| বাংলা | |||
| পালি | অট্ঠকথা | টীকা | অন্ন |
| 1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি | 1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা | 1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩ | 1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা |
| 2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি | 2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা | 2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২ | |
| 3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি | 3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা | 3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা | |
| 4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত) | 4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত) | 4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত) | |
| 5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি | 5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা | 5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা | |
| 6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি | 6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা | 6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী | |
| 7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫ | 7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা | 7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি | |
| 中文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 巴拉基咖(波羅夷) 1102 巴吉帝亞(波逸提) 1103 大品(律藏) 1104 小品 1105 附隨 | 1201 巴拉基咖(波羅夷)義註-1 1202 巴拉基咖(波羅夷)義註-2 1203 巴吉帝亞(波逸提)義註 1204 大品義註(律藏) 1205 小品義註 1206 附隨義註 | 1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3 | 1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑(詞幹篇) 8431 文法寶鑑(詞根篇) 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋 |
| 2101 戒蘊品 2102 大品(長部) 2103 波梨品 | 2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註(長部) 2203 波梨品義註 | 2301 戒蘊品疏 2302 大品複註(長部) 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2 | |
| 3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經 | 3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註 | 3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註 | |
| 4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品(相應部) | 4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注(相應部) | 4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註(相應部) | |
| 5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經 | 5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註 | 5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註 | |
| 6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋 | 6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注 | 6301 導論複註 6302 導論明解 | |
| 7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5 | 7201 法集論義註 7202 分別論義註(迷惑冰消) 7203 五部論義註 | 7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母 | |
| English | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Français | |||
| Canon Pali | Commentaires | Sous-commentaires | Autres |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Deutsch | |||
| Pali-Kanon | Kommentare | Subkommentare | Sonstige |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| हिंदी | |||
| पाली कैनन | कमेंट्री | उप-टिप्पणियाँ | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि | 1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3 | 1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि | 2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2 | |
| 3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5 | 7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि | |
| Indonesia | |||
| Kanon Pali | Komentar | Sub-komentar | Lainnya |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 日文 | |||
| パーリ仏典 | 註釈書 | 副註釈書 | その他 |
| 1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ(ヴィナヤ) 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ | 1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター(ヴィナヤ) 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター | 1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3 | 1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ(プ・ヴィ) 8407 マッジマニカーヤ(プ・ヴィ) 8408 サンユッタニカーヤ(プ・ヴィ) 8409 アングッタラニカーヤ(プ・ヴィ) 8410 ヴィナヤピタカ(プ・ヴィ) 8411 アビダンマピタカ(プ・ヴィ) 8412 アッタカター(プ・ヴィ) 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン(パダマーラー) 8431 サッダニーティッパカラナン(ダートゥマーラー) 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー |
| 2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ(ディーガ) 2103 パーティカワッガ・パーリ | 2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター(ディーガ) 2203 パーティカワッガ・アッタカター | 2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー(ディーガ) 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2 | |
| 3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ | 3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター | 3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー | |
| 4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ(サンユッタ) | 4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター(サンユッタ) | 4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー(サンユッタ) | |
| 5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ | 5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター | 5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー | |
| 6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ | 6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター | 6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー | |
| 7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5 | 7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター | 7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ | |
| ខ្មែរ | |||
| ព្រះត្រៃបិដកបាលី | អដ្ឋកថា | ដីកា | ផ្សេងទៀត |
| 1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ | 1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា | 1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣ | 1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា |
| 2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ | 2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា | 2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២ | |
| 3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ | 3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា | 3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា | |
| 4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត) | 4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត) | 4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត) | |
| 5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ | 5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា | 5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា | |
| 6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ | 6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា | 6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី | |
| 7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥ | 7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា | 7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ | |
1 Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះភគវន្ត អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ។ Vinayapiṭake ក្នុងវិន័យបិដក Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā (paṭhamo bhāgo) អដ្ឋកថាបារាជិកកណ្ឌ (ភាគទី ១) Ganthārambhakathā គន្ថារម្ភកថា (ពាក្យផ្តើមគម្ពីរ) Yo [Pg.1] kappakoṭīhipi appameyyaṃ; Kālaṃ karonto atidukkarāni; Khedaṃ gato lokahitāya nātho; Namo mahākāruṇikassa tassa. ព្រះលោកនាថអង្គណា កាលទ្រង់បំពេញនូវទុគ្ករកិរិយាទាំងឡាយដ៏ក្រៃលែង ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សត្វលោក អស់កាលដ៏យូរអង្វែងដែលមិនអាចប្រមាណបាន សូម្បីដោយកោដិកប្ប ក៏បានដល់នូវសេចក្តីលំបាក។ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះលោកនាថអង្គនោះ ដែលទ្រង់មានព្រះមហាករុណា។ Asambudhaṃ buddhanisevitaṃ yaṃ; Bhavābhavaṃ gacchati jīvaloko; Namo avijjādikilesajāla-Viddhaṃsino dhammavarassa tassa. សត្វលោកតែងអន្ទោលទៅកាន់ភពតូចភពធំ ព្រោះតែមិនបានត្រាស់ដឹងនូវធម៌ដ៏ប្រសើរណា ដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សេពហើយ។ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះធម៌ដ៏ប្រសើរនោះ ដែលជាគ្រឿងកម្ចាត់បង់នូវបណ្តាញនៃកិលេសមានអវិជ្ជាជាដើម។ Guṇehi yo sīlasamādhipaññā-Vimuttiñāṇappabhutīhi yutto; Khettaṃ janānaṃ kusalatthikānaṃ; Tamariyasaṅghaṃ sirasā namāmi. ព្រះអរិយសង្ឃអង្គណា ប្រកបដោយគុណធម៌ទាំងឡាយ មានសីល សមាធិ បញ្ញា និងវិមុត្តិញ្ញាណទស្សនៈជាដើម ជាបុញ្ញក្ខេត្តរបស់ជនទាំងឡាយអ្នកប្រាថ្នានូវកុសល ខ្ញុំព្រះករុណាសូមក្រាបថ្វាយបង្គំ នូវព្រះអរិយសង្ឃអង្គនោះ ដោយត្បូង។ Iccevamaccantanamassaneyyaṃ; Namassamāno ratanattayaṃ yaṃ; Puññābhisandaṃ vipulaṃ alatthaṃ; Tassānubhāvena hatantarāyo. ខ្ញុំព្រះករុណា កាលក្រាបថ្វាយបង្គំនូវព្រះរតនត្រ័យ ដែលគួរគោរពបូជាដោយចំណែកមួយយ៉ាងក្រៃលែងយ៉ាងនេះ បានទទួលនូវខ្សែទឹកនៃបុណ្យដ៏ធំធេងណា សូមឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាមានអន្តរាយដ៏កម្ចាត់បង់ហើយ ដោយអានុភាពនៃបុណ្យនោះ។ Yasmiṃ [Pg.2] ṭhite sāsanamaṭṭhitassa; Patiṭṭhitaṃ hoti susaṇṭhitassa; Taṃ vaṇṇayissaṃ vinayaṃ amissaṃ; Nissāya pubbācariyānubhāvaṃ. កាលបើព្រះវិន័យនោះស្ថិតនៅ ព្រះសាសនារបស់ព្រះមានព្រះភាគ ដែលទ្រង់មិនឋិតនៅក្នុងចំណែកទាំងពីរ តែទ្រង់ឋិតនៅល្អហើយក្នុងមជ្ឈិមបដិបទា ឈ្មោះថាជាសាសនាដែលតាំងនៅមាំមួន។ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងអធិប្បាយនូវព្រះវិន័យនោះ មិនឲ្យច្របូកច្របល់ ដោយអាស្រ័យនូវអានុភាពនៃព្រះបុព្វាចារ្យទាំងឡាយ។ Kāmañca pubbācariyāsabhehi; Ñāṇambuniddhotamalāsavehi; Visuddhavijjāpaṭisambhidehi; Saddhammasaṃvaṇṇanakovidehi. ម្យ៉ាងទៀត ព្រះវិន័យនេះ ត្រូវបានព្រះបុព្វាចារ្យដ៏ឧត្តមទាំងឡាយ ដែលមានមន្ទិលនិងអាសវៈលាងជម្រះហើយដោយទឹកគឺប្រាជ្ញា មានវិជ្ជា និងបដិសម្ភិទាដ៏បរិសុទ្ធ ឈ្លាសវៃក្នុងការអធិប្បាយព្រះសទ្ធម៌ Sallekhiye nosulabhūpamehi; Mahāvihārassa dhajūpamehi; Saṃvaṇṇitoyaṃ vinayo nayehi; Cittehi sambuddhavaranvayehi. ជាអ្នកមានការប្រៀបប្រដូចមិនងាយរកបានក្នុងសល្លេខធម៌ ប្រៀបដូចជាទង់ជ័យនៃមហាកំពូលវិហារ បានអធិប្បាយទុកល្អហើយ ដោយវិធីដ៏វិចិត្រទាំងឡាយ ដែលជាលំដាប់លំដោយនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដ៏ប្រសើរ។ Saṃvaṇṇanā sīhaḷadīpakena; Vākyena esā pana saṅkhatattā; Na kiñci atthaṃ abhisambhuṇāti; Dīpantare bhikkhujanassa yasmā. ប៉ុន្តែ ដោយហេតុតែអដ្ឋកថានេះ ត្រូវបានតាក់តែងឡើងដោយភាសានៃកោះសីហឡៈ ហេតុនោះ ទើបមិនអាចសម្រេចប្រយោជន៍អ្វីមួយ ដល់ភិក្ខុសង្ឃទាំងឡាយនៅក្នុងទ្វីបដទៃបានឡើយ។ Tasmā imaṃ pāḷinayānurūpaṃ; Saṃvaṇṇanaṃ dāni samārabhissaṃ; Ajjhesanaṃ buddhasirivhayassa; Therassa sammā samanussaranto. ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំព្រះករុណា កាលរលឹកឃើញដោយប្រពៃ នូវការអារាធនារបស់ព្រះថេរៈព្រះនាម ពុទ្ធសិរី នឹងចាប់ផ្តើមតាក់តែងនូវអដ្ឋកថានេះ ឲ្យសមស្របតាមគន្លងនៃព្រះបាលី ក្នុងកាលឥឡូវនេះ។ Saṃvaṇṇanaṃ tañca samārabhanto; Tassā mahāaṭṭhakathaṃ sarīraṃ; Katvā mahāpaccariyaṃ tatheva; Kurundināmādisu vissutāsu. កាលដែលខ្ញុំព្រះករុណាចាប់ផ្តើមតាក់តែងនូវអដ្ឋកថានោះ នឹងធ្វើនូវមហាអដ្ឋកថាឲ្យជាតួខ្លួន ហើយធ្វើនូវសេចក្តីសម្រេចទាំងឡាយដែលមាននៅក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា និងក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយដ៏ល្បីល្បាញ មានកុរុន្ទីអដ្ឋកថាជាដើម យ៉ាងនោះដែរ Vinicchayo aṭṭhakathāsu vutto; Yo yuttamatthaṃ apariccajanto; Tatopi antogadhatheravādaṃ; Saṃvaṇṇanaṃ samma samārabhissaṃ. នូវសេចក្តីសម្រេចណាដែលពោលទុកហើយក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយនោះ ដោយមិនលះបង់នូវសេចក្តីដ៏សមគួរ និងរួមបញ្ចូលទាំងថេរវាទដែលមាននៅក្នុងនោះផង ខ្ញុំព្រះករុណានឹងចាប់ផ្តើមតាក់តែងនូវអដ្ឋកថានេះដោយប្រពៃ។ Taṃ [Pg.3] me nisāmentu pasannacittā; Therā ca bhikkhū navamajjhimā ca; Dhammappadīpassa tathāgatassa; Sakkacca dhammaṃ patimānayantā. សូមព្រះថេរៈទាំងឡាយ និងភិក្ខុទាំងឡាយជាណវកៈ និងមជ្ឈិមៈ មានចិត្តជ្រះថ្លា គោរពកោតក្រែងក្នុងព្រះធម៌របស់ព្រះតថាគត ដែលជាប្រទីបបំភ្លឺធម៌ ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់នូវអដ្ឋកថារបស់ខ្ញុំព្រះករុណានោះ ដោយគោរពចុះ។ Buddhena dhammo vinayo ca vutto; Yo tassa puttehi tatheva ñāto; So yehi tesaṃ matimaccajantā; Yasmā pure aṭṭhakathā akaṃsu. ព្រះធម៌និងព្រះវិន័យណា ដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងហើយ ព្រះបុត្រាទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គ បានដឹងច្បាស់ហើយយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះហេតុតែព្រះអាចារ្យអដ្ឋកថាកោះសីហឡៈទាំងឡាយក្នុងកាលមុន មិនលះបង់នូវមតិរបស់ព្រះបុត្រាទាំងនោះ ទើបបានតាក់តែងនូវអដ្ឋកថាទាំងឡាយទុកមក។ Tasmā hi yaṃ aṭṭhakathāsu vuttaṃ; Taṃ vajjayitvāna pamādalekhaṃ; Sabbampi sikkhāsu sagāravānaṃ; Yasmā pamāṇaṃ idha paṇḍitānaṃ. ព្រោះហេតុនោះឯង ពាក្យពេចន៍ទាំងពួងដែលពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយនោះ លើកលែងតែអក្សរដែលសរសេរខុសដោយការភ្លាំងភ្លាត់ចេញ តែងជាប្រមាណរបស់បណ្ឌិតទាំងឡាយ ដែលមានសេចក្តីគោរពក្នុងសិក្ខាទាំងឡាយ ក្នុងព្រះសាសនានេះ។ Tato ca bhāsantarameva hitvā; Vitthāramaggañca samāsayitvā; Vinicchayaṃ sabbamasesayitvā; Tantikkamaṃ kiñci avokkamitvā. ម្យ៉ាងទៀត ខ្ញុំព្រះករុណានឹងលះបង់ចោលនូវភាសាដទៃពីអដ្ឋកថាចាស់នោះ ហើយសង្ខេបនូវសេចក្តីពន្យល់ដ៏ពិស្តារ តែមិនឲ្យសេសសល់នូវសេចក្តីសម្រេចទាំងពួងឡើយ និងមិនឲ្យរំលងនូវលំដាប់នៃព្រះបាលីណាមួយឡើយ។ Suttantikānaṃ vacanānamatthaṃ; Suttānurūpaṃ paridīpayantī; Yasmā ayaṃ hessati vaṇṇanāpi; Sakkacca tasmā anusikkhitabbāti. ព្រោះហេតុតែអដ្ឋកថាថ្មីនេះ នឹងញ៉ាំងសេចក្តីនៃព្រះសូត្រទាំងឡាយ ឲ្យច្បាស់លាស់សមស្របតាមគន្លងព្រះសូត្រ ហេតុនោះ ព្រះអដ្ឋកថានេះ ភិក្ខុសង្ឃគប្បីសិក្សាដោយគោរពចុះ។ Bāhiranidānakathā ពាក្យផ្តើមខាងក្រៅ (ពាហិរនិទានកថា) Tattha [Pg.4] taṃ vaṇṇayissaṃ vinayanti vuttattā vinayo tāva vavatthapetabbo. Tenetaṃ vuccati – ‘‘vinayo nāma idha sakalaṃ vinayapiṭakaṃ adhippeta’’nti. Saṃvaṇṇanatthaṃ panassa ayaṃ mātikā – ក្នុងគាថាទាំងនោះ ព្រោះតែខ្ញុំបានប្តេជ្ញាទុកថា "តំ វណ្ណយិស្សំ វិនយំ" ដូច្នេះ ព្រះវិន័យគប្បីកំណត់ទុកជាមុនសិន។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលពាក្យនេះថា "ពាក្យថា វិន័យ ក្នុងទីនេះ សំដៅយកព្រះវិន័យបិដកទាំងមូល"។ ម្យ៉ាងទៀត នេះជាមាតិកាដើម្បីអធិប្បាយនូវព្រះវិន័យបិដកនោះ៖ Vuttaṃ yena yadā yasmā, dhāritaṃ yena cābhataṃ; Yatthappatiṭṭhitacetametaṃ vatvā vidhiṃ tato. ព្រះវិន័យបិដកនេះ នរណាជាអ្នកពោល ពោលក្នុងកាលណា ព្រោះហេតុអ្វី នរណាជាអ្នកទ្រទ្រង់ទុក នរណាជាអ្នកនាំបន្តមក និងតាំងនៅក្នុងទីណា ខ្ញុំនឹងពោលនូវលំដាប់លំដោយនេះ រួចអំពីនោះទៅ Tenātiādipāṭhassa, atthaṃ nānappakārato; Dassayanto karissāmi, vinayassatthavaṇṇananti. ខ្ញុំនឹងធ្វើការអធិប្បាយសេចក្តីនៃព្រះវិន័យ ដោយបង្ហាញនូវសេចក្តីនៃបទដើមមានពាក្យថា "តេន" ជាដើម ដោយប្រការផ្សេងៗ។ Tattha vuttaṃ yena yadā yasmāti idaṃ tāva vacanaṃ ‘‘tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharatī’’ti evamādivacanaṃ sandhāya vuttaṃ. Idañhi buddhassa bhagavato attapaccakkhavacanaṃ na hoti, tasmā vattabbametaṃ ‘‘idaṃ vacanaṃ kena vuttaṃ, kadā vuttaṃ, kasmā ca vutta’’nti? Āyasmatā upālittherena vuttaṃ, tañca pana paṭhamamahāsaṅgītikāle. ក្នុងមាតិកានោះ ពាក្យថា "វុត្តំ យេន យទា យស្មា" នេះ ជាពាក្យដែលពោលសំដៅយកពាក្យផ្តើមមានជាអាទិ៍ថា "តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា វេរញ្ជាយំ វិហរតិ" នេះឯង។ ព្រោះថា ពាក្យផ្តើមនេះ មិនមែនជាព្រះវាចាផ្ទាល់របស់ព្រះមានព្រះភាគឡើយ ហេតុនោះ ទើបត្រូវសួរថា "ពាក្យនេះ នរណាជាអ្នកពោល ពោលក្នុងកាលណា និងពោលព្រោះហេតុអ្វី?"។ ពាក្យនេះ គឺព្រះឧបាលិត្ថេរដ៏មានអាយុជាអ្នកពោល ហើយពោលក្នុងកាលនៃការធ្វើបឋមសង្គាយនា។ Paṭhamamahāsaṅgītikathā រឿងបឋមសង្គាយនា (បឋមមហាសង្គីតិកថា) Paṭhamamahāsaṅgīti nāma cesā kiñcāpi pañcasatikasaṅgītikkhandhake vuttā, nidānakosallatthaṃ pana idhāpi iminā nayena veditabbā. Dhammacakkappavattanañhi ādiṃ katvā yāva subhaddaparibbājakavinayanā katabuddhakicce kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare visākhapuṇṇamadivase paccūsasamaye anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbute bhagavati lokanāthe, bhagavato parinibbāne sannipatitānaṃ sattannaṃ bhikkhusatasahassānaṃ saṅghatthero āyasmā mahākassapo sattāhaparinibbute bhagavati, subhaddena vuḍḍhapabbajitena ‘‘alaṃ, āvuso, mā socittha, mā paridevittha, sumuttā mayaṃ tena mahāsamaṇena; upaddutā ca homa – ‘idaṃ vo kappati, idaṃ vo na kappatī’ti! Idāni pana mayaṃ yaṃ icchissāma taṃ karissāma, yaṃ na icchissāma na taṃ karissāmā’’ti (cūḷava. 437; dī. ni. 2.232) vuttavacanamanussaranto ‘‘ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ pāpabhikkhū atītasatthukaṃ pāvacananti maññamānā [Pg.5] pakkhaṃ labhitvā nacirasseva saddhammaṃ antaradhāpeyyuṃ, yāva ca dhammavinayo tiṭṭhati tāva anatītasatthukameva pāvacanaṃ hoti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – បឋមសង្គាយនានេះ សូម្បីតែព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកហើយក្នុងបញ្ចសតិកសង្គីតិក្ខន្ធកៈក៏ដោយ ប៉ុន្តែដើម្បីភាពឈ្លាសវៃក្នុងនិទាន គប្បីជ្រាបតាមវិធីនេះក្នុងទីនេះផងចុះ។ សេចក្តីពិស្តារថា កាលដែលព្រះមានព្រះភាគជាទីពឹងនៃលោក ទ្រង់បានធ្វើពុទ្ធកិច្ចរួចរាល់ហើយ ចាប់តាំងពីការសម្តែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រជាដើម រហូតដល់ការទូន្មានសុភទ្ទបរិព្វាជក ហើយទ្រង់បរិនិព្វានដោយអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ ក្នុងវេលាជិតភ្លឺ នាថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែវិសាខ ក្នុងចន្លោះនៃដើមរាំងទាំងគូ នាឧបវត្តនសាលវនឧទ្យាន របស់ពួកមល្លក្សត្រ ជិតក្រុងកុសិនារា កាលដែលព្រះមានព្រះភាគបរិនិព្វានទៅហើយបាន ៧ ថ្ងៃ ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុ ជាសង្ឃត្ថេរ ក្នុងចំណោមភិក្ខុសង្ឃ ៧ សែនអង្គ ដែលបានប្រជុំគ្នា កាលរលឹកឃើញនូវពាក្យដែលសុភទ្ទៈអ្នកបួសក្នុងវ័យចាស់ពោលថា "កុំឡើយ អាវុសោទាំងឡាយ អ្នករាល់គ្នាកុំសោកស្តាយឡើយ កុំខ្សឹកខ្សួលឡើយ យើងរួចខ្លួនល្អហើយអំពីមហាសមណៈនោះ ព្រោះថាយើងតែងត្រូវបានលោកបៀតបៀនថា 'សេចក្តីនេះគួរដល់អ្នករាល់គ្នា សេចក្តីនេះមិនគួរដល់អ្នករាល់គ្នាឡើយ' ឥឡូវនេះ យើងប្រាថ្នានឹងធ្វើនូវសេចក្តីណា យើងនឹងធ្វើនូវសេចក្តីនោះ យើងមិនប្រាថ្នានឹងធ្វើនូវសេចក្តីណា យើងនឹងមិនធ្វើនូវសេចក្តីនោះឡើយ" ដូច្នេះ ក៏រលឹកឃើញថា "ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ គឺពួកភិក្ខុទ្រុស្តសីល គប្បីសំគាល់នូវព្រះធម៌វិន័យថា ជាសាសនាដែលគ្មានព្រះសាស្តា រួចហើយក៏បង្កើតបក្សពួក ញ៉ាំងព្រះសទ្ធម៌ឲ្យសាបសូន្យទៅក្នុងកាលមិនយូរប៉ុន្មានឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះធម៌និងព្រះវិន័យស្ថិតនៅដរាបណា ព្រះសាសនាក៏ឈ្មោះថាមានព្រះសាស្តាដរាបនោះ។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា៖" ‘Yo vo, ānanda, mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto, so vo mamaccayena satthā’ti (dī. ni. 2.216). "ម្នាលអានន្ទ ធម៌ក្តី វិន័យក្តី ណាដែលតថាគតសម្តែងហើយ បញ្ញត្តហើយ ដល់អ្នករាល់គ្នា ធម៌និងវិន័យនោះ នឹងជាសាស្តារបស់អ្នករាល់គ្នា ក្នុងកាលដែលតថាគតកន្លងទៅ។" ‘‘Yaṃnūnāhaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyaṃ, yathayidaṃ sāsanaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ. "បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញ គប្បីសង្គាយនានូវព្រះធម៌និងព្រះវិន័យ ដើម្បីឲ្យព្រះសាសនានេះ ស្ថិតនៅអស់កាលយូរអង្វែង មាំមួនទៅអនាគត។" Yaṃ cāhaṃ bhagavatā – "ម្យ៉ាងទៀត អាត្មាអញ ត្រូវបានព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុគ្រោះហើយ ដោយព្រះពុទ្ធដីកាថា៖" ‘Dhāressasi pana me tvaṃ, kassapa, sāṇāni paṃsukūlāni nibbasanānī’ti vatvā cīvare sādhāraṇaparibhogena ceva, "‘ម្នាលកស្សបៈ អ្នកនឹងទ្រទ្រង់នូវសំពត់បង្សុកូលធ្វើអំពីធ្មៃ ដែលជាសំពត់ប្រើប្រាស់រួចហើយរបស់តថាគតដែរឬទេ’ ដូច្នេះ ដោយការប្រើប្រាស់ចីវររួមគ្នាផង" ‘Ahaṃ, bhikkhave, yāvade ākaṅkhāmi vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi; kassapopi, bhikkhave, yāvade ākaṅkhati vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharatī’ti – "‘ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតប្រាថ្នាស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ...ចូលបឋមជ្ឈាន រស់នៅអស់កាលត្រឹមណា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កស្សបៈក៏ប្រាថ្នាស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ...ចូលបឋមជ្ឈាន រស់នៅអស់កាលត្រឹមនោះដែរ’ ដូច្នេះ" Evamādinā nayena navānupubbavihārachaḷabhiññāppabhede uttarimanussadhamme attanā samasamaṭṭhapanena ca anuggahito, tassa kimaññaṃ āṇaṇyaṃ bhavissati; nanu maṃ bhagavā rājā viya sakakavacaissariyānuppadānena attano kulavaṃsappatiṭṭhāpakaṃ puttaṃ ‘saddhammavaṃsappatiṭṭhāpako me ayaṃ bhavissatī’ti mantvā iminā asādhāraṇena anuggahena anuggahesī’’ti cintayanto dhammavinayasaṅgāyanatthaṃ bhikkhūnaṃ ussāhaṃ janesi. Yathāha – "ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បានអនុគ្រោះដល់អាត្មាអញ ដោយការដាក់អាត្មាអញទុកក្នុងឋានៈស្មើនឹងព្រះអង្គ ក្នុងឧត្តរិមនុស្សធម៌ មានការចូលសមាបត្តិជាលំដាប់ ៩ យ៉ាង និងអភិញ្ញា ៦ យ៉ាងជាដើម ដោយវិធីមានប្រការដូច្នេះ តើអាត្មាអញនឹងមានកិច្ចអ្វីដទៃទៀត ដើម្បីដោះបំណុលនោះ? ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា 'Kassapa នេះ នឹងជាអ្នកតម្កល់ទុកនូវវង្សនៃព្រះសទ្ធម៌របស់តថាគត' ដូចជាព្រះរាជាទ្រង់ប្រគល់នូវគ្រឿងក្រោះ និងរាជសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គ ដល់ព្រះរាជបុត្រអ្នកតម្កល់វង្សត្រកូល ហើយទ្រង់អនុគ្រោះដល់អាត្មាអញ ដោយការអនុគ្រោះដ៏វិសេសរកអ្វីប្រៀបមិនបាននេះ មិនមែនទេឬ?' កាលព្រះមហាកស្សបៈគិតយ៉ាងនេះហើយ ទើបញ៉ាំងសេចក្តីអុតសាហៈរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ ឲ្យកើតឡើង ដើម្បីសង្គាយនាព្រះធម៌និងព្រះវិន័យ។ ដូចដែលព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលទុកថា៖" ‘‘Atha kho āyasmā mahākassapo bhikkhū āmantesi – ‘ekamidāhaṃ, āvuso, samayaṃ pāvāya kusināraṃ addhānamaggappaṭipanno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehī’’ti (dī. ni. 2.231) sabbaṃ subhaddakaṇḍaṃ vitthārato veditabbaṃ. "លំដាប់នោះ ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុ បានហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកប្រាប់ថា 'ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ សម័យមួយ ខ្ញុំដើរផ្លូវឆ្ងាយអំពីក្រុងបាវា ទៅកាន់ក្រុងកុសិនារា ជាមួយនឹងភិក្ខុសង្ឃច្រើន ប្រមាណ ៥ រយរូប' ដូច្នេះ សេចក្តីក្នុងសុភទ្ទកណ្ឌទាំងមូល គប្បីជ្រាបដោយពិស្តារចុះ។" Tato [Pg.6] paraṃ āha – "បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះថេរៈបានពោលបន្តទៀតថា៖" ‘‘Handa mayaṃ, āvuso, dhammañca vinayañca saṅgāyeyyāma. Pure adhammo dippati, dhammo paṭibāhiyyati; avinayo dippati, vinayo paṭibāhiyyati. Pure adhammavādino balavanto honti, dhammavādino dubbalā honti; avinayavādino balavanto honti, vinayavādino dubbalā hontī’’ti (cūḷava. 437). "«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មកចុះ យើងទាំងឡាយនឹងសង្គាយនានូវព្រះធម៌និងព្រះវិន័យ។ ក្នុងកាលមុន អធម៌តែងរុងរឿង ធម៌តែងត្រូវគេឃាត់ខាំង វិន័យមិនមែនធម៌តែងរុងរឿង វិន័យតែងត្រូវគេឃាត់ខាំង។ ក្នុងកាលមុន ពួកអធម៌វាទី តែងមានកម្លាំង ពួកធម៌វាទី តែងទន់ខ្សោយ ពួកអវិនយវាទី តែងមានកម្លាំង ពួកវិនយវាទី តែងទន់ខ្សោយ។»" Bhikkhū āhaṃsu – ‘‘tena hi, bhante, thero bhikkhū uccinatū’’ti. Thero sakalanavaṅgasatthusāsanapariyattidhare puthujjana-sotāpanna-sakadāgāmi-anāgāmi-sukkhavipassakakhīṇāsavabhikkhū anekasate anekasahasse ca vajjetvā tipiṭakasabbapariyattippabhedadhare paṭisambhidāppatte mahānubhāve yebhuyyena bhagavatā etadaggaṃ āropite tevijjādibhede khīṇāsavabhikkhūyeva ekūnapañcasate pariggahesi. Ye sandhāya idaṃ vuttaṃ – ‘‘atha kho āyasmā mahākassapo ekenūnāpañcaarahantasatāni uccinī’’ti (cūḷava. 437). "ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ បើដូច្នោះ សូមព្រះថេរៈជ្រើសរើសភិក្ខុទាំងឡាយចុះ'។ ព្រះថេរៈបានវៀរចោលនូវភិក្ខុជាបុថុជ្ជន ព្រះសោតាបន្ន ព្រះសកទាគាមី ព្រះអនាគាមី និងព្រះអរហន្តប្រភេទសុខវិបស្សកៈ ជាច្រើនរយច្រើនពាន់អង្គ ដែលជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវព្រះបរិយត្តិសាសនាមានអង្គ ៩ ទាំងពួង ហើយបានជ្រើសរើសយកតែព្រះភិក្ខុជាព្រះខីណាស្រព តែ ៤៩៩ អង្គ ដែលជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវចំណែកនៃព្រះបរិយត្តិទាំងពួងក្នុងព្រះត្រៃបិដក សម្រេចបដិសម្ភិទា មានអានុភាពធំ ដែលភាគច្រើនត្រូវបានព្រះមានព្រះភាគទ្រង់តម្កល់ទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរ និងជាអ្នកបានត្រៃវិជ្ជាជាដើម។ សំដៅយកព្រះភិក្ខុទាំងនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកយ៉ាងនេះថា 'លំដាប់នោះ ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុ បានជ្រើសរើសព្រះអរហន្ត ៤៩៩ អង្គ'។" Kissa pana thero ekenūnamakāsīti? Āyasmato ānandattherassa okāsakaraṇatthaṃ. Tena hāyasmatā sahāpi vināpi na sakkā dhammasaṅgīti kātuṃ, so hāyasmā sekkho sakaraṇīyo, tasmā sahāpi na sakkā; yasmā panassa kiñci dasabaladesitaṃ suttageyyādikaṃ bhagavato asammukhā paṭiggahitaṃ nāma natthi, tasmā vināpi na sakkā. Yadi evaṃ sekkhopi samāno dhammasaṅgītiyā bahukārattā therena uccinitabbo assa. Atha kasmā na uccinitoti? Parūpavādavivajjanato. Thero hi āyasmante ānande ativiya vissattho ahosi, tathā hi naṃ sirasmiṃ palitesu jātesupi ‘‘na vāyaṃ kumārako mattamaññāsī’’ti (saṃ. ni. 2.154) kumārakavādena ovadati. Sakyakulappasuto cāyaṃ āyasmā tathāgatassa bhātā cūḷapituputto. Tatra hi bhikkhū chandāgamanaṃ viya maññamānā ‘‘bahū asekkhapaṭisambhidāppatte bhikkhū ṭhapetvā ānandaṃ sekkhapaṭisambhidāppattaṃ thero uccinī’’ti upavadeyyuṃ, taṃ parūpavādaṃ parivajjento ‘‘ānandaṃ vinā saṅgīti [Pg.7] na sakkā kātuṃ, bhikkhūnaṃyeva anumatiyā gahessāmī’’ti na uccini. "ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈធ្វើឲ្យខ្វះមួយអង្គ? ដើម្បីទុកឱកាសដល់ព្រះអានន្ទត្ថេរដ៏មានអាយុ។ ព្រោះថា ការធ្វើធម្មសង្គាយនា មិនអាចធ្វើទៅបានឡើយ ទោះបីជាមាន ឬគ្មានព្រះអានន្ទនោះក្តី ព្រោះព្រះអានន្ទនោះ នៅជាព្រះសេក្ខបុគ្គល មានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើនៅឡើយ ហេតុនោះ ទើបមិនអាចធ្វើរួមគ្នាបាន ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះធម៌មានសូត្រ និងគេយ្យៈជាដើម ដែលព្រះទសពលសម្តែងហើយ មិនមែនជាធម៌ដែលព្រះអានន្ទមិនបានទទួលចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះមានព្រះភាគនោះ គ្មានឡើយ ហេតុនោះ បើគ្មានព្រះអានន្ទ ក៏មិនអាចធ្វើសង្គាយនាបានដែរ។ បើដូច្នោះ ទោះបីជាព្រះអានន្ទនៅជាព្រះសេក្ខៈក៏ដោយ ក៏ព្រះថេរៈគប្បីជ្រើសរើសយក ព្រោះលោកមានឧបការៈច្រើនដល់ការធ្វើធម្មសង្គាយនា។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈមិនជ្រើសរើសយកតាំងពីដំបូង? ព្រោះដើម្បីវៀរចោលនូវការនិន្ទារបស់អ្នកដទៃ។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈមានសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុខ្លាំងណាស់ សូម្បីតែកាលដែលព្រះអានន្ទមានសក់ស្កូវលើក្បាលហើយ ក៏ព្រះថេរៈនៅតែប្រដៅដោយពាក្យហៅថាក្មេងថា 'ក្មេងម្នាក់នេះ មិនស្គាល់ប្រមាណខ្លួនសោះ' ដូច្នេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអានន្ទនេះ ជាអ្នកកើតក្នុងសាក្យត្រកូល ជាព្រះភាតារបស់ព្រះតថាគត ជាបុត្រនៃព្រះបិតុលា។ ក្នុងរឿងនោះ ពួកភិក្ខុគប្បីសំគាល់ថាជាការលំអៀងដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ហើយនិន្ទាថា 'ព្រះថេរៈទុកភិក្ខុទាំងឡាយជាព្រះអសេក្ខៈដែលសម្រេចបដិសម្ភិទាជាច្រើនអង្គចោល ហើយបែរជាជ្រើសរើសយកព្រះអានន្ទដែលនៅជាព្រះសេក្ខៈសម្រេចត្រឹមតែបដិសម្ភិទាទៅវិញ' ព្រះថេរៈកាលចង់វៀរចោលនូវការនិន្ទារបស់អ្នកដទៃនោះ និងគិតថា 'ការធ្វើសង្គាយនាបើគ្មានព្រះអានន្ទគឺមិនអាចធ្វើបានឡើយ អាត្មាអញនឹងយកព្រះអានន្ទដោយការយល់ព្រមរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះឯង' ហេតុនោះ ទើបមិនជ្រើសរើសយកតាំងពីដំបូង។" Atha sayameva bhikkhū ānandassatthāya theraṃ yāciṃsu. Yathāha – "លំដាប់នោះ ពួកភិក្ខុទាំងឡាយបានសូមអារាធនាព្រះថេរៈ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះអានន្ទ ដោយខ្លួនឯង។ ដូចដែលព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលទុកថា៖" ‘‘Bhikkhū āyasmantaṃ mahākassapaṃ etadavocuṃ – ‘ayaṃ, bhante, āyasmā ānando kiñcāpi sekkho abhabbo chandā dosā mohā bhayā agatiṃ gantuṃ, bahu cānena bhagavato santike dhammo ca vinayo ca pariyatto; tena hi, bhante, thero āyasmantampi ānandaṃ uccinatū’ti. Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantampi ānandaṃ uccinī’’ti (cūḷava. 437). ភិក្ខុទាំងឡាយបានក្រាបបង្គំទូលព្រះមហាកស្សបៈដ៏មានអាយុដូច្នេះថា «បពិត្រព្រះករុណាដ៏ចម្រើន ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុនេះ សូម្បីតែនៅជាសេក្ខបុគ្គលក៏ដោយ ក៏ជាអ្នកមិនគួរនឹងដល់នូវអគតិ ព្រោះសេចក្តីស្រឡាញ់ ព្រោះសេចក្តីស្អប់ ព្រោះសេចក្តីវង្វេង ព្រោះសេចក្តីខ្លាចឡើយ មួយវិញទៀត ធម៌និងវិន័យជាច្រើន ព្រះថេរៈនេះបានសិក្សារៀនសូត្រក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ បពិត្រព្រះករុណាដ៏ចម្រើន ព្រោះហេតុនោះ សូមព្រះថេរៈជ្រើសរើសយកព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុផងចុះ»។ លំដាប់នោះ ព្រះមហាកស្សបៈដ៏មានអាយុ ក៏បានជ្រើសរើសយកព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុដែរ។ Evaṃ bhikkhūnaṃ anumatiyā uccinitena tenāyasmatā saddhiṃ pañca therasatāni ahesuṃ. ព្រះថេរៈទាំងឡាយមានចំនួនប្រាំរយអង្គ ជាមួយនឹងព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុនោះ ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយអនុមតិរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយយ៉ាងនេះ។ Atha kho therānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘kattha nu kho mayaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyāmā’’ti. Atha kho therānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘rājagahaṃ kho mahāgocaraṃ pahūtasenāsanaṃ, yaṃnūna mayaṃ rājagahe vassaṃ vasantā dhammañca vinayañca saṅgāyeyyāma, na aññe bhikkhū rājagahe vassaṃ upagaccheyyu’’nti. Kasmā pana nesaṃ etadahosi? Idaṃ amhākaṃ thāvarakammaṃ, koci visabhāgapuggalo saṅghamajjhaṃ pavisitvā ukkoṭeyyāti. Athāyasmā mahākassapo ñattidutiyena kammena sāvesi, taṃ saṅgītikkhandhake vuttanayeneva ñātabbaṃ. លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយមានសេចក្តីត្រិះរិះដូច្នេះថា «តើយើងគួរធ្វើសង្គាយនាធម៌និងវិន័យនៅទីណាណ៎ះ?»។ បន្ទាប់មក ព្រះថេរៈទាំងឡាយមានសេចក្តីត្រិះរិះទៀតថា «ក្រុងរាជគ្រឹះជាទីគោចរធំ មានសេនាសនៈច្រើន បើដូច្នោះ មានតែពួកយើងចាំវស្សាក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ហើយធ្វើសង្គាយនាធម៌និងវិន័យទៅចុះ ហើយកុំឲ្យភិក្ខុដទៃចូលទៅចាំវស្សាក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះឡើយ»។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈទាំងឡាយមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះ? ព្រោះគិតថា «កិច្ចការនេះជាកិច្ចការដើម្បីភាពស្ថិតស្ថេរយូរអង្វែងរបស់យើង ខ្លាចក្រែងមានបុគ្គលដែលមានគំនិតផ្សេងគ្នា ចូលមកក្នុងកណ្តាលសង្ឃ ហើយធ្វើការជំទាស់រំខាន»។ លំដាប់នោះ ព្រះមហាកស្សបៈដ៏មានអាយុ បានប្រកាសប្រាប់សង្ឃដោយញត្តិទុតិយកម្មវាចា សេចក្តីនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលទុកហើយក្នុងបញ្ចសតិកសង្គីតិក្ខន្ធកៈចុះ។ Atha tathāgatassa parinibbānato sattasu sādhukīḷanadivasesu sattasu ca dhātupūjādivasesu vītivattesu ‘‘aḍḍhamāso atikkanto, idāni gimhānaṃ diyaḍḍho māso seso, upakaṭṭhā vassūpanāyikā’’ti mantvā mahākassapatthero ‘‘rājagahaṃ, āvuso, gacchāmā’’ti upaḍḍhaṃ bhikkhusaṅghaṃ gahetvā ekaṃ maggaṃ gato. Anuruddhattheropi upaḍḍhaṃ gahetvā ekaṃ maggaṃ gato. Ānandatthero pana bhagavato pattacīvaraṃ gahetvā bhikkhusaṅghaparivuto sāvatthiṃ gantvā rājagahaṃ gantukāmo yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkāmi. Ānandattherena gatagataṭṭhāne mahāparidevo ahosi – ‘‘bhante ānanda, kuhiṃ satthāraṃ ṭhapetvā āgatosī’’ti[Pg.8]. Anupubbena pana sāvatthiṃ anuppatte there bhagavato parinibbānadivase viya mahāparidevo ahosi. លំដាប់នោះ កាលបើថ្ងៃជាទីធ្វើពិធីបូជាព្រះសព ៧ ថ្ងៃ និងថ្ងៃជាទីបូជាព្រះសារីរិកធាតុ ៧ ថ្ងៃ ចាប់តាំងពីការបរិនិព្វាននៃព្រះតថាគត កន្លងផុតទៅហើយ ព្រះមហាកស្សបត្ថេរគិតថា «កន្លះខែកន្លងផុតទៅហើយ ឥឡូវនេះ ខែនៃរដូវក្តៅនៅសល់មួយខែកន្លះទៀត ថ្ងៃចូលវស្សាក៏ជិតចូលមកដល់ហើយ» ទើបពោលថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ យើងទៅក្រុងរាជគ្រឹះគ្នាទៅ» ហើយក៏នាំយកភិក្ខុសង្ឃពាក់កណ្តាល និមន្តទៅតាមផ្លូវមួយ។ ចំណែកព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរ ក៏នាំយកភិក្ខុសង្ឃពាក់កណ្តាល និមន្តទៅតាមផ្លូវមួយដែរ។ ចំណែកព្រះអានន្ទត្ថេរវិញ កាន់យកបាត្រនិងចីវររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មានភិក្ខុសង្ឃចោមរោមជាបរិវារ និមន្តទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី ហើយមានបំណងនឹងទៅក្រុងរាជគ្រឹះ ក៏បាននិមន្តទៅកាន់ចារិកសំដៅទៅក្រុងសាវត្ថីនោះ។ ក្នុងកន្លែងដែលព្រះអានន្ទត្ថេរនិមន្តទៅដល់ហើយៗ មានការទ្រហោយំយ៉ាងខ្លាំងថា «បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏ចម្រើន លោកទុកព្រះសាស្តានៅកន្លែងណា ហើយទើបនិមន្តមក?»។ លុះព្រះថេរៈនិមន្តទៅដល់ក្រុងសាវត្ថីតាមលំដាប់ហើយ ក៏មានការទ្រហោយំយ៉ាងខ្លាំង ដូចជាថ្ងៃដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគបរិនិព្វានដូច្នោះដែរ។ Tatra sudaṃ āyasmā ānando aniccatādipaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya taṃ mahājanaṃ saññāpetvā jetavanaṃ pavisitvā dasabalena vasitagandhakuṭiyā dvāraṃ vivaritvā mañcapīṭhaṃ nīharitvā papphoṭetvā gandhakuṭiṃ sammajjitvā milātamālākacavaraṃ chaḍḍetvā mañcapīṭhaṃ atiharitvā puna yathāṭhāne ṭhapetvā bhagavato ṭhitakāle karaṇīyaṃ vattaṃ sabbamakāsi. Atha thero bhagavato parinibbānato pabhuti ṭhānanisajjabahulattā ussannadhātukaṃ kāyaṃ samassāsetuṃ dutiyadivase khīravirecanaṃ pivitvā vihāreyeva nisīdi. Yaṃ sandhāya subhena māṇavena pahitaṃ māṇavakaṃ etadavoca – ក្នុងក្រុងសាវត្ថីនោះ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ បានសម្តែងធម្មីកថាដែលប្រកបដោយអនិច្ចភាពជាដើម ដើម្បីលួងលោមមហាជននោះឲ្យធូរស្រាលចិត្ត រួចហើយក៏ចូលទៅកាន់វត្តជេតពន បើកទ្វារព្រះគន្ធកុដិដែលព្រះទសពលធ្លាប់គង់នៅ នាំយកគ្រែនិងតាំងចេញមក រលាស់បោសធូលី បោសសម្អាតព្រះគន្ធកុដិ បោះចោលសម្រាមគឺផ្កាដែលស្វិតក្រៀម រួចនាំយកគ្រែនិងតាំងត្រឡប់ទៅតម្កល់ទុកក្នុងទីកន្លែងដើមវិញ ហើយបានធ្វើវត្តប្រតិបត្តិទាំងពួងដែលគប្បីធ្វើ ដូចកាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគនៅធរមានឡើយ។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈ ចាប់តាំងពីការបរិនិព្វាននៃព្រះដ៏មានព្រះភាគមក ព្រោះតែការឈរនិងការអង្គុយច្រើនពេក ដើម្បីសម្រាលរាងកាយដែលមានធាតុដើមកម្រើកខ្លាំង ក្នុងថ្ងៃទីពីរ ក៏បានឆាន់ថ្នាំបញ្ចុះលាយទឹកដោះស្រស់ ហើយគង់នៅក្នុងវត្តនោះឯង។ សំដៅយកការឆាន់ថ្នាំបញ្ចុះនោះ ទើបព្រះថេរៈបានពោលពាក្យនេះទៅកាន់មាណពដែលសុភមាណពចាត់ឲ្យមកថា៖ ‘‘Akālo kho, māṇavaka, atthi me ajja bhesajjamattā pītā, appeva nāma svepi upasaṅkameyyāmā’’ti (dī. ni. 1.447). «ម្នាលមាណព ថ្ងៃនេះមិនមែនជាកាលគួរឡើយ ព្រោះថ្ងៃនេះ អាត្មាភាពបានឆាន់ថ្នាំបន្តិចបន្តួចហើយ ប្រហែលជាថ្ងៃស្អែក អាត្មាភាពនឹងទៅជួបបាន ដោយអាស្រ័យកាលវេលានិងសេចក្តីសម្រួល»។ Dutiyadivase cetakattherena pacchāsamaṇena gantvā subhena māṇavena puṭṭho dīghanikāye subhasuttaṃnāma dasamaṃ suttamabhāsi. ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់មក ព្រះថេរៈមានព្រះចេតកត្ថេរជាបច្ឆាសមណៈ និមន្តទៅហើយ កាលដែលសុភមាណពសួរដេញដោល ក៏បានសម្តែងសូត្រទីដប់ ឈ្មោះថា សុភសូត្រ ក្នុងទីឃនិកាយ។ Atha thero jetavanavihāre khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ kārāpetvā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya rājagahaṃ gato. Tathā mahākassapatthero anuruddhatthero ca sabbaṃ bhikkhusaṅghaṃ gahetvā rājagahameva gato. លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈបានចាត់ចែងឲ្យជួសជុលទីកន្លែងដែលបាក់បែកធ្លុះធ្លាយក្នុងវត្តជេតពន រួចហើយកាលដែលថ្ងៃចូលវស្សាជិតចូលមកដល់ ក៏បាននិមន្តទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ។ ដូចគ្នានោះដែរ ព្រះមហាកស្សបត្ថេរ និងព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរ ក៏បាននាំភិក្ខុសង្ឃទាំងអស់ និមន្តទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះនោះឯង។ Tena kho pana samayena rājagahe aṭṭhārasa mahāvihārā honti. Te sabbepi chaḍḍitapatitauklāpā ahesuṃ. Bhagavato hi parinibbāne sabbe bhikkhū attano attano pattacīvaraṃ gahetvā vihāre ca pariveṇe ca chaḍḍetvā agamaṃsu. Tattha therā bhagavato vacanapūjanatthaṃ titthiyavādaparimocanatthañca ‘‘paṭhamaṃ māsaṃ khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ karomā’’ti cintesuṃ. Titthiyā hi evaṃ vadeyyuṃ – ‘‘samaṇassa gotamassa sāvakā satthari ṭhiteyeva vihāre paṭijaggiṃsu, parinibbute chaḍḍesu’’nti. Tesaṃ vādaparimocanatthañca cintesunti vuttaṃ hoti. Vuttampi hetaṃ – ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ មានមហាវិហារ ១៨ កន្លែង។ វិហារទាំងនោះទាំងអស់ សុទ្ធតែត្រូវបានបោះបង់ចោល មានសម្រាមធ្លាក់រាយប៉ាយ។ ព្រោះថាកាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគបរិនិព្វានទៅ ភិក្ខុទាំងឡាយទាំងអស់ កាន់យកបាត្រនិងចីវររបស់ខ្លួនៗ ក៏បោះបង់ចោលវិហារនិងបរិវេណទាំងឡាយ ហើយចាកចេញទៅអស់។ ក្នុងទីនោះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយ ដើម្បីបូជានូវព្រះពុទ្ធដីកាផង ដើម្បីដោះខ្លួនឲ្យរួចពីពាក្យនិន្ទារបស់ពួកតិរ្ថិយផង ទើបគិតគ្នាថា «ក្នុងខែដំបូង យើងនឹងធ្វើការជួសជុលទីកន្លែងដែលបាក់បែកធ្លុះធ្លាយសិន»។ ព្រោះថាពួកតិរ្ថិយទាំងឡាយ គប្បីនិយាយយ៉ាងនេះថា «ពួកសាវ័ករបស់ព្រះសមណគោតម កាលដែលព្រះសាស្តានៅធរមាន ក៏ថែរក្សាវិហារទាំងឡាយយ៉ាងល្អ លុះព្រះអង្គបរិនិព្វានទៅ ក៏បោះបង់ចោលអស់»។ ពាក្យថា «គិតដើម្បីដោះខ្លួនឲ្យរួចពីពាក្យនិន្ទារបស់ពួកតិរ្ថិយទាំងនោះ» គឺមានន័យយ៉ាងនេះឯង។ សេចក្តីនេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយក៏បានពោលទុកហើយថា៖ ‘‘Atha [Pg.9] kho therānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘bhagavatā kho, āvuso, khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ vaṇṇitaṃ. Handa mayaṃ, āvuso, paṭhamaṃ māsaṃ khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ karoma, majjhimaṃ māsaṃ sannipatitvā dhammañca vinayañca saṅgāyissāmā’’ti (cūḷava. 438). «លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយមានសេចក្តីត្រិះរិះដូច្នេះថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការជួសជុលទីកន្លែងដែលបាក់បែកធ្លុះធ្លាយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សរសើរហើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បើដូច្នោះ ក្នុងខែដំបូង យើងនឹងធ្វើការជួសជុលទីកន្លែងដែលបាក់បែកធ្លុះធ្លាយសិន ក្នុងខែជាកណ្តាល យើងនឹងប្រជុំគ្នា ហើយធ្វើសង្គាយនាធម៌និងវិន័យ»។ Te dutiyadivase gantvā rājadvāre aṭṭhaṃsu. Ajātasattu rājā āgantvā vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, āgatatthā’’ti attanā kattabbakiccaṃ paṭipucchi. Therā aṭṭhārasa mahāvihārapaṭisaṅkharaṇatthāya hatthakammaṃ paṭivedesuṃ. ‘‘Sādhu, bhante’’ti rājā hatthakammakārake manusse adāsi. Therā paṭhamaṃ māsaṃ sabbavihāre paṭisaṅkharāpetvā rañño ārocesuṃ – ‘‘niṭṭhitaṃ, mahārāja, vihārapaṭisaṅkharaṇaṃ. Idāni dhammavinayasaṅgahaṃ karomā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante, vissatthā karotha. Mayhaṃ āṇācakkaṃ, tumhākaṃ dhammacakkaṃ hotu. Āṇāpetha, bhante, kiṃ karomī’’ti? ‘‘Saṅgahaṃ karontānaṃ bhikkhūnaṃ sannisajjaṭṭhānaṃ, mahārājā’’ti. ‘‘Kattha karomi, bhante’’ti? ‘‘Vebhārapabbatapasse sattapaṇṇiguhādvāre kātuṃ yuttaṃ, mahārājā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti kho rājā ajātasattu vissakammunā nimmitasadisaṃ suvibhattabhittitthambhasopānaṃ nānāvidhamālākammalataākammavicittaṃ abhibhavantamiva rājabhavanavibhūtiṃ avahasantamiva devavimānasiriṃ siriyā niketamiva ekanipātatitthamiva ca devamanussanayanavihaṅgānaṃ lokarāmaṇeyyakamiva sampiṇḍitaṃ daṭṭhabbasāramaṇḍaṃ maṇḍapaṃ kārāpetvā vividhakusumadāma-olambaka-viniggalantacāruvitānaṃ ratanavicittamaṇikoṭṭimatalamiva ca naṃ nānāpupphūpahāravicittasupariniṭṭhitabhūmikammaṃ brahmavimānasadisaṃ alaṅkaritvā tasmiṃ mahāmaṇḍape pañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ anagghāni pañca kappiyapaccattharaṇasatāni paññāpetvā dakkhiṇabhāgaṃ nissāya uttarābhimukhaṃ therāsanaṃ maṇḍapamajjhe puratthābhimukhaṃ buddhassa bhagavato āsanārahaṃ dhammāsanaṃ paññāpetvā dantakhacitaṃ bījaniñcettha ṭhapetvā bhikkhusaṅghassa ārocāpesi – ‘‘niṭṭhitaṃ, bhante, mama kicca’’nti. ព្រះថេរៈទាំងឡាយនោះ ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់មក ក៏បាននិមន្តទៅឈរនៅទ្វារព្រះរាជវាំង។ ព្រះបាទអជាតសត្រូវ យាងមកដល់ ថ្វាយបង្គំហើយ ក្រាបបង្គំទូលសួរនូវកិច្ចការដែលខ្លួនត្រូវធ្វើថា «បពិត្រព្រះករុណាដ៏ចម្រើន ព្រះថេរៈទាំងឡាយនិមន្តមក តើមានកិច្ចការអ្វី?»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយបានប្រាប់ឲ្យទ្រង់ជ្រាបនូវតម្រូវការកម្លាំងពលកម្ម ដើម្បីជួសជុលមហាវិហារទាំង ១៨ កន្លែង។ ព្រះរាជាទទួលព្រះរាជតម្រាស់ថា «ល្អហើយ ព្រះករុណា» រួចក៏បានចាត់ចែងជាងឈើនិងកម្មករទាំងឡាយថ្វាយ។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយបានចាត់ចែងឲ្យជួសជុលវិហារទាំងអស់ក្នុងខែដំបូង រួចហើយក៏ថ្វាយព្រះពរព្រះរាជាថា «មហារាជ ការជួសជុលវិហារទាំងឡាយស្រេចបាច់ហើយ ឥឡូវនេះ ពួកយើងនឹងធ្វើការសង្គាយនាប្រមូលធម៌និងវិន័យ»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា «ល្អហើយ ព្រះករុណា សូមព្រះថេរៈទាំងឡាយធ្វើដោយសេចក្តីទុកចិត្តចុះ សូមឲ្យអាណាចក្រជារបស់ទូលព្រះបង្គំ សូមឲ្យធម្មចក្រជារបស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយចុះ បពិត្រព្រះករុណាដ៏ចម្រើន សូមបង្គាប់មកចុះ តើឲ្យទូលព្រះបង្គំធ្វើអ្វីខ្លះ?»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយពោលថា «មហារាជ ត្រូវធ្វើទីកន្លែងសម្រាប់ប្រជុំគង់របស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលធ្វើសង្គាយនា»។ ព្រះរាជាសួរថា «បពិត្រព្រះករុណាដ៏ចម្រើន តើឲ្យទូលព្រះបង្គំធ្វើនៅទីណា?»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយពោលថា «មហារាជ គួរធ្វើនៅជិតទ្វារគុហាសត្តបណ្ណិ ក្បែរចង្កេះភ្នំវេភារៈ»។ ព្រះបាទអជាតសត្រូវទទួលព្រះរាជតម្រាស់ថា «ល្អហើយ ព្រះករុណា» ហើយបានចាត់ចែងឲ្យសាងសង់មណ្ឌបដ៏វិចិត្រ ហាក់ដូចជាមណ្ឌបដែលវិស្សកម្មទេវបុត្រនិម្មិតថ្វាយ មានជញ្ជាំង សសរ និងជណ្តើរដែលចាត់ចែងយ៉ាងល្អ វិចិត្រទៅដោយក្បាច់ផ្កានិងក្បាច់វល្លិផ្សេងៗ ហាក់ដូចជាគ្របសង្កត់នូវភាពរុងរឿងនៃព្រះរាជវាំង ហាក់ដូចជាសើចចំអកដាក់សិរីសួស្តីនៃទេវវិមាន ហាក់ដូចជាលំនៅនៃសិរីទាំងឡាយ ហាក់ដូចជាកំពង់ទឹកជាទីចុះជួបជុំគ្នានៃហ្វូងបក្សីគឺភ្នែកនៃទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ និងហាក់ដូចជាការប្រមូលផ្តុំនូវទីជាទីរីករាយក្នុងលោកទាំងពួងមកទុកក្នុងកន្លែងតែមួយ គឺបានសាងសង់មណ្ឌបដែលមានគ្រឿងលម្អដ៏ល្អគួរជាទីទស្សនា មានពិដានដ៏ស្រស់ស្អាតដែលព្យួរទៅដោយកម្រងផ្កាផ្សេងៗយារចុះមកក្រោម មានផ្ទៃដីដ៏វិចិត្រទៅដោយរតនៈ ហាក់ដូចជាផ្ទៃដីដែលក្រាលដោយកែវមណីដ៏មានតម្លៃ មានការរៀបចំផ្ទៃដីយ៉ាងល្អស្អាត វិចិត្រទៅដោយការបូជាផ្កាផ្សេងៗ បានលម្អមណ្ឌបនោះឲ្យដូចជាព្រហ្មវិមាន រួចហើយក្នុងមហាមណ្ឌបនោះ បានចាត់ចែងក្រាលនូវកម្រាលដ៏គួរដល់សមណៈចំនួនប្រាំរយ ដែលមានតម្លៃមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន សម្រាប់ភិក្ខុប្រាំរយអង្គ បានចាត់ចែងអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈបែរមុខទៅទិសខាងជើង ដោយអាស្រ័យចំណែកខាងត្បូង បានចាត់ចែងធម្មាសនៈដ៏គួរជាទីគង់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគពុទ្ធបរមគ្រូ បែរមុខទៅទិសខាងកើត នៅចំកណ្តាលមណ្ឌប ហើយបានតម្កល់ផ្លិតដែលដកក្បាច់ដោយភ្លុកដំរីនៅលើធម្មាសនៈនោះ រួចហើយបានចាត់ឲ្យទៅក្រាបបង្គំទូលភិក្ខុសង្ឃថា «បពិត្រព្រះករុណាដ៏ចម្រើន កិច្ចការរបស់ទូលព្រះបង្គំស្រេចបាច់ហើយ»»},{ Tasmiṃ kho pana samaye ekacce bhikkhū āyasmantaṃ ānandaṃ sandhāya evamāhaṃsu – ‘‘imasmiṃ bhikkhusaṅghe eko bhikkhu vissagandhaṃ vāyanto vicaratī’’ti. Thero taṃ sutvā ‘‘imasmiṃ bhikkhusaṅghe añño vissagandhaṃ vāyanto [Pg.10] vicaraṇakabhikkhu nāma natthi, addhā ete maṃ sandhāya vadantī’’ti saṃvegaṃ āpajji. Ekacce bhikkhū āyasmantaṃ ānandaṃ āhaṃsu – ‘‘sve, āvuso, sannipāto tvañca sekkho sakaraṇīyo, tena te na yuttaṃ sannipātaṃ gantuṃ, appamatto hohī’’ti. ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ភិក្ខុខ្លះបាននិយាយសំដៅយកព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុយ៉ាងនេះថា «ក្នុងភិក្ខុសង្ឃនេះ មានភិក្ខុមួយអង្គ ដើរទៅមកទាំងជះក្លិនឆ្អាតខ្ចរខ្ចាយ»។ ព្រះថេរៈឮពាក្យនោះហើយ គិតថា «ក្នុងភិក្ខុសង្ឃនេះ ភិក្ខុដទៃក្រៅពីអាត្មា ដែលដើរទៅមកទាំងជះក្លិនឆ្អាតនោះមិនមានឡើយ ពិតណាស់ ភិក្ខុទាំងឡាយទាំងនេះនិយាយសំដៅយកអាត្មាហើយ» ក៏កើតសេចក្តីសង្វេគយ៉ាងខ្លាំង។ ភិក្ខុខ្លះបាននិយាយទៅកាន់ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុថា «ម្នាលអាវុសោ ថ្ងៃស្អែកជាថ្ងៃប្រជុំសង្ឃហើយ ចំណែកលោកនៅជាសេក្ខបុគ្គល មានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើនៅឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ការដែលលោកនឹងទៅកាន់ទីប្រជុំសង្ឃ មិនសមគួរឡើយ សូមលោកកុំប្រហែសឡើយ»។ Atha kho āyasmā ānando – ‘‘sve sannipāto, na kho pana metaṃ patirūpaṃ yvāhaṃ sekkho samāno sannipātaṃ gaccheyya’’nti bahudeva rattiṃ kāyagatāyasatiyā vītināmetvā rattiyā paccūsasamayaṃ caṅkamā orohitvā vihāraṃ pavisitvā ‘‘nipajjissāmī’’ti kāyaṃ āvajjesi. Dve pādā bhūmito muttā, appattañca sīsaṃ bimbohanaṃ, etasmiṃ antare anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci. Ayañhi āyasmā caṅkamena bahi vītināmetvā visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto cintesi – ‘‘nanu maṃ bhagavā etadavoca – ‘katapuññosi tvaṃ, ānanda, padhānamanuyuñja; khippaṃ hohisi anāsavo’ti (dī. ni. 2.207). Buddhānañca kathādoso nāma natthi. Mama accāraddhaṃ vīriyaṃ tena me cittaṃ uddhaccāya saṃvattati. Handāhaṃ vīriyasamathaṃ yojemī’’ti caṅkamā orohitvā pādadhovanaṭṭhāne ṭhatvā pāde dhovitvā vihāraṃ pavisitvā mañcake nisīditvā ‘‘thokaṃ vissamissāmī’’ti kāyaṃ mañcake upanāmesi. Dve pādā bhūmito muttā, sīsañca bimbohanaṃ asampattaṃ. Etasmiṃ antare anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, catuiriyāpathavirahitaṃ therassa arahattaṃ ahosi. Tena imasmiṃ sāsane anipanno anisinno aṭṭhito acaṅkamanto ‘‘ko bhikkhu arahattaṃ patto’’ti vutte ‘‘ānandatthero’’ti vattuṃ vaṭṭati. លំដាប់នោះ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុគិតថា «ថ្ងៃស្អែកជាថ្ងៃប្រជុំសង្ឃហើយ ការដែលអាត្មាភាពនៅជាសេក្ខបុគ្គលនៅឡើយ ហើយទៅកាន់ទីប្រជុំសង្ឃនោះ មិនសមគួរឡើយ» ក៏បានឲ្យវេលាកន្លងទៅអស់រាត្រីជាច្រើនដោយកាយគតាសតិ លុះដល់វេលាជិតភ្លឺនៃរាត្រី ក៏ចុះពីទីចង្ក្រម ចូលទៅកាន់វិហារ គិតថា «អាត្មាភាពនឹងសម្រាន្តបន្តិច» ក៏ផ្អៀងកាយទៅ។ ជើងទាំងពីរផុតពីដីហើយ ក្បាលក៏មិនទាន់ដល់ខ្នើយឡើយ ក្នុងចន្លោះពេលនេះឯង ចិត្តក៏រួចផុតចាកអាសវៈទាំងឡាយ ព្រោះមិនប្រកាន់មាំ។ ព្រោះថា ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុនេះ កាលដែលឲ្យវេលាកន្លងទៅដោយការដើរចង្ក្រមនៅខាងក្រៅ មិនអាចញ៉ាំងគុណធម៌វិសេសឲ្យកើតឡើងបាន ក៏គិតថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគធ្លាប់មានព្រះពុទ្ធដីកានឹងអាត្មាភាពយ៉ាងនេះមែនទេថា «ម្នាលអានន្ទ អ្នកជាអ្នកមានបុណ្យបានធ្វើទុកហើយ ចូរខំប្រឹងប្រកបសេចក្តីព្យាយាមចុះ អ្នកនឹងបានជាព្រះអរហន្តដោយឆាប់រហ័ស» ដូច្នេះមែនទេ? ធម្មតាកំហុសក្នុងព្រះវាចារបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនដែលសោះឡើយ។ សេចក្តីព្យាយាមរបស់អាត្មាភាពខ្លាំងពេក ព្រោះហេតុនោះ ចិត្តរបស់អាត្មាភាពទើបប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីរាយមាយ។ បើដូច្នោះ អាត្មាភាពត្រូវសម្រួលសេចក្តីព្យាយាមឲ្យស្មើគ្នានឹងសមាធិវិញ» ក៏ចុះពីទីចង្ក្រម ឈរនៅកន្លែងលាងជើង លាងជើងទាំងពីររួចហើយ ចូលទៅកាន់វិហារ អង្គុយលើគ្រែតូច គិតថា «អាត្មាភាពនឹងសម្រាកបន្តិចសិន» ក៏ផ្អៀងកាយទៅលើគ្រែ។ ជើងទាំងពីរផុតពីដីហើយ ក្បាលក៏មិនទាន់ដល់ខ្នើយឡើយ។ ក្នុងចន្លោះពេលនេះឯង ចិត្តក៏រួចផុតចាកអាសវៈទាំងឡាយ ព្រោះមិនប្រកាន់មាំ ព្រះអរហត្តផលរបស់ព្រះថេរៈ ក៏បានសម្រេចដោយវៀរចាកឥរិយាបថទាំងបួន។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងសាសនានេះ កាលបើមានគេសួរថា «ភិក្ខុណាដែលមិនដេក មិនអង្គុយ មិនឈរ មិនដើរចង្ក្រម ហើយបានសម្រេចព្រះអរហត្ត?» គប្បីឆ្លើយថា «ព្រះអានន្ទត្ថេរ» ដូច្នេះ ទើបសមគួរ។ Atha kho therā bhikkhū dutiyadivase katabhattakiccā pattacīvaraṃ paṭisāmetvā dhammasabhāyaṃ sannipatitā. Ānandatthero pana attano arahattappattiṃ ñāpetukāmo bhikkhūhi saddhiṃ na gato. Bhikkhū yathāvuḍḍhaṃ attano attano pattāsane nisīdantā ānandattherassa āsanaṃ ṭhapetvā nisinnā. Tattha kehici ‘‘etamāsanaṃ kassā’’ti vutte ‘‘ānandattherassā’’ti. ‘‘Ānando pana kuhiṃ gato’’ti? Tasmiṃ samaye thero cintesi – ‘‘idāni mayhaṃ gamanakālo’’ti. Tato attano ānubhāvaṃ dassento pathaviyaṃ nimujjitvā attano āsaneyeva attānaṃ dassesi. Ākāsenāgantvā nisīdītipi eke. លុះដល់ថ្ងៃទីពីរ ពួកភិក្ខុជាថេរៈទាំងឡាយ ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ទុកដាក់បាត្រនិងចីវរ ហើយក៏ប្រជុំគ្នាក្នុងធម្មសភា។ ចំណែកឯព្រះអានន្ទត្ថេរ ប្រាថ្នានឹងញ៉ាំងការសម្រេចព្រះអរហត្តរបស់ខ្លួនឱ្យគេដឹង មិនបានទៅជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយឡើយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយអង្គុយលើអាសនៈដែលដល់វេនរបស់ខ្លួនៗតាមលំដាប់ព្រះវស្សា ដោយទុកអាសនៈមួយសម្រាប់ព្រះអានន្ទត្ថេរ។ ក្នុងទីនោះ កាលភិក្ខុខ្លះសួរថា «អាសនៈនេះជារបស់អ្នកណា?» ភិក្ខុទាំងឡាយឆ្លើយថា «ជារបស់ព្រះអានន្ទត្ថេរ»។ សួរថា «ចុះព្រះអានន្ទទៅណា?»។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះថេរៈគិតថា «ពេលនេះជាកាលគួរទៅរបស់យើងហើយ»។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈកាលនឹងបង្ហាញអានុភាពរបស់ខ្លួន ក៏ជ្រមុជចុះទៅក្នុងផែនដី ហើយបង្ហាញខ្លួនឡើងលើអាសនៈរបស់ខ្លួនតែម្តង។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកអាចារ្យខ្លះពោលថា ព្រះថេរៈហោះមកតាមអាកាសហើយអង្គុយចុះ។ Evaṃ [Pg.11] nisinne tasmiṃ āyasmante mahākassapatthero bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso, kiṃ paṭhamaṃ saṅgāyāma, dhammaṃ vā vinayaṃ vā’’ti? Bhikkhū āhaṃsu – ‘‘bhante mahākassapa, vinayo nāma buddhasāsanassa āyu, vinaye ṭhite sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti; tasmā paṭhamaṃ vinayaṃ saṅgāyāmā’’ti,. ‘‘Kaṃ dhuraṃ katvā’’ti? ‘‘Āyasmantaṃ upāli’’nti. ‘‘Kiṃ ānando nappahotī’’ti? ‘‘No nappahoti; api ca kho pana sammāsambuddho dharamānoyeva vinayapariyattiṃ nissāya āyasmantaṃ upāliṃ etadagge ṭhapesi – ‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayadharānaṃ yadidaṃ upālī’ti (a. ni. 1.219, 228). Tasmā upālittheraṃ pucchitvā vinayaṃ saṅgāyāmā’’ti. Tato thero vinayaṃ pucchanatthāya attanāva attānaṃ sammanni. Upālittheropi vissajjanatthāya sammanni. Tatrāyaṃ pāḷi – កាលព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុអង្គុយយ៉ាងនោះហើយ ព្រះមហាកស្សបត្ថេរបានហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកសួរថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ តើយើងគួរធ្វើសង្គាយនាអ្វីមុន ធម៌ ឬវិន័យ?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយឆ្លើយថា «បពិត្រព្រះមហាកស្សបដ៏ចម្រើន ឈ្មោះថាព្រះវិន័យ គឺជាអាយុរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា កាលបើព្រះវិន័យនៅតាំងនៅ ព្រះសាសនាក៏ឈ្មោះថានៅតាំងនៅដែរ ហេតុនោះ យើងគួរធ្វើសង្គាយនាព្រះវិន័យមុន»។ សួរថា «តើគួរធ្វើនរណាឱ្យជាធុរៈ?»។ ឆ្លើយថា «គួរធ្វើព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុឱ្យជាធុរៈ»។ សួរថា «ចុះព្រះអានន្ទមិនសមគួរទេឬ?»។ ឆ្លើយថា «មិនមែនជាមិនសមគួរនោះទេ ប៉ុន្តែព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ កាលដែលទ្រង់នៅធរមាននៅឡើយ បានទ្រង់តាំងព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុទុកក្នុងតំណែងដ៏ប្រសើរ (ឯតទគ្គៈ) ដោយអាស្រ័យការចេះដឹងព្រះវិន័យបិដកថា 'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧបាលិនេះជាកំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវករបស់យើង អ្នកទ្រទ្រង់ព្រះវិន័យ'។ ហេតុនោះ យើងគួរសួរព្រះឧបាលិត្ថេរហើយធ្វើសង្គាយនាព្រះវិន័យ»។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈក៏បានសន្មតខ្លួនឯងដើម្បីសួរព្រះវិន័យ។ ចំណែកព្រះឧបាលិត្ថេរក៏បានសន្មតខ្លួនឯងដើម្បីឆ្លើយដោះស្រាយ។ ក្នុងរឿងនោះ មានព្រះបាលីដូចតទៅនេះ៖ ‘‘Atha kho āyasmā mahākassapo saṅghaṃ ñāpesi – «លំដាប់នោះ ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុ បានញ៉ាំងសង្ឃឱ្យដឹងថា៖ ‘‘Suṇātu me, āvuso, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ upāliṃ vinayaṃ puccheyya’nti. “ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ សូមសង្ឃស្តាប់ខ្ញុំ។ បើកាលគួរដល់សង្ឃហើយ ខ្ញុំនឹងសួរព្រះវិន័យចំពោះព្រះឧបាលិ”។ ‘‘Āyasmāpi upāli saṅghaṃ ñāpesi – «ព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុក៏បានញ៉ាំងសង្ឃឱ្យដឹងថា៖ ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ āyasmatā mahākassapena vinayaṃ puṭṭho vissajjeyya’’nti. “បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន សូមសង្ឃស្តាប់ខ្ញុំ។ បើកាលគួរដល់សង្ឃហើយ ខ្ញុំកាលដែលព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុសួរព្រះវិន័យហើយ នឹងឆ្លើយដោះស្រាយ”។ Evaṃ attanāva attānaṃ sammannitvā āyasmā upāli uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā there bhikkhū vanditvā dhammāsane nisīdi, dantakhacitaṃ bījaniṃ gahetvā. Tato āyasmā mahākassapo therāsane nisīditvā āyasmantaṃ upāliṃ vinayaṃ pucchi – ‘‘paṭhamaṃ, āvuso upāli, pārājikaṃ kattha paññatta’’nti? ‘‘Vesāliyaṃ, bhante’’ti. ‘‘Kaṃ ārabbhā’’ti? ‘‘Sudinnaṃ kalandaputtaṃ ārabbhā’’ti. ‘‘Kismiṃ vatthusmi’’nti? ‘‘Methunadhamme’’ti. កាលបានសន្មតខ្លួនឯងយ៉ាងនេះហើយ ព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុក្រោកពីអាសនៈ ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង ថ្វាយបង្គំព្រះថេរភិក្ខុទាំងឡាយ ហើយឡើងអង្គុយលើធម្មាសនៈ កាន់ផ្លិតខាត់ដោយភ្លុកដំរី។ លំដាប់នោះ ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុ អង្គុយលើថេរាសនៈ ហើយសួរព្រះវិន័យចំពោះព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុថា «ម្នាលអាវុសោឧបាលិ អាបត្តិបារាជិកទី១ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តក្នុងទីណា?»។ ព្រះឧបាលិឆ្លើយថា «បពិត្រព្រះថេរៈ ទ្រង់បញ្ញត្តក្នុងក្រុងវេសាលី»។ សួរថា «ទ្រង់ប្រារព្ធចំពោះបុគ្គលណា?»។ ឆ្លើយថា «ទ្រង់ប្រារព្ធចំពោះសុទិន្នភិក្ខុ ជាកូនរបស់កឡន្ទសេដ្ឋី»។ សួរថា «ព្រោះរឿងហេតុអ្វី?»។ ឆ្លើយថា «ព្រោះសេពមេថុនធម្ម»។ Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ upāliṃ paṭhamassa pārājikassa vatthumpi pucchi, nidānampi pucchi, puggalampi pucchi, paññattimpi pucchi, anupaññattimpi pucchi, āpattimpi pucchi, anāpattimpi pucchi; yathā ca paṭhamassa tathā dutiyassa tathā tatiyassa tathā catutthassa pārājikassa vatthumpi pucchi…pe… anāpattimpi pucchi. Puṭṭho puṭṭho upālitthero vissajjesi. Tato [Pg.12] imāni cattāri pārājikāni ‘‘pārājikakaṇḍaṃ nāma ida’’nti saṅgahaṃ āropetvā ṭhapesuṃ. Terasa saṅghādisesāni ‘‘terasaka’’nti ṭhapesuṃ. Dve sikkhāpadāni ‘‘aniyatānī’’ti ṭhapesuṃ. Tiṃsa sikkhāpadāni ‘‘nissaggiyapācittiyānī’’ti ṭhapesuṃ. Dvenavuti sikkhāpadāni ‘‘pācittiyānī’’ti ṭhapesuṃ. Cattāri sikkhāpadāni ‘‘pāṭidesanīyānī’’ti ṭhapesuṃ. Pañcasattati sikkhāpadāni ‘‘sekhiyānī’’ti ṭhapesuṃ. Satta dhamme ‘‘adhikaraṇasamathā’’ti ṭhapesuṃ. លំដាប់នោះ ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុ បានសួរព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុ ទាំងវត្ថុ ទាំងនិទាន ទាំងបុគ្គល ទាំងបញ្ញត្តិ ទាំងអនុបញ្ញត្តិ ទាំងអាបត្តិ ទាំងអនាបត្តិ នៃអាបត្តិបារាជិកទី១។ ព្រះមហាកស្សបសួរទាំងវត្ថុ...បេ... ទាំងអនាបត្តិ នៃអាបត្តិបារាជិកទី២ ទី៣ និងទី៤ ដូចជាអាបត្តិបារាជិកទី១ ដែរ។ ព្រះឧបាលិត្ថេរដែលព្រះមហាកស្សបសួរហើយៗ ក៏បានឆ្លើយដោះស្រាយរួចរាល់។ លំដាប់នោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ បានលើកឡើងនូវបារាជិកទាំង៤ នេះ ដាក់ចូលក្នុងសង្គាយនា ដោយកំណត់ថា «នេះឈ្មោះថា បារាជិកកណ្ឌ»។ បានកំណត់សង្ឃាទិសេស ១៣ ថា «តេរសកៈ»។ កំណត់សិក្ខាបទ ២ ថា «អនិយតៈ»។ កំណត់សិក្ខាបទ ៣០ ថា «និស្សគ្គិយបាចិត្តិយៈ»។ កំណត់សិក្ខាបទ ៩២ ថា «សុទ្ធបាចិត្តិយៈ»។ កំណត់សិក្ខាបទ ៤ ថា «បាដិទេសនីយៈ»។ កំណត់សិក្ខាបទ ៧៥ ថា «សេក្ខិយៈ»។ កំណត់ធម៌ ៧ ថា «អធិករណ៍សមថៈ» រួចហើយក៏លើកឡើងក្នុងសង្គាយនាទុកមក។ Evaṃ mahāvibhaṅgaṃ saṅgahaṃ āropetvā bhikkhunīvibhaṅge aṭṭha sikkhāpadāni ‘‘pārājikakaṇḍaṃ nāma ida’’nti ṭhapesuṃ. Sattarasa sikkhāpadāni ‘‘sattarasaka’’nti ṭhapesuṃ. Tiṃsa sikkhāpadāni ‘‘nissaggiyapācittiyānī’’ti ṭhapesuṃ. Chasaṭṭhisatasikkhāpadāni ‘‘pācittiyānī’’ti ṭhapesuṃ. Aṭṭha sikkhāpadāni ‘‘pāṭidesanīyānī’’ti ṭhapesuṃ. Pañcasattati sikkhāpadāni ‘‘sekhiyānī’’ti ṭhapesuṃ. Satta dhamme ‘‘adhikaraṇasamathā’’ti ṭhapesuṃ. Evaṃ bhikkhunīvibhaṅgaṃ saṅgahaṃ āropetvā eteneva upāyena khandhakaparivārepi āropesuṃ. Evametaṃ saubhatovibhaṅgakhandhakaparivāraṃ vinayapiṭakaṃ saṅgahamārūḷhaṃ sabbaṃ mahākassapatthero pucchi, upālitthero vissajjesi. Pucchāvissajjanapariyosāne pañca arahantasatāni saṅgahaṃ āropitanayeneva gaṇasajjhāyamakaṃsu. Vinayasaṅgahāvasāne upālitthero dantakhacitaṃ bījaniṃ nikkhipitvā dhammāsanā orohitvā vuḍḍhe bhikkhū vanditvā attano pattāsane nisīdi. កាលបានលើកមហាវីភង្គឡើងក្នុងសង្គាយនាយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងភិក្ខុនីវិភង្គ ក៏បានកំណត់សិក្ខាបទបារាជិក ៨ ថា «នេះឈ្មោះថា បារាជិកកណ្ឌ»។ កំណត់សិក្ខាបទ ១៧ ថា «សត្តទសកៈ»។ កំណត់សិក្ខាបទ ៣០ ថា «និស្សគ្គិយបាចិត្តិយៈ»។ កំណត់សិក្ខាបទ ១៦៦ ថា «បាចិត្តិយៈ»។ កំណត់សិក្ខាបទ ៨ ថា «បាដិទេសនីយៈ»។ កំណត់សិក្ខាបទ ៧៥ ថា «សេក្ខិយៈ»。 កំណត់ធម៌ ៧ ថា «អធិករណ៍សមថៈ»។ កាលបានលើកភិក្ខុនីវិភង្គឡើងក្នុងសង្គាយនាយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានលើកខន្ធកៈ និងបរិវារៈ ឡើងក្នុងសង្គាយនាដោយឧបាយនេះឯង។ ព្រះមហាកស្សបត្ថេរបានសួរ ហើយព្រះឧបាលិត្ថេរបានឆ្លើយដោះស្រាយនូវព្រះវិន័យបិដកទាំងអស់ ដែលមានទាំងឧភតោវិភង្គ ខន្ធកៈ និងបរិវារៈ ដែលលើកឡើងក្នុងសង្គាយនាយ៉ាងនេះ។ ក្នុងទីបំផុតនៃការសួរនិងការឆ្លើយដោះស្រាយ ព្រះអរហន្តទាំង ៥០០ អង្គ បានធ្វើសហជ្ឈាយនា តាមលំនាំដែលបានលើកឡើងក្នុងសង្គាយនានោះឯង។ ក្នុងទីបំផុតនៃការធ្វើសង្គាយនាព្រះវិន័យ ព្រះឧបាលិត្ថេរបានដាក់ផ្លិតខាត់ដោយភ្លុកដំរីចុះ ចុះចាកធម្មាសនៈ ថ្វាយបង្គំភិក្ខុជាថេរៈទាំងឡាយដែលមានវស្សាចាស់ជាង ហើយអង្គុយលើអាសនៈដែលដល់វេនរបស់ខ្លួន។ Vinayaṃ saṅgāyitvā dhammaṃ saṅgāyitukāmo āyasmā mahākassapo bhikkhū pucchi – ‘‘dhammaṃ saṅgāyantehi kaṃ puggalaṃ dhuraṃ katvā dhammo saṅgāyitabbo’’ti? Bhikkhū ‘‘ānandattheraṃ dhuraṃ katvā’’ti āhaṃsu. លុះធ្វើសង្គាយនាព្រះវិន័យរួចហើយ ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុមានបំណងនឹងធ្វើសង្គាយនាព្រះធម៌ ក៏បានសួរភិក្ខុទាំងឡាយថា «កាលពួកយើងធ្វើសង្គាយនាព្រះធម៌ តើគួរធ្វើបុគ្គលណាឱ្យជាធុរៈ ហើយធ្វើសង្គាយនាព្រះធម៌?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយឆ្លើយថា «គួរធ្វើព្រះអានន្ទត្ថេរឱ្យជាធុរៈ»។ Atha kho āyasmā mahākassapo saṅghaṃ ñāpesi – លំដាប់នោះ ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុ បានញ៉ាំងសង្ឃឱ្យដឹងថា៖ ‘‘Suṇātu me, āvuso, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ ānandaṃ dhammaṃ puccheyya’’nti. “ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ សូមសង្ឃស្តាប់ខ្ញុំ។ បើកាលគួរដល់សង្ឃហើយ ខ្ញុំនឹងសួរព្រះធម៌ចំពោះព្រះអានន្ទ”។ Atha kho āyasmā ānando saṅghaṃ ñāpesi – លំដាប់នោះ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ បានញ៉ាំងសង្ឃឱ្យដឹងថា៖ ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ āyasmatā mahākassapena dhammaṃ puṭṭho vissajjeyya’’nti. “បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន សូមសង្ឃស្តាប់ខ្ញុំ។ បើកាលគួរដល់សង្ឃហើយ ខ្ញុំកាលដែលព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុសួរព្រះធម៌ហើយ នឹងឆ្លើយដោះស្រាយ”។ Atha [Pg.13] kho āyasmā ānando uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā there bhikkhū vanditvā dhammāsane nisīdi dantakhacitaṃ bījaniṃ gahetvā. Atha mahākassapatthero ānandattheraṃ dhammaṃ pucchi – ‘‘brahmajālaṃ, āvuso ānanda, kattha bhāsita’’nti? ‘‘Antarā ca, bhante, rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ rājāgārake ambalaṭṭhikāya’’nti. ‘‘Kaṃ ārabbhā’’ti? ‘‘Suppiyañca paribbājakaṃ, brahmadattañca māṇava’’nti. ‘‘Kismiṃ vatthusmi’’nti? ‘‘Vaṇṇāvaṇṇe’’ti. Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ ānandaṃ brahmajālassa nidānampi pucchi, puggalampi pucchi, vatthumpi pucchi. ‘‘Sāmaññaphalaṃ panāvuso ānanda, kattha bhāsita’’nti? ‘Rājagahe, bhante, jīvakambavane’’ti. ‘‘Kena saddhi’’nti? ‘‘Ajātasattunā vedehiputtena saddhi’’nti. Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ ānandaṃ sāmaññaphalassa nidānampi pucchi, puggalampi pucchi. Eteneva upāyena pañca nikāye pucchi. លំដាប់នោះ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ក្រោកពីអាសនៈ ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង ថ្វាយបង្គំព្រះថេរភិក្ខុទាំងឡាយ ហើយឡើងអង្គុយលើធម្មាសនៈ កាន់ផ្លិតខាត់ដោយភ្លុកដំរី។ លំដាប់នោះ ព្រះមហាកស្សបត្ថេរបានសួរព្រះធម៌ចំពោះព្រះអានន្ទត្ថេរថា «ម្នាលអាវុសោអានន្ទ ព្រះព្រហ្មជាលសូត្រ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងក្នុងទីណា?»។ ព្រះអានន្ទឆ្លើយថា «បពិត្រព្រះថេរៈ ទ្រង់សម្ដែងក្នុងចន្លោះក្រុងរាជគ្រឹះ និងក្រុងនាឡន្ទា នាព្រះរាជដំណាក់ក្នុងសួនអម្ពលដ្ឋិកា»។ សួរថា «ទ្រង់ប្រារព្ធចំពោះបុគ្គលណា?»。 ឆ្លើយថា «ទ្រង់ប្រារព្ធចំពោះសុប្បិយបរិព្វាជក និងព្រហ្មទត្តមាណព»។ សួរថា «ព្រោះរឿងហេតុអ្វី?»។ ឆ្លើយថា «ព្រោះការនិយាយសរសើរ និងការនិយាយបង្កាច់»។ លំដាប់នោះ ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុ បានសួរព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ទាំងនិទាន ទាំងបុគ្គល ទាំងវត្ថុ នៃព្រះព្រហ្មជាលសូត្រ។ សួរទៀតថា «ម្នាលអាវុសោអានន្ទ ចុះព្រះសាមញ្ញផលសូត្រ ទ្រង់សម្ដែងក្នុងទីណា?»។ ឆ្លើយថា «បពិត្រព្រះថេរៈ ទ្រង់សម្ដែងក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ នាអម្ពវនរបស់ជីវកៈ»។ សួរថា «ជាមួយនិងបុគ្គលណា?»។ ឆ្លើយថា «ជាមួយនិងព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ»។ លំដាប់នោះ ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុ បានសួរព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ទាំងនិទាន ទាំងបុគ្គល នៃព្រះសាមញ្ញផលសូត្រ។ ព្រះមហាកស្សបបានសួរនូវនិកាយទាំង៥ ដោយឧបាយនេះឯង។ Pañcanikāyā nāma – dīghanikāyo, majjhimanikāyo, saṃyuttanikāyo, aṅguttaranikāyo, khuddakanikāyoti. Tattha khuddakanikāyo nāma – cattāro nikāye ṭhapetvā, avasesaṃ buddhavacanaṃ. Tattha vinayo āyasmatā upālittherena vissajjito, sesakhuddakanikāyo cattāro ca nikāyā ānandattherena. Tadetaṃ sabbampi buddhavacanaṃ rasavasena ekavidhaṃ, dhammavinayavasena duvidhaṃ, paṭhamamajjhimapacchimavasena tividhaṃ; tathā piṭakavasena, nikāyavasena pañcavidhaṃ, aṅgavasena navavidhaṃ, dhammakkhandhavasena caturāsītisahassavidhanti veditabbaṃ. ឈ្មោះថានិកាយទាំង៥ គឺ ទីឃនិកាយ មជ្ឈិមនិកាយ សំយុត្តនិកាយ អង្គុត្តរនិកាយ និងខុទ្ទកនិកាយ។ ក្នុងនិកាយទាំងនោះ ឈ្មោះថាខុទ្ទកនិកាយ គឺព្រះពុទ្ធវចនៈដែលនៅសេសសល់ ក្រៅពីនិកាយទាំង៤។ ក្នុងនិកាយទាំងនោះ ព្រះវិន័យគឺព្រះឧបាលិត្ថេរដ៏មានអាយុជាអ្នកឆ្លើយដោះស្រាយ ចំណែកឯខុទ្ទកនិកាយដែលនៅសល់ និងនិកាយទាំង៤ គឺព្រះអានន្ទត្ថេរជាអ្នកឆ្លើយដោះស្រាយ។ ព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់នោះ គប្បីជ្រាបថា មាន១យ៉ាង ដោយអំណាចនៃរស, មាន២យ៉ាង ដោយអំណាចនៃធម៌និងវិន័យ, មាន៣យ៉ាង ដោយអំណាចនៃព្រះពុទ្ធវចនៈដំបូង កណ្តាល និងចុង, មាន៣យ៉ាង ដោយអំណាចនៃព្រះបិដក, មាន៥យ៉ាង ដោយអំណាចនៃនិកាយ, មាន៩យ៉ាង ដោយអំណាចនៃអង្គ, មាន៨៤០០០យ៉ាង ដោយអំណាចនៃព្រះធម្មក្ខន្ធ។ Kathaṃ rasavasena ekavidhaṃ? Yañhi bhagavatā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhitvā yāva anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, etthantare pañcacattālīsavassāni devamanussanāgayakkhādayo anusāsantena paccavekkhantena vā vuttaṃ, sabbaṃ taṃ ekarasaṃ vimuttirasameva hoti. Evaṃ rasavasena ekavidhaṃ. ព្រះពុទ្ធវចនៈមាន១យ៉ាង ដោយអំណាចនៃរស តើដូចម្តេច? ព្រះពុទ្ធវចនៈណាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវព្រះអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណហើយ រហូតដល់ទ្រង់បរិនិព្វានដោយអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ ក្នុងចន្លោះកាលនេះ អស់រយៈពេល ៤៥ ព្រះវស្សា ដែលទ្រង់សម្ដែងប្រដៅពួកទេវតា មនុស្ស នាគ និងយក្សជាដើម ឬដែលទ្រង់ពិចារណា ព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែមានរសតែមួយ គឺវិមុត្តិរសតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះពុទ្ធវចនៈមាន១យ៉ាង ដោយអំណាចនៃរស យ៉ាងនេះឯង។ Kathaṃ dhammavinayavasena duvidhaṃ? Sabbameva cetaṃ dhammo ceva vinayo cāti saṅkhyaṃ gacchati. Tattha vinayapiṭakaṃ vinayo, avasesaṃ buddhavacanaṃ dhammo; tenevāha – ‘‘yaṃnūna mayaṃ, āvuso, dhammañca vinayañca saṅgāyeyyāmā’’ti. ‘‘Ahaṃ [Pg.14] upāliṃ vinayaṃ puccheyyaṃ, ānandaṃ dhammaṃ puccheyya’’nti ca evaṃ dhammavinayavasena duvidhaṃ. ព្រះពុទ្ធវចនៈមាន២យ៉ាង ដោយអំណាចនៃធម៌និងវិន័យ តើដូចម្តេច? ព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់នេះ រាប់បញ្ចូលថាជាធម៌ផង ជាវិន័យផង។ ក្នុងធម៌និងវិន័យនោះ វិន័យបិដក ឈ្មោះថា វិន័យ ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលនៅសេសសល់ ឈ្មោះថា ធម៌ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមហាកស្សបត្ថេរពោលថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បើដូច្នោះ យើងគួរធ្វើសង្គាយនាព្រះធម៌ផង ព្រះវិន័យផង» និងពោលថា «ខ្ញុំនឹងសួរព្រះវិន័យចំពោះព្រះឧបាលិ នឹងសួរព្រះធម៌ចំពោះព្រះអានន្ទ» ព្រះពុទ្ធវចនៈមាន២យ៉ាង ដោយអំណាចនៃធម៌និងវិន័យ យ៉ាងនេះឯង។ Kathaṃ paṭhamamajjhimapacchimavasena tividhaṃ? Sabbameva hidaṃ paṭhamabuddhavacanaṃ, majjhimabuddhavacanaṃ, pacchimabuddhavacananti tippabhedaṃ hoti. Tattha – ព្រះពុទ្ធវចនៈមាន៣យ៉ាង ដោយអំណាចនៃព្រះពុទ្ធវចនៈដំបូង កណ្តាល និងចុង តើដូចម្តេច? ព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់នេះ មានការបែងចែកជា៣ គឺ ព្រះពុទ្ធវចនៈដំបូង ព្រះពុទ្ធវចនៈកណ្តាល និងព្រះពុទ្ធវចនៈចុង។ ក្នុងព្រះពុទ្ធវចនៈទាំង៣នោះ៖ ‘‘Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvissaṃ anibbisaṃ; Gahakāraṃ gavesanto, dukkhā jāti punappunaṃ. «យើងកាលស្វែងរកជាងផ្ទះ កាលមិនទាន់ជួបប្រទះ បានអន្ទោលទៅកាន់សង្សារវដ្ត មានជាតិមិនតិចឡើយ ការកើតរឿយៗ ជាទុក្ខ។ ‘‘Gahakāraka diṭṭhosi, puna gehaṃ na kāhasi; Sabbā te phāsukā bhaggā, gahakūṭaṃ visaṅkhataṃ; Visaṅkhāragataṃ cittaṃ, taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti. (dha. pa. 153-154); នែជាងផ្ទះ យើងបានឃើញអ្នកហើយ អ្នកនឹងធ្វើផ្ទះឱ្យយើងទៀតមិនបានឡើយ ឆ្អឹងជំនីរទាំងអស់របស់អ្នក យើងបានបំបាក់ចោលអស់ហើយ កំពូលផ្ទះក៏យើងបានកម្ទេចចោលហើយ ចិត្តរបស់យើងបានដល់នូវព្រះនិព្វាន ដែលគ្មានបច្ច័យតាក់តែងឡើយ យើងបានសម្រេចនូវការអស់ទៅនៃតណ្ហាទាំងឡាយហើយ»។ Idaṃ paṭhamabuddhavacanaṃ. នេះជាព្រះពុទ្ធវចនៈដំបូង។ Keci ‘‘yadā have pātubhavanti dhammā’’ti khandhake udānagāthaṃ āhu. Esā pana pāṭipadadivase sabbaññubhāvappattassa somanassamayañāṇena paccayākāraṃ paccavekkhantassa uppannā udānagāthāti veditabbā. ពួកអាចារ្យខ្លះពោលថា គាថាឧទានក្នុងខន្ធកៈថា «កាលណាធម៌ទាំងឡាយប្រាកដឡើង...» គឺជាព្រះពុទ្ធវចនៈដំបូង។ ប៉ុន្តែ គាថានោះ គប្បីជ្រាបថា ជាគាថាឧទានដែលកើតឡើងដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលបានសម្រេចនូវភាពជាព្រះសព្វញ្ញូ ក្នុងថ្ងៃបាតិបទ កាលទ្រង់ពិចារណានូវបច្ចយាការដោយសោមនស្សសហគតញាណ។ Yaṃ pana parinibbānakāle abhāsi – ‘‘handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo, vayadhammā saṅkhārā, appamādena sampādethā’’ti (dī. ni. 2.218) idaṃ pacchimabuddhavacanaṃ. ចំណែកព្រះពុទ្ធវចនៈណា ដែលទ្រង់សម្ដែងក្នុងកាលបរិនិព្វានថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ តថាគតសូមដាស់តឿនអ្នកទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយមានសេចក្តីវិនាសទៅជាធម្មតា អ្នកទាំងឡាយចូរញ៉ាំងសេចក្តីមិនប្រមាថឱ្យបរិបូណ៌ចុះ» នេះជាព្រះពុទ្ធវចនៈចុងក្រោយ។ Ubhinnamantare yaṃ vuttaṃ etaṃ majjhimabuddhavacananti. Evaṃ paṭhamamajjhimapacchimavasena tividhaṃ. ព្រះពុទ្ធវចនៈណាដែលទ្រង់សម្ដែងក្នុងចន្លោះកាលទាំងពីរនោះ នេះឈ្មោះថា ព្រះពុទ្ធវចនៈកណ្តាល។ ព្រះពុទ្ធវចនៈមាន៣យ៉ាង ដោយអំណាចនៃព្រះពុទ្ធវចនៈដំបូង កណ្តាល និងចុង យ៉ាងនេះឯង។ Kathaṃ piṭakavasena tividhaṃ? Sabbampi hetaṃ vinayapiṭakaṃ suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakanti tippabhedameva hoti. Tattha paṭhamasaṅgītiyaṃ saṅgītañca asaṅgītañca sabbampi samodhānetvā ubhayāni pātimokkhāni, dve vibhaṅgāni, dvāvīsati khandhakāni, soḷasaparivārāti idaṃ vinayapiṭakaṃ nāma. ព្រះពុទ្ធវចនៈនោះ បែងចែកជា ៣ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃបិដក តើដូចម្តេច? ព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់នេះ តែងមានការបែងចែកជា ៣ យ៉ាង គឺ វិន័យបិដក សុត្តន្តបិដក និងអភិធម្មបិដក។ ក្នុងបិដកទាំង ៣ នោះ ព្រះវិន័យបិដក គឺការប្រមូលរួមបញ្ចូលគ្នានូវធម៌ទាំងអស់ ដែលបានសង្គាយនាក្តី មិនបានសង្គាយនាក្តី នៅក្នុងបឋមសង្គាយនា គឺ បាតិមោក្ខទាំងពីរ វិភង្គទាំងពីរ ខន្ធកៈ ២២ និងបរិវារ ១៦ នេះហៅថា វិន័យបិដក។ Brahmajālādi catuttiṃsasuttasaṅgaho dīghanikāyo, mūlapariyāyasuttādi diyaḍḍhasatadvesuttasaṅgaho majjhimanikāyo, oghataraṇasuttādi sattasuttasahassa sattasata dvāsaṭṭhisuttasaṅgaho saṃyuttanikāyo, cittapariyādānasuttādi navasuttasahassa pañcasata sattapaññāsasuttasaṅgaho aṅguttaranikāyo, khuddakapāṭha-dhammapada-udāna-itivuttaka-suttanipāta-vimānavatthu-petavatthu-theragāthā-therīgāthā-jātakaniddesa-paṭisambhidā-apadāna-buddhavaṃsa-cariyāpiṭakavasena [Pg.15] pannarasappabhedo khuddakanikāyoti idaṃ suttantapiṭakaṃ nāma. ព្រះសុត្តន្តបិដក គឺ៖ ទីឃនិកាយ ដែលជាទីប្រមូលរួមបញ្ចូលនូវសូត្រ ៣៤ មានព្រហ្មជាលសូត្រជាដើម, មជ្ឈិមនិកាយ ដែលជាទីប្រមូលរួមបញ្ចូលនូវសូត្រ ១៥២ មានមូលបរិយាយសូត្រជាដើម, សំយុត្តនិកាយ ដែលជាទីប្រមូលរួមបញ្ចូលនូវសូត្រ ៧.៧៦២ មានឱឃតរណសូត្រជាដើម, អង្គុត្តរនិកាយ ដែលជាទីប្រមូលរួមបញ្ចូលនូវសូត្រ ៩.៥៥៧ មានចិត្តបរិយាទានសូត្រជាដើម, និងខុទ្ទកនិកាយ ដែលមានការបែងចែកជា ១៥ ប្រការ ដោយអំណាចនៃខុទ្ទកបាឋ ធម្មបទ ឧទាន ឥតិវុត្តកៈ សុត្តនិបាត វិមានវត្ថុ បេតវត្ថុ ថេរគាថា ថេរីគាថា ជាតក និទ្ទេស បដិសម្ភិទាមគ្គ អបទាន ពុទ្ធវំស និងចរិយាបិដក នេះហៅថា សុត្តន្តបិដក។ Dhammasaṅgaho, vibhaṅgo, dhātukathā, puggalapaññatti, kathāvatthu, yamakaṃ, paṭṭhānanti idaṃ abhidhammapiṭakaṃ nāma. Tattha – ព្រះអភិធម្មបិដក គឺ៖ ធម្មសង្គណី វិភង្គ ធាតុគថា បុគ្គលបញ្ញត្តិ កថាវត្ថុ យមកៈ និងបដ្ឋានៈ នេះហៅថា អភិធម្មបិដក។ ក្នុងបិដកទាំងនោះ— Vividhavisesanayattā, vinayanato ceva kāyavācānaṃ; Vinayatthavidūhi ayaṃ, vinayo vinayoti akkhāto. ព្រះវិន័យនេះ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយអ្នកដឹងអត្ថនៃវិន័យ ហៅថា 'វិន័យ' ព្រោះមានវិធីផ្សេងៗ និងវិធីដ៏វិសេស និងព្រោះជាគ្រឿងទូន្មានកាយនិងវាចា។ Vividhā hi ettha pañcavidha pātimokkhuddesa pārājikādi sattaāpattikkhandhamātikā vibhaṅgādippabhedā nayā, visesabhūtā ca daḷhīkammasithilakaraṇappayojanā anupaññattinayā, kāyikavācasikaajjhācāranisedhanato cesa kāyaṃ vācañca vineti, tasmā vividhanayattā visesanayattā kāyavācānañca vinayanato ‘‘vinayo’’ti akkhāto. Tenetametassa vacanatthakosallatthaṃ vuttaṃ – ពិតមែនណាស់ ក្នុងព្រះវិន័យនេះ មានវិធីផ្សេងៗ គឺការបែងចែកជាដើមមាន បាតិមោក្ខុទ្ទេស ៥ ប្រការ គំនរអាបត្តិ ៧ មានបារាជិកជាដើម ម៉ាតិកា និងវិភង្គ និងមានវិធីដ៏វិសេស គឺវិធីអនុប្បញ្ញត្តិ ដែលមានប្រយោជន៍ក្នុងការធ្វើឱ្យមាំមួន និងការធ្វើឱ្យធូរស្រាល និងព្រោះព្រះវិន័យនេះ រមែងទូន្មានកាយនិងវាចា ដោយការហាមឃាត់ការប្រព្រឹត្តកន្លងតាមកាយនិងវាចា ហេតុនោះ ព្រះវិន័យនេះ ទើបឈ្មោះថា 'វិន័យ' ព្រោះមានវិធីផ្សេងៗ ព្រោះមានវិធីដ៏វិសេស និងព្រោះជាគ្រឿងទូន្មានកាយនិងវាចា។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបុរាណាចារ្យទើបពោលគាថានេះ ដើម្បីភាពឈ្លាសវៃក្នុងអត្ថនៃពាក្យនេះថា៖ ‘‘Vividhavisesanayattā, vinayanato ceva kāyavācānaṃ; Vinayatthavidūhi ayaṃ, vinayo vinayoti akkhāto’’ti. «ព្រះវិន័យនេះ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយអ្នកដឹងអត្ថនៃវិន័យ ហៅថា 'វិន័យ' ព្រោះមានវិធីផ្សេងៗ និងវិធីដ៏វិសេស និងព្រោះជាគ្រឿងទូន្មានកាយនិងវាចា» ដូច្នេះ។ Itaraṃ pana – ចំណែកឯបិដកក្រៅពីនេះ (គឺសុត្តន្តបិដក)៖ Atthānaṃ sūcanato, suvuttato savanatotha sūdanato; Suttāṇā suttasabhāgato ca, suttanti akkhātaṃ. ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយអ្នកដឹងអត្ថនៃសូត្រ ហៅថា 'សូត្រ' ព្រោះបង្ហាញនូវអត្ថទាំងឡាយ ព្រោះសម្តែងទុកល្អហើយ ព្រោះបង្កើតផល ព្រោះបង្ហូរចេញ ព្រោះរក្សាទុកល្អ និងព្រោះមានសភាពដូចជាខ្សែបន្ទាត់វាស់ ឬខ្សែចងផ្កា។ Tañhi attatthaparatthādibhede atthe sūceti, suvuttā cettha atthā veneyyajjhāsayānulomena vuttattā. Savati cetaṃ atthe sassamiva phalaṃ pasavatīti vuttaṃ hoti. Sūdati cetaṃ dhenuviya khīraṃ, paggharatīti vuttaṃ hoti. Suṭṭhu ca ne tāyati rakkhatīti vuttaṃ hoti. Suttasabhāgañcetaṃ, yathā hi tacchakānaṃ suttaṃ pamāṇaṃ hoti; evametampi viññūnaṃ. Yathā ca suttena saṅgahitāni pupphāni na vikiriyanti na viddhaṃsiyanti; evametena saṅgahitā atthā. Tenetametassa vacanatthakosallatthaṃ vuttaṃ – ពិតមែនណាស់ ព្រះសូត្រនោះ រមែងបង្ហាញនូវអត្ថទាំងឡាយ មានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លួនឯង និងអត្ថប្រយោជន៍អ្នកដទៃជាដើម។ មួយវិញទៀត អត្ថទាំងឡាយក្នុងព្រះសូត្រនេះ ឈ្មោះថា សម្តែងទុកល្អហើយ ព្រោះសម្តែងទៅតាមអធ្យាស្រ័យរបស់វិនេយ្យសត្វ។ ព្រះសូត្រនេះ រមែងបង្កើតផល គឺអត្ថប្រយោជន៍ ដូចជាស្រូវបង្កើតផលដូច្នោះ។ ព្រះសូត្រនេះ រមែងបង្ហូរចេញនូវអត្ថប្រយោជន៍ ដូចជាមេគោបង្ហូរទឹកដោះដូច្នោះ។ ព្រះសូត្រនេះ រមែងរក្សាការពារនូវអត្ថប្រយោជន៍ទាំងនោះទុកយ៉ាងល្អ។ ព្រះសូត្រនេះ មានសភាពដូចជាខ្សែបន្ទាត់ គឺដូចជាខ្សែបន្ទាត់របស់ជាងឈើ ដែលជាប្រមាណ យ៉ាងណាមិញ ព្រះសូត្រនេះ ក៏ជាប្រមាណរបស់វិញ្ញូជនទាំងឡាយ យ៉ាងនោះដែរ។ មួយយ៉ាងទៀត ផ្កាទាំងឡាយដែលចងក្រងដោយខ្សែ រមែងមិនរប៉ាត់រប៉ាយ មិនវិនាសទៅ យ៉ាងណាមិញ អត្ថទាំងឡាយដែលប្រមូលទុកដោយព្រះសូត្រនេះ ក៏មិនរប៉ាត់រប៉ាយ មិនវិនាសទៅ យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបុរាណាចារ្យទើបពោលគាថានេះ ដើម្បីភាពឈ្លាសវៃក្នុងអត្ថនៃពាក្យនេះថា៖ ‘‘Atthānaṃ sūcanato, suvuttato savanatotha sūdanato; Suttāṇā suttasabhāgato ca, suttanti akkhāta’’nti. «ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយអ្នកដឹងអត្ថនៃសូត្រ ហៅថា 'សូត្រ' ព្រោះបង្ហាញនូវអត្ថទាំងឡាយ ព្រោះសម្តែងទុកល្អហើយ ព្រោះបង្កើតផល ព្រោះបង្ហូរចេញ ព្រោះរក្សាទុកល្អ និងព្រោះមានសភាពដូចជាខ្សែបន្ទាត់វាស់ ឬខ្សែចងផ្កា» ដូច្នេះ។ Itaro [Pg.16] pana – ចំណែកឯបិដកក្រៅពីនេះទៀត (គឺអភិធម្មបិដក)៖ Yaṃ ettha vuḍḍhimanto, salakkhaṇā pūjitā paricchinnā; Vuttādhikā ca dhammā, abhidhammo tena akkhāto. ព្រះធម៌ទាំងឡាយណា ក្នុងបិដកនេះ ដែលជាធម៌ចម្រើន ធម៌មានលក្ខណៈផ្ទាល់ខ្លួន ធម៌ដែលគេបូជា ធម៌ដែលកំណត់ទុក និងធម៌ដ៏ក្រៃលែង ត្រូវបានសម្តែងទុកហើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយអ្នកដឹងអត្ថនៃអភិធម្ម ទើបហៅបិដកនេះថា 'អភិធម្ម'។ Ayañhi abhisaddo vuḍḍhilakkhaṇapūjitaparicchinnādhikesu dissati. Tathāhesa – ‘‘bāḷhā me āvuso dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamantī’’tiādīsu (ma. ni. 3.389; saṃ. ni. 5.195) vuḍḍhiyaṃ āgato. ‘‘Yā tā rattiyo abhiññātā abhilakkhitā’’tiādīsu (ma. ni. 1.49) lakkhaṇe. ‘‘Rājābhirājā manujindo’’tiādīsu (ma. ni. 2.399; su. ni. 558) pūjite. ‘‘Paṭibalo vinetuṃ abhidhamme abhivinaye’’tiādīsu (mahāva. 85) paricchinne. Aññamaññasaṅkaravirahite dhamme ca vinaye cāti vuttaṃ hoti. ‘‘Abhikkantena vaṇṇenā’’tiādīsu (vi. va. 75) adhike. ពិតមែនណាស់ ឧបសគ្គសព្ទថា 'អភិ' នេះ តែងប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា ចម្រើន, លក្ខណៈ, បូជា, កំណត់ និងក្រៃលែង។ ដូចជាពាក្យថា 'ម្នាលអាវុសោ ទុក្ខវេទនាទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំ រមែងចម្រើនឡើងខ្លាំង មិនថយចុះឡើយ' ជាដើម ឧបសគ្គសព្ទ 'អភិ' នេះ មកក្នុងអត្ថថា ចម្រើន។ ក្នុងពាក្យថា 'រាត្រីទាំងឡាយណា ដែលដឹងច្បាស់ហើយ កំណត់ទុកហើយ' ជាដើម មកក្នុងអត្ថថា លក្ខណៈ។ ក្នុងពាក្យថា 'ព្រះរាជាជាអធិរាជ ជាម្ចាស់នៃមនុស្ស' ជាដើម មកក្នុងអត្ថថា បូជា。 ក្នុងពាក្យថា 'ជាអ្នកអាចដើម្បីទូន្មានក្នុងអភិធម៌ ក្នុងអភិវិន័យ' ជាដើម មកក្នុងអត្ថថា កំណត់ គឺសំដៅដល់ធម៌ និងវិន័យដែលមិនច្រឡំគ្នាទៅវិញទៅមក។ ក្នុងពាក្យថា 'មានពណ៌សម្បុរដ៏ក្រៃលែង' ជាដើម មកក្នុងអត្ថថា ក្រៃលែង។ Ettha ca ‘‘rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti, mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharatī’’tiādinā (dha. sa. 160 ādayo) nayena vuḍḍhimantopi dhammā vuttā. ‘‘Rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā’’tiādinā nayena ārammaṇādīhi lakkhaṇīyattā salakkhaṇāpi. ‘‘Sekkhā dhammā, asekkhā dhammā, lokuttarā dhammā’’tiādinā nayena pūjitāpi pūjārahāti adhippāyo. ‘‘Phasso hoti vedanā hotī’’tiādinā nayena sabhāvaparicchinnattā paricchinnāpi. ‘‘Mahaggatā dhammā, appamāṇā dhammā, anuttarā dhammā’’tiādinā nayena adhikāpi dhammā vuttā. Tenetametassa vacanatthakosallatthaṃ vuttaṃ – ក្នុងព្រះអភិធម្មបិដកនេះ ធម៌ទាំងឡាយដែលជាធម៌ចម្រើន ក៏ត្រូវបានសម្តែងទុកហើយ ដោយវិធីជាដើមថា 'បុគ្គលរមែងចម្រើនមគ្គ ដើម្បីកើតក្នុងរូបភព, រមែងផ្សាយចិត្តដែលប្រកបដោយមេត្តាទៅកាន់ទិសមួយ ហើយនៅគ្រប់គ្រង'។ ធម៌ទាំងឡាយដែលមានលក្ខណៈផ្ទាល់ខ្លួន ក៏ត្រូវបានសម្តែងទុកហើយ ព្រោះជាធម៌ដែលត្រូវកំណត់ដឹងដោយអារម្មណ៍ជាដើម ដោយវិធីជាដើមថា 'រូបារម្មណ៍ក្តី សទ្ទារម្មណ៍ក្តី'។ ធម៌ទាំងឡាយដែលគេបូជា ក៏ត្រូវបានសម្តែងទុកហើយ ដោយវិធីជាដើមថា 'សេក្ខធម៌ទាំងឡាយ អសេក្ខធម៌ទាំងឡាយ លោកុត្តរធម៌ទាំងឡាយ'។ ធម៌ទាំងឡាយដែលកំណត់ទុក ក៏ត្រូវបានសម្តែងទុកហើយ ព្រោះកំណត់ដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន ដោយវិធីជាដើមថា 'ផស្សៈរមែងមាន វេទនារមែងមាន'។ ធម៌ទាំងឡាយដ៏ក្រៃលែង ក៏ត្រូវបានសម្តែងទុកហើយ ដោយវិធីជាដើមថា 'មហគ្គតធម៌ទាំងឡាយ អប្បមាណធម៌ទាំងឡាយ អនុត្តរធម៌ទាំងឡាយ'។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបុរាណាចារ្យទើបពោលគាថានេះ ដើម្បីភាពឈ្លាសវៃក្នុងអត្ថនៃពាក្យនេះថា៖ ‘‘Yaṃ ettha vuḍḍhimanto, salakkhaṇā pūjitā paricchinnā; Vuttādhikā ca dhammā, abhidhammo tena akkhāto’’ti. «ព្រះធម៌ទាំងឡាយណា ក្នុងបិដកនេះ ដែលជាធម៌ចម្រើន ធម៌មានលក្ខណៈផ្ទាល់ខ្លួន ធម៌ដែលគេបូជា ធម៌ដែលកំណត់ទុក និងធម៌ដ៏ក្រៃលែង ត្រូវបានសម្តែងទុកហើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយអ្នកដឹងអត្ថនៃអភិធម្ម ទើបហៅបិដកនេះថា 'អភិធម្ម'» ដូច្នេះ។ Yaṃ panettha avisiṭṭhaṃ, taṃ – ចំណែកឯពាក្យថា 'បិដក' ណា ដែលមិនប្លែកគ្នា ក្នុងទីនេះ ពាក្យនោះ— Piṭakaṃ piṭakatthavidū, pariyattibbhājanatthato āhu; Tena samodhānetvā, tayopi vinayādayo ñeyyā. ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយអ្នកដឹងអត្ថនៃបិដក ពោលថា 'បិដក' ព្រោះមានអត្ថថា បរិយត្តិ និងភាជនៈ។ គប្បីរួមបញ្ចូលពាក្យ 'បិដក' នោះ ជាមួយពាក្យទាំងបី មានវិន័យជាដើម ហើយគប្បីដឹងនូវបិដកទាំងបីនោះចុះ។ Pariyattipi [Pg.17] hi ‘‘mā piṭakasampadānenā’’tiādīsu (a. ni. 3.66) piṭakanti vuccati. ‘‘Atha puriso āgaccheyya kudālapiṭakaṃ ādāyā’’tiādīsu (ma. ni. 1.228; a. ni. 3.70) yaṃ kiñci bhājanampi. Tasmā piṭakaṃ piṭakatthavidū, pariyattibbhājanatthato āhu. ពិតមែនណាស់ សូម្បីតែព្រះបរិយត្តិធម៌ ក៏លោកហៅថា 'បិដក' ដែរ ដូចជាក្នុងពាក្យថា 'កុំជឿដោយគ្រាន់តែការរៀនសូត្រតាមតម្រា' ជាដើម។ សូម្បីតែភាជនៈណាមួយ ក៏លោកហៅថា 'បិដក' ដែរ ដូចជាក្នុងពាក្យថា 'លំដាប់នោះ បុរសម្នាក់កាន់យកចបនិងកន្ត្រក ដើរមក' ជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយអ្នកដឹងអត្ថនៃបិដក ទើបពោលថា 'បិដក' ព្រោះមានអត្ថថា បរិយត្តិ និងភាជនៈ។ Idāni tena samodhānetvā tayopi vinayādayo ñeyyāti. Tena evaṃ duvidhatthena piṭakasaddena saha samāsaṃ katvā vinayo ca so piṭakañca pariyattibhāvato tassa tassa atthassa bhājanato cāti vinayapiṭakaṃ, yathāvutteneva nayena suttantañca taṃ piṭakañcāti suttantapiṭakaṃ, abhidhammo ca so piṭakañcāti abhidhammapiṭakanti evamete tayopi vinayādayo ñeyyā. ឥឡូវនេះ សេចក្តីថា 'គប្បីរួមបញ្ចូលពាក្យបិដកនោះ ជាមួយពាក្យទាំងបី មានវិន័យជាដើម ហើយគប្បីដឹងចុះ' នោះ គឺគប្បីធ្វើសមាសជាមួយពាក្យ 'បិដក' ដែលមានអត្ថពីរយ៉ាងនេះ គឺ៖ ធម៌នោះផងជាវិន័យ ធម៌នោះផងជាបិដក ព្រោះជាបរិយត្តិ និងព្រោះជាភាជនៈសម្រាប់ទ្រទ្រង់នូវអត្ថនោះៗ ឈ្មោះថា 'វិន័យបិដក'។ ដោយវិធីដែលពោលហើយនោះឯង ធម៌នោះផងជាសុត្តន្តៈ ធម៌នោះផងជាបិដក ឈ្មោះថា 'សុត្តន្តបិដក'។ ធម៌នោះផងជាអភិធម្ម ធម៌នោះផងជាបិដក ឈ្មោះថា 'អភិធម្មបិដក'។ គប្បីដឹងនូវបិដកទាំងបី មានវិន័យបិដកជាដើម យ៉ាងនេះចុះ។ Evaṃ ñatvā ca punapi tesveva piṭakesu nānappakārakosallatthaṃ – Kាលបើបានដឹងយ៉ាងនេះហើយ ដើម្បីឱ្យមានសេចក្តីឈ្លាសវៃដោយប្រការផ្សេងៗ ក្នុងបិដកទាំងឡាយនោះថែមទៀត— Desanāsāsanakathā, bhedaṃ tesu yathārahaṃ; Sikkhāpahānagambhīra, bhāvañca paridīpaye. គប្បីសម្តែងឱ្យច្បាស់នូវការបែងចែកទេសនា សាសនា និងកថា ព្រមទាំងសិក្ខា បហានៈ និងគម្ភីរភាព ក្នុងបិដកទាំងនោះ តាមសមគួរ។ Pariyattibhedaṃ sampattiṃ, vipattiṃ cāpi yaṃ yahiṃ; Pāpuṇāti yathā bhikkhu, tampi sabbaṃ vibhāvaye. មួយវិញទៀត ភិក្ខុរមែងដល់នូវការបែងចែកបរិយត្តិ សម្បត្តិ និងវិបត្តិ ក្នុងបិដកណា ដោយប្រការណា គប្បីសម្តែងនូវសេចក្តីទាំងអស់នោះ ឱ្យច្បាស់លាស់ក្នុងបិដកនោះចុះ។ Tatrāyaṃ paridīpanā vibhāvanā ca, etāni hi tīṇi piṭakāni yathākkamaṃ āṇā vohāra paramatthadesanā yathāparādha-yathānuloma-yathādhammasāsanāni, saṃvarāsaṃvaradiṭṭhiviniveṭhanāmarūpaparicchedakathāti ca vuccanti. ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាការសម្តែងឱ្យច្បាស់ និងការធ្វើឱ្យច្បាស់លាស់៖ ពិតមែនណាស់ បិដកទាំងបីនេះ តាមលំដាប់ លោកហៅថា អាណាទេសនា វោហារទេសនា បរមត្ថទេសនា, យថាបរាធសាសនា យថានុលោមសាសនា យថាធម្មសាសនា, និងសំវរាសំវរកថា ទិដ្ឋិវិនិវេឋនកថា នាមរូបបរិច្ឆេទកថា។ Ettha hi vinayapiṭakaṃ āṇārahena bhagavatā āṇābāhullato desitattā āṇādesanā, suttantapiṭakaṃ vohārakusalena bhagavatā vohārabāhullato desitattā vohāradesanā, abhidhammapiṭakaṃ paramatthakusalena bhagavatā paramatthabāhullato desitattā paramatthadesanāti vuccati. ពិតមែនណាស់ ក្នុងបិដកទាំងបីនោះ វិន័យបិដក ឈ្មោះថា 'អាណាទេសនា' ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគជាម្ចាស់នៃអាណា សម្តែងទុកដោយច្រើននូវអាជ្ញា។ សុត្តន្តបិដក ឈ្មោះថា 'វោហារទេសនា' ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងវោហារ សម្តែងទុកដោយច្រើននូវវោហារ។ អភិធម្មបិដក ឈ្មោះថា 'បរមត្ថទេសនា' ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងបរមត្ថធម៌ សម្តែងទុកដោយច្រើននូវបរមត្ថធម៌។ Tathā paṭhamaṃ ye te pacurāparādhā sattā te yathāparādhaṃ ettha sāsitāti yathāparādhasāsanaṃ, dutiyaṃ anekajjhāsayānusayacariyādhimuttikā sattā yathānulomaṃ ettha sāsitāti yathānulomasāsanaṃ, tatiyaṃ dhammapuñjamatte ‘‘ahaṃ mamā’’ti saññino sattā yathādhammaṃ ettha sāsitāti yathādhammasāsananti vuccati. មួយវិញទៀត បិដកទីមួយ ឈ្មោះថា 'យថាបរាធសាសនា' ព្រោះប្រដៅសត្វទាំងឡាយដែលមានទោសច្រើន ទៅតាមទោសកំហុសរបស់ខ្លួនក្នុងបិដកនេះ។ បិដកទីពីរ ឈ្មោះថា 'យថានុលោមសាសនា' ព្រោះប្រដៅសត្វទាំងឡាយដែលមានអធ្យាស្រ័យ អនុស័យ ចរិត និងអធិមុត្តិផ្សេងៗគ្នា ទៅតាមការគួរក្នុងបិដកនេះ។ បិដកទីបី ឈ្មោះថា 'យថាធម្មសាសនា' ព្រោះប្រដៅសត្វទាំងឡាយដែលតែងតែសំគាល់ក្នុងគំនរធម៌សុទ្ធសាធថា 'ខ្លួនយើង របស់ខ្លួនយើង' ទៅតាមសភាវធម៌ពិតក្នុងបិដកនេះ។ Tathā [Pg.18] paṭhamaṃ ajjhācārapaṭipakkhabhūto saṃvarāsaṃvaro ettha kathitoti saṃvarāsaṃvarakathā, dutiyaṃ dvāsaṭṭhidiṭṭhipaṭipakkhabhūtā diṭṭhiviniveṭhanā ettha kathitāti diṭṭhiviniveṭhanakathā, tatiyaṃ rāgādipaṭipakkhabhūto nāmarūpaparicchedo ettha kathitoti nāmarūpaparicchedakathāti vuccati. មួយវិញទៀត បិដកទីមួយ ឈ្មោះថា 'សំវរាសំវរកថា' ព្រោះសម្តែងនូវការសង្រួមនិងមិនសង្រួម ដែលជាបដិបក្ខចំពោះការប្រព្រឹត្តកន្លងក្នុងបិដកនេះ។ បិដកទីពីរ ឈ្មោះថា 'ទិដ្ឋិវិនិវេឋនកថា' ព្រោះសម្តែងនូវការរំលាយចេញនូវទិដ្ឋិ ដែលជាបដិបក្ខចំពោះមិច្ឆាទិដ្ឋិ ៦២ ក្នុងបិដកនេះ។ បិដកទីបី ឈ្មោះថា 'នាមរូបបរិច្ឆេទកថា' ព្រោះសម្តែងនូវការកំណត់នាមនិងរូប ដែលជាបដិបក្ខចំពោះរាគៈជាដើមក្នុងបិដកនេះ។ Tīsupi ca cetesu tisso sikkhā, tīṇi pahānāni, catubbidho ca gambhīrabhāvo veditabbo. Tathā hi – vinayapiṭake visesena adhisīlasikkhā vuttā, suttantapiṭake adhicittasikkhā, abhidhammapiṭake adhipaññāsikkhā. ក្នុងបិដកទាំងបីនេះ គប្បីដឹងនូវសិក្ខា ៣ បហានៈ ៣ និងគម្ភីរភាព ៤ យ៉ាង។ ពិតមែនណាស់ ក្នុងវិន័យបិដក ព្រះអង្គសម្តែងទុកជាពិសេសនូវអធិសីលសិក្ខា, ក្នុងសុត្តន្តបិដក សម្តែងនូវអធិចិត្តសិក្ខា, ក្នុងអភិធម្មបិដក សម្តែងនូវអធិប្បញ្ញាសិក្ខា។ Vinayapiṭake ca vītikkamappahānaṃ kilesānaṃ, vītikkamapaṭipakkhattā sīlassa. Suttantapiṭake pariyuṭṭhānappahānaṃ, pariyuṭṭhānapaṭipakkhattā samādhissa. Abhidhammapiṭake anusayappahānaṃ anusayapaṭipakkhattā paññāya. ក្នុងវិន័យបិដក ព្រះអង្គសម្តែងនូវការលះបង់កិលេសជាវីតិក្កមៈ ព្រោះសីលជាបដិបក្ខចំពោះវីតិក្កមកិលេស។ ក្នុងសុត្តន្តបិដក សម្តែងនូវការលះបង់កិលេសជាបរិយុដ្ឋានៈ ព្រោះសមាធិជាបដិបក្ខចំពោះបរិយុដ្ឋានកិលេស។ ក្នុងអភិធម្មបិដក សម្តែងនូវការលះបង់កិលេសជាអនុស័យ ព្រោះបញ្ញាជាបដិបក្ខចំពោះអនុសយកិលេស។ Paṭhame ca tadaṅgappahānaṃ kilesānaṃ, itaresu vikkhambhanasamucchedappahānāni. Paṭhame ca duccaritasaṃkilesassa pahānaṃ, itaresu taṇhādiṭṭhisaṃkilesānaṃ. មួយវិញទៀត ក្នុងបិដកទីមួយ ព្រះអង្គសម្តែងនូវការលះបង់កិលេសដោយតទង្គបហានៈ ចំណែកក្នុងបិដកក្រៅពីនេះ សម្តែងនូវការលះបង់ដោយវិក្ខម្ភនបហានៈ និងសមុច្ឆេទបហានៈ。 ក្នុងបិដកទីមួយ សម្តែងនូវការលះបង់នូវទុច្ចរិតសង្កិលេស ចំណែកក្នុងបិដកក្រៅពីនេះ សម្តែងនូវការលះបង់នូវតណ្ហាសង្កិលេស និងទិដ្ឋិសង្កិលេស។ Ekamekasmiñcettha catubbidhopi dhammatthadesanāpaṭivedhagambhīrabhāvo veditabbo. Tattha dhammoti pāḷi. Atthoti tassāyevattho. Desanāti tassā manasāvavatthāpitāya pāḷiyā desanā. Paṭivedhoti pāḷiyā pāḷiatthassa ca yathābhūtāvabodho. Tīsupi cetesu ete dhammatthadesanāpaṭivedhā yasmā sasādīhi viya mahāsamuddo mandabuddhīhi dukkhogāhā alabbhaneyyapatiṭṭhā ca, tasmā gambhīrā. Evaṃ ekamekasmiṃ ettha catubbidhopi gambhīrabhāvo veditabbo. មួយវិញទៀត ក្នុងបិដកនីមួយៗនេះ គប្បីដឹងនូវគម្ភីរភាព ៤ យ៉ាង គឺ ធម្មគម្ភីរភាព អត្ថគម្ភីរភាព ទេសនាគម្ភីរភាព និងបដិវេធគម្ភីរភាព។ ក្នុងគម្ភីរភាពទាំងនោះ ពាក្យថា 'ធម៌' គឺព្រះបាលី។ ពាក្យថា 'អត្ថ' គឺសេចក្តីពន្យល់នៃព្រះបាលីនោះឯង។ ពាក្យថា 'ទេសនា' គឺការសម្តែងចេញនូវព្រះបាលីដែលបានកំណត់ទុកក្នុងព្រះហឫទ័យ។ ពាក្យថា 'បដិវេធ' គឺការត្រាស់ដឹងតាមពិតនូវព្រះបាលី និងអត្ថនៃព្រះបាលីនោះ។ ក្នុងបិដកទាំងបីនេះ ធម៌ អត្ថ ទេសនា និងបដិវេធទាំងនេះ ឈ្មោះថា ជ្រាលជ្រៅ ព្រោះជាធម៌ដែលបុគ្គលមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ យល់បានដោយលំបាក និងរកទីពឹងផ្អែកមិនបាន ដូចជាមហាសមុទ្រដែលសត្វទន្សាយជាដើម មិនអាចចុះទៅបានដូច្នោះ។ គប្បីដឹងនូវគម្ភីរភាពទាំង ៤ យ៉ាង ក្នុងបិដកនីមួយៗ យ៉ាងនេះចុះ។ Aparo nayo – dhammoti hetu. Vuttaṃ hetaṃ – ‘‘hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā’’ti. Atthoti hetuphalaṃ. Vuttaṃ hetaṃ – ‘‘hetuphale ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā’’ti. Desanāti paññatti, yathādhammaṃ dhammābhilāpoti adhippāyo. Paṭivedhoti abhisamayo, so ca lokiyalokuttaro visayato asammohato ca atthānurūpaṃ dhammesu, dhammānurūpaṃ atthesu, paññattipathānurūpaṃ paññattīsu avabodho. វិធីមួយទៀត ពាក្យថា 'ធម៌' គឺហេតុ ដូចដែលព្រះអង្គសម្តែងទុកថា 'ញាណក្នុងហេតុ ឈ្មោះថា ធម្មបដិសម្ភិទា'។ ពាក្យថា 'អត្ថ' គឺផលនៃហេតុ ដូចដែលព្រះអង្គសម្តែងទុកថា 'ញាណក្នុងផលនៃហេតុ ឈ្មោះថា អត្ថបដិសម្ភិទា'។ ពាក្យថា 'ទេសនា' គឺបញ្ញត្តិ សំដៅដល់ការសម្តែងធម៌ទៅតាមសភាវធម៌ពិត។ ពាក្យថា 'បដិវេធ' គឺការត្រាស់ដឹង ការត្រាស់ដឹងនោះមានទាំងលោកិយនិងលោកុត្តរៈ គឺការដឹងច្បាស់ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ និងការមិនវង្វេង ក្នុងធម៌ទាំងឡាយតាមសមគួរដល់អត្ថ, ក្នុងអត្ថទាំងឡាយតាមសមគួរដល់ធម៌, និងក្នុងបញ្ញត្តិទាំងឡាយតាមសមគួរដល់គន្លងនៃបញ្ញត្តិ។ Idāni yasmā etesu piṭakesu yaṃ yaṃ dhammajātaṃ vā atthajātaṃ vā, yā cāyaṃ yathā yathā ñāpetabbo attho sotūnaṃ ñāṇassa abhimukho hoti, tathā tathā tadatthajotikā desanā, yo cettha [Pg.19] aviparītāvabodhasaṅkhāto paṭivedho sabbametaṃ anupacitakusalasambhārehi duppaññehi sasādīhi viya mahāsamuddo dukkhogāhaṃ alabbhaneyyapatiṭṭhañca, tasmā gambhīraṃ. Evampi ekamekasmiṃ ettha catubbidhopi gambhīrabhāvo veditabbo. ឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែក្នុងបិដកទាំងឡាយទាំងនេះ ធម៌ (ហេតុ) ណាៗក្តី ផលណាៗក្តី មួយវិញទៀត សេចក្តីណាដែលត្រូវញ៉ាំងពួកជនអ្នកស្តាប់ឲ្យដឹងតាមប្រការនោះៗ ជាសភាវៈចំពោះមុខនៃញាណរបស់ពួកជនអ្នកស្តាប់ ទេសនាដែលញ៉ាំងសេចក្តីនោះៗឲ្យភ្លឺច្បាស់តាមប្រការនោះៗក្តី ការចាក់ធ្លុះដែលលោកហៅថាការត្រាស់ដឹងមិនខុសឆ្គងក្នុងធម៌ទាំងនេះក្តី ធម៌ទាំងអស់នោះ គឺពួកជនអ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ ដែលមិនបានសន្សំកុសលសម្ភារៈទុក គប្បីចុះទៅបានដោយលំបាក និងរកទីពឹងផ្អែកមិនបាន ដូចជាសត្វទន្សាយជាដើមក្នុងមហាសមុទ្រ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ជ្រាលជ្រៅ។ សូម្បីសេចក្តីជ្រាលជ្រៅទាំង ៤ ប្រការ ក្នុងបិដកនីមួយៗនេះ គប្បីជ្រាបដោយប្រការដូច្នេះឯង។ Ettāvatā ca – ម៉្យាងទៀត ដោយហេតុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ - ‘‘Desanā-sāsanakathā, bhedaṃ tesu yathārahaṃ; Sikkhāpahānagambhīrabhāvañca paridīpaye’’ti. «គប្បីសម្តែងនូវទេសនាកថា សាសនាកថា ភេទនៃបិដកទាំងនោះតាមសមគួរ និងសិក្ខា បហានៈ ព្រមទាំងសេចក្តីជ្រាលជ្រៅ»។ Ayaṃ gāthā vuttatthā hoti. គាថានេះ មានសេចក្តីដែលបានពោលរួចហើយ។ ‘‘Pariyattibhedaṃ sampattiṃ, vipattiñcāpi yaṃ yahiṃ; Pāpuṇāti yathā bhikkhu, tampi sabbaṃ vibhāvaye’’ti. «គប្បីសម្តែងនូវការបែងចែកបរិយត្តិ សម្បត្តិ និងវិបត្តិណា ដែលភិក្ខុរមែងដល់ក្នុងបិដកណា ដោយប្រការណា នូវសេចក្តីទាំងអស់នោះផង»។ Ettha pana tīsu piṭakesu tividho pariyattibhedo daṭṭhabbo. Tisso hi pariyattiyo – alagaddūpamā, nissaraṇatthā, bhaṇḍāgārikapariyattīti. ក្នុងបិដកទាំង ៣ នេះ គប្បីជ្រាបការបែងចែកបរិយត្តិជា ៣ ប្រការ។ ព្រោះថា បរិយត្តិមាន ៣ យ៉ាងគឺ អលគទ្ទូបមបរិយត្តិ (បរិយត្តិប្រៀបដូចជាការចាប់ពស់វែក) និស្សរណត្ថបរិយត្តិ (បរិយត្តិមានប្រយោជន៍ដើម្បីរំដោះខ្លួន) និងភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិ (បរិយត្តិប្រៀបដូចជាឃ្លាំង)។ Tattha yā duggahitā upārambhādihetu pariyāpuṭā, ayaṃ alagaddūpamā. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, puriso alagaddatthiko alagaddagavesī alagaddapariyesanaṃ caramāno, so passeyya mahantaṃ alagaddaṃ. Tamenaṃ bhoge vā naṅguṭṭhe vā gaṇheyya. Tassa so alagaddo paṭiparivattitvā hatthe vā bāhāya vā aññatarasmiṃ vā aṅgapaccaṅge ḍaṃseyya. So tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigaccheyya, maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ. Taṃ kissa hetu? Duggahitattā, bhikkhave, alagaddassa. Evameva kho, bhikkhave, idhekacce moghapurisā dhammaṃ pariyāpuṇanti suttaṃ…pe… vedallaṃ. Te taṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā tesaṃ dhammānaṃ paññāya atthaṃ na upaparikkhanti. Tesaṃ te dhammā paññāya atthaṃ anupaparikkhataṃ na nijjhānaṃ khamanti. Te upārambhānisaṃsā ceva dhammaṃ pariyāpuṇanti itivādappamokkhānisaṃsā ca. Yassa catthāya dhammaṃ pariyāpuṇanti, tañcassa atthaṃ nānubhonti. Tesaṃ te dhammā duggahitā dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya saṃvattanti. Taṃ kissa hetu? Duggahitattā, bhikkhave, dhammāna’’nti (ma. ni. 1.238). បណ្តាបរិយត្តិទាំងនោះ បរិយត្តិណាដែលបុគ្គលរៀនមិនល្អ រៀនដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការតិះដៀលអ្នកដទៃជាដើម នេះឈ្មោះថា អលគទ្ទូបមបរិយត្តិ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបរិយត្តិនោះ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាបុរសដែលត្រូវការដោយពស់វែក ស្វែងរកពស់វែក ត្រេចទៅដើម្បីស្វែងរកពស់វែក បុរសនោះក៏បានឃើញពស់វែកដ៏ធំមួយ ក៏ចាប់ពស់វែកនោះត្រង់កណ្តាលខ្លួនក្តី ត្រង់កន្ទុយក្តី។ ពស់វែកនោះក៏ត្រឡប់មកខាំដៃ ឬដើមដៃ ឬក៏អវយវៈតូចធំណាមួយរបស់បុរសនោះ។ បុរសនោះក៏ដល់នូវសេចក្តីស្លាប់ក្តី ដល់នូវទុក្ខស្ទើរតែស្លាប់ក្តី ព្រោះតែការខាំនោះជាហេតុ។ ដំណើរនោះ ព្រោះហេតុអ្វី? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះតែការចាប់ពស់វែកមិនល្អ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះមានឧបមេយ្យដូចជា មោឃបុរសខ្លះក្នុងសាសនានេះ រៀនធម៌ គឺ សុត្តៈ...បេ... វេទល្លៈ។ មោឃបុរសទាំងនោះ លុះរៀនធម៌នោះហើយ មិនពិចារណាស្វែងរកសេចក្តីនៃធម៌ទាំងនោះដោយប្រាជ្ញាឡើយ។ កាលដែលមោឃបុរសទាំងនោះមិនពិចារណាស្វែងរកសេចក្តីដោយប្រាជ្ញា ធម៌ទាំងនោះក៏មិនប្រាកដច្បាស់ដល់ការយល់ឃើញឡើយ។ មោឃបុរសទាំងនោះ រៀនធម៌ដើម្បីតែអានិសង្សក្នុងការតិះដៀលអ្នកដទៃផង ដើម្បីតែអានិសង្សក្នុងការដោះខ្លួនពីការចោទប្រកាន់របស់បុគ្គលដទៃផង។ មួយវិញទៀត គុណធម៌ណាដែលជាប្រយោជន៍នៃការរៀនធម៌ មោឃបុរសទាំងនោះក៏មិនបានទទួលនូវប្រយោជន៍នោះឡើយ។ ធម៌ទាំងនោះដែលមោឃបុរសទាំងនោះរៀនមិនល្អ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខអស់កាលជាអង្វែង។ ដំណើរនោះ ព្រោះហេតុអ្វី? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះតែការរៀនធម៌ទាំងឡាយមិនល្អ» (ម.និ. ១.២៣៨)។ Yā [Pg.20] pana suggahitā sīlakkhandhādipāripūriṃyeva ākaṅkhamānena pariyāpuṭā na upārambhādi hetu, ayaṃ nissaraṇatthā. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘tesaṃ te dhammā suggahitā dīgharattaṃ hitāya sukhāya saṃvattanti. Taṃ kissa hetu? Suggahitattā, bhikkhave, dhammāna’’nti (ma. ni. 1.239). ចំណែកឯបរិយត្តិណាដែលបុគ្គលរៀនល្អហើយ គឺរៀនដោយប្រាថ្នាតែការបំពេញសីលក្ខន្ធជាដើមឲ្យបរិបូណ៌ មិនមែនរៀនដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការតិះដៀលអ្នកដទៃជាដើមឡើយ នេះឈ្មោះថា និស្សរណត្ថបរិយត្តិ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបរិយត្តិនោះ ទើបត្រាស់ថា «ធម៌ទាំងនោះដែលកុលបុត្រទាំងនោះរៀនល្អហើយ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខអស់កាលជាអង្វែង។ ដំណើរនោះ ព្រោះហេតុអ្វី? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះតែការរៀនធម៌ទាំងឡាយល្អ» (ម.និ. ១.២៣៩)។ Yaṃ pana pariññātakkhandho pahīnakileso bhāvitamaggo paṭividdhākuppo sacchikatanirodho khīṇāsavo kevalaṃ paveṇīpālanatthāya vaṃsānurakkhaṇatthāya pariyāpuṇāti, ayaṃ bhaṇḍāgārikapaayattīti. មួយវិញទៀត បរិយត្តិណាដែលព្រះខីណាស្រព ព្រះអង្គមានខន្ធកំណត់ដឹងហើយ មានកិលេសលះបង់ហើយ មានមគ្គចម្រើនហើយ មានអកុប្បធម៌ចាក់ធ្លុះហើយ មាននិរោធធ្វើឲ្យជាក់ស្តែងហើយ រៀនដើម្បីតែរក្សាប្រពៃណី ដើម្បីរក្សាវង្សនៃព្រះសាសនាប៉ុណ្ណោះ នេះឈ្មោះថា ភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិ។ Vinaye pana suppaṭipanno bhikkhu sīlasampattiṃ nissāya tisso vijjā pāpuṇāti, tāsaṃyeva ca tattha pabhedavacanato. Sutte suppaṭipanno samādhisampadaṃ nissāya cha abhiññā pāpuṇāti, tāsaṃyeva ca tattha pabhedavacanato. Abhidhamme suppaṭipanno paññāsampadaṃ nissāya catasso paṭisambhidā pāpuṇāti, tāsañca tattheva pabhedavacanato. Evametesu suppaṭipanno yathākkamena imaṃ vijjāttayachaḷabhiññācatupaṭisambhidābhedaṃ sampattiṃ pāpuṇāti. ក្នុងវិន័យបិដក ភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិល្អ អាស្រ័យសីលសម្បត្តិ រមែងសម្រេចវិជ្ជា ៣ ព្រោះក្នុងវិន័យបិដកនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវការបែងចែកវិជ្ជា ៣ នោះឯង។ ក្នុងសុត្តន្តបិដក ភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិល្អ អាស្រ័យសមាធិសម្បត្តិ រមែងសម្រេចអភិញ្ញា ៦ ព្រោះក្នុងសុត្តន្តបិដកនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវការបែងចែកអភិញ្ញា ៦ នោះឯង។ ក្នុងអភិធម្មបិដក ភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិល្អ អាស្រ័យបញ្ញាសម្បត្តិ រមែងសម្រេចបដិសម្ភិទា ៤ ព្រោះក្នុងអភិធម្មបិដកនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវការបែងចែកបដិសម្ភិទា ៤ នោះ។ ភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិល្អក្នុងបិដកទាំងឡាយទាំងនេះ រមែងដល់នូវសម្បត្តិ គឺការបែងចែកវិជ្ជា ៣ អភិញ្ញា ៦ និងបដិសម្ភិទា ៤ តាមលំដាប់ដោយប្រការដូច្នេះ។ Vinaye pana duppaṭipanno anuññātasukhasamphassaattharaṇapāvuraṇādiphassasāmaññato paṭikkhittesu upādinnaphassādīsu anavajjasaññī hoti. Vuttampi hetaṃ – ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’’ti (pāci. 417; ma. ni. 1.234) tato dussīlabhāvaṃ pāpuṇāti. Sutte duppaṭipanno ‘‘cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā’’tiādīsu (a. ni. 4.5) adhippāyaṃ ajānanto duggahitaṃ gaṇhāti. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘attanā duggahitena amhe ceva abbhācikkhati, attānañca khanati, bahuñca apuññaṃ pasavatī’’ti (pāci. 417; ma. ni. 1.236) tato micchādiṭṭhitaṃ pāpuṇāti. Abhidhamme duppaṭipanno dhammacintaṃ atidhāvanto acinteyyānipi cinteti, tato cittakkhepaṃ pāpuṇāti. Vuttaṃ hetaṃ – ‘‘cattārimāni, bhikkhave, acinteyyāni na cintetabbāni, yāni cintento ummādassa vighātassa bhāgī assā’’ti (a. ni. 4.77). Evametesu duppaṭipanno yathākkamena imaṃ dussīlabhāvamicchādiṭṭhitā cittakkhepabhedaṃ vipattiṃ pāpuṇātīti. ចំណែកឯក្នុងវិន័យបិដក ភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិមិនល្អ រមែងមានសេចក្តីសម្គាល់ថាគ្មានទោស ក្នុងផស្សៈមានឧបាទិន្នកផស្សៈ (ផស្សៈដែលប្រកបដោយវិញ្ញាណ ដូចជាការប៉ះពាល់កាយស្ត្រី) ជាដើម ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់ហើយ ព្រោះតែការយល់ច្រឡំថាដូចគ្នានឹងផស្សៈក្នុងការក្រាល និងការដណ្តប់ជាដើម ដែលមានសម្ផស្សជាសុខដែលទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកសេចក្តីនេះថា «ខ្ញុំដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយ យ៉ាងនេះថា ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាធម៌ធ្វើអន្តរាយ ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហើយ ធម៌ទាំងនោះ មិនអាចធ្វើអន្តរាយដល់បុគ្គលអ្នកសេពបានឡើយ» (បាចិ. ៤១៧; ម.និ. ១.២៣៤) ភិក្ខុនោះក៏ដល់នូវភាពជាអ្នកទ្រុស្តសីល ព្រោះតែហេតុនោះ។ ក្នុងសុត្តន្តបិដក ភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិមិនល្អ កាលមិនដឹងនូវព្រះអធិប្បាយក្នុងព្រះសូត្រទាំងឡាយមានជាអាទិថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល ៤ ពួកនេះ មានប្រាកដក្នុងលោក» (អ.និ. ៤.៥) រមែងកាន់យកខុស។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកការកាន់យកខុសនោះ ទើបត្រាស់ថា «បុគ្គលនោះ កាលកាន់យកខុសដោយខ្លួនឯង ឈ្មោះថាពោលបង្កាច់យើងផង ឈ្មោះថាជីកកកាយ (បំផ្លាញ) ខ្លួនឯងផង រមែងបង្កើតនូវបាបមិនមែនជាបុណ្យជាច្រើនផង» (បាចិ. ៤១៧; ម.និ. ១.២៣៦) ភិក្ខុនោះក៏ដល់នូវមិច្ឆាទិដ្ឋិ ព្រោះតែហេតុនោះ។ ក្នុងអភិធម្មបិដក ភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិមិនល្អ កាលគិតហួសព្រំដែននៃធម៌ រមែងគិតសូម្បីតែអចិន្តេយ្យធម៌ទាំងឡាយ ភិក្ខុនោះក៏ដល់នូវការរវើរវាយនៃចិត្ត (ឆ្កួត) ព្រោះតែហេតុនោះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកសេចក្តីនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អចិន្តេយ្យធម៌ទាំង ៤ នេះ បុគ្គលមិនគប្បីគិតឡើយ បុគ្គលកាលគិត រមែងជាអ្នកមានចំណែកនៃសេចក្តីឆ្កួត និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត» (អ.និ. ៤.៧៧)។ ភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិមិនល្អក្នុងបិដកទាំងឡាយទាំងនេះ រមែងដល់នូវវិបត្តិ គឺការបែងចែកភាពជាអ្នកទ្រុស្តសីល មិច្ឆាទិដ្ឋិ និងការរវើរវាយនៃចិត្ត តាមលំដាប់ដោយប្រការដូច្នេះឯង។ Ettāvatā [Pg.21] ca – ម៉្យាងទៀត ដោយហេតុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ - ‘‘Pariyattibhedaṃ sampattiṃ, vipattiṃ cāpi yaṃ yahiṃ; Pāpuṇāti yathā bhikkhu, tampi sabbaṃ vibhāvaye’’ti. «គប្បីសម្តែងនូវការបែងចែកបរិយត្តិ សម្បត្តិ និងវិបត្តិណា ដែលភិក្ខុរមែងដល់ក្នុងបិដកណា ដោយប្រការណា នូវសេចក្តីទាំងអស់នោះផង»។ Ayampi gāthā vuttatthā hoti. Evaṃ nānappakārato piṭakāni ñatvā tesaṃ vasenetaṃ buddhavacanaṃ tividhanti ñātabbaṃ. សូម្បីគាថានេះ ក៏មានសេចក្តីដែលបានពោលរួចហើយដែរ។ កាលបើដឹងនូវបិដកទាំងឡាយដោយប្រការផ្សេងៗយ៉ាងនេះហើយ គប្បីជ្រាបថា ព្រះពុទ្ធវចនៈនេះ មាន ៣ ប្រការ ដោយអំណាចនៃបិដកទាំងនោះ។ Kathaṃ nikāyavasena pañcavidhaṃ? Sabbameva cetaṃ dīghanikāyo, majjhimanikāyo, saṃyuttanikāyo, aṅguttaranikāyo, khuddakanikāyoti pañcappabhedaṃ hoti. Tattha katamo dīghanikāyo? Tivaggasaṅgahāni brahmajālādīni catuttiṃsa suttāni. ព្រះពុទ្ធវចនៈមាន ៥ ប្រការ ដោយអំណាចនៃនិកាយ តើដូចម្តេច? ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់នេះឯង មានការបែងចែកជា ៥ គឺ ទីឃនិកាយ មជ្ឈិមនិកាយ សំយុត្តនិកាយ អង្គុត្តរនិកាយ និងខុទ្ទកនិកាយ។ បណ្តានិកាយទាំងនោះ ទីឃនិកាយ តើដូចម្តេច? គឺព្រះសូត្រ ៣៤ មានព្រហ្មជាលសូត្រជាដើម ដែលសង្គ្រោះដោយវគ្គ ៣។ Catuttiṃseva suttantā, tivaggo yassa saṅgaho; Esa dīghanikāyoti, paṭhamo anulomiko. «ព្រះសូត្រទាំងឡាយមាន ៣៤ វគ្គដែលជាគ្រឿងសង្គ្រោះមាន ៣ និកាយដំបូងនោះ ឈ្មោះថា ទីឃនិកាយ ព្រោះសមស្របតាមអត្ថន័យ»។ Kasmā panesa dīghanikāyoti vuccati? Dīghappamāṇānaṃ suttānaṃ samūhato nivāsato ca, samūhanivāsā hi nikāyoti vuccanti. ‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekanikāyampi samanupassāmi evaṃ cittaṃ; yathayidaṃ, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā; poṇikanikāyo, cikkhallikanikāyo’’ti (saṃ. ni. 3.100) evamādīni cettha sādhakāni sāsanato ca lokato ca. Evaṃ sesānampi nikāyabhāve vacanattho veditabbo. ចុះហេតុអ្វីបានជាហៅថានិកាយនេះថា ទីឃនិកាយ? ព្រោះជាទីប្រជុំ និងជាទីតាំងនៃព្រះសូត្រទាំងឡាយដែលមានប្រវែងវែង ព្រោះថាលោកហៅទីប្រជុំ និងទីតាំងថា និកាយ។ ព្រះពុទ្ធវចនៈមានជាអាទិថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនឃើញពួកណាមួយផ្សេងទៀត ដែលវិចិត្រយ៉ាងនេះ ដូចជាពួកសត្វតិរច្ឆានទាំងឡាយនេះឡើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ... ពួកពោណិកៈ ពួកចិក្ខល្លិកៈ» (សំ.និ. ៣.១០០) នេះជាគ្រឿងអាងក្នុងទីនេះ ទាំងក្នុងព្រះសាសនា និងក្នុងលោក។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីនៃពាក្យក្នុងការជាគំរប់នៃនិកាយ សូម្បីតែនិកាយដែលសេសសល់ទាំងឡាយ ក៏យ៉ាងនេះដែរ។ Katamo majjhimanikāyo? Majjhimappamāṇāni pañcadasavaggasaṅgahāni mūlapariyāyasuttādīni diyaḍḍhasataṃ dve ca suttāni. មជ្ឈិមនិកាយ តើដូចម្តេច? គឺព្រះសូត្រទាំងឡាយមានប្រវែងមធ្យម មាន ១៥២ ព្រះសូត្រ មានមូលបរិយាយសូត្រជាដើម ដែលសង្គ្រោះដោយវគ្គ ១៥។ Diyaḍḍhasataṃ suttantā, dve ca suttāni yattha so; Nikāyo majjhimo pañca-dasavaggapariggaho. «ព្រះសូត្រទាំងឡាយមាន ១៥០ និង ២ ព្រះសូត្រ ក្នុងនិកាយណា និកាយនោះឈ្មោះថា មជ្ឈិមនិកាយ ដែលកំណត់ដោយវគ្គ ១៥»។ Katamo saṃyuttanikāyo? Devatāsaṃyuttādivasena ṭhitāni oghataraṇādīni satta suttasahassāni satta ca suttasatāni dvāsaṭṭhi ca suttāni. សំយុត្តនិកាយ តើដូចម្តេច? គឺព្រះសូត្រទាំងឡាយមានឱឃតរណសូត្រជាដើម ដែលតាំងនៅដោយអំណាចនៃទេវតាសំយុត្តជាដើម មានចំនួន ៧.៧៦២ ព្រះសូត្រ។ Satta suttasahassāni, satta suttasatāni ca; Dvāsaṭṭhi ceva suttantā, eso saṃyuttasaṅgaho. «ព្រះសូត្រទាំងឡាយមាន ៧ ពាន់ ៧ រយ និង ៦២ ព្រះសូត្រ នេះជាគ្រឿងសង្គ្រោះនៃសំយុត្តនិកាយ»។ Katamo [Pg.22] aṅguttaranikāyo? Ekekaaṅgātirekavasena ṭhitāni cittapariyādānādīni nava suttasahassāni pañca suttasatāni sattapaññāsañca suttāni. អង្គុត្តរនិកាយ តើដូចម្តេច? គឺព្រះសូត្រទាំងឡាយមានចិត្តបរិយាទានសូត្រជាដើម ដែលតាំងនៅដោយអំណាចនៃការកើនឡើងម្តងមួយៗ មានចំនួន ៩.៥៥៧ ព្រះសូត្រ។ Nava suttasahassāni, pañca suttasatāni ca; Sattapaññāsa suttāni, saṅkhyā aṅguttare ayaṃ. «ព្រះសូត្រទាំងឡាយមាន ៩ ពាន់ ៥ រយ និង ៥៧ ព្រះសូត្រ នេះជាចំនួនក្នុងអង្គុត្តរនិកាយ»។ Katamo khuddakanikāyo? Sakalaṃ vinayapiṭakaṃ abhidhammapiṭakaṃ khuddakapāṭhādayo ca pubbe nidassitā pannarasabhedā ṭhapetvā cattāro nikāye avasesaṃ buddhavacananti. ខុទ្ទកនិកាយ តើដូចម្តេច? គឺវិន័យបិដកទាំងអស់ អភិធម្មបិដកទាំងអស់ និងធម៌មានការបែងចែកជា ១៥ ប្រការ មានខុទ្ទកបាឋៈជាដើម ដែលបានបង្ហាញរួចហើយក្នុងកាលមុន លើកលែងតែនិកាយទាំង ៤ ចេញ ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលសេសសល់ទាំងអស់ ឈ្មោះថា ខុទ្ទកនិកាយ។ Ṭhapetvā caturopete, nikāye dīghaādike; Tadaññaṃ buddhavacanaṃ, nikāyo khuddako matoti. «លើកលែងតែនិកាយទាំង ៤ មានទីឃនិកាយជាដើមទាំងនេះចេញ ព្រះពុទ្ធវចនៈក្រៅពីនោះ គប្បីជ្រាបថាជា ខុទ្ទកនិកាយ»។ Evaṃ nikāyavasena pañcavidhaṃ. ព្រះពុទ្ធវចនៈមាន ៥ ប្រការ ដោយអំណាចនៃនិកាយ ដោយប្រការដូច្នេះ។ Kathaṃ aṅgavasena navavidhaṃ? Sabbameva hidaṃ suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthā, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallanti navappabhedaṃ hoti. Tattha ubhatovibhaṅganiddesakhandhakaparivārā suttanipāte maṅgalasutta-ratanasutta-nālakasutta-tuvaṭṭakasuttāni aññampi ca suttanāmakaṃ tathāgatavacanaṃ suttanti veditabbaṃ. Sabbampi sagāthakaṃ suttaṃ geyyanti veditabbaṃ. Visesena saṃyuttake sakalopi sagāthāvaggo, sakalaṃ abhidhammapiṭakaṃ, niggāthakaṃ suttaṃ, yañca aññampi aṭṭhahi aṅgehi asaṅgahitaṃ buddhavacanaṃ taṃ veyyākaraṇanti veditabbaṃ. Dhammapadaṃ, theragāthā, therīgāthā, suttanipāte nosuttanāmikā suddhikagāthā ca gāthāti veditabbā. Somanassañāṇamayikagāthāpaṭisaṃyuttā dvāsīti suttantā udānanti veditabbaṃ. ‘‘Vuttañhetaṃ bhagavatā’’tiādinayappavattā dasuttarasatasuttantā itivuttakanti veditabbaṃ. Apaṇṇakajātakādīni paññāsādhikāni pañca jātakasatāni jātakanti veditabbaṃ. ‘‘Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā ānande’’ti (dī. ni. 2.209) -ādinayappavattā sabbepi acchariyaabbhutadhammapaṭisaṃyuttā suttantā abbhutadhammanti veditabbaṃ. Cūḷavedalla-mahāvedalla-sammādiṭṭhi-sakkapañha-saṅkhārabhājaniya-mahāpuṇṇamasuttādayo sabbepi vedañca tuṭṭhiñca laddhā laddhā pucchitasuttantā vedallanti veditabbaṃ. Evaṃ aṅgavasena navavidhaṃ. ព្រះពុទ្ធវចនៈមាន ៩ ប្រការ ដោយអំណាចនៃអង្គ តើដូចម្តេច? ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់នេះឯង មានការបែងចែកជា ៩ គឺ សុត្តៈ គេយ្យៈ វេយ្យាករណៈ គាថា ឧទានៈ ឥតិវុត្តកៈ ជាតកៈ អព្ភូតធម្មៈ និងវេទល្លៈ។ បណ្តាអង្គទាំង ៩ នោះ ឧបតោវិភង្គ និទ្ទេស ខន្ធកៈ បរិវារៈ និងព្រះសូត្រទាំងឡាយមានមង្គលសូត្រ រតនសូត្រ នាលកសូត្រ និងទុវដកសូត្រ ក្នុងសុត្តនិបាត និងព្រះតថាគតវចនៈដទៃទៀតដែលមានឈ្មោះថា សូត្រ គប្បីជ្រាបថាជា សុត្តៈ។ សូម្បីព្រះសូត្រទាំងអស់ដែលប្រកបដោយគាថា គប្បីជ្រាបថាជា គេយ្យៈ។ ដោយឡែក សូម្បីសគាថវគ្គទាំងអស់ក្នុងសំយុត្តនិកាយ អភិធម្មបិដកទាំងអស់ ព្រះសូត្រដែលគ្មានគាថា និងព្រះពុទ្ធវចនៈដទៃទៀតដែលមិនបានសង្គ្រោះដោយអង្គទាំង ៨ គប្បីជ្រាបថាជា វេយ្យាករណៈ។ ធម្មបទ ថេរគាថា ថេរីគាថា និងគាថាសុទ្ធៗដែលគ្មានឈ្មោះថាសូត្រក្នុងសុត្តនិបាត គប្បីជ្រាបថាជា គាថា។ ព្រះសូត្រ ៨២ ដែលប្រកបដោយគាថាដែលកើតអំពីសោមនស្សញ្ញាណ គប្បីជ្រាបថាជា ឧទានៈ។ ព្រះសូត្រ ១១០ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យមានជាអាទិថា «ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សេចក្តីនេះទុកហើយ» គប្បីជ្រាបថាជា ឥតិវុត្តកៈ។ ជាតិទាំងឡាយ ៥៥០ មានអបណ្ណកជាតកជាដើម គប្បីជ្រាបថាជា ជាតកៈ។ ព្រះសូត្រទាំងអស់ដែលប្រកបដោយអច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យមានជាអាទិថា «ម្នាលអានន្ទ អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទាំង ៤ នេះ មានប្រាកដ» (ទី.និ. ២.២០៩) គប្បីជ្រាបថាជា អព្ភូតធម្មៈ។ ព្រះសូត្រទាំងឡាយមានចូឡវេទល្លសូត្រ មហាវេទល្លសូត្រ សម្មាទិដ្ឋិសូត្រ សក្កបញ្ហសូត្រ សង្ខារភាជនីយសូត្រ និងមហាបុណ្ណមសូត្រជាដើម ដែលជាព្រះសូត្រដែលបុគ្គលសួរហើយៗ បានទទួលនូវប្រាជ្ញា និងសេចក្តីត្រេកអររឿយៗ គប្បីជ្រាបថាជា វេទល្លៈ។ ព្រះពុទ្ធវចនៈមាន ៩ ប្រការ ដោយអំណាចនៃអង្គ ដោយប្រការដូច្នេះ។ Kathaṃ [Pg.23] dhammakkhandhavasena caturāsītisahassavidhaṃ? Sabbameva cetaṃ buddhavacanaṃ – ព្រះពុទ្ធវចនៈមាន ៨៤.០០០ ប្រការ ដោយអំណាចនៃធម្មក្ខន្ធ តើដូចម្តេច? ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់នេះឯង - ‘‘Dvāsīti buddhato gaṇhiṃ, dve sahassāni bhikkhuto; Caturāsīti sahassāni, ye me dhammā pavattino’’ti. (theragā. 1027); «ខ្ញុំបានរៀនធម៌ពីព្រះពុទ្ធ ៨២.០០០ ធម្មក្ខន្ធ ពីភិក្ខុទាំងឡាយ ២.០០០ ធម្មក្ខន្ធ ធម៌ទាំងឡាយដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចិត្តរបស់ខ្ញុំ មាន ៨៤.០០០ ធម្មក្ខន្ធ» (ថេរគា. ១០២៧)។ Evaṃ paridīpitadhammakkhandhavasena caturāsītisahassappabhedaṃ hoti. Tattha ekānusandhikaṃ suttaṃ eko dhammakkhandho. Yaṃ anekānusandhikaṃ tattha anusandhivasena dhammakkhandhagaṇanā. Gāthābandhesu pañhāpucchanaṃ eko dhammakkhandho, vissajjanaṃ eko. Abhidhamme ekamekaṃ tika-duka-bhājanaṃ, ekamekañca cittavārabhājanaṃ, eko dhammakkhandho. Vinaye atthi vatthu, atthi mātikā, atthi padabhājanīyaṃ, atthi antarāpatti, atthi āpatti, atthi anāpatti, atthi paricchedo; tattha ekameko koṭṭhāso, ekameko dhammakkhandhoti veditabbo. Evaṃ dhammakkhandhavasena caturāsītisahassavidhaṃ. ព្រះពុទ្ធវចនៈនោះ រមែងមានការបែងចែកជា ៨៤,០០០ ផ្នែក ដោយអំណាចនៃធម៌ក្ខន្ធដែលបានសម្តែងហើយយ៉ាងនេះ។ ក្នុងធម៌ក្ខន្ធទាំងនោះ សូត្រដែលមានអនុសន្ធិតែមួយ ទុកជាធម៌ក្ខន្ធមួយ។ សូត្រណាដែលមានអនុសន្ធិច្រើន ការរាប់ធម៌ក្ខន្ធក្នុងសូត្រនោះ គឺរាប់ទៅតាមអំណាចនៃអនុសន្ធិ។ ក្នុងគាថាពន្ធ ការសួរប្រស្នា ទុកជាធម៌ក្ខន្ធមួយ ការដោះស្រាយប្រស្នា ទុកជាធម៌ក្ខន្ធមួយ។ ក្នុងព្រះអភិធម្ម ការចែកតិកៈនិងទុកៈនីមួយៗ និងការចែកចិត្តវារៈនីមួយៗ ទុកជាធម៌ក្ខន្ធមួយៗ។ ក្នុងព្រះវិន័យ មានវត្ថុ មានមាតិកា មានបទភាជនីយៈ មានអន្តរាបត្តិ មានអាបត្តិ មានអនាបត្តិ មានការកំណត់ចំណែក ក្នុងវិន័យនោះ ចំណែកនីមួយៗ គប្បីជ្រាបថាជាធម៌ក្ខន្ធមួយៗ។ ព្រះពុទ្ធវចនៈ រមែងមាន ៨៤,០០០ ប្រភេទ ដោយអំណាចនៃធម៌ក្ខន្ធ យ៉ាងនេះឯង។ Evametaṃ abhedato rasavasena ekavidhaṃ, bhedato dhammavinayādivasena duvidhādibhedaṃ buddhavacanaṃ saṅgāyantena mahākassapappamukhena vasīgaṇena ‘‘ayaṃ dhammo, ayaṃ vinayo; idaṃ paṭhamabuddhavacanaṃ, idaṃ majjhimabuddhavacanaṃ, idaṃ pacchimabuddhavacanaṃ; idaṃ vinayapiṭakaṃ, idaṃ suttantapiṭakaṃ, idaṃ abhidhammapiṭakaṃ; ayaṃ dīghanikāyo…pe… ayaṃ khuddakanikāyo; imāni suttādīni navaṅgāni, imāni caturāsītidhammakkhandhasahassānī’’ti imaṃ pabhedaṃ vavatthapetvāva saṅgītaṃ. Na kevalañca ettakameva, aññampi uddānasaṅgaha-vaggasaṅgahapeyyālasaṅgaha-ekakanipāta-dukanipātādinipātasaṅgaha-saṃyuttasaṅgaha-paṇṇāsasaṅgahādianekavidhaṃ tīsu piṭakesu sandissamānaṃ saṅgahappabhedaṃ vavatthapetvāeva sattahi māsehi saṅgītaṃ. Saṅgītipariyosāne cassa – ‘‘idaṃ mahākassapattherena dasabalassa sāsanaṃ pañcavassasahassaparimāṇaṃ kālaṃ pavattanasamatthaṃ kata’’nti sañjātappamodā sādhukāraṃ viya dadamānā ayaṃ mahāpathavī udakapariyantaṃ katvā anekappakāraṃ kampi saṅkampi sampakampi sampavedhi, anekāni ca acchariyāni pāturahesunti ayaṃ paṭhamamahāsaṅgītināma. Yā loke – ព្រះពុទ្ធវចនៈនេះ បើមិនបែងចែកទេ រមែងមានតែមួយយ៉ាង ដោយអំណាចនៃរស (គឺវិមុត្តិរស) តែបើបែងចែក រមែងមានពីរយ៉ាងជាដើម ដោយអំណាចនៃធម៌និងវិន័យជាដើម កាលដែលក្រុមព្រះអរហន្តមានព្រះមហាកស្សបៈជាប្រធាន ធ្វើសង្គាយនា បានកំណត់ចំណែកយ៉ាងនេះថា «នេះជាធម៌ នេះជាវិន័យ នេះជាបឋមពុទ្ធវចនៈ នេះជាមជ្ឈិមពុទ្ធវចនៈ នេះជាបច្ឆិមពុទ្ធវចនៈ នេះជាវិន័យបិដក នេះជាសុត្តន្តបិដក នេះជាអភិធម្មបិដក នេះជាទីឃនិកាយ...បេ... នេះជាខុទ្ទកនិកាយ នេះជាអង្គប្រាំបួនមានសូត្រជាដើម នេះជាព្រះធម៌ក្ខន្ធប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់» ដូច្នេះហើយ ទើបសូត្រ (សង្គាយនា) ឡើង។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ សូម្បីតែការបែងចែកសង្គហៈផ្សេងៗទៀត មានឧទ្ទានសង្គហៈ វគ្គសង្គហៈ បេយ្យាលសង្គហៈ ឯកកនិបាតសង្គហៈ ទុកនិបាតសង្គហៈជាដើម សំយុត្តសង្គហៈ និងបណ្ណាសសង្គហៈជាដើម ជាច្រើនប្រការ ដែលប្រាកដច្បាស់ក្នុងព្រះត្រៃបិដកទាំងបី ក៏ព្រះថេរៈទាំងឡាយបានកំណត់ទុកជាស្រេច ទើបធ្វើសង្គាយនាអស់រយៈពេល ៧ ខែ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ការសង្គាយនានោះ មហាប្រថពីនេះ មានទឹកជាទីបំផុត ក៏បានញាប់ញ័រ ញាប់ញ័រខ្លាំង ញាប់ញ័រឡើងលើចុះក្រោម ញាប់ញ័រទៅគ្រប់ទិសទី ដោយប្រការផ្សេងៗ ហាក់ដូចជាផ្តល់នូវសាធុការ ដោយសេចក្តីរីករាយដ៏ក្រៃលែងកើតឡើងថា «ព្រះសាសនារបស់ព្រះទសពលនេះ ដែលអាចប្រព្រឹត្តទៅបានអស់កាលប្រមាណ ៥,០០០ ឆ្នាំ គឺព្រះមហាកស្សបត្ថេរបានធ្វើទុកល្អហើយ» ដូច្នេះឯង ទាំងអស្ចារ្យជាច្រើនប្រការក៏បានប្រាកដឡើង នេះឈ្មោះថា បឋមមហាសង្គាយនា។ សង្គាយនានោះ ក្នុងលោក... Satehi pañcahi katā, tena pañcasatāti ca; Thereheva katattā ca, therikāti pavuccatīti. ព្រោះហេតុតែសង្គាយនានោះ គឺព្រះអរហន្ត ៥០០ អង្គបានធ្វើឡើង ហេតុនោះ ទើបហៅថា «បញ្ចសតិកាសង្គាយនា» ខ្លះ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែព្រះថេរៈទាំងឡាយ (ជាព្រះអរហន្ត) សុទ្ធសាធបានធ្វើឡើង ហេតុនោះ ទើបហៅថា «ថេរិកាសង្គាយនា» ខ្លះ។ Imissā [Pg.24] pana paṭhamamahāsaṅgītiyā pavattamānāya vinayaṃ pucchantena āyasmatā mahākassapena ‘‘paṭhamaṃ, āvuso upāli, pārājikaṃ kattha paññatta’’nti evamādivacanapariyosāne ‘‘vatthumpi pucchi, nidānampi pucchi, puggalampi pucchī’’ti ettha nidāne pucchite taṃ nidānaṃ ādito pabhuti vitthāretvā yena ca paññattaṃ, yasmā ca paññattaṃ, sabbametaṃ kathetukāmena āyasmatā upālittherena vuttaṃ ‘‘tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharatī’’ti sabbaṃ vattabbaṃ. Evamidaṃ āyasmatā upālittherena vuttaṃ, tañca pana ‘‘paṭhamamahāsaṅgītikāle vutta’’nti veditabbaṃ. Ettāvatā ca ‘‘idaṃ vacanaṃ kena vuttaṃ, kadā vutta’’nti etesaṃ padānaṃ attho pakāsito hoti. ក៏កាលដែលបឋមមហាសង្គាយនានេះកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ ព្រះមហាកស្សបៈដ៏មានអាយុ កាលសួរនូវវិន័យ ក្នុងទីបំផុតនៃពាក្យជាដើមយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោឧបាលិ អាបត្តិបារាជិកទី ១ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តក្នុងទីណា?» កាលដែលព្រះមហាកស្សបៈសួរវត្ថុផង សួរនិទានផង សួរបុគ្គលផង ក្នុងពាក្យថា «សួរទាំងវត្ថុ សួរទាំងនិទាន សួរទាំងបុគ្គល» នេះ កាលដែលនិទានត្រូវបានសួរហើយ ព្រះឧបាលិត្ថេរដ៏មានអាយុ កាលប្រាថ្នានឹងសម្តែងនូវនិទាននោះ ដោយពិស្តារតាំងពីដើមមក ព្រមទាំងបុគ្គលដែលទ្រង់បញ្ញត្ត និងហេតុដែលទ្រង់បញ្ញត្ត ទើបពោលពាក្យផ្តើមថា «tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharati» (សម័យនោះ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវេរញ្ជាគ្រាម) ដូច្នេះជាដើម គប្បីពោលឲ្យសព្វគ្រប់។ ពាក្យនេះ គឺព្រះឧបាលិត្ថេរដ៏មានអាយុបានពោលហើយយ៉ាងនេះ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបថា «ពាក្យនោះ លោកពោលហើយក្នុងសម័យធ្វើបឋមសង្គាយនា»។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ សេចក្តីនៃបទទាំងឡាយថា «ពាក្យនេះ នរណាពោល ពោលក្នុងកាលណា» រមែងជាសេចក្តីដែលបានសម្តែងច្បាស់ហើយ។ Idāni kasmā vuttanti ettha vuccate, yasmā ayamāyasmatā mahākassapattherena nidānaṃ puṭṭho tasmānena taṃ nidānaṃ ādito pabhuti vitthāretuṃ vuttanti. Evamidaṃ āyasmatā upālittherena paṭhamamahāsaṅgītikāle vadantenāpi iminā kāraṇena vuttanti veditabbaṃ. Ettāvatā ca vuttaṃ yena yadā yasmāti imesaṃ mātikāpadānaṃ attho pakāsito hoti. ក្នុងប្រស្នាថា «ព្រោះហេតុអ្វីបានជាពោល» នេះ ឥឡូវនេះ នឹងដោះស្រាយ៖ ព្រោះតែព្រះឧបាលិនេះ គឺព្រះមហាកស្សបត្ថេរដ៏មានអាយុសួរនូវនិទាន ហេតុនោះ លោកទើបពោលដើម្បីពង្រីកនិទាននោះឲ្យពិស្តារតាំងពីដើមមក។ គប្បីជ្រាបថា ពាក្យនេះ សូម្បីតែព្រះឧបាលិត្ថេរដ៏មានអាយុ កាលពោលក្នុងសម័យធ្វើបឋមសង្គាយនា ក៏ពោលដោយហេតុ (គឺការសួររបស់ព្រះមហាកស្សបៈ) នេះឯង។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ សេចក្តីនៃមាតិកាបទទាំងឡាយថា «ពោលដោយបុគ្គលណា ក្នុងកាលណា ព្រោះហេតុអ្វី» រមែងជាសេចក្តីដែលបានសម្តែងច្បាស់ហើយ។ Idāni dhāritaṃ yena cābhataṃ, yatthappatiṭṭhitaṃ cetametaṃ vatvā vidhiṃ tatoti etesaṃ atthappakāsanatthaṃ idaṃ vuccati. Taṃ panetaṃ ‘‘tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharatī’’ti evamādivacanapaṭimaṇḍitanidānaṃ vinayapiṭakaṃ kena dhāritaṃ, kenābhataṃ, kattha patiṭṭhitanti? Vuccate – ādito tāva idaṃ bhagavato sammukhā āyasmatā upālittherena dhāritaṃ, tassa sammukhato aparinibbute tathāgate chaḷabhiññādibhedehi anekehi bhikkhusahassehi parinibbute tathāgate mahākassapappamukhehi dhammasaṅgāhakattherehi. Kenābhatanti? Jambudīpe tāva upālittheramādiṃ katvā ācariyaparamparāya yāva tatiyasaṅgīti tāva ābhataṃ. Tatrāyaṃ ācariyaparamparā – ឥឡូវនេះ ដើម្បីសម្តែងសេចក្តីនៃបទទាំងឡាយថា «dhāritaṃ yena cābhataṃ yatthappatiṭṭhitaṃ» (ទ្រទ្រង់ដោយបុគ្គលណា នាំមកដោយបុគ្គលណា និងប្រតិស្ឋានក្នុងទីណា) ជាដើមនេះ ទើបពោលពាក្យនេះ។ ចុះព្រះវិន័យបិដក ដែលតាក់តែងដោយពាក្យផ្តើមមានជាដើមថា «tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharati» នេះ តើអ្នកណាទ្រទ្រង់ទុក អ្នកណានាំមក ប្រតិស្ឋានក្នុងទីណា? ឆ្លើយថា៖ ជាដំបូង ព្រះវិន័យបិដកនេះ គឺព្រះឧបាលិត្ថេរដ៏មានអាយុ បានរៀនចាំ (ទ្រទ្រង់) ផ្ទាល់ពីចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះមានព្រះភាគ កាលព្រះតថាគតមិនទាន់បរិនិព្វាន ភិក្ខុជាច្រើនពាន់អង្គមានព្រះអភិញ្ញា ៦ ជាដើម បានរៀនចាំពីចំពោះភក្ត្ររបស់ព្រះឧបាលិត្ថេរនោះ កាលព្រះតថាគតបរិនិព្វានហើយ ព្រះធម្មសង្គាហកត្ថេរទាំងឡាយ មានព្រះមហាកស្សបៈជាប្រធាន បានទ្រទ្រង់ទុក។ សួរថា «នាំមកដោយអ្នកណា?» ឆ្លើយថា៖ ក្នុងជម្ពូទ្វីប ព្រះវិន័យបិដកនេះ គឺព្រះថេរៈទាំងឡាយនាំបន្តៗគ្នាមក ដោយអាចរិយបរិម្បរា (លំដាប់គ្រូ) តាំងពីព្រះឧបាលិត្ថេរជាដើម រហូតដល់ការធ្វើតតិយសង្គាយនា។ ក្នុងអាចរិយបរិម្បរានោះ មានលំដាប់គ្រូដូចតទៅនេះ៖ Upāli dāsako ceva, soṇako siggavo tathā; Tisso moggaliputto ca, pañcete vijitāvino. ព្រះថេរៈទាំង ៥ អង្គ គឺព្រះឧបាលិ ១ ព្រះទាសកៈ ១ ព្រះសោណកៈ ១ ព្រះសិគ្គវៈ ១ និងព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សៈ ១ ទាំងឡាយនេះ ជាអ្នកឈ្នះនូវកិលេស។ Paramparāya vinayaṃ, dīpe jambusirivhaye; Acchijjamānamānesuṃ, tatiyo yāva saṅgaho. បាននាំយកព្រះវិន័យបន្តៗគ្នាមក មិនឲ្យដាច់សូន្យឡើយ ក្នុងជម្ពូទ្វីបដ៏មានឈ្មោះល្បី រហូតដល់ការធ្វើសង្គាយនាលើកទី ៣។ Āyasmā [Pg.25] hi upāli imaṃ vinayavaṃsaṃ vinayatantiṃ vinayapaveṇiṃ bhagavato ពិតមែនណាស់ ព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុ បានរៀនយកនូវវិន័យវង្ស វិន័យតន្តិ និងវិន័យបវេណីនេះ ពីចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះមានព្រះភាគ Sammukhā uggahetvā bahūnaṃ bhikkhūnaṃ hadaye patiṭṭhāpesi. Tassa hāyasmato santike vinayavaṃsaṃ uggahetvā vinaye pakataññutaṃ pattesu puggalesu puthujjana-sotāpanna-sakadāgāmi-anāgāmino gaṇanapathaṃ vītivattā, khīṇāsavānaṃ sahassamekaṃ ahosi. Dāsakattheropi tasseva saddhivihāriko ahosi, so upālittherassa sammukhā uggahetvā tatheva vinayaṃ vācesi. Tassāpi āyasmato santike uggahetvā vinaye pakataññutaṃ pattā puthujjanādayo gaṇanapathaṃ vītivattā, khīṇāsavānaṃ sahassameva ahosi. Soṇakattheropi dāsakattherassa saddhivihāriko ahosi, sopi attano upajjhāyassa dāsakattherassa sammukhā uggahetvā tatheva vinayaṃ vācesi. Tassāpi āyasmato santike uggahetvā vinaye pakataññutaṃ pattā puthujjanādayo gaṇanapathaṃ vītivattā, khīṇāsavānaṃ sahassameva ahosi. Siggavattheropi soṇakattherassa saddhivihāriko ahosi, sopi attano upajjhāyassa soṇakattherassa santike vinayaṃ uggahetvā arahantasahassassa dhuraggāho ahosi. Tassa panāyasmato santike uggahetvā vinaye pakataññutaṃ pattā puthujjana-sotāpannasakadāgāmi-anāgāminopi khīṇāsavāpi ettakāni satānīti vā ettakāni sahassānīti vā aparicchinnā ahesuṃ. Tadā kira jambudīpe atimahābhikkhusamudāyo ahosi. Moggaliputtatissattherassa pana ānubhāvo tatiyasaṅgītiyaṃ pākaṭo bhavissati. Evamidaṃ vinayapiṭakaṃ jambudīpe tāva imāya ācariyaparamparāya yāva tatiyasaṅgīti tāva ābhatanti veditabbaṃ. ហើយបានប្រតិស្ឋានទុកក្នុងហឫទ័យនៃភិក្ខុទាំងឡាយជាច្រើន។ ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងឡាយដែលបានរៀនវិន័យវង្សក្នុងសំណាក់នៃព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុនោះ ហើយបានដល់នូវភាពជាអ្នកជំនាញក្នុងព្រះវិន័យ ពួកបុគ្គលជាបុថុជ្ជន សោតាបន្ន សកទាកាមី និងអនាគាមី គឺមានចំនួនច្រើនហួសនឹងគណនា ចំណែកព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ មានចំនួន ១,០០០ អង្គ។ ព្រះទាសកត្ថេរ ក៏ជាសទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុនោះដែរ លោកបានរៀនចាំពីចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះឧបាលិត្ថេរ ហើយបានបង្រៀនព្រះវិន័យដូចគ្នានោះដែរ。 ពួកបុថុជ្ជនជាដើមដែលបានរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះទាសកត្ថេរដ៏មានអាយុនោះ ហើយបានដល់នូវភាពជាអ្នកជំនាញក្នុងព្រះវិន័យ ក៏មានចំនួនច្រើនហួសនឹងគណនា ចំណែកព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ មានចំនួន ១,០០០ អង្គដូចគ្នា។ ព្រះសោណកត្ថេរ ក៏ជាសទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះទាសកត្ថេរដែរ លោកបានរៀនពីចំពោះភក្ត្រនៃព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួន គឺព្រះទាសកត្ថេរ ហើយបានបង្រៀនព្រះវិន័យដូចគ្នានោះដែរ។ ពួកបុថុជ្ជនជាដើមដែលបានរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះសោណកត្ថេរដ៏មានអាយុនោះ ហើយបានដល់នូវភាពជាអ្នកជំនាញក្នុងព្រះវិន័យ ក៏មានចំនួនច្រើនហួសនឹងគណនា ចំណែកព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ មានចំនួន ១,០០០ អង្គដូចគ្នា។ ព្រះសិគ្គវត្ថេរ ក៏ជាសទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះសោណកត្ថេរដែរ លោកបានរៀនព្រះវិន័យក្នុងសំណាក់នៃព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួន គឺព្រះសោណកត្ថេរ ហើយបានក្លាយជាប្រធានទ្រទ្រង់ធុរៈនៃព្រះអរហន្ត ១,០០០ អង្គ។ ចំណែកពួកបុថុជ្ជន សោតាបន្ន សកទាកាមី អនាគាមី និងព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ ដែលបានរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះសិគ្គវត្ថេរដ៏មានអាយុនោះ ហើយបានដល់នូវភាពជាអ្នកជំនាញក្នុងព្រះវិន័យ គឺមានចំនួនច្រើនរាប់រយរាប់ពាន់មិនអាចកំណត់បានឡើយ។ ឮថា ក្នុងសម័យនោះ ក្នុងជម្ពូទ្វីប មានប្រជុំភិក្ខុសង្ឃច្រើនក្រៃលែងណាស់។ ចំណែកឯអានុភាពរបស់ព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរ នឹងប្រាកដច្បាស់ក្នុងកាលធ្វើតតិយសង្គាយនា។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះវិន័យបិដកនេះ គឺព្រះថេរៈទាំងឡាយនាំបន្តៗគ្នាមកក្នុងជម្ពូទ្វីប ដោយអាចរិយបរិម្បរានេះ រហូតដល់ការធ្វើតតិយសង្គាយនា យ៉ាងនេះឯង។ Paṭhamamahāsaṅgītikathā niṭṭhitā. ចប់ ដំណើររឿងបឋមមហាសង្គាយនា។ Dutiyasaṅgītikathā ដំណើររឿងទុតិយសង្គាយនា Dutiyasaṅgītivijānanatthaṃ pana ayamanukkamo veditabbo. Yadā hi – ក៏លំដាប់លំដោយនេះ គប្បីជ្រាប ដើម្បីយល់ដឹងនូវដំណើររឿងទុតិយសង្គាយនា។ ព្រោះថាកាលណា... Saṅgāyitvāna saddhammaṃ, jotayitvā ca sabbadhi; Yāva jīvitapariyantaṃ, ṭhatvā pañcasatāpi te. ព្រះអរហន្តទាំង ៥០០ អង្គនោះ បានសង្គាយនានូវព្រះសទ្ធម៌ និងបានញ៉ាំងព្រះសទ្ធម៌ឲ្យរុងរឿងទៅក្នុងគ្រប់ទិសទី រួចគង់នៅអស់មួយជីវិត Khīṇāsavā [Pg.26] jutīmanto, therā kassapaādayo; Khīṇasnehapadīpāva, nibbāyiṃsu anālayā. ព្រះថេរៈទាំងឡាយមានព្រះមហាកស្សបៈជាដើម នោះ ជាអ្នកអស់អាសវៈ មានពន្លឺប្រាជ្ញា មិនមានសេចក្តីអាល័យ ក៏បានបរិនិព្វានទៅ ដូចជាប្រទីបអស់ប្រេង ដូច្នោះឯង។ Athānukkamena gacchantesu rattindivesu vassasataparinibbute bhagavati vesālikā vajjiputtakā bhikkhū vesāliyaṃ ‘‘kappati siṅgīloṇakappo, kappati dvaṅgulakappo, kappati gāmantarakappo, kappati āvāsakappo, kappati anumatikappo, kappati āciṇṇakappo, kappati amathitakappo, kappati jaḷogiṃ pātuṃ, kappati adasakaṃ nisīdanaṃ, kappati jātarūparajata’’nti imāni dasa vatthūni dīpesuṃ. Tesaṃ susunāgaputto kāḷāsoko nāma rājā pakkho ahosi. លុះកាលកន្លងទៅតាមលំដាប់នៃយប់និងថ្ងៃ កាលដែលព្រះមានព្រះភាគបរិនិព្វានបាន ១០០ ឆ្នាំ ពួកភិក្ខុវជ្ជីបុត្តកៈ អ្នកក្រុងវេសាលី បានសម្តែងនូវវត្ថុ ១០ ប្រការ ក្នុងក្រុងវេសាលី គឺ៖ «សិង្គីលោណកប្បៈ (ការទុកអំបិលក្នុងស្នែង) គួរ, ទ្វង្គុលកប្បៈ (ការឆាន់អាហារកាលព្រះអាទិត្យជ្រេហួសពីរធ្នាប់) គួរ, គាមន្តរកប្បៈ (ការចូលទៅកាន់ស្រុកដទៃហើយឆាន់ទៀត) គួរ, អាវាសកប្បៈ (ការធ្វើឧបោសថផ្សេងៗគ្នាក្នុងសីមាជាមួយគ្នា) គួរ, អនុមតិកប្បៈ (ការធ្វើសង្ឃកម្មដោយគិតថាភិក្ខុដែលមិនទាន់មកដល់នឹងយល់ព្រមតាមក្រោយ) គួរ, អាចិណ្ណកប្បៈ (ការប្រព្រឹត្តតាមទំនៀមទម្លាប់ដែលធ្លាប់ធ្វើមក) គួរ, អមថិតកប្បៈ (ការផឹកទឹកដោះស្រស់ដែលមិនទាន់ក្លាយជាទឹកដោះជូរ) គួរ, ជឡោគិបាតុំ (ការផឹកទឹកស្ទើរតែជាទឹកស្រវឹង) គួរ, អទសកំ និសីទនំ (ការប្រើប្រាស់ចៀនចាស់ដែលគ្មានជាយ) គួរ, ជាតរូបរជតំ (ការទទួលមាសនិងប្រាក់) គួរ»។ ព្រះរាជាព្រះនាម កាលាសោក ជាបុត្ររបស់ស្តេចសុសុនាគ បានក្លាយជាបក្សពួករបស់ភិក្ខុទាំងនោះ។ Tena kho pana samayena āyasmā yaso kākaṇḍakaputto vajjīsu cārikaṃ caramāno ‘‘vesālikā kira vajjiputtakā bhikkhū vesāliyaṃ dasa vatthūni dīpentī’’ti sutvā ‘‘na kho panetaṃ patirūpaṃ yvāhaṃ dasabalassa sāsanavipattiṃ sutvā appossukko bhaveyyaṃ. Handāhaṃ adhammavādino niggahetvā dhammaṃ dīpemī’’ti cintento yena vesālī tadavasari. Tatra sudaṃ āyasmā yaso kākaṇḍakaputto vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. សម័យនោះឯង ព្រះយសត្ថេរដ៏មានអាយុ ជាកូននៃកាកណ្ឌកព្រាហ្មណ៍ កាលកំពុងត្រេចទៅកាន់ចារិកក្នុងដែនវជ្ជី បានឮថា «ឮថា ពួកភិក្ខុវជ្ជីបុត្តកៈ អ្នកក្រុងវេសាលី សម្តែងនូវវត្ថុ ១០ ប្រការ ក្នុងក្រុងវេសាលី» លុះឮហើយ ក៏គិតថា «ការដែលអាត្មាអញបានឮសេចក្តីវិនាសនៃព្រះសាសនារបស់ព្រះទសពលហើយ នៅជាអ្នកព្រងើយកន្តើយនោះ មិនសមគួរឡើយ។ បើដូច្នោះ អាត្មាអញនឹងសង្កត់សង្កិនពួកអធម្មវាទី ហើយសម្តែងនូវធម៌វិញ» កាលគិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏ធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងវេសាលី។ ក្នុងក្រុងវេសាលីនោះ ឮថា ព្រះយសត្ថេរដ៏មានអាយុ ជាកូននៃកាកណ្ឌកព្រាហ្មណ៍ គង់នៅក្នុងកូដាគារសាលា ព្រៃមហាវន ជិតក្រុងវេសាលី។ Tena kho pana samayena vesālikā vajjiputtakā bhikkhū tadahuposathe kaṃsapātiṃ udakena pūretvā majjhe bhikkhusaṅghassa ṭhapetvā āgatāgate vesālike upāsake evaṃ vadanti – ‘‘dethāvuso, saṅghassa kahāpaṇampi aḍḍhampi pādampi māsakarūpampi, bhavissati saṅghassa parikkhārena karaṇīya’’nti sabbaṃ tāva vattabbaṃ, yāva ‘‘imāya pana vinayasaṅgītiyā satta bhikkhusatāni anūnāni anadhikāni ahesuṃ, tasmā ayaṃ dutiyasaṅgīti sattasatikāti vuccatī’’ti. សម័យនោះឯង ពួកភិក្ខុវជ្ជីបុត្តកៈ អ្នកក្រុងវេសាលី ក្នុងថ្ងៃឧបោសថនោះ បានដាក់ភាជន៍សំរិទ្ធដែលពេញដោយទឹក ទុកក្នុងកណ្តាលជំនុំភិក្ខុសង្ឃ ហើយពោលទៅកាន់ឧបាសកអ្នកក្រុងវេសាលីទាំងឡាយដែលមកដល់ៗ យ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចូរប្រគេនកហាបណៈខ្លះ កន្លះកហាបណៈខ្លះ មួយបាទខ្លះ មួយមាសកៈខ្លះ ដល់សង្ឃចុះ សេចក្តីត្រូវការដោយបរិក្ខារនឹងមានដល់សង្ឃ» គប្បីពោលសេចក្តីទាំងពួង រហូតដល់ពាក្យថា «ក្នុងវិនយសង្គាយនានេះ មានភិក្ខុ ៧០០ អង្គ មិនខ្វះ មិនលើស ហេតុនោះ ទើបហៅថា ទុតិយសង្គាយនា នេះថា សត្តសតិកាសង្គាយនា» ដូច្នេះចុះ។ Evaṃ tasmiñca sannipāte dvādasa bhikkhusatasahassāni sannipatiṃsu āyasmatā yasena samussāhitā. Tesaṃ majjhe āyasmatā revatena puṭṭhena sabbakāmittherena vinayaṃ vissajjentena tāni dasa vatthūni vinicchitāni, adhikaraṇaṃ vūpasamitaṃ. Atha therā ‘‘puna dhammañca vinayañca saṅgāyissāmā’’ti tipiṭakadhare pattapaṭisambhide sattasate bhikkhū uccinitvā vesāliyaṃ [Pg.27] vālikārāme sannipatitvā mahākassapattherena saṅgāyitasadisameva sabbaṃ sāsanamalaṃ sodhetvā puna piṭakavasena nikāyavasena aṅgavasena dhammakkhandhavasena ca sabbaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyiṃsu. Ayaṃ saṅgīti aṭṭhahi māsehi niṭṭhitā. Yā loke – កាលដែលព្រះយសត្ថេរដ៏មានអាយុបានជំរុញចិត្តយ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយចំនួន ១២ សែនអង្គ ក៏បានមកប្រជុំគ្នាក្នុងសន្និបាតនោះ។ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ ព្រះសព្វកាមីត្ថេរ កាលដែលព្រះរេវតត្ថេរដ៏មានអាយុសួរហើយ ក៏បានដោះស្រាយវិន័យ វិនិច្ឆ័យវត្ថុ ១០ យ៉ាងនោះ ញ៉ាំងអធិករណ៍ឲ្យរំងាប់ទៅ។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយគិតថា «យើងនឹងសង្គាយនាព្រះធម៌ និងព្រះវិន័យឡើងវិញ» ទើបជ្រើសរើសភិក្ខុ ៧ រយអង្គ ដែលជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះត្រៃបិដក និងសម្រេចបដិសម្ភិទា ហើយបានប្រជុំគ្នាក្នុងវាលិការាម នាទីក្រុងវេសាលី បានជម្រះមន្ទិលនៃព្រះសាសនាទាំងអស់ ឲ្យដូចជាការសង្គាយនាដែលព្រះមហាកស្សបត្ថេរបានធ្វើហើយនោះឯង រួចហើយក៏បានសង្គាយនាព្រះធម៌ និងព្រះវិន័យទាំងអស់ ដោយចាត់ចែងជាចំណែកព្រះបិដក និកាយ អង្គ និងធម្មក្ខន្ធឡើងវិញ។ ការសង្គាយនានេះ សម្រេចដោយរយៈពេល ៨ ខែ។ ការសង្គាយនាណាដែលក្នុងលោក— Satehi sattahi katā, tena sattasatāti ca; Pubbe kataṃ upādāya, dutiyāti ca vuccatīti. ដែលព្រះអរហន្ត ៧ រយអង្គធ្វើហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «សត្តសតិកសង្គីតិ» ខ្លះ ហៅថា «ទុតិយសង្គីតិ» ខ្លះ ដោយយោងតាមការសង្គាយនាលើកមុន។ Sā panāyaṃ – ក៏ការសង្គាយនានោះ— Yehi therehi saṅgītā, saṅgīti tesu vissutā; Sabbakāmī ca sāḷho ca, revato khujjasobhito. ក្នុងចំណោមព្រះថេរៈទាំងឡាយដែលបានសង្គាយនានោះ ព្រះថេរៈដែលល្បីល្បាញគឺ ព្រះសព្វកាមី ១ ព្រះសឡ្ហៈ ១ ព្រះរេវតៈ ១ ព្រះខុជ្ជសោភិតៈ ១ Yaso ca sāṇasambhūto, ete saddhivihārikā; Therā ānandatherassa, diṭṭhapubbā tathāgataṃ. ព្រះយសៈ ១ ព្រះសាណសម្ភូតៈ ១ ព្រះថេរៈទាំងឡាយនេះ សុទ្ធតែជាសទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះអានន្ទត្ថេរ និងធ្លាប់បានជួបព្រះតថាគតពីមុនមក។ Sumano vāsabhagāmī ca, ñeyyā saddhivihārikā; Dve ime anuruddhassa, diṭṭhapubbā tathāgataṃ. ព្រះសុមនៈ ១ ព្រះវាសភគាមី ១ ព្រះថេរៈទាំងពីរអង្គនេះ គប្បីដឹងថាជាសទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរ និងធ្លាប់បានជួបព្រះតថាគតពីមុនមកដែរ។ Dutiyo pana saṅgīto, yehi therehi saṅgaho; Sabbepi pannabhārā te, katakiccā anāsavāti. ព្រះថេរៈទាំងឡាយណាដែលបានធ្វើការសង្គាយនាប្រមូលផ្ដុំធម៌វិន័យជាលើកទីពីរ ព្រះថេរៈទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែជាអ្នកដាក់ចុះនូវភារៈហើយ មានកិច្ចធ្វើស្រេចហើយ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈឡើយ។ Ayaṃ dutiyasaṅgīti. នេះជាទុតិយសង្គីតិ។ Evamimaṃ dutiyasaṅgītiṃ saṅgāyitvā therā ‘‘uppajjissati nu kho anāgatepi sāsanassa evarūpaṃ abbuda’’nti olokayamānā imaṃ addasaṃsu – ‘‘ito vassasatassa upari aṭṭhārasame vasse pāṭaliputte dhammāsoko nāma rājā uppajjitvā sakalajambudīpe rajjaṃ kāressati. So buddhasāsane pasīditvā mahantaṃ lābhasakkāraṃ pavattayissati. Tato titthiyā lābhasakkāraṃ patthayamānā sāsane pabbajitvā sakaṃ sakaṃ diṭṭhiṃ paridīpessanti. Evaṃ sāsane mahantaṃ abbudaṃ uppajjissatī’’ti. Atha nesaṃ etadahosi – ‘‘kinnu kho mayaṃ etasmiṃ abbude uppanne sammukhā bhavissāma, na bhavissāmā’’ti. Atha te sabbeva tadā attano asammukhabhāvaṃ ñatvā ‘‘ko nu kho taṃ adhikaraṇaṃ vūpasametuṃ samattho bhavissatī’’ti sakalaṃ manussalokaṃ chakāmāvacaradevalokañca olokentā na kañci disvā brahmaloke tissaṃ nāma mahābrahmānaṃ addasaṃsu [Pg.28] parittāyukaṃ uparibrahmalokūpapattiyā bhāvitamaggaṃ. Disvāna nesaṃ etadahosi – ‘‘sace mayaṃ etassa brahmuno manussaloke nibbattanatthāya ussāhaṃ kareyyāma, addhā esa moggalibrāhmaṇassa gehe paṭisandhiṃ gahessati. Tato ca mantehi palobhito nikkhamitvā pabbajissati. So evaṃ pabbajitvā sakalaṃ buddhavacanaṃ uggahetvā adhigatapaṭisambhido hutvā titthiye madditvā taṃ adhikaraṇaṃ vinicchitvā sāsanaṃ paggaṇhissatī’’ti. កាលដែលបានសង្គាយនាទុតិយសង្គីតិនេះរួចហើយ ព្រះថេរៈទាំងឡាយកាលសម្លឹងមើលទៅអនាគតថា «តើនឹងមានឧបទ្រពបែបនេះកើតឡើងដល់ព្រះសាសនាក្នុងអនាគតដែរឬទេ?» ក៏បានឃើញហេតុការណ៍នេះថា «តទៅមុខទៀត ហួសពីមួយរយឆ្នាំទៅ ក្នុងឆ្នាំទីដប់ប្រាំបី នឹងមានព្រះរាជាព្រះនាម ធម្មាសោក កើតឡើងក្នុងក្រុងបាដលីបុត្ត ហើយនឹងសោយរាជ្យលើសកលជម្ពូទ្វីប។ ព្រះរាជានោះ នឹងមានសេចក្ដីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយនឹងញ៉ាំងលាភសក្ការៈដ៏ធំទូលាយឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកគ្រូក្រៅសាសនា កាលប្រាថ្នាលាភសក្ការៈ ក៏នឹងមកបួសក្នុងព្រះសាសនា ហើយបង្ហាញនូវទិដ្ឋិរបស់ខ្លួនៗ។ ឧបទ្រពដ៏ធំធេងនឹងកើតឡើងក្នុងព្រះសាសនាយ៉ាងនេះ»។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «តើពួកយើងនឹងនៅមានជីវិតទាន់ពេលដែលឧបទ្រពនោះកើតឡើង ឬក៏មិនទាន់?»។ គ្រានោះ ព្រះថេរៈទាំងអស់ក៏ដឹងថា ខ្លួននឹងមិននៅទាន់ពេលនោះទេ ទើបគិតថា «តើនរណាហ្ន៎ នឹងអាចរំងាប់អធិករណ៍នោះបាន?» កាលសម្លឹងមើលទៅមនុស្សលោកទាំងអស់ និងទេវលោកជាន់កាមាវចរទាំងប្រាំមួយថ្នាក់ ក៏មិនឃើញនរណាម្នាក់ឡើយ ប៉ុន្តែបានឃើញមហាព្រហ្មមួយអង្គព្រះនាម តិស្សៈ នៅក្នុងព្រហ្មលោក ដែលមានអាយុតិច និងជាអ្នកបានចម្រើនមគ្គដើម្បីទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោកជាន់ខ្ពស់។ លុះឃើញហើយ ព្រះថេរៈទាំងឡាយក៏មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើយើងព្យាយាមញ៉ាំងមហាព្រហ្មនេះឲ្យមកកើតក្នុងមនុស្សលោក ព្រហ្មនេះនឹងមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទះរបស់មោគ្គលិព្រាហ្មណ៍ជាមិនខាន។ បន្ទាប់មក ព្រហ្មនោះនឹងត្រូវគេលួងលោមដោយមន្តទាំងឡាយ រួចហើយក៏នឹងចេញទៅបួស។ លុះបួសយ៉ាងនេះហើយ នឹងរៀនសូត្រព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់ សម្រេចបដិសម្ភិទា ហើយនឹងកម្ចាត់ពួកតិរ្ថិយ វិនិច្ឆ័យអធិករណ៍នោះ រួចហើយទ្រទ្រង់ព្រះសាសនាទុក»។ Te brahmalokaṃ gantvā tissaṃ mahābrahmānaṃ etadavocuṃ – ‘‘ito vassasatassa upari aṭṭhārasame vasse sāsane mahantaṃ abbudaṃ uppajjissati. Mayañca sakalaṃ manussalokaṃ chakāmāvacaradevalokañca olokayamānā kañci sāsanaṃ paggahetuṃ samatthaṃ adisvā brahmalokaṃ vicinantā bhavantameva addasāma. Sādhu, sappurisa, manussaloke nibbattitvā dasabalassa sāsanaṃ paggaṇhituṃ paṭiññaṃ dehī’’ti. ព្រះថេរៈទាំងឡាយបានទៅកាន់ព្រហ្មលោក ហើយពោលពាក្យនេះនឹងតិស្សមហាព្រហ្មថា «តទៅមុខទៀត ហួសពីមួយរយឆ្នាំទៅ ក្នុងឆ្នាំទីដប់ប្រាំបី ឧបទ្រពដ៏ធំធេងនឹងកើតឡើងក្នុងព្រះសាសនា។ ពួកយើងកាលសម្លឹងមើលមនុស្សលោកទាំងអស់ និងទេវលោកជាន់កាមាវចរទាំងប្រាំមួយថ្នាក់ មិនឃើញនរណាម្នាក់ដែលអាចទ្រទ្រង់ព្រះសាសនាបានឡើយ កាលស្វែងរកក្នុងព្រហ្មលោក ក៏បានឃើញតែលោកដ៏មានបុណ្យម្នាក់គត់។ បពិត្រលោកអ្នកសប្បុរស សូមលោកមេត្តាចាប់បដិសន្ធិក្នុងមនុស្សលោក ហើយប្រទានបដិញ្ញាដើម្បីទ្រទ្រង់ព្រះសាសនារបស់ព្រះទសពលផងចុះ»। Evaṃ vutte mahābrahmā, ‘‘ahaṃ kira sāsane uppannaṃ abbudaṃ sodhetvā sāsanaṃ paggahetuṃ samattho bhavissāmī’’ti haṭṭhapahaṭṭho udaggudaggo hutvā, ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā paṭiññaṃ adāsi. Therā brahmaloke taṃ karaṇīyaṃ tīretvā puna paccāgamiṃsu. កាលដែលព្រះថេរៈទាំងឡាយពោលយ៉ាងនេះហើយ មហាព្រហ្មគិតថា «តថាគតនឹងអាចជម្រះឧបទ្រពដែលកើតឡើងក្នុងព្រះសាសនា ហើយទ្រទ្រង់ព្រះសាសនាបានពិតមែន» ក៏មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយ និងស្វាហាប់ជាខ្លាំង រួចទទួលពាក្យថា «សាធុ» ហើយក៏បានប្រទានបដិញ្ញា។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយ លុះសម្រេចកិច្ចនោះក្នុងព្រហ្មលោកហើយ ក៏ត្រឡប់មកវិញ។ Tena kho pana samayena siggavatthero ca caṇḍavajjitthero ca dvepi navakā honti daharabhikkhū tipiṭakadharā pattapaṭisambhidā khīṇāsavā, te taṃ adhikaraṇaṃ na sampāpuṇiṃsu. Therā ‘‘tumhe, āvuso, amhākaṃ imasmiṃ adhikaraṇe no sahāyakā ahuvattha, tena vo idaṃ daṇḍakammaṃ hotu – ‘tisso nāma brahmā moggalibrāhmaṇassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhissati, taṃ tumhākaṃ eko nīharitvā pabbājetu, eko buddhavacanaṃ uggaṇhāpetū’’’ti vatvā sabbepi yāvatāyukaṃ ṭhatvā – សម័យនោះឯង មានព្រះថេរៈពីរអង្គគឺ ព្រះសិគ្គវត្ថេរ និងព្រះចណ្ឌវជ្ជីត្ថេរ ដែលជាភិក្ខុថ្មី នៅក្មេងវស្សា ទ្រទ្រង់ព្រះត្រៃបិដក សម្រេចបដិសម្ភិទា និងជាព្រះខីណាសព មិនបានមកកាន់ការវិនិច្ឆ័យអធិករណ៍នោះឡើយ។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយក៏ពោលថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ អ្នករាល់គ្នាមិនបានជាជំនួយការដល់ពួកយើងក្នុងអធិករណ៍នេះទេ ព្រោះហេតុនោះ ចូរទណ្ឌកម្មនេះមានដល់អ្នករាល់គ្នាថា "ព្រហ្មឈ្មោះ តិស្សៈ នឹងមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទះរបស់មោគ្គលិព្រាហ្មណ៍ ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងពីរ ម្នាក់ត្រូវនាំក្មេងនោះចេញមកបួស ហើយម្នាក់ទៀតត្រូវបង្រៀនព្រះពុទ្ធវចនៈ"»។ លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះថេរៈទាំងអស់ក៏គង់នៅអស់អាយុកាល រួចហើយ— Sabbakāmippabhutayo, tepi therā mahiddhikā; Aggikkhandhāva lokamhi, jalitvā parinibbutā. ព្រះថេរៈទាំងឡាយមានព្រះសព្វកាមីជាដើម ទោះបីជាលោកមានឫទ្ធិដ៏ធំធេងយ៉ាងនោះ ក៏បានរលត់ខន្ធចូលកាន់បរិនិព្វាន ដូចជាគំនរភ្លើងដ៏ធំដែលឆេះរុងរឿងហើយរលត់ទៅក្នុងលោកដូច្នោះឯង។ Dutiyaṃ saṅgahaṃ katvā, visodhetvāna sāsanaṃ; Anāgatepi katvāna, hetuṃ saddhammasuddhiyā. ព្រះថេរៈទាំងឡាយនោះ លុះបានធ្វើទុតិយសង្គាយនា ជម្រះព្រះសាសនាឲ្យស្អាតស្អំ និងបានធ្វើនូវហេតុដើម្បីសេចក្ដីបរិសុទ្ធនៃព្រះសទ្ធម៌ សូម្បីក្នុងអនាគតកាលហើយ ក៏បរិនិព្វានទៅ។ Khīṇāsavā [Pg.29] vasippatthā, pabhinnapaṭisambhidā; Aniccatāvasaṃ therā, tepi nāma upāgatā. សូម្បីតែព្រះថេរៈទាំងឡាយនោះ ដែលជាព្រះខីណាសព សម្រេចនូវវសីភាព និងមានបដិសម្ភិទាដ៏បែកធ្លាយ ក៏នៅតែត្រូវធ្លាក់ចុះទៅក្នុងអំណាចនៃសេចក្ដីមិនទៀងដែរ។ Evaṃ aniccataṃ jammiṃ, ñatvā durabhisambhavaṃ; Taṃ pattuṃ vāyame dhīro, yaṃ niccaṃ amataṃ padanti. បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញា កាលបានដឹងច្បាស់នូវសេចក្ដីមិនទៀងដ៏ថោកទាប និងពិបាកនឹងយកឈ្នះបានយ៉ាងនេះហើយ គប្បីព្យាយាមដើម្បីសម្រេចនូវព្រះនិព្វាន ដែលជាឋានដ៏ទៀងទាត់ និងមិនចេះស្លាប់នោះចុះ។ Ettāvatā sabbākārena dutiyasaṅgītivaṇṇanā niṭṭhitā hoti. ការអធិប្បាយអំពីទុតិយសង្គីតិ ដោយគ្រប់អាការៈ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ Dutiyasaṅgītikathā niṭṭhitā រឿងរ៉ាវនៃទុតិយសង្គីតិ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ Tatiyasaṅgītikathā រឿងរ៉ាវនៃតតិយសង្គីតិ Tissopi kho mahābrahmā brahmalokato cavitvā moggalibrāhmaṇassa gehe paṭisandhiṃ aggahesi. Siggavattheropi tassa paṭisandhiggahaṇato pabhuti satta vassāni brāhmaṇassa gehaṃ piṇḍāya pāvisi. Ekadivasampi uḷuṅkamattaṃ vā yāguṃ kaṭacchumattaṃ vā bhattaṃ nālattha. Sattannaṃ pana vassānaṃ accayena ekadivasaṃ ‘‘aticchatha, bhante’’ti vacanamattaṃ alattha. Taṃdivasameva brāhmaṇopi bahiddhā kiñci karaṇīyaṃ katvā āgacchanto paṭipathe theraṃ disvā, ‘‘bho pabbajita, amhākaṃ gehaṃ agamitthā’’ti āha. ‘‘Āma, brāhmaṇa, agamimhā’’ti. ‘‘Api kiñci labhitthā’’ti? ‘‘Āma, brāhmaṇa, labhimhā’’ti. So gehaṃ gantvā pucchi – ‘‘tassa pabbajitassa kiñci adatthā’’ti? ‘‘Na kiñci adamhā’’ti. Brāhmaṇo dutiyadivase gharadvāreyeva nisīdi ‘‘ajja pabbajitaṃ musāvādena niggahessāmī’’ti. Thero dutiyadivase brāhmaṇassa gharadvāraṃ sampatto. Brāhmaṇo theraṃ disvāva evamāha – ‘‘tumhe hiyyo amhākaṃ gehe kiñci aladdhāyeva ‘labhimhā’ti avocuttha. Vaṭṭati nu kho tumhākaṃ musāvādo’’ti! Thero āha – ‘‘mayaṃ, brāhmaṇa, tumhākaṃ gehe satta vassāni ‘aticchathā’ti vacanamattampi alabhitvā hiyyo ‘aticchathā’ti vacanamattaṃ labhimha; athetaṃ paṭisanthāraṃ upādāya evamavocumhā’’ti. ចំណែកឯតិស្សមហាព្រហ្មនោះ ក៏បានច្យុតចាកព្រហ្មលោក មកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទះរបស់មោគ្គលិព្រាហ្មណ៍។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលតិស្សព្រហ្មនោះចាប់បដិសន្ធិមក ព្រះសិគ្គវត្ថេរបាននិមន្តទៅបិណ្ឌបាតឯផ្ទះរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះ អស់រយៈពេល ៧ ឆ្នាំ។ សូម្បីតែមួយថ្ងៃ ក៏លោកមិនដែលបានទទួលទឹកយ៉ាគូត្រឹមតែមួយវែក ឬបាយត្រឹមតែមួយវែកឡើយ។ លុះកន្លងទៅ ៧ ឆ្នាំ មានថ្ងៃមួយ លោកក៏បានទទួលត្រឹមតែពាក្យសម្ដីថា «សូមនិមន្តហួសទៅមុខទៀតចុះ លោកម្ចាស់»។ ក្នុងថ្ងៃនោះឯង ព្រាហ្មណ៍នោះកាលទៅធ្វើកិច្ចការខាងក្រៅ ហើយត្រឡប់មកវិញ បានជួបព្រះថេរៈនៅកណ្ដាលផ្លូវ ក៏សួរថា «នែលោកអ្នកបួស លោកបានទៅកាន់ផ្ទះរបស់ខ្ញុំដែរឬទេ?»។ ព្រះថេរៈតបថា «អើ ព្រាហ្មណ៍ យើងបានទៅហើយ»។ ព្រាហ្មណ៍សួរថា «តើលោកបានទទួលអ្វីខ្លះដែរឬទេ?»។ ព្រះថេរៈតបថា «អើ ព្រាហ្មណ៍ យើងបានទទួលហើយ»។ ព្រាហ្មណ៍នោះត្រឡប់ទៅដល់ផ្ទះ ក៏សួរថា «តើអ្នករាល់គ្នាបានប្រគេនអ្វីខ្លះដល់លោកអ្នកបួសនោះដែរឬទេ?»។ ពួកអ្នកផ្ទះតបថា «យើងមិនបានប្រគេនអ្វីសោះឡើយ»។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រាហ្មណ៍ក៏អង្គុយចាំនៅមាត់ទ្វារផ្ទះ ដោយគិតថា «ថ្ងៃនេះ អាត្មាអញនឹងសង្កត់សង្កិនលោកអ្នកបួសនោះដោយពាក្យកុហក»។ ដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះថេរៈក៏បាននិមន្តទៅដល់មាត់ទ្វារផ្ទះរបស់ព្រាហ្មណ៍។ ព្រាហ្មណ៍គ្រាន់តែឃើញព្រះថេរៈភ្លាម ក៏ពោលយ៉ាងនេះថា «កាលពីម្សិលមិញ លោកមិនបានទទួលអ្វីសោះពីផ្ទះរបស់ខ្ញុំ ប៉ុន្តែលោកបែរជានិយាយថា "បានទទួលហើយ"។ តើការនិយាយកុហក គួរគប្បីដល់លោកដែរឬ?»។ ព្រះថេរៈតបថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ពួកយើងមិនដែលបានទទួលសូម្បីតែពាក្យសម្ដីថា "សូមនិមន្តហួសទៅ" ពីផ្ទះរបស់អ្នកអស់រយៈពេល ៧ ឆ្នាំមកហើយ ប៉ុន្តែដល់កាលពីម្សិលមិញ យើងបានទទួលត្រឹមតែពាក្យសម្ដីថា "សូមនិមន្តហួសទៅ" នោះឯង ព្រោះហេតុនោះ យើងអាស្រ័យនូវពាក្យបដិសណ្ឋារៈនោះ ទើបពោលយ៉ាងនោះ» Brāhmaṇo cintesi – ‘‘ime paṭisanthāramattampi labhitvā ‘labhimhā’ti pasaṃsanti, aññaṃ kiñci khādanīyaṃ bhojanīyaṃ labhitvā kasmā na pasaṃsantī’’ti pasīditvā attano atthāya paṭiyāditabhattato kaṭacchumattaṃ bhikkhaṃ tadupiyañca byañjanaṃ dāpetvā ‘‘imaṃ bhikkhaṃ sabbakālaṃ tumhe labhissathā’’ti āha[Pg.30]. So punadivasato pabhuti upasaṅkamantassa therassa upasamaṃ disvā bhiyyosomattāya pasīditvā theraṃ niccakālaṃ attano ghare bhattavissaggakaraṇatthāya yāci. Thero adhivāsetvā divase divase bhattakiccaṃ katvā gacchanto thokaṃ thokaṃ buddhavacanaṃ kathetvā gacchati. Sopi kho māṇavako soḷasavassuddesikoyeva tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū ahosi. Brahmalokato āgatasuddhasattassa āsane vā sayane vā añño koci nisajjitā vā nipajjitā vā natthi. So yadā ācariyagharaṃ gacchati, tadāssa mañcapīṭhaṃ setena vatthena paṭicchādetvā laggetvā ṭhapenti. Thero cintesi – ‘‘samayo dāni māṇavakaṃ pabbājetuṃ, cirañca me idhāgacchantassa, na ca kāci māṇavakena saddhiṃ kathā uppajjati. Handa dāni iminā upāyena pallaṅkaṃ nissāya uppajjissatī’’ti gehaṃ gantvā yathā tasmiṃ gehe ṭhapetvā māṇavakassa pallaṅkaṃ aññaṃ na kiñci āsanaṃ dissati tathā adhiṭṭhāsi. Brāhmaṇassa gehajano theraṃ disvā aññaṃ kiñci āsanaṃ apassanto māṇavakassa pallaṅkaṃ attharitvā therassa adāsi. Nisīdi thero pallaṅke. Māṇavakopi kho taṅkhaṇaññeva ācariyagharā āgamma theraṃ attano pallaṅke nisinnaṃ disvā kupito anattamano ‘‘ko mama pallaṅkaṃ samaṇassa paññapesī’’ti āha. ព្រាហ្មណ៍គិតថា «លោកអ្នកបួសទាំងឡាយនេះ សូម្បីបានទទួលត្រឹមតែពាក្យបដិសណ្ឋារៈ ក៏ពោលសរសើរថា "បានទទួលហើយ" ចុះបើបានទទួលខាទនីយភោជនីយាហារដទៃទៀត តើហេតុអ្វីក៏លោកមិនសរសើរ?» ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា ហើយបានចាត់ចែងប្រគេនចង្ហាន់មួយវែក និងសម្លដ៏សមគួរពីចង្ហាន់ដែលរៀបចំទុកសម្រាប់ខ្លួន រួចពោលថា «លោកម្ចាស់នឹងបានទទួលចង្ហាន់នេះជានិច្ចកាល»។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃបន្ទាប់មក ព្រាហ្មណ៍បានឃើញនូវសេចក្ដីស្ងប់រម្ងាប់របស់ព្រះថេរៈដែលនិមន្តមក ក៏រឹតតែមានចិត្តជ្រះថ្លាខ្លាំងឡើង ទើបនិមន្តព្រះថេរៈឲ្យមកឆាន់ចង្ហាន់ក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួនជានិច្ច។ ព្រះថេរៈក៏បានទទួលញ៉ាំងភត្តកិច្ចឲ្យសម្រេចរាល់ៗថ្ងៃ ហើយមុននឹងនិមន្តត្រឡប់ទៅវិញ តែងតែសម្ដែងព្រះពុទ្ធវចនៈបន្តិចបន្តួច រួចទើបនិមន្តទៅ។ ចំណែកឯតិស្សមាណពនោះ កាលមានអាយុប្រមាណ ១៦ ឆ្នាំ ក៏បានរៀនចប់ចុងចប់ដើមនូវវេទទាំងបី។ ធម្មតា សត្វដ៏បរិសុទ្ធដែលច្យុតមកពីព្រហ្មលោក មិនដែលមាននរណាម្នាក់ផ្សេងទៀតទៅអង្គុយ ឬដេកលើអាសនៈ ឬគ្រែរបស់លោកឡើយ។ កាលណាដែលមាណពនោះទៅកាន់ផ្ទះរបស់គ្រូ ពួកអ្នកផ្ទះតែងតែយកសំពត់សស្អាតមកគ្របដណ្ដប់គ្រែ និងតាំងរបស់មាណពនោះ រួចព្យួរទុក។ ព្រះថេរៈគិតថា «ពេលនេះជាពេលសមគួរដើម្បីញ៉ាំងមាណពឲ្យបួសហើយ អាត្មាអញមកកាន់ទីនេះអស់កាលជាយូរណាស់ហើយ ប៉ុន្តែមិនទាន់មានការសន្ទនាណាមួយកើតឡើងជាមួយមាណពឡើយ។ ណ្ហើយចុះ អាត្មាអញនឹងប្រើឧបាយនេះ អាស្រ័យនូវបល្ល័ង្កនេះ ញ៉ាំងការសន្ទនាឲ្យកើតឡើង» ទើបនិមន្តទៅកាន់ផ្ទះនោះ ហើយបានអធិដ្ឋានកុំឲ្យឃើញអាសនៈដទៃទៀតនៅក្នុងផ្ទះនោះ ក្រៅពីបល្ល័ង្ករបស់មាណព។ ពួកអ្នកផ្ទះរបស់ព្រាហ្មណ៍ កាលឃើញព្រះថេរៈហើយ មិនឃើញអាសនៈដទៃទៀត ក៏បានរៀបចំបល្ល័ង្ករបស់មាណពនោះប្រគេនដល់ព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈក៏គង់លើបល្ល័ង្កនោះ។ ក្នុងខណៈនោះឯង តិស្សមាណពត្រឡប់មកពីផ្ទះរបស់គ្រូ ឃើញព្រះថេរៈគង់លើបល្ល័ង្ករបស់ខ្លួន ក៏មានចិត្តខឹងសម្បារ មិនពេញចិត្ត ហើយសួរថា «តើនរណាបានរៀបចំបល្ល័ង្ករបស់ខ្ញុំប្រគេនដល់សមណៈនេះ?» Thero bhattakiccaṃ katvā vūpasante māṇavakassa caṇḍikkabhāve evamāha – ‘‘kiṃ pana tvaṃ, māṇavaka, kiñci mantaṃ jānāsī’’ti? Māṇavako ‘‘bho pabbajita, mayi dāni mante ajānante aññe ke jānissantī’’ti vatvā, theraṃ pucchi – ‘‘tumhe pana mantaṃ jānāthā’’ti? ‘‘Puccha, māṇavaka, pucchitvā sakkā jānitu’’nti. Atha kho māṇavako tīsu vedesu sanighaṇḍukeṭubhesu sākkharappabhedesu itihāsapañcamesu yāni yāni gaṇṭhiṭṭhānāni, yesaṃ yesaṃ nayaṃ neva attanā passati nāpissa ācariyo addasa, tesu tesu theraṃ pucchi. Thero ‘‘pakatiyāpi tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū, idāni pana paṭisambhidāppatto, tenassa natthi tesaṃ pañhānaṃ vissajjane bhāro’’ti tāvadeva te pañhe vissajjetvā māṇavakaṃ āha – ‘‘māṇavaka, ahaṃ tayā bahuṃ pucchito; ahampi dāni taṃ ekaṃ pañhaṃ pucchāmi, byākarissasi me’’ti? ‘‘Āma, bho pabbajita, puccha byākarissāmī’’ti. Thero cittayamake imaṃ pañhaṃ pucchi – ព្រះថេរៈធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ កាលបើភាពកាចសាហាវរបស់មាណពរម្ងាប់ហើយ ក៏ពោលយ៉ាងនេះថា «ម្នាលមាណព ចុះអ្នកឯងស្គាល់មន្តខ្លះដែរឬទេ?»។ មាណពពោលថា «បពិត្រលោកអ្នកបួស កាលបើខ្ញុំមិនស្គាល់មន្តក្នុងពេលនេះទេ តើអ្នកណាផ្សេងទៀតនឹងដឹង?» លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏សួរព្រះថេរៈថា «ចុះលោកម្ចាស់ ស្គាល់មន្តដែរឬទេ?»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលមាណព ចូរអ្នកសួរចុះ កាលបើបានសួរហើយ គប្បីដឹងបាន»។ លំដាប់នោះ មាណពក៏បានសួរព្រះថេរៈនូវចំណោទទាំងឡាយណា ដែលជាចំណងស្មុគស្មាញ ក្នុងត្រៃវេទទាំងឡាយបី ព្រមទាំងគម្ពីរនិឃណ្ឌុ គម្ពីរកេដុភៈ គម្ពីរសិក្ខានិរុត្តិដែលបង្ហាញពីការបំបែកអក្ខរៈ និងមានគម្ពីរឥតិហាសៈជាគម្ពីរទីប្រាំ ដែលវិធីនៃចំណងទាំងនោះ ខ្លួនឯងក៏មិនយល់ឃើញ ទាំងគ្រូរបស់ខ្លួនក៏មិនដែលបានឃើញ។ ព្រះថេរៈ ដោយប្រក្រតី ក៏ជាអ្នកដល់នូវត្រើយនៃត្រៃវេទស្រាប់ហើយ តែក្នុងពេលនេះ លោកបានសម្រេចបដិសម្ភិទាទៀត ហេតុនោះ ការដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនោះ មិនមែនជាភារៈធ្ងន់ដល់លោកឡើយ លោកក៏បានដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនោះភ្លាមៗ ក្នុងខណៈនោះឯង ហើយពោលនឹងមាណពថា «ម្នាលមាណព អាត្មាត្រូវអ្នកសួរច្រើនហើយ ឥឡូវនេះ អាត្មាក៏ចង់សួរអ្នកនូវបញ្ហាមួយដែរ តើអ្នកនឹងឆ្លើយប្រាប់អាត្មាដែរឬទេ?»។ មាណពឆ្លើយថា «បពិត្រលោកអ្នកបួស ករុណា ចូរលោកសួរចុះ ខ្ញុំនឹងឆ្លើយប្រាប់»។ ព្រះថេរៈក៏បានសួរនូវបញ្ហានេះក្នុងចិត្តយមកៈថា៖ ‘‘Yassa [Pg.31] cittaṃ uppajjati na nirujjhati tassa cittaṃ nirujjhissati nuppajjissati; yassa vā pana cittaṃ nirujjhissati nuppajjissati tassa cittaṃ uppajjati na nirujjhatī’’ti? «ចិត្តរបស់បុគ្គលណា កំពុងកើតឡើង មិនរលត់ទៅ ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះ នឹងរលត់ទៅ មិនកើតឡើងវិញឬ? មួយយ៉ាងទៀត ចិត្តរបស់បុគ្គលណា នឹងរលត់ទៅ មិនកើតឡើងវិញ ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះ កំពុងកើតឡើង មិនរលត់ទៅឬ?» Māṇavo uddhaṃ vā adho vā harituṃ asakkonto ‘‘kiṃ nāma, bho pabbajita, ida’’nti āha. ‘‘Buddhamanto nāmāyaṃ, māṇavā’’ti. ‘‘Sakkā panāyaṃ, bho, mayhampi dātu’’nti. ‘‘Sakkā māṇava, amhehi gahitapabbajjaṃ gaṇhantassa dātu’’nti. Tato māṇavo mātāpitaro upasaṅkamitvā āha – ‘‘ayaṃ pabbajito buddhamantaṃ nāma jānāti, na ca attano santike apabbajitassa deti, ahaṃ etassa santike pabbajitvā mantaṃ uggaṇhissāmī’’ti. មាណពមិនអាចនាំទៅខាងលើ ឬនាំទៅខាងក្រោមបានឡើយ ក៏សួរថា «បពិត្រលោកអ្នកបួស នេះឈ្មោះថាមន្តអ្វី?»។ ព្រះថេរៈតបថា «ម្នាលមាណព នេះឈ្មោះថា ពុទ្ធមន្ត»។ មាណពសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះអាចប្រទានមន្តនេះដល់ខ្ញុំបានដែរឬទេ?»។ ព្រះថេរៈតបថា «ម្នាលមាណព អាចប្រទានឲ្យបាន ដល់អ្នកដែលកាន់យកការបួសដែលយើងបានបួសហើយ»។ លំដាប់នោះ មាណពក៏ចូលទៅរកមាតាបិតា ហើយពោលថា «លោកអ្នកបួសនេះ ស្គាល់មន្តឈ្មោះថា ពុទ្ធមន្ត តែលោកមិនប្រទានដល់អ្នកដែលមិនបួសក្នុងសំណាក់របស់លោកឡើយ ខ្ញុំនឹងបួសក្នុងសំណាក់របស់លោកនេះ ដើម្បីរៀនមន្តនោះ»។ Athassa mātāpitaro ‘‘pabbajitvāpi no putto mante gaṇhatu, gahetvā punāgamissatī’’ti maññamānā ‘‘uggaṇha, puttā’’ti anujāniṃsu. Thero dārakaṃ pabbājetvā dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ tāva ācikkhi. So tattha parikammaṃ karonto nacirasseva sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tato thero cintesi – ‘‘sāmaṇero sotāpattiphale patiṭṭhito, abhabbo dāni sāsanato nivattituṃ. Sace panassāhaṃ kammaṭṭhānaṃ vaḍḍhetvā katheyyaṃ, arahattaṃ pāpuṇeyya, appossukko bhaveyya buddhavacanaṃ gahetuṃ, samayo dāni naṃ caṇḍavajjittherassa santikaṃ pesetu’’nti. Tato āha – ‘‘ehi tvaṃ, sāmaṇera, therassa santikaṃ gantvā buddhavacanaṃ uggaṇha. Mama vacanena tañca ārogyaṃ puccha; evañca vadehi – ‘upajjhāyo maṃ, bhante, tumhākaṃ santikaṃ pahiṇī’ti. ‘Ko nāma te upajjhāyo’ti ca vutte ‘siggavatthero nāma, bhante’ti vadeyyāsi. ‘Ahaṃ ko nāmā’ti vutte evaṃ vadeyyāsi – ‘mama upajjhāyo, bhante, tumhākaṃ nāmaṃ jānātī’’’ti. គ្រានោះ មាតាបិតារបស់មាណពនោះ គិតថា «កូនរបស់យើង ទោះបីបួសហើយ ក៏ចូររៀនមន្តចុះ កាលបើរៀនបានហើយ គង់នឹងត្រឡប់មកវិញមិនខាន» ដូច្នេះហើយ ក៏អនុញ្ញាតថា «ម្នាលកូន ចូររៀនចុះ»។ ព្រះថេរៈបានបំបួសកុមារនោះ ហើយប្រាប់នូវទ្វត្តិង្សាការកម្មដ្ឋានជាមុនសិន។ សាមណេរនោះ កាលធ្វើបរិកម្មក្នុងកម្មដ្ឋាននោះ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផល។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈគិតថា «សាមណេរបានតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផលហើយ ឥឡូវនេះ មិនគួរនឹងសឹកចាកសាសនាឡើយ។ ប្រសិនបើអាត្មាអញចម្រើនកម្មដ្ឋានឲ្យក្រៃលែងឡើង ហើយសម្តែងប្រាប់ សាមណេរនេះគប្បីសម្រេចព្រះអរហត្ត តែនឹងទៅជាអ្នកមិនខ្វល់ខ្វាយក្នុងការរៀនព្រះពុទ្ធវចនៈទៅវិញ ឥឡូវនេះ ជាកាលគួរដែលអាត្មាអញត្រូវបញ្ជូនសាមណេរនេះ ទៅកាន់សំណាក់របស់ព្រះចណ្ឌវជ្ជីថេរហើយ»។ ព្រះថេរៈទើបពោលថា «ម្នាលសាមណេរ ចូរមកនេះ អ្នកចូរទៅកាន់សំណាក់របស់ព្រះថេរៈ ហើយរៀនព្រះពុទ្ធវចនៈចុះ។ ចូរជម្រាបសួរអំពីសេចក្តីមិនមានរោគរបស់ព្រះថេរៈនោះ តាមពាក្យរបស់អាត្មា ហើយចូរពោលយ៉ាងនេះថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍បានបញ្ជូនខ្ញុំករុណាមកកាន់សំណាក់របស់លោកម្ចាស់ហើយ'។ កាលបើព្រះថេរៈសួរថា 'ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់អ្នកឈ្មោះអ្វី?' ចូរប្រាប់ថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្ញុំករុណា ឈ្មោះព្រះសិគ្គវថេរៈ'។ កាលបើលោកសួរថា 'ចុះអាត្មាឈ្មោះអ្វី?' ចូរប្រាប់យ៉ាងនេះថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្ញុំករុណា ស្គាល់ព្រះនាមរបស់លោកម្ចាស់ហើយ'»។ ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho tisso sāmaṇero theraṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā anupubbena caṇḍavajjittherassa santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Thero sāmaṇeraṃ pucchi – ‘‘kuto āgatosī’’ti? ‘‘Upajjhāyo maṃ, bhante, tumhākaṃ santikaṃ pahiṇī’’ti. ‘‘Ko nāma te upajjhāyo’’ti? ‘‘Siggavatthero nāma, bhante’’ti. ‘‘Ahaṃ ko nāmā’’ti? ‘‘Mama upajjhāyo, bhante, tumhākaṃ nāmaṃ jānātī’’ti. ‘‘Pattacīvaraṃ dāni paṭisāmehī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti sāmaṇero pattacīvaraṃ paṭisāmetvā punadivase pariveṇaṃ sammajjitvā udakadantaponaṃ upaṭṭhāpesi. Thero tassa sammajjitaṭṭhānaṃ puna sammajji[Pg.32]. Taṃ udakaṃ chaḍḍetvā aññaṃ udakaṃ āhari. Tañca dantakaṭṭhaṃ apanetvā aññaṃ dantakaṭṭhaṃ gaṇhi. Evaṃ satta divasāni katvā sattame divase puna pucchi. Sāmaṇero punapi pubbe kathitasadisameva kathesi. Thero ‘‘so vatāyaṃ brāhmaṇo’’ti sañjānitvā ‘‘kimatthaṃ āgatosī’’ti āha. ‘‘Buddhavacanaṃ uggaṇhatthāya, bhante’’ti. Thero ‘‘uggaṇha dāni, sāmaṇerā’’ti vatvā puna divasato pabhuti buddhavacanaṃ paṭṭhapesi. Tisso sāmaṇerova hutvā, ṭhapetvā vinayapiṭakaṃ sabbaṃ buddhavacanaṃ uggaṇhi saddhiṃ aṭṭhakathāya. Upasampannakāle pana avassikova samāno tipiṭakadharo ahosi. Ācariyupajjhāyā moggaliputtatissattherassa hatthe sakalaṃ buddhavacanaṃ patiṭṭhāpetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā parinibbāyiṃsu. Moggaliputtatissattheropi aparena samayena kammaṭṭhānaṃ vaḍḍhetvā arahattappatto bahūnaṃ dhammavinayaṃ vācesi. «បពិត្រលោកម្ចាស់ យ៉ាងហ្នឹងហើយ» តិស្សសាមណេរទទួលពាក្យរួច ថ្វាយបង្គំធ្វើប្រទក្សិណចំពោះព្រះថេរៈ ហើយធ្វើដំណើរទៅតាមលំដាប់ រហូតដល់សំណាក់របស់ព្រះចណ្ឌវជ្ជីថេរ ថ្វាយបង្គំហើយ ឈរក្នុងទីសមគួរ។ ព្រះថេរៈសួរសាមណេរថា «អ្នកមកពីណា?»។ សាមណេរជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍បានបញ្ជូនខ្ញុំករុណាមកកាន់សំណាក់របស់លោកម្ចាស់»។ «ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់អ្នកឈ្មោះអ្វី?»។ «ឈ្មោះព្រះសិគ្គវថេរៈ បពិត្រលោកម្ចាស់»។ «ចុះអាត្មាឈ្មោះអ្វី?»။ «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្ញុំករុណា ស្គាល់ព្រះនាមរបស់លោកម្ចាស់ហើយ»។ ព្រះថេរៈពោលថា «បើដូច្នោះ ចូរអ្នកទុកដាក់បាត្រនិងចីវរក្នុងពេលនេះចុះ»។ សាមណេរទទួលពាក្យថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ប្រពៃហើយ» រួចទុកដាក់បាត្រនិងចីវរហើយ ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏បានបោសសម្អាតបរិវេណ រៀបចំទឹក និងឈើស្ទង់ធ្មេញទុកថ្វាយ។ ព្រះថេរៈបានបោសសម្អាតកន្លែងដែលសាមណេរនោះបោសរួចហើយនោះម្តងទៀត។ លោកបានចាក់ទឹកនោះចោល ហើយដងទឹកផ្សេងមកជំនួស។ លោកបានយកឈើស្ទង់ធ្មេញនោះចេញ ហើយយកឈើស្ទង់ធ្មេញផ្សេងមកជំនួស។ ព្រះថេរៈបានធ្វើដូចនេះអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ក្នុងថ្ងៃទី ៧ ក៏បានសួរម្តងទៀត。 សាមណេរក៏បានឆ្លើយដូចដែលធ្លាប់ឆ្លើយពីមុនដដែល។ ព្រះថេរៈដឹងច្បាស់ថា «ឱ! មាណពនេះ គឺតិស្សព្រហ្មពិតមែន» ទើបសួរថា «អ្នកមកដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី?»។ សាមណេរជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ដើម្បីរៀនព្រះពុទ្ធវចនៈ»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលសាមណេរ បើដូច្នោះ ចូររៀនក្នុងពេលនេះចុះ» ហើយចាប់ផ្តើមបង្រៀនព្រះពុទ្ធវចនៈតាំងពីថ្ងៃបន្ទាប់ទៅ។ តិស្សសាមណេរ ទោះបីនៅជាសាមណេរនៅឡើយ ក៏បានរៀនព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់ ព្រមទាំងអដ្ឋកថា លើកលែងតែវិន័យបិដកចេញ។ លុះដល់ពេលបានឧបសម្បទាជាភិក្ខុ ទោះបីជាភិក្ខុថ្មីមិនទាន់មានវស្សាក៏ដោយ ក៏បានក្លាយជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះត្រៃបិដក។ ព្រះអាចារ្យ និងព្រះឧបជ្ឈាយ៍ បានតម្កល់ព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់ទុកក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់ព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរ រួចហើយក៏រស់នៅរហូតអស់អាយុកាល ក៏បរិនិព្វានទៅ។ ចំណែកព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ក៏បានចម្រើនកម្មដ្ឋាន សម្រេចជាព្រះអរហន្ត ហើយបានសម្តែងធម៌វិន័យដល់ភិក្ខុទាំងឡាយជាច្រើន។ Tena kho pana samayena bindusārassa rañño ekasataputtā ahesuṃ. Te sabbe asoko attanā saddhiṃ ekamātikaṃ tissakumāraṃ ṭhapetvā ghātesi. Ghātento ca cattāri vassāni anabhisittova rajjaṃ kāretvā catunnaṃ vassānaṃ accayena tathāgatassa parinibbānato dvinnaṃ vassasatānaṃ upari aṭṭhārasame vasse sakalajambudīpe ekarajjābhisekaṃ pāpuṇi. Abhisekānubhāvena cassa imā rājiddhiyo āgatā – mahāpathaviyā heṭṭhā yojanappamāṇe āṇā pavattati; tathā upari ākāse anotattadahato aṭṭhahi kājehi soḷasa pānīyaghaṭe divase divase devatā āharanti, yato sāsane uppannasaddho hutvā aṭṭha ghaṭe bhikkhusaṅghassa adāsi, dve ghaṭe saṭṭhimattānaṃ tipiṭakadharabhikkhūnaṃ, dve ghaṭe aggamahesiyā asandhimittāya, cattāro ghaṭe attanā paribhuñji; devatāeva himavante nāgalatādantakaṭṭhaṃ nāma atthi siniddhaṃ mudukaṃ rasavantaṃ taṃ divase divase āharanti, yena rañño ca mahesiyā ca soḷasannañca nāṭakitthisahassānaṃ saṭṭhimattānañca bhikkhusahassānaṃ devasikaṃ dantaponakiccaṃ nippajjati. Devasikameva cassa devatā agadāmalakaṃ agadaharītakaṃ suvaṇṇavaṇṇañca gandharasasampannaṃ ambapakkaṃ āharanti. Tathā chaddantadahato pañcavaṇṇanivāsanapāvuraṇaṃ pītakavaṇṇahatthapucchanapaṭakaṃ dibbañca pānakaṃ āharanti. Devasikameva panassa nhānagandhaṃ [Pg.33] anuvilepanagandhaṃ pārupanatthāya asuttamayikaṃ sumanapupphapaṭaṃ mahārahañca añjanaṃ nāgabhavanato nāgarājāno āharanti. Chaddantadaheva uṭṭhitassa sālino nava vāhasahassāni divase divase sukā āharanti. Mūsikā nitthusakaṇe karonti, ekopi khaṇḍataṇḍulo na hoti, rañño sabbaṭṭhānesu ayameva taṇḍulo paribhogaṃ gacchati. Madhumakkhikā madhuṃ karonti. Kammārasālāsu acchā kūṭaṃ paharanti. Karavīkasakuṇā āgantvā madhurassaraṃ vikūjantā rañño balikammaṃ karonti. សម័យនោះឯង ព្រះបាទពិន្ទុសារ មានព្រះរាជបុត្រ ១០១ ព្រះអង្គ។ ព្រះបាទអសោកបានសម្លាប់ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះទាំងអស់ លើកលែងតែព្រះតិស្សកុមារ ដែលមានមាតាជាមួយគ្នានឹងព្រះអង្គចេញ។ កាលដែលទ្រង់កំពុងសម្លាប់នោះ ទ្រង់មិនទាន់បានអភិសេកឡើយ ដោយបានគ្រងរាជ្យអស់រយៈពេល ៤ ឆ្នាំ លុះកន្លងទៅ ៤ ឆ្នាំ ទើបបានទទួលឯករាជ្យអភិសេកក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប ក្នុងឆ្នាំទី ១៨ លើសពី ២០០ ឆ្នាំ គិតចាប់តាំងពីការបរិនិព្វាននៃព្រះតថាគត។ ដោយអានុភាពនៃការអភិសេក ព្រះរាជឫទ្ធិទាំងឡាយនេះ ក៏បានកើតឡើងដល់ព្រះអង្គ គឺ៖ ព្រះរាជអាជ្ញារបស់ព្រះអង្គផ្សាយទៅក្រោមមហាប្រថពីទំហំមួយយោជន៍ និងផ្សាយទៅលើអាកាសក៏ដូច្នោះដែរ។ ពួកទេវតាតែងតែនាំយកក្អមទឹកសម្រាប់ផឹក ១៦ ក្អម ដោយអម្រែក ៨ ពីស្រះអនវតត្តរាល់ៗថ្ងៃ ដែលក្នុងចំណោមទឹកទាំងនោះ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជសទ្ធាកើតឡើងក្នុងព្រះសាសនា ហើយបានថ្វាយ ៨ ក្អម ដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ, ថ្វាយ ២ ក្អម ដល់ព្រះភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះត្រៃបិដកប្រមាណ ៦ ម៉ឺនអង្គ, ប្រទាន ២ ក្អម ដល់ព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាមអសន្ធិមិត្តា, និង ៤ ក្អម ទ្រង់ប្រើប្រាស់ដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ ពួកទេវតាដដែលនោះ តែងតែនាំយកឈើស្ទង់ធ្មេញឈ្មោះ នាគលតា ដែលមានជាតិប្រេង ទន់ និងមានរសឆ្ងាញ់ ពីព្រៃហេមពាន្តមករាល់ៗថ្ងៃ ដែលឈើស្ទង់ធ្មេញនោះ គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់កិច្ចជម្រះព្រះទន្តរបស់ព្រះរាជា ព្រះមហេសី ពួកស្រីរបាំ ១ ម៉ឺន ៦ ពាន់នាក់ និងព្រះភិក្ខុសង្ឃប្រមាណ ៦ ម៉ឺនអង្គ ជាប្រចាំថ្ងៃ។ ពួកទេវតាតែងតែនាំយកផ្លែសម៉ាជាថ្នាំ ផ្លែពិភេកជាថ្នាំ និងផ្លែស្វាយទុំដែលមានពណ៌ដូចមាស ប្រកបដោយក្លិននិងរសជាតិ មកថ្វាយព្រះអង្គរាល់ៗថ្ងៃ។ ព្រមទាំងនាំយកសំពត់ស្លៀកដណ្តប់មានពណ៌ ៥ យ៉ាង សំពត់ជូតព្រះហស្តមានពណ៌លឿង និងទឹកផឹកជាទិព្វ ពីស្រះឆទ្ទន្តមកថ្វាយ។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកស្តេចនាគតែងតែនាំយកគ្រឿងក្រអូបសម្រាប់ស្រង់ គ្រឿងក្រអូបសម្រាប់លាប សំពត់ផ្កាម្លិះដែលមិនមែនធ្វើពីសរសៃអំបោះសម្រាប់ដណ្តប់ និងថ្នាំលាបភ្នែកដ៏មានតម្លៃ ពីពិភពនាគមកថ្វាយរាល់ៗថ្ងៃ។ ពួកសេកតែងតែនាំយកស្រូវសាលីដែលដុះឡើងក្នុងស្រះឆទ្ទន្តចំនួន ៩ ពាន់រទេះ មកថ្វាយរាល់ៗថ្ងៃ។ ពួកកណ្តុរតែងតែជម្រះអង្កាមនិងកន្ទក់ចេញ ដោយមិនឲ្យមានអង្ករសម្រូបសូម្បីតែមួយគ្រាប់ឡើយ អង្ករនេះឯងដែលព្រះរាជាទ្រង់សោយក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង។ ពួកឃ្មុំតែងតែធ្វើទឹកឃ្មុំថ្វាយ។ នៅក្នុងរោងជាងដែក ពួកខ្លាឃ្មុំតែងតែជួយវាយញញួរ។ ពួកសត្វករវិកតែងតែហើរមកបន្លឺសម្លេងដ៏ពីរោះរណ្តំថ្វាយព្រះរាជាជាការបូជា។ Imāhi iddhīhi samannāgato rājā ekadivasaṃ suvaṇṇasaṅkhalikabandhanaṃ pesetvā catunnaṃ buddhānaṃ adhigatarūpadassanaṃ kappāyukaṃ kāḷaṃ nāma nāgarājānaṃ ānayitvā setacchattassa heṭṭhā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā anekasatavaṇṇehi jalaja thalajapupphehi suvaṇṇapupphehi ca pūjaṃ katvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitehi soḷasahi nāṭakitthisahassehi samantato parikkhipitvā ‘‘anantañāṇassa tāva me saddhammavaracakkavattino sammāsambuddhassa rūpaṃ imesaṃ akkhīnaṃ āpāthaṃ karohī’’ti vatvā tena nimmitaṃ sakalasarīravippakiṇṇapuññappabhāvanibbattāsītānubyañjanapaṭimaṇḍitadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasassirīkatāya vikasitakamaluppalapuṇḍarīkapaṭimaṇḍitamiva salilatalaṃ tārāgaṇarasmijālavisadavipphuritasobhāsamujjalitamiva gaganatalaṃ nīlapītalohitādibhedavicitravaṇṇaraṃsivinaddhabyāmappabhāparikkhepavilāsitāya sañcāppabhānurāgaindadhanuvijjulatāparikkhittamiva kanakagirisikharaṃ nānāvirāgavimalaketumālāsamujjalitacārumatthakasobhaṃ nayanarasāyatanamiva brahmadevamanujanāgayakkhagaṇānaṃ buddharūpaṃ passanto satta divasāni akkhipūjaṃ nāma akāsi. ព្រះរាជាដែលប្រកបដោយឫទ្ធិទាំងឡាយនេះ ថ្ងៃមួយ ទ្រង់បានបញ្ជូនច្រវាក់មាសទៅចងនាំយកស្តេចនាគឈ្មោះ កាលៈ ដែលមានអាយុវែងអស់មួយកប្ប និងជាអ្នកធ្លាប់បានឃើញរូបកាយរបស់ព្រះពុទ្ធទាំង ៤ ព្រះអង្គ មកហើយនោះ ឲ្យគង់លើបល្ល័ង្កដ៏មានតម្លៃក្រោមស្វេតច្ឆត្រ រួចទ្រង់ធ្វើការបូជាដោយផ្កាដុះក្នុងទឹក និងដុះលើគោកមានពណ៌រាប់រយយ៉ាង ព្រមទាំងផ្កាមាស ហើយឲ្យពួកស្រីរបាំ ១ ម៉ឺន ៦ ពាន់នាក់ ដែលតុបតែងខ្លួនដោយគ្រឿងអលង្ការគ្រប់បែបយ៉ាង ចោមរោមជុំវិញ រួចទ្រង់ពោលថា «សូមអ្នកបង្ហាញរូបកាយរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ជាព្រះធម្មវរចក្រពត្តិ មានព្រះប្រាជ្ញាញាណរកទីបំផុតគ្មាន ឲ្យមកប្រាកដចំពោះភ្នែករបស់ខ្ញុំក្នុងពេលនេះផងចុះ»។ ព្រះរាជាកាលដែលទ្រង់ទតមើលព្រះពុទ្ធរូប ដែលស្តេចនាគនោះបាននិម្មិតឡើង ដែលមានសិរីសួស្តីដោយព្រះមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ តុបតែងដោយអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ ដែលកើតឡើងដោយអានុភាពនៃបុណ្យដែលផ្សាយទៅសព្វព្រះវរកាយ ហាក់បីដូចជាផ្ទៃទឹកដែលតុបតែងដោយផ្កាឈូក ផ្កាឧប្បល និងផ្កាពុណ្ឌរិកដែលរីកស្គុះស្គាយ ហាក់បីដូចជាផ្ទៃមេឃដែលភ្លឺត្រចះត្រចង់ដោយពន្លឺនៃហ្វូងតារា ហាក់បីដូចជាកំពូលភ្នំមាសដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយពន្លឺថ្ងៃរៀបលិច ឥន្ទធនូ និងខ្សែរន្ទះ ដោយភាពរុងរឿងនៃរស្មីមួយព្យាមដែលព័ទ្ធជុំវិញ ដែលមានពណ៌ប្លែកៗគ្នា មានពណ៌ខៀវ លឿង ក្រហម ជាដើម មានព្រះសិរសាដ៏ល្អប្រណីតភ្លឺរុងរឿងដោយកេតុម៉ាឡាដ៏ស្អាតស្អំមានពណ៌ប្លែកៗគ្នា ជាគ្រឿងញ៉ាំងភ្នែករបស់ពួកព្រហ្ម ទេវតា មនុស្ស នាគ និងយក្ស ឲ្យឆ្អែតត្រកាល ព្រះអង្គក៏បានធ្វើការបូជាដោយចក្ខុ អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ Rājā kira abhisekaṃ pāpuṇitvā tīṇiyeva saṃvaccharāni bāhirakapāsaṇḍaṃ pariggaṇhi. Catutthe saṃvacchare buddhasāsane pasīdi. Tassa kira pitā bindusāro brāhmaṇabhatto ahosi, so brāhmaṇānañca brāhmaṇajātiyapāsaṇḍānañca paṇḍaraṅgaparibbājakādīnaṃ saṭṭhisahassamattānaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi. Asokopi pitarā pavattitaṃ dānaṃ attano antepure tatheva dadamāno ekadivasaṃ sīhapañjare ṭhito te upasamaparibāhirena ācārena bhuñjamāne asaṃyatindriye avinītairiyāpathe disvā cintesi – ‘‘īdisaṃ dānaṃ upaparikkhitvā yuttaṭṭhāne dātuṃ vaṭṭatī’’ti. Evaṃ cintetvā amacce āha – ‘‘gacchatha, bhaṇe, attano attano sādhusammate [Pg.34] samaṇabrāhmaṇe antepuraṃ atiharatha, dānaṃ dassāmā’’ti. Amaccā ‘‘sādhu, devā’’ti rañño paṭissuṇitvā te te paṇḍaraṅgaparibbājakājīvakanigaṇṭhādayo ānetvā ‘‘ime, mahārāja, amhākaṃ arahanto’’ti āhaṃsu. ឮថា ព្រះរាជា លុះទ្រង់បានទទួលអភិសេកហើយ បានទំនុកបម្រុងពួកបាសណ្ឌៈខាងក្រៅព្រះពុទ្ធសាសនា អស់រយៈពេល ៣ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងឆ្នាំទី ៤ ទ្រង់ក៏មានព្រះទ័យជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ឮថា ព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គ ព្រះនាមពិណ្ឌុសារៈ ជាអ្នកគោរពរាប់អានពួកព្រាហ្មណ៍ ព្រះអង្គបានចាត់ចែងនិច្ចភត្ត (ភត្តប្រចាំ) ដល់ពួកព្រាហ្មណ៍ផង ពួកបាសណ្ឌៈដែលមានជាតិជាព្រាហ្មណ៍ផង និងពួកបរិព្វាជកដែលដណ្តប់សំពត់សជាដើម មានប្រមាណ ៦ ម៉ឺននាក់។ សូម្បីព្រះបាទអសោក កាលទ្រង់កំពុងប្រទានទានដែលព្រះបិតាធ្លាប់ប្រព្រឹត្តមកហើយ ក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះអង្គ យ៉ាងនោះដែរ ថ្ងៃមួយ កាលទ្រង់គង់ឈរនៅមាត់បង្អួច (សីហបញ្ជរ) បានទតឃើញពួកជនទាំងនោះ កំពុងបរិភោគដោយមារយាទដ៏ឆ្ងាយចាកសេចក្តីស្ងប់ មានឥន្ទ្រិយមិនបានសង្រួម មានឥរិយាបថមិនបានទូន្មាន ទ្រង់ក៏ព្រះតម្រិះថា «ការគួរណាស់តែយើងពិចារណា ហើយប្រទានទានបែបនេះ ក្នុងកន្លែងដែលគួរប្រទាន»។ លុះទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះហើយ ទើបត្រាស់នឹងពួកអាមាត្យថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ចូរទៅនាំយកពួកសមណព្រាហ្មណ៍ ដែលខ្លួនយល់ថាជាអ្នកល្អ មកកាន់ព្រះរាជវាំងចុះ យើងនឹងប្រទានទាន»។ ពួកអាមាត្យទទួលព្រះរាជឱង្ការថា «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស» ហើយក៏នាំយកពួកបណ្ឌរង្គបរិព្វាជក អាជីវក និងនិគ្រន្ថទាំងនោះៗមក ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ ព្រះអរហន្តទាំងឡាយរបស់ទូលព្រះបង្គំ គឺលោកទាំងនេះឯង»។ Atha rājā antepure uccāvacāni āsanāni paññapetvā ‘‘āgacchantū’’ti vatvā āgatāgate āha – ‘‘attano attano patirūpe āsane nisīdathā’’ti. Tesu ekacce bhaddapīṭhakesu, ekacce phalakapīṭhakesu nisīdiṃsu. Te disvā rājā ‘‘natthi nesaṃ anto sāro’’ti ñatvā tesaṃ anurūpaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ datvā uyyojesi. លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ចែងក្រាលអាសនៈខ្ពស់ៗទាបៗក្នុងព្រះរាជវាំង ហើយត្រាស់ថា «សូមអញ្ជើញមកចុះ» រួចត្រាស់នឹងពួកជនដែលមកដល់ហើយៗថា «សូមអង្គុយលើអាសនៈដែលសមគួរដល់ខ្លួនៗចុះ»។ ក្នុងពួកជនទាំងនោះ ខ្លះក៏អង្គុយលើតាំងផ្តៅដ៏ល្អ ខ្លះក៏អង្គុយលើតាំងក្តារ។ ព្រះរាជាទតឃើញពួកជនទាំងនោះហើយ ទ្រង់ជ្រាបថា «ខ្លឹមសារខាងក្នុង (គុណធម៌) របស់ពួកជនទាំងនេះ មិនមានឡើយ» ទើបប្រទានខាទនីយភោជនីយាហារដ៏សមគួរដល់ពួកគេ ហើយក៏បញ្ជូនត្រឡប់ទៅវិញ។ Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ rājā sīhapañjare ṭhito addasa nigrodhasāmaṇeraṃ rājaṅgaṇena gacchantaṃ dantaṃ guttaṃ santindriyaṃ iriyāpathasampannaṃ. Ko panāyaṃ nigrodho nāma? Bindusārarañño jeṭṭhaputtassa sumanarājakumārassa putto. កាលដែលពេលវេលាកន្លងទៅយ៉ាងនេះ ថ្ងៃមួយ ព្រះរាជាគង់ឈរនៅមាត់បង្អួច (សីហបញ្ជរ) បានទតឃើញនិគ្រោធសាមណេរ កំពុងដើរកាត់លានព្រះបរមរាជវាំង ជាអ្នកដែលបានទូន្មានខ្លួនហើយ មានការរក្សាខ្លួន មានឥន្ទ្រិយស្ងប់រំងាប់ បរិបូណ៌ដោយឥរិយាបថ។ ចុះនិគ្រោធសាមណេរនេះ ជាអ្នកណា? គឺជារាជបុត្ររបស់សុមនរាជកុមារ ដែលជាព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ព្រះបាទពិណ្ឌុសារៈ។ Tatrāyaṃ anupubbikathā – ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវតាមលំដាប់ដូចតទៅនេះ៖ Bindusārarañño kira dubbalakāleyeva asokakumāro attanā laddhaṃ ujjenīrajjaṃ pahāya āgantvā sabbanagaraṃ attano hatthagataṃ katvā sumanarājakumāraṃ aggahesi. Taṃdivasameva sumanassa rājakumārassa sumanā nāma devī paripuṇṇagabbhā ahosi. Sā aññātakavesena nikkhamitvā avidūre aññataraṃ caṇḍālagāmaṃ sandhāya gacchantī jeṭṭhakacaṇḍālassa gehato avidūre aññatarasmiṃ nigrodharukkhe adhivatthāya devatāya ‘‘ito ehi, sumane’’ti vadantiyā saddaṃ sutvā tassā samīpaṃ gatā. Devatā attano ānubhāvena ekaṃ sālaṃ nimminitvā ‘‘ettha vasāhī’’ti adāsi. Sā taṃ sālaṃ pāvisi. Gatadivaseyeva ca puttaṃ vijāyi. Sā tassa nigrodhadevatāya pariggahitattā ‘‘nigrodho’’ tveva nāmaṃ akāsi. Jeṭṭhakacaṇḍālo diṭṭhadivasato pabhuti taṃ attano sāmidhītaraṃ viya maññamāno nibaddhavattaṃ paṭṭhapesi. Rājadhītā tattha satta vassāni vasi. Nigrodhakumāropi sattavassiko jāto. Tadā mahāvaruṇatthero nāma eko arahā dārakassa hetusampadaṃ disvā rakkhitvā tattha viharamāno ‘‘sattavassiko dāni dārako, kālo naṃ pabbājetu’’nti [Pg.35] cintetvā rājadhītāya ārocāpetvā nigrodhakumāraṃ pabbājesi. Kumāro khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi. So ekadivasaṃ pātova sarīraṃ jaggitvā ācariyupajjhāyavattaṃ katvā pattacīvaramādāya ‘‘mātuupāsikāya gehadvāraṃ gacchāmī’’ti nikkhami. Mātunivāsanaṭṭhānañcassa dakkhiṇadvārena nagaraṃ pavisitvā nagaramajjhena gantvā pācīnadvārena nikkhamitvā gantabbaṃ hoti. ឮថា ក្នុងកាលដែលព្រះបាទពិណ្ឌុសារៈទ្រង់មានព្រះកាយពលទន់ខ្សោយ (ទ្រង់ប្រឈួនខ្លាំង) អសោកកុមារបានលះបង់រាជសម្បត្តិក្នុងក្រុងឧជ្ជេនីដែលខ្លួនបានទទួល ហើយយាងមក ធ្វើទីក្រុងទាំងអស់ឲ្យស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់ខ្លួន រួចក៏ចាប់ខ្លួនសុមនរាជកុមារ។ ក្នុងថ្ងៃនោះឯង ព្រះនាងសុមនាទេវី ដែលជាព្រះមហេសីរបស់សុមនរាជកុមារ មានគភ៌គ្រប់ខែ។ ព្រះនាងបានក្លែងព្រះកាយ (មិនឲ្យគេស្គាល់) យាងចេញទៅ សំដៅទៅកាន់ភូមិចណ្ឌាលមួយដែលនៅមិនឆ្ងាយ។ កាលកំពុងយាងទៅ បានឮសំឡេងទេវតាដែលអាស្រ័យនៅដើមជ្រៃ (និគ្រោធ) មួយដើម មិនឆ្ងាយពីផ្ទះរបស់មេកន្រ្ទាញចណ្ឌាល ហៅថា «នែសុមនា ចូរមកទីនេះ» ព្រះនាងក៏យាងទៅជិតទេវតានោះ។ ទេវតាបាននិម្មិតសាលាមួយដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន ហើយប្រគល់ឲ្យដោយពោលថា «ចូររស់នៅទីនេះចុះ»។ ព្រះនាងក៏បានចូលទៅកាន់សាលានោះ ហើយក៏ប្រសូតព្រះរាជបុត្រក្នុងថ្ងៃដែលយាងទៅដល់នោះឯង។ ព្រះនាងបានដាក់ព្រះនាមរាជបុត្រនោះថា «និគ្រោធ» ព្រោះតែទេវតាដែលរក្សាដើមជ្រៃបានទំនុកបម្រុងទុក។ ចំណែកមេកន្រ្ទាញចណ្ឌាល ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលបានឃើញមក តែងចាត់ទុកព្រះនាងដូចជាកូនស្រីរបស់ម្ចាស់ខ្លួន ហើយបានចាត់ចែងការបម្រើជាប្រចាំ។ ព្រះរាជបុត្រីបានគង់នៅទីនោះអស់រយៈពេល ៧ ឆ្នាំ។ និគ្រោធកុមារក៏មានព្រះជន្ម ៧ ឆ្នាំដែរ។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះថេរៈមួយអង្គព្រះនាម មហាវរុណៈ ជាព្រះអរហន្ត បានឃើញឧបនិស្ស័យ (ហេតុសម្បទា) របស់កុមារនោះ ទើបជួយថែរក្សា និងគង់នៅទីនោះ ព្រះថេរៈគិតថា «ឥឡូវនេះ កុមារមានអាយុ ៧ ឆ្នាំហើយ ជាកាលគួរនឹងឲ្យគេបួសបាន» ទើបប្រាប់ឲ្យព្រះរាជបុត្រីជ្រាប ហើយក៏បំបួសនិគ្រោធកុមារ។ និគ្រោធកុមារបានសម្រេចជាព្រះអរហន្ត ក្នុងខណៈដែលកោរសក់រួច (នៅចុងមុខកាំបិតកោរ) នោះឯង។ ថ្ងៃមួយ និគ្រោធសាមណេរនោះ លុះរៀបចំខ្លួនតាំងពីព្រលឹម ធ្វើវត្តប្រតិបត្តិដល់ព្រះអាចារ្យនិងព្រះឧបជ្ឈាយ៍រួចហើយ ក៏កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ដើរចេញទៅដោយគិតថា «យើងនឹងទៅកាន់ទ្វារផ្ទះរបស់ឧបាសិកាជាមាតា»។ ឯទីកន្លែងរស់នៅរបស់មាតានោះ គឺសាមណេរត្រូវចូលទៅក្នុងក្រុងតាមទ្វារទិសខាងត្បូង ដើរកាត់កណ្តាលក្រុង ហើយចេញទៅតាមទ្វារទិសខាងកើត ទើបទៅដល់។ Tena ca samayena asoko dhammarājā pācīnadisābhimukho sīhapañjare caṅkamati. Taṅkhaṇaññeva nigrodho rājaṅgaṇaṃ sampāpuṇi santindriyo santamānaso yugamattaṃ pekkhamāno. Tena vuttaṃ – ‘‘ekadivasaṃ rājā sīhapañjare ṭhito addasa nigrodhasāmaṇeraṃ rājaṅgaṇena gacchantaṃ dantaṃ guttaṃ santindriyaṃ iriyāpathasampanna’’nti. Disvā panassa etadahosi – ‘‘ayaṃ jano sabbopi vikkhittacitto bhantamigappaṭibhāgo. Ayaṃ pana dārako avikkhittacitto ativiya cassa ālokitavilokitaṃ samiñjanapasāraṇañca sobhati. Addhā etassa abbhantare lokuttaradhammo bhavissatī’’ti rañño saha dassaneneva sāmaṇere cittaṃ pasīdi, pemaṃ saṇṭhahi. Kasmā? Pubbe hi kira puññakaraṇakāle esa rañño jeṭṭhabhātā vāṇijako ahosi. Vuttampi hetaṃ – ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះបាទអសោកធម្មរាជ ទ្រង់កំពុងយាងចង្ក្រមនៅមាត់បង្អួច (សីហបញ្ជរ) បែរព្រះភក្ត្រទៅទិសខាងកើត។ ក្នុងខណៈនោះឯង និគ្រោធសាមណេរបានមកដល់លានព្រះបរមរាជវាំង មានឥន្ទ្រិយស្ងប់រំងាប់ មានចិត្តស្ងប់រំងាប់ សម្លឹងមើលទៅត្រឹមមួយនឹម (យុគមត្ត)។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «ថ្ងៃមួយ ព្រះរាជាគង់ឈរនៅមាត់បង្អួច (សីហបញ្ជរ) បានទតឃើញនិគ្រោធសាមណេរ កំពុងដើរកាត់លានព្រះបរមរាជវាំង ជាអ្នកដែលបានទូន្មានខ្លួនហើយ មានការរក្សាខ្លួន មានឥន្ទ្រិយស្ងប់រំងាប់ បរិបូណ៌ដោយឥរិយាបថ»។ លុះទ្រង់ទតឃើញហើយ ក៏មានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ពួកជនទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែមានចិត្តរាយមាយ ប្រៀបដូចជាម្រឹគដែលផ្អើលភ័យ។ ចំណែកកុមារនេះ មិនមានចិត្តរាយមាយឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ការក្រឡេកមើល ការសម្លឹងមើល ការបត់ចូល និងការលាតចេញរបស់កុមារនេះ គឺល្អមើលក្រៃលែង។ ពិតណាស់ លោកុត្តរធម៌មុខជាមាននៅក្នុងខ្លួនរបស់កុមារនេះមិនខាន»។ គ្រាន់តែបានទតឃើញភ្លាម ព្រះទ័យរបស់ព្រះរាជាក៏ជ្រះថ្លាក្នុងសាមណេរ សេចក្តីស្រឡាញ់ក៏កើតឡើងយ៉ាងមាំមួន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ឮថា ក្នុងកាលមុន កាលដែលកំពុងធ្វើបុណ្យ សាមណេរនេះធ្លាប់ជាបងប្រុសច្បងរបស់ព្រះរាជា ជាអ្នកលក់ទឹកឃ្មុំ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកថា៖ ‘‘Pubbe va sannivāsena, paccuppannahitena vā; Evaṃ taṃ jāyate pemaṃ, uppalaṃ va yathodake’’ti. (jā. 1.2.174); «សេចក្តីស្រឡាញ់នោះ រមែងកើតឡើងដោយហេតុពីរយ៉ាង គឺដោយសារការធ្លាប់រស់នៅរួមគ្នាក្នុងកាលមុនក្តី ដោយសារការធ្វើប្រយោជន៍ដល់គ្នាក្នុងបច្ចុប្បន្នក្តី ដូចជាផ្កាឈូកដែលដុះលូតលាស់ឡើងក្នុងទឹក យ៉ាងនោះឯង»។ Atha rājā sañjātapemo sabahumāno ‘‘etaṃ sāmaṇeraṃ pakkosathā’’ti amacce pesesi. ‘‘Te aticirāyantī’’ti puna dve tayo pesesi – ‘‘turitaṃ āgacchatū’’ti. Sāmaṇero attano pakatiyā eva agamāsi. Rājā patirūpamāsanaṃ ñatvā ‘‘nisīdathā’’ti āha. So ito cito ca viloketvā ‘‘natthi dāni aññe bhikkhū’’ti samussitasetacchattaṃ rājapallaṅkaṃ upasaṅkamitvā pattaggahaṇatthāya rañño ākāraṃ dassesi. Rājā taṃ pallaṅkasamīpaṃ upagacchantaṃyeva disvā cintesi – ‘‘ajjeva dāni ayaṃ sāmaṇero imassa gehassa sāmiko bhavissatī’’ti sāmaṇero rañño hatthe pattaṃ datvā pallaṅkaṃ abhiruhitvā nisīdi. Rājā attano atthāya sampāditaṃ sabbaṃ yāgukhajjakabhattavikatiṃ [Pg.36] upanāmesi. Sāmaṇero attano yāpanīyamattakameva sampaṭicchi. Bhattakiccāvasāne rājā āha – ‘‘satthārā tumhākaṃ dinnovādaṃ jānāthā’’ti? ‘‘Jānāmi, mahārāja, ekadesenā’’ti. ‘‘Tāta, mayhampi naṃ kathehī’’ti. ‘‘Sādhu, mahārājā’’ti rañño anurūpaṃ dhammapade appamādavaggaṃ anumodanatthāya abhāsi. លំដាប់នោះ ព្រះរាជាមានសេចក្តីស្រឡាញ់កើតឡើងហើយ មានសេចក្តីគោរពកោតក្រែងជាខ្លាំង ទើបចាត់ពួកអាមាត្យទៅដោយបង្គាប់ថា «ចូរទៅហៅសាមណេរនោះមក»។ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ពួកអាមាត្យទាំងនោះយឺតយ៉ាវណាស់» ទើបចាត់អាមាត្យ ២-៣ នាក់ទៅទៀត ដោយបង្គាប់ថា «ចូរឲ្យសាមណេរមកជាប្រញាប់»។ សាមណេរបានដើរមកតាមប្រក្រតីរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ Preserving the natural flow. ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវអាសនៈដ៏សមគួរ ហើយត្រាស់ថា «សូមគង់ចុះ»។ សាមណេរនោះក្រឡេកមើលខាងនេះខាងនោះ ដឹងថា «ឥឡូវនេះ មិនមានភិក្ខុដទៃទៀតឡើយ» ទើបដើរតម្រង់ទៅកាន់រាជបល្ល័ង្កដែលគេបានបោះឆត្រស (ស្វេតច្ឆត្រ) ទុក រួចធ្វើអាការៈដល់ព្រះរាជាដើម្បីទទួលបាត្រ។ ព្រះរាជាទតឃើញសាមណេរកំពុងដើរចូលទៅជិតបល្ល័ង្កយ៉ាងនោះ ក៏ព្រះតម្រិះថា «ក្នុងថ្ងៃនេះឯង សាមណេរនេះនឹងក្លាយជាម្ចាស់នៃព្រះរាជវាំងនេះ» សាមណេរបានប្រគល់បាត្រទៅក្នុងព្រះហស្តរបស់ព្រះរាជា រួចឡើងទៅគង់លើបល្ល័ង្ក។ ព្រះរាជាទ្រង់បានបង្អោន (ប្រគេន) នូវយាគូ ខាទនីយៈ និងភោជនីយាហារគ្រប់បែបយ៉ាងដែលគេបានរៀបចំទុកសម្រាប់ព្រះអង្គ។ សាមណេរបានទទួលយកត្រឹមតែបរិមាណដែលល្មមគ្រាន់តែចិញ្ចឹមជីវិតប៉ុណ្ណោះ។ លុះសាមណេរធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា «លោកម្ចាស់ស្គាល់ឱវាទដែលព្រះសាស្តាប្រទានដល់លោកទាំងឡាយដែរឬទេ?»។ សាមណេរតបថា «បពិត្រមហារាជ អាត្មាភាពស្គាល់បានមួយចំណែក»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «នែលោកម្ចាស់ (កូន) សូមសម្តែងឱវាទនោះដល់ខ្ញុំផងចុះ»។ សាមណេរទទួលថា «ថ្វាយព្រះពរមហារាជ» ហើយក៏បានសម្តែងអប្បមាទវគ្គ ក្នុងធម្មបទ ដ៏សមគួរដល់ព្រះរាជា ដើម្បីជាការអនុមោទនាភត្ត។ Rājā pana ‘‘appamādo amatapadaṃ, pamādo maccuno pada’’nti sutvāva ‘‘aññātaṃ, tāta, pariyosāpehī’’ti āha. Anumodanāvasāne ca ‘‘aṭṭha te, tāta, dhuvabhattāni dammī’’ti āha. Sāmaṇero āha – ‘‘etāni ahaṃ upajjhāyassa dammi, mahārājā’’ti. ‘‘Ko ayaṃ, tāta, upajjhāyo nāmā’’ti? ‘‘Vajjāvajjaṃ disvā codetā sāretā ca, mahārājā’’ti. ‘‘Aññānipi te, tāta, aṭṭha dammī’’ti. ‘‘Etāni ācariyassa dammi, mahārājā’’ti. ‘‘Ko ayaṃ, tāta, ācariyo nāmā’’ti? ‘‘Imasmiṃ sāsane sikkhitabbakadhammesu patiṭṭhāpetā, mahārājā’’ti. ‘‘Sādhu, tāta, aññānipi te aṭṭha dammī’’ti. ‘‘Etānipi bhikkhusaṅghassa dammi, mahārājā’’ti. ‘‘Ko ayaṃ, tāta, bhikkhusaṅgho nāmā’’ti? ‘‘Yaṃ nissāya, mahārāja, amhākaṃ ācariyupajjhāyānañca mama ca pabbajjā ca upasampadā cā’’ti. Rājā bhiyyoso mattāya tuṭṭhacitto āha – ‘‘aññānipi te, tāta, aṭṭha dammī’’ti. Sāmaṇero ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā punadivase dvattiṃsa bhikkhū gahetvā rājantepuraṃ pavisitvā bhattakiccamakāsi. Rājā ‘‘aññepi dvattiṃsa bhikkhū tumhehi saddhiṃ sve bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti eteneva upāyena divase divase vaḍḍhāpento saṭṭhisahassānaṃ brāhmaṇaparibbājakādīnaṃ bhattaṃ upacchinditvā antonivesane saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi nigrodhatthere gateneva pasādena. Nigrodhattheropi rājānaṃ saparisaṃ tīsu saraṇesu pañcasu ca sīlesu patiṭṭhāpetvā buddhasāsane pothujjanikena pasādena acalappasādaṃ katvā patiṭṭhāpesi. Puna rājā asokārāmaṃ nāma mahāvihāraṃ kāretvā saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi. Sakalajambudīpe caturāsītiyā nagarasahassesu caturāsītivihārasahassāni kārāpesi caturāsītisahassacetiyapaṭimaṇḍitāni dhammeneva, no adhammena. ចំណែកព្រះរាជា គ្រាន់តែបានព្រះសណ្ដាប់ថា «សេចក្តីមិនប្រមាទ ជាផ្លូវមិនស្លាប់ សេចក្តីប្រមាទ ជាផ្លូវនៃសេចក្តីស្លាប់» ភ្លាម ក៏ត្រាស់ថា «នែលោកម្ចាស់ ខ្ញុំយល់ច្បាស់ហើយ សូមលោកម្ចាស់បញ្ចប់ការសម្តែងត្រឹមនេះចុះ»។ លុះចប់ការអនុមោទនាហើយ ព្រះរាជាក៏ត្រាស់ថា «នែលោកម្ចាស់ ខ្ញុំសូមប្រគេនភត្តប្រចាំ (ធុវភត្ត) ៨ កន្លែង ដល់លោកម្ចាស់»។ សាមណេរតបថា «បពិត្រមហារាជ អាត្មាភាពសូមប្រគេនភត្តទាំងនេះដល់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍»។ ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា «នែលោកម្ចាស់ ចុះព្រះឧបជ្ឈាយ៍នោះជាអ្នកណា?»។ សាមណេរតបថា «បពិត្រមហារាជ គឺលោកដែលតែងទូន្មាន និងរំលឹកដាស់តឿន កាលដែលបានឃើញទោសតូចធំ»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «នែលោកម្ចាស់ ខ្ញុំសូមប្រគេនភត្ត ៨ កន្លែងដទៃទៀត ដល់លោកម្ចាស់»។ សាមណេរតបថា «បពិត្រមហារាជ អាត្មាភាពសូមប្រគេនភត្តទាំងនេះដល់ព្រះអាចារ្យ»។ ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា «នែលោកម្ចាស់ ចុះព្រះអាចារ្យនោះជាអ្នកណា?»។ សាមណេរតបថា «បពិត្រមហារាជ គឺលោកដែលតែងញ៉ាំងសិស្សឲ្យតាំងនៅក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួររៀនសូត្រ ក្នុងសាសនានេះ»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «ល្អណាស់ លោកម្ចាស់ ខ្ញុំសូមប្រគេនភត្ត ៨ កន្លែងដទៃទៀត ដល់លោកម្ចាស់»។ សាមណេរតបថា «បពិត្រមហារាជ អាត្មាភាពសូមប្រគេនភត្តទាំងនេះដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ»។ ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា «នែលោកម្ចាស់ ចុះព្រះភិក្ខុសង្ឃនោះជាអ្នកណា?»។ សាមណេរតបថា «បពិត្រមហារាជ គឺពួកលោកដែលព្រះអាចារ្យ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ និងអាត្មាភាពបានអាស្រ័យហើយ ទើបបានការបួសជាសាមណេរ និងការឧបសម្បទាជាភិក្ខុ»។ ព្រះរាជាមានព្រះទ័យត្រេកអរក្រៃលែង ទើបត្រាស់ថា «នែលោកម្ចាស់ ខ្ញុំសូមប្រគេនភត្ត ៨ កន្លែងដទៃទៀត ដល់លោកម្ចាស់»។ សាមណេរទទួលថា «ល្អហើយ» ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏បាននាំភិក្ខុ ៣២ អង្គ ចូលទៅកាន់ព្រះរាជវាំងដើម្បីធ្វើភត្តកិច្ច។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «សូមភិក្ខុ ៣២ អង្គដទៃទៀត ទទួលភិក្ខាជាមួយលោកម្ចាស់នៅថ្ងៃស្អែកចុះ» ដោយឧបាយនេះឯង ទ្រង់បានបង្កើនចំនួនភិក្ខុជាលំដាប់រាល់ៗថ្ងៃ ហើយបានកាត់ផ្តាច់ភត្តរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ និងបរិព្វាជកជាដើម ៦ ម៉ឺននាក់ រួចចាត់ចែងនិច្ចភត្តដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ ៦ ម៉ឺនអង្គ ក្នុងព្រះរាជវាំង ដោយសារតែសេចក្តីជ្រះថ្លាដែលកើតមានចំពោះព្រះនិគ្រោធត្ថេរ។ ព្រះនិគ្រោធត្ថេរ ក៏បានញ៉ាំងព្រះរាជាព្រមទាំងបរិវារឲ្យតាំងនៅក្នុងត្រៃសរណគមន៍ និងសីល ៥ ធ្វើសេចក្តីជ្រះថ្លាបែបបុថុជ្ជនក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ឲ្យក្លាយជាសេចក្តីជ្រះថ្លាដ៏មាំមួនមិនរំភើបញាប់ញ័រ។ ក្រោយមក ព្រះរាជាទ្រង់បានកសាងមហាវីហារ ឈ្មោះ អសោការាម ហើយបានចាត់ចែងនិច្ចភត្តដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ ៦ ម៉ឺនអង្គ។ ព្រះអង្គទ្រង់បានកសាងវិហារ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់ខ្នង ដែលតាក់តែងដោយចេតិយ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់អង្គ ក្នុងទីក្រុង ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់ ទូទាំងសកលជម្ពូទ្វីប ដោយធម៌ពិតៗ មិនមែនដោយអធម៌ឡើយ។ Ekadivasaṃ kira rājā asokārāme mahādānaṃ datvā saṭṭhisahassabhikkhusaṅghassa majjhe nisajja saṅghaṃ catūhi paccayehi pavāretvā imaṃ pañhaṃ pucchi [Pg.37] – ‘‘bhante, bhagavatā desitadhammo nāma kittako hotī’’ti? ‘‘Aṅgato, mahārāja, navaṅgāni, khandhato caturāsītidhammakkhandhasahassānī’’ti. Rājā dhamme pasīditvā ‘‘ekekaṃ dhammakkhandhaṃ ekekavihārena pūjessāmī’’ti ekadivasameva channavutikoṭidhanaṃ visajjetvā amacce āṇāpesi – ‘‘etha, bhaṇe, ekamekasmiṃ nagare ekamekaṃ vihāraṃ kārāpentā caturāsītiyā nagarasahassesu caturāsītivihārasahassāni kārāpethā’’ti. Sayañca asokārāme asokamahāvihāratthāya kammaṃ paṭṭhapesi. Saṅgho indaguttattheraṃ nāma mahiddhikaṃ mahānubhāvaṃ khīṇāsavaṃ navakammādhiṭṭhāyakaṃ adāsi. Thero yaṃ yaṃ na niṭṭhāti taṃ taṃ attano ānubhāvena niṭṭhāpesi. Evampi tīhi saṃvaccharehi vihārakammaṃ niṭṭhāpesi. Ekadivasameva sabbanagarehi paṇṇāni āgamiṃsu. ឮថា ថ្ងៃមួយ ព្រះរាជាទ្រង់បានប្រគេនមហាទានក្នុងអសោការាម ហើយគង់ក្នុងកណ្តាលជំនុំព្រះភិក្ខុសង្ឃ ៦ ម៉ឺនអង្គ ទ្រង់បានបវារណាព្រះសង្ឃដោយបច្ច័យ ៤ ហើយសួរនូវប្រស្នានេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយ មានប្រមាណប៉ុន្មាន?»។ ព្រះសង្ឃឆ្លើយតបថា «បពិត្រមហារាជ បើគិតតាមអង្គ មាន ៩ អង្គ បើគិតតាមកង (ធម្មក្ខន្ធ) មាន ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់ធម្មក្ខន្ធ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រះថ្លាក្នុងព្រះធម៌ ហើយគិតថា «យើងនឹងបូជាធម្មក្ខន្ធមួយៗ ដោយវិហារមួយៗ» ក្នុងថ្ងៃនោះឯង ទ្រង់បានបរិច្ចាគព្រះរាជទ្រព្យ ៩៦ កោដិ ហើយបង្គាប់ពួកអាមាត្យថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ចូរមកទីនេះ ចូរចាត់ចែងកសាងវិហារមួយៗក្នុងទីក្រុងមួយៗ ឲ្យបានវិហារ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់ខ្នង ក្នុងទីក្រុង ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់ចុះ»។ ចំណែកព្រះអង្គផ្ទាល់ ក៏បានចាប់ផ្តើមការងារកសាងអសោកមហាវីហារ ក្នុងអសោការាម។ ព្រះសង្ឃបានចាត់តាំងព្រះថេរៈមួយអង្គព្រះនាម ឥន្ទគុត្តៈ ជាព្រះខីណាសព មានឫទ្ធិច្រើន មានអានុភាពធំ ឲ្យជាអ្នកមើលការខុសត្រូវលើការងារសំណង់ថ្មី (នវកម្មាធិដ្ឋាយក)។ ព្រះថេរៈបានធ្វើការងារណាៗដែលមិនទាន់រួចរាល់ ឲ្យសម្រេចទៅបានដោយអានុភាពរបស់លោក។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្តី ការងារកសាងវិហារក៏បានសម្រេចរួចរាល់ក្នុងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ។ ក្នុងថ្ងៃតែមួយនោះឯង សំបុត្រ (ដំណឹង) ពីគ្រប់ទីក្រុងទាំងអស់ ក៏បានមកដល់។ Amaccā rañño ārocesuṃ – ‘‘niṭṭhitāni, deva, caturāsītivihārasahassānī’’ti. Rājā nagare bheriṃ carāpesi – ‘‘ito sattannaṃ divasānaṃ accayena vihāramaho bhavissati. Sabbe aṭṭha sīlaṅgāni samādiyitvā antonagare ca bahinagare ca vihāramahaṃ paṭiyādentū’’ti. Tato sattannaṃ divasānaṃ accayena sabbālaṅkāravibhūsitāya anekasatasahassasaṅkhyāya caturaṅginiyā senāya parivuto devaloke amaravatiyā rājadhāniyā sirito adhikatarasassirīkaṃ viya nagaraṃ kātukāmena ussāhajātena mahājanena alaṅkatapaṭiyattaṃ nagaraṃ anuvicaranto vihāraṃ gantvā bhikkhusaṅghassa majjhe aṭṭhāsi. ពួកអាមាត្យបានក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ព្រះវិហារទាំងប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់ ត្រូវបានកសាងរួចរាល់ហើយ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យទូងស្គរប្រកាសក្នុងនគរថា «កន្លងទៅ ៧ ថ្ងៃពីថ្ងៃនេះទៅ នឹងមានពិធីបុណ្យឆ្លងព្រះវិហារ។ សូមអ្នករាល់គ្នាទាំងអស់គ្នា សមាទាននូវសីលមានអង្គ ៨ ហើយចាត់ចែងរៀបចំពិធីបុណ្យឆ្លងព្រះវិហារ ទាំងក្នុងនគរ និងក្រៅនគរ»។ លុះកន្លងទៅ ៧ ថ្ងៃពីនោះមក ព្រះរាជាទ្រង់ហែហមដោយចតុរង្គសេនា (កងទ័ពមានអង្គ ៤) ដែលមានចំនួនច្រើនសែននាក់ តុបតែងលម្អដោយគ្រឿងអលង្ការគ្រប់បែបយ៉ាង ទ្រង់យាងទៅកាន់ព្រះវិហារ ហែហមព័ទ្ធជុំវិញដោយមហាជនដែលមានសេចក្តីឧស្សាហ៍ចង់ធ្វើនគរឲ្យមានសិរីសួស្តីក្រៃលែងជាងសិរីនៃអមរវតីរាជធានីក្នុងទេវលោក ដែលបានតុបតែងលម្អនគរយ៉ាងស្អាតបាត ទ្រង់យាងក្រសាលតាមនគរ រួចស្តេចយាងទៅកាន់វិហារ គង់ប្រថាប់ក្នុងកណ្តាលភិក្ខុសង្ឃ។ Tasmiñca khaṇe sannipatitā asīti bhikkhukoṭiyo ahesuṃ, bhikkhunīnañca channavutisatasahassāni. Tattha khīṇāsavabhikkhūyeva satasahassasaṅkhyā ahesuṃ. Tesaṃ etadahosi – ‘‘sace rājā attano adhikāraṃ anavasesaṃ passeyya ativiya buddhasāsane pasīdeyyā’’ti. Tato lokavivaraṇaṃ nāma pāṭihāriyaṃ akaṃsu. Rājā asokārāme ṭhitova catuddisā anuvilokento samantato samuddapariyantaṃ jambudīpaṃ passati caturāsītiñca vihārasahassāni uḷārāya vihāramahapūjāya virocamānāni. So taṃ vibhūtiṃ passamāno uḷārena pītipāmojjena samannāgato ‘‘atthi pana aññassapi kassaci evarūpaṃ pītipāmojjaṃ uppannapubba’’nti cintento bhikkhusaṅghaṃ pucchi – ‘‘bhante, amhākaṃ lokanāthassa dasabalassa sāsane ko mahāpariccāgaṃ pariccaji. Kassa [Pg.38] pariccāgo mahantoti? Bhikkhusaṅgho moggaliputtatissattherassa bhāraṃ akāsi. Thero āha – ‘‘mahārāja, dasabalassa sāsane paccayadāyako nāma tayā sadiso dharamānepi tathāgate na koci ahosi, taveva pariccāgo mahā’’ti. Rājā therassa vacanaṃ sutvā uḷārena pītipāmojjena nirantaraṃ phuṭṭhasarīro hutvā cintesi – ‘‘natthi kira mayā sadiso paccayadāyako, mayhaṃ kira pariccāgo mahā, ahaṃ kira deyyadhammena sāsanaṃ paggaṇhāmi. Kiṃ panāhaṃ evaṃ sati sāsanassa dāyādo homi, na homī’’ti. Tato bhikkhusaṅghaṃ pucchi – ‘‘bhavāmi nu kho ahaṃ, bhante, sāsanassa dāyādo’’ti? ក្នុងខណៈនោះដែរ ភិក្ខុសង្ឃដែលប្រជុំគ្នាមានចំនួន ៨០ កោដិអង្គ និងភិក្ខុនីមានចំនួន ៩៦ សែនអង្គ។ ក្នុងចំណោមព្រះសង្ឃទាំងនោះ ភិក្ខុជាព្រះខីណាស្រពមានចំនួនមួយសែនអង្គ។ ព្រះខីណាស្រពទាំងនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើព្រះរាជាបានទតឃើញផលបុណ្យដ៏ក្រៃលែងរបស់ព្រះអង្គទាំងអស់ឥតមានសេសសល់ទេ ព្រះអង្គមុខជានឹងមានសេចក្តីជ្រះថ្លាក្រៃលែងក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយក៏បានធ្វើនូវបាដិហារិយ៍ឈ្មោះថា លោកវិវរណៈ (ការបើកលោក)។ ព្រះរាជាកាលដែលគង់ប្រថាប់នៅក្នុងអសោការាមនោះឯង ទ្រង់ទតមើលទៅកាន់ទិសទាំងបួន ក៏បានឃើញជម្ពូទ្វីបទាំងមូលដែលមានមហាសមុទ្រជាទីបំផុត និងបានឃើញព្រះវិហារទាំងប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់ដែលរុងរឿងដោយពិធីបូជាឆ្លងវិហារដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម។ ព្រះអង្គកាលដែលទតឃើញនូវសម្បត្តិទាំងនោះ ទ្រង់ប្រកបដោយសេចក្តីឆ្អែតចិត្ត និងរីករាយយ៉ាងក្រៃលែង ទ្រង់ត្រិះរិះថា «តើធ្លាប់មានអ្នកដទៃណាម្នាក់កើតសេចក្តីឆ្អែតចិត្ត និងរីករាយមានសភាពយ៉ាងនេះពីមុនមកដែរឬទេ?» ទើបទ្រង់សួរភិក្ខុសង្ឃថា «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ក្នុងសាសនានៃព្រះទសពលជាទីពឹងនៃលោក តើនរណាខ្លះដែលបានបរិច្ចាគនូវមហាទានដ៏ធំធេង? ការបរិច្ចាគរបស់បុគ្គលណាដែលលោកពោលថាជាការបរិច្ចាគដ៏ធំធេង?» ភិក្ខុសង្ឃបានប្រគល់ភារៈនោះទៅព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរ។ ព្រះថេរៈមានថេរដីកាថា «មហារាជ ក្នុងសាសនានៃព្រះទសពល ឧបាសកអ្នកថ្វាយបច្ច័យដែលស្មើនឹងព្រះអង្គ សូម្បីក្នុងកាលដែលព្រះតថាគតនៅធរមានក៏ដោយ ក៏មិនដែលមាននរណាម្នាក់ឡើយ មានតែការបរិច្ចាគរបស់ព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះដែលធំធេងបំផុត»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យរបស់ព្រះថេរៈហើយ ក៏មានព្រះកាយពោរពេញដោយសេចក្តីឆ្អែតចិត្ត និងរីករាយយ៉ាងខ្លាំងឥតដាច់ ទ្រង់ត្រិះរិះថា «ឮថា អ្នកថ្វាយបច្ច័យដែលស្មើនឹងយើងគឺមិនមានឡើយ ឮថា ការបរិច្ចាគរបស់យើងធំធេងណាស់ ឮថា យើងបានទំនុកបម្រុងសាសនាដោយទេយ្យធម៌។ កាលបើដូច្នេះ តើយើងជាទាយាទនៃព្រះសាសនាដែរឬទេ ឬក៏មិនមែនទេ?» ទើបទ្រង់សួរភិក្ខុសង្ឃថា «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន តើខ្ញុំព្រះករុណាជាទាយាទនៃព្រះសាសនាដែរឬទេ?»។ Tato moggaliputtatissatthero rañño idaṃ vacanaṃ sutvā rājaputtassa mahindassa upanissayasampattiṃ sampassamāno ‘‘sace ayaṃ kumāro pabbajissati sāsanassa ativiya vuḍḍhi bhavissatī’’ti cintetvā rājānaṃ etadavoca – ‘‘na kho, mahārāja, ettāvatā sāsanassa dāyādo hoti; apica kho paccayadāyakoti vā upaṭṭhākoti vā saṅkhyaṃ gacchati. Yopi hi, mahārāja, pathavito yāva brahmalokaparimāṇaṃ paccayarāsiṃ dadeyya sopi ‘sāsane dāyādo’ti saṅkhyaṃ na gacchatī’’ti. ‘‘Atha kathaṃ carahi, bhante, sāsanassa dāyādo hotī’’ti? ‘‘Yo hi koci, mahārāja, aḍḍho vā daliddo vā attano orasaṃ puttaṃ pabbājeti – ayaṃ vuccati, mahārāja, dāyādo sāsanassā’’ti. គ្រានោះ ព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរបានស្តាប់ព្រះរាជតម្រាស់នេះរបស់ព្រះរាជា កាលដែលលោកសម្លឹងមើលឃើញនូវឧបនិស្ស័យសម្បត្តិរបស់ព្រះរាជបុត្រមហិន្ទៈ ក៏ត្រិះរិះថា «ប្រសិនបើព្រះកុមារនេះនឹងសាងផ្នួស សេចក្តីចម្រើនយ៉ាងក្រៃលែងនឹងមានដល់ព្រះសាសនា» ទើបថ្វាយព្រះពរព្រះរាជាយ៉ាងនេះថា «មហារាជ ត្រឹមតែការថ្វាយបច្ច័យប៉ុណ្ណេះ មិនទាន់ឈ្មោះថាជាទាយាទនៃព្រះសាសនានៅឡើយទេ តែគ្រាន់តែរាប់ថាជាបច្ច័យទាយក (អ្នកថ្វាយបច្ច័យ) ឬជាឧបដ្ឋាក (អ្នកបម្រើព្រះសាសនា) ប៉ុណ្ណោះ។ មហារាជ ព្រោះថា សូម្បីតែបុគ្គលណាថ្វាយគំនរបច្ច័យតាំងពីផែនដីរហូតដល់ព្រហ្មលោក ក៏បុគ្គលនោះមិនរាប់ថាជាទាយាទនៃព្រះសាសនាឡើយ»។ ព្រះរាជាសួរថា «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ចុះធ្វើដូចម្តេចទើបឈ្មោះថាជាទាយាទនៃព្រះសាសនា?» ព្រះថេរៈថ្វាយព្រះពរថា «មហារាជ បុគ្គលណាម្នាក់ ទោះជាអ្នកមានក្តី អ្នកក្រក្តី ញ៉ាំងកូនបង្កើតរបស់ខ្លួនឲ្យសាងផ្នួស មហារាជ បុគ្គលនេះឯង លោកហៅថាជាទាយាទនៃព្រះសាសនា»។ Evaṃ vutte asoko rājā ‘‘ahaṃ kira evarūpaṃ pariccāgaṃ katvāpi neva sāsanassa dāyādabhāvaṃ patto’’ti sāsane dāyādabhāvaṃ patthayamāno ito cito ca viloketvā addasa mahindakumāraṃ avidūre ṭhitaṃ. Disvānassa etadahosi – ‘‘kiñcāpi ahaṃ imaṃ kumāraṃ tissakumārassa pabbajitakālato pabhuti oparajje ṭhapetukāmo, atha kho oparajjatopi pabbajjāva uttamā’’ti. Tato kumāraṃ āha – ‘‘sakkhasi tvaṃ, tāta, pabbajitu’’nti? Kumāro pakatiyāpi tissakumārassa pabbajitakālato pabhuti pabbajitukāmova rañño vacanaṃ sutvā ativiya pāmojjajāto hutvā āha – ‘‘pabbajāmi, deva, maṃ pabbājetvā tumhe sāsanadāyādā hothā’’ti. កាលបើព្រះថេរៈមានថេរដីកាយ៉ាងនេះហើយ ព្រះបាទអសោកទ្រង់ត្រិះរិះថា «ឮថា យើងសូម្បីបានធ្វើការបរិច្ចាគមានសភាពយ៉ាងនេះហើយ ក៏នៅតែមិនទាន់បានដល់នូវភាពជាទាយាទនៃព្រះសាសនានៅឡើយ» កាលដែលទ្រង់ប្រាថ្នានូវភាពជាទាយាទក្នុងព្រះសាសនា ទ្រង់ក្រឡេកមើលទៅនេះទៅនោះ ក៏បានទតឃើញមហិន្ទកុមារដែលឈរនៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយ។ លុះទតឃើញហើយ ទ្រង់មានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ទោះបីជាយើងចង់តាំងកុមារនេះទុកក្នុងតំណែងឧបរាជ តាំងពីកាលដែលតិស្សកុមារសាងផ្នួសមកក៏ដោយ ប៉ុន្តែការសាងផ្នួសនេះឯង ប្រសើរជាងតំណែងឧបរាជទៅទៀត»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះរាជាទើបត្រាស់សួរព្រះកុមារថា «នែហង្សបុត្រ តើកូនអាចសាងផ្នួសបានដែរឬទេ?» ព្រះកុមារដែលតាមធម្មតាមានបំណងចង់សាងផ្នួសស្រាប់ហើយ តាំងពីកាលដែលតិស្សកុមារសាងផ្នួសមក លុះបានស្តាប់ព្រះរាជតម្រាស់របស់ព្រះរាជា ក៏មានសេចក្តីរីករាយយ៉ាងក្រៃលែង ហើយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ខ្ញុំព្រះករុណានឹងសាងផ្នួស សូមព្រះអង្គញ៉ាំងខ្ញុំព្រះករុណាឲ្យសាងផ្នួសចុះ ហើយសូមព្រះអង្គធ្វើជាទាយាទនៃព្រះសាសនាចុះ»។ Tena ca samayena rājadhītā saṅghamittāpi tasmiṃyeva ṭhāne ṭhitā hoti. Tassā ca sāmiko aggibrahmā nāma kumāro yuvarājena tissakumārena [Pg.39] saddhiṃ pabbajito hoti. Rājā taṃ disvā āha – ‘‘tvampi, amma, pabbajituṃ sakkhasī’’ti? ‘‘Sādhu, tāta, sakkomī’’ti. Rājā puttānaṃ manaṃ labhitvā pahaṭṭhacitto bhikkhusaṅghaṃ etadavoca – ‘‘bhante, ime dārake pabbājetvā maṃ sāsane dāyādaṃ karothā’’ti. Saṅgho rañño vacanaṃ sampaṭicchitvā kumāraṃ moggaliputtatissattherena upajjhāyena mahādevattherena ca ācariyena pabbājesi. Majjhantikattherena ācariyena upasampādesi. Tadā kira kumāro paripuṇṇavīsativassova hoti. So tasmiṃyeva upasampadasīmamaṇḍale saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Saṅghamittāyapi rājadhītāya ācariyā āyupālittherī nāma, upajjhāyā pana dhammapālittherī nāma ahosi. Tadā saṅghamittā aṭṭhārasavassā hoti. Taṃ pabbajitamattaṃ tasmiṃyeva sīmamaṇḍale sikkhāya patiṭṭhāpesuṃ. Ubhinnaṃ pabbajitakāle rājā chabbassābhiseko hoti. សម័យនោះឯង ព្រះរាជបុត្រីសង្ឃមិត្តាក៏ឈរនៅក្នុងទីនោះដែរ។ ឯស្វាមីរបស់ព្រះនាង គឺអគ្គិព្រហ្មកុមារ បានសាងផ្នួសជាមួយព្រះតិស្សកុមារជាយុវរាជរួចហើយ។ ព្រះរាជាទតឃើញព្រះនាងហើយ ក៏ត្រាស់សួរថា «នែកូនស្រី តើកូនអាចសាងផ្នួសបានដែរឬទេ?» ព្រះនាងក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះវររាជបិតា ខ្ញុំម្ចាស់អាចសាងផ្នួសបាន»។ ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបព្រះទ័យរបស់ព្រះរាជបុត្រទាំងពីរហើយ ក៏មានព្រះទ័យសោមនស្សរីករាយ ក្រាបបង្គំទូលភិក្ខុសង្ឃយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន សូមព្រះសង្ឃញ៉ាំងកុមារទាំងពីរនេះឲ្យសាងផ្នួស ហើយធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាជាទាយាទក្នុងព្រះសាសនាផងចុះ»។ ភិក្ខុសង្ឃទទួលព្រះរាជតម្រាស់របស់ព្រះរាជាហើយ ក៏បានញ៉ាំងព្រះកុមារ (មហិន្ទៈ) ឲ្យសាងផ្នួស ដោយមានព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍ និងព្រះមហាទេវត្ថេរជាព្រះអាចារ្យ។ ហើយបានញ៉ាំងព្រះកុមារឲ្យឧបសម្បទា ដោយមានព្រះមជ្ឈន្តិកត្ថេរជាព្រះអាចារ្យ។ ឮថា ក្នុងកាលនោះ ព្រះកុមារមានព្រះជន្មគ្រប់ ២០ ព្រះវស្សាគត់។ ព្រះអង្គបានសម្រេចជាព្រះអរហន្តព្រមទាំងបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ ក្នុងមណ្ឌលសីមាឧបសម្បទានោះឯង។ ចំណែកព្រះរាជបុត្រីសង្ឃមិត្តា មានព្រះអាយុបាលីថេរីជាព្រះអាចារ្យ និងមានព្រះធម្មបាលីថេរីជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះនាងសង្ឃមិត្តាមានព្រះជន្ម ១៨ វស្សា។ ព្រះសង្ឃបានញ៉ាំងព្រះនាងដែលទើបតែសាងផ្នួសនោះ ឲ្យតម្កល់នៅក្នុងសិក្ខាក្នុងមណ្ឌលសីមានោះឯង។ ក្នុងកាលដែលព្រះរាជបុត្រទាំងពីរអង្គសាងផ្នួសនោះ ព្រះរាជាទ្រង់បានអភិសេកបាន ៦ ឆ្នាំហើយ។ Atha mahindatthero upasampannakālato pabhuti attano upajjhāyasseva santike dhammañca vinayañca pariyāpuṇanto dvepi saṅgītiyo ārūḷhaṃ tipiṭakasaṅgahitaṃ sāṭṭhakathaṃ sabbaṃ theravādaṃ tiṇṇaṃ vassānaṃ abbhantare uggahetvā attano upajjhāyassa antevāsikānaṃ sahassamattānaṃ bhikkhūnaṃ pāmokkho ahosi. Tadā asoko dhammarājā navavassābhiseko hoti. Rañño pana aṭṭhavassābhisekakāleyeva kontaputtatissatthero byādhipaṭikammatthaṃ bhikkhācāravattena āhiṇḍanto pasatamattaṃ sappiṃ alabhitvā byādhibalena parikkhīṇāyusaṅkhāro bhikkhusaṅghaṃ appamādena ovaditvā ākāse pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṃ samāpajjitvā parinibbāyi. Rājā taṃ pavattiṃ sutvā therassa sakkāraṃ katvā ‘‘mayi nāma rajjaṃ kārente evaṃ bhikkhūnaṃ paccayā dullabhā’’ti nagarassa catūsu dvāresu pokkharaṇiyo kārāpetvā bhesajjassa pūrāpetvā dāpesi. គ្រានោះ ព្រះមហិន្ទត្ថេរ តាំងពីកាលដែលបានឧបសម្បទាមក កាលដែលសិក្សាធម៌និងវិន័យក្នុងសំណាក់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួន បានរៀនសូត្រនូវថេរវាទទាំងអស់ ព្រមទាំងអដ្ឋកថា ដែលបញ្ចូលក្នុងព្រះត្រៃបិដកដែលបានសង្គាយនាទាំងពីរលើក ឲ្យចាំស្ទាត់ក្នុងរវាង ៣ ឆ្នាំ ហើយបានក្លាយជាប្រធាននៃភិក្ខុប្រមាណមួយពាន់អង្គដែលជាសិស្សរួមព្រះឧបជ្ឈាយ៍ជាមួយគ្នា។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះបាទអសោកធម្មរាជ ទ្រង់បានអភិសេកបាន ៩ ឆ្នាំហើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកាលដែលព្រះរាជាអភិសេកបាន ៨ ឆ្នាំនោះឯង ព្រះកោន្តបុត្តតិស្សត្ថេរ កាលដែលដើរត្រេចទៅបិណ្ឌបាតដើម្បីព្យាបាលរោគ កាលដែលមិនបានទឹកដោះថ្លាប្រមាណមួយក្ដាប់ដៃ ក៏មានអាយុសង្ខារអស់ទៅដោយកម្លាំងនៃរោគ លោកបានទូន្មានភិក្ខុសង្ឃដោយសេចក្តីមិនប្រមាថ រួចហើយក៏គង់ភ្នែនលើអាកាស ចូលតេជោធาตุ ហើយបរិនិព្វានទៅ។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់រឿងរ៉ាវនោះហើយ ក៏បានធ្វើសក្ការបូជាដល់ព្រះថេរៈ រួចទ្រង់ត្រិះរិះថា «កាលដែលយើងកំពុងសោយរាជ្យសម្បត្តិយ៉ាងនេះ ហេតុអ្វីបានជាបច្ច័យទាំងឡាយក្រខ្សត់ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយយ៉ាងនេះ?» ទើបទ្រង់ឲ្យជីកស្រះនៅទ្វារទាំងបួននៃនគរ ហើយឲ្យចាក់ថ្នាំឲ្យពេញស្រះទាំងនោះ រួចថ្វាយជាទាន។ Tena kira samayena pāṭaliputtassa catūsu dvāresu cattāri satasahassāni, sabhāyaṃ satasahassanti divase divase pañcasatasahassāni rañño uppajjanti. Tato rājā nigrodhattherassa devasikaṃ satasahassaṃ visajjesi. Buddhassa cetiye gandhamālādīhi pūjanatthāya satasahassaṃ. Dhammassa [Pg.40] satasahassaṃ, taṃ dhammadharānaṃ bahussutānaṃ catupaccayatthāya upanīyati. Saṅghassa satasahassaṃ, catūsu dvāresu bhesajjatthāya satasahassaṃ. Evaṃ sāsane uḷāro lābhasakkāro nibbatti. ឮថាក្នុងសម័យនោះ ព្រះរាជាទ្រង់បានលាភការៈកើតឡើងក្នុងមួយថ្ងៃៗ ចំនួនប្រាំសែន គឺនៅទ្វារទាំងបួននៃក្រុងបាដលីបុត្ត ចំនួនបួនសែន និងនៅក្នុងសភាចំនួនមួយសែន។ ក្នុងចំណោមប្រាក់ប្រាំសែននោះ ព្រះរាជាទ្រង់បរិច្ចាគមួយសែនរាល់ថ្ងៃថ្វាយព្រះនិគ្រោធត្ថេរ។ ទ្រង់បរិច្ចាគមួយសែនដើម្បីបូជាគ្រឿងក្រអូបនិងកម្រងផ្កាជាដើមដល់ព្រះចេតិយរបស់ព្រះពុទ្ធ។ ទ្រង់បរិច្ចាគមួយសែនសម្រាប់ព្រះធម៌ ដែលប្រាក់នោះត្រូវបាននាំទៅវេរប្រគេនជាបច្ច័យបួនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយជាពហុស្សូតទ្រទ្រង់ធម៌។ ទ្រង់បរិច្ចាគមួយសែនថ្វាយព្រះសង្ឃ និងមួយសែនសម្រាប់ជាថ្លៃឱសថនៅទ្វារទាំងបួន។ យ៉ាងនេះឯង លាភសក្ការៈដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមក្នុងព្រះសាសនាក៏កើតឡើងហើយ។ Titthiyā parihīnalābhasakkārā antamaso ghāsacchādanampi alabhantā lābhasakkāraṃ patthayamānā sāsane pabbajitvā sakāni sakāni diṭṭhigatāni ‘‘ayaṃ dhammo, ayaṃ vinayo’’ti dīpenti. Pabbajjaṃ alabhamānāpi sayameva muṇḍetvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā vihāresu vicarantā uposathampi pavāraṇampi saṅghakammampi gaṇakammampi pavisanti. Bhikkhū tehi saddhiṃ uposathaṃ na karonti. Tadā moggaliputtatissatthero ‘‘uppannaṃ dāni idaṃ adhikaraṇaṃ, taṃ nacirasseva kakkhaḷaṃ bhavissati. Na kho panetaṃ sakkā imesaṃ majjhe vasantena vūpasametu’’nti mahindattherassa gaṇaṃ nīyyātetvā attanā phāsuvihārena viharitukāmo ahogaṅgapabbataṃ agamāsi. Tepi kho titthiyā bhikkhusaṅghena dhammena vinayena satthusāsanena niggayhamānāpi dhammavinayānulomāya paṭipattiyā asaṇṭhahantā anekarūpaṃ sāsanassa abbudañca malañca kaṇṭakañca samuṭṭhāpesuṃ. Keci aggiṃ paricaranti, keci pañcātapena tāpenti, keci ādiccaṃ anuparivattanti, keci ‘‘dhammañca vinayañca vobhindissāmā’’ti paggaṇhiṃsu. Tadā bhikkhusaṅgho na tehi saddhiṃ uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā akāsi. Asokārāme sattavassāni uposatho upacchijji. Raññopi etamatthaṃ ārocesuṃ. Rājā ekaṃ amaccaṃ āṇāpesi – ‘‘vihāraṃ gantvā adhikaraṇaṃ vūpasametvā uposathaṃ kārāpehī’’ti. Amacco rājānaṃ paṭipucchituṃ avisahanto aññe amacce upasaṅkamitvā āha – ‘‘rājā maṃ ‘vihāraṃ gantvā adhikaraṇaṃ vūpasametvā uposathaṃ kārāpehī’ti pahiṇi. Kathaṃ nu kho adhikaraṇaṃ vūpasammatī’’ti? Te āhaṃsu – ‘‘mayaṃ evaṃ sallakkhema – ‘yathā nāma paccantaṃ vūpasamentā core ghātenti, evameva ye uposathaṃ na karonti, te māretukāmo rājā bhavissatī’’’ti. Atha so amacco vihāraṃ gantvā bhikkhusaṅghaṃ sannipātetvā āha – ‘‘ahaṃ raññā ‘uposathaṃ kārāpehī’ti pesito. Karotha dāni, bhante, uposatha’’nti. Bhikkhū ‘‘na mayaṃ titthiyehi saddhiṃ uposathaṃ karomā’’ti āhaṃsu. Atha amacco therāsanato paṭṭhāya asinā sīsāni pātetuṃ āraddho. ពួកដិរ្ថីទាំងឡាយ មានលាភសក្ការៈសាបសូន្យទៅ សូម្បីតែអាហារ និងសម្លៀកបំពាក់ក៏រកមិនបាន កាលប្រាថ្នានូវលាភសក្ការៈ ក៏បានបួសក្នុងព្រះសាសនា ហើយបង្ហាញនូវទិដ្ឋិរបស់ខ្លួនៗថា «នេះជាធម៌ នេះជាវិន័យ»។ សូម្បីតែពួកអ្នកដែលមិនបានបួស ក៏កោរសក់ដោយខ្លួនឯង ដណ្ដប់ស្បង់ចីវរលឿងស្រអាប់ ដើរត្រាច់ទៅក្នុងវត្តទាំងឡាយ ចូលរួមទាំងឧបោសថកម្ម ទាំងបវារណាកម្ម ទាំងសង្ឃកម្ម និងគណកម្ម។ ភិក្ខុទាំងឡាយមិនធ្វើឧបោសថកម្មជាមួយពួកដិរ្ថីទាំងនោះឡើយ។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរ គិតថា «ឥឡូវនេះ អធិករណ៍នេះកើតឡើងហើយ មិនយូរប៉ុន្មាន អធិករណ៍នោះនឹងរឹងរូសខ្លាំងឡើង។ ការដែលអាត្មាអញរស់នៅក្នុងសំណាក់ភិក្ខុទាំងនេះ ដើម្បីរំងាប់អធិករណ៍នេះ មិនមែនជាការងាយឡើយ» ទើបប្រគល់គណៈដល់ព្រះមហិន្ទត្ថេរ ហើយមានបំណងចង់គង់នៅជាសុខដោយព្រះអង្គឯង ក៏បាននិមន្តទៅកាន់ភ្នំអហោគង្គៈ។ ចំណែកពួកដិរ្ថីទាំងនោះ សូម្បីតែព្រះសង្ឃភិក្ខុទាំងឡាយបានសង្កត់សង្កិនដោយធម៌ ដោយវិន័យ និងដោយពុទ្ធឱវាទ ក៏នៅតែមិនព្រមស្ថិតនៅក្នុងការប្រតិបត្តិដែលស្របតាមធម៌វិន័យឡើយ បែរជាបង្កើននូវអព្ភូតហេតុ គ្រឿងសៅហ្មង និងបន្លាជាច្រើនប្រការដល់ព្រះសាសនា។ ពួកខ្លះបូជាភ្លើង ពួកខ្លះដុតកម្ដៅខ្លួនដោយកម្ដៅប្រាំប្រការ ពួកខ្លះបង្វិលខ្លួនតាមព្រះអាទិត្យ ពួកខ្លះក៏ប្រកាន់យកទស្សនៈថា «យើងនឹងបំផ្លាញទាំងធម៌ទាំងវិន័យ»។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះសង្ឃមិនបានធ្វើឧបោសថ ឬបវារណាជាមួយពួកដិរ្ថីទាំងនោះឡើយ។ ឧបោសថកម្មក្នុងអសោការាម ត្រូវបានដាច់ខាតអស់រយៈពេលប្រាំពីរឆ្នាំ។ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏បានក្រាបបង្គំទូលសេចក្ដីនោះដល់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់អាមាត្យម្នាក់ថា «ចូរអ្នកទៅកាន់វិហារ រំងាប់អធិករណ៍ ហើយធ្វើឧបោសថកម្មចុះ»។ អាមាត្យនោះមិនហ៊ានទូលសួរព្រះរាជាវិញ ក៏ចូលទៅរកពួកអាមាត្យដទៃទៀត ហើយសួរថា «ព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ខ្ញុំថា 'ចូរទៅកាន់វិហារ រំងាប់អធិករណ៍ ហើយធ្វើឧបោសថកម្មចុះ'។ តើអធិករណ៍នោះនឹងត្រូវរំងាប់ដោយរបៀបណាទៅ?»។ អាមាត្យទាំងនោះនិយាយថា «ពួកយើងយល់ឃើញយ៉ាងនេះថា 'ដូចជាពួកអ្នករំងាប់អរិភាពនៅបច្ចន្តប្រទេស តែងសម្លាប់ពួកចោរយ៉ាងណា ព្រះរាជាក៏ប្រហែលជាមានព្រះរាជហឫទ័យចង់សម្លាប់ពួកភិក្ខុដែលមិនធ្វើឧបោសថកម្ម យ៉ាងនោះដែរ'»។ លំដាប់នោះ អាមាត្យនោះក៏ទៅកាន់វិហារ ប្រជុំព្រះសង្ឃហើយនិយាយថា «ខ្ញុំព្រះករុណា ព្រះរាជាទ្រង់ចាត់មកថា 'ចូរធ្វើឧបោសថកម្មចុះ'។ បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមលោកម្ចាស់ធ្វើឧបោសថកម្មក្នុងកាលឥឡូវនេះចុះ»។ ភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា «ពួកយើងមិនធ្វើឧបោសថកម្មជាមួយពួកដិរ្ថីឡើយ»។ លំដាប់នោះ អាមាត្យក៏ចាប់ផ្ដើមកាត់ក្បាលភិក្ខុទាំងឡាយដោយដាវ តាំងពីអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈរៀងទៅ។ Addasā [Pg.41] kho tissatthero taṃ amaccaṃ tathā vippaṭipannaṃ. Tissatthero nāma na yo vā so vā, rañño ekamātiko bhātā tissakumāro nāma, taṃ kira rājā pattābhiseko oparajje ṭhapesi. So ekadivasaṃ vanacāraṃ gato addasa mahantaṃ migasaṅghaṃ cittakīḷāya kīḷantaṃ. Disvānassa etadahosi – ‘‘ime tāva tiṇabhakkhā migā evaṃ kīḷanti, ime pana samaṇā rājakule paṇītāni bhojanāni bhuñjitvā mudukāsu seyyāsu sayamānā kiṃ nāma kīḷitaṃ na kīḷissantī’’ti! So tato āgantvā imaṃ attano vitakkaṃ rañño ārocesi. Rājā ‘‘aṭṭhāne kukkuccāyitaṃ kumārena! Handa, naṃ evaṃ saññāpessāmī’’ti ekadivasaṃ kenaci kāraṇena kuddho viya hutvā ‘‘ehi sattadivasena rajjaṃ sampaṭiccha, tato taṃ ghātessāmī’’ti maraṇabhayena tajjetvā tamatthaṃ saññāpesi. So kira kumāro ‘‘sattame maṃ divase māressatī’’ti na cittarūpaṃ nhāyi, na bhuñji, na supi, ativiya lūkhasarīro ahosi. Tato naṃ rājā pucchi – ‘‘kissa tvaṃ evarūpo jāto’’ti? ‘‘Maraṇabhayena, devā’’ti. ‘‘Are, tvaṃ nāma paricchinnamaraṇaṃ sampassamāno vissattho na kīḷasi? Bhikkhū assāsapassāsanibaddhaṃ maraṇaṃ pekkhamānā kathaṃ kīḷissantī’’ti! Tato pabhuti kumāro sāsane pasīdi. ព្រះតិស្សត្ថេរបានឃើញអាមាត្យនោះប្រព្រឹត្តខុសឆ្គងយ៉ាងនោះ។ ព្រះតិស្សត្ថេរនោះ មិនមែនជាបុគ្គលធម្មតាម្នាក់ឡើយ គឺទ្រង់ជាព្រះអនុជបង្កើតរបស់ព្រះរាជា ព្រះនាម តិស្សកុមារ ដែលឮថា ព្រះរាជាកាលដែលបានអភិសេកហើយ ទ្រង់បានតែងតាំងទុកក្នុងតំណែងជាឧបរាជ។ ថ្ងៃមួយ ព្រះឧបរាជនោះបានយាងទៅក្រសាលព្រៃ បានទតឃើញហ្វូងម្រឹគជាច្រើនកំពុងលេងកម្សាន្តយ៉ាងសប្បាយរីករាយ។ លុះទតឃើញហើយ ទ្រង់មានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ម្រឹគទាំងឡាយនេះ សូម្បីតែស៊ីស្មៅជាអាហារ ក៏នៅតែលេងកម្សាន្តយ៉ាងនេះ ចុះចំណែកពួកសមណៈទាំងឡាយនេះ ឆាន់ភោជនាហារដ៏សម្រិតសម្រាំងក្នុងរាជត្រកូល សម្រាន្តលើទីសេនាសនៈដ៏ទន់ល្មើយ ហេតុអ្វីក៏មិនលេងកម្សាន្តសប្បាយទៅកើត!»។ ព្រះឧបរាជនោះយាងត្រឡប់មកពីព្រៃវិញ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលសេចក្ដីត្រិះរិះរបស់ខ្លួននេះដល់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ព្រះកុមារមានសេចក្ដីសង្ស័យក្នុងហេតុដែលមិនគួរឡើយ! មកចុះ អាត្មាអញនឹងធ្វើឱ្យគេយល់ច្បាស់ក្នុងរឿងនេះ» ថ្ងៃមួយ ទ្រង់ធ្វើជាក្រោធដោយហេតុណាមួយ ហើយមានព្រះរាជឱង្ការថា «នែអ្នក ចូរមកទទួលរាជសម្បត្តិត្រឹមតែប្រាំពីរថ្ងៃចុះ បន្ទាប់ពីនោះមក យើងនឹងសម្លាប់អ្នកចោល» ទ្រង់បានគំរាមកំហែងដោយភ័យអំពីសេចក្ដីស្លាប់ ដើម្បីឱ្យយល់ច្បាស់នូវសេចក្ដីនោះ។ ឮថា ព្រះកុមារនោះគិតថា «ក្នុងថ្ងៃទីប្រាំពីរ ព្រះរាជានឹងសម្លាប់អាត្មាអញជាមិនខាន» ក៏មិនអាចងូតទឹក មិនអាចបរិភោគអាហារ មិនអាចសម្រាន្តលក់បានតាមចិត្តឡើយ រហូតដល់មានព្រះកាយស្គមស្គាំងក្រៀមក្រោះជាខ្លាំង។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់សួរថា «ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមានសភាពបែបនេះ?»។ ព្រះកុមារក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ព្រោះតែខ្លាចស្លាប់ព្រះករុណា»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «នែអ្នក កាលដែលអ្នកឃើញសេចក្ដីស្លាប់ដែលកំណត់ទុកជាមុនយ៉ាងនេះហើយ នៅតែមិនអាចលេងកម្សាន្តសប្បាយដោយចិត្តធូរស្រាលបាន? ភិក្ខុទាំងឡាយដែលតែងតែពិចារណាឃើញសេចក្ដីស្លាប់ដែលជាប់ទាក់ទងនឹងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល តើលោកនឹងលេងកម្សាន្តសប្បាយដូចម្ដេចបាន!» ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះកុមារក៏មានសេចក្ដីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសាសនា។ So puna ekadivasaṃ migavaṃ nikkhamitvā araññe anuvicaramāno addasa yonakamahādhammarakkhitattheraṃ aññatarena hatthināgena sālasākhaṃ gahetvā bījiyamānaṃ nisinnaṃ. Disvā pāmojjajāto cintesi – ‘‘kadā nu kho ahampi ayaṃ mahāthero viya pabbajeyyaṃ! Siyā nu kho so divaso’’ti. Thero tassāsayaṃ viditvā tassa passantasseva ākāse uppatitvā asokārāme pokkharaṇiyā udakatale ṭhatvā cīvarañca uttarāsaṅgañca ākāse laggetvā nhāyituṃ āraddho. ថ្ងៃមួយទៀត ព្រះកុមារនោះបានយាងទៅបរបាញ់សត្វ កាលកំពុងត្រាច់ទៅក្នុងព្រៃ បានទតឃើញព្រះយោនកមហាធម្មរក្ខិតត្ថេរ គង់នៅក្រោមដើមរាំង ដោយមានដំរីដ៏ប្រសើរមួយកាន់មែករាំងបក់ថ្វាយ។ លុះទតឃើញហើយ ទ្រង់មានសេចក្ដីត្រេកអរជាខ្លាំង ហើយត្រិះរិះថា «តើកាលណាទៅ ទើបអាត្មាអញបានបួសដូចជាព្រះមហាថេរៈនេះ! តើថ្ងៃនោះនឹងមានដល់អាត្មាអញដែរឬទេ?»។ ព្រះថេរៈដឹងនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ព្រះកុមារនោះហើយ ក៏ហោះឡើងទៅលើអាកាសចំពោះមុខព្រះកុមារនោះឯង ហើយទៅឈរនៅលើផ្ទៃទឹកនៃស្រះបោក្ខរណីក្នុងអសោការាម ព្យួរស្បង់និងចីវរទុកលើអាកាស ហើយចាប់ផ្ដើមស្រង់ទឹក។ Kumāro therassānubhāvaṃ disvā ativiya pasanno ‘‘ajjeva pabbajissāmī’’ti nivattitvā rañño ārocesi – ‘‘pabbajissāmahaṃ, devā’’ti. Rājā anekappakāraṃ yācitvāpi taṃ nivattetuṃ asakkonto asokārāmagamanīyamaggaṃ alaṅkārāpetvā kumāraṃ chaṇavesaṃ gāhāpetvā alaṅkatāya senāya parivārāpetvā vihāraṃ nesi. ‘‘Yuvarājā kira pabbajissatī’’ti sutvā bahū bhikkhū pattacīvarāni paṭiyādesuṃ. Kumāro padhānagharaṃ [Pg.42] gantvā mahādhammarakkhitattherasseva santike pabbaji saddhiṃ purisasatasahassena. Kumārassa pana anupabbajitānaṃ gaṇanaparicchedo natthi. Kumāro rañño catuvassābhisekakāle pabbajito. Athaññopi rañño bhāgineyyo saṅghamittāya sāmiko aggibrahmā nāma kumāro atthi. Saṅghamittā taṃ paṭicca ekameva puttaṃ vijāyi. Sopi ‘‘yuvarājā pabbajito’’ti sutvā rājānaṃ upasaṅkamitvā – ‘‘ahampi, deva, pabbajissāmī’’ti yāci. ‘‘Pabbaja, tātā’’ti ca raññā anuññāto taṃdivasameva pabbaji. ព្រះកុមារបានឃើញអានុភាពរបស់ព្រះថេរៈហើយ ក៏មានសេចក្ដីជ្រះថ្លាជាខ្លាំង គិតថា «អាត្មាអញនឹងបួសក្នុងថ្ងៃនេះឯង» ទើបយាងត្រឡប់មកវិញ ហើយក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលព្រះបង្គំនឹងសូមបួស»។ ព្រះរាជាសូម្បីតែទ្រង់អង្វរករដោយប្រការផ្សេងៗ ក៏មិនអាចឃាត់ព្រះកុមារនោះបាន ទើបទ្រង់បង្គាប់ឱ្យគេតុបតែងផ្លូវទៅកាន់អសោការាម ឱ្យព្រះកុមារទ្រង់គ្រឿងសម្រាប់ពិធីបុណ្យ ហើយឱ្យកងទ័ពដ៏មានគ្រឿងអលង្ការហែហម នាំទៅកាន់វិហារ។ ភិក្ខុទាំងឡាយជាច្រើន លុះបានឮថា «ឮថាព្រះឧបរាជនឹងបួស» ក៏បានរៀបចំត្រៀមបាត្រនិងចីវរទុកជាស្រេច។ ព្រះកុមារយាងទៅកាន់បធានឃរៈ ហើយបានបួសក្នុងសំណាក់ព្រះមហាធម្មរក្ខិតត្ថេរនោះឯង ព្រមជាមួយបុរសមួយសែននាក់។ ចំណែកឯចំនួនមនុស្សដែលបួសតាមព្រះកុមារនោះ គឺមិនអាចរាប់កំណត់បានឡើយ។ ព្រះកុមារបានបួសក្នុងឆ្នាំទីបួននៃការអភិសេករបស់ព្រះរាជា។ ម្យ៉ាងទៀត មានព្រះភាគិនេយ្យរបស់ព្រះរាជាម្នាក់ទៀត ព្រះនាម អគ្គិព្រហ្មកុមារ ដែលត្រូវជាស្វាមីរបស់ព្រះនាងសង្ឃមិត្តា។ ព្រះនាងសង្ឃមិត្តាទ្រង់ប្រសូតបានបុត្រតែមួយអង្គគត់ ដោយអាស្រ័យនឹងអគ្គិព្រហ្មកុមារនោះ។ សូម្បីតែអគ្គិព្រហ្មកុមារនោះ លុះបានឮថា «ព្រះឧបរាជបួសហើយ» ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះរាជា ហើយក្រាបទូលសុំថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលព្រះបង្គំក៏សូមបួសដែរ»។ ព្រះរាជាទ្រង់អនុញ្ញាតថា «ចូរបួសចុះ កូន» ហើយទ្រង់ក៏បានបួសក្នុងថ្ងៃនោះឯង។ Evaṃ anupabbajito, uḷāravibhavena khattiyajanena; Rañño kaniṭṭhabhātā, tissattheroti viññeyyo. ព្រះអនុជពៅរបស់ព្រះរាជា ដែលបួសតាមដោយក្សត្រទាំងឡាយដែលមានភោគសម្បត្តិដ៏លើសលប់យ៉ាងនេះ គប្បីដឹងថា ព្រះនាម ព្រះតិស្សត្ថេរ។ So taṃ amaccaṃ tathā vippaṭipannaṃ disvā cintesi – ‘‘na rājā there mārāpetuṃ pahiṇeyya; addhā imassevetaṃ amaccassa duggahitaṃ bhavissatī’’ti gantvā sayaṃ tassa āsanne āsane nisīdi. So theraṃ sañjānitvā satthaṃ nipātetuṃ avisahanto gantvā rañño ārocesi – ‘‘ahaṃ, deva, uposathaṃ kātuṃ anicchantānaṃ ettakānaṃ nāma bhikkhūnaṃ sīsāni pātesiṃ; atha ayyassa tissattherassa paṭipāṭi sampattā, kinti karomī’’ti? Rājā sutvāva – ‘‘are! Kiṃ pana, tvaṃ, mayā bhikkhū ghātetuṃ pesito’’ti tāvadeva sarīre uppannadāho hutvā vihāraṃ gantvā there bhikkhū pucchi – ‘‘ayaṃ, bhante, amacco mayā anāṇattova evaṃ akāsi, kassa nu kho iminā pāpena bhavitabba’’nti? Ekacce therā, ‘‘ayaṃ tava vacanena akāsi, tuyhetaṃ pāpa’’nti āhaṃsu. Ekacce ‘‘ubhinnampi vo etaṃ pāpa’’nti āhaṃsu. Ekacce evamāhaṃsu – ‘‘kiṃ pana te, mahārāja, atthi cittaṃ ‘ayaṃ gantvā bhikkhū ghātetū’’’ti? ‘‘Natthi, bhante, kusalādhippāyo ahaṃ pesesiṃ – ‘samaggo bhikkhusaṅgho uposathaṃ karotū’’’ti. ‘‘Sace tvaṃ kusalādhippāyo, natthi tuyhaṃ pāpaṃ, amaccassevetaṃ pāpa’’nti. Rājā dveḷhakajāto āha – ‘‘atthi nu kho, bhante, koci bhikkhu mametaṃ dveḷhakaṃ chinditvā sāsanaṃ paggahetuṃ samattho’’ti? ‘‘Atthi, mahārāja, moggaliputtatissatthero nāma, so te imaṃ dveḷhakaṃ chinditvā sāsanaṃ paggaṇhituṃ samattho’’ti. Rājā tadaheva cattāro dhammakathike ekekabhikkhusahassaparivāre, cattāro ca amacce ekekapurisasahassaparivāre ‘‘theraṃ gaṇhitvā āgacchathā’’ti pesesi. Te gantvā ‘‘rājā pakkosatī’’ti āhaṃsu. Thero nāgacchi[Pg.43]. Dutiyampi kho rājā aṭṭha dhammakathike, aṭṭha ca amacce sahassasahassaparivāreyeva pesesi – ‘‘‘rājā, bhante, pakkosatī’ti vatvā gaṇhitvāva āgacchathā’’ti. Te tatheva āhaṃsu. Dutiyampi thero nāgacchi. Rājā there pucchi – ‘‘ahaṃ, bhante, dvikkhattuṃ pahiṇiṃ; kasmā thero nāgacchatī’’ti? ‘‘‘Rājā pakkosatī’ti vuttattā, mahārāja, nāgacchati. Evaṃ pana vutte āgaccheyya ‘sāsanaṃ, bhante, osīdati, amhākaṃ sāsanaṃ paggahatthāya sahāyakā hothā’’’ti. Atha rājā tathā vatvā soḷasa dhammakathike, soḷasa ca amacce sahassasahassaparivāre pesesi. Bhikkhū ca paṭipucchi – ‘‘mahallako nu kho, bhante, thero daharo nu kho’’ti? ‘‘Mahallako, mahārājā’’ti. ‘‘Vayhaṃ vā sivikaṃ vā abhiruhissati, bhante’’ti? ‘‘Nābhiruhissati, mahārājā’’ti. ‘‘Kuhiṃ, bhante, thero vasatī’’ti? ‘‘Upari gaṅgāya, mahārājā’’ti. Rājā āha – ‘‘tena hi, bhaṇe, nāvāsaṅghāṭaṃ bandhitvā tattheva theraṃ nisīdāpetvā dvīsupi tīresu ārakkhaṃ saṃvidhāya theraṃ ānethā’’ti. Bhikkhū ca amaccā ca therassa santikaṃ gantvā rañño sāsanaṃ ārocesuṃ. ព្រះថេរៈនោះឃើញអាមាត្យនោះប្រព្រឹត្តខុសឆ្គងយ៉ាងនោះ ក៏គិតថា «ព្រះរាជាមិនចាត់ឱ្យមកសម្លាប់ព្រះថេរៈទាំងឡាយឡើយ នេះពិតជាការយល់ខុសរបស់អាមាត្យនេះឯង» ទើបនិមន្តទៅគង់លើអាសនៈជិតអាមាត្យនោះដោយព្រះអង្គឯង។ អាមាត្យនោះស្គាល់ព្រះថេរៈហើយ ក៏មិនហ៊ានទម្លាក់ដាវចុះ ទើបទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលព្រះបង្គំបានកាត់ក្បាលភិក្ខុទាំងឡាយមានចំនួនប៉ុណ្ណេះរូប ដែលមិនប្រាថ្នានឹងធ្វើឧបោសថកម្ម ឥឡូវនេះ ដល់វេនរបស់ព្រះអយ្យៈតិស្សត្ថេរហើយ តើទូលព្រះបង្គំត្រូវធ្វើដូចម្ដេច?»។ ព្រះរាជាលុះទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ ក៏ត្រាស់ថា «នែវ៉ឺយ! តើយើងបានចាត់អ្នកឱ្យទៅសម្លាប់ភិក្ខុទាំងឡាយឬ?» ក្នុងខណៈនោះឯង ព្រះកាយរបស់ព្រះរាជាក៏កើតសេចក្ដីក្តៅក្រហាយ ទើបយាងទៅកាន់វិហារ ហើយត្រាស់សួរព្រះថេរៈទាំងឡាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន អាមាត្យនេះធ្វើការនេះដោយគ្មានបញ្ជាពីខ្ញុំព្រះករុណាឡើយ តើបាបកម្មនេះនឹងធ្លាក់ទៅលើអ្នកណា?»។ ព្រះថេរៈខ្លះពោលថា «អាមាត្យនេះធ្វើតាមព្រះរាជឱង្ការរបស់ព្រះអង្គ បាបនេះជាបាបរបស់ព្រះអង្គហើយ»។ ព្រះថេរៈខ្លះពោលថា «បាបនេះជាបាបរបស់ព្រះអង្គទាំងពីរនាក់»។ ព្រះថេរៈខ្លះទៀតពោលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រមហារាជ ចុះព្រះអង្គមានព្រះរាជហឫទ័យគិតថា 'សូមឱ្យអាមាត្យនេះទៅសម្លាប់ភិក្ខុទាំងឡាយ' ដែរឬទេ?»។ ព្រះរាជាក្រាបទូលថា «មិនមានទេ លោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាមានបំណងជាកុសល ទើបចាត់ទៅថា 'សូមឱ្យព្រះសង្ឃព្រមព្រៀងគ្នាធ្វើឧបោសថកម្មចុះ'»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយពោលថា «បើព្រះអង្គមានបំណងជាកុសល បាបកម្មមិនមានដល់ព្រះអង្គឡើយ បាបកម្មនោះមានដល់តែអាមាត្យប៉ុណ្ណោះ»។ ព្រះរាជាទ្រង់មានសេចក្ដីសង្ស័យជាពីរផ្លូវ ទើបត្រាស់សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើមានភិក្ខុណាមួយដែលអាចកាត់សេចក្ដីសង្ស័យរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ហើយទ្រទ្រង់ព្រះសាសនាបានដែរឬទេ?»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយពោលថា «បពិត្រមហារាជ មានព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរ លោកអាចកាត់សេចក្ដីសង្ស័យរបស់ព្រះអង្គ ហើយទ្រទ្រង់ព្រះសាសនាបាន»។ ក្នុងថ្ងៃនោះឯង ព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ធម្មកថិកបួនរូប ដែលមានភិក្ខុមួយពាន់រូបជាបរិវារក្នុងមួយរូបៗ និងអាមាត្យបួននាក់ ដែលមានបុរសមួយពាន់នាក់ជាបរិវារក្នុងម្នាក់ៗ ដោយបង្គាប់ថា «ចូរទៅនិមន្តព្រះថេរៈមក»។ ជនទាំងនោះទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «ព្រះរាជាទ្រង់ហៅរក»។ ព្រះថេរៈមិននិមន្តមកឡើយ។ ជាលើកទីពីរ ព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ធម្មកថិកប្រាំបីរូប និងអាមាត្យប្រាំបីនាក់ ដែលមានបរិវារមួយពាន់ៗដូចគ្នា ដោយបង្គាប់ថា «ចូរទៅក្រាបទូលថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះរាជាទ្រង់ហៅរក' ហើយនិមន្តលោកមកឱ្យខានតែបាន»។ ជនទាំងនោះក៏បានក្រាបទូលយ៉ាងនោះដែរ។ សូម្បីតែលើកទីពីរ ព្រះថេរៈក៏មិននិមន្តមកឡើយ។ ព្រះរាជាត្រាស់សួរភិក្ខុទាំងឡាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាបានចាត់មនុស្សទៅពីរដងហើយ ហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈមិននិមន្តមក?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលថា «បពិត្រមហារាជ ព្រោះតែគេក្រាបទូលថា 'ព្រះរាជាទ្រង់ហៅរក' ទើបលោកមិននិមន្តមក។ ប៉ុន្តែ បើក្រាបទូលយ៉ាងនេះ លោកនឹងនិមន្តមកជាមិនខាន គឺ 'បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះសាសនាកំពុងតែសាបសូន្យហើយ សូមលោកម្ចាស់ជួយជាកម្លាំងដើម្បីទ្រទ្រង់ព្រះសាសនារបស់ពួកយើងផង'»។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់យ៉ាងនោះ ហើយចាត់ធម្មកថិកដប់ប្រាំមួយរូប និងអាមាត្យដប់ប្រាំមួយនាក់ ដែលមានបរិវារមួយពាន់ៗទៅ។ ហើយទ្រង់ត្រាស់សួរភិក្ខុទាំងឡាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះថេរៈមានព្រះជន្មចាស់ជរាហើយ ឬនៅក្មេងឡើយ?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលថា «បពិត្រមហារាជ លោកមានព្រះជន្មចាស់ជរាហើយ»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើលោកនឹងគង់លើរទេះ ឬគ្រែស្នាមដែរឬទេ?»។ «បពិត្រមហារាជ លោកមិនគង់ឡើយ»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើព្រះថេរៈគង់នៅឯណា?»។ «បពិត្រមហារាជ លោកគង់នៅផ្នែកខាងលើនៃទន្លេគង្គា»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «នែអ្នកទាំងឡាយ បើដូច្នោះ ចូរចងក្បូនទូកភ្ជាប់គ្នា ហើយនិមន្តព្រះថេរៈឱ្យគង់លើក្បូននោះ រួចចាត់ចែងការការពារទាំងសងខាងច្រាំង ហើយនាំព្រះថេរៈមកចុះ»។ ភិក្ខុទាំងឡាយ និងអាមាត្យទាំងឡាយ ក៏បានទៅកាន់សំណាក់ព្រះថេរៈ ហើយក្រាបទូលនូវព្រះរាជសាររបស់ព្រះរាជា។ Thero sutvā ‘‘yaṃ kho ahaṃ mūlato paṭṭhāya sāsanaṃ paggaṇhissāmīti pabbajitomhi. Ayaṃ dāni me so kālo anuppatto’’ti cammakhaṇḍaṃ gaṇhitvāva uṭṭhahi. Atha ‘‘thero sve pāṭaliputtaṃ sampāpuṇissatī’’ti rattibhāge rājā supinaṃ addasa. Evarūpo supino ahosi – ‘‘sabbaseto hatthināgo āgantvā rājānaṃ sīsato paṭṭhāya parāmasitvā dakkhiṇahatthe aggahesī’’ti. Punadivase rājā supinajjhāyake pucchi – ‘‘mayā evarūpo supino diṭṭho, kiṃ me bhavissatī’’ti? Eko taṃ, ‘‘mahārāja, samaṇanāgo dakkhiṇahatthe gaṇhissatī’’ti. Atha rājā tāvadeva ‘‘thero āgato’’ti sutvā gaṅgātīraṃ gantvā nadiṃ otaritvā abbhuggacchanto jāṇumatte udake theraṃ sampāpuṇitvā therassa nāvāto otarantassa hatthaṃ adāsi. Thero rājānaṃ dakkhiṇahatthe aggahesi. Taṃ disvā asiggāhā ‘‘therassa sīsaṃ pātessāmā’’ti kosato asiṃ abbāhiṃsu. Kasmā? Etaṃ kira cārittaṃ rājakulesu – ‘‘yo rājānaṃ hatthe gaṇhati tassa asinā sīsaṃ pātetabba’’nti. Rājā chāyaṃyeva disvā āha – ‘‘pubbepi ahaṃ bhikkhūsu viraddhakāraṇā assādaṃ na vindāmi, mā kho there virajjhitthā’’ti. Thero pana kasmā rājānaṃ hatthe [Pg.44] aggahesīti? Yasmā raññā pañhaṃ pucchanatthāya pakkosāpito tasmā ‘‘antevāsiko me aya’’nti aggahesi. ព្រះថេរៈបានស្ដាប់ហើយ គិតថា «អាត្មាអញបានបួសដោយតាំងចិត្តថា នឹងជួយទ្រទ្រង់ព្រះសាសនាតាំងពីដំបូងរៀងមក។ ឥឡូវនេះ ពេលនោះរបស់អាត្មាអញបានមកដល់ហើយ» ដូច្នេះ ក៏កាន់យកនូវកម្រាលស្បែកសត្វ ហើយក្រោកឈរឡើង។ លំដាប់នោះ ក្នុងវេលារាត្រី ព្រះរាជាទ្រង់យល់សប្តិថា «ព្រះថេរៈនឹងមកដល់ក្រុងបាដលីបុត្តក្នុងថ្ងៃស្អែក»។ សប្តិមានសភាពបែបនេះគឺ៖ «មានដំរីសរាជដ៏សសុទ្ធមួយ បានមកពាល់ត្រូវព្រះរាជាតាំងពីព្រះសិរសាចុះមក ហើយបានចាប់យកព្រះហស្តស្តាំ»។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់សួរពួកហោរាថា «យើងបានយល់សប្តិឃើញសភាពបែបនេះ តើនឹងមានអ្វីកើតឡើងដល់យើង?»។ ហោរាម្នាក់បានក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ នឹងមានព្រះសង្ឃដ៏ប្រសើរដូចជាដំរីរាជ មកចាប់ព្រះហស្តស្តាំរបស់ព្រះអង្គ»។ គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ភ្លាមថា «ព្រះថេរៈបានមកដល់ហើយ» ក៏យាងទៅកាន់ឆ្នេរទន្លេគង្គា ហើយយាងចុះទៅក្នុងទឹកទន្លេ ដើរទៅទទួលព្រះថេរៈក្នុងទឹកជម្រៅត្រឹមព្រះជង្គង់ ហើយបានប្រគេនព្រះហស្តដល់ព្រះថេរៈដែលកំពុងយាងចុះពីទូក។ ព្រះថេរៈបានចាប់ព្រះហស្តស្តាំរបស់ព្រះរាជា។ ពួកអ្នកកាន់ព្រះខ័នឃើញហេតុការណ៍នោះ ក៏គិតថា «ពួកយើងនឹងកាត់ក្បាលព្រះថេរៈ» ហើយក៏ហូតព្រះខ័នចេញពីស្រោម។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា នេះជាទំនៀមទម្លាប់ក្នុងរាជត្រកូលថា «ជនណាដែលចាប់ព្រះហស្តព្រះរាជា ជននោះត្រូវតែកាត់ក្បាលដោយព្រះខ័ន»។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញតែស្រមោល ក៏ត្រាស់ថា «កាលពីមុន យើងមិនបានទទួលសេចក្ដីរីករាយឡើយ ព្រោះតែការប្រព្រឹត្តខុសចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយ សូមអ្នករាល់កុំប្រព្រឹត្តខុសចំពោះព្រះថេរៈឡើយ»។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈចាប់ព្រះហស្តព្រះរាជា? ព្រោះតែព្រះរាជាបានចាត់គេឱ្យទៅនិមន្តព្រះថេរៈមកដើម្បីសួរប្រស្នា ព្រះថេរៈទើបយល់ថា «ព្រះរាជានេះជាសិស្សរបស់អាត្មាអញ» ទើបចាប់ព្រះហស្ត។ Rājā theraṃ attano uyyānaṃ netvā bāhirato tikkhattuṃ parivārāpetvā ārakkhaṃ ṭhapetvā sayameva therassa pāde dhovitvā telena makkhetvā therassa santike nisīditvā ‘‘paṭibalo nu kho thero mama kaṅkhaṃ chinditvā uppannaṃ adhikaraṇaṃ vūpasametvā sāsanaṃ paggaṇhitu’’nti vīmaṃsanatthāya ‘‘ahaṃ, bhante, ekaṃ pāṭihāriyaṃ daṭṭhukāmo’’ti āha. ‘‘Kataraṃ pāṭihāriyaṃ daṭṭhukāmosi, mahārājā’’ti? ‘‘Pathavīkampanaṃ, bhante’’ti. ‘‘Sakalapathavīkampanaṃ daṭṭhukāmosi, mahārāja, padesapathavīkampana’’nti? ‘‘Kataraṃ panettha, bhante, dukkara’’nti? ‘‘Kiṃ nu kho, mahārāja, kaṃsapātiyā udakapuṇṇāya sabbaṃ udakaṃ kampetuṃ dukkaraṃ; udāhu upaḍḍha’’nti? ‘‘Upaḍḍhaṃ, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, padesapathavīkampanaṃ dukkara’’nti. ‘‘Tena hi, bhante, padesapathavīkampanaṃ passissāmī’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, samantato yojane puratthimāya disāya ekena cakkena sīmaṃ akkamitvā ratho tiṭṭhatu; dakkhiṇāya disāya dvīhi pādehi sīmaṃ akkamitvā asso tiṭṭhatu; pacchimāya disāya ekena pādena sīmaṃ akkamitvā puriso tiṭṭhatu; uttarāya disāya upaḍḍhabhāgena sīmaṃ akkamitvā ekā udakapāti tiṭṭhatū’’ti. Rājā tathā kārāpesi. Thero abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya ‘‘rājā passatū’’ti yojanappamāṇapathavīcalanaṃ adhiṭṭhahi. Puratthimāya disāya rathassa antosīmāya ṭhito pādova cali, itaro na cali. Evaṃ dakkhiṇapacchimadisāsu assapurisānaṃ antosīmāya ṭhitapādāyeva caliṃsu, upaḍḍhupaḍḍhaṃ sarīrañca. Uttaradisāya udakapātiyāpi antosīmāya ṭhitaṃ upaḍḍhabhāgagatameva udakaṃ cali, avasesaṃ niccalamahosīti. Rājā taṃ pāṭihāriyaṃ disvā ‘‘sakkhati dāni thero sāsanaṃ paggaṇhitu’’nti niṭṭhaṃ gantvā attano kukkuccaṃ pucchi – ‘‘ahaṃ, bhante, ekaṃ amaccaṃ ‘vihāraṃ gantvā adhikaraṇaṃ vūpasametvā uposathaṃ kārāpehī’ti pahiṇiṃ, so vihāraṃ gantvā ettake bhikkhū jīvitā voropesi, etaṃ pāpaṃ kassa hotī’’ti? ព្រះរាជាទ្រង់នាំព្រះថេរៈទៅកាន់ព្រះរាជឧទ្យានរបស់ព្រះអង្គ ហើយចាត់ឱ្យគេព័ទ្ធជុំវិញបីជាន់ពីខាងក្រៅ រួចដាក់ការការពារយ៉ាងមាំមួន ហើយព្រះអង្គផ្ទាល់បានលាងព្រះបាទរបស់ព្រះថេរៈ លាបប្រេង រួចគង់នៅក្នុងទីជិតព្រះថេរៈ ហើយគិតដើម្បីល្បងមើលថា «តើព្រះថេរៈអាចកាត់សេចក្ដីសង្ស័យរបស់អាត្មាអញ រម្ងាប់អធិករណ៍ដែលកើតឡើង ហើយជួយទ្រទ្រង់ព្រះសាសនាបានដែរឬទេ?» ទើបត្រាស់ថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ ខ្ញុំព្រះករុណាប្រាថ្នាចង់ឃើញបាដិហារិយ៍ម្យ៉ាង»។ ព្រះថេរៈសួរថា «មហារាជ តើទ្រង់ប្រាថ្នាចង់ឃើញបាដិហារិយ៍បែបណា?»។ ព្រះរាជាក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ គឺការញ៉ាំងផែនដីឱ្យកម្រើក»។ ព្រះថេរៈសួរថា «មហារាជ តើទ្រង់ប្រាថ្នាចង់ឃើញការញ៉ាំងផែនដីទាំងអស់ឱ្យកម្រើក ឬការញ៉ាំងផែនដីតែមួយផ្នែកឱ្យកម្រើក?»។ ព្រះរាជាសួរថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ ក្នុងពីរយ៉ាងនេះ តើមួយណាធ្វើបានដោយកម្រជាង?»។ ព្រះថេរៈតបថា «មហារាជ តើការធ្វើឱ្យទឹកទាំងអស់ក្នុងភាជន៍សំរឹទ្ធដែលពេញដោយទឹកកម្រើក ធ្វើបានដោយកម្រ ឬក៏ការធ្វើឱ្យទឹកតែពាក់កណ្ដាលកម្រើក ធ្វើបានដោយកម្រជាង?»។ ព្រះរាជាក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ គឺទឹកតែពាក់កណ្ដាលធ្វើបានដោយកម្រជាង»។ ព្រះថេរៈតបថា «មហារាជ ការញ៉ាំងផែនដីតែមួយផ្នែកឱ្យកម្រើក ក៏ធ្វើបានដោយកម្រយ៉ាងនោះដែរ»។ ព្រះរាជាក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ បើដូច្នោះ ខ្ញុំព្រះករុណាចង់ឃើញការញ៉ាំងផែនដីតែមួយផ្នែកឱ្យកម្រើក»។ ព្រះថេរៈតបថា «មហារាជ បើដូច្នោះ ចូរឱ្យរថឈប់បង្កៀកនឹងព្រំដែនដោយកង់មួយចំហៀង ក្នុងទិសខាងកើត ចម្ងាយមួយយោជន៍ជុំវិញ ចូរឱ្យសេះឈរជាន់ព្រំដែនដោយជើងពីរ ក្នុងទិសខាងត្បូង ចូរឱ្យបុរសឈរជាន់ព្រំដែនដោយជើងមួយ ក្នុងទិសខាងលិច ចូរឱ្យភាជន៍ទឹកមួយឈរជាន់ព្រំដែនពាក់កណ្ដាល ក្នុងទិសខាងជើង»។ ព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ចែងឱ្យធ្វើតាមនោះ។ ព្រះថេរៈបានចូលចតុត្ថជ្ឈានដែលជាបាទនៃអភិញ្ញា រួចចេញពីចតុត្ថជ្ឈាននោះ ហើយអធិដ្ឋានថា «សូមព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញចុះ» រួចក៏ញ៉ាំងផែនដីទំហំមួយយោជន៍ឱ្យកម្រើក។ ក្នុងទិសខាងកើត ជើងរថដែលស្ថិតនៅក្នុងព្រំដែនប៉ុណ្ណោះដែលកម្រើក ផ្នែកក្រៅពីនោះមិនកម្រើកឡើយ។ ដូចគ្នានោះដែរ ក្នុងទិសខាងត្បូងនិងទិសខាងលិច ជើងសេះនិងជើងបុរសដែលស្ថិតនៅក្នុងព្រំដែនប៉ុណ្ណោះដែលកម្រើក ព្រមទាំងរាងកាយពាក់កណ្ដាលរបស់ពួកគេក៏កម្រើកដែរ។ ក្នុងទិសខាងជើង សូម្បីតែទឹកក្នុងភាជន៍ទឹក ទឹកដែលស្ថិតនៅក្នុងព្រំដែនពាក់កណ្ដាលប៉ុណ្ណោះដែលកម្រើក ទឹកដែលនៅសល់គឺនៅនឹងថ្កល់។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញបាដិហារិយ៍នោះហើយ ក៏សម្រេចព្រះទ័យថា «ឥឡូវនេះ ព្រះថេរៈអាចទ្រទ្រង់ព្រះសាសនាបានហើយ» ទើបត្រាស់សួរនូវសេចក្ដីសង្ស័យរបស់ព្រះអង្គថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ ខ្ញុំព្រះករុណាបានចាត់អាមាត្យម្នាក់ឱ្យទៅកាន់វិហារ ដោយបញ្ជាថា ‘ចូរទៅកាន់វិហារ រម្ងាប់អធិករណ៍ ហើយឱ្យពួកភិក្ខុធ្វើឧបោសថ’ អាមាត្យនោះបានទៅកាន់វិហារ ហើយបានសម្លាប់ភិក្ខុអស់ប៉ុណ្ណេះអង្គ តើបាបកម្មនោះនឹងធ្លាក់ទៅលើបុគ្គលណា?» ‘‘Kiṃ pana te, mahārāja, atthi cittaṃ ‘ayaṃ vihāraṃ gantvā bhikkhū ghātetū’’’ti? ‘‘Natthi, bhante’’ti. ‘‘Sace te, mahārāja, natthi evarūpaṃ cittaṃ, natthi tuyhaṃ pāpa’’nti. Atha thero rājānaṃ etamatthaṃ iminā suttena saññāpesi [Pg.45] – ‘‘cetanāhaṃ, bhikkhave, kammaṃ vadāmi. Cetayitvā kammaṃ karoti – kāyena vācāya manasā’’ti (a. ni. 6.63). ព្រះថេរៈសួរថា «មហារាជ ចុះទ្រង់មានព្រះហឫទ័យគិតថា ‘សូមឱ្យអាមាត្យនេះទៅកាន់វិហារហើយសម្លាប់ភិក្ខុទាំងឡាយ’ ដែរឬទេ?»។ ព្រះរាជាក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ មិនមានឡើយ»។ ព្រះថេរៈតបថា «មហារាជ ប្រសិនបើទ្រង់មិនមានព្រះហឫទ័យបែបនេះទេ បាបកម្មនោះក៏មិនមានដល់ទ្រង់ឡើយ»។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈបានញ៉ាំងព្រះរាជាឱ្យយល់ច្បាស់នូវសេចក្ដីនេះ ដោយព្រះសូត្រនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា ចេតនាជាតួកម្ម បុគ្គលកាលគិតហើយ ទើបធ្វើកម្មដោយកាយ ដោយវាចា ដោយចិត្ត»។ Tamevatthaṃ paridīpetuṃ tittirajātakaṃ (jā. 1.4.75) āhari – ‘‘atīte, mahārāja, dīpakatittiro tāpasaṃ pucchi – ដើម្បីបំភ្លឺសេចក្ដីនោះឱ្យច្បាស់លាស់ ព្រះថេរៈបាននាំយកមកនូវតិត្តិរជាតកមកសម្ដែងថា «មហារាជ ក្នុងអតីតកាល សត្វទទាធ្នាក់បានសួរព្រះតាបសថា៖ ‘Ñātako no nisinnoti, bahu āgacchatī jano; Paṭicca kammaṃ phusati, tasmiṃ me saṅkate mano’ti. «‘ពួកសត្វស្លាបជាច្រើនយល់ថា ញាតិរបស់យើងទំនៅ ទើបនាំគ្នាមក ព្រានព្រៃអាស្រ័យខ្ញុំព្រះករុណាហើយ ក៏ធ្វើបាបកម្ម ចិត្តរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាតែងតែសង្ស័យក្នុងបាបកម្មនោះ’» Tāpaso āha – ‘atthi pana te cittaṃ mama saddena ca rūpadassanena ca āgantvā ete pakkhino bajjhantu vā haññantu vā’ti? ‘Natthi, bhante’ti tittiro āha. Tato naṃ tāpaso saññāpesi – ‘sace te natthi cittaṃ, natthi pāpaṃ; cetayantameva hi pāpaṃ phusati, nācetayantaṃ. ព្រះតាបសពោលថា «‘ចុះអ្នកមានចិត្តគិតថា សូមឱ្យពួកសត្វស្លាបទាំងនេះមកព្រោះតែសំឡេង ឬព្រោះតែការឃើញរូបរបស់យើង ហើយចូរឱ្យគេចាប់ ឬសម្លាប់ដែរឬទេ?’» សត្វទទាក្រាបទូលថា «‘បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ មិនមានឡើយ’»។ លំដាប់នោះ ព្រះតាបសបានញ៉ាំងសត្វទទានោះឱ្យយល់ថា «‘ប្រសិនបើអ្នកមិនមានចិត្តគិតបែបនោះទេ បាបកម្មក៏មិនមានឡើយ ព្រោះថាបាបកម្មតែងពាល់ត្រូវតែបុគ្គលដែលមានចេតនាប៉ុណ្ណោះ មិនពាល់ត្រូវបុគ្គលដែលគ្មានចេតនាឡើយ’» ‘Na paṭicca kammaṃ phusati, mano ce nappadussati; Appossukkassa bhadrassa, na pāpamupalimpatī’’’ti. «‘បាបកម្មមិនពាល់ត្រូវបុគ្គលដែលអាស្រ័យហេតុនោះឡើយ ប្រសិនបើចិត្តមិនប្រទូស្ត បាបកម្មរមែងមិនប្រឡាក់ឡូកឡំចំពោះបុគ្គលអ្នកមិនខ្វល់ខ្វាយ មានចិត្តល្អឡើយ’» Evaṃ thero rājānaṃ saññāpetvā tattheva rājuyyāne satta divasāni vasanto rājānaṃ samayaṃ uggaṇhāpesi. Rājā sattame divase asokārāme bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā sāṇipākāraṃ parikkhipāpetvā sāṇipākārantare nisinno ekaladdhike ekaladdhike bhikkhū ekato ekato kārāpetvā ekamekaṃ bhikkhusamūhaṃ pakkosāpetvā pucchi – ‘‘kiṃvādī sammāsambuddho’’ti? Tatosassatavādino ‘‘sassatavādī’’ti āhaṃsu. Ekaccasassatikā…pe… antānantikā… amarāvikkhepikā… adhiccasamuppannikā… saññīvādā… asaññīvādā… nevasaññīnāsaññīvādā … ucchedavādā… diṭṭhadhammanibbānavādā ‘‘diṭṭhadhammanibbānavādī’’ti āhaṃsu. Rājā paṭhamameva samayassa uggahitattā ‘‘nayime bhikkhū, aññatitthiyā ime’’ti ñatvā tesaṃ setakāni vatthāni datvā uppabbājesi. Te sabbepi saṭṭhisahassā ahesuṃ. ព្រះថេរៈបានញ៉ាំងព្រះរាជាឱ្យយល់ច្បាស់យ៉ាងនេះហើយ ក៏គង់នៅក្នុងព្រះរាជឧទ្យាននោះអស់រយៈពេលប្រាំពីរថ្ងៃ ហើយបានបង្រៀនព្រះរាជាឱ្យរៀននូវលទ្ធិព្រះពុទ្ធសាសនា។ នៅថ្ងៃទីប្រាំពីរ ព្រះរាជាទ្រង់ញ៉ាំងភិក្ខុសង្ឃឱ្យប្រជុំគ្នាក្នុងអសោការាម ហើយចាត់ឱ្យគេព័ទ្ធរបងវាំងនន រួចគង់នៅក្នុងចន្លោះវាំងនននោះ ហើយចាត់ឱ្យពួកភិក្ខុដែលមានលទ្ធិដូចៗគ្នាឱ្យនៅជាមួយគ្នាជាក្រុមៗ រួចទ្រង់ហៅក្រុមភិក្ខុនីមួយៗមកសួរថា «ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់មានវាទៈដូចម្ដេច?»។ គ្រានោះ ពួកសស្សតវាទីក្រាបទូលថា «ទ្រង់មានសស្សតវាទៈ»។ ពួកឯកច្ចសស្សតិកៈ...ល... ពួកអន្តានន្តិកៈ... ពួកអមរាវិក្ខេបិកៈ... ពួកអធិច្ចសមុប្បន្និកៈ... ពួកសញ្ញីវាទៈ... ពួកអសញ្ញីវាទៈ... ពួកនេវសញ្ញីនាសញ្ញីវាទៈ... ពួកឧច្ឆេទវាទៈ... ពួកទិដ្ឋធម្មនិព្វានវាទៈ ក្រាបទូលថា «ទ្រង់មានទិដ្ឋធម្មនិព្វានវាទៈ»។ ព្រះរាជាព្រោះតែបានសិក្សាព្រះធម៌វិន័យតាំងពីដំបូងមកហើយ ទើបទ្រង់ជ្រាបថា «អ្នកទាំងនេះមិនមែនជាភិក្ខុឡើយ ពួកគេជាដេរ្ថីយ៍ក្រៅសាសនា» ទើបប្រទានសម្លៀកបំពាក់ពណ៌សដល់ពួកគេ ហើយបង្ខំឱ្យសឹកចេញ។ ពួកដេរ្ថីយ៍ដែលត្រូវផ្សឹកទាំងនោះទាំងអស់មានចំនួនប្រាំមួយម៉ឺននាក់។ Athaññe bhikkhū pakkosāpetvā pucchi – ‘‘kiṃvādī, bhante, sammāsambuddho’’ti? ‘‘Vibhajjavādī, mahārājā’’ti. Evaṃ vutte rājā theraṃ pucchi – ‘‘vibhajjavādī, bhante, sammāsambuddho’’ti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. Tato rājā ‘‘suddhaṃ dāni, bhante, sāsanaṃ; karotu bhikkhusaṅgho uposatha’’nti ārakkhaṃ datvā nagaraṃ pāvisi. លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់ហៅភិក្ខុដទៃទៀតមកសួរថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់មានវាទៈដូចម្ដេច?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលថា «បពិត្រមហារាជ ទ្រង់មានវិភជ្ជវាទៈ»។ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់សួរព្រះថេរៈថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់មានវិភជ្ជវាទៈមែនឬ?»។ ព្រះថេរៈតបថា «មែនហើយ មហារាជ»។ ពីនោះមក ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់ថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ ឥឡូវនេះព្រះសាសនាស្អាតបរិសុទ្ធហើយ សូមព្រះភិក្ខុសង្ឃធ្វើឧបោសថចុះ» រួចទ្រង់ចាត់ការការពារ ហើយយាងចូលទៅកាន់ព្រះនគរ។ Samaggo [Pg.46] saṅgho sannipatitvā uposathaṃ akāsi. Tasmiṃ sannipāte saṭṭhi bhikkhusatasahassāni ahesuṃ. Tasmiṃ samāgame moggaliputtatissatthero parappavādaṃ maddamāno kathāvatthuppakaraṇaṃ abhāsi. Tato saṭṭhisatasahassasaṅkhyesu bhikkhūsu uccinitvā tipiṭakapariyattidharānaṃ pabhinnapaṭisambhidānaṃ tevijjādibhedānaṃ bhikkhūnaṃ sahassamekaṃ gahetvā yathā mahākassapatthero ca kākaṇḍakaputto yasatthero ca dhammañca vinayañca saṅgāyiṃsu; evameva dhammañca vinayañca saṅgāyanto sabbaṃ sāsanamalaṃ visodhetvā tatiyasaṅgītiṃ akāsi. Saṅgītipariyosāne anekappakāraṃ pathavī akampittha. Ayaṃ saṅgīti navahi māsehi niṭṭhitā. Yā loke – ព្រះសង្ឃជាឯកច្ឆន្ទបានប្រជុំគ្នាធ្វើឧបោសថកម្ម។ ក្នុងការប្រជុំនោះ មានភិក្ខុចំនួនប្រាំមួយលានអង្គ។ ក្នុងការប្រជុំនោះ ព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរៈបានកម្ចាត់បង់នូវវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃ ហើយបានសម្ដែងនូវគម្ពីរកថាវត្ថុ។ បន្ទាប់មក ព្រះថេរៈបានជ្រើសរើសយកភិក្ខុចំនួនមួយពាន់អង្គ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងប្រាំមួយលានអង្គនោះ ដែលជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះត្រៃបិដក សម្រេចបដិសម្ភិទា និងមានវិជ្ជាបីជាដើម ហើយបានធ្វើសង្គាយនាព្រះធម៌និងព្រះវិន័យ ដូចជាព្រះមហាកស្សបត្ថេរៈ និងព្រះយសត្ថេរៈជាបុត្ររបស់កាកណ្ឌកៈ បានធ្វើមកហើយយ៉ាងណាមិញ ព្រះថេរៈក៏បានធ្វើសង្គាយនាព្រះធម៌និងព្រះវិន័យយ៉ាងនោះដែរ ដោយបានជម្រះមន្ទិលនៃព្រះសាសនាទាំងអស់ ហើយបានធ្វើតតិយសង្គាយនា។ ក្នុងពេលបញ្ចប់សង្គាយនា ផែនដីបានកម្រើកញាប់ញ័រជាច្រើនលើកច្រើនសា។ សង្គាយនានេះបានសម្រេចក្នុងរយៈពេលប្រាំបួនខែ។ សង្គាយនានោះក្នុងលោក៖ Katā bhikkhusahassena, tasmā sahassikāti ca; Purimā dve upādāya, tatiyāti ca vuccatīti. «ព្រោះហេតុតែធ្វើឡើងដោយភិក្ខុមួយពាន់អង្គ ហេតុនោះទើបហៅថា សហស្សិកាសង្គាយនា ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះរាប់បញ្ចូលទាំងសង្គាយនាពីរលើកមុន ទើបហៅថា តតិយសង្គាយនា»។ Ayaṃ tatiyasaṅgīti. នេះជាតតិយសង្គាយនា។ Ettāvatā ca ‘‘kenābhata’’nti etassa pañhassa vissajjanatthaṃ yaṃ avocumha – ‘‘jambudīpe tāva upālittheramādiṃ katvā ācariyaparamparāya yāva tatiyasaṅgīti tāva ābhataṃ. Tatrāyaṃ ācariyaparamparā – ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងប្រស្នាថា «តើព្រះវិន័យនេះត្រូវបាននាំមកដោយនរណា?» សេចក្ដីណាដែលពួកយើងបានពោលទុកមកហើយថា «ក្នុងជម្ពូទ្វីបនេះ ព្រះវិន័យត្រូវបាននាំមកដោយអាចារ្យតៗគ្នា តាំងពីព្រះឧបាលិត្ថេរៈជាដើម រហូតដល់តតិយសង្គាយនា។ ក្នុងជម្ពូទ្វីបនោះ មានលំដាប់អាចារ្យតៗគ្នាមកដូច្នេះគឺ៖ ‘‘Upāli dāsako ceva, soṇako siggavo tathā; Tisso moggaliputto ca, pañcete vijitāvino. «ព្រះឧបាលិ ១ ព្រះទាសកៈ ១ ព្រះសោណកៈ ១ ព្រះសិគ្គវៈ ១ និងព្រះតិស្សមោគ្គលីបុត្ត ១ ព្រះថេរៈទាំងប្រាំអង្គនេះ ជាអ្នកឈ្នះកិលេស ‘‘Paramparāya vinayaṃ, dīpe jambusirivhaye; Acchijjamānamānesuṃ, tatiyo yāva saṅgaho’’ti. បាននាំយកព្រះវិន័យមកតាមលំដាប់លំដោយ ក្នុងជម្ពូទ្វីបដ៏មានសិរី ដោយមិនដាច់ខ្សែស្រឡាយ រហូតដល់ការធ្វើសង្គាយនាលើកទីបី» Tassattho pakāsitova hoti. សេចក្ដីនៃគាថានោះ ត្រូវបានពន្យល់ច្បាស់លាស់ហើយ។ Tatiyasaṅgahato pana uddhaṃ imaṃ dīpaṃ mahindādīhi ābhataṃ. Mahindato uggahetvā kañci kālaṃ ariṭṭhattherādīhi ābhataṃ. Tato yāvajjatanā tesaṃyeva antevāsikaparamparabhūtāya ācariyaparamparāya ābhatanti veditabbaṃ. Yathāhu porāṇā – ប៉ុន្តែ ក្រោយពីតតិយសង្គាយនាមក ព្រះវិន័យនេះត្រូវបាននាំមកកាន់កោះនេះដោយព្រះមហិន្ទត្ថេរៈជាដើម។ ក្រោយពីបានរៀនពីព្រះមហិន្ទត្ថេរៈហើយ ព្រះវិន័យនេះត្រូវបាននាំមកដោយព្រះអរិដ្ឋត្ថេរៈជាដើម អស់កាលបន្តិចបន្តួច។ តាំងពីពេលនោះមក រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ គួរជ្រាបថា ព្រះវិន័យត្រូវបាននាំមកដោយលំដាប់អាចារ្យ ដែលជាសិស្សបន្តបន្ទាប់របស់ព្រះថេរៈទាំងនោះឯង។ ដូចដែលបុរាណាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកថា៖ ‘‘Tato mahindo iṭṭiyo, uttiyo sambalo tathā; Bhaddanāmo ca paṇḍito. «បន្ទាប់មក មានព្រះមហិន្ទត្ថេរៈ ព្រះឥដ្ដិយត្ថេរៈ ព្រះឧត្តិយត្ថេរៈ ព្រះសម្ពលត្ថេរៈ និងព្រះភទ្ទនាមត្ថេរៈជាបណ្ឌិត ‘‘Ete nāgā mahāpaññā, jambudīpā idhāgatā; Vinayaṃ te vācayiṃsu, piṭakaṃ tambapaṇṇiyā. ព្រះថេរៈដ៏ប្រសើរទាំងឡាយនេះ មានប្រាជ្ញាច្រើន បានយាងពីជម្ពូទ្វីបមកកាន់ទីនេះ ហើយបានបង្រៀនព្រះវិន័យបិដក ក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ។ ‘‘Nikāye [Pg.47] pañca vācesuṃ, satta ceva pakaraṇe; Tato ariṭṭho medhāvī, tissadatto ca paṇḍito. បានបង្រៀននិកាយទាំងប្រាំ និងគម្ពីរអភិធម្មទាំងប្រាំពីរ។ បន្ទាប់មក មានព្រះអរិដ្ឋត្ថេរៈជាអ្នកមានប្រាជ្ញា និងព្រះតិស្សទត្តត្ថេរៈជាបណ្ឌិត ‘‘Visārado kāḷasumano, thero ca dīghanāmako; Dīghasumano ca paṇḍito. ព្រះកាឡសុមនត្ថេរៈជាអ្នកក្លាហាន ព្រះថេរៈឈ្មោះទីឃៈ និងព្រះទីឃសុមនត្ថេរៈជាបណ្ឌិត ‘‘Punadeva kāḷasumano, nāgatthero ca buddharakkhito; Tissatthero ca medhāvī, devatthero ca paṇḍito. ព្រះកាឡសុមនត្ថេរៈម្ដងទៀត ព្រះនាគត្ថេរៈ ព្រះពុទ្ធរក្ខិតត្ថេរៈ ព្រះតិស្សត្ថេរៈជាអ្នកមានប្រាជ្ញា និងព្រះទេវត្ថេរៈជាបណ្ឌិត ‘‘Punadeva sumano medhāvī, vinaye ca visārado; Bahussuto cūḷanāgo, gajova duppadhaṃsiyo. ព្រះសុមនត្ថេរៈជាអ្នកមានប្រាជ្ញាម្ដងទៀត ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងព្រះវិន័យ ព្រះចូឡនាគត្ថេរៈជាអ្នកមានសុតៈច្រើន ដែលបុគ្គលដទៃមិនអាចកម្ចាត់បាន ដូចជាដំរីសារដ៏ប្រសើរ ‘‘Dhammapālitanāmo ca, rohaṇe sādhupūjito; Tassa sisso mahāpañño, khemanāmo tipeṭako. ព្រះថេរៈឈ្មោះធម្មបាលិតៈ ដែលជាទីបូជានៃសប្បុរសទាំងឡាយក្នុងដែនរោហណៈ និងសិស្សរបស់ព្រះធម្មបាលិតៈនោះ គឺព្រះខេមត្ថេរៈ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន ទ្រទ្រង់ព្រះត្រៃបិដក ‘‘Dīpe tārakarājāva, paññāya atirocatha; Upatisso ca medhāvī, phussadevo mahākathī. ព្រះខេមត្ថេរៈនោះ រមែងរុងរឿងដោយប្រាជ្ញាក្នុងកោះនេះ ដូចជាព្រះចន្ទជាស្ដេចនៃផ្កាយ ព្រមទាំងព្រះឧបតិស្សត្ថេរៈជាអ្នកមានប្រាជ្ញា និងព្រះបុស្សទេវត្ថេរៈជាធម្មកថិកដ៏អស្ចារ្យ ‘‘Punadeva sumano medhāvī, pupphanāmo bahussuto; Mahākathī mahāsivo, piṭake sabbattha kovido. ព្រះសុមនត្ថេរៈជាអ្នកមានប្រាជ្ញាម្ដងទៀត ព្រះមហាបទុមត្ថេរៈ (ឈ្មោះបុប្ផៈ) ជាអ្នកមានសុតៈច្រើន ព្រះមហាសីវត្ថេរៈជាធម្មកថិកដ៏អស្ចារ្យ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងព្រះត្រៃបិដកទាំងអស់ ‘‘Punadeva upāli medhāvī, vinaye ca visārado; Mahānāgo mahāpañño, saddhammavaṃsakovido. ព្រះឧបាលិត្ថេរៈជាអ្នកមានប្រាជ្ញាម្ដងទៀត ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងព្រះវិន័យ និងព្រះមហានាគត្ថេរៈជាអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន ឈ្លាសវៃក្នុងវង្សនៃព្រះសទ្ធម៌» ‘‘Punadeva abhayo medhāvī, piṭake sabbattha kovido; Tissatthero ca medhāvī, vinaye ca visārado. «មួយវិញទៀត ព្រះអភយត្ថេរជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ឈ្លាសវៃក្នុងព្រះត្រៃបិដកទាំងពួង និងព្រះតិស្សត្ថេរជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ជំនាញក្នុងព្រះវិន័យ។» ‘‘Tassa sisso mahāpañño, pupphanāmo bahussuto; Sāsanaṃ anurakkhanto, jambudīpe patiṭṭhito. «សិស្សរបស់ព្រះតិស្សត្ថេរនោះ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន ជាពហុស្សូត មាននាមដូចជាផ្កា (គឺព្រះសុមនត្ថេរ) កាលរក្សាការពារព្រះសាសនា បានប្រតិស្ឋាននៅក្នុងជម្ពូទ្វីប។» ‘‘Cūḷābhayo ca medhāvī, vinaye ca visārado; Tissatthero ca medhāvī, saddhammavaṃsakovido. «ព្រះចូឡអភយត្ថេរជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ជំនាញក្នុងព្រះវិន័យ និងព្រះតិស្សត្ថេរជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ឈ្លាសវៃក្នុងវង្សនៃព្រះសទ្ធម៌។» ‘‘Cūḷadevo ca medhāvī, vinaye ca visārado; Sivatthero ca medhāvī, vinaye sabbattha kovido. «ព្រះចូឡទេវត្ថេរជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ជំនាញក្នុងព្រះវិន័យ និងព្រះសីវត្ថេរជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ឈ្លាសវៃក្នុងព្រះវិន័យទាំងពួង។» ‘‘Ete nāgā mahāpaññā, vinayaññū maggakovidā; Vinayaṃ dīpe pakāsesuṃ, piṭakaṃ tambapaṇṇiyā’’ti. «ព្រះអរហន្តទាំងឡាយនោះ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាធំ ដឹងច្បាស់នូវព្រះវិន័យ ឈ្លាសវៃក្នុងផ្លូវ (សួគ៌និងនិព្វាន) បានសម្តែងពន្យល់ព្រះវិន័យបិដក ក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិទ្វីប។» Tatrāyaṃ [Pg.48] anupubbikathā – moggaliputtatissatthero kira imaṃ tatiyadhammasaṅgītiṃ katvā evaṃ cintesi – ‘‘kattha nu kho anāgate sāsanaṃ suppatiṭṭhitaṃ bhaveyyā’’ti? Athassa upaparikkhato etadahosi – ‘‘paccantimesu kho janapadesu suppatiṭṭhitaṃ bhavissatī’’ti. So tesaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ bhāraṃ katvā te te bhikkhū tattha tattha pesesi. Majjhantikattheraṃ kasmīragandhāraraṭṭhaṃ pesesi – ‘‘tvaṃ etaṃ raṭṭhaṃ gantvā ettha sāsanaṃ patiṭṭhāpehī’’ti. Mahādevattheraṃ tatheva vatvā mahiṃsakamaṇḍalaṃ pesesi. Rakkhitattheraṃ vanavāsiṃ. Yonakadhammarakkhitattheraṃ aparantakaṃ. Mahādhammarakkhitattheraṃ mahāraṭṭhaṃ. Mahārakkhitattheraṃ yonakalokaṃ. Majjhimattheraṃ himavantadesabhāgaṃ. Soṇattherañca uttarattherañca suvaṇṇabhūmiṃ. Attano saddhivihārikaṃ mahindattheraṃ iṭṭiyattherena uttiyattherena sambalattherena bhaddasālattherena ca saddhiṃ tambapaṇṇidīpaṃ pesesi – ‘‘tumhe tambapaṇṇidīpaṃ gantvā ettha sāsanaṃ patiṭṭhāpethā’’ti. Sabbepi taṃ taṃ disābhāgaṃ gacchantā attapañcamā agamaṃsu ‘‘paccantimesu janapadesu pañcavaggo gaṇo alaṃ upasampadakammāyā’’ti maññamānā. «ក្នុងរឿងនោះ នេះជាលំដាប់ពាក្យតទៅ៖ ឮថា ព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរ ធ្វើតតិយសង្គាយនានេះរួចហើយ ទើបគិតយ៉ាងនេះថា "ក្នុងអនាគតកាល ព្រះសាសនានឹងប្រតិស្ឋានមាំមួនក្នុងទីណាណ៎?" លំដាប់នោះ កាលលោកពិចារណាមើល ក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះកើតឡើងថា "ព្រះសាសនានឹងប្រតិស្ឋានមាំមួនក្នុងបច្ចន្តជនបទទាំងឡាយជាប្រាកដ"។ ព្រះត្ថេរនោះបានប្រគល់ភារកិច្ចដល់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះៗ ហើយចាត់ចែងបញ្ជូនភិក្ខុទាំងឡាយនោះៗ ទៅក្នុងទីនោះៗ។ លោកបានបញ្ជូនព្រះមជ្ឈន្តិកត្ថេរទៅកាន់កស្មីរគន្ធាររដ្ឋ ដោយបង្គាប់ថា "អ្នកចូរទៅកាន់ដែនដីនោះ ហើយប្រតិស្ឋានព្រះសាសនាក្នុងទីនោះចុះ"។ លោកបានប្រាប់ព្រះមហាទេវត្ថេរដូច្នោះដែរ រួចបញ្ជូនទៅកាន់មហិំសកមណ្ឌល។ បញ្ជូនព្រះរក្ខិតត្ថេរទៅកាន់វនវាសីប្រទេស។ បញ្ជូនព្រះយោនកធម្មរក្ខិតត្ថេរទៅកាន់អបរន្តកប្រទេស។ បញ្ជូនព្រះមហាធម្មរក្ខិតត្ថេរទៅកាន់មហារដ្ឋ។ បញ្ជូនព្រះមហារក្ខិតត្ថេរទៅកាន់យោនកលោក។ បញ្ជូនព្រះមជ្ឈិមត្ថេរទៅកាន់ហិមវន្តប្រទេស។ បញ្ជូនព្រះសោណត្ថេរ និងព្រះឧត្តរត្ថេរទៅកាន់សុវណ្ណភូមិ។ លោកបានបញ្ជូនព្រះមហិន្ទត្ថេរជាសទ្ធិវិហារិករបស់ខ្លួន ព្រមដោយព្រះឥដ្ឋិយត្ថេរ ព្រះឧត្តិយត្ថេរ ព្រះសម្ពលត្ថេរ និងព្រះភទ្ទសាលត្ថេរ ទៅកាន់តម្ពបណ្ណិទ្វីប ដោយបង្គាប់ថា "អ្នកទាំងឡាយចូរទៅកាន់តម្ពបណ្ណិទ្វីប ហើយប្រតិស្ឋានព្រះសាសនាក្នុងទីនោះចុះ"។ ព្រះត្ថេរទាំងពួង សូម្បីកាលទៅកាន់ទិសដៅនោះៗ ក៏បានទៅជាក្រុមមានខ្លួនជាគម្រប់ ៥ (គឺទៅ ៥ អង្គ) ដោយយល់ឃើញថា "ក្នុងបច្ចន្តជនបទទាំងឡាយ គណៈមានភិក្ខុ ៥ អង្គ គឺល្មមគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ធ្វើឧបសម្បទាកម្មហើយ"។» Tena kho pana samayena kasmīragandhāraraṭṭhe sassapākasamaye aravāḷo nāma nāgarājā karakavassaṃ nāma vassāpetvā sassaṃ harāpetvā mahāsamuddaṃ pāpeti. Majjhantikatthero pana pāṭaliputtato vehāsaṃ abbhuggantvā himavati aravāḷadahassa upari otaritvā aravāḷadahapiṭṭhiyaṃ caṅkamatipi tiṭṭhatipi nisīdatipi seyyampi kappeti. Nāgamāṇavakā taṃ disvā aravāḷassa nāgarājassa ārocesuṃ – ‘‘mahārāja, eko chinnabhinnapaṭadharo bhaṇḍu kāsāvavasano amhākaṃ udakaṃ dūsetī’’ti. Nāgarājā tāvadeva kodhābhibhūto nikkhamitvā theraṃ disvā makkhaṃ asahamāno antalikkhe anekāni bhiṃsanakāni nimmini. Tato tato bhusā vātā vāyanti, rukkhā chijjanti, pabbatakūṭāni patanti, meghā gajjanti, vijjulatā niccharanti, asaniyo phalanti, bhinnaṃ viya gaganatalaṃ udakaṃ paggharati. Bhayānakarūpā nāgakumārā sannipatanti. Sayampi dhūmāyati, pajjalati, paharaṇavuṭṭhiyo vissajjeti. ‘‘Ko ayaṃ muṇḍako chinnabhinnapaṭadharo’’tiādīhi pharusavacanehi theraṃ santajjesi. ‘‘Etha gaṇhatha hanatha [Pg.49] niddhamatha imaṃ samaṇa’’nti nāgabalaṃ āṇāpesi. Thero sabbaṃ taṃ bhiṃsanakaṃ attano iddhibalena paṭibāhitvā nāgarājānaṃ āha – «សម័យនោះឯង ក្នុងដែនកស្មីរគន្ធារៈ ក្នុងពេលដែលស្រូវទុំ ស្តេចនាគឈ្មោះអរវាឡ បានបង្អុរភ្លៀងធ្លាក់ជាព្រឹល ធ្វើឲ្យខូចខាតផលដំណាំ ហើយហូរនាំទៅកាន់មហាសមុទ្រ។ ចំណែកព្រះមជ្ឈន្តិកត្ថេរ បានហោះឡើងទៅលើអាកាសពីក្រុងបាដលីបុត្ត ហើយចុះចតលើស្រះអរវាឡ ក្នុងព្រៃហិមពាន្ត រួចដើរចង្ក្រមខ្លះ ឈរខ្លះ អង្គុយខ្លះ សម្រាន្តខ្លះ នៅលើផ្ទៃស្រះអរវាឡនោះ។ ពួកមាណពនាគឃើញព្រះត្ថេរនោះហើយ ក៏ទៅក្រាបទូលស្តេចនាគអរវាឡថា "បពិត្រមហារាជ មានសមណៈក្បាលកោរម្នាក់ ស្លៀកដណ្តប់ស្បង់ចីវរដាច់ដាចប្រឡាក់ទឹកអម្ពរ មកធ្វើឲ្យទឹករបស់យើងល្អក់កករហើយ"។ ក្នុងខណៈនោះ ស្តេចនាគត្រូវកំហឹងគ្របសង្កត់ ក៏ចេញមកឃើញព្រះត្ថេរ មិនអាចអត់ទ្រាំនឹងការប្រមាថបាន ទើបនិម្មិតនូវហេតុគួរឲ្យខ្លាចជាច្រើនលើអាកាស។ ខ្យល់ព្យុះយ៉ាងខ្លាំងបានបក់បោកមកពីទិសផ្សេងៗ ដើមឈើទាំងឡាយក៏បាក់រលំ កំពូលភ្នំទាំងឡាយក៏ធ្លាក់ចុះមក ផ្គរលាន់គ្រហឹម ផ្លេកបន្ទោរជះពន្លឺ ផែនដីកក្រើក ផ្ទៃមេឃហាក់ដូចជាធ្លាយ បង្អុរទឹកភ្លៀងចុះមកយ៉ាងខ្លាំង។ ពួកកុមារនាគមានរូបរាងគួរឲ្យខ្លាច ក៏មកជួបជុំគ្នា។ ខ្លួនស្តេចនាគផ្ទាល់ក៏បង្ហុយផ្សែង ឆេះជាអណ្តាតភ្លើង និងបង្អុរនូវគ្រាប់អាវុធផ្សេងៗចុះមក។ ស្តេចនាគបានគំរាមកំហែងព្រះត្ថេរដោយពាក្យទ្រគោះបោះបោកថា "អាមនុស្សក្បាលកោរ ស្លៀកដណ្តប់ស្បង់ចីវរដាច់ដាចនេះជាអ្នកណា?" រួចបញ្ជាដល់ពលនាគថា "អ្នកទាំងឡាយចូរមក ចាប់ សម្លាប់ និងបណ្តេញសមណៈនេះចេញទៅ"។ ព្រះត្ថេរបានទប់ទល់នូវហេតុគួរឲ្យខ្លាចទាំងអស់នោះ ដោយឫទ្ធានុភាពរបស់ខ្លួន រួចមានថេរដីកានឹងស្តេចនាគថា៖» ‘‘Sadevakopi ce loko, āgantvā tāsayeyya maṃ; Na me paṭibalo assa, janetuṃ bhayabheravaṃ. «ទោះបីជាសត្វលោក ព្រមទាំងទេវតាទាំងអស់ មកជួបជុំគ្នាធ្វើឲ្យអាត្មាតក់ស្លុត ក៏មិនអាចញ៉ាំងភ័យខ្លាច ឬសេចក្តីតក់ស្លុតបន្តិចបន្តួចឲ្យកើតឡើងដល់អាត្មាបានឡើយ។» ‘‘Sacepi tvaṃ mahiṃ sabbaṃ, sasamuddaṃ sapabbataṃ; Ukkhipitvā mahānāga, khipeyyāsi mamūpari. «ម្នាលនាគរាជដ៏មានឫទ្ធិ ទោះបីជាអ្នកលើកផែនដីទាំងមូល ព្រមទាំងមហាសមុទ្រ និងភ្នំក្រឡាប់ចាក់ មកគ្រវែងចោលលើអាត្មាក៏ដោយ។» ‘‘Neva me sakkuṇeyyāsi, janetuṃ bhayabheravaṃ; Aññadatthu tavevassa, vighāto uragādhipā’’ti. «ក៏មិនអាចធ្វើឲ្យអាត្មាកើតភ័យខ្លាច ឬសេចក្តីតក់ស្លុតបានឡើយ បពិត្រស្តេចនាគ មានតែអ្នកខ្លួនឯងទេ ដែលត្រូវទទួលសេចក្តីលំបាក និងវិនាសទៅវិញ។» Evaṃ vutte nāgarājā vihatānubhāvo nipphalavāyāmo dukkhī dummano ahosi. Taṃ thero taṅkhaṇānurūpāya dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā tīsu saraṇesu pañcasu ca sīlesu patiṭṭhāpesi saddhiṃ caturāsītiyā nāgasahassehi. Aññepi bahū himavantavāsino yakkhā ca gandhabbā ca kumbhaṇḍā ca therassa dhammakathaṃ sutvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhahiṃsu. Pañcakopi yakkho saddhiṃ bhariyāya yakkhiniyā pañcahi ca puttasatehi paṭhame phale patiṭṭhito. Athāyasmā majjhantikatthero sabbepi nāgayakkharakkhase āmantetvā evamāha – «កាលបើព្រះត្ថេរពោលយ៉ាងនេះហើយ ស្តេចនាគក៏សាបសូន្យឫទ្ធានុភាព មានការព្យាយាមឥតផល មានសេចក្តីទុក្ខ និងតូចចិត្តជាខ្លាំង។ ព្រះត្ថេរបានសម្តែងធម៌ត្រូវតាមខណៈនោះ ញ៉ាំងស្តេចនាគនោះឲ្យយល់ច្បាស់ ឲ្យកាន់យក ឲ្យអាចហាន ឲ្យរីករាយ រួចហើយក៏ឲ្យប្រតិស្ឋាននៅក្នុងសរណគមន៍ទាំង ៣ និងសីល ៥ ព្រមទាំងពួកនាគ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់។ សូម្បីតែពួកយក្ស គន្ធព្វ និងកុម្ភ័ណ្ឌ ជាច្រើនទៀតដែលរស់នៅក្នុងព្រៃហិមពាន្ត កាលបានស្តាប់ធម្មកថារបស់ព្រះត្ថេរហើយ ក៏បានប្រតិស្ឋាននៅក្នុងសរណគមន៍ និងសីលទាំងឡាយដែរ។ សូម្បីតែបញ្ចកយក្ស ព្រមទាំងនាងយក្ខិនីជាភរិយា និងកូនប្រាំរយ ក៏បានប្រតិស្ឋាននៅក្នុងបឋមផល (សោតាបត្តិផល)។ លំដាប់នោះ ព្រះមជ្ឈន្តិកត្ថេរដ៏មានអាយុ បានហៅពួកនាគ យក្ស និងរក្សសៈទាំងអស់មក ហើយពោលយ៉ាងនេះថា៖» ‘‘Mā dāni kodhaṃ janayittha, ito uddhaṃ yathā pure; Sassaghātañca mā kattha, sukhakāmā hi pāṇino; Karotha mettaṃ sattesu, vasantu manujā sukha’’nti. «ចាប់ពីពេលនេះទៅ អ្នកទាំងឡាយកុំខឹងក្រោធឡើយ ហើយកុំបំផ្លាញស្រូវដំណាំដូចកាលពីមុនទៀត ព្រោះថាសត្វទាំងឡាយតែងប្រាថ្នាសេចក្តីសុខ ចូរអ្នកទាំងឡាយចម្រើនមេត្តាចិត្តចំពោះសត្វលោកចុះ សូមឲ្យមនុស្សទាំងឡាយបានរស់នៅជាសុខចុះ។» Te sabbepi ‘‘sādhu bhante’’ti therassa paṭissuṇitvā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjiṃsu. Taṃdivasameva ca nāgarājassa pūjāsamayo hoti. Atha nāgarājā attano ratanamayaṃ pallaṅkaṃ āharāpetvā therassa paññapesi. Nisīdi thero pallaṅke. Nāgarājāpi theraṃ bījayamāno samīpe aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe kasmīragandhāraraṭṭhavāsino āgantvā theraṃ disvā ‘‘amhākaṃ nāgarājatopi thero mahiddhikataro’’ti therameva vanditvā nisinnā. Thero tesaṃ āsīvisopamasuttaṃ kathesi[Pg.50]. Suttapariyosāne asītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi, kulasatasahassaṃ pabbaji. Tato pabhuti ca kasmīragandhārā yāvajjatanā kāsāvapajjotā isivātapaṭivātā eva. «ពួកនាគ យក្ស និងរក្សសៈទាំងអស់នោះ បានទទួលពាក្យរបស់ព្រះត្ថេរថា "បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ល្អហើយ" រួចក៏ប្រតិបត្តិតាមការប្រដៅនោះ។ ក្នុងថ្ងៃនោះឯង ជាថ្ងៃធ្វើពិធីបូជាចំពោះស្តេចនាគ។ លំដាប់នោះ ស្តេចនាគបានបញ្ជាឲ្យគេយកបល្ល័ង្កធ្វើដោយរតនៈរបស់ខ្លួនមក រៀបចំថ្វាយព្រះត្ថេរ។ ព្រះត្ថេរក៏គង់លើបល្ល័ង្កនោះ។ ស្តេចនាគក៏ឈរក្បែរនោះ បក់ផ្លិតថ្វាយព្រះត្ថេរ។ ក្នុងខណៈនោះ ពួកអ្នកដែនកស្មីរគន្ធារៈបានមកដល់ ឃើញព្រះត្ថេរហើយ គិតថា "ព្រះត្ថេរនេះមានឫទ្ធានុភាពខ្លាំងពូកែជាងស្តេចនាគរបស់យើងទៅទៀត" ក៏នាំគ្នាថ្វាយបង្គំព្រះត្ថេរ រួចអង្គុយចុះ។ ព្រះត្ថេរបានសម្តែងអាសីវិសូបមសូត្រដល់ពួកគេ។ ក្នុងពេលចប់សូត្រ ការត្រាស់ដឹងធម៌បានកើតឡើងដល់សត្វ ៨ ម៉ឺននាក់ និងមានត្រកូល ១ សែននាក់បានចេញសាងផុស។ តាំងពីពេលនោះមក ដែនកស្មីរគន្ធារៈក៏មានពន្លឺស្បង់ចីវរលឿងច្រាលឆ្អៅ និងមានខ្យល់បក់ផាត់ទៅមកដោយសារការធ្វើដំណើររបស់ពួកឥសី (ព្រះសង្ឃ) រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។» Gantvā kasmīragandhāraṃ, isi majjhantiko tadā; Duṭṭhaṃ nāgaṃ pasādetvā, mocesi bandhanā bahūti. «ក្នុងកាលនោះ ព្រះមជ្ឈន្តិកឥសី បានទៅកាន់ដែនកស្មីរគន្ធារៈ ញ៉ាំងនាគដ៏កាចសាហាវឲ្យជ្រះថ្លា ហើយបានដោះលែងសត្វទាំងឡាយជាច្រើនឲ្យរួចចាកចំណង (នៃសង្សារវដ្ត)។» Mahādevattheropi mahiṃsakamaṇḍalaṃ gantvā devadūtasuttaṃ kathesi. Suttapariyosāne cattālīsa pāṇasahassāni dhammacakkhuṃ paṭilabhiṃsu, cattālīsaṃyeva pāṇasahassāni pabbajiṃsu. «ចំណែកព្រះមហាទេវត្ថេរ ក៏បានទៅកាន់មហិំសកមណ្ឌល ហើយសម្តែងទេវទូតសូត្រ។ ក្នុងពេលចប់សូត្រ សត្វ ៤ ម៉ឺននាក់បានសម្រេចធម្មចក្ខុ (សោតាបត្តិមគ្គ) និងសត្វ ៤ ម៉ឺននាក់នោះឯងបានចេញសាងផុស។» Gantvāna raṭṭhaṃ mahiṃsaṃ, mahādevo mahiddhiko; Codetvā devadūtehi, mocesi bandhanā bahūti. «ព្រះមហាទេវត្ថេរដ៏មានឫទ្ធិធំ បានទៅកាន់ដែនមហិំសៈ ដាស់តឿនសត្វទាំងឡាយដោយទេវទូតសូត្រ ហើយបានដោះលែងសត្វទាំងឡាយជាច្រើនឲ្យរួចចាកចំណង។» Rakkhitatthero pana vanavāsiṃ gantvā ākāse ṭhatvā anamataggapariyāyakathāya vanavāsike pasādesi. Kathāpariyosāne panassa saṭṭhisahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Sattatisahassamattā pabbajiṃsu, pañcavihārasatāni patiṭṭhahiṃsu. Evaṃ so tattha sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. «ចំណែកព្រះរក្ខិតត្ថេរ បានទៅកាន់វនវាសីប្រទេស ឈរលើអាកាស ហើយញ៉ាំងពួកអ្នកវនវាសីឲ្យជ្រះថ្លាដោយអនមតគ្គបរិយាយកថា។ ក្នុងពេលចប់ធម្មទេសនារបស់លោក ការត្រាស់ដឹងធម៌បានកើតឡើងដល់សត្វ ៦ ម៉ឺននាក់។ មនុស្សប្រមាណ ៧ ម៉ឺននាក់បានចេញសាងផុស វត្ត ៥ រយត្រូវបានកសាងឡើង។ ព្រះត្ថេរនោះបានប្រតិស្ឋានព្រះសាសនាក្នុងទីនោះ យ៉ាងនេះឯង។» Gantvāna rakkhitatthero, vanavāsiṃ mahiddhiko; Antalikkhe ṭhito tattha, desesi anamataggiyanti. «ព្រះរក្ខិតត្ថេរដ៏មានឫទ្ធិធំ បានទៅកាន់ដែនវនវាសី ឋិតនៅលើអាកាស ហើយបានសម្តែងនូវអនមតគ្គសូត្រក្នុងដែននោះ។» Yonakadhammarakkhitattheropi aparantakaṃ gantvā aggikkhandhopamasuttantakathāya aparantake pasādetvā sattati pāṇasahassāni dhammāmataṃ pāyesi. Khattiyakulato eva purisasahassāni pabbajiṃsu, samadhikāni ca cha itthisahassāni. Evaṃ so tattha sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. «ចំណែកព្រះយោនកធម្មរក្ខិតត្ថេរ ក៏បានទៅកាន់អបរន្តកប្រទេស ញ៉ាំងពួកអ្នកអបរន្តកៈឲ្យជ្រះថ្លាដោយអគ្គិក្ខន្ធោបមសូត្រ ហើយបានញ៉ាំងសត្វ ៧ ម៉ឺននាក់ឲ្យផឹកនូវទឹកអម្រឹតគឺធម៌។ ពួកបុរស ១ ពាន់នាក់មកពីក្សត្រិយត្រកូលបានចេញសាងផុស និងស្ត្រីជាង ៦ ពាន់នាក់ក៏បានសាងផុសដែរ។ ព្រះត្ថេរនោះបានប្រតិស្ឋានព្រះសាសនាក្នុងទីនោះ យ៉ាងនេះឯង។» Aparantaṃ vigāhitvā, yonako dhammarakkhito; Aggikkhandhopamenettha, pasādesi jane bahūti. «ព្រះយោនកធម្មរក្ខិតត្ថេរ បានចូលទៅកាន់ដែនអបរន្តៈ ហើយបានញ៉ាំងជនទាំងឡាយជាច្រើនក្នុងដែននេះឲ្យជ្រះថ្លា ដោយអគ្គិក្ខន្ធោបមសូត្រ។» Mahādhammarakkhitatthero pana mahāraṭṭhaṃ gantvā mahānāradakassapajātakakathāya mahāraṭṭhake pasādetvā caturāsīti pāṇasahassāni maggaphalesu patiṭṭhāpesi. Terasasahassāni pabbajiṃsu. Evaṃ so tattha sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. «ចំណែកព្រះមហាធម្មរក្ខិតត្ថេរ បានទៅកាន់មហារដ្ឋ ញ៉ាំងពួកអ្នកមហារដ្ឋឲ្យជ្រះថ្លាដោយមហានារទកស្សបជាតក ហើយបានញ៉ាំងសត្វ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់នាក់ឲ្យប្រតិស្ឋានក្នុងមគ្គនិងផល។ មនុស្ស ១ ម៉ឺន ៣ ពាន់នាក់បានចេញសាងផុស។ ព្រះត្ថេរនោះបានប្រតិស្ឋានព្រះសាសនាក្នុងទីនោះ យ៉ាងនេះឯង។» Mahāraṭṭhaṃ isi gantvā, so mahādhammarakkhito; Jātakaṃ kathayitvāna, pasādesi mahājananti. «ព្រះមហាធម្មរក្ខិតឥសីនោះ បានទៅកាន់ដែនមហារដ្ឋ សម្តែងនូវមហានារទកស្សបជាតក ហើយបានញ៉ាំងមហាជនឲ្យជ្រះថ្លា។» Mahārakkhitattheropi [Pg.51] yonakaraṭṭhaṃ gantvā kāḷakārāmasuttantakathāya yonakalokaṃ pasādetvā sattatisahassādhikassa pāṇasatasahassassa maggaphalālaṅkāraṃ adāsi. Santike cassa dasasahassāni pabbajiṃsu. Evaṃ sopi tattha sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. «ចំណែកព្រះមហារក្ខិតត្ថេរ ក៏បានទៅកាន់យោនករដ្ឋ ញ៉ាំងពួកយោនកជនឲ្យជ្រះថ្លាដោយកាឡការាមសូត្រ ហើយបានប្រទាននូវគ្រឿងអលង្ការគឺមគ្គនិងផល ដល់សត្វ ១ សែន ៧ ម៉ឺននាក់។ មនុស្ស ១ ម៉ឺននាក់បានចេញសាងផុសក្នុងសំណាក់របស់លោក។ ព្រះត្ថេរនោះក៏បានប្រតិស្ឋានព្រះសាសនាក្នុងទីនោះ យ៉ាងនេះឯង។» Yonaraṭṭhaṃ tadā gantvā, so mahārakkhito isi; Kāḷakārāmasuttena te pasādesi yonaketi. «ក្នុងកាលនោះ ព្រះមហារក្ខិតឥសីនោះ បានទៅកាន់ដែនយោនកៈ ហើយបានញ៉ាំងពួកយោនកជនទាំងឡាយនោះឲ្យជ្រះថ្លា ដោយកាឡការាមសូត្រ។» Majjhimatthero pana kassapagottattherena aḷakadevattherena dundubhissarattherena mahādevattherena ca saddhiṃ himavantadesabhāgaṃ gantvā dhammacakkappavattanasuttantakathāya taṃ desaṃ pasādetvā asītipāṇakoṭiyo maggaphalaratanāni paṭilābhesi. Pañcapi ca therā pañca raṭṭhāni pasādesuṃ. Ekamekassa santike satasahassamattā pabbajiṃsu. Evaṃ te tattha sāsanaṃ patiṭṭhāpesuṃ. «ចំណែកព្រះមជ្ឈិមត្ថេរ ព្រមដោយព្រះកស្សបគោត្តត្ថេរ ព្រះអឡកទេវត្ថេរ ព្រះទុន្ទុភិស្សរត្ថេរ និងព្រះមហាទេវត្ថេរ បានទៅកាន់ដែនដីហិមពាន្ត ញ៉ាំងដែនដីនោះឲ្យជ្រះថ្លាដោយធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ ហើយបានញ៉ាំងសត្វ ៨០ កោដិឲ្យសម្រេចនូវរតនៈគឺមគ្គនិងផល។ ព្រះត្ថេរទាំង ៥ អង្គ បានញ៉ាំងដែនទាំង ៥ ឲ្យជ្រះថ្លា។ ក្នុងសំណាក់របស់ព្រះត្ថេរមួយៗ មានមនុស្សប្រមាណ ១ សែននាក់បានចេញសាងផុស។ ព្រះត្ថេរទាំងឡាយបានប្រតិស្ឋានព្រះសាសនាក្នុងទីនោះ យ៉ាងនេះឯង។» Gantvāna majjhimatthero, himavantaṃ pasādayi; Yakkhasenaṃ pakāsento, dhammacakkapavattananti. «ព្រះមជ្ឈិមត្ថេរ បានទៅកាន់ព្រៃហិមពាន្ត ហើយបានញ៉ាំងពួកពលយក្សឲ្យជ្រះថ្លា កាលដែលលោកសម្តែងប្រកាសនូវធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ។» Soṇattheropi saddhiṃ uttarattherena suvaṇṇabhūmiṃ agamāsi. Tena ca samayena tattha ekā rakkhasī samuddato nikkhamitvā rājakule jāte jāte dārake khādati. Taṃdivasameva ca rājakule eko dārako jāto hoti. Manussā theraṃ disvā ‘‘rakkhasānaṃ sahāyako eso’’ti maññamānā āvudhāni gahetvā theraṃ paharitukāmā āgacchanti. Thero ‘‘kiṃ tumhe āvudhahatthā āgacchathā’’ti āha. Te āhaṃsu – ‘‘rājakule jāte jāte dārake rakkhasā khādanti, tesaṃ tumhe sahāyakā’’ti. Thero ‘‘na mayaṃ rakkhasānaṃ sahāyakā, samaṇā nāma mayaṃ viratā pāṇātipātā…pe… viratā majjapānā ekabhattikā sīlavanto kalyāṇadhammā’’ti āha. Tasmiṃyeva ca khaṇe sā rakkhasī saparivārā samuddato nikkhami ‘‘rājakule dārako jāto taṃ khādissāmī’’ti. Manussā taṃ disvā ‘‘esā, bhante, rakkhasī āgacchatī’’ti bhītā viraviṃsu. Thero rakkhasehi diguṇe attabhāve nimminitvā tehi attabhāvehi taṃ rakkhasiṃ saparisaṃ majjhe katvā ubhosu passesu parikkhipi[Pg.52]. Tassā saparisāya etadahosi – ‘‘addhā imehi idaṃ ṭhānaṃ laddhaṃ bhavissati. Mayaṃ pana imesaṃ bhakkhā bhavissāmā’’ti. Sabbe rakkhasā bhītā vegasā palāyiṃsu. Theropi te yāva adassanaṃ tāva palāpetvā dīpassa samantato rakkhaṃ ṭhapesi. Tasmiñca samaye sannipatitaṃ mahājanakāyaṃ brahmajālasuttantakathāya pasādetvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Saṭṭhisahassānaṃ panettha dhammābhisamayo ahosi. Kuladārakānaṃ aḍḍhuḍḍhāni sahassāni pabbajiṃsu, kuladhītānaṃ diyaḍḍhasahassaṃ. Evaṃ so tattha sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Tato pabhuti rājakule jātadārakānaṃ soṇuttaranāmameva karonti. ព្រះសោណត្ថេរ ព្រមដោយព្រះឧត្តរត្ថេរ បាននិមន្តទៅកាន់សុវណ្ណភូមិប្រទេស។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង នាងយក្ខិនីម្នាក់ ឡើងមកពីមហាសមុទ្រ តែងតែខាំស៊ីពួកកុមារដែលប្រសូតហើយៗ ក្នុងរាជត្រកូល ក្នុងទីនោះ។ ក៏ក្នុងថ្ងៃនោះឯង ព្រះរាជកុមារមួយព្រះអង្គ ប្រសូតក្នុងរាជត្រកូល។ ពួកមនុស្សឃើញព្រះថេរៈហើយ សំគាល់ថា «បុគ្គលនេះជាគ្នីគ្នារបស់ពួកយក្ស» ក៏កាន់យកគ្រឿងសស្ត្រាវុធ ដើរមកក្នុងទីនោះ ដោយបំណងនឹងវាយធ្វើបាបព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈសួរថា «ហេតុអ្វីបានជាអ្នករាល់គ្នា កាន់គ្រឿងសស្ត្រាវុធក្នុងដៃ ដើរមកដូច្នេះ?»។ ពួកមនុស្សទាំងនោះ ក្រាបទូលថា «ពួកយក្សតែងតែខាំស៊ីពួកកុមារដែលប្រសូតហើយៗ ក្នុងរាជត្រកូល លោកទាំងឡាយជាគ្នីគ្នារបស់ពួកយក្សទាំងនោះ»។ ព្រះថេរៈពោលថា «យើងមិនមែនជាគ្នីគ្នារបស់ពួកយក្សទេ យើងឈ្មោះថាជាសមណៈ វៀរចាកការសម្លាប់សត្វ... វៀរចាកការផឹកទឹកស្រវឹង ឆាន់ភត្តតែមួយពេល មានសីល មានធម៌ដ៏ល្អ»។ ក្នុងខណៈនោះឯង នាងយក្ខិនីនោះ ព្រមទាំងបរិវារ បានឡើងមកពីមហាសមុទ្រ ដោយគិតថា «ព្រះរាជកុមារប្រសូតក្នុងរាជត្រកូលហើយ យើងនឹងស៊ីកុមារនោះ»។ ពួកមនុស្សឃើញនាងយក្ខិនីនោះហើយ ក៏ភ័យខ្លាច ស្រែកទ្រហោយំថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ នាងយក្ខិនីនោះមកហើយ»។ ព្រះថេរៈបាននិម្មិតរូបកាយឱ្យច្រើនជាងពួកយក្សពីរដង ហើយព័ទ្ធជុំវិញនាងយក្ខិនីព្រមទាំងបរិវារនោះ ទុកនៅចំកណ្តាល ដោយរូបកាយដែលនិម្មិតទាំងនោះ ទាំងសងខាង។ នាងយក្ខិនីព្រមទាំងបរិវារនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ទីកន្លែងនេះ ប្រាកដជាពួកទាំងនេះបានហើយ ចំណែកពួកយើង មុខជានឹងក្លាយជាចំណីរបស់ពួកទាំងនេះមិនខាន»។ ពួកយក្សទាំងអស់ ភ័យខ្លាច ក៏រត់គេចខ្លួនទៅដោយលឿន។ ព្រះថេរៈក៏បានធ្វើឱ្យពួកយក្សទាំងនោះរត់ទៅ រហូតទាល់តែមើលមិនឃើញ ហើយបានដាក់ការការពារជុំវិញកោះនោះ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះថេរៈបានញ៉ាំងមហាជនដែលប្រជុំគ្នាមក ឱ្យជ្រះថ្លាដោយព្រះធម៌ទេសនា គឺព្រហ្មជាលសូត្រ ហើយឱ្យតាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ និងសីលទាំងឡាយ។ ក្នុងមហាសន្និបាតនោះ ការត្រាស់ដឹងធម៌បានមានដល់សត្វទាំងឡាយ ៦ ម៉ឺននាក់។ កុលបុត្រ ៣ ពាន់ ៥ រយនាក់ បានបួស កុលធីតា ១ ពាន់ ៥ រយនាក់ ក៏បានបួសដែរ។ ព្រះថេរៈបានញ៉ាំងព្រះសាសនាឱ្យតាំងនៅមាំមួនក្នុងទីនោះ ដោយប្រការយ៉ាងនេះ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ពួកមនុស្សតែងតែដាក់ឈ្មោះកុមារដែលកើតក្នុងរាជត្រកូលថា «សោណុត្តរៈ» តែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ Suvaṇṇabhūmiṃ gantvāna, soṇuttarā mahiddhikā; Pisāce niddhametvāna, brahmajālaṃ adesisunti. ព្រះសោណត្ថេរ និងព្រះឧត្តរត្ថេរ មានមហិទ្ធិឫទ្ធិ និមន្តទៅកាន់សុវណ្ណភូមិ បណ្តេញពួកបិសាចចេញហើយ បានសម្តែងព្រហ្មជាលសូត្រ។ Mahindatthero pana ‘‘tambapaṇṇidīpaṃ gantvā sāsanaṃ patiṭṭhāpehī’’ti upajjhāyena ca bhikkhusaṅghena ca ajjhiṭṭho cintesi – ‘‘kālo nu kho me tambapaṇṇidīpaṃ gantuṃ no’’ti. Athassa vīmaṃsato ‘‘na tāva kālo’’ti ahosi. Kiṃ panassa disvā etadahosi? Muṭasivarañño mahallakabhāvaṃ. Tato cintesi – ‘‘ayaṃ rājā mahallako, na sakkā imaṃ gaṇhitvā sāsanaṃ paggahetuṃ. Idāni panassa putto devānaṃpiyatisso rajjaṃ kāressati. Taṃ gaṇhitvā sakkā bhavissati sāsanaṃ paggahetuṃ. Handa yāva so samayo āgacchati, tāva ñātake olokema. Puna dāni mayaṃ imaṃ janapadaṃ āgaccheyyāma vā na vā’’ti. So evaṃ cintetvā upajjhāyañca bhikkhusaṅghañca vanditvā asokārāmato nikkhamma tehi iṭṭiyādīhi catūhi therehi saṅghamittāya puttena sumanasāmaṇerena bhaṇḍukena ca upāsakena saddhiṃ rājagahanagaraparivattakena dakkhiṇāgirijanapade cārikaṃ caramāno ñātake olokento cha māse atikkāmesi. Athānupubbena mātu nivesanaṭṭhānaṃ vedisanagaraṃ nāma sampatto. Asoko kira kumārakāle janapadaṃ labhitvā ujjeniṃ gacchanto vedisanagaraṃ patvā vedisaseṭṭhissa dhītaraṃ aggahesi. Sā taṃdivasameva gabbhaṃ gaṇhitvā ujjeniyaṃ mahindakumāraṃ vijāyi. Kumārassa [Pg.53] cuddasavassakāle rājā abhisekaṃ pāpuṇi. Sā tassa mātā tena samayena ñātighare vasati. Tena vuttaṃ – ‘‘athānupubbena mātu nivesanaṭṭhānaṃ veṭisanagaraṃ nāma sampatto’’ti. ចំណែកព្រះមហិន្ទត្ថេរ កាលដែលព្រះឧបជ្ឈាយ៍ និងភិក្ខុសង្ឃបានដាស់តឿនថា «ចូរទៅកាន់កោះតម្ពបណ្ណិ ហើយញ៉ាំងព្រះសាសនាឱ្យតាំងនៅចុះ» ក៏ត្រិះរិះថា «តើជាកាលគួរដែលអាត្មាអញនឹងទៅកាន់កោះតម្ពបណ្ណិ ឬនៅឡើយ?»។ លំដាប់នោះ កាលដែលលោកពិចារណាទៅ ក៏យល់ឃើញថា «មិនទាន់ជាកាលគួរឡើយ»។ ចុះលោកឃើញហេតុអ្វី ទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះ? គឺឃើញភាពចាស់ជរារបស់ព្រះបាទមុដសីវៈ។ ពីនោះមក លោកក៏ត្រិះរិះថា «ព្រះរាជានេះចាស់ជរាណាស់ហើយ មិនអាចនឹងយកព្រះអង្គជាបង្អែក ដើម្បីលើកតម្កើងព្រះសាសនាបានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ឥឡូវនេះ ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ ព្រះនាម ទេវានម្បិយតិស្សៈ នឹងសោយរាជ្យសម្បត្តិ។ បើបានយកព្រះអង្គជាបង្អែក ទើបអាចលើកតម្កើងព្រះសាសនាបាន។ បើដូច្នោះ ក្នុងកាលដែលរង់ចាំសម័យនោះមកដល់ អាត្មាអញគួរទៅសួរសុខទុក្ខពួកញាតិសិន។ មួយវិញទៀត ពួកយើងនឹងត្រឡប់មកកាន់ជនបទនេះវិញ ឬមិនត្រឡប់មកវិញឡើយ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ»។ លោកត្រិះរិះយ៉ាងនេះហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះឧបជ្ឈាយ៍ និងភិក្ខុសង្ឃ រួចនិមន្តចេញពីអសោការាម ព្រមដោយព្រះថេរៈ ៤ អង្គ មានព្រះឥដ្ដិយត្ថេរជាដើម និងសុមនសាមណេរ ជាបុត្ររបស់នាងសង្ឃមិត្តា និងភណ្ឌុកឧបាសក និមន្តទៅកាន់ចារិកក្នុងទក្ខិណគិរិជនបទ តាមផ្លូវព័ទ្ធជុំវិញក្រុងរាជគ្រឹះ កាលដែលសួរសុខទុក្ខពួកញាតិ ក៏បានកន្លងទៅអស់ ៦ ខែ។ លំដាប់នោះ លោកក៏បានទៅដល់នគរមួយឈ្មោះ វេទិសនគរ ដែលជាទីលំនៅរបស់មាតា តាមលំដាប់។ ឮថា ព្រះបាទអសោក កាលនៅជាព្រះកុមារ បានទទួលសោយរាជ្យក្នុងជនបទ កាលដែលយាងទៅកាន់ក្រុងឧជ្ជេនី បានទៅដល់វេទិសនគរ ហើយបាននាងកូនស្រីរបស់វេទិសសេដ្ឋីជាព្រះមហេសី។ នាងបានទ្រង់គភ៌ក្នុងថ្ងៃនោះឯង ហើយបានប្រសូតព្រះមហិន្ទកុមារ ក្នុងក្រុងឧជ្ជេនី។ កាលព្រះកុមារមានព្រះជន្ម ១៤ ឆ្នាំ ព្រះរាជាបានទទួលអភិសេក។ ព្រះមាតារបស់ព្រះថេរៈនោះ ក្នុងសម័យនោះ រស់នៅក្នុងផ្ទះរបស់ពួកញាតិ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «លំដាប់នោះ លោកក៏បានទៅដល់នគរមួយឈ្មោះ វេទិសនគរ ដែលជាទីលំនៅរបស់មាតា តាមលំដាប់»។ Sampattañca pana theraṃ disvā theramātā devī pādesu sirasā vanditvā bhikkhaṃ datvā theraṃ attanā kataṃ vedisagirimahāvihāraṃ nāma āropesi. Thero tasmiṃ vihāre nisinno cintesi – ‘‘amhākaṃ idha kattabbakiccaṃ niṭṭhitaṃ, samayo nu kho idāni laṅkādīpaṃ gantu’’nti. Tato cintesi – ‘‘anubhavatu tāva me pitarā pesitaṃ abhisekaṃ devānaṃpiyatisso, ratanattayaguṇañca suṇātu, chaṇatthañca nagarato nikkhamitvā missakapabbataṃ abhiruhatu, tadā taṃ tattha dakkhissāmā’’ti. Athāparaṃ ekamāsaṃ tattheva vāsaṃ kappesi. Māsātikkamena ca jeṭṭhamūlamāsapuṇṇamāyaṃ uposathadivase sannipatitā sabbepi – ‘‘kālo nu kho amhākaṃ tambapaṇṇidīpaṃ gamanāya, udāhu no’’ti mantayiṃsu. Tenāhu porāṇā – ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលបានឃើញព្រះថេរៈនិមន្តមកដល់ហើយ ព្រះមាតារបស់ព្រះថេរៈ គឺព្រះនាងទេវី ក៏ថ្វាយបង្គំដោយត្បូងទាបជើងទាំងឡាយ ប្រគេនចង្ហាន់ រួចបាននាំព្រះថេរៈឡើងទៅកាន់មហាវិហារ ឈ្មោះ វេទិសគិរិមហាវិហារ ដែលព្រះនាងបានកសាងឡើងដោយខ្លួនឯង។ ព្រះថេរៈគង់នៅក្នុងវិហារនោះ ហើយត្រិះរិះថា «កិច្ចដែលត្រូវធ្វើរបស់ពួកយើងក្នុងទីនេះ សម្រេចហើយ តើឥឡូវនេះ ជាកាលគួរនឹងទៅកាន់កោះលង្កា ឬនៅឡើយ?»។ ពីនោះមក លោកក៏ត្រិះរិះថា «ចូរឱ្យព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សៈ ទទួលសោយអភិសេកដែលព្រះវរបិតារបស់អាត្មាអញបានបញ្ជូនទៅនោះសិនចុះ ចូរឱ្យទ្រង់បានឮនូវគុណនៃព្រះរតនត្រ័យសិនចុះ ហើយចូរឱ្យទ្រង់យាងចេញពីនគរឡើងទៅកាន់ភ្នំមិស្សកៈ ដើម្បីប្រារព្ធពិធីបុណ្យសិនចុះ ក្នុងកាលនោះ ពួកយើងនឹងជួបព្រះអង្គក្នុងទីនោះ»។ លំដាប់នោះ លោកក៏បានគង់នៅក្នុងវិហារនោះអស់រយៈពេល ១ ខែទៀត។ លុះកន្លងទៅ ១ ខែ ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ នាថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែជេស្ឋ ព្រះថេរៈទាំងអស់ដែលបានប្រជុំគ្នា ក៏បានប្រឹក្សាគ្នាថា «តើជាកាលគួរដែលពួកយើងនឹងទៅកាន់កោះតម្ពបណ្ណិ ឬមិនទាន់គួរឡើយ?»។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកបុរាណាចារ្យទើបពោលថា៖ ‘‘Mahindo nāma nāmena, saṅghatthero tadā ahu; Iṭṭiyo uttiyo thero, bhaddasālo ca sambalo. «ក្នុងកាលនោះ ព្រះសង្ឃត្ថេរ មានព្រះនាមថា មហិន្ទៈ ព្រមទាំងព្រះឥដ្ដិយត្ថេរ ព្រះឧត្តិយត្ថេរ ព្រះភទ្ទសាលត្ថេរ និងព្រះសម្ពលត្ថេរ ‘‘Sāmaṇero ca sumano, chaḷabhiñño mahiddhiko; Bhaṇḍuko sattamo tesaṃ, diṭṭhasacco upāsako; Iti hete mahānāgā, mantayiṃsu rahogatā’’ti. និងសុមនសាមណេរ អ្នកមានអភិញ្ញា ៦ មានមហិទ្ធិឫទ្ធិ និងភណ្ឌុកឧបាសក ជាអ្នកបានឃើញសច្ចធម៌ហើយ ជាគម្រប់ ៧ របស់ព្រះថេរៈទាំងនោះ។ ព្រះមហានាគ (ព្រះអរហន្ត) ទាំងឡាយទាំងនេះ បានប្រឹក្សាគ្នាក្នុងទីស្ងាត់ ដោយប្រការយ៉ាងនេះ»។ Tadā sakko devānamindo mahindattheraṃ upasaṅkamitvā etadavoca – ‘‘kālaṅkato, bhante, muṭasivarājā; idāni devānaṃpiyatissamahārājā rajjaṃ kāreti. Sammāsambuddhena ca tumhe byākatā – ‘anāgate mahindo nāma bhikkhu tambapaṇṇidīpaṃ pasādessatī’ti. Tasmātiha vo, bhante, kālo dīpavaraṃ gamanāya; ahampi vo sahāyo bhavissāmī’’ti. Kasmā pana sakko evamāha? Bhagavā kirassa bodhimūleyeva buddhacakkhunā lokaṃ voloketvā anāgate imassa dīpassa sampattiṃ disvā etamatthaṃ ārocesi – ‘‘tadā tvampi sahāyo bhaveyyāsī’’ti ca āṇāpesi. Tasmā evamāha. Thero tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā attasattamo veṭisakapabbatā vehāsaṃ uppatitvā anurādhapurassa puratthimadisāya missakapabbate patiṭṭhahi. Yaṃ panetarahi ‘‘cetiyapabbato’’tipi sañjānanti. Tenāhu porāṇā – ក្នុងកាលនោះ ព្រះសក្កទេវរាជ បានចូលទៅរកព្រះមហិន្ទត្ថេរ ហើយបានក្រាបទូលពាក្យនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះបាទមុដសីវៈ សោយទិវង្គតហើយ ឥឡូវនេះ ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សមហារាជ កំពុងសោយរាជ្យសម្បត្តិ។ មួយវិញទៀត ព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់បានព្យាករលោកទាំងឡាយទុកថា «ក្នុងអនាគតកាល ភិក្ខុឈ្មោះមហិន្ទៈ នឹងញ៉ាំងកោះតម្ពបណ្ណិឱ្យជ្រះថ្លា»។ បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រោះហេតុនោះ ឥឡូវនេះ ជាកាលគួរដែលលោកទាំងឡាយនឹងនិមន្តទៅកាន់កោះដ៏ប្រសើរហើយ ទោះបីខ្ញុំព្រះករុណាក៏នឹងជាជំនួយរបស់លោកទាំងឡាយដែរ»។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះសក្កទេវរាជមានបន្ទូលយ៉ាងនេះ? ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលគង់នៅទៀបគល់ពោធិព្រឹក្ស បានទតមើលលោកដោយពុទ្ធចក្ខុ ហើយបានឃើញសេចក្តីសម្រេចនៃកោះនេះក្នុងអនាគតកាល ទើបទ្រង់សម្តែងសេចក្តីនេះ ហើយបានបង្គាប់ថា «ក្នុងកាលនោះ ទោះបីអ្នកក៏ត្រូវជាជំនួយដែរ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះសក្កទេវរាជមានបន្ទូលយ៉ាងនេះ។ ព្រះថេរៈបានទទួលពាក្យរបស់ព្រះសក្កទេវរាជនោះហើយ ក៏មានគ្នីគ្នា ៧ នាក់ ហោះឡើងទៅលើអាកាសពីភ្នំវេទិសកៈ ហើយទៅប្រតិស្ឋាននៅលើភ្នំមិស្សកៈ ខាងទិសខាងកើតនៃក្រុងអនុរាធបុរៈ។ ភ្នំនោះ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ពួកមនុស្សស្គាល់ថា «ចេតិយបព្វត» ខ្លះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកបុរាណាចារ្យទើបពោលថា៖ ‘‘Veṭisagirimhi [Pg.54] rājagahe, vasitvā tiṃsarattiyo; Kālova gamanassāti, gacchāma dīpamuttamaṃ. «ពួកយើងបានគង់នៅក្នុងវេទិសគិរិវិហារ ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ អស់ ៣០ រាត្រីហើយ ឥឡូវនេះ ជាកាលគួរនឹងទៅហើយ ពួកយើងចូរទៅកាន់កោះដ៏ប្រសើរចុះ។ ‘‘Paḷīnā jambudīpā te, haṃsarājāva ambare; Evamuppatitā therā, nipatiṃsu naguttame. ព្រះថេរៈទាំងឡាយនោះ ហោះចេញពីជម្ពូទ្វីប ទៅលើអាកាស ដូចជាស្តេចហង្ស ព្រះថេរៈទាំងឡាយដែលហោះឡើងយ៉ាងនេះ បានចុះចតនៅលើកំពូលភ្នំដ៏ប្រសើរ។ ‘‘Purato puraseṭṭhassa, pabbate meghasannibhe; Patiṃsu sīlakūṭamhi, haṃsāva nagamuddhanī’’ti. ព្រះថេរៈទាំងឡាយ បានចុះចតនៅលើកំពូលភ្នំឈ្មោះសិលាកូដ លើភ្នំដែលមានពណ៌ដូចជាមេឃ (ពពក) នៅខាងមុខនៃនគរដ៏ប្រសើរ ដូចជាពួកហង្សចុះចតនៅលើកំពូលភ្នំដូច្នោះ»។ Evaṃ iṭṭiyādīhi saddhiṃ āgantvā patiṭṭhahanto ca āyasmā mahindatthero sammāsambuddhassa parinibbānato dvinnaṃ vassasatānaṃ upari chattiṃsatime vasse imasmiṃ dīpe patiṭṭhahīti veditabbo. Ajātasattussa hi aṭṭhame vasse sammāsambuddho parinibbāyi. Tasmiṃyeva vasse sīhakumārassa putto tambapaṇṇidīpassa ādirājā vijayakumāro imaṃ dīpamāgantvā manussāvāsaṃ akāsi. Jambudīpe udayabhaddassa cuddasame vasse idha vijayo kālamakāsi. Udayabhaddassa pañcadasame vasse paṇḍuvāsudevo nāma imasmiṃ dīpe rajjaṃ pāpuṇi. Tattha nāgadāsakarañño vīsatime vasse idha paṇḍuvāsudevo kālamakāsi. Tasmiṃyeva ca vasse abhayo nāma rājakumāro imasmiṃ dīpe rajjaṃ pāpuṇi. Tattha susunāgarañño sattarasame vasse idha abhayarañño vīsativassāni paripūriṃsu. Atha abhayassa vīsatime vasse paṇḍukābhayo nāma dāmariko rajjaṃ aggahesi. Tattha kāḷāsokassa soḷasame vasse idha paṇḍukassa sattarasavassāni paripūriṃsu. Tāni heṭṭhā ekena vassena saha aṭṭhārasa honti. Tattha candaguttassa cuddasame vasse idha paṇḍukābhayo kālamakāsi. Muṭasivarājā rajjaṃ pāpuṇi. Tattha asokadhammarājassa sattarasame vasse idha muṭasivarājā kālamakāsi. Devānampiyatisso rajjaṃ pāpuṇi. Parinibbute ca sammāsambuddhe ajātasattu catuvīsati vassāni rajjaṃ kāresi. Udayabhaddo soḷasa, anuruddho ca muṇḍo ca aṭṭha, nāgadāsako catuvīsati, susunāgo aṭṭhārasa, tasseva putto kāḷāsoko aṭṭhavīsati, tato tassa puttakā dasa bhātukarājāno dvevīsati vassāni rajjaṃ kāresuṃ. Tesaṃ pacchato nava nandā dvevīsatimeva, candagutto catuvīsati, bindusāro aṭṭhavīsati[Pg.55]. Tassāvasāne asoko rajjaṃ pāpuṇi. Tassa pure abhisekā cattāri abhisekato aṭṭhārasame vasse imasmiṃ dīpe mahindatthero patiṭṭhito. Evametena rājavaṃsānusārena veditabbametaṃ – ‘‘sammāsambuddhassa parinibbānato dvinnaṃ vassasatānaṃ upari chattiṃsatime vasse imasmiṃ dīpe patiṭṭhahī’’ti. គប្បីជ្រាបថា ព្រះមហិន្ទត្ថេរដ៏មានអាយុ កាលដែលនិមន្តមកប្រតិស្ឋាន ព្រមដោយព្រះថេរៈទាំងឡាយ មានព្រះឥដ្ដិយត្ថេរជាដើម យ៉ាងនេះ បានមកប្រតិស្ឋានក្នុងកោះនេះ ក្នុងឆ្នាំទី ៣៦ ហួសពី ២ រយឆ្នាំ គិតចាប់តាំងពីការបរិនិព្វាននៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទៅ។ ព្រោះថា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់បរិនិព្វានក្នុងឆ្នាំទី ៨ នៃរជ្ជកាលព្រះបាទអជាតសត្តុ។ ក្នុងឆ្នាំនោះឯង ព្រះវិជយកុមារ ជាបុត្ររបស់សីហកុមារ ដែលជាព្រះរាជាដំបូងបង្អស់នៃកោះតម្ពបណ្ណិ បានយាងមកកាន់កោះនេះ ហើយបានធ្វើឱ្យជាទីលំនៅរបស់មនុស្ស។ ក្នុងឆ្នាំទី ១៤ នៃរជ្ជកាលព្រះបាទឧទយភទ្ទ ក្នុងជម្ពូទ្វីប ព្រះបាទវិជ័យក្នុងកោះនេះ បានសោយទិវង្គត។ ក្នុងឆ្នាំទី ១៥ នៃរជ្ជកាលព្រះបាទឧទយភទ្ទ ព្រះរាជាព្រះនាម បណ្ឌុវាសុទេវៈ បានសោយរាជ្យក្នុងកោះនេះ។ ក្នុងជម្ពូទ្វីប ក្នុងឆ្នាំទី ២០ នៃរជ្ជកាលព្រះបាទនាគទាសកៈ ព្រះបាទបណ្ឌុវាសុទេវៈក្នុងកោះនេះ បានសោយទិវង្គត។ ហើយក្នុងឆ្នាំនោះឯង ព្រះរាជកុមារព្រះនាម អភយៈ បានសោយរាជ្យក្នុងកោះនេះ។ ក្នុងជម្ពូទ្វីប ក្នុងឆ្នាំទី ១៧ នៃរជ្ជកាលព្រះបាទសុសុនាគៈ រជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទអភយៈក្នុងកោះនេះ គ្រប់ ២០ ឆ្នាំ។ លំដាប់នោះ ក្នុងឆ្នាំទី ២០ នៃរជ្ជកាលព្រះបាទអភយៈ ជនក្បត់ម្នាក់ឈ្មោះ បណ្ឌុកាភយៈ បានដណ្តើមយករាជ្យសម្បត្តិ។ ក្នុងជម្ពូទ្វីប ក្នុងឆ្នាំទី ១៦ នៃរជ្ជកាលព្រះបាទកាឡាសោក រជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទបណ្ឌុកៈក្នុងកោះនេះ គ្រប់ ១៧ ឆ្នាំ។ ឆ្នាំទាំងនោះ កាលបើបូកផ្សំនឹងឆ្នាំខាងក្រោម ១ ឆ្នាំទៀត ក៏ត្រូវជា ១៨ ឆ្នាំ។ ក្នុងជម្ពូទ្វីប ក្នុងឆ្នាំទី ១៤ នៃរជ្ជកាលព្រះបាទចន្ទគុត្ត ព្រះបាទបណ្ឌុកាភយៈក្នុងកោះនេះ បានសោយទិវង្គត។ ព្រះបាទមុដសីវៈ បានសោយរាជ្យសម្បត្តិ។ ក្នុងជម្ពូទ្វីប ក្នុងឆ្នាំទី ១៧ នៃរជ្ជកាលព្រះបាទធម្មាសោក ព្រះបាទមុដសីវៈក្នុងកោះនេះ បានសោយទិវង្គត។ ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សៈ បានសោយរាជ្យសម្បត្តិ។ កាលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបរិនិព្វានទៅហើយ ព្រះបាទអជាតសត្តុ បានសោយរាជ្យអស់ ២៤ ឆ្នាំ។ ព្រះបាទឧទយភទ្ទ សោយរាជ្យ ១៦ ឆ្នាំ ព្រះបាទអនុរុទ្ធៈ និងព្រះបាទមុណ្ឌៈ សោយរាជ្យ ៨ ឆ្នាំ ព្រះបាទនាគទាសកៈ សោយរាជ្យ ២៤ ឆ្នាំ ព្រះបាទសុសុនាគៈ សោយរាជ្យ ១៨ ឆ្នាំ ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ គឺព្រះបាទកាឡាសោក សោយរាជ្យ ៨ ឆ្នាំ ពីនោះមក ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ គឺស្តេចជាបងប្អូនគ្នា ១០ ព្រះអង្គ បានសោយរាជ្យអស់ ២២ ឆ្នាំ។ ខាងក្រោយអំពីស្តេចទាំងនោះមក ព្រះរាជាក្រុមនន្ទៈ ៩ ព្រះអង្គ បានសោយរាជ្យអស់ ២២ ឆ្នាំដែរ ព្រះបាទចន្ទគុត្ត សោយរាជ្យ ២៤ ឆ្នាំ ព្រះបាទពិន្ទុសារ សោយរាជ្យ ២៨ ឆ្នាំ។ ក្នុងទីបំផុតនៃរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទពិន្ទុសារនោះ ព្រះបាទអសោក បានសោយរាជ្យសម្បត្តិ។ ឆ្នាំមុនការអភិសេករបស់ព្រះអង្គ មាន ៤ ឆ្នាំ ក្នុងឆ្នាំទី ១៨ គិតចាប់តាំងពីការអភិសេកមក ព្រះមហិន្ទត្ថេរ បានមកប្រតិស្ឋានក្នុងកោះនេះ។ សេចក្តីនេះ គប្បីជ្រាបតាមលំដាប់រាជវង្សយ៉ាងនេះថា «ព្រះមហិន្ទត្ថេរ បានមកប្រតិស្ឋានក្នុងកោះនេះ ក្នុងឆ្នាំទី ៣៦ ហួសពី ២ រយឆ្នាំ គិតចាប់តាំងពីការបរិនិព្វាននៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទៅ»។ Tasmiñca divase tambapaṇṇidīpe jeṭṭhamūlanakkhattaṃ nāma hoti. Rājā nakkhattaṃ ghosāpetvā ‘‘chaṇaṃ karothā’’ti amacce ca āṇāpetvā cattālīsapurisasahassaparivāro nagaramhā nikkhamitvā yena missakapabbato tena pāyāsi migavaṃ kīḷitukāmo. Atha tasmiṃ pabbate adhivatthā ekā devatā ‘‘rañño there dassessāmī’’ti rohitamigarūpaṃ gahetvā avidūre tiṇapaṇṇāni khādamānā viya carati. Rājā taṃ disvā ‘‘ayuttaṃ dāni pamattaṃ vijjhitu’’nti jiyaṃ phoṭesi. Migo ambatthalamaggaṃ gahetvā palāyituṃ ārabhi. Rājā piṭṭhito piṭṭhito anubandhanto ambatthalameva abhiruhi. Migopi therānaṃ avidūre antaradhāyi. Mahindatthero rājānaṃ avidūre āgacchantaṃ disvā ‘‘mamaṃyeva rājā passatu, mā itare’’ti adhiṭṭhahitvā ‘‘tissa, tissa, ito ehī’’ti āha. Rājā sutvā cintesi – ‘‘imasmiṃ dīpe jāto maṃ ‘tissā’ti nāmaṃ gahetvā ālapituṃ samattho nāma natthi. Ayaṃ pana chinnabhinnapaṭadharo bhaṇḍu kāsāvavasano maṃ nāmena ālapati, ko nu kho ayaṃ bhavissati manusso vā amanusso vā’’ti? Thero āha – ក៏ក្នុងថ្ងៃនោះ ឯកោះតម្ពបណ្ណិទ្វីប មានពិធីបុណ្យនក្សត្រឈ្មោះជេដ្ឋមូលៈ។ ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យវាយគងឃោសនាប្រកាសពិធីបុណ្យនក្សត្រ ហើយបង្គាប់ពួកអាមាត្យថា «អ្នកទាំងឡាយចូរធ្វើការលេងកម្សាន្តចុះ» រួចទ្រង់មានបុរស ៤ ម៉ឺននាក់ជាបរិវារ យាងចេញពីព្រះនគរ សំដៅទៅកាន់ភ្នំមិស្សកៈ ដើម្បីសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងការបរបាញ់សត្វ។ គ្រានោះ មានទេវតាមួយអង្គដែលអាស្រ័យនៅនាភ្នំនោះ គិតថា «អាត្មាអញនឹងបង្ហាញព្រះថេរៈទាំងឡាយដល់ព្រះរាជា» ទើបកាឡាខ្លួនជាសត្វរមាំងក្រហម ដើររកស៊ីស្មៅនិងស្លឹកឈើនៅជិតនោះ ហាក់ដូចជាកំពុងស៊ី។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញរមាំងនោះហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ការដែលនឹងបាញ់សត្វដែលកំពុងភ្លេចខ្លួនក្នុងពេលនេះ មិនសមគួរឡើយ» ទើបទ្រង់ដេញខ្សែធ្នូឲ្យមានសំឡេង។ រមាំងក៏ចាប់ផ្តើមរត់ទៅតាមផ្លូវឆ្ពោះទៅកាន់កំពូលភ្នំអម្ពត្ថលៈ។ ព្រះរាជាទ្រង់ដេញតាមពីក្រោយៗ រហូតយាងឡើងទៅដល់កំពូលភ្នំអម្ពត្ថលៈនោះឯង។ ឯសត្វរមាំងនោះក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះថេរៈទាំងឡាយ។ ព្រះមហិន្ទត្ថេរទតឃើញព្រះរាជាយាងមកជិត ទើបតាំងអធិដ្ឋានថា «សូមឲ្យព្រះរាជាទតឃើញតែអាត្មាអញម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ កុំឲ្យទតឃើញអ្នកដទៃឡើយ» រួចហៅថា «បពិត្រព្រះបាទតិស្សៈ បពិត្រព្រះបាទតិស្សៈ សូមយាងមកខាងនេះ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ជនដែលកើតក្នុងកោះនេះ ដែលអាចហៅអញចំឈ្មោះថា ‘តិស្សៈ’ ដូច្នេះ មិនមានឡើយ។ ចំណែកបុគ្គលនេះ មានក្បាលកោរ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់កាសាវៈដាច់ដោតរហែក ហៅអញចំឈ្មោះ តើបុគ្គលនេះជាអ្វីទៅហ្ន៎ ជាមនុស្ស ឬជាអមនុស្ស?»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ ‘‘Samaṇā mayaṃ mahārāja, dhammarājassa sāvakā; Taveva anukampāya, jambudīpā idhāgatā’’ti. «បពិត្រមហារាជ យើងខ្ញុំជាសមណៈ ជាសាវ័កនៃព្រះធម្មរាជ យើងខ្ញុំមកពីជម្ពូទ្វីបនេះ គឺដើម្បីអនុគ្រោះដល់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ»។ Tena ca samayena devānampiyatissamahārājā ca asokadhammarājā ca adiṭṭhasahāyakā honti. Devānampiyatissamahārājassa ca puññānubhāvena chātapabbatapāde ekamhi veḷugumbe tisso veḷuyaṭṭhiyo rathayaṭṭhippamāṇā uppajjiṃsu – ekā latāyaṭṭhi nāma, ekā pupphayaṭṭhi nāma, ekā sakuṇayaṭṭhi nāma. Tāsu latāyaṭṭhi rajatavaṇṇā hoti, taṃ alaṅkaritvā uppannalatā kañcanavaṇṇā khāyati. Pupphayaṭṭhiyaṃ pana nīlapītalohitodātakāḷavaṇṇāni pupphāni suvibhattavaṇṭapattakiñjakkhāni hutvā khāyanti. Sakuṇayaṭṭhiyaṃ haṃsakukkuṭajīvajīvakādayo sakuṇā nānappakārāni ca catuppadāni sajīvāni viya khāyanti. Vuttampi cetaṃ dīpavaṃse – ក៏សម័យនោះឯង ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សមហារាជ និងព្រះបាទអសោកធម្មរាជ ជាសម្លាញ់ដែលមិនធ្លាប់ជួបគ្នាសោះ។ ដោយបុណ្យានុភាពនៃព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សមហារាជ ដើមឫស្សី ៣ ដើម មានទំហំប៉ុនចន្ទោលរថ ក៏ដុះឡើងក្នុងគុម្ពឫស្សីមួយ ទៀបជើងភ្នំឆាតៈ គឺដើមឫស្សីវល្លិ (លតាយដ្ឋិ) ១ ដើមឫស្សីផ្កា (បុប្ផាយដ្ឋិ) ១ ដើមឫស្សីបក្សី (សកុណយដ្ឋិ) ១។ ក្នុងដើមឫស្សីទាំងនោះ ដើមឫស្សីវល្លិមានពណ៌ដូចប្រាក់ វល្លិដែលដុះព័ទ្ធជុំវិញដើមឫស្សីនោះ លេចចេញជាពណ៌ដូចមាស។ ចំណែកឯលើដើមឫស្សីផ្កា មានផ្កាពណ៌ខៀវ លឿង ក្រហម ស និងខ្មៅ លេចចេញជារូបរាងមានទង ស្លឹក និងកេសរយ៉ាងសមសួន។ លើដើមឫស្សីបក្សី មានពួកបក្សីមានជាអាទិ៍គឺហង្ស មាន់ព្រៃ និងសត្វជីវជីវៈ និងពួកសត្វជើងបួនផ្សេងៗ លេចចេញជារូបរាងហាក់ដូចជាមានជីវិតរស់រវើក។ សេចក្តីនេះ មានពោលទុកក្នុងក្បួនទីបវង្សថា៖ ‘‘Chātapabbatapādamhi[Pg.56], veḷuyaṭṭhī tayo ahu; Setā rajatayaṭṭhīva, latā kañcanasannibhā. «នាទៀបជើងភ្នំឆាតៈ មានដើមឫស្សី ៣ ដើមដុះឡើង ដើមឫស្សីពណ៌សប្រៀបដូចជាដំបងប្រាក់ ឯវល្លិមានពណ៌ប្រហាក់ប្រហែលនឹងមាស។ ‘‘Nīlādi yādisaṃ pupphaṃ, pupphayaṭṭhimhi tādisaṃ; Sakuṇā sakuṇayaṭṭhimhi, sarūpeneva saṇṭhitā’’ti. ផ្កាមានពណ៌ខៀវជាដើមមានសណ្ឋានយ៉ាងណា ផ្កានៅលើដើមឫស្សីផ្កាក៏មានសណ្ឋានយ៉ាងនោះដែរ ឯពួកបក្សីនៅលើដើមឫស្សីបក្សី ក៏ស្ថិតនៅដោយរូបរាងរបស់ខ្លួនហាក់ដូចជាមានជីវិត»។ Samuddatopissa muttāmaṇiveḷuriyādi anekavihitaṃ ratanaṃ uppajji. Tambapaṇṇiyaṃ pana aṭṭha muttā uppajjiṃsu – hayamuttā, gajamuttā, rathamuttā, āmalakamuttā, valayamuttā, aṅguliveṭhakamuttā, kakudhaphalamuttā, pākatikamuttāti. So tā ca yaṭṭhiyo tā ca muttā aññañca bahuṃ ratanaṃ asokassa dhammarañño paṇṇākāratthāya pesesi. Asoko pasīditvā tassa pañca rājakakudhabhaṇḍāni pahiṇi – chattaṃ, cāmaraṃ, khaggaṃ, moḷiṃ, ratanapādukaṃ, aññañca abhisekatthāya bahuvidhaṃ paṇṇākāraṃ; seyyathidaṃ – saṅkhaṃ, gaṅgodakaṃ, vaḍḍhamānaṃ, vaṭaṃsakaṃ, bhiṅgāraṃ, nandiyāvaṭṭaṃ, sivikaṃ, kaññaṃ, kaṭacchuṃ, adhovimaṃ dussayugaṃ, hatthapuñchanaṃ, haricandanaṃ, aruṇavaṇṇamattikaṃ, añjanaṃ, harītakaṃ, āmalakanti. Vuttampi cetaṃ dīpavaṃse – សូម្បីតែរតនវត្ថុជាច្រើនប្រការ មានគុជ មណី និងពិទូរ្យជាដើម ក៏កើតឡើងអំពីមហាសមុទ្រថ្វាយព្រះអង្គដែរ។ ចំណែកឯក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិទ្វីប មានគុជ ៨ ប្រការកើតឡើង គឺ គុជសេះ (ហយមុក្តា) គុជដំរី (គជមុក្តា) គុជរថ (រថមុក្តា) គុជផ្លែកន្ទួតព្រៃ (អាមលកមុក្តា) គុជកងដៃ (វលយមុក្តា) គុជចិញ្ចៀន (អង្គុលិវេឋកមុក្តា) គុជផ្លែរកក (កកុធផលមុក្តា) និងគុជធម្មតា (បាកតិកមុក្តា)។ ព្រះរាជានោះ ទ្រង់បានបញ្ជូនដើមឫស្សីទាំងនោះផង គុជទាំងនោះផង និងរតនវត្ថុដទៃទៀតជាច្រើនផង ទៅថ្វាយព្រះបាទអសោកធម្មរាជ ដើម្បីជាព្រះរាជបណ្ណាការ។ ព្រះបាទអសោកទ្រង់ជ្រះថ្លាហើយ ក៏បានបញ្ជូនគ្រឿងរាជកកុធភណ្ឌទាំង ៥ ថ្វាយព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សៈ គឺ ស្វេតច្ឆត្រ វាលវីជនី ព្រះខ័ន មកុដ និងព្រះសុពណ៌បាទុកា ព្រមទាំងព្រះរាជបណ្ណាការជាច្រើនមុខទៀតសម្រាប់ពិធីអភិសេក គឺ ស័ង្ខ ទឹកទន្លេគង្គា គ្រឿងលម្អវឌ្ឍមានៈ ផ្កាពាក់ត្រចៀក ទឹកគណ្ឌី ភាជន៍មាសនន្ទិយាវដ្តៈ ព្រះរាជយាន ព្រះរាជកញ្ញា វែកមាស សំពត់មួយគូដែលមិនបាច់បោកគក់ សំពត់ជូតព្រះហស្ត ខ្លឹមចន្ទន៍ក្រហម ដីពណ៌អរុណ ថ្នាំកោលកាភ្នែក ផ្លែពុទ្រា និងផ្លែកន្ទួតព្រៃ។ សេចក្តីនេះ មានពោលទុកក្នុងក្បួនទីបវង្សថា៖ ‘‘Vālabījanimuṇhīsaṃ, chattaṃ khaggañca pādukaṃ; Veṭhanaṃ sārapāmaṅgaṃ, bhiṅgāraṃ nandivaṭṭakaṃ. «ព្រះបាទអសោក ទ្រង់បានបញ្ជូនវាលវីជនី ព្រះឧណ្ហីស ស្វេតច្ឆត្រ ព្រះខ័ន ព្រះបាទុកា ឈ្នួតព្រះសិរ្ស ខ្សែក្រវាត់រតនៈដ៏មានតម្លៃ ទឹកគណ្ឌីមាស ភាជន៍មាសនន្ទិយាវដ្តៈ ‘‘Sivikaṃ saṅkhaṃ vaṭaṃsañca, adhovimaṃ vatthakoṭikaṃ; Sovaṇṇapātiṃ kaṭacchuṃ, mahagghaṃ hatthapuñchanaṃ. ព្រះរាជយាន ស័ង្ខ ផ្កាពាក់ត្រចៀក សំពត់មួយគូដ៏ល្អវិសេសដែលមិនបាច់បោកគក់ ភាជន៍មាស វែកមាស សំពត់ជូតព្រះហស្តដ៏មានតម្លៃ ‘‘Anotattodakaṃ kaññaṃ, uttamaṃ haricandanaṃ; Aruṇavaṇṇamattikaṃ, añjanaṃ nāgamāhaṭaṃ. ទឹកបឹងអនវតត្ត ព្រះរាជកញ្ញា ខ្លឹមចន្ទន៍ក្រហមដ៏ឧត្តម ដីពណ៌អរុណ ថ្នាំកោលកាភ្នែកដែលពួកនាគនាំមកថ្វាយ ‘‘Harītakaṃ āmalakaṃ, mahagghaṃ amatosadhaṃ; Saṭṭhivāhasataṃ sāliṃ, sugandhaṃ suvakāhaṭaṃ; Puññakammābhinibbattaṃ, pāhesi asokavhayo’’ti. ផ្លែពុទ្រា ផ្លែកន្ទួតព្រៃ ឱសថទិព្វដ៏មានតម្លៃ និងស្រូវសាលីក្រអូបចំនួន ១៦០ រទេះ ដែលពួកសត្វសេកនាំមកថ្វាយ ដែលកើតឡើងដោយបុណ្យកម្ម ថ្វាយដល់ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សៈ»។ Na kevalañcetaṃ āmisapaṇṇākāraṃ, imaṃ kira dhammapaṇṇākārampi pesesi – ព្រះបាទអសោក មិនត្រឹមតែបញ្ជូនព្រះរាជបណ្ណាការជាអាមិសៈនេះប៉ុណ្ណោះទេ ឮថា ទ្រង់បានបញ្ជូនព្រះរាជបណ្ណាការជាធម៌នេះទៅថ្វាយទៀតផងថា៖ ‘‘Ahaṃ buddhañca dhammañca, saṅghañca saraṇaṃ gato; Upāsakattaṃ desesiṃ, sakyaputtassa sāsane. «ខ្ញុំបានដល់នូវព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ ជាទីពឹងទីរលឹកហើយ បានប្រកាសខ្លួនជាឧបាសកក្នុងព្រះសាសនានៃព្រះសក្យបុត្រ។ ‘‘Imesu [Pg.57] tīsu vatthūsu, uttame jinasāsane; Tvampi cittaṃ pasādehi, saddhā saraṇamupehī’’ti. សូមព្រះសម្លាញ់ធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លាក្នុងវត្ថុទាំង ៣ នេះ ក្នុងព្រះជិនសាសនាដ៏ឧត្តម ហើយចូរដល់នូវព្រះរតនត្រ័យជាទីពឹងទីរលឹកដោយសទ្ធាចុះ»។ Svāyaṃ rājā taṃ divasaṃ asokaraññā pesitena abhisekena ekamāsābhisitto hoti. ឯព្រះរាជានោះ ក្នុងថ្ងៃនោះ ទ្រង់ជាអ្នកដែលបានទទួលអភិសេកអស់មួយខែហើយ ដោយគ្រឿងអភិសេកដែលព្រះបាទអសោកទ្រង់បញ្ជូនមកថ្វាយ។ Visākhapuṇṇamāyaṃ hissa abhisekamakaṃsu. So acirassutaṃ – taṃ sāsanappavattiṃ anussaramāno taṃ therassa ‘‘samaṇā mayaṃ mahārāja dhammarājassa sāvakā’’ti vacanaṃ sutvā ‘‘ayyā nu kho āgatā’’ti tāvadeva āvudhaṃ nikkhipitvā ekamantaṃ nisīdi sammodanīyaṃ kathaṃ kathayamāno. Yathāha – ព្រោះថា ពួកអាមាត្យបានធ្វើពិធីអភិសេកថ្វាយព្រះអង្គក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែវិសាខ។ ព្រះរាជានោះ កាលទ្រង់រលឹកនឹកដល់ដំណឹងព្រះសាសនាដែលទ្រង់បានព្រះសណ្ដាប់ថ្មីៗ ហើយបានឮពាក្យរបស់ព្រះថេរៈថា «បពិត្រមហារាជ យើងខ្ញុំជាសមណៈ ជាសាវ័កនៃព្រះធម្មរាជ» ដូច្នេះ ក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ព្រះអរិយម្ចាស់ទាំងឡាយ និមន្តមកដល់ហើយតើហ្ន៎» ក្នុងខណៈនោះឯង ទ្រង់ក៏ដាក់គ្រឿងសស្ត្រាវុធចុះ ហើយគង់ក្នុងទីសមគួរ ទាំងពោលពាក្យរាក់ទាក់រីករាយទៅរកគ្នា។ ដូចដែលលោកពោលទុកថា៖ ‘‘Āvudhaṃ nikkhipitvāna, ekamantaṃ upāvisi; Nisajja rājā sammodi, bahuṃ atthūpasañhita’’nti. «ព្រះរាជាទ្រង់ដាក់គ្រឿងសស្ត្រាវុធចុះហើយ ក៏គង់ក្នុងទីសមគួរ លុះគង់ហើយ ទ្រង់ក៏មានព្រះរាជឱង្ការរីករាយជាច្រើន ដែលប្រកបដោយប្រយោជន៍»។ Sammodanīyakathañca kurumāneyeva tasmiṃ tānipi cattālīsapurisasahassāni āgantvā samparivāresuṃ. Tadā thero itarepi cha jane dassesi. Rājā disvā ‘‘ime kadā āgatā’’ti āha. ‘‘Mayā saddhiṃyeva, mahārājā’’ti. ‘‘Idāni pana jambudīpe aññepi evarūpā samaṇā santī’’ti? ‘‘Santi, mahārāja; etarahi jambudīpo kāsāvapajjoto isivātapaṭivāto. Tasmiṃ – កាលដែលព្រះរាជាកំពុងធ្វើសេចក្តីរីករាយរាក់ទាក់នោះឯង ពួកបុរស ៤ ម៉ឺននាក់នោះ ក៏មកដល់ហើយចោមរោមជុំវិញ។ គ្រានោះ ព្រះថេរៈបានបង្ហាញជន ៦ នាក់ដទៃទៀត។ ព្រះរាជាទតឃើញហើយ ទ្រង់សួរថា «លោកទាំងនេះ មកតាំងពីពេលណា?»។ ព្រះថេរៈតបថា «មកជាមួយអាត្មាភាពហ្នឹងឯង មហារាជ»។ «ចុះក្នុងពេលនេះ ក្នុងជម្ពូទ្វីប នៅមានសមណៈដែលមានសភាពបែបនេះដទៃទៀតដែរឬទេ?»។ «មាន មហារាជ ក្នុងពេលនេះ ជម្ពូទ្វីបភ្លឺស្វាងដោយពណ៌ស្បង់ចីវរ និងមានខ្យល់បក់ផាត់ចេញពីសរីរៈនៃពួកឥសី។ ក្នុងជម្ពូទ្វីបនោះ៖ ‘‘Tevijjā iddhipattā ca, cetopariyāyakovidā; Khīṇāsavā arahanto, bahū buddhassa sāvakāti. ពួកសាវ័កនៃព្រះពុទ្ធ ដែលជាព្រះអរហន្តខីណាស្រព បានសម្រេចវិជ្ជា ៣ សម្រេចឫទ្ធិ និងឈ្លាសវៃក្នុងចេតោបរិយញ្ញាណ មានចំនួនច្រើនណាស់»។ ‘‘Bhante, kena āgatatthā’’ti? ‘‘Neva, mahārāja, udakena na thalenā’’ti. ‘‘Rājā ākāsena āgatā’’ti aññāsi. Thero ‘‘atthi nu kho rañño paññāveyattiya’’nti vīmaṃsanatthāya āsannaṃ ambarukkhaṃ ārabbha pañhaṃ pucchi – ‘‘kiṃ nāmo ayaṃ, mahārāja, rukkho’’ti? ‘‘Ambarukkho nāma, bhante’’ti. ‘‘Imaṃ pana, mahārāja, ambaṃ muñcitvā añño ambo atthi, natthī’’ti? ‘‘Atthi, bhante, aññepi bahū ambarukkhā’’ti. ‘‘Imañca ambaṃ te ca ambe muñcitvā atthi nu kho, mahārāja, aññe rukkhā’’ti? ‘‘Atthi, bhante, te pana na ambarukkhā’’ti. ‘‘Aññe ambe ca anambe ca muñcitvā atthi pana añño rukkho’’ti? ‘‘Ayameva, bhante, ambarukkho’’ti. ‘‘Sādhu, mahārāja, paṇḍitosi. Atthi pana te, mahārāja, ñātakā’’ti? ‘‘Atthi, bhante, bahū janā’’ti. ‘‘Te muñcitvā aññe keci aññātakāpi atthi, mahārājā’’ti? ‘‘Aññātakā, bhante, ñātakehi bahutarā’’ti. ‘‘Tava ñātake ca aññātake ca muñcitvā atthañño koci, mahārājā’’ti[Pg.58]? ‘‘Ahameva, aññātako’’ti. Atha thero ‘‘paṇḍito rājā sakkhissati dhammaṃ aññātu’’nti cūḷahatthipadopamasuttaṃ kathesi. Kathāpariyosāne rājā tīsu saraṇesu patiṭṭhahi saddhiṃ cattālīsāya pāṇasahassehi. «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់និមន្តមកតាមផ្លូវណា?»។ «បពិត្រមហារាជ មិនមែនមកតាមផ្លូវទឹក មិនមែនមកតាមផ្លូវគោកឡើយ»។ ព្រះរាជាក៏ជ្រាបថា «លោកម្ចាស់និមន្តមកតាមអាកាស»។ ព្រះថេរៈដើម្បីសាកល្បងមើលថា «ព្រះរាជាមានប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃដែរឬទេហ្ន៎» ទើបចោទសួរប្រស្នាអាស្រ័យដើមស្វាយដែលនៅជិតនោះថា «បពិត្រមហារាជ ដើមឈើនេះឈ្មោះអ្វី?»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ ឈ្មោះដើមស្វាយ»។ «បពិត្រមហារាជ លើកលែងតែដើមស្វាយនេះចេញ តើមានដើមស្វាយដទៃទៀតដែរឬទេ?»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ មានដើមស្វាយដទៃទៀតជាច្រើន»។ «បពិត្រមហារាជ លើកលែងតែដើមស្វាយនេះ និងដើមស្វាយទាំងនោះចេញ តើមានដើមឈើដទៃទៀតដែរឬទេ?»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ មាន ប៉ុន្តែដើមឈើទាំងនោះមិនមែនជាដើមស្វាយទេ»។ «លើកលែងតែដើមស្វាយដទៃទៀត និងដើមឈើដែលមិនមែនជាដើមស្វាយចេញ តើនៅមានដើមឈើដទៃទៀតដែរឬទេ?» Cliffhanger: «បពិត្រលោកម្ចាស់ គឺមានតែដើមស្វាយនេះឯង»។ «ល្អណាស់ មហារាជ ព្រះអង្គជាអ្នកមានប្រាជ្ញា។ បពិត្រមហារាជ ចុះព្រះអង្គមានញាតិដែរឬទេ?»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ មានមនុស្សជាច្រើន»។ «បពិត្រមហារាជ លើកលែងតែញាតិទាំងនោះចេញ តើមានអ្នកដទៃដែលមិនមែនជាញាតិដែរឬទេ?»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ ពួកអ្នកដែលមិនមែនជាញាតិ មានច្រើនជាងពួកញាតិទៅទៀត»។ «បពិត្រមហារាជ លើកលែងតែពួកញាតិ និងពួកអ្នកមិនមែនជាញាតិរបស់ព្រះអង្គចេញ តើនៅមានអ្នកដទៃទៀតដែរឬទេ?»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ គឺមានតែខ្លួនខ្ញុំនេះឯង»។ «ល្អណាស់ មហារាជ ខ្លួនឯងមិនមែនជាញាតិ ហើយក៏មិនមែនជាអ្នកដទៃចំពោះខ្លួនឯងឡើយ»។ គ្រានោះ ព្រះថេរៈដឹងថា «ព្រះរាជាជាអ្នកមានប្រាជ្ញា អាចនឹងយល់ធម៌បាន» ទើបសម្តែងចូឡហត្ថិបទោបមសូត្រ។ ក្នុងពេលចប់ធម៌ទេសនា ព្រះរាជាព្រមទាំងពួកសត្វ ៤ ម៉ឺននាក់ បានតាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ទាំង ៣។ Taṃ khaṇaññeva ca rañño bhattaṃ āhariyittha. Rājā ca suttantaṃ suṇanto eva aññāsi – ‘‘na imesaṃ imasmiṃ kāle bhojanaṃ kappatī’’ti. ‘‘Apucchitvā pana bhuñjituṃ ayutta’’nti cintetvā ‘‘bhuñjissatha, bhante’’ti pucchi. ‘‘Na, mahārāja, amhākaṃ imasmiṃ kāle bhojanaṃ kappatī’’ti. ‘‘Kasmiṃ kāle, bhante, kappatī’’ti? ‘‘Aruṇuggamanato paṭṭhāya yāva majjhanhikasamayā, mahārājā’’ti. ‘‘Gacchāma, bhante, nagara’’nti? ‘‘Alaṃ, mahārāja, idheva vasissāmā’’ti. ‘‘Sace, bhante, tumhe vasatha, ayaṃ dārako āgacchatū’’ti. ‘‘Mahārāja, ayaṃ dārako āgataphalo viññātasāsano pabbajjāpekkho idāni pabbajissatī’’ti. Rājā ‘‘tena hi, bhante, sve rathaṃ pesessāmi; taṃ abhiruhitvā āgaccheyyāthā’’ti vatvā vanditvā pakkāmi. ក្នុងខណៈនោះឯង ភោជនាហាររបស់ព្រះរាជាក៏ត្រូវបានគេនាំមកថ្វាយ។ ព្រះរាជាកាលដែលកំពុងស្តាប់ព្រះសូត្រនោះ ក៏ជ្រាបថា «ភោជនាហារក្នុងពេលនេះ មិនគួរដល់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយឡើយ»។ ប៉ុន្តែទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ការដែលមិនសួរនាំសោះ ហើយបរិភោគតែម្នាក់ឯង មិនសមគួរឡើយ» ទើបទ្រង់សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់នឹងឆាន់ដែរឬទេ?»។ «បពិត្រមហារាជ ភោជនាហារក្នុងពេលនេះ មិនគួរដល់យើងឡើយ»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះគួរក្នុងពេលណា?»។ «បពិត្រមហារាជ គួរចាប់តាំងពីព្រះអាទិត្យរះ រហូតដល់ពេលថ្ងៃត្រង់»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ បើដូច្នោះ សូមនិមន្តទៅកាន់ព្រះនគរ»។ «កុំឡើយ មហារាជ យើងនឹងនៅក្នុងទីនេះឯង»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ បើលោកម្ចាស់គង់នៅទីនេះ សូមឲ្យក្មេងម្នាក់នេះទៅជាមួយខ្ញុំ»។ «មហារាជ ក្មេងម្នាក់នេះ បានសម្រេចផលហើយ ទាំងបានដឹងច្បាស់នូវព្រះសាសនា និងកំពុងរង់ចាំការបួស គេនឹងបួសក្នុងពេលឥឡូវនេះឯង»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ បើដូច្នោះ ថ្ងៃស្អែកខ្ញុំនឹងចាត់ចែងបញ្ជូនរថមកថ្វាយ សូមលោកម្ចាស់ឡើងជិះរថនោះ និមន្តទៅចុះ» លុះក្រាបបង្គំទូលដូច្នេះហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំលាត្រឡប់ទៅវិញ។ Thero acirapakkantassa rañño sumanasāmaṇeraṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, sumana, dhammasavanassa kālaṃ ghosehī’’ti. ‘‘Bhante, kittakaṃ ṭhānaṃ sāvento ghosemī’’ti? ‘‘Sakalaṃ tambapaṇṇidīpa’’nti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti sāmaṇero abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya adhiṭṭhahitvā samāhitena cittena sakalaṃ tambapaṇṇidīpaṃ sāvento tikkhattuṃ dhammasavanassa kālaṃ ghosesi. Rājā taṃ saddaṃ sutvā therānaṃ santikaṃ pesesi – ‘‘kiṃ, bhante, atthi koci upaddavo’’ti. ‘‘Natthamhākaṃ koci upaddavo, dhammasavanassa kālaṃ ghosāpayimha buddhavacanaṃ kathetukāmamhā’’ti. Tañca pana sāmaṇerassa saddaṃ sutvā bhummā devatā saddamanussāvesuṃ. Etenupāyena yāva brahmalokā saddo abbhuggacchi. Tena saddena mahā devatāsannipāto ahosi. Thero mahantaṃ devatāsannipātaṃ disvā samacittasuttantaṃ kathesi. Kathāpariyosāne asaṅkhyeyyānaṃ devatānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Bahū nāgā ca supaṇṇā ca saraṇesu patiṭṭhahiṃsu. Yādisova sāriputtattherassa imaṃ suttantaṃ kathayato devatāsannipāto ahosi, tādiso mahindattherassāpi jāto. Atha tassā rattiyā accayena rājā therānaṃ [Pg.59] rathaṃ pesesi. Sārathī rathaṃ ekamante ṭhapetvā therānaṃ ārocesi – ‘‘āgato, bhante, ratho; abhiruhatha gacchissāmā’’ti. Therā ‘‘na mayaṃ rathaṃ abhiruhāma; gaccha tvaṃ, pacchā mayaṃ āgacchissāmā’’ti vatvā vehāsaṃ abbhuggantvā anurādhapurassa puratthimadisāyaṃ paṭhamakacetiyaṭṭhāne otariṃsu. Tañhi cetiyaṃ therehi paṭhamaṃ otiṇṇaṭṭhāne katattāyeva ‘‘paṭhamakacetiya’’nti vuccati. ព្រះថេរៈ កាលដែលព្រះរាជាយាងចេញទៅមិនទាន់យូរប៉ុន្មាន ក៏បានហៅសុមនសាមណេរមកបង្គាប់ថា៖ «ម្នាលសុមនៈ ចូរអ្នកមកនេះ ហើយប្រកាសពេលវេលាស្ដាប់ធម៌ចុះ»។ សាមណេរក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវប្រកាសឲ្យឮទូទាំងទីកន្លែងមានប្រមាណប៉ុណ្ណា?»។ ព្រះថេរៈតបថា «ទូទាំងកោះតម្ពបណ្ណិទាំងមូល»។ សាមណេរទទួលថា «ព្រះករុណា លោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន» រួចហើយក៏ចូលកាន់ចតុត្ថជ្ឈានដែលមានអភិញ្ញាជាបាទដ្ឋាន ចេញអំពីឈាននោះហើយ ក៏តាំងចិត្តអធិដ្ឋាន ដោយចិត្តដែលមានសមាធិខ្ជាប់ខ្ជួន ប្រកាសឲ្យឮទូទាំងកោះតម្ពបណ្ណិទាំងមូល នូវពេលវេលាស្ដាប់ធម៌អស់បីដង។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់នូវសំឡេងនោះហើយ ក៏ចាត់បម្រើឲ្យទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះថេរៈទាំងឡាយ ដោយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើមានឧបទ្រពចង្រៃណាមួយកើតឡើងឬ?»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយតបថា «ឧបទ្រពណាមួយរបស់យើងគ្មានទេ យើងគ្រាន់តែឲ្យប្រកាសពេលវេលាស្ដាប់ធម៌ ព្រោះយើងមានបំណងនឹងសម្ដែងព្រះពុទ្ធវចនៈប៉ុណ្ណោះ»។ លុះពួកភុម្មទេវតាបានឮសំឡេងរបស់សាមណេរនោះហើយ ក៏បានញ៉ាំងសំឡេងឲ្យឮតៗគ្នាទៅ។ ដោយឧបាយនេះ សំឡេងនោះក៏លាន់ឮខ្ទរខ្ទារឡើងទៅរហូតដល់ព្រហ្មលោក។ ព្រោះតែសំឡេងនោះ ទើបមានការប្រជុំគ្នានៃទេវតាជាច្រើនកុះករ។ ព្រះថេរៈឃើញការប្រជុំគ្នានៃទេវតាដ៏ច្រើនកុះករនោះហើយ ក៏បានសម្ដែងសមចិត្តសូត្រ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ការសម្ដែងធម៌ ទេវតាទាំងឡាយរាប់មិនអស់ក៏បានសម្រេចធម៌។ ពួកនាគ និងគ្រុឌជាច្រើន ក៏បានតាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ទាំងឡាយ។ ការប្រជុំគ្នានៃទេវតាក្នុងកាលដែលព្រះសារីបុត្តត្ថេរសម្ដែងសូត្រនេះមានសភាពយ៉ាងណា ការប្រជុំគ្នានៃទេវតាក្នុងកាលដែលព្រះមហិន្ទត្ថេរសម្ដែង ក៏មានសភាពយ៉ាងនោះដែរ។ លុះកន្លងរាត្រីនោះទៅ ព្រះរាជាក៏បានចាត់រាជរថទៅថ្វាយព្រះថេរៈទាំងឡាយ។ នាយសារថីបានទុកជារថក្នុងទីសមគួរមួយ រួចក្រាបបង្គំទូលព្រះថេរៈទាំងឡាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន រថមកដល់ហើយ សូមលោកម្ចាស់និមន្តឡើងគង់ យើងនឹងទៅជាមួយគ្នា»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយមានថេរដីកាថា «យើងមិនឡើងជិះរថទេ ចូរអ្នកទៅមុនចុះ ពួកយើងនឹងទៅតាមក្រោយ» រួចហើយក៏ហោះឡើងទៅលើអាកាស និមន្តចុះចតត្រង់ទីតាំងបឋមកចេតិយ ខាងទិសខាងកើតនៃក្រុងអនុរាធបុរៈ។ ព្រោះថា ចេតិយនោះ គឺគេសាងសង់ត្រង់កន្លែងដែលព្រះថេរៈទាំងឡាយចុះចតជាដំបូង ទើបហៅថា «បឋមកចេតិយ»។ Rājāpi sārathiṃ pesetvā ‘‘antonivesane maṇḍapaṃ paṭiyādethā’’ti amacce āṇāpesi. Tāvadeva sabbe haṭṭhatuṭṭhā ativiya pāsādikaṃ maṇḍapaṃ paṭiyādesuṃ. Puna rājā cintesi – ‘‘hiyyo thero sīlakkhandhaṃ kathayamāno ‘uccāsayanamahāsayanaṃ na kappatī’ti āha; ‘nisīdissanti nu kho ayyā āsanesu, na nisīdissantī’’’ti? Tassevaṃ cintayantasseva so sārathi nagaradvāraṃ sampatto. Tato addasa there paṭhamataraṃ āgantvā kāyabandhanaṃ bandhitvā cīvaraṃ pārupante. Disvā ativiya pasannacitto hutvā āgantvā rañño ārocesi – ‘‘āgatā, deva, therā’’ti. Rājā ‘‘rathaṃ ārūḷhā’’ti pucchi. ‘‘Na ārūḷhā, deva, api ca mama pacchato nikkhamitvā paṭhamataraṃ āgantvā pācīnadvāre ṭhitā’’ti. Rājā ‘‘rathampi nābhirūhiṃsū’’ti sutvā ‘‘na dāni ayyā uccāsayanamahāsayanaṃ sādiyissantī’’ti cintetvā ‘‘tena hi, bhaṇe, therānaṃ bhūmattharaṇasaṅkhepena āsanāni paññapethā’’ti vatvā paṭipathaṃ agamāsi. Amaccā pathaviyaṃ taṭṭikaṃ paññapetvā upari kojavakādīni cittattharaṇāni paññapesuṃ. Uppātapāṭhakā disvā ‘‘gahitā dāni imehi pathavī, ime tambapaṇṇidīpassa sāmikā bhavissantī’’ti byākariṃsu. Rājāpi gantvā there vanditvā mahindattherassa hatthato pattaṃ gahetvā mahatiyā pūjāya ca sakkārena ca there nagaraṃ pavesetvā antonivesanaṃ pavesesi. Thero āsanapaññattiṃ disvā ‘‘amhākaṃ sāsanaṃ sakalalaṅkādīpe pathavī viya patthaṭaṃ niccalañca hutvā patiṭṭhahissatī’’ti cintento nisīdi. Rājā there paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā ‘‘anuḷādevīpamukhāni pañca itthisatāni therānaṃ abhivādanaṃ pūjāsakkārañca karontū’’ti pakkosāpetvā ekamantaṃ nisīdi. Thero bhattakiccāvasāne rañño saparijanassa dhammaratanavassaṃ vassento petavatthuṃ [Pg.60] vimānavatthuṃ saccasaṃyuttañca kathesi. Taṃ therassa dhammadesanaṃ sutvā tāni pañcapi itthisatāni sotāpattiphalaṃ sacchākaṃsu. ចំណែកព្រះរាជា ក៏ទ្រង់ចាត់នាយសារថីទៅ ហើយបង្គាប់ពួកអាមាត្យថា «ចូររៀបចំមណ្ឌបនៅក្នុងព្រះរាជវាំងចុះ»។ ក្នុងខណៈនោះឯង ពួកអាមាត្យទាំងអស់មានសេចក្ដីត្រេកអររីករាយជាខ្លាំង បានរៀបចំមណ្ឌបដ៏គួរឲ្យជ្រះថ្លាក្រៃលែង។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះម្ដងទៀតថា «កាលពីម្សិលមិញ ព្រះថេរៈកាលសម្ដែងសីលក្ខន្ធ បានពោលថា “ឧច្ចាសយនមហាសយនៈ មិនគួរគប្បីឡើយ” តើលោកម្ចាស់ទាំងឡាយនឹងគង់លើអាសនៈ ឬមិនគង់ទេហ្ន៎?»។ កាលដែលព្រះរាជាកំពុងទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះ នាយសារថីនោះក៏បានទៅដល់ទ្វារក្រុង។ ក្នុងទីនោះ នាយសារថីបានឃើញព្រះថេរៈទាំងឡាយនិមន្តមកដល់មុន រួចកំពុងចងវត្ថពន្ធចង្កេះ និងគ្រងចីវរ។ លុះឃើញហើយ ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លាជាខ្លាំង រួចត្រឡប់មកក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ព្រះថេរៈទាំងឡាយនិមន្តមកដល់ហើយ»។ ព្រះរាជាទ្រង់សួរថា «លោកឡើងគង់លើរថដែរឬទេ?»។ នាយសារថីក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ លោកមិនបានឡើងគង់ទេ ប៉ុន្តែលោកបាននិមន្តចេញមកក្រោយទូលព្រះបង្គំ ហើយបានមកដល់មុន រួចគង់ឈរនៅឯទ្វារខាងកើត»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ថា «លោកមិនឡើងគង់សូម្បីតែលើរថ» ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ឥឡូវនេះ លោកម្ចាស់ទាំងឡាយមុខជានឹងមិនត្រេកអរចំពោះឧច្ចាសយនមហាសយនៈឡើយ» រួចទ្រង់បង្គាប់ថា «ម្នាលអ្នករាល់គ្នា បើដូច្នោះ ចូររៀបចំអាសនៈថ្វាយព្រះថេរៈទាំងឡាយ ដោយវិធីក្រាលផ្ទាល់នឹងដីចុះ» រួចហើយទ្រង់យាងទៅទទួលតាមផ្លូវ។ ពួកអាមាត្យបានក្រាលកន្ទេលលើផែនដី ហើយក្រាលកម្រាលដ៏វិចិត្រមានកម្រាលរោមសត្វជាដើមពីលើ។ ពួកហោរាទាយនិមិត្តឃើញហើយ ក៏ព្យាករថា «ឥឡូវនេះ ផែនដីត្រូវបានលោកម្ចាស់ទាំងនេះកាន់កាប់ហើយ លោកទាំងនេះនឹងទៅជាម្ចាស់នៃកោះតម្ពបណ្ណិជាមិនខាន»។ ព្រះរាជាក៏បានយាងទៅថ្វាយបង្គំព្រះថេរៈទាំងឡាយ រួចទទួលយកសពត្រពីព្រះហស្តរបស់ព្រះមហិន្ទត្ថេរ ហើយនាំព្រះថេរៈទាំងឡាយចូលទៅកាន់ព្រះនគរ និងនាំចូលទៅក្នុងព្រះរាជវាំង ដោយការបូជា និងសក្ការៈដ៏ធំធេង។ ព្រះថេរៈឃើញការរៀបចំអាសនៈហើយ ក៏គិតថា «ព្រះសាសនារបស់យើង នឹងផ្សព្វផ្សាយទៅទូទាំងកោះលង្កាទាំងមូល ហើយនឹងតាំងនៅយ៉ាងមាំមួនមិនរង្គោះរង្គើ ដូចជាផែនដីដែរ» រួចហើយក៏គង់ចុះ។ ព្រះរាជាទ្រង់វេរថ្វាយព្រះថេរៈទាំងឡាយដោយខាទនីយភោជនីយាហារដ៏សម្រិតសម្រាំង ដោយព្រះហស្តផ្ទាល់ រហូតដល់ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ និងហាមឃាត់ចង្ហាន់ រួចទ្រង់ឲ្យហៅស្ត្រីប្រាំរយនាក់មានអនុឡាទេវីជាប្រធាន ដោយបង្គាប់ថា «ចូរនាងរាល់គ្នាធ្វើការថ្វាយបង្គំ និងការបូជាសក្ការៈចំពោះព្រះថេរៈទាំងឡាយចុះ» រួចទ្រង់គង់ក្នុងទីសមគួរមួយ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ភត្តកិច្ច ព្រះថេរៈកាលនឹងបង្អុរនូវភ្លៀងគឺរតនធម៌ថ្វាយព្រះរាជាព្រមទាំងបរិវារ ក៏បានសម្ដែងនូវបេតវត្ថុ វិមានវត្ថុ និងសច្ចសំយុត្ត។ ស្ត្រីទាំងប្រាំរយនាក់នោះ លុះបានស្ដាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះថេរៈហើយ ក៏បានសម្រេចសោតាបត្តិផល។ Yepi te manussā purimadivase missakapabbate there addasaṃsu, te tesu tesu ṭhānesu therānaṃ guṇe kathenti. Tesaṃ sutvā mahājanakāyo rājaṅgaṇe sannipatitvā mahāsaddaṃ akāsi. Rājā ‘‘kiṃ eso saddo’’ti pucchi. ‘‘Nāgarā, deva, ‘there daṭṭhuṃ na labhāmā’ti viravantī’’ti. Rājā ‘‘sace idha pavisissanti, okāso na bhavissatī’’ti cintetvā ‘‘gacchatha, bhaṇe, hatthisālaṃ paṭijaggitvā vālukaṃ ākiritvā pañcavaṇṇāni pupphāni vikiritvā celavitānaṃ bandhitvā maṅgalahatthiṭṭhāne therānaṃ āsanāni paññapethā’’ti āha. Amaccā tathā akaṃsu. Thero tattha gantvā nisīditvā devadūtasuttantaṃ kathesi. Kathāpariyosāne pāṇasahassaṃ sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tato ‘‘hatthisālā atisambādhā’’ti dakkhiṇadvāre nandanavanuyyāne āsanaṃ paññapesuṃ. Thero tattha nisīditvā āsīvisopamasuttaṃ kathesi. Tampi sutvā pāṇasahassaṃ sotāpattiphalaṃ paṭilabhi. ពួកមនុស្សណាដែលបានឃើញព្រះថេរៈទាំងឡាយនៅឯភ្នំមិស្សកកាលពីថ្ងៃមុន ពួកមនុស្សទាំងនោះក៏បាននិយាយសរសើរគុណរបស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយក្នុងទីកន្លែងនោះៗ។ មហាជនបានឮពាក្យរបស់មនុស្សទាំងនោះហើយ ក៏នាំគ្នាប្រជុំគ្នានៅឯលានព្រះលាន រួចធ្វើសំឡេងគឹកកងយ៉ាងខ្លាំង។ ព្រះរាជាទ្រង់សួរថា «តើសំឡេងនោះជាសំឡេងអ្វី?»។ ពួកអាមាត្យក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ពួកអ្នកនគរនាំគ្នាក្រាបទូលទាមទារថា “ពួកយើងមិនបានឱកាសដើម្បីជួបព្រះថេរៈទាំងឡាយឡើយ”»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «បើពួកអ្នកនគរចូលមកក្នុងទីនេះ ទីកន្លែងមុខជានឹងមិនគ្រាន់ឡើយ» ទើបទ្រង់បង្គាប់ថា «ម្នាលអ្នករាល់គ្នា ចូរទៅសម្អាតរោងដំរី បាចខ្សាច់ រោយផ្កាមានពណ៌ប្រាំយ៉ាង ចងពិដានសំពត់ ហើយរៀបចំអាសនៈថ្វាយព្រះថេរៈទាំងឡាយត្រង់កន្លែងដំរីមង្គលឈរចុះ»។ ពួកអាមាត្យក៏បានធ្វើតាមបង្គាប់នោះ។ ព្រះថេរៈបាននិមន្តទៅកាន់ទីនោះ គង់ចុះហើយ ក៏បានសម្ដែងទេវទូតសូត្រ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ការសម្ដែងធម៌ សត្វមួយពាន់បានតាំងនៅក្នុងសោតាបត្តិផល។ បន្ទាប់ពីនោះមក ដោយគិតថា «រោងដំរីចង្អៀតពេកហើយ» ពួកអាមាត្យក៏បានរៀបចំអាសនៈនៅក្នុងសួននន្ទនវ័ន នាទ្វារទិសខាងត្បូង។ ព្រះថេរៈបានគង់នៅក្នុងទីនោះ ហើយសម្ដែងអាសីវិសូបមសូត្រ។ សត្វមួយពាន់ លុះបានស្ដាប់សូត្រនោះហើយ ក៏បានសម្រេចសោតាបត្តិផលដែរ។ Evaṃ āgatadivasato dutiyadivase aḍḍhateyyasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Therassa nandanavane āgatāgatāhi kulitthīhi kulasuṇhāhi kulakumārīhi saddhiṃ sammodamānasseva sāyanhasamayo jāto. Thero kālaṃ sallakkhetvā ‘‘gacchāma dāni missakapabbata’’nti uṭṭhahi. Amaccā – ‘‘kattha, bhante, gacchathā’’ti? ‘‘Amhākaṃ nivāsanaṭṭhāna’’nti. Te rañño saṃviditaṃ katvā rājānumatena āhaṃsu – ‘‘akālo, bhante, idāni tattha gantuṃ; idameva nandanavanuyyānaṃ ayyānaṃ āvāsaṭṭhānaṃ hotū’’ti. ‘‘Alaṃ, gacchāmā’’ti. Puna rañño vacanenāhaṃsu – ‘‘rājā, bhante, āha – ‘etaṃ meghavanaṃ nāma uyyānaṃ mama pitu santakaṃ nagarato nātidūraṃ nāccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ, ettha therā vāsaṃ kappentū’’’ti. Vasiṃsu therā meghavane uyyāne. យ៉ាងនេះ ក្នុងថ្ងៃទីពីររាប់ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលនិមន្តមកដល់ មានសត្វពីរពាន់ប្រាំរយបានសម្រេចធម៌។ កាលដែលព្រះថេរៈកំពុងធ្វើសេចក្ដីរីករាយជាមួយពួកស្រីត្រកូល ព្រះសុណិសាត្រកូល និងកុមារីត្រកូល ដែលមកហើយៗក្នុងសួននន្ទនវ័ន វេលាព្រលប់ក៏បានមកដល់។ ព្រះថេរៈកំណត់ដឹងពេលវេលាហើយ ក៏ក្រោកឈរឡើងដោយមានថេរដីកាថា «ឥឡូវនេះ យើងនឹងទៅកាន់ភ្នំមិស្សកវិញ»។ ពួកអាមាត្យសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើលោកម្ចាស់នឹងនិមន្តទៅណា?»។ ព្រះថេរៈតបថា «ទៅកាន់ទីលំនៅរបស់យើង»។ ពួកអាមាត្យទាំងនោះបានក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាឲ្យទ្រង់ជ្រាប រួចហើយក៏ក្រាបទូលតាមព្រះរាជានុមត្តិថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពេលនេះមិនមែនជាកាលគួរនឹងនិមន្តទៅទីនោះទេ សូមសួននន្ទនវ័ននេះឯង ធ្វើជាទីលំនៅរបស់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយចុះ»។ ព្រះថេរៈមានថេរដីកាថា «កុំឡើយ យើងនឹងទៅ»។ ពួកអាមាត្យក៏បានក្រាបទូលម្ដងទៀតតាមព្រះរាជតម្រាស់ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា “សួនច្បារឈ្មោះមេឃវ័ននេះ ជាសួនរបស់ព្រះវររាជបិតារបស់ខ្ញុំព្រះករុណា មិនឆ្ងាយពេក មិនជិតពេកពីព្រះនគរ ទាំងប្រកបដោយផ្លូវទៅមកស្រួល សូមព្រះថេរៈទាំងឡាយគង់នៅក្នុងសួននេះចុះ”»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយក៏បានគង់នៅក្នុងសួនមេឃវ័ននោះឯង។ Rājāpi kho tassā rattiyā accayena therassa samīpaṃ gantvā sukhasayitabhāvaṃ pucchitvā ‘‘kappati, bhante, bhikkhusaṅghassa ārāmo’’ti pucchi. Thero ‘‘kappati, mahārājā’’ti vatvā imaṃ suttaṃ āhari – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ārāma’’nti. Rājā tuṭṭho suvaṇṇabhiṅgāraṃ gahetvā therassa hatthe udakaṃ pātetvā mahāmeghavanuyyānaṃ adāsi. Saha [Pg.61] udakapātena pathavī kampi. Ayaṃ mahāvihāre paṭhamo pathavīkampo ahosi. Rājā bhīto theraṃ pucchi – ‘‘kasmā, bhante, pathavī kampatī’’ti? ‘‘Mā bhāyi, mahārāja, imasmiṃ dīpe dasabalassa sāsanaṃ patiṭṭhahissati; idañca paṭhamaṃ vihāraṭṭhānaṃ bhavissati, tassetaṃ pubbanimitta’’nti. Rājā bhiyyosomattāya pasīdi. Thero punadivasepi rājageheyeva bhuñjitvā nandanavane anamataggiyāni kathesi. Punadivase aggikkhandhopamasuttaṃ kathesi. Etenevupāyena satta divasāni kathesi. Desanāpariyosāne aḍḍhanavamānaṃ pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Tato paṭṭhāya ca nandanavanaṃ sāsanassa jotipātubhāvaṭṭhānanti katvā ‘‘jotivana’’nti nāmaṃ labhi. Sattame pana divase therā antepure rañño appamādasuttaṃ kathayitvā cetiyagirimeva agamaṃsu. លុះកន្លងរាត្រីនោះទៅ ព្រះរាជាក៏បានយាងទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះថេរៈ សួរនាំអំពីការសិរ្សុខ រួចទ្រង់សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើអារាមគួរគប្បីដល់ភិក្ខុសង្ឃដែរឬទេ?»។ ព្រះថេរៈមានថេរដីកាថា «គួរគប្បី មហារាជ» រួចហើយក៏បាននាំយកព្រះសូត្រនេះមកសម្ដែងថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតអារាម»។ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះទ័យត្រេកអរ ក៏ទ្រង់យកកុណ្ឌីមាសច្រូចទឹកលើព្រះហស្តរបស់ព្រះថេរៈ ហើយថ្វាយសួនមហាមេឃវ័ន។ ព្រមជាមួយគ្នានឹងការច្រូចទឹកនោះ ផែនដីក៏កម្រើកញាប់ញ័រ។ នេះជាការកម្រើកផែនដីជាដំបូងបង្អស់ក្នុងមហាវីហារ។ ព្រះរាជាទ្រង់ភ័យខ្លាច ក៏សួរព្រះថេរៈថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ហេតុអ្វីបានជាផែនដីកម្រើកញាប់ញ័រ?»។ ព្រះថេរៈតបថា «កុំខ្លាចឡើយ មហារាជ ព្រះសាសនារបស់ព្រះទសពលនឹងតាំងនៅមាំមួនក្នុងកោះនេះ ហើយទីនេះនឹងទៅជាទីតាំងវត្តដំបូងបង្អស់ នេះជាបុព្វនិមិត្តនៃសេចក្ដីនោះឯង»។ ព្រះរាជាក៏រឹតតែមានព្រះទ័យជ្រះថ្លាក្រៃលែងឡើង។ សូម្បីតែក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះថេរៈក៏បានឆាន់នៅក្នុងព្រះរាជវាំង រួចហើយសម្ដែងអនមតគ្គិយធម៌ទាំងឡាយក្នុងសួននន្ទនវ័ន។ ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ទៀត ក៏បានសម្ដែងអគ្គិក្ខន្ធូបមសូត្រ។ ដោយឧបាយនេះ ព្រះថេរៈបានសម្ដែងធម៌អស់រយៈពេលប្រាំពីរថ្ងៃ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ការសម្ដែងធម៌ មានសត្វប្រាំបីពាន់ប្រាំរយបានសម្រេចធម៌។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រោះតែសួននន្ទនវ័នជាទីកន្លែងដែលពន្លឺនៃព្រះសាសនាបានប្រាកដឡើង ទើបបានឈ្មោះថា «ជោតិវ័ន»។ ចំណែកក្នុងថ្ងៃទីប្រាំពីរ ព្រះថេរៈទាំងឡាយបានសម្ដែងអប្បមាទសូត្រថ្វាយព្រះរាជានៅក្នុងព្រះរាជវាំង រួចហើយក៏បាននិមន្តត្រឡប់ទៅកាន់ភ្នំចេតិយគិរីវិញ។ Atha kho rājā amacce pucchi – ‘‘thero, amhe gāḷhena ovādena ovadati; gaccheyya nu kho’’ti? Amaccā ‘‘tumhehi, deva, thero ayācito sayameva āgato; tasmā tassa anāpucchāva gamanampi bhaveyyā’’ti āhaṃsu. Tato rājā rathaṃ abhiruhitvā dve ca deviyo āropetvā cetiyagiriṃ agamāsi mahañcarājānubhāvena. Gantvā deviyo ekamantaṃ apakkamāpetvā sayameva therānaṃ samīpaṃ upasaṅkamanto ativiya kilantarūpo hutvā upasaṅkami. Tato naṃ thero āha – ‘‘kasmā tvaṃ, mahārāja, evaṃ kilamamāno āgato’’ti? ‘‘‘Tumhe mama gāḷhaṃ ovādaṃ datvā idāni gantukāmā nu kho’ti jānanatthaṃ, bhante’’ti. ‘‘Na mayaṃ, mahārāja, gantukāmā; apica vassūpanāyikakālo nāmāyaṃ mahārāja, tatra samaṇena vassūpanāyikaṭṭhānaṃ ñātuṃ vaṭṭatī’’ti. Taṃdivasameva ariṭṭho nāma amacco pañcapaṇṇāsāya jeṭṭhakaniṭṭhabhātukehi saddhiṃ rañño samīpe ṭhito āha – ‘‘icchāmahaṃ, deva, therānaṃ santike pabbajitu’’nti. ‘‘Sādhu, bhaṇe, pabbajassū’’ti rājā anujānitvā theraṃ sampaṭicchāpesi. Thero tadaheva pabbājesi. Sabbe khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇiṃsu. គ្រានោះឯង ព្រះរាជាទ្រង់សួរពួកអាមាត្យថា «ព្រះថេរៈបានទូន្មានប្រដៅយើងដោយឱវាទយ៉ាងតឹងរ៉ឹង តើលោកនឹងនិមន្តត្រឡប់ទៅវិញឬហ្ន៎?»។ ពួកអាមាត្យក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ព្រះថេរៈមិនមែនព្រះអង្គអារាធនាទេ លោកនិមន្តមកដោយខ្លួនឯង ហេតុនោះ ការនិមន្តទៅវិញដោយមិនបានលា ក៏គប្បីមានដល់លោកដែរ»។ បន្ទាប់មក ព្រះរាជាទ្រង់ឡើងគង់លើរថ ហើយឲ្យព្រះទេវីទាំងពីរអង្គឡើងគង់ជាមួយ រួចយាងទៅកាន់ភ្នំចេតិយគិរី ដោយព្រះរាជានុភាពដ៏ធំធេង។ លុះយាងទៅដល់ហើយ ក៏ឲ្យព្រះទេវីទាំងឡាយថយទៅគង់ក្នុងទីសមគួរមួយ រួចព្រះអង្គឯងយាងចូលទៅជិតព្រះថេរៈទាំងឡាយ ទាំងមានព្រះវរកាយនឿយហត់ជាខ្លាំង។ ពេលនោះ ព្រះថេរៈមានថេរដីកានឹងព្រះអង្គថា «មហារាជ ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គទ្រង់នឿយហត់យ៉ាងនេះ ហើយយាងមក?»។ ព្រះរាជាក្រាបទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាមកនេះ ដើម្បីចង់ដឹងថា “លោកម្ចាស់ទាំងឡាយប្រទានឱវាទយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដល់ខ្ញុំព្រះករុណាហើយ ឥឡូវនេះមានបំណងនឹងនិមន្តទៅវិញឬទេ?”»។ ព្រះថេរៈតបថា «មហារាជ ពួកយើងគ្មានបំណងនឹងទៅវិញទេ ប៉ុន្តែ មហារាជ ពេលនេះជាកាលចូលវស្សា ក្នុងកាលនោះ សមណៈគួរដឹងទីកន្លែងសម្រាប់ចូលវស្សា»។ ក្នុងថ្ងៃនោះឯង អាមាត្យម្នាក់ឈ្មោះអរិដ្ឋ ព្រមដោយបងប្អូនប្រុសធំនិងតូចហាសិបប្រាំនាក់ ឈរនៅជិតព្រះរាជា ហើយក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ខ្ញុំព្រះករុណាមានបំណងនឹងបួសក្នុងសំណាក់នៃព្រះថេរៈទាំងឡាយ»។ ព្រះរាជាទ្រង់អនុញ្ញាតថា «ប្រពៃហើយ ម្នាលអ្នក ចូរអ្នកបួសចុះ» រួចទ្រង់ប្រគល់ខ្លួនឲ្យទៅព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈក៏បានបំបួសក្នុងថ្ងៃនោះឯង។ ជនទាំងអស់នោះ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត ក្នុងពេលកោរសក់រួចជាស្ថាពរនោះឯង។ Rājāpi kho taṅkhaṇeyeva kaṇṭakena cetiyaṅgaṇaṃ parikkhipitvā dvāsaṭṭhiyā leṇesu kammaṃ paṭṭhapetvā nagarameva agamāsi. Tepi therā dasabhātikasamākulaṃ rājakulaṃ pasādetvā mahājanaṃ ovadamānā cetiyagirimhi vassaṃ vasiṃsu. Tadāpi cetiyagirimhi paṭhamaṃ vassaṃ upagatā dvāsaṭṭhi [Pg.62] arahanto ahesuṃ. Athāyasmā mahāmahindo vutthavasso pavāretvā kattikapuṇṇamāyaṃ uposathadivase rājānaṃ etadavoca – ‘‘mahārāja, amhehi ciradiṭṭho sammāsambuddho, anāthavāsaṃ vasimha, icchāma mayaṃ jambudīpaṃ gantu’’nti. Rājā āha – ‘‘ahaṃ, bhante, tumhe catūhi paccayehi upaṭṭhahāmi, ayañca mahājano tumhe nissāya tīsu saraṇesu patiṭṭhito, kasmā tumhe ukkaṇṭhitatthā’’ti? ‘‘Ciradiṭṭho no, mahārāja, sammāsambuddho, abhivādanapaccuṭṭhānaañjalikammasāmīcikammakaraṇaṭṭhānaṃ natthi, tenamha ukkaṇṭhitā’’ti. ‘‘Nanu, bhante, tumhe avocuttha – ‘parinibbuto sammāsambuddho’’’ti. ‘‘Kiñcāpi, mahārāja, parinibbuto; atha khvassa sarīradhātuyo tiṭṭhantī’’ti. ‘‘Aññātaṃ, bhante, thūpapatiṭṭhānaṃ tumhe ākaṅkhathāti. Karomi, bhante, thūpaṃ, bhūmibhāgaṃ dāni vicinātha; apica, bhante, dhātuyo kuto lacchāmā’’ti? ‘‘Sumanena saddhiṃ mantehi, mahārājā’’ti. ព្រះរាជាផងដែរ ក្នុងខណៈនោះឯង បានយកបន្លាមកព័ទ្ធជុំវិញលានចេតិយ ហើយបានតាំងផ្ដើមការងារក្នុងគុហាទាំង ៦២ រួចក៏យាងត្រឡប់ទៅកាន់ព្រះនគរវិញ។ ចំណែកព្រះថេរៈទាំងឡាយនោះ ក៏បានញ៉ាំងរាជត្រកូលដែលកកកុញដោយព្រះភាតាទាំង ១០ អង្គឲ្យជ្រះថ្លា ហើយកាលទូន្មានប្រដៅនូវមហាជន ក៏បានគង់ចាំវស្សាលើភ្នំចេតិយគិរី។ ក្នុងកាលនោះផងដែរ ព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលចូលកាន់វស្សាដំបូងលើភ្នំចេតិយគិរី មានចំនួន ៦២ អង្គ។ គ្រានោះ ព្រះមហាមហិន្ទត្ថេរដ៏មានអាយុ លុះចាំវស្សារួចហើយ ធ្វើបវារណាហើយ ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ជាថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក បានមានថេរដីកានឹងព្រះរាជាដូច្នេះថា «បពិត្រមហារាជ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ គឺពួកយើងមិនបានជួបអស់កាលយូរហើយ ពួកយើងរស់នៅក្នុងទីដែលគ្មានទីពឹង ពួកយើងប្រាថ្នានឹងទៅកាន់ជម្ពូទ្វីបវិញ»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាតែងតែឧបដ្ឋាកព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយដោយបច្ច័យទាំង ៤ ហើយមហាជននេះសោត ក៏បានតាំងនៅក្នុងត្រៃសរណគមន៍ដោយអាស្រ័យព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយដែរ ហេតុអ្វីបានជាព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយអផ្សុក?»។ «បពិត្រមហារាជ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ គឺពួកយើងមិនបានជួបអស់កាលយូរហើយ ទីកន្លែងជាទីធ្វើនូវការអភិវាទ ការក្រោកទទួល ការប្រណម្យអញ្ជលី និងសាមីចិកម្ម មិនមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពួកយើងអផ្សុក»។ «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយមិនបានពោលទេឬថា ”ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ”?»។ «បពិត្រមហារាជ ទុកជាព្រះអង្គបរិនិព្វានទៅហើយក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែព្រះសារីរិកធាតុទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គនៅមានសេសសល់ឡើយ»។ «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាយល់ហើយ ព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយប្រាថ្នានូវការតម្កល់ទុកនូវព្រះស្តូប។ បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានឹងកសាងព្រះស្តូប សូមព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយជ្រើសរើសទីកន្លែងដីក្នុងខណៈនេះចុះ។ មួយវិញទៀត បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកយើងនឹងបានព្រះធាតុមកពីណា?»។ «បពិត្រមហារាជ សូមព្រះអង្គពិភាក្សាជាមួយសុមនសាមណេរចុះ»។ ‘‘Sādhu, bhante’’ti rājā sumanaṃ upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘kuto dāni, bhante, dhātuyo lacchāmā’’ti? Sumano āha – ‘‘appossukko tvaṃ, mahārāja, vīthiyo sodhāpetvā dhajapaṭākapuṇṇaghaṭādīhi alaṅkārāpetvā saparijano uposathaṃ samādiyitvā sabbatāḷāvacare upaṭṭhāpetvā maṅgalahatthiṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ kārāpetvā upari cassa setacchattaṃ ussāpetvā sāyanhasamaye mahānāgavanuyyānābhimukho yāhi. Addhā tasmiṃ ṭhāne dhātuyo lacchasī’’ti. Rājā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Therā cetiyagirimeva agamaṃsu. Tatrāyasmā mahindatthero sumanasāmaṇeraṃ āha – ‘‘gaccha tvaṃ, sāmaṇera, jambudīpe tava ayyakaṃ asokaṃ dhammarājānaṃ upasaṅkamitvā mama vacanena evaṃ vadehi – ‘sahāyo vo, mahārāja, devānampiyatisso buddhasāsane pasanno thūpaṃ patiṭṭhāpetukāmo, tumhākaṃ kira hatthe dhātu atthi taṃ me dethā’ti. Taṃ gahetvā sakkaṃ devarājānaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadehi – ‘tumhākaṃ kira, mahārāja, hatthe dve dhātuyo atthi – dakkhiṇadāṭhā ca dakkhiṇakkhakañca; tato tumhe dakkhiṇadāṭhaṃ pūjetha, dakkhiṇakkhakaṃ pana mayhaṃ dethā’ti. Evañca naṃ vadehi – ‘kasmā tvaṃ, mahārāja, amhe tambapaṇṇidīpaṃ pahiṇitvā pamajjasī’’’ti? ព្រះរាជាទទួលព្រះតម្រាស់ថា «ល្អហើយ ព្រះគុណម្ចាស់» រួចហើយក៏ចូលទៅរកសុមនសាមណេរ ហើយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ក្នុងពេលនេះ ពួកយើងនឹងបានព្រះធាតុមកពីណា?»។ សុមនសាមណេរពោលថា «បពិត្រមហារាជ សូមព្រះអង្គកុំបារម្ភឡើយ ចូរឲ្យគេជម្រះថ្នល់ទាំងឡាយ ឲ្យគេតុបតែងលម្អដោយទង់ជ័យ ទង់ជ្វាលា និងឆ្នាំងទឹកពេញជាដើម ហើយព្រះអង្គព្រមទាំងបរិវារចូរសមាទានឧបោសថសីល ឲ្យប្រគំតូរ្យតន្ត្រីគ្រប់បែបយ៉ាង ឲ្យគេតុបតែងដំរីមង្គលដោយគ្រឿងអលង្ការសព្វគ្រប់ ហើយលើកស្វេតច្ឆត្រឡើងលើខ្នងដំរីនោះ ក្នុងវេលាព្រលប់ ចូរព្រះអង្គយាងឆ្ពោះទៅកាន់ឧទ្យានមហានាគវ័ន។ ពិតណាស់ ព្រះអង្គនឹងបានព្រះធាតុទាំងឡាយក្នុងទីនោះជាមិនខាន»។ ព្រះរាជាទទួលព្រះតម្រាស់ថា «ល្អហើយ»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយបាននិមន្តទៅកាន់ភ្នំចេតិយគិរីវិញ។ ក្នុងទីនោះ ព្រះមហាមហិន្ទត្ថេរដ៏មានអាយុ បានមានថេរដីកានឹងសុមនសាមណេរថា «នែសាមណេរ ចូរអ្នកទៅកាន់ជម្ពូទ្វីប ចូលទៅគាល់ព្រះបាទអសោកធម្មរាជ ជាព្រះអយ្យកោរបស់អ្នក ហើយចូរនិយាយតាមពាក្យរបស់យើងយ៉ាងនេះថា ”បពិត្រមហារាជ ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សៈ ជាព្រះសម្លាញ់របស់ព្រះអង្គ មានព្រះទ័យជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ប្រាថ្នានឹងតម្កល់ទុកនូវព្រះស្តូប ឮថាព្រះធាតុមាននៅក្នុងព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គ សូមព្រះអង្គប្រទានព្រះធាតុនោះដល់ខ្ញុំព្រះករុណាផង”។ លុះទទួលព្រះធាតុនោះហើយ ចូរចូលទៅរកព្រះសក្កទេវរាជ ហើយនិយាយយ៉ាងនេះថា ”បពិត្រមហារាជ ឮថាព្រះធាតុពីរអង្គ គឺព្រះទាឋាធាតុខាងស្តាំ និងព្រះអក្ខកធាតុខាងស្តាំ មាននៅក្នុងព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គ ក្នុងព្រះធាតុទាំងពីរនោះ សូមព្រះអង្គបូជាព្រះទាឋាធាតុខាងស្តាំចុះ ចំណែកព្រះអក្ខកធាតុខាងស្តាំ សូមប្រទានមកខ្ញុំព្រះករុណាវិញ”។ ហើយចូរនិយាយនឹងព្រះសក្កៈនោះយ៉ាងនេះទៀតថា ”បពិត្រមហារាជ ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គចាត់ពួកយើងឲ្យមកកាន់កោះតម្ពបណ្ណិទ្វីបហើយ បែរជាព្រងើយកន្តើយទៅវិញ?”»។ ‘‘Sādhu, bhante’’ti kho sumano therassa vacanaṃ sampaṭicchitvā tāvadeva pattacīvaramādāya vehāsaṃ abbhuggantvā pāṭaliputtadvāre oruyha rañño [Pg.63] santikaṃ gantvā etamatthaṃ ārocesi. Rājā tuṭṭho sāmaṇerassa hatthato pattaṃ gahetvā gandhehi ubbaṭṭetvā varamuttasadisānaṃ dhātūnaṃ pūretvā adāsi. So taṃ gahetvā sakkaṃ devarājānaṃ upasaṅkami. Sakko devarājā sāmaṇeraṃ disvāva ‘‘kiṃ, bhante sumana, āhiṇḍasī’’ti āha. ‘‘Tvaṃ, mahārāja, amhe tambapaṇṇidīpaṃ pesetvā kasmā pamajjasī’’ti? ‘‘Nappamajjāmi, bhante, vadehi – ‘kiṃ karomī’’’ti? ‘‘Tumhākaṃ kira hatthe dve dhātuyo atthi – dakkhiṇadāṭhā ca dakkhiṇakkhakañca; tato tumhe dakkhiṇadāṭhaṃ pūjetha, dakkhiṇakkhakaṃ pana mayhaṃ dethā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti kho sakko devānamindo yojanappamāṇaṃ maṇithūpaṃ ugghāṭetvā dakkhiṇakkhakadhātuṃ nīharitvā sumanassa adāsi. So taṃ gahetvā cetiyagirimhiyeva patiṭṭhāsi. សុមនសាមណេរទទួលពាក្យរបស់ព្រះថេរៈថា «ល្អហើយ ព្រះគុណម្ចាស់» ហើយក្នុងខណៈនោះឯង ក៏កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ហោះឡើងទៅលើអាកាស ចុះចតនៅទ្វារក្រុងបាដលីបុត្ត ហើយចូលទៅគាល់ព្រះរាជា ក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះ។ ព្រះរាជាទ្រង់ត្រេកអរណាស់ ទទួលយកបាត្រពីដៃរបស់សាមណេរ រួចលាបដុសខាត់ដោយគ្រឿងក្រអូប ហើយញ៉ាំងបាត្រនោះឲ្យពេញដោយព្រះសារីរិកធាតុទាំងឡាយ ដែលមានសណ្ឋានដូចជាគ្រាប់គុជដ៏ប្រសើរ ហើយប្រទានទៅសាមណេរ។ សាមណេរនោះទទួលយកព្រះធាតុនោះហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះសក្កទេវរាជ។ ព្រះសក្កទេវរាជ លុះឃើញសាមណេរភ្លាម ក៏សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់សុមនៈដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់និមន្តដើរទៅណា?»។ «បពិត្រមហារាជ ព្រះអង្គចាត់ពួកយើងឲ្យមកកាន់កោះតម្ពបណ្ណិទ្វីបហើយ ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គធ្វេសប្រហែសទៅវិញ?»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាមិនបានធ្វេសប្រហែសឡើយ សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់មកចុះ តើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើដូចម្តេច?»។ «ឮថាព្រះធាតុពីរអង្គ គឺព្រះទាឋាធាតុខាងស្តាំ និងព្រះអក្ខកធាតុខាងស្តាំ មាននៅក្នុងព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គ ក្នុងព្រះធាតុទាំងពីរនោះ សូមព្រះអង្គបូជាព្រះទាឋាធាតុខាងស្តាំចុះ ចំណែកព្រះអក្ខកធាតុខាងស្តាំ សូមប្រទានមកខ្ញុំព្រះករុណាវិញ»។ ព្រះសក្កទេវរាជទទួលពាក្យថា «ល្អហើយ ព្រះគុណម្ចាស់» រួចហើយក៏បើកព្រះស្តូបកែវមណីដែលមានទំហំមួយយោជន៍ នាំយកព្រះអក្ខកធាតុខាងស្តាំចេញមក ប្រទានដល់សុមនសាមណេរ។ សាមណេរនោះទទួលយកព្រះធាតុនោះហើយ ក៏មកតម្កល់ទុកនៅលើភ្នំចេតិយគិរីនោះឯង។ Atha kho mahindapamukhā sabbepi te mahānāgā asokadhammarājena dinnadhātuyo cetiyagirimhiyeva patiṭṭhāpetvā dakkhiṇakkhakaṃ ādāya vaḍḍhamānakacchāyāya mahānāgavanuyyānamagamaṃsu. Rājāpi kho sumanena vuttappakāraṃ pūjāsakkāraṃ katvā hatthikkhandhavaragato sayaṃ maṅgalahatthimatthake setacchattaṃ dhārayamāno mahānāgavanaṃ sampāpuṇi. Athassa etadahosi – ‘‘sace ayaṃ sammāsambuddhassa dhātu, chattaṃ apanamatu, maṅgalahatthī jaṇṇukehi bhūmiyaṃ patiṭṭhahatu, dhātucaṅkoṭakaṃ mayhaṃ matthake patiṭṭhātū’’ti. Saha rañño cittuppādena chattaṃ apanami, hatthī jaṇṇukehi patiṭṭhahi, dhātucaṅkoṭakaṃ rañño matthake patiṭṭhahi. Rājā amateneva abhisittagatto viya paramena pītipāmojjena samannāgato hutvā pucchi – ‘‘dhātuṃ, bhante, kiṃ karomā’’ti? ‘‘Hatthikumbhamhiyeva tāva, mahārāja, ṭhapehī’’ti. Rājā dhātucaṅkoṭakaṃ gahetvā hatthikumbhe ṭhapesi. Pamudito nāgo koñcanādaṃ nadi. Mahāmegho uṭṭhahitvā pokkharavassaṃ vassi. Udakapariyantaṃ katvā mahābhūmicālo ahosi. ‘‘Paccantepi nāma sammāsambuddhassa dhātu patiṭṭhahissatī’’ti devamanussā pamodiṃsu. Evaṃ iddhānubhāvasiriyā devamanussānaṃ pītiṃ janayanto – គ្រានោះ ព្រះមហាសង្ឃទាំងឡាយមានព្រះមហិន្ទត្ថេរជាប្រធាន បានតម្កល់ទុកព្រះសារីរិកធាតុទាំងឡាយដែលព្រះបាទអសោកធម្មរាជប្រទានមក នៅលើភ្នំចេតិយគិរីនោះឯង រួចកាន់យកព្រះអក្ខកធាតុខាងស្តាំ និមន្តទៅកាន់ឧទ្យានមហានាគវ័ន ក្នុងវេលារសៀល។ ចំណែកព្រះរាជា ក៏បានធ្វើការបូជាសក្ការៈតាមវិធីដែលសុមនសាមណេរបានប្រាប់ហើយ ទ្រង់គង់លើខ្នងដំរីដ៏ប្រសើរ ទ្រង់កាន់ស្វេតច្ឆត្រដោយព្រះអង្គឯង លើកឡើងលើក្បាលដំរីមង្គល យាងទៅដល់ឧទ្យានមហានាគវ័ន។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើនេះជាព្រះសារីរិកធាតុពិតប្រាកដរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមែន សូមឲ្យស្វេតច្ឆត្រផ្អៀងចុះ សូមឲ្យដំរីមង្គលលុតជង្គង់ចុះលើផែនដី សូមឲ្យកញ្ជើដាក់ព្រះធាតុមកតម្កល់នៅលើក្បាលរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា»។ ព្រមជាមួយគ្នានឹងការកើតឡើងនៃព្រះតម្រិះរបស់ព្រះរាជា ស្វេតច្ឆត្រក៏ផ្អៀងចុះ ដំរីក៏លុតជង្គង់ចុះលើផែនដី កញ្ជើដាក់ព្រះធាតុក៏មកតម្កល់នៅលើព្រះសិរសារបស់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាមានព្រះកាយប្រៀបដូចជាត្រូវស្រោចស្រពដោយទឹកអម្រឹត ទ្រង់ប្រកបដោយសេចក្តីរីករាយនិងសោមនស្សយ៉ាងក្រៃលែង ហើយទូលសួរថា «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើដូចម្តេចនឹងព្រះធាតុនេះ?»។ «បពិត្រមហារាជ សូមតម្កល់ទុកនៅលើក្បាលដំរីសិនចុះ»។ ព្រះរាជាទ្រង់កាន់យកកញ្ជើព្រះធាតុទៅតម្កល់ទុកលើក្បាលដំរី។ ដំរីមង្គលដ៏មានចិត្តរីករាយ ក៏បន្លឺសម្លេងស្រែកគឹកកង។ មហាមេឃក៏បង្អុរភ្លៀងបោក្ខរព័ស៌ចុះមក។ ផែនដីក៏ញាប់ញ័រយ៉ាងខ្លាំងរហូតដល់ព្រំប្រទល់ទឹក។ ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយមានចិត្តត្រេកអរថា «ព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ នឹងមកតម្កល់ទុកសូម្បីតែក្នុងបច្ចន្តប្រទេស»។ ព្រះធាតុនោះ កាលញ៉ាំងសេចក្តីរីករាយរបស់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយឲ្យកើតឡើង ដោយសិរីនៃឫទ្ធានុភាពយ៉ាងនេះ... Puṇṇamāyaṃ mahāvīro, cātumāsiniyā idha; Āgantvā devalokamhā, hatthikumbhe patiṭṭhitoti. «ព្រះមហាវីរៈ (ព្រះធាតុរបស់ព្រះអង្គ) យាងមកពីទេវលោក មកតម្កល់នៅលើក្បាលដំរី ក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក ជាទីបំផុតនៃវស្សា ៤ ខែ ក្នុងកោះនេះ»។ Athassa so hatthināgo anekatāḷāvacaraparivārito ativiya uḷārena pūjāsakkārena sakkariyamāno pacchimadisābhimukhova hutvā, apasakkanto [Pg.64] yāva nagarassa puratthimadvāraṃ tāva gantvā puratthimena dvārena nagaraṃ pavisitvā sakalanāgarena uḷārāya pūjāya karīyamānāya dakkhiṇadvārena nikkhamitvā thūpārāmassa pacchimadisābhāge mahejavatthu nāma kira atthi, tattha gantvā puna thūpārāmābhimukhoyeva paṭinivatti. Tena ca samayena thūpārāme purimakānaṃ tiṇṇaṃ sammāsambuddhānaṃ paribhogacetiyaṭṭhānaṃ hoti. លំដាប់នោះ ដំរីមង្គលនោះ ដែលមានពួកអ្នកប្រគំតូរ្យតន្ត្រីជាច្រើនហែហម ត្រូវបានគេធ្វើសក្ការបូជាយ៉ាងអធិកអធមក្រៃលែង ក៏បែរមុខទៅទិសខាងលិច ដើរថយក្រោយរហូតទៅដល់ទ្វារខាងកើតនៃព្រះនគរ រួចចូលទៅក្នុងព្រះនគរតាមទ្វារខាងកើតនោះ កាលដែលអ្នកនគរទាំងមូលកំពុងធ្វើការបូជាយ៉ាងអធិកអធម ក៏ចេញទៅវិញតាមទ្វារខាងត្បូង យាងទៅកាន់ទីកន្លែងមួយឈ្មោះថា មហេជវត្ថុ ដែលស្ថិតនៅទិសខាងលិចនៃធូបារាម រួចហើយក៏បែរមុខឆ្ពោះទៅរកធូបារាមវិញ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ទីកន្លែងក្នុងធូបារាមនោះ ជាទីតម្កល់ទុកនូវបរិភោគចេតិយរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំង ៣ ព្រះអង្គមុនៗ។ Atīte kira ayaṃ dīpo ojadīpo nāma ahosi, rājā abhayo nāma, nagaraṃ abhayapuraṃ nāma, cetiyapabbato devakūṭapabbato nāma, thūpārāmo paṭiyārāmo nāma. Tena kho pana samayena kakusandho bhagavā loke uppanno hoti. Tassa sāvako mahādevo nāma thero bhikkhusahassena saddhiṃ devakūṭe patiṭṭhāsi, mahindatthero viya cetiyapabbate. Tena kho pana samayena ojadīpe sattā pajjarakena anayabyasanaṃ āpajjanti. Addasā kho kakusandho bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ olokento te satte anayabyasanamāpajjante. Disvā cattālīsāya bhikkhusahassehi parivuto agamāsi. Tassānubhāvena tāvadeva pajjarako vūpasanto. Roge vūpasante bhagavā dhammaṃ desesi. Caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Bhagavā dhamakaraṇaṃ datvā pakkāmi. Taṃ anto pakkhipitvā paṭiyārāme cetiyaṃ akaṃsu. Mahādevo dīpaṃ anusāsanto vihāsi. ឮថា ក្នុងអតីតកាល កោះនេះមានឈ្មោះថា ឱជទ្វីប ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះនាមថា អភ័យ ព្រះនគរឈ្មោះថា អភយបុរៈ ភ្នំចេតិយបព្វតឈ្មោះថា ទេវកូដបព្វត ធូបារាមឈ្មោះថា បដិយារាម។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះកកុសន្ធៈដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក។ ព្រះសាវ័ករបស់ព្រះអង្គ ព្រះនាមថា មហាទេវត្ថេរ ព្រមដោយភិក្ខុមួយពាន់រូប បានមកតម្កល់លើភ្នំទេវកូដ ដូចជាព្រះមហិន្ទត្ថេរនៅលើភ្នំចេតិយបព្វតដែរ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ពួកសត្វទាំងឡាយក្នុងឱជទ្វីប តែងដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយដោយសារជំងឺគ្រុនក្តៅ។ ព្រះកកុសន្ធៈដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ទតមើលលោកដោយពុទ្ធចក្ខុ ក៏បានឃើញសត្វទាំងឡាយកំពុងដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយនោះ។ លុះទ្រង់ទតឃើញហើយ ទើបព្រះអង្គមានភិក្ខុបួនម៉ឺនរូបជាបរិវារ យាងមកកាន់កោះនេះ។ ដោយសារអានុភាពរបស់ព្រះអង្គ ជំងឺគ្រុនក្តៅនោះក៏បានស្ងប់រំងាប់ទៅក្នុងខណៈនោះឯង។ កាលដែលរោគស្ងប់រំងាប់ហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ទេសនា ញ៉ាំងការត្រាស់ដឹងធម៌ឲ្យកើតឡើងដល់សត្វប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រទានធម្មក្រង រួចយាងត្រឡប់ទៅវិញ។ ពួកមនុស្សទាំងឡាយបាននាំយកធម្មក្រងនោះទៅបញ្ចុះទុកខាងក្នុង ហើយកសាងចេតិយក្នុងបដិយារាម។ ព្រះមហាទេវត្ថេរក៏បានគង់នៅទូន្មានប្រដៅក្នុងកោះនោះតទៅ។ Koṇāgamanassa pana bhagavato kāle ayaṃ dīpo varadīpo nāma ahosi, rājā sameṇḍī nāma, nagaraṃ vaḍḍhamānaṃ nāma, pabbato suvaṇṇakūṭo nāma. Tena kho pana samayena varadīpe dubbuṭṭhikā hoti dubbhikkhaṃ dussassaṃ. Sattā chātakarogena anayabyasanaṃ āpajjanti. Addasā kho koṇāgamano bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ olokento te satte anayabyasanaṃ āpajjante. Disvā tiṃsabhikkhusahassaparivuto agamāsi. Buddhānubhāvena devo sammādhāraṃ anuppavecchi. Subhikkhaṃ ahosi. Bhagavā dhammaṃ desesi. Caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Bhagavā bhikkhusahassaparivāraṃ mahāsumanaṃ nāma theraṃ dīpe ṭhapetvā kāyabandhanaṃ datvā pakkāmi. Taṃ anto pakkhipitvā cetiyaṃ akaṃsu. ចំណែកក្នុងកាលនៃព្រះកោណាគមនៈដ៏មានព្រះភាគ កោះនេះមានឈ្មោះថា វរទ្វីប ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះនាមថា សមេណ្ឌី ព្រះនគរឈ្មោះថា វឌ្ឍមានៈ ភ្នំឈ្មោះថា សុវណ្ណកូដ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ក្នុងវរទ្វីបមានគ្រោះរាំងស្ងួត អត់ឃ្លាន និងខូចខាតភោគផល។ ពួកសត្វទាំងឡាយតែងដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយដោយសារជំងឺអត់ឃ្លាន។ ព្រះកោណាគមនៈដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ទតមើលលោកដោយពុទ្ធចក្ខុ ក៏បានឃើញសត្វទាំងឡាយកំពុងដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយនោះ។ លុះទ្រង់ទតឃើញហើយ ទើបព្រះអង្គមានភិក្ខុបីម៉ឺនរូបជាបរិវារ យាងមកកាន់កោះនេះ។ ដោយសារពុទ្ធានុភាព ភ្លៀងក៏បានបង្អុរចុះមកយ៉ាងល្អ។ ភោគផលក៏សម្បូណ៌សប្បាយឡើងវិញ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ទេសនា ញ៉ាំងការត្រាស់ដឹងធម៌ឲ្យកើតឡើងដល់សត្វប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទុកព្រះមហាសុមនត្ថេរ ដែលមានភិក្ខុមួយពាន់រូបជាបរិវារ ឲ្យគង់នៅក្នុងកោះនេះ ហើយទ្រង់ប្រទានវត្ថពន្ធចង្កេះ រួចយាងត្រឡប់ទៅវិញ។ ពួកមនុស្សទាំងឡាយបាននាំយកវត្ថពន្ធចង្កេះនោះទៅបញ្ចុះទុកខាងក្នុង ហើយកសាងចេតិយ។ Kassapassa pana bhagavato kāle ayaṃ dīpo maṇḍadīpo nāma ahosi, rājā jayanto nāma, nagaraṃ visālaṃ nāma, pabbato subhakūṭo nāma[Pg.65]. Tena kho pana samayena maṇḍadīpe mahāvivādo hoti. Bahū sattā kalahaviggahajātā anayabyasanaṃ āpajjanti. Addasā kho kassapo bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ olokento te satte anayabyasanaṃ āpajjante. Disvā vīsatibhikkhusahassaparivuto āgantvā vivādaṃ vūpasametvā dhammaṃ desesi. Caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Bhagavā bhikkhusahassaparivāraṃ sabbanandaṃ nāma theraṃ dīpe patiṭṭhāpetvā udakasāṭakaṃ datvā pakkāmi. Taṃ anto pakkhipitvā cetiyaṃ akaṃsu. Evaṃ thūpārāme purimakānaṃ tiṇṇaṃ buddhānaṃ cetiyāni patiṭṭhahiṃsu. Tāni sāsanantaradhānena nassanti, ṭhānamattaṃ avasissati. Tasmā vuttaṃ – ‘‘tena ca samayena thūpārāme purimakānaṃ tiṇṇaṃ sammāsambuddhānaṃ paribhogacetiyaṭṭhānaṃ hotī’’ti. Tadetaṃ vinaṭṭhesu cetiyesu devatānubhāvena kaṇṭakasamākiṇṇasākhehi nānāgacchehi parivutaṃ tiṭṭhati – ‘‘mā naṃ koci ucchiṭṭhāsucimalakacavarehi padūsesī’’ti. ក្នុងកាលនៃព្រះកស្សបភគវា កោះនេះមានឈ្មោះថា មណ្ឌទីបៈ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះនាមថា ជយន្តៈ នគរមានឈ្មោះថា វិសាលៈ ភ្នំមានឈ្មោះថា សុភកូដៈ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង វិវាទដ៏ធំមួយបានកើតឡើងក្នុងមណ្ឌទីបៈ។ សត្វទាំងឡាយជាច្រើនកើតការឈ្លោះប្រកែកទាស់ទែងគ្នា ដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយ។ ព្រះកស្សបភគវា កាលទ្រង់ក្រឡេកមើលលោកដោយពុទ្ធចក្ខុ បានឃើញសត្វទាំងឡាយនោះដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយ។ លុះទ្រង់ឃើញហើយ ទ្រង់មានភិក្ខុពីរម៉ឺនអង្គជាបរិវារ យាងមកហើយ ទ្រង់រំងាប់វិវាទនោះ ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌។ ការត្រាស់ដឹងធម៌បានមានដល់សត្វមានជីវិតប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់។ ព្រះភគវាទ្រង់បានតម្កល់ព្រះថេរៈព្រះនាម សព្វនន្ទៈ ដែលមានភិក្ខុមួយពាន់ជាបរិវារ ទុកក្នុងកោះនោះ ហើយប្រទានសំពត់ស្រង់ទឹក រួចយាងចេញទៅ។ ពួកជនទាំងឡាយបាននាំយកសំពត់នោះទៅតម្កល់ទុកខាងក្នុង ហើយកសាងចេតិយ។ យ៉ាងនេះឯង ក្នុងថូបារាម ចេតិយទាំងឡាយនៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយបីព្រះអង្គមុន បានតម្កល់នៅហើយ។ ចេតិយទាំងនោះ តែងវិនាសទៅដោយការសាបសូន្យនៃព្រះសាសនា នៅសល់តែទីកន្លែងប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ក៏ក្នុងសម័យនោះ ទីកន្លែងនៃបរិភោគចេតិយរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយបីព្រះអង្គមុន ក្នុងថូបារាម ក៏មាន»។ ទីកន្លែងនោះ កាលបើចេតិយទាំងឡាយវិនាសទៅហើយ តែងស្ថិតនៅដោយអានុភាពនៃទេវតា ព័ទ្ធជុំវិញដោយគុម្ពឈើផ្សេងៗ មានមែកពោរពេញដោយបន្លា ដោយគិតថា «កុំឲ្យនរណាម្នាក់បង្ខូចទីនោះដោយសំណល់អាហារ វត្ថុមិនស្អាត គ្រឿងសៅហ្មង និងសម្រាមឡើយ»។ Atha khvassa hatthino purato purato gantvā rājapurisā sabbagacche chinditvā bhūmiṃ sodhetvā taṃ hatthatalasadisaṃ akaṃsu. Hatthināgo gantvā taṃ ṭhānaṃ purato katvā tassa pacchimadisābhāge bodhirukkhaṭṭhāne aṭṭhāsi. Athassa matthakato dhātuṃ oropetuṃ ārabhiṃsu. Nāgo oropetuṃ na deti. Rājā theraṃ pucchi – ‘‘kasmā, bhante, nāgo dhātuṃ oropetuṃ na detī’’ti? ‘‘Ārūḷhaṃ, mahārāja, oropetuṃ na vaṭṭatī’’ti. Tasmiñca kāle abhayavāpiyā udakaṃ chinnaṃ hoti. Samantā bhūmi phalitā hoti, suuddharā mattikāpiṇḍā. Tato mahājano sīghaṃ sīghaṃ mattikaṃ āharitvā hatthikumbhappamāṇaṃ vatthumakāsi. Tāvadeva ca thūpakaraṇatthaṃ iṭṭhakā kātuṃ ārabhiṃsu. Na yāva iṭṭhakā pariniṭṭhanti tāva hatthināgo katipāhaṃ divā bodhirukkhaṭṭhāne hatthisālāyaṃ tiṭṭhati, rattiṃ thūpapatiṭṭhānabhūmiṃ pariyāyati. Atha vatthuṃ cināpetvā rājā theraṃ pucchi – ‘‘kīdiso, bhante, thūpo kātabbo’’ti? ‘‘Vīhirāsisadiso, mahārājā’’ti. លំដាប់នោះ ពួកលំអានរាជបុរសបានដើរទៅខាងមុខៗនៃដំរីនោះ កាប់ឆ្ការគុម្ពឈើទាំងអស់ ជម្រះដី ធ្វើទីនោះឲ្យរាបស្មើដូចជាបាតដៃ។ ដំរីសឹកបានដើរទៅ ធ្វើទីនោះឲ្យនៅខាងមុខ ហើយឈរនៅទិសខាងលិចនៃទីនោះ ត្រង់កន្លែងដើមពោធិ៍។ លំដាប់នោះ ពួកជនទាំងឡាយបានចាប់ផ្តើមទម្លាក់ព្រះបរមសារីរិកធាតុពីក្បាលដំរី។ ដំរីមិនព្រមឲ្យទម្លាក់ចុះឡើយ។ ព្រះរាជាទ្រង់សួរព្រះថេរៈថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ហេតុអ្វីបានជាដំរីមិនព្រមឲ្យទម្លាក់ព្រះធាតុចុះ?»។ ព្រះថេរៈតបថា «មហារាជ ព្រះធាតុដែលឡើងទៅលើហើយ មិនគួរទម្លាក់ចុះមកក្រោមវិញទេ»។ ក៏ក្នុងកាលនោះ ទឹកក្នុងអភយវាបិត្រូវបានដាច់អស់។ ដីជុំវិញប្រេះបែក ដីឥដ្ឋងាយនឹងដកយកបាន។ ព្រោះហេតុនោះ មហាជនបាននាំគ្នាជញ្ជូនដីឥដ្ឋយ៉ាងរហ័សៗ ធ្វើជាទីទួលមានទំហំប៉ុនក្បាលដំរី។ ក្នុងខណៈនោះឯង ពួកជនបានចាប់ផ្តើមធ្វើឥដ្ឋដើម្បីកសាងព្រះស្តូប។ ដរាបណាឥដ្ឋទាំងឡាយមិនទាន់សម្រេចរួចរាល់ ដំរីសឹកនោះតែងឈរនៅក្នុងរោងដំរី ត្រង់កន្លែងដើមពោធិ៍ក្នុងវេលាថ្ងៃ អស់ពីររបីថ្ងៃ ហើយក្នុងវេលាយប់ តែងដើរប្រទក្សិណជុំវិញទីតម្កល់ព្រះស្តូប។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យគេរៀបចំទីទួលរួចហើយ ទ្រង់សួរព្រះថេរៈថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន គួរកសាងព្រះស្តូបមានសណ្ឋានដូចម្តេច?»។ ព្រះថេរៈតបថា «មហារាជ គួរកសាងព្រះស្តូបមានសណ្ឋានដូចជាគំនរស្រូវ»។ ‘‘Sādhu, bhante’’ti rājā jaṅghappamāṇaṃ thūpaṃ cināpetvā dhātuoropanatthāya mahāsakkāraṃ kāresi. Sakalanagarañca janapado ca dhātumahadassanatthaṃ sannipati. Sannipatite ca pana tasmiṃ mahājanakāye dasabalassa [Pg.66] dhātu hatthikumbhato sattatālappamāṇaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā yamakapāṭihāriyaṃ dassesi. Tehi tehi dhātuppadesehi channaṃ vaṇṇānaṃ udakadhārā ca aggikkhandhā ca pavattanti, sāvatthiyaṃ kaṇḍambamūle bhagavatā dassitapāṭihāriyasadisameva pāṭihāriyaṃ ahosi. Tañca kho neva therānubhāvena, na devatānubhāvena; apica kho buddhānubhāveneva. Bhagavā kira dharamānova adhiṭṭhāsi – ‘‘mayi parinibbute tambapaṇṇidīpe anurādhapurassa dakkhiṇadisābhāge purimakānaṃ tiṇṇaṃ buddhānaṃ paribhogacetiyaṭṭhāne mama dakkhiṇakkhakadhātu patiṭṭhānadivase yamakapāṭihāriyaṃ hotū’’ti. ព្រះរាជាទ្រង់ទទួលថា «សាធុ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន» ហើយទ្រង់ឲ្យគេកសាងព្រះស្តូបកម្ពស់ត្រឹមកំភួនជើង រួចទ្រង់ឲ្យធ្វើសក្ការបូជាយ៉ាងធំ ដើម្បីតម្កល់ព្រះធាតុចុះ។ ទាំងនគរ និងជនបទទាំងមូល បានមកប្រជុំគ្នាដើម្បីមើលការបូជាព្រះធាតុដ៏អស្ចារ្យ។ កាលបើមហាជនកុះករបានមកប្រជុំគ្នាយ៉ាងនោះហើយ ព្រះធាតុរបស់ព្រះទសពល បានហោះឡើងទៅលើអាកាសកម្ពស់ប្រាំពីរជួរប្នោត ពីក្បាលដំរី ហើយបានសម្តែងយមកបាដិហារិយ៍។ ធារទឹក និងគំនរភ្លើង បានហូរចេញពីចំណែកនៃព្រះធាតុទាំងឡាយនោះៗ មានពណ៌ប្រាំមួយពណ៌ ហាក់ដូចជាបាដិហារិយ៍ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនាទៀបគល់ដើមស្វាយរបស់គណ្ឌៈ ក្នុងក្រុងសាវត្ថីដូច្នោះឯង។ បាដិហារិយ៍នោះ មិនមែនកើតឡើងដោយអានុភាពនៃព្រះថេរៈឡើយ មិនមែនដោយអានុភាពនៃទេវតាឡើយ គឺកើតឡើងដោយពុទ្ធានុភាពតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ឮថា ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់នៅធរមាននៅឡើយ បានទ្រង់អធិដ្ឋានទុកថា «កាលបើតថាគតបរិនិព្វានទៅហើយ ក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ ខាងទិសទក្សិណនៃអនុរាធបុរៈ ត្រង់កន្លែងបរិភោគចេតិយរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយបីព្រះអង្គមុន ក្នុងថ្ងៃតម្កល់ព្រះអក្ខធាតុខាងស្តាំរបស់តថាគត សូមឲ្យយមកបាដិហារិយ៍កើតមានចុះ»។ ‘‘Evaṃ acintiyā buddhā, buddhadhammā acintiyā; Acintiye pasannānaṃ, vipāko hoti acintiyo’’ti. (apa. thera 1.1.82); «ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយជាអចិន្តេយ្យយ៉ាងនេះ ព្រះពុទ្ធធម៌ទាំងឡាយជាអចិន្តេយ្យ ផលវិបាករបស់បុគ្គលទាំងឡាយដែលជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធជាអចិន្តេយ្យ ក៏ជាអចិន្តេយ្យដែរ»។ Sammāsambuddho kira imaṃ dīpaṃ dharamānakālepi tikkhattuṃ āgamāsi. Paṭhamaṃ – yakkhadamanatthaṃ ekakova āgantvā yakkhe dametvā ‘‘mayi parinibbute imasmiṃ dīpe sāsanaṃ patiṭṭhahissatī’’ti tambapaṇṇidīpe rakkhaṃ karonto tikkhattuṃ dīpaṃ āvijji. Dutiyaṃ – mātulabhāgineyyānaṃ nāgarājūnaṃ damanatthāya ekakova āgantvā te dametvā agamāsi. Tatiyaṃ – pañcabhikkhusataparivāro āgantvā mahācetiyaṭṭhāne ca thūpārāmacetiyaṭṭhāne ca mahābodhipatiṭṭhitaṭṭhāne ca mahiyaṅgaṇacetiyaṭṭhāne ca mutiyaṅgaṇacetiyaṭṭhāne ca dīghavāpicetiyaṭṭhāne ca kalyāṇiyacetiyaṭṭhāne ca nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā nisīdi. Idamassa catutthaṃ dhātusarīrena āgamanaṃ. ឮថា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ធ្លាប់យាងមកកាន់កោះនេះចំនួនបីដង សូម្បីក្នុងកាលដែលទ្រង់នៅធរមាននៅឡើយ។ លើកទីមួយ ទ្រង់យាងមកតែមួយព្រះអង្គឯង ដើម្បីទូន្មានយក្ស លុះទ្រង់ទូន្មានយក្សទាំងឡាយហើយ ទ្រង់ធ្វើការការពារក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ ដោយទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «កាលបើតថាគតបរិនិព្វានទៅហើយ ព្រះសាសនានឹងតម្កល់នៅក្នុងកោះនេះ» រួចទ្រង់យាងក្រឡឹងកោះនេះចំនួនបីជុំ។ លើកទីពីរ ទ្រង់យាងមកតែមួយព្រះអង្គឯង ដើម្បីទូន្មានស្តេចនាគជាមា និងក្មួយ លុះទ្រង់ទូន្មានស្តេចនាគទាំងនោះហើយ ក៏យាងត្រឡប់ទៅវិញ។ លើកទីបី ទ្រង់មានភិក្ខុប្រាំរយអង្គជាបរិវារ យាងមកហើយ ចូលនិរោធសមាបត្តិ គង់នៅត្រង់កន្លែងមហាចេតិយ ត្រង់កន្លែងថូបារាមចេតិយ ត្រង់កន្លែងតម្កល់មហាពោធិ៍ ត្រង់កន្លែងមហិយង្គណចេតិយ ត្រង់កន្លែងមុតិយង្គណចេតិយ ត្រង់កន្លែងទីឃវាបិចេតិយ និងត្រង់កន្លែងកល្យាណីចេតិយ។ នេះជាការយាងមកលើកទីបួនរបស់ព្រះអង្គ ដោយព្រះធាតុសារីរិកធាតុ។ Dhātusarīrato ca panassa nikkhantaudakaphusitehi sakalatambapaṇṇitale na koci aphuṭṭhokāso nāma ahosi. Evamassa taṃ dhātusarīraṃ udakaphusitehi tambapaṇṇitalassa pariḷāhaṃ vūpasametvā mahājanassa pāṭihāriyaṃ dassetvā otaritvā rañño matthake patiṭṭhāsi. Rājā saphalaṃ manussapaṭilābhaṃ maññamāno mahantaṃ sakkāraṃ karitvā dhātuṃ patiṭṭhāpesi. Saha dhātupatiṭṭhāpanena mahābhūmicālo ahosi. Tasmiñca pana dhātupāṭihāriye cittaṃ pasādetvā rañño bhātā abhayo nāma rājakumāro purisasahassena saddhiṃ pabbaji. Cetaraṭṭhagāmato pañca dārakasatāni pabbajiṃsu, tathā dvāramaṇḍalādīhi gāmakehi nikkhamitvā pañcapañca [Pg.67] dārakasatāni sabbānipi antonagarato ca bahinagarato ca pabbajitāni tiṃsabhikkhusahassāni ahesuṃ. Niṭṭhite pana thūpasmiṃ rājā ca rājabhātikā ca deviyo ca devanāgayakkhānampi vimhayakaraṃ paccekaṃ paccekaṃ pūjaṃ akaṃsu. Niṭṭhitāya pana dhātupūjāya patiṭṭhite dhātuvare mahindatthero meghavanuyyānameva gantvā vāsaṃ kappesi. ក៏ដោយតំណក់ទឹកដែលហូរចេញពីព្រះធាតុសារីរិកធាតុរបស់ព្រះអង្គ គ្មានកន្លែងណាមួយក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិទាំងមូលដែលមិនបានប៉ះពាល់នោះឡើយ។ ព្រះធាតុសារីរិកធាតុរបស់ព្រះអង្គនោះ បានធ្វើឲ្យរំងាប់នូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយនៃកោះតម្ពបណ្ណិដោយតំណក់ទឹកទាំងឡាយយ៉ាងនេះ ហើយសម្តែងបាដិហារិយ៍ដល់មហាជន រួចចុះមកតម្កល់នៅលើព្រះសិរសានៃព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា ការបានអត្តភាពជាមនុស្សរបស់ព្រះអង្គមានផលសម្រេចហើយ ទ្រង់ធ្វើសក្ការៈយ៉ាងធំ ហើយតម្កល់ព្រះធាតុទុក។ ព្រមជាមួយគ្នានឹងការតម្កល់ព្រះធាតុនោះ ផែនដីក៏បានកម្រើកញាប់ញ័រយ៉ាងខ្លាំង។ ក៏ក្នុងកាលដែលព្រះធាតុសម្តែងបាដិហារិយ៍នោះ ព្រះរាជកុមារព្រះនាម អភយៈ ជាព្រះភាតារបស់ព្រះរាជា ទ្រង់មានព្រះទ័យជ្រះថ្លា ហើយបានសាងផ្នួសជាមួយបុរសមួយពាន់នាក់។ ពួកកុមារប្រាំរយនាក់ពីភូមិចេតរដ្ឋបានសាងផ្នួស ព្រមទាំងពួកកុមារដែលចេញពីភូមិទាំងឡាយមានទ្វារមណ្ឌលជាដើម ក៏បានសាងផ្នួសភូមិละប្រាំរយៗនាក់ ភិក្ខុទាំងអស់ដែលសាងផ្នួសទាំងក្នុងនគរ និងក្រៅនគរ មានចំនួនបីម៉ឺនអង្គ។ កាលបើព្រះស្តូបសម្រេចហើយ ព្រះរាជាក្តី ព្រះអនុជទាំងឡាយរបស់ព្រះរាជាក្តី ព្រះមហេសីទាំងឡាយក្តី បានធ្វើការបូជាផ្សេងៗគ្នា ដែលជាទីអស្ចារ្យសូម្បីដល់ទេវតា នាគ និងយក្សទាំងឡាយ។ កាលបើការបូជាព្រះធាតុសម្រេចហើយ ព្រះធាតុដ៏ប្រសើរត្រូវបានតម្កល់ទុកហើយ ព្រះមហិន្ទត្ថេរបានយាងទៅកាន់មេឃវនឧទ្យាននោះឯង ហើយសម្រាកនៅទីនោះ។ Tasmiṃ kho pana samaye anuḷā devī pabbajitukāmā hutvā rañño ārocesi. Rājā tassā vacanaṃ sutvā theraṃ etadavoca – ‘‘anuḷā, bhante, devī pabbajitukāmā, pabbājetha na’’nti. ‘‘Na, mahārāja, amhākaṃ mātugāmaṃ pabbājetuṃ kappati. Pāṭaliputte pana mayhaṃ bhaginī saṅghamittattherī nāma atthi, taṃ pakkosāpehi. Imasmiñca pana, mahārāja, dīpe purimakānaṃ tiṇṇaṃ sammāsambuddhānaṃ bodhi patiṭṭhāsi. Amhākampi bhagavato sarasaraṃsijālavissajjanakena bodhinā idha patiṭṭhātabbaṃ, tasmā tathā sāsanaṃ pahiṇeyyāsi yathā saṅghamittā bodhiṃ gahetvā āgaccheyyā’’ti. ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះនាងអនុឡាទេវី មានព្រះប្រាថ្នានឹងសាងផ្នួស ទើបក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យរបស់ព្រះនាងហើយ ក្រាបបង្គំទូលព្រះថេរៈយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះនាងអនុឡាទេវីមានព្រះប្រាថ្នានឹងសាងផ្នួស សូមលោកម្ចាស់ជួយបំបួសព្រះនាងផង»។ ព្រះថេរៈតបថា «មហារាជ ការបំបួសស្ត្រីភេទ មិនគួរដល់អាត្មាភាពទាំងឡាយឡើយ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងក្រុងបាដលីបុត្ត មានព្រះភគិនីរបស់អាត្មាភាព ព្រះនាម សង្ឃមិត្តាថេរី គង់នៅ សូមព្រះអង្គចាត់គេឲ្យទៅអញ្ជើញព្រះនាងមកចុះ។ មហារាជ មួយវិញទៀត ក្នុងកោះនេះ ដើមពោធិ៍របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយបីព្រះអង្គមុន ធ្លាប់បានតម្កល់នៅហើយ។ ដើមពោធិ៍របស់ព្រះមានព្រះភាគនៃយើង ដែលជាគ្រឿងបញ្ចេញនូវបណ្តាញរស្មីដ៏រុងរឿង ក៏គួរតម្កល់នៅក្នុងទីនេះដែរ ព្រោះហេតុនោះ សូមព្រះអង្គចាត់រាជសារទៅយ៉ាងណា ដើម្បីឲ្យព្រះនាងសង្ឃមិត្តានាំយកដើមពោធិ៍យាងមកជាមួយផង»។ ‘‘Sādhu, bhante’’ti rājā therassa vacanaṃ sampaṭicchitvā amaccehi saddhiṃ mantento ariṭṭhaṃ nāma attano bhāgineyyaṃ āha – ‘‘sakkhissasi tvaṃ, tāta, pāṭaliputtaṃ gantvā mahābodhinā saddhiṃ ayyaṃ saṅghamittattheriṃ ānetu’’nti? ‘‘Sakkhissāmi, deva, sace me pabbajjaṃ anujānissasī’’ti. ‘‘Gaccha, tāta, theriṃ ānetvā pabbajāhī’’ti. So rañño ca therassa ca sāsanaṃ gahetvā therassa adhiṭṭhānavasena ekadivaseneva jambukolapaṭṭanaṃ gantvā nāvaṃ abhiruhitvā samuddaṃ atikkamitvā pāṭaliputtameva agamāsi. Anuḷāpi kho devī pañcahi kaññāsatehi pañcahi ca antepurikāsatehi saddhiṃ dasa sīlāni samādiyitvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā nagarassa ekadese upassayaṃ kārāpetvā nivāsaṃ kappesi. Ariṭṭhopi taṃdivasameva rañño sāsanaṃ appesi, evañca avoca – ‘‘putto te, deva, mahindatthero evamāha – ‘sahāyakassa kira te devānampiyatissassa rañño bhātu jāyā anuḷā nāma devī pabbajitukāmā, taṃ pabbājetuṃ ayyaṃ saṅghamittattheriṃ pahiṇatha, ayyāyeva ca saddhiṃ mahābodhi’’’nti. Therassa sāsanaṃ ārocetvā saṅghamittattheriṃ upasaṅkamitvā evamāha – ‘‘ayye, tumhākaṃ bhātā mahindatthero maṃ tumhākaṃ santikaṃ pesesi, devānampiyatissassa rañño bhātu jāyā anuḷā nāma devī [Pg.68] pañcahi kaññāsatehi, pañcahi ca antepurikāsatehi saddhiṃ pabbajitukāmā, taṃ kira āgantvā pabbājethā’’ti. Sā tāvadeva turitaturitā rañño santikaṃ gantvā evamāha – ‘‘mahārāja, mayhaṃ bhātā mahindatthero evaṃ pahiṇi, ‘rañño kira bhātu jāyā anuḷā nāma devī pañcahi kaññāsatehi pañcahi ca antepurikāsatehi saddhiṃ pabbajitukāmā mayhaṃ āgamanaṃ udikkhati’. Gacchāmahaṃ, mahārāja, tambapaṇṇidīpa’’nti. ព្រះរាជាទ្រង់ទទួលពាក្យរបស់ព្រះថេរៈថា «សាធុ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន» ហើយទ្រង់ប្រឹក្សាជាមួយពួកអាមាត្យ រួចមានព្រះរាជឱង្ការនឹងអរិដ្ឋកុមារ ជាក្មួយរបស់ព្រះអង្គថា «នែវល្លភៈ អ្នកឯងអាចទៅកាន់ក្រុងបាដលីបុត្ត ដើម្បីអញ្ជើញព្រះនាងសង្ឃមិត្តាថេរីមកជាមួយមហាពោធិ៍បានដែរឬទេ?»។ អរិដ្ឋកុមារក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលព្រះបង្គំអាចទៅបាន ប្រសិនបើព្រះអង្គទ្រង់អនុញ្ញាតឲ្យទូលព្រះបង្គំសាងផ្នួស»។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «ទៅចុះក្មួយ លុះអញ្ជើញព្រះថេរីមកដល់ហើយ សឹមសាងផ្នួសចុះ»។ អរិដ្ឋកុមារនោះបានទទួលរាជសាររបស់ព្រះរាជា និងសាសនសាររបស់ព្រះថេរៈ ហើយដោយអានុភាពនៃការអធិដ្ឋានរបស់ព្រះថេរៈ ក៏បានទៅដល់កំពង់ផែជម្ពុកោលៈក្នុងថ្ងៃនោះឯង រួចឡើងជិះសំពៅឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រ យាងទៅដល់ក្រុងបាដលីបុត្តតែម្តង។ ចំណែកឯព្រះនាងអនុឡាទេវី ក៏បានសមាទានសីលដប់ ជាមួយស្ត្រីក្រមុំប្រាំរយនាក់ និងស្ត្រីក្នុងព្រះបរមរាជវាំងប្រាំរយនាក់ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់កាសាវៈ ហើយឲ្យគេសាងសង់អាស្រមក្នុងចំណែកមួយនៃព្រះនគរ រួចគង់នៅទីនោះ។ ចំណែកអរិដ្ឋកុមារ ក៏បានថ្វាយរាជសារដល់ព្រះរាជាក្នុងថ្ងៃនោះឯង ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ព្រះមហិន្ទត្ថេរជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ មានព្រះថេរដីកាយ៉ាងនេះថា ‘ឮថា ព្រះនាងអនុឡាទេវី ជាមហេសីរបស់ព្រះអនុជនៃព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សៈ ជាសម្លាញ់របស់ព្រះអង្គ មានព្រះប្រាថ្នានឹងសាងផ្នួស ដើម្បីបំបួសព្រះនាងនោះ សូមព្រះអង្គបញ្ជូនព្រះនាងសង្ឃមិត្តាថេរីទៅ ព្រមទាំងបញ្ជូនមហាពោធិ៍ទៅជាមួយព្រះថេរីនោះផង’»។ លុះក្រាបបង្គំទូលសាសនសាររបស់ព្រះថេរៈហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះសង្ឃមិត្តាថេរី ហើយពោលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ស្រី ព្រះមហិន្ទត្ថេរជាព្រះភាតារបស់លោកម្ចាស់ស្រី បានចាត់ខ្ញុំម្ចាស់ឲ្យមកកាន់សំណាក់របស់លោកម្ចាស់ស្រី ដោយពាក្យថា ‘ព្រះនាងអនុឡាទេវី ជាមហេសីរបស់ព្រះអនុជនៃព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សៈ មានព្រះប្រាថ្នានឹងសាងផ្នួស ជាមួយស្ត្រីក្រមុំប្រាំរយនាក់ និងស្ត្រីក្នុងព្រះបរមរាជវាំងប្រាំរយនាក់ ឮថា សូមលោកម្ចាស់ស្រីយាងទៅបំបួសព្រះនាងទាំងនោះផង’»។ ព្រះសង្ឃមិត្តាថេរីនោះ ក្នុងខណៈនោះឯង ក៏ប្រញាប់ប្រញាល់ចូលទៅគាល់ព្រះរាជា ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រមហារាជ ព្រះមហិន្ទត្ថេរជាព្រះភាតារបស់កូនស្រី បានចាត់សារមកយ៉ាងនេះថា ‘ឮថា ព្រះនាងអនុឡាទេវី ជាមហេសីរបស់ព្រះអនុជនៃព្រះរាជា មានព្រះប្រាថ្នានឹងសាងផ្នួស ជាមួយស្ត្រីក្រមុំប្រាំរយនាក់ និងស្ត្រីក្នុងព្រះបរមរាជវាំងប្រាំរយនាក់ កំពុងរង់ចាំការយាងទៅរបស់កូនស្រី’។ បពិត្រមហារាជ កូនស្រីនឹងយាងទៅកាន់កោះតម្ពបណ្ណិ»។ Rājā āha – ‘‘amma, puttopi me mahindatthero nattā ca me sumanasāmaṇero maṃ chinnahatthaṃ viya karontā tambapaṇṇidīpaṃ gatā. Tassa mayhaṃ tepi apassantassa uppanno soko tava mukhaṃ passantassa vūpasammati! Alaṃ, amma, mā tvaṃ agamāsī’’ti. ‘‘Bhāriyaṃ me, mahārāja, bhātu vacanaṃ; anuḷāpi khattiyā itthisahassaparivutā pabbajjāpurekkhārā maṃ paṭimāneti; gacchāmahaṃ, mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi, amma, mahābodhiṃ gahetvā gacchāhī’’ti. Kuto rañño mahābodhi? Rājā kira tato pubbe eva dhātuggahaṇatthāya anāgate sumane laṅkādīpaṃ mahābodhiṃ pesetukāmo, ‘‘kathaṃ nu kho asatthaghātārahaṃ mahābodhiṃ pesessāmī’’ti upāyaṃ apassanto mahādevaṃ nāma amaccaṃ pucchi. So āha – ‘‘santi, deva, bahū paṇḍitā bhikkhū’’ti. Taṃ sutvā rājā bhikkhusaṅghassa bhattaṃ paṭiyādetvā bhattakiccāvasāne saṅghaṃ pucchi – ‘‘gantabbaṃ nu kho, bhante, bhagavato mahābodhinā laṅkādīpaṃ no’’ti? Saṅgho moggaliputtatissattherassa bhāraṃ akāsi. ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «ម្នាលកូនស្រី សូម្បីព្រះមហិន្ទត្ថេរជាកូនរបស់បិតា ទាំងសុមនសាមណេរជាចៅរបស់បិតា ធ្វើបិតាឲ្យដូចជាមនុស្សដាច់ដៃ ហើយទៅកាន់កោះតម្ពបណ្ណិទ្វីបហើយ។ សេចក្តីសោកដែលកើតឡើងដល់បិតានោះ ព្រោះមិនបានឃើញកូននិងចៅទាំងនោះ តែងរម្ងាប់ទៅ កាលបើបានឃើញមុខរបស់កូន! កុំឡើយ កូនស្រី កូនកុំទៅឡើយ។» ព្រះនាងសង្ឃមិត្តាថេរីក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ ព្រះតម្រាស់របស់ព្រះភាតារបស់ខ្ញុំម្ចាស់ ជាបន្ទុកដ៏ធ្ងន់ណាស់ មួយវិញទៀត ព្រះនាងអនុឡាទេវី ព្រមទាំងស្រីបរិវារមួយពាន់នាក់ មានការបួសជាប្រមុខ តែងរង់ចាំខ្ញុំម្ចាស់ បពិត្រមហារាជ ខ្ញុំម្ចាស់នឹងទៅ។» ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «បើដូច្នោះ ម្នាលកូនស្រី កូនចូរនាំយកព្រះមហាពោធិទៅចុះ។» ចុះព្រះរាជាបានព្រះមហាពោធិមកពីណា? ឮថា មុនពេលនោះទៅទៀត កាលដែលសុមនសាមណេរមិនទាន់មកដល់ ដើម្បីនាំយកព្រះសារីរិកធាតុ ព្រះរាជាមានព្រះរាជបំណងនឹងបញ្ជូនព្រះមហាពោធិទៅកាន់កោះលង្កា ទ្រង់គិតថា «តើអាត្មាអញនឹងបញ្ជូនព្រះមហាពោធិ ដែលមិនគួរកាត់ដោយគ្រឿងសាស្ត្រាទៅដោយរបៀបណា?» កាលមិនឃើញឧបាយ ក៏សួរអាមាត្យឈ្មោះមហាទេវៈ។ អាមាត្យនោះក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ មានព្រះភិក្ខុជាបណ្ឌិតជាច្រើនព្រះអង្គ។» ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏ចាត់ចែងភត្តាហារថ្វាយព្រះភិក្ខុសង្ឃ លុះចប់ភត្តកិច្ចហើយ ក៏សួរព្រះសង្ឃថា «បពិត្រព្រះករុណាដ៏ចម្រើន ព្រះមហាពោធិរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គួរទៅកាន់កោះលង្កាដែរឬទេ?» ព្រះសង្ឃបានប្រគល់ភារៈនោះទៅព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរ។ Thero ‘‘gantabbaṃ, mahārāja, mahābodhinā laṅkādīpa’’nti vatvā bhagavato pañca mahāadhiṭṭhānāni kathesi. Katamāni pañca? Bhagavā kira mahāparinibbānamañce nipanno laṅkādīpe mahābodhipatiṭṭhāpanatthāya ‘‘asokamahārājā mahābodhiggahaṇatthaṃ gamissati, tadā mahābodhissa dakkhiṇasākhā sayameva chijjitvā suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhātū’’ti adhiṭṭhāsi – idamekamadhiṭṭhānaṃ. ព្រះថេរៈថ្វាយព្រះពរថា «បពិត្រមហារាជ ព្រះមហាពោធិគួរទៅកាន់កោះលង្កាពិតមែន» រួចហើយក៏សម្តែងនូវមហាអធិដ្ឋាន ៥ ប្រការ របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ មហាអធិដ្ឋាន ៥ ប្រការនោះ តើដូចម្តេចខ្លះ? ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់ផ្ទំលើព្រះមញ្ចៈសម្រាប់បរិនិព្វាន ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការតម្កល់ទុកនូវព្រះមហាពោធិក្នុងកោះលង្កា ទ្រង់បានអធិដ្ឋានថា «ព្រះបាទអសោកមហារាជ នឹងយាងទៅដើម្បីកាន់យកព្រះមហាពោធិ ក្នុងកាលនោះ សូមឲ្យមែកខាងត្បូងនៃព្រះមហាពោធិ ដាច់ចេញដោយខ្លួនឯង ហើយតម្កល់នៅក្នុងខ្ទះមាសចុះ» នេះជាអធិដ្ឋានទីមួយ។ Tattha patiṭṭhānakāle ca ‘‘mahābodhi himavalāhakagabbhaṃ pavisitvā patiṭṭhātū’’ti adhiṭṭhāsi – idaṃ dutiyamadhiṭṭhānaṃ. ក្នុងខណៈដែលតម្កល់នៅក្នុងខ្ទះមាសនោះ ទ្រង់បានអធិដ្ឋានថា «សូមឲ្យព្រះមហាពោធិ ចូលទៅតម្កល់នៅក្នុងចន្លោះនៃពពកទឹកកកចុះ» នេះជាអធិដ្ឋានទីពីរ។ ‘‘Sattame [Pg.69] divase himavalāhakagabbhato oruyha suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhahanto pattehi ca phalehi ca chabbaṇṇaraṃsiyo muñcatū’’ti adhiṭṭhāsi – idaṃ tatiyamadhiṭṭhānaṃ. «ក្នុងថ្ងៃទីប្រាំពីរ សូមឲ្យព្រះមហាពោធិ ចុះចាកចន្លោះនៃពពកទឹកកក ហើយកាលដែលតម្កល់នៅក្នុងខ្ទះមាស សូមឲ្យបញ្ចេញនូវឆព្វណ្ណរង្សីពីស្លឹកនិងផ្លែទាំងឡាយចុះ» នេះជាអធិដ្ឋានទីបី។ ‘‘Thūpārāme dakkhiṇakkhakadhātu cetiyamhi patiṭṭhānadivase yamakapāṭihāriyaṃ karotū’’ti adhiṭṭhāsi – idaṃ catutthaṃ adhiṭṭhānaṃ. «ក្នុងថ្ងៃដែលតម្កល់ព្រះអក្ខធាតុខាងស្តាំក្នុងចេតិយនាថូបារាម សូមឲ្យព្រះធាតុនោះធ្វើនូវយមកបាដិហារិយ៍ចុះ» នេះជាអធិដ្ឋានទីបួន។ Laṅkādīpamhiyeva me doṇamattā dhātuyo mahācetiyamhi patiṭṭhānakāle buddhavesaṃ gahetvā vehāsaṃ abbhuggantvā yamakapāṭihāriyaṃ karontū’’ti adhiṭṭhāsi – idaṃ pañcamaṃ adhiṭṭhānanti. «ក្នុងកាលដែលតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុទាំងឡាយ មានប្រមាណមួយទោណៈ របស់តថាគត ក្នុងមហាចេតិយ ក្នុងកោះលង្កាកោះនោះឯង សូមឲ្យព្រះសារីរិកធាតុទាំងឡាយ និមិត្តជាព្រះពុទ្ធរូប ហោះឡើងទៅកាន់អាកាស ហើយធ្វើនូវយមកបាដិហារិយ៍ចុះ» នេះជាអធិដ្ឋានទីប្រាំ។ Rājā imāni pañca mahāadhiṭṭhānāni sutvā pasannacitto pāṭaliputtato yāva mahābodhi tāva maggaṃ paṭijaggāpetvā suvaṇṇakaṭāhatthāya bahuṃ suvaṇṇaṃ nīharāpesi. Tāvadeva ca rañño cittaṃ ñatvā vissakammadevaputto kammāravaṇṇaṃ nimminitvā purato aṭṭhāsi. Rājā taṃ disvā ‘‘tāta, imaṃ suvaṇṇaṃ gahetvā kaṭāhaṃ karohī’’ti āha. ‘‘Pamāṇaṃ, deva, jānāthā’’ti? ‘‘Tvameva, tāta, ñatvā karohī’’ti. ‘‘Sādhu, deva, karissāmī’’ti suvaṇṇaṃ gahetvā attano ānubhāvena hatthena parimajjitvā suvaṇṇakaṭāhaṃ nimmini navahatthaparikkhepaṃ pañcahatthubbedhaṃ tihatthavikkhambhaṃ aṭṭhaṅgulabahalaṃ hatthisoṇḍappamāṇamukhavaṭṭiṃ. Atha rājā sattayojanāyāmāya tiyojanavitthārāya mahatiyā senāya pāṭaliputtato nikkhamitvā ariyasaṅghamādāya mahābodhisamīpaṃ agamāsi. Senā samussitadhajapaṭākaṃ nānāratanavicittaṃ anekālaṅkārapaamaṇḍitaṃ nānāvidhakusumasamākiṇṇaṃ anekatūriyasaṅghuṭṭhaṃ mahābodhiṃ parikkhipi. Rājā sahassamatte gaṇapāmokkhe mahāthere gahetvā sakalajambudīpe pattābhisekānaṃ rājūnaṃ sahassena attānañca mahābodhiñca parivārāpetvā mahābodhimūle ṭhatvā mahābodhiṃ ullokesi. Mahābodhissa khandhañca dakkhiṇamahāsākhāya catuhatthappamāṇappadesañca ṭhapetvā avasesaṃ adassanaṃ agamāsi. ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់នូវមហាអធិដ្ឋានទាំង ៥ ប្រការនេះហើយ មានព្រះរាជហឫទ័យជ្រះថ្លា ទ្រង់ឲ្យគេជម្រះផ្លូវតាំងពីក្រុងបាដលីបុត្ត រហូតដល់ព្រះមហាពោធិ ហើយទ្រង់ឲ្យនាំយកមាសជាច្រើនមក ដើម្បីធ្វើខ្ទះមាស។ ក្នុងខណៈនោះឯង វិស្សកម្មទេវបុត្រ ដឹងនូវព្រះរាជហឫទ័យរបស់ព្រះរាជា ក៏និមិត្តខ្លួនជាជាងមាស មកឈរនៅខាងមុខ។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញជាងមាសនោះហើយ ក៏មានព្រះរាជឱង្ការថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរយកមាសនេះទៅធ្វើជាខ្ទះចុះ។» ជាងមាសក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ សូមទ្រង់កំណត់នូវខ្នាតប្រមាណ?» ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន អ្នកដឹងដោយខ្លួនឯងចុះ ហើយចូរធ្វើចុះ។» ជាងមាសទទួលព្រះរាជឱង្ការថា «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ទូលព្រះបង្គំនឹងធ្វើ» រួចហើយក៏កាន់យកមាសនោះ មកលុញដោយដៃ ដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន និមិត្តជាខ្ទះមាស មានទំហំជុំវិញ ៩ ហត្ថ កម្ពស់ ៥ ហត្ថ ទទឹង ៣ ហត្ថ កម្រាស់ ៨ ធ្នាប់ មានមាត់ព័ទ្ធជុំវិញមានទំហំប៉ុនប្រមោយដំរី។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់យាងចេញពីក្រុងបាដលីបុត្ត ព្រមដោយសេនាដ៏ធំ មានបណ្តោយ ៧ យោជន៍ ទទឹង ៣ យោជន៍ ទ្រង់នាំយកព្រះអរិយសង្ឃ យាងទៅកាន់សម្នាក់ព្រះមហាពោធិ។ កងសេនាបានចោមរោមព្រះមហាពោធិ ដែលមានទង់ជ័យនិងទង់ក្រដាសបោះឡើងខ្ពស់ វិចិត្រទៅដោយរតនៈផ្សេងៗ តុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការជាច្រើន ព្រោងព្រាតទៅដោយផ្កាមានប្រការផ្សេងៗ លាន់ឮទៅដោយសូរតូរ្យតន្ត្រីជាច្រើនប្រការ។ ព្រះរាជាទ្រង់នាំយកព្រះមហាថេរជាប្រធានក្រុមមានប្រមាណមួយពាន់ព្រះអង្គ ព្រមទាំងស្តេចដែលបានអភិសេកហើយក្នុងសកលជម្ពូទ្វីបមួយពាន់អង្គ ឲ្យចោមរោមព្រះអង្គផង ព្រះមហាពោធិផង ទ្រង់គង់នៅទៀបគល់ព្រះមហាពោធិ ហើយទ្រង់សម្លឹងមើលព្រះមហាពោធិ។ វៀរលែងតែដើមនៃព្រះមហាពោធិ និងកន្លែងមានប្រមាណ ៤ ហត្ថ នៃមែកធំខាងត្បូងចេញ ផ្នែកដែលនៅសល់ទាំងអស់ ក៏មិនប្រាកដដល់ចក្ខុ។ Rājā taṃ pāṭihāriyaṃ disvā uppannapītipāmojjo ‘‘ahaṃ, bhante, imaṃ pāṭihāriyaṃ disvā tuṭṭho mahābodhiṃ sakalajambudīparajjena pūjemī’’ti bhikkhusaṅghassa vatvā abhisekaṃ adāsi. Tato pupphagandhādīhi pūjetvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā aṭṭhasu ṭhānesu vanditvā uṭṭhāya añjaliṃ paggayha [Pg.70] ṭhatvā saccavacanakiriyāya bodhiṃ gaṇhitukāmo bhūmito yāva mahābodhissa dakkhiṇasākhā tāva uccaṃ katvā ṭhapitassa sabbaratanamayapīṭhassa upari suvaṇṇakaṭāhaṃ ṭhapāpetvā ratanapīṭhaṃ āruyha suvaṇṇatulikaṃ gahetvā manosilāya lekhaṃ katvā ‘‘yadi mahābodhinā laṅkādīpe patiṭṭhātabbaṃ, yadi cāhaṃ buddhasāsane nibbematiko bhaveyyaṃ, mahābodhi sayameva imasmiṃ suvaṇṇakaṭāhe oruyha patiṭṭhātū’’ti saccavacanakiriyamakāsi. Saha saccakiriyāya bodhisākhā manosilāya paricchinnaṭṭhāne chijjitvā gandhakalalapūrassa suvaṇṇakaṭāhassa upari aṭṭhāsi. Tassa ubbedhena dasahattho khandho hoti catuhatthā pañca mahāsākhā pañcahiyeva phalehi paṭimaṇḍitā, khuddakasākhānaṃ pana sahassaṃ. Atha rājā mūlalekhāya upari tivaṅgulappadese aññaṃ lekhaṃ paricchindi. Tato tāvadeva pupphuḷakā hutvā dasa mahāmūlāni nikkhamiṃsu. Puna uparūpari tivaṅgule tivaṅgule aññā nava lekhā paricchindi. Tāhipi dasa dasa pupphuḷakā hutvā navuti mūlāni nikkhamiṃsu. Paṭhamakā dasa mahāmūlā caturaṅgulamattaṃ nikkhantā. Itarepi gavakkhajālasadisaṃ anusibbantā nikkhantā. Ettakaṃ pāṭihāriyaṃ rājā ratanapīṭhamatthake ṭhitoyeva disvā añjaliṃ paggayha mahānādaṃ nadi. Anekāni bhikkhusahassāni sādhukāramakaṃsu. Sakalarājasenā unnādinī ahosi. Celukkhepasatasahassāni pavattayiṃsu. Bhūmaṭṭhakadeve ādiṃ katvā yāva brahmakāyikā devā tāva sādhukāraṃ pavattayiṃsu. Rañño imaṃ pāṭihāriyaṃ passantassa pītiyā nirantaraṃ phuṭasarīrassa añjaliṃ paggahetvā ṭhitasseva mahābodhi mūlasatena suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhāsi. Dasa mahāmūlāni suvaṇṇakaṭāhatalaṃ āhacca aṭṭhaṃsu. Avasesāni navuti khuddakamūlāni anupubbena vaḍḍhanakāni hutvā gandhakalale oruyha ṭhitāni. ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញបាិហារិយ៍នោះហើយ មានព្រះរាជហឫទ័យកើតសេចក្តីសោមនស្សរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ក្រាបបង្គំទូលព្រះភិក្ខុសង្ឃថា «បពិត្រព្រះករុណាដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាឃើញបាដិហារិយ៍នេះហើយ មានសេចក្តីត្រេកអរណាស់ សូមបូជាព្រះមហាពោធិដោយរាជសម្បត្តិក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប» រួចហើយទ្រង់បានថ្វាយអភិសេក។ បន្ទាប់មក ទ្រង់បានបូជាដោយផ្កានិងគ្រឿងក្រអូបជាដើម ធ្វើប្រទក្សិណ ៣ ជុំ ថ្វាយបង្គំក្នុងទីទាំង ៨ កន្លែង រួចក្រោកឈរឡើង លើកកម្បង់អញ្ជលី មានព្រះរាជបំណងនឹងកាន់យកព្រះមហាពោធិដោយការធ្វើសច្ចកិរិយា ទ្រង់ឲ្យគេតម្កល់ខ្ទះមាសនៅលើតាំងដែលធ្វើដោយរតនៈគ្រប់យ៉ាង ដែលគេធ្វើឲ្យខ្ពស់ស្មើនឹងមែកខាងត្បូងនៃព្រះមហាពោធិអំពីដី រួចទ្រង់ឡើងកាន់តាំងរតនៈនោះ កាន់ជក់មាសគូសបន្ទាត់ដោយល័ក្តថ្ម ហើយទ្រង់ធ្វើសច្ចកិរិយាថា «ប្រសិនបើព្រះមហាពោធិ ត្រូវទៅតម្កល់នៅក្នុងកោះលង្កាពិតមែន ហើយប្រសិនបើខ្ញុំមានសេចក្តីសង្ស័យមិនមានក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាពិតមែន សូមឲ្យព្រះមហាពោធិ ចុះមកតម្កល់នៅក្នុងខ្ទះមាសនេះដោយខ្លួនឯងចុះ»។ ព្រមជាមួយគ្នានឹងការធ្វើសច្ចកិរិយានោះ មែកព្រះមហាពោធិក៏ដាច់ត្រង់កន្លែងដែលគូសកំណត់ដោយល័ក្តថ្ម ហើយបានទៅតម្កល់នៅលើខ្ទះមាសដែលពេញដោយភក់គ្រឿងក្រអូប។ ដើមនៃព្រះមហាពោធិនោះ មានកម្ពស់ ១០ ហត្ថ មានមែកធំ ៥ មែក ប្រវែង ៤ ហត្ថស្មើៗគ្នា តុបតែងដោយផ្លែ ៥ គ្រាប់ ចំណែកឯមែកតូចៗមានចំនួនមួយពាន់មែក។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់គូសបន្ទាត់មួយទៀត ត្រង់កន្លែងមានប្រមាណ ៣ ធ្នាប់ ខាងលើបន្ទាត់ដើម។ ក្នុងខណៈនោះឯង ក៏កើតមានពកទាំងឡាយ ហើយឫសធំៗ ១០ ក៏លេចចេញមក។ ទ្រង់គូសបន្ទាត់ ៩ ផ្សេងទៀត ត្រង់កន្លែងចន្លោះ ៣ ធ្នាប់ៗ ខាងលើៗទៅទៀត។ អំពីបន្ទាត់ទាំងនោះ ក៏កើតមានពកទាំងឡាយ ១០ៗ ហើយឫស ៩០ ក៏លេចចេញមក។ ឫសធំៗ ១០ ដំបូង លូតចេញទៅមានប្រមាណ ៤ ធ្នាប់។ ឫសដែលសល់ក្រៅពីនោះ ក៏លូតចេញមកប្រទាក់ក្រឡាគ្នា ដូចជាបណ្តាញបង្អួច។ ព្រះរាជាទ្រង់គង់ឈរនៅលើតាំងរតនៈនោះឯង ទតឃើញបាដិហារិយ៍មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ក៏លើកកម្បង់អញ្ជលី បន្លឺព្រះរាជសីហនាទយ៉ាងខ្លាំង។ ព្រះភិក្ខុជាច្រើនពាន់ព្រះអង្គ បានធ្វើនូវសាធុការ។ កងសេនារបស់ព្រះរាជាទាំងអស់ ក៏បានបន្លឺសំឡេងលាន់ឮរំពង។ មហាជនបានធ្វើការបោះសម្លៀកបំពាក់ឡើងទៅលើរាប់សែនដង។ ទេវតាទាំងឡាយ ចាប់តាំងពីទេវតាដែលស្ថិតនៅលើផែនដី រហូតដល់ព្រហ្មក្នុងព្រហ្មកាយិកភូមិ ក៏បានធ្វើនូវសាធុការ។ កាលដែលព្រះរាជាកំពុងទតមើលបាដិហារិយ៍នេះ សេចក្តីសោមនស្សបានផ្សព្វផ្សាយទៅសព្វសព៌ាង្គកាយមិនដាច់ ទ្រង់ឈរលើកកម្បង់អញ្ជលីនៅឡើយ ព្រះមហាពោធិក៏បានតម្កល់នៅក្នុងខ្ទះមាស ដោយឫសមួយរយ។ ឫសធំៗ ១០ បានលូតទៅដល់បាតខ្ទះមាស ហើយតម្កល់នៅ។ ឫសតូចៗ ៩០ ដែលនៅសល់ ក៏លូតលាស់ធំធាត់ឡើងជាលំដាប់ ចុះទៅតម្កល់នៅក្នុងភក់គ្រឿងក្រអូប។ Evaṃ suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitamatte mahābodhimhi mahāpathavī cali. Ākāse devadundubhiyo phaliṃsu. Pabbatānaṃ naccehi devānaṃ sādhukārehi yakkhānaṃ hiṅkārehi asurānaṃ thutijappehi brahmānaṃ apphoṭanehi meghānaṃ gajjitehi catuppadānaṃ ravehi pakkhīnaṃ rutehi sabbatāḷāvacarānaṃ [Pg.71] sakasakapaṭibhānehi pathavītalato yāva brahmalokā tāva ekakolāhalaṃ ekaninnādaṃ ahosi. Pañcasu sākhāsu phalato phalato chabbaṇṇaraṃsiyo nikkhamitvā sakalacakkavāḷaṃ ratanagopānasīvinaddhaṃ viya kurumānā yāva brahmalokā abbhuggacchiṃsu. Taṃ khaṇato ca pana pabhuti satta divasāni mahābodhi himavalāhakagabbhaṃ pavisitvā aṭṭhāsi. Na koci mahābodhiṃ passati. Rājā ratanapīṭhato oruyha satta divasāni mahābodhipūjaṃ kāresi. Sattame divase sabbadisāhi himā ca chabbaṇṇaraṃsiyo ca āvattitvā mahābodhimeva pavisiṃsu. Vigatahimavalāhake vippasanne cakkavāḷagabbhe mahābodhi paripuṇṇakhandhasākhāpasākho pañcaphalapaṭimaṇḍito suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitova paññāyittha. Rājā mahābodhiṃ disvā tehi pāṭihāriyehi sañjātapītipāmojjo ‘‘sakalajambudīparajjena taruṇamahābodhiṃ pūjessāmī’’ti abhisekaṃ datvā satta divasāni mahābodhiṭṭhāneyeva aṭṭhāsi. កាលដែលព្រះមហាពោធិតម្កល់នៅក្នុងខ្ទះមាសភ្លាមនោះ ផែនដីធំក៏ញាប់ញ័រ។ ស្គរទេវតាក៏លាន់ឮឡើងក្នុងអាកាស។ ដោយការរាំនៃភ្នំទាំងឡាយ ដោយការធ្វើសាធុការនៃទេវតាទាំងឡាយ ដោយសំឡេងហ៊ីងៗនៃយក្សទាំងឡាយ ដោយការសរសើរនិងការបន់ស្រន់នៃអសុរទាំងឡាយ ដោយការទះដៃនៃព្រហ្មទាំងឡាយ ដោយការគគ្រហឹមនៃមេឃទាំងឡាយ ដោយសំឡេងស្រែកនៃសត្វជើងបួនទាំងឡាយ ដោយសំឡេងយំនៃសត្វស្លាបទាំងឡាយ ដោយសំឡេងតន្ត្រីផ្សេងៗតាមការចេះដឹងរៀងៗខ្លួននៃពួកតូរ្យតន្ត្រីករទាំងអស់ សំឡេងកោលាហលតែមួយ សំឡេងលាន់ឮរំពងតែមួយ ក៏កើតមានឡើងតាំងពីផ្ទៃផែនដីរហូតដល់ព្រហ្មលោក។ ឆព្វណ្ណរង្សីទាំងឡាយ លេចចេញពីផ្លែនិមួយៗនៅលើមែកទាំង ៥ ហោះឡើងទៅកាន់ព្រហ្មលោក ធ្វើសកលចក្រវាឡឲ្យហាក់ដូចជាព័ទ្ធជុំវិញដោយបង្កង់រតនៈ។ ចាប់តាំងពីខណៈនោះមក អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ព្រះមហាពោធិបានចូលទៅស្ថិតនៅក្នុងចន្លោះនៃពពកទឹកកក។ គ្មាននរណាម្នាក់បានឃើញព្រះមហាពោធិឡើយ។ ព្រះរាជាទ្រង់ចុះចាកតាំងរតនៈ ហើយទ្រង់ឲ្យធ្វើការបូជាព្រះមហាពោធិអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ ក្នុងថ្ងៃទីប្រាំពីរ ទឹកកកនិងឆព្វណ្ណរង្សីទាំងឡាយពីគ្រប់ទិស ក៏វិលត្រឡប់ចូលទៅក្នុងព្រះមហាពោធិវិញ។ កាលដែលពពកទឹកកកប្រាសចាកទៅហើយ ផ្ទៃចក្រវាឡមានសភាពថ្លាស្អាត ព្រះមហាពោធិដែលមានដើម មែកធំ និងមែកតូចបរិបូណ៌ តុបតែងដោយផ្លែ ៥ គ្រាប់ ក៏ប្រាកដឡើង កាលដែលតម្កល់នៅក្នុងខ្ទះមាសនោះឯង។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញព្រះមហាពោធិហើយ មានព្រះរាជហឫទ័យកើតសេចក្តីសោមនស្សរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះតែបាដិហារិយ៍ទាំងនោះ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញនឹងបូជាព្រះមហាពោធិដ៏ខ្ចីញេញនេះ ដោយរាជសម្បត្តិក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប» រួចទ្រង់ថ្វាយអភិសេក ហើយទ្រង់គង់នៅទៀបកន្លែងព្រះមហាពោធិនោះឯង អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ Mahābodhi pubbakattikapavāraṇādivase sāyanhasamaye paṭhamaṃ suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhahi. Tato himagabbhasattāhaṃ abhisekasattāhañca vītināmetvā kāḷapakkhassa uposathadivase rājā ekadivaseneva pāṭaliputtaṃ pavisitvā kattikajuṇhapakkhassa pāṭipadadivase mahābodhiṃ pācīnamahāsālamūle ṭhapesi. Suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitadivasato sattarasame divase mahābodhissa abhinavaṅkurā pāturahesuṃ. Te disvāpi pasanno rājā puna mahābodhiṃ rajjena pūjento sakalajambudīpābhisekamadāsi. Tadā sumanasāmaṇero kattikapuṇṇamadivase dhātuggahaṇatthaṃ gato mahābodhissa kattikachaṇapūjaṃ addasa. Evaṃ mahābodhimaṇḍato ānetvā pāṭaliputte ṭhapitaṃ mahābodhiṃ sandhāya āha – ‘‘tena hi, amma, mahābodhiṃ gahetvā gacchāhī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. ព្រះមហាពោធិបានតម្កល់នៅក្នុងខ្ទះមាសជាដំបូង ក្នុងថ្ងៃបុព្វកត្តិកបវារណា ក្នុងវេលាព្រលប់។ បន្ទាប់មក ទ្រង់ឲ្យកន្លងហួសទៅនូវសប្តាហ៍ដែលស្ថិតនៅក្នុងចន្លោះពពកទឹកកក និងសប្តាហ៍ដែលថ្វាយអភិសេក រួចហើយក្នុងថ្ងៃឧបោសថនៃកាឡបក្ខ ព្រះរាជាទ្រង់យាងចូលទៅកាន់ក្រុងបាដលីបុត្តដោយថ្ងៃតែមួយ ហើយទ្រង់តម្កល់ព្រះមហាពោធិទុកទៀបគល់ឈើរាជព្រឹក្សខាងកើត ក្នុងថ្ងៃបាតិបទៈនៃកត្តិកជុណ្ហបក្ខ។ ក្នុងថ្ងៃទីដប់ប្រាំពីរ ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលតម្កល់នៅក្នុងខ្ទះមាសមក ត្រពកថ្មីៗនៃព្រះមហាពោធិក៏លេចចេញមក។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញត្រពកទាំងនោះហើយ ក៏មានព្រះរាជហឫទ័យជ្រះថ្លា ទ្រង់បូជាព្រះមហាពោធិដោយរាជសម្បត្តិម្តងទៀត ហើយទ្រង់បានថ្វាយអភិសេកក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប។ ក្នុងកាលនោះ សុមនសាមណេរដែលទៅដើម្បីនាំយកព្រះសារីរិកធាតុ ក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក បានឃើញការបូជាពិធីបុណ្យកត្តិកៈចំពោះព្រះមហាពោធិ។ ព្រះរាជាទ្រង់សំដៅយកព្រះមហាពោធិដែលគេនាំមកអំពីមណ្ឌលព្រះមហាពោធិ ហើយតម្កល់ទុកក្នុងក្រុងបាដលីបុត្តយ៉ាងនេះ ទើបមានព្រះរាជឱង្ការថា «បើដូច្នោះ ម្នាលកូនស្រី កូនចូរនាំយកព្រះមហាពោធិទៅចុះ។» ព្រះនាងសង្ឃមិត្តាថេរីទទួលព្រះរាជឱង្ការថា «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស»។ Rājā mahābodhirakkhaṇatthāya aṭṭhārasa devatākulāni, aṭṭha amaccakulāni, aṭṭha brāhmaṇakulāni, aṭṭha kuṭumbiyakulāni, aṭṭha gopakakulāni, aṭṭha taracchakulāni, aṭṭha ca kāliṅgakulāni datvā udakasiñcanatthāya ca aṭṭha suvaṇṇaghaṭe, aṭṭha ca rajataghaṭe datvā iminā parivārena mahābodhiṃ [Pg.72] gaṅgāya nāvaṃ āropetvā sayampi nagarato nikkhamitvā vijjhāṭaviṃ samatikkamma anupubbena sattahi divasehi tāmalittiṃ anuppatto. Antarāmagge devanāgamanussā uḷāraṃ mahābodhipūjaṃ akaṃsu. Rājāpi samuddatīre satta divasāni mahābodhiṃ ṭhapetvā sakalajambudīpamahārajjaṃ adāsi. Idamassa tatiyaṃ jambudīparajjasampadānaṃ hoti. ព្រះរាជា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការរក្សាព្រះមហាពោធិ ទ្រង់ប្រទានត្រកូលទេវតា ១៨ ត្រកូលអាមាត្យ ៨ ត្រកូលព្រាហ្មណ៍ ៨ ត្រកូលគហបតី ៨ ត្រកូលគោបកៈ ៨ ត្រកូលតរច្ឆៈ ៨ និងត្រកូលកាលិង្គៈ ៨ ហើយដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការស្រោចស្រពទឹក ទ្រង់ប្រទានក្អមមាស ៨ និងក្អមប្រាក់ ៨ រួចញ៉ាំងព្រះមហាពោធិឱ្យឡើងកាន់សំពៅក្នុងទន្លេគង្គាដោយបរិវារនេះ សូម្បីព្រះអង្គឯងក៏យាងចេញចាកព្រះនគរ កន្លងហួសព្រៃវិន្ឈ្យាដវី យាងទៅដល់កំពង់ផែតាមលិត្តិដោយលំដាប់អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ ក្នុងចន្លោះផ្លូវ ពួកទេវតា នាគ និងមនុស្សទាំងឡាយ បានធ្វើការបូជាដ៏រុងរឿងចំពោះព្រះមហាពោធិ។ សូម្បីព្រះរាជា ក៏ទ្រង់តម្កល់ព្រះមហាពោធិទុកនៅឆ្នេរសមុទ្រអស់ ៧ ថ្ងៃ ហើយបានប្រទានមហារាជ្យក្នុងជម្ពូទ្វីបទាំងមូល។ នេះជាការប្រទានរាជ្យសម្បត្តិក្នុងជម្ពូទ្វីបជាគម្រប់បីដងរបស់ព្រះអង្គ។ Evaṃ mahārajjena pūjetvā māgasiramāsassa paṭhamapāṭipadadivase asoko dhammarājā mahābodhiṃ ukkhipitvā galappamāṇaṃ udakaṃ oruyha nāvāyaṃ patiṭṭhāpetvā saṅghamittattherimpi saparivāraṃ nāvaṃ āropetvā ariṭṭhaṃ amaccaṃ etadavoca – ‘‘ahaṃ, tāta, mahābodhiṃ tikkhattuṃ sakalajambudīparajjena pūjetvā galappamāṇaṃ udakaṃ oruyha mama sahāyakassa pesesiṃ, sopi evameva mahābodhiṃ pūjetū’’ti. Evaṃ sahāyakassa sāsanaṃ datvā ‘‘gacchati vatare, dasabalassa sarasaraṃsijālaṃ vimuñcanto mahābodhirukkho’’ti vanditvā añjaliṃ paggahetvā assūni pavattayamāno aṭṭhāsi. Sāpi kho mahābodhisamārūḷhā nāvā passato passato mahārājassa mahāsamuddatalaṃ pakkhantā. Mahāsamuddepi samantā yojanaṃ vīciyo vūpasantā; pañca vaṇṇāni padumāni pupphitāni; antalikkhe dibbāni tūriyāni pavajjiṃsu; ākāse jalajathalajarukkhādisannissitāhi devatāhi pavattitā ativiya uḷārā pūjā ahosi. Saṅghamittattherīpi supaṇṇarūpena mahāsamudde nāgakulāni santāsesi. Te ca utrastarūpā nāgā āgantvā taṃ vibhūtiṃ passitvā theriṃ yācitvā mahābodhiṃ nāgabhavanaṃ atiharitvā satta divasāni nāgarajjena pūjetvā puna nāvāyaṃ patiṭṭhāpesuṃ. Taṃdivasameva nāvā jambukolapaṭṭanaṃ agamāsi. Asokamahārājāpi mahābodhiviyogadukkhito kanditvā roditvā yāva dassanavisayaṃ oloketvā paṭinivatti. កាលដែលបានបូជាដោយមហារាជ្យសម្បត្តិយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងថ្ងៃបាដិបទ (ថ្ងៃ១កើត) នៃខែមិគសិរ ព្រះបាទធម្មាសោកដ៏ជាមហារាជ ទ្រង់លើកព្រះមហាពោធិឡើង យាងចុះទៅក្នុងទឹកមានកម្រិតត្រឹមក ហើយតម្កល់ទុកលើសំពៅ រួចញ៉ាំងព្រះសង្ឃមិត្តាថេរីព្រមទាំងបរិវារឱ្យឡើងកាន់សំពៅ ហើយមានព្រះរាជឱង្ការនឹងអរិដ្ឋអាមាត្យថា៖ «ម្នាលនាយ, យើងបានបូជាព្រះមហាពោធិដោយរាជ្យសម្បត្តិក្នុងជម្ពូទ្វីបទាំងមូលអស់បីដង រួចចុះទៅក្នុងទឹកមានកម្រិតត្រឹមក ហើយបញ្ជូនទៅថ្វាយសម្លាញ់របស់យើង, សូមសម្លាញ់របស់យើងបូជាព្រះមហាពោធិដូចគ្នានេះដែរចុះ»។ កាលដែលបានប្រទានព្រះរាជសារទៅកាន់សម្លាញ់យ៉ាងនេះហើយ ទ្រង់ថ្វាយបង្គំដោយពាក្យថា «ឱ! ព្រះមហាពោធិព្រឹក្សដែលបញ្ចេញនូវបណ្តាញរស្មីដ៏មានឱជារសរបស់ព្រះទសពល កំពុងយាងទៅហើយតើ!» រួចប្រណម្យអញ្ជលី ហូរទឹកព្រះនេត្រ ឈរមើលទៅ។ សំពៅដែលព្រះមហាពោធិបានឡើងគង់នោះ កាលដែលមហារាជកំពុងតែទតមើលៗ ក៏បានលោតចូលទៅកាន់ផ្ទៃមហាសមុទ្រ។ សូម្បីក្នុងមហាសមុទ្រ រលកទាំងឡាយក្នុងចម្ងាយមួយយោជន៍ជុំវិញក៏បានស្ងប់រំងាប់ទៅ ផ្កាឈូកមានពណ៌ប្រាំប្រការក៏បានរីកស្គុះស្គាយ គ្រឿងតូរ្យតន្ត្រីទិព្វទាំងឡាយក៏បានបន្លឺឡើងក្នុងអាកាស ការបូជាដ៏រុងរឿងក្រៃលែងដែលពួកទេវតាអាស្រ័យនៅនឹងដើមឈើលើគោកនិងក្នុងទឹកជាដើមបានធ្វើហើយក្នុងអាកាស។ សូម្បីព្រះសង្ឃមិត្តាថេរី ក៏បាននិមិត្តជាទម្រង់គ្រុឌ ញ៉ាំងពួកនាគក្នុងមហាសមុទ្រឱ្យតក់ស្លុត។ ពួកនាគដែលមានសេចក្តីតក់ស្លុតនោះ ក៏បានមកឃើញនូវភាពរុងរឿងនោះ ហើយបានអារាធនាព្រះថេរី នាំយកព្រះមហាពោធិទៅកាន់ពិភពនាគ បូជាដោយនាគរាជ្យអស់ប្រាំពីរថ្ងៃ រួចនាំមកតម្កល់លើសំពៅវិញ។ ក្នុងថ្ងៃនោះឯង សំពៅក៏បានទៅដល់កំពង់ផែជម្ពូកោលៈ។ ចំណែកព្រះបាទអសោកមហារាជ មានសេចក្តីទុក្ខសោកដោយការព្រាត់ប្រាសចាកព្រះមហាពោធិ ទ្រង់ខ្សឹកខ្សួលយំសោក ទតមើលទៅដរាបដល់ផុតចក្ខុវិស័យ រួចក៏យាងត្រឡប់មកវិញ។ Devānampiyatisso mahārājāpi kho sumanasāmaṇerassa vacanena māgasiramāsassa paṭhamapāṭipadadivasato pabhuti uttaradvārato paṭṭhāya yāva jambukolapaṭṭanaṃ tāva maggaṃ sodhāpetvā alaṅkārāpetvā nagarato nikkhamanadivase uttaradvārasamīpe samuddasālavatthusmiṃ ṭhitoyeva tāya vibhūtiyā mahāsamudde āgacchantaṃyeva mahābodhiṃ therassa [Pg.73] ānubhāvena disvā tuṭṭhamānaso nikkhamitvā sabbaṃ maggaṃ pañcavaṇṇehi pupphehi okirāpento antarantare pupphaagghiyāni ṭhapento ekāheneva jambukolapaṭṭanaṃ gantvā sabbatāḷāvacaraparivuto pupphadhūmagandhavāsādīhi pūjayamāno galappamāṇaṃ udakaṃ oruyha ‘‘āgato vatare, dasabalassa sarasaraṃsijālavissajjanako mahābodhirukkho’’ti pasannacitto mahābodhiṃ ukkhipitvā uttamaṅge sirasmiṃ patiṭṭhāpetvā mahābodhiṃ parivāretvā āgatehi soḷasahi jātisampannakulehi saddhiṃ samuddato paccuttaritvā samuddatīre mahābodhiṃ ṭhapetvā tīṇi divasāni sakalatambapaṇṇidīparajjena pūjesi, soḷasannaṃ jātisampannakulānaṃ rajjaṃ vicāresi. Atha catutthe divase mahābodhiṃ ādāya uḷāraṃ pūjaṃ kurumāno anupubbena anurādhapuraṃ sampatto. Anurādhapurepi mahāsakkāraṃ katvā cātuddasīdivase vaḍḍhamānakacchāyāya mahābodhiṃ uttaradvārena pavesetvā nagaramajjhena atiharanto dakkhiṇadvārena nikkhamitvā dakkhiṇadvārato pañcadhanusatike ṭhāne yattha amhākaṃ sammāsambuddho nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā nisīdi, purimakā ca tayo sammāsambuddhā samāpattiṃ appetvā nisīdiṃsu, yattha kakusandhassa bhagavato mahāsirīsabodhi, konāgamanassa bhagavato udumbarabodhi, kassapasammāsambuddhassa ca nigrodhabodhi patiṭṭhāsi, tasmiṃ mahāmeghavanuyyānassa tilakabhūte sumanasāmaṇerassa vacanena paṭhamameva katabhūmiparikamme rājavatthudvārakoṭṭhakaṭṭhāne mahābodhiṃ patiṭṭhāpesi. សូម្បីព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សមហារាជ ព្រោះស្តាប់ពាក្យរបស់សុមនសាមណេរ ចាប់តាំងពីថ្ងៃបាដិបទ (ថ្ងៃ១កើត) នៃខែមិគសិរមក ទ្រង់បង្គាប់ឱ្យគេជម្រះផ្លូវ និងតុបតែងលម្អតាំងពីទ្វារខាងជើងរហូតដល់កំពង់ផែជម្ពូកោលៈ។ ក្នុងថ្ងៃដែលយាងចេញពីព្រះនគរ ព្រះអង្គទ្រង់ឈរនៅត្រង់ស្ថានទីសមុទ្ទសាលៈ ជិតទ្វារខាងជើង ទ្រង់ទតឃើញព្រះមហាពោធិដែលកំពុងតែយាងមកក្នុងមហាសមុទ្រដោយភាពរុងរឿងនោះ ដោយអានុភាពរបស់ព្រះថេរៈ ក៏មានព្រះទ័យត្រេកអរក្រៃលែង យាងចេញទៅ ញ៉ាំងផ្លូវទាំងពួងឱ្យរោយរាយដោយផ្កាមានពណ៌ប្រាំប្រការ តម្កល់ទុកនូវរានផ្កា (បុប្ផគ្ឃិយៈ) ក្នុងចន្លោះៗ យាងទៅដល់កំពង់ផែជម្ពូកោលៈដោយថ្ងៃតែមួយ ព្រមដោយបរិវារជាអ្នកលេងតូរ្យតន្ត្រីទាំងពួង កាលកំពុងបូជាដោយផ្កា ផ្សែង គ្រឿងក្រអូប និងគ្រឿងលាបជាដើម ក៏យាងចុះទៅក្នុងទឹកមានកម្រិតត្រឹមក មានព្រះទ័យជ្រះថ្លាថា «ឱ! ព្រះមហាពោធិព្រឹក្សដែលបញ្ចេញនូវបណ្តាញរស្មីដ៏មានឱជារសរបស់ព្រះទសពល យាងមកដល់ហើយតើ!» រួចលើកព្រះមហាពោធិឡើង តម្កល់ទុកលើព្រះសិរសិ៍ដ៏ឧត្តម យាងឡើងចាកសមុទ្រវិញ ព្រមដោយត្រកូលដ៏បរិបូណ៌ដោយជាតិទាំង ១៦ ដែលមកហែហមព្រះមហាពោធិ តម្កល់ព្រះមហាពោធិទុកនៅឆ្នេរសមុទ្រ ហើយបានបូជាដោយរាជ្យសម្បត្តិក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិទាំងមូលអស់បីថ្ងៃ រួចប្រគល់រាជ្យសម្បត្តិឱ្យត្រកូលដ៏បរិបូណ៌ដោយជាតិទាំង ១៦ នោះគ្រប់គ្រង។ លុះដល់ថ្ងៃទីបួន ទ្រង់នាំយកព្រះមហាពោធិមក ធ្វើការបូជាដ៏រុងរឿង យាងមកដល់ក្រុងអនុរាធបុរៈដោយលំដាប់។ សូម្បីក្នុងក្រុងអនុរាធបុរៈ ក៏បានធ្វើមហាសក្ការៈ ហើយក្នុងថ្ងៃចតុទ្ទសី (១៤កើត) ក្នុងវេលារសៀល (កាលដែលស្រមោលឈើវែងទៅ) ទ្រង់ញ៉ាំងព្រះមហាពោធិឱ្យចូលតាមទ្វារខាងជើង ហែហមទៅកណ្តាលក្រុង រួចចេញតាមទ្វារខាងត្បូង ទៅកាន់ទីកន្លែងចម្ងាយប្រាំរយធ្នូពីទ្វារខាងត្បូង ដែលជាកន្លែងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធរបស់យើងទ្រង់គង់ចូលនិរោធសមាបត្តិ និងជាកន្លែងដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងបីព្រះអង្គមុនៗបានចូលសមាបត្តិហើយគង់នៅ ជាកន្លែងដែលមហាសិរីសពោធិរបស់ព្រះកកុសន្ធៈដ៏មានព្រះភាគ ឧទុម្ពរបោធិរបស់ព្រះកោនាគមនៈដ៏មានព្រះភាគ និងនិគ្រោធពោធិរបស់ព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធធ្លាប់តម្កល់នៅ ជាកន្លែងដែលជាគ្រឿងលម្អនៃមហាមេឃវនឧទ្យាន ព្រះអង្គទ្រង់បានតម្កល់ព្រះមហាពោធិទុកនៅត្រង់ខ្លោងទ្វារព្រះរាជវាំងនោះ ដែលជាកន្លែងបានរៀបចំដីទុកជាមុនហើយ តាមពាក្យរបស់សុមនសាមណេរ។ Kathaṃ? Tāni kira bodhiṃ parivāretvā āgatāni soḷasa jātisampannakulāni rājavesaṃ gaṇhiṃsu. Rājā dovārikavesaṃ gaṇhi. Soḷasa kulāni mahābodhiṃ gahetvā oropayiṃsu. Mahābodhi tesaṃ hatthato muttasamanantarameva asītihatthappamāṇaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā chabbaṇṇaraṃsiyo muñci. Raṃsiyo sakaladīpaṃ pattharitvā upari brahmalokaṃ āhacca aṭṭhaṃsu. Mahābodhipāṭihāriyaṃ disvā sañjātappasādāni dasapurisasahassāni anupubbavipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ patvā pabbajiṃsu. Yāva sūriyatthaṅgamā mahābodhi antalikkhe aṭṭhāsi. Atthaṅgamite pana sūriye rohiṇinakkhattena pathaviyaṃ patiṭṭhāsi. Saha bodhipatiṭṭhānā udakapariyantaṃ katvā mahāpathavī akampi. Patiṭṭhahitvā ca pana mahābodhi satta divasāni himagabbhe sannisīdi. Lokassa adassanaṃ agamāsi. Sattame [Pg.74] divase vigatavalāhakaṃ nabhaṃ ahosi. Chabbaṇṇaraṃsiyo jalantā vipphurantā nicchariṃsu. Mahābodhissa khandho ca sākhāyo ca pattāni ca pañca phalāni ca dassiṃsu. Mahindatthero ca saṅghamittattherī ca rājā ca saparivārā mahābodhiṭṭhānameva agamaṃsu. Yebhuyyena ca sabbe dīpavāsino sannipatiṃsu. Tesaṃ passantānaṃyeva uttarasākhato ekaṃ phalaṃ paccitvā sākhato mucci. Thero hatthaṃ upanāmesi. Phalaṃ therassa hatthe patiṭṭhāsi. Taṃ thero ‘‘ropaya, mahārājā’’ti rañño adāsi. Rājā gahetvā suvaṇṇakaṭāhe madhurapaṃsuṃ ākiritvā gandhakalalaṃ pūretvā ropetvā mahābodhiāsannaṭṭhāne ṭhapesi. Sabbesaṃ passantānaṃyeva catuhatthappamāṇā aṭṭha taruṇabodhirukkhā uṭṭhahiṃsu. Rājā taṃ acchariyaṃ disvā aṭṭha taruṇabodhirukkhe setacchattena pūjetvā abhisekaṃ adāsi. Tato ekaṃ bodhirukkhaṃ āgamanakāle mahābodhinā paṭhamapatiṭṭhitokāse jambukolapaṭṭane ropayiṃsu, ekaṃ tavakkabrāhmaṇassa gāmadvāre, ekaṃ thūpārāme, ekaṃ issaranimmānavihāre, ekaṃ paṭhamacetiyaṭṭhāne, ekaṃ cetiyapabbate, ekaṃ rohaṇajanapadamhi kājaragāme, ekaṃ rohaṇajanapadamhiyeva candanagāme. Itaresaṃ catunnaṃ phalānaṃ bījehi jāte dvattiṃsa bodhitaruṇe yojaniyaārāmesu patiṭṭhāpesuṃ. តម្កល់ទុកដូចម្តេច? ឮថា ត្រកូលដ៏បរិបូណ៌ដោយជាតិទាំង ១៦ នោះ ដែលហែហមព្រះមហាពោធិមក បានយកភេទជាព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់យកភេទជាឆ្មាំទ្វារ។ ត្រកូលទាំង ១៦ នោះ បានចាប់ព្រះមហាពោធិហើយដាក់ចុះ។ ក្នុងខណៈដែលរួចផុតពីដៃរបស់ជនទាំងនោះភ្លាម ព្រះមហាពោធិក៏បានហោះឡើងទៅលើអាកាសកម្ពស់ប៉ែតសិបហត្ថ ហើយបញ្ចេញនូវឆព្វណ្ណរង្សី (រស្មីមានពណ៌ប្រាំមួយប្រការ)។ រស្មីទាំងឡាយបានផ្សាយទៅពេញកោះទាំងមូល ហើយប៉ះពាល់រហូតដល់ព្រហ្មលោកខាងលើ រួចស្ថិតនៅ។ ពួកមនុស្សមួយម៉ឺននាក់ដែលមានសេចក្តីជ្រះថ្លាកើតឡើងហើយ ព្រោះបានឃើញបាដិហារិយ៍នៃព្រះមហាពោធិ ក៏បានតម្កល់ទុកនូវវិបស្សនាដោយលំដាប់ សម្រេចព្រះអរហត្តហើយបួសទៅ។ ព្រះមហាពោធិបានស្ថិតនៅលើអាកាសរហូតដល់ព្រះអាទិត្យអស្តង្គត។ លុះព្រះអាទិត្យអស្តង្គតទៅហើយ ក៏បានតម្កល់ចុះលើផែនដីដោយរោហិណីនក្សត្រ។ ផែនដីធំបានញាប់ញ័ររហូតដល់ទីបំផុតនៃទឹក ព្រមគ្នានឹងការតម្កល់ចុះនៃព្រះមហាពោធិ។ លុះតម្កល់ចុះហើយ ព្រះមហាពោធិក៏បានស្ថិតនៅក្នុងចន្លោះនៃទឹកសន្សើម (ហិមគព្ភៈ) អស់ប្រាំពីរថ្ងៃ មិនប្រាកដដល់ភ្នែករបស់សត្វលោកឡើយ។ ក្នុងថ្ងៃទីប្រាំពីរ មេឃក៏ស្រឡះគ្មានពពក។ ឆព្វណ្ណរង្សីទាំងឡាយក៏បានភ្លឺផ្លេក ចាំងចេញទៅគ្រប់ទិសទី។ ដើម មែក ស្លឹក និងផលទាំងប្រាំនៃព្រះមហាពោធិក៏បានប្រាកដឡើង។ ព្រះមហិន្ទត្ថេរ ព្រះសង្ឃមិត្តាថេរី និងព្រះរាជាព្រមទាំងបរិវារ ក៏បានយាងទៅកាន់កន្លែងតម្កល់ព្រះមហាពោធិនោះឯង។ ពួកអ្នកកោះទាំងឡាយភាគច្រើនក៏បានមកប្រជុំគ្នា។ កាលដែលពួកជនទាំងនោះកំពុងតែមើល ផលមួយពីមែកខាងជើងក៏ទុំ ហើយរបូតចាកមែក។ ព្រះថេរៈបានលាព្រះហស្តទៅទទួល។ ផលនោះក៏បានតម្កល់លើព្រះហស្តរបស់ព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈបានប្រគល់ផលនោះថ្វាយព្រះរាជាដោយពាក្យថា «សូមមហារាជដាំចុះ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ទទួលយកហើយ ចាក់ដីដ៏មានរសផ្អែមដាក់ក្នុងខ្ទះមាស បំពេញដោយភក់គ្រឿងក្រអូប រួចដាំផលនោះ តម្កល់ទុកក្នុងទីជិតព្រះមហាពោធិ។ កាលដែលជនទាំងពួងកំពុងតែមើល ដើមពោធិខ្ចី ៨ ដើម មានកម្ពស់បួនហត្ថ ក៏បានដុះឡើង។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញអស្ចារ្យនោះហើយ ក៏បានបូជាដើមពោធិខ្ចីទាំង ៨ នោះដោយស្វេតច្ឆត្រ ហើយបានធ្វើអភិសេក។ អំពីដើមពោធិទាំងនោះ គេបានយកដើមពោធិមួយដើមទៅដាំនៅកំពង់ផែជម្ពូកោលៈ ជាកន្លែងដែលព្រះមហាពោធិតម្កល់ទុកជាដំបូងក្នុងពេលយាងមកដល់, មួយដើមដាំនៅទ្វារភូមិរបស់តវក្កព្រាហ្មណ៍, មួយដើមដាំនៅថូបារាម, មួយដើមដាំនៅឥស្សរនិម្មានវិហារ, មួយដើមដាំនៅទីបឋមចេតិយ, មួយដើមដាំនៅចេតិយបព្វត, មួយដើមដាំនៅភូមិកាជរៈក្នុងរោហណជនបទ, មួយដើមដាំនៅភូមិចន្ទនៈក្នុងរោហណជនបទនោះឯង។ ចំណែកឯដើមពោធិខ្ចី ៣២ ដើមទៀត ដែលកើតអំពីគ្រាប់នៃផលបួនដទៃទៀត គេបានយកទៅតម្កល់ទុកក្នុងអារាមទាំងឡាយក្នុងចម្ងាយមួយយោជន៍ៗ។ Evaṃ puttanattuparamparāya samantā dīpavāsīnaṃ hitāya sukhāya patiṭṭhite dasabalassa dhammadhajabhūte mahābodhimhi anuḷā devī pañcahi kaññāsatehi pañcahi ca antepurikāsatehīti mātugāmasahassena saddhiṃ saṅghamittattheriyā santike pabbajitvā nacirasseva saparivārā arahatte patiṭṭhāsi. Ariṭṭhopi kho rañño bhāgineyyo pañcahi purisasatehi saddhiṃ therassa santike pabbajitvā nacirasseva saparivāro arahatte patiṭṭhāsi. កាលដែលព្រះមហាពោធិដ៏ជាទង់ធម៌របស់ព្រះទសពល បានតម្កល់ទុកហើយ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ និងសេចក្តីសុខដល់ពួកអ្នកកោះទាំងឡាយជុំវិញ អស់តំណកូនចៅជាលំដាប់យ៉ាងនេះ ព្រះនាងអនុឡាទេវី ព្រមដោយស្ត្រីជាបរិវារប្រាំរយនាក់ និងស្ត្រីក្នុងព្រះបរមរាជវាំងប្រាំរយនាក់ គឺស្ត្រីមួយពាន់នាក់ បានបួសក្នុងសំណាក់ព្រះសង្ឃមិត្តាថេរី មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តព្រមទាំងបរិវារ។ សូម្បីអរិដ្ឋអាមាត្យដ៏ជាក្មួយរបស់ព្រះរាជា ព្រមដោយបុរសប្រាំរយនាក់ ក៏បានបួសក្នុងសំណាក់ព្រះថេរៈ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តព្រមទាំងបរិវារដែរ។ Athekadivasaṃ rājā mahābodhiṃ vanditvā therena saddhiṃ thūpārāmaṃ gacchati. Tassa lohapāsādaṭṭhānaṃ sampattassa purisā pupphāni abhihariṃsu. Rājā therassa pupphāni adāsi. Thero pupphehi lohapāsādaṭṭhānaṃ pūjesi. Pupphesu bhūmiyaṃ patitamattesu mahābhūmicālo ahosi. Rājā ‘‘kasmā, bhante, bhūmi calitā’’ti pucchi. ‘‘Ismiṃ, mahārāja, okāse saṅghassa anāgate uposathāgāraṃ bhavissati, tassetaṃ pubbanimitta’’nti. លុះថ្ងៃមួយ ព្រះរាជាថ្វាយបង្គំព្រះមហាពោធិហើយ យាងទៅកាន់ថូបារាមជាមួយព្រះថេរៈ។ កាលដែលព្រះអង្គយាងទៅដល់កន្លែងលោហប្រាសាទ ពួកបុរសទាំងឡាយបាននាំយកផ្កាទាំងឡាយមកថ្វាយ។ ព្រះរាជាបានប្រទានផ្កាទាំងឡាយនោះដល់ព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈបានបូជាកន្លែងលោហប្រាសាទដោយផ្កាទាំងឡាយនោះ។ ក្នុងខណៈដែលផ្កាទាំងឡាយធ្លាក់ចុះដល់ដីភ្លាម ការកម្រើកនៃផែនដីធំក៏បានកើតមានឡើង។ ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា៖ «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ព្រោះហេតុអ្វីបានជាផែនដីញាប់ញ័រ?» ព្រះថេរៈថ្វាយព្រះពរថា៖ «មហារាជ ក្នុងកន្លែងនេះ នឹងមានរោងឧបោសថរបស់ព្រះសង្ឃក្នុងអនាគតកាល នេះជាបុព្វនិមិត្តនៃរោងឧបោសថនោះ»។ Rājā [Pg.75] puna therena saddhiṃ gacchanto ambaṅgaṇaṭṭhānaṃ patto. Tatthassa vaṇṇagandhasampannaṃ atimadhurarasaṃ ekaṃ ambapakkaṃ āharīyittha. Rājā taṃ therassa paribhogatthāya adāsi. Thero tattheva paribhuñjitvā ‘‘idaṃ ettheva ropethā’’ti āha. Rājā taṃ ambaṭṭhiṃ gahetvā tattheva ropetvā udakaṃ āsiñci. Saha ambabījaropanena pathavī akampi. Rājā ‘‘kasmā, bhante, pathavī kampitthā’’ti pucchi. ‘‘Imasmiṃ, mahārāja, okāse saṅghassa anāgate ‘ambaṅgaṇaṃ’ nāma sannipātaṭṭhānaṃ bhavissati, tassetaṃ pubbanimitta’’nti. ព្រះរាជាកាលដែលយាងទៅជាមួយព្រះថេរៈម្តងទៀត ក៏បានទៅដល់កន្លែងអម្ពង្គណៈ (លានស្វាយ)។ ក្នុងទីនោះ គេបាននាំយកផ្លែស្វាយទុំមួយផ្លែ ដែលបរិបូណ៌ដោយពណ៌និងក្លិន មានរសផ្អែមក្រៃលែង មកថ្វាយព្រះអង្គ។ ព្រះរាជាបានប្រទានផ្លែស្វាយនោះដល់ព្រះថេរៈដើម្បីឆាន់។ ព្រះថេរៈឆាន់ក្នុងទីនោះឯងហើយ មានថេរដីកាថា៖ «ចូរដាំគ្រាប់ស្វាយនេះក្នុងទីនេះឯងចុះ»។ ព្រះរាជាទ្រង់កាន់យកគ្រាប់ស្វាយនោះហើយ ដាំក្នុងទីនោះឯង រួចស្រោចទឹក។ ផែនដីបានញាប់ញ័រព្រមគ្នានឹងការដាំគ្រាប់ស្វាយនោះ។ ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា៖ «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ព្រោះហេតុអ្វីបានជាផែនដីញាប់ញ័រ?» ព្រះថេរៈថ្វាយព្រះពរថា៖ «មហារាជ ក្នុងកន្លែងនេះ នឹងមានទីប្រជុំឈ្មោះ «អម្ពង្គណៈ» របស់ព្រះសង្ឃក្នុងអនាគតកាល នេះជាបុព្វនិមិត្តនៃទីប្រជុំនោះ»។ Rājā tattha aṭṭha pupphamuṭṭhiyo okiritvā vanditvā puna therena saddhiṃ gacchanto mahācetiyaṭṭhānaṃ patto. Tatthassa purisā campakapupphāni abhihariṃsu. Tāni rājā therassa adāsi. Thero mahācetiyaṭṭhānaṃ pupphehi pūjetvā vandi. Tāvadeva mahāpathavī saṅkampi. Rājā ‘‘kasmā, bhante, pathavī kampitthā’’ti pucchi. ‘‘Imasmiṃ, mahārāja, okāse anāgate buddhassa bhagavato asadiso mahāthūpo bhavissati, tassetaṃ pubbanimitta’’nti. ‘‘Ahameva karomi, bhante’’ti. ‘‘Alaṃ, mahārāja, tumhākaṃ aññaṃ bahukammaṃ atthi, tumhākaṃ pana nattā duṭṭhagāmaṇī abhayo nāma kāressatī’’ti. Atha rājā ‘‘sace, bhante, mayhaṃ nattā karissati, kataṃyeva mayā’’ti dvādasahatthaṃ pāsāṇatthambhaṃ āharāpetvā ‘‘devānampiyatissassa rañño nattā duṭṭhagāmaṇī abhayo nāma imasmiṃ padese thūpaṃ karotū’’ti akkharāni likhāpetvā patiṭṭhāpetvā vanditvā theraṃ pucchi – ‘‘patiṭṭhitaṃ nu kho, bhante, tambapaṇṇidīpe sāsana’’nti? ‘‘Patiṭṭhitaṃ, mahārāja, sāsanaṃ; mūlāni panassa na tāva otarantī’’ti. ‘‘Kadā pana, bhante mūlāni otiṇṇāni nāma bhavissantī’’ti? ‘‘Yadā, mahārāja, tambapaṇṇidīpakānaṃ mātāpitūnaṃ tambapaṇṇidīpe jāto dārako tambapaṇṇidīpe pabbajitvā tambapaṇṇidīpamhiyeva vinayaṃ uggahetvā tambapaṇṇidīpe vācessati, tadā sāsanassa mūlāni otiṇṇāni nāma bhavissantī’’ti. ‘‘Atthi pana, bhante, ediso bhikkhū’’ti? ‘‘Atthi, mahārāja, mahāariṭṭho bhikkhu paṭibalo etasmiṃ kamme’’ti. ‘‘Mayā ettha, bhante, kiṃ kattabba’’nti? ‘‘Maṇḍapaṃ, mahārāja, kātuṃ vaṭṭatī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti rājā meghavaṇṇābhayassa amaccassa pariveṇaṭṭhāne mahāsaṅgītikāle ajātasattumahārājena katamaṇḍapappakāraṃ rājānubhāvena maṇḍapaṃ kāretvā sabbatāḷāvacare sakasakasippesu payojetvā ‘‘sāsanassa mūlāni otarantāni [Pg.76] passissāmī’’ti anekapurisasahassaparivuto thūpārāmaṃ anuppatto. ព្រះរាជាទ្រង់បាចសាចផ្កា ៨ ក្ដាប់ក្នុងទីនោះ រួចថ្វាយបង្គំហើយ កាលយាងទៅជាមួយព្រះថេរៈម្ដងទៀត ក៏បានទៅដល់ទីជាទីតាំងនៃមហាចេតិយ។ ក្នុងទីនោះ ពួកបុរសរបស់ព្រះរាជាបាននាំយកផ្កាចំប៉ាទាំងឡាយមកថ្វាយ។ ព្រះរាជាបានប្រគេនផ្កាទាំងនោះដល់ព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈបានបូជាទីជាទីតាំងនៃមហាចេតិយដោយផ្កាទាំងឡាយ រួចថ្វាយបង្គំ។ ក្នុងខណៈនោះឯង មហាប្រថពីក៏ញាប់ញ័រ។ ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រោះហេតុអ្វីបានជាប្រថពីញាប់ញ័រ?»។ ព្រះថេរៈតបថា «មហារាជ ក្នុងទីនេះ ទៅក្នុងអនាគត នឹងមានមហាស្តូបដ៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាម្ចាស់ នេះជាបុព្វនិមិត្តនៃមហាស្តូបនោះ»។ «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន គឺខ្ញុំព្រះករុណាឯងនឹងធ្វើ»។ «កុំឡើយ មហារាជ ព្រះអង្គនៅមានកិច្ចការផ្សេងៗជាច្រើនទៀត ប៉ុន្តែព្រះរាជនត្តា (ចៅ) របស់ព្រះអង្គ ព្រះនាម ទុដ្ឋគាមណីអភ័យ នឹងធ្វើជាមិនខាន»។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន បើសិនជាចៅរបស់ខ្ញុំព្រះករុណានឹងធ្វើ ក៏ឈ្មោះថាខ្ញុំព្រះករុណាបានធ្វើរួចហើយដែរ» ហើយទ្រង់ឱ្យនាំមកនូវសិលាស្តម្ភ (សសរថ្ម) កម្ពស់ ១២ ហត្ថ ឱ្យចារឹកអក្សរថា «សូមព្រះរាជនត្តារបស់ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្ស ព្រះនាម ទុដ្ឋគាមណីអភ័យ ធ្វើនូវស្តូបក្នុងទីនេះចុះ» ហើយឱ្យដំកល់ទុក រួចថ្វាយបង្គំហើយ ក៏សួរព្រះថេរៈថា «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះសាសនាដំកល់មាំហើយឬនៅ ក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ?»។ «មហារាជ ព្រះសាសនាដំកល់ហើយ ប៉ុន្តែឫសទាំងឡាយរបស់ព្រះសាសនានោះ មិនទាន់ចាក់ចុះជ្រៅនៅឡើយទេ»។ «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះកាលណា ទើបឈ្មោះថាឫសទាំងឡាយចាក់ចុះជ្រៅ?»។ «មហារាជ កាលណា កុមារដែលកើតអំពីមាតាបិតាជាអ្នកកោះតម្ពបណ្ណិ ក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ បានបួសក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ រៀនសូត្រព្រះវិន័យក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិនោះឯង ហើយសម្តែង (បង្រៀន) ក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ ក្នុងកាលនោះ ឈ្មោះថាឫសនៃព្រះសាសនាចាក់ចុះជ្រៅហើយ»។ «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះភិក្ខុបែបនេះ មានដែរឬទេ?»។ «មាន មហារាជ គឺភិក្ខុឈ្មោះ មហាអរិដ្ឋៈ ជាអ្នកមានសមត្ថភាពក្នុងកិច្ចការនេះ»។ «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះក្នុងរឿងនេះ តើខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវធ្វើដូចម្តេច?»។ «មហារាជ គួរធ្វើនូវមណ្ឌប»។ «ល្អហើយ ព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន» ព្រះរាជាទ្រង់ទទួលព្រះពុទ្ធដីកា ហើយទ្រង់ឱ្យសាងសង់មណ្ឌប ដោយព្រះរាជានុភាព ក្នុងទីបរិវេណរបស់មេឃវណ្ណាភយអាមាត្យ ឱ្យដូចជាមណ្ឌបដែលព្រះបាទអជាតសត្រូវសាងសង់ក្នុងកាលធ្វើមហាសង្គាយនា ទ្រង់ចាត់ចែងពួកតូរ្យតន្ត្រីទាំងអស់ឱ្យលេងតាមសិល្បៈរៀងៗខ្លួន ដោយទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញនឹងមើលឫសទាំងឡាយនៃព្រះសាសនាដែលកំពុងចាក់ចុះជ្រៅ» រួចទ្រង់មានបុរសជាច្រើនពាន់នាក់ហែហម យាងទៅដល់ថូបារាម។ Tena kho pana samayena thūpārāme aṭṭhasaṭṭhi bhikkhusahassāni sannipatiṃsu. Mahāmahindattherassa āsanaṃ dakkhiṇābhimukhaṃ paññattaṃ hoti. Mahāariṭṭhattherassa dhammāsanaṃ uttarābhimukhaṃ paññattaṃ hoti. Atha kho mahāariṭṭhatthero mahindattherena ajjhiṭṭho attano anurūpena pattānukkamena dhammāsane nisīdi. Mahindattherapamukhā aṭṭhasaṭṭhi mahātherā dhammāsanaṃ parivāretvā nisīdiṃsu. Raññopi kaniṭṭhabhātā mattābhayatthero nāma ‘‘dhuraggāho hutvā vinayaṃ uggaṇhissāmī’’ti pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mahāariṭṭhattherassa dhammāsanameva parivāretvā nisīdi. Avasesāpi bhikkhū sarājikā ca parisā attano attano pattāsane nisīdiṃsu. សម័យនោះឯង ពួកភិក្ខុចំនួន ៦៨,០០០ អង្គ បានប្រជុំគ្នាក្នុងថូបារាម។ អាសនៈរបស់ព្រះមហាមហិន្ទត្ថេរ គេបានរៀបចំផ្ងារទៅទិសខាងត្បូង។ ធម្មាសនៈរបស់ព្រះមហាអរិដ្ឋត្ថេរ គេបានរៀបចំផ្ងារទៅទិសខាងជើង។ គ្រានោះឯង ព្រះមហាអរិដ្ឋត្ថេរ ដែលព្រះមហិន្ទត្ថេរបានអារាធនាហើយ ក៏គង់លើធម្មាសនៈតាមលំដាប់ដ៏សមគួរដល់ខ្លួន។ ព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយ ៦៨ អង្គ មានព្រះមហិន្ទត្ថេរជាប្រធាន បានគង់ចោមរោមធម្មាសនៈ។ សូម្បីតែព្រះអនុជរបស់ព្រះរាជា ព្រះនាម មត្តាភយត្ថេរ ដោយទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើជាអ្នកទ្រទ្រង់ (ជាប្រធាន) រៀនសូត្រព្រះវិន័យ» ក៏បានគង់ចោមរោមធម្មាសនៈរបស់ព្រះមហាអរិដ្ឋត្ថេរនោះឯង ជាមួយភិក្ខុ ៥០០ អង្គ។ ពួកភិក្ខុដែលនៅសល់ និងបរិស័ទព្រមទាំងព្រះរាជា ក៏បានអង្គុយលើអាសនៈដែលសមគួរដល់ខ្លួនៗ។ Athāyasmā mahāariṭṭhatthero tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharati naḷerupucimandamūleti vinayanidānaṃ abhāsi. Bhāsite ca panāyasmatā ariṭṭhattherena vinayanidāne ākāsaṃ mahāviravaṃ ravi. Akālavijjulatā nicchariṃsu. Devatā sādhukāraṃ adaṃsu. Mahāpathavī udakapariyantaṃ katvā saṅkampi. Evaṃ anekesu pāṭihāriyesu vattamānesu āyasmā ariṭṭhatthero mahāmahindapamukhehi aṭṭhasaṭṭhiyā paccekagaṇīhi khīṇāsavamahātherehi tadaññehi ca aṭṭhasaṭṭhibhikkhusahassehi parivuto paṭhamakattikapavāraṇādivase thūpārāmavihāramajjhe satthu karuṇāguṇadīpakaṃ bhagavato anusiṭṭhikarānaṃ kāyakammavacīkammavipphanditavinayanaṃ vinayapiṭakaṃ pakāsesi. Pakāsetvā ca yāvatāyukaṃ tiṭṭhamāno bahūnaṃ vācetvā bahūnaṃ hadaye patiṭṭhāpetvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. Tepi kho mahāmahindappamukhā tasmiṃ samāgame – លំដាប់នោះ ព្រះមហាអរិដ្ឋត្ថេរដ៏មានអាយុ បានសម្តែងនូវវិនយនិទាន (និទាននៃព្រះវិន័យ) ថា «Tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharati naḷerupucimandamūle» (សម័យនោះ ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្រោមដើមស្តៅដែលជាលំនៅរបស់នឡេរុយក្ស ជិតក្រុងវេរញ្ជា)។ កាលដែលព្រះអរិដ្ឋត្ថេរដ៏មានអាយុ សម្តែងនូវវិនយនិទានចប់ហើយ អាកាសក៏បន្លឺសំឡេងយ៉ាងខ្លាំងក្លា។ ផ្លេកបន្ទោរខុសកាលក៏បានចេញចាំងពន្លឺ។ ពួកទេវតាបានប្រទាននូវសាធុការ។ មហាប្រថពីមានទឹកជាទីបំផុតក៏បានញាប់ញ័រ។ កាលដែលបាដិហារិយ៍ជាច្រើនអនេកកំពុងប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះ ព្រះមហាអរិដ្ឋត្ថេរដ៏មានអាយុ ដែលមានព្រះមហាមហិន្ទត្ថេរជាប្រធាន ព្រមទាំងព្រះខីណាសវមហាថេរ ៦៨ អង្គ ដែលជាគណាចារ្យផ្សេងៗគ្នា និងភិក្ខុដទៃទៀត ៦៨,០០០ អង្គ ចោមរោមហើយ បានសម្តែងនូវព្រះវិន័យបិដក ដែលជាគ្រឿងបង្ហាញនូវព្រះករុណាគុណរបស់ព្រះសាស្តា ជាគ្រឿងកំចាត់បង់នូវការញាប់ញ័រនៃកាយកម្មនិងវចីកម្មរបស់ពួកជនអ្នកធ្វើតាមសេចក្តីប្រដៅរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងកណ្តាលថូបារាមវិហារ ក្នុងថ្ងៃបវារណាខែអស្សុជ (កត្តិកៈទីមួយ)។ លុះសម្តែងរួចហើយ ព្រះថេរៈក៏បានគង់នៅអស់អាយុកាល បង្រៀនដល់ភិក្ខុជាច្រើន ឱ្យដំកល់មាំក្នុងចិត្តរបស់ភិក្ខុជាច្រើន រួចក៏បានបរិនិព្វានដោយអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ សូម្បីតែព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយមានព្រះមហាមហិន្ទត្ថេរជាប្រធាន ក្នុងសមាគមនោះ... ‘‘Aṭṭhasaṭṭhi mahātherā, dhuraggāhā samāgatā; Paccekagaṇino sabbe, dhammarājassa sāvakā. «ព្រះមហាថេរៈ ៦៨ អង្គ ជាអ្នកទ្រទ្រង់ធុរៈ បានមកជួបជុំគ្នា សុទ្ធតែជាគណាចារ្យផ្សេងៗគ្នា ជាសាវ័ករបស់ព្រះធម្មរាជ។ ‘‘Khīṇāsavā vasippattā, tevijjā iddhikovidā; Uttamatthamabhiññāya, anusāsiṃsu rājino. «ព្រះថេរៈទាំងនោះ សុទ្ធតែជាព្រះខីណាសព ដល់នូវវសីភាព មានវិជ្ជាបី ឈ្លាសវៃក្នុងឥទ្ធិវិធី បានដឹងច្បាស់នូវប្រយោជន៍ដ៏ឧត្តម (អរហត្តផល) ហើយបានប្រដៅព្រះរាជា។ ‘‘Ālokaṃ dassayitvāna, obhāsetvā mahiṃ imaṃ; Jalitvā aggikkhandhāva, nibbāyiṃsu mahesayo’’. «ព្រះមហេសី (អ្នកស្វែងរកគុណដ៏ធំ) ទាំងនោះ បានបង្ហាញនូវពន្លឺ (នៃប្រាជ្ញា) ញ៉ាំងផែនដីនេះឱ្យភ្លឺស្វាង រុងរឿងដូចជាគំនរភ្លើងដ៏ធំ ហើយក៏បានរលត់ (បរិនិព្វាន) ទៅ។» Tesaṃ [Pg.77] parinibbānato aparabhāge aññepi tesaṃ therānaṃ antevāsikā tissadattakāḷasumana-dīghasumanādayo ca mahāariṭṭhattherassa antevāsikā, antevāsikānaṃ antevāsikā cāti evaṃ pubbe vuttappakārā ācariyaparamparā imaṃ vinayapiṭakaṃ yāvajjatanā ānesuṃ. Tena vuttaṃ – ក្នុងកាលជាចំណែកខាងក្រោយអំពីការបរិនិព្វាននៃព្រះថេរៈទាំងនោះ ពួកសិស្សដទៃទៀតរបស់ព្រះថេរៈទាំងនោះ មានព្រះតិស្សទត្តត្ថេរ ព្រះកាឡសុមនត្ថេរ និងព្រះទីឃសុមនត្ថេរជាដើមផង ពួកសិស្សរបស់ព្រះមហាអរិដ្ឋត្ថេរផង ពួកសិស្សរបស់សិស្សទាំងឡាយផង គឺសេចក្តីដែលពោលហើយក្នុងកាលមុនយ៉ាងនេះ គឺអាចរិយបរម្បរា (លំដាប់អាចារ្យ) បាននាំមកនូវព្រះវិន័យបិដកនេះ ដរាបដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា៖ ‘‘Tatiyasaṅgahato pana uddhaṃ imaṃ dīpaṃ mahindādīhi ābhataṃ, mahindato uggahetvā kañci kālaṃ ariṭṭhattherādīhi ābhataṃ, tato yāvajjatanā tesaṃyeva antevāsikaparamparabhūtāya ācariyaparamparāya ābhata’’nti. «ម្យ៉ាងទៀត ចាប់តាំងពីការធ្វើសង្គាយនាលើកទីបីមក ព្រះវិន័យបិដកនេះ គឺព្រះមហិន្ទត្ថេរជាដើម បាននាំមកកាន់កោះនេះ, លុះរៀនសូត្រអំពីព្រះមហិន្ទត្ថេរហើយ ព្រះអរិដ្ឋត្ថេរជាដើម ក៏បាននាំមកអស់កាលខ្លះ, តាំងពីពេលនោះមក ដរាបដល់សព្វថ្ងៃនេះ គឺអាចរិយបរម្បរា ដែលជាលំដាប់សិស្សរបស់ព្រះថេរៈទាំងនោះឯង បាននាំមកហើយ។» Kattha patiṭṭhitanti? Yesaṃ pāḷito ca atthato ca anūnaṃ vattati, maṇighaṭe pakkhittatelamiva īsakampi na paggharati, evarūpesu adhimattasati-gati-dhiti-mantesu lajjīsu kukkuccakesu sikkhākāmesu puggalesu patiṭṭhitanti veditabbaṃ. Tasmā vinayapatiṭṭhāpanatthaṃ vinayapariyattiyā ānisaṃsaṃ sallakkhetvā sikkhākāmena bhikkhunā vinayo pariyāpuṇitabbo. សួរថា «ព្រះវិន័យនោះដំកល់នៅលើអ្វី?» ឆ្លើយថា «គួរដឹងថា ដំកល់នៅលើបុគ្គលទាំងឡាយដែលមានសតិ គតិ និងធិតិដ៏ក្រៃលែង ជាអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសបាប មានសេចក្តីសង្ស័យ (ខ្លាចក្រែងខុសវិន័យ) និងជាអ្នកស្រឡាញ់ការសិក្សា គឺបុគ្គលបែបនេះ ដែលព្រះវិន័យមិនខ្វះខាតទាំងបាលីនិងអត្ថកថា ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចិត្ត ដូចជាប្រេងសិង្ហដែលគេដាក់ក្នុងក្អមរតនៈ មិនលេចធ្លាយចេញសូម្បីតែបន្តិចឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីដំកល់ទុកនូវព្រះវិន័យ ភិក្ខុអ្នកស្រឡាញ់ការសិក្សា គួរកំណត់ដឹងនូវអានិសង្សនៃព្រះវិន័យបរិយត្តិ ហើយគួរសិក្សារៀនសូត្រព្រះវិន័យចុះ។» Tatrāyaṃ vinayapariyattiyā ānisaṃso – vinayapariyattikusalo hi puggalo sāsane paṭiladdhasaddhānaṃ kulaputtānaṃ mātāpituṭṭhāniyo hoti, tadāyattā hi nesaṃ pabbajjā upasampadā vattānuvattapaṭipatti ācāragocarakusalatā. Api cassa vinayapariyattiṃ nissāya attano sīlakkhandho sugutto hoti surakkhito; kukkuccapakatānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisaraṇaṃ hoti; visārado saṅghamajjhe voharati; paccatthike sahadhammena suniggahitaṃ niggaṇhāti; saddhammaṭṭhitiyā paṭipanno hoti. Tenāha bhagavā – ‘‘pañcime, bhikkhave, ānisaṃsā vinayadhare puggale; attano sīlakkhandho sugutto hoti surakkhito…pe… saddhammaṭṭhitiyā paṭipanno hotī’’ti (pari. 325). ក្នុងរឿងនោះ នេះជាអានិសង្សនៃព្រះវិន័យបរិយត្តិ៖ ពីព្រោះថា បុគ្គលអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងព្រះវិន័យបរិយត្តិ តែងជាទីពឹងដូចជាមាតាបិតា របស់ពួកកុលបុត្រដែលមានសេចក្តីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសាសនា ព្រោះការបួស ការឧបសម្បទា ការប្រតិបត្តិវត្តតូចវត្តធំ និងសេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងអាចារៈនិងគោចរៈរបស់កុលបុត្រទាំងនោះ ត្រូវអាស្រ័យនឹងភិក្ខុអ្នកឈ្លាសវៃនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុនោះអាស្រ័យព្រះវិន័យបរិយត្តិហើយ ធ្វើឱ្យសីលក្ខន្ធរបស់ខ្លួនបានគ្រប់គ្រងល្អ ការពារល្អ តែងជាទីពឹងរបស់ពួកភិក្ខុដែលមានសេចក្តីសង្ស័យ តែងជាអ្នកក្លាហាននិយាយក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃ តែងសង្កត់សង្កិនសត្រូវ (សាសនា) ដោយធម៌ដ៏សមគួរ និងជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីភាពតាំងនៅមាំនៃព្រះសទ្ធម៌។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អានិសង្ស ៥ យ៉ាងនេះ តែងមានក្នុងបុគ្គលអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះវិន័យ គឺសីលក្ខន្ធរបស់ខ្លួនបានគ្រប់គ្រងល្អ ការពារល្អ...ល... ជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីភាពតាំងនៅមាំនៃព្រះសទ្ធម៌។» Ye cāpi saṃvaramūlakā kusalā dhammā vuttā bhagavatā, vinayadharo puggalo tesaṃ dāyādo; vinayamūlakattā tesaṃ dhammānaṃ. Vuttampi hetaṃ bhagavatā – ‘‘vinayo saṃvaratthāya, saṃvaro avippaṭisāratthāya, avippaṭisāro pāmojjatthāya, pāmojjaṃ pītatthāya, pīti passaddhatthāya, passaddhi sukhatthāya, sukhaṃ samādhatthāya, samādhi yathābhūtañāṇadassanatthāya, yathābhūtañāṇadassanaṃ nibbidatthāya, nibbidā virāgatthāya, virāgo vimuttatthāya[Pg.78], vimutti vimuttiñāṇadassanatthāya, vimuttiñāṇadassanaṃ anupādāparinibbānatthāya. Etadatthā kathā, etadatthā mantanā, etadatthā upanisā, etadatthaṃ sotāvadhānaṃ – yadidaṃ anupādācittassa vimokkho’’ti (pari. 366). Tasmā vinayapariyattiyā āyogo karaṇīyoti. មួយវិញទៀត ពួកកុសលធម៌ទាំងឡាយណាដែលមានសេចក្តីសង្រួមជាឫសគល់ ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សម្តែងហើយ បុគ្គលអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះវិន័យ តែងជាអ្នកទទួលមរតកនៃកុសលធម៌ទាំងនោះ ព្រោះកុសលធម៌ទាំងនោះមានព្រះវិន័យជាឫសគល់។ សេចក្តីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏បានត្រាស់សម្តែងទុកមកហើយថា៖ «ព្រះវិន័យមានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សេចក្តីសង្រួម, សេចក្តីសង្រួមមានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ, សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយមានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សេចក្តីរីករាយ, សេចក្តីរីករាយមានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បីតិ, បីតិមានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បស្សទ្ធិ, បស្សទ្ធិមានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សុខ, សុខមានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សមាធិ, សមាធិមានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់យថាភូតញាណទស្សនៈ, យថាភូតញាណទស្សនៈមានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់និព្វិទា, និព្វិទាមានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់វិរាគៈ, វិរាគៈមានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់វិមុត្តិ, វិមុត្តិមានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់វិមុត្តិញាណទស្សនៈ, វិមុត្តិញាណទស្សនៈមានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អនុបាទាបរិនិព្វាន។ ការសន្ទនាមានប្រយោជន៍ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ការប្រឹក្សាមានប្រយោជន៍ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ការចូលទៅជិតមានប្រយោជន៍ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ការផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់មានប្រយោជន៍ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ គឺការរួចផុតនៃចិត្តដោយមិនប្រកាន់មាំនេះឯង។» ព្រោះហេតុនោះ គួរធ្វើនូវការខ្វល់ខ្វាយក្នុងព្រះវិន័យបរិយត្តិចុះ។ Ettāvatā ca yā sā vinayasaṃvaṇṇanatthaṃ mātikā ṭhapitā tattha – ដោយហេតុត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ក្នុងបណ្តាមាតិកាទាំងឡាយណាដែលបានតាំងទុកដើម្បីអធិប្បាយព្រះវិន័យនោះ៖ ‘‘Vuttaṃ yena yadā yasmā, dhāritaṃ yena cābhataṃ; Yatthappatiṭṭhitaṃ cetametaṃ, vatvā vidhiṃ tato’’ti. «ព្រះវិន័យនេះ នរណាពោល ក្នុងកាលណា ព្រោះហេតុអ្វី នរណាទ្រទ្រង់ នរណានាំមក ហើយដំកល់នៅក្នុងទីណា កាលបើពោលនូវសេចក្តីនោះហើយ ទើបពោលនូវវិធីតទៅ។» Imissā tāva gāthāya attho pakāsito vinayassa ca bāhiranidānavaṇṇanā yathādhippāyaṃ saṃvaṇṇitā hotīti. សេចក្តីនៃគាថាទីមួយនេះ ត្រូវបានសម្តែងឱ្យច្បាស់លាស់ហើយ និងការអធិប្បាយពន្យល់អំពីពាហិរនិទាន (និទានខាងក្រៅ) នៃព្រះវិន័យ ក៏ត្រូវបានអធិប្បាយចប់សព្វគ្រប់តាមបំណងហើយ។ Tatiyasaṅgītikathā niṭṭhitā. ចប់ រឿងរ៉ាវនៃការធ្វើសង្គាយនាលើកទីបី។ Bāhiranidānakathā niṭṭhitā. ចប់ រឿងរ៉ាវនៃពាហិរនិទាន។ Verañjakaṇḍavaṇṇanā ការអធិប្បាយពន្យល់អំពីវេរញ្ជកណ្ឌ 1. Idāni [Pg.79] ១. ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ‘‘Tenātiādipāṭhassa, atthaṃ nānappakārato; Dassayanto karissāmi, vinayassatthavaṇṇana’’nti. «អាត្មាអញនឹងធ្វើការអធិប្បាយពន្យល់សេចក្តីនៃព្រះវិន័យ ដោយបង្ហាញនូវសេចក្តីនៃបទមានពាក្យថា Tenāti ជាដើម ដោយប្រការផ្សេងៗ។» Vuttattā tena samayena buddho bhagavātiādīnaṃ atthavaṇṇanaṃ karissāmi. Seyyathidaṃ – tenāti aniyamaniddesavacanaṃ. Tassa sarūpena avuttenapi aparabhāge atthato siddhena yenāti iminā vacanena paṭiniddeso kātabbo. Aparabhāge hi vinayapaññattiyācanahetubhūto āyasmato sāriputtassa parivitakko siddho. Tasmā yena samayena so parivitakko udapādi, tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharatīti evamettha sambandho veditabbo. Ayañhi sabbasmimpi vinaye yutti, yadidaṃ yattha yattha ‘‘tenā’’ti vuccati tattha tattha pubbe vā pacchā vā atthato siddhena ‘‘yenā’’ti iminā vacanena paṭiniddeso kātabboti. ព្រោះតែពាក្យដែលបានសន្យាទុកយ៉ាងនេះ អាត្មាអញនឹងធ្វើការអធិប្បាយពន្យល់សេចក្តីនៃបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «Tena samayena buddho bhagavā» (សម័យនោះ ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគ...) ជាដើម។ សេចក្តីពន្យល់នោះមានដូចតទៅ៖ ពាក្យថា «Tena» ជាពាក្យសម្តែងចង្អុលបង្ហាញនូវសម័យដែលមិនកំណត់ជាក់លាក់។ ទោះបីជាពាក្យនោះមិនបានពោលដោយរូបពាក្យផ្ទាល់ក៏ដោយ ក៏ត្រូវធ្វើការចង្អុលបង្ហាញតបវិញដោយពាក្យថា «Yena» ដែលសម្រេចដោយអត្ថក្នុងចំណែកខាងក្រោយ។ ពីព្រោះថា ក្នុងចំណែកខាងក្រោយ សេចក្តីត្រិះរិះរបស់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការទូលសូមឱ្យបញ្ញត្តិព្រះវិន័យ ត្រូវបានសម្រេចហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីតភ្ជាប់ក្នុងទីនេះ គួរដឹងយ៉ាងនេះថា «ក្នុងសម័យណា សេចក្តីត្រិះរិះនោះបានកើតឡើង ក្នុងសម័យនោះ ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងក្រុងវេរញ្ជា»។ នេះជាវិធីដ៏សមគួរក្នុងព្រះវិន័យទាំងអស់ គឺក្នុងទីណាៗដែលពោលថា «Tena» ក្នុងទីនោះៗ ត្រូវធ្វើការចង្អុលបង្ហាញតបវិញដោយពាក្យថា «Yena» ដែលសម្រេចដោយអត្ថ ក្នុងកាលមុនក្តី ក្នុងកាលក្រោយក្តី។ Tatridaṃ mukhamattanidassanaṃ – ‘‘tena hi, bhikkhave, bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññapessāmi, yena sudinno methunaṃ dhammaṃ paṭisevi; yasmā paṭisevi, tasmā paññapessāmī’’ti vuttaṃ hoti. Evaṃ tāva pubbe atthato siddhena yenāti iminā vacanena paṭiniddeso yujjati. Tena samayena buddho bhagavā rājagahe viharati, yena samayena dhaniyo kumbhakāraputto rañño dārūni adinnaṃ ādiyīti evaṃ pacchā atthato siddhena yenāti iminā vacanena paṭiniddeso yujjatīti vutto tenāti vacanassa attho. Samayenāti ettha pana samayasaddo tāva – ក្នុងយុត្តិ (ការបង្ហាញហេតុផល) នោះ សេចក្តីដែលនឹងពោលតទៅនេះ គឺជាការបង្ហាញហេតុផលត្រឹមតែបន្តិចបន្តួច (ឬជាការបង្ហាញត្រឹមតែជាឧទាហរណ៍) ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ តថាគតនឹងបញ្ញត្តសិក្ខាបទដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុណាដែលសុទិន្នៈបានសេពមេថុនធម្ម ព្រោះហេតុណាដែលគាត់បានសេព តថាគតនឹងបញ្ញត្តសិក្ខាបទព្រោះហេតុនោះ» នេះជាសេចក្តីដែលព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយ។ យ៉ាងនេះជាមុនសិន ការចង្អុលបង្ហាញឡើងវិញ (បដិនិទ្ទេស) ដោយពាក្យថា «yena» (ព្រោះហេតុណា) នេះ ដែលសម្រេចដោយអត្ថជាមុន គឺសមគួរហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ការចង្អុលបង្ហាញឡើងវិញដោយពាក្យថា «yena» នេះ ដែលសម្រេចដោយអត្ថជាក្រោយ ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «ក្នុងសម័យនោះ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ក្នុងសម័យណាដែលធនិយភិក្ខុជាកូនជាងឆ្នាំង បានកាន់យកឈើរបស់ព្រះរាជាដែលគេមិនបានប្រគល់ឲ្យ...» គឺសមគួរហើយ នេះជាអត្ថនៃពាក្យថា «tena» (ក្នុងសម័យនោះ) ដែលព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានពោលហើយ។ ចំណែកឯក្នុងពាក្យថា «samayena» នេះ ពាក្យថា «samaya» ជាដំបូង— Samavāye khaṇe kāle, samūhe hetu-diṭṭhisu; Paṭilābhe pahāne ca, paṭivedhe ca dissati. តែងប្រាកដឡើង (តែងឃើញមាន) ក្នុងអត្ថថា ការប្រជុំនៃហេតុ (ការព្រមព្រៀងគ្នា) ខ្លះ ក្នុងអត្ថថា ខណៈ (ឱកាស) ខ្លះ ក្នុងអត្ថថា កាល (វេលា) ខ្លះ ក្នុងអត្ថថា ពួក (ក្រុម) ខ្លះ ក្នុងអត្ថថា ហេតុ និងទិដ្ឋិ (សេចក្តីយល់ឃើញ) ខ្លះ ក្នុងអត្ថថា ការបាន (ការសម្រេចបាន) ខ្លះ ក្នុងអត្ថថា ការលះបង់ផង និងក្នុងអត្ថថា ការចាក់ធ្លុះ (ការត្រាស់ដឹង) ផង។ Tathā hissa – ‘‘appeva nāma svepi upasaṅkameyyāma kālañca samayañca upādāyā’’ti (dī. ni. 1.447) evamādīsu samavāyo attho. ‘‘Ekova kho, bhikkhave, khaṇo ca samayo ca brahmacariyavāsāyā’’ti (a. ni. 8.29) evamādīsu khaṇo. ‘‘Uṇhasamayo [Pg.80] pariḷāhasamayo’’ti (pāci. 358) evamādīsu kālo. ‘‘Mahāsamayo pavanasmi’’nti evamādīsu samūho. ‘‘Samayopi kho te, bhaddāli, appaṭividdho ahosi – ‘bhagavā kho sāvatthiyaṃ viharati, bhagavāpi maṃ jānissati – bhaddāli nāma bhikkhu satthusāsane sikkhāya aparipūrakārī’ti ayampi kho te, bhaddāli, samayo appaṭividdho ahosī’’ti (ma. ni. 2.135) evamādīsu hetu. ‘‘Tena kho pana samayena uggahamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto samayappavādake tindukācīre ekasālake mallikāya ārāme paṭivasatī’’ti (ma. ni. 2.260) evamādīsu diṭṭhi. ព្រោះថា យ៉ាងនោះមែន សេចក្តីពន្យល់នៃពាក្យ «samaya» នោះ តែងប្រាកដក្នុងអត្ថថា «ការព្រមព្រៀងគ្នា» (សមវាយៈ) ក្នុងបាលីមានអាទិដូច្នេះថា «បើទោះជាថ្ងៃស្អែក ក៏យើងគួរតែចូលទៅជិត ដោយអាស្រ័យកាល និងសម័យ (ការព្រមព្រៀងគ្នា)»។ ប្រាកដក្នុងអត្ថថា «ខណៈ» (ឱកាស) ក្នុងបាលីមានអាទិដូច្នេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ខណៈ និងសម័យ (ឱកាស) ដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌ មានតែមួយគត់»។ ប្រាកដក្នុងអត្ថថា «កាល» (វេលា) ក្នុងបាលីមានអាទិដូច្នេះថា «សម័យក្តៅ សម័យអប់អួស»។ ប្រាកដក្នុងអត្ថថា «ពួក» (សមូហៈ) ក្នុងបាលីមានអាទិដូច្នេះថា «ការប្រជុំធំ (មហាសម័យ) នៅក្នុងព្រៃធំ»។ ប្រាកដក្នុងអត្ថថា «ហេតុ» ក្នុងបាលីមានអាទិដូច្នេះថា «ម្នាលភទ្ទាលិ សូម្បីហេតុ (សម័យ) ក៏អ្នកមិនទាន់បានចាក់ធ្លុះហើយថា 'ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់គង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី ព្រះមានព្រះភាគក៏នឹងទ្រង់ជ្រាបនូវតថាគតថា ភិក្ខុឈ្មោះភទ្ទាលិ ជាអ្នកមិនធ្វើឲ្យបរិបូណ៌ក្នុងសិក្ខាក្នុងសាសនារបស់ព្រះសាស្តា' ម្នាលភទ្ទាលិ សូម្បីតែហេតុនេះ ក៏អ្នកមិនទាន់បានចាក់ធ្លុះហើយដែរ»។ ប្រាកដក្នុងអត្ថថា «ទិដ្ឋិ» (លទ្ធិ/សេចក្តីយល់ឃើញ) ក្នុងបាលីមានអាទិដូច្នេះថា «ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ឧគ្គហមានបរិព្វាជក ជាកូនរបស់នាងសមណមុណ្ឌិកា តែងរស់នៅក្នុងអារាមរបស់ព្រះនាងមល្លិកា ឈ្មោះឯកសាលកៈ ទៀបព្រៃដើមទន្លាប់ ជាកន្លែងពោលសរសើរនូវលទ្ធិ (សមយប្បវាទកៈ)»។ ‘‘Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko; Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī’’ti. (saṃ. ni. 1.129); «ប្រយោជន៍ណាដែលជាប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្នផង ប្រយោជន៍ណាដែលជាប្រយោជន៍ក្នុងបរលោកផង ជនណាជាអ្នកមានប្រាជ្ញា តែងកាន់យកបាននូវប្រយោជន៍ទាំងពីរនោះ ព្រោះតែការសម្រេចបាននូវប្រយោជន៍ (អត្ថភិសម័យ) ហេតុនោះ ជនជាអ្នកមានប្រាជ្ញានោះ ទើបលោកហៅថា បណ្ឌិត»។ Evamādīsu paṭilābho. ‘‘Sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’’ti (ma. ni. 1.28) evamādīsu pahānaṃ. ‘‘Dukkhassa pīḷanaṭṭho saṅkhataṭṭho santāpaṭṭho vipariṇāmaṭṭho abhisamayaṭṭho’’ti (paṭi. ma. 2.8) evamādīsu paṭivedho attho. Idha panassa kālo attho. Tasmā yena kālena āyasmato sāriputtassa vinayapaññattiyācanahetubhūto parivitakko udapādi, tena kālenāti evamettha attho daṭṭhabbo. ក្នុងបាលីមានអាទិដូច្នេះ អត្ថថា «ការបាន» (បដិលាភៈ) តែងប្រាកដ។ ក្នុងបាលីមានអាទិដូច្នេះថា «ព្រោះការលះបង់នូវមានះដោយប្រពៃ ទើបបានធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខ» អត្ថថា «ការលះបង់» (បហានៈ) តែងប្រាកដ។ ក្នុងបាលីមានអាទិដូច្នេះថា «សេចក្តីថា ទុក្ខមានសភាវៈបៀតបៀន សភាវៈដែលបច្ច័យតាក់តែង សភាវៈក្តៅក្រហាយ សភាវៈប្រែប្រួល គឺជាសភាវៈដែលត្រូវចាក់ធ្លុះ (អភិសមយដ្ឋៈ)» អត្ថថា «ការចាក់ធ្លុះ» (បដិវេធៈ) តែងប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ (ក្នុងពាក្យថា តេន សមយេន នេះ) អត្ថនៃពាក្យ «samaya» នោះ គឺ «កាល» (វេលា)។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបអត្ថយ៉ាងនេះថា «ក្នុងកាលណាដែលសេចក្តីត្រិះរិះ ដែលជាហេតុនាំឲ្យមានការទូលសូមការបញ្ញត្តវិន័យរបស់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ បានកើតឡើងហើយ ក្នុងកាលនោះ»។ Etthāha – ‘‘atha kasmā yathā suttante ‘ekaṃ samaya’nti upayogavacanena niddeso kato, abhidhamme ca ‘yasmiṃ samaye kāmāvacara’nti bhummavacanena, tathā akatvā idha ‘tena samayenā’ti karaṇavacanena niddeso kato’’ti? Tattha tathā, idha ca aññathā atthasambhavato. Kathaṃ? Suttante tāva accantasaṃyogattho sambhavati. Yañhi samayaṃ bhagavā brahmajālādīni suttantāni desesi, accantameva taṃ samayaṃ karuṇāvihārena vihāsi; tasmā tadatthajotanatthaṃ tattha upayoganiddeso kato. Abhidhamme ca adhikaraṇattho bhāvenabhāvalakkhaṇattho ca sambhavati. Adhikaraṇañhi kālattho samūhattho ca samayo, tattha vuttānaṃ phassādidhammānaṃ khaṇasamavāyahetusaṅkhātassa ca samayassa bhāvena tesaṃ bhāvo lakkhiyati. Tasmā tadatthajotanatthaṃ tattha bhummavacanena niddeso kato. Idha pana hetuattho karaṇattho ca sambhavati. Yo [Pg.81] hi so sikkhāpadapaññattisamayo sāriputtādīhipi dubbiññeyyo, tena samayena hetubhūtena karaṇabhūtena ca sikkhāpadāni paññāpayanto sikkhāpadapaññattihetuñca apekkhamāno bhagavā tattha tattha vihāsi; tasmā tadatthajotanatthaṃ idha karaṇavacanena niddeso katoti veditabbo. Hoti cettha – ក្នុងទីនេះ មានបុគ្គល (វិទណ្ឌវាទី) សួរថា «ចុះហេតុអ្វីបានជាក្នុងព្រះសូត្រ លោកសម្តែងដោយទុតិយាវិភត្តិ (ឧបយោគវចនៈ) ថា 'ekaṃ samayaṃ' (សម័យមួយ) ក្នុងព្រះអភិធម្ម លោកសម្តែងដោយសត្តមីវិភត្តិ (ភុម្មវចនៈ) ថា 'yasmiṃ samaye' (ក្នុងសម័យណា) តែមិនធ្វើដូច្នោះ បែរជាសម្តែងក្នុងព្រះវិន័យនេះដោយតតិយាវិភត្តិ (ករណវចនៈ) ថា 'tena samayena' (ក្នុងសម័យនោះ) ទៅវិញ?» ឆ្លើយថា ព្រោះក្នុងព្រះសូត្រ និងព្រះអភិធម្មនោះ មានអត្ថសមគួរយ៉ាងនោះ ឯក្នុងព្រះវិន័យនេះ មានអត្ថសមគួរយ៉ាងដទៃ។ សួរថា តើដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ជាដំបូង ក្នុងព្រះសូត្រ អត្ថថា 'ការទាក់ទងគ្នាមិនដាច់' (អច្ចន្តសំយោគៈ) តែងសមគួរ។ ព្រោះថា ក្នុងសម័យណាដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងព្រះសូត្រទាំងឡាយ មានព្រហ្មជាលសូត្រជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់គង់នៅដោយករុណាកម្សាន្ត (ករុណាកម្សាន្តដែលមានការជួយសង្គ្រោះសត្វលោកជាមូលដ្ឋាន) អស់សម័យនោះដោយពិត ឥតមានដាច់ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវអត្ថនោះ ទើបលោកសម្តែងដោយទុតិយាវិភត្តិក្នុងព្រះសូត្រនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងព្រះអភិធម្ម អត្ថថា 'ទីតាំង' (អធិករណៈ) ផង និងអត្ថថា 'ការកំណត់ដឹងនូវកិរិយាមួយដោយកិរិយាមួយ' (ភាវេនភាវលក្ខណៈ) ផង តែងសមគួរ។ ព្រោះថា សម័យដែលមានអត្ថថា 'កាល' ខ្លះ 'ពួក' ខ្លះ គឺជាទីតាំង (អធិករណៈ) នៃធម៌ទាំងឡាយមានផស្សៈជាដើមដែលទ្រង់សម្តែងក្នុងព្រះអភិធម្មនោះ ម្យ៉ាងទៀត ដោយការកើតឡើងនៃសម័យដែលពោលគឺ ខណៈ ការប្រជុំនៃហេតុ និងហេតុ ទើបការកើតឡើងនៃធម៌ទាំងឡាយមានផស្សៈជាដើមនោះ តែងត្រូវបានកំណត់ដឹង។ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវអត្ថនោះ ទើបលោកសម្តែងដោយសត្តមីវិភត្តិក្នុងព្រះអភិធម្មនោះ។ ចំណែកឯក្នុងព្រះវិន័យនេះ អត្ថថា 'ហេតុ' ផង អត្ថថា 'គ្រឿងធ្វើ' (ករណៈ) ផង តែងសមគួរ។ ព្រោះថា សម័យជាទីបញ្ញត្តសិក្ខាបទណា ដែលសូម្បីតែព្រះសារីបុត្តជាដើមក៏ពិបាកនឹងដឹងបាន ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់គង់នៅក្នុងកន្លែងនោះៗ ដោយទ្រង់រំពឹងមើលនូវហេតុនៃការបញ្ញត្តសិក្ខាបទ និងទ្រង់បញ្ញត្តសិក្ខាបទទាំងឡាយ ដោយសម័យនោះ ដែលជាហេតុផង ជាគ្រឿងធ្វើផង ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវអត្ថនោះ គប្បីជ្រាបថា លោកទើបសម្តែងដោយតតិយាវិភត្តិក្នុងព្រះវិន័យនេះ។ ក្នុងសេចក្តីនេះ មានគាថាសង្គ្រោះដូច្នេះថា៖ ‘‘Upayogena bhummena, taṃ taṃ atthamapekkhiya; Aññatra samayo vutto, karaṇeneva so idhā’’ti. «ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុបានពោលទុកក្នុងទីដទៃ (ក្នុងព្រះសូត្រ និងព្រះអភិធម្ម) នូវពាក្យថា 'samaya' ដោយទុតិយាវិភត្តិ និងសត្តមីវិភត្តិ ដោយរំពឹងមើលនូវអត្ថនោះៗ ចំណែកឯក្នុងព្រះវិន័យនេះ ព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុបានពោលនូវពាក្យថា 'samaya' នោះ ដោយតតិយាវិភត្តិប៉ុណ្ណោះ ដោយរំពឹងមើលនូវអត្ថជាហេតុ និងអត្ថជាករណៈ»។ Porāṇā pana vaṇṇayanti – ‘ekaṃ samaya’nti vā ‘yasmiṃ samaye’ti vā ‘tena samayenā’ti vā abhilāpamattabhedo esa, sabbattha bhummameva attho’’ti. Tasmā tesaṃ laddhiyā ‘‘tena samayenā’’ti vuttepi ‘‘tasmiṃ samaye’’ti attho veditabbo. ចំណែកឯព្រះបុរាណាាចារ្យទាំងឡាយ តែងពន្យល់ថា «ពាក្យថា 'ekaṃ samayaṃ' ក្តី 'yasmiṃ samaye' ក្តី 'tena samayena' ក្តី នេះគ្រាន់តែជាការប្លែកគ្នានៃពាក្យពោលប៉ុណ្ណោះ តែក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង អត្ថគឺសត្តមីវិភត្តិ (អធិករណៈ) តែមួយគត់»។ ព្រោះហេតុនោះ តាមលទ្ធិរបស់ព្រះបុរាណាាចារ្យទាំងនោះ បើទោះជាពោលថា «tena samayena» ក៏គប្បីជ្រាបអត្ថថា «tasmiṃ samaye» (ក្នុងសម័យនោះ) ដែរ។ Buddho bhagavāti imesaṃ padānaṃ parato atthaṃ vaṇṇayissāma. Verañjāyaṃ viharatīti ettha pana verañjāti aññatarassa nagarassetaṃ adhivacanaṃ, tassaṃ verañjāyaṃ; samīpatthe bhummavacanaṃ. Viharatīti avisesena iriyāpathadibbabrahmaariyavihāresu aññataravihārasamaṅgīparidīpanametaṃ, idha pana ṭhānagamananisajjāsayanappabhedesu iriyāpathesu aññatarairiyāpathasamāyogaparidīpanaṃ, tena ṭhitopi gacchantopi nisinnopi sayānopi bhagavā viharaticceva veditabbo. So hi ekaṃ iriyāpathabādhanaṃ aññena iriyāpathena vicchinditvā aparipatantaṃ attabhāvaṃ harati pavatteti, tasmā ‘‘viharatī’’ti vuccati. យើងនឹងពន្យល់អត្ថនៃបទទាំងឡាយថា «buddho bhagavā» នេះ ក្នុងទីខាងមុខ (ក្នុងការបើកសម្តែងគុណធម៌ខាងក្រោយ)។ ចំណែកឯក្នុងពាក្យថា «verañjāyaṃ viharati» នេះ ពាក្យថា «verañjā» គឺជាឈ្មោះនៃទីក្រុងណាមួយ ក្នុងក្រុងវេរញ្ជាំនោះ វិភត្តិក្នុងពាក្យនេះជាសត្តមីវិភត្តិក្នុងអត្ថថា «ជិត» (សមីបត្ថៈ)។ ពាក្យថា «viharati» នេះ ជាការបង្ហាញជាទូទៅនូវការប្រកបដោយវិហារធម៌ណាមួយ ក្នុងបណ្តាឥរិយាបថវិហារ ទេវវិហារ ព្រហ្មវិហារ និងអរិយវិហារទាំងឡាយ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ គឺសំដៅយកការប្រកបដោយឥរិយាបថណាមួយ ក្នុងបណ្តាឥរិយាបថទាំងឡាយ មានការឈរ ការដើរ ការអង្គុយ និងការដេកជាដើម ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទោះបីទ្រង់ឈរ ទ្រង់យាងទៅ ទ្រង់គង់ ឬទ្រង់ផ្ទំ ក៏គប្បីជ្រាបថា «ទ្រង់គង់នៅ» (viharati) ដូចគ្នា។ ព្រោះថា ព្រះអង្គទ្រង់កំចាត់បង់នូវការបៀតបៀននៃឥរិយាបថមួយ ដោយឥរិយាបថមួយទៀត ហើយទ្រង់រក្សា ទ្រង់ញ៉ាំងអត្តភាពមិនឲ្យដួលចុះ ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «viharatī» (ទ្រង់គង់នៅ)។ Naḷerupucimandamūleti ettha naḷeru nāma yakkho, pucimandoti nimbarukkho, mūlanti samīpaṃ. Ayañhi mūlasaddo ‘‘mūlāni uddhareyya antamaso usīranāḷimattānipī’’ti (a. ni. 4.195) -ādīsu mūlamūle dissati. ‘‘Lobho akusalamūla’’nti (dī. ni. 3.305) -ādīsu asādhāraṇahetumhi. ‘‘Yāva majjhanhike kāle chāyā pharati, nivāte paṇṇāni patanti, ettāvatā rukkhamūla’’ntiādīsu samīpe. Idha pana samīpe adhippeto, tasmā naḷeruyakkhena adhiggahitassa pucimandassa samīpeti evamettha attho daṭṭhabbo. So kira pucimando ramaṇīyo pāsādiko anekesaṃ rukkhānaṃ ādhipaccaṃ viya kurumāno tassa nagarassa avidūre gamanāgamanasampanne ṭhāne ahosi. Atha [Pg.82] bhagavā verañjaṃ gantvā patirūpe ṭhāne viharanto tassa rukkhassa samīpe heṭṭhābhāge vihāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘verañjāyaṃ viharati naḷerupucimandamūle’’ti. ក្នុងពាក្យថា «naḷerupucimandamūle» នេះ ពាក្យថា «naḷeru» គឺជាឈ្មោះយក្ស (ភុម្មទេវតា) ពាក្យថា «pucimando» គឺដើមស្តៅ ពាក្យថា «mūla» គឺទីជិត។ ព្រោះថា ពាក្យថា «mūla» នេះ តែងឃើញក្នុងអត្ថថា «ឫស» ក្នុងបាលីជាដើមថា «គប្បីដកឫសទាំងឡាយ សូម្បីត្រឹមតែឫសស្បូវក្រអូប...»។ ឃើញក្នុងអត្ថថា «ហេតុមិនទូទៅ» (អសាធារណហេតុ) ក្នុងបាលីជាដើមថា «លោភៈ ជាអកុសលមូល»។ ឃើញក្នុងអត្ថថា «ទីជិត» ក្នុងបាលីជាដើមថា «ម្លប់ផ្សាយទៅក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់ត្រឹមណា ស្លឹកឈើធ្លាក់ចុះក្នុងពេលខ្យល់ស្ងប់ត្រឹមណា ទីមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ហៅថា គល់ឈើ (រុក្ខមូល)»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ សំដៅយកអត្ថថា «ទីជិត» ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបអត្ថយ៉ាងនេះថា «នៅជិត (ខាងក្រោម) ដើមស្តៅដែលយក្សឈ្មោះនឡេរុគ្រប់គ្រង (ឬថែរក្សា)»។ ឮថា ដើមស្តៅនោះ ជាទីគួរត្រេកអរ គួរជ្រះថ្លា ហាក់ដូចជាធ្វើនូវភាពជាធំលើដើមឈើទាំងឡាយជាច្រើន ស្ថិតនៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីក្រុងនោះ ជាកន្លែងប្រកបដោយការទៅមកស្រួល។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់យាងទៅកាន់ក្រុងវេរញ្ជាំ កាលទ្រង់គង់នៅក្នុងទីដ៏សមគួរ ទ្រង់បានគង់នៅផ្នែកខាងក្រោម ជិតដើមឈើនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុទើបពោលថា «verañjāyaṃ viharati naḷerupucimandamūle» (ទ្រង់គង់នៅក្នុងក្រុងវេរញ្ជាំ ទៀបគល់ឈើស្តៅជាលំនៅនៃនឡេរុយក្ស)។ Tattha siyā yadi tāva bhagavā verañjāyaṃ viharati, ‘‘naḷerupucimandamūle’’ti na vattabbaṃ, atha tattha viharati, ‘‘verañjāya’’nti na vattabbaṃ, na hi sakkā ubhayattha teneva samayena apubbaṃ acarimaṃ viharitunti? Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ, nanu avocumha ‘‘samīpatthe bhummavacana’’nti. Tasmā yathā gaṅgāyamunādīnaṃ samīpe goyūthāni carantāni ‘‘gaṅgāya caranti, yamunāya carantī’’ti vuccanti; evamidhāpi yadidaṃ verañjāya samīpe naḷerupucimandamūlaṃ tattha viharanto vuccati ‘‘verañjāyaṃ viharati naḷerupucimandamūle’’ti. Gocaragāmanidassanatthaṃ hissa verañjāvacanaṃ. Pabbajitānurūpanivāsanaṭṭhānanidassanatthaṃ naḷerupucimandamūlavacanaṃ. ក្នុងសេចក្តីនោះ ប្រហែលជាមានការត្រិះរិះ (ចោទសួរ) យ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើព្រះមានព្រះភាគទ្រង់គង់នៅក្នុងក្រុងវេរញ្ជាំជាមុនសិន លោកមិនគួរនិយាយថា 'naḷerupucimandamūle' (ទៀបគល់ឈើស្តៅជាលំនៅនៃនឡេរុយក្ស) ឡើយ ឬប្រសិនបើទ្រង់គង់នៅក្នុងទីនោះ (ទៀបគល់ឈើស្តៅ) លោកក៏មិនគួរនិយាយថា 'verañjāyaṃ' (នៅក្នុងក្រុងវេរញ្ជាំ) ឡើយ ព្រោះថា ព្រះអង្គមិនអាចគង់នៅក្នុងកន្លែងទាំងពីរ ក្នុងពេលតែមួយ មិនមុនមិនក្រោយបានឡើយ?» សេចក្តីនេះ មិនគប្បីយល់ឃើញយ៉ាងនោះឡើយ តើយើងមិនបាននិយាយហើយទេឬថា «វិភត្តិក្នុងពាក្យនេះជាសត្តមីវិភត្តិក្នុងអត្ថថា ជិត (សមីបត្ថៈ)»? ព្រោះហេតុនោះ ដូចជាហ្វូងគោទាំងឡាយដែលត្រេចទៅជិតទន្លេគង្គា និងទន្លេយមុនាជាដើម គេតែងហៅថា «ត្រេចទៅក្នុងទន្លេគង្គា ត្រេចទៅក្នុងទន្លេយមុនា» យ៉ាងណាមិញ ក្នុងទីនេះក៏ដូច្នោះដែរ គល់ឈើស្តៅជាលំនៅនៃនឡេរុយក្សណា ដែលស្ថិតនៅជិតក្រុងវេរញ្ជាំ ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់គង់នៅក្នុងទីនោះ ទើបគេហៅថា «verañjāyaṃ viharati naḷerupucimandamūle» (ទ្រង់គង់នៅក្នុងក្រុងវេរញ្ជាំ ទៀបគល់ឈើស្តៅជាលំនៅនៃនឡេរុយក្ស)។ ព្រោះថា ពាក្យថា «វេរញ្ជាំ» គឺដើម្បីបង្ហាញនូវគោចរគ្រាម (ភូមិជាទីត្រេកត្រអាលទៅរកចង្ហាន់) របស់ព្រះអង្គ។ ចំណែកឯពាក្យថា «ទៀបគល់ឈើស្តៅជាលំនៅនៃនឡេរុយក្ស» គឺដើម្បីបង្ហាញនូវទីកន្លែងស្នាក់នៅដ៏សមគួរដល់អ្នកបួស។ Tattha verañjākittanena āyasmā upālitthero bhagavato gahaṭṭhānuggahakaraṇaṃ dasseti, naḷerupucimandamūlakittanena pabbajitānuggahakaraṇaṃ, tathā purimena paccayaggahaṇato attakilamathānuyogavivajjanaṃ, pacchimena vatthukāmappahānato kāmasukhallikānuyogavivajjanupāyadassanaṃ; purimena ca dhammadesanābhiyogaṃ, pacchimena vivekādhimuttiṃ; purimena karuṇāya upagamanaṃ, pacchimena paññāya apagamanaṃ; purimena sattānaṃ hitasukhanipphādanādhimuttataṃ, pacchimena parahitasukhakaraṇe nirupalepanaṃ; purimena dhammikasukhāpariccāganimittaṃ phāsuvihāraṃ, pacchimena uttarimanussadhammānuyoganimittaṃ; purimena manussānaṃ upakārabahulataṃ, pacchimena devatānaṃ; purimena loke jātassa loke saṃvaḍḍhabhāvaṃ, pacchimena lokena anupalittataṃ; purimena ‘‘ekapuggalo, bhikkhave, loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katamo ekapuggalo? Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho’’ti (a. ni. 1.170) vacanato yadatthaṃ bhagavā uppanno tadatthaparinipphādanaṃ, pacchimena yattha uppanno tadanurūpavihāraṃ. Bhagavā hi paṭhamaṃ lumbinīvane, dutiyaṃ bodhimaṇḍeti lokiyalokuttarāya uppattiyā vaneyeva uppanno, tenassa vaneyeva vihāraṃ dassetīti evamādinā nayenettha atthayojanā veditabbā. ក្នុងពាក្យទាំងពីរនោះ ដោយការនិយាយពាក្យថា «វេរញ្ជាំ» ព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុ តែងបង្ហាញនូវការសង្គ្រោះគ្រហស្ថរបស់ព្រះមានព្រះភាគ ដោយការនិយាយពាក្យថា «ទៀបគល់ឈើស្តៅជាលំនៅនៃនឡេរុយក្ស» តែងបង្ហាញនូវការសង្គ្រោះអ្នកបួស។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយពាក្យមុន (វេរញ្ជាំ) ព្រោះតែការទទួលបច្ច័យ ទើបបង្ហាញនូវការវៀរចាកអត្តកិលមថានុយោគ (ការធ្វើខ្លួនឲ្យលំបាក) ដោយពាក្យក្រោយ (ទៀបគល់ឈើស្តៅ) ព្រោះតែការលះបង់វត្ថុកាម ទើបបង្ហាញនូវឧបាយជាគ្រឿងវៀរចាកកាមសុខល្លិកានុយោគ (ការជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមសុខ)។ ដោយពាក្យមុន បង្ហាញនូវការខ្វល់ខ្វាយក្នុងការសម្តែងធម៌ ដោយពាក្យក្រោយ បង្ហាញនូវការបង្អោនទៅក្នុងវិវេក (ភាពស្ងាត់)។ ដោយពាក្យមុន បង្ហាញនូវការចូលទៅជិត (សត្វលោក) ដោយព្រះករុណា ដោយពាក្យក្រោយ បង្ហាញនូវការដកខ្លួនចេញ (វៀាកកិលេស) ដោយព្រះបញ្ញា។ ដោយពាក្យមុន បង្ហាញនូវការបង្អោនទៅក្នុងការញ៉ាំងប្រយោជន៍ និងសេចក្តីសុខរបស់សត្វទាំងឡាយឲ្យសម្រេច ដោយពាក្យក្រោយ បង្ហាញនូវការមិនប្រឡាក់ប្រឡូក (ដោយតណ្ហា) ក្នុងការធ្វើប្រយោជន៍ និងសេចក្តីសុខដល់អ្នកដទៃ។ ដោយពាក្យមុន បង្ហាញនូវការនៅជាសុខដែលមានការមិនលះបង់នូវសុខដែលប្រកបដោយធម៌ជាហេតុ ដោយពាក្យក្រោយ បង្ហាញនូវការនៅជាសុខដែលមានការខ្វល់ខ្វាយក្នុងឧត្តរិមនុស្សធម៌ជាហេតុ។ ដោយពាក្យមុន បង្ហាញនូវការមានឧបការៈច្រើនដល់មនុស្សទាំងឡាយ ដោយពាក្យក្រោយ បង្ហាញនូវការមានឧបការៈច្រើនដល់ទេវតាទាំងឡាយ។ ដោយពាក្យមុន បង្ហាញនូវការចម្រើនធំធាត់ក្នុងលោករបស់ព្រះអង្គដែលប្រសូតក្នុងលោក ដោយពាក្យក្រោយ បង្ហាញនូវការមិនប្រឡាក់ប្រឡូកដោយលោកធម៌។ ដោយពាក្យមុន បង្ហាញនូវការញ៉ាំងប្រយោជន៍នោះឲ្យសម្រេច ព្រោះតែប្រយោជន៍ណាដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់កើតឡើងហើយ តាមព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលម្នាក់ កាលកើតឡើងក្នុងលោក តែងកើតឡើងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើន ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ជនច្រើន ដើម្បីអនុគ្រោះដល់លោក ដើម្បីសេចក្តីចម្រើន ដើម្បីប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ។ បុគ្គលម្នាក់នោះ តើដូចម្តេច? គឺព្រះតថាគតជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ»។ ដោយពាក្យក្រោយ បង្ហាញនូវការគង់នៅដ៏សមគួរដល់កន្លែងដែលព្រះអង្គទ្រង់ប្រសូតហើយ។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រសូតជាដំបូងក្នុងព្រៃលុម្ពិនី ម្យ៉ាងទៀត ទ្រង់ត្រាស់ដឹង (កើតជាលើកទីពីរ) ទៀបពោធិមណ្ឌល គឺទ្រង់កើតឡើងក្នុងព្រៃតែម៉្យាង ដោយការកើតឡើងជាលោកិយ និងលោកុត្តរៈ ព្រោះហេតុនោះ ដោយពាក្យក្រោយនេះ លោកទើបបង្ហាញនូវការគង់នៅក្នុងព្រៃរបស់ព្រះអង្គ គប្បីជ្រាបការផ្សំអត្ថក្នុងទីនេះ ដោយវិធីមានអាទិដូច្នេះចុះ។ Mahatā [Pg.83] bhikkhusaṅghena saddhinti ettha mahatāti guṇamahattenapi mahatā; saṅkhyāmahattenapi, so hi bhikkhusaṅgho guṇehipi mahā ahosi, yasmā yo tattha pacchimako so sotāpanno; saṅkhyāyapi mahā pañcasatasaṅkhyattā. Bhikkhūnaṃ saṅghena bhikkhusaṅghena; diṭṭhisīlasāmaññasaṅkhātasaṅghātena samaṇagaṇenāti attho. Saddhinti ekato. Pañcamattehi bhikkhusatehīti pañca mattā etesanti pañcamattāni. Mattāti pamāṇaṃ vuccati. Tasmā yathā ‘‘bhojane mattaññū’’ti vutte bhojane mattaṃ jānāti, pamāṇaṃ jānātīti attho hoti; evamidhāpi tesaṃ bhikkhusatānaṃ pañca mattā pañcappamāṇanti evamattho daṭṭhabbo. Bhikkhūnaṃ satāni bhikkhusatāni, tehi pañcamattehi bhikkhusatehi. Etena yaṃ vuttaṃ – ‘‘mahatā bhikkhusaṅghena saddhi’’nti, ettha tassa mahato bhikkhusaṅghassa saṅkhyāmahattaṃ dassitaṃ hoti. Parato panassa ‘‘nirabbudo hi, sāriputta bhikkhusaṅgho nirādīnavo apagatakāḷako suddho sāre patiṭṭhito. Imesañhi, sāriputta, pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ yo pacchimako so sotāpanno’’ti vacanena guṇamahattaṃ āvibhavissati. ក្នុងពាក្យថា "mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ" នេះ ពាក្យថា "mahatā" គឺធំ (ឧត្តុង្គឧត្តម) ដោយគុណធម៌ផង ធំ (ច្រើន) ដោយចំនួនផង ព្រោះថា ភិក្ខុសង្ឃនោះ ជាក្រុមធំដោយគុណធម៌ផង ព្រោះភិក្ខុណាដែលជាអ្នកចុងក្រោយបង្អស់ក្នុងភិក្ខុសង្ឃនោះ ក៏ជាព្រះសោតាបន្នដែរ ធំដោយចំនួនផង ព្រោះមានចំនួនប្រាំរយរូប។ ភិក្ខុសង្ឃ គឺការប្រជុំនៃភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីថា ក្រុមសមណៈដែលរួមគ្នាដោយសេចក្តីស្មើគ្នាដោយទិដ្ឋិ និងសីល។ ពាក្យថា "saddhiṃ" គឺជាមួយគ្នា (រួមគ្នា)។ ពាក្យថា "pañcamattehi bhikkhusatehi" សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលមានប្រាំរយជាប្រមាណ ភិក្ខុទាំងនោះឈ្មោះថា "pañcamattāni" (មានប្រាំរយជាប្រមាណ)។ ពាក្យថា "mattā" លោកហៅថា ប្រមាណ (កម្រិត)។ ព្រោះហេតុនោះ ដូចជាក្នុងពាក្យថា "bhojane mattaññū" (អ្នកដឹងប្រមាណក្នុងភោជន) ដែលមានសេចក្តីថា ដឹងប្រមាណក្នុងភោជន គឺដឹងកម្រិតគ្រឿងបរិភោគ យ៉ាងណា ក្នុងទីនេះក៏យ៉ាងនោះដែរ គប្បីជ្រាបសេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះមានប្រាំរយជាប្រមាណ គឺមានចំនួនប្រាំរយ។ រយនៃភិក្ខុទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ភិក្ខុសតៈ (ភិក្ខុរយ) ជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយមានប្រាំរយជាប្រមាណនោះ។ ដោយពាក្យដែលពោលថា "mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ" នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវភាពធំធេងដោយចំនួននៃភិក្ខុសង្ឃនោះ។ ប៉ុន្តែ ទៅខាងមុខ ភាពធំធេងដោយគុណធម៌នឹងប្រាកដឡើង ដោយព្រះតម្រាស់ថា "ម្នាលសារីបុត្រ ភិក្ខុសង្ឃគ្មានទោសសោះឡើយ ម្នាលសារីបុត្រ ភិក្ខុសង្ឃគ្មានភ័យអន្តរាយ គ្មានធូលីគឺកិលេស ជាសង្ឃបរិសុទ្ធ តាំងនៅក្នុងធម៌ជាខ្លឹមសារ។ ម្នាលសារីបុត្រ ក្នុងចំណោមភិក្ខុប្រាំរយរូបនេះ ភិក្ខុណាដែលទាបបំផុត ក៏ជាព្រះសោតាបន្នដែរ"។ Assosi kho verañjo brāhmaṇoti assosīti suṇi upalabhi, sotadvārasampattavacananigghosānusārena aññāsi. Khoti padapūraṇamatte avadhāraṇatthe vā nipāto. Tattha avadhāraṇatthena assosi eva, nāssa koci savanantarāyo ahosīti ayamattho veditabbo. Padapūraṇena pana byañjanasiliṭṭhatāmattameva. Verañjāyaṃ jāto, verañjāyaṃ bhavo, verañjā vā assa nivāsoti verañjo. Mātāpitūhi katanāmavasena panāyaṃ ‘‘udayo’’ti vuccati. Brahmaṃ aṇatīti brāhmaṇo, mante sajjhāyatīti attho. Idameva hi jātibrāhmaṇānaṃ niruttivacanaṃ. Ariyā pana bāhitapāpattā ‘‘brāhmaṇā’’ti vuccanti. ក្នុងពាក្យថា "assosi kho verañjo brāhmaṇo" នោះ ពាក្យថា "assosi" ប្រែថា បានឮ បានទទួលដឹង គឺបានដឹងតាមរយៈសំឡេងដែលមកប៉ះនឹងសោតទ្វារ។ ពាក្យថា "kho" ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងន័យគ្រាន់តែបំពេញបទ ឬក្នុងន័យកំណត់ (បញ្ជាក់ច្បាស់)។ ក្នុងន័យទាំងពីរនោះ បើប្រើក្នុងន័យកំណត់ គប្បីជ្រាបសេចក្តីថា "បានឮពិតប្រាកដមែន" គឺគ្មានឧបសគ្គណាមួយក្នុងការស្តាប់ឮរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើប្រើក្នុងន័យបំពេញបទ គឺគ្រាន់តែដើម្បីឱ្យព្យញ្ជនៈពីរោះរលូនប៉ុណ្ណោះ។ ជនដែលកើតក្នុងក្រុងវេរញ្ជា ឬមានកំណើតក្នុងក្រុងវេរញ្ជា ឬមានទីលំនៅក្នុងក្រុងវេរញ្ជា ឈ្មោះថា "verañjo" (អ្នកក្រុងវេរញ្ជា)។ ប៉ុន្តែ ព្រាហ្មណ៍នេះ ឈ្មោះថា "ឧទយៈ" តាមនាមដែលមាតាបិតាបានតាំងឱ្យ។ ជនណាស្វាធ្យាយនូវព្រហ្មមន្ត ជននោះឈ្មោះថា "brāhmaṇo" (ព្រាហ្មណ៍) មានសេចក្តីថា ស្វាធ្យាយនូវមន្តទាំងឡាយ។ នេះជាវិគ្រោះតាមនិរុត្តិសាស្ត្រសម្រាប់ព្រាហ្មណ៍ដោយជាតិ។ ចំណែកព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ លោកហៅថា "brāhmaṇā" (ព្រាហ្មណ៍) ព្រោះតែលោកបានបន្សាត់បង់នូវបាបហើយ។ Idāni yamatthaṃ verañjo brāhmaṇo assosi, taṃ pakāsento samaṇo khalu bho gotamotiādimāha. Tattha samitapāpattā samaṇoti veditabbo. Vuttaṃ hetaṃ – ‘‘bāhitapāpoti brāhmaṇo (dha. pa. 388), samitapāpattā [Pg.84] samaṇoti vuccatī’’ti (dha. pa. 265). Bhagavā ca anuttarena ariyamaggena samitapāpo, tenassa yathābhuccaguṇādhigatametaṃ nāmaṃ yadidaṃ samaṇoti. Khalūti anussavanatthe nipāto. Bhoti brāhmaṇajātikānaṃ jātisamudāgataṃ ālapanamattaṃ. Vuttampi hetaṃ – ឥឡូវនេះ ដើម្បីសម្តែងនូវសេចក្តីដែលវេរញ្ជព្រាហ្មណ៍បានឮ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលពាក្យមានដើមថា "samaṇo khalu bho gotamo" ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបថា ឈ្មោះថា "samaṇo" (សមណៈ) ព្រោះមានបាបរំងាប់ហើយ។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកមកយ៉ាងនេះថា "បុគ្គលដែលបន្សាត់បង់បាបហើយ ហៅថា ព្រាហ្មណ៍, បុគ្គលដែលមានបាបរំងាប់ហើយ ហៅថា សមណៈ"។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់មានបាបរំងាប់ហើយដោយអរិយមគ្គដ៏ប្រសើរគ្មានអ្វីលើស ហេតុនោះ ព្រះនាមថា "samaṇo" នេះ ទើបជាព្រះនាមដែលសម្រេចមកតាមគុណធម៌ពិតប្រាកដរបស់ព្រះអង្គ។ ពាក្យថា "khalu" ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងន័យឮតៗគ្នា (ឮរន្ទឺ)។ ពាក្យថា "bho" គ្រាន់តែជាពាក្យហៅរកដែលកើតឡើងតាមត្រកូលរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ប៉ុណ្ណោះ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកមកយ៉ាងនេះថា៖ ‘‘Bhovādī nāmaso hoti, sace hoti sakiñcano’’ti. (Dha. pa. 396; su. ni. 625). Gotamoti bhagavantaṃ gottavasena parikitteti, tasmā ‘‘samaṇo khalu bho gotamo’’ti ettha samaṇo kira bho gotamagottoti evamattho daṭṭhabbo. Sakyaputtoti idaṃ pana bhagavato uccākulaparidīpanaṃ. Sakyakulā pabbajitoti saddhāpabbajitabhāvaparidīpanaṃ, kenaci pārijuññena anabhibhūto aparikkhīṇaṃyeva, taṃ kulaṃ pahāya saddhāya pabbajitoti vuttaṃ hoti. Tato paraṃ vuttatthameva. Taṃ kho panāti itthambhūtākhyānatthe upayogavacanaṃ, tassa kho pana bhoto gotamassāti attho. Kalyāṇoti kalyāṇaguṇasamannāgato; seṭṭhoti vuttaṃ hoti. Kittisaddoti kitti eva, thutighoso vā. "បុគ្គលបើនៅមានកិលេសគ្រឿងកង្វល់នៅឡើយ ឈ្មោះថាជាអ្នកពោលពាក្យថា ភោ (bhovādī) ដោយនាមប៉ុណ្ណោះ"។ ពាក្យថា "gotamo" គឺព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រូវបានគេហៅដោយអំណាចនៃគោត្រ ហេតុនោះ ក្នុងពាក្យថា "samaṇo khalu bho gotamo" នេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះថា "ឮថា ព្រះសមណៈគោតមដ៏ចម្រើន"។ ចំណែកពាក្យថា "sakyaputto" នេះ ជាពាក្យសម្តែងនូវភាពជាអ្នកមានត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះមានព្រះភាគ។ ពាក្យថា "sakyakulā pabbajito" ជាពាក្យសម្តែងនូវភាពជាអ្នកបួសដោយសទ្ធា សេចក្តីថា ព្រះអង្គមិនត្រូវបានគ្របសង្កត់ដោយសេចក្តីវិនាសណាមួយឡើយ ទ្រង់លះបង់ត្រកូលដែលមិនទាន់ទ្រុឌទ្រោមនោះ ហើយសេពសាងផ្នួសដោយសទ្ធា។ ពាក្យបន្ទាប់ពីនោះ មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ ពាក្យថា "taṃ kho pana" ជាទុតិយាវិភត្តិ ប្រើក្នុងន័យប្រាប់រឿងរ៉ាវដែលកើតឡើងយ៉ាងនោះ មានសេចក្តីថា "របស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើននោះឯង"។ ពាក្យថា "kalyāṇo" គឺប្រកបដោយគុណធម៌ដ៏ល្អ សេចក្តីថា ដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា "kittisaddo" គឺកិត្តិសព្ទ ឬសំឡេងសរសើរ។ Itipi so bhagavātiādīsu pana ayaṃ tāva yojanā – so bhagavā itipi arahaṃ, itipi sammāsambuddho…pe… itipi bhagavāti iminā ca iminā ca kāraṇenāti vuttaṃ hoti. ចំណែកក្នុងពាក្យមានដើមថា "itipi so bhagavā" នេះ មានការភ្ជាប់បទជាដំបូងយ៉ាងនេះថា៖ ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ព្រះនាមថា អរហំ ព្រោះហេតុនេះផង ទ្រង់ព្រះនាមថា សម្មាសម្ពុទ្ធោ ព្រោះហេតុនេះផង... ទ្រង់ព្រះនាមថា ភគវា ព្រោះហេតុនេះផង សេចក្តីថា ទ្រង់ព្រះនាមយ៉ាងនេះៗ ព្រោះហេតុនេះៗ។ Idāni vinayadharānaṃ suttantanayakosallatthaṃ vinayasaṃvaṇṇanārambhe buddhaguṇapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya cittasampahaṃsanatthañca etesaṃ padānaṃ vitthāranayena vaṇṇanaṃ karissāmi. Tasmā yaṃ vuttaṃ – ‘‘so bhagavā itipi araha’’ntiādi; tattha ārakattā, arīnaṃ arānañca hatattā, paccayādīnaṃ arahattā, pāpakaraṇe rahābhāvāti imehi tāva kāraṇehi so bhagavā arahanti veditabbo. Ārakā hi so sabbakilesehi suvidūravidūre ṭhito, maggena savāsanānaṃ kilesānaṃ viddhaṃsitattāti ārakattā arahaṃ; te cānena kilesārayo maggena hatāti arīnaṃ hatattāpi arahaṃ. Yañcetaṃ avijjābhavataṇhāmayanābhipuññādiabhisaṅkhārāraṃ jarāmaraṇanemi āsavasamudayamayena akkhena vijjhitvā tibhavarathe samāyojitaṃ anādikālappavattaṃ saṃsāracakkaṃ, tassānena bodhimaṇḍe [Pg.85] vīriyapādehi sīlapathaviyaṃ patiṭṭhāya saddhāhatthena kammakkhayakaraṃ ñāṇapharasuṃ gahetvā sabbe arā hatāti arānaṃ hatattāpi arahaṃ. ឥឡូវនេះ ដើម្បីឱ្យភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យមានភាពឈ្លាសវៃក្នុងន័យនៃព្រះសូត្រផង និងដើម្បីឱ្យចិត្តរីករាយដោយធម្មកថាដែលប្រកបដោយពុទ្ធគុណក្នុងពេលចាប់ផ្តើមអដ្ឋកថាវិន័យនេះផង ខ្ញុំព្រះករុណានឹងធ្វើការអធិប្បាយពាក្យទាំងនេះដោយពិស្តារ។ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យដែលពោលទុកថា "so bhagavā itipi arahaṃ" ជាដើមនោះ ក្នុងពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ព្រះនាមថា "arahaṃ" (ព្រះអរហន្ត) ដោយហេតុទាំងឡាយមាន៖ ព្រោះភាពជាអ្នកឆ្ងាយចាកកិលេស១ ព្រោះភាពជាអ្នកកម្ចាត់បង់នូវសត្រូវគឺកិលេស និងកាំនៃកង់សង្សារ១ ព្រោះភាពជាអ្នកគួរទទួលនូវបច្ច័យជាដើម១ ព្រោះភាពជាអ្នកមិនមានទីកំបាំងក្នុងការធ្វើបាប១។ ពិតណាស់ ព្រះអង្គទ្រង់ឆ្ងាយចាកកិលេសទាំងពួង គឺស្ថិតនៅឆ្ងាយសែនឆ្ងាយ ព្រោះទ្រង់បានកម្ចាត់បង់កិលេសព្រមទាំងវាសនាដោយអរិយមគ្គ ហេតុនោះ ទ្រង់ព្រះនាមថា "arahaṃ" ព្រោះភាពជាអ្នកឆ្ងាយចាកកិលេស។ ម្យ៉ាងទៀត សត្រូវគឺកិលេសទាំងឡាយនោះ ព្រះអង្គទ្រង់កម្ចាត់បង់ហើយដោយអរិយមគ្គ ហេតុនោះ ទ្រង់ព្រះនាមថា "arahaṃ" ព្រោះភាពជាអ្នកកម្ចាត់បង់នូវសត្រូវគឺកិលេស។ មួយវិញទៀត កង់នៃសង្សារវដ្តដែលប្រព្រឹត្តទៅអស់កាលគ្មានទីចាប់ផ្តើម ដែលមានអវិជ្ជា ភវតណ្ហាជាដុំ មានបុញ្ញាភិសង្ខារជាដើមជាកាំ មានជរានិងមរណៈជាខ្នង កាត់ទទឹងដោយភ្លៅគឺអាសវសមុទ័យ ហើយទឹមទុកក្នុងរថគឺភពទាំងបី ព្រះអង្គទ្រង់គង់លើបល្ល័ង្កក្រោមដើមពោធិព្រឹក្ស ទ្រង់តាំងស៊ប់លើផែនដីគឺសីលដោយព្រះបាទគឺវីរិយៈ ទ្រង់កាន់ពូថៅគឺញាណដែលធ្វើនូវការអស់ទៅនៃកម្មដោយព្រះហស្តគឺសទ្ធា ហើយទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវកាំទាំងឡាយអស់ហើយ ហេតុនោះ ទ្រង់ព្រះនាមថា "arahaṃ" ព្រោះភាពជាអ្នកកម្ចាត់បង់នូវកាំនៃកង់សង្សារ។ Atha vā saṃsāracakkanti anamataggasaṃsāravaṭṭaṃ vuccati, tassa ca avijjā nābhi, mūlattā; jarāmaraṇaṃ nemi, pariyosānattā; sesā dasa dhammā arā, avijjāmūlakattā jarāmaraṇapariyantattā ca. Tattha dukkhādīsu aññāṇaṃ avijjā, kāmabhave ca avijjā kāmabhave saṅkhārānaṃ paccayo hoti. Rūpabhave avijjā rūpabhave saṅkhārānaṃ paccayo hoti. Arūpabhave avijjā arūpabhave saṅkhārānaṃ paccayo hoti. Kāmabhave saṅkhārā kāmabhave paṭisandhiviññāṇassa paccayā honti. Esa nayo itaresu. Kāmabhave paṭisandhiviññāṇaṃ kāmabhave nāmarūpassa paccayo hoti, tathā rūpabhave. Arūpabhave nāmasseva paccayo hoti. Kāmabhave nāmarūpaṃ kāmabhave saḷāyatanassa paccayo hoti. Rūpabhave nāmarūpaṃ rūpabhave tiṇṇaṃ āyatanānaṃ paccayo hoti. Arūpabhave nāmaṃ arūpabhave ekassāyatanassa paccayo hoti. Kāmabhave saḷāyatanaṃ kāmabhave chabbidhassa phassassa paccayo hoti. Rūpabhave tīṇi āyatanāni rūpabhave tiṇṇaṃ phassānaṃ; arūpabhave ekamāyatanaṃ arūpabhave ekassa phassassa paccayo hoti. Kāmabhave cha phassā kāmabhave channaṃ vedanānaṃ paccayā honti. Rūpabhave tayo tattheva tissannaṃ; arūpabhave eko tattheva ekissā vedanāya paccayo hoti. Kāmabhave cha vedanā kāmabhave channaṃ taṇhākāyānaṃ paccayā honti. Rūpabhave tisso tattheva tiṇṇaṃ; arūpabhave ekā vedanā arūpabhave ekassa taṇhākāyassa paccayo hoti. Tattha tattha sā sā taṇhā tassa tassa upādānassa paccayo; upādānādayo bhavādīnaṃ. ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា "saṃsāracakka" (កង់នៃសង្សារវដ្ត) សំដៅយកសង្សារវដ្តដែលមិនមានទីបំផុត។ ក្នុងកង់សង្សារនោះ អវិជ្ជាជាដុំ ព្រោះជាឫសគល់ ជរានិងមរណៈជាខ្នង ព្រោះជាទីបំផុត ធម៌ដប់ដែលនៅសល់ជាកាំ ព្រោះមានអវិជ្ជាជាឫសគល់ និងមានជរានិងមរណៈជាទីបំផុត។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សេចក្តីមិនដឹងក្នុងទុក្ខជាដើម ឈ្មោះថា អវិជ្ជា។ អវិជ្ជាក្នុងកាមភព ជាបច្ច័យដល់សង្ខារទាំងឡាយក្នុងកាមភព។ អវិជ្ជាក្នុងរូបភព ជាបច្ច័យដល់សង្ខារទាំងឡាយក្នុងរូបភព。 អវិជ្ជាក្នុងអរូបភព ជាបច្ច័យដល់សង្ខារទាំងឡាយក្នុងអរូបភព។ សង្ខារទាំងឡាយក្នុងកាមភព ជាបច្ច័យដល់បដិសន្ធិវិញ្ញាណក្នុងកាមភព។ វិធីនេះក៏ដូចគ្នាក្នុងភពដទៃទៀតដែរ។ បដិសន្ធិវិញ្ញាណក្នុងកាមភព ជាបច្ច័យដល់នាមរូបក្នុងកាមភព ក្នុងរូបភពក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងអរូបភព វិញ្ញាណជាបច្ច័យដល់នាមប៉ុណ្ណោះ។ នាមរូបក្នុងកាមភព ជាបច្ច័យដល់សឡាយតនៈក្នុងកាមភព។ នាមរូបក្នុងរូបភព ជាបច្ច័យដល់អាយតនៈបីក្នុងរូបភព។ នាមក្នុងអរូបភព ជាបច្ច័យដល់អាយតនៈមួយក្នុងអរូបភព។ សឡាយតនៈក្នុងកាមភព ជាបច្ច័យដល់ផស្សៈប្រាំមួយយ៉ាងក្នុងកាមភព។ អាយតនៈបីក្នុងរូបភព ជាបច្ច័យដល់ផស្សៈបីក្នុងរូបភព។ អាយតនៈមួយក្នុងអរូបភព ជាបច្ច័យដល់ផស្សៈមួយក្នុងអរូបភព។ ផស្សៈទាំងប្រាំមួយក្នុងកាមភព ជាបច្ច័យដល់វេទនាទាំងប្រាំមួយក្នុងកាមភព។ ផស្សៈបីក្នុងរូបភព ជាបច្ច័យដល់វេទនាបីក្នុងរូបភពនោះឯង។ ផស្សៈមួយក្នុងអរូបភព ជាបច្ច័យដល់វេទនាមួយក្នុងអរូបភពនោះឯង។ វេទនាទាំងប្រាំមួយក្នុងកាមភព ជាបច្ច័យដល់ក្រុមនៃតណ្ហាទាំងប្រាំមួយក្នុងកាមភព។ វេទនាបីក្នុងរូបភព ជាបច្ច័យដល់ក្រុមនៃតណ្ហាបីក្នុងរូបភពនោះឯង។ វេទនាមួយក្នុងអរូបភព ជាបច្ច័យដល់ក្រុមនៃតណ្ហាមួយក្នុងអរូបភពនោះឯង។ ក្នុងភពនោះៗ តណ្ហានោះៗ ជាបច្ច័យដល់ឧបាទាននោះៗ ឧបាទានជាដើម ជាបច្ច័យដល់ភពជាដើម។ Kathaṃ? Idhekacco ‘‘kāme paribhuñjissāmī’’ti kāmupādānapaccayā kāyena duccaritaṃ carati, vācāya manasā duccaritaṃ carati; duccaritapāripūriyā apāye upapajjati. Tatthassa upapattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavo, kammanibbattā khandhā upapattibhavo, khandhānaṃ nibbatti jāti, paripāko jarā, bhedo maraṇaṃ. តើដូចម្តេច? ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះគិតថា "អាត្មាអញនឹងបរិភោគនូវកាមទាំងឡាយ" ព្រោះតែកាមុបាទានជាបច្ច័យ ទើបប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ដោយចិត្ត ព្រោះការបំពេញនូវទុច្ចរិតនោះ ទើបទៅកើតក្នុងអបាយភព។ ក្នុងអបាយភពនោះ កម្មដែលជាហេតុនៃបដិសន្ធិរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា កម្មភព ខន្ធទាំងឡាយដែលកើតអំពីកម្ម ឈ្មោះថា ឧបបត្តិភព ការកើតឡើងនៃខន្ធទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ជាតិ សេចក្តីចាស់ជរា ឈ្មោះថា ជរា សេចក្តីបែកធ្លាយ ឈ្មោះថា មរណៈ។ Aparo [Pg.86] ‘‘saggasampattiṃ anubhavissāmī’’ti tatheva sucaritaṃ carati; sucaritapāripūriyā sagge upapajjati. Tatthassa upapattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavoti so eva nayo. បុគ្គលម្នាក់ទៀតគិតថា "អាត្មាអញនឹងសោយនូវសម្បត្តិសួគ៌" ទើបប្រព្រឹត្តសុចរិតយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះការបំពេញនូវសុចរិតនោះ ទើបទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។ ក្នុងឋានសួគ៌នោះ កម្មដែលជាហេតុនៃបដិសន្ធិរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា កម្មភព វិធីនេះក៏ដូចគ្នាដែរ។ Aparo pana ‘‘brahmalokasampattiṃ anubhavissāmī’’ti kāmupādānapaccayā eva mettaṃ bhāveti, karuṇaṃ… muditaṃ… upekkhaṃ bhāveti, bhāvanāpāripūriyā brahmaloke nibbattati. Tatthassa nibbattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavoti soyeva nayo. ចំណែកបុគ្គលម្នាក់ទៀតគិតថា "អាត្មាអញនឹងសោយនូវសម្បត្តិព្រហ្មលោក" ព្រោះតែកាមុបាទានជាបច្ច័យនោះឯង ទើបចម្រើនមេត្តា ចម្រើនករុណា... មុទិតា... ឧបេក្ខា ព្រោះការបំពេញនូវភាវនានោះ ទើបទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក។ ក្នុងព្រហ្មលោកនោះ កម្មដែលជាហេតុនៃបដិសន្ធិរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា កម្មភព វិធីនេះក៏ដូចគ្នាដែរ។ Aparo ‘‘arūpavabhasampattiṃ anubhavissāmī’’ti tatheva ākāsānañcāyatanādisamāpattiyo bhāveti, bhāvanāpāripūriyā tattha nibbattati. Tatthassa nibbattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavo, kammanibbattā khandhā upapattibhavo, khandhānaṃ nibbatti jāti, paripāko jarā, bhedo maraṇanti. Esa nayo sesupādānamūlikāsupi yojanāsu. បុគ្គលម្នាក់ទៀតគិតថា "អាត្មាអញនឹងសោយនូវសម្បត្តិអរូបភព" ទើបចម្រើនសមាបត្តិទាំងឡាយមានអាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិជាដើមយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះការបំពេញនូវភាវនានោះ ទើបទៅកើតក្នុងអរូបភពនោះ។ ក្នុងអរូបភពនោះ កម្មដែលជាហេតុនៃបដិសន្ធិរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា កម្មភព ខន្ធទាំងឡាយដែលកើតអំពីកម្ម ឈ្មោះថា ឧបបត្តិភព ការកើតឡើងនៃខន្ធទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ជាតិ សេចក្តីចាស់ជរា ឈ្មោះថា ជរា សេចក្តីបែកធ្លាយ ឈ្មោះថា មរណៈ។ វិធីនេះ គប្បីយកទៅផ្សារភ្ជាប់ក្នុងសេចក្តីទាំងឡាយដែលមានឧបាទានដែលនៅសល់ជាឫសគល់ផងដែរ។ Evaṃ ‘‘ayaṃ avijjā hetu, saṅkhārā hetusamuppannā, ubhopete hetusamuppannāti paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ; atītampi addhānaṃ, anāgatampi addhānaṃ; avijjā hetu, saṅkhārā hetusamuppannā, ubhopete hetusamuppannāti paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇa’’nti etena nayena sabbapadāni vitthāretabbāni. Tattha avijjā saṅkhārā eko saṅkhepo, viññāṇa-nāmarūpa-saḷāyatana-phassa-vedanā eko, taṇhupādānabhavā eko, jāti-jarā-maraṇaṃ eko. Purimasaṅkhepo cettha atīto addhā, dve majjhimā paccuppanno, jātijarāmaraṇaṃ anāgato. Avijjāsaṅkhāraggahaṇena cettha taṇhupādānabhavā gahitāva hontīti ime pañca dhammā atīte kammavaṭṭaṃ; viññāṇādayo pañca dhammā etarahi vipākavaṭṭaṃ. Taṇhupādānabhavaggahaṇena avijjāsaṅkhārā gahitāva hontīti ime pañca dhammā etarahi kammavaṭṭaṃ; jātijarāmaraṇāpadesena viññāṇādīnaṃ niddiṭṭhattā ime pañca dhammā āyatiṃ vipākavaṭṭaṃ. Te ākārato vīsatividhā honti. Saṅkhāraviññāṇānañcettha antarā eko sandhi, vedanātaṇhānamantarā eko, bhavajātīnamantarā eko. Iti bhagavā evaṃ catusaṅkhepaṃ, tiyaddhaṃ, vīsatākāraṃ, tisandhiṃ paṭiccasamuppādaṃ sabbākārato jānāti passati aññāti paṭivijjhati. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇa’’nti. Iminā dhammaṭṭhitiñāṇena bhagavā te dhamme yathābhūtaṃ ñatvā tesu [Pg.87] nibbindanto virajjanto vimuccanto vuttappakārassa imassa saṃsāracakkassa are hani vihani viddhaṃsesi. Evampi arānaṃ hatattā arahaṃ. យ៉ាងនេះថា «អវិជ្ជានេះជាហេតុ សង្ខារទាំងឡាយកើតឡើងព្រោះហេតុ ធម៌ទាំងពីរនេះកើតឡើងព្រោះហេតុ ដូច្នេះ បញ្ញាក្នុងការកំណត់កាន់យកនូវបច្ច័យ ឈ្មោះថា ធម្មដ្ឋិតិញាណ, សូម្បីក្នុងកាលជាអតីត សូម្បីក្នុងកាលជាអនាគត អវិជ្ជាជាហេតុ សង្ខារទាំងឡាយកើតឡើងព្រោះហេតុ ធម៌ទាំងពីរនេះកើតឡើងព្រោះហេតុ ដូច្នេះ បញ្ញាក្នុងការកំណត់កាន់យកនូវបច្ច័យ ឈ្មោះថា ធម្មដ្ឋិតិញាណ» ដោយន័យនេះ គប្បីពង្រីកសេចក្តីនៃបទទាំងពួង។ ក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទនោះ អវិជ្ជានិងសង្ខារ ជាសង្ខេបមួយ, វិញ្ញាណ នាមរូប សឡាយតនៈ ផស្សៈ និងវេទនា ជាសង្ខេបមួយ, តណ្ហា ឧបាទាន និងភព ជាសង្ខេបមួយ, ជាតិ ជរា និងមរណៈ ជាសង្ខេបមួយ។ បណ្តាសង្ខេបទាំងនោះ សង្ខេបខាងដើម ជាអតីតកាល, សង្ខេបកណ្តាលទាំងពីរ ជាបច្ចុប្បន្នកាល, ជាតិ ជរា និងមរណៈ ជាអនាគតកាល។ ដោយការកាន់យកនូវអវិជ្ជានិងសង្ខារក្នុងទីនេះ តណ្ហា ឧបាទាន និងភព ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានកាន់យកហើយដែរ ហេតុនោះ ធម៌ទាំងប្រាំនេះ ជាកម្មវដ្តក្នុងអតីតកាល, ធម៌ទាំងប្រាំមានវិញ្ញាណជាដើម ជាវិបាកវដ្តក្នុងបច្ចុប្បន្នកាលនេះ។ ដោយការកាន់យកនូវតណ្ហា ឧបាទាន និងភព អវិជ្ជានិងសង្ខារ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានកាន់យកហើយដែរ ហេតុនោះ ធម៌ទាំងប្រាំនេះ ជាកម្មវដ្តក្នុងបច្ចុប្បន្នកាលនេះ, ដោយការចង្អុលបង្ហាញនូវជាតិ ជរា និងមរណៈ វិញ្ញាណជាដើមក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានសម្តែងហើយ ហេតុនោះ ធម៌ទាំងប្រាំនេះ ជាវិបាកវដ្តក្នុងអនាគតកាល។ ធម៌ទាំងនោះ មាន២០អាការៈ។ ចន្លោះនៃសង្ខារនិងវិញ្ញាណក្នុងទីនេះ ជាតំណមួយ, ចន្លោះនៃវេទនានិងតណ្ហា ជាតំណមួយ, ចន្លោះនៃភពនិងជាតិ ជាតំណមួយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់ឃើញ ទ្រង់ដឹងច្បាស់ ទ្រង់ចាក់ធ្លុះ នូវបដិច្ចសមុប្បាទ ដែលមានសង្ខេប៤ កាល៣ អាការៈ២០ តំណ៣ ដោយអាការៈទាំងពួង យ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដឹងនោះ ឈ្មោះថា ញាណ ព្រោះអត្ថថាដឹង, ឈ្មោះថា បញ្ញា ព្រោះអត្ថថាដឹងច្បាស់។ ហេតុនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ថា «បញ្ញាក្នុងការកំណត់កាន់យកនូវបច្ច័យ ឈ្មោះថា ធម្មដ្ឋិតិញាណ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវធម៌ទាំងនោះតាមពិត ដោយធម្មដ្ឋិតិញាណនេះ ហើយទ្រង់នឿយណាយ ទ្រង់ប្រាសចាកតម្រេក ទ្រង់រួចផុត ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ហើយទ្រង់កម្ចាត់ កម្ទេច បំផ្លាញ ចោលនូវកាំនៃកង់សង្សារដែលមានប្រការពោលហើយនេះ។ សូម្បីយ៉ាងនេះ ព្រះអង្គឈ្មោះថា អរហំ ព្រោះទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវកាំទាំងឡាយ។ Aggadakkhiṇeyyattā ca cīvarādipaccaye arahati pūjāvisesañca; teneva ca uppanne tathāgate ye keci mahesakkhā devamanussā na te aññattha pūjaṃ karonti. Tathā hi brahmā sahampati sinerumattena ratanadāmena tathāgataṃ pūjesi, yathābalañca aññepi devā manussā ca bimbisārakosalarājādayo. Parinibbutampi ca bhagavantaṃ uddissa channavutikoṭidhanaṃ visajjetvā asokamahārājā sakalajambudīpe caturāsītivihārasahassāni patiṭṭhāpesi. Ko pana vādo aññesaṃ pūjāvisesānanti! Evaṃ paccayādīnaṃ arahattāpi arahaṃ. Yathā ca loke keci paṇḍitamānino bālā asilokabhayena raho pāpaṃ karonti; evamesa na kadāci karotīti pāpakaraṇe rahābhāvatopi arahaṃ. Hoti cettha – ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គគួរទទួលនូវបច្ច័យទាំងឡាយមានចីវរជាដើម និងគ្រឿងបូជាដ៏វិសេស ព្រោះព្រះអង្គជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គលដ៏ប្រសើរ, ព្រោះហេតុនោះឯង កាលបើព្រះតថាគតទ្រង់ឧប្បត្តិឡើងហើយ ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយណាមួយដែលមានសក្តិធំ តែងមិនធ្វើការបូជាក្នុងទីដទៃឡើយ។ ពិតណាស់ ព្រះព្រហ្មសហម្បតី បានបូជាព្រះតថាគតដោយកម្រងរតនៈដែលមានទំហំប៉ុនភ្នំសិនេរុ, សូម្បីទេវតានិងមនុស្សដទៃទៀត មានព្រះបាទពិម្ពិសារ និងព្រះបាទកោសលជាដើម ក៏បានបូជាតាមកម្លាំងរបស់ខ្លួនដែរ។ សូម្បីកាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បរិនិព្វានហើយ ព្រះបាទអសោកមហារាជ ទ្រង់បរិច្ចាគព្រះរាជទ្រព្យ៩៦កោដិ ហើយទ្រង់ស្ថាបនាវត្តចំនួន៨៤,០០០វត្ត ក្នុងជម្ពូទ្វីបទាំងមូល ឧទ្ទិសចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ចាំបាច់និយាយទៅថ្វី ដល់គ្រឿងបូជាដ៏វិសេសរបស់ជនដទៃទៀត! ព្រះអង្គឈ្មោះថា អរហំ សូម្បីព្រោះភាពជាបុគ្គលគួរទទួលនូវបច្ច័យជាដើមយ៉ាងនេះ។ មួយវិញទៀត ពួកជនពាលដែលសំគាល់ខ្លួនថាជាបណ្ឌិតក្នុងលោក តែងធ្វើបាបក្នុងទីកំបាំង ព្រោះខ្លាចការបាត់បង់កេរ្តិ៍ឈ្មោះ យ៉ាងណា, ព្រះដ៏មានព្រះភាគនេះ មិនដែលធ្វើបាបយ៉ាងនោះឡើយ ហេតុនោះ ព្រះអង្គឈ្មោះថា អរហំ សូម្បីព្រោះមិនមានទីកំបាំងក្នុងការធ្វើបាប។ ក្នុងសេចក្តីនេះ មានគាថាសង្ខេបថា៖ ‘‘Ārakattā hatattā ca, kilesārīna so muni; Hatasaṃsāracakkāro, paccayādīna cāraho; Na raho karoti pāpāni, arahaṃ tena vuccatī’’ti. «ព្រះមុនីនោះ ឈ្មោះថា អរហំ ព្រោះព្រះអង្គនៅឆ្ងាយផង ព្រោះទ្រង់កម្ចាត់សត្រូវគឺកិលេសផង ព្រោះទ្រង់បំផ្លាញកង់នៃសង្សារផង ព្រោះទ្រង់គួរទទួលនូវបច្ច័យជាដើមផង ព្រោះមិនទ្រង់ធ្វើបាបក្នុងទីកំបាំងផង»។ Sammā sāmañca sabbadhammānaṃ buddhattā pana sammāsambuddho. Tathā hesa sabbadhamme sammā sāmañca buddho, abhiññeyye dhamme abhiññeyyato buddho, pariññeyye dhamme pariññeyyato, pahātabbe dhamme pahātabbato, sacchikātabbe dhamme sacchikātabbato, bhāvetabbe dhamme bhāvetabbato. Teneva cāha – ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គឈ្មោះថា សម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រោះទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវធម៌ទាំងពួងដោយត្រឹមត្រូវ និងដោយព្រះអង្គឯង។ ពិតណាស់ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវធម៌ទាំងពួងដោយត្រឹមត្រូវ និងដោយព្រះអង្គឯង គឺទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវធម៌ដែលគប្បីដឹងច្បាស់ ដោយភាពជាធម៌គប្បីដឹងច្បាស់, ទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវធម៌ដែលគb្បីកំណត់ដឹង ដោយភាពជាធម៌គប្បីកំណត់ដឹង, ទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវធម៌ដែលគប្បីលះបង់ ដោយភាពជាធម៌គb្បីលះបង់, ទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវធម៌ដែលគប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ ដោយភាពជាធម៌គប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់, ទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវធម៌ដែលគប្បីចម្រើន ដោយភាពជាធម៌គប្បីចម្រើន។ ព្រោះហេតុនោះឯង ទើបទ្រង់ត្រាស់ថា៖ ‘‘Abhiññeyyaṃ abhiññātaṃ, bhāvetabbañca bhāvitaṃ; Pahātabbaṃ pahīnaṃ me, tasmā buddhosmi brāhmaṇā’’ti. (ma. ni. 2.399; su. ni. 563); «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ធម៌ដែលគប្បីដឹងច្បាស់ តថាគតបានដឹងច្បាស់ហើយ, ធម៌ដែលគប្បីចម្រើន តថាគតបានចម្រើនហើយ, ធម៌ដែលគប្បីលះបង់ តថាគតបានលះបង់ហើយ, ហេតុនោះ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តថាគតទើបឈ្មោះថា ព្រះពុទ្ធ»។ Apica cakkhu dukkhasaccaṃ, tassa mūlakāraṇabhāvena taṃsamuṭṭhāpikā purimataṇhā samudayasaccaṃ, ubhinnamappavatti nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā paṭipadā maggasaccanti evaṃ ekekapaduddhārenāpi sabbadhamme sammā sāmañca buddho. Esa nayo sota-ghāna-jivhā-kāyamanesupi. Eteneva nayena rūpādīni cha āyatanāni, cakkhuviññāṇādayo cha viññāṇakāyā, cakkhusamphassādayo cha phassā, cakkhusamphassajādayo cha vedanā, rūpasaññādayo cha saññā, rūpasañcetanādayo cha cetanā, rūpataṇhādayo cha [Pg.88] taṇhākāyā, rūpavitakkādayo cha vitakkā, rūpavicārādayo cha vicārā, rūpakkhandhādayo pañcakkhandhā, dasa kasiṇāni, dasa anussatiyo, uddhumātakasaññādivasena dasa saññā, kesādayo dvattiṃsākārā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, kāmabhavādayo nava bhavā, paṭhamādīni cattāri jhānāni, mettābhāvanādayo catasso appamaññā, catasso arūpasamāpattiyo, paṭilomato jarāmaraṇādīni, anulomato avijjādīni paṭiccasamuppādaṅgāni ca yojetabbāni. មួយវិញទៀត ចក្ខុ ជាទុក្ខសច្ចៈ, តណ្ហាក្នុងភពមុន ដែលជាអ្នកញ៉ាំងចក្ខុនោះឲ្យតាំងឡើង ដោយភាពជាហេតុដើម ជាសមុទយសច្ចៈ, ការមិនប្រព្រឹត្តទៅនៃធម៌ទាំងពីរ ជានិរោធសច្ចៈ, បដិបទាដែលដឹងច្បាស់នូវការរលត់ ជាមគ្គសច្ចៈ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវធម៌ទាំងពួងដោយត្រឹមត្រូវ និងដោយព្រះអង្គឯង សូម្បីដោយការលើកឡើងនូវបទមួយៗ យ៉ាងនេះ។ ន័យនេះ គប្បីដឹងសូម្បីក្នុងសោតៈ ឃានៈ ជិវ្ហា កាយ និងមនោ។ ដោយន័យនេះឯង គប្បីផ្សារភ្ជាប់នូវធម៌ទាំងឡាយមានអាយតនៈ៦ មានរូបជាដើម, វិញ្ញាណកាយ៦ មានចក្ខុវិញ្ញាណជាដើម, ផស្សៈ៦ មានចក្ខុសម្ផស្សជាដើម, វេទនា៦ ដែលកើតអំពីចក្ខុសម្ផស្សជាដើម, សញ្ញា៦ មានរូបសញ្ញាជាដើម, ចេតនា៦ មានរូបសញ្ចេតនាជាដើម, តណ្ហាកាយ៦ មានរូបតណ្ហាជាដើម, វិតក្កៈ៦ មានរូបវិតក្កៈជាដើម, វិចារៈ៦ មានរូបវិចារៈជាដើម, ខន្ធ៥ មានរូបក្ខន្ធជាដើម, កសិណ១០, អនុស្សតិ១០, សញ្ញា១០ មានឧទ្ធុមាតកសញ្ញាជាដើម, អាការៈ៣២ មានសក់ជាដើម, អាយតនៈ១២, ធាតុ18, ភព៩ មានកាមភពជាដើម, ឈាន៤ មានបឋមជ្ឈានជាដើម, អប្បមញ្ញា៤ មានមេត្តាភាវនាជាដើម, អរូបសមាបត្តិ៤, និងអង្គនៃបដិច្ចសමුប្បាទទាំងឡាយ មានជរាមរណៈជាដើមដោយបដិលោម មានអវិជ្ជាជាដើមដោយអនុលោម។ Tatrāyaṃ ekapadayojanā – ‘‘jarāmaraṇaṃ dukkhasaccaṃ, jāti samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā paṭipadā maggasacca’’nti. Evaṃ ekekapaduddhārena sabbadhamme sammā sāmañca buddho anubuddho paṭividdho. Tena vuttaṃ – sammā sāmañca sabbadhammānaṃ buddhattā pana sammāsambuddhoti. ក្នុងការផ្សារភ្ជាប់នោះ នេះជាការផ្សារភ្ជាប់បទមួយថា «ជរាមរណៈ ជាទុក្ខសច្ចៈ, ជាតិ ជាសមុទយសច្ចៈ, គ្រឿងរំដោះចេញចាកធម៌ទាំងពីរ ជានិរោធសច្ចៈ, បដិបទាដែលដឹងច្បាស់នូវការរលត់ ជាមគ្គសច្ចៈ»។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ដឹង ទ្រង់ត្រាស់ដឹងតាម ទ្រង់ចាក់ធ្លុះ នូវធម៌ទាំងពួងដោយត្រឹមត្រូវ និងដោយព្រះអង្គឯង ដោយការលើកឡើងនូវបទមួយៗ យ៉ាងនេះ។ ហេតុនោះ ទើបពោលថា ព្រះអង្គឈ្មោះថា សម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រោះទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវធម៌ទាំងពួងដោយត្រឹមត្រូវ និងដោយព្រះអង្គឯង។ Vijjāhi pana caraṇena ca sampannattā vijjācaraṇasampanno; tattha vijjāti tissopi vijjā, aṭṭhapi vijjā. Tisso vijjā bhayabheravasutte (ma. ni. 1.34 ādayo) vuttanayeneva veditabbā, aṭṭha vijjā ambaṭṭhasutte (dī. ni. 1.278 ādayo). Tatra hi vipassanāñāṇena manomayiddhiyā ca saha cha abhiññā pariggahetvā aṭṭha vijjā vuttā. Caraṇanti sīlasaṃvaro, indriyesu guttadvāratā, bhojane mattaññutā, jāgariyānuyogo, satta saddhammā, cattāri rūpāvacarajjhānānīti ime pannarasa dhammā veditabbā. Imeyeva hi pannarasa dhammā, yasmā etehi carati ariyasāvako gacchati amataṃ disaṃ tasmā, caraṇanti vuttā. Yathāha – ‘‘idha, mahānāma, ariyasāvako sīlavā hotī’’ti (ma. ni. 2.24) vitthāro. Bhagavā imāhi vijjāhi iminā ca caraṇena samannāgato, tena vuccati vijjācaraṇasampannoti. Tattha vijjāsampadā bhagavato sabbaññutaṃ pūretvā ṭhitā, caraṇasampadā mahākāruṇikataṃ. So sabbaññutāya sabbasattānaṃ atthānatthaṃ ñatvā mahākāruṇikatāya anatthaṃ parivajjetvā atthe niyojeti, yathā taṃ vijjācaraṇasampanno. Tenassa sāvakā suppaṭipannā honti no duppaṭipannā, vijjācaraṇavipannānañhi sāvakā attantapādayo viya. ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គឈ្មោះថា វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ ព្រោះទ្រង់បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជាទាំងឡាយផង ដោយចរណៈផង។ ក្នុងវិជ្ជានិងចរណៈនោះ ពាក្យថា វិជ្ជា បានแก่ វិជ្ជា៣យ៉ាងខ្លះ វិជ្ជា៨យ៉ាងខ្លះ។ វិជ្ជា៣ គប្បីដឹងតាមន័យដែលសម្តែងហើយក្នុងភយភេរវសូត្រ, វិជ្ជា៨ គប្បីដឹងតាមន័យក្នុងអម្ពដ្ឋសូត្រ។ ពិតណាស់ ក្នុងអម្ពដ្ឋសូត្រនោះ ទ្រង់រួមបញ្ចូលអភិញ្ញា៦ ជាមួយនឹងវិបស្សនាញាណ និងមនោមយិទ្ធិ ហើយត្រាស់ហៅថា វិជ្ជា៨។ ចំណែកចរណៈ គប្បីដឹងថាបានแก่ធម៌១៥ប្រការនេះ គឺ សីលសំវរៈ, ភាពជាអ្នកគ្រប់គ្រងទ្វារក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ, ភាពជាអ្នកដឹងប្រមាណក្នុងភោជន, ការប្រកបរឿយៗនូវសេចក្តីភ្ញាក់រលឹក, សទ្ធម្ម៧, និងរូបាវចរជ្ឈាន៤។ ពិតណាស់ ធម៌ទាំង១៥ប្រការនេះឯង ឈ្មោះថា ចរណៈ ព្រោះអរិយសាវ័កតែងដើរទៅកាន់ទិសដ៏មិនស្លាប់ដោយធម៌ទាំងនេះ។ ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលមហានាម អរិយសាវ័កក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានសីល...» សេចក្តីពិស្តារ គប្បីជ្រាបចុះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រកបដោយវិជ្ជាទាំងឡាយនេះផង ដោយចរណៈនេះផង ហេតុនោះ ទើបហៅថា វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ។ ក្នុងវិជ្ជាសម្បទានិងចរណសម្បទានោះ វិជ្ជាសម្បទា តែងបំពេញនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឲ្យសម្រេច, ចរណសម្បទា តែងបំពេញនូវមហាករុណា។ ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបនូវប្រយោជន៍និងមិនមែនប្រយោជន៍របស់សត្វទាំងពួង ដោយសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ហើយទ្រង់វៀរចាកធម៌មិនមែនប្រយោជន៍ ហើយដឹកនាំសត្វក្នុងធម៌ជាប្រយោជន៍ ដោយមហាករុណា ដូចជាបុគ្គលអ្នកបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជានិងចរណៈដូច្នោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកសាវ័ករបស់ព្រះអង្គ ទើបជាអ្នកប្រតិបត្តិល្អ មិនមែនជាអ្នកប្រតិបត្តិខុសឡើយ, ចំណែកពួកសាវ័ករបស់គ្រូដែលសាបសូន្យចាកវិជ្ជានិងចរណៈ តែងជាអ្នកប្រតិបត្តិខុស ដូចជាពួកអត្តន្តបៈជាដើម។ Sobhanagamanattā, sundaraṃ ṭhānaṃ gatattā, sammāgatattā, sammā ca gadattā sugato. Gamanampi hi gatanti vuccati, tañca bhagavato sobhanaṃ parisuddhamanavajjaṃ[Pg.89]. Kiṃ pana tanti? Ariyamaggo. Tena hesa gamanena khemaṃ disaṃ asajjamāno gatoti sobhanagamanattā sugato. Sundaraṃ cesa ṭhānaṃ gato amataṃ nibbānanti sundaraṃ ṭhānaṃ gatattāpi sugato. Sammā ca gato tena tena maggena pahīne kilese puna apaccāgacchanto. Vuttañcetaṃ – ‘‘sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti sugato…pe… arahattamaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti sugato’’ti (mahāni. 38). Sammā vā āgato dīpaṅkarapādamūlato pabhuti yāva bodhimaṇḍo tāva samatiṃsapāramipūritāya sammāpaṭipattiyā sabbalokassa hitasukhameva karonto sassataṃ ucchedaṃ kāmasukhaṃ attakilamathanti ime ca ante anupagacchanto āgatoti sammāgatattāpi sugato. Sammā cesa gadati, yuttaṭṭhāne yuttameva vācaṃ bhāsatīti sammā gadattāpi sugato. ព្រះអង្គឈ្មោះថា សុគតោ ព្រោះទ្រង់មានការយាងទៅដ៏ល្អផង ព្រោះទ្រង់យាងទៅកាន់ឋានដ៏ល្អផង ព្រោះទ្រង់យាងទៅដោយត្រឹមត្រូវផង ព្រោះទ្រង់មានព្រះវាចាត្រាស់ទុកដោយត្រឹមត្រូវផង។ ពិតណាស់ សូម្បីការយាងទៅ ក៏ហៅថា គតៈ, ការយាងទៅនោះរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាការយាងទៅដ៏ល្អ ស្អាតស្អំ មិនមានទោស។ ចុះការយាងទៅនោះជាអ្វី? គឺអរិយមគ្គ។ ព្រោះព្រះអង្គយាងទៅកាន់ទិសដ៏ក្សេមដោយការយាងទៅនោះ ដោយមិនជាប់ជំពាក់ ហេតុនោះ ព្រះអង្គឈ្មោះថា សុគតោ ព្រោះទ្រង់មានការយាងទៅដ៏ល្អ។ មួយវិញទៀត ព្រះអង្គយាងទៅកាន់ឋានដ៏ល្អ គឺព្រះនិព្វានដ៏មិនស្លាប់ ហេតុនោះ ព្រះអង្គឈ្មោះថា សុគតោ សូម្បីព្រោះទ្រង់យាងទៅកាន់ឋានដ៏ល្អ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គយាងទៅដោយត្រឹមត្រូវ គឺមិនត្រឡប់មករកកិលេសដែលទ្រង់លះបង់ហើយដោយមគ្គនោះៗវិញឡើយ។ សេចក្តីនេះ ទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «កិលេសទាំងឡាយណា ដែលព្រះអង្គលះបង់ហើយដោយសោតាបត្តិមគ្គ ព្រះអង្គមិនត្រឡប់មករកកិលេសទាំងនោះវិញ មិនវិលមកវិញ មិនយាងត្រឡប់មកវិញឡើយ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សុគតោ... ផេ... កិលេសទាំងឡាយណា ដែលព្រះអង្គលះបង់ហើយដោយអរហត្តមគ្គ ព្រះអង្គមិនត្រឡប់មករកកិលេសទាំងនោះវិញ មិនវិលមកវិញ មិនយាងត្រឡប់មកវិញឡើយ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សុគតោ»។ មួយវិញទៀត ព្រះអង្គយាងមកដោយត្រឹមត្រូវ គឺចាប់តាំងពីទាបជើងព្រះទីបង្ករពុទ្ធរាជ រហូតដល់ពោធិមណ្ឌល ទ្រង់បំពេញបារមី៣០ប្រការដោយសម្មាប្រតិបត្តិ ញ៉ាំងប្រយោជន៍និងសេចក្តីសុខដល់សត្វលោកទាំងពួង ហើយមិនចូលទៅជិតចំណែកខាងចុងទាំងពីរ គឺសស្សតទិដ្ឋិ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ កាមសុខល្លិកានុយោគ និងអត្តកិលមថានុយោគ ហេតុនោះ ព្រះអង្គឈ្មោះថា សុគតោ សូម្បីព្រោះទ្រង់យាងមកដោយត្រឹមត្រូវ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គតែងត្រាស់ដោយត្រឹមត្រូវ គឺទ្រង់ត្រាស់តែព្រះវាចាដែលគួរ ក្នុងឋានៈដែលគួរ ហេតុនោះ ព្រះអង្គឈ្មោះថា សុគតោ សូម្បីព្រោះទ្រង់ត្រាស់ដោយត្រឹមត្រូវ។ Tatridaṃ sādhakasuttaṃ – ‘‘yaṃ tathāgato vācaṃ jānāti abhūtaṃ atacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, sā ca paresaṃ appiyā amanāpā, na taṃ tathāgato vācaṃ bhāsati. Yampi tathāgato vācaṃ jānāti bhūtaṃ tacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, sā ca paresaṃ appiyā amanāpā, tampi tathāgato vācaṃ na bhāsati. Yañca kho tathāgato vācaṃ jānāti bhūtaṃ tacchaṃ atthasaṃhitaṃ, sā ca paresaṃ appiyā amanāpā, tatra kālaññū tathāgato hoti tassā vācāya veyyākaraṇāya. Yaṃ tathāgato vācaṃ jānāti abhūtaṃ atacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, sā ca paresaṃ piyā manāpā, na taṃ tathāgato vācaṃ bhāsati. Yampi tathāgato vācaṃ jānāti bhūtaṃ tacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, sā ca paresaṃ piyā manāpā, tampi tathāgato vācaṃ na bhāsati. Yañca kho tathāgato vācaṃ jānāti bhūtaṃ tacchaṃ atthasaṃhitaṃ, sā ca paresaṃ piyā manāpā, tatra kālaññū tathāgato hoti tassā vācāya veyyākaraṇāyā’’ti (ma. ni. 2.86). Evaṃ sammā gadattāpi sugatoti veditabbo. ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាសូត្រជាគ្រឿងអាងថា «ព្រះវាចាណា ដែលព្រះតថាគតជ្រាបថា មិនពិត មិនមែនជាការពិត មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ ហើយព្រះវាចានោះ មិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់អ្នកដទៃ ព្រះតថាគតតែងមិនត្រាស់នូវព្រះវាចានោះ។ សូម្បីព្រះវាចាណា ដែលព្រះតថាគតជ្រាបថា ពិត មែន ប៉ុន្តែមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ ហើយព្រះវាចានោះ មិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់អ្នកដទៃ ព្រះតថាគតក៏មិនត្រាស់នូវព្រះវាចានោះដែរ។ ចំណែកព្រះវាចាណា ដែលព្រះតថាគតជ្រាបថា ពិត មែន ប្រកបដោយប្រយោជន៍ ហើយព្រះវាចានោះ មិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់អ្នកដទៃ ក្នុងព្រះវាចានោះ ព្រះតថាគតជាអ្នកដឹងកាល ដើម្បីសម្តែងនូវព្រះវាចានោះ។ ព្រះវាចាណា ដែលព្រះតថាគតជ្រាបថា មិនពិត មិនមែនជាការពិត មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ ហើយព្រះវាចានោះ ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់អ្នកដទៃ ព្រះតថាគតតែងមិនត្រាស់នូវព្រះវាចានោះ។ សូម្បីព្រះវាចាណា ដែលព្រះតថាគតជ្រាបថា ពិត មែន ប៉ុន្តែមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ ហើយព្រះវាចានោះ ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់អ្នកដទៃ ព្រះតថាគតក៏មិនត្រាស់នូវព្រះវាចានោះដែរ។ ចំណែកព្រះវាចាណា ដែលព្រះតថាគតជ្រាបថា ពិត មែន ប្រកបដោយប្រយោជន៍ ហើយព្រះវាចានោះ ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់អ្នកដទៃ ក្នុងព្រះវាចានោះ ព្រះតថាគតជាអ្នកដឹងកាល ដើម្បីសម្តែងនូវព្រះវាចានោះ»។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គឈ្មោះថា សុគតោ សូម្បីព្រោះទ្រង់ត្រាស់ដោយត្រឹមត្រូវ យ៉ាងនេះ។ Sabbathā viditalokattā pana lokavidū. So hi bhagavā sabhāvato samudayato nirodhato nirodhūpāyatoti sabbathā lokaṃ avedi aññāsi paṭivijjhi. Yathāha – ‘‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa [Pg.90] antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmi; na cāhaṃ, āvuso, appatvāva lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmi. Api cāhaṃ, āvuso, imasmiṃyeva byāmamatte kaḷevare sasaññimhi samanake lokañca paññapemi lokasamudayañca lokanirodhañca lokanirodhagāminiñca paṭipadaṃ. ម៉្យាងទៀត ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវលោកដោយប្រការទាំងពួង ទើបព្រះនាមថា «លោកវិទូ»។ ពិតណាស់ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ដឹង ជ្រាបច្បាស់ ចាក់ធ្លុះនូវលោកដោយប្រការទាំងពួង គឺដោយសភាវៈ ដោយហេតុជាទីកើតឡើង ដោយការរលត់ និងដោយឧបាយជាគ្រឿងរលត់។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា៖ «ម្នាលអាវុសោ តថាគតមិនពោលថា បុគ្គលអាចដឹង អាចឃើញ អាចដល់នូវទីបំផុតនៃលោក ដែលជាទីមិនកើត មិនចាស់ មិនស្លាប់ មិនច្យុត មិនចាប់បដិសន្ធិ ដោយការដើរទៅនោះឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ តែតថាគតក៏មិនពោលថា បុគ្គលមិនទាន់ដល់ទីបំផុតនៃលោក ហើយនឹងធ្វើនូវការរំលត់ទុក្ខបានឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ម៉្យាងទៀត តថាគតបញ្ញត្តនូវលោក ហេតុជាទីកើតឡើងនៃលោក ការរលត់នៃលោក និងបដិបទាជាដំណើរទៅកាន់ការរលត់នៃលោក នៅក្នុងរាងកាយមានប្រមាណមួយព្យាមនេះឯង ដែលមានសញ្ញា និងមានចិត្ត»។ ‘‘Gamanena na pattabbo, lokassanto kudācanaṃ; Na ca appatvā lokantaṃ, dukkhā atthi pamocanaṃ. «ទីបំផុតនៃលោក បុគ្គលមិនអាចទៅដល់បានដោយការដើរទៅឡើយ ក្នុងកាលណាៗ ក៏ដោយ ម៉្យាងទៀត បើមិនទាន់ដល់ទីបំផុតនៃលោកទេ ការរួចផុតចាកទុក្ខក៏មិនមានឡើយ។» ‘‘Tasmā have lokavidū sumedho; Lokantagū vusitabrahmacariyo; Lokassa antaṃ samitāvi ñatvā; Nāsīsatī lokamimaṃ parañcā’’ti. (a. ni. 4.45; saṃ. ni. 1.107); «ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវលោក មានប្រាជ្ញាល្អ ដល់នូវទីបំផុតនៃលោក មានព្រហ្មចរិយៈរស់នៅរួចហើយ មានកិលេសរលត់ហើយ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវទីបំផុតនៃលោក ហើយរមែងមិនប្រាថ្នានូវលោកនេះ និងលោកខាងមុខឡើយ»។ Apica tayo lokā – saṅkhāraloko, sattaloko, okāsalokoti; tattha ‘‘eko loko – sabbe sattā āhāraṭṭhitikā’’ti (paṭi. ma. 1.112) āgataṭṭhāne saṅkhāraloko veditabbo. ‘‘Sassato lokoti vā asassato lokoti vā’’ti (dī. ni. 1.421) āgataṭṭhāne sattaloko. ម៉្យាងទៀត លោកមាន ៣ គឺ សង្ខារលោក សត្វលោក និងឱកាសលោក។ ក្នុងលោកទាំង ៣ នោះ ពាក្យថា «លោកមានមួយ គឺសត្វទាំងឡាយមានអាហារជាទីតាំង» ដែលមកក្នុងទីនោះៗ គប្បីជ្រាបថាជា «សង្ខារលោក»។ ពាក្យថា «លោកទៀងក្តី លោកមិនទៀងក្តី» ដែលមកក្នុងទីនោះៗ គប្បីជ្រាបថាជា «សត្វលោក»។ ‘‘Yāvatā candimasūriyā, pariharanti disā bhanti virocanā; Tāva sahassadhā loko, ettha te vattatī vaso’’ti. (ma. ni. 1.503) – «ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ វិលជុំវិញ បំភ្លឺទិសទាំងឡាយឲ្យរុងរឿង ក្នុងទីមានប្រមាណប៉ុន្មាន លោកមានចំណែកមួយពាន់ ក៏មានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ ក្នុងលោកមួយពាន់នោះ អំណាចរបស់លោក (មហាព្រហ្ម) រមែងប្រព្រឹត្តទៅបាន»។ Āgataṭṭhāne okāsaloko, tampi bhagavā sabbathā avedi. Tathā hissa – ‘‘eko loko – sabbe sattā āhāraṭṭhitikā. Dve lokā – nāmañca rūpañca. Tayo lokā – tisso vedanā. Cattāro lokā – cattāro āhārā. Pañca lokā – pañcupādānakkhandhā. Cha lokā – cha ajjhattikāni āyatanāni. Satta lokā satta viññāṇaṭṭhitiyo. Aṭṭha lokā – aṭṭha lokadhammā. Nava lokā – nava sattāvāsā. Dasa lokā – dasāyatanāni. Dvādasa lokā – dvādasāyatanāni. Aṭṭhārasa lokā – aṭṭhārasa dhātuyo’’ti (paṭi. ma. 1.112). Ayaṃ saṅkhāralokopi sabbathā vidito. ដែលមកក្នុងទីនោះៗ គប្បីជ្រាបថាជា «ឱកាសលោក» សូម្បីតែឱកាសលោកនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់ដោយប្រការទាំងពួងដែរ។ ពិតណាស់ ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបថា៖ «លោកមានមួយ គឺសត្វទាំងឡាយមានអាហារជាទីតាំង។ លោកមានពីរ គឺនាម និងរូប។ លោកមានបី គឺវេទនាបី។ លោកមានបួន គឺអាហារបួន។ លោកមានប្រាំ គឺឧបាទានក្ខន្ធប្រាំ។ លោកមានប្រាំមួយ គឺអាយតនៈខាងក្នុងប្រាំមួយ។ លោកមានប្រាំពីរ គឺវិញ្ញាណដ្ឋិតិប្រាំពីរ។ លោកមានប្រាំបី គឺលោកធម៌ប្រាំបី។ លោកមានប្រាំបួន គឺសត្តាវាសប្រាំបួន។ លោកមានដប់ គឺអាយតនៈដប់ (រូបាយតនៈដប់)។ លោកមានដប់ពីរ គឺអាយតនៈដប់ពីរ។ លោកមានដប់ប្រាំបី គឺធាតុដប់ប្រាំបី»។ សូម្បីតែសង្ខារលោកនេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់ដោយប្រការទាំងពួងហើយ។ Yasmā [Pg.91] panesa sabbesampi sattānaṃ āsayaṃ jānāti, anusayaṃ jānāti, caritaṃ jānāti, adhimuttiṃ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbe abhabbe satte jānāti, tasmāssa sattalokopi sabbathā vidito. Yathā ca sattaloko evaṃ okāsalokopi. Tathā hesa ekaṃ cakkavāḷaṃ āyāmato ca vitthārato ca yojanānaṃ dvādasa satasahassāni tīṇi sahassāni cattāri satāni paññāsañca yojanāni. Parikkhepato – ម៉្យាងទៀត ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគនេះ ទ្រង់ជ្រាបនូវអាសយៈ (ទំនោរចិត្ត) របស់សត្វទាំងពួង ទ្រង់ជ្រាបនូវអនុសយៈ (កិលេសដេកសម្ងំ) ទ្រង់ជ្រាបនូវចរិត ទ្រង់ជ្រាបនូវអធិមុត្តិ (ការបង្អោនចិត្តជឿ) ទ្រង់ជ្រាបនូវសត្វទាំងឡាយដែលមានធូលីក្នុងភ្នែកតិច មានធូលីក្នុងភ្នែកច្រើន មានឥន្ទ្រិយមុតមាំ មានឥន្ទ្រិយទន់ មានអាការល្អ មានអាការអាក្រក់ ងាយនឹងប្រដៅបាន ពិបាកនឹងប្រដៅបាន ជាបុគ្គលគួរត្រាស់ដឹង និងមិនគួរត្រាស់ដឹង ហេតុនោះ សូម្បីតែសត្វលោក ក៏ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបច្បាស់ដោយប្រការទាំងពួងដែរ។ សត្វលោកត្រូវបានជ្រាបច្បាស់យ៉ាងណា សូម្បីតែឱកាសលោក ក៏ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់យ៉ាងនោះដែរ។ ពិតណាស់ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវចក្រវាឡមួយ ដែលមានបណ្តោយ និងទទឹងប្រវែង ១,២០៣,៤៥០ យោជន៍ (ដប់ពីរសែន បីពាន់ បួនរយ ហាសិបយោជន៍)។ ដោយបរិមាត្រជុំវិញ៖ Sabbaṃ satasahassāni, chattiṃsa parimaṇḍalaṃ; Dasañceva sahassāni, aḍḍhuḍḍhāni satāni ca. «ចក្រវាឡទាំងមូលមានបរិមាត្រជុំវិញប្រវែង ៣,៦១០,៣៥០ យោជន៍ (សាមសិបប្រាំមួយសែន មួយម៉ឺន បីរយហាសិបយោជន៍)។» Tattha – ក្នុងចក្រវាឡនោះ៖ Duve satasahassāni, cattāri nahutāni ca; Ettakaṃ bahalattena, saṅkhātāyaṃ vasundharā. «ផែនដីនេះ មានកម្រាស់ប្រវែង ២៤០,០០០ យោជន៍ (ពីរសែន បួនម៉ឺនយោជន៍)។» Tassā eva sandhārakaṃ – ទឹកដែលទ្រទ្រង់នូវផែនដីនោះ៖ Cattāri satasahassāni, aṭṭheva nahutāni ca; Ettakaṃ bahalattena, jalaṃ vāte patiṭṭhitaṃ. «ទឹកមានកម្រាស់ប្រវែង ៤៨០,០០០ យោជន៍ (បួនសែន ប្រាំបីម៉ឺនយោជន៍) តាំងនៅលើខ្យល់។» Tassāpi sandhārako – ខ្យល់ដែលទ្រទ្រង់នូវទឹកនោះ៖ Navasatasahassāni, māluto nabhamuggato; Saṭṭhi ceva sahassāni, esā lokassa saṇṭhiti. «ខ្យល់បក់ឡើងទៅកាន់អាកាសមានកម្រាស់ប្រវែង ៩៦០,០០០ យោជន៍ (ប្រាំបួនសែន ប្រាំមួយម៉ឺនយោជន៍) នេះជាការតាំងនៅនៃលោក។» Evaṃ saṇṭhite cettha yojanānaṃ – កាលដែលលោកតាំងនៅយ៉ាងនេះ ក្នុងចក្រវាឡនេះ៖ Caturāsīti sahassāni, ajjhogāḷho mahaṇṇave; Accuggato tāvadeva, sinerupabbatuttamo. «ភ្នំសិនេរុដ៏ប្រសើរជាងភ្នំទាំងឡាយ លិចចុះទៅក្នុងមហាសមុទ្រប្រវែង ៨៤,០០០ យោជន៍ (ប៉ែតសិបបួនពាន់យោជន៍) និងខ្ពស់ឡើងទៅលើក៏ប្រវែងប៉ុណ្ណោះដែរ។» Tato upaḍḍhupaḍḍhena, pamāṇena yathākkamaṃ; Ajjhogāḷhuggatā dibbā, nānāratanacittitā. «បន្ទាប់ពីភ្នំសិនេរុនោះមក ភ្នំទាំងឡាយដែលជាទិព្វ វិចិត្រដោយរតនៈផ្សេងៗ លិចចុះទៅក្រោម និងខ្ពស់ឡើងទៅលើតាមលំដាប់ ដោយកម្ពស់ពាក់កណ្តាលៗ ម្នាក់ (of the preceding ones) គឺ៖» Yugandharo īsadharo, karavīko sudassano; Nemindharo vinatako, assakaṇṇo girī brahā. «ភ្នំយុគន្ធរ ភ្នំអ៊ីសធរ ភ្នំករវិក ភ្នំសុទស្សនៈ ភ្នំសេមិន្ធរ ភ្នំវិនតកៈ និងភ្នំអស្សកណ្ណៈដ៏ធំធេង។» Ete satta mahāselā, sinerussa samantato; Mahārājānamāvāsā, devayakkhanisevitā. «ភ្នំធំៗទាំង ៧ នេះ តាំងនៅជុំវិញភ្នំសិនេរុ ជាទីលំនៅនៃមហារាជទាំងឡាយ ដែលពួកទេវតា និងយក្សតែងតែសេពគប់។» Yojanānaṃ [Pg.92] satānucco, himavā pañca pabbato; Yojanānaṃ sahassāni, tīṇi āyatavitthato; Caturāsītisahassehi, kūṭehi paṭimaṇḍito. «ភ្នំហិមពាន្តមានកម្ពស់ ៥០០ យោជន៍ (ប្រាំរយយោជន៍) មានបណ្តោយ និងទទឹងប្រវែង ៣,០០០ យោជន៍ (បីពាន់យោជន៍) តាក់តែងដោយកំពូលភ្នំចំនួន ៨៤,០០០ (ប៉ែតសិបបួនពាន់) កំពូល។» Tipañcayojanakkhandha, parikkhepā nagavhayā; Paññāsa yojanakkhandha, sākhāyāmā samantato. «ដើមព្រីងដែលជាសញ្ញាសម្គាល់នៃកោះនោះ មានទំហំដើមជុំវិញ ១៥ យោជន៍ (ដប់ប្រាំយោជន៍) មានមែកធំៗលាតសន្ធឹងទៅជុំវិញប្រវែង ៥០ យោជន៍ (ហាសិបយោជន៍)។» Satayojanavitthiṇṇā, tāvadeva ca uggatā; Jambū yassānubhāvena, jambudīpo pakāsito. «ដើមព្រីងនោះមានមែកសាខាលាតសន្ធឹងទៅទទឹងប្រវែង ១០០ យោជន៍ (មួយរយយោជន៍) និងខ្ពស់ឡើងទៅលើក៏ប្រវែងប៉ុណ្ណោះដែរ ព្រោះតែអានុភាពនៃដើមព្រីងនោះ ទើបកោះនេះមានឈ្មោះល្បីថា ជម្ពូទ្វីប។» Dve asīti sahassāni, ajjhogāḷho mahaṇṇave; Accuggato tāvadeva, cakkavāḷasiluccayo; Parikkhipitvā taṃ sabbaṃ, lokadhātumayaṃ ṭhito. «ភ្នំថ្មចក្រវាឡ លិចចុះទៅក្នុងមហាសមុទ្រប្រវែង ៨២,០០០ យោជន៍ (ប៉ែតសិបពីរពាន់យោជន៍) និងខ្ពស់ឡើងទៅលើក៏ប្រវែងប៉ុណ្ណោះដែរ ភ្នំចក្រវាឡនេះតាំងនៅព័ទ្ធជុំវិញលោកធាតុទាំងអស់នោះ។» Tattha candamaṇḍalaṃ ekūnapaññāsayojanaṃ, sūriyamaṇḍalaṃ paññāsayojanaṃ, tāvatiṃsabhavanaṃ dasasahassayojanaṃ; tathā asurabhavanaṃ, avīcimahānirayo, jambudīpo ca. Aparagoyānaṃ sattasahassayojanaṃ; tathā pubbavideho. Uttarakuru aṭṭhasahassayojano, ekameko cettha mahādīpo pañcasatapañcasataparittadīpaparivāro; taṃ sabbampi ekaṃ cakkavāḷaṃ, ekā lokadhātu, tadantaresu lokantarikanirayā. Evaṃ anantāni cakkavāḷāni anantā lokadhātuyo bhagavā anantena buddhañāṇena avedi, aññāsi, paṭivijjhi. Evamassa okāsalokopi sabbathā vidito. Evampi sabbathā viditalokattā lokavidū. ក្នុងចក្រវាឡនោះ មណ្ឌលព្រះចន្ទមានប្រវែង ៤៩ យោជន៍ (សែសិបប្រាំបួនយោជន៍) មណ្ឌលព្រះអាទិត្យមានប្រវែង ៥០ យោជន៍ (ហាសិបយោជន៍) ភពតាវតឹង្សមានប្រវែង ១០,០០០ យោជន៍ (មួយម៉ឺនយោជន៍) ភពអសូរ នរកអវីចិមហានរក និងជម្ពូទ្វីប ក៏មានប្រវែង ១០,០០០ យោជន៍ ដូចគ្នាដែរ។ ទ្វីបអបរគោយានមានប្រវែង ៧,០០០ យោជន៍ (ប្រាំពីរពាន់យោជន៍) ទ្វីបបុព្វវិទេហ ក៏មានប្រវែង ៧,០០០ យោជន៍ ដូចគ្នាដែរ។ ទ្វីបឧត្តរករុមានប្រវែង ៨,០០០ យោជន៍ (ប្រាំបីពាន់យោជន៍) ក្នុងទ្វីបធំៗនីមួយៗនោះ មានទ្វីបតូចៗ ៥០០ ជាបរិវារ។ អ្វីៗទាំងអស់នោះ រួមគ្នាជាចក្រវាឡមួយ ជាលោកធាតុមួយ ក្នុងចន្លោះនៃលោកធាតុទាំងឡាយនោះ មាននរកលោកន្តរិកៈ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដឹង ជ្រាបច្បាស់ ចាក់ធ្លុះនូវចក្រវាឡដែលមិនមានទីបំផុត និងលោកធាតុដែលមិនមានទីបំផុតទាំងឡាយយ៉ាងនេះ ដោយព្រះពុទ្ធញាណដែលមិនមានទីបំផុត។ សូម្បីតែឱកាសលោក ក៏ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបច្បាស់ដោយប្រការទាំងពួងយ៉ាងនេះដែរ។ ព្រោះទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវលោកដោយប្រការទាំងពួង សូម្បីតែដោយហេតុយ៉ាងនេះ ទើបព្រះនាមថា «លោកវិទូ»។ Attano pana guṇehi visiṭṭhatarassa kassaci abhāvā natthi etassa uttaroti anuttaro. Tathā hesa sīlaguṇenāpi sabbaṃ lokamabhibhavati, samādhi…pe… paññā… vimutti… vimuttiñāṇadassanaguṇenāpi, sīlaguṇenāpi asamo asamasamo appaṭimo appaṭibhāgo appaṭipuggalo…pe… vimuttiñāṇadassanaguṇenāpi. Yathāha – ‘‘na kho panāhaṃ, bhikkhave, samanupassāmi sadevake loke samārake…pe… sadevamanussāya attanā sīlasampannatara’’nti vitthāro. ម៉្យាងទៀត ព្រោះមិនមានបុគ្គលណាមួយដែលមានគុណវិសេសលើសជាងព្រះអង្គ ព្រះអង្គមិនមានបុគ្គលណាលើសជាងឡើយ ហេតុនោះ ទើបព្រះនាមថា «អនុត្តរោ» (ព្រះអង្គប្រសើររកបុគ្គលក្រៃលែងជាងគ្មាន)។ ពិតណាស់ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់គ្របសង្កត់នូវលោកទាំងពួង សូម្បីតែដោយសីលគុណ សមាធិគុណ... បញ្ញាគុណ... វិមុត្តិគុណ... សូម្បីតែដោយវិមុត្តិញាណទស្សនគុណ។ សូម្បីតែដោយសីលគុណ ព្រះអង្គក៏ជាបុគ្គលរកអ្នកស្មើគ្មាន (អសមោ) ស្មើនឹងព្រះពុទ្ធដែលរកអ្នកស្មើគ្មាន (អសមសមោ) រកអ្នកប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន (អប្បដិមោ) រកអ្នកប្រៀបធៀបគ្មាន (អប្បដិភាគោ) រកបុគ្គលប្រកួតប្រជែងគ្មាន (អប្បដិបុគ្គលោ)... រហូតដល់វិមុត្តិញាណទស្សនគុណ។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនឃើញបុគ្គលណាមួយ ក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក មារលោក... ព្រមទាំងមនុស្ស និងទេវតា ដែលមានសីលបរិបូណ៌ជាងតថាគតឡើយ» សេចក្តីពិស្តារគប្បីជ្រាបចុះ។ Evaṃ [Pg.93] aggappasādasuttādīni (a. ni. 4.34; itivu. 90) ‘‘na me ācariyo atthī’’tiādikā gāthāyo (ma. ni. 1.285; mahāva. 11) ca vitthāretabbā. គប្បីពង្រីកសេចក្តីពិស្តារនៃអគ្គប្បសាទសូត្រជាដើម និងគាថាទាំងឡាយមានអាទិថា «គ្រូរបស់តថាគតមិនមានឡើយ» យ៉ាងនេះចុះ។ Purisadamme sāretīti purisadammasārathi, dameti vinetīti vuttaṃ hoti. Tattha purisadammāti adantā dametuṃ yuttā tiracchānapurisāpi manussapurisāpi amanussapurisāpi. Tathā hi bhagavatā tiracchānapurisāpi apalāḷo nāgarājā, cūḷodaro, mahodaro, aggisikho, dhūmasikho, dhanapālako hatthīti evamādayo damitā, nibbisā katā, saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpitā. Manussapurisāpi saccakanigaṇṭhaputta-ambaṭṭhamāṇava-pokkharasāti-soṇadaṇḍakūṭadantādayo. Amanussapurisāpi āḷavaka-sūciloma-kharaloma-yakkha-sakkadevarājādayo damitā vinītā vicitrehi vinayanūpāyehi. ‘‘Ahaṃ kho, kesi, purisadammaṃ saṇhenapi vinemi, pharusenapi vinemi, saṇhapharusenapi vinemī’’ti (a. ni. 4.111) idañcettha suttaṃ vitthāretabbaṃ. Atha vā visuddhasīlādīnaṃ paṭhamajjhānādīni sotāpannādīnañca uttarimaggapaṭipadaṃ ācikkhanto dantepi dametiyeva. ព្រះអង្គញ៉ាំងបុរសដែលគួរទូន្មានឲ្យដើរទៅកាន់ទីដែលគួរទៅ ហេតុនោះ ទើបព្រះនាមថា «បុរិសទម្មសារថិ» មានន័យថា ទ្រង់ទូន្មាន ទ្រង់ប្រដៅ។ ក្នុងពាក្យនោះ បុរសដែលគួរទូន្មាន (បុរិសទម្ម) បានแก่ សត្វតិរច្ឆានឈ្មោលក្តី មនុស្សប្រុសក្តី អមនុស្សប្រុសក្តី ដែលមិនទាន់ទូន្មាន ហើយគួរនឹងទូន្មានបាន។ ពិតណាស់ សូម្បីតែសត្វតិរច្ឆានឈ្មោលទាំងឡាយ មានស្តេចនាគអបលាលៈ ស្តេចនាគចូឡោទរៈ ស្តេចនាគមហោទរៈ ស្តេចនាគអគ្គិសិខៈ ស្តេចនាគធូមសិខៈ និងដំរីធនបាលៈជាដើម ក៏ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទូន្មានហើយ ធ្វើឲ្យអស់ពិសហើយ ឲ្យតាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ និងសីលទាំងឡាយហើយ។ សូម្បីតែមនុស្សប្រុសទាំងឡាយ មានសច្ចកនិគ្រន្ថបុត្រ អម្ពដ្ឋមាណព បោក្ខរសាតិព្រាហ្មណ៍ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ និងកូដទន្តព្រាហ្មណ៍ជាដើម។ សូម្បីតែអមនុស្សប្រុសទាំងឡាយ មានអាឡវកយក្ស សូសិលោមយក្ស ខរលោមយក្ស និងស្តេចទេវរាជ (ព្រះឥន្ទ្រ) ជាដើម ក៏ព្រះអង្គទ្រង់ទូន្មាន ប្រដៅហើយ ដោយឧបាយនៃវិន័យដ៏វិចិត្រផ្សេងៗ។ គប្បីពង្រីកសេចក្តីពិស្តារនៃកេសីសូត្រនេះក្នុងទីនេះថា៖ «ម្នាលកេសី តថាគតទូន្មានបុរសដែលគួរទូន្មានដោយវិធីទន់ភ្លន់ខ្លះ ដោយវិធីរឹងត្អឹងខ្លះ ដោយវិធីទាំងទន់ភ្លន់ទាំងរឹងត្អឹងខ្លះ»។ ម៉្យាងទៀត ព្រះអង្គកាលទ្រង់សម្តែងប្រាប់នូវបឋមជ្ឈានជាដើម ដល់បុគ្គលដែលមានសីលដ៏បរិសុទ្ធ និងសម្តែងប្រាប់នូវឧត្តរិមគ្គបដិបទា ដល់ព្រះសោតាបន្នបុគ្គលជាដើម ឈ្មោះថាទ្រង់ទូន្មាននូវបុគ្គលដែលទូន្មានរួចហើយខ្លះឲ្យរឹតតែទូន្មានឡើង។ Atha vā anuttaro purisadammasārathīti ekamevidaṃ atthapadaṃ. Bhagavā hi tathā purisadamme sāreti, yathā ekapallaṅkeneva nisinnā aṭṭha disā asajjamānā dhāvanti. Tasmā ‘‘anuttaro purisadammasārathī’’ti vuccati. ‘‘Hatthidamakena, bhikkhave, hatthidammo sārito ekaṃyeva disaṃ dhāvatī’’ti idañcettha suttaṃ (ma. ni. 3.312) vitthāretabbaṃ. ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ» នេះ ជាបទដែលមានអត្ថន័យតែមួយ (ជាប្រយោគតែមួយ)។ ពិតណាស់ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ញ៉ាំងបុរសដែលគួរទូន្មានឲ្យដើរទៅ ដោយប្រការដែលពួកសត្វទាំងនោះ អង្គុយដោយភ្នែនតែមួយ (ដោយការអង្គុយតែម្តង) ហើយរត់ទៅកាន់ទិសទាំងប្រាំបី (គឺសមាបត្តិប្រាំបី) ដោយមិនទើសទាក់ឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះនាមថា «អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ»។ គប្បីពង្រីកសេចក្តីពិស្តារនៃសូត្រនេះក្នុងទីនេះថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដំរីដែលគួរទូន្មាន ដែលហ្មដំរីឲ្យដើរទៅហើយ រមែងរត់ទៅកាន់ទិសតែមួយប៉ុណ្ណោះ»។ Diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi yathārahaṃ anusāsatīti satthā. Apica satthā viyāti satthā, bhagavā satthavāho. ‘‘Yathā satthavāho satthe kantāraṃ tāreti, corakantāraṃ tāreti, vāḷakantāraṃ tāreti, dubbhikkhakantāraṃ tāreti, nirudakakantāraṃ tāreti, uttāreti nittāreti patāreti khemantabhūmiṃ sampāpeti; evameva bhagavā satthā satthavāho satte kantāraṃ tāreti jātikantāraṃ tāretī’’tiādinā (mahāni. 190) niddesanayenapettha attho veditabbo. ព្រះអង្គទ្រង់ប្រដៅ ណែនាំសត្វទាំងឡាយ តាមសមគួរដល់ប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ប្រយោជន៍ក្នុងបរលោក និងប្រយោជន៍យ៉ាងក្រៃលែង (គឺព្រះនិព្វាន) ហេតុនោះ ទើបព្រះនាមថា «សត្ថា» (ព្រះសាស្តា)។ ម៉្យាងទៀត ព្រះអង្គប្រៀបដូចជាមេកងរទេះ ហេតុនោះ ទើបព្រះនាមថា «សត្ថា» ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាមេកងរទេះដឹកនាំសត្វ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីនេះ តាមវិធីនៃនិទ្ទេសបាលីជាដើមថា៖ «ប្រៀបដូចជាមេកងរទេះ តែងតែញ៉ាំងពួកសមាជិកកងរទេះ ឲ្យឆ្លងផុតផ្លូវលំបាក ឆ្លងផុតផ្លូវលំបាកព្រោះចោរ ឆ្លងផុតផ្លូវលំបាកព្រោះសត្វសាហាវ ឆ្លងផុតផ្លូវលំបាកព្រោះអត់បាយ ឆ្លងផុតផ្លូវលំបាកព្រោះគ្មានទឹក ញ៉ាំងពួកសត្វឲ្យឆ្លងឡើង ឆ្លងផុត ឆ្លងទៅដល់ទីដ៏មានសុវត្ថិភាព យ៉ាងណាមិញ ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាព្រះសាស្តា ជាមេកងរទេះ ក៏ទ្រង់ញ៉ាំងសត្វទាំងឡាយឲ្យឆ្លងផុតផ្លូវលំបាក គឺឆ្លងផុតផ្លូវលំបាកគឺជាតិ (ការកើត) យ៉ាងនោះឯង»។ Devamanussānanti [Pg.94] daevānañca manussānañca ukkaṭṭhaparicchedavasenetaṃ vuttaṃ, bhabbapuggalaparicchedavasena ca. Bhagavā pana tiracchānagatānampi anusāsanippadānena satthāyeva. Tepi hi bhagavato dhammasavanena upanissayasampattiṃ patvā tāya eva upanissayasampattiyā dutiye tatiye vā attabhāve maggaphalabhāgino honti. Maṇḍūkadevaputtādayo cettha nidassanaṃ. Bhagavati kira gaggarāya pokkharaṇiyā tīre campānagaravāsīnaṃ dhammaṃ desayamāne eko maṇḍūko bhagavato sare nimittaṃ aggahesi. Taṃ eko vacchapālako daṇḍamolubbha tiṭṭhanto tassa sīse sannirumbhitvā aṭṭhāsi. So tāvadeva kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Suttappabuddho viya ca tattha accharāsaṅghaparivutaṃ attānaṃ disvā ‘‘are, ahampi nāma idha nibbattosmi! Kiṃ nu kho kammaṃ akāsi’’nti āvajjento nāññaṃ kiñci addasa, aññatra bhagavato sare nimittaggāhā. So taāvadeva saha vimānena āgantvā bhagavato pāde sirasā vandi. Bhagavā jānantova pucchi – ពាក្យថា «ទេវមនុស្សានំ» នេះ ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់ពួកទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ ដោយអំណាចនៃការកំណត់យកសត្វដ៏ប្រសើរ និងដោយអំណាចនៃការកំណត់យកបុគ្គលដែលគួរត្រាស់ដឹង។ ម៉្យាងទៀត សូម្បីតែពួកសត្វតិរច្ឆាន ក៏ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជាព្រះសាស្តាពិតប្រាកដដែរ ព្រោះទ្រង់ប្រទាននូវឱវាទដំបូន្មាន។ ពិតណាស់ សូម្បីតែសត្វតិរច្ឆានទាំងនោះ កាលបើបានស្តាប់ធម៌របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ ក៏ដល់នូវការបរិបូណ៌ដោយឧបនិស្ស័យ ហើយដោយសារតែការបរិបូណ៌ដោយឧបនិស្ស័យនោះឯង ក្នុងអត្តភាពទីពីរ ឬទីបី ក៏ក្លាយជាអ្នកមានចំណែកនៃមគ្គ និងផល។ ព្រះមណ្ឌូកទេវបុត្រ (ទេវបុត្រកង្កែប) ជាដើម ជាឧទាហរណ៍ក្នុងរឿងនេះ។ ឮថា កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ប្រោសអ្នកក្រុងចម្បា នៅទៀបឆ្នេរស្រះបោក្ខរណីឈ្មោះគគ្គរា កង្កែបមួយបានកាន់យកនូវនិមិត្ត (អារម្មណ៍) ក្នុងព្រះសូរเสียงរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ គ្រានោះ ហ្មគង្វាលគោ្នាក់ឈរច្រត់ដំបង បានសង្កត់ដំបងនោះចំក្បាលកង្កែបនោះ។ កង្កែបនោះក៏ធ្វើមរណកាលក្នុងខណៈនោះឯង ហើយទៅកើតក្នុងវិមានមាសទំហំ ១២ យោជន៍ ក្នុងភពតាវតឹង្ស។ ទេវបុត្រនោះ កាលដែលឃើញខ្លួនឯងព័ទ្ធជុំវិញដោយពួកស្រីអប្សរ ក្នុងទីនោះ ប្រៀបដូចជាមនុស្សភ្ញាក់ពីដេក ក៏ពិចារណាថា៖ «អើហ្ន៎! សូម្បីតែយើងក៏បានមកកើតក្នុងទីនេះដែរតើ! តើយើងបានធ្វើកម្មអ្វីហ្ន៎?» កាលពិចារណាទៅ ក៏មិនឃើញកម្មដទៃណាមួយឡើយ ក្រៅពីការកាន់យកនូវនិមិត្តក្នុងព្រះសូរเสียงរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ទេវបុត្រនោះ ក៏មកជាមួយនឹងវិមានក្នុងខណៈនោះឯង ហើយក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះបាទាទាំងគូរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយត្បូង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់ហើយ ក៏ត្រាស់សួរថា៖ ‘‘Ko me vandati pādāni, iddhiyā yasasā jalaṃ; Abhikkantena vaṇṇena, sabbā obhāsayaṃ disā’’ti. «អ្នកណាដែលមានឫទ្ធិ មានយស រុងរឿង មានពណ៌សម្បុរដ៏ល្អក្រៃលែង ញ៉ាំងទិសទាំងពួងឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយមកក្រាបថ្វាយបង្គំជើងតថាគត?» ‘‘Maṇḍūkohaṃ pure āsiṃ, udake vārigocaro; Tava dhammaṃ suṇantassa, avadhi vacchapālako’’ti. (vi. va. 857-858); «ក្នុងជាតិមុន ខ្ញុំព្រះករុណាជាកង្កែប មានទឹកជាទីត្រាច់ចរ អាស្រ័យនៅក្នុងទឹក កាលកំពុងស្តាប់ព្រះធម៌របស់ព្រះអង្គ គង្វាលគោបានសម្លាប់ (ខ្ញុំព្រះករុណា) ហើយ។» Bhagavā tassa dhammaṃ desesi. Desanāvasāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Devaputtopi sotāpattiphale patiṭṭhāya sitaṃ katvā pakkāmīti. «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ប្រោសទេវបុត្រនោះ។ ក្នុងកាលជាទីបញ្ចប់នៃទេសនា ការត្រាស់ដឹងធម៌បានមានដល់សត្វទាំងឡាយ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់។ សូម្បីទេវបុត្រនោះ ក៏បានតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផល ហើយធ្វើការញញឹម រួចចៀសចេញទៅ។» Yaṃ pana kiñci atthi ñeyyaṃ nāma, tassa sabbassa buddhattā vimokkhantikañāṇavasena buddho. Yasmā vā cattāri saccāni attanāpi bujjhi, aññepi satte bodhesi; tasmā evamādīhipi kāraṇehi buddho. Imassa catthassa viññāpanatthaṃ ‘‘bujjhitā saccānīti buddho, bodhetā pajāyāti buddho’’ti evaṃ pavatto sabbopi niddesanayo (mahāni. 192) paṭisambhidānayo (paṭi. ma. 1.162) vā vitthāretabbo. «មួយវិញទៀត អ្វីៗដែលឈ្មោះថាជាញេយ្យធម៌ (ធម៌ដែលគួរដឹង) មានប្រមាណប៉ុន្មាន ព្រោះព្រះអង្គទ្រង់ដឹងនូវញេយ្យធម៌ទាំងអស់នោះ ដោយអំណាចនៃវិមោក្ខន្តិកញាណ (ញាណក្នុងទីបំផុតនៃវិមោក្ខ) ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ពុទ្ធោ។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះហេតុទាំងឡាយមានប្រការដូច្នេះជាដើម ទើបឈ្មោះថា ពុទ្ធោ ព្រោះព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវសច្ចៈទាំង ៤ ដោយព្រះអង្គឯងផង ទ្រង់ញ៉ាំងសត្វដទៃឱ្យត្រាស់ដឹងផង។ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនេះ វិធីនៃនិទ្ទេសទាំងអស់ ឬវិធីនៃបដិសម្ភិទា ដែលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះថា "ព្រះអង្គត្រាស់ដឹងនូវសច្ចៈទាំងឡាយ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា ពុទ្ធោ ព្រះអង្គញ៉ាំងប្រជាជនឱ្យត្រាស់ដឹង ហេតុនោះ ឈ្មោះថា ពុទ្ធោ" គប្បីពង្រីកសេចក្តីឱ្យពិស្តារចុះ។» Bhagavāti idaṃ panassa guṇavisiṭṭhasattuttamagarugāravādhivacanaṃ. Tenāhu porāṇā – «ពាក្យថា "ភគវា" នេះ ជាឈ្មោះសម្តែងនូវសេចក្តីគោរពដ៏ក្រៃលែង ចំពោះព្រះអង្គដែលជាសត្វដ៏ឧត្តម មានគុណវិសេសខ្ពង់ខ្ពស់។ ព្រោះហេតុនោះ បុរាណាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា៖» ‘‘Bhagavāti [Pg.95] vacanaṃ seṭṭhaṃ, bhagavāti vacanamuttamaṃ; Garu gāravayutto so, bhagavā tena vuccatī’’ti. «"ពាក្យថា ភគវា ជាពាក្យដ៏ប្រសើរ ពាក្យថា ភគវា ជាពាក្យដ៏ឧត្តម ព្រះតថាគតនោះ ជាអ្នកគួរគោរព ប្រកបដោយសេចក្តីគោរព ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ភគវា"។» Catubbidhañhi nāmaṃ – āvatthikaṃ, liṅgikaṃ, nemittikaṃ, adhiccasamuppannanti. Adhiccasamuppannaṃ nāma lokiyavohārena ‘‘yadicchaka’’nti vuttaṃ hoti. Tattha ‘‘vaccho dammo balibaddo’’ti evamādi āvatthikaṃ. ‘‘Daṇḍī chattī sikhī karī’’ti evamādi liṅgikaṃ. ‘‘Tevijjo chaḷabhiñño’’ti evamādi nemittikaṃ. ‘‘Sirivaḍḍhako dhanavaḍḍhako’’ti evamādi vacanatthamanapekkhitvā pavattaṃ adhiccasamuppannaṃ. Idaṃ pana bhagavāti nāmaṃ nemittikaṃ, na mahāmāyāya na suddhodanamahārājena na asītiyā ñātisahassehi kataṃ, na sakkasantusitādīhi devatāvisesehi. Vuttañhetaṃ dhammasenāpatinā – ‘‘bhagavāti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ…pe… vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutaññāṇassa paṭilābhā sacchikāpaññatti, yadidaṃ bhagavā’’ti (mahāni. 84). «ពិតណាស់ ឈ្មោះមាន ៤ ប្រការគឺ អាវត្ថិកនាម (ឈ្មោះតាមកាលកំណត់) លិង្គិកនាម (ឈ្មោះតាមលក្ខណៈភេទ) នេមិត្តិកនាម (ឈ្មោះតាមហេតុផលឬគុណសម្បត្តិ) និងអធិច្ចសមុប្បន្ននាម (ឈ្មោះដែលកើតឡើងដោយចៃដន្យ)។ ឈ្មោះថា អធិច្ចសមុប្បន្ននាម នោះ តាមវោហារលោក សំដៅយកឈ្មោះដែលតាំងឡើងតាមចិត្តចង់ (យទិច្ឆកនាម)។ ក្នុងនាមទាំង ៤ នោះ ឈ្មោះមានជាដើមថា "វច្ឆោ (កូនគោ) ទម្មោ (គោបម្រុងបង្ហាត់) ពលីពទ្ទោ (គោបម្រើការងារ)" នេះជាអាវត្ថិកនាម。ឈ្មោះមានជាដើមថា "ទណ្ឌី (អ្នកមានដំបង) ឆត្តី (អ្នកមានឆត្រ) សិខី (សត្វក្ងោកមានកំប៉ោយ) ករី (សត្វដំរីមានប្រមោយ)" នេះជាលិង្គិកនាម។ ឈ្មោះមានជាដើមថា "តេវិជ្ជោ (អ្នកបានវិជ្ជា ៣) ឆឡភិញ្ញោ (អ្នកបានអភិញ្ញា ៦)" នេះជានេមិត្តិកនាម។ ឈ្មោះមានជាដើមថា "សិរិវឌ្ឍកោ (អ្នកចម្រើនដោយសិរី) ធនវឌ្ឍកោ (អ្នកចម្រើនដោយទ្រព្យ)" ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយមិនគិតដល់ន័យនៃពាក្យ នេះជាអធិច្ចសមុប្បន្ននាម។ ចំណែកឯឈ្មោះថា "ភគវា" នេះ ជានេមិត្តិកនាម មិនមែនព្រះនាងមហាមាយាទ្រង់តាំងឱ្យ មិនមែនព្រះបាទសុទ្ធោទនមហារាជទ្រង់តាំងឱ្យ មិនមែនព្រះញាតិ ៨ ម៉ឺនទ្រង់តាំងឱ្យ និងមិនមែនទេវតាដ៏វិសេសទាំងឡាយមានព្រះឥន្ទ្រ និងសន្តុសិតទេវបុត្រជាដើមតាំងឱ្យឡើយ។ ព្រះធម្មសេនាបតី (ព្រះសារីបុត្ត) បានពោលទុកហើយថា "ពាក្យថា ភគវា នេះ មិនមែនជាឈ្មោះដែលមាតាតាំងឱ្យឡើយ... បេ... ឈ្មោះថា ភគវា នេះ ជាវិមោក្ខន្តិកបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិក្នុងទីបំផុតនៃវិមោក្ខ) របស់ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយ កើតឡើងព្រមគ្នានឹងការបានចំពោះនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ទៀបគល់ព្រះស្រីមហាពោធិ ជាសច្ឆិកាបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិដែលកើតឡើងដោយការសម្រេចជាក់ស្តែង)"។» Yaṃguṇanemittikañcetaṃ nāmaṃ, tesaṃ guṇānaṃ pakāsanatthaṃ imaṃ gāthaṃ vadanti – «ក៏ព្រះនាមនេះ ជានាមដែលកើតឡើងដោយមានគុណជាហេតុ (គុណនេមិត្តិកនាម) ដើម្បីសម្តែងនូវគុណទាំងឡាយនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ (ឬព្រះសារីបុត្ត) ទើបពោលនូវគាថានេះថា៖» ‘‘Bhagī bhajī bhāgī vibhattavā iti; Akāsi bhagganti garūti bhāgyavā; Bahūhi ñāyehi subhāvitattano; Bhavantago so bhagavāti vuccatī’’ti. «"ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ព្រះនាមថា ភគវា ព្រោះទ្រង់មានធម៌ជាគ្រឿងចែក (ភគី) ព្រោះទ្រង់សេពគប់ (ភជី) ព្រោះទ្រង់មានចំណែក (ភាគី) ព្រោះទ្រង់វែកញែកធម៌ (វិភត្តវា) ព្រោះទ្រង់បានធ្វើនូវធម៌ខ្មាំងឱ្យបាក់បែក (អកាសិ ភគ្គំ) ព្រោះទ្រង់ជាគ្រូគួរគោរព (គរុ) ព្រោះទ្រង់មានភ័ព្វ (ភាគ្យវា) ព្រោះទ្រង់មានព្រះអង្គអប់រំល្អហើយដោយវិធីច្រើនយ៉ាង (ពហូဟិ ញាយេហិ សុភាវិតត្តនោ) និងព្រោះទ្រង់ដល់នូវត្រើយនៃភព (ភវន្តគោ)"។» Niddese vuttanayeneva cettha tesaṃ tesaṃ padānamattho daṭṭhabbo. «សេចក្តីពន្យល់នៃបទទាំងនោះ ក្នុងគាថានេះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលពោលទុកហើយក្នុងមហានិទ្ទេសនោះឯង។» Ayaṃ pana aparo nayo – «នេះជាវិធីមួយបែបទៀត៖» ‘‘Bhāgyavā bhaggavā yutto, bhagehi ca vibhattavā; Bhattavā vantagamano, bhavesu bhagavā tato’’ti. «"ព្រះមានព្រះភាគនោះ ឈ្មោះថា ភគវា ព្រោះទ្រង់មានភ័ព្វ (ភាគ្យវា) ព្រោះទ្រង់មានធម៌ខ្មាំងបាក់បែកហើយ (ភគ្គវា) ព្រោះទ្រង់ប្រកបដោយធម៌គឺភគៈទាំងឡាយ (យុត្តោ ភគេហិ) ព្រោះទ្រង់វែកញែកធម៌ (វិភត្តវា) ព្រោះទ្រង់សេពគប់ធម៌ (ភត្តវា) និងព្រោះទ្រង់ខ្ជាក់ចោលនូវការត្រាច់ចរទៅក្នុងភពទាំងឡាយ (វន្តគមនោ ភវេសុ)"។» Tattha vaṇṇāgamo vaṇṇavipariyayoti etaṃ niruttilakkhaṇaṃ gahetvā saddanayena vā pisodarādipakkhepalakkhaṇaṃ gahetvā yasmā lokiyalokuttarasukhābhinibbattakaṃ dānasīlādipārappattaṃ bhāgyamassa atthi, tasmā ‘‘bhāgyavā’’ti vattabbe ‘‘bhagavā’’ti vuccatīti ñātabbaṃ. Yasmā pana lobha-dosa-moha-viparītamanasikāra-ahirikānottappa-kodhūpanāha-makkha-paḷāsaissā-macchariya-māyāsāṭheyya-thambha-sārambha-mānātimāna-mada-pamāda-taṇhāvijjā [Pg.96] tividhākusalamūla-duccarita-saṃkilesa-mala-visamasaññā-vitakka-papañca-catubbidhavipariyesaāsava-gantha-ogha-yogāgati-taṇhuppādupādāna-pañcacetokhīla-vinibandha-nīvaraṇābhinandanachavivādamūla-taṇhākāya-sattānusaya-aṭṭhamicchatta-navataṇhāmūlaka-dasākusalakama diṭṭhigata-aṭṭhasatataṇhāvicaritappabheda-sabbadaratha-pariḷāha-kilesasatasahassāni, saṅkhepato vā pañca kilesa-abhisaṅkhārakhandhamaccu-devaputta-māre abhañji, tasmā bhaggattā etesaṃ parissayānaṃ bhaggavāti vattabbe bhagavāti vuccati. Āha cettha – «ក្នុងគាថានោះ គប្បីជ្រាបថា ដោយកាន់យកនូវលក្ខណៈនិរុត្តិមានជាដើមថា វណ្ណោគមៈ (ការថែមតួអក្សរ) វណ្ណវិបរិយាយៈ (ការផ្លាស់ប្តូរតួអក្សរ) ឬដោយកាន់យកនូវលក្ខណៈនៃការបញ្ចូលទៅក្នុងបិសោទរាទិគណៈ តាមវិធីនៃក្បួនវេយ្យាករណ៍ ព្រោះព្រះអង្គមានភ័ព្វ (បុណ្យបារមី) មានទាននិងសីលជាដើមដល់នូវត្រើយ ដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងលោកិយសុខនិងលោកុត្តរសុខឱ្យកើតឡើង ហេតុនោះ កាលដែលគួរហៅថា "ភាគ្យវា" ទើបហៅថា "ភគវា"។ មួយវិញទៀត ព្រោះព្រះអង្គទ្រង់បានកម្ទេច (បំបាក់បែក) នូវកិលេសរាប់សែន មានលោភៈ ទោសៈ មោហៈ វិបរីតមនសិការៈ អហិរិកៈ អនោត្តប្បៈ កោធៈ ឧបនាហៈ មក្ខៈ បឡាសៈ ឥស្សា មច្ឆរិយៈ មាយា សាឋេយ្យៈ ថម្ភៈ សារម្ភៈ មានៈ អតិមានៈ មទៈ បមាទៈ តណ្ហា អវិជ្ជា អកុសលមូល ៣ ទុច្ចរិត សំកិលេស មលៈ វិសមសញ្ញា វិតក្កៈ បបញ្ចៈ វិបរិយាស ៤ អាសវៈ គន្ថៈ ឱឃៈ យោគៈ អគតិ តណ្ហុប្បាទ ឧបាទាន ចេតោខីលៈ ៥ វិនិពន្ធៈ ៥ នីវរណៈ ៥ អភិនន្ទនៈ ៥ វិវាទមូល ៦ តណ្ហាកាយ ៦ អនុស័យ ៧ មិច្ឆត្តៈ ៨ តណ្ហាមូលកៈ ៩ អកុសលកម្មបថ ១០ ទិដ្ឋិគតៈ ៦២ និងតណ្ហាវិចរិត ១០៨ ប្រការ ដែលជាគ្រឿងក្តៅក្រហាយ គ្រឿងដុតរំលាយទាំងអស់ ឬនិយាយដោយសង្ខេប គឺទ្រង់បានកម្ទេចនូវមារទាំង ៥ មានកិលេសមារ អភិសង្ខារមារ ខន្ធមារ មច្ចុមារ និងទេវបុត្តមារ ព្រោះហេតុតែការកម្ទេចចោលនូវអន្តរាយទាំងឡាយនោះ កាលដែលគួរហៅថា "ភគ្គវា" ទើបហៅថា "ភគវា"។ ព្រះបុរាណាចារ្យបានពោលទុកក្នុងអត្ថកថានេះថា៖» ‘‘Bhaggarāgo bhaggadoso, bhaggamoho anāsavo; Bhaggāssa pāpakā dhammā, bhagavā tena vuccatī’’ti. «"ព្រះអង្គមានរាគៈខ្ទេចខ្ទីហើយ មានទោសៈខ្ទេចខ្ទីហើយ មានមោហៈខ្ទេចខ្ទីហើយ ជាព្រះខីណាសព ធម៌ដ៏លាមកទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានកម្ទេចអស់ហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ភគវា"។» Bhāgyavantatāya cassa satapuññajalakkhaṇadharassa rūpakāyasampattidīpitā hoti, bhaggadosatāya dhammakāyasampatti. Tathā lokiyaparikkhakānaṃ bahumatabhāvo, gahaṭṭhapabbajitehi abhigamanīyatā, abhigatānañca nesaṃ kāyacittadukkhāpanayane paṭibalabhāvo, āmisadānadhammadānehi upakāritā, lokiyalokuttarasukhehi ca sampayojanasamatthatā dīpitā hoti. «ម៉្យាងទៀត ដោយភាពជាអ្នកមានភ័ព្វ (ភាគ្យវន្តភាព) របស់ព្រះអង្គទ្រង់ទ្រទ្រង់នូវព្រះលក្ខណៈដែលកើតអំពីបុណ្យរាប់រយ រូបកាយសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គក៏ត្រូវបានសម្តែងឡើង ហើយដោយភាពជាអ្នកមានទោសៈខ្ទេចខ្ទីហើយ ធម្មកាយសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គក៏ត្រូវបានសម្តែងឡើង។ ដូចគ្នានោះដែរ ភាពជាទីគោរពរាប់អានដ៏ក្រៃលែងនៃពួកបណ្ឌិតអ្នកពិចារណាក្នុងលោកក្តី ភាពជាបុគ្គលដែលគ្រហស្ថនិងបព្វជិតទាំងឡាយគប្បីចូលទៅរកក្តី ភាពជាអ្នកមានសមត្ថភាពក្នុងការកំចាត់បង់នូវទុក្ខផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្តរបស់ជនទាំងឡាយដែលចូលទៅរកនោះក្តី ភាពជាអ្នកមានឧបការៈដោយអាមិសទាននិងធម្មទានក្តី និងភាពជាអ្នកមានសមត្ថភាពក្នុងការប្រកបជនទាំងឡាយឱ្យជួបនឹងលោកិយសុខនិងលោកុត្តរសុខក្តី ក៏ត្រូវបានសម្តែងឡើងដែរ។» Yasmā ca loke issariya-dhamma-yasa-sirī-kāma-payattesu chasu dhammesu bhagasaddo vattati, paramañcassa sakacitte issariyaṃ, aṇimā laghimādikaṃ vā lokiyasammataṃ sabbākāraparipūraṃ atthi tathā lokuttaro dhammo lokattayabyāpako yathābhuccaguṇādhigato ativiya parisuddho yaso, rūpakāyadassanabyāvaṭajananayanappasādajananasamatthā sabbākāraparipūrā sabbaṅgapaccaṅgasirī, yaṃ yaṃ etena icchitaṃ patthitaṃ attahitaṃ parahitaṃ vā, tassa tassa tatheva abhinipphannattā icchiticchi, tattha nipphattisaññito kāmo, sabbalokagarubhāvappattihetubhūto sammāvāyāmasaṅkhāto payatto ca atthi; tasmā imehi bhagehi yuttattāpi bhagā assa santīti iminā atthena bhagavāti vuccati. «មួយវិញទៀត ព្រោះពាក្យថា "ភគៈ" នេះ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងធម៌ ៦ ប្រការក្នុងលោក គឺ ឥស្សរិយៈ (ភាពជាធំ) ធម៌ យស សិរី កាមៈ និងបយត្តៈ (សេចក្តីព្យាយាម) ហើយព្រះអង្គមានឥស្សរិយៈដ៏ក្រៃលែងក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គ ឬមានឥទ្ធិឫទ្ធិមានអណិមា និងលឃិមាជាដើម ដែលលោកសន្មតថាពេញបរិបូណ៌ដោយអាការទាំងពួង ព្រមទាំងមានលោកុត្តរធម៌ មានយសដ៏ស្អាតស្អំក្រៃលែងដែលផ្សាយទៅកាន់លោកទាំងបី ដែលបានមកដោយគុណដ៏ពិតប្រាកដ មានសិរីនៃអវយវៈធំតូចទាំងពួងដ៏ពេញបរិបូណ៌ ដែលអាចញ៉ាំងភ្នែករបស់ជនទាំងឡាយដែលខ្វល់ខ្វាយក្នុងការមើលរូបកាយឱ្យជ្រះថ្លា មានកាមៈគឺសេចក្តីប្រាថ្នាដែលសម្រេចបានតាមបំណង ព្រោះរាល់ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ឬប្រយោជន៍អ្នកដទៃដែលព្រះអង្គប្រាថ្នាហើយ តែងសម្រេចបានយ៉ាងនោះឯង និងមានបយត្តៈគឺសេចក្តីព្យាយាមដ៏ត្រឹមត្រូវ ដែលជាហេតុនាំឱ្យដល់នូវភាពជាទីគោរពនៃលោកទាំងពួង ព្រោះហេតុតែព្រះអង្គប្រកបដោយភគធម៌ទាំងឡាយនេះ ម៉្យាងទៀត ដោយអត្ថថា "ធម៌ទាំងឡាយគឺភគៈមានដល់ព្រះអង្គ" ហេតុនោះ ទើបហៅថា ភគវា។» Yasmā pana kusalādīhi bhedehi sabbadhamme, khandhāyatana-dhātusacca-indriyapaṭiccasamuppādādīhi vā kusalādidhamme, pīḷana-saṅkhata-santāpavipariṇāmaṭṭhena vā dukkhamariyasaccaṃ, āyūhana-nidāna-saṃyoga-palibodhaṭṭhena samudayaṃ, nissaraṇavivekāsaṅkhata-amataṭṭhena [Pg.97] nirodhaṃ, niyyāna-hetu-dassanādhipateyyaṭṭhena maggaṃ vibhattavā, vibhajitvā vivaritvā desitavāti vuttaṃ hoti. Tasmā vibhattavāti vattabbe bhagavāti vuccati. «មួយវិញទៀត ព្រោះព្រះអង្គទ្រង់វែកញែក (វិភត្តវា) នូវធម៌ទាំងពួង ដោយចំណែកមានកុសលធម៌ជាដើម ឬទ្រង់វែកញែកនូវធម៌មានកុសលជាដើម ដោយចំណែកមានខន្ធ អាយតនៈ ធាតុ សច្ចៈ ឥន្ទ្រិយ និងបដិច្ចសមុប្បាទជាដើម ឬទ្រង់វែកញែកនូវទុក្ខអរិយសច្ច ដោយអត្ថថា ញ៉ាំងសត្វឱ្យក្តៅក្រហាយ (បីឡនដ្ឋៈ) ជាសង្ខតៈ (សង្ខតដ្ឋៈ) ញ៉ាំងសត្វឱ្យក្តៅរោលរាល (សន្តាបដ្ឋៈ) និងប្រែប្រួលជាធម្មតា (វិបរិណាមដ្ឋៈ) ទ្រង់វែកញែកនូវសមុទយអរិយសច្ច ដោយអត្ថថា ប្រមូលមក (អាយូហនដ្ឋៈ) ជាហេតុ (និទានដ្ឋៈ) ជាគ្រឿងជំពាក់ (សំយោគដ្ឋៈ) និងជាគ្រឿងរារាំង (បលិពោធដ្ឋៈ) ទ្រង់វែកញែកនូវនិរោធអរិយសច្ច ដោយអត្ថថា ជាគ្រឿងរំដោះ (និស្សរណដ្ឋៈ) ស្ងាត់ (វិវេកដ្ឋៈ) មិនមានបច្ច័យតាក់តែង (អសង្ខតដ្ឋៈ) និងមិនស្លាប់ (អមតដ្ឋៈ) ទ្រង់វែកញែកនូវមគ្គអរិយសច្ច ដោយអត្ថថា នាំសត្វឱ្យចេញចាកទុក្ខ (និយ្យានដ្ឋៈ) ជាហេតុ (ហេតុដ្ឋៈ) ឃើញច្បាស់ (ទស្សនដ្ឋៈ) និងជាធំ (អាធិបតេយ្យដ្ឋៈ) គឺទ្រង់វែកញែក បើកបង្ហាញ និងសម្តែងហើយ ហេតុនោះ កាលដែលគួរហៅថា "វិភត្តវា" ទើបហៅថា "ភគវា"។» Yasmā ca esa dibbabrahmaariyavihāre kāyacittaupadhiviveke suññatappaṇihitānimittavimokkhe aññe ca lokiyalokuttare uttarimanussadhamme bhaji sevi bahulamakāsi, tasmā bhattavāti vattabbe bhagavāti vuccati. «ម៉្យាងទៀត ព្រោះព្រះអង្គទ្រង់សេពគប់ (ភជិ) ទ្រង់រាប់អាន (សេវិ) និងទ្រង់ធ្វើឱ្យច្រើននូវទិព្វវិហារ ព្រហ្មវិហារ និងអរិយវិហារ នូវកាយវិវេក ចិត្តវិវេក និងឧបធិវិវេក នូវសុញ្ញតវិមោក្ខ អប្បណិហិតវិមោក្ខ និងអនិមិត្តវិមោក្ខ និងនូវឧត្តរិមនុស្សធម៌ដទៃទៀត ទាំងលោកិយនិងលោកុត្តរៈ ហេតុនោះ កាលដែលគួរហៅថា "ភត្តវា" (អ្នកសេពគប់) ទើបហៅថា "ភគវា"។» Yasmā pana tīsu bhavesu taṇhāsaṅkhātaṃ gamanamanena vantaṃ, tasmā bhavesu vantagamanoti vattabbe bhavasaddato bhakāraṃ, gamanasaddato gakāraṃ, vantasaddato vakārañca dīghaṃ katvā ādāya bhagavāti vuccati. Yathā loke ‘‘mehanassa khassa mālā’’ti vattabbe ‘‘mekhalā’’ti vuccati. «មួយវិញទៀត ព្រោះព្រះអង្គទ្រង់ខ្ជាក់ចោល (វន្តៈ) នូវការត្រាច់ចរ (គមនៈ) ពោលគឺតណ្ហាក្នុងភពទាំងបី ហេតុនោះ កាលដែលគួរហៅថា "ភវេសុ វន្តគមនោ" ទើបកាន់យកអក្សរ "ភ" ពីពាក្យ "ភវ" កាន់យកអក្សរ "គ" ពីពាក្យ "គមន" និងកាន់យកអក្សរ "វ" ពីពាក្យ "វន្ត" ធ្វើឱ្យវែង (ទីឃៈ) ហើយហៅថា "ភគវា" ដូចជាពាក្យក្នុងលោកដែលគួរហៅថា "មេហនស្ស ខស្ស មាលា" (ខ្សែក្រវាត់សម្រាប់កេរ្តិ៍ខ្មាស) តែហៅថា "មេខលា" ដូច្នោះដែរ។» So imaṃ lokanti so bhagavā imaṃ lokaṃ. Idāni vattabbaṃ nidasseti. Sadevakanti saha devehi sadevakaṃ; evaṃ saha mārena samārakaṃ; saha brahmunā sabrahmakaṃ; saha samaṇabrāhmaṇehi sassamaṇabrāhmaṇiṃ; pajātattā pajā, taṃ pajaṃ; saha devamanussehi sadevamanussaṃ. Tattha sadevakavacanena pañcakāmāvacaradevaggahaṇaṃ veditabbaṃ, samārakavacanena chaṭṭhakāmāvacaradevaggahaṇaṃ, sabrahmakavacanena brahmakāyikādibrahmaggahaṇaṃ, sassamaṇabrāhmaṇīvacanena sāsanassa paccatthikapaccāmittasamaṇabrāhmaṇaggahaṇaṃ, samitapāpa-bāhitapāpa-samaṇabrāhmaṇaggahaṇañca, pajāvacanena sattalokaggahaṇaṃ, sadevamanussavacanena sammutidevaavasesamanussaggahaṇaṃ. Evamettha tīhi padehi okāsaloko, dvīhi pajāvasena sattaloko gahitoti veditabbo. «ពាក្យថា "សោ ឥមំ លោកំ" សំដៅយក ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ញ៉ាំងលោកនេះ។ ឥឡូវនេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវលោកដែលគួរពោល។ ពាក្យថា "សទេវកំ" គឺលោកដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយទេវតា ឈ្មោះថា សទេវកៈ។ ដូចគ្នានោះដែរ លោកដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយមារ ឈ្មោះថា សមារកៈ លោកដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយព្រហ្ម ឈ្មោះថា សព្រហ្មកៈ លោកដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយសមណព្រាហ្មណ៍ ឈ្មោះថា សស្សមណព្រាហ្មណី។ ឈ្មោះថា "បជា" ព្រោះកើតឡើងដោយអំណាចកម្មនិងកិលេស សំដៅយកពួកសត្វនោះ (តំ បជំ)។ លោកដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយទេវតានិងមនុស្ស ឈ្មោះថា សទេវមនុស្សៈ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ដោយពាក្យថា "សទេវកៈ" គប្បីជ្រាបថា សំដៅយកទេវតាជាន់កាមាវចរៈទាំង ៥ ខាងក្រោម។ ដោយពាក្យថា "សមារកៈ" សំដៅយកទេវតាជាន់កាមាវចរៈទី ៦ (វសវត្តីទេវបុត្រ)។ ដោយពាក្យថា "សព្រហ្មកៈ" សំដៅយកព្រហ្មទាំងឡាយមានព្រហ្មកាយិកព្រហ្មជាដើម។ ដោយពាក្យថា "សស្សមណព្រាហ្មណី" សំដៅយកសមណព្រាហ្មណ៍ដែលជាសត្រូវប្រឆាំងនឹងព្រះសាសនាផង និងសមណព្រាហ្មណ៍ដែលមានបាបរំងាប់ហើយ មានបាបបន្សាត់ចោលហើយផង។ ដោយពាក្យថា "បជា" សំដៅយកសត្វលោក។ ដោយពាក្យថា "សទេវមនុស្សៈ" សំដៅយកសម្មុតិទេវៈ (ស្តេច) និងមនុស្សដែលនៅសេសសល់។ យ៉ាងនេះ ក្នុងបទទាំង ៥ នេះ គប្បីជ្រាបថា ឱកាសលោក ត្រូវបានកាន់យកដោយបទ ៣ ចំណែកសត្វលោក ត្រូវបានកាន់យកដោយបទ ២ ដោយអំណាចនៃពាក្យថា បជា។» Aparo nayo – sadevakaggahaṇena arūpāvacaradevaloko gahito, samārakaggahaṇena chakāmāvacaradevalokā, sabrahmakaggahaṇena rūpībrahmaloko, sassamaṇabrāhmaṇādiggahaṇena catuparisavasena sammutidevehi vā saha manussaloko, avasesasabbasattaloko vā. «វិធីមួយបែបទៀត៖ ដោយការកាន់យកពាក្យថា "សទេវកៈ" សំដៅយកអរូបាវចរព្រហ្មលោក។ ដោយការកាន់យកពាក្យថា "សមារកៈ" សំដៅយកកាមាវចរទេវលោកទាំង ៦ ជាន់。ដោយការកាន់យកពាក្យថា "សព្រហ្មកៈ" សំដៅយកព្រហ្មលោកដែលមានរូប (រូបព្រហ្មលោក)។ ដោយការកាន់យកពាក្យថា "សស្សមណព្រាហ្មណី" ជាដើម សំដៅយកមនុស្សលោក ព្រមទាំងសម្មុតិទេវៈទាំងឡាយ ដោយអំណាចនៃបរិស័ទទាំង ៤ ឬសំដៅយកសត្វលោកដែលនៅសេសសល់ទាំងអស់។» Apicettha [Pg.98] sadevakavacanena ukkaṭṭhaparicchedato sabbassāpi lokassa sacchikatabhāvaṃ sādhento tassa bhagavato kittisaddo abbhuggato. Tato yesaṃ siyā – ‘‘māro mahānubhāvo chakāmāvacarissaro vasavattī; kiṃ sopi etena sacchikato’’ti? Tesaṃ vimatiṃ vidhamanto samārakanti abbhuggato. Yesaṃ pana siyā – ‘‘brahmā mahānubhāvo ekaṅguliyā ekasmiṃ cakkavāḷasahasse ālokaṃ pharati, dvīhi…pe… dasahi aṅgulīhi dasasu cakkavāḷasahassesu ālokaṃ pharati, anuttarañca jhānasamāpattisukhaṃ paṭisaṃvedeti, kiṃ sopi sacchikato’’ti? Tesaṃ vimatiṃ vidhamanto sabrahmakanti abbhuggato. Tato yesaṃ siyā – ‘‘puthūsamaṇabrāhmaṇā sāsanapaccatthikā, kiṃ tepi sacchikatā’’ti? Tesaṃ vimatiṃ vidhamanto sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajanti abbhuggato. Evaṃ ukkaṭṭhukkaṭṭhānaṃ sacchikatabhāvaṃ pakāsetvā atha sammutideve avasesamanusse ca upādāya ukkaṭṭhaparicchedavasena sesasattalokassa sacchikatabhāvaṃ pakāsento sadevamanussanti abbhuggato. Ayametthānusandhikkamo. «ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពាក្យទាំងនេះ ដោយពាក្យថា "សទេវកៈ" កាលដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្រេចនូវការត្រាស់ដឹងចំពោះលោកទាំងអស់ ដោយការកំណត់យកបុគ្គលដ៏ឧត្តម ព្រះកិត្តិសព្ទរបស់ព្រះមានព្រះភាគនោះ ក៏បានល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ជនទាំងឡាយណាដែលមានសេចក្តីសង្ស័យថា "មារមានអានុភាពធំ ជាធំក្នុងកាមាវចរភពទាំង ៦ ញ៉ាំងសត្វឱ្យប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន តើព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងចំពោះមារនោះដែរឬទេ?" ដើម្បីកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ជនទាំងនោះ ព្រះកិត្តិសព្ទក៏បានល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅថា "សមារកៈ" (លោកព្រមទាំងមារ)។ ចំណែកជនទាំងឡាយណាដែលមានសេចក្តីសង្ស័យថា "មហាព្រហ្មមានអានុភាពធំ អាចផ្សាយពន្លឺទៅកាន់ចក្រវាឡមួយពាន់ដោយម្រាមដៃមួយ ផ្សាយពន្លឺទៅកាន់ចក្រវាឡពីរពាន់ដោយម្រាមដៃពីរ... បេ... ផ្សាយពន្លឺទៅកាន់ចក្រវាឡមួយម៉ឺនដោយម្រាមដៃដប់ និងបានសោយនូវសុខក្នុងឈានសមាបត្តិដ៏រកអ្វីប្រៀបគ្មាន តើព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងចំពោះមហាព្រហ្មនោះដែរឬទេ?" ដើម្បីកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ជនទាំងនោះ ព្រះកិត្តិសព្ទក៏បានល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅថា "សព្រហ្មកៈ" (លោកព្រមទាំងព្រហ្ម)។ បន្ទាប់ពីនោះមក ជនទាំងឡាយណាដែលមានសេចក្តីសង្ស័យថា "ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ជាច្រើនដែលជាសត្រូវនឹងព្រះសាសនា តើព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងចំពោះពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះដែរឬទេ?" ដើម្បីកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ជនទាំងនោះ ព្រះកិត្តិសព្ទក៏បានល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅថា "សស្សមណព្រាហ្មណី បជា" (ប្រជាជនព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍)។ កាលដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវការត្រាស់ដឹងចំពោះបុគ្គលដ៏ឧត្តមៗយ៉ាងនេះហើយ បន្ទាប់មក ទ្រង់កាន់យកនូវសម្មុតិទេវៈ និងមនុស្សដែលនៅសេសសល់ ហើយសម្តែងនូវការត្រាស់ដឹងចំពោះសត្វលោកដែលនៅសេសសល់ទាំងអស់ ដោយអំណាចនៃការកំណត់យកបុគ្គលដ៏ឧត្តម ព្រះកិត្តិសព្ទក៏បានល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅថា "សទេវមនុស្សៈ" (លោកព្រមទាំងទេវតានិងមនុស្ស)។ នេះជាលំដាប់នៃការតភ្ជាប់សេចក្តីក្នុងពាក្យទាំងឡាយមាន សទេវកៈ ជាដើមនេះ។» Sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedetīti ettha pana sayanti sāmaṃ, aparaneyyo hutvā; abhiññāti abhiññāya, adhikena ñāṇena ñatvāti attho. Sacchikatvāti paccakkhaṃ katvā, etena anumānādipaṭikkhepo kato hoti. Pavedetīti bodheti ñāpeti pakāseti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ…pe… pariyosānakalyāṇanti so bhagavā sattesu kāruññataṃ paṭicca hitvāpi anuttaraṃ vivekasukhaṃ dhammaṃ deseti. Tañca kho appaṃ vā bahuṃ vā desento ādikalyāṇādippakārameva deseti. ក្នុងពាក្យថា «សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេតិ» នេះ ពាក្យថា «សយំ» បានដល់ ដោយខ្លួនឯង គឺដោយព្រះអង្គឯង មិនបាច់ឱ្យអ្នកដទៃដឹកនាំឡើយ។ ពាក្យថា «អភិញ្ញា» បានដល់ ដឹងដោយបញ្ញាដ៏ក្រៃលែង គឺដឹងដោយសព្វញ្ញុតញ្ញាណ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា «សច្ឆិកត្វា» បានដល់ ធ្វើឱ្យប្រចក្ស ម៉្យាងទៀត ដោយពាក្យនេះ គឺទ្រង់បដិសេធការដឹងដោយការអនុមាន (ស្មាន) ជាដើម។ ពាក្យថា «បវេទេតិ» បានដល់ ញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យដឹង ឱ្យយល់ ឱ្យប្រាកដច្បាស់។ ពាក្យថា «សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ...បេ... បរិយោសានកល្យាណំ» សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ព្រោះទ្រង់អាស្រ័យនូវសេចក្តីករុណាចំពោះសត្វទាំងឡាយ សូម្បីតែលះបង់នូវវិវេកសុខ (ផលសមាបត្តិសុខ) ដ៏ប្រសើរ ក៏ទ្រង់សម្តែងធម៌។ ហើយទ្រង់កាលសម្តែងធម៌នោះ ទោះតិចក្តី ច្រើនក្តី ក៏ទ្រង់សម្តែងឱ្យមានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើមជាដើមតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ Kathaṃ? Ekagāthāpi hi samantabhadrakattā dhammassa paṭhamapādena ādikalyāṇā, dutiyatatiyapādehi majjhekalyāṇā, pacchimapādena pariyosānakalyāṇā. Ekānusandhikaṃ suttaṃ nidānena ādikalyāṇaṃ, nigamanena pariyosānakalyāṇaṃ, sesena majjhekalyāṇaṃ. Nānānusandhikaṃ suttaṃ paṭhamānusandhinā ādikalyāṇaṃ, pacchimena pariyosānakalyāṇaṃ, sesehi majjhekalyāṇaṃ. Sakalopi sāsanadhammo attano atthabhūtena sīlena ādikalyāṇo, samathavipassanāmaggaphalehi majjhekalyāṇo, nibbānena pariyosānakalyāṇo. Sīlasamādhīhi vā ādikalyāṇo, vipassanāmaggehi majjhekalyāṇo, phalanibbānehi pariyosānakalyāṇo[Pg.99]. Buddhasubodhitāya vā ādikalyāṇo, dhammasudhammatāya majjhekalyāṇo, saṅghasuppaṭipattiyā pariyosānakalyāṇo. Taṃ sutvā tathattāya paṭipannena adhigantabbāya abhisambodhiyā vā ādikalyāṇo, paccekabodhiyā majjhekalyāṇo, sāvakabodhiyā pariyosānakalyāṇo. Suyyamāno cesa nīvaraṇavikkhambhanato savanenapi kalyāṇameva āvahatīti ādikalyāṇo, paṭipajjiyamāno samathavipassanāsukhāvahanato paṭipattiyāpi kalyāṇameva āvahatīti majjhekalyāṇo, tathā paṭipanno ca paṭipattiphale niṭṭhite tādibhāvāvahanato paṭipattiphalenapi kalyāṇameva āvahatīti pariyosānakalyāṇo. Nāthappabhavattā ca pabhavasuddhiyā ādikalyāṇo, atthasuddhiyā majjhekalyāṇo, kiccasuddhiyā pariyosānakalyāṇo. Tasmā eso bhagavā appaṃ vā bahuṃ vā desento ādikalyāṇādippakārameva desetīti veditabbo. តើទ្រង់សម្តែងយ៉ាងដូចម្តេច? ព្រោះថាសូម្បីតែគាថាតែមួយ ក៏ឈ្មោះថាមានសេចក្តីល្អជុំវិញនៃធម៌ គឺល្អក្នុងខាងដើមដោយបាទទីមួយ ល្អក្នុងកណ្តាលដោយបាទទីពីរនិងទីបី ល្អក្នុងទីបំផុតដោយបាទចុងក្រោយ។ ព្រះសូត្រដែលមានអនុសន្ធិតែមួយ ល្អក្នុងខាងដើមដោយនិទាន ល្អក្នុងទីបំផុតដោយនិគមន៍ ល្អក្នុងកណ្តាលដោយព្រះសូត្រដែលនៅសល់។ ព្រះសូត្រដែលមានអនុសន្ធិច្រើន ល្អក្នុងខាងដើមដោយអនុសន្ធិទីមួយ ល្អក្នុងទីបំផុតដោយអនុសន្ធិចុងក្រោយ ល្អក្នុងកណ្តាលដោយអនុសន្ធិដែលនៅសល់។ សូម្បីតែសាសនធម៌ទាំងមូល ល្អក្នុងខាងដើមដោយសីលដែលជាអត្ថរបស់ខ្លួន ល្អក្នុងកណ្តាលដោយសមថៈ វិបស្សនា មគ្គ និងផល ល្អក្នុងទីបំផុតដោយព្រះនិព្វាន។ ម៉្យាងទៀត ល្អក្នុងខាងដើមដោយសីលនិងសមាធិ ល្អក្នុងកណ្តាលដោយវិបស្សនានិងមគ្គ ល្អក្នុងទីបំផុតដោយផលនិងព្រះនិព្វាន។ ម៉្យាងទៀត ល្អក្នុងខាងដើមដោយការត្រាស់ដឹងល្អនៃព្រះពុទ្ធ ល្អក្នុងកណ្តាលដោយភាពជាធម៌ល្អនៃព្រះធម៌ ល្អក្នុងទីបំផុតដោយការប្រតិបត្តិល្អនៃព្រះសង្ឃ។ ម៉្យាងទៀត ល្អក្នុងខាងដើមដោយអភិសម្ពោធិដែលបុគ្គលអ្នកស្តាប់ធម៌នោះហើយប្រតិបត្តិដើម្បីសម្រេច ល្អក្នុងកណ្តាលដោយបច្ចេកពោធិ ល្អក្នុងទីបំផុតដោយសាវកពោធិ។ ម៉្យាងទៀត ធម៌នេះកាលបើបុគ្គលស្តាប់ ព្រោះអាចកំចាត់បង់នូវនីវរណៈទាំងឡាយបាន នាំមកនូវសេចក្តីល្អតែម៉្យាងសូម្បីតែដោយការស្តាប់ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា ល្អក្នុងខាងដើម។ កាលបើបុគ្គលប្រតិបត្តិ ព្រោះនាំមកនូវសមថសុខនិងវិបស្សនាសុខ នាំមកនូវសេចក្តីល្អតែម៉្យាងសូម្បីតែដោយការប្រតិបត្តិ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា ល្អក្នុងកណ្តាល។ កាលបើបុគ្គលប្រតិបត្តិយ៉ាងនោះហើយ កាលបើផលនៃការប្រតិបត្តិសម្រេចហើយ ព្រោះនាំមកនូវតាទិភាវគុណ នាំមកនូវសេចក្តីល្អតែម៉្យាងសូម្បីតែដោយផលនៃការប្រតិបត្តិ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា ល្អក្នុងទីបំផុត។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះមានព្រះពុទ្ធជាទីពឹងជាប្រភព ឈ្មោះថា ល្អក្នុងខាងដើមដោយភាពស្អាតស្អំនៃប្រភព ល្អក្នុងកណ្តាលដោយភាពស្អាតស្អំនៃអត្ថ ល្អក្នុងទីបំផុតដោយភាពស្អាតស្អំនៃកិច្ច។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ កាលទ្រង់សម្តែងធម៌ ទោះតិចក្តី ច្រើនក្តី គប្បីជ្រាបថា ទ្រង់សម្តែងឱ្យមានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើមជាដើមតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ Sātthaṃ sabyañjananti evamādīsu pana yasmā imaṃ dhammaṃ desento sāsanabrahmacariyaṃ maggabrahmacariyañca pakāseti, nānānayehi dīpeti; tañca yathānurūpaṃ atthasampattiyā sātthaṃ, byañjanasampattiyā sabyañjanaṃ. Saṅkāsanapakāsana-vivaraṇa-vibhajana-uttānīkaraṇa-paññatti-atthapadasamāyogato sātthaṃ, akkharapada-byañjanākāraniruttiniddesasampattiyā sabyañjanaṃ. Atthagambhīratā-paṭivedhagambhīratāhi sātthaṃ, dhammagambhīratādesanāgambhīratāhi sabyañjanaṃ. Atthapaṭibhānapaṭisambhidāvisayato sātthaṃ, dhammaniruttipaṭisambhidāvisayato sabyañjanaṃ. Paṇḍitavedanīyato parikkhakajanappasādakanti sātthaṃ, saddheyyato lokiyajanappasādakanti sabyañjanaṃ. Gambhīrādhippāyato sātthaṃ, uttānapadato sabyañjanaṃ. Upanetabbassa abhāvato sakalaparipuṇṇabhāvena kevalaparipuṇṇaṃ; apanetabbassa abhāvato niddosabhāvena parisuddhaṃ; sikkhattayapariggahitattā brahmabhūtehi seṭṭhehi caritabbato tesañca cariyabhāvato brahmacariyaṃ. Tasmā ‘‘sātthaṃ sabyañjanaṃ…pe… brahmacariyaṃ pakāsetī’’ti vuccati. ក្នុងពាក្យថា «សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ» ជាដើមនេះ ព្រោះហេតុតែព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់សម្តែងធម៌នេះ តែងទ្រង់ប្រកាសនូវសាសនព្រហ្មចរិយៈ និងមគ្គព្រហ្មចរិយៈ ញ៉ាំងធម៌នោះឱ្យច្បាស់លាស់ដោយន័យផ្សេងៗ។ ព្រហ្មចរិយៈនោះ ឈ្មោះថា «សាត្ថៈ» (ព្រមទាំងអត្ថ) ព្រោះបរិបូណ៌ដោយអត្ថតាមសមគួរ ឈ្មោះថា «សព្យញ្ជនៈ» (ព្រមទាំងព្យញ្ជនៈ) ព្រោះបរិបូណ៌ដោយព្យញ្ជនៈ។ ឈ្មោះថា «សាត្ថៈ» ព្រោះប្រកបដោយល្អនូវអត្ថទាំងឡាយ គឺការបង្ហាញ (សង្កាសនៈ) การប្រកាស (បកាសនៈ) ការបើកចំហ (វិវរណៈ) ការចែករំលែក (វិភជនៈ) ការធ្វើឱ្យងាយយល់ (ឧត្តានីករណៈ) និងការបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិ) នៃបទអត្ថ។ ឈ្មោះថា «សព្យញ្ជនៈ» ព្រោះបរិបូណ៌ដោយអក្ខរៈ បទ ព្យញ្ជនៈ អាការៈ និរុត្តិ និងនិទ្ទេស។ ឈ្មោះថា «សាត្ថៈ» ដោយអត្ថគម្ភីរភាព និងបដិវេធគម្ភីរភាព ឈ្មោះថា «សព្យញ្ជនៈ» ដោយធម្មគម្ភីរភាព និងទេសនាគម្ភីរភាព។ ឈ្មោះថា «សាត្ថៈ» ព្រោះជាវិស័យនៃអត្ថបដិសម្ភិទា និងបដិភាណបដិសម្ភិទា ឈ្មោះថា «សព្យញ្ជនៈ» ព្រោះជាវិស័យនៃធម្មបដិសម្ភិទា និងនិរុត្តិបដិសម្ភិទា។ ឈ្មោះថា «សាត្ថៈ» ព្រោះជាធម៌ដែលអ្នកប្រាជ្ញគប្បីដឹង ញ៉ាំងពួកជនអ្នកពិចារណាឱ្យជ្រះថ្លា ឈ្មោះថា «សព្យញ្ជនៈ» ព្រោះគួរជឿ ញ៉ាំងពួកលោកិយជនឱ្យជ្រះថ្លា។ ឈ្មោះថា «សាត្ថៈ» ព្រោះមានអធិប្បាយដ៏ជ្រាលជ្រៅ ឈ្មោះថា «សព្យញ្ជនៈ» ព្រោះមានបទដ៏រាក់ (ងាយយល់)។ ឈ្មោះថា «កេវលបរិបុណ្ណៈ» (បរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់) ព្រោះគ្មានអត្ថដែលត្រូវបន្ថែមទៀត ដោយភាពបរិបូណ៌ទាំងស្រុង។ ឈ្មោះថា «បរិសុទ្ធៈ» (ស្អាតស្អំ) ព្រោះគ្មានអត្ថដែលត្រូវដកចេញ ដោយភាពមិនមានទោស។ ឈ្មោះថា «ព្រហ្មចរិយៈ» ព្រោះជាធម៌ដែលសង្គ្រោះដោយសិក្ខាបី ដែលព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះអរិយសាវកទាំងឡាយដ៏ប្រសើរ គប្បីប្រព្រឹត្ត និងព្រោះជាការប្រព្រឹត្តរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «ទ្រង់ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយៈ ព្រមទាំងអត្ថ ព្រមទាំងព្យញ្ជនៈ...បេ...»។ Apica yasmā sanidānaṃ sauppattikañca desento ādikalyāṇaṃ deseti, veneyyānaṃ anurūpato atthassa aviparītatāya ca hetudāharaṇayuttato ca majjhekalyāṇaṃ, sotūnaṃ saddhāpaṭilābhena nigamanena [Pg.100] ca pariyosānakalyāṇaṃ deseti. Evaṃ desento ca brahmacariyaṃ pakāseti. Tañca paṭipattiyā adhigamabyattito sātthaṃ, pariyattiyā āgamabyattito sabyañjanaṃ, sīlādipañcadhammakkhandhayuttato kevalaparipuṇṇaṃ, nirupakkilesato nittharaṇatthāya pavattito lokāmisanirapekkhato ca parisuddhaṃ, seṭṭhaṭṭhena brahmabhūtānaṃ buddha-paccekabuddha-buddhasāvakānaṃ cariyato ‘‘brahmacariya’’nti vuccati. Tasmāpi ‘‘so dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ…pe… brahmacariyaṃ pakāsetī’’ti vuccati. ម៉្យាងទៀត ព្រោះទ្រង់កាលសម្តែងធម៌ដែលមានទាំងនិទាន (ហេតុដើម) និងអត្ថុប្បត្តិ (រឿងរ៉ាវកើតឡើង) ឈ្មោះថា សម្តែងឱ្យមានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើម។ សម្តែងឱ្យមានសេចក្តីល្អក្នុងកណ្តាល ព្រោះសមគួរដល់វេនេយ្យសត្វ ព្រោះអត្ថមិនវិបរិត និងព្រោះប្រកបដោយហេតុនិងឧទាហរណ៍។ សម្តែងឱ្យមានសេចក្តីល្អក្នុងទីបំផុត ដោយការបាននូវសេចក្តីជំនឿរបស់អ្នកស្តាប់ និងដោយនិគមន៍។ កាលទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយៈ។ ព្រហ្មចរិយៈនោះ ឈ្មោះថា «សាត្ថៈ» ព្រោះការប្រតិបត្តិ ព្រោះការប្រាកដច្បាស់នៃអធិគមធម៌ (មគ្គ ផល និព្វាន)។ ឈ្មោះថា «សព្យញ្ជនៈ» ព្រោះការរៀនសូត្រ (បរិយត្តិ) ព្រោះការប្រាកដច្បាស់នៃអាគមៈ (ឬព្រោះការប្រាកដច្បាស់នៃពហុស្សុតភាព)។ ឈ្មោះថា «កេវលបរិបុណ្ណៈ» ព្រោះប្រកបដោយធម៌មានសីលជាដើម ៥ ធម្មក្ខន្ធ។ ឈ្មោះថា «បរិសុទ្ធៈ» ព្រោះមិនមានឧបក្កិលេស ព្រោះប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីឆ្លងផុតពីវដ្តសង្សារ និងព្រោះមិនអាឡោះអាល័យចំពោះលោកាមិសៈ។ ឈ្មោះថា «ព្រហ្មចរិយៈ» ដោយអត្ថថាប្រសើរ ព្រោះជាការប្រព្រឹត្តរបស់ព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះពុទ្ធសាវកទាំងឡាយដ៏ប្រសើរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «ព្រះអង្គនោះ សម្តែងធម៌មានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើម...បេ... ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយៈ»។ Sādhu kho panāti sundaraṃ kho pana atthāvahaṃ sukhāvahanti vuttaṃ hoti. Tathārūpānaṃ arahatanti yathārūpo so bhava gotamo, evarūpānaṃ yathābhuccaguṇādhigamena loke arahantoti laddhasaddānaṃ arahataṃ. Dassanaṃ hotīti pasādasommāni akkhīni ummīlitvā ‘‘dassanamattampi sādhu hotī’’ti evaṃ ajjhāsayaṃ katvā atha kho verañjo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkamīti. ពាក្យថា «សាធុ ខោ បន» សេចក្តីថា ល្អណាស់តើ ព្រោះនាំមកនូវប្រយោជន៍ នាំមកនូវសេចក្តីសុខ។ ពាក្យថា «តថារូបានំ អរហតំ» សេចក្តីថា ព្រះគោតមដ៏ចម្រើននោះ មានសភាវៈយ៉ាងណា ព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលមានសភាវៈយ៉ាងនេះ ដែលទទួលបាននូវសេចក្តីជំនឿក្នុងលោកថាជាព្រះអរហន្ត ព្រោះការសម្រេចនូវគុណធម៌តាមពិត។ ពាក្យថា «ទស្សនំ ហោតិ» សេចក្តីថា ការបើកភ្នែកដ៏ជ្រះថ្លានិងត្រជាក់ត្រជុំ ហើយការបានជួបឃើញសូម្បីតែត្រឹមតែការឃើញ ក៏ជាការល្អដែរ ទ្រង់ធ្វើនូវអធ្យាស្រ័យយ៉ាងនេះ។ លំដាប់នោះ វេរញ្ជព្រាហ្មណ៍ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រង់កន្លែងដែលព្រះអង្គគង់នៅ។ 2. Yenāti bhummatthe karaṇavacanaṃ. Tasmā yattha bhagavā tattha upasaṅkamīti evamettha attho daṭṭhabbo. Yena vā kāraṇena bhagavā devamanussehi upasaṅkamitabbo, tena kāraṇena upasaṅkamīti evamettha attho daṭṭhabbo. Kena ca kāraṇena bhagavā upasaṅkamitabbo? Nānappakāraguṇavisesādhigamādhippāyena, sāduphalūpabhogādhippāyena dijagaṇehi niccaphalitamahārukkho viya. Upasaṅkamīti ca gatoti vuttaṃ hoti. Upasaṅkamitvāti upasaṅkamanapariyosānadīpanaṃ. Atha vā evaṃ gato tato āsannataraṃ ṭhānaṃ bhagavato samīpasaṅkhātaṃ gantvātipi vuttaṃ hoti. ២. ពាក្យថា «យេន» នេះ វិភត្តិទី៣ (ករណវិភត្តិ) ប្រើក្នុងអត្ថនៃវិភត្តិទី៧ (ភុម្មត្ថៈ)។ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបអត្ថក្នុងពាក្យនេះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅត្រង់កន្លែងណា ក៏ចូលទៅត្រង់កន្លែងនោះ។ ម៉្យាងទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាបុគ្គលដែលទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយគប្បីចូលទៅរកដោយហេតុណា ក៏ចូលទៅរកដោយហេតុនោះ គប្បីជ្រាបអត្ថក្នុងពាក្យនេះយ៉ាងនេះ។ ចុះព្រោះហេតុអ្វី ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបជាបុគ្គលដែលគេគប្បីចូលទៅរក? ព្រោះប្រាថ្នានូវការសម្រេចគុណវិសេសផ្សេងៗ ប្រៀបដូចជាហ្វូងបក្សីទាំងឡាយ ចូលទៅរកដើមឈើធំដែលមានផ្លែជានិច្ច ព្រោះប្រាថ្នានូវការបរិភោគផលដ៏មានរសឆ្ងាញ់។ ពាក្យថា «ឧបសង្កមិ» សេចក្តីថា ទៅហើយ។ ពាក្យថា «ឧបសង្កមិត្វា» ជាពាក្យបង្ហាញនូវការបញ្ចប់នៃការទៅដល់។ ម៉្យាងទៀត ព្រាហ្មណ៍ដែលទៅដល់យ៉ាងនោះហើយ បានដើរចូលទៅកាន់ទីជិតបំផុត ដែលហៅថាទីជិតនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ពីកន្លែងនោះ សូម្បីតែសេចក្តីនេះក៏ពោលទុកមកដែរ។ Bhagavatā saddhiṃ sammodīti yathā khamanīyādīni pucchanto bhagavā tena, evaṃ sopi bhagavatā saddhiṃ samappavattamodo ahosi, sītodakaṃ viya uṇhodakena sammoditaṃ ekībhāvaṃ agamāsi. Yāya ca ‘‘kacci, bho, gotama, khamanīyaṃ; kacci yāpanīyaṃ, kacci bhoto gotamassa, ca sāvakānañca appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāro’’tiādikāya kathāya sammodi, taṃ pītipāmojjasaṅkhātaṃ sammodaṃ jananato sammodituṃ yuttabhāvato ca sammodanīyaṃ. Atthabyañjanamadhuratāya sucirampi kālaṃ sāretuṃ nirantaraṃ pavattetuṃ araharūpato saritabbabhāvato ca sāraṇīyaṃ, suyyamānasukhato vā sammodanīyaṃ, anussariyamānasukhato [Pg.101] sāraṇīyaṃ. Tathā byañjanaparisuddhatāya sammodanīyaṃ, atthaparisuddhatāya sāraṇīyanti. Evaṃ anekehi pariyāyehi sammodanīyaṃ sāraṇīyaṃ kathaṃ vītisāretvā pariyosāpetvā niṭṭhāpetvā yenatthena āgato taṃ pucchitukāmo ekamantaṃ nisīdi. ពាក្យថា «ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ» សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលទ្រង់សួរនូវរឿងរ៉ាវមានការគួរអត់ធន់ជាដើម ជាមួយព្រាហ្មណ៍នោះយ៉ាងណា សូម្បីតែព្រាហ្មណ៍នោះ ក៏មានការរីករាយស្មើគ្នាជាមួយព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនោះដែរ ដូចជាទឹកត្រជាក់ដែលលាយជាមួយទឹកក្តៅ ចូលទៅកាន់ភាពជាធ្លុងមួយយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រាហ្មណ៍នោះបានរីករាយដោយវាចាជាគ្រឿងរីករាយណា មានជាអាទិថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ព្រះអង្គល្មមអត់ធន់បានដែរឬ ព្រះអង្គល្មមញ៉ាំងអត្តភាពឱ្យប្រព្រឹត្តទៅបានដែរឬ ភាពមិនមានជំងឺ ភាពមិនមានរោគ ការក្រោកឈរឡើងរហ័សរហួន កម្លាំង និងការរស់នៅជាសុខ របស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន និងពួកសាវក មានដែរឬ» វាចានោះ ឈ្មោះថា «សម្មោទនីយៈ» (គួររីករាយ) ព្រោះញ៉ាំងសេចក្តីរីករាយដែលហៅថា បីតិនិងបាមោជ្ជៈ ឱ្យកើតឡើង និងព្រោះជាសភាវៈគួររីករាយ។ ឈ្មោះថា «សារណីយៈ» (គួររលឹកនឹក) ព្រោះមានអត្ថនិងព្យញ្ជនៈដ៏ផ្អែមល្ហែម គួរដល់ការរលឹកនឹក និងការញ៉ាំងឱ្យប្រព្រឹត្តទៅមិនដាច់អស់កាលដ៏យូរអង្វែង និងព្រោះជាសភាវៈគួររលឹកនឹក។ ម៉្យាងទៀត ឈ្មោះថា «សម្មោទនីយៈ» ព្រោះជាសុខកាលបើបានស្តាប់ ឈ្មោះថា «សារណីយៈ» ព្រោះជាសុខកាលបើបានរលឹកនឹក។ ម៉្យាងទៀត ឈ្មោះថា «សម្មោទនីយៈ» ព្រោះភាពស្អាតស្អំនៃព្យញ្ជនៈ ឈ្មោះថា «សារណីយៈ» ព្រោះភាពស្អាតស្អំនៃអត្ថ។ ព្រាហ្មណ៍នោះ កាលបើបានឆ្លងកាត់ បញ្ចប់ និងសម្រេចនូវវាចាដែលគួររីករាយ គួររលឹកនឹក ដោយបរិយាយផ្សេងៗជាច្រើនយ៉ាងនេះហើយ ក៏មានបំណងចង់សួរនូវសេចក្តីដែលខ្លួនមកដល់នោះ ហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។ Ekamantanti bhāvanapuṃsakaniddeso ‘‘visamaṃ candimasūriyā parivattantī’’tiādīsu (a. ni. 4.70) viya. Tasmā yathā nisinno ekamantaṃ nisinno hoti tathā nisīdīti evamettha attho daṭṭhabbo. Bhummatthe vā etaṃ upayogavacanaṃ. Nisīdīti upāvisi. Paṇḍitā hi purisā garuṭṭhāniyaṃ upasaṅkamitvā āsanakusalatāya ekamantaṃ nisīdanti. Ayañca tesaṃ aññataro, tasmā ekamantaṃ nisīdi. ពាក្យថា «ឯកមន្តំ» នេះ ជាការសម្តែងនូវភាវនបុំសកលិង្គ ដូចជាពាក្យថា «វិសមំ» ក្នុងពាក្យថា «វិសមំ ចន្ទិមសូរិយា បរិវត្តន្តិ» ជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបអត្ថក្នុងពាក្យនេះថា បុគ្គលអង្គុយយ៉ាងណា ឈ្មោះថា អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ ក៏អង្គុយយ៉ាងនោះ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យនេះជាទុតិយាវិភត្តិ (ឧបយោគវចនៈ) ប្រើក្នុងអត្ថនៃសត្តមីវិភត្តិ (ភុម្មត្ថៈ)។ ពាក្យថា «និសីទិ» សេចក្តីថា ចូលទៅជិតហើយ (អង្គុយហើយ)។ ព្រោះថា ពួកបុរសជាបណ្ឌិត កាលចូលទៅរកបុគ្គលដែលគួរគោរព តែងអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ ព្រោះភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងទីកន្លែង។ ហើយព្រាហ្មណ៍នេះ ក៏ជាម្នាក់ក្នុងចំណោមបណ្ឌិតទាំងនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ ទើបអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។ Kathaṃ nisinno pana ekamantaṃ nisinno hotīti? Cha nisajjadose vajjetvā. Seyyathidaṃ – atidūraṃ, accāsannaṃ, uparivātaṃ, unnatappadesaṃ, atisammukhaṃ, atipacchāti. Atidūre nisinno hi sace kathetukāmo hoti uccāsaddena kathetabbaṃ hoti. Accāsanne nisinno saṅghaṭṭanaṃ karoti. Uparivāte nisinno sarīragandhena bādhati. Unnatappadese nisinno agāravaṃ pakāseti. Atisammukhā nisinno sace daṭṭhukāmo hoti, cakkhunā cakkhuṃ āhacca daṭṭhabbaṃ hoti. Atipacchā nisinno sace daṭṭhukāmo hoti gīvaṃ pasāretvā daṭṭhabbaṃ hoti. Tasmā ayampi ete cha nisajjadose vajjetvā nisīdi. Tena vuttaṃ – ‘‘ekamantaṃ nisīdī’’ti. ចុះបុគ្គលអង្គុយយ៉ាងណា ទើបឈ្មោះថា អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ? គឺវៀរចាកទោសនៃការអង្គុយ ៦ យ៉ាង។ ទោសទាំងនោះគឺ៖ ឆ្ងាយពេក, ជិតពេក, ខាងលើខ្យល់, ទីខ្ពស់ពេក, ចំពីមុខពេក, ខាងក្រោយពេក។ ព្រោះថា បុគ្គលអង្គុយឆ្ងាយពេក ប្រសិនបើចង់និយាយ ត្រូវនិយាយដោយសំឡេងខ្លាំង។ បុគ្គលអង្គុយជិតពេក តែងធ្វើការប៉ះទង្គិចគ្នា។ បុគ្គលអង្គុយខាងលើខ្យល់ តែងបៀតបៀនដោយក្លិនខ្លួន។ បុគ្គលអង្គុយលើទីខ្ពស់ តែងបង្ហាញនូវការមិនគោរព។ បុគ្គលអង្គុយចំពីមុខពេក ប្រសិនបើចង់មើល ត្រូវមើលដោយការជួបភ្នែកចំភ្នែក។ បុគ្គលអង្គុយខាងក្រោយពេក ប្រសិនបើចង់មើល ត្រូវងាកកមើល។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែព្រាហ្មណ៍នេះ ក៏វៀរចាកទោសនៃការអង្គុយទាំង ៦ នេះហើយអង្គុយ។ ហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា «ឯកមន្តំ និសីទិ» (អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ)។ Ekamantaṃ nisinno kho verañjo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavocāti etanti idāni vattabbamatthaṃ dasseti. Dakāro padasandhikaro. Avocāti abhāsi. Sutaṃ metanti sutaṃ me etaṃ, etaṃ mayā sutanti idāni vattabbamatthaṃ dasseti. Bho gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati. ក្នុងពាក្យថា «ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ វេរញ្ជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច» នេះ ពាក្យថា «ឯតំ» បង្ហាញនូវសេចក្តីដែលត្រូវនិយាយក្នុងពេលឥឡូវនេះ។ អក្សរ «ទ» (ក្នុងពាក្យថា ឯតទវោច) ជាតួផ្សារភ្ជាប់បទ (បទសន្ធិករ)។ ពាក្យថា «អវោច» សេចក្តីថា និយាយហើយ (ក្រាបទូលហើយ)។ ពាក្យថា «សុតំ មេតំ» សេចក្តីថា សេចក្តីនេះខ្ញុំបានស្តាប់មកហើយ ឬសេចក្តីនេះគឺខ្ញុំបានស្តាប់មកហើយ បង្ហាញនូវសេចក្តីដែលត្រូវនិយាយក្នុងពេលឥឡូវនេះ។ ពាក្យថា «ភោ គោតម» ជាការហៅព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយគោត្រ។ Idāni yaṃ tena sutaṃ – taṃ dassento na samaṇo gotamoti evamādimāha. Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā – brāhmaṇeti jātibrāhmaṇe. Jiṇṇeti jajjarībhūte jarāya khaṇḍiccādibhāvaṃ āpādite. Vuḍḍheti aṅgapaccaṅgānaṃ vuḍḍhimariyādappatte. Mahallaketi jātimahallakatāya samannāgate, cirakālappasuteti vuttaṃ hoti. Addhagateti addhānaṃ gate[Pg.102], dve tayo rājaparivaṭṭe atīteti adhippāyo. Vayo anuppatteti pacchimavayaṃ sampatte, pacchimavayo nāma vassasatassa pacchimo tatiyabhāgo. ឥឡូវនេះ ព្រាហ្មណ៍នោះកាលចង់បង្ហាញនូវសេចក្តីដែលខ្លួនបានស្តាប់មក ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិថា «ន សមណោ គោតមោ» (ព្រះសមណគោតម មិន...)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ នេះជាការអធិប្បាយបទដែលមិនទាន់ច្បាស់លាស់៖ ពាក្យថា «ព្រាហ្មណេ» បានដល់ ពួកព្រាហ្មណ៍ដោយជាតិ។ ពាក្យថា «ជិណ្ណេ» បានដល់ គ្រាំគ្រា គឺដល់នូវភាពមានធ្មេញបាក់ជាដើមដោយជរា។ ពាក្យថា «វុទ្ធេ» បានដល់ ដល់នូវទីបំផុតនៃការលូតលាស់នៃអវយវៈធំតូចទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «មហល្លកេ» បានដល់ ប្រកបដោយភាពជាមនុស្សចាស់ដោយកំណើត គឺពោលថា កើតមកអស់កាលដ៏យូរអង្វែងហើយ។ ពាក្យថា «អទ្ធគតេ» បានដល់ ឆ្លងកាត់អាយុកាលដ៏វែងឆ្ងាយ សេចក្តីថា ឆ្លងកាត់រជ្ជកាលស្តេច ២ ឬ ៣ ជំនាន់មកហើយ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា «វយោ អនុប្បត្តេ» បានដល់ ដល់នូវវ័យចុងក្រោយ ឯវ័យចុងក្រោយនោះ គឺចំណែកទី៣ ចុងក្រោយនៃអាយុមួយរយឆ្នាំ។ Apica – jiṇṇeti porāṇe, cirakālappavattakulanvayeti vuttaṃ hoti. Vuḍḍheti sīlācārādiguṇavuḍḍhiyutte. Mahallaketi vibhavamahattatāya samannāgate mahaddhane mahābhoge. Addhagateti maggappaṭipanne, brāhmaṇānaṃ vatacariyādimariyādaṃ avītikkamma caramāne. Vayoanuppatteti jātivuḍḍhabhāvaṃ antimavayaṃ anuppatteti evamettha yojanā veditabbā. មួយម៉្យាងទៀត ពាក្យថា jiṇṇe នោះ សំដៅយកបុគ្គលដែលមានអាយុច្រើន ឬមានត្រកូលវង្សប្រព្រឹត្តទៅអស់កាលយូរអង្វែង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា vuḍḍhe នោះ សំដៅយកបុគ្គលដែលប្រកបដោយសេចក្តីចម្រើននៃគុណធម៌មានសីល និងអាចារៈជាដើម។ ពាក្យថា mahallake នោះ សំដៅយកបុគ្គលដែលប្រកបដោយភាពជាធំនៃភោគសម្បត្តិ មានទ្រព្យច្រើន មានភោគៈច្រើន។ ពាក្យថា addhagate នោះ សំដៅយកបុគ្គលអ្នកដើរផ្លូវ ឬអ្នកប្រព្រឹត្តមិនកន្លងហួសនូវព្រំដែនមានវត្តចរិយាជាដើមរបស់ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ។ ពាក្យថា vayoanuppatte នោះ សំដៅយកបុគ្គលដែលដល់នូវភាពជាអ្នកចាស់ទុំដោយជាតិផង ដល់នូវវ័យជាទីបំផុតផង ការប្រកបសេចក្តីក្នុងបទទាំងនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ Idāni abhivādetīti evamādīni ‘‘na samaṇo gotamo’’ti ettha vuttanakārena yojetvā evamatthato veditabbāni – ‘‘na vandati vā, nāsanā vuṭṭhahati vā, nāpi ‘idha bhonto nisīdantū’ti evaṃ āsanena vā upanimantetī’’ti. Ettha hi vā saddo vibhāvane nāma atthe, ‘‘rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’tiādīsu viya. Evaṃ vatvā atha attano abhivādanādīni akarontaṃ bhagavantaṃ disvā āha – ‘‘tayidaṃ bho gotama tathevā’’ti. Yaṃ taṃ mayā sutaṃ – taṃ tatheva, taṃ savanañca me dassanañca saṃsandati sameti, atthato ekībhāvaṃ gacchati. ‘‘Na hi bhavaṃ gotamo…pe… āsanena vā nimantetī’’ti evaṃ attanā sutaṃ diṭṭhena nigametvā nindanto āha – ‘‘tayidaṃ bho gotama na sampannamevā’’ti taṃ abhivādanādīnaṃ akaraṇaṃ na yuttameva. ក្នុងពេលនេះ គប្បីយកបទទាំងឡាយមានពាក្យថា abhivādeti ជាដើម ទៅប្រកបជាមួយនឹងអក្សរ "na" តាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងបទថា "na samaṇo gotamo" នេះ ហើយគប្បីជ្រាបសេចក្តីដោយអត្ថយ៉ាងនេះថា "មិនថ្វាយបង្គំខ្លះ មិនក្រោកទទួលពីអាសនៈខ្លះ សូម្បីការអញ្ជើញដោយអាសនៈថា 'សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយគង់នៅទីនេះ' យ៉ាងនេះ ក៏មិនអញ្ជើញខ្លះ"។ ព្រោះថា ក្នុងបទទាំងនេះ ពាក្យថា "vā" ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថថា វិភាវនៈ (ការធ្វើឲ្យច្បាស់នូវសភាវៈ) ដូចជាក្នុងបទជាដើមថា "rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā" (រូបទៀង ឬមិនទៀង) ដូច្នោះឯង។ លុះព្រាហ្មណ៍ពោលយ៉ាងនេះហើយ កាលបើឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនធ្វើនូវការថ្វាយបង្គំជាដើមចំពោះខ្លួន ទើបពោលថា "tayidaṃ bho gotama tathevā" (ពាក្យនោះរបស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន គឺពិតយ៉ាងនោះមែន)។ សេចក្តីថា រឿងណាដែលខ្ញុំបានឮមក រឿងនោះក៏ពិតយ៉ាងនោះមែន ការឮផង ការឃើញផងរបស់ខ្ញុំនោះ រមែងស្របគ្នា ត្រូវគ្នា ដល់នូវភាពជាតែមួយដោយអត្ថ។ ព្រាហ្មណ៍កាលបង្ហើយសេចក្តីដែលខ្លួនបានឮមក ជាមួយនឹងសេចក្តីដែលបានឃើញដោយខ្លួនឯង យ៉ាងនេះថា "ព្រោះព្រះគោតមដ៏ចម្រើន...មិនអញ្ជើញដោយអាសនៈឡើយ" កាលបើនឹងតិះដៀល ទើបពោលថា "tayidaṃ bho gotama na sampannamevā" (ពាក្យនោះរបស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន មិនសមគួរទាល់តែសោះ) គឺការមិនធ្វើនូវការថ្វាយបង្គំជាដើមនោះ មិនសមគួរទាល់តែសោះ។ Athassa bhagavā attukkaṃsanaparavambhanadosaṃ anupagamma karuṇāsītalahadayena taṃ aññāṇaṃ vidhamitvā yuttabhāvaṃ dassetukāmo āha – ‘‘nāhaṃ taṃ brāhmaṇa …pe… muddhāpi tassa vipateyyā’’ti. Tatrāyaṃ saṅkhepattho – ‘‘ahaṃ, brāhmaṇa, appaṭihatena sabbaññutaññāṇacakkhunā olokentopi taṃ puggalaṃ etasmiṃ sadevakādibhede loke na passāmi, yamahaṃ abhivādeyyaṃ vā paccuṭṭheyyaṃ vā āsanena vā nimanteyyaṃ. Anacchariyaṃ vā etaṃ, yvāhaṃ ajja sabbaññutaṃ patto evarūpaṃ nipaccakārārahaṃ puggalaṃ na passāmi. Apica kho yadāpāhaṃ sampatijātova uttarābhimukho sattapadavītihārena gantvā sakalaṃ dasasahassilokadhātuṃ olokesiṃ; tadāpi etasmiṃ sadevakādibhede loke taṃ puggalaṃ na passāmi, yamahaṃ [Pg.103] abhivādeyyaṃ vā paccuṭṭheyyaṃ vā āsanena vā nimanteyyaṃ. Atha kho maṃ soḷasakappasahassāyuko khīṇāsavamahābrahmāpi añjaliṃ paggahetvā ‘‘tvaṃ loke mahāpuriso, tvaṃ sadevakassa lokassa aggo ca jeṭṭho ca seṭṭho ca, natthi tayā uttaritaro’’ti sañjātasomanasso patināmesi; tadāpi cāhaṃ attanā uttaritaraṃ apassanto āsabhiṃ vācaṃ nicchāresiṃ – ‘‘aggohamasmi lokassa, jeṭṭhohamasmi lokassa, seṭṭhohamasmi lokassā’’ti. Evaṃ sampatijātassapi mayhaṃ abhivādanādiraho puggalo natthi, svāhaṃ idāni sabbaññutaṃ patto kaṃ abhivādeyyaṃ vā…pe… āsanena vā nimanteyyaṃ. Tasmā tvaṃ, brāhmaṇa, mā tathāgate evarūpaṃ nipaccakāraṃ patthayittha. Yañhi, brāhmaṇa, tathāgato abhivādeyya vā…pe… āsanena vā nimanteyya, muddhāpi tassa puggalassa rattipariyosāne paripākasithilabandhanaṃ vaṇṭā pavuttatālaphalamiva gīvato pacchijjitvā sahasāva bhūmiyaṃ vipateyyāti. លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនចូលទៅជិតនូវទោសគឺការលើកតម្កើងខ្លួន និងការបង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃ មានព្រះហឫទ័យត្រជាក់ដោយព្រះករុណា កាលនឹងកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីមិនដឹងរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះ ហើយមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងបង្ហាញនូវភាពសមគួរ ទើបត្រាស់ថា "nāhaṃ taṃ brāhmaṇa …pe… muddhāpi tassa vipateyyā" ដូច្នេះជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ មានសេចក្តីសង្ខេបយ៉ាងនេះថា "ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តថាគត សូម្បីកាលក្រឡេកមើលដោយចក្ខុគឺសព្វញ្ញុតញ្ញាណដែលមិនមានអ្វីរារាំង ក៏មិនឃើញបុគ្គលណាមួយក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោកជាដើមនេះ ដែលតថាគតគប្បីថ្វាយបង្គំ ឬក្រោកទទួល ឬអញ្ជើញដោយអាសនៈឡើយ។ ការដែលតថាគតដល់នូវភាពជាព្រះពុទ្ធសព្វញ្ញូក្នុងថ្ងៃនេះ ហើយមិនឃើញបុគ្គលដែលគួរដល់ការធ្វើអញ្ជលីគោរពយ៉ាងនេះ មិនមែនជាការអស្ចារ្យឡើយ។ មួយម៉្យាងទៀត សូម្បីក្នុងកាលដែលតថាគតប្រសូតភ្លាម ដើរទៅកាន់ទិសឧត្តរដោយការឈានជើងប្រាំពីរជំហាន ហើយក្រឡេកមើលទៅកាន់លោកធាតុទាំងមួយម៉ឺនទាំងមូល ក្នុងកាលនោះ តថាគតក៏មិនឃើញបុគ្គលណាមួយក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោកជាដើមនេះ ដែលតថាគតគប្បីថ្វាយបង្គំ ឬក្រោកទទួល ឬអញ្ជើញដោយអាសនៈឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ សូម្បីតែមហាព្រហ្មជាព្រះខីណាស្រពដែលមានអាយុមួយម៉ឺនប្រាំមួយពាន់កប្ប ក៏បានលើកក្ដាប់ដៃ (ប្រណម្យអញ្ជលី) ចំពោះតថាគត ហើយមានសេចក្តីសោមនស្សកើតឡើង គោរពតថាគតថា 'ព្រះអង្គជាមហាបុរសក្នុងលោក ព្រះអង្គជាបុគ្គលកំពូល ជាច្បង ជាប្រសើរជាងលោក ព្រមទាំងទេវលោក បុគ្គលដែលក្រៃលែងជាងព្រះអង្គមិនមានឡើយ' ក្នុងកាលនោះ សូម្បីតថាគតកាលមិនឃើញបុគ្គលដែលក្រៃលែងជាងខ្លួន ក៏បានបន្លឺនូវវាចាដ៏អង់អាច (អាសភិវាចា) ថា 'តថាគតជាកំពូលនៃលោក តថាគតជាច្បងនៃលោក តថាគតជាប្រសើរនៃលោក' ដូច្នេះ។ កាលដែលតថាគតប្រសូតភ្លាម បុគ្គលដែលគួរដល់ការថ្វាយបង្គំជាដើមចំពោះតថាគតមិនមានយ៉ាងនេះ តថាគតនោះ ក្នុងពេលនេះបានដល់នូវភាពជាព្រះពុទ្ធសព្វញ្ញូហើយ តើគប្បីថ្វាយបង្គំ... ឬអញ្ជើញដោយអាសនៈចំពោះបុគ្គលណា? ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកកុំប្រាថ្នានូវការធ្វើសេចក្តីគោរពបែបនេះពីតថាគតឡើយ។ ព្រោះថា ម្នាលព្រាហ្មណ៍ បុគ្គលណាដែលតថាគតគប្បីថ្វាយបង្គំ... ឬអញ្ជើញដោយអាសនៈ សូម្បីតែក្បាលរបស់បុគ្គលនោះ ក៏គប្បីដាច់ធ្លាក់ចេញពីក ទៅលើដីភ្លាមៗ ក្នុងពេលទីបំផុតនៃរាត្រី ដូចជាផ្លែត្នោតដែលទុំជ្រុះចាកទងព្រោះចំណងធូររលុង ដូច្នោះឯង"។ 3. Evaṃ vuttepi brāhmaṇo duppaññatāya tathāgatassa loke jeṭṭhabhāvaṃ asallakkhento kevalaṃ taṃ vacanaṃ asahamāno āha – ‘‘arasarūpo bhavaṃ gotamo’’ti. Ayaṃ kirassa adhippāyo – yaṃ loke abhivādanapaccuṭṭhānaañjalikammasāmīcikammaṃ ‘‘sāmaggiraso’’ti vuccati, taṃ bhoto gotamassa natthi, tasmā arasarūpo bhavaṃ gotamo, arasajātiko arasasabhāvoti. Athassa bhagavā cittamudubhāvajananatthaṃ ujuvipaccanīkabhāvaṃ pariharanto aññathā tassa vacanassatthaṃ attani sandassento ‘‘atthi khvesa brāhmaṇa pariyāyo’’tiādimāha. ៣. សូម្បីកាលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រាហ្មណ៍នោះ ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ មិនបានកំណត់ដឹងនូវភាពជាច្បងក្នុងលោករបស់ព្រះតថាគត គ្រាន់តែមិនអាចអត់ទ្រាំនឹងព្រះវាចានោះបាន ទើបពោលថា "arasarūpo bhavaṃ gotamo" (ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជាអ្នកមិនមានរស) ដូច្នេះ។ ឮថា នេះជាអធិប្បាយរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះ៖ សេចក្តីគោរពមានការថ្វាយបង្គំ ការក្រោកទទួល ការធ្វើអញ្ជលី និងសាមីចិកម្មជាដើមណា ក្នុងលោក ដែលហៅថា "សាមគ្គីរស" សេចក្តីគោរពនោះ មិនមានដល់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើនឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ទើបឈ្មោះថា ជាអ្នកមិនមានរស មានជាតិមិនមានរស មានសភាវៈមិនមានរស។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងធ្វើចិត្តរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះឲ្យទន់ភ្លន់ វៀរចាកភាពជាសត្រូវដោយត្រង់ កាលនឹងបង្ហាញនូវអត្ថនៃពាក្យរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះក្នុងព្រះអង្គដោយប្រការផ្សេង ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "atthi khvesa brāhmaṇa pariyāyo" (ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ហេតុនោះមានពិតមែន) ដូច្នេះ។ Tattha pariyāyoti kāraṇaṃ; ayañhi pariyāyasaddo desanā-vāra-kāraṇesu vattati. ‘‘Madhupiṇḍikapariyāyotveva naṃ dhārehī’’tiādīsu (ma. ni. 1.205) hi esa desanāyaṃ vattati. ‘‘Kassa nu kho, ānanda, ajja pariyāyo bhikkhuniyo ovaditu’’ntiādīsu (ma. ni. 3.398) vāre. ‘‘Sādhu, bhante, bhagavā aññaṃ pariyāyaṃ ācikkhatu, yathāyaṃ bhikkhusaṅgho aññāya saṇṭhaheyyā’’tiādīsu (pārā. 164) kāraṇe. Svāyamidha kāraṇe vattati. Tasmā ettha evamattho daṭṭhabbo – atthi kho, brāhmaṇa, etaṃ kāraṇaṃ; yena kāraṇena maṃ ‘‘arasarūpo [Pg.104] bhavaṃ gotamo’’ti vadamāno puggalo sammā vadeyya, avitathavādīti saṅkhyaṃ gaccheyya. Katamo pana soti? Ye te brāhmaṇa rūparasā…pe… phoṭṭhabbarasā te tathāgatassa pahīnāti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Ye te jātivasena vā upapattivasena vā seṭṭhasammatānampi puthujjanānaṃ rūpārammaṇādīni assādentānaṃ abhinandantānaṃ rajjantānaṃ uppajjanti kāmasukhassādasaṅkhātā rūparasasaddagandharasaphoṭṭhabbarasā, ye imaṃ lokaṃ gīvāya bandhitvā viya āviñchanti, vatthārammaṇādisāmaggiyañca uppannattā sāmaggirasāti vuccanti, te sabbepi tathāgatassa pahīnāti. Mayhaṃ pahīnāti vattabbepi mamākārena attānaṃ anukkhipanto dhammaṃ deseti. Desanāvilāso vā esa bhagavato. ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា pariyāyo គឺ ហេតុ។ ព្រោះថា pariyāya-sadda នេះ រមែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថគឺ ទេសនា វារៈ និងហេតុ។ ក្នុងបទជាដើមថា "Madhupiṇḍikapariyāyotveva naṃ dhārehi" (ចូរអ្នកចាំទុកនូវធម៌បរិយាយនេះថា មធុបិណ្ឌិកបរិយាយចុះ) ពាក្យ pariyāya នេះ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថគឺ ទេសនា។ ក្នុងបទជាដើមថា "Kassa nu kho, ānanda, ajja pariyāyo bhikkhuniyo ovadituṃ" (ម្នាលអានន្ទ ថ្ងៃនេះជាវេនរបស់ភិក្ខុណា ដើម្បីប្រដៅពួកភិក្ខុនី) ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថគឺ វារៈ (វេន)។ ក្នុងបទជាដើមថា "Sādhu, bhante, bhagavā aññaṃ pariyāyaṃ ācikkhatu, yathāyaṃ bhikkhusaṅgho aññāya saṇṭhaheyya" (បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគសម្ដែងនូវហេតុដទៃទៀត ដើម្បីឲ្យភិក្ខុសង្ឃនេះបានដឹងច្បាស់ ហើយឋិតនៅមាំមួន) ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថគឺ ហេតុ។ ពាក្យ pariyāya នោះ ក្នុងទីនេះ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថគឺ ហេតុ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះថា "ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ហេតុនោះមានពិតមែន ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យបុគ្គលកាលពោលចំពោះតថាគតថា 'ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជាអ្នកមិនមានរស' ឈ្មោះថាពោលត្រូវ ឈ្មោះថាដល់នូវការរាប់ថា ជាអ្នកពោលពាក្យមិនឃ្លាតចាកការពិត"។ សួរថា ចុះហេតុនោះ តើដូចម្តេច? ឆ្លើយថា "ម្នាលព្រាហ្មណ៍ រូបរស... ផោដ្ឋព្វរស ទាំងឡាយណា រសទាំងនោះ ព្រះតថាគតបានលះបង់ហើយ"។ ពាក្យនោះ មានន័យយ៉ាងណា? មានន័យថា រូបរស សទ្ទរស គន្ធរស រសរស និងផោដ្ឋព្វរស ទាំងឡាយណា ដែលហៅថា កាមសុខស្សាទៈ (រសនៃការសោយសុខក្នុងកាម) កើតឡើងដល់ពួកបុថុជ្ជន សូម្បីតែអ្នកដែលសន្មតថាប្រសើរ ដោយអំណាចនៃជាតិក្តី ដោយអំណាចនៃឧបបត្តិក្តី កាលត្រេកអរ រីករាយ ជាប់ចិត្តក្នុងរូបារម្មណ៍ជាដើម រសទាំងឡាយណាដែលរមែងទាញទាញសត្វលោកនេះ ហាក់ដូចជាចងកទុក ហើយរសទាំងនោះ ព្រោះតែកើតឡើងដោយការព្រមព្រៀងគ្នានៃវត្ថុ និងអារម្មណ៍ជាដើម ទើបហៅថា "សាមគ្គីរស" រសទាំងអស់នោះ ព្រះតថាគតបានលះបង់ហើយ។ សូម្បីតែគួរពោលថា "តថាគតបានលះបង់ហើយ" (mayhaṃ pahīnā) ក៏ដោយ ក៏ព្រះអង្គមិនលើកតម្កើងខ្លួនដោយអាការៈថា "តថាគត" ឡើយ ហើយទ្រង់សម្ដែងធម៌។ ម៉្យាងទៀត នេះជាលីលានៃការសម្ដែងធម៌ (ទេសនាវិលាស) របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ Tattha pahīnāti cittasantānato vigatā jahitā vā. Etasmiṃ panatthe karaṇe sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Ariyamaggasatthena ucchinnaṃ taṇhāvijjāmayaṃ mūlametesanti ucchinnamūlā. Tālavatthu viya nesaṃ vatthu katanti tālāvatthukatā. Yathā hi tālarukkhaṃ samūlaṃ uddharitvā tassa vatthumatte tasmiṃ padese kate na puna tassa tālassa uppatti paññāyati; evaṃ ariyamaggasatthena samūle rūpādirase uddharitvā tesaṃ pubbe uppannapubbabhāvena vatthumatte cittasantāne kate sabbepi te ‘‘tālāvatthukatā’’ti vuccanti. Avirūḷhidhammattā vā matthakacchinnatālo viya katāti tālāvatthukatā. Yasmā pana evaṃ tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā honti, yathā nesaṃ pacchābhāvo na hoti, tathā katā honti; tasmā āha – ‘‘anabhāvaṃkatā’’ti. Ayañhettha padacchedo – anuabhāvaṃ katā anabhāvaṃkatāti. ‘‘Anabhāvaṃ gatā’’tipi pāṭho, tassa anuabhāvaṃ gatāti attho. Tattha padacchedo anuabhāvaṃ gatā anabhāvaṃ gatāti, yathā anuacchariyā anacchariyāti. Āyatiṃ anuppādadhammāti anāgate anuppajjanakasabhāvā. Ye hi abhāvaṃ gatā, te puna kathaṃ uppajjissanti? Tenāha – ‘‘anabhāvaṃ gatā āyatiṃ anuppādadhammā’’ti. ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា pahīnā គឺ ប្រាសចាកហើយ ឬលះបង់ហើយ ចាកចិត្តសន្តាន។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអត្ថនេះ គប្បីជ្រាប សាមិវចនៈ (វិភត្តិទី៦) ក្នុងអត្ថនៃករណៈ (វិភត្តិទី៣)។ ធម៌ទាំងឡាយណា មានឫសគឺតណ្ហានិងអវិជ្ជា ដែលកាត់ផ្តាច់ហើយដោយគ្រឿងសាស្ត្រាគឺអរិយមគ្គ ធម៌ទាំងនោះ ឈ្មោះថា ucchinnamūlā (មានឫសដាច់ហើយ)។ ទីតាំង (ចិត្តសន្តាន) របស់ធម៌ទាំងនោះ ដែលធ្វើឲ្យដូចជាទីតាំងនៃដើមត្នោត ឈ្មោះថា tālāvatthukatā (ធ្វើឲ្យដូចជាទីតាំងនៃដើមត្នោតហើយ)។ ព្រោះថា ដូចជាដើមត្នោតដែលគេដកឡើងទាំងឫស កាលបើធ្វើឲ្យនៅសល់ត្រឹមតែទីតាំងក្នុងកន្លែងនោះហើយ ការកើតឡើងនៃដើមត្នោតនោះ មិនប្រាកដជាថ្មីទៀតឡើយ យ៉ាងណាមិញ កាលបើគេដកឡើងនូវរូបរសជាដើម ព្រមទាំងឫស ដោយគ្រឿងសាស្ត្រាគឺអរិយមគ្គ ហើយធ្វើចិត្តសន្តានឲ្យនៅសល់ត្រឹមតែទីតាំង ដោយភាពជាសភាវៈដែលធ្លាប់កើតឡើងពីមុន រសទាំងអស់នោះ ក៏ឈ្មោះថា "tālāvatthukatā" យ៉ាងនោះឯង។ ម៉្យាងទៀត រសទាំងឡាយដែលធ្វើឲ្យដូចជាដើមត្នោតដែលកាត់ក្បាលចោលហើយ ព្រោះភាពជាធម៌មិនមានការលូតលាស់តទៅទៀត ឈ្មោះថា tālāvatthukatā។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែរសទាំងឡាយដែលធ្វើឲ្យដូចជាទីតាំងនៃដើមត្នោតយ៉ាងនេះហើយ រមែងជាធម៌មិនមានសេសសល់ (anabhāvaṃkatā) គឺធ្វើមិនឲ្យមានការកើតឡើងជាខាងក្រោយទៀត យ៉ាងណា ក៏ធ្វើឲ្យជាយ៉ាងនោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា "anabhāvaṃkatā" (ធ្វើមិនឲ្យមានការកើតឡើងតទៅទៀត)។ ការកាត់បទក្នុងពាក្យនេះ គឺ anu + abhāvaṃ katā = anabhāvaṃkatā។ សូម្បីតែបទថា "anabhāvaṃ gatā" ក៏មានក្នុងបាឋៈដែរ អត្ថនៃបទនោះគឺ ដល់នូវភាពមិនមានតទៅទៀត (anu + abhāvaṃ gatā)។ ក្នុងបទនោះ ការកាត់បទគឺ anu + abhāvaṃ gatā = anabhāvaṃ gatā ដូចជាពាក្យថា anu + acchariyā = anacchariyā ដូច្នោះឯង។ ពាក្យថា āyatiṃ anuppādadhammā គឺ មានសភាវៈមិនកើតឡើងតទៅទៀតក្នុងអនាគត។ ព្រោះថា ធម៌ទាំងឡាយណាដែលដល់នូវភាពមិនមានហើយ ធម៌ទាំងនោះ តើនឹងកើតឡើងជាថ្មីម្តេចបាន? ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា "anabhāvaṃ gatā āyatiṃ anuppādadhammā" (ដល់នូវភាពមិនមាន មានសភាវៈមិនកើតឡើងតទៅទៀតជាប្រក្រតី)។ Ayaṃ kho brāhmaṇa pariyāyoti idaṃ kho, brāhmaṇa, kāraṇaṃ yena maṃ sammā vadamāno vadeyya ‘‘arasarūpo samaṇo gotamo’’ti. No ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesīti yañca kho tvaṃ sandhāya vadesi, so pariyāyo na hoti. Kasmā pana bhagavā evamāha? Nanu evaṃ vutte [Pg.105] yo brāhmaṇena vutto sāmaggiraso tassa attani vijjamānatā anuññātā hotīti. Vuccate, na hoti. Yo hi taṃ sāmaggirasaṃ kātuṃ bhabbo hutvā na karoti, so tadabhāvena arasarūpoti vattabbo bhaveyya. Bhagavā pana abhabbova etaṃ kātuṃ, tenassa karaṇe abhabbataṃ pakāsento āha – ‘‘no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti. Yaṃ pariyāyaṃ sandhāya tvaṃ maṃ ‘‘arasarūpo’’ti vadesi, so amhesu neva vattabboti. ពាក្យថា ayaṃ kho brāhmaṇa pariyāyo គឺ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ហេតុនេះឯង ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យបុគ្គលកាលពោលត្រូវ គប្បីពោលចំពោះតថាគតថា "ព្រះសមណគោតម ជាអ្នកមិនមានរស"។ ពាក្យថា no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesi គឺ ហេតុណាដែលអ្នកសំដៅយកហើយពោល ហេតុនោះមិនមែនជាហេតុ (ពិត) ឡើយ។ សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះ? កាលបើត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ មិនមែនជាការយល់ព្រមថា "សាមគ្គីរស" ដែលព្រាហ្មណ៍ពោលនោះ មាននៅក្នុងព្រះអង្គទេឬ? ឆ្លើយថា មិនមែនជាការយល់ព្រមឡើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលណាគួរដើម្បីធ្វើនូវសាមគ្គីរសនោះបាន តែមិនធ្វើ បុគ្គលនោះទើបគួរហៅថា "arasarūpo" (អ្នកមិនមានរស) ព្រោះតែមិនមានសាមគ្គីរសនោះ។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាបុគ្គលមិនគួរដើម្បីធ្វើនូវសាមគ្គីរសនោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គកាលនឹងប្រកាសនូវភាពមិនគួរធ្វើក្នុងសាមគ្គីរសនោះ ទើបត្រាស់ថា "no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesi" (ប៉ុន្តែ ហេតុណាដែលអ្នកសំដៅយកហើយពោល ហេតុនោះមិនមែនឡើយ) គឺថា ហេតុណាដែលអ្នកសំដៅយកហើយពោលចំពោះតថាគតថា "arasarūpo" ហេតុនោះ មិនគួរពោលចំពោះយើងឡើយ។ 4. Evaṃ brāhmaṇo attanā adhippetaṃ arasarūpataṃ āropetuṃ asakkonto athāparaṃ nibbhogo bhavaṃ gotamotiādimāha. Sabbapariyāyesu cettha vuttanayeneva yojanakkamaṃ viditvā sandhāya bhāsitamattaṃ evaṃ veditabbaṃ. Brāhmaṇo tameva vayovuḍḍhānaṃ abhivādanakammādiṃ loke sāmaggiparibhogoti maññamāno tadabhāvena bhagavantaṃ nibbhogoti āha. Bhagavā pana yvāyaṃ rūpādīsu sattānaṃ chandarāgaparibhogo tadabhāvaṃ attani sampassamāno aparampi pariyāyaṃ anujānāti. ៤. កាលព្រាហ្មណ៍មិនអាចនឹងចោទប្រកាន់នូវភាពជាអ្នកមិនមានរស តាមដែលខ្លួនប្រាថ្នាយ៉ាងនេះហើយ ទើបពោលពាក្យជាដើមជាបន្ទាប់ទៀតថា "nibbhogo bhavaṃ gotamo" (ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជាអ្នកមិនមានគ្រឿងបរិភោគ) ដូច្នេះ។ ក្នុងវារៈទាំងពួងនេះ គប្បីដឹងនូវលំដាប់នៃការប្រកបសេចក្តីតាមវិធីដែលពោលហើយនោះឯង ហើយគប្បីជ្រាបសេចក្តីដែលទ្រង់ត្រាស់ដោយសំដៅយក យ៉ាងនេះ៖ ព្រាហ្មណ៍សំគាល់នូវការធ្វើសេចក្តីគោរពមានការថ្វាយបង្គំជាដើមចំពោះបុគ្គលដែលមានវ័យចាស់ទុំនោះឯង ថាជា "សាមគ្គីបរិភោគ" ក្នុងលោក កាលបើមិនមានសាមគ្គីបរិភោគនោះ ទើបពោលចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគថា "nibbhogo" (អ្នកមិនមានគ្រឿងបរិភោគ)។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ឃើញច្បាស់ក្នុងព្រះអង្គនូវភាពមិនមាននៃសេចក្តីត្រេកអរដោយអំណាចតណ្ហា (ឆន្ទរាគបរិភោគ) របស់សត្វទាំងឡាយក្នុងរូបជាដើមណា ទើបទ្រង់យល់ព្រមនូវហេតុដទៃទៀត។ 5. Puna brāhmaṇo yaṃ loke vayovuḍḍhānaṃ abhivādanādikulasamudācārakammaṃ lokiyā karonti tassa akiriyaṃ sampassamāno bhagavantaṃ akiriyavādoti āha. Bhagavā pana, yasmā kāyaduccaritādīnaṃ akiriyaṃ vadati tasmā, taṃ akiriyavādaṃ attani sampassamāno aparampi pariyāyaṃ anujānāti. Tattha ca kāyaduccaritanti pāṇātipāta-adinnādāna-micchācāracetanā veditabbā. Vacīduccaritanti musāvāda-pisuṇavācā-pharusavācā-samphappalāpacetanā veditabbā. Manoduccaritanti abhijjhābyāpādamicchādiṭṭhiyo veditabbā. Ṭhapetvā te dhamme, avasesā akusalā dhammā ‘‘anekavihitā pāpakā akusalā dhammā’’ti veditabbā. ៥. មួយម៉្យាងទៀត ព្រាហ្មណ៍កាលឃើញច្បាស់នូវការមិនធ្វើនូវកុលសមុទាចារកម្ម មានការថ្វាយបង្គំជាដើមចំពោះបុគ្គលដែលមានវ័យចាស់ទុំ ដែលពួកលោកិយជនរមែងធ្វើក្នុងលោក ទើបពោលចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគថា "akiriyavādo" (អ្នកពោលនូវការមិនធ្វើ)។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រោះតែទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវការមិនធ្វើនូវកាយទុច្ចរិតជាដើម ព្រោះហេតុនោះ កាលទ្រង់ឃើញច្បាស់នូវអកិរិយវាទៈនោះក្នុងព្រះអង្គ ទើបទ្រង់យល់ព្រមនូវហេតុដទៃទៀត។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា kāyaduccaritaṃ គប្បីជ្រាបថា បានដល់ ចេតនាជាហេតុធ្វើនូវបាណាតិបាត អទិន្នាទាន និងមិច្ឆាចារ។ បទថា vacīduccaritaṃ គប្បីជ្រាបថា បានដល់ ចេតនាជាហេតុធ្វើនូវមុសាវាទ បិសុណវាចា ផរុសវាចា និងសម្ផប្បលាបៈ។ បទថា manoduccaritaṃ គប្បីជ្រាបថា បានដល់ អភិជ្ឈា ព្យាបាទ និងមិច្ឆាទិដ្ឋិ។ លើកលែងតែធម៌ទាំងនោះចេញ អកុសលធម៌ដែលនៅសេសសល់ទាំងឡាយ គប្បីជ្រាបថា "anekavihitā pāpakā akusalā dhammā" (អកុសលធម៌ដ៏លាមកមានប្រការច្រើន)។ 6. Puna brāhmaṇo tameva abhivādanādikammaṃ bhagavati apassanto imaṃ ‘‘āgamma ayaṃ lokatanti lokapaveṇī ucchijjatī’’ti maññamāno bhagavantaṃ ucchedavādoti āha. Bhagavā pana yasmā aṭṭhasu lobhasahagatacittesu pañcakāmaguṇikarāgassa dvīsu akusalacittesu uppajjamānakadosassa ca anāgāmimaggena ucchedaṃ vadati. Sabbākusalasambhavassa pana niravasesassa mohassa arahattamaggena ucchedaṃ vadati. Ṭhapetvā te tayo, avasesānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ yathānurūpaṃ catūhi maggehi [Pg.106] ucchedaṃ vadati; tasmā taṃ ucchedavādaṃ attani sampassamāno aparampi pariyāyaṃ anujānāti. ៦. ម្យ៉ាងទៀត ព្រាហ្មណ៍កាលមិនឃើញនូវកិច្ចមានការថ្វាយបង្គំជាដើមនោះ ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ យល់ឃើញថា «ព្រោះអាស្រ័យបុគ្គលនេះ ប្រពៃណីរបស់លោក គន្លងរបស់លោកនេះ រមែងដាច់សូន្យទៅ» ទើបពោលបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា ជា «ឧច្ឆេទវាទៈ» (អ្នកមានវាទៈកាត់សូន្យ)។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រោះហេតុតែព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវការកាត់ផ្តាច់ (ឧច្ឆេទៈ) នូវរាគៈក្នុងកាមគុណទាំង ៥ ក្នុងលោភសហគតចិត្តទាំង ៨ និងកាត់ផ្តាច់នូវទោសៈដែលកើតឡើងក្នុងអកុសលចិត្តទាំង ២ ដោយអនាគាមិមគ្គ។ ម្យ៉ាងទៀត ទ្រង់សម្តែងនូវការកាត់ផ្តាច់នូវមោហៈដែលជាប្រភពនៃអកុសលទាំងពួង មិនមានសេសសល់ ដោយអរហត្តមគ្គ។ លើកលែងតែធម៌ទាំង ៣ នោះចេញ ទ្រង់សម្តែងនូវការកាត់ផ្តាច់នូវអកុសលធម៌ដ៏លាមកដ៏សេសសល់ទាំងឡាយ តាមសមគួរដល់ធម៌នោះៗ ដោយមគ្គទាំង ៤ ហេតុនោះ ព្រះអង្គកាលទ្រង់ពិចារណាឃើញនូវឧច្ឆេទវាទៈនោះក្នុងព្រះអង្គឯង ទើបទ្រង់អនុញ្ញាតនូវបរិយាយដទៃទៀត។ 7. Puna brāhmaṇo ‘‘jigucchati maññe samaṇo gotamo idaṃ vayovuḍḍhānaṃ abhivādanādikulasamudācārakammaṃ, tena taṃ na karotī’’ti maññamāno bhagavantaṃ jegucchīti āha. Bhagavā pana yasmā jigucchati kāyaduccaritādīhi; kiṃ vuttaṃ hoti? Yañca tividhaṃ kāyaduccaritaṃ, yañca catubbidhaṃ vacīduccaritaṃ, yañca tividhaṃ manoduccaritaṃ, yā ca ṭhapetvā tāni duccaritāni avasesānaṃ lāmakaṭṭhena pāpakānaṃ akosallasambhūtaṭṭhena akusalānaṃ dhammānaṃ samāpatti samāpajjanā samaṅgibhāvo, taṃ sabbampi gūthaṃ viya maṇḍanakajātiyo puriso jigucchati hirīyati, tasmā taṃ jegucchitaṃ attani sampassamāno aparampi pariyāyaṃ anujānāti. Tattha ‘‘kāyaduccaritenā’’ti upayogatthe karaṇavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. ៧. ម្យ៉ាងទៀត ព្រាហ្មណ៍យល់ឃើញថា «សមណគោតម តែងខ្ពើមរអើមនូវកិច្ចជាប្រពៃណីរបស់ត្រកូល មានការថ្វាយបង្គំចំពោះបុគ្គលដែលចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យជាដើមនេះជាប្រាកដ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គមិនធ្វើនូវកិច្ចនោះ» ទើបពោលបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា ជា «ជេគុច្ឆី» (អ្នកមានប្រក្រតីខ្ពើមរអើម)។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រោះហេតុតែព្រះអង្គទ្រង់ខ្ពើមរអើមដោយកាយទុច្ចរិតជាដើម សេចក្តីនោះតើមានអធិប្បាយដូចម្តេច? សេចក្តីពន្យល់ថា កាយទុច្ចរិតមានប្រការ ៣ ផង វចីទុច្ចរិតមានប្រការ ៤ ផង មនោទុច្ចរិតមានប្រការ ៣ ផង មួយវិញទៀត ការចូលទៅជិត ការចូលទៅដល់ និងការប្រកបព្រមដោយអកុសលធម៌ដ៏លាមកទាំងឡាយដ៏សេសសល់ ក្រៅពីទុច្ចរិតទាំងនោះ ដោយអត្ថថាថោកទាប ដោយអត្ថថាជាធម៌កើតអំពីសេចក្តីមិនឈ្លាសវៃ (មោហៈ) ព្រះអង្គទ្រង់ខ្ពើមរអើម ទ្រង់ធុញទ្រាន់នូវធម៌ទាំងអស់នោះ ដូចជាបុរសដែលស្រឡាញ់ការតុបតែងខ្លួន តែងខ្ពើមរអើម ធុញទ្រាន់នូវលាមកដូច្នោះ ហេតុនោះ ព្រះអង្គកាលទ្រង់ពិចារណាឃើញនូវភាពជាអ្នកខ្ពើមរអើមនោះក្នុងព្រះអង្គឯង ទើបទ្រង់អនុញ្ញាតនូវបរិយាយដទៃទៀត។ ក្នុងបទនោះ បទថា «kāyaduccaritenā» គប្បីជ្រាបថាជាតតិយាវិភត្តិ ប្រើក្នុងអត្ថនៃទុតិយាវិភត្តិ (ឧបយោគត្ថៈ)។ 8. Puna brāhmaṇo tameva abhivādanādikammaṃ bhagavati apassanto ‘‘ayaṃ imaṃ lokajeṭṭhakakammaṃ vineti vināseti, atha vā yasmā etaṃ sāmīcikammaṃ na karoti tasmā ayaṃ vinetabbo niggaṇhitabbo’’ti maññamāno bhagavantaṃ venayikoti āha. Tatrāyaṃ padattho – vinayatīti vinayo, vināsetīti vuttaṃ hoti. Vinayo eva venayiko, vinayaṃ vā arahatīti venayiko, niggahaṃ arahatīti vuttaṃ hoti. Bhagavā pana, yasmā rāgādīnaṃ vinayāya vūpasamāya dhammaṃ deseti, tasmā venayiko hoti. Ayameva cettha padattho – vinayāya dhammaṃ desetīti venayiko. Vicitrā hi taddhitavutti! Svāyaṃ taṃ venayikabhāvaṃ attani sampassamāno aparampi pariyāyaṃ anujānāti. ៨. ម្យ៉ាងទៀត ព្រាហ្មណ៍កាលមិនឃើញនូវកិច្ចមានការថ្វាយបង្គំជាដើមនោះ ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ យល់ឃើញថា «បុគ្គលនេះ តែងកម្ចាត់បង់ តែងបំផ្លាញនូវកិច្ចដែលលោកសន្មតថាជាកិច្ចដ៏ប្រសើរ ឬមួយថា ព្រោះហេតុតែបុគ្គលនេះមិនធ្វើនូវសាមីចិកម្ម (កិច្ចដ៏សមគួរ) នេះ ហេតុនោះ បុគ្គលនេះគួរតែគេកម្ចាត់បង់ គួរតែគេសង្កត់សង្កិន» ទើបពោលបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា ជា «វេនយិកៈ» (អ្នកបំផ្លាញប្រពៃណី ឬអ្នកគួរដល់ការកម្ចាត់បង់)។ ក្នុងពាក្យនោះ មានសេចក្តីពន្យល់ពាក្យដូចតទៅ៖ បុគ្គលណា តែងកម្ចាត់បង់ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា វិនយៈ សេចក្តីថា តែងបំផ្លាញ។ បុគ្គលជាវិនយៈនោះឯង ឈ្មោះថា វេនយិកៈ ឬមួយថា បុគ្គលណា គួរដល់ការកម្ចាត់បង់ ឈ្មោះថា វេនយិកៈ សេចក្តីថា គួរដល់ការសង្កត់សង្កិន។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រោះហេតុតែព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងធម៌ ដើម្បីកម្ចាត់បង់ ដើម្បីរម្ងាប់នូវរាគៈជាដើម ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបឈ្មោះថា វេនយិកៈ។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ មានតែប្រការនេះឯង គឺព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីកម្ចាត់បង់ (វិន័យ) ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា វេនយិកៈ។ ព្រោះថា តទ្ធិតវុត្តិ តែងមានសេចក្តីប្លែកៗគ្នា! ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ កាលទ្រង់ពិចារណាឃើញនូវភាពជាវេនយិកៈនោះក្នុងព្រះអង្គឯង ទើបទ្រង់អនុញ្ញាតនូវបរិយាយដទៃទៀត។ 9. Puna brāhmaṇo yasmā abhivādanādīni sāmīcikammāni karontā vayovuḍḍhe tosenti hāsenti, akarontā pana tāpenti vihesenti domanassaṃ nesaṃ uppādenti, bhagavā ca tāni na karoti; tasmā ‘‘ayaṃ vayovuḍḍhe tapatī’’ti maññamāno sappurisācāravirahitattā vā ‘‘kapaṇapuriso aya’’nti maññamāno bhagavantaṃ tapassīti āha. Tatrāyaṃ padattho – tapatīti tapo, roseti vihesetīti vuttaṃ hoti, sāmīcikammākaraṇassetaṃ nāmaṃ. Tapo assa atthīti tapassī. Dutiye atthavikappe byañjanāni avicāretvā loke kapaṇapuriso ‘‘tapassī’’ti vuccati. Bhagavā pana ye akusalā dhammā lokaṃ tapanato tapanīyāti [Pg.107] vuccanti, tesaṃ pahīnattā yasmā tapassīti saṅkhyaṃ gato, tasmā taṃ tapassitaṃ attani sampassamāno aparampi pariyāyaṃ anujānāti. Tatrāyaṃ padattho – tapantīti tapā, akusaladhammānametaṃ adhivacanaṃ. Vuttampi hetaṃ – ‘‘idha tappati pecca tappatī’’ti. Tathā te tape assi nirassi pahāsi viddhaṃsesīti tapassī. ៩. ម្យ៉ាងទៀត ព្រាហ្មណ៍យល់ឃើញថា ព្រោះហេតុតែជនទាំងឡាយកាលធ្វើនូវសាមីចិកម្មមានការថ្វាយបង្គំជាដើម តែងធ្វើឱ្យបុគ្គលដែលចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យពេញចិត្ត ឱ្យរីករាយ តែបើមិនធ្វើវិញ តែងធ្វើឱ្យក្តៅក្រហាយ ឱ្យលំបាក ញ៉ាំងទោមនស្សឱ្យកើតឡើងដល់ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យទាំងនោះ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់ធ្វើនូវកិច្ចទាំងនោះឡើយ ហេតុនោះ ទើបយល់ឃើញថា «បុគ្គលនេះ តែងធ្វើឱ្យចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យក្តៅក្រហាយ» ឬមួយយល់ឃើញថា «បុគ្គលនេះជាមនុស្សកំសត់ (ព្រោះប្រាសចាកអាចារៈរបស់សប្បុរស)» ទើបពោលបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា ជា «តបស្សី» (អ្នកធ្វើឱ្យក្តៅក្រហាយ ឬមនុស្សកំសត់)។ ក្នុងពាក្យនោះ មានសេចក្តីពន្យល់ពាក្យដូចតទៅ៖ អ្វីដែលធ្វើឱ្យក្តៅក្រហាយ ឈ្មោះថា តបៈ សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យខឹង ធ្វើឱ្យលំបាក នេះជាឈ្មោះនៃការមិនធ្វើនូវសាមីចិកម្ម។ បុគ្គលណា មានតបៈនោះ ឈ្មោះថា តបស្សី។ ក្នុងអត្ថវិកប្បទី ២ ដោយមិនបាច់វិនិច្ឆ័យលើព្យញ្ជនៈ (ធាតុនិងបច្ច័យ) ក្នុងលោក តែងហៅបុរសកំសត់ថា «តបស្សី»។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រោះហេតុតែអកុសលធម៌ទាំងឡាយណា ដែលលោកហៅថា «តបនីយធម៌» ព្រោះតែងដុតកំដៅសត្វលោក ត្រូវបានព្រះអង្គលះបង់ហើយ ព្រះអង្គទើបដល់នូវការរាប់ថាជា «តបស្សី» ហេតុនោះ ព្រះអង្គកាលទ្រង់ពិចារណាឃើញនូវភាពជាតបស្សីនោះក្នុងព្រះអង្គឯង ទើបទ្រង់អនុញ្ញាតនូវបរិយាយដទៃទៀត។ ក្នុងពាក្យនោះ មានសេចក្តីពន្យល់ពាក្យដូចតទៅ៖ ធម៌ទាំងឡាយណា តែងដុតកំដៅ ហេតុនោះ ធម៌ទាំងនោះឈ្មោះថា តបៈ នេះជាឈ្មោះនៃអកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់សម្តែងទុកហើយថា «idha tappati pecca tappati» (បុគ្គលតែងក្តៅក្រហាយក្នុងលោកនេះ តែងក្តៅក្រហាយក្នុងលោកខាងមុខ)។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គឈ្មោះថា តបស្សី ព្រោះទ្រង់បានបន្ទោបង់ បានកម្ចាត់បង់ បានលះបង់ បានបំផ្លាញចោលនូវតបធម៌ (អកុសលធម៌ដែលធ្វើឱ្យក្តៅក្រហាយ) ទាំងនោះ។ 10. Puna brāhmaṇo taṃ abhivādanādikammaṃ devalokagabbhasampattiyā devalokapaṭisandhipaṭilābhāya saṃvattatīti maññamāno bhagavati cassa abhāvaṃ disvā bhagavantaṃ apagabbhoti āha. Kodhavasena vā bhagavato mātukucchismiṃ paṭisandhiggahaṇe dosaṃ dassentopi evamāha. Tatrāyaṃ padattho – gabbhato apagatoti apagabbho, abhabbo devalokūpapattiṃ pāpuṇitunti adhippāyo. Hīno vā gabbho assāti apagabbho, devalokagabbhaparibāhirattā āyatiṃ hīnagabbhapaṭilābhabhāgīti, hīno vāssa mātukucchimhi gabbhavāso ahosīti adhippāyo. Bhagavato pana yasmā āyatiṃ gabbhaseyyā apagatā, tasmā so taṃ apagabbhataṃ attani sampassamāno aparampi pariyāyaṃ anujānāti. Tatra ca yassa kho brāhmaṇa āyatiṃ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnāti etesaṃ padānaṃ evamattho daṭṭhabbo – brāhmaṇa, yassa puggalassa anāgate gabbhaseyyā, punabbhave ca abhinibbatti anuttarena maggena vihatakāraṇattā pahīnāti. Gabbhaseyyaggahaṇena cettha jalābujayoni gahitā. Punabbhavābhinibbattiggahaṇena itarā tissopi. ១០. ម្យ៉ាងទៀត ព្រាហ្មណ៍យល់ឃើញថា កិច្ចមានការថ្វាយបង្គំជាដើមនោះ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការដល់ព្រមនូវគភ៌ក្នុងទេវលោក ដើម្បីការបាននូវបដិសន្ធិក្នុងទេវលោក កាលបើឃើញនូវការមិនមានកិច្ចនោះក្នុងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបពោលបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា ជា «អបគព្ភៈ» (អ្នកមិនមានគភ៌ ឬអ្នកមិនបានកើតក្នុងទេវលោក)។ ឬមួយ ព្រាហ្មណ៍កាលចង់បង្ហាញទោសក្នុងការកាន់យកបដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃព្រះមាតារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយអំណាចនៃក្រោធ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ក្នុងពាក្យនោះ មានសេចក្តីពន្យល់ពាក្យដូចតទៅ៖ បុគ្គលណា ប្រាសចាកគភ៌ (គភ៌ក្នុងទេវលោក) ឈ្មោះថា អបគព្ភៈ សេចក្តីថា ជាបុគ្គលមិនគួរដើម្បីដល់នូវការកើតក្នុងទេវលោកឡើយ នេះជាអធិប្បាយរបស់ព្រាហ្មណ៍។ ឬមួយថា បុគ្គលណា មានគភ៌ដ៏ថោកទាប ឈ្មោះថា អបគព្ភៈ សេចក្តីថា ព្រោះតែនៅខាងក្រៅគភ៌នៃទេវលោក ទើបជាអ្នកមានចំណែកបាននូវគភ៌ដ៏ថោកទាបក្នុងអនាគត ឬមួយថា ការនៅក្នុងផ្ទៃនៃមាតារបស់បុគ្គលនោះ ជាការនៅដ៏ថោកទាប នេះជាអធិប្បាយម្យ៉ាងទៀត។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រោះហេតុតែការដេកក្នុងគភ៌ក្នុងអនាគត ត្រូវបានព្រះអង្គលះបង់ហើយ ហេតុនោះ ព្រះអង្គកាលទ្រង់ពិចារណាឃើញនូវភាពជាអបគព្ភៈនោះក្នុងព្រះអង្គឯង ទើបទ្រង់អនុញ្ញាតនូវបរិយាយដទៃទៀត។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ សេចក្តីនៃបទទាំងឡាយថា «yassa kho brāhmaṇa āyatiṃ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā» ជាដើម គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះថា ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ការដេកក្នុងគភ៌ក្តី ការកើតឡើងក្នុងភពថ្មីក្តី ក្នុងអនាគត របស់បុគ្គលណា ត្រូវបានលះបង់ហើយ ដោយអរហត្តមគ្គដ៏ប្រសើរ ព្រោះហេតុតែបច្ច័យត្រូវបានកម្ចាត់បង់ហើយ។ ក្នុងទីនេះ ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា «gabbhaseyyā» (ការដេកក្នុងគភ៌) គឺទ្រង់កាន់យកនូវជលាពុជយោនិ។ ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា «punabbhavābhinibbatti» (ការកើតឡើងក្នុងភពថ្មី) គឺទ្រង់កាន់យកនូវយោនិ ៣ ដ៏សេសសល់ដទៃទៀត។ Apica gabbhassa seyyā gabbhaseyyā, punabbhavo eva abhinibbatti punabbhavābhinibbattīti evamettha attho daṭṭhabbo. Yathā ca viññāṇaṭṭhitīti vuttepi na viññāṇato aññā ṭhiti atthi, evamidhāpi na gabbhato aññā seyyāti veditabbā. Abhinibbatti ca nāma yasmā punabbhavabhūtāpi apunabbhavabhūtāpi atthi, idha ca punabbhavabhūtā adhippetā. Tasmā vuttaṃ – ‘‘punabbhavo eva abhinibbatti punabbhavābhinibbattī’’ti. ម្យ៉ាងទៀត ការដេកនៃគភ៌ ឈ្មោះថា គព្ភសេយ្យា ការកើតឡើងនោះឯងជាភពថ្មី ឈ្មោះថា បុណព្ភវាភិនិព្វត្តិ សេចក្តីក្នុងបទទាំងពីរនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាពាក្យថា «viññāṇaṭṭhiti» (វិញ្ញាណដ្ឋិតិ) ទោះបីពោលយ៉ាងនេះក្តី ក៏មិនមានការតាំងនៅដទៃក្រៅពីវិញ្ញាណឡើយ យ៉ាងណាមិញ ក្នុងទីនេះក៏ដូច្នោះដែរ គប្បីជ្រាបថា មិនមានការដេកដទៃក្រៅពីគភ៌ឡើយ។ មួយវិញទៀត ធម្មតាកាលកើតឡើង (អភិនិព្វត្តិ) ព្រោះតែមានទាំងការកើតឡើងដែលជាភពថ្មីផង ទាំងការកើតឡើងដែលមិនមែនជាភពថ្មីផង ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នាយកការកើតឡើងដែលជាភពថ្មី។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «punabbhavo eva abhinibbatti punabbhavābhinibbatti» (ការកើតឡើងនោះឯងជាភពថ្មី ឈ្មោះថា បុណព្ភវាភិនិព្វត្តិ)។ 11. Evaṃ āgatakālato paṭṭhāya arasarūpatādīhi aṭṭhahi akkosavatthūhi akkosantampi brāhmaṇaṃ bhagavā dhammissaro dhammarājā dhammassāmī [Pg.108] tathāgato anukampāya sītaleneva cakkhunā olokento yaṃ dhammadhātuṃ paṭivijjhitvā desanāvilāsappatto hoti, tassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā vigatavalāhake antalikkhe samabbhuggato puṇṇacando viya saradakāle sūriyo viya ca brāhmaṇassa hadayandhakāraṃ vidhamanto tāniyeva akkosavatthūni tena tena pariyāyena aññathā dassetvā, punapi attano karuṇāvipphāraṃ aṭṭhahi lokadhammehi akampiyabhāvena paṭiladdhaṃ, tādiguṇalakkhaṇaṃ pathavīsamacittataṃ akuppadhammatañca pakāsento ‘‘ayaṃ brāhmaṇo kevalaṃ palitasirakhaṇḍadantavalittacatādīhi attano vuḍḍhabhāvaṃ sañjānāti, no ca kho jānāti attānaṃ jātiyā anugataṃ jarāya anusaṭaṃ byādhinā abhibhūtaṃ maraṇena abbhāhataṃ vaṭṭakhāṇubhūtaṃ ajja maritvā puna sveva uttānasayanadārakabhāvagamanīyaṃ. Mahantena kho pana ussāhena mama santikaṃ āgato, tadassa āgamanaṃ sātthakaṃ hotū’’ti cintetvā imasmiṃ loke attano appaṭisamaṃ purejātabhāvaṃ dassento seyyathāpi brāhmaṇātiādinā nayena brāhmaṇassa dhammadesanaṃ vaḍḍhesi. ១១. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជាធម្មិស្សរៈ (អ្នកជាធំក្នុងធម៌) ជាធម្មរាជា (ស្តេចធម៌) ជាធម្មសាមី (ម្ចាស់នៃធម៌) ជាតថាគត កាលទ្រង់ទតមើលព្រាហ្មណ៍ដែលជេរប្រមាថដោយអក្កោសវត្ថុ (រឿងសម្រាប់ជេរ) ទាំង ៨ មានភាពជាអ្នកមិនមានរសជាតិជាដើម ចាប់តាំងពីពេលដែលមកដល់ហើយនោះ ដោយព្រះនេត្រដ៏ត្រជាក់ដោយព្រះករុណា ទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវងងឹតគឺអវិជ្ជាក្នុងហឫទ័យរបស់ព្រាហ្មណ៍ ដូចជាព្រះចន្ទពេញវង់ដែលអណ្តែតឡើងក្នុងអាកាសដ៏ស្រឡះចាកពពក ឬដូចជាព្រះអាទិត្យក្នុងសរទកាល (រដូវរំហើយ) ព្រោះតែព្រះអង្គទ្រង់ចាក់ធ្លុះយ៉ាងល្អនូវធម្មធាតុណា ហើយដល់នូវភាពស្ទាត់ជំនាញក្នុងការសម្តែងធម៌ ទើបទ្រង់បង្ហាញនូវអក្កោសវត្ថុទាំងឡាយនោះឯង ដោយបរិយាយនោះៗ ឱ្យផ្ទុយពីបំណងរបស់ព្រាហ្មណ៍ ហើយទ្រង់សម្តែងនូវការផ្សាយទៅនៃព្រះករុណា និងភាពជាអ្នកមានចិត្តស្មើដោយផែនដី មានសភាវៈមិនកម្រើកញាប់ញ័រ ដែលជាលក្ខណៈនៃគុណធម៌របស់ព្រះតាទិបុគ្គល ដែលមិនញាប់ញ័រដោយលោកធម៌ទាំង ៨ ម្យ៉ាងទៀត ទ្រង់រិះគិតថា «ព្រាហ្មណ៍នេះ តែងសំគាល់នូវភាពជាអ្នកចាស់ព្រទ្ធាចារ្យរបស់ខ្លួន ត្រឹមតែដោយសក់ស្កូវ ធ្មេញបាក់ ស្បែកជ្រីវជ្រួញជាដើមប៉ុណ្ណោះ តែមិនដឹងខ្លួនថា ត្រូវជាតិដេញតាម ត្រូវជរាដេញកៀរ ត្រូវព្យាធិគ្របសង្កត់ ត្រូវមរណៈកម្ចាត់បង់ ជាអ្នកប្រៀបដូចជាគល់ឈើក្នុងវដ្តសង្សារ ស្លាប់ក្នុងថ្ងៃនេះហើយ ក្នុងថ្ងៃស្អែកក៏ត្រូវទៅកាន់ភាពជាក្មេងតូចដែលដេកផ្ងារវិញឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រាហ្មណ៍នេះបានមកកាន់សំណាក់របស់យើងដោយសេចក្តីព្យាយាមដ៏ធំធេង ធ្វើម្តេចហ្នឹងឱ្យការមករបស់ព្រាហ្មណ៍នេះមានប្រយោជន៍ចុះ» កាលទ្រង់បង្ហាញនូវភាពជាអ្នកកើតមុនគេ (ច្បងបង្អស់) គ្មានបុគ្គលប្រៀបផ្ទឹមបានក្នុងលោកនេះ ទើបទ្រង់ញ៉ាំងធម្មទេសនាឱ្យចម្រើនឡើងដល់ព្រាហ្មណ៍ ដោយវិធីមានពាក្យថា «seyyathāpi brāhmaṇa» (ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចជា...) ជាដើម។ Tattha seyyathāti opammatthe nipāto; pīti sambhāvanatthe; ubhayenāpi yathā nāma brāhmaṇāti dasseti. Kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa vāti ettha pana kiñcāpi kukkuṭiyā vuttappakārato ūnādhikānipi aṇḍāni honti, atha kho vacanasiliṭṭhatāya evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Evañhi loke siliṭṭhavacanaṃ hoti. Tānassūti tāni assu, bhaveyyunti vuttaṃ hoti. Kukkuṭiyā sammā adhisayitānīti tāya janettiyā kukkuṭiyā pakkhe pasāretvā tesaṃ upari sayantiyā sammā adhisayitāni. Sammā pariseditānīti kālena kālaṃ utuṃ gaṇhāpentiyā suṭṭhu samantato seditāni, usmīkatānīti vuttaṃ hoti. Sammā paribhāvitānīti kālena kālaṃ suṭṭhu samantato bhāvitāni, kukkuṭagandhaṃ gāhāpitānīti vuttaṃ hoti. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា «seyyathā» ជាសព្វនាម (និបាត) ប្រើក្នុងអត្ថជាគ្រឿងប្រៀបធៀប (ឧបមត្ថៈ)។ បទថា «pi» ប្រើក្នុងអត្ថធ្វើឱ្យច្បាស់ (សម្ភាវនត្ថៈ)។ និបាតទាំងពីរនេះ បង្ហាញសេចក្តីថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ឧបមាដូចជា»។ ក្នុងបទថា «kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa vā» នេះ គប្បីជ្រាបថា ទោះបីជាស៊ុតរបស់មេមាន់មានចំនួនតិច ឬច្រើនជាងដែលពោលមកនេះក្តី ប៉ុន្តែទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះ ដើម្បីភាពរលូននៃពាក្យសម្តី។ ព្រោះថា ក្នុងលោក តែងមានពាក្យសម្តីដ៏រលូនយ៉ាងនេះ។ បទថា «tānassu» គឺ «tāni assu» សេចក្តីថា គប្បីមាន។ បទថា «kukkuṭiyā sammā adhisayitāni» សេចក្តីថា ស៊ុតទាំងឡាយដែលមេមាន់ជាអ្នកបង្កើតនោះ ត្រដាងស្លាបក្រាបពីលើដោយប្រពៃ។ បទថា «sammā pariseditāni» សេចក្តីថា ស៊ុតទាំងឡាយដែលមេមាន់ឱ្យទទួលកំដៅតាមពេលវេលាដ៏សមគួរ គឺភ្ញាស់ដោយល្អជុំវិញ សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យមានកំដៅ។ បទថា «sammā paribhāvitāni» សេចក្តីថា ស៊ុតទាំងឡាយដែលមេមាន់អប់ដោយល្អជុំវិញតាមពេលវេលា សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យទទួលក្លិនមេមាន់។ Idāni yasmā tāya kukkuṭiyā evaṃ tīhi pakārehi tāni aṇḍāni paripāliyamānāni na pūtīni honti. Yopi nesaṃ allasineho so pariyādānaṃ gacchati. Kapālaṃ tanukaṃ hoti, pādanakhasikhā ca mukhatuṇḍakañca kharaṃ hoti, kukkuṭapotakā paripākaṃ gacchanti, kapālassa tanukattā bahiddhā āloko anto paññāyati. Atha te kukkuṭapotakā ‘‘ciraṃ [Pg.109] vata mayaṃ saṅkuṭitahatthapādā sambādhe sayimha, ayañca bahi āloko dissati, ettha dāni no sukhavihāro bhavissatī’’ti nikkhamitukāmā hutvā kapālaṃ pādena paharanti, gīvaṃ pasārenti. Tato taṃ kapālaṃ dvedhā bhijjati, kukkuṭapotakā pakkhe vidhunantā taṅkhaṇānurūpaṃ viravantā nikkhamanti. Evaṃ nikkhamantānañca nesaṃ yo paṭhamataraṃ nikkhamati so ‘jeṭṭho’ti vuccati. Tasmā bhagavā tāya upamāya attano jeṭṭhakabhāvaṃ sādhetukāmo brāhmaṇaṃ pucchi – ‘‘yo nu kho tesaṃ kukkuṭacchāpakānaṃ…pe… kinti svassa vacanīyo’’ti. Tattha kukkuṭacchāpakānanti kukkuṭapotakānaṃ. Kinti svassa vacanīyoti so kinti vacanīyo assa, kinti vattabbo bhaveyya jeṭṭho vā kaniṭṭho vāti. Sesaṃ uttānatthameva. ក្នុងពេលនេះ ព្រោះហេតុតែស៊ុតទាំងឡាយនោះ កាលដែលមេមាន់ថែរក្សាដោយប្រការទាំង ៣ យ៉ាងនេះ រមែងមិនស្អុយរលួយឡើយ។ សូម្បីតែជាតិទឹកដ៏សើមដែលមាននៅក្នុងស៊ុតទាំងនោះ ក៏រមែងរីងស្ងួតអស់ទៅ។ សំបកស៊ុតក៏ស្តើង ឯចុងក្រចកជើង និងចំពុះក៏រឹង កូនមាន់ទាំងឡាយក៏ដល់នូវការលូតលាស់ពេញទី ព្រោះតែសំបកស៊ុតស្តើង ពន្លឺខាងក្រៅក៏រមែងភ្លឺចូលទៅខាងក្នុង។ គ្រានោះ កូនមាន់ទាំងឡាយនោះ គិតថា «យើងទាំងឡាយបានដេកក្ដោបដៃក្ដោបជើងក្នុងទីដ៏ចង្អៀតអស់កាលយូរណាស់ហើយតើ ម្យ៉ាងទៀត ពន្លឺខាងក្រៅនេះក៏ប្រាកដឡើង ក្នុងទីនេះឯង នឹងមានការរស់នៅដ៏សុខស្រួលដល់យើងក្នុងពេលនេះ» កាលចង់ចេញមកក្រៅ ទើបយកជើងធាក់សំបកស៊ុត លាតសន្ធឹងក។ ពីព្រោះតែការធាក់និងលាតសន្ធឹងកនោះ សំបកស៊ុតក៏បែកជាពីរចំណែក កូនមាន់ទាំងឡាយក៏រលាស់ស្លាប ស្រែកយំតាមសភាពនៃខណៈដែលទើបនឹងកើតនោះ ហើយចេញមកក្រៅ។ ក្នុងបណ្តាកូនមាន់ទាំងឡាយដែលចេញមកយ៉ាងនេះ កូនមាន់ណាដែលចេញមកមុនគេ កូនមាន់នោះ គេហៅថា «កូនច្បង»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ប្រាថ្នានឹងសម្រេចនូវភាពជាកូនច្បង (អ្នកកើតមុនគេ) របស់ព្រះអង្គ ដោយឧបមានោះ ទើបទ្រង់សួរព្រាហ្មណ៍ថា «yo nu kho tesaṃ kukkuṭacchāpakānaṃ...pe... kinti svassa vacanīyo» (ក្នុងបណ្តាកូនមាន់ទាំងនោះ... តើគេគួរហៅវាដូចម្តេច?)។ ក្នុងបទនោះ បទថា «kukkuṭacchāpakānaṃ» គឺកូនមាន់ទាំងឡាយ។ បទថា «kinti svassa vacanīyo» សេចក្តីថា តើគេគួរហៅកូនមាន់នោះដូចម្តេច តើគួរហៅថាជាកូនច្បង ឬកូនពៅ? សេចក្តីដ៏សេសសល់ក្រៅពីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ Tato brāhmaṇo āha – ‘‘jeṭṭhotissa bho gotama vacanīyo’’ti. Bho, gotama, so jeṭṭho iti assa vacanīyo. Kasmāti ce? So hi nesaṃ jeṭṭho, tasmā so nesaṃ vuḍḍhataroti attho. Athassa bhagavā opammaṃ sampaṭipādento āha – ‘‘evameva kho ahaṃ brāhmaṇā’’tiādi. Yathā so kukkuṭacchāpako jeṭṭhoti saṅkhyaṃ gacchati; evaṃ ahampi avijjāgatāya pajāya. Avijjāgatāyāti avijjā vuccati aññāṇaṃ, tattha gatāya. Pajāyāti sattādhivacanametaṃ. Tasmā ettha avijjaṇḍakosassa anto paviṭṭhesu sattesūti evaṃ attho daṭṭhabbo. Aṇḍabhūtāyāti aṇḍe bhūtāya jātāya sañjātāya. Yathā hi aṇḍe nibbattā ekacce sattā aṇḍabhūtāti vuccanti; evamayaṃ sabbāpi pajā avijjaṇḍakose nibbattattā aṇḍabhūtāti vuccati. Pariyonaddhāyāti tena avijjaṇḍakosena samantato onaddhāya baddhāya veṭhitāya. Avijjaṇḍakosaṃ padāletvāti taṃ avijjāmayaṃ aṇḍakosaṃ bhinditvā. Ekova loketi sakalepi lokasannivāse ahameva eko adutiyo. Anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti anuttaranti uttaravirahitaṃ sabbaseṭṭhaṃ. Sammāsambodhinti sammā sāmañca bodhiṃ; atha vā pasatthaṃ sundarañca bodhiṃ; bodhīti rukkhopi maggopi sabbaññutaññāṇampi nibbānampi vuccati. ‘‘Bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho’’ti (mahāva. 1; udā. 1) ca ‘‘antarā ca gayaṃ antarā ca bodhi’’nti (mahāva. 11; ma. ni. 1.285) ca āgataṭṭhānesu hi rukkho bodhīti vuccati. ‘‘Bodhi [Pg.110] vuccati catūsu maggesu ñāṇa’’nti (cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 121) āgataṭṭhāne maggo. ‘‘Pappoti bodhiṃ varabhūrimedhaso’’ti (dī. ni. 3.217) āgataṭṭhāne sabbaññutaññāṇaṃ. ‘‘Patvāna bodhiṃ amataṃ asaṅkhata’’nti āgataṭṭhāne nibbānaṃ. Idha pana bhagavato arahattamaggañāṇaṃ adhippetaṃ. Sabbaññutaññāṇantipi vadanti. Aññesaṃ arahattamaggo anuttarā bodhi hoti, na hotīti? Na hoti. Kasmā? Asabbaguṇadāyakattā. Tesañhi kassaci arahattamaggo arahattaphalameva deti, kassaci tisso vijjā, kassaci cha abhiññā, kassaci catasso paṭisambhidā, kassaci sāvakapāramiñāṇaṃ. Paccekabuddhānampi paccekabodhiñāṇameva deti. Buddhānaṃ pana sabbaguṇasampattiṃ deti, abhiseko viya rañño sabbalokissariyabhāvaṃ. Tasmā aññassa kassacipi anuttarā bodhi na hotīti. Abhisambuddhoti abbhaññāsiṃ paṭivijjhiṃ; pattomhi adhigatomhīti vuttaṃ hoti. លំដាប់នោះ ព្រាហ្មណ៍បានពោលថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន កូនមាន់នោះ គួរហៅថាជាច្បង»។ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន កូនមាន់នោះ គួរហៅថាជាច្បង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាក្នុងចំណោមកូនមាន់ទាំងនោះ កូនមាន់នោះជាច្បង ហេតុនោះ កូនមាន់នោះទើបឈ្មោះថាជាអ្នកធំជាងគេ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងទ្រង់ប្រៀបធៀបឧបមា ទើបត្រាស់ថា «បពិត្រព្រាហ្មណ៍ ខ្ញុំក៏ដូច្នោះដែរ» ជាដើម។ ដូចកូនមាន់នោះ ដល់នូវការរាប់ថាជាច្បង យ៉ាងណាមិញ ខ្ញុំព្រះអង្គក៏ដូច្នោះដែរ ក្នុងចំណោមពួកសត្វដែលធ្លាក់ទៅក្នុងអវិជ្ជា។ ពាក្យថា Avijjāgatāya (ដែលធ្លាក់ទៅក្នុងអវិជ្ជា) សេចក្តីថា អវិជ្ជា គឺសេចក្តីមិនដឹង (មោហៈ) ដែលកើតឡើងក្នុងពួកសត្វនោះ។ ពាក្យថា Pajāya (ពួកសត្វ) នេះជាឈ្មោះនៃសត្វទាំងឡាយ។ ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ គប្បីយល់សេចក្តីយ៉ាងនេះថា «ក្នុងចំណោមពួកសត្វដែលចូលទៅនៅក្នុងសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជា»។ ពាក្យថា Aṇḍabhūtāya (ដែលកើតក្នុងស៊ុត) សេចក្តីថា កើតហើយ ចម្រើនហើយក្នុងស៊ុត។ ព្រោះថា ពួកសត្វខ្លះដែលកើតក្នុងស៊ុត តែងហៅថា កើតក្នុងស៊ុត យ៉ាងណាមិញ ពួកសត្វទាំងអស់នេះ ក៏ឈ្មោះថា កើតក្នុងស៊ុត ព្រោះកើតនៅក្នុងសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជា យ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា Pariyonaddhāyāti (ដែលត្រូវរួបរឹត) សេចក្តីថា ត្រូវសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជានោះរួបរឹត ចងទុក ព័ទ្ធជុំវិញ។ ពាក្យថា Avijjaṇḍakosaṃ padāletvāti (ទម្លាយសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជា) សេចក្តីថា ទម្លាយសំបកស៊ុតដែលកើតពីអវិជ្ជានោះ។ ពាក្យថា Ekova loke (តែម្នាក់ឯងក្នុងលោក) សេចក្តីថា ក្នុងលោកសន្និវាសទាំងមូល គឺមានតែខ្ញុំព្រះអង្គម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះ គ្មានពីរឡើយ។ ពាក្យថា Anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti (បានត្រាស់ដឹងនូវអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ) សេចក្តីថា ពាក្យថា Anuttaraṃ គឺមិនមានធម៌ដទៃក្រៃលែងជាង ជាធម៌ប្រសើរបំផុត។ ពាក្យថា Sammāsambodhinti គឺការត្រាស់ដឹងដោយត្រឹមត្រូវ និងដោយព្រះអង្គឯង ឬមួយថា ជាការត្រាស់ដឹងដ៏គួរពោលសរសើរ និងល្អឆើតឆាយ។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា Bodhi នេះ តែងសំដៅយកទាំងដើមពោធិ៍ ទាំងមគ្គ ទាំងសព្វញ្ញុតញ្ញាណ និងព្រះនិព្វាន។ ព្រោះថាក្នុងកន្លែងដែលមកដល់ថា «Bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho» (បានត្រាស់ដឹងជាដំបូងនៅទៀបគល់ដើមពោធិ៍) និង «antarā ca gayaṃ antarā ca bodhiṃ» (ក្នុងចន្លោះគយា និងដើមពោធិ៍) ដើមឈើ តែងហៅថា ពោធិ៍។ ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់ថា «Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ» (ញ្ញាណក្នុងមគ្គទាំង ៤ ហៅថា ពោធិ៍) មគ្គ ហៅថា ពោធិ៍។ ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់ថា «Pappoti bodhiṃ varabhūrimedhaso» (ព្រះរាជកុមារមានប្រាជ្ញាធំធេងដូចផែនដី តែងដល់នូវពោធិ៍) សព្វញ្ញុតញ្ញាណ ហៅថា ពោធិ៍។ ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់ថា «Patvāna bodhiṃ amataṃ asaṅkhataṃ» (លុះដល់នូវពោធិ៍ជាធម៌មិនស្លាប់ មិនមានបច្ច័យតាក់តែង) ព្រះនិព្វាន ហៅថា ពោធិ៍។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ សំដៅយកអរហត្តមគ្គញ្ញាណរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ម្យ៉ាងទៀត លោកពោលថា សំដៅយកសព្វញ្ញុតញ្ញាណក៏មាន។ សួរថា អរហត្តមគ្គរបស់បុគ្គលដទៃ ឈ្មោះថាអនុត្តរពោធិ៍ដែរឬទេ? ឆ្លើយថា មិនមែនទេ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមិនអាចឲ្យនូវគុណទាំងពួងបាន។ ព្រោះថា អរហត្តមគ្គរបស់បុគ្គលខ្លះ តែងឲ្យតែអរហត្តផលប៉ុណ្ណោះ របស់បុគ្គលខ្លះ ឲ្យវិជ្ជា ៣ របស់បុគ្គលខ្លះ ឲ្យអភិញ្ញា ៦ របស់បុគ្គលខ្លះ ឲ្យបដិសម្ភិទា ៤ របស់បុគ្គលខ្លះ ឲ្យសាវកបារមីញាណ។ សូម្បីតែព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ អរហត្តមគ្គក៏ឲ្យតែបច្ចេកពោធិញ្ញាណប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯអរហត្តមគ្គរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងឲ្យនូវការសម្រេចគុណទាំងពួង ដូចជាការអភិសេករបស់ព្រះរាជា តែងប្រទាននូវភាពជាធំក្នុងលោកទាំងពួងដូច្នោះ។ ហេតុនោះ អរហត្តមគ្គរបស់បុគ្គលដទៃណាមួយ មិនឈ្មោះថាអនុត្តរពោធិ៍ឡើយ។ ពាក្យថា Abhisambuddho សេចក្តីថា បានដឹងច្បាស់ បានចាក់ធ្លុះ បានដល់ហើយ បានសម្រេចហើយ នេះជាពាក្យដែលលោកពោលទុក។ Idāni yadetaṃ bhagavatā ‘‘evameva kho ahaṃ brāhmaṇā’’ti ādinā nayena vuttaṃ opammasampaṭipādanaṃ, taṃ evamatthena saddhiṃ saṃsanditvā veditabbaṃ. Yathā hi tassā kukkuṭiyā attano aṇḍesu adhisayanāditividhakiriyākaraṇaṃ; evaṃ bodhipallaṅke nisinnassa bodhisattabhūtassa bhagavato attano cittasantāne aniccaṃ dukkhaṃ anattāti tividhānupassanākaraṇaṃ. Kukkuṭiyā tividhakiriyāsampādanena aṇḍānaṃ apūtibhāvo viya bodhisattabhūtassa bhagavato tividhānupassanāsampādanena vipassanāñāṇassa aparihāni. Kukkuṭiyā tividhakiriyākaraṇena aṇḍānaṃ allasinehapariyādānaṃ viya bodhisattabhūtassa bhagavato tividhānupassanāsampādanena bhavattayānugatanikantisinehapariyādānaṃ. Kukkuṭiyā tividhakiriyākaraṇena aṇḍakapālānaṃ tanubhāvo viya bodhisattabhūtassa bhagavato tividhānupassanāsampādanena avijjaṇḍakosassa tanubhāvo. Kukkuṭiyā tividhakiriyākaraṇena kukkuṭacchāpakassa pādanakhasikhātuṇḍakānaṃ thaddhakharabhāvo viya bodhisattabhūtassa bhagavato tividhānupassanāsampādanena vipassanāñāṇassa tikkhakharavippasannasūrabhāvo. Kukkuṭiyā tividhakiriyākaraṇena kukkuṭacchāpakassa paripākakālo viya bodhisattabhūtassa bhagavato tividhānupassanāsampādanena vipassanāñāṇassa [Pg.111] paripākakālo vaḍḍhitakālo gabbhaggahaṇakālo veditabbo. ក្នុងកាលឥឡូវនេះ សេចក្តីប្រៀបធៀបឧបមាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយ ដោយន័យជាដើមថា «បពិត្រព្រាហ្មណ៍ ខ្ញុំក៏ដូច្នោះដែរ» នោះ គប្បីជ្រាបដោយការប្រៀបធៀបសម្របសម្រួលជាមួយសេចក្តីពន្យល់ យ៉ាងនេះ៖ ដូចជាការធ្វើកិច្ច ៣ យ៉ាង មានការក្រាបក្រុងជាដើម លើស៊ុតទាំងឡាយរបស់មេមាន់នោះ យ៉ាងណាមិញ ការធ្វើអនុបស្សនា ៣ យ៉ាង គឺអនិច្ចៈ ទុក្ខៈ អនត្តា ក្នុងចិត្តសន្តានរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់ជាព្រះពោធិសត្វ គង់នៅលើរតនបល្ល័ង្កទៀបគល់ពោធិ៍ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ភាពមិនស្អុយរលួយនៃស៊ុតទាំងឡាយ ព្រោះការធ្វើកិច្ច ៣ យ៉ាងឲ្យសម្រេចរបស់មេមាន់ យ៉ាងណាមិញ ភាពមិនសាបសូន្យនៃវិបស្សនាញ្ញាណ ព្រោះការធ្វើអនុបស្សនា ៣ យ៉ាងឲ្យសម្រេចរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលជាព្រះពោធិសត្វ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ការរីងស្ងួតនៃជាតិទឹកសើមៗក្នុងស៊ុតទាំងឡាយ ព្រោះការធ្វើកិច្ច ៣ យ៉ាងរបស់មេមាន់ យ៉ាងណាមិញ ការអស់ទៅនៃជាតិជ័រគឺតណ្ហានិកម្មដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងភពទាំងបី ព្រោះការធ្វើអនុបស្សនា ៣ យ៉ាងឲ្យសម្រេចរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលជាព្រះពោធិសត្វ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ភាពស្តើងទៅនៃសំបកស៊ុតទាំងឡាយ ព្រោះការធ្វើកិច្ច ៣ យ៉ាងរបស់មេមាន់ យ៉ាងណាមិញ ភាពស្តើងទៅនៃសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជា ព្រោះការធ្វើអនុបស្សនា ៣ យ៉ាងឲ្យសម្រេចរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលជាព្រះពោធិសត្វ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ភាពរឹងមាំនៃចុងក្រចកជើង និងចំពុះរបស់កូនមាន់ ព្រោះការធ្វើកិច្ច ៣ យ៉ាងរបស់មេមាន់ យ៉ាងណាមិញ ភាពមុតស្រួច រឹងមាំ ថ្លាស្អាត និងក្លាហាននៃវិបស្សនាញ្ញាណ ព្រោះការធ្វើអនុបស្សនា ៣ យ៉ាងឲ្យសម្រេចរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលជាព្រះពោធិសត្វ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ពេលវេលាដែលល្មមញាស់របស់កូនមាន់ ព្រោះការធ្វើកិច្ច ៣ យ៉ាងរបស់មេមាន់ យ៉ាងណាមិញ ពេលវេលានៃការចាស់ក្លា ពេលវេលានៃការចម្រើនឡើង និងពេលវេលានៃការចាប់កំណើតនៃវិបស្សនាញ្ញាណ ព្រោះការធ្វើអនុបស្សនា ៣ យ៉ាងឲ្យសម្រេចរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលជាព្រះពោធិសត្វ ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។ Tato kukkuṭiyā tividhakiriyākaraṇena kukkuṭacchāpakassa pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṃ padāletvā pakkhe papphoṭetvā sotthinā abhinibbhidākālo viya bodhisattabhūtassa bhagavato tividhānupassanāsampādanena vipassanāñāṇaṃ gabbhaṃ gaṇhāpetvā anupubbādhigatena arahattamaggena avijjaṇḍakosaṃ padāletvā abhiññāpakkhe papphoṭetvā sotthinā sakalabuddhaguṇasacchikatakālo veditabboti. លំដាប់នោះ ពេលវេលាដែលកូនមាន់ទម្លាយសំបកស៊ុតដោយចុងក្រចកជើងក្តី ដោយចំពុះក្តី ហើយរលាស់ស្លាបចេញមកក្រៅដោយសុវត្ថិភាព ព្រោះការធ្វើកិច្ច ៣ យ៉ាងរបស់មេមាន់ យ៉ាងណាមិញ ពេលវេលាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលជាព្រះពោធិសត្វ ធ្វើឲ្យវិបស្សនាញ្ញាណតាំងឡើងជាគភ៌ ហើយទម្លាយសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជាដោយអរហត្តមគ្គដែលបានសម្រេចតាមលំដាប់ រលាស់ស្លាបគឺលោកិយអភិញ្ញា ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវពុទ្ធគុណទាំងពួងដោយសុវត្ថិភាព ព្រោះការធ្វើអនុបស្សនា ៣ យ៉ាងឲ្យសម្រេច ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។ Svāhaṃ brāhmaṇa jeṭṭho seṭṭho lokassāti so ahaṃ brāhmaṇa yathā tesaṃ kukkuṭapotakānaṃ paṭhamataraṃ aṇḍakosaṃ padāletvā abhinibbhido kukkuṭapotako jeṭṭho hoti; evaṃ avijjāgatāya pajāya taṃ avijjaṇḍakosaṃ padāletvā paṭhamataraṃ ariyāya jātiyā jātattā jeṭṭho vuḍḍhataroti saṅkhyaṃ gato. Sabbaguṇehi pana appaṭisamattā seṭṭhoti. ពាក្យថា Svāhaṃ brāhmaṇa jeṭṭho seṭṭho lokassa (បពិត្រព្រាហ្មណ៍ ខ្ញុំនោះជាច្បង ជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតក្នុងលោក) សេចក្តីថា បពិត្រព្រាហ្មណ៍ ខ្ញុំនោះ ដូចជាកូនមាន់ដែលទម្លាយសំបកស៊ុតចេញមកមុនគេក្នុងចំណោមកូនមាន់ទាំងឡាយ តែងឈ្មោះថាជាច្បង យ៉ាងណាមិញ ខ្ញុំក៏ឈ្មោះថាជាច្បង ជាអ្នកធំជាងគេ ព្រោះកើតមុនគេដោយអរិយជាតិ ដោយការទម្លាយសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជា ក្នុងចំណោមពួកសត្វដែលធ្លាក់ទៅក្នុងអវិជ្ជា យ៉ាងនោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថាជាបុគ្គលប្រសើរបំផុត ព្រោះមិនមានបុគ្គលណាស្មើដោយគុណទាំងពួង។ Evaṃ bhagavā attano anuttaraṃ jeṭṭhaseṭṭhabhāvaṃ brāhmaṇassa pakāsetvā idāni yāya paṭipadāya taṃ adhigato taṃ paṭipadaṃ pubbabhāgato pabhuti dassetuṃ ‘‘āraddhaṃ kho pana me brāhmaṇā’’tiādimāha. Imaṃ vā bhagavato anuttaraṃ jeṭṭhaseṭṭhabhāvaṃ sutvā brāhmaṇassa cittamevamuppannaṃ – ‘‘kāya nu kho paṭipadāya imaṃ patto’’ti. Tassa cittamaññāya ‘‘imāyāhaṃ paṭipadāya imaṃ anuttaraṃ jeṭṭhaseṭṭhabhāvaṃ patto’’ti dassento evamāha. Tattha āraddhaṃ kho pana me brāhmaṇa vīriyaṃ ahosīti brāhmaṇa, na mayā ayaṃ anuttaro jeṭṭhaseṭṭhabhāvo kusītena muṭṭhassatinā sāraddhakāyena vikkhittacittena adhigato, apica kho tadadhigamāya āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ ahosi, bodhimaṇḍe nisinnena mayā caturaṅgasamannāgataṃ vīriyaṃ āraddhaṃ ahosi, paggahitaṃ asithilappavattitanti vuttaṃ hoti. Āraddhattāyeva ca me taṃ asallīnaṃ ahosi. Na kevalañca vīriyameva, satipi me ārammaṇābhimukhībhāvena upaṭṭhitā ahosi. Upaṭṭhitattāyeva ca asammuṭṭhā. Passaddho kāyo asāraddhoti kāyacittapassaddhivasena kāyopi me passaddho ahosi[Pg.112]. Tattha yasmā nāmakāye passaddhe rūpakāyopi passaddhoyeva hoti, tasmā nāmakāyo rūpakāyoti avisesetvāva passaddho kāyoti vuttaṃ. Asāraddhoti so ca kho passaddhattāyeva asāraddho, vigatadarathoti vuttaṃ hoti. Samāhitaṃ cittaṃ ekagganti cittampi me sammā āhitaṃ suṭṭhu ṭhapitaṃ appitaṃ viya ahosi; samāhitattā eva ca ekaggaṃ acalaṃ nipphandananti. Ettāvatā jhānassa pubbabhāgapaṭipadā kathitā hoti. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងនូវភាពជាច្បង និងភាពជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតដ៏រកអ្វីប្រៀបមិនបានរបស់ព្រះអង្គដល់ព្រាហ្មណ៍យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងទ្រង់បង្ហាញនូវបដិបទាដែលទ្រង់បានសម្រេចនូវគុណនោះ តាំងពីបុព្វភាគទៅ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «បពិត្រព្រាហ្មណ៍ ព្យាយាមដែលខ្ញុំបានផ្គងឡើងហើយ»។ មួយវិញទៀត ព្រាហ្មណ៍លុះបានស្តាប់នូវភាពជាច្បង និងភាពជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតដ៏រកអ្វីប្រៀបមិនបានរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ ក៏មានចិត្តត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះអង្គបានសម្រេចនូវគុណនេះ ដោយបដិបទាណាណ៎?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបចិត្តរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះហើយ កាលនឹងទ្រង់បង្ហាញថា «តថាគតបានសម្រេចនូវភាពជាច្បង និងភាពជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតដ៏រកអ្វីប្រៀបមិនបាននេះ ដោយបដិបទានេះ» ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Āraddhaṃ kho pana me brāhmaṇa vīriyaṃ ahosi សេចក្តីថា បពិត្រព្រាហ្មណ៍ ភាពជាច្បង និងភាពជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតដ៏រកអ្វីប្រៀបមិនបាននេះ មិនមែនតថាគតបានសម្រេចដោយភាពជាអ្នកខ្ជិលច្រអូស ដោយសេចក្តីភ្លេចស្មារតី ដោយកាយដែលក្តៅក្រហាយ ឬដោយចិត្តដែលរាយមាយនោះឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ ព្យាយាមដែលតថាគតបានផ្គងឡើងហើយ ដើម្បីសម្រេចនូវគុណនោះ គឺព្យាយាមប្រកបដោយអង្គ ៤ ដែលតថាគតគង់នៅលើពោធិបល្ល័ង្កបានផ្គងឡើងហើយ លើកតម្កើងហើយ មិនឲ្យធូរថយឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ព្រោះតែការផ្គងឡើងនោះឯង ព្យាយាមរបស់តថាគតទើបមិនរួញរា។ មិនត្រឹមតែព្យាយាមប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែសតិរបស់តថាគតក៏បានតាំងមាំ ដោយការប្រឈមមុខចំពោះអារម្មណ៍។ ព្រោះតែការតាំងមាំនោះឯង សតិនោះទើបមិនភ្លេចភ្លាំង។ ពាក្យថា Passaddho kāyo asāraddho (កាយស្ងប់រម្ងាប់ មិនក្តៅក្រហាយ) សេចក្តីថា សូម្បីតែកាយរបស់តថាគតក៏បានស្ងប់រម្ងាប់ ដោយអំណាចនៃកាយបស្សទ្ធិ និងចិត្តបស្សទ្ធិ។ ក្នុងពាក្យនោះ ព្រោះហេតុតែនាមកាយស្ងប់រម្ងាប់ហើយ រូបកាយក៏រមែងស្ងប់រម្ងាប់ដែរ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបមិនធ្វើការបែងចែកជានាមកាយ ឬរូបកាយឡើយ ដោយត្រាស់ត្រឹមតែថា «កាយស្ងប់រម្ងាប់» ប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Asāraddho សេចក្តីថា កាយនោះឯង ព្រោះតែស្ងប់រម្ងាប់ហើយ ទើបមិនក្តៅក្រហាយ គឺប្រាសចាកសេចក្តីក្តៅក្រហាយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ (ចិត្តតាំងមាំ មានអារម្មណ៍តែមួយ) សេចក្តីថា សូម្បីតែចិត្តរបស់តថាគតក៏បានតាំងមាំល្អ ឋិតនៅមាំ ហាក់ដូចជាចូលទៅកាន់អប្បនាសមាធិ ហើយព្រោះតែការតាំងមាំនោះឯង ចិត្តទើបមានអារម្មណ៍តែមួយ មិនញាប់ញ័រ មិនឃ្លាតចាកអារម្មណ៍ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ប៉ុណ្ណេះ ឈ្មោះថាព្រះអង្គបានសម្តែងនូវបុព្វភាគបដិបទានៃឈានហើយ។ Paṭhamajjhānakathā កថាថាដោយបឋមជ្ឈាន Idāni imāya paṭipadāya adhigataṃ paṭhamajjhānaṃ ādiṃ katvā vijjattayapariyosānaṃ visesaṃ dassento ‘‘so kho aha’’nti ādimāha. Tattha vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehītiādīnaṃ kiñcāpi ‘‘tattha katame kāmā? Chando kāmo, rāgo kāmo, chandarāgo kāmo; saṅkappo kāmo, rāgo kāmo, saṅkapparāgo kāmo – ime vuccanti kāmā. Tattha katame akusalā dhammā? Kāmacchando…pe… vicikicchā – ime vuccanti akusalā dhammā. Iti imehi ca kāmehi imehi ca akusalehi dhammehi vivitto hoti pavivitto, tena vuccati – ‘vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehī’’’tiādinā (vibha. 564) nayena vibhaṅgeyeva attho vutto. Tathāpi aṭṭhakathānayaṃ vinā na suṭṭhu pākaṭoti aṭṭhakathānayeneva naṃ pakāsayissāma. ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងទ្រង់បង្ហាញនូវគុណវិសេស មានបឋមជ្ឈានដែលបានសម្រេចដោយបដិបទានេះជាដើម និងមានវិជ្ជា ៣ ជាទីបំផុត ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «បពិត្រព្រាហ្មណ៍ ខ្ញុំនោះឯង»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ទោះបីជាសេចក្តីនៃពាក្យជាដើមថា Vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi (ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ) ត្រូវបានសម្តែងទុកហើយក្នុងវិភង្គ ដោយន័យជាដើមថា «ក្នុងពាក្យទាំងនោះ កាមទាំងឡាយ តើដូចម្តេច? សេចក្តីពេញចិត្ត ឈ្មោះថាកាម សេចក្តីត្រេកត្រអាល ឈ្មោះថាកាម សេចក្តីពេញចិត្តនិងត្រេកត្រអាល ឈ្មោះថាកាម សេចក្តីត្រិះរិះ ឈ្មោះថាកាម សេចក្តីត្រេកត្រអាល ឈ្មោះថាកាម សេចក្តីត្រិះរិះនិងត្រេកត្រអាល ឈ្មោះថាកាម ធម៌ទាំងនេះ ហៅថាកាម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ អកុសលធម៌ទាំងឡាយ តើដូចម្តេច? គឺកាមច្ឆន្ទៈ...បេ... វិចិកិច្ឆា ធម៌ទាំងនេះ ហៅថាអកុសលធម៌។ ភិក្ខុជាអ្នកស្ងាត់ ស្ងាត់ស្ងប់ចាកកាមទាំងឡាយនេះផង ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយនេះផង ដោយហេតុនោះ ទើបពោលថា ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ» ក៏ដោយ ប៉ុន្តែបើមិនអាស្រ័យន័យអដ្ឋកថាទេ សេចក្តីនោះក៏មិនច្បាស់លាស់ល្អឡើយ ហេតុនោះ តថាគតនឹងសម្តែងសេចក្តីនោះតាមន័យអដ្ឋកថាវិញ។ Seyyathidaṃ – vivicceva kāmehīti kāmehi viviccitvā vinā hutvā apasakketvā. Yo panāyamettha evakāro, so niyamatthoti veditabbo. Yasmā ca niyamattho, tasmā tasmiṃ paṭhamajjhānaṃ upasampajja viharaṇasamaye avijjamānānampi kāmānaṃ tassa paṭhamajjhānassa paṭipakkhabhāvaṃ kāmapariccāgeneva cassa adhigamaṃ dīpeti. Kathaṃ? ‘‘Vivicceva kāmehī’’ti evañhi niyame kariyamāne idaṃ paññāyati. Nūnimassa jhānassa kāmā paṭipakkhabhūtā, yesu sati idaṃ na pavattati, andhakāre sati padīpo viya, tesaṃ pariccāgeneva cassa adhigamo hoti, orimatīrapariccāgena pārimatīrasseva, tasmā niyamaṃ karotīti. សេចក្តីពន្យល់នោះ ដូចតទៅនេះ៖ ពាក្យថា Vivicceva kāmehi សេចក្តីថា ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ គឺវៀរចាក មិនមាន ជៀសចេញចាកកាមទាំងឡាយ។ ចំណែកឯសព្ទថា Eva (ពាក្យថា វៈ ក្នុងពាក្យថា វិវិច្ចេវ) ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា មានសេចក្តីកំណត់ (និយមត្ថ)។ ព្រោះតែមានសេចក្តីកំណត់នោះ ហេតុនោះ ទើបបង្ហាញថា ទោះបីជាកាមទាំងឡាយមិនមានក្នុងខណៈដែលចូលកាន់បឋមជ្ឈានហើយសម្រាកនៅក៏ដោយ ក៏កាមទាំងនោះនៅតែជាបដិបក្ខនឹងបឋមជ្ឈាននោះដដែល ហើយការសម្រេចនូវបឋមជ្ឈាននោះ ក៏ព្រោះតែការលះបង់កាមទាំងឡាយនោះឯង។ សួរថា ដូចម្តេច? ឆ្លើយថា កាលបើមានការកំណត់យ៉ាងនេះថា «Vivicceva kāmehi» (ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយពិតប្រាកដ) សេចក្តីនេះរមែងប្រាកដច្បាស់ថា កាមទាំងឡាយពិតជាធម៌ជាបដិបក្ខនឹងឈាននេះ ដែលកាលបើកាមទាំងនោះនៅមាន ឈាននេះក៏មិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន ដូចជាកាលបើមានងងឹត ប្រទីបក៏មិនអាចភ្លឺបានដូច្នោះ ការសម្រេចនូវឈាននេះ រមែងមានបានព្រោះតែការលះបង់កាមទាំងនោះ ដូចជាការសម្រេចនូវត្រើយម្ខាង រមែងមានបានព្រោះតែការលះបង់ត្រើយម្ខាងនេះដូច្នោះ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបធ្វើការកំណត់ (ដោយសព្ទថា ឯវៈ)។ Tattha siyā – ‘‘kasmā panesa pubbapadeyeva vutto na uttarapade, kiṃ akusalehi dhammehi aviviccāpi jhānaṃ upasampajja vihareyyā’’ti? Na [Pg.113] kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ. Tannissaraṇato hi pubbapadeeva esa vutto. Kāmadhātusamatikkamanato hi kāmarāgapaṭipakkhato ca idaṃ jhānaṃ kāmānameva nissaraṇaṃ. Yathāha – ‘‘kāmānametaṃ nissaraṇaṃ, yadidaṃ nekkhamma’’nti (itivu. 72). Uttarapadepi pana yathā ‘‘idheva, bhikkhave, paṭhamo samaṇo, idha dutiyo samaṇo’’ti (ma. ni. 1.139) ettha evakāro ānetvā vuccati, evaṃ vattabbo. Na hi sakkā ito aññehipi nīvaraṇasaṅkhātehi akusalehi dhammehi avivicca jhānaṃ upasampajja viharituṃ. Tasmā ‘‘vivicceva kāmehi vivicceva akusalehi dhammehī’’ti evaṃ padadvayepi esa daṭṭhabbo. Padadvayepi ca kiñcāpi ‘‘viviccā’’ti iminā sādhāraṇavacanena tadaṅgavivekādayo kāyavivekādayo ca sabbepi vivekā saṅgahaṃ gacchanti. Tathāpi kāyaviveko, cittaviveko, vikkhambhanavivekoti tayo eva idha daṭṭhabbā. ‘‘Kāmehī’’ti iminā pana padena ye ca niddese ‘‘katame vatthukāmā manāpiyā rūpā’’tiādinā (mahāni. 1; vibha. 964) nayena vatthukāmā vuttā, ye ca tattheva vibhaṅge ca ‘‘chando kāmo’’tiādinā (mahāni. 1) nayena kilesakāmā vuttā, te sabbepi saṅgahitā icceva daṭṭhabbā. Evañhi sati ‘‘vivicceva kāmehī’’ti vatthukāmehipi viviccevāti attho yujjati. Tena kāyaviveko vutto hoti. ក្នុងអធិប្បាយនោះ អាចមានចោទនាយ៉ាងនេះថា៖ «ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សព្ទ (ឯវសព្ទ) នេះ តែក្នុងបទខាងដើមប៉ុណ្ណោះ មិនត្រាស់ក្នុងបទខាងចុង? បុគ្គលមិនស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ តើអាចចូលបឋមជ្ឈានហើយសម្រាកនៅបានឬអ្វី?» សេចក្តីនេះ មិនគួរយល់ឃើញយ៉ាងនោះឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សព្ទ (ឯវសព្ទ) នោះ ក្នុងបទខាងដើមប៉ុណ្ណោះ ដោយព្រោះការរលាស់ចេញចាកកាមទាំងនោះ។ ព្រោះថា ជ្ឈាននេះ ជាគ្រឿងរលាស់ចេញចាកកាមទាំងឡាយពិតប្រាកដ ព្រោះកន្លងផុតកាមធាតុ និងព្រោះជាបដិបក្ខចំពោះកាមរាគ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា៖ «ការចេញចាកកាម (នេក្ខម្មៈ) នេះ ជាគ្រឿងរលាស់ចេញចាកកាមទាំងឡាយ»។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីក្នុងបទខាងចុង ក៏គប្បីនាំយកឯវសព្ទមកពោលផ្សំផងដែរ ដូចជាពាក្យដែលទ្រង់ត្រាស់ក្នុងសូត្រនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមណៈទី ១ មានក្នុងសាសនានេះឯង សមណៈទី ២ មានក្នុងសាសនានេះ» ដូច្នេះដែរ។ ព្រោះថា បុគ្គលមិនអាចមិនស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយដទៃទៀត ដែលពោលគឺនីវរណៈ ហើយចូលជ្ឈានសម្រាកនៅបានឡើយ។ ហេតុនោះ គប្បីយល់ឃើញថា ឯវសព្ទនេះ មានសូម្បីក្នុងបទទាំងពីរយ៉ាងនេះថា «វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ចេវ អកុសលេហិ ធម្មេហិ» (ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយនោះឯង ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយនោះឯង)។ ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីជាក្នុងបទទាំងពីរនេះ សូម្បីវិវេកទាំងពួង មានតទង្គវិវេកជាដើម និងកាយវិវេកជាដើម នឹងត្រូវរាប់បញ្ចូលដោយពាក្យទូទៅថា «វិវិច្ច» (ស្ងាត់) នេះក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា វិវេកមានតែ ៣ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺ កាយវិវេក ចិត្តវិវេក និងវិក្ខម្ភនវិវេក ព្រោះសមុច្ឆេទវិវេកជាដើម មិនអាចមានបាន (ក្នុងខណៈនៃបឋមជ្ឈាន)។ ម៉្យាងទៀត ដោយបទថា «កាមេហិ» នេះ គប្បីជ្រាបថា វត្ថុកាមទាំងឡាយណា ដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងនិទ្ទេស ដោយន័យជាដើមថា «វត្ថុកាមទាំងឡាយ គឺរូបជាទីគាប់ចិត្ត តើដូចម្តេច?» និងកិលេសកាមទាំងឡាយណា ដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងនិទ្ទេសនោះផង ក្នុងវិភង្គផង ដោយន័យជាដើមថា «ឆន្ទៈ គឺកាម» វត្ថុកាម និងកិលេសកាមទាំងអស់នោះ ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងបទនេះទាំងស្រុង។ កាលបើមានសេចក្តីយ៉ាងនេះ ពាក្យថា «វិវិច្ចេវ កាមេហិ» នេះ ទើបមានសេចក្តីសមរម្យថា «ស្ងាត់ចាកវត្ថុកាមទាំងឡាយនោះឯង»។ ដោយបទនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកកាយវិវេក។ Vivicca akusalehi dhammehīti kilesakāmehi sabbākusalehi dhammehi vā viviccāti attho yujjati. Tena cittaviveko vutto hoti. Purimena cettha vatthukāmehi vivekavacanatoyeva kāmasukhapariccāgo, dutiyena kilesakāmehi vivekavacanato nekkhammasukhapariggaho vibhāvito hoti. Evaṃ vatthukāmakilesakāmavivekavacanatoyeva ca etesaṃ paṭhamena saṃkilesavatthuppahānaṃ, dutiyena saṃkilesappahānaṃ; paṭhamena lolabhāvassa hetupariccāgo, dutiyena bālabhāvassa; paṭhamena ca payogasuddhi, dutiyena āsayaposanaṃ vibhāvitaṃ hotīti viññātabbaṃ. Esa tāva nayo ‘‘kāmehī’’ti ettha vuttakāmesu vatthukāmapakkhe. ក្នុងបទថា «វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ» នេះ មានសេចក្តីសមរម្យថា «ស្ងាត់ចាកកិលេសកាមទាំងឡាយ ឬស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងពួង»។ ដោយបទនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកចិត្តវិវេក។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបទទាំងពីរនោះ ដោយបទខាងដើម ព្រោះទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកការស្ងាត់ចាកវត្ថុកាម ទើបជាការសម្តែងនូវការលះបង់កាមសុខ; ដោយបទទីពីរ ព្រោះទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកការស្ងាត់ចាកកិលេសកាម ទើបជាការសម្តែងនូវការកាន់យកនេក្ខម្មសុខ (សុខកើតអំពីការចេញចាកកាម)។ មួយវិញទៀត ព្រោះតែទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកការស្ងាត់ចាកវត្ថុកាម និងកិលេសកាមយ៉ាងនេះ គប្បីជ្រាបថា៖ ដោយបទទីមួយ ជាការសម្តែងនូវការលះបង់វត្ថុជាទីតាំងនៃសង្កិលេស, ដោយបទទីពីរ ជាការសម្តែងនូវការលះបង់សង្កិលេស; ដោយបទទីមួយ ជាការសម្តែងនូវការលះបង់hetuនៃភាពជាបុគ្គលល្មោភ (លោឡភាព), ដោយបទទីពីរ ជាការសម្តែងនូវការលះបង់ហេតុនៃភាពជាបុគ្គលពាល; ដោយបទទីមួយ ជាការសម្តែងនូវការស្អាតស្អំនៃប្រយោគៈ (សេចក្តីព្យាយាម), ដោយបទទីពីរ ជាការសម្តែងនូវការញ៉ាំងអធ្យាស្រ័យឱ្យចម្រើនឡើង។ នេះជាការសម្តែងន័យក្នុងចំណែកនៃវត្ថុកាម ក្នុងបណ្តាកាមទាំងឡាយដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងបទថា «កាមេហិ» នេះជាមុនសិន។ Kilesakāmapakkhe pana chandoti ca rāgoti ca evamādīhi anekabhedo kāmacchandoyeva kāmoti adhippeto. So ca akusalapariyāpannopi [Pg.114] samāno, ‘‘tattha katamo kāmachando kāmo’’tiādinā nayena vibhaṅge jhānapaṭipakkhato visuṃ vutto. Kilesakāmattā vā purimapade vutto, akusalapariyāpannattā dutiyapade. Anekabhedato cassa kāmatoti avatvā kāmehīti vuttaṃ. Aññesampi ca dhammānaṃ akusalabhāve vijjamāne ‘‘tattha katame akusalā dhammā kāmacchando’’tiādinā nayena vibhaṅge (vibha. 564) uparijhānaṅgapaccanīkapaṭipakkhabhāvadassanato nīvaraṇāneva vuttāni. Nīvaraṇāni hi jhānaṅgapaccanīkāni, tesaṃ jhānaṅgāneva paṭipakkhāni, viddhaṃsakānīti vuttaṃ hoti. Tathā hi ‘‘samādhi kāmacchandassa paṭipakkho, pīti byāpādassa, vitakko thinamiddhassa, sukhaṃ uddhaccakukkuccassa, vicāro vicikicchāyā’’ti peṭake vuttaṃ. ចំណែកក្នុងផ្នែកកិលេសកាមវិញ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកតែកាមច្ឆន្ទៈ ដែលមានចំណែកច្រើនយ៉ាង ដោយពាក្យជាដើមថា «ឆន្ទៈ» និង «រាគៈ» ថាជា «កាម»។ សូម្បីតែកាមច្ឆន្ទៈនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងអកុសលធម៌ក៏ដោយ ក៏ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយឡែកក្នុងវិភង្គ ដោយន័យជាដើមថា «ក្នុងធម៌ទាំងនោះ កាមច្ឆន្ទៈ តើដូចម្តេច? គឺកាម...» ព្រោះជាធម៌បដិបក្ខចំពោះជ្ឈាន។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះជាកិលេសកាម ទើបទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងបទខាងដើម, ព្រោះរាប់បញ្ចូលក្នុងអកុសលធម៌ ទើបទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងបទទីពីរ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះកាមច្ឆន្ទៈនោះមានចំណែកច្រើនយ៉ាង ព្រះអង្គទើបមិនត្រាស់ថា «កាមតោ» (ចាកកាម - ឯកវចនៈ) តែត្រាស់ថា «កាមេហិ» (ចាកកាមទាំងឡាយ - ពហុវចនៈ)។ ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីជាមានអកុសលធម៌ដទៃទៀត ក៏ដោយ ក៏ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកតែនីវរណៈទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ ក្នុងវិភង្គ ដោយន័យជាដើមថា «ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អកុសលធម៌ តើដូចម្តេច? គឺកាមច្ឆន្ទៈ...» ព្រោះទ្រង់ចង់បង្ហាញពីភាពជាធម៌បដិបក្ខ និងជាសត្រូវចំពោះអង្គជ្ឈានទាំងឡាយដែលនឹងពោលខាងលើ។ ព្រោះថានីវរណៈទាំងឡាយ ជាធម៌បដិបក្ខចំពោះអង្គជ្ឈាន អង្គជ្ឈានទាំងឡាយនោះឯង ជាធម៌បដិបក្ខ និងជាគ្រឿងកម្ចាត់បង់នូវនីវរណៈទាំងនោះ។ ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងគម្ពីរ បេដកោបទេស ថា៖ «សមាធិ ជាបដិបក្ខចំពោះកាមច្ឆន្ទៈ, បីតិ ជាបដិបក្ខចំពោះព្យាបាទ, វិតក្កៈ ជាបដិបក្ខចំពោះថីនមិទ្ធៈ, សុខៈ ជាបដិបក្ខចំពោះឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ, វិចារៈ ជាបដិបក្ខចំពោះវិចិកិច្ឆា»។ Evamettha ‘‘vivicceva kāmehī’’ti iminā kāmacchandassa vikkhambhanaviveko vutto hoti. ‘‘Vivicca akusalehi dhammehī’’ti iminā pañcannampi nīvaraṇānaṃ. Aggahitaggahaṇena pana paṭhamena kāmacchandassa, dutiyena sesanīvaraṇānaṃ. Tathā paṭhamena tīsu akusalamūlesu pañcakāmaguṇabhedavisayassa lobhassa, dutiyena āghātavatthubhedādivisayānaṃ dosamohānaṃ. Oghādīsu vā dhammesu paṭhamena kāmogha-kāmayoga-kāmāsava-kāmupādāna-abhijjhākāyagantha-kāmarāga-saṃyojanānaṃ, dutiyena avasesaogha-yogāsava-upādāna-gantha-saṃyojanānaṃ. Paṭhamena ca taṇhāya taṃsampayuttakānañca, dutiyena avijjāya taṃsampayuttakānañca. Apica paṭhamena lobhasampayuttaaṭṭhacittuppādānaṃ, dutiyena sesānaṃ catunnaṃ akusalacittuppādānaṃ vikkhambhanaviveko vutto hotīti veditabbo. Ayaṃ tāva ‘‘vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehī’’ti ettha atthappakāsanā. ក្នុងបទទាំងនេះ យ៉ាងនេះ ដោយបទថា «វិវិច្ចេវ កាមេហិ» នេះ ជាការសម្តែងនូវវិក្ខម្ភនវិវេក (ការស្ងាត់ដោយការសង្កត់សង្កិនទុក) នៃកាមច្ឆន្ទៈ។ ដោយបទថា «វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ» នេះ ជាការសម្តែងនូវវិក្ខម្ភនវិវេកនៃនីវរណៈទាំង ៥។ ម៉្យាងទៀត ដោយការកាន់យកធម៌ដែលមិនទាន់បានកាន់យក (មិនពោលឡើងវិញនូវធម៌ដែលពោលរួចហើយ) ដោយបទទីមួយ ជាការសម្តែងនូវវិក្ខម្ភនវិវេកនៃកាមច្ឆន្ទៈ, ដោយបទទីពីរ ជាការសម្តែងនូវវិក្ខម្ភនវិវេកនៃនីវរណៈដែលនៅសល់។ ដូចគ្នាដែរ ក្នុងបណ្តាអកុសលមូលទាំង ៣ ដោយបទទីមួយ ជាការសម្តែងនូវវិក្ខម្ភនវិវេកនៃលោភៈ ដែលមានអារម្មណ៍ជាចំណែកនៃកាមគុណទាំង ៥, ដោយបទទីពីរ ជាការសម្តែងនូវវិក្ខម្ភនវិវេកនៃទោសៈ និងមោហៈ ដែលមានអារម្មណ៍ជាចំណែកនៃអាឃាតវត្ថុជាដើម។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងធម៌ទាំងឡាយមានឱឃៈជាដើម ដោយបទទីមួយ ជាការសម្តែងនូវវិក្ខម្ភនវិវេកនៃកាមោឃៈ កាមយោគៈ កាមាសវៈ កាមុបាទាន អភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ និងកាមរាគសញ្ញោជនៈ, ដោយបទទីពីរ ជាការសម្តែងនូវវិក្ខម្ភនវិវេកនៃឱឃៈ យោគៈ អាសវៈ ឧបាទាន គន្ថៈ និងសញ្ញោជនៈដែលនៅសល់។ ដោយបទទីមួយ ជាការសម្តែងនូវវិក្ខម្ភនវិវេកនៃតណ្ហា និងធម៌ដែលសម្បយុត្តដោយតណ្ហានោះ, ដោយបទទីពីរ ជាការសម្តែងនូវវិក្ខម្ភនវិវេកនៃអវិជ្ជា និងធម៌ដែលសម្បយុត្តដោយអវិជ្ជានោះ។ មួយវិញទៀត គប្បីជ្រាបថា ដោយបទទីមួយ ជាការសម្តែងនូវវិក្ខម្ភនវិវេកនៃលោភសម្បយុត្តចិត្តុប្បាទទាំង ៨, ដោយបទទីពីរ ជាការសម្តែងនូវវិក្ខម្ភនវិវេកនៃអកុសលចិត្តុប្បាទ ៤ ដែលនៅសល់។ នេះជាការសម្តែងសេចក្តីក្នុងបទថា «វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ» នេះជាមុនសិន។ Ettāvatā ca paṭhamassa jhānassa pahānaṅgaṃ dassetvā idāni sampayogaṅgaṃ dassento savitakkaṃ savicārantiādimāha. Tattha vitakkanaṃ vitakko, ūhananti vuttaṃ hoti. Svāyaṃ ārammaṇe cittassa abhiniropanalakkhaṇo, āhananapariyāhananaraso. Tathā hi ‘‘tena yogāvacaro ārammaṇaṃ vitakkāhataṃ vitakkapariyāhataṃ karotī’’ti vuccati. Ārammaṇe cittassa ānayanapaccupaṭṭhāno. Vicaraṇaṃ vicāro, anusañcaraṇanti [Pg.115] vuttaṃ hoti. Svāyaṃ ārammaṇānumajjanalakkhaṇo, tattha sahajātānuyojanaraso, cittassa anuppabandhanapaccupaṭṭhāno. Santepi ca nesaṃ katthaci avippayoge oḷārikaṭṭhena ghaṇṭābhighātasaddo viya cetaso paṭhamābhinipāto vitakko, sukhumaṭṭhena anuravo viya anuppabandho vicāro. Vipphāravā cettha vitakko paripphandanabhāvo cittassa, ākāse uppatitukāmassa pakkhino pakkhavikkhepo viya padumābhimukhapāto viya ca gandhānubandhacetaso bhamarassa. Santavutti vicāro nātiparipphandanabhāvo cittassa, ākāse uppatitassa pakkhino pakkhappasāraṇaṃ viya paribbhamanaṃ viya ca padumābhimukhapatitassa bhamarassa padumassa uparibhāge. So pana nesaṃ viseso paṭhama-dutiyajjhānesu pākaṭo hoti. Iti iminā ca vitakkena iminā ca vicārena saha vattati rukkho viya pupphena ca phalena cāti idaṃ jhānaṃ ‘‘savitakkaṃ savicāra’’nti vuccati. Vibhaṅge pana ‘‘iminā ca vitakkena iminā ca vicārena upeto hoti samupeto’’tiādinā (vibha. 565) nayena puggalādhiṭṭhānā desanā katā. Attho pana tatrāpi evameva daṭṭhabbo. ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវអង្គលះ (បហានង្គៈ) នៃបឋមជ្ឈានរួចហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងសម្តែងនូវអង្គសម្បយុត្ត (សម្បយោគង្គៈ) ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «សវិតក្កំ សវិចារំ» (ប្រកបដោយវិតក្កៈ ប្រកបដោយវិចារៈ)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ការត្រិះរិះ ឈ្មោះថា វិតក្កៈ មានពាក្យពន្យល់ថា គឺការលើកឡើង (អូហនៈ)។ វិតក្កៈនោះ មានការលើកចិត្តឡើងកាន់អារម្មណ៍ជាលក្ខណៈ មានការគោះ និងការគោះជុំវិញអារម្មណ៍ជាកិច្ច (រស)។ ព្រោះថា «ដោយវិតក្កៈនោះ យោគាវចរបុគ្គល តែងធ្វើអារម្មណ៍ឱ្យជាអារម្មណ៍ដែលត្រូវវិតក្កៈគោះហើយ និងត្រូវវិតក្កៈគោះជុំវិញហើយ»។ វិតក្កៈនោះ មានការនាំចិត្តមកកាន់អារម្មណ៍ជាបច្ចុបដ្ឋាន (ការប្រាកដ)។ ការត្រាច់ចរទៅ ឈ្មោះថា វិចារៈ មានពាក្យពន្យល់ថា គឺការត្រាច់ចរទៅរឿយៗ (អនុសញ្ចរណៈ)។ វិចារៈនោះ មានការស្ទាបអង្អែលអារម្មណ៍ជាលក្ខណៈ មានការផ្សារភ្ជាប់ធម៌ដែលកើតជាមួយគ្នា (សហជាតធម៌) ក្នុងអារម្មណ៍នោះជាកិច្ច មានការចងចិត្តទុកមិនឱ្យដាច់ជាបច្ចុបដ្ឋាន។ ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីជាធម៌ទាំងពីរនេះ (វិតក្កៈ និងវិចារៈ) មិនដែលប្រាសចាកគ្នា (កើតរួមគ្នាជានិច្ច) ក្នុងចិត្តខ្លះក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយសេចក្តីថាជាធម៌គ្រោតគ្រាត ការធ្លាក់ចុះដំបូងនៃចិត្តកាន់អារម្មណ៍ ដូចជាសំឡេងគោះជួង ឈ្មោះថា វិតក្កៈ; ដោយសេចក្តីថាជាធម៌ល្អិត ការចងភ្ជាប់ចិត្តទុកមិនឱ្យដាច់ ដូចជាសំឡេងរំពងជួង ឈ្មោះថា វិចារៈ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ វិតក្កៈ មានសេចក្តីញាប់ញ័រ (រំភើប) គឺភាពកម្រើកនៃចិត្ត ដូចជាការបក់ស្លាបនៃសត្វស្លាបដែលចង់ហើរឡើងទៅលើអាកាស ឬដូចជាការហើរតម្រង់ទៅរកផ្កាឈូកនៃសត្វភូមរៈ (ឃ្មុំ) ដែលហិតក្លិនផ្កា។ វិចារៈ មានការប្រព្រឹត្តទៅដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ គឺភាពមិនសូវកម្រើកនៃចិត្ត ដូចជាការត្រដាងស្លាបនៃសត្វស្លាបដែលហើរឡើងទៅលើអាកាសរួចហើយ ឬដូចជាការហើរក្រវែលខាងលើផ្កាឈូកនៃសត្វភូមរៈដែលហើរទៅដល់ផ្កាឈូកហើយ។ សេចក្តីប្លែកគ្នានៃធម៌ទាំងពីរនោះ តែងប្រាកដច្បាស់ក្នុងបឋមជ្ឈាន និងទុតិយជ្ឈាន។ ជ្ឈាននេះ តែងប្រព្រឹត្តទៅជាមួយដោយវិតក្កៈនេះផង ដោយវិចារៈនេះផង ដូចជាដើមឈើដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយដោយផ្កានិងផ្លែដូច្នោះ ហេតុនោះ ជ្ឈាននេះ ទើបហៅថា «សវិតក្កំ សវិចារំ» (ប្រកបដោយវិតក្កៈ ប្រកបដោយវិចារៈ)។ ចំណែកក្នុងវិភង្គ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងជាបុគ្គលាធិដ្ឋាន ដោយន័យជាដើមថា «បុគ្គលជាអ្នកប្រកបព្រម ចូលទៅជិតប្រកបព្រមដោយវិតក្កៈនេះផង ដោយវិចារៈនេះផង»។ ប៉ុន្តែ សូម្បីក្នុងវិភង្គនោះ សេចក្តីក៏គប្បីយល់ឃើញយ៉ាងនេះដូចគ្នា។ Vivekajanti ettha vivitti viveko, nīvaraṇavigamoti attho. Vivittoti vā viveko, nīvaraṇavivitto jhānasampayuttadhammarāsīti attho. Tasmā vivekā, tasmiṃ vā viveke jātanti vivekajaṃ. Pītisukhanti ettha pinayatīti pīti, sā sampiyāyanalakkhaṇā kāyacittapīnanarasā, pharaṇarasā vā, odagyapaccupaṭṭhānā. Sukhanaṃ sukhaṃ, suṭṭhu vā khādati khanati ca kāyacittābādhanti sukhaṃ, taṃ sātalakkhaṇaṃ, sampayuttakānaṃ upabrūhanarasaṃ, anuggahapaccupaṭṭhānaṃ. Satipi ca nesaṃ katthaci avippayoge iṭṭhārammaṇapaṭilābhatuṭṭhi pīti, paṭiladdharasānubhavanaṃ sukhaṃ. Yattha pīti tattha sukhaṃ, yattha sukhaṃ tattha na niyamato pīti. Saṅkhārakkhandhasaṅgahitā pīti, vedanākkhandhasaṅgahitaṃ sukhaṃ. Kantārakhinnassa vanantodakadassanasavanesu viya pīti, vanacchāyappavesanaudakaparibhogesu viya sukhaṃ. Tasmiṃ tasmiṃ samaye pākaṭabhāvato cetaṃ vuttanti veditabbaṃ. Ayañca pīti, idañca sukhaṃ, assa jhānassa, asmiṃ vā jhāne atthīti idaṃ jhānaṃ ‘‘pītisukha’’nti vuccati. ក្នុងបទថា «វិវេកជំ» នេះ សេចក្តីស្ងាត់ ឈ្មោះថា វិវេក មានសេចក្តីពន្យល់ថា គឺការប្រាសចាកនីវរណៈ។ ម៉្យាងទៀត ធម៌ដែលស្ងាត់ ឈ្មោះថា វិវេក មានសេចក្តីពន្យល់ថា គឺពួកធម៌ដែលសម្បយុត្តដោយជ្ឈាន ដែលស្ងាត់ចាកនីវរណៈ។ ជ្ឈានដែលកើតអំពីវិវេកនោះ ឬកើតក្នុងវិវេកនោះ ឈ្មោះថា វិវេកជៈ (កើតអំពីវិវេក)។ ក្នុងបទថា «បីតិសុខំ» នេះ ធម៌ដែលញ៉ាំងឱ្យឆ្អែតកាយឆ្អែតចិត្ត ឈ្មោះថា បីតិ។ បីតិនោះ មានការស្រឡាញ់ពេញចិត្តជាលក្ខណៈ មានការញ៉ាំងកាយនិងចិត្តឱ្យឆ្អែត ឬការផ្សព្វផ្សាយទៅជាកិច្ច (រស) មានសេចក្តីរីករាយជាបច្ចុបដ្ឋាន។ សេចក្តីសប្បាយ ឈ្មោះថា សុខៈ។ ម៉្យាងទៀត ធម៌ដែលស៊ី ឬជីកកកាយនូវសេចក្តីឈឺចាប់នៃកាយនិងចិត្តដោយប្រពៃ ឈ្មោះថា សុខៈ។ សុខៈនោះ មានការសោយរសជាទីគាប់ចិត្តជាលក្ខណៈ មានការញ៉ាំងធម៌ដែលកើតជាមួយគ្នាឱ្យចម្រើនឡើងជាកិច្ច មានការជួយឧបត្ថម្ភជាបច្ចុបដ្ឋាន។ ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីជាធម៌ទាំងពីរនេះ (បីតិ និងសុខៈ) មិនដែលប្រាសចាកគ្នា (កើតរួមគ្នាជានិច្ច) ក្នុងចិត្តខ្លះក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ សេចក្តីត្រេកអរព្រោះបានសម្រេចអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត ឈ្មោះថា បីតិ; ការសោយរសនៃអារម្មណ៍ដែលបានសម្រេចហើយ ឈ្មោះថា សុខៈ។ ក្នុងចិត្តណាមានបីតិ ក្នុងចិត្តនោះតែងមានសុខៈ; ក្នុងចិត្តណាមានសុខៈ ក្នុងចិត្តនោះមិនប្រាកដជាមានបីតិជានិច្ចឡើយ។ បីតិ រាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារក្ខន្ធ, សុខៈ រាប់បញ្ចូលក្នុងវេទនាខន្ធ។ បីតិ ប្រៀបដូចជាការឃើញ និងការឮសំឡេងទឹកក្នុងព្រៃ របស់បុគ្គលដែលហត់នឿយក្នុងផ្លូវឆ្ងាយលំបាក; សុខៈ ប្រៀបដូចជាការចូលទៅកាន់ម្លប់ឈើ និងការប្រើប្រាស់ទឹក របស់បុគ្គលនោះដូច្នោះ។ គប្បីជ្រាបថា ពាក្យប្រៀបធៀបនេះ លោកពោលទុកព្រោះភាពប្រាកដច្បាស់ក្នុងកាលនោះៗ។ ជ្ឈាននេះ មានបីតិនេះផង មានសុខៈនេះផង ហេតុនោះ ជ្ឈាននេះ ទើបហៅថា «បីតិសុខំ» (ប្រកបដោយបីតិនិងសុខៈ)។ Atha vā pīti ca sukhañca pītisukhaṃ, dhammavinayādayo viya. Vivekajaṃ pītisukhamassa jhānassa, asmiṃ vā jhāne atthīti evampi vivekajaṃpītisukhaṃ. Yatheva [Pg.116] hi jhānaṃ, evaṃ pītisukhaṃ pettha vivekajameva hoti, tañcassa atthīti tasmā ekapadeneva ‘‘vivekajaṃ pītisukha’’ntipi vattuṃ yujjati. Vibhaṅge pana ‘‘idaṃ sukhaṃ imāya pītiyā sahagata’’ntiādinā (vibha. 567) nayenetaṃ vuttaṃ. Attho pana tatrāpi evameva daṭṭhabbo. ម៉្យាងទៀត បីតិផង សុខៈផង ឈ្មោះថា បីតិសុខៈ ដូចជាពាក្យថា ធម្មវិន័យ ជាដើម។ ជ្ឈាននេះ មានបីតិនិងសុខៈដែលកើតអំពីវិវេក ឬបីតិនិងសុខៈដែលកើតអំពីវិវេកមានក្នុងជ្ឈាននេះ ហេតុនោះ សូម្បីពោលយ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថា «វិវេកជំ បីតិសុខំ» (បីតិនិងសុខៈកើតអំពីវិវេក) ដែរ។ ព្រោះថា ជ្ឈានកើតអំពីវិវេកយ៉ាងណា សូម្បីបីតិនិងសុខៈក្នុងជ្ឈាននេះ ក៏កើតអំពីវិវេកយ៉ាងនោះដែរ ហើយបីតិនិងសុខៈនោះ ក៏មានដល់ជ្ឈាននោះ ហេតុនោះ ទើបគួរពោលដោយបទតែមួយថា «វិវេកជំ បីតិសុខំ» ដូច្នេះបាន។ ចំណែកក្នុងវិភង្គ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសេចក្តីនេះ ដោយន័យជាដើមថា «សុខៈនេះ កើតរួមគ្នាដោយបីតិនេះ»។ ប៉ុន្តែ សូម្បីក្នុងវិភង្គនោះ សេចក្តីក៏គប្បីយល់ឃើញយ៉ាងនេះដូចគ្នា។ Paṭhamanti gaṇanānupubbatā paṭhamaṃ, idaṃ paṭhamaṃ samāpajjatītipi paṭhamaṃ. Paccanīkadhamme jhāpetīti jhānaṃ, iminā yogino jhāyantītipi jhānaṃ, paccanīkadhamme ḍahanti gocaraṃ vā cintentīti attho. Sayaṃ vā taṃ jhāyati upanijjhāyatīti jhānaṃ, teneva upanijjhāyanalakkhaṇanti vuccati. Tadetaṃ ārammaṇūpanijjhānaṃ, lakkhaṇūpanijjhānanti duvidhaṃ hoti. Tattha ārammaṇūpanijjhānanti saha upacārena aṭṭha samāpattiyo vuccanti. Kasmā? Kasiṇādiārammaṇūpanijjhāyanato. Lakkhaṇūpanijjhānanti vipassanāmaggaphalāni vuccanti. Kasmā? Lakkhaṇūpanijjhāyanato. Ettha hi vipassanā aniccalakkhaṇādīni upanijjhāyati, vipassanāya upanijjhāyanakiccaṃ pana maggena sijjhatīti maggo lakkhaṇūpanijjhānanti vuccati. Phalaṃ pana nirodhassa tathalakkhaṇaṃ upanijjhāyatīti lakkhaṇūpanijjhānanti vuccati. Imasmiṃ panatthe ārammaṇūpanijjhānameva jhānanti adhippetaṃ. ពាក្យថា Paṭhamanti (ទីមួយ) គឺទីមួយដោយលំដាប់នៃការរាប់ ម្យ៉ាងទៀត ឈាននេះ បុគ្គលចូលទៅកាន់មុនគេ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ទីមួយ។ ធម្មជាតិណា តែងដុតបំផ្លាញនូវធម៌ជាបដិបក្ខ (មាននីវរណៈជាដើម) ហេតុនោះ ធម្មជាតិនោះ ឈ្មោះថា ឈាន, ម្យ៉ាងទៀត ពួកយោគីបុគ្គល តែងសញ្ជឹងគិតនូវអារម្មណ៍ (មានកសិណជាដើម) ដោយឈាននេះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ឈាន មានសេចក្តីថា តែងដុតបំផ្លាញនូវធម៌ជាបដិបក្ខ ឬថា តែងសញ្ជឹងគិតនូវអារម្មណ៍។ ម្យ៉ាងទៀត ឈាននោះឯង តែងសញ្ជឹងគិត គឺពិនិត្យមើលនូវអារម្មណ៍នោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ឈាន ព្រោះហេតុនោះឯង ទើបឈាននោះ លោកហៅថា មានការពិនិត្យពិចារណាជាលក្ខណៈ។ ឈាននោះ មាន ២ យ៉ាងគឺ អារម្មណូបនិជ្ឈាន (ការពិនិត្យអារម្មណ៍) និងលក្ខណូបនិជ្ឈាន (ការពិនិត្យលក្ខណៈ)។ ក្នុងឈានទាំងពីរនោះ សមាបត្តិ ៨ ព្រមទាំងឧបចារៈ លោកហៅថា អារម្មណូបនិជ្ឈាន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះពិនិត្យពិចារណានូវអារម្មណ៍ មានកសិណជាដើម។ វិបស្សនា មគ្គ និងផល លោកហៅថា លក្ខណូបនិជ្ឈាន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះពិនិត្យពិចារណានូវលក្ខណៈ។ ព្រោះថាក្នុងទីនេះ វិបស្សនា តែងពិនិត្យពិចារណានូវលក្ខណៈ មានអនិច្ចលក្ខណៈជាដើម ចំណែកឯកិច្ចនៃការពិនិត្យពិចារណារបស់វិបស្សនានោះ តែងសម្រេចបានដោយមគ្គ ព្រោះហេតុនោះ មគ្គ ទើបលោកហៅថា លក្ខណូបនិជ្ឈាន។ ចំណែកឯផល តែងពិនិត្យពិចារណានូវតថលក្ខណៈ (លក្ខណៈពិត) នៃនិរោធ (ព្រះនិព្វាន) ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកហៅថា លក្ខណូបនិជ្ឈាន។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអត្ថន័យនៃពាក្យថា ឈាន ក្នុងទីនេះ លោកសំដៅយកតែអារម្មណូបនិជ្ឈានប៉ុណ្ណោះ។ Etthāha – ‘‘katamaṃ pana taṃ jhānaṃ nāma, yaṃ savitakkaṃ savicāraṃ…pe… pītisukhanti evaṃ apadesaṃ arahatī’’ti? Vuccate – yathā sadhano saparijanotiādīsu ṭhapetvā dhanañca parijanañca añño apadesāraho hoti, evaṃ ṭhapetvā vitakkādidhamme aññaṃ apadesārahaṃ natthi. Yathā pana sarathā sapatti senāti vutte senaṅgesuyeva senāsammuti, evamidha pañcasu aṅgesuyeva jhānasammuti veditabbā. Katamesu pañcasu? Vitakko, vicāro, pīti, sukhaṃ, cittekaggatāti etesu. Etāneva hissa ‘‘savitakkaṃ savicāra’’ntiādinā nayena aṅgabhāvena vuttāni. Avuttattā ekaggatā aṅgaṃ na hotīti ce tañca na. Kasmā? Vuttattā eva. Sāpi hi vibhaṅge ‘‘jhānanti vitakko vicāro pīti sukhaṃ cittassekaggatā’’ti evaṃ vuttāyeva. Tasmā yathā savitakkaṃ savicāranti, evaṃ sacittekaggatanti idha avuttepi iminā vibhaṅgavacanena cittekaggatāpi aṅgamevāti veditabbā. Yena hi adhippāyena bhagavatā uddeso kato, so eva tena vibhaṅgepi pakāsitoti. ក្នុងអធិប្បាយនេះ មានចោទសួរថា៖ «ចុះឈាននោះ តើដូចម្តេច ដែលគួរដល់ការចង្អុលបង្ហាញយ៉ាងនេះថា ប្រកបដោយវិតក្កៈ ប្រកបដោយវិចារៈ... បេ... មានបីតិនិងសុខ?»។ ដោះស្រាយថា៖ ដូចជាក្នុងពាក្យថា «បុគ្គលមានទ្រព្យ ព្រមទាំងបរិវារ» ជាដើម ក្រៅពីទ្រព្យ និងបរិវារហើយ មិនមានបុគ្គលដទៃទៀតដែលគួរដល់ការចង្អុលបង្ហាញនោះឡើយ យ៉ាងណាមិញ ក្រៅពីធម៌មានវិតក្កៈជាដើមហើយ ក៏មិនមានឈានដទៃទៀតដែលគួរដល់ការចង្អុលបង្ហាញនោះឡើយ យ៉ាងនោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាពាក្យថា «កងទ័ពប្រកបដោយរថ ប្រកបដោយថ្មើរជើង» កាលបើពោលយ៉ាងនេះ សម្មតិថា «កងទ័ព» គឺសំដៅយកតែអង្គនៃកងទ័ពទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ ក្នុងទីនេះ សម្មតិថា «ឈាន» គប្បីជ្រាបថា សំដៅយកតែអង្គទាំង ៥ ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងនោះដែរ។ អង្គទាំង ៥ នោះ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺវិតក្កៈ វិចារៈ បីតិ សុខ និងចិត្តេកគ្គតា។ ព្រោះថា អង្គទាំងឡាយនេះឯង ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហៅថាជាអង្គ (នៃឈាន) ដោយន័យមានពាក្យថា «ប្រកបដោយវិតក្កៈ ប្រកបដោយវិចារៈ» ជាដើម។ ប្រសិនបើពោលថា «ព្រោះមិនបានត្រាស់ទុក ឯកគ្គតា ទើបមិនមែនជាអង្គឈាន» នោះ មិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះទ្រង់បានត្រាស់ទុកហើយ។ ព្រោះថា សូម្បីតែឯកគ្គតានោះ ក៏ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បានត្រាស់ទុកក្នុងវិភង្គយ៉ាងនេះថា «ឈាន គឺវិតក្កៈ វិចារៈ បីតិ សុខ និងចិត្តេកគ្គតា»។ ហេតុនោះ ដូចជាពាក្យថា «ប្រកបដោយវិតក្កៈ ប្រកបដោយវិចារៈ» យ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែពាក្យថា «ប្រកបដោយចិត្តេកគ្គតា» ទោះបីមិនបានត្រាស់ទុកក្នុងទីនេះក៏ដោយ ក៏គប្បីជ្រាបថា ចិត្តេកគ្គតានោះ ក៏ជាអង្គឈានដែរ ដោយព្រះពុទ្ធវចនៈក្នុងវិភង្គនេះ។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នាយ៉ាងណា ទើបទ្រង់ធ្វើការឧទ្ទេស (ការសម្តែងសង្ខេប) ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងឱ្យច្បាស់លាស់នូវព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានោះឯង ក្នុងវិភង្គនោះដែរ។ Upasampajjāti [Pg.117] upagantvā, pāpuṇitvāti vuttaṃ hoti. Upasampādayitvā vā, nipphādetvāti vuttaṃ hoti. Vibhaṅge pana ‘‘upasampajjāti paṭhamassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā samphusanā sacchikiriyā upasampadā’’ti vuttaṃ. Tassāpi evamevattho veditabbo. Vihāsinti bodhimaṇḍe nisajjasaṅkhātena iriyāpathavihārena itivuttappakārajhānasamaṅgī hutvā attabhāvassa iriyaṃ vuttiṃ pālanaṃ yapanaṃ yāpanaṃ cāraṃ vihāraṃ abhinipphādesinti attho. Vuttañhetaṃ vibhaṅge – ‘‘viharatīti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati, tena vuccati viharatī’’ti (vibha. 512). ពាក្យថា Upasampajjā (ចូលទៅកាន់) មានន័យថា ចូលទៅជិត គឺបានសម្រេច។ ម្យ៉ាងទៀត មានន័យថា ធ្វើឱ្យសម្រេច គឺឱ្យកើតឡើង។ ចំណែកក្នុងវិភង្គ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ពាក្យថា ចូលទៅកាន់ គឺការបាន ការបានចំពោះ ការដល់ ការដល់ព្រម ការពាល់ត្រូវ ការពាល់ត្រូវចំពោះ ការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ ការចូលទៅកាន់នូវបឋមជ្ឈាន»។ សូម្បីតែអត្ថនៃពាក្យក្នុងវិភង្គនោះ ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះដែរ។ ពាក្យថា Vihāsi (បាននៅ) មានសេចក្តីថា ព្រះអង្គជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយឈាន មានប្រការដែលពោលហើយ ដោយឥរិយាបថវិហារៈ គឺការគង់នៅលើពុទ្ធបល្ល័ង្ក ទ្រង់បានញ៉ាំងឥរិយាបថ ជីវិត ការរក្សា ការប្រព្រឹត្តទៅ ការញ៉ាំងជីវិតឱ្យរស់នៅ ការដើរទៅ និងការនៅនៃអត្តភាពឱ្យសម្រេចហើយ។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធវចនៈនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងវិភង្គថា «ពាក្យថា នៅ គឺការប្រព្រឹត្តទៅ ការប្រព្រឹត្តទៅជាប្រក្រតី ការរក្សា ការញ៉ាំងជីវិតឱ្យរស់នៅ ការញ៉ាំងជីវិតឱ្យរស់នៅជាប្រចាំ ការដើរទៅ ការនៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា នៅ»។ Kiṃ pana katvā bhagavā imaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsīti? Kammaṭṭhānaṃ bhāvetvā. Kataraṃ? Ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ. Aññena tadatthikena kiṃ kātabbanti? Aññenapi etaṃ vā kammaṭṭhānaṃ pathavīkasiṇādīnaṃ vā aññataraṃ bhāvetabbaṃ. Tesaṃ bhāvanānayo visuddhimagge (visuddhi. 1.55) vuttanayeneva veditabbo. Idha pana vuccamāne atibhāriyaṃ vinayanidānaṃ hoti, tasmā pāḷiyā atthappakāsanamattameva karomāti. សួរថា៖ «ចុះព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើដូចម្តេច ទើបចូលកាន់ឈាននេះហើយនៅ?»។ ឆ្លើយថា៖ «ទ្រង់ចម្រើននូវកម្មដ្ឋាន»។ សួរថា៖ «តើកម្មដ្ឋានណា?»។ ឆ្លើយថា៖ «អានាបាណស្សតិកម្មដ្ឋាន»។ សួរថា៖ «ចុះបុគ្គលដទៃដែលប្រាថ្នានូវឈាននោះ គប្បីធ្វើដូចម្តេច?»។ ឆ្លើយថា៖ «សូម្បីតែបុគ្គលដទៃ ក៏គប្បីចម្រើននូវកម្មដ្ឋាននេះ ឬកម្មដ្ឋានណាមួយ មានបឋវីកសិណជាដើម»។ វិធីចម្រើននូវកម្មដ្ឋានទាំងនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គចុះ។ ប៉ុន្តែ បើពោលអំពីវិធីចម្រើនក្នុងទីនេះ នាំឱ្យវិនយនិទាន (ប្រវត្តិនៃវិន័យ) វែងអន្លាយពេក ហេតុនោះ យើងខ្ញុំនឹងធ្វើត្រឹមតែការបង្ហាញអត្ថនៃព្រះបាលីប៉ុណ្ណោះ។ Paṭhamajjhānakathā niṭṭhitā. ចប់ បឋមជ្ឈានកថា។ Dutiyajjhānakathā ទុតិយជ្ឈានកថា Vitakkavicārānaṃ vūpasamāti vitakkassa ca vicārassa cāti imesaṃ dvinnaṃ vūpasamā samatikkamā; dutiyajjhānakkhaṇe apātubhāvāti vuttaṃ hoti. Tattha kiñcāpi dutiyajjhāne sabbepi paṭhamajjhānadhammā na santi, aññeyeva hi paṭhamajjhāne phassādayo, aññe idha; oḷārikassa pana oḷārikassa aṅgassa samatikkamā paṭhamajjhānato paresaṃ dutiyajjhānādīnaṃ adhigamo hotīti dīpanatthaṃ ‘‘vitakkavicārānaṃ vūpasamā’’ti evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Ajjhattanti idha niyakajjhattamadhippetaṃ. Vibhaṅge pana ‘‘ajjhattaṃ paccatta’’nti (vibha. 573) ettakameva vuttaṃ. Yasmā pana niyakajjhattaṃ adhippetaṃ, tasmā attani jātaṃ attano santāne nibbattanti ayamettha attho. ពាក្យថា Vitakkavicārānaṃ vūpasamā (ព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈ) មានសេចក្តីថា ព្រោះការរម្ងាប់ទៅ គឺការកន្លងផុតទៅ និងការមិនប្រាកដឡើងក្នុងខណៈនៃទុតិយជ្ឈាន នៃធម៌ទាំងពីរនេះ គឺវិតក្កៈនិងវិចារៈ។ ក្នុងពាក្យនោះ ទោះបីជាធម៌នៃបឋមជ្ឈានទាំងអស់ មិនមានក្នុងទុតិយជ្ឈានក៏ដោយ ព្រោះថា ធម៌មានផស្សៈជាដើមក្នុងបឋមជ្ឈាន ជាធម៌ផ្សេង ចំណែកក្នុងទុតិយជ្ឈាននេះ ជាធម៌ផ្សេង ប៉ុន្តែ គប្បីជ្រាបថា ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះថា «ព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈ» ដើម្បីបង្ហាញថា ការសម្រេចបាននូវទុតិយជ្ឈានជាដើម ដែលកើតជាលំដាប់អំពីបឋមជ្ឈាន គឺព្រោះការកន្លងផុតទៅនូវអង្គឈានដ៏គ្រោតគ្រាតៗ។ ពាក្យថា Ajjhattaṃ (ក្នុងខ្លួន) ក្នុងទីនេះ លោកសំដៅយកការកើតឡើងក្នុងខ្លួនរបស់ខ្លួន។ ចំណែកក្នុងវិភង្គ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ត្រឹមតែពាក្យថា «ajjhattaṃ paccattaṃ» (ក្នុងខ្លួន ចំពោះខ្លួន) ប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះលោកសំដៅយកការកើតឡើងក្នុងខ្លួនរបស់ខ្លួន ហេតុនោះ អត្ថក្នុងពាក្យនេះគឺ «កើតឡើងក្នុងខ្លួន កើតឡើងក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន»។ Sampasādananti sampasādanaṃ vuccati saddhā. Sampasādanayogato jhānampi sampasādanaṃ, nīlavaṇṇayogato nīlavatthaṃ viya. Yasmā vā taṃ jhānaṃ sampasādanasamannāgatattā vitakkavicārakkhobhavūpasamanena ceto sampasādayati, tasmāpi sampasādananti vuttaṃ. Imasmiñca atthavikappe sampasādanaṃ cetasoti evaṃ padasambandho veditabbo. Purimasmiṃ pana atthavikappe [Pg.118] cetasoti etaṃ ekodibhāvena saddhiṃ yojetabbaṃ. Tatrāyaṃ atthayojanā – eko udetīti ekodi, vitakkavicārehi anajjhārūḷhattā aggo seṭṭho hutvā udetīti attho. Seṭṭhopi hi loke ekoti vuccati. Vitakkavicāravirahato vā eko asahāyo hutvātipi vattuṃ vaṭṭati. Atha vā sampayuttadhamme udāyatīti udi, uṭṭhāpetīti attho. Seṭṭhaṭṭhena eko ca so udi cāti ekodi, samādhissetaṃ adhivacanaṃ. Iti imaṃ ekodiṃ bhāveti vaḍḍhayatīti idaṃ dutiyajjhānaṃ ekodibhāvaṃ. So panāyaṃ ekodi yasmā cetaso, na sattassa na jīvassa, tasmā etaṃ cetaso ekodibhāvanti vuttaṃ. ពាក្យថា Sampasādananti (សេចក្តីជ្រះថ្លា) សេចក្តីជ្រះថ្លា លោកហៅថា សទ្ធា។ ឈាន សូម្បីតែខ្លួនឯង ក៏ឈ្មោះថា សេចក្តីជ្រះថ្លា ព្រោះប្រកបដោយសេចក្តីជ្រះថ្លា (សទ្ធា) ដូចជាសំពត់ខៀវ ឈ្មោះថា សំពត់ខៀវ ព្រោះប្រកបដោយពណ៌ខៀវ យ៉ាងនោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះឈាននោះ ប្រកបដោយសេចក្តីជ្រះថ្លា តែងញ៉ាំងចិត្តឱ្យជ្រះថ្លា ដោយការរម្ងាប់នូវការកម្រើកញាប់ញ័រនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកហៅថា សេចក្តីជ្រះថ្លា។ ក្នុងវិធីវែកញែកអត្ថនេះ គប្បីជ្រាបការតភ្ជាប់បទយ៉ាងនេះថា «សេចក្តីជ្រះថ្លានៃចិត្ត» (sampasādanaṃ cetaso)។ ចំណែកក្នុងវិធីវែកញែកអត្ថខាងដើម គប្បីភ្ជាប់បទថា cetaso (នៃចិត្ត) នេះ ជាមួយនឹងបទថា ekodibhāva (ភាពជាធម្មជាតិឯកឧត្តម)។ ក្នុងបទទាំងនោះ មានការសម្របសម្រួលអត្ថយ៉ាងនេះថា៖ ធម្មជាតិណា កើតឡើងតែមួយ ហេតុនោះ ធម្មជាតិនោះ ឈ្មោះថា ឯកោទិ (ekodi) មានសេចក្តីថា ជាធម្មជាតិដ៏ប្រសើរ គឺឧត្តម កើតឡើង ព្រោះមិនត្រូវវិតក្កៈនិងវិចារៈគ្របសង្កត់។ ព្រោះថាសូម្បីតែរបស់ដ៏ប្រសើរ ក្នុងលោក ក៏លោកហៅថា ឯកៈ (តែមួយ) ដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត នឹងពោលថា កើតឡើងតែមួយ គ្មានគូកន ព្រោះប្រាសចាកវិតក្កៈនិងវិចារៈ ដូច្នេះក៏គួរ។ មួយវិញទៀត ធម្មជាតិណា តែងញ៉ាំងសម្បយុត្តធម៌ទាំងឡាយឱ្យរុងរឿង ហេតុនោះ ធម្មជាតិនោះ ឈ្មោះថា ឧទិ (udi) មានន័យថា ញ៉ាំងធម៌ទាំងនោះឱ្យតាំងឡើង។ ធម្មជាតិនោះ ឈ្មោះថា ឯកោទិ ព្រោះជាធម្មជាតិប្រសើរផង ជាធម្មជាតិញ៉ាំងសម្បយុត្តធម៌ឱ្យរុងរឿងផង នេះជាឈ្មោះរបស់សមាធិ។ ឈាននេះ តែងចម្រើន គឺញ៉ាំងឯកោទិនេះឱ្យចម្រើនឡើង ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ឯកោទិភាវៈ (ភាពជាធម្មជាតិឯកឧត្តម)។ ចំណែកឯកោទិនោះ ព្រោះជាឯកោទិនៃចិត្ត មិនមែនរបស់សត្វ មិនមែនរបស់ជីវៈឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅឈាននេះថា cetaso ekodibhāvaṃ (ភាពជាធម្មជាតិឯកឧត្តមនៃចិត្ត)។ Nanu cāyaṃ saddhā paṭhamajjhānepi atthi, ayañca ekodināmako samādhi; atha kasmā idameva sampasādanaṃ ‘‘cetaso ekodibhāvañcā’’ti vuttanti? Vuccate – aduñhi paṭhamajjhānaṃ vitakkavicārakkhobhena vīcitaraṅgasamākulamiva jalaṃ na suppasannaṃ hoti, tasmā satiyāpi saddhāya sampasādananti na vuttaṃ. Na suppasannattāyeva cettha samādhipi na suṭṭhu pākaṭo, tasmā ekodibhāvantipi na vuttaṃ. Imasmiṃ pana jhāne vitakkavicārapalibodhābhāvena laddhokāsā balavatī saddhā, balavasaddhāsahāyappaṭilābheneva ca samādhipi pākaṭo; tasmā idameva evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Vibhaṅge pana ‘‘sampasādananti yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo, cetaso ekodibhāvanti yā cittassa ṭhiti…pe… sammāsamādhī’’ti ettakameva vuttaṃ. Evaṃ vuttena panetena saddhiṃ ayaṃ atthavaṇṇanā yathā na virujjhati aññadatthu saṃsandati ceva sameti ca evaṃ veditabbā. សួរថា៖ «ចុះសទ្ធានេះ សូម្បីក្នុងបឋមជ្ឈាន ក៏មាន សមាធិឈ្មោះថា ឯកោទិនេះ ក៏មានដែរ មែនពិត ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុអ្វី ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅតែទុតិយជ្ឈាននេះថា ជាសេចក្តីជ្រះថ្លា និងជាភាពជាធម្មជាតិឯកឧត្តមនៃចិត្ត?»។ ឆ្លើយថា៖ «ព្រោះថា បឋមជ្ឈាននោះ មិនជ្រះថ្លាល្អឡើយ ព្រោះតែការកម្រើកញាប់ញ័រនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈ ដូចជាទឹកដែលវឹកវរដោយរលកតូចធំ ហេតុនោះ ទោះបីជាមានសទ្ធាក៏ដោយ ក៏មិនត្រាស់ហៅថា សេចក្តីជ្រះថ្លាឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែមិនជ្រះថ្លាល្អនោះឯង សូម្បីតែសមាធិក្នុងបឋមជ្ឈាននោះ ក៏មិនប្រាកដច្បាស់លាស់ដែរ ហេតុនោះ ទើបមិនត្រាស់ហៅថា ឯកោទិភាវៈឡើយ។ ចំណែកក្នុងទុតិយជ្ឈាននេះ សទ្ធាមានកម្លាំងខ្លាំង ព្រោះបានឱកាសដោយមិនមានកង្វល់គឺវិតក្កៈនិងវិចារៈ ហើយសូម្បីតែសមាធិ ក៏ប្រាកដច្បាស់លាស់ ព្រោះបានសទ្ធាដ៏មានកម្លាំងជាគូកន ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅតែទុតិយជ្ឈាននេះយ៉ាងនេះឯង»។ ចំណែកក្នុងវិភង្គ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះថា «ពាក្យថា សេចក្តីជ្រះថ្លា គឺសទ្ធា ការជឿជាក់ ការចុះចិត្តស៊ប់ សេចក្តីជ្រះថ្លាខ្លាំង, ពាក្យថា ភាពជាធម្មជាតិឯកឧត្តមនៃចិត្ត គឺការតាំងនៅនៃចិត្ត... បេ... សម្មាសមាធិ»។ ប៉ុន្តែ គប្បីជ្រាបសេចក្តីអធិប្បាយនេះ ឱ្យស្របគ្នានឹងពាក្យដែលត្រាស់ទុកក្នុងវិភង្គនោះ ដោយប្រការដែលមិនផ្ទុយគ្នា ផ្ទុយទៅវិញ គឺត្រូវគ្នា និងស្របគ្នាទាំងស្រុង។ Avitakkaṃ avicāranti bhāvanāya pahīnattā etasmiṃ etassa vā vitakko natthīti avitakkaṃ. Imināva nayena avicāraṃ. Vibhaṅgepi (vibha. 576) vuttaṃ ‘‘iti ayañca vitakko ayañca vicāro santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā, tena vuccati avitakkaṃ avicāra’’nti. ពាក្យថា Avitakkaṃ avicāraṃ (មិនមានវិតក្កៈ មិនមានវិចារៈ) សេចក្តីថា វិតក្កៈមិនមានក្នុងឈាននេះ ឬវិតក្កៈរបស់ឈាននេះ មិនមាន ព្រោះលះបង់បានដោយការចម្រើន (ភាវនា) ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា មិនមានវិតក្កៈ។ គប្បីជ្រាបពាក្យថា មិនមានវិចារៈ ដោយន័យនេះឯង។ សូម្បីក្នុងវិភង្គ ក៏ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «វិតក្កៈនេះផង វិចារៈនេះផង តែងរម្ងាប់ទៅ ស្ងប់រម្ងាប់ទៅ ស្ងប់រម្ងាប់អស់ទៅ វិនាសទៅ វិនាសទៅជាប្រាកដ មិនកើតឡើង មិនកើតឡើងជាប្រាកដ រីងស្ងួតទៅ រីងស្ងួតទៅជាប្រាកដ ធ្វើឱ្យអស់ទៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា មិនមានវិតក្កៈ មិនមានវិចារៈ»។ Etthāha – nanu ca ‘‘vitakkavicārānaṃ vūpasamāti imināpi ayamattho siddho, atha kasmā puna vuttaṃ avitakkaṃ avicāra’’nti? Vuccate – evametaṃ siddho vāyamattho, na panetaṃ tadatthadīpakaṃ; nanu avocumha – ‘‘oḷārikassa pana oḷārikassa [Pg.119] aṅgassa samatikkamā paṭhamajjhānato paresaṃ dutiyajjhānādīnaṃ adhigamo hotīti dīpanatthaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamāti evaṃ vutta’’nti. ក្នុងអធិប្បាយនេះ មានចោទសួរថា៖ «ចុះអត្ថនេះ សម្រេចបានដោយពាក្យថា vitakkavicārānaṃ vūpasamā (ព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈ) នេះរួចហើយមែនពិត ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យថា avitakkaṃ avicāraṃ (មិនមានវិតក្កៈ មិនមានវិចារៈ) ម្តងទៀត?»។ ដោះស្រាយថា៖ «ពាក្យនោះពិតមែនហើយ អត្ថនេះសម្រេចបានមែន ប៉ុន្តែ ពាក្យនោះ (vitakkavicārānaṃ vūpasamā) មិនមែនជាពាក្យសម្តែងត្រឹមតែអត្ថនៃការមិនមានវិតក្កៈនិងវិចារៈនោះឡើយ។ តើយើងមិនបាននិយាយហើយទេឬថា៖ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យថា vitakkavicārānaṃ vūpasamā យ៉ាងនេះ ដើម្បីបង្ហាញថា ការសម្រេចបាននូវទុតិយជ្ឈានជាដើម ដែលកើតជាលំដាប់អំពីបឋមជ្ឈាន គឺព្រោះការកន្លងផុតទៅនូវអង្គឈានដ៏គ្រោតគ្រាតៗ?»។ Apica vitakkavicārānaṃ vūpasamā idaṃ sampasādanaṃ, na kilesakālusiyassa. Vitakkavicārānañca vūpasamā ekodibhāvaṃ na upacārajjhānamiva nīvaraṇappahānā, na paṭhamajjhānamiva ca aṅgapātubhāvāti evaṃ sampasādanaekodibhāvānaṃ hetuparidīpakamidaṃ vacanaṃ. Tathā vitakkavicārānaṃ vūpasamā idaṃ avitakkaavicāraṃ, na tatiyacatutthajjhānāni viya cakkhuviññāṇādīni viya ca abhāvāti evaṃ avitakkaavicārabhāvassa hetuparidīpakañca, na vitakkavicārābhāvamattaparidīpakaṃ. Vitakkavicārābhāvamattaparidīpakameva pana ‘‘avitakkaṃ avicāra’’nti idaṃ vacanaṃ, tasmā purimaṃ vatvāpi puna vattabbamevāti. ម្យ៉ាងទៀត ឈាននេះ ជាសេចក្តីជ្រះថ្លា ព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈ មិនមែនព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃសេចក្តីសៅហ្មងនៃកិលេសឡើយ។ ឈាននេះ ជាភាពជាធម្មជាតិឯកឧត្តម ព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈ មិនមែនព្រោះការលះបង់នីវរណៈ ដូចជាឧបចារឈានឡើយ ហើយក៏មិនមែនព្រោះការប្រាកដឡើងនៃអង្គឈាន ដូចជាបឋមជ្ឈានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យនេះ (vitakkavicārānaṃ vūpasamā) ទើបជាពាក្យសម្តែងនូវហេតុនៃសេចក្តីជ្រះថ្លានិងភាពជាធម្មជាតិឯកឧត្តម។ យ៉ាងណាមិញ ឈាននេះ មិនមានវិតក្កៈនិងវិចារៈ ព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈ មិនមែនព្រោះការមិនមាន (វិតក្កៈនិងវិចារៈ) ដូចជាតតិយជ្ឈាននិងចតុត្ថជ្ឈាន ឬដូចជាចក្ខុវិញ្ញាណជាដើមឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យនោះ ទើបជាពាក្យសម្តែងនូវហេតុនៃភាពមិនមានវិតក្កៈនិងវិចារៈ មិនមែនជាពាក្យសម្តែងត្រឹមតែការមិនមានវិតក្កៈនិងវិចារៈប៉ុណ្ណោះឡើយ។ ចំណែកឯពាក្យថា avitakkaṃ avicāraṃ នេះ ទើបជាពាក្យសម្តែងត្រឹមតែការមិនមានវិតក្កៈនិងវិចារៈប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ទោះបីជាទ្រង់ត្រាស់ពាក្យខាងដើមហើយក៏ដោយ ក៏គួរតែត្រាស់ពាក្យនេះម្តងទៀតជាពិតប្រាកដ។ Samādhijanti paṭhamajjhānasamādhito sampayuttasamādhito vā jātanti attho. Tattha kiñcāpi paṭhamampi sampayuttasamādhito jātaṃ, atha kho ayameva ‘‘samādhī’’ti vattabbataṃ arahati vitakkavicārakkhobhavirahena ativiya acalattā suppasannattā ca. Tasmā imassa vaṇṇabhaṇanatthaṃ idameva ‘‘samādhija’’nti vuttaṃ. Pītisukhanti idaṃ vuttanayameva. ពាក្យថា Samādhijanti (កើតអំពីសមាធិ) មានសេចក្តីថា កើតអំពីបឋមជ្ឈានសមាធិ ឬកើតអំពីសម្បយុត្តសមាធិ។ ក្នុងពាក្យនោះ ទោះបីជាបឋមជ្ឈាន សូម្បីកើតអំពីសម្បយុត្តសមាធិក៏ដោយ ប៉ុន្តែ សមាធិនេះឯង ទើបគួរដល់ការហៅថា «សមាធិ» ព្រោះជាធម្មជាតិមិនញាប់ញ័រក្រៃលែង និងជ្រះថ្លាល្អក្រៃលែង ព្រោះប្រាសចាកការកម្រើកញាប់ញ័រនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈ។ ហេតុនោះ ដើម្បីពោលសរសើរគុណនៃទុតិយជ្ឈាននេះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅតែទុតិយជ្ឈាននេះថា «កើតអំពីសមាធិ»។ ពាក្យថា Pītisukhaṃ (បីតិនិងសុខ) នេះ មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ Dutiyanti gaṇanānupubbato dutiyaṃ, idaṃ dutiyaṃ samāpajjatītipi dutiyaṃ. Jhānanti ettha pana yathā paṭhamajjhānaṃ vitakkādīhi pañcaṅgikaṃ hoti, evamidaṃ sampasādādīhi ‘‘caturaṅgika’’nti veditabbaṃ. Yathāha – ‘‘jhānanti sampasādo, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā’’ti (vibha. 580). Pariyāyoyeva ceso. Sampasādanaṃ pana ṭhapetvā nippariyāyena tivaṅgikamevetaṃ hoti. Yathāha – ‘‘katamaṃ tasmiṃ samaye tivaṅgikaṃ jhānaṃ hoti? Pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā’’ti (dha. sa. 161). Sesaṃ vuttanayamevāti. ពាក្យថា Dutiyam (ទីពីរ) គឺដោយលំដាប់នៃការរាប់។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែចូលកាន់ឈាននេះជាលើកទីពីរ ហេតុនោះទើបហៅថា Dutiyam។ ក្នុងពាក្យថា Jhānam នេះ ឈានទីមួយមានអង្គ ៥ ដោយអង្គមានវិតក្កៈជាដើមយ៉ាងណា ឈានទីពីរនេះ គប្បីជ្រាបថាមានអង្គ ៤ ដោយអង្គមានសម្បសាទៈជាដើមយ៉ាងនោះ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ឈាន គឺសម្បសាទៈ បីតិ សុខៈ និងចិត្តស្សេកគ្គតា»។ នេះជាអង្គឈានដោយបរិយាយប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែបើលើកលែងសម្បសាទនៈចេញ ឈាននេះមានអង្គ ៣ ប៉ុណ្ណោះដោយនិប្បរិយាយ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ក្នុងសម័យនោះ ឈានមានអង្គ ៣ តើដូចម្តេច? គឺ បីតិ សុខៈ និងចិត្តស្សេកគ្គតា»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។ Dutiyajjhānakathā niṭṭhitā. សេចក្តីពន្យល់អំពីទុតិយជ្ឈាន ចប់ហើយ។ Tatiyajjhānakathā សេចក្តីពន្យល់អំពីតតិយជ្ឈាន Pītiyā ca virāgāti ettha vuttatthāyeva pīti. Virāgoti tassā jigucchanaṃ vā samatikkamo vā. Ubhinnamantarā ‘‘ca’’ saddo sampiṇḍanattho, so [Pg.120] hi vūpasamaṃ vā sampiṇḍeti vitakkavicāravūpasamaṃ vā. Tattha yadā vūpasamameva sampiṇḍeti, tadā pītiyā virāgā ca, kiñca bhiyyo vūpasamā cāti evaṃ yojanā veditabbā. Imissā ca yojanāyaṃ virāgo jigucchanattho hoti. Tasmā pītiyā jigucchanā ca vūpasamā cāti ayamattho daṭṭhabbo. Yadā pana vitakkavicāravūpasamaṃ sampiṇḍeti, tadā pītiyā ca virāgā, kiñca bhiyyo vitakkavicārānañca vūpasamāti evaṃ yojanā veditabbā. Imissā ca yojanāyaṃ virāgo samatikkamanattho hoti. Tasmā pītiyā ca samatikkamā, vitakkavicārānañca vūpasamāti ayamattho daṭṭhabbo. ក្នុងពាក្យថា «pītiyā ca virāgā» នេះ ពាក្យថា pīti មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។ ពាក្យថា virāgo គឺការធុញទ្រាន់ ឬការកន្លងផុតទៅនូវបីតិនោះ។ សព្ទថា «ca» ក្នុងចន្លោះពាក្យទាំងពីរ មានអត្ថថាប្រមូលរួមគ្នា ព្រោះថាសព្ទនោះរមែងប្រមូលរួមនូវសេចក្តីរម្ងាប់ (នៃបីតិ) ផង ឬសេចក្តីរម្ងាប់នៃវិតក្កៈនិងវិចារៈផង។ ក្នុងសេចក្តីនោះ កាលណាប្រមូលរួមតែសេចក្តីរម្ងាប់ (នៃបីតិ) ប៉ុណ្ណោះ ពេលនោះ គប្បីជ្រាបការប្រកបពាក្យយ៉ាងនេះថា «ព្រោះការប្រាសចាកបីតិផង ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះការរម្ងាប់ (នៃបីតិ) នោះផង»។ ក្នុងការប្រកបពាក្យបែបនេះ ពាក្យថា virāgo មានអត្ថថាការធុញទ្រាន់។ ហេតុនោះ គប្បីយល់ឃើញនូវសេចក្តីនេះថា «ព្រោះការធុញទ្រាន់នឹងបីតិផង ព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃបីតិផង»។ ប៉ុន្តែ កាលណាប្រមូលរួមនូវសេចក្តីរម្ងាប់នៃវិតក្កៈនិងវិចារៈ ពេលនោះ គប្បីជ្រាបការប្រកបពាក្យយ៉ាងនេះថា «ព្រោះការប្រាសចាកបីតិផង ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈទាំងឡាយផង»។ ក្នុងការប្រកបពាក្យបែបនេះ ពាក្យថា virāgo មានអត្ថថាការកន្លងផុតទៅ។ ហេតុនោះ គប្បីយល់ឃើញនូវសេចក្តីនេះថា «ព្រោះការកន្លងផុតទៅនៃបីតិផង ព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈទាំងឡាយផង»។ Kāmañcete vitakkavicārā dutiyajjhāneyeva vūpasantā imassa pana jhānassa maggaparidīpanatthaṃ vaṇṇabhaṇanatthañcetaṃ vuttaṃ. ‘‘Vitakkavicārānaṃ vūpasamā’’ti hi vutte idaṃ paññāyati – ‘‘nūna vitakkavicāravūpasamo maggo imassa jhānassā’’ti. Yathā ca tatiye ariyamagge appahīnānampi sakkāyadiṭṭhādīnaṃ ‘‘pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ pahānā’’ti (ma. ni. 2.132) evaṃ pahānaṃ vuccamānaṃ vaṇṇabhaṇanaṃ hoti tadadhigamāya ussukānaṃ ussāhajanakaṃ; evamevaṃ idha avūpasantānampi vitakkavicārānaṃ vūpasamo vuccamāno vaṇṇabhaṇanaṃ hoti. Tenāyamattho vutto – ‘‘pītiyā ca samatikkamā, vitakkavicārānañca vūpasamā’’ti. តាមពិតទៅ វិតក្កៈនិងវិចារៈទាំងឡាយនេះ គឺបានរម្ងាប់ទៅតាំងតែពីក្នុងទុតិយជ្ឈាននោះឯង ប៉ុន្តែព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យនេះ ដើម្បីបង្ហាញផ្លូវ និងដើម្បីសរសើរគុណនៃតតិយជ្ឈាននេះ។ ព្រោះថាកាលបើត្រាស់ថា «ព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈទាំងឡាយ» សេចក្តីនេះរមែងប្រាកដច្បាស់ថា «ការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈ ពិតជាផ្លូវនៃតតិយជ្ឈាននេះមិនខាន»។ មួយវិញទៀត ដូចជាការលះបង់នូវសក្កាយទិដ្ឋិជាដើម ទោះបីជាមិនទាន់បានលះបង់ក្នុងអរិយមគ្គទីបី (អនាគាមិមគ្គ) ក៏ដោយ ក៏ព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា «ព្រោះការលះបង់នូវឱរម្ភាគិយសំយោជនៈទាំង ៥» យ៉ាងនេះ ការពោលអំពីការលះបង់បែបនេះ គឺជាការសរសើរគុណ ដែលញ៉ាំងសេចក្តីព្យាយាមឱ្យកើតឡើងដល់បុគ្គលទាំងឡាយដែលខ្វល់ខ្វាយដើម្បីសម្រេចមគ្គនោះ យ៉ាងណា យ៉ាងនោះមែន ក្នុងតតិយជ្ឈាននេះ ទោះបីជាវិតក្កៈនិងវិចារៈមិនមែនទើបតែរម្ងាប់ក្នុងឈាននេះក៏ដោយ ការពោលអំពីការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈទាំងឡាយ ក៏ជាការសរសើរគុណដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់សេចក្តីនេះថា «ព្រោះការកន្លងផុតទៅនៃបីតិផង ព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈទាំងឡាយផង»។ Upekkhako ca vihāsinti ettha upapattito ikkhatīti upekkhā, samaṃ passati, apakkhapatitāva hutvā passatīti attho. Tāya visadāya vipulāya thāmagatāya samannāgatattā tatiyajjhānasamaṅgī ‘‘upekkhako’’ti vuccati. Upekkhā pana dasavidhā hoti – chaḷaṅgupekkhā, brahmavihārupekkhā, bojjhaṅgupekkhā, vīriyupekkhā, saṅkhārupekkhā, vedanupekkhā, vipassanupekkhā, tatramajjhattupekkhā, jhānupekkhā, pārisuddhupekkhāti. Evamayaṃ dasavidhāpi tattha tattha āgatanayato bhūmipuggalacittārammaṇato, khandhasaṅgaha-ekakkhaṇakusalattikasaṅkhepavasena ca aṭṭhasāliniyā dhammasaṅgahaṭṭhakathāya vuttanayeneva veditabbā. Idha pana vuccamānā vinayanidānaṃ atibhāriyaṃ karotīti na vuttā. Lakkhaṇādito pana idha adhippetupekkhā majjhattalakkhaṇā, anābhogarasā, abyāpārapaccupaṭṭhānā, pītivirāgapadaṭṭhānāti. ក្នុងពាក្យថា «upekkhako ca vihāsi» នេះ ធម្មជាតិដែលរមែងពិនិត្យមើលដោយឧបបត្ដិ (ដោយហេតុដ៏សមគួរ) ឈ្មោះថា ឧបេក្ខា មានន័យថា ពិនិត្យមើលដោយស្មើៗគ្នា គឺពិនិត្យមើលដោយមិនលំអៀងទៅខាងណាឡើយ។ ព្រោះតែប្រកបដោយឧបេក្ខានោះ ដែលជាធម្មជាតិដ៏ផូរផង់ ធំទូលាយ និងដល់នូវភាពមានកម្លាំងខ្លាំងក្លា ហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយតតិយជ្ឈាន ទើបហៅថា «upekkhako» (អ្នកមានឧបេក្ខា)។ ម្យ៉ាងទៀត ឧបេក្ខានោះមាន ១០ យ៉ាង គឺ ឆឡង្គុបេក្ខា ១ ព្រហ្មវិហារុបេក្ខា ១ ពោជ្ឈង្គុបេក្ខា ១ វីរិយុបេក្ខា ១ សង្ខារុបេក្ខា ១ វេទនុបេក្ខា ១ វិបស្សនុបេក្ខា ១ តត្រមជ្ឈត្តុបេក្ខា ១ ឈានុបេក្ខា ១ បារិសុទ្ធុបេក្ខា ១។ ឧបេក្ខាទាំង ១០ យ៉ាងនេះ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលមកហើយក្នុងគម្ពីរនោះៗ ដោយអំណាចនៃភូមិ បុគ្គល ចិត្ត អារម្មណ៍ និងដោយសង្ខេបនៃខន្ធសង្គហៈ ឯកក្ខណកុសលតិកៈ តាមន័យដែលបានពោលទុកហើយក្នុងគម្ពីរអដ្ឋសាលិនី ដែលជាអដ្ឋកថាធម្មសង្គណី។ ប៉ុន្តែ បើនាំមកពោលក្នុងទីនេះ នឹងធ្វើឱ្យវិន័យនិទានវែងឆ្ងាយពេក ហេតុនោះទើបមិនបានពោលទុក។ ប៉ុន្តែ ដោយលក្ខណៈជាដើម ឧបេក្ខាដែលចង់បានក្នុងទីនេះ មានការតាំងនៅជាកណ្តាលជាលក្ខណៈ មានការមិនយកចិត្តទុកដាក់ជាកិច្ច មានការមិនខ្វល់ខ្វាយជាបច្ចុបដ្ឋាន មានការប្រាសចាកបីតិជាបទដ្ឋាន។ Etthāha – nanu cāyaṃ atthato tatramajjhattupekkhāva hoti, sā ca paṭhamadutiyajjhānesupi atthi, tasmā tatrāpi ‘‘upekkhako ca vihāsi’’nti evamayaṃ vattabbā siyā, sā kasmā na vuttāti? Aparibyattakiccato. Aparibyattañhi [Pg.121] tassā tattha kiccaṃ, vitakkādīhi abhibhūtattā. Idha panāyaṃ vitakkavicārapītīhi anabhibhūtattā ukkhittasirā viya hutvā paribyattakiccā jātā, tasmā vuttāti. ក្នុងទីនេះ មានចោទសួរថា៖ «ចុះឧបេក្ខានេះ ដោយអត្ថពិតប្រាកដ ក៏ជាតត្រមជ្ឈត្តុបេក្ខានោះឯង ហើយតត្រមជ្ឈត្តុបេក្ខានោះ ក៏មានសូម្បីតែក្នុងបឋមជ្ឈាននិងទុតិយជ្ឈានដែរ ហេតុនោះ សូម្បីតែក្នុងឈានទាំងពីរនោះ ក៏គួរតែពោលថា «upekkhako ca vihāsi» ដែរមិនមែនឬ ចុះហេតុអ្វីបានជាមិនពោល?» ឆ្លើយថា៖ «ព្រោះតែកិច្ចរបស់ឧបេក្ខានោះមិនទាន់ប្រាកដច្បាស់។ ពិតណាស់ កិច្ចរបស់ឧបេក្ខានោះក្នុងបឋមជ្ឈាននិងទុតិយជ្ឈាន មិនទាន់ប្រាកដច្បាស់ឡើយ ព្រោះតែត្រូវវិតក្កៈជាដើមគ្របសង្កត់។ ប៉ុន្តែ ក្នុងតតិយជ្ឈាននេះ ឧបេក្ខានេះមិនត្រូវវិតក្កៈ វិចារៈ និងបីតិគ្របសង្កត់ឡើយ ទើបមានកិច្ចប្រាកដច្បាស់ ដូចជាមនុស្សដែលងើបក្បាលឡើង ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ទុកក្នុងទីនេះ»។ Niṭṭhitā ‘‘upekkhako ca vihāsi’’nti etassa sabbaso atthavaṇṇanā. សេចក្តីពន្យល់អត្ថនៃពាក្យថា «upekkhako ca vihāsi» ទាំងស្រុង ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ Idāni sato ca sampajānoti ettha saratīti sato, sampajānātīti sampajāno. Puggalena sati ca sampajaññañca vuttaṃ. Tattha saraṇalakkhaṇā sati, asammussanarasā, ārakkhapaccupaṭṭhānā; asammohalakkhaṇaṃ sampajaññaṃ, tīraṇarasaṃ, pavicayapaccupaṭṭhānaṃ. Tattha kiñcāpi idaṃ satisampajaññaṃ purimajjhānesupi atthi, muṭṭhassatissa hi asampajānassa upacārajjhānamattampi na sampajjati, pageva appanā; oḷārikattā pana tesaṃ jhānānaṃ bhūmiyaṃ viya purisassa cittassa gati sukhā hoti, abyattaṃ tattha satisampajaññakiccaṃ. Oḷārikaṅgappahānena pana sukhumattā imassa jhānassa purisassa khuradhārāyaṃ viya satisampajaññakiccapariggahitāyeva cittassa gati icchitabbāti idheva vuttaṃ. Kiñca bhiyyo? Yathāpi dhenupago vaccho dhenuto apanīto arakkhiyamāno punadeva dhenuṃ upagacchati; evamidaṃ tatiyajjhānasukhaṃ pītito apanītampi satisampajaññārakkhena arakkhiyamānaṃ punadeva pītiṃ upagaccheyya pītisampayuttameva siyā. Sukhe vāpi sattā rajjanti, idañca atimadhuraṃ sukhaṃ, tato paraṃ sukhābhāvā. Satisampajaññānubhāvena panettha sukhe asārajjanā hoti, no aññathāti imampi atthavisesaṃ dassetuṃ idaṃ idheva vuttanti veditabbaṃ. ឥឡូវនេះ ក្នុងពាក្យថា «sato ca sampajāno» នេះ ធម្មជាតិដែលរមែងរលឹក ឈ្មោះថា សតោ (អ្នកមានសតិ) ធម្មជាតិដែលរមែងដឹងខ្លួនសព្វគ្រប់ ឈ្មោះថា សម្បជានោ (អ្នកមានសម្បជញ្ញៈ)។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅសតិនិងសម្បជញ្ញៈ ដោយទេសនាបែបបុគ្គលាធិដ្ឋាន។ ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ សតិ មានការរលឹកជាលក្ខណៈ មានការមិនភ្លេចភ្លាំងជាកិច្ច មានការការពារជាបច្ចុបដ្ឋាន។ សម្បជញ្ញៈ មានការមិនវង្វេងជាលក្ខណៈ មានការពិចារណាសម្រេចជាកិច្ច មានការស្វែងរកស៊ើបសួរជាបច្ចុបដ្ឋាន។ ក្នុងទីនោះ ទោះបីជាសតិនិងសម្បជញ្ញៈនេះ មានសូម្បីតែក្នុងឈានមុនៗក៏ដោយ ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលភ្លេចសតិ មិនដឹងខ្លួន សូម្បីតែឧបចារឈានក៏មិនសម្រេចឡើយ ចាំបាច់ពោលទៅថ្វីដល់អប្បនាឈាន។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែឈានមុនៗទាំងនោះជាធម៌គ្រោតគ្រាត ការប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្តរបស់បុគ្គល ក៏មានភាពងាយស្រួល ដូចជាការដើររបស់មនុស្សនៅលើដីរាបស្មើ ហេតុនោះ កិច្ចរបស់សតិនិងសម្បជញ្ញៈក្នុងឈានទាំងនោះ ទើបមិនប្រាកដច្បាស់។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែតតិយជ្ឈាននេះមានសភាពល្អិត ដោយការលះបង់អង្គឈានដ៏គ្រោតគ្រាត ការប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្តរបស់បុគ្គល គប្បីប្រាថ្នាការគ្រប់គ្រងដោយកិច្ចនៃសតិនិងសម្បជញ្ញៈប៉ុណ្ណោះ ដូចជាការដើររបស់មនុស្សនៅលើមុខកោរ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់សតិនិងសម្បជញ្ញៈនេះក្នុងតតិយជ្ឈាននេះតែប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាកូនគោដែលធ្លាប់នៅជិតមេគោ កាលបើគេបំបែកចេញពីមេគោហើយ បើគ្មានការរក្សាការពារទេ វារមែងរត់ទៅរកមេគោវិញយ៉ាងណា យ៉ាងនោះមែន សុខៈក្នុងតតិយជ្ឈាននេះ ទោះបីជាគេបំបែកចេញពីបីតិហើយក៏ដោយ បើគ្មានការរក្សាការពារដោយសតិនិងសម្បជញ្ញៈទេ វាក៏រមែងត្រឡប់ទៅរកបីតិវិញ ហើយក្លាយជាឈានដែលប្រកបដោយបីតិវិញមិនខាន។ មួយវិញទៀត សត្វទាំងឡាយរមែងត្រេកអរក្នុងសុខៈ ហើយសុខៈក្នុងតតិយជ្ឈាននេះ ក៏មានរសជាតិផ្អែមល្ហែមក្រៃលែង ព្រោះថាក្រោយពីឈាននេះទៅ គឺគ្មានសុខៈទៀតឡើយ។ ប៉ុន្តែ ដោយអានុភាពនៃសតិនិងសម្បជញ្ញៈនេះឯង សេចក្តីមិនត្រេកអរក្នុងសុខៈនេះទើបកើតមានឡើងបាន មិនមែនកើតឡើងដោយហេតុផ្សេងឡើយ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គត្រាស់សតិនិងសម្បជញ្ញៈនេះក្នុងទីនេះតែប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីដ៏វិសេសនេះឯង។ Idāni sukhañca kāyena paṭisaṃvedesinti ettha kiñcāpi tatiyajjhānasamaṅgino sukhappaṭisaṃvedanābhogo natthi, evaṃ santepi yasmā tassa nāmakāyena sampayuttaṃ sukhaṃ, yaṃ vā taṃ nāmakāyasampayuttaṃ sukhaṃ, taṃsamuṭṭhānenassa yasmā atipaṇītena rūpena rūpakāyo phuṭo, yassa [Pg.122] phuṭattā jhānā vuṭṭhitopi sukhaṃ paṭisaṃvedeyya, tasmā etamatthaṃ dassento ‘‘sukhañca kāyena paṭisaṃvedesi’’nti āha. ឥឡូវនេះ ក្នុងពាក្យថា «sukhañca kāyena paṭisaṃvedesi» នេះ ទោះបីជាបុគ្គលអ្នកប្រកបដោយតតិយជ្ឈាន មិនមានការយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការសោយសុខៈក៏ដោយ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ ព្រោះតែសុខៈដែលប្រកបដោយនាមកាយរបស់បុគ្គលនោះ ឬសុខៈណាដែលប្រកបដោយនាមកាយនោះ រូបកាយរបស់បុគ្គលនោះ រមែងត្រូវពាល់ត្រូវដោយរូបដ៏ល្អប្រណីតក្រៃលែង ដែលមានសុខៈនោះជាសមុដ្ឋាន ព្រោះតែរូបកាយត្រូវបានពាល់ត្រូវហើយ ហេតុនោះ ទោះបីជាបុគ្គលនោះចេញពីឈានហើយ ក៏នៅតែសោយសុខៈបានដែរ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនេះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «sukhañca kāyena paṭisaṃvedesi» (និងបានសោយសុខដោយកាយ)។ Idāni yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti ettha yaṃjhānahetu yaṃjhānakāraṇā taṃ tatiyajjhānasamaṅgīpuggalaṃ buddhādayo ariyā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti pakāsenti, pasaṃsantīti adhippāyo. Kinti? ‘‘Upekkhako satimā sukhavihārī’’ti. Taṃ tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsinti evamettha yojanā veditabbā. ឥឡូវនេះ ក្នុងពាក្យថា «yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārī» នេះ សេចក្តីអធិប្បាយថា ព្រោះតែឈានណាជាហេតុ ព្រោះតែឈានណាជាបច្ច័យ ព្រះពុទ្ធជាដើមដែលជាព្រះអរិយម្ចាស់ទាំងឡាយ រមែងប្រាប់ សម្តែង បញ្ញត្តិ តាំងទុក បើក វែកញែក ធ្វើឱ្យងាយ ផ្សព្វផ្សាយ និងសរសើរនូវបុគ្គលអ្នកប្រកបដោយតតិយជ្ឈាននោះ។ សរសើរយ៉ាងដូចម្តេច? គឺសរសើរថា «ជាអ្នកមានឧបេក្ខា មានសតិ មានធម៌ជាគ្រឿងនៅជាសុខ»។ គប្បីជ្រាបការប្រកបពាក្យក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះថា «បានចូលកាន់តតិយជ្ឈាននោះហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ»។ Kasmā pana taṃ te evaṃ pasaṃsantīti? Pasaṃsārahato. Ayañhi yasmā atimadhurasukhe sukhapāramippattepi tatiyajjhāne upekkhako, na tattha sukhābhisaṅgena ākaḍḍhīyati, yathā ca pīti na uppajjati; evaṃ upaṭṭhitassatitāya satimā. Yasmā ca ariyakantaṃ ariyajanasevitameva ca asaṃkiliṭṭhaṃ sukhaṃ nāmakāyena paṭisaṃvedeti, tasmā pasaṃsāraho. Iti pasaṃsārahato naṃ ariyā te evaṃ pasaṃsāhetubhūte guṇe pakāsentā ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti evaṃ pasaṃsantīti veditabbaṃ. ចោទថា៖ «ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះអរិយម្ចាស់ទាំងឡាយសរសើរបុគ្គលនោះយ៉ាងនោះ?» ឆ្លើយថា៖ «ព្រោះតែបុគ្គលនោះជាអ្នកគួរដល់ការសរសើរ។ ព្រោះថា បុគ្គលនេះ ទោះបីជាស្ថិតក្នុងតតិយជ្ឈាន ដែលមានសុខៈដ៏ផ្អែមល្ហែមក្រៃលែង ដល់នូវភាពកំពូលនៃសុខៈក៏ដោយ ក៏នៅតែមានឧបេក្ខា មិនត្រូវបានទាញទៅដោយការជាប់ជំពាក់ក្នុងសុខៈនោះឡើយ ហើយម្យ៉ាងទៀត បីតិក៏មិនកើតឡើងដែរ ព្រោះតែមានសតិខ្ជាប់ខ្ជួនយ៉ាងនេះ ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកមានសតិ។ មួយវិញទៀត ព្រោះតែបុគ្គលនោះបានសោយនូវសុខៈដែលមិនសៅហ្មង ជាទីគាប់ចិត្តនៃព្រះអរិយម្ចាស់ និងជាសុខៈដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយសេពហើយ ដោយនាមកាយ ហេតុនោះ ទើបបុគ្គលនោះគួរដល់ការសរសើរ។ ព្រោះតែបុគ្គលនោះគួរដល់ការសរសើរយ៉ាងនេះ ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអរិយម្ចាស់ទាំងឡាយ កាលបើប្រកាសនូវគុណទាំងឡាយដែលជាហេតុនៃសរសើរនោះ ទើបសរសើរបុគ្គនោះយ៉ាងនេះថា «ជាអ្នកមានឧបេក្ខា មានសតិ មានធម៌ជាគ្រឿងនៅជាសុខ»។ Tatiyanti gaṇanānupubbato tatiyaṃ. Idaṃ tatiyaṃ samāpajjatītipi tatiyaṃ. Jhānanti ettha ca yathā dutiyaṃ sampasādādīhi caturaṅgikaṃ; evamidaṃ upekkhādīhi pañcaṅgikaṃ. Yathāha – ‘‘jhānanti upekkhā sati sampajaññaṃ sukhaṃ cittassa ekaggatā’’ti (vibha. 591). Pariyāyoyeva ceso. Upekkhāsatisampajaññāni pana ṭhapetvā nippariyāyena duvaṅgikamevetaṃ hoti. Yathāha – ‘‘katamaṃ tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti? Sukhaṃ, cittassekaggatā’’ti (dha. sa. 163). Sesaṃ vuttanayamevāti. ពាក្យថា Tatiyam (ទីបី) គឺដោយលំដាប់នៃការរាប់។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែចូលកាន់ឈាននេះជាលើកទីបី ហេតុនោះទើបហៅថា Tatiyam។ ក្នុងពាក្យថា Jhānam នេះ ទុតិយជ្ឈានមានអង្គ ៤ ដោយអង្គមានសម្បសាទៈជាដើមយ៉ាងណា តតិយជ្ឈាននេះ គប្បីជ្រាបថាមានអង្គ ៥ ដោយអង្គមានឧបេក្ខាជាដើមយ៉ាងនោះ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ឈាន គឺឧបេក្ខា សតិ សម្បជញ្ញៈ សុខៈ និងចិត្តស្សេកគ្គតា»។ នេះជាអង្គឈានដោយបរិយាយប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែបើលើកលែងឧបេក្ខា សតិ និងសម្បជញ្ញៈចេញ ឈាននេះមានអង្គ ២ ប៉ុណ្ណោះដោយនិប្បរិយាយ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ក្នុងសម័យនោះ ឈានមានអង្គ ២ តើដូចម្តេច? គឺ សុខៈ និងចិត្តស្សេកគ្គតា»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។ Tatiyajjhānakathā niṭṭhitā. សេចក្តីពន្យល់អំពីតតិយជ្ឈាន ចប់ហើយ។ Catutthajjhānakathā សេចក្តីពន្យល់អំពីចតុត្ថជ្ឈាន Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānāti kāyikasukhassa ca kāyikadukkhassa ca pahānā. Pubbevāti tañca kho pubbeva, na catutthajjhānakkhaṇe[Pg.123]. Somanassadomanassānaṃ atthaṅgamāti cetasikasukhassa ca cetasikadukkhassa cāti imesampi dvinnaṃ pubbeva atthaṅgamā pahānā icceva vuttaṃ hoti. Kadā pana nesaṃ pahānaṃ hoti? Catunnaṃ jhānānaṃ upacārakkhaṇe. Somanassañhi catutthajjhānassa upacārakkhaṇeyeva pahīyati, dukkhadomanassasukhāni paṭhamadutiyatatiyānaṃ upacārakkhaṇesu. Evametesaṃ pahānakkamena avuttānaṃ, indriyavibhaṅge pana indriyānaṃ uddesakkameneva idhāpi vuttānaṃ sukhadukkhasomanassa domanassānaṃ pahānaṃ veditabbaṃ. ពាក្យថា «sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā» គឺព្រោះការលះបង់នូវកាយិកសុខ (សុខផ្លូវកាយ) ផង ព្រោះការលះបង់នូវកាយិកទុក្ខ (ទុក្ខផ្លូវកាយ) ផង។ ពាក្យថា «pubbeva» (ក្នុងកាលមុននោះឯង) គឺការលះបង់នោះកើតមានក្នុងកាលមុនប៉ុណ្ណោះ មិនមែនកើតឡើងក្នុងខណៈនៃចតុត្ថជ្ឈានឡើយ។ ពាក្យថា «somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā» គឺព្រោះការរលត់ទៅ គឺការលះបង់នូវចេតសិកសុខ (សោមនស្ស) ផង ចេតសិកទុក្ខ (ទោមនស្ស) ផង សូម្បីតែធម៌ទាំងពីរនេះ ក៏រលត់ទៅក្នុងកាលមុននោះឯង នេះជាសេចក្តីដែលព្រះអង្គចង់សំដៅពោល។ ចោទថា៖ «ចុះការលះបង់នូវធម៌ទាំងនោះ កើតមានក្នុងកាលណា?» ឆ្លើយថា៖ «កើតមានក្នុងខណៈនៃឧបចារៈនៃឈានទាំង ៤។ ពិតណាស់ សោមនស្ស រមែងលះបង់ក្នុងខណៈនៃឧបចារៈនៃចតុត្ថជ្ឈានប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯទុក្ខ ទោមនស្ស និងសុខ រមែងលះបង់ក្នុងខណៈនៃឧបចារៈនៃបឋមជ្ឈាន ទុតិយជ្ឈាន និងតតិយជ្ឈានតាមលំដាប់។ គប្បីជ្រាបថា ការលះបង់នូវសុខ ទុក្ខ សោមនស្ស និងទោមនស្សទាំងឡាយនេះ ទោះបីជាមិនបានត្រាស់ទុកតាមលំដាប់នៃការលះបង់យ៉ាងនេះក៏ដោយ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គត្រាស់ទុកតាមលំដាប់នៃការសម្តែងឥន្ទ្រិយ ក្នុងឥន្ទ្រិយវិភង្គនោះឯង»។ Yadi panetāni tassa tassa jhānassupacārakkhaṇeyeva pahīyanti, atha kasmā ‘‘kattha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamajjhānaṃ upasampajja viharati, etthuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Kattha cuppannaṃ domanassindriyaṃ… sukhindriyaṃ… somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthajjhānaṃ upasampajja viharati, etthuppannaṃ somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatī’’ti (saṃ. ni. 5.510) evaṃ jhānesveva nirodho vuttoti? Atisayanirodhattā. Atisayanirodho hi nesaṃ paṭhamajjhānādīsu, na nirodhoyeva; nirodhoyeva pana upacārakkhaṇe, nātisayanirodho. Tathā hi nānāvajjane paṭhamajjhānūpacāre niruddhassāpi dukkhindriyassa ḍaṃsamakasādisamphassena vā visamāsanupatāpena vā siyā uppatti, na tveva antoappanāyaṃ. Upacāre vā niruddhampetaṃ na suṭṭhu niruddhaṃ hoti; paṭipakkhena avihatattā. Antoappanāyaṃ pana pītipharaṇena sabbo kāyo sukhokkanto hoti. Sukhokkantakāyassa ca suṭṭhu niruddhaṃ hoti dukkhindriyaṃ; paṭipakkhena vihatattā. Nānāvajjane eva ca dutiyajjhānūpacāre pahīnassa domanassindriyassa yasmā etaṃ vitakkavicārappaccayepi kāyakilamathe cittupaghāte ca sati uppajjati, vitakkavicārābhāve neva uppajjati. Yattha pana uppajjati tattha vitakkavicārabhāve. Appahīnā eva ca dutiyajjhānūpacāre vitakkavicārāti tatthassa siyā uppatti; appahīnapaccayattā. Na tveva dutiyajjhāne; pahīnapaccayattā. Tathā tatiyajjhānūpacāre pahīnassāpi sukhindriyassa pītisamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭakāyassa siyā uppatti, na tveva tatiyajjhāne. Tatiyajjhāne hi sukhassa paccayabhūtā [Pg.124] pīti sabbaso niruddhāti. Tathā catutthajjhānūpacāre pahīnassāpi somanassindriyassa āsannattā, appanāppattāya upekkhāya abhāvena sammā anatikkantattā ca siyā uppatti, na tveva catutthajjhāne. Tasmā eva ca ‘‘etthuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatī’’ti tattha tattha aparisesaggahaṇaṃ katanti. ក៏បើវេទនាទាំងនេះ ត្រូវបានលះបង់ក្នុងខណៈនៃឧបចារៈនៃឈាននោះៗហើយ ហេតុអ្វីបានជាព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងការរលត់ក្នុងឈានទាំងឡាយយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះទុក្ខិន្រ្ទិយដែលកើតឡើងហើយ រមែងរលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងទីណា? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ... ចូលទៅកាន់បឋមជ្ឈានហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ ទុក្ខិន្រ្ទិយដែលកើតឡើងហើយ រមែងរលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងទីនេះ។ ចុះទោមនស្សិន្រ្ទិយ... សុខិន្រ្ទិយ... សោមនស្សិន្រ្ទិយដែលកើតឡើងហើយ រមែងរលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងទីណា? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ព្រោះលះបង់សុខផង... ចូលទៅកាន់ចតុត្ថជ្ឈានហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ សោមនស្សិន្រ្ទិយដែលកើតឡើងហើយ រមែងរលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងទីនេះ» ដូច្នេះ? ឆ្លើយថា ព្រោះតែការរលត់ជាពិសេស (អតិសយនិរោធ)។ ព្រោះថា ការរលត់នៃវេទនាទាំងនោះក្នុងបឋមជ្ឈានជាដើម ជាការរលត់ជាពិសេស មិនមែនគ្រាន់តែជានិរោធ (ការរលត់ធម្មតា) នោះទេ ចំណែកឯក្នុងខណៈនៃឧបចារៈ ជាការរលត់ធម្មតាប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាការរលត់ជាពិសេសឡើយ។ យ៉ាងណាមិញ ទុក្ខិន្រ្ទិយទោះបីជារលត់ទៅហើយក្នុងឧបចារៈនៃបឋមជ្ឈាន ដែលមានអាវជ្ជនៈផ្សេងៗគ្នា ក៏គង់តែអាចកើតឡើងបានខ្លះ ព្រោះការប៉ះពាល់នៃរបោម មូសជាដើម ឬព្រោះការក្តៅក្រហាយដោយសារអាសនៈមិនស្មើគ្នា ប៉ុន្តែមិនកើតឡើងក្នុងផ្ទៃនៃអប្បនានោះឡើយ។ មួយវិញទៀត ទុក្ខិន្រ្ទិយដែលរលត់ក្នុងឧបចារៈនោះ មិនមែនជារលត់ល្អឡើយ ព្រោះមិនទាន់ត្រូវបានកម្ចាត់ដោយធម៌ជាបដិបក្ខ។ ចំណែកឯក្នុងផ្ទៃនៃអប្បនា ព្រោះការផ្សព្វផ្សាយនៃបីតិ កាយទាំងមូលរមែងជាកាយដែលសុខជ្រួតជ្រាបហើយ។ កាលបើកាយត្រូវសុខជ្រួតជ្រាបហើយ ទុក្ខិន្រ្ទិយរមែងរលត់ទៅយ៉ាងល្អ ព្រោះត្រូវបានកម្ចាត់ដោយធម៌ជាបដិបក្ខ។ ម្យ៉ាងទៀត ទោមនស្សិន្រ្ទិយដែលលះបង់ហើយក្នុងឧបចារៈនៃទុតិយជ្ឈាន ដែលមានអាវជ្ជនៈផ្សេងៗគ្នានោះ ព្រោះហេតុតែទោមនស្សិន្រ្ទិយនេះ កាលបើមានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់កាយ និងការប៉ះទង្គិចចិត្ត ដែលមានវិតក្កនិងវិចារជាបច្ច័យ វាក៏នៅតែកើតឡើងបាន កាលបើគ្មានវិតក្កនិងវិចារ វាក៏មិនកើតឡើងឡើយ។ តែបើវាកើតឡើងក្នុងទីណា វារមែងកើតឡើងក្នុងទីដែលមានវិតក្កនិងវិចារនោះឯង។ ហើយវិតក្កនិងវិចារទាំងឡាយ មិនទាន់ត្រូវបានលះបង់ឡើយក្នុងឧបចារៈនៃទុតិយជ្ឈាន ហេតុនោះ ការកើតឡើងនៃទោមនស្សិន្រ្ទិយនោះគប្បីមានក្នុងឧបចារៈនោះ ព្រោះមានបច្ច័យមិនទាន់លះបង់។ ប៉ុន្តែមិនកើតឡើងក្នុងទុតិយជ្ឈានឡើយ ព្រោះបច្ច័យត្រូវបានលះបង់ហើយ។ ដូចគ្នានោះដែរ សុខិន្រ្ទិយទោះបីជាលះបង់ហើយក្នុងឧបចារៈនៃតតិយជ្ឈាន ក៏គង់តែអាចកើតឡើងបានដល់បុគ្គលដែលមានកាយប៉ះពាល់ដោយបណីតរូបដែលកើតអំពីបីតិ ប៉ុន្តែមិនកើតឡើងក្នុងតតិយជ្ឈានឡើយ។ ព្រោះក្នុងតតិយជ្ឈាន បីតិដែលជាបច្ច័យនៃសុខ ត្រូវបានរលត់ទៅដោយប្រការទាំងពួងហើយ។ ដូចគ្នានោះដែរ សោមនស្សិន្រ្ទិយទោះបីជាលះបង់ហើយក្នុងឧបចារៈនៃចតុត្ថជ្ឈាន ក៏គង់តែអាចកើតឡើងបាន ព្រោះនៅជិត និងព្រោះមិនទាន់មានឧបេក្ខាដែលដល់នូវអប្បនា និងព្រោះមិនទាន់កន្លងផុតទៅដោយល្អ ប៉ុន្តែមិនកើតឡើងក្នុងចតុត្ថជ្ឈានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់ធ្វើការកាន់យកនូវពាក្យថា «មិនមានសេសសល់» ក្នុងឈាននោះៗថា «ទុក្ខិន្រ្ទិយដែលកើតឡើងហើយក្នុងទីនេះ រមែងរលត់មិនមានសេសសល់» ដូច្នេះ។ Etthāha – ‘‘athevaṃ tassa tassa jhānassūpacāre pahīnāpi etā vedanā idha kasmā samāharī’’ti? Sukhaggahaṇatthaṃ. Yā hi ayaṃ ‘‘adukkhamasukha’’nti ettha adukkhamasukhā vedanā vuttā, sā sukhumā atidubbiññeyyā na sakkā sukhena gahetuṃ. Tasmā yathā nāma duṭṭhassa yathā vā tathā vā upasaṅkamitvā gahetuṃ asakkuṇeyyassa goṇassa gahaṇatthaṃ gopo ekasmiṃ vaje sabbe gāvo samāharati, athekekaṃ nīharanto paṭipāṭiyā āgataṃ ‘‘ayaṃ so, gaṇhatha na’’nti tampi gāhāpayati; evameva bhagavā sukhaggahaṇatthaṃ sabbā etā samāhari. Evañhi samāhaṭā etā dassetvā ‘‘yaṃ neva sukhaṃ na dukkhaṃ na somanassaṃ na domanassaṃ, ayaṃ adukkhamasukhā vedanā’’ti sakkā hoti esā gāhayituṃ. ក្នុងសេចក្តីនេះ មានចោទសួរថា «ចុះបើវេទនាទាំងនេះ ទោះបីជាលះបង់ហើយក្នុងឧបចារៈនៃឈាននោះៗ ហេតុអ្វីបានជាព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ប្រមូលមកសម្តែងរួមគ្នាក្នុងទីនេះ?» ឆ្លើយថា ដើម្បីឱ្យងាយយល់ (សុខគ្គហណត្ថំ)។ ព្រោះថា អទុក្ខមសុខវេទនាណា ដែលទ្រង់សម្តែងក្នុងទីនេះថា «អទុក្ខមសុខៈ» វេទនានោះជាធម្មជាតិល្អិត យល់បានដោយកម្រក្រៃលែង មិនអាចយល់បានដោយងាយឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ប្រៀបដូចជាអ្នកគង្វាលគោ ដើម្បីចាប់យកគោដ៏កាច ដែលមិនអាចចូលទៅចាប់ដោយវិធីណាមួយបាន ក៏ប្រមូលហ្វូងគោទាំងអស់បញ្ចូលទៅក្នុងក្រោលតែមួយ រួចហើយកាលដែលដេញគោចេញម្តងមួយៗ តាមលំដាប់ កាលបើគោនោះចេញមក ក៏ប្រាប់ថា «គោនេះហើយ ចូរអ្នករាល់គ្នាជួយចាប់វាចុះ» ហើយក៏ឱ្យគេចាប់គោនោះបាន យ៉ាងណាមិញ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ប្រមូលវេទនាទាំងអស់នេះមកសម្តែងរួមគ្នា ដើម្បីឱ្យងាយយល់ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថាកាលបើទ្រង់ប្រមូលវេទនាទាំងនេះមកបង្ហាញយ៉ាងនេះហើយ ទើបអាចឱ្យគេយល់បានថា «វេទនាណាដែលមិនមែនជាសុខ មិនមែនជាទុក្ខ មិនមែនជាសោមនស្ស មិនមែនជាទោមនស្ស នេះជាអទុក្ខមសុខវេទនា» ដូច្នេះ។ Apica adukkhamasukhāya cetovimuttiyā paccayadassanatthañcāpi etā vuttāti veditabbā. Sukhappahānādayo hi tassā paccayā. Yathāha – ‘‘cattāro kho, āvuso, paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā. Idhāvuso, bhikkhu, sukhassa ca pahānā…pe… catutthajjhānaṃ upasampajja viharati. Ime kho, āvuso, cattāro paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā’’ti (ma. ni. 1.458). Yathā vā aññattha pahīnāpi sakkāyadiṭṭhiādayo tatiyamaggassa vaṇṇabhaṇanatthaṃ tattha pahīnāti vuttā; evaṃ vaṇṇabhaṇanatthampetassa jhānassetā idha vuttātipi veditabbā. Paccayaghātena vā ettha rāgadosānaṃ atidūrabhāvaṃ dassetumpetā vuttāti veditabbā. Etāsu hi sukhaṃ somanassassa paccayo, somanassaṃ rāgassa, dukkhaṃ domanassassa, domanassaṃ dosassa. Sukhādighātena ca te sappaccayā rāgadosā hatāti atidūre hontīti. ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបថា វេទនាទាំងនេះដែលទ្រង់សម្តែងហើយ ក៏ដើម្បីបង្ហាញនូវបច្ច័យនៃអទុក្ខមសុខាចេតោវិមុត្តិផងដែរ។ ព្រោះថា ការលះបង់សុខជាដើម ជាបច្ច័យនៃចេតោវិមុត្តិនោះ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បច្ច័យដើម្បីចូលកាន់អទុក្ខមសុខាចេតោវិមុត្តិ មាន ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ព្រោះលះបង់សុខផង... ចូលកាន់ចតុត្ថជ្ឈានសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ នេះឯងជាបច្ច័យ ៤ យ៉ាង ដើម្បីចូលកាន់អទុក្ខមសុខាចេតោវិមុត្តិ» ដូច្នេះ។ មួយវិញទៀត ប្រៀបដូចជាសក្កាយទិដ្ឋិជាដើម ទោះបីជាលះបង់ក្នុងមគ្គដទៃហើយ ក៏ទ្រង់សម្តែងថា លះបង់ក្នុងទីនោះ ដើម្បីពោលសរសើរគុណនៃតតិយមគ្គ យ៉ាងណាមិញ វេទនាទាំងនេះដែលទ្រង់សម្តែងក្នុងទីនេះ ក៏គប្បីជ្រាបថា ដើម្បីពោលសរសើរគុណនៃចតុត្ថជ្ឈាននេះ យ៉ាងនោះដែរ។ ឬមួយទៀត គប្បីជ្រាបថា ទ្រង់សម្តែងវេទនាទាំងនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពឆ្ងាយក្រៃលែងនៃរាគៈនិងទោសៈ ដោយសារការកម្ចាត់បច្ច័យ។ ព្រោះថាក្នុងបណ្តាវេទនាទាំងនេះ សុខជាបច្ច័យនៃសោមនស្ស សោមនស្សជាបច្ច័យនៃរាគៈ ទុក្ខជាបច្ច័យនៃទោមនស្ស ទោមនស្សជាបច្ច័យនៃទោសៈ។ កាលបើមានការកម្ចាត់សុខជាដើមហើយ រាគៈនិងទោសៈព្រមទាំងបច្ច័យ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានកម្ចាត់បង់ហើយ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថាស្ថិតនៅឆ្ងាយក្រៃលែង។ Adukkhamasukhanti dukkhābhāvena adukkhaṃ, sukhābhāvena asukhaṃ. Etenettha dukkhasukhapaṭipakkhabhūtaṃ tatiyavedanaṃ dīpeti, na dukkhasukhābhāvamattaṃ. Tatiyavedanā nāma – adukkhamasukhā, upekkhātipi vuccati. Sā iṭṭhāniṭṭhaviparītānubhavanalakkhaṇā, majjhattarasā, avibhūtapaccupaṭṭhānā, sukhanirodhapadaṭṭhānāti veditabbā. Upekkhāsatipārisuddhinti upekkhāya janitasatipārisuddhiṃ. Imasmiñhi jhāne suparisuddhā sati. Yā ca tassā satiyā pārisuddhi, sā upekkhāya katā na aññena; tasmā etaṃ upekkhāsatipārisuddhinti vuccati. Vibhaṅgepi vuttaṃ – ‘‘ayaṃ sati imāya upekkhāya visadā hoti parisuddhā pariyodātā, tena vuccati – ‘upekkhāsatipārisuddhi’’’nti (vibha. 597). Yāya ca upekkhāya ettha satiyā pārisuddhi hoti, sā atthato tatramajjhattatā veditabbā. Na kevalañcettha tāya satiyeva parisuddhā, apica kho sabbepi sampayuttadhammā; satisīsena pana desanā vuttā. ពាក្យថា «អទុក្ខមសុខំ» គឺ ឈ្មោះថា អទុក្ខៈ ព្រោះមិនមានទុក្ខ ឈ្មោះថា អសុខៈ ព្រោះមិនមានសុខ។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវវេទនាទីបី ដែលជាបដិបក្ខនឹងទុក្ខនិងសុខ មិនមែនគ្រាន់តែជាការមិនមានទុក្ខនិងសុខប៉ុណ្ណោះទេ។ វេទនាទីបីនោះ ឈ្មោះថា អទុក្ខមសុខាវេទនា និងហៅថា ឧបេក្ខា ក៏បាន។ វេទនានោះ គប្បីជ្រាបថា មានការទទួលអារម្មណ៍ផ្ទុយពីអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តនិងមិនជាទីគាប់ចិត្ត ជាលក្ខណៈ មានភាពជាកណ្តាលជាកិច្ច មានភាពមិនច្បាស់លាស់ជាបច្ចុប្បដ្ឋាន មានការរលត់ទៅនៃសុខជាបទដ្ឋាន។ ពាក្យថា «ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ» គឺ សេចក្តីស្អាតនៃសតិដែលកើតអំពីឧបេក្ខា។ ព្រោះថាក្នុងឈាននេះ សតិស្អាតល្អក្រៃលែង។ ហើយសេចក្តីស្អាតនៃសតិនោះ គឺឧបេក្ខាជាអ្នកធ្វើ មិនមែនធម៌ដទៃធ្វើឡើយ ហេតុនោះ ឈាននេះទើបហៅថា ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិ។ សូម្បីក្នុងវិភង្គក៏ទ្រង់សម្តែងថា «សតិនេះ ស្អាតស្អំ ផូរផង់ ព្រោះឧបេក្ខានេះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិ» ដូច្នេះ។ ឧបេក្ខាណាដែលធ្វើឱ្យសតិក្នុងឈាននេះស្អាត ឧបេក្ខានោះដោយអត្ថ គប្បីជ្រាបថាជា តត្រមជ្ឈត្តតា។ មួយវិញទៀត មិនមែនមានតែសតិតែម្យ៉ាងទេដែលស្អាតដោយសារឧបេក្ខានោះ សូម្បីតែសម្បយុត្តធម៌ទាំងអស់ក៏ស្អាតដែរ ប៉ុន្តែទ្រង់សម្តែងដោយលើកយកសតិជាប្រធាន។ Tattha [Pg.125] kiñcāpi ayaṃ upekkhā heṭṭhāpi tīsu jhānesu vijjati, yathā pana divā sūriyappabhābhibhavā sommabhāvena ca attano upakārakattena vā sabhāgāya rattiyā alābhā divā vijjamānāpi candalekhā aparisuddhā hoti apariyodātā; evamayampi tatramajjhattupekkhācandalekhā vitakkavicārādipaccanīkadhammatejābhibhavā sabhāgāya ca upekkhāvedanārattiyā alābhā vijjamānāpi paṭhamādijjhānabhedesu aparisuddhā hoti. Tassā ca aparisuddhāya divā aparisuddhacandalekhāya pabhā viya sahajātāpi satiādayo aparisuddhāva honti; tasmā tesu ekampi ‘‘upekkhāsatipārisuddhi’’nti na vuttaṃ. Idha pana vitakkādipaccanīkadhammatejābhibhavābhāvā sabhāgāya ca upekkhāvedanārattiyā paṭilābhā ayaṃ tatramajjhattupekkhācandalekhā ativiya parisuddhā, tassā parisuddhattā parisuddhacandalekhāya pabhā viya sahajātāpi satiādayo parisuddhā honti pariyodātā, tasmā idameva upekkhāsatipārisuddhinti vuttanti veditabbaṃ. ក្នុងសេចក្តីនោះ ទោះបីជាឧបេក្ខានេះមានក្នុងឈានទាំង ៣ ខាងក្រោម ក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែប្រៀបដូចជាវង់ព្រះចន្ទ ទោះបីជាមានក្នុងពេលថ្ងៃ ក៏មិនស្អាត មិនផូរផង់ ព្រោះត្រូវពន្លឺព្រះអាទិត្យគ្របសង្កត់ផង ព្រោះមិនបានរាត្រីដែលជាភាគសទិសៈដោយភាពត្រជាក់ និងដោយការជួយឧបត្ថម្ភដល់ខ្លួនផង យ៉ាងណាមិញ វង់ព្រះចន្ទគឺតត្រមជ្ឈត្តុបេក្ខានេះ ទោះបីជាមានក្នុងចំណែកនៃឈានមានបឋមជ្ឈានជាដើម ក៏មិនស្អាត ព្រោះត្រូវកំដៅនៃធម៌ជាបដិបក្ខមានវិតក្កនិងវិចារជាដើមគ្របសង្កត់ផង ព្រោះមិនបានរាត្រីគឺឧបេក្ខាវេទនាដែលជាភាគសទិសៈផង យ៉ាងនោះដែរ។ កាលបើឧបេក្ខានោះមិនស្អាតហើយ ធម៌ដែលកើតជាមួយគ្នាមានសតិជាដើម ក៏មិនស្អាតដែរ ប្រៀបដូចជាពន្លឺនៃវង់ព្រះចន្ទដែលមិនស្អាតក្នុងពេលថ្ងៃ ហេតុនោះ ក្នុងឈានទាំងនោះ ទើបមិនហៅឈានណាមួយថា «ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិ» ឡើយ។ ចំណែកឯក្នុងចតុត្ថជ្ឈាននេះ ព្រោះមិនមានការគ្របសង្កត់នៃកំដៅនៃធម៌ជាបដិបក្ខមានវិតក្កជាដើមផង ព្រោះបានរាត្រីគឺឧបេក្ខាវេទនាដែលជាភាគសទិសៈផង វង់ព្រះចន្ទគឺតត្រមជ្ឈត្តុបេក្ខានេះ ទើបស្អាតក្រៃលែង កាលបើឧបេក្ខានោះស្អាតហើយ ធម៌ដែលកើតជាមួយគ្នាមានសតិជាដើម ក៏ស្អាត ផូរផង់ដែរ ប្រៀបដូចជាពន្លឺនៃវង់ព្រះចន្ទដ៏ស្អាតស្អំ ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ទ្រង់ហៅតែចតុត្ថជ្ឈាននេះឯងថា «ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិ»។ Catutthanti gaṇanānupubbato catutthaṃ. Idaṃ catutthaṃ samāpajjatītipi catutthaṃ. Jhānanti ettha yathā tatiyaṃ upekkhādīhi pañcaṅgikaṃ; evamidaṃ upekkhādīhi tivaṅgikaṃ. Yathāha – ‘‘jhānanti upekkhā, sati cittassekaggatā’’ti. Pariyāyo eva ceso. Ṭhapetvā pana satiṃ upekkhekaggatameva gahetvā nippariyāyena duvaṅgikamevetaṃ hoti. Yathāha – ‘‘katamaṃ tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti? Upekkhā, cittassekaggatā’’ti (dha. sa. 165). Sesaṃ vuttanayamevāti. ពាក្យថា «ចតុត្ថំ» គឺ ជាទី ៤ តាមលំដាប់នៃការរាប់។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា ចតុត្ថៈ ព្រោះចូលកាន់ឈានទី ៤ នេះ។ ពាក្យថា «ឈានំ» ក្នុងទីនេះ តតិយជ្ឈានមានអង្គ ៥ មានឧបេក្ខាជាដើមយ៉ាងណា ឈាននេះក៏មានអង្គ ៣ មានឧបេក្ខាជាដើមយ៉ាងនោះដែរ។ ដូចដែលទ្រង់សម្តែងថា «ឈាន គឺ ឧបេក្ខា សតិ និងចិត្តេកគ្គតា» ដូច្នេះ។ នេះជាទេសនាបែបបរិយាយប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែបើពោលដោយមិនមានបរិយាយ (និប្បរិយាយ) ដោយវៀរចាកសតិ ហើយកាន់យកតែឧបេក្ខានិងឯកគ្គតាប៉ុណ្ណោះ ឈាននេះមានអង្គ ២ ប៉ុណ្ណោះ។ ដូចដែលទ្រង់សម្តែងថា «ក្នុងសម័យនោះ តើឈានមានអង្គ ២ តើដូចម្តេច? គឺ ឧបេក្ខា និងចិត្តេកគ្គតា» ដូច្នេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។ Catutthajjhānakathā niṭṭhitā. ការអធិប្បាយអំពីចតុត្ថជ្ឈាន ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ Pubbenivāsakathā ការអធិប្បាយអំពីបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ 12. Iti imāni cattāri jhānāni kesañci cittekaggatatthāni honti, kesañci vipassanāpādakāni, kesañci abhiññāpādakāni, kesañci nirodhapādakāni, kesañci bhavokkamanatthāni. Tattha khīṇāsavānaṃ cittekaggatatthāni honti, te hi samāpajjitvā ‘‘ekaggacittā sukhaṃ divasaṃ viharissāmā’’ti [Pg.126] iccevaṃ kasiṇaparikammaṃ katvā aṭṭha samāpattiyo nibbattenti. Sekkhaputhujjanānaṃ ‘‘samāpattito vuṭṭhāya samāhitena cittena vipassissāmā’’ti nibbattentānaṃ vipassanāpādakāni honti. Ye pana aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā abhiññāpādakaṃ jhānaṃ samāpajjitvā samāpattito vuṭṭhāya ‘‘ekopi hutvā bahudhā hotī’’ti vuttanayā abhiññāyo patthentā nibbattenti, tesaṃ abhiññāpādakāni honti. Ye pana aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā ‘‘nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā sattāhaṃ acittakā hutvā diṭṭheva dhamme nirodhaṃ nibbānaṃ patvā sukhaṃ viharissāmā’’ti nibbattenti, tesaṃ nirodhapādakāni honti. Ye pana aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā ‘‘aparihīnajjhānā hutvā brahmaloke uppajjissāmā’’ti nibbattenti, tesaṃ bhavokkamanatthāni honti. ១២. ឈានទាំង ៤ នេះ យ៉ាងនេះ រមែងមានសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់នៃចិត្តជាប្រយោជន៍សម្រាប់បុគ្គលខ្លះ មានការធ្វើជាគ្រឹះនៃវិបស្សនាសម្រាប់បុគ្គលខ្លះ មានការធ្វើជាគ្រឹះនៃអភិញ្ញាសម្រាប់បុគ្គលខ្លះ មានការធ្វើជាគ្រឹះនៃនិរោធសម្រាប់បុគ្គលខ្លះ មានការចូលទៅកាន់ភពជាប្រយោជន៍សម្រាប់បុគ្គលខ្លះ។ ក្នុងបណ្តាប្រយោជន៍ទាំងនោះ ឈានទាំងឡាយរមែងមានសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់នៃចិត្តជាប្រយោជន៍ សម្រាប់ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ ព្រោះព្រះខីណាស្រពទាំងនោះ ចូលកាន់សមាបត្តិដោយគិតថា «យើងមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ នឹងសម្រេចសម្រាន្តជាសុខអស់មួយថ្ងៃ» ដូច្នេះ ហើយក៏ធ្វើកសិណបរិកម្ម បង្កើតសមាបត្តិ ៨។ ឈានទាំងឡាយរមែងជាគ្រឹះនៃវិបស្សនា សម្រាប់ព្រះសេក្ខៈនិងបុថុជ្ជនទាំងឡាយ ដែលបង្កើតឈានដោយគិតថា «យើងនឹងចេញចាកសមាបត្តិ ហើយចម្រើនវិបស្សនាដោយចិត្តដែលតាំងមាំ» ដូច្នេះ។ ចំណែកឯបុគ្គលទាំងឡាយណា បង្កើតសមាបត្តិ ៨ ហើយ ចូលកាន់ឈានដែលជាគ្រឹះនៃអភិញ្ញា ចេញចាកសមាបត្តិហើយ ប្រាថ្នានូវអភិញ្ញាទាំងឡាយ តាមន័យដែលទ្រង់សម្តែងថា «បុគ្គលម្នាក់ ធ្វើឱ្យទៅជាច្រើននាក់បាន» ជាដើម ហើយបង្កើតឈាន ឈានទាំងឡាយរមែងជាគ្រឹះនៃអភិញ្ញា សម្រាប់បុគ្គលទាំងនោះ។ ចំណែកឯបុគ្គលទាំងឡាយណា បង្កើតសមាបត្តិ ៨ ហើយ បង្កើតឈានដោយគិតថា «យើងនឹងចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ មិនមានចិត្តអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ហើយដល់នូវព្រះនិព្វានគឺការរលត់ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ សម្រេចសម្រាន្តជាសុខ» ដូច្នេះ ឈានទាំងឡាយរមែងជាគ្រឹះនៃនិរោធ សម្រាប់បុគ្គលទាំងនោះ។ ចំណែកឯបុគ្គលទាំងឡាយណា បង្កើតសមាបត្តិ ៨ ហើយ បង្កើតឈានដោយគិតថា «យើងមានឈានមិនសាបសូន្យ នឹងទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក» ដូច្នេះ ឈានទាំងឡាយរមែងមានការចូលទៅកាន់ភពជាប្រយោជន៍ សម្រាប់បុគ្គលទាំងនោះ។ Bhagavatā panidaṃ catutthajjhānaṃ bodhirukkhamūle nibbattitaṃ, taṃ tassa vipassanāpādakañceva ahosi abhiññāpādakañca nirodhapādakañca sabbakiccasādhakañca sabbalokiyalokuttaraguṇadāyakanti veditabbaṃ. Yesañca guṇānaṃ dāyakaṃ ahosi, tesaṃ ekadesaṃ dassento ‘‘so evaṃ samāhite citte’’tiādimāha. ក៏គប្បីជ្រាបថា ចតុត្ថជ្ឈាននេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ឱ្យកើតឡើងហើយនៅទៀបគល់ពោធិព្រឹក្ស ឈាននោះបានជាគ្រឹះនៃវិបស្សនាផង ជាគ្រឹះនៃអភិញ្ញាផង ជាគ្រឹះនៃនិរោធផង ជាធម៌សម្រេចនូវកិច្ចទាំងពួងផង ជាធម៌ប្រទាននូវគុណទាំងឡាយជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈទាំងពួងផង ដល់ព្រះអង្គ។ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញចំណែកមួយនៃគុណទាំងឡាយ ដែលចតុត្ថជ្ឈាននោះប្រទានឱ្យ ទើបទ្រង់សម្តែងពាក្យមានជាអាទិថា «ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំយ៉ាងនេះហើយ» ដូច្នេះ។ Tattha soti so ahaṃ. Evanti catutthajjhānakkamanidassanametaṃ. Iminā kamena catutthajjhānaṃ paṭilabhitvāti vuttaṃ hoti. Samāhiteti iminā catutthajjhānasamādhinā samāhite. Parisuddhetiādīsu pana upekkhāsatipārisuddhibhāvena parisuddhe. Parisuddhattāyeva pariyodāte, pabhassareti vuttaṃ hoti. Sukhādīnaṃ paccayānaṃ ghātena vihatarāgādiaṅgaṇattā anaṅgaṇe. Anaṅgaṇattāyeva ca vigatūpakkilese; aṅgaṇena hi cittaṃ upakkilissati. Subhāvitattā mudubhūte, vasībhāvappatteti vuttaṃ hoti. Vase vattamānañhi cittaṃ mudūti vuccati. Muduttāyeva ca kammaniye, kammakkhame kammayoggeti vuttaṃ hoti. Mudu hi cittaṃ kammaniyaṃ hoti sudhantamiva suvaṇṇaṃ, tadubhayampi ca subhāvitattā eva. Yathāha – ‘‘nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi, yaṃ evaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ mudu ca hoti kammaniyañca, yathayidaṃ, bhikkhave, citta’’nti (a. ni. 1.22). ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា soti សេចក្តីថា so ahaṃ (តថាគតនោះ)។ បទថា evanti នេះជាគ្រឿងសម្តែងនូវលំដាប់នៃចតុត្ថជ្ឈាន។ មានសេចក្តីអធិប្បាយថា បានសម្រេចចតុត្ថជ្ឈានដោយលំដាប់នេះ។ បទថា samāhiteti គឺចិត្តដែលតាំងមាំល្អហើយ ដោយចតុត្ថជ្ឈានសមាធិនេះ។ ចំណែកឯក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា parisuddhe ជាដើម មានសេចក្តីថា ចិត្តបរិសុទ្ធដោយភាពស្អាតវិសេសនៃសតិដែលកើតអំពីឧបេក្ខា។ បទថា pariyodāte (ផូរផង់) និង pabhassare (ភ្លឺស្វាង) ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងព្រោះតែភាពស្អាតវិសេសនោះឯង។ បទថា anaṅgaṇe (មិនមានកិលេសដូចជាទីទួល) ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងព្រោះការកម្ចាត់បង់នូវបច្ច័យទាំងឡាយមានសុខជាដើម ឬព្រោះភាពជាចិត្តមានកិលេសដូចជាទីទួលមានរាគៈជាដើមត្រូវបានកម្ចាត់ចេញហើយ។ បទថា vigatūpakkilese (ប្រាសចាកឧបកិលេស) ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងព្រោះតែភាពជាចិត្តមិនមានកិលេសដូចជាទីទួលនោះឯង ព្រោះថា ចិត្តរមែងសៅហ្មងដោយសារកិលេសដូចជាទីទួល។ បទថា mudubhūte (ទន់ភ្លន់) និង vasībhāvappatte (ដល់នូវភាពជាចិត្តស្ទាត់ជំនាញ) ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងព្រោះតែចិត្តត្រូវបានអប់រំល្អហើយ។ ព្រោះថា ចិត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន ហៅថា ចិត្តទន់ភ្លន់។ បទថា kammaniye (គួរដល់ការងារ) គឺគួរដល់ការងារ ឬសមគួរដល់ការងារ ព្រោះតែភាពជាចិត្តទន់ភ្លន់នោះឯង។ ព្រោះថា ចិត្តដែលទន់ភ្លន់ រមែងជាចិត្តគួរដល់ការងារ ដូចជាមាសដែលគេដុតនិងលត់ល្អហើយ ម្យ៉ាងទៀត គុណទាំងពីរយ៉ាងនោះ (គឺភាពជាចិត្តទន់ភ្លន់ និងភាពជាចិត្តគួរដល់ការងារ) រមែងមានព្រោះតែចិត្តត្រូវបានអប់រំល្អហើយនោះឯង។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនធ្លាប់ឃើញធម៌ដទៃសូម្បីតែមួយ ដែលកាលបើបុគ្គលបានអប់រំ បានធ្វើឲ្យរឿយៗហើយ រមែងជាចិត្តទន់ភ្លន់ផង គួរដល់ការងារផង ដូចជាចិត្តនេះឡើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ»។ Etesu [Pg.127] parisuddhabhāvādīsu ṭhitattā ṭhite. Ṭhitattāyeva āneñjappatte, acale niriñjaneti vuttaṃ hoti. Mudukammaññabhāvena vā attano vase ṭhitattā ṭhite, saddhādīhi pariggahitattā āneñjappatte. Saddhāpariggahitañhi cittaṃ assaddhiyena na iñjati, vīriyapariggahitaṃ kosajjena na iñjati, satipariggahitaṃ pamādena na iñjati, samādhipariggahitaṃ uddhaccena na iñjati, paññāpariggahitaṃ avijjāya na iñjati, obhāsagataṃ kilesandhakārena na iñjati. Imehi chahi dhammehi pariggahitaṃ āneñjappattaṃ cittaṃ hoti. Evaṃ aṭṭhaṅgasamannāgataṃ cittaṃ abhinīhārakkhamaṃ hoti abhiññāsacchikaraṇīyānaṃ dhammānaṃ abhiññāsacchikiriyāya. បទថា ṭhite គឺចិត្តតាំងមាំព្រោះតាំងនៅក្នុងគុណធម៌ទាំងឡាយមានភាពជាចិត្តបរិសុទ្ធជាដើមនេះ។ បទថា āneñjappatte (ដល់នូវភាពមិនញាប់ញ័រ) គឺមិនរំភើប មិនកម្រើក ព្រោះតែភាពជាចិត្តតាំងមាំនោះឯង។ ម៉្យាងទៀត បទថា ṭhite គឺចិត្តតាំងមាំព្រោះតាំងនៅក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន ដោយភាពជាចិត្តទន់ភ្លន់និងគួរដល់ការងារ បទថា āneñjappatte គឺដល់នូវភាពមិនញាប់ញ័រព្រោះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយធម៌ទាំងឡាយមានសទ្ធាជាដើម។ ព្រោះថា ចិត្តដែលសទ្ធាគ្រប់គ្រងហើយ រមែងមិនញាប់ញ័រដោយអសទ្ធា ចិត្តដែលវីរិយៈគ្រប់គ្រងហើយ រមែងមិនញាប់ញ័រដោយកោសជ្ជៈ (ភាពខ្ជិលច្រអូស) ចិត្តដែលសតិគ្រប់គ្រងហើយ រមែងមិនញាប់ញ័រដោយបមាទៈ (សេចក្តីប្រហែសធ្វេស) ចិត្តដែលសមាធិគ្រប់គ្រងហើយ រមែងមិនញាប់ញ័រដោយឧទ្ធច្ចៈ (សេចក្តីរាយមាយ) ចិត្តដែលបញ្ញាគ្រប់គ្រងហើយ រមែងមិនញាប់ញ័រដោយអវិជ្ជា ចិត្តដែលដល់នូវពន្លឺ (នៃញាណ) ហើយ រមែងមិនញាប់ញ័រដោយងងឹតគឺកិលេស។ ចិត្តដែលធម៌ទាំង ៦ យ៉ាងនេះគ្រប់គ្រងហើយ រមែងដល់នូវភាពមិនញាប់ញ័រ។ ចិត្តដែលប្រកបដោយអង្គ ៨ យ៉ាងនេះ រមែងជាចិត្តគួរដល់ការបង្អោនទៅ ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ទាំងឡាយដែលគួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយអភិញ្ញា។ Aparo nayo – catutthajjhānasamādhinā samāhite. Nīvaraṇadūrībhāvena parisuddhe. Vitakkādisamatikkamena pariyodāte. Jhānappaṭilābhapaccayānaṃ pāpakānaṃ icchāvacarānaṃ abhāvena anaṅgaṇe. Abhijjhādīnaṃ cittūpakkilesānaṃ vigamena vigatūpakkilese. Ubhayampi cetaṃ anaṅgaṇavatthasuttānusārena (ma. ni. 1.57 ādayo) veditabbaṃ. Vasippattiyā mudubhūte. Iddhipādabhāvūpagamena kammaniye. Bhāvanāpāripūriyā paṇītabhāvūpagamena ṭhite āneñjappatte. Yathā āneñjappattaṃ hoti; evaṃ ṭhiteti attho. Evampi aṭṭhaṅgasamannāgataṃ cittaṃ abhinīhārakkhamaṃ hoti abhiññāsacchikaraṇīyānaṃ dhammānaṃ abhiññāsacchikiriyāya, pādakaṃ padaṭṭhānabhūtanti attho. វិធីមួយបែបទៀត៖ បទថា samāhite គឺចិត្តតាំងមាំដោយចតុត្ថជ្ឈានសមាធិ។ បទថា parisuddhe គឺចិត្តបរិសុទ្ធព្រោះនៅឆ្ងាយពីនីវរណធម៌។ បទថា pariyodāte គឺចិត្តផូរផង់ព្រោះកន្លងផុតនូវវិតក្កៈជាដើម។ បទថា anaṅgaṇe គឺចិត្តមិនមានកិលេសដូចជាទីទួល ព្រោះមិនមានធម៌ដ៏លាមកដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមសេចក្តីប្រាថ្នា ដែលជាបច្ច័យរារាំងដល់ការសម្រេចឈាន។ បទថា vigatūpakkilese គឺចិត្តប្រាសចាកឧបកិលេស ព្រោះការប្រាសទៅនៃចិត្តុបកិលេសទាំងឡាយមានអភិជ្ឈាជាដើម។ គុណទាំងពីរយ៉ាងនេះ (គឺភាពជាចិត្តមិនមានកិលេសដូចជាទីទួល និងភាពជាចិត្តប្រាសចាកឧបកិលេស) គប្បីជ្រាបតាមលំដាប់នៃអនង្គណសូត្រ និងវត្ថសូត្រ។ បទថា mudubhūte គឺចិត្តទន់ភ្លន់ព្រោះដល់នូវភាពជាចិត្តស្ទាត់ជំនាញ។ បទថា kammaniye គឺចិត្តគួរដល់ការងារព្រោះដល់នូវភាពជាបាទដ្ឋាននៃឥទ្ធិបាទ។ បទថា ṭhite និង āneñjappatte គឺចិត្តតាំងមាំ និងដល់នូវភាពមិនញាប់ញ័រ ព្រោះដល់នូវភាពជាចិត្តដ៏ឧត្តមដោយការបំពេញភាវនាឲ្យបរិបូណ៌។ មានសេចក្តីអធិប្បាយថា ចិត្តតាំងមាំដោយប្រការណា ដែលធ្វើឲ្យដល់នូវភាពមិនញាប់ញ័រ។ សូម្បីតែចិត្តដែលប្រកបដោយអង្គ ៨ យ៉ាងនេះ ក៏រមែងជាចិត្តគួរដល់ការបង្អោនទៅ ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ទាំងឡាយដែលគួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយអភិញ្ញា គឺថាជាចិត្តជាបាទដ្ឋាន ជាហេតុជិត (នៃអភិញ្ញា) នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ Pubbenivāsānussatiñāṇāyāti evaṃ abhiññāpādake jāte etasmiṃ citte pubbenivāsānussatimhi yaṃ ñāṇaṃ tadatthāya. Tattha pubbenivāsoti pubbe atītajātīsu nivutthakkhandhā. Nivutthāti ajjhāvutthā anubhūtā attano santāne uppajjitvā niruddhā nivutthadhammā vā nivutthā, gocaranivāsena nivutthā, attano viññāṇena viññātā paricchinnā, paraviññāṇaviññātāpi vā chinnavaṭumakānussaraṇādīsu. Pubbenivāsānussatīti yāya satiyā pubbenivāsaṃ anussarati, sā pubbenivāsānussati. Ñāṇanti tāya satiyā sampayuttañāṇaṃ. Evamimassa pubbenivāsānussatiñāṇassa atthāya pubbenivāsānussatiñāṇāya etassa ñāṇassa adhigamāya pattiyāti vuttaṃ hoti. Abhininnāmesinti abhinīhariṃ. បទថា Pubbenivāsānussatiñāṇāya សេចក្តីថា កាលបើចិត្តដែលជាបាទដ្ឋាននៃអភិញ្ញាកើតឡើងយ៉ាងនេះហើយ ញាណណាដែលមាននៅក្នុងបុព្វេនិវាសានុស្សតិ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ញាណនោះ។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា pubbenivāso គឺខន្ធទាំងឡាយដែលធ្លាប់អាស្រ័យនៅហើយក្នុងជាតិទាំងឡាយដ៏ជាអតីតក្នុងកាលមុន។ បទថា nivutthā គឺខន្ធទាំងឡាយដែលធ្លាប់អាស្រ័យនៅ ធ្លាប់ទទួលដឹង ដែលកើតឡើងហើយរលត់ទៅក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន ឬធម៌ទាំងឡាយដែលធ្លាប់អាស្រ័យនៅ ឈ្មោះថា nivutthā គឺធ្លាប់អាស្រ័យនៅដោយការអាស្រ័យនូវអារម្មណ៍ ដែលដឹងច្បាស់ហើយ កំណត់ដឹងហើយដោយវិញ្ញាណរបស់ខ្លួន ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីតែធម៌ដែលវិញ្ញាណរបស់បុគ្គលដទៃដឹងច្បាស់ហើយ ក្នុងការរលឹកនឹកដល់ព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលមានផ្លូវសង្សារដាច់ស្រឡះហើយជាដើម ក៏កំណត់ដឹងហើយដែរ។ បទថា pubbenivāsānussatī គឺសតិដែលរលឹកនឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសដោយសតិណា សតិនោះឈ្មោះថា បុព្វេនិវាសានុស្សតិ។ បទថា ñāṇaṃ គឺញាណដែលប្រកបដោយសតិនោះ។ មានសេចក្តីអធិប្បាយថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណនេះ គឺដើម្បីបាន ដើម្បីសម្រេចនូវញាណនេះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ថា pubbenivāsānussatiñāṇāya។ បទថា abhininnāmesi គឺបង្អោនទៅហើយ។ Soti [Pg.128] so ahaṃ. Anekavihitanti anekavidhaṃ, anekehi vā pakārehi pavattitaṃ saṃvaṇṇitanti attho. Pubbenivāsanti samanantarātītaṃ bhavaṃ ādiṃ katvā tattha tattha nivutthasantānaṃ. Anussarāmīti ‘‘ekampi jātiṃ dvepi jātiyo’’ti evaṃ jātipaṭipāṭiyā anugantvā anugantvā sarāmi, anudeva vā sarāmi, citte abhininnāmitamatte eva sarāmīti dasseti. Pūritapāramīnañhi mahāpurisānaṃ parikammakaraṇaṃ natthi, tena te cittaṃ abhininnāmetvāva saranti. Ādikammikakulaputtā pana parikammaṃ katvāva saranti, tasmā tesaṃ vasena parikammaṃ vattabbaṃ siyā. Taṃ pana vuccamānaṃ atibhāriyaṃ vinayanidānaṃ karoti, tasmā taṃ na vadāma. Atthikehi pana visuddhimagge (visuddhi. 2.402 ādayo) vuttanayeneva gahetabbaṃ. Idha pana pāḷimeva vaṇṇayissāma. បទថា soti សេចក្តីថា so ahaṃ (តថាគតនោះ)។ បទថា anekavihitanti មានសេចក្តីអធិប្បាយថា មានច្រើនប្រការ ឬដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអាការច្រើនយ៉ាង ដែលព្រះអង្គទ្រង់ពណ៌នាហើយ។ បទថា pubbenivāsanti គឺសន្តានដែលធ្លាប់អាស្រ័យនៅហើយក្នុងភពនោះៗ ដោយផ្តើមតាំងពីភពដែលទើបតែកន្លងផុតទៅថ្មីៗ។ បទថា anussarāmīti ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងឲ្យឃើញថា «រលឹកឃើញជាតិមួយខ្លះ ពីរជាតិខ្លះ» គឺរលឹកឃើញដោយការតាមទៅៗតាមលំដាប់នៃជាតិ ម៉្យាងទៀត រលឹកឃើញភ្លាមៗ គឺគ្រាន់តែបង្អោនចិត្តទៅ ក៏រលឹកឃើញភ្លាមតែម្តង។ ព្រោះថា ការធ្វើបរិកម្ម (ការរៀបចំទុកជាមុន) របស់ព្រះមហាបុរសទាំងឡាយដែលបានបំពេញបារមីបរិបូណ៌ហើយ រមែងមិនមានឡើយ ហេតុនោះ ព្រះមហាបុរសទាំងនោះ គ្រាន់តែបង្អោនចិត្តទៅ ក៏រលឹកឃើញតែម្តង។ ចំណែកឯកុលបុត្រអ្នកចាប់ផ្តើមដំបូង (អាទិកម្មិកកុលបុត្រ) រមែងរលឹកឃើញបាន លុះត្រាតែធ្វើបរិកម្មសិន ហេតុនោះ គប្បីពោលអំពីបរិកម្មដោយអំណាចនៃកុលបុត្រទាំងនោះ។ ប៉ុន្តែ កាលបើពោលអំពីបរិកម្មនោះ រមែងនាំមកនូវសេចក្តីលម្អិតដ៏ធ្ងន់ធ្ងរហួសហេតុ ហេតុនោះ យើងនឹងមិនពោលអំពីបរិកម្មនោះឡើយ។ ចំណែកឯបុគ្គលអ្នកប្រាថ្នាចង់ដឹង គប្បីសិក្សាស្វែងយល់តាមវិធីដែលពោលទុកក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គចុះ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ យើងនឹងពន្យល់តែសេចក្តីនៃព្រះបាលីប៉ុណ្ណោះ។ Seyyathidanti āraddhappakāradassanatthe nipāto. Teneva yvāyaṃ pubbenivāso āraddho, tassa pakārappabhedaṃ dassento ekampi jātintiādimāha. Tattha ekampi jātinti ekampi paṭisandhimūlaṃ cutipariyosānaṃ ekabhavapariyāpannaṃ khandhasantānaṃ. Esa nayo dvepi jātiyotiādīsu. Anekepi saṃvaṭṭakappetiādīsu pana parihāyamāno kappo saṃvaṭṭakappo, vaḍḍhamāno vivaṭṭakappoti veditabbo. Tattha ca saṃvaṭṭena saṃvaṭṭaṭṭhāyī gahito hoti tammūlakattā. Vivaṭṭena ca vivaṭṭaṭṭhāyī. Evañhi sati yāni tāni ‘‘cattārimāni, bhikkhave, kappassa asaṅkhyeyyāni. Katamāni cattāri? Saṃvaṭṭo saṃvaṭṭaṭṭhāyī, vivaṭṭo vivaṭṭaṭṭhāyī’’ti vuttāni tāni sabbāni pariggahitāni honti. បទថា seyyathidanti ជាសព្វនាមនិបាត ប្រើក្នុងន័យសម្តែងនូវប្រការដែលបានផ្តើមឡើង។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់សម្តែងនូវការបែងចែកប្រការនៃបុព្វេនិវាសដែលបានផ្តើមឡើងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា ekampi jātiṃ (ជាតិមួយខ្លះ)។ ក្នុងបទនោះ បទថា ekampi jātiṃ គឺសន្តាននៃខន្ធដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងភពតែមួយ មានបដិសន្ធិជាខាងដើម មានចុតិជាទីបំផុត សូម្បីតែមួយជាតិ។ វិធីនេះ ក៏គប្បីអនុវត្តក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា dvepi jātiyo (ពីរជាតិខ្លះ) ជាដើម។ ចំណែកឯក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា anekepi saṃvaṭṭakappe (សង្វដ្ដកប្បជាច្រើនខ្លះ) ជាដើម គប្បីជ្រាបថា កប្បដែលកំពុងវិនាស ឈ្មោះថា សង្វដ្ដកប្ប កប្បដែលកំពុងចម្រើនឡើង ឈ្មោះថា វិវដ្ដកប្ប។ ក្នុងកប្បទាំងនោះ សង្វដ្ដកប្ប រមែងរួមបញ្ចូលទាំងសង្វដ្ដដ្ឋាយីកប្បផង ព្រោះមានសង្វដ្ដកប្បនោះជាមូលដ្ឋាន។ វិវដ្ដកប្ប ក៏រួមបញ្ចូលទាំងវិវដ្ដដ្ឋាយីកប្បផង។ កាលបើជាយ៉ាងនេះ កប្បទាំងឡាយណាដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អសង្ខេយ្យកប្បនេះមាន ៤ យ៉ាង។ ៤ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺសង្វដ្ដកប្ប ១ សង្វដ្ដដ្ឋាយីកប្ប ១ វិវដ្ដកប្ប ១ វិវដ្ដដ្ឋាយីកប្ប ១» កប្បទាំងអស់នោះ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានរួមបញ្ចូលទាំងអស់។ Tattha tayo saṃvaṭṭā – tejosaṃvaṭṭo, āposaṃvaṭṭo, vāyosaṃvaṭṭoti. Tisso saṃvaṭṭasīmā – ābhassarā, subhakiṇhā, vehapphalāti. Yadā kappo tejena saṃvaṭṭati, ābhassarato heṭṭhā agginā ḍayhati. Yadā udakena saṃvaṭṭati, subhakiṇhato heṭṭhā udakena vilīyati. Yadā vātena saṃvaṭṭati, vehapphalato heṭṭhā vātena viddhaṃsiyati. Vitthārato pana sadāpi ekaṃ buddhakkhettaṃ vinassati. ក្នុងកប្បទាំងនោះ ការវិនាស (សង្វដ្ដៈ) មាន ៣ យ៉ាងគឺ៖ តេជោសង្វដ្ដៈ (វិនាសដោយភ្លើង) ១ អាបោសង្វដ្ដៈ (វិនាសដោយទឹក) ១ វាយោសង្វដ្ដៈ (វិនាសដោយខ្យល់) ១។ ដែនកំណត់នៃការវិនាសមាន ៣ គឺ៖ អាភស្សរព្រហ្ម ១ សុភកិណ្ហព្រហ្ម ១ វេហប្ផលព្រហ្ម ១។ កាលណាកប្បវិនាសដោយភ្លើង ទីកន្លែងខាងក្រោមជាន់អាភស្សរព្រហ្មចុះមក រមែងត្រូវភ្លើងឆេះបំផ្លាញ។ កាលណាកប្បវិនាសដោយទឹក ទីកន្លែងខាងក្រោមជាន់សុភកិណ្ហព្រហ្មចុះមក រមែងត្រូវទឹកធ្វើឲ្យរលាយរលត់ទៅ។ កាលណាកប្បវិនាសដោយខ្យល់ ទីកន្លែងខាងក្រោមជាន់វេហប្ផលព្រហ្មចុះមក រមែងត្រូវខ្យល់បក់បំផ្លិចបំផ្លាញចោល។ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារវិញ ពុទ្ធក្សេត្រមួយរមែងវិនាសជានិច្ច។ Buddhakkhettaṃ nāma tividhaṃ hoti – jātikkhettaṃ, āṇākkhettaṃ, visayakkhettañca. Tattha jātikkhettaṃ dasasahassacakkavāḷapariyantaṃ hoti, yaṃ tathāgatassa paṭisandhiādīsu kampati. Āṇākkhettaṃ [Pg.129] koṭisatasahassacakkavāḷapariyantaṃ hoti. Yattha ratanaparittaṃ, khandhaparittaṃ, dhajaggaparittaṃ, āṭānāṭiyaparittaṃ, moraparittanti imesaṃ parittānaṃ ānubhāvo pavattati. Visayakkhettaṃ pana anantaṃ aparimāṇaṃ, ‘‘yaṃ yāvatā vā pana ākaṅkheyyā’’ti (a. ni. 3.81) vuttaṃ yattha yaṃ yaṃ ākaṅkhati taṃ taṃ anussarati. Evametesu tīsu buddhakkhettesu ekaṃ āṇākkhettaṃ vinassati. Tasmiṃ pana vinassante jātikkhettampi vinaṭṭhameva hoti; vinassantañca ekatova vinassati, saṇṭhahantampi ekatova saṇṭhahati. Tassa vināso ca saṇṭhahanañca visuddhimagge (visuddhi. 2.404) vuttaṃ. Atthikehi tato gahetabbaṃ. ពុទ្ធក្សេត្រ ឈ្មោះថាមាន ៣ យ៉ាងគឺ៖ ជាតិក្សេត្រ ១ អាណាក្សេត្រ ១ វិសយក្សេត្រ ១។ ក្នុងពុទ្ធក្សេត្រទាំងនោះ ជាតិក្សេត្រ មានដែនកំណត់ត្រឹមមួយម៉ឺនចក្រវាឡ ដែលរមែងញាប់ញ័រក្នុងកាលមានការចុះចាប់បដិសន្ធិជាដើមនៃព្រះតថាគត។ អាណាក្សេត្រ មានដែនកំណត់ត្រឹមមួយសែនកោដិចក្រវាឡ ជាទីដែលអានុភាពនៃព្រះបរិត្តទាំងឡាយមាន រតនបរិត្ត ខន្ធបរិត្ត ធជគ្គបរិត្ត អាដានាដិយបរិត្ត និងមោរបរិត្ត ប្រព្រឹត្តទៅ។ ចំណែកឯវិសយក្សេត្រ គឺមិនមានទីបំផុត មិនមានប្រមាណ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា «ព្រះតថាគតប្រាថ្នាចង់ដឹងនូវទីកន្លែងមានប្រមាណប៉ុណ្ណា» គឺថា ព្រះអង្គប្រាថ្នាចង់រលឹកដឹងនូវអារម្មណ៍ណាៗ ក្នុងវិសយក្សេត្រនោះ ក៏រមែងរលឹកដឹងនូវអារម្មណ៍នោះៗបាន។ ក្នុងពុទ្ធក្សេត្រទាំង ៣ យ៉ាងនេះ អាណាក្សេត្រមួយរមែងវិនាសទៅ។ កាលបើអាណាក្សេត្រនោះវិនាសទៅ សូម្បីតែជាតិក្សេត្រក៏រមែងវិនាសទៅជាមួយដែរ ហើយកាលដែលវិនាស ក៏វិនាសទៅជាមួយគ្នា កាលដែលតាំងឡើងវិញ ក៏តាំងឡើងវិញជាមួយគ្នា។ ការវិនាស និងការតាំងឡើងវិញនៃពុទ្ធក្សេត្រនោះ ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នចង់ដឹង គប្បីសិក្សាស្វែងយល់ពីវិសុទ្ធិមគ្គនោះចុះ។ Ye panete saṃvaṭṭavivaṭṭā vuttā, etesu bhagavā bodhimaṇḍe sammāsambodhiṃ abhisambujjhanatthāya nisinno anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe sari. Kathaṃ? ‘‘Amutrāsi’’ntiādinā nayena. Tattha amutrāsinti amumhi saṃvaṭṭakappe ahaṃ amumhi bhave vā yoniyā vā gatiyā vā viññāṇaṭṭhitiyā vā sattāvāse vā sattanikāye vā ahosiṃ. Evaṃnāmoti vessantaro vā jotipālo vā. Evaṃgottoti bhaggavo vā gotamo vā. Evaṃvaṇṇoti odāto vā sāmo vā. Evamāhāroti sālimaṃsodanāhāro vā pavattaphalabhojano vā. Evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedīti anekappakārena kāyikacetasikānaṃ sāmisanirāmisādippabhedānaṃ vā sukhadukkhānaṃ paṭisaṃvedī. Evamāyupariyantoti evaṃ vassasataparamāyupariyanto vā caturāsītikappasahassaparamāyupariyanto vā. ចំណែកឯសង្វដ្ដកប្ប និងវិវដ្ដកប្បទាំងឡាយណាដែលបានពោលមកនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលដែលគង់លើពោធិបល្ល័ង្ក ដើម្បីត្រាស់ដឹងនូវព្រះសម្មាសម្ពោធិញាណ ទ្រង់បានរលឹកឃើញនូវសង្វដ្ដកប្បជាច្រើនផង វិវដ្ដកប្បជាច្រើនផង សង្វដ្ដវិវដ្ដកប្បជាច្រើនផង។ រលឹកឃើញដូចម្តេច? រលឹកឃើញដោយវិធីមានជាអាទិថា «ក្នុងភពនោះ តថាគតបានកើតហើយ»។ ក្នុងបទនោះ បទថា amutrāsiṃ សេចក្តីថា ក្នុងសង្វដ្ដកប្បនោះ តថាគតបានកើតក្នុងភពនោះ ឬក្នុងយោនីនោះ ឬក្នុងគតិនោះ ឬក្នុងវិញ្ញាណដ្ឋិតិនោះ ឬក្នុងសត្តាវាសនោះ ឬក្នុងសត្តនិកាយនោះ។ បទថា evaṃnāmo គឺមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ដូចជាឈ្មោះថា វេស្សន្តរ ឬជោតិបាល។ បទថា evaṃgotto គឺមានគោត្រយ៉ាងនេះ ដូចជាគោត្រថា ភគ្គវៈ ឬគោតមៈ។ បទថា evaṃvaṇṇo គឺមានសម្បុរយ៉ាងនេះ ដូចជាសម្បុរស ឬសម្បុរខ្មៅស្រអែម។ បទថា evamāhāro គឺមានអាហារយ៉ាងនេះ ដូចជាសោយភោជនជាស្រូវសាលីនិងសាច់ ឬសោយផ្លែឈើដែលជ្រុះឯង។ បទថា evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī គឺបានទទួលរងនូវសុខនិងទុក្ខយ៉ាងនេះ គឺបានទទួលរងនូវសុខនិងទុក្ខតាមផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត ដែលចែកចេញជាសាមិសៈ (មានអាមិស) និងនិរាមិសៈ (មិនមានអាមិស) ជាដើម ដោយអាការច្រើនយ៉ាង។ បទថា evamāyupariyanto គឺមានកំណត់អាយុយ៉ាងនេះ ដូចជាមានកំណត់អាយុច្រើនបំផុតត្រឹម ១០០ ឆ្នាំ ឬមានកំណត់អាយុច្រើនបំផុតត្រឹម ៨៤,០០០ កប្ប។ So tato cuto amutra udapādinti so ahaṃ tato bhavato yonito gatito viññāṇaṭṭhitito sattāvāsato sattanikāyato vā cuto, puna amukasmiṃ nāma bhave yoniyā gatiyā viññāṇaṭṭhitiyā sattāvāse sattanikāye vā udapādiṃ. Tatrāpāsinti atha tatrāpi bhave yoniyā gatiyā viññāṇaṭṭhitiyā sattāvāse sattanikāye vā puna ahosiṃ. Evaṃnāmotiādi vuttanayameva. បទថា So tato cuto amutra udapādiṃ សេចក្តីថា តថាគតនោះច្យុតចាកភពនោះ យោនីនោះ គតិនោះ វិញ្ញាណដ្ឋិតិនោះ សត្តាវាសនោះ ឬសត្តនិកាយនោះហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងភពឈ្មោះនោះ យោនីនោះ គតិនោះ វិញ្ញាណដ្ឋិតិនោះ សត្តាវាសនោះ ឬសត្តនិកាយនោះជាថ្មីទៀត។ បទថា Tatrāpāsiṃ សេចក្តីថា លុះកើតក្នុងទីនោះហើយ ក៏បានកើតក្នុងភពនោះ យោនីនោះ គតិនោះ វិញ្ញាណដ្ឋិតិនោះ សត្តាវាសនោះ ឬសត្តនិកាយនោះជាថ្មីទៀត។ បទទាំងឡាយមានបទថា evaṃnāmo ជាដើម មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលរួចមកហើយនោះឯង។ Atha vā yasmā amutrāsinti idaṃ anupubbena ārohantassa yāvadicchakaṃ saraṇaṃ. So tato cutoti paṭinivattantassa paccavekkhaṇaṃ. Tasmā idhūpapannoti imissā idhūpapattiyā anantaraṃ amutra udapādinti tusitabhavanaṃ sandhāyāhāti veditabbaṃ. Tatrāpāsiṃ evaṃnāmoti tatrāpi [Pg.130] tusitabhavane setaketu nāma devaputto ahosiṃ. Evaṃgottoti tāhi devatāhi saddhiṃ ekagotto. Evaṃvaṇṇoti suvaṇṇavaṇṇo. Evamāhāroti dibbasudhāhāro. Evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedīti evaṃ dibbasukhappaṭisaṃvedī. Dukkhaṃ pana saṅkhāradukkhamattameva. Evamāyupariyantoti evaṃ sattapaññāsavassakoṭisaṭṭhivassasatasahassāyupariyanto. So tato cutoti so ahaṃ tato tusitabhavanato cuto. Idhūpapannoti idha mahāmāyāya deviyā kucchimhi nibbatto. ម៉្យាងទៀត ព្រោះហេតុតែពាក្យថា amutrāsiṃ នេះ ជាការរលឹកនឹកឃើញតាមលំដាប់ឡើងទៅលើ តាមសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ព្រះអង្គ។ ពាក្យថា So tato cuto នេះ ជាការពិចារណាត្រឡប់ចុះមកវិញរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងពាក្យថា amutra udapādiṃ (បានទៅកើតក្នុងទីនោះ) សំដៅយកតុសិតភព ក្នុងលំដាប់នៃការមកកើតក្នុងទីនេះ (idhūpapanno)។ បទថា Tatrāpāsiṃ evaṃnāmo សេចក្តីថា សូម្បីក្នុងតុសិតភពនោះ តថាគតក៏បានជាទេវបុត្រឈ្មោះ សេតកេតុ។ បទថា evaṃgotto គឺមានគោត្រតែមួយជាមួយពួកទេវតាទាំងនោះ។ បទថា evaṃvaṇṇo គឺមានសម្បុរដូចជាពណ៌មាស។ បទថា evamāhāro គឺមានសុធាភោជនជាទិព្វជាអាហារ។ បទថា evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī គឺបានទទួលរងនូវសុខជាទិព្វយ៉ាងនេះ។ ចំណែកឯទុក្ខវិញ គឺមានត្រឹមតែសង្ខារទុក្ខប៉ុណ្ណោះ។ បទថា evamāyupariyanto គឺមានកំណត់អាយុប្រមាណ ៥៧ កោដិ ៦ សែនឆ្នាំ។ បទថា So tato cuto សេចក្តីថា តថាគតនោះច្យុតចាកតុសិតភពនោះហើយ។ បទថា Idhūpapanno គឺមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃព្រះនាងមហាមាយាទេវីក្នុងទីនេះ។ Itīti evaṃ. Sākāraṃ sauddesanti nāmagottavasena sauddesaṃ, vaṇṇādivasena sākāraṃ. Nāmagottavasena hi satto ‘‘datto, tisso, gotamo’’ti uddisīyati; vaṇṇādīhi odāto, sāmoti nānattato paññāyati; tasmā nāmagottaṃ uddeso, itare ākārā. Kiṃ pana buddhāyeva pubbenivāsaṃ sarantīti? Vuccate – na buddhāyeva, paccekabuddha-buddhasāvaka-titthiyāpi, no ca kho avisesena. Titthiyā hi cattālīsaṃyeva kappe saranti, na tato paraṃ. Kasmā? Dubbalapaññattā. Tesañhi nāmarūpaparicchedavirahato dubbalā paññā hoti. Sāvakesu pana asītimahāsāvakā kappasatasahassaṃ saranti; dve aggasāvakā ekamasaṅkhyeyyaṃ satasahassañca. Paccekabuddhā dve asaṅkhyeyyāni satasahassañca. Ettako hi tesaṃ abhinīhāro. Buddhānaṃ pana paricchedo natthi, yāva icchanti tāva saranti. Titthiyā ca khandhapaṭipāṭimeva saranti. Paṭipāṭiṃ muñcitvā cutipaṭisandhivasena sarituṃ na sakkonti. Tesañhi andhānaṃ viya icchitappadesokkamanaṃ natthi. Sāvakā ubhayathāpi saranti; tathā paccekabuddhā. Buddhā pana khandhapaṭipāṭiyāpi cutipaṭisandhivasenapi sīhokkantavasenapi anekāsu kappakoṭīsu heṭṭhā vā upari vā yaṃ yaṃ ṭhānaṃ ākaṅkhanti, taṃ sabbaṃ sarantiyeva. បទថា «Iti» មានសេចក្តីថា «យ៉ាងនេះ»។ បទថា «sākāraṃ sauddesaṃ» បានដល់ ព្រមទាំងសេចក្តីសំដែង (ឧទ្ទេស) ដោយអំណាចឈ្មោះនិងគោត្រ, ព្រមទាំងអាការៈ ដោយអំណាចពណ៌សម្បុរជាដើម។ ព្រោះថាសត្វលោកតែងត្រូវបានចង្អុលបង្ហាញដោយឈ្មោះនិងគោត្រថា «ទត្តៈ, តិស្សៈ, គោតមៈ» ជាដើម តែងប្រាកដដោយភាពប្លែកគ្នាដោយពណ៌សម្បុរជាដើមថា «ស, ខ្មៅ» ហេតុនោះ ឈ្មោះនិងគោត្រ ឈ្មោះថា ឧទ្ទេស, ធម៌ក្រៅពីនោះ ឈ្មោះថា អាការៈ។ សួរថា៖ ចុះព្រះពុទ្ធទាំងឡាយតែមួយព្រះអង្គគត់ឬ ដែលរំលឹកជាតិបាន? ឆ្លើយថា៖ មិនមែនតែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ព្រះពុទ្ធសាវក និងពួកតិរ្ថិយ ក៏រំលឹកជាតិបានដែរ ប៉ុន្តែមិនមែនស្មើៗគ្នា (ដោយគ្មានការប្លែកគ្នា) នោះទេ។ ព្រោះថា ពួកតិរ្ថិយរំលឹកបានត្រឹមតែ ៤០ កប្បប៉ុណ្ណោះ មិនលើសពីនោះឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ។ ព្រោះពួកតិរ្ថិយទាំងនោះ វៀរចាកការកំណត់រូបនិងនាម ទើបមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ។ ចំណែកក្នុងពួកសាវក ព្រះមហាសាវក ៨០ អង្គ រំលឹកបាន ១ សែនកប្ប, ព្រះអគ្គសាវកទាំងពីរ រំលឹកបាន ១ អសង្ខេយ្យ និង ១ សែនកប្ប។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ រំលឹកបាន ២ អសង្ខេយ្យ និង ១ សែនកប្ប។ ព្រោះការបំពេញបារមី (អភិនីហារ) របស់លោកទាំងនោះមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនមានកំណត់ឡើយ ព្រះអង្គចង់រំលឹកទៅក្រោយត្រឹមណា ក៏រំលឹកបានត្រឹមនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកតិរ្ថិយរំលឹកបានតែតាមលំដាប់ខន្ធប៉ុណ្ណោះ មិនអាចលះបង់លំដាប់ខន្ធ ហើយរំលឹកដោយអំណាចចុតីនិងបដិសន្ធិបានឡើយ។ ព្រោះពួកតិរ្ថិយទាំងនោះ មិនមានសមត្ថភាពឈានទៅកាន់ទីកន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាបាន ដូចជាមនុស្សខ្វាក់ឡើយ។ ពួកសាវករំលឹកបានទាំងពីរយ៉ាង, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធក៏ដូច្នោះដែរ។ ចំណែកព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងរំលឹកបានទាំងតាមលំដាប់ខន្ធ ទាំងដោយអំណាចចុតីនិងបដិសន្ធិ ទាំងដោយអំណាចសីហក្កន្តៈ (ការលោតនៃសីហៈ) ក្នុងកោដិកប្បជាច្រើន ខាងក្រោម ឬខាងលើ ព្រះអង្គប្រាថ្នានឹងរំលឹកនូវទីកន្លែងណាៗ ក៏រំលឹកបាននូវទីកន្លែងទាំងអស់នោះជាប្រាកដ។ Ayaṃ kho me brāhmaṇātiādīsu meti mayā. Vijjāti viditakaraṇaṭṭhena vijjā. Kiṃ viditaṃ karoti? Pubbenivāsaṃ. Avijjāti tasseva pubbenivāsassa aviditakaraṇaṭṭhena tappaṭicchādakamoho vuccati. Tamoti sveva moho tappaṭicchādakaṭṭhena ‘‘tamo’’ti vuccati. Ālokoti sāyevavijjā obhāsakaraṇaṭṭhena ‘‘āloko’’ti vuccati. Ettha ca vijjā adhigatāti ayaṃ attho, sesaṃ pasaṃsāvacanaṃ. Yojanā [Pg.131] panettha – ayaṃ kho me vijjā adhigatā, tassa me adhigatavijjassa avijjā vihatā, vinaṭṭhāti attho. Kasmā? Yasmā vijjā uppannā. Esa nayo itarasmimpi padadvaye. ក្នុងបទទាំងឡាយមាន «Ayaṃ kho me brāhmaṇa» ជាដើម បទថា «me» បានដល់ «mayā» (តថាគត)។ បទថា «vijjā» ឈ្មោះថា វិជ្ជា ព្រោះអត្ថថា ធ្វើសេចក្តីពិតឲ្យប្រាកដ (ធ្វើធម៌ដែលដឹងហើយឲ្យប្រាកដ)។ ធ្វើអ្វីឲ្យប្រាកដ? គឺបុព្វេនិវាស (ខន្ធដែលធ្លាប់អាស្រ័យនៅមុន)។ បទថា «avijjā» សំដៅដល់មោហៈដែលបិទបាំងបុព្វេនិវាសនោះ ព្រោះអត្ថថា ធ្វើបុព្វេនិវាសនោះមិនឲ្យប្រាកដ។ បទថា «tamo» សំដៅដល់មោហៈនោះឯង ព្រោះអត្ថថា បិទបាំង (ងងឹត)។ បទថា «āloko» សំដៅដល់វិជ្ជានោះឯង ព្រោះអត្ថថា ធ្វើនូវពន្លឺ (ការបំភ្លឺ)។ ក្នុងទីនេះ សេចក្តីពន្យល់ថា «vijjā adhigatā» (វិជ្ជា តថាគតបានសម្រេចហើយ) នេះជាសេចក្តីពិត (ជាអត្ថ) ក្រៅពីនោះជាពាក្យសរសើរ។ ការភ្ជាប់បទ (យោជនា) ក្នុងទីនេះមានសេចក្តីថា៖ «វិជ្ជានេះ តថាគតបានសម្រេចហើយ កាលដែលវិជ្ជានោះ តថាគតបានសម្រេចហើយ អវិជ្ជាក៏ត្រូវបានកម្ចាត់បង់ គឺវិនាសទៅហើយ» នេះជាអត្ថ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះវិជ្ជាកើតឡើងហើយ។ វិធីនេះ ក៏ត្រូវអនុវត្តក្នុងបទពីរដែលនៅសល់ដែរ (គឺបទថា «tamo vihato» និង «āloko uppanno»)។ Yathā tanti ettha yathāti opammatthe. Tanti nipāto. Satiyā avippavāsena appamattassa. Vīriyātāpena ātāpino. Kāye ca jīvite ca anapekkhatāya pahitattassa, pesitacittassāti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā appamattassa ātāpino pahitattassa viharato avijjā vihaññeyya vijjā uppajjeyya, tamo vihaññeyya āloko uppajjeyya; evameva mama avijjā vihatā vijjā uppannā, tamo vihato āloko uppanno. Etassa me padhānānuyogassa anurūpameva phalaṃ laddhanti. ក្នុងពាក្យថា «Yathā taṃ» នេះ បទថា «yathā» ប្រើក្នុងន័យប្រៀបធៀប (ឧបមា)។ បទថា «taṃ» ជាសព្ទនិបាត។ បទថា «appamattassa» បានដល់ បុគ្គលអ្នកមិនប្រមាថ ដោយការមិនប្រាសចាកសតិ។ បទថា «ātāpino» បានដល់ បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស ដោយសេចក្តីព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅ។ បទថា «pahitattassa» បានដល់ បុគ្គលអ្នកមានចិត្តបញ្ជូនទៅហើយ (មានចិត្តស្លុងទៅក្នុងព្រះកម្មដ្ឋាន) ព្រោះមិនមានការអាឡោះអាល័យក្នុងកាយនិងជីវិត នេះជាអត្ថ។ ពាក្យនេះមានន័យថា៖ ដូចជាកាលដែលបុគ្គលអ្នកមិនប្រមាថ មានសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅហើយ កំពុងរស់នៅ អវិជ្ជាគប្បីវិនាសទៅ វិជ្ជាគប្បីកើតឡើង ងងឹតគប្បីវិនាសទៅ ពន្លឺគប្បីកើតឡើង យ៉ាងណាមិញ អវិជ្ជារបស់តថាគតក៏វិនាសទៅហើយ វិជ្ជាក៏កើតឡើងហើយ ងងឹតក៏វិនាសទៅហើយ ពន្លឺក៏កើតឡើងហើយ យ៉ាងនោះឯង។ តថាគតបានទទួលផលដ៏សមគួរដល់ការប្រកបសេចក្តីព្យាយាមនេះហើយ។ Ayaṃ kho me brāhmaṇa paṭhamā abhinibbhidā ahosi kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhāti ayaṃ kho mama brāhmaṇa pubbenivāsānussatiñāṇamukhatuṇḍakena pubbe nivutthakkhandhapaṭicchādakaṃ avijjaṇḍakosaṃ padāletvā paṭhamā abhinibbhidā paṭhamā nikkhanti paṭhamā ariyājāti ahosi, kukkuṭacchāpakasseva mukhatuṇḍakena vā pādanakhasikhāya vā aṇḍakosaṃ padāletvā tamhā aṇḍakosamhā abhinibbhidā nikkhanti kukkuṭanikāye paccājātīti. បទថា «Ayaṃ kho me brāhmaṇa paṭhamā abhinibbhidā ahosi kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā» មានសេចក្តីថា៖ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ នេះជាការទម្លាយចេញជាដំបូង ជាការចេញទៅជាដំបូង ជាអរិយជាតិជាដំបូងរបស់តថាគត ដោយការទម្លាយនូវសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជា ដែលបិទបាំងខន្ធដែលធ្លាប់រស់នៅពីមុន ដោយចំពុះគឺបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ ដូចជាកូនមាន់ដែលទម្លាយសំបកស៊ុតដោយចំពុះក្តី ដោយចុងក្រចកជើងក្តី ហើយទម្លាយចេញ ចេញទៅ និងកើតឡើងក្នុងពួកមាន់ ពីសំបកស៊ុតនោះដូច្នោះឯង។ Pubbenivāsakathā niṭṭhitā. សេចក្តីពន្យល់អំពីបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ ចប់តែប៉ុណ្ណោះ។ Dibbacakkhuñāṇakathā សេចក្តីពន្យល់អំពីទិព្វចក្ខុញ្ញាណ 13. So evaṃ…pe… cutūpapātañāṇāyāti cutiyā ca upapāte ca ñāṇāya; yena ñāṇena sattānaṃ cuti ca upapāto ca ñāyati, tadatthanti vuttaṃ hoti. Cittaṃ abhininnāmesinti parikammacittaṃ nīhariṃ. So dibbena…pe… passāmīti ettha pana pūritapāramīnaṃ mahāsattānaṃ parikammakaraṇaṃ natthi. Te hi citte abhininnāmitamatte eva dibbena cakkhunā satte passanti, ādikammikakulaputtā pana parikammaṃ katvā. Tasmā tesaṃ vasena parikammaṃ vattabbaṃ siyā. Taṃ pana vuccamānaṃ atibhāriyaṃ vinayanidānaṃ karoti; tasmā taṃ na vadāma. Atthikehi pana visuddhimagge (visuddhi. 2.411) vuttanayena gahetabbaṃ. Idha pana pāḷimeva vaṇṇayissāma. ១៣. បទថា «So evaṃ...pe... cutūpapātañāṇāya» មានសេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ញ្ញាណក្នុងចុតីនិងឧបបាតៈ (បដិសន្ធិ)។ ពាក្យថា «ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ញ្ញាណនោះ» គឺដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ញ្ញាណដែលដឹងនូវចុតីនិងឧបបាតៈរបស់សត្វទាំងឡាយ។ បទថា «cittaṃ abhininnāmesi» មានសេចក្តីថា តថាគតបានបង្អោនទៅនូវបរិកម្មចិត្ត។ ក្នុងបទថា «So dibbena...pe... passāmi» នេះ ចំពោះព្រះមហាសត្វទាំងឡាយដែលបានបំពេញបារមីរួចហើយ មិនមានការធ្វើបរិកម្មឡើយ។ ព្រោះព្រះមហាសត្វទាំងនោះ គ្រាន់តែបង្អោនចិត្តទៅប៉ុណ្ណោះ ក៏អាចមើលឃើញសត្វទាំងឡាយដោយទិព្វចក្ខុបាន ចំណែកឯកុលបុត្រអ្នកចាប់ផ្តើមដំបូង (អាទិកម្មិកៈ) លុះត្រាតែធ្វើបរិកម្មសិន ទើបមើលឃើញ។ ហេតុនោះ ការពោលអំពីបរិកម្ម គប្បីពោលដោយអំណាចនៃកុលបុត្រទាំងនោះ។ ប៉ុន្តែ ការពោលអំពីបរិកម្មនោះ នាំឲ្យវិន័យនិទានធ្ងន់ធ្ងរពេក ហេតុនោះ យើងនឹងមិនពោលឡើយ។ ចំពោះអ្នកដែលប្រាថ្នា គប្បីសិក្សាតាមវិធីដែលពោលទុកក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គចុះ។ ចំណែកក្នុងទីនេះ យើងនឹងពន្យល់តែតាមគម្ពីរភាសាបាលីប៉ុណ្ណោះ។ Soti [Pg.132] so ahaṃ. Dibbenātiādīsu dibbasadisattā dibbaṃ. Devatānañhi sucaritakammanibbattaṃ pittasemharuhirādīhi apalibuddhaṃ upakkilesavinimuttatāya dūrepi ārammaṇasampaṭicchanasamatthaṃ dibbaṃ pasādacakkhu hoti. Idañcāpi vīriyabhāvanābalanibbattaṃ ñāṇacakkhu tādisamevāti dibbasadisattā dibbaṃ, dibbavihāravasena paṭiladdhattā attanā ca dibbavihārasannissitattāpi dibbaṃ, ālokapariggahena mahājutikattāpi dibbaṃ, tirokuṭṭādigatarūpadassanena mahāgatikattāpi dibbaṃ. Taṃ sabbaṃ saddasatthānusārena veditabbaṃ. Dassanaṭṭhena cakkhu. Cakkhukiccakaraṇena cakkhumivātipi cakkhu. Cutūpapātadassanena diṭṭhivisuddhihetuttā visuddhaṃ. Yo hi cutimattameva passati na upapātaṃ, so ucchedadiṭṭhiṃ gaṇhāti. Yo upapātamattameva passati na cutiṃ, so navasattapātubhāvadiṭṭhiṃ gaṇhāti. Yo pana tadubhayaṃ passati, so yasmā duvidhampi taṃ diṭṭhigataṃ ativattati, tasmāssa taṃ dassanaṃ diṭṭhivisuddhihetu hoti. Tadubhayañca bhagavā addasa. Tenetaṃ vuttaṃ – ‘‘cutūpapātadassanena diṭṭhivisuddhihetuttā visuddha’’nti. បទថា «so» បានដល់ «so ahaṃ» (តថាគតនោះ)។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន «dibbena» ជាដើម ពាក្យថា «dibba» (ទិព្វ) ព្រោះមានសភាពដូចជាភ្នែកទិព្វ។ ភ្នែកទិព្វដែលជាប្រាសាទចក្ខុរបស់ពួកទេវតា ដែលកើតអំពីសុចរិតកម្ម មិនមានការរំខានដោយប្រមាត់ ស្លេស្ម និងឈាមជាដើម ព្រោះរួចផុតចាកឧបក្កិលេស តែងមានសមត្ថភាពទទួលយកអារម្មណ៍សូម្បីក្នុងទីឆ្ងាយបាន។ សូម្បីតែញ្ញាណចក្ខុនេះ ដែលកើតឡើងដោយកម្លាំងនៃវីរិយភាវនា ក៏មានសភាពដូច្នោះដែរ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «ទិព្វ» ព្រោះមានសភាពដូចជាភ្នែកទិព្វ។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា «ទិព្វ» ព្រោះបានសម្រេចដោយអំណាចនៃទិព្វវិហារធម៌ និងព្រោះខ្លួនឯងអាស្រ័យនៅក្នុងទិព្វវិហារធម៌។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា «ទិព្វ» ព្រោះមានពន្លឺដ៏រុងរឿងដោយការកាន់យកនូវពន្លឺ (អាលោកសញ្ញា)។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា «ទិព្វ» ព្រោះមានដំណើរទៅបានឆ្ងាយ (អស្ចារ្យ) ដោយការមើលឃើញរូបដែលស្ថិតនៅខាងក្រៅជញ្ជាំងជាដើម។ សេចក្តីទាំងអស់នោះ គប្បីដឹងតាមក្បួនវេយ្យាករណ៍ (សទ្ទសាស្ត្រ)។ ឈ្មោះថា «ចក្ខុ» ព្រោះអត្ថថា មើលឃើញ។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា «ចក្ខុ» ព្រោះធ្វើកិច្ចរបស់ភ្នែក ដូចជាភ្នែកដូច្នោះដែរ។ ឈ្មោះថា «វិសុទ្ធ» (បរិសុទ្ធ) ព្រោះជាហេតុនៃទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ ដោយការមើលឃើញចុតីនិងឧបបាតៈ។ ព្រោះថា បុគ្គលណាឃើញត្រឹមតែចុតី មិនឃើញឧបបាតៈ បុគ្គលនោះតែងកាន់យកនូវឧច្ឆេទទិដ្ឋិ។ បុគ្គលណាឃើញត្រឹមតែឧបបាតៈ មិនឃើញចុតី បុគ្គលនោះតែងកាន់យកនូវនវសត្តបាតុភាវទិដ្ឋិ (ទិដ្ឋិយល់ថាសត្វថ្មីកើតឡើងដោយគ្មានហេតុ)។ ចំណែកបុគ្គលណាឃើញទាំងពីរយ៉ាង បុគ្គលនោះរមែងកន្លងផុតនូវទិដ្ឋិទាំងពីរយ៉ាងនោះបាន ហេតុនោះ ការឃើញនោះរបស់បុគ្គលនោះ ទើបជាហេតុនៃទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បានឃើញទាំងពីរយ៉ាងនោះ។ ហេតុនោះ ទើបពោលថា «ឈ្មោះថា វិសុទ្ធ ព្រោះជាហេតុនៃទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ ដោយការមើលឃើញចុតីនិងឧបបាតៈ»។ Ekādasaupakkilesavirahato vā visuddhaṃ. Bhagavato hi ekādasapakkilesavirahitaṃ dibbacakkhu. Yathāha – ‘‘so kho ahaṃ, anuruddha, ‘vicikicchā cittassa upakkileso’ti iti viditvā vicikicchaṃ cittassa upakkilesaṃ pajahiṃ. Amanasikāro…pe… thinamiddhaṃ… chambhitattaṃ… uppilaṃ… duṭṭhullaṃ… accāraddhavīriyaṃ… atilīnavīriyaṃ… abhijappā… nānattasaññā… ‘atinijjhāyitattaṃ rūpānaṃ cittassa upakkileso’ti iti viditvā atinijjhāyitattaṃ rūpānaṃ cittassa upakkilesaṃ pajahiṃ. So kho ahaṃ, anuruddha, appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañhi kho sañjānāmi, na ca rūpāni passāmi. Rūpāni hi kho passāmi, na ca obhāsaṃ sañjānāmī’’ti (ma. ni. 3.242-243) evamādi. Tadevaṃ ekādasupakkilesavirahato visuddhaṃ. ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា «វិសុទ្ធ» ព្រោះប្រាសចាកឧបក្កិលេស ១១ ប្រការ។ ព្រោះថា ទិព្វចក្ខុរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ប្រាសចាកឧបក្កិលេស ១១ ប្រការ។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ថា៖ «ម្នាលអនុរុទ្ធ តថាគតនោះដឹងថា 'វិចិកិច្ឆាជាឧបក្កិលេសរបស់ចិត្ត' ដូច្នេះហើយ ក៏បានលះបង់វិចិកិច្ឆាដែលជាឧបក្កិលេសរបស់ចិត្តចេញ។ ដឹងថា 'អមនសិការៈ... ថីនមិទ្ធៈ... សេចក្តីតក់ស្លុត... សេចក្តីរំភើប... សេចក្តីអាក្រក់... សេចក្តីព្យាយាមខ្លាំងពេក... សេចក្តីព្យាយាមធូរថយពេក... សេចក្តីប្រាថ្នាខ្លាំង... នានត្តសញ្ញា... ការសម្លឹងមើលរូបខ្លាំងពេក ជាឧបក្កិលេសរបស់ចិត្ត' ដូច្នេះហើយ ក៏បានលះបង់ការសម្លឹងមើលរូបខ្លាំងពេកដែលជាឧបក្កិលេសរបស់ចិត្តចេញ។ ម្នាលអនុរុទ្ធ តថាគតនោះ កាលដែលមិនប្រមាថ មានសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅហើយ កំពុងរស់នៅ តែងដឹងច្បាស់នូវពន្លឺ ប៉ុន្តែមិនឃើញរូបទាំងឡាយឡើយ តែងឃើញរូបទាំងឡាយ ប៉ុន្តែមិនដឹងច្បាស់នូវពន្លឺឡើយ» ដូច្នេះជាដើម។ យ៉ាងនេះ ទើបឈ្មោះថា វិសុទ្ធ ព្រោះប្រាសចាកឧបក្កិលេស ១១ ប្រការ។ Manussūpacāraṃ atikkamitvā rūpadassanena atikkantamānusakaṃ; mānusakaṃ vā maṃsacakkhuṃ atikkantattā atikkantamānusakanti veditabbaṃ. Tena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena. ឈ្មោះថា «កន្លងវិស័យរបស់មនុស្ស» (atikkantamānusaka) ព្រោះការមើលឃើញរូបកន្លងហួសវិស័យរបស់មនុស្ស។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីដឹងថា ឈ្មោះថា «កន្លងវិស័យរបស់មនុស្ស» ព្រោះកន្លងហួសនូវមំសចក្ខុរបស់មនុស្ស។ ដោយទិព្វចក្ខុដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងវិស័យរបស់មនុស្សនោះ។ Satte passāmīti manussamaṃsacakkhunā viya satte passāmi dakkhāmi olokemi. Cavamāne upapajjamāneti ettha cutikkhaṇe vā upapattikkhaṇe vā [Pg.133] dibbacakkhunā daṭṭhuṃ na sakkā, ye pana āsannacutikā idāni cavissanti te cavamānā. Ye ca gahitapaṭisandhikā sampatinibbattā vā, te upapajjamānāti adhippetā. Te evarūpe cavamāne upapajjamāne ca passāmīti dasseti. Hīneti mohanissandayuttattā hīnānaṃ jātikulabhogādīnaṃ vasena hīḷite ohīḷite uññāte avaññāte. Paṇīteti amohanissandayuttattā tabbiparīte. Suvaṇṇeti adosanissandayuttattā iṭṭhakantamanāpavaṇṇayutte. Dubbaṇṇeti dosanissandayuttattā aniṭṭhākantaamanāpavaṇṇayutte; abhirūpe virūpetipi attho. Sugateti sugatigate, alobhanissandayuttattā vā aḍḍhe mahaddhane. Duggateti duggatigate, lobhanissandayuttattā vā dalidde appannapāne. Yathākammūpageti yaṃ yaṃ kammaṃ upacitaṃ tena tena upagate. Tattha purimehi ‘‘cavamāne’’tiādīhi dibbacakkhukiccaṃ vuttaṃ; iminā pana padena yathākammūpagañāṇakiccaṃ. បទថា «satte passāmi» (ឃើញនូវសត្វទាំងឡាយ) មានសេចក្តីថា តថាគតឃើញ មើល មើលឃើញនូវសត្វទាំងឡាយ ដូចជាមនុស្សមើលឃើញដោយមំសចក្ខុដូច្នោះដែរ។ ក្នុងបទថា «cavamāne upapajjamāne» នេះ គេមិនអាចមើលឃើញដោយទិព្វចក្ខុក្នុងខណៈនៃចុតី ឬខណៈនៃបដិសន្ធិបានឡើយ ប៉ុន្តែសត្វទាំងឡាយណាដែលមានចុតីជិតមកដល់ នឹងចាកចេញក្នុងពេលនេះ សត្វទាំងនោះឈ្មោះថា «cavamānā» (សត្វកំពុងចុតី)។ ចំណែកសត្វទាំងឡាយណាដែលកាន់យកបដិសន្ធិហើយ ឬទើបតែកើតឡើងភ្លាមៗ សត្វទាំងនោះឈ្មោះថា «upapajjamānā» (សត្វកំពុងកើត) នេះជាអធិប្បាយ។ ទ្រង់បង្ហាញថា «តថាគតឃើញនូវសត្វទាំងឡាយដែលកំពុងចុតី និងកំពុងកើតឡើង មានសភាពយ៉ាងនេះ»។ បទថា «hīne» (ថោកទាប) បានដល់ សត្វទាំងឡាយដែលគេមើលងាយ មើលថោក តិះដៀល បង្អាប់បង្អោន ដោយអំណាចនៃជាតិ ត្រកូល និងភោគសម្បត្តិដ៏ថោកទាប ព្រោះប្រកបដោយផលវិបាកនៃមោហៈ។ បទថា «paṇīte» (ខ្ពង់ខ្ពស់) បានដល់ សត្វដែលមានសភាពផ្ទុយពីនោះ ព្រោះប្រកបដោយផលវិបាកនៃអមោហៈ។ បទថា «suvaṇṇe» (មានពណ៌សម្បុរល្អ) បានដល់ សត្វដែលប្រកបដោយពណ៌សម្បុរជាទីប្រាថ្នា ជាទីគាប់ចិត្ត ជាទីពេញចិត្ត ព្រោះប្រកបដោយផលវិបាកនៃអទោសៈ។ បទថា «dubbaṇṇe» (មានពណ៌សម្បុរអាក្រក់) បានដល់ សត្វដែលប្រកបដោយពណ៌សម្បុរមិនជាទីប្រាថ្នា មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនជាទីពេញចិត្ត ព្រោះប្រកបដោយផលវិបាកនៃទោសៈ ម្យ៉ាងទៀត មានន័យថា មានរូបល្អ និងមានរូបអាក្រក់ ផងដែរ។ បទថា «sugate» បានដល់ សត្វដែលទៅកាន់សុគតិភព ឬម្យ៉ាងទៀត បានដល់ សត្វដែលជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន មានភោគៈច្រើន ព្រោះប្រកបដោយផលវិបាកនៃអលោភៈ។ បទថា «duggate» បានដល់ សត្វដែលទៅកាន់ទុគ្គតិភព ឬម្យ៉ាងទៀត បានដល់ សត្វដែលក្រីក្រ ខ្សត់ខ្សោយអាហារនិងទឹក ព្រោះប្រកបដោយផលវិបាកនៃលោភៈ។ បទថា «yathākammūpage» បានដល់ សត្វដែលទៅតាមយថាកម្ម គឺទៅកាន់ទីនោះៗដោយអំណាចនៃកម្មដែលខ្លួនបានសន្សំទុកហើយ។ ក្នុងបទទាំងនោះ កិច្ចរបស់ទិព្វចក្ខុ ត្រូវបានពោលរួចហើយដោយបទខាងដើមមាន «cavamāne» ជាដើម ចំណែកឯកិច្ចរបស់យថាកម្មូបគញ្ញាណ ត្រូវបានពោលដោយបទនេះ។ Tassa ca ñāṇassa ayamuppattikkamo – so heṭṭhā nirayābhimukhaṃ ālokaṃ vaḍḍhetvā nerayikasatte passati mahantaṃ dukkhamanubhavamāne, taṃ dassanaṃ dibbacakkhukiccameva. So evaṃ manasi karoti – ‘‘kinnu kho kammaṃ katvā ime sattā etaṃ dukkhamanubhavantī’’ti? Athassa ‘‘idaṃ nāma katvā’’ti taṃ kammārammaṇaṃ ñāṇaṃ uppajjati. Tathā upari devalokābhimukhaṃ ālokaṃ vaḍḍhetvā nandanavana-missakavana-phārusakavanādīsu satte passati mahāsampattiṃ anubhavamāne. Tampi dassanaṃ dibbacakkhukiccameva. So evaṃ manasi karoti – ‘‘kinnu kho kammaṃ katvā ime sattā etaṃ sampattiṃ anubhavantī’’ti? Athassa ‘‘idaṃ nāma katvā’’ti taṃkammārammaṇaṃ ñāṇaṃ uppajjati. Idaṃ yathākammūpagañāṇaṃ nāma. Imassa visuṃ parikammaṃ nāma natthi. Yathā cimassa, evaṃ anāgataṃsañāṇassapi. Dibbacakkhupādakāneva hi imāni dibbacakkhunā saheva ijjhanti. លំដាប់នៃការកើតឡើងនៃញ្ញាណនោះ មានដូចតទៅ៖ ភិក្ខុនោះផ្សាយពន្លឺទៅខាងក្រោមឆ្ពោះទៅកាន់នរក ហើយមើលឃើញពួកសត្វនរកកំពុងរងទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំងក្លា ការឃើញនោះជាកិច្ចរបស់ទិព្វចក្ខុប៉ុណ្ណោះ។ ភិក្ខុនោះរមែងធ្វើទុកក្នុងចិត្តយ៉ាងនេះថា «ពួកសត្វទាំងឡាយនេះ ធ្វើកម្មអ្វីហ្ន៎ ទើបបានរងទុក្ខវេទនាយ៉ាងនេះ?» លំដាប់នោះ ញ្ញាណដែលមានកម្មនោះជាអារម្មណ៍ក៏កើតឡើងដល់ភិក្ខុនោះថា «សត្វទាំងឡាយនេះធ្វើកម្មឈ្មោះនេះ ទើបបានរងទុក្ខវេទនានេះ»។ ដូចគ្នានោះដែរ ភិក្ខុនោះផ្សាយពន្លឺទៅខាងលើឆ្ពោះទៅកាន់ទេវលោក ហើយមើលឃើញពួកសត្វទេវតាកំពុងសោយសម្បត្តិដ៏មហិមាក្នុងសួននន្ទនវ័ន សួនមិស្សកវ័ន និងសួនផារុសកវ័នជាដើម។ សូម្បីការឃើញនោះ ក៏ជាកិច្ចរបស់ទិព្វចក្ខុប៉ុណ្ណោះ។ ភិក្ខុនោះរមែងធ្វើទុកក្នុងចិត្តយ៉ាងនេះថា «ពួកសត្វទាំងឡាយនេះ ធ្វើកម្មអ្វីហ្ន៎ ទើបបានសោយសម្បត្តិយ៉ាងនេះ?» លំដាប់នោះ ញ្ញាណដែលមានកម្មនោះជាអារម្មណ៍ក៏កើតឡើងដល់ភិក្ខុនោះថា «សត្វទាំងឡាយនេះធ្វើកម្មឈ្មោះនេះ ទើបបានសោយសម្បត្តិនេះ»។ ញាណនេះ ឈ្មោះថា យថាកម្មូបគញ្ញាណ។ យថាកម្មូបគញ្ញាណនេះ មិនមានបរិកម្មផ្សេងគ្នាឡើយ។ យថាកម្មូបគញ្ញាណនេះមិនមានបរិកម្មផ្សេងគ្នាយ៉ាងណា សូម្បីអនាគតំសញ្ញាណ ក៏មិនមានបរិកម្មផ្សេងគ្នាយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថា ញ្ញាណទាំងឡាយនេះ មានទិព្វចក្ខុជាបាទ (ជាមូលដ្ឋាន) តែងសម្រេចទៅជាមួយគ្នានឹងទិព្វចក្ខុប៉ុណ្ណោះ។ Kāyaduccaritenātiādīsu duṭṭhu caritaṃ duṭṭhaṃ vā caritaṃ kilesapūtikattāti duccaritaṃ; kāyena duccaritaṃ, kāyato vā uppannaṃ duccaritanti kāyaduccaritaṃ. Evaṃ vacīmanoduccaritānipi daṭṭhabbāni. Samannāgatāti samaṅgībhūtā. Ariyānaṃ upavādakāti buddha-paccekabuddha-buddhasāvakānaṃ ariyānaṃ antamaso gihisotāpannānampi anatthakāmā hutvā antimavatthunā [Pg.134] vā guṇaparidhaṃsanena vā upavādakā; akkosakā, garahakāti vuttaṃ hoti. Tattha ‘‘natthi imesaṃ samaṇadhammo, assamaṇā ete’’ti vadanto antimavatthunā upavadati. ‘‘Natthi imesaṃ jhānaṃ vā vimokkho vā maggo vā phalaṃ vā’’ti vadanto guṇaparidhaṃsanena upavadatīti veditabbo. So ca jānaṃ vā upavadeyya ajānaṃ vā, ubhayathāpi ariyūpavādova hoti. Bhāriyaṃ kammaṃ saggāvaraṇaṃ maggāvaraṇañca, satekicchaṃ pana hoti. Tassa ca āvibhāvatthaṃ idaṃ vatthumudāharanti – ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា kāyaduccaritena ជាដើម មានសេចក្ដីពន្យល់គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះថា ការប្រព្រឹត្តអាក្រក់ ឬការប្រព្រឹត្តដែលខូចខាត ព្រោះភាពជាធម៌ស្អុយរលួយដោយកិលេស ឈ្មោះថា ទុច្ចរិត។ ការប្រព្រឹត្តអាក្រក់ដោយកាយ ឬការប្រព្រឹត្តអាក្រក់ដែលកើតអំពីកាយ ឈ្មោះថា កាយទុច្ចរិត។ វចីទុច្ចរិត និងមនោទុច្ចរិត ក៏គប្បីជ្រាបតាមវិធីនេះដែរ។ បទថា samannāgatā បានដល់ ប្រកបព្រមហើយ។ បទថា ariyānaṃ upavādakā បានដល់ ជនអ្នកមិនប្រាថ្នាសេចក្ដីចម្រើន ដល់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ មានព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះពុទ្ធសាវ័ក ដោយហោចទៅសូម្បីតែគ្រហស្ថជាសោតាបន្នបុគ្គល ហើយពោលបង្កាច់ដោយអន្តិមវត្ថុ (ទោសបារាជិក) ក្ដី ដោយការបំផ្លាញគុណធម៌ក្ដី ពាក្យថា upavādakā នេះ គឺពោលបង្កាច់ ពោលជេរប្រមាថ ពោលតិះដៀល នេះជាសេចក្ដីដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុក។ ក្នុងសេចក្ដីនោះ ជនកាលពោលថា «សមណធម៌របស់លោកទាំងនេះមិនមានទេ លោកទាំងនេះមិនមែនជាសមណៈឡើយ» ឈ្មោះថា ពោលបង្កាច់ដោយអន្តិមវត្ថុ។ ជនកាលពោលថា «ឈាន ឬវិមោក្ខ ឬមគ្គ ឬផល របស់លោកទាំងនេះមិនមានទេ» គប្បីជ្រាបថា ឈ្មោះថា ពោលបង្កាច់ដោយការបំផ្លាញគុណធម៌។ ហើយជននោះ ទោះបីដឹងហើយពោលបង្កាច់ក្ដី មិនដឹងហើយពោលបង្កាច់ក្ដី ដោយប្រការទាំងពីរ ក៏នៅតែជាអរិយុបវាទ (ការបង្កាច់ព្រះអរិយបុគ្គល) ដូចគ្នា។ ជាកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរក្រៃលែង រារាំងសួគ៌ និងរារាំងមគ្គ ប៉ុន្តែជាកម្មដែលអាចកែខៃបាន។ ដើម្បីញ៉ាំងសេចក្ដីនោះឱ្យច្បាស់លាស់ លោកទើបនាំយកនូវរឿងនេះមកជាឧទាហរណ៍៖ ‘‘Aññatarasmiṃ kira gāme eko thero ca daharabhikkhu ca piṇḍāya caranti. Te paṭhamaghareyeva uḷuṅkamattaṃ uṇhayāguṃ labhiṃsu. Therassa ca kucchivāto atthi. So cintesi – ‘ayaṃ yāgu mayhaṃ sappāyā, yāva na sītalā hoti tāva naṃ pivāmī’ti. So manussehi ummāratthāya āhaṭe dārukkhandhe nisīditvā taṃ pivi. Itaro taṃ jigucchi – ‘aticchāto vatāyaṃ mahallako amhākaṃ lajjitabbakaṃ akāsī’ti. Thero gāme caritvā vihāraṃ gantvā daharabhikkhuṃ āha – ‘atthi te, āvuso, imasmiṃ sāsane patiṭṭhā’ti? ‘Āma, bhante, sotāpanno aha’nti. ‘Tena hāvuso, uparimaggatthāya vāyāmaṃ mā akāsi, khīṇāsavo tayā upavadito’ti. So taṃ khamāpesi. Tenassa taṃ pākatikaṃ ahosi’’. Tasmā yo aññopi ariyaṃ upavadati, tena gantvā sace attanā vuḍḍhataro hoti, ‘‘ahaṃ āyasmantaṃ idañcidañca avacaṃ, taṃ me khamāhī’’ti khamāpetabbo. Sace navakataro hoti, vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ahaṃ bhante tumhe idañcidañca avacaṃ, taṃ me khamathā’’ti khamāpetabbo. Sace so nakkhamati disāpakkanto vā hoti, ye tasmiṃ vihāre bhikkhū vasanti tesaṃ santikaṃ gantvā sace attanā vuḍḍhataro hoti ṭhitakeneva, sace navakataro ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ahaṃ, bhante, asukaṃ nāma āyasmantaṃ idañcidañca avacaṃ, khamatu me so āyasmā’’ti evaṃ vadantena khamāpetabbo. Sace so parinibbuto hoti, parinibbutamañcaṭṭhānaṃ gantvā yāva sivathikaṃ gantvāpi khamāpetabbo. Evaṃ kate saggāvaraṇañca maggāvaraṇañca na hoti, pākatikameva hoti. ឮថា ក្នុងភូមិមួយ មានព្រះថេរៈមួយអង្គ និងភិក្ខុខ្ចីមួយអង្គ ត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត។ លោកទាំងពីរបានទទួលយាគូដ៏ក្តៅមានប្រមាណត្រឹមមួយវែក ក្នុងផ្ទះដំបូងបង្អស់នោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះថេរៈមានរោគខ្យល់ក្នុងពោះ។ ព្រះថេរៈនោះគិតថា «យាគូនេះជាទីសប្បាយដល់យើង ដរាបណាដែលវានៅមិនទាន់ត្រជាក់ យើងនឹងផឹកវាក្នុងពេលនោះ»។ ព្រះថេរៈនោះក៏អង្គុយលើកង់ឈើដែលពួកមនុស្សនាំមកដើម្បីធ្វើជាធរណីទ្វារ ហើយផឹកយាគូនោះ។ ភិក្ខុមួយអង្គទៀតខ្ពើមរអើមនឹងព្រះថេរៈនោះ ដោយគិតថា «ព្រះថេរៈចាស់នេះឃ្លានខ្លាំងណាស់តើ ធ្វើឱ្យពួកយើងត្រូវខ្មាសគេហើយ»។ លុះព្រះថេរៈត្រេចទៅក្នុងភូមិហើយ ត្រឡប់មកកាន់វត្តវិញ ទើបសួរភិក្ខុខ្ចីនោះថា «ម្នាលអាវុសោ ទីពឹងក្នុងសាសនានេះ មានដល់អ្នកដែរឬទេ?» ភិក្ខុខ្ចីឆ្លើយថា «ករុណា លោកម្ចាស់ ខ្ញុំករុណាជាព្រះសោតាបន្ន»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលអាវុសោ បើដូច្នោះ អ្នកកុំព្យាយាមដើម្បីមគ្គថ្នាក់ខ្ពស់ឡើយ ព្រោះអ្នកបានពោលបង្កាច់ព្រះខីណាស្រពហើយ»។ ភិក្ខុខ្ចីនោះក៏បានសុំខមាទោសចំពោះព្រះថេរៈនោះ។ ដោយការសុំខមាទោសនោះ កម្មរបស់ភិក្ខុនោះក៏ប្រែជាប្រក្រតីវិញ។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីបុគ្គលដទៃណា ពោលបង្កាច់ព្រះអរិយបុគ្គល បើខ្លួនជាអ្នកមានវស្សាចាស់ជាង ត្រូវទៅហើយសុំខមាទោសថា «ខ្ញុំបាននិយាយពាក្យនេះៗនឹងលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់អត់ទោសនោះដល់ខ្ញុំផង»។ បើខ្លួនជាអ្នកមានវស្សាតិចជាង ត្រូវថ្វាយបង្គំ ហើយអង្គុយច្រហោង ប្រណម្យអញ្ជលី សុំខមាទោសថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំករុណាបាននិយាយពាក្យនេះៗនឹងលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់អត់ទោសនោះដល់ខ្ញុំករុណាផង»។ បើព្រះអរិយបុគ្គលនោះមិនអត់ទោសឱ្យ ឬលោកចៀសចេញទៅកាន់ទិសដទៃ ត្រូវទៅរកពួកភិក្ខុដែលគង់នៅក្នុងវត្តនោះ បើខ្លួនចាស់វស្សាជាង ត្រូវឈរហើយសុំខមាទោស បើខ្លួនខ្ចីវស្សាជាង ត្រូវអង្គុយច្រហោង ប្រណម្យអញ្ជលី ពោលសុំខមាទោសយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំករុណាបាននិយាយពាក្យនេះៗនឹងលោកម្ចាស់មានឈ្មោះនេះ សូមលោកម្ចាស់នោះអត់ទោសដល់ខ្ញុំករុណាផង»។ បើព្រះអរិយបុគ្គលនោះបរិនិព្វានទៅហើយ ត្រូវទៅកាន់កន្លែងគ្រែដែលលោកបរិនិព្វាន ឬសូម្បីទៅកាន់ព្រៃស្មសាន រួចហើយសុំខមាទោស។ កាលបើធ្វើបានយ៉ាងនេះហើយ កម្មដែលរារាំងសួគ៌ និងរារាំងមគ្គ ក៏មិនមានឡើយ គឺត្រឡប់ជាប្រក្រតីវិញជាពិតប្រាកដ។ Micchādiṭṭhikāti viparītadassanā. Micchādiṭṭhikammasamādānāti micchādiṭṭhivasena samādinnanānāvidhakammā, ye ca micchādiṭṭhimūlakesu kāyakammādīsu aññepi [Pg.135] samādapenti. Tattha vacīduccaritaggahaṇeneva ariyūpavāde, manoduccaritaggahaṇena ca micchādiṭṭhiyā saṅgahitāyapi imesaṃ dvinnaṃ puna vacanaṃ mahāsāvajjabhāvadassanatthanti veditabbaṃ. Mahāsāvajjo hi ariyūpavādo ānantariyasadiso. Yathāha – ‘‘seyyathāpi, sāriputta, bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya; evaṃsampadamidaṃ, sāriputta, vadāmi taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto, evaṃ niraye’’ti (ma. ni. 1.149). បទថា micchādiṭṭhikā បានដល់ ជនអ្នកមានការយល់ឃើញខុស។ បទថា micchādiṭṭhikammasamādānā បានដល់ ជនអ្នកសមាទាននូវកម្មផ្សេងៗដោយអំណាចនៃមិច្ឆាទិដ្ឋិ ម្យ៉ាងទៀត ជនទាំងឡាយណា ញ៉ាំងជនដទៃឱ្យសមាទានក្នុងកាយកម្មជាដើម ដែលមានមិច្ឆាទិដ្ឋិជាឫសគល់ ជនទាំងនោះ ឈ្មោះថា micchādiṭṭhikammasamādānā។ ក្នុងកម្មទាំងនោះ ទោះបីជាអរិយុបវាទ ត្រូវបានសង្គ្រោះចូលដោយការកាន់យកនូវវចីទុច្ចរិតរួចហើយក្ដី មិច្ឆាទិដ្ឋិ ត្រូវបានសង្គ្រោះចូលដោយការកាន់យកនូវមនោទុច្ចរិតរួចហើយក្ដី ប៉ុន្តែការត្រាស់ពោលពាក្យទាំងពីរនេះម្តងទៀត គប្បីជ្រាបថា ដើម្បីបង្ហាញពីភាពជាកម្មមានទោសច្រើន។ ពិតមែនណាស់ អរិយុបវាទ ជាកម្មមានទោសច្រើន ស្មើនឹងអានន្តរិយកម្ម។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា៖ «ម្នាលសារីបុត្ត ប្រៀបដូចជាភិក្ខុអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល បរិបូណ៌ដោយសមាធិ បរិបូណ៌ដោយបញ្ញា គប្បីសម្រេចនូវអរហត្តផលក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះឯង យ៉ាងណាមិញ ម្នាលសារីបុត្ត តថាគតពោលថាសេចក្តីសម្រេចនេះ ក៏មានយ៉ាងនោះដែរ បើបុគ្គលនោះមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនរលាស់ចោលនូវទិដ្ឋិនោះទេ គឺត្រូវគេនាំយកទៅបោះចោលក្នុងនរក ដូចជាគេនាំយករបស់របរទៅដាក់ចុះ យ៉ាងនោះឯង»។ Micchādiṭṭhito ca mahāsāvajjataraṃ nāma aññaṃ natthi. Yathāha – ‘‘nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi, evaṃ mahāsāvajjataraṃ, yathayidaṃ, micchādiṭṭhi. Micchādiṭṭhiparamāni, bhikkhave, vajjānī’’ti (a. ni. 1.310). ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ដទៃដែលឈ្មោះថាមានទោសច្រើនជាងមិច្ឆាទិដ្ឋិ មិនមានឡើយ។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនឃើញធម៌ដទៃសូម្បីតែមួយ ដែលមានទោសច្រើន ដូចជាមិច្ឆាទិដ្ឋិនេះឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទោសទាំងឡាយ មានមិច្ឆាទិដ្ឋិជាយ៉ាងក្រៃលែង»। Kāyassa bhedāti upādinnakkhandhapariccāgā. Paraṃ maraṇāti tadanantaraṃ abhinibbattakkhandhaggahaṇe. Athavā kāyassa bhedāti jīvitindriyassupacchedā. Paraṃ maraṇāti cuticittato uddhaṃ. Apāyanti evamādi sabbaṃ nirayavevacanaṃ. Nirayo hi saggamokkhahetubhūtā puññasammatā ayā apetattā, sukhānaṃ vā āyassa abhāvā apāyo. Dukkhassa gati paṭisaraṇanti duggati; dosabahulatāya vā duṭṭhena kammunā nibbattā gatīti duggati. Vivasā nipatanti ettha dukkaṭakārinoti vinipāto; vinassantā vā ettha nipatanti sambhijjamānaṅgapaccaṅgāti vinipāto. Natthi ettha assādasaññito ayoti nirayo. បទថា kāyassa bhedā បានដល់ ការលះបង់នូវឧបាទិន្នក្ខន្ធ។ បទថា paraṃ maraṇā បានដល់ ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីនោះ គឺការកាន់យកនូវខន្ធដែលកើតឡើងជាថ្មី។ មួយប្រការទៀត បទថា kāyassa bhedā បានដល់ ការដាច់ធ្លាយនៃជីវិតិន្ទ្រិយ។ បទថា paraṃ maraṇā បានដល់ ខាងលើចុតិចិត្ត។ ពាក្យទាំងឡាយមានជាដើមថា apāya ទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាវេវចនសព្ទរបស់នរក។ ពិតមែនណាស់ ទីនោះឈ្មោះថា អបាយ ព្រោះប្រាសចាក «អយៈ» គឺបុណ្យដែលគេសន្មតថាជាហេតុនៃសួគ៌និងមោក្ខធម៌ ឬព្រោះមិនមាន «អយៈ» គឺការកើតឡើងនៃសេចក្តីសុខទាំងឡាយ។ ទីនោះឈ្មោះថា ទុគ្គតិ ព្រោះជាទីទៅ និងជាទីពឹងផ្អែកនៃសេចក្តីទុក្ខ ឬមួយទៀត ឈ្មោះថា ទុគ្គតិ ព្រោះជាគតិដែលកើតឡើងដោយកម្មដ៏លាមក ព្រោះភាពជាអ្នកមានទោសៈច្រើន។ ទីនោះឈ្មោះថា វិនិបាត ព្រោះពួកអ្នកធ្វើអំពើអាក្រក់ តែងធ្លាក់ទៅដោយគ្មានបំណង ឬមួយទៀត ឈ្មោះថា វិនិបាត ព្រោះពួកសត្វកាលវិនាស តែងធ្លាក់ទៅក្នុងទីនោះ ដោយមានអវយវៈតូចធំត្រូវបាក់បែកខ្ទេចខ្ទី។ ទីនោះឈ្មោះថា និរយ ព្រោះមិនមាន «អយៈ» គឺសេចក្តីត្រេកអរដែលគេសន្មតថាជាទីសប្បាយ។ Atha vā apāyaggahaṇena tiracchānayoniṃ dīpeti. Tiracchānayoni hi apāyo, sugatiyā apetattā; na duggati, mahesakkhānaṃ nāgarājādīnaṃ sambhavato. Duggatiggahaṇena pettivisayaṃ dīpeti. So hi apāyo ceva duggati ca sugatito apetattā, dukkhassa ca gatibhūtattā; na tu vinipāto asurasadisaṃ avinipatitattā. Petamahiddhikānañhi vimānānipi nibbattanti. Vinipātaggahaṇena asurakāyaṃ dīpeti. So hi yathāvuttenatthena apāyo ceva duggati ca sabbasamussayehi ca vinipatitattā vinipātoti vuccati. Nirayaggahaṇena avīci-ādianekappakāraṃ nirayameva dīpeti. Upapannāti upagatā, tattha abhinibbattāti adhippāyo. Vuttavipariyāyena sukkapakkho veditabbo. មួយប្រការទៀត ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា apāya លោកសំដៅយកកំណើតតិរច្ឆាន។ ព្រោះថាកំណើតតិរច្ឆាន ឈ្មោះថា អបាយ ព្រោះប្រាសចាកសុគតិ ប៉ុន្តែមិនមែនជាទុគ្គតិទេ ព្រោះនៅមានការកើតឡើងនៃសត្វមានតេជះធំ មានស្តេចនាគជាដើម។ ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា duggati លោកសំដៅយកបេត្តិវិស័យ។ ព្រោះថាភូមិប្រេតនោះ ឈ្មោះថាជាអបាយផង ជាទុគ្គតិផង ព្រោះប្រាសចាកសុគតិ និងព្រោះជាទីទៅនៃសេចក្តីទុក្ខ ប៉ុន្តែមិនមែនជាវិនិបាតទេ ព្រោះមិនទាន់ធ្លាក់ចុះខ្លាំងដូចជាពួកអសុរៈឡើយ។ ព្រោះថាវិមានទាំងឡាយ តែងកើតឡើងសូម្បីដល់ពួកប្រេតដែលមានឫទ្ធិធំ។ ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា vinipāta លោកសំដៅយកអសុរកាយ។ ព្រោះថាអសុរកាយនោះ ដោយអត្ថដែលពោលមកហើយ ឈ្មោះថា អបាយផង ទុគ្គតិផង ហើយឈ្មោះថា វិនិបាត ព្រោះធ្លាក់ចុះចាកសម្បត្តិទាំងពួង។ ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា niraya លោកសំដៅយកតែនរកដែលមានប្រការច្រើន មានអវីចិនរកជាដើមប៉ុណ្ណោះ។ បទថា upapannā បានដល់ ចូលទៅដល់ហើយ គឺកើតឡើងក្នុងទីនោះ នេះជាអធិប្បាយ។ ចំណែកឯសុល្លបក្ខ គប្បីជ្រាបដោយវិធីផ្ទុយពីការដែលពោលមកនេះ។ Ayaṃ [Pg.136] pana viseso – ettha sugatiggahaṇena manussagatipi saṅgayhati. Saggaggahaṇena devagatiyeva. Tattha sundarā gatīti sugati. Rūpādivisayehi suṭṭhu aggoti saggo. So sabbopi lujjanapalujjanaṭṭhena lokoti ayaṃ vacanattho. Vijjāti dibbacakkhuñāṇavijjā. Avijjāti sattānaṃ cutipaṭisandhipaṭicchādikā avijjā. Sesaṃ vuttanayameva. Ayameva hettha viseso – yathā pubbenivāsakathāyaṃ ‘‘pubbenivāsānussatiñāṇamukhatuṇḍakena pubbenivutthakkhandhapaacchādakaṃ avijjaṇḍakosaṃ padāletvā’’ti vuttaṃ; evamidha ‘‘cutūpapātañāṇamukhatuṇḍakena cutūpapātapaṭicchādakaṃ avijjaṇḍakosaṃ padāletvā’’ti vattabbanti. ប៉ុន្តែមានសេចក្តីប្លែកគ្នាយ៉ាងនេះ៖ ក្នុងទីនេះ ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា sugati លោកសង្គ្រោះយកសូម្បីតែមនុស្សគតិ។ ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា sagga លោកសង្គ្រោះយកតែទេវគតិប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ គតិដ៏ល្អ ឈ្មោះថា សុគតិ។ ទីដ៏ប្រសើរក្រៃលែងដោយអារម្មណ៍មានរូបជាដើម ឈ្មោះថា សគ្គៈ។ ពិភពទាំងអស់នោះ សូម្បីទាំងអស់ ឈ្មោះថា លោក ព្រោះអត្ថថា តែងទ្រុឌទ្រោម និងពុកផុយទៅ នេះជាវចនត្ថៈ។ បទថា vijjā បានដល់ ទិព្វចក្ខុញ្ញាណវិជ្ជា។ បទថា avijjā បានដល់ អវិជ្ជាដែលបិទបាំងនូវចុតិ និងបដិសន្ធិរបស់សត្វទាំងឡាយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលពោលមកហើយនោះឯង។ ក្នុងទីនេះ មានសេចក្តីប្លែកគ្នាតែប៉ុណ្ណេះ គឺដូចជាក្នុងបុព្វេនិវាសកថា លោកពោលទុកថា «ទម្លាយនូវសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជា ដែលបិទបាំងនូវខន្ធដែលធ្លាប់អាស្រ័យនៅកាលពីមុន ដោយចំពុះគឺបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ» យ៉ាងណាមិញ ក្នុងទីនេះ ក៏គប្បីពោលថា «ទម្លាយនូវសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជា ដែលបិទបាំងនូវចុតិ និងឧបបាតៈ ដោយចំពុះគឺចុតូបបាតញ្ញាណ» យ៉ាងនោះដែរ។ Dibbacakkhuñāṇakathā niṭṭhitā. ទិព្វចក្ខុញ្ញាណកថា ចប់។ Āsavakkhayañāṇakathā អាសវក្ខយញ្ញាណកថា 14. So evaṃ samāhite citteti idha vipassanāpādakaṃ catutthajjhānacittaṃ veditabbaṃ. Āsavānaṃ khayañāṇāyāti arahattamaggañāṇatthāya. Arahattamaggo hi āsavavināsanato āsavānaṃ khayoti vuccati. Tatra cetaṃ ñāṇaṃ tappariyāpannattāti. Cittaṃ abhininnāmesinti vipassanācittaṃ abhinīhariṃ. So idaṃ dukkhanti evamādīsu ‘‘ettakaṃ dukkhaṃ, na ito bhiyyo’’ti sabbampi dukkhasaccaṃ sarasalakkhaṇapaṭivedhena yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ jāniṃ paṭivijjhiṃ. Tassa ca dukkhassa nibbattikaṃ taṇhaṃ ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti, tadubhayampi yaṃ ṭhānaṃ patvā nirujjhati taṃ tesaṃ appavattiṃ nibbānaṃ ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti, tassa ca sampāpakaṃ ariyamaggaṃ ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti sarasalakkhaṇapaṭivedhena yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ jāniṃ paṭivijjhinti evamattho veditabbo. ១៤. បទថា so evaṃ samāhite citte ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា សំដៅយកចតុត្ថជ្ឈានចិត្តដែលជាបាទនៃវិបស្សនា។ បទថា āsavānaṃ khayañāṇāya បានដល់ ដើម្បីអរហត្តមគ្គញ្ញាណ។ ព្រោះថា អរហត្តមគ្គ លោកហៅថា āsavānaṃ khaya ព្រោះកម្ចាត់បង់នូវអាសវៈទាំងឡាយ។ ញ្ញាណនេះ ឈ្មោះថាមានក្នុងអរហត្តមគ្គនោះ ព្រោះរាប់បញ្ចូលក្នុងអរហត្តមគ្គនោះ។ បទថា cittaṃ abhininnāmesi បានដល់ ខ្ញុំបានបង្អោនទៅនូវវិបស្សនាចិត្ត。 ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា so idaṃ dukkhaṃ ជាដើម សេចក្តីពន្យល់គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះថា៖ «ទុក្ខមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ក្រៅពីនេះមិនមានឡើយ» ខ្ញុំបានដឹងច្បាស់ បានដឹង បានចាក់ធ្លាយនូវទុក្ខសច្ចៈទាំងអស់តាមពិត ដោយការចាក់ធ្លាយនូវសភាវលក្ខណៈរបស់ខ្លួន។ ហើយបានដឹងច្បាស់នូវតណ្ហាដែលញ៉ាំងទុក្ខនោះឱ្យកើតឡើងថា «...នេះជាទុក្ខសមុទ័យ»។ បានដឹងច្បាស់នូវព្រះនិព្វាន ដែលជាទីរលត់ និងជាទីមិនប្រព្រឹត្តទៅនៃទុក្ខនិងសមុទ័យទាំងពីរនោះ កាលបើដល់នូវទីនោះហើយថា «នេះជាទុក្ខនិរោធ»។ និងបានដឹងច្បាស់ បានដឹង បានចាក់ធ្លាយនូវអរិយមគ្គដែលជាធម៌ញ៉ាំងសត្វឱ្យដល់នូវព្រះនិព្វាននោះថា «នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា» តាមពិត ដោយការចាក់ធ្លាយនូវសភាវលក្ខណៈរបស់ខ្លួន គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះ។ Evaṃ sarūpato saccāni dassetvā idāni kilesavasena pariyāyato dassento ‘‘ime āsavā’’tiādimāha. Tassa me evaṃ jānato evaṃ passatoti tassa mayhaṃ evaṃ jānantassa evaṃ passantassa saha vipassanāya koṭippattaṃ maggaṃ katheti. Kāmāsavāti kāmāsavato. Vimuccitthāti iminā phalakkhaṇaṃ dasseti. Maggakkhaṇe hi cittaṃ vimuccati, phalakkhaṇe vimuttaṃ hoti. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇanti iminā paccavekkhaṇañāṇaṃ [Pg.137] dasseti. Khīṇā jātītiādīhi tassa bhūmiṃ. Tena hi ñāṇena bhagavā paccavekkhanto ‘‘khīṇā jātī’’tiādīni abbhaññāsiṃ. Katamā pana bhagavato jāti khīṇā, kathañca naṃ abbhaññāsīti? Vuccate – na tāvassa atītā jāti khīṇā, pubbeva khīṇattā; na anāgatā, anāgate vāyāmābhāvato; na paccuppannā, vijjamānattā. Yā pana maggassa abhāvitattā uppajjeyya ekacatupañcavokārabhavesu ekacatupañcakkhandhappabhedā jāti, sā maggassa bhāvitattā anuppādadhammataṃ āpajjanena khīṇā; taṃ so maggabhāvanāya pahīnakilese paccavekkhitvā ‘‘kilesābhāve vijjamānampi kammaṃ āyatiṃ appaṭisandhikaṃ hotī’’ti jānanto abbhaññāsiṃ. ព្រះមានព្រះភាគ កាលបានបង្ហាញសច្ចៈទាំងឡាយដោយសរូបយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញដោយបរិយាយ ដោយអំណាចនៃកិលេស ទើបត្រាស់ពាក្យថា «ime āsavā» ជាដើម។ បទថា tassa me evaṃ jānato evaṃ passato នេះ ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់មគ្គដែលដល់នូវកំពូល ព្រមទាំងវិបស្សនា របស់តថាគតដែលដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះ។ បទថា kāmāsavā បានដល់ ចាកកាមាសវៈ។ បទថា vimuccittha នេះ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវផលខណៈ។ ព្រោះថា ក្នុងមគ្គខណៈ ចិត្តកំពុងរួចផុត ក្នុងផលខណៈ ចិត្តរួចផុតហើយ។ បទថា vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ នេះ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវបច្ចវេក្ខណញ្ញាណ។ ដោយបទទាំងឡាយមានពាក្យថា khīṇā jāti ជាដើម ព្រះអង្គបង្ហាញនូវភូមិរបស់បច្ចវេក្ខណញ្ញាណនោះ។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគ កាលពិចារណាដោយញ្ញាណនោះ ទើបដឹងច្បាស់ថា «ជាតិអស់ហើយ» ជាដើម។ សួរថា ចុះជាតិរបស់ព្រះមានព្រះភាគ អស់ទៅនោះ តើជាជាតិណា ហើយព្រះអង្គដឹងច្បាស់នូវជាតិនោះដោយរបៀបណា? ឆ្លើយថា៖ មុនដំបូង ជាតិជាអតីតរបស់ព្រះអង្គ មិនមែនទើបតែអស់ឡើយ ព្រោះអស់ទៅតាំងពីមុនមកម៉្លេះ។ ជាតិជាអនាគត ក៏មិនមែនអស់ដែរ ព្រោះមិនមានសេចក្តីព្យាយាមក្នុងធម៌ជាអនាគត។ ជាតិជាបច្ចុប្បន្ន ក៏មិនមែនអស់ដែរ ព្រោះវាកំពុងមានប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ ជាតិណាដែលគប្បីកើតឡើងក្នុងភពមានវោការៈ ១, ៤ និង ៥ ដែលមានការបែងចែកជាខន្ធ ១, ៤ និង ៥ ព្រោះមិនបានចម្រើនមគ្គ ជាតិសេសសល់នោះ ឈ្មោះថាអស់ហើយ ព្រោះដល់នូវភាពជាធម៌មិនកើតឡើងទៀត ដោយការចម្រើនមគ្គ។ ព្រះមានព្រះភាគនោះ កាលពិចារណានូវកិលេសដែលលះបង់ហើយ ដោយការចម្រើនមគ្គ ទើបដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា «កាលបើកិលេសមិនមានហើយ សូម្បីតែកម្មដែលកំពុងមានប្រាកដ ក៏ជាកម្មមិនមានបដិសន្ធិតទៅក្នុងអនាគតឡើយ»។ Vusitanti vutthaṃ parivutthaṃ, kataṃ caritaṃ niṭṭhitanti attho. Brahmacariyanti maggabrahmacariyaṃ, puthujjanakalyāṇakena hi saddhiṃ satta sekkhā brahmacariyavāsaṃ vasanti nāma, khīṇāsavo vutthavāso. Tasmā bhagavā attano brahmacariyavāsaṃ paccavekkhanto ‘‘vusitaṃ brahmacariya’’nti abbhaññāsiṃ. Kataṃ karaṇīyanti catūsu saccesu catūhi maggehi pariññāpahānasacchikiriyābhāvanābhisamayavasena soḷasavidhampi kiccaṃ niṭṭhāpitanti attho. Puthujjanakalyāṇakādayo hi etaṃ kiccaṃ karonti, khīṇāsavo katakaraṇīyo. Tasmā bhagavā attano karaṇīyaṃ paccavekkhanto ‘‘kataṃ karaṇīya’’nti abbhaññāsiṃ. Nāparaṃ itthattāyāti idāni puna itthabhāvāya evaṃ soḷasakiccabhāvāya kilesakkhayāya vā maggabhāvanākiccaṃ me natthīti abbhaññāsiṃ. ពាក្យថា vusitaṃ មានសេចក្តីថា បាននៅរួចហើយ បានសន្សំរួចហើយ បានធ្វើរួចហើយ បានប្រព្រឹត្តរួចហើយ ឬបានសម្រេចរួចហើយ។ ពាក្យថា brahmacariyaṃ បានដល់ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ (ការប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរគឺមគ្គ)។ ព្រោះថា ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ រួមជាមួយកល្យាណបុថុជ្ជន ឈ្មោះថា កំពុងនៅប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយវាសៈ ចំណែកឯព្រះខីណាស្រព ឈ្មោះថា មានព្រហ្មចរិយវាសៈនៅរួចហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ពិចារណាព្រហ្មចរិយវាសៈរបស់ព្រះអង្គ ទើបដឹងច្បាស់ថា «ព្រហ្មចរិយៈ តថាគតបាននៅរួចហើយ»។ ពាក្យថា kataṃ karaṇīyaṃ មានសេចក្តីថា កិច្ចទាំង ១៦ ប្រការ ដោយអំណាចនៃការដឹងច្បាស់ (បរិញ្ញា) ការលះបង់ (បហានៈ) ការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ (សច្ឆិកិរិយា) និងការចម្រើន (ភាវនា) ក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤ ដោយមគ្គទាំង ៤ គឺតថាគតបានធ្វើឲ្យសម្រេចហើយ។ ព្រោះថា ពួកកល្យាណបុថុជ្ជនជាដើម តែងធ្វើនូវកិច្ចនោះ ចំណែកឯព្រះខីណាស្រព ឈ្មោះថា ជាអ្នកមានកិច្ចធ្វើរួចហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ពិចារណានូវកិច្ចដែលត្រូវធ្វើរបស់ព្រះអង្គ ទើបដឹងច្បាស់ថា «កិច្ចដែលត្រូវធ្វើ តថាគតបានធ្វើរួចហើយ»។ ពាក្យថា nāparaṃ itthattāya មានសេចក្តីថា ឥឡូវនេះ កិច្ចដែលត្រូវចម្រើនមគ្គ ដើម្បីភាពជាយ៉ាងនេះទៀត ឬដើម្បីភាពជាកិច្ច ១៦ ប្រការយ៉ាងនេះ ឬដើម្បីការអស់ទៅនៃកិលេស មិនមានដល់តថាគតឡើយ ដូច្នេះ ទើបដឹងច្បាស់។ Idāni evaṃ paccavekkhaṇañāṇapariggahitaṃ taṃ āsavānaṃ khayañāṇādhigamaṃ brāhmaṇassa dassento ayaṃ kho me brāhmaṇātiādimāha. Tattha vijjāti arahattamaggañāṇavijjā. Avijjāti catusaccapaṭicchādikā avijjā. Sesaṃ vuttanayameva. Ayaṃ pana viseso – ayaṃ kho me brāhmaṇa tatiyā abhinibbhidā ahosīti ettha ayaṃ kho mama brāhmaṇa āsavānaṃ khayañāṇamukhatuṇḍakena catusaccapaṭicchādakaṃ avijjaṇḍakosaṃ padāletvā tatiyā abhinibbhidā tatiyā nikkhanti tatiyā ariyajāti ahosi, kukkuṭacchāpakasseva mukhatuṇḍakena vā pādanakhasikhāya vā aṇḍakosaṃ padāletvā tamhā aṇḍakosamhā abhinibbhidā nikkhanti kukkuṭanikāye paccājātīti. ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់បង្ហាញដល់ព្រាហ្មណ៍ នូវការសម្រេចបាននូវញាណជាគ្រឿងអស់ទៅនៃអាសវៈ ដែលត្រូវបានកំណត់ដឹងដោយបច្ចវេក្ខណញាណ យ៉ាងនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា ayaṃ kho me brāhmaṇa។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា vijjā បានដល់ អរហត្តមគ្គញាណវិជ្ជា។ ពាក្យថា avijjā បានដល់ អវិជ្ជាដែលបិទបាំងអរិយសច្ចៈ ៤។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ ប៉ុន្តែ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា៖ ក្នុងពាក្យថា ayaṃ kho me brāhmaṇa tatiyā abhinibbhidā ahosi នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ម្នាលព្រាហ្មណ៍ នេះជាការទម្លាយចេញជាលើកទី ៣ ជាការចេញទៅជាលើកទី ៣ ជាអរិយជាតិជាលើកទី ៣ របស់តថាគត ដោយការទម្លាយនូវសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជាដែលបិទបាំងអរិយសច្ចៈ ៤ ដោយចំពុះគឺញាណជាគ្រឿងអស់ទៅនៃអាសវៈ ប្រៀបដូចជាកូនមាន់ ទម្លាយនូវសំបកស៊ុតដោយចំពុះក្តី ដោយចុងក្រចកជើងក្តី ហើយទម្លាយចេញពីសំបកស៊ុតនោះ ឈ្មោះថាជាការកើតឡើងក្នុងពួកមាន់ ដូច្នោះឯង។ Ettāvatā [Pg.138] kiṃ dassetīti? So hi brāhmaṇa kukkuṭacchāpako aṇḍakosaṃ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវអ្វី? ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ព្រោះថាកូនមាន់នោះ កាលទម្លាយសំបកស៊ុត... Padāletvā tato nikkhamanto sakimeva jāyati, ahaṃ pana pubbe-nivutthakkhandhapaṭicchādakaṃ avijjaṇḍakosaṃ bhinditvā paṭhamaṃ tāva pubbenivāsānussatiñāṇavijjāya jāto, tato sattānaṃ cutipaṭisandhipaṭicchādakaṃ avijjaṇḍakosaṃ padāletvā dutiyaṃ dibbacakkhuñāṇavijjāya jāto, puna catusaccapaṭicchādakaṃ avijjaṇḍakosaṃ padāletvā tatiyaṃ āsavānaṃ khayañāṇavijjāya jāto; evaṃ tīhi vijjāhi tikkhattuṃ jāto. Sā ca me jāti ariyā suparisuddhāti idaṃ dassesi. Evaṃ dassento ca pubbenivāsañāṇena atītaṃsañāṇaṃ, dibbacakkhunā paccuppannānāgataṃsañāṇaṃ, āsavakkhayena sakalalokiyalokuttaraguṇanti evaṃ tīhi vijjāhi sabbepi sabbaññuguṇe pakāsetvā attano ariyāya jātiyā jeṭṭhaseṭṭhabhāvaṃ brāhmaṇassa dassesīti. ហើយចេញពីសំបកស៊ុតនោះ តែងកើតឡើងតែម្តងប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯតថាគតវិញ បានទម្លាយសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជាដែលបិទបាំងខន្ធដែលធ្លាប់រស់នៅពីមុន ហើយកើតជាលើកដំបូងដោយបុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណវិជ្ជាជាមុនសិន បន្ទាប់មក បានទម្លាយសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជាដែលបិទបាំងការច្យុតិនិងបដិសន្ធិរបស់សត្វទាំងឡាយ ហើយកើតជាលើកទីពីរដោយទិព្វចក្ខុញាណវិជ្ជា ហើយបានទម្លាយសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជាដែលបិទបាំងអរិយសច្ចៈ ៤ ម្តងទៀត ហើយកើតជាលើកទីបីដោយញាណជាគ្រឿងអស់ទៅនៃអាសវៈ យ៉ាងនេះ តថាគតឈ្មោះថាកើតឡើងបីដងដោយវិជ្ជាទាំង ៣។ ម្យ៉ាងទៀត ជាតិ (ការកើត) នោះរបស់តថាគត ជាអរិយជាតិ ដ៏បរិសុទ្ធផូរផង់ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវសេចក្តីនេះ។ កាលទ្រង់បង្ហាញយ៉ាងនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រកាសនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណទាំងអស់ ដោយវិជ្ជាទាំង ៣ គឺ អតីតំសញាណ (ញាណដឹងចំណែកអតីត) ដោយបុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណ, បច្ចុប្បន្នានាគតំសញាណ (ញាណដឹងចំណែកបច្ចុប្បន្ននិងអនាគត) ដោយទិព្វចក្ខុញាណ, និងគុណទាំងពួងទាំងលោកិយនិងលោកុត្តរៈ ដោយអាសវក្ខយញាណ ហើយទ្រង់បង្ហាញដល់ព្រាហ្មណ៍នូវភាពជាបុគ្គលចម្បងបំផុតនិងប្រសើរបំផុត ដោយអរិយជាតិរបស់ព្រះអង្គ ដូច្នេះឯង។ Āsavakkhayañāṇakathā niṭṭhitā. អាសវក្ខយញាណកថា ចប់។ Desanānumodanakathā ទេសនានុមោទនកថា 15. Evaṃ vutte verañjo brāhmaṇoti evaṃ bhagavatā lokānukampakena brāhmaṇaṃ anukampamānena vinigūhitabbepi attano ariyāya jātiyā jeṭṭhaseṭṭhabhāve vijjattayapakāsikāya dhammadesanāya vutte pītivipphāraparipuṇṇagattacitto verañjo brāhmaṇo taṃ bhagavato ariyāya jātiyā jeṭṭhaseṭṭhabhāvaṃ viditvā ‘‘īdisaṃ nāmāhaṃ sabbalokajeṭṭhaseṭṭhaṃ sabbaguṇasamannāgataṃ sabbaññuṃ ‘aññesaṃ abhivādanādikammaṃ na karotī’ti avacaṃ – ‘dhīratthu vatare aññāṇa’’’nti attānaṃ garahitvā ‘‘ayaṃ dāni loke ariyāya jātiyā purejātaṭṭhena jeṭṭho, sabbaguṇehi appaṭisamaṭṭhena seṭṭho’’ti niṭṭhaṃ gantvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘jeṭṭho bhavaṃ gotamo seṭṭho bhavaṃ gotamo’’ti. Evañca pana vatvā puna taṃ bhagavato dhammadesanaṃ abbhanumodamāno ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotamā’’tiādimāha. ១៥. ពាក្យថា evaṃ vutte verañjo brāhmaṇo មានសេចក្តីថា កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់អនុគ្រោះដល់សត្វលោក ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យអនុគ្រោះដល់ព្រាហ្មណ៍ បានត្រាស់សម្តែងនូវព្រះធម្មទេសនាដែលប្រកាសនូវវិជ្ជា ៣ ដ៏បង្ហាញនូវភាពជាបុគ្គលចម្បងបំផុតនិងប្រសើរបំផុត ដោយអរិយជាតិរបស់ព្រះអង្គ ទោះបីជាជាតិដែលគួរលាក់បាំងយ៉ាងណាក៏ដោយ យ៉ាងនេះហើយ វេរញ្ជព្រាហ្មណ៍ មានកាយនិងចិត្តពេញប្រៀបដោយការផ្សាយទៅនៃបីតិ បានដឹងនូវភាពជាបុគ្គលចម្បងបំផុតនិងប្រសើរបំផុត ដោយអរិយជាតិរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទើបតិះដៀលខ្លួនឯងថា «តថាគតបាននិយាយចំពោះព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធ ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយគុណទាំងពួង ជាបុគ្គលចម្បងបំផុតនិងប្រសើរបំផុតក្នុងលោកទាំងពួង យ៉ាងនេះថា 'ព្រះអង្គមិនធ្វើការអភិវាទជាដើមដល់អ្នកដទៃឡើយ' ឱ! គួរឲ្យខ្ពើមណាស់ហ្ន៎ សេចក្តីមិនដឹង (អវិជ្ជា) នេះ» ហើយបានដល់នូវការសម្រេចចិត្តថា «ព្រះសមណគោតមនេះ ឥឡូវនេះ ក្នុងលោក ឈ្មោះថាជាបុគ្គលចម្បងបំផុត ព្រោះអត្ថថាទ្រង់កើតមុនគេដោយអរិយជាតិ និងឈ្មោះថាជាបុគ្គលប្រសើរបំផុត ព្រោះអត្ថថាទ្រង់មិនមានបុគ្គលណាស្មើដោយគុណទាំងពួងឡើយ» ទើបក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជាបុគ្គលចម្បងបំផុត ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជាបុគ្គលប្រសើរបំផុត»។ លុះក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ កាលទ្រង់អនុមោទនាចំពោះព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះជាថ្មីទៀត ទើបក្រាបបង្គំទូលពាក្យជាដើមថា «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន»។ Tatthāyaṃ abhikkantasaddo khayasundarābhirūpaabbhanumodanesu dissati. ‘‘Abhikkantā, bhante, ratti; nikkhanto paṭhamo yāmo, ciranisinno bhikkhusaṅgho’’tiādīsu [Pg.139] (a. ni. 8.20) hi khaye dissati. ‘‘Ayaṃ me puggalo khamati, imesaṃ catunnaṃ puggalānaṃ abhikkantataro ca paṇītataro cā’’tiādīsu (a. ni. 4.100) sundare. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា abhikkanta នេះ តែងប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា អស់ទៅ (ខយៈ), ល្អ (សុន្ទរៈ), គួរពិតពិលរមិលមើល (អភិរូបៈ), និងការអនុមោទនា (អព្ភនុមោទនៈ)។ ព្រោះថា ពាក្យនេះ តែងប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា អស់ទៅ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន រាត្រីកន្លងទៅហើយ (abhikkantā) យាមដំបូងកន្លងផុតទៅហើយ ភិក្ខុសង្ឃអង្គុយអស់កាលយូរហើយ»។ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា ល្អ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «បុគ្គលនេះ ពេញចិត្តដល់ខ្ញុំ បុគ្គលនេះ ជាអ្នកល្អជាង (abhikkantataro) និងឧត្តមជាង ក្នុងចំណោមបុគ្គលទាំង ៤ នាក់នេះ»។ ‘‘Ko me vandati pādāni, iddhiyā yasasā jalaṃ; Abhikkantena vaṇṇena, sabbā obhāsayaṃ disā’’ti. – «អ្នកណា មកថ្វាយបង្គំជើងរបស់ខ្ញុំ ទាំងរុងរឿងដោយឫទ្ធិនិងយស មានសម្បុរដ៏ល្អឆើតឆាយ (abhikkantena vaṇṇena) ញ៉ាំងទិសទាំងពួងឲ្យភ្លឺស្វាង?» Ādīsu (vi. va. 857) abhirūpe. ‘‘Abhikkantaṃ, bhante’’tiādīsu (dī. ni. 1.250) abbhanumodane. Idhāpi abbhanumodaneyeva. Yasmā ca abbhanumodane, tasmā ‘‘sādhu sādhu, bho gotamā’’ti vuttaṃ hotīti veditabbaṃ. ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា គួរពិតពិលរមិលមើល (អភិរូបៈ) ក្នុងគាថាជាដើមនោះ។ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា ការអនុមោទនា ក្នុងពាក្យជាដើមថា «ច្បាស់ណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន (abhikkantaṃ bhante)»។ សូម្បីតែក្នុងទីនេះ ក៏ប្រើក្នុងអត្ថថា ការអនុមោទនា តែម្យ៉ាង។ ព្រោះហេតុតែប្រើក្នុងអត្ថថា ការអនុមោទនា ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ស្មើនឹងពាក្យថា «ពិរោះណាស់ ពិរោះណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន»។ ‘‘Bhaye kodhe pasaṃsāyaṃ, turite kotūhalacchare; Hāse soke pasāde ca, kare āmeḍitaṃ budho’’ti. «អ្នកប្រាជ្ញ គប្បីធ្វើនូវការនិយាយដដែលៗ (អាមេឌិតៈ) ក្នុងពេលមានភ័យ ពេលខឹង ពេលសរសើរ ពេលប្រញាប់ប្រញាល់ ពេលអស្ចារ្យចម្លែកចិត្ត ពេលរីករាយ ពេលសោកសៅ និងពេលជ្រះថ្លា»។ Iminā ca lakkhaṇena idha pasādavasena pasaṃsāvasena cāyaṃ dvikkhattuṃ vuttoti veditabbo. ដោយលក្ខណៈនេះ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា abhikkanta នេះ ព្រាហ្មណ៍ពោលពីរដង ដោយអំណាចនៃសេចក្តីជ្រះថ្លា និងដោយអំណាចនៃការសរសើរ។ Atha vā abhikkantanti atiiṭṭhaṃ atimanāpaṃ atisundaranti vuttaṃ hoti. Tattha ekena abhikkantasaddena desanaṃ thometi, ekena attano pasādaṃ. Ayañhi ettha adhippāyo – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, yadidaṃ bhoto gotamassa dhammadesanā, abhikkantaṃ yadidaṃ bhoto gotamassa dhammadesanaṃ āgamma mama pasādo’’ti. Bhagavatoyeva vā vacanaṃ dve dve atthe sandhāya thometi – bhoto gotamassa vacanaṃ abhikkantaṃ dosanāsanato abhikkantaṃ guṇādhigamanato, tathā saddhājananato paññājananato, sātthato sabyañjanato, uttānapadato gambhīratthato, kaṇṇasukhato hadayaṅgamato, anattukkaṃsanato aparavambhanato, karuṇāsītalato paññāvadātato, apātharamaṇīyato vimaddakkhamato, suyyamānasukhato vīmaṃsiyamānahitatoti evamādīhi yojetabbaṃ. ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា abhikkantaṃ គឺទ្រង់ពោលសំដៅយក សេចក្តីប្រាថ្នាខ្លាំង សេចក្តីពេញចិត្តខ្លាំង ឬសេចក្តីល្អក្រៃលែង។ ក្នុងពាក្យទាំងពីរនោះ ដោយពាក្យថា abhikkanta មួយ ព្រាហ្មណ៍សរសើរព្រះធម្មទេសនា ដោយពាក្យថា abhikkanta មួយទៀត សរសើរសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ខ្លួន។ ព្រោះថា សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះ មានដូចតទៅ៖ «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើននេះ ពិរោះណាស់ សេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ខ្ញុំដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើននេះ ក៏ពិរោះណាស់»។ ម៉្យាងទៀត ព្រាហ្មណ៍សរសើរព្រះវាចារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយសំដៅយកអត្ថពីរៗ គឺ៖ ព្រះវាចារបស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ឈ្មោះថា abhikkanta ព្រោះកម្ចាត់បង់នូវទោស (រាគៈជាដើម) ឈ្មោះថា abhikkanta ព្រោះញ៉ាំងគុណ (សីលជាដើម) ឲ្យសម្រេច, ព្រមទាំងឈ្មោះថា abhikkanta ព្រោះញ៉ាំងសទ្ធាឲ្យកើត ព្រោះញ៉ាំងបញ្ញាឲ្យកើត, ព្រោះបរិបូណ៌ដោយអត្ថ ព្រោះបរិបូណ៌ដោយព្យញ្ជនៈ, ព្រោះមានបទច្បាស់លាស់ ព្រោះមានអត្ថដ៏ជ្រាលជ្រៅ, ព្រោះពិរោះដល់ត្រចៀក ព្រោះចូលទៅកាន់ហឫទ័យ, ព្រោះមិនលើកតម្កើងខ្លួនឯង ព្រោះមិនបង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃ, ព្រោះត្រជាក់ត្រជុំដោយព្រះមេត្តាករុណា ព្រោះបរិសុទ្ធស្អាតដោយព្រះបញ្ញា, ព្រោះគួរឲ្យរីករាយកាលបើមកប៉ះនឹងត្រចៀក ព្រោះធន់ទ្រាំនឹងការពិចារណា, ព្រោះនាំមកនូវសេចក្តីសុខកាលបើបានស្តាប់ ព្រោះនាំមកនូវប្រយោជន៍កាលបើបានត្រិះរិះ គប្បីផ្សារភ្ជាប់ដោយសេចក្តីជាដើមយ៉ាងនេះចុះ។ Tato parampi catūhi upamāhi desanaṃyeva thometi. Tattha nikkujjitanti adhomukhaṭhapitaṃ, heṭṭhāmukhajātaṃ vā. Ukkujjeyyāti uparimukhaṃ kareyya. Paṭicchannanti tiṇapaṇṇādipaṭicchāditaṃ. Vivareyyāti ugghāṭeyya. Mūḷhassāti disāmūḷhassa. Maggaṃ ācikkheyyāti hatthe gahetvā esa maggoti [Pg.140] vadeyya. Andhakāreti kāḷapakkhacātuddasī aḍḍharatta-ghanavanasaṇḍa-meghapaṭalehi caturaṅge tamasi. Ayaṃ tāva anuttānapadattho. Ayaṃ pana adhippāyayojanā – yathā koci nikkujjitaṃ ukkujjeyya, evaṃ saddhammavimukhaṃ asaddhamme patiṭṭhitaṃ maṃ asaddhammā vuṭṭhāpentena; yathā paṭicchannaṃ vivareyya, evaṃ kassapassa bhagavato sāsanantaradhānā pabhuti micchādiṭṭhigahanapaṭicchannaṃ sāsanaṃ vivarantena; yathā mūḷhassa maggaṃ ācikkheyya, evaṃ kummaggamicchāmaggappaṭipannassa me saggamokkhamaggaṃ ācikkhantena; yathā andhakāre telapajjotaṃ dhāreyya, evaṃ mohandhakāre nimuggassa me buddhādiratanattayarūpāni apassato tappaṭicchādakamohandhakāraviddhaṃsakadesanāpajjotaṃ dhārentena, mayhaṃ bhotā gotamena etehi pariyāyehi pakāsitattā anekapariyāyena dhammo pakāsitoti. បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រាហ្មណ៍សរសើរព្រះធម្មទេសនាដោយឧបមា ៤ យ៉ាងទៀត។ ក្នុងឧបមាទាំងនោះ ពាក្យថា nikkujjitaṃ បានដល់ វត្ថុដែលគេដាក់ផ្កាប់ចុះ ឬផ្កាប់ដោយខ្លួនឯង។ ពាក្យថា ukkujjeyya បានដល់ ធ្វើឲ្យផ្ងារឡើងលើ។ ពាក្យថា paṭicchannanti បានដល់ វត្ថុដែលបិទបាំងដោយស្មៅ ឬស្លឹកឈើជាដើម។ ពាក្យថា vivareyya បានដល់ បើកបង្ហាញ។ ពាក្យថា mūḷhassa បានដល់ បុគ្គលអ្នកវង្វេងទិស ឬវង្វេងផ្លូវ។ ពាក្យថា maggaṃ ācikkheyya បានដល់ ចាប់ដៃហើយប្រាប់ថា «នេះជាផ្លូវត្រង់ ផ្លូវត្រូវ»។ ពាក្យថា andhakāre បានដល់ ក្នុងទីងងឹតប្រកបដោយអង្គ ៤ គឺ រាត្រីខ្នើត ១៤ រោច វេលាពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ ព្រៃដ៏ក្រាស់ឃ្មឹក និងស្រទាប់ពពកដ៏ខ្មៅងងឹត។ នេះជាសេចក្តីនៃបទដែលមិនទាន់ច្បាស់លាស់ជាមុនសិន។ ចំណែកឯការផ្សារភ្ជាប់សេចក្តីអធិប្បាយ មានដូចតទៅ៖ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលណាម្នាក់ ផ្ងារនូវវត្ថុដែលផ្កាប់ យ៉ាងណាមិញ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន កាលស្រង់ខ្ញុំព្រះអង្គដែលបែរខ្នងដាក់ព្រះសទ្ធម៌ ទៅតាំងនៅក្នុងអសទ្ធម៌ ឲ្យងើបឡើងចាកអសទ្ធម៌នោះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ; ប្រៀបដូចជាបុគ្គល បើកបង្ហាញនូវវត្ថុដែលបិទបាំង យ៉ាងណាមិញ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន កាលបើកបង្ហាញនូវព្រះសាសនាដែលត្រូវព្រៃគឺមិច្ឆាទិដ្ឋិបិទបាំង ចាប់តាំងពីពេលដែលព្រះសាសនារបស់ព្រះកស្សបសម្ពុទ្ធអន្តរធានទៅ ក៏យ៉ាងនោះដែរ; ប្រៀបដូចជាបុគ្គល ប្រាប់ផ្លូវដល់អ្នកវង្វេងផ្លូវ យ៉ាងណាមិញ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន កាលប្រាប់នូវផ្លូវទៅកាន់ស្ថានសួគ៌និងព្រះនិព្វាន ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គដែលដើរក្នុងផ្លូវខុសនិងផ្លូវវៀច ក៏យ៉ាងនោះដែរ; ប្រៀបដូចជាបុគ្គល ទ្រទ្រង់នូវប្រទីបប្រេងក្នុងទីងងឹត យ៉ាងណាមិញ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន កាលទ្រទ្រង់នូវពន្លឺនៃព្រះធម្មទេសនាដែលកម្ចាត់បង់នូវមោហន្ធការដែលបិទបាំងរូបនៃព្រះរតនត្រ័យមានព្រះពុទ្ធជាដើម ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គដែលលិចលង់ក្នុងមោហន្ធការ មិនអាចមើលឃើញនូវរូបនៃព្រះរតនត្រ័យមានព្រះពុទ្ធជាដើមនោះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ព្រះធម៌ដែលព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ទ្រង់ប្រកាសហើយដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ ដោយបរិយាយទាំងឡាយនេះ ឈ្មោះថាទ្រង់ប្រកាសហើយដោយបរិយាយជាច្រើន ដូច្នេះឯង។ Desanānumodanakathā niṭṭhitā. ទេសនានុមោទនកថា ចប់។ Pasannākārakathā បសន្នាការកថា Evaṃ desanaṃ thometvā imāya desanāya ratanattaye pasannacitto pasannākāraṃ karonto ‘‘esāha’’ntiādimāha. Tattha esāhanti eso ahaṃ. Bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmīti bhavantaṃ gotamaṃ saraṇanti gacchāmi; bhavaṃ me gotamo saraṇaṃ, parāyaṇaṃ, aghassa tātā, hitassa ca vidhātāti iminā adhippāyena bhavantaṃ gotamaṃ gacchāmi bhajāmi sevāmi payirupāsāmi, evaṃ vā jānāmi bujjhāmīti. Yesañhi dhātūnaṃ gatiattho, buddhipi tesaṃ attho; tasmā ‘‘gacchāmī’’ti imassa jānāmi bujjhāmīti ayampi attho vutto. Dhammañca bhikkhusaṅghañcāti ettha pana adhigatamagge sacchikatanirodhe yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāne ca catūsu apāyesu apatamāne dhāretīti dhammo; so atthato ariyamaggo ceva nibbānañca. Vuttaṃ hetaṃ – ‘‘yāvatā, bhikkhave, dhammā saṅkhatā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo tesaṃ aggamakkhāyatī’’ti (a. ni. 4.34) vitthāro. Na kevalañca ariyamaggo ceva nibbānañca, api ca kho ariyaphalehi saddhiṃ pariyattidhammopi. Vuttampi hetaṃ chattamāṇavakavimāne – លុះសរសើរព្រះធម្មទេសនាយ៉ាងនេះហើយ ព្រាហ្មណ៍មានចិត្តជ្រះថ្លាក្នុងព្រះរតនត្រ័យ ព្រោះតែព្រះធម្មទេសនានេះ កាលនឹងធ្វើនូវអាការៈនៃសេចក្តីជ្រះថ្លា ទើបពោលពាក្យជាដើមថា esāhaṃ។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា esāhaṃ គឺ eso ahaṃ (ខ្ញុំនោះ)។ ពាក្យថា bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi មានសេចក្តីថា ខ្ញុំព្រះអង្គសូមដល់នូវព្រះគោតមដ៏ចម្រើនជាទីពឹង គឺសូមដល់នូវព្រះគោតមដ៏ចម្រើនថាជាទីពឹង ទីរលឹក ជាអ្នកការពារចាកសេចក្តីទុក្ខ និងជាអ្នកចាត់ចែងនូវប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ ដោយសេចក្តីអធិប្បាយយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គសូមដល់ សូមគប់រក សូមសេពគប់ សូមចូលទៅជិតនូវព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ឬដឹងច្បាស់ យល់ច្បាស់យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ធាតុទាំងឡាយណាដែលមានអត្ថថា ទៅ (គតិ) ធាតុទាំងនោះ ក៏មានអត្ថថា ដឹង (ពុទ្ធិ) ដែរ ហេតុនោះ សូម្បីតែអត្ថថា ដឹងច្បាស់ យល់ច្បាស់ ក្នុងពាក្យថា gacchāmi នេះ ក៏តថាគតបានពោលទុកហើយដែរ។ ចំណែកឯក្នុងពាក្យថា dhammañca bhikkhusaṅghañca នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ធម្មជាតិណា តែងទ្រទ្រង់ទុកនូវបុគ្គលទាំងឡាយដែលបានសម្រេចមគ្គ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវនិរោធ និងប្រតិបត្តិសមគួរតាមការប្រដៅ មិនឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយទាំង ៤ ធម្មជាតិនោះ ឈ្មោះថា ធម៌។ ធម៌នោះ ដោយអត្ថ បានដល់ អរិយមគ្គ និងព្រះនិព្វាន។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកហើយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាសង្ខតធម៌ មានប្រមាណប៉ុន្មាន អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ឈ្មោះថាជាធម៌ដ៏ប្រសើរបំផុត ក្នុងធម៌ទាំងនោះ» សេចក្តីពិស្តារ គប្បីជ្រាបចុះ។ មិនត្រឹមតែអរិយមគ្គ និងព្រះនិព្វានប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែព្រះបរិយត្តិធម៌ ព្រមទាំងអរិយផល ក៏ឈ្មោះថា ធម៌ ដែរ។ សូម្បីតែសេចក្តីនេះ ក៏ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកហើយក្នុងឆត្តមាណវកវិមានថា៖ ‘‘Rāgavirāgamanejamasokaṃ, dhammamasaṅkhatamappaṭikūlaṃ; Madhuramimaṃ paguṇaṃ suvibhattaṃ, dhammamimaṃ saraṇatthamupehī’’ti. (vi. va. 887); «អ្នកចូរដល់នូវព្រះធម៌នេះ ជាទីពឹងចុះ គឺព្រះធម៌ជាគ្រឿងប្រាសចាករាគៈ មិនមានតណ្ហាជាគ្រឿងញាប់ញ័រ មិនមានសេចក្តីសោក ជាធម៌ដែលបច្ច័យមិនបានតាក់តែង មិនមានការទាស់ទែង ដ៏មានរសផ្អែមល្ហែម ស្ទាត់ជំនាញ និងចែកទុកល្អហើយនេះ»។ Ettha hi rāgavirāgoti maggo kathito. Anejamasokanti phalaṃ. Dhammamasaṅkhatanti nibbānaṃ. Appaṭikūlaṃ madhuramimaṃ paguṇaṃ suvibhattanti piṭakattayena vibhattā [Pg.141] sabbadhammakkhandhāti. Diṭṭhisīlasaṅghātena saṃhatoti saṅgho, so atthato aṭṭhaariyapuggalasamūho. Vuttañhetaṃ tasmiṃyeva vimāne – ព្រោះថាក្នុងគាថានោះ ដោយពាក្យថា rāgavirāgo ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវមគ្គ។ ដោយពាក្យថា anejamasokaṃ ទ្រង់សម្តែងនូវផល។ ដោយពាក្យថា dhammamasaṅkhataṃ ទ្រង់សម្តែងនូវព្រះនិព្វាន។ ដោយពាក្យថា appaṭikūlaṃ madhuramimaṃ paguṇaṃ suvibhattaṃ ទ្រង់សម្តែងនូវព្រះធម្មក្ខន្ធទាំងពួងដែលបែងចែកដោយព្រះត្រៃបិដកទាំង ៣។ ក្រុមដែលរួមផ្សំគ្នាដោយការស្មើគ្នានៃទិដ្ឋិនិងសីល ឈ្មោះថា សង្ឃ។ សង្ឃនោះ ដោយអត្ថ បានដល់ ក្រុមនៃអរិយបុគ្គលទាំង ៨ ពួក។ សេចក្តីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកហើយក្នុងវិមាននោះឯងថា៖ ‘‘Yattha ca dinnamahapphalamāhu, catūsu sucīsu purisayugesu; Aṭṭha ca puggaladhammadasā te, saṅghamimaṃ saraṇatthamupehī’’ti. (vi. va. 888); «ទានដែលបុគ្គលប្រគល់ឲ្យក្នុងគូនៃបុរសទាំង ៤ ពួក ដ៏បរិសុទ្ធ លោកពោលថាមានផលច្រើន បុគ្គលទាំងឡាយនោះ បើបែងចែកជាបុគ្គលមាន ៨ ពួក ជាអ្នកឃើញធម៌ (ឃើញសច្ចៈ ៤) អ្នកចូរដល់នូវព្រះសង្ឃនេះ ជាទីពឹងចុះ» Bhikkhūnaṃ saṅgho bhikkhusaṅgho. Ettāvatā ca brāhmaṇo tīṇi saraṇagamanāni paṭivedesi. ក្រុមនៃភិក្ខុទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ភិក្ខុសង្ឃ។ ដោយហេតុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ព្រាហ្មណ៍ក៏បានញ៉ាំងសរណគមន៍ទាំងបីឲ្យដឹងច្បាស់ (ក្រាបបង្គំទូល) ហើយ។ Pasannākārakathā niṭṭhitā. សេចក្តីពន្យល់អំពីអាការៈនៃសេចក្តីជ្រះថ្លា ចប់ហើយ។ Saraṇagamanakathā សរណគមនកថា (សេចក្តីពន្យល់អំពីសរណគមន៍) Idāni tesveva tīsu saraṇagamanesu kosallatthaṃ saraṇaṃ, saraṇagamanaṃ, yo saraṇaṃ gacchati, ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ដើម្បីភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងសរណគមន៍ទាំងបីនោះឯង គួរដឹងនូវសរណៈ សរណគមន៍ បុគ្គលណាដែលដល់នូវសរណៈ Saraṇagamanappabhedo, saraṇagamanaphalaṃ, saṃkileso, bhedoti ayaṃ vidhi vedi tabbo. So pana idha vuccamāno atibhāriyaṃ vinayanidānaṃ karotīti na vutto. Atthikehi pana papañcasūdaniyaṃ vā majjhimaṭṭhakathāyaṃ bhayabheravasuttavaṇṇanato (ma. ni. aṭṭha. 1.56) sumaṅgalavilāsiniyaṃ vā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 1.250) saraṇavaṇṇanato gahetabboti. ប្រភេទនៃសរណគមន៍ ផលនៃសរណគមន៍ សេចក្តីសៅហ្មង និងការដាច់ធ្លាយនៃសរណគមន៍ វិធីនេះគួរដឹងចុះ។ ប៉ុន្តែ វិធីនោះ បើពោលក្នុងទីនេះ នឹងធ្វើឲ្យវិនយនិទានធ្ងន់ធ្ងរពេក (វែងឆ្ងាយពេក) ហេតុនោះ ខ្ញុំទើបមិនពោល។ ម្យ៉ាងទៀត សម្រាប់កុលបុត្រទាំងឡាយដែលប្រាថ្នា គប្បីកាន់យកពីការអធិប្បាយក្នុងភយភេរវសូត្រ នៃអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី ឬពីការអធិប្បាយអំពីសរណៈ ក្នុងអដ្ឋកថា ទីឃនិកាយ ឈ្មោះ សុមង្គលវិលាសិនី ចុះ។ Saraṇagamanakathā niṭṭhitā. សរណគមនកថា ចប់ហើយ។ Upāsakattapaṭivedanākathā ឧបាសកត្តបដិវេទនាកថា (សេចក្តីពន្យល់អំពីការប្តេជ្ញាខ្លួនជាឧបាសក) Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretūti maṃ bhavaṃ gotamo ‘‘upāsako aya’’nti evaṃ dhāretūti attho. Upāsakavidhikosallatthaṃ panettha ko upāsako, kasmā upāsakoti vuccati, kimassa sīlaṃ, ko ājīvo, kā vipatti, kā sampattīti idaṃ pakiṇṇakaṃ veditabbaṃ. Taṃ atibhāriyakaraṇato idha na vibhattaṃ, atthikehi pana papañcasūdaniyaṃ majjhimaṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 1.56) vuttanayeneva veditabbaṃ. Ajjataggeti ettha ayaṃ aggasaddo ādikoṭikoṭṭhāsaseṭṭhesu dissati. ‘‘Ajjatagge, samma dovārika, āvarāmi dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīna’’ntiādīsu (ma. ni. 2.70) hi ādimhi dissati. ‘‘Teneva aṅgulaggena taṃ aṅgulaggaṃ parāmaseyya (kathā. 441), ucchaggaṃ veḷagga’’ntiādīsu koṭiyaṃ. ‘‘Ambilaggaṃ vā madhuraggaṃ vā tittakaggaṃ vā (saṃ. ni. 5.374) anujānāmi, bhikkhave, vihāraggena vā pariveṇaggena vā bhājetu’’ntiādīsu (cūḷava. 318) koṭṭhāse. ‘‘Yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā…pe… tathāgato tesaṃ aggamakkhāyatī’’tiādīsu (a. ni. 4.34) seṭṭhe. Idha panāyaṃ ādimhi daṭṭhabbo. Tasmā ajjataggeti ajjataṃ ādiṃ katvāti evamettha attho veditabbo. Ajjatanti ajjabhāvanti vuttaṃ hoti. Ajjadagge icceva vā [Pg.142] pāṭho, dakāro padasandhikaro, ajja aggaṃ katvāti vuttaṃ hoti. Pāṇupetanti pāṇehi upetaṃ, yāva me jīvitaṃ pavattati, tāva upetaṃ anaññasatthukaṃ tīhi saraṇagamanehi saraṇagataṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu jānātu, ahañhi sacepi me tikhiṇena asinā sīsaṃ chindeyyuṃ, neva buddhaṃ ‘‘na buddho’’ti vā, dhammaṃ ‘‘na dhammo’’ti vā, saṅghaṃ ‘‘na saṅgho’’ti vā vadeyyanti. Ettha ca brāhmaṇo pāṇupetaṃ saraṇagatanti puna saraṇagamanaṃ vadanto attasanniyyātanaṃ pakāsetīti veditabbo. ពាក្យថា «សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចាំទុកនូវខ្ញុំព្រះករុណាថាជាឧបាសក» សេចក្តីថា សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចាំទុកនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា «បុគ្គលនេះជាឧបាសក» យ៉ាងនេះចុះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ដើម្បីភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងវិធីនៃឧបាសក គួរដឹងនូវសេចក្តីសម្រេចផ្សេងៗនេះថា តើអ្នកណាជាឧបាសក? ហេតុអ្វីទើបហៅថា ឧបាសក? សីលរបស់ឧបាសកនោះដូចម្តេច? អាជីវៈដូចម្តេច? វិបត្តិដូចម្តេច? សម្បត្តិដូចម្តេច? សេចក្តីសម្រេចនោះ ព្រោះធ្វើឲ្យធ្ងន់ធ្ងរពេក ទើបមិនបានចែករំលែកក្នុងទីនេះ ប៉ុន្តែសម្រាប់កុលបុត្រទាំងឡាយដែលប្រាថ្នា គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី ចុះ។ ក្នុងពាក្យថា «អជ្ជតគ្គេ» នេះ សព្ទថា «អគ្គ» នេះ តែងប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា ខាងដើម ចុង ចំណែក និងប្រសើរ។ ពិតមែនតែ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «នែអ្នកចាំទ្វារដ៏ចម្រើន ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះទៅ ខ្ញុំបិទទ្វារចំពោះពួកនិគន្ថ៍ និងពួកនិគន្ថី» សព្ទថា អគ្គ នេះ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា ខាងដើម។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «គប្បីពាល់ត្រូវចុងម្រាមនោះ ដោយចុងម្រាមនោះឯង ចុងអំពៅ ចុងឫស្សី» ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា ចុង។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យចែកចំណែកផ្លែឈើជូរ ឬចំណែកផ្លែឈើផ្អែម ឬចំណែកផ្លែឈើល្វីង ដោយចំណែកវិហារ ឬដោយចំណែកបរិវេណ» ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា ចំណែក។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សត្វទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុន្មាន ទោះគ្មានជើង ឬមានជើងពីរ... តថាគត ហៅថាជាបុគ្គលប្រសើរជាងសត្វទាំងនោះ» ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា ប្រសើរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ សព្ទថា អគ្គ នេះ គប្បីឃើញក្នុងអត្ថថា ខាងដើម។ ហេតុនោះ ក្នុងពាក្យថា «អជ្ជតគ្គេ» នេះ គប្បីដឹងសេចក្តីយ៉ាងនេះថា ធ្វើថ្ងៃនេះឲ្យជាខាងដើម។ ពាក្យថា «អជ្ជតំ» មានន័យថា ភាពជាថ្ងៃនេះ។ មួយវិញទៀត មានបទបាឋថា «អជ្ជទគ្គេ» ដូចគ្នា អក្សរ ទ (ទការៈ) ធ្វើនូវបទសន្ធិ មានន័យថា ធ្វើថ្ងៃនេះឲ្យជាខាងដើម។ ពាក្យថា «បាណុបេតំ» គឺប្រកបដោយជីវិត ដរាបណាជីវិតរបស់ខ្ញុំព្រះករុណានៅប្រព្រឹត្តទៅ ដរាបនោះ សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចាំទុក គឺជ្រាបនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា ជាឧបាសកអ្នកដល់នូវសរណៈ ដោយសរណគមន៍ទាំងបី មិនមានគ្រូដទៃឡើយ ព្រោះថា ទោះបីពួកជនកាត់ក្បាលរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាដោយដាវដ៏មុតក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំព្រះករុណាមិនពោលចំពោះព្រះពុទ្ធថា «មិនមែនព្រះពុទ្ធ» ឬចំពោះព្រះធម៌ថា «មិនមែនព្រះធម៌» ឬចំពោះព្រះសង្ឃថា «មិនមែនព្រះសង្ឃ» ឡើយ។ ក្នុងទីនេះ ព្រាហ្មណ៍កាលពោលនូវសរណគមន៍ម្តងទៀតថា «ដល់នូវសរណៈស្មើដោយជីវិត» គប្បីដឹងថា គាត់សម្តែងនូវការប្រគល់ខ្លួន (ដល់ព្រះរតនត្រ័យ)។ Evaṃ attānaṃ niyyātetvā bhagavantaṃ saparisaṃ upaṭṭhātukāmo āha – ‘‘adhivāsetu ca me bhavaṃ gotamo verañjāyaṃ vassāvāsaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Kiṃ vuttaṃ hoti – upāsakañca maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu, adhivāsetu ca me verañjāyaṃ vassāvāsaṃ, tayo māse verañjaṃ upanissāya mama anuggahatthaṃ vāsaṃ sampaṭicchatūti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvenāti athassa vacanaṃ sutvā bhagavā kāyaṅgaṃ vā vācaṅgaṃ vā acopetvā abbhantareyeva khantiṃ cāretvā tuṇhībhāvena adhivāsesi; brāhmaṇassa anuggahatthaṃ manasāva sampaṭicchīti vuttaṃ hoti. កាលដែលបានប្រគល់ខ្លួនយ៉ាងនេះហើយ ព្រាហ្មណ៍មានបំណងនឹងបម្រើព្រះដ៏មានព្រះភាគព្រមទាំងបរិវារ ទើបក្រាបបង្គំទូលថា «សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ព្រមទាំងភិក្ខុសង្ឃ ទទួលញ៉ាំងការចាំវស្សាក្នុងក្រុងវេរញ្ជា របស់ខ្ញុំព្រះករុណា»។ ពាក្យនោះមានន័យថា សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចាំទុកនូវខ្ញុំព្រះករុណាថាជាឧបាសកផង សូមទទួលនូវការចាំវស្សាក្នុងក្រុងវេរញ្ជារបស់ខ្ញុំព្រះករុណាផង គឺសូមទទួលយកការគង់នៅអស់រយៈពេលបីខែ ដោយអាស្រ័យក្រុងវេរញ្ជា ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ខ្ញុំព្រះករុណា។ ពាក្យថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទទួលដោយតុណ្ហីភាព» សេចក្តីថា គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះហើយ មិនបានញ៉ាំងកាយាវយវៈ ឬវាចាវយវៈឲ្យកម្រើកឡើយ ទ្រង់ញ៉ាំងសេចក្តីយល់ព្រមឲ្យកើតឡើងក្នុងព្រះហឫទ័យ ហើយទ្រង់ទទួលដោយតុណ្ហីភាព (ការស្ងៀមស្ងាត់) គឺទ្រង់ទទួលយកដោយព្រះហឫទ័យ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ព្រាហ្មណ៍នោះឯង។ Atha kho verañjo brāhmaṇo bhagavato adhivāsanaṃ viditvāti atha verañjo brāhmaṇo sace me samaṇo gotamo nādhivāseyya, kāyena vā vācāya vā paṭikkhipeyya. Yasmā pana appaṭikkhipitvā abbhantare khantiṃ dhāresi, tasmā me manasāva adhivāsesīti evaṃ ākārasallakkhaṇakusalatāya bhagavato adhivāsanaṃ viditvā, attano nisinnāsanato vuṭṭhāya catūsu disāsu bhagavantaṃ sakkaccaṃ vanditvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā āgatakālato pabhuti jātimahallakabrāhmaṇānaṃ abhivādanādīni na karotīti vigarahitvāpi idāni viññātabuddhaguṇo kāyena vācāya manasā ca anekakkhattuṃ vandantopi atittoyeva hutvā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ paggayha sirasmiṃ patiṭṭhāpetvā yāva dassanavisayo tāva paṭimukhoyeva apakkamitvā dassanavisayaṃ vijahanaṭṭhāne vanditvā pakkāmi. ពាក្យថា «គ្រានោះឯង វេរញ្ជព្រាហ្មណ៍ដឹងនូវការទទួលនិមន្តរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ» សេចក្តីថា គ្រានោះ វេរញ្ជព្រាហ្មណ៍គិតថា «ប្រសិនបើព្រះសមណគោតមមិនទទួលការនិមន្តរបស់ខ្ញុំទេ ព្រះអង្គគប្បីបដិសេធដោយកាយ ឬដោយវាចាជាមិនខាន។ ប៉ុន្តែ ព្រោះព្រះអង្គមិនបានបដិសេធ ហើយទ្រង់ញ៉ាំងសេចក្តីយល់ព្រមឲ្យកើតឡើងក្នុងព្រះហឫទ័យ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបទ្រង់ទទួលការនិមន្តរបស់ខ្ញុំដោយព្រះហឫទ័យពិតប្រាកដ» ព្រាហ្មណ៍ដឹងនូវការទទួលនិមន្តរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងការកំណត់សម្គាល់នូវអាការៈយ៉ាងនេះហើយ ក៏ក្រោកឡើងពីអាសនៈដែលខ្លួនអង្គុយ ថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយគោរពក្នុងទិសទាំងបួន ធ្វើប្រទក្សិណបីជុំ ទោះបីជាពីមុនមក ចាប់តាំងពីពេលដែលខ្លួនមកដល់ តែងតែតិះដៀលថា ខ្លួនមិនធ្វើការអភិវាទជាដើមចំពោះពួកព្រាហ្មណ៍ចាស់ៗដោយជាតិក៏ដោយ ប៉ុន្តែក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រាហ្មណ៍បានដឹងនូវព្រះពុទ្ធគុណហើយ ទោះបីជាថ្វាយបង្គំជាច្រើនដងដោយកាយ វាចា និងចិត្ត ក៏នៅតែមិនទាន់ឆ្អែតឆ្អន់ឡើយ ក៏លើកកម្ពស់អញ្ជលីដែលរុងរឿងដោយការប្រជុំនៃក្រចកដៃទាំងដប់ តម្កល់ទុកលើក្បាល ដើរថយក្រោយបែរមុខចំចំពោះព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដរាបណាដែលនៅមើលឃើញ លុះដល់កន្លែងដែលផុតពីចក្ខុបថ (មើលមិនឃើញ) ទើបថ្វាយបង្គំហើយចៀសចេញទៅ។ Upāsakattapaṭivedanākathā niṭṭhitā. ឧបាសកត្តបដិវេទនាកថា ចប់ហើយ។ Dubbhikkhakathā ទុព្វិក្ខកថា (សេចក្តីពន្យល់អំពីទុរភិក្ស) 16. Tena kho pana samayena verañjā dubbhikkhā hotīti yasmiṃ samaye verañjena brāhmaṇena bhagavā verañjaṃ upanissāya vassāvāsaṃ yācito[Pg.143], tena samayena verañjā dubbhikkhā hoti. Dubbhikkhāti dullabhabhikkhā; sā pana dullabhabhikkhatā yattha manussā assaddhā honti appasannā, tattha susassakālepi atisamagghepi pubbaṇṇāparaṇṇe hoti. Verañjāyaṃ pana yasmā na tathā ahosi, apica kho dusassatāya chātakadosena ahosi tasmā tamatthaṃ dassento dvīhitikātiādimāha. Tattha dvīhitikāti dvidhā pavattaīhitikā. Īhitaṃ nāma iriyā dvidhā pavattā – cittairiyā, cittaīhā. ‘‘Ettha lacchāma nu kho kiñci bhikkhamānā na lacchāmā’’ti, ‘‘jīvituṃ vā sakkhissāma nu kho no’’ti ayamettha adhippāyo. ១៦. ពាក្យថា «ក៏ដោយសម័យនោះឯង ក្រុងវេរញ្ជាមានភិក្ខាខ្សត់ខ្សោយ (កើតទុរភិក្ស)» សេចក្តីថា ក្នុងសម័យណាដែលវេរញ្ជព្រាហ្មណ៍បាននិមន្តព្រះដ៏មានព្រះភាគឲ្យចាំវស្សាដោយអាស្រ័យក្រុងវេរញ្ជា ក្នុងសម័យនោះឯង ក្រុងវេរញ្ជាក៏កើតទុរភិក្ស។ ពាក្យថា «ទុព្វិក្ខា» គឺមានភិក្ខាដែលរកបានដោយកម្រ។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាអ្នកមានភិក្ខារកបានដោយកម្រនោះ ក្នុងទីណាដែលពួកមនុស្សគ្មានសទ្ធា មិនជ្រះថ្លា ទោះបីជាក្នុងកាលដែលស្រូវសាលីលូតលាស់ល្អ ឬក្នុងកាលដែលធញ្ញជាតិមានតម្លៃថោកបំផុតក៏ដោយ ក៏តែងតែកើតមានក្នុងទីនោះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងក្រុងវេរញ្ជា មិនមែនកើតឡើងដោយហេតុដូច្នោះ (ដោយសារមនុស្សគ្មានសទ្ធា) ឡើយ គឺកើតឡើងដោយសារការខូចខាតនៃភោគផលស្រូវសាលី និងដោយសារទោសគឺការអត់ឃ្លាន ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលទ្រង់សម្តែងនូវសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ទ្វីហិតិកា»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «ទ្វីហិតិកា» គឺមានការប្រព្រឹត្តទៅនៃសេចក្តីព្យាយាមពីរយ៉ាង។ សេចក្តីព្យាយាម (អ៊ីហិតៈ) នោះ គឺកិរិយាប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្តពីរយ៉ាង គឺចិត្តវិការៈ និងចិត្តព្យាយាម។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះថា «ពួកយើងកាលសូមនូវវត្ថុណាមួយក្នុងទីនេះ តើនឹងបានឬទេ? ឬថានឹងមិនបាន?» និងថា «តើពួកយើងនឹងអាចរស់នៅបានឬទេ? ឬថាមិនអាច?» នេះជាអធិប្បាយក្នុងពាក្យនេះ។ Atha vā dvīhitikāti dujjīvikā, īhitaṃ īhā iriyanaṃ pavattanaṃ jīvitantiādīni padāni ekatthāni. Tasmā dukkhena īhitaṃ ettha pavattatīti dvīhitikāti ayamettha padattho. Setaṭṭhikāti setakāni aṭṭhīni etthāti setaṭṭhikā. Divasampi yācitvā kiñci aladdhā matānaṃ kapaṇamanussānaṃ ahicchattakavaṇṇehi aṭṭhīhi tatra tatra parikiṇṇāti vuttaṃ hoti. Setaṭṭikātipi pāṭho. Tassattho – setā aṭṭi etthāti setaṭṭikā. Aṭṭīti āturatā byādhi rogo. Tattha ca sassānaṃ gabbhaggahaṇakāle setakarogena upahatameva pacchinnakhīraṃ aggahitataṇḍulaṃ paṇḍarapaṇḍaraṃ sālisīsaṃ vā yavagodhūmasīsaṃ vā nikkhamati, tasmā ‘‘setaṭṭikā’’ti vuccati. មួយវិញទៀត ពាក្យថា «ទ្វីហិតិកា» គឺការរស់នៅដោយលំបាក។ បទទាំងឡាយមានជាដើមថា ហិតៈ ព្យាយាម កិរិយាប្រព្រឹត្តទៅ ការប្រព្រឹត្តទៅ និងជីវិត គឺមានអត្ថដូចគ្នា។ ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ ការរស់នៅប្រព្រឹត្តទៅដោយលំបាក ឈ្មោះថា ទ្វីហិតិកា នេះជាអត្ថនៃបទក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា «សេតដ្ឋិកា» គឺមានឆ្អឹងពណ៌សៗក្នុងទីនេះ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា សេតដ្ឋិកា។ ពាក្យនោះមានន័យថា ទីនោះរាយប៉ាយទៅដោយឆ្អឹងទាំងឡាយដែលមានពណ៌ដូចជាផ្សិតស្បែកគីង្គក់ របស់ពួកមនុស្សកំសត់ដែលស្លាប់ទៅព្រោះសុំអ្វីមិនបានសោះអស់ពេញមួយថ្ងៃ។ មានបទបាឋថា «សេតដ្ដិកា» ផងដែរ។ អត្ថនៃបទបាឋនោះថា មានរោគពណ៌សក្នុងទីនេះ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា សេតដ្ដិកា។ ពាក្យថា «អដ្ដិ» គឺសេចក្តីឈឺចាប់ ជំងឺ ឬរោគ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងកាលដែលស្រូវសាលីទាំងឡាយកំពុងដាក់ទឹកដោះ ស្រូវសាលីនោះត្រូវរោគពណ៌សបៀតបៀនហើយ ក៏ដាច់ទឹកដោះ មិនដាក់គ្រាប់ មានតែស្នៀតស្រូវសាលីពណ៌សក្បុស ឬស្នៀតស្រូវយវៈ និងស្រូវគោធុមៈពណ៌សក្បុសលេចចេញមក ហេតុនោះទើបហៅថា «setaṭṭikā» (សេតដ្ដិកា)។ Vappakāle suṭṭhu abhisaṅkharitvāpi vuttasassaṃ tattha salākā eva sampajjatīti salākāvuttā; salākāya vā tattha jīvitaṃ pavattentīti salākāvuttā. Kiṃ vuttaṃ hoti? Tattha kira dhaññavikkayakānaṃ santikaṃ kayakesu gatesu dubbalamanusse abhibhavitvā balavamanussāva dhaññaṃ kiṇitvā gacchanti. Dubbalamanussā alabhamānā mahāsaddaṃ karonti. Dhaññavikkayakā ‘‘sabbesaṃ saṅgahaṃ karissāmā’’ti dhaññakaraṇaṭṭhāne dhaññamāpakaṃ nisīdāpetvā ekapasse vaṇṇajjhakkhaṃ nisīdāpesuṃ. Dhaññatthikā vaṇṇajjhakkhassa santikaṃ gacchanti. So āgatapaṭipāṭiyā mūlaṃ gahetvā ‘‘itthannāmassa ettakaṃ dātabba’’nti salākaṃ likhitvā deti, te taṃ gahetvā dhaññamāpakassa santikaṃ gantvā dinnapaṭipāṭiyā dhaññaṃ gaṇhanti. Evaṃ salākāya tattha jīvitaṃ pavattentīti salākāvuttā. ស្រូវសាលីដែលគេព្រោះហើយ ទោះបីជាគេរៀបចំដីយ៉ាងល្អក្នុងកាលព្រោះក៏ដោយ ក៏កើតមានតែដើមទទេ (ដូចជាឈើច្រត) ក្នុងទីនោះ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា សលាកាវុត្តា (មានជីវិតប្រព្រឹត្តទៅដោយដើមទទេ)។ មួយវិញទៀត ពួកជនតែងញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយស្លាក (សន្លឹកឆ្នោត ឬប័ណ្ណទិញ) ក្នុងទីនោះ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា សលាកាវុត្តា។ សេចក្តីពន្យល់យ៉ាងណា? ឮថា ក្នុងទីនោះ កាលដែលពួកអ្នកទិញទៅកាន់សំណាក់នៃពួកអ្នកលក់ស្រូវ ពួកមនុស្សមានកម្លាំងតែងសង្កត់សង្កិនពួកមនុស្សខ្សោយ ហើយទិញយកស្រូវទៅអស់។ ពួកមនុស្សខ្សោយកាលមិនបានស្រូវ ក៏ស្រែកទ្រហោយំយ៉ាងខ្លាំង។ ពួកអ្នកលក់ស្រូវគិតថា «ពួកយើងនឹងធ្វើការសង្គ្រោះដល់មនុស្សទាំងអស់គ្នា» ទើបឲ្យអ្នកវាល់ស្រូវអង្គុយក្នុងកន្លែងវាល់ស្រូវ ហើយឲ្យអ្នកពិនិត្យប្រាក់ (អ្នកទទួលប្រាក់) អង្គុយក្នុងចំហៀងម្ខាង។ ពួកអ្នកប្រាថ្នាស្រូវក៏ទៅកាន់សំណាក់របស់អ្នកពិនិត្យប្រាក់។ អ្នកពិនិត្យប្រាក់នោះទទួលយកប្រាក់តាមលំដាប់អ្នកដែលមកដល់ ហើយសរសេរស្លាក (ប័ណ្ណ) ប្រគល់ឲ្យថា «ត្រូវប្រគល់ស្រូវមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ដល់ជនឈ្មោះនេះ» ពួកអ្នកទិញទាំងនោះទទួលយកស្លាកនោះទៅកាន់សំណាក់របស់អ្នកវាល់ស្រូវ ហើយទទួលយកស្រូវតាមលំដាប់ដែលបានប្រគល់ស្លាកឲ្យ។ ពួកជនតែងញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយស្លាកក្នុងទីនោះ យ៉ាងនេះឯង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា សលាកាវុត្តា។ Na [Pg.144] sukarā uñchena paggahena yāpetunti paggahena yo uñcho, tena yāpetuṃ na sukarā. Pattaṃ gahetvā yaṃ ariyā uñchaṃ karonti, bhikkhācariyaṃ caranti, tena uñchena yāpetuṃ na sukarāti vuttaṃ hoti. Tadā kira tattha sattaṭṭhagāme piṇḍāya caritvā ekadivasampi yāpanamattaṃ na labhanti. ពាក្យថា «មិនងាយនឹងញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយការស្វែងរកបិណ្ឌបាតដែលទ្រទ្រង់ទុកឡើយ» សេចក្តីថា ការស្វែងរកអាហារណាដែលទ្រទ្រង់ទុក (ដោយការឱបបាត្រ) មិនងាយនឹងញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយការស្វែងរកអាហារនោះឡើយ។ ពាក្យនោះមានន័យថា ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយកាន់យកបាត្រហើយ តែងធ្វើការស្វែងរកអាហារណា គឺត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត មិនងាយនឹងញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយការស្វែងរកអាហារនោះឡើយ។ ឮថា ក្នុងកាលនោះ ពួកភិក្ខុត្រេចទៅកាន់ភូមិប្រាំពីរឬប្រាំបីក្នុងទីនោះ ក៏មិនបានសូម្បីតែអាហារល្មមចិញ្ចឹមជីវិតអស់មួយថ្ងៃឡើយ។ Tena kho pana samayena uttarāpathakā assavāṇijā…pe… assosi kho bhagavā udukkhalasaddanti – tenāti yasmiṃ samaye bhagavā verañjaṃ upanissāya vassāvāsaṃ upagato tena samayena. Uttarāpathavāsikā uttarāpathato vā āgatattā evaṃ laddhavohārā assavāṇijā uttarāpathe assānaṃ uṭṭhānaṭṭhāne pañca assasatāni gahetvā diguṇaṃ tiguṇaṃ lābhaṃ patthayamānā desantaraṃ gacchantā tehi attano vikkāyikabhaṇḍabhūtehi pañcamattehi assasatehi verañjaṃ vassāvāsaṃ upagatā honti. Kasmā? Na hi sakkā tasmiṃ dese vassike cattāro māse addhānaṃ paṭipajjituṃ. Upagacchantā ca bahinagare udakena anajjhottharaṇīye ṭhāne attano ca vāsāgārāni assānañca mandiraṃ kārāpetvā vatiyā parikkhipiṃsu. Tāni tesaṃ vasanaṭṭhānāni ‘‘assamaṇḍalikāyo’’ti paññāyiṃsu. Tenāha – ‘‘tehi assamaṇḍalikāsu bhikkhūnaṃ patthapatthapulakaṃ paññattaṃ hotī’’ti. Patthapatthapulakanti ekamekassa bhikkhuno patthapatthapamāṇaṃ pulakaṃ. Pattho nāma nāḷimattaṃ hoti, ekassa purisassa alaṃ yāpanāya. Vuttampi hetaṃ – ‘‘patthodano nālamayaṃ duvinna’’nti (jā. 2.21.192). Pulakaṃ nāma nitthusaṃ katvā ussedetvā gahitayavataṇḍulā vuccanti. Yadi hi sathusā honti, pāṇakā vijjhanti, addhānakkhamā na honti. Tasmā te vāṇijā addhānakkhamaṃ katvā yavataṇḍulamādāya addhānaṃ paṭipajjanti ‘‘yattha assānaṃ khādanīyaṃ tiṇaṃ dullabhaṃ bhavissati, tatthetaṃ assabhattaṃ bhavissatī’’ti. សម័យនោះឯង ពួកឈ្មួញសេះដែលមកពីឧត្តរាបថ...ល... ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បានឮសំឡេងត្បាល់។ ក្នុងអធិប្បាយនោះ ពាក្យថា «tenā» គឺក្នុងសម័យណាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់អាស្រ័យនឹងក្រុងវេរញ្ជា ហើយចូលទៅកាន់ការនៅចាំវស្សា គឺក្នុងសម័យនោះឯង។ ពួកឈ្មួញសេះដែលរស់នៅក្នុងឧត្តរាបថ ឬមកពីឧត្តរាបថ ទើបបានឈ្មោះយ៉ាងនេះ បាននាំយកសេះប្រាំរយមកពីកន្លែងកំណើតសេះក្នុងឧត្តរាបថ ប្រាថ្នានូវលាភពីរគុណបីគុណ ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់ដែនដីផ្សេង ក៏បានចូលទៅកាន់ការនៅចាំវស្សាក្នុងក្រុងវេរញ្ជា ជាមួយនឹងសេះប្រមាណប្រាំរយដែលជាទំនិញសម្រាប់លក់របស់ខ្លួននោះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាក្នុងរដូវវស្សាអស់រយៈពេលបួនខែ គេមិនអាចធ្វើដំណើរផ្លូវឆ្ងាយក្នុងតំបន់នោះបានឡើយ។ កាលដែលចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានសង់ផ្ទះស្នាក់នៅរបស់ខ្លួន និងរោងសេះនៅខាងក្រៅក្រុង ត្រង់កន្លែងដែលទឹកជំនន់មិនអាចលិចបាន ហើយបានធ្វើរបងព័ទ្ធជុំវិញ។ ទីកន្លែងស្នាក់នៅទាំងនោះរបស់ពួកគេ ក៏ល្បីឈ្មោះថា «អស្សមណ្ឌលិកា» (វង់សេះ)។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះឧបាលិត្ថេរពោលថា «ពួកឈ្មួញទាំងនោះបានចាត់ចែងនូវស្រូវបាឡីកិនបែកមួយបត្តៈៗ ថ្វាយដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងអស្សមណ្ឌលិកាទាំងឡាយ»។ ពាក្យថា «patthapatthapulakaṃ» គឺស្រូវបាឡីកិនបែកមានកម្រិតវាល់មួយបត្តៈៗ សម្រាប់ភិក្ខុនីមួយៗ។ មួយបត្តៈ (pattha) នោះ គឺមានកម្រិតស្មើនឹងមួយនាឡិ (nāḷi) ដែលល្មមសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិតមនុស្សម្នាក់។ ដូចដែលលោកពោលទុកថា «បាយមួយបត្តៈនេះ មិនល្មមសម្រាប់យើងទាំងពីរនាក់ឡើយ»។ ដែលហៅថា «បុលកៈ» (pulaka) គឺសំដៅលើអង្ករស្រូវបាឡីដែលគេយកទៅបកសំបកចេញ រួចស្ងោរ ឬចំហុយយកមក។ ព្រោះថា បើនៅមានសំបកអង្កាម សត្វល្អិតនឹងចោះស៊ី ហើយមិនអាចរក្សាទុកបានយូរឡើយ។ ហេតុនោះ ពួកឈ្មួញទាំងនោះទើបធ្វើអង្ករស្រូវបាឡីនោះឱ្យអាចរក្សាទុកបានយូរ រួចកាន់យកធ្វើដំណើរទៅផ្លូវឆ្ងាយ ដោយគិតថា «ក្នុងកន្លែងណាដែលស្មៅជាចំណីសេះក្រខ្សត់ គ្រឿងបរិភោគនេះនឹងក្លាយជាចំណីរបស់សេះក្នុងកន្លែងនោះ»។ Kasmā pana tehi taṃ bhikkhūnaṃ paññattanti? Vuccate – ‘‘na hi te dakkhiṇāpathamanussā viya assaddhā appasannā, te pana saddhā pasannā buddhamāmakā, dhammamāmakā, saṅghamāmakā; te pubbaṇhasamayaṃ kenacideva karaṇīyena nagaraṃ pavisantā dve tayo divase addasaṃsu sattaṭṭha bhikkhū sunivatthe supārute [Pg.145] iriyāpathasampanne sakalampi nagaraṃ piṇḍāya caritvā kiñci alabhamāne. Disvāna nesaṃ etadahosi – ‘‘ayyā imaṃ nagaraṃ upanissāya vassaṃ upagatā; chātakañca vattati, na ca kiñci labhanti, ativiya kilamanti. Mayañcamha āgantukā, na sakkoma nesaṃ devasikaṃ yāguñca bhattañca paṭiyādetuṃ. Amhākaṃ pana assā sāyañca pāto ca dvikkhattuṃ bhattaṃ labhanti. Yaṃnūna mayaṃ ekamekassa assassa pātarāsabhattato ekamekassa bhikkhuno patthapatthapulakaṃ dadeyyāma. Evaṃ ayyā ca na kilamissanti, assā ca yāpessantī’’ti. Te bhikkhūnaṃ santikaṃ gantvā etamatthaṃ ārocetvā ‘‘bhante, tumhe patthapatthapulakaṃ paṭiggahetvā yaṃ vā taṃ vā katvā paribhuñjathā’’ti yācitvā devasikaṃ patthapatthapulakaṃ paññapesuṃ. Tena vuttaṃ – ‘‘tehi assamaṇḍalikāsu bhikkhūnaṃ patthapatthapulakaṃ paññattaṃ hotī’’ti. ចុះហេតុអ្វីបានជាពួកឈ្មួញទាំងនោះចាត់ចែងភត្តនោះថ្វាយដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ? ឆ្លើយថា៖ ពួកឈ្មួញទាំងនោះ មិនមែនជាអ្នកគ្មានសទ្ធា គ្មានសេចក្ដីជ្រះថ្លា ដូចជាពួកមនុស្សនៅក្នុងទក្ខិណាបថនោះឡើយ តែពួកគេជាអ្នកមានសទ្ធា មានសេចក្ដីជ្រះថ្លា មានព្រះពុទ្ធជាទីពឹង មានព្រះធម៌ជាទីពឹង មានព្រះសង្ឃជាទីពឹង។ ពួកឈ្មួញទាំងនោះ កាលចូលទៅកាន់ក្រុងក្នុងវេលាព្រឹកព្រហាមដោយកិច្ចការណាមួយ ក៏បានឃើញភិក្ខុ ៧-៨ អង្គ ក្នុងរយៈពេល ២-៣ ថ្ងៃ ដែលទ្រង់ស្បង់ចីវរត្រឹមត្រូវ គ្របដណ្ដប់ស្អាតបាត មានឥរិយាបថសមរម្យ និមន្តបិណ្ឌបាតពេញមួយក្រុង តែមិនបានចង្ហាន់អ្វីបន្តិចសោះ។ លុះឃើញហើយ ពួកឈ្មួញទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ចូលមកចាំវស្សាអាស្រ័យនឹងក្រុងនេះ ឯគ្រោះទុរភិក្សក៏កំពុងកើតមាន លោកម្ចាស់ទាំងឡាយមិនបានចង្ហាន់អ្វីសោះ តែងលំបាកខ្លាំងណាស់。 ចំណែកពួកយើងជាអ្នកចំណូលថ្មី មិនអាចចាត់ចែងបបរ និងភត្តថ្វាយលោកម្ចាស់រាល់ថ្ងៃបានឡើយ។ ប៉ុន្តែ សេះរបស់ពួកយើងតែងបានចំណីពីរដង គឺក្នុងវេលាល្ងាច និងវេលាព្រឹក។ បើដូច្នោះ ពួកយើងគួរដកយកចំណីសេះម្នាក់មួយបត្តៈៗ ពីចំណីសេះនីមួយៗក្នុងពេលព្រឹក ទៅប្រគេនភិក្ខុនីមួយៗម្នាក់មួយបត្តៈៗ។ កាលបើធ្វើដូច្នេះ លោកម្ចាស់ទាំងឡាយក៏មិនលំបាក ហើយសេះទាំងឡាយក៏អាចរស់នៅបានដែរ»។ ពួកឈ្មួញទាំងនោះ ក៏បានចូលទៅរកភិក្ខុទាំងឡាយ ហើយជម្រាបសេចក្ដីនោះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយទទួលយកនូវស្រូវបាឡីកិនបែកមួយបត្តៈៗនេះ ហើយធ្វើតាមការគួរ រួចឆាន់ចុះ» ហើយបានអារាធនា និងចាត់ចែងប្រគេនស្រូវបាឡីកិនបែកមួយបត្តៈៗរាល់ថ្ងៃ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកពោលថា «ពួកឈ្មួញទាំងនោះបានចាត់ចែងនូវស្រូវបាឡីកិនបែកមួយបត្តៈៗ ថ្វាយដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងអស្សមណ្ឌលិកាទាំងឡាយ»។ Paññattanti niccabhattasaṅkhepena ṭhapitaṃ. Idāni bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvātiādīsu pubbaṇhasamayanti divasassa pubbabhāgasamayaṃ, pubbaṇhasamayeti attho. Pubbaṇhe vā samayaṃ pubbaṇhasamayaṃ, pubbaṇhe ekaṃ khaṇanti vuttaṃ hoti. Evaṃ accantasaṃyoge upayogavacanaṃ labbhati. Nivāsetvāti paridahitvā, vihāranivāsanaparivattanavasenetaṃ veditabbaṃ. Na hi te tato pubbe anivatthā ahesuṃ. Pattacīvaramādāyāti pattaṃ hatthehi cīvaraṃ kāyena ādiyitvā sampaṭicchādetvā, dhāretvāti attho. Yena vā tena vā hi pakārena gaṇhantā ādāyaicceva vuccanti, yathā ‘‘samādāyeva pakkamatī’’ti (dī. ni. 1.21). Piṇḍaṃ alabhamānāti sakalampi verañjaṃ caritvā tiṭṭhatu piṇḍo, antamaso ‘‘aticchathā’’ti vācampi alabhamānā. ពាក្យថា «paññattaṃ» គឺតម្កល់ទុកដោយអាការៈបញ្ចូលទៅក្នុងភត្តប្រចាំ (និច្ចភត្ត)។ ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានជាអាទិថា «bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā» នេះ ពាក្យថា «pubbaṇhasamayaṃ» សំដៅលើវេលាភាគខាងដើមនៃថ្ងៃ គឺក្នុងពេលព្រឹកព្រហាម។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា «pubbaṇhasamayaṃ» គឺសំដៅលើខណៈមួយក្នុងពេលព្រឹក។ ការប្រើប្រាស់ទុតិយាវិភត្តក្នុងន័យអច្ចន្តសំយោគ គឺបានមកយ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា «nivāsetvā» គឺស្លៀកដណ្ដប់ គប្បីជ្រាបថា សំដៅលើការផ្លាស់ប្ដូរស្បង់ចីវរសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងវត្តមកជាស្បង់ចីវរសម្រាប់និមន្តទៅខាងក្រៅ។ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងនោះមិនមែនជាអ្នកមិនបានស្លៀកស្បង់ចីវរមុនពេលនោះឡើយ។ ពាក្យថា «pattacīvaramādāya» គឺកាន់យកបាត្រដោយដៃ គ្របដណ្ដប់ចីវរលើកាយ គឺទ្រទ្រង់ទុក។ ព្រោះថា ជនទាំងឡាយកាលកាន់យកដោយអាការៈណាមួយ ក៏ហៅថា «កាន់យក» (ādāya) ដូចជាពាក្យថា «កាន់យកស្មើ (សមាទាន) ហើយចៀសចេញទៅ»។ ពាក្យថា «piṇḍaṃ alabhamānā» គឺនិមន្តទៅពេញក្រុងវេរញ្ជាទាំងមូល កុំថាឡើយដល់ទៅបានចង្ហាន់ សូម្បីតែពាក្យថា «សូមនិមន្តទៅខាងមុខចុះ» ក៏មិនបានទទួលឡើយ។ Patthapatthapulakaṃ ārāmaṃ āharitvāti gatagataṭṭhāne laddhaṃ ekamekaṃ patthapatthapulakaṃ gahetvā ārāmaṃ netvā. Udukkhale koṭṭetvā koṭṭetvā paribhuñjantīti therānaṃ koci kappiyakārako natthi, yo nesaṃ taṃ gahetvā yāguṃ vā bhattaṃ vā paceyya. Sāmampi pacanaṃ samaṇasāruppaṃ na hoti na ca vaṭṭati. Te evaṃ no sallahukavuttitā ca bhavissati, sāmapākaparimocanañcāti aṭṭha aṭṭha janā vā dasa dasa janā vā ekato hutvā udukkhale koṭṭetvā koṭṭetvā sakaṃ sakaṃ paṭivīsaṃ udakena temetvā paribhuñjanti. Evaṃ paribhuñjitvā appossukkā samaṇadhammaṃ karonti[Pg.146]. Bhagavato pana te assavāṇijā patthapulakañca denti, tadupiyañca sappimadhusakkaraṃ. Taṃ āyasmā ānando āharitvā silāyaṃ pisati. Puññavatā paṇḍitapurisena kataṃ manāpameva hoti. Atha naṃ pisitvā sappiādīhi sammā yojetvā bhagavato upanāmesi. Athettha devatā dibbojaṃ pakkhipanti. Taṃ bhagavā paribhuñjati. Paribhuñjitvā phalasamāpattiyā kālaṃ atināmeti. Na tato paṭṭhāya piṇḍāya carati. ពាក្យថា «patthapatthapulakaṃ ārāmaṃ āharitvā» គឺកាន់យកស្រូវបាឡីកិនបែកមួយបត្តៈៗ ដែលបានមកពីកន្លែងដែលខ្លួនបានទៅដល់ រួចនាំយកមកកាន់អារាម។ ពាក្យថា «udukkhale koṭṭetvā koṭṭetvā paribhuñjanti» គឺព្រះថេរៈទាំងឡាយគ្មានកប្បិយការកណាម្នាក់ ដែលនឹងយកស្រូវបាឡីនោះទៅដាំជាបបរ ឬភត្តថ្វាយឡើយ។ ការដាំស្លដោយខ្លួនឯង ក៏មិនសមរម្យដល់សមណៈ និងមិនគួរគប្បីឡើយ។ ព្រះថេរៈទាំងនោះគិតថា «កាលបើពួកយើងឆាន់យ៉ាងនេះ ភាពជាអ្នកមានការចិញ្ចឹមជីវិតដោយងាយស្រួលផង ការរួចផុតពីទោសនៃការដាំស្លដោយខ្លួនឯងផង នឹងមានដល់ពួកយើង» ដូច្នេះហើយ ទើបភិក្ខុ ៨ អង្គខ្លះ ១០ អង្គខ្លះ រួមគ្នាហើយបុកក្នុងត្បាល់ រួចធ្វើចំណែករបស់ខ្លួនៗ ឱ្យសើមដោយទឹក ហើយឆាន់។ លុះឆាន់រួចហើយ ក៏ជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីខ្វល់ខ្វាយ ហើយធ្វើសមណធម៌។ ចំណែកពួកឈ្មួញសេះទាំងនោះ តែងថ្វាយស្រូវបាឡីកិនបែកមួយបត្តៈ និងទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ ទឹកដោះថ្លា ដែលសមគួរដល់ស្រូវបាឡីនោះ ដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ បាននាំយកវត្ថុនោះទៅកិនលើថ្មសំប៉ែត។ កិច្ចការដែលបុគ្គលជាបណ្ឌិតមានបុណ្យបានធ្វើហើយ តែងជាទីគាប់ចិត្តពិតប្រាកដ។ លំដាប់នោះ ព្រះអានន្ទកិនរួចហើយ ក៏លាយផ្សំជាមួយនឹងទឹកដោះថ្លាជាដើមឱ្យបានល្អ រួចបង្អោនទៅថ្វាយព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ក្នុងខណៈនោះ ពួកទេវតាក៏បានដាក់នូវឱជារសទិព្វទៅក្នុងភត្តនោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សោយនូវភត្តនោះ។ លុះទ្រង់សោយរួចហើយ ក៏ទ្រង់ចំណាយពេលឱ្យកន្លងទៅដោយផលសមាបត្តិ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះអង្គមិនបាននិមន្តបិណ្ឌបាតឡើយ។ Kiṃ panānandatthero tadā bhagavato upaṭṭhāko hotīti? Hoti, no ca kho upaṭṭhākaṭṭhānaṃ laddhā. Bhagavato hi paṭhamabodhiyaṃ vīsativassantare nibaddhupaṭṭhāko nāma natthi. Kadāci nāgasamālatthero bhagavantaṃ upaṭṭhāsi, kadāci nāgitatthero, kadāci meghiyatthero, kadāci upavāṇatthero, kadāci sāgatatthero, kadāci sunakkhatto licchaviputto. Te attano ruciyā upaṭṭhahitvā yadā icchanti tadā pakkamanti. Ānandatthero tesu tesu upaṭṭhahantesu appossukko hoti, pakkantesu sayameva vattapaṭipattiṃ karoti. Bhagavāpi kiñcāpi me ñātiseṭṭho upaṭṭhākaṭṭhānaṃ na tāva labhati, atha kho evarūpesu ṭhānesu ayameva patirūpoti adhivāsesi. Tena vuttaṃ – ‘‘āyasmā panānando patthapulakaṃ silāyaṃ pisitvā bhagavato upanāmesi, taṃ bhagavā paribhuñjatī’’ti. សួរថា៖ ចុះក្នុងសម័យនោះ ព្រះអានន្ទត្ថេរជាឧបដ្ឋាករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឬ? ឆ្លើយថា៖ ព្រះថេរៈជាឧបដ្ឋាកមែន តែមិនទាន់បានទទួលតំណែងជាឧបដ្ឋាកជាផ្លូវការឡើយ។ ព្រោះថាក្នុងចន្លោះ ២០ វស្សាដំបូងនៃបឋមពោធិកាលរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនទាន់មានព្រះឧបដ្ឋាកប្រចាំឡើយ។ ជួនកាលព្រះនាគសមាឡត្ថេរបានបម្រើព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជួនកាលព្រះនាគិតត្ថេរ ជួនកាលព្រះមេឃិយត្ថេរ ជួនកាលព្រះឧបវានត្ថេរ ជួនកាលព្រះសាគតត្ថេរ ជួនកាលសុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ។ ព្រះថេរៈទាំងនោះបានបម្រើតាមសេចក្ដីពេញចិត្តរបស់ខ្លួន កាលណាប្រាថ្នានឹងចៀសចេញទៅ ក៏ចៀសចេញទៅក្នុងកាលនោះ។ កាលដែលព្រះថេរៈទាំងនោះកំពុងបម្រើ ព្រះអានន្ទត្ថេរក៏មិនមានសេចក្ដីខ្វល់ខ្វាយឡើយ លុះព្រះថេរៈទាំងនោះចៀសចេញទៅហើយ ព្រះអង្គក៏ធ្វើវត្តប្រតិបត្តិដោយខ្លួនឯង។ សូម្បីព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ទោះបីជាញាតិដ៏ប្រសើររបស់យើងនេះ មិនទាន់បានទទួលតំណែងជាឧបដ្ឋាកក៏ដោយ តែក្នុងស្ថានការណ៍បែបនេះ មានតែព្រះអានន្ទនេះឯងដែលសមរម្យបំផុត» ទើបទ្រង់អនុញ្ញាត។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកពោលថា «ចំណែកព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ បានកិនស្រូវបាឡីកិនបែកលើថ្មសំប៉ែត រួចបង្អោនទៅថ្វាយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់សោយនូវស្រូវបាឡីកិនបែកនោះ»។ Nanu ca manussā dubbhikkhakāle ativiya ussāhajātā puññāni karonti, attanā abhuñjitvāpi bhikkhūnaṃ dātabbaṃ maññanti. Te tadā kasmā kaṭacchubhikkhampi na adaṃsu? Ayañca verañjo brāhmaṇo mahatā ussāhena bhagavantaṃ vassāvāsaṃ yāci, so kasmā bhagavato atthibhāvampi na jānātīti? Vuccate – mārāvaṭṭanāya. Verañjañhi brāhmaṇaṃ bhagavato santikā pakkantamattameva sakalañca nagaraṃ samantā ca yojanamattaṃ yattha sakkā purebhattaṃ piṇḍāya caritvā paccāgantuṃ, taṃ sabbaṃ māro āvaṭṭetvā mohetvā sabbesaṃ asallakkhaṇabhāvaṃ katvā pakkāmi. Tasmā na koci antamaso sāmīcikammampi kattabbaṃ maññittha. សួរថា៖ ធម្មតាមនុស្សទាំងឡាយក្នុងគ្រាទុរភិក្ស តែងមានសេចក្ដីព្យាយាមខ្លាំងក្លាក្នុងការធ្វើបុណ្យ សូម្បីតែខ្លួនឯងមិនបានបរិភោគ ក៏គិតថាគួរតែប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែរ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាក្នុងសម័យនោះ ពួកមនុស្សមិនបានប្រគេនសូម្បីតែចង្ហាន់មួយវែកសោះ? ម្យ៉ាងទៀត វេរញ្ជព្រាហ្មណ៍នេះ បានអារាធនាព្រះដ៏មានព្រះភាគឱ្យចាំវស្សាដោយសេចក្ដីព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំង ចុះហេតុអ្វីបានជាគាត់មិនដឹងសូម្បីតែការគង់នៅរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ? ឆ្លើយថា៖ ព្រោះតែការបង្វែររបស់មារ។ ព្រោះថាកាលដែលវេរញ្ជព្រាហ្មណ៍ចៀសចេញពីសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគភ្លាម មារក៏បានបង្វែរចិត្ត ធ្វើឱ្យវង្វេងពេញមួយក្រុង និងតំបន់ជុំវិញមួយយោជន៍ ដែលជាកន្លែងភិក្ខុអាចនិមន្តបិណ្ឌបាតក្នុងពេលព្រឹកហើយត្រឡប់មកវិញបាន ដោយធ្វើឱ្យមនុស្សទាំងអស់គ្មានការនឹកនា (ភ្លេចស្មារតី) រួចហើយមារក៏ចៀសចេញទៅ។ ហេតុនោះ សូម្បីតែការធ្វើសាមីចិកម្ម (ការគោរព) បន្តិចបន្តួច ក៏គ្មាននរណាម្នាក់នឹកឃើញថាគួរធ្វើឡើយ។ Kiṃ [Pg.147] pana bhagavāpi mārāvaṭṭanaṃ ajānitvāva tattha vassaṃ upagatoti? No ajānitvā. Atha kasmā campā-sāvatthi-rājagahādīnaṃ aññatarasmiṃ na upagatoti? Tiṭṭhantu campā-sāvatthi-rājagahādīni, sacepi bhagavā tasmiṃ saṃvacchare uttarakuruṃ vā tidasapuraṃ vā gantvā vassaṃ upagaccheyya, tampi māro āvaṭṭeyya. So kira taṃ saṃvaccharaṃ ativiya āghātena pariyuṭṭhitacitto ahosi. Idha pana bhagavā imaṃ atirekakāraṇaṃ addasa – ‘‘assavāṇijā bhikkhūnaṃ saṅgahaṃ karissantī’’ti. Tasmā verañjāyameva vassaṃ upagacchi. សួរថា៖ ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់មិនដឹងការបង្វែររបស់មារទេឬ បានជាយាងទៅចាំវស្សាក្នុងទីនោះ? ឆ្លើយថា៖ មិនមែនជាមិនដឹងឡើយ។ សួរថា៖ បើដឹងហើយ ហេតុអ្វីបានជាមិនយាងទៅចាំវស្សាក្នុងក្រុងណាមួយ មានក្រុងចម្បា សាវត្ថី និងរាជគ្រឹះជាដើម? ឆ្លើយថា៖ លើកលែងតែក្រុងចម្បា សាវត្ថី និងរាជគ្រឹះជាដើមនោះចេញ ទោះបីជាព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងទៅចាំវស្សាក្នុងឧត្តរកុរុទ្វីប ឬក្នុងពិភពត្រៃត្រិង្សក្នុងឆ្នាំនោះក៏ដោយ ក៏មារនៅតែតាមទៅបង្វែរចិត្តមនុស្សក្នុងទីនោះដែរ។ ឮថា ក្នុងឆ្នាំនោះ មារមានចិត្តត្រូវគ្របដណ្ដប់ដោយសេចក្ដីក្រោធខឹងជាខ្លាំង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ (ក្រុងវេរញ្ជា) ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បានឃើញហេតុការណ៍ពិសេសនេះថា «ពួកឈ្មួញសេះនឹងធ្វើការសង្គ្រោះដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបយាងទៅចាំវស្សាក្នុងក្រុងវេរញ្ជានោះឯង។ Kiṃ pana māro vāṇijake āvaṭṭetuṃ na sakkotīti? No na sakkoti, te pana āvaṭṭitapariyosāne āgamiṃsu. Paṭinivattitvā kasmā na āvaṭṭetīti? Avisahatāya. Na hi so tathāgatassa abhihaṭabhikkhāya nibaddhadānassa appitavattassa antarāyaṃ kātuṃ visahati. Catunnañhi na sakkā antarāyo kātuṃ. Katamesaṃ catunnaṃ? Tathāgatassa abhihaṭabhikkhāsaṅkhepena vā nibaddhadānassa appitavattasaṅkhepena vā pariccattānaṃ catunnaṃ paccayānaṃ na sakkā kenaci antarāyo kātuṃ. Buddhānaṃ jīvitassa na sakkā kenaci antarāyo kātuṃ. Asītiyā anubyañjanānaṃ byāmappabhāya vā na sakkā kenaci antarāyo kātuṃ. Candimasūriyadevabrahmānampi hi pabhā tathāgatassa anubyañjanabyāmappabhāppadesaṃ patvā vihatānubhāvā honti. Buddhānaṃ sabbaññutaññāṇassa na sakkā kenaci antarāyo kātunti imesaṃ catunnaṃ na sakkā kenaci antarāyo kātuṃ. Tasmā mārena akatantarāyaṃ bhikkhaṃ bhagavā sasāvakasaṅgho tadā paribhuñjatīti veditabbo. សួរថា៖ ចុះមារមិនអាចបង្វែរចិត្តពួកឈ្មួញបានទេឬ? ឆ្លើយថា៖ មិនមែនជាមិនអាចនោះទេ តែពួកឈ្មួញទាំងនោះបានមកដល់ក្នុងពេលដែលការបង្វែរចិត្តរបស់មារបានបញ្ចប់ទៅហើយ។ សួរថា៖ ចុះហេតុអ្វីបានជាមារមិនត្រឡប់មកបង្វែរចិត្តពួកគេជាថ្មីទៀត? ឆ្លើយថា៖ ព្រោះតែមារមិនហ៊ាន។ ព្រោះថាមារមិនអាចធ្វើអន្តរាយដល់ចង្ហាន់ដែលគេនាំមកថ្វាយចំពោះព្រះតថាគត ឬទានប្រចាំ (និច្ចទាន) ឬបច្ច័យដែលគេឧទ្ទិសថ្វាយចំពោះព្រះអង្គឡើយ។ ព្រោះថា វត្ថុទាំង ៤ យ៉ាង មិនអាចមាននរណាធ្វើអន្តរាយបានឡើយ។ តើវត្ថុទាំង ៤ យ៉ាងនោះមានអ្វីខ្លះ? គឺ៖ ១. បច្ច័យទាំង ៤ ដែលគេលះបង់ថ្វាយហើយ ដោយអាការៈជាចង្ហាន់ដែលនាំមកថ្វាយចំពោះព្រះតថាគត ឬដោយអាការៈជាទានប្រចាំ ឬបច្ច័យដែលគេឧទ្ទិសថ្វាយ មិនអាចមាននរណាម្នាក់ធ្វើអន្តរាយបានឡើយ។ ២. ព្រះជន្មរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនអាចមាននរណាម្នាក់ធ្វើអន្តរាយបានឡើយ។ ៣. ព្រះអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ ឬព្រះរស្មីមួយព្យាម មិនអាចមាននរណាម្នាក់ធ្វើអន្តរាយបានឡើយ (ព្រោះថាសូម្បីតែពន្លឺនៃព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ ទេវតា និងព្រហ្មទាំងឡាយ កាលបើមកដល់កន្លែងនៃព្រះអនុព្យញ្ជនៈ និងព្រះរស្មីមួយព្យាមរបស់ព្រះតថាគតហើយ តែងអស់អានុភាពទៅ)។ ៤. ព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនអាចមាននរណាម្នាក់ធ្វើអន្តរាយបានឡើយ។ ក្នុងចំណោមវត្ថុទាំង ៤ យ៉ាងនេះ មិនអាចមាននរណាម្នាក់ធ្វើអន្តរាយបានឡើយ។ ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងសម័យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគព្រមទាំងព្រះសង្ឃជាសាវក ទ្រង់សោយនូវចង្ហាន់ដែលមារមិនអាចធ្វើអន្តរាយបានឡើយ ដោយប្រការយ៉ាងនេះ។ Evaṃ paribhuñjanto ca ekadivasaṃ assosi kho bhagavā udukkhalasaddanti bhagavā patthapatthapulakaṃ koṭṭentānaṃ bhikkhūnaṃ musalasaṅghaṭṭajanitaṃ udukkhalasaddaṃ suṇi. Tato paraṃ jānantāpi tathāgatāti evamādi yaṃ parato ‘‘kinnu kho so, ānanda, udukkhalasaddo’’ti pucchi, tassa parihāradassanatthaṃ vuttaṃ. Tatrāyaṃ saṅkhepavaṇṇanā – tathāgatā nāma jānantāpi sace tādisaṃ pucchākāraṇaṃ hoti, pucchanti. Sace pana tādisaṃ pucchākāraṇaṃ natthi, jānantāpi na pucchanti. Yasmā pana buddhānaṃ ajānanaṃ nāma natthi, tasmā ajānantāpīti na vuttaṃ. Kālaṃ viditvā pucchantīti sace tassā pucchāya so kālo hoti, evaṃ taṃ kālaṃ viditvā pucchanti; sace na hoti[Pg.148], evampi kālaṃ viditvāva na pucchanti. Evaṃ pucchantāpi ca atthasaṃhitaṃ tathāgatā pucchanti, yaṃ atthanissitaṃ kāraṇanissitaṃ, tadeva pucchanti, no anatthasaṃhitaṃ. Kasmā? Yasmā anatthasaṃhite setughāto tathāgatānaṃ. Setu vuccati maggo, maggeneva tādisassa vacanassa ghāto, samucchedoti vuttaṃ hoti. កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគ កំពុងសោយ (នូវបាយក្ដាំងនោះ) យ៉ាងនេះ ថ្ងៃមួយ ព្រះអង្គបានឮសំឡេងត្បាល់។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានឮសំឡេងត្បាល់ ដែលកើតឡើងពីការទង្គិចគ្នានៃអង្រែ របស់ភិក្ខុទាំងឡាយ កំពុងបុកនូវបាយក្ដាំងមួយកំប៉ុងៗ។ ពាក្យបន្ទាប់ពីនោះមកថា «ព្រះតថាគតទាំងឡាយ ទោះបីដឹងហើយក៏ដោយ...» ជាដើម គឺព្រះឧបាលិត្ថេរបានពោលទុក ដើម្បីបង្ហាញនូវចម្លើយចំពោះសំណួរដែលព្រះអង្គត្រាស់សួរខាងក្រោយថា «ម្នាលអានន្ទ ចុះសំឡេងត្បាល់នោះជាអ្វី?»។ ក្នុងសេចក្ដីនោះ មានការពន្យល់សង្ខេបដូចតទៅ៖ ធម្មតាព្រះតថាគតទាំងឡាយ ទោះបីទ្រង់ជ្រាបហើយក៏ដោយ ប្រសិនបើមានហេតុផលដែលត្រូវសួរយ៉ាងនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់សួរ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើគ្មានហេតុផលដែលត្រូវសួរយ៉ាងនោះទេ ទោះបីទ្រង់ជ្រាប ក៏មិនត្រាស់សួរឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែសេចក្ដីមិនដឹង មិនមានដល់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ ហេតុនោះ ព្រះឧបាលិត្ថេរទើបមិនពោលថា «ទោះបីមិនដឹងក៏ដោយ»។ ពាក្យថា «ទ្រង់ជ្រាបកាលហើយ ទើបត្រាស់សួរ» គឺប្រសិនបើជាកាលគួរដល់ការសួរនោះ ទ្រង់ជ្រាបកាលនោះហើយ ទើបត្រាស់សួរ ប្រសិនបើមិនមែនជាកាលគួរទេ ទោះបីទ្រង់ជ្រាបកាលហើយ ក៏មិនត្រាស់សួរឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីទ្រង់ត្រាស់សួរយ៉ាងនេះ ក៏ព្រះតថាគតទាំងឡាយ ត្រាស់សួរតែពាក្យដែលប្រកបដោយប្រយោជន៍ ពោលគឺទ្រង់ត្រាស់សួរតែពាក្យដែលអាស្រ័យនូវប្រយោជន៍ អាស្រ័យនូវហេតុផលប៉ុណ្ណោះ មិនត្រាស់សួរពាក្យដែលមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ព្រះតថាគតទាំងឡាយ មានការកាត់ផ្ដាច់នូវស្ពាន (គឺកិលេស) ក្នុងពាក្យដែលមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍។ ពាក្យថា «ស្ពាន» សំដៅលើមគ្គ ការកម្ចាត់បង់ ពោលគឺការកាត់ផ្ដាច់ទាំងស្រុងនូវវាចាបែបនោះ ដោយមគ្គតែម្ដង នេះជាសេចក្ដីអធិប្បាយ។ Idāni atthasaṃhitanti ettha yaṃ atthasannissitaṃ vacanaṃ tathāgatā pucchanti, taṃ dassento ‘‘dvīhākārehī’’ti ādimāha. Tattha ākārehīti kāraṇehi. Dhammaṃ vā desessāmāti aṭṭhuppattiyuttaṃ suttaṃ vā pubbacaritakāraṇayuttaṃ jātakaṃ vā kathayissāma. Sāvakānaṃ vā sikkhāpadaṃ paññapessāmāti sāvakānaṃ vā tāya pucchāya vītikkamaṃ pākaṭaṃ katvā garukaṃ vā lahukaṃ vā sikkhāpadaṃ paññapessāma āṇaṃ ṭhapessāmāti. ក្នុងពាក្យថា «atthasaṃhitaṃ» (ប្រកបដោយប្រយោជន៍) នេះ ព្រះថេរៈកាលនឹងបង្ហាញនូវវាចាដែលអាស្រ័យប្រយោជន៍ ដែលព្រះតថាគតទាំងឡាយត្រាស់សួរ ទើបពោលពាក្យមានដើមថា «dvīhākārehi» (ដោយអាការៈ ២ យ៉ាង)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «ākārehi» គឺដោយហេតុទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «dhammaṃ vā desessāma» (យើងនឹងសម្ដែងធម៌) គឺយើងនឹងសម្ដែងនូវសូត្រដែលប្រកបដោយរឿងរ៉ាវដែលកើតឡើងជាក់ស្ដែង ឬសម្ដែងនូវជាតកដែលប្រកបដោយហេតុដែលធ្លាប់ប្រព្រឹត្តមកហើយក្នុងកាលមុន។ ពាក្យថា «sāvakānaṃ vā sikkhāpadaṃ paññapessāma» (ឬយើងនឹងបញ្ញត្តសិក្ខាបទដល់សាវ័កទាំងឡាយ) គឺយើងនឹងធ្វើការល្មើសរបស់សាវ័កទាំងឡាយឱ្យប្រាកដច្បាស់ ដោយសំណួរនោះ ហើយបញ្ញត្តសិក្ខាបទធ្ងន់ ឬស្រាល គឺនឹងតាំងទុកនូវព្រះអាជ្ញា។ Atha kho bhagavā…pe… etamatthaṃ ārocesīti ettha natthi kiñci vattabbaṃ. Pubbe vuttameva hi bhikkhūnaṃ patthapatthapulakapaṭilābhaṃ sallahukavuttitaṃ sāmapākaparimocanañca ārocento etamatthaṃ ārocesīti vuccati. ‘‘Sādhu sādhu, ānandā’’ti idaṃ pana bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ sampahaṃsento āha. Sādhukāraṃ pana datvā dvīsu ākāresu ekaṃ gahetvā dhammaṃ desento āha – ‘‘tumhehi, ānanda, sappurisehi vijitaṃ, pacchimā janatā sālimaṃsodanaṃ atimaññissatī’’ti. Tatrāyamadhippāyo – tumhehi, ānanda, sappurisehi evaṃ dubbhikkhe dullabhapiṇḍe imāya sallahukavuttitāya iminā ca sallekhena vijitaṃ. Kiṃ vijitanti? Dubbhikkhaṃ vijitaṃ, lobho vijito, icchācāro vijito. Kathaṃ? ‘‘Ayaṃ verañjā dubbhikkhā, samantato pana anantarā gāmanigamā phalabhāranamitasassā subhikkhā sulabhapiṇḍā. Evaṃ santepi bhagavā idheva amhe niggaṇhitvā vasatī’’ti ekabhikkhussapi cintā vā vighāto vā natthi. Evaṃ tāva dubbhikkhaṃ vijitaṃ abhibhūtaṃ attano vase vattitaṃ. ក្នុងពាក្យថា «Atha kho bhagavā...pe... etamatthaṃ ārocesi» នេះ គ្មានអ្វីត្រូវពោលបន្ថែមឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះអានន្ទកាលក្រាបបង្គំទូលនូវសេចក្ដីដែលបានពោលមកហើយក្នុងកាលមុន គឺការបាននូវបាយក្ដាំងមួយកំប៉ុងៗ របស់ភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្ដីរស់នៅដោយងាយស្រួល និងការរួចផុតពីទោសនៃការដាំស្លដោយខ្លួនឯង ហេតុនោះ ទើបពោលថា «etamatthaṃ ārocesi» (បានក្រាបបង្គំទូលនូវសេចក្ដីនោះ)។ ចំណែកពាក្យថា «Sādhu sādhu, ānanda» នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ដើម្បីឱ្យព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុរីករាយយ៉ាងក្រៃលែង។ លុះទ្រង់ប្រទានសាធុការហើយ ទ្រង់កាន់យកហេតុមួយក្នុងចំណោមហេតុពីរយ៉ាង កាលនឹងសម្ដែងធម៌ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអានន្ទ ការឈ្នះ គឺអ្នកទាំងឡាយដែលជាសប្បុរសបានធ្វើហើយ ពួកជនក្នុងកាលជាខាងក្រោយ នឹងមើលងាយនូវបាយស្រូវសាលីប្រកបដោយសាច់»។ ក្នុងពាក្យនោះ មានសេចក្ដីអធិប្បាយដូចតទៅ៖ ម្នាលអានន្ទ ការឈ្នះ គឺអ្នកទាំងឡាយដែលជាសប្បុរស បានធ្វើហើយ ក្នុងកាលដែលកើតទុរភិក្ស រកអាហារបានដោយក្រយ៉ាងនេះ ដោយសារសេចក្ដីរស់នៅដោយងាយស្រួលនេះផង ដោយសារសល្លេខធម៌ (ការដុសខាត់កិលេស) នេះផង។ សួរថា តើឈ្នះអ្វី? គឺឈ្នះទុរភិក្ស ឈ្នះលោភៈ ឈ្នះអំពើតាមអំណាចនៃសេចក្ដីប្រាថ្នា (អិច្ឆាចារ)។ សួរថា ឈ្នះដូចម្ដេច? គឺសូម្បីតែភិក្ខុមួយអង្គ ក៏គ្មានសេចក្ដីត្រិះរិះ ឬសេចក្ដីលំបាកចិត្តយ៉ាងនេះថា «ក្រុងវេរញ្ជាំនេះ កើតទុរភិក្ស ប៉ុន្តែ ស្រុក និងនិគមទាំងឡាយដែលនៅជិតខាងជុំវិញ មានស្រូវឱនទាបដោយទម្ងន់ផល មានអាហារធូរធារ រកបិណ្ឌបាតបានដោយងាយ។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នៅតែបង្ក្រាបពួកយើងឱ្យគង់នៅតែក្នុងទីនេះដដែល» ឡើយ។ យ៉ាងនេះឈ្មោះថា ទុរភិក្សត្រូវបានឈ្នះ ត្រូវបានគ្របសង្កត់ និងត្រូវបានធ្វើឱ្យស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរបស់ខ្លួនជាមុនសិន។ Kathaṃ lobho vijito? ‘‘Ayaṃ verañjā dubbhikkhā, samantato pana anantarā gāmanigamā phalabhāranamitasassā subhikkhā sulabhapiṇḍā. Handa mayaṃ tattha gantvā paribhuñjissāmā’’ti lobhavasena ekabhikkhunāpi ratticchedo vā ‘‘pacchimikāya tattha vassaṃ upagacchāmā’’ti vassacchedo vā na kato. Evaṃ lobho vijito. សួរថា តើលោភៈត្រូវបានឈ្នះដូចម្ដេច? គឺសូម្បីតែភិក្ខុមួយអង្គ ក៏មិនបានធ្វើការដាច់រាត្រី (ការទៅសម្រាកនៅទីដទៃក្នុងពេលរាត្រី) ដោយអំណាចនៃលោភៈយ៉ាងនេះថា «ក្រុងវេរញ្ជាំនេះ កើតទុរភិក្ស ប៉ុន្តែ ស្រុក និងនិគមទាំងឡាយដែលនៅជិតខាងជុំវិញ មានស្រូវឱនទាបដោយទម្ងន់ផល មានអាហារធូរធារ រកបិណ្ឌបាតបានដោយងាយ។ មកចុះ! ពួកយើងនឹងទៅបរិភោគក្នុងទីនោះ» ឬមិនបានធ្វើការដាច់វស្សា ដោយត្រិះរិះថា «ពួកយើងនឹងចូលវស្សាក្រោយក្នុងស្រុក និងនិគមទាំងឡាយនោះ» ឡើយ។ យ៉ាងនេះឈ្មោះថា លោភៈត្រូវបានឈ្នះ។ Kathaṃ [Pg.149] icchācāro vijito? Ayaṃ verañjā dubbhikkhā, ime ca manussā amhe dve tayo māse vasantepi na kismiñci maññanti. Yaṃnūna mayaṃ guṇavāṇijjaṃ katvā ‘‘asuko bhikkhu paṭhamassa jhānassa lābhī…pe… asuko chaḷabhiññoti evaṃ manussānaṃ aññamaññaṃ pakāsetvā kucchiṃ paṭijaggitvā pacchā sīlaṃ adhiṭṭhaheyyāmā’’ti ekabhikkhunāpi evarūpā icchā na uppāditā. Evaṃ icchācāro vijito abhibhūto attano vase vattitoti. សួរថា តើអិច្ឆាចារ (អំពើតាមអំណាចនៃសេចក្ដីប្រាថ្នាដ៏លាមក) ត្រូវបានឈ្នះដូចម្ដេច? គឺសូម្បីតែភិក្ខុមួយអង្គ ក៏មិនបានបង្កើតសេចក្ដីប្រាថ្នាមានសភាពយ៉ាងនេះថា «ក្រុងវេរញ្ជាំនេះ កើតទុរភិក្ស ហើយមនុស្សទាំងឡាយនេះ ទោះបីពួកយើងរស់នៅអស់ពីរឬបីខែ ក៏មិនបានយកចិត្តទុកដាក់នឹងគុណធម៌ណាមួយឡើយ។ បើដូច្នោះ មានតែពួកយើងធ្វើការជួញដូរគុណធម៌ ដោយប្រកាសប្រាប់គ្នាទៅវិញទៅមកដល់ពួកមនុស្សយ៉ាងនេះថា ភិក្ខុឈ្មោះឯណោះ ជាអ្នកបានបឋមជ្ឈាន... ភិក្ខុឈ្មោះណោះ ជាអ្នកបានអភិញ្ញា ៦ ដើម្បីចិញ្ចឹមពោះ (ជីវិត) ហើយសឹមសមាទានសីលជាខាងក្រោយវិញ» ឡើយ។ យ៉ាងនេះឈ្មោះថា អិច្ឆាចារត្រូវបានឈ្នះ ត្រូវបានគ្របសង្កត់ និងត្រូវបានធ្វើឱ្យស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរបស់ខ្លួន។ Anāgate pana pacchimā janatā vihāre nisinnā appakasireneva labhitvāpi ‘‘kiṃ idaṃ uttaṇḍulaṃ atikilinnaṃ aloṇaṃ atiloṇaṃ anambilaṃ accambilaṃ, ko iminā attho’’ti ādinā nayena sālimaṃsodanaṃ atimaññissati, oññātaṃ avaññātaṃ karissati. Atha vā janapado nāma na sabbakālaṃ dubbhikkho hoti. Ekadā dubbhikkho hoti, ekadā subhikkho hoti. Svāyaṃ yadā subhikkho bhavissati, tadā tumhākaṃ sappurisānaṃ imāya paṭipattiyā pasannā manussā bhikkhūnaṃ yāgukhajjakādippabhedena anekappakāraṃ sālivikatiṃ maṃsodanañca dātabbaṃ maññissanti. Taṃ tumhe nissāya uppannaṃ sakkāraṃ tumhākaṃ sabrahmacārīsaṅkhātā pacchimā janatā tumhākaṃ antare nisīditvā anubhavamānāva atimaññissati, tappaccayaṃ mānañca omānañca karissati. Kathaṃ? Kasmā ettakaṃ pakkaṃ, kiṃ tumhākaṃ bhājanāni natthi, yattha attano santakaṃ pakkhipitvā ṭhapeyyāthāti. ប៉ុន្តែ ក្នុងអនាគតកាល ពួកជនក្នុងកាលជាខាងក្រោយ កាលអង្គុយនៅក្នុងវិហារ ទោះបីជាបានអាហារដោយមិនលំបាក ក៏នឹងមើលងាយនូវបាយស្រូវសាលីប្រកបដោយសាច់ ដោយវិធីមានដើមយ៉ាងនេះថា «តើនេះជាអ្វី? បាយនេះមិនទាន់ឆ្អិនល្អ បាយនេះជ្រាយពេក គ្មានអំបិល (សាប) អំបិលច្រើនពេក (ប្រៃ) គ្មានជាតិជូរ ជូរពេក តើបាយបែបនេះមានប្រយោជន៍អ្វី?» ហើយនឹងធ្វើការមើលងាយ មើលថោក។ ម្យ៉ាងទៀត ធម្មតាជនបទ មិនមែនកើតទុរភិក្សគ្រប់ពេលនោះទេ។ ជួនកាលក៏កើតទុរភិក្ស ជួនកាលក៏មានសុភិក្ស (អាហារធូរធារ)។ កាលណាជនបទនោះមានសុភិក្ស ក្នុងកាលនោះ ពួកមនុស្សដែលជ្រះថ្លានឹងការបដិបត្តិនេះ របស់អ្នកទាំងឡាយដែលជាសប្បុរស នឹងយល់ឃើញថា គួរប្រគេននូវបាយស្រូវសាលីដ៏មានប្រការផ្សេងៗ និងបាយប្រកបដោយសាច់ ដោយចំណែកផ្សេងៗ មានយ៉ាគូ និងបង្អែមជាដើម ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ។ ពួកជនក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ដែលរាប់ថាជាសព្រហ្មចារីរបស់អ្នកទាំងឡាយ កាលអង្គុយក្នុងចំណោមអ្នកទាំងឡាយ ហើយបរិភោគនូវសក្ការៈដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យអ្នកទាំងឡាយនោះ នឹងមើលងាយ ហើយនឹងធ្វើនូវមានះ និងឱមានះ (ការប្រៀបធៀបខ្លួនឯងថាថោកទាប) ដែលមានសក្ការៈនោះជាបច្ច័យ។ សួរថា នឹងធ្វើដូចម្ដេច? គឺនឹងពោលថា «ហេតុអ្វីបានជាស្លដាំច្រើនម៉្លេះ? តើអ្នកទាំងឡាយគ្មានភាជន៍សម្រាប់ដាក់របស់ជារបស់ខ្លួនទុកទេឬ?» យ៉ាងនេះជាដើម។ Dubbhikkhakathā niṭṭhitā. ចប់ ទុរភិក្សកថា។ Mahāmoggallānassasīhanādakathā មហាមោគ្គល្លានសីហនាទកថា (រឿងការបន្លឺសីហនាទរបស់ព្រះមហាមោគ្គល្លាន) 17. Atha kho āyasmā mahāmoggallānotiādīsu āyasmāti piyavacanametaṃ, garugāravasappatissādhivacanametaṃ. Mahāmoggallānoti mahā ca so guṇamahantatāya moggallāno ca gottenāti mahāmoggallāno. Etadavocāti etaṃ avoca. Idāni vattabbaṃ ‘‘etarahi bhante’’tiādivacanaṃ dasseti. Kasmā avoca? Thero kira pabbajitvā sattame divase sāvakapāramiñāṇassa matthakaṃ patto, satthārāpi mahiddhikatāya etadagge ṭhapito. So taṃ attano mahiddhikataṃ nissāya cintesi – ‘‘ayaṃ verañjā dubbhikkhā, bhikkhū ca kilamanti, yaṃnūnāhaṃ pathaviṃ parivattetvā bhikkhū pappaṭakojaṃ bhojeyya’’nti. Athassa [Pg.150] etadahosi – ‘‘sace panāhaṃ bhagavato santike viharanto bhagavantaṃ ayācitvā evaṃ kareyyaṃ, na metaṃ assa patirūpaṃ; yugaggāho viya bhagavatā saddhiṃ kato bhaveyyā’’ti. Tasmā yācitukāmo āgantvā bhagavantaṃ etadavoca. ១៧. ក្នុងពាក្យមានដើមថា «Atha kho āyasmā mahāmoggallāno» នោះ ពាក្យថា «āyasmā» នេះ ជាពាក្យគួរជាទីស្រឡាញ់ ជាពាក្យពោលដោយសេចក្ដីគោរពកោតក្រែងយ៉ាងក្រៃលែង។ ពាក្យថា «mahāmoggallāno» គឺព្រះថេរៈនោះជាអ្នកធំ ដោយភាពជាអ្នកមានគុណធម៌ដ៏ធំធេងផង មានគោត្រថា មោគ្គល្លាន ផង ហេតុនោះ ទើបហៅថា មហាមោគ្គល្លាន។ ពាក្យថា «etadavocā» គឺបានក្រាបបង្គំទូលនូវពាក្យនេះ។ ព្រះថេរៈបង្ហាញនូវពាក្យដែលត្រូវក្រាបបង្គំទូលក្នុងពេលនេះ មានដើមថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងកាលឥឡូវនេះ»។ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះ? ឮថា ព្រះថេរៈលុះបួសហើយបាន ៧ ថ្ងៃ ក៏បានដល់នូវកំពូលនៃសាវកបារមីញាណ ហើយព្រះសាស្តាក៏ទ្រង់តាំងទុកក្នុងតំណែងដ៏ប្រសើរ (ឯតទគ្គៈ) ផ្នែកខាងមានឫទ្ធិច្រើន។ ព្រះថេរៈនោះ អាស្រ័យនូវភាពជាអ្នកមានឫទ្ធិច្រើនរបស់ខ្លួន ទើបត្រិះរិះថា «ក្រុងវេរញ្ជាំនេះ កើតទុរភិក្ស ហើយភិក្ខុទាំងឡាយក៏លំបាក បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញផ្កាប់ផែនដី ហើយឱ្យភិក្ខុទាំងឡាយឆាន់នូវឱជារសនៃផែនដី»។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះទៀតថា «ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើអាត្មាអញ កាលរស់នៅក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនបានទូលសូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយធ្វើការនេះ សេចក្ដីនោះមិនសមគួរដល់អាត្មាអញឡើយ ព្រោះនឹងទៅជាការប្រណាំងប្រជែង (ស្មើ) ជាមួយព្រះដ៏មានព្រះភាគ»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈប្រាថ្នានឹងទូលសូម ទើបចូលទៅគាល់ ហើយក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគនូវពាក្យនេះ។ Heṭṭhimatalaṃ sampannanti pathaviyā kira heṭṭhimatale pathavimaṇḍo pathavojo pathavi-pappaṭako atthi, taṃ sandhāya vadati. Tattha sampannanti madhuraṃ, sādurasanti attho. Yatheva hi ‘‘tatrassa rukkho sampannaphalo ca upapannaphalo cā’’ti (ma. ni. 2.48) ettha madhuraphaloti attho; evamidhāpi sampannanti madhuraṃ sādurasanti veditabbaṃ. Seyyathāpi khuddamadhuṃ anīḷakanti idaṃ panassa madhuratāya opammanidassanatthaṃ vuttaṃ. Khuddamadhunti khuddakamakkhikāhi katamadhu. Anīḷakanti nimmakkhikaṃ nimmakkhikaṇḍakaṃ parisuddhaṃ. Etaṃ kira madhu sabbamadhūhi aggañca seṭṭhañca surasañca ojavantañca. Tenāha – ‘‘seyyathāpi khuddamadhuṃ anīḷakaṃ evamassāda’’nti. ពាក្យថា «heṭṭhimatalaṃ sampannaṃ» គឺឮថា នៅផ្ទៃខាងក្រោមនៃផែនដី មានដីស្រទាប់លើ (ដីដុសខាត់) មានឱជានៃផែនដី និងស្រទាប់ផែនដីដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់ ព្រះថេរៈក្រាបបង្គំទូលសំដៅលើរបស់នោះ។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «sampannaṃ» មានន័យថា ផ្អែម មានរសជាតិឆ្ងាញ់ពិសា។ ដូចជាក្នុងពាក្យថា «ដើមឈើក្នុងទីនោះ មានផលផ្អែមឆ្ងាញ់ និងមានផលបរិបូណ៌» នេះ មានន័យថា មានផ្លែផ្អែម យ៉ាងណាមិញ ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «sampannaṃ» ក៏គប្បីដឹងថា មានន័យថា ផ្អែម មានរសជាតិឆ្ងាញ់ពិសា យ៉ាងនោះដែរ។ ចំណែកពាក្យថា «seyyathāpi khuddamadhuṃ anīḷakaṃ» នេះ ព្រះថេរៈពោលដើម្បីបង្ហាញនូវការប្រៀបធៀបនឹងភាពផ្អែមឆ្ងាញ់នៃផែនដីនោះ។ ពាក្យថា «khuddamadhu» គឺទឹកឃ្មុំដែលធ្វើដោយសត្វឃ្មុំតូចៗ។ ពាក្យថា «anīḷakaṃ» គឺគ្មានសត្វឃ្មុំ គ្មានកូនឃ្មុំ ស្អាតបរិសុទ្ធ។ ឮថា ទឹកឃ្មុំនោះ ជាទឹកឃ្មុំដ៏កំពូល ដ៏ប្រសើរ មានរសជាតិឆ្ងាញ់ និងមានឱជារសជាងទឹកឃ្មុំទាំងពួង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះថេរៈក្រាបបង្គំទូលថា «មានរសជាតិផ្អែមឆ្ងាញ់ ដូចជាទឹកឃ្មុំតូចដែលគ្មានសត្វឃ្មុំដូច្នោះ»។ Sādhāhaṃ, bhanteti sādhu ahaṃ, bhante. Ettha sādhūti āyācanavacanametaṃ. Pathaviparivattanaṃ āyācanto hi thero bhagavantaṃ evamāha. Parivatteyyanti ukkujjeyyaṃ, heṭṭhimatalaṃ uparimaṃ kareyyaṃ. Kasmā? Evañhi kate sukhena bhikkhū pappaṭakojaṃ pathavimaṇḍaṃ paribhuñjissantīti. Atha bhagavā ananuññātukāmopi theraṃ sīhanādaṃ nadāpetuṃ pucchi – ‘‘ye pana te, moggallāna, pathavinissitā pāṇā te kathaṃ karissasī’’ti. Ye pathavinissitā gāmanigamādīsu pāṇā, te pathaviyā parivattiyamānāya ākāse saṇṭhātuṃ asakkonte kathaṃ karissasi, kattha ṭhapessasīti? Atha thero bhagavatā etadagge ṭhapitabhāvānurūpaṃ attano iddhānubhāvaṃ pakāsento ‘‘ekāhaṃ, bhante’’tiādimāha. Tassattho – ekaṃ ahaṃ bhante hatthaṃ yathā ayaṃ mahāpathavī evaṃ abhinimminissāmi, pathavisadisaṃ karissāmi. Evaṃ katvā ye pathavinissitā pāṇā te ekasmiṃ hatthatale ṭhite pāṇe tato dutiyahatthatale saṅkāmento viya tattha saṅkāmessāmīti. ពាក្យថា «Sādhāhaṃ, bhante» គឺមកពីពាក្យថា «sādhu ahaṃ, bhante» (បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះអង្គអនុញ្ញាតឱ្យអាត្មាអញ...)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «sādhu» នេះ ជាពាក្យទូលសូម។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈកាលទូលសូមដើម្បីផ្កាប់ផែនដី ទើបក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «parivatteyyaṃ» គឺអាត្មាអញនឹងផ្កាប់ផែនដី គឺធ្វើផ្ទៃខាងក្រោមឱ្យទៅជាខាងលើ។ សួរថា ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា កាលបើធ្វើយ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយនឹងឆាន់នូវឱជារសនៃផែនដី និងស្រទាប់ផែនដីដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់បានដោយងាយ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទោះបីជាមិនសព្វព្រះហឫទ័យនឹងអនុញ្ញាត ក៏ទ្រង់ប្រាថ្នានឹងឱ្យព្រះថេរៈបន្លឺនូវសីហនាទ ទើបត្រាស់សួរថា «ម្នាលមោគ្គល្លាន ចុះពួកសត្វដែលអាស្រ័យនូវផែនដីនោះ អ្នកនឹងធ្វើដូចម្ដេច?»។ សេចក្ដីថា ពួកសត្វដែលអាស្រ័យនូវផែនដី នៅក្នុងស្រុក និងនិគមជាដើម កាលដែលផែនដីកំពុងត្រូវផ្កាប់ មិនអាចនឹងស្ថិតនៅលើអាកាសបាន តើអ្នកនឹងធ្វើដូចម្ដេច នឹងដាក់ពួកសត្វទាំងនោះទុកក្នុងទីណា? លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈកាលនឹងបង្ហាញនូវឫទ្ធានុភាពរបស់ខ្លួន ឱ្យសមគួរដល់តំណែងដ៏ប្រសើរដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់តាំងទុក ទើបក្រាបបង្គំទូលពាក្យមានដើមថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អាត្មាអញនឹងនិម្មិតដៃម្ខាង...»។ សេចក្ដីនៃពាក្យនោះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អាត្មាអញនឹងនិម្មិតដៃម្ខាង ឱ្យដូចជាមហាប្រថពីនេះ គឺធ្វើឱ្យដូចជាផែនដី។ លុះធ្វើរួចហើយ អាត្មាអញនឹងផ្ទេរពួកសត្វដែលអាស្រ័យនូវផែនដីទាំងនោះ ឱ្យទៅនៅលើផែនដីដែលនិម្មិតនោះ ដូចជាការផ្ទេរសត្វដែលនៅលើបាតដៃម្ខាង ទៅលើបាតដៃទីពីរ យ៉ាងនោះឯង។ Athassa bhagavā āyācanaṃ paṭikkhipanto ‘‘alaṃ moggallānā’’tiādimāha. Tattha alanti paṭikkhepavacanaṃ. Vipallāsampi sattā paṭilabheyyunti viparītaggāhampi sattā sampāpuṇeyyuṃ. Kathaṃ? Ayaṃ nu kho pathavī[Pg.151], udāhu na ayanti. Atha vā amhākaṃ nu kho ayaṃ gāmo, udāhu aññesa’’nti. Evaṃ nigamajanapadakhettārāmādīsu. Na vā esa vipallāso, acinteyyo hi iddhimato iddhivisayo. Evaṃ pana vipallāsaṃ paṭilabheyyuṃ – idaṃ dubbhikkhaṃ nāma na idāniyeva hoti, anāgatepi bhavissati. Tadā bhikkhū tādisaṃ iddhimantaṃ sabrahmacāriṃ kuto labhissanti? Te sotāpanna-sakadāgāmi-anāgāmi-sukkhavipassaka-jhānalābhi-paṭisambhidāppattakhīṇāsavāpi samānā iddhibalābhāvā parakulāni piṇḍāya upasaṅkamissanti. Tatra manussānaṃ evaṃ bhavissati – ‘‘buddhakāle bhikkhū sikkhāsu paripūrakārino ahesuṃ. Te guṇe nibbattetvā dubbhikkhakāle pathaviṃ parivattetvā pappaṭakojaṃ paribhuñjiṃsu. Idāni pana sikkhāya paripūrakārino natthi. Yadi siyuṃ, tatheva kareyyuṃ. Na amhākaṃ yaṃ kiñci pakkaṃ vā āmaṃ vā khādituṃ dadeyyu’’nti. Evaṃ tesuyeva ariyapuggalesu ‘‘natthi ariyapuggalā’’ti imaṃ vipallāsaṃ paṭilabheyyuṃ. Vipallāsavasena ca ariye garahantā upavadantā apāyupagā bhaveyyuṃ. Tasmā mā te rucci pathaviṃ parivattetunti. គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបដិសេធនូវការអារាធនារបស់ព្រះមហាមោគ្គល្លាននោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «កុំឡើយ មោគ្គល្លាន» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «អលំ (កុំឡើយ)» គឺជាពាក្យបដិសេធ។ ពាក្យថា «សត្វទាំងឡាយ គប្បីបាននូវវិបល្លាស» សេចក្តីថា សត្វទាំងឡាយ គប្បីដល់នូវការប្រកាន់យកខុស។ ដូចម្តេច? គឺថា «នេះជាផែនដីពិតឬ ឬមួយថាមិនមែនជាផែនដីទេ?» មួយវិញទៀត «នេះជាស្រុករបស់យើង ឬជាស្រុករបស់អ្នកដទៃ?» ក្នុងនិគម ជនបទ វាលស្រែ និងអារាមជាដើម ក៏ដូច្នោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត វិបល្លាសនេះមិនអាចកើតឡើងបានឡើយ ព្រោះថាវិស័យនៃឫទ្ធិរបស់លោកអ្នកមានឫទ្ធិ ជាអចិន្តេយ្យ។ ប៉ុន្តែ សត្វទាំងឡាយ គប្បីបាននូវវិបល្លាសយ៉ាងនេះវិញ គឺថា «ទុរ្ភិក្សនេះ មិនមែនមានតែក្នុងពេលឥឡូវនេះប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីក្នុងអនាគតក៏នឹងមានដែរ។ ក្នុងកាលនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយ នឹងបានសព្រហ្មចារីបុគ្គលអ្នកមានឫទ្ធិដូច្នោះ មកពីណា?» ភិក្ខុទាំងនោះ សូម្បីជាព្រះសោតាបន្ន ព្រះសកទាគាមី ព្រះអនាគាមី ព្រះសុខវិបស្សកខីណាស្រព ព្រះឈានលាភី ឬព្រះបដិសម្ភិទាបត្តៈ ក៏ដោយ ក៏ព្រោះតែគ្មានកម្លាំងឫទ្ធិ នឹងត្រូវចូលទៅកាន់ត្រកូលរបស់អ្នកដទៃដើម្បីបិណ្ឌបាត។ ក្នុងទីនោះ មនុស្សទាំងឡាយ នឹងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «ក្នុងពុទ្ធកាល ភិក្ខុទាំងឡាយ ជាអ្នកធ្វើឲ្យបរិបូណ៌ក្នុងសិក្ខា។ លោកទាំងនោះ ធ្វើគុណវិសេសឲ្យកើតឡើងហើយ ក្នុងកាលមានទុរ្ភិក្ស ក៏ត្រឡប់ផែនដី ហើយឆាន់នូវស្រទាប់ផែនដី។ តែក្នុងពេលឥឡូវនេះ ភិក្ខុអ្នកធ្វើឲ្យបរិបូណ៌ក្នុងសិក្ខា មិនមានឡើយ។ ប្រសិនបើមាន លោកក៏គប្បីធ្វើដូចជាភិក្ខុក្នុងកាលមុនដូច្នោះដែរ។ លោកមិនគប្បីឲ្យយើងទាំងឡាយខ្វល់ខ្វាយក្នុងការរករបស់ឆ្អិន ឬរបស់ឆៅមកប្រគេនឡើយ។» មនុស្សទាំងឡាយ គប្បីបាននូវវិបល្លាសយ៉ាងនេះ ចំពោះព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះឯងថា «ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ មិនមានឡើយ»។ ហើយកាលបើតិះដៀល បៀតបៀននូវព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ដោយអំណាចនៃវិបល្លាសនោះ ក៏នឹងទៅកាន់អបាយភូមិ។ ព្រោះហេតុនោះ ការត្រឡប់ផែនដី កុំគប្បីជាទីគាប់ចិត្តដល់អ្នកឡើយ។ Atha thero imaṃ yācanaṃ alabhamāno aññaṃ yācanto ‘‘sādhu, bhante’’tiādimāha. Tampissa bhagavā paṭikkhipanto ‘‘alaṃ moggallānā’’tiādimāha. Tattha kiñcāpi na vuttaṃ ‘‘vipallāsampi sattā paṭilabheyyu’’nti, atha kho pubbe vuttanayeneva gahetabbaṃ; atthopi cassa vuttasadisameva veditabbo. Yadi pana bhagavā anujāneyya, thero kiṃ kareyyāti? Mahāsamuddaṃ ekena padavītihārena atikkamitabbaṃ mātikāmattaṃ adhiṭṭhahitvā naḷerupucimandato uttarakuruabhimukhaṃ maggaṃ nīharitvā uttarakuruṃ gamanāgamanasampanne ṭhāne katvā dasseyya, yathā bhikkhū gocaragāmaṃ viya yathāsukhaṃ piṇḍāya pavisitvā nikkhameyyunti. គ្រានោះ ព្រះថេរៈ កាលមិនបាននូវការអារាធនានេះ ទើបអារាធនានូវវិធីផ្សេងទៀត ដោយពាក្យថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ល្អហើយ» ជាដើម។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបដិសេធនូវការអារាធនានោះរបស់ព្រះថេរៈ ក៏ត្រាស់ពាក្យថា «កុំឡើយ មោគ្គល្លាន» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ទោះបីជាព្រះអង្គមិនបានត្រាស់ថា «សត្វទាំងឡាយ គប្បីបាននូវវិបល្លាស» ក៏ដោយ ប៉ុន្តែ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលមកហើយក្នុងកាលមុននោះឯង សូម្បីតែសេចក្តីនៃពាក្យនោះ ក៏គប្បីជ្រាបថាដូចគ្នាដែរ។ ប្រសិនបើព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់អនុញ្ញាត តើព្រះថេរៈនឹងធ្វើដូចម្តេច? ព្រះថេរៈ គប្បីអធិដ្ឋានមហាសមុទ្រឲ្យទៅជាប្រឡាយទឹកតូចមួយ ដែលគប្បីឆ្លងកាត់បានដោយជំហានតែមួយជំហាន ហើយនាំយកផ្លូវឆ្ពោះទៅកាន់ឧត្តរករុទ្វីប ពីដើមស្តៅឈ្មោះនឡេរុ រួចធ្វើឧត្តរករុទ្វីបឲ្យជាទីកន្លែងដែលប្រកបដោយការទៅនិងការមក ហើយបង្ហាញ (ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ) ដើម្បីឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយ ចូលទៅបិណ្ឌបាត ហើយត្រឡប់មកវិញតាមសប្បាយ ដូចជាការចូលទៅកាន់ស្រុកជាទីគោចរដូច្នោះ។ Niṭṭhitā mahāmoggallānassa sīhanādakathā. ចប់ ព្រះសីហនាទកថា របស់ព្រះមហាមោគ្គល្លាន។ Vinayapaññattiyācanakathāvaṇṇanā វណ្ណនា វិនយបញ្ញត្តិយាចនកថា 18. Idāni āyasmā upāli vinayapaññattiyā mūlato pabhuti nidānaṃ dassetuṃ sāriputtattherassa sikkhāpadapaṭisaṃyuttaṃ vitakkuppādaṃ dassento [Pg.152] ‘‘atha kho āyasmato sāriputtassā’’tiādimāha. Tattha rahogatassāti rahasi gatassa. Paṭisallīnassāti sallīnassa ekībhāvaṃ gatassa. Katamesānanti atītesu vipassīādīsu buddhesu katamesaṃ. Ciraṃ assa ṭhiti, cirā vā assa ṭhitīti ciraṭṭhitikaṃ. Sesamettha uttānapadatthameva. ១៨. ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុ កាលនឹងបង្ហាញនូវនិទាន (ហេតុដើម) តាំងពីដើមដំបូងនៃការបញ្ញត្តិវិន័យ ដោយបង្ហាញនូវសេចក្តីត្រិះរិះដែលប្រកបដោយសិក្ខាបទរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ទើបពោលពាក្យថា «គ្រានោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ...» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «rahogatassa» បានដល់ ទៅកាន់ទីស្ងាត់។ ពាក្យថា «paṭisallīnassā» បានដល់ ដល់នូវភាពជាបុគ្គលម្នាក់ឯងដោយការសម្ងំ។ ពាក្យថា «katamesānaṃ» បានដល់ ក្នុងបណ្តាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមានព្រះវិបស្សីជាដើមក្នុងអតីតកាល តើព្រះពុទ្ធអង្គណាខ្លះ? ពាក្យថា «ciraṭṭhitikaṃ» បានដល់ ការតាំងនៅអស់កាលយូរនៃព្រះសាសនានោះ ឬថា ព្រះសាសនានោះ មានការតាំងនៅអស់កាលយូរ។ ពាក្យដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ Kiṃ pana thero imaṃ attano parivitakkaṃ sayaṃ vinicchinituṃ na sakkotīti? Vuccate – sakkoti ca na sakkoti ca. Ayañhi imesaṃ nāma buddhānaṃ sāsanaṃ na ciraṭṭhitikaṃ ahosi, imesaṃ ciraṭṭhitikanti ettakaṃ sakkoti vinicchinituṃ. Iminā pana kāraṇena na ciraṭṭhitikaṃ ahosi, iminā ciraṭṭhitikanti etaṃ na sakkoti. Mahāpadumatthero panāha – ‘‘etampi soḷasavidhāya paññāya matthakaṃ pattassa aggasāvakassa na bhāriyaṃ, sammāsambuddhena pana saddhiṃ ekaṭṭhāne vasantassa sayaṃ vinicchayakaraṇaṃ tulaṃ chaḍḍetvā hatthena tulanasadisaṃ hotīti bhagavantaṃyeva upasaṅkamitvā pucchī’’ti. Athassa bhagavā taṃ vissajjento ‘‘bhagavato ca sāriputta vipassissā’’tiādimāha. Taṃ uttānatthameva. ចុះព្រះថេរៈ មិនអាចដោះស្រាយនូវសេចក្តីត្រិះរិះនេះរបស់ខ្លួនដោយខ្លួនឯងបានទេឬ? ឆ្លើយថា៖ អាចខ្លះ មិនអាចខ្លះ។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈនេះ អាចដោះស្រាយបានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះថា «ព្រះសាសនារបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមានព្រះនាមយ៉ាងនេះ មិនបានតាំងនៅអស់កាលយូរឡើយ ព្រះសាសនារបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមានព្រះនាមយ៉ាងនេះ បានតាំងនៅអស់កាលយូរ»។ ប៉ុន្តែ ព្រះថេរៈមិនអាចដោះស្រាយបានឡើយថា «ព្រះសាសនាមិនបានតាំងនៅអស់កាលយូរ ព្រោះហេតុនេះ ព្រះសាសនាបានតាំងនៅអស់កាលយូរ ព្រោះហេតុនេះ»។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរ ពោលថា «សូម្បីតែការដោះស្រាយហេតុការណ៍នេះ ក៏មិនមែនជាការធ្ងន់ធ្ងរដល់ព្រះអគ្គសាវ័ក ដែលបានដល់នូវកំពូលនៃបញ្ញា ១៦ ប្រការនោះឡើយ ប៉ុន្តែ កាលដែលព្រះថេរៈរស់នៅក្នុងទីជាមួយគ្នាជាមួយនឹងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ហើយមកធ្វើការសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯងនោះ ប្រៀបដូចជាការបោះចោលជញ្ជីង ហើយយកដៃទៅស្ទាបស្ទង់ទម្ងន់ដូច្នោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះថេរៈចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយទូលសួរ»។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងដោះស្រាយនូវប្រស្នានោះរបស់ព្រះថេរៈ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «ម្នាលសារីបុត្ត ព្រះសាសនារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគព្រះនាមវិបស្សី...» ជាដើម។ ពាក្យនោះ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ 19. Puna thero kāraṇaṃ pucchanto ko nu kho, bhante, hetūtiādimāha. Tattha ko nu kho bhanteti kāraṇapucchā, tassa katamo nu kho bhanteti attho. Hetu paccayoti ubhayametaṃ kāraṇādhivacanaṃ; kāraṇañhi yasmā tena tassa phalaṃ hinoti pavattati, tasmā hetūti vuccati. Yasmā taṃ paṭicca eti pavattati, tasmā paccayoti vuccati. Evaṃ atthato ekampi vohāravasena ca vacanasiliṭṭhatāya ca tatra tatra etaṃ ubhayampi vuccati. Sesamettha uttānatthameva. ១៩. ព្រះថេរៈ កាលនឹងទូលសួររកហេតុការណ៍ម្តងទៀត ទើបពោលពាក្យថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អ្វីជាហេតុ...» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «ko nu kho bhante» គឺជាសំណួរទូលសួររកហេតុ សេចក្តីនៃពាក្យនោះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តើអ្វីទៅ?»។ ពាក្យថា «hetu» និង «paccayo» ទាំងពីរនេះ ជាឈ្មោះនៃហេតុ (ការណៈ)។ ព្រោះថា ហេតុណា ដែលនាំឲ្យផលកើតឡើង ឬប្រព្រឹត្តទៅដោយសារហេតុនោះ ហេតុនោះទើបហៅថា «hetu (ហេតុ)»។ ម្យ៉ាងទៀត ផលប្រព្រឹត្តទៅដោយអាស្រ័យនូវហេតុណា ហេតុនោះទើបហៅថា «paccayo (បច្ច័យ)»។ យ៉ាងនេះ ទោះបីជាមានសេចក្តីតែមួយដោយអត្ថក៏ដោយ ក៏ពាក្យទាំងពីរនេះ តែងត្រូវបានពោលក្នុងទីនោះៗ ដោយអំណាចនៃវោហារ និងភាពរលូននៃពាក្យ។ ពាក្យដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ Idāni taṃ hetuñca paccayañca dassetuṃ ‘‘bhagavā ca sāriputta vipassī’’tiādimāha. Tattha kilāsuno ahesunti na ālasiyakilāsuno, na hi buddhānaṃ ālasiyaṃ vā osannavīriyatā vā atthi. Buddhā hi ekassa vā dvinnaṃ vā sakalacakkavāḷassa vā dhammaṃ desentā samakeneva ussāhena dhammaṃ desenti, na parisāya appabhāvaṃ disvā osannavīriyā honti, nāpi mahantabhāvaṃ disvā ussannavīriyā. Yathā hi sīho migarājā sattannaṃ divasānaṃ accayena gocarāya pakkanto khuddake vā mahante vā [Pg.153] pāṇe ekasadiseneva vegena dhāvati. Taṃ kissa hetu? ‘‘Mā me javo parihāyī’’ti. Evaṃ buddhā appakāya vā mahatiyā vā parisāya samakeneva ussāhena dhammaṃ desenti. Taṃ kissa hetu? ‘‘Mā no dhammagarutā parihāyī’’ti. Dhammagaruno hi buddhā dhammagāravāti. ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវហេតុ និងបច្ច័យនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «ម្នាលសារីបុត្ត ព្រះដ៏មានព្រះភាគព្រះនាមវិបស្សី...» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «kilāsuno ahesuṃ» មិនមែនមានន័យថា ជាអ្នកខ្ជិលច្រអូសឡើយ ព្រោះថាសេចក្តីខ្ជិលច្រអូស ឬភាពជាអ្នកមានវីរិយៈថយចុះ មិនមានដល់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ កាលទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បុគ្គលម្នាក់ក្តី ពីរក្តី ឬដល់សកលចក្រវាឡទាំងមូលក្តី តែងទ្រង់សម្តែងធម៌ដោយសេចក្តីព្យាយាមស្មើៗគ្នា ទ្រង់មិនមែនឃើញបរិស័ទតិចហើយមានវីរិយៈថយចុះឡើយ ហើយក៏មិនមែនឃើញបរិស័ទច្រើនហើយមានវីរិយៈកើនឡើងខ្លាំងពេកនោះដែរ។ ប្រៀបដូចជាសត្វសីហៈ ដែលជាស្តេចម្រឹគ កាលចេញទៅរកចំណីក្រោយពីកន្លងទៅ ៧ ថ្ងៃ តែងដេញតាមសត្វតូចក្តី ធំក្តី ដោយល្បឿនស្មើៗគ្នា។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះគិតថា «កុំឲ្យល្បឿនរបស់យើងថយចុះឡើយ»។ យ៉ាងណាមិញ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ កាលទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទតិចក្តី ច្រើនក្តី តែងទ្រង់សម្តែងធម៌ដោយសេចក្តីព្យាយាមស្មើៗគ្នា។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះគិតថា «កុំឲ្យភាពជាអ្នកគោរពធម៌របស់យើងថយចុះឡើយ»។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ជាអ្នកគោរពធម៌ ជាអ្នកកោតក្រែងធម៌។ Yathā pana amhākaṃ bhagavā mahāsamuddaṃ pūrayamāno viya vitthārena dhammaṃ desesi, evaṃ te na desesuṃ. Kasmā? Sattānaṃ apparajakkhatāya. Tesaṃ kira kāle dīghāyukā sattā apparajakkhā ahesuṃ. Te catusaccapaṭisaṃyuttaṃ ekagāthampi sutvā dhammaṃ abhisamenti, tasmā na vitthārena dhammaṃ desesuṃ. Teneva kāraṇena appakañca nesaṃ ahosi suttaṃ…pe… vedallanti. Tattha suttādīnaṃ nānattaṃ paṭhamasaṅgītivaṇṇanāyaṃ vuttameva. ម្យ៉ាងទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើង ទ្រង់សម្តែងធម៌ដោយពិស្តារ ប្រៀបដូចជាការបំពេញមហាសមុទ្រយ៉ាងណាមិញ ព្រះពុទ្ធទាំងនោះ មិនបានសម្តែងធម៌យ៉ាងនោះឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះសត្វទាំងឡាយមានធូលីក្នុងភ្នែកតិច (មានកិលេសតិច)។ ឮថា ក្នុងកាលនៃព្រះពុទ្ធទាំងនោះ សត្វទាំងឡាយមានអាយុវែង និងមានធូលីក្នុងភ្នែកតិច។ សត្វទាំងនោះ សូម្បីបានស្តាប់គាថាតែមួយគាថាដែលប្រកបដោយសច្ចៈ ៤ ក៏អាចត្រាស់ដឹងធម៌បាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រះពុទ្ធទាំងនោះ ទើបមិនសម្តែងធម៌ដោយពិស្តារ។ ព្រោះតែហេតុនោះឯង ព្រះសូត្រ...បេ...វេទល្លៈ របស់ព្រះពុទ្ធទាំងនោះ ទើបមានតិចតួច។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ភាពខុសគ្នានៃព្រះសូត្រជាដើម ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងបឋមសង្គីតិវណ្ណនា។ Apaññattaṃ sāvakānaṃ sikkhāpadanti sāvakānaṃ niddosatāya dosānurūpato paññapetabbaṃ sattāpattikkhandhavasena āṇāsikkhāpadaṃ apaññattaṃ. Anuddiṭṭhaṃ pātimokkhanti anvaddhamāsaṃ āṇāpātimokkhaṃ anuddiṭṭhaṃ ahosi. Ovādapātimokkhameva te uddisiṃsu; tampi ca no anvaddhamāsaṃ. Tathā hi vipassī bhagavā channaṃ channaṃ vassānaṃ sakiṃ sakiṃ ovādapātimokkhaṃ uddisi; tañca kho sāmaṃyeva. Sāvakā panassa attano attano vasanaṭṭhānesu na uddisiṃsu. Sakalajambudīpe ekasmiṃyeva ṭhāne bandhumatiyā rājadhāniyā kheme migadāye vipassissa bhagavato vasanaṭṭhāne sabbopi bhikkhusaṅgho uposathaṃ akāsi. Tañca kho saṅghuposathameva; na gaṇuposathaṃ, na puggaluposathaṃ, na pārisuddhiuposathaṃ, na adhiṭṭhānuposathaṃ. ពាក្យថា «apaññattaṃ sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ» សេចក្តីថា ព្រោះតែសាវ័កទាំងឡាយមិនមានទោស ព្រះអង្គទើបមិនបានបញ្ញត្តិនូវអាណាសិក្ខាបទ ដោយអំណាចនៃគំនរអាបត្តិ ៧ ដែលគប្បីបញ្ញត្តិទៅតាមសមគួរដល់ទោស។ ពាក្យថា «anuddiṭṭhaṃ pātimokkhaṃ» សេចក្តីថា អាណាបាតិមោក្ខ មិនត្រូវបានសម្តែងរាល់កន្លះខែឡើយ។ ព្រះពុទ្ធទាំងនោះ ទ្រង់សម្តែងតែឱវាទបាតិមោក្ខប៉ុណ្ណោះ សូម្បីតែឱវាទបាតិមោក្ខនោះ ក៏មិនមែនសម្តែងរាល់កន្លះខែដែរ។ ព្រោះថា ព្រះវិបស្សីដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងឱវាទបាតិមោក្ខតែម្តងគត់ ក្នុងរយៈពេល ៦ ឆ្នាំៗ ហើយទ្រង់សម្តែងដោយព្រះអង្គឯងប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកសាវ័កទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គ មិនបានសម្តែងក្នុងទីលំនៅរបស់ខ្លួនៗឡើយ។ ភិក្ខុសង្ឃទាំងអស់ តែងធ្វើឧបោសថក្នុងទីកន្លែងតែមួយគត់ក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប គឺក្នុងខេមមិគទាយវ័ន ជិតរាជធានីពន្ធុមតី ដែលជាទីគង់នៅរបស់ព្រះវិបស្សីដ៏មានព្រះភាគ។ ហើយឧបោសថនោះ គឺសង្ឃឧបោសថតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាគណឧបោសថ បុគ្គលឧបោសថ បារិសុទ្ធិឧបោសថ ឬអធិដ្ឋានឧបោសថឡើយ។ Tadā kira jambudīpe caturāsītivihārasahassāni honti. Ekamekasmiṃ vihāre abbokiṇṇāni dasapi vīsatipi bhikkhusahassāni vasanti, bhiyyopi vasanti. Uposathārocikā devatā tattha tattha gantvā ārocenti – ‘‘mārisā, ekaṃ vassaṃ atikkantaṃ, dve tīṇi cattāri pañca vassāni atikkantāni, idaṃ chaṭṭhaṃ vassaṃ, āgāminiyā puṇṇamāsiyā buddhadassanatthaṃ uposathakaraṇatthañca gantabbaṃ! Sampatto vo sannipātakālo’’ti. Tato sānubhāvā bhikkhū attano attano ānubhāvena gacchanti, itare devatānubhāvena. Kathaṃ? Te kira bhikkhū pācīnasamuddante vā pacchimauttaradakkhiṇasamuddante vā ṭhitā gamiyavattaṃ pūretvā pattacīvaramādāya ‘‘gacchāmā’’ti cittaṃ uppādenti; saha cittuppādā uposathaggaṃ gatāva [Pg.154] honti. Te vipassiṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā nisīdanti. Bhagavāpi sannisinnāya parisāya imaṃ ovādapātimokkhaṃ uddisati. ឮថា ក្នុងកាលនោះ ក្នុងជម្ពូទ្វីប មានវត្តចំនួន ៨៤,០០០ វត្ត។ ក្នុងវត្តនីមួយៗ មានភិក្ខុគង់នៅមិនលាយឡំគ្នា ចំនួន ១០,០០០ អង្គខ្លះ ២០,០០០ អង្គខ្លះ ឬច្រើនជាងនេះទៅទៀតក៏មាន។ ទេវតាអ្នកប្រាប់ឧបោសថ តែងទៅកាន់វត្តនោះៗ ហើយជម្រាបថា «លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ មួយឆ្នាំកន្លងផុតទៅហើយ ពីរឆ្នាំ បីឆ្នាំ បួនឆ្នាំ ប្រាំឆ្នាំ កន្លងផុតទៅហើយ នេះជាឆ្នាំទីប្រាំមួយហើយ ក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខាងមុខនេះ គប្បីទៅដើម្បីគាល់ព្រះពុទ្ធ និងដើម្បីធ្វើឧបោសថ! កាលជាទីប្រជុំរបស់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ដល់មកហើយ!»។ ពីនោះមក ភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកមានឫទ្ធិ តែងទៅដោយឫទ្ធិរបស់ខ្លួនៗ ចំណែកភិក្ខុក្រៅពីនោះ តែងទៅដោយអានុភាពនៃទេវតា។ ដូចម្តេច? ឮថា ភិក្ខុទាំងនោះ ទោះបីជាគង់នៅក្នុងទីបំផុតនៃសមុទ្រខាងកើតក្តី ខាងលិច ខាងជើង ឬខាងត្បូងក្តី កាលបំពេញគមិយវ័ត (វ័តរបស់ភិក្ខុអ្នកនឹងធ្វើដំណើរ) ហើយ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ធ្វើសេចក្តីត្រិះរិះថា «យើងនឹងទៅ» ភ្លាម មួយរំពេចនៃការកើតឡើងនៃចិត្តនោះ លោកក៏ទៅដល់ទីធ្វើឧបោសថរួចជាស្រេចទៅហើយ។ ភិក្ខុទាំងនោះ ថ្វាយបង្គំព្រះវិបស្សីសម្មាសម្ពុទ្ធហើយ ក៏គង់នៅ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏ទ្រង់សម្តែងនូវឱវាទបាតិមោក្ខនេះ ដល់បរិស័ទដែលអង្គុយជួបជុំគ្នាហើយ។ ‘‘Khantī paramaṃ tapo titikkhā; Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā; Na hi pabbajito parūpaghātī; Na samaṇo hoti paraṃ viheṭhayanto. «អត់ធន់ គឺសេចក្តីអត់ធន ជាតបៈយ៉ាងក្រៃលែង ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងត្រាស់ថា ព្រះនិព្វាន ជាធម៌ដ៏ឧត្តម បព្វជិត អ្នកសម្លាប់សត្វដទៃ មិនមែនជាបព្វជិតឡើយ សមណៈ អ្នកបៀតបៀនសត្វដទៃ ក៏មិនមែនជាសមណៈឡើយ។» ‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā; Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ. «ការមិនធ្វើបាបទាំងពួង ១ ការបំពេញកុសល ១ ការធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យផូរផង់ ១ នេះជាពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។» ‘‘Anupavādo anupaghāto, pātimokkhe ca saṃvaro; Mattaññutā ca bhattasmiṃ, pantañca sayanāsanaṃ; Adhicitte ca āyogo, etaṃ buddhāna sāsana’’nti. (dī. ni. 2.90; dha. pa. 183-185); «ការមិនតិះដៀល ១ ការមិនបៀតបៀន ១ សេចក្តីសង្រួមក្នុងបាតិមោក្ខ ១ ភាពជាអ្នកដឹងប្រមាណក្នុងភោជន ១ ទីដេកទីអង្គុយដ៏ស្ងាត់ ១ ការបំពេញព្យាយាមក្នុងអធិចិត្ត ១ នេះជាពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។» Eteneva upāyena itaresampi buddhānaṃ pātimokkhuddeso veditabbo. Sabbabuddhānañhi imā tissova ovādapātimokkhagāthāyo honti. Tā dīghāyukabuddhānaṃ yāva sāsanapariyantā uddesamāgacchanti; appāyukabuddhānaṃ paṭhamabodhiyaṃyeva. Sikkhāpadapaññattikālato pana pabhuti āṇāpātimokkhameva uddisīyati. Tañca kho bhikkhū eva uddisanti, na buddhā. Tasmā amhākampi bhagavā paṭhamabodhiyaṃ vīsativassamattameva idaṃ ovādapātimokkhaṃ uddisi. Athekadivasaṃ pubbārāme migāramātupāsāde nisinno bhikkhū āmantesi – ‘‘na dānāhaṃ, bhikkhave, ito paraṃ uposathaṃ karissāmi pātimokkhaṃ uddisissāmi, tumheva dāni bhikkhave ito paraṃ uposathaṃ kareyyātha, pātimokkhaṃ uddiseyyātha. Aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso yaṃ tathāgato aparisuddhāya parisāya uposathaṃ kareyya, pātimokkhaṃ uddiseyyā’’ti (cūḷava. 386). Tato paṭṭhāya bhikkhū āṇāpātimokkhaṃ uddisanti. Idaṃ āṇāpātimokkhaṃ tesaṃ anuddiṭṭhaṃ ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘anuddiṭṭhaṃ pātimokkha’’nti. ដោយឧបាយនេះឯង គប្បីជ្រាបការសម្ដែងបាតិមោក្ខរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដ៏សេសសល់ផងដែរ។ ព្រោះថា គាថាឱវាទបាតិមោក្ខទាំង ៣ នេះ តែងមានដល់ព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ។ គាថាទាំងនោះ តែងឈានចូលទៅកាន់ការសម្ដែងរហូតដល់ទីបំផុតនៃព្រះសាសនា សម្រាប់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដែលមានព្រះជន្មាយុវែង តែសម្រាប់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដែលមានព្រះជន្មាយុខ្លី គឺត្រឹមតែក្នុងបឋមពោធិកាលប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ចាប់តាំងពីកាលដែលបញ្ញត្តិសិក្ខាបទមក ព្រះអង្គតែងសម្ដែងតែអាណាបាតិមោក្ខប៉ុណ្ណោះ។ ហើយអាណាបាតិមោក្ខនោះសោត គឺភិក្ខុទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះជាអ្នកសម្ដែង ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមិនបានសម្ដែងឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែព្រះភគវានៃយើង ក៏ទ្រង់សម្ដែងនូវឱវាទបាតិមោក្ខនេះ ត្រឹមតែក្នុងរយៈពេល ២០ វស្សាក្នុងបឋមពោធិកាលប៉ុណ្ណោះ។ លំដាប់នោះ ក្នុងថ្ងៃមួយ ព្រះអង្គកាលដែលគង់នៅក្នុងបុព្វារាម ប្រាសាទរបស់មាតាមិគារៈ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចាប់ពីពេលនេះទៅ តថាគតនឹងមិនធ្វើឧបោសថ មិនសម្ដែងបាតិមោក្ខឡើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចាប់ពីពេលនេះទៅ អ្នកទាំងឡាយហ្នឹងឯង គប្បីធ្វើឧបោសថ គប្បីសម្ដែងបាតិមោក្ខចុះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលតថាគតគប្បីធ្វើឧបោសថ គប្បីសម្ដែងបាតិមោក្ខ ក្នុងបរិស័ទដែលមិនបរិសុទ្ធ»។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ភិក្ខុទាំងឡាយក៏សម្ដែងអាណាបាតិមោក្ខ។ អាណាបាតិមោក្ខនេះ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយនោះមិនបានសម្ដែងឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «បាតិមោក្ខដែលមិនបានសម្ដែងហើយ»។ Tesaṃ buddhānanti tesaṃ vipassīādīnaṃ tiṇṇaṃ buddhānaṃ. Antaradhānenāti khandhantaradhānena; parinibbānenāti vuttaṃ hoti. Buddhānubuddhānanti ye tesaṃ buddhānaṃ anubuddhā sammukhasāvakā tesañca khandhantaradhānena. Ye te pacchimā sāvakāti [Pg.155] ye tesaṃ sammukhasāvakānaṃ santike pabbajitā pacchimā sāvakā. Nānānāmāti ‘‘buddharakkhito, dhammarakkhito’’tiādi nāmavasena vividhanāmā. Nānāgottāti ‘‘gotamo, moggallāno’’tiādi gottavasena vividhagottā. Nānājaccāti ‘‘khattiyo, brāhmaṇo’’tiādijātivasena nānājaccā. Nānākulā pabbajitāti khattiyakulādivase neva uccanīcauḷāruḷārabhogādikulavasena vā vividhakulā nikkhamma pabbajitā. ពាក្យថា «Tesaṃ buddhānaṃ» សំដៅលើព្រះពុទ្ធទាំង ៣ ព្រះអង្គ មានព្រះវិបស្សីជាដើមនោះ។ ពាក្យថា «Antaradhānena» គឺដោយការអន្តរធាននៃខន្ធ ពោលគឺដោយការបរិនិព្វាន នេះជាពាក្យដែលពោលទុក។ ពាក្យថា «Buddhānubuddhānaṃ» សំដៅលើពួកសាវ័កចំពោះមុខ ដែលបានត្រាស់ដឹងតាមព្រះពុទ្ធទាំងឡាយនោះ និងដោយការអន្តរធាននៃខន្ធរបស់សាវ័កទាំងនោះផង។ ពាក្យថា «Ye te pacchimā sāvakā» សំដៅលើពួកសាវ័កជាន់ក្រោយ ដែលបានបួសក្នុងសំណាក់នៃពួកសាវ័កចំពោះមុខទាំងនោះ។ ពាក្យថា «Nānānāmā» គឺមានឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា ដោយអំណាចនៃឈ្មោះ មានឈ្មោះថា ពុទ្ធរក្ខិតៈ ធម្មរក្ខិតៈ ជាដើម។ ពាក្យថា «Nānāgottā» គឺមានគោត្រផ្សេងៗគ្នា ដោយអំណាចនៃគោត្រ មានគោត្រថា គោតមៈ មោគ្គល្លានៈ ជាដើម។ ពាក្យថា «Nānājaccā» គឺមានជាតិផ្សេងៗគ្នា ដោយអំណាចនៃជាតិ មានជាតិជាក្សត្រ ព្រាហ្មណ៍ ជាដើម។ ពាក្យថា «Nānākulā pabbajitā» គឺអ្នកដែលចេញចាកត្រកូលផ្សេងៗគ្នាហើយបួស ដោយអំណាចនៃត្រកូលក្សត្រជាដើម ឬដោយអំណាចនៃត្រកូលខ្ពស់ ត្រកូលទាប ត្រកូលដែលមានភោគសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភជាដើម។ Te taṃ brahmacariyanti te pacchimā sāvakā yasmā ekanāmā ekagottā ekajātikā ekakulā pabbajitā ‘‘amhākaṃ sāsanaṃ tanti paveṇī’’ti attano bhāraṃ katvā brahmacariyaṃ rakkhanti, ciraṃ pariyattidhammaṃ pariharanti. Ime ca tādisā na honti. Tasmā aññamaññaṃ viheṭhentā vilomaṃ gaṇhantā ‘‘asuko thero jānissati, asuko thero jānissatī’’ti sithilaṃ karontā taṃ brahmacariyaṃ khippaññeva antaradhāpesuṃ, saṅgahaṃ āropetvā na rakkhiṃsu. Seyyathāpīti tassatthassa opammanidassanaṃ. Vikiratīti vikkhipati. Vidhamatīti ṭhānantaraṃ neti. Viddhaṃsetīti ṭhitaṭṭhānato apaneti. Yathā taṃ suttena asaṅgahitattāti yathā suttena asaṅgahitattā aganthitattā abaddhattā evaṃ vikirati yathā suttena asaṅgahitāni vikiriyanti, evaṃ vikiratīti vuttaṃ hoti. Evameva khoti opammasampaṭipādanaṃ. Antaradhāpesunti vaggasaṅgaha-paṇṇāsasaṅgahādīhi asaṅgaṇhantā yaṃ yaṃ attano ruccati, taṃ tadeva gahetvā sesaṃ vināsesuṃ adassanaṃ nayiṃsu. ពាក្យថា «Te taṃ brahmacariyaṃ» សំដៅលើពួកសាវ័កជាន់ក្រោយទាំងនោះ ព្រោះថា ពួកសាវ័កដែលបួសចេញពីត្រកូលតែមួយ មានឈ្មោះតែមួយ មានគោត្រតែមួយ មានជាតិសាសន៍តែមួយ តែងរក្សានូវព្រហ្មចរិយៈ ដោយធ្វើជាភារៈរបស់ខ្លួនថា «ព្រះសាសនានេះ ជាខ្សែស្រឡាយ ជាប្រពៃណីរបស់យើង» ហើយតែងទ្រទ្រង់នូវបរិយត្តិធម៌អស់កាលជាយូរអង្វែង។ ចំណែកឯពួកសាវ័កទាំងនេះ មិនមែនជាអ្នកមានសភាពបែបនោះឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកសាវ័កទាំងនោះ កាលដែលបៀតបៀនគ្នាទៅវិញទៅមក ប្រកាន់យកសេចក្តីផ្ទុយគ្នា ធ្វើសេចក្តីធូររលុងដោយគិតថា «ព្រះថេរៈឯណោះនឹងដឹង ព្រះថេរៈឯណោះនឹងដឹង» ក៏ធ្វើឱ្យព្រហ្មចរិយៈនោះអន្តរធានទៅយ៉ាងឆាប់រហ័ស មិនបានលើកឡើងកាន់ការសង្គាយនាដើម្បីរក្សាទុកឡើយ។ ពាក្យថា «Seyyathāpi» គឺជាពាក្យបង្ហាញនូវឧបមាសម្រាប់សេចក្តីនោះ។ ពាក្យថា «Vikirati» គឺកំចាត់កំចាយទៅ។ ពាក្យថា «Vidhamati» គឺនាំទៅកាន់ទីដទៃ (បក់ផាត់ទៅ)។ ពាក្យថា «Viddhaṃseti» គឺនាំចេញចាកទីកន្លែងដែលតាំងនៅ (បំផ្លាញចោល)។ ពាក្យថា «Yathā taṃ suttena asaṅgahitattā» សេចក្តីថា ផ្កាទាំងឡាយដែលមិនបានចងក្រងដោយខ្សែ មិនបានដោតក្រង មិនបានចងភ្ជាប់ តែងរប៉ាត់រប៉ាយទៅយ៉ាងណា ផ្កាដែលមិនបានចងក្រងដោយខ្សែ តែងត្រូវខ្យល់បក់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅយ៉ាងណា គប្បីជ្រាបថា តែងរប៉ាត់រប៉ាយទៅយ៉ាងនោះដែរ នេះជាពាក្យដែលពោលទុក។ ពាក្យថា «Evameva kho» គឺជាការប្រៀបធៀបឧបមេយ្យទៅនឹងឧបមាន។ ពាក្យថា «Antaradhāpesuṃ» សេចក្តីថា ពួកសាវ័កទាំងនោះមិនបានប្រមូលចងក្រងដោយវគ្គសង្គហៈ ឬបណ្ណាសសង្គហៈជាដើមឡើយ គឺប្រកាន់យកតែធម៌ណាៗដែលខ្លួនពេញចិត្តប៉ុណ្ណោះ ហើយធ្វើឱ្យធម៌ដែលសេសសល់វិនាសសាបសូន្យទៅ មិនឱ្យប្រាកដឡើយ។ Akilāsuno ca te bhagavanto ahesuṃ sāvake cetasā ceto paricca ovaditunti apica sāriputta te buddhā attano cetasā sāvakānaṃ ceto paricca paricchinditvā ovadituṃ akilāsuno ahesuṃ, paracittaṃ ñatvā anusāsaniṃ na bhāriyato na papañcato addasaṃsu. Bhūtapubbaṃ sāriputtātiādi tesaṃ akilāsubhāvappakāsanatthaṃ vuttaṃ. Bhiṃsanaketi bhayānake bhayajananake. Evaṃ vitakkethāti nekkhammavitakkādayo tayo vitakke vitakketha. Mā evaṃ vitakkayitthāti kāmavitakkādayo tayo akusalavitakke mā vitakkayittha. Evaṃ manasi karothāti ‘‘aniccaṃ dukkhamanattā asubha’’nti manasi karotha. Mā evaṃ manasā [Pg.156] katthāti ‘‘niccaṃ sukhaṃ attā subha’’nti mā manasi akarittha. Idaṃ pajahathāti akusalaṃ pajahatha. Idaṃ upasampajja viharathāti kusalaṃ upasampajja paṭilabhitvā nipphādetvā viharatha. ពាក្យថា «Akilāsuno ca te bhagavanto ahesuṃ sāvake cetasā ceto paricca ovadituṃ» សេចក្តីថា ម្នាលសារីបុត្ត មួយវិញទៀត ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយនោះ ទ្រង់មិនមានសេចក្តីនឿយណាយក្នុងការកំណត់ដឹងចិត្តរបស់ពួកសាវ័កដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គ ហើយទូន្មានឡើយ ទ្រង់ជ្រាបចិត្តរបស់អ្នកដទៃហើយ ទ្រង់មិនបានយល់ឃើញថាការប្រដៅទូន្មាននោះជាភារៈធ្ងន់ ឬជាការយឺតយ៉ាវឡើយ។ ពាក្យថា «Bhūtapubbaṃ sāriputta» ជាដើម ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដើម្បីបង្ហាញនូវសភាពមិននឿយណាយរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា «Bhiṃsanake» គឺគួរឱ្យខ្លាច គួរឱ្យព្រឺព្រួច។ ពាក្យថា «Evaṃ vitakketha» សេចក្តីថា គប្បីត្រិះរិះនូវវិតក្កៈទាំង ៣ មាននេក្ខម្មវិតក្កៈជាដើម។ ពាក្យថា «Mā evaṃ vitakkayittha» សេចក្តីថា កុំត្រិះរិះនូវអកុសលវិតក្កៈទាំង ៣ មានកាមវិតក្កៈជាដើមឡើយ។ ពាក្យថា «Evaṃ manasi karotha» សេចក្តីថា គប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា «មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា មិនស្អាត»។ ពាក្យថា «Mā evaṃ manasā kattha» សេចក្តីថា កុំធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា «ទៀង ជាសុខ ជាអត្តា ស្អាត» ឡើយ។ ពាក្យថា «Idaṃ pajahatha» សេចក្តីថា គប្បីលះបង់នូវអកុសលនេះចេញ។ ពាក្យថា «Idaṃ upasampajja viharatha» សេចក្តីថា គប្បីចូលទៅដល់ គឺសម្រេចបាន ធ្វើឱ្យកើតឡើង ហើយសម្រាកនៅដោយកុសលធម៌នេះចុះ។ Anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti aggahetvā vimucciṃsu. Tesañhi cittāni yehi āsavehi vimucciṃsu, na te tāni gahetvā vimucciṃsu. Anuppādanirodhena pana nirujjhamānā aggahetvā vimucciṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsū’’ti. Sabbepi te arahattaṃ patvā sūriyarasmisamphuṭṭhamiva padumavanaṃ vikasitacittā ahesuṃ. Tatra sudaṃ sāriputta bhiṃsanakassa vanasaṇḍassa bhiṃsanakatasmiṃ hotīti tatrāti purimavacanāpekkhaṃ; sudanti padapūraṇamatte nipāto; sāriputtāti ālapanaṃ. Ayaṃ panettha atthayojanā – tatrāti yaṃ vuttaṃ ‘‘aññatarasmiṃ bhiṃsanake vanasaṇḍe’’ti, tatra yo so bhiṃsanakoti vanasaṇḍo vutto, tassa bhiṃsanakassa vanasaṇḍassa bhiṃsanakatasmiṃ hoti, bhiṃsanakiriyāya hotīti attho. Kiṃ hoti? Idaṃ hoti – yo koci avītarāgo…pe… lomāni haṃsantīti. ពាក្យថា «Anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu» សេចក្តីថា ចិត្តទាំងឡាយរួចចាកផុតហើយដោយមិនប្រកាន់មាំ។ ព្រោះថា ចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ រួចផុតចាកអាសវៈទាំងឡាយណា អាសវៈទាំងឡាយនោះមិនមែនប្រកាន់យកចិត្តទាំងនោះហើយទើបរួចផុតឡើយ។ ប៉ុន្តែ អាសវៈទាំងឡាយកាលដែលរលត់ទៅដោយការរលត់មិនកើតឡើងវិញ ទើបចិត្តរួចផុតដោយមិនប្រកាន់មាំ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «ចិត្តទាំងឡាយរួចចាកផុតហើយពីអាសវៈទាំងឡាយដោយមិនប្រកាន់មាំ»។ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះទាំងអស់ សុទ្ធតែបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ហើយមានចិត្តរីកប៉ោង ដូចជាព្រៃឈូកដែលត្រូវពន្លឺព្រះអាទិត្យប៉ះពាល់ហើយរីកស្គុះស្គាយដូច្នោះ។ ក្នុងពាក្យថា «Tatra sudaṃ sāriputta bhiṃsanakassa vanasaṇḍassa bhiṃsanakatasmiṃ hoti» នោះ ពាក្យថា «Tatra» គឺសំដៅទៅរកពាក្យមុន។ ពាក្យថា «Sudaṃ» ជានិបាតសម្រាប់បំពេញបទប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «Sāriputta» ជាពាក្យហៅ។ ការសម្របសម្រួលសេចក្តីក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ពាក្យថា «Tatra» សំដៅលើពាក្យដែលពោលទុកថា «ក្នុងចន្លោះព្រៃគួរឱ្យខ្លាចឯណោះ» ក្នុងចន្លោះព្រៃនោះ ព្រៃណាដែលលោកហៅថាគួរឱ្យខ្លាច សេចក្តីថា ក្នុងភាពគួរឱ្យខ្លាចនៃព្រៃគួរឱ្យខ្លាចនោះ គឺក្នុងសកម្មភាពដែលធ្វើឱ្យខ្លាច តែងមាន។ តើមានអ្វីកើតឡើង? គឺមានសេចក្តីនេះកើតឡើងថា៖ បុគ្គលណាមួយដែលមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈ...ល... រោមទាំងឡាយតែងព្រឺព្រួច។ Atha vā tatrāti sāmiatthe bhummaṃ. Suiti nipāto; ‘‘kiṃ su nāma te bhonto samaṇabrāhmaṇā’’tiādīsu (ma. ni. 1.469) viya. Idanti adhippetamatthaṃ paccakkhaṃ viya katvā dassanavacanaṃ. Suidanti sudaṃ, sandhivasena ikāralopo veditabbo. ‘‘Cakkhundriyaṃ, itthindriyaṃ, anaññātaññassāmītindriyaṃ (vibha. 219), ‘‘kiṃ sūdha vitta’’ntiādīsu (saṃ. ni. 1.73, 246; su. ni. 183) viya. Ayaṃ panettha atthayojanā – tassa sāriputta bhiṃsanakassa vanasaṇḍassa bhiṃsanakatasmiṃ idaṃsu hoti. Bhiṃsanakatasminti bhiṃsanakabhāveti attho. Ekassa takārassa lopo daṭṭhabbo. Bhiṃsanakattasmintiyeva vā pāṭho. ‘‘Bhiṃsanakatāya’’ iti vā vattabbe liṅgavipallāso kato. Nimittatthe cetaṃ bhummavacanaṃ, tasmā evaṃ sambandho veditabbo – bhiṃsanakabhāve idaṃsu hoti, bhiṃsanakabhāvanimittaṃ bhiṃsanakabhāvahetu bhiṃsanakabhāvapaccayā idaṃsu hoti. Yo koci avītarāgo taṃ vanasaṇḍaṃ pavisati, yebhuyyena lomāni haṃsantīti bahutarāni lomāni haṃsanti uddhaṃ mukhāni sūcisadisāni kaṇṭakasadisāni ca hutvā tiṭṭhanti, appāni na haṃsanti. Bahutarānaṃ vā sattānaṃ haṃsanti. Appakānaṃ atisūrapurisānaṃ na haṃsanti. ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «Tatra» គឺជាសត្តមីវិភត្តិក្នុងអត្ថសាមី (នៃ)។ ពាក្យថា «Su» ជានិបាត ដូចក្នុងពាក្យជាដើមថា «Kiṃ su nāma te bhonto samaṇabrāhmaṇā»។ ពាក្យថា «Idaṃ» គឺជាពាក្យបង្ហាញសេចក្តីដែលចង់បាន ឱ្យប្រាកដច្បាស់ដូចជាប្រធានចំពោះមុខ។ ពាក្យថា «Su» និង «Idaṃ» រួមគ្នាជា «Sudaṃ» គប្បីជ្រាបថាមានការលុបស្រៈ «I» ដោយអំណាចនៃសន្ធិ ដូចក្នុងពាក្យថា «Cakkhundriyaṃ, itthindriyaṃ, anaññātaññassāmītindriyaṃ» និងពាក្យជាដើមថា «Kiṃ sūdha vittaṃ» ដូច្នោះដែរ។ ការសម្របសម្រួលសេចក្តីក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ម្នាលសារីបុត្ត សេចក្តីនេះតែងមានក្នុងភាពគួរឱ្យខ្លាចនៃព្រៃគួរឱ្យខ្លាចនោះ។ ពាក្យថា «Bhiṃsanakatasmiṃ» មានន័យថា ក្នុងភាពគួរឱ្យខ្លាច។ គប្បីយល់ឃើញថាមានការលុបអក្សរ «Ta» មួយតួ ឬក៏មានបទបាឋថា «Bhiṃsanakattasmiṃ» តែម្តង។ ម៉្យាងទៀត កាលដែលគួរពោលថា «Bhiṃsanakatāya» តែលោកធ្វើការផ្លាស់ប្តូរលិង្គ (ពីឥត្ថីលិង្គទៅជានបុំសកលិង្គ)។ ហើយសត្តមីវិភត្តិនេះ ប្រើក្នុងអត្ថនិមិត្ត (ហេតុ) ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបការភ្ជាប់បទយ៉ាងនេះថា៖ សេចក្តីនេះតែងមានព្រោះភាពគួរឱ្យខ្លាច គឺសេចក្តីនេះតែងមានព្រោះហេតុនៃភាពគួរឱ្យខ្លាច ព្រោះបច្ច័យនៃភាពគួរឱ្យខ្លាច។ បុគ្គលណាមួយដែលមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈ ចូលទៅកាន់ព្រៃនោះ ដោយច្រើនរោមទាំងឡាយតែងព្រឺព្រួច សេចក្តីថា រោមទាំងឡាយយ៉ាងច្រើនតែងបះឡើង មានចុងចង្អុលទៅលើ មានសភាពដូចជាម្ជុល និងដូចជាបន្លា ឯរោមបន្តិចបន្តួចមិនបះឡើងឡើយ។ ឬមួយថា រោមរបស់សត្វទាំងឡាយយ៉ាងច្រើនតែងព្រឺព្រួច ឯរោមរបស់បុរសដែលក្លាហានមហិមាបន្តិចបន្តួចមិនព្រឺព្រួចឡើយ។ Idāni [Pg.157] ayaṃ kho, sāriputta, hetūtiādi nigamanaṃ. Yañcettha antarantarā na vuttaṃ, taṃ uttānatthameva. Tasmā pāḷikkameneva veditabbaṃ. Yaṃ pana vuttaṃ na ciraṭṭhitikaṃ ahosīti, taṃ purisayugavasena vuttanti veditabbaṃ. Vassagaṇanāya hi vipassissa bhagavato asītivassasahassāni āyu, sammukhasāvakānampissa tattakameva. Evamassa yvāyaṃ sabbapacchimako sāvako, tena saha ghaṭetvā satasahassaṃ saṭṭhimattāni ca vassasahassāni brahmacariyaṃ aṭṭhāsi. Purisayugavasena pana yugaparamparāya āgantvā dveyeva purisayugāni aṭṭhāsi. Tasmā na ciraṭṭhitikanti vuttaṃ. Sikhissa pana bhagavato sattativassasahassāni āyu. Sammukhasāvakānampissa tattakameva. Vessabhussa bhagavato saṭṭhivassasahassāni āyu. Sammukhasāvakānampissa tattakameva. Evaṃ tesampi ye sabbapacchimakā sāvakā tehi saha ghaṭetvā satasahassato uddhaṃ cattālīsamattāni vīsatimattāni ca vassasahassāni brahmacariyaṃ aṭṭhāsi. Purisayugavasena pana yugaparamparāya āgantvā dve dveyeva purisayugāni aṭṭhāsi. Tasmā na ciraṭṭhitikanti vuttaṃ. ឥឡូវនេះ ពាក្យថា «Ayaṃ kho, sāriputta, hetu» ជាដើម គឺជាពាក្យសន្និដ្ឋាន (និគមនៈ)។ ចំណែកឯពាក្យណាដែលមិនបានពោលពន្យល់ក្នុងចន្លោះៗនៃទីនេះ ពាក្យនោះមានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបទៅតាមលំដាប់នៃព្រះបាលីប៉ុណ្ណោះ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យដែលពោលថា «មិនបានតាំងនៅអស់កាលជាយូរអង្វែងឡើយ» នោះ គប្បីជ្រាបថា ទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃគូនៃបុរស (ជំនាន់មនុស្ស)។ ព្រោះថា បើរាប់តាមចំនួនឆ្នាំ ព្រះជន្មាយុរបស់ព្រះវិបស្សីភគវា មានចំនួន ៨០,០០០ ឆ្នាំ សូម្បីតែពួកសាវ័កចំពោះមុខរបស់ព្រះអង្គ ក៏មានអាយុប្រហែលគ្នានោះដែរ។ យ៉ាងនេះ ព្រះសាសនា (ព្រហ្មចរិយៈ) បានតាំងនៅអស់រយៈពេល ១៦០,០០០ ឆ្នាំ ដោយបូករួមទាំងសាវ័កជាន់ក្រោយបង្អស់របស់ព្រះអង្គផង។ ប៉ុន្តែ បើគិតតាមគូនៃបុរស ដោយការមិនបន្តទៅតាមលំដាប់នៃយុគៈ គឺបានតាំងនៅត្រឹមតែ ២ គូនៃបុរសប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «មិនបានតាំងនៅអស់កាលជាយូរអង្វែងឡើយ»។ ចំណែកឯព្រះជន្មាយុរបស់ព្រះសិខីភគវា មានចំនួន ៧០,០០០ ឆ្នាំ សូម្បីតែពួកសាវ័កចំពោះមុខរបស់ព្រះអង្គ ក៏មានអាយុប្រហែលគ្នានោះដែរ។ ព្រះជន្មាយុរបស់ព្រះវេស្សភូភគវា មានចំនួន ៦០,០០០ ឆ្នាំ សូម្បីតែពួកសាវ័កចំពោះមុខរបស់ព្រះអង្គ ក៏មានអាយុប្រហែលគ្នានោះដែរ។ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែព្រះសាសនារបស់ព្រះពុទ្ធទាំងនោះ ក៏បានតាំងនៅអស់រយៈពេលជាង ១០០,០០០ ឆ្នាំ គឺប្រមាណ ១៤០,០០០ ឆ្នាំ ឬ ១២០,០០០ ឆ្នាំ ដោយបូករួមទាំងសាវ័កជាន់ក្រោយបង្អស់របស់ព្រះអង្គទាំងនោះផង។ ប៉ុន្តែ បើគិតតាមគូនៃបុរស ដោយការមិនបន្តទៅតាមលំដាប់នៃយុគៈ គឺបានតាំងនៅត្រឹមតែ ២ គូនៃបុរសរៀងៗខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «មិនបានតាំងនៅអស់កាលជាយូរអង្វែងឡើយ»។ 20. Evaṃ āyasmā sāriputto tiṇṇaṃ buddhānaṃ brahmacariyassa na ciraṭṭhitikāraṇaṃ sutvā itaresaṃ tiṇṇaṃ brahmacariyassa ciraṭṭhitikāraṇaṃ sotukāmo puna bhagavantaṃ ‘‘ko pana bhante hetū’’ti ādinā nayena pucchi. Bhagavāpissa byākāsi. Taṃ sabbaṃ vuttapaṭipakkhavasena veditabbaṃ. Ciraṭṭhitikabhāvepi cettha tesaṃ buddhānaṃ āyuparimāṇatopi purisayugatopi ubhayathā ciraṭṭhitikatā veditabbā. Kakusandhassa hi bhagavato cattālīsavassasahassāni āyu, koṇāgamanassa bhagavato tiṃsavassasahassāni, kassapassa bhagavato vīsativassasahassāni; sammukhasāvakānampi nesaṃ tattakameva. Bahūni ca nesaṃ sāvakayugāni paramparāya brahmacariyaṃ pavattesuṃ. Evaṃ tesaṃ āyuparimāṇatopi sāvakayugatopi ubhayathā brahmacariyaṃ ciraṭṭhitikaṃ ahosi. ២០. កាលដែលព្រះសារីបុត្តមានអាយុ បានស្តាប់នូវហេតុដែលធ្វើឱ្យព្រហ្មចរិយៈរបស់ព្រះពុទ្ធទាំង ៣ ព្រះអង្គ មិនបានតាំងនៅអស់កាលជាយូរអង្វែងយ៉ាងនេះហើយ ក៏មានបំណងចង់ស្តាប់នូវហេតុដែលធ្វើឱ្យព្រហ្មចរិយៈរបស់ព្រះពុទ្ធ ៣ ព្រះអង្គដ៏សេសសល់ តាំងនៅអស់កាលជាយូរអង្វែង ទើបក្រាបទូលសួរព្រះភគវាជាថ្មីម្តងទៀត ដោយន័យជាដើមថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តើអ្វីជាហេតុ...»។ ព្រះភគវាក៏ទ្រង់ដោះស្រាយចំពោះព្រះថេរៈនោះ。 សេចក្តីទាំងអស់នោះ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃសេចក្តីផ្ទុយគ្នាពីអ្វីដែលបានពោលមកហើយ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងភាពដែលព្រះសាសនាតាំងនៅអស់កាលជាយូរអង្វែងនេះ គប្បីជ្រាបថា ព្រហ្មចរិយៈរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយនោះ តាំងនៅអស់កាលជាយូរអង្វែងដោយទាំងពីរយ៉ាង គឺទាំងដោយអំណាចនៃកំណត់អាយុ និងទាំងដោយអំណាចនៃគូនៃបុរស។ ព្រោះថា ព្រះជន្មាយុរបស់ព្រះកកុសន្ធភគវា មានចំនួន ៤០,០០០ ឆ្នាំ ព្រះជន្មាយុរបស់ព្រះកោណគមនភគវា មានចំនួន ៣០,០០០ ឆ្នាំ ព្រះជន្មាយុរបស់ព្រះកស្សបភគវា មានចំនួន ២០,០០០ ឆ្នាំ សូម្បីតែពួកសាវ័កចំពោះមុខរបស់ព្រះអង្គទាំងនោះ ក៏មានអាយុប្រហែលគ្នានោះដែរ។ ហើយគូនៃសាវ័កយ៉ាងច្រើនរបស់ព្រះអង្គទាំងនោះ បានញ៉ាំងព្រហ្មចរិយៈឱ្យប្រព្រឹត្តទៅតាមលំដាប់លំដោយ។ យ៉ាងនេះ ព្រហ្មចរិយៈរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយនោះ បានតាំងនៅអស់កាលជាយូរអង្វែងដោយទាំងពីរយ៉ាង គឺទាំងដោយអំណាចនៃកំណត់អាយុ និងទាំងដោយអំណាចនៃគូនៃសាវ័ក។ Amhākaṃ pana bhagavato kassapassa bhagavato upaḍḍhāyukappamāṇe dasavassasahassāyukakāle uppajjitabbaṃ siyā. Taṃ asambhuṇantena pañcavassasahassāyukakāle, ekavassasahassāyukakāle, pañcavassasatāyukakālepi vā uppajjitabbaṃ siyā. Yasmā panassa buddhattakārake dhamme esantassa pariyesantassa ñāṇaṃ paripācentassa gabbhaṃ gaṇhāpentassa vassasatāyukakāle [Pg.158] ñāṇaṃ paripākamagamāsi. Tasmā atiparittāyukakāle uppanno. Tenassa sāvakaparamparāvasena ciraṭṭhitikampi brahmacariyaṃ āyuparimāṇavasena vassagaṇanāya naciraṭṭhitikamevāti vattuṃ vaṭṭati. ម្យ៉ាងទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើងទាំងឡាយ គួរតែទ្រង់ឧប្បត្តិឡើងក្នុងសម័យដែលមានអាយុប្រមាណ ១០,០០០ ឆ្នាំ ដែលជាអាយុកប្បពាក់កណ្តាលរបស់ព្រះកស្សបដ៏មានព្រះភាគ។ កាលបើមិនទាន់ដល់សម័យនោះទេ ព្រះអង្គក៏គួរតែទ្រង់ឧប្បត្តិឡើងក្នុងសម័យដែលមានអាយុប្រមាណ ៥,០០០ ឆ្នាំក្តី ១,០០០ ឆ្នាំក្តី ឬសូម្បីតែ ៥០០ ឆ្នាំក្តី។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែព្រះញាណរបស់ព្រះអង្គ កាលដែលទ្រង់ស្វែងរក ស្វែងរកជុំវិញនូវធម៌ដែលធ្វើឲ្យជាព្រះពុទ្ធ ញ៉ាំងព្រះញាណឲ្យទុំជោរ ញ៉ាំងគភ៌ (គឺព្រះញាណ) ឲ្យកាន់យក ព្រះញាណនោះក៏បានដល់នូវការទុំជោរក្នុងសម័យដែលមានអាយុប្រមាណ ១០០ ឆ្នាំ។ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបទ្រង់ឧប្បត្តិឡើងក្នុងសម័យដែលមានអាយុតិចបំផុត។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែព្រហ្មចរិយៈរបស់ព្រះអង្គ ទោះបីជាតាំងនៅបានយូរអង្វែងដោយអំណាចនៃលំដាប់សាវ័កក៏ដោយ ក៏គួរពោលបានថា មិនតាំងនៅបានយូរអង្វែងឡើយ ដោយអំណាចនៃការរាប់ចំនួនឆ្នាំនៃអាយុប្រមាណ។ 21. Atha kho āyasmā sāriputtoti ko anusandhi? Evaṃ tiṇṇaṃ buddhānaṃ brahmacariyassa ciraṭṭhitikāraṇaṃ sutvā sikkhāpadapaññattiyeva ciraṭṭhitikabhāvahetūti niṭṭhaṃ gantvā bhagavatopi brahmacariyassa ciraṭṭhitikabhāvaṃ icchanto āyasmā sāriputto bhagavantaṃ sikkhāpadapaññattiṃ yāci. Tassā yācanavidhidassanatthametaṃ vuttaṃ – atha kho āyasmā sāriputto uṭṭhāyāsanā …pe… ciraṭṭhitikanti. Tattha addhaniyanti addhānakkhamaṃ; dīghakālikanti vuttaṃ hoti. Sesaṃ uttānatthameva. ២១. ពាក្យថា "Atha kho āyasmā sāriputto" (លំដាប់នោះឯង ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ...) មានការតភ្ជាប់សេចក្តីដូចម្តេច? សេចក្តីតភ្ជាប់នោះមានដូចតទៅ៖ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ លុះបានស្តាប់ហេតុជាគ្រឿងតាំងនៅយូរនៃព្រហ្មចរិយៈរបស់ព្រះពុទ្ធទាំង ៣ ព្រះអង្គយ៉ាងនេះហើយ ក៏ដល់នូវការសន្និដ្ឋានថា "ការបញ្ញត្តិសិក្ខាបទប៉ុណ្ណោះ ជាហេតុនាំឲ្យព្រហ្មចរិយៈតាំងនៅបានយូរអង្វែង" កាលប្រាថ្នានូវការតាំងនៅយូរអង្វែងនៃព្រហ្មចរិយៈ សូម្បីរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបក្រាបទូលសូមការបញ្ញត្តិសិក្ខាបទចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ដើម្បីបង្ហាញពីរបៀបនៃការក្រាបទូលសូមនោះ ព្រះឧបាលិត្ថេរទើបពោលពាក្យនេះថា "atha kho āyasmā sāriputto uṭṭhāyāsanā ...pe... ciraṭṭhitikaṃ"។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា "addhaniyan" បានដល់ "addhānakkhamaṃ" (ការអត់ធន់ចំពោះកាលវេលាដ៏វែង) ពោលគឺ តាំងនៅបានអស់កាលជាអង្វែង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ Athassa bhagavā ‘‘na tāvāyaṃ sikkhāpadapaññattikālo’’ti pakāsento ‘‘āgamehi tvaṃ sāriputtā’’tiādimāha. Tattha āgamehi tvanti tiṭṭha tāva tvaṃ; adhivāsehi tāva tvanti vuttaṃ hoti. Ādaratthavasenevettha dvikkhattuṃ vuttaṃ. Etena bhagavā sikkhāpadapaññattiyā sāvakānaṃ visayabhāvaṃ paṭikkhipitvā ‘‘buddhavisayova sikkhāpadapaññattī’’ti āvikaronto ‘‘tathāgato vā’’tiādimāha. Ettha ca tatthāti sikkhāpadapaññattiyācanāpekkhaṃ bhummavacanaṃ. Tatrāyaṃ yojanā – yaṃ vuttaṃ ‘‘sikkhāpadaṃ paññapeyyā’’ti, tattha tassā sikkhāpadapaññattiyā tathāgatoyeva kālaṃ jānissatīti. Evaṃ vatvā akālaṃ tāva dassetuṃ ‘‘na tāva sāriputtā’’tiādimāha. លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ប្រកាសថា "នេះមិនទាន់ជាកាលគួរដើម្បីបញ្ញត្តិសិក្ខាបទឡើយ" ទើបត្រាស់ពាក្យថា "āgamehi tvaṃ sāriputta" (ចូរអ្នកបង្អង់សិនចុះ សារីបុត្ត) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "āgamehi tvaṃ" មានន័យថា "ចូរអ្នកឈប់សិន" ឬ "ចូរអ្នកអត់ធ្មត់សិន"។ ព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យនេះពីរដង ដោយអំណាចនៃសេចក្តីគោរព។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បដិសេធនូវភាពជាវិស័យរបស់សាវ័កក្នុងការបញ្ញត្តិសិក្ខាបទ ហើយទ្រង់ធ្វើឲ្យច្បាស់ថា "ការបញ្ញត្តិសិក្ខាបទ ជាវិស័យរបស់ព្រះពុទ្ធតែប៉ុណ្ណោះ" ទើបត្រាស់ពាក្យថា "tathāgato vā" (ព្រះតថាគតប៉ុណ្ណោះ...) ជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពាក្យនេះ ពាក្យថា "tattha" ជាសត្តមីវិភត្តិដែលសំដៅដល់ការក្រាបទូលសូមឲ្យបញ្ញត្តិសិក្ខាបទ។ ការភ្ជាប់សេចក្តីក្នុងពាក្យនោះមានដូចតទៅ៖ សិក្ខាបទណាដែលព្រះសារីបុត្តក្រាបទូលថា "សូមព្រះអង្គបញ្ញត្តិសិក្ខាបទ" ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ព្រះតថាគតប៉ុណ្ណោះនឹងដឹងនូវកាលគួរនៃការបញ្ញត្តិសិក្ខាបទនោះ។ លុះទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ដើម្បីបង្ហាញពីអកាល (កាលមិនទាន់គួរ) ជាមុនសិន ទើបត្រាស់ពាក្យថា "na tāva sāriputta" (មិនទាន់ទេ សារីបុត្ត) ជាដើម។ Tattha āsavā tiṭṭhanti etesūti āsavaṭṭhānīyā. Yesu diṭṭhadhammikasamparāyikā dukkhāsavā kilesāsavā ca parūpavādavippaṭisāravadhabandhanādayo ceva apāyadukkhavisesabhūtā ca āsavā tiṭṭhantiyeva, yasmā nesaṃ te kāraṇaṃ hontīti attho. Te āsavaṭṭhānīyā vītikkamadhammā yāva na saṅghe pātubhavanti, na tāva satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapetīti ayamettha yojanā. Yadi hi paññapeyya, parūpavādā parūpārambhā garahadosā na parimucceyya. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា "āsavaṭṭhānīyā" មានន័យថា ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាទីតាំងនៃអាសវៈ គឺអាសវៈទាំងឡាយតែងតាំងនៅក្នុងធម៌ទាំងនោះ។ សេចក្តីពន្យល់ថា អាសវៈទាំងឡាយ គឺទុក្ខាសវៈ និងកិលេសាសវៈ ដែលជាទៅក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងបរលោកក្តី អាសវៈទាំងឡាយមានការតិះដៀលពីអ្នកដទៃ សេចក្តីក្តៅក្រហាយ ការសម្លាប់ និងការចងជាដើមក្តី និងអាសវៈដែលជាទុក្ខពិសេសក្នុងអបាយក្តី តែងតាំងនៅក្នុងធម៌ (ការល្មើស) ទាំងឡាយណា ព្រោះហេតុតែធម៌ទាំងនោះជាហេតុនៃអាសវៈទាំងនោះ។ ការភ្ជាប់សេចក្តីក្នុងពាក្យនេះមានដូចតទៅ៖ ធម៌ជាទីតាំងនៃអាសវៈ គឺធម៌ដែលជាគ្រឿងកន្លងទាំងនោះ ដរាបណាមិនទាន់ប្រាកដឡើងក្នុងសង្ឃទេ ព្រះសាស្តាក៏មិនទាន់បញ្ញត្តិសិក្ខាបទដល់សាវ័កទាំងឡាយដរាបនោះ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើព្រះអង្គបញ្ញត្តិសិក្ខាបទ (មុនពេលមានការកន្លង) ព្រះអង្គក៏មិនរួចផុតពីការតិះដៀលពីអ្នកដទៃ ការចោទប្រកាន់ពីអ្នកដទៃ និងទោសនៃការនិន្ទាឡើយ។ Kathaṃ? Paññapentena hi ‘‘yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā’’tiādi sabbaṃ paññapetabbaṃ bhaveyya. Adisvāva vītikkamadosaṃ imaṃ paññattiṃ ñatvā [Pg.159] pare evaṃ upavādañca upārambhañca garahañca pavatteyyuṃ – ‘‘kathañhi nāma samaṇo gotamo bhikkhusaṅgho me anvāyiko vacanakaroti ettāvatā sikkhāpadehi paliveṭhessati, pārājikaṃ paññapessati? Nanu ime kulaputtā mahantaṃ bhogakkhandhaṃ mahantañca ñātiparivaṭṭaṃ hatthagatāni ca rajjānipi pahāya pabbajitā, ghāsacchādanaparamatāya santuṭṭhā, sikkhāya tibbagāravā, kāye ca jīvite ca nirapekkhā viharanti. Tesu nāma ko lokāmisabhūtaṃ methunaṃ vā paṭisevissati, parabhaṇḍaṃ vā harissati, parassa vā iṭṭhaṃ kantaṃ atimadhuraṃ jīvitaṃ upacchindissati, abhūtaguṇakathāya vā jīvitaṃ kappessati! Nanu pārājike apaññattepi pabbajjāsaṅkhepenevetaṃ pākaṭaṃ kata’’nti. Tathāgatassa ca thāmañca balañca sattā na jāneyyuṃ. Paññattampi sikkhāpadaṃ kuppeyya, na yathāṭhāne tiṭṭheyya. Seyyathāpi nāma akusalo vejjo kañci anuppannagaṇḍaṃ purisaṃ pakkosāpetvā ‘‘ehi bho purisa, imasmiṃ te sarīrappadese mahāgaṇḍo uppajjitvā anayabyasanaṃ pāpessati, paṭikacceva naṃ tikicchāpehī’’ti vatvā ‘‘sādhācariya, tvaṃyeva naṃ tikicchassū’’ti vutto tassa arogaṃ sarīrappadesaṃ phāletvā lohitaṃ nīharitvā ālepanabandhanadhovanādīhi taṃ padesaṃ sañchaviṃ katvā taṃ purisaṃ vadeyya – ‘‘mahārogo te mayā tikicchito, dehi me deyyadhamma’’nti. So taṃ ‘‘kimayaṃ bālavejjo vadati? Kataro kira me iminā rogo tikicchito? Nanu me ayaṃ dukkhañca janeti, lohitakkhayañca maṃ pāpetī’’ti evaṃ upavadeyya ceva upārambheyya ca garaheyya ca, na cassa guṇaṃ jāneyya. Evameva yadi anuppanne vītikkamadose satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya, parūpavādādīhi ca na parimucceyya, na cassa thāmaṃ vā balaṃ vā sattā jāneyyuṃ, paññattampi sikkhāpadaṃ kuppeyya, na yathāṭhāne tiṭṭheyya. Tasmā vuttaṃ – ‘‘na tāva sāriputta satthā sāvakānaṃ…pe… pātubhavantī’’ti. តើមិនរួចផុតយ៉ាងដូចម្តេច? ព្រោះថា កាលបើព្រះអង្គបញ្ញត្តិសិក្ខាបទ ព្រះអង្គក៏ត្រូវបញ្ញត្តិសិក្ខាបទទាំងអស់ មានពាក្យថា "yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya" (ភិក្ខុណាមួយសេពមេថុនធម្ម...) ជាដើម។ ជនដទៃទាំងឡាយ កាលបើមិនទាន់ឃើញទោសនៃការកន្លងទេ តែបានដឹងនូវការបញ្ញត្តិនេះ ក៏នឹងពោលពាក្យតិះដៀល ការចោទប្រកាន់ និងការនិន្ទាឡើងយ៉ាងនេះថា "ហេតុអ្វីបានជាព្រះសមណគោតម គិតថា 'ភិក្ខុសង្ឃជាអ្នកដើរតាមយើង ជាអ្នកធ្វើតាមពាក្យរបស់យើង' ដូច្នេះ ហើយយកសិក្ខាបទទាំងឡាយមកចងរឹត យកអាបត្តិបារាជិកមកបញ្ញត្តិដល់ត្រឹមណេះ? កុលបុត្រទាំងឡាយនេះ លះបង់គំនរភោគៈដ៏ធំ លះបង់ញាតិវង្សដ៏ធំ និងសូម្បីតែរាជសម្បត្តិដែលនៅក្នុងដៃ ហើយចេញបួស ជាអ្នកសន្តោសដោយការស្វែងរកតែអាហារ និងសម្លៀកបំពាក់ប៉ុណ្ណោះ ជាអ្នកមានសេចក្តីគោរពយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងសិក្ខា ជាអ្នកមិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងកាយ និងជីវិត ហើយរស់នៅ តើមិនមែនទេឬ? ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ តើមានអ្នកណាដែលនឹងសេពមេថុនធម្មដែលជាអាមិសៈក្នុងលោក ឬលួចទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ ឬផ្តាច់ជីវិតដែលជាទីស្រឡាញ់ ទីគាប់ចិត្ត និងជាទីផ្អែមល្ហែមបំផុតរបស់បុគ្គលដទៃ ឬចិញ្ចឹមជីវិតដោយការនិយាយអួតគុណធម៌ដែលមិនពិត! ទោះបីជាមិនទាន់បញ្ញត្តិអាបត្តិបារាជិកក៏ដោយ សេចក្តីនោះក៏ប្រាកដច្បាស់ហើយ ដោយសារតែការសង្ខេបនៃការបួសនោះឯង តើមិនមែនទេឬ?"។ ម្យ៉ាងទៀត សត្វទាំងឡាយក៏មិនអាចដឹងនូវកម្លាំង និងកម្លាំងញាណរបស់ព្រះតថាគតឡើយ។ សូម្បីសិក្ខាបទដែលបញ្ញត្តិហើយ ក៏នឹងត្រូវវិនាសទៅ មិនតាំងនៅតាមសភាពដើមឡើយ។ ប្រៀបដូចជាគ្រូពេទ្យដែលមិនឈ្លាសវៃ មករកបុរសម្នាក់ដែលមិនទាន់មានបូសកើតឡើង ហើយប្រាប់ថា "នែបុរស ចូរមកទីនេះ បូសដ៏ធំនឹងកើតឡើងត្រង់កន្លែងនៃរាងកាយរបស់អ្នកនេះ ហើយនឹងនាំអ្នកឲ្យដល់នូវសេចក្តីវិនាស និងទុក្ខវេទនា ចូរឲ្យខ្ញុំព្យាបាលបូសនោះជាមុនសិនចុះ" កាលបើបុរសនោះនិយាយថា "ប្រពៃហើយលោកគ្រូ សូមលោកគ្រូព្យាបាលវាចុះ" គ្រូពេទ្យនោះក៏វះកាត់កន្លែងរាងកាយដែលមិនទាន់មានជំងឺរបស់បុរសនោះ បង្ហូរឈាមចេញ រួចលាបថ្នាំ រុំរបួស និងលាងរបួសជាដើម ធ្វើឲ្យស្បែកត្រង់កន្លែងនោះល្អឡើងវិញ ហើយនិយាយទៅកាន់បុរសនោះថា "ខ្ញុំបានព្យាបាលជំងឺដ៏ធំរបស់អ្នកហើយ ចូរប្រគល់វត្ថុដែលគួរប្រគល់ឲ្យខ្ញុំមក"។ បុរសនោះក៏នឹងតិះដៀល ចោទប្រកាន់ និងនិន្ទាគ្រូពេទ្យនោះយ៉ាងនេះថា "តើគ្រូពេទ្យល្ងង់ខ្លៅនេះនិយាយអ្វី? តើគាត់បានព្យាបាលជំងឺអ្វីដល់ខ្ញុំ? គាត់ធ្វើឲ្យខ្ញុំកើតទុក្ខ និងធ្វើឲ្យខ្ញុំអស់ឈាម តើមិនមែនទេឬ?" ហើយក៏មិនដឹងគុណរបស់គ្រូពេទ្យនោះឡើយ។ យ៉ាងណាមិញ ប្រសិនបើទោសនៃការកន្លងមិនទាន់កើតឡើងទេ ហើយព្រះសាស្តាបញ្ញត្តិសិក្ខាបទដល់សាវ័កទាំងឡាយ ព្រះអង្គក៏មិនរួចផុតពីការតិះដៀលជាដើមឡើយ សត្វទាំងឡាយក៏មិនដឹងនូវកម្លាំង ឬកម្លាំងញាណរបស់ព្រះអង្គឡើយ សូម្បីសិក្ខាបទដែលបញ្ញត្តិហើយ ក៏នឹងត្រូវវិនាសទៅ មិនតាំងនៅតាមសភាពដើមឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា "na tāva sāriputta satthā sāvakānaṃ ...pe... pātubhavanti" (មិនទាន់ទេ សារីបុត្ត ព្រះសាស្តាមិនទាន់បញ្ញត្តិសិក្ខាបទដល់សាវ័កទាំងឡាយ... ដរាបណាធម៌ជាទីតាំងនៃអាសវៈទាំងឡាយមិនទាន់ប្រាកដឡើង...)។ Evaṃ akālaṃ dassetvā puna kālaṃ dassetuṃ ‘‘yato ca kho sāriputtā’’tiādimāha. Tattha yatoti yadā; yasmiṃ kāleti vuttaṃ hoti. Sesaṃ vuttānusāreneva veditabbaṃ. Ayaṃ vā hettha saṅkhepattho – yasmiṃ samaye ‘‘āsavaṭṭhānīyā dhammā’’ti saṅkhyaṃ gatā vītikkamadosā saṅghe pātubhavanti, tadā satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti, uddisati pātimokkhaṃ. Kasmā? Tesaṃyeva ‘‘āsavaṭṭhānīyā dhammā’’ti saṅkhyaṃ [Pg.160] gatānaṃ vītikkamadosānaṃ paṭighātāya. Evaṃ paññapento yathā nāma kusalo vejjo uppannaṃ gaṇḍaṃ phālanalepanabandhanadhovanādīhi tikicchanto rogaṃ vūpasametvā sañchaviṃ katvā na tveva upavādādiraho hoti, sake ca ācariyake viditānubhāvo hutvā sakkāraṃ pāpuṇāti; evaṃ na ca upavādādiraho hoti, sake ca sabbaññuvisaye viditānubhāvo hutvā sakkāraṃ pāpuṇāti. Tañcassa sikkhāpadaṃ akuppaṃ hoti, yathāṭhāne tiṭṭhatīti. កាលទ្រង់បង្ហាញពីអកាលយ៉ាងនេះហើយ ដើម្បីបង្ហាញពីកាលគួរម្តងទៀត ទើបត្រាស់ពាក្យថា "yato ca kho sāriputta" (ប៉ុន្តែក្នុងកាលណា សារីបុត្ត...) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "yato" មានន័យថា ក្នុងកាលណា ឬក្នុងសម័យណា។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលបានពោលមកហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ក្នុងសម័យណា ទោសនៃការកន្លងដែលរាប់ថា "ធម៌ជាទីតាំងនៃអាសវៈ" ប្រាកដឡើងក្នុងសង្ឃ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះសាស្តាតែងបញ្ញត្តិសិក្ខាបទដល់សាវ័កទាំងឡាយ និងទ្រង់សម្តែងប៉ាតិមោក្ខ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវទោសនៃការកន្លងទាំងឡាយដែលរាប់ថា "ធម៌ជាទីតាំងនៃអាសវៈ" ទាំងនោះឯង។ កាលដែលព្រះអង្គបញ្ញត្តិយ៉ាងនេះ ប្រៀបដូចជាគ្រូពេទ្យដ៏ឈ្លាសវៃ ព្យាបាលបូសដែលកើតឡើងហើយ ដោយការវះកាត់ ការលាបថ្នាំ ការរុំរបួស និងការលាងរបួសជាដើម ញ៉ាំងជំងឺឲ្យស្ងប់រម្ងាប់ ធ្វើឲ្យស្បែកល្អឡើងវិញ ក៏មិនត្រូវរងការតិះដៀលជាដើមឡើយ ហើយថែមទាំងមានអានុភាពប្រាកដច្បាស់ក្នុងវិជ្ជាពេទ្យរបស់ខ្លួន និងទទួលបាននូវសក្ការៈទៀតផង យ៉ាងណាមិញ ព្រះសាស្តាក៏មិនត្រូវរងការតិះដៀលជាដើមឡើយ ហើយថែមទាំងមានអានុភាពប្រាកដច្បាស់ក្នុងសព្វញ្ញុតញ្ញាណវិស័យរបស់ព្រះអង្គ និងទទួលបាននូវសក្ការៈទៀតផង។ ម្យ៉ាងទៀត សិក្ខាបទនោះរបស់ព្រះអង្គ ក៏ជាសិក្ខាបទដែលមិនវិនាស តាំងនៅតាមសភាពដើម យ៉ាងនោះឯង។ Evaṃ āsavaṭṭhānīyānaṃ dhammānaṃ anuppattiṃ sikkhāpadapaññattiyā akālaṃ uppattiñca kālanti vatvā idāni tesaṃ dhammānaṃ anuppattikālañca uppattikālañca dassetuṃ ‘‘na tāva sāriputta idhekacce’’tiādimāha. Tattha uttānatthāni padāni pāḷivaseneva veditabbāni. Ayaṃ pana anuttānapadavaṇṇanā – rattiyo jānantīti rattaññū, attano pabbajitadivasato paṭṭhāya bahukā rattiyo jānanti, cirapabbajitāti vuttaṃ hoti. Rattaññūhi mahattaṃ rattaññumahattaṃ; cirapabbajitehi mahantabhāvanti attho. Tatra rattaññumahattaṃ patte saṅghe upasenaṃ vaṅgantaputtaṃ ārabbha sikkhāpadaṃ paññattanti veditabbaṃ. So hāyasmā ūnadasavasse bhikkhū upasampādente disvā ekavasso saddhivihārikaṃ upasampādesi. Atha bhagavā sikkhāpadaṃ paññapesi – ‘‘na, bhikkhave, ūnadasavassena upasampādetabbo. Yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 75). Evaṃ paññatte sikkhāpade puna bhikkhū ‘‘dasavassāmha dasavassāmhā’’ti bālā abyattā upasampādenti. Atha bhagavā aparampi sikkhāpadaṃ paññāpesi – ‘‘na, bhikkhave, bālena abyattena upasampādetabbo. Yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassa. Anujānāmi, bhikkhave, byattena bhikkhunā paṭibalena dasavassena vā atirekadasavassena vā upasampādetu’’nti (mahāva. 76) rattaññumahattaṃ pattakāle dve sikkhāpadāni paññattāni. កាលទ្រង់ត្រាស់ថា ការមិនកើតឡើងនៃធម៌ជាទីតាំងនៃអាសវៈទាំងឡាយ ជាអកាលនៃការបញ្ញត្តិសិក្ខាបទ និងការកើតឡើង ជាកាលគួរ យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញពីកាលដែលមិនកើតឡើង និងកាលដែលកើតឡើងនៃធម៌ទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា "na tāva sāriputta idhekacce" (មិនទាន់ទេ សារីបុត្ត ព្រោះថាបុគ្គលខ្លះក្នុងសាសនានេះ...) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ បទទាំងឡាយដែលងាយយល់ គប្បីជ្រាបតាមអំណាចនៃព្រះបាលីប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯការអធិប្បាយបទដែលមិនទាន់ច្បាស់ មានដូចតទៅ៖ ពួកជនដែលដឹងនូវរាត្រីទាំងឡាយ ឈ្មោះថា "rattaññū" (អ្នកដឹងរាត្រីយូរ) សំដៅដល់ព្រះថេរៈទាំងឡាយដែលបួសយូរអង្វែង ដឹងនូវរាត្រីជាច្រើនចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលខ្លួនបានបួសមក។ ភាពជាធំដោយពួកអ្នកដឹងរាត្រីយូរ ឈ្មោះថា "rattaññūmahattaṃ" សំដៅដល់ភាពជាធំដោយព្រះថេរៈដែលបួសយូរអង្វែង។ ក្នុងពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបថា កាលបើសង្ឃដល់នូវភាពជាធំដោយពួកអ្នកដឹងរាត្រីយូរហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តិសិក្ខាបទ ដោយប្រារព្ធចំពោះព្រះឧបសេន វង្គន្តបុត្ត។ ព្រោះថា ព្រះឧបសេនមានអាយុនោះ ឃើញភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានវស្សាតិចជាង ១០ វស្សា ញ៉ាំងភិក្ខុដទៃឲ្យឧបសម្បទា ក៏បានញ៉ាំងសទ្ធិវិហារិករបស់ខ្លួនឲ្យឧបសម្បទា ទាំងដែលខ្លួនមានត្រឹមតែ ១ វស្សាប៉ុណ្ណោះ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តិសិក្ខាបទថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមានវស្សាតិចជាង ១០ វស្សា មិនគប្បីញ៉ាំងភិក្ខុដទៃឲ្យឧបសម្បទាឡើយ។ ភិក្ខុណាគប្បីញ៉ាំងឲ្យឧបសម្បទា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ"។ កាលបើព្រះអង្គបញ្ញត្តិសិក្ខាបទយ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលល្ងង់ខ្លៅ មិនឈ្លាសវៃ ក៏និយាយថា "យើងមាន ១០ វស្សាហើយ យើងមាន ១០ វស្សាហើយ" រួចហើយក៏ញ៉ាំងភិក្ខុដទៃឲ្យឧបសម្បទា។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តិសិក្ខាបទមួយទៀតថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុដែលល្ងង់ខ្លៅ មិនឈ្លាសវៃ មិនគប្បីញ៉ាំងភិក្ខុដទៃឲ្យឧបសម្បទាឡើយ។ ភិក្ខុណាគប្បីញ៉ាំងឲ្យឧបសម្បទា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យភិក្ខុដែលឈ្លាសវៃ មានសមត្ថភាព មានវស្សា ១០ ឬមានវស្សាលើសពី ១០ ញ៉ាំងភិក្ខុដទៃឲ្យឧបសម្បទាបាន"។ សិក្ខាបទទាំងពីរនេះ ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងក្នុងកាលដែលសង្ឃដល់នូវភាពជាធំដោយពួកអ្នកដឹងរាត្រីយូរ។ Vepullamahattanti vipulabhāvena mahattaṃ. Saṅgho hi yāva na theranavamajjhimānaṃ vasena vepullamahattaṃ patto hoti, tāva senāsanāni pahonti. Sāsane ekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā na uppajjanti. Vepullamahattaṃ pana patte te uppajjanti. Atha satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti. Tattha vepullamahattaṃ patte saṅghe paññattasikkhāpadāni ‘‘yo pana bhikkhu anupasampannena uttari dirattatirattaṃ sahaseyyaṃ kappeyya, pācittiyaṃ’’ [Pg.161] (pāci. 51); ‘‘yā pana bhikkhunī anuvassaṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ’’ (pāci. 1171); ‘‘yā pana bhikkhunī ekaṃ vassaṃ dve vuṭṭhāpeyya, pācittiya’’nti (pāci. 1175) iminā nayena veditabbāni. ពាក្យថា "vepullamahattaṃ" បានដល់ ភាពជាធំដោយសេចក្តីធំទូលាយ (ការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង)។ ព្រោះថា ដរាបណាសង្ឃមិនទាន់ដល់នូវភាពជាធំដោយសេចក្តីធំទូលាយ ដោយអំណាចនៃព្រះថេរៈ ព្រះភិក្ខុថ្មី និងព្រះភិក្ខុកណ្តាលទេ សេនាសនៈទាំងឡាយក៏នៅតែគ្រាន់គ្រាន់ សូម្បីធម៌ជាទីតាំងនៃអាសវៈខ្លះៗក្នុងសាសនាក៏មិនទាន់កើតឡើងដែរ។ ប៉ុន្តែ កាលបើសង្ឃដល់នូវភាពជាធំដោយសេចក្តីធំទូលាយហើយ ធម៌ទាំងនោះក៏កើតឡើង。 លំដាប់នោះ ព្រះសាស្តាតែងបញ្ញត្តិសិក្ខាបទដល់សាវ័កទាំងឡាយ។ ក្នុងពាក្យនោះ សិក្ខាបទទាំងឡាយដែលបញ្ញត្តិឡើងកាលបើសង្ឃដល់នូវភាពជាធំដោយសេចក្តីធំទូលាយហើយ គប្បីជ្រាបតាមវិធីនេះថា "yo pana bhikkhu anupasampannena uttari dirattatirattaṃ sahaseyyaṃ kappeyya, pācittiyaṃ" (ភិក្ខុណាមួយសម្រេចការដេកជាមួយគ្នានឹងអនុបសម្បន្ន លើសពីពីរយប់ ឬបីយប់ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ) និង "yā pana bhikkhunī anuvassaṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ" (ភិក្ខុនីណា ញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យបួសរាល់ឆ្នាំ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ) និង "yā pana bhikkhunī ekaṃ vassaṃ dve vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ" (ភិក្ខុនីណា ញ៉ាំងបុគ្គលពីររូបឲ្យបួសក្នុងឆ្នាំតែមួយ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ)។ Lābhaggamahattanti lābhassa aggamahattaṃ; yo lābhassa aggo uttamo mahantabhāvo, taṃ patto hotīti attho. Lābhena vā aggamahattampi, lābhena seṭṭhattañca mahantattañca pattoti attho. Saṅgho hi yāva na lābhaggamahattaṃ patto hoti, tāva na lābhaṃ paṭicca āsavaṭṭhānīyā dhammā uppajjanti. Patte pana uppajjanti, atha satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti – ‘‘yo pana bhikkhu acelakassa vā paribbājakassa vā paribbājikāya vā sahatthā khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā dadeyya, pācittiya’’nti (pāci. 270). Idañhi lābhaggamahattaṃ patte saṅghe sikkhāpadaṃ paññattaṃ. «លាភគ្គមហត្តំ» បានដល់ ភាពជាធំដ៏ប្រសើរនៃលាភ។ សេចក្តីថា ព្រះសង្ឃដល់នូវភាពជាធំដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់នៃលាភ។ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីថា ដល់នូវភាពជាធំដ៏ប្រសើរ និងភាពជាធំទូលាយដោយលាភ។ ព្រោះថា ព្រះសង្ឃកាលបើមិនទាន់ដល់នូវភាពជាធំដ៏ប្រសើរនៃលាភទេ ធម៌ទាំងឡាយដែលជាទីតាំងនៃអាសវៈ ព្រោះអាស្រ័យលាភ ក៏មិនទាន់កើតឡើង។ លុះដល់ (នូវភាពជាធំនៃលាភនោះ) ហើយ ធម៌ទាំងឡាយនោះទើបកើតឡើង គ្រានោះ ព្រះសាស្តាទើបបញ្ញត្តសិក្ខាបទដល់សាវកទាំងឡាយថា «ភិក្ខុណាមួយ ប្រគល់ខាទនីយៈក្តី ភោជនីយៈក្តី ដោយដៃខ្លួនឯង ដល់អចេលកៈក្តី ដល់បរិព្វាជកក្តី ដល់បរិព្វាជិកាក្តី ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ»។ ព្រោះថាសិក្ខាបទនេះ ព្រះអង្គបញ្ញត្តហើយ កាលដែលព្រះសង្ឃដល់នូវភាពជាធំដ៏ប្រសើរនៃលាភ។ Bāhusaccamahattanti bāhusaccassa mahantabhāvaṃ. Saṅgho hi yāva na bāhusaccamahattaṃ patto hoti, tāva na āsavaṭṭhānīyā dhammā uppajjanti. Bāhusaccamahattaṃ patte pana yasmā ekampi nikāyaṃ, dvepi…pe… pañcapi nikāye uggahetvā ayoniso ummujjamānā puggalā rasena rasaṃ saṃsanditvā uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ dīpenti. Atha satthā ‘‘yo pana bhikkhu evaṃ vadeyya – tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi…pe… samaṇuddesopi ce evaṃ vadeyyā’’tiādinā (pāci. 418) nayena sikkhāpadaṃ paññapetīti. «ពាហុស្សច្ចមហត្តំ» បានដល់ ភាពជាធំទូលាយនៃពហុស្សូត (ការចេះដឹងច្រើន)។ ព្រោះថា ព្រះសង្ឃកាលបើមិនទាន់ដល់នូវភាពជាធំទូលាយនៃពហុស្សូតទេ ធម៌ទាំងឡាយដែលជាទីតាំងនៃអាសវៈ ក៏មិនទាន់កើតឡើង។ លុះដល់នូវភាពជាធំទូលាយនៃពហុស្សូតហើយ ព្រោះហេតុតែបុគ្គលទាំងឡាយរៀនសូត្របាននិកាយមួយក្តី ពីរនិកាយក្តី...បេ... ប្រាំនិកាយក្តី ហើយងើបឡើង (មានមានះ) ដោយមិនឧបាយស្របតាមហេតុផល ផ្សំផ្គុំរស (អត្ថន័យ) នឹងរស បង្ហាញព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តាថាជាធម៌ក្រៅផ្លូវ ថាជាវិន័យក្រៅផ្លូវ។ គ្រានោះ ព្រះសាស្តាទើបបញ្ញត្តសិក្ខាបទដោយន័យជាដើមថា «ភិក្ខុណាមួយនិយាយយ៉ាងនេះថា ខ្ញុំដឹងច្បាស់ធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយ...បេ... បើសូម្បីតែសមណុទ្ទេសនិយាយយ៉ាងនេះ»។ Evaṃ bhagavā āsavaṭṭhānīyānaṃ dhammānaṃ anuppattikālañca uppattikālañca dassetvā tasmiṃ samaye sabbasopi tesaṃ abhāvaṃ dassento ‘‘nirabbudo hi sāriputtā’’tiādimāha. Tattha nirabbudoti abbudavirahito; abbudā vuccanti corā, niccoroti attho. Corāti ca imasmiṃ atthe dussīlāva adhippetā. Te hi assamaṇāva hutvā samaṇapaṭiññatāya paresaṃ paccaye corenti. Tasmā nirabbudoti niccoro, niddussīloti vuttaṃ hoti. Nirādīnavoti nirupaddavo nirupasaggo; dussīlādīnavarahitoyevāti vuttaṃ hoti. Apagatakāḷakoti kāḷakā vuccanti dussīlāyeva; te hi suvaṇṇavaṇṇāpi samānā kāḷakadhammayogā kāḷakātveva veditabbā. Tesaṃ abhāvā apagatakāḷako[Pg.162]. Apahatakāḷakotipi pāṭho. Suddhoti apagatakāḷakattāyeva suddho pariyodāto pabhassaro. Sāre patiṭṭhitoti sāro vuccanti sīla-samādhi-paññāvimutti-vimuttiñāṇadassanaguṇā, tasmiṃ sāre patiṭṭhitattā sāre patiṭṭhito. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញនូវកាលដែលមិនទាន់កើតឡើង និងកាលដែលកើតឡើងនៃធម៌ទាំងឡាយដែលជាទីតាំងនៃអាសវៈយ៉ាងនេះហើយ កាលទ្រង់ចង់បង្ហាញនូវភាពមិនមាននៃធម៌ទាំងនោះដោយប្រការទាំងពួងក្នុងសម័យនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «និរព្វុទោ ហិ សារិបុត្ត»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «និរព្វុទោ» គឺប្រាសចាកអព្វុទៈ (ចោរ)។ ពួកចោរ លោកហៅថា អព្វុទៈ សេចក្តីថា គ្មានចោរ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងអត្ថន័យនេះ ពាក្យថា ចោរ សំដៅយកពួកភិក្ខុទ្រុស្តសីល។ ព្រោះថា ភិក្ខុទ្រុស្តសីលទាំងនោះ មិនមែនជាសមណៈពិតប្រាកដទេ តែប្តេជ្ញាខ្លួនថាជាសមណៈ ហើយលួចបច្ច័យរបស់ជនដទៃ។ ហេតុនោះ ពាក្យថា «និរព្វុទោ» ទើបលោកពោលថា គ្មានចោរ គឺគ្មានភិក្ខុទ្រុស្តសីល។ ពាក្យថា «និរាទីនវោ» គឺគ្មានឧបទ្រព គ្មានឧបសគ្គ សេចក្តីថា ប្រាសចាកទោសមានការទ្រុស្តសីលជាដើម។ ពាក្យថា «អបគតកាឡកោ» ពាក្យថា កាឡកៈ សំដៅយកភិក្ខុទ្រុស្តសីលទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងនោះ សូម្បីតែមានសម្បុរដូចមាស ក៏ត្រូវដឹងថាជាអ្នកខ្មៅ ព្រោះប្រកបដោយធម៌ខ្មៅ។ ព្រោះមិនមានភិក្ខុទ្រុស្តសីលទាំងនោះ ទើបឈ្មោះថា «អបគតកាឡកោ»។ មានបទបាឋថា «អបហតកាឡកោ» ខ្លះដែរ។ ពាក្យថា «សុទ្ធោ» គឺស្អាតបរិសុទ្ធ ផូរផង់ ភ្លឺថ្លា ព្រោះតែប្រាសចាកភិក្ខុទ្រុស្តសីលនោះឯង។ ពាក្យថា «សារេ បតិដ្ឋិតោ» គុណធម៌ទាំងឡាយមាន សីល សមាធិ បញ្ញា វិមុត្តិ និងវិមុត្តិញាណទស្សនៈ លោកហៅថា សារៈ (ខ្លឹមសារ) ឈ្មោះថា តាំងនៅក្នុងសារធម៌ ព្រោះតែតាំងនៅក្នុងសារធម៌នោះ។ Evaṃ sāre patiṭṭhitabhāvaṃ vatvā puna so cassa sāre patiṭṭhitabhāvo evaṃ veditabboti dassento imesañhi sāriputtāti ādimāha. Tatrāyaṃ saṅkhepavaṇṇanā – yānimāni verañjāyaṃ vassāvāsaṃ upagatāni pañca bhikkhusatāni, imesaṃ yo guṇavasena pacchimako sabbaparittaguṇo bhikkhu, so sotāpanno. Sotāpannoti sotaṃ āpanno; sototi ca maggassetaṃ adhivacanaṃ. Sotāpannoti tena samannāgatassa puggalassa. Yathāha – ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់បង្ហាញនូវភាពដែលតាំងនៅក្នុងសារធម៌យ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងបង្ហាញម្តងទៀតថា ភាពដែលតាំងនៅក្នុងសារធម៌របស់ព្រះសង្ឃនោះ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ឥមេសញ្ហិ សារិបុត្ត»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយសង្ខេប៖ ភិក្ខុ ៥ រយរូបទាំងឡាយណា ដែលបានចូលចាំវស្សាក្នុងក្រុងវេរញ្ជា ក្នុងចំណោមភិក្ខុ ៥ រយរូបទាំងនេះ ភិក្ខុរូបណាដែលជាចុងក្រោយគេដោយគុណធម៌ មានគុណធម៌តិចតួចជាងគេ ភិក្ខុរូបនោះជាព្រះសោតាបន្ន។ ពាក្យថា «សោតាបន្នោ» គឺអ្នកដល់នូវខ្សែ (អរិយមគ្គ)។ ពាក្យថា «សោតោ» នេះជាឈ្មោះនៃមគ្គ។ ពាក្យថា «សោតាបannោ» ជាឈ្មោះនៃបុគ្គលអ្នកប្រកបដោយមគ្គនោះ។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា៖ ‘‘Soto sototi hidaṃ, sāriputta, vuccati; katamo nu kho, sāriputta, sototi? Ayameva hi, bhante, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhī’’ti. ‘‘Sotāpanno sotāpannoti hidaṃ, sāriputta, vuccati; katamo nu kho, sāriputta, sotāpanno’’ti? ‘‘Yo hi, bhante, iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena samannāgato, ayaṃ vuccati – sotāpanno. Soyamāyasmā evaṃnāmo evaṃgotto’’ti (saṃ. ni. 5.1001). Idha pana maggena phalassa nāmaṃ dinnaṃ. Tasmā phalaṭṭho ‘‘sotāpanno’’ti veditabbo. «ម្នាលសារីបុត្រ ពាក្យថា 'ខ្សែៗ' ដូច្នេះនេះ តែងមានពោល។ ម្នាលសារីបុត្រ ចុះខ្សែនោះ តើដូចម្តេច? បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អរិយមគ្គប្រកបដោយអង្គ ៨ នេះឯង គឺសម្មាទិដ្ឋិ...បេ... សម្មាសមាធិ។ ម្នាលសារីបុត្រ ពាក្យថា 'សោតាបន្នៗ' ដូច្នេះនេះ តែងមានពោល។ ម្នាលសារីបុត្រ ចុះព្រះសោតាបន្ននោះ តើដូចម្តេច? បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បុគ្គលណាដែលប្រកបដោយអរិយមគ្គមានអង្គ ៨ នេះ បុគ្គលនេះលោកហៅថា ព្រះសោតាបន្ន។ លោកដ៏មានអាយុនោះ មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ លោកយកឈ្មោះមគ្គមកហៅផល។ ហេតុនោះ គប្បីដឹងថា បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងផល ឈ្មោះថា «ព្រះសោតាបន្ន»។ Avinipātadhammoti vinipātetīti vinipāto; nāssa vinipāto dhammoti avinipātadhammo, na attānaṃ apāyesu vinipātanasabhāvoti vuttaṃ hoti. Kasmā? Ye dhammā apāyagamanīyā, tesaṃ parikkhayā. Vinipatanaṃ vā vinipāto, nāssa vinipāto dhammoti avinipātadhammo, apāyesu vinipātanasabhāvo assa natthīti vuttaṃ hoti. Sammattaniyāmena maggena niyatattā niyato. Sambodhi paraṃ ayanaṃ parā gati assāti sambodhiparāyaṇo. Upari maggattayaṃ avassaṃ sampāpakoti attho. Kasmā? Paṭiladdhapaṭhamamaggattāti. ពាក្យថា «អវិនិបាតធម្មោ»៖ ធម្មជាតិដែលធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះ ឈ្មោះថា វិនិបាត។ ភិក្ខុណាគ្មានធម៌ជាហេតុឲ្យធ្លាក់ចុះ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា អវិនិបាតធម្មោ សេចក្តីថា គ្មានសភាវៈទម្លាក់ខ្លួនទៅក្នុងអបាយទាំងឡាយឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះអស់ទៅនៃធម៌ទាំងឡាយដែលជាហេតុនាំទៅកាន់អបាយ។ ម្យ៉ាងទៀត ការធ្លាក់ចុះ ឈ្មោះថា វិនិបាត。 ភិក្ខុណាគ្មានធម៌ជាហេតុឲ្យធ្លាក់ចុះ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា អវិនិបាតធម្មោ សេចក្តីថា សភាវៈធ្លាក់ចុះទៅក្នុងអបាយទាំងឡាយ មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ពាក្យថា «និយតោ» គឺទៀងទាត់ព្រោះតែមគ្គដែលជាសម្មត្តនិយាមកំណត់ទុក។ ពាក្យថា «សម្ពោធិបរាយណោ» គឺមានការត្រាស់ដឹងជាទីទៅខាងមុខ ជាទីទៅដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។ សេចក្តីថា ជាអ្នកសម្រេចនូវមគ្គថ្នាក់ខ្ពស់ទាំង ៣ ដោយពិតប្រាកដ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែបានសម្រេចមគ្គទីមួយរួចហើយ។ Vinayapaññattiyācanakathā niṭṭhitā. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីការទូលសូមឲ្យបញ្ញត្តវិន័យ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ Buddhāciṇṇakathā សេចក្តីអធិប្បាយអំពីពុទ្ធអាចិណ្ណៈ 22. Evaṃ dhammasenāpatiṃ saññāpetvā verañjāyaṃ taṃ vassāvāsaṃ vītināmetvā vutthavasso mahāpavāraṇāya pavāretvā atha kho bhagavā [Pg.163] āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi. Āmantesīti ālapi abhāsi sambodhesi. Kinti? Āciṇṇaṃ kho panetanti evamādi. Āciṇṇanti caritaṃ vattaṃ anudhammatā. Taṃ kho panetaṃ āciṇṇaṃ duvidhaṃ hoti – buddhāciṇṇaṃ, sāvakāciṇṇanti. Katamaṃ buddhāciṇṇaṃ? Idaṃ tāva ekaṃ – yehi nimantitā vassaṃ vasanti, na te anapaloketvā anāpucchitvā janapadacārikaṃ pakkamanti. Sāvakā pana apaloketvā vā anapaloketvā vā yathāsukhaṃ pakkamanti. ២២. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើឲ្យព្រះធម្មសេនាបតីយល់ច្បាស់យ៉ាងនេះហើយ ទ្រង់គង់ចាំវស្សាក្នុងក្រុងវេរញ្ជានោះឲ្យកន្លងទៅ លុះចេញវស្សាហើយ ទ្រង់ធ្វើមហាបវារណា រួចហើយ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ហៅព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ។ ពាក្យថា «អាមន្តេសិ» គឺ ហៅ ត្រាស់ប្រាប់ ឲ្យដឹងច្បាស់។ ត្រាស់ហៅយ៉ាងដូចម្តេច? ត្រាស់ហៅដោយពាក្យជាដើមថា «អាចិណ្ណំ ខោ បនេតំ»។ ពាក្យថា «អាចិណ្ណំ» គឺការប្រព្រឹត្ត វត្តប្រតិបត្តិ ឬអនុធម្មតា។ ទំនៀមទម្លាប់នោះឯង មាន ២ ប្រការ គឺ ពុទ្ធអាចិណ្ណៈ និង សាវកអាចិណ្ណៈ។ ពុទ្ធអាចិណ្ណៈ តើដូចម្តេច? នេះជាប្រការមួយជាដំបូង៖ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដែលទាយកទាំងឡាយនិមន្តឲ្យគង់ចាំវស្សា ព្រះអង្គមិនដែលយាងទៅកាន់ជនបទចារិក ដោយមិនបានលា ឬមិនបានប្រាប់ទាយកទាំងនោះឡើយ។ ចំណែកឯពួកសាវក តែងចៀសចេញទៅតាមសប្បាយ ទោះបីជាលាក្តី មិនលាក្តី។ Aparampi buddhāciṇṇaṃ – vutthavassā pavāretvā janasaṅgahatthāya janapadacārikaṃ pakkamantiyeva. Janapadacārikaṃ carantā ca mahāmaṇḍalaṃ majjhimamaṇḍalaṃ antimamaṇḍalanti imesaṃ tiṇṇaṃ maṇḍalānaṃ aññatarasmiṃ maṇḍale caranti. Tattha mahāmaṇḍalaṃ navayojanasatikaṃ, majjhimamaṇḍalaṃ chayojanasatikaṃ, antimamaṇḍalaṃ tiyojanasatikaṃ. Yadā mahāmaṇḍale cārikaṃ caritukāmā honti, tadā mahāpavāraṇāya pavāretvā pāṭipadadivase mahābhikkhusaṅghaparivārā nikkhamitvā gāmanigamādīsu mahājanaṃ āmisapaṭiggahena anuggaṇhantā dhammadānena cassa vivaṭṭupanissitaṃ kusalaṃ vaḍḍhentā navahi māsehi janapadacārikaṃ pariyosāpenti. Sace pana antovasse bhikkhūnaṃ samathavipassanā taruṇā honti, mahāpavāraṇāya appavāretvā pavāraṇāsaṅgahaṃ datvā kattikapuṇṇamāyaṃ pavāretvā māgasirassa paṭhamadivase mahābhikkhusaṅghaparivārā nikkhamitvā vuttanayeneva majjhimamaṇḍale aṭṭhahi māsehi cārikaṃ pariyosāpenti. Sace pana nesaṃ vutthavassānaṃ aparipākindriyā veneyyasattā honti, tesaṃ indriyaparipākaṃ āgamentā māgasiramāsampi tattheva vasitvā phussamāsassa paṭhamadivase mahābhikkhusaṅghaparivārā nikkhamitvā vuttanayeneva antimamaṇḍale sattahi māsehi cārikaṃ pariyosāpenti. Tesu ca maṇḍalesu yattha katthaci vicarantāpi te te satte kilesehi viyojentā sotāpattiphalādīhi payojentā veneyyavaseneva nānāvaṇṇāni pupphāni ocinantā viya caranti. ពុទ្ធអាចិណ្ណៈមួយប្រការទៀត គឺកាលដែលព្រះពុទ្ធទាំងឡាយគង់ចាំវស្សា រួចធ្វើបវារណាហើយ តែងតែយាងទៅកាន់ជនបទចារិក ដើម្បីសង្គ្រោះដល់ប្រជាជន។ កាលដែលទ្រង់យាងទៅកាន់ជនបទចារិក តែងតែយាងទៅក្នុងមណ្ឌលណាមួយ ក្នុងចំណោមមណ្ឌលទាំង ៣ គឺ មហាមណ្ឌល មជ្ឈិមមណ្ឌល និងអន្តិមមណ្ឌល។ ក្នុងមណ្ឌលទាំងនោះ មហាមណ្ឌល មានចម្ងាយ ៩០០ យោជន៍ មជ្ឈិមមណ្ឌល មានចម្ងាយ ៦០០ យោជន៍ អន្តិមមណ្ឌល មានចម្ងាយ ៣០០ យោជន៍។ កាលណាព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យចង់យាងទៅកាន់ចារិកក្នុងមហាមណ្ឌល គ្រានោះ ទ្រង់ធ្វើមហាបវារណាហើយ ក្នុងថ្ងៃប៉ាដិបទ ទ្រង់មានព្រះភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារច្រើន យាងចេញទៅសង្គ្រោះមហាជនក្នុងស្រុក និងនិគមជាដើម ដោយការទទួលអាមិសៈផង ដោយការញ៉ាំងកុសលធម៌ដែលជាឧបនិស្ស័យនៃវដ្តៈរបស់មហាជននោះឲ្យចម្រើនឡើងដោយធម្មទានផង ទ្រង់បញ្ចប់ជនបទចារិកក្នុងរយៈពេល ៩ ខែ។ ប៉ុន្តែ បើសិនជាសមថៈ និងវិបស្សនារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងវស្សានោះ នៅខ្ចី ព្រះអង្គមិនទាន់ធ្វើមហាបវារណាទេ គឺទ្រង់ប្រទាននូវបវារណាសង្គ្រោះសិន រួចទើបធ្វើបវារណាក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក ហើយក្នុងថ្ងៃទីមួយនៃខែមិគសិរ ទ្រង់មានព្រះភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារ យាងចេញទៅបញ្ចប់ចារិកក្នុងមជ្ឈិមមណ្ឌលក្នុងរយៈពេល ៨ ខែ ដោយន័យដែលពោលមកហើយនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត បើសិនជាវេនេយ្យសត្វទាំងឡាយរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងនោះ ដែលគង់ចាំវស្សា មានឥន្ទ្រិយមិនទាន់ទុំជោរ ព្រះអង្គទ្រង់រង់ចាំការទុំជោរនៃឥន្ទ្រិយរបស់វេនេយ្យសត្វទាំងនោះ ដោយគង់នៅក្នុងកន្លែងចាំវស្សានោះអស់មួយខែមិគសិរទៀត រួចក្នុងថ្ងៃទីមួយនៃខែបុស្ស ទ្រង់មានព្រះភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារ យាងចេញទៅបញ្ចប់ចារិកក្នុងអន្តិមមណ្ឌលក្នុងរយៈពេល ៧ ខែ ដោយន័យដែលពោលមកហើយនោះឯង។ កាលដែលទ្រង់យាងទៅក្នុងមណ្ឌលទាំងនោះ ទោះបីជាក្នុងកន្លែងណាមួយ ក៏ទ្រង់ញ៉ាំងសត្វនោះៗ ឲ្យប្រាសចាកកិលេស ឲ្យសម្រេចនូវសោតាបត្តិផលជាដើម ទ្រង់យាងទៅតាមអំណាចនៃវេនេយ្យសត្វ ហាក់ដូចជាបុគ្គលបេះផ្កាមានពណ៌ផ្សេងៗ ដូច្នោះឯង។ Aparampi buddhānaṃ āciṇṇaṃ – devasikaṃ paccūsasamaye santaṃ sukhaṃ nibbānārammaṇaṃ katvā phalasamāpattisamāpajjanaṃ, phalasamāpattiyā vuṭṭhahitvā devasikaṃ mahākaruṇāsamāpattiyā samāpajjanaṃ, tato vuṭṭhahitvā dasasahassacakkavāḷe bodhaneyyasattasamavalokanaṃ. ពុទ្ធអាចិណ្ណៈមួយប្រការទៀត គឺរាល់ថ្ងៃក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ទ្រង់ធ្វើព្រះនិព្វានដែលជាធម៌ស្ងប់រម្ងាប់ ជាសុខ ឲ្យជាអារម្មណ៍ ហើយចូលផលសមាបត្តិ លុះចេញពីផលសមាបត្តិហើយ រាល់ថ្ងៃទ្រង់ចូលមហាករុណាសមាបត្តិ លុះចេញពីមហាករុណាសមាបត្តិហើយ ទ្រង់សម្លឹងមើលនូវសត្វដែលគួរត្រាស់ដឹងក្នុងម៉ឺនលោកធាតុ។ Aparampi [Pg.164] buddhānaṃ āciṇṇaṃ – āgantukehi saddhiṃ paṭhamataraṃ paṭisanthārakaraṇaṃ, aṭṭhuppattivasena dhammadesanā, otiṇṇe dose sikkhāpadapaññāpananti idaṃ buddhāciṇṇaṃ. ពុទ្ធអាចិណ្ណៈមួយប្រការទៀត គឺការធ្វើបដិសណ្ឋារៈជាមុនសិនជាមួយពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈ ការសម្តែងធម៌ទៅតាមហេតុការណ៍ដែលកើតឡើង និងការបញ្ញត្តសិក្ខាបទកាលបើមានទោសកើតឡើង នេះជាពុទ្ធអាចិណ្ណៈ។ Katamaṃ sāvakāciṇṇaṃ? Buddhassa bhagavato kāle dvikkhattuṃ sannipāto pure vassūpanāyikāya ca kammaṭṭhānaggahaṇatthaṃ, vutthavassānañca adhigataguṇārocanatthaṃ upari kammaṭṭhānaggahaṇatthañca. Idaṃ sāvakāciṇṇaṃ. Idha pana buddhāciṇṇaṃ dassento āha – ‘‘āciṇṇaṃ kho panetaṃ, ānanda, tathāgatāna’’nti. សាវកអាចិណ្ណៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសម័យនៃព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ តែងមានការប្រជុំគ្នាពីរដង គឺមុនថ្ងៃចូលវស្សា ដើម្បីរៀនកម្មដ្ឋាន និងក្រោយពេលចេញវស្សា ដើម្បីក្រាបបង្គំទូលនូវគុណធម៌ដែលបានសម្រេច និងដើម្បីរៀនកម្មដ្ឋានជាន់ខ្ពស់តទៅទៀត。 នេះជាសាវកអាចិណ្ណៈ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ កាលទ្រង់ចង់បង្ហាញនូវពុទ្ធអាចិណ្ណៈ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអានន្ទ នេះជាទំនៀមទម្លាប់របស់ព្រះតថាគតទាំងឡាយ»។ Āyāmāti āgaccha yāma. Apalokessāmāti cārikaṃ caraṇatthāya āpucchissāma. Evanti sampaṭicchanatthe nipāto. Bhanteti gāravādhivacanametaṃ; satthuno paṭivacanadānantipi vaṭṭati. Bhagavato paccassosīti bhagavato vacanaṃ paṭiassosi, abhimukho hutvā suṇi sampaṭicchi. Evanti iminā vacanena paṭiggahesīti vuttaṃ hoti. ពាក្យថា «អាយាម» គឺ មកចុះ យើងទៅ។ ពាក្យថា «អបលោកេស្សាម» គឺ យើងនឹងលាដើម្បីទៅកាន់ចារិក។ ពាក្យថា «ឯវំ» ជាសព្ទនិបាតក្នុងអត្ថទទួលព្រម។ ពាក្យថា «ភន្តេ» នេះជាពាក្យសម្តែងសេចក្តីគោរព ម៉្យាងទៀត គប្បីពោលថា ជាការឆ្លើយតបចំពោះព្រះសាស្តា។ ពាក្យថា «ភគវតោ បច្ចស្សោសិ» គឺ ទទួលស្តាប់ព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គឺបែរមុខទៅរកព្រះអង្គហើយស្តាប់ និងទទួលយក សេចក្តីថា ទទួលយកដោយពាក្យថា «ឯវំ» នេះឯង។ Atha kho bhagavā nivāsetvāti idha pubbaṇhasamayanti vā sāyanhasamayanti vā na vuttaṃ. Evaṃ santepi bhagavā katabhattakicco majjhanhikaṃ vītināmetvā āyasmantaṃ ānandaṃ pacchāsamaṇaṃ katvā nagaradvārato paṭṭhāya nagaravīthiyo suvaṇṇarasapiñjarāhi raṃsīhi samujjotayamāno yena verañjassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami. Gharadvāre ṭhitamattameva cassa bhagavantaṃ disvā parijano ārocesi. Brāhmaṇo satiṃ paṭilabhitvā saṃvegajāto sahasā vuṭṭhāya mahārahaṃ āsanaṃ paññapetvā bhagavantaṃ paccuggamma ‘‘ito, bhagavā, upasaṅkamatū’’ti āha. Bhagavā upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho verañjo brāhmaṇo bhagavantaṃ upanisīditukāmo attanā ṭhitapadesato yena bhagavā tenupasaṅkami. Ito paraṃ uttānatthameva. ក្នុងបទថា «អថ ខោ ភគវា និវាសេត្វា» នេះ លោកមិនបានពោលថា ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ឬក្នុងសាយណ្ហសម័យឡើយ។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ កាលកន្លងវេលាថ្ងៃត្រង់ទៅ ទ្រង់ធ្វើព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុជាបច្ឆាសមណៈ ហើយយាងទៅតាំងពីទ្វារក្រុង ញ៉ាំងផ្លូវក្នុងក្រុងទាំងឡាយឲ្យភ្លឺស្វាងដោយព្រះរស្មីមានពណ៌ដូចជាទឹកមាស ទ្រង់យាងទៅកាន់កន្លែងដែលជាផ្ទះរបស់វេរញ្ជព្រាហ្មណ៍។ ពួកបរិវារឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគគ្រាន់តែមកឈរនៅជិតទ្វារផ្ទះ ក៏ក្រាបបង្គំទូល។ ព្រាហ្មណ៍បានសតិ កើតសេចក្តីសង្វេគ ក៏ក្រោកឡើងជាប្រញាប់ រៀបចំអាសនៈដ៏សមគួរដល់អ្នកមានគុណធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់ ហើយចេញទៅទទួលព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចក្រាបបង្គំទូលថា «សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ យាងមកខាងនេះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ យាងចូលទៅហើយ គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុក។ គ្រានោះ វេរញ្ជព្រាហ្មណ៍ចង់អង្គុយជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏ដើរចេញពីកន្លែងដែលខ្លួនឈរ ចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ តាំងពីបទនេះទៅ មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ Yaṃ pana brāhmaṇo āha – ‘‘apica yo deyyadhammo, so na dinno’’ti. Tatrāyamadhippāyo – mayā nimantitānaṃ vassaṃvutthānaṃ tumhākaṃ temāsaṃ divase divase pāto yāgukhajjakaṃ, majjhanhike khādanīyabhojanīyaṃ, sāyanhe anekavidha pānavikati gandhapupphādīhi pūjāsakkāroti evamādiko yo deyyadhammo dātabbo assa, so na dinnoti. Tañca kho no asantanti ettha pana liṅgavipallāso veditabbo. So ca kho deyyadhammo amhākaṃ no asantoti ayañhettha attho. Atha [Pg.165] vā yaṃ dānavatthuṃ mayaṃ tumhākaṃ dadeyyāma, tañca kho no asantanti evamettha attho veditabbo. ម៉្យាងទៀត ពាក្យដែលព្រាហ្មណ៍ពោលថា «មួយវិញទៀត ទេយ្យធម៌ណា ទេយ្យធម៌នោះមិនទាន់បានប្រគេនឡើយ» នោះ មានអធិប្បាយក្នុងពាក្យនោះដូច្នេះថា ទេយ្យធម៌ណា មានជាអាទិ៍គឺ យាគូ និងខាទនីយៈនៅវេលាព្រឹក ខាទនីយភោជនីយៈនៅវេលាថ្ងៃត្រង់ និងការបូជាសក្ការៈដោយទឹកបានៈផ្សេងៗ គ្រឿងក្រអូប និងផ្កាជាដើមនៅវេលាល្ងាច រាល់ៗថ្ងៃ អស់រយៈពេល៣ខែ ដែលខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវប្រគេនដល់ព្រះអង្គទាំងឡាយ ដែលខ្ញុំព្រះករុណាបាននិមន្តឲ្យគង់ចាំវស្សាអស់ត្រីមាសនេះ ទេយ្យធម៌នោះ ខ្ញុំព្រះករុណាមិនទាន់បានប្រគេនឡើយ។ ចំណែកក្នុងពាក្យថា «Tañca kho no asantaṃ» នេះ គប្បីជ្រាបថាជាលិង្គវិបល្លាស (ការផ្លាស់ប្តូរលិង្គ)។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងពាក្យនេះថា ទេយ្យធម៌នោះ មិនមែនជាគ្មានដល់ពួកយើងឡើយ។ មួយម៉្យាងទៀត គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីនេះថា ទានវត្ថុណាដែលពួកយើងគប្បីប្រគេនដល់ព្រះអង្គទាំងឡាយ ទានវត្ថុនោះក៏មិនមែនជាគ្មានដល់ពួកយើងឡើយ។ Nopi adātukamyatāti adātukāmatāpi no natthi, yathā pahūtavittūpakaraṇānaṃ maccharīnaṃ. Taṃ kutettha labbhā bahukiccā gharāvāsāti tatrāyaṃ yojanā – yasmā bahukiccā gharāvāsā, tasmā ettha santepi deyyadhamme dātukamyatāya ca taṃ kuto labbhā kuto taṃ sakkā laddhuṃ, yaṃ mayaṃ tumhākaṃ deyyadhammaṃ dadeyyāmāti gharāvāsaṃ garahanto āha. So kira mārena āvaṭṭitabhāvaṃ na jānāti, ‘‘gharāvāsapalibodhena me satisammoso jāto’’ti maññi, tasmā evamāha. Apica – taṃ kutettha labbhāti imasmiṃ temāsabbhantare yamahaṃ tumhākaṃ dadeyyaṃ, taṃ kuto labbhā? Bahukiccā hi gharāvāsāti evamettha yojanā veditabbā. ពាក្យថា «Nopi adātukamyatā» សេចក្តីថា ភាពមិនចង់ប្រគេន ក៏មិនមែនជាគ្មានដល់ពួកយើងឡើយ ដូចជាពួកមនុស្សកំណាញ់ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិ និងឧបករណ៍គ្រឿងប្រើប្រាស់ដ៏ច្រើននោះឡើយ។ ពាក្យថា «Taṃ kutettha labbhā bahukiccā gharāvāsā» មានការភ្ជាប់សេចក្តីក្នុងពាក្យនោះដូច្នេះថា ព្រោះហេតុតែការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ មានកិច្ចការច្រើន ហេតុនោះ ទោះបីជាមានទេយ្យធម៌ និងមានសេចក្តីប្រាថ្នានឹងប្រគេនក្នុងទីនេះក៏ដោយ ក៏ពួកយើងនឹងបានឱកាសនោះអំពីណា នឹងអាចបានឱកាសនោះអំពីណា ដើម្បីនឹងប្រគេនទេយ្យធម៌ដល់ព្រះអង្គទាំងឡាយ ព្រាហ្មណ៍ពោលយ៉ាងនេះ គឺដើម្បីតិះដៀលការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ។ ឮថា ព្រាហ្មណ៍នោះមិនដឹងខ្លួនថាត្រូវមារល្បួងឡើយ តែយល់ឃើញថា «ព្រោះតែកង្វល់ក្នុងការគ្រប់គ្រងផ្ទះ ទើបធ្វើឲ្យខ្ញុំភ្លេចស្មារតី» ហេតុនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ មួយវិញទៀត គប្បីជ្រាបការភ្ជាប់សេចក្តីក្នុងទីនេះថា ពាក្យថា «taṃ kutettha labbhā» សេចក្តីថា ក្នុងចន្លោះត្រីមាសនេះ វត្ថុណាដែលខ្ញុំគប្បីប្រគេនដល់ព្រះអង្គទាំងឡាយ ខ្ញុំនឹងបានវត្ថុនោះអំពីណា ព្រោះការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ មានកិច្ចការច្រើនពិតមែន។ Atha brāhmaṇo ‘‘yaṃnūnāhaṃ yaṃ me tīhi māsehi dātabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ ekadivaseneva dadeyya’’nti cintetvā adhivāsetu me bhavaṃ gotamotiādimāha. Tattha svātanāyāti yaṃ me tumhesu sakkāraṃ karoto sve bhavissati puññañceva pītipāmojjañca, tadatthāya. Atha tathāgato ‘‘sace ahaṃ nādhivāseyyaṃ, ‘ayaṃ temāsaṃ kiñci aladdhā kupito maññe, tena me yāciyamāno ekabhattampi na paṭiggaṇhāti, natthi imasmiṃ adhivāsanakhanti, asabbaññū aya’nti evaṃ brāhmaṇo ca verañjāvāsino ca garahitvā bahuṃ apuññaṃ pasaveyyuṃ, taṃ tesaṃ mā ahosī’’ti tesaṃ anukampāya adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. លំដាប់នោះ ព្រាហ្មណ៍គិតថា «បើដូច្នោះ ទេយ្យធម៌ណាដែលខ្ញុំត្រូវប្រគេនអស់រយៈពេល៣ខែ ខ្ញុំគួរតែប្រគេនទេយ្យធម៌ទាំងអស់នោះដោយថ្ងៃតែមួយគត់» ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ទទួលញ៉ាំងភត្តរបស់ខ្ញុំ...»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «svātanāya» សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បុណ្យផង សេចក្តីឆ្អែតចិត្ត និងសេចក្តីរីករាយផង ដែលនឹងមានដល់ខ្ញុំក្នុងថ្ងៃស្អែក ក្នុងកាលដែលខ្ញុំធ្វើសក្ការៈចំពោះព្រះអង្គទាំងឡាយ។ លំដាប់នោះ ព្រះតថាគតទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ប្រសិនបើអាត្មាអញមិនទទួលទេ ព្រាហ្មណ៍ និងពួកអ្នកស្រុកវេរញ្ជា មុខជានឹងតិះដៀលថា “ព្រះគោតមនេះ មិនបានអ្វីសោះអស់រយៈពេល៣ខែ ប្រហែលជាខឹងហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទោះបីជាខ្ញុំអង្វរករ ក៏មិនទទួលសូម្បីតែភត្តមួយពេល ព្រះគោតមនេះគ្មានអធិវាសនខន្តីឡើយ ព្រះគោតមនេះមិនមែនជាព្រះសព្វញ្ញូទេ” ហើយនឹងបង្កើតបាបមិនតិចឡើយ កុំឲ្យបាបនោះមានដល់ពួកគេឡើយ» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ទទួលដោយតុណ្ហីភាព (ការស្ងៀមស្ងាត់) ព្រោះទ្រង់អនុគ្រោះដល់ពួកគេ។ Adhivāsetvā ca atha kho bhagavā verañjaṃ brāhmaṇaṃ ‘‘alaṃ gharāvāsapalibodhacintāyā’’ti saññāpetvā taṅkhaṇānurūpāya dhammiyā kathāya diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ atthaṃ sandassetvā kusale dhamme samādapetvā gaṇhāpetvā tattha ca naṃ samuttejetvā saussāhaṃ katvā tāya saussāhatāya aññehi ca vijjamānaguṇehi sampahaṃsetvā dhammaratanavassaṃ vassetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Pakkante ca pana bhagavati verañjo brāhmaṇo puttadāraṃ āmantesi – ‘‘mayaṃ, bhaṇe, bhagavantaṃ temāsaṃ nimantetvā ekadivasaṃ ekabhattampi nādamha. Handa, dāni tathā dānaṃ paṭiyādetha yathā temāsikopi deyyadhammo sve ekadivaseneva [Pg.166] dātuṃ sakkā hotī’’ti. Tato paṇītaṃ dānaṃ paṭiyādāpetvā yaṃ divasaṃ bhagavā nimantito, tassā rattiyā accayena āsanaṭṭhānaṃ alaṅkārāpetvā mahārahāni āsanāni paññapetvā gandhadhūmavāsakusumavicitraṃ mahāpūjaṃ sajjetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho verañjo brāhmaṇo tassā rattiyā accayena…pe… niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. លុះទ្រង់ទទួលរួចហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ញ៉ាំងវេរញ្ជព្រាហ្មណ៍ឲ្យយល់ច្បាស់ថា «កុំបារម្ភនឹងកង្វល់ក្នុងការគ្រប់គ្រងផ្ទះឡើយ» ហើយទ្រង់បង្ហាញនូវប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងបរលោក ដោយធម្មីកថាដ៏សមគួរដល់ខណៈនោះ ញ៉ាំងព្រាហ្មណ៍នោះឲ្យសមាទានកាន់យកនូវកុសលធម៌ទាំងឡាយ ញ៉ាំងព្រាហ្មណ៍នោះឲ្យក្លាហាន ឲ្យមានសេចក្តីឧស្សាហ៍ក្នុងកុសលធម៌នោះ ហើយទ្រង់ធ្វើឲ្យព្រាហ្មណ៍នោះរីករាយយ៉ាងក្រៃលែងដោយសេចក្តីឧស្សាហ៍នោះ និងដោយគុណធម៌ឯទៀតដែលមានប្រាកដ ទ្រង់បង្អុរនូវភ្លៀងគឺធម៌ដ៏ប្រសើរ រួចទ្រង់ក្រោកពីអាសនៈយាងចេញទៅ។ កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងចេញទៅហើយ វេរញ្ជព្រាហ្មណ៍ក៏បានហៅកូននិងប្រពន្ធមកប្រាប់ថា «នែគ្នាយើង ពួកយើងបាននិមន្តព្រះដ៏មានព្រះភាគអស់ត្រីមាស តែមិនបានប្រគេនសូម្បីតែភត្តមួយពេលក្នុងថ្ងៃណាមួយឡើយ។ មកចុះ ឥឡូវនេះ ចូរចាត់ចែងទានយ៉ាងណា ដើម្បីឲ្យយើងអាចប្រគេនទេយ្យធម៌ដែលត្រូវប្រគេនអស់រយៈពេល៣ខែនោះ ដោយថ្ងៃតែមួយគត់ក្នុងថ្ងៃស្អែកនេះ»។ តាំងពីពេលនោះមក ព្រាហ្មណ៍ក៏បានចាត់ចែងទានដ៏សម្រិតសម្រាំង ហើយក្នុងថ្ងៃដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រូវគេនិមន្ត លុះកន្លងរាត្រីនោះទៅ ក៏បានបញ្ជាឲ្យគេតាក់តែងទីកន្លែងគង់ រៀបចំក្រាលអាសនៈដ៏មានតម្លៃខ្ពស់ រៀបចំគ្រឿងបូជាដ៏ធំដុំដ៏វិចិត្រដោយគ្រឿងក្រអូប ផ្សែងអប់ និងផ្កាផ្សេងៗ រួចក្រាបទូលភត្តកាលចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអាយុស្មាត់ឧបាលិត្ថេរពោលថា «លំដាប់នោះ វេរញ្ជព្រាហ្មណ៍ លុះកន្លងរាត្រីនោះទៅ... បេ... ភត្តស្រេចហើយ»។ 23. Bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto tattha agamāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho bhagavā…pe… nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Atha kho verañjo brāhmaṇo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghanti buddhappamukhanti buddhapariṇāyakaṃ; buddhaṃ saṅghattheraṃ katvā nisinnanti vuttaṃ hoti. Paṇītenāti uttamena. Sahatthāti sahatthena. Santappetvāti suṭṭhu tappetvā, paripuṇṇaṃ suhitaṃ yāvadatthaṃ katvā. Sampavāretvāti suṭṭhu pavāretvā ‘ala’nti hatthasaññāya mukhasaññāya vacībhedena ca paṭikkhipāpetvā. Bhuttāvinti bhuttavantaṃ. Onītapattapāṇinti pattato onītapāṇiṃ; apanītahatthanti vuttaṃ hoti. Ticīvarena acchādesīti ticīvaraṃ bhagavato adāsi. Idaṃ pana vohāravacanamattaṃ hoti ‘‘ticīvarena acchādesī’’ti, tasmiñca ticīvare ekameko sāṭako sahassaṃ agghati. Iti brāhmaṇo bhagavato tisahassagghanakaṃ ticīvaramadāsi uttamaṃ kāsikavatthasadisaṃ. Ekamekañca bhikkhuṃ ekamekena dussayugenāti ekamekena dussayugaḷena. Tatra ekasāṭako pañcasatāni agghati. Evaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ pañcasatasahassagghanakāni dussāni adāsi. Brāhmaṇo ettakampi datvā atuṭṭho puna sattaṭṭhasahassagghanake anekarattakambale ca paṭṭuṇṇapattapaṭe ca phāletvā phāletvā āyogaaṃsabaddhakakāyabandhanaparissāvanādīnaṃ atthāya adāsi. Satapākasahassapākānañca bhesajjatelānaṃ tumbāni pūretvā ekamekassa bhikkhuno abbhañjanatthāya sahassagghanakaṃ telamadāsi. Kiṃ bahunā, catūsu paccayesu na koci parikkhāro samaṇaparibhogo adinno nāma ahosi. Pāḷiyaṃ pana cīvaramattameva vuttaṃ. ២៣. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានភិក្ខុសង្ឃហែហមអមដំណើរ យាងទៅកាន់ទីនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ... បេ... គង់ជាមួយដោយភិក្ខុសង្ឃ»។ ក្នុងពាក្យថា «Atha kho verañjo brāhmaṇo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ» នេះ ពាក្យថា «budhappamukhaṃ» សេចក្តីថា មានព្រះពុទ្ធជាប្រធានដឹកនាំ គឺសំដៅយកការដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់គង់ជាព្រះសង្ឃត្ថេរ (ប្រធានសង្ឃ)។ ពាក្យថា «paṇītena» សេចក្តីថា ដោយបង្អែមចំអាបដ៏ឧត្តម។ ពាក្យថា «sahatthā» សេចក្តីថា ដោយដៃរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា «santappetvā» សេចក្តីថា ញ៉ាំងឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់យ៉ាងល្អ គឺធ្វើឲ្យពេញចិត្ត ឲ្យឆ្អែត និងឲ្យបានតាមប្រាថ្នា។ ពាក្យថា «sampavāretvā» សេចក្តីថា ឃាត់យ៉ាងល្អ គឺញ៉ាំងព្រះសង្ឃឲ្យបដិសេធថា «ល្មមហើយ» ដោយសញ្ញាដៃក្តី ដោយសញ្ញាមុខក្តី ដោយវាចាក្តី។ ពាក្យថា «bhuttāviṃ» សេចក្តីថា ព្រះអង្គដែលសោយរួចហើយ។ ពាក្យថា «onītapattapāṇiṃ» សេចក្តីថា ព្រះអង្គមានព្រះហស្តលាងស្រេចហើយអំពីបាត្រ គឺដកព្រះហស្តចេញហើយ។ ពាក្យថា «ticīvarena acādesi» សេចក្តីថា បានថ្វាយត្រីចីវរដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «ticīvarena acchādesi» នេះ គ្រាន់តែជាវោហារសព្ទនិយាយប៉ុណ្ណោះ តែក្នុងត្រីចីវរនោះ សំពត់មួយផ្ទាំងៗ មានតម្លៃមួយពាន់ (កហាបណៈ)។ ព្រាហ្មណ៍បានថ្វាយត្រីចីវរដ៏ឧត្តម ដូចជាសំពត់កាសិកៈ មានតម្លៃបីពាន់ ដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា «ekamekañca bhikkhuṃ ekamekena dussayugena» សេចក្តីថា ភិក្ខុមួយរូបៗ ដោយសំពត់មួយគូៗ។ ក្នុងសំពត់គូនោះ សំពត់មួយផ្ទាំង មានតម្លៃប្រាំរយ។ ព្រាហ្មណ៍បានប្រគេនសំពត់ទាំងឡាយមានតម្លៃប្រាំសែន ដល់ភិក្ខុប្រាំរយរូប យ៉ាងនេះឯង។ ព្រាហ្មណ៍ប្រគេនទ្រព្យសម្បត្តិមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះហើយ ក៏នៅតែមិនទាន់ស្កប់ចិត្ត ទើបបានហែកសំពត់កម្ពលក្រហមជាច្រើន និងសំពត់ប័ត្រុណ្ណសូត្រ ដែលមានតម្លៃប្រាំពីរពាន់ ប្រាំបីពាន់ ប្រគេនដើម្បីធ្វើជាអាយោគៈ (ខ្សែចងជង្គង់) អង្សាប័ទ្ទ (ស្បង់ស្ពាយ) កាយពន្ធន៍ (ខ្សែក្រវាត់ចង្កេះ) និងតម្រងទឹកជាដើម។ ហើយបានច្រកប្រេងជាថ្នាំ ដែលគេរំងាស់មួយរយដង មួយពាន់ដង ពេញបំពង់ស្បែក ប្រគេនដល់ភិក្ខុមួយរូបៗ នូវប្រេងមានតម្លៃមួយពាន់ ដើម្បីយកទៅលាបជើង។ និយាយទៅថ្វីត្បិតតែច្រើនយ៉ាង ក្នុងបច្ច័យទាំង៤ គ្រឿងបរិក្ខារជាគ្រឿងប្រើប្រាស់របស់សមណៈណាមួយ ដែលមិនបានប្រគេន មិនដែលមានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបាលី លោកពោលតែត្រឹមចីវរប៉ុណ្ណោះ។ Evaṃ mahāyāgaṃ yajitvā saputtadāraṃ vanditvā nisinnaṃ atha kho bhagavā verañjaṃ brāhmaṇaṃ temāsaṃ mārāvaṭṭanena dhammasavanāmatarasaparibhogaparihīnaṃ ekadivaseneva dhammāmatavassaṃ vassetvā puripuṇṇasaṅkappaṃ kurumāno dhammiyā [Pg.167] kathāya sandassetvā…pe… uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Brāhmaṇopi saputtadāro bhagavantañca bhikkhusaṅghañca vanditvā ‘‘punapi, bhante, amhākaṃ anuggahaṃ kareyyāthā’’ti evamādīni vadanto anubandhitvā assūni pavattayamāno nivatti. លុះព្រាហ្មណ៍បានធ្វើមហាយញ្ញយ៉ាងនេះហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំជាមួយកូននិងប្រពន្ធ រួចអង្គុយចុះ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ញ៉ាំងវេរញ្ជព្រាហ្មណ៍ដែលខកខានមិនបានសោយរសអម្រឹតគឺការស្តាប់ធម៌អស់រយៈពេល៣ខែ ព្រោះតែការរារាំងរបស់មារ ឲ្យបានឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយការបង្អុរភ្លៀងគឺធម៌ដ៏ជាអម្រឹតត្រឹមតែថ្ងៃតែមួយប៉ុណ្ណោះ ទ្រង់ធ្វើឲ្យព្រាហ្មណ៍នោះមានសេចក្តីប្រាថ្នាពេញបរិបូណ៌ ហើយទ្រង់បង្ហាញនូវប្រយោជន៍ដោយធម្មីកថា... បេ... រួចក្រោកពីអាសនៈយាងចេញទៅ។ ចំណែកព្រាហ្មណ៍ព្រមទាំងកូននិងប្រពន្ធ ក៏បានថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ និងភិក្ខុសង្ឃ ហើយក្រាបទូលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះអង្គមេត្តាអនុគ្រោះដល់ពួកយើងម្តងទៀតផង» ដើរហែហមតាមជូនដំណើរទាំងទឹកភ្នែកហូរ រួចក៏ត្រឡប់មកវិញ។ Atha kho bhagavā verañjāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvāti yathājjhāsayaṃ yathārucitaṃ vāsaṃ vasitvā verañjāya nikkhamitvā mahāmaṇḍale cārikāya caraṇakāle gantabbaṃ buddhavīthi pahāya dubbhikkhadosena kilantaṃ bhikkhusaṅghaṃ ujunāva maggena gahetvā gantukāmo soreyyādīni anupagamma payāgapatiṭṭhānaṃ gantvā tattha gaṅgaṃ nadiṃ uttaritvā yena bārāṇasī tadavasari. Tena avasari tadavasari. Tatrāpi yathājjhāsayaṃ viharitvā vesāliṃ agamāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘anupagamma soreyyaṃ…pe… vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāya’’nti. ពាក្យថា «Atha kho bhagavā verañjāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā» សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅតាមព្រះអធ្យាស្រ័យ តាមព្រះហឫទ័យប្រាថ្នាក្នុងក្រុងវេរញ្ជានោះ រួចទ្រង់យាងចេញពីក្រុងវេរញ្ជា ក្នុងកាលដែលទ្រង់យាងទៅកាន់ចារិកក្នុងមហាមណ្ឌល ទ្រង់លះបង់នូវផ្លូវយាងរបស់ព្រះពុទ្ធ (ពុទ្ធវិថី) ដែលត្រូវយាងទៅ ព្រោះទ្រង់មានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងនាំភិក្ខុសង្ឃដែលលំបាកហត់នឿយដោយសារទុរភិក្សភ័យ ទៅតាមផ្លូវត្រង់តែម្តង ទើបមិនយាងទៅកាន់ស្រុកសោរេយ្យៈជាដើមឡើយ តែយាងទៅកាន់កំពង់ទឹកឈ្មោះបយាគៈ រួចឆ្លងទន្លេគង្គាក្នុងទីនោះ ហើយយាងសំដៅទៅកាន់ក្រុងពារាណសី។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «avasari» គឺយាងទៅដល់ទីនោះ។ ព្រះអង្គគង់នៅក្នុងក្រុងពារាណសីនោះតាមព្រះអធ្យាស្រ័យ រួចយាងទៅកាន់ក្រុងវេសាលី។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «មិនយាងទៅកាន់ស្រុកសោរេយ្យៈ... បេ... គង់នៅក្នុងកូដាគារសាលា ក្នុងព្រៃមហាវន ជិតក្រុងវេសាលី»។ Buddhāciṇṇakathā niṭṭhitā. ចប់ រឿងពុទ្ធអាចិណ្ណៈ (កិច្ចដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ធ្លាប់ធ្វើរឿយៗ)។ Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya ក្នុងសមន្តបាសាទិកា វិភ័ង្គវណ្ណនា (អដ្ឋកថាវិន័យ) Verañjakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā. ចប់ វេរញ្ជកណ្ឌវណ្ណនា។ Tatridaṃ samantapāsādikāya samantapāsādikattasmiṃ – ក្នុងពាក្យនោះ សេចក្តីនេះ មានក្នុងភាពជាសមន្តបាសាទិកា នៃសមន្តបាសាទិកាអដ្ឋកថានោះ គឺ៖ Ācariyaparamparato, nidānavatthuppabhedadīpanato; Parasamayavivajjanato, sakasamayavisuddhito ceva. ព្រោះតែការសម្តែងតាមលំដាប់អាចារ្យផង ព្រោះតែការបង្ហាញនូវការបែងចែករឿងនិទានផង ព្រោះតែការវៀរចាកលទ្ធិដទៃផង ព្រោះតែការធ្វើលទ្ធិរបស់ខ្លួនឲ្យបរិសុទ្ធផង Byañjanaparisodhanato, padatthato pāḷiyojanakkamato; Sikkhāpadanicchayato, vibhaṅganayabhedadassanato. ព្រោះតែការជម្រះព្យញ្ជនៈឲ្យស្អាតល្អផង ព្រោះតែការបកស្រាយអត្ថនៃបទផង ព្រោះតែលំដាប់នៃការភ្ជាប់គាថាបាលីផង ព្រោះតែការវិនិច្ឆ័យសិក្ខាបទផង ព្រោះតែការបង្ហាញនូវការបែងចែកន័យនៃវិភ័ង្គផង Sampassataṃ na dissati, kiñci apāsādikaṃ yato ettha; Viññūnamayaṃ tasmā, samantapāsādikātveva. ព្រោះហេតុតែពួកវិញ្ញូជន កាលពិចារណាមើលក្នុងអដ្ឋកថានេះ មិនឃើញមានអ្វីមួយដែលមិនគួរឲ្យជ្រះថ្លាឡើយ ហេតុនោះ អដ្ឋកថានេះ ទើបមានឈ្មោះថា «សមន្តបាសាទិកា» (អដ្ឋកថាដែលញ៉ាំងសេចក្តីជ្រះថ្លាឲ្យកើតឡើងជុំវិញ) Saṃvaṇṇanā pavattā, vinayassa vineyyadamanakusalena; Vuttassa lokanāthena, lokamanukampamānenāti. ដែលជាអដ្ឋកថាពន្យល់នូវព្រះវិន័យ ដែលព្រះលោកនាថ ជាព្រះអង្គឈ្លាសវៃក្នុងការទូន្មានសត្វដែលគួរទូន្មាន ទ្រង់អនុគ្រោះដល់សត្វលោក បានត្រាស់សម្តែងទុកមក យ៉ាងនេះឯង។ Verañjakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā. ចប់ វេរញ្ជកណ្ឌវណ្ណនា។ 1. Pārājikakaṇḍaṃ ១. បារាជិកកណ្ឌ 1. Paṭhamapārājikaṃ ១. បឋមបារាជិក Sudinnabhāṇavāravaṇṇanā សុទិន្នភាណវារវណ្ណនា 24. Ito [Pg.168] paraṃ tena kho pana samayena vesāliyā avidūretiādi yebhuyyena uttānatthaṃ. Tasmā anupadavaṇṇanaṃ pahāya yattha yattha vattabbaṃ atthi, taṃ tadeva vaṇṇayissāma. Kalandagāmoti kalandakā vuccanti kāḷakā, tesaṃ vasena laddhanāmo gāmo. Kalandaputtoti gāmavasena laddhanāmassa rājasammatassa cattālīsakoṭivibhavassa kalandaseṭṭhino putto. Yasmā pana tasmiṃ gāme aññepi kalandanāmakā manussā atthi, tasmā kalandaputtoti vatvā puna seṭṭhiputtoti vuttaṃ. Sambahulehīti bahukehi. Sahāyakehīti sukhadukkhāni saha āyanti upagacchantīti sahāyā, sahāyā eva sahāyakā, tehi sahāyakehi. Saddhinti ekato. Kenacideva karaṇīyenāti kenacideva bhaṇḍappayojanauddhārasāraṇādinā kiccena; kattikanakkhattakīḷākiccenātipi vadanti. Bhagavā hi kattikajuṇhapakkhe vesāliṃ sampāpuṇi. Kattikanakkhattakīḷā cettha uḷārā hoti. Tadatthaṃ gatoti veditabbo. ២៤. តាំងពីទីនេះទៅ ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «tena kho pana samayena vesāliyā avidūre» ភាគច្រើនមានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ហេតុនោះ យើងនឹងលះបង់ការបកស្រាយតាមលំដាប់បទ ហើយនឹងពន្យល់តែចំពោះបទណាដែលមានសេចក្តីគួរពន្យល់ប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងពាក្យថា «Kalandagāmo» នេះ សត្វកំប្រុក លោកហៅថា កលន្ទកៈ ភូមិដែលបានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រោះទាក់ទងនឹងសត្វកំប្រុកទាំងនោះ។ ពាក្យថា «Kalandaputto» សេចក្តីថា កូនរបស់កលន្ទសេដ្ឋី ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិ៤០កោដិ ជាអ្នកដែលស្តេចសន្មត (ជាអ្នកធំ) ដែលបានឈ្មោះតាមឈ្មោះភូមិនោះ។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះតែនៅក្នុងភូមិនោះ មានមនុស្សដទៃទៀតដែលមានឈ្មោះថា កលន្ទៈ ដែរ ហេតុនោះ លុះពោលថា «Kalandaputto» ហើយ ទើបពោលបញ្ជាក់ម្តងទៀតថា «seṭṭhiputto» (កូនសេដ្ឋី)។ ពាក្យថា «sambahulehi» សេចក្តីថា ច្រើនរូប ឬច្រើននាក់។ ពាក្យថា «sahāykehi» សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយណាដែលរួមសុខរួមទុក្ខជាមួយគ្នា ជនទាំងនោះឈ្មោះថា សហាយៈ, សហាយៈនោះឯង ឈ្មោះថា សហាយកៈ គឺដោយពួកមិត្តភក្តិទាំងនោះ។ ពាក្យថា «saddhiṃ» សេចក្តីថា ជាមួយគ្នា ឬរួមគ្នា។ ពាក្យថា «kenacideva karaṇīyena» សេចក្តីថា ដោយកិច្ចការណាមួយ មានការលក់ដូរទំនិញ ការទារបំណុល និងការរំលឹកសងប្រាក់ជាដើម ខ្លះក៏និយាយថា ដោយសារតែកិច្ចការក្នុងការលេងបុណ្យកត្តិកនក្សត្រ (បុណ្យអុំទូក ឬបុណ្យពេញបូណ៌មីខែកត្តិក)។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងទៅដល់ក្រុងវេសាលី ក្នុងកាលជាបក្ខខ្នើតនៃខែកត្តិក។ ហើយការលេងបុណ្យកត្តិកនក្សត្រក្នុងក្រុងវេសាលីនេះ គឺធំដុំណាស់។ គប្បីជ្រាបថា គាត់បានទៅកាន់ទីនោះ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការលេងបុណ្យនោះឯង។ Addasa khoti kathaṃ addasa? So kira nagarato bhuttapātarāsaṃ suddhuttarāsaṅgaṃ mālāgandhavilepanahatthaṃ buddhadassanatthaṃ dhammasavanatthañca nikkhamantaṃ mahājanaṃ disvā ‘‘kva gacchathā’’ti pucchi. ‘‘Buddhadassanatthaṃ dhammasavanatthañcā’’ti. Tena hi ‘‘ahampi gacchāmī’’ti gantvā catubbidhāya parisāya parivutaṃ brahmassarena dhammaṃ desentaṃ bhagavantaṃ addasa. Tena vuttaṃ – ‘‘addasa kho…pe… desenta’’nti. Disvānassāti disvāna assa. Etadahosīti pubbe katapuññatāya codiyamānassa bhabbakulaputtassa etaṃ ahosi. Kiṃ ahosi? Yaṃnūnāhampi dhammaṃ suṇeyyanti. Tattha yannūnāti parivitakkadassanametaṃ. Evaṃ kirassa parivitakko uppanno ‘‘yamayaṃ parisā ekaggacittā dhammaṃ suṇāti, aho vatāhampi taṃ suṇeyya’’nti. ពាក្យថា addasa kho សួរថា តើឃើញដោយរបៀបណា? ឮថា សុទិន្នៈនោះ លុះបរិភោគអាហារពេលព្រឹកហើយ ចេញពីក្រុង បានឃើញមហាជនមានសំពត់ឧត្តរាសង្គៈដ៏ស្អាតស្អំ មានផ្កាកម្រង គ្រឿងក្រអូប និងគ្រឿងលាបក្នុងដៃ ចេញទៅដើម្បីគាល់ព្រះភគវា និងដើម្បីស្ដាប់ព្រះធម៌ ទើបសួរថា «អ្នកទាំងឡាយអញ្ជើញទៅណា?» មហាជនឆ្លើយថា «ទៅដើម្បីគាល់ព្រះភគវា និងដើម្បីស្ដាប់ព្រះធម៌»។ សុទិន្នៈពោលថា «បើដូច្នោះ ខ្ញុំនឹងទៅដែរ» ហើយក៏ទៅជាមួយ បានឃើញព្រះភគវាដែលចោមរោមដោយបរិស័ទទាំង ៤ ពួក កំពុងសម្ដែងធម៌ដោយព្រះសូរសៀងដ៏ពីរោះដូចជាសំឡេងព្រហ្ម។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «addasa kho…pe… desentaṃ»។ ពាក្យថា disvānassāti គឺ disvāna និង assa។ ពាក្យថា etadahosīti គឺសេចក្ដីត្រិះរិះនេះបានកើតឡើងដល់កុលបុត្រដ៏មានឧបនិស្ស័យ ដែលបុណ្យដែលខ្លួនបានធ្វើទុកហើយក្នុងកាលមុនដាស់តឿន។ តើសេចក្ដីត្រិះរិះនោះដូចម្ដេច? គឺ «បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញស្ដាប់ធម៌ដែរ»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា yannūnāti នេះ ជាគ្រឿងសម្ដែងនូវសេចក្ដីត្រិះរិះ។ ឮថា សេចក្ដីត្រិះរិះរបស់សុទិន្នៈនោះ កើតឡើងយ៉ាងនេះថា «បរិស័ទនេះមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ ស្ដាប់ធម៌ ឱ! ធ្វើម្ដេចហ្ន៎ អាត្មាអញនឹងបានស្ដាប់ធម៌នោះដែរ»។ Atha kho sudinno kalandaputto yena sā parisāti idha kasmā ‘‘yena bhagavā’’ti avatvā ‘‘yena sā parisā’’ti vuttanti ce. Bhagavantañhi parivāretvā uḷāruḷārajanā mahatī parisā nisinnā, tatra na sakkā iminā pacchā āgatena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā nisīdituṃ. Parisāya pana ekasmiṃ padese sakkāti so taṃ parisaṃyeva upasaṅkamanto. Tena vuttaṃ [Pg.169] – ‘‘atha kho sudinno kalandaputto yena sā parisā’’ti. Ekamantaṃ nisinnassa kho sudinnassa kalandaputtassa etadahosīti na nisinnamattasseva ahosi, atha kho bhagavato sittayūpasaṃhitaṃ thokaṃ dhammakathaṃ sutvā; taṃ panassa yasmā ekamantaṃ nisinnasseva ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘ekamantaṃ nisinnassa kho sudinnassa kalandaputtassa etadahosī’’ti. Kiṃ ahosīti? Yathā yathā khotiādi. ក្នុងពាក្យថា «atha kho sudinno kalandaputto yena sā parisā» នេះ ប្រសិនបើសួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះសង្គីតិកាចារ្យមិនពោលថា «yena bhagavā» តែត្រឡប់ជាពោលថា «yena sā parisā» ទៅវិញ? ឆ្លើយថា ព្រោះថា បរិស័ទដ៏ធំដែលពេញទៅដោយជនដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ទាំងឡាយ អង្គុយចោមរោមព្រះភគវា ក្នុងទីនោះ សុទិន្នៈដែលមកជាខាងក្រោយ មិនអាចចូលទៅជិតព្រះភគវាហើយអង្គុយបានឡើយ។ ប៉ុន្តែ សុទិន្នៈអាចអង្គុយក្នុងទីសមគួរមួយចំហៀងនៃបរិស័ទបាន ហេតុនោះ សុទិន្នៈទើបចូលទៅរកបរិស័ទនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «atha kho sudinno kalandaputto yena sā parisā»។ ពាក្យថា «ekamantaṃ nisinnassa kho sudinnassa kalandaputtassa etadahosī» សេចក្ដីត្រិះរិះនេះ មិនមែនកើតឡើងដល់សុទិន្នៈគ្រាន់តែអង្គុយភ្លាមនោះទេ តាមពិតទៅ គឺកើតឡើងព្រោះបានស្ដាប់ព្រះធម្មកថាបន្តិចបន្តួចដែលប្រកបដោយសិក្ខាបីរបស់ព្រះភគវា ប៉ុន្តែ ព្រោះតែសេចក្ដីត្រិះរិះនោះកើតឡើងដល់សុទិន្នៈដែលអង្គុយក្នុងទីសមគួរមួយចំហៀងនោះឯង ហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «ekamantaṃ nisinnassa kho sudinnassa kalandaputtassa etadahosī»។ សួរថា តើសេចក្ដីត្រិះរិះនោះដូចម្ដេច? ឆ្លើយថា គឺពាក្យថា «yathā yathā kho» ជាដើម។ Tatrāyaṃ saṅkhepakathā – ahaṃ kho yena yena ākārena bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, tena tena me upaparikkhato evaṃ hoti yadetaṃ sittayabrahmacariyaṃ ekampi divasaṃ akhaṇḍaṃ katvā carimakacittaṃ pāpetabbatāya ekantaparipuṇṇaṃ caritabbaṃ, ekadivasampi ca kilesamalena amalīnaṃ katvā carimakacittaṃ pāpetabbatāya ekantaparisuddhaṃ. Saṅkhalikhitaṃ likhitasaṅkhasadisaṃ dhotasaṅkhasappaṭibhāgaṃ caritabbaṃ. Idaṃ na sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā agāramajjhe vasantena ekantaparipuṇṇaṃ…pe… carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ kese ca massuñca ohāretvā kasāyarasapītatāya kāsāyāni brahmacariyaṃ carantānaṃ anucchavikāni vatthāni acchādetvā paridahitvā agārasmā nikkhamitvā anagāriyaṃ pabbajeyyanti. Ettha ca yasmā agārassa hitaṃ kasivāṇijjādikammaṃ agāriyanti vuccati, tañca pabbajjāya natthi; tasmā pabbajjā ‘‘anagāriyā’’ti ñātabbā. Taṃ anagāriyaṃ pabbajjaṃ. Pabbajeyyanti paribbajeyyaṃ. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ នេះជាសេចក្ដីសង្ខេប៖ ខ្ញុំយល់ដឹងនូវធម៌ដែលព្រះភគវាសម្ដែងហើយ ដោយអាការៈណាៗ កាលដែលខ្ញុំពិចារណាដោយអាការៈនោះៗ ក៏មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ព្រហ្មចរិយៈដែលប្រកបដោយសិក្ខាបីនេះ បុគ្គលគួរប្រព្រឹត្តឲ្យពេញលេញតែម្ដង ព្រោះត្រូវធ្វើមិនឲ្យដាច់សូម្បីតែមួយថ្ងៃ រហូតដល់សម្រេចចរិមកចិត្ត (ចិត្តចុងក្រោយ) និងគួរប្រព្រឹត្តឲ្យបរិសុទ្ធស្អាតតែម្ដង ព្រោះត្រូវធ្វើមិនឲ្យសៅហ្មងដោយកិលេសសូម្បីតែមួយថ្ងៃ រហូតដល់សម្រេចចរិមកចិត្ត។ គួរប្រព្រឹត្តឲ្យដូចជាសង្ខដែលគេខាត់ហើយ គឺដូចជាសង្ខដែលគេចារឹកទុក ឬដូចជាសង្ខដែលគេលាងស្អាតហើយ។ ព្រហ្មចរិយៈនេះ បុគ្គលដែលគ្រប់គ្រងផ្ទះ រស់នៅក្នុងកណ្ដាលផ្ទះ មិនងាយនឹងប្រព្រឹត្តឲ្យពេញលេញ…pe… បានឡើយ។ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញកោរសក់និងពុកមាត់ ស្លៀកដណ្ដប់សំពត់កាសាយៈទាំងឡាយ ដែលសមគួរដល់អ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយៈ ព្រោះជាសំពត់ជ្រលក់ទឹកអម្ចត់ ហើយចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះ។ ក្នុងពាក្យនោះ ព្រោះហេតុតែការងារមានការធ្វើស្រែចម្ការ និងការជួញដូរជាដើម ដែលជាប្រយោជន៍ដល់ផ្ទះ ហៅថា អគារិយៈ (កិច្ចរបស់គ្រហស្ថ) ហើយកិច្ចនោះមិនមានក្នុងការបួសឡើយ ហេតុនោះ ការបួសទើបត្រូវដឹងថា «អនគារិយៈ» (ការមិនមានផ្ទះ)។ ពាក្យថា taṃ anagāriyaṃ គឺការបួសជាអនគារិយៈនោះ។ ពាក្យថា pabbajeyyaṃ គឺ គួរតែចេញទៅបួស។ 25. Aciravuṭṭhitāya parisāya yena bhagavā tenupasaṅkamīti sudinno avuṭṭhitāya parisāya na bhagavantaṃ pabbajjaṃ yāci. Kasmā? Tatrassa bahū ñātisālohitā mittāmaccā santi, te ‘‘‘tvaṃ mātāpitūnaṃ ekaputtako, na labbhā tayā pabbajitu’nti bāhāyampi gahetvā ākaḍḍheyyuṃ, tato pabbajjāya antarāyo bhavissatī’’ti saheva parisāya uṭṭhahitvā thokaṃ gantvā puna kenaci sarīrakiccalesena nivattitvā bhagavantaṃ upasaṅkamma pabbajjaṃ yāci. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho sudinno kalandaputto aciravuṭṭhitāya parisāya…pe… pabbājetu maṃ bhagavā’’ti. ២៥. ពាក្យថា «aciravuṭṭhitāya parisāya yena bhagavā tenupasaṅkamī» សុទិន្នៈមិនបានសូមបួសចំពោះព្រះភគវា ក្នុងកាលដែលបរិស័ទមិនទាន់ក្រោកទៅឡើយទេ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាក្នុងទីនោះ មានញាតិសាលោហិត និងមិត្តអាមាត្យរបស់សុទិន្នៈជាច្រើន ពួកជនទាំងនោះនឹងចាប់ដើមដៃទាញបង្ខំដោយពោលថា «អ្នកឯងជាកូនតែមួយគត់របស់មាតាបិតា អ្នកមិនគួរនឹងបួសឡើយ» កាលបើដូច្នោះ នឹងនាំឲ្យមានអន្តរាយដល់ការបួស ព្រោះហេតុនោះ សុទិន្នៈទើបក្រោកទៅជាមួយបរិស័ទនោះឯង ដើរទៅបន្តិច រួចត្រឡប់មកវិញដោយយកលេសអំពីកិច្ចនៃរាងកាយ ហើយចូលទៅគាល់ព្រះភគវាដើម្បីសូមបួស។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «atha kho sudinno kalandaputto aciravuṭṭhitāya parisāya…pe… pabbājetu maṃ bhagavā»។ Bhagavā pana yasmā rāhulakumārassa pabbajitato pabhuti mātāpitūhi ananuññātaṃ puttaṃ na pabbājeti, tasmā naṃ pucchi – ‘‘anuññātosi pana tvaṃ sudinna mātāpitūhi…pe… pabbajjāyā’’ti. ចំណែកព្រះភគវា ព្រោះហេតុតែចាប់តាំងពីព្រះរាហុលកុមារបួសមក ព្រះអង្គមិនទ្រង់ញ៉ាំងបុត្រដែលមាតាបិតាមិនទាន់អនុញ្ញាតឲ្យបួសឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់សួរ សុទិន្នៈនោះថា «anuññātosi pana tvaṃ sudinna mātāpitūhi…pe… pabbajjāyā» (ម្នាលសុទិន្នៈ ចុះអ្នកឯង មាតាបិតាអនុញ្ញាតឲ្យបួសហើយឬនៅ…pe… ដើម្បីបួស?) 26. Ito [Pg.170] paraṃ pāṭhānusāreneva gantvā taṃ karaṇīyaṃ tīretvāti ettha evamattho veditabbo – dhuranikkhepeneva taṃ karaṇīyaṃ niṭṭhāpetvāti; na hi pabbajjāya tibbacchandassa bhaṇḍappayojanauddhārasāraṇādīsu vā nakkhattakīḷāyaṃ vā cittaṃ namati. Amma tātāti ettha pana ammāti mātaraṃ ālapati; tātāti pitaraṃ. Tvaṃ khosīti tvaṃ kho asi. Ekaputtakoti ekova puttako; añño te jeṭṭho vā kaniṭṭho vā natthi. Ettha ca ‘‘ekaputto’’ti vattabbe anukampāvasena ‘‘ekaputtako’’ti vuttaṃ. Piyoti pītijananako. Manāpoti manavaḍḍhanako. Sukhedhitoti sukhena edhito; sukhasaṃvaḍḍhitoti attho. Sukhaparihatoti sukhena parihato; jātakālato pabhuti dhātīhi aṅkato aṅkaṃ haritvā dhāriyamāno assakarathakādīhi bālakīḷanakehi kīḷamāno sādurasabhojanaṃ bhojiyamāno sukhena parihato. ២៦. ចាប់ពីពាក្យនេះទៅ គួរយល់សេចក្ដីតាមលំដាប់ព្រះបាលី។ ក្នុងពាក្យថា «taṃ karaṇīyaṃ tīretvā» នេះ គួរដឹងសេចក្ដីយ៉ាងនេះថា គឺការសម្រេចកិច្ចនោះដោយការដាក់ចុះនូវធុរៈ (ការងារ) តែម្ដង ព្រោះថា ចិត្តរបស់អ្នកដែលមានបំណងខ្លាំងក្លាក្នុងការបួស មិនងាករេទៅរកការចាត់ចែងទុកដាក់ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬការលេងកម្សាន្តក្នុងពិធីបុណ្យឡើយ។ ក្នុងពាក្យថា «amma tāta» នេះ ពាក្យថា «amma» សម្រាប់ហៅមាតា ពាក្យថា «tāta» សម្រាប់ហៅបិតា។ ពាក្យថា «tvaṃ khosī» គឺ «tvaṃ kho asi»។ ពាក្យថា «ekaputtako» គឺ កូនប្រុសតែមួយគត់ដែលគេបីបាច់ថែរក្សា គ្មានបងប្រុស ឬប្អូនប្រុសដទៃទៀតឡើយ។ ក្នុងពាក្យនេះ ទោះបីជាគួរពោលថា «ekaputto» ក៏ដោយ ប៉ុន្តែមាតាបិតាពោលថា «ekaputtako» ដោយអំណាចនៃសេចក្ដីអាណិតស្រឡាញ់។ ពាក្យថា «piyo» គឺ ញ៉ាំងសេចក្ដីរីករាយឲ្យកើត។ ពាក្យថា «manāpo» គឺ ញ៉ាំងចិត្តឲ្យចម្រើន (គួរជាទីពេញចិត្ត)។ ពាក្យថា «sukhedhito» គឺ ចម្រើនឡើងដោយសេចក្ដីសុខ សេចក្ដីពន្យល់ថា ធំធាត់ឡើងដោយសេចក្ដីសុខ។ ពាក្យថា «sukhaparihato» គឺ ថែរក្សាបីបាច់ដោយសេចក្ដីសុខ គឺចាប់តាំងពីកើតមក ត្រូវបានមេដោះទាំងឡាយពរពីទ្រូងមួយទៅទ្រូងមួយ ហែហមបីបាច់ លេងល្បែងក្មេងៗមានសេះឈើ និងរទេះតូចៗជាដើម បរិភោគអាហារមានរសជាតិឆ្ងាញ់ពិសា ត្រូវបានថែរក្សាបីបាច់ដោយសេចក្ដីសុខ។ Na tvaṃ, tāta sudinna, kiñci dukkhassa jānāsīti tvaṃ tāta sudinna kiñci appamattakampi kalabhāgaṃ dukkhassa na jānāsi; atha vā kiñci dukkhena nānubhosīti attho. Karaṇatthe sāmivacanaṃ, anubhavanatthe ca jānanā; atha vā kiñci dukkhaṃ nassarasīti attho. Upayogatthe sāmivacanaṃ, saraṇatthe ca jānanā. Vikappadvayepi purimapadassa uttarapadena samānavibhattilopo daṭṭhabbo. Taṃ sabbaṃ saddasatthānusārena ñātabbaṃ. Maraṇenapi mayaṃ te akāmakā vinā bhavissāmāti sacepi tava amhesu jīvamānesu maraṇaṃ bhaveyya, tena te maraṇenapi mayaṃ akāmakā anicchakā na attano ruciyā, vinā bhavissāma; tayā viyogaṃ vā pāpuṇissāmāti attho. Kiṃ pana mayaṃ tanti evaṃ sante kiṃ pana kiṃ nāma taṃ kāraṇaṃ yena mayaṃ taṃ jīvantaṃ anujānissāma; atha vā kiṃ pana mayaṃ tanti kena pana kāraṇena mayaṃ taṃ jīvantaṃ anujānissāmāti evamettha attho daṭṭhabbo. ពាក្យថា «na tvaṃ, tāta sudinna, kiñci dukkhassa jānāsi» គឺ ម្នាលកូនសុទិន្នៈ អ្នកមិនដែលស្គាល់សូម្បីតែចំណែកនៃទុក្ខបន្តិចបន្តួចឡើយ ឬមួយសេចក្ដីថា អ្នកមិនដែលរងទុក្ខអ្វីបន្តិចសោះឡើយ។ វិភត្តិ sāmivacana (សដ្ឋីវិភត្តិ) ប្រើក្នុងន័យ karaṇattha (ករណត្ថៈ) ហើយពាក្យថា jānanā (ការដឹង) ប្រើក្នុងន័យ anubhavanattha (ការទទួលរង)។ ឬមួយសេចក្ដីថា អ្នកមិនដែលនឹកឃើញនូវទុក្ខអ្វីឡើយ។ វិភត្តិ sāmivacana ប្រើក្នុងន័យ upayogattha (ទុតិយាវិភត្តិ) ហើយពាក្យថា jānanā ប្រើក្នុងន័យ saraṇattha (ការរលឹក)។ ក្នុងវិកប្បៈទាំងពីរនេះ គួរដឹងថាមានការលុបវិភត្តិដូចគ្នារវាងបទមុខ (kiñci) និងបទក្រោយ (dukkhassa)។ សេចក្ដីទាំងអស់នោះ គួរដឹងតាមក្បួនវេយ្យាករណ៍ (សទ្ទសាស្ត្រ)។ ពាក្យថា «maraṇenapi mayaṃ te akāmakā vinā bhavissāma» សេចក្ដីថា ទោះបីជាការស្លាប់របស់កូនកើតមានឡើងក្នុងកាលដែលពួកយើងកំពុងរស់នៅក៏ដោយ ដោយសារការស្លាប់របស់កូននោះ ពួកយើងក៏ត្រូវតែព្រាត់ប្រាសពីកូនទាំងមិនចង់ មិនមែនតាមបំណងរបស់ខ្លួនឡើយ គឺត្រូវដល់នូវការព្រាត់ប្រាសពីកូនជាមិនខាន។ ពាក្យថា «kiṃ pana mayaṃ taṃ» សេចក្ដីថា កាលបើដូច្នោះ តើមានហេតុផលអ្វីទៅហ្ន៎ ដែលនាំឲ្យពួកយើងអនុញ្ញាតឲ្យកូនដែលកំពុងរស់នៅទៅបួសបាន? ឬមួយពាក្យថា «kiṃ pana mayaṃ taṃ» សេចក្ដីថា តើដោយហេតុអ្វីទៅ ទើបពួកយើងត្រូវអនុញ្ញាតឲ្យកូនដែលកំពុងរស់នៅទៅបួស? គឺពួកយើងមិនអនុញ្ញាតឡើយ។ គួរយល់សេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះយ៉ាងនេះ។ 27. Tatthevāti yattha naṃ ṭhitaṃ mātāpitaro nānujāniṃsu, tattheva ṭhāne. Anantarahitāyāti kenaci attharaṇena anatthatāya. ២៧. ពាក្យថា «tattheva» គឺ ក្នុងកន្លែងនោះឯង ដែលមាតាបិតាមិនអនុញ្ញាតឲ្យសុទិន្នៈបួស។ ពាក្យថា «anantarahitāya» គឺ លើដីដែលមិនបានក្រាលដោយគ្រឿងលាតសោះឡើយ។ 28. Paricārehīti gandhabbanaṭanāṭakādīni paccupaṭṭhāpetvā tattha sahāyakehi saddhiṃ yathāsukhaṃ indriyāni cārehi sañcārehi; ito cito ca upanehīti vuttaṃ hoti. Atha vā paricārehīti gandhabbanaṭanāṭakādīni paccupaṭṭhāpetvā [Pg.171] tattha sahāyakehi saddhiṃ laḷa, upalaḷa, rama, kīḷassūtipi vuttaṃ hoti. Kāme paribhuñjantoti attano puttadārehi saddhiṃ bhoge bhuñjanto. Puññāni karontoti buddhañca dhammañca saṅghañca ārabbha dānappadānādīni sugatimaggasodhakāni kusalakammāni karonto. Tuṇhī ahosīti kathānuppabandhavicchedanatthaṃ nirālāpasallāpo ahosi. Athassa mātāpitaro tikkhattuṃ vatvā paṭivacanampi alabhamānā sahāyake pakkosāpetvā ‘‘esa vo sahāyako pabbajitukāmo, nivāretha na’’nti āhaṃsu. Tepi taṃ upasaṅkamitvā tikkhattuṃ avocuṃ, tesampi tuṇhī ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho sudinnassa kalandaputtassa sahāyakā…pe… tuṇhī ahosī’’ti. ២៨. ពាក្យថា «paricārehi» សេចក្ដីថា ចូរញ៉ាំងពួកអ្នកច្រៀង រាំ និងអ្នកលេងល្ខោនជាដើម ឲ្យមកសម្ដែង ហើយចូរត្រេកត្រអាលតាមសប្បាយជាមួយមិត្តភក្តិក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយនោះ ចូរញ៉ាំងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយឲ្យត្រាច់ទៅ ឲ្យត្រាច់ទៅជុំវិញ ចូរនាំឥន្ទ្រិយទាំងឡាយទៅក្នុងអារម្មណ៍នេះនិងអារម្មណ៍នោះ។ ឬមួយពាក្យថា «paricārehi» សេចក្ដីថា ចូរញ៉ាំងពួកអ្នកច្រៀង រាំ និងអ្នកលេងល្ខោនជាដើម ឲ្យមកសម្ដែង ហើយចូរលេងកម្សាន្ត ត្រេកត្រអាល សប្បាយរីករាយជាមួយមិត្តភក្តិក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា «kāme paribhuñjanto» គឺ បរិភោគនូវកាមគុណទាំងឡាយជាមួយកូននិងភរិយារបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា «puññāni karonto» គឺ ធ្វើនូវកុសលកម្មទាំងឡាយដែលជាគ្រឿងជម្រះផ្លូវទៅកាន់សុគតិ មានការថ្វាយទានជាដើម ដោយប្រារព្ធចំពោះព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ។ ពាក្យថា «tuṇhī ahosi» គឺ សុទិន្នៈនៅស្ងៀម មិននិយាយស្ដីអ្វីឡើយ ដើម្បីកាត់ផ្ដាច់នូវការសន្ទនា។ លំដាប់នោះ មាតាបិតារបស់សុទិន្នៈនោះ ពោលអស់បីដងហើយ ក៏នៅតែមិនបានទទួលពាក្យតបសោះ ទើបហៅពួកមិត្តភក្តិមកហើយប្រាប់ថា «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ មិត្តភក្តិរបស់អ្នកនេះចង់បួស ចូរអ្នកទាំងឡាយជួយឃាត់គេផង»។ ពួកមិត្តភក្តិទាំងនោះក៏ចូលទៅរកសុទិន្នៈហើយនិយាយអស់បីដង សុទិន្នៈក៏នៅតែស្ងៀមចំពោះពួកមិត្តភក្តិទាំងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «atha kho sudinnassa kalandaputtassa sahāyakā…pe… tuṇhī ahosī»។ 29. Athassa sahāyakānaṃ etadahosi – ‘‘sace ayaṃ pabbajjaṃ alabhamāno marissati na koci guṇo bhavissati. Pabbajitaṃ pana naṃ mātāpitaropi kālena kālaṃ passissanti. Mayampi passissāma. Pabbajjāpi ca nāmesā bhāriyā, divase divase mattikāpattaṃ gahetvā piṇḍāya caritabbaṃ. Ekaseyyaṃ ekabhattaṃ brahmacariyaṃ atidukkaraṃ. Ayañca sukhumālo nāgarikajātiyo, so taṃ carituṃ asakkonto puna idheva āgamissati. Handassa mātāpitaro anujānāpessāmā’’ti. Te tathā akaṃsu. Mātāpitaropi naṃ anujāniṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho sudinnassa kalandaputtassa sahāyakā yena sudinnassa kalandaputtassa mātāpitaro…pe… anuññātosi mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti. ២៩. លំដាប់នោះ ពួកមិត្តភក្តិរបស់សុទិន្នៈនោះ មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើសុទិន្នៈនេះមិនបានបួសហើយស្លាប់ទៅ នោះនឹងមិនមានប្រយោជន៍អ្វីឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើគេបានបួសហើយ មាតាបិតាក៏នឹងបានឃើញគេម្ដងម្កាល ពួកយើងក៏នឹងបានឃើញដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ការបួសនេះជាភារៈដ៏ធ្ងន់ ត្រូវកាន់បាត្រដីដើរត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតរាល់ៗថ្ងៃ។ ការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយៈដែលមានការដេកម្នាក់ឯង ការឆាន់អាហារតែមួយពេល គឺធ្វើបានដោយកម្រក្រៃលែង។ ចំណែកសុទិន្នៈនេះជាអ្នកសុខុមាលជាតិ (អ្នកធ្លាប់រស់នៅសុខស្រួល) ជាអ្នកក្រុង គេមិនអាចប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយៈនោះបានឡើយ គង់តែនឹងត្រឡប់មកផ្ទះនេះវិញជាមិនខាន។ មក៍! ពួកយើងនឹងញ៉ាំងមាតាបិតារបស់គេឲ្យអនុញ្ញាត»។ ពួកមិត្តភក្តិទាំងនោះក៏បានធ្វើដូច្នោះ។ មាតាបិតាក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យសុទិន្នៈនោះបួស។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «atha kho sudinnassa kalandaputtassa sahāyakā yena sudinnassa kalandaputtassa mātāpitaro…pe… anuññātosi mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā»។ 30. Haṭṭhoti tuṭṭho. Udaggoti pītivasena abbhunnatakāyacitto. Katipāhanti katipayāni divasāni. Balaṃ gāhetvāti sappāyabhojanāni bhuñjanto, ucchādananhāpanādīhi ca kāyaṃ pariharanto, kāyabalaṃ janetvā mātāpitaro vanditvā assumukhaṃ ñātiparivaṭṭaṃ pahāya yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… pabbājetu maṃ bhante bhagavāti. Bhagavā samīpe ṭhitaṃ aññataraṃ piṇḍacārikaṃ bhikkhuṃ āmantesi – ‘‘tena hi bhikkhu sudinnaṃ pabbājehi ceva upasampādehi cā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissuṇitvā sudinnaṃ kalandaputtaṃ jinadattiyaṃ saddhivihārikaṃ laddhā pabbājesi ceva upasampādesi ca. Tena vuttaṃ – ‘‘alattha kho [Pg.172] sudinno kalandaputto bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampada’’nti. ៣០. ពាក្យថា «haṭṭho» គឺ ត្រេកអរ។ ពាក្យថា «udaggo» គឺ មានកាយនិងចិត្តរីករាយក្រៃលែងដោយអំណាចនៃបីតិ។ ពាក្យថា «katipāhaṃ» គឺ ពីររបីថ្ងៃ។ ពាក្យថា «balaṃ gāhetvā» គឺ បរិភោគអាហារដែលជាទីសប្បាយ និងថែរក្សារាងកាយដោយការដុសខាត់និងការងូតទឹកជាដើម ញ៉ាំងកម្លាំងកាយឲ្យកើតឡើង រួចថ្វាយបង្គំមាតាបិតា លះបង់ពួកញាតិដែលមានមុខជោកដោយទឹកភ្នែក ហើយចូលទៅគាល់ព្រះភគវា…pe… ពោលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះភគវាទ្រង់ញ៉ាំងខ្ញុំព្រះអង្គឲ្យបួសផងចុះ»។ ព្រះភគវាទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុមួយរូបដែលត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត ដែលឈរក្បែរនោះថា «ម្នាលភិក្ខុ បើដូច្នោះ ចូរអ្នកញ៉ាំងសុទិន្នៈឲ្យបួសជាសាមណេរផង ឲ្យឧបសម្បទាជាភិក្ខុផងចុះ»។ ភិក្ខុនោះទទួលព្រះពុទ្ធដីកាថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះករុណា» ហើយបានសុទិន្នៈជាកូនអ្នកស្រីកលន្ទៈ ដែលជាអ្នកដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ប្រទានឲ្យ មកជាសទ្ធិវិហារិក (សិស្សរួមវិហារ) រួចក៏បានញ៉ាំងសុទិន្នៈនោះឲ្យបួសជាសាមណេរផង ឲ្យឧបសម្បទាជាភិក្ខុផង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «alattha kho sudinno kalandaputto bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ»។ Ettha pana ṭhatvā sabbaaṭṭhakathāsu pabbajjā ca upasampadā ca kathitā. Mayaṃ pana yathāṭhitapāḷivaseneva khandhake kathayissāma. Na kevalañcetaṃ, aññampi yaṃ khandhake vā parivāre vā kathetabbaṃ aṭṭhakathācariyehi vibhaṅgekathitaṃ, taṃ sabbaṃ tattha tattheva kathayissāma. Evañhi kathiyamāne pāḷikkameneva vaṇṇanā katā hoti. Tato tena tena vinicchayena atthikānaṃ pāḷikkameneva imaṃ vinayasaṃvaṇṇanaṃ oloketvā so so vinicchayo suviññeyyo bhavissatīti. ក្នុងទីនេះ (ក្នុងពាក្យថា អលត្ថ បព្វជ្ជំ អលត្ថ ឧបសម្បទំ នេះ) ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួង លោកបានពោលហើយទាំងបព្វជ្ជា ទាំងឧបសម្បទា។ ប៉ុន្តែយើងនឹងពោលក្នុងខន្ធកៈ ទៅតាមលំដាប់នៃព្រះបាលីដែលតាំងនៅហើយនោះឯង។ មិនត្រឹមតែសេចក្តីនេះប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែសេចក្តីដទៃណា ដែលព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកក្នុងវិភង្គ ដែលជាសេចក្តីគួរពោលក្នុងខន្ធកៈក្តី ក្នុងបរិវារក្តី យើងនឹងពោលនូវសេចក្តីទាំងអស់នោះ ក្នុងខន្ធកៈ និងបរិវារនោះៗឯង។ ព្រោះថាកាលបើពោលយ៉ាងនេះ ការអធិប្បាយ (វណ្ណនា) ឈ្មោះថាធ្វើទៅតាមលំដាប់ព្រះបាលីពិតប្រាកដ។ ព្រោះហេតុនោះ កាលបើបុគ្គលអ្នកប្រាថ្នាសេចក្តីសម្រេចនោះៗ មើលនូវសេចក្តីពន្យល់វិន័យនេះ ទៅតាមលំដាប់ព្រះបាលី សេចក្តីសម្រេចនោះៗ នឹងងាយយល់បានដោយងាយ។ Acirūpasampannoti aciraṃ upasampanno hutvā; upasampadato nacirakāleyevāti vuttaṃ hoti. Evarūpeti evaṃvidhe evaṃjātike. Dhutaguṇeti kilesaniddhunanake guṇe. Samādāya vattatīti samādiyitvā gaṇhitvā vattati carati viharati. Āraññiko hotīti gāmantasenāsanaṃ paṭikkhipitvā āraññikadhutaṅgavasena araññavāsiko hoti. Piṇḍapātikoti atirekalābhapaṭikkhepena cuddasa bhattāni paṭikkhipitvā piṇḍapātikadhutaṅgavasena piṇḍapātiko hoti. Paṃsukūlikoti gahapaticīvaraṃ paṭikkhipitvā paṃsukūlikadhutaṅgavasena paṃsukūliko hoti. Sapadānacārikoti loluppacāraṃ paṭikkhipitvā sapadānacārikadhutaṅgavasena sapadānacāriko hoti; gharapaṭipāṭiyā bhikkhāya pavisati. Vajjigāmanti vajjīnaṃ gāmaṃ vajjīsu vā gāmaṃ. ពាក្យថា Acirūpasampanno បានដល់ ជាអ្នកឧបសម្បទាហើយមិនយូរ គឺលោកពោលថា ក្នុងកាលមិនយូរឡើយ អំពីការឧបសម្បទា។ ពាក្យថា Evarūpe បានដល់ មានប្រការយ៉ាងនេះ មានសភាពយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Dhutaguṇe បានដល់ គុណជាគ្រឿងកម្ចាត់បង់នូវកិលេស។ ពាក្យថា Samādāya vattati បានដល់ សមាទានកាន់យកហើយ ប្រព្រឹត្តទៅ ត្រាច់ទៅ រស់នៅ។ ពាក្យថា Āraññiko hoti បានដល់ បដិសេធនូវសេនាសនៈក្បែរស្រុក ហើយជាអ្នកនៅក្នុងព្រៃ ដោយអំណាចនៃអារញ្ញិកធុតង្គ។ ពាក្យថា Piṇḍapātiko បានដល់ បដិសេធនូវលាភដ៏លើសលុប ដោយការបដិសេធភត្តទាំង ១៤ ប្រការ ហើយជាអ្នកត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាត ដោយអំណាចនៃបិណ្ឌបាតិកធុតង្គ។ ពាក្យថា Paṃsukūliko បានដល់ បដិសេធនូវគហបតីចីវរ ហើយជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវចីវរបង្សុកូល ដោយអំណាចនៃបំសុកូលិកធុតង្គ។ ពាក្យថា Sapadānacāriko បានដល់ បដិសេធនូវការត្រាច់ទៅតាមលោភៈ ហើយជាអ្នកត្រាច់ទៅតាមលំដាប់ផ្ទះ ដោយអំណាចនៃសបទានចារិកធុតង្គ គឺចូលទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតតាមលំដាប់ផ្ទះ។ ពាក្យថា Vajjigāmaṃ បានដល់ ភូមិរបស់ពួកវជ្ជី ឬភូមិក្នុងដែនវជ្ជី។ Aḍḍhā mahaddhanātiādīsu upabhogaparibhogūpakaraṇamahantatāya aḍḍhā; ye hi tesaṃ upabhogā yāni ca upabhogūpakaraṇāni, tāni mahantāni bahulāni sārakānīti vuttaṃ hoti. Nidhetvā ṭhapitadhanamahantatāya mahaddhanā. Mahābhogāti divasaparibbayasaṅkhātabhogamahantatāya mahābhogā. Aññehi upabhogehi jātarūparajatasseva pahūtatāya pahūtajātarūparajatā. Alaṅkārabhūtassa vittūpakaraṇassa pītipāmojjakaraṇassa pahūtatāya pahūtavittūpakaraṇā. Vohāravasena parivattentassa dhanadhaññassa pahūtatāya pahūtadhanadhaññāti veditabbā. ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា Aḍḍhā mahaddhanā ជាដើម ឈ្មោះថា Aḍḍhā (អ្នកមាន) ព្រោះភាពធំទូលាយនៃគ្រឿងឧបភោគបរិភោគ ព្រោះថា គ្រឿងឧបភោគទាំងឡាយណា និងគ្រឿងឧបករណ៍នៃឧបភោគទាំងឡាយណា របស់ពួកជនទាំងនោះមាន សេចក្តីនោះលោកពោលថា គ្រឿងឧបភោគ និងឧបករណ៍ទាំងនោះ ជាគ្រឿងធំទូលាយ ច្រើន និងមានខ្លឹមសារ។ ឈ្មោះថា Mahaddhanā (មានទ្រព្យច្រើន) ព្រោះភាពច្រើននៃទ្រព្យដែលកប់ទុក។ ពាក្យថា Mahābhogā បានដល់ មានភោគៈច្រើន ព្រោះភាពច្រើននៃភោគៈដែលរាប់ថាជាគ្រឿងចំណាយប្រចាំថ្ងៃ។ ឈ្មោះថា Pahūtajātarūparajatā (មានមាសនិងប្រាក់ច្រើន) ព្រោះភាពច្រើននៃមាសនិងប្រាក់ជាងគ្រឿងឧបភោគដទៃទៀត។ ឈ្មោះថា Pahūtavittūpakaraṇā (មានគ្រឿងឧបករណ៍ជាទីរីករាយច្រើន) ព្រោះភាពច្រើននៃគ្រឿងឧបករណ៍ជាទីរីករាយ ដែលជាគ្រឿងអលង្ការ ញ៉ាំងសេចក្តីពេញចិត្តនិងសេចក្តីរីករាយឲ្យកើតឡើង។ គប្បីជ្រាបថា ឈ្មោះថា Pahūtadhanadhaññā (មានទ្រព្យនិងធញ្ញជាតិច្រើន) ព្រោះភាពច្រើននៃទ្រព្យនិងធញ្ញជាតិដែលផ្លាស់ប្តូរគ្នាដោយអំណាចនៃការជួញដូរ។ Senāsanaṃ [Pg.173] saṃsāmetvāti senāsanaṃ paṭisāmetvā; yathā na vinassati tathā naṃ suṭṭhu ṭhapetvāti attho. Saṭṭhimatte thālipāketi gaṇanaparicchedato saṭṭhithālipāke. Ekameko cettha thālipāko dasannaṃ bhikkhūnaṃ bhattaṃ gaṇhāti. Taṃ sabbampi channaṃ bhikkhusatānaṃ bhattaṃ hoti. Bhattābhihāraṃ abhihariṃsūti ettha abhiharīyatīti abhihāro. Kiṃ abhiharīyati? Bhattaṃ. Bhattameva abhihāro bhattābhihāro, taṃ bhattābhihāraṃ. Abhihariṃsūti abhimukhā hariṃsu. Tassa santikaṃ gahetvā āgamaṃsūti attho. Etassa kiṃ pamāṇanti? Saṭṭhi thālipākā. Tena vuttaṃ – ‘‘saṭṭhimatte thālipāke bhattābhihāraṃ abhihariṃsū’’ti. Bhikkhūnaṃ vissajjetvāti sayaṃ ukkaṭṭhapiṇḍapātikattā sapadānacāraṃ caritukāmo bhikkhūnaṃ paribhogatthāya pariccajitvā datvā. Ayaṃ hi āyasmā ‘‘bhikkhū ca lābhaṃ lacchanti ahañca piṇḍakena na kilamissāmī’’ti etadatthameva āgato. Tasmā attano āgamanānurūpaṃ karonto bhikkhūnaṃ vissajjetvā sayaṃ piṇḍāya pāvisi. ពាក្យថា Senāsanaṃ saṃsāmetvā បានដល់ ទុកដាក់សេនាសនៈ គឺមានសេចក្តីអធិប្បាយថា ទុកដាក់សេនាសនៈនោះឲ្យបានល្អ ដើម្បីកុំឲ្យវិនាសខូចខាត។ ពាក្យថា Saṭṭhimatte thālipāke បានដល់ ឆ្នាំងស្លភត្តប្រមាណ ៦០ ដោយការកំណត់រាប់។ ក្នុងឆ្នាំងស្លភត្តទាំងនោះ ឆ្នាំងមួយៗ អាចដាក់ភត្តសម្រាប់ភិក្ខុ ១០ រូប។ ភត្តទាំងអស់នោះ ក៏ជាភត្តសម្រាប់ភិក្ខុ ៦ រយរូប។ ក្នុងពាក្យថា Bhattābhihāraṃ abhihariṃsu នេះ ពាក្យថា Abhihāro ព្រោះអត្ថថា នាំចូលទៅជិត។ តើនាំអ្វីចូលទៅជិត? គឺនាំភត្ត។ ភត្តនោះឯងជាគ្រឿងនាំទៅជិត ឈ្មោះថា ភត្តាភិហារ (ការនាំភត្តទៅជិត) នូវភត្តាភិហារនោះ។ ពាក្យថា Abhihariṃsu បានដល់ នាំទៅចំពោះមុខ គឺមានសេចក្តីអធិប្បាយថា កាន់យកទៅកាន់សំណាក់របស់លោក។ សួរថា ចុះភត្តនោះមានប្រមាណប៉ុន្មាន? ឆ្លើយថា ឆ្នាំងស្លភត្ត ៦០។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា “saṭṭhimatte thālipāke bhattābhihāraṃ abhihariṃsu” (នាំទៅនូវភត្តាភិហារមានឆ្នាំងស្លភត្តប្រមាណ ៦០)។ ពាក្យថា Bhikkhūnaṃ vissajjetvā បានដល់ ព្រោះខ្លួនជាអ្នកកាន់បិណ្ឌបាតិកធុតង្គយ៉ាងក្រៃលែង ប្រាថ្នានឹងត្រាច់ទៅតាមលំដាប់ផ្ទះ ទើបលះបង់ប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការឆាន់។ ព្រោះថា ព្រះសុទិន្នដ៏មានអាយុនេះ គិតថា “ភិក្ខុទាំងឡាយនឹងបានលាភផង ឯអាត្មាអញក៏នឹងមិនលំបាកដោយបិណ្ឌបាតផង” ទើបមកដើម្បីប្រយោជន៍នេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ លោកកាលធ្វើនូវកិច្ចដ៏សមគួរដល់ការមករបស់ខ្លួន ទើបប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ហើយខ្លួនឯងក៏ចូលទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត។ 31. Ñātidāsīti ñātakānaṃ dāsī. Ābhidosikanti pārivāsikaṃ ekarattātikkantaṃ pūtibhūtaṃ. Tatrāyaṃ padattho – pūtibhāvadosena abhibhūtoti abhidoso, abhidosova ābhidosiko, ekarattātikkantassa vā nāmasaññā esā, yadidaṃ ābhidosikoti, taṃ ābhidosikaṃ. Kummāsanti yavakummāsaṃ. Chaḍḍetukāmā hotīti yasmā antamaso dāsakammakarānampi gorūpānampi aparibhogāraho, tasmā taṃ kacavaraṃ viya bahi chaḍḍetukāmā hoti. Sacetanti sace etaṃ. Bhaginīti ariyavohārena ñātidāsiṃ ālapati. Chaḍḍanīyadhammanti chaḍḍetabbasabhāvaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘bhagini, etaṃ sace bahi chaḍḍanīyadhammaṃ nissaṭṭhapariggahaṃ, taṃ idha me patte ākirā’’ti. ៣១. ពាក្យថា Ñātidāsី បានដល់ ស្រីបម្រើរបស់ពួកញាតិ។ ពាក្យថា Ābhidosikaṃ បានដល់ នំកុម្មាសដែលផ្អូម គឺកន្លងហួសមួយរាត្រី ស្អុយរលួយ។ ក្នុងពាក្យនោះ នេះជាអត្ថនៃបទ គឺ នំកុម្មាសដែលត្រូវទោសគឺភាពផ្អូមគ្របសង្កត់ ឈ្មោះថា អភិទោសៈ, នំកុម្មាសដែលជាអភិទោសៈនោះឯង ឈ្មោះថា អាភិទោសិកៈ ឬមួយថា ឈ្មោះថា អាភិទោសិកៈ នេះ ជាឈ្មោះនៃភោជនដែលកន្លងហួសមួយរាត្រី នូវនំកុម្មាសដ៏ផ្អូមនោះ។ ពាក្យថា Kummāsaṃ បានដល់ នំកុម្មាសធ្វើដោយស្រូវសាលី។ ពាក្យថា Chaḍḍetukāmā hoti បានដល់ ព្រោះហេតុថា នំកុម្មាសនោះ សូម្បីតែពួកទាសកម្មករ ឬពួកគោក្របី ក៏មិនគួរនឹងបរិភោគឡើយ ព្រោះហេតុនោះ នាងទើបប្រាថ្នានឹងចោលនំកុម្មាសនោះទៅខាងក្រៅ ដូចជាសម្រាម។ ពាក្យថា Sacetaṃ គឺកាត់បទថា Sace etaṃ (ប្រសិនបើរបស់នោះ)។ ពាក្យថា Bhaginī គឺលោកហៅស្រីបម្រើរបស់ញាតិ ដោយអរិយវោហារ (ពាក្យនិយាយរបស់ព្រះអរិយៈ)។ ពាក្យថា Chaḍḍanīyadhammaṃ បានដល់ មានសភាវៈគួរចោល។ សេចក្តីនេះលោកពោលថា “ម្នាលនាងប្អូនស្រី ប្រសិនបើរបស់នោះជាវត្ថុគួរចោលទៅខាងក្រៅ ជាវត្ថុដែលគេលះបង់ការហួងហែងហើយ ចូរនាងដាក់របស់នោះក្នុងសបិតរបស់អាត្មាអញក្នុងទីនេះចុះ”។ Kiṃ pana evaṃ vattuṃ labbhati, viññatti vā payuttavācā vā na hotīti? Na hoti. Kasmā? Nissaṭṭhapariggahattā. Yañhi chaḍḍanīyadhammaṃ nissaṭṭhapariggahaṃ, yattha sāmikā anālayā honti, taṃ sabbaṃ ‘‘detha āharatha idha ākirathā’’ti vattuṃ vaṭṭati. Tathā hi aggaariyavaṃsiko āyasmā raṭṭhapālopi ‘‘chaḍḍanīyadhammaṃ kummāsaṃ idha me patte ākirā’’ti (ma. ni. 2.299) avaca. Tasmā yaṃ evarūpaṃ chaḍḍanīyadhammaṃ aññaṃ vā apariggahitaṃ vanamūlaphalabhesajjādikaṃ taṃ sabbaṃ yathāsukhaṃ āharāpetvā paribhuñjitabbaṃ, na kukkuccāyitabbaṃ. Hatthānanti [Pg.174] bhikkhāggahaṇatthaṃ pattaṃ upanāmayato maṇibandhato pabhuti dvinnampi hatthānaṃ. Pādānanti nivāsanantato paṭṭhāya dvinnampi pādānaṃ. Sarassāti ‘‘sacetaṃ bhaginī’’ti vācaṃ nicchārayato sarassa ca. Nimittaṃ aggahesīti gihikāle sallakkhitapubbaṃ ākāraṃ aggahesi sañjāni sallakkhesi. Sudinno hi bhagavato dvādasame vasse pabbajito vīsatime vasse ñātikulaṃ piṇḍāya paviṭṭho sayaṃ pabbajjāya aṭṭhavassiko hutvā; tena naṃ sā ñātidāsī disvāva na sañjāni, nimittaṃ pana aggahesīti. សួរថា ចុះការនិយាយយ៉ាងនេះ គួរនិយាយដែរឬ? មិនជាវិញ្ញត្តិ (ការសុំ) ឬជាបយុត្តវាចា (វាចាប្រកបដោយឧបាយ) ទេឬ? ឆ្លើយថា មិនមែនទេ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះជាវត្ថុដែលគេលះបង់ការហួងហែងហើយ។ ព្រោះថា វត្ថុណាដែលគួរចោល ជាវត្ថុដែលគេលះបង់ការហួងហែងហើយ ដែលម្ចាស់ទាំងឡាយមិនមានសេចក្តីអាល័យ វត្ថុទាំងអស់នោះ ភិក្ខុគួរដើម្បីនិយាយថា “ចូរឲ្យ ចូរនាំមក ចូរដាក់ក្នុងទីនេះ” បាន។ ព្រោះថា សូម្បីតែព្រះរដ្ឋបាលដ៏មានអាយុ ជាកំពូលនៃអ្នកប្រព្រឹត្តអរិយវង្ស ក៏បានពោលហើយថា “ចូរនាងដាក់នំកុម្មាសដែលគួរចោល ក្នុងសបិតរបស់អាត្មាអញក្នុងទីនេះចុះ”។ ព្រោះហេតុនោះ វត្ថុណាដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ ជាវត្ថុគួរចោលក្តី ឬវត្ថុដទៃដែលមិនមានអ្នកហួងហែង មានមើមឈើ ផ្លែឈើ និងថ្នាំក្នុងព្រៃជាដើមក្តី វត្ថុទាំងអស់នោះ ភិក្ខុគួរនាំមកបរិភោគតាមសប្បាយ មិនគួរធ្វើសេចក្តីសង្ស័យឡើយ។ ពាក្យថា Hatthānaṃ បានដល់ ដៃទាំងពីរ ចាប់តាំងពីកដៃឡើងទៅ របស់លោកកាលបង្អោនសបិតទៅដើម្បីទទួលភិក្ខា។ ពាក្យថា Pādānaṃ បានដល់ ជើងទាំងពីរ ចាប់តាំងពីជាយស្បង់ទៅ។ ពាក្យថា Sarassa បានដល់ សំឡេងរបស់ព្រះសុទិន្នដ៏មានអាយុ កាលបញ្ចេញវាចាថា “sacetaṃ bhaginី” (ប្រសិនបើរបស់នោះ ម្នាលនាងប្អូនស្រី)។ ពាក្យថា Nimittaṃ aggahesi បានដល់ កាន់យកនូវអាការៈដែលធ្លាប់ចំណាំទុកក្នុងកាលជាគ្រហស្ថ គឺដឹងច្បាស់ ចំណាំបាន។ ព្រោះថា ព្រះសុទិន្នបួសក្នុងវស្សាទី ១២ នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយបានចូលទៅកាន់ត្រកូលញាតិដើម្បីបិណ្ឌបាតក្នុងវស្សាទី ២០ គឺខ្លួនលោកមានវស្សា ៨ ក្នុងផ្នួស ព្រោះហេតុនោះ នាងទាសីរបស់ញាតិនោះ គ្រាន់តែឃើញលោកភ្លាម ក៏មិនទាន់ស្គាល់ច្បាស់ឡើយ ប៉ុន្តែនាងចំណាំបាននូវអាការៈនោះឯង។ Sudinnassa mātaraṃ etadavocāti atigarunā pabbajjūpagatena sāmiputtena saddhiṃ ‘‘tvaṃ nu kho me, bhante, ayyo sudinno’’tiādivacanaṃ vattuṃ avisahantī vegena gharaṃ pavisitvā sudinnassa mātaraṃ etaṃ avoca. Yaggheti ārocanatthe nipāto. Sace je saccanti ettha jeti ālapane nipāto. Evañhi tasmiṃ dese dāsijanaṃ ālapanti, tasmā ‘‘tvaṃ, bhoti dāsi, sace saccaṃ bhaṇasī’’ti evamettha attho daṭṭhabbo. ពាក្យថា Sudinnassa mātaraṃ etadavoca បានដល់ នាងមិនហ៊ាននិយាយពាក្យមានជាអាទិ៍ថា “បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់គឺជាព្រះសុទិន្នរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាឬ?” ជាមួយព្រះសាមិបុត្រ (កូនប្រុសរបស់ម្ចាស់) ដែលជាបុគ្គលគួរគោរពក្រៃលែង ដែលចូលទៅកាន់ផ្នួសហើយនោះឡើយ ទើបចូលទៅក្នុងផ្ទះដោយប្រញាប់ ហើយពោលនូវពាក្យនេះ នឹងម្តាយរបស់ព្រះសុទិន្ន។ ពាក្យថា Yagghe ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងអត្ថប្រាប់ឲ្យដឹង។ ក្នុងពាក្យថា Sace je saccaṃ នេះ ពាក្យថា Je ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងអត្ថហៅរក។ ព្រោះថា ក្នុងដែននោះ គេតែងហៅស្រីបម្រើដោយពាក្យយ៉ាងនេះ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីឃើញអត្ថក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះថា “នាងស្រីបម្រើដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើអ្នកនិយាយពាក្យពិត”។ 32. Aññataraṃ kuṭṭamūlanti tasmiṃ kira dese dānapatīnaṃ gharesu sālā honti, āsanāni cettha paññattāni honti, upaṭṭhāpitaṃ udakakañjiyaṃ; tattha pabbajitā piṇḍāya caritvā nisīditvā bhuñjanti. Sace icchanti, dānapatīnampi santakaṃ gaṇhanti. Tasmā tampi aññatarassa kulassa īdisāya sālāya aññataraṃ kuṭṭamūlanti veditabbaṃ. Na hi pabbajitā kapaṇamanussā viya asāruppe ṭhāne nisīditvā bhuñjantīti. ៣២. ពាក្យថា Aññataraṃ kuṭṭamūlaṃ បានដល់ ឮថា ក្នុងដែននោះ ក្នុងផ្ទះរបស់ពួកទាយក តែងមានសាលាទាំងឡាយ ហើយអាសនៈទាំងឡាយក្នុងសាលានោះ គេតែងរៀបចំទុកជាស្រេច ទាំងទឹកផឹកទឹកប្រើប្រាស់ ក៏គេបានតម្កល់ទុកហើយ ពួកបព្វជិតត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតហើយ តែងអង្គុយឆាន់ក្នុងសាលានោះ។ ប្រសិនបើប្រាថ្នា ក៏កាន់យកនូវរបស់ជារបស់ទាយកទាំងឡាយនោះបាន។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែទីនោះ (គល់ជញ្ជាំងនោះ) ក៏គប្បីជ្រាបថា ជាគល់ជញ្ជាំងណាមួយ នៃសាលាមានសភាពយ៉ាងនេះ របស់ត្រកូលណាមួយ។ ព្រោះថា ពួកបព្វជិត មិនមែនអង្គុយឆាន់ក្នុងទីមិនសមគួរ ដូចជាពួកមនុស្សកំសត់ទុគ៌តនោះឡើយ។ Atthi nāma tātāti ettha atthīti vijjamānatthe; nāmāti pucchanatthe maññanatthe ca nipāto. Idañhi vuttaṃ hoti – ‘‘atthi nu kho, tāta sudinna, amhākaṃ dhanaṃ, na mayaṃ niddhanāti vattabbā, yesaṃ no tvaṃ īdise ṭhāne nisīditvā ābhidosikaṃ kummāsaṃ paribhuñjissasi’’; tathā ‘‘atthi nu kho, tāta sudinna, amhākaṃ jīvitaṃ, na mayaṃ matāti vattabbā, yesaṃ no tvaṃ īdise ṭhāne nisīditvā ābhidosikaṃ kummāsaṃ paribhuñjissasi’’; tathā ‘‘atthi maññe, tāta sudinna, tava abbhantare sāsanaṃ nissāya paṭiladdho [Pg.175] samaṇaguṇo, yaṃ tvaṃ subhojanarasasaṃvaḍḍhitopi imaṃ jigucchaneyyaṃ ābhidosikaṃ kummāsaṃ amatamiva nibbikāro paribhuñjissasī’’ti. ក្នុងពាក្យថា Atthi nāma tāta នេះ ពាក្យថា Atthi ប្រើក្នុងអត្ថមានប្រាកដ។ ពាក្យថា Nāma ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងអត្ថសួរ និងអត្ថស្មាន។ ព្រោះថាសេចក្តីនេះលោកពោលថា “ម្នាលកូនសុទិន្នដ៏ចម្រើន ទ្រព្យរបស់ពួកយើងមានដែរឬទេ ពួកយើងមិនគួរឲ្យគេហៅថាជាអ្នកមិនមានទ្រព្យឡើយ ព្រោះថាកូនរបស់ពួកយើងឯណោះ ទៅអង្គុយបរិភោគនំកុម្មាសផ្អូមក្នុងទីមានសភាពយ៉ាងនេះ”។ មួយទៀត “ម្នាលកូនសុទិន្នដ៏ចម្រើន ជីវិតរបស់ពួកយើងមានដែរឬទេ ពួកយើងមិនគួរឲ្យគេហៅថាជាអ្នកស្លាប់ទៅហើយឡើយ ព្រោះថាកូនរបស់ពួកយើងឯណោះ ទៅអង្គុយបរិភោគនំកុម្មាសផ្អូមក្នុងទីមានសភាពយ៉ាងនេះ”។ មួយទៀត “ម្នាលកូនសុទិន្នដ៏ចម្រើន អាត្មាអញស្មានថា សមណគុណដែលកូនបានហើយដោយអាស្រ័យសាសនា មាននៅក្នុងខាងក្នុងរបស់កូន ព្រោះថាកូនសូម្បីតែជាអ្នកធំធាត់ឡើងដោយរសនៃភោជនដ៏ល្អ ក៏នៅតែបរិភោគនូវនំកុម្មាសផ្អូមគួរខ្ពើមនេះ ដូចជាទឹកអម្រឹត ដោយមិនមានសេចក្តីប្រែប្រួល (មិនខ្ពើមរអើម) ឡើយ”។ So pana gahapati dukkhābhitunnatāya etamatthaṃ paripuṇṇaṃ katvā vattumasakkonto ‘‘atthi nāma, tāta sudinna, ābhidosikaṃ kummāsaṃ paribhuñjissasī’’ti ettakameva avoca. Akkharacintakā panettha imaṃ lakkhaṇaṃ vadanti – anokappanāmarisanatthavasena etaṃ atthināmasadde upapade ‘‘paribhuñjissasī’’ti anāgatavacanaṃ kataṃ. Tassāyamattho – atthi nāma…pe… paribhuñjissasi, idaṃ paccakkhampi ahaṃ na saddahāmi na marisayāmīti. Tatāyaṃ ābhidosikoti tato tava gehato ayaṃ ābhidosiko kummāso laddhoti attho. Tatoyantipi pāṭho. Tadāyantipi paṭhanti, taṃ na sundaraṃ. Yena sakapitu nivesananti yena sakassa pitu attano pitu nivesananti attho; thero pitari pemeneva subbaco hutvā agamāsi. Adhivāsesīti thero ukkaṭṭhapiṇḍapātikopi samāno ‘‘sace ekabhattampi na gahessāmi, ativiya nesaṃ domanassaṃ bhavissatī’’ti ñātīnaṃ anukampāya adhivāsesi. ប៉ុន្តែ គហបតីនោះ ព្រោះសេចក្តីទុក្ខ (សេចក្តីសោក) နှိပ်សង្កត់ ទើបមិនអាចពោលនូវសេចក្តីនេះឲ្យពេញលេញបាន ក៏ពោលត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះថា “ម្នាលកូនសុទិន្នដ៏ចម្រើន កូននឹងបរិភោគនំកុម្មាសផ្អូមពិតមែនឬ?”។ ក្នុងទីនេះ ពួកអ្នកអក្សរសាស្ត្រ (អ្នកវ្យាករណ៍) តែងពោលនូវលក្ខណៈនេះថា កាលបើមានសព្ទថា Atthināma ជាឧបបទ លោកទើបធ្វើនូវអនាគតវចនៈថា “paribhuñjissasi” នេះ ដោយអំណាចនៃអត្ថមិនជឿជាក់ និងអត្ថមិនអាចអត់ធន់បាន។ អត្ថនៃពាក្យនោះយ៉ាងនេះថា “ម្នាលកូនសុទិន្នដ៏ចម្រើន កូននឹងបរិភោគនំកុម្មាសផ្អូមពិតមែនឬ? សូម្បីតែការបរិភោគនេះជាការប្រចក្សច្បាស់ ក៏អាត្មាអញមិនជឿ មិនអាចអត់ធន់បានឡើយ”។ ពាក្យថា Tatāyaṃ ābhidosiko មានសេចក្តីអធិប្បាយថា នំកុម្មាសផ្អូមនេះ កូនបានអំពីផ្ទះរបស់កូននោះឯង។ មានបាឋៈថា Tatoyaṃ ខ្លះ។ ពួកខ្លះសូត្រថា Tadāyaṃ ខ្លះ បាឋៈនោះមិនល្អឡើយ។ ពាក្យថា Yena sakapitu nivesanaṃ មានសេចក្តីអធិប្បាយថា ផ្ទះរបស់បិតាខ្លួន គឺផ្ទះរបស់បិតាខ្លួនឯង។ ព្រោះថេរៈជាអ្នកប្រដៅងាយ ព្រោះតែសេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងបិតា ទើបបានទៅហើយ។ ពាក្យថា Adhivāsesi បានដល់ ព្រោះថេរៈសូម្បីតែជាអ្នកកាន់បិណ្ឌបាតិកធុតង្គយ៉ាងក្រៃលែង ក៏គិតថា “ប្រសិនបើអាត្មាអញមិនទទួលភត្តសូម្បីតែមួយពេល សេចក្តីមិនត្រេកអរ (ទោមនស្ស) នឹងមានដល់ពួកគាត់ជាខ្លាំង” ទើបទទួលដោយសេចក្តីអនុគ្រោះដល់ពួកញាតិ។ 33. Opuñjāpetvāti upalimpāpetvā. Ekaṃ hiraññassāti ettha hiraññanti kahāpaṇo veditabbo. Purisoti nātidīgho nātirasso majjhimappamāṇo veditabbo. Tirokaraṇīyanti karaṇatthe bhummaṃ; sāṇipākārena parikkhipitvāti attho. Atha vā tiro karonti etenāti tirokaraṇīyaṃ, taṃ parikkhipitvā; samantato katvāti attho. Tena hīti yasmā ajja sudinno āgamissati tena kāraṇena. Hi iti padapūraṇamatte nipāto. Tenāti ayampi vā uyyojanatthe nipātoyeva. ៣៣. ពាក្យថា Opuñjāpetvā បានដល់ ឲ្យលាបលន។ ក្នុងពាក្យថា Ekaṃ hiraññassassa នេះ គប្បីជ្រាបថា ពាក្យថា Hiraṇya បានដល់ កហាបណៈ។ ពាក្យថា Puriso គប្បីជ្រាបថា បុរសដែលមានកម្ពស់មិនខ្ពស់ពេក មិនទាបពេក គឺមានប្រមាណកណ្តាល។ ពាក្យថា Tirokaraṇīyaṃ ជាសត្តមីវិភត្ត ចុះក្នុងអត្ថករណៈ មានសេចក្តីអធិប្បាយថា ព័ទ្ធជុំវិញដោយរបងនៃសំពត់ (វាំងនន)។ មួយវិញទៀត គ្រឿងណាដែលគេតែងបិទបាំងដោយគ្រឿងនោះ គ្រឿងនោះឈ្មោះថា តិរោករណីយៈ (វាំងនន) ព័ទ្ធជុំវិញនូវវាំងនននោះ គឺមានសេចក្តីអធិប្បាយថា ធ្វើឲ្យជុំវិញ។ ពាក្យថា Tena hi បានដល់ ព្រោះហេតុថា ថ្ងៃនេះព្រះសុទិន្ននឹងមក ព្រោះហេតុនោះឯង។ ពាក្យថា Hi ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងអត្ថបំពេញបទប៉ុណ្ណោះ។ មួយវិញទៀត សូម្បីតែពាក្យថា Tena នេះ ក៏ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងអត្ថជម្រុញដែរ។ 34. Pubbaṇhasamayanti ettha kiñcāpi pāḷiyaṃ kālārocanaṃ na vuttaṃ, atha kho ārociteyeva kāle agamāsīti veditabbo. Idaṃ te tātāti dve puñje dassento āha. Mātūti janettiyā. Mattikanti mātito āgataṃ; idaṃ te mātāmahiyā mātu imaṃ gehaṃ āgacchantiyā dinnadhananti attho. Itthikāya itthidhananti hīḷento āha[Pg.176]. Itthikāya nāma itthiparibhogānaṃyeva nhānacuṇṇādīnaṃ atthāya laddhaṃ dhanaṃ kittakaṃ bhaveyya. Tassāpi tāva parimāṇaṃ passa. Atha vā idaṃ te tāta sudinna mātu dhanaṃ, tañca kho mattikaṃ, na mayā dinnaṃ, tava mātuyeva santakanti vuttaṃ hoti. Taṃ panetaṃ na kasiyā na vaṇijjāya sambhūtaṃ, apica kho itthikāya itthidhanaṃ. Yaṃ itthikāya ñātikulato sāmikakulaṃ gacchantiyā laddhabbaṃ nhānacuṇṇādīnaṃ atthāya itthidhanaṃ, taṃ tāva ettakanti evamettha attho daṭṭhabbo. ៣៤. ក្នុងពាក្យថា Pubbaṇhasamayanti នេះ ទោះបីជាក្នុងបាលីមិនបានពោលដល់ការប្រាប់ពេលវេលាក៏ដោយ ក៏គប្បីជ្រាបថា ព្រះថេរៈបានទៅក្នុងពេលដែលគេប្រាប់ពេលវេលាហើយប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Idaṃ te tāta នេះ សេដ្ឋីពោលបង្ហាញគំនរទ្រព្យទាំងពីរ (គំនរប្រាក់ និងគំនរមាស)។ ពាក្យថា Mātū គឺ មាតាបង្កើត។ ពាក្យថា Mattikaṃ គឺ ទ្រព្យដែលបានមកពីខាងមាតា សេចក្តីថា នេះជាទ្រព្យដែលយាយទួត (យាយខាងម្តាយ) ប្រគល់ឱ្យមាតារបស់អ្នក ក្នុងពេលដែលនាងមកកាន់ផ្ទះនេះ។ ពាក្យថា Itthikāya itthidhanaṃ នេះ សេដ្ឋីពោលក្នុងន័យបង្អាប់ (មើលងាយទ្រព្យនោះ)។ ឡើងឈ្មោះថាទ្រព្យរបស់ស្ត្រី ដែលបានមកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់គ្រឿងប្រើប្រាស់របស់ស្ត្រី មានម្សៅលាបខ្លួនជាដើម តើមានប្រមាណប៉ុន្មានទៅ? ចូរអ្នកមើលប្រមាណនៃទ្រព្យនោះសិនចុះ។ ម៉្យាងទៀត មានសេចក្តីពន្យល់ថា ម្នាលសុទិន្នដ៏ចម្រើន នេះជាទ្រព្យរបស់មាតាអ្នក ហើយទ្រព្យនោះជាចំណែកខាងមាតា មិនមែនជារបស់ដែលតថាគត (ខ្ញុំ) ឱ្យទេ គឺជារបស់ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់មាតាអ្នកប៉ុណ្ណោះ។ ក៏ប៉ុន្តែ ទ្រព្យនោះមិនមែនកើតឡើងដោយសារការធ្វើស្រែចម្ការ ឬដោយសារការជួញដូរឡើយ តែជាទ្រព្យរបស់ស្ត្រី ជាចំណែករបស់ស្ត្រី។ ទ្រព្យរបស់ស្ត្រីណាដែលស្ត្រីគប្បីបាន ក្នុងកាលដែលធ្វើដំណើរពីត្រកូលញាតិទៅកាន់ត្រកូលស្វាមី ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់គ្រឿងលម្អមានម្សៅលាបខ្លួនជាដើម ទ្រព្យរបស់ស្ត្រីនោះមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះឯង គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទនេះយ៉ាងនេះ។ Aññaṃ pettikaṃ aññaṃ pitāmahanti yaṃ pana te pitu ca pitāmahānañca santakaṃ, taṃ aññaṃyeva. Nihitañca payuttañca ativiya bahu; ettha ca pitāmahanti taddhitalopaṃ katvā veditabbaṃ. Petāmahanti vā pāṭho. Labbhā tāta sudinna hīnāyāvattitvāti tāta, sudinna, uttamaṃ ariyaddhajaṃ pabbajitaliṅgaṃ pahāya hīnāya gihibhāvāya āvattitvā labbhā bhogā bhuñjituṃ, nālabbhā bhuñjituṃ, na tvaṃ rājabhīto pabbajito, na iṇāyikehi palibuddho hutvāti. Tāta na ussahāmīti ettha pana tātāti vacanaṃ gehasitapemena āha, na samaṇatejena. Na ussahāmīti na sakkomi. Na visahāmīti nappahomi, na samatthomhi. ពាក្យថា Aññaṃ pettikaṃ aññaṃ pitāmahaṃ គឺ ទ្រព្យណាដែលជារបស់បិតា និងជីតារបស់អ្នក ទ្រព្យនោះជាចំណែកផ្សេងទៀត។ ទ្រព្យដែលកប់ទុកក្តី ទ្រព្យដែលដាក់ជាការប្រាក់ក្តី មានច្រើនលើសលប់ណាស់។ ក្នុងពាក្យថា pitāmahaṃ នេះ គប្បីជ្រាបថា ធ្វើការលុបបច្ច័យតទ្ធិតចេញ។ ម៉្យាងទៀត មានបទបាឋថា Petāmahaṃ ដូច្នេះក៏មាន។ ពាក្យថា Labbhā tāta sudinna hīnāyāvattitvā គឺ ម្នាលសុទិន្នដ៏ចម្រើន អ្នកលះបង់ភេទជាបព្វជិតដ៏ឧត្តម ដែលជាទង់ជ័យរបស់ព្រះអរិយៈ ហើយត្រឡប់មកកាន់ភេទថោកទាបគឺគ្រហស្ថវិញ តើមិនអាចបរិភោគប្រើប្រាស់ភោគសម្បត្តិបានទេឬ? មិនមែនជាមិនអាចបរិភោគបាននោះទេ (គឺអាចបរិភោគបាន) ព្រោះអ្នកមិនមែនបួសដោយសារខ្លាចស្តេច ឬមិនមែនបួសដោយសារម្ចាស់បំណុលរំខាននោះឡើយ។ ក្នុងពាក្យថា Tāta na ussahāmi នេះ ពាក្យថា Tāta (កូនដ៏ចម្រើន) សេដ្ឋីពោលដោយសេចក្តីស្រឡាញ់អាល័យក្នុងផ្ទះ មិនមែនពោលដោយតេជះរបស់សមណៈឡើយ។ ពាក្យថា Na ussahāmi គឺ ខ្ញុំមិនអាចឡើយ។ ពាក្យថា Na visahāmi គឺ ខ្ញុំមិនហ៊ាន ខ្ញុំមិនមានសមត្ថភាពឡើយ។ ‘‘Vadeyyāma kho taṃ gahapatī’’ti idaṃ pana vacanaṃ samaṇatejenāha. Nātikaḍḍheyyāsīti yaṃ te mayi pemaṃ patiṭṭhitaṃ, taṃ kodhavasena na atikaḍḍheyyāsi; sace na kujjheyyāsīti vuttaṃ hoti. Tato seṭṭhi ‘‘putto me saṅgahaṃ maññe kattukāmo’’ti udaggacitto āha – ‘‘vadehi tāta sudinnā’’ti. Tenahīti uyyojanatthe vibhattipatirūpako nipāto. Tatonidānanti taṃnidānaṃ taṃhetukanti paccattavacanassa to-ādeso veditabbo; samāse cassa lopābhāvo. Bhayaṃ vāti ‘‘kinti me bhoge neva rājāno hareyyu’’ntiādinā nayena vuttaṃ rājādibhayaṃ; cittutrāsoti attho. Chambhitattanti rājūhi vā corehi vā ‘‘dhanaṃ dehī’’ti kammakāraṇaṃ kāriyamānassa kāyiñjanaṃ kāyakampo hadayamaṃsacalanaṃ. Lomahaṃsoti uppanne bhaye lomānaṃ haṃsanaṃ uddhaggabhāvo. Ārakkhoti anto ca bahi ca rattiñca divā ca ārakkhaṇaṃ. ចំណែកឯពាក្យថា “Vadeyyāma kho taṃ gahapati” នេះ ព្រះថេរៈពោលដោយតេជះរបស់សមណៈ។ ពាក្យថា Nātikaḍḍheyyāsi សេចក្តីថា សេចក្តីស្រឡាញ់ណាដែលអ្នកមានចំពោះខ្ញុំ ចូរអ្នកកុំទាញសេចក្តីស្រឡាញ់នោះចេញដោយអំណាចនៃកំហឹងឡើយ ពោលគឺ បើអ្នកមិនខឹងទេ (ចូរពោលចុះ)។ លំដាប់នោះ សេដ្ឋីគិតថា “កូនរបស់ខ្ញុំ ប្រហែលជាចង់ធ្វើការសង្គ្រោះដល់ខ្ញុំហើយមើលទៅ” ក៏មានចិត្តត្រេកអរ ពោលថា “ចូរពោលមកចុះ កូនសុទិន្នដ៏ចម្រើន”។ ពាក្យថា Tenahi ជាសព្ទនិបាតមានរូបដូចវិភត្តិ ប្រើក្នុងន័យដាស់តឿន (ជំរុញ)។ ពាក្យថា Tatonidānaṃ គឺ មានទ្រព្យនោះជាហេតុ មានទ្រព្យនោះជាបច្ច័យ គប្បីជ្រាបថាជាការបំប្លែងវិភត្តិបឋមាទៅជា To-បច្ច័យ ហើយក្នុងសមាស មិនមានការលុប To-បច្ច័យនេះឡើយ។ ពាក្យថា Bhayaṃ vā គឺ ភ័យអំពីព្រះរាជាជាដើម ដែលពោលទុកដោយន័យមានជាអាទិ៍ថា “ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ កុំឱ្យពួកស្តេចរឹបអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្ញុំបាន” សេចក្តីថា គឺសេចក្តីតក់ស្លុតនៃចិត្ត។ ពាក្យថា Chambhitattaṃ គឺ ការញាប់ញ័រនៃកាយ ការកម្រើកនៃកាយ និងការញាប់ញ័រនៃសាច់បេះដូង របស់បុគ្គលដែលត្រូវព្រះរាជា ឬពួកចោរធ្វើទារុណកម្មដោយបង្ខំថា “ចូរប្រគល់ទ្រព្យមក”។ ពាក្យថា Lomahaṃso គឺ ការព្រឺរោម ការបះរោមឡើងលើ ក្នុងកាលដែលភ័យកើតឡើង។ ពាក្យថា Ārakkho គឺ ការរក្សាការពារ ទាំងខាងក្នុង ទាំងខាងក្រៅ ទាំងយប់ ទាំងថ្ងៃ។ 35. Tena hi vadhūti seṭṭhi gahapati dhanaṃ dassetvā puttaṃ attanā gihibhāvatthāya palobhetuṃ asakkonto ‘‘mātugāmasadisaṃ dāni purisānaṃ [Pg.177] bandhanaṃ natthī’’ti maññitvā tassa purāṇadutiyikaṃ āmantesi – ‘‘tena hi vadhū’’ti. Purāṇadutiyikanti purāṇaṃ dutiyikaṃ pubbe gihikāle dutiyikaṃ, gehasitasukhupabhogasahāyikaṃ bhūtapubbabhariyanti attho. Tena hīti yena kāraṇena mātugāmasadisaṃ bandhanaṃ natthi. Pādesu gahetvāti pāde gahetvā; upayogatthe bhummavacanaṃ, pādesu vā taṃ gahetvā. ‘‘Kīdisā nāma tā ayyaputta accharāyo’’ti kasmā evamāha? Tadā kira sambahule khattiyakumārepi brāhmaṇakumārepi seṭṭhiputtepi mahāsampattiyo pahāya pabbajante disvā pabbajjāguṇaṃ ajānantā kathaṃ samuṭṭhāpenti – ‘‘kasmā ete pabbajantī’’ti. Athaññe vadanti – ‘‘devaccharānaṃ devanāṭakānaṃ kāraṇā’’ti. Sā kathā vitthārikā ahosi. Taṃ gahetvā ayaṃ evamāhāti. Thero taṃ paṭikkhipanto na kho ahaṃ bhaginīti āha. Samudācaratīti voharati vadeti. Tattheva mucchitā papatāti naṃ bhaginivādena samudācarantaṃ disvā ‘‘anatthiko dāni mayā ayaṃ yo maṃ pajāpatiṃ samānaṃ attanā saddhiṃ ekamātukucchiyā sayitadārikaṃ viya maññatī’’ti samuppannabalavasokā hutvā tasmiṃyeva padese mucchitā papatā; patitāti attho. ៣៥. ពាក្យថា Tena hi vadhū គឺ សេដ្ឋីគហបតី កាលដែលបង្ហាញទ្រព្យហើយ មិនអាចលួងលោមបុត្រឱ្យត្រឡប់មកជាគ្រហស្ថដោយខ្លួនឯងបាន ក៏គិតថា “ឥឡូវនេះ គ្រឿងចំណងរបស់បុរស ដែលស្មើដោយមាតុគ្រាម គឺមិនមានឡើយ” ទើបហៅនាងអតីតភរិយារបស់ព្រះសុទិន្ននោះមកពោលថា “ម្នាលកូនប្រសារ បើដូច្នោះ...”។ ពាក្យថា Purāṇadutiyikaṃ គឺ ភរិយាចាស់ ភរិយាកាលពីមុនក្នុងពេលជាគ្រហស្ថ ជាដៃគូកំដរក្នុងការសោយសុខក្នុងផ្ទះ សេចក្តីថា ជាអតីតភរិយា។ ពាក្យថា Tena hi គឺ ដោយហេតុណាដែលគ្រឿងចំណងស្មើដោយមាតុគ្រាមមិនមាន (ដោយហេតុនោះ...)។ ពាក្យថា Pādesu gahetvā គឺ ចាប់ត្រង់ជើងទាំងពីរ ពាក្យថា Pādesu នេះ ជាភុម្មវិភត្តិប្រើក្នុងន័យទុតិយាវិភត្តិ ឬមានសេចក្តីថា ចាប់ព្រះថេរៈនោះត្រង់ជើងទាំងពីរ។ ពាក្យថា “Kīdisā nāma tā ayyaputta accharāyo” (ម្នាលម្ចាស់បង ពួកស្រីអប្សរទាំងឡាយនោះ មានសភាពដូចម្តេចទៅ?) ហេតុអ្វីបានជានាងពោលយ៉ាងនេះ? ឮថា ក្នុងសម័យនោះ កាលដែលឃើញពួកក្សត្រកុមារ ព្រាហ្មណកុមារ និងបុត្រសេដ្ឋីជាច្រើន លះបង់សម្បត្តិដ៏មហាសាលហើយទៅបួស ពួកជនដែលមិនស្គាល់គុណនៃការបួស តែងតែបង្កើតជាពាក្យជជែកគ្នាថា “ហេតុអ្វីបានជាពួកជនទាំងនេះទៅបួស?”។ ពួកជនខ្លះទៀតក៏និយាយថា “បួសព្រោះតែចង់បានពួកស្រីអប្សរ និងស្រីរបាំសួគ៌”។ រឿងរ៉ាវនោះក៏បានល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅ។ នាងអតីតភរិយាក៏កាន់យកពាក្យនោះមកពោលយ៉ាងនេះឯង។ ព្រះថេរៈកាលដែលបដិសេធពាក្យនោះ ទើបពោលថា “ម្នាលប្អូនស្រី អាត្មាមិនមែន (បួសដើម្បីស្រីអប្សរ) ឡើយ”។ ពាក្យថា Samudācarati គឺ ហៅ ឬពោល។ ពាក្យថា Tattheva mucchitā papatā សេចក្តីថា នាងកាលដែលឃើញព្រះថេរៈហៅខ្លួនដោយពាក្យថា “ប្អូនស្រី” ក៏គិតថា “ឥឡូវនេះ ម្ចាស់បងមិនត្រូវការខ្ញុំទៀតទេ ព្រោះគាត់ចាត់ទុកខ្ញុំដែលជាភរិយា ស្មើនឹងកុមារីដែលដេកនៅក្នុងផ្ទៃម្តាយជាមួយគ្នា” នាងក៏មានសេចក្តីសោកសៅយ៉ាងខ្លាំងកើតឡើង ហើយក៏សន្លប់ដួលចុះក្នុងទីនោះឯង សេចក្តីថា ដួលទៅហើយ។ Mā no viheṭhayitthāti mā amhe dhanaṃ dassetvā mātugāmañca uyyojetvā viheṭhayittha; vihesā hesā pabbajitānanti. Tena hi tāta sudinna bījakampi dehīti ettha tena hīti abhiratiyaṃ uyyojeti. Sace tvaṃ abhirato brahmacariyaṃ carasi, caritvā ākāse nisīditvā parinibbāyitā hohi, amhākaṃ pana kulavaṃsabījakaṃ ekaṃ puttaṃ dehi. Mā no aputtakaṃ sāpateyyaṃ licchavayo atiharāpesunti mayañhi licchavīnaṃ gaṇarājūnaṃ rajje vasāma, te te pituno accayena imaṃ sāpateyyaṃ evaṃ mahantaṃ amhākaṃ vibhavaṃ aputtakaṃ kuladhanarakkhakena puttena virahitaṃ attano rājantepuraṃ atiharāpeyyunti, taṃ te mā atiharāpesuṃ, mā atiharāpentūti. ពាក្យថា Mā no viheṭhayittha គឺ សូមអ្នកទាំងឡាយកុំបៀតបៀនយើង ដោយការបង្ហាញទ្រព្យ និងការបញ្ជូនមាតុគ្រាមមកឡើយ ព្រោះការធ្វើបែបនេះ គឺជាការបៀតបៀនដល់អ្នកបួស។ ក្នុងពាក្យថា Tena hi tāta sudinna bījakampi dehi នេះ ពាក្យថា Tena hi គឺ ញ៉ាំងឱ្យត្រេកអរ (ជំរុញឱ្យរីករាយ)។ សេចក្តីថា ប្រសិនបើអ្នកត្រេកអរ ប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ លុះប្រព្រឹត្តរួចហើយ នឹងហោះទៅគង់លើអាកាស រួចបរិនិព្វានទៅក៏ដោយចុះ ប៉ុន្តែសូមប្រគល់កូនប្រុសម្នាក់ ដែលជាពូជពង្សវង្សត្រកូលរបស់យើង ឱ្យមកយើងសិនចុះ។ ពាក្យថា Mā no aputtakaṃ sāpateyyaṃ licchavayo atiharāpesuṃ សេចក្តីថា ព្រោះថាយើងរស់នៅក្នុងដែនដីរបស់ពួកស្តេចលិច្ឆវី កាលដែលបិតារបស់អ្នកអនិច្ចកម្មទៅ ពួកស្តេចលិច្ឆវីទាំងនោះ នឹងរឹបអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មហាសាលនេះ ដែលគ្មានកូនប្រុសជាអ្នកថែរក្សាទ្រព្យវង្សត្រកូល យកទៅទុកក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះអង្គ ហេតុនេះ សូមកុំឱ្យពួកស្តេចលិច្ឆវីទាំងនោះរឹបអូសយកទ្រព្យនោះឡើយ ពោលគឺ កុំឱ្យគេយកទៅឡើយ។ Etaṃ kho me, amma, sakkā kātunti kasmā evamāha? So kira cintesi – ‘‘etesaṃ sāpateyyassa ahameva sāmī, añño natthi. Te maṃ sāpateyyarakkhaṇatthāya niccaṃ anubandhissanti; tenāhaṃ na lacchāmi appossukko samaṇadhammaṃ kātuṃ, puttakaṃ pana labhitvā oramissanti, tato [Pg.178] ahaṃ yathāsukhaṃ samaṇadhammaṃ karissāmī’’ti imaṃ nayaṃ passanto evamāhāti. ពាក្យថា Etaṃ kho me, amma, sakkā kātuṃ (ម្នាលអ្នកម្តាយ កិច្ចការនេះ ខ្ញុំអាចធ្វើបាន) ហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈពោលយ៉ាងនេះ? ឮថា ព្រះថេរៈគិតថា “យើងម្នាក់គត់ជាម្ចាស់នៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគាត់ គ្មានអ្នកដទៃឡើយ។ ពួកគាត់នឹងតាមរំខានយើងជានិច្ច ដើម្បីឱ្យយើងមកថែរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិ ហេតុនោះ យើងនឹងមិនមានឱកាសធ្វើសមណធម៌ដោយគ្មានកង្វល់ឡើយ ប៉ុន្តែបើពួកគាត់បានកូនតូចម្នាក់ហើយ ពួកគាត់នឹងឈប់តាមរំខានយើង លំដាប់នោះ យើងនឹងអាចធ្វើសមណធម៌បានតាមសប្បាយ” ព្រះថេរៈកាលដែលយល់ឃើញតាមន័យនេះ ទើបពោលយ៉ាងនេះឯង។ 36. Pupphanti utukāle uppannalohitassa nāmaṃ. Mātugāmassa hi utukāle gabbhapatiṭṭhānaṭṭhāne lohitavaṇṇā piḷakā saṇṭhahitvā satta divasāni vaḍḍhitvā bhijjanti, tato lohitaṃ paggharati, tassetaṃ nāmaṃ ‘‘puppha’’nti. Taṃ pana yāva balavaṃ hoti bahu paggharati, tāva dinnāpi paṭisandhi na tiṭṭhati, doseneva saddhiṃ paggharati; dose pana paggharite suddhe vatthumhi dinnā paṭisandhi khippaṃ patiṭṭhāti. Pupphaṃsā uppajjīti pupphaṃ assā uppajji; akāralopena sandhi purāṇadutiyikāya bāhāyaṃ gahetvāti purāṇadutiyikāya yā bāhā, tatra naṃ gahetvāti attho. ៣៦. ពាក្យថា Puppha (ផ្កា/រដូវ) គឺជាឈ្មោះនៃឈាមដែលកើតឡើងក្នុងពេលមានរដូវ។ ព្រោះថាក្នុងពេលមានរដូវរបស់ស្ត្រី ក្នុងទីកន្លែងដែលជាទីតាំងនៃគភ៌ មានពពុះសាច់ពណ៌ក្រហម (ឈាមកក) កើតឡើង រួចរីកធំឡើងអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ហើយក៏ធ្លាយចេញ បន្ទាប់មកឈាមក៏ហូរចេញមក ឈាមនោះឯងមានឈ្មោះថា “Puppha” (ផ្កា ឬរដូវ)។ ប៉ុន្តែ កាលណាឈាមនោះនៅមានកម្លាំងខ្លាំង និងហូរចេញមកច្រើន ទោះបីជាមានការបង្កកំណើត (បដិសន្ធិ) ក៏ដោយ ក៏បដិសន្ធិនោះមិនអាចស្ថិតនៅបានឡើយ គឺតែងតែហូរធ្លាក់ចេញមកជាមួយឈាមដែលជាទោសនោះឯង លុះត្រាតែឈាមដែលជាទោសនោះហូរអស់ទៅ ស្បូន (វត្ថុ) ស្អាតស្អំហើយ ទើបបដិសន្ធិដែលកើតឡើង អាចតាំងនៅបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ពាក្យថា Pupphaṃsā uppajji គឺ ផ្កា (រដូវ) របស់នាងកើតឡើងហើយ សម្រេចដោយការលុបអក្សរ អ (អការលុប) ក្នុងសន្ធិ។ ពាក្យថា purāṇadutiyikāya bāhāyaṃ gahetvā សេចក្តីថា ចាប់ត្រង់ដៃរបស់នាងអតីតភរិយា គឺចាប់នាងត្រង់ដៃទាំងពីរ។ Apaññatte sikkhāpadeti paṭhamapārājikasikkhāpade aṭṭhapite. Bhagavato kira paṭhamabodhiyaṃ vīsati vassāni bhikkhū cittaṃ ārādhayiṃsu, na evarūpaṃ ajjhācāramakaṃsu. Taṃ sandhāyeva idaṃ suttamāha – ‘‘ārādhayiṃsu vata me, bhikkhave, bhikkhū ekaṃ samayaṃ citta’’nti (ma. ni. 1.225). Atha bhagavā ajjhācāraṃ apassanto pārājikaṃ vā saṅghādisesaṃ vā na paññapesi. Tasmiṃ tasmiṃ pana vatthusmiṃ avasese pañca khuddakāpattikkhandhe eva paññapesi. Tena vuttaṃ – ‘‘apaññatte sikkhāpade’’ti. ពាក្យថា Apaññatte sikkhāpadeti គឺ ក្នុងកាលដែលសិក្ខាបទបារាជិកទី ១ មិនទាន់បានបញ្ញត្តិទុក។ ឮថា ក្នុងបឋមពោធិកាលអស់រយៈពេល ២០ វស្សា ពួកភិក្ខុបានធ្វើឱ្យព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគពេញព្រះហឫទ័យ មិនបានប្រព្រឹត្តអំពើអនាចារដ៏អាក្រក់បែបនេះឡើយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ព្រះសូត្រនេះថា “ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងសម័យមួយ ពួកភិក្ខុបានធ្វើឱ្យតថាគតពេញចិត្តពិតមែន” (ម. និ. ១.២២៥)។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលមិនទាន់ឃើញអំពើអនាចារ ក៏មិនទាន់បានបញ្ញត្តិបារាជិក ឬសង្ឃាទិសេសឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គទ្រង់បានបញ្ញត្តិត្រឹមតែគំនរអាបត្តិថ្នាក់ទាប (ខុទ្ទកាបត្តិ) ទាំង ៥ ផ្សេងទៀត ទៅតាមរឿងរ៉ាវនោះៗប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុនោះ ទើបពួកព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលថា “apaññatte sikkhāpade” (ក្នុងកាលដែលសិក្ខាបទមិនទាន់បានបញ្ញត្តិ)។ Anādīnavadassoti yaṃ bhagavā idāni sikkhāpadaṃ paññapento ādīnavaṃ dassessati, taṃ apassanto anavajjasaññī hutvā. Sace hi ‘‘ayaṃ idaṃ na karaṇīyanti vā mūlacchejjāya vā saṃvattatī’’ti jāneyya, saddhāpabbajito kulaputto tatonidānaṃ jīvitakkhayaṃ pāpuṇantopi na kareyya. Ettha pana ādīnavaṃ apassanto niddosasaññī ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘anādīnavadasso’’ti. Purāṇadutiyikāyāti bhummavacanaṃ. Abhiviññāpesīti pavattesi; pavattanāpi hi kāyaviññatticopanato ‘‘viññāpanā’’ti vuccati. Tikkhattuṃ abhiviññāpanañcesa gabbhasaṇṭhānasanniṭṭhānatthamakāsīti veditabbo. ពាក្យថា Anādīnavadasso គឺ កាលដែលមិនទាន់ឃើញទោស ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងបង្ហាញក្នុងពេលបញ្ញត្តិសិក្ខាបទឥឡូវនេះ ក៏មានសេចក្តីសំគាល់ថាគ្មានទោស។ ព្រោះថា ប្រសិនបើកុលបុត្រដែលបួសដោយសទ្ធា បានដឹងថា “អំពើនេះមិនគប្បីធ្វើឡើយ ឬអំពើនេះរមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីកាត់ផ្តាច់ឫសគល់ (នៃភេទជាភិក្ខុ)” ទោះបីជាត្រូវដល់នូវការអស់ជីវិតដោយសារហេតុនោះ ក៏មិនធ្វើដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងរឿងនេះ ព្រះសុទិន្នមិនបានឃើញទោស ទើបមានសេចក្តីសំគាល់ថាគ្មានទោស។ ហេតុនោះ ទើបពោលថា “anādīnavadasso” (អ្នកមិនឃើញទោស)។ ពាក្យថា Purāṇadutiyikāya គឺ ជាភុម្មវិភត្តិ។ ពាក្យថា Abhiviññāpesi គឺ ញ៉ាំងឱ្យប្រព្រឹត្តទៅ ព្រោះការញ៉ាំងឱ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយការកម្រើកកាយវិញ្ញត្តិ ក៏ហៅថា “វិញ្ញាបនា” ដែរ។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះថេរៈបានធ្វើការសេពមេថុនធម្ម (ញ៉ាំងឱ្យប្រព្រឹត្តទៅ) អស់វារៈ ៣ ដង ដើម្បីឱ្យប្រាកដច្បាស់ថានឹងមានគភ៌កើតឡើង។ Sā tena gabbhaṃ gaṇhīti sā ca teneva ajjhācārena gabbhaṃ gaṇhi, na aññathā. Kiṃ pana aññathāpi gabbhaggahaṇaṃ hotīti? Hoti. Kathaṃ? Kāyasaṃsaggena[Pg.179], coḷaggahaṇena, asucipānena, nābhiparāmasanena, rūpadassanena, saddena, gandhena. Itthiyo hi ekaccā utusamaye chandarāgarattā purisānaṃ hatthaggāha-veṇiggāha-aṅgapaccaṅgaparāmasanaṃ sādiyantiyopi gabbhaṃ gaṇhanti. Evaṃ kāyasaṃsaggena gabbhaggahaṇaṃ hoti. ពាក្យថា Sā tena gabbhaṃ gaṇhi គឺ នាងក៏មានគភ៌ដោយសារតែការប្រព្រឹត្តល្មើសនោះឯង មិនមែនដោយហេតុផ្សេងឡើយ។ សួរថា ចុះការមានគភ៌ដោយហេតុផ្សេងទៀត មានដែរឬទេ? ឆ្លើយថា មាន។ តើមានដោយរបៀបណា? គឺមានដោយសារការប៉ះពាល់កាយ (កាយសំសគ្គៈ) ការកាន់យកសំពត់ (ចោឡគ្គហណៈ) ការផឹកទឹកអសុចិ (អសុចិបានៈ) ការស្ទាបអង្អែលផ្ចិត (នាភិបរាមសនៈ) ការមើលរូប (រូបទស្សនៈ) ការស្តាប់សំឡេង (សទ្ទៈ) និងការហិតក្លិន (គន្ធៈ)។ ព្រោះថាស្ត្រីខ្លះ ក្នុងពេលមានរដូវ មានចិត្តត្រេកអរដោយរាគៈ កាលដែលត្រេកអរនឹងការចាប់ដៃ ការចាប់សក់ និងការស្ទាបអង្អែលអវយវៈតូចធំរបស់បុរស ក៏អាចមានគភ៌បានដែរ។ ការមានគភ៌ដោយសារការប៉ះពាល់កាយ រមែងមានយ៉ាងនេះឯង។ Udāyittherassa pana purāṇadutiyikā bhikkhunī taṃ asuciṃ ekadesaṃ mukhena aggahesi, ekadesaṃ coḷakeneva saddhiṃ aṅgajāte pakkhipi. Sā tena gabbhaṃ gaṇhi. Evaṃ coḷaggahaṇena gabbhaggahaṇaṃ hoti. ចំណែកឯភិក្ខុនីជាអតីតភរិយារបស់ព្រះឧទាយិថេរៈ បានយកទឹកអសុចិមួយចំណែកដោយមាត់ ហើយយកមួយចំណែកទៀតដាក់ចូលទៅក្នុងអវយវៈភេទជាមួយនឹងសំពត់។ នាងក៏មានគភ៌ដោយសារហេតុនោះ។ ការមានគភ៌ដោយសារការកាន់យកសំពត់ រមែងមានយ៉ាងនេះឯង។ Migasiṅgatāpasassa mātā migī utusamaye tāpasassa passāvaṭṭhānaṃ āgantvā sasambhavaṃ passāvaṃ pivi. Sā tena gabbhaṃ gaṇhitvā migasiṅgaṃ vijāyi. Evaṃ asucipānena gabbhaggahaṇaṃ hoti. មេម្រឹគដែលជាមាតារបស់មិគសិង្គតាបស ក្នុងពេលមានរដូវ បានមកកាន់កន្លែងបត់ជើងតូចរបស់តាបស ហើយបានផឹកទឹកនោមដែលមានលាយឡំដោយទឹកអសុចិ។ មេម្រឹគនោះក៏មានគភ៌ដោយសារហេតុនោះ ហើយបានប្រសូតបុត្រឈ្មោះ មិគសិង្គៈ។ ការមានគភ៌ដោយសារការផឹកទឹកអសុចិ រមែងមានយ៉ាងនេះឯង។ Sāmassa pana bodhisattassa mātāpitūnaṃ cakkhuparihāniṃ ñatvā sakko puttaṃ dātukāmo dukūlapaṇḍitaṃ āha – ‘‘vaṭṭati tumhākaṃ methunadhammo’’ti? ‘‘Anatthikā mayaṃ etena, isipabbajjaṃ pabbajitāmhā’’ti. ‘‘Tena hi imissā utusamaye aṅguṭṭhena nābhiṃ parāmaseyyāthā’’ti. So tathā akāsi. Sā tena gabbhaṃ gaṇhitvā sāmaṃ tāpasadārakaṃ vijāyi. Evaṃ nābhiparāmasanena gabbhaggahaṇaṃ hoti. Eteneva nayena maṇḍabyassa ca caṇḍapajjotassa ca vatthu veditabbaṃ. ចំណែកឯព្រះឥន្ទ្រ កាលដែលដឹងថាមាតាបិតារបស់ព្រះសាមពោធិសត្វនឹងត្រូវខូចភ្នែកទាំងសងខាង មានបំណងនឹងប្រគល់បុត្រឱ្យ ទើបសួរទុកូលបណ្ឌិតថា “ការសេពមេថុនធម្ម គប្បីគួរដល់អ្នកទាំងពីរដែរឬទេ?”។ ទុកូលបណ្ឌិតឆ្លើយថា “យើងខ្ញុំមិនត្រូវការដោយអំពើនោះឡើយ យើងខ្ញុំបានចូលមកបួសជាឥសីហើយ”។ ព្រះឥន្ទ្រក៏ប្រាប់ថា “បើដូច្នោះ ក្នុងពេលដែលនាងមានរដូវ ចូរអ្នកយកមេដៃស្ទាបអង្អែលផ្ចិតរបស់នាងចុះ”។ ទុកូលបណ្ឌិតក៏បានធ្វើតាមនោះ។ នាងក៏មានគភ៌ដោយសារការស្ទាបអង្អែលផ្ចិតនោះ ហើយបានប្រសូតបុត្រឈ្មោះ សាមតាបស។ ការមានគភ៌ដោយសារការស្ទាបអង្អែលផ្ចិត រមែងមានយ៉ាងនេះឯង។ គប្បីជ្រាបរឿងរ៉ាវរបស់មណ្ឌព្យកុមារ និងស្តេចចណ្ឌបជ្ជោត ដោយន័យនេះដូចគ្នា។ Kathaṃ rūpadassanena hoti? Idhekaccā itthī utusamaye purisasaṃsaggaṃ alabhamānā chandarāgavasena antogehagatāva purisaṃ upanijjhāyati rājorodhā viya, sā tena gabbhaṃ gaṇhāti. Evaṃ rūpadassanena gabbhaggahaṇaṃ hoti. ការកាន់យកគភ៌ដោយសារការឃើញរូប តើមានដូចម្តេច? ក្នុងលោកនេះ ស្ត្រីខ្លះក្នុងសម័យមានរដូវ មិនបានការទាក់ទងនឹងបុរសឡើយ ដោយអំណាចតម្រេកគឺឆន្ទរាគៈ ក៏សម្លឹងមើលបុរស ស្ថិតនៅក្នុងផ្ទះនោះឯង ដូចជាស្រីស្នំរបស់ព្រះរាជា ស្ត្រីនោះក៏កាន់យកគភ៌ដោយសារការសម្លឹងមើលនោះ។ ការកាន់យកគភ៌ដោយសារការឃើញរូប មានយ៉ាងនេះឯង។ Balākāsu pana puriso nāma natthi, tā utusamaye meghasaddaṃ sutvā gabbhaṃ gaṇhanti. Kukkuṭiyopi kadāci ekassa kukkuṭassa saddaṃ sutvā bahukāpi gabbhaṃ gaṇhanti. Tathā gāvī usabhassa. Evaṃ saddena gabbhaggahaṇaṃ hoti. ម៉្យាងទៀត ក្នុងពួកសត្វកុក ឈ្មោះថាឈ្មោលមិនមានឡើយ ពួកសត្វកុកញីទាំងនោះ ក្នុងសម័យមានរដូវ លុះបានឮសំឡេងផ្គរ ក៏កាន់យកគភ៌។ សូម្បីពួកមេមាន់ ក្នុងកាលខ្លះ បានឮសំឡេងរងាវនៃមាន់ឈ្មោលមួយ សូម្បីមេមាន់ជាច្រើន ក៏កាន់យកគភ៌។ ដូចគ្នានោះដែរ ពួកមេគោ បានឮសំឡេងនៃគោឧសភៈ ក៏កាន់យកគភ៌។ ការកាន់យកគភ៌ដោយសារសំឡេង មានយ៉ាងនេះឯង។ Gāvī eva ca kadāci usabhagandhena gabbhaṃ gaṇhanti. Evaṃ gandhena gabbhaggahaṇaṃ hoti. មួយវិញទៀត សូម្បីពួកមេគោ ក្នុងកាលខ្លះ ក៏កាន់យកគភ៌ដោយសារក្លិននៃគោឧសភៈ។ ការកាន់យកគភ៌ដោយសារក្លិន មានយ៉ាងនេះឯង។ Idha [Pg.180] panāyaṃ ajjhācārena gabbhaṃ gaṇhi. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘mātāpitaro ca sannipatitā honti, mātā ca utunī hoti, gandhabbo ca paccupaṭṭhito hoti, evaṃ tiṇṇaṃ sannipātā gabbhassāvakkanti hotī’’ti (ma. ni. 1.408). ប៉ុន្តែ ក្នុងរឿងនេះ នាងនេះ (អតីតភរិយារបស់ព្រះសុទិន្ន) កាន់យកគភ៌ដោយសារការប្រព្រឹត្តកន្លង (អជ្ឈាចារៈ)។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកការណ៍នោះ ទើបត្រាស់ថា 'មាតាបិតាជួបជុំគ្នា១ មាតាមានរដូវ១ គន្ធព្វ (សត្វដែលត្រូវមកកើត) ចូលមកប្រាកដ១ ការចុះចាប់កំណើតនៃគភ៌ រមែងមានព្រោះការជួបជុំគ្នានៃហេតុទាំង៣ យ៉ាងនេះឯង'។ Bhummā devā saddamanussāvesunti yasmā natthi loke raho nāma pāpakammaṃ pakubbato. Sabbapaṭhamaṃ hissa taṃ pāpaṃ attanā jānāti, tato ārakkhadevatā, athaññāpi paracittaviduniyo devatā. Tasmāssa paracittavidū sakalavanasaṇḍanissitā bhummā devā taṃ ajjhācāraṃ disvā saddaṃ anussāvesuṃ. Yathā aññepi devā suṇanti, tathā nicchāresuṃ. Kinti? Nirabbudo vata, bho…pe… ādīnavo uppāditoti. Tassattho verañjakaṇḍe vuttanayeneva veditabbo. ពាក្យថា Bhummā devā saddamanussāvesuំ (ពួកភុម្មទេវតា បន្លឺសំឡេងឲ្យឮឡើង) សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែទីកំបាំង ឈ្មោះថាគ្មានឡើយ សម្រាប់បុគ្គលអ្នកធ្វើបាបកម្មក្នុងលោក។ ព្រោះថា ជាដំបូងបង្អស់ ខ្លួនឯងរមែងដឹងនូវបាបនោះ បន្ទាប់មក ទេវតាអ្នករក្សា (រក្សាខ្លួនបុគ្គលនោះ) ក៏ដឹង បន្ទាប់មក សូម្បីទេវតាដទៃទៀតដែលដឹងចិត្តអ្នកដទៃ ក៏ដឹង។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកភុម្មទេវតាដែលដឹងចិត្តអ្នកដទៃ អាស្រ័យនៅទូទាំងដងព្រៃទាំងមូល លុះបានឃើញការប្រព្រឹត្តកន្លងនោះរបស់ព្រះសុទិន្ន ក៏បានបន្លឺសំឡេងឲ្យឮឡើង។ ពួកទេវតាបានបន្លឺសំឡេងយ៉ាងណា ដើម្បីឲ្យពួកទេវតាដទៃទៀតបានឮ គឺបានបន្លឺសំឡេងយ៉ាងនោះ។ បន្លឺសំឡេងដូចម្តេច? គឺបន្លឺសំឡេងថា 'ម្នាលអ្នកទាំងឡាយដ៏ចម្រើន ព្រៃដែលមិនមានបន្លា...ល... ឥឡូវនេះ ទោសកើតឡើងហើយ'។ សេចក្តីនៃពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងវេរញ្ជកណ្ឌនោះឯង។ Bhummānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā cātumahārājikāti ettha pana bhummānaṃ devānaṃ saddaṃ ākāsaṭṭhadevatā assosuṃ; ākāsaṭṭhānaṃ cātumahārājikāti ayamanukkamo veditabbo. Brahmakāyikāti asaññasatte ca arūpāvacare ca ṭhapetvā sabbepi brahmāno assosuṃ; sutvā ca saddamanussāvesunti veditabbo. Itiha tena khaṇenāti evaṃ tena sudinnassa ajjhācārakkhaṇena. Tena muhuttenāti ajjhācāramuhutteneva. Yāva brahmalokāti yāva akaniṭṭhabrahmalokā. Abbhuggacchīti abhiuggacchi abbhuṭṭhāsi ekakolāhalamahosīti. ក្នុងពាក្យថា Bhummānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā cātumahārājikā (ពួកទេវតាជាន់ចតុមហារាជិកា បានឮសំឡេងរបស់ពួកភុម្មទេវតា) នេះ គប្បីជ្រាបលំដាប់យ៉ាងនេះថា ពួកអាកាសដ្ឋទេវតា (ទេវតាស្ថិតនៅលើអាកាស) បានឮសំឡេងរបស់ពួកភុម្មទេវតា ពួកទេវតាជាន់ចតុមហារាជិកា បានឮសំឡេងរបស់ពួកអាកាសដ្ឋទេវតា។ ពាក្យថា Brahmakāyikā (ពួកព្រហ្ម) សេចក្តីថា លើកលែងតែពួកអសញ្ញសត្វព្រហ្ម និងអរូបាវចរព្រហ្មចេញ ពួកព្រហ្មទាំងអស់បានឮ លុះបានឮហើយ ក៏បន្លឺសំឡេងឲ្យឮឡើងតៗគ្នា គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Itiha tena khaṇena (ដោយមួយរំពេចនោះឯង) សេចក្តីថា ដោយខណៈនៃការប្រព្រឹត្តកន្លងរបស់ព្រះសុទិន្ននោះឯង។ ពាក្យថា Tena muhuttena (ដោយមួយរំពេចនោះឯង) សេចក្តីថា ដោយមួយរំពេចនៃការប្រព្រឹត្តកន្លងនោះឯង។ ពាក្យថា Yāva brahmalokā (រហូតដល់ព្រហ្មលោក) សេចក្តីថា រហូតដល់អកនិដ្ឋព្រហ្មលោក។ ពាក្យថា Abbhuggacchi (ផ្សាយឡើងទៅ) សេចក្តីថា ឡើងទៅគ្របដណ្តប់ គឺកើតមានសំឡេងកលាហលតែមួយជាមួយគ្នា។ Puttaṃ vijāyīti suvaṇṇabimbasadisaṃ pacchimabhavikasattaṃ janesi. Bījakoti nāmamakaṃsūti na aññaṃ nāmaṃ kātumadaṃsu, ‘‘bījakampi dehī’’ti mātāmahiyā vuttabhāvassa pākaṭattā ‘‘bījako tvevassa nāmaṃ hotū’’ti ‘‘bījako’’ti nāmamakaṃsu. Puttassa pana nāmavaseneva ca mātāpitūnampissa nāmamakaṃsu. Te aparena samayenāti bījakañca bījakamātarañca sandhāya vuttaṃ. Bījakassa kira sattaṭṭhavassakāle tassa mātā bhikkhunīsu so ca bhikkhūsu pabbajitvā kalyāṇamitte upanissāya arahatte patiṭṭhahiṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘ubho agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā arahattaṃ sacchākaṃsū’’ti. ពាក្យថា Puttaṃ vijāyi (ប្រសូតបានកូនប្រុស) សេចក្តីថា បង្កើតបានសត្វមានភពចុងក្រោយ (បច្ឆិមភវិកសត្វ) ដែលមានរូបរាងដូចជារូបមាស។ ពាក្យថា Bījakoti nāmamakaṃsu (ក៏ដាក់ឈ្មោះថា ពីជកៈ) សេចក្តីថា ពួកញាតិមិនបានដាក់ឈ្មោះដទៃឡើយ ព្រោះតែពាក្យរបស់យាយ (ជីដូនខាងម្តាយ) ដែលនិយាយថា 'ចូរប្រគល់អាពីជកៈមកឲ្យខ្ញុំផង' នោះល្បីខ្ចរខ្ចាយ ទើបពួកញាតិនិយាយថា 'ចូរក្មេងនេះមានឈ្មោះថា ពីជកៈ ហ្នឹងចុះ' ហើយក៏ដាក់ឈ្មោះថា 'ពីជកៈ'។ ម៉្យាងទៀត ពួកញាតិក៏បានហៅឈ្មោះមាតាបិតារបស់ក្មេងនោះ ទៅតាមឈ្មោះរបស់កូននោះឯង។ ពាក្យថា Te aparena samayena (ជនទាំងឡាយនោះ ក្នុងសម័យតមក) ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ ពោលសំដៅយកនាយពីជកៈ និងនាងពីជកមាតា។ បានឮថា ក្នុងកាលដែលនាយពីជកៈមានអាយុ ៧-៨ ឆ្នាំ មាតារបស់នាយពីជកៈនោះ បានបួសក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ ចំណែកឯនាយពីជកៈ ក៏បានបួសក្នុងសំណាក់ភិក្ខុទាំងឡាយ លុះបានអាស្រ័យកល្យាណមិត្ត ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ ទើបពោលថា 'ជនទាំងពីរនាក់ ចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាបព្វជិត មិនមានផ្ទះ ហើយបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះអរហត្ត'។ 37. Evaṃ mātāputtānaṃ pabbajjā saphalā ahosi. Pitā pana vippaṭisārābhibhūto vihāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho āyasmato sudinnassaahudeva kukkucca’’ntiādi. Tattha ahudevāti [Pg.181] ahu eva, dakāro padasandhikaro. Ahosiyevāti attho. Kukkuccanti ajjhācārahetuko pacchānutāpo. Vippaṭisārotipi tasseva nāmaṃ. So hi viññūhi akattabbatāya kucchitakiriyabhāvato kukkuccaṃ. Kataṃ ajjhācāraṃ nivattetuṃ asamatthatāya taṃ paṭicca virūpaṃ saraṇabhāvato vippaṭisāroti vuccati. Alābhā vata meti mayhaṃ vata alābhā; ye jhānādīnaṃ guṇānaṃ alābhā nāma, te mayhaṃ, na aññassāti adhippāyo. Na vata me lābhāti yepi me paṭiladdhā pabbajjasaraṇagamanasikkhāsamādānaguṇā, tepi neva mayhaṃ lābhā ajjhācāramalīnattā. Dulladdhaṃ vata meti idaṃ sāsanaṃ laddhampi me dulladdhaṃ. Na vata me suladdhanti yathā aññesaṃ kulaputtānaṃ, evaṃ na vata me suladdhaṃ. Kasmā? Yamahaṃ evaṃ svākkhātedhammavinaye…pe… brahmacariyaṃ caritunti. Brahmacariyanti sikkhattayasaṅgahitaṃ maggabrahmacariyaṃ. Kiso ahosīti khādituṃ vā bhuñjituṃ vā asakkonto tanuko ahosi appamaṃsalohito. Uppaṇḍuppaṇḍukajātoti sañjātuppaṇḍuppaṇḍukabhāvo paṇḍupalāsappaṭibhāgo. Dhamanisanthatagattoti pariyādinnamaṃsalohitattā sirājāleneva santharitagatto. Antomanoti anusocanavasena abbhantareyeva ṭhitacitto. Hadayavatthuṃ nissāya pavattanavasena pana sabbepi antomanāyeva. Līnamanoti uddese paripucchāya kammaṭṭhāne adhisīle adhicitte adhipaññāya vattapaṭipattipūraṇe ca nikkhittadhuro avipphāriko aññadatthu kosajjavaseneva līno saṅkucito mano assāti līnamano. Dukkhīti cetodukkhena dukkhī. Dummanoti dosena duṭṭhamano, virūpamano vā domanassābhibhūtatāya. Pajjhāyīti vippaṭisāravasena vahacchinno viya gadrabho taṃ taṃ cintayi. ៣៧. ការបួសរបស់មាតានិងបុត្រ មានផលយ៉ាងនេះឯង។ ចំណែកឯបិតា (ព្រះសុទិន្ន) ត្រូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយគ្របដណ្តប់ រស់នៅជាទុក្ខ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ ទើបពោលថា 'Atha kho āyasmato sudinnassa ahudeva kukkuccaṃ' (លំដាប់នោះ សេចក្តីក្តៅក្រហាយ ក៏កើតមានដល់ព្រះសុទិន្នដ៏មានអាយុពិតមែន) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Ahudevā គឺបានដល់ Ahu eva (បានកើតមានហើយពិតមែន) អក្សរ ទ (ទការៈ) ធ្វើជាបទសន្ធិ។ មានសេចក្តីថា កើតមានហើយពិតមែន។ ពាក្យថា Kukkuccaṃ គឺសេចក្តីក្តៅក្រហាយក្រោយ ដែលមានការប្រព្រឹត្តកន្លងជាហេតុ។ សូម្បីពាក្យថា Vippaṭisāro (សេចក្តីក្តៅក្រហាយ) ក៏ជាឈ្មោះនៃសេចក្តីក្តៅក្រហាយក្រោយនោះឯង។ ព្រោះថា សេចក្តីក្តៅក្រហាយក្រោយនោះ វិញ្ញូជនទាំងឡាយហៅថា កុក្កុច្ចៈ (សេចក្តីសង្ស័យ/ក្តៅក្រហាយ) ព្រោះជាសភាវៈមានកិរិយាគួរខ្ពើម ដោយភាពជាអំពើដែលមិនគួរធ្វើ។ ម្យ៉ាងទៀត ហៅថា វិប្បដិសារៈ (សេចក្តីក្តៅក្រហាយ) ព្រោះតែការគិតត្រឡប់ចុះត្រឡប់ឡើង ដោយមិនអាចនឹងទប់ទល់ការប្រព្រឹត្តកន្លងដែលខ្លួនបានធ្វើហើយនោះបាន។ ពាក្យថា Alābhā vata me (មិនជាលាភរបស់អាត្មាអញហ្ន៎) សេចក្តីថា មិនជាលាភរបស់អាត្មាអញពិតមែន សេចក្តីមិនបាននូវគុណធម៌មានឈានជាដើមណា សេចក្តីមិនបាននោះ រមែងមានដល់អាត្មាអញ មិនមែនមានដល់អ្នកដទៃឡើយ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា Na vata me lābhā (មិនជាលាភរបស់អាត្មាអញហ្ន៎) សេចក្តីថា សូម្បីគុណធម៌មានការបួស ការដល់នូវសរណគមន៍ និងការសមាទានសិក្ខា ដែលអាត្មាអញបានហើយនោះ ក៏មិនឈ្មោះថាជាលាភរបស់អាត្មាអញឡើយ ព្រោះតែភាពសៅហ្មងដោយសារការប្រព្រឹត្តកន្លង។ ពាក្យថា Dulladdhaṃ vata me (អាត្មាអញបានដោយក្រហ្ន៎) សេចក្តីថា សាសនានេះ សូម្បីអាត្មាអញបានហើយ ក៏ឈ្មោះថាបានដោយក្រ (បានមិនល្អ)។ ពាក្យថា Na vata me suladdhaṃ (អាត្មាអញមិនបានដោយល្អឡើយហ្ន៎) សេចក្តីថា អាត្មាអញមិនបានដោយល្អ ដូចជាកុលបុត្រដទៃឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះអាត្មាអញបួសក្នុងធម្មវិន័យដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សម្តែងល្អហើយយ៉ាងនេះ...ល... មិនអាចនឹងប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយាឲ្យបរិបូណ៌បាន។ ពាក្យថា Brahmacariyaṃ គឺមគ្គព្រហ្មចរិយៈ ដែលសង្គ្រោះដោយសិក្ខាបី។ ពាក្យថា Kiso ahosi (មានខ្លួនស្គម) សេចក្តីថា មិនអាចនឹងខាំទំពារ ឬឆាន់បាន ក៏ទៅជាស្គមស្គាំង មានសាច់និងឈាមតិច។ ពាក្យថា Uppaṇḍuppaṇḍukajāto (មានសម្បុរលឿងស្លេកស្លាំង) សេចក្តីថា មានសភាពលឿងស្លេកស្លាំងជាខ្លាំង ដូចជាស្លឹកឈើទុំលឿង។ ពាក្យថា Dhamanisanthatagatto (មានខ្លួនរវាមដោយសរសៃ) សេចក្តីថា ព្រោះតែអស់សាច់និងឈាម ទើបមានរាងកាយដណ្តប់ទៅដោយបណ្តាញសរសៃ។ ពាក្យថា Antomano (មានចិត្តស្រពោនក្នុង) សេចក្តីថា មានចិត្តស្ថិតនៅខាងក្នុងតែម្យ៉ាង ដោយអំណាចនៃការសោកស្តាយក្រោយ។ ប៉ុន្តែ ដោយអំណាចនៃការកើតឡើងអាស្រ័យហទយវត្ថុ សូម្បីសត្វទាំងអស់ ក៏ឈ្មោះថាមានចិត្តនៅខាងក្នុងដូចគ្នា។ ពាក្យថា Līnamano (មានចិត្តរួញរា) សេចក្តីថា ជាអ្នកដាក់ធុរៈចោល មិនរហ័សរហួន ក្នុងការពោលបាលី ការសាកសួរ ការចម្រើនកម្មដ្ឋាន ក្នុងអធិសីល អធិចិត្ត អធិបញ្ញា និងការបំពេញវត្តប្រតិបត្តិ គឺមានចិត្តរួញរាថយក្រោយ ដោយអំណាចនៃសេចក្តីខ្ជិលច្រអូសតែម្យ៉ាង ហេតុនោះ ទើបហៅថា លីនមនោ (មានចិត្តរួញរា)។ ពាក្យថា Dukkhī (មានទុក្ខ) សេចក្តីថា មានទុក្ខដោយសារទុក្ខផ្លូវចិត្ត។ ពាក្យថា Dummano (មានចិត្តអាក្រក់) សេចក្តីថា មានចិត្តអាក្រក់ដោយសារកំហឹង ឬមានចិត្តប្រែប្រួលទៅ ព្រោះត្រូវទោមនស្សគ្របដណ្តប់។ ពាក្យថា Pajjhāyī (ស្រពោនចិត្ត) សេចក្តីថា គិតខ្វល់ខ្វាយនូវរឿងនោះៗ ដោយអំណាចនៃសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ដូចជាសត្វលាដែលត្រូវគេកាត់ស្មា។ 38. Sahāyakā bhikkhūti taṃ evaṃbhūtaṃ gaṇasaṅgaṇikāpapañcena vītināmentaṃ disvā yassa vissāsikā kathāphāsukā bhikkhū te naṃ etadavocuṃ. Pīṇindriyoti pasādapatiṭṭhānokāsassa sampuṇṇattā paripuṇṇacakkhuādiindriyo. So dāni tvanti ettha dānīti nipāto, so pana tvanti vuttaṃ hoti. Kaccino tvanti kacci nu tvaṃ. Anabhiratoti ukkaṇṭhito; gihibhāvaṃ patthayamānoti attho. Tasmā tameva anabhiratiṃ paṭikkhipanto āha – ‘‘na kho ahaṃ, āvuso, anabhirato’’ti. Adhikusalānaṃ pana dhammānaṃ bhāvanāya abhiratova ahanti[Pg.182]. Atthi me pāpakammaṃ katanti mayā kataṃ ekaṃ pāpakammaṃ atthi upalabbhati saṃvijjati, niccakālaṃ abhimukhaṃ viya me tiṭṭhati. Atha naṃ pakāsento ‘‘purāṇadutiyikāyā’’tiādimāha. ៣៨. ពាក្យថា Sahāyakā bhikkhū (ពួកភិក្ខុជាសំឡាញ់) សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុណាដែលជាអ្នកស្និទ្ធស្នាល និងជាអ្នកសន្ទនាគ្នាដោយរីករាយជាមួយព្រះសុទិន្ននោះ លុះបានឃើញព្រះសុទិន្នមានសភាពយ៉ាងនោះ កំពុងតែញ៉ាំងកាលឲ្យកន្លងទៅដោយការច្រឡូកច្រឡំដោយពួកក្រុម ក៏បានពោលពាក្យនេះនឹងព្រះសុទិន្ននោះ។ ពាក្យថា Pīṇindriyo (មានឥន្ទ្រិយស្រស់បស់) សេចក្តីថា មានឥន្ទ្រិយមានចក្ខុជាដើមពេញលេញ ព្រោះតែភាពពេញលេញនៃទីតាំងនៃប្រសាទ។ ក្នុងពាក្យថា So dāni tvaṃ នេះ ពាក្យថា Dāni ជាសព្វនាមនិបាត មានសេចក្តីថា 'អ្នកនោះឯង'។ ពាក្យថា Kaccino tvaṃ សេចក្តីថា 'តើអ្នក...ឬ?'។ ពាក្យថា Anabhirato (មិនត្រេកអរ) សេចក្តីថា អផ្សុក គឺប្រាថ្នាភាពជាគ្រហស្ថ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសុទិន្ន កាលនឹងបដិសេធនូវសេចក្តីមិនត្រេកអរនោះ ទើបពោលថា 'ម្នាលអាវុសោ អាត្មាអញមិនមែនជាមិនត្រេកអរ (ក្នុងសាសនា) ឡើយ'។ ប៉ុន្តែ គប្បីជ្រាបថា ព្រះសុទិន្ននោះ មិនត្រេកអរក្នុងការចម្រើនធម៌ជាកុសលដ៏ក្រៃលែង (មានសមថៈនិងវិបស្សនាជាដើម) តែប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Atthi me pāpakammaṃ kataṃ (បាបកម្មដែលអាត្មាអញធ្វើហើយ មាននៅឡើយ) សេចក្តីថា បាបកម្មមួយដែលអាត្មាអញបានធ្វើហើយ មានប្រាកដ តែងប្រាកដចំពោះមុខអាត្មាអញជានិច្ចកាល។ លំដាប់នោះ ព្រះសុទិន្ន កាលនឹងសម្តែងនូវបាបកម្មនោះ ទើបពោលពាក្យថា Purāṇadutiyikāya (ជាមួយនឹងអតីតភរិយា) ជាដើម។ Alañhi te, āvuso sudinna, kukkuccāyāti āvuso sudinna, tuyhetaṃ pāpakammaṃ alaṃ samatthaṃ kukkuccāya; paṭibalaṃ kukkuccaṃ uppādetunti vuttaṃ hoti. Yaṃ tvanti ādimhi yena pāpena tvaṃ na sakkhissasi brahmacariyaṃ carituṃ, taṃ te pāpaṃ alaṃ kukkuccāyāti evaṃ sambandho veditabbo. Atha naṃ anusāsantā ‘‘nanu āvuso bhagavatā’’tiādimāhaṃsu. Tattha nanūti anumatiggahaṇatthe nipāto. Anekapariyāyenāti anekakāraṇena. Virāgāyāti virāgatthāya. No sarāgāyāti no rāgena rajjanatthāya. Bhagavatā hi ‘‘imaṃ me dhammaṃ sutvā sattā sabbabhavabhogesu virajjissanti, no rajjissantī’’ etadatthāya dhammo desitoti adhippāyo. Esa nayo sabbapadesu. Idaṃ panettha pariyāyavacanamattaṃ. Visaṃyogāyāti kilesehi visaṃyujjanatthāya. No saṃyogāyāti na saṃyujjanatthāya. Anupādānāyāti aggahaṇatthāya. No saupādānāyāti na saṅgahaṇatthāya. ពាក្យថា Alañhi te, āvuso sudinna, kukkuccāya (ម្នាលអាវុសោសុទិន្ន បាបកម្មនោះ គួរដើម្បីក្តៅក្រហាយដល់អ្នកពិតមែន) សេចក្តីថា ម្នាលអាវុសោសុទិន្ន បាបកម្មនេះរបស់អ្នក គួរ គឺសមគួរដើម្បីឲ្យកើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយ គឺអាចញ៉ាំងសេចក្តីក្តៅក្រហាយឲ្យកើតឡើងបាន។ ក្នុងពាក្យថា Yaṃ tvaṃ (បាបកម្មណាដែលអ្នក...) ជាដើម គប្បីជ្រាបការភ្ជាប់សេចក្តីយ៉ាងនេះថា បាបកម្មណាដែលធ្វើឲ្យអ្នកមិនអាចប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយាបាន បាបកម្មនោះរបស់អ្នក គួរដើម្បីក្តៅក្រហាយ។ លំដាប់នោះ ពួកភិក្ខុកាលនឹងទូន្មានព្រះសុទិន្ននោះ ទើបពោលពាក្យថា Nanu āvuso bhagavatā (ម្នាលអាវុសោ ព្រះមានព្រះភាគ...) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Nanu ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងអត្ថទទួលយកការយល់ព្រម។ ពាក្យថា Anekapariyāyena សេចក្តីថា ដោយហេតុច្រើនយ៉ាង។ ពាក្យថា Virāgāya សេចក្តីថា ដើម្បីប្រាសចាកតម្រេក (ដើម្បីមគ្គផល)។ ពាក្យថា No sarāgāya សេចក្តីថា មិនមែនដើម្បីប្រកបដោយតម្រេក (មិនមែនដើម្បីការសេពមេថុនធម្ម) ឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងធម៌ សំដៅយកសេចក្តីនេះថា 'សត្វទាំងឡាយ លុះបានឮធម៌នេះរបស់តថាគតហើយ នឹងនឿយណាយក្នុងភពនិងភោគៈទាំងពួង មិនត្រេកអរឡើយ' នេះជាអធិប្បាយរបស់ពួកភិក្ខុ។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តចំពោះបទទាំងពួង។ ប៉ុន្តែ បទទាំងនេះ គ្រាន់តែជាការសម្តែងអត្ថដោយបរិយាយប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Visaṃyogāya សេចក្តីថា ដើម្បីមិនប្រកប (ប្រាសចាកកិលេស)។ ពាក្យថា No saṃyogāya សេចក្តីថា មិនមែនដើម្បីប្រកប (ដោយកិលេស គឺការសេពមេថុន) ឡើយ។ ពាក្យថា Anupādānāya សេចក្តីថា ដើម្បីមិនប្រកាន់មាំ (មិនកាន់យកកិលេស)។ ពាក្យថា No saupādānāya សេចក្តីថា មិនមែនដើម្បីប្រកបដោយការប្រកាន់មាំ (គឺការសេពមេថុនដែលប្រកបដោយការកាន់យកកិលេស) ឡើយ។ Tattha nāma tvanti tasmiṃ nāma tvaṃ. Sarāgāya cetessasīti saha rāgena vattamānāya methunadhammāya cetessasi kappessasi pakappessasi; etadatthaṃ vāyamissasīti attho. Esa nayo sabbattha. Puna rāgavirāgādīni nava padāni nibbattitalokuttaranibbānameva sandhāya vuttāni. Tasmā rāgavirāgāyāti vā madanimmadanāyāti vā vuttepi ‘‘nibbānatthāyā’’ti evameva attho daṭṭhabbo. Nibbānañhi yasmā taṃ āgamma ārabbha paṭicca rāgo virajjati na hoti, tasmā rāgavirāgoti vuccati. Yasmā pana taṃ āgamma mānamada-purisamadādayo madā nimmadā amadā honti vinassanti, tasmā madanimmadananti vuccati. Yasmā ca taṃ āgamma sabbāpi kāmapipāsā vinayaṃ abbhatthaṃ yāti, tasmā pipāsavinayoti vuccati. Yasmā pana taṃ āgamma pañca kāmaguṇālayā samugghātaṃ gacchanti, tasmā ālayasamugghātoti vuccati. Yasmā ca taṃ āgamma tebhūmakavaṭṭaṃ upacchijjati, tasmā vaṭṭupacchedoti vuccati. Yasmā pana taṃ āgamma sabbaso taṇhā khayaṃ gacchati virajjati nirujjhati ca, tasmā taṇhakkhayo virāgo nirodhoti vuccati. Yasmā [Pg.183] panetaṃ catasso yoniyo, pañca gatiyo, satta viññāṇaṭṭhitiyo, nava ca sattāvāse, aparāparabhāvāya vinanato ābandhanato saṃsibbanato vānanti laddhavohārāya taṇhāya nikkhantaṃ nissaṭaṃ visaṃyuttaṃ, tasmā nibbānanti vuccatīti. ពាក្យថា Tattha nāma tvaṃ សេចក្តីថា ក្នុងធម៌នោះ អ្នកឯង...។ ពាក្យថា Sarāgāya cetessasi សេចក្តីថា អ្នកនឹងគិត នឹងរៀបចំ នឹងចាត់ចែង ដើម្បីមេថុនធម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយតម្រេក គឺថា អ្នកនឹងព្យាយាមដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មេថុនធម្មនោះ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តចំពោះបទទាំងពួង។ មួយវិញទៀត បទទាំង៩ មានរាគវិរាគៈជាដើម ព្រះភិក្ខុទាំងឡាយពោលសំដៅយកតែព្រះនិព្វានជាលោកុត្តរៈ ដែលរំលត់ទុក្ខទាំងពួងប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីកាលពោលថា Rāgavirāgāya (ដើម្បីប្រាសចាកតម្រេក) ក្តី Madanimmadanāya (ដើម្បីបន្ទោបង់នូវសេចក្តីស្រវឹង) ក្តី គប្បីយល់សេចក្តីថា 'ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះនិព្វាន' យ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះថា ព្រះនិព្វាននោះ ពួកសត្វលុះបានដល់ បានប្រារព្ធ បានអាស្រ័យហើយ រមែងប្រាសចាកតម្រេក គឺថាតម្រេកមិនមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា រាគវិរាគៈ (ការប្រាសចាកតម្រេក)។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះតែពួកសត្វលុះបានដល់ព្រះនិព្វាននោះហើយ សេចក្តីស្រវឹងទាំងឡាយ មានការស្រវឹងក្នុងមានៈ និងការស្រវឹងក្នុងភាពជាបុរសជាដើម រមែងមិនមានសេចក្តីស្រវឹង គឺវិនាសទៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា មទនិម្មទនៈ (ការបន្ទោបង់នូវសេចក្តីស្រវឹង)។ មួយវិញទៀត ព្រោះតែពួកសត្វលុះបានដល់ព្រះនិព្វាននោះហើយ សេចក្តីស្រេកឃ្លានក្នុងកាមទាំងពួង រមែងដល់នូវការកំចាត់បង់ គឺការរលត់ទៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា បិបាសវិនយៈ (ការកំចាត់បង់នូវសេចក្តីស្រេកឃ្លាន)។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះតែពួកសត្វលុះបានដល់ព្រះនិព្វាននោះហើយ អាល័យគឺកាមគុណទាំង៥ រមែងដល់នូវការដកចោលទាំងស្រុង ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា អាលយសមុគ្ឃាតៈ (ការដកចោលនូវអាល័យ)។ មួយវិញទៀត ព្រោះតែពួកសត្វលុះបានដល់ព្រះនិព្វាននោះហើយ វដ្តសង្សារក្នុងភូមិទាំងបី រមែងដាច់សូន្យ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា វដ្ដុបច្ឆេទៈ (ការផ្តាច់បង់នូវវដ្តៈ)។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះតែពួកសត្វលុះបានដល់ព្រះនិព្វាននោះហើយ តណ្ហាទាំងពួង រមែងដល់នូវការអស់ទៅ ប្រាសចាកទៅ និងរលត់ទៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា តណ្ហក្ខយៈ (ការអស់ទៅនៃតណ្ហា) វិរាគៈ (ការប្រាសចាកតម្រេក) និរោធៈ (ការរលត់)។ មួយវិញទៀត ព្រោះតែព្រះនិព្វាននេះ ជាធម្មជាតិចាកចេញ រួចផុត និងមិនប្រកបដោយតណ្ហា ដែលបានឈ្មោះថា វានៈ ព្រោះតែការដេរភ្ជាប់ ការចងក្រង ការដេរភ្ជាប់នូវយោនីទាំង៤ គតិទាំង៥ វិញ្ញាណដ្ឋិតិទាំង៧ និងសត្តាវាសទាំង៩ ដើម្បីឲ្យកើតមានភពតៗទៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា និព្វាន (ការចាកចេញចាកវានៈគឺតណ្ហា) គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះឯង។ Kāmānaṃ pahānaṃ akkhātanti vatthukāmānaṃ, kilesakāmānañca pahānaṃ vuttaṃ. Kāmasaññānaṃ pariññāti sabbāsampi kāmasaññānaṃ ñātatīraṇapahānavasena tividhā pariññā akkhātā. Kāmapipāsānanti kāmesu pātabyatānaṃ kāme vā pātumicchānaṃ. Kāmavitakkānanti kāmupasañhitānaṃvitakkānaṃ. Kāmapariḷāhānanti pañcakāmaguṇikarāgavasena uppannapariḷāhānaṃ antodāhānaṃ. Imesu pañcasu ṭhānesu kilesakkhayakaro lokuttaramaggova kathito. Sabbapaṭhamesu pana tīsu ṭhānesu lokiyalokuttaramissako maggo kathitoti veditabbo. ពាក្យថា Kāmānaṃ pahānaṃ akkhātanti គឺទ្រង់សម្តែងនូវការលះបង់វត្ថុកាម និងកិលេសកាមទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Kāmasaññānaṃ pariññāti គឺទ្រង់សម្តែងនូវបរិញ្ញា ៣ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃការដឹង ការពិចារណា និងការលះបង់ នូវកាមសញ្ញាទាំងអស់។ ពាក្យថា Kāmapipāsānanti គឺសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងការសេពសោយក្នុងកាមទាំងឡាយ ឬសេចក្តីប្រាថ្នាដើម្បីសេពសោយក្នុងកាម។ ពាក្យថា Kāmavitakkānanti គឺសេចក្តីត្រិះរិះដែលប្រកបដោយកិលេសកាម។ ពាក្យថា Kāmapariḷāhānanti គឺសេចក្តីក្តៅក្រហាយក្នុងចិត្ត ដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃរាគៈក្នុងកាមគុណទាំង ៥។ ក្នុងឋានៈទាំង ៥ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែលោកុត្តរមគ្គដែលធ្វើនូវការអស់ទៅនៃកិលេសប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងឋានៈ ៣ ដំបូងបង្អស់ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវមគ្គដែលច្របូកច្របល់ដោយលោកិយ និងលោកុត្តរ។ Netaṃ āvusoti na etaṃ āvuso, tava pāpakammaṃ appasannānañca pasādāya evarūpānaṃ pasādatthāya na hoti. Atha khvetanti atha kho etaṃ. Atha kho tantipi pāṭho. Aññathattāyāti pasādaññathābhāvāya vippaṭisārāya hoti. Ye maggena anāgatasaddhā, tesaṃ vippaṭisāraṃ karoti – ‘‘īdisepi nāma dhammavinaye mayaṃ pasannā, yatthevaṃ duppaṭipannā bhikkhū’’ti. Ye pana maggenāgatasaddhā, tesaṃ sineru viya vātehi acalo pasādo īdisehi vatthūhi ito vā dāruṇatarehi. Tena vuttaṃ – ‘‘ekaccānaṃ aññathattāyā’’ti. ពាក្យថា Netaṃ āvusoti គឺ ម្នាលអាវុសោ អំពើបាបនោះរបស់អ្នក មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីជ្រះថ្លានៃជនទាំងឡាយដែលមិនទាន់ជ្រះថ្លា ឬដើម្បីសេចក្តីជ្រះថ្លាក្រៃលែងនៃជនទាំងឡាយដែលមានសភាពបែបនោះឡើយ។ ពាក្យថា Atha khvetanti គឺ ប៉ុន្តែអំពើនោះឯង។ មានបាឋៈថា Atha kho tantipi ខ្លះដែរ។ ពាក្យថា Aññathattāyāti គឺប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃនៃសេចក្តីជ្រះថ្លា គឺដើម្បីសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ។ ធ្វើនូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយដល់ជនទាំងឡាយណាដែលមិនទាន់មានសទ្ធាដល់ថ្នាក់មគ្គថា «យើងទាំងឡាយបានជ្រះថ្លាក្នុងធម្មវិន័យបែបនេះ ដែលមានភិក្ខុទាំងឡាយប្រតិបត្តិមិនល្អយ៉ាងនេះ»។ ចំណែកជនទាំងឡាយណាដែលមានសទ្ធាដល់ថ្នាក់មគ្គហើយ សេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ជនទាំងនោះ មិនរំភើបញាប់ញ័រដោយសាររឿងរ៉ាវបែបនេះ ឬរឿងរ៉ាវដែលកាចសាហាវជាងនេះឡើយ ដូចជាភ្នំសិនេរុដែលមិនរំភើបញាប់ញ័រដោយសារខ្យល់ព្យុះដូច្នោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ekaccānaṃ aññathattāyā» (ដើម្បីសេចក្តីប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃនៃជនខ្លះ)។ 39. Bhagavato etamatthaṃ ārocesunti bhagavato etaṃ atthaṃ ācikkhiṃsu paṭivedayiṃsu. Ārocayamānā ca neva piyakamyatāya na bhedapurekkhāratāya, na tassāyasmato avaṇṇapakāsanatthāya, na kalisāsanāropanatthāya, nāpi ‘‘idaṃ sutvā bhagavā imassa sāsane patiṭṭhaṃ na dassati, nikkaḍḍhāpessati na’’nti maññamānā ārocesuṃ. Atha kho ‘‘imaṃ sāsane uppannaṃ abbudaṃ ñatvā bhagavā sikkhāpadaṃ paññapessati, velaṃ mariyādaṃ āṇaṃ ṭhapessatī’’ti ārocesuṃ. ៣៩. ពាក្យថា Bhagavato etamatthaṃ ārocesunti គឺក្រាបបង្គំទូល ធ្វើឱ្យទ្រង់ជ្រាបនូវសេចក្តីនោះ (គឺរឿងដែលព្រះសុទិន្នសេពមេថុនធម្មជាមួយអតីតភរិយា) ចំពោះព្រះមានព្រះភាគ។ កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលនោះ មិនមែនក្រាបទូលព្រោះចង់ឱ្យខ្លួនជាទីស្រឡាញ់ មិនមែនព្រោះចង់បំបែកបំបាក់ មិនមែនដើម្បីប្រកាសទោសកំហុសរបស់លោកម្ចាស់នោះ មិនមែនដើម្បីចោទប្រកាន់ទោសដោយកំហឹង ហើយក៏មិនមែនក្រាបទូលដោយគិតថា «ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់រឿងនេះហើយ នឹងមិនប្រទានទីពឹងក្នុងសាសនាដល់ភិក្ខុនេះ នឹងបណ្តេញភិក្ខុនេះចេញ» នោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលដោយគិតថា «ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបនូវចោរកម្ម (ឬឧបទ្រព) នេះដែលកើតឡើងក្នុងសាសនាហើយ នឹងទ្រង់បញ្ញត្តសិក្ខាបទ នឹងទ្រង់តាំងទុកនូវច្រាំង គឺវិន័យ ព្រំដែន និងអាជ្ញា»។ Etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇeti ettha sudinnassa ajjhācāravītikkamo sikkhāpadapaññattiyā kāraṇattā nidānañceva pakaraṇañcāti vuttoti veditabbo. Kāraṇañhi yasmā nideti attano phalaṃ ‘‘gaṇhātha na’’nti [Pg.184] dassentaṃ viya appeti, pakaroti ca naṃ kattuṃ ārabhati, karotiyeva vā; tasmā nidānañceva pakaraṇañcāti vuccati. Vigarahi buddho bhagavāti buddho bhagavā vigarahi nindi; yathā taṃ vaṇṇāvaṇṇārahānaṃ vaṇṇañca avaṇṇañca bhaṇantesu aggapuggalo. Na hi bhagavato sīlavītikkamakaraṃ puggalaṃ disvā ‘‘ayaṃ jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā ganthena vā dhutaṅgena vā ñāto yasassī īdisaṃ puggalaṃ rakkhituṃ vaṭṭatī’’ti cittaṃ uppajjati, nāpi pesalaṃ guṇavantaṃ disvā tassa guṇaṃ paṭicchādetuṃ cittaṃ uppajjati. Atha kho garahitabbaṃ garahati eva, pasaṃsitabbañca pasaṃsati eva, ayañca garahitabbo; tasmā taṃ tādilakkhaṇe ṭhito avikampamānena cittena vigarahi buddho bhagavā ‘‘ananucchavika’’ntiādīhi vacanehi. ពាក្យថា Etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇeti ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា ការប្រព្រឹត្តកន្លងរបស់ព្រះសុទិន្ន ព្រោះជាហេតុនៃការបញ្ញត្តសិក្ខាបទ ទើបហៅថា «nidāna» (ហេតុ) ផង ហៅថា «pakaraṇa» (រឿងរ៉ាវ) ផង។ ព្រោះថា ហេតុតែងតែប្រគល់ឱ្យនូវផលរបស់ខ្លួន ហាក់ដូចជាបង្ហាញថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយកាន់យកនូវផលនោះចុះ» ដូច្នេះ ទើបហៅថា nidāna ម្យ៉ាងទៀត ហេតុនោះតែងតែធ្វើ គឺចាប់ផ្តើមធ្វើនូវផលនោះ ឬធ្វើនូវផលនោះតែម្តង ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា pakaraṇa ផង។ ពាក្យថា Vigarahi buddho bhagavāti គឺព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់តិះដៀល ព្រះអង្គទ្រង់និន្ទា ដូចជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតក្នុងចំណោមបុគ្គលទាំងឡាយដែលនិយាយសរសើរគុណ និងទោសរបស់បុគ្គលដែលគួរទិតៀន និងគួរកោតសរសើរ។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់ទតឃើញបុគ្គលអ្នកធ្វើការកន្លងសីលហើយ ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គមិនកើតឡើងយ៉ាងនេះថា «បុគ្គលនេះជាអ្នកល្បីល្បាញ មានបរិវារច្រើន ដោយជាតិក្តី ដោយគោត្រក្តី ដោយភាពជាកូនប្រុសក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ក្តី ដោយគម្ពីរក្តី ដោយធុតង្គក្តី គួរតែរក្សាបុគ្គលបែបនេះទុក» ដូច្នេះឡើយ ហើយកាលដែលទ្រង់ទតឃើញបុគ្គលដែលមានសីលជាទីស្រឡាញ់ មានគុណធម៌ ក៏មិនមានព្រះហឫទ័យកើតឡើងដើម្បីលាក់បាំងនូវគុណរបស់បុគ្គលនោះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ បុគ្គលដែលគួរតិះដៀល ព្រះអង្គក៏ទ្រង់តិះដៀលពិតមែន បុគ្គលដែលគួរកោតសរសើរ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់កោតសរសើរពិតមែន ហើយព្រះសុទិន្ននេះជាបុគ្គលដែលគួរតិះដៀល ព្រោះហេតុនោះ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ទ្រង់ស្ថិតនៅក្នុងតាទិលក្ខណៈ ទើបទ្រង់តិះដៀលព្រះសុទិន្ននោះ ដោយព្រះហឫទ័យមិនរំភើបញាប់ញ័រ ដោយព្រះវាចាទាំងឡាយមានពាក្យថា «ananucchavika» (មិនសមគួរ) ជាដើម។ Tatthāyaṃ atthavaṇṇanā – yadidaṃ tayā, moghapurisa, tucchamanussa kammaṃ kataṃ, taṃ samaṇakaraṇānaṃ dhammānaṃ maggaphalanibbānasāsanānaṃ vā na anucchavikaṃ, tesaṃ chaviṃ chāyaṃ sundarabhāvaṃ na anveti nānugacchati, atha kho ārakāva tehi dhammehi. Ananucchavikattā eva ca ananulomikaṃ, tesaṃ na anulometi; atha kho vilomaṃ paccanīkabhāve ṭhitaṃ. Ananulomikattā eva ca appatirūpaṃ, patirūpaṃ sadisaṃ paṭibhāgaṃ na hoti, atha kho asadisaṃ appaṭibhāgameva. Appatirūpattā eva ca assāmaṇakaṃ, samaṇānaṃ kammaṃ na hoti. Assāmaṇakattā akappiyaṃ. Yañhi samaṇakammaṃ na hoti, taṃ tesaṃ na kappati. Akappiyattā akaraṇīyaṃ. Na hi samaṇā yaṃ na kappati, taṃ karonti. Tañcetaṃ tayā kataṃ, tasmā ananucchavikaṃ te, moghapurisa, kataṃ…pe… akaraṇīyanti. Kathañhi nāmāti kena nāma kāraṇena, kiṃ nāma kāraṇaṃ passantoti vuttaṃ hoti. Tato kāraṇābhāvaṃ dassento parato ‘‘nanu mayā moghapurisā’’tiādimāha. Taṃ sabbaṃ vuttatthameva. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់៖ ម្នាលមោឃបុរស គឺមនុស្សទទេ អំពើណាដែលអ្នកបានធ្វើហើយនេះ អំពើនោះមិនសមគួរដល់ធម៌ទាំងឡាយដែលធ្វើនូវភាពជាសមណៈ ឬដល់មគ្គ ផល និព្វាន និងសាសនាឡើយ គឺមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមនូវលម្អ ស្រមោល និងភាពល្អនៃធម៌ទាំងនោះឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ គឺនៅឆ្ងាយដាច់ស្រឡះពីធម៌ទាំងនោះឯង។ ហើយព្រោះតែភាពមិនសមគួរនោះឯង ទើបឈ្មោះថា មិនស្របតាម គឺមិនស្របតាមធម៌ទាំងនោះឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ គឺផ្ទុយស្រឡះ ស្ថិតនៅក្នុងសភាពជាសត្រូវ។ ហើយព្រោះតែភាពមិនស្របតាមនោះឯង ទើបឈ្មោះថា មិនសមរម្យ គឺមិនមានសភាពដូចគ្នា មិនស្មើគ្នា មិនប្រហាក់ប្រហែលគ្នាឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ គឺមិនដូចគ្នា មិនប្រហាក់ប្រហែលគ្នាទាល់តែសោះ។ ហើយព្រោះតែភាពមិនសមរម្យនោះឯង ទើបឈ្មោះថា មិនមែនជាកិច្ចរបស់សមណៈ គឺមិនមែនជាអំពើរបស់សមណៈទាំងឡាយឡើយ។ ព្រោះតែមិនមែនជាកិច្ចរបស់សមណៈ ទើបឈ្មោះថា មិនគួរ ព្រោះថា អំពើណាដែលមិនមែនជាកិច្ចរបស់សមណៈ អំពើនោះរមែងមិនគួរដល់សមណៈទាំងឡាយឡើយ។ ព្រោះតែមិនគួរ ទើបឈ្មោះថា មិនគួរធ្វើ ព្រោះថាសមណៈទាំងឡាយ រមែងមិនធ្វើនូវអំពើដែលមិនគួរឡើយ។ ហើយអំពើនោះ អ្នកបានធ្វើហើយ ព្រោះហេតុនោះ ម្នាលមោឃបុរស អំពើដែលមិនសមគួរ... មិនគួរធ្វើ អ្នកបានធ្វើហើយ។ ពាក្យថា Kathañhi nāmāti គឺដោយហេតុដូចម្តេច តើអ្នកឃើញហេតុដូចម្តេច ទើបមិនអាចធ្វើបាន? នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បន្ទាប់ពីនោះមក ដើម្បីបង្ហាញពីការមិនមានហេតុផល ព្រះអង្គទើបត្រាស់ពាក្យខាងមុខថា «nanu mayā moghapurisā» ជាដើម។ ពាក្យទាំងអស់នោះ មានសេចក្តីដូចដែលបានពន្យល់មកហើយ។ Idāni yasmā yaṃ tena pāpakammaṃ kataṃ, taṃ vipaccamānaṃ ativiya dukkhavipākaṃ hoti, tasmāssa taṃ vipākaṃ dassetuṃ katāparādhaṃ viya puttaṃ anukampakā mātāpitaro dayālukena cittena sudinnaṃ paribhāsanto ‘‘varaṃ te moghapurisā’’tiādimāha. Tattha āsu sīghaṃ etassa visaṃ āgacchatīti āsīviso. Ghoraṃ caṇḍamassa visanti ghoraviso, tassa āsīvisassa ghoravisassa. ‘‘Pakkhitta’’nti etassa ‘‘vara’’nti iminā sambandho[Pg.185]. Īdisassa āsīvisassa ghoravisassa mukhe aṅgajātaṃ varaṃ pakkhittaṃ; sace pakkhittaṃ bhaveyya, varaṃ siyā; sundaraṃ sādhu suṭṭhu siyāti attho. Na tvevāti na tu eva varaṃ na sundarameva na sādhumeva na suṭṭhumeva. Esa nayo sabbattha. Kaṇhasappassāti kāḷasappassa. Aṅgārakāsuyāti aṅgārapuṇṇakūpe, aṅgārarāsimhi vā. Ādittāyāti padittāya gahitaaggivaṇṇāya. Sampajjalitāyāti samantato pajjalitāya acciyo muccantiyā. Sajotibhūtāyāti sappabhāya. Samantato uṭṭhitāhi jālāhi ekappabhāsamudayabhūtāyāti vuttaṃ hoti. ក្នុងពេលនេះ ព្រោះតែអំពើបាបដែលព្រះសុទិន្ននោះបានធ្វើហើយ កាលដែលហុចផល រមែងមានផលជាទុក្ខយ៉ាងខ្លាំងក្លា ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវផលនោះដល់ព្រះសុទិន្ននោះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់គំរាមកំហែងនូវព្រះសុទិន្ន ដោយព្រះហឫទ័យប្រកបដោយសេចក្តីអាណិតអាសូរ ដូចជាមាតាបិតាដែលមានសេចក្តីអនុគ្រោះ គំរាមកំហែងកូនដែលបានធ្វើខុស ទើបត្រាស់ពាក្យថា «varaṃ te moghapurisā» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា āsīviso គឺសត្វដែលមានពិសឡើងមកយ៉ាងរហ័ស។ ពាក្យថា ghoraviso គឺសត្វដែលមានពិសកាចសាហាវខ្លាំងក្លា គឺនៃពស់ដែលមានពិសឡើងរហ័ស មានពិសកាចសាហាវនោះ។ ពាក្យថា «pakkhitta» នេះ មានការទាក់ទងជាមួយពាក្យថា «varaṃ» នេះ។ សេចក្តីថា ការស៊កបញ្ចូលនូវអង្គជាតិទៅក្នុងមាត់នៃពស់ដែលមានពិសឡើងរហ័ស មានពិសកាចសាហាវបែបនេះ ប្រសើរជាង បើសិនជាការស៊កបញ្ចូលនោះមានមែន នោះគប្បីជាការប្រសើរ គឺគប្បីជាការល្អ គប្បីជាការត្រឹមត្រូវ គប្បីជាការប្រពៃ។ ពាក្យថា Na tvevāti គឺមិនប្រសើរទាល់តែសោះ មិនល្អទាល់តែសោះ មិនត្រឹមត្រូវទាល់តែសោះ មិនប្រពៃទាល់តែសោះ។ វិធីនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងបទទាំងពួង។ ពាក្យថា Kaṇhasappassāti គឺពស់ខ្មៅ។ ពាក្យថា Aṅgārakāsuyāti គឺក្នុងរណ្តៅដែលពេញដោយរងើកភ្លើង ឬក្នុងគំនររងើកភ្លើង។ ពាក្យថា Ādittāyāti គឺដែលឆេះរន្ទាល មានពណ៌ដូចជាភ្លើងដែលគេកាន់យកហើយ។ ពាក្យថា Sampajjalitāyāti គឺដែលឆេះសន្ធោសន្ធៅជុំវិញ បញ្ចេញនូវអណ្តាតភ្លើង។ ពាក្យថា Sajotibhūtāyāti គឺដែលប្រកបដោយពន្លឺ។ សេចក្តីពន្យល់ថា ដែលមានពន្លឺច្របាច់ចូលគ្នាតែមួយ ដោយអណ្តាតភ្លើងទាំងឡាយដែលហុយឡើងជុំវិញ។ Taṃ kissa hetūti yaṃ mayā vuttaṃ ‘‘vara’’nti taṃ kissa hetu, katarena kāraṇenāti ce? Maraṇaṃ vā nigaccheyyāti yo tattha aṅgajātaṃ pakkhipeyya, so maraṇaṃ vā nigaccheyya maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ. Itonidānañca kho…pe… upapajjeyyāti yaṃ idaṃ mātugāmassa aṅgajāte aṅgajātapakkhipanaṃ, itonidānaṃ tassa kārako puggalo nirayaṃ upapajjeyya; evaṃ kammassa mahāsāvajjataṃ passanto taṃ garahi, na tassa dukkhāgamaṃ icchamāno. Tattha nāma tvanti tasmiṃ nāma evarūpe kamme evaṃ mahāsāvajje samānepi tvaṃ. Yaṃ tvanti ettha yanti hīḷanatthe nipāto. Tvanti taṃ-saddassa vevacanaṃ; dvīhipi yaṃ vā taṃ vā hīḷitamavaññātanti vuttaṃ hoti. Asaddhammanti asataṃ nīcajanānaṃ dhammaṃ; tehi sevitabbanti attho. Gāmadhammanti gāmānaṃ dhammaṃ; gāmavāsikamanussānaṃ dhammanti vuttaṃ hoti. Vasaladhammanti pāpadhamme vasanti paggharantīti vasalā, tesaṃ vasalānaṃ hīnapurisānaṃ dhammaṃ, vasalaṃ vā kilesapaggharaṇakaṃ dhammaṃ. Duṭṭhullanti duṭṭhu ca kilesadūsitaṃ thūlañca asukhumaṃ, anipuṇanti vuttaṃ hoti. Odakantikanti udakakiccaṃ antikaṃ avasānaṃ assāti odakantiko, taṃ odakantikaṃ. Rahassanti rahobhavaṃ, paṭicchanne okāse uppajjanakaṃ. Ayañhi dhammo jigucchanīyattā na sakkā āvi aññesaṃ dassanavisaye kātuṃ, tena vuttaṃ – ‘‘rahassa’’nti. Dvayaṃdvayasamāpattinti dvīhi dvīhi samāpajjitabbaṃ, dvayaṃ dvayaṃ samāpattintipi pāṭho. Dayaṃ dayaṃ samāpattintipi paṭhanti, taṃ na sundaraṃ. Samāpajjissasīti etaṃ ‘‘tattha nāma tva’’nti ettha vuttanāmasaddena yojetabbaṃ ‘‘samāpajjissasi nāmā’’ti. ពាក្យថា Taṃ kissa hetūti គឺប្រសិនបើមានសំណួរថា «ពាក្យដែលតថាគតពោលថា 'ប្រសើរជាង' នោះ តើព្រោះហេតុអ្វី ព្រោះហេតុការណ៍ណា?»។ ពាក្យថា Maraṇaṃ vā nigaccheyyāti គឺបុគ្គលណាដែលស៊កបញ្ចូលនូវអង្គជាតិក្នុងទីនោះ បុគ្គលនោះគប្បីដល់នូវសេចក្តីស្លាប់ ឬដល់នូវទុក្ខស្ទើរតែស្លាប់។ ពាក្យថា Itonidānañca kho…pe… upapajjeyyāti គឺការស៊កបញ្ចូលនូវអង្គជាតិរបស់ខ្លួនទៅក្នុងអង្គជាតិនៃមាតុគ្រាមនេះ ព្រោះតែហេតុនេះ បុគ្គលអ្នកធ្វើនូវអំពើនោះ គប្បីទៅកើតក្នុងនរក។ ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់ទតឃើញនូវភាពមានទោសច្រើននៃកម្មយ៉ាងនេះ ទើបទ្រង់តិះដៀលព្រះសុទិន្ននោះ មិនមែនទ្រង់ប្រាថ្នាឱ្យព្រះសុទិន្ននោះដល់នូវសេចក្តីទុក្ខឡើយ។ ពាក្យថា Tattha nāma tvanti គឺអ្នក (ធ្វើ) ក្នុងអំពើមានសភាពបែបនេះ ទោះបីជាមានទោសច្រើនយ៉ាងនេះក៏ដោយ។ ក្នុងពាក្យថា Yaṃ tvanti នេះ ម៉ាត់ថា yaṃ ជានិបាតក្នុងន័យបង្អាប់បង្អោន។ ម៉ាត់ថា tvaṃ ជាវេវចនៈនៃ taṃ-សព្ទ។ ដោយពាក្យទាំងពីរនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវអំពើណាមួយដែលគួរបង្អាប់បង្អោន គួរមើលងាយ។ ពាក្យថា Asaddhammanti គឺធម៌របស់អសប្បុរស គឺជនថោកទាប សេចក្តីថា ជាធម៌ដែលជនទាំងនោះគប្បីសេព។ ពាក្យថា Gāmadhammanti គឺធម៌របស់អ្នកស្រុក សេចក្តីថា ជាធម៌របស់មនុស្សដែលរស់នៅក្នុងភូមិស្រុក។ ពាក្យថា Vasaladhammanti គឺជនទាំងឡាយណាដែលតែងតែបង្ហូរចេញនូវធម៌ដ៏លាមក ជនទាំងនោះឈ្មោះថា វសលៈ សេចក្តីថា ជាធម៌របស់ជនវសលៈ គឺបុរសថោកទាបទាំងឡាយ ឬជាធម៌ដែលបង្ហូរចេញនូវកិលេស។ ពាក្យថា Duṭṭhullanti គឺអំពើដ៏អាក្រក់ដែលកិលេសប្រឡូកប្រឡាក់ហើយ និងជាអំពើគ្រោតគ្រាត មិនល្អិតល្អន់ មិនហ្មត់ចត់។ ពាក្យថា Odakantikanti គឺអំពើដែលមានកិច្ចដោយទឹកជាទីបំផុត គឺការលាងសម្អាតជាទីបញ្ចប់ ទើបហៅថា odakantiko គឺអំពើដែលមានកិច្ចដោយទឹកជាទីបំផុតនោះ។ ពាក្យថា Rahassanti គឺអំពើដែលកើតឡើងក្នុងទីស្ងាត់ គឺកើតឡើងក្នុងទីកំបាំងភ្នែក។ ព្រោះថា ធម៌នេះ ព្រោះតែជាធម៌គួរខ្ពើមរអើម ទើបមិនអាចធ្វើក្នុងទីវាលជាទីមើលឃើញនៃអ្នកដទៃបានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «rahassaṃ» (អំពើកំបាំង)។ ពាក្យថា Dvayaṃdvayasamāpattinti គឺការចូលទៅសេពដែលគប្បីធ្វើដោយមនុស្សពីរនាក់ៗ។ មានបាឋៈថា dvayaṃ dvayaṃ samāpattintipi ខ្លះដែរ។ ខ្លះសូត្រថា dayaṃ dayaṃ samāpattintipi តែការសូត្រនោះមិនល្អឡើយ។ ពាក្យថា Samāpajjissasīti នេះ គប្បីផ្សារភ្ជាប់ជាមួយ «nāma» សព្ទ ដែលពោលហើយក្នុងពាក្យថា «tattha nāma tvaṃ» នេះ ជា «samāpajjissasi nāma»។ Bahūnaṃ kho…pe… ādikattā pubbaṅgamoti sāsanaṃ sandhāya vadati. Imasmiṃ sāsane tvaṃ bahūnaṃ puggalānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ ādikattā, sabbapaṭhamaṃ [Pg.186] karaṇato; pubbaṅgamo sabbapaṭhamaṃ etaṃ maggaṃ paṭipannattā; dvāraṃdado, upāyadassakoti vuttaṃ hoti. Imañhi lesaṃ laddhā tava anusikkhamānā bahū puggalā nānappakārake makkaṭiyā methunapaṭisevanādike akusaladhamme karissantīti ayamettha adhippāyo. ពាក្យថា Bahūnaṃ kho…pe… ādikattā pubbaṅgamoti ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកព្រះសាសនា។ សេចក្តីពន្យល់ថា ក្នុងសាសនានេះ អ្នកជាអ្នកធ្វើមុនគេបង្អស់នូវអកុសលធម៌ទាំងឡាយដល់បុគ្គលជាច្រើន ព្រោះតែការធ្វើមុនគេបង្អស់ ជាអ្នកដើរមុនគេ ព្រោះតែការដើរទៅកាន់ផ្លូវនេះមុនគេបង្អស់ ជាអ្នកបើកទ្វារ និងជាអ្នកបង្ហាញឧបាយ។ ព្រោះថា បុគ្គលជាច្រើន កាលដែលបាននូវលេសនេះហើយ នឹងរៀនតាមអ្នក ហើយធ្វើនូវអកុសលធម៌ផ្សេងៗ មានការសេពមេថុនធម្មជាមួយស្វាញីជាដើម នេះជាព្រះហឫទ័យបំណងក្នុងពាក្យនេះ។ Anekapariyāyenāti imehi ‘‘ananucchavika’’ntiādinā nayena vuttehi, bahūhi kāraṇehi. Dubbharatāya…pe… kosajjassa avaṇṇaṃ bhāsitvāti dubbharatādīnaṃ vatthubhūtassa asaṃvarassa avaṇṇaṃ nindaṃ garahaṃ bhāsitvāti attho. Yasmā hi asaṃvare ṭhitassa puggalassa attā dubbharatañceva dupposatañca āpajjati, tasmā asaṃvaro ‘‘dubbharatā, dupposatā’’ti ca vuccati. Yasmā pana asaṃvare ṭhitassa attā catūsu paccayesu mahicchataṃ sineruppamāṇepi ca paccaye laddhā asantuṭṭhitaṃ āpajjati, tasmā asaṃvaro ‘‘mahicchatā, asantuṭṭhitā’’ti ca vuccati. Yasmā ca asaṃvare ṭhitassa attā gaṇasaṅgaṇikāya ceva kilesasaṅgaṇikāya ca saṃvattati, kosajjānugato ca hoti aṭṭhakusītavatthupāripūriyā saṃvattati, tasmā asaṃvaro ‘‘saṅgaṇikā, ceva kosajjañcā’’ti vuccati. ពាក្យថា Anekapariyāyenāti គឺដោយហេតុជាច្រើន ដែលទ្រង់សម្តែងហើយតាមវិធីមានពាក្យថា «ananucchavika» ជាដើម។ ពាក្យថា Dubbharatāya…pe… kosajjassa avaṇṇaṃ bhāsitvāti សេចក្តីថា ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវការមិនសរសើរ គឺការនិន្ទា និងការតិះដៀលចំពោះការមិនសង្រួម ដែលជាទីតាំងនៃធម៌ទាំងឡាយមានសេចក្តីចិញ្ចឹមក្រជាដើម។ ព្រោះថា ខ្លួនរបស់បុគ្គលអ្នកស្ថិតនៅក្នុងការមិនសង្រួម រមែងដល់នូវភាពជាអ្នកចិញ្ចឹមក្រផង ភាពជាអ្នកថែរក្សាពិបាកផង ព្រោះហេតុនោះ ការមិនសង្រួម ទើបហៅថា «dubbharatā» (ភាពជាអ្នកចិញ្ចឹមក្រ) និង «dupposatā» (ភាពជាអ្នកថែរក្សាពិបាក)។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះថា ខ្លួនរបស់បុគ្គលអ្នកស្ថិតនៅក្នុងការមិនសង្រួម រមែងដល់នូវភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាធំក្នុងបច្ច័យទាំង ៤ និងដល់នូវភាពជាអ្នកមិនសន្ដោស ទោះបីជាបានបច្ច័យមានប្រមាណស្មើនឹងភ្នំសិនេរុក៏ដោយ ព្រោះហេតុនោះ ការមិនសង្រួម ទើបហៅថា «mahicchatā» (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាធំ) និង «asantuṭṭhitā» (ភាពជាអ្នកមិនសន្ដោស)។ មួយវិញទៀត ព្រោះថា ខ្លួនរបស់បុគ្គលអ្នកស្ថិតនៅក្នុងការមិនសង្រួម រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការច្របូកច្របល់ដោយពួកក្រុមផង ដើម្បីការច្របូកច្របល់ដោយកិលេសផង ជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីខ្ជិលច្រអូស និងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការពេញលេញនៃកុសីតវត្ថុទាំង ៨ យ៉ាង ព្រោះហេតុនោះ ការមិនសង្រួម ទើបហៅថា «saṅgaṇikā» (ការច្របូកច្របល់) និង «kosajja» (សេចក្តីខ្ជិលច្រអូស)។ Subharatāya…pe… vīriyārambhassa vaṇṇaṃ bhāsitvāti subharatādīnaṃ vatthubhūtassa saṃvarassa vaṇṇaṃ bhāsitvāti attho. Yasmā hi asaṃvaraṃ pahāya saṃvare ṭhitassa attā subharo hoti suposo, catūsu ca paccayesu appicchataṃ nittaṇhabhāvaṃ āpajjati, ekamekasmiñca paccaye yathālābha-yathābala-yathāsāruppavasena tippabhedāya santuṭṭhiyā saṃvattati, tasmā saṃvaro ‘‘subharatā ceva suposatā ca appiccho ca santuṭṭho cā’’ti vuccati. ពាក្យថា Subharatāya…pe… vīriyārambhassa vaṇṇaṃ bhāsitvā សេចក្តីថា ទ្រង់សម្តែងសរសើរគុណនៃសេចក្តីសង្រួម ដែលជាទីតាំងនៃធម៌មានសេចក្តីជាបុគ្គលដែលគេចិញ្ចឹមងាយជាដើម។ ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលលះបង់សេចក្តីមិនសង្រួម ហើយតាំងនៅក្នុងសេចក្តីសង្រួម ខ្លួនរបស់បុគ្គលនោះ តែងជាបុគ្គលដែលគេចិញ្ចឹមងាយ ថែរក្សាងាយ ម្យ៉ាងទៀត តែងដល់នូវភាពជាអ្នកមានប្រាថ្នាតិច គឺភាពជាអ្នកមិនមានតណ្ហាក្នុងបច្ច័យទាំង ៤ មួយវិញទៀត តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីសន្តោសមានចំណែក ៣ គឺដោយអំណាចនៃយថាលាភសន្តោស យថាពលសន្តោស និងយថាសារុប្បសន្តោស ក្នុងបច្ច័យនីមួយៗ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីសង្រួមនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា «ជាអ្នកចិញ្ចឹមងាយផង ជាអ្នកថែរក្សាងាយផង ជាអ្នកមានប្រាថ្នាតិចផង ជាអ្នកសន្តោសផង»។ Yasmā pana asaṃvaraṃ pahāya saṃvare ṭhitassa attā kilesasallekhanatāya ceva niddhunanatāya ca saṃvattati, tasmā saṃvaro ‘‘sallekho ca dhuto cā’’ti vuccati. ម៉្យាងទៀត ព្រោះហេតុតែខ្លួនរបស់បុគ្គលដែលលះបង់សេចក្តីមិនសង្រួម ហើយតាំងនៅក្នុងសេចក្តីសង្រួម តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការកាត់បន្ថយកិលេសផង ដើម្បីការរលាស់ចោលនូវកិលេសផង ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីសង្រួមនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា «ជាគ្រឿងកាត់បន្ថយកិលេសផង ជាគ្រឿងរលាស់ចោលនូវកិលេសផង»។ Yasmā ca asaṃvaraṃ pahāya saṃvare ṭhitassa attā kāyavācānaṃ appāsādikaṃ appasādanīyaṃ asantaṃ asāruppaṃ kāyavacīduccaritaṃ cittassa appāsādikaṃ [Pg.187] appasādanīyaṃ asantaṃ asāruppaṃ akusalavitakkattayañca anupagamma tabbiparītassa kāyavacīsucaritassa ceva kusalavitakkattayassa ca pāsādikassa pasādanīyassa santassa sāruppassa pāripūriyā saṃvattati, tasmā saṃvaro ‘‘pāsādiko’’ti vuccati. មួយវិញទៀត ព្រោះហេតុតែខ្លួនរបស់បុគ្គលដែលលះបង់សេចក្តីមិនសង្រួម ហើយតាំងនៅក្នុងសេចក្តីសង្រួម មិនចូលទៅជិតនូវកាយទុច្ចរិត និងវចីទុច្ចរិត ដែលមិននាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា មិនគួរជ្រះថ្លា មិនស្ងប់រម្ងាប់ មិនសមគួរ នៃកាយនិងវាចា និងមិនចូលទៅជិតនូវអកុសលវិតក្កៈ ៣ ប្រការ នៃចិត្ត ដែលមិននាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា មិនគួរជ្រះថ្លា មិនស្ងប់រម្ងាប់ មិនសមគួរឡើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការបំពេញនូវកាយសុចរិត វចីសុចរិត និងកុសលវិតក្កៈ ៣ ប្រការ ដែលមានសភាពផ្ទុយពីនោះ ជាធម៌នាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា គួរជ្រះថ្លា ស្ងប់រម្ងាប់ និងសមគួរ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីសង្រួមនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា «នាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា (បាសាទិកៈ)»។ Yasmā pana asaṃvaraṃ pahāya saṃvare ṭhitassa attā sabbakilesāpacayabhūtāya, vivaṭṭāya, aṭṭhavīriyārambhavatthupāripūriyā ca saṃvattati, tasmā saṃvaro ‘‘apacayo ceva vīriyārambho cā’’ti vuccatīti. ម៉្យាងទៀត ព្រោះហេតុតែខ្លួនរបស់បុគ្គលដែលលះបង់សេចក្តីមិនសង្រួម ហើយតាំងនៅក្នុងសេចក្តីសង្រួម តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការកម្ចាត់បង់នូវកិលេសទាំងពួង ដើម្បីព្រះនិព្វានដែលមិនមានវដ្តៈ និងដើម្បីការបំពេញនូវវីរិយារម្ភវត្ថុ ៨ ប្រការ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីសង្រួមនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា «ជាគ្រឿងកម្ចាត់បង់កិលេសផង ជាគ្រឿងប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាមផង»។ Bhikkhūnaṃ tadanucchavikaṃ tadanulomikanti tattha sannipatitānaṃ bhikkhūnaṃ yaṃ idāni sikkhāpadaṃ paññapessati, tassa anucchavikañceva anulomikañca. Yo vā ayaṃ subharatādīhi saṃvaro vutto, tassa anucchavikañceva anulomikañca saṃvarappahānapaṭisaṃyuttaṃ asuttantavinibaddhaṃ pāḷivinimuttaṃ okkantikadhammadesanaṃ katvāti attho. Bhagavā kira īdisesu ṭhānesu pañcavaṇṇakusumamālaṃ karonto viya, ratanadāmaṃ sajjento viya, ca ye paṭikkhipanādhippāyā asaṃvarābhiratā te samparāyikena vaṭṭabhayena tajjento anekappakāraṃ ādīnavaṃ dassento, ye sikkhākāmā saṃvare ṭhitā te appekacce arahatte patiṭṭhapento appekacce anāgāmi-sakadāgāmi-sotāpattiphalesu upanissayavirahitepi saggamagge patiṭṭhapento dīghanikāyappamāṇampi majjhimanikāyappamāṇampi dhammadesanaṃ karoti. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘bhikkhūnaṃ tadanucchavikaṃ tadanulomikaṃ dhammiṃ kathaṃ katvā’’ti. ពាក្យថា Bhikkhūnaṃ tadanucchavikaṃ tadanulomikaṃ សេចក្តីថា ធម៌ដែលសមគួរ និងស្របតាមសិក្ខាបទដែលព្រះអង្គនឹងបញ្ញត្តដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលប្រជុំគ្នាក្នុងទីនោះ នាពេលនេះ។ ម៉្យាងទៀត មានសេចក្តីថា ទ្រង់ធ្វើនូវធម្មទេសនាដែលចុះស៊ប់ក្នុងចិត្ត (ឱក្កន្តិកធម្មទេសនា) ដែលទាក់ទងនឹងសេចក្តីសង្រួម និងការលះបង់ ដែលមិនជាប់ជំពាក់ដោយព្រះសូត្រ វៀរចាកបាលី ដ៏សមគួរ និងស្របតាមសេចក្តីសង្រួមដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយ ដោយធម៌មានសេចក្តីជាបុគ្គលដែលគេចិញ្ចឹមងាយជាដើមនោះ។ ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលបើនៅក្នុងហេតុការណ៍បែបនេះ តែងទ្រង់សម្តែងនូវធម្មទេសនា មានប្រមាណស្មើនឹងទីឃនិកាយខ្លះ មជ្ឈិមនិកាយខ្លះ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលធ្វើនូវកម្រងផ្កាមានពណ៌ ៥ យ៉ាង ឬដូចជាបុគ្គលតាក់តែងនូវខ្សែរតនៈដូច្នោះ ដោយទ្រង់គំរាមកំហែងភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលមានបំណងចង់ច្រានចោល [នូវសិក្ខាបទ] ដែលត្រេកអរក្នុងសេចក្តីមិនសង្រួម ដោយភ័យក្នុងវដ្តសង្សារក្នុងបរលោក និងទ្រង់បង្ហាញនូវទោសជាច្រើនប្រការផង ទ្រង់ញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលជាអ្នកស្រឡាញ់ការសិក្សា តាំងនៅក្នុងសេចក្តីសង្រួម ឲ្យតាំងនៅក្នុងអរហត្តផលខ្លះ ឲ្យតាំងនៅក្នុងអនាគាមិផល សកទាកាមិផល និងសោតាបត្តិផលខ្លះ សូម្បីតែបុគ្គលដែលប្រាសចាកឧបនិស្ស័យ [នៃមគ្គផល] ក៏ទ្រង់ញ៉ាំងឲ្យតាំងនៅក្នុងផ្លូវទៅកាន់ឋានសួគ៌ផង។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ សំដៅយកធម្មទេសនានោះ ទើបពោលពាក្យនេះថា “bhikkhūnaṃ tadanucchavikaṃ tadanulomikaṃ dhammiṃ kathaṃ katvā” (ទ្រង់ធ្វើធម្មកថាដ៏សមគួរ ដ៏ស្របតាមដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ)។ Tena hīti tena sudinnassa ajjhācārena kāraṇabhūtena. Sikkhāpadanti ettha sikkhitabbāti sikkhā, pajjate imināti padaṃ, sikkhāya padaṃ sikkhāpadaṃ; sikkhāya adhigamupāyoti attho. Atha vā mūlaṃ nissayo patiṭṭhāti vuttaṃ hoti. Methunaviratiyā methunasaṃvarassetaṃ adhivacanaṃ. Methunasaṃvaro hi tadaññesaṃ sikkhāsaṅkhātānaṃ sīlavipassanājhānamaggadhammānaṃ vuttatthavasena padattā idha ‘‘sikkhāpada’’nti adhippeto. Ayañca attho sikkhāpadavibhaṅge vuttanayeneva veditabbo. Apica tassatthassa dīpakaṃ vacanampi ‘‘sikkhāpada’’nti veditabbaṃ. Vuttampi cetaṃ – ‘‘sikkhāpadanti yo tattha nāmakāyo padakāyo niruttikāyo byañjanakāyo’’ti. Atha vā yathā ‘‘anabhijjhā dhammapada’’nti vutte anabhijjhā eko dhammakoṭṭhāsoti attho [Pg.188] hoti, evamidhāpi ‘‘sikkhāpada’’nti sikkhākoṭṭhāso sikkhāya eko padesotipi attho veditabbo. ពាក្យថា Tena hi សេចក្តីថា ដោយសារការប្រព្រឹត្តកន្លងរបស់ព្រះសុទិន្ននោះ ដែលជាហេតុ។ ក្នុងពាក្យថា Sikkhāpadaṃ នេះ មានវិគ្រោះថា ធម្មជាតិដែលបុគ្គលគប្បីសិក្សា ឈ្មោះថា សិក្ខា បុគ្គលតែងដល់ [នូវគុណធម៌] ដោយធម៌នេះ ហេតុនោះ ធម៌នោះ ឈ្មោះថា បទ បទនៃសិក្ខា ឈ្មោះថា សិក្ខាបទ មានសេចក្តីថា ជាឧបាយសម្រាប់សម្រេចនូវសិក្ខា។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា បទ នោះ គឺឫសគល់ ជាទីពឹង ជាទីតាំង។ ពាក្យថា សិក្ខាបទ នេះ ជាឈ្មោះនៃសេចក្តីវៀរចាកមេថុនធម្ម គឺការសង្រួមក្នុងមេថុនធម្ម។ ព្រោះថា ការសង្រួមក្នុងមេថុនធម្ម តែងជាបទ (គឺទីតាំង) នៃធម៌ទាំងឡាយដែលហៅថាសិក្ខា មានសីល វិបស្សនា ឈាន និងមគ្គជាដើម ក្រៅពីការវៀរចាកមេថុនធម្មនោះ ដោយអំណាចនៃសេចក្តីដែលពោលហើយ ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ ទើបព្រះអង្គសំដៅយកថា «សិក្ខាបទ»។ សេចក្តីនេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងសិក្ខាបទវិភង្គចុះ។ ម៉្យាងទៀត សូម្បីតែព្រះបាលីដែលសម្តែងបង្ហាញនូវសេចក្តីនោះ ក៏គប្បីជ្រាបថា «សិក្ខាបទ» ដែរ។ ដូចដែលព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលទុកថា «ពាក្យថា សិក្ខាបទ គឺក្រុមនៃនាម ក្រុមនៃបទ ក្រុមនៃនិរុត្តិ ក្រុមនៃព្យញ្ជនៈ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ»។ ម៉្យាងទៀត ដូចពាក្យថា «អនភិជ្ឈា ជាធម្មបទ» មានសេចក្តីថា អនភិជ្ឈា ជាចំណែកធម៌មួយចំណែក យ៉ាងណាមិញ សូម្បីក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «សិក្ខាបទ» ក៏គប្បីជ្រាបថា ជាចំណែកនៃសិក្ខា គឺចំណែកមួយនៃសិក្ខាទាំង ៣ យ៉ាងនោះដែរ។ Dasa atthavase paṭiccāti dasa kāraṇavase sikkhāpadapaññattihetu adhigamanīye hitavisese paṭicca āgamma ārabbha, dasannaṃ hitavisesānaṃ nipphattiṃ sampassamānoti vuttaṃ hoti. Idāni te dasa atthavase dassento ‘‘saṅghasuṭṭhutāyā’’tiādimāha. Tattha saṅghasuṭṭhutā nāma saṅghassa suṭṭhubhāvo, ‘‘suṭṭhu devā’’ti āgataṭṭhāne viya ‘‘suṭṭhu, bhante’’ti vacanasampaṭicchanabhāvo. Yo ca tathāgatassa vacanaṃ sampaṭicchati, tassa taṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya hoti, tasmā saṅghassa ‘‘suṭṭhu, bhante’’ti mama vacanasampaṭicchanatthaṃ paññapessāmi, asampaṭicchane ādīnavaṃ sampaṭicchane ca ānisaṃsaṃ dassetvā, na balakkārena abhibhavitvāti etamatthaṃ āvikaronto āha – ‘‘saṅghasuṭṭhutāyā’’ti. Saṅghaphāsutāyāti saṅghassa phāsubhāvāya; sahajīvitāya sukhavihāratthāyāti attho. ពាក្យថា Dasa atthavase paṭicca មានសេចក្តីថា ព្រះអង្គទ្រង់អាស្រ័យ គឺទ្រង់ចំពោះ ទ្រង់ប្រារព្ធនូវហេតុ ១០ ប្រការ ដែលជាប្រយោជន៍ដ៏វិសេសដែលគប្បីសម្រេចបាន ព្រោះហេតុនៃការបញ្ញត្តសិក្ខាបទ គឺទ្រង់ឃើញច្បាស់នូវការសម្រេចនៃប្រយោជន៍ដ៏វិសេសទាំង ១០ ប្រការនោះ។ ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវហេតុទាំង ១០ ប្រការនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា “saṅghasuṭṭhutāya” (ដើម្បីសេចក្តីល្អបវរនៃសង្ឃ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ សេចក្តីល្អបវរនៃសង្ឃ គឺភាពជាអ្នកទទួលយកព្រះពុទ្ធដីកាដោយពាក្យថា «ពិរោះណាស់ ព្រះអង្គ» ដូចក្នុងកន្លែងដែលមកថា «ពិរោះណាស់ ទេវៈ» ដូច្នោះ គឺភាពជាអ្នកទទួលយកព្រះពុទ្ធដីកាដោយពាក្យថា «ពិរោះណាស់ ព្រះអង្គ»។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលណាទទួលយកព្រះពុទ្ធដីកានៃព្រះតថាគត ការទទួលយកនោះ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់បុគ្គលនោះអស់កាលជាအង្វែង ព្រោះហេតុនោះ តថាគតនឹងបញ្ញត្តសិក្ខាបទ ដើម្បីឲ្យសង្ឃទទួលយកពាក្យរបស់តថាគតថា «ពិរោះណាស់ ព្រះអង្គ» ដោយបង្ហាញនូវទោសក្នុងការមិនទទួលយក និងអានិសង្សក្នុងការទទួលយក មិនមែនជាការសង្កត់សង្កិនដោយកម្លាំងឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងធ្វើសេចក្តីនេះឲ្យច្បាស់ ទើបត្រាស់ថា “saṅghasuṭṭhutāya”។ ពាក្យថា Saṅghaphāsutāya សេចក្តីថា ដើម្បីភាពជាសុខនៃសង្ឃ មានសេចក្តីថា ដើម្បីការរស់នៅរួមគ្នាជាសុខ។ Dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyāti dummaṅkū nāma dussīlapuggalā; ye maṅkutaṃ āpādiyamānāpi dukkhena āpajjanti, vītikkamaṃ karontā vā katvā vā na lajjanti, tesaṃ niggahatthāya; te hi sikkhāpade asati ‘‘kiṃ tumhehi diṭṭhaṃ, kiṃ sutaṃ – kiṃ amhehi kataṃ; katarasmiṃ vatthusmiṃ katamaṃ āpattiṃ āropetvā amhe niggaṇhathā’’ti saṅghaṃ viheṭhessanti, sikkhāpade pana sati te saṅgho sikkhāpadaṃ dassetvā dhammena vinayena satthusāsanena niggahessati. Tena vuttaṃ – ‘‘dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyā’’ti. ពាក្យថា Dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāya សេចក្តីថា ពួកបុគ្គលទ្រុស្តសីល ឈ្មោះថា ទុម្មង្កុ (បុគ្គលដែលគេកម្រធ្វើឲ្យអៀនខ្មាសបាន) គឺពួកបុគ្គលដែលសូម្បីតែគេធ្វើឲ្យអៀនខ្មាស ក៏អៀនខ្មាសដោយក្រ ឬកាលកំពុងប្រព្រឹត្តកន្លងក្តី ប្រព្រឹត្តកន្លងហើយក្តី ក៏មិនមានសេចក្តីខ្មាសអៀនឡើយ ដើម្បីសង្កត់សង្កិននូវបុគ្គលទាំងនោះ។ ព្រោះថា កាលបើមិនមានសិក្ខាបទទេ ពួកបុគ្គលទ្រុស្តសីលទាំងនោះ មុខជានឹងបៀតបៀនសង្ឃដោយពាក្យថា «តើលោកម្ចាស់ទាំងឡាយបានឃើញអ្វី បានឮអ្វី តើយើងខ្ញុំបានធ្វើអ្វី លោកម្ចាស់ទាំងឡាយចោទប្រកាន់យើងខ្ញុំដោយអាបត្តិណា ក្នុងរឿងណា ទើបមកសង្កត់សង្កិនយើងខ្ញុំ» តែថាកាលបើមានសិក្ខាបទ សង្ឃមុខជានឹងបង្ហាញសិក្ខាបទ ហើយសង្កត់សង្កិនបុគ្គលទាំងនោះដោយធម៌ ដោយវិន័យ ដោយពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា “dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāya” (ដើម្បីសង្កត់សង្កិននូវបុគ្គលទាំងឡាយដែលទ្រុស្តសីល)។ Pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāyāti pesalānaṃ piyasīlānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihāratthāya. Piyasīlā hi bhikkhū kattabbākattabbaṃ sāvajjānavajjaṃ velaṃ mariyādaṃ ajānantā sikkhattayapāripūriyā ghaṭamānā kilamanti, sandiṭṭhamānā ubbāḷhā honti. Kattabbākattabbaṃ pana sāvajjānavajjaṃ velaṃ mariyādaṃ ñatvā sikkhattayapāripūriyā ghaṭamānā na kilamanti, sandiṭṭhamānā na ubbāḷhā honti. Tena nesaṃ sikkhāpadapaññāpanā phāsuvihārāya saṃvattati. Yo vā dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggaho, sveva etesaṃ phāsuvihāro. Dussīlapuggale nissāya hi uposatho na tiṭṭhati[Pg.189], pavāraṇā na tiṭṭhati, saṅghakammāni nappavattanti, sāmaggī na hoti, bhikkhū anekaggā uddesaparipucchākammaṭṭhānādīni anuyuñjituṃ na sakkonti. Dussīlesu pana niggahitesu sabbopi ayaṃ upaddavo na hoti. Tato pesalā bhikkhū phāsu viharanti. Evaṃ ‘‘pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsu vihārāyā’’ti ettha dvidhā attho veditabbo. ពាក្យថា Pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāya សេចក្តីថា ដើម្បីការរស់នៅជាសុខនៃភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសីលជាទីស្រឡាញ់ (ភិក្ខុអ្នកមានសីលធម៌ល្អបវរ)។ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលស្រឡាញ់សីល កាលបើមិនដឹងនូវកិច្ចដែលគប្បីធ្វើនិងមិនគប្បីធ្វើ ធម៌ដែលមានទោសនិងមិនមានទោស ព្រំដែន និងខណ្ឌសីមា ហើយខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបំពេញនូវត្រៃសិក្ខា តែងលំបាកកាយលំបាកចិត្ត កាលបើសង្ស័យ តែងត្រូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយបៀតបៀន។ តែថាកាលបើដឹងនូវកិច្ចដែលគប្បីធ្វើនិងមិនគប្បីធ្វើ ធម៌ដែលមានទោសនិងមិនមានទោស ព្រំដែន និងខណ្ឌសីមា ហើយខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបំពេញនូវត្រៃសិក្ខា តែងមិនលំបាកឡើយ កាលបើសង្ស័យ ក៏មិនត្រូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយបៀតបៀនដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ការបញ្ញត្តសិក្ខាបទរបស់ព្រះអង្គ ទើបប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការរស់នៅជាសុខរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ។ ម៉្យាងទៀត ការសង្កត់សង្កិននូវពួកបុគ្គលទ្រុស្តសីលនោះឯង គឺជាការរស់នៅជាសុខរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ។ ព្រោះថា កាលបើអាស្រ័យនូវបុគ្គលទ្រុស្តសីល ឧបោសថកម្មតែងមិនតាំងនៅ បវារណាកម្មតែងមិនតាំងនៅ សង្ឃកម្មទាំងឡាយតែងមិនប្រព្រឹត្តទៅ សេចក្តីសាមគ្គីតែងមិនមាន ភិក្ខុទាំងឡាយមានចិត្តមិនមូលតែមួយ តែងមិនអាចប្រកបខ្វល់ខ្វាយក្នុងឧទ្ទេស ការសាកសួរ និងកម្មដ្ឋានជាដើមបានឡើយ។ តែថាកាលបើពួកបុគ្គលទ្រុស្តសីលត្រូវសង្ឃសង្កត់សង្កិនហើយ ឧបទ្រពទាំងពួងនេះតែងមិនមានឡើយ។ អំពីនោះមក ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសីលជាទីស្រឡាញ់ តែងរស់នៅជាសុខ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងពាក្យថា “pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsu vihārāya” នេះ ដោយចំណែក ២ យ៉ាង យ៉ាងនេះចុះ។ Diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāyāti diṭṭhadhammikā āsavā nāma asaṃvare ṭhitena tasmiññeva attabhāve pattabbā pāṇippahāra-daṇḍappahāra-hatthaccheda-pādaccheda-akitti-ayasavippaṭisārādayo dukkhavisesā. Iti imesaṃ diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya pidhānāya āgamanamaggathakanāyāti attho. ពាក្យថា Diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya សេចក្តីថា អាសវៈក្នុងបច្ចុប្បន្ន គឺទុក្ខវិសេសទាំងឡាយ មានការត្រូវគេវាយនឹងដៃ វាយនឹងដំបង កាត់ដៃ កាត់ជើង ការមិនមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ការមិនមានបរិវារ និងសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយជាដើម ដែលបុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងសេចក្តីមិនសង្រួម គប្បីបានសម្រេចក្នុងអត្តភាពនេះឯង។ មានសេចក្តីថា ដើម្បីសង្រួម ដើម្បីបិទ ដើម្បីខ្ទប់នូវផ្លូវមកនៃអាសវៈទាំងឡាយក្នុងបច្ចុប្បន្នទាំងនេះ។ Samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāyāti samparāyikā āsavā nāma asaṃvare ṭhitena katapāpakammamūlakā samparāye narakādīsu pattabbā dukkhavisesā, tesaṃ paṭighātatthāya paṭippassambhanatthāya vūpasamatthāyāti vuttaṃ hoti. ពាក្យថា Samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāya សេចក្តីថា អាសវៈក្នុងបរលោក គឺទុក្ខវិសេសទាំងឡាយដែលបុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងសេចក្តីមិនសង្រួម គប្បីបានសម្រេចក្នុងបរលោក មាននរកជាដើម ដែលមានអំពើបាបដែលខ្លួនបានធ្វើហើយជាឫសគល់ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ដើម្បីកម្ចាត់បង់ ដើម្បីរម្ងាប់ និងដើម្បីរំលត់នូវទុក្ខវិសេសទាំងនោះ។ Appasannānaṃ pasādāyāti sikkhāpadapaññattiyā hi sati sikkhāpadapaññattiṃ ñatvā vā yathāpaññattaṃ paṭipajjamāne bhikkhū disvā vā yepi appasannā paṇḍitamanussā, te ‘‘yāni vata loke mahājanassa rajjana-dussana-muyhanaṭṭhānāni, tehi ime samaṇā sakyaputtiyā ārakā viratā viharanti, dukkaraṃ vata karonti, bhāriyaṃ vata karontī’’ti pasādaṃ āpajjanti, vinayapiṭake potthakaṃ disvā micchādiṭṭhika-tivedī brāhmaṇo viya. Tena vuttaṃ – ‘‘appasannānaṃ pasādāyā’’ti. ពាក្យថា Appasannānaṃ pasādāya សេចក្តីថា ព្រោះថាកាលបើមានការបញ្ញត្តសិក្ខាបទ ពួកមនុស្សដែលមានប្រាជ្ញា ទោះបីជាមិនទាន់ជ្រះថ្លាក៏ដោយ កាលបើបានដឹងនូវការបញ្ញត្តសិក្ខាបទក្តី ឬបានឃើញភិក្ខុទាំងឡាយប្រតិបត្តិសមគួរតាមសិក្ខាបទដែលបានបញ្ញត្តទុកក្តី តែងដល់នូវសេចក្តីជ្រះថ្លាថា «ឱហ្ន៎ ពួកសមណៈជាសក្យបុត្រទាំងនេះ តែងវៀរចាកឆ្ងាយអំពីអារម្មណ៍ទាំងឡាយណាដែលជាទីតាំងនៃសេចក្តីត្រេកអរ សេចក្តីខឹងសម្បារ និងសេចក្តីវង្វេងនៃមហាជនក្នុងលោក លោកធ្វើនូវកិច្ចដែលធ្វើបានដោយក្រពិតៗ លោកធ្វើនូវកិច្ចដែលធ្ងន់ធ្ងរពិតៗ» ប្រៀបដូចជាព្រាហ្មណ៍អ្នកមានមិច្ឆាទិដ្ឋិ ជាអ្នកចេះដឹងត្រៃវេទ ដល់នូវសេចក្តីជ្រះថ្លា ព្រោះបានឃើញគម្ពីរក្នុងវិន័យបិដកដូច្នោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា “appasannānaṃ pasādāya” (ដើម្បីសេចក្តីជ្រះថ្លានៃជនទាំងឡាយដែលមិនទាន់ជ្រះថ្លា)។ Pasannānaṃ bhiyyobhāvāyāti yepi sāsane pasannā kulaputtā tepi sikkhāpadapaññattiṃ ñatvā yathāpaññattaṃ paṭipajjamāne bhikkhū vā disvā ‘‘aho ayyā dukkarakārino, ye yāvajīvaṃ ekabhattaṃ brahmacariyaṃ vinayasaṃvaraṃ anupālentī’’ti bhiyyo bhiyyo pasīdanti. Tena vuttaṃ – ‘‘pasannānaṃ bhiyyobhāvāyā’’ti. ពាក្យថា Pasannānaṃ bhiyyobhāvāya សេចក្តីថា ពួកកុលបុត្រទាំងឡាយណាដែលជ្រះថ្លាហើយក្នុងព្រះសាសនា ពួកកុលបុត្រទាំងនោះ កាលបើបានដឹងនូវការបញ្ញត្តសិក្ខាបទក្តី ឬបានឃើញភិក្ខុទាំងឡាយប្រតិបត្តិសមគួរតាមសិក្ខាបទដែលបានបញ្ញត្តទុកក្តី តែងរឹតតែជ្រះថ្លាក្រៃលែងឡើងថា «ឱហ្ន៎ លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ធ្វើនូវកិច្ចដែលធ្វើបានដោយក្រពិតៗ លោកតែងរក្សានូវព្រហ្មចរិយធម៌ គឺការសង្រួមក្នុងវិន័យ មានការឆាន់តែមួយពេលជាដើម អស់មួយជីវិត»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា “pasannānaṃ bhiyyobhāvāya” (ដើម្បីសេចក្តីជ្រះថ្លាក្រៃលែងឡើងនៃជនទាំងឡាយដែលជ្រះថ្លាហើយ)។ Saddhammaṭṭhitiyāti tividho saddhammo – pariyattisaddhammo, paṭipattisaddhammo, adhigamasaddhammoti. Tattha piṭakattayasaṅgahitaṃ sabbampi buddhavacanaṃ ‘‘pariyattisaddhammo’’ nāma. Terasa dhutaguṇā, cuddasa khandhakavattāni, dveasīti mahāvattāni, sīlasamādhivipassanāti [Pg.190] ayaṃ ‘‘paṭipattisaddhammo’’ nāma. Cattāro ariyamaggā cattāri ca sāmaññaphalāni nibbānañcāti ayaṃ ‘‘adhigamasaddhammo’’ nāma. So sabbopi yasmā sikkhāpadapaññattiyā sati bhikkhū sikkhāpadañca tassa vibhaṅgañca tadatthajotanatthaṃ aññañca buddhavacanaṃ pariyāpuṇanti, yathāpaññattañca paṭipajjamānā paṭipattiṃ pūretvā paṭipattiyā adhigantabbaṃ lokuttaradhammaṃ adhigacchanti, tasmā sikkhāpadapaññattiyā ciraṭṭhitiko hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘saddhammaṭṭhitiyā’’ti. ពាក្យថា Saddhammaṭṭhitiyā សេចក្តីថា ព្រះសទ្ធម្មមាន ៣ យ៉ាងគឺ បរិយត្តិសទ្ធម្ម ១ បដិបត្តិសទ្ធម្ម ១ អធិគមសទ្ធម្ម ១។ ក្នុងព្រះសទ្ធម្មទាំងនោះ ព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់ដែលសង្គ្រោះចូលក្នុងព្រះត្រៃបិដក ឈ្មោះថា បរិយត្តិសទ្ធម្ម។ ធុតង្គគុណ ១៣ វត្តក្នុងខន្ធកៈ ១៤ វត្តធំ ៨២ សីល សមាធិ និងវិបស្សនា នេះឈ្មោះថា បដិបត្តិសទ្ធម្ម។ អរិយមគ្គ ៤ សាមញ្ញផល ៤ និងព្រះនិព្វាន នេះឈ្មោះថា អធិគមសទ្ធម្ម។ ព្រោះថា កាលបើមានការបញ្ញត្តសិក្ខាបទ ភិក្ខុទាំងឡាយតែងរៀនសូត្រនូវសិក្ខាបទផង នូវវិភង្គនៃសិក្ខាបទនោះផង និងព្រះពុទ្ធវចនៈដទៃទៀតដើម្បីញ៉ាំងសេចក្តីនៃសិក្ខាបទនោះឲ្យភ្លឺច្បាស់ផង កាលបើប្រតិបត្តិសមគួរតាមសិក្ខាបទដែលបានបញ្ញត្តទុកហើយ តែងបំពេញនូវបដិបត្តិ ហើយបានសម្រេចនូវលោកុត្តរធម៌ដែលគប្បីសម្រេចបានដោយការបដិបត្តិ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសទ្ធម្មទាំងអស់នោះ តែងតាំងនៅអស់កាលជាអង្វែង ព្រោះតែការបញ្ញត្តសិក្ខាបទ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា “saddhammaṭṭhitiyā” (ដើម្បីភាពតាំងនៅមាំមួននៃព្រះសទ្ធម្ម)។ Vinayānuggahāyāti sikkhāpadapaññattiyā hi sati saṃvaravinayo ca pahānavinayo ca samathavinayo ca paññattivinayo cāti catubbidhopi vinayo anuggahito hoti upatthambhito sūpatthambhito. Tena vuttaṃ – ‘‘vinayānuggahāyā’’ti. ពាក្យថា «vinayānuggahāya» (ដើម្បីអនុគ្រោះដល់វិន័យ) នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា កាលបើមានការបញ្ញត្តសិក្ខាបទហើយ វិន័យទាំង ៤ ប្រការ គឺ សំវរវិន័យផង បហានវិន័យផង សមថវិន័យផង បញ្ញត្តិវិន័យផង ឈ្មោះថាជាគុណជាតិដែលព្រះអង្គទ្រង់អនុគ្រោះ ឧបត្ថម្ភ និងទ្រង់ឧបត្ថម្ភយ៉ាងល្អហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «vinayānuggahāya»។ Sabbāneva cetāni padāni ‘‘sikkhāpadaṃ paññapessāmī’’ti iminā vacanena saddhiṃ yojetabbāni. Tatrāyaṃ paṭhamapacchimapadayojanā – ‘‘saṅghasuṭṭhutāya sikkhāpadaṃ paññapessāmi, vinayānuggahāya sikkhāpadaṃ paññapessāmī’’ti. បណ្តាពាក្យទាំងនោះ ពាក្យទាំងអស់នេះ គួរផ្សំភ្ជាប់ជាមួយនឹងពាក្យថា «sikkhāpadaṃ paññapessāmi» (តថាគតនឹងបញ្ញត្តសិក្ខាបទ)។ ក្នុងការផ្សំភ្ជាប់នោះ ការផ្សំភ្ជាប់បទដំបូង និងបទចុងក្រោយ មានដូចតទៅនេះ៖ «តថាគតនឹងបញ្ញត្តសិក្ខាបទ ដើម្បីសេចក្តីល្អឥតខ្ចោះនៃសង្ឃ, តថាគតនឹងបញ្ញត្តសិក្ខាបទ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់វិន័យ»។ Api cettha yaṃ saṅghasuṭṭhu taṃ saṅghaphāsu, yaṃ saṅghaphāsu taṃ dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyāti evaṃ saṅkhalikanayaṃ; yaṃ saṅghasuṭṭhu taṃ saṅghaphāsu, yaṃ saṅghasuṭṭhu taṃ dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyāti evañca ekekapadamūlikaṃ dasakkhattuṃ yojanaṃ katvā yaṃ vuttaṃ parivāre (pari. 334) – មួយវិញទៀត ក្នុងអត្ថបទនេះ សេចក្តីណាដែលជាសេចក្តីល្អឥតខ្ចោះនៃសង្ឃ សេចក្តីនោះរមែងជាសេចក្តីសប្បាយនៃសង្ឃ, សេចក្តីណាដែលជាសេចក្តីសប្បាយនៃសង្ឃ សេចក្តីនោះរមែងជាទៅដើម្បីសង្កត់សង្កិននូវបុគ្គលដែលមិនអៀនខ្មាស នេះជាវិធីតភ្ជាប់គ្នាដូចច្រវាក់ (សង្ខលិកន័យ)។ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីណាដែលជាសេចក្តីល្អឥតខ្ចោះនៃសង្ឃ សេចក្តីនោះជាសេចក្តីសប្បាយនៃសង្ឃ, សេចក្តីណាដែលជាសេចក្តីល្អឥតខ្ចោះនៃសង្ឃ សេចក្តីនោះជាទៅដើម្បីសង្កត់សង្កិននូវបុគ្គលដែលមិនអៀនខ្មាស វិធីផ្សំភ្ជាប់ដោយមានបទនីមួយៗជាមូលដ្ឋានចំនួន ១០ ដង យ៉ាងនេះ ដែលព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកក្នុងគម្ពីរបរិវារៈថា៖ ‘‘Atthasataṃ dhammasataṃ, dve ca niruttisatāni; Cattāri ñāṇasatāni, atthavase pakaraṇe’’ti. «ក្នុងអត្ថវសប្បករណៈ មានអត្ថៈមួយរយ ធម៌មួយរយ និរុត្តិពីររយ និងញាណបួនរយ។» Taṃ sabbaṃ veditabbaṃ. Taṃ panetaṃ yasmā parivāreyeva āvi bhavissati, tasmā idha na vaṇṇitanti. សេចក្តីទាំងអស់នោះ គប្បីជ្រាបចុះ។ ប៉ុន្តែ សេចក្តីទាំងអស់នោះ ព្រោះតែនឹងមានប្រាកដច្បាស់លាស់ក្នុងគម្ពីរបរិវារៈនោះឯង ហេតុនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាទើបមិនបានអធិប្បាយក្នុងទីនេះឡើយ។ Evaṃ sikkhāpadapaññattiyā ānisaṃsaṃ dassetvā tasmiṃ sikkhāpade bhikkhūhi kattabbakiccaṃ dīpento ‘‘evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyāthā’’ti āha. Kiṃ vuttaṃ hoti? Bhikkhave, imaṃ pana mayā iti sandassitānisaṃsaṃ sikkhāpadaṃ evaṃ pātimokkhuddese uddiseyyātha ca pariyāpuṇeyyātha ca dhāreyyātha ca aññesañca vāceyyāthāti. Atirekānayanattho [Pg.191] hi ettha ca saddo, tenāyamattho ānīto hotīti. កាលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញអានិសង្សនៃការបញ្ញត្តសិក្ខាបទយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងទ្រង់សម្តែងនូវកិច្ចដែលភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីធ្វើក្នុងសិក្ខាបទនោះ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីសម្តែងឡើងនូវសិក្ខាបទនេះ យ៉ាងនេះចុះ»។ ពាក្យនោះមានសេចក្តីពន្យល់ថា៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីសម្តែងឡើងផង គប្បីរៀនសូត្រផង គប្បីចងចាំទុកផង គប្បីបង្រៀនដល់ភិក្ខុដទៃទៀតផង នូវសិក្ខាបទនេះ ដែលតថាគតបានបង្ហាញអានិសង្សទុកយ៉ាងនេះ ក្នុងពេលសម្តែងព្រះបាតិមោក្ខ។ ព្រោះថា សព្ទ «ca» (និង/ផង) ក្នុងទីនេះ មានអត្ថនាំមកនូវសេចក្តីបន្ថែម ហេតុនោះ សេចក្តីនេះទើបនាំមកយ៉ាងនេះ។ Idāni yaṃ vuttaṃ ‘‘imaṃ sikkhāpada’’nti taṃ dassento ‘‘yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya, pārājiko hoti asaṃvāso’’ti āha. Evaṃ mūlacchejjavasena daḷhaṃ katvā paṭhamapārājike paññatte aparampi anupaññattatthāya makkaṭīvatthu udapādi. Tassuppattidīpanatthametaṃ vuttaṃ – evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hotīti. Tassattho – bhagavatā bhikkhūnaṃ idaṃ sikkhāpadaṃ evaṃ paññattaṃ hoti ca, idañca aññaṃ vatthu udapādīti. ឥឡូវនេះ កាលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញសិក្ខាបទដែលទ្រង់ត្រាស់ថា «imaṃ sikkhāpadaṃ» (សិក្ខាបទនេះ) នោះ ទើបត្រាស់ថា «ភិក្ខុណាមួយសេពមេថុនធម្ម ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិក រកសំវាសគ្មានឡើយ»។ កាលព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើឲ្យមាំមួនដោយអំណាចនៃការកាត់ឫសគល់ (នៃភេទជាភិក្ខុ) យ៉ាងនេះ ហើយទ្រង់បញ្ញត្តបារាជិកទី ១ ហើយ រឿងស្វាញីក៏កើតឡើង ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការបញ្ញត្តបន្ថែម (អនុបញ្ញត្តិ) ផ្សេងទៀត។ ដើម្បីបង្ហាញពីការកើតឡើងនៃរឿងស្វាញីនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលពាក្យនេះថា «evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti» (សិក្ខាបទនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តទុកហើយដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ យ៉ាងនេះឯង)។ សេចក្តីពន្យល់នៃពាក្យនោះថា៖ សិក្ខាបទនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តទុកហើយដល់ភិក្ខុទាំងឡាយយ៉ាងនេះផង ហើយរឿងស្វាញីដ៏ទៃនេះក៏កើតឡើងផង គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះចុះ។ Paṭhamapaññattikathā niṭṭhitā. ចប់ ព្រះធម្មទេសនាពន្យល់អំពីការបញ្ញត្តលើកដំបូង (បឋមបញ្ញត្តិ)។ Sudinnabhāṇavāraṃ niṭṭhitaṃ. ចប់ សុទិន្នភាណវារៈ។ Makkaṭīvatthukathā រឿងស្វាញី (មុក្កដីវត្ថុ) 40. Idāni yaṃ taṃ aññaṃ vatthu uppannaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘tena kho pana samayenā’’tiādimāha. Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā – makkaṭiṃ āmisenāti mahāvane bhikkhūnaṃ khantimettādiguṇānubhāvena nirāsaṅkacittā bahū migamorakukkuṭamakkaṭādayo tiracchānā padhānāgāraṭṭhānesu vicaranti. Tatra ekaṃ makkaṭiṃ āmisena yāgubhattakhajjakādinā upalāpetvā, saṅgaṇhitvāti vuttaṃ hoti. Tassāti bhummavacanaṃ. Paṭisevatīti pacurapaṭisevano hoti; pacuratthe hi vattamānavacanaṃ. So bhikkhūti so methunadhammapaṭisevanako bhikkhu. Senāsanacārikaṃ āhiṇḍantāti te bhikkhū āgantukā buddhadassanāya āgatā pātova āgantukabhattāni labhitvā katabhattakiccā bhikkhūnaṃ nivāsanaṭṭhānāni passissāmāti vicariṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘senāsanacārikaṃ āhiṇḍantā’’ti. Yena te bhikkhū tenupasaṅkamīti tiracchānagatā nāma ekabhikkhunā saddhiṃ vissāsaṃ katvā aññesupi tādisaññeva cittaṃ uppādenti. Tasmā sā makkaṭī yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ca attano vissāsikabhikkhusseva tesampi taṃ vikāraṃ dassesi. ៤០. ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវរឿងដទៃទៀតដែលកើតឡើងនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលពាក្យផ្តើមថា «tena kho pana samayena» (សម័យនោះឯង) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ មានសេចក្តីពន្យល់បទដែលមិនទាន់ច្បាស់លាស់ដូចតទៅ៖ ពាក្យថា «makkaṭiṃ āmisena» (លួងលោមស្វាញីដោយអាមិសៈ) គឺនៅក្នុងព្រៃមហាវន ពួកសត្វតិរច្ឆានជាច្រើន មានម្រឹគ ក្ងោក មាន់ និងស្វាជាដើម តែងដើរហើរនៅក្នុងទីកន្លែងនៃសេនាសនៈសម្រាប់ចម្រើនធម៌ ដោយគ្មានចិត្តសង្ស័យឡើយ ព្រោះតែអានុភាពនៃគុណធម៌មានខន្តី និងមេត្តាជាដើមរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ។ ក្នុងចំណោមសត្វទាំងនោះ ភិក្ខុនោះបានលួងលោមស្វាញីមួយក្បាលដោយអាមិសៈ មានបបរ បាយ និងបង្អែមជាដើម ហើយបានចិញ្ចឹមវាទុក នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងពាក្យនោះ។ ពាក្យថា «tassā» (នាងស្វានោះ) ជាសត្តមីវិភត្តិ។ ពាក្យថា «paṭisevati» (សេព) គឺការសេពជាញឹកញាប់ ព្រោះថា វត្តមានវិភត្តិ (បច្ចុប្បន្នកាល) ប្រើក្នុងន័យថាធ្វើជាញឹកញាប់។ ពាក្យថា «so bhikkhu» (ភិក្ខុនោះ) គឺភិក្ខុអ្នកសេពមេថុនធម្មនោះ។ ពាក្យថា «senāsanacārikaṃ āhiṇḍantā» (ដើរទៅកាន់សេនាសនៈចារិក) គឺពួកភិក្ខុទាំងនោះជាភិក្ខុអាគន្តុកៈដែលមកដើម្បីគាល់ព្រះមានព្រះភាគ តាំងពីព្រលឹមស្រាងៗ កាលបានទទួលចង្ហាន់អាគន្តុកៈ និងធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក៏គិតគ្នាថា «ពួកយើងនឹងទៅមើលកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ» ហើយក៏ដើរទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា «senāsanacārikaṃ āhiṇḍantā»។ ពាក្យថា «yena te bhikkhū tenupasaṅkami» (ដើរចូលទៅរកភិក្ខុទាំងឡាយនោះ) គឺធម្មតាសត្វតិរច្ឆាន កាលបើបានធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលជាមួយភិក្ខុមួយអង្គហើយ វារមែងកើតចិត្តស្និទ្ធស្នាលបែបនោះចំពោះភិក្ខុដទៃទៀតដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ស្វាញីនោះទើបដើរចូលទៅរកភិក្ខុទាំងឡាយនោះ លុះចូលទៅជិតហើយ ក៏បង្ហាញអាការៈញ៉ែញ៉ងនោះដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ដូចជាវាធ្លាប់បង្ហាញដល់ភិក្ខុជាទីស្និទ្ធស្នាលរបស់ខ្លួនដែរ។ Cheppanti naṅguṭṭhaṃ. Oḍḍīti abhimukhaṃ ṭhapesi. Nimittampi akāsīti yena niyāmena yāya kiriyāya methunādhippāyaṃ te jānanti taṃ akāsīti attho[Pg.192]. So bhikkhūti yassāyaṃ vihāro. Ekamantaṃ nilīyiṃsūti ekasmiṃ okāse paṭicchannā acchiṃsu. ពាក្យថា «cheppaṃ» គឺកន្ទុយ (វាគ្រវីកន្ទុយ)។ ពាក្យថា «oḍḍi» គឺវាបែរគូទដាក់ចំពីមុខ។ ពាក្យថា «nimittampi akāsi» (ធ្វើនិមិត្តផង) សេចក្តីថា វាបានធ្វើកាយវិការ ឬអាការៈដែលនាំឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយដឹងពីបំណងចង់សេពមេថុនរបស់វា នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា «so bhikkhu» គឺភិក្ខុម្ចាស់កុដិនោះឯង។ ពាក្យថា «ekamantaṃ nilīyiṃsu» គឺពួកភិក្ខុទាំងនោះបានពួនលាក់ខ្លួននៅក្នុងទីកន្លែងមួយ។ 41. Saccaṃ, āvusoti sahoḍḍhaggahito coro viya paccakkhaṃ disvā coditattā ‘‘kiṃ vā mayā kata’’ntiādīni vattuṃ asakkonto ‘‘saccaṃ, āvuso’’ti āha. Nanu, āvuso, tatheva taṃ hotīti āvuso yathā manussitthiyā, nanu tiracchānagatitthiyāpi taṃ sikkhāpadaṃ tatheva hoti. Manussitthiyāpi hi dassanampi gahaṇampi āmasanampi phusanampi ghaṭṭanampi duṭṭhullameva. Tiracchānagatitthiyāpi taṃ sabbaṃ duṭṭhullameva. Ko ettha viseso? Alesaṭṭhāne tvaṃ lesaṃ oḍḍesīti. ៤១. ពាក្យថា «saccaṃ, āvuso» (ពិតមែនហើយ អាវុសោ) គឺភិក្ខុនោះកាលត្រូវគេឃើញផ្ទាល់ភ្នែក និងចោទប្រកាន់ ដូចជាចោរដែលត្រូវគេចាប់បានព្រមទាំងវត្ថុតាង មិនអាចនឹងនិយាយដោះសារថា «តើខ្ញុំបានធ្វើអ្វី?» ជាដើមបានឡើយ ទើបទទួលសារភាពថា «ពិតមែនហើយ អាវុសោ»។ ពាក្យថា «nanu, āvuso, tatheva taṃ hoti» សេចក្តីថា ម្នាលអាវុសោ សិក្ខាបទនោះចំពោះមនុស្សស្រីយ៉ាងណា ចំពោះសត្វតិរច្ឆានញីក៏យ៉ាងនោះដែរ មិនមែនឬ? ព្រោះថា ចំពោះមនុស្សស្រី សូម្បីការមើល ការចាប់ ការស្ទាបអង្អែល ការប៉ះពាល់ និងការជល់ប៉ះគ្នាដោយរាគៈ ក៏សុទ្ធតែជាអំពើអាក្រក់ (ទុដ្ឋុល្លៈ) ដូចគ្នា។ ចំពោះសត្វតិរច្ឆានញី សកម្មភាពទាំងអស់នោះ ក៏សុទ្ធតែជាអំពើអាក្រក់ដូចគ្នាដែរ។ តើមានសេចក្តីប្លែកគ្នាយ៉ាងណាខ្លះក្នុងរឿងនេះ? អ្នកឯងមកលើកយកលេសក្នុងរឿងដែលមិនគួរលើកលេសសោះ។ 42. Antamaso tiracchānagatāyapi pārājiko hoti asaṃvāsoti tiracchānagatāyapi methunaṃ dhammaṃ paṭisevitvā pārājiko yeva hotīti daḷhataraṃ sikkhāpadamakāsi. Duvidhañhi sikkhāpadaṃ – lokavajjaṃ, paṇṇattivajjañca. Tattha yassa sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti, taṃ lokavajjaṃ nāma. Sesaṃ paṇṇattivajjaṃ. Tattha lokavajje anupaññatti uppajjamānā rundhantī dvāraṃ pidahantī sotaṃ pacchindamānā gāḷhataraṃ karontī uppajjati, aññatra adhimānā, aññatra supinantāti ayaṃ pana vītikkamābhāvā abbohārikattā ca vuttā. Paṇṇattivajje akate vītikkame uppajjamānā sithilaṃ karontī mocentī dvāraṃ dadamānā aparāparampi anāpattiṃ kurumānā uppajjati, gaṇabhojanaparamparabhojanādīsu anupaññattiyo viya. ‘‘Antamaso taṅkhaṇikāyapī’’ti evarūpā pana kate vītikkame uppannattā paññattigatikāva hoti. Idaṃ pana paṭhamasikkhāpadaṃ yasmā lokavajjaṃ, na paṇṇattivajjaṃ; tasmā ayamanupaññatti rundhantī dvāraṃ pidahantī sotaṃ pacchindamānā gāḷhataraṃ karontī uppajji. ៤២. ពាក្យថា «antamaso tiracchānagatāyapi pārājiko hoti asaṃvāso» (សូម្បីសេពមេថុនធម្មជាមួយសត្វតិរច្ឆានញី ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក រកសំវាសគ្មានឡើយ) គឺសូម្បីសេពមេថុនធម្មជាមួយសត្វតិរច្ឆានញី ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដដែល ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើសិក្ខាបទឲ្យកាន់តែតឹងរ៉ឹងឡើង។ ព្រោះថាសិក្ខាបទមាន ២ ប្រការ គឺ លោកវជ្ជៈ (មានទោសខាងលោកិយ) និង បញ្ញត្តិវជ្ជៈ (មានទោសព្រោះតែការបញ្ញត្តហាមឃាត់)។ ក្នុងសិក្ខាបទទាំងពីរនោះ សិក្ខាបទណាដែលកាលបើមានចេតនា ចិត្តនោះរមែងជាអកុសលតែម៉្យាង សិក្ខាបទនោះឈ្មោះថា លោកវជ្ជៈ។ ក្រៅពីនោះឈ្មោះថា បញ្ញត្តិវជ្ជៈ។ ក្នុងលោកវជ្ជសិក្ខាបទនោះ អនុបញ្ញត្តិដែលកើតឡើង រមែងរារាំង បិទទ្វារ កាត់ផ្តាច់ចរន្ត (នៃការប្រព្រឹត្តកន្លង) និងធ្វើឲ្យកាន់តែតឹងរ៉ឹងឡើង។ ចំណែកឯពាក្យថា «លើកលែងតែភិក្ខុមានអធិមាន និងភិក្ខុយល់សប្តិ» នេះ ព្រោះតែមិនមានការប្រព្រឹត្តកន្លងពិតប្រាកដ និងព្រោះតែមិនចាត់ទុកជាអាបត្តិ (អព្វោហារិកៈ) ទើបព្រះអង្គត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះ។ ក្នុងបញ្ញត្តិវជ្ជសិក្ខាបទ កាលបើមិនទាន់មានការប្រព្រឹត្តកន្លងទេ អនុបញ្ញត្តិដែលកើតឡើង រមែងធ្វើឲ្យធូរស្រាល ជួយដោះលែង បើកឱកាស និងធ្វើមិនឲ្យត្រូវអាបត្តិជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជាអនុបញ្ញត្តិក្នុងគណភោជន និងបរម្បរភោជនជាដើម។ ចំណែកឯអនុបញ្ញត្តិដែលមានសភាពបែបនេះ ដូចជាពាក្យថា «សូម្បីតែស្ត្រីដែលរស់នៅត្រឹមតែមួយរំពេច» នេះ ព្រោះតែកើតឡើងក្រោយពេលមានការប្រព្រឹត្តកន្លងរួចហើយ ទើបមានសភាពដូចជាបញ្ញត្តិដើមដែរ។ ប៉ុន្តែ សិក្ខាបទទី ១ នេះ ព្រោះតែជាលោកវជ្ជៈ មិនមែនជាបញ្ញត្តិវជ្ជៈ ហេតុនោះ អនុបញ្ញត្តិនេះទើបរារាំង បិទទ្វារ កាត់ផ្តាច់ចរន្ត និងធ្វើឲ្យកាន់តែតឹងរ៉ឹងឡើង ទើបកើតឡើង។ Evaṃ dvepi vatthūni sampiṇḍetvā mūlacchejjavasena daḷhataraṃ katvā paṭhamapārājike paññatte aparampi anupaññattatthāya vajjiputtakavatthu udapādi. Tassuppattidassanatthametaṃ vuttaṃ – ‘‘evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hotī’’ti[Pg.193]. Tassattho – bhagavatā bhikkhūnaṃ idaṃ sikkhāpadaṃ evaṃ paññattaṃ hoti ca idañca aññampi vatthu udapādīti. កាលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់រួមបញ្ចូលរឿងទាំងពីរនេះចូលគ្នា ហើយទ្រង់ធ្វើឲ្យកាន់តែតឹងរ៉ឹងឡើងដោយអំណាចនៃការកាត់ឫសគល់ ហើយទ្រង់បញ្ញត្តបារាជិកទី ១ ហើយ រឿងពួកវជ្ជីបុត្តកភិក្ខុក៏កើតឡើង ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការបញ្ញត្តបន្ថែម (អនុបញ្ញត្តិ) ផ្សេងទៀត។ ដើម្បីបង្ហាញពីការកើតឡើងនៃរឿងពួកវជ្ជីបុត្តកភិក្ខុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលពាក្យនេះថា «evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hotī»។ សេចក្តីពន្យល់នៃពាក្យនោះថា៖ សិក្ខាបទនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តទុកហើយដល់ភិក្ខុទាំងឡាយយ៉ាងនេះផង ហើយរឿងពួកវជ្ជីបុត្តកភិក្ខុដ៏ទៃនេះក៏កើតឡើងផង គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះចុះ។ Makkaṭīvatthukathā niṭṭhitā. ចប់ រឿងស្វាញី។ Santhatabhāṇavāro សន្ថតភាណវារៈ Vajjiputtakavatthuvaṇṇanā ការអធិប្បាយអំពីរឿងពួកវជ្ជីបុត្តកភិក្ខុ (វជ្ជីបុត្តកវត្ថុវណ្ណនា) 43-44. Idāni yaṃ taṃ aññampi vatthu uppannaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘tena kho pana samayenā’’tiādimāha. Tatrāpi ayamanuttānapadavaṇṇanā – vesālikāti vesālivāsino. Vajjiputtakāti vajjiraṭṭhe vesāliyaṃ kulānaṃ puttā. Sāsane kira yo yo upaddavo ādīnavo abbudamuppajji, sabbaṃ taṃ vajjiputtake nissāya. Tathā hi devadattopi vajjiputtake pakkhe labhitvā saṅghaṃ bhindi. Vajjiputtakā eva ca vassasataparinibbute bhagavati uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ dīpesuṃ. Imepi tesaṃ yeva ekacce evaṃ paññattepi sikkhāpade yāvadatthaṃ bhuñjiṃsu…pe… methunaṃ dhammaṃ paṭiseviṃsūti. ៤៣-៤៤. ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវរឿងដទៃទៀតដែលកើតឡើងនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលពាក្យផ្តើមថា «tena kho pana samayena» ជាដើម។ សូម្បីក្នុងពាក្យនោះ ក៏មានសេចក្តីពន្យល់បទដែលមិនទាន់ច្បាស់លាស់ដូចតទៅ៖ ពាក្យថា «vesālikā» គឺពួកអ្នករស់នៅក្នុងក្រុងវេសាលី។ ពាក្យថា «vajjiputtakā» គឺកូនប្រុសៗនៃត្រកូលទាំងឡាយក្នុងក្រុងវេសាលី ដែនវជ្ជី។ ឮថា ក្នុងព្រះសាសនា ឧបទ្រពក្តី ទោសកំហុសក្តី រឿងអាស្រូវក្តី ណាមួយដែលកើតឡើង សុទ្ធតែអាស្រ័យលើពួកវជ្ជីបុត្តកភិក្ខុទាំងអស់។ ព្រោះថា សូម្បីតែព្រះទេវទត្ត ក៏បានពួកវជ្ជីបុត្តកភិក្ខុជាបក្សពួក ហើយបានបំបែកសង្ឃដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកវជ្ជីបុត្តកភិក្ខុទាំងឡាយនោះឯង កាលព្រះមានព្រះភាគបរិនិព្វានបាន ១០០ ឆ្នាំ ក៏បានសម្តែងព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តាឲ្យខុសពីធម៌ ខុសពីវិន័យ។ សូម្បីតែភិក្ខុខ្លះក្នុងចំណោមពួកវជ្ជីបុត្តកភិក្ខុទាំងនោះ កាលបើព្រះអង្គបញ្ញត្តសិក្ខាបទយ៉ាងនេះហើយ ក៏នៅតែឆាន់តាមចិត្តចង់...សេពមេថុនធម្មដដែល។ Ñātibyasanenapīti ettha asanaṃ byasanaṃ vikkhepo viddhaṃsanaṃ vināsoti sabbametaṃ ekatthaṃ. Ñātīnaṃ byasanaṃ ñātibyasanaṃ, tena ñātibyasanena, rājadaṇḍabyādhimaraṇavippavāsanimittena ñātivināsenāti attho. Esa nayo dutiyapadepi. Tatiyapade pana ārogyavināsako rogo eva rogabyasanaṃ. So hi ārogyaṃ byasati vikkhipati vināsetīti byasanaṃ. Rogova byasanaṃ rogabyasanaṃ, tena rogabyasanena. Phuṭṭhāti adhipannā abhibhūtā samannāgatāti attho. ពាក្យថា «ñātibyasanenapi» នេះ សព្ទទាំងឡាយគឺ asana, byasana, vikkhepa, viddhaṃsana, vināsa ទាំងអស់នេះមានន័យដូចគ្នា។ សេចក្តីវិនាសនៃញាតិ ឈ្មោះថា ញាតិព្យសនៈ, ពាក្យថា «tena ñātibyasanena» សេចក្តីថា ដោយសេចក្តីវិនាសនៃញាតិ ដែលមានរាជទណ្ឌ ជំងឺ សេចក្តីស្លាប់ និងការព្រាត់ប្រាសគ្នាជាហេតុ នេះជាអត្ថ។ វិធីនេះក៏ដូចគ្នាក្នុងបទទីពីរ (bhogabyasanena) ដែរ។ ចំណែកឯក្នុងបទទីបី (rogabyasanena) ជំងឺដែលបំផ្លាញសុខភាព ឈ្មោះថា រោគព្យសនៈ។ ព្រោះថា ជំងឺនោះរមែងបំផ្លាញ កម្ចាត់បង់ និងធ្វើឲ្យខូចខាតនូវសុខភាព ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា ព្យសនៈ។ ជំងឺនោះឯងជាព្យសនៈ ឈ្មោះថា រោគព្យសនៈ, ពាក្យថា «tena rogabyasanena» សេចក្តីថា ដោយរោគព្យសនៈនោះ។ ពាក្យថា «phuṭṭhā» សេចក្តីថា ត្រូវគ្របដណ្តប់ ត្រូវរុករាន និងត្រូវប៉ះពាល់ហើយ នេះជាអត្ថ។ Na mayaṃ, bhante ānanda, buddhagarahinoti bhante ānanda, mayaṃ na buddhaṃ garahāma, na buddhassa dosaṃ dema. Na dhammagarahino, na saṅghagarahino. Attagarahino mayanti attānameva mayaṃ garahāma, attano dosaṃ dema. Alakkhikāti nissirikā. Appapuññāti parittapuññā. Vipassakā kusalānaṃ dhammānanti ye aṭṭhatiṃsārammaṇesu vibhattā kusalā dhammā, tesaṃ vipassakā; tato tato ārammaṇato vuṭṭhāya teva dhamme vipassamānāti [Pg.194] attho. Pubbarattāpararattanti rattiyā pubbaṃ pubbarattaṃ, rattiyā aparaṃ apararattaṃ, paṭhamayāmañca pacchimayāmañcāti vuttaṃ hoti. Bodhipakkhikānanti bodhissa pakkhe bhavānaṃ, arahattamaggañāṇassa upakārakānanti attho. Bhāvanānuyoganti vaḍḍhanānuyogaṃ. Anuyuttā vihareyyāmāti gihipalibodhaṃ āvāsapalibodhañca pahāya vivittesu senāsanesu yuttapayuttā anaññakiccā vihareyyāma. ពាក្យថា «na mayaṃ, bhante ānanda, buddhagarahino» សេចក្តីថា បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏ចម្រើន ពួកយើងមិនបានតិះដៀលព្រះពុទ្ធឡើយ មិនបានទម្លាក់កំហុសលើព្រះពុទ្ធឡើយ។ មិនបានតិះដៀលព្រះធម៌ មិនបានតិះដៀលព្រះសង្ឃឡើយ។ ពាក្យថា «attagarahino mayaṃ» សេចក្តីថា ពួកយើងតិះដៀលតែខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ ទម្លាក់កំហុសលើខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «alakkhikā» គឺអ្នកគ្មានសិរីសួស្តី។ ពាក្យថា «appapuññā» គឺអ្នកមានបុណ្យតិចតួច។ ពាក្យថា «vipassakā kusalānaṃ dhammānaṃ» សេចក្តីថា ពួកយើងជាអ្នកពិចារណាឃើញនូវកុសលធម៌ទាំងឡាយដែលចែកចេញក្នុងអារម្មណ៍ ៣៨ ប្រការ គឺចេញចាកអារម្មណ៍នោះៗ ហើយពិចារណាឃើញនូវធម៌ទាំងនោះឯង (ដោយអំណាចអនិច្ចៈ ទុក្ខៈ អនត្តា) នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា «pubbarattāpararattṃ» គឺចំណែកខាងដើមនៃរាត្រី ឈ្មោះថា បុព្វរាត្រី, ចំណែកខាងចុងនៃរាត្រី ឈ្មោះថា អបររាត្រី សេចក្តីថា ក្នុងយាមដំបូង និងយាមចុងក្រោយ។ ពាក្យថា «bodhipakkhikānaṃ» សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងចំណែកនៃពោធិញ្ញាណ គឺធម៌ដែលជាឧបការៈដល់អរហត្តមគ្គញាណ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា «bhāvanānuyogaṃ» គឺការខ្វល់ខ្វាយក្នុងការធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង។ ពាក្យថា «anuyuttā vihareyyāma» សេចក្តីថា ពួកយើងលះបង់នូវកង្វល់ជាគ្រហស្ថ (គិហិបលិពោធ) និងកង្វល់រឿងវត្តអារាម (អាវាសបលិពោធ) ហើយជាអ្នកព្យាយាមប្រឹងប្រែង គ្មានកិច្ចការដទៃក្រៅពីការចម្រើនភាវនា រស់នៅក្នុងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ច្រងំចុះ។ Evamāvusoti thero etesaṃ āsayaṃ ajānanto idaṃ nesaṃ mahāgajjitaṃ sutvā ‘‘sace ime īdisā bhavissanti, sādhū’’ti maññamāno ‘‘evamāvuso’’ti sampaṭicchi. Aṭṭhānametaṃ anavakāsoti ubhayampetaṃ kāraṇapaṭikkhepavacanaṃ. Kāraṇañhi yasmā tattha tadāyattavuttibhāvena phalaṃ tiṭṭhati. Yasmā cassa taṃ okāso hoti tadāyattavuttibhāvena, tasmā ‘‘ṭhānañca avakāso cā’’ti vuccati, taṃ paṭikkhipanto āha – ‘‘aṭṭhānametaṃ, ānanda, anavakāso’’ti. Etaṃ ṭhānaṃ vā okāso vā natthi. Yaṃ tathāgatoti yena tathāgato vajjīnaṃ vā…pe… samūhaneyya, taṃ kāraṇaṃ natthīti attho. Yadi hi bhagavā etesaṃ ‘‘labheyyāma upasampada’’nti yācantānaṃ upasampadaṃ dadeyya, evaṃ sante ‘‘pārājiko hoti asaṃvāso’’ti paññattaṃ samūhaneyya. Yasmā panetaṃ na samūhanati, tasmā ‘‘aṭṭhānameta’’ntiādimāha. ពាក្យថា Evamāvuso គឺព្រះថេរៈកាលមិនដឹងនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ឮហើយនូវការបន្លឺឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្លានេះរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ គិតថា «ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងនេះនឹងមានសភាពយ៉ាងនេះ (គឺធ្វើតាមពាក្យដែលនិយាយពិតមែន) នោះជាការល្អ» ទើបទទួលព្រមថា «យ៉ាងណោះ លោកដ៏មានអាយុ»។ ពាក្យថា Aṭṭhānametaṃ anavakāso ទាំងពីរម៉ាត់នេះ ជាពាក្យបដិសេធនូវហេតុ។ ព្រោះថា ហេតុណា ផលរមែងតាំងនៅក្នុងហេតុនោះ ដោយភាពជាការប្រព្រឹត្តទៅតាមហេតុនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុណា ហេតុនោះជាឱកាស (ជាទីតាំង) នៃផលនោះ ដោយភាពជាការប្រព្រឹត្តទៅតាមហេតុនោះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «ឋានៈ» ខ្លះ «ឱកាស» ខ្លះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបដិសេធនូវហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអានន្ទ ហេតុនេះមិនមែនជាទី មិនមែនជាឱកាសឡើយ»។ ឋានៈ ឬឱកាសនេះ មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា Yaṃ tathāgato សេចក្តីថា ហេតុណាដែលជាហេតុនាំឲ្យព្រះតថាគតគប្បីដកចេញនូវសិក្ខាបទបារាជិកដែលបានបញ្ញត្តទុកហើយ ព្រោះហេតុនៃពួកវជ្ជី ឬ... ហេតុនោះមិនមានឡើយ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រទានឧបសម្បទាដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ដែលសូមថា «សូមពួកយើងទទួលបានឧបសម្បទាចុះ» កាលបើដូច្នោះ ព្រះអង្គក៏គប្បីដកចេញនូវសិក្ខាបទដែលទ្រង់បញ្ញត្តទុកថា «ត្រូវអាបត្តិបារាជិក មិនមានការនៅរួមឡើយ»។ ប៉ុន្តែ ព្រោះព្រះអង្គមិនដកចេញនូវសិក្ខាបទនោះ ហេតុនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «aṭṭhānametaṃ» ជាដើម។ So āgato na upasampādetabboti ‘‘yadi hi evaṃ āgato upasampadaṃ labheyya, sāsane agāravo bhaveyya. Sāmaṇerabhūmiyaṃ pana ṭhito sagāravo ca bhavissati, attatthañca karissatī’’ti ñatvā anukampamāno bhagavā āha – ‘‘so āgato na upasampādetabbo’’ti. So āgato upasampādetabboti evaṃ āgato bhikkhubhāve ṭhatvā avipannasīlatāya sāsane sagāravo bhavissati, so sati upanissaye nacirasseva uttamatthaṃ pāpuṇissatīti ñatvā upasampādetabboti āha. ពាក្យថា So āgato na upasampādetabbo គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា «ប្រសិនបើបុគ្គលដែលត្រឡប់មកវិញយ៉ាងនេះ ទទួលបានឧបសម្បទា នោះការមិនគោរពក្នុងព្រះសាសនានឹងមានឡើង។ ប៉ុន្តែ បើគេស្ថិតនៅក្នុងសាមណេរភូមិ គេនឹងមានសេចក្តីគោរពផង នឹងធ្វើនូវប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនផង» កាលទ្រង់អនុគ្រោះ ទើបត្រាស់ថា «បុគ្គលនោះត្រឡប់មកវិញ មិនគប្បីឲ្យឧបសម្បទាឡើយ»។ ពាក្យថា So āgato upasampādetabbo គឺទ្រង់ជ្រាបថា «បុគ្គលដែលត្រឡប់មកវិញយ៉ាងនេះ កាលស្ថិតនៅក្នុងភិក្ខុភាវៈ នឹងមានសេចក្តីគោរពក្នុងព្រះសាសនា ព្រោះសីលមិនធ្លាក់ចុះ បុគ្គលនោះ កាលបើមានឧបនិស្ស័យ មិនយូរប៉ុន្មានឡើយ នឹងបានសម្រេចនូវប្រយោជន៍ដ៏ឧត្តម (គឺព្រះអរហត្ត)» ទើបត្រាស់ថា «គប្បីឲ្យឧបសម្បទា»។ Evaṃ methunaṃ dhammaṃ paṭisevitvā āgatesu anupasampādetabbañca upasampādetabbañca dassetvā tīṇipi vatthūni samodhānetvā paripuṇṇaṃ katvā sikkhāpadaṃ paññapetukāmo ‘‘evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyāthā’’ti vatvā ‘‘yo pana bhikkhu…pe… asaṃvāso’’ti paripuṇṇaṃ sikkhāpadaṃ paññapesi. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់បង្ហាញនូវបុគ្គលដែលមិនគប្បីឲ្យឧបសម្បទា និងបុគ្គលដែលគប្បីឲ្យឧបសម្បទា ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងឡាយដែលសេពមេថុនធម្មហើយត្រឡប់មកវិញយ៉ាងនេះ រួចទ្រង់ប្រមូលមកជួបជុំគ្នានូវវត្ថុទាំងបី ហើយមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងបញ្ញត្តសិក្ខាបទឲ្យពេញបរិបូរណ៍ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏គប្បីសំដែងឡើងនូវសិក្ខាបទនេះយ៉ាងនេះថា» រួចហើយទ្រង់បញ្ញត្តសិក្ខាបទដ៏ពេញបរិបូរណ៍ថា «yo pana bhikkhu...pe... asaṃvāso» (ភិក្ខុណាមួយ... មិនមានការនៅរួមឡើយ)។ Vajjiputtakavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā. ការពណ៌នាអំពីវត្ថុនៃពួកវជ្ជីបុត្តកៈ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ Catubbidhavinayakathā កថាថាដោយវិន័យ ៤ យ៉ាង 45. Idānissa [Pg.195] atthaṃ vibhajanto ‘‘yo panāti, yo yādiso’’tiādimāha. Tasmiṃ pana sikkhāpade ca sikkhāpadavibhaṅge ca sakale ca vinayavinicchaye kosallaṃ patthayantena catubbidho vinayo jānitabbo – ៤៥. ឥឡូវនេះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យ កាលនឹងចែកសេចក្តីនៃសិក្ខាបទនោះ ទើបពោលពាក្យថា «yo panāti, yo yādiso» ជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត កុលបុត្រកាលប្រាថ្នានូវភាពឈ្លាសវៃក្នុងសិក្ខាបទនោះផង ក្នុងសិក្ខាបទវិភង្គផង ក្នុងការវិនិច្ឆ័យវិន័យទាំងអស់ផង គប្បីដឹងនូវវិន័យ ៤ យ៉ាង គឺ៖ Catubbidhañhi vinayaṃ, mahātherā mahiddhikā; Nīharitvā pakāsesuṃ, dhammasaṅgāhakā purā. «ព្រោះថា ក្នុងកាលមុន ព្រះមហាថេរទាំងឡាយ ដែលជាអ្នកធ្វើសង្គាយនាធម៌ មានឫទ្ធិច្រើន បានដកស្រង់ចេញមកសម្តែងនូវវិន័យ ៤ យ៉ាង។» Katamaṃ catubbidhaṃ? Suttaṃ, suttānulomaṃ, ācariyavādaṃ, attanomatinti. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘āhaccapadena rasena ācariyavaṃsena adhippāyā’’ti, ettha hi āhaccapadanti suttaṃ adhippetaṃ, rasoti suttānulomaṃ, ācariyavaṃsoti ācariyavādo, adhippāyoti attanomati. វិន័យ ៤ យ៉ាងនោះ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ សុត្តៈ, សុត្តានុលោម, អាចរិយវាទ, និងអត្តនោមតិ។ សេចក្តីនេះ សំដៅយកពាក្យដែលពោលទុកថា «ដោយអាហច្ចបទ ដោយរស ដោយអាចរិយវង្ស ដោយអធិប្បាយ» ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «អាហច្ចបទ» សំដៅយក សុត្តៈ, ពាក្យថា «រស» សំដៅយក សុត្តានុលោម, ពាក្យថា «អាចរិយវង្ស» សំដៅយក អាចរិយវាទ, ពាក្យថា «អធិប្បាយ» សំដៅយក អត្តនោមតិ។ នេះជាពាក្យដែលព្រះនាគសេនត្ថេរបានពោលទុក។ Tattha suttaṃnāma sakale vinayapiṭake pāḷi. ក្នុងវិន័យ ៤ យ៉ាងនោះ ដែលហៅថា «សុត្តៈ» បានដល់ ព្រះបាលីក្នុងវិនយបិដកទាំងអស់។ Suttānulomaṃ nāma cattāro mahāpadesā; ye bhagavatā evaṃ vuttā – ‘‘yaṃ, bhikkhave, mayā ‘idaṃ na kappatī’ti appaṭikkhittaṃ, taṃ ce akappiyaṃ anulometi; kappiyaṃ paṭibāhati, taṃ vo na kappati. Yaṃ, bhikkhave, mayā ‘idaṃ na kappatī’ti appaṭikkhittaṃ, taṃ ce kappiyaṃ anulometi; akappiyaṃ paṭibāhati, taṃ vo kappati. Yaṃ, bhikkhave, mayā ‘idaṃ kappatī’ti ananuññātaṃ, taṃ ce akappiyaṃ anulometi, kappiyaṃ paṭibāhati; taṃ vo na kappati. Yaṃ, bhikkhave, mayā ‘idaṃ kappatī’ti ananuññātaṃ, taṃ ce kappiyaṃ anulometi, akappiyaṃ paṭibāhati; taṃ vo kappatī’’ti (mahāva. 305). ដែលហៅថា «សុត្តានុលោម» បានដល់ មហាបទេស ៤ យ៉ាង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វត្ថុណាមួយដែលតថាគតមិនបានហាមឃាត់ថា 'វត្ថុនេះមិនគួរ' ប្រសិនបើវត្ថុនោះស្របទៅនឹងវត្ថុដែលមិនគួរ (អកប្បិយៈ) យាងចាកវត្ថុដែលគួរ (កប្បិយៈ) វត្ថុនោះមិនគួរដល់អ្នកទាំងឡាយឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វត្ថុណាមួយដែលតថាគតមិនបានហាមឃាត់ថា 'វត្ថុនេះមិនគួរ' ប្រសិនបើវត្ថុនោះស្របទៅនឹងវត្ថុដែលគួរ (កប្បិយៈ) យាងចាកវត្ថុដែលមិនគួរ (អកប្បិយៈ) វត្ថុនោះគួរដល់អ្នកទាំងឡាយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វត្ថុណាមួយដែលតថាគតមិនបានអនុញ្ញាតថា 'វត្ថុនេះគួរ' ប្រសិនបើវត្ថុនោះស្របទៅនឹងវត្ថុដែលមិនគួរ (អកប្បិយៈ) យាងចាកវត្ថុដែលគួរ (កប្បិយៈ) វត្ថុនោះមិនគួរដល់អ្នកទាំងឡាយឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វត្ថុណាមួយដែលតថាគតមិនបានអនុញ្ញាតថា 'វត្ថុនេះគួរ' ប្រសិនបើវត្ថុនោះស្របទៅនឹងវត្ថុដែលគួរ (កប្បិយៈ) យាងចាកវត្ថុដែលមិនគួរ (អកប្បិយៈ) វត្ថុនោះគួរដល់អ្នកទាំងឡាយ»។ Ācariyavādo nāma dhammasaṅgāhakehi pañcahi arahantasatehi ṭhapitā pāḷivinimuttā okkantavinicchayappavattā aṭṭhakathātanti. ដែលហៅថា «អាចរិយវាទ» បានដល់ ខ្សែស្រឡាយអដ្ឋកថា ដែលព្រះអរហន្ត ៥០០ អង្គ ជាអ្នកធ្វើសង្គាយនាធម៌បានតាំងទុកមក ដែលរួចផុតចាកព្រះបាលី និងជាការប្រព្រឹត្តទៅនៃការវិនិច្ឆ័យដែលចុះស៊ប់ដោយប្រាជ្ញា។ Attanomati nāma sutta-suttānuloma-ācariyavāde muñcitvā anumānena attano anubuddhiyā nayaggāhena upaṭṭhitākārakathanaṃ. ដែលហៅថា «អត្តនោមតិ» បានដល់ ការពោលនូវអាការៈដែលប្រាកដឡើង ដោយការកាន់យកនូវន័យ ដោយប្រាជ្ញាដែលយល់ស្របតាមរបស់ខ្លួន ដោយការអនុមាន វៀរលែងតែសុត្តៈ សុត្តានុលោម និងអាចរិយវាទចេញ។ Apica suttantābhidhammavinayaṭṭhakathāsu āgato sabbopi theravādo ‘‘attanomati’’ nāma. Taṃ pana attanomatiṃ gahetvā kathentena na daḷhaggāhaṃ [Pg.196] gahetvā voharitabbaṃ. Kāraṇaṃ sallakkhetvā atthena pāḷiṃ, pāḷiyā ca atthaṃ saṃsanditvā kathetabbaṃ. Attanomati ācariyavāde otāretabbā. Sace tattha otarati ceva sameti ca, gahetabbā. Sace neva otarati na sameti, na gahetabbā. Ayañhi attanomati nāma sabbadubbalā. Attanomatito ācariyavādo balavataro. មួយវិញទៀត សូម្បីតែថេរវាទទាំងអស់ដែលមកក្នុងអដ្ឋកថាព្រះសូត្រ ព្រះអភិធម្ម និងព្រះវិន័យ ក៏ឈ្មោះថា «អត្តនោមតិ» ដែរ។ ប៉ុន្តែ បុគ្គលកាលពោលដោយកាន់យកនូវអត្តនោមតិនោះ មិនគប្បីពោលដោយប្រកាន់ខ្ជាប់យ៉ាងខ្លាំងក្លានោះឡើយ។ គប្បីកំណត់ដឹងនូវហេតុ ហើយប្រៀបធៀបព្រះបាលីជាមួយនឹងសេចក្តី ប្រៀបធៀបសេចក្តីជាមួយនឹងព្រះបាលី រួចទើបពោល។ គប្បីបញ្ចូលអត្តនោមតិទៅក្នុងអាចរិយវាទ។ ប្រសិនបើអត្តនោមតិនោះ ចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង ក្នុងអាចរិយវាទនោះ គប្បីកាន់យកចុះ។ ប្រសិនបើមិនចុះសម្រុងផង មិនស្របគ្នាផង មិនគប្បីកាន់យកឡើយ។ ព្រោះថា អត្តនោមតិនេះ ជាធម្មជាតិខ្សោយជាងគេបំផុត។ អាចរិយវាទ មានកម្លាំងខ្លាំងជាងអត្តនោមតិ។ Ācariyavādopi suttānulome otāretabbo. Tattha otaranto samentoyeva gahetabbo, itaro na gahetabbo. Ācariyavādato hi suttānulomaṃ balavataraṃ. សូម្បីតែអាចរិយវាទ ក៏គប្បីបញ្ចូលទៅក្នុងសុត្តានុលោមដែរ។ ក្នុងសុត្តានុលោមនោះ អាចរិយវាទណាដែលចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង ទើបគប្បីកាន់យក អាចរិយវាទក្រៅពីនេះ មិនគប្បីកាន់យកឡើយ។ ព្រោះថា សុត្តានុលោម មានកម្លាំងខ្លាំងជាងអាចរិយវាទ។ Suttānulomampi sutte otāretabbaṃ. Tattha otarantaṃ samentameva gahetabbaṃ, itaraṃ na gahetabbaṃ. Suttānulomato hi suttameva balavataraṃ. Suttañhi appaṭivattiyaṃ kārakasaṅghasadisaṃ buddhānaṃ ṭhitakālasadisaṃ. Tasmā yadā dve bhikkhū sākacchanti, sakavādī suttaṃ gahetvā katheti, paravādī suttānulomaṃ. Tehi aññamaññaṃ khepaṃ vā garahaṃ vā akatvā suttānulomaṃ sutte otāretabbaṃ. Sace otarati sameti, gahetabbaṃ. No ce, na gahetabbaṃ; suttasmiṃyeva ṭhātabbaṃ. Athāyaṃ suttaṃ gahetvā katheti, paro ācariyavādaṃ. Tehipi aññamaññaṃ khepaṃ vā garahaṃ vā akatvā ācariyavādo sutte otāretabbo. Sace otarati sameti, gahetabbo. Anotaranto asamento ca gārayhācariyavādo na gahetabbo; suttasmiṃyeva ṭhātabbaṃ. សូម្បីតែសុត្តានុលោម ក៏គប្បីបញ្ចូលទៅក្នុងសុត្តៈដែរ។ ក្នុងសុត្តៈនោះ សុត្តានុលោមណាដែលចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង ទើបគប្បីកាន់យក សុត្តានុលោមក្រៅពីនេះ មិនគប្បីកាន់យកឡើយ។ ព្រោះថា សុត្តៈ មានកម្លាំងខ្លាំងជាងសុត្តានុលោម។ ព្រោះថា ព្រះសុត្តៈ នរណាមួយមិនអាចជំទាស់បានឡើយ មានសភាពដូចជាសង្ឃអ្នកធ្វើសង្គាយនា និងមានសភាពដូចជាកាលដែលព្រះពុទ្ធទាំងឡាយនៅធរមាន។ ហេតុនោះ កាលបើភិក្ខុពីររូបសន្ទនាគ្នា ភាគីខាងសកវាទីកាន់យកសុត្តៈមកពោល ភាគីខាងបរវាទីកាន់យកសុត្តានុលោមមកពោល។ ភិក្ខុទាំងនោះ មិនគប្បីធ្វើការច្រានចោល ឬការតិះដៀលគ្នាទៅវិញទៅមកឡើយ ហើយគប្បីបញ្ចូលសុត្តានុលោមទៅក្នុងសុត្តៈ។ ប្រសិនបើចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង គប្បីកាន់យក។ បើមិនដូច្នោះទេ មិនគប្បីកាន់យកឡើយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងសុត្តៈប៉ុណ្ណោះ។ មួយវិញទៀត បើភាគីនេះកាន់យកសុត្តៈមកពោល ភាគីម្ខាងទៀតកាន់យកអាចរិយវាទមកពោល។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏មិនគប្បីធ្វើការច្រានចោល ឬការតិះដៀលគ្នាទៅវិញទៅមកឡើយ ហើយគប្បីបញ្ចូលអាចរិយវាទទៅក្នុងសុត្តៈ។ ប្រសិនបើចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង គប្បីកាន់យក។ អាចរិយវាទដែលមិនចុះសម្រុង មិនស្របគ្នា និងជាអាចរិយវាទដែលគួរតិះដៀល មិនគប្បីកាន់យកឡើយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងសុត្តៈប៉ុណ្ណោះ។ Athāyaṃ suttaṃ gahetvā katheti, paro attanomatiṃ. Tehipi aññamaññaṃ khepaṃ vā garahaṃ vā akatvā attanomati sutte otāretabbā. Sace otarati sameti, gahetabbā. No ce, na gahetabbā. Suttasmiṃ yeva ṭhātabbaṃ. មួយវិញទៀត បើភាគីនេះកាន់យកសុត្តៈមកពោល ភាគីម្ខាងទៀតកាន់យកអត្តនោមតិមកពោល។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏មិនគប្បីធ្វើការច្រានចោល ឬការតិះដៀលគ្នាទៅវិញទៅមកឡើយ ហើយគប្បីបញ្ចូលអត្តនោមតិទៅក្នុងសុត្តៈ។ ប្រសិនបើចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង គប្បីកាន់យក។ បើមិនដូច្នោះទេ មិនគប្បីកាន់យកឡើយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងសុត្តៈប៉ុណ្ណោះ។ Atha panāyaṃ suttānulomaṃ gahetvā katheti, paro suttaṃ. Suttaṃ suttānulome otāretabbaṃ. Sace otarati sameti, tisso saṅgītiyo ārūḷhaṃ pāḷiāgataṃ paññāyati, gahetabbaṃ. No ce tathā paññāyati na otarati na sameti, bāhirakasuttaṃ vā hoti siloko vā aññaṃ vā gārayhasuttaṃ guḷhavessantaraguḷhavinayavedallādīnaṃ aññatarato āgataṃ, na gahetabbaṃ. Suttānulomasmiṃyeva ṭhātabbaṃ. ប៉ុន្តែ បើភាគីនេះកាន់យកសុត្តានុលោមមកពោល ភាគីម្ខាងទៀតកាន់យកសុត្តៈមកពោល។ គប្បីបញ្ចូលសុត្តៈទៅក្នុងសុត្តានុលោម។ ប្រសិនបើចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង ប្រាកដជាព្រះសូត្រដែលឡើងកាន់សង្គាយនាទាំង ៣ លើក ដែលមកក្នុងព្រះបាលី គប្បីកាន់យក។ ប្រសិនបើមិនប្រាកដយ៉ាងនោះ មិនចុះសម្រុង មិនស្របគ្នា ជាសូត្រខាងក្រៅក្តី ជាគាថាក្តី ឬជាសូត្រដែលគួរតិះដៀលដទៃទៀត ដែលមកអំពីគម្ពីរណាមួយ មានគម្ពីរគូឡ្ហវេសន្តរៈ គូឡ្ហវិន័យ និងវេទល្លៈ ជាដើមក្តី មិនគប្បីកាន់យកឡើយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងសុត្តានុលោមប៉ុណ្ណោះ។ Athāyaṃ [Pg.197] suttānulomaṃ gahetvā katheti, paro ācariyavādaṃ. Ācariyavādo suttānulome otāretabbo. Sace otarati sameti, gahetabbo. No ce, na gahetabbo. Suttānulomeyeva ṭhātabbaṃ. មួយវិញទៀត បើភាគីនេះកាន់យកសុត្តានុលោមមកពោល ភាគីម្ខាងទៀតកាន់យកអាចរិយវាទមកពោល។ គប្បីបញ្ចូលអាចរិយវាទទៅក្នុងសុត្តានុលោម។ ប្រសិនបើចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង គប្បីកាន់យក។ បើមិនដូច្នោះទេ មិនគប្បីកាន់យកឡើយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងសុត្តានុលោមប៉ុណ្ណោះ។ Athāyaṃ suttānulomaṃ gahetvā katheti, paro attanomatiṃ. Attanomati suttānulome otāretabbā. Sace otarati sameti, gahetabbā. No ce, na gahetabbā. Suttānulomeyeva ṭhātabbaṃ. មួយវិញទៀត បើភាគីនេះកាន់យកសុត្តានុលោមមកពោល ភាគីម្ខាងទៀតកាន់យកអត្តនោមតិមកពោល។ គប្បីបញ្ចូលអត្តនោមតិទៅក្នុងសុត្តានុលោម។ ប្រសិនបើចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង គប្បីកាន់យក។ បើមិនដូច្នោះទេ មិនគប្បីកាន់យកឡើយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងសុត្តានុលោមប៉ុណ្ណោះ។ Atha panāyaṃ ācariyavādaṃ gahetvā katheti, paro suttaṃ. Suttaṃ ācariyavāde otāretabbaṃ. Sace otarati sameti, gahetabbaṃ. Itaraṃ gārayhasuttaṃ na gahetabbaṃ. Ācariyavādeyeva ṭhātabbaṃ. ប៉ុន្តែ បើភាគីនេះកាន់យកអាចរិយវាទមកពោល ភាគីម្ខាងទៀតកាន់យកសុត្តៈមកពោល។ គប្បីបញ្ចូលសុត្តៈទៅក្នុងអាចរិយវាទ។ ប្រសិនបើចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង គប្បីកាន់យក។ សូត្រក្រៅពីនេះដែលគួរតិះដៀល មិនគប្បីកាន់យកឡើយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងអាចរិយវាទប៉ុណ្ណោះ។ Athāyaṃ ācariyavādaṃ gahetvā katheti, paro suttānulomaṃ. Suttānulomaṃ ācariyavāde otāretabbaṃ. Otarantaṃ samentameva gahetabbaṃ, itaraṃ na gahetabbaṃ. Ācariyavādeyeva ṭhātabbaṃ. មួយវិញទៀត បើភាគីនេះកាន់យកអាចរិយវាទមកពោល ភាគីម្ខាងទៀតកាន់យកសុត្តានុលោមមកពោល។ គប្បីបញ្ចូលសុត្តានុលោមទៅក្នុងអាចរិយវាទ។ សុត្តានុលោមណាដែលចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង ទើបគប្បីកាន់យក សុត្តានុលោមក្រៅពីនេះ មិនគប្បីកាន់យកឡើយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងអាចរិយវាទប៉ុណ្ណោះ។ Athāyaṃ ācariyavādaṃ gahetvā katheti, paro attanomatiṃ. Attanomati ācariyavāde otāretabbā. Sace otarati sameti, gahetabbā. No ce, na gahetabbā. Ācariyavādeyeva ṭhātabbaṃ. មួយវិញទៀត បើភាគីនេះកាន់យកអាចរិយវាទមកពោល ភាគីម្ខាងទៀតកាន់យកអត្តនោមតិមកពោល។ គប្បីបញ្ចូលអត្តនោមតិទៅក្នុងអាចរិយវាទ។ ប្រសិនបើចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង គប្បីកាន់យក។ បើមិនដូច្នោះទេ មិនគប្បីកាន់យកឡើយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងអាចរិយវាទប៉ុណ្ណោះ។ Atha panāyaṃ attanomatiṃ gahetvā katheti, paro suttaṃ. Suttaṃ attanomatiyaṃ otāretabbaṃ. Sace otarati sameti, gahetabbaṃ. Itaraṃ gārayhasuttaṃ na gahetabbaṃ. Attanomatiyameva ṭhātabbaṃ. ប៉ុន្តែ បើភាគីនេះកាន់យកអត្តនោមតិមកពោល ភាគីម្ខាងទៀតកាន់យកសុត្តៈមកពោល។ គប្បីបញ្ចូលសុត្តៈទៅក្នុងអត្តនោមតិ។ ប្រសិនបើចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង គប្បីកាន់យក។ សូត្រក្រៅពីនេះដែលគួរតិះដៀល មិនគប្បីកាន់យកឡើយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងអត្តនោមតិប៉ុណ្ណោះ។ Athāyaṃ attanomatiṃ gahetvā katheti, paro suttānulomaṃ. Suttānulomaṃ attanomatiyaṃ otāretabbaṃ. Otarantaṃ samentameva gahetabbaṃ, itaraṃ na gahetabbaṃ. Attanomatiyameva ṭhātabbaṃ. មួយវិញទៀត បើភាគីនេះកាន់យកអត្តនោមតិមកពោល ភាគីម្ខាងទៀតកាន់យកសុត្តានុលោមមកពោល។ គប្បីបញ្ចូលសុត្តានុលោមទៅក្នុងអត្តនោមតិ។ សុត្តានុលោមណាដែលចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង ទើបគប្បីកាន់យក សុត្តានុលោមក្រៅពីនេះ មិនគប្បីកាន់យកឡើយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងអត្តនោមតិប៉ុណ្ណោះ។ Athāyaṃ attanomatiṃ gahetvā katheti, paro ācariyavādaṃ. Ācariyavādo attanomatiyaṃ otāretabbo. Sace otarati sameti, gahetabbo; itaro gārayhācariyavādo na gahetabbo. Attanomatiyameva ṭhātabbaṃ. Attano gahaṇameva baliyaṃ kātabbaṃ. Sabbaṭṭhānesu ca khepo vā garahā vā na kātabbāti. មួយវិញទៀត បើភាគីនេះកាន់យកអត្តនោមតិមកពោល ភាគីម្ខាងទៀតកាន់យកអាចរិយវាទមកពោល។ គប្បីបញ្ចូលអាចរិយវាទទៅក្នុងអត្តនោមតិ។ ប្រសិនបើចុះសម្រុងផង ស្របគ្នាផង គប្បីកាន់យក អាចរិយវាទក្រៅពីនេះដែលគួរតិះដៀល មិនគប្បីកាន់យកឡើយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងអត្តនោមតិប៉ុណ្ណោះ។ គប្បីធ្វើការកាន់យករបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះឲ្យមានកម្លាំង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីទាំងពួង មិនគប្បីធ្វើការច្រានចោល ឬការតិះដៀលឡើយ។ Atha [Pg.198] panāyaṃ ‘‘kappiya’’nti gahetvā katheti, paro ‘‘akappiya’’nti. Sutte ca suttānulome ca otāretabbaṃ. Sace kappiyaṃ hoti, kappiye ṭhātabbaṃ. Sace akappiyaṃ, akappiye ṭhātabbaṃ. ប៉ុន្តែ បើភាគីនេះកាន់យកថា «គួរ» (កប្បិយៈ) មកពោល ភាគីម្ខាងទៀតកាន់យកថា «មិនគួរ» (អកប្បិយៈ) មកពោល។ គប្បីបញ្ចូលទៅក្នុងសុត្តៈផង ក្នុងសុត្តានុលោមផង។ ប្រសិនបើជាកប្បិយៈ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងកប្បិយៈ។ ប្រសិនបើជាអកប្បិយៈ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងអកប្បិយៈ។ Athāyaṃ tassa kappiyabhāvasādhakaṃ suttato bahuṃ kāraṇañca vinicchayañca dasseti, paro kāraṇaṃ na vindati. Kappiyeva ṭhātabbaṃ. Atha paro tassa akappiyabhāvasādhakaṃ suttato bahuṃ kāraṇañca vinicchayañca dasseti, anena attano gahaṇanti katvā daḷhaṃ ādāya na ṭhātabbaṃ. ‘‘Sādhū’’ti sampaṭicchitvā akappiyeva ṭhātabbaṃ. Atha dvinnampi kāraṇacchāyā dissati, paṭikkhittabhāvoyeva sādhu, akappiye ṭhātabbaṃ. Vinayañhi patvā kappiyākappiyavicāraṇamāgamma rundhitabbaṃ, gāḷhaṃ kattabbaṃ, sotaṃ pacchinditabbaṃ, garukabhāveyeva ṭhātabbaṃ. មួយវិញទៀត បើភាគីនេះបង្ហាញនូវហេតុ និងការវិនិច្ឆ័យដ៏ច្រើនអំពីព្រះសូត្រ ដើម្បីសម្រេចនូវភាពជាកប្បិយៈនៃវត្ថុនោះ ឯភាគីម្ខាងទៀតរកហេតុមិនបាន គប្បីស្ថិតនៅក្នុងកប្បិយៈប៉ុណ្ណោះ។ បើភាគីម្ខាងទៀតបង្ហាញនូវហេតុ និងការវិនិច្ឆ័យដ៏ច្រើនអំពីព្រះសូត្រ ដើម្បីសម្រេចនូវភាពជាអកប្បិយៈនៃវត្ថុនោះ ភាគីនេះមិនគប្បីប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការកាន់យករបស់ខ្លួនឡើយ។ គប្បីទទួលព្រមថា «ល្អហើយ» រួចហើយគប្បីស្ថិតនៅក្នុងអកប្បិយៈប៉ុណ្ណោះ។ មួយវិញទៀត បើស្រមោលនៃហេតុប្រាកដឡើងដល់ភាគីទាំងពីរ ភាពជាវត្ថុដែលទ្រង់ហាមឃាត់ហើយនោះឯងជាការល្អ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងអកប្បិយៈប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា កាលមកដល់វិន័យ មកដល់ការពិចារណាថាគួរ ឬមិនគួរ គប្បីបិទខ្ទប់ (នូវការយល់ថាគួរ) គប្បីធ្វើឲ្យតឹងរ៉ឹង គប្បីកាត់ផ្តាច់នូវខ្សែស្រឡាយ (នៃការយល់ថាគួរ) ហើយគប្បីស្ថិតនៅក្នុងភាពជាទម្ងន់ (គឺអកប្បិយៈ) ប៉ុណ្ណោះ។ Atha panāyaṃ ‘‘akappiya’’nti gahetvā katheti, paro ‘‘kappiya’’nti. Sutte ca suttānulome ca otāretabbaṃ. Sace kappiyaṃ hoti, kappiye ṭhātabbaṃ. Sace akappiyaṃ, akappiye ṭhātabbaṃ. ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុនេះកាន់យកថា «មិនគួរ» ហើយពោល ចំណែកភិក្ខុម្ខាងទៀតពោលថា «គួរ»។ គប្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ក្នុងព្រះសូត្រ និងសូត្រានុលោម។ ប្រសិនបើជាការគួរ គប្បីតាំងនៅក្នុងសេចក្តីគួរនោះ។ ប្រសិនបើមិនគួរ គប្បីតាំងនៅក្នុងសេចក្តីមិនគួរនោះ។ Athāyaṃ bahūhi suttavinicchayakāraṇehi akappiyabhāvaṃ dasseti, paro kāraṇaṃ na vindati, akappiye ṭhātabbaṃ. Atha paro bahūhi suttavinicchayakāraṇehi kappiyabhāvaṃ dasseti, ayaṃ kāraṇaṃ na vindati, kappiye ṭhātabbaṃ. Atha dvinnampi kāraṇacchāyā dissati, attano gahaṇaṃ na vissajjetabbaṃ. Yathā cāyaṃ kappiyākappiye akappiyakappiye ca vinicchayo vutto; evaṃ anāpattiāpattivāde āpattānāpattivāde ca, lahukagarukāpattivāde garukalahukāpattivāde cāpi vinicchayo veditabbo. Nāmamattaṃyeva hi ettha nānaṃ, yojanānaye nānaṃ natthi, tasmā na vitthāritaṃ. ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុនេះបង្ហាញនូវភាពមិនគួរ ដោយហេតុនៃការវិនិច្ឆ័យតាមព្រះសូត្រជាច្រើន ចំណែកភិក្ខុម្ខាងទៀតរកហេតុផលមិនបាន គប្បីតាំងនៅក្នុងសេចក្តីមិនគួរនោះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុម្ខាងទៀតបង្ហាញនូវភាពគួរ ដោយហេតុនៃការវិនិច្ឆ័យតាមព្រះសូត្រជាច្រើន ចំណែកភិក្ខុនេះរកហេតុផលមិនបាន គប្បីតាំងនៅក្នុងសេចក្តីគួរនោះ។ ប្រសិនបើឃើញស្រមោលនៃហេតុផលរបស់ភិក្ខុទាំងពីររូប មិនគប្បីលះបង់ការកាន់យករបស់ខ្លួនឡើយ។ សេចក្តីវិនិច្ឆ័យក្នុងសេចក្តីគួរនិងមិនគួរ និងមិនគួរនិងគួរនេះ ត្រូវបានពោលទុកយ៉ាងណា សូម្បីក្នុងវាទៈថាជាអាបត្តិនិងមិនមែនអាបត្តិ មិនមែនអាបត្តិនិងជាអាបត្តិ និងក្នុងវាទៈថាជាអាបត្តិស្រាលនិងអាបត្តិធ្ងន់ អាបត្តិធ្ងន់និងអាបត្តិស្រាល ក៏គប្បីដឹងសេចក្តីវិនិច្ឆ័យយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ មានតែឈ្មោះប៉ុណ្ណោះដែលប្លែកគ្នា ចំណែកឯវិធីនៃការប្រៀបធៀបផ្សារភ្ជាប់គ្នា គឺគ្មានអ្វីប្លែកគ្នាឡើយ ហេតុនោះ ខ្ញុំមិនបានពិស្តារឡើយ។ Evaṃ kappiyākappiyādivinicchaye uppanne yo sutta-suttānulomaācariyavādaattanomatīsu atirekakāraṇaṃ labhati, tassa vāde ṭhātabbaṃ. Sabbaso pana kāraṇaṃ vinicchayaṃ alabhantena suttaṃ na jahitabbaṃ, suttasmiṃyeva ṭhātabbanti. Evaṃ tasmiṃ sikkhāpade ca sikkhāpadavibhaṅge ca sakale ca vinayavinicchaye kosallaṃ patthayantena ayaṃ catubbidho vinayo jānitabbo. កាលបើការវិនិច្ឆ័យក្នុងសេចក្តីគួរនិងមិនគួរជាដើម កើតឡើងយ៉ាងនេះហើយ បុគ្គលណាបាននូវហេតុផលដ៏លើសលប់ក្នុងព្រះសូត្រ សូត្រានុលោម អាចរិយវាទ និងអត្តនោមតិ គប្បីតាំងនៅក្នុងវាទៈរបស់បុគ្គលនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើមិនបាននូវការវិនិច្ឆ័យដោយហេតុផលដោយប្រការទាំងពួងទេ មិនគប្បីលះបង់ព្រះសូត្រឡើយ គឺគប្បីតាំងនៅក្នុងព្រះសូត្រនោះឯង។ ភិក្ខុអ្នកប្រាថ្នានូវភាពឈ្លាសវៃក្នុងសិក្ខាបទនោះផង ក្នុងសិក្ខាបទវិភង្គផង និងក្នុងការវិនិច្ឆ័យព្រះវិន័យទាំងสิ้นផង គប្បីដឹងនូវព្រះវិន័យមានប្រការ ៤ យ៉ាងនេះ។ Imañca [Pg.199] pana catubbidhaṃ vinayaṃ ñatvāpi vinayadharena puggalena tilakkhaṇasamannāgatena bhavitabbaṃ. Tīṇi hi vinayadharassa lakkhaṇāni icchitabbāni. Katamāni tīṇi? ‘‘Suttañcassa svāgataṃ hoti suppavatti suvinicchitaṃ suttato anubyañjanato’’ti idamekaṃ lakkhaṇaṃ. ‘‘Vinaye kho pana ṭhito hoti asaṃhīro’’ti idaṃ dutiyaṃ. ‘‘Ācariyaparamparā kho panassa suggahitā hoti sumanasikatā sūpadhāritā’’ti idaṃ tatiyaṃ. ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីតែបានដឹងនូវព្រះវិន័យមានប្រការ ៤ យ៉ាងនេះហើយក៏ដោយ ក៏បុគ្គលជាវិន័យធរ គប្បីជាអ្នកប្រកបដោយលក្ខណៈ ៣ ប្រការដែរ។ ព្រោះថាលក្ខណៈ ៣ ប្រការ របស់វិន័យធរ គឺព្រះសាសនាប្រាថ្នាចង់បាន។ លក្ខណៈ ៣ ប្រការ តើដូចម្តេចខ្លះ? លក្ខណៈទីមួយ គឺ «ព្រះសូត្ររបស់វិន័យធរនោះ មកល្អហើយ ប្រព្រឹត្តទៅល្អហើយ វិនិច្ឆ័យបានល្អហើយ ទាំងដោយសូត្រ ទាំងដោយអនុព្យញ្ជនៈ»។ លក្ខណៈទីពីរ គឺ «ជាអ្នកតាំងនៅក្នុងព្រះវិន័យ និងជាអ្នកដែលអ្នកដទៃមិនអាចដឹកនាំទៅក្នុងផ្លូវខុសបាន»។ លក្ខណៈទីបី គឺ «អាចរិយបរម្បរារបស់វិន័យធរនោះ គឺខ្លួនបានរៀនយកល្អហើយ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តល្អហើយ ត្រិះរិះពិចារណាបានល្អហើយ»។ Tattha suttaṃ nāma sakalaṃ vinayapiṭakaṃ. Tañcassa svāgataṃ hotīti suṭṭhu āgataṃ. Suppavattīti suṭṭhu pavattaṃ paguṇaṃ vācuggataṃ suvinicchitaṃ. Suttato anubyañjanatoti pāḷito ca paripucchato ca aṭṭhakathāto ca suvinicchitaṃ hoti, kaṅkhacchedaṃ katvā uggahitaṃ. ក្នុងលក្ខណៈទាំងនោះ ពាក្យថា «សូត្រ» បានដល់ ព្រះវិន័យបិដកទាំងสิ้น។ ពាក្យថា «សូត្ររបស់វិន័យធរនោះមកល្អហើយ» គឺមកយ៉ាងល្អ។ ពាក្យថា «ប្រព្រឹត្តទៅល្អហើយ» គឺប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងល្អ ស្ទាត់ជំនាញ រត់មាត់ និងវិនិច្ឆ័យបានល្អហើយ។ ពាក្យថា «ដោយសូត្រ និងដោយអនុព្យញ្ជនៈ» គឺវិនិច្ឆ័យបានល្អហើយ ទាំងដោយព្រះបាលី ទាំងដោយបរិបុច្ឆា ទាំងដោយអដ្ឋកថា គឺបានរៀនយកដោយកាត់សេចក្តីសង្ស័យចេញបានហើយ។ Vinaye kho pana ṭhito hotīti vinaye lajjībhāvena patiṭṭhito hoti. Alajjī hi bahussutopi samāno lābhagarutāya tantiṃ visaṃvādetvā uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ dīpetvā sāsane mahantaṃ upaddavaṃ karoti. Saṅghabhedampi saṅgharājimpi uppādeti. Lajjī pana kukkuccako sikkhākāmo jīvitahetupi tantiṃ avisaṃvādetvā dhammameva vinayameva ca dīpeti, satthusāsanaṃ garuṃ katvā ṭhapeti. Tathā hi pubbe mahātherā tikkhattuṃ vācaṃ nicchāresuṃ – ‘‘anāgate lajjī rakkhissati, lajjī rakkhissati, lajjī rakkhissatī’’ti. Evaṃ yo lajjī, so vinayaṃ avijahanto avokkamanto lajjībhāvena vinaye ṭhito hoti suppatiṭṭhitoti. Asaṃhīroti saṃhīro nāma yo pāḷiyaṃ vā aṭṭhakathāyaṃ vā heṭṭhato vā uparito vā padapaṭipāṭiyā vā pucchiyamāno vitthunati vipphandati santiṭṭhituṃ na sakkoti; yaṃ yaṃ parena vuccati taṃ taṃ anujānāti; sakavādaṃ chaḍḍetvā paravādaṃ gaṇhāti. Yo pana pāḷiyaṃ vā aṭṭhakathāya vā heṭṭhupariyena vā padapaṭipāṭiyā vā pucchiyamāno na vitthunati na vipphandati, ekekalomaṃ saṇḍāsena gaṇhanto viya ‘‘evaṃ mayaṃ vadāma; evaṃ no ācariyā vadantī’’ti vissajjeti; yamhi pāḷi ca pāḷivinicchayo ca suvaṇṇabhājane pakkhittasīhavasā viya parikkhayaṃ pariyādānaṃ agacchanto tiṭṭhati, ayaṃ vuccati ‘‘asaṃhīro’’ti. ពាក្យថា «តាំងនៅក្នុងព្រះវិន័យ» គឺតាំងនៅក្នុងព្រះវិន័យដោយភាពជាអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសបាប (លជ្ជីបុគ្គល)។ ព្រោះថា បុគ្គលអ្នកគ្មានសេចក្តីខ្មាសបាប (អលជ្ជីបុគ្គល) សូម្បីតែជាពហុស្សូត ក៏ព្រោះតែការយល់ដល់លាភសក្ការៈជាធំ តែងធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកខ្សែស្រឡាយព្រះវិន័យ (តន្តិ) ហើយសម្តែងព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តាឱ្យខុសធម៌ ខុសវិន័យ ធ្វើឱ្យកើតឧបទ្រពដ៏ធំក្នុងព្រះសាសនា។ សូម្បីតែសង្ឃភេទទោស ឬសង្ឃរាជិ ក៏តែងញ៉ាំងឱ្យកើតឡើងបានដែរ។ ចំណែកឯលជ្ជីបុគ្គល ជាអ្នកមានសេចក្តីសង្ស័យក្រែងចិត្ត ប្រាថ្នានូវសិក្ខា សូម្បីព្រោះហេតុនៃជីវិត ក៏មិនធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកខ្សែស្រឡាយព្រះវិន័យឡើយ តែងសម្តែងតែធម៌ពិត វិន័យពិត គោរពកោតក្រែងព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តាទុកជាធំ។ ព្រោះហេតុនោះហើយ បានជាក្នុងកាលមុន ព្រះមហាថេរទាំងឡាយបានបន្លឺវាចាអស់វារៈបីដងថា «ក្នុងអនាគតកាល លជ្ជីបុគ្គលនឹងរក្សា លជ្ជីបុគ្គលនឹងរក្សា លជ្ជីបុគ្គលនឹងរក្សា»។ យ៉ាងនេះ បុគ្គលណាជាលជ្ជីបុគ្គល បុគ្គលនោះមិនលះបង់ព្រះវិន័យ មិនកន្លងវិន័យ ឈ្មោះថាជាអ្នកតាំងនៅល្អហើយក្នុងព្រះវិន័យ ដោយភាពជាលជ្ជីបុគ្គល។ ពាក្យថា «អ្នកដែលគេមិនអាចដឹកនាំទៅក្នុងផ្លូវខុសបាន (អសំហីរោ)» សេចក្តីថា បុគ្គលដែលគេហៅថា «សំហីរៈ» គឺបុគ្គលណា កាលបើគេសួរក្នុងព្រះបាលីក្តី ក្នុងអដ្ឋកថាក្តី ទាំងផ្នែកខាងក្រោម ទាំងផ្នែកខាងលើ ឬតាមលំដាប់បទក្តី តែងរារែក ញាប់ញ័រ មិនអាចតាំងនៅមាំមួនបាន ជនដទៃពោលនូវវាទៈណាៗ ក៏យល់ស្របតាមវាទៈនោះៗ លះបង់វាទៈរបស់ខ្លួន ហើយកាន់យកវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃ។ ចំណែកឯបុគ្គលណា កាលបើគេសួរក្នុងព្រះបាលីក្តី ក្នុងអដ្ឋកថាក្តី ទាំងផ្នែកខាងក្រោមនិងខាងលើ ឬតាមលំដាប់បទក្តី មិនរារែក មិនញាប់ញ័រ តែងដោះស្រាយប្រៀបដូចជាការដកសរសៃសក់មួយៗដោយដង្កៀបថា «យើងទាំងឡាយពោលយ៉ាងនេះ ព្រះអាចារ្យរបស់យើងទាំងឡាយពោលយ៉ាងនេះ» ព្រះបាលីក្តី សេចក្តីវិនិច្ឆ័យព្រះបាលីក្តី តាំងនៅក្នុងបុគ្គលណា មិនដល់នូវការអស់ទៅ មិនដល់នូវការវិនាសទៅ ប្រៀបដូចជាខ្លាញ់សីហៈដែលគេដាក់ក្នុងភាជន៍មាស បុគ្គលនេះលោកហៅថា «អសំហីរោ»។ Ācariyaparamparā kho panassa suggahitā hotīti theraparamparā vaṃsaparamparā cassa suṭṭhu gahitā hoti. Sumanasikatāti suṭṭhu manasikatā; āvajjitamatte ujjalitapadīpo viya hoti. Sūpadhāritāti suṭṭhu [Pg.200] upadhāritā pubbāparānusandhito atthato kāraṇato ca upadhāritā; attano matiṃ pahāya ācariyasuddhiyā vattā hoti ‘‘mayhaṃ ācariyo asukācariyassa santike uggaṇhi, so asukassā’’ti evaṃ sabbaṃ ācariyaparamparaṃ theravādaṅgaṃ āharitvā yāva upālitthero sammāsambuddhassa santike uggaṇhīti pāpetvā ṭhapeti. Tatopi āharitvā upālitthero sammāsambuddhassa santike uggaṇhi, dāsakatthero attano upajjhāyassa upālittherassa, soṇakatthero attano upajjhāyassa dāsakattherassa, siggavatthero attano upajjhāyassa soṇakattherassa, moggaliputtatissatthero attano upajjhāyassa siggavattherassa caṇḍavajjittherassa cāti. Evaṃ sabbaṃ ācariyaparamparaṃ theravādaṅgaṃ āharitvā attano ācariyaṃ pāpetvā ṭhapeti. Evaṃ uggahitā hi ācariyaparamparā suggahitā hoti. Evaṃ asakkontena pana avassaṃ dve tayo parivaṭṭā uggahetabbā. Sabbapacchimena hi nayena yathā ācariyo ca ācariyācariyo ca pāḷiñca paripucchañca vadanti, tathā ñātuṃ vaṭṭati. ពាក្យថា «អាចរិយបរម្បរារបស់វិន័យធរនោះ គឺខ្លួនបានរៀនយកល្អហើយ» សេចក្តីថា ថេរបរម្បរា និងវំសបរម្បរារបស់វិន័យធរនោះ គឺខ្លួនបានរៀនយកយ៉ាងល្អហើយ។ ពាក្យថា «ធ្វើទុកក្នុងចិត្តល្អហើយ» គឺធ្វើទុកក្នុងចិត្តយ៉ាងល្អ គ្រាន់តែនឹកពិចារណាកាលណា ក៏ភ្លឺច្បាស់ប្រៀបដូចជាប្រទីបដែលគេអុជបំភ្លឺហើយ។ ពាក្យថា «ត្រិះរិះពិចារណាបានល្អហើយ» គឺត្រិះរិះពិចារណាបានយ៉ាងល្អ ទាំងដោយការតភ្ជាប់សេចក្តីខាងដើមនិងខាងចុង ទាំងដោយអត្ថ ទាំងដោយហេតុ លះបង់មតិរបស់ខ្លួន ហើយពោលតាមសេចក្តីបរិសុទ្ធរបស់អាចារ្យថា «ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្ញុំ បានរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះអាចារ្យឈ្មោះនេះ ព្រះអាចារ្យនោះ បានរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះអាចារ្យឈ្មោះនេះ» តែងនាំមកនូវអាចរិយបរម្បរា និងថេរវាទទាំងពួងយ៉ាងនេះ រហូតដល់នាំទៅឈប់ត្រឹម «ព្រះឧបាលិត្ថេរ បានរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ»។ ម្យ៉ាងទៀត តែងនាំមកតាំងពីទីនោះមកថា «ព្រះឧបាលិត្ថេរ បានរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះទាសកត្ថេរ បានរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះឧបាលិត្ថេរ ជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួន ព្រះសោណកត្ថេរ បានរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះទាសកត្ថេរ ជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួន ព្រះសិគ្គវត្ថេរ បានរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះសោណកត្ថេរ ជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួន ព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរ បានរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះសិគ្គវត្ថេរ ជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួន និងក្នុងសំណាក់នៃព្រះចណ្ឌវជ្ជីត្ថេរ» យ៉ាងនេះ។ តែងនាំមកនូវអាចរិយបរម្បរា និងថេរវាទទាំងពួងយ៉ាងនេះ រហូតដល់នាំមកឈប់ត្រឹមព្រះអាចារ្យរបស់ខ្លួន។ ព្រោះថា អាចរិយបរម្បរាដែលរៀនយកយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជារៀនយកល្អហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត បើមិនអាចធ្វើបានយ៉ាងនេះទេ យ៉ាងហោចណាស់គប្បីរៀនយកឱ្យបានពីរឬបីជំនាន់ជាដាច់ខាត។ ព្រោះថា ដោយវិធីយ៉ាងថោកបំផុត គប្បីដឹងតាមដែលព្រះអាចារ្យ និងព្រះអាចារ្យរបស់អាចារ្យ សម្តែងនូវព្រះបាលី និងបរិបុច្ឆា យ៉ាងណា គប្បីដឹងយ៉ាងនោះចុះ។ Imehi ca pana tīhi lakkhaṇehi samannāgatena vinayadharena vatthuvinicchayatthaṃ sannipatite saṅghe otiṇṇe vatthusmiṃ codakena ca cuditakena ca vutte vattabbe sahasā avinicchinitvāva cha ṭhānāni oloketabbāni. Katamāni cha? Vatthu oloketabbaṃ, mātikā oloketabbā, padabhājanīyaṃ oloketabbaṃ, tikaparicchedo oloketabbo, antarāpatti oloketabbā, anāpatti oloketabbāti. ម្យ៉ាងទៀត កាលបើព្រះសង្ឃប្រជុំគ្នាដើម្បីវិនិច្ឆ័យរឿងរ៉ាវ កាលបើអធិករណ៍កើតឡើងហើយ កាលបើចោទកភិក្ខុ និងចូទិតកភិក្ខុ បានពោលពាក្យដែលគួរពោលហើយ វិន័យធរដែលប្រកបដោយលក្ខណៈ ៣ ប្រការនេះ មិនគប្បីប្រញាប់ប្រញាល់វិនិច្ឆ័យភ្លាមៗឡើយ គឺគប្បីពិចារណាមើលនូវស្ថាន ៦ យ៉ាងជាមុនសិន។ ស្ថាន ៦ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺគប្បីពិចារណាមើលវត្ថុ ១ គប្បីពិចារណាមើលមាតិកា ១ គប្បីពិចារណាមើលបទភាជនីយ៍ ១ គប្បីពិចារណាមើលតិកបរិច្ឆេទ ១ គប្បីពិចារណាមើលអន្តរាបត្តិ ១ គប្បីពិចារណាមើលអនាបត្តិ ១។ Vatthuṃ olokentopi hi ‘‘tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā āgantabbaṃ, na tveva naggena āgantabbaṃ; yo āgaccheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 517) evaṃ ekaccaṃ āpattiṃ passati. So taṃ suttaṃ ānetvā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamessati. ព្រោះថា កាលបើវិន័យធរពិចារណាមើលវត្ថុ តែងឃើញអាបត្តិខ្លះ ដូចជាពាក្យថា «ភិក្ខុគប្បីបិទបាំងដោយស្មៅក្តី ដោយស្លឹកឈើក្តី ហើយសឹមមក មិនគប្បីជាអ្នកអាក្រាតមកឡើយ ភិក្ខុណាដើរមកត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» យ៉ាងនេះ។ វិន័យធរនោះ តែងនាំយកព្រះសូត្រនោះមក ហើយរំងាប់អធិករណ៍នោះបាន។ Mātikaṃ olokentopi ‘‘sampajānamusāvāde pācittiya’’ntiādinā (pāci. 2) nayena pañcannaṃ āpattīnaṃ aññataraṃ āpattiṃ passati, so taṃ suttaṃ ānetvā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamessati. កាលបើពិចារណាមើលមាតិកា តែងឃើញអាបត្តិណាមួយ ក្នុងបណ្តាអាបត្តិទាំង ៥ យ៉ាង ដោយវិធីមានជាដើមថា «ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ព្រោះពោលមុសាវាទទាំងដឹងខ្លួន» វិន័យធរនោះ តែងនាំយកព្រះសូត្រនោះមក ហើយរំងាប់អធិករណ៍នោះបាន។ Padabhājanīyaṃ [Pg.201] olokentopi ‘‘akkhayite sarīre methunaṃ dhammaṃ paṭisevati, āpatti pārājikassa. Yebhuyyena khayite sarīre methunaṃ dhammaṃ paṭisevati, āpatti thullaccayassā’’tiādinā (pārā. 59 ādayo, atthato samānaṃ) nayena sattannaṃ āpattīnaṃ aññataraṃ āpattiṃ passati, so padabhājanīyato suttaṃ ānetvā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamessati. កាលបើពិចារណាមើលបទភាជនីយ៍ តែងឃើញអាបត្តិណាមួយ ក្នុងបណ្តាអាបត្តិទាំង ៧ យ៉ាង ដោយវិធីមានជាដើមថា «ភិក្ខុសេពមេថុនធម្មក្នុងសាកសពដែលសត្វមិនទាន់ខាំស៊ី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ភិក្ខុសេពមេថុនធម្មក្នុងសាកសពដែលសត្វខាំស៊ីជាភាគច្រើន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ» វិន័យធរនោះ តែងនាំយកព្រះសូត្រអំពីបទភាជនីយ៍នោះមក ហើយរំងាប់អធិករណ៍នោះបាន។ Tikaparicchedaṃ olokentopi tikasaṅghādisesaṃ vā tikapācittiyaṃ vā tikadukkaṭaṃ vā aññataraṃ vā āpattiṃ tikaparicchede passati, so tato suttaṃ ānetvā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamessati. កាលបើពិចារណាមើលតិកបរិច្ឆេទ តែងឃើញអាបត្តិសង្ឃាទិសេសដោយពួកបីក្តី អាបត្តិបាចិត្តិយដោយពួកបីក្តី អាបត្តិទុក្កដដោយពួកបីក្តី ឬអាបត្តិណាមួយផ្សេងទៀតក្នុងតិកបរិច្ឆេទនោះ វិន័យធរនោះ តែងនាំយកព្រះសូត្រអំពីតិកបរិច្ឆេទនោះមក ហើយរំងាប់អធិករណ៍នោះបាន។ Antarāpattiṃ olokentopi ‘‘paṭilātaṃ ukkhipati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 355) evaṃ yā sikkhāpadantaresu antarāpatti hoti taṃ passati, so taṃ suttaṃ ānetvā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamessati. កាលបើពិចារណាមើលអន្តរាបត្តិ តែងឃើញអន្តរាបត្តិដែលមានក្នុងចន្លោះសិក្ខាបទទាំងឡាយ ដូចជាពាក្យថា «ភិក្ខុលើកឡើងនូវឧសក្បាលចង្ក្រាន ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» យ៉ាងនេះ វិន័យធរនោះ តែងនាំយកព្រះសូត្រនោះមក ហើយរំងាប់អធិករណ៍នោះបាន។ Anāpattiṃ olokentopi ‘‘anāpatti bhikkhu asādiyantassa, atheyyacittassa, na maraṇādhippāyassa, anullapanādhippāyassa, na mocanādhippāyassa, asañcicca, assatiyā, ajānantassā’’ti (pārā. 72 ādayo) evaṃ tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade niddiṭṭhaṃ anāpattiṃ passati, so taṃ suttaṃ ānetvā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamessati. កាលបើពិចារណាមើលអនាបត្តិ តែងឃើញអនាបត្តិដែលទ្រង់សំដែងទុកក្នុងសិក្ខាបទនោះៗ ដូចជាពាក្យថា «មិនត្រូវអាបត្តិ ដល់ភិក្ខុអ្នកមិនត្រេកអរ ភិក្ខុអ្នកគ្មានចិត្តលួច ភិក្ខុអ្នកមិនមានបំណងឱ្យស្លាប់ ភិក្ខុអ្នកមិនមានបំណងនិយាយអួត ភិក្ខុអ្នកមិនមានបំណងឱ្យទឹកកាមឃ្លាត ភិក្ខុអ្នកមិនបានក្លែង ភិក្ខុអ្នកភ្លេចស្មារតី ភិក្ខុអ្នកមិនដឹងខ្លួន» យ៉ាងនេះ វិន័យធរនោះ តែងនាំយកព្រះសូត្រនោះមក ហើយរំងាប់អធិករណ៍នោះបាន។ Yo hi bhikkhu catubbidhavinayakovido tilakkhaṇasampanno imāni cha ṭhānāni oloketvā adhikaraṇaṃ vūpasamessati, tassa vinicchayo appaṭivattiyo, buddhena sayaṃ nisīditvā vinicchitasadiso hoti. Taṃ cevaṃ vinicchayakusalaṃ bhikkhuṃ koci katasikkhāpadavītikkamo bhikkhu upasaṅkamitvā attano kukkuccaṃ puccheyya; tena sādhukaṃ sallakkhetvā sace anāpatti hoti, ‘‘anāpattī’’ti vattabbaṃ. Sace pana āpatti hoti, ‘‘āpattī’’ti vattabbaṃ. Sā desanāgāminī ce, ‘‘desanāgāminī’’ti vattabbaṃ. Vuṭṭhānagāminī ce, ‘‘vuṭṭhānagāminī’’ti vattabbaṃ. Athassa pārājikacchāyā dissati, ‘‘pārājikāpattī’’ti na tāva vattabbaṃ. Kasmā? Methunadhammavītikkamo hi uttarimanussadhammavītikkamo ca oḷāriko. Adinnādānamanussaviggahavītikkamā pana sukhumā cittalahukā. Te sukhumeneva āpajjati, sukhumena rakkhati, tasmā visesena taṃvatthukaṃ kukkuccaṃ pucchiyamāno ‘‘āpattī’’ti avatvā sacassa ācariyo dharati, tato tena so bhikkhu ‘‘amhākaṃ ācariyaṃ [Pg.202] pucchā’’ti pesetabbo. Sace so puna āgantvā ‘‘tumhākaṃ ācariyo suttato nayato oloketvā ‘satekiccho’ti maṃ āhā’’ti vadati, tato anena so ‘‘sādhu suṭṭhu yaṃ ācariyo bhaṇati taṃ karohī’’ti vattabbo. Atha panassa ācariyo natthi, saddhiṃ uggahitatthero pana atthi, tassa santikaṃ pesetabbo – ‘‘amhehi saha uggahitatthero gaṇapāmokkho, taṃ gantvā pucchā’’ti. Tenāpi ‘‘satekiccho’’ti vinicchite ‘‘sādhu suṭṭhu tassa vacanaṃ karohī’’ti vattabbo. Atha saddhiṃ uggahitattheropi natthi, antevāsiko paṇḍito atthi, tassa santikaṃ pesetabbo – ‘‘asukadaharaṃ gantvā pucchā’’ti. Tenāpi ‘‘satekiccho’’ti vinicchite ‘‘sādhu suṭṭhu tassa vacanaṃ karohī’’ti vattabbo. Atha daharassāpi pārājikacchāyāva upaṭṭhāti, tenāpi ‘‘pārājikosī’’ti na vattabbo. Dullabho hi buddhuppādo, tato dullabhatarā [Pg.203] pabbajjā ca upasampadā ca. Evaṃ pana vattabbo – ‘‘vivittaṃ okāsaṃ sammajjitvā divāvihāraṃ nisīditvā sīlāni sodhetvā dvattiṃsākāraṃ tāva manasi karohī’’ti. Sace tassa arogaṃ sīlaṃ kammaṭṭhānaṃ ghaṭayati, saṅkhārā pākaṭā hutvā upaṭṭhahanti, upacārappanāppattaṃ viya cittampi ekaggaṃ hoti, divasaṃ atikkantampi na jānāti. So divasātikkame upaṭṭhānaṃ āgato evaṃ vattabbo – ‘‘kīdisā te cittappavattī’’ti. Ārocitāya cittappavattiyā vattabbo – ‘‘pabbajjā nāma cittavisuddhatthāya, appamatto samaṇadhammaṃ karohī’’ti. ព្រោះថា ភិក្ខុណា ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងវិន័យ ៤ ប្រការ បរិបូណ៌ដោយលក្ខណៈ ៣ ប្រការ ពិនិត្យមើលនូវហេតុទាំង ៦ នេះហើយ រំងាប់នូវអធិករណ៍ ការវិនិច្ឆ័យរបស់ភិក្ខុនោះ រមែងមិនអាចត្រឡប់វិញបានឡើយ គឺស្មើដោយការវិនិច្ឆ័យដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់គង់វិនិច្ឆ័យដោយព្រះអង្គឯង។ ម្យ៉ាងទៀត បើភិក្ខុណាមួយដែលបានប្រព្រឹត្តកន្លងសិក្ខាបទហើយ ចូលទៅជិតភិក្ខុអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងការវិនិច្ឆ័យនោះ ហើយសួរនូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ខ្លួន ភិក្ខុនោះកំណត់សម្គាល់ដោយប្រពៃហើយ បើសិនជាមិនត្រូវអាបត្តិទេ កាលបើដូច្នោះ គួរពោលថា «មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ»។ បើសិនជាត្រូវអាបត្តិវិញ កាលបើដូច្នោះ គួរពោលថា «ត្រូវអាបត្តិ»។ បើអាបត្តិនោះជាទេសនាគាមិនី កាលបើដូច្នោះ គួរពោលថា «ជាទេសនាគាមិនី»។ បើជាវុដ្ឋានគាមិនី កាលបើដូច្នោះ គួរពោលថា «ជាវុដ្ឋានគាមិនី»។ មួយវិញទៀត បើស្រមោលនៃបារាជិកប្រាកដក្នុងចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ កាលបើដូច្នោះ មិនគួរពោលភ្លាមៗថា «ត្រូវអាបត្តិបារាជិក» ឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ការប្រព្រឹត្តកន្លងមេថុនធម្ម និងការប្រព្រឹត្តកន្លងឧត្តរិមនុស្សធម្ម រមែងជាការប្រព្រឹត្តកន្លងដ៏គ្រោតគ្រាត។ ចំណែកឯការប្រព្រឹត្តកន្លងអទិន្នាទាន និងការប្រព្រឹត្តកន្លងមនុស្សវិគ្គហៈ រមែងជាការប្រព្រឹត្តកន្លងដ៏ល្អិតល្អន់ និងកើតឡើងដោយចិត្តស្រាល។ ភិក្ខុរមែងត្រូវនូវអាបត្តិទាំងនោះដោយចិត្តដ៏ល្អិតល្អន់ប៉ុណ្ណោះ និងរមែងរក្សាបានដោយចិត្តដ៏ល្អិតល្អន់ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ជាពិសេស កាលបើគេសួរនូវសេចក្តីសង្ស័យដែលមានវត្ថុនោះជាហេតុ មិនត្រូវពោលភ្លាមថា «ត្រូវអាបត្តិ» ឡើយ បើសិនជាអាចារ្យរបស់ភិក្ខុនោះនៅមានជីវិតរស់នៅឡើយ ភិក្ខុនោះគួរចាត់ភិក្ខុអ្នកសួរនោះទៅដោយពាក្យថា «ចូរអ្នកទៅសួរអាចារ្យរបស់យើងចុះ»។ បើភិក្ខុនោះត្រឡប់មកវិញហើយពោលថា «អាចារ្យរបស់លោកពិនិត្យមើលតាមសូត្រ និងតាមន័យហើយ បានប្រាប់ខ្ញុំថា 'នៅមានវិធីកែខៃ'» ភិក្ខុនោះគួរប្រាប់ភិក្ខុនោះវិញថា «ប្រពៃហើយ អាចារ្យពោលយ៉ាងណា ចូរអ្នកធ្វើតាមយ៉ាងនោះដោយប្រពៃចុះ»។ តែបើអាចារ្យរបស់ភិក្ខុនោះគ្មានទេ តែមានព្រះថេរៈជាសព្រហ្មចារីដែលបានរៀនសូត្ររួមគ្នា កាលបើដូច្នោះ គួរចាត់ភិក្ខុនោះទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះថេរៈនោះ ដោយពាក្យថា «ព្រះថេរៈដែលបានរៀនសូត្ររួមគ្នាជាមួយយើង ជាប្រធាននៃគណៈ ចូរអ្នកទៅសួរលោកចុះ»។ ទោះបីជាព្រះថេរៈនោះវិនិច្ឆ័យថា «នៅមានវិធីកែខៃ» ក៏ដោយ ក៏គួរប្រាប់ភិក្ខុនោះថា «ប្រពៃហើយ ចូរធ្វើតាមពាក្យរបស់លោកដោយប្រពៃចុះ»។ បើទោះជាព្រះថេរៈដែលរៀនរួមគ្នាក៏គ្មាន តែមានសិស្សជាបណ្ឌិត គួរចាត់ភិក្ខុនោះទៅកាន់សំណាក់នៃសិស្សនោះ ដោយពាក្យថា «ចូរទៅសួរភិក្ខុខ្ចីឈ្មោះនេះចុះ»។ ទោះបីជាសិស្សនោះវិនិច្ឆ័យថា «នៅមានវិធីកែខៃ» ក៏ដោយ ក៏គួរប្រាប់ភិក្ខុនោះថា «ប្រពៃហើយ ចូរធ្វើតាមពាក្យរបស់លោកដោយប្រពៃចុះ»។ មួយវិញទៀត បើទោះជាស្រមោលនៃបារាជិកប្រាកដដល់ភិក្ខុខ្ចីនោះក្តី ក៏ភិក្ខុខ្ចីនោះមិនគួរពោលថា «អ្នកជាអ្នកត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ» ឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលដែលបានដោយកម្រ ការបួស និងការឧបសម្បទា រឹតតែបានដោយកម្រក្រៃលែងជាងនោះទៅទៀត។ ព្រោះហេតុនោះ មិនគួរពោលថា «អ្នកជាអ្នកត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ» ឡើយ តែគួរពោលយ៉ាងនេះថា «ចូរអ្នកបោសសម្អាតទីកន្លែងដ៏ស្ងាត់ រួចអង្គុយសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ជម្រះសីលទាំងឡាយឲ្យស្អាត ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវទ្វត្តិង្សាការជាមុនសិនចុះ»។ បើសីលរបស់ភិក្ខុនោះមិនធ្លាយ កម្មដ្ឋានរមែងចុះសម្រុង សង្ខារទាំងឡាយរមែងប្រាកដច្បាស់ ចិត្តក៏មានអារម្មណ៍តែមួយ ហាក់ដូចជាដល់នូវឧបចារសមាធិ និងអប្បនាសមាធិ សូម្បីតែថ្ងៃកន្លងផុតទៅក៏មិនដឹងខ្លួនឡើយ។ កាលដែលថ្ងៃកន្លងផុតទៅ ភិក្ខុនោះមកកាន់ទីបម្រើ គួរត្រូវសួរយ៉ាងនេះថា «ការប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្តរបស់អ្នក តើមានសភាពដូចម្តេច?»។ កាលបើភិក្ខុនោះប្រាប់នូវការប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្តហើយ គួរប្រាប់ថា «ការបួសនេះ គឺដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធនៃចិត្ត ចូរអ្នកកុំធ្វេសប្រហែស ធ្វើនូវសមណធម៌ចុះ»។ Yassa pana sīlaṃ bhinnaṃ hoti, tassa kammaṭṭhānaṃ na ghaṭayati, patodābhitunnaṃ viya cittaṃ vikampati, vippaṭisāragginā ḍayhati, tattapāsāṇe nisinno viya taṅkhaṇaññeva vuṭṭhāti. So āgato ‘‘kā te cittappavattī’’ti pucchitabbo. Ārocitāya cittappavattiyā ‘‘natthi loke raho nāma pāpakammaṃ pakubbato. Sabbapaṭhamañhi pāpaṃ karonto attanā jānāti, athassa ārakkhadevatā paracittavidū samaṇabrāhmaṇā aññā ca devatā jānanti, tvaṃyeva dāni tava sotthiṃ pariyesāhī’’ti vattabbo. ចំណែកឯភិក្ខុណាដែលមានសីលធ្លាយហើយ កម្មដ្ឋានរបស់ភិក្ខុនោះរមែងមិនចុះសម្រុងឡើយ ចិត្តរមែងញាប់ញ័រ ហាក់ដូចជាត្រូវគេចាក់ដោយជន្លួញ ត្រូវភ្លើងគឺវិប្បដិសារៈដុតរំលាយ រមែងក្រោកឡើងក្នុងខណៈនោះភ្លាម ហាក់ដូចជាបុគ្គលអង្គុយលើថ្មដ៏ក្តៅ។ កាលបើភិក្ខុនោះមកដល់ហើយ គួរត្រូវសួរថា «ការប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្តរបស់អ្នក តើមានសភាពដូចម្តេច?»។ កាលបើភិក្ខុនោះប្រាប់នូវការប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្តហើយ គួរប្រាប់ថា «ទីកំបាំង ឈ្មោះថាគ្មានឡើយក្នុងលោក សម្រាប់បុគ្គលអ្នកធ្វើនូវបាបកម្ម។ ព្រោះថា បុគ្គលកាលធ្វើនូវបាបកម្ម មុនដំបូងបង្អស់ ខ្លួនឯងរមែងដឹងច្បាស់ បន្ទាប់មក ទេវតាអ្នករក្សាភិក្ខុនោះក្តី ពួកសមណព្រាហ្មណ៍អ្នកដឹងចិត្តអ្នកដទៃក្តី ទេវតាដទៃទៀតក្តី រមែងដឹងច្បាស់ ឥឡូវនេះ ចូរអ្នកស្វែងរកនូវសេចក្តីសួស្តីដល់ខ្លួនអ្នកដោយខ្លួនឯងចុះ»។ Niṭṭhitā catubbidhavinayakathā វិនយគថា ៤ ប្រការ ចប់ហើយ។ Vinayadharassa ca lakkhaṇādikathā. និងកថាពោលអំពីលក្ខណៈជាដើមនៃព្រះវិន័យធរ។ Bhikkhupadabhājanīyavaṇṇanā ការពណ៌នានូវភិក្ខុបទភាជនីយ៍ Idāni sikkhāpadavibhaṅgassa atthaṃ vaṇṇayissāma. Yaṃ vuttaṃ yo panāti yo yādisotiādi. Ettha yo panāti vibhajitabbapadaṃ; yo yādisotiādīni tassa vibhajanapadāni. Ettha ca yasmā panāti nipātamattaṃ; yoti atthapadaṃ; tañca aniyamena puggalaṃ dīpeti, tasmā tassa atthaṃ dassento aniyamena puggaladīpakaṃ yo saddameva āha. Tasmā ettha evamattho veditabbo – yo panāti yo yokocīti vuttaṃ hoti. Yasmā pana yo yokoci nāma, so avassaṃ liṅga-yutta-jāti-nāma-gotta-sīla-vihāra-gocaravayesu ekenākārena paññāyati, tasmā taṃ tathā ñāpetuṃ taṃ pabhedaṃ pakāsento ‘‘yādiso’’tiādimāha. Tattha yādisoti liṅgavasena yādiso vā tādiso vā hotu; dīgho vā rasso vā kāḷo vā odāto vā maṅguracchavi vā kiso vā thūlo vāti attho. Yathāyuttoti yogavasena yena vā tena vā yutto hotu; navakammayutto vā uddesayutto vā vāsadhurayutto vāti attho. Yathājaccoti jātivasena yaṃjacco vā taṃjacco vā hotu; khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vāti attho. Yathānāmoti nāmavasena yathānāmo vā tathānāmo vā hotu; buddharakkhito vā dhammarakkhito vā saṅgharakkhito vāti attho. Yathāgottoti gottavasena yathāgotto vā tathāgotto vā yena vā tena vā gottena hotu; kaccāyano vā vāsiṭṭho vā kosiyo vāti attho. Yathāsīloti sīlesu yathāsīlo vā tathāsīlo vā hotu; navakammasīlo vā uddesasīlo vā vāsadhurasīlo vāti attho. Yathāvihārīti vihāresupi yathāvihārī vā tathāvihārī vā hotu; navakammavihārī vā uddesavihārī vā vāsadhuravihārī vāti attho. Yathāgocaroti gocaresupi yathāgocaro vā tathāgocaro vā hotu; navakammagocaro vā uddesagocaro vā vāsadhuragocaro vāti attho. Thero vāti ādīsu vayovuḍḍhādīsu yo vā so vā hotu; paripuṇṇadasavassatāya thero vā ūnapañcavassatāya navo vā atirekapañcavassatāya [Pg.204] majjhimo vāti attho. Atha kho sabbova imasmiṃ atthe eso vuccati ‘‘yo panā’’ti. ក្នុងពេលឥឡូវនេះ យើងនឹងពណ៌នានូវសេចក្តីនៃសិក្ខាបទវិភង្គ។ ពាក្យណាដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកមកថា yo pana (ភិក្ខុណា) គឺពាក្យថា yo yādiso (ភិក្ខុណា មានសភាពយ៉ាងណា) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា yo pana នេះ ជាបទដែលត្រូវចែក ឯពាក្យថា yo yādiso ជាដើម ទាំងនេះ ជាបទសម្រាប់ចែកនៃបទ yo pana នោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបទទាំងនោះ ព្រោះហេតុតែពាក្យថា pana គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯពាក្យថា yo ជាបទមានសេចក្តី ហើយពាក្យថា yo នោះ រមែងបង្ហាញនូវបុគ្គលដោយមិនកំណត់ជាក់លាក់ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់បង្ហាញនូវសេចក្តីនៃពាក្យថា yo នោះ ទើបត្រាស់តែពាក្យថា yo តែម្យ៉ាង ដែលជាសព្ទបង្ហាញនូវបុគ្គលដោយមិនកំណត់ជាក់លាក់។ ហេតុនោះ ក្នុងពាក្យនេះ គប្បីដឹងសេចក្តីយ៉ាងនេះថា ពាក្យថា yo pana គឺព្រះអង្គត្រាស់សំដៅយកភិក្ខុណាមួយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែបុគ្គលណាមួយនោះ តែងតែប្រាកដដោយអាការៈណាមួយ ក្នុងបណ្តាអាការៈទាំងឡាយមាន លិង្គ យុត្តៈ ជាតិ នាម គោត្រ សីល វិហារៈ គោចរៈ និងវ័យ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីញ៉ាំងបុគ្គលនោះឲ្យដឹងច្បាស់យ៉ាងនោះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់ប្រកាសនូវសេចក្តីប្លែកគ្នានៃអាការៈទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា yādiso ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា yādiso សំដៅយក ដោយអំណាចនៃលិង្គ ទោះជាបុគ្គលមានសណ្ឋានយ៉ាងណាក្តី យ៉ាងនោះក្តី ជាអ្នកខ្ពស់ក្តី ទាបក្តី ខ្មៅក្តី សក្តី ស្រអែម (សម្បុរដូចត្រីអណ្តែង) ក្តី ស្គមក្តី ធាត់ក្តី នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា yathāyutto សំដៅយក ដោយអំណាចនៃការប្រកបព្យាយាម ទោះជាបុគ្គលប្រកបដោយការងារណាមួយក្តី ជាអ្នកប្រកបដោយនវកម្មក្តី ប្រកបដោយការរៀនសូត្រក្តី ប្រកបដោយវិបស្សនាធុរៈក្តី នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា yathājacco សំដៅយក ដោយអំណាចនៃជាតិ ទោះជាបុគ្គលមានជាតិយ៉ាងណាក្តី យ៉ាងនោះក្តី ជាក្សត្រក្តី ព្រាហ្មណ៍ក្តី វែស្សក្តី សូទ្រក្តី នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា yathānāmo សំដៅយក ដោយអំណាចនៃឈ្មោះ ទោះជាបុគ្គលមានឈ្មោះយ៉ាងណាក្តី យ៉ាងនោះក្តី ឈ្មោះពុទ្ធរក្ខិតៈក្តី ធម្មរក្ខិតៈក្តី សង្ឃរក្ខិតៈក្តី នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា yathāgotto សំដៅយក ដោយអំណាចនៃគោត្រ ទោះជាបុគ្គលមានគោត្រយ៉ាងណាក្តី យ៉ាងនោះក្តី ដោយគោត្រណាមួយក្តី ជាកច្ចាយនគោត្រក្តី វាសិដ្ឋគោត្រក្តី កោសិយគោត្រក្តី នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា yathāsīlo សំដៅយក ក្នុងបណ្តាសីលទាំងឡាយ ទោះជាបុគ្គលមានសីលយ៉ាងណាក្តី យ៉ាងនោះក្តី មានសីលគឺការធ្វើនវកម្មក្តី មានសីលគឺការរៀនសូត្រក្តី មានសីលគឺការប្រកបវិបស្សនាធុរៈក្តី នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា yathāvihārī សំដៅយក សូម្បីក្នុងបណ្តាវិហារធម៌ទាំងឡាយ ទោះជាបុគ្គលមានការនៅយ៉ាងណាក្តី យ៉ាងនោះក្តី មានការនៅដោយនវកម្មក្តី មានការនៅដោយការរៀនសូត្រក្តី មានការនៅដោយវិបស្សនាធុរៈក្តី នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា yathāgocaro សំដៅយក សូម្បីក្នុងបណ្តាគោចរៈទាំងឡាយ ទោះជាបុគ្គលមានគោចរៈយ៉ាងណាក្តី យ៉ាងនោះក្តី មាននវកម្មជាគោចរៈក្តី មានការរៀនសូត្រជាគោចរៈក្តី មានវិបស្សនាធុរៈជាគោចរៈក្តី នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ក្នុងពាក្យថា thero vā ជាដើម សំដៅយក ក្នុងបណ្តាភិក្ខុមានវ័យចាស់ជាដើម ទោះជាភិក្ខុណាមួយក្តី ជាព្រះថេរៈ ព្រោះមានវស្សាគ្រប់ដប់ក្តី ជាភិក្ខុថ្មី ព្រោះមានវស្សាថយជាងប្រាំក្តី ជាភិក្ខុកណ្តាល ព្រោះមានវស្សាលើសពីប្រាំក្តី នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ម៉្យាងទៀត ភិក្ខុទាំងអស់នោះឯង ក្នុងសេចក្តីនេះ តែងហៅថា yo pana (ភិក្ខុណា)។ Bhikkhuniddese bhikkhatīti bhikkhako; labhanto vā alabhanto vā ariyāya yācanāya yācatīti attho. Buddhādīhi ajjhupagataṃ bhikkhācariyaṃ ajjhupagatattā bhikkhācariyaṃ ajjhupagato nāma. Yo hi koci appaṃ vā mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya agārasmā anagāriyaṃ pabbajito, so kasigorakkhādīhi jīvikakappanaṃ hitvā liṅgasampaṭicchaneneva bhikkhācariyaṃ ajjhupagatoti bhikkhu. Parapaṭibaddhajīvikattā vā vihāramajjhe kājabhattaṃ bhuñjamānopi bhikkhācariyaṃ ajjhupagatoti bhikkhu; piṇḍiyālopabhojanaṃ nissāya pabbajjāya ussāhajātattā vā bhikkhācariyaṃ ajjhupagatoti bhikkhu. Agghaphassavaṇṇabhedena bhinnaṃ paṭaṃ dhāretīti bhinnapaṭadharo. Tattha satthakacchedanena agghabhedo veditabbo. Sahassagghanakopi hi paṭo satthakena khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinno bhinnaggho hoti. Purimagghato upaḍḍhampi na agghati. Suttasaṃsibbanena phassabhedo veditabbo. Sukhasamphassopi hi paṭo suttehi saṃsibbito bhinnaphasso hoti. Kharasamphassataṃ pāpuṇāti. Sūcimalādīhi vaṇṇabhedo veditabbo. Suparisuddhopi hi paṭo sūcikammato paṭṭhāya sūcimalena, hatthasedamalajallikāhi, avasāne rajanakappakaraṇehi ca bhinnavaṇṇo hoti; pakativaṇṇaṃ vijahati. Evaṃ tīhākārehi bhinnapaṭadhāraṇato bhinnapaṭadharoti bhikkhu. Gihivatthavisabhāgānaṃ vā kāsāvānaṃ dhāraṇamatteneva bhinnapaṭadharoti bhikkhu. ក្នុងភិក្ខុនិទ្ទេស ពាក្យថា bhikkhako (អ្នកសូម) សំដៅយក ភិក្ខុដែលសូម ទោះបីបានក្តី មិនបានក្តី ដោយការសូមដ៏ប្រសើរ នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ឈ្មោះថា bhikkhācariyaṃ ajjhupagato (អ្នកចូលទៅកាន់ការដើរស្វែងរកចង្ហាន់) ព្រោះជាអ្នកចូលទៅកាន់ការដើរស្វែងរកចង្ហាន់ដែលព្រះពុទ្ធជាដើមទ្រង់យល់ព្រមហើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលណាមួយ លះបង់នូវគំនរភោគៈតិចក្តី ច្រើនក្តី ចេញពីផ្ទះមកបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះ បុគ្គលនោះលះបង់នូវការចិញ្ចឹមជីវិតដោយការធ្វើស្រែ និងការឃ្វាលគោជាដើម ហើយចូលទៅកាន់ការដើរស្វែងរកចង្ហាន់ដោយគ្រាន់តែទទួលយកនូវភេទប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ភិក្ខុ។ មួយវិញទៀត ព្រោះតែការមានជីវិតជាប់ទាក់ទងនឹងអ្នកដទៃ សូម្បីភិក្ខុដែលឆាន់ចង្ហាន់ដែលគេដឹកជញ្ជូនមកប្រគេនក្នុងកណ្តាលវត្ត ក៏ឈ្មោះថា ចូលទៅកាន់ការដើរស្វែងរកចង្ហាន់ ទើបឈ្មោះថា ភិក្ខុ។ ឬមួយ ព្រោះតែការមានសេចក្តីព្យាយាមកើតឡើងក្នុងការបួស ដោយអាស្រ័យនូវចង្ហាន់ដែលបានមកដោយដុំបាយដែលធ្លាក់ចុះក្នុងបាត្រ ក៏ឈ្មោះថា ចូលទៅកាន់ការដើរស្វែងរកចង្ហាន់ ទើបឈ្មោះថា ភិក្ខុ។ ពាក្យថា bhinnapaṭadharo (អ្នកទ្រទ្រង់នូវសំពត់ដាច់ធ្លាយ) សំដៅយក ភិក្ខុដែលទ្រទ្រង់នូវសំពត់ដែលខូចខាតដោយតម្លៃ ដោយការប៉ះពាល់ និងដោយពណ៌។ ក្នុងសេចក្តីនោះ គប្បីដឹងនូវការខូចខាតតម្លៃដោយការកាត់ដោយកាំបិតតូច។ ព្រោះថា សំពត់សូម្បីមានតម្លៃមួយពាន់ កាលបើគេកាត់ជាចំណែកតូចធំដោយកាំបិតតូចហើយ រមែងជាសំពត់ខូចតម្លៃ មិនមានតម្លៃសូម្បីតែពាក់កណ្តាលនៃតម្លៃដើមឡើយ។ គប្បីដឹងនូវការខូចខាតការប៉ះពាល់ដោយការដេរភ្ជាប់ដោយសរសៃអំបោះ។ ព្រោះថា សំពត់សូម្បីមានការប៉ះពាល់ដ៏ទន់ល្មើយ កាលបើគេដេរភ្ជាប់ដោយសរសៃអំបោះហើយ រមែងជាសំពត់ខូចការប៉ះពាល់ គឺដល់នូវភាពជាសំពត់មានការប៉ះពាល់គ្រោតគ្រាត។ គប្បីដឹងនូវការខូចខាតពណ៌ដោយប្រឡាក់ដោយច្រែះម្ជុលជាដើម។ ព្រោះថា សំពត់សូម្បីស្អាតបរិសុទ្ធក្រៃលែង ចាប់តាំងពីការធ្វើការងារដោយម្ជុលទៅ រមែងជាសំពត់មានពណ៌ខូចខាត គឺលះបង់នូវពណ៌ដើម ព្រោះប្រឡាក់ដោយច្រែះម្ជុលក្តី ដោយញើសដៃ និងធូលីដីក្តី ក្នុងទីបំផុត ដោយការជ្រលក់ទឹកជ្រលក់ និងការធ្វើកប្បពិន្ទុក្តី។ ភិក្ខុឈ្មោះថា bhinnapaṭadharo ព្រោះការទ្រទ្រង់នូវសំពត់ដែលខូចខាតដោយអាការៈ ៣ យ៉ាងនេះឯង។ ឬមួយ ភិក្ខុឈ្មោះថា bhinnapaṭadharo ដោយគ្រាន់តែទ្រទ្រង់នូវសំពត់កាសាវៈទាំងឡាយ ដែលមិនដូចគ្នានឹងសំពត់របស់គ្រហស្ថឡើយ។ Samaññāyāti paññattiyā vohārenāti attho. Samaññāya eva hi ekacco ‘‘bhikkhū’’ti paññāyati. Tathā hi nimantanādimhi bhikkhūsu gaṇiyamānesu sāmaṇerepi gahetvā ‘‘sataṃ bhikkhū sahassaṃ bhikkhū’’ti vadanti. Paṭiññāyāti attano paṭijānanena paṭiññāyapi hi ekacco ‘‘bhikkhū’’ti paññāyati. Tassa ‘‘ko etthāti? Ahaṃ, āvuso, bhikkhū’’ti (a. ni. 10.96) evamādīsu sambhavo daṭṭhabbo. Ayaṃ pana ānandattherena vuttā dhammikā paṭiññā. Rattibhāge pana dussīlāpi paṭipathaṃ āgacchantā ‘‘ko etthā’’ti vutte adhammikāya paṭiññāya abhūtāya ‘‘mayaṃ bhikkhū’’ti vadanti. ពាក្យថា samaññāya សំដៅយក ដោយឈ្មោះប្បញ្ញត្តិ ឬដោយការហៅវោហារ នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ព្រោះថា បុគ្គលខ្លះ រមែងប្រាកដថាជា «ភិក្ខុ» ដោយគ្រាន់តែឈ្មោះប៉ុណ្ណោះ។ ដូចជា ក្នុងកិច្ចការមានការនិមន្តជាដើម កាលបើគេរាប់ចំនួនភិក្ខុទាំងឡាយ គេតែងតែរាប់បញ្ចូលទាំងសាមណេរផងដែរ ហើយពោលថា «ភិក្ខុមួយរយអង្គ ភិក្ខុមួយពាន់អង្គ» ដូច្នេះជាដើម។ ពាក្យថា paṭiññāya សំដៅយក ដោយការប្តេជ្ញារបស់ខ្លួន ព្រោះថា បុគ្គលខ្លះ រមែងប្រាកដថាជា «ភិក្ខុ» ដោយការប្តេជ្ញាផងដែរ។ គប្បីឃើញការកើតឡើងនៃពាក្យនោះ ក្នុងពាក្យជាដើមយ៉ាងនេះថា «នរណានៅក្នុងទីនេះ? ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំជាភិក្ខុ»។ តែការប្តេជ្ញានេះ ជាការប្តេជ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវតាមធម៌ ដែលព្រះអានន្ទត្ថេរបានពោលទុក។ ចំណែកឯក្នុងវេលាយប់ ពួកភិក្ខុទ្រុស្តសីលទាំងឡាយ កាលដើរមកប្រឈមមុខនឹងផ្លូវ ត្រូវគេសួរថា «នរណានៅក្នុងទីនេះ?» ក៏តែងតែពោលដោយការប្តេជ្ញាមិនត្រឹមត្រូវតាមធម៌ មិនពិតប្រាកដថា «ពួកយើងជាភិក្ខុ» ដូច្នេះដែរ។ Ehi [Pg.205] bhikkhūti ehi bhikkhu nāma bhagavato ‘‘ehi bhikkhū’’ti vacanamattena bhikkhubhāvaṃ ehibhikkhūpasampadaṃ patto. Bhagavā hi ehibhikkhubhāvāya upanissayasampannaṃ puggalaṃ disvā rattapaṃsukūlantarato suvaṇṇavaṇṇaṃ dakkhiṇahatthaṃ nīharitvā brahmaghosaṃ nicchārento ‘‘ehi, bhikkhu, cara brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti vadati. Tassa saheva bhagavato vacanena gihiliṅgaṃ antaradhāyati, pabbajjā ca upasampadā ca ruhati. Bhaṇḍu kāsāyavasano hoti. Ekaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ekaṃ aṃse ṭhapetvā vāmaṃsakūṭe āsattanīluppalavaṇṇamattikāpatto – ពាក្យថា ehi bhikkhu សំដៅយក ភិក្ខុដែលបានដល់នូវភាពជាភិក្ខុ គឺឯហិភិក្ខុឧបសម្បទា ដោយគ្រាន់តែព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះមានព្រះភាគថា «ចូរអ្នកមកជាភិក្ខុចុះ»។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់ទតឃើញបុគ្គលអ្នកបរិបូណ៌ដោយឧបនិស្ស័យ ដើម្បីភាពជាឯហិភិក្ខុហើយ ទើបទ្រង់លាតសន្ធឹងនូវព្រះហស្តស្តាំដែលមានពណ៌ដូចមាស ចេញពីចន្លោះនៃព្រះសង្ឃាដិពណ៌ក្រហម ហើយទ្រង់បន្លឺនូវព្រះសូរសៀងដ៏ពិរោះដូចសំឡេងព្រហ្ម ត្រាស់ថា «ចូរអ្នកមកជាភិក្ខុចុះ ចូរប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ ដើម្បីធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខដោយប្រពៃចុះ»។ គ្រាន់តែព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះមានព្រះភាគចប់ភ្លាម ភេទជាគ្រហស្ថរបស់បុគ្គលនោះរមែងបាត់បង់ទៅ ឯការបួស និងការឧបសម្បទាក៏សម្រេចឡើង។ បុគ្គលនោះរមែងជាអ្នកមានក្បាលកោរ គ្រងសំពត់កាសាវៈ ស្លៀកសំពត់មួយ ដណ្តប់សំពត់មួយ ដាក់សំពត់មួយលើស្មា និងមានបាត្រដីដែលមានពណ៌ដូចផ្កាឈូកខៀវ ព្យួរជាប់នឹងស្មាខាងឆ្វេង— ‘‘Ticīvarañca patto ca, vāsi sūci ca bandhanaṃ; Parissāvanena aṭṭhete, yuttayogassa bhikkhuno’’ti. «សំពត់ចីវរ ៣ បាត្រ ១ កាំបិតកោរ ១ ម្ជុល ១ វត្ថុសម្រាប់ចង ១ ជាមួយនឹងធម្មក្រង ១ ទាំង ៨ នេះ ជាបរិក្ខាររបស់ភិក្ខុអ្នកប្រកបដោយការព្យាយាម»។ Evaṃ vuttehi aṭṭhahi parikkhārehi sarīre paṭimukkehiyeva saṭṭhivassikatthero viya iriyāpathasampanno buddhācariyako buddhupajjhāyako sammāsambuddhaṃ vandamānoyeva tiṭṭhati. Bhagavā hi paṭhamabodhiyaṃ ekasmiṃ kāle ehibhikkhūpasampadāya eva upasampādeti. Evaṃ upasampannāni ca sahassupari ekacattālīsuttarāni tīṇi bhikkhusatāni ahesuṃ; seyyathidaṃ – pañca pañcavaggiyattherā, yaso kulaputto, tassa parivārā catupaṇṇāsa sahāyakā, tiṃsa bhaddavaggiyā, sahassapurāṇajaṭilā, saddhiṃ dvīhi aggasāvakehi aḍḍhateyyasatā paribbājakā, eko aṅgulimālattheroti. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ – កាលបើព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ គ្រឿងបរិក្ខារទាំង ៨ ក៏បានពាក់ (គ្របដណ្តប់) លើរាងកាយភ្លាមនោះឯង ភិក្ខុនោះក៏ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយឥរិយាបថ ដូចជាព្រះថេរៈមានវស្សា ៦០ មានព្រះពុទ្ធជាព្រះអាចារ្យ មានព្រះពុទ្ធជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ឈរថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធនោះឯង។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគ ក្នុងបឋមពោធិកាល ក្នុងសម័យមួយ ទ្រង់ញ៉ាំងបុគ្គលឱ្យឧបសម្បទាដោយឯហិភិក្ខុឧបសម្បទាប៉ុណ្ណោះ។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលបានឧបសម្បទាយ៉ាងនេះ មានចំនួន ១៣៤១ រូប (មួយពាន់ បីរយ សែសិបមួយរូប) គឺ ព្រះបញ្ចវគ្គិយត្ថេរ ៥ រូប, យសកុលបុត្រ, មិត្តសម្លាញ់ ៥៤ រូប ជាបរិវាររបស់យសកុលបុត្រនោះ, ភទ្រវគ្គិយភិក្ខុ ៣០ រូប, អតីតជដិល ១០០០ រូប, បរិព្វាជក ២៥០ រូប ជាមួយព្រះអគ្គសាវ័កទាំងពីរ និងព្រះអង្គុលីមាលត្ថេរ ១ រូប។ សេចក្តីនេះ មានពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាថា៖ ‘‘Tīṇi sataṃ sahassañca, cattālīsaṃ punāpare; Eko ca thero sappañño, sabbe te ehibhikkhukā’’ti. «ភិក្ខុ ៣ រយ និង ១ ពាន់ ថែមទាំង ៤០ រូបទៀត និងព្រះថេរៈមានប្រាជ្ញា ១ រូប (គឺព្រះអង្គុលីមាលត្ថេរ) ភិក្ខុទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែជាឯហិភិក្ខុ»។ Na kevalañca ete eva, aññepi bahū santi. Seyyathidaṃ – tisataparivāro selo brāhmaṇo, sahassaparivāro mahākappino, dasasahassā kapilavatthuvāsino kulaputtā, soḷasasahassā pārāyanikabrāhmaṇāti evamādayo. Te pana vinayapiṭake pāḷiyaṃ na niddiṭṭhattā na vuttā. Ime tattha niddiṭṭhattā vuttāti. មិនមែនមានតែភិក្ខុទាំងនេះប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីភិក្ខុដទៃទៀតជាច្រើនក៏មានដែរ។ គឺ សេលព្រាហ្មណ៍ មានបរិវារ ៣ រយ, ព្រះបាទមហាកបិភិន មានបរិវារ ១ ពាន់, កុលបុត្រអ្នកក្រុងកបិលព័ស្ដុ ១ ម៉ឺន, ព្រាហ្មណ៍អ្នកស្តាប់បារាយនវគ្គ ១ ម៉ឺន ៦ ពាន់ ជាដើម។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុទាំងនោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យមិនបានពោលទុកឡើយ ព្រោះមិនមានសម្តែងទុកក្នុងបាលីនៃវិន័យបិដក។ ចំណែកឯភិក្ខុទាំងឡាយនេះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពោលទុក ព្រោះមានសម្តែងទុកក្នុងវិន័យបិដកនោះ។ ‘‘Sattavīsa sahassāni, tīṇiyeva satāni ca; Etepi sabbe saṅkhātā, sabbe te ehibhikkhukā’’ti. «ភិក្ខុ ២ ម៉ឺន ៧ ពាន់ និង ៣ រយរូប សូម្បីភិក្ខុទាំងអស់នេះ ក៏រាប់បញ្ចូល (ក្នុងឯហិភិក្ខុ) ដែរ ភិក្ខុទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែជាឯហិភិក្ខុ»។ Tīhi [Pg.206] saraṇagamanehi upasampannoti ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’tiādinā nayena tikkhattuṃ vācaṃ bhinditvā vuttehi tīhi saraṇagamanehi upasampanno. Ayañhi upasampadā nāma aṭṭhavidhā – ehibhikkhūpasampadā, saraṇagamanūpasampadā, ovādapaṭiggahaṇūpasampadā, pañhabyākaraṇūpasampadā, garudhammapaṭiggahaṇūpasampadā, dūtenūpasampadā, aṭṭhavācikūpasampadā, ñatticatutthakammūpasampadāti. Tattha ehibhikkhūpasampadā, saraṇagamanūpasampadā ca vuttā eva. ពាក្យថា Tīhi saraṇagamanehi upasampanno (អ្នកឧបសម្បទាដោយត្រៃសរណគមន៍ទាំង ៣) សេចក្តីថា បុគ្គលដែលបានឧបសម្បទាដោយត្រៃសរណគមន៍ទាំង ៣ ដែលពោលដោយបំបែកវាចាជា ៣ ដង ដោយវិធីមានជាដើមថា «ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆាមិ»។ ព្រោះថា ឧបសម្បទានេះមាន ៨ យ៉ាង គឺ៖ ឯហិភិក្ខុឧបសម្បទា, សរណគមនូបសម្បទា, ឱវាទបដិគ្គហណូបសម្បទា, បញ្ហាវ្យាករណូបសម្បទា, គរុធម្មបដិគ្គហណូបសម្បទា, ទូតេនូបសម្បទា, អដ្ឋវាចិកូបសម្បទា, ញត្តិចតុត្ថកម្មូបសម្បទា។ ក្នុងឧបសម្បទាទាំងនោះ ឯហិភិក្ខុឧបសម្បទា និងសរណគមនូបសម្បទា ត្រូវបានពោលរួចហើយ។ Ovādapaṭiggahaṇūpasampadā nāma ‘‘tasmātiha te, kassapa, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘tibbaṃ me hirottappaṃ paccupaṭṭhitaṃ bhavissati theresu navesu majjhimesu cā’ti. Evañhi te, kassapa, sikkhitabbaṃ. Tasmātiha te, kassapa, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘yaṃ kiñci dhammaṃ sossāmi kusalūpasaṃhitaṃ, sabbaṃ taṃ aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasoto dhammaṃ sossāmī’ti. Evaṃ hi te, kassapa, sikkhitabbaṃ. Tasmātiha te, kassapa, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘sātasahagatā ca me kāyagatāsati na vijahissatī’ti. Evañhi te, kassapa, sikkhitabba’’nti (saṃ. ni. 2.154) iminā ovādapaṭiggahaṇena mahākassapattherassa anuññātaupasampadā. ដែលហៅថា ឱវាទបដិគ្គហណូបសម្បទា គឺការអនុញ្ញាតឧបសម្បទាដល់ព្រះមហាកស្សបត្ថេរ ដោយការទទួលយកឱវាទនេះថា៖ «ម្នាលកស្សបៈ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងសាសនានេះ អ្នកត្រូវសិក្សាយ៉ាងនេះថា 'ហិរិនិងឱត្តប្បៈដ៏ខ្លាំងក្លា នឹងមានប្រាកដដល់យើង ក្នុងព្រះថេរៈទាំងឡាយ ក្នុងភិក្ខុថ្មីទាំងឡាយ និងក្នុងភិក្ខុជាកណ្តាលទាំងឡាយ'។ ម្នាលកស្សបៈ អ្នកត្រូវសិក្សាយ៉ាងនេះឯង។ ម្នាលកស្សបៈ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងសាសនានេះ អ្នកត្រូវសិក្សាយ៉ាងនេះថា 'យើងនឹងស្តាប់ធម៌ណាមួយ ដែលប្រកបដោយកុសល យើងនឹងធ្វើធម៌នោះឱ្យជាប្រយោជន៍ ទុកក្នុងចិត្ត សម្របសម្រួលដោយចិត្តទាំងអស់ ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ធម៌នោះ'។ ម្នាលកស្សបៈ អ្នកត្រូវសិក្សាយ៉ាងនេះឯង។ ម្នាលកស្សបៈ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងសាសនានេះ អ្នកត្រូវសិក្សាយ៉ាងនេះថា 'កាយគតាសតិដែលប្រកបដោយសេចក្តីរីករាយ នឹងមិនលះបង់យើងឡើយ'។ ម្នាលកស្សបៈ អ្នកត្រូវសិក្សាយ៉ាងនេះឯង» (សំ. និ. ២.១៥៤) គឺការអនុញ្ញាតឧបសម្បទាដល់ព្រះមហាកស្សបត្ថេរ ដោយការទទួលយកឱវាទនេះ។ Pañhabyākaraṇūpasampadā nāma sopākassa anuññātaupasampadā. Bhagavā kira pubbārāme anucaṅkamantaṃ sopākasāmaṇeraṃ ‘‘‘uddhumātakasaññā’ti vā, sopāka, ‘rūpasaññā’ti vā ime dhammā nānatthā nānābyañjanā, udāhu ekatthā, byañjanameva nāna’’nti dasa asubhanissite pañhe pucchi. So te byākāsi. Bhagavā tassa sādhukāraṃ datvā ‘‘kativassosi tvaṃ, sopākā’’ti pucchi. ‘‘Sattavassohaṃ, bhagavā’’ti. ‘‘Sopāka, tvaṃ mama sabbaññutaññāṇena saddhiṃ saṃsanditvā pañhe byākāsī’’ti āraddhacitto upasampadaṃ anujāni. Ayaṃ pañhabyākaraṇūpasampadā. ដែលហៅថា បញ្ហាវ្យាករណូបសម្បទា គឺការអនុញ្ញាតឧបសម្បទាដល់សោបាកសាមណេរ។ ឮថា ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់សួរបញ្ហា ១០ ប្រការដែលអាស្រ័យនឹងអសុភៈ ចំពោះសោបាកសាមណេរ ដែលកំពុងដើរចង្ក្រមតាមក្រោយព្រះអង្គ ក្នុងបុព្វារាមថា៖ «ម្នាលសោបាកៈ ពាក្យថា 'ឧទ្ធុមាតកសញ្ញា' ក្តី ពាក្យថា 'រូបសញ្ញា' ក្តី ធម៌ទាំងនេះ មានអត្ថផ្សេងគ្នា ព្យញ្ជនៈផ្សេងគ្នា ឬក៏មានអត្ថដូចគ្នា ផ្សេងគ្នែតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ?»។ សាមណេរនោះ បានដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនោះរួចហើយ។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រទានសាធុការដល់សាមណេរនោះ ហើយត្រាស់សួរថា៖ «ម្នាលសោបាកៈ អ្នកមានអាយុប៉ុន្មានវស្សាហើយ?»។ សាមណេរក្រាបទូលថា៖ «បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គមានអាយុ ៧ ឆ្នាំហើយ»។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យត្រេកអរ ត្រាស់ថា៖ «ម្នាលសោបាកៈ អ្នកបានដោះស្រាយបញ្ហាដោយប្រៀបធៀបនឹងសព្វញ្ញុតញ្ញាណរបស់យើង» ហើយក៏ទ្រង់អនុញ្ញាតឧបសម្បទាឱ្យ។ នេះហៅថា បញ្ហាវ្យាករណូបសម្បទា។ Garudhammapaṭiggahaṇūpasampadā nāma mahāpajāpatiyā aṭṭhagarudhammassa paṭiggahaṇena anuññātaupasampadā. ដែលហៅថា គរុធម្មបដិគ្គហណូបសម្បទា គឺការអនុញ្ញាតឧបសម្បទាដល់ព្រះនាងមហាបជាបតីគោតមី ដោយការទទួលយកនូវគរុធម៌ទាំង ៨ ប្រការ។ Dūtenūpasampadā nāma aḍḍhakāsiyā gaṇikāya anuññātaupasampadā. ដែលហៅថា ទូតេនូបសម្បទា គឺការអនុញ្ញាតឧបសម្បទាដល់នាងអឌ្ឍកាសីគណិកា ដោយសារទូត។ Aṭṭhavācikūpasampadā nāma bhikkhuniyā bhikkhunisaṅghato ñatticatutthena bhikkhusaṅghato ñatticatutthenāti imehi dvīhi kammehi upasampadā. ដែលហៅថា អដ្ឋវាចិកូបសម្បទា គឺការឧបសម្បទារបស់ភិក្ខុនី ដោយកម្មទាំងពីរនេះ គឺដោយញត្តិចតុត្ថកម្មអំពីភិក្ខុនីសង្ឃ និងដោយញត្តិចតុត្ថកម្មអំពីភិក្ខុសង្ឃ។ Ñatticatutthakammūpasampadā [Pg.207] nāma bhikkhūnaṃ etarahi upasampadā. Imāsu aṭṭhasu upasampadāsu ‘‘yā sā, bhikkhave, mayā tīhi saraṇagamanehi upasampadā anuññātā, taṃ ajjatagge paṭikkhipāmi. Anujānāmi, bhikkhave, ñatticatutthena kammena upasampādetu’’nti (mahāva. 69) evaṃ anuññātāya imāya upasampadāya upasampannoti vuttaṃ hoti. ដែលហៅថា ញត្តិចតុត្ថកម្មូបសម្បទា គឺការឧបសម្បទារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងកាលឥឡូវនេះ។ ក្នុងឧបសម្បទាទាំង ៨ យ៉ាងនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតទុកយ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧបសម្បទាណាដែលតថាគតបានអនុញ្ញាតហើយដោយត្រៃសរណគមន៍ទាំង ៣ តថាគតសូមហាមឃាត់ឧបសម្បទានោះចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យឧបសម្បទាដោយញត្តិចតុត្ថកម្ម» (មហាវគ្គ. ៦៩) សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលបានឧបសម្បទាដោយឧបសម្បទានេះ ដែលទ្រង់អនុញ្ញាតទុកយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ឧបសម្បន្នៈ។ Bhadroti apāpako. Kalyāṇaputhujjanādayo hi yāva arahā, tāva bhadrena sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena ca samannāgatattā ‘‘bhadro bhikkhū’’ti saṅkhyaṃ gacchanti. Sāroti tehiyeva sīlasārādīhi samannāgatattā nīlasamannāgamena nīlo paṭo viya ‘‘sāro bhikkhū’’ti veditabbo. Vigatakilesapheggubhāvato vā khīṇāsavova ‘‘sāro’’ti veditabbo. Sekhoti puthujjanakalyāṇakena saddhiṃ satta ariyā tisso sikkhā sikkhantīti sekhā. Tesu yo koci ‘‘sekho bhikkhū’’ti veditabbo. Na sikkhatīti asekho. Sekkhadhamme atikkamma aggaphale ṭhito, tato uttari sikkhitabbābhāvato khīṇāsavo ‘‘asekho’’ti vuccati. Samaggena saṅghenāti sabbantimena pariyāyena pañcavaggakaraṇīye kamme yāvatikā bhikkhū kammappattā, tesaṃ āgatattā chandārahānaṃ chandassa āhaṭattā, sammukhībhūtānañca appaṭikkosanato ekasmiṃ kamme samaggabhāvaṃ upagatena. Ñatticatutthenāti tīhi anussāvanāhi ekāya ca ñattiyā kātabbena. Kammenāti dhammikena vinayakammena. Akuppenāti vatthu-ñatti-anussāvana-sīmā-parisasampattisampannattā akopetabbataṃ appaṭikkositabbatañca upagatena. Ṭhānārahenāti kāraṇārahena satthusāsanārahena. Upasampanno nāma uparibhāvaṃ samāpanno, pattoti attho. Bhikkhubhāvo hi uparibhāvo, tañcesa yathāvuttena kammena samāpannattā ‘‘upasampanno’’ti vuccati. Ettha ca ñatticatutthakammaṃ ekameva āgataṃ. Imasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā cattāri saṅghakammāni nīharitvā vitthārato kathetabbānīti sabbaaṭṭhakathāsu vuttaṃ. Tāni ca ‘‘apalokanakammaṃ ñattikammaṃ ñattidutiyakammaṃ ñatticatutthakamma’’nti paṭipāṭiyā ṭhapetvā vitthārena khandhakato parivārāvasāne kammavibhaṅgato ca pāḷiṃ āharitvā kathitāni. Tāni mayaṃ parivārāvasāne kammavibhaṅgeyeva vaṇṇayissāma. Evañhi sati paṭhamapārājikavaṇṇanā ca [Pg.208] na bhāriyā bhavissati; yathāṭhitāya ca pāḷiyā vaṇṇanā suviññeyyā bhavissati. Tāni ca ṭhānāni asuññāni bhavissanti; tasmā anupadavaṇṇanameva karoma. ពាក្យថា Bhadro សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនមានបាប។ ព្រោះថា បុគ្គលទាំងឡាយមានកល្យាណបុថុជ្ជនជាដើម រហូតដល់ព្រះអរហន្ត ឈ្មោះថា «ភទ្រភិក្ខុ» (ភិក្ខុដ៏ល្អ) ព្រោះជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល សមាធិ បញ្ញា វិមុត្តិ និងវិមុត្តិញាណទស្សនៈដ៏ល្អ។ ពាក្យថា Sāro សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលបរិបូណ៌ដោយសីលសារៈជាដើមទាំងនោះឯង គួរដឹងថា «សារភិក្ខុ» (ភិក្ខុអ្នកមានខ្លឹមសារ) ដូចជាសំពត់ខៀវ ព្រោះប្រកបដោយពណ៌ខៀវដូច្នោះដែរ។ ម៉្យាងទៀត ព្រះខីណាសពនោះឯង គួរដឹងថា «សារៈ» ព្រោះមិនមានសេចក្តីសៅហ្មងដូចជាឈើគ្មានខ្លឹម។ ពាក្យថា Sekho សេចក្តីថា អរិយបុគ្គល ៧ ពួក ព្រមទាំងកល្យាណបុថុជ្ជន ឈ្មោះថា «សេក្ខៈ» ព្រោះកំពុងសិក្សានូវសិក្ខា ៣។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាមួយ គួរដឹងថា «សេក្ខភិក្ខុ»។ បុគ្គលដែលមិនសិក្សា ឈ្មោះថា «អសេក្ខៈ»។ ព្រះខីណាសពដែលកន្លងផុតនូវសេក្ខធម៌ ហើយឋិតនៅក្នុងផលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត (អរហត្តផល) មិនមានធម៌ដែលត្រូវសិក្សាក្រោយពីនោះទៀតឡើយ ឈ្មោះថា «អសេក្ខៈ»។ ពាក្យថា Samaggena saṅghenāti សេចក្តីថា ដោយសង្ឃដែលព្រមព្រៀងគ្នា គឺដោយសង្ឃដែលបានដល់នូវភាពព្រមព្រៀងគ្នាក្នុងកម្មតែមួយ ដោយវិធីចុងក្រោយបង្អស់ គឺភិក្ខុទាំងឡាយមានចំនួនប៉ុន្មានដែលត្រូវចូលរួមក្នុងកម្មដែលត្រូវធ្វើដោយសង្ឃប្រាំវគ្គ (បញ្ចវគ្គ) បានមកជួបជុំគ្នា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលគួរដល់ឆន្ទៈបាននាំមកនូវឆន្ទៈ និងភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកប្រជុំចំពោះមុខមិនបានជំទាស់។ ពាក្យថា Ñatticatutthena សេចក្តីថា ដោយកម្មដែលត្រូវធ្វើដោយអនុស្សាវនា ៣ ដង និងញត្តិ ១ ដង។ ពាក្យថា Kammena សេចក្តីថា ដោយវិនយកម្មដ៏ប្រកបដោយធម៌។ ពាក្យថា Akuppena សេចក្តីថា ដោយកម្មដែលមិនត្រូវធ្វើឱ្យកម្រើក (មិនឱ្យខូចខាត) ឬមិនត្រូវជំទាស់ ព្រោះបរិបូណ៌ដោយវត្ថុសម្បត្តិ ញត្តិសម្បត្តិ អនុស្សាវនសម្បត្តិ សីមាសម្បត្តិ និងបរិសាសម្បត្តិ។ ពាក្យថា Ṭhānārahena សេចក្តីថា ដោយកម្មដ៏សមគួរដល់ហេតុ សមគួរដល់ព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តា។ ពាក្យថា Upasampanno សេចក្តីថា ដល់នូវភាពខ្ពង់ខ្ពស់ គឺបានសម្រេច សេចក្តីយ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុភាព គឺជាភាពខ្ពង់ខ្ពស់ ហើយបុគ្គលនេះ ឈ្មោះថា «ឧបសម្បន្នៈ» ព្រោះបានដល់នូវភាពខ្ពង់ខ្ពស់នោះ ដោយកម្មដែលពោលរួចហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ញត្តិចតុត្ថកម្មតែមួយមុខប៉ុណ្ណោះដែលមកដល់។ ប៉ុន្តែ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយពោលក្នុងអដ្ឋកថាទាំងអស់ថា គួរឋិតនៅក្នុងទីនេះ ហើយដកស្រង់យកសង្ឃកម្មទាំង ៤ មកសម្តែងដោយពិស្តារ។ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយបានដាក់កម្មទាំងនោះតាមលំដាប់គឺ «អបលោកនកម្ម ញត្តិកម្ម ញត្តិទុតិយកម្ម ញត្តិចតុត្ថកម្ម» ហើយនាំយកបាលីពីខន្ធកៈ និងពីកម្មវិភង្គក្នុងទីបំផុតនៃបរិវារ មកសម្តែងដោយពិស្តារ។ យើងនឹងពន្យល់កម្មទាំងនោះក្នុងកម្មវិភង្គនាទីបំផុតនៃបរិវារនោះឯង។ កាលបើធ្វើន័យយ៉ាងនេះ ការពន្យល់ក្នុងបឋមបារាជិក ក៏មិនធ្ងន់ធ្ងរពេកឡើយ ហើយការពន្យល់នូវបាលីតាមដែលឋិតនៅ ក៏នឹងងាយយល់ដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ទីកន្លែងទាំងនោះ ក៏នឹងមិនសូន្យចាកការពន្យល់ដែរ ហេតុនោះ យើងនឹងធ្វើការពន្យល់តាមលំដាប់បទតែម្តង។ Tatrāti tesu ‘‘bhikkhako’’tiādinā nayena vuttesu bhikkhūsu. Yvāyaṃ bhikkhūti yo ayaṃ bhikkhu. Samaggena saṅghena…pe… upasampannoti aṭṭhasu upasampadāsu ñatticatuttheneva kammena upasampanno. Ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhūti ayaṃ imasmiṃ ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevitvā pārājiko hotī’’ti atthe ‘‘bhikkhū’’ti adhippeto. Itare pana ‘‘bhikkhako’’ti ādayo atthuddhāravasena vuttā. Tesu ca ‘‘bhikkhako’’ti ādayo niruttivasena vuttā, ‘‘samaññāya bhikkhu, paṭiññāya bhikkhū’’ti ime dve abhilāpavasena vuttā, ‘‘ehi bhikkhū’’ti buddhena upajjhāyena paṭiladdhaupasampadāvasena vutto. Saraṇagamanabhikkhu anuppannāya kammavācāya upasampadāvasena vutto, ‘‘bhadro’’tiādayo guṇavasena vuttāti veditabbā. ពាក្យថា Tatrā សេចក្តីថា ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងឡាយដែលពោលទុកដោយវិធីមានជាដើមថា «ភិក្ខកោ» នោះ។ ពាក្យថា Yvāyaṃ bhikkhū សេចក្តីថា ភិក្ខុណា។ ពាក្យថា Samaggena saṅghena...pe... upasampanno សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលបានឧបសម្បទាដោយញត្តិចតុត្ថកម្មតែមួយគត់ ក្នុងបណ្តាឧបសម្បទាទាំង ៨ យ៉ាង។ ពាក្យថា Ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhū សេចក្តីថា ភិក្ខុនេះ គឺសំដៅយកក្នុងសេចក្តីនេះថា «ភិក្ខុ សេពមេថុនធម្ម ហើយត្រូវអាបត្តិបារាជិក»។ ចំណែកឯភិក្ខុដទៃទៀតមាន «ភិក្ខកោ» ជាដើម ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃការដកស្រង់អត្ថ។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុមាន «ភិក្ខកោ» ជាដើម ទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃនិរុត្តិ (វចនត្ថៈ) ភិក្ខុពីរពួកគឺ «សមញ្ញាយ ភិក្ខុ» (ភិក្ខុដោយសមញ្ញា) និង «បដិញ្ញាយ ភិក្ខុ» (ភិក្ខុដោយប្តេជ្ញាខ្លួន) ទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃការហៅ (វោហារ) ភិក្ខុថា «ឯហិភិក្ខុ» ទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃឧបសម្បទាដែលបានមកដោយមានព្រះពុទ្ធជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍។ ភិក្ខុដោយសរណគមន៍ ទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃឧបសម្បទាក្នុងកាលដែលកម្មវាចាមិនទាន់កើតឡើង ភិក្ខុមាន «ភទ្រោ» ជាដើម គួរដឹងថា ទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃគុណ។ Bhikkhupadabhājanīyaṃ niṭṭhitaṃ. ចប់ ភិក្ខុបទភាជនីយ។ Sikkhāsājīvapadabhājanīyavaṇṇanā ការពន្យល់អំពីសិក្ខានិងសាជីវបទភាជនីយ (សិក្ខាសាជីវបទភាជនីយវណ្ណនា) Idāni ‘‘bhikkhūna’’nti idaṃ padaṃ visesatthābhāvato avibhajitvāva yaṃ sikkhañca sājīvañca samāpannattā bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno hoti, taṃ dassento sikkhātiādimāha. Tattha sikkhitabbāti sikkhā. Tissoti gaṇanaparicchedo. Adhisīlasikkhāti adhikaṃ uttamaṃ sīlanti adhisīlaṃ; adhisīlañca taṃ sikkhitabbato sikkhā cāti adhisīlasikkhā. Esa nayo adhicitta-adhipaññāsikkhāsu. ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យមិនបានវែកញែកបទថា «ភិក្ខូនំ» នេះឡើយ ព្រោះមិនមានអត្ថពិសេសប្លែក ប៉ុន្តែដើម្បីបង្ហាញនូវសិក្ខាណា និងសាជីវៈណា ដែលភិក្ខុបានដល់ហើយ ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកដល់នូវសិក្ខានិងសាជីវៈរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ ទើបពោលពាក្យមានជាដើមថា Sikkhā។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីសិក្សា ឈ្មោះថា Sikkhā (សិក្ខា)។ ពាក្យថា Tisso គឺជាការកំណត់ចំនួន (គ្រឿងរាប់)។ ពាក្យថា Adhisīlasikkhā សេចក្តីថា សីលដ៏ក្រៃលែង គឺសីលដ៏ឧត្តម ឈ្មោះថា Adhisīla (អធិសីល) អធិសីលនោះផង ជាធម៌ដែលគប្បីសិក្សាផង ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា Adhisīlasikkhā (អធិសីលសិក្ខា)។ វិធីនេះ ក៏មាននៅក្នុងអធិចិត្តសិក្ខា និងអធិបញ្ញាសិក្ខាដែរ។ Katamaṃ panettha sīlaṃ, katamaṃ adhisīlaṃ, katamaṃ cittaṃ, katamaṃ adhicittaṃ, katamā paññā, katamā adhipaññāti? Vuccate – pañcaṅgadasaṅgasīlaṃ tāva sīlameva. Tañhi buddhe uppannepi anuppannepi loke pavattati. Uppanne buddhe tasmiṃ sīle buddhāpi sāvakāpi mahājanaṃ samādapenti. Anuppanne buddhe paccekabuddhā ca kammavādino ca dhammikā samaṇabrāhmaṇā cakkavattī ca mahārājāno mahābodhisattā ca samādapenti. Sāmampi paṇḍitā samaṇabrāhmaṇā samādiyanti. Te taṃ kusalaṃ dhammaṃ paripūretvā devesu ca manussesu ca sampattiṃ anubhonti. Pātimokkhasaṃvarasīlaṃ pana ‘‘adhisīla’’nti vuccati, tañhi sūriyo viya pajjotānaṃ sineru viya pabbatānaṃ sabbalokiyasīlānaṃ [Pg.209] adhikañceva uttamañca, buddhuppādeyeva ca pavattati, na vinā buddhuppādā. Na hi taṃ paññattiṃ uddharitvā añño satto ṭhapetuṃ sakkoti, buddhāyeva pana sabbaso kāyavacīdvāraajjhācārasotaṃ chinditvā tassa tassa vītikkamassa anucchavikaṃ taṃ sīlasaṃvaraṃ paññapenti. Pātimokkhasaṃvaratopi ca maggaphalasampayuttameva sīlaṃ adhisīlaṃ, taṃ pana idha anadhippetaṃ. Na hi taṃ samāpanno bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭisevati. «ក្នុងសិក្ខាទាំងនោះ តើអ្វីជាសីល អ្វីជាអធិសីល អ្វីជាចិត្ត អ្វីជាអធិចិត្ត អ្វីជាបញ្ញា អ្វីជាអធិបញ្ញា? ឆ្លើយថា៖ មុនដំបូង សីលមានអង្គ ៥ និងសីលមានអង្គ ១០ ហៅថា សីលសាមញ្ញប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថាសីលនោះ ទោះបីព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងក្តី មិនត្រាស់ដឹងក្តី តែងតែមានប្រព្រឹត្តទៅក្នុងលោក។ កាលបើព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងឡើង ក្នុងសីលនោះ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្តី ព្រះសាវកទាំងឡាយក្តី តែងតែណែនាំមហាជនឲ្យសមាទាន។ កាលបើព្រះពុទ្ធមិនទាន់ត្រាស់ដឹង ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយក្តី ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ជាកម្មវាទី និងជាអ្នកមានធម៌ក្តី ព្រះរាជាចក្រពត្តិក្តី ព្រះមហាបោធិសត្វទាំងឡាយក្តី តែងតែណែនាំឲ្យសមាទាន។ សូម្បីតែពួកបណ្ឌិត សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ក៏សមាទានដោយខ្លួនឯង។ ជនទាំងនោះបំពេញកុសលធម៌នោះឲ្យបរិបូណ៌ហើយ តែងតែសោយសម្បត្តិក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក។ ចំណែកឯបាតិមោក្ខសំវរសីល ហៅថា "អធិសីល" ព្រោះថាសីលនោះ ប្រៀបដូចជាព្រះអាទិត្យក្នុងចំណោមពន្លឺទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាភ្នំព្រះសុមេរុក្នុងចំណោមភ្នំទាំងឡាយ គឺខ្ពង់ខ្ពស់ជាង និងប្រសើរជាងសីលលោកិយទាំងពួង ហើយតែងតែប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាលដែលព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងប៉ុណ្ណោះ មិនមានក្រៅពីការត្រាស់ដឹងនៃព្រះពុទ្ធឡើយ។ ព្រោះថាសត្វដទៃក្រៅពីព្រះពុទ្ធ មិនអាចលើកឡើងនូវបញ្ញត្តិធម៌នោះមកតម្កល់ទុកបានឡើយ មានតែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ ដែលកាត់ផ្តាច់នូវខ្សែទឹកគឺការល่วงរំលងតាមទ្វារកាយនិងវាចាដោយប្រការទាំងពួង ហើយទ្រង់បញ្ញត្តិនូវសីលសំវរៈនោះ ដែលសមគួរដល់ការល่วงរំលងនោះៗ។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីតែសីលដែលប្រកបដោយមគ្គនិងផល ដែលខ្ពង់ខ្ពស់ជាងបាតិមោក្ខសំវរសីល ក៏ហៅថា អធិសីលដែរ ប៉ុន្តែសីលនោះមិនមានបំណងយកក្នុងទីនេះឡើយ។ ព្រោះថាភិក្ខុដែលសម្រេចសីលនោះហើយ មិនសេពមេថុនធម្មឡើយ។» Kāmāvacarāni pana aṭṭha kusalacittāni, lokiyaaṭṭhasamāpatticittāni ca ekajjhaṃ katvā cittamevāti veditabbāni. Buddhuppādānuppāde cassa pavatti, samādapanaṃ samādānañca sīle vuttanayeneva veditabbaṃ. Vipassanāpādakaṃ aṭṭhasamāpatticittaṃ pana ‘‘adhicitta’’nti vuccati. Tañhi adhisīlaṃ viya sīlānaṃ sabbalokiyacittānaṃ adhikañceva uttamañca, buddhuppādeyeva ca hoti, na vinā buddhuppādā. Tatopi ca maggaphalacittameva adhicittaṃ, taṃ pana idha anadhippetaṃ. Na hi taṃ samāpanno bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭisevati. «ចំណែកឯកាមាវចរកុសលចិត្ត ៨ និងលោកិយសមាបត្តិចិត្ត ៨ គប្បីរួមបញ្ចូលគ្នាតែមួយ ហើយដឹងថាជា "ចិត្ត" ប៉ុណ្ណោះ។ ការប្រព្រឹត្តទៅ ការណែនាំឲ្យសមាទាន និងការសមាទានដោយខ្លួនឯងនៃចិត្តនោះ ក្នុងកាលដែលព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង និងមិនត្រាស់ដឹង គប្បីដឹងតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងសីលនោះឯង។ ចំណែកឯអដ្ឋសមាបត្តិចិត្តដែលជាមូលដ្ឋាននៃវិបស្សនា ហៅថា "អធិចិត្ត"។ ព្រោះថាចិត្តនោះ ប្រៀបដូចជាអធិសីលក្នុងចំណោមសីលទាំងឡាយ គឺខ្ពង់ខ្ពស់ជាង និងប្រសើរជាងលោកិយចិត្តទាំងពួង ហើយតែងតែមានក្នុងកាលដែលព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងប៉ុណ្ណោះ មិនមានក្រៅពីការត្រាស់ដឹងនៃព្រះពុទ្ធឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីតែមគ្គផលចិត្ត ក៏ហៅថា អធិចិត្តដែរ ប៉ុន្តែចិត្តនោះមិនមានបំណងយកក្នុងទីនេះឡើយ។ ព្រោះថាភិក្ខុដែលសម្រេចចិត្តនោះហើយ មិនសេពមេថុនធម្មឡើយ។» ‘‘Atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭha’’nti (dha. sa. 1371; vibha. 793; ma. ni. 3.92) -ādinayappavattaṃ pana kammassakatañāṇaṃ paññā, sā hi buddhe uppannepi anuppannepi loke pavattati. Uppanne buddhe tassā paññāya buddhāpi buddhasāvakāpi mahājanaṃ samādapenti. Anuppanne buddhe paccekabuddhā ca kammavādino ca dhammikā samaṇabrāhmaṇā cakkavattī ca mahārājāno mahābodhisattā ca samādapenti. Sāmampi paṇḍitā sattā samādiyanti. Tathā hi aṅkuro dasavassasahassāni mahādānaṃ adāsi. Velāmo, vessantaro, aññe ca bahū paṇḍitamanussā mahādānāni adaṃsu. Te taṃ kusalaṃ dhammaṃ paripūretvā devesu ca manussesu ca sampattiṃ anubhaviṃsu. Tilakkhaṇākāraparicchedakaṃ pana vipassanāñāṇaṃ ‘‘adhipaññā’’ti vuccati. Sā hi adhisīla-adhicittāni viya sīlacittānaṃ sabbalokiyapaññānaṃ adhikā ceva uttamā ca, na ca vinā buddhuppādā loke pavattati. Tatopi ca maggaphalapaññāva adhipaññā, sā pana idha anadhippetā. Na hi taṃ samāpanno bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭisevatīti. «ចំណែកឯកម្មស្សកតាញ្ញាណ ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមន័យជាដើមថា "ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយ មានផល យញ្ញដែលបុគ្គលបូជាហើយ មានផល" ហៅថា "បញ្ញា" ព្រោះថាបញ្ញានោះ ទោះបីព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងក្តី មិនត្រាស់ដឹងក្តី តែងតែមានប្រព្រឹត្តទៅក្នុងលោក។ កាលបើព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងឡើង ក្នុងបញ្ញានោះ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្តី ព្រះពុទ្ធសាវកទាំងឡាយក្តី តែងតែណែនាំមហាជនឲ្យសមាទាន។ កាលបើព្រះពុទ្ធមិនទាន់ត្រាស់ដឹង ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយក្តី ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ជាកម្មវាទី និងជាអ្នកមានធម៌ក្តី ព្រះរាជាចក្រពត្តិក្តី ព្រះមហាបោធិសត្វទាំងឡាយក្តី តែងតែណែនាំឲ្យសមាទាន។ សូម្បីតែសត្វទាំងឡាយជាបណ្ឌិត ក៏សមាទានដោយខ្លួនឯង។ ដូចជាអង្កុរទេវបុត្រ បានថ្វាយមហាទានអស់រយៈពេលមួយម៉ឺនឆ្នាំ។ ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះវេលាមៈ ព្រះវេស្សន្តរ និងមនុស្សជាបណ្ឌិតដទៃទៀតជាច្រើន ក៏បានថ្វាយមហាទានទាំងឡាយ។ ជនទាំងនោះបំពេញកុសលធម៌នោះឲ្យបរិបូណ៌ហើយ តែងតែសោយសម្បត្តិក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក។ ចំណែកឯវិបស្សនាញ្ញាណដែលកំណត់ដឹងនូវអាការៈនៃត្រីលក្ខណ៍ ហៅថា "អធិបញ្ញា"។ ព្រោះថាបញ្ញានោះ ប្រៀបដូចជាអធិសីល និងអធិចិត្ត ក្នុងចំណោមសីលនិងចិត្តទាំងឡាយ គឺខ្ពង់ខ្ពស់ជាង និងប្រសើរជាងលោកិយបញ្ញាទាំងពួង ហើយមិនដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងលោកដោយគ្មានការត្រាស់ដឹងនៃព្រះពុទ្ធឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីតែមគ្គបញ្ញានិងផលបញ្ញា ក៏ហៅថា អធិបញ្ញាដែរ ប៉ុន្តែបញ្ញានោះមិនមានបំណងយកក្នុងទីនេះឡើយ។ ព្រោះថាភិក្ខុដែលសម្រេចបញ្ញានោះហើយ មិនសេពមេថុនធម្មឡើយ។» Tatrāti tāsu tīsu sikkhāsu. Yāyaṃ adhisīlasikkhāti yā ayaṃ pātimokkhasīlasaṅkhātā adhisīlasikkhā. Etaṃ sājīvaṃ nāmāti etaṃ sabbampi [Pg.210] bhagavatā vinaye ṭhapitaṃ sikkhāpadaṃ, yasmā ettha nānādesajātigottādibhedabhinnā bhikkhū saha jīvanti ekajīvikā sabhāgajīvikā sabhāgavuttino honti, tasmā ‘‘sājīva’’nti vuccati. Tasmiṃ sikkhatīti taṃ sikkhāpadaṃ cittassa adhikaraṇaṃ katvā ‘‘yathāsikkhāpadaṃ nu kho sikkhāmi na sikkhāmī’’ti cittena olokento sikkhati. Na kevalañcāyametasmiṃ sājīvasaṅkhāte sikkhāpadeyeva sikkhati, sikkhāyapi sikkhati, ‘‘etaṃ sājīvaṃ nāmā’’ti imassa pana anantarassa padassa vasena ‘‘tasmiṃ sikkhatī’’ti vuttaṃ. Kiñcāpi taṃ evaṃ vuttaṃ, atha kho ayamettha attho daṭṭhabbo – tassā ca sikkhāya sikkhaṃ paripūrento sikkhati, tasmiñca sikkhāpade avītikkamanto sikkhatīti. Tena vuccati sājīvasamāpannoti idampi anantarassa sājīvapadasseva vasena vuttaṃ. Yasmā pana so sikkhampi samāpanno, tasmā sikkhāsamāpannotipi atthato veditabbo. Evañhi sati ‘‘sikkhāsājīvasamāpanno’’ti etassa padassa padabhājanampi paripuṇṇaṃ hoti. «ពាក្យថា "តត្រ" គឺក្នុងសិក្ខាទាំង ៣ នោះ។ ពាក្យថា "យាយំ អធិសីលសិក្ខា" គឺអធិសីលសិក្ខាដែលរាប់ថាជាបាតិមោក្ខសីលនេះឯង。 ពាក្យថា "ឯតំ សាជីវំ នាម" គឺសិក្ខាបទទាំងអស់នេះដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់តម្កល់ទុកក្នុងវិន័យ ព្រោះហេតុតែភិក្ខុទាំងឡាយដែលប្លែកគ្នាដោយប្រទេស ជាតិ និងគោត្រជាដើម តែងតែរស់នៅជាមួយគ្នា មានការចិញ្ចឹមជីវិតស្មើគ្នា មានការចិញ្ចឹមជីវិតដូចគ្នា មានការប្រព្រឹត្តដូចគ្នា ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ហេតុនោះទើបហៅថា "សាជីវៈ"។ ពាក្យថា "តស្មិំ សិក្ខតិ" គឺធ្វើសិក្ខាបទនោះឲ្យជាទីតម្កល់នៃចិត្ត ហើយសិក្ខា (សិក្សា) គឺពិចារណាដោយចិត្តថា "តើអាត្មាអញនឹងសិក្សា ឬមិនសិក្សាទៅតាមសិក្ខាបទហ្ន៎"។ ភិក្ខុនេះមិនមែនសិក្សាតែក្នុងសិក្ខាបទដែលរាប់ថាជាសាជីវៈនេះប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែក្នុងសិក្ខាក៏សិក្សាដែរ ប៉ុន្តែព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា "តស្មិំ សិក្ខតិ" ដោយអំណាចនៃបទបន្ទាប់គ្នាគឺ "ឯតំ សាជីវំ នាម" នេះឯង។ ទោះបីជាទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនោះក៏ដោយ ប៉ុន្តែសេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះ គប្បីយល់យ៉ាងនេះថា ភិក្ខុនោះកាលបំពេញសិក្ខានៃសិក្ខានោះឲ្យបរិបូណ៌ ក៏ឈ្មោះថាសិក្សា កាលមិនល่วงរំលងក្នុងសិក្ខាបទនោះ ក៏ឈ្មោះថាសិក្សា។ ហេតុនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ថា "សាជីវសមាបន្នោ" (អ្នកដល់ព្រមដោយសាជីវៈ) ពាក្យនេះសូម្បីតែទ្រង់ត្រាស់ ក៏ដោយអំណាចនៃបទថា សាជីវៈ ដែលនៅបន្ទាប់គ្នានោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែភិក្ខុនោះដល់ព្រមនូវសិក្ខាផង ហេតុនោះ គប្បីដឹងដោយអត្ថថា "សិក្ខាសមាបន្នោ" (អ្នកដល់ព្រមដោយសិក្ខា) ផងដែរ។ កាលបើមានសេចក្តីយ៉ាងនេះ ការចែកបទនៃពាក្យថា "សិក្ខាសាជីវសមាបន្នោ" នេះ ក៏រមែងពេញបរិបូណ៌។» Sikkhāsājīvapadabhājanīyaṃ niṭṭhitaṃ. «ការចែកបទសិក្ខានិងសាជីវៈ ចប់ហើយ។» Sikkhāpaccakkhānavibhaṅgavaṇṇanā «ការអធិប្បាយអំពីសិក្ខាបច្ចក្ខានវិភង្គ (ការចែកការលះសិក្ខា)» Sikkhaṃ appaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvāti sikkhañca appaṭikkhipitvā dubbalabhāvañca appakāsetvā. Yasmā ca dubbalye āvikatepi sikkhā appaccakkhātāva hoti, sikkhāya pana paccakkhātāya dubbalyaṃ āvikatameva hoti. Tasmā ‘‘dubbalyaṃ anāvikatvā’’ti iminā padena na koci visesattho labbhati. Yathā pana ‘‘dirattatirattaṃ sahaseyyaṃ kappeyyā’’ti vutte dirattavacanena na koci visesattho labbhati, kevalaṃ lokavohāravasena byañjanasiliṭṭhatāya mukhārūḷhatāya etaṃ vuttaṃ. Evamidampi vohāravasena byañjanasiliṭṭhatāya mukhārūḷhatāya vuttanti veditabbaṃ. «ពាក្យថា "សិក្ខំ អប្បច្ចក្ខាយ ទុព្វល្យំ អនាវិកត្វា" គឺមិនបានលះបង់សិក្ខាផង មិនបានធ្វើឲ្យប្រាកដនូវភាពជាអ្នកទន់ខ្សោយផង។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែទោះបីធ្វើឲ្យប្រាកដនូវភាពជាអ្នកទន់ខ្សោយហើយ សិក្ខាក៏នៅតែមិនទាន់លះបង់ដដែល ប៉ុន្តែបើលះបង់សិក្ខាហើយ ភាពជាអ្នកទន់ខ្សោយរមែងជាការធ្វើឲ្យប្រាកដស្រាប់ទៅហើយ។ ហេតុនោះ ដោយបទថា "ទុព្វល្យំ អនាវិកត្វា" នេះ មិនបានសេចក្តីប្លែកអ្វីឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាពាក្យដែលទ្រង់ត្រាស់ថា "សម្រេចការដេកជាមួយគ្នាអស់ពីរយប់ ឬបីយប់" កាលបើទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះ ដោយពាក្យថា ពីរយប់ មិនបានសេចក្តីប្លែកអ្វីឡើយ គ្រាន់តែទ្រង់ត្រាស់ទៅតាមវោហារលោក ដើម្បីឲ្យបទព្យញ្ជនៈពិរោះរលូន និងងាយចាំមាត់ប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែបទនេះ ក៏គប្បីដឹងថា ទ្រង់ត្រាស់ទៅតាមវោហារលោក ដើម្បីឲ្យបទព្យញ្ជនៈពិរោះរលូន និងងាយចាំមាត់ យ៉ាងនោះដែរ។» Yasmā vā bhagavā sātthaṃ sabyañjanaṃ dhammaṃ deseti, tasmā ‘‘sikkhaṃ appaccakkhāyā’’ti iminā atthaṃ sampādetvā ‘‘dubbalyaṃ anāvikatvā’’ti iminā byañjanaṃ sampādeti. Parivārakapadavirahitañhi ekameva atthapadaṃ vuccamānaṃ parivāravirahito rājā viya, vatthālaṅkāravirahito viya ca puriso na sobhati; parivārakena pana atthānulomena sahāyapadena saddhiṃ taṃ sobhatīti. «ម៉្យាងទៀត ព្រោះហេតុតែព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ប្រកបដោយអត្ថ និងប្រកបដោយព្យញ្ជនៈ ហេតុនោះ ទ្រង់បំពេញអត្ថដោយបទថា "សិក្ខំ អប្បច្ចក្ខាយ" នេះ ហើយទ្រង់បំពេញព្យញ្ជនៈដោយបទថា "ទុព្វល្យំ អនាវិកត្វា" នេះ។ ព្រោះថាបទដែលសម្តែងនូវអត្ថតែមួយ ដែលប្រាសចាកបទជាបរិវារ កាលបើពោលទៅ រមែងមិនល្អមើល ដូចជាព្រះរាជាដែលប្រាសចាកបរិវារ ឬដូចជាបុរសដែលប្រាសចាកសម្លៀកបំពាក់និងគ្រឿងអលង្ការ ចំណែកឯបទដែលពោលរួមជាមួយបទជាសម្លាញ់ ដែលសមស្របតាមអត្ថជាបរិវារ រមែងល្អមើលជាពិតប្រាកដ។» Yasmā [Pg.211] vā sikkhāpaccakkhānassa ekaccaṃ dubbalyāvikammaṃ attho hoti, tasmā taṃ sandhāya ‘‘sikkhaṃ appaccakkhāyā’’tipadassa atthaṃ vivaranto ‘‘dubbalyaṃ anāvikatvā’’ti āha. «ម៉្យាងទៀត ព្រោះហេតុតែការធ្វើឲ្យប្រាកដនូវភាពជាអ្នកទន់ខ្សោយខ្លះ ជាអត្ថនៃការលះបង់សិក្ខា ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ កាលបើទ្រង់បើកបង្ហាញនូវអត្ថនៃបទថា "សិក្ខំ អប្បច្ចក្ខាយ" ទើបទ្រង់ត្រាស់ថា "ទុព្វល្យំ អនាវិកត្វា"។» Tattha siyā yasmā na sabbaṃ dubbalyāvikammaṃ sikkhāpaccakkhānaṃ, tasmā ‘‘dubbalyaṃ anāvikatvā’’ti paṭhamaṃ vatvā tassa atthaniyamanatthaṃ ‘‘sikkhaṃ appaccakkhāyā’’ti vattabbanti, tañca na; kasmā? Atthānukkamābhāvato. ‘‘Sikkhāsājīvasamāpanno’’ti hi vuttattā yaṃ sikkhaṃ samāpanno, taṃ appaccakkhāyāti vuccamāno anukkameneva attho vutto hoti, na aññathā. Tasmā idameva paṭhamaṃ vuttanti. «ក្នុងទីនោះ គប្បីមានការចោទសួរថា៖ ព្រោះហេតុតែការធ្វើឲ្យប្រាកដនូវភាពជាអ្នកទន់ខ្សោយទាំងអស់ មិនមែនជាការលះបង់សិក្ខាឡើយ ហេតុនោះ គប្បីពោលពាក្យថា "ទុព្វល្យំ អនាវិកត្វា" មុន ហើយដើម្បីកំណត់អត្ថនៃពាក្យនោះ គប្បីពោលពាក្យថា "សិក្ខំ អប្បច្ចក្ខាយ" តាមក្រោយ មិនសមគួរទេឬ? ការចោទសួរនោះ មិនសមគួរឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមិនមានលំដាប់នៃអត្ថ។ ព្រោះថា កាលបើទ្រង់ត្រាស់ថា "សិក្ខាសាជីវសមាបន្នោ" ហើយ កាលបើទ្រង់ត្រាស់ថា "សិក្ខាណាដែលខ្លួនបានដល់ព្រមហើយ មិនលះបង់នូវសិក្ខានោះ" អត្ថរមែងជាការសម្តែងទៅតាមលំដាប់ពិតប្រាកដ មិនមែនជាយ៉ាងដទៃឡើយ។ ហេតុនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ (សិក្ខំ អប្បច្ចក្ខាយ) មុនគេ។» Apica anupaṭipāṭiyāpi ettha attho veditabbo. Kathaṃ? ‘‘Sikkhāsājīvasamāpanno’’ti ettha yaṃ sikkhaṃ samāpanno taṃ appaccakkhāya yañca sājīvaṃ samāpanno tattha dubbalyaṃ anāvikatvāti. «ម៉្យាងទៀត សូម្បីតែដោយលំដាប់លំដោយ ក៏គប្បីដឹងនូវអត្ថក្នុងទីនេះដែរ។ តើដឹងដូចម្តេច? ក្នុងពាក្យថា "សិក្ខាសាជីវសមាបន្នោ" នេះ គឺសិក្ខាណាដែលខ្លួនបានដល់ព្រមហើយ មិនលះបង់នូវសិក្ខានោះផង សាជីវៈណាដែលខ្លួនបានដល់ព្រមហើយ មិនធ្វើឲ្យប្រាកដនូវភាពជាអ្នកទន់ខ្សោយក្នុងសាជីវៈនោះផង។» Idāni sikkhāpaccakkhānadubbalyāvikammānaṃ visesāvisesaṃ sikkhāpaccakkhānalakkhaṇañca dassento ‘‘atthi bhikkhave’’tiādimāha. Tattha atthi bhikkhavetiādīni dve mātikāpadāni; tāni vibhajanto ‘‘kathañca bhikkhave’’tiādimāha. Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā – kathanti kena ākārena. Dubbalyāvikammañcāti dubbalyassa āvikammañca. Idhāti imasmiṃ sāsane. Ukkaṇṭhitoti anabhiratiyā imasmiṃ sāsane kicchajīvikappatto. Atha vā ajja yāmi, sve yāmi, ito yāmi, ettha yāmīti uddhaṃ kaṇṭhaṃ katvā viharamāno, vikkhitto anekaggoti vuttaṃ hoti. Anabhiratoti sāsane abhirativirahito. «ក្នុងពេលនេះ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវសេចក្តីប្លែកគ្នា និងមិនប្លែកគ្នានៃការលះបង់សិក្ខានិងការធ្វើឲ្យប្រាកដនូវភាពជាអ្នកទន់ខ្សោយផង នូវលក្ខណៈនៃការលះបង់សិក្ខាផង ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "អត្ថិ ភិក្ខវេ"។ ក្នុងពាក្យនោះ បទជាដើមថា "អត្ថិ ភិក្ខវេ" គឺជាមាតិកាបទទាំងពីរ។ កាលទ្រង់ចែកមាតិកាបទទាំងនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "កថញ្ច ភិក្ខវេ"។ ក្នុងពាក្យនោះ នេះជាការអធិប្បាយបទដែលមិនទាន់ច្បាស់៖ បទថា "កថំ" គឺដោយអាការៈដូចម្តេច។ បទថា "ទុព្វល្យាវិកម្មញ្ច" គឺការធ្វើឲ្យប្រាកដនូវភាពជាអ្នកទន់ខ្សោយផង។ បទថា "ឥធ" គឺក្នុងសាសនានេះ។ បទថា "ឧក្កណ្ឋិតោ" គឺអ្នកដល់នូវការរស់នៅដោយលំបាកក្នុងសាសនានេះ ព្រោះតែការមិនត្រេកអរ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា "ឧក្កណ្ឋិតោ" នេះ មានន័យថា ជាអ្នករស់នៅដោយងើយកញ្ចឹងក (រេរង់ចិត្ត) គិតថា "ថ្ងៃនេះអាត្មាអញនឹងទៅ ថ្ងៃស្អែកអាត្មាអញនឹងទៅ នឹងទៅពីទីនេះ នឹងទៅក្នុងទីនោះ" គឺមានចិត្តរាយមាយ មិនមានអារម្មណ៍តែមួយ។ បទថា "អនភិរតោ" គឺអ្នកប្រាសចាកសេចក្តីត្រេកអរក្នុងសាសនា។» Sāmaññā cavitukāmoti samaṇabhāvato apagantukāmo. Bhikkhubhāvanti bhikkhubhāvena. Karaṇatthe upayogavacanaṃ. ‘‘Kaṇṭhe āsattena aṭṭīyeyyā’’tiādīsu (pārā. 162) pana yathālakkhaṇaṃ karaṇavacaneneva vuttaṃ. Aṭṭīyamānoti aṭṭaṃ pīḷitaṃ dukkhitaṃ viya attānaṃ ācaramāno; tena vā bhikkhubhāvena aṭṭo kariyamāno pīḷiyamānoti attho. Harāyamānoti lajjamāno. Jigucchamānoti asuciṃ viya taṃ jigucchanto. Gihibhāvaṃ patthayamānotiādīni uttānatthāniyeva. Yaṃnūnāhaṃ buddhaṃ paccakkheyyanti ettha yaṃnūnāti parivitakkadassane nipāto. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘sacāhaṃ buddhaṃ paccakkheyyaṃ, sādhu vata me siyā’’ti. Vadati viññāpetīti [Pg.212] imamatthaṃ etehi vā aññehi vā byañjanehi vacībhedaṃ katvā vadati ceva, yassa ca vadati, taṃ viññāpeti jānāpeti. Evampīti uparimatthasampiṇḍanatto pikāro. Evampi dubbalyāvikammañceva hoti sikkhā ca appaccakkhātā, aññathāpi. «បទថា "សាមញ្ញា ចវិតុកាមោ" គឺអ្នកចង់ចាកចេញពីសមណភាព។ បទថា "ភិក្ខុភាវំ" គឺដោយភិក្ខុភាព។ នេះជាឧបយោគវិភត្តិក្នុងអត្ថនៃករណវិភត្តិ។ ប៉ុន្តែក្នុងបទជាដើមថា "កណ្ឋេ អាសត្តេន អដ្ដីយេយ្យ" ទ្រង់ត្រាស់ដោយករណវិភត្តិពិតប្រាកដតាមលក្ខណៈ។ បទថា "អដ្ដីយមានោ" គឺធ្វើខ្លួនដូចជាអ្នករងទុក្ខ ដូចជាអ្នកត្រូវគេបៀតបៀន ឬមានសេចក្តីអធិប្បាយថា ត្រូវគេធ្វើទុក្ខ ត្រូវគេបៀតបៀនដោយភិក្ខុភាពនោះ។ បទថា "ហរាយមានោ" គឺខ្មាសអៀន។ បទថា "ជិគុច្ឆមានោ" គឺខ្ពើមរអើមនូវភិក្ខុភាពនោះ ដូចជាខ្ពើមលាមក។ បទជាដើមថា "គិហិភាវំ បត្ថយមានោ" មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងបទថា "យំនូនាហំ ពុទ្ធំ បច្ចក្ខេយ្យំ" នេះ ពាក្យថា "យំនុនា" ជានិបាតក្នុងអត្ថបង្ហាញនូវការត្រិះរិះ។ ពាក្យនេះមានន័យថា "ប្រសិនបើអាត្មាអញលះបង់ព្រះពុទ្ធចេញ នោះនឹងជាការល្អដល់អាត្មាអញជាពិតប្រាកដ"។ បទថា "វទតិ វិញ្ញាបេតិ" គឺពោលនូវសេចក្តីនេះ ដោយព្យញ្ជនៈទាំងនេះក្តី ដោយព្យញ្ជនៈដទៃក្តី ដោយការបញ្ចេញវាចាផង ធ្វើឲ្យបុគ្គលដែលខ្លួនពោលរកនោះយល់ដឹងផង។ ក្នុងបទថា "ឯវម្បិ" នេះ អក្សរ "បិ" មានអត្ថរួមបញ្ចូលនូវសេចក្តីខាងលើ។ សូម្បីតែដោយអាការៈយ៉ាងនេះ ក៏ជាការធ្វើឲ្យប្រាកដនូវភាពជាអ្នកទន់ខ្សោយផង សិក្ខាក៏នៅតែមិនទាន់លះបង់ផង សូម្បីតែដោយប្រការដទៃ ក៏ដូច្នោះដែរ។» Idāni taṃ aññathāpi dubbalyāvikammaṃ sikkhāya ca appaccakkhānaṃ dassento ‘‘atha vā panā’’tiādimāha. Taṃ sabbaṃ atthato uttānameva. Padato panettha ādito paṭṭhāya ‘‘buddhaṃ paccakkheyyaṃ, dhammaṃ, saṅghaṃ, sikkhaṃ, vinayaṃ, pātimokkhaṃ, uddesaṃ, upajjhāyaṃ, ācariyaṃ, saddhivihārikaṃ, antevāsikaṃ, samānupajjhāyakaṃ, samānācariyakaṃ, sabrahmacāriṃ paccakkheyya’’nti imāni cuddasa padāni paccakkhānākārena vuttāni. ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវភាពជាអ្នកមានកម្លាំងថយ ដោយប្រការផ្សេងទៀតផង និងការមិនលះបង់នូវសិក្ខានោះផង ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា «atha vā pana» (មួយម៉្យាងទៀត) ជាដើម។ ពាក្យទាំងអស់នោះ មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ ដោយអត្ថ។ ប៉ុន្តែ ដោយបទ ក្នុងពាក្យនោះ ចាប់តាំងពីដើមទៅ បទទាំង ១៤ នេះគឺ «buddhaṃ paccakkheyyaṃ (ខ្ញុំគួរលះបង់ព្រះពុទ្ធ), dhammaṃ..., saṅghaṃ..., sikkhaṃ..., vinayaṃ..., pātimokkhaṃ..., uddesaṃ..., upajjhāyaṃ..., ācariyaṃ..., saddhivihārikaṃ..., antevāsikaṃ..., samānupajjhāyakaṃ..., samānācariyakaṃ..., sabrahmacāriṃ paccakkheyyaṃ (ខ្ញុំគួរលះបង់សព្រហ្មចារីបុគ្គល)» ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដោយអាការៈនៃការលះបង់។ Gihī assantiādīni ‘‘gihī, upāsako, ārāmiko, sāmaṇero, titthiyo, titthiyasāvako, assamaṇo, asakyaputtiyo assa’’nti imāni aṭṭha padāni ‘‘assa’’nti iminā bhāvavikappākārena vuttāni. Evaṃ ‘‘yaṃnūnāha’’nti iminā paṭisaṃyuttāni dvāvīsati padāni. បទទាំងឡាយមានដើមថា «gihī assa» គឺបទទាំង ៨ នេះថា «gihī (សូមឲ្យខ្ញុំទៅជាគ្រហស្ថ), upāsako (ឧបាសក), ārāmiko (អារាមិកជន), sāmaṇero (សាមណេរ), titthiyo (តិរ្ថិយ), titthiyasāvako (សាវកតិរ្ថិយ), assamaṇo (មិនមែនជាសមណៈ), asakyaputtiyo assa (សូមឲ្យខ្ញុំមិនមែនជាសក្យបុត្រ)» ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដោយអាការៈនៃការត្រិះរិះក្នុងភាពជាផ្សេងៗ ដោយបទថា «assa» នេះ។ បទទាំង ២២ ដែលប្រកបដោយបទថា «yannūnāhaṃ» នេះ រមែងមានដោយប្រការដូច្នេះ។ 46. Yathā ca etāni, evaṃ ‘‘yadi panāhaṃ, apāhaṃ, handāhaṃ, hoti me’’ti imesu ekamekena paṭisaṃyuttāni dvāvīsatīti sabbāneva satañca dasa ca padāni honti. ៤៦. បទទាំងឡាយដែលប្រកបដោយបទមួយៗ ក្នុងបណ្តាបទទាំងនេះគឺ «yadi panāhaṃ, apāhaṃ, handāhaṃ, hoti me» ក៏មាន ២២ បទៗ ដូចជាបទទាំងនេះដែរ ដូច្នេះ បទទាំងអស់រួមគ្នា រមែងមាន ១១០ បទ (មួយរយដប់បទ)។ 47. Tato paraṃ saritabbavatthudassananayena pavattāni ‘‘mātaraṃ sarāmī’’tiādīni sattarasa padāni. Tattha khettanti sālikhettādiṃ. Vatthunti tiṇapaṇṇasākaphalāphalasamuṭṭhānaṭṭhānaṃ. Sippanti kumbhakārapesakārasippādikaṃ. ៤៧. បន្ទាប់ពីនោះមក បទទាំង ១៧ មានដើមថា «mātaraṃ sarāmi» (ខ្ញុំរលឹកដល់ម្តាយ) ប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យនៃការបង្ហាញវត្ថុដែលគួររលឹកដល់។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «khettaṃ» បានដល់ ស្រែស្រូវសាលីជាដើម។ បទថា «vatthu» បានដល់ ទីកន្លែងដែលដុះឡើងនៃស្មៅ ស្លឹកឈើ បន្លែ និងផលាផលតូចធំ។ បទថា «sippaṃ» បានដល់ សិល្បៈមានសិល្បៈរបស់ជាងឆ្នាំង និងជាងត្បាញជាដើម។ 48. Tato paraṃ sakiñcanasapalibodhabhāvadassanavasena pavattāni ‘‘mātā me atthi, sā mayā posetabbā’’tiādīni nava padāni. ៤៨. បន្ទាប់ពីនោះមក បទទាំង ៩ មានដើមថា «mātā me atthi, sā mayā posetabbā» (ម្តាយរបស់ខ្ញុំមាន នាងជាបុគ្គលដែលខ្ញុំត្រូវចិញ្ចឹម) ប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការបង្ហាញភាពជាអ្នកមានកង្វល់ និងមានសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយ។ 49. Tato paraṃ sanissayasappatiṭṭhabhāvadassanavasena pavattāni ‘‘mātā me atthi, sā maṃ posessatī’’tiādīni soḷasa padāni. ៤៩. បន្ទាប់ពីនោះមក បទទាំង ១៦ មានដើមថា «mātā me atthi, sā maṃ posessati» (ម្តាយរបស់ខ្ញុំមាន នាងនឹងចិញ្ចឹមខ្ញុំ) ប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការបង្ហាញភាពជាអ្នកមានទីពឹង និងមានទីបង្អែក។ 50. Tato paraṃ ekabhattaekaseyyabrahmacariyānaṃ dukkarabhāvadassanavasena pavattāni ‘‘dukkara’’ntiādīni aṭṭha padāni. ៥០. បន្ទាប់ពីនោះមក បទទាំង ៨ មានដើមថា «dukkaraṃ» (ធ្វើបានដោយកម្រ) ប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការបង្ហាញភាពជាអ្វីដែលធ្វើបានដោយកម្រ នៃការបរិភោគភត្តតែមួយពេល ការដេកម្នាក់ឯង និងការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌។ Tattha [Pg.213] dukkaranti ekabhattādīnaṃ karaṇe dukkarataṃ dasseti. Na sukaranti sukarabhāvaṃ paṭikkhipati. Evaṃ duccaraṃ na sucaranti ettha. Na ussahāmīti tattha ussāhābhāvaṃ asakkuṇeyyataṃ dasseti. Na visahāmīti asayhataṃ dasseti. Na ramāmīti ratiyā abhāvaṃ dasseti. Nābhiramāmīti abhiratiyā abhāvaṃ dasseti. Evaṃ imāni ca paññāsa, purimāni ca dasuttarasatanti saṭṭhisataṃ padāni dubbalyāvikammavāre vuttānīti veditabbāni. ក្នុងបទទាំង ៨ នោះ បទថា «dukkaraṃ» បង្ហាញនូវភាពជាអ្វីដែលធ្វើបានដោយកម្រ ក្នុងការធ្វើនូវការបរិភោគភត្តតែមួយពេលជាដើម។ បទថា «na sukaraṃ» បដិសេធនូវភាពជាងាយស្រួលធ្វើ។ ក្នុងបទថា «duccaraṃ na sucaraṃ» នេះ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ បទថា «na ussahāmi» បង្ហាញនូវភាពមិនមានសេចក្តីព្យាយាម ឬភាពមិនអាចធ្វើបាន ក្នុងភត្តតែមួយពេលជាដើមនោះ។ បទថា «na visahāmi» បង្ហាញនូវភាពមិនអាចអត់ទ្រាំបាន។ បទថា «na ramāmi» បង្ហាញនូវការមិនមានសេចក្តីត្រេកអរ។ បទថា «nābhiramāmi» បង្ហាញនូវការមិនមានសេចក្តីត្រេកអរក្រៃលែង។ គួរដឹងថា បទទាំង ៥០ នេះផង និងបទ ១១០ ខាងដើមផង រួមជា ១៦០ បទ ព្រះអង្គត្រាស់ទុកហើយក្នុងទុព្វល្យាវិកម្មវារៈ ដោយប្រការដូច្នេះ។ 51. Sikkhāpaccakkhānavārepi ‘‘kathañca bhikkhave’’ti ādi sabbaṃ atthato uttānameva. Padato panetthāpi ‘‘buddhaṃ paccakkhāmi, dhammaṃ, saṅghaṃ, sikkhaṃ, vinayaṃ, pātimokkhaṃ, uddesaṃ, upajjhāyaṃ, ācariyaṃ, saddhivihārikaṃ, antevāsikaṃ, samānupajjhāyakaṃ, samānācariyakaṃ, sabrahmacāriṃ paccakkhāmī’’ti imāni cuddasa padāni sikkhāpaccakkhānavacanasambandhena pavattāni. Sabbapadesu ca ‘‘vadati viññāpetī’’ti vacanassa ayamattho – vacībhedaṃ katvā vadati, yassa ca vadati taṃ teneva vacībhedena ‘‘ayaṃ sāsanaṃ jahitukāmo sāsanato muccitukāmo bhikkhubhāvaṃ cajitukāmo imaṃ vākyabhedaṃ karotī’’ti viññāpeti sāveti jānāpeti. ៥១. សូម្បីក្នុងសិក្ខាបច្ចក្ខានវារៈ ពាក្យមានដើមថា «kathañca bhikkhave» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះការលះបង់សិក្ខា តើដូចម្តេច) ទាំងអស់ ក៏មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ ដោយអត្ថ។ ប៉ុន្តែ ដោយបទ សូម្បីក្នុងសិក្ខាបច្ចក្ខានវារៈនេះ បទទាំង ១៤ នេះគឺ «buddhaṃ paccakkhāmi (ខ្ញុំលះបង់ព្រះពុទ្ធ), dhammaṃ..., saṅghaṃ..., sikkhaṃ..., vinayaṃ..., pātimokkhaṃ..., uddesaṃ..., upajjhāyaṃ..., ācariyaṃ..., saddhivihārikaṃ..., antevāsikaṃ..., samānupajjhāyakaṃ..., samānācariyakaṃ..., sabrahmacāriṃ paccakkhāmi (ខ្ញុំលះបង់សព្រហ្មចារីបុគ្គល)» ប្រព្រឹត្តទៅដោយការទាក់ទងនឹងពាក្យពោលលះបង់សិក្ខា។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទទាំងអស់ ពាក្យថា «vadati viññāpeti» (ពោលផង ញ៉ាំងបុគ្គលដទៃឲ្យដឹងច្បាស់ផង) មានសេចក្តីពន្យល់ដូច្នេះថា ភិក្ខុនោះធ្វើនូវការបញ្ចេញវាចាហើយពោល និងញ៉ាំងបុគ្គលដែលខ្លួនពោលរកនោះ ឲ្យដឹងច្បាស់ ឲ្យឮ ឲ្យយល់ ដោយការបញ្ចេញវាចានោះឯងថា «ភិក្ខុនេះមានបំណងចង់លះបង់សាសនា ចង់រួចផុតចាកសាសនា ចង់លះបង់ភាពជាភិក្ខុ ទើបធ្វើនូវការបញ្ចេញវាចានេះ»។ Sace panāyaṃ ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’ti vattukāmo padapaccābhaṭṭhaṃ katvā ‘‘paccakkhāmi buddha’’nti vā vadeyya. Milakkhabhāsāsu vā aññatarabhāsāya tamatthaṃ vadeyya. ‘‘Buddhaṃ paccakkhāmī’’ti vattukāmo uppaṭipāṭiyā ‘‘dhammaṃ paccakkhāmī’’ti vā ‘‘sabrahmacāriṃ paccakkhāmī’’ti vā vadeyya, seyyathāpi uttarimanussadhammavibhaṅge ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’’ti vattukāmo ‘‘dutiyaṃ jhāna’’nti vadati, sace yassa vadati so ‘‘ayaṃ bhikkhubhāvaṃ cajitukāmo etamatthaṃ vadatī’’ti ettakamattampi jānāti, viraddhaṃ nāma natthi; khettameva otiṇṇaṃ, paccakkhātāva hoti sikkhā. Sakkattā vā brahmattā vā cutasatto viya cutova hoti sāsanā. ប្រសិនបើភិក្ខុនេះ មានបំណងនឹងពោលថា «buddhaṃ paccakkhāmī» (ខ្ញុំលះបង់ព្រះពុទ្ធ) ប៉ុន្តែបែរជាពោលត្រឡប់បទវិញថា «paccakkhāmi buddhaṃ» ដូច្នេះក្តី ឬពោលនូវសេចក្តីនោះ ដោយភាសាណាមួយក្នុងបណ្តាភាសាមិលក្ខៈ (ភាសាអ្នកព្រៃ) ទាំងឡាយក្តី។ ឬមានបំណងនឹងពោលថា «buddhaṃ paccakkhāmī» ប៉ុន្តែពោលខុសលំដាប់ទៅជា «dhammaṃ paccakkhāmī» (ខ្ញុំលះបង់ព្រះធម៌) ក្តី ឬ «sabrahmacāriṃ paccakkhāmī» (ខ្ញុំលះបង់សព្រហ្មចារីបុគ្គល) ក្តី ដូចជាក្នុងឧត្តរិមនុស្សធម្មវិភង្គ ភិក្ខុមានបំណងនឹងពោលថា «paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjāmī» (ខ្ញុំបានចូលបឋមជ្ឈាន) ប៉ុន្តែបែរជាពោលថា «dutiyaṃ jhānaṃ» (ទុតិយជ្ឈាន) ដូច្នេះដែរ ប្រសិនបើបុគ្គលដែលភិក្ខុនោះពោលរក ដឹងត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះថា «ភិក្ខុនេះមានបំណងចង់លះបង់ភាពជាភិក្ខុ ទើបពោលនូវសេចក្តីនេះ» ភាពខុសឆ្គងមិនមានឡើយ ឈ្មោះថាធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគន្លង (នៃសិក្ខាបច្ចក្ខាន) តែម្តង សិក្ខាជាអនាមាសៈគឺលះបង់រួចហើយ។ ភិក្ខុនោះរមែងជាអ្នកចាកចេញចាកសាសនាពិតប្រាកដ ដូចជាសត្វដែលច្យុតចាកភាពជាព្រះឥន្ទ្រ ឬភាពជាព្រះព្រហ្មដូច្នោះឯង។ Sace pana ‘‘buddhaṃ paccakkhi’’nti vā, ‘‘buddhaṃ paccakkhissāmī’’ti vā, ‘‘buddhaṃ paccakkheyya’’nti vāti atītānāgataparikappavacanehi vadati, dūtaṃ vā pahiṇāti, sāsanaṃ vā peseti, akkharaṃ vā chindati, hatthamuddāya vā tamatthaṃ āroceti, appaccakkhātā hoti sikkhā. Uttarimanussadhammārocanaṃ pana hatthamuddāyapi sīsaṃ eti. Sikkhāpaccakkhānaṃ manussajātikasattassa santike cittasampayuttaṃ vacībhedaṃ [Pg.214] karontasseva sīsaṃ eti. Vacībhedaṃ katvā viññāpentopi ca yadi ‘‘ayameva jānātū’’ti ekaṃ niyametvā āroceti, tañca soyeva jānāti, paccakkhātā hoti sikkhā. Atha so na jānāti, añño samīpe ṭhito jānāti, appaccakkhātā hoti sikkhā. Atha dvinnaṃ ṭhitaṭṭhāne dvinnampi niyametvā ‘‘etesaṃ ārocemī’’ti vadati, tesu ekasmiṃ jānantepi dvīsu jānantesupi paccakkhātāva hoti sikkhā. Evaṃ sambahulesupi veditabbaṃ. ប្រសិនបើភិក្ខុពោលដោយពាក្យជាអតីត អនាគត និងបរិកប្ប (ការសន្មត) ថា «buddhaṃ paccakkhiṃ» (ខ្ញុំបានលះបង់ព្រះពុទ្ធហើយ) ក្តី «buddhaṃ paccakkhissāmi» (ខ្ញុំនឹងលះបង់ព្រះពុទ្ធ) ក្តី «buddhaṃ paccakkheyyaṃ» (ខ្ញុំគួរលះបង់ព្រះពុទ្ធ) ក្តី ឬបញ្ជូនអ្នកនាំសារទៅក្តី ផ្ញើសំបុត្រទៅក្តី ចារឹកអក្សរក្តី បញ្ជាក់សេចក្តីនោះដោយកាយវិការដៃក្តី សិក្ខាឈ្មោះថាមិនទាន់លះបង់ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ការប្រាប់ឧត្តរិមនុស្សធម៌ សូម្បីដោយកាយវិការដៃ ក៏រមែងសម្រេច (ដល់នូវកំពូល)។ ចំណែកឯការលះបង់សិក្ខា រមែងសម្រេចបាន តែចំពោះភិក្ខុដែលធ្វើការបញ្ចេញវាចាប្រកបដោយចិត្ត ក្នុងសំណាក់នៃសត្វដែលមានកំណើតជាមនុស្សប៉ុណ្ណោះ។ ម៉្យាងទៀត ភិក្ខុកាលបញ្ចេញវាចាឲ្យគេដឹងច្បាស់ ប្រសិនបើកំណត់បុគ្គលម្នាក់ថា «សូមឲ្យបុគ្គលនេះឯងដឹង» ហើយប្រាប់ទៅ ហើយបុគ្គលនោះឯងដឹង សិក្ខាឈ្មោះថាលះបង់ហើយ។ ប្រសិនបើបុគ្គលនោះមិនដឹង ប៉ុន្តែអ្នកដទៃដែលឈរនៅជិតខាងដឹង សិក្ខាឈ្មោះថាមិនទាន់លះបង់ឡើយ។ ប្រសិនបើក្នុងទីដែលមនុស្សពីរនាក់ឈរនៅ ភិក្ខុកំណត់មនុស្សទាំងពីរនាក់នោះថា «ខ្ញុំនឹងប្រាប់ដល់អ្នកទាំងនេះ» ហើយពោលទៅ ក្នុងបណ្តាមនុស្សទាំងនោះ ទោះបីម្នាក់ដឹងក្តី ឬទាំងពីរនាក់ដឹងក្តី សិក្ខាឈ្មោះថាលះបង់ហើយពិតប្រាកដ។ ក្នុងទីដែលមានមនុស្សច្រើន ក៏គួរដឹងដោយន័យនេះដែរ។ Sace pana anabhiratiyā pīḷito sabhāge bhikkhū parisaṅkamāno ‘‘yo koci jānātū’’ti uccasaddaṃ karonto ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’ti vadati, tañca avidūre ṭhito navakammiko vā añño vā samayaññū puriso sutvā ‘‘ukkaṇṭhito ayaṃ samaṇo gihibhāvaṃ pattheti, sāsanato cuto’’ti jānāti, paccakkhātāva hoti sikkhā. Taṅkhaṇaññeva pana apubbaṃ acarimaṃ dujjānaṃ, sace āvajjanasamaye jānāti; yathā pakatiyā loke manussā vacanaṃ sutvā jānanti, paccakkhātā hoti sikkhā. Atha aparabhāge ‘‘kiṃ iminā vutta’’nti kaṅkhanto cirena jānāti, appaccakkhātā hoti sikkhā. Idañhi sikkhāpaccakkhānañca upari abhūtārocanaduṭṭhullavācā-attakāmaduṭṭhadosabhūtā-rocanasikkhāpadāni ca ekaparicchedāni. Āvajjanasamaye ñāte eva sīsaṃ enti, ‘‘kiṃ ayaṃ bhaṇatī’’ti kaṅkhatā cirena ñāte sīsaṃ na enti. Yathā cāyaṃ ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’ti pade vinicchaye vutto; evaṃ sabbapadesu veditabbo. ប្រសិនបើភិក្ខុត្រូវសេចក្តីអផ្សុកបៀតបៀនហើយ កាលសង្ស័យចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានចំណែកស្មើគ្នា គិតថា «សូមឲ្យនរណាម្នាក់ដឹងចុះ» ហើយធ្វើសំឡេងខ្លាំងៗពោលថា «buddhaṃ paccakkhāmī» (ខ្ញុំលះបង់ព្រះពុទ្ធ) ហើយបុគ្គលអ្នកធ្វើការថ្មី (នវកម្មិកៈ) ក្តី ឬបុគ្គលដទៃក្តី ដែលជាអ្នកដឹងនូវសម័យ (ទំនៀមទម្លាប់ក្នុងសាសនា) ឈរនៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយ បានឮហើយដឹងថា «សមណៈនេះអផ្សុកហើយ ប្រាថ្នាភាពជាគ្រហស្ថ ចាកចេញចាកសាសនាហើយ» សិក្ខាឈ្មោះថាលះបង់ហើយពិតប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងខណៈនោះឯង មិនមុនមិនក្រោយ មិនប្លែកគ្នា ប្រសិនបើដឹងក្នុងខណៈដែលកំពុងពិចារណា ដូចជាមនុស្សក្នុងលោកស្តាប់ពាក្យហើយដឹងតាមប្រក្រតី សិក្ខាឈ្មោះថាលះបង់ហើយ។ ប្រសិនបើក្នុងកាលជាខាងក្រោយ បុគ្គលនោះសង្ស័យថា «តើភិក្ខុនេះពោលអ្វីហ្ន៎» ហើយដឹងក្នុងកាលជាយូរមក សិក្ខាឈ្មោះថាមិនទាន់លះបង់ឡើយ។ ព្រោះថា ការលះបង់សិក្ខានេះផង និងសិក្ខាបទទាំងឡាយខាងលើ គឺអភូតារោចនសិក្ខាបទ ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទ អត្តកាមសិក្ខាបទ ទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទ និងភូតារោចនសិក្ខាបទផង មានការកំណត់ស្មើគ្នា។ កាលបើដឹងក្នុងខណៈដែលកំពុងពិចារណា ទើបសម្រេច (ដល់នូវកំពូល) កាលបើបុគ្គលសង្ស័យថា «តើភិក្ខុនេះនិយាយអ្វី» ហើយដឹងក្នុងកាលជាយូរមក មិនសម្រេចឡើយ។ សេចក្តីសម្រេចក្នុងបទថា «buddhaṃ paccakkhāmī» នេះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពោលទុកយ៉ាងណា ក្នុងបទទាំងអស់ ក៏គួរដឹងយ៉ាងនោះដែរ។ Yasmā ca yadā sikkhā paccakkhātā hoti, tadā ‘‘yaṃnūnāhaṃ buddhaṃ paccakkheyya’’ntiādīni avadatāpi dubbalyaṃ āvikatameva hoti; tasmā sabbesaṃ padānaṃ avasāne vuttaṃ – ‘‘evampi, bhikkhave, dubbalyāvikammañceva hoti sikkhā ca paccakkhātā’’ti. ម៉្យាងទៀត ព្រោះហេតុតែក្នុងកាលណា សិក្ខាត្រូវបានលះបង់ហើយ ក្នុងកាលនោះ ទោះបីភិក្ខុមិនបានពោលពាក្យមានដើមថា «yaṃnūnāhaṃ buddhaṃ paccakkheyyaṃ» (បើដូច្នោះ ខ្ញុំគួរលះបង់ព្រះពុទ្ធ) ក៏ដោយ ភាពជាអ្នកមានកម្លាំងថយក៏ឈ្មោះថាបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយដែរ ហេតុនោះ ក្នុងទីបំផុតនៃបទទាំងអស់ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីយ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាជាការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវភាពជាអ្នកមានកម្លាំងថយផង សិក្ខាក៏ឈ្មោះថាជាការលះបង់ហើយផង»។ Tato paraṃ gihīti maṃ dhārehīti ettha sacepi ‘‘gihī bhavissāmī’’ti vā ‘‘gihī homī’’ti vā ‘‘gihī jātomhī’’ti vā ‘‘gihimhī’’ti vā vadati, appaccakkhātā hoti sikkhā. Sace pana ‘‘ajja paṭṭhāya gihīti maṃ dhārehī’’ti vā ‘‘jānāhī’’ti vā ‘‘sañjānāhī’’ti vā ‘‘manasi karohī’’ti vā vadati, ariyakena vā vadati milakkhakena vā; evametasmiṃ atthe vutte [Pg.215] yassa vadati, sace so jānāti, paccakkhātā hoti sikkhā. Esa nayo sesesupi ‘‘upāsako’’tiādīsu sattasu padesu. Evaṃ imāni ca aṭṭha, purimāni ca cuddasāti dvāvīsati padāni honti. បន្ទាប់ពីនោះមក ក្នុងបទថា «gihīti maṃ dhārehi» (សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាគ្រហស្ថ) នេះ ទោះបីភិក្ខុពោលថា «gihī bhavissāmi» (ខ្ញុំនឹងទៅជាគ្រហស្ថ) ក្តី «gihī homi» (ខ្ញុំជាគ្រហស្ថ) ក្តី «gihī jātomhi» (ខ្ញុំកើតជាគ្រហស្ថហើយ) ក្តី «gihīmhi» (ខ្ញុំជាគ្រហស្ថ) ក្តី សិក្ខាឈ្មោះថាមិនទាន់លះបង់ឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុពោលថា «ajja paṭṭhāya gihīti maṃ dhārehi» (ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះទៅ សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាគ្រហស្ថ) ក្តី «jānāhi» (សូមលោកដឹង) ក្តី «sañjānāhi» (សូមលោកសម្គាល់) ក្តី «manasi karohi» (សូមលោកធ្វើទុកក្នុងចិត្ត) ក្តី ពោលដោយភាសាអរិយៈ (ភាសាមគធៈ) ក្តី ដោយភាសាមិលក្ខៈក្តី កាលបើភិក្ខុពោលនូវសេចក្តីនេះហើយ ប្រសិនបើបុគ្គលដែលខ្លួនពោលរកនោះដឹង សិក្ខាឈ្មោះថាលះបង់ហើយ។ ន័យនេះ ក៏មានក្នុងបទទាំង ៧ ដ៏សេសសល់ មានបទថា «upāsako» (ឧបាសក) ជាដើមដែរ។ បទទាំង ៨ នេះផង និងបទ ១៤ ខាងដើមផង រួមជា ២២ បទ រមែងមានដោយប្រការដូច្នេះ។ 52. Ito paraṃ purimāneva cuddasa padāni ‘‘alaṃ me, kinnu me, na mamattho, sumuttāha’’nti imehi catūhi yojetvā vuttāni chappaññāsa honti. Tattha alanti hotu, pariyattanti attho. Kiṃnu meti kiṃ mayhaṃ kiccaṃ, kiṃ karaṇīyaṃ, kiṃ sādhetabbanti attho. Na mamatthoti natthi mama attho. Sumuttāhanti sumutto ahaṃ. Sesamettha vuttanayameva. Evaṃ imāni ca chappaññāsa purimāni ca dvāvīsatīti aṭṭhasattati padāni sarūpeneva vuttāni. ៥២. បន្ទាប់ពីនេះទៅ បទទាំង ១៤ ខាងដើមដដែល ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដោយប្រកបជាមួយបទទាំង ៤ នេះគឺ «alaṃ me (ល្មមហើយសម្រាប់ខ្ញុំ), kiṃ nu me (តើមានប្រយោជន៍អ្វីដល់ខ្ញុំ), na mamattho (មិនមានប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំ), sumuttāhaṃ (ខ្ញុំរួចខ្លួនល្អហើយ)» រួមជា ៥៦ បទ។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «alaṃ» មានន័យថា ឈប់ចុះ ឬគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ បទថា «kiṃ nu me» មានន័យថា តើខ្ញុំមានកិច្ចការអ្វី មានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើអ្វី ឬមានអ្វីដែលត្រូវសម្រេចទៀត។ បទថា «na mamattho» មានន័យថា មិនមានប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំឡើយ។ បទថា «sumuttāhaṃ» បានដល់ ខ្ញុំរួចខ្លួនល្អហើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងបទទាំងនេះ មានន័យដូចដែលពោលមកហើយ។ បទទាំង ៥៦ នេះផង និងបទ ២២ ខាងដើមផង រួមជា ៧៨ បទ ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដោយរូបរាងពិតប្រាកដ ដោយប្រការដូច្នេះ។ 53. Yasmā pana tesaṃ vevacanehipi sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, tasmā ‘‘yāni vā panaññānipī’’tiādimāha. Tattha yāni vā panaññānipīti pāḷiyaṃ ‘‘buddha’’ntiādīni āgatapadāni ṭhapetvā yāni aññāni atthi. Buddhavevacanāni vāti buddhassa vā pariyāyanāmāni…pe… asakyaputtiyassa vā. Tattha vaṇṇapaṭṭhāne āgataṃ nāmasahassaṃ upāligāthāsu (ma. ni. 2.76) nāmasataṃ aññāni ca guṇato labbhamānāni nāmāni ‘‘buddhavevacanānī’’ti veditabbāni. Sabbānipi dhammassa nāmāni dhammavevacanānīti veditabbāni. Esa nayo sabbattha. ៥៣. ម៉្យាងទៀត ព្រោះហេតុតែការលះបង់សិក្ខា រមែងមានសូម្បីដោយពាក្យវេវចនៈ (ពាក្យមានន័យដូចគ្នា) នៃបទទាំងនោះ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា «yāni vā panaññānipi» (មួយម៉្យាងទៀត បទដទៃណាខ្លះ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «yāni vā panaññānipi» បានដល់ លើកលែងតែបទទាំងឡាយមានបទថា «buddhaṃ» ជាដើម ដែលមកក្នុងព្រះបាលីចេញ ហើយនៅមានបទដទៃទៀតណាខ្លះ។ ពាក្យថា «buddhavevacanāni vā» បានដល់ ឈ្មោះជាវេវចនៈរបស់ព្រះពុទ្ធ...ល... ឬរបស់អសក្យបុត្រ។ ក្នុងឈ្មោះទាំងនោះ ព្រះនាមមួយពាន់ដែលមកក្នុងវណ្ណបដ្ឋានសូត្រ ព្រះនាមមួយរយដែលមកក្នុងឧបាលិគាថា និងព្រះនាមដទៃទៀតដែលបានមកដោយអំណាចគុណធម៌ គប្បីដឹងថាជា «ពុទ្ធវេវចនៈ»។ សូម្បីព្រះនាមទាំងអស់របស់ព្រះធម៌ ក៏គប្បីដឹងថាជា «ធម្មវេវចនៈ» ដែរ។ ន័យនេះ ក៏មានក្នុងបទទាំងអស់ (មានសង្ឃវេវចនៈជាដើម)។ Ayaṃ panettha yojanā – buddhaṃ paccakkhāmīti na vevavacanena paccakkhānaṃ yathārutameva. ‘‘Sammāsambuddhaṃ paccakkhāmi, anantabuddhiṃ, anomabuddhiṃ, bodhipaññāṇaṃ, dhīraṃ, vigatamohaṃ, pabhinnakhīlaṃ, vijitavijayaṃ paccakkhāmī’’ti evamādibuddhavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ. ការភ្ជាប់សេចក្តីក្នុងទីនេះ មានដូច្នេះថា ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យថា «buddhaṃ paccakkhāmī» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈឡើយ គឺពោលទៅតាមពាក្យដែលត្រាស់ទុកនោះឯង។ ចំណែកឯការលះបង់សិក្ខាដោយពុទ្ធវេវចនៈ មានពាក្យជាដើមយ៉ាងនេះថា «sammāsambuddhaṃ paccakkhāmi (ខ្ញុំលះបង់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ), anantabuddhiṃ (ព្រះអង្គមានព្រះប្រាជ្ញាគ្មានទីបំផុត), anomabuddhiṃ (ព្រះអង្គមានព្រះប្រាជ្ញាមិនថយថោក), bodhipaññāṇaṃ (ព្រះអង្គមានការដឹងច្បាស់នូវពោធិញ្ញាណ), dhīraṃ (ព្រះអង្គជាអ្នកមានប្រាជ្ញាស្មារតី), vigatamohaṃ (ព្រះអង្គមានមោហៈទៅប្រាសហើយ), pabhinnakhīlaṃ (ព្រះអង្គមានគោលគឺកិលេសទម្លាយហើយ), vijitavijayaṃ paccakkhāmi (ខ្ញុំលះបង់ព្រះអង្គមានជ័យជម្នះឈ្នះហើយ)» ដូច្នេះជាដើម។ Dhammaṃ paccakkhāmīti na vevacanena paccakkhānaṃ, yathārutameva. ‘‘Svākkhātaṃ dhammaṃ paccakkhāmi, sandiṭṭhikaṃ, akālikaṃ, ehipassikaṃ, opaneyyikaṃ, paccattaṃ veditabbaṃ viññūhi dhammaṃ paccakkhāmi. Asaṅkhataṃ dhammaṃ paccakkhāmi; virāgaṃ, nirodhaṃ, amataṃ dhammaṃ paccakkhāmi, dīghanikāyaṃ paccakkhāmi, brahmajālaṃ majjhimanikāyaṃ, mūlapariyāyaṃ, saṃyuttanikāyaṃ, oghataraṇaṃ, aṅguttaranikāyaṃ, cittapariyādānaṃ, khuddakanikāyaṃ, jātakaṃ, abhidhammaṃ, kusalaṃ dhammaṃ, akusalaṃ dhammaṃ, abyākataṃ dhammaṃ, satipaṭṭhānaṃ, sammappadhānaṃ, iddhipādaṃ, indriyaṃ, balaṃ, bojjhaṅgaṃ, maggaṃ, phalaṃ, nibbānaṃ paccakkhāmī’’ti caturāsītidhammakkhandhasahassesu ekadhammakkhandhassapi [Pg.216] nāmaṃ dhammavevacanameva. Evaṃ dhammavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «ខ្ញុំលះបង់ធម៌» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ គឺលះបង់តាមរូបសព្ទនោះឯង។ ពាក្យថា «ខ្ញុំលះបង់ធម៌ដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សម្តែងល្អហើយ ខ្ញុំលះបង់ធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ធម៌ឲ្យផលមិនរង់ចាំកាល ធម៌គួរហៅឲ្យចូលមកមើល ធម៌គួរបង្អោនចូលមកក្នុងខ្លួន ធម៌ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយគប្បីដឹងបានជាក់ច្បាស់ក្នុងចិត្តរៀងៗខ្លួន ខ្ញុំលះបង់អសង្ខតធម៌ ខ្ញុំលះបង់វិរាគធម៌ និរោធធម៌ អមតធម៌ ខ្ញុំលះបង់ទីឃនិកាយ ខ្ញុំលះបង់ព្រហ្មជាលសូត្រ មជ្ឈិមនិកាយ មូលបរិយាយសូត្រ សំយុត្តនិកាយ ឱឃតរណសូត្រ អង្គុត្តរនិកាយ ចិត្តបរិយាទានសូត្រ ខុទ្ទកនិកាយ ជាតក អភិធម្ម ខ្ញុំលះបង់កុសលធម៌ អកុសលធម៌ អព្យាកតធម៌ សតិបដ្ឋាន សម្មប្បធាន ឥទ្ធិបាទ ឥន្ទ្រិយ ពល ពោជ្ឈង្គ មគ្គ ផល ខ្ញុំលះបង់ព្រះនិព្វាន» ឈ្មោះនៃធម្មក្ខន្ធសូម្បីតែមួយ ក្នុងចំណោមធម្មក្ខន្ធប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់ ក៏ជាវេវចនៈនៃធម៌ដូចគ្នា។ ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃធម៌ តែងមានយ៉ាងនេះ។ Saṅghaṃ paccakkhāmīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Suppaṭipannaṃ saṅghaṃ paccakkhāmi, ujuppaṭipannaṃ, ñāyappaṭipannaṃ, sāmīcippaṭipannaṃ saṅghaṃ, catupurisayugaṃ saṅghaṃ, aṭṭhapurisapuggalaṃ saṅghaṃ, āhuneyyaṃ saṅghaṃ, pāhuneyyaṃ, dakkhiṇeyyaṃ, añjalikaraṇīyaṃ, anuttaraṃ puññakkhettaṃ saṅghaṃ paccakkhāmī’’ti evaṃ saṅghavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «ខ្ញុំលះបង់ព្រះសង្ឃ» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «ខ្ញុំលះបង់ព្រះសង្ឃដែលប្រតិបត្តិល្អ ខ្ញុំលះបង់ព្រះសង្ឃដែលប្រតិបត្តិត្រង់ ប្រតិបត្តិដើម្បីចេញចាកទុក្ខ ប្រតិបត្តិសមគួរ ខ្ញុំលះបង់ព្រះសង្ឃជាគូនៃបុរស ៤ គូ ព្រះសង្ឃជាបុរសបុគ្គល ៨ រូប ព្រះសង្ឃជាអ្នកគួរទទួលនូវចតុប្បច្ច័យដែលគេនាំមកបូជា គួរទទួលនូវគ្រឿងសក្ការៈដែលគេរៀបចំទុកទទួលភ្ញៀវ គួរទទួលនូវទក្ខិណាទាន គួរដល់ការធ្វើអញ្ជលី ព្រះសង្ឃជាបុញ្ញក្ខេត្តដ៏ប្រសើរលើសលប់» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃព្រះសង្ឃ តែងមានយ៉ាងនេះ។ Sikkhaṃ paccakkhāmīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Bhikkhusikkhaṃ paccakkhāmi, bhikkhunīsikkhaṃ, adhisīlasikkhaṃ, adhicittasikkhaṃ, adhipaññāsikkhaṃ paccakkhāmī’’ti evaṃ sikkhāvevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «ខ្ញុំលះបង់សិក្ខា» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «ខ្ញុំលះបង់ភិក្ខុសិក្ខា ខ្ញុំលះបង់ភិក្ខុនីសិក្ខា អធិសីលសិក្ខា អធិចិត្តសិក្ខា អធិប្បញ្ញាសិក្ខា» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃសិក្ខា តែងមានយ៉ាងនេះ។ Vinayaṃ paccakkhāmīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Bhikkhuvinayaṃ paccakkhāmi, bhikkhunīvinayaṃ, paṭhamaṃ pārājikaṃ, dutiyaṃ tatiyaṃ catutthaṃ pārājikaṃ, saṅghādisesaṃ, thullaccayaṃ, pācittiyaṃ, pāṭidesanīyaṃ, dukkaṭaṃ, dubbhāsitaṃ paccakkhāmī’’ti evamādivinayavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «ខ្ញុំលះបង់វិន័យ» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «ខ្ញុំលះបង់ភិក្ខុវិន័យ ខ្ញុំលះបង់ភិក្ខុនីវិន័យ ខ្ញុំលះបង់បារាជិកទី ១ បារាជិកទី ២ ទី ៣ ទី ៤ សង្ឃាទិសេស ថុល្លច្ច័យ បាចិត្តិយ បាដិទេសនីយៈ ទុក្កដ ទុព្ភាសិត» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃវិន័យមានអាទិយ៉ាងនេះ តែងមានយ៉ាងនេះ។ Pātimokkhaṃ paccakkhāmīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Bhikkhupātimokkhaṃ bhikkhunīpātimokkhaṃ paccakkhāmī’’ti evaṃ pātimokkhavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «ខ្ញុំលះបង់បាតិមោក្ខ» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «ខ្ញុំលះបង់ភិក្ខុបាតិមោក្ខ ខ្ញុំលះបង់ភិក្ខុនីបាតិមោក្ខ» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃបាតិមោក្ខ តែងមានយ៉ាងនេះ។ Uddesaṃ paccakkhāmīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Bhikkhupātimokkhuddesaṃ, bhikkhunīpātimokkhuddesaṃ, paṭhamaṃ pātimokkhuddesaṃ, dutiyaṃ tatiyaṃ catutthaṃ pañcamaṃ pātimokkhuddesaṃ, sammāsambuddhuddesaṃ, anantabuddhiuddesaṃ, anomabuddhiuddesaṃ, bodhipaññāṇuddesaṃ, dhīruddesaṃ, vigatamohuddesaṃ, pabhinnakhīluddesaṃ, vijitavijayuddesaṃ paccakkhāmī’’ti evamādiuddesavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «ខ្ញុំលះបង់ឧទ្ទេស» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «ខ្ញុំលះបង់ភិក្ខុបាតិមោក្ខុទ្ទេស ខ្ញុំលះបង់ភិក្ខុនីបាតិមោក្ខុទ្ទេស ខ្ញុំលះបង់បាតិមោក្ខុទ្ទេសទី ១ ទី ២ ទី ៣ ទី ៤ ទី ៥ ខ្ញុំលះបង់សម្មាសម្ពុទ្ធុទ្ទេស អនន្តពុទ្ធុទ្ទេស អនោមពុទ្ធុទ្ទេស ពោធិបញ្ញាណុទ្ទេស ធីរុទ្ទេស វិគតមោហុទ្ទេស បភិន្នខីលុទ្ទេស វិជិតវិជយុទ្ទេស» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃឧទ្ទេសមានអាទិយ៉ាងនេះ តែងមានយ៉ាងនេះ។ Upajjhāyaṃ paccakkhāmīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Yo maṃ pabbājesi, yo maṃ upasampādesi, yassa mūlenāhaṃ pabbajito, yassa mūlenāhaṃ upasampanno, yassamūlikā mayhaṃ pabbajjā, yassamūlikā mayhaṃ upasampadā tāhaṃ paccakkhāmī’’ti evaṃ upajjhāyavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «ខ្ញុំលះបង់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «លោកម្ចាស់ណាបានបំបួសខ្ញុំជាសាមណេរ លោកម្ចាស់ណាបានឧបសម្បថខ្ញុំជាភិក្ខុ ខ្ញុំបានបួសជាសាមណេរព្រោះអាស្រ័យលោកម្ចាស់ណា ខ្ញុំបានឧបសម្បថជាភិក្ខុព្រោះអាស្រ័យលោកម្ចាស់ណា ការបួសជាសាមណេររបស់ខ្ញុំមានលោកម្ចាស់ណាជាមូល ការឧបសម្បថជាភិក្ខុរបស់ខ្ញុំមានលោកម្ចាស់ណាជាមូល ខ្ញុំលះបង់លោកម្ចាស់នោះ» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃព្រះឧបជ្ឈាយ៍ តែងមានយ៉ាងនេះ។ Ācariyaṃ paccakkhāmīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Yo maṃ pabbājesi, yo maṃ anussāvesi, yāhaṃ nissāya vasāmi, yāhaṃ uddisāpemi, yāhaṃ [Pg.217] paripucchāmi, yo maṃ uddisati, yo maṃ paripucchāpeti tāhaṃ paccakkhāmī’’ti evaṃ ācariyavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «ខ្ញុំលះបង់ព្រះអាចារ្យ» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «លោកម្ចាស់ណាបានបំបួសខ្ញុំជាសាមណេរ លោកម្ចាស់ណាបានសូត្រកម្មវាចាឲ្យខ្ញុំ ខ្ញុំរស់នៅអាស្រ័យលោកម្ចាស់ណា ខ្ញុំឲ្យលោកម្ចាស់ណាសូត្របាលីឲ្យស្តាប់ ខ្ញុំសួរដេញដោលអត្ថធម៌នឹងលោកម្ចាស់ណា លោកម្ចាស់ណាសូត្របាលីឲ្យខ្ញុំស្តាប់ លោកម្ចាស់ណាឲ្យខ្ញុំសួរដេញដោលអត្ថធម៌ ខ្ញុំលះបង់លោកម្ចាស់នោះ» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃព្រះអាចារ្យ តែងមានយ៉ាងនេះ។ Saddhivihārikaṃ paccakkhāmīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Yāhaṃ pabbājesiṃ, yāhaṃ upasampādesiṃ, mayhaṃ mūlena yo pabbajito, mayhaṃ mūlena yo upasampanno, mayhaṃmūlikā yassa pabbajjā, mayhaṃ mūlikā yassa upasampadā tāhaṃ paccakkhāmī’’ti evaṃ saddhivihārikavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «ខ្ញុំលះបង់សទ្ធិវិហារិក» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «ខ្ញុំបានបំបួសសាមណេរណា ខ្ញុំបានឧបសម្បថភិក្ខុណា សាមណេរណាបានបួសព្រោះអាស្រ័យខ្ញុំ ភិក្ខុណាបានឧបសម្បថព្រោះអាស្រ័យខ្ញុំ ការបួសរបស់សាមណេរណាមានខ្ញុំជាមូល ការឧបសម្បថរបស់ភិក្ខុណាមានខ្ញុំជាមូល ខ្ញុំលះបង់សាមណេរ ឬភិក្ខុនោះ» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃសទ្ធិវិហារិក តែងមានយ៉ាងនេះ។ Antevāsikaṃ paccakkhāmīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Yāhaṃ pabbājesiṃ, yāhaṃ anussāvesiṃ, yo maṃ nissāya vasati, yo maṃ uddisāpeti, yo maṃ paripucchati, yassāhaṃ uddisāmi, yāhaṃ paripucchāpemi taṃ paccakkhāmī’’ti evaṃ antevāsikavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «ខ្ញុំលះបង់អន្តេវាសិក» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «ខ្ញុំបានបំបួសសាមណេរណា ខ្ញុំបានសូត្រកម្មវាចាឲ្យភិក្ខុណា ភិក្ខុ ឬសាមណេរណាដែលរស់នៅអាស្រ័យខ្ញុំ ភិក្ខុ ឬសាមណេរណាឲ្យខ្ញុំសូត្របាលីឲ្យស្តាប់ ភិក្ខុ ឬសាមណេរណាសួរដេញដោលអត្ថធម៌នឹងខ្ញុំ ខ្ញុំសូត្របាលីឲ្យភិក្ខុ ឬសាមណេរណា ខ្ញុំឲ្យភិក្ខុ ឬសាមណេរណាសួរដេញដោលអត្ថធម៌ ខ្ញុំលះបង់ភិក្ខុ ឬសាមណេរនោះ» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃអន្តេវាសិក តែងមានយ៉ាងនេះ។ Samānupajjhāyakaṃ paccakkhāmīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Mayhaṃ upajjhāyo yaṃ pabbājesi, yaṃ upasampādesi, yo tassa mūlena pabbajito, yo tassa mūlena upasampanno, yassa tammūlikā pabbajjā, yassa tammūlikā upasampadā taṃ paccakkhāmī’’ti evaṃ samānupajjhāyakavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «ខ្ញុំលះបង់សមានុបជ្ឈាយកៈ» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្ញុំបានបំបួសសាមណេរណា បានឧបសម្បថភិក្ខុណា ភិក្ខុ ឬសាមណេរណាបានបួសព្រោះអាស្រ័យព្រះឧបជ្ឈាយ៍នោះ ភិក្ខុ ឬសាមណេរណាបានឧបសម្បថព្រោះអាស្រ័យព្រះឧបជ្ឈាយ៍នោះ ការបួសរបស់ភិក្ខុ ឬសាមណេរណាមានព្រះឧបជ្ឈាយ៍នោះជាមូល ការឧបសម្បថរបស់ភិក្ខុ ឬសាមណេរណាមានព្រះឧបជ្ឈាយ៍នោះជាមូល ខ្ញុំលះបង់ភិក្ខុ ឬសាមណេរនោះ» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃសមានុបជ្ឈាយកៈ តែងមានយ៉ាងនេះ។ Samānācariyakaṃ paccakkhāmīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Mayhaṃ ācariyo yaṃ pabbājesi, yaṃ anussāvesi, yo taṃ nissāya vasati, yo taṃ uddisāpeti paripucchati, yassa me ācariyo uddisati, yaṃ paripucchāpeti taṃ paccakkhāmī’’ti evaṃ samānācariyakavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «ខ្ញុំលះបង់សមានាចរិយកៈ» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «ព្រះអាចារ្យរបស់ខ្ញុំបានបំបួសសាមណេរណា បានសូត្រកម្មវាចាឲ្យភិក្ខុណា ភិក្ខុ ឬសាមណេរណាដែលរស់នៅអាស្រ័យព្រះអាចារ្យនោះ ភិក្ខុ ឬសាមណេរណាឲ្យព្រះអាចារ្យនោះសូត្របាលីឲ្យស្តាប់ ឬសួរដេញដោលអត្ថធម៌នឹងព្រះអាចារ្យនោះ ព្រះអាចារ្យរបស់ខ្ញុំសូត្របាលីឲ្យភិក្ខុ ឬសាមណេរណា ព្រះអាចារ្យរបស់ខ្ញុំឲ្យភិក្ខុ ឬសាមណេរណាសួរដេញដោលអត្ថធម៌ ខ្ញុំលះបង់ភិក្ខុ ឬសាមណេរនោះ» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃសមានាចរិយកៈ តែងមានយ៉ាងនេះ。 Sabrahmacāriṃ paccakkhāmīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Yenāhaṃ saddhiṃ adhisīlaṃ sikkhāmi, adhicittaṃ adhipaññaṃ sikkhāmi taṃ paccakkhāmī’’ti evaṃ sabrahmacārivevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «ខ្ញុំលះបង់សព្រហ្មចារី» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «ខ្ញុំសិក្សាអធិសីល សិក្សាអធិចិត្ត អធិប្បញ្ញា ជាមួយសព្រហ្មចារីណា ខ្ញុំលះបង់សព្រហ្មចារីនោះ» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃសព្រហ្មចារី តែងមានយ៉ាងនេះ។ Gihīti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Āgārikoti maṃ dhārehi, kassako, vāṇijo, gorakkho, okallako, moḷibaddho, kāmaguṇikoti maṃ dhārehī’’ti evaṃ gihivevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាគ្រហស្ថ» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាអ្នកគ្រប់គ្រងផ្ទះ ជាកសិករ ជាពាណិជ្ជករ ជាអ្នករក្សាក្របីគោ ជាអ្នកក្រីក្រកម្សត់ ជាអ្នកចងជុក ជាអ្នកបរិភោគកាមគុណ» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃគ្រហស្ថ តែងមានយ៉ាងនេះ។ Upāsakoti [Pg.218] maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Dvevāciko upāsakoti maṃ dhārehi, tevāciko upāsako, buddhaṃ saraṇagamaniko, dhammaṃ saṅghaṃ saraṇagamaniko, pañcasikkhāpadiko dasasikkhāpadiko upāsakoti maṃ dhārehī’’ti evaṃ upāsakavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាឧបាសក» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាទ្វេវាចិកឧបាសក ជាតេវាចិកឧបាសក ជាឧបាសកអ្នកដល់ព្រះពុទ្ធជាទីពឹង ជាឧបាសកអ្នកដល់ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃជាទីពឹង ជាឧបាសកអ្នកមានសិក្ខាបទ ៥ មានសិក្ខាបទ ១០» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃឧបាសក តែងមានយ៉ាងនេះ។ Ārāmikoti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Kappiyakārakoti maṃ dhārehi, veyyāvaccakaro, appaharitakārako, yāgubhājako, phalabhājako, khajjakabhājakoti maṃ dhārehī’’ti evaṃ ārāmikavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាអារាមិកជន» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាកប្បិយការកៈ ជាអ្នកធ្វើវេយ្យាវច្ចៈ ជាអ្នកធ្វើការងារក្នុងទីដែលគ្មានស្មៅស្រស់ ជាអ្នកចែកយាគូ ជាអ្នកចែកផ្លែឈើ ជាអ្នកចែកខាទនីយៈ» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃអារាមិកជន តែងមានយ៉ាងនេះ។ Sāmaṇeroti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Kumārakoti maṃ dhārehi, cellako, ceṭako, moḷigallo, samaṇuddeso’ti maṃ dhārehī’’ti evaṃ sāmaṇeravecanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាសាមណេរ» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាកុមារកៈ ជាសាមណេរតូច ជាសាមណេរកណ្តាល ជាសាមណេរធំ ជាសមណុទ្ទេស» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃសាមណេរ តែងមានយ៉ាងនេះ។ Titthiyoti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Nigaṇṭhoti maṃ dhārehi, ājīvako, tāpaso, paribbājako, paṇḍaraṅgoti maṃ dhārehī’’ti evaṃ titthiyavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាដិរ្ថិយ» មិនមែនជាការលះបង់ដោយពាក្យវេវចនៈទេ។ ពាក្យថា «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជានិគ្រន្ថ ជាអាជីវក ជាតាបស ជាបរិព្វាជក ជាបណ្ឌរង្គៈ» ការលះបង់សិក្ខាដោយពាក្យវេវចនៈនៃដិរ្ថិយ តែងមានយ៉ាងនេះ។ Titthiyasāvakoti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Nigaṇṭhasāvakoti maṃ dhārehi’’ ājīvaka tāpasa paribbājaka paṇḍaraṅgasāvakoti maṃ dhārehīti evaṃ titthiyasāvakavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. ពាក្យថា «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាសាវករបស់អយ្យកោ (តិរ្ថិយ)» មិនមែនជាការលះបង់សិក្ខាដោយវចនៈផ្សេងគ្នាឡើយ។ ពាក្យថា «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាសាវករបស់និគ្រន្ថ» ឬ «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាសាវករបស់អាជីវក របស់តាបស របស់បរិព្វាជក របស់បណ្ឌរង្គ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាការលះបង់សិក្ខាដោយវចនៈផ្សេងគ្នានៃសាវករបស់តិរ្ថិយ។ Assamaṇoti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Dussīloti maṃ dhārehi, pāpadhammo, asucisaṅkassarasamācāro, paṭicchannakammanto, assamaṇo samaṇapaṭiñño, abrahmacārī brahmacāripaṭiñño, antopūti, avassuto, kasambujāto, koṇṭho’ti maṃ dhārehī’’ti evaṃ assamaṇavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. ពាក្យថា «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាអសមណៈ» មិនមែនជាការលះបង់សិក្ខាដោយវចនៈផ្សេងគ្នាឡើយ។ ពាក្យថា «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាអ្នកទ្រុស្តសីល ជាអ្នកមានធម៌ដ៏លាមក មានមារយាទគួរឲ្យសង្ស័យថាមិនស្អាត មានការងារលាក់បាំង មិនមែនសមណៈតែប្តេជ្ញាខ្លួនថាសមណៈ មិនមែនអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរតែប្តេជ្ញាខ្លួនថាជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ ជាអ្នកស្អុយក្នុង ជាអ្នកជោកជាំដោយកិលេស ជាអ្នកកើតមកដូចជាសម្រាម ជាអ្នកមានពន្លកដាច់» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាការលះបង់សិក្ខាដោយវចនៈផ្សេងគ្នានៃអសមណៈ។ Asakyaputtiyoti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. ‘‘Na sammāsambuddhaputtoti maṃ dhārehi, na anantabuddhiputto, na anomabuddhiputto, na bodhipaññāṇaputto, na dhīraputto, na vigatamohaputto, na pabhinnakhīlaputto[Pg.219], na vijitavijayaputtoti maṃ dhārehī’’ti evamādiasakyaputtiyavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. ពាក្យថា «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាជាអសក្យបុត្រ» មិនមែនជាការលះបង់សិក្ខាដោយវចនៈផ្សេងគ្នាឡើយ។ ពាក្យថា «សូមលោកចាំទុកនូវខ្ញុំថាមិនមែនជាបុត្ររបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ មិនមែនជាបុត្ររបស់ព្រះពុទ្ធមានប្រាជ្ញាឥតកំណត់ មិនមែនជាបុត្ររបស់ព្រះពុទ្ធដ៏ឧត្តម មិនមែនជាបុត្ររបស់ព្រះពុទ្ធមានញាណដឹងនូវពោធិធម៌ មិនមែនជាបុត្ររបស់ព្រះពុទ្ធជាអ្នកប្រាជ្ញ មិនមែនជាបុត្ររបស់ព្រះពុទ្ធមានមោហៈប្រាសចេញហើយ មិនមែនជាបុត្ររបស់ព្រះពុទ្ធមានគោលដៅទម្លាយហើយ មិនមែនជាបុត្ររបស់ព្រះពុទ្ធមានជ័យជម្នះឈ្នះហើយ» យ៉ាងនេះជាដើម ឈ្មោះថាជាការលះបង់សិក្ខាដោយវចនៈផ្សេងគ្នានៃអសក្យបុត្រ។ Tehi ākārehi tehi liṅgehi tehi nimittehīti tehi ‘‘buddhavevacanāni vā’’tiādinā nayena vuttehi buddhādīnaṃ vevacanehi. Vevacanāni hi sikkhāpaccakkhānassa kāraṇattā ākārāni, buddhādīnaṃ saṇṭhānadīpanattā sikkhāpaccakkhānasaṇṭhānattā eva vā liṅgāni, sikkhāpaccakkhānassa sañjānanahetuto manussānaṃ tilakādīni viya nimittānīti vuccanti. Evaṃ kho bhikkhaveti ito paraṃ aññassa sikkhāpaccakkhānakāraṇassa abhāvato niyamento āha. Ayañhettha attho, evameva dubbalyāvikammañceva hoti sikkhāpaccakkhānañca, na ito paraṃ kāraṇamatthīti. ពាក្យថា «ដោយអាការៈទាំងនោះ ដោយលិង្គទាំងនោះ ដោយនិមិត្តទាំងនោះ» គឺដោយវចនៈផ្សេងគ្នានៃព្រះពុទ្ធជាដើម ដែលទ្រង់សម្តែងហើយដោយន័យជាដើមថា «ឬក៏វចនៈផ្សេងគ្នានៃព្រះពុទ្ធ»។ ព្រោះថា វចនៈផ្សេងគ្នាទាំងឡាយ លោកហៅថា «អាការៈ» ព្រោះជាហេតុនៃការលះបង់សិក្ខា លោកហៅថា «លិង្គ» ព្រោះជាគ្រឿងសម្តែងនូវសណ្ឋាននៃព្រះពុទ្ធជាដើម ឬព្រោះជាសណ្ឋាននៃការលះបង់សិក្ខានោះឯង លោកហៅថា «និមិត្ត» ព្រោះជាហេតុឲងាយដឹងច្បាស់នូវការលះបង់សិក្ខា ដូចជាប្រជ្រុយជាដើមរបស់មនុស្សទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ យ៉ាងនេះឯង» ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ដើម្បីកំណត់ទុក ព្រោះមិនមានហេតុនៃការលះបង់សិក្ខាដទៃទៀតក្រៅពីនេះឡើយ។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវភាពជាអ្នកទន់ខ្សោយក្តី ការលះបង់សិក្ខាក្តី រមែងមានយ៉ាងនេះឯង ហេតុដទៃក្រៅពីនេះមិនមានឡើយ។ 54. Evaṃ sikkhāpaccakkhānalakkhaṇaṃ dassetvā appaccakkhāne asammohatthaṃ tasseva ca sikkhāpaccakkhānalakkhaṇassa puggalādivasena vipattidassanatthaṃ ‘‘kathañca, bhikkhave, appaccakkhātā’’tiādimāha. Tattha yehi ākārehītiādi vuttanayameva. Ummattakoti yakkhummattako vā pittummattako vā yo koci viparītasañño, so sace paccakkhāti, appaccakkhātā hoti sikkhā. Ummattakassāti tādisasseva ummattakassa; tādisassa hi santike sace pakatatto sikkhaṃ paccakkhāti, ummattako na jānāti, appaccakkhātāva hoti sikkhā. Khittacittoti yakkhummattako vuccati. Purimapade pana ummattakasāmaññena vuttaṃ ‘‘yakkhummattako vā pittummattako vā’’ti. Ubhinnampi viseso anāpattivāre āvi bhavissati. Evaṃ khittacitto sikkhaṃ paccakkhāti, appaccakkhātāva hoti. Tassa santike paccakkhātāpi tamhi ajānante appaccakkhātāva hoti. ៥៤. ព្រះមានព្រះភាគ លុះទ្រង់បង្ហាញលក្ខណៈនៃការលះបង់សិក្ខាយ៉ាងនេះហើយ ដើម្បីកុំឱ្យមានសេចក្តីវង្វេងភាន់ច្រឡំក្នុងការមិនលះបង់សិក្ខាផង ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីមិនសម្រេច (វិបត្តិ) នៃលក្ខណៈនៃការលះបង់សិក្ខានោះឯង ដោយអំណាចនៃបុគ្គលជាដើមផង ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «kathañca, bhikkhave, appaccakkhātā» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះការមិនលះបង់សិក្ខា តើដូចម្តេច?)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទជាដើមថា «yehi ākārehi» មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។ បទថា «ummattako» (មនុស្សឆ្កួត) បានដល់ បុគ្គលណាមួយដែលមានសញ្ញាវិបល្លាស គឺឆ្កួតព្រោះយក្សចូលសណ្ឋិតក្តី ឆ្កួតព្រោះទឹកប្រមាត់ប្រែប្រួលក្តី បើបុគ្គលនោះលះបង់សិក្ខា សិក្ខាក៏ឈ្មោះថាមិនលះបង់ឡើយ។ បទថា «ummattakassa» បានដល់ មនុស្សឆ្កួតមានសភាពបែបនោះឯង ព្រោះថា បើភិក្ខុមានប្រក្រតីចិត្តលះបង់សិក្ខាក្នុងសំណាក់នៃមនុស្សឆ្កួតបែបនោះ កាលបើមនុស្សឆ្កួតនោះមិនដឹងសេចក្តី សិក្ខាក៏ឈ្មោះថាមិនលះបង់ដដែល។ បទថា «khittacitto» សំដៅយកមនុស្សឆ្កួតព្រោះយក្សចូលសណ្ឋិត។ ចំណែកក្នុងបទមុន ព្រះអង្គត្រាស់ដោយសាមញ្ញភាពនៃមនុស្សឆ្កួតថា «ឆ្កួតព្រោះយក្សចូលសណ្ឋិតក្តី ឆ្កួតព្រោះទឹកប្រមាត់ប្រែប្រួលក្តី»។ សេចក្តីប្លែកគ្នានៃមនុស្សឆ្កួតទាំងពីរប្រភេទនេះ នឹងមានប្រាកដក្នុងអនាបត្តិវារៈ។ ភិក្ខុមានចិត្តរាយមាយ (ឆ្កួត) លះបង់សិក្ខាយ៉ាងនេះ សិក្ខាក៏ឈ្មោះថាមិនលះបង់ឡើយ។ ទោះបីភិក្ខុលះបង់សិក្ខាក្នុងសំណាក់នៃបុគ្គលនោះ កាលបើបុគ្គលនោះមិនដឹងសេចក្តី សិក្ខាក៏ឈ្មោះថាមិនលះបង់ដដែល។ Vedanāṭṭoti balavatiyā dukkhavedanāya phuṭṭho mucchāpareto; tena vilapantena paccakkhātāpi appaccakkhātāva hoti. Tassa santike paccakkhātāpi tamhi ajānante appaccakkhātā hoti. បទថា «vedanāṭṭo» (បុគ្គលដែលវេទនាគ្របសង្កត់) បានដល់ បុគ្គលដែលត្រូវទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំងក្លាប៉ះពាល់ហើយ មានសេចក្តីសន្លប់ភាន់ច្រឡំគ្របសង្កត់ ទោះបីបុគ្គលនោះកំពុងរវើរវាយហើយលះបង់សិក្ខាក៏ដោយ សិក្ខាក៏ឈ្មោះថាមិនលះបង់ឡើយ។ ទោះបីភិក្ខុលះបង់សិក្ខាក្នុងសំណាក់នៃបុគ្គលនោះ កាលបើបុគ្គលនោះមិនដឹងសេចក្តី សិក្ខាក៏ឈ្មោះថាមិនលះបង់ឡើយ។ Devatāya santiketi bhummadevataṃ ādiṃ katvā yāva akaniṭṭhadevatāya santike paccakkhātāpi appaccakkhātāva hoti. Tiracchānagatassāti nāgamāṇavakassa vā supaṇṇamāṇavakassa vā kinnara-hatthi-makkaṭādīnaṃ vā yassa kassaci santike paccakkhātāpi appaccakkhātāva hoti[Pg.220]. Tatra ummattakādīnaṃ santike ajānanabhāvena appaccakkhātāti āha. Devatāya santike atikhippaṃ jānanabhāvena. Devatā nāma mahāpaññā tihetukapaṭisandhikā atikhippaṃ jānanti, cittañca nāmetaṃ lahuparivattaṃ. Tasmā cittalahukassa puggalassa cittavaseneva ‘‘mā atikhippaṃ vināso ahosī’’ti devatāya santike sikkhāpaccakkhānaṃ paṭikkhipi. បទថា «devatāya santike» (ក្នុងសំណាក់នៃទេវតា) គឺទោះបីភិក្ខុលះបង់សិក្ខាក្នុងសំណាក់នៃទេវតា ចាប់តាំងពីភុម្មទេវតាជាដើម រហូតដល់អកនិដ្ឋព្រហ្ម ក៏ឈ្មោះថាមិនលះបង់ឡើយ។ បទថា «tiracchānagatassa» (ដល់សត្វតិរច្ឆាន) គឺទោះបីភិក្ខុលះបង់សិក្ខាក្នុងសំណាក់នៃសត្វតិរច្ឆានណាមួយ មាននាគមាណពក្តី គ្រុឌមាណពក្តី ឬសត្វកិន្នរ ដំរី ស្វា ជាដើមក្តី ក៏ឈ្មោះថាមិនលះបង់ឡើយ។ ក្នុងអធិប្បាយនោះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា មិនលះបង់សិក្ខាក្នុងសំណាក់នៃមនុស្សឆ្កួតជាដើម ព្រោះភាពជាអ្នកមិនដឹងសេចក្តី។ ចំណែកក្នុងសំណាក់នៃទេវតា ព្រះអង្គត្រាស់ថាមិនលះបង់សិក្ខា ព្រោះភាពជាអ្នកដឹងសេចក្តីលឿនរហ័សពេក។ ធម្មតាទេវតាទាំងឡាយ តែងមានប្រាជ្ញាច្រើន មានតិហេតុកបដិសន្ធិ តែងដឹងសេចក្តីបានលឿនរហ័សពេក ម្យ៉ាងទៀត ធម្មតាចិត្តនេះ តែងមានការប្រែប្រួលលឿនរហ័ស។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុគ្រោះថា «សេចក្តីវិនាសកុំបីមានលឿនរហ័សពេក ដោយអំណាចនៃចិត្តរបស់បុគ្គលដែលមានចិត្តស្រាលឡើយ» ដូច្នេះ ទើបទ្រង់ហាមឃាត់ការលះបង់សិក្ខាក្នុងសំណាក់នៃទេវតា។ Manussesu pana niyamo natthi. Yassa kassaci sabhāgassa vā visabhāgassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā viññussa santike paccakkhātā paccakkhātāva hoti. Sace pana so na jānāti, appaccakkhātāva hotīti etamatthaṃ dassento ‘‘ariyakenā’’tiādimāha. Tattha ariyakaṃ nāma ariyavohāro, māgadhabhāsā. Milakkhakaṃ nāma yo koci anariyako andhadamiḷādi. So ca na paṭivijānātīti bhāsantare vā anabhiññatāya, buddhasamaye vā akovidatāya ‘‘idaṃ nāma atthaṃ esa bhaṇatī’’ti nappaṭivijānāti. Davāyāti sahasā aññaṃ bhaṇitukāmo sahasā ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’ti bhaṇati. Ravāyāti ravābhaññena, ‘‘aññaṃ bhaṇissāmī’’ti aññaṃ bhaṇanto. Purimena ko visesoti ce? Purimaṃ paṇḍitassāpi sahasāvasena aññabhaṇanaṃ. Idaṃ pana mandattā momūhattā apakataññuttā pakkhalantassa ‘‘aññaṃ bhaṇissāmī’’ti aññabhaṇanaṃ. ចំណែកក្នុងពួកមនុស្ស មិនមានការកំណត់ឡើយ។ ភិក្ខុលះបង់សិក្ខាក្នុងសំណាក់នៃបុគ្គលណាមួយ ទោះជាសភាគៈ (ភេទដូចគ្នា) ក្តី វិសភាគៈ (ភេទខុសគ្នា) ក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី ដែលជាអ្នកដឹងសេចក្តី សិក្ខាក៏ឈ្មោះថាជាការលះបង់ពិតប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ បើបុគ្គលនោះមិនដឹងសេចក្តី សិក្ខាក៏ឈ្មោះថាមិនលះបង់ឡើយ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ariyakenā» (ដោយភាសាអរិយកៈ)។ ក្នុងពាក្យនោះ ភាសាអរិយកៈ បានដល់ វោហាររបស់អរិយកជន គឺមគធភាសា។ ភាសាមិលក្ខកៈ បានដល់ ភាសាមិនមែនអរិយកៈណាមួយ មានភាសាអន្ធកៈ និងទមិឡៈជាដើម។ បទថា «so ca na paṭivijānāti» (ហើយបុគ្គលនោះមិនដឹងច្បាស់) គឺមិនដឹងច្បាស់ថា «ភិក្ខុនេះពោលនូវសេចក្តីឈ្មោះនេះ» ព្រោះភាពជាអ្នកមិនឈ្លាសវៃក្នុងភាសាដទៃក្តី ឬព្រោះភាពជាអ្នកមិនជំនាញក្នុងពុទ្ធសម័យ (ពាក្យបច្ចេកទេសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា) ក្តី។ បទថា «davāya» (ដោយលេងសើច/ដោយរួសរាន់) គឺកាលចង់និយាយពាក្យដទៃដោយរួសរាន់ ក៏និយាយភ្លាត់មាត់ទៅថា «buddhaṃ paccakkhāmi» (ខ្ញុំលះបង់ព្រះពុទ្ធ) ដូច្នេះវិញ។ បទថា «ravāya» (ដោយភ្លាត់មាត់/និយាយខុស) គឺនិយាយខុសភ្លាត់មាត់ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងនិយាយពាក្យដទៃ» តែបែរជានិយាយពាក្យដទៃទៅជា «buddhaṃ paccakkhāmi» ទៅវិញ។ បើសួរថា សេចក្តីប្លែកគ្នារវាងបទមុន (davāya) និងបទនេះ (ravāya) តើដូចម្តេច? ឆ្លើយថា បទមុន សូម្បីតែបណ្ឌិតក៏អាចនិយាយភ្លាត់ជាពាក្យដទៃបាន ដោយអំណាចនៃការរួសរាន់ប្រញាប់ប្រញាល់。 ចំណែកបទនេះ គឺជាការនិយាយភ្លាត់ជាពាក្យដទៃរបស់បុគ្គលល្ងង់ខ្លៅ វង្វេងភាន់ច្រឡំ មិនដឹងសេចក្តី និយាយរដាក់រដុប ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងនិយាយពាក្យដទៃ»។ Asāvetukāmo sāvetīti imassa sikkhāpadassa pāḷiṃ vāceti paripucchati uggaṇhāti sajjhāyaṃ karoti vaṇṇeti, ayaṃ vuccati ‘‘asāvetukāmo sāvetī’’ti. Sāvetukāmo na sāvetīti dubbalabhāvaṃ āvikatvā sikkhaṃ paccakkhanto vacībhedaṃ na karoti, ayaṃ vuccati ‘‘sāvetukāmo na sāvetī’’ti. Aviññussa sāvetīti mahallakassa vā potthakarūpasadisassa, garumedhassa vā samaye akovidassa, gāmadārakānaṃ vā aviññutaṃ pattānaṃ sāveti. Viññussa na sāvetīti paṇḍitassa ñātuṃ samatthassa na sāveti. Sabbaso vā panāti ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’tiādīsu yena yena pariyāyena sikkhā paccakkhātā hoti, tato ekampi vacībhedaṃ katvā na sāveti. Evaṃ khoti appaccakkhānalakkhaṇaṃ niyameti. Ayaṃ hettha attho – ‘‘evameva sikkhā appaccakkhātā hoti, na aññena kāraṇenā’’ti. បទថា «asāvetukāmo sāveti» (មិនចង់ឱ្យឮ តែធ្វើឱ្យឮ) សំដៅលើបុគ្គលដែលប្រាប់បង្រៀន សាកសួរ រៀនសូត្រ ស្វាធ្យាយ ឬពន្យល់នូវបាលីនៃសិក្ខាបទនេះ បុគ្គលនេះហៅថា «មិនចង់ឱ្យឮ តែធ្វើឱ្យឮ»។ បទថា «sāvetukāmo na sāveti» (ចង់ឱ្យឮ តែមិនធ្វើឱ្យឮ) សំដៅលើបុគ្គលដែលកាលលះបង់សិក្ខា បង្ហាញនូវភាពទន់ខ្សោយរបស់ខ្លួន តែមិនធ្វើការបញ្ចេញវាចា (មិនបន្លឺវាចាឱ្យច្បាស់លាស់) បុគ្គលនេះហៅថា «ចង់ឱ្យឮ តែមិនធ្វើឱ្យឮ»។ បទថា «aviññussa sāveti» (ធ្វើឱ្យបុគ្គលមិនដឹងសេចក្តីឱ្យឮ) គឺធ្វើឱ្យឮដល់សំណាក់នៃមនុស្សចាស់ជរាដែលមានរូបកាយដូចជារូបកាយតុក្កតា (មិនដឹងខ្យល់) ក្តី បុគ្គលមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយមិនឈ្លាសវៃក្នុងសម័យ (ពុទ្ធសាសនា) ក្តី ឬក្មេងអ្នកស្រុកដែលមិនទាន់ដល់ភាពជាអ្នកដឹងសេចក្តីក្តី។ បទថា «viññussa na sāveti» (មិនធ្វើឱ្យបុគ្គលអ្នកដឹងសេចក្តីឱ្យឮ) គឺមិនធ្វើឱ្យឮក្នុងសំណាក់នៃបណ្ឌិតដែលសមគួរនឹងដឹងសេចក្តីបាន។ បទថា «sabbaso vā pana» (ឬមួយដោយប្រការទាំងពួង) គឺក្នុងពាក្យជាដើមថា «buddhaṃ paccakkhāmi» (ខ្ញុំលះបង់ព្រះពុទ្ធ) ភិក្ខុលះបង់សិក្ខាដោយបរិយាយណាៗ ក៏មិនបញ្ចេញវាចាសូម្បីតែមួយម៉ាត់ឱ្យឮឡើយ។ ពាក្យថា «evaṃ kho» (យ៉ាងនេះឯង) ព្រះអង្គទ្រង់កំណត់លក្ខណៈនៃការមិនលះបង់សិក្ខា។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងបទនេះមានថា «សិក្ខាឈ្មោះថាមិនលះបង់ យ៉ាងនេះឯង មិនមែនដោយហេតុដទៃឡើយ»។ Sikkhāpaccakkhānavibhaṅgaṃ niṭṭhitaṃ. ការចែកសេចក្តីនៃការលះបង់សិក្ខា ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ Mūlapaññattivaṇṇanā អធិប្បាយមូលបញ្ញត្តិ 55. Idāni [Pg.221] ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā’’tiādīnaṃ atthadassanatthaṃ ‘‘methunadhammo nāmā’’tiādimāha. Tattha methunadhammo nāmāti idaṃ niddisitabbassa methunadhammassa uddesapadaṃ. Asaddhammoti asataṃ nīcajanānaṃ dhammo. Gāmadhammoti gāmavāsīnaṃ sevanadhammo. Vasaladhammoti vasalānaṃ dhammo; kilesavassanato vā sayameva vasalo dhammoti vasaladhammo. Duṭṭhullanti duṭṭhuñca kilesehi duṭṭhattā, thūlañca anipuṇabhāvatoti duṭṭhullaṃ. Ito paṭṭhāya ca tīsu padesu ‘‘yo so’’ti idaṃ parivattetvā ‘‘yaṃ ta’’nti katvā yojetabbaṃ – ‘‘yaṃ taṃ duṭṭhullaṃ, yaṃ taṃ odakantikaṃ, yaṃ taṃ rahassa’’nti. Ettha ca yasmā tassa kammassa parivārabhūtaṃ dassanampi gahaṇampi āmasanampi phusanampi ghaṭṭanampi duṭṭhullaṃ, tasmāpi taṃ kammaṃ duṭṭhullaṃ. Yaṃ taṃ duṭṭhullaṃ so methunadhammo. Udakaṃ assa ante suddhatthaṃ ādīyatīti udakantaṃ, udakantameva odakantikaṃ; yaṃ taṃ odakantikaṃ, so methunadhammo. Raho paṭicchanne okāse kattabbatāya rahassaṃ. Yaṃ taṃ rahassaṃ, so methunadhammoti evaṃ yojanā veditabbā. ៥៥. ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនៃបទទាំងឡាយមានជាដើមថា «methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya» (សេពមេថុនធម្ម) ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «methunadhammo nāma» (ដែលហៅថា មេថុនធម្ម)។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា «methunadhammo nāma» នេះ ជាឧទ្ទេសបទនៃមេថុនធម្មដែលត្រូវពន្យល់សេចក្តី។ បទថា «asaddhammo» (អសទ្ធម៌) គឺធម៌របស់ពួកអសប្បុរស ជាជនថោកទាប។ បទថា «gāmadhammo» (គាមធម៌) គឺធម៌ដែលអ្នកស្រុក (គ្រហស្ថ) តែងសេព។ បទថា «vasaladhammo» (វសលធម៌) គឺធម៌របស់ពួកជនថោកទាប ឬមួយថា ព្រោះបង្ហូរចុះនូវកិលេសទាំងឡាយ ធម៌នោះឯងជាធម៌ថោកទាប ទើបហៅថា វសលធម៌។ បទថា «duṭṭhullaṃ» (ធម៌អាក្រក់/ធម៌គ្រោតគ្រាត) គឺឈ្មោះថា ទុក្ខុល្លៈ ព្រោះជាធម៌អាក្រក់ដោយសារកិលេសទាំងឡាយប្រទូស្តផង ព្រោះជាធម៌គ្រោតគ្រាតមិនល្អិតល្អន់ផង។ ចាប់ពីបទនេះទៅ ក្នុងបទទាំងបី គួរផ្លាស់ប្តូរបទថា «yo so» ទៅជា «yaṃ ta» ហើយផ្សំសេចក្តីយ៉ាងនេះថា «yaṃ taṃ duṭṭhullaṃ, yaṃ taṃ odakantikaṃ, yaṃ taṃ rahassaṃ» (ធម៌ណាដែលជាធម៌អាក្រក់ ធម៌ណាដែលមានទឹកជាទីបំផុត ធម៌ណាជាធម៌កំបាំង)។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងធម៌ទាំងនេះ ព្រោះហេតុតែការមើល ការកាន់ ការស្ទាបអង្អែល ការពាល់ត្រូវ និងការប៉ះទង្គិច ដែលជាបរិវារនៃកម្មនោះ សុទ្ធតែជាធម៌អាក្រក់ ហេតុនោះ សូម្បីតែកម្មនោះ ក៏ឈ្មោះថាជាធម៌អាក្រក់ដែរ។ ធម៌ណាដែលជាធម៌អាក្រក់ ធម៌នោះជាមេថុនធម្ម។ ទឹកដែលបុគ្គលកាន់យកក្នុងទីបំផុតនៃកម្មនោះ ដើម្បីសេចក្តីស្អាត ឈ្មោះថា ឧទកន្តៈ (មានទឹកជាទីបំផុត) ឧទកន្តៈនោះឯង ឈ្មោះថា ឱទកន្តិកៈ ធម៌ណាដែលមានទឹកជាទីបំផុត ធម៌នោះជាមេថុនធម្ម។ ធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីធ្វើក្នុងទីកំបាំង គឺក្នុងឱកាសដែលបិទបាំង ឈ្មោះថា រហស្សៈ (ធម៌កំបាំង) ធម៌ណាជាធម៌កំបាំង ធម៌នោះជាមេថុនធម្ម គប្បីជ្រាបការផ្សំសេចក្តីយ៉ាងនេះ។ Dvayena dvayena samāpajjitabbato dvayaṃdvayasamāpatti. Tattha yojanā – ‘‘yā sā dvayaṃdvayasamāpatti so methunadhammo nāmā’’ti. Idha pana taṃ sabbaṃ ekajjhaṃ nigamento āha ‘‘eso methunadhammo nāmā’’ti. Kiṃ kāraṇā vuccati methunadhammoti? Ubhinnaṃ rattānaṃ sārattānaṃ avassutānaṃ pariyuṭṭhitānaṃ ubhinnaṃ sadisānaṃ dhammoti, taṃ kāraṇā vuccati methunadhammoti. ឈ្មោះថា ទ្វយំទ្វយសមាបត្តិ (ការព្រមព្រៀងគ្នានៃគូ និងគូ) ព្រោះជាធម៌ដែលគប្បីដល់ព្រមដោយគូ និងគូ (គឺស្រីនិងប្រុសពីរនាក់)។ ក្នុងបទនោះ មានការផ្សំសេចក្តីថា «ការព្រមព្រៀងគ្នានៃគូ និងគូណា នោះឈ្មោះថា មេថុនធម្ម»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសរុបសេចក្តីទាំងអស់នោះមកជាមួយគ្នា ទើបត្រាស់ថា «eso methunadhammo nāma» (នេះឈ្មោះថា មេថុនធម្ម)។ ព្រោះហេតុអ្វី ទើបហៅថា មេថុនធម្ម? ឆ្លើយថា ព្រោះជាធម៌របស់ជនពីរនាក់ ដែលត្រេកអរ ត្រេកអរខ្លាំង ទទឹកជោក (ដោយរាគៈ) ត្រូវរាគៈគ្របសង្កត់ ដែលមានសភាពដូចគ្នាទាំងពីរនាក់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា មេថុនធម្ម។ Paṭisevati nāmāti idaṃ ‘‘paṭiseveyyā’’ti ettha yenākārena paṭiseveyyāti vuccati, tassākārassa dassanatthaṃ mātikāpadaṃ. Yo nittena nimittantiādīsu yo bhikkhu itthiyā nimittena attano nimittaṃ, itthiyā aṅgajātena attano aṅgajātaṃ sabbantimena pamāṇena ekatilabījamattampi vātena asamphuṭṭhe allokāse paveseti, eso paṭisevati nāma; ettakena sīlabhedaṃ pāpuṇāti, pārājiko hoti. បទថា «paṭisevati nāma» (ដែលហៅថា សេព) នេះ ជាមាតិកាបទ ដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈដែលភិក្ខុសេព ក្នុងពាក្យថា «paṭiseveyya» នេះ។ សេចក្តីក្នុងបទទាំងឡាយមានជាដើមថា «yo nimittena nimittaṃ» (ភិក្ខុណាយកអង្គជាតប៉ះនឹងអង្គជាត) គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះថា ភិក្ខុណាបញ្ចូលអង្គជាតរបស់ខ្លួនទៅក្នុងអង្គជាតរបស់ស្រី បញ្ចូលអវយវៈរបស់ខ្លួនទៅក្នុងអវយវៈរបស់ស្រី សូម្បីតែត្រឹមទំហំប៉ុនគ្រាប់ល្ងមួយគ្រាប់ ដែលជាកម្រិតតូចបំផុត ក្នុងទីសើមដែលខ្យល់មិនបានប៉ះពាល់ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថាសេព ភិក្ខុនោះរមែងដល់នូវការដាច់សីល ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ដោយការសេពត្រឹមប៉ុណ្នេះ។ Ettha ca itthinimitte cattāri passāni, vemajjhañcāti pañca ṭhānāni labbhanti. Purisanimitte cattāri passāni, majjhaṃ, uparicāti cha. Tasmā itthinimitte heṭṭhā pavesentopi pārājiko hoti. Uparito pavesentopi, ubhohi passehi [Pg.222] pavesentopi cattāri ṭhānāni muñcitvā majjhena pavesentopi pārājiko hoti. Purisanimittaṃ pana heṭṭhābhāgena chupantaṃ pavesentopi pārājiko hoti. Uparibhāgena chupantaṃ pavesentopi, ubhohi passehi chupantaṃ pavesentopi, majjheneva chupantaṃ pavesentopi samañchitaṅguliṃ viya majjhimapabbapiṭṭhiyā saṅkocetvā uparibhāgena chupantaṃ pavesentopi pārājiko hoti. Tattha tulādaṇḍasadisaṃ pavesentassāpi cattāri passāni, majjhañcāti pañca ṭhānāni; saṅkocetvā pavesentassāpi cattāri passāni, uparibhāgamajjhañcāti pañca ṭhānāni – evaṃ sabbānipi purisanimitte dasa ṭhānāni honti. ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ក្នុងអង្គជាតស្រី រមែងបាននូវទីតាំង ៥ គឺ ខាងៗទាំង ៤ និងចំកណ្តាល。 ក្នុងអង្គជាតប្រុស រមែងបាននូវទីតាំង ៦ គឺ ខាងៗទាំង ៤ ចំកណ្តាល និងខាងលើ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុបញ្ចូលទៅក្នុងអង្គជាតស្រី ពីខាងក្រោម ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក បញ្ចូលពីខាងលើ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក បញ្ចូលពីខាងទាំងពីរក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក វៀរលែងតែទីតាំងទាំង ៤ នោះ ហើយបញ្ចូលចំកណ្តាល ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកឯការបញ្ចូលអង្គជាតប្រុស ទោះបីប៉ះត្រូវដោយផ្នែកខាងក្រោមហើយបញ្ចូលទៅ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ប៉ះត្រូវដោយផ្នែកខាងលើហើយបញ្ចូលទៅក្តី ប៉ះត្រូវដោយខាងទាំងពីរក្តី ប៉ះត្រូវចំកណ្តាលក្តី ឬកោងបញ្ចូលទៅដោយផ្នែកខាងលើ ដូចជាម្រាមដៃដែលកោងខុបចុះ ដោយខ្នងនៃសន្លាក់កណ្តាលក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ក្នុងវិធីបញ្ចូលទាំងនោះ សម្រាប់ភិក្ខុដែលបញ្ចូលទៅត្រង់ដូចជាដងជញ្ជីង ក៏មានទីតាំង ៥ គឺ ខាងៗទាំង ៤ និងចំកណ្តាល សម្រាប់ភិក្ខុដែលកោងបញ្ចូលទៅ ក៏មានទីតាំង ៥ គឺ ខាងៗទាំង ៤ និងចំកណ្តាលនៃផ្នែកខាងលើ យ៉ាងនេះ ទីតាំងទាំងអស់ក្នុងអង្គជាតប្រុស ទើបមាន ១០ ទីតាំង។ Nimitte jātaṃ anaṭṭhakāyappasādaṃ cammakhīlaṃ vā piḷakaṃ vā paveseti, āpatti pārājikassa. Naṭṭhakāyappasādaṃ matacammaṃ vā sukkhapiḷakaṃ vā paveseti, āpatti dukkaṭassa. Methunassādena lomaṃ vā aṅguli-aṅguṭṭhabījādīni vā pavesentassāpi dukkaṭameva. Ayañca methunakathā nāma yasmā duṭṭhullā kathā asabbhikathā, tasmā etaṃ vā aññaṃ vā vinaye īdisaṃ ṭhānaṃ kathentena paṭikkūlamanasikārañca samaṇasaññañca hirottappañca paccupaṭṭhapetvā sammāsambuddhe gāravaṃ uppādetvā asamakāruṇikassa lokanāthassa karuṇāguṇaṃ āvajjetvā kathetabbaṃ. So hi nāma bhagavā sabbaso kāmehi vinivattamānasopi sattānuddayāya lokānukampāya sattesu kāruññataṃ paṭicca sikkhāpadapaññāpanatthāya īdisaṃ kathaṃ kathesi. ‘‘Aho satthu karuṇāguṇo’’ti evaṃ lokanāthassa karuṇāguṇaṃ āvajjetvā kathetabbaṃ. ភិក្ខុបញ្ចូលនូវទន្លីងស្បែក (សាច់ដុះ) ឬមុន (បូសតូច) ដែលកើតឡើងក្នុងអង្គជាត ដែលមិនទាន់ខូចកាយបសាទ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បញ្ចូលនូវស្បែកងាប់ ឬមុនស្ងួត ដែលខូចកាយបសាទហើយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ សូម្បីភិក្ខុបញ្ចូលនូវរោម ឬម្រាមដៃ មេដៃ ពងស្វាស ជាដើម ដោយការត្រេកអរក្នុងមេថុន ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។ ម្យ៉ាងទៀត ធម្មតាមេថុនកថានេះ ព្រោះជាពាក្យអាក្រក់គ្រោតគ្រាត ជាពាក្យមិនគួរនិយាយក្នុងទីប្រជុំ ហេតុនោះ កាលភិក្ខុពន្យល់នូវរឿងនេះក្តី ឬរឿងដទៃដែលមានសភាពបែបនេះក្នុងវិន័យក្តី គប្បីតាំងទុកនូវបដិកូលសញ្ញា (ការពិចារណាថារបស់គួរខ្ពើម) សមណសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់ខ្លួនជាសមណៈ) និងហិរិឱត្តប្បៈ ហើយបង្កើតសេចក្តីគោរពក្នុងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ នឹកគិតដល់ព្រះគុណគឺសេចក្តីករុណារបស់ព្រះលោកនាថ ជាអ្នកមានសេចក្តីករុណារកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន ទើបគប្បីសម្តែង។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទោះបីទ្រង់មានព្រះទ័យថយចេញចាកកាមទាំងឡាយដោយប្រការទាំងពួងហើយក៏ដោយ ក៏ទ្រង់ព្រះករុណាដល់សត្វទាំងឡាយ ព្រោះទ្រង់អនុគ្រោះដល់សត្វលោក ទើបទ្រង់សម្តែងនូវកថាសភាពបែបនេះ ដើម្បីបញ្ញត្តសិក្ខាបទ។ ភិក្ខុគប្បីនឹកគិតដល់ព្រះករុណាគុណរបស់ព្រះលោកនាថយ៉ាងនេះថា «ឱ! ព្រះករុណាគុណរបស់ព្រះសាស្តា អស្ចារ្យណាស់តើ» ដូច្នេះហើយ ទើបគប្បីសម្តែង។ Apica yadi bhagavā sabbākārena īdisaṃ kathaṃ na katheyya, ko jāneyya ‘‘ettakesu មួយវិញទៀត ប្រសិនបើព្រះមានព្រះភាគមិនទ្រង់សម្តែងនូវកថាសភាពបែបនេះដោយប្រការទាំងពួងទេ តើនរណានឹងដឹងបានថា «ក្នុងទីតាំងប៉ុណ្ណេះ Ṭhānesu pārājikaṃ, ettakesu thullaccayaṃ, ettakesu dukkaṭa’’nti. Tasmā suṇantenapi kathentenapi bījakena mukhaṃ apidhāya dantavidaṃsakaṃ hasamānena na nisīditabbaṃ. ‘‘Sammāsambuddhenāpi īdisaṃ kathita’’nti paccavekkhitvā gabbhitena hirottappasampannena satthupaṭibhāgena hutvā kathetabbanti. ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ក្នុងទីតាំងប៉ុណ្ណេះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ក្នុងទីតាំងប៉ុណ្ណេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» ដូច្នេះ? ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែភិក្ខុអ្នកស្តាប់ក្តី អ្នកសម្តែងក្តី មិនគប្បីអង្គុយសើចចំហញេញធ្មេញ ដោយមិនយកផ្លិតបិទបាំងមុខឡើយ។ គប្បីពិចារណាថា «សូម្បីព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ក៏ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវពាក្យសភាពបែបនេះដែរ» ហើយគប្បីជាអ្នកមានសេចក្តីក្លាហាន ប្រកបដោយហិរិនិងឱត្តប្បៈ មានសភាពប្រហាក់ប្រហែលនឹងព្រះសាស្តា ហើយទើបសម្តែងចុះ។ Mūlapaññattaṃ niṭṭhitaṃ. មូលបញ្ញត្តិ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ Anupaññattivāre – antamasoti sabbantimena paricchedena. Tiracchānagatāyapīti paṭisandhivasena tiracchānesu gatāyapi. Pageva manussitthiyāti paṭhamataraṃ manussajātikāya itthiyā. Pārājikavatthubhūtā eva cettha tiracchānagatitthī tiracchānagatāti gahetabbā, na sabbā. Tatrāyaṃ paricchedo – ក្នុងអនុបញ្ញត្តិវារៈ ពាក្យថា antamaso (សូម្បីតែ) គឺដោយការកំណត់ទាបបំផុត (ចុងក្រោយបង្អស់)។ ពាក្យថា tiracchānagatāyapi (សូម្បីតែក្នុងសត្វតិរច្ឆានញី) គឺសូម្បីតែសត្វញីដែលកើតក្នុងកំណើតតិរច្ឆានដោយអំណាចនៃបដិសន្ធិ។ ពាក្យថា pageva manussitthiyā (មិនបាច់និយាយទៅថាស្ត្រីមនុស្សឡើយ) គឺស្ត្រីមានជាតិជាមនុស្ស គឺត្រូវអាបត្តិមុនគេបង្អស់ (ជាបឋម)។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពាក្យថា tiracchānagatā នេះ គប្បីយល់យកតែសត្វតិរច្ឆានញីដែលជាវត្ថុនៃបារាជិកប៉ុណ្ណោះ មិនមែនយកសត្វតិរច្ឆានញីទាំងអស់នោះទេ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ មានការកំណត់ដូចតទៅនេះ៖ Apadānaṃ ahi macchā, dvipadānañca kukkuṭī; Catuppadānaṃ majjārī, vatthu pārājikassimāti. «ក្នុងចំណោមសត្វឥតជើង គឺពស់ញី និងត្រីញី, ក្នុងចំណោមសត្វជើងពីរ គឺមេមាន់, ក្នុងចំណោមសត្វជើងបួន គឺឆ្មាញី, សត្វទាំងនេះជាវត្ថុនៃបារាជិក»។ Tattha ahiggahaṇena sabbāpi ajagaragonasādibhedā dīghajāti saṅgahitā. Tasmā dīghajātīsu yattha tiṇṇaṃ maggānaṃ aññatarasmiṃ sakkā tilaphalamattampi pavesetuṃ, sā pārājikavatthu. Avasesā dukkaṭavatthūti veditabbā. Macchaggahaṇena sabbāpi macchakacchapamaṇḍūkādibhedā odakajāti saṅgahitā. Tatrāpi dīghajātiyaṃ vuttanayeneva pārājikavatthu ca dukkaṭavatthu ca veditabbaṃ. Ayaṃ pana viseso – pataṅgamukhamaṇḍūkā nāma honti tesaṃ mukhasaṇṭhānaṃ mahantaṃ, chiddaṃ appakaṃ, tattha pavesanaṃ nappahoti; mukhasaṇṭhānaṃ pana vaṇasaṅkhepaṃ gacchati, tasmā taṃ thullaccayavatthūti veditabbaṃ. Kukkuṭiggahaṇena sabbāpi kākakapotādibhedā pakkhijāti saṅgahitā. Tatrāpi vuttanayeneva pārājikavatthu ca dukkaṭavatthu ca veditabbaṃ. Majjāriggahaṇena sabbāpi rukkhasunakha-muṅgusa-godhādibhedā catuppadajāti saṅgahitā. Tatrāpi vuttanayeneva pārājikavatthu ca dukkaṭavatthu ca veditabbaṃ. ក្នុងគាថានោះ ដោយការកាន់យកពាក្យថា ahi (ពស់) សត្វជាតិវែងទាំងអស់ មានប្រភេទពស់ថ្លាន់ និងពស់ពព្លាក់ជាដើម គឺត្រូវបានរាប់បញ្ចូលទាំងអស់។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងចំណោមសត្វជាតិវែងទាំងឡាយនោះ សត្វណាដែលភិក្ខុអាចបញ្ចូលសូម្បីតែគ្រាប់ល្ងមួយគ្រាប់ ទៅក្នុងមគ្គណាមួយក្នុងចំណោមមគ្គទាំងបីបាន សត្វនោះជាវត្ថុនៃបារាជិក។ សត្វជាតិវែងដែលសេសសល់ក្រៅពីនោះ គប្បីជ្រាបថាជាវត្ថុនៃទុក្កដ។ ដោយការកាន់យកពាក្យថា maccha (ត្រី) សត្វកើតក្នុងទឹកទាំងអស់ មានប្រភេទត្រី អណ្តើក និងកង្កែបជាដើម គឺត្រូវបានរាប់បញ្ចូលទាំងអស់។ សូម្បីតែក្នុងសត្វកើតក្នុងទឹកនោះ គប្បីជ្រាបថាជាវត្ថុនៃបារាជិក និងជាវត្ថុនៃទុក្កដ ដោយន័យដែលបានពោលហើយក្នុងសត្វជាតិវែងនោះឯង។ ប៉ុន្តែមានសេចក្តីប្លែកគ្នានេះគឺ៖ កង្កែបដែលមានមាត់ដូចជាមាត់កណ្តូប ក៏មានដែរ សណ្ឋានមាត់របស់វានោះធំ ប៉ុន្តែប្រហោងមាត់តូច ការបញ្ចូលទៅក្នុងប្រហោងមាត់នោះមិនចុះឡើយ ប៉ុន្តែសណ្ឋានមាត់របស់វា រាប់ចូលក្នុងចំណែកនៃដំបៅ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថាកង្កែបនោះជាវត្ថុនៃថុល្លច្ច័យ។ ដោយការកាន់យកពាក្យថា kukkuṭī (មេមាន់) សត្វស្លាបទាំងអស់ មានប្រភេទក្អែក និងព្រាបជាដើម គឺត្រូវបានរាប់បញ្ចូលទាំងអស់។ សូម្បីតែក្នុងសត្វស្លាបនោះ គប្បីជ្រាបថាជាវត្ថុនៃបារាជិក និងជាវត្ថុនៃទុក្កដ ដោយន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។ ដោយការកាន់យកពាក្យថា majjārī (ឆ្មាញី) សត្វជើងបួនទាំងអស់ មានប្រភេទកំប្រុក ស្កា និងទន្សងជាដើម គឺត្រូវបានរាប់បញ្ចូលទាំងអស់។ សូម្បីតែក្នុងសត្វជើងបួននោះ គប្បីជ្រាបថាជាវត្ថុនៃបារាជិក និងជាវត្ថុនៃទុក្កដ ដោយន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។ Pārājikoti parājito, parājayaṃ āpanno. Ayañhi pārājikasaddo sikkhāpadāpattipuggalesu vattati. Tattha ‘‘aṭṭhānametaṃ, ānanda, anavakāso yaṃ tathāgato vajjīnaṃ vā vajjiputtakānaṃ vā kāraṇā sāvakānaṃ pārājikaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ samūhaneyyā’’ti (pārā. 43) evaṃ sikkhāpade vattamāno veditabbo. ‘‘Āpattiṃ tvaṃ, bhikkhu, āpanno pārājika’’nti (pārā. 67) evaṃ āpattiyaṃ. ‘‘Na mayaṃ pārājikā, yo avahaṭo so pārājiko’’ti (pārā. 155) evaṃ puggale vattamāno veditabbo. ‘‘Pārājikena dhammena anuddhaṃseyyā’’tiādīsu (pārā. 384) pana dhamme vattatīti vadanti. Yasmā pana tattha dhammoti katthaci āpatti[Pg.224], katthaci sikkhāpadameva adhippetaṃ, tasmā so visuṃ na vattabbo. Tattha sikkhāpadaṃ yo taṃ atikkamati, taṃ parājeti, tasmā ‘‘pārājika’’nti vuccati. Āpatti pana yo naṃ ajjhāpajjati, taṃ parājeti, tasmā ‘‘pārājikā’’ti vuccati. Puggalo yasmā parājito parājayamāpanno, tasmā ‘‘pārājiko’’ti vuccati. Etameva hi atthaṃ sandhāya parivārepi – ពាក្យថា pārājiko ប្រែថា ត្រូវចាញ់ គឺដល់នូវសេចក្តីបរាជ័យ។ ព្រោះថា ពាក្យថា pārājika នេះ តែងប្រើក្នុងន័យជាសិក្ខាបទ អាបត្តិ និងបុគ្គល។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា pārājika ដែលប្រើក្នុងន័យជាសិក្ខាបទ គប្បីជ្រាបដូចក្នុងព្រះពុទ្ធវចនៈថា «ម្នាលអានន្ទ ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលព្រះតថាគតនឹងដកថយនូវសិក្ខាបទបារាជិក ដែលបានបញ្ញត្តទុកហើយដល់សាវកទាំងឡាយ ព្រោះតែពួកវជ្ជី ឬពួកវជ្ជីបុត្ត»។ ប្រើក្នុងន័យជាអាបត្តិ ដូចក្នុងពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុ អ្នកត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ»។ ប្រើក្នុងន័យជាបុគ្គល គប្បីជ្រាបដូចក្នុងពាក្យថា «ពួកយើងមិនមែនជាអ្នកត្រូវចាញ់ទេ ភិក្ខុណាដែលលួចទ្រព្យ ភិក្ខុនោះទើបជាអ្នកត្រូវចាញ់»។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកអាចារ្យខ្លះពោលថា ពាក្យនេះប្រើក្នុងន័យជាធម៌ ដូចក្នុងពាក្យជាដើមថា «គប្បីចោទប្រកាន់ដោយធម៌ជាគ្រឿងចាញ់»។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែពាក្យថា ធម៌ ក្នុងទីនោះ ជួនកាលសំដៅយកអាបត្តិ ជួនកាលសំដៅយកសិក្ខាបទប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ន័យជាធម៌នោះ មិនចាំបាច់ត្រូវពោលដាច់ដោយឡែកឡើយ។ ក្នុងចំណោមសិក្ខាបទ អាបត្តិ និងបុគ្គលទាំងនោះ សិក្ខាបទណាដែលភិក្ខុណាកន្លង សិក្ខាបទនោះតែងធ្វើភិក្ខុនោះឲ្យចាញ់ ព្រោះហេតុនោះ សិក្ខាបទនោះទើបហៅថា «បារាជិក»។ ចំណែកឯអាបត្តិណា ដែលភិក្ខុប្រព្រឹត្តកន្លង អាបត្តិនោះតែងធ្វើភិក្ខុនោះឲ្យចាញ់ ព្រោះហេតុនោះ អាបត្តិនោះទើបហៅថា «បារាជិកា»។ ចំណែកឯបុគ្គល ព្រោះតែត្រូវចាញ់ គឺដល់នូវសេចក្តីបរាជ័យ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលនោះទើបហៅថា «បារាជិកោ»។ ព្រោះសំដៅយកសេចក្តីនេះឯង សូម្បីតែក្នុងគម្ពីរបរិវារ ក៏ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកថា៖ ‘‘Pārājikanti yaṃ vuttaṃ, taṃ suṇohi yathātathaṃ; Cuto paraddho bhaṭṭho ca, saddhammā hi niraṅkato; Saṃvāsopi tahiṃ natthi, tenetaṃ iti vuccatī’’ti vuttaṃ. (pari. 339); «អាបត្តិណាដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហៅថា បារាជិក អ្នកចូរស្ដាប់នូវអាបត្តិនោះតាមពិតចុះ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកត្រូវអាបត្តិនោះ តែងសាបសូន្យ ឃ្លាតចាក ធ្លាក់ចុះ និងត្រូវគេបណ្តេញចេញចាកសទ្ធម៌ សូម្បីតែសង្វាស (ការនៅរួមគ្នា) ក៏មិនមានក្នុងភិក្ខុនោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ អាបត្តិនោះ ទើបលោកហៅថា បារាជិក ដោយប្រការដូច្នេះ»។ Ayañhettha attho – ‘‘taṃ sikkhāpadaṃ vītikkamanto āpattiñca āpanno puggalo cuto hotīti sabbaṃ yojetabbaṃ. Tena vuccatīti yena kāraṇena assamaṇo hoti asakyaputtiyo paribhaṭṭho chinno parājito sāsanato, tena vuccati. Kinti? ‘‘Pārājiko hotī’’ti. ក្នុងគាថានោះ មានសេចក្តីពន្យល់ដូចតទៅនេះ៖ គប្បីផ្សារភ្ជាប់បទទាំងអស់ថា «បុគ្គលកាលកន្លងនូវសិក្ខាបទនោះ និងត្រូវនូវអាបត្តិនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកសាបសូន្យ (ឃ្លាតចាក)» ជាដើម។ ពាក្យថា tena vuccati (ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា) គឺដោយហេតុណា ភិក្ខុនោះមិនមែនជាសមណៈ មិនមែនជាសក្យបុត្រ ត្រូវធ្លាក់ចុះ ដាច់សូន្យ និងត្រូវចាញ់ចាកសាសនា ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា។ ហៅថាយ៉ាងណា? គឺហៅថា «ជាអ្នកត្រូវបារាជិក»។ Saha vasanti etthāti saṃvāso, taṃ dassetuṃ ‘‘saṃvāso nāmā’’ti vatvā ‘‘ekakamma’’ntiādimāha. Tatrāyaṃ saddhiṃ yojanāya vaṇṇanā – catubbidhampi saṅghakammaṃ sīmāparicchinnehi pakatattehi bhikkhūhi ekato kattabbattā ekakammaṃ nāma. Tathā pañcavidhopi pātimokkhuddeso ekato uddisitabbattā ekuddeso nāma. Paññattaṃ pana sikkhāpadaṃ sabbehipi lajjīpuggalehi samaṃ sikkhitabbabhāvato samasikkhatā nāma. Ettha yasmā sabbepi lajjino etesu kammādīsu saha vasanti, na ekopi tato bahiddhā sandissati, tasmā tāni sabbānipi gahetvā ‘‘eso saṃvāso nāmā’’ti āha. So ca vuttappakāro saṃvāso tena puggalena saddhiṃ natthi, tena kāraṇena so pārājiko puggalo asaṃvāsoti vuccatīti. ភិក្ខុទាំងឡាយតែងនៅរួមគ្នាក្នុងធម៌នេះ ព្រោះហេតុនោះ ធម៌នេះឈ្មោះថា សង្វាស។ ដើម្បីបង្ហាញនូវសង្វាសនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា saṃvāso nāma (ដែលហៅថា សង្វាស) រួចហើយត្រាស់ពាក្យថា ekakammaṃ (សង្ឃកម្មជាមួយគ្នា) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ មានការផ្សារភ្ជាប់បទ និងសេចក្តីពន្យល់ដូចតទៅនេះ៖ សង្ឃកម្មសូម្បីទាំង ៤ ប្រការ ដែលភិក្ខុទាំងឡាយជាបកតត្តៈ (ភិក្ខុប្រក្រតី) ដែលនៅក្នុងសីមាជាមួយគ្នា ត្រូវធ្វើរួមគ្នា ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា សង្ឃកម្មជាមួយគ្នា (ឯកកម្ម)។ ដូចគ្នានោះដែរ ការសម្តែងបាតិមោក្ខសូម្បីទាំង ៥ ប្រការ ដែលភិក្ខុត្រូវសម្តែងរួមគ្នា ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា ការសម្តែងបាតិមោក្ខរួមគ្នា (ឯកឧទ្ទេស)។ ចំណែកឯសិក្ខាបទដែលបានបញ្ញត្តទុកហើយ ដែលបុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីខ្មាស (លជ្ជីបុគ្គល) ទាំងអស់ ត្រូវសិក្សាស្មើៗគ្នា ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា ការមានសិក្សាស្មើគ្នា (សមសិក្ខតា)។ ក្នុងទីនេះ ព្រោះហេតុតែលជ្ជីបុគ្គលទាំងអស់ តែងនៅរួមគ្នាក្នុងកម្មជាដើមទាំងនេះ មិនមានលជ្ជីបុគ្គលណាម្នាក់ស្ថិតនៅខាងក្រៅពីកម្មទាំងនេះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបប្រមូលយកកម្មទាំងអស់នោះមក រួចត្រាស់ថា «នេះឈ្មោះថា សង្វាស»។ ម្យ៉ាងទៀត សង្វាសមានប្រការដែលបានពោលហើយនោះ មិនមានជាមួយបុគ្គលនោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកត្រូវបារាជិកនោះ ទើបលោកហៅថា «អសង្វាស» ដោយប្រការដូច្នេះ។ 56. Evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni yaṃ taṃ ‘‘paṭiseveyyā’’ti ettha yenākārena paṭiseveyyāti vuccati, tassākārassa dassanatthaṃ ‘‘paṭisevati nāmā’’ti idaṃ mātikāpadaṃ ṭhapetvā ‘‘nimittena nimittaṃ aṅgajātena aṅgajāta’’nti vuttaṃ. Tattha yasmā na kevalaṃ itthiyā [Pg.225] eva nimittaṃ pārājikavatthu, na ca manussitthiyā eva, suvaṇṇarajatādimayānañca itthīnampi nimittaṃ vatthumeva na hoti; tasmā yaṃ yaṃ vatthu hoti, taṃ taṃ dassetuṃ ‘‘tisso itthiyo’’tiādinā nayena yesaṃ nimittāni vatthūni honti, te satte vatvā ‘‘manussitthiyā tayo magge’’tiādinā nayena tāni vatthūni āha. ៥៦. កាលដែលបានចែករំលែកសិក្ខាបទដែលបានឧទ្ទេសទុកយ៉ាងនេះ តាមលំដាប់បទហើយ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈដែលភិក្ខុប្រព្រឹត្តកន្លង ក្នុងពាក្យថា paṭiseveyya (គប្បីសេព) នោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបតម្កល់ទុកនូវមាតិកាបទថា paṭisevati nāma (ដែលហៅថា សេព) រួចហើយត្រាស់ពាក្យថា nimittena nimittaṃ aṅgajātena aṅgajātaṃ (យកនិមិត្តនឹងនិមិត្ត យកអង្គជាតនឹងអង្គជាត)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ព្រោះហេតុតែមិនមែនមានតែនិមិត្តរបស់សត្វញីប៉ុណ្ណោះទេ ដែលជាវត្ថុនៃបារាជិក ហើយក៏មិនមែនមានតែនិមិត្តរបស់ស្ត្រីមនុស្សប៉ុណ្ណោះដែរ សូម្បីតែនិមិត្តរបស់រូបស្ត្រីដែលធ្វើដោយមាស និងប្រាក់ជាដើម ក៏មិនមែនជាវត្ថុនៃបារាជិកឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវវត្ថុណាមួយដែលជាវត្ថុនៃបារាជិក ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ហៅសត្វទាំងឡាយ ដែលមាននិមិត្តជាវត្ថុនៃបារាជិក ដោយន័យជាដើមថា tisso itthiyo (ស្ត្រី ៣ ពួក) រួចហើយត្រាស់សម្តែងនូវវត្ថុទាំងនោះ ដោយន័យជាដើមថា manussitthiyā tayo magge (មគ្គ ៣ របស់ស្ត្រីមនុស្ស)។ Tattha tisso itthiyo, tayo ubhatobyañjanakā, tayo paṇḍakā, tayo purisāti pārājikavatthūnaṃ nimittānaṃ nissayā dvādasa sattā honti. Tesu itthipurisā pākaṭā eva. Paṇḍakaubhatobyañjanakabhedo pabbajjākhandhakavaṇṇanāyaṃ pākaṭo bhavissati. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ សត្វ ១២ ពួក ដែលជាទីអាស្រ័យនៃនិមិត្តទាំងឡាយ ដែលជាវត្ថុនៃបារាជិក គឺ៖ ស្ត្រី ៣ ពួក, ឧភតោព្យញ្ជនកៈ ៣ ពួក, បណ្ឌកៈ ៣ ពួក, និងបុរស ៣ ពួក។ ក្នុងចំណោមសត្វទាំងនោះ ស្ត្រី និងបុរស គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ចំណែកឯសេចក្តីប្លែកគ្នានៃបណ្ឌកៈ និងឧភតោព្យញ្ជនកៈ នឹងមានប្រាកដច្បាស់លាស់ក្នុងអដ្ឋកថាពន្យល់អំពីបព្វជ្ជាខន្ធកៈ។ Manussitthiyā tayo magge methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassāti ettha ca manussitthiyā tīsu maggesūti attho veditabbo. Evaṃ sabbattha. Sabbe eva cete manussitthiyā tayo maggā, amanussitthiyā tayo, tiracchānagatitthiyā tayoti nava; manussaubhatobyañjanakādīnaṃ nava; manussapaṇḍakādīnaṃ dve dve katvā cha; tathā manussapurisādīnanti samatiṃsa maggā honti. Etesu nimittasaṅkhātesu yattha katthaci attano aṅgajātaṃ tilaphalamattampi pavesetvā methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto pārājikaṃ āpajjati. ក្នុងពាក្យថា manussitthiyā tayo magge methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassã នេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីថា «ក្នុងមគ្គទាំង ៣ របស់ស្ត្រីមនុស្ស»។ ក្នុងបទទាំងពួង ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ មគ្គទាំងនេះទាំងអស់ គឺ៖ មគ្គ ៣ របស់ស្ត្រីមនុស្ស, មគ្គ ៣ របស់ស្ត្រីអមនុស្ស, មគ្គ ៣ របស់សត្វតិរច្ឆានញី រួមជា ៩ មគ្គ; មគ្គ ៩ របស់មនុស្សឧភតោព្យញ្ជនកៈជាដើម; មគ្គរបស់មនុស្សបណ្ឌកៈជាដើម ដោយធ្វើជាពីរៗ រួមជា ៦ មគ្គ; ដូចគ្នានោះដែរ មគ្គរបស់មនុស្សបុរសជាដើម រួមទាំងអស់ត្រូវជា ៣០ មគ្គ។ ក្នុងចំណោមមគ្គទាំងឡាយដែលហៅថានិមិត្តទាំងនេះ ភិក្ខុកាលបញ្ចូលនូវអង្គជាតរបស់ខ្លួន សូម្បីតែប្រមាណប៉ុនគ្រាប់ល្ង ទៅក្នុងមគ្គណាមួយ ហើយសេពមេថុនធម្ម តែងត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Paṭhamacatukkakathāvaṇṇanā ការពន្យល់អំពីចតុក្កៈទីមួយ (បឋមចតុក្កកថាវណ្ណនា) 57. Āpajjanto pana yasmā sevanacitteneva āpajjati, na vinā tena; tasmā taṃ lakkhaṇaṃ dassento bhagavā ‘‘bhikkhussa sevanacittaṃ upaṭṭhite’’tiādimāha. Tattha bhikkhussāti methunasevanakassa bhikkhussa. Sevanacittaṃ upaṭṭhiteti bhummatthe paccattavacanaṃ, sevanacitte paccupaṭṭhiteti attho. Vaccamaggaṃ aṅgajātaṃ pavesentassāti yena maggena vaccaṃ nikkhamati taṃ maggaṃ attano aṅgajātaṃ purisanimittaṃ tilaphalamattampi pavesentassa. Āpatti pārājikassāti āpatti pārājikā assa hotīti attho. Atha vā āpattīti āpajjanaṃ hoti. Pārājikassāti pārājikadhammassa. Esa nayo sabbattha. ៥៧. ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុកាលត្រូវអាបត្តិ តែងត្រូវដោយចិត្តដែលចង់សេពប៉ុណ្ណោះ មិនមែនត្រូវដោយគ្មានចិត្តនោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវលក្ខណៈនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា bhikkhussa sevanacittaṃ upaṭṭhite (កាលបើចិត្តចង់សេពរបស់ភិក្ខុប្រាកដឡើង)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា bhikkhussa គឺរបស់ភិក្ខុអ្នកសេពមេថុនធម្ម។ ពាក្យថា sevanacittaṃ upaṭṭhite នេះ ជាបឋមវិភត្តិក៏ពិត ប៉ុន្តែប្រើក្នុងន័យសត្តមីវិភត្តិ មានសេចក្តីថា «កាលបើចិត្តចង់សេពប្រាកដឡើងហើយ»។ ពាក្យថា vaccamaggaṃ aṅgajātaṃ pavesentassa គឺរបស់ភិក្ខុអ្នកបញ្ចូលនូវអង្គជាត គឺបុរិសនិមិត្តរបស់ខ្លួន សូម្បីតែប្រមាណប៉ុនគ្រាប់ល្ង ទៅក្នុងមគ្គជាផ្លូវដែលលាមកចេញ។ ពាក្យថា āpatti pārājikassa មានសេចក្តីថា «អាបត្តិបារាជិក តែងមានដល់ភិក្ខុនោះ»។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា āpatti គឺការដល់នូវ (ការត្រូវ)។ ពាក្យថា pārājikassa គឺដល់នូវធម៌បារាជិក។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងបទទាំងពួង។ 58. Evaṃ sevanacitteneva pavesentassa āpattiṃ dassetvā idāni yasmā taṃ pavesanaṃ nāma na kevalaṃ attūpakkameneva, parūpakkamenāpi hoti[Pg.226]. Tatrāpi ca sādiyantasseva āpatti paṭisevanacittasamaṅgissa, na itarassa. Tasmā ye saddhāpabbajitā kulaputtā sammāpaṭipannakā parūpakkamena pavesanepi sati na sādiyanti, tesaṃ rakkhaṇatthaṃ ‘‘bhikkhupaccatthikā manussitthi’’ntiādimāha. ៥៨. កាលដែលបានបង្ហាញអាបត្តិរបស់ភិក្ខុអ្នកបញ្ចូលដោយចិត្តចង់សេពយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែការបញ្ចូលនោះ មិនមែនមានតែដោយការព្យាយាមរបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែដោយការព្យាយាមរបស់បុគ្គលដទៃ ក៏មានដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីតែក្នុងការបញ្ចូលដោយការព្យាយាមរបស់បុគ្គលដទៃនោះ អាបត្តិ តែងមានដល់ភិក្ខុអ្នកត្រេកអរ គឺអ្នកប្រកបដោយចិត្តចង់សេពប៉ុណ្ណោះ មិនមែនមានដល់ភិក្ខុក្រៅពីនេះឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីការពារកុលបុត្រទាំងឡាយ ដែលបួសដោយសទ្ធា ជាអ្នកប្រតិបត្តិត្រូវ ដែលមិនត្រេកអរ សូម្បីតែកាលដែលគេបញ្ចូលដោយការព្យាយាមរបស់បុគ្គលដទៃ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា bhikkhupaccatthikā manussitthiṃ (ពួកភិក្ខុជាសត្រូវ នាំយកស្ត្រីមនុស្សមក)។ Tattha paṭipakkhaṃ atthayanti icchantīti paccatthikā, bhikkhū eva paccatthikā bhikkhupaccatthikā; visabhāgānaṃ veribhikkhūnametaṃ adhivacanaṃ. Manussitthiṃ bhikkhussa santike ānetvāti issāpakatā taṃ bhikkhuṃ nāsetukāmā āmisena vā upalāpetvā mittasanthavavasena vā ‘‘idaṃ amhākaṃ kiccaṃ karohī’’ti vatvā kañci manussitthiṃ rattibhāge tassa bhikkhussa vasanokāsaṃ ānetvā. Vaccamaggena aṅgajātaṃ abhinisīdentīti taṃ bhikkhuṃ hatthapādasīsādīsu suggahitaṃ nipparipphandaṃ gahetvā itthiyā vaccamaggena tassa bhikkhuno aṅgajātaṃ abhinisīdenti; sampayojentīti attho. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ជនទាំងឡាយណាដែលប្រាថ្នានូវសេចក្តីវិនាសរបស់សត្រូវ ជនទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថា បច្ចត្ថិកៈ (សត្រូវ)។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាសត្រូវ ឈ្មោះថា ភិក្ខុបច្ចត្ថិកៈ នេះជាឈ្មោះរបស់ភិក្ខុជាសត្រូវ ដែលមានគំនិតមិនត្រូវគ្នា។ ពាក្យថា manussitthiṃ bhikkhussa santike ānetvā គឺពួកភិក្ខុដែលត្រូវឫស្យាគ្របសង្កត់ មានបំណងចង់បំផ្លាញភិក្ខុនោះ ទើបលួងលោមស្ត្រីមនុស្សណាម្នាក់ដោយអាមិសក្តី ដោយអំណាចនៃភាពជាមិត្តស្និទ្ធស្នាលក្តី ដោយពោលថា «នាងចូរធ្វើកិច្ចនេះរបស់យើងចុះ» រួចហើយនាំស្ត្រីនោះមកកាន់ទីលំនៅរបស់ភិក្ខុនោះក្នុងវេលាយប់។ ពាក្យថា vaccamaggena aṅgajātaṃ abhinisīdenti គឺពួកភិក្ខុជាសត្រូវទាំងនោះ ចាប់បង្ខំភិក្ខុនោះត្រង់ដៃ ជើង និងក្បាលជាដើម ឲ្យជាប់ណែនមិនអាចកម្រើកបាន រួចហើយឲ្យអង្គជាតរបស់ភិក្ខុនោះស៊ប់ចូលទៅក្នុងវច្ចមគ្គរបស់ស្ត្រីនោះ គឺធ្វើការផ្សំផ្គុំគ្នានោះឯង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ So cetiādīsu so ce bhikkhu vaccamaggabbhantaraṃ attano aṅgajātassa pavesanaṃ sādiyati adhivāseti tasmiṃ khaṇe sevanacittaṃ upaṭṭhāpeti. Paviṭṭhaṃ sādiyati adhivāseti, paviṭṭhakāle sevanacittaṃ upaṭṭhāpeti. Ṭhitaṃ sādiyati adhivāseti, ṭhānappattakāle sukkavissaṭṭhisamaye sevanacittaṃ upaṭṭhāpeti. Uddharaṇaṃ sādiyati adhivāseti, nīharaṇakāle paṭisevanacittaṃ upaṭṭhāpeti. Evaṃ catūsu ṭhānesu sādiyanto ‘‘mama verisamaṇehi idaṃ kata’’nti vattuṃ na labhati, pārājikāpattimeva āpajjati. Yathā ca imāni cattāri sādiyanto āpajjati; evaṃ purimaṃ ekaṃ asādiyitvā tīṇi sādiyantopi, dve asādiyitvā dve sādiyantopi, tīṇi asādiyitvā ekaṃ sādiyantopi āpajjatiyeva. Sabbaso pana asādiyanto āsīvisamukhaṃ viya aṅgārakāsuṃ viya ca paviṭṭhaṃ aṅgajātaṃ maññamāno nāpajjati. Tena vuttaṃ – ‘‘pavesanaṃ na sādiyati…pe… uddharaṇaṃ na sādiyati, anāpattī’’ti. Imañhi evarūpaṃ āraddhavipassakaṃ kāye ca jīvite ca anapekkhaṃ ekādasahi aggīhi sampajjalitāni ca sabbāyatanāni ukkhittāsike viya ca vadhake pañca kāmaguṇe passantaṃ puggalaṃ rakkhanto bhagavā paccatthikānañcassa manorathavighātaṃ [Pg.227] karonto imaṃ ‘‘pavesanaṃ na sādiyatī’’tiādikaṃ catukkaṃ nīharitvā ṭhapesīti. ពាក្យថា So ce ជាដើមនោះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា៖ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះ ត្រេកអរ យល់ព្រម ចំពោះការបញ្ចូលអង្គជាតិរបស់ខ្លួន ទៅក្នុងវច្ចមគ្គ (ទ្វារលាមក) ហើយញ៉ាំងសេវនចិត្តឲ្យកើតឡើងក្នុងខណៈនោះ។ ត្រេកអរ យល់ព្រម ចំពោះអង្គជាតិដែលចូលទៅហើយ ហើយញ៉ាំងសេវនចិត្តឲ្យកើតឡើងក្នុងកាលដែលអង្គជាតិចូលទៅហើយ។ ត្រេកអរ យល់ព្រម ចំពោះអង្គជាតិដែលតាំងនៅ (ស្ងៀម) ហើយញ៉ាំងសេវនចិត្តឲ្យកើតឡើងក្នុងកាលដែលអង្គជាតិតាំងនៅ ឬក្នុងសម័យដែលទឹកអសុចិហូរចេញ។ ត្រេកអរ យល់ព្រម ចំពោះការដកចេញ ហើយញ៉ាំងសេវនចិត្តឲ្យកើតឡើងក្នុងកាលដែលដកចេញ។ ភិក្ខុដែលត្រេកអរក្នុងឋានៈទាំង ៤ យ៉ាងនេះ មិនអាចនិយាយបានថា "ការនេះ ពួកភិក្ខុជាសត្រូវធ្វើចំពោះអាត្មាអញទេ" ឡើយ មានតែត្រូវអាបត្តិបារាជិកប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុត្រេកអរក្នុងឋានៈទាំង ៤ នេះ ត្រូវអាបត្តិយ៉ាងណា ទោះបីមិនត្រេកអរក្នុងឋានៈទី ១ តែត្រេកអរក្នុងឋានៈ ៣ ខាងចុងក្តី មិនត្រេកអរក្នុងឋានៈ ២ ខាងដើម តែត្រេកអរក្នុងឋានៈ ២ ខាងចុងក្តី មិនត្រេកអរក្នុងឋានៈ ៣ ខាងដើម តែត្រេកអរក្នុងឋានៈ ១ ខាងចុងក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិដូចគ្នាដែរ។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលមិនត្រេកអរដោយប្រការទាំងពួងឡើយ សំគាល់អង្គជាតិដែលចូលទៅនោះ ដូចជាចូលទៅក្នុងមាត់ពស់វែក ឬដូចជាចូលទៅក្នុងរណ្តៅរងើកភ្លើង ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "មិនត្រេកអរចំពោះការបញ្ចូល...បេ... មិនត្រេកអរចំពោះការដកចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ"។ ពិតណាស់ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលបើទ្រង់រក្សានូវបុគ្គលបែបនេះ ដែលជាអ្នកផ្តើមធ្វើវិបស្សនា មិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងកាយនិងជីវិត មើលឃើញអាយតនៈទាំងពួង ត្រូវភ្លើងទាំង ១១ ភ្នក់ឆេះសន្ធោសន្ធៅ និងមើលឃើញកាមគុណទាំង ៥ ដូចជាឃាតកដែលយារដាវឡើង ហើយទ្រង់ធ្វើនូវការបំផ្លាញបំណងប្រាថ្នារបស់ពួកសត្រូវរបស់ភិក្ខុនោះ ទើបទ្រង់សម្តែងនូវចតុក្កៈនេះ ទុកជាគោលថា "មិនត្រេកអរចំពោះការបញ្ចូល" ជាដើម។ Paṭhamacatukkakathā niṭṭhitā. ការអធិប្បាយអំពីចតុក្កៈទី ១ ចប់តែប៉ុណ្ណោះ។ Ekūnasattatidvisatacatukkakathā ការអធិប្បាយអំពីចតុក្កៈ ២៦៩ 59-60. Evaṃ paṭhamacatukkaṃ dassetvā idāni yasmā bhikkhupaccatthikā itthiṃ ānetvā na kevalaṃ vaccamaggeneva abhinisīdenti, atha kho passāvamaggenapi mukhenapi. Itthiṃ ānetvāpi ca keci jāgarantiṃ ānenti, keci suttaṃ, keci mattaṃ, keci ummattaṃ, keci pamattaṃ aññavihitaṃ vikkhittacittanti attho. Keci mataṃ akkhāyitaṃ, soṇasiṅgālādīhi akkhāyitanimittanti attho. Keci mataṃ yebhuyyena akkhāyitaṃ, yebhuyyena akkhāyitā nāma yassā nimitte vaccamagge passāvamagge mukhe vā bahutaro okāso akkhāyito hoti. Keci mataṃ yebhuyyena khāyitaṃ, yebhuyyena khāyitā nāma yassā vaccamaggādike nimitte bahuṃ khāyitaṃ hoti, appaṃ akkhāyitaṃ. Na kevalañca manussitthimeva ānenti, atha kho amanussitthimpi tiracchānagatitthimpi. Na kevalañca vuttappakāraṃ itthimeva, ubhatobyañjanakampi paṇḍakampi purisampi ānenti. Tasmā tesaṃ vasena aññānipi catukkāni dassento ‘‘bhikkhupaccatthikā manussitthiṃ jāgaranti’’ntiādimāha. ៥៩-៦០. កាលដែលព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបង្ហាញចតុក្កៈទី ១ យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែពួកភិក្ខុជាសត្រូវ កាលដែលនាំស្រីមក មិនមែនគ្រាន់តែឲ្យអង្គុយសង្កត់លើវច្ចមគ្គ (ទ្វារលាមក) ប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងឲ្យអង្គុយសង្កត់លើបស្សាវមគ្គ (ទ្វារនោម) ខ្លះ លើមាត់ខ្លះទៀតផង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងការនាំស្រីមកនោះ ពួកខ្លះនាំស្រីដែលភ្ញាក់មក ពួកខ្លះនាំស្រីដែលដេកលក់ ពួកខ្លះនាំស្រីដែលស្រវឹង ពួកខ្លះនាំស្រីដែលឆ្កួត ពួកខ្លះនាំស្រីដែលធ្វេសប្រហែស (ពាក្យថា ធ្វេសប្រហែស គឺមានចិត្តទៅរកអារម្មណ៍ផ្សេង ឬមានចិត្តរាយមាយ)។ ពួកខ្លះនាំស្រីដែលស្លាប់ហើយ ដែលសត្វមានឆ្កែនិងចចកជាដើមមិនទាន់ខាំស៊ី (ពាក្យថា មិនទាន់ខាំស៊ី គឺមាននិមិត្តដែលសត្វមិនទាន់ខាំស៊ី)។ ពួកខ្លះនាំស្រីដែលស្លាប់ហើយ ដែលសត្វមិនទាន់ខាំស៊ីដោយច្រើន (ស្រីដែលស្លាប់ហើយ ដែលសត្វមិនទាន់ខាំស៊ីដោយច្រើននោះ គឺស្រីដែលស្លាប់ហើយ ដែលមាននិមិត្ត គឺវច្ចមគ្គ បស្សាវមគ្គ ឬមាត់ ដែលសត្វមិនទាន់ខាំស៊ីជាភាគច្រើន)។ ពួកខ្លះនាំស្រីដែលស្លាប់ហើយ ដែលសត្វខាំស៊ីដោយច្រើន (ស្រីដែលស្លាប់ហើយ ដែលសត្វខាំស៊ីដោយច្រើននោះ គឺស្រីដែលស្លាប់ហើយ ដែលមាននិមិត្ត មានវច្ចមគ្គជាដើម ដែលសត្វខាំស៊ីជាភាគច្រើន នៅសល់តែបន្តិចបន្តួចដែលមិនទាន់ខាំស៊ី)។ មិនត្រឹមតែនាំមនុស្សស្រីមកប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងនាំអមនុស្សស្រី និងសត្វតិរច្ឆានញីមកទៀតផង។ មិនត្រឹមតែនាំស្រីដែលមានប្រការពោលហើយខាងលើប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងនាំឧភតោព្យញ្ជនកៈផង បណ្ឌកៈផង មនុស្សប្រុសផង មកទៀត។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលបើទ្រង់សម្តែងនូវចតុក្កៈដទៃទៀត ដោយអំណាចនៃបុគ្គលទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "bhikkhupaccatthikā manussitthiṃ jāgaranti" (ពួកភិក្ខុជាសត្រូវ នាំមនុស្សស្រីដែលភ្ញាក់មក...) Tattha pāḷiyā asammohatthaṃ vuttacatukkāni evaṃ saṅkhyāto veditabbāni – manussitthiyā tiṇṇaṃ maggānaṃ vasena tīṇi suddhikacatukkāni, tīṇi jāgarantīcatukkāni, tīṇi suttacatukkāni, tīṇi mattacatukkāni, tīṇi ummattacatukkāni, tīṇi pamattacatukkāni, tīṇi mataakkhāyitacatukkāni, tīṇi yebhuyyena akkhāyitacatukkāni, tīṇi yebhuyyena khāyitacatukkānīti sattavīsati catukkāni. Tathā amanussitthiyā; tathā tiracchānagatitthiyāti itthivāre ekāsīti catukkāni. Yathā ca itthivāre evaṃ ubhatobyañjanakavāre. Paṇḍakapurisavāresu pana dvinnaṃ maggānaṃ vasena catupaṇṇāsa catupaṇṇāsa honti. Evaṃ sabbānipi dvesatāni, sattati ca catukkāni honti, tāni uttānatthāniyeva. ក្នុងអធិការនោះ ដើម្បីកុំឲ្យមានសេចក្តីវង្វេងក្នុងបាលី គប្បីដឹងនូវចតុក្កៈទាំងឡាយដែលទ្រង់សម្តែងហើយ ដោយការរាប់យ៉ាងនេះគឺ៖ ដោយអំណាចនៃមគ្គទាំង ៣ របស់មនុស្សស្រី មានចតុក្កៈ ២៧ គឺ សុទ្ធិកចតុក្កៈ ៣, ជគរន្តីចតុក្កៈ ៣, សុត្តចតុក្កៈ ៣, មត្តចតុក្កៈ ៣, ឧម្មត្តចតុក្កៈ ៣, បមត្តចតុក្កៈ ៣, មតអក្ខាយិតចតុក្កៈ ៣, យេភុយ្យេនអក្ខាយិតចតុក្កៈ ៣, យេភុយ្យេនខាយិតចតុក្កៈ ៣។ ក្នុងចំណែកអមនុស្សស្រី ក៏មានដូច្នោះដែរ ក្នុងចំណែកសត្វតិរច្ឆានញី ក៏មានដូច្នោះដែរ រួមត្រូវជា ៨១ ចតុក្កៈ ក្នុងឥត្ថីវារៈ។ ក្នុងឧភតោព្យញ្ជនកវារៈ ក៏មាន ៨១ ចតុក្កៈ ដូចជាក្នុងឥត្ថីវារៈដែរ។ ចំណែកឯក្នុងបណ្ឌកវារៈ និងបុរិសវារៈ ដោយអំណាចនៃមគ្គ ២ មានវារៈនីមួយៗ ៥៤ ចតុក្កៈ។ រួមចតុក្កៈទាំងអស់ត្រូវជា ២៧០ ចតុក្កៈ ចតុក្កៈទាំងនោះមានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ Sabbavāresu [Pg.228] panettha ‘‘mataṃ yebhuyyena akkhāyitaṃ khāyita’’nti etasmiṃ ṭhāne ayaṃ vinicchayo – tambapaṇṇidīpe kira dve vinayadharā samānācariyakā therā ahesuṃ – upatissatthero ca, phussadevatthero ca. Te mahābhaye uppanne vinayapiṭakaṃ pariharantā rakkhiṃsu. Tesu upatissatthero byattataro. Tassāpi dve antevāsikā ahesuṃ – mahāpadumatthero ca mahāsumatthero ca. Tesu mahāsumatthero nakkhattuṃ vinayapiṭakaṃ assosi, mahāpadumatthero tena saddhiṃ navakkhattuṃ, visuñca ekakova navakkhattunti aṭṭhārasakkhattuṃ assosi; ayameva tesu byattataro. Tesu mahāsumatthero navakkhattuṃ vinayapiṭakaṃ sutvā ācariyaṃ muñcitvā aparagaṅgaṃ agamāsi. Tato mahāpadumatthero āha – ‘‘sūro vata, re, esa vinayadharo yo dharamānakaṃyeva ācariyaṃ muñcitvā aññattha vasitabbaṃ maññati. Nanu ācariye dharamāne vinayapiṭakañca aṭṭhakathā ca anekakkhattuṃ gahetvāpi na vissajjetabbaṃ, niccakālaṃ sotabbaṃ, anusaṃvaccharaṃ sajjhāyitabba’’nti. ក្នុងវារៈទាំងពួងនោះ ត្រង់ពាក្យថា "mataṃ yebhuyyena akkhāyitaṃ khāyitaṃ" នេះ មានសេចក្តីវិនិច្ឆ័យដូចតទៅ៖ ឮថា ក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ មានព្រះថេរៈជាវិន័យធរ ២ អង្គ ដែលជាសហធម្មចារីមានគ្រូជាមួយគ្នា គឺព្រះឧបតិស្សត្ថេរ និងព្រះផុស្សទេវត្ថេរ។ ព្រះថេរៈទាំងពីរអង្គនោះ កាលដែលកើតមានភ័យដ៏ធំ បានជួយគ្នាថែរក្សាការពារព្រះវិន័យបិដក។ ក្នុងព្រះថេរៈទាំងពីរអង្គនោះ ព្រះឧបតិស្សត្ថេរ ជាអ្នកឈ្លាសវៃជាង។ ព្រះឧបតិស្សត្ថេរនោះ ក៏មានសិស្ស ២ អង្គ គឺព្រះមហាបទុមត្ថេរ និងព្រះមហាសុមត្ថេរ។ ក្នុងសិស្សទាំងពីរអង្គនោះ ព្រះមហាសុមត្ថេរ បានស្តាប់ព្រះវិន័យបិដក ៩ ដង ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរ បានស្តាប់រួមគ្នាជាមួយព្រះមហាសុមត្ថេរនោះ ៩ ដង និងស្តាប់តែម្នាក់ឯងដាច់ដោយឡែក ៩ ដងទៀត រួមជា ១៨ ដង ព្រះមហាបទុមត្ថេរនេះឯង ជាអ្នកឈ្លាសវៃជាងក្នុងសិស្សទាំងពីរនោះ។ ក្នុងសិស្សទាំងពីរនោះ ព្រះមហាសុមត្ថេរ លុះបានស្តាប់ព្រះវិន័យបិដក ៩ ដងហើយ ក៏បានលាចាកគ្រូទៅគង់នៅត្រើយម្ខាងនៃទន្លេគង្គា។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមហាបទុមត្ថេរ ទើបពោលថា "នែអ្នកទាំងឡាយ ព្រះវិន័យធរអង្គនេះ ហ៊ានណាស់តើ ដែលសំគាល់ថា ខ្លួនគួរលាចាកគ្រូដែលនៅមានជីវិតរស់នៅឡើយ ហើយទៅគង់នៅកន្លែងផ្សេង។ កាលដែលគ្រូនៅមានជីវិតរស់នៅឡើយ ទោះបីជាបានរៀនសូត្រព្រះវិន័យបិដកនិងអដ្ឋកថាច្រើនដងហើយក៏ដោយ ក៏មិនគួរលះបង់ឡើយ គួរតែស្តាប់ជានិច្ចកាល និងគួរតែសូត្រធម៌រាល់ៗឆ្នាំ មិនមែនទេឬ?"។ Evaṃ vinayagarukānaṃ bhikkhūnaṃ kāle ekadivasaṃ upatissatthero mahāpadumattherappamukhānaṃ pañcannaṃ antevāsikasatānaṃ paṭhamapārājikasikkhāpade imaṃ padesaṃ vaṇṇento nisinno hoti. Taṃ antevāsikā pucchiṃsu – ‘‘bhante, yebhuyyena akkhāyite pārājikaṃ, yebhuyyena khāyite thullaccayaṃ, upaḍḍhakkhāyite kena bhavitabba’’nti? Thero āha – ‘‘āvuso, buddhā nāma pārājikaṃ paññapentā na sāvasesaṃ katvā paññapenti, anavasesaṃyeva katvā sabbaṃ pariyādiyitvā sotaṃ chinditvā pārājikavatthusmiṃ pārājikameva paññapenti. Idañhi sikkhāpadaṃ lokavajjaṃ, na paṇṇattivajjaṃ. Tasmā yadi upaḍḍhakkhāyite pārājikaṃ bhaveyya, paññapeyya sammāsambuddho. Pārājikacchāyā panettha na dissati, thullaccayameva dissatī’’ti. ក្នុងសម័យនៃពួកភិក្ខុដែលគោរពកោតក្រែងក្នុងព្រះវិន័យយ៉ាងនេះ ថ្ងៃមួយ ព្រះឧបតិស្សត្ថេរ កំពុងគង់សម្តែងពន្យល់នូវសេចក្តីត្រង់នេះ ក្នុងបឋមបារាជិកសិក្ខាបទ ដល់ពួកសិស្ស ៥ រយអង្គ មានព្រះមហាបទុមត្ថេរជាប្រធាន។ ពួកសិស្សទាំងនោះ បានទូលសួរព្រះថេរៈថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ក្នុងសាកសពដែលសត្វមិនទាន់ខាំស៊ីដោយច្រើន ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ក្នុងសាកសពដែលសត្វខាំស៊ីដោយច្រើន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ចុះក្នុងសាកសពដែលសត្វខាំស៊ីអស់ពាក់កណ្តាល តើត្រូវអាបត្តិអ្វី?"។ ព្រះថេរៈតបថា "អាវុសោទាំងឡាយ ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ កាលដែលទ្រង់បញ្ញត្តបារាជិក មិនមែនទ្រង់បញ្ញត្តដោយទុកចំណែកដែលនៅសល់ឡើយ គឺទ្រង់បញ្ញត្តដោយមិនឲ្យមានចំណែកសេសសល់ឡើយ ទ្រង់កាន់យកនូវខេត្តបារាជិកទាំងអស់ ផ្តាច់ចរន្តទឹក ហើយទ្រង់បញ្ញត្តតែអាបត្តិបារាជិកប៉ុណ្ណោះ ក្នុងវត្ថុដែលជាបារាជិក។ ព្រោះថា សិក្ខាបទនេះជាលោកវជ្ជៈ មិនមែនជាបញ្ញត្តិវជ្ជៈឡើយ។ ហេតុនោះ ប្រសិនបើក្នុងសាកសពដែលសត្វខាំស៊ីអស់ពាក់កណ្តាល ត្រូវអាបត្តិបារាជិកមែន ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធក៏គប្បីបញ្ញត្តទុកហើយ។ តែថា ស្រមោលនៃអាបត្តិបារាជិក មិនលេចឡើងក្នុងសាកសពដែលសត្វខាំស៊ីអស់ពាក់កណ្តាលនេះឡើយ លេចឡើងតែអាបត្តិថុល្លច្ច័យប៉ុណ្ណោះ"។ Apica matasarīre pārājikaṃ paññapento bhagavā yebhuyyena akkhāyite ṭhapesi ‘‘tato paraṃ pārājikaṃ natthī’’ti dassetuṃ. Thullaccayaṃ paññapento yebhuyyena khāyite ṭhapesi ‘‘tato paraṃ thullaccayaṃ natthī’’ti dassetuntipi veditabbaṃ. Khāyitākhāyitañca nāmetaṃ matasarīrasmiṃyeva veditabbaṃ, na jīvamāne. Jīvamāne hi nakhapiṭṭhippamāṇepi chavimaṃse vā nhārumhi [Pg.229] vā sati pārājikameva hoti. Yadipi nimittaṃ sabbaso khāyitaṃ chavicammaṃ natthi, nimittasaṇṭhānaṃ paññāyati, pavesanaṃ jāyati, pārājikameva. Nimittasaṇṭhānaṃ pana anavasesetvā sabbasmiṃ nimitte chinditvā samantato tacchetvā uppāṭite vaṇasaṅkhepavasena thullaccayaṃ. Nimittato patitāya maṃsapesiyā upakkamantassa dukkaṭaṃ. Matasarīre pana yadipi sabbaṃ sarīraṃ khāyitaṃ hoti, yadipi akkhāyitaṃ, tayo pana maggā akkhāyitā, tesu upakkamantassa pārājikaṃ. Yebhuyyena akkhāyite pārājikameva. Upaḍḍhakkhāyite ca yebhuyyena khāyite ca thullaccayaṃ. ម្យ៉ាងទៀត គប្បីដឹងថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់បញ្ញត្តបារាជិកក្នុងសាកសព ទ្រង់បញ្ញត្តត្រឹមតែសាកសពដែលសត្វមិនទាន់ខាំស៊ីដោយច្រើន ដើម្បីបង្ហាញថា "បន្ទាប់ពីនោះទៅ មិនមានអាបត្តិបារាជិកឡើយ"។ កាលដែលទ្រង់បញ្ញត្តអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ទ្រង់បញ្ញត្តត្រឹមតែសាកសពដែលសត្វខាំស៊ីដោយច្រើន ដើម្បីបង្ហាញថា "បន្ទាប់ពីនោះទៅ មិនមានអាបត្តិថុល្លច្ច័យឡើយ"។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា "ខាំស៊ី និងមិនទាន់ខាំស៊ី" នេះ គប្បីដឹងចំពោះតែក្នុងសាកសពប៉ុណ្ណោះ មិនមែនក្នុងរាងកាយដែលនៅរស់ឡើយ។ ព្រោះថា ក្នុងរាងកាយដែលនៅរស់ ទោះបីជាមានស្បែក សាច់ ឬសរសៃ សូម្បីតែប៉ុនក្រចកដៃ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ ទោះបីជានិមិត្តត្រូវសត្វខាំស៊ីអស់ទាំងស្រុង មិនមានស្បែកសេសសល់ក៏ដោយ ប្រសិនបើរូបរាងនៃនិមិត្តនៅតែប្រាកដច្បាស់ ហើយការបញ្ចូលអាចធ្វើទៅបាន ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើកាត់ផ្តាច់និមិត្តទាំងអស់ មិនឲ្យសេសសល់រូបរាងនៃនិមិត្តឡើយ កោសជុំវិញ ហើយបកចេញទៅហើយ កាលបើភិក្ខុព្យាយាមបញ្ចូលទៅតាមលក្ខណៈនៃដំបៅ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ចំពោះភិក្ខុដែលព្យាយាមក្នុងដុំសាច់ដែលធ្លាក់ចេញពីនិមិត្ត ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ចំណែកឯក្នុងសាកសព ទោះបីជារាងកាយទាំងមូលត្រូវសត្វខាំស៊ីក្តី មិនទាន់ខាំស៊ីក្តី ប្រសិនបើមគ្គទាំង ៣ មិនទាន់ត្រូវសត្វខាំស៊ីទេ កាលបើភិក្ខុព្យាយាមក្នុងមគ្គទាំងនោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ក្នុងមគ្គដែលសត្វមិនទាន់ខាំស៊ីដោយច្រើន ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម៉្យាង។ ក្នុងមគ្គដែលសត្វខាំស៊ីអស់ពាក់កណ្តាល និងមគ្គដែលសត្វខាំស៊ីដោយច្រើន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ Manussānaṃ jīvamānakasarīre akkhināsakaṇṇacchiddavatthikosesu satthakādīhi katavaṇe vā methunarāgena tilaphalamattampi aṅgajātaṃ pavesentassa thullaccayameva. Avasesasarīre upakacchakādīsu dukkaṭaṃ. Mate allasarīre pārājikakkhette pārājikaṃ, thullaccayakkhette thullaccayaṃ, dukkaṭakkhette dukkaṭaṃ. Yadā pana sarīraṃ uddhumātakaṃ hoti kuthitaṃ nīlamakkhikasamākiṇṇaṃ kimikulasamākulaṃ navahi vaṇamukhehi paggaḷitapubbakuṇapabhāvena upagantumpi asakkuṇeyyaṃ, tadā pārājikavatthuñca thullaccayavatthuñca vijahati; tādise sarīre yattha katthaci upakkamato dukkaṭameva. Tiracchānagatānaṃ hatthi-assa-goṇa-gadrabha-oṭṭhamahiṃsādīnaṃ nāsāya thullaccayaṃ. Vatthikose thullaccayameva. Sabbesampi tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ, avasesasarīrepi dukkaṭameva. Matānaṃ allasarīre pārājikakkhette pārājikaṃ, thullaccayakkhette thullaccayaṃ, dukkaṭakkhette dukkaṭaṃ. ក្នុងរាងកាយដែលនៅរស់របស់មនុស្សទាំងឡាយ ភិក្ខុដែលបញ្ចូលអង្គជាតិ សូម្បីតែប៉ុនគ្រាប់ល្ង ដោយរាគៈក្នុងមេថុន ទៅក្នុងរន្ធភ្នែក រន្ធច្រមុះ រន្ធត្រចៀក វត្ថិកោសៈ (បង្ហួរនោម) ឬក្នុងដំបៅដែលមុតដោយកាំបិតជាដើម ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យតែម៉្យាង។ ក្នុងរាងកាយដែលនៅសល់ មានក្លៀកជាដើម ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ក្នុងសាកសពដែលនៅស្រស់ ក្នុងខេត្តបារាជិក ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ក្នុងខេត្តថុល្លច្ច័យ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ក្នុងខេត្តទុក្កដ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ លុះដល់កាលណា រាងកាយនោះហើមប៉ោង ស្អុយរលួយ ពោរពេញដោយរុយខៀវ រវើកដោយដង្កូវ មានខ្ទុះហូរចេញតាមទ្វារដំបៅទាំង ៩ ហើយមិនអាចសូម្បីតែចូលទៅជិតបាន ព្រោះតែភាពជាសាកសពស្អុយរលួយ ក្នុងកាលនោះ សាកសពនោះរមែងលះបង់នូវភាពជាវត្ថុនៃបារាជិក និងវត្ថុនៃថុល្លច្ច័យ ចំពោះភិក្ខុដែលព្យាយាមក្នុងចំណែកណាមួយនៃរាងកាយបែបនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម៉្យាង។ ចំពោះសត្វតិរច្ឆានទាំងឡាយ មានដំរី សេះ គោ លា អូដ្ឋ ក្របីជាដើម ភិក្ខុដែលបញ្ចូលទៅក្នុងច្រមុះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ក្នុងវត្ថិកោសៈ ក៏ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យដូចគ្នា។ ក្នុងរន្ធភ្នែក រន្ធត្រចៀក និងដំបៅរបស់សត្វតិរច្ឆានទាំងពួង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងរាងកាយដែលនៅសល់ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។ ក្នុងសាកសពសត្វតិរច្ឆានដែលនៅស្រស់ ក្នុងខេត្តបារាជិក ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ក្នុងខេត្តថុល្លច្ច័យ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ក្នុងខេត្តទុក្កដ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ Kuthitakuṇape pana pubbe vuttanayeneva sabbattha dukkaṭaṃ. Kāyasaṃsaggarāgena vā methunarāgena vā jīvamānakapurisassa vatthikosaṃ appavesento nimittena nimittaṃ chupati, dukkaṭaṃ. Methunarāgena itthiyā appavesento nimittena nimittaṃ chupati, thullaccayaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘itthinimittaṃ methunarāgena mukhena chupati thullaccaya’’nti vuttaṃ. Cammakkhandhake ‘‘chabbaggiyā bhikkhū aciravatiyā nadiyā gāvīnaṃ tarantīnaṃ visāṇesupi gaṇhanti, kaṇṇesupi gaṇhanti, gīvāyapi gaṇhanti, cheppāyapi gaṇhanti, piṭṭhimpi abhiruhanti, rattacittāpi aṅgajātaṃ chupantī’’ti (mahāva. 252) imissā aṭṭhuppattiyā avisesena vuttaṃ – ‘‘na ca, bhikkhave, rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ, yo chupeyya, āpatti thullaccayassā’’ti [Pg.230] (mahāva. 252). Taṃ sabbampi saṃsanditvā yathā na virujjhati tathā gahetabbaṃ. Kathañca na virujjhati? Yaṃ tāva mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘methunarāgena mukhena chupatī’’ti. Tatra kira nimittamukhaṃ mukhanti adhippetaṃ. ‘‘Methunarāgenā’’ti ca vuttattāpi ayameva tattha adhippāyoti veditabbo. Na hi itthinimitte pakatimukhena methunupakkamo hoti. Khandhakepi ye piṭṭhiṃ abhiruhantā methunarāgena aṅgajātena aṅgajātaṃ chupiṃsu, te sandhāya thullaccayaṃ vuttanti veditabbaṃ. Itarathā hi dukkaṭaṃ siyā. Keci panāhu ‘‘khandhakepi mukheneva chupanaṃ sandhāya oḷārikattā kammassa thullaccayaṃ vuttaṃ. Aṭṭhakathāyampi taṃ sandhāyabhāsitaṃ gahetvāva methunarāgena mukhena chupati thullaccayanti vutta’’nti. Tasmā suṭṭhu sallakkhetvā ubhosu vinicchayesu yo yuttataro so gahetabbo. Vinayaññū pana purimaṃ pasaṃsanti. Kāyasaṃsaggarāgena pana pakatimukhena vā nimittamukhena vā itthinimittaṃ chupantassa saṅghādiseso. Tiracchānagatitthiyā passāvamaggaṃ nimittamukhena chupantassa vuttanayeneva thullaccayaṃ. Kāyasaṃsaggarāgena dukkaṭanti. ចំណែកឯក្នុងសាកសពស្អុយដែលពុះកញ្ជ្រោល ត្រូវអាបត្តិទុក្កដក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង តាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងសាកសពមុននោះឯង។ ភិក្ខុដែលមិនបញ្ចូលអង្គជាតទៅក្នុងស្រោម (វត្ថិកោសៈ) របស់បុរសដែលមានជីវិតរស់នៅ តែពាល់ត្រូវនិមិត្តដោយនិមិត្ត ដោយតម្រេកក្នុងការប៉ះពាល់កាយក្ដី ដោយតម្រេកក្នុងមេថុ្នក្ដី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ភិក្ខុដែលមិនបញ្ចូលទៅក្នុង (និមិត្ត) របស់ស្ត្រី តែពាល់ត្រូវនិមិត្តដោយនិមិត្ត ដោយតម្រេកក្នុងមេថុន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ចំណែកក្នុងមហាអដ្ឋកថា ពោលថា "ភិក្ខុពាល់ត្រូវនិមិត្តស្ត្រីដោយមាត់ ដោយតម្រេកក្នុងមេថុន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ"។ ក្នុងចម្មក្ខន្ធកៈ ពោលថា "ពួកភិក្ខុឆព្វគ្គីយ៍ កាលដែលពួកមេគោហែលឆ្លងស្ទឹងអចិរវតី ក៏ចាប់ចុងស្នែងខ្លះ ចាប់ត្រចៀកខ្លះ ចាប់កខ្លះ ចាប់កន្ទុយខ្លះ ឡើងជិះលើខ្នងខ្លះ ហើយមានចិត្តត្រេកត្រអាល ពាល់ត្រូវអង្គជាតខ្លះ" ព្រោះហេតុដែលកើតឡើងនេះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ទុកដោយមិនចំពោះថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមានចិត្តត្រេកត្រអាល មិនត្រូវពាល់ត្រូវអង្គជាតឡើយ ភិក្ខុណាពាល់ត្រូវ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ"។ ភិក្ខុគប្បីប្រៀបធៀបពាក្យទាំងអស់នោះ ហើយកាន់យកដោយប្រការដែលមិនផ្ទុយគ្នា។ ចុះធ្វើដូចម្តេចទើបមិនផ្ទុយគ្នា? ពាក្យណាដែលពោលទុកក្នុងមហាអដ្ឋកថាជាមុនសិនថា "ពាល់ត្រូវដោយមាត់ ដោយតម្រេកក្នុងមេថុន" ក្នុងពាក្យនោះ លោកមានបំណងយក "ចុងនិមិត្ត" (និមិត្តមុខ) ថាជា "មាត់" (មុខ)។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះតែពាក្យថា "ដោយតម្រេកក្នុងមេថុន" គប្បីជ្រាបថា នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយក្នុងមហាអដ្ឋកថានោះឯង។ ព្រោះថា ការព្យាយាមក្នុងមេថុនដោយមាត់ធម្មតា ក្នុងនិមិត្តរបស់ស្ត្រី មិនអាចមានឡើយ។ សូម្បីក្នុងខន្ធកៈ ពួកភិក្ខុណាឡើងជិះលើខ្នង (មេគោ) ហើយពាល់ត្រូវអង្គជាតដោយអង្គជាត ដោយតម្រេកក្នុងមេថុន គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកពួកភិក្ខុទាំងនោះ ទើបត្រាស់អាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ព្រោះថា បើមិនដូច្នោះទេ គប្បីជាអាបត្តិទុក្កដ។ ចំណែកអាចារ្យខ្លះពោលថា "សូម្បីក្នុងខន្ធកៈ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកការពាល់ត្រូវដោយមាត់ពិតប្រាកដ ទើបត្រាស់អាបត្តិថុល្លច្ច័យ ព្រោះអំពើនោះជាអំពើគ្រោតគ្រាត។ សូម្បីក្នុងអដ្ឋកថា ក៏កាន់យកការត្រាស់សំដៅយកការប៉ះពាល់ដោយមាត់នោះឯង ទើបពោលថា ពាល់ត្រូវនិមិត្តស្ត្រីដោយមាត់ ដោយតម្រេកក្នុងមេថុន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ"។ ហេតុនោះ ភិក្ខុគប្បីកំណត់ចំណាំឲ្យបានល្អ ហើយកាន់យកសេចក្តីសម្រេចណាដែលសមរម្យជាង ក្នុងបណ្តាសេចក្តីសម្រេចទាំងពីរនោះ។ ចំណែកឯពួកអ្នកចេះដឹងវិន័យ តែងសរសើរនូវសេចក្តីសម្រេចខាងដើម។ ចំណែកភិក្ខុដែលពាល់ត្រូវនិមិត្តស្ត្រី ដោយមាត់ធម្មតាក្ដី ដោយចុងនិមិត្តក្ដី ដោយតម្រេកក្នុងការប៉ះពាល់កាយ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ភិក្ខុដែលពាល់ត្រូវផ្លូវបស្សាវៈ (ទ្វារនោម) របស់សត្វតិរច្ឆានញី ដោយចុងនិមិត្ត ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ តាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។ បើពាល់ត្រូវដោយតម្រេកក្នុងការប៉ះពាល់កាយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ Ekūnasattatidvisatacatukkakathā niṭṭhitā. ការអធិប្បាយអំពីចតុក្កៈ ២៦៩ ចប់ហើយ។ Santhatacatukkabhedakathā សន្ថតចតុក្កភេទទកថា 61-62. Evaṃ bhagavā paṭipannakassa bhikkhuno rakkhaṇatthaṃ sattatidvisatacatukkāni nīharitvā ‘‘idāni ye anāgate pāpabhikkhū ‘santhataṃ imaṃ na kiñci upādinnakaṃ upādinnakena phusati, ko ettha doso’ti sañcicca lesaṃ oḍḍessanti, tesaṃ sāsane patiṭṭhā eva na bhavissatī’’ti disvā tesu sattatidvisatacatukkesu ekamekaṃ catukkaṃ catūhi santhatādibhedehi bhinditvā dassento bhikkhupaccatthikā manussitthiṃ bhikkhussa santike ānetvā vaccamaggena passāvamaggena mukhena aṅgajātaṃ abhinisīdenti santhatāya asanthatassātiādimāha. ៦១-៦២. ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងចតុក្កៈ ២៧០ យ៉ាងនេះ ដើម្បីការពារភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិធម៌ ហើយទ្រង់ព្រះតម្រិះថា "ក្នុងអនាគតកាល ពួកភិក្ខុទ្រុស្តសីលទាំងឡាយ នឹងក្លែងធ្វើជាលេសថា 'វត្ថុនេះជាសន្ថតៈ (របស់ដែលគេព័ទ្ធជុំវិញ) ឧបាទិន្នករូបមិនបានប៉ះពាល់នឹងឧបាទិន្នករូបបន្តិចបន្តួចឡើយ ចុះទោសក្នុងរឿងនេះមានអ្វីខ្លះ?' ហើយនឹងប្រព្រឹត្តល្មើស ទីពឹងក្នុងសាសនានឹងមិនមានដល់ភិក្ខុទាំងនោះឡើយ" ទ្រង់ទតឃើញយ៉ាងនេះហើយ ទើបញែកចតុក្កៈនីមួយៗ ក្នុងបណ្តាចតុក្កៈ ២៧០ នោះ ដោយការបែងចែកមានសន្ថតៈជាដើម ៤ យ៉ាង ដើម្បីបង្ហាញ ហើយទ្រង់ត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា "ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សិត្ថិំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អាណេត្វា វច្ចមគ្គេន បស្សាវមគ្គេន មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ សន្ថតាយ អសន្ថតស្ស" (ពួកសត្រូវរបស់ភិក្ខុ នាំយកស្ត្រីមនុស្សមកជិតភិក្ខុ ហើយឲ្យអង្គុយសង្កត់លើអង្គជាត ដោយទ្វារលាមក ទ្វារនោម ឬមាត់ នៃស្ត្រីដែលមានសន្ថតៈ លើភិក្ខុដែលគ្មានសន្ថតៈ) ដូច្នេះជាដើម។ Tattha santhatāya asanthatassātiādīsu santhatāya itthiyā vaccamaggena passāvamaggena mukhena asanthatassa bhikkhussa aṅgajātaṃ abhinisīdentīti iminā [Pg.231] nayena yojanā veditabbā. Tattha santhatā nāma yassā tīsu maggesu yo koci maggo paliveṭhetvā vā anto vā pavesetvā yena kenaci vatthena vā paṇṇena vā vākapaṭṭena vā cammena vā tipusīsādīnaṃ paṭṭena vā paṭicchanno. Santhato nāma yassa aṅgajātaṃ tesaṃyeva vatthādīnaṃ yena kenaci paṭicchannaṃ. Tattha upādinnakena vā anupādinnakaṃ ghaṭṭiyatu, anupādinnakena vā upādinnakaṃ, anupādinnakena vā anupādinnakaṃ, upādinnakena vā upādinnakaṃ, sace yattake paviṭṭhe pārājikaṃ hotīti vuttaṃ, tattakaṃ pavisati, sabbattha sādiyantassa pārājikakkhette pārājikaṃ; thullaccayakkhette thullaccayaṃ, dukkaṭakkhette dukkaṭameva hoti. Sace itthinimittaṃ khāṇuṃ katvā santhataṃ, khāṇuṃ ghaṭṭentassa dukkaṭaṃ. Sace purisanimittaṃ khāṇuṃ katvā santhataṃ, khāṇuṃ pavesentassa dukkaṭaṃ. Sace ubhayaṃ khāṇuṃ katvā santhataṃ, khāṇunā khāṇuṃ ghaṭṭentassa dukkaṭaṃ. Sace itthinimitte veḷunaḷapabbādīnaṃ kiñci pakkhittaṃ, tassa heṭṭhābhāgaṃ cepi phusanto tilaphalamattaṃ paveseti, pārājikaṃ. Uparibhāgaṃ cepi ubhosu passesu ekapassaṃ cepi phusanto paveseti, pārājikaṃ. Cattāripi passāni aphusanto pavesetvā tassa talaṃ cepi phusati, pārājikaṃ. Yadi pana passesu vā tale vā aphusanto ākāsagatameva katvā pavesetvā nīharati, dukkaṭaṃ. Bahiddhā khāṇuke phusati dukkaṭameva. Yathā ca itthinimitte vuttaṃ, evaṃ sabbattha lakkhaṇaṃ veditabbanti. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ត្រង់ពាក្យថា "សន្ថតាយ អសន្ថតស្ស" ជាដើម គប្បីជ្រាបការផ្សំសេចក្តីតាមន័យនេះថា "ពួកសត្រូវឲ្យអង្គុយសង្កត់លើអង្គជាតរបស់ភិក្ខុដែលគ្មានសន្ថតៈ ដោយទ្វារលាមក ទ្វារនោម ឬមាត់ នៃស្ត្រីដែលមានសន្ថតៈ"។ ក្នុងរឿងនោះ ស្ត្រីឈ្មោះថា "មានសន្ថតៈ" (សន្ថតា) គឺស្ត្រីដែលទ្វារណាមួយក្នុងទ្វារទាំងបី ត្រូវបានគេរុំព័ទ្ធ ឬស៊កបញ្ចូលទៅខាងក្នុង ហើយបិទបាំងដោយសំពត់ក្ដី ស្លឹកឈើក្ដី បន្ទះសំបកឈើក្ដី ស្បែកក្ដី បន្ទះសំណប៉ាហាំង ឬសំណភក់ជាដើមក្ដី។ ភិក្ខុឈ្មោះថា "មានសន្ថតៈ" (សន្ថតោ) គឺភិក្ខុដែលអង្គជាតត្រូវបានបិទបាំងដោយវត្ថុណាមួយ មានសំពត់ជាដើមទាំងនោះឯង។ ក្នុងការបិទបាំងនោះ ទោះបីជាឧបាទិន្នករូប ប៉ះពាល់នឹងអនូបាទិន្នករូបក្ដី អនូបាទិន្នករូប ប៉ះពាល់នឹងឧបាទិន្នករូបក្ដី អនូបាទិន្នករូប ប៉ះពាល់នឹងអនូបាទិន្នករូបក្ដី ឧបាទិន្នករូប ប៉ះពាល់នឹងឧបាទិន្នករូបក្ដី ប្រសិនបើអង្គជាតចូលទៅត្រឹមទំហំប៉ុនណាដែលព្រះអង្គត្រាស់ថាជាបារាជិក ហើយអង្គជាតក៏ចូលទៅត្រឹមប៉ុណ្ណោះមែន កាលបើភិក្ខុត្រេកអរក្នុងគ្រប់ការប៉ះពាល់ទាំងអស់ ក្នុងទីដែលជាភូមិបារាជិក ត្រូវអាបត្តិបារាជិក; ក្នុងទីដែលជាភូមិថុល្លច្ច័យ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ; ក្នុងទីដែលជាភូមិទុក្កដ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើគេធ្វើនិមិត្តស្ត្រីឲ្យដូចជាបង្គោល ហើយបិទបាំង (ជាសន្ថតៈ) ភិក្ខុដែលប៉ះពាល់បង្គោលនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប្រសិនបើគេធ្វើនិមិត្តបុរសឲ្យដូចជាបង្គោល ហើយបិទបាំង ភិក្ខុដែលបញ្ចូលទៅក្នុងបង្គោលនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប្រសិនបើគេធ្វើនិមិត្តទាំងពីរឲ្យដូចជាបង្គោល ហើយបិទបាំង ភិក្ខុដែលយកបង្គោលប៉ះនឹងបង្គោល ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប្រសិនបើគេស៊កបញ្ចូលវត្ថុណាមួយ មានកង់ឫស្សី ឬកង់បំពង់ស្បូវជាដើម ទៅក្នុងនិមិត្តស្ត្រី ប្រសិនបើភិក្ខុប៉ះពាល់ផ្នែកខាងក្រោមនៃវត្ថុនោះ ហើយបញ្ចូលទៅសូម្បីត្រឹមតែប៉ុនគ្រាប់ល្ង ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើភិក្ខុប៉ះពាល់ផ្នែកខាងលើក្ដី ប៉ះពាល់ចំហៀងណាមួយក្នុងចំហៀងទាំងពីរក្ដី ហើយបញ្ចូលទៅ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើភិក្ខុបញ្ចូលទៅដោយមិនប៉ះពាល់ចំហៀងទាំងបួនឡើយ តែប៉ះពាល់បាតខាងក្នុងនៃវត្ថុនោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ តែបើភិក្ខុមិនប៉ះពាល់ចំហៀងទាំងឡាយ ឬបាតខាងក្នុងឡើយ គឺធ្វើឲ្យស្ថិតនៅចំកណ្តាលលំហអាកាស ហើយបញ្ចូលទៅ រួចដកចេញមកវិញ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បើប៉ះពាល់បង្គោលខាងក្រៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីនេះបានពោលទុកក្នុងនិមិត្តស្ត្រីយ៉ាងណា គប្បីជ្រាបលក្ខណៈក្នុងនិមិត្តទាំងអស់យ៉ាងនោះដែរ។ Santhatacatukkabhedakathā niṭṭhitā. ការអធិប្បាយអំពីការចែកប្រភេទនៃសន្ថតចតុក្កៈ ចប់ហើយ។ Bhikkhupaccatthikacatukkabhedavaṇṇanā ភិក្ខុបច្ចត្ថិកចតុក្កភេទវណ្ណនា 63-64. Evaṃ santhatacatukkabhedaṃ vatvā idāni yasmā na kevalaṃ manussitthiādike bhikkhussa eva santike ānenti. Atha kho bhikkhumpi tāsaṃ santike ānenti, tasmā tappabhedaṃ dassento ‘‘bhikkhupaccatthikā bhikkhuṃ manussitthiyā santike’’ti ādinā nayena sabbāni tāni catukkāni punapi nīharitvā dassesi. Tesu vinicchayo vuttanayeneva veditabboti. ៦៣-៦៤. ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យ កាលបានពោលអំពីការចែកប្រភេទនៃសន្ថតចតុក្កៈយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងពេលនេះ ព្រោះហេតុតែពួកសត្រូវមិនមែននាំយកតែស្ត្រីមនុស្សជាដើម មកជិតភិក្ខុប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងនាំយកភិក្ខុទៅជិតស្ត្រីទាំងនោះទៀតផង ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញការបែងចែកនោះ ទើបលោកនាំយកចតុក្កៈទាំងអស់នោះមកបង្ហាញម្តងទៀត តាមន័យមានជាអាទិ៍ថា "ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា ភិក្ខុំ មនុស្សិត្ថិយា សន្តិកេ" (ពួកសត្រូវរបស់ភិក្ខុ នាំយកភិក្ខុទៅជិតស្ត្រីមនុស្ស)។ សេចក្តីសម្រេចក្នុងចតុក្កៈទាំងនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។ Bhikkhupaccatthikavasena catukkabhedavaṇṇanā niṭṭhitā. ការអធិប្បាយអំពីការចែកប្រភេទនៃចតុក្កៈ ដោយអំណាចនៃភិក្ខុបច្ចត្ថិកៈ ចប់ហើយ។ Rājapaccatthikādicatukkabhedakathā រាជបច្ចត្ថិកាទិចតុក្កភេទទកថា 65. Yasmā [Pg.232] pana na bhikkhupaccatthikā eva evaṃ karonti, rājapaccatthikādayopi karonti. Tasmā tampi pabhedaṃ dassento ‘‘rājapaccatthikā’’tiādimāha. Tattha rājāno eva paccatthikā rājapaccatthikā. Te ca sayaṃ ānentāpi aññehi āṇāpentāpi ānentiyevāti veditabbā. Corā eva paccatthikā corapaccatthikā. Dhuttāti methunupasaṃhitakhiḍḍāpasutā nāgarikakerāṭiyapurisā, itthidhuttasurādhuttādayo vā; dhuttā eva paccatthikā dhuttapaccatthikā. Gandhanti hadayaṃ vuccati, taṃ uppāṭentīti uppalagandhā, uppalagandhā eva paccatthikā uppalagandhapaccatthikā. Ete kira na kasivaṇijjādīhi jīvanti, panthaghātagāmaghātādīni katvā puttadāraṃ posenti. Te kammasiddhiṃ patthayamānā devatānaṃ āyācetvā tāsaṃ balikammatthaṃ manussānaṃ hadayaṃ uppāṭenti. Sabbakāle ca manussā dullabhā. Bhikkhū pana araññe viharantā sulabhā honti. Te sīlavantaṃ bhikkhuṃ gahetvā ‘‘sīlavato vadho nāma bhāriyo hotī’’ti maññamānā tassa sīlavināsanatthaṃ manussitthiādike vā ānenti; taṃ vā tattha nenti. Ayamettha viseso. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Bhikkhupaccatthikavāre vuttanayeneva ca imesu catūsupi vāresu catukkāni veditabbāni. Pāḷiyaṃ pana saṃkhittena vuttāni. ៦៥. ចំណែកឯពួកសត្រូវដែលធ្វើការប្រព្រឹត្តយ៉ាងនេះ មិនមែនមានតែពួកភិក្ខុបច្ចត្ថិកៈប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែពួកសត្រូវរបស់ស្តេច (រាជបច្ចត្ថិកៈ) ជាដើម ក៏តែងធ្វើដែរ។ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញការបែងចែកនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា "រាជបច្ចត្ថិកា"។ ក្នុងពាក្យនោះ ពួកស្តេចដែលជាសត្រូវ ឈ្មោះថា "រាជបច្ចត្ថិកៈ"។ ពួកស្តេចទាំងនោះ ទោះបីជានាំមកដោយខ្លួនឯងក្ដី បង្គាប់ឲ្យអ្នកដទៃនាំមកក្ដី គប្បីជ្រាបថា ឈ្មោះថា "នាំមក" ដូចគ្នា។ ពួកចោរដែលជាសត្រូវ ឈ្មោះថា "ចោរបច្ចត្ថិកៈ"។ ពួកជនដែលឈ្មោះថា "ធុត្ដៈ" (អ្នកលេង) គឺពួកបុរសអ្នកក្រុងដែលមានល្បិចកល ត្រេកអរក្នុងការលេងសើចទាក់ទងនឹងមេថុន ឬពួកអ្នកលេងស្ត្រី អ្នកលេងស្រាជាដើម; ពួកអ្នកលេងដែលជាសត្រូវ ឈ្មោះថា "ធុត្ដបច្ចត្ថិកៈ"។ ពាក្យថា "គន្ធៈ" សំដៅយកបេះដូង ពួកជនដែលតែងវះយកបេះដូងនោះ ឈ្មោះថា "ឧប្បលគន្ធៈ" ពួកឧប្បលគន្ធៈដែលជាសត្រូវ ឈ្មោះថា "ឧប្បលគន្ធបច្ចត្ថិកៈ"។ ឮថា ពួកជនទាំងនេះ មិនចិញ្ចឹមជីវិតដោយការធ្វើស្រែចម្ការ ឬការជួញដូរជាដើមឡើយ តែងប្លន់តាមផ្លូវ ប្លន់អ្នកស្រុកជាដើម ដើម្បីចិញ្ចឹមប្រពន្ធកូន។ ពួកជនទាំងនោះ កាលប្រាថ្នាឲ្យការងាររបស់ខ្លួនសម្រេច ក៏បន់ស្រន់ចំពោះទេវតា ហើយវះយកបេះដូងរបស់មនុស្ស ដើម្បីធ្វើពលិការថ្វាយដល់ទេវតាទាំងនោះ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងគ្រប់កាលវេលា មនុស្សធម្មតាគឺរកបានដោយកម្រ។ ចំណែកឯពួកភិក្ខុដែលគង់នៅក្នុងព្រៃ គឺរកបានដោយងាយ។ ពួកជនទាំងនោះ ចាប់យកភិក្ខុអ្នកមានសីល ហើយគិតថា "ការសម្លាប់ភិក្ខុអ្នកមានសីល ជាទម្ងន់ណាស់" ទើបនាំយកស្ត្រីមនុស្សជាដើមមកក្ដី នាំភិក្ខុនោះទៅកាន់ទីនោះក្ដី ដើម្បីបំផ្លាញសីលរបស់ភិក្ខុនោះ។ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងរឿងឧប្បលគន្ធបច្ចត្ថិកៈនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។ ម៉្យាងទៀត គប្បីជ្រាបចតុក្កៈទាំងឡាយក្នុងវារៈទាំងបួននេះ តាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងភិក្ខុបច្ចត្ថិកវារៈនោះឯង។ ប៉ុន្តែក្នុងបាលី ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ ពោលទុកដោយសង្ខេប។ Sabbākārena catukkabhedakathā niṭṭhitā. ការអធិប្បាយអំពីការចែកប្រភេទនៃចតុក្កៈ ដោយគ្រប់ប្រការ ចប់ហើយ។ Āpattānāpattivāravaṇṇanā អាបត្តានាបត្តិវារវណ្ណនា 66. Idāni yaṃ vuttaṃ ‘‘manussitthiyā tayo magge methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassā’’tiādi, ettha asammohatthaṃ ‘‘maggena magga’’ntiādimāha. Tattha maggena magganti itthiyā tīsu maggesu aññatarena maggena attano aṅgajātaṃ paveseti atha vā sambhinnesu dvīsu maggesu passāvamaggena vaccamaggaṃ vaccamaggena vā passāvamaggaṃ paveseti. Maggena amagganti passāvādimaggena pavesetvā tassa sāmantā vaṇena nīharati. Amaggena magganti maggasāmantena vaṇena pavesetvā maggena nīharati. Amaggena amagganti dvīsu sambhinnavaṇesu ekena vaṇena pavesetvā dutiyena nīharati. Imassa [Pg.233] suttassa anulomavasena sabbattha vaṇasaṅkhepe thullaccayaṃ veditabbaṃ. ៦៦. ក្នុងពេលនេះ ពាក្យណាដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកមានជាអាទិ៍ថា "ភិក្ខុអ្នកសេពមេថុនធម្ម ក្នុងទ្វារទាំងបី របស់ស្ត្រីមនុស្ស" ដើម្បីកុំឲ្យមានសេចក្តីវង្វេងក្នុងរឿងនេះ ទើបព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា "មគ្គេន មគ្គំ"។ ក្នុងពាក្យនោះ ត្រង់ពាក្យថា "មគ្គេន មគ្គំ" (យកទ្វារដោយទ្វារ) គឺភិក្ខុបញ្ចូលអង្គជាតរបស់ខ្លួន ទៅក្នុងទ្វារណាមួយ ក្នុងបណ្តាទ្វារទាំងបីរបស់ស្ត្រី ឬមួយទៀត ក្នុងបណ្តាទ្វារទាំងពីរដែលជាប់គ្នា ភិក្ខុបញ្ចូលទៅតាមទ្វារនោម ហើយដកចេញតាមទ្វារលាមក ឬបញ្ចូលទៅតាមទ្វារលាមក ហើយដកចេញតាមទ្វារនោម។ ត្រង់ពាក្យថា "មគ្គេន អមគ្គំ" (យកទ្វារដោយមិនមែនទ្វារ) គឺភិក្ខុបញ្ចូលទៅតាមទ្វារមានទ្វារនោមជាដើម ហើយដកចេញតាមមុខរបួសដែលនៅជិតទ្វារនោះ។ ត្រង់ពាក្យថា "អមគ្គេន មគ្គំ" (យកមិនមែនទ្វារដោយទ្វារ) គឺភិក្ខុបញ្ចូលទៅតាមមុខរបួសដែលនៅជិតទ្វារ ហើយដកចេញតាមទ្វារ។ ត្រង់ពាក្យថា "អមគ្គេន អមគ្គំ" (យកមិនមែនទ្វារដោយមិនមែនទ្វារ) គឺក្នុងបណ្តាមុខរបួសទាំងពីរដែលជាប់គ្នា ភិក្ខុបញ្ចូលទៅតាមមុខរបួសមួយ ហើយដកចេញតាមមុខរបួសទីពីរ។ ដោយអនុលោមតាមព្រះសូត្រនេះ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងគ្រប់ការបញ្ចូលទៅក្នុងមុខរបួសទាំងអស់ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ Idāni yaṃ parato vakkhati ‘‘anāpatti ajānantassa asādiyantassā’’ti, tattha asammohatthaṃ ‘‘bhikkhu suttabhikkhumhī’’tiādimāha. Tatrāyaṃ adhippāyo – yo paṭibuddho sādiyati so ‘‘suttamhi mayi eso vippaṭipajji, nāhaṃ jānāmī’’ti na muccati. Ubho nāsetabbāti cettha dvepi liṅganāsanena nāsetabbā. Tatra dūsakassa paṭiññākaraṇaṃ natthi, dūsito pucchitvā paṭiññāya nāsetabbo. Sace na sādiyati, na nāsetabbo. Esa nayo sāmaṇeravārepi. ក្នុងពេលនេះ ពាក្យណាដែលព្រះមានព្រះភាគនឹងត្រាស់ខាងមុខថា "អនាបត្តិ អជានន្តស្ស អសាទិយន្តស្ស" (មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុអ្នកមិនដឹងខ្លួន មិនត្រេកអរ) ដើម្បីកុំឲ្យមានសេចក្តីវង្វេងក្នុងរឿងនោះ ទើបព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា "ភិក្ខុ សុត្តភិក្ខុម្ហិ"។ ក្នុងពាក្យនោះ មានសេចក្តីអធិប្បាយយ៉ាងនេះថា ភិក្ខុណាដឹងខ្លួនហើយត្រេកអរ ភិក្ខុនោះទោះបីជានិយាយថា "កាលដែលខ្ញុំកំពុងដេកលក់ ភិក្ខុនេះបានប្រព្រឹត្តខុស ខ្ញុំមិនដឹងខ្លួនឡើយ" យ៉ាងនេះ ក៏មិនរួចចាកអាបត្តិឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ត្រង់ពាក្យថា "ឧភោ នាសេតព្វា" (ត្រូវឲ្យវិនាសទាំងពីររូប) គឺត្រូវឲ្យវិនាសទាំងពីររូប ដោយការឲ្យវិនាសចាកភេទ (លិង្គនាសនៈ)។ ក្នុងរឿងនោះ ភិក្ខុអ្នកប្រទូស្ត មិនបាច់ធ្វើការប្តេជ្ញាឡើយ ចំណែកភិក្ខុដែលត្រូវគេប្រទូស្ត ត្រូវសួរដេញដោលសិន ហើយឲ្យវិនាសទៅតាមពាក្យប្តេជ្ញា (ថាត្រេកអរ)។ ប្រសិនបើមិនត្រេកអរទេ មិនត្រូវឲ្យវិនាសឡើយ។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តសូម្បីក្នុងសាមណេរវារៈដែរ។ Evaṃ tattha tattha taṃ taṃ āpattiñca anāpattiñca dassetvā idāni anāpattimeva dassento ‘‘anāpatti ajānantassā’’tiādimāha. Tattha ajānanto nāma yo mahāniddaṃ okkanto parena kataṃ upakkamampi na jānāti vesāliyaṃ mahāvane divāvihāragato bhikkhu viya. Evarūpassa anāpatti. Vuttampi cetaṃ – ‘‘‘nāhaṃ bhagavā jānāmī’ti; ‘anāpatti, bhikkhu, ajānantassā’’’ti (pārā. 75). Asādiyanto nāma yo jānitvāpi na sādiyati, tattheva sahasā vuṭṭhitabhikkhu viya. Vuttampi cetaṃ – ‘‘‘nāhaṃ bhagavā sādiyi’nti. ‘Anāpatti, bhikkhu, asādiyantassā’’ti. ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យ កាលបានបង្ហាញអាបត្តិ និងអនាបត្តិនោះៗ ក្នុងវារៈនោះៗយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងពេលនេះ កាលនឹងបង្ហាញតែអនាបត្តិប៉ុណ្ណោះ ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា "អនាបត្តិ អជានន្តស្ស"។ ក្នុងពាក្យនោះ ភិក្ខុឈ្មោះថា "មិនដឹងខ្លួន" (អជានន្តោ) គឺភិក្ខុដែលដេកលក់យ៉ាងស៊ប់ ទោះបីជាអ្នកដទៃធ្វើការព្យាយាម (សេពមេថុន) ក៏មិនដឹងខ្លួនឡើយ ដូចជាភិក្ខុដែលទៅសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ក្នុងព្រៃមហាវន នាទីក្រុងវេសាលី។ ភិក្ខុមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីពាក្យនេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ ក៏បានពោលទុកមកហើយថា "ភិក្ខុក្រាបបង្គំទូលថា 'បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះករុណាមិនដឹងខ្លួនឡើយ' ព្រះអង្គត្រាស់ថា 'ម្នាលភិក្ខុ មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុអ្នកមិនដឹងខ្លួនឡើយ'"។ ភិក្ខុឈ្មោះថា "មិនត្រេកអរ" (អសាទិយន្តោ) គឺភិក្ខុដែលទោះបីជាដឹងខ្លួន ក៏មិនត្រេកអរ ដូចជាភិក្ខុដែលភ្ញាក់ឡើងភ្លាមៗក្នុងទីនោះឯង។ សូម្បីពាក្យនេះ ក៏បានពោលទុកមកហើយថា "ភិក្ខុក្រាបបង្គំទូលថា 'បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះករុណាមិនបានត្រេកអរឡើយ' ព្រះអង្គត្រាស់ថា 'ម្នាលភិក្ខុ មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុអ្នកមិនត្រេកអរឡើយ'"។ Ummattako nāma pittummattako. Duvidhañhi pittaṃ – baddhapittaṃ, abaddhapittañcāti. Tattha abaddhapittaṃ lohitaṃ viya sabbaṅgagataṃ, tamhi kupite sattānaṃ kaṇḍukacchusarīrakampādīni honti. Tāni bhesajjakiriyāya vūpasamanti. Baddhapittaṃ pana pittakosake ṭhitaṃ. Tamhi kupite sattā ummattakā honti vipallatthasaññā hirottappaṃ chaḍḍetvā asāruppācāraṃ caranti. Lahukagarukāni sikkhāpadāni maddantāpi na jānanti. Bhesajjakiriyāyapi atekicchā honti. Evarūpassa ummattakassa anāpatti. ដែលឈ្មោះថា ភិក្ខុឆ្កួត គឺភិក្ខុឆ្កួតព្រោះទឹកប្រមាត់។ ព្រោះថា ទឹកប្រមាត់មាន ២ យ៉ាង គឺ ទឹកប្រមាត់ជាប់ ១ ទឹកប្រមាត់មិនជាប់ ១។ ក្នុងទឹកប្រមាត់ទាំងពីរនោះ ទឹកប្រមាត់មិនជាប់ រមែងជ្រួតជ្រាបទៅកាន់សរីរាង្គទាំងពួង ដូចជាលោហិត កាលបើទឹកប្រមាត់មិនជាប់នោះកម្រើក រមែងធ្វើឲ្យសត្វទាំងឡាយមានរោគរមាស់ រោគស្រែង និងការញាប់ញ័រនៃរាងកាយជាដើម។ រោគទាំងនោះ រមែងរំងាប់ទៅបានដោយការព្យាបាលដោយថ្នាំ។ ចំណែកឯទឹកប្រមាត់ជាប់ រមែងស្ថិតនៅក្នុងថង់ប្រមាត់ កាលបើទឹកប្រមាត់ជាប់នោះកម្រើក សត្វទាំងឡាយរមែងឆ្កួត មានសញ្ញាវិបល្លាស លះបង់ហិរិនិងឱត្តប្បៈ ហើយប្រព្រឹត្តអនាចារមិនសមគួរ។ សូម្បីតែរំលងសិក្ខាបទទាំងឡាយ ដ៏ស្រាលនិងធ្ងន់ ក៏មិនដឹងខ្លួនឡើយ។ សូម្បីតែការព្យាបាលដោយថ្នាំ ក៏មិនអាចកែខៃបានឡើយ។ ភិក្ខុឆ្កួតមានសភាពបែបនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ Khittacitto nāma vissaṭṭhacitto yakkhummattako vuccati. Yakkhā kira bheravāni vā ārammaṇāni dassetvā mukhena hatthaṃ pavesetvā hadayarūpaṃ vā maddantā satte vikkhittacitte vipallatthasaññe karonti. Evarūpassa khittacittassa anāpatti. Tesaṃ pana ubhinnaṃ ayaṃ viseso – pittummattako niccameva ummattako hoti, pakatisaññaṃ na labhati. Yakkhummattako [Pg.234] antarantarā pakatisaññaṃ paṭilabhatīti. Idha pana pittummattako vā hotu yakkhummattako vā, yo sabbaso muṭṭhassati kiñci na jānāti, aggimpi suvaṇṇampi gūthampi candanampi ekasadisaṃ maddantova vicarati, evarūpassa anāpatti. Antarantarā saññaṃ paṭilabhitvā ñatvā karontassa pana āpattiyeva. ដែលឈ្មោះថា ភិក្ខុមានចិត្តរាយមាយ គឺសំដៅលើភិក្ខុដែលឆ្កួតព្រោះយក្សចូលសណ្ឋិត។ ឮថា ពួកយក្សរមែងបង្ហាញអារម្មណ៍គួរឲ្យខ្លាចខ្លាំង ឬលូកដៃចូលទៅក្នុងមាត់ ហើយច្របាច់ហទយរូប ធ្វើឲ្យសត្វទាំងឡាយមានចិត្តរាយមាយ មានសញ្ញាវិបល្លាស។ ភិក្ខុមានចិត្តរាយមាយមានសភាពបែបនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកឯសេចក្តីប្លែកគ្នានៃមនុស្សឆ្កួតទាំងពីរប្រភេទនោះ មានដូចតទៅ៖ ភិក្ខុឆ្កួតទឹកប្រមាត់ រមែងឆ្កួតជានិច្ច មិនបានសញ្ញាប្រក្រតីឡើយ។ ចំណែកឯភិក្ខុឆ្កួតព្រោះយក្ស រមែងបានសញ្ញាប្រក្រតីមកវិញក្នុងចន្លោះៗ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអនាបត្តិវារៈនេះ ទោះបីជាភិក្ខុឆ្កួតទឹកប្រមាត់ក្តី ឆ្កួតព្រោះយក្សក្តី ភិក្ខុណាមានសតិវង្វេងទាំងស្រុង មិនដឹងអ្វីបន្តិចសោះឡើយ សូម្បីតែភ្លើង មាស លាមក និងខ្លឹមចន្ទន៍ ក៏ដើរជាន់ឈ្លីស្មើៗគ្នា ភិក្ខុមានសភាពបែបនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុដែលបានសញ្ញាប្រក្រតីឡើងវិញក្នុងចន្លោះៗ ដឹងខ្លួនហើយធ្វើ រមែងត្រូវអាបត្តិជាប្រាកដ។ Vedanāṭṭo nāma yo adhimattāya dukkhavedanāya āturo kiñci na jānāti, evarūpassa anāpatti. ដែលឈ្មោះថា ភិក្ខុអ្នករងទុក្ខវេទនាខ្លាំង គឺភិក្ខុដែលឈឺចុកចាប់ដោយទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំងក្លា រហូតដល់មិនដឹងខ្លួនអ្វីបន្តិចសោះ ភិក្ខុមានសភាពបែបនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ Ādikammiko nāma yo tasmiṃ tasmiṃ kamme ādibhūto. Idha pana sudinnatthero ādikammiko, tassa anāpatti. Avasesānaṃ makkaṭīsamaṇavajjiputtakādīnaṃ āpattiyevāti. Set ឈ្មោះថា ភិក្ខុដើមចម គឺភិក្ខុដែលជាអ្នកធ្វើមុនគេបង្អស់ក្នុងកម្មនោះៗ។ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រះសុទិន្នត្ថេរ ជាភិក្ខុដើមចម ព្រះថេរៈនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកពួកភិក្ខុដែលនៅសេសសល់ មានភិក្ខុអ្នកសេពមេថុននឹងមេស្វា និងពួកវជ្ជីបុត្តកភិក្ខុជាដើម រមែងត្រូវអាបត្តិជាប្រាកដ។ Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā. ការអធិប្បាយពាក្យក្នុងបទភាជនីយ៍ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ Pakiṇṇakakathā បកិណ្ណកកថា Imasmiṃ pana sikkhāpade kosallatthaṃ idaṃ pakiṇṇakaṃveditabbaṃ – ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ដើម្បីភាពឈ្លាសវៃ ភិក្ខុគប្បីដឹងនូវបកិណ្ណកកថានេះ ដូចតទៅ៖ ‘‘Samuṭṭhānañca kiriyā, atho saññā sacittakaṃ; Lokavajjañca kammañca, kusalaṃ vedanāya cā’’ti. «សមុដ្ឋាន ១ កិរិយា ១ សញ្ញា ១ សចិត្តកៈ ១ លោកវជ្ជៈ ១ កម្ម ១ កុសល ១ ជាមួយនឹងវេទនា ១»។ Tattha ‘‘samuṭṭhāna’’nti sabbasaṅgāhakavasena cha sikkhāpadasamuṭṭhānāni. Tāni parivāre āvi bhavissanti. Samāsato pana sikkhāpadaṃ nāma – atthi chasamuṭṭhānaṃ, atthi catusamuṭṭhānaṃ, atthi tisamuṭṭhānaṃ, atthi kathinasamuṭṭhānaṃ, atthi eḷakalomasamuṭṭhānaṃ, atthi dhuranikkhepādisamuṭṭhānanti. ក្នុងបកិណ្ណកកថានោះ ពាក្យថា «សមុដ្ឋាន» បានដល់ សមុដ្ឋាននៃសិក្ខាបទ ៦ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃការសង្គ្រោះទាំងអស់។ សមុដ្ឋានទាំងនោះ នឹងមានប្រាកដក្នុងគម្ពីរវារៈ (បរិវារៈ)។ ប៉ុន្តែ ដោយសង្ខេប សិក្ខាបទ ឈ្មោះថា មានសមុដ្ឋាន ៦ ក៏មាន, មានសមុដ្ឋាន ៤ ក៏មាន, មានសមុដ្ឋាន ៣ ក៏មាន, មានសមុដ្ឋានដូចកឋិន ក៏មាន, មានសមុដ្ឋានដូចរោមចៀម ក៏មាន, មានសមុដ្ឋានដូចធុរនិក្ខេបៈជាដើមក៏មាន។ Tatrāpi kiñci kiriyato samuṭṭhāti, kiñci akiriyato samuṭṭhāti, kiñci kiriyākiriyato samuṭṭhāti, kiñci siyā kiriyato, siyā akiriyato samuṭṭhāti, kiñci siyā kiriyato siyā kiriyākiriyato samuṭṭhāti. ក្នុងសមុដ្ឋានទាំងនោះ សិក្ខាបទខ្លះកើតឡើងអំពីកិរិយា, ខ្លះកើតឡើងអំពីអកិរិយា, ខ្លះកើតឡើងអំពីកិរិយានិងអកិរិយា, ខ្លះជួនកាលកើតឡើងអំពីកិរិយា ជួនកាលកើតឡើងអំពីអកិរិយា, ខ្លះជួនកាលកើតឡើងអំពីកិរិយា ជួនកាលកើតឡើងអំពីកិរិយានិងអកិរិយា។ Tatrāpi atthi saññāvimokkhaṃ, atthi nosaññāvimokkhaṃ. Tattha yaṃ cittaṅgaṃ labhatiyeva, taṃ saññāvimokkhaṃ; itaraṃ nosaññāvimokkhaṃ. ក្នុងសិក្ខាបទទាំងនោះ សិក្ខាបទខ្លះជាសញ្ញាវិមោក្ខ, ខ្លះជានោសញ្ញាវិមោក្ខ។ ក្នុងសិក្ខាបទទាំងពីរនោះ សិក្ខាបទណាដែលបាននូវចិត្តង្គៈជានិច្ច សិក្ខាបទនោះឈ្មោះថា សញ្ញាវិមោក្ខ; សិក្ខាបទក្រៅពីនេះ ឈ្មោះថា នោសញ្ញាវិមោក្ខ។ Puna [Pg.235] atthi sacittakaṃ, atthi acittakaṃ. Yaṃ saheva cittena āpajjati, taṃ sacittakaṃ; yaṃ vināpi cittena āpajjati, taṃ acittakaṃ. Taṃ sabbampi lokavajjaṃ paṇṇattivajjanti duvidhaṃ. Tesaṃ lakkhaṇaṃ vuttameva. មួយវិញទៀត សិក្ខាបទខ្លះជាសចិត្តកៈ, ខ្លះជាអចិត្តកៈ។ សិក្ខាបទណាដែលភិក្ខុត្រូវអាបត្តិរួមជាមួយនឹងចិត្ត សិក្ខាបទនោះឈ្មោះថា សចិត្តកៈ; សិក្ខាបទណាដែលភិក្ខុត្រូវអាបត្តិសូម្បីតែគ្មានចិត្ត សិក្ខាបទនោះឈ្មោះថា អចិត្តកៈ។ សិក្ខាបទទាំងអស់នោះ តែងចែកជា ២ យ៉ាង គឺ លោកវជ្ជៈ និងបណ្ណត្តិវជ្ជៈ។ លក្ខណៈនៃសិក្ខាបទទាំងនោះ ខ្ញុំបានពោលរួចមកហើយ។ Kammakusalavedanāvasenāpi cettha atthi sikkhāpadaṃ kāyakammaṃ, atthi vacīkammaṃ. Tattha yaṃ kāyadvārikaṃ, taṃ kāyakammaṃ; yaṃ vacīdvārikaṃ, taṃ vacīkammanti veditabbaṃ. Atthi pana sikkhāpadaṃ kusalaṃ, atthi akusalaṃ, atthi abyākataṃ. Dvattiṃseva hi āpattisamauṭṭhāpakacittāni – aṭṭha kāmāvacarakusalāni, dvādasa akusalāni, dasa kāmāvacarakiriyacittāni, kusalato ca kiriyato ca dve abhiññācittānīti. Tesu yaṃ kusalacittena āpajjati, taṃ kusalaṃ; itarehi itaraṃ. Atthi ca sikkhāpadaṃ tivedanaṃ, atthi dvivedanaṃ, atthi ekavedanaṃ. Tattha yaṃ āpajjanto tīsu vedanāsu aññataravedanāsamaṅgī hutvā āpajjati, taṃ tivedanaṃ; yaṃ āpajjanto sukhasamaṅgī vā upekkhāsamaṅgī vā āpajjati, taṃ dvivedanaṃ; yaṃ āpajjanto dukkhavedanāsamaṅgīyeva āpajjati, taṃ ekavedananti veditabbaṃ. Evaṃ – ដោយអំណាចនៃកម្ម កុសល និងវេទនា ក្នុងសិក្ខាបទទាំងនេះ សិក្ខាបទខ្លះជាកាយកម្ម, ខ្លះជាវចីកម្ម។ ក្នុងសិក្ខាបទទាំងពីរនោះ សិក្ខាបទណាដែលកើតឡើងតាមកាយទ្វារ សិក្ខាបទនោះគប្បីដឹងថាជា កាយកម្ម; សិក្ខាបទណាដែលកើតឡើងតាមវចីទ្វារ សិក្ខាបទនោះគប្បីដឹងថាជា វចីកម្ម។ មួយវិញទៀត សិក្ខាបទខ្លះជាកុសល, ខ្លះជាអកុសល, ខ្លះជាអព្យាក្រឹត។ ព្រោះថា ចិត្តដែលញ៉ាំងអាបត្តិឲ្យកើតឡើង មានតែ ៣២ ប៉ុណ្ណោះ គឺ កាមាវចរកុសលចិត្ត ៨, អកុសលចិត្ត ១២, កាមាវចរកិរិយាចិត្ត ១០, និងអភិញ្ញាចិត្ត ២ (ដែលកើតអំពីកុសល និងកិរិយា)។ ក្នុងចិត្តទាំងនោះ សិក្ខាបទណាដែលភិក្ខុត្រូវអាបត្តិដោយកុសលចិត្ត សិក្ខាបទនោះឈ្មោះថា កុសល; សិក្ខាបទដែលត្រូវអាបត្តិដោយចិត្តក្រៅពីនេះ ឈ្មោះថា ក្រៅពីនេះ។ មួយវិញទៀត សិក្ខាបទខ្លះមានវេទនា ៣, ខ្លះមានវេទនា ២, ខ្លះមានវេទនា ១។ ក្នុងសិក្ខាបទទាំងនោះ សិក្ខាបទណាដែលភិក្ខុកាលត្រូវអាបត្តិ ជាអ្នកប្រកបដោយវេទនាណាមួយក្នុងវេទនាទាំង ៣ ហើយត្រូវអាបត្តិ សិក្ខាបទនោះឈ្មោះថា មានវេទនា ៣; សិក្ខាបទណាដែលភិក្ខុកាលត្រូវអាបត្តិ ជាអ្នកប្រកបដោយសុខវេទនាក្តី ឧបេក្ខាវេទនាក្តី ហើយត្រូវអាបត្តិ សិក្ខាបទនោះឈ្មោះថា មានវេទនា ២; សិក្ខាបទណាដែលភិក្ខុកាលត្រូវអាបត្តិ ជាអ្នកប្រកបដោយទុក្ខវេទនាម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ ហើយត្រូវអាបត្តិ សិក្ខាបទនោះគប្បីដឹងថា មានវេទនា ១។ យ៉ាងនេះ៖ ‘‘Samuṭṭhānañca kiriyā, atho saññā sacittakaṃ; Lokavajjañca kammañca, kusalaṃ vedanāya cā’’ti. «សមុដ្ឋាន ១ កិរិយា ១ សញ្ញា ១ សចិត្តកៈ ១ លោកវជ្ជៈ ១ កម្ម ១ កុសល ១ ជាមួយនឹងវេទនា ១»។ Imaṃ pakiṇṇakaṃ viditvā tesu samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānato ekasamuṭṭhānaṃ. Aṅgavasena dukasamuṭṭhānaṃ, kāyacittato samuṭṭhāti. Kiriyasamuṭṭhānañca karontoyeva hi etaṃ āpajjati. Methunapaṭisaṃyuttāya kāmasaññāya abhāvena muccanato saññāvimokkhaṃ. ‘‘Anāpatti ajānantassa asādiyantassā’’ti hi vuttaṃ. Methunacitteneva naṃ āpajjati, na vinā cittenāti sacittakaṃ. Rāgavaseneva āpajjitabbato lokavajjaṃ. Kāyadvāreneva samuṭṭhānato kāyakammaṃ. Cittaṃ panettha aṅgamattaṃ hoti, na tassa vasena kammabhāvo labbhati. Lobhacittena āpajjitabbato akusalacittaṃ. Sukhasamaṅgī vā upekkhāsamaṅgī vā taṃ āpajjatīti dvivedananti veditabbaṃ. Sabbañcetaṃ āpattiyaṃ yujjati. Sikkhāpadasīsena pana sabbaaṭṭhakathāsudesanā ārūḷhā, tasmā evaṃ vuttaṃ. កាលបើដឹងនូវបកិណ្ណកកថានេះហើយ ក្នុងបណ្តាសមុដ្ឋានជាដើមទាំងនោះ សិក្ខាបទនេះ ដោយសមុដ្ឋាន គឺមានសមុដ្ឋានតែមួយ។ ដោយអំណាចនៃអង្គ គឺមានសមុដ្ឋានពីរ គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត។ និងជាកិរិយាសមុដ្ឋាន ព្រោះថា ភិក្ខុកាលធ្វើប៉ុណ្ណោះ ទើបត្រូវអាបត្តិនេះ។ ជាសញ្ញាវិមោក្ខ ព្រោះរួចផុតចាកអាបត្តិដោយការមិនមានកាមសញ្ញាដែលប្រកបដោយមេថုန်ធម្ម។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុអ្នកមិនដឹងខ្លួន ភិក្ខុអ្នកមិនត្រេកអរ»។ ជាសចិត្តកៈ ព្រោះត្រូវអាបត្តិនេះដោយមេថុនចិត្តប៉ុណ្ណោះ មិនមែនត្រូវដោយគ្មានចិត្តឡើយ។ ជាលោកវជ្ជៈ ព្រោះត្រូវអាបត្តិដោយអំណាចនៃរាគៈប៉ុណ្ណោះ។ ជាកាយកម្ម ព្រោះមានសមុដ្ឋានកើតឡើងតាមកាយទ្វារប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯចិត្តក្នុងសិក្ខាបទនេះ គ្រាន់តែជាអង្គប៉ុណ្ណោះ មិនបានឈ្មោះថាជាកម្មដោយអំណាចនៃចិត្តនោះឡើយ។ ជាអកុសលចិត្ត ព្រោះត្រូវអាបត្តិដោយលោភចិត្ត។ គប្បីដឹងថា ជាទ្វិវេទនា ព្រោះភិក្ខុត្រូវអាបត្តិនោះដោយប្រកបដោយសុខវេទនាក្តី ឧបេក្ខាវេទនាក្តី។ សេចក្តីទាំងអស់នេះ តែងសមស្របក្នុងអាបត្តិ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែការសម្តែងក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួង តែងលើកយកសិក្ខាបទជាប្រធាន ហេតុនោះ ខ្ញុំទើបពោលយ៉ាងនេះ។ Pakiṇṇakakathā niṭṭhitā. បកិណ្ណកកថា ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ Vinītavatthuvaṇṇanā ការអធិប្បាយអំពីវិនិតវត្ថុ Makkaṭī [Pg.236] vajjiputtā ca…pe… vuḍḍhapabbajito migoti idaṃ kiṃ? Imā vinītavatthūnaṃ bhagavatā sayaṃ vinicchitānaṃ tesaṃ tesaṃ vatthūnaṃ uddānagāthā nāma. Tāni vatthūni ‘‘sukhaṃ vinayadharā uggaṇhissantī’’ti dhammasaṅgāhakattherehi ṭhapitāni. Vatthugāthā pana dharamāneyeva bhagavati upālittherena ṭhapitā ‘‘iminā lakkhaṇena āyatiṃ vinayadharā vinayaṃ vinicchinissantī’’ti. Tasmā ettha vuttalakkhaṇaṃ sādhukaṃ sallakkhetvā paṭhamasikkhāpadaṃ vinicchinitabbaṃ. Dutiyādīnañca vinītavatthūsu vuttalakkhaṇena dutiyādīni. Vinītavatthūni hi sippikānaṃ paṭicchannakarūpāni viya vinayadharānaṃ paṭicchannakavatthūni hontīti. ពាក្យថា «មេស្វា ពួកវជ្ជីបុត្តកៈ... ភិក្ខុបួសចាស់ សត្វម្រឹគ» នេះ តើជាអ្វី? គាថាទាំងនេះ ឈ្មោះថា ឧទ្ទានគាថានៃវត្ថុនោះៗ ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់វិនិច្ឆ័យដោយព្រះអង្គឯង ចំពោះពួកវិនិតវត្ថុ។ ព្រះធម្មសង្គាហកត្ថេរទាំងឡាយ បានតម្កល់ទុកនូវវត្ថុទាំងនោះ ដោយគិតថា «ពួកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ នឹងរៀនសូត្របានដោយងាយ»។ ចំណែកឯវត្ថុគាថា គឺព្រះឧបាលិត្ថេរបានតម្កល់ទុក តាំងពីកាលព្រះមានព្រះភាគនៅធរមាននៅឡើយ ដោយគិតថា «ពួកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យក្នុងអនាគត នឹងវិនិច្ឆ័យវិន័យបានដោយលក្ខណៈនេះ»។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុគប្បីកំណត់ចំណាំនូវលក្ខណៈដែលពោលហើយក្នុងវិនិតវត្ថុនេះឲ្យបានល្អ ហើយវិនិច្ឆ័យនូវសិក្ខាបទទី ១។ និងគប្បីវិនិច្ឆ័យនូវសិក្ខាបទទី ២ ជាដើម ដោយលក្ខណៈដែលពោលហើយក្នុងវិនិតវត្ថុនៃសិក្ខាបទទី ២ ជាដើមនោះ។ ព្រោះថា វិនិតវត្ថុទាំងឡាយ រមែងជាវត្ថុដ៏កំបាំងនៃភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ ដូចជាគំនូរដ៏កំបាំងរបស់ជាងគំនូរទាំងឡាយដូច្នោះឯង។ 67. Tattha purimāni dve vatthūni anupaññattiyaṃyeva vuttatthāni. Tatiye vatthumhi gihiliṅgenāti gihivesena odātavattho hutvā. Catutthe natthi kiñci vattabbaṃ. Tato paresu sattasu vatthūsu kusacīranti kuse ganthetvā katacīraṃ. Vākacīraṃ nāma tāpasānaṃ vakkalaṃ. Phalakacīraṃ nāma phalakasaṇṭhānāni phalakāni sibbitvā katacīraṃ. Kesakambaloti kesehi tante vāyitvā katakambalo. Vālakambaloti camaravālehi vāyitvā katakambalo. Ulūkapakkhikanti ulūkasakuṇassa pakkhehi katanivāsanaṃ. Ajinakkhipanti salomaṃ sakhuraṃ ajinamigacammaṃ. Dvādasame vatthumhi sārattoti kāyasaṃsaggarāgena sāratto; taṃ rāgaṃ ñatvā bhagavā ‘‘āpatti saṅghādisesassā’’ti āha. ៦៧. ក្នុងវិនិតវត្ថុទាំងនោះ វត្ថុ ២ ខាងដើម មានសេចក្តីពោលរួចហើយក្នុងអនុបញ្ញត្តិ។ ក្នុងវត្ថុទី ៣ ពាក្យថា «ដោយភេទជាគ្រហស្ថ» គឺស្លៀកពាក់ស ក្នុងភេទជាគ្រហស្ថហើយសេព។ ក្នុងវត្ថុទី ៤ គ្មានសេចក្តីអ្វីដែលត្រូវពោលឡើយ។ ក្នុងវត្ថុ ៧ បន្ទាប់ពីនោះ ពាក្យថា «សំពត់ស្បូវភ្លាំង» គឺសំពត់ដែលធ្វើដោយការចងក្រងស្បូវភ្លាំង។ ដែលឈ្មោះថា «សំពត់សំបកឈើ» គឺសំពត់សំបកឈើរបស់ពួកតាបស។ ដែលឈ្មោះថា «សំពត់បន្ទះក្តារ» គឺសំពត់ដែលធ្វើដោយការដេរភ្ជាប់នូវបន្ទះឈើមានសណ្ឋានដូចបន្ទះក្តារតូចៗ។ ពាក្យថា «ភួយសក់មនុស្ស» គឺភួយដែលធ្វើដោយការត្បាញសក់មនុស្សក្នុងកីត្បាញ។ ពាក្យថា «ភួយរោមសត្វ» គឺភួយដែលធ្វើដោយការត្បាញរោមសត្វចាមរី។ ពាក្យថា «សំពត់ស្លាបសត្វទីទុយ» គឺសំពត់ស្លៀកដែលធ្វើដោយស្លាបសត្វទីទុយ។ ពាក្យថា «ស្បែកខ្លា» គឺស្បែកខ្លាឃ្មុំ ឬស្បែកសត្វម្រឹគឈ្មោះអជិនៈ ដែលមានទាំងរោមនិងក្រចក។ ក្នុងវត្ថុទី ១២ ពាក្យថា «ត្រេកអរខ្លាំង» គឺត្រេកអរដោយរាគៈក្នុងការប៉ះពាល់កាយ; ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវរាគៈនោះ ទើបត្រាស់ថា «ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស»។ 68. Terasame vatthumhi uppalavaṇṇāti sā therī sāvatthiyaṃ seṭṭhidhītā satasahassakappe abhinīhārasampannā. Tassā pakatiyāpi atidassanīyā nīluppalavaṇṇā kāyacchavi, abbhantare pana kilesasantāpassa abhāvena ativiya virocati. Sā tāyeva vaṇṇapokkharatāya ‘‘uppalavaṇṇā’’ti nāmaṃ labhi. Paṭibaddhacittoti gihikālato paṭṭhāya rattacitto; so kira tassā ñātidārako hoti. Atha khoti anantaratthe nipāto; mañcake nisinnānantaramevāti vuttaṃ hoti. Divā bāhirato āgantvā dvāraṃ pidhāya nisinnānañhi paṭhamaṃ andhakāraṃ hoti. So yāvassā taṃ andhakāraṃ na nassati, tāvadeva [Pg.237] evamakāsīti attho. Dūsesīti padhaṃsesi. Therī pana anavajjā attano samaṇasaññaṃ paccupaṭṭhapetvā asādiyantī nisīdi asaddhammādhippāyena parāmaṭṭhā aggikkhandha-silāthambha-khadirasārakhāṇukā viya. Sopi attano manorathaṃ pūretvā gato. Tassā theriyā dassanapathaṃ vijahantasseva ayaṃ mahāpathavī sinerupabbataṃ dhāretuṃ samatthāpi taṃ pāpapurisaṃ byāmamattakaḷevaraṃ dhāretuṃ asakkontī viya bhijjitvā vivaramadāsi. So taṅkhaṇaññeva avīcijālānaṃ indhanabhāvaṃ agamāsi. Bhagavā taṃ sutvā ‘‘anāpatti, bhikkhave, asādiyantiyā’’ti vatvā theriṃ sandhāya dhammapade imaṃ gāthaṃ abhāsi – ៦៨. ក្នុងវត្ថុទី ១៣ ពាក្យថា «នាងឧប្បលវណ្ណា» គឺព្រះថេរីនោះ ជាកូនស្រីរបស់សេដ្ឋីក្នុងក្រុងសាវត្ថី ជាអ្នកមានអភិនីហារពេញលេញក្នុងមួយសែនកប្ប។ ស្បែកនៃរាងកាយរបស់ព្រះថេរីនោះ មានពណ៌ដូចជាផ្កាឈូកខៀវ គួរឲ្យចង់ទស្សនាយ៉ាងក្រៃលែងដោយប្រក្រតី ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែគ្មានកិលេសសន្តាបៈក្នុងខាងក្នុង រាងកាយនោះរឹតតែរុងរឿងខ្លាំងឡើង។ ព្រះនាងបានទទួលនាមថា «ឧប្បលវណ្ណា» ព្រោះតែភាពល្អនៃពណ៌សម្បុរនោះឯង។ ពាក្យថា «មានចិត្តប្រតិព័ទ្ធ» គឺមានចិត្តត្រេកអរតាំងពីកាលនៅជាគ្រហស្ថ; ឮថា បុរសនោះជាកូនញាតិរបស់ព្រះថេរីនោះ។ ពាក្យថា «Atha kho» ជានិបាតចុះក្នុងន័យមិនមានចន្លោះ; មានន័យថា គ្រាន់តែព្រះថេរីគង់លើគ្រែភ្លាម បុរសនោះក៏ធ្វើសកម្មភាពភ្លាម។ ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលដើរចូលមកពីខាងក្រៅក្នុងពេលថ្ងៃ ហើយបិទទ្វារអង្គុយ ក្នុងដំបូងរមែងមានសេចក្តីងងឹត។ សេចក្តីពន្យល់ថា បុរសនោះបានធ្វើការប្រទូស្តរ៉ាយយ៉ាងនេះ ក្នុងខណៈដែលសេចក្តីងងឹតរបស់ព្រះថេរីនោះមិនទាន់បាត់អស់នៅឡើយ។ ពាក្យថា «ទ្រុស្ត» គឺបំផ្លាញ។ ចំណែកឯព្រះថេរី មិនមានទោសឡើយ ព្រោះព្រះនាងបានតម្កល់ទុកនូវសមណសញ្ញា ហើយគង់នៅដោយមិនត្រេកអរឡើយ កាលបើត្រូវបុរសនោះប៉ះពាល់ដោយបំណងអសទ្ធម៌ ព្រះនាងមានសភាពដូចជាគំនរភ្លើង ដូចជាសសរថ្ម និងដូចជាបង្គោលខ្លឹមឈើធ្នង់ដូច្នោះ។ បុរសនោះកាលបើបានបំពេញបំណងរបស់ខ្លួនហើយ ក៏ដើរចេញទៅ។ គ្រាន់តែបុរសនោះដើរចេញផុតពីគន្លងភ្នែករបស់ព្រះថេរីនោះភ្លាម ផែនដីដ៏ធំនេះ សូម្បីតែអាចទ្រទ្រង់ភ្នំសិនេរុបាន ក៏ហាក់ដូចជាមិនអាចទ្រទ្រង់នូវរាងកាយប្រវែងមួយលំរបស់បុរសពាលនោះបានឡើយ ក៏ប្រេះបែកជាប្រឡោះឲ្យបុរសនោះធ្លាក់ចុះទៅ។ បុរសនោះក៏បានទៅជាចំណីនៃអណ្តាតភ្លើងក្នុងអវីចិមហានរកក្នុងខណៈនោះឯង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់នូវរឿងនោះហើយ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនីអ្នកមិនត្រេកអរ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ» ហើយទ្រង់សំដៅយកព្រះថេរីនោះ ទើបត្រាស់គាថានេះក្នុងធម្មបទថា៖ ‘‘Vāri pokkharapatteva, āraggeriva sāsapo; Yo na limpati kāmesu, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti. (dha. pa. 401); «ទឹកមិនដក់នៅលើស្លឹកឈូក គ្រាប់ស្ពៃមិនស្ថិតនៅលើចុងដែកស្រួច យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលណា មិនជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមទាំងឡាយ យ៉ាងនោះ តថាគតហៅបុគ្គលនោះថា ជាព្រាហ្មណ៍»។ 69. Cuddasame vatthumhi itthiliṅgaṃ pātubhūtanti rattibhāge niddaṃ okkantassa purisasaṇṭhānaṃ massudāṭhikādi sabbaṃ antarahitaṃ itthisaṇṭhānaṃ uppannaṃ. Tameva upajjhaṃ tameva upasampadanti pubbe gahitaupajjhāyameva pubbe kataupasampadameva anujānāmi. Puna upajjhā na gahetabbā; upasampadā na kātabbāti attho. Tāniyeva vassānīti bhikkhuupasampadato pabhuti yāva vassagaṇanā, taṃyeva vassagaṇanaṃ anujānāmi. Na ito paṭṭhāya vassagaṇanā kātabbāti attho. Bhikkhunīhi saṅgamitunti bhikkhunīhi saddhiṃ saṅgamituṃ saṅgantuṃ samaṅgī bhavituṃ anujānāmīti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – appatirūpaṃ dānissā bhikkhūnaṃ majjhe vasituṃ, bhikkhunupassayaṃ gantvā bhikkhunīhi saddhiṃ vasatūti. Yā āpattiyo bhikkhūnaṃ bhikkhunīhi sādhāraṇāti yā desanāgāminiyo vā vuṭṭhānagāminiyo vā āpattiyo bhikkhūnaṃ bhikkhunīhi saddhiṃ sādhāraṇā. Tā āpattiyo bhikkhunīnaṃ santike vuṭṭhātunti tā sabbāpi bhikkhunīhi kātabbaṃ vinayakammaṃ katvā bhikkhunīnaṃ santike vuṭṭhātuṃ anujānāmīti attho. Tāhi āpattīhi anāpattīti yā pana bhikkhūnaṃ bhikkhunīhi asādhāraṇā sukkavissaṭṭhi-ādikā āpattiyo, tāhi anāpatti. Liṅgaparivattanena tā āpattiyo vuṭṭhitāva honti. Puna pakatiliṅge uppannepi tāhi āpattīhi tassa anāpattiyevāti ayaṃ tāvettha pāḷivinicchayo. ៦៩. ក្នុងរឿងទី ១៤ ពាក្យថា «ឥត្ថីលិង្គ គឺភេទស្រីប្រាកដឡើង» សេចក្តីថា កាលភិក្ខុនោះកំពុងលក់ស្កប់ស្កល់ក្នុងវេលាយប់ សណ្ឋានជាបុរស មានពុកមាត់ ពុកចង្កាជាដើមទាំងអស់ក៏បាត់ទៅ សណ្ឋានជាស្ត្រីក៏កើតឡើងជំនួសវិញ។ ពាក្យថា «តមេវ ឧបជ្ឈំ តមេវ ឧបសម្បទំ គឺឧបជ្ឈាយ៍នោះឯង ការឧបសម្បទានោះឯង» សេចក្តីថា តថាគតអនុញ្ញាតឧបជ្ឈាយ៍ដែលបានកាន់យកហើយក្នុងកាលមុន និងការឧបសម្បទាដែលបានធ្វើហើយក្នុងកាលមុននោះឯង។ ន័យថា មិនត្រូវកាន់យកឧបជ្ឈាយ៍ថ្មីទៀតឡើយ មិនត្រូវធ្វើការឧបសម្បទាថ្មីទៀតឡើយ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា «តានិយេវ វស្សានិ គឺវស្សាទាំងឡាយនោះឯង» សេចក្តីថា ចំនួនវស្សាដែលរាប់ចាប់តាំងពីការឧបសម្បទាជាភិក្ខុមក តថាគតអនុញ្ញាតនូវចំនួនវស្សានោះឯង។ ន័យថា មិនត្រូវរាប់ចំនួនវស្សាថ្មីចាប់តាំងពីពេលប្តូរភេទនេះទៅឡើយ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា «ភិក្ខុនីហិ សង្គមិតុំ គឺដើម្បីរួមរស់ជាមួយភិក្ខុនីទាំងឡាយ» សេចក្តីថា តថាគតអនុញ្ញាតដើម្បីរួមរស់ ដើម្បីទៅរួម និងដើម្បីជាអ្នកមានចំណែកស្មើគ្នាជាមួយភិក្ខុនីទាំងឡាយ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យនេះមានសេចក្តីពន្យល់ថា ក្នុងពេលនេះ ការដែលនាង (ភិក្ខុនីដែលទើបប្តូរភេទ) នឹងនៅក្នុងកណ្តាលជំនុំភិក្ខុទាំងឡាយ មិនសមគួរឡើយ នាងចូរទៅកាន់លំនៅភិក្ខុនី ហើយនៅរួមជាមួយភិក្ខុនីទាំងឡាយចុះ។ ពាក្យថា «អាបត្តិទាំងឡាយណាដែលជាសាធារណៈដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ និងភិក្ខុនីទាំងឡាយ» សេចក្តីថា អាបត្តិទាំងឡាយណា ទោះជាទេសនាគាមិនីក្តី វុដ្ឋានគាមិនីក្តី ដែលជាសាធារណៈដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ និងភិក្ខុនីទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «ដើម្បីចេញចាកអាបត្តិទាំងឡាយនោះក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ» សេចក្តីថា តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យនាងធ្វើវិនយកម្មដែលភិក្ខុនីត្រូវធ្វើ ហើយចេញចាកអាបត្តិទាំងអស់នោះក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា «មិនជាអាបត្តិដោយអាបត្តិទាំងឡាយនោះ» សេចក្តីថា ចំណែកឯអាបត្តិទាំងឡាយណាដែលជាអសាធារណៈដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ និងភិក្ខុនីទាំងឡាយ មានអាបត្តិសុក្កវិសដ្ឋិជាដើម នាងមិនត្រូវអាបត្តិដោយអាបត្តិទាំងនោះឡើយ។ អាបត្តិទាំងនោះ ឈ្មោះថាបានចេញរួចហើយដោយការប្តូរភេទ។ ទោះបីជាភេទដើម (ភេទប្រុស) ត្រឡប់កើតឡើងវិញក៏ដោយ ក៏ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិដោយអាបត្តិទាំងនោះឡើយ នេះជាការវិនិច្ឆ័យតាមបាលីក្នុងរឿងនេះជាមុនសិន។ Ayaṃ [Pg.238] pana pāḷimutto okkantikavinicchayo – imesu tāva dvīsu liṅgesu purisaliṅgaṃ uttamaṃ, itthiliṅgaṃ hīnaṃ; tasmā purisaliṅgaṃ balavaakusalena antaradhāyati. Itthiliṅgaṃ dubbalakusalena patiṭṭhāti. Itthiliṅgaṃ pana antaradhāyantaṃ dubbalaakusalena antaradhāyati. Purisaliṅgaṃ balavakusalena patiṭṭhāti. Evaṃ ubhayampi akusalena antaradhāyati, kusalena paṭilabbhati. ចំណែកឯការវិនិច្ឆ័យក្រៅបាលីដែលទាក់ទងនឹងការប្តូរភេទ (ឱក្កន្តិកវិនិច្ឆ័យ) មានដូចតទៅ៖ ក្នុងភេទទាំងពីរនេះ ភេទប្រុសជាភេទឧត្តម ភេទស្រីជាភេទថោកទាប (ហីនៈ)។ ព្រោះហេតុនោះ ភេទប្រុសរមែងបាត់បង់ទៅដោយអកុសលដ៏មានកម្លាំងខ្លាំង។ ភេទស្រីរមែងតាំងនៅដោយកុសលដ៏មានកម្លាំងខ្សោយ។ ចំណែកឯភេទស្រី កាលដែលបាត់បង់ទៅ រមែងបាត់បង់ទៅដោយអកុសលដ៏មានកម្លាំងខ្សោយ។ ភេទប្រុសរមែងតាំងនៅដោយកុសលដ៏មានកម្លាំងខ្លាំង។ យ៉ាងនេះ ភេទទាំងពីរក៏រមែងបាត់បង់ទៅដោយអកុសល និងបានមកវិញដោយកុសល។ Tattha sace dvinnaṃ bhikkhūnaṃ ekato sajjhāyaṃ vā dhammasākacchaṃ vā katvā ekāgāre nipajjitvā niddaṃ okkantānaṃ ekassa itthiliṅgaṃ pātubhavati, ubhinnampi sahaseyyāpatti hoti. So ce paṭibujjhitvā attano taṃ vippakāraṃ disvā dukkhī dummano rattibhāgeyeva itarassa āroceyya, tena samassāsetabbo – ‘‘hotu, mā cintayittha. Vaṭṭasseveso doso. Sammāsambuddhena dvāraṃ dinnaṃ, bhikkhu vā hotu bhikkhunī vā, anāvaṭo dhammo avārito saggamaggo’’ti. Samassāsetvā ca evaṃ vattabbaṃ – ‘‘tumhehi bhikkhunupassayaṃ gantuṃ vaṭṭati. Atthi vo kāci sandiṭṭhā bhikkhuniyo’’ti. Sacassā honti tādisā bhikkhuniyo atthīti, no ce honti natthīti vatvā so bhikkhu vattabbo – ‘‘mama saṅgahaṃ karotha; idāni maṃ paṭhamaṃ bhikkhunupassayaṃ nethā’’ti. Tena bhikkhunā taṃ gahetvā tassā vā sandiṭṭhānaṃ attano vā sandiṭṭhānaṃ bhikkhunīnaṃ santikaṃ gantabbaṃ. Gacchantena ca na ekakena gantabbaṃ. Catūhi pañcahi bhikkhūhi saddhiṃ jotikañca kattaradaṇḍañca gahetvā saṃvidahanaṃ parimocetvā ‘‘mayaṃ asukaṃ nāma ṭhānaṃ gacchāmā’’ti gantabbaṃ. Sace bahigāme dūre vihāro hoti, antarāmagge gāmantara-nadīpāra-rattivippavāsa-gaṇaohīyanāpattīhi anāpatti. Bhikkhunupassayaṃ gantvā tā bhikkhuniyo vattabbā – ‘‘asukaṃ nāma bhikkhuṃ jānāthā’’ti? ‘‘Āma, ayyā’’ti. ‘‘Tassa itthiliṅgaṃ pātubhūtaṃ, saṅgahaṃ dānissa karothā’’ti. Tā ce ‘‘sādhu, ayyā, idāni mayampi sajjhāyissāma, dhammaṃ sossāma, gacchatha tumhe’’ti vatvā saṅgahaṃ karonti, ārādhikā ca honti saṅgāhikā lajjiniyo, tā kopetvā aññattha na gantabbaṃ. Gacchati ce, gāmantara-nadīpāra-rattivippavāsa-gaṇaohīyanāpattīhi na muccati. Sace pana lajjiniyo honti, na saṅgāhikāyo; aññattha gantuṃ labbhati. Sacepi alajjiniyo honti, saṅgahaṃ pana karonti; tāpi pariccajitvā aññattha gantuṃ labbhati. Sace lajjiniyo ca saṅgāhikā [Pg.239] ca, ñātikā na honti, āsannagāme pana aññā ñātikāyo honti paṭijagganikā, tāsampi santikaṃ gantuṃ vaṭṭatīti vadanti. Gantvā sace bhikkhubhāvepi nissayapaṭipanno, patirūpāya bhikkhuniyā santike nissayo gahetabbo. Mātikā vā vinayo vā uggahito suggahito, puna uggaṇhanakāraṇaṃ natthi. Sace bhikkhubhāve parisāvacaro, tassa santikeyeva upasampannā sūpasampannā. Aññassa santike nissayo gahetabbo. Pubbe taṃ nissāya vasantehipi aññassa santikeyeva nissayo gahetabbo. Paripuṇṇavassasāmaṇerenāpi aññassa santikeyeva upajjhā gahetabbā. ក្នុងរឿងនោះ ប្រសិនបើភិក្ខុពីររូបធ្វើការសជ្ឈាយក្តី ជជែកពិភាក្សាធម៌ក្តី រួមគ្នា ហើយសម្រាកក្នុងលំនៅជាមួយគ្នា លុះកាលកំពុងលក់ស្កប់ស្កល់ទៅ ភេទស្រីក៏ប្រាកដឡើងដល់ភិក្ខុមួយរូប ភិក្ខុទាំងពីររូបនោះរមែងត្រូវអាបត្តិសហសេយ្យៈ។ ប្រសិនបើភិក្ខុដែលប្តូរភេទនោះភ្ញាក់ឡើង ឃើញសេចក្តីប្រែប្រួលរបស់ខ្លួនហើយ កើតសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត ក្នុងវេលាយប់នោះឯង ហើយប្រាប់ដល់ភិក្ខុមួយរូបទៀត ភិក្ខុមួយរូបទៀតនោះត្រូវលួងលោមថា «មិនអីទេ កុំគិតច្រើនឡើយ នេះជាទោសរបស់វដ្តសង្សារប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានបើកផ្លូវទុកឱ្យហើយ ទោះជាភិក្ខុក្តី ភិក្ខុនីក្តី ធម៌មិនត្រូវបានបិទបាំងឡើយ ផ្លូវទៅកាន់ឋានសួគ៌ក៏មិនត្រូវបានរារាំងឡើយ»។ លុះលួងលោមរួចហើយ ត្រូវនិយាយយ៉ាងនេះថា «លោកគួរតែទៅកាន់លំនៅរបស់ភិក្ខុនី។ តើលោកមានភិក្ខុនីណាដែលធ្លាប់ស្គាល់គ្នាខ្លះដែរឬទេ?»។ ប្រសិនបើនាងមានភិក្ខុនីដែលធ្លាប់ស្គាល់ ត្រូវឆ្លើយថា «មាន» ប្រសិនបើគ្មាន ត្រូវឆ្លើយថា «គ្មាន» រួចហើយភិក្ខុ (ដែលប្តូរភេទ) នោះត្រូវនិយាយថា «សូមលោកជួយសង្គ្រោះខ្ញុំផង ឥឡូវនេះ សូមលោកជួយនាំខ្ញុំទៅកាន់លំនៅភិក្ខុនីជាមុនសិន»។ ភិក្ខុនោះត្រូវនាំនាងទៅកាន់សំណាក់ភិក្ខុនីដែលជាអ្នកស្គាល់គ្នារបស់នាង ឬជាអ្នកស្គាល់គ្នារបស់ខ្លួន។ កាលដែលទៅ មិនត្រូវទៅតែម្នាក់ឯងឡើយ។ ត្រូវទៅជាមួយភិក្ខុ ៤ ឬ ៥ រូប ដោយកាន់យកកន្ទុយភ្នក់ (ភ្លើងបំភ្លឺ) និងឈើច្រត់ ហើយចៀសវាងការណាត់ជួប (ជាមួយភិក្ខុនី) ដោយនិយាយថា «ពួកយើងនឹងទៅកាន់កន្លែងឈ្មោះឯណោះ» រួចហើយសឹមទៅ។ ប្រសិនបើវត្តនៅឆ្ងាយក្រៅភូមិ ក្នុងចន្លោះផ្លូវ ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិដោយអាបត្តិគាមន្តរៈ អាបត្តិនទីបារៈ អាបត្តិរត្តិវិប្បវាសៈ និងអាបត្តិគណឱហីយនៈឡើយ។ លុះទៅដល់លំនៅភិក្ខុនីហើយ ត្រូវសួរភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះថា «អ្នកទាំងឡាយស្គាល់ភិក្ខុឈ្មោះនេះដែរឬទេ?»។ ប្រសិនបើភិក្ខុនីទាំងឡាយឆ្លើយថា «ករុណា ស្គាល់ លោកម្ចាស់» ត្រូវប្រាប់នាងថា «ឥឡូវនេះ ភិក្ខុនោះមានភេទស្រីប្រាកដឡើងហើយ សូមអ្នកទាំងឡាយជួយសង្គ្រោះនាងផងចុះ»។ ប្រសិនបើភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះនិយាយថា «ល្អហើយ លោកម្ចាស់ ឥឡូវនេះ ពួកខ្ញុំនឹងសជ្ឈាយធម៌ នឹងស្តាប់ធម៌ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយនិមន្តត្រឡប់ទៅវិញចុះ» រួចហើយក៏ធ្វើការសង្គ្រោះ ហើយភិក្ខុនីទាំងនោះជាអ្នកគួរពេញចិត្ត ជាអ្នកចេះសង្គ្រោះ និងជាអ្នកមានសេចក្តីខ្មាស (លជ្ជីភិក្ខុនី) ភិក្ខុមិនត្រូវធ្វើឱ្យភិក្ខុនីទាំងនោះខឹង ហើយទៅកាន់កន្លែងផ្សេងឡើយ។ ប្រសិនបើទៅ រមែងមិនរួចចាកអាបត្តិគាមន្តរៈ អាបត្តិនទីបារៈ អាបត្តិរត្តិវិប្បវាសៈ និងអាបត្តិគណឱហីយនៈឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនីទាំងនោះជាលជ្ជីភិក្ខុនី តែមិនចេះសង្គ្រោះ ភិក្ខុនោះអាចទៅកាន់កន្លែងផ្សេងបាន។ ទោះបីជាភិក្ខុនីទាំងនោះជាអលជ្ជីភិក្ខុនី តែចេះសង្គ្រោះ ភិក្ខុនោះក៏អាចលះបង់ភិក្ខុនីទាំងនោះ ហើយទៅកាន់កន្លែងផ្សេងបានដែរ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនីទាំងនោះជាលជ្ជីភិក្ខុនីផង ចេះសង្គ្រោះផង តែមិនមែនជាញាតិ ចំណែកឯក្នុងភូមិជិតខាងមានភិក្ខុនីផ្សេងទៀតដែលជាញាតិ និងជាអ្នកចាំថែរក្សា ព្រះបុរាណាាចារ្យទាំងឡាយពោលថា ភិក្ខុនោះគួរទៅកាន់សំណាក់ភិក្ខុនីទាំងនោះបាន។ លុះទៅដល់ហើយ ប្រសិនបើកាលនៅជាភិក្ខុ ខ្លួនជាអ្នកប្រព្រឹត្តកាន់យកនិស្ស័យ ត្រូវកាន់យកនិស្ស័យក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនីដែលសមគួរ។ ប្រសិនបើបានរៀនសូត្រមាតិកាក្តី វិន័យក្តី បានល្អហើយ មិនបាច់រៀនសូត្រសារជាថ្មីទៀតឡើយ។ ប្រសិនបើកាលនៅជាភិក្ខុ ខ្លួនជាអ្នកត្រាច់ទៅក្នុងជំនុំជំនុំ (បរិសាវចរ) ពួកភិក្ខុនីដែលបានឧបសម្បទាក្នុងសំណាក់នាងនោះឯង ឈ្មោះថាបានឧបសម្បទាដោយត្រឹមត្រូវហើយ។ នាងត្រូវកាន់យកនិស្ស័យក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនីដទៃ។ ទោះបីជាពួកភិក្ខុដែលធ្លាប់អាស្រ័យនឹងនាងនោះនៅកាលមុន ក៏ត្រូវកាន់យកនិស្ស័យក្នុងសំណាក់ភិក្ខុដទៃដែរ។ សូម្បីតែសាមណេរដែលមានអាយុគ្រប់ (២០ ឆ្នាំ) ក៏ត្រូវកាន់យកឧបជ្ឈាយ៍ក្នុងសំណាក់ភិក្ខុដទៃដែរ។ Yaṃ panassa bhikkhubhāve adhiṭṭhitaṃ ticīvarañca patto ca, taṃ adhiṭṭhānaṃ vijahati, puna adhiṭṭhātabbaṃ. Saṅkaccikā ca udakasāṭikā ca gahetabbā. Yaṃ atirekacīvaraṃ vā atirekapatto vā vinayakammaṃ katvā ṭhapito hoti, taṃ sabbampi vinayakammaṃ vijahati, puna kātabbaṃ. Paṭiggahitatelamadhuphāṇitādīnipi paṭiggahaṇaṃ vijahanti. Sace paṭiggahaṇato sattame divase liṅgaṃ parivattati, puna paṭiggahetvā sattāhaṃ vaṭṭati. Yaṃ pana bhikkhukāle aññassa bhikkhuno santakaṃ paṭiggahitaṃ, taṃ paṭiggahaṇaṃ na vijahati. Yaṃ ubhinnaṃ sādhāraṇaṃ avibhajitvā ṭhapitaṃ, taṃ pakatatto rakkhati. Yaṃ pana vibhattaṃ etasseva santakaṃ, taṃ paṭiggahaṇaṃ vijahati. Vuttampi cetaṃ parivāre – ចំណែកឯត្រៃចីវរ និងសប្តបាត្រណាដែលភិក្ខុនោះបានអធិដ្ឋានទុកក្នុងកាលនៅជាភិក្ខុ គ្រឿងបរិក្ខារទាំងនោះរមែងលះបង់នូវការអធិដ្ឋាន ត្រូវធ្វើការអធិដ្ឋានសារជាថ្មី។ ហើយត្រូវកាន់យកនូវសង្កច្ឆិកា (អាវវ័តទ្រូង) និងឧទកសាដិកា (សំពត់ងូតទឹកភ្លៀង)។ ចំណែកឯអតិរេកចីវរក្តី អតិរេកបាត្រក្តី ដែលបានធ្វើវិនយកម្ម (វិកប្ប) ទុកហើយ វិនយកម្មទាំងអស់នោះរមែងលះបង់ (ដាច់វិកប្ប) ត្រូវធ្វើវិនយកម្មសារជាថ្មី។ សូម្បីតែថ្នាំទាំងឡាយមានប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅជាដើមដែលបានទទួលប្រគេន (ប្រកបដោយការប្រគេន) ហើយ ក៏រមែងលះបង់នូវការទទួលប្រគេននោះដែរ។ ប្រសិនបើភេទប្រែប្រួលក្នុងថ្ងៃទី ៧ គិតចាប់តាំងពីថ្ងៃទទួលប្រគេនមក ត្រូវទទួលប្រគេនសារជាថ្មី ហើយប្រើប្រាស់បាន ៧ ថ្ងៃ។ ចំណែកឯវត្ថុជារបស់ភិក្ខុដទៃដែលខ្លួនបានទទួលប្រគេនទុកក្នុងកាលនៅជាភិក្ខុ ការទទួលប្រគេននោះមិនលះបង់ឡើយ។ វត្ថុណាដែលជារបស់សាធារណៈដល់ភិក្ខុទាំងពីររូបដែលទុកដោយមិនទាន់បានបែងចែក ភិក្ខុដែលមានប្រក្រតីភេទ (ភិក្ខុដែលមិនប្តូរភេទ) រមែងរក្សាវត្ថុនោះ។ ចំណែកឯវត្ថុណាដែលបានបែងចែកហើយ ហើយជារបស់ភិក្ខុ (ដែលប្តូរភេទ) នេះឯង វត្ថុនោះរមែងលះបង់នូវការទទួលប្រគេន។ សេចក្តីនេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកហើយក្នុងគម្ពីរវារៈថា៖ ‘‘Telaṃ madhuṃ phāṇitañcāpi sappiṃ; Sāmaṃ gahetvāna nikkhipeyya; Avītivatte sattāhe; Sati paccaye paribhuñjantassa āpatti; Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 480); «ភិក្ខុកាន់យកប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ និងទឹកដោះថ្លាដោយខ្លួនឯង ហើយទុកដាក់ទុក ប្រសិនបើកាលមិនទាន់កន្លងហួស ៧ ថ្ងៃ កាលបើមានហេតុបច្ច័យ ភិក្ខុនោះប្រើប្រាស់ រមែងត្រូវអាបត្តិ នេះជាបញ្ហាដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានគិតគូរហើយ»។ Idañhi liṅgaparivattanaṃ sandhāya vuttaṃ. Paṭiggahaṇaṃ nāma liṅgaparivattanena, kālaṃkiriyāya, sikkhāpaccakkhānena, hīnāyāvattanena, anupasampannassa dānena, anapekkhavissajjanena, acchinditvā gahaṇena ca vijahati. Tasmā sacepi harītakakhaṇḍampi paṭiggahetvā ṭhapitamatthi, sabbamassa paṭiggahaṇaṃ vijahati. Bhikkhuvihāre pana yaṃkiñcissā santakaṃ paṭiggahetvā vā appaṭiggahetvā [Pg.240] vā ṭhapitaṃ, sabbassa sāva issarā, āharāpetvā gahetabbaṃ. Yaṃ panettha thāvaraṃ tassā santakaṃ senāsanaṃ vā uparopakā vā, te yassicchati tassa dātabbā. Terasasu sammutīsu yā bhikkhukāle laddhā sammuti, sabbā sā paṭippassambhati. Purimikāya senāsanaggāho paṭippassambhati. Sace pacchimikāya senāsane gahite liṅgaṃ parivattati, bhikkhunisaṅgho cassā uppannaṃ lābhaṃ dātukāmo hoti, apaloketvā dātabbo. Sace bhikkhunīhi sādhāraṇāya paṭicchannāya āpattiyā parivasantassa liṅgaṃ parivattati, pakkhamānattameva dātabbaṃ. Sace mānattaṃ carantassa parivattati, puna pakkhamānattameva dātabbaṃ. Sace ciṇṇamānattassa parivattati, bhikkhunīhi abbhānakammaṃ kātabbaṃ. Sace akusalavipāke parikkhīṇe pakkhamānattakāle punadeva liṅgaṃ parivattati, chārattaṃ mānattameva dātabbaṃ. Sace ciṇṇe pakkhamānatte parivattati, bhikkhūhi abbhānakammaṃ kātabbanti. ព្រោះថា គាថានេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលសំដៅយកការប្តូរភេទ។ ការទទួលប្រគេន (បដិគ្គហណៈ) រមែងលះបង់ (ដាច់) ដោយហេតុទាំងឡាយគឺ៖ ដោយការប្តូរភេទ ១ ដោយការធ្វើកាលកិរិយា (ស្លាប់) ១ ដោយការសឹកចាកសិក្ខា ១ ដោយការវិលត្រឡប់ទៅកាន់ភេទថោកទាប (សឹកជាគ្រហស្ថ) ១ ដោយការឱ្យដល់បុគ្គលដែលមិនមែនជាឧបសម្បន្ន ១ ដោយការលះបង់ដោយមិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ ១ និងដោយការដណ្តើមយក ១។ ព្រោះហេតុនោះ ទោះបីជាចំណិតផ្លែសម៉ោដែលបានទទួលប្រគេនហើយទុកដាក់ទុក ប្រសិនបើមាន វត្ថុទាំងអស់នោះរបស់នាងរមែងលះបង់នូវការទទួលប្រគេន។ ចំណែកឯទ្រព្យសម្បត្តិណាមួយរបស់នាងដែលបានទទួលប្រគេនក្តី មិនទាន់បានទទួលប្រគេនក្តី ដែលបានទុកដាក់ក្នុងវត្តភិក្ខុ នាងតែម្នាក់ឯងជាម្ចាស់លើទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់នោះ ត្រូវឱ្យគេនាំយកមកហើយកាន់យកចុះ។ ចំណែកឯអចលនទ្រព្យណាមួយជារបស់នាងក្នុងវត្តនោះ មានសេនាសនៈក្តី ដើមឈើដែលដាំទុកក្តី នាងប្រាថ្នានឹងឱ្យដល់ភិក្ខុណា ត្រូវឱ្យដល់ភិក្ខុនោះចុះ។ ក្នុងបណ្តាសម្មតិទាំង ១៣ ប្រការ សម្មតិណាដែលខ្លួនបានទទួលក្នុងកាលនៅជាភិក្ខុ សម្មតិទាំងអស់នោះរមែងរលត់ទៅ (រម្ងាប់ទៅ)។ ការកាន់យកសេនាសនៈក្នុងបុរិមវស្សារមែងរលត់ទៅ។ ប្រសិនបើកាលដែលបានកាន់យកសេនាសនៈក្នុងបច្ឆិមវស្សាហើយ ភេទប្រែប្រួលទៅ ហើយភិក្ខុនីសង្ឃប្រាថ្នានឹងប្រគេនលាភដែលកើតឡើងដល់នាង ត្រូវញ៉ាំងភិក្ខុនីសង្ឃឱ្យដឹង (ធ្វើការអបលោកនៈ) ហើយប្រគេនចុះ។ ប្រសិនបើកាលភិក្ខុកំពុងនៅបរិវាសព្រោះអាបត្តិដែលបិទបាំងទុក ដែលជាសាធារណៈដល់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ ហើយភេទប្រែប្រួលទៅ ត្រូវឱ្យបក្ខមានត្តប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើភេទប្រែប្រួលក្នុងកាលដែលកំពុងប្រព្រឹត្តមានត្ត ត្រូវឱ្យបក្ខមានត្តសារជាថ្មី។ ប្រសិនបើភេទប្រែប្រួលក្នុងកាលដែលបានប្រព្រឹត្តមានត្តរួចហើយ ភិក្ខុនីទាំងឡាយត្រូវធ្វើអព្ភានកម្ម។ ប្រសិនបើកាលអកុសលវិបាកអស់ទៅហើយ ក្នុងកាលដែលកំពុងប្រព្រឹត្តបក្ខមានត្ត ភេទប្រុសត្រឡប់កើតឡើងវិញសារជាថ្មី ត្រូវឱ្យមានត្ត ៦ រាត្រីប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើភេទប្រែប្រួលក្នុងកាលដែលបានប្រព្រឹត្តបក្ខមានត្តរួចហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយត្រូវធ្វើអព្ភានកម្ម នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ Anantare bhikkhuniyā liṅgaparivattanavatthumhi idha vuttanayeneva sabbo vinicchayo veditabbo. Ayaṃ pana viseso – sacepi bhikkhunikāle āpannā sañcarittāpatti paṭicchannā hoti, parivāsadānaṃ natthi, chārattaṃ mānattameva dātabbaṃ. Sace pakkhamānattaṃ carantiyā liṅgaṃ parivattati, na tenattho, chārattaṃ mānattameva dātabbaṃ. Sace ciṇṇamānattāya parivattati, puna mānattaṃ adatvā bhikkhūhi abbhetabbo. Atha bhikkhūhi mānatte adinne puna liṅgaṃ parivattati, bhikkhunīhi pakkhamānattameva dātabbaṃ. Atha chārattaṃ mānattaṃ carantassa puna parivattati, pakkhamānattameva dātabbaṃ. Ciṇṇamānattassa pana liṅgaparivatte jāte bhikkhunīhi abbhānakammaṃ kātabbaṃ. Puna parivatte ca liṅge bhikkhunibhāve ṭhitāyapi yā āpattiyo pubbe paṭippassaddhā, tā suppaṭippassaddhā evāti. ក្នុងរឿងភិក្ខុនីប្តូរភេទដែលនៅបន្ទាប់នេះ ការវិនិច្ឆ័យទាំងអស់ត្រូវដឹងតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងរឿងនេះឯង។ ប៉ុន្តែមានសេចក្តីប្លែកគ្នាយ៉ាងនេះ៖ ទោះបីជាអាបត្តិសញ្ចរិត្តៈដែលភិក្ខុនីបានត្រូវក្នុងកាលនៅជាភិក្ខុនី ហើយបានបិទបាំងទុកក្តី ការឱ្យបរិវាសមិនមានឡើយ ត្រូវឱ្យមានត្ត ៦ រាត្រីប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើកាលនាងកំពុងប្រព្រឹត្តបក្ខមានត្ត ហើយភេទប្រែប្រួលទៅ បក្ខមានត្តនោះមិនមានប្រយោជន៍ឡើយ ត្រូវឱ្យមានត្ត ៦ រាត្រីប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើភេទប្រែប្រួលក្នុងកាលដែលនាងបានប្រព្រឹត្តមានត្តរួចហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយត្រូវអព្ភាន (កោះបញ្ចូល) ដោយមិនបាច់ឱ្យមានត្តសារជាថ្មីឡើយ។ ប្រសិនបើកាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយមិនទាន់បានឱ្យមានត្តនៅឡើយ ហើយភេទត្រឡប់ប្រែប្រួល (ជាស្រី) វិញ ភិក្ខុនីទាំងឡាយត្រូវឱ្យបក្ខមានត្តប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើកាលដែលភិក្ខុកំពុងប្រព្រឹត្តមានត្ត ៦ រាត្រី ហើយភេទត្រឡប់ប្រែប្រួល (ជាស្រី) វិញ ត្រូវឱ្យបក្ខមានត្តប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯកាលដែលភិក្ខុបានប្រព្រឹត្តមានត្តរួចហើយ ហើយការប្តូរភេទកើតឡើង ភិក្ខុនីទាំងឡាយត្រូវធ្វើអព្ភានកម្ម។ កាលបើភេទប្រែប្រួលសារជាថ្មី ទោះបីជានាងស្ថិតនៅក្នុងភាពជាភិក្ខុនីក្តី អាបត្តិទាំងឡាយណាដែលបានរម្ងាប់ហើយក្នុងកាលមុន អាបត្តិទាំងនោះក៏ឈ្មោះថារម្ងាប់ទៅដោយល្អហើយនោះឯង នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា។ 70. Ito parāni ‘‘mātuyā methunaṃ dhamma’’ntiādīni cattāri vatthūni uttānatthāniyeva. ៧០. រឿង ៤ បន្ទាប់ពីនេះ មានរឿង «សេពមេថុនធម្មជាមួយមាតា» ជាដើម មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ 71. Mudupiṭṭhikavatthumhi so kira bhikkhu naṭapubbako. Tassa sippakosallatthaṃ parikammakatā piṭṭhi mudukā ahosi. Tasmā evaṃ kātuṃ asakkhi. ៧១. ក្នុងរឿងភិក្ខុមានខ្នងទន់ ឮថា ភិក្ខុនោះធ្លាប់ជាអ្នកលេងល្ខោន (អ្នកកាយសិប្បកម្ម) ក្នុងកាលមុន។ ខ្នងរបស់ភិក្ខុនោះទន់ ព្រោះបានធ្វើការហ្វឹកហាត់ដើម្បីភាពស្ទាត់ជំនាញក្នុងសិល្បៈរបស់ខ្លួន។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះទើបអាចធ្វើ (ការបៀមអង្គជាតខ្លួនឯង) យ៉ាងនោះបាន។ Lambīvatthumhi [Pg.241] tassa bhikkhussa aṅgajātaṃ dīghaṃ hoti lambati, tasmā lambīti vutto. ក្នុងរឿងភិក្ខុមានអង្គជាតយារធ្លាក់ អង្គជាតរបស់ភិក្ខុនោះវែង ហើយយារធ្លាក់ចុះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «លម្ពី (ភិក្ខុមានអង្គជាតយារធ្លាក់)»។ Ito parāni dve vaṇavatthūni uttānāneva. Lepacittavatthumhi lepacittaṃ nāma cittakammarūpaṃ. រឿងដំបៅ ២ ទៀត ក្រៅពីរឿងលម្ពីនេះ មានសេចក្ដីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងរឿងរូបលាបពណ៌ រូបគំនូរដែលគេលាបពណ៌យ៉ាងវិចិត្រ ឈ្មោះថា លេបចិត្តៈ។ Dārudhītalikavatthumhi dārudhītalikā nāma kaṭṭharūpaṃ. Yathā ca imesu dvīsu evaṃ aññesupi dantarūpa-potthakarūpa-loharūpādīsu anupādinnakesu itthirūpesu nimitte methunarāgena upakkamantassa asuci muccatu vā mā vā, dukkaṭameva. Kāyasaṃsaggarāgena upakkamantassāpi tatheva dukkaṭaṃ. Mocanarāgena pana upakkamantassa mutte saṅghādiseso, amutte thullaccayanti. ក្នុងរឿងតុក្កតាឈើ រូបដែលធ្វើដោយឈើ ឈ្មោះថា ទារុធីតលិកា។ ម្យ៉ាងទៀត អាបត្តិទុក្កដក្នុងរូបទាំងពីរនេះយ៉ាងណា ក្នុងរូបស្ត្រីដែលមិនមានវិញ្ញាណគ្រង (អនុបាទិន្នកៈ) ឯទៀតៗ មានរូបធ្វើដោយភ្លុក រូបធ្វើដោយម្សៅ និងរូបធ្វើដោយលោហៈជាដើម ក៏យ៉ាងនោះដែរ កាលបើភិក្ខុព្យាយាមដោយតម្រេកក្នុងមេថុនធម្មលើប្រដាប់ភេទ ទោះបីទឹកអសុចិឃ្លាតក្តី មិនឃ្លាតក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម្យ៉ាង។ សូម្បីភិក្ខុព្យាយាមដោយតម្រេកក្នុងការប៉ះពាល់កាយ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា। ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុព្យាយាមដោយតម្រេកចង់ឱ្យទឹកអសុចិឃ្លាត កាលបើទឹកអសុចិឃ្លាត ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស បើមិនឃ្លាតទេ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ 72. Sundaravatthumhi ayaṃ sundaro nāma rājagahe kuladārako saddhāya pabbajito; attabhāvassa abhirūpatāya ‘‘sundaro’’ti nāmaṃ labhi. Taṃ rathikāya gacchantaṃ disvā samuppannachandarāgā sā itthī imaṃ vippakāraṃ akāsi. Thero pana anāgāmī. Tasmā so na sādiyi. Aññesaṃ pana avisayo eso. ៧២. ក្នុងរឿងព្រះសុន្ទរៈ ព្រះសុន្ទរៈនេះ ជាកុលបុត្រក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ចូលមកបួសដោយសទ្ធា បានទទួលឈ្មោះថា សុន្ទរៈ ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានរូបឆោមល្អឆើតឆាយនៃរូបកាយ។ ស្ត្រីនោះឃើញលោកកំពុងដើរទៅតាមច្រកផ្លូវ ក៏មានសេចក្តីតម្រេកកើតឡើង ហើយបានធ្វើការប្រព្រឹត្តខុសឆ្គងនេះ។ ចំណែកព្រះថេរៈ លោកជាព្រះអនាគាមី ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបមិនត្រេកអរឡើយ។ ប៉ុន្តែ ការមិនត្រេកអរនេះ មិនមែនជាវិស័យរបស់ភិក្ខុដទៃឡើយ។ Ito paresu catūsu vatthūsu te bhikkhū jaḷā dummedhā mātugāmassa vacanaṃ gahetvā tathā katvā pacchā kukkuccāyiṃsu. ក្នុងរឿង ៤ ទៀត បន្ទាប់ពីរឿងនេះទៅ ពួកភិក្ខុទាំងនោះជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ ឥតប្រាជ្ញា បានជឿតាមពាក្យរបស់ស្រី្ត ហើយបានធ្វើតាមយ៉ាងនោះ រួចក៏មានសេចក្តីសង្ស័យក្នុងកាលជាខាងក្រោយ។ 73. Akkhāyitādīni tīṇi vatthūni uttānatthāneva. Dvīsu chinnasīsavatthūsu ayaṃ vinicchayo – vaṭṭakate mukhe vivaṭe aṅgajātaṃ pavesento sace heṭṭhā vā upari vā ubhayapassehi vā chupantaṃ paveseti, pārājikaṃ. Catūhipi passehi achupantaṃ pavesetvā abbhantare tālukaṃ chupati, pārājikameva. Cattāri passāni tālukañca achupanto ākāsagatameva katvā paveseti ca nīharati ca, dukkaṭaṃ. Yadi pana dantā suphusitā, antomukhe okāso natthi, dantā ca bahi oṭṭhamaṃsena paṭicchannā, tattha vātena asamphuṭṭhaṃ allokāsaṃ tilaphalamattampi pavesentassa pārājikameva. Uppāṭite pana oṭṭhamaṃse dantesuyeva upakkamantassa thullaccayaṃ. Yopi danto bahi nikkhamitvā tiṭṭhati, na sakkā oṭṭhehi pidahituṃ. Tattha upakkamantepi bahi nikkhantajivhāya upakkamantepi thullaccayameva. Jīvamānakasarīrepi bahi nikkhantajivhāya thullaccayameva. Yadi pana bahijivhāya paliveṭhetvā antomukhaṃ paveseti, pārājikameva. Uparigīvāya [Pg.242] chinnasīsassapi adhobhāgena aṅgajātaṃ pavesetvā tālukaṃ chupantassa pārājikameva. ៧៣. រឿង ៣ មានរឿងអក្ខាយិតៈជាដើម មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងរឿងក្បាលដាច់ទាំងពីរ មានសេចក្តីវិនិច្ឆ័យដូចតទៅ៖ កាលបើភិក្ខុបញ្ចូលអង្គជាតិទៅក្នុងមាត់ដែលបើកចំហរាងមូល បើសិនជាបញ្ចូលទៅប៉ះផ្នែកខាងក្រោម ឬផ្នែកខាងលើ ឬចំហៀងទាំងពីរ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើបញ្ចូលទៅដោយមិនប៉ះចំហៀងទាំងបួនឡើយ តែទៅប៉ះពាល់ក្រអូមមាត់ខាងក្នុង ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដូចគ្នា។ បើមិនឱ្យប៉ះចំហៀងទាំងបួន និងមិនឱ្យប៉ះក្រអូមមាត់ឡើយ គឺធ្វើឱ្យស្ថិតនៅចំកណ្តាលលំហ រួចបញ្ចូលទៅផង ដកចេញមកវិញផង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ បើសិនជាធ្មេញខាំជិតល្អ គ្មានចន្លោះក្នុងមាត់ឡើយ ហើយធ្មេញទាំងនោះត្រូវបានបិទបាំងដោយសាច់បបូរមាត់ខាងក្រៅ បើភិក្ខុបញ្ចូលអង្គជាតិទៅប៉ះកន្លែងសើមដែលខ្យល់មិនបានប៉ះពាល់ សូម្បីតែប៉ុនគ្រាប់ល្ង ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម្តង។ ចំណែកឯកាលដែរសាច់បបូរមាត់ត្រូវបានរបកចេញ ហើយភិក្ខុព្យាយាមប្រព្រឹត្តលើធ្មេញតែម្យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ សូម្បីតែធ្មេញណាដែលលយចេញមកខាងក្រៅ ដែលមិនអាចបិទបាំងដោយបបូរមាត់បាន បើភិក្ខុព្យាយាមប្រព្រឹត្តលើធ្មេញនោះក្តី ឬព្យាយាមប្រព្រឹត្តលើអណ្តាតដែលលយចេញមកខាងក្រៅក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យដូចគ្នា។ សូម្បីតែក្នុងរាងកាយដែលមានជីវិត បើព្យាយាមប្រព្រឹត្តលើអណ្តាតដែលលយចេញមកខាងក្រៅ ក៏ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ បើសិនជាយកអណ្តាតខាងក្រៅមករុំព័ទ្ធអង្គជាតិ រួចបញ្ចូលទៅក្នុងមាត់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម្តង។ សូម្បីតែក្នុងក្បាលដែលដាច់ត្រឹមលើក ភិក្ខុបញ្ចូលអង្គជាតិទៅតាមផ្នែកខាងក្រោម ហើយទៅប៉ះក្រអូមមាត់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដូចគ្នា។ Aṭṭhikavatthumhi susānaṃ gacchantassāpi dukkaṭaṃ. Aṭṭhikāni saṅkaḍḍhantassāpi, nimitte methunarāgena upakkamantassāpi, kāyasaṃsaggarāgena upakkamantassāpi, muccatu vā mā vā, dukkaṭameva. Mocanarāgena pana upakkamantassa muccante saṅghādiseso, amuccante thullaccayameva. ក្នុងរឿងឆ្អឹង សូម្បីភិក្ខុដើរទៅកាន់ព្រៃខ្មោច ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ សូម្បីភិក្ខុប្រមូលឆ្អឹងទាំងឡាយ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ, សូម្បីភិក្ខុព្យាយាមដោយតម្រេកក្នុងមេថុនធម្មលើប្រដាប់ភេទក្តី ព្យាយាមដោយតម្រេកក្នុងការប៉ះពាល់កាយក្តី ទោះបីទឹកអសុចិឃ្លាតក្តី មិនឃ្លាតក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម្យ៉ាង។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុព្យាយាមដោយតម្រេកចង់ឱ្យទឹកអសុចិឃ្លាត កាលបើទឹកអសុចិឃ្លាត ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស បើមិនឃ្លាតទេ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យតែម្តង។ Nāgīvatthumhi nāgamāṇavikā vā hotu kinnarīādīnaṃ vā aññatarā, sabbattha pārājikaṃ. ក្នុងរឿងនាងនាគ ទោះបីជានាងនាគក្មេងក្តី ឬជាសត្វញីដទៃមាននាងកិន្នរីជាដើមក្តី ក្នុងសត្វញីទាំងអស់នោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកទាំងអស់។ Yakkhīvatthumhi sabbāpi devatā yakkhīyeva. ក្នុងរឿងនាងយក្ខិនី សូម្បីតែទេវតាស្រីទាំងអស់ ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកនាងយក្ខិនីនេះឯង។ Petīvatthumhi nijjhāmataṇhikādipetiyo allīyitumpi na sakkā. Vimānapetiyo pana atthi; yāsaṃ kāḷapakkhe akusalaṃ vipaccati, juṇhapakkhe devatā viya sampattiṃ anubhonti. Evarūpāya petiyā vā yakkhiyā vā sace dassana-gahaṇa-āmasana-phusana-ghaṭṭanāni paññāyanti, pārājikaṃ. Athāpi dassanaṃ natthi, itarāni paññāyanti, pārājikameva. Atha dassanagahaṇāni na paññāyanti, āmasanaphusanaghaṭṭanehi paññāyamānehi taṃ puggalaṃ visaññaṃ katvā attano manorathaṃ pūretvā gacchati, ayaṃ avisayo nāma. Tasmā ettha avisayattā anāpatti. Paṇḍakavatthu pākaṭameva. ក្នុងរឿងនាងប្រេត ពួកនាងប្រេតមាននិជ្ឈាមតណ្ហិកប្រេតជាដើម មិនអាចសូម្បីតែចូលទៅជិតប៉ះពាល់បានឡើយ។ ប៉ុន្តែ មានពួកនាងវិមានប្រេត ដែលក្នុងកាលខាងរនោច អកុសលកម្មតែងហុចផលឱ្យ តែក្នុងកាលខាងខ្នើត តែងសោយសម្បត្តិដូចជាទេវតាស្រី។ បើសិនជាការឃើញ ការចាប់ ការស្ទាបអង្អែល ការប៉ះពាល់ និងការកកិត ជាមួយនឹងនាងប្រេត ឬនាងយក្ខិនីដែលមានសភាពបែបនេះ ប្រាកដច្បាស់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ទោះបីជាមិនឃើញរូបក្តី តែការប៉ះពាល់ដទៃទៀតប្រាកដច្បាស់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដូចគ្នា។ បើសិនជាការឃើញ និងការចាប់មិនប្រាកដច្បាស់ទេ តែដោយសារការស្ទាបអង្អែល ការប៉ះពាល់ និងការកកិតដែលប្រាកដច្បាស់នោះ ធ្វើឱ្យបុគ្គលនោះវង្វេងស្មារតី ហើយភិក្ខុបានបំពេញបំណងរបស់ខ្លួនរួចដើរចេញទៅ នេះឈ្មោះថា អវិស័យ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងរឿងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះជាអវិស័យ។ ចំណែកឯរឿងខ្ទើយ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ Upahatindriyavatthumhi upahatindriyoti upahatakāyappasādo khāṇukaṇṭakamiva sukhaṃ vā dukkhaṃ vā na vedayati. Avedayantassāpi sevanacittavasena āpatti. ក្នុងរឿងបុគ្គលមានឥន្ទ្រិយទ្រុឌទ្រោម ពាក្យថា មានឥន្ទ្រិយទ្រុឌទ្រោម គឺមានកាយបសាទត្រូវខូចខាត មិនអាចទទួលដឹងនូវសុខ ឬទុក្ខបានឡើយ ប្រៀបដូចជាបង្គោលឈើ ឬបន្លាដូច្នោះ។ ទោះបីជាបុគ្គលនោះមិនទទួលដឹងក៏ដោយ តែដោយអំណាចនៃចិត្តចង់សេព ត្រូវអាបត្តិដដែល។ Chupitamattavatthusmiṃ yo ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevissāmī’’ti mātugāmaṃ gaṇhitvā methune virajjitvā vippaṭisārī hoti, dukkaṭamevassa hoti. Methunadhammassa hi pubbapayogā hatthaggāhādayo yāva sīsaṃ na pāpuṇāti, tāva dukkaṭe tiṭṭhanti. Sīse patte pārājikaṃ hoti. Paṭhamapārājikassa hi dukkaṭameva sāmantaṃ. Itaresaṃ tiṇṇaṃ thullaccayaṃ. Ayaṃ pana bhikkhu methunadhamme virajjitvā kāyasaṃsaggaṃ sādiyīti veditabbo. Tenāha bhagavā – ‘‘āpatti saṅghādisesassā’’ti. ក្នុងរឿងគ្រាន់តែប៉ះពាល់ ភិក្ខុណាដែលចាប់ស្ត្រីដោយគិតថា អាត្មាអញនឹងសេពមេថុនធម្ម រួចក៏នឿយណាយក្នុងមេថុនធម្ម ហើយមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ ភិក្ខុនោះត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា បុព្វបយោគនៃមេថុនធម្ម មានការចាប់ដៃជាដើម ដរាបណាមិនទាន់ដល់កម្រិតកំពូល ដរាបនោះ ត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើដល់កម្រិតកំពូលហើយ ទើបត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ព្រោះថា អាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ ជាអាបត្តិជិតខាងនៃបារាជិកទី ១។ ចំណែកឯបារាជិក ៣ ទៀត មានអាបត្តិថុល្លច្ច័យជាអាបត្តិជិតខាង។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនេះ គួរជ្រាបថា លោកនឿយណាយក្នុងមេថុនធម្មហើយ តែត្រេកអរក្នុងការប៉ះពាល់កាយទៅវិញ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ 74. Bhaddiyavatthusmiṃ [Pg.243] bhaddiyaṃ nāma taṃ nagaraṃ. Jātiyāvanaṃ nāma jātipupphagumbānaṃ ussannatāya evaṃ laddhanāmaṃ; taṃ tassa nagarassa upacāre vanaṃ hoti. So tattha nipanno tena vātupatthambhena mahāniddaṃ okkami. Ekarasaṃ bhavaṅgameva vattati. Kilinnaṃ passitvāti asucikiliṭṭhaṃ passitvā. ៧៤. ក្នុងរឿងក្រុងភទ្ទិយៈ ទីក្រុងនោះឈ្មោះថា ភទ្ទិយៈ។ ព្រៃឈ្មោះថា ជាតិយាវនៈ បានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រោះតែមានគុម្ពផ្កាម្លិះដុះច្រើនកកកុញ ព្រៃនោះស្ថិតនៅក្បែរទីក្រុងនោះ។ ភិក្ខុនោះដេកក្នុងព្រៃនោះ ហើយបានលង់លក់យ៉ាងស្កប់ស្កល់ដោយសារខ្យល់បក់មកត្រូវកាយ។ ចិត្តរបស់លោកប្រព្រឹត្តទៅក្នុងភវង្គតែមួយមុខប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា ឃើញសើម គឺឃើញប្រឡាក់ដោយទឹកអសុចិ។ 75. Ito parāni sādiyanapaṭisaṃyuttāni cattāri vatthūni, ajānanavatthu cāti pañca uttānatthāneva. ៧៥. រឿង ៤ ទៀត បន្ទាប់ពីរឿងភទ្ទិយៈនេះទៅ ដែលទាក់ទងនឹងការត្រេកអរ និងរឿងមិនដឹងខ្លួន ១ រួមជា ៥ រឿងនេះ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ 76. Dvīsu asādiyanavatthūsu sahasā vuṭṭhāsīti āsīvisena daṭṭho viya agginā daḍḍho viya ca turitaṃ vuṭṭhāsi. Akkamitvā pavattesīti appamatto bhikkhu āraddhavipassako upaṭṭhitassati khippaṃ vuṭṭhahantova akkamitvā bhūmiyaṃ vaṭṭento parivaṭṭento viheṭhento pātesi. Puthujjanakalyāṇakena hi evarūpesu ṭhānesu cittaṃ rakkhitabbaṃ. Ayañca tesaṃ aññataro saṅgāmasīsayodho bhikkhu. ៧៦. ក្នុងរឿងមិនត្រេកអរទាំងពីរ ពាក្យថា ក្រោកឡើងភ្លាមៗ គឺក្រោកឡើងយ៉ាងប្រញាប់ប្រញាល់ ប្រៀបដូចជាត្រូវពស់វែកខាំ ឬត្រូវភ្លើងឆេះដូច្នោះ។ ពាក្យថា ធាក់ឱ្យរមៀលទៅ គឺភិក្ខុអ្នកមិនប្រមាទ មានវិបស្សនាចាប់ផ្តើមហើយ មានសតិខ្ជាប់ខ្ជួន ក្រោកឡើងភ្លាម ក៏ធាក់ច្រានឱ្យរមៀលទៅលើដី ឱ្យបង្វិលទៅបង្វិលមក ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញហើយឱ្យធ្លាក់ចុះទៅ។ ព្រោះថា កល្យាណបុថុជ្ជន គប្បីរក្សាចិត្តក្នុងឋានៈបែបនេះ។ ហើយភិក្ខុនេះ ក៏ជាយុទ្ធជនដ៏ឆ្នើមក្នុងសមរភូមិមួយរូប ក្នុងចំណោមកល្យាណបុថុជ្ជនទាំងនោះ។ 77. Dvāraṃ vivaritvā nipannavatthumhi divā paṭisallīyantenāti divā nipajjantena. Dvāraṃ saṃvaritvā paṭisallīyitunti dvāraṃ pidahitvā nipajjituṃ. Ettha ca kiñcāpi pāḷiyaṃ ‘‘ayaṃ nāma āpattī’’ti na vuttā. Vivaritvā nipannadosena pana uppanne vatthusmiṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, divā paṭisallīyantena dvāraṃ saṃvaritvā paṭisallīyitu’’nti vuttattā asaṃvaritvā paṭisallīyantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ. Bhagavato hi adhippāyaṃ ñatvā upālittherādīhi aṭṭhakathā ṭhapitā. ‘‘Atthāpatti divā āpajjati no ratti’’nti (pari. 323) imināpi cetaṃ siddhaṃ. ៧៧. ក្នុងរឿងបើកទ្វារដេក ពាក្យថា កាលបើពួនសម្ងំក្នុងវេលាថ្ងៃ គឺកាលបើដេកក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ពាក្យថា ដើម្បីពួនសម្ងំដោយបិទទ្វារ គឺដើម្បីដេកដោយបិទទ្វារ។ ក្នុងរឿងនេះ ទោះបីជាក្នុងបាលីមិនបានសម្តែងថា ត្រូវអាបត្តិឈ្មោះនេះ ក៏ដោយ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែទោសនៃការបើកទ្វារដេក កាលបើរឿងហេតุกើតឡើង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យភិក្ខុកាលបើពួនសម្ងំក្នុងវេលាថ្ងៃ ត្រូវបិទទ្វារសិនសឹមពួនសម្ងំ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា ភិក្ខុដែលមិនបិទទ្វារហើយពួនសម្ងំ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ព្រោះថា ព្រះឧបាលិត្ថេរជាដើម បានដឹងនូវព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយទើបតែងព្រះអដ្ឋកថាទុកមក។ សូម្បីតែពាក្យក្នុងបរិវារៈថា អាបត្តិខ្លះ ភិក្ខុត្រូវក្នុងវេលាថ្ងៃ មិនមែនក្នុងវេលាយប់ឡើយ នេះ ក៏បញ្ជាក់ច្បាស់នូវសេចក្តីនេះដែរ។ Kīdisaṃ pana dvāraṃ saṃvaritabbaṃ, kīdisaṃ na saṃvaritabbaṃ? Rukkhapadaraveḷupadarakilañjapaṇṇādīnaṃ yena kenaci kavāṭaṃ katvā heṭṭhā udukkhale upari uttarapāsake ca pavesetvā kataṃ parivattakadvārameva saṃvaritabbaṃ. Aññaṃ gorūpānaṃ vajesu viya rukkhasūcikaṇṭakadvāraṃ, gāmathakanakaṃ cakkalakayuttadvāraṃ, phalakesu vā kiṭikāsu vā dve tīṇi cakkalakāni yojetvā kataṃ saṃsaraṇakiṭikadvāraṃ, āpaṇesu viya kataṃ ugghāṭanakiṭikadvāraṃ, dvīsu tīsu ṭhānesu veṇusalākā gopphetvā paṇṇakuṭīsu kataṃ salākahatthakadvāraṃ, dussasāṇidvāranti evarūpaṃ dvāraṃ na saṃvaritabbaṃ. Pattahatthassa kavāṭappaṇāmane pana [Pg.244] ekaṃ dussasāṇidvārameva anāpattikaraṃ, avasesāni paṇāmentassa āpatti. Divā paṭisallīyantassa pana parivattakadvārameva āpattikaraṃ, sesāni saṃvaritvā vā asaṃvaritvā vā nipannassa āpatti natthi. Saṃvaritvā pana nipajjitabbaṃ, etaṃ vattaṃ. ចុះទ្វារបែបណាដែលត្រូវបិទ ទ្វារបែបណាដែលមិនបាច់បិទ? ទ្វារដែលគេធ្វើស្លាបទ្វារដោយបន្ទះឈើ បន្ទះឫស្សី កន្ទេល ឬស្លឹកឈើជាដើម ហើយស៊កខាងក្រោមទៅក្នុងត្បាល់ទ្វារ ខាងលើស៊កទៅក្នុងរន្ធទ្វារខាងលើ ដែលហៅថា ទ្វារវិល ទ្វារបែបនេះឯងដែលត្រូវបិទ។ ចំណែកឯទ្វារដទៃទៀត ដូចជាទ្វារខ្នាត់ឈើ ឬទ្វារបន្លា ក្នុងក្រោលគោ ទ្វារបិទច្រកភូមិដែលមានកង់ ទ្វារបន្ទះក្តារ ឬទ្វារផែនឫស្សីដែលគេដាក់កង់ពីរឬបីសម្រាប់រំកិលទៅមក ទ្វារដែលគេធ្វើសម្រាប់បើកហើបឡើងដូចជាទ្វារហាងលក់ដូរ ទ្វារដែលគេត្បាញដោយចម្រៀកឫស្សីពីរឬបីកន្លែងក្នុងកុដិស្លឹកឈើ និងទ្វារដែលធ្វើដោយវាំងននសំពត់ ទ្វារមានសភាពបែបនេះ មិនបាច់បិទឡើយ។ ប៉ុន្តែ សម្រាប់ភិក្ខុដែលមានសពិតនៅក្នុងដៃ កាលបើច្រានស្លាបទ្វារ មានតែទ្វារវាំងននសំពត់មួយប៉ុណ្ណោះដែលមិននាំឱ្យត្រូវអាបត្តិ ចំណែកឯការច្រានទ្វារដែលសេសសល់ នាំឱ្យត្រូវអាបត្តិ។ ម្យ៉ាងទៀត សម្រាប់ភិក្ខុដែលពួនសម្ងំក្នុងវេលាថ្ងៃ មានតែទ្វារវិលប៉ុណ្ណោះដែលនាំឱ្យត្រូវអាបត្តិ ចំណែកឯទ្វារដែលសេសសល់ ទោះបីបិទក្តី មិនបិទក្តី ហើយដេក ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ គប្បីបិទហើយសឹមដេក នេះជាវ័ត។ Parivattakadvāraṃ pana kittakena saṃvutaṃ hoti? Sūcighaṭikādīsu dinnāsu saṃvutameva hoti. Apica kho sūcimattepi dinne vaṭṭati. Ghaṭikamattepi dinne vaṭṭati. Dvārabāhaṃ phusitvā pihitamattepi vaṭṭati. Īsakaṃ aphusitepi vaṭṭati. Sabbantimena vidhinā yāvatā sīsaṃ nappavisati tāvatā aphusitepi vaṭṭatīti. Sace bahūnaṃ vaḷañjanaṭṭhānaṃ hoti, bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā ‘‘dvāraṃ, āvuso, jaggāhī’’ti vatvāpi nipajjituṃ vaṭṭati. Atha bhikkhū cīvarakammaṃ vā aññaṃ vā kiñci karontā nisinnā honti, ‘‘ete dvāraṃ jaggissantī’’ti ābhogaṃ katvāpi nipajjituṃ vaṭṭati. Kurundaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘upāsakampi āpucchitvā vā, ‘esa jaggissatī’ti ābhogaṃ katvā vā nipajjituṃ vaṭṭati. Kevalaṃ bhikkhuniṃ vā mātugāmaṃ vā āpucchituṃ na vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Atha dvārassa udukkhalaṃ vā uttarapāsako vā bhinno vā hoti aṭṭhapito vā, saṃvarituṃ na sakkoti, navakammatthaṃ vā pana iṭṭhakapuñjo vā mattikādīnaṃ vā rāsi antodvāre kato hoti, aṭṭaṃ vā bandhanti, yathā saṃvarituṃ na sakkoti; evarūpe antarāye sati asaṃvaritvāpi nipajjituṃ vaṭṭati. Yadi pana kavāṭaṃ natthi, laddhakappameva. Upari sayantena nisseṇiṃ āropetvā nipajjitabbaṃ. Sace nisseṇimatthake thakanakaṃ hoti, thaketvāpi nipajjitabbaṃ. Gabbhe nipajjantena gabbhadvāraṃ vā pamukhadvāraṃ vā yaṃkiñci saṃvaritvā nipajjituṃ vaṭṭati. Sace ekakuṭṭake gehe dvīsu passesu dvārāni katvā vaḷañjanti, dvepi dvārāni jaggitabbāni. ចុះទ្វារវិល ត្រូវបិទត្រឹមណា ទើបឈ្មោះថាបិទហើយ? កាលបើដាក់គន្លឹះ ឬសន្លាក់ទ្វារជាដើមហើយ ឈ្មោះថាបិទហើយពិតប្រាកដ។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីតែដាក់ត្រឹមតែគន្លឹះតូច ក៏គួរ។ ដាក់ត្រឹមតែសន្លាក់ទ្វារ ក៏គួរ។ គ្រាន់តែបិទឱ្យប៉ះនឹងក្របខ្នងទ្វារ ក៏គួរ។ ទោះបីជាមិនប៉ះគ្នាបន្តិចបន្តួច ក៏គួរ។ ដោយវិធីចុងក្រោយបំផុត ដរាបណាក្បាលចូលមិនរួច ទោះបីជាមិនប៉ះគ្នាសោះ ក៏គួរ។ បើសិនជាទីនោះជាកន្លែងដែលមនុស្សច្រើននាក់ប្រើប្រាស់រួមគ្នា ភិក្ខុនឹងប្រាប់ភិក្ខុ ឬសាមណេរថា អាវុសោ ចូរជួយមើលទ្វារផង រួចហើយដេក ក៏គួរ។ បើសិនជាពួកភិក្ខុកំពុងអង្គុយធ្វើការងារចីវរ ឬការងារដទៃណាមួយ ភិក្ខុធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា លោកទាំងនេះនឹងជួយមើលទ្វារ រួចហើយដេក ក៏គួរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា ពោលថា សូម្បីតែប្រាប់ឧបាសក ឬធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា ឧបាសកនេះនឹងជួយមើលទ្វារ រួចហើយដេក ក៏គួរ។ វៀរលែងតែភិក្ខុនី ឬស្រី្តដទៃ គឺមិនគួរប្រាប់ឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត បើសិនជាត្បាល់ទ្វារ ឬរន្ធទ្វារខាងលើបាក់ ឬមិនទាន់បានដាក់ ទើបមិនអាចបិទបាន ឬមួយក៏ព្រោះតែការងារសាងសង់ថ្មី គេបានគរគំនរឥដ្ឋ ឬគំនរដីឥដ្ឋជាដើមទុកនៅខាងក្នុងទ្វារ ឬគេចងរន្ទា ដែលធ្វើឱ្យមិនអាចបិទបាន កាលបើមានអន្តរាយមានសភាពបែបនេះ ទោះបីមិនបិទទ្វារហើយដេក ក៏គួរ។ បើសិនជាគ្មានស្លាបទ្វារសោះ នោះឈ្មោះថាបានការអនុញ្ញាតស្រាប់ហើយ។ ភិក្ខុដែលដេកនៅជាន់ខាងលើ ត្រូវទាញជណ្តើរឡើងលើ រួចសឹមដេក។ បើសិនជានៅត្រង់ក្បាលជណ្តើរមានគម្របបិទ ត្រូវបិទគម្របនោះសិន រួចសឹមដេក។ ភិក្ខុដែលដេកក្នុងបន្ទប់ ត្រូវបិទទ្វារបន្ទប់ ឬទ្វារខាងមុខ ឬទ្វារណាមួយ រួចសឹមដេក ក៏គួរ។ បើសិនជាក្នុងផ្ទះដែលមានជញ្ជាំងរួមគ្នា គេធ្វើទ្វារទាំងសងខាងសម្រាប់ប្រើប្រាស់ ត្រូវរក្សាការពារទ្វារទាំងពីរនោះ។ Tibhūmakepi pāsāde dvāraṃ jaggitabbameva. Sace bhikkhācārā paṭikkamma lohapāsādasadisaṃ pāsādaṃ bahū bhikkhū divāvihāratthaṃ pavisanti, saṅghattherena dvārapālassa ‘‘dvāraṃ jaggāhī’’ti vatvā vā ‘‘dvārajagganaṃ etassa bhāro’’ti ābhogaṃ katvā vā pavisitvā nipajjitabbaṃ. Yāva saṅghanavakena evameva kattabbaṃ. Pure pavisantānaṃ ‘‘dvārajagganaṃ nāma pacchimānaṃ bhāro’’ti evaṃ ābhogaṃ kātumpi vaṭṭati. Anāpucchā vā ābhogaṃ vā akatvā antogabbhe vā asaṃvutadvāre bahi vā nipajjantānaṃ āpatti. Gabbhe vā bahi vā nipajjanakālepi ‘‘dvārajagganaṃ nāma mahādvāre dvārapālassa bhāro’’ti [Pg.245] ābhogaṃ katvā nipajjituṃ vaṭṭatiyeva. Lohapāsādādīsu ākāsatale nipajjantenāpi dvāraṃ saṃvaritabbameva. សូម្បីតែនៅក្នុងប្រាសាទមានថ្នាក់បី ក៏ត្រូវតែរក្សាទ្វារដែរ។ ប្រសិនបើភិក្ខុជាច្រើនត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាត ហើយចូលទៅកាន់ប្រាសាទដែលមានសភាពដូចជាលោហប្រាសាទ ដើម្បីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ព្រះសង្ឃត្ថេរត្រូវប្រាប់ដល់អ្នកចាំទ្វារថា «ចូររក្សាទ្វារចុះ» ឬធ្វើការយកចិត្តទុកដាក់ថា «ការរក្សាទ្វារជាភារៈរបស់អ្នកចាំទ្វារនេះ» រួចហើយទើបចូលទៅសម្រាក។ សូម្បីតែភិក្ខុថ្មីក្នុងសង្ឃ ក៏ត្រូវធ្វើដូច្នោះដែរ។ សម្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលចូលទៅមុន នឹងធ្វើការយកចិត្តទុកដាក់ថា «ការរក្សាទ្វារជាភារៈរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកខាងក្រោយ» ដូច្នេះក៏គួរ។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនបានលា ឬមិនបានធ្វើការយកចិត្តទុកដាក់ ហើយសម្រាកនៅក្នុងបន្ទប់ខាងក្នុង ឬនៅខាងក្រៅដែលទ្វារមិនបានបិទ ត្រូវអាបត្តិ។ សូម្បីតែក្នុងខណៈដែលសម្រាកនៅក្នុងបន្ទប់ ឬនៅខាងក្រៅ ក៏គួរតែធ្វើការយកចិត្តទុកដាក់ថា «ការរក្សាទ្វារជាភារៈរបស់អ្នកចាំទ្វារនៅទ្វារធំ» រួចហើយសម្រាក។ សូម្បីតែភិក្ខុដែលសម្រាកនៅលើដំបូលក្នុងលោហប្រាសាទជាដើម ក៏ត្រូវតែបិទទ្វារដែរ។ Ayañhettha saṅkhepo – idaṃ divāpaṭisallīyanaṃ yena kenaci parikkhitte sadvārabandhe ṭhāne kathitaṃ. Tasmā abbhokāse vā rukkhamūle vā maṇḍape vā yattha katthaci sadvārabandhe nipajjantena dvāraṃ saṃvaritvāva nipajjitabbaṃ. Sace mahāpariveṇaṃ hoti, mahābodhiyaṅgaṇalohapāsādaṅgaṇasadisaṃ bahūnaṃ osaraṇaṭṭhānaṃ, yattha dvāraṃ saṃvutampi saṃvutaṭṭhāne na tiṭṭhati, dvāraṃ alabhantā pākāraṃ āruhitvāpi vicaranti, tattha saṃvaraṇakiccaṃ natthi. Rattiṃ dvāraṃ vivaritvā nipanno aruṇe uggate uṭṭhahati, anāpatti. Sace pabujjhitvā puna supati, āpatti. Yo pana ‘‘aruṇe uggate vuṭṭhahissāmī’’ti paricchinditvāva dvāraṃ asaṃvaritvā rattiṃ nipajjati, yathāparicchedameva ca na vuṭṭhāti, tassa āpattiyeva. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘evaṃ nipajjanto anādariyadukkaṭāpi na muccatī’’ti vuttaṃ. សេចក្តីសង្ខេបក្នុងរឿងនេះមានដូចតទៅ៖ ការសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកទីកន្លែងដែលមានរបងព័ទ្ធជុំវិញ និងមានទ្វារបិទជិតដោយវត្ថុណាមួយ។ ហេតុនោះ ភិក្ខុទោះបីសម្រាកក្នុងទីវាលក្តី ទៀបគល់ឈើក្តី ក្នុងមណ្ឌបក្តី ឬក្នុងទីកន្លែងណាមួយដែលមានទ្វារបិទជិត ត្រូវតែបិទទ្វារសិន ទើបសម្រាក។ ប្រសិនបើជាបរិវេណធំ ជាទីប្រជុំចុះនៃមនុស្សជាច្រើន ដូចជាលានមហាពោធិ និងលានលោហប្រាសាទ ដែលទ្វារទោះបីបិទហើយ ក៏មិនស្ថិតនៅក្នុងទីដែលបិទនោះ មនុស្សទាំងឡាយកាលបើមិនបានផ្លូវតាមទ្វារ ក៏ឡើងកំពែងដើរទៅមក ក្នុងទីនោះមិនមានកិច្ចដែលត្រូវបិទឡើយ។ ភិក្ខុបើកទ្វារសម្រាកក្នុងវេលាយប់ លុះអរុណរះឡើងក៏ក្រោកឡើង មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើភ្ញាក់ឡើងហើយ ត្រឡប់ដេកលក់ទៅវិញ ត្រូវអាបត្តិ។ ចំណែកភិក្ខុណាដែលកំណត់ទុកថា «កាលបើអរុណរះឡើង អាត្មាអញនឹងក្រោកឡើង» មិនបានបិទទ្វារ ហើយសម្រាកក្នុងវេលាយប់ តែមិនក្រោកឡើងតាមការកំណត់នោះទេ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិជាប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងមហាបច្ចរី ចែងថា «ភិក្ខុដែលសម្រាកយ៉ាងនេះ សូម្បីតែអាបត្តិទុក្កដព្រោះការមិនអើពើ ក៏មិនរួចឡើយ»។ Yo pana bahudeva rattiṃ jaggitvā addhānaṃ vā gantvā divā kilantarūpo mañce nisinno pāde bhūmito amocetvāva niddāvasena nipajjati, tassa anāpatti. Sace okkantaniddo ajānantopi pāde mañcakaṃ āropeti, āpattiyeva. Nisīditvā apassāya supantassa anāpatti. Yopi ca ‘‘niddaṃ vinodessāmī’’ti caṅkamanto patitvā sahasāva vuṭṭhāti, tassāpi anāpatti. Yo pana patitvā tattheva sayati, na vuṭṭhāti, tassa āpatti. ចំណែកភិក្ខុណាដែលភ្ញាក់រលឹកអស់រាត្រីជាច្រើន ឬដើរផ្លូវឆ្ងាយមក មានសភាពហត់នឿយក្នុងវេលាថ្ងៃ អង្គុយលើគ្រែ មិនទាន់ដាក់ជើងចុះផុតពីដី ហើយសម្រាកទៅដោយអំណាចនៃសេចក្តីលក់ ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះលង់លក់ទៅ សូម្បីតែមិនដឹងខ្លួន ក៏លើកជើងឡើងលើគ្រែ ត្រូវអាបត្តិជាប្រាកដ។ ភិក្ខុដែលអង្គុយផ្អែកសម្រាក មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីតែភិក្ខុណាគិតថា «អាត្មាអញនឹងបន្ទោបង់សេចក្តីងងុយ» ហើយដើរចង្ក្រម ស្រាប់តែដួលចុះ ហើយក្រោកឡើងភ្លាមៗ សូម្បីតែភិក្ខុនោះក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ចំណែកភិក្ខុណាដួលចុះហើយ ដេកនៅកន្លែងដដែលនោះ មិនក្រោកឡើង ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិ។ Ko muccati, ko na muccatīti? Mahāpaccariyaṃ tāva ‘‘ekabhaṅgena nipannakoyeva muccati. Pāde pana bhūmito mocetvā nipanno yakkhagahitakopi visaññībhūtopi na muccatī’’ti vuttaṃ. Kurundaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘bandhitvā nipajjāpitova muccatī’’ti vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘yo caṅkamanto muccitvā patito tattheva supati, tassāpi avisayattā āpatti na dissati. Ācariyā pana evaṃ na kathayanti. Tasmā āpattiyevāti mahāpadumattherena vuttaṃ. Dve pana janā āpattito muccantiyeva, yo ca yakkhagahitako, yo ca bandhitvā nipajjāpito’’ti. សួរថា៖ តើនរណារួចខ្លួន តើនរណាមិនរួចខ្លួន? ជាដំបូង ក្នុងមហាបច្ចរី ចែងថា «ភិក្ខុដែលសម្រាកដោយការផ្អៀងចំហៀងម្ខាងប៉ុណ្ណោះ ទើបរួចខ្លួន។ ចំណែកភិក្ខុដែលលើកជើងផុតពីដីហើយសម្រាក ទោះបីជាភិក្ខុដែលយក្សចូលសណ្ឋិតក្តី ភិក្ខុដែលសន្លប់បាត់ស្មារតីក្តី ក៏មិនរួចខ្លួនឡើយ»។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា ចែងថា «ភិក្ខុដែលគេចងហើយឱ្យសម្រាក ទើបរួចខ្លួន»។ ចំណែកនៅក្នុងមហាអដ្ឋកថា ចែងថា «ភិក្ខុណាដើរចង្ក្រមហើយវិលមុខដួលចុះ ដេកលក់នៅកន្លែងនោះឯង សូម្បីតែភិក្ខុនោះ ព្រោះមិនមែនជាវិស័យ អាបត្តិក៏មិនប្រាកដឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះអាចារ្យទាំងឡាយមិនពោលយ៉ាងនេះទេ។ ហេតុនោះ ត្រូវតែជាអាបត្តិជាប្រាកដ» នេះជាពាក្យដែលព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលទុក។ ចំណែកជនពីររូបនេះ រួចចាកអាបត្តិជាប្រាកដ គឺភិក្ខុដែលយក្សចូលសណ្ឋិតមួយ និងភិក្ខុដែលគេចងហើយឱ្យសម្រាកមួយ។ 78. Bhārukacchakavatthumhi [Pg.246] anāpatti supinantenāti yasmā supinante avisayattā evaṃ hoti, tasmā upālitthero bhagavatā avinicchitapubbampi imaṃ vatthuṃ nayaggāhena vinicchini. Bhagavāpi ca sutvā ‘‘sukathitaṃ, bhikkhave, upālinā; apade padaṃ karonto viya, ākāse padaṃ dassento viya upāli imaṃ pañhaṃ kathesī’’ti vatvā theraṃ etadagge ṭhapesi – ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayadharānaṃ yadidaṃ upālī’’ti (a. ni. 1.219, 228). Ito parāni supabbādīni vatthūni uttānatthāneva. ៧៨. ក្នុងរឿងភិក្ខុនៅក្រុងភារុកច្ឆៈ ដែលមានពាក្យថា «មិនត្រូវអាបត្តិព្រោះយល់សប្តិ» នោះ ព្រោះហេតុតែក្នុងយល់សប្តិមិនមែនជាវិស័យ ទើបមានសភាពយ៉ាងនោះ ហេតុនោះ ព្រះឧបាលិត្ថេរ ទោះបីជារឿងនេះព្រះមានព្រះភាគមិនទាន់បានកាត់សេចក្តីពីមុនមកក៏ដោយ ក៏បានកាត់សេចក្តីរឿងនេះដោយការកាន់យកតាមន័យ។ សូម្បីតែព្រះមានព្រះភាគ កាលបើបានទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ហើយ ក៏ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧបាលិពោលត្រូវហើយ ឧបាលិដោះស្រាយបញ្ហានេះ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលធ្វើស្នាមជើងក្នុងទីដែលគ្មានស្នាមជើង ប្រៀបដូចជាបង្ហាញស្នាមជើងក្នុងអាកាសដូច្នោះឯង» រួចហើយទ្រង់បានតាំងព្រះថេរៈទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧបាលិនេះ ជាកំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវករបស់តថាគត ផ្នែកខាងអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ»។ រឿងទាំងឡាយមានរឿងនាងសុបព្វាជាដើម ក្រៅពីនេះ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ 80. Bhikkhunīsampayojanādīsu te licchavikumārakā khiḍḍāpasutā attano anācārena evaṃ akaṃsu. Tato paṭṭhāya ca licchavīnaṃ vināso eva udapādi. ៨០. ក្នុងរឿងការទាក់ទងនឹងភិក្ខុនីជាដើម ពួកកុមារលិច្ឆវីទាំងឡាយនោះ ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងការលេង បានធ្វើការមិនសមគួរយ៉ាងនោះ ដោយសេចក្តីមិនគោរពរបស់ខ្លួន។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សេចក្តីវិនាសនៃពួកលិច្ឆវីក៏បានកើតប្រាកដឡើង។ 82. Vuḍḍhapabbajitavatthumhi dassanaṃ agamāsīti anukampāya ‘‘taṃ dakkhissāmī’’ti gehaṃ agamāsi. Athassa sā attano ca dārakānañca nānappakārehi anāthabhāvaṃ saṃvaṇṇesi. Anapekkhañca naṃ ñatvā kupitā ‘‘ehi vibbhamāhī’’ti balakkārena aggahesi. So attānaṃ mocetuṃ paṭikkamanto jarādubbalatāya uttāno paripati. Tato sā attano manaṃ akāsi. So pana bhikkhu anāgāmī samucchinnakāmarāgo tasmā na sādiyīti. ៨២. ក្នុងរឿងភិក្ខុបួសចាស់ ដែលមានពាក្យថា «បានទៅដើម្បីមើល» នោះ គឺលោកបានទៅកាន់ផ្ទះដោយសេចក្តីអនុគ្រោះថា «អាត្មាអញនឹងមើលនាងនោះ»។ គ្រានោះ នាងនោះបានរៀបរាប់ប្រាប់លោកអំពីភាពជាអ្នកគ្មានទីពឹងរបស់ខ្លួន និងរបស់កូនៗ ដោយប្រការផ្សេងៗ។ លុះដឹងថា លោកជាអ្នកមិនមានការអាឡោះអាល័យហើយ ក៏ខឹងសម្បារ ពោលថា «ចូរមក ចូរលាចាកសិក្ខាទៅ» ហើយក៏ចាប់ទាញដោយកម្លាំងបំពាន។ ព្រះថេរៈនោះ កាលថយក្រោយដើម្បីដោះខ្លួន ក៏ដួលផ្ងារទៅក្រោយ ព្រោះភាពជាអ្នកទ្រុឌទ្រោមដោយជរា។ លំដាប់នោះ នាងនោះក៏បានធ្វើតាមបំណងចិត្តរបស់ខ្លួន។ ចំណែកភិក្ខុនោះ ជាព្រះអនាគាមី មានកាមរាគៈកាត់ផ្តាច់អស់ហើយ ហេតុនោះ លោកមិនបានត្រេកអរឡើយ។ 83. Migapotakavatthu uttānatthamevāti. ៨៣. រឿងកូនម្រឹគ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ Vinītavatthu niṭṭhitaṃ. វិនិតវត្ថុ ចប់ហើយ។ Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya ក្នុងសមន្តបាសាទិកា វិនយសំវណ្ណនា Paṭhamapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā. បឋមបារាជិកវណ្ណនា ចប់ហើយ។ Tatridaṃ samantapāsādikāya samantapāsādikattasmiṃ – ក្នុងអធិប្បាយនោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់អំពីភាពជាសមន្តបាសាទិកានៃសមន្តបាសាទិកាអដ្ឋកថា៖ Ācariyaparamparato, nidānavatthuppabhedadīpanato; Parasamayavivajjanato, sakasamayavisuddhito ceva. ព្រោះតែការសម្តែងតាមលំដាប់អាចារ្យ ព្រោះការបង្ហាញនូវប្រភេទនៃនិទាននិងវត្ថុ ព្រោះការវៀរចាកលទ្ធិដទៃ និងព្រោះការធ្វើលទ្ធិរបស់ខ្លួនឱ្យបរិសុទ្ធផង Byañjanaparisodhanato, padatthato pāḷiyojanakkamato; Sikkhāpadanicchayato, vibhaṅganayabhedadassanato. ព្រោះការជម្រះព្យញ្ជនៈ ព្រោះការសម្តែងអត្ថនៃបទ ព្រោះលំដាប់នៃការយោជនាបាលី ព្រោះការវិនិច្ឆ័យសិក្ខាបទ និងព្រោះការបង្ហាញនូវប្រភេទនៃន័យក្នុងវិភង្គផង Sampassataṃ [Pg.247] na dissati, kiñci apāsādikaṃ yato ettha; Viññūnamayaṃ tasmā, samantapāsādikātveva. ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងអដ្ឋកថានេះ មិនមានអ្វីមួយដែលមិននាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា ប្រាកដដល់វិញ្ញូជនទាំងឡាយដែលពិចារណាឡើយ ហេតុនោះ អដ្ឋកថានេះ ទើបមានឈ្មោះថា «សមន្តបាសាទិកា» តែម្តង។ Saṃvaṇṇanā pavattā, vinayassa vineyyadamanakusalena; Vuttassa lokanāthena, lokamanukampamānenāti. សំវណ្ណនានៃព្រះវិន័យ ដែលព្រះលោកនាថ ជាព្រះសព្វញ្ញូ ទ្រង់ឈ្លាសវៃក្នុងការទូន្មានសត្វដែលគួរទូន្មាន ទ្រង់អនុគ្រោះដល់សត្វលោក បានសម្តែងទុកហើយនេះ បានប្រព្រឹត្តទៅហើយ (ដោយឈ្មោះថា សមន្តបាសាទិកា) ដូច្នេះឯង។ Paṭhamapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā. បឋមបារាជិកវណ្ណនា ចប់ហើយ។ 2. Dutiyapārājikaṃ ២. ទុតិយបារាជិក Dutiyaṃ adutiyena, yaṃ jinena pakāsitaṃ; Pārājikaṃ tassa dāni, patto saṃvaṇṇanākkamo. លំដាប់នៃការអធិប្បាយនៃបារាជិកទីពីរ ដែលព្រះជិនស្រីដ៏ប្រសើរគ្មានពីរ ទ្រង់បានសម្តែងហើយនោះ ឥឡូវនេះ ដល់វារៈហើយ។ Yasmā tasmā suviññeyyaṃ, yaṃ pubbe ca pakāsitaṃ; Taṃ sabbaṃ vajjayitvāna, hoti saṃvaṇṇanā ayaṃ. ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីណាដែលងាយយល់ និងសេចក្តីណាដែលបានសម្តែងរួចហើយក្នុងកាលមុន ខ្ញុំព្រះករុណានឹងវៀរចាកសេចក្តីទាំងពួងនោះ ហើយធ្វើនូវសំវណ្ណនានេះ។ Dhaniyavatthuvaṇṇanā ធនិយវត្ថុវណ្ណនា 84. Tena samayena buddho bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbateti tattha rājagaheti evaṃnāmake nagare, tañhi mandhātu-mahāgovindādīhi pariggahitattā ‘‘rājagaha’’nti vuccati. Aññepettha pakāre vaṇṇayanti. Kiṃ tehi! Nāmametaṃ tassa nagarassa. Taṃ panetaṃ buddhakāle ca cakkavattikāle ca nagaraṃ hoti. Sesakāle suññaṃ hoti yakkhapariggahitaṃ, tesaṃ vasantavanaṃ hutvā tiṭṭhati. Evaṃ gocaragāmaṃ dassetvā nivāsanaṭṭhānamāha – gijjhakūṭe pabbateti. So ca gijjhā tassa kūṭesu vasiṃsu, gijjhasadisāni vā tassa kūṭāni; tasmā gijjhakūṭoti vuccatīti veditabbo. ៨៤. ក្នុងពាក្យថា «tena samayena buddho bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate» នោះ មានពាក្យថា «rājagahe» គឺនៅក្នុងក្រុងដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពិពិតថា ក្រុងនោះ ព្រោះតែព្រះរាជាមានព្រះបាទមន្ធាតុ និងមហាហ្គោវិន្ទព្រាហ្មណ៍ជាដើម ទ្រង់បានកាន់កាប់ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «រាជគ្រឹះ»។ ព្រះអាចារ្យដទៃទៀត ក៏បានពន្យល់ពីប្រការផ្សេងៗក្នុងពាក្យនេះដែរ។ ប៉ុន្តែ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយប្រការទាំងនោះ? នេះគ្រាន់តែជាឈ្មោះនៃក្រុងនោះប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្រុងនោះ តែងតែជាទីក្រុងនៅក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធ និងសម័យព្រះចក្រពត្តិ។ ក្នុងសម័យក្រៅពីនោះ តែងតែជាទីស្ងាត់សូន្យ ជាទីដែលពួកយក្សកាន់កាប់ ហើយក្លាយជាព្រៃលំនៅរបស់ពួកវា។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យ បង្ហាញស្រុកជាទីគោចរយ៉ាងនេះហើយ ទើបពោលសំដៅយកទីកន្លែងគង់នៅថា «gijjhakūṭe pabbate»។ ភ្នំនោះ មានពួកត្មាតរស់នៅលើកំពូលភ្នំទាំងឡាយរបស់វា ឬមួយក៏កំពូលភ្នំទាំងឡាយរបស់វាមានសណ្ឋានដូចជាសត្វត្មាត ហេតុនោះ ទើបហៅថា «គិជ្ឈកូដ» ដូច្នេះ គួរដឹងសេចក្តីយ៉ាងនេះចុះ។ Sambahulāti vinayapariyāyena tayo janā sambahulāti vuccanti, tato paraṃ saṅgho. Suttantapariyāyena tayo tayo eva, tato paṭṭhāya sambahulā. Idha pana te suttantapariyāyena sambahulāti veditabbā. Sandiṭṭhāti nātivissāsikā na daḷhamittā; tattha tattha saṅgamma diṭṭhattā hi te sandiṭṭhāti vuccanti. Sambhattāti ativissāsikā daḷhamittā; te [Pg.248] hi suṭṭhu bhattā bhajamānā ekasambhogaparibhogāti katvā ‘‘sambhattā’’ti vuccanti. Isigilipasseti isigili nāma pabbato, tassa passe. Pubbe kira pañcasatamattā paccekabuddhā kāsikosalādīsu janapadesu piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ tasmiṃ pabbate sannipatitvā samāpattiyā vītināmenti. Manussā te pavisanteva passanti na nikkhamante. Tato āhaṃsu – ‘‘ayaṃ pabbato ime isayo gilatī’’ti. Tadupādāya tassa ‘‘isigili’’tveva samaññā udapādi, tassa passe pabbatapāde. ពាក្យថា «sambahulā» តាមវិន័យបរិយាយ ភិក្ខុ ៣ រូប ហៅថា សម្ពហុឡា ចាប់ពី ៤ រូបឡើងទៅ ហៅថា សង្ឃ។ តាមសុត្តន្តបរិយាយ ភិក្ខុ ៣ រូប ក៏ហៅថា ៣ រូបដដែល ចាប់ពី ៤ រូបឡើងទៅ ទើបហៅថា សម្ពហុឡា។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ គួរដឹងថា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ហៅថា សម្ពហុឡា តាមសុត្តន្តបរិយាយ។ ពាក្យថា «sandiṭṭhā» គឺភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនសូវស្និទ្ធស្នាលខ្លាំង និងមិនមែនជាមិត្តដ៏មាំមួន ព្រោះតែធ្លាប់ជួបគ្នានិងឃើញគ្នាក្នុងទីនោះៗ ហេតុនោះ ទើបហៅថា សន្ទិដ្ឋៈ។ ពាក្យថា «sambhattā» គឺភិក្ខុទាំងឡាយដែលស្និទ្ធស្នាលខ្លាំង និងជាមិត្តដ៏មាំមួន ព្រោះតែលោកទាំងឡាយរាប់អានគ្នាជាល្អ មានការប្រើប្រាស់និងបរិភោគរួមគ្នា ហេតុនោះ ទើបហៅថា សម្ភត្តៈ។ ពាក្យថា «isigilipasse» គឺភ្នំឈ្មោះឥសិគិលិ នៅក្បែរភ្នំនោះ។ ឮថា ក្នុងកាលមុន ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយមានប្រមាណ ៥០០ អង្គ ត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតក្នុងជនបទទាំងឡាយមានកាសីនិងកោសលជាដើមហើយ ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត តែងតែមកប្រជុំគ្នានៅលើភ្នំនោះ ហើយសម្រាកដោយសមាបត្តិ។ មនុស្សទាំងឡាយឃើញតែលោកទាំងឡាយចូលទៅប៉ុណ្ណោះ តែមិនដែលឃើញចេញមកវិញឡើយ។ ហេតុនោះ មនុស្សទាំងឡាយទើបនិយាយថា «ភ្នំនេះលេបនូវឥសីទាំងឡាយនេះហើយ»។ ដោយអាស្រ័យហេតុនោះ ឈ្មោះថា «ឥសិគិលិ» ទើបកើតប្រាកដឡើងដល់ភ្នំនោះ គឺនៅក្បែរភ្នំនោះ ទៀបជើងភ្នំ។ Tiṇakuṭiyo karitvāti tiṇacchadanā sadvārabandhā kuṭiyo katvā. Vassaṃ upagacchantena hi nālakapaṭipadaṃ paṭipannenāpi pañcannaṃ chadanānaṃ aññatarena channeyeva sadvārabandhe senāsane upagantabbaṃ. Vuttañhetaṃ – ‘‘na, bhikkhave, asenāsanikena vassaṃ upagantabbaṃ. Yo upagaccheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 204). Tasmā vassakāle sace senāsanaṃ labhati, iccetaṃ kusalaṃ; no ce labhati, hatthakammaṃ pariyesitvāpi kātabbaṃ. Hatthakammaṃ alabhantena sāmampi kātabbaṃ. Na tveva asenāsanikena vassaṃ upagantabbaṃ. Ayamanudhammatā. Tasmā te bhikkhū tiṇakuṭiyo karitvā rattiṭṭhānadivāṭṭhānādīni paricchinditvā katikavattāni ca khandhakavattāni ca adhiṭṭhāya tīsu sikkhāsu sikkhamānā vassaṃ upagacchiṃsu. ពាក្យថា «tiṇakuṭiyo karitvā» គឺធ្វើកុដិប្រក់ស្បូវដែលមានទ្វារបិទជិត។ ពិពិតថា ភិក្ខុកាលនឹងចូលចាំវស្សា ទោះបីជាអ្នកប្រតិបត្តិនូវនាលកបដិបទាក៏ដោយ ក៏ត្រូវតែចូលទៅកាន់សេនាសនៈដែលប្រក់ដោយគ្រឿងប្រក់ណាមួយក្នុងចំណោមគ្រឿងប្រក់ទាំង ៥ និងមានទ្វារបិទជិត។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនមានសេនាសនៈ មិនត្រូវចូលចាំវស្សាឡើយ ភិក្ខុណាចូលចាំវស្សា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ»។ ហេតុនោះ ក្នុងសម័យវស្សា ប្រសិនបើបានសេនាសនៈ នោះជាការល្អ បើមិនបានទេ សូម្បីតែការស្វែងរកកម្លាំងដៃ ក៏ត្រូវធ្វើដែរ។ បើមិនបានកម្លាំងដៃទេ សូម្បីតែខ្លួនឯងធ្វើ ក៏ត្រូវធ្វើដែរ។ តែភិក្ខុមិនមានសេនាសនៈ មិនត្រូវចូលចាំវស្សាឡើយ។ នេះជាការអនុលោមតាមធម៌។ ហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ បានធ្វើកុដិប្រក់ស្បូវ កំណត់កន្លែងសម្រាប់រាត្រីនិងកន្លែងសម្រាប់ថ្ងៃជាដើម សមាទាននូវកតិកាវត្តនិងខន្ធកវត្តទាំងឡាយ ហើយសិក្សាក្នុងសិក្ខាទាំង ៣ ចូលចាំវស្សាទៅ Holy Order។ Āyasmāpi dhaniyoti na kevalaṃ te therāva imassa sikkhāpadassa ādikammiko āyasmā dhaniyopi. Kumbhakāraputtoti kumbhakārassa putto; tassa hi nāmaṃ dhaniyo, pitā kumbhakāro, tena vuttaṃ – ‘‘dhaniyo kumbhakāraputto’’ti. Vassaṃ upagacchīti tehi therehi saddhiṃ ekaṭṭhāneyeva tiṇakuṭikaṃ karitvā vassaṃ upagacchi. Vassaṃvutthāti purimikāya upagatā mahāpavāraṇāya pavāritā pāṭipadadivasato paṭṭhāya ‘‘vutthavassā’’ti vuccanti. Evaṃ vassaṃvutthā hutvā. ពាក្យថា «āyasmāpi dhaniyo» គឺមិនមែនតែព្រះថេរៈទាំងឡាយនោះប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែព្រះអាយស្មារធនិយៈ ដែលជាអាទិកម្មិកៈនៃសិក្ខាបទនេះ ក៏បានចូលចាំវស្សាដែរ។ ពាក្យថា «kumbhakāraputto» គឺកូនរបស់ជាងឆ្នាំង ព្រោះលោកមានឈ្មោះថា ធនិយៈ ឯបិតាជាជាងឆ្នាំង ហេតុនោះ ទើបពោលថា «dhaniyo kumbhakāraputto»។ ពាក្យថា «vassaṃ upagacchi» គឺបានធ្វើកុដិប្រក់ស្បូវក្នុងកន្លែងជាមួយគ្នានឹងព្រះថេរៈទាំងឡាយនោះ ហើយចូលចាំវស្សា។ ពាក្យថា «vassaṃvutthā» គឺភិក្ខុទាំងឡាយដែលចូលចាំវស្សាមុន បានបវារណាហើយដោយមហាបវារណា ចាប់តាំងពីថ្ងៃប៉ាដិបទទៅ ហៅថា វុដ្ឋវស្សា។ កាលដែលបាននៅចាំវស្សារួចរាល់យ៉ាងនេះហើយ។ Tiṇakuṭiyo bhinditvāti na daṇḍamuggarādīhi cuṇṇavicuṇṇaṃ katvā, vattasīsena pana tiṇañca dāruvalli-ādīni ca oropetvāti attho. Yena hi vihārapaccante kuṭi katā hoti, tena sace āvāsikā bhikkhū honti, te āpucchitabbā. ‘‘Sace imaṃ kuṭiṃ paṭijaggitvā koci vasituṃ ussahati, tassa dethā’’ti vatvā pakkamitabbaṃ. Yena araññe vā katā hoti[Pg.249], paṭijagganakaṃ vā na labhati, tena ‘‘aññesampi paribhogaṃ bhavissatī’’ti paṭisāmetvā gantabbaṃ. Te pana bhikkhū araññe kuṭiyo katvā paṭijagganakaṃ alabhantā tiṇañca kaṭṭhañca paṭisāmetvā saṅgopetvāti attho. Yathā ca ṭhapitaṃ taṃ upacikāhi na khajjati, anovassakañca hoti, tathā ṭhapetvā ‘‘idaṃ ṭhānaṃ āgantvā vasitukāmānaṃ sabrahmacārīnaṃ upakārāya bhavissatī’’ti gamiyavattaṃ pūretvā. ពាក្យថា Tiṇakuṭiyo bhinditvā (ទម្លាយខ្ទមស្បូវ) សេចក្តីថា មិនមែនវាយកម្ទេចឲ្យម៉ត់ដោយដំបង ឬត្បូងចបជាដើមឡើយ ប៉ុន្តែដោយយល់ដល់វត្តប្រតិបត្តិ ទើបដោះស្បូវ និងឈើ វល្លិជាដើមចុះមកក្រោម រួចហើយទើបដើរចេញទៅកាន់ជនបទ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណាបានធ្វើខ្ទមនៅទីបំផុតនៃវត្ត ភិក្ខុនោះ បើមានភិក្ខុអ្នកនៅចាំវត្ត (អាវាសិកភិក្ខុ) គប្បីលាភិក្ខុទាំងនោះថា «បើមាននរណាម្នាក់អាចថែទាំខ្ទមនេះហើយនៅបាន សូមប្រគេនដល់លោកចុះ» លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ គប្បីចៀសចេញទៅ។ ភិក្ខុណាបានធ្វើខ្ទមក្នុងព្រៃ ឬមិនបានអ្នកថែទាំ ភិក្ខុនោះគប្បីទុកដាក់ (សម្ភារៈ) ដោយគិតថា «នឹងបានជាប្រយោជន៍ដល់ការប្រើប្រាស់របស់ភិក្ខុដទៃទៀត» រួចហើយសឹមទៅ។ ចំណែកភិក្ខុទាំងនោះ កាលធ្វើខ្ទមក្នុងព្រៃហើយ មិនបានអ្នកថែទាំ ទើបទុកដាក់ស្បូវនិងឈើ រក្សាទុកឲ្យបានល្អ គឺមានន័យថា ទុកដាក់ដោយរបៀបណាដែលកណ្ដៀរមិនស៊ី និងមិនត្រូវទឹកភ្លៀងសើម ទុកដាក់យ៉ាងនោះ ដោយគិតថា «នឹងជាប្រយោជន៍ដល់សព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយដែលប្រាថ្នានឹងមកស្នាក់នៅទីនេះ» រួចហើយបំពេញគមិយវត្ត (វត្តរបស់ភិក្ខុអ្នកនឹងដើរផ្លូវ)។ Janapadacārikaṃ pakkamiṃsūti attano attano cittānukūlaṃ janapadaṃ agamaṃsu. Āyasmā pana dhaniyo kumbhakāraputto tattheva vassaṃ vasītiādi uttānatthameva. Yāvatatiyakanti yāvatatiyavāraṃ. Anavayoti anuavayo, sandhivasena ukāralopo. Anu anu avayo, yaṃ yaṃ kumbhakārehi kattabbaṃ nāma atthi, sabbattha anūno paripuṇṇasippoti attho. Saketi attano santake. Ācariyaketi ācariyakamme. Kumbhakārakammeti kumbhakārānaṃ kamme; kumbhakārehi kattabbakammeti attho. Etena sakaṃ ācariyakaṃ sarūpato dassitaṃ hoti. Pariyodātasippoti parisuddhasippo. Anavayattepi sati aññehi asadisasippoti vuttaṃ hoti. ពាក្យថា Janapadacārikaṃ pakkamiṃsu (ដើរទៅកាន់ជនបទ) សេចក្តីថា បានទៅកាន់ជនបទតាមដែលខ្លួនពេញចិត្ត។ ចំណែកពាក្យថា «ព្រះធនិយត្ថេរជាកូនស្មូនឆ្នាំង បាននៅចាំវស្សាក្នុងទីនោះឯង» ជាដើម មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ពាក្យថា Yāvatatiyakaṃ គឺរហូតដល់គម្រប់បីដង។ ពាក្យថា Anavayo គឺ Anu-avayo (មិនមានការថយចុះ) ដោយលុបស្រៈ «ឧ» ដោយអំណាចសន្ធិ។ គឺមិនមានការថយចុះក្នុងកិច្ចការនីមួយៗ សេចក្តីថា កិច្ចការណាដែលពួកស្មូនឆ្នាំងគប្បីធ្វើ មាននៅក្នុងកិច្ចការទាំងអស់នោះ លោកមិនមានការខ្វះខាតឡើយ គឺមានសិល្បៈដ៏ពេញបរិបូណ៌។ ពាក្យថា Sake គឺជារបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា Ācariyake គឺក្នុងកិច្ចការរបស់គ្រូ។ ពាក្យថា Kumbhakārakamme គឺក្នុងកិច្ចការរបស់ពួកស្មូនឆ្នាំង សេចក្តីថា ក្នុងកិច្ចការដែលពួកស្មូនឆ្នាំងគប្បីធ្វើ។ ដោយពាក្យនេះ លោកបង្ហាញឲ្យឃើញនូវកិច្ចការរបស់គ្រូជារបស់ខ្លួនដោយរូបភាពពិត។ ពាក្យថា Pariyodātasippo គឺមានសិល្បៈដ៏បរិសុទ្ធស្អាត។ សេចក្តីថា ទោះបីជាមិនមានការថយចុះក៏ដោយ ក៏នៅតែមានសិល្បៈដ៏វិសេសមិនដូចជាជាងឆ្នាំងដទៃទៀតឡើយ។ Sabbamattikāmayanti piṭṭhasaṅghāṭakakavāṭasūcighaṭikavātapānakavāṭamattaṃ ṭhapetvā avasesaṃ bhittichadaniṭṭhakathambhādibhedaṃ sabbaṃ gehasambhāraṃ mattikāmayameva katvāti attho. Tiṇañca kaṭṭhañca gomayañca saṅkaḍḍhitvā taṃ kuṭikaṃ pacīti taṃ sabbamattikāmayaṃ katvā pāṇikāya ghaṃsitvā sukkhāpetvā telatambamattikāya parimajjitvā anto ca bahi ca tiṇādīhi pūretvā yathā pakkā supakkā hoti, evaṃ paci. Evaṃ pakkā ca pana sā ahosi kuṭikā. Abhirūpāti surūpā. Pāsādikāti pasādajanikā. Lohitikāti lohitavaṇṇā. Kiṅkaṇikasaddoti kiṅkaṇikajālassa saddo. Yathā kira nānāratanehi katassa kiṅkaṇikajālassa saddo hoti, evaṃ tassā kuṭikāya vātapānantarikādīhi paviṭṭhena vātena samāhatāya saddo ahosi. Etenassā anto ca bahi ca supakkabhāvo dassito hoti. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘kiṅkaṇikā’’ti kaṃsabhājanaṃ, tasmā yathā abhihatassa kaṃsabhājanassa saddo, evamassā vātappahatāya saddo ahosī’’ti vuttaṃ. ពាក្យថា Sabbamattikāmayaṃ (ធ្វើដោយដីស្អិតទាំងអស់) សេចក្តីថា វៀរលែងតែស៊ុមទ្វារ ផ្ទាំងទ្វារ គន្លឹះទ្វារ គន្លឹះបង្អួច និងផ្ទាំងបង្អួចចេញ សម្ភារៈផ្ទះដែលនៅសល់ទាំងអស់ មានជញ្ជាំង ដំបូល ឥដ្ឋ និងសសរជាដើម សុទ្ធតែធ្វើដោយដីស្អិតទាំងអស់។ ពាក្យថា «ប្រមូលស្បូវ ឈើ និងលាមកគោមកដុតខ្ទមនោះ» សេចក្តីថា ធ្វើខ្ទមនោះឲ្យទៅជាដីស្អិតទាំងអស់ រួចយកដែកឈូសមកខាត់ឲ្យរលីង ទុកឲ្យស្ងួត រួចលាបខាត់ដោយដីស្អិតពណ៌ក្រហមលាយប្រេង ញាត់ស្បូវជាដើមចូលទៅខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ រួចដុតយ៉ាងណាឲ្យឆ្អិនល្អ។ ខ្ទមនោះដែលដុតឆ្អិនយ៉ាងនោះ ក៏មានពណ៌ល្អឆើតឆាយ។ ពាក្យថា Abhirūpā គឺមានរូបល្អ។ ពាក្យថា Pāsādikā គឺនាំឲ្យកើតសេចក្តីជ្រះថ្លា។ ពាក្យថា Lohitikā គឺមានពណ៌ក្រហមឆ្អៅ។ ពាក្យថា Kiṅkaṇikasaddo គឺសំឡេងនៃបណ្តាញកណ្តឹងតូចៗ។ ឮថា សំឡេងនៃបណ្តាញកណ្តឹងតូចៗដែលធ្វើដោយរតនៈផ្សេងៗមានយ៉ាងណា សំឡេងនៃខ្ទមនោះ កាលត្រូវខ្យល់បក់បោកចូលតាមចន្លោះបង្អួចជាដើម ក៏មានយ៉ាងនោះដែរ។ ដោយពាក្យនេះ លោកបង្ហាញឲ្យឃើញនូវភាពឆ្អិនល្អទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅនៃខ្ទមនោះ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងមហាអដ្ឋកថា ពោលថា «កិង្កណិកា» គឺភាជនៈលង្ហិន (ស្ពាន់) ព្រោះហេតុនោះ សំឡេងនៃភាជនៈលង្ហិនដែលគេគោះមានយ៉ាងណា សំឡេងនៃខ្ទមនោះកាលត្រូវខ្យល់បក់បោក ក៏មានយ៉ាងនោះដែរ។ 85. Kiṃ [Pg.250] etaṃ, bhikkhaveti ettha jānantova bhagavā kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ pucchi. Bhagavato etamatthaṃ ārocesunti sabbamattikāmayāya kuṭikāya karaṇabhāvaṃ ādito paṭṭhāya bhagavato ārocesuṃ. Kathañhi nāma so, bhikkhave…pe… kuṭikaṃ karissatīti idaṃ atītatthe anāgatavacanaṃ; akāsīti vuttaṃ hoti. Tassa lakkhaṇaṃ saddasatthato pariyesitabbaṃ. Na hi nāma, bhikkhave, tassa moghapurisassa pāṇesu anuddayā anukampā avihesā bhavissatīti ettha anuddayāti anurakkhaṇā; etena mettāpubbabhāgaṃ dasseti. Anukampāti paradukkhena cittakampanā. Avihesāti avihiṃsanā; etehi karuṇāpubbabhāgaṃ dasseti. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘bhikkhave, tassa moghapurisassa pathavīkhaṇanacikkhallamaddanaaggidānesu bahū khuddānukhuddake pāṇe byābādhentassa vināsentassa tesu pāṇesu mettākaruṇānaṃ pubbabhāgamattāpi anuddayā anukampā avihesā na hi nāma bhavissati appamattakāpi nāma na bhavissatī’’ti. Mā pacchimā janatā pāṇesu pātabyataṃ āpajjīti pacchimo janasamūho pāṇesu pātabyabhāvaṃ mā āpajji. ‘‘Buddhakālepi bhikkhūhi evaṃ kataṃ, īdisesu ṭhānesu pāṇātipātaṃ karontānaṃ natthi doso’’ti maññitvā imassa diṭṭhānugatiṃ āpajjamānā pacchimā janatā mā pāṇesu pātabye ghaṃsitabbe evaṃ maññīti vuttaṃ hoti. ៨៥. ក្នុងពាក្យថា Kiṃ etaṃ, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នោះជាអ្វី) នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់ហើយ ប៉ុន្តែទ្រង់សួរដើម្បីជាហេតុឲ្យកើតរឿងរ៉ាវ (ដើម្បីតាំងសេចក្តីសន្ទនា)។ ពាក្យថា «ក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ» គឺក្រាបទូលអំពីការធ្វើខ្ទមដីស្អិតទាំងអស់ តាំងពីដើមរៀងមក។ ពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធ្វើម្តេចក៏ភិក្ខុនោះ... នឹងធ្វើខ្ទម» នេះ ជាអនាគតវិភត្តិដែលប្រើក្នុងអត្ថអតីតកាល សេចក្តីថា «បានធ្វើហើយ»។ លក្ខណៈនៃពាក្យនោះ គប្បីស្វែងរកក្នុងគម្ពីរសទ្ទាសាស្ត្រ។ ក្នុងពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មិនគួរឡើយ បុរសសោះសូន្យនោះ នឹងមិនមានសេចក្តីអាណិតអាសូរ មិនមានសេចក្តីអនុគ្រោះ មិនមានការមិនបៀតបៀន ក្នុងសត្វទាំងឡាយសោះ» នេះ ពាក្យថា Anuddayā គឺការតាមរក្សា ដោយពាក្យនេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវមេត្តាបុព្វភាគ (មេត្តាដែលកើតមុនឈាន)។ ពាក្យថា Anukampā គឺការញាប់ញ័រនៃចិត្តព្រោះទុក្ខរបស់អ្នកដទៃ។ ពាក្យថា Avihesā គឺការមិនបៀតបៀន ដោយពាក្យទាំងនេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវករុណាបុព្វភាគ។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅ៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលបុរសសោះសូន្យនោះ ជីកដី ជាន់ដីស្អិត និងដុតភ្លើង ធ្វើឲ្យសត្វតូចធំជាច្រើនក្តៅក្រហាយ វិនាសទៅ សេចក្តីអាណិតអាសូរ សេចក្តីអនុគ្រោះ ការមិនបៀតបៀន សូម្បីតែត្រឹមតែជាបុព្វភាគនៃមេត្តានិងករុណាចំពោះសត្វទាំងនោះ ក៏មិនមានដល់បុរសនោះឡើយ សូម្បីតែបន្តិចបន្តួចក៏មិនមានដែរ»។ ពាក្យថា Mā pacchimā janatā pāṇesu pātabyataṃ āpajji (សូមកុំឲ្យជនជំនាន់ក្រោយដល់នូវការបំផ្លាញជីវិតសត្វឡើយ) គឺសូមកុំឲ្យប្រជុំជនជំនាន់ក្រោយដល់នូវការយល់ថា ខ្លួនអាចបំផ្លាញជីវិតសត្វបានឡើយ។ សេចក្តីថា សូមកុំឲ្យជនជំនាន់ក្រោយដែលយកតម្រាប់តាមលោកនេះ គិតថា «សូម្បីក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏ធ្លាប់ធ្វើបែបនេះដែរ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលធ្វើបាណាតិបាតក្នុងទីបែបនេះ មិនមានទោសឡើយ» រួចហើយយល់ឃើញយ៉ាងនេះចំពោះសត្វដែលត្រូវសម្លាប់ ឬត្រូវកិនកម្ទេចឡើយ។ Evaṃ dhaniyaṃ garahitvā na ca, bhikkhave, sabbamattikāmayā kuṭikā kātabbāti āyatiṃ tādisāya kuṭikāya karaṇaṃ paṭikkhipi; paṭikkhipitvā ca ‘‘yo kareyya āpatti dukkaṭassā’’ti sabbamattikāmayakuṭikākaraṇe āpattiṃ ṭhapesi. Tasmā yopi pathavīkhaṇanādinā pāṇesu pātabyataṃ anāpajjanto tādisaṃ kuṭikaṃ karoti, sopi dukkaṭaṃ āpajjati. Pathavīkhaṇanādīhi pana pāṇesu pātabyataṃ āpajjanto yaṃ yaṃ vatthuṃ vītikkamati, tattha tattha vuttameva āpattiṃ āpajjati. Dhaniyattherassa ādikammikattā anāpatti. Sesānaṃ sikkhāpadaṃ atikkamitvā karontānampi kataṃ labhitvā tattha vasantānampi dukkaṭameva. Dabbasambhāramissakā pana yathā vā tathā vā missā hotu, vaṭṭati. Suddhamattikāmayāva na vaṭṭati. Sāpi iṭṭhakāhi giñjakāvasathasaṅkhepena katā vaṭṭati. Evaṃ bhanteti kho…pe… taṃ kuṭiṃ bhindiṃsūti bhagavato vacanaṃ sampaṭicchitvā kaṭṭhehi ca pāsāṇehi ca taṃ kuṭikaṃ vikirantā bhindiṃsu. កាលទ្រង់តិះដៀលព្រះធនិយត្ថេរយ៉ាងនេះហើយ ទ្រង់ហាមឃាត់ការធ្វើខ្ទមបែបនោះក្នុងកាលខាងមុខថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនគប្បីធ្វើខ្ទមដែលធ្វើដោយដីស្អិតទាំងអស់ឡើយ» លុះទ្រង់ហាមឃាត់ហើយ ទើបទ្រង់បញ្ញត្តិអាបត្តិទុក្កដក្នុងការធ្វើខ្ទមដីស្អិតទាំងអស់ថា «ភិក្ខុណាធ្វើ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទោះបីភិក្ខុណាធ្វើខ្ទមបែបនោះ ដោយមិនបានជីកដីជាដើម នាំឲ្យសត្វដល់នូវការវិនាសក៏ដោយ ក៏ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ។ ចំណែកភិក្ខុដែលជីកដីជាដើម នាំឲ្យសត្វដល់នូវការវិនាស កាលកន្លងវត្ថុណាមួយ ក៏ត្រូវអាបត្តិតាមដែលទ្រង់បានសំដែងទុកហើយក្នុងវត្ថុនោះៗ។ ចំពោះព្រះធនិយត្ថេរ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះលោកជាអាទិកម្មិកៈ (អ្នកធ្វើមុនគេបង្អស់)។ ចំពោះភិក្ខុដទៃទៀត ទោះបីកន្លងសិក្ខាបទហើយធ្វើក្តី ឬបានខ្ទមដែលគេធ្វើរួចហើយមកស្នាក់នៅក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។ ចំណែកខ្ទមដែលលាយឡំដោយឈើនិងស្បូវជាដើម ទោះបីលាយឡំដោយប្រការណាក៏ដោយ គួរធ្វើបាន。 ខ្ទមដែលធ្វើដោយដីស្អិតសុទ្ធសាធ ទើបមិនគួរធ្វើ។ សូម្បីខ្ទមដីស្អិតនោះ បើធ្វើដោយឥដ្ឋក្នុងលក្ខណៈជាផ្ទះឥដ្ឋ (វិហារឥដ្ឋ) ក៏គួរធ្វើបានដែរ។ ពាក្យថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ... ទើបវាយកម្ទេចខ្ទមនោះ» សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយទទួលព្រះពុទ្ធដីកាហើយ ក៏យកឈើនិងថ្មមកវាយកម្ទេចខ្ទមនោះឲ្យខ្ចាត់ខ្ចាយទៅ។ Atha [Pg.251] kho āyasmā dhaniyotiādimhi ayaṃ saṅkhepattho – dhaniyo ekapasse divāvihāraṃ nisinno tena saddena āgantvā te bhikkhū ‘‘kissa me tumhe, āvuso, kuṭiṃ bhindathā’’ti pucchitvā ‘‘bhagavā bhedāpetī’’ti sutvā subbacatāya sampaṭicchi. ក្នុងពាក្យថា Atha kho āyasmā dhaniyo (លំដាប់នោះ ព្រះធនិយត្ថេរ...) ជាដើមនេះ មានសេចក្តីសង្ខេបដូចតទៅ៖ ព្រះធនិយត្ថេរអង្គុយសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃនៅចំហៀងម្ខាង (នៃខ្ទម) ឮសំឡេងនោះហើយក៏មក សួរភិក្ខុទាំងឡាយនោះថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកទាំងឡាយវាយកម្ទេចខ្ទមរបស់ខ្ញុំ» លុះបានឮថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្គាប់ឲ្យវាយកម្ទេច» ក៏ទទួលព្រមដោយភាពជាអ្នកងាយប្រដៅ។ Kasmā pana bhagavā iminā atimahantena ussāhena attano vasanatthaṃ kataṃ kuṭikaṃ bhedāpesi, nanu etassettha vayakammampi atthīti? Kiñcāpi atthi, atha kho naṃ bhagavā akappiyāti bhindāpesi, titthiyadhajoti bhindāpesi. Ayamettha vinicchayo. Aṭṭhakathāyaṃ pana aññānipi kāraṇāni vuttāni – sattānuddayāya, pattacīvaraguttatthāya, senāsanabāhullapaasedhanāyātiādīni. Tasmā idānipi yo bhikkhu bahussuto vinayaññū aññaṃ bhikkhuṃ akappiyaṃ parikkhāraṃ gahetvā vicarantaṃ disvā taṃ chindāpeyya vā bhindāpeyya vā anupavajjo, so neva codetabbo na sāretabbo; na taṃ labbhā vattuṃ ‘‘mama parikkhāro tayā nāsito, taṃ me dehī’’ti. ចោទសួរថា៖ ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បង្គាប់ឲ្យវាយកម្ទេចខ្ទមដែលលោកធ្វើដោយការខិតខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងខ្លាំង ដើម្បីជាទីស្នាក់នៅរបស់ខ្លួនបែបនេះ? ចុះការចំណាយរបស់លោកក្នុងខ្ទមនោះ មិនមានទេឬ? ដោះស្រាយថា៖ ទោះបីជាមានការចំណាយក៏ដោយ ក៏ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្គាប់ឲ្យវាយកម្ទេចចោល ព្រោះខ្ទមនោះជាវត្ថុមិនគួរ (អកប្បិយៈ) និងព្រោះខ្ទមនោះជាទង់របស់ពួកអន្យតិរ្ថិយ។ នេះជាការវិនិច្ឆ័យក្នុងអដ្ឋកថានេះ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងមហាអដ្ឋកថា លោកពោលនូវហេតុផលដទៃទៀត ដូចជា៖ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់សត្វទាំងឡាយ, ដើម្បីរក្សាបាត្រនិងចីវរឲ្យមានសុវត្ថិភាព, ដើម្បីហាមឃាត់ការមានសេនាសនៈច្រើនហួសប្រមាណជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីក្នុងសម័យឥឡូវនេះ ភិក្ខុណាជាអ្នកចេះដឹងច្រើន (ពហុស្សូត) ស្គាល់វិន័យច្បាស់ ឃើញភិក្ខុដទៃកាន់យកបរិក្ខារមិនគួរ (អកប្បិយបរិក្ខារ) ដើរទៅមក ហើយបង្គាប់ឲ្យកាត់ ឬវាយកម្ទេចបរិក្ខារនោះ ភិក្ខុនោះមិនមានទោសឡើយ មិនគួរត្រូវគេចោទប្រកាន់ ឬរំលឹកទោសឡើយ ហើយគេក៏មិនអាចនិយាយទៅកាន់ភិក្ខុនោះថា «បរិក្ខាររបស់ខ្ញុំត្រូវលោកបំផ្លាញហើយ សូមលោកសងខ្ញុំវិញមក» នោះឡើយ។ Pāḷimuttakavinicchayo ការវិនិច្ឆ័យក្រៅព្រះបាលី Tatrāyaṃ pāḷimuttako kappiyākappiyaparikkhāravinicchayo – keci tālapaṇṇacchattaṃ anto vā bahi vā pañcavaṇṇena suttena sibbantā vaṇṇamaṭṭhaṃ karonti, taṃ na vaṭṭati. Ekavaṇṇena pana nīlena vā pītakena vā yena kenaci suttena anto vā bahi vā sibbituṃ chattadaṇḍaggāhakaṃ salākapañjaraṃ vā vinandhituṃ vaṭṭati. Tañca kho thirakaraṇatthaṃ, na vaṇṇamaṭṭhatthāya. Chattapaṇṇakesu makaradantakaṃ vā aḍḍhacandakaṃ vā chindituṃ na vaṭṭati. Chattadaṇḍe gehathambhesu viya ghaṭako vā vāḷarūpakaṃ vā na vaṭṭati. Sacepi sabbattha āraggena lekhā dinnā hoti, sāpi na vaṭṭati. Ghaṭakampi vāḷarūpampi bhinditvā dhāretabbaṃ. Lekhāpi ghaṃsitvā vā apanetabbā, suttakena vā daṇḍo veṭhetabbo. Daṇḍabunde pana ahicchattakasaṇṭhānaṃ vaṭṭati. Vātappahārena acalanatthaṃ chattamaṇḍalikaṃ rajjukehi gāhetvā daṇḍe bandhanti, tasmiṃ bandhanaṭṭhāne valayamiva ukkiritvā lekhaṃ ṭhapenti, sā vaṭṭati. ក្នុងការវិនិច្ឆ័យនោះ នេះជាការវិនិច្ឆ័យក្រៅព្រះបាលីអំពីបរិក្ខារដែលគួរនិងមិនគួរ៖ ភិក្ខុខ្លះដេរឆត្រស្លឹកត្នោត ខាងក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី ដោយអំបោះមានពណ៌ ៥ យ៉ាង ធ្វើឲ្យមានពណ៌ល្អឆើតឆាយ ការធ្វើបែបនោះ មិនគួរឡើយ។ ប៉ុន្តែ ការដេរខាងក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី ដោយអំបោះមានពណ៌តែមួយ ដូចជាពណ៌ខៀវ ឬពណ៌លឿង ឬពណ៌ណាមួយ ឬការចងរឹតកញ្ច្រែងឆត្រ (ស៊ុមឆត្រ) ដែលកាន់ដងឆត្រ គឺគួរធ្វើបាន។ ហើយការចងរឹតនោះ គឺដើម្បីឲ្យមាំមួន មិនមែនដើម្បីឲ្យមានពណ៌ល្អឆើតឆាយឡើយ។ ការកាត់ស្លឹកឆត្រឲ្យមានរូបធ្មេញមករ ឬរូបព្រះចន្ទពាក់កណ្តាល មិនគួរឡើយ។ នៅត្រង់ដងឆត្រ ការធ្វើរូបក្អមតូច ឬរូបសត្វសាហាវ ដូចជានៅលើសសរផ្ទះ មិនគួរឡើយ។ ទោះបីជាគេធ្វើគំនូសឆ្នូតដោយដែកចារពេញដងឆត្រក៏ដោយ ក៏មិនគួរឡើយ។ គប្បីកម្ទេចរូបក្អមតូច ឬរូបសត្វសាហាវនោះចេញ ទើបកាន់យកឆត្រនោះបាន។ សូម្បីតែគំនូសឆ្នូត ក៏គប្បីខាត់ចេញ ឬយកអំបោះមករុំព័ទ្ធដងឆត្រនោះ។ ប៉ុន្តែ នៅត្រង់គល់ដងឆត្រ ការធ្វើឲ្យមានសណ្ឋានដូចជាផ្សិត គឺគួរធ្វើបាន។ ដើម្បីកុំឲ្យកម្រើកដោយកម្លាំងខ្យល់បក់ គេយកខ្សែតូចៗមកចងរង្វង់ឆត្រភ្ជាប់ទៅនឹងដងឆត្រ នៅត្រង់កន្លែងចងនោះ គេឆ្លាក់ឲ្យមានស្នាមឆ្នូតដូចជាកងដៃ គំនូសឆ្នូតនោះ គួរធ្វើបាន។ Cīvaramaṇḍanatthāya nānāsuttakehi satapadīsadisaṃ sibbantā āgantukapaṭṭaṃ ṭhapenti, aññampi yaṃkiñci sūcikammavikāraṃ karonti, paṭṭamukhe vā pariyante [Pg.252] vā veṇiṃ vā saṅkhalikaṃ vā, evamādi sabbaṃ na vaṭṭati, pakatisūcikammameva vaṭṭati. Gaṇṭhikapaṭṭakañca pāsakapaṭṭañca aṭṭhakoṇampi soḷasakoṇampi karonti, tattha agghiyagayamuggarādīni dassenti, kakkaṭakkhīni ukkiranti, sabbaṃ na vaṭṭati, catukoṇameva vaṭṭati. Koṇasuttapiḷakā ca cīvare ratte duviññeyyarūpā vaṭṭanti. Kañjikapiṭṭhakhaliādīsu cīvaraṃ pakkhipituṃ na vaṭṭati. Cīvarakammakāle pana hatthamalasūcimalādīnaṃ dhovanatthaṃ kiliṭṭhakāle ca dhovanatthaṃ vaṭṭati. Gandhaṃ vā lākhaṃ vā telaṃ vā rajane pakkhipituṃ na vaṭṭati. ដើម្បីតុបតែងចីវរ ភិក្ខុខ្លះដេរដោយអំបោះមានពណ៌ផ្សេងៗ ឲ្យមានសណ្ឋានដូចជាក្អែប រួចដាក់បន្ទះក្រណាត់បន្ថែម (អាគន្តុកបដ្ដៈ) ឬធ្វើនូវការដេរចាក់ដ៏វិចិត្រប្លែកៗដទៃទៀត ដូចជាការដេរក្រងជាសក់ចង្រិត ឬដេរជាច្រវាក់នៅត្រង់មាត់បន្ទះក្រណាត់ ឬនៅត្រង់ជាយចីវរ ការធ្វើទាំងអស់នេះ មិនគួរឡើយ គួរតែដេរតាមធម្មតាប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត គេធ្វើបន្ទះក្រណាត់សម្រាប់ដេរដងគន្លឹះ (គន្ថិកបដ្ដៈ) និងបន្ទះក្រណាត់សម្រាប់ដេរកងគន្លឹះ (បាសកបដ្ដៈ) ឲ្យមានប្រាំបីជ្រុងខ្លះ ដប់ប្រាំមួយជ្រុងខ្លះ ហើយឆ្លាក់ជារូបចេតិយ រូបឈ្នាង ឬរូបដំបងជាដើម ឬឆ្លាក់ជារូបភ្នែកក្តាម ទាំងអស់នេះ មិនគួរឡើយ គួរតែធ្វើជាបួនជ្រុងប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯកន្ទុយអំបោះ ឬប៊ូតុងអំបោះនៅត្រង់ជ្រុង កាលបើជ្រលក់ពណ៌ចីវរហើយ មើលមិនសូវឃើញច្បាស់ គឺគួរប្រើបាន។ ការដាក់ចីវរទៅក្នុងទឹកបបរ ទឹកម្សៅ ឬទឹកកាវជាដើម មិនគួរឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងខណៈធ្វើចីវរ ការបោកគក់ដើម្បីជម្រះក្អែលដៃ ឬក្អែលម្ជុលជាដើម ឬការបោកគក់ក្នុងខណៈដែលចីវរប្រឡាក់ គឺគួរធ្វើបាន។ ការដាក់គ្រឿងក្រអូបក្តី ជ័រល័ក្តក្តី ប្រេងក្តី ទៅក្នុងទឹកជ្រលក់ មិនគួរឡើយ។ Cīvaraṃ rajitvā saṅkhena vā maṇinā vā yena kenaci na ghaṭṭetabbaṃ. Bhūmiyaṃ jāṇukāni nihantvā hatthehi gahetvā doṇiyampi na ghaṃsitabbaṃ. Doṇiyaṃ vā phalake vā ṭhapetvā ante gāhāpetvā hatthehi paharituṃ pana vaṭṭati; tampi muṭṭhinā na kātabbaṃ. Porāṇakattherā pana doṇiyampi na ṭhapesuṃ. Eko gahetvā tiṭṭhati; aparo hatthe katvā hatthena paharati. Cīvarassa kaṇṇasuttakaṃ na vaṭṭati, rajitakāle chinditabbaṃ. Yaṃ pana ‘‘anujānāmi, bhikkhave, kaṇṇasuttaka’’nti (mahāva. 344) evaṃ anuññātaṃ, taṃ anuvāte pāsakaṃ katvā bandhitabbaṃ rajanakāle lagganatthāya. Gaṇṭhikepi sobhākaraṇatthaṃ lekhā vā piḷakā vā na vaṭṭati, nāsetvā paribhuñjitabbaṃ. កាលជ្រលក់ចីវរហើយ មិនត្រូវដុសខាត់ដោយសំបកខ្យងសង្ខ ឬដោយកែវមណី ឬដោយវត្ថុណាមួយឡើយ។ មិនត្រូវបញ្ឈរជង្គង់លើដី ចាប់ចីវរដោយដៃទាំងឡាយ ហើយបោក (ឬញី) ក្នុងស្នូកឡើយ។ ប៉ុន្តែ ការដាក់ចីវរក្នុងស្នូក ឬលើក្តារជ្រលក់ ហើយឱ្យនរណាម្នាក់កាន់ចុងម្ខាង រួចទះដោយដៃទាំងឡាយ គឺគួរធ្វើបាន តែការទះនោះ ក៏មិនត្រូវធ្វើដោយកណ្តាប់ដៃឡើយ។ ចំណែកព្រះថេរៈបុរាណទាំងឡាយ សូម្បីក្នុងស្នូក ក៏មិនបានដាក់ដែរ គឺព្រះថេរៈមួយអង្គកាន់ឈរ ព្រះថេរៈមួយអង្គទៀតដាក់ចីវរលើដៃ រួចទះដោយដៃម្ខាងទៀត។ ខ្សែចងជ្រុងចីវរ មិនគួរទុកឡើយ ត្រូវកាត់ចេញក្នុងពេលជ្រលក់។ ចំណែកខ្សែចងជ្រុងចីវរណាដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតខ្សែចងជ្រុងចីវរ» ត្រូវធ្វើជាកន្លាស់ (កង) ត្រង់គែមចីវរ (អនុវាត) ហើយចងទុក ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការថ្ពក់ (ព្យួរ) ក្នុងពេលជ្រលក់។ សូម្បីតែដុំឃ្លី (គន្លឹះចីវរ) ក៏មិនគួរធ្វើឱ្យមានគំនូស ឬពក ដើម្បីលម្អឡើយ ត្រូវកម្ទេច (កែខៃ) ចេញ ទើបប្រើប្រាស់បាន។ Patte vā thālake vā āraggena lekhaṃ karonti, anto vā bahi vā na vaṭṭati. Pattaṃ bhamaṃ āropetvā majjitvā pacanti – ‘‘maṇivaṇṇaṃ karissāmā’’ti, na vaṭṭati; telavaṇṇo pana vaṭṭati. Pattamaṇḍale bhittikammaṃ na vaṭṭati, makaradantakaṃ pana vaṭṭati. ការធ្វើគំនូសដោយដែកចារលើបាត្រ ឬលើភាជន៍ ទោះបីខាងក្នុង ឬខាងក្រៅក្តី មិនគួរឡើយ។ ការយកបាត្រទៅដាក់លើគ្រឿងវិល (ម៉ាស៊ីនខាត់) ហើយដុសខាត់ រួចដុត ដោយគិតថា «យើងនឹងធ្វើឱ្យមានពណ៌ដូចកែវមណី» ដូច្នេះ មិនគួរឡើយ ប៉ុន្តែ បាត្រដែលមានពណ៌ដូចប្រេង (ពណ៌ក្រមៅរលោង) គឺគួរ។ ការធ្វើក្បាច់ជញ្ជាំង (គំនូរក្បាច់) ត្រង់ជើងទ្របាត្រ មិនគួរឡើយ ប៉ុន្តែ ក្បាច់ធ្មេញមករ គឺគួរ។ Dhamakaraṇachattakassa upari vā heṭṭhā vā dhamakaraṇakucchiyaṃ vā lekhā na vaṭṭati, chattamukhavaṭṭiyaṃ panassa lekhā vaṭṭati. គំនូសត្រង់ផ្នែកខាងលើ ឬខាងក្រោម ឬត្រង់ពោះនៃធម្មក្រង មិនគួរឡើយ ប៉ុន្តែ គំនូសត្រង់គែមមាត់ឆត្រនៃធម្មក្រងនោះ គឺគួរ។ Kāyabandhanassa sobhanatthaṃ tahiṃ tahiṃ diguṇaṃ suttaṃ koṭṭenti, kakkaṭacchīni uṭṭhapenti, na vaṭṭati. Ubhosu pana antesu dasāmukhassa thirabhāvāya diguṇaṃ koṭṭetuṃ vaṭṭati. Dasāmukhe pana ghaṭakaṃ vā makaramukhaṃ vā deḍḍubhasīsaṃ vā yaṃkiñci vikārarūpaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Tattha tattha acchīni dassetvā mālākammalatākammādīni vā katvā koṭṭitakāyabandhanampi na vaṭṭati. Ujukameva pana macchakaṇṭakaṃ vā khajjuripattakaṃ vā maṭṭhapaṭṭikaṃ vā katvā koṭṭituṃ vaṭṭati. Kāyabandhanassa dasā ekā vaṭṭati, dve tīṇi cattāripi vaṭṭanti; tato [Pg.253] paraṃ na vaṭṭanti. Rajjukakāyabandhanaṃ ekameva vaṭṭati. Pāmaṅgasaṇṭhānaṃ pana ekampi na vaṭṭati. Dasā pana pāmaṅgasaṇṭhānāpi vaṭṭati. Bahurajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ bahurajjukanti na vattabbaṃ, taṃ vaṭṭati. ការត្បាញឌុបខ្សែពីរជាន់ត្រង់កន្លែងនោះៗ ដើម្បីលម្អវត្ថពន្ធចង្កេះ ឬធ្វើឱ្យលេចចេញជាសណ្ឋានភ្នែកក្តាម មិនគួរឡើយ។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីឱ្យចុងជាយ (ព្រលួយ) ត្រង់ចុងទាំងសងខាងជាប់មាំ ការត្បាញឌុបខ្សែពីរជាន់ គឺគួរ។ ប៉ុន្តែ ត្រង់ចុងជាយ មិនគួរធ្វើជារូបរាងប្លែកៗ ដូចជា រូបឆ្នាំងតូច រូបមាត់មករ ឬរូបក្បាលពស់ទឹកឡើយ។ សូម្បីតែវត្ថពន្ធចង្កេះដែលត្បាញដោយធ្វើឱ្យលេចចេញជាភ្នែកៗនៅត្រង់កន្លែងនោះៗ ឬធ្វើជាក្បាច់ផ្កា ក្បាច់វល្លិជាដើម ក៏មិនគួរឡើយ។ ប៉ុន្តែ ការត្បាញឱ្យត្រង់ស្មើ ឬធ្វើជាសណ្ឋានឆ្អឹងត្រី ឬសណ្ឋានស្លឹកល្មើ ឬជាបន្ទះរលីង គឺគួរ។ ព្រលួយនៃវត្ថពន្ធចង្កេះ ទុកតែមួយខ្សែគឺគួរ ពីរខ្សែ បីខ្សែ ឬបួនខ្សែ ក៏គួរ លើសពីនោះទៅ មិនគួរឡើយ។ វត្ថពន្ធចង្កេះដែលជាខ្សែទោល តែមួយខ្សែប៉ុណ្ណោះ គឺគួរ។ ចំណែកវត្ថពន្ធចង្កេះដែលមានសណ្ឋានដូចខ្សែច្រវាក់ សូម្បីតែមួយខ្សែ ក៏មិនគួរឡើយ ប៉ុន្តែ ព្រលួយដែលមានសណ្ឋានដូចខ្សែច្រវាក់នោះ គឺគួរ។ វត្ថពន្ធចង្កេះដែលគេយកខ្សែតូចៗជាច្រើនមករួមគ្នា ហើយយកខ្សែមួយមករុំព័ទ្ធជុំវិញឱ្យជិតគ្មានចន្លោះ មិនហៅថាជាខ្សែច្រើនឡើយ វត្ថពន្ធចង្កេះនោះ គឺគួរ។ Kāyabandhanavidhe aṭṭhamaṅgalādikaṃ yaṃkiñci vikārarūpaṃ na vaṭṭati, paricchedalekhāmattaṃ vaṭṭati. Vidhakassa ubhosu antesu thirakaraṇatthāya ghaṭakaṃ karonti, ayampi vaṭṭati. ត្រង់គន្លឹះវត្ថពន្ធចង្កេះ រូបរាងប្លែកៗណាមួយ មានរូបមង្គល ៨ ប្រការជាដើម មិនគួរឡើយ គ្រាន់តែគំនូសខណ្ឌព្រំដែន គឺគួរ។ គេធ្វើរូបរាងដូចឆ្នាំងតូច ត្រង់ចុងទាំងសងខាងនៃគន្លឹះ ដើម្បីឱ្យជាប់មាំ សូម្បីតែរូបរាងដូចឆ្នាំងតូចនេះ ក៏គួរដែរ។ Añjaniyaṃ itthipurisacatuppadasakuṇarūpaṃ vā mālākamma-latākammamakaradantaka-gomuttakaaḍḍhacandakādibhedaṃ vā vikārarūpaṃ na vaṭṭati. Ghaṃsitvā vā chinditvā vā yathā vā na paññāyati, tathā suttena veṭhetvā vaḷañjetabbā. Ujukameva pana caturaṃsā vā aṭṭhaṃsā vā soḷasaṃsā vā añjanī vaṭṭati. Heṭṭhato pissā dve vā tisso vā vaṭṭalekhāyo vaṭṭanti. Gīvāyampissā pidhānakabandhanatthaṃ ekā vaṭṭalekhā vaṭṭati. ក្នុងបំពង់ថ្នាំបន្តក់ភ្នែក រូបស្រី រូបប្រុស រូបសត្វជើងបួន រូបសត្វស្លាប ឬរូបរាងប្លែកៗ មានក្បាច់ផ្កា ក្បាច់វល្លិ ធ្មេញមករ គំនូសទឹកនោមគោ ព្រះចន្ទពាក់កណ្តាលជាដើម មិនគួរឡើយ។ ត្រូវដុសខាត់ចេញ ឬកាត់ចោល ឬយកខ្សែរុំព័ទ្ធកុំឱ្យមើលឃើញច្បាស់ ទើបប្រើប្រាស់បាន។ ប៉ុន្តែ បំពង់ថ្នាំបន្តក់ភ្នែកដែលត្រង់ស្មើ មានជ្រុង ៤ ឬជ្រុង ៨ ឬជ្រុង ១៦ គឺគួរ។ សូម្បីតែផ្នែកខាងក្រោមនៃបំពង់ថ្នាំនោះ មានគំនូសវង់មូល ២ ឬ ៣ វង់ ក៏គួរ។ សូម្បីតែត្រង់កនៃបំពង់ថ្នាំនោះ មានគំនូសវង់មូល ១ ដើម្បីចងគម្រប ក៏គួរ។ Añjanisalākāyapi vaṇṇamaṭṭhakammaṃ na vaṭṭati. Añjanitthavikāyampi yaṃkiñci nānāvaṇṇena suttena vaṇṇamaṭṭhakammaṃ na vaṭṭati. Eseva nayo kuñcikākosakepi. Kuñcikāya vaṇṇamaṭṭhakammaṃ na vaṭṭati, tathā sipāṭikāyaṃ. Ekavaṇṇasuttena panettha yena kenaci sibbituṃ vaṭṭati. សូម្បីតែត្រង់ឈើខាត់ភ្នែក ការធ្វើឱ្យមានពណ៌រលោងស្អាត មិនគួរឡើយ។ សូម្បីតែក្នុងថង់ដាក់បំពង់ថ្នាំបន្តក់ភ្នែក ការធ្វើឱ្យមានពណ៌រលោងស្អាតដោយខ្សែមានពណ៌ផ្សេងៗ មិនគួរឡើយ។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងស្រោមសោដែរ។ ការធ្វើឱ្យមានពណ៌រលោងស្អាតត្រង់កូនសោ មិនគួរឡើយ ក្នុងស្រោមដាក់គ្រឿងឧបករណ៍ ក៏ដូច្នោះដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងថង់ទាំងនោះ ការដេរដោយខ្សែមានពណ៌តែមួយណាមួយ គឺគួរ។ Ārakaṇṭakepi vaṭṭamaṇikaṃ vā aññaṃ vā vaṇṇamaṭṭhaṃ na vaṭṭati. Gīvāyaṃ pana paricchedalekhā vaṭṭati. Pipphalikepi maṇikaṃ vā piḷakaṃ vā yaṃkiñci uṭṭhapetuṃ na vaṭṭati. Daṇḍake pana paricchedalekhā vaṭṭati. Nakhacchedanaṃ valitakaṃyeva karonti, tasmā taṃ vaṭṭati. Uttarāraṇiyaṃ vā adharāraṇiyaṃ vā araṇidhanuke vā uparipellanadaṇḍake vā mālākammādikaṃ yaṃkiñci vaṇṇamaṭṭhaṃ na vaṭṭati, pellanadaṇḍakassa pana vemajjhe maṇḍalaṃ hoti, tattha paricchedalekhāmattaṃ vaṭṭati. Sūcisaṇḍāsaṃ karonti, yena sūciṃ ḍaṃsāpetvā ghaṃsanti, tattha makaramukhādikaṃ yaṃkiñci vaṇṇamaṭṭhaṃ na vaṭṭati, sūciḍaṃsanatthaṃ pana mukhamattaṃ hoti, taṃ vaṭṭati. សូម្បីតែត្រង់ដែកខួង (ដែកចារ) ការធ្វើឱ្យមានសណ្ឋានដូចគ្រាប់មណីមូល ឬរូបរាងរលោងស្អាតដទៃទៀត មិនគួរឡើយ ប៉ុន្តែ គំនូសខណ្ឌព្រំដែនត្រង់ក គឺគួរ。សូម្បីតែកាំបិតតូច (សម្រាប់កាត់វត្ថុផ្សេងៗ) មិនគួរធ្វើឱ្យលេចចេញជាសណ្ឋានដូចគ្រាប់មណី ឬជាពកណាមួយឡើយ ប៉ុន្តែ គំនូសខណ្ឌព្រំដែនត្រង់ដង គឺគួរ។ គេតែងធ្វើកាំបិតកាត់ក្រចកឱ្យមានសណ្ឋានរលក (កោង) ព្រោះហេតុនោះ កាំបិតកាត់ក្រចកនោះ គឺគួរ។ ក្នុងឈើកកិតភ្លើងខាងលើ ឬឈើកកិតភ្លើងខាងក្រោម ឬធ្នូកកិតភ្លើង ឬដងសង្កត់ខាងលើ ក្បាច់ផ្កាជាដើម ឬរូបរាងរលោងស្អាតណាមួយ មិនគួរឡើយ ប៉ុន្តែ ត្រង់កណ្តាលដងសង្កត់ មានរង្វង់មូល គំនូសខណ្ឌព្រំដែនត្រង់រង្វង់មូលនោះ គឺគួរ។ គេធ្វើដង្កៀបគាបម្ជុល ដែលគេប្រើសម្រាប់គាបម្ជុលហើយដុសខាត់ ក្នុងដង្កៀបនោះ រូបរាងរលោងស្អាតណាមួយ មានរូបមាត់មករជាដើម មិនគួរឡើយ ប៉ុន្តែ គ្រាន់តែមាត់សម្រាប់គាបម្ជុល គឺគួរ។ Dantakaṭṭhacchedanavāsiyampi yaṃkiñci vaṇṇamaṭṭhaṃ na vaṭṭati, ujukameva kappiyalohena ubhosu vā passesu caturaṃsaṃ vā aṭṭhaṃsaṃ vā bandhituṃ vaṭṭati. Kattaradaṇḍepi yaṃkiñci vaṇṇamaṭṭhaṃ na vaṭṭati, heṭṭhā ekā vā dve vā vaṭṭalekhā upari ahicchattakamakuḷamattañca vaṭṭati. សូម្បីតែក្នុងកាំបិតសម្រាប់កាត់ឈើស្ទង់ រូបរាងរលោងស្អាតណាមួយ មិនគួរឡើយ ការចងក្រសោបឱ្យត្រង់ស្មើ ដោយលោហៈដែលវិន័យអនុញ្ញាត ឱ្យមានជ្រុង ៤ ឬជ្រុង ៨ ត្រង់ចំហៀងទាំងសងខាង ឬចំហៀងម្ខាង គឺគួរ។ សូម្បីតែត្រង់ដងច្រត់ រូបរាងរលោងស្អាតណាមួយ មិនគួរឡើយ គំនូសវង់មូល ១ ឬ ២ ត្រង់ផ្នែកខាងក្រោម និងគ្រាន់តែសណ្ឋានដូចក្រពុំផ្សិតត្រង់ផ្នែកខាងលើ គឺគួរ។ Telabhājanesu [Pg.254] visāṇe vā nāḷiyaṃ vā alābuke vā āmaṇḍasārake vā ṭhapetvā itthirūpaṃ purisarūpañca avasesaṃ sabbampi vaṇṇamaṭṭhakammaṃ vaṭṭati. ក្នុងភាជន៍ដាក់ប្រេងទាំងឡាយ ទោះជាក្នុងស្នែងសត្វក្តី ក្នុងបំពង់ក្តី ក្នុងផ្លែឃ្លោកក្តី ក្នុងភាជន៍ធ្វើដោយម្សៅផ្លែខ្វិតក្តី លើកលែងតែរូបស្រី និងរូបប្រុសចេញ ការធ្វើឱ្យមានរូបរាងរលោងស្អាតដែលសេសសល់ទាំងអស់ គឺគួរ។ Mañcapīṭhe bhisibimbohane bhūmattharaṇe pādapuñchane caṅkamanabhisiyā sammuñjaniyaṃ kacavarachaḍḍanake rajanadoṇikāya pānīyauḷuṅke pānīyaghaṭe pādakathalikāya phalakapīṭhake valayādhārake daṇḍādhārakepattapidhāne tālavaṇṭe vījaneti – etesu sabbaṃ mālākammādivaṇṇamaṭṭhakammaṃ vaṭṭati. Senāsane pana dvārakavāṭavātapānakavāṭādīsu sabbaratanamayampi vaṇṇamaṭṭhakammaṃ vaṭṭati. ក្នុងរបស់ទាំងនេះ គឺ គ្រែ និងតាំង ពូក និងខ្នើយ គ្រឿងកម្រាលដី សំពត់ជូតជើង ពូកសម្រាប់ក្រាលលើផ្លូវចង្ក្រម អំបោស កន្ត្រកសម្រាម ស្នូកជ្រលក់ចីវរ វែកដួសទឹកផឹក ក្អមទឹកផឹក ជើងទ្រសម្រាប់លាងជើង តាំងក្តារ ជើងទ្របាត្ររាងមូល ជើងទ្របាត្រមានបង្គោល គម្របបាត្រ ផ្លិតស្លឹកត្នោត និងផ្លិតបក់ ការធ្វើឱ្យមានរូបរាងរលោងស្អាត មានក្បាច់ផ្កាជាដើមទាំងអស់ គឺគួរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសេនាសនៈ ត្រង់ទ្វារ បង្អួចជាដើម ទោះបីធ្វើដោយរតនៈគ្រប់យ៉ាង ហើយធ្វើឱ្យមានរូបរាងរលោងស្អាត ក៏គួរដែរ។ Senāsane kiñci paṭisedhetabbaṃ natthi, aññatra viruddhasenāsanā. Viruddhasenāsanaṃ nāma aññesaṃ sīmāya rājavallabhehi katasenāsanaṃ vuccati, tasmā ye tādisaṃ senāsanaṃ karonti, te vattabbā – ‘‘mā amhākaṃ sīmāya senāsanaṃ karothā’’ti. Anādiyitvā karontiyeva, punapi vattabbā – ‘‘mā evaṃ akattha, mā amhākaṃ uposathapavāraṇānaṃ antarāyamakattha, mā sāmaggiṃ bhindittha, tumhākaṃ senāsanaṃ katampi kataṭṭhāne na ṭhassatī’’ti. Sace balakkārena karontiyeva, yadā tesaṃ lajjiparisā ussannā hoti, sakkā ca hoti laddhuṃ dhammiko vinicchayo, tadā tesaṃ pesetabbaṃ – ‘‘tumhākaṃ āvāsaṃ harathā’’ti. Sace yāva tatiyaṃ pesite haranti, sādhu; no ce haranti, ṭhapetvā bodhiñca cetiyañca avasesasenāsanāni bhinditabbāni, no ca kho aparibhogaṃ karontehi, paṭipāṭiyā pana chadana-gopānasī-iṭṭhakādīni apanetvā tesaṃ pesetabbaṃ – ‘‘tumhākaṃ dabbasambhāre harathā’’ti. Sace haranti, sādhu; no ce haranti, atha tesu dabbasambhāresu himavassavātātapādīhi pūtibhūtesu vā corehi vā haṭesu agginā vā daḍḍhesu sīmasāmikā bhikkhū anupavajjā, na labbhā codetuṃ ‘‘tumhehi amhākaṃ dabbasambhārā nāsitā’’ti vā ‘‘tumhākaṃ gīvā’’ti vā. Yaṃ pana sīmasāmikehi bhikkhūhi kataṃ, taṃ sukatameva hotīti. ក្នុងសេនាសនៈ គ្មានអ្វីដែលត្រូវហាមឃាត់ឡើយ លើកលែងតែសេនាសនៈដែលផ្ទុយគ្នា (វិរុទ្ធសេនាសនៈ)។ សេនាសនៈដែលផ្ទុយគ្នានោះ គឺសេនាសនៈដែលពួកភិក្ខុជាទីគាប់ចិត្តរបស់ស្តេច (អលជ្ជី) សាងសង់ឡើងក្នុងសីមារបស់ភិក្ខុដទៃ។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកភិក្ខុណាដែលសាងសង់សេនាសនៈបែបនោះ ភិក្ខុម្ចាស់សីមាត្រូវប្រាប់ថា «សូមកុំសាងសង់សេនាសនៈក្នុងសីមារបស់យើងខ្ញុំឡើយ»។ បើពួកគេមិនអើពើ ហើយនៅតែធ្វើដដែល ត្រូវប្រាប់ម្តងទៀតថា «សូមកុំធ្វើបែបនេះឡើយ កុំធ្វើសេចក្តីអន្តរាយដល់ឧបោសថ និងបវារណារបស់យើងខ្ញុំឡើយ កុំបំបែកសាមគ្គីឡើយ សេនាសនៈរបស់លោក ទោះបីសាងសង់រួចហើយ ក៏មិនអាចស្ថិតនៅត្រង់កន្លែងដែលសាងសង់នោះបានឡើយ»។ បើពួកគេនៅតែធ្វើដោយបង្ខំ កាលណាពួកភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីខ្មាស (លជ្ជីបរិស័ទ) មានចំនួនច្រើនឡើង ហើយអាចទទួលបានការវិនិច្ឆ័យតាមធម៌វិន័យ ពេលនោះ ត្រូវចាត់បេសកជនទៅប្រាប់ពួកគេថា «សូមលោកទាំងឡាយរុះរើអាវាសរបស់លោកទៅចុះ»។ បើចាត់បេសកជនទៅរហូតដល់គម្រប់បីដង ហើយពួកគេរុះរើទៅ នោះជាការល្អ បើពួកគេមិនរុះរើទេ ត្រូវរក្សាទុកតែដើមពោធិ៍ និងព្រះចេតិយ រួចហើយត្រូវរំលាយសេនាសនៈដែលសេសសល់ទាំងអស់ចោល ប៉ុន្តែ មិនត្រូវកម្ទេចឱ្យទៅជាវត្ថុដែលប្រើប្រាស់លែងកើតឡើយ គឺត្រូវរុះរើតាមលំដាប់ មានដំបូល បង្កង់ និងឥដ្ឋជាដើមចេញ រួចចាត់បេសកជនទៅប្រាប់ពួកគេថា «សូមលោកទាំងឡាយដឹកជញ្ជូនគ្រឿងសំណង់របស់លោកទៅចុះ»។ បើពួកគេដឹកជញ្ជូនទៅ នោះជាការល្អ បើពួកគេមិនដឹកជញ្ជូនទៅទេ ហើយគ្រឿងសំណង់ទាំងនោះត្រូវពុកផុយដោយសារទឹកសន្សើម ទឹកភ្លៀង ខ្យល់ និងកំដៅថ្ងៃជាដើមក្តី ត្រូវចោរលួចយកទៅក្តី ត្រូវភ្លើងឆេះក្តី ភិក្ខុម្ចាស់សីមាគ្មានទោសឡើយ ពួកគេមិនអាចចោទប្រកាន់បានឡើយថា «លោកទាំងឡាយបានបំផ្លាញគ្រឿងសំណង់របស់យើងខ្ញុំ» ឬថា «លោកទាំងឡាយត្រូវសងសំណង» ដូច្នេះឡើយ។ ការរុះរើណាដែលភិក្ខុម្ចាស់សីមាបានធ្វើហើយ ការរុះរើនោះ ឈ្មោះថាធ្វើត្រឹមត្រូវល្អហើយ។ Pāḷimuttakavinicchayo niṭṭhito. ការវិនិច្ឆ័យក្រៅព្រះបាលី ចប់ហើយ។ 86. Evaṃ bhinnāya pana kuṭikāya dhaniyassa parivitakkañca puna kuṭikaraṇatthāya ussāhañca dassetuṃ ‘‘atha kho āyasmato’’tiādi vuttaṃ. Tattha [Pg.255] dārugahe gaṇakoti rañño dārubhaṇḍāgāre dārugopako. Devagahadārūnīti devena gahitadārūni. Rājapaṭiggahitabhūtāni dārūnīti attho. Nagarapaṭisaṅkhārikānīti nagarassa paṭisaṅkhārūpakaraṇāni. Āpadatthāya nikkhittānīti aggidāhena vā purāṇabhāvena vā paṭirājūparundhanādinā vā gopuraṭṭālakarājantepurahatthisālādīnaṃ vipatti āpadāti vuccati. Tadatthaṃ nikkhittānīti vuttaṃ hoti. Khaṇḍākhaṇḍikaṃ chedāpetvāti attano kuṭiyā pamāṇaṃ sallakkhetvā kiñci agge kiñci majjhe kiñci mūle khaṇḍākhaṇḍaṃ karonto chedāpesi. ៨៦. ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយពោលពាក្យថា «atha kho āyasmatoti» ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីត្រិះរិះរបស់ព្រះធនិយៈ កាលដែលកុដិត្រូវគេរំលាយយ៉ាងនេះហើយ និងការខ្វល់ខ្វាយដើម្បីធ្វើកុដិម្តងទៀត។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «dārugahe gaṇako» គឺអ្នកថែរក្សាឈើក្នុងឃ្លាំងឈើរបស់ស្តេច។ ពាក្យថា «devagahadārūni» គឺឈើដែលស្តេចទ្រង់យកទុក មានន័យថា ឈើដែលស្តេចទ្រង់គ្រប់គ្រង។ ពាក្យថា «nagarapaṭisaṅkhārikāni» គឺគ្រឿងសំណង់សម្រាប់ជួសជុលក្រុង។ ពាក្យថា «āpadatthāya nikkhittāni» សេចក្តីវិនាសនៃខ្លោងទ្វារ ប៉មយាម ព្រះរាជវាំង និងរោងដំរីជាដើម ដោយសារភ្លើងឆេះក្តី ដោយភាពចាស់ទ្រុឌទ្រោមក្តី ដោយការឡោមព័ទ្ធរបស់ស្តេចសត្រូវជាដើមក្តី ហៅថា «អាបដៈ» (គ្រោះថ្នាក់) ពាក្យថា «nikkhittāni» មានន័យថា គេរក្សាទុកសម្រាប់ប្រយោន៍ក្នុងការជួសជុលគ្រោះថ្នាក់នោះ។ ពាក្យថា «khaṇḍākhaṇḍikaṃ chedāpetvā» គឺព្រះធនិយៈកំណត់ទំហំកុដិរបស់ខ្លួន ហើយឱ្យគេកាត់ជាកង់តូចកង់ធំ ខ្លះត្រង់ចុង ខ្លះត្រង់កណ្តាល ខ្លះត្រង់គល់។ 87. Vassakāroti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ. Magadhamahāmattoti magadharaṭṭhe mahāmatto, mahatiyā issariyamattāya samannāgato, magadharañño vā mahāmatto; mahāamaccoti vuttaṃ hoti. Anusaññāyamānoti tattha tattha gantvā paccavekkhamāno. Bhaṇeti issarānaṃ nīcaṭṭhānikapurisālapanaṃ. Bandhaṃ āṇāpesīti brāhmaṇo pakatiyāpi tasmiṃ issāpakatova. So rañño ‘‘āṇāpehī’’ti vacanaṃ sutvā yasmā ‘‘pakkosāpehī’’ti rañño na vuttaṃ, tasmā ‘‘naṃ hatthesu ca pādesu ca bandhaṃ katvā āṇāpessāmī’’ti bandhaṃ āṇāpesi. Addasa kho āyasmā dhaniyoti kathaṃ addasa? So kira attanā lesena dārūnaṃ haṭabhāvaṃ ñatvā ‘‘nissaṃsayaṃ esa dārūnaṃ kāraṇā rājakulato vadhaṃ vā bandhaṃ vā pāpuṇissati, tadā naṃ ahameva mocessāmī’’ti niccakālaṃ tassa pavattiṃ suṇantoyeva vicarati. Tasmā takhaṇaññeva gantvā addasa. Tena vuttaṃ – ‘‘addasa kho āyasmā dhaniyo’’ti. Dārūnaṃ kiccāti dārūnaṃ kāraṇā. Purāhaṃ haññāmīti ahaṃ purā haññāmi; yāva ahaṃ na haññāmi, tāva tvaṃ eyyāsīti attho. ៨៧. ពាក្យថា «vassakāro» គឺជានាមរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះ។ ពាក្យថា «magadhamahāmatto» គឺមហាមាត្យក្នុងដែនមគធៈ ដែលប្រកបដោយអំណាចដ៏ធំធេង ឬមហាមាត្យរបស់ស្តេចមគធៈ មានន័យថា អាមាត្យធំ។ ពាក្យថា «anusaññāyamāno» គឺដើរទៅត្រួតពិនិត្យត្រង់កន្លែងនោះៗ។ ពាក្យថា «bhaṇe» គឺជាពាក្យដែលអ្នកមានអំណាចប្រើសម្រាប់ហៅមនុស្សដែលមានឋានៈទាបជាង។ ពាក្យថា «bandhaṃ āṇāpesi» គឺព្រាហ្មណ៍នោះតាមធម្មតា ក៏មានចិត្តច្រណែននឹងអ្នកថែរក្សាឈើនោះស្រាប់ហើយ ព្រាហ្មណ៍នោះបានឮព្រះរាជឱង្ការរបស់ស្តេចថា «ចូរឯងបង្គាប់ទៅ» ព្រោះតែស្តេចមិនបានត្រាស់ថា «ចូរហៅមក» ព្រោះហេតុនោះ ព្រាហ្មណ៍ក៏គិតថា «យើងនឹងចងដៃចងជើងវា រួចសឹមបង្គាប់» ទើបបញ្ជាឱ្យចង។ ពាក្យថា «addasa kho āyasmā dhaniyo» សួរថា តើព្រះធនិយៈបានឃើញដោយរបៀបណា? ឮថា ព្រះធនិយៈដឹងថាឈើត្រូវបានគេដឹកជញ្ជូនទៅដោយសារលេសរបស់ខ្លួន ហើយគិតថា «ដោយសារតែរឿងឈើនេះ អ្នកថែរក្សាឈើនេះនឹងត្រូវរាជត្រកូលសម្លាប់ ឬចងជាមិនខាន ពេលនោះ មានតែអាត្មាអញម្នាក់គត់ដែលនឹងជួយដោះលែងវា» ដូច្នេះ ទើបលោកតែងតែដើរស្តាប់ព័ត៌មានរបស់អ្នកថែរក្សាឈើនោះជានិច្ច ព្រោះហេតុនោះ លោកក៏បានទៅដល់ និងបានឃើញក្នុងខណៈនោះភ្លាម។ ហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «addasa kho āyasmā dhaniyo»។ ពាក្យថា «dārūnaṃ kiccā» គឺដោយសារតែរឿងឈើ។ ពាក្យថា «purāhaṃ haññāmi» មានន័យថា មុនពេលដែលខ្ញុំត្រូវគេសម្លាប់ គឺក្នុងពេលដែលខ្ញុំមិនទាន់ត្រូវគេសម្លាប់នៅឡើយ សូមលោកម្ចាស់និមន្តទៅជាប្រញាប់។ 88. Iṅgha, bhante, sarāpehīti ettha iṅghāti codanatthe nipāto. Paṭhamābhisittoti abhisitto hutvā paṭhamaṃ. Evarūpiṃ vācaṃ bhāsitāti ‘‘dinnaññeva samaṇabrāhmaṇānaṃ tiṇakaṭṭhodakaṃ paribhuñjantū’’ti imaṃ evarūpiṃ vācaṃ abhisitto hutvā paṭhamameva yaṃ tvaṃ abhāsi, taṃ sayameva bhāsitvā idāni sarasi, na sarasīti vuttaṃ hoti. Rājāno kira abhisittamattāyeva dhammabheriṃ carāpenti – ‘‘dinnaññeva samaṇabrāhmaṇānaṃ tiṇakaṭṭhodakaṃ paribhuñjantū’’ti taṃ sandhāya esa vadati. Tesaṃ mayā sandhāya bhāsitanti [Pg.256] tesaṃ appamattakepi kukkuccāyantānaṃ samitabāhitapāpānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ tiṇakaṭṭhodakaharaṇaṃ sandhāya mayā etaṃ bhāsitaṃ; na tumhādisānanti adhippāyo. Tañca kho araññe apariggahitanti tañca tiṇakaṭṭhodakaṃ yaṃ araññe apariggahitaṃ hoti; etaṃ sandhāya mayā bhāsitanti dīpeti. ៨៨. ក្នុងពាក្យថា Iṅgha, bhante, sarāpehi នោះ សព្ទថា iṅgha ជាសព្ទនិបាត ក្នុងសេចក្តីជំរុញ (ដាស់តឿន)។ បទថា Paṭhamābhisitto សេចក្តីថា ជាអ្នកដែលគេបានអភិសេកហើយក្នុងកាលដំបូង។ បទថា Evarūpiṃ vācaṃ bhāsitā សេចក្តីថា ព្រះអង្គត្រូវបានអភិសេកហើយក្នុងកាលដំបូង បានពោលនូវវាចាមានសភាពយ៉ាងនេះថា «ស្មៅ អុស និងទឹក ដែលធ្លាប់ប្រគេនដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ គឺប្រគេនរួចជាស្រេចហើយ សូមសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយប្រើប្រាស់ចុះ» ព្រះអង្គពោលនូវវាចានោះដោយខ្លួនឯងហើយ ឥឡូវនេះរលឹកបាន ឬរលឹកមិនបាន នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ឮថា ព្រះរាជាទាំងឡាយ គ្រាន់តែអភិសេកហើយភ្លាម តែងតែឱ្យចរចារនូវធម្មភេរី (វាយស្គរធម៌) ថា «ស្មៅ អុស និងទឹក ដែលធ្លាប់ប្រគេនដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ គឺប្រគេនរួចជាស្រេចហើយ សូមសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយប្រើប្រាស់ចុះ» ព្រះធនិយត្ថេរពោលសំដៅយកសេចក្តីនោះ។ បទថា Tesaṃ mayā sandhāya bhāsitaṃ សេចក្តីថា «ខ្ញុំមហារាជ ពោលសំដៅយកការនាំទៅនូវស្មៅ អុស និងទឹក របស់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ដែលមានបាបរម្ងាប់ហើយ មានបាបបន្សាត់ចេញហើយ ដែលជាអ្នកមានសេចក្តីសង្ស័យសូម្បីក្នុងវត្ថុបន្តិចបន្តួច មិនមែនសំដៅយកការនាំទៅនូវឈើរបស់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ដែលមានសភាពដូចជាលោកម្ចាស់ឡើយ» នេះជាអធិប្បាយរបស់ព្រះបាទពិម្ពិសារ។ បទថា Tañca kho araññe apariggahitaṃ សេចក្តីថា ស្មៅ អុស និងទឹកណា ដែលមិនមានអ្នកណាកាន់កាប់ក្នុងព្រៃ ខ្ញុំមហារាជ ពោលសំដៅយកវត្ថុនោះ នេះជាការបង្ហាញសេចក្តី។ Lomena tvaṃ muttosīti ettha lomamiva lomaṃ, kiṃ pana taṃ? Pabbajjāliṅgaṃ. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yathā nāma dhuttā ‘‘maṃsaṃ khādissāmā’’ti mahagghalomaṃ eḷakaṃ gaṇheyyuṃ. Tamenaṃ añño viññupuriso disvā ‘‘imassa eḷakassa maṃsaṃ kahāpaṇamattaṃ agghati. Lomāni pana lomavāre lomavāre aneke kahāpaṇe agghantī’’ti dve alomake eḷake datvā gaṇheyya. Evaṃ so eḷako viññupurisamāgamma lomena mucceyya. Evameva tvaṃ imassa kammassa katattā vadhabandhanāraho. Yasmā pana arahaddhajo sabbhi avajjharūpo, tvañca sāsane pabbajitattā yaṃ pabbajjāliṅgabhūtaṃ arahaddhajaṃ dhāresi. Tasmā tvaṃ iminā pabbajjāliṅgalomena eḷako viya viññupurisamāgamma muttosīti. ក្នុងពាក្យថា Lomena tvaṃ muttosi នោះ អ្វីដែលដូចជាកោសិយ (រោម) ហៅថា រោម (loma) ចុះរោមនោះជាអ្វី? គឺគ្រឿងសម្គាល់នៃបព្វជ្ជា (ភេទជាបព្វជិត)។ ពាក្យនោះមានសេចក្តីពន្យល់ដូចម្តេច? ប្រៀបដូចជាពួកអ្នកលេង ចង់ស៊ីសាច់ ក៏ចាប់យកចៀមដែលមានរោមមានតម្លៃច្រើន។ បុរសអ្នកមានប្រាជ្ញាម្នាក់ទៀត ឃើញចៀមនោះហើយ គិតថា «សាច់របស់ចៀមនេះ មានតម្លៃត្រឹមតែមួយកហាបណៈប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែរោមរបស់វា ក្នុងរដូវកាត់រោមម្តងៗ តែងមានតម្លៃច្រើនកហាបណៈ» ទើបឱ្យចៀមដែលគ្មានរោមពីរជំនួស ហើយយកចៀមនោះទៅ។ យ៉ាងនេះ ចៀមនោះ រួចខ្លួនពីសេចក្តីស្លាប់បាន ព្រោះតែរោម ដោយអាស្រ័យបុរសអ្នកមានប្រាជ្ញានោះ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងនោះឯង លោកម្ចាស់ជាអ្នកគួរដល់ការសម្លាប់ ឬការចង ព្រោះការធ្វើនូវកម្មនេះ។ ប៉ុន្តែព្រោះតែទង់ជ័យនៃព្រះអរហន្ត (អរហត្តធជៈ) ជាវត្ថុដែលសប្បុរសទាំងឡាយមិនគួរភៀសប្រទូស្ត (មិនគួរសម្លាប់) ហើយលោកម្ចាស់បានបួសក្នុងព្រះសាសនា ទ្រទ្រង់នូវទង់ជ័យនៃព្រះអរហន្ត ដែលជាគ្រឿងសម្គាល់នៃបព្វជ្ជា។ ហេតុនោះ លោកម្ចាស់ទើបរួចខ្លួន ព្រោះតែរោមគឺគ្រឿងសម្គាល់នៃបព្វជ្ជានេះ ដូចជាចៀមរួចខ្លួនដោយអាស្រ័យបុរសអ្នកមានប្រាជ្ញាដូច្នោះឯង។ Manussā ujjhāyantīti rañño parisati bhāsamānassa sammukhā ca parammukhā ca sutvā tattha tattha manussā ujjhāyanti, avajjhāyanti, avajānantā taṃ jhāyanti olokenti lāmakato vā cintentīti attho. Khiyyantīti tassa avaṇṇaṃ kathenti pakāsenti. Vipācentīti vitthārikaṃ karonti, sabbattha pattharanti; ayañca attho saddasatthānusārena veditabbo. Ayaṃ panettha yojanā – ‘‘alajjino ime samaṇā sakyaputtiyā’’tiādīni cintentā ujjhāyanti. ‘‘Natthi imesaṃ sāmañña’’ntiādīni bhaṇantā khiyyanti. ‘‘Apagatā ime sāmaññā’’tiādīni tattha tattha vitthārentā vipācentīti. Etena nayena imesaṃ padānaṃ ito parampi tattha tattha āgatapadānurūpena yojanā veditabbā. Brahmacārinoti seṭṭhacārino. Sāmaññanti samaṇabhāvo. Brahmaññanti seṭṭhabhāvo. Sesaṃ uttānatthameva. បទថា Manussā ujjhāyanti សេចក្តីថា ពួកមនុស្សបានស្តាប់ឮក្នុងទីចំពោះមុខក្តី ក្នុងទីកំបាំងមុខក្តី នៃព្រះរាជាដែលកំពុងមានព្រះរាជឱង្ការក្នុងបរិស័ទ ហើយក៏ពោលទិតៀន តិះដៀល ក្នុងទីនោះៗ គឺមើលងាយ មើលថោក ឬគិតថាជាមនុស្សថោកទាប នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ បទថា Khiyyanti សេចក្តីថា និយាយបង្កាច់បង្ខូច បង្ហាញនូវទោសកំហុសរបស់លោក។ បទថា Vipācenti សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យរីករាលដាល ផ្សព្វផ្សាយទៅក្នុងគ្រប់ទិសទី។ សេចក្តីនេះ គប្បីជ្រាបតាមក្បួនវេយ្យាករណ៍ (សទ្ទសាស្ត្រ)។ ការសម្រួលបទក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ពួកមនុស្សគិតថា «ពួកសមណៈជាសក្យបុត្រទាំងនេះ គ្មានសេចក្តីខ្មាសឡើយ» ដូច្នេះហើយ ក៏ពោលទិតៀន (ujjhāyanti)។ ពួកមនុស្សនិយាយថា «ភាពជាសមណៈ (សាមញ្ញគុណ) របស់ពួកសមណៈទាំងនេះ គ្មានឡើយ» ដូច្នេះហើយ ក៏តិះដៀល (khiyyanti)។ ពួកមនុស្សផ្សព្វផ្សាយក្នុងទីនោះៗថា «ពួកសមណៈទាំងនេះ ប្រាសចាកសាមញ្ញគុណហើយ» ដូច្នេះហើយ ក៏ធ្វើឱ្យរីករាលដាល (vipācenti)។ តាមវិធីនេះ ការសម្រួលបទទាំងឡាយនេះ សូម្បីក្នុងទីដទៃអំពីភិក្ខុវិភង្គនេះទៅ គប្បីជ្រាបតាមសមគួរដល់បទដែលមកដល់ក្នុងទីនោះៗ។ បទថា Brahmacārino បានដល់ អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ (សេដ្ឋចារី)។ បទថា Sāmaññaṃ បានដល់ ភាពជាសមណៈ (សមណភាវៈ)។ បទថា Brahmaññaṃ បានដល់ ភាពជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរ (សេដ្ឋភាវៈ)។ បទដែលសេសសល់ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ Rañño dārūnītiādimhi ‘‘adinnaṃ ādiyissatī’’ti ayaṃ ujjhāyanattho. Yaṃ panetaṃ adinnaṃ ādiyi, taṃ dassetuṃ ‘‘rañño dārūnī’’ti vuttaṃ. Iti vacanabhede asammuyhantehi attho veditabbo. Purāṇavohāriko [Pg.257] mahāmattoti bhikkhubhāvato purāṇe gihikāle vinicchayavohāre niyuttattā ‘‘vohāriko’’ti saṅkhaṃ gato mahāamacco. ក្នុងពាក្យថា Rañño dārūni ជាដើមនោះ ពាក្យថា adinnaṃ ādiyissati (នឹងកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យ) នេះជាពាក្យទិតៀន។ ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីបង្ហាញនូវទ្រព្យដែលមិនបានឱ្យ ដែលភិក្ខុនោះបានកាន់យកហើយនោះ ទើបពោលថា rañño dārūni (ឈើរបស់ព្រះរាជា)។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីដោយមិនវង្វេងក្នុងភាពខុសគ្នានៃវចនៈ (ឯកវចនៈ និងពហុវចនៈ) យ៉ាងនេះ។ បទថា Purāṇavohāriko mahāmatto សេចក្តីថា មហាអាមាត្យដែលធ្លាប់ជាអ្នកកាត់ក្តី (វោហារិកៈ) ក្នុងកាលជាគ្រហស្ថពីមុន មុននឹងមកបួសជាភិក្ខុ ព្រោះតែលោកធ្លាប់ត្រូវបានតែងតាំងក្នុងមុខងារកាត់ក្តី។ Atha kho bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavocāti bhagavā sāmaṃyeva lokavohārampi jānāti, atītabuddhānaṃ paññattimpi jānāti – ‘‘pubbepi buddhā ettakena pārājikaṃ paññapenti, ettakena thullaccayaṃ, ettakena dukkaṭa’’nti. Evaṃ santepi sace aññehi lokavohāraviññūhi saddhiṃ asaṃsanditvā pādamattena pārājikaṃ paññapeyya, tenassa siyuṃ vattāro ‘‘sīlasaṃvaro nāma ekabhikkhussapi appameyyo asaṅkhyeyyo mahāpathavī-samudda-ākāsāni viya ativitthiṇṇo, kathañhi nāma bhagavā pādamattakena nāsesī’’ti! Tato tathāgatassa ñāṇabalaṃ ajānantā sikkhāpadaṃ kopeyyuṃ, paññattampi sikkhāpadaṃ yathāṭhāne na tiṭṭheyya. Lokavohāraviññūhi pana saddhiṃ saṃsanditvā paññatte so upavādo na hoti. Aññadatthu evaṃ vattāro honti – ‘‘imehi nāma agārikāpi pādamattena coraṃ hanantipi bandhantipi pabbājentipi. Kasmā bhagavā pabbajitaṃ na nāsessati; yena parasantakaṃ tiṇasalākamattampi na gahetabba’’nti! Tathāgatassa ca ñāṇabalaṃ jānissanti. Paññattampi ca sikkhāpadaṃ akuppaṃ bhavissati, yathāṭhāne ṭhassati. Tasmā lokavohāraviññūhi saddhiṃ saṃsanditvā paññapetukāmo sabbāvantaṃ parisaṃ anuvilokento atha kho bhagavā avidūre nisinnaṃ disvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca ‘‘kittakena kho bhikkhu rājā māgadho seniyo bimbisāro coraṃ gahetvā hanati vā bandhati vā pabbājeti vā’’ti. បទថា Atha kho bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavoca សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់ដោយព្រះអង្គឯងនូវលោកវោហារផង នូវបញ្ញត្តិរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្នុងអតីតកាលផងថា «ក្នុងកាលមុន ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ទ្រង់បញ្ញត្តិអាបត្តិបារាជិកដោយទ្រព្យមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ទ្រង់បញ្ញត្តិអាបត្តិថុល្លច្ច័យដោយទ្រព្យមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ទ្រង់បញ្ញត្តិអាបត្តិទុក្កដដោយទ្រព្យមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ»។ កាលបើមានសេចក្តីយ៉ាងនេះ ប្រសិនបើព្រះអង្គមិនបានពិគ្រោះជាមួយពួកអ្នកចេះដឹងលោកវោហារដទៃទៀតទេ ហើយទ្រង់បញ្ញត្តិអាបត្តិបារាជិកដោយទ្រព្យត្រឹមតែមួយបាទ ព្រោះតែការបញ្ញត្តិនោះ គប្បីមានពួកអ្នកពោលទោសថា «សីលសំវរៈ របស់ភិក្ខុសូម្បីតែមួយរូប ជាគុណជាតិរកប្រមាណមិនបាន រាប់មិនអស់ ធំទូលាយដូចជាមហាប្រថពី មហាសមុទ្រ និងអាកាស ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើឱ្យវិនាស (សឹក) ដោយសារទ្រព្យត្រឹមតែមួយបាទទៅវិញ!»។ ពីនោះមក ពួកអ្នកដែលមិនដឹងនូវកម្លាំងព្រះញាណរបស់ព្រះតថាគត គប្បីបំផ្លាញសិក្ខាបទ ហើយសិក្ខាបទដែលទ្រង់បញ្ញត្តិហើយ ក៏មិនឋិតថេរនៅតាមសភាពដើមឡើយ។ ម៉្យាងទៀត កាលបើទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយពួកអ្នកចេះដឹងលោកវោហារហើយ ទើបបញ្ញត្តិ សេចក្តីពោលទោសនោះក៏មិនមានឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ តែងមានពួកអ្នកសរសើរយ៉ាងនេះថា «សូម្បីតែពួកគ្រហស្ថទាំងនេះ ក៏សម្លាប់ក្តី ចងក្តី បណ្តេញចេញក្តី នូវចោរដោយសារទ្រព្យត្រឹមតែមួយបាទ។ ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនធ្វើឱ្យវិនាស (បណ្តេញចេញ) នូវបព្វជិត ដែលមិនគួរកាន់យកសូម្បីតែចុងស្មៅ ឬចម្រៀកឫស្សីដែលជាទ្រព្យរបស់បុគ្គលដទៃ!»។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកគេនឹងបានដឹងនូវកម្លាំងព្រះញាណរបស់ព្រះតថាគត។ សិក្ខាបទដែលទ្រង់បញ្ញត្តិហើយ ក៏នឹងជាសិក្ខាបទដែលមិនកម្រើក (មិនអាចកែប្រែបាន) ឋិតថេរនៅតាមសភាពដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងបញ្ញត្តិសិក្ខាបទ ដោយពិគ្រោះជាមួយពួកអ្នកចេះដឹងលោកវោហារ ទើបទ្រង់ទតមើលនូវបរិស័ទទាំងពួង កាលនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ទតឃើញភិក្ខុនោះ (ភិក្ខុដែលធ្លាប់ជាមហាអាមាត្យកាត់ក្តី) អង្គុយក្នុងទីមិនឆ្ងាយ ទើបត្រាស់សួរភិក្ខុនោះថា «ម្នាលភិក្ខុ ព្រះបាទសេនិយពិម្ពិសារ ជាម្ចាស់ដែនមគធៈ កាលដែលចាប់ចោរបានហើយ តែងសម្លាប់ក្តី ចងក្តី បណ្តេញចេញក្តី ដោយសារចោរលួចទ្រព្យមានប្រមាណប៉ុន្មាន?»។ Tattha māgadhoti magadhānaṃ issaro. Seniyoti senāya sampanno. Bimbisāroti tassa nāmaṃ. Pabbājeti vāti raṭṭhato nikkhāmeti. Sesamettha uttānatthameva. Pañcamāsako pādoti tadā rājagahe vīsatimāsako kahāpaṇo hoti, tasmā pañcamāsako pādo. Etena lakkhaṇena sabbajanapadesu kahāpaṇassa catuttho bhāgo ‘‘pādo’’ti veditabbo. So ca kho porāṇassa nīlakahāpaṇassa vasena, na itaresaṃ rudradāmakādīnaṃ. Tena hi pādena atītabuddhāpi pārājikaṃ paññapesuṃ, anāgatāpi paññapessanti. Sabbabuddhānañhi pārājikavatthumhi vā pārājike vā nānattaṃ natthi. Imāneva cattāri pārājikavatthūni[Pg.258]. Imāneva cattāri pārājikāni. Ito ūnaṃ vā atirekaṃ vā natthi. Tasmā bhagavāpi dhaniyaṃ vigarahitvā pādeneva dutiyapārājikaṃ paññapento ‘‘yo pana bhikkhu adinnaṃ theyyasaṅkhāta’’ntiādimāha. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា Māgadho បានដល់ ម្ចាស់នៃដែនមគធៈ។ បទថា Seniyo បានដល់ អ្នកប្រកបដោយសេនា (កងទ័ពដ៏ច្រើន)។ បទថា Bimbisāro ជាព្រះនាមរបស់ព្រះរាជានោះ។ បទថា Pabbājeti vā សេចក្តីថា បណ្តេញចេញពីព្រះរាជាណាចក្រ។ បទដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ បទថា Pañcamāsako pādo សេចក្តីថា ក្នុងសម័យនោះ ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ១ កហាបណៈ មាន ២០ ម៉ាសកៈ ហេតុនោះ ៥ ម៉ាសកៈ ទើបហៅថា ១ បាទ។ ដោយគ្រឿងសម្គាល់នេះ គប្បីជ្រាបថា ភាគទីបួននៃកហាបណៈ ក្នុងគ្រប់ជនបទទាំងពួង ហៅថា «បាទ»។ ម៉្យាងទៀត បាទនោះ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃនីលកហាបណៈបុរាណ មិនមែនដោយអំណាចនៃកហាបណៈដទៃ មានរុទ្រទាមកៈជាដើមឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្នុងអតីតកាល ក៏ទ្រង់បញ្ញត្តិអាបត្តិបារាជិកដោយសារតែមួយបាទនោះឯង សូម្បីព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្នុងអនាគតកាល ក៏នឹងទ្រង់បញ្ញត្តិយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថា ភាពប្លែកគ្នាក្នុងវត្ថុនៃបារាជិកក្តី ក្នុងអាបត្តិបារាជិកក្តី របស់ព្រះពុទ្ធទាំងពួង មិនមានឡើយ។ វត្ថុនៃបារាជិក មានតែបួនយ៉ាងនេះឯង។ អាបត្តិបារាជិក ក៏មានតែបួនយ៉ាងនេះឯង。 តិចជាងនេះ ឬច្រើនជាងនេះ មិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ សូម្បីទ្រង់បន្ទោសព្រះធនិយត្ថេរហើយ កាលនឹងបញ្ញត្តិទុតិយបារាជិកដោយសារតែមួយបាទនោះឯង ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «yo pana bhikkhu adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ» (ភិក្ខុណាមួយ កាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យ ដោយចំណែកនៃអំពើលួច)។ Evaṃ mūlacchejjavasena daḷhaṃ katvā dutiyapārājike paññatte aparampi anupaññattatthāya rajakabhaṇḍikavatthu udapādi, tassuppattidīpanatthametaṃ vuttaṃ – ‘‘evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hotī’’ti. Tassattho ca anupaññattisambandho ca paṭhamapārājikavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbo. Yathā ca idha, evaṃ ito paresu sabbasikkhāpadesu. Yaṃ yaṃ pubbe vuttaṃ, taṃ taṃ sabbaṃ vajjetvā uparūpari apubbameva vaṇṇayissāma. Yadi hi yaṃ yaṃ vuttanayaṃ, taṃ taṃ punapi vaṇṇayissāma, kadā vaṇṇanāya antaṃ gamissāma! Tasmā yaṃ yaṃ pubbe vuttaṃ, taṃ taṃ sabbaṃ sādhukaṃ upasallakkhetvā tattha tattha attho ca yojanā ca veditabbā. Apubbaṃ pana yaṃkiñci anuttānatthaṃ, taṃ sabbaṃ mayameva vaṇṇayissāma. កាលបើទ្រង់ធ្វើឱ្យមាំមួនដោយអំណាចនៃការកាត់ឫសគល់ (ការដាច់ចាកភិក្ខុភាវៈ) យ៉ាងនេះ ហើយទ្រង់បញ្ញត្តិទុតិយបារាជិកហើយ រឿងខ្ចប់អីវ៉ាន់របស់ជាងជ្រលក់ (រជកភណ្ឌិកវត្ថុ) ផ្សេងទៀត ក៏កើតឡើង ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការបញ្ញត្តិបន្ថែម (អនុបញ្ញត្តិ)។ ដើម្បីបង្ហាញនូវហេតុដែលកើតឡើងនៃរឿងនោះ ទើបព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយពោលពាក្យនេះថា «evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti» (សិក្ខាបទនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បញ្ញត្តិហើយដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ យ៉ាងនេះឯង)។ សេចក្តីអធិប្បាយ និងការតភ្ជាប់នៃអនុបញ្ញត្តិនៃពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងអដ្ឋកថាបឋមបារាជិកនោះឯង។ សេចក្តីនេះ យ៉ាងណាក្នុងសិក្ខាបទនេះ ក្នុងសិក្ខាបទទាំងពួងដែលនៅសេសសល់បន្ទាប់ពីនេះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យណាដែលបានពោលរួចហើយក្នុងកាលមុន យើងនឹងវៀរចោលនូវពាក្យនោះៗទាំងអស់ ហើយនឹងពន្យល់តែពាក្យថ្មីៗដែលមិនទាន់បានពោលប៉ុណ្ណោះក្នុងទីខាងលើៗទៅ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើយើងនឹងពន្យល់ពាក្យដែលធ្លាប់បានពន្យល់រួចហើយម្តងទៀត តើកាលណាទើបការអធិប្បាយនឹងដល់នូវទីបញ្ចប់! ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យណាដែលបានពោលរួចហើយក្នុងកាលមុន គប្បីកត់សម្គាល់ពាក្យនោះៗទាំងអស់ឱ្យបានល្អ ហើយគប្បីជ្រាបសេចក្តី និងការសម្រួលបទក្នុងទីនោះៗចុះ។ ចំណែកឯពាក្យថ្មីណាមួយ ដែលមានសេចក្តីមិនទាន់ច្បាស់លាស់ យើងនឹងពន្យល់ពាក្យនោះទាំងអស់ដោយខ្លួនឯង។ Dhaniyavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā. ការអធិប្បាយរឿងព្រះធនិយត្ថេរ ចប់ហើយ។ 90. Rajakattharaṇaṃ gantvāti rajakatitthaṃ gantvā; tañhi yasmā tattha rajakā vatthāni attharanti, tasmā rajakattharaṇanti vuccati. Rajakabhaṇḍikanti rajakānaṃ bhaṇḍikaṃ; rajakā sāyanhasamaye nagaraṃ pavisantā bahūni vatthāni ekekaṃ bhaṇḍikaṃ bandhanti. Tato ekaṃ bhaṇḍikaṃ tesaṃ pamādena apassantānaṃ avaharitvā thenetvāti attho. ៩០. បទថា Rajakattharaṇaṃ gantvā សេចក្តីថា ទៅកាន់កំពង់ទឹករបស់ជាងជ្រលក់ (ជាងបោកគក់)។ ព្រោះថា ទីនោះជាទីដែលពួកជាងជ្រលក់លាតសន្ធឹង (ហាល) នូវសម្លៀកបំពាក់ទាំងឡាយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា rajakattharaṇa (ទីលានហាលខោអាវរបស់ជាងជ្រលក់)។ បទថា Rajakabhaṇḍikaṃ បានដល់ ខ្ចប់អីវ៉ាន់របស់ពួកជាងជ្រលក់។ ពួកជាងជ្រលក់ កាលនឹងចូលទៅកាន់ក្រុងក្នុងវេលាល្ងាច តែងចងសម្លៀកបំពាក់ជាច្រើនឱ្យទៅជាខ្ចប់មួយៗ។ សេចក្តីថា លួចយក (thenetvā) គឺនាំយកទៅដោយការលួចលាក់ នូវខ្ចប់អីវ៉ាន់មួយពីក្នុងចំណោមខ្ចប់អីវ៉ាន់ទាំងនោះ ក្នុងកាលដែលពួកគេធ្វេសប្រហែស មិនបានមើល។ Padabhājanīyavaṇṇanā ការអធិប្បាយបទភាជនីយ៍ (ការចែកបទ) 92. Gāmo nāmāti evamādi ‘‘gāmā vā araññā vā’’ti ettha vuttassa gāmassa ca araññassa ca pabhedadassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha yasmiṃ gāme ekā eva kuṭi, ekaṃ gehaṃ seyyathāpi malayajanapade; ayaṃ ekakuṭiko gāmo nāma. Etena nayena aparepi veditabbā. Amanusso nāma yo sabbaso vā manussānaṃ abhāvena yakkhapariggahabhūto; yato vā manussā kenaci kāraṇena punapi āgantukāmā eva apakkantā. Parikkhitto nāma iṭṭhakapākāraṃ ādiṃ katvā antamaso kaṇṭakasākhāhipi parikkhitto. Gonisādiniviṭṭho nāma vīthisannivesādivasena anivisitvā yathā gāvo tattha tattha dve tayo nisīdanti, evaṃ tattha tattha [Pg.259] dve tīṇi gharāni katvā niviṭṭho. Satthoti jaṅghasatthasakaṭasatthādīsu yo koci. Imasmiñca sikkhāpade nigamopi nagarampi gāmaggahaṇeneva gahitanti veditabbaṃ. ៩២. ពាក្យជាដើមថា Gāmo nāma (ដែលហៅថា ស្រុក) ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុក ដើម្បីបង្ហាញនូវការបែងចែកនៃស្រុក និងព្រៃ ដែលពោលទុកក្នុងពាក្យថា «gāmā vā araññā vā» (ចាកស្រុកក្តី ចាកព្រៃក្តី) នេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ស្រុកណាដែលមានខ្ទមតែមួយ ឬផ្ទះតែមួយ ដូចជាស្រុកក្នុងមលយជនបទ ស្រុកនេះ ហៅថា ស្រុកមានខ្ទមតែមួយ (ឯកកុដិកគ្រាម)។ គប្បីជ្រាបស្រុកដទៃទៀតតាមវិធីនេះដែរ។ ដែលហៅថា ស្រុកមិនមែនជាទីនៅនៃមនុស្ស (អមនុស្សគ្រាម) គឺស្រុកដែលពួកយក្សកាន់កាប់ ព្រោះគ្មានមនុស្សរស់នៅសោះ ឬមួយក៏ពួកមនុស្សចាកចេញទៅដោយហេតុណាមួយ ប៉ុន្តែនៅតែមានបំណងនឹងត្រឡប់មកវិញដដែល។ ដែលហៅថា ស្រុកមានរបងព័ទ្ធជុំវិញ (បរិក្ខិត្តគ្រាម) គឺស្រុកដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយកំផែងឥដ្ឋជាដើម រហូតដល់ព័ទ្ធជុំវិញដោយមែកឈើមានបន្លា។ ដែលហៅថា ស្រុកដែលតាំងនៅដូចជាកន្លែងគោដេក (គោនិសាទិនិវិដ្ឋគ្រាម) គឺស្រុកដែលមិនបានរៀបចំតាមរបៀបផ្លូវថ្នល់ជាដើមឡើយ ប៉ុន្តែសង់ផ្ទះពីរឬបីខ្នងក្នុងទីនោះៗ ដូចជាពួកគោដែលដេកពីរឬបីក្បាលក្នុងទីនោះៗដូច្នោះ។ បទថា Sattho បានដល់ ពួកឈ្មួញណាមួយ ក្នុងចំណោមពួកឈ្មួញដើរជើង (ជង្ឃសត្ថៈ) ឬពួកឈ្មួញបររទេះ (សកដសត្ថៈ) ជាដើម។ ម៉្យាងទៀត គប្បីជ្រាបថា ក្នុងសិក្ខាបទនេះ សូម្បីតែនិគមក្តី នគរក្តី ក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលដោយសព្ទថា ស្រុក (គ្រាម) នេះឯង។ Gāmūpacārotiādi araññaparicchedadassanatthaṃ vuttaṃ. Indakhīle ṭhitassāti yassa gāmassa anurādhapurasseva dve indakhīlā, tassa abbhantarime indakhīle ṭhitassa; tassa hi bāhiro indakhīlo ābhidhammikanayena araññasaṅkhepaṃ gacchati. Yassa pana eko, tassa gāmadvārabāhānaṃ vemajjhe ṭhitassa. Yatrāpi hi indakhīlo natthi, tatra gāmadvārabāhānaṃ vemajjhameva ‘‘indakhīlo’’ti vuccati. Tena vuttaṃ – ‘‘gāmadvārabāhānaṃ vemajjhe ṭhitassā’’ti. Majjhimassāti thāmamajjhimassa, no pamāṇamajjhimassa, neva appathāmassa, na mahāthāmassa; majjhimathāmassāti vuttaṃ hoti. Leḍḍupātoti yathā mātugāmo kāke uḍḍāpento ujukameva hatthaṃ ukkhipitvā leḍḍuṃ khipati, yathā ca udakukkhepe udakaṃ khipanti, evaṃ akhipitvā yathā taruṇamanussā attano balaṃ dassentā bāhaṃ pasāretvā leḍḍuṃ khipanti, evaṃ khittassa leḍḍussa patanaṭṭhānaṃ. Patito pana luṭhitvā yattha gacchati, taṃ na gahetabbaṃ. ពាក្យថា «Gāmūpacāro» (ឧបចារស្រុក) ជាដើម ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុក ដើម្បីបង្ហាញនូវការកំណត់ព្រំដែននៃព្រៃ។ ពាក្យថា «Indakhīle ṭhitassa» (បុគ្គលឈរនៅជិតសសរគោល) សំដៅលើបុគ្គលដែលឈរនៅជិតសសរគោលខាងក្នុង នៃស្រុកណាដែលមានសសរគោលពីរ ដូចជាក្រុងអនុរាធបុរៈជាដើម ព្រោះថាសសរគោលខាងក្រៅនៃស្រុកនោះ រាប់បញ្ចូលទៅក្នុងព្រៃតាមវិធីនៃព្រះអភិធម្ម។ ចំណែកស្រុកណាដែលមានសសរគោលតែមួយ សំដៅលើបុគ្គលដែលឈរនៅចន្លោះកណ្តាលនៃសសរទ្វារស្រុកទាំងពីរ។ សូម្បីក្នុងស្រុកណាដែលគ្មានសសរគោល ទីចន្លោះកណ្តាលនៃសសរទ្វារស្រុកទាំងពីរនោះឯង ក៏ហៅថា «សសរគោល» ដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «gāmadvārabāhānaṃ vemajjhe ṭhitassa» (ឈរនៅចន្លោះកណ្តាលនៃសសរទ្វារស្រុក)។ ពាក្យថា «Majjhimassa» (បុរសមានកម្លាំងមធ្យម) គឺបុរសដែលមានកម្លាំងកណ្តាល មិនមែនមានរូបរាងកាយកណ្តាលទេ គឺមិនមែនជាអ្នកមានកម្លាំងតិចពេក មិនមែនជាអ្នកមានកម្លាំងខ្លាំងពេក គឺសំដៅយកបុរសដែលមានកម្លាំងកណ្តាល។ ពាក្យថា «Leḍḍupāto» (ចម្ងាយចោលដុំដីមួយចម្ងាយ) គឺទីកន្លែងធ្លាក់នៃដុំដីដែលគេចោលទៅ ដូចជាស្ត្រីកាលដេញក្អែក លើកដៃឡើងត្រង់ហើយចោលដុំដីទៅ ឬដូចជាគេចោលទឹកក្នុងឧទកុក្ខេបសីមា ប៉ុន្តែមិនមែនចោលយ៉ាងនោះទេ គឺដូចជាពួកយុវជនកាលបង្ហាញកម្លាំងរបស់ខ្លួន លាតដៃចេញហើយចោលដុំដីទៅ ទីដែលដុំដីធ្លាក់ចុះនោះឯង (ហៅថាចម្ងាយចោលដុំដី)។ ចំណែកដុំដីដែលធ្លាក់ហើយរមៀលទៅដល់ទីណា មិនត្រូវរាប់យកទីនោះឡើយ។ Aparikkhittassa gāmassa gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupātoti ettha pana nibbakosassa udakapātaṭṭhāne ṭhitassa majjhimassa purisassa suppapāto vā musalapāto vā gharūpacāro nāma. Tasmiṃ gharūpacāre ṭhitassa leḍḍupāto gāmūpacāroti kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Mahāpaccariyampi tādisameva. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘gharaṃ nāma, gharūpacāro nāma, gāmo nāma, gāmūpacāro nāmā’’ti mātikaṃ ṭhapetvā nibbakosassa udakapātaṭṭhānabbhantaraṃ gharaṃ nāma. Yaṃ pana dvāre ṭhito mātugāmo bhājanadhovanaudakaṃ chaḍḍeti, tassa patanaṭṭhānañca mātugāmeneva antogehe ṭhitena pakatiyā bahi khittassa suppassa vā sammuñjaniyā vā patanaṭṭhānañca, gharassa purato dvīsu koṇesu sambandhitvā majjhe rukkhasūcidvāraṃ ṭhapetvā gorūpānaṃ pavesananivāraṇatthaṃ kataparikkhepo ca ayaṃ sabbopi gharūpacāro nāma. Tasmiṃ gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupātabbhantaraṃ gāmo nāma. Tato aññassa leḍḍupātassa abbhantaraṃ gāmūpacāro [Pg.260] nāmāti vuttaṃ. Idamettha pamāṇaṃ. Yathā cettha, evaṃ sabbattha yo yo aṭṭhakathāvādo vā theravādo vā pacchā vuccati so pamāṇato daṭṭhabbo. ក្នុងពាក្យថា «Aparikkhittassa gāmassa gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto» (ចម្ងាយចោលដុំដីនៃបុរសមានកម្លាំងមធ្យម ដែលឈរនៅឧបចារផ្ទះនៃស្រុកដែលគ្មានរបងព័ទ្ធ) នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថាថា ទីធ្លាក់នៃចង្អេរក្តី ទីធ្លាក់នៃអង្រែក្តី នៃបុរសមានកម្លាំងមធ្យមដែលឈរនៅត្រង់កន្លែងទឹកធ្លាក់ពីជាយស្បូវផ្ទះ ហៅថា «ឧបចារផ្ទះ»។ ចម្ងាយចោលដុំដីនៃបុរសដែលឈរនៅឧបចារផ្ទះនោះ ហៅថា «ឧបចារស្រុក»។ ក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថាក៏ពោលដូចគ្នានោះដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាអដ្ឋកថា បានតម្កល់មាតិកាទុកថា «ផ្ទះ ឧបចារផ្ទះ ស្រុក ឧបចារស្រុក» ហើយពន្យល់ថា ខាងក្នុងកន្លែងទឹកធ្លាក់ពីជាយស្បូវផ្ទះ ហៅថា «ផ្ទះ»។ ចំណែកទីធ្លាក់នៃទឹកលាងភាជន៍ដែលស្ត្រីឈរនៅមាត់ទ្វារចាក់ទៅក្តី ទីធ្លាក់នៃចង្អេរ ឬអំបោសដែលស្ត្រីឈរនៅក្នុងផ្ទះចោលចេញទៅខាងក្រៅតាមប្រក្រតីក្តី របងដែលគេធ្វើភ្ជាប់គ្នានៅត្រង់ជ្រុងទាំងពីរខាងមុខផ្ទះ ដោយដាក់ទ្វារឈើខាត់ខណ្ឌនៅកណ្តាល ដើម្បីការពារមិនឱ្យគោក្របីចូលក្តី ទីទាំងអស់នេះ ហៅថា «ឧបចារផ្ទះ»។ ទីក្នុងចម្ងាយចោលដុំដីមួយដង នៃបុរសមានកម្លាំងមធ្យមដែលឈរនៅឧបចារផ្ទះនោះ ហៅថា «ស្រុក»។ ទីក្នុងចម្ងាយចោលដុំដីមួយដងទៀត បន្ទាប់ពីចម្ងាយចោលដុំដីទីមួយនោះទៅ ហៅថា «ឧបចារស្រុក»។ សេចក្តីក្នុងមហាអដ្ឋកថានេះ ជាប្រមាណ (ជាការសម្រេច) ក្នុងទីនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងអធិប្បាយនេះយ៉ាងណា ក្នុងទីទាំងពួងក៏យ៉ាងនោះដែរ គឺវាទៈរបស់អដ្ឋកថាក្តី ថេរវាទក្តី ណាដែលពោលខាងក្រោយ វាទៈនោះត្រូវចាត់ទុកជាប្រមាណ។ Yañcetaṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, taṃ pāḷiyā viruddhamiva dissati. Pāḷiyañhi – ‘‘gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto’’ti ettakameva vuttaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana taṃ leḍḍupātaṃ gāmasaṅkhepaṃ katvā tato paraṃ gāmūpacāro vuttoti? Vuccate – saccameva pāḷiyaṃ vuttaṃ, adhippāyo panettha veditabbo. So ca aṭṭhakathācariyānameva vidito. Tasmā yathā ‘‘gharūpacāre ṭhitassā’’ti ettha gharūpacāralakkhaṇaṃ pāḷiyaṃ avuttampi aṭṭhakathāyaṃ vuttavasena gahitaṃ. Evaṃ sesampi gahetabbaṃ. សេចក្តីណាដែលពោលទុកក្នុងមហាអដ្ឋកថានោះ សេចក្តីនោះហាក់ដូចជាផ្ទុយនឹងព្រះបាលី។ ព្រោះក្នុងព្រះបាលី ទ្រង់ត្រាស់ត្រឹមតែថា «ចម្ងាយចោលដុំដីនៃបុរសមានកម្លាំងមធ្យម ដែលឈរនៅឧបចារផ្ទះ» ប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកក្នុងអដ្ឋកថា បែរជារាប់បញ្ចូលចម្ងាយចោលដុំដីនោះទៅក្នុងស្រុក ហើយពោលថា ឧបចារស្រុកនៅហួសពីនោះទៅទៀត តើព្រោះហេតុអ្វី? ដោះស្រាយថា ពាក្យដែលត្រាស់ក្នុងព្រះបាលីនោះពិតជាត្រឹមត្រូវហើយ ប៉ុន្តែគប្បីដឹងសេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះ។ សេចក្តីអធិប្បាយនោះ គឺព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយទើបដឹងច្បាស់។ ព្រោះហេតុនោះ ដូចជាលក្ខណៈនៃឧបចារផ្ទះក្នុងពាក្យថា «gharūpacāre ṭhitassa» នេះ សូម្បីមិនបានត្រាស់ទុកក្នុងព្រះបាលី ក៏គប្បីកាន់យកតាមដែលពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្រៅពីនេះ ក៏គប្បីកាន់យកយ៉ាងនោះដូចគ្នា។ Tatrāyaṃ nayo – idha gāmo nāma duvidho hoti – parikkhitto ca aparikkhitto ca. Tatra parikkhittassa parikkhepoyeva paricchedo. Tasmā tassa visuṃ paricchedaṃ avatvā ‘‘gāmūpacāro nāma parikkhittassa gāmassa indakhīle ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto’’ti pāḷiyaṃ vuttaṃ. Aparikkhittassa pana gāmassa gāmaparicchedo vattabbo. Tasmā tassa gāmaparicchedadassanatthaṃ ‘‘aparikkhittassa gāmassa gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto’’ti vuttaṃ. Gāmaparicchede ca dassite gāmūpacāralakkhaṇaṃ pubbe vuttanayeneva sakkā ñātunti puna ‘‘tattha ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto’’ti na vuttaṃ. Yo pana gharūpacāre ṭhitassa leḍḍupātaṃyeva ‘‘gāmūpacāro’’ti vadati, tassa gharūpacāro gāmoti āpajjati. Tato gharaṃ, gharūpacāro, gāmo, gāmūpacāroti esa vibhāgo saṅkarīyati. Asaṅkarato cettha vinicchayo veditabbo vikāle gāmappavesanādīsu. Tasmā pāḷiñca aṭṭhakathañca saṃsanditvā vuttanayenevettha gāmo ca gāmūpacāro ca veditabbo. Yopi ca gāmo pubbe mahā hutvā pacchā kulesu naṭṭhesu appako hoti, so gharūpacārato leḍḍupāteneva paricchinditabbo. Purimaparicchedo panassa parikkhittassāpi aparikkhittassāpi appamāṇamevāti. ក្នុងសេចក្តីនោះ មានវិធីពន្យល់ដូចតទៅនេះ៖ ក្នុងទីនេះ ស្រុកមានពីរយ៉ាងគឺ ស្រុកមានរបងព័ទ្ធ និងស្រុកគ្មានរបងព័ទ្ធ។ ក្នុងស្រុកទាំងពីរនោះ របងព័ទ្ធនោះឯងជាគ្រឿងកំណត់ព្រំដែននៃស្រុកមានរបងព័ទ្ធ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគមិនបានត្រាស់ពីការកំណត់ព្រំដែនដោយឡែកឡើយ ទើបត្រាស់ទុកក្នុងព្រះបាលីថា «ឧបចារស្រុក គឺចម្ងាយចោលដុំដីនៃបុរសមានកម្លាំងមធ្យម ដែលឈរនៅជិតសសរគោលនៃស្រុកមានរបងព័ទ្ធ»។ ចំណែកស្រុកដែលគ្មានរបងព័ទ្ធ គប្បីពោលនូវការកំណត់ព្រំដែនស្រុក។ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញការកំណត់ព្រំដែននៃស្រុកនោះ ទើបត្រាស់ថា «ចម្ងាយចោលដុំដីនៃបុរសមានកម្លាំងមធ្យម ដែលឈរនៅឧបចារផ្ទះនៃស្រុកដែលគ្មានរបងព័ទ្ធ»។ កាលបើការកំណត់ព្រំដែនស្រុកត្រូវបានបង្ហាញហើយ លក្ខណៈនៃឧបចារស្រុក គប្បីដឹងបានតាមវិធីដែលពោលមកហើយខាងដើម ហេតុនោះ ទើបមិនត្រាស់ម្តងទៀតថា «ចម្ងាយចោលដុំដីនៃបុរសមានកម្លាំងមធ្យម ដែលឈរក្នុងទីនោះ»។ ចំណែកបុគ្គលណាពោលថា ចម្ងាយចោលដុំដីនៃបុរសដែលឈរនៅឧបចារផ្ទះនោះឯងជា «ឧបចារស្រុក» សម្រាប់បុគ្គលនោះ ឧបចារផ្ទះនឹងក្លាយជាស្រុកទៅវិញ។ កាលបើដូច្នោះ ការបែងចែកថា ផ្ទះ ឧបចារផ្ទះ ស្រុក ឧបចារស្រុក នឹងច្របូកច្របល់គ្នា។ ម្យ៉ាងទៀត การវិនិច្ឆ័យក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងដោយមិនច្របូកច្របល់គ្នា ក្នុងការចូលទៅកាន់ស្រុកក្នុងវេលាវិកាលជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីប្រៀបធៀបទាំងព្រះបាលីនិងអដ្ឋកថា ហើយដឹងនូវស្រុក និងឧបចារស្រុកក្នុងទីនេះ តាមវិធីដែលពោលមកហើយនោះឯង។ មួយវិញទៀត សូម្បីស្រុកណាដែលពីដើមជាស្រុកធំ តែក្រោយមកកាលពួកត្រកូលវិនាសទៅ ក៏ក្លាយជាស្រុកតូច ស្រុកនោះត្រូវកំណត់ព្រំដែនដោយចម្ងាយចោលដុំដីពីឧបចារផ្ទះចុងក្រោយបង្អស់ប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកព្រំដែនចាស់នៃស្រុកនោះ ទោះបីជាស្រុកមានរបងព័ទ្ធក្តី គ្មានរបងព័ទ្ធក្តី មិនត្រូវយកជាប្រមាណឡើយ។ Araññaṃ nāma ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcāti imaṃ yathāvuttalakkhaṇaṃ gāmañca gāmūpacārañca ṭhapetvā imasmiṃ adinnādānasikkhāpade avasesaṃ ‘‘araññaṃ’’ [Pg.261] nāmāti veditabbaṃ. Abhidhamme pana ‘‘araññanti nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ arañña’’nti (vibha. 529) vuttaṃ. Āraññakasikkhāpade ‘‘āraññakaṃ nāma senāsanaṃ pañcadhanusatikaṃ pacchima’’nti (pārā. 654) vuttaṃ. Taṃ indakhīlato paṭṭhāya āropitena ācariyadhanunā pañcadhanusatappamāṇanti veditabbaṃ. Evaṃ bhagavatā ‘‘gāmā vā araññā vā’’ti etassa atthaṃ vibhajantena ‘‘gharaṃ, gharūpacāro, gāmo, gāmūpacāro arañña’’nti pāpabhikkhūnaṃ lesokāsanisedhanatthaṃ pañca koṭṭhāsā dassitā. Tasmā ghare vā gharūpacāre vā gāme vā gāmūpacāre vā araññe vā pādagghanakato paṭṭhāya sassāmikaṃ bhaṇḍaṃ avaharantassa pārājikamevāti veditabbaṃ. ពាក្យថា «Araññaṃ nāma ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca» (ដែលហៅថាព្រៃ លើកលែងតែស្រុក និងឧបចារស្រុកចេញ) គឺគប្បីដឹងថា ក្នុងអទិន្នាទានសិក្ខាបទនេះ លើកលែងតែស្រុក និងឧបចារស្រុកដែលមានលក្ខណៈពោលមកហើយនេះចេញ ទីដែលនៅសល់ក្រៅពីនោះ ឈ្មោះថា «ព្រៃ»។ ចំណែកក្នុងព្រះអភិធម្ម ទ្រង់ត្រាស់ថា «ដែលហៅថាព្រៃ គឺទីដែលចេញទៅខាងក្រៅសសរគោល ទីទាំងអស់នោះឈ្មោះថាព្រៃ»។ ក្នុងអារញ្ញិកសិក្ខាបទ ទ្រង់ត្រាស់ថា «សេនាសនៈដែលឈ្មោះថា អារញ្ញិកៈ យ៉ាងហោចណាស់មានចម្ងាយប្រាំរយធ្នូ»។ ចម្ងាយនោះ គប្បីដឹងថាមានប្រមាណប្រាំរយធ្នូ ដោយធ្នូរបស់គ្រូដែលឡើងខ្សែរួចហើយ រាប់ចាប់ពីសសរគោលទៅ។ ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់ចែកសេចក្តីនៃពាក្យថា «gāmā vā araññā vā» (ចាកស្រុកក្តី ចាកព្រៃក្តី) នេះ ទ្រង់បានបង្ហាញចំណែកទាំងប្រាំគឺ «ផ្ទះ ឧបចារផ្ទះ ស្រុក ឧបចារស្រុក ព្រៃ» ដើម្បីការពារឱកាសនៃការដោះសាររបស់ពួកភិក្ខុទ្រុស្តសីល។ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីដឹងថា ភិក្ខុកាលលួចទ្រព្យដែលមានម្ចាស់ថែរក្សា ចាប់តាំងពីតម្លៃមួយបាទឡើងទៅ ទោះបីនៅក្នុងផ្ទះក្តី ក្នុងឧបចារផ្ទះក្តី ក្នុងស្រុកក្តី ក្នុងឧបចារស្រុកក្តី ក្នុងព្រៃក្តី ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ Idāni ‘‘adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyeyyā’’tiādīnaṃ atthadassanatthaṃ ‘‘adinnaṃ nāmā’’tiādimāha. Tattha adinnanti dantaponasikkhāpade attano santakampi appaṭiggahitakaṃ kappiyaṃ ajjhoharaṇīyaṃ vuccati. Idha pana yaṃkiñci parapariggahitaṃ sassāmikaṃ bhaṇḍaṃ, tadetaṃ tehi sāmikehi kāyena vā vācāya vā na dinnanti adinnaṃ. Attano hatthato vā yathāṭhitaṭṭhānato vā na nissaṭṭhanti anissaṭṭhaṃ. Yathāṭhāne ṭhitampi anapekkhatāya na pariccattanti apariccattaṃ. Ārakkhasaṃvidhānena rakkhitattā rakkhitaṃ. Mañjūsādīsu pakkhipitvā gopitattā gopitaṃ. ‘‘Mama ida’’nti taṇhāmamattena mamāyitattā mamāyitaṃ. Tāhi apariccāgarakkhaṇagopanāhi tehi bhaṇḍasāmikehi parehi pariggahitanti parapariggahitaṃ. Etaṃ adinnaṃ nāma. ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនៃពាក្យថា «adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyeyyā» (កាន់យកទ្រព្យដែលម្ចាស់មិនបានឱ្យ ដោយចំណែកនៃចិត្តលួច) ជាដើម ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទើបពោលពាក្យថា «adinnaṃ nāmā» (ដែលហៅថា ទ្រព្យដែលម្ចាស់មិនបានឱ្យ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «Adinnaṃ» (ទ្រព្យដែលមិនបានឱ្យ) ក្នុងទន្តពោនសិក្ខាបទ សំដៅយករបស់ដែលជារបស់ខ្លួនឯងពិតៗ តែមិនទាន់បានទទួលប្រគេន ជាវត្ថុគួរគប្បី និងជាវត្ថុគួរលេបលេញបាន។ ប៉ុន្តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ សំដៅយកទ្រព្យណាមួយដែលអ្នកដទៃហួងហែង មានម្ចាស់ថែរក្សា ទ្រព្យនោះឈ្មោះថា «ទ្រព្យដែលមិនបានឱ្យ» ព្រោះម្ចាស់ទាំងឡាយមិនបានឱ្យដោយកាយ ឬដោយវាចា។ ឈ្មោះថា «ទ្រព្យដែលមិនបានលះបង់» ព្រោះមិនបានលះបង់ចេញពីដៃរបស់ខ្លួន ឬចាកទីកន្លែងដែលតម្កល់ទុក។ សូម្បីតម្កល់នៅក្នុងទីកន្លែងដើម ក៏ឈ្មោះថា «ទ្រព្យដែលមិនបានលះបង់ដាច់ស្រឡះ» ព្រោះមិនបានលះបង់ដោយអស់អាល័យ។ ឈ្មោះថា «ទ្រព្យដែលគេរក្សា» ព្រោះរក្សាទុកដោយការចាត់ចែងការការពារ។ ឈ្មោះថា «ទ្រព្យដែលគេលាក់ទុក» ព្រោះដាក់បញ្ចូលក្នុងហិបជាដើមហើយលាក់ទុកយ៉ាងជិតដិត។ ឈ្មោះថា «ទ្រព្យដែលគេប្រាថ្នាថាជារបស់ខ្លួន» ព្រោះប្រាថ្នាថា «នេះជារបស់អញ» ដោយអំណាចតណ្ហានិងមមាំង្ការៈ។ ឈ្មោះថា «ទ្រព្យដែលអ្នកដទៃហួងហែង» ព្រោះម្ចាស់ទ្រព្យទាំងឡាយដែលជាអ្នកដទៃ ហួងហែងទុកដោយការមិនលះបង់ ការរក្សា និងការលាក់ទុកទាំងនោះ។ នេះឈ្មោះថា «ទ្រព្យដែលម្ចាស់មិនបានឱ្យ»។ Theyyasaṅkhātanti ettha thenoti coro, thenassa bhāvo theyyaṃ; avaharaṇacittassetaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Saṅkhā, saṅkhāta’’nti atthato ekaṃ; koṭṭhāsassetaṃ adhivacanaṃ, ‘‘saññānidānā hi papañcasaṅkhā’’tiādīsu (su. ni. 880) viya. Theyyañca taṃ saṅkhātañcāti theyyasaṅkhātaṃ, theyyacittasaṅkhāto eko cittakoṭṭhāsoti attho. Karaṇatthe cetaṃ paccattavacanaṃ, tasmā theyyasaṅkhātenāti atthato daṭṭhabbaṃ. Yo ca theyyasaṅkhātena ādiyati, so yasmā theyyacitto hoti, tasmā byañjanaṃ anādiyitvā atthameva dassetuṃ theyyacitto avaharaṇacittoti evamassa padabhājanaṃ vuttanti veditabbaṃ. ក្នុងពាក្យថា «Theyyasaṅkhātaṃ» នេះ ពាក្យថា «Theno» គឺចោរ ភាពជាចោរ ហៅថា «Theyya» (ការលួច) នេះជាឈ្មោះនៃចិត្តដែលគិតនឹងលួច។ ពាក្យថា «Saṅkhā» និង «Saṅkhāta» មានសេចក្តីដូចគ្នា នេះជាឈ្មោះនៃចំណែក ដូចក្នុងពាក្យថា «saññānidānā hi papañcasaṅkhā» (ធម៌គ្រឿងយឺតយូរមានសញ្ញាជាហេតុ) ជាដើម។ របស់ណាដែលជាការលួចផង ជាចំណែកផង របស់នោះឈ្មោះថា «Theyyasaṅkhāta» សេចក្តីថា ចំណែកនៃចិត្តមួយដែលរាប់ថាជាចិត្តលួច។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យនេះជាបឋមាវិភត្តិក៏ពិត តែប្រើក្នុងន័យតតិយាវិភត្តិ (ករណត្ថ) ព្រោះហេតុនោះ គប្បីយល់តាមសេចក្តីថា «theyyasaṅkhātena» (ដោយចំណែកនៃចិត្តលួច)។ មួយវិញទៀត បុគ្គលណាដែលកាន់យកដោយចំណែកនៃចិត្តលួច បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកមានចិត្តលួច ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីពិតប្រាកដ ដោយមិនបាច់កាន់យកតាមព្យញ្ជនៈ ទើបគប្បីដឹងថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ចែកបទក្នុងបទភាជនីយ៉ាងនេះថា «theyyacitto avaharaṇacitto» (មានចិត្តលួច មានចិត្តគិតនឹងលួច)។ Ādiyeyya [Pg.262], hareyya, avahareyya, iriyāpathaṃ vikopeyya, ṭhānā cāveyya, saṅketaṃ vītināmeyyāti ettha pana paṭhamapadaṃ abhiyogavasena vuttaṃ, dutiyapadaṃ aññesaṃ bhaṇḍaṃ harantassa gacchato vasena, tatiyapadaṃ upanikkhittabhaṇḍavasena, catutthaṃ saviññāṇakavasena, pañcamaṃ thale nikkhittādivasena, chaṭṭhaṃ parikappavasena vā suṅkaghātavasena vā vuttanti veditabbaṃ. Yojanā panettha ekabhaṇḍavasenapi nānābhaṇḍavasenapi hoti. Ekabhaṇḍavasena ca saviññāṇakeneva labbhati, nānābhaṇḍavasena saviññāṇakāviññāṇakamissakena. ក្នុងពាក្យថា «Ādiyeyya (កាន់យក), hareyya (នាំទៅ), avahareyya (លួចយក), iriyāpathaṃ vikopeyya (ញ៉ាំងឥរិយាបថឱ្យប្រែប្រួល), ṭhānā cāveyya (ឱ្យឃ្លាតចាកទី), saṅketaṃ vītināmeyya (ឱ្យកន្លងកតិកា)» នេះ គប្បីដឹងថា បទទីមួយ ទ្រង់ត្រាស់ដោយអំណាចនៃការចោទប្រកាន់ (ប្តឹងផ្តល់) បទទីពីរ ទ្រង់ត្រាស់ដោយអំណាចនៃបុគ្គលដែលកំពុងដើរនាំយកទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃទៅ បទទីបី ទ្រង់ត្រាស់ដោយអំណាចនៃទ្រព្យដែលគេផ្ញើទុក បទទីបួន ទ្រង់ត្រាស់ដោយអំណាចនៃទ្រព្យមានវិញ្ញាណ បទទីប្រាំ ទ្រង់ត្រាស់ដោយអំណាចនៃទ្រព្យដែលតម្កល់ទុកលើគោកជាដើម បទទីប្រាំមួយ ទ្រង់ត្រាស់ដោយអំណាចនៃទីកន្លែងដែលសន្មតទុកក្តី ដោយអំណាចនៃដេប៉ូពន្ធ (កន្លែងយកពន្ធ) ក្តី។ ម្យ៉ាងទៀត ការភ្ជាប់សេចក្តីក្នុងទីនេះ សម្រេចបានទាំងដោយអំណាចនៃទ្រព្យតែមួយមុខ ទាំងដោយអំណាចនៃទ្រព្យច្រើនមុខ។ ក្នុងទ្រព្យតែមួយមុខ សម្រេចបានតែចំពោះទ្រព្យមានវិញ្ញាណប៉ុណ្ណោះ ចំណែកក្នុងទ្រព្យច្រើនមុខ សម្រេចបានទាំងទ្រព្យមានវិញ្ញាណ គ្មានវិញ្ញាណ និងទ្រព្យលាយឡំគ្នា។ Tattha nānābhaṇḍavasena tāva evaṃ veditabbaṃ – ādiyeyyāti ārāmaṃ abhiyuñjati, āpatti dukkaṭassa. Sāmikassa vimatiṃ uppādeti, āpatti thullaccayassa. Sāmiko ‘‘na mayhaṃ bhavissatī’’ti dhuraṃ nikkhipati, āpatti pārājikassa. ក្នុងវិធីទាំងនោះ ការភ្ជាប់សេចក្តីដោយអំណាចនៃទ្រព្យច្រើនមុខ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះមុនដំបូង៖ ពាក្យថា «Ādiyeyya» (កាន់យក) ដូចជាភិក្ខុចោទប្រកាន់យកសួនច្បារ (របស់គេ) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ញ៉ាំងសេចក្តីសង្ស័យឱ្យកើតឡើងដល់ម្ចាស់ទ្រព្យ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ម្ាស់ទ្រព្យលះបង់ការព្យាយាមដោយគិតថា «ទ្រព្យនេះនឹងមិនបានមកជាជារបស់អញឡើយ» ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Hareyyāti aññassa bhaṇḍaṃ haranto sīse bhāraṃ theyyacitto āmasati, āpatti dukkaṭassa. Phandāpeti, āpatti thullaccayassa. Khandhaṃ oropeti, āpatti pārājikassa. ពាក្យថា «Hareyya» (នាំទៅ) ដូចជាភិក្ខុកាលនាំយកទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃទៅ មានចិត្តលួច ពាល់ត្រូវភារៈដែលនៅលើក្បាល ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ធ្វើឱ្យកម្រើក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ដាក់ចុះមកលើស្មា ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Avahareyyāti upanikkhittaṃ bhaṇḍaṃ ‘‘dehi me bhaṇḍa’’nti vuccamāno ‘‘nāhaṃ gaṇhāmī’’ti bhaṇati, āpatti dukkaṭassa. Sāmikassa vimatiṃ uppādeti, āpatti thullaccayassa. Sāmiko ‘‘na mayhaṃ dassatī’’ti dhuraṃ nikkhipati, āpatti pārājikassa. ពាក្យថា «Avahareyya» (លួចយក) ដូចជាទ្រព្យដែលគេផ្ញើទុក កាលម្ចាស់ទ្រព្យពោលថា «សូមប្រគល់ទ្រព្យឱ្យខ្ញុំវិញ» ភិក្ខុពោលកុហកថា «អាត្មាមិនបានយកទេ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ញ៉ាំងសេចក្តីសង្ស័យឱ្យកើតឡើងដល់ម្ចាស់ទ្រព្យ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ម្ចាស់ទ្រព្យលះបង់ការព្យាយាមដោយគិតថា «គេនឹងមិនប្រគល់ឱ្យអញឡើយ» ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Iriyāpathaṃ vikopeyyāti ‘‘sahabhaṇḍahārakaṃ nessāmī’’ti paṭhamaṃ pādaṃ saṅkāmeti, āpatti thullaccayassa. Dutiyaṃ pādaṃ saṅkāmeti, āpatti pārājikassa. ពាក្យថា «Iriyāpathaṃ vikopeyya» (ញ៉ាំងឥរិយាបថឱ្យប្រែប្រួល) ដូចជាភិក្ខុគិតថា «អញនឹងនាំយកទ្រព្យទៅជាមួយទាំងអ្នកនាំទ្រព្យ» ហើយឈានជើងទីមួយទៅ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ឈានជើងទីពីរទៅ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Ṭhānā cāveyyāti thalaṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ theyyacitto āmasati, āpatti dukkaṭassa. Phandāpeti, āpatti thullaccayassa. Ṭhānā cāveti, āpatti pārājikassa. ពាក្យថា «Ṭhānā cāveyya» (ឱ្យឃ្លាតចាកទី) ដូចជាភិក្ខុមានចិត្តលួច ពាល់ត្រូវទ្រព្យដែលតម្កល់នៅលើគោក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ធ្វើឱ្យកម្រើក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទីកន្លែងដើម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Saṅketaṃ vītināmeyyāti parikappitaṭṭhānaṃ paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmeti, āpatti thullaccayassa. Dutiyaṃ pādaṃ atikkāmeti, āpatti pārājikassa. Atha vā paṭhamaṃ pādaṃ suṅkaghātaṃ atikkāmeti, āpatti thullaccayassa. Dutiyaṃ pādaṃ atikkāmeti, āpatti pārājikassāti – ayamettha nānābhaṇḍavasena yojanā. ពាក្យថា 'saṅketaṃ vītināmeyya' (គប្បីកន្លងនូវសញ្ញា) សេចក្តីថា ភិក្ខុឈានជើងទីមួយកន្លងផុតទីកន្លែងដែលបានកំណត់ទុក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ឈានជើងទីពីរផុតទៅ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ មួយវិញទៀត ឈានជើងទីមួយកន្លងផុតកន្លែងបង់ពន្ធ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ឈានជើងទីពីរផុតទៅ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ នេះជាការសម្របសម្រួលតាមអំណាចនៃទ្រព្យផ្សេងៗគ្នា ក្នុងទីនេះ។ Ekabhaṇḍavasena [Pg.263] pana sassāmikaṃ dāsaṃ vā tiracchānaṃ vā yathāvuttena abhiyogādinā nayena ādiyati vā harati vā avaharati vā iriyāpathaṃ vā vikopeti, ṭhānā vā cāveti, paricchedaṃ vā atikkāmeti – ayamettha ekabhaṇḍavasena yojanā. ចំណែកឯការសម្របសម្រួលតាមអំណាចនៃទ្រព្យតែមួយ គប្បីជ្រាបដូចតទៅ៖ ភិក្ខុកាន់យកក្តី នាំទៅក្តី លួចយកក្តី នូវខ្ញុំកំដរដែលមានម្ចាស់ ឬសត្វតិរច្ឆានដែលមានម្ចាស់ ដោយវិធីមានការចោទប្រកាន់ជាដើម តាមដែលបានពោលហើយ ឬធ្វើឱ្យកម្រើកឥរិយាបថក្តី ធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទីកន្លែងក្តី ធ្វើឱ្យកន្លងហួសនូវព្រំដែនក្តី នេះជាការសម្របសម្រួលតាមអំណាចនៃទ្រព្យតែមួយ ក្នុងទីនេះ។ Pañcavīsatiavahārakathā កថាថាដោយអវហារ ២៥ Apica imāni cha padāni vaṇṇentena pañca pañcake samodhānetvā pañcavīsati avahārā dassetabbā. Evaṃ vaṇṇayatā hi idaṃ adinnādānapārājikaṃ suvaṇṇitaṃ hoti. Imasmiñca ṭhāne sabbaaṭṭhakathā ākulā luḷitā duviññeyyavinicchayā. Tathā hi sabbaaṭṭhakathāsu yāni tāni pāḷiyaṃ ‘‘pañcahākārehi adinnaṃ ādiyantassa āpatti pārājikassa, parapariggahitañca hotī’’tiādinā nayena avahāraṅgāni vuttāni, tānipi gahetvā katthaci ekaṃ pañcakaṃ dassitaṃ, katthaci ‘‘chahākārehī’’ti āgatehi saddhiṃ dve pañcakāni dassitāni. Etāni ca pañcakāni na honti. Yattha hi ekekena padena avahāro sijjhati, taṃ pañcakaṃ nāma vuccati. Ettha pana sabbehipi padehi ekoyeva avahāro. Yāni ca tattha labbhamānāniyeva pañcakāni dassitāni, tesampi na sabbesaṃ attho pakāsito. Evamimasmiṃ ṭhāne sabbaaṭṭhakathā ākulā luḷitā duviññeyyavinicchayā. Tasmā pañca pañcakesamodhānetvā dassiyamānā ime pañcavīsati avahārā sādhukaṃ sallakkhetabbā. មួយវិញទៀត កាលបើព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពន្យល់នូវបទទាំង ៦ នេះ គប្បីប្រមូលផ្តុំនូវពួក ៥ ចំនួន ៥ ក្រុម ហើយបង្ហាញនូវអវហារ ២៥ យ៉ាង។ ព្រោះថា កាលបើពន្យល់យ៉ាងនេះ អាបត្តិបារាជិកព្រោះអទិន្នាទាននេះ ឈ្មោះថាបានពន្យល់យ៉ាងល្អហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ព្រះអដ្ឋកថាទាំងពួងរមែងច្របូកច្របល់ វឹកវរ និងមានការវិនិច្ឆ័យដែលយល់បានដោយកម្រ។ ព្រោះថា ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួងនោះ អង្គនៃអវហារទាំងឡាយណាដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងព្រះបាលី ដោយវិធីជាដើមថា 'ភិក្ខុកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យ ដោយអាការៈ ៥ យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក មួយទៀត ទ្រព្យនោះជាទ្រព្យដែលអ្នកដទៃហួងហែង...' ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យខ្លះកាន់យកអង្គទាំងនោះហើយ បង្ហាញនូវពួក ៥ តែមួយក្រុម ខ្លះទៀតបង្ហាញនូវពួក ៥ ពីរក្រុម ជាមួយនឹងបទដែលមកថា 'ដោយអាការៈ ៦ យ៉ាង'។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ទាំងនេះមិនមែនជាពួក ៥ ឡើយ។ ព្រោះថា ពួក ៥ នោះ លោកហៅក្នុងទីណាដែលការលួចសម្រេចបានដោយបទនីមួយៗ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ការលួចតែមួយគត់សម្រេចបានដោយបទទាំងអស់។ មួយវិញទៀត ពួក ៥ ទាំងឡាយណាដែលលោកបង្ហាញក្នុងទីនោះ ដែលជាពួក ៥ អាចរកបានពិតប្រាកដ សូម្បីតែសេចក្តីនៃពួក ៥ ទាំងអស់នោះ ក៏លោកមិនបានសម្តែងឱ្យច្បាស់លាស់ដែរ។ ក្នុងទីនេះ ព្រះអដ្ឋកថាទាំងពួងរមែងច្របូកច្របល់ វឹកវរ និងមានការវិនិច្ឆ័យដែលយល់បានដោយកម្រ យ៉ាងនេះឯង។ ហេតុនោះ ភិក្ខុគប្បីកំណត់ចំណាំឱ្យបានល្អ នូវអវហារ ២៥ យ៉ាងនេះ ដែលលោកប្រមូលផ្តុំពួក ៥ ទាំង ៥ ក្រុមមកបង្ហាញ។ Pañca pañcakāni nāma – nānābhaṇḍapañcakaṃ, ekabhaṇḍapañcakaṃ, sāhatthikapañcakaṃ, pubbapayogapañcakaṃ, theyyāvahārapañcakanti. Tattha nānābhaṇḍapañcakañca ekabhaṇḍapañcakañca ‘‘ādiyeyya, hareyya, avahareyya, iriyāpathaṃ vikopeyya, ṭhānā cāveyyā’’ti imesaṃ padānaṃ vasena labbhanti. Tāni pubbe yojetvā dassitanayeneva veditabbāni. Yaṃ panetaṃ ‘‘saṅketaṃ vītināmeyyā’’ti chaṭṭhaṃ padaṃ, taṃ parikappāvahārassa ca nissaggiyāvahārassa ca sādhāraṇaṃ. Tasmā taṃ tatiyapañcamesu pañcakesu labbhamānapadavasena yojetabbaṃ. Vuttaṃ nānābhaṇḍapañcakañca ekabhaṇḍapañcakañca. ពួក ៥ ទាំង ៥ ក្រុមនោះគឺ៖ នានាភណ្ឌបញ្ចកៈ, ឯកភណ្ឌបញ្ចកៈ, សាហត្ថិកបញ្ចកៈ, បុព្វបយោគបញ្ចកៈ, ថេយ្យាវហារបញ្ចកៈ។ ក្នុងពួក ៥ ទាំងនោះ នានាភណ្ឌបញ្ចកៈ និងឯកភណ្ឌបញ្ចកៈ រមែងបានមកដោយអំណាចនៃបទទាំងឡាយនេះគឺ 'ādiyeyya (គប្បីកាន់យក), hareyya (គប្បីនាំទៅ), avahareyya (គប្បីលួចយក), iriyāpathaṃ vikopeyya (គប្បីធ្វើឱ្យកម្រើកឥរិយាបថ), ṭhānā cāveyya (គប្បីធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទី)'។ ពួក ៥ ទាំងនោះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលបានផ្សំផ្គុំបង្ហាញទុកក្នុងកាលមុនហើយ។ ចំណែកឯបទទី ៦ នេះណាដែលថា 'saṅketaṃ vītināmeyya' (គប្បីកន្លងនូវសញ្ញា) បទនោះរមែងទូទៅដល់បរិកប្បាវហារ (ការលួចដោយការតម្រិះទុក) ផង និងនិស្សគ្គិយាវហារ (ការលួចដោយការបោះចោល) ផង។ ហេតុនោះ គប្បីផ្សំផ្គុំបទនោះតាមអំណាចនៃបទដែលបានក្នុងបញ្ចកៈទី ៣ និងទី ៥។ នានាភណ្ឌបញ្ចកៈ និងឯកភណ្ឌបញ្ចកៈ ត្រូវបានពោលរួចហើយ។ Katamaṃ sāhatthikapañcakaṃ? Pañca avahārā – sāhatthiko, āṇattiko, nissaggiyo, atthasādhako, dhuranikkhepoti. Tattha sāhatthiko nāma parassa bhaṇḍaṃ sahatthā avaharati. Āṇattiko nāma ‘‘asukassa bhaṇḍaṃ [Pg.264] avaharā’’ti aññaṃ āṇāpeti. Nissaggiyo nāma antosuṅkaghāte ṭhito bahisuṅkaghātaṃ pāteti, āpatti pārājikassāti, iminā ca saddhiṃ ‘‘saṅketaṃ vītināmeyyā’’ti idaṃ padayojanaṃ labhati. Atthasādhako nāma ‘‘asukaṃ nāma bhaṇḍaṃ yadā sakkosi, tadā avaharā’’ti āṇāpeti. Tattha sace paro anantarāyiko hutvā taṃ avaharati, āṇāpako āṇattikkhaṇeyeva pārājiko hoti, avahārako pana avahaṭakāle. Ayaṃ atthasādhako. Dhuranikkhepo pana upanikkhittabhaṇḍavasena veditabbo. Idaṃ sāhatthikapañcakaṃ. សាហត្ថិកបញ្ចកៈ តើដូចម្តេច? អវហារ ៥ យ៉ាងគឺ៖ សាហត្ថិកៈ, អាណត្តិកៈ, និស្សគ្គិយៈ, អត្ថសាធកៈ, ធុរនិក្ខេបៈ។ ក្នុងអវហារទាំងនោះ សាហត្ថិកៈ គឺការដែលភិក្ខុលួចយកទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃដោយដៃរបស់ខ្លួន។ អាណត្តិកៈ គឺការដែលភិក្ខុបង្គាប់អ្នកដទៃថា 'ចូរលួចយកទ្រព្យរបស់ឈ្មោះឯណោះ'។ និស្សគ្គិយៈ គឺការដែលភិក្ខុឈរនៅក្នុងកន្លែងបង់ពន្ធ ហើយបោះទ្រព្យទៅក្រៅកន្លែងបង់ពន្ធ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក បទនេះរមែងបាននូវការផ្សំផ្គុំជាមួយបទថា 'saṅketaṃ vītināmeyya' នេះឯង。 អត្ថសាធកៈ គឺការដែលភិក្ខុបង្គាប់ថា 'កាលណាអ្នកអាច ចូរលួចយកទ្រព្យឈ្មោះឯណោះ'។ ក្នុងអធិករណ៍នោះ បើអ្នកដទៃគ្មានអន្តរាយរារាំង ហើយលួចយកទ្រព្យនោះបាន ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់រមែងត្រូវអាបត្តិបារាជិកក្នុងខណៈដែលបង្គាប់នោះឯង ចំណែកឯភិក្ខុអ្នកលួច រមែងត្រូវអាបត្តិបារាជិកក្នុងខណៈដែលលួចបាន។ នេះឈ្មោះថា អត្ថសាធកៈ។ ចំណែកឯធុរនិក្ខេបៈ គប្បីជ្រាបតាមអំណាចនៃទ្រព្យដែលគេផ្ញើទុក។ នេះជាសាហត្ថិកបញ្ចកៈ។ Katamaṃ pubbapayogapañcakaṃ? Aparepi pañca avahārā – pubbapayogo, sahapayogo, saṃvidāvahāro, saṅketakammaṃ, nimittakammanti. Tattha āṇattivasena pubbapayogo veditabbo. Ṭhānā cāvanavasena sahapayogo. Itare pana tayo pāḷiyaṃ (pārā. 118-120) āgatanayeneva veditabbāti. Idaṃ pubbapayogapañcakaṃ. បុព្វបយោគបញ្ចកៈ តើដូចម្តេច? អវហារ ៥ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ៖ បុព្វបយោគៈ, សហបយោគៈ, សំវិទាវហារៈ, សង្កេតកម្ម, និមិត្តកម្ម។ ក្នុងអវហារទាំងនោះ បុព្វបយោគៈ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃការបង្គាប់。 សហបយោគៈ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃការធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទី។ ចំណែកឯអវហារ ៣ ក្រៅពីនេះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលមកហើយក្នុងព្រះបាលីនោះឯង។ នេះជាបុព្វបយោគបញ្ចកៈ។ Katamaṃ theyyāvahārapañcakaṃ? Aparepi pañca avahārā – theyyāvahāro, pasayhāvahāro, parikappāvahāro, paṭicchannāvahāro, kusāvahāroti. Te pañcapi ‘‘aññataro bhikkhu saṅghassa cīvare bhājiyamāne theyyacitto kusaṃ saṅkāmetvā cīvaraṃ aggahesī’’ti (pārā. 138) etasmiṃ kusasaṅkāmanavatthusmiṃ vaṇṇayissāma. Idaṃ theyyāvahārapañcakaṃ. Evamimāni pañca pañcakāni samodhānetvā ime pañcavīsati avahārā veditabbā. ថេយ្យាវហារបញ្ចកៈ តើដូចម្តេច? អវហារ ៥ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ៖ ថេយ្យាវហារៈ, បសយ្ហាវហារៈ, បរិកប្បាវហារៈ, បដិច្ឆន្នាវហារៈ, កុសាវហារៈ។ យើងនឹងពន្យល់នូវអវហារទាំង ៥ នោះ ក្នុងរឿងបន្លំស្លាកនេះថា 'ភិក្ខុមួយរូប កាលដែលចីវររបស់សង្ឃកំពុងចែកគ្នា មានចិត្តលួច បានបន្លំស្លាក ហើយកាន់យកចីវរទៅ'។ នេះជាថេយ្យាវហារបញ្ចកៈ។ គប្បីជ្រាបនូវអវហារ ២៥ យ៉ាងនេះ ដោយការប្រមូលផ្តុំនូវពួក ៥ ទាំង ៥ ក្រុមនេះ យ៉ាងនេះឯង។ Imesu ca pana pañcasu pañcakesu kusalena vinayadharena otiṇṇaṃ vatthuṃ sahasā avinicchinitvāva pañca ṭhānāni oloketabbāni. Yāni sandhāya porāṇā āhu – ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពួក ៥ ទាំង ៥ ក្រុមនេះ ភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យដ៏ឈ្លាសវៃ មិនគប្បីប្រញាប់ប្រញាល់វិនិច្ឆ័យនូវរឿងរ៉ាវដែលកើតឡើងនោះភ្លាមៗឡើយ គឺគប្បីពិនិត្យមើលនូវហេតុ ៥ យ៉ាងជាមុនសិន។ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយបានពោលសំដៅដល់ហេតុ ៥ យ៉ាងនោះថា៖ ‘‘Vatthuṃ kālañca desañca, agghaṃ paribhogapañcamaṃ; Tulayitvā pañca ṭhānāni, dhāreyyatthaṃ vicakkhaṇo’’ti. 'អ្នកមានប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃ គប្បីថ្លឹងថ្លែងនូវហេតុ ៥ យ៉ាងគឺ វត្ថុ ១ កាល ១ ប្រទេស ១ តម្លៃ ១ និងការប្រើប្រាស់ជាទី ៥ ហើយសឹមទ្រទ្រង់នូវសេចក្តីវិនិច្ឆ័យចុះ'។ Tattha vatthunti bhaṇḍaṃ; avahārakena hi ‘‘mayā idaṃ nāma avahaṭa’’nti vuttepi āpattiṃ anāropetvāva taṃ bhaṇḍaṃ sassāmikaṃ vā assāmikaṃ vāti upaparikkhitabbaṃ. Sassāmikepi sāmikānaṃ sālayabhāvo vā nirālayabhāvo vā upaparikkhitabbo. Sace tesaṃ sālayakāle avahaṭaṃ, bhaṇḍaṃ agghāpetvā āpatti kātabbā. Sace nirālayakāle[Pg.265], na pārājikena kāretabbo. Bhaṇḍasāmikesu pana bhaṇḍaṃ āharāpentesu bhaṇḍaṃ dātabbaṃ. Ayamettha sāmīci. ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា 'vatthu' បានដល់ ទ្រព្យសម្បត្តិ។ ព្រោះថា សូម្បីភិក្ខុអ្នកលួចពោលថា 'ខ្ញុំបានលួចយកទ្រព្យឈ្មោះនេះហើយ' ក៏ដោយ ក៏មិនគប្បីដាក់អាបត្តិភ្លាមៗឡើយ គឺគប្បីស៊ើបសួរពិនិត្យមើលទ្រព្យនោះថា ជាទ្រព្យមានម្ចាស់ ឬគ្មានម្ចាស់។ ទោះបីជាទ្រព្យមានម្ចាស់ក៏ដោយ ក៏គប្បីពិនិត្យមើលនូវភាពដែលម្ចាស់នៅមានការអាឡោះអាល័យ ឬអស់ការអាឡោះអាល័យហើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុលួចយកក្នុងកាលដែលម្ចាស់នៅមានការអាឡោះអាល័យ គប្បីឱ្យគេកាត់តម្លៃទ្រព្យនោះ ហើយសឹមដាក់អាបត្តិ។ ប្រសិនបើលួចយកក្នុងកាលដែលម្ចាស់អស់ការអាឡោះអាល័យហើយ មិនគប្បីឱ្យត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើម្ចាស់ទ្រព្យគេឱ្យនាំយកទ្រព្យនោះមកវិញ គប្បីប្រគល់ទ្រព្យនោះឱ្យគេវិញ។ នេះជាសាមីចិកម្មក្នុងទីនេះ។ Imassa panatthassa dīpanatthamidaṃ vatthu – bhātiyarājakāle kira mahācetiyapūjāya dakkhiṇadisato eko bhikkhu sattahatthaṃ paṇḍukāsāvaṃ aṃse karitvā cetiyaṅgaṇaṃ pāvisi; taṅkhaṇameva ca rājāpi cetiyavandanatthaṃ āgato. Tattha ussāraṇāya vattamānāya mahājanasammaddo ahosi. Atha so bhikkhu janasammaddapīḷito aṃsato patantaṃ kāsāvaṃ adisvāva nikkhanto; nikkhamitvā ca kāsāvaṃ apassanto ‘‘ko īdise janasammadde kāsāvaṃ lacchati, na dāni taṃ mayha’’nti dhuranikkhepaṃ katvā gato. Athañño bhikkhu pacchā āgacchanto taṃ kāsāvaṃ disvā theyyacittena gahetvā puna vippaṭisārī hutvā ‘‘assamaṇo dānimhi, vibbhamissāmī’’ti citte uppannepi ‘‘vinayadhare pucchitvā ñassāmī’’ti cintesi. ដើម្បីបំភ្លឺសេចក្តីនេះ មានរឿងរ៉ាវដូចតទៅ៖ ឮថា ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទភាតិយៈ ក្នុងពិធីបូជាមហាចេតិយ មានភិក្ខុមួយរូបមកពីទិសខាងត្បូង បានពาดនូវស្បង់ចីវរពណ៌លឿងស្រអាប់ប្រវែង ៧ ហត្ថ លើស្មា ហើយដើរចូលទៅកាន់លានចេតិយ។ ក្នុងខណៈនោះឯង ព្រះរាជាក៏បានយាងមកដើម្បីថ្វាយបង្គំចេតិយដែរ។ កាលដែលគេកំពុងតែបើកផ្លូវ ក៏មានការកកកុញរុញច្រានគ្នានៃមហាជនយ៉ាងខ្លាំង។ គ្រានោះ ភិក្ខុនោះត្រូវមហាជនរុញច្រានយ៉ាងខ្លាំង ក៏មិនបានដឹងថាស្បង់ចីវរបានធ្លាក់ចុះពីលើស្មាឡើយ ហើយក៏ដើរចេញទៅ។ លុះដើរចេញទៅហើយ មិនឃើញស្បង់ចីវរ ក៏គិតថា 'ក្នុងទីដែលមានមនុស្សកកកុញរុញច្រានគ្នាយ៉ាងនេះ តើនរណានឹងបានស្បង់ចីវរនោះទៅ? ឥឡូវនេះ ស្បង់ចីវរនោះមិនមែនជារបស់អាត្មាទៀតឡើយ' ក៏លះបង់ការស្វែងរក ហើយដើរទៅបាត់។ គ្រានោះ មានភិក្ខុមួយរូបទៀតដើរមកតាមក្រោយ បានឃើញស្បង់ចីវរនោះ ក៏មានចិត្តលួច ហើយកាន់យកទៅ ក្រោយមកក៏កើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ គិតថា 'ឥឡូវនេះ អាត្មាជារហែកធម៌ហើយ អាត្មាច្បាស់ជាត្រូវសឹកជាមិនខាន' ទោះបីជាមានចិត្តគិតយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏នៅគិតទៀតថា 'អាត្មាគប្បីសួរដេញដោលនឹងភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យសិន សឹមដឹង'។ Tena ca samayena cūḷasumanatthero nāma sabbapariyattidharo vinayācariyapāmokkho mahāvihāre paṭivasati. So bhikkhu theraṃ upasaṅkamitvā vanditvā okāsaṃ kāretvā attano kukkuccaṃ pucchi. Thero tena bhaṭṭhe janakāye pacchā āgantvā gahitabhāvaṃ ñatvā ‘‘atthi dāni ettha okāso’’ti cintetvā āha – ‘‘sace kāsāvasāmikaṃ bhikkhuṃ āneyyāsi, sakkā bhaveyya tava patiṭṭhā kātu’’nti. ‘‘Kathāhaṃ, bhante, taṃ dakkhissāmī’’ti? ‘‘Tahiṃ tahiṃ gantvā olokehī’’ti. So pañcapi mahāvihāre oloketvā neva addakkhi. Tato naṃ thero pucchi – ‘‘katarāya disāya bahū bhikkhū āgacchantī’’ti? ‘‘Dakkhiṇadisāya, bhante’’ti. ‘‘Tena hi kāsāvaṃ dīghato ca tiriyañca minitvā ṭhapehi. Ṭhapetvā dakkhiṇadisāya vihārapaṭipāṭiyā vicinitvā taṃ bhikkhuṃ ānehī’’ti. So tathā katvā taṃ bhikkhuṃ disvā therassa santikaṃ ānesi. Thero pucchi – ‘‘tavedaṃ kāsāva’’nti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Kuhiṃ te pātita’’nti? So sabbaṃ ācikkhi. Thero pana tena kataṃ dhuranikkhepaṃ sutvā itaraṃ pucchi – ‘‘tayā idaṃ kuhiṃ disvā gahita’’nti? Sopi sabbaṃ ārocesi. Tato naṃ thero āha – ‘‘sace te suddhacittena gahitaṃ abhavissa, anāpattiyeva te assa. Theyyacittena pana gahitattā dukkaṭaṃ āpannosi. Taṃ desetvā anāpattiko hohi. Idañca kāsāvaṃ attano [Pg.266] santakaṃ katvā etasseva bhikkhuno dehī’’ti. So bhikkhu amateneva abhisitto paramassāsappatto ahosīti. Evaṃ vatthu oloketabbaṃ. សម័យនោះឯង ព្រះថេរៈមួយអង្គនាម ចូឡសុមនៈ ជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវព្រះបរិយត្តិធម៌ទាំងពួង ជាប្រធាននៃព្រះវិន័យធរ គង់នៅក្នុងមហាវីហារ។ ភិក្ខុនោះបានចូលទៅរកព្រះថេរៈ ថ្វាយបង្គំហើយ ធ្វើការសុំឱកាស រួចសួរនូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ខ្លួន។ ព្រះថេរៈដឹងថា ស្បង់ចីវរនោះធ្លាក់ចុះក្នុងកណ្តាលហ្វូងមនុស្ស ហើយភិក្ខុនេះដើរមកតាមក្រោយទើបបានរើសយក ក៏គិតថា 'ក្នុងរឿងនេះ នៅមានឱកាសឡើយ' ទើបពោលថា 'ប្រសិនបើលោកអាចនាំភិក្ខុជាម្ចាស់ស្បង់ចីវរមកបាន អាត្មាអាចនឹងជួយធ្វើជាទីពឹងដល់លោកបាន'។ ភិក្ខុនោះសួរថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើធ្វើដូចម្តេចទើបខ្ញុំករុណាអាចជួបភិក្ខុនោះបាន?'។ ព្រះថេរៈប្រាប់ថា 'ចូរលោកទៅរកមើលក្នុងទីនោះៗចុះ'។ ភិក្ខុនោះទៅរកមើលក្នុងមហាវីហារទាំង ៥ ក៏នៅតែរកមិនឃើញ។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈសួរភិក្ខុនោះថា 'តើភិក្ខុទាំងឡាយច្រើនតែនិមន្តមកពីទិសណា?'។ ភិក្ខុនោះឆ្លើយថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន និមន្តមកពីទិសខាងត្បូង'។ ព្រះថេរៈពោលថា 'បើដូច្នោះ ចូរលោកវាស់ប្រវែងបណ្តោយ និងទទឹងនៃស្បង់ចីវរនោះទុកចុះ។ លុះវាស់ទុកហើយ ចូរទៅស្វែងរកតាមលំដាប់វត្តក្នុងទិសខាងត្បូង ហើយនាំភិក្ខុនោះមក'។ ភិក្ខុនោះបានធ្វើតាមបង្គាប់ ក៏បានជួបភិក្ខុនោះ ហើយនាំមកកាន់សំណាក់ព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈសួរថា 'ស្បង់ចីវរនេះជារបស់លោកមែនឬ?'។ ភិក្ខុនោះឆ្លើយថា 'ករុណា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន'។ ព្រះថេរៈសួរថា 'លោកធ្វើឱ្យធ្លាក់ក្នុងទីណា?'។ ភិក្ខុនោះក៏រៀបរាប់ប្រាប់សព្វគ្រប់។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះថេរៈបានស្តាប់ការលះបង់ការស្វែងរកដែលភិក្ខុនោះបានធ្វើហើយ ក៏សួរភិក្ខុមួយរូបទៀតថា 'តើលោកឃើញស្បង់ចីវរនេះក្នុងទីណា ហើយរើសយក?'។ ភិក្ខុនោះក៏បានរៀបរាប់ប្រាប់សព្វគ្រប់។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈបានពោលនឹងភិក្ខុនោះថា 'ប្រសិនបើលោកយកដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ លោកមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ដោយសារលោកយកដោយចិត្តលួច ហេតុនោះ លោកត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ចូរលោកសម្តែងអាបត្តិនោះចេញ ហើយក្លាយជាអ្នកមិនមានអាបត្តិចុះ។ ហើយចូរធ្វើស្បង់ចីវរនេះឱ្យជារបស់ខ្លួន រួចប្រគល់ឱ្យទៅភិក្ខុរូបនេះវិញចុះ'。 ភិក្ខុនោះហាក់ដូចជាត្រូវស្រោចស្រពដោយទឹកអម្រឹត ទទួលបាននូវសេចក្តីធូរស្រាលចិត្តយ៉ាងក្រៃលែង។ ភិក្ខុគប្បីពិនិត្យមើលវត្ថុ យ៉ាងនេះឯង។ Kāloti avahārakālo. Tadeva hi bhaṇḍaṃ kadāci samagghaṃ hoti, kadāci mahagghaṃ. Tasmā taṃ bhaṇḍaṃ yasmiṃ kāle avahaṭaṃ, tasmiṃyeva kāle yo tassa aggho hoti, tena agghena āpatti kāretabbā. Evaṃ kālo oloketabbo. ពាក្យថា 'kāla' (កាល) បានដល់ កាលដែលលួច។ ព្រោះថា ទ្រព្យនោះឯង ជួនកាលមានតម្លៃថោក ជួនកាលមានតម្លៃថ្លៃ។ ហេតុនោះ ទ្រព្យនោះត្រូវបានលួចក្នុងកាលណា គប្បីកាត់តម្លៃតាមតម្លៃដែលមានក្នុងកាលនោះឯង ហើយសឹមដាក់អាបត្តិ។ ភិក្ខុគប្បីពិនិត្យមើលកាល យ៉ាងនេះឯង។ Desoti avahāradeso. Tañhi bhaṇḍaṃ yasmiṃ dese avahaṭaṃ, tasmiṃyeva dese yo tassa aggho hoti, tena agghena āpatti kāretabbā. Bhaṇḍuṭṭhānadese hi bhaṇḍaṃ samagghaṃ hoti, aññattha mahagghaṃ. ពាក្យថា 'desa' (ប្រទេស) បានដល់ ទីកន្លែងដែលលួច។ ព្រោះថា ទ្រព្យនោះត្រូវបានលួចក្នុងទីកន្លែងណា គប្បីកាត់តម្លៃតាមតម្លៃដែលមានក្នុងទីកន្លែងនោះឯង ហើយសឹមដាក់អាបត្តិ។ ព្រោះថា ក្នុងទីកន្លែងដែលជាប្រភពផលិតទ្រព្យ ទ្រព្យរមែងមានតម្លៃថោក តែក្នុងទីកន្លែងដទៃ ទ្រព្យរមែងមានតម្លៃថ្លៃ។ Imassāpi ca atthassa dīpanatthamidaṃ vatthu – antarasamudde kira eko bhikkhu susaṇṭhānaṃ nāḷikeraṃ labhitvā bhamaṃ āropetvā saṅkhathālakasadisaṃ manoramaṃ pānīyathālakaṃ katvā tattheva ṭhapetvā cetiyagiriṃ agamāsi. Athañño bhikkhu antarasamuddaṃ gantvā tasmiṃ vihāre paṭivasanto taṃ thālakaṃ disvā theyyacittena gahetvā cetiyagirimeva āgato. Tassa tattha yāguṃ pivantassa taṃ thālakaṃ disvā thālakasāmiko bhikkhu āha – ‘‘kuto te idaṃ laddha’’nti? ‘‘Antarasamuddato me ānīta’’nti. So taṃ ‘‘netaṃ tava santakaṃ, theyyāya te gahita’’nti saṅghamajjhaṃ ākaḍḍhi. Tattha ca vinicchayaṃ alabhitvā mahāvihāraṃ agamiṃsu. Tattha bheriṃ paharāpetvā mahācetiyasamīpe sannipātaṃ katvā vinicchayaṃ ārabhiṃsu. Vinayadharattherā avahāraṃ saññāpesuṃ. ដើម្បីបំភ្លឺសេចក្តីនេះ មានរឿងរ៉ាវដូចតទៅនេះ៖ ឮថា ភិក្ខុមួយរូបនៅក្នុងចន្លោះមហាសមុទ្រ បានផ្លែដូងដែលមានទ្រង់ទ្រាយល្អ ក៏ដាក់លើឈ្នាន់ក្រឡឹង ធ្វើជាពែងទឹកដ៏គួរឱ្យត្រេកអរ ដូចជាពែងសំបកខ្ចៅ ហើយទុកចោលនៅទីនោះឯង រួចក៏ធ្វើដំណើរទៅកាន់ភ្នំចេតិយគិរី។ គ្រានោះ មានភិក្ខុមួយរូបទៀត បានទៅកាន់ចន្លោះមហាសមុទ្រនោះ ហើយស្នាក់នៅក្នុងវិហារនោះ បានឃើញពែងនោះ ក៏មានចិត្តលួច ហើយកាន់យកពែងនោះ ធ្វើដំណើរមកកាន់ភ្នំចេតិយគិរីនោះឯង។ កាលភិក្ខុនោះកំពុងឆាន់យ៉ាគូក្នុងទីនោះ ភិក្ខុជាម្ចាស់ពែងបានឃើញពែងនោះ ក៏សួរថា «លោកបានពែងនេះមកពីណា?»។ ភិក្ខុនោះឆ្លើយថា «ខ្ញុំបាននាំយកមកពីចន្លោះមហាសមុទ្រ»។ ភិក្ខុជាម្ចាស់ពែងនោះ ក៏និយាយទៅកាន់ភិក្ខុនោះថា «ពែងនេះមិនមែនជាទ្រព្យរបស់លោកទេ លោកកាន់យកដោយការលួច» រួចក៏អូសទាញទៅកណ្តាលជំនុំសង្ឃ។ លុះមិនបានការវិនិច្ឆ័យក្នុងទីនោះ ក៏នាំគ្នាទៅកាន់មហាវីហារ។ ក្នុងមហាវីហារនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយបានឱ្យទូងស្គរ ប្រជុំគ្នានៅជិតមហាចេតិយ ហើយចាប់ផ្តើមវិនិច្ឆ័យ។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយជាអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ បានធ្វើឱ្យភិក្ខុនោះយល់ព្រមនូវអំពើលួចនោះ។ Tasmiñca sannipāte ābhidhammikagodattatthero nāma vinayakusalo hoti. So evamāha – ‘‘iminā idaṃ thālakaṃ kuhiṃ avahaṭa’’nti? ‘‘Antarasamudde avahaṭa’’nti. ‘‘Tatridaṃ kiṃ agghatī’’ti? ‘‘Na kiñci agghati. Tatra hi nāḷikeraṃ bhinditvā miñjaṃ khāditvā kapālaṃ chaḍḍenti, dāruatthaṃ pana pharatī’’ti. ‘‘Imassa bhikkhuno ettha hatthakammaṃ kiṃ agghatī’’ti? ‘‘Māsakaṃ vā ūnamāsakaṃ vā’’ti. ‘‘Atthi pana katthaci sammāsambuddhena māsakena vā ūnamāsakena vā pārājikaṃ paññatta’’nti. Evaṃ vutte ‘‘sādhu! Sādhu! Sukathitaṃ suvinicchita’’nti ekasādhukāro ahosi. Tena ca samayena bhātiyarājāpi cetiyavandanatthaṃ nagarato nikkhamanto taṃ saddaṃ sutvā ‘‘kiṃ ida’’nti pucchitvā sabbaṃ paṭipāṭiyā sutvā nagare bheriṃ carāpesi – ‘‘mayi sante bhikkhūnampi bhikkhūnīnampi [Pg.267] gihīnampi adhikaraṇaṃ ābhidhammikagodattattherena vinicchitaṃ suvinicchitaṃ, tassa vinicchaye atiṭṭhamānaṃ rājāṇāya ṭhapemī’’ti. Evaṃ deso oloketabbo. ក៏នៅក្នុងសន្និបាតនោះ មានព្រះថេរៈមួយរូប នាមថា អភិធម្មិកគោទត្តត្ថេរ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងវិន័យ។ ព្រះថេរៈនោះបានសួរយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុនេះលួចពែងនេះពីទីណា?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយឆ្លើយថា «លួចនៅចន្លោះមហាសមុទ្រ»។ ព្រះថេរៈសួរថា «ពែងនេះមានតម្លៃប៉ុន្មាននៅក្នុងទីនោះ?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយឆ្លើយថា «គ្មានតម្លៃអ្វីឡើយ ព្រោះថានៅទីនោះ ពួកមនុស្សកាលបំបែកដូងស៊ីសាច់ហើយ តែងបោះចោលសំបកដូង ប៉ុន្តែវាអាចសម្រេចប្រយោជន៍ជាឧសបានខ្លះ»។ ព្រះថេរៈសួរថា «ចុះស្នាដៃរបស់ភិក្ខុនេះក្នុងការធ្វើពែងនេះ មានតម្លៃប៉ុន្មាន?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយឆ្លើយថា «មានតម្លៃមួយមាសកៈ ឬថយជាងមួយមាសកៈ»។ ព្រះថេរៈសួរថា «ចុះមានកន្លែងណាខ្លះ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បញ្ញត្តិកំហុសបារាជិក ដោយសារទ្រព្យតម្លៃត្រឹមមួយមាសកៈ ឬថយជាងមួយមាសកៈដែរឬទេ?»។ កាលបើព្រះថេរៈពោលយ៉ាងនេះហើយ សម្លេងសាធុការក៏បានកើតឡើងជាឯកច្ឆន្ទថា «សាធុ! សាធុ! លោកពោលត្រូវហើយ លោកវិនិច្ឆ័យល្អហើយ!»។ សម័យនោះឯង ព្រះបាទភាតិយរាជ កាលស្តេចយាងចេញពីព្រះនគរ ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយ បានឮសម្លេងនោះ ក៏សួរថា «នេះជាសម្លេងអ្វី?» លុះបានស្តាប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់តាមលំដាប់ហើយ ក៏ទ្រង់ឱ្យទូងស្គរប្រកាសក្នុងព្រះនគរថា «កាលបើខ្ញុំនៅរស់នៅឡើយ អធិករណ៍របស់ភិក្ខុទាំងឡាយក្តី របស់ភិក្ខុនីទាំងឡាយក្តី របស់គ្រហស្ថទាំងឡាយក្តី ដែលព្រះអភិធម្មិកគោទត្តត្ថេរវិនិច្ឆ័យហើយ ឈ្មោះថាវិនិច្ឆ័យល្អហើយ បុគ្គលណាដែលមិនស្ថិតនៅក្នុងការវិនិច្ឆ័យរបស់ព្រះថេរៈនោះ ខ្ញុំនឹងដាក់ទណ្ឌកម្មដោយអាជ្ញាហ្លួង»។ ភិក្ខុគួរពិនិត្យមើលប្រទេសយ៉ាងនេះឯង។ Agghoti bhaṇḍaggho. Navabhaṇḍassa hi yo aggho hoti, so pacchā parihāyati; yathā navadhoto patto aṭṭha vā dasa vā agghati, so pacchā bhinno vā chiddo vā āṇigaṇṭhikāhato vā appaggho hoti tasmā na sabbadā bhaṇḍaṃ pakatiaggheneva kātabbanti. Evaṃ aggho oloketabbo. ពាក្យថា តម្លៃ (អគ្ឃៈ) គឺតម្លៃនៃទ្រព្យសម្បត្តិ។ ព្រោះថាតម្លៃនៃរបស់ថ្មី តែងថយចុះទៅក្នុងពេលខាងក្រោយ ដូចជាបាត្រដែលដុសខាត់ថ្មី មានតម្លៃ ៨ ឬ ១០ កហាបណៈ តែក្នុងពេលខាងក្រោយមក កាលបើបាត្រនោះបែកធ្លាយក្តី ធ្លុះធ្លាយក្តី ឬមានស្នាមប្រេះស្រាំដែលត្រូវដេរភ្ជាប់ក្តី ក៏ទៅជាមានតម្លៃតិចទៅវិញ ហេតុនោះ ភិក្ខុមិនត្រូវកំណត់តម្លៃទ្រព្យដោយតម្លៃដើមគ្រប់ពេលនោះឡើយ។ ភិក្ខុគួរពិនិត្យមើលតម្លៃយ៉ាងនេះឯង។ Paribhogoti bhaṇḍaparibhogo. Paribhogenāpi hi vāsiādibhaṇḍassa aggho parihāyati. Tasmā evaṃ upaparikkhitabbaṃ, sace koci kassaci pādagghanakaṃ vāsiṃ harati, tatra vāsisāmiko pucchitabbo – ‘‘tayā ayaṃ vāsi kittakena kītā’’ti? ‘‘Pādena, bhante’’ti. ‘‘Kiṃ pana te kiṇitvāva ṭhapitā, udāhu taṃ vaḷañjesī’’ti? Sace vadati ‘‘ekadivasaṃ me dantakaṭṭhaṃ vā rajanachalliṃ vā pattapacanakadāruṃ vā chinnaṃ, ghaṃsitvā vā nisitā’’ti. Athassā porāṇo aggho bhaṭṭhoti veditabbo. Yathā ca vāsiyā evaṃ añjaniyā vā añjanisalākāya vā kuñcikāya vā palālena vā thusehi vā iṭṭhakacuṇṇena vā ekavāraṃ ghaṃsitvā dhovanamattenāpi aggho bhassati. Tipumaṇḍalassa makaradantacchedanenāpi parimajjitamattenāpi, udakasāṭikāya sakiṃ nivāsanapārupanenāpi paribhogasīsena aṃse vā sīse vā ṭhapanamattenāpi, taṇḍulādīnaṃ papphoṭanenāpi tato ekaṃ vā dve vā apanayanenāpi, antamaso ekaṃ pāsāṇasakkharaṃ uddharitvā chaḍḍitamattenāpi, sappitelādīnaṃ bhājanantarapaavattanenāpi, antamaso tato makkhikaṃ vā kipillikaṃ vā uddharitvā chaḍḍitamattenāpi, guḷapiṇḍakassa madhurabhāvajānanatthaṃ nakhena vijjhitvā aṇumattaṃ gahitamattenāpi aggho bhassati. Tasmā yaṃkiñci pādagghanakaṃ vuttanayeneva sāmikehi paribhogena ūnaṃ kataṃ hoti, na taṃ avahaṭo bhikkhu pārājikena kātabbo. Evaṃ paribhogo oloketabbo. Evaṃ imāni tulayitvā pañca ṭhānāni dhāreyyatthaṃ vicakkhaṇo, āpattiṃ vā anāpattiṃ vā garukaṃ vā lahukaṃ vā āpattiṃ yathāṭhāne ṭhapeyyāti. ពាក្យថា ការប្រើប្រាស់ (បរិភោគៈ) គឺការប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិ។ ព្រោះថាតម្លៃនៃទ្រព្យមានកាំបិតកោរជាដើម តែងថយចុះទៅដោយសារការប្រើប្រាស់។ ហេតុនោះ ភិក្ខុគួរពិចារណាត្រួតពិនិត្យយ៉ាងនេះ៖ ប្រសិនបើភិក្ខុណាមួយលួចយកកាំបិតកោរដែលមានតម្លៃមួយបាទារបស់ភិក្ខុដទៃ ក្នុងរឿងនោះ ភិក្ខុគួរតែសួរម្ចាស់កាំបិតកោរនោះថា «លោកទិញកាំបិតកោរនេះមកក្នុងតម្លៃប៉ុន្មាន?»។ បើម្ចាស់ឆ្លើយថា «តម្លៃមួយបាទ ករុណា លោកម្ចាស់»។ ភិក្ខុគួរសួរតទៅទៀតថា «ចុះលោកទិញមកទុកចោលទទេ ឬមួយក៏បានប្រើប្រាស់វាខ្លះដែរ?»។ ប្រសិនបើម្ចាស់នោះឆ្លើយថា «ខ្ញុំបានយកវាទៅកាប់ឈើស្ទង់ធ្មេញក្តី កាប់សំបកឈើល័ក្តក្តី កាប់ឧសសម្រាប់ដុតបាត្រក្តី អស់មួយថ្ងៃ ឬបានដុសខាត់សម្លៀងវាក្តី» គប្បីដឹងថា តម្លៃដើមរបស់កាំបិតកោរនោះបានធ្លាក់ចុះហើយ។ មិនត្រឹមតែកាំបិតកោរប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែបំពង់ថ្នាំបន្តក់ភ្នែកក្តី ទ្រនាប់បន្តក់ភ្នែកក្តី សោក្តី ដែលគេដុសខាត់ដោយចំបើងក្តី ដោយកន្ទក់ក្តី ដោយកម្ទេចឥដ្ឋក្តី តែម្តង ហើយគ្រាន់តែលាងទឹក ក៏ធ្វើឱ្យតម្លៃធ្លាក់ចុះដែរ។ ចំពោះជើងបាត្រសំណប៉ាហាំង សូម្បីតែការកាត់ជាក្បាច់ធ្មេញមករក្តី គ្រាន់តែការដុសខាត់ក្តី ក៏ធ្វើឱ្យតម្លៃធ្លាក់ចុះដែរ។ ចំពោះសំពត់ទឹកភ្លៀង សូម្បីតែការស្លៀកដណ្តប់តែម្តងក្តី ឬការដាក់លើស្មាក្តី លើក្បាលក្តី ដោយបំណងប្រើប្រាស់ ក៏ធ្វើឱ្យតម្លៃធ្លាក់ចុះដែរ។ ចំពោះអង្ករជាដើម សូម្បីតែការរែងក្តី ការយកចេញមួយគ្រាប់ពីរគ្រាប់ក្តី សូម្បីតែការរើសយកគ្រួសមួយគ្រាប់ចេញហើយបោះចោលក្តី ក៏ធ្វើឱ្យតម្លៃធ្លាក់ចុះដែរ។ ចំពោះទឹកដោះថ្លា និងប្រេងជាដើម សូម្បីតែការចាក់ផ្លាស់ប្តូរភាជន៍ក្តី សូម្បីតែការស្រង់យកសត្វរុយក្តី ស្រមោចក្តី ចេញពីទីនោះហើយបោះចោលក្តី ក៏ធ្វើឱ្យតម្លៃធ្លាក់ចុះដែរ។ ចំពោះដុំស្ករអំពៅ សូម្បីតែការយកក្រចកចាក់ចុះដើម្បីដឹងរសជាតិផ្អែម ហើយយកមកបន្តិចបន្តួចក្តី ក៏ធ្វើឱ្យតម្លៃធ្លាក់ចុះដែរ។ ហេតុនោះ ទ្រព្យសម្បត្តិណាមួយដែលមានតម្លៃមួយបាទ ដែលម្ចាស់បានប្រើប្រាស់ធ្វើឱ្យថយតម្លៃចុះតាមវិធីដែលពោលហើយ ភិក្ខុអ្នកលួចយកទ្រព្យនោះ មិនត្រូវញ៉ាំងឱ្យត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ ភិក្ខុគួរពិនិត្យមើលការប្រើប្រាស់យ៉ាងនេះឯង។ ភិក្ខុអ្នកមានប្រាជ្ញា គប្បីថ្លឹងថ្លែងនូវហេតុទាំង ៥ យ៉ាងនេះ ហើយទ្រទ្រង់នូវសេចក្តីវិនិច្ឆ័យ គប្បីដាក់ចុះនូវអាបត្តិ ឬមិនមែនអាបត្តិ អាបត្តិធ្ងន់ ឬអាបត្តិស្រាល ទៅតាមស្ថានទម្ងន់ទោសចុះ។ Niṭṭhito ‘‘ādiyeyya…pe… saṅketaṃ vītināmeyyā’’ti. ការវិនិច្ឆ័យពាក្យថា «គប្បីកាន់យក...បេ... ឱ្យកន្លងហួសនូវការណាត់» ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ Imesaṃ padānaṃ vinicchayo. នេះជាការវិនិច្ឆ័យសេចក្តីនៃបទទាំងឡាយនេះ។ Idāni [Pg.268] yadidaṃ ‘‘yathārūpe adinnādāne’’tiādīni vibhajantena ‘‘yathārūpaṃ nāmā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yathārūpanti yathājātikaṃ. Taṃ pana yasmā pādato paṭṭhāya hoti, tasmā ‘‘pādaṃ vā pādārahaṃ vā atirekapādaṃ vā’’ti āha. Tattha pādena kahāpaṇassa catutthabhāgaṃ akappiyabhaṇḍameva dasseti. Pādārahena pādagghanakaṃ kappiyabhaṇḍaṃ. Atirekapādena ubhayampi. Ettāvatā sabbākārena dutiyapārājikappahonakavatthu dassitaṃ hoti. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលបើទ្រង់ចែកបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «yathārūpe adinnādāne» ជាដើម ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យមានពាក្យថា «yathārūpaṃ nāmā» ជាដើម។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «yathārūpaṃ» បានដល់ ទ្រព្យដែលមានសភាពយ៉ាងនោះ។ ក៏ទ្រព្យនោះ ចាប់ផ្តើមតាំងពីតម្លៃមួយបាទទៅ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «pādaṃ vā pādārahaṃ vā atirekapādaṃ vā» (តម្លៃមួយបាទក្តី គួរដល់តម្លៃមួយបាទក្តី លើសជាងមួយបាទក្តី)។ ក្នុងបទទាំងនោះ ដោយពាក្យថា «pādena» ទ្រង់បង្ហាញនូវចំណែកទី ៤ នៃកហាបណៈ ដែលជាអកប្បិយភណ្ឌតែម៉្យាង។ ដោយពាក្យថា «pādārahena» ទ្រង់បង្ហាញនូវកប្បិយភណ្ឌ ដែលមានតម្លៃស្មើនឹងមួយបាទ។ ដោយពាក្យថា «atirekapādena» ទ្រង់បង្ហាញនូវវត្ថុទាំងពីរយ៉ាងនោះឯង។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ វត្ថុដែលជាហេតុឱ្យត្រូវអាបត្តិបារាជិកទី ២ ដោយគ្រប់អាការៈ ឈ្មោះថាទ្រង់បង្ហាញហើយ។ Pathabyā rājāti sakalapathaviyā rājā dīpacakkavattī asokasadiso, yo vā panaññopi ekadīpe rājā, sīhaḷarājasadiso. Padesarājāti ekadīpassa padesissaro, bimbisāra-pasenadi-ādayo viya. Maṇḍalikā nāma ye dīpapadesepi ekamekaṃ maṇḍalaṃ bhuñjanti. Antarabhogikā nāma dvinnaṃ rājūnaṃ antarā katipayagāmasāmikā. Akkhadassāti dhammavinicchanakā, te dhammasabhāyaṃ nisīditvā aparādhānurūpaṃ corānaṃ hatthapādacchejjādiṃ anusāsanti. Ye pana ṭhānantarappattā amaccā vā rājakumārā vā katāparādhā honti, te rañño ārocenti, garukaṃ ṭhānaṃ sayaṃ na vinicchinanti. Mahāmattāti ṭhānantarappattā mahāamaccā; tepi tattha tattha gāme vā nigame vā nisīditvā rājakiccaṃ karonti. Ye vā panāti aññepi ye rājakulanissitā vā sakissariyanissitā vā hutvā chejjabhejjaṃ anusāsanti, sabbepi te imasmiṃ atthe ‘‘rājāno’’ti dasseti. បទថា «pathabyā rājā» (ស្តេចផែនដី) បានដល់ ព្រះរាជាលើផែនដីទាំងមូល គឺព្រះចក្រពត្តិប្រចាំទ្វីប ដូចជាព្រះបាទអសោក ឬមួយក៏ព្រះរាជាដទៃទៀតដែលសោយរាជ្យក្នុងទ្វីបតែមួយ ដូចជាព្រះរាជាសីហឡៈ។ បទថា «padesarājā» (ស្តេចប្រទេសរាជ) បានដល់ ព្រះរាជាជាធំក្នុងចំណែកនៃទ្វីបមួយ ដូចជាព្រះបាទពិម្ពិសារ និងព្រះបាទបសេនទិជាដើម។ ដែលហៅថា «មណ្ឌលិកៈ» បានដល់ ព្រះរាជាទាំងឡាយណាដែលសោយរាជ្យលើមណ្ឌលនីមួយៗ សូម្បីតែនៅក្នុងចំណែកនៃទ្វីប។ ដែលហៅថា «អន្តរភោគិកៈ» បានដល់ ម្ចាស់ស្រុកមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅចន្លោះព្រះរាជាទាំងពីរព្រះអង្គ។ បទថា «akkhadassā» (ចៅក្រម) បានដល់ ពួកអ្នកវិនិច្ឆ័យក្តី ពួកចៅក្រមទាំងនោះអង្គុយក្នុងសាលាវិនិច្ឆ័យ ហើយកាត់ទោសមានការកាត់ដៃកាត់ជើងជាដើម ដល់ពួកចោរតាមសមគួរដល់កំហុស។ ចំណែកឯពួកអាមាត្យក្តី ព្រះរាជកុមារក្តី ដែលបានទទួលឋានន្តរសក្តិ កាលបើមានអ្នកធ្វើខុស ក៏នាំគ្នាក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជា ប៉ុន្តែខ្លួនឯងមិនវិនិច្ឆ័យរឿងក្តីដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនោះឡើយ។ បទថា «mahāmattā» (មហាមាត្យ) បានដល់ ពួកអាមាត្យធំដែលបានទទួលឋានន្តរសក្តិ ពួកអាមាត្យទាំងនោះតែងអង្គុយធ្វើរាជការក្នុងស្រុក ឬក្នុងនិគមនោះៗ។ ពាក្យថា «ye vā pana» (ឬមួយក៏ជនទាំងឡាយណាដទៃទៀត) ទ្រង់បង្ហាញថា ជនដទៃទៀតណាដែលអាស្រ័យរាជត្រកូលក្តី អាស្រ័យអំណាចរបស់ខ្លួនក្តី ហើយកាត់ទោសកាត់ដៃជើង ឬវះកាត់ ជនទាំងអស់នោះ ក៏ឈ្មោះថា «ព្រះរាជា» ក្នុងសេចក្តីនេះដែរ។ Haneyyunti potheyyuñceva chindeyyuñca. Pabbājeyyunti nīhareyyuṃ. Corosīti evamādīni ca vatvā paribhāseyyuṃ; tenevāha – ‘‘paribhāso eso’’ti. Purimaṃ upādāyāti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitvā pārājikaṃ āpattiṃ āpannaṃ puggalaṃ upādāya. Sesaṃ pubbe vuttanayattā uttānapadatthattā ca pākaṭamevāti. បទថា «haneyyuṃ» (គប្បីសម្លាប់) បានដល់ គប្បីវាយដំផង គប្បីកាត់សរីរៈផង។ បទថា «pabbājeyyuṃ» (គប្បីបណ្តេញចេញ) បានដល់ គប្បីបណ្តេញចេញពីដែនដី។ គប្បីជេរប្រមាថដោយពោលពាក្យជាដើមថា «ឯងជាចោរ» ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «នេះជាការជេរប្រមាថ»។ បទថា «purimaṃ upādāya» (អាស្រ័យបុគ្គលមុន) គឺអាស្រ័យយកបុគ្គលដែលសេពមេថុនធម្ម ហើយត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ ព្រោះមានន័យដែលបានពោលរួចមកហើយផង ព្រោះមានអត្ថនៃបទដ៏រាក់ផង។ 93. Evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni yaṃ taṃ ādiyeyyātiādīhi chahi padehi saṅkhepato ādānaṃ dassetvā saṅkhepatoeva ‘‘pādaṃ vā pādārahaṃ vā atirekapādaṃ vā’’ti ādātabbabhaṇḍaṃ dassitaṃ, taṃ yattha yattha ṭhitaṃ, yathā yathā ādānaṃ gacchati, anāgate [Pg.269] pāpabhikkhūnaṃ lesokāsanirundhanatthaṃ tathā tathā vitthārato dassetuṃ ‘‘bhūmaṭṭhaṃ thalaṭṭha’’ntiādinā nayena mātikaṃ ṭhapetvā ‘‘bhūmaṭṭhaṃ nāma bhaṇḍaṃ bhūmiyaṃ nikkhittaṃ hotī’’tiādinā nayena tassa vibhaṅgaṃ āha. ៩៣. កាលបើទ្រង់ចែកសិក្ខាបទដែលបានលើកឡើងហើយ តាមលំដាប់នៃបទយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ទ្រង់បង្ហាញការកាន់យកដោយសង្ខេប ដោយបទទាំង ៦ មានពាក្យថា «ādiyeyya» ជាដើម រួចហើយ ក៏ទ្រង់បង្ហាញទ្រព្យដែលត្រូវកាន់យកដោយសង្ខេបថា «pādaṃ vā pādārahaṃ vā atirekapādaṃ vā» ដើម្បីបង្ហាញទ្រព្យនោះ មិនថាស្ថិតនៅក្នុងទីកន្លែងណាៗ ឬការកាន់យកដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអាការៈយ៉ាងណាៗ ដើម្បីបិទផ្លូវឱកាសនៃការដោះសាររបស់ពួកភិក្ខុអាក្រក់ក្នុងអនាគតកាល ទើបទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីនោះដោយពិស្តារតាមអាការៈនោះៗ ដោយទ្រង់តាំងមាតិកាទុក ដោយវិធីមានពាក្យថា «bhūmaṭṭhaṃ thalaṭṭhaṃ» ជាដើម ហើយទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវសេចក្តីចែកមាតិកានោះ ដោយវិធីមានពាក្យថា «bhūmaṭṭhaṃ nāma bhaṇḍaṃ bhūmiyaṃ nikkhittaṃ hoti» ជាដើម។ Pañcavīsatiavahārakathā niṭṭhitā. ការពន្យល់អំពីអវហារ ២៥ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ Bhūmaṭṭhakathā កថាថាដោយទ្រព្យស្ថិតនៅលើផែនដី 94. Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanāya saddhiṃ vinicchayakathā. Nikhātanti bhūmiyaṃ khaṇitvā ṭhapitaṃ. Paṭicchannanti paṃsuiṭṭhakādīhi paṭicchannaṃ. Bhūmaṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ…pe… gacchati vā, āpatti dukkaṭassāti taṃ evaṃ nikhaṇitvā vā paṭicchādetvā vā ṭhapitattā bhūmiyaṃ ṭhitaṃ bhaṇḍaṃ yo bhikkhu kenacideva upāyena ñatvā ‘‘āharissāmī’’ti theyyacitto hutvā rattibhāge uṭṭhāya gacchati, so bhaṇḍaṭṭhānaṃ appatvāpi sabbakāyavacīvikāresu dukkaṭaṃ āpajjati. Kathaṃ? So hi tassa āharaṇatthāya uṭṭhahanto yaṃ yaṃ aṅgapaccaṅgaṃ phandāpeti, sabbattha dukkaṭameva. Nivāsanapārupanaṃ saṇṭhapeti, hatthavāre hatthavāre dukkaṭaṃ. ‘‘Mahantaṃ nidhānaṃ na sakkā ekena āharituṃ, dutiyaṃ pariyesissāmī’’ti kassaci sahāyassa santikaṃ gantukāmo dvāraṃ vivarati, padavāre ca hatthavāre ca dukkaṭaṃ. Dvārapidahane pana aññasmiṃ vā gamanassa anupakāre anāpatti. Tassa nipannokāsaṃ gantvā ‘‘itthannāmā’’ti pakkosati, tamatthaṃ ārocetvā ‘‘ehi gacchāmā’’ti vadati, vācāya vācāya dukkaṭaṃ. So tassa vacanena uṭṭhahati, tassāpi dukkaṭaṃ. Uṭṭhahitvā tassa santikaṃ gantukāmo nivāsanapārupanaṃ saṇṭhapeti, dvāraṃ vivaritvā tassa samīpaṃ gacchati, hatthavārapadavāresu sabbattha dukkaṭaṃ. So taṃ pucchati ‘‘asuko ca asuko ca kuhiṃ, asukañca asukañca pakkosāhī’’ti, vācāya vācāya dukkaṭaṃ. Sabbe samāgate disvā ‘‘mayā asukasmiṃ nāma ṭhāne evarūpo nidhi upaladdho, gacchāma taṃ gahetvā puññāni ca karissāma, sukhañca jīvissāmā’’ti vadati, vācāya vācāya dukkaṭameva. ៩៤. ក្នុងអធិប្បាយនោះ នេះជាសេចក្តីវិនិច្ឆ័យ ព្រមទាំងការពណ៌នាបទដែលមិនទាន់ច្បាស់លាស់。 បទថា «nikhātaṃ» (កប់ទុក) បានដល់ វត្ថុដែលគេជីកដីកប់ទុក។ បទថា «paṭicchannaṃ» (បិទបាំង) បានដល់ វត្ថុដែលគេបិទបាំងដោយដីខ្សាច់ ឬឥដ្ឋជាដើម។ សេចក្តីថា «bhūmaṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ...pe... gacchati vā, āpatti dukkaṭassa» គឺ ទ្រព្យដែលស្ថិតនៅក្នុងដី ព្រោះគេកប់ទុកក្តី បិទបាំងទុកក្តី យ៉ាងនេះ ភិក្ខុណាមួយដឹងដោយឧបាយកលណាមួយ ហើយមានចិត្តលួច គិតថា «អាត្មាអញនឹងនាំយកមក» ក៏ក្រោកឡើងដើរទៅក្នុងវេលាយប់ ភិក្ខុនោះ សូម្បីតែមិនទាន់ទៅដល់កន្លែងដាក់ទ្រព្យនោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងវីការៈនៃកាយនិងវាចាទាំងអស់។ សួរថា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ព្រោះថា ភិក្ខុនោះកាលក្រោកឡើងដើម្បីនាំយកទ្រព្យនោះ ញ៉ាំងអវយវៈតូចធំណាៗឱ្យកម្រើក តែងត្រូវអាបត្តិទុក្កដក្នុងគ្រប់ចលនាទាំងអស់។ កាលរៀបចំសំពត់ស្លៀកដណ្តប់ឱ្យស្រួលបួល ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ចលនាដៃ។ ភិក្ខុគិតថា «កំណប់ទ្រព្យនេះធំណាស់ អាត្មាអញមិនអាចនាំយកមកម្នាក់ឯងបានទេ អាត្មាអញនឹងស្វែងរកភិក្ខុទីពីរជាគ្នា» កាលចង់ទៅកាន់សំណាក់នៃភិក្ខុជាសម្លាញ់ណាមួយ ក៏បើកទ្វារ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ជំហានជើង និងរាល់ចលនាដៃ។ ប៉ុន្តែក្នុងការបិទទ្វារវិញ ឬក្នុងកិច្ចការដទៃដែលមិនជួយសម្រួលដល់ការធ្វើដំណើរទៅនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ លុះដើរទៅដល់កន្លែងដេករបស់ភិក្ខុនោះ ហើយហៅថា «លោកឈ្មោះនេះ» រួចប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះ ហើយនិយាយថា «មក យើងទៅជាមួយគ្នា» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ម៉ាត់សម្តី។ ភិក្ខុនោះក្រោកឡើងដោយសារពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះ ភិក្ខុនោះក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ។ លុះក្រោកឡើងហើយ ចង់ទៅកាន់សំណាក់នៃភិក្ខុនោះ ក៏រៀបចំសំពត់ស្លៀកដណ្តប់ បើកទ្វារ ដើរទៅជិតភិក្ខុនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដក្នុងគ្រប់ចលនាដៃនិងជំហានជើងទាំងអស់។ ភិក្ខុនោះសួរភិក្ខុនោះថា «លោកនេះនិងលោកនេះនៅឯណា ចូរលោកទៅហៅលោកនេះនិងលោកនេះមកផង» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ម៉ាត់សម្តី។ កាលឃើញភិក្ខុទាំងអស់មកជួបជុំគ្នាហើយ ក៏និយាយថា «ខ្ញុំបានឃើញកំណប់ទ្រព្យមានសភាពយ៉ាងនេះ ក្នុងទីឈ្មោះឯណោះ យើងទៅកាន់យកទ្រព្យនោះមក រួចធ្វើបុណ្យផង រស់នៅជាសុខស្រួលផង» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ម៉ាត់សម្តីដូចគ្នា។ Evaṃ laddhasahāyo kudālaṃ pariyesati. Sace panassa attano kudālo atthi, ‘‘taṃ āharissāmī’’ti gacchanto ca gaṇhanto ca āharanto ca sabbattha hatthavārapadavāresu dukkaṭaṃ āpajjati. Sace natthi, aññaṃ [Pg.270] bhikkhuṃ vā gahaṭṭhaṃ vā gantvā yācati, yācanto ca sace ‘‘kudālaṃ me dehi, kudālena me attho, kiñci kātabbamatthi, taṃ katvā paccāharissāmī’’ti musā abhaṇanto yācati, vācāya vācāya dukkaṭaṃ. Sace ‘‘mātikā sodhetabbā atthi, vihāre bhūmikammaṃ kātabbaṃ atthī’’ti musāpi bhaṇati, yaṃ yaṃ vacanaṃ musā, tattha tattha pācittiyaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana saccepi alikepi dukkaṭameva vuttaṃ, taṃ pamādalikhitanti veditabbaṃ. Na hi adinnādānassa pubbapayoge pācittiyaṭṭhāne dukkaṭaṃ nāma atthi. Sace pana kudālassa daṇḍo natthi, ‘‘daṇḍaṃ karissāmī’’ti vāsiṃ vā pharasuṃ vā niseti, tadatthāya gacchati, gantvā sukkhakaṭṭhaṃ chindati tacchati ākoṭeti, sabbattha hatthavārapadavāresu dukkaṭaṃ. Allarukkhaṃ chindati, pācittiyaṃ. Tato paraṃ sabbapayogesu dukkaṭaṃ. Saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ pana mahāpaccariyañca tattha jātakakaṭṭhalatāchedanatthaṃ vāsipharasuṃ pariyesantānampi dukkaṭaṃ vuttaṃ. Sace pana tesaṃ evaṃ hoti ‘‘vāsipharasukudāle yācantā āsaṅkitā bhavissāma, lohaṃ samuṭṭhāpetvā karomā’’ti. Tato araññaṃ gantvā lohabījatthaṃ pathaviṃ khaṇanti, akappiyapathaviṃ khaṇantānaṃ dukkaṭehi saddhiṃ pācittiyānīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Yathā ca idha, evaṃ sabbattha pācittiyaṭṭhāne dukkaṭā na muccati. Kappiyapathaviṃ khaṇantānaṃ dukkaṭāniyeva. Bījaṃ pana gahetvā tato paraṃ sabbakiriyāsu payoge payoge dukkaṭaṃ. ភិក្ខុបានគ្នីគ្នាជាជំនួយយ៉ាងនេះហើយ តែងស្វែងរកចបកាប់។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះមានចបកាប់ផ្ទាល់ខ្លួន គិតថា «អាត្មាអញនឹងយកចបកាប់នោះមក» កាលដើរទៅក្តី កាលកាន់យកក្តី កាលនាំមកក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដគ្រប់ជំហាន និងគ្រប់ការចាប់កាន់ក្នុងទីទាំងពួង។ ប្រសិនបើគ្មានចបកាប់ទេ ទៅសូមភិក្ខុដទៃ ឬគ្រហស្ថ កាលសូម ប្រសិនបើមិននិយាយកុហកថា «សូមលោកប្រគល់ចបកាប់ដល់ខ្ញុំ ខ្ញុំមានប្រយោជន៍ដោយចបកាប់ មានកិច្ចការខ្លះត្រូវធ្វើ ធ្វើរួចហើយនឹងនាំមកប្រគល់ជូនវិញ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ម៉ាត់។ ប្រសិនបើនិយាយកុហកថា «មានប្រឡាយទឹកត្រូវជម្រះ មានការងារដីត្រូវធ្វើក្នុងវិហារ» ពាក្យកុហកណាៗ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយក្នុងពាក្យនោះៗ។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាអដ្ឋកថា លោកពោលថា ទោះបីពាក្យពិតក្តី ពាក្យកុហកក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម្យ៉ាង ពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបថា សរសេរដោយការភ្លាំងភ្លាត់។ ព្រោះថា ក្នុងបុព្វបយោគៈនៃអទិន្នាទាន ក្នុងឋានៈជាបាចិត្តិយ មិនមានអាបត្តិទុក្កដឡើយ។ ប្រសិនបើដងចបកាប់គ្មានទេ គិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើដងចប» ហើយសម្លៀងកាំបិត ឬពូថៅ ដើរទៅដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ដងចបនោះ ទៅហើយ កាប់ឈើស្ងួត ចាំង ឬវាយបញ្ចូល ត្រូវអាបត្តិទុក្កដគ្រប់ជំហាន និងគ្រប់ការចាប់កាន់ក្នុងទីទាំងពួង។ បើកាប់ដើមឈើស្រស់ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ក្នុងគ្រប់បយោគៈ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែក្នុងសង្ខេបអដ្ឋកថា និងមហាបច្ចរី លោកពោលថា ទោះបីការស្វែងរកកាំបិត និងពូថៅ ដើម្បីកាប់ឈើ ឬវល្លិដែលដុះនៅលើឆ្នាំងនោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ។ ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «កាលបើពួកយើងសូមកាំបិត ពូថៅ ឬចបកាប់ គេនឹងសង្ស័យ ពួកយើងនឹងស្លរដែកធ្វើខ្លួនឯងវិញ» ពីនោះមក ក៏ចូលទៅក្នុងព្រៃ ជីកដីដើម្បីរកដែក ក្នុងមហាបច្ចរី លោកពោលថា ភិក្ខុទាំងឡាយកាលជីកដីមិនគួរគប្បី (អកប្បិយបថវី) ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ព្រមទាំងអាបត្តិទុក្កដទាំងឡាយ។ ក្នុងទីនេះយ៉ាងណា ក្នុងគ្រប់បយោគៈទាំងអស់ ក៏យ៉ាងនោះដែរ មិនរួចផុតពីអាបត្តិទុក្កដក្នុងឋានៈជាបាចិត្តិយឡើយ។ ចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយកាលជីកដីគួរគប្បី (កប្បិយបថវី) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម្យ៉ាង។ លុះកាន់យកដែកនោះហើយ បន្ទាប់ពីនោះមក ក្នុងគ្រប់កិច្ចការ គ្រប់ៗបយោគៈ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ Piṭakapariyesanepi hatthavārapadavāresu vuttanayeneva dukkaṭaṃ. Musāvāde pācittiyaṃ. Piṭakaṃ kātukāmatāya vallicchedane pācittiyanti sabbaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Gacchati vā āpatti dukkaṭassāti evaṃ pariyiṭṭhasahāyakudālapiṭako nidhiṭṭhānaṃ gacchati, padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Sace pana gacchanto ‘‘imaṃ nidhiṃ laddhā buddhapūjaṃ vā dhammapūjaṃ vā saṅghabhattaṃ vā karissāmī’’ti kusalaṃ uppādeti, kusalacittena gamane anāpatti. Kasmā? ‘‘Theyyacitto dutiyaṃ vā…pe… gacchati vā, āpatti dukkaṭassā’’ti vuttattā. Yathā ca idha, evaṃ sabbattha atheyyacittassa anāpatti. Maggato okkamma nidhānaṭṭhānaṃ gamanatthāya maggaṃ karonto bhūtagāmaṃ chindati, pācittiyaṃ. Sukkhakaṭṭhaṃ chindati, dukkaṭaṃ. ទោះបីក្នុងការស្វែងរកកន្ត្រក ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដគ្រប់ជំហាន និងគ្រប់ការចាប់កាន់ តាមវិធីដែលពោលរួចហើយដែរ។ ក្នុងមុសាវាទ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ សេចក្តីថា ព្រោះចង់ធ្វើកន្ត្រក កាលកាត់វល្លិ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ទាំងពួងនេះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីមុននោះឯង។ ពាក្យថា «ដើរទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» គឺភិក្ខុនោះកាលស្វែងរកបានគ្នីគ្នា ចបកាប់ និងកន្ត្រកយ៉ាងនេះហើយ ដើរទៅកាន់កន្លែងកប់កំណប់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ជំហាន។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើកាលដើរទៅ ភិក្ខុនោះបង្កើតកុសលចិត្តថា «កាលបើបានកំណប់នេះហើយ អាត្មាអញនឹងធ្វើពុទ្ធបូជា ឬធម្មបូជា ឬធ្វើសង្ឃភត្ត» ការដើរទៅដោយកុសលចិត្តនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ភិក្ខុមានចិត្តលួច ស្វែងរកគ្នីគ្នាជាគម្រប់ពីរ... ដើរទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ»។ ក្នុងទីនេះយ៉ាងណា ក្នុងគ្រប់បយោគៈទាំងអស់ ចំពោះភិក្ខុដែលគ្មានចិត្តលួច ក៏មិនត្រូវអាបត្តិយ៉ាងនោះដែរ។ កាលវាងចេញពីផ្លូវដើរ ដើម្បីទៅកាន់កន្លែងកប់កំណប់ កាលធ្វើផ្លូវ បើកាប់បំផ្លាញភូតគាម ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ បើកាប់ឈើស្ងួត ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ Tatthajātakanti ciranihitāya kumbhiyā upari jātakaṃ. Kaṭṭhaṃ vā lataṃ vāti na kevalaṃ kaṭṭhalatameva, yaṃkiñci allaṃ vā sukkhaṃ vā tiṇarukkhalatādiṃ chindantassa sahapayogattā dukkaṭameva hoti. ពាក្យថា «ដុះក្នុងទីនោះ» គឺដុះនៅលើឆ្នាំងដែលកប់ទុកយូរហើយ។ ពាក្យថា «ឈើ ឬវល្លិ» មិនមែនសំដៅយកតែឈើ និងវល្លិប៉ុណ្ណោះទេ ទោះបីកាប់ស្មៅ ដើមឈើ ឬវល្លិជាដើម ទោះស្រស់ក្តី ស្ងួតក្តី ណាមួយ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម្យ៉ាង ព្រោះជាសហបយោគៈ។ Aṭṭhavidhaṃ [Pg.271] hetaṃ dukkaṭaṃ nāma imasmiṃ ṭhāne samodhānetvā therehi dassitaṃ – pubbapayogadukkaṭaṃ, sahapayogadukkaṭaṃ, anāmāsadukkaṭaṃ, durupaciṇṇadukkaṭaṃ, vinayadukkaṭaṃ, ñātadukkaṭaṃ, ñattidukkaṭaṃ, paṭissavadukkaṭanti. Tattha ‘‘theyyacitto dutiyaṃ vā kudālaṃ vā piṭakaṃ vā pariyesati gacchati vā, āpatti dukkaṭassā’’ti idaṃ pubbapayogadukkaṭaṃ nāma. Ettha hi dukkaṭaṭṭhāne dukkaṭaṃ, pācittiyaṭṭhāne pācittiyameva hoti. ‘‘Tatthajātakaṃ kaṭṭhaṃ vā lataṃ vā chindati, āpatti dukkaṭassā’’ti idaṃ sahapayogadukkaṭaṃ nāma. Ettha pana pācittiyavatthu ca dukkaṭavatthu ca dukkaṭaṭṭhāneyeva tiṭṭhati. Kasmā? Avahārassa sahapayogattāti. Yaṃ pana dasavidhaṃ ratanaṃ, sattavidhaṃ dhaññaṃ, sabbañca āvudhabhaṇḍādiṃ āmasantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ, idaṃ anāmāsadukkaṭaṃ nāma. Yaṃ kadalināḷikerādīnaṃ tatthajātakaphalāni āmasantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ, idaṃ durupaciṇṇadukkaṭaṃ nāma. Yaṃ pana piṇḍāya carantassa patte raje patite pattaṃ appaṭiggahetvā adhovitvā vā tattha bhikkhaṃ gaṇhantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ, idaṃ vinayadukkaṭaṃ nāma. ‘‘Sutvā na vadanti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 419) idaṃ ñātadukkaṭaṃ nāma. Yaṃ ekādasasu samanubhāsanāsu ‘‘ñattiyā dukkaṭa’’nti (pārā. 414) vuttaṃ, idaṃ ñattidukkaṭaṃ nāma. ‘‘Tassa, bhikkhave, bhikkhuno purimikā ca na paññāyati, paṭissave ca āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 207) idaṃ paṭissavadukkaṭaṃ nāma. Idaṃ pana sahapayogadukkaṭaṃ. Tena vuttaṃ – ‘‘yaṃkiñci allaṃ vā sukkhaṃ vā tiṇarukkhalatādiṃ chindantassa sahapayogattā dukkaṭameva hotī’’ti. អាបត្តិទុក្កដ ៨ យ៉ាងនេះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយបានប្រមូលមកបង្ហាញទុកក្នុងទីនេះ គឺ បុព្វបយោគទុក្កដ សហបយោគទុក្កដ អនាមាសទុក្កដ ទុរុបចិណ្ណទុក្កដ វិនយទុក្កដ ញាតទុក្កដ ញត្តិទុក្កដ និងបដិស្សវទុក្កដ។ ក្នុងទុក្កដទាំងនោះ ពាក្យថា «ភិក្ខុមានចិត្តលួច ស្វែងរកគ្នីគ្នាជាគម្រប់ពីរ ឬចបកាប់ ឬកន្ត្រក ឬដើរទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» នេះហៅថា បុព្វបយោគទុក្កដ។ ព្រោះថា ក្នុងបុព្វបយោគៈនេះ ក្នុងឋានៈជាទុក្កដ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងឋានៈជាបាចិត្តិយ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ពាក្យថា «កាត់ឈើ ឬវល្លិដែលដុះក្នុងទីនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» នេះហៅថា សហបយោគទុក្កដ។ ប៉ុន្តែក្នុងសហបយោគៈនេះ ទោះបីវត្ថុជាហេតុនៃបាចិត្តិយក្តី វត្ថុជាហេតុនៃទុក្កដក្តី ក៏ស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាទុក្កដប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះជាសហបយោគៈនៃការលួច។ ម្យ៉ាងទៀត អាបត្តិទុក្កដដែលលោកពោលទុក ចំពោះភិក្ខុដែលពាល់ត្រូវរតនៈ ១០ យ៉ាង ធញ្ញជាតិ ៧ យ៉ាង និងគ្រឿងអាវុធជាដើមទាំងអស់ នេះហៅថា អនាមាសទុក្កដ។ អាបត្តិទុក្កដដែលលោកពោលទុក ចំពោះភិក្ខុដែលពាល់ត្រូវផ្លែឈើដែលដុះនៅលើដើមចេក ឬដើមដូងជាដើមនោះ នេះហៅថា ទុរុបចិណ្ណទុក្កដ។ ម្យ៉ាងទៀត អាបត្តិទុក្កដដែលលោកពោលទុក ចំពោះភិក្ខុដែលកាលដើរទៅបិណ្ឌបាត កាលធូលីធ្លាក់ចុះក្នុងបាត្រ ហើយមិនបានទទួលប្រគេនបាត្រជាថ្មី ឬមិនបានលាងបាត្រសិន បែរជាទទួលចង្ហាន់ក្នុងបាត្រនោះ នេះហៅថា វិនយទុក្កដ។ ពាក្យថា «ឮហើយមិននិយាយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» នេះហៅថា ញាតទុក្កដ។ អាបត្តិទុក្កដដែលលោកពោលទុកក្នុងសមនុភាសនៈទាំង ១១ យ៉ាងថា «ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះញត្តិ» នេះហៅថា ញត្តិទុក្កដ។ ពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីសន្យាមុនរបស់ភិក្ខុនោះមិនប្រាកដផង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការបំពានពាក្យសន្យាផង» នេះហៅថា បដិស្សវទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ ទុក្កដនេះ គឺសហបយោគទុក្កដ។ ហេតុនោះ ខ្ញុំទើបពោលថា «ទោះបីកាប់ស្មៅ ដើមឈើ ឬវល្លិជាដើម ទោះស្រស់ក្តី ស្ងួតក្តី ណាមួយ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម្យ៉ាង ព្រោះជាសហបយោគៈ»។ Sace panassa tatthajātake tiṇarukkhalatādimhi chinnepi lajjidhammo okkamati, saṃvaro uppajjati, chedanapaccayā dukkaṭaṃ desetvā muccati. Atha dhuranikkhepaṃ akatvā saussāhova paṃsuṃ khaṇati, chedanadukkaṭaṃ paṭippassambhati, khaṇanadukkaṭe patiṭṭhāti. Akappiyapathaviṃ khaṇantopi hi idha sahapayogattā dukkaṭameva āpajjati. Sace panassa sabbadisāsu khaṇitvā kumbhimūlaṃ pattassāpi lajjidhammo okkamati, khaṇanapaccayā dukkaṭaṃ desetvā muccati. ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះ ទោះបីកាត់ស្មៅ ដើមឈើ ឬវល្លិជាដើមដែលដុះក្នុងទីនោះរួចហើយ ក៏កើតសេចក្តីខ្មាសអៀនឡើង មានសេចក្តីសង្រួមកើតឡើង ភិក្ខុនោះគប្បីសម្តែងអាបត្តិទុក្កដព្រោះបច្ច័យនៃការកាត់នោះ ហើយរួចផុតពីអាបត្តិបាន។ ប្រសិនបើមិនបោះបង់ការព្យាយាម នៅតែមានសេចក្តីឧស្សាហ៍ ជីកដីដដែល អាបត្តិទុក្កដព្រោះការកាត់ ក៏រម្ងាប់ទៅ ទៅតាំងនៅក្នុងអាបត្តិទុក្កដព្រោះការជីកវិញ។ ព្រោះថា ទោះបីភិក្ខុជីកដីមិនគួរគប្បីក្នុងទីនេះ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម្យ៉ាង ព្រោះជាសហបយោគៈ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះ ជីកដីគ្រប់ទិសទី រហូតដល់បាតឆ្នាំងហើយ កើតសេចក្តីខ្មាសអៀនឡើង ភិក្ខុនោះគប្បីសម្តែងអាបត្តិទុក្កដព្រោះបច្ច័យនៃការជីកនោះ ហើយរួចផុតពីអាបត្តិបាន។ Byūhati vāti atha pana saussāhova paṃsuṃ viyūhati, ekapasse rāsiṃ karoti, khaṇanadukkaṭaṃ paṭippassambhati, viyūhanadukkaṭe patiṭṭhāti. Tañca paṃsuṃ tattha tattha puñjaṃ karonto payoge payoge dukkaṭaṃ āpajjati. Sace pana rāsiṃ katvāpi dhuranikkhepaṃ karoti, lajjidhammaṃ āpajjati[Pg.272], viyūhanadukkaṭaṃ desetvā muccati. Uddharati vāti atha pana saussāhova paṃsuṃ uddharitvā bahi pāteti, viyūhanadukkaṭaṃ paṭippassambhati, uddharaṇadukkaṭe patiṭṭhāti. Paṃsuṃ pana kudālena vā hatthehi vā pacchiyā vā tahiṃ tahiṃ pātento payoge payoge dukkaṭaṃ āpajjati. Sace pana sabbaṃ paṃsuṃ nīharitvā kumbhiṃ thalaṭṭhaṃ katvāpi lajjidhammaṃ āpajjati, uddharaṇadukkaṭaṃ desetvā muccati. Atha pana saussāhova kumbhiṃ āmasati, uddharaṇadukkaṭaṃ paṭippassambhati, āmasanadukkaṭe patiṭṭhāti. Āmasitvāpi ca lajjidhammaṃ āpajjanto āmasanadukkaṭaṃ desetvā muccati. Atha saussāhova kumbhiṃ phandāpeti, āmasanadukkaṭaṃ paṭippassambhati, ‘‘phandāpeti, āpatti thullaccayassā’’ti vuttathullaccaye patiṭṭhāti. ពាក្យថា «កៀរដីចេញ» គឺប្រសិនបើភិក្ខុនៅតែមានសេចក្តីឧស្សាហ៍ កៀរដីចេញ ធ្វើឱ្យទៅជាគំនរនៅម្ខាង អាបត្តិទុក្កដព្រោះការជីក ក៏រម្ងាប់ទៅ ទៅតាំងនៅក្នុងអាបត្តិទុក្កដព្រោះការកៀរដីវិញ។ កាលធ្វើដីនោះឱ្យជាគំនរក្នុងទីនោះៗ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗបយោគៈ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើធ្វើឱ្យជាគំនរហើយ បោះបង់ការព្យាយាម កើតសេចក្តីខ្មាសអៀនឡើង ភិក្ខុនោះគប្បីសម្តែងអាបត្តិទុក្កដព្រោះការកៀរដីនោះ ហើយរួចផុតពីអាបត្តិបាន។ ពាក្យថា «កើបដីចេញ» គឺប្រសិនបើភិក្ខុនៅតែមានសេចក្តីឧស្សាហ៍ កើបដីចេញយកទៅចាក់ចោលខាងក្រៅ អាបត្តិទុក្កដព្រោះការកៀរដី ក៏រម្ងាប់ទៅ ទៅតាំងនៅក្នុងអាបត្តិទុក្កដព្រោះការកើបដីចេញវិញ។ កាលចាក់ដីចោលក្នុងទីនោះៗ ដោយចបកាប់ក្តី ដោយដៃក្តី ដោយកន្ត្រកក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗបយោគៈ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើកើបដីចេញទាំងអស់ ធ្វើឱ្យឆ្នាំងនោះស្ថិតនៅលើគោកហើយ កើតសេចក្តីខ្មាសអៀនឡើង ភិក្ខុនោះគប្បីសម្តែងអាបត្តិទុក្កដព្រោះការកើបដីចេញនោះ ហើយរួចផុតពីអាបត្តិបាន។ ប្រសិនបើភិក្ខុនៅតែមានសេចក្តីឧស្សាហ៍ ពាល់ត្រូវឆ្នាំងនោះ អាបត្តិទុក្កដព្រោះការកើបដីចេញ ក៏រម្ងាប់ទៅ ទៅតាំងនៅក្នុងអាបត្តិទុក្កដព្រោះការពាល់ត្រូវវិញ។ ទោះបីពាល់ត្រូវហើយ កើតសេចក្តីខ្មាសអៀនឡើង ភិក្ខុនោះគប្បីសម្តែងអាបត្តិទុក្កដព្រោះការពាល់ត្រូវនោះ ហើយរួចផុតពីអាបត្តិបាន។ ប្រសិនបើភិក្ខុនៅតែមានសេចក្តីឧស្សាហ៍ ធ្វើឆ្នាំងនោះឱ្យរញ្ជួយ អាបត្តិទុក្កដព្រោះការពាល់ត្រូវ ក៏រម្ងាប់ទៅ ទៅតាំងនៅក្នុងអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ធ្វើឱ្យកម្រើក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ»។ Tatrāyaṃ dukkaṭathullaccayānaṃ dvinnampi vacanattho – paṭhamaṃ tāvettha duṭṭhu kataṃ satthārā vuttakiccaṃ virādhetvā katanti dukkaṭaṃ. Atha vā duṭṭhaṃ kataṃ, virūpā sā kiriyā bhikkhukiriyānaṃ majjhe na sobhatīti evampi dukkaṭaṃ. Vuttañcetaṃ – ក្នុងពាក្យទាំងនោះ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយនៃពាក្យទាំងពីរ គឺទុក្កដ និងថុល្លច្ច័យ៖ ជាដំបូង ក្នុងពាក្យទាំងពីរនោះ ពាក្យថា «ទុក្កដ» បានដល់ អំពើដែលធ្វើមិនល្អ គឺធ្វើឱ្យខូចខាតដល់កិច្ចការដែលព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់ទុក។ ម៉្យាងទៀត អំពើអាក្រក់ កិរិយាដ៏អាក្រក់នោះ មិនសមរម្យក្នុងកណ្តាលកិរិយារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ទុក្កដ ដូចគ្នា។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកក្នុងបរិវារៈយ៉ាងនេះថា៖ ‘‘Dukkaṭaṃ iti yaṃ vuttaṃ, taṃ suṇohi yathātathaṃ; Aparaddhaṃ viraddhañca, khalitaṃ yañca dukkaṭaṃ. «ពាក្យណាដែលហៅថា ទុក្កដ ចូរអ្នកស្តាប់ពាក្យនោះតាមពិត អំពើណាដែលខុសឆ្គង ឃ្លាតចាកធម៌ ភ្លាំងភ្លាត់ និងអំពើអាក្រក់ ហៅថា ទុក្កដ។ ‘‘Yaṃ manusso kare pāpaṃ, āvi vā yadi vā raho; Dukkaṭanti pavedenti, tenetaṃ iti vuccatī’’ti. (pari. 339); «មនុស្សធ្វើបាបកម្មណា ទោះក្នុងទីវាលក្តី ឬក្នុងទីកំបាំងក្តី លោកតែងប្រកាសហៅបាបកម្មនោះថា ទុក្កដ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ទុក្កដ។» Itaraṃ pana thūlattā, accayattā ca thullaccayaṃ. ‘‘Samparāye ca duggati’’ (saṃ. ni. 1.49), ‘‘yaṃ hoti kaṭukapphala’’ntiādīsu (dha. pa. 66; netti. 91) viya cettha saṃyogabhāvo veditabbo. Ekassa santike desetabbesu hi accayesu tena samo thūlo accayo natthi. Tasmā vuttaṃ ‘‘thūlattā accayattā ca thullaccaya’’nti. Vuttañcetaṃ – ចំណែកពាក្យមួយទៀត ហៅថា ថុល្លច្ច័យ ព្រោះជាទោសដ៏គ្រោតគ្រាត និងព្រោះជាកំហុសដ៏ធ្ងន់។ ក្នុងពាក្យ «ថុល្លច្ច័យ» នេះ គប្បីជ្រាបការផ្សំតួអក្សរ ដូចជាក្នុងពាក្យថា «samparāye ca duggati» (ទុគ្គតិក្នុងបរលោក) និង «yaṃ hoti kaṭukapphalaṃ» (កម្មណាមានផលហឹរហាល) ជាដើម។ ព្រោះថា ក្នុងបណ្តាកំហុសទាំងឡាយដែលត្រូវសម្តែងក្នុងសំណាក់ភិក្ខុមួយរូប កំហុសដ៏គ្រោតគ្រាតស្មើនឹងកំហុសនោះ មិនមានឡើយ។ ហេតុនោះ ខ្ញុំទើបពោលថា «ហៅថា ថុល្លច្ច័យ ព្រោះជាទោសដ៏គ្រោតគ្រាត និងព្រោះជាកំហុសដ៏ធ្ងន់»។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកក្នុងបរិវារៈយ៉ាងនេះថា៖ ‘‘Thullaccayanti yaṃ vuttaṃ, taṃ suṇohi yathātathaṃ; Ekassa mūle yo deseti, yo ca taṃ paṭiggaṇhati; Accayo tena samo natthi, tenetaṃ iti vuccatī’’ti. (pari. 339); «ពាក្យណាដែលហៅថា ថុល្លច្ច័យ ចូរអ្នកស្តាប់ពាក្យនោះតាមពិត ភិក្ខុណា សម្តែងក្នុងសំណាក់ភិក្ខុមួយរូប និងភិក្ខុណា ទទួលសម្តែងនោះ កំហុសស្មើនឹងកំហុសនោះ មិនមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ថុល្លច្ច័យ។» Phandāpentassa [Pg.273] ca payoge payoge thullaccayaṃ. Phandāpetvāpi ca lajjidhammaṃ okkanto thullaccayaṃ desetvā muccati. Sahapayogato paṭṭhāyeva cettha purimā purimā āpatti paṭippassambhati. Sahapayogaṃ pana akatvā lajjidhammaṃ okkantena yā pubbapayoge dukkaṭapācittiyā āpannā, sabbā tā desetabbā. Sahapayoge ca tatthajātakacchedane bahukānipi dukkaṭāni paṃsukhaṇanaṃ patvā paṭippassambhanti. Ekaṃ khaṇanadukkaṭameva hoti. Khaṇane bahukānipi viyūhanaṃ, viyūhane bahukānipi uddharaṇaṃ, uddharaṇe bahukānipi āmasanaṃ, āmasane bahukānipi phandāpanaṃ patvā paṭippassambhanti. Paṃsukhaṇanādīsu ca lajjidhamme uppanne bahukāpi āpattiyo hontu, ekameva desetvā muccatīti kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Purimāpattipaṭippassaddhi ca nāmesā ‘‘ñattiyā dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi thullaccayā paṭippassambhantī’’ti (pārā. 414) evaṃ anusāvanāsuttesuyeva āgatā. Idha pana dutiyapārājike aṭṭhakathācariyappamāṇena gahetabbāti. ចំពោះភិក្ខុអ្នកធ្វើឱ្យកម្រើក ក្នុងរាល់ៗបយោគៈ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ មួយវិញទៀត សូម្បីធ្វើឱ្យកម្រើកហើយ កាលបើចូលទៅជិតលជ្ជីធម៌ (សេចក្តីអៀនខ្មាស) សម្តែងអាបត្តិថុល្លច្ច័យហើយ រមែងរួចផុត។ ក្នុងអាបត្តិទាំងនេះ ចាប់តាំងពីសហបយោគៈទៅ អាបត្តិមុនៗ រមែងរម្ងាប់ទៅ។ ចំណែកភិក្ខុដែលមិនបានធ្វើសហបយោគៈ ហើយចូលទៅជិតលជ្ជីធម៌ អាបត្តិទុក្កដ និងបាចិត្តិយទាំងឡាយណា ដែលបានត្រូវហើយក្នុងបុព្វបយោគៈ អាបត្តិទាំងអស់នោះ ភិក្ខុត្រូវតែសម្តែង។ ក្នុងសហបយោគៈ អាបត្តិទុក្កដជាច្រើន ដោយសារការកាត់ស្មៅជាដើមដែលដុះលើឆ្នាំងនោះ កាលបើដល់នូវការជីកដី រមែងរម្ងាប់ទៅ។ រមែងមានតែអាបត្តិទុក្កដព្រោះការជីកដីតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងខណៈជីកដី អាបត្តិទុក្កដជាច្រើន កាលដល់នូវការកៀរដី រមែងរម្ងាប់ទៅ, ក្នុងខណៈកៀរដី អាបត្តិទុក្កដជាច្រើន កាលដល់នូវការលើកដីឡើង រមែងរម្ងាប់ទៅ, ក្នុងខណៈលើកដីឡើង អាបត្តិទុក្កដជាច្រើន កាលដល់នូវការស្ទាបពាល់ រមែងរម្ងាប់ទៅ, ក្នុងខណៈស្ទាបពាល់ អាបត្តិទុក្កដជាច្រើន កាលដល់នូវការធ្វើឱ្យកម្រើក រមែងរម្ងាប់ទៅ។ ក្នុងកិច្ចការមានការជីកដីជាដើម កាលបើលជ្ជីធម៌កើតឡើងហើយ អាបត្តិទាំងឡាយទោះបីជាច្រើនក្តី ភិក្ខុសម្តែងតែអាបត្តិមួយប៉ុណ្ណោះ ក៏រមែងរួចផុត ដូចនេះមានសម្តែងទុកក្នុងកុរុន្ធអដ្ឋកថា។ ម្យ៉ាងទៀត ការរម្ងាប់អាបត្តិមុននេះ ឈ្មោះថា រមែងមកក្នុងព្រះសូត្រទាំងឡាយដែលជាអនុស្សាវនៈ (កម្មវាចា) តែប៉ុណ្ណោះ ដូចជាពាក្យថា "អាបត្តិទុក្កដរម្ងាប់ដោយញត្តិ អាបត្តិថុល្លច្ច័យទាំងឡាយរម្ងាប់ដោយកម្មវាចាពីរ" ជាដើម។ ប៉ុន្តែក្នុងទុតិយបារាជិកនេះ គួរកាន់យកតាមប្រមាណនៃព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយ។ Ṭhānā cāveti, āpatti pārājikassāti yo pana phandāpetvāpi lajjidhammaṃ anokkamitvāva taṃ kumbhiṃ ṭhānato antamaso kesaggamattampi cāveti, pārājikameva āpajjatīti attho. Ṭhānā cāvanañcettha chahi ākārehi veditabbaṃ. Kathaṃ? Kumbhiṃ mukhavaṭṭiyaṃ gahetvā attano abhimukhaṃ ākaḍḍhanto iminā antena phuṭṭhokāsaṃ kesaggamattampi pārimantena atikkāmeti, pārājikaṃ. Tatheva gahetvā parato pellento pārimantena phuṭṭhokāsaṃ kesaggamattampi iminā antena atikkāmeti, pārājikaṃ. Vāmato vā dakkhiṇato vā apanāmento vāmantena phuṭṭhokāsaṃ kesaggamattampi dakkhiṇantena atikkāmeti, pārājikaṃ. Dakkhiṇantena vā phuṭṭhokāsaṃ kesaggamattampi vāmantena atikkāmeti, pārājikaṃ. Uddhaṃ ukkhipanto kesaggamattampi bhūmito moceti, pārājikaṃ. Khaṇitvā heṭṭhato osīdento bundena phuṭṭhokāsaṃ kesaggamattampi mukhavaṭṭiyā atikkāmeti, pārājikanti evaṃ ekaṭṭhāne ṭhitāya kumbhiyā. Yadi pana kumbhimukhavaṭṭiyā pāsaṃ katvā lohakhāṇuṃ vā khadirasārādikhāṇuṃ vā pathaviyaṃ ākoṭetvā tattha saṅkhalikāya bandhitvā ṭhapenti, ekissā disāya ekāya saṅkhalikāya baddhāya dve ṭhānāni labbhanti, dvīsu tīsu catūsu disāsu catūhi saṅkhalikāhi baddhāya pañca ṭhānāni labbhanti. ពាក្យថា "ញ៉ាំងទ្រព្យឱ្យឃ្លាតចាកទី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក" គឺមានសេចក្តីថា ភិក្ខុណា សូម្បីធ្វើឱ្យកម្រើកហើយ មិនចូលទៅជិតលជ្ជីធម៌ឡើយ ហើយញ៉ាំងឆ្នាំងនោះឱ្យឃ្លាតចាកទី សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ រមែងត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម្តង។ ការធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទីក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងដោយអាការៈ ៦ យ៉ាង។ តើដូចម្តេច? ភិក្ខុកាលចាប់ឆ្នាំងត្រង់មាត់ រួចទាញចូលមករកខ្លួន បើធ្វើឱ្យភាគខាងនាយកន្លងហួសទីកន្លែងដែលប៉ះពាល់ សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ដោយភាគខាងអាយនេះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ កាលចាប់ឆ្នាំងត្រង់មាត់នោះឯង រួចរុញទៅខាងនាយ បើធ្វើឱ្យភាគខាងអាយកន្លងហួសទីកន្លែងដែលប៉ះពាល់ សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ដោយភាគខាងនាយនេះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ កាលរេទៅខាងឆ្វេងក្តី ខាងស្តាំក្តី បើធ្វើឱ្យភាគខាងស្តាំកន្លងហួសទីកន្លែងដែលប៉ះពាល់ សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ដោយភាគខាងឆ្វេងនេះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ឬមួយ បើធ្វើឱ្យភាគខាងឆ្វេងកន្លងហួសទីកន្លែងដែលប៉ះពាល់ សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ដោយភាគខាងស្តាំនេះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ កាលលើកឡើងលើ ធ្វើឱ្យរួចផុតចាកដី សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ កាលជីកដីហើយធ្វើឱ្យលិចចុះទៅខាងក្រោម បើធ្វើឱ្យមាត់ឆ្នាំងកន្លងហួសទីកន្លែងដែលប៉ះពាល់ សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ដោយបាតឆ្នាំងនេះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក នេះជាការធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទីនៃឆ្នាំងដែលតាំងនៅក្នុងទីតែមួយ ដោយអាការៈ ៦ យ៉ាង យ៉ាងនេះឯង។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើគេធ្វើខ្សែរង្វង់ត្រង់មាត់ឆ្នាំង រួចបោះបង្គោលដែកក្តី បង្គោលខ្លឹមសង្កែក្តី ទៅក្នុងដី ហើយចងភ្ជាប់នឹងបង្គោលនោះដោយច្រវាក់ រួចតាំងទុក កាលបើគេចងដោយច្រវាក់មួយ ក្នុងទិសមួយ រមែងបានទីតាំង ២។ កាលបើគេចងដោយច្រវាក់ ៤ ក្នុងទិសទាំង ២ ទាំង ៣ ទាំង ៤ រមែងបានទីតាំង ៥។ Tattha [Pg.274] ekakhāṇuke baddhakumbhiyā paṭhamaṃ khāṇukaṃ vā uddharati, saṅkhalikaṃ vā chindati, thullaccayaṃ. Tato kumbhiṃ yathāvuttanayena kesaggamattampi ṭhānā cāveti, pārājikaṃ. Atha paṭhamaṃ kumbhiṃ uddharati, thullaccayaṃ. Tato khāṇukaṃ kesaggamattampi ṭhānā cāveti, saṅkhalikaṃ vā chindati, pārājikaṃ. Etena upāyena dvīsu tīsu catūsu khāṇukesu baddhakumbhiyāpi pacchime ṭhānācāvane pārājikaṃ. Sesesu thullaccayaṃ veditabbaṃ. ក្នុងចំណោមឆ្នាំងទាំងនោះ ចំពោះឆ្នាំងដែលចងភ្ជាប់នឹងបង្គោលមួយ ប្រសិនបើភិក្ខុដកបង្គោលមុនក្តី កាត់ច្រវាក់មុនក្តី ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ញ៉ាំងឆ្នាំងឱ្យឃ្លាតចាកទី សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ តាមវិធីដែលបានពោលហើយ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុលើកឆ្នាំងឡើងមុន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ញ៉ាំងបង្គោលឱ្យឃ្លាតចាកទី សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ក្តី កាត់ច្រវាក់ក្តី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ដោយឧបាយនេះ សូម្បីតែឆ្នាំងដែលចងភ្ជាប់នឹងបង្គោល ២ បង្គោល ៣ ឬបង្គោល ៤ ក៏ដោយ ក្នុងការធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទីចុងក្រោយបង្អស់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ក្នុងបយោគៈដែលេសសល់ក្រៅពីការធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទីចុងក្រោយ គប្បីដឹងថាត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ Sace khāṇu natthi, saṅkhalikāya agge valayaṃ katvā tatthajātake mūle pavesitaṃ hoti, paṭhamaṃ kumbhiṃ uddharitvā pacchā mūlaṃ chetvā valayaṃ nīharati, pārājikaṃ. Atha mūlaṃ acchetvā valayaṃ ito cito ca sāreti, rakkhati. Sace pana mūlato anīharitvāpi hatthena gahetvā ākāsagataṃ karoti, pārājikaṃ. Ayamettha viseso. Sesaṃ vuttanayameva. ប្រសិនបើគ្មានបង្គោលទេ ប៉ុន្តែគេធ្វើកងរង្វង់នៅចុងច្រវាក់ រួចស៊កបញ្ចូលទៅក្នុងឫសឈើដែលដុះនៅក្នុងទីនោះ ប្រសិនបើភិក្ខុលើកឆ្នាំងឡើងមុន រួចកាត់ឫសឈើជាក្រោយ ហើយដកកងរង្វង់ចេញ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើមិនទាន់កាត់ឫសឈើទេ ហើយរំកិលកងរង្វង់ទៅខាងនេះខាងនោះ រមែងមិនទាន់ត្រូវអាបត្តិបារាជិក (នៅរក្សាបាន)។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើសូម្បីមិនទាន់ដកចេញពីឫសឈើក្តី តែភិក្ខុចាប់ដោយដៃ ហើយធ្វើឱ្យអណ្តែតឡើងទៅលើអាកាស ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងរឿងនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺដូចវិធីដែលបានពោលហើយនោះឯង។ Keci pana nimittatthāya kumbhimatthake nigrodharukkhādīni ropenti, mūlāni kumbhiṃ vinandhitvā ṭhitāni honti, ‘‘mūlāni chinditvā kumbhiṃ gahessāmī’’ti chindantassa payoge payoge dukkaṭaṃ. Chinditvā okāsaṃ katvā kumbhiṃ kesaggamattampi ṭhānā cāveti, pārājikaṃ. Mūlāni chindatova luṭhitvā kumbhī ninnaṭṭhānaṃ gatā, rakkhati tāva. Gataṭṭhānato uddharati, pārājikaṃ. Sace chinnesu mūlesu ekamūlamattena kumbhī tiṭṭhati, so ca taṃ ‘‘imasmiṃ mūle chinne patissatī’’ti chindati, chinnamatte pārājikaṃ. Sace pana ekamūleneva pāse baddhasūkaro viya ṭhitā hoti, aññaṃ kiñci lagganakaṃ natthi, tasmimpi mūle chinnamatte pārājikaṃ. Sace kumbhimatthake mahāpāsāṇo ṭhapito hoti, taṃ daṇḍena ukkhipitvā apanetukāmo kumbhimatthake jātarukkhaṃ chindati, dukkaṭaṃ. Tassā samīpe jātakaṃ chetvā āharati, atatthajātakattā taṃ chindato pācittiyaṃ. ម្យ៉ាងទៀត មនុស្សខ្លះដាំដើមជ្រៃជាដើមនៅលើក្បាលឆ្នាំង ដើម្បីជាគ្រឿងសម្គាល់។ ឫសទាំងឡាយក៏ដុះព័ទ្ធរុំឆ្នាំងនោះជាប់។ ភិក្ខុគិតថា "អាត្មាអញនឹងកាត់ឫសទាំងឡាយ រួចយកឆ្នាំង" កាលកំពុងកាត់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដក្នុងរាល់ៗបយោគៈ។ កាលកាត់រួចហើយ ធ្វើឱកាស (ចន្លោះ) ហើយញ៉ាំងឆ្នាំងឱ្យឃ្លាតចាកទី សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ កាលកំពុងកាត់ឫសនោះឯង ឆ្នាំងក៏រមៀលធ្លាក់ទៅកាន់ទីទាប រមែងមិនទាន់ត្រូវអាបត្តិបារាជិក (នៅរក្សាបាន)។ បើលើកឡើងពីទីដែលធ្លាក់ទៅនោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើកាលឫសទាំងឡាយត្រូវបានកាត់អស់ហើយ ឆ្នាំងនៅទប់ជាប់ដោយឫសតែមួយ ហើយភិក្ខុដឹងថា "កាលបើកាត់ឫសនេះហើយ ឆ្នាំងនឹងធ្លាក់ចុះ" ក៏កាត់ឫសនោះ កាលគ្រាន់តែកាត់ដាច់ភ្លាម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើឆ្នាំងនោះទប់ជាប់ដោយឫសតែមួយ ដូចជាជ្រូកដែលជាប់អន្ទាក់ ហើយគ្មានវត្ថុដទៃណាមួយទាក់ទប់ឡើយ កាលគ្រាន់តែកាត់ឫសនោះដាច់ភ្លាម ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ ប្រសិនបើមានថ្មដាធំមួយដាក់សង្កត់លើក្បាលឆ្នាំង ភិក្ខុចង់គាស់ថ្មនោះចេញដោយឈើច្រត់ រួចកាត់ដើមឈើដែលដុះនៅលើក្បាលឆ្នាំងនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បើភិក្ខុកាត់ដើមឈើដែលដុះនៅជិតឆ្នាំងនោះ រួចយកមក (ដើម្បីគាស់) ព្រោះហេតុតែដើមឈើនោះមិនមែនដុះនៅលើឆ្នាំង (មិនមែនជាតត្ថជាតកៈ) ភិក្ខុអ្នកកាត់ដើមឈើនោះ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ Attano bhājananti sace pana kumbhiṃ uddharituṃ asakkonto kumbhigatabhaṇḍaggahaṇatthaṃ attano bhājanaṃ pavesetvā antokumbhiyaṃ pañcamāsakaṃ vā atirekapañcamāsakaṃ vā agghanakaṃ theyyacitto āmasati, āpatti dukkaṭassa. Paricchedo cettha pārājikaniyamanatthaṃ vutto. Theyyacittena pana ūnapañcamāsakampi āmasanto dukkaṭaṃ āpajjatiyeva. ពាក្យថា "ភាជនៈរបស់ខ្លួន" គឺមានសេចក្តីថា ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុមិនអាចលើកឆ្នាំងឡើងបាន ហើយចង់បានទ្រព្យនៅក្នុងឆ្នាំងនោះ ក៏លូកភាជនៈរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងឆ្នាំង ហើយស្ទាបពាល់ទ្រព្យដែលមានតម្លៃ ៥ មាសកៈក្តី លើសពី ៥ មាសកៈក្តី ដោយចិត្តលួច ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ការកំណត់ (តម្លៃ ៥ មាសកៈ) ក្នុងទីនេះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយពោលទុក ដើម្បីកំណត់អាបត្តិបារាជិក។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុដែលមានចិត្តលួច សូម្បីស្ទាបពាល់ទ្រព្យដែលមានតម្លៃថយជាង ៥ មាសកៈ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ។ Phandāpetīti [Pg.275] ettha yāva ekābaddhaṃ katvā attano bhājanaṃ paveseti, tāva phandāpetīti vuccati. Api ca ito cito ca apabyūhantopi phandāpetiyeva, so thullaccayaṃ āpajjati. Yadā pana ekābaddhabhāvo chinno, kumbhigataṃ kumbhiyameva, bhājanagatampi bhājaneyeva hoti, tadā attano bhājanagataṃ nāma hoti. Evaṃ katvā kumbhito anīhatepi ca bhājane pārājikaṃ āpajjati. ក្នុងពាក្យថា "ធ្វើឱ្យកម្រើក" នេះ ដរាបណាភិក្ខុធ្វើឱ្យជាប់គ្នាជាធ្លុងមួយ ហើយលូកភាជនៈរបស់ខ្លួនចូលទៅ ដរាបនោះ ហៅថា "ធ្វើឱ្យកម្រើក"។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីភិក្ខុអ្នកកៀរទៅខាងនេះខាងនោះ ក៏ឈ្មោះថា "ធ្វើឱ្យកម្រើក" ដែរ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ប៉ុន្តែ កាលណាភាពជាធ្លុងមួយត្រូវបានដាច់ចេញពីគ្នា ទ្រព្យនៅក្នុងឆ្នាំងក៏នៅក្នុងឆ្នាំងដដែល ទ្រព្យនៅក្នុងភាជនៈក៏នៅក្នុងភាជនៈដដែល ក្នុងខណៈនោះ ឈ្មោះថា ទ្រព្យបានចូលទៅក្នុងភាជនៈរបស់ខ្លួនហើយ។ កាលបើធ្វើបានយ៉ាងនេះហើយ សូម្បីតែមិនទាន់ដកភាជនៈចេញពីឆ្នាំង ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ Muṭṭhiṃ vā chindatīti ettha yathā aṅgulantarehi nikkhantakahāpaṇā kumbhigate kahāpaṇe na samphusanti, evaṃ muṭṭhiṃ karonto muṭṭhiṃ chindati nāma; sopi pārājikaṃ āpajjati. ក្នុងពាក្យថា "ឬកាត់ក្តាប់ដៃ" នេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីថា ភិក្ខុកាលធ្វើការក្តាប់ដៃ យ៉ាងណាឱ្យកហាបណៈទាំងឡាយដែលលេចចេញតាមចន្លោះម្រាមដៃ មិនប៉ះពាល់នឹងកហាបណៈទាំងឡាយដែលនៅក្នុងឆ្នាំង យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា "កាត់ក្តាប់ដៃ"។ ភិក្ខុនោះ សូម្បីធ្វើដូច្នោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ Suttārūḷhanti sutte ārūḷhaṃ; suttena āvutassāpi suttamayassāpi etaṃ adhivacanaṃ. Pāmaṅgādīnihi sovaṇṇamayānipi honti rūpiyamayānipi suttamayānipi, muttāvaliādayopi ettheva saṅgahaṃ gatā. Veṭhananti sīsaveṭhanapaṭo vuccati. Etesu yaṃkiñci theyyacitto āmasati, dukkaṭaṃ. Phandāpeti, thullaccayaṃ. Pāmaṅgādīni koṭiyaṃ gahetvā ākāsaṭṭhaṃ akaronto uccāreti, thullaccayaṃ. ពាក្យថា "សូត្រដែលដោតក្រង" គឺទ្រព្យដែលដោតក្រងដោយសរសៃសូត្រ។ ពាក្យនេះជាឈ្មោះនៃទ្រព្យដែលដោតក្រងដោយសរសៃសូត្រក្តី ទ្រព្យដែលធ្វើដោយសរសៃសូត្រក្តី។ ព្រោះថា គ្រឿងអលង្ការមានខ្សែក្រវាត់ជាដើម ទោះបីធ្វើដោយមាសក្តី ធ្វើដោយប្រាក់ក្តី ធ្វើដោយសរសៃសូត្រក្តី រមែងមាន ម្យ៉ាងទៀត គ្រឿងអលង្ការមានខ្សែកគុជខ្យងជាដើម ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងសូត្រដែលដោតក្រងនេះដែរ។ ពាក្យថា "ឈ្នួត" សំដៅយកក្រណាត់សម្រាប់ជួតក្បាល។ ក្នុងគ្រឿងអលង្ការទាំងនោះ បើភិក្ខុមានចិត្តលួច ស្ទាបពាល់ទ្រព្យណាមួយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បើធ្វើឱ្យកម្រើក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ បើភិក្ខុកាន់ត្រង់ចុងនៃគ្រឿងអលង្ការមានខ្សែក្រវាត់ជាដើម ហើយលើកឡើងលើ ដោយមិនធ្វើឱ្យអណ្តែតឡើងទៅលើអាកាស (គឺនៅប៉ះដី) ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ Ghaṃsanto nīharatīti ettha pana paripuṇṇāya kumbhiyā upari samatittikaṃ kumbhiṃ katvā ṭhapitaṃ vā ekaṃ koṭiṃ bunde ekaṃ koṭiṃ mukhavaṭṭiyaṃ katvā ṭhapitaṃ vā ghaṃsantassa nīharato thullaccayaṃ. Kumbhimukhā mocentassa pārājikaṃ. Yaṃ pana upaḍḍhakumbhiyaṃ vā rittakumbhiyaṃ vā ṭhapitaṃ, tassa attano phuṭṭhokāsova ṭhānaṃ, na sakalā kumbhī, tasmā taṃ ghaṃsantassāpi nīharato patiṭṭhitokāsato kesaggamatte mutte pārājikameva. Kumbhiyā pana paripuṇṇāya vā ūnāya vā ujukameva uddharantassa heṭṭhimakoṭiyā patiṭṭhitokāsā muttamatteva pārājikaṃ. Antokumbhiyaṃ ṭhapitaṃ yaṃkiñci pārājikappahonakaṃ bhaṇḍaṃ sakalakumbhiyaṃ cārentassa, pāmaṅgādiñca ghaṃsitvā nīharantassa yāva mukhavaṭṭiṃ nātikkamati, tāva thullaccayameva. Tassa hi sabbāpi kumbhī ṭhānanti saṅkhepamahāpaccariyādīsu vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ṭhapitaṭṭhānameva ṭhānaṃ, na sakalā kumbhī. Tasmā yathāṭhitaṭṭhānato kesaggamattampi mocentassa pārājikamevā’’ti vuttaṃ, taṃ pamāṇaṃ. Itaraṃ pana ākāsagataṃ akarontassa cīvaravaṃse ṭhapitacīvaraveṭhanakanayena vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ. Vinayavinicchaye hi āgate garuke ṭhātabbaṃ, esā vinayadhammatā. Apica ‘‘attano bhājanagataṃ [Pg.276] vā karoti, muṭṭhiṃ vā chindatī’’ti vacanato petaṃ veditabbaṃ. Yathā antokumbhiyaṃ ṭhitassa na sabbā kumbhī ṭhānanti. ក្នុងពាក្យថា "កាលដុសខាត់ហើយដកចេញ" នេះ ចំពោះឆ្នាំងដែលពេញប្រៀបស្មើនឹងមាត់ឆ្នាំងក្តី ឬចំពោះទ្រព្យដែលគេដាក់ដោយឱ្យចុងម្ខាងនៅបាតឆ្នាំង ចុងម្ខាងទៀតនៅមាត់ឆ្នាំងក្តី កាលបើភិក្ខុដុសខាត់បណ្តើរដកចេញបណ្តើរ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ កាលបើធ្វើឱ្យរួចផុតចាកមាត់ឆ្នាំង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកទ្រព្យណាដែលគេដាក់ក្នុងឆ្នាំងកន្លះក្តី ក្នុងឆ្នាំងទទេក្តី ទីកន្លែងដែលប៉ះពាល់ផ្ទាល់របស់ទ្រព្យនោះឯង ឈ្មោះថា "ទីតាំង" មិនមែនឆ្នាំងទាំងមូលជាទីតាំងឡើយ។ ហេតុនោះ សូម្បីកាលភិក្ខុដុសខាត់បណ្តើរដកចេញបណ្តើរ កាលបើទ្រព្យនោះរួចផុតចាកទីតាំងដែលវាស្ថិតនៅ សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម្តង។ ចំណែកភិក្ខុដែលលើកទ្រព្យឡើងត្រង់ៗ ចាកឆ្នាំងដែលពេញក្តី ឆ្នាំងដែលខ្វះក្តី កាលបើចុងខាងក្រោមគ្រាន់តែរួចផុតចាកទីតាំងដែលវាស្ថិតនៅភ្លាម ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ ចំពោះភិក្ខុដែលបង្វិលទ្រព្យណាមួយដែលមានតម្លៃល្មមនឹងត្រូវអាបត្តិបារាជិក ដែលគេដាក់ក្នុងឆ្នាំង ឱ្យវិលជុំវិញឆ្នាំងទាំងមូលក្តី ឬភិក្ខុដែលដុសខាត់ហើយដកចេញនូវគ្រឿងអលង្ការមានខ្សែក្រវាត់ជាដើមក្តី ដរាបណាទ្រព្យនោះមិនទាន់កន្លងហួសមាត់ឆ្នាំង ដរាបនោះ ត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិថុល្លច្ច័យប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ឆ្នាំងទាំងមូលជាទីតាំងនៃទ្រព្យនោះ ដូចនេះមានសម្តែងទុកក្នុងសង្ខេបអដ្ឋកថា និងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថាជាដើម។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាអដ្ឋកថា មានសម្តែងថា "ទីកន្លែងដែលគេដាក់នោះឯងជាទីតាំង មិនមែនឆ្នាំងទាំងមូលជាទីតាំងឡើយ។ ហេតុនោះ កាលបើភិក្ខុធ្វើឱ្យរួចផុតចាកទីតាំងដែលវាស្ថិតនៅ សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម្តង" ពាក្យក្នុងមហាអដ្ឋកថានោះឯងជាប្រមាណ (ជាការសម្រេច)។ ចំណែកពាក្យដទៃទៀត (ក្នុងសង្ខេបអដ្ឋកថាជាដើម) ដែលសម្តែងតាមវិធីនៃការដាក់ព័ទ្ធស្បង់ចីវរលើរានចីវរ ចំពោះភិក្ខុដែលមិនធ្វើឱ្យអណ្តែតឡើងលើអាកាសនោះ មិនគួរកាន់យកឡើយ។ ព្រោះថា កាលបើការវិនិច្ឆ័យវិន័យមកដល់ហើយ គប្បីតាំងនៅក្នុងធម៌ដែលធ្ងន់ នេះជាធម្មតានៃព្រះវិន័យ។ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីនេះ គប្បីដឹងតាមព្រះពុទ្ធដីកាថា "ឬធ្វើឱ្យចូលទៅក្នុងភាជនៈរបស់ខ្លួន ឬកាត់ក្តាប់ដៃ" ដូចជាទ្រព្យដែលស្ថិតនៅក្នុងឆ្នាំង ឆ្នាំងទាំងមូលមិនមែនជាទីតាំងឡើយ។ Sappiādīsu yaṃkiñci pivato ekapayogena pītamatte pārājikanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Mahāpaccariyādīsu pana ayaṃ vibhāgo dassito – ‘‘mukhaṃ anapanetvā ākaḍḍhantassa pivato sace paragalagataṃ pādaṃ na agghati, mukhagatena saddhiṃ agghati, rakkhati tāva. Kaṇṭhena pana paricchinnakāleyeva pārājikaṃ hoti. Sacepi oṭṭhehi paricchindanto oṭṭhe pidahati, pārājikameva. Uppaladaṇḍaveḷunāḷinaḷanāḷiādīhi pivantassāpi sace paragalagatameva pādaṃ agghati, pārājikaṃ. Sace saha mukhagatena agghati, na tāva pārājikaṃ hoti. Uppaladaṇḍādigatena saddhiṃ ekābaddhabhāvaṃ kopetvā oṭṭhehi paricchinnamatte pārājikaṃ. Sace uppaladaṇḍādigatena saddhiṃ agghati, uppaladaṇḍādīnaṃ bunde aṅguliyāpi pihitamatte pārājikaṃ. Pādagghanake paragalaṃ appaviṭṭhe uppaladaṇḍādīsu ca mukhe ca atirekapādārahampi ekābaddhaṃ hutvā tiṭṭhati, rakkhatiyevā’’ti. Taṃ sabbampi yasmā ‘‘attano bhājanagataṃ vā karoti, muṭṭhiṃ vā chindatī’’ti imaṃ nayaṃ bhajati, tasmā sudassitameva. Esa tāva ekābaddhe nayo. ក្នុងទឹកដោះថ្លាជាដើម កាលបើភិក្ខុផឹកនូវវត្ថុណាមួយ ដោយបយោគតែមួយដង គ្រាន់តែផឹកចូលទៅ ក៏ជាបារាជិក នេះជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងមហាអដ្ឋកថា។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរិយាជាដើម លោកបង្ហាញការវិនិច្ឆ័យប្លែកគ្នានេះថា៖ «កាលបើភិក្ខុមិនដកមាត់ចេញ ជញ្ជក់ផឹកចូលទៅ បើវត្ថុដែលហួសបំពង់កទៅ មិនមានតម្លៃដល់មួយបាទទេ លុះត្រាតែរួមជាមួយវត្ថុនៅក្នុងមាត់ ទើបមានតម្លៃដល់មួយបាទ យ៉ាងនេះរមែងរក្សា (មិនទាន់ជាបារាជិក) សិន។ ប៉ុន្តែក្នុងកាលដែលកាត់ផ្តាច់ដោយបំពង់កប៉ុណ្ណោះ ទើបជាបារាជិក។ ទោះបីជាកាលកាត់ផ្តាច់ដោយបបូរមាត់ ហើយបិទបបូរមាត់ ក៏ជាបារាជិកដដែល។ សូម្បីភិក្ខុអ្នកផឹកដោយទងឈូក បំពង់ឫស្សី និងបំពង់ប្លុងជាដើម បើវត្ថុដែលហួសបំពង់កទៅប៉ុណ្ណោះ មានតម្លៃដល់មួយបាទ ក៏ជាបារាជិក។ បើមានតម្លៃដល់មួយបាទរួមជាមួយវត្ថុនៅក្នុងមាត់ មិនទាន់ជាបារាជិកឡើយ។ កាលបើបំផ្លាញភាពជាធ្លុងមួយជាមួយវត្ថុនៅក្នុងទងឈូកជាដើម ហើយកាត់ផ្តាច់ដោយបបូរមាត់ត្រឹមប៉ុណ្ណោះ ក៏ជាបារាជិក។ បើមានតម្លៃដល់មួយបាទរួមជាមួយវត្ថុនៅក្នុងទងឈូកជាដើម គ្រាន់តែយកម្រាមដៃទៅបិទត្រង់គល់នៃទងឈូកជាដើម ក៏ជាបារាជិក។ កាលបើវត្ថុមានតម្លៃមួយបាទ មិនទាន់ចូលទៅដល់ម្ខាងបំពង់ក សូម្បីវត្ថុមានតម្លៃលើសពីមួយបាទ នៅក្នុងទងឈូកជាដើម និងនៅក្នុងមាត់ ស្ថិតនៅជាធ្លុងមួយជាប់គ្នា រមែងរក្សា (មិនទាន់ជាបារាជិក) ឡើយ»។ ពាក្យទាំងអស់នោះ ព្រោះហេតុតែចូលទៅកាន់ន័យនេះថា «ធ្វើឱ្យចូលទៅក្នុងភាជន៍របស់ខ្លួន ឬកាត់ផ្តាច់កណ្តាប់ដៃ» ហេតុនោះ ទើបជាការបង្ហាញទុកយ៉ាងល្អហើយ។ នេះជាន័យក្នុងវត្ថុដែលជាប់គ្នាជាធ្លុងមួយជាមុនសិន។ Sace pana hatthena vā pattena vā thālakādinā vā kenaci bhājanena gahetvā pivati, yamhi payoge pādagghanakaṃ pūreti, tamhi gate pārājikaṃ. Atha mahagghaṃ hoti, sippikāyapi ekapayogeneva pādagghanakaṃ gahetuṃ sakkā hoti, ekuddhāreyeva pārājikaṃ. Bhājanaṃ pana nimujjāpetvā gaṇhantassa yāva ekābaddhaṃ hoti, tāva rakkhati. Mukhavaṭṭiparicchedena vā uddhārena vā pārājikaṃ. Yadā pana sappiṃ vā telaṃ vā acchaṃ telasadisameva madhuphāṇitaṃ vā kumbhiṃ āviñchetvā attano bhājane paveseti, tadā tesaṃ acchatāya ekābaddhatā natthīti pādagghanake mukhavaṭṭito gaḷitamatte pārājikaṃ. ប្រសិនបើភិក្ខុកាន់យកដោយដៃក្តី ដោយបាត្រក្តី ដោយថាសជាដើមក្តី ដោយភាជន៍ណាមួយក្តី ហើយផឹក ក្នុងបយោគណាដែលវត្ថុមានតម្លៃមួយបាទពេញ កាលបើបយោគនោះសម្រេចហើយ ក៏ជាបារាជិក។ ម្យ៉ាងទៀត បើវត្ថុនោះមានតម្លៃថ្លៃ សូម្បីដោយសំបកខ្យង ក៏អាចដងយកវត្ថុមានតម្លៃមួយបាទដោយបយោគតែមួយដងបាន គ្រាន់តែលើកឡើងតែម្តងប៉ុណ្ណោះ ក៏ជាបារាជិក។ ប៉ុន្តែ ចំពោះភិក្ខុអ្នកជ្រមុជភាជន៍ចុះហើយដងយក ដរាបណាដែលវត្ថុនៅជាប់គ្នាជាធ្លុងមួយ ដរាបនោះរមែងរក្សា (មិនទាន់ជាបារាជិក)។ ជាបារាជិកដោយការកំណត់ត្រឹមមាត់ភាជន៍ ឬដោយការលើកភាជន៍ឡើង។ ប៉ុន្តែ កាលណាភិក្ខុផ្អៀងក្អម បញ្ចូលទឹកដោះថ្លាក្តី ប្រេងក្តី ទឹកឃ្មុំ ឬទឹកអំពៅដែលថ្លាដូចជាប្រេងក្តី ទៅក្នុងភាជន៍របស់ខ្លួន ក្នុងកាលនោះ ព្រោះតែភាពថ្លានៃវត្ថុទាំងនោះ ភាពជាធ្លុងមួយជាប់គ្នាមិនមានឡើយ ហេតុនោះ កាលបើវត្ថុមានតម្លៃមួយបាទ គ្រាន់តែស្រក់ហូរចេញពីមាត់ក្អម ក៏ជាបារាជិក។ Pacitvā ṭhapitaṃ pana madhuphāṇitaṃ sileso viya cikkanaṃ ākaḍḍhanavikaḍḍhanayoggaṃ hoti, uppanne kukkucce ekābaddhameva hutvā paṭinīharituṃ sakkoti, etaṃ mukhavaṭṭiyā nikkhamitvā bhājane paviṭṭhampi bāhirena saddhiṃ ekābaddhattā rakkhati, mukhavaṭṭito chinnamatte pana pārājikaṃ. Yopi theyyacittena [Pg.277] parassa kumbhiyā pādagghanakaṃ sappiṃ vā telaṃ vā avassapivanakaṃ yaṃkiñci dukūlasāṭakaṃ vā cammakhaṇḍādīnaṃ vā aññataraṃ pakkhipati, hatthato muttamatte pārājikaṃ. ប៉ុន្តែទឹកឃ្មុំ ឬទឹកអំពៅដែលគេដាំស្លទុកហើយ រមែងខាប់ស្អិតដូចជាជ័រឈើ គួរដល់ការទាញទៅទាញមកបាន កាលបើសេចក្តីសង្ស័យកើតឡើង ក៏អាចនាំត្រឡប់មកវិញទាំងនៅជាធ្លុងមួយបាន ទឹកឃ្មុំ ឬទឹកអំពៅនោះ ទោះបីជាចេញពីមាត់ក្អម ចូលទៅក្នុងភាជន៍ហើយក៏ដោយ ព្រោះតែនៅជាប់ជាធ្លុងមួយជាមួយវត្ថុខាងក្រៅ រមែងរក្សា (មិនទាន់ជាបារាជិក) ប៉ុន្តែ គ្រាន់តែដាច់ចេញពីមាត់ក្អមប៉ុណ្ណោះ ក៏ជាបារាជិក។ សូម្បីភិក្ខុណាមានចិត្តលួច ដាក់សំពត់ទុកូលៈក្តី វត្ថុណាមួយក្នុងចំណោមចំណែកស្បែកជាដើមក្តី ដែលជាគ្រឿងជញ្ជក់យកទឹកដោះថ្លា ឬប្រេងមានតម្លៃមួយបាទជាប្រាកដ ទៅក្នុងក្អមរបស់អ្នកដទៃ គ្រាន់តែរួចផុតពីដៃប៉ុណ្ណោះ ក៏ជាបារាជិក។ Rittakumbhiyā ‘‘idāni telaṃ ākirissantī’’ti ñatvā yaṃkiñci bhaṇḍaṃ theyyacitto pakkhipati, taṃ ce tattha tele ākiṇṇe pañcamāsakaagghanakaṃ pivati, pītamatte pārājikanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Taṃ pana tattheva sukkhataḷāke sukkhamātikāya ujukaraṇavinicchayena virujjhati, avahāralakkhaṇañcettha na paññāyati, tasmā na gahetabbaṃ. Mahāpaccariyādīsu pana tassa uddhāre pārājikaṃ vuttaṃ, taṃ yuttaṃ. ក្នុងក្អមទទេ ភិក្ខុដឹងថា «ឥឡូវនេះ គេនឹងចាក់ប្រេងចូល» ហើយមានចិត្តលួច ដាក់នូវទ្រព្យណាមួយចុះទៅ បើទ្រព្យនោះ កាលដែលគេចាក់ប្រេងចូលក្នុងក្អមនោះហើយ ជញ្ជក់យកប្រេងមានតម្លៃប្រាំមាសកៈ (មួយបាទ) គ្រាន់តែជញ្ជក់យកប៉ុណ្ណោះ ក៏ជាបារាជិក នេះជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងមហាអដ្ឋកថា។ ប៉ុន្តែ ពាក្យនោះ រមែងផ្ទុយនឹងការវិនិច្ឆ័យអំពីការធ្វើប្រឡាយទឹកឱ្យត្រង់ក្នុងស្រះទឹកដ៏ស្ងួត ក្នុងមហាអដ្ឋកថានោះឯង ម្យ៉ាងទៀត លក្ខណៈនៃការលួចក្នុងរឿងនេះ ក៏មិនប្រាកដច្បាស់ឡើយ ហេតុនោះ ពាក្យនោះមិនគួរកាន់យកឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាបច្ចរិយាជាដើម លោកពោលថាជាបារាជិកក្នុងការលើកយកទ្រព្យនោះឡើង ពាក្យនោះទើបសមគួរ។ Parassa rittakumbhiyā saṅgopanatthāya bhaṇḍaṃ ṭhapetvā tattha tele ākiṇṇe ‘‘sace ayaṃ jānissati, maṃ palibujjhissatī’’ti bhīto pādagghanakaṃ telaṃ pītaṃ bhaṇḍaṃ theyyacittena uddharati, pārājikaṃ. Suddhacittena uddharati, pare āharāpente bhaṇḍadeyyaṃ. Bhaṇḍadeyyaṃ nāma yaṃ parassa naṭṭhaṃ, tassa mūlaṃ vā tadeva vā bhaṇḍaṃ dātabbanti attho. No ce deti, sāmikassa dhuranikkhepe pārājikaṃ. Sace parassa kumbhiyā añño sappiṃ vā telaṃ vā ākirati, tatra cāyaṃ theyyacittena telapivanakaṃ bhaṇḍaṃ pakkhipati, vuttanayeneva pārājikaṃ. Attano rittakumbhiyā parassa sappiṃ vā telaṃ vā ākiraṇabhāvaṃ ñatvā theyyacittena bhaṇḍaṃ nikkhipati, pubbe vuttanayeneva uddhāre pārājikaṃ. Suddhacitto nikkhipitvā pacchā theyyacittena uddharati, pārājikameva. Suddhacittova uddharati, neva avahāro, na gīvā; mahāpaccariyaṃ pana anāpattimattameva vuttaṃ. ‘‘‘Kissa mama kumbhiyaṃ telaṃ ākirasī’ti kupito attano bhaṇḍaṃ uddharitvā chaḍḍeti, no bhaṇḍadeyya’’nti kurundiyaṃ vuttaṃ. Theyyacittena mukhavaṭṭiyaṃ gahetvā kumbhiṃ āviñchati telaṃ gaḷetukāmo, pādagghanake gaḷite pārājikaṃ. Theyyacitteneva jajjaraṃ karoti ‘‘savitvā gamissatī’’ti pādagghanake savitvā gate pārājikaṃ. Theyyacitteneva chiddaṃ karoti omaṭṭhaṃ vā ummaṭṭhaṃ vā vemaṭṭhaṃ vā, idaṃ pana sammohaṭṭhānaṃ; tasmā suṭṭhu sallekkhetabbaṃ. Ayañhettha vinicchayo – omaṭṭhaṃ nāma adhomukhachiddaṃ; ummaṭṭhaṃ nāma uddhaṃmukhachiddaṃ; vemaṭṭhaṃ nāma uḷuṅkasseva ujugatachiddaṃ. Tatra omaṭṭhassa bahi paṭṭhāya katassa abbhantarantato pādagghanake tele gaḷite bahi anikkhantepi pārājikaṃ. Kasmā? Yasmā tato gaḷitamattameva bahigataṃ nāma [Pg.278] hoti, na kumbhigatasaṅkhyaṃ labhati. Anto paṭṭhāya katassa bāhirantato pādagghanake gaḷite pārājikaṃ. Ummaṭṭhassa yathā tathā vā katassa bāhirantato pādagghanake gaḷite pārājikaṃ. Tañhi yāva bāhirantato na gaḷati, tāva kumbhigatameva hoti. ‘‘Vemaṭṭhassa ca kapālamajjhato gaḷitavasena kāretabbo’’ti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Taṃ pana anto ca bahi ca paṭṭhāya majjhe ṭhapetvā katachidde taḷākassa ca mariyādabhedena sameti. Anto paṭṭhāya kate pana bāhirantena, bahi paṭṭhāya kate abbhantarantena kāretabboti idamettha yuttaṃ. Yo pana ‘‘vaṭṭitvā gacchissatī’’ti theyyacittena kumbhiyā ādhārakaṃ vā upatthambhanaleḍḍuke vā apaneti, vaṭṭitvā gatāya pārājikaṃ. Telākiraṇabhāvaṃ pana ñatvā rittakumbhiyā jajjarabhāve vā chiddesu vā katesu pacchā nikkhantatelappamāṇena bhaṇḍadeyyaṃ hoti. Aṭṭhakathāsu pana katthaci pārājikantipi likhitaṃ, taṃ pamādalikhitaṃ. ភិក្ខុដាក់ទុកនូវទ្រព្យដើម្បីលាក់ទុកក្នុងក្អមទទេរបស់អ្នកដទៃ កាលបើគេចាក់ប្រេងចូលក្នុងក្អមនោះហើយ ភិក្ខុខ្លាចថា «ប្រសិនបើអ្នកនេះដឹង គេនឹងរំខានដល់អាត្មាអញ» ហើយមានចិត្តលួច លើកយកទ្រព្យដែលជញ្ជក់យកប្រេងមានតម្លៃមួយបាទនោះឡើង ជាបារាជិក។ បើលើកឡើងដោយចិត្តបរិសុទ្ធ កាលបើអ្នកដទៃឱ្យនាំមកវិញ ត្រូវសងទ្រព្យ (ភណ្ឌទេយ្យ)។ ពាក្យថា ភណ្ឌទេយ្យ គឺទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃណាដែលវិនាសទៅ ត្រូវឱ្យតម្លៃ ឬឱ្យទ្រព្យនោះឯងវិញ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ បើមិនព្រមឱ្យទេ កាលបើម្ចាស់គេលះបង់ការទាមទារ ជាបារាជិក។ ប្រសិនបើអ្នកដទៃចាក់ទឹកដោះថ្លាក្តី ប្រេងក្តី ទៅក្នុងក្អមរបស់អ្នកដទៃ ហើយភិក្ខុនេះមានចិត្តលួច ដាក់ទ្រព្យសម្រាប់ជញ្ជក់ប្រេងទៅក្នុងក្អមនោះ ក៏ជាបារាជិកតាមន័យដែលពោលរួចហើយ។ ភិក្ខុដឹងថាគេនឹងចាក់ទឹកដោះថ្លា ឬប្រេងរបស់អ្នកដទៃ ចូលក្នុងក្អមទទេរបស់ខ្លួន ហើយមានចិត្តលួច ដាក់ទ្រព្យចុះទៅ ក៏ជាបារាជិកក្នុងការលើកឡើងតាមន័យដែលពោលរួចហើយក្នុងកាលមុន។ បើដាក់ចុះដោយចិត្តបរិសុទ្ធ តែក្រោយមកមានចិត្តលួច លើកឡើង ក៏ជាបារាជិកដដែល។ បើលើកឡើងដោយចិត្តបរិសុទ្ធពិតប្រាកដ ការលួចក៏មិនមាន បំណុលក៏មិនមាន ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរិយា លោកពោលថាជាត្រឹមតែមិនត្រូវអាបត្តិប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងកុរុន្ធិពោលថា៖ «ភិក្ខុខឹងថា “ហេតុអ្វីបានជាអ្នកចាក់ប្រេងចូលក្នុងក្អមរបស់អាត្មាអញ” ហើយលើកយកទ្រព្យរបស់ខ្លួនបោះចោលទៅ មិនត្រូវសងទ្រព្យឡើយ»។ ភិក្ខុមានចិត្តលួច ចាប់ត្រង់មាត់ក្អមហើយផ្អៀងក្អម ព្រោះចង់ឱ្យប្រេងហូរចេញ កាលបើប្រេងមានតម្លៃមួយបាទហូរចេញទៅហើយ ជាបារាជិក។ ភិក្ខុមានចិត្តលួចធ្វើក្អមឱ្យធ្លុះធ្លាយដោយគិតថា «ប្រេងនឹងហូរចេញទៅ» កាលបើប្រេងមានតម្លៃមួយបាទហូរចេញទៅហើយ ជាបារាជិក។ ភិក្ខុមានចិត្តលួចធ្វើប្រហោងជាឱមដ្ឋៈក្តី ឧម្មដ្ឋៈក្តី វេមដ្ឋៈក្តី ប៉ុន្តែរឿងនេះជាទីតាំងនៃសេចក្តីវង្វេង ហេតុនោះ គួរតែកំណត់ចំណាំទុកឱ្យបានល្អ។ នេះជាការវិនិច្ឆ័យក្នុងរឿងនេះ៖ រន្ធដែលមានមាត់បែរទៅខាងក្រោម ឈ្មោះថា ឱមដ្ឋៈ, រន្ធដែលមានមាត់បែរទៅខាងលើ ឈ្មោះថា ឧម្មដ្ឋៈ, រន្ធដែលធ្វើត្រង់ៗដូចជារន្ធវែកដងទឹក ឈ្មោះថា វេមដ្ឋៈ។ ក្នុងរន្ធទាំងនោះ ចំពោះរន្ធឱមដ្ឋៈដែលធ្វើផ្តើមពីខាងក្រៅ កាលបើប្រេងមានតម្លៃមួយបាទហូរចេញពីជាយខាងក្នុង ទោះបីជាមិនទាន់ចេញទៅខាងក្រៅ ក៏ជាបារាជិក។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា គ្រាន់តែហូរចេញពីទីនោះ ក៏ឈ្មោះថាទៅដល់ខាងក្រៅហើយ មិនរាប់បញ្ចូលថាស្ថិតនៅក្នុងក្អមឡើយ។ ចំពោះរន្ធដែលធ្វើផ្តើមពីខាងក្នុង កាលបើប្រេងមានតម្លៃមួយបាទហូរចេញពីជាយខាងក្រៅ ទើបជាបារាជិក។ ចំពោះរន្ធឧម្មដ្ឋៈ ទោះបីជាធ្វើដោយប្រការណាក៏ដោយ លុះត្រាតែប្រេងមានតម្លៃមួយបាទហូរចេញពីជាយខាងក្រៅ ទើបជាបារាជិក។ ព្រោះថា ប្រេងនោះដរាបណាមិនទាន់ហូរចេញពីជាយខាងក្រៅ ដរាបនោះនៅតែឈ្មោះថាស្ថិតនៅក្នុងក្អមដដែល។ ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយពោលថា៖ «ចំពោះរន្ធវេមដ្ឋៈ ត្រូវកំណត់ដោយការហូរចេញពីកណ្តាលអំបែងក្អម»។ ពាក្យនោះ រមែងស្របគ្នានឹងការទម្លាយទំនប់ស្រះទឹក ក្នុងរន្ធដែលធ្វើដោយវៀរចន្លោះកណ្តាល ហើយផ្តើមធ្វើទាំងពីខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ។ ប៉ុន្តែ បើធ្វើផ្តើមពីខាងក្នុង ត្រូវកំណត់ដោយជាយខាងក្រៅ បើធ្វើផ្តើមពីខាងក្រៅ ត្រូវកំណត់ដោយជាយខាងក្នុង នេះទើបជាការសមគួរក្នុងរឿងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាមានចិត្តលួច ដកចេញនូវកម្រងទ្រក្អមក្តី ដុំដីដែលកល់ក្អមក្តី ដោយគិតថា «ក្អមនឹងរមៀលទៅ» កាលបើក្អមរមៀលទៅហើយ ជាបារាជិក។ ប៉ុន្តែ កាលបើដឹងថាគេនឹងចាក់ប្រេងចូល ហើយធ្វើក្អមទទេឱ្យធ្លុះធ្លាយ ឬចោះរន្ធ ក្រោយមកត្រូវសងទ្រព្យតាមប្រមាណនៃប្រេងដែលហូរចេញទៅ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាខ្លះ លោកសរសេរថាជាបារាជិកដែរ ពាក្យនោះជាពាក្យដែលសរសេរដោយការភ្លាំងភ្លាត់។ Paripuṇṇāya kumbhiyā upari kathalaṃ vā pāsāṇaṃ vā ‘‘patitvā bhindissati, tato telaṃ paggharissatī’’ti theyyacittena dubbandhaṃ vā karoti, duṭṭhapitaṃ vā ṭhapeti, avassapatanakaṃ tathā karontassa katamatte pārājikaṃ. Rittakumbhiyā upari karoti, taṃ pacchā puṇṇakāle patitvā bhindati, bhaṇḍadeyyaṃ. Īdisesu hi ṭhānesu bhaṇḍassa natthikāle katapayogattā āditova pārājikaṃ na hoti. Bhaṇḍavināsadvārassa pana katattā bhaṇḍadeyyaṃ hoti. Āharāpentesu adadato sāmikānaṃ dhuranikkhepena pārājikaṃ. ភិក្ខុមានចិត្តលួច ចងទុកមិនឱ្យល្អក្តី ឬដាក់ទុកមិនឱ្យល្អក្តី នូវអំបែងក្អមក្តី ថ្មក្តី ខាងលើក្អមដែលពេញដោយប្រេង ដែលជាវត្ថុត្រូវធ្លាក់ចុះជាប្រាកដ ដោយគិតថា «វានឹងធ្លាក់ចុះទៅបំបែកក្អម ហើយប្រេងនឹងហូរចេញពីក្អមនោះ» របស់ភិក្ខុអ្នកធ្វើដោយប្រការយ៉ាងនោះ គ្រាន់តែធ្វើរួចប៉ុណ្ណោះ ក៏ជាបារាជិក។ បើធ្វើខាងលើក្អមទទេ ហើយវត្ថុនោះធ្លាក់ចុះទៅបំបែកក្អមក្នុងកាលដែលពេញដោយប្រេងនាពេលក្រោយ ត្រូវសងទ្រព្យ។ ព្រោះថា ក្នុងទីទាំងឡាយមានសភាពយ៉ាងនេះ ព្រោះតែបយោគដែលធ្វើឡើងក្នុងកាលដែលមិនទាន់មានទ្រព្យ មិនទាន់ជាបារាជិកតាំងពីដំបូងឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែខ្លួនបានធ្វើនូវហេតុនៃសេចក្តីវិនាសនៃទ្រព្យ ទើបត្រូវសងទ្រព្យ។ កាលបើម្ចាស់គេឱ្យនាំមកវិញ ហើយមិនព្រមឱ្យ ព្រោះតែការលះបង់ការទាមទាររបស់ម្ចាស់ទាំងឡាយ ជាបារាជិក។ Theyyacittena mātikaṃ ujukaṃ karoti ‘‘vaṭṭitvā vā gamissati, velaṃ vā uttarāpessatī’’ti; vaṭṭitvā vā gacchatu, velaṃ vā uttaratu, ujukaraṇakāle pārājikaṃ. Īdisā hi payogā pubbapayogāvahāre saṅgahaṃ gacchanti. Sukkhamātikāya ujukatāya pacchā udake āgate vaṭṭitvā vā gacchatu, velaṃ vā uttaratu, bhaṇḍadeyyaṃ. Kasmā? Ṭhānā cāvanapayogassa abhāvā. Tassa lakkhaṇaṃ nāvaṭṭhe āvi bhavissati. ភិក្ខុមានចិត្តលួច ធ្វើប្រឡាយទឹកឱ្យត្រង់ ដោយគិតថា «ទឹកនឹងហូររមៀលទៅក្តី ឬនឹងហូរជោរជន់ហួសច្រាំងក្តី» ទឹកនោះនឹងហូររមៀលទៅក្តី ឬនឹងហូរជោរជន់ហួសច្រាំងក្តី ក្នុងកាលដែលធ្វើប្រឡាយឱ្យត្រង់នោះឯង ជាបារាជិក។ ព្រោះថា បយោគទាំងឡាយមានសភាពយ៉ាងនេះ រមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងការលួចដោយបុព្វបយោគ។ កាលបើធ្វើប្រឡាយដ៏ស្ងួតឱ្យត្រង់ហើយ ក្រោយមក កាលបើទឹកហូរមក ទឹកនោះនឹងហូររមៀលទៅក្តី ឬនឹងហូរជោរជន់ហួសច្រាំងក្តី ត្រូវសងទ្រព្យ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែមិនមានបយោគញ៉ាំងទ្រព្យឱ្យឃ្លាតចាកទី។ លក្ខណៈនៃបយោគនោះ នឹងប្រាកដច្បាស់ក្នុងរឿងនាវា។ Tattheva bhindati vātiādīsu aṭṭhakathāyaṃ tāva vuttaṃ – ‘‘bhindati vāti muggarena pothetvā bhindati. Chaḍḍeti vāti udakaṃ vā vālikaṃ vā ākiritvā uttarāpeti. Jhāpeti vāti dārūni āharitvā jhāpeti. Aparibhogaṃ [Pg.279] vā karotīti akhāditabbaṃ vā apātabbaṃ vā karoti; uccāraṃ vā passāvaṃ vā visaṃ vā ucchiṭṭhaṃ vā kuṇapaṃ vā pātesi, āpatti dukkaṭassāti ṭhānācāvanassa natthitāya dukkaṭaṃ, buddhavisayo nāmeso. Kiñcāpi dukkaṭaṃ, āharāpente pana bhaṇḍadeyya’’nti. Tattha purimadvayaṃ na sameti. Tañhi kumbhijajjarakaraṇena ca mātikāujukaraṇena ca saddhiṃ ekalakkhaṇaṃ. Pacchimaṃ pana dvayaṃ ṭhānā acāventenāpi sakkā kātuṃ. Tasmā ettha evaṃ vinicchayaṃ vadanti – ‘‘aṭṭhakathāyaṃ kira ‘ṭhānā cāvanassa natthitāya dukkaṭa’nti idaṃ pacchimadvayaṃ sandhāya vuttaṃ. Ṭhānā cāvanaṃ akarontoyeva hi theyyacittena vā vināsetukāmatāya vā jhāpeyyapi, aparibhogampi kareyya. Purimadvaye pana vuttanayena bhindantassa vā chaḍḍentassa vā ṭhānā cāvanaṃ atthi, tasmā tathā karontassa vināsetukāmatāya bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena pārājika’’nti. Pāḷiyaṃ ‘‘dukkaṭa’’nti vuttattā ayuttanti ce? Na; aññathā gahetabbatthato. Pāḷiyañhi theyyacittapakkhe ‘‘bhindati vāti udakena sambhindati, chaḍḍeti vāti tattha vamati vā passāvaṃ vā chaḍḍetī’’ti evameke vadanti. ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានជាដើមថា «bhindati vā» (បំបែកក្តី) ក្នុងរឿងនោះឯង ក្នុងអដ្ឋកថា លោកពោលទុកជាមុនសិនថា៖ «ពាក្យថា bhindati (បំបែក) គឺយកញញួរវាយបំបែក។ ពាក្យថា chaḍḍeti (ចាក់ចោល) គឺចាក់ទឹក ឬខ្សាច់បញ្ចូលទៅ ហើយធ្វើឱ្យហូរជោរជន់ចេញ។ ពាក្យថា jhāpeti (ដុត) គឺនាំយកឧសមកដុត។ ពាក្យថា aparibhogaṃ vā karoti (ធ្វើមិនឱ្យប្រើប្រាស់បាន) គឺធ្វើមិនឱ្យគួរខាំស៊ី ឬមិនឱ្យគួរផឹក គឺញ៉ាំងលាមកក្តី ទឹកនោមក្តី ថ្នាំពិសក្តី កម្ទេចអាហារសេសសល់ក្តី សាកសពស្អុយក្តី ឱ្យធ្លាក់ចុះទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះតែមិនមានការញ៉ាំងទ្រព្យឱ្យឃ្លាតចាកទី ទើបត្រូវអាបត្តិទុក្កដ នេះឈ្មោះថាជាពុទ្ធវិស័យ។ ទោះបីជាត្រូវអាបត្តិទុក្កដក៏ដោយ ប៉ុន្តែ កាលបើម្ចាស់គេឱ្យនាំមកវិញ ត្រូវសងទ្រព្យ»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ គូខាងដើមមិនស្របគ្នាឡើយ។ ព្រោះថា គូខាងដើមនោះ មានលក្ខណៈដូចគ្នានឹងការធ្វើក្អមឱ្យធ្លុះធ្លាយ និងការធ្វើប្រឡាយទឹកឱ្យត្រង់។ ប៉ុន្តែ គូខាងចុង សូម្បីមិនញ៉ាំងទ្រព្យឱ្យឃ្លាតចាកទី ក៏អាចធ្វើបាន។ ហេតុនោះ ក្នុងរឿងនេះ លោកពោលនូវការវិនិច្ឆ័យយ៉ាងនេះថា៖ «ឮថា ក្នុងអដ្ឋកថា ពាក្យថា “ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះតែមិនមានការញ៉ាំងទ្រព្យឱ្យឃ្លាតចាកទី” នេះ លោកពោលសំដៅយកគូខាងចុង。 ព្រោះថា ភិក្ខុមិនញ៉ាំងទ្រព្យឱ្យឃ្លាតចាកទីសោះឡើយ ក៏អាចដុតបំផ្លាញក្តី ធ្វើមិនឱ្យប្រើប្រាស់បានក្តី ដោយចិត្តលួច ឬដោយបំណងចង់បំផ្លាញ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងគូខាងដើម ចំពោះភិក្ខុអ្នកបំបែកក្តី អ្នកចាក់ចោលក្តី តាមន័យដែលពោលរួចហើយ ការញ៉ាំងទ្រព្យឱ្យឃ្លាតចាកទីរមែងមាន ហេតុនោះ ចំពោះភិក្ខុអ្នកធ្វើយ៉ាងនោះ បើធ្វើដោយបំណងចង់បំផ្លាញ ត្រូវសងទ្រព្យ បើធ្វើដោយចិត្តលួច ជាបារាជិក»។ ប្រសិនបើពោលថា «មិនសមគួរទេ ព្រោះក្នុងបាលីលោកពោលថា ទុក្កដ»? មិនមែនមិនសមគួរឡើយ ព្រោះសេចក្តីនោះត្រូវកាន់យកដោយប្រការផ្សេង។ ព្រោះថា ក្នុងបាលី ខាងចំណែកនៃចិត្តលួច អាចារ្យខ្លះពោលយ៉ាងនេះថា៖ «ពាក្យថា bhindati (បំបែក) គឺលាយច្របល់ដោយទឹក, ពាក្យថា chaḍḍeti (ចាក់ចោល) គឺក្អួតដាក់ក្តី ឬនោមដាក់ក្នុងក្អមនោះក្តី»។ Ayaṃ panettha sāro – vinītavatthumhi tiṇajjhāpako viya ṭhānā acāvetukāmova kevalaṃ bhindati, bhinnattā pana telādīni nikkhamanti, yaṃ vā panettha patthinnaṃ, taṃ ekābaddhameva tiṭṭhati. Achaḍḍetukāmoyeva ca kevalaṃ tattha udakavālikādīni ākirati, ākiṇṇattā pana telaṃ chaḍḍīyati. Tasmā vohāravasena ‘‘bhindati vā chaḍḍeti vā’’ti vuccatīti. Evametesaṃ padānaṃ attho gahetabbo. Nāsetukāmatāpakkhe pana itarathāpi yujjati. Evañhi kathiyamāne pāḷi ca aṭṭhakathā ca pubbāparena saṃsanditvā kathitā honti. Ettāvatāpi ca santosaṃ akatvā ācariye payirupāsitvā vinicchayo veditabboti. ខ្លឹមសារក្នុងអធិប្បាយនេះមានដូចតទៅ៖ ដូចជាភិក្ខុអ្នកដុតគំនរស្មៅក្នុងវិនិតវត្ថុ ភិក្ខុមិនមានបំណងនឹងញ៉ាំងទ្រព្យឲ្យឃ្លាតចាកទីកន្លែងឡើយ គ្រាន់តែវាយបំបែកប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែព្រោះតែក្អមបែក ទើបប្រេងជាដើមហូរចេញទៅ ម្យ៉ាងទៀត វត្ថុណាដែលខាប់នៅក្នុងក្អមនោះ វត្ថុនោះក៏នៅជាប់គ្នាតែមួយដដែល។ ភិក្ខុមិនមានបំណងនឹងចាក់ចោលឡើយ គ្រាន់តែចាក់ទឹក ឬខ្សាច់ជាដើមចូលទៅក្នុងក្អមនោះ ប៉ុន្តែព្រោះតែការចាក់បញ្ចូលនោះ ទើបប្រេងត្រូវហូរចេញទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ តាមវោហារលោក ទើបពោលថា «បំបែកក្តី ចាក់ចោលក្តី»។ គប្បីកាន់យកសេចក្តីនៃបទទាំងឡាយនេះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងចំណែកនៃសេចក្តីប្រាថ្នានឹងបំផ្លាញ សេចក្តីអធិប្បាយសូម្បីដោយប្រការដទៃ ក៏សមគួរដែរ។ ព្រោះថាកាលបើពោលយ៉ាងនេះ ទាំងព្រះបាលី ទាំងអដ្ឋកថា ឈ្មោះថាជាសេចក្តីដែលពោលផ្ទៀងផ្ទាត់គ្នា ទាំងខាងដើមនិងខាងចុង។ សូម្បីតែត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ក៏មិនគប្បីធ្វើសេចក្តីស្កប់ស្កល់ឡើយ គប្បីចូលទៅរកសេពគប់នឹងព្រះអាចារ្យទាំងឡាយ ហើយគប្បីដឹងនូវសេចក្តីវិនិច្ឆ័យចុះ។ Bhūmaṭṭhakathā niṭṭhitā. ភូមដ្ឋកថា ចប់ហើយ។ Thalaṭṭhakathā ថលដ្ឋកថា 95. Thalaṭṭhe thale nikkhittanti bhūmitale vā pāsāṇatalapabbatatalādīsu vā yattha katthaci paṭicchanne vā appaṭicchanne vā ṭhapitaṃ thalaṭṭhanti [Pg.280] veditabbaṃ. Taṃ sace rāsikataṃ hoti, antokumbhiyaṃ bhājanagatakaraṇamuṭṭhicchedanavinicchayena vinicchinitabbaṃ. Sace ekābaddhaṃ silesaniyyāsādi pakkamadhuphāṇitavinicchayena vinicchinitabbaṃ. Sace garukaṃ hoti bhārabaddhaṃ lohapiṇḍi-guḷapiṇḍi-telamadhughaṭādi vā, kumbhiyaṃ ṭhānācāvanavinicchayena vinicchinitabbaṃ. Saṅkhalikabaddhassa ca ṭhānabhedo sallakkhetabbo. Pattharitvā ṭhapitaṃ pana pāvārattharaṇasāṭakādiṃ ujukaṃ gahetvā ākaḍḍhati, pārimante orimantena phuṭṭhokāsaṃ atikkante pārājikaṃ. Evaṃ sabbadisāsu sallakkhetabbaṃ. Veṭhetvā uddharati, kesaggamattaṃ ākāsagataṃ karontassa pārājikaṃ. Sesaṃ vuttanayamevāti. ៩៥. ក្នុងថលដ្ឋភណ្ឌ ពាក្យថា «ដែលគេដាក់ទុកលើគោក» នោះ គឺនៅលើផ្ទៃដីក្តី លើផ្ទៃថ្ម លើផ្ទៃភ្នំជាដើមក្តី ក្នុងទីណាមួយ ទោះបីជាទីកំបាំងក្តី មិនកំបាំងក្តី គប្បីជ្រាបថា ទ្រព្យដែលគេដាក់ទុកនោះ ឈ្មោះថា ថលដ្ឋភណ្ឌ។ បើទ្រព្យនោះជាទ្រព្យដែលគេធ្វើឲ្យជាគំនរ គប្បីវិនិច្ឆ័យដោយវិធីវិនិច្ឆ័យនៃការធ្វើឲ្យចូលទៅក្នុងភាជន៍របស់ខ្លួន និងការកាត់ដោយក្តាប់ដៃ ដូចក្នុងអធិប្បាយអំពីក្អម។ បើជាទ្រព្យដែលជាប់គ្នាតែមួយ ដូចជាជ័រស្អិត ឬជ័រឈើជាដើម គប្បីវិនិច្ឆ័យដោយវិធីវិនិច្ឆ័យអំពីទឹកឃ្មុំឆ្អិន និងទឹកអំពៅស្ករ។ បើជាទ្រព្យធ្ងន់ ដែលគេចងជាបាច់ ឬជាដុំដែក ដុំស្ករផែន ក្អមប្រេង ក្អមទឹកឃ្មុំជាដើម គប្បីវិនិច្ឆ័យដោយវិធីវិនិច្ឆ័យនៃការញ៉ាំងទ្រព្យឲ្យឃ្លាតចាកទី ដូចក្នុងអធិប្បាយអំពីក្អម។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីកំណត់សម្គាល់នូវការឃ្លាតចាកទីនៃទ្រព្យដែលចងដោយច្រវាក់។ ចំណែកឯទ្រព្យដែលគេលាតសន្ធឹងទុក មានដូចជាសំពត់ដណ្តប់ សំពត់កម្រាល និងសំពត់ស៊កជាដើម បើភិក្ខុកាន់យកដោយត្រង់ ហើយទាញមក កាលបើជាយខាងនាយ កន្លងហួសទីដែលប៉ះពាល់ដោយជាយខាងអាយ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ គប្បីកំណត់សម្គាល់យ៉ាងនេះ ក្នុងទិសទាំងពួង។ បើមូរហើយលើកឡើង គ្រាន់តែធ្វើឲ្យឡើងទៅលើអាកាសប្រមាណប៉ុនចុងសក់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ Thalaṭṭhakathā niṭṭhitā. ថលដ្ឋកថា ចប់ហើយ។ Ākāsaṭṭhakathā អាកាសដ្ឋកថា 96. Ākāsaṭṭhe morassa chahi ākārehi ṭhānaparicchedo veditabbo – purato mukhatuṇḍakena, pacchato kalāpaggena, ubhayapassesu pakkhapariyantehi, adho pādanakhasikhāya, uddhaṃ sikhaggenāti. Bhikkhu ‘‘sassāmikaṃ ākāsaṭṭhaṃ moraṃ gahessāmī’’ti purato vā tiṭṭhati, hatthaṃ vā pasāreti, moro ākāseyeva pakkhe cāreti, vātaṃ gāhāpetvā gamanaṃ upacchinditvā tiṭṭhati. Tassa bhikkhuno dukkaṭaṃ. Taṃ aphandento hatthena āmasati, dukkaṭameva. Ṭhānā acāvento phandāpeti, thullaccayaṃ. Hatthena pana gahetvā vā aggahetvā vā mukhatuṇḍakena phuṭṭhokāsaṃ kalāpaggaṃ, kalāpaggena vā phuṭṭhokāsaṃ mukhatuṇḍakaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. Tathā vāmapakkhapariyantena phuṭṭhokāsaṃ dakkhiṇapakkhapariyantaṃ, dakkhiṇapakkhapariyantena vā phuṭṭhokāsaṃ vāmapakkhapariyantaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. Tathā pādanakhasikhāya phuṭṭhokāsaṃ sikhaggaṃ, sikhaggena vā phuṭṭhokāsaṃ pādanakhasikhaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. ៩៦. ក្នុងអាកាសដ្ឋភណ្ឌ គប្បីជ្រាបការកំណត់ទីកន្លែងរបស់ក្ងោក ដោយអាការៈ ៦ យ៉ាងគឺ៖ ខាងមុខ ដោយចុងចំពុះ, ខាងក្រោយ ដោយចុងកន្ទុយ, ខាងចំហៀងទាំងពីរ ដោយចុងស្លាប, ខាងក្រោម ដោយចុងក្រចកជើង, ខាងលើ ដោយចុងកំប៉ោយ។ ភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងចាប់យកក្ងោកដែលមានម្ចាស់ ដែលស្ថិតនៅលើអាកាស» ហើយឈរនៅខាងមុខក្តី លាតដៃទៅក្តី ក្ងោកបក់ស្លាបនៅលើអាកាសនោះឯង ញ៉ាំងខ្យល់ឲ្យបក់ ហើយកាត់ផ្តាច់ការហោះទៅ រួចឈប់នៅនឹង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដល់ភិក្ខុនោះ។ បើភិក្ខុពាល់ក្ងោកនោះដោយដៃ មិនឲ្យកម្រើក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដដែល។ បើធ្វើឲ្យកម្រើក តែមិនឲ្យឃ្លាតចាកទី ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុកាន់យកដោយដៃក្តី មិនកាន់យកក្តី ហើយញ៉ាំងចុងកន្ទុយឲ្យកន្លងហួសទីដែលប៉ះពាល់ដោយចុងចំពុះ ឬញ៉ាំងចុងចំពុះឲ្យកន្លងហួសទីដែលប៉ះពាល់ដោយចុងកន្ទុយ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ដូចគ្នានោះដែរ បើញ៉ាំងចុងស្លាបខាងស្តាំឲ្យកន្លងហួសទីដែលប៉ះពាល់ដោយចុងស្លាបខាងឆ្វេង ឬញ៉ាំងចុងស្លាបខាងឆ្វេងឲ្យកន្លងហួសទីដែលប៉ះពាល់ដោយចុងស្លាបខាងស្តាំ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ដូចគ្នានោះដែរ បើញ៉ាំងចុងកំប៉ោយឲ្យកន្លងហួសទីដែលប៉ះពាល់ដោយចុងក្រចកជើង ឬញ៉ាំងចុងក្រចកជើងឲ្យកន្លងហួសទីដែលប៉ះពាល់ដោយចុងកំប៉ោយ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Ākāsena gacchanto moro sīsādīsu yasmiṃ aṅge nilīyati, taṃ tassa ṭhānaṃ. Tasmā taṃ hatthe nilīnaṃ ito cito ca karontopi phandāpetiyeva, yadi pana itarena hatthena gahetvā ṭhānā cāveti, pārājikaṃ[Pg.281]. Itaraṃ hatthaṃ upaneti, moro sayameva uḍḍetvā tattha nilīyati, anāpatti. Aṅge nilīnabhāvaṃ ñatvā theyyacittena ekaṃ padavāraṃ gacchati, thullaccayaṃ. Dutiye pārājikaṃ. ក្ងោកដែលហើរទៅលើអាកាស ទំនៅលើអវយវៈណាមួយ មានក្បាលជាដើម អវយវៈនោះ ឈ្មោះថាជាទីកន្លែងរបស់វា។ ព្រោះហេតុនោះ កាលបើក្ងោកនោះមកទំនៅលើដៃ សូម្បីភិក្ខុធ្វើឲ្យរញ្ជួយទៅខាងនេះខាងនោះ ក៏ឈ្មោះថាគ្រាន់តែធ្វើឲ្យកម្រើកប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុកាន់យកដោយដៃម្ខាងទៀត ហើយញ៉ាំងវាឲ្យឃ្លាតចាកទី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើភិក្ខុបង្ខិតដៃម្ខាងទៀតទៅជិត ក្ងោកហើរទៅទំនៅលើដៃនោះដោយខ្លួនឯង មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បើភិក្ខុដឹងថាក្ងោកទំនៅលើអវយវៈរបស់ខ្លួនហើយ មានចិត្តលួច ដើរទៅអស់មួយជំហាន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ក្នុងជំហានទីពីរ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Bhūmiyaṃ ṭhitamoro dvinnaṃ vā pādānaṃ kalāpassa ca vasena tīṇi ṭhānāni labhati. Taṃ ukkhipantassa yāva ekampi ṭhānaṃ pathaviṃ phusati, tāva thullaccayaṃ. Kesaggamattampi pathaviyā mocitamatte pārājikaṃ. Pañjare ṭhitaṃ saha pañjarena uddharati, pārājikaṃ. Yadi pana pādaṃ na agghati, sabbattha agghavasena kātabbaṃ. Antovatthumhi carantaṃ moraṃ theyyacittena padasā bahivatthuṃ nīharanto dvāraparicchedaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. Vaje ṭhitabalībaddassa hi vajo viya antovatthu tassa ṭhānaṃ. Hatthena pana gahetvā antovatthusmimpi ākāsagataṃ karontassa pārājikameva. Antogāme carantampi gāmaparikkhepaṃ atikkāmentassa pārājikaṃ. Sayameva nikkhamitvā gāmūpacāre vā vatthūpacāre vā carantaṃ pana theyyacitto kaṭṭhena vā kathalāya vā utrāsetvā aṭavimukhaṃ karoti, moro uḍḍetvā antogāme vā antovatthumhi vā chadanapiṭṭhe vā nilīyati, rakkhati. Sace pana aṭavimukhe uḍḍeti vā gacchati vā ‘‘aṭaviṃ pavesetvā gahessāmī’’ti parikappe asati pathavito kesaggamattampi uḍḍitamatte vā dutiyapadavāre vā pārājikaṃ. Kasmā? Yasmā gāmato nikkhantassa ṭhitaṭṭhānameva ṭhānaṃ hoti. Kapiñjarādīsupi ayameva vinicchayo. ក្ងោកដែលឈរនៅលើដី រមែងបាននូវទីកន្លែង ៣ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃជើងទាំងពីរ និងកន្ទុយ។ កាលបើភិក្ខុលើកក្ងោកនោះឡើង ដរាបណាទីសូម្បីតែមួយកន្លែង នៅប៉ះពាល់នឹងផែនដី ដរាបនោះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ គ្រាន់តែរួចផុតចាកផែនដី សូម្បីតែប្រមាណប៉ុនចុងសក់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើលើកក្ងោកដែលនៅក្នុងទ្រុង ឡើងទៅជាមួយទ្រុង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប៉ុន្តែ បើក្ងោកនោះមិនមានតម្លៃដល់មួយបាទទេ គប្បីធ្វើការវិនិច្ឆ័យដោយអំណាចនៃតម្លៃក្នុងទីទាំងពួង។ ភិក្ខុមានចិត្តលួច ដេញក្ងោកដែលដើរនៅក្នុងបរិវេណផ្ទះ ឲ្យចេញទៅខាងក្រៅបរិវេណផ្ទះដោយជើង កាលបើកន្លងហួសភាគនៃទ្វារ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ព្រោះថា បរិវេណផ្ទះ គឺជាទីកន្លែងរបស់ក្ងោកនោះ ដូចជាក្រោល គឺជាទីកន្លែងរបស់គោដែលឈរនៅក្នុងក្រោលដូច្នោះដែរ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុកាន់យកដោយដៃ ហើយធ្វើឲ្យឡើងទៅលើអាកាស សូម្បីនៅក្នុងបរិវេណផ្ទះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ សូម្បីក្ងោកដែលដើរនៅក្នុងភូមិ បើភិក្ខុញ៉ាំងវាឲ្យកន្លងហួសរបងភូមិ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកឯក្ងោកដែលចេញទៅដោយខ្លួនឯង ហើយដើរនៅក្នុងឧបចារភូមិក្តី ឧបចារផ្ទះក្តី ភិក្ខុមានចិត្តលួច បំភ័យវាដោយឈើក្តី ដោយអំបែងក្អមក្តី ឲ្យវាបែរមុខទៅរកព្រៃ បើក្ងោកហោះទៅទំនៅក្នុងភូមិក្តី ក្នុងបរិវេណផ្ទះក្តី លើដំបូលផ្ទះក្តី រមែងរក្សាភិក្ខុនោះ (មិនឲ្យត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ)។ ប៉ុន្តែ បើវាហោះទៅក្តី ដើរទៅក្តី សំដៅទៅរកព្រៃ កាលបើមិនមានការត្រិះរិះថា «អាត្មាអញនឹងឲ្យវាចូលទៅក្នុងព្រៃសិន សឹមចាប់យក» ទេ គ្រាន់តែវាហោះឡើងផុតចាកផែនដី សូម្បីប្រមាណប៉ុនចុងសក់ក្តី ឬក្នុងជំហានទីពីរក្តី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ទីកន្លែងដែលក្ងោកឈរនៅ ក្រោយពេលចេញចាកភូមិហើយ គឺជាទីកន្លែងរបស់វា។ សូម្បីក្នុងសត្វទទាជាដើម ក៏មានសេចក្តីវិនិច្ឆ័យយ៉ាងនេះដែរ។ Sāṭakaṃ vāti vātavegukkhittaṃ pathavitale pattharitvā ṭhapitamiva ākāsena gacchantaṃ khalibaddhaṃ sāṭakaṃ abhimukhāgataṃ hatthena ekasmiṃ ante gaṇhāti, ito cito ca ṭhānaṃ avikopentoyeva gamanupacchede dukkaṭaṃ. Ṭhānācāvanaṃ akaronto cāleti, phandāpane thullaccayaṃ. Ṭhānā cāveti, pārājikaṃ. Ṭhānaparicchedo cassa morasseva chahi ākārehi veditabbo. ពាក្យថា «ឬសំពត់» នោះ គឺសំពត់ដែលជ្រលក់កាវ ដែលហោះទៅលើអាកាស ព្រោះត្រូវកម្លាំងខ្យល់បក់បោកទៅ ហាក់ដូចជាសំពត់ដែលគេលាតសន្ធឹងទុកលើផ្ទៃដី កាលដែលហោះមកចំពីមុខ ភិក្ខុកាន់យកជាយម្ខាងដោយដៃ គ្រាន់តែធ្វើឲ្យរញ្ជួយទៅខាងនេះខាងនោះ ដោយមិនទាន់ញ៉ាំងទីកន្លែងឲ្យខូចខាតឡើយ ព្រោះតែកាត់ផ្តាច់ការហោះទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បើភិក្ខុធ្វើឲ្យកម្រើក ដោយមិនទាន់ញ៉ាំងទ្រព្យឲ្យឃ្លាតចាកទី ព្រោះតែធ្វើឲ្យកម្រើកនោះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ បើញ៉ាំងទ្រព្យឲ្យឃ្លាតចាកទី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ម្យ៉ាងទៀត ការកំណត់ទីកន្លែងនៃសំពត់នោះ គប្បីជ្រាបដោយអាការៈ ៦ យ៉ាង ដូចជាក្ងោកដូច្នោះដែរ។ Abaddhasāṭako pana ekasmiṃ ante gahitamatteva dutiyenantena patitvā bhūmiyaṃ patiṭṭhāti, tassa dve ṭhānāni honti – hattho ceva bhūmi ca. Taṃ yathāgahitameva paṭhamaṃ gahitokāsappadesato cāleti, thullaccayaṃ. Pacchā bhūmito dutiyahatthena vā pādena vā ukkhipati, pārājikaṃ. Paṭhamaṃ [Pg.282] vā bhūmito uddharati, thullaccayaṃ. Pacchā gahitokāsappadesato cāveti, pārājikaṃ. Gahaṇaṃ vā amuñcanto ujukameva hatthaṃ onāmetvā bhūmigataṃ katvā teneva hatthena ukkhipati, pārājikaṃ. Veṭhanepi ayameva vinicchayo. ចំណែកឯសំពត់ដែលមិនបានជ្រលក់កាវ គ្រាន់តែភិក្ខុកាន់យកជាយម្ខាងប៉ុណ្ណោះ ជាយម្ខាងទៀតក៏ធ្លាក់ចុះទៅស៊ប់នឹងដី សំពត់នោះរមែងមានទីកន្លែង ២ គឺ ដៃផង ផែនដីផង។ បើភិក្ខុធ្វើឲ្យសំពត់ដែលកាន់យកយ៉ាងនោះ កម្រើកចាកទីកន្លែងដែលខ្លួនកាន់យកមុនដំបូង ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ក្រោយមក បើលើកសំពត់នោះឡើងផុតចាកផែនដី ដោយដៃម្ខាងទៀតក្តី ដោយជើងក្តី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ម្យ៉ាងទៀត បើលើកសំពត់នោះឡើងផុតចាកផែនដីមុនដំបូង ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ក្រោយមក បើញ៉ាំងសំពត់ឲ្យឃ្លាតចាកទីកន្លែងដែលខ្លួនកាន់យក ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ម្យ៉ាងទៀត បើភិក្ខុមិនលែងការកាន់យកឡើយ បង្អោនដៃចុះទៅត្រង់ៗ ធ្វើសំពត់ដែលធ្លាក់ដល់ដីនោះឲ្យមូល ហើយលើកឡើងដោយដៃនោះឯង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ សូម្បីក្នុងឈ្នួតក្បាល ក៏មានសេចក្តីវិនិច្ឆ័យយ៉ាងនេះដែរ។ Hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā chijjamānanti manussānaṃ alaṅkarontānaṃ gīveyyakādipiḷandhanaṃ vā suvaṇṇasalākaṃ chindantānaṃ suvaṇṇakārānaṃ suvaṇṇakhaṇḍaṃ vā chijjamānaṃ patati, tañce bhikkhu ākāsena āgacchantaṃ theyyacitto hatthena gaṇhāti, gahaṇameva ṭhānaṃ. Gahitappadesato hatthaṃ apaneti, pārājikaṃ. Cīvare patitaṃ hatthena ukkhipati, pārājikaṃ. Anuddharitvāva yāti, dutiye padavāre pārājikaṃ. Patte patitepi eseva nayo. Sīse vā mukhe vā pāde vā patiṭṭhitaṃ hatthena gaṇhāti, pārājikaṃ. Aggahetvāva yāti, dutiye padavāre pārājikaṃ. Yattha katthaci patati, tassa patitokāsova ṭhānaṃ, na sabbaṃ aṅgapaccaṅgaṃ pattacīvaraṃ vāti. ពាក្យថា «ប្រាក់ក្តី មាសក្តី ដែលដាច់ធ្លាក់ចុះ» នោះ គឺគ្រឿងអលង្ការមានខ្សែកជាដើម របស់ពួកមនុស្សដែលកំពុងតែតាក់តែងខ្លួនក្តី ដុំមាសរបស់ពួកជាងមាសដែលកំពុងតែកាត់សរសៃមាសក្តី ដាច់ធ្លាក់ចុះទៅ បើភិក្ខុមានចិត្តលួច ចាប់យកមាសប្រាក់ដែលកំពុងធ្លាក់ចុះមកតាមអាកាសនោះដោយដៃ ទីកន្លែងដែលចាប់យកនោះឯង ឈ្មោះថាជាទីកន្លែងរបស់វា។ បើភិក្ខុបង្ខិតដៃចេញចាកទីកន្លែងដែលចាប់យកនោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើមាសប្រាក់នោះធ្លាក់ចុះមកលើស្បង់ចីវរ ហើយភិក្ខុលើកឡើងដោយដៃ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើមិនលើកឡើងទេ ហើយដើរទៅ ក្នុងជំហានទីពីរ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ សូម្បីធ្លាក់ចុះទៅក្នុងបាត្រ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ បើមាសប្រាក់នោះធ្លាក់មកទំនៅលើក្បាលក្តី លើមុខក្តី លើជើងក្តី ហើយភិក្ខុកាន់យកដោយដៃ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើមិនកាន់យកទេ ហើយដើរទៅ ក្នុងជំហានទីពីរ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ មាសប្រាក់នោះធ្លាក់ចុះក្នុងទីណាមួយ ទីកន្លែងដែលវាធ្លាក់ចុះនោះឯង ឈ្មោះថាជាទីកន្លែងរបស់វា មិនមែនអវយវៈតូចធំទាំងពួង ឬបាត្រនិងចីវរ ឈ្មោះថាជាទីកន្លែងរបស់វាឡើយ។ Ākāsaṭṭhakathā niṭṭhitā. អាកាសដ្ឋកថា ចប់ហើយ។ Vehāsaṭṭhakathā វេហាសដ្ឋកថា 97. Vehāsaṭṭhe mañcapīṭhādīsu ṭhapitaṃ bhaṇḍaṃ āmāsaṃ vā hotu anāmāsaṃ vā, theyyacittena āmasantassa dukkaṭaṃ. Mañcapīṭhesu ṭhapitabhaṇḍesu panettha thalaṭṭhe vuttanayena vinicchayo veditabbo. Ayaṃ pana viseso – sace khaliyā baddhasāṭako mañce vā pīṭhe vā patthaṭo majjhena mañcatalaṃ na phusati, mañcapādeva phusati, tesaṃ vasena ṭhānaṃ veditabbaṃ. Pādānaṃ upari phuṭṭhokāsameva hi atikkamitamattena tattha pārājikaṃ hoti. Saha mañcapīṭhehi harantassa pana mañcapīṭhapādānaṃ patiṭṭhitokāsavasena ṭhānaṃ veditabbaṃ. ៩៧. ក្នុងវេហាសដ្ឋភណ្ឌ ទ្រព្យដែលគេដាក់ទុកលើគ្រែក្តី លើតាំងក្តី ទោះបីជាទ្រព្យដែលគួរពាល់ត្រូវក្តី មិនគួរពាល់ត្រូវក្តី កាលបើភិក្ខុមានចិត្តលួច ពាល់ត្រូវ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ក្នុងទ្រព្យដែលគេដាក់ទុកលើគ្រែនិងតាំងទាំងនោះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីវិនិច្ឆ័យដោយវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងថលដ្ឋភណ្ឌ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះមានសេចក្តីប្លែកគ្នានេះគឺ៖ បើសំពត់ដែលជ្រលក់កាវ ដែលគេលាតសន្ធឹងទុកលើគ្រែក្តី លើតាំងក្តី ផ្នែកកណ្តាលមិនប៉ះពាល់ផ្ទៃគ្រែឡើយ ប៉ះពាល់តែជើងគ្រែទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ គប្បីជ្រាបទីកន្លែងរបស់សំពត់នោះ ដោយអំណាចនៃជើងគ្រែទាំងនោះ។ ព្រោះថា គ្រាន់តែសំពត់នោះកន្លងហួសទីដែលប៉ះពាល់ខាងលើជើងគ្រែទាំងឡាយ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកក្នុងទីនោះ។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលនាំយកទៅជាមួយគ្រែនិងតាំងទាំងឡាយ គប្បីជ្រាបទីកន្លែងរបស់សំពត់នោះ ដោយអំណាចនៃទីកន្លែងដែលជើងគ្រែនិងជើងតាំងទាំងឡាយតាំងនៅ។ Cīvaravaṃse vāti cīvaraṭhapanatthāya bandhitvā ṭhapite vaṃse vā kaṭṭhadaṇḍake vā. Tattha saṃharitvā pārato antaṃ orato bhogaṃ katvā ṭhapitacīvarassa patiṭṭhitokāsena phuṭṭhokāsova ṭhānaṃ, na sabbo cīvaravaṃso. Tasmā theyyacittena taṃ bhoge gahetvā ākaḍḍhantassa pārato vaṃse patiṭṭhitokāsaṃ orato cīvarena vaṃsassa phuṭṭhappadesaṃ atikkāmentassa [Pg.283] ekadvaṅgulamattākaḍḍhaneneva pārājikaṃ. Ante gahetvā ākaḍḍhantassāpi eseva nayo. Tattheva pana cīvaravaṃse vāmato vā dakkhiṇato vā sārentassa vāmantena dakkhiṇantaṭṭhānaṃ dakkhiṇantena vā vāmantaṭṭhānaṃ atikkantamatte dasadvādasaṅgulamattasāraṇeneva pārājikaṃ. Uddhaṃ ukkhipantassa kesaggamattukkhipanena pārājikaṃ. Cīvaravaṃsaṃ phusantaṃ vā aphusantaṃ vā rajjukena bandhitvā ṭhapitacīvaraṃ mocentassa thullaccayaṃ, mutte pārājikaṃ. Muttamattameva hi taṃ ‘‘ṭhānā cuta’’nti saṅkhyaṃ gacchati. Vaṃse veṭhetvā ṭhapitaṃ nibbeṭhentassa thullaccayaṃ, nibbeṭhitamatte pārājikaṃ. Valayaṃ katvā ṭhapite valayaṃ chindati vā moceti vā ekaṃ vā vaṃsakoṭiṃ mocetvā nīharati, thullaccayaṃ. Chinnamatte muttamatte nīhaṭamatte ca pārājikaṃ. Tathā akatvāva cīvaravaṃse ito cito ca sāreti, rakkhati tāva. Valayassa hi sabbopi cīvaravaṃso ṭhānaṃ. Kasmā? Tattha saṃsaraṇadhammatāya. Yadā pana naṃ hatthena gahetvā ākāsagataṃ karoti, pārājikaṃ. Pasāretvā ṭhapitassa patiṭṭhitokāsena phuṭṭhokāsova ṭhānaṃ. Tattha saṃharitvā ṭhapite vuttanayena vinicchayo veditabbo. Yaṃ pana ekenantena bhūmiṃ phusitvā ṭhitaṃ hoti, tassa cīvaravaṃse ca bhūmiyañca patiṭṭhitokāsavasena dve ṭhānāni. Tattha bhūmiyaṃ ekenantena patiṭṭhite abaddhasāṭake vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Cīvararajjuyāpi ayameva vinicchayo. ពាក្យថា Cīvaravaṃse vā សំដៅលើដើមឫស្សី ឬឈើកន្លាស់ដែលគេចងព្យួរទុកសម្រាប់ដាក់ស្បង់ចីវរ។ ក្នុងរ៉ាវស្បង់នោះ ទីកន្លែងដែលចីវរដែលគេបត់ហើយដាក់ព្យួរ ដោយធ្វើជាជាយខាងនោះ និងជាផ្នត់ខាងនេះ ប៉ះត្រូវនឹងរ៉ាវស្បង់នោះ ទើបហៅថា 'ស្ថាន' (ទីតាំង) មិនមែនរ៉ាវស្បង់ទាំងមូលជាស្ថាននោះទេ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុមានចិត្តលួច កាន់យកចីវរនោះត្រង់ផ្នត់ហើយទាញមក ធ្វើឱ្យកន្លែងដែលចីវរប៉ះនឹងរ៉ាវស្បង់ខាងនោះ កន្លងហួសចំណុចដែលចីវរប៉ះនឹងរ៉ាវស្បង់ខាងនេះ សូម្បីតែត្រឹមតែមួយធ្នាប់ ឬពីរធ្នាប់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ទោះបីកាន់ត្រង់ជាយហើយទាញមក ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុរំកិលចីវរនោះទៅខាងឆ្វេង ឬខាងស្តាំលើរ៉ាវស្បង់នោះឯង កាលបើជាយខាងឆ្វេងកន្លងហួសទីតាំងនៃជាយខាងស្តាំ ឬជាយខាងស្តាំកន្លងហួសទីតាំងនៃជាយខាងឆ្វេង ត្រឹមតែការរំកិលទៅដប់ឬដប់ពីរធ្នាប់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើយកដៃលើកឡើងលើ ត្រឹមតែលើកឡើងប៉ុនចុងសក់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ភិក្ខុដោះចីវរដែលគេចងទុកដោយខ្សែតូច ទោះបីប៉ះឬមិនប៉ះរ៉ាវស្បង់ក្តី ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ កាលបើចីវររបូតចេញហើយ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ព្រោះថា ចីវរដែលគ្រាន់តែរបូតចេញនោះ រាប់ថា 'ឃ្លាតចាកស្ថាន' ហើយ។ ភិក្ខុដោះចីវរដែលព័ទ្ធជុំវិញរ៉ាវស្បង់ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ កាលបើដោះរួចហើយ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំពោះចីវរដែលគេធ្វើជាវង់ (កង) ហើយដាក់ព្យួរទុក ភិក្ខុកាត់វង់នោះក្តី ដោះវង់នោះក្តី ឬដោះចុងម្ខាងនៃរ៉ាវស្បង់ហើយទាញចេញក្តី ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ កាលបើគ្រាន់តែកាត់ដាច់ក្តី គ្រាន់តែរបូតចេញក្តី គ្រាន់តែទាញចេញរួចក្តី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើមិនធ្វើដូច្នោះទេ គ្រាន់តែរំកិលទៅខាងនេះខាងនោះលើរ៉ាវស្បង់ មិនទាន់ត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ (នៅរក្សាបារាជិកបានឡើយ)។ ព្រោះថា ចំពោះចីវរដែលធ្វើជាវង់ រ៉ាវស្បង់ទាំងមូលជាស្ថាន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមានសភាវៈរំកិលទៅមកបានលើរ៉ាវស្បង់នោះ។ ប៉ុន្តែ កាលណាភិក្ខុកាន់យកចីវរនោះដោយដៃ ហើយធ្វើឱ្យអណ្តែតឡើងទៅលើអាកាស ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំពោះចីវរដែលលាតសន្ធឹងទុក ទីកន្លែងដែលចីវរប៉ះត្រូវនឹងរ៉ាវស្បង់ ទើបហៅថាស្ថាន។ ចំពោះចីវរដែលបត់ទុកលើរ៉ាវស្បង់នោះ គប្បីដឹងសេចក្តីសម្រេចតាមវិធីដែលពោលមកហើយ។ ចំណែកចីវរណាដែលចុងម្ខាងធ្លាក់ចុះប៉ះនឹងដី ចីវរនោះរមែងមានស្ថានពីរ គឺដោយអំណាចនៃទីកន្លែងដែលប៉ះនឹងរ៉ាវស្បង់ និងទីកន្លែងដែលប៉ះនឹងដី។ ក្នុងស្ថានទាំងពីរនោះ ចំពោះចុងម្ខាងដែលប៉ះនឹងដី ក្នុងករណីសំពត់ដែលមិនបានជ្រលក់ទឹកម្សៅ (សំពត់ទន់) គប្បីដឹងសេចក្តីសម្រេចតាមវិធីដែលពោលមកហើយនោះឯង។ សូម្បីតែក្នុងខ្សែចងចីវរ ក៏មានសេចក្តីសម្រេចដូចគ្នានេះដែរ។ Aṅkusake laggetvā ṭhapitabhaṇḍaṃ pana bhesajjaghaṭo vā bhesajjatthavikā vā sace bhittiṃ vā bhūmiṃ vā aphusitvā ṭhapitaṃ lagganakaṃ ghaṃsantassa nīharato aṅkusakoṭito nikkhantamatte pārājikaṃ. Lagganakaṃ baddhaṃ hoti, bundena ukkhipitvā ākāsagataṃ karontassa aṅkusakoṭito anikkhantepi pārājikaṃ. Bhittinissitaṃ hoti, paṭhamaṃ aṅkusakoṭito nīharati, thullaccayaṃ. Pacchā bhittiṃ moceti, pārājikaṃ. Paṭhamaṃ bhittiṃ mocetvā pacchā aṅkusato nīharantassāpi eseva nayo. Sace pana bhāriyaṃ bhaṇḍaṃ nīharituṃ asakkonto sayaṃ bhittinissitaṃ katvā aṅkusato nīharati, puna bhittiṃ amocetvāpi aṅkusato nīhaṭamatteyeva pārājikaṃ. Attanā kataṭṭhānañhi ṭhānaṃ na hoti. Bhūmiṃ phusitvā ṭhitassa pana dve eva ṭhānāni. Tattha vuttoyeva vinicchayo. Yaṃ [Pg.284] pana sikkāya pakkhipitvā laggitaṃ hoti, taṃ sikkāto nīharantassāpi saha sikkāya aṅkusato nīharantassāpi pārājikaṃ. Bhittibhūmisannissitavasena cettha ṭhānabhedopi veditabbo. ចំណែកឯទ្រព្យដែលគេព្យួរទុកនឹងស្នៀតជញ្ជាំង (ឬខ្នារ) មានដូចជាឆ្នាំងថ្នាំ ឬថង់ថ្នាំជាដើម ប្រសិនបើដាក់ព្យួរទុកដោយមិនប៉ះនឹងជញ្ជាំង ឬដីទេ កាលភិក្ខុទាញចេញដោយដុសខាត់ខ្សែព្យួរ គ្រាន់តែខ្សែព្យួររបូតចេញផុតពីចុងស្នៀតជញ្ជាំង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើខ្សែព្យួរនោះតឹងណែន ភិក្ខុលើកទ្រព្យនោះឡើងត្រង់បាត (គូទឆ្នាំង) ធ្វើឱ្យអណ្តែតទៅលើអាកាស ទោះបីមិនទាន់របូតចេញពីចុងស្នៀតជញ្ជាំង ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ ប្រសិនបើទ្រព្យនោះផ្អែកនឹងជញ្ជាំង ភិក្ខុទាញចេញពីចុងស្នៀតជញ្ជាំងជាមុន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ក្រោយមកទើបធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកជញ្ជាំង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ទោះបីភិក្ខុធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកជញ្ជាំងមុន ហើយទើបទាញចេញពីស្នៀតជញ្ជាំងជាក្រោយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ បើទ្រព្យនោះធ្ងន់ ភិក្ខុមិនអាចទាញចេញបាន ក៏ធ្វើឱ្យផ្អែកនឹងជញ្ជាំងដោយខ្លួនឯង ហើយទាញចេញពីស្នៀតជញ្ជាំង ទោះបីមិនទាន់ធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកជញ្ជាំងក្តី គ្រាន់តែទាញចេញផុតពីស្នៀតជញ្ជាំង ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកភ្លាម។ ព្រោះថា ទីតាំងដែលខ្លួនធ្វើឡើងដោយខ្លួនឯង មិនរាប់ថាជាស្ថាន (ទីតាំងដើម) ឡើយ។ ចំណែកទ្រព្យដែលប៉ះនឹងដី រមែងមានស្ថានពីរយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ក្នុងស្ថានទាំងពីរនោះ សេចក្តីសម្រេចគឺដូចដែលបានពោលមកហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ទ្រព្យណាដែលគេដាក់ក្នុងយាម (ឬស៊ាញ់) ហើយព្យួរទុក ភិក្ខុទាញទ្រព្យនោះចេញពីយាមក្តី ឬទាញចេញទាំងយាមពីស្នៀតជញ្ជាំងក្តី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ក្នុងរឿងនេះ គប្បីដឹងការបែងចែកស្ថាន ដោយអំណាចនៃការផ្អែកនឹងជញ្ជាំង និងការប៉ះនឹងដីផងដែរ។ Bhittikhīloti ujukaṃ katvā bhittiyaṃ ākoṭito vā tatthajātako eva vā; nāgadanto pana vaṅko ākoṭito eva. Tesu laggetvā ṭhapitaṃ aṅkusake vuttanayeneva vinicchinitabbaṃ. Dvīsu tīsu pana paṭipāṭiyā ṭhitesu āropetvā ṭhapitaṃ kuntaṃ vā bhindivālaṃ vā agge vā bunde vā gahetvā ākaḍḍhati, ekamekassa phuṭṭhokāsamatte atikkante pārājikaṃ. Phuṭṭhokāsamattameva hi tesaṃ ṭhānaṃ hoti, na sabbe khīlā vā nāgadantā vā. Bhittiabhimukho ṭhatvā majjhe gahetvā ākaḍḍhati, orimantena phuṭṭhokāsaṃ pārimantena atikkantamatte pārājikaṃ. Parato pellentassāpi eseva nayo. Hatthena gahetvā ujukaṃ ukkhipanto kesaggamattampi ākāsagataṃ karoti, pārājikaṃ. Bhittiṃ nissāya ṭhapitaṃ bhittiṃ ghaṃsanto ākaḍḍhati, aggena phuṭṭhokāsaṃ bundaṃ, bundena vā phuṭṭhokāsaṃ aggaṃ atikkāmentassa pārājikaṃ. Bhittiabhimukho ṭhatvā ākaḍḍhanto ekenantena phuṭṭhokāsaṃ aparantaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. Ujukaṃ ukkhipanto kesaggamattaṃ ākāsagataṃ karoti, pārājikaṃ. ពាក្យថា Bhittikhīlo សំដៅលើស្នៀតឈើដែលគេបោះភ្ជាប់នឹងជញ្ជាំងឱ្យត្រង់ ឬស្នៀតដែលដុះឡើងនៅទីនោះឯង ចំណែកឯ 'ធ្នេញដំរី' (Nāgadanta) គឺស្នៀតដែលកោងដែលគេបោះភ្ជាប់នឹងជញ្ជាំង។ ទ្រព្យដែលគេព្យួរទុកនឹងស្នៀតទាំងនោះ គប្បីសម្រេចសេចក្តីតាមវិធីដែលបានពោលមកហើយក្នុងរឿងស្នៀតជញ្ជាំង (Aṅkusaka)។ ប៉ុន្តែ ចំពោះលំពែង ឬឈើខ្វារដែលគេដាក់កាត់ទទឹងលើស្នៀតជញ្ជាំង ឬធ្នេញដំរីពីរឬបីដែលដំរៀបគ្នាជាជួរ ភិក្ខុកាន់ត្រង់ចុងក្តី ត្រង់គល់ក្តី ហើយទាញមក កាលបើកន្លងហួសទីតាំងដែលប៉ះនឹងស្នៀតនីមួយៗ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ព្រោះថា ទីតាំងដែលប៉ះគ្នានោះឯងជាស្ថានរបស់លំពែងជាដើមនោះ មិនមែនស្នៀតជញ្ជាំង ឬធ្នេញដំរីទាំងអស់ជាស្ថាននោះទេ។ បើភិក្ខុឈរផ្អៀងទៅរកជញ្ជាំង កាន់ត្រង់កណ្តាលហើយទាញមក កាលបើជាយខាងនេះកន្លងហួសទីតាំងដែលប៉ះនឹងជាយខាងនោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ទោះបីរុញទៅខាងណោះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បើយកដៃកាន់ហើយលើកឡើងត្រង់ ធ្វើឱ្យអណ្តែតទៅលើអាកាស សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំពោះទ្រព្យដែលផ្អែកនឹងជញ្ជាំង ភិក្ខុទាញមកដោយដុសខាត់នឹងជញ្ជាំង កាលបើធ្វើឱ្យចុងកន្លងហួសទីតាំងដែលប៉ះនឹងគល់ ឬធ្វើឱ្យគល់កន្លងហួសទីតាំងដែលប៉ះនឹងចុង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើឈរផ្អៀងទៅរកជញ្ជាំងហើយទាញមក ធ្វើឱ្យចុងម្ខាងកន្លងហួសទីតាំងដែលប៉ះនឹងចុងម្ខាងទៀត ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើលើកឡើងត្រង់ ធ្វើឱ្យអណ្តែតទៅលើអាកាសត្រឹមតែប៉ុនចុងសក់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Rukkhe vā laggitanti tālarukkhādīsu āropetvā laggite aṅkusakādīsu vuttanayena vinicchayo veditabbo. Tatthajātakaṃ pana tālapiṇḍiṃ cālentassa thullaccayaṃ. Yasmiṃ phale pārājikavatthu pūrati, tasmiṃ bandhanā muttamatte pārājikaṃ. Piṇḍiṃ chindati, pārājikaṃ. Aggena paṇṇantaraṃ āropetvā ṭhapitā dve ṭhānāni labhati – ṭhapitaṭṭhānañca vaṇṭaṭṭhānañca; tattha vuttanayena vinicchayo veditabbo. Yo pana ‘‘chinnamattā patamānā saddaṃ kareyyā’’ti bhayena sayaṃ aggena paṇṇantaraṃ āropetvā chindati, chinnamatte pārājikaṃ. Attanā kataṭṭhānañhi ṭhānaṃ na hoti. Etena upāyena sabbarukkhānaṃ pupphaphalesu vinicchayo veditabbo. ពាក្យថា Rukkhe vā laggitaṃ សំដៅលើទ្រព្យដែលគេយកទៅដាក់ព្យួរលើដើមឈើ មានដើមត្នោតជាដើម គប្បីដឹងសេចក្តីសម្រេចតាមវិធីដែលបានពោលមកហើយក្នុងរឿងស្នៀតជញ្ជាំងជាដើម។ ប៉ុន្តែ ចំពោះធ្លាយត្នោតដែលដុះនៅលើដើមត្នោតនោះ ភិក្ខុអង្រួនឱ្យរញ្ជួយ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ កាលណាផ្លែត្នោតដែលគ្រប់ចំនួនតម្លៃនៃវត្ថុបារាជិក របូតចេញពីទង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើកាត់ធ្លាយត្នោត ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ធ្លាយត្នោតដែលគេយកចុងទៅដាក់កាត់ចន្លោះស្លឹកត្នោត រមែងបានស្ថានពីរ គឺទីកន្លែងដែលដាក់ និងទីកន្លែងត្រង់ទង ក្នុងរឿងនោះ គប្បីដឹងសេចក្តីសម្រេចតាមវិធីដែលបានពោលមកហើយ។ ចំណែកភិក្ខុណាខ្លាចថា 'ធ្លាយត្នោតដែលគ្រាន់តែកាត់ដាច់ កាលបើធ្លាក់ចុះនឹងធ្វើឱ្យមានសំឡេង' ទើបខ្លួនឯងយកចុងទៅដាក់កាត់ចន្លោះស្លឹកត្នោតហើយកាត់ គ្រាន់តែកាត់ដាច់ភ្លាម ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ព្រោះថា ទីតាំងដែលខ្លួនធ្វើឡើងដោយខ្លួនឯង មិនមែនជាស្ថានឡើយ។ ដោយឧបាយនេះ គប្បីដឹងសេចក្តីសម្រេចក្នុងរឿងផ្កានិងផ្លែនៃដើមឈើទាំងអស់។ Pattādhārakepīti ettha rukkhādhārako vā hotu valayādhārako vā daṇḍādhārako vā yaṃkiñci pattaṭṭhapanakaṃ pacchikāpi hotu pattādhārako tveva saṅkhyaṃ gacchati. Tattha ṭhapitapattassa pattena phuṭṭhokāso eva [Pg.285] ṭhānaṃ. Tattha rukkhādhārake pañcahākārehi ṭhānaparicchedo hoti. Tattha ṭhitaṃ pattaṃ mukhavaṭṭiyaṃ gahetvā catūsu disāsu yato kutoci kaḍḍhanto ekenantena phuṭṭhokāsaṃ aparantaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. Uddhaṃ kesaggamattaṃ ukkhipato pārājikaṃ. Sahādhārakena harantassāpi eseva nayoti. ពាក្យថា Pattādhārake pi ក្នុងទីនេះ ទោះបីជាជើងពានទ្របាត្រធ្វើពីឈើក្តី ធ្វើជាវង់ក្តី ធ្វើពីឈើកន្លាស់ក្តី ឬគ្រឿងទ្របាត្រណាមួយ សូម្បីតែកញ្ជើ ក៏រាប់ចូលក្នុងពាក្យថា 'ជើងពានទ្របាត្រ' (Pattādhāraka) ទាំងអស់។ ក្នុងជើងពានទ្របាត្រនោះ ទីកន្លែងដែលបាត្រប៉ះត្រូវ ទើបហៅថាស្ថាន។ ក្នុងជើងពានទ្របាត្រធ្វើពីឈើនោះ ការកំណត់ស្ថានរមែងមានដោយអាការៈ ៥ យ៉ាង។ ភិក្ខុកាន់បាត្រដែលតាំងនៅលើជើងពាននោះត្រង់មាត់បាត្រ ហើយទាញទៅទិសណាមួយក្នុងទិសទាំងបួន ធ្វើឱ្យចុងម្ខាងកន្លងហួសទីតាំងដែលប៉ះនឹងចុងម្ខាងទៀត ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើលើកឡើងលើត្រឹមតែប៉ុនចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ទោះបីលួចយកទៅទាំងជើងពានទ្របាត្រ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ Vehāsaṭṭhakathā niṭṭhitā. អដ្ឋកថាពន្យល់អំពីទ្រព្យនៅលើអាកាស ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ Udakaṭṭhakathā អដ្ឋកថាពន្យល់អំពីទ្រព្យនៅក្នុងទឹក 98. Udakaṭṭhe – udake nikkhittaṃ hotīti rājabhayādibhītehi udakena avinassanadhammesu tambalohabhājanādīsu suppaṭicchannaṃ katvā pokkharaṇīādīsu asandanake udake nikkhittaṃ. Tassa patiṭṭhitokāsoyeva ṭhānaṃ, na sabbaṃ udakaṃ. Gacchati vā āpatti dukkaṭassāti agambhīre udake padasā gacchantassa padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Gambhīre hatthehi vā pādehi vā payogaṃ karontassa hatthavārehi vā padavārehi vā payoge payoge dukkaṭaṃ. Eseva nayo kumbhigahaṇatthaṃ nimujjanummujjanesu. Sace pana antarā kiñci udakasappaṃ vā vāḷamacchaṃ vā disvā bhīto palāyati, anāpatti. Āmasanādīsu bhūmigatāya kumbhiyā vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Ayaṃ pana viseso – tattha bhūmiṃ khaṇitvā kaḍḍhati, idha kaddame osāreti. Evaṃ chahākārehi ṭhānaparicchedo hoti. ៩៨. ក្នុងពាក្យថា Udakaṭṭhe ត្រង់ពាក្យថា udake nikkhittaṃ hoti សំដៅលើទ្រព្យដែលពួកមនុស្សខ្លាចភ័យមានភ័យពីស្តេចជាដើម បានដាក់ក្នុងភាជន៍ស្ពាន់ក្រហមជាដើម ដែលជាវត្ថុមិនងាយខូចខាតដោយសារទឹក ហើយគ្របជិតយ៉ាងល្អ រួចយកទៅដាក់ក្នុងទឹកដែលមិនហូរ មានស្រះឈូកជាដើម។ ទីកន្លែងដែលភាជន៍នោះតាំងនៅ ទើបហៅថាស្ថាន មិនមែនទឹកទាំងអស់ជាស្ថានឡើយ។ ត្រង់ពាក្យថា gacchati vā āpatti dukkaṭassa សេចក្តីថា កាលភិក្ខុដើរដោយជើងក្នុងទឹកមិនជ្រៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ជំហានជើង។ ក្នុងទឹកជ្រៅ កាលភិក្ខុព្យាយាមហែលដោយដៃ ឬដោយជើង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ចលនាដៃ ឬចលនាជើង។ ក្នុងករណីមុជចុះនិងងើបឡើងដើម្បីកាន់យកឆ្នាំងទ្រព្យ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើក្នុងចន្លោះនោះ ភិក្ខុឃើញពស់ទឹក ឬត្រីសាហាវណាមួយ ហើយភ័យខ្លាចរត់គេចខ្លួន មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងការប៉ះពាល់ជាដើម ចំពោះឆ្នាំងដែលកប់នៅក្នុងដី គប្បីដឹងសេចក្តីសម្រេចតាមវិធីដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។ ប៉ុន្តែ មានសេចក្តីប្លែកគ្នានៅត្រង់នេះគឺ ក្នុងរឿងឆ្នាំងកប់ក្នុងដី ត្រូវជីកដីហើយទាញឡើង ចំណែកក្នុងរឿងនេះ ត្រូវកាយភក់ចេញ។ ការកំណត់ស្ថានរមែងមានដោយអាការៈ ៦ យ៉ាង យ៉ាងនេះ។ Uppalādīsu yasmiṃ pupphe vatthuṃ pūreti, tasmiṃ chinnamatte pārājikaṃ. Uppalajātikānañcettha yāva ekasmimpi passe vāko na chijjati, tāva rakkhati. Padumajātikānaṃ pana daṇḍe chinne abbhantare suttaṃ acchinnampi na rakkhati. Sāmikehi chinditvā ṭhapitāni uppalādīni honti, yaṃ vatthuṃ pūreti, tasmiṃ uddhaṭe pārājikaṃ. Hatthakabaddhāni honti, yasmiṃ hatthake vatthu pūrati, tasmiṃ uddhaṭe pārājikaṃ. Bhārabaddhāni honti, taṃ bhāraṃ channaṃ ākārānaṃ yena kenaci ākārena ṭhānā cāventassa bhūmaṭṭhakumbhiyaṃ vuttanayena pārājikaṃ. Dīghanāḷāni uppalādīni honti, pupphesu vā nāḷesu vā [Pg.286] veṇiṃ katvā udakapiṭṭhe rajjukesu tiṇāni santharitvā ṭhapenti vā bandhanti vā, tesaṃ dīghato pupphaggena ca nāḷantena ca tiriyaṃ pariyantehi heṭṭhā patiṭṭhitokāsena uddhaṃ upari ṭhitassa piṭṭhiyāti chahākārehi ṭhānā cāvanaparicchedo veditabbo. ក្នុងផ្កាឈូកមានផ្កាឧប្បល (ឈូកក្រហម/ខៀវ) ជាដើម កាលណាផ្កាដែលគ្រប់ចំនួនតម្លៃនៃវត្ថុបារាជិក ភិក្ខុគ្រាន់តែកាត់ដាច់ភ្លាម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ក្នុងផ្កាទាំងនោះ ចំពោះផ្កាអម្បូរឧប្បល ដរាបណាសរសៃសំបកសូម្បីតែម្ខាងមិនទាន់ដាច់ រមែងមិនទាន់ត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ (នៅរក្សាបារាជិកបានឡើយ)។ ប៉ុន្តែ ចំពោះផ្កាអម្បូរបទុម (ឈូកផ្កាឈូក) កាលបើទងដាច់ហើយ ទោះបីជាសរសៃសូត្រខាងក្នុងមិនទាន់ដាច់ ក៏មិនអាចរក្សាបារាជិកបានឡើយ (ត្រូវអាបត្តិបារាជិកភ្លាម)។ ផ្កាឧប្បលជាដើមដែលម្ចាស់គេកាត់ទុកហើយ ផ្កាណាដែលគ្រប់ចំនួនតម្លៃនៃវត្ថុបារាជិក កាលភិក្ខុស្រង់ឡើងផុតពីទឹក ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ផ្កាដែលគេចងជាបាច់ កាលបាច់ផ្កាណាដែលគ្រប់ចំនួនតម្លៃនៃវត្ថុបារាជិក ភិក្ខុស្រង់ឡើងផុតពីទឹក ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ផ្កាដែលគេចងជាបណ្តុំធំ (ជាបន្ទុក) ភិក្ខុធ្វើឱ្យបន្ទុកនោះឃ្លាតចាកស្ថាន ដោយអាការៈណាមួយក្នុងអាការៈទាំង ៦ យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ដូចវិធីដែលបានពោលមកហើយក្នុងរឿងឆ្នាំងតាំងនៅលើដី។ ផ្កាឧប្បលជាដើមដែលមានទងវែង ដែលគេក្រងជាជួរត្រង់ផ្កាក្តី ត្រង់ទងក្តី ហើយក្រាលស្មៅពីលើ រួចដាក់អណ្តែតលើផ្ទៃទឹក ឬចងទុកដោយខ្សែតូចៗ ការកំណត់ការធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកស្ថានរមែងមានដោយអាការៈ ៦ យ៉ាង គឺ៖ តាមបណ្តោយ ដោយចុងផ្កានិងចុងទង, តាមទទឹង ដោយជាយសងខាង, ខាងក្រោម ដោយទីកន្លែងដែលតាំងនៅ, ខាងលើ ដោយផ្ទៃខាងលើនៃផ្កាដែលតាំងនៅខាងលើ គប្បីដឹងសេចក្តីសម្រេចយ៉ាងនេះ។ Yopi udakapiṭṭhiyaṃ ṭhapitapupphakalāpaṃ udakaṃ cāletvā vīciṃ uṭṭhāpetvā kesaggamattampi yathāṭhitaṭṭhānato cāveti, pārājikaṃ. Atha pana parikappeti ‘‘ettha gataṃ gahessāmī’’ti, rakkhati tāva; gataṭṭhāne pana uddharato pārājikaṃ. Udakato accuggatassa pupphassa sakalamudakaṃ ṭhānaṃ, taṃ uppāṭetvā ujukaṃ uddharantassa nāḷante kesaggamattaṃ udakato atikkante pārājikaṃ. Pupphe gahetvā apanāmetvā ākaḍḍhanto uppāṭeti, na udakaṃ ṭhānaṃ, uppāṭitamatte pārājikaṃ. Kalāpabaddhāni pupphāni udakaṭṭhāne vā rukkhe vā gacche vā bandhitvā ṭhapenti, bandhanaṃ amocetvā ito cito ca karontassa thullaccayaṃ, bandhane muttamatte pārājikaṃ. Paṭhamaṃ bandhanaṃ mocetvā pacchā harati, ettha chahākārehi ṭhānaparicchedoti idaṃ ubhayaṃ mahāpaccariyādīsu vuttaṃ. Paduminiyaṃ pupphāni saha paduminiṃyā gaṇhitukāmassa pupphanāḷehi ca pattanāḷehi ca phuṭṭhaudakavasena uddhañceva tiriyañca ṭhānaparicchedo veditabbo. Taṃ panassa paduminiṃ anuppāṭetvā pupphāni vā pattāni vā attano abhimukhaṃ ākaḍḍhantassa thullaccayaṃ. Uppāṭitamatte pārājikaṃ. សូម្បីភិក្ខុណា ញ៉ាំងទឹកឲ្យកម្រើក ធ្វើឲ្យកើតរលក ញ៉ាំងបាច់ផ្កាដែលគេដាក់ទុកលើផ្ទៃទឹក ឲ្យឃ្លាតចាកទីកន្លែងដែលតាំងនៅតាមប្រក្រតី សូម្បីត្រឹមតែចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើភិក្ខុនោះគិតផ្សងថា "អាត្មាអញនឹងកាន់យកបាច់ផ្កាដែលអណ្តែតមកដល់ទីនេះ" មិនទាន់ត្រូវអាបត្តិឡើយ (រក្សាទុកសិន) តែបើភិក្ខុស្រង់ឡើងក្នុងទីដែលបាច់ផ្កានោះអណ្តែតទៅដល់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ សម្រាប់ផ្កាដែលដុះខ្ពស់ផុតពីទឹក ទឹកទាំងអស់ជាទីតាំងរបស់ផ្កានោះ កាលភិក្ខុបេះផ្កានោះហើយស្រង់ឡើងត្រង់ៗ កាលបើចុងទងផ្កាកន្លងផុតពីទឹក សូម្បីត្រឹមតែចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើភិក្ខុកាន់យកផ្កាហើយបង្អោនទៅម្ខាង ទាញបេះយក ទឹកមិនមែនជាទីតាំងឡើយ គ្រាន់តែបេះដាច់ភ្លាម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ផ្កាទាំងឡាយដែលគេចងជាបាច់ ដែលគេចងទុកក្នុងទឹកក្តី នឹងដើមឈើក្តី នឹងគុម្ពឈើក្តី កាលមិនទាន់ស្រាយចំណង ធ្វើឲ្យឃ្លាតទៅខាងនេះខាងនោះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ លុះត្រាតែចំណងរបូតភ្លាម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើស្រាយចំណងមុន រួចទើបនាំយកទៅជាខាងក្រោយ ក្នុងទីនេះ ការកំណត់ទីតាំងដោយអាការៈ ៦ យ៉ាង សេចក្តីទាំងពីរយ៉ាងនេះ លោកពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរិយអដ្ឋកថាជាដើម។ ផ្កាទាំងឡាយក្នុងគុម្ពឈូក របស់ភិក្ខុអ្នកចង់បានផ្កាព្រមទាំងគុម្ពឈូក ភិក្ខុគប្បីដឹងការកំណត់ទីតាំង ទាំងខាងលើទាំងទទឹង ដោយអំណាចទឹកដែលប៉ះពាល់នឹងទងផ្កា និងទងស្លឹក។ បើភិក្ខុមិនទាន់ដកគុម្ពឈូកនោះទេ តែទាញយកផ្កាទាំងឡាយក្តី ស្លឹកទាំងឡាយក្តី មកកាន់ទិសដៅចំពោះមុខខ្លួន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ គ្រាន់តែបេះដាច់ភ្លាម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Pupphapattanāḷe ṭhānato acāvetvāpi paṭhamaṃ paduminiṃ uppāṭentassa thullaccayaṃ. Pacchā pupphapattanāḷesu ṭhānā cāvitesu pārājikaṃ. Uppāṭitāya paduminiyā pupphaṃ gaṇhanto pana bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo. Bahi ṭhapite rāsikatakalāpabaddhabhārabaddhapupphepi eseva nayo. Bhisaṃ vā muḷālaṃ vā yena vatthu pūrati, taṃ uppāṭentassa pārājikaṃ. Kaddame phuṭṭhokāsavasena cettha ṭhānaṃ paricchinditabbaṃ. Tāni uppāṭentassa sukhumampi mūlaṃ acchinnaṃ hoti, rakkhati tāva. Bhisapabbe jātaṃ pattaṃ vā pupphaṃ vā hoti, tampi rakkhatīti mahāaṭṭhakathāyameva vuttaṃ. Bhisagaṇṭhimhi pana kaṇṭako hoti yobbanappattānaṃ mukhapiḷakā viya, ayaṃ adīghattā na rakkhati. Sesaṃ uppalādīsu vuttanayameva. សូម្បីមិនទាន់ញ៉ាំងទងផ្កានិងទងស្លឹកឲ្យឃ្លាតចាកទី កាលភិក្ខុដកគុម្ពឈូកមុន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ខាងក្រោយមក កាលបើទងផ្កានិងទងស្លឹកទាំងឡាយ ឃ្លាតចាកទីហើយ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកភិក្ខុអ្នកកាន់យកនូវផ្កាពីគុម្ពឈូកដែលដកឡើងហើយ គប្បីឲ្យគេកាត់ថ្លៃទ្រព្យ ហើយធ្វើពិន័យតាមតម្លៃនោះ។ សូម្បីក្នុងផ្កាដែលគេដាក់ទុកខាងក្រៅ ដែលគេធ្វើជាគំនរ ចងជាបាច់ ឬចងជាបង្វិច ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ភិក្ខុអ្នកដកយកនូវក្រអៅឈូកក្តី មើមឈូកក្តី ដែលមានតម្លៃគ្រប់គ្រាន់ជាវត្ថុឲ្យត្រូវអាបត្តិបារាជិក ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ក្នុងរឿងនេះ គប្បីកំណត់ទីតាំងដោយអំណាចនៃកន្លែងដែលប៉ះពាល់នឹងភក់។ កាលភិក្ខុដកក្រអៅឬមើមទាំងនោះ បើសូម្បីតែឫសតូចឆ្មារមួយមិនទាន់ដាច់ មិនទាន់ត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីស្លឹកក្តី ផ្កាក្តី ដែលដុះលើថ្នាំងក្រអៅឈូក បើមិនទាន់ដាច់ ក៏មិនទាន់ត្រូវអាបត្តិដែរ សេចក្តីនេះ លោកពោលទុកក្នុងមហាអដ្ឋកថាប៉ុណ្ណោះ។ តែនៅលើថ្នាំងក្រអៅឈូក មានបន្លា ដូចជាមុននៅលើមុខរបស់មនុស្សជំទង់ បន្លានេះ ព្រោះតែមិនវែង មិនជួយការពារឡើយ (ទោះមិនដាច់ក៏ត្រូវអាបត្តិ)។ សេចក្តីក្រៅពីនេះ មានន័យដូចដែលពោលហើយក្នុងផ្កាឧប្បលជាដើម។ Macchakacchapānaṃ [Pg.287] sassāmikānaṃ vāpiādīsu sakalamudakaṃ ṭhānaṃ. Tasmā yo paṭijagganaṭṭhāne sassāmikaṃ macchaṃ baḷisena vā jālena vā kumanena vā hatthena vā gaṇhāti, tassa yena macchena vatthu pūrati, tasmiṃ kesaggamattampi udakato uddhaṭamatte pārājikaṃ. Koci maccho gayhamāno ito cito ca dhāvati, ākāsaṃ vā uppatati, tīre vā patati, ākāse vā ṭhitaṃ tīre vā patitaṃ gaṇhatopi pārājikameva. Kacchapampi bahi gocaratthaṃ gataṃ gaṇhato eseva nayo. Udakaṭṭhaṃ pana udakā mocayato pārājikaṃ. សម្រាប់ត្រីនិងអណ្តើកទាំងឡាយដែលមានម្ចាស់ ក្នុងស្រះជាដើម ទឹកទាំងអស់ជាទីតាំង។ ហេតុនោះ ភិក្ខុណា ចាប់យកត្រីដែលមានម្ចាស់ ក្នុងកន្លែងដែលគេថែរក្សា ដោយសន្ទូចក្តី ដោយសំណាញ់ក្តី ដោយលបក្តី ដោយដៃក្តី កាលបើត្រីដែលមានតម្លៃគ្រប់គ្រាន់ជាវត្ថុឲ្យត្រូវអាបត្តិបារាជិកនោះ គ្រាន់តែស្រង់ឡើងផុតពីទឹក សូម្បីត្រឹមតែចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ត្រីខ្លះ កាលភិក្ខុចាប់យក ក៏ហែលរត់ទៅខាងនេះខាងនោះ ឬលោតឡើងទៅលើអាកាស ឬធ្លាក់ទៅលើច្រាំង សូម្បីភិក្ខុចាប់យកត្រីដែលនៅលើអាកាសក្តី ឬដែលធ្លាក់នៅលើច្រាំងក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ សូម្បីតែអណ្តើកដែលចេញទៅរកស៊ីខាងក្រៅ កាលភិក្ខុចាប់យក ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកអណ្តើកដែលនៅក្នុងទឹក កាលភិក្ខុស្រង់ឡើងឲ្យរួចផុតពីទឹក ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Tesu tesu pana janapadesu sabbasādhāraṇassa mahātaḷākassa niddhamanatumbaṃ nissāya sabbasādhāraṇameva kunnadīsadisaṃ udakavāhakaṃ khaṇanti. Tato khuddakamātikāyo nīharitvā mātikākoṭiyaṃ attano attano vaḷañjanatthāya āvāṭe khaṇanti. Tesaṃ pana yadā udakena attho hoti, tadā āvāṭe khuddakamātikāyo udakavāhakañca sodhetvā niddhamanatumbaṃ ugghāṭenti. Tato udakena saddhiṃ macchā nikkhamitvā anupubbena āvāṭe patvā vasanti. Tattha taḷāke ca udakavāhakesu ca macche gaṇhante na vārenti. Khuddakāsu pana attano attano mātikāsu udakaāvāṭesu ca paviṭṭhamacche gaṇhituṃ na denti, vārenti; tattha yo taḷāke vā niddhamanatumbe vā udakavāhake vā macche gaṇhāti, avahārena so na kāretabbo. Khuddakamātikāsu pana āvāṭesu vā paviṭṭhaṃ gaṇhanto gahitassa agghavasena kāretabbo. Sace tato gayhamāno maccho ākāse vā uppatati, tīre vā patati, taṃ ākāsaṭṭhaṃ vā tīraṭṭhaṃ vā udakavinimuttaṃ gaṇhato avahāro natthi. Kasmā? Yasmā attano pariggahaṭṭhāne ṭhitasseva te sāmikā. Evarūpā hi tattha katikā. Kacchapepi eseva nayo. ក្នុងជនបទទាំងឡាយនោះៗ មនុស្សទាំងឡាយតែងជីកប្រឡាយនាំទឹកដ៏ធំមួយប្រហែលនឹងស្ទឹងតូច ដែលជាសាធារណៈរបស់មនុស្សទាំងអស់ អាស្រ័យនឹងទ្វារទឹកនៃអាងទឹកធំជាសាធារណៈ។ អំពីប្រឡាយនាំទឹកនោះ គេនាំយកនូវប្រឡាយតូចៗ ហើយជីករណ្តៅទាំងឡាយក្នុងទីបំផុតនៃប្រឡាយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រើប្រាស់របស់ខ្លួនៗ។ កាលបើមនុស្សទាំងនោះមានសេចក្តីត្រូវការដោយទឹកក្នុងកាលណា ក្នុងកាលនោះ គេជម្រះរណ្តៅ ប្រឡាយតូចៗ និងប្រឡាយនាំទឹកហើយ ក៏បើកទ្វារទឹក។ ត្រីទាំងឡាយក៏ចេញទៅព្រមដោយទឹកអំពីទ្វារទឹកនោះ តាមលំដាប់ ហើយទៅនៅក្នុងរណ្តៅទាំងឡាយ។ ក្នុងទីនោះ គេមិនហាមឃាត់ពួកជនអ្នកចាប់ត្រីក្នុងអាងទឹក និងក្នុងប្រឡាយនាំទឹកឡើយ។ តែថា ក្នុងប្រឡាយតូចៗរបស់ខ្លួនៗ និងក្នុងរណ្តៅទឹកទាំងឡាយ គេមិនឲ្យចាប់យកត្រីដែលចូលទៅហើយនោះឡើយ គឺគេតែងហាមឃាត់។ ក្នុងទីនោះ ភិក្ខុណា ចាប់យកត្រីក្នុងអាងទឹកក្តី ក្នុងទ្វារទឹកក្តី ក្នុងប្រឡាយនាំទឹកក្តី ភិក្ខុនោះ គេមិនគប្បីធ្វើពិន័យដោយការលួចឡើយ។ តែបើភិក្ខុចាប់យកត្រីដែលចូលទៅក្នុងប្រឡាយតូចៗ ឬក្នុងរណ្តៅទាំងឡាយ គប្បីធ្វើពិន័យតាមតម្លៃនៃត្រីដែលចាប់បាននោះ។ បើត្រីដែលភិក្ខុចាប់យកអំពីទីនោះ លោតឡើងទៅលើអាកាសក្តី ធ្លាក់ទៅលើច្រាំងក្តី កាលភិក្ខុចាប់យកត្រីដែលនៅលើអាកាស ឬនៅលើច្រាំង ដែលរួចផុតពីទឹកហើយនោះ មិនមានអាបត្តិលួចឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា មនុស្សទាំងនោះជាម្ចាស់តែចំពោះត្រីដែលតាំងនៅក្នុងកន្លែងហួងហែងរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះកិច្ចសន្យាកក្នុងទីនោះ មានសភាពយ៉ាងនេះ។ សូម្បីក្នុងអណ្តើក ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ Sace pana maccho gayhamāno āvāṭato khuddakamātikaṃ āruhati, tattha naṃ gaṇhatopi avahāroyeva. Khuddakamātikāto pana udakavāhakaṃ, tato ca taḷākaṃ ārūḷhaṃ gaṇhato avahāro natthi. Yo āvāṭato bhattasitthehi palobhetvā mātikaṃ āropetvā gaṇhāti, avahārova. Tato pana palobhetvā udakavāhakaṃ āropetvā gaṇhantassa avahāro natthi. Keci pana kutocideva sabbasādhāraṇaṭṭhānato [Pg.288] macche ānetvā pacchimavatthubhāge udakāvāṭe khipitvā posetvā divase divase dve tīṇi uttaribhaṅgatthāya mārenti. Evarūpaṃ macchaṃ udake vā ākāse vā tīre vā yattha katthaci ṭhitaṃ gaṇhato avahāro eva. Kacchapepi eseva nayo. តែបើត្រីដែលភិក្ខុចាប់យក ហែលឡើងពីរណ្តៅទៅកាន់ប្រឡាយតូច សូម្បីភិក្ខុចាប់យកត្រីនោះក្នុងប្រឡាយតូចនោះ ក៏ជាការលួចពិតប្រាកដ (ត្រូវអាបត្តិលួច)។ តែបើត្រីហែលឡើងពីប្រឡាយតូចទៅកាន់ប្រឡាយនាំទឹកធំ ហើយពីប្រឡាយនាំទឹកធំនោះ ហែលឡើងទៅកាន់អាងទឹក កាលភិក្ខុចាប់យក មិនមានអាបត្តិលួចឡើយ។ ភិក្ខុណា បញ្ឆោតត្រីពីរណ្តៅដោយគ្រាប់បាយ ឲ្យឡើងមកកាន់ប្រឡាយតូចហើយចាប់យក របស់ភិក្ខុនោះ ជាការលួចពិតប្រាកដ។ តែបើភិក្ខុបញ្ឆោតអំពីប្រឡាយតូចនោះ ឲ្យឡើងមកកាន់ប្រឡាយនាំទឹកធំហើយចាប់យក មិនមានអាបត្តិលួចឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត មនុស្សខ្លះនាំយកត្រីអំពីទីកន្លែងសាធារណៈណាមួយ មកដាក់ក្នុងរណ្តៅទឹកនៅដីខាងក្រោយផ្ទះ ចិញ្ចឹមទុក ហើយសម្លាប់ពីរឬបីក្បាលរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីធ្វើជាម្ហូបបន្ថែម។ កាលភិក្ខុចាប់យកត្រីមានសភាពយ៉ាងនេះ ដែលនៅក្នុងទឹកក្តី លើអាកាសក្តី លើច្រាំងក្តី ក្នុងទីណាមួយក៏ដោយ ក៏ជាការលួចពិតប្រាកដ។ សូម្បីក្នុងអណ្តើក ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ Nidāghakāle pana nadiyā sote pacchinne katthaci ninnaṭṭhāne udakaṃ tiṭṭhati, tattha manussā macchānaṃ vināsāya madanaphalavasādīni pakkhipitvā gacchanti, macchā tāni khādantā maritvā uttānā udake plavantā tiṭṭhanti. Yo tattha gantvā ‘‘yāva sāmikā nāgacchanti, tāvime macche gaṇhissāmī’’ti gaṇhāti, agghavasena kāretabbo. Paṃsukūlasaññāya gaṇhato avahāro natthi, āharāpente pana bhaṇḍadeyyaṃ. Macchavisaṃ pakkhipitvā gatamanussā bhājanāni āharitvā pūretvā gacchanti, yāva ‘‘punapi āgacchissāmā’’ti sālayā honti, tāva te sassāmikamacchāva. Yadā pana te ‘‘alaṃ amhāka’’nti nirālayā pakkamanti, tato paṭṭhāya theyyacittena gaṇhantassa dukkaṭaṃ. Paṃsukūlasaññissa anāpatti. Yathā ca macchakacchapesu, evaṃ sabbāyapi odakajātiyā vinicchayo veditabboti. ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងរដូវប្រាំង កាលបើខ្សែទឹកស្ទឹងដាច់ មានទឹកសេសសល់ក្នុងទីទំនាបណាមួយ ក្នុងទីនោះ មនុស្សទាំងឡាយតែងបង់ផ្លែឈើស្រវឹងនិងថ្នាំបំពុលជាដើម ដើម្បីបំផ្លាញត្រីទាំងឡាយ ហើយដើរចេញទៅ ត្រីទាំងឡាយស៊ីនូវរបស់ទាំងនោះ ក៏ងាប់ផ្ងារពោះអណ្តែតនៅក្នុងទឹក។ ភិក្ខុណាទៅក្នុងទីនោះហើយ គិតថា "កាលបើម្ចាស់ទាំងឡាយមិនទាន់មកដល់ត្រឹមណា អាត្មាអញនឹងចាប់យកត្រីទាំងឡាយនេះត្រឹមណោះ" ហើយចាប់យក គប្បីធ្វើពិន័យតាមតម្លៃ។ សម្រាប់ភិក្ខុអ្នកចាប់យកដោយសញ្ញាថាជាជជុះ (បង្សុកូល) មិនមានអាបត្តិលួចឡើយ តែបើម្ចាស់គេឲ្យនាំមកវិញ ត្រូវសងទ្រព្យនោះវិញ។ មនុស្សទាំងឡាយដែលបង់ថ្នាំបំពុលត្រីហើយដើរចេញទៅនោះ នាំយកភាជន៍ទាំងឡាយមកដាក់ឲ្យពេញហើយទៅ កាលបើគេនៅមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យថា "យើងនឹងមកម្តងទៀត" ត្រឹមណា ត្រីទាំងនោះនៅតែជាត្រីមានម្ចាស់ដដែល។ តែក្នុងកាលណា ពួកមនុស្សទាំងនោះគ្មានសេចក្តីអាឡោះអាល័យហើយចៀសចេញទៅ ដោយគិតថា "ល្មមដល់យើងហើយ" ចាប់ដើមអំពីកាលនោះទៅ របស់ភិក្ខុអ្នកចាប់យកដោយចិត្តលួច ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ សម្រាប់ភិក្ខុអ្នកមានសញ្ញាថាជាជជុះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីសម្រេចក្នុងត្រីនិងអណ្តើកយ៉ាងណា សូម្បីក្នុងពួកសត្វទឹកទាំងអស់ ភិក្ខុគប្បីដឹងសេចក្តីសម្រេចយ៉ាងនោះដែរ។ Udakaṭṭhakathā niṭṭhitā. អដ្ឋកថាពោលអំពីទឹក ចប់ហើយ។ Nāvaṭṭhakathā អដ្ឋកថាពោលអំពីទូក 99. Nāvaṭṭhe – paṭhamaṃ tāva nāvaṃ dassento ‘‘nāvā nāma yāya taratī’’ti āha. Tasmā idha antamaso rajanadoṇikāpi veṇukalāpakopi ‘‘nāvā’’tveva veditabbo. Sīmāsammannane pana dhuvanāvā anto khaṇitvā vā phalakehi bandhitvā vā katā sabbantimena paricchedena tiṇṇaṃ vāhanikā eva vaṭṭati. Idha pana ekassapi vāhanikā ‘‘nāvā’’ tveva vuccati. Nāvāya nikkhittanti yaṃkiñci indriyabaddhaṃ vā anindriyabaddhaṃ vā; tassa avahāralakkhaṇaṃ thalaṭṭhe vuttanayeneva veditabbaṃ. Nāvaṃ avaharissāmītiādimhi ca dutiyapariyesanagamanaāmasanaphandāpanāni vuttanayāneva. Bandhanaṃ mocetīti ettha pana yā bandhane muttamatte ṭhānā na cavati, tassā bandhanaṃ yāva [Pg.289] na muttaṃ hoti, tāva dukkaṭaṃ. Mutte pana thullaccayampi pārājikampi hoti, taṃ parato āvi bhavissati. Sesaṃ vuttanayameva. Ayaṃ tāva pāḷivaṇṇanā. ៩៩. ក្នុងនាវាវត្ថុ (រឿងទូក) ជាដំបូង កាលសម្តែងនូវទូក ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា "ដែលហៅថា ទូក គឺគ្រឿងសម្រាប់ឆ្លង"។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងនាវាវត្ថុនេះ សូម្បីដោយហោចទៅ សូម្បីស្នូកជ្រលក់ទឹកល័ក្តក្តី សូម្បីបាច់ឫស្សីក្តី ក៏គប្បីដឹងថាជាទូកដូចគ្នា។ តែថាក្នុងការសន្មតសីមា ទូកជាប់លាប់ដែលគេចោះខាងក្នុងក្តី ដែលគេធ្វើដោយចងក្តារភ្ជាប់គ្នាក្តី ដោយការកំណត់យ៉ាងហោចបំផុត ដែលអាចផ្ទុកមនុស្សបាន ៣ នាក់ ទើបគួរប្រើប្រាស់បាន។ តែក្នុងនាវាវត្ថុនេះ សូម្បីទូកដែលផ្ទុកមនុស្សបានតែម្នាក់ ក៏ហៅថាទូកដូចគ្នា។ ពាក្យថា "ដាក់ទុកលើទូក" គឺនូវទ្រព្យមានវិញ្ញាណក្តី ទ្រព្យគ្មានវិញ្ញាណក្តី ណាមួយ លក្ខណៈនៃការលួចនូវទ្រព្យនោះ គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងថលដ្ឋកថា (ទ្រព្យនៅលើគោក)។ ក្នុងពាក្យថា "អាត្មាអញនឹងលួចយកទូក" ជាដើម ការស្វែងរកគ្នីគ្នា ការដើរទៅ ការពាល់ ការធ្វើឲ្យកម្រើក មានន័យដូចដែលពោលហើយនោះឯង។ ក្នុងពាក្យថា "ស្រាយចំណង" នេះ ទូកណា កាលបើចំណងរបូតភ្លាម មិនឃ្លាតចាកទី ដរាបណាដែលចំណងរបស់ទូកនោះមិនទាន់របូត ត្រឹមណោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ លុះត្រាតែចំណងរបូតហើយ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យក្តី ត្រូវអាបត្តិបារាជិកក្តី តែងមាន សេចក្តីនោះនឹងប្រាកដច្បាស់ក្នុងខាងមុខ។ សេចក្តីក្រៅពីនេះ មានន័យដូចដែលពោលហើយនោះឯង។ នេះជាការពណ៌នាពាក្យបាលីជាមុនសិន។ Ayaṃ panettha pāḷimuttakavinicchayo – caṇḍasote bandhitvā ṭhapitanāvāya ekaṃ ṭhānaṃ bandhanameva, tasmiṃ muttamatte pārājikaṃ. Tattha yutti pubbe vuttā eva. Vippanaṭṭhā nāvā pana yaṃ yaṃ udakappadesaṃ pharitvā ṭhitā hoti, svāssā ṭhānaṃ. Tasmā taṃ uddhaṃ vā uccārentassa, adho vā opilāpentassa, catūsu vā disāsu phuṭṭhokāsaṃ atikkāmentassa atikkantamatte pārājikaṃ. Niccale udake abandhanaṃ attano dhammatāya ṭhitanāvaṃ purato vā pacchato vā vāmadakkhiṇapassato vā kaḍḍhantassa ekenantena phuṭṭhokāsaṃ aparena udake patiṭṭhitantena atikkantamatte pārājikaṃ. Uddhaṃ kesaggamattaṃ udakato mocite adho nāvātalena phuṭṭhokāsaṃ mukhavaṭṭiṃ atikkantamatte pārājikaṃ. Tīre bandhitvā niccale udake ṭhapitanāvāya bandhanañca ṭhitokāso cāti dve ṭhānāni. Taṃ paṭhamaṃ bandhanā moceti, thullaccayaṃ. Pacchā channaṃ ākārānaṃ aññatarena ṭhānā cāveti, pārājikaṃ. Paṭhamaṃ ṭhānā cāvetvā pacchā bandhanamocanepi eseva nayo. Thale ussādetvā ukkujjitvā ṭhapitanāvāya phuṭṭhokāsova ṭhānaṃ. Tassā pañcahākārehi ṭhānaparicchedo veditabbo. ឯសេចក្តីសម្រេចក្រៅពីបាលីក្នុងរឿងនេះ មានដូចតទៅ៖ សម្រាប់ទូកដែលគេចងទុកក្នុងខ្សែទឹកដ៏ខ្លាំង ទីតាំងមួយគឺចំណងនោះឯង កាលបើចំណងនោះរបូតភ្លាម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ យុត្តិក្នុងទីនោះ ដូចដែលពោលហើយក្នុងខាងដើមនោះឯង។ ចំណែកទូកដែលលិច (ឬរសាត់បាត់) ផ្សាយទៅហើយតាំងនៅក្នុងទីកន្លែងទឹកណាៗ ទីកន្លែងទឹកនោះជាទីតាំងរបស់ទូកនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ កាលភិក្ខុលើកទូកនោះឡើងលើក្តី មុជចុះក្រោមទឹកក្តី ឬធ្វើឲ្យកន្លងផុតកន្លែងដែលប៉ះពាល់ក្នុងទិសទាំង ៤ ក្តី គ្រាន់តែកន្លងផុតភ្លាម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ក្នុងទឹកដ៏ស្ងប់ ភិក្ខុទាញទូកដែលគ្មានចំណង ដែលតាំងនៅដោយប្រក្រតីរបស់ខ្លួន ទៅខាងមុខក្តី ខាងក្រោយក្តី ខាងឆ្វេងខាងស្តាំក្តី កាលបើចុងម្ខាងកន្លងផុតកន្លែងដែលប៉ះពាល់ ដោយចុងម្ខាងទៀតដែលតាំងនៅក្នុងទឹក គ្រាន់តែកន្លងផុតភ្លាម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ កាលបើភិក្ខុលើកឡើងលើផុតពីទឹក សូម្បីត្រឹមតែចុងសក់ក្តី ខាងក្រោម ដោយបាតទូក គ្រាន់តែកន្លងផុតកន្លែងដែលប៉ះពាល់មាត់ទូកភ្លាមក្តី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ សម្រាប់ទូកដែលគេចងទុកនឹងច្រាំង ដាក់ទុកក្នុងទឹកដ៏ស្ងប់ មានទីតាំង ២ យ៉ាង គឺចំណងផង កន្លែងដែលតាំងនៅផង។ បើភិក្ខុស្រាយចំណងនោះមុន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ខាងក្រោយមក ញ៉ាំងទូកឲ្យឃ្លាតចាកទីដោយអាការៈណាមួយក្នុងអាការៈ ៦ យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើភិក្ខុធ្វើឲ្យឃ្លាតចាកទីមុន រួចទើបស្រាយចំណងជាខាងក្រោយក្តី ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សម្រាប់ទូកដែលគេលើកឡើងលើគោកផ្ងារទុក កន្លែងដែលប៉ះពាល់នោះឯងជាទីតាំង ការកំណត់ទីតាំងរបស់ទូកនោះ ភិក្ខុគប្បីដឹងដោយអាការៈ ៥ យ៉ាង។ Nikkujjitvā ṭhapitanāvāya pana mukhavaṭṭiyā phuṭṭhokāsova ṭhānaṃ, tassāpi pañcahākārehi ṭhānaparicchedaṃ ñatvā yato kutoci phuṭṭhokāsaṃ uddhañca kesaggamattaṃ atikkantamatte pārājikaṃ veditabbaṃ. Thale pana ussādetvā dvinnaṃ dārughaṭikānaṃ upari ṭhapitanāvāya dārughaṭikānaṃ phuṭṭhokāsoyeva ṭhānaṃ, tasmā tattha mañcapādamatthakesuyeva patthaṭabaddhasāṭake nāgadantesu ṭhapitabhindivāle ca vuttanayena vinicchayo veditabbo. ចំណែកទូកដែលគេផ្កាប់ទុក កន្លែងដែលមាត់ទូកប៉ះពាល់នោះឯងជាទីតាំង សូម្បីរបស់ទូកនោះ កាលដឹងការកំណត់ទីតាំងដោយអាការៈ ៥ យ៉ាងហើយ គ្រាន់តែកន្លងផុតកន្លែងដែលប៉ះពាល់ និងខាងលើ សូម្បីត្រឹមតែចុងសក់ អំពីទីកន្លែងណាមួយ គប្បីដឹងថាត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ម្យ៉ាងទៀត សម្រាប់ទូកដែលគេលើកឡើងលើគោក កល់លើកំណាត់ឈើពីរ កន្លែងដែលប៉ះពាល់នឹងកំណាត់ឈើទាំងពីរក៏ជាទីតាំង ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងរឿងនោះ លើចុងជើងគ្រែក្តី លើសំពត់ដែលគេលាតចងទុកក្តី លើស្នៀតជញ្ជាំងក្តី និងលើលំពែងដែលគេដាក់ទុកក្តី ភិក្ខុគប្បីដឹងសេចក្តីសម្រេចតាមន័យដែលពោលហើយនោះឯង។ Yottabaddhāya pana nāvāya saṭṭhisattatibyāmappamāṇaṃ yottaṃ amocetvāva ākaḍḍhitvā ចំណែកទូកដែលគេចងដោយខ្សែព្រ័ត្រ មានប្រវែង ៦០ ឬ ៧០ ព្យាម កាលមិនទាន់ស្រាយខ្សែព្រ័ត្រនោះឡើយ ហើយទាញយកទៅ... Pathavilaggaṃ katvā saha yottena thale ṭhapitāya nāvāya [Pg.290] na phuṭṭhokāsamattameva ṭhānaṃ. Atha kho yottakoṭito paṭṭhāya yāva nāvāya pathaviyaṃ patiṭṭhitokāsassa pacchimanto tāva dīghato, tiriyaṃ pana nāvāya ca yottassa ca pathaviyaṃ patiṭṭhitapariyantappamāṇaṃ ṭhānanti veditabbaṃ. Taṃ dīghato vā tiriyato vā kaḍḍhantassa ekenantena phuṭṭhokāsaṃ aparena pathaviyaṃ patiṭṭhitantena atikkantamatte, uddhaṃ kesaggamattaṃ saha yottena pathavito mocite pārājikaṃ. Yo pana titthe ṭhitanāvaṃ āruhitvā theyyacitto arittena vā phiyena vā pājeti, pārājikaṃ. Sace pana chattaṃ vā paṇāmetvā cīvaraṃ vā pādehi akkamitvā hatthehi ukkhipitvā laṅkārasadisaṃ katvā vātaṃ gaṇhāpeti, balavā ca vāto āgamma nāvaṃ harati, vāteneva sā haṭā hoti; puggalassa natthi avahāro. Payogo atthi, so pana ṭhānā cāvanapayogo na hoti. Yadi pana taṃ nāvaṃ evaṃ gacchantiṃ pakatigamanaṃ upacchinditvā aññaṃ disābhāgaṃ neti, pārājikaṃ. Sayameva yaṃkiñci gāmatitthaṃ sampattaṃ ṭhānā acāventova vikkiṇitvā gacchati, neva atthi avahāro. Bhaṇḍadeyyaṃ pana hotīti. ចំពោះទូកដែលគេចតទុកលើគោក ដោយចងភ្ជាប់នឹងខ្សែព្រ័ត្រជាប់នឹងដី ទីតាំងមិនមែនត្រឹមតែផ្ទៃដីដែលប៉ះផ្ទាល់នោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ គប្បីជ្រាបថា តាមបណ្តោយ គឺរាប់ចាប់តាំងពីចុងខ្សែព្រ័ត្រ រហូតដល់ទីបំផុតនៃកន្លែងដែលទូកប៉ះនឹងដី ចំណែកតាមទទឹង គឺប្រមាណនៃទីបំផុតដែលទូក និងខ្សែព្រ័ត្រប៉ះនឹងដី នេះហៅថា ទីតាំង។ កាលបើភិក្ខុអូសទូកនោះ តាមបណ្តោយក្តី តាមទទឹងក្តី កាលបើភាគម្ខាងកន្លងផុតកន្លែងប៉ះដី ដោយភាគម្ខាងទៀតដែលប៉ះនឹងដី ឬកាលបើភិក្ខុលើកទូកព្រមទាំងខ្សែព្រ័ត្រឱ្យផុតពីដី សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកភិក្ខុណាឡើងជិះទូកដែលចតនៅកំពង់ មានចិត្តលួច ហើយច្រានទៅដោយច្រវា ឬចែវ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើភិក្ខុផ្អៀងឆត្រក្តី ជាន់ចីវរដោយជើងទាំងពីរ ហើយលើកឡើងដោយដៃទាំងពីរ ធ្វើឱ្យដូចជាក្តោង ដើម្បីឱ្យត្រូវខ្យល់ ហើយខ្យល់ខ្លាំងបក់មកនាំយកទូកទៅ ទូកនោះឈ្មោះថា ខ្យល់នាំទៅហើយ មិនមានអវហារៈ (ការលួច) ដល់បុគ្គលនោះឡើយ។ បយោគៈ (ការព្យាយាម) មានពិត ប៉ុន្តែបយោគៈនោះ មិនមែនជាបយោគៈញ៉ាំងទូកឱ្យឃ្លាតចាកទីតាំងឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុឃាត់ដំណើរធម្មតានៃទូកដែលកំពុងទៅយ៉ាងនោះ ហើយនាំទៅកាន់ទិសដៅផ្សេងវិញ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើទូកទៅដល់កំពង់ភូមិណាមួយដោយខ្លួនឯង ភិក្ខុមិនបានញ៉ាំងទូកឱ្យឃ្លាតចាកទីតាំងឡើយ គ្រាន់តែលក់ទូកនោះហើយដើរចេញទៅ មិនមានអវហារៈឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវសងតម្លៃទំនិញនោះ។ Nāvaṭṭhakathā niṭṭhitā. អដ្ឋកថាពន្យល់អំពីទូក ចប់ហើយ។ Yānaṭṭhakathā អដ្ឋកថាពន្យល់អំពីយាន 100. Yānaṭṭhe – yānaṃ tāva dassento ‘‘yānaṃ nāma vayha’’ntiādimāha. Tattha upari maṇḍapasadisaṃ padaracchannaṃ sabbapaliguṇṭhimaṃ vā chādetvā kataṃ vayhaṃ. Ubhosu passesu suvaṇṇarajatādimayā gopānasiyo datvā garuḷapakkhakanayena katā sandamānikā. Ratho ca sakaṭañca pākaṭameva. Tesu yattha katthaci saviññāṇakaṃ vā aviññāṇakaṃ vā rāsiādivasena ṭhapitaṃ bhaṇḍaṃ theyyacittena ṭhānā cāventassa nāvaṭṭhe ca thalaṭṭhe ca vuttanayeneva pārājikaṃ veditabbaṃ. ១០០. ក្នុងអធិប្បាយអំពីយាននោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យកាលនឹងបង្ហាញយានជាមុនសិន ទើបពោលពាក្យថា «យានំ នាម វយ្ហំ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ យានដែលគេធ្វើដំបូលខាងលើដូចជាមណ្ឌប ប្រក់ដោយបន្ទះក្តារ ឬបិទបាំងជុំវិញទាំងអស់ ហៅថា វយ្ហៈ (គ្រែស្នាមមានដំបូល)។ យានដែលគេធ្វើដោយដាក់បង្កង់ធ្វើដោយមាសនិងប្រាក់ជាដើមនៅសងខាង តាមរបៀបស្លាបគ្រុឌ ហៅថា សន្ទមានិកា (គ្រែស្នាមរាងដូចស្លាបគ្រុឌ)។ ចំណែកឯរថ និងរទេះ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងយានទាំងនោះ ភិក្ខុមានចិត្តលួច ញ៉ាំងទ្រព្យដែលមានវិញ្ញាណក្តី គ្មានវិញ្ញាណក្តី ដែលគេដាក់ទុកដោយអំណាចនៃគំនរជាដើម ក្នុងយានណាមួយ ឱ្យឃ្លាតចាកទីតាំង គប្បីជ្រាបថា ត្រូវអាបត្តិបារាជិក តាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងរឿងទូក និងរឿងទ្រព្យនៅលើគោកនោះឯង។ Ayaṃ pana viseso – yānaṭṭhaṃ taṇḍulādibhaṇḍaṃ piṭakena gaṇhato piṭake anukkhittepi piṭakaṃ apaharitvā taṇḍulādīnaṃ ekābaddhabhāve vikopite pārājikaṃ. Thalaṭṭhādīsupi ayaṃ nayo labbhati. Yānaṃ [Pg.291] avaharissāmītiādimhi dutiyapariyesanādīni vuttanayāneva. Ṭhānā cāvetīti ettha pana dukayuttassa yānassa dvinnaṃ goṇānaṃ aṭṭha pādā, dve ca cakkānīti dasa ṭhānāni. Taṃ theyyacittassa dhure nisīditvā pājayato goṇānaṃ pāduddhāre thullaccayaṃ. Cakkānaṃ pana pathaviyaṃ patiṭṭhitappadesato kesaggamatte atikkante pārājikaṃ. Sace pana goṇā ‘‘nāyaṃ amhākaṃ sāmiko’’ti ñatvā dhuraṃ chaḍḍetvā ākaḍḍhantā tiṭṭhanti vā phandanti vā, rakkhati tāva. Goṇe puna ujukaṃ paṭipādetvā dhuraṃ āropetvā daḷhaṃ yojetvā pācanena vijjhitvā pājentassa vuttanayeneva tesaṃ pāduddhāre thullaccayaṃ. Cakkātikkame pārājikaṃ. ប៉ុន្តែ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា៖ កាលភិក្ខុកាន់យកទ្រព្យមានអង្ករជាដើមដែលនៅលើគោក ដោយក្អមឬកន្ត្រក ទោះបីកន្ត្រកមិនទាន់លើកឡើងក៏ដោយ កាលបើភិក្ខុឆក់យកកន្ត្រកទៅ ធ្វើឱ្យដាច់សង្វាក់នៃការតភ្ជាប់គ្នានៃអង្ករជាដើមនោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ន័យនេះ ក៏បានក្នុងទ្រព្យនៅលើគោកជាដើមដែរ។ ក្នុងពាក្យថា «យានំ អវហរិស្សាមិ» ជាដើម ការស្វែងរកជាលើកទីពីរជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ ចំណែកក្នុងពាក្យថា «ឋានា ចាវេតិ» នេះ យានដែលទឹមដោយគោពីរ មានទីតាំង ១០ គឺជើងទាំង ៨ នៃគោទាំងពីរ និងកង់ទាំងពីរ។ កាលភិក្ខុមានចិត្តលួច អង្គុយលើនឹមហើយបរទៅ ក្នុងខណៈដែលគោលើកជើងឡើង ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ប៉ុន្តែ កាលដែនដីដែលកង់ប៉ះនឹងដី កន្លងផុតទៅសូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើគោទាំងឡាយដឹងថា «អ្នកនេះមិនមែនជាម្ចាស់របស់យើងទេ» ហើយទម្លាក់នឹមចុះ រួចរើbម្រះឈរនៅ ឬបម្រះទៅវិញទៅមក ភិក្ខុនោះនៅមិនទាន់ត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ កាលភិក្ខុសម្រួលគោឱ្យត្រង់ឡើងវិញ ដាក់នឹមលើក ជង្រុកឱ្យជាប់ណែន ហើយចាក់ដោយជន្លួញបរទៅ ក្នុងខណៈដែលគោទាំងនោះលើកជើងឡើង ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ តាមន័យដែលបានពោលហើយ។ កាលដែនដីដែលកង់ប៉ះនឹងដី កន្លងផុតទៅ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Sacepi sakaddame magge ekaṃ cakkaṃ kaddame laggaṃ hoti, dutiyaṃ cakkaṃ goṇā parivattentā pavattenti, ekassa ṭhitattā na tāva avahāro hoti. Goṇe pana puna ujukaṃ paṭipādetvā pājentassa ṭhitacakke kesaggamattaṃ phuṭṭhokāsaṃ atikkante pārājikaṃ. Catuyuttakassa pana aṭṭhārasa ṭhānāni, aṭṭhayuttakassa catuttiṃsāti – etenupāyena yuttayānassa ṭhānabhedo veditabbo. ទោះបីនៅលើផ្លូវមានភក់ កង់ម្ខាងជាប់ក្នុងភក់ គោទាំងឡាយអូសទាញបង្វិលកង់ទីពីរឱ្យវិលទៅ ប៉ុន្តែដោយសារកង់ម្ខាងទៀតនៅនឹងថ្កល់ មិនទាន់មានអវហារៈឡើយ។ លុះត្រាតែភិក្ខុសម្រួលគោឱ្យត្រង់ឡើងវិញ ហើយបរទៅ កាលបើកង់ដែលនៅនឹងថ្កល់នោះ កន្លងផុតកន្លែងប៉ះដី សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកយានដែលទឹមដោយគោបួន មានទីតាំង ១៨ យានដែលទឹមដោយគោប្រាំបី មានទីតាំង ៣៤ គប្បីជ្រាបការបែងចែកទីតាំងនៃយានដែលទឹមរួចហើយ ដោយឧបាយនេះចុះ។ Yaṃ pana ayuttakaṃ dhure ekāya pacchato ca dvīhi upatthambhinīhi upatthambhetvā ṭhapitaṃ, tassa tiṇṇaṃ upatthambhinīnaṃ cakkānañca vasena pañca ṭhānāni. Sace dhure upatthambhinī heṭṭhābhāge kappakatā hoti, cha ṭhānāni. Pacchato pana anupatthambhetvā dhure upatthambhitasseva upatthambhinīvasena tīṇi vā cattāri vā ṭhānāni. Dhurena phalakassa vā dārukassa vā upari ṭhapitassa tīṇi ṭhānāni. Tathā pathaviyaṃ ṭhapitassa. Taṃ dhuraṃkaḍḍhitvā vā ukkhipitvā vā purato ca pacchato ca ṭhānā cāventassa thullaccayaṃ. Cakkānaṃ patiṭṭhitaṭṭhāne kesaggamattaṃ atikkante pārājikaṃ. Cakkāni apanetvā dvīhi akkhasīsehi dārūnaṃ upari ṭhapitassa dve ṭhānāni. Taṃ kaḍḍhanto vā ukkhipanto vā phuṭṭhokāsaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. Bhūmiyaṃ ṭhapitassa dhurena ca catūhi ca akkhuddhīhi patiṭṭhitavasena pañca ṭhānāni. Taṃ dhure gahetvā kaḍḍhato uddhīnaṃ pacchimantehi purimante atikkante pārājikaṃ. Uddhīsu gahetvā kaḍḍhato uddhīnaṃ purimantehi pacchimante atikkante pārājikaṃ. Passe gahetvā kaḍḍhato uddhīnaṃyeva tiriyaṃ patiṭṭhitaṭṭhānassa atikkamena pārājikaṃ. Majjhe gahetvā ukkhipato kesaggamattaṃ pathavito [Pg.292] mutte pārājikaṃ. Atha uddhikhāṇukā na honti, samameva bāhaṃ katvā majjhe vijjhitvā akkhasīsāni pavesitāni honti, taṃ heṭṭhimatalassa samantā sabbaṃ pathaviṃ phusitvā tiṭṭhati. Tattha catūsu disāsu uddhañca phuṭṭhaṭṭhānātikkamavasena pārājikaṃ veditabbaṃ. Bhūmiyaṃ nābhiyā ṭhapitacakkassa ekameva ṭhānaṃ, tassa pañcahākārehi paricchedo. Nemipassena ca nābhiyā ca phusitvā ṭhitassa dve ṭhānāni. Nemiyā uṭṭhitabhāgaṃ pādena akkamitvā bhūmiyaṃ phusāpetvā aresu vā nemiyā vā gahetvā ukkhipantassa attanā kataṭṭhānaṃ ṭhānaṃ na hoti, tasmā tasmiṃ ṭhitepi avasesaṭṭhāne atikkantamatte pārājikaṃ. ចំណែកយានដែលមិនទាន់ទឹម ដែលគេដាក់តម្កល់ទុកដោយច្រតឈើច្រតមួយនៅត្រង់នឹម និងឈើច្រតពីរបង្អែកនៅខាងក្រោយ យាននោះមានទីតាំង ៥ ដោយអំណាចនៃឈើច្រតទាំងបី និងកង់ទាំងពីរ។ ប្រសិនបើឈើច្រតត្រង់នឹមនោះ គេធ្វើជាពីរខ្នែងនៅផ្នែកខាងក្រោម យាននោះមានទីតាំង ៦។ ចំណែកយានដែលមិនបានច្រតបង្អែកខាងក្រោយ គឺច្រតតែត្រង់នឹមប៉ុណ្ណោះ មានទីតាំង ៣ ឬ ៤ ដោយអំណាចនៃឈើច្រត។ យានដែលគេដាក់តម្កល់នឹមទុកលើបន្ទះក្តារ ឬលើដុំឈើ មានទីតាំង ៣។ យានដែលគេដាក់តម្កល់ទុកលើដី ក៏មានទីតាំង ៣ ដូចគ្នា។ កាលភិក្ខុអូស ឬលើកនឹមនោះ ញ៉ាំងយានឱ្យឃ្លាតចាកទីតាំង ពីខាងមុខក្តី ពីខាងក្រោយក្តី ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ កាលបើកន្លែងដែលកង់ប៉ះនឹងដី កន្លងផុតទៅសូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំពោះយានដែលគេដោះកង់ចេញ ហើយដាក់តម្កល់ចុងភ្លៅទាំងពីរទុកលើដុំឈើ មានទីតាំង ២។ កាលភិក្ខុអូស ឬលើកយាននោះ ធ្វើឱ្យកន្លងផុតកន្លែងប៉ះដី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំពោះយានដែលគេដាក់តម្កល់លើដី ដោយអំណាចនៃការប៉ះដីនៃនឹម និងខ្នៀកភ្លៅទាំងបួន មានទីតាំង ៥។ កាលភិក្ខុកាន់ត្រង់នឹមហើយអូសទៅ កាលបើចុងខាងក្រោយនៃខ្នៀកភ្លៅ កន្លងផុតចុងខាងមុខ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ កាលភិក្ខុកាន់ត្រង់ខ្នៀកភ្លៅហើយអូសទៅ កាលបើចុងខាងមុខនៃខ្នៀកភ្លៅ កន្លងផុតចុងខាងក្រោយ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ កាលភិក្ខុកាន់ត្រង់ចំហៀងហើយអូសទៅ ដោយការកន្លងផុតទីតាំងដែលប៉ះដីតាមទទឹងនៃខ្នៀកភ្លៅទាំងនោះឯង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ កាលភិក្ខុកាន់ត្រង់កណ្តាលហើយលើកឡើង កាលបើដីរួចផុតពីដីសូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើគ្មានខ្នៀកភ្លៅទេ គេធ្វើទ្រនុងស្មើគ្នា ចោះចំកណ្តាល ហើយស៊កចុងភ្លៅចូលទៅ យាននោះប៉ះនឹងដីទាំងអស់ជុំវិញផ្ទៃខាងក្រោម។ ក្នុងយាននោះ គប្បីជ្រាបថា ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ដោយអំណាចនៃការកន្លងផុតកន្លែងប៉ះដី ទាំងបួនទិស និងខាងលើ។ ចំពោះកង់រទេះដែលគេដាក់តម្កល់លើដីដោយដុំដុំកង់ មានទីតាំងតែមួយគត់ ការកំណត់ទីតាំងនោះមាន ៥ យ៉ាង។ ចំពោះកង់រទេះដែលប៉ះដីដោយចំហៀងវណ្ឌកង់ និងដុំកង់ មានទីតាំង ២។ កាលភិក្ខុជាន់ផ្នែកដែលងើបឡើងនៃវណ្ឌកង់ដោយជើង ឱ្យប៉ះនឹងដី ហើយកាន់ត្រង់កាំក្តី ត្រង់វណ្ឌកង់ក្តី លើកឡើង ទីតាំងដែលខ្លួនធ្វើនោះ មិនមែនជាទីតាំងឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទោះបីទីតាំងនោះនៅដដែល ប៉ុន្តែទីតាំងដែលសេសសល់ កន្លងផុតទៅត្រឹមតែបន្តិច ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Bhittiṃ nissāya ṭhapitacakkassāpi dve ṭhānāni. Tattha paṭhamaṃ bhittito mocentassa thullaccayaṃ. Pacchā pathavito kesaggamattuddhāre pārājikaṃ. Paṭhamaṃ bhūmito mocentassa pana sace bhittiyaṃ patiṭṭhitaṭṭhānaṃ na kuppati, eseva nayo. Atha aresu gahetvā heṭṭhā kaḍḍhantassa bhittiṃ phusitvā ṭhitokāsassa uparimo anto heṭṭhimaṃ atikkamati, pārājikaṃ. Maggappaṭipanne yāne yānasāmiko kenacideva karaṇīyena orohitvā maggā okkanto hoti, athañño bhikkhu paṭipathaṃ āgacchanto ārakkhasuññaṃ passitvā, ‘‘yānaṃ avaharissāmī’’ti ārohati, tassa payogaṃ vināyeva goṇā gahetvā pakkantā, avahāro natthi. Sesaṃ nāvāyaṃ vuttasadisanti. ចំពោះកង់រទេះដែលគេផ្អែកទុកនឹងជញ្ជាំង ក៏មានទីតាំង ២ ដែរ។ ក្នុងកង់រទេះនោះ កាលភិក្ខុញ៉ាំងកង់ឱ្យឃ្លាតចាកជញ្ជាំងជាមុនសិន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ក្រោយមក កាលលើកឡើងផុតពីដីសូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកភិក្ខុដែលញ៉ាំងកង់ឱ្យឃ្លាតចាកដីជាមុនសិន ប្រសិនបើទីតាំងដែលផ្អែកនឹងជញ្ជាំងមិនទាន់រំកិល ន័យនេះក៏ដូចគ្នា។ ប្រសិនបើភិក្ខុកាន់ត្រង់កាំរទេះហើយទាញចុះក្រោម កាលបើចុងខាងលើនៃកន្លែងដែលប៉ះនឹងជញ្ជាំង កន្លងផុតចុងខាងក្រោម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ កាលយានកំពុងធ្វើដំណើរតាមផ្លូវ ម្ចាស់យានចុះពីយានហើយដើរចេញពីផ្លូវដោយកិច្ចការណាមួយ គ្រានោះ មានភិក្ខុមួយរូបទៀតដើរមកបញ្ច្រាសទិសគ្នា ឃើញយានដែលគ្មានអ្នកថែរក្សា ក៏គិតថា «អាត្មាអញនឹងលួចយាននេះ» ហើយឡើងជិះ គោទាំងឡាយក៏នាំយាននោះដើរទៅដោយមិនបាច់មានការបង្គាប់បញ្ជាពីភិក្ខុនោះឡើយ មិនមានអវហារៈឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងរឿងទូក។ Yānaṭṭhakathā niṭṭhitā. អដ្ឋកថាពន្យល់អំពីយាន ចប់ហើយ។ Bhāraṭṭhakathā អដ្ឋកថាពន្យល់អំពីភារៈ (របស់ធ្ងន់) 101. Ito paraṃ bhāroyeva bhāraṭṭhaṃ. So sīsabhārādivasena catudhā dassito. Tattha sīsabhārādīsu asammohatthaṃ sīsādīnaṃ paricchedo veditabbo. Tattha sīsassa tāva purimagale galavāṭako, piṭṭhigale kesañci kesante āvaṭṭo hoti, galasseva ubhosu passesu kesañci kesā oruyha jāyanti, ye kaṇṇacūḷikāti vuccanti, tesaṃ adhobhāgo cāti ayaṃ heṭṭhimaparicchedo, tato upari sīsaṃ. Etthantare ṭhitabhāro sīsabhāro nāma. ១០១. តទៅនេះ របស់ធ្ងន់ហៅថា ភារៈ។ ភារៈនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកជា ៤ យ៉ាង មានសីសភារៈ (ភារៈលើក្បាល) ជាដើម។ ក្នុងភារៈមានសីសភារៈជាដើមនោះ ដើម្បីកុំឱ្យច្រឡំគ្នា គប្បីជ្រាបការកំណត់ផ្នែកមានក្បាលជាដើម។ ក្នុងផ្នែកទាំងនោះ ជាដំបូង ផ្នែកក្បាល មានកន្លែងខ្វៀនកនៅខាងមុខក និងកន្លែងកញ្ចឹងកនៅខាងក្រោយក ដែលមនុស្សខ្លះមានកំប៉ោយសក់នៅចុងសក់ សងខាងកមានសក់ធ្លាក់ចុះមក ដែលគេហៅថា សក់សៀតផ្កា ផ្នែកខាងក្រោមនៃសក់សៀតផ្កានោះ នេះជាព្រំប្រទល់ខាងក្រោម ចាប់ពីទីនោះឡើងលើ ហៅថា ក្បាល។ ភារៈដែលស្ថិតនៅក្នុងចន្លោះនេះ ហៅថា សីសភារៈ (ភារៈលើក្បាល)។ Ubhosu [Pg.293] passesu kaṇṇacūḷikāhi paṭṭhāya heṭṭhā, kapparehi paṭṭhāya upari, piṭṭhigalāvattato ca galavāṭakato ca paṭṭhāya heṭṭhā, piṭṭhivemajjhāvattato ca uraparicchedamajjhe hadayaāvāṭato ca paṭṭhāya upari khandho. Etthantare ṭhitabhāro khandhabhāro nāma. ចាប់ពីសក់សៀតផ្កាទាំងសងខាងចុះមកក្រោម ចាប់ពីកែងដៃឡើងលើ ចាប់ពីកញ្ចឹងកនិងកន្លែងខ្វៀនកចុះមកក្រោម ចាប់ពីកណ្តាលខ្នងនិងកណ្តាលទ្រូងត្រង់ចង្អូរដើមទ្រូងឡើងលើ ហៅថា ស្មា។ ភារៈដែលស្ថិតនៅក្នុងចន្លោះនេះ ហៅថា ខន្ធភារៈ (ភារៈលើស្មា)។ Piṭṭhivemajjhāvattato pana hadayaāvāṭato ca paṭṭhāya heṭṭhā yāva pādanakhasikhā, ayaṃ kaṭiparicchedo. Etthantare samantato sarīre ṭhitabhāro kaṭibhāro nāma. ចំណែកចាប់ពីកណ្តាលខ្នង និងចង្អូរដើមទ្រូងចុះមកក្រោម រហូតដល់ចុងក្រចកជើង នេះជាការកំណត់ផ្នែកចង្កេះ។ ភារៈដែលស្ថិតនៅជុំវិញរាងកាយក្នុងចន្លោះនេះ ហៅថា កដិភារៈ (ភារៈត្រង់ចង្កេះ)។ Kapparato paṭṭhāya pana heṭṭhā yāva hatthanakhasikhā, ayaṃ olambakaparicchedo. Etthantare ṭhitabhāro olambako nāma. ចំណែកចាប់ពីកែងដៃចុះមកក្រោម រហូតដល់ចុងក្រចកដៃ នេះជាការកំណត់ផ្នែកយួរឬព្យួរ។ ភារៈដែលស្ថិតនៅក្នុងចន្លោះនេះ ហៅថា ឱលម្បកៈ (ភារៈយួរឬព្យួរ)។ Idāni sīse bhārantiādīsu ayaṃ apubbavinicchayo – yo bhikkhu ‘‘idaṃ gahetvā ettha yāhī’’ti sāmikehi anāṇatto sayameva ‘‘mayhaṃ idaṃ nāma detha, ahaṃ vo bhaṇḍaṃ vahāmī’’ti tesaṃ bhaṇḍaṃ sīsena ādāya gacchanto theyyacittena taṃ bhaṇḍaṃ āmasati, dukkaṭaṃ. Yathāvuttasīsaparicchedaṃ anatikkāmentova ito cito ca ghaṃsanto sāretipi paccāsāretipi, thullaccayaṃ. Khandhaṃ oropitamatte kiñcāpi sāmikānaṃ ‘‘vahatū’’ti cittaṃ atthi, tehi pana anāṇattattā pārājikaṃ. Khandhaṃ pana anoropetvāpi sīsato kesaggamattaṃ mocentassa pārājikaṃ. Yamakabhārassa pana eko bhāro sīse patiṭṭhāti, eko piṭṭhiyaṃ, tattha dvinnaṃ ṭhānānaṃ vasena vinicchayo veditabbo. Ayaṃ pana suddhasīsabhārādīnaṃyeva vasena desanā āraddhā. Yo cāyaṃ sīsabhāre vutto, khandhabhārādīsupi ayameva vinicchayo. ឥឡូវនេះ ក្នុងពាក្យថា «សីសេ ភារំ» (ភារៈលើក្បាល) ជាដើម នេះជាសេចក្តីសម្រេចមិនធ្លាប់មាន៖ ភាក្ខុណាដែលម្ចាស់ទ្រព្យមិនបានបង្គាប់ថា «ចូរយករបស់នេះទៅកាន់កន្លែងឯណោះ» ឡើយ ប៉ុន្តែនិយាយដោយខ្លួនឯងថា «ចូរប្រគល់របស់ឈ្មោះនេះឱ្យខ្ញុំចុះ ខ្ញុំនឹងជួយយកទៅឱ្យអ្នក» ហើយយកទ្រព្យរបស់គេដាក់លើក្បាលដើរទៅ កាលបើមានចិត្តលួច ហើយពាល់ត្រូវទ្រព្យនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលមិនទាន់កន្លងផុតការកំណត់ផ្នែកក្បាលដែលបានពោលហើយនោះឡើយ គ្រាន់តែរំកិលទៅរំកិលមក ឬរុញទៅរុញមក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ទោះបីជាម្ចាស់ទ្រព្យមានចិត្តគិតថា «ចូរឱ្យលោកយកទៅចុះ» ក្នុងខណៈដែលភិក្ខុដាក់ចុះលើស្មាក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយសារម្ចាស់ទ្រព្យមិនបានបង្គាប់បញ្ជា ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ទោះបីមិនទាន់ដាក់ចុះលើស្មាក៏ដោយ កាលបើភិក្ខុធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកក្បាល សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំពោះយមកភារៈ (ភារៈជាគូ) គឺភារៈម្ខាងនៅលើក្បាល ភារៈម្ខាងទៀតនៅលើខ្នង គប្បីជ្រាបសេចក្តីសម្រេចដោយអំណាចនៃទីតាំងទាំងពីរនោះ។ ប៉ុន្តែ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ផ្តើមសម្តែងទេសនានេះ ដោយអំណាចនៃសីសភារៈសុទ្ធសាធជាដើមប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីសម្រេចណាដែលបានពោលហើយក្នុងសីសភារៈ សេចក្តីសម្រេចនោះ ក៏មានក្នុងខន្ធភារៈជាដើមដូចគ្នា។ Hatthe bhāranti ettha pana hatthena gahitattā olambako ‘‘hatthe bhāro’’ti vutto. ក្នុងពាក្យថា «ហត្ថេ ភារំ» (ភារៈក្នុងដៃ) នេះ ភារៈដែលយួរដោយដៃ ហៅថា «ហត្ថេ ភារោ»។ So paṭhamaṃyeva bhūmito vā gahito hotu, suddhacittena sīsādīhi vā, ‘‘hatthe bhāro’’ tveva saṅkhyaṃ gacchati. Taṃ theyyacittena tādisaṃ gahanaṭṭhānaṃ disvā bhūmiyaṃ vā gacchādīsu vā nikkhipantassa hatthato muttamatte pārājikaṃ. Bhūmito gaṇhātīti ettha pana tesaṃ bhārānaṃ yaṃkiñci pātarāsādikāraṇā suddhacittena bhūmiyaṃ nikkhipitvā puna theyyacittena kesaggamattaṃ uddharantassa pārājikanti. ភារៈនោះ ទោះបីភិក្ខុកាន់យកពីដីមុនក្តី ឬកាន់យកពីក្បាលជាដើមដោយចិត្តបរិសុទ្ធក្តី ក៏រាប់ថា «ភារៈនៅលើដៃ» ដូចគ្នា។ កាលបើភិក្ខុឃើញកន្លែងស្ងាត់ (ព្រៃស៊ុបទ្រុប) ដែលគួរលាក់ទុក ហើយដាក់ភារៈនោះចុះលើដី ឬក្នុងគុម្ពឈើជាដើម ដោយចិត្តចង់លួច ក្នុងខណៈដែលភារៈរបូតផុតពីដៃ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងពាក្យថា «កាន់យកពីដី» នេះ មានសេចក្តីសម្រេចដូចតទៅ៖ បណ្តាភារៈទាំងនោះ ភិក្ខុដាក់ភារៈណាមួយចុះលើដីដោយចិត្តបរិសុទ្ធ ព្រោះហេតុមានការឆាន់អាហារពេលព្រឹកជាដើម ហើយត្រឡប់មកលើកឡើងវិញ សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ដោយចិត្តចង់លួច ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Bhāraṭṭhakathā niṭṭhitā. ចប់ អដ្ឋកថាភារៈ។ Ārāmaṭṭhakathā អដ្ឋកថាអារាម 102. Ārāmaṭṭhepi [Pg.294] – ārāmaṃ tāva dassento ‘‘ārāmo nāma pupphārāmo phalārāmo’’ti āha. Tesu vassikādīnaṃ pupphanako pupphārāmo. Ambaphalādīnaṃ phalanako phalārāmo. Ārāme catūhi ṭhānehi nikkhittassa vinicchayo bhūmaṭṭhādīsu vuttanayo eva. ១០២. សូម្បីក្នុងអារាមដ្ឋភណ្ឌ — ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងនូវអារាមជាមុនសិន ទើបត្រាស់ថា «ដែលហៅថា អារាម គឺបុប្ផារាម និងផលារាម»។ បណ្តាអារាមទាំងនោះ កន្លែងដែលផ្កាមានផ្កាម្លិះរួតជាដើមរីក ហៅថា បុប្ផារាម។ កន្លែងដែលផ្លែមានផ្លែស្វាយជាដើមផ្លែ ហៅថា ផលារាម។ សេចក្តីសម្រេចសេចក្តីនៃទ្រព្យដែលគេដាក់ទុកក្នុងអារាម ដោយស្ថានទាំង ៤ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងភូមដ្ឋភណ្ឌជាដើមនោះឯង។ Tatthajātake pana mūlanti usīrahiriverādikaṃ yaṃkiñci mūlaṃ, taṃ uppāṭetvā vā uppāṭitaṃ vā gaṇhantassa yena mūlena vatthu pūrati, tasmiṃ gahite pārājikaṃ. Kandopi mūleneva saṅgahito. Uppāṭentassa cettha appamattakepi acchinne thullaccayameva. Tattha vinicchayo bhise vuttanayeneva veditabbo. Tacanti bhesajjatthāya vā rajanatthāya vā upayogagamanūpagaṃ yaṃkiñci rukkhattacaṃ; taṃ uppāṭetvā vā uppāṭitaṃ vā gaṇhantassa mūle vuttanayena pārājikaṃ. Pupphanti vassikamallikādikaṃ yaṃkiñci pupphaṃ, taṃ ocinitvā vā ocinitaṃ vā gaṇhantassa uppalapadumesu vuttanayena pārājikaṃ. Pupphānampi hi vaṇṭaṃ vā bandhanaṃ vā acchinnaṃ rakkhati. Vaṇṭabbhantare pana kesañci sūcikā hoti, sā na rakkhati. Phalanti ambaphalatālaphalādikaṃ yaṃkiñci, taṃ rukkhato gaṇhantassa vinicchayo rukkhe laggitakathāyaṃ vutto. Apanetvā ṭhapitaṃ bhūmaṭṭhādisaṅgahitameva. ចំណែកឯក្នុងវត្ថុដែលកើតក្នុងអារាមនោះ ពាក្យថា «ឫស» បានដល់ ឫសឈើណាមួយ មានឫសស្រវែ និងឫសវល្លិ៍ក្រអូបជាដើម កាលបើភិក្ខុដកយកក្តី កាន់យកឫសដែលគេដកហើយក្តី កាលបើបានឫសដែលមានតម្លៃគ្រប់ជាវត្ថុ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ សូម្បីតែមើម ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងឫសនេះដែរ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងឫសនេះ កាលដែលភិក្ខុកំពុងដក សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច បើមិនទាន់ដាច់ ត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិថុល្លច្ច័យប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីសម្រេចក្នុងរឿងនោះ គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងរឿងក្រអៅឈូក។ ពាក្យថា «សម្បក» បានដល់ សម្បកឈើណាមួយ ដែលគេប្រើប្រាស់ដើម្បីធ្វើជាថ្នាំក្តី ដើម្បីធ្វើជាទឹកជ្រលក់ក្តី កាលបើភិក្ខុបកយកក្តី កាន់យកសម្បកដែលគេបកហើយក្តី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក តាមន័យដែលពោលហើយក្នុងរឿងឫសឈើនោះឯង។ ពាក្យថា «ផ្កា» បានដល់ ផ្កាណាមួយ មានផ្កាម្លិះរួត និងផ្កាម្លិះលាជាដើម កាលបើភិក្ខុបេះយកក្តី កាន់យកផ្កាដែលគេបេះហើយក្តី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក តាមន័យដែលពោលហើយក្នុងរឿងផ្កាឧប្បល និងផ្កាឈូក។ ព្រោះថា ទងផ្កាក្តី ភាគភ្ជាប់នៃផ្កាក្តី ដែលមិនទាន់ដាច់ រមែងរក្សាទុក។ ប៉ុន្តែ ក្នុងចន្លោះទងផ្កាខ្លះ មានសរសៃតូចៗ សរសៃនោះមិនរក្សាឡើយ។ ពាក្យថា «ផ្លែ» បានដល់ ផ្លែឈើណាមួយ មានផ្លែស្វាយ និងផ្លែត្នោតជាដើម សេចក្តីសម្រេចរបស់ភិក្ខុដែលបេះយកផ្លែឈើនោះពីដើមឈើ ត្រូវបានពោលហើយក្នុងរឿងទ្រព្យដែលជាប់នឹងដើមឈើ។ ចំណែកផ្លែឈើដែលគេបេះដាក់ទុកលើដី រាប់បញ្ចូលក្នុងភូមដ្ឋភណ្ឌជាដើមនោះឯង។ Ārāmaṃ abhiyuñjatīti parasantakaṃ ‘‘mama santako aya’’nti musā bhaṇitvā abhiyuñjati, adinnādānassa payogattā dukkaṭaṃ. Sāmikassa vimatiṃ uppādetīti vinicchayakusalatāya balavanissitādibhāvena vā ārāmasāmikassa saṃsayaṃ janeti. Kathaṃ? Tañhi tathā vinicchayappasutaṃ disvā sāmiko cinteti – ‘‘sakkhissāmi nu kho ahaṃ imaṃ ārāmaṃ attano kātuṃ, na sakkhissāmi nu kho’’ti. Evaṃ tassa vimati uppajjamānā tena uppāditā hoti, tasmā thullaccayaṃ āpajjati. ពាក្យថា «ចោទប្រកាន់យកអារាម» គឺភិក្ខុនិយាយកុហកចំពោះទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃថា «អារាមនេះជារបស់អាត្មា» ហើយចោទប្រកាន់យក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះជាប្រយោគនៃអទិន្នាទាន។ ពាក្យថា «ធ្វើឱ្យម្ចាស់កើតសេចក្តីសង្ស័យ» គឺភិក្ខុធ្វើឱ្យម្ចាស់អារាមកើតសេចក្តីសង្ស័យ ដោយសារខ្លួនជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងការកាត់ក្តី ឬដោយសារខ្លួនមានបង្អែកដ៏មានអំណាចជាដើម។ សួរថា ធ្វើដូចម្តេច? គឺម្ចាស់អារាម កាលបើឃើញភិក្ខុនោះខ្វល់ខ្វាយក្នុងការកាត់ក្តីយ៉ាងនោះ រមែងគិតថា «តើអាត្មាអញនឹងអាចធ្វើអារាមនេះឱ្យជារបស់ខ្លួនបានដែរឬទេ ឬក៏មិនអាចទេ?» កាលបើម្ចាស់អារាមកើតសេចក្តីសង្ស័យយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាភិក្ខុនោះធ្វើឱ្យកើតសេចក្តីសង្ស័យ ហេតុនោះ ទើបត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ Dhuraṃ nikkhipatīti yadā pana sāmiko ‘‘ayaṃ thaddho kakkhaḷo jīvitabrahmacariyantarāyampi me kareyya, alaṃ dāni mayhaṃ iminā ārāmenā’’ti dhuraṃ nikkhipati, abhiyuñjako pārājikaṃ āpajjati. Sace sayampi katadhuranikkhepo hoti, atha ca pana sāmikena dhure nikkhittepi abhiyuñjako dhuraṃ anikkhipitvāva ‘‘imaṃ suṭṭhu pīḷetvā mama āṇāpavattiṃ dassetvā kiṅkārappaṭissāvibhāve [Pg.295] naṃ ṭhapetvā dassāmī’’ti dātabbabhāve saussāho hoti, rakkhati tāva. Athāpi abhiyuñjako ‘‘acchinditvā na dāni naṃ imassa dassāmī’’ti dhuraṃ nikkhipati, sāmiko pana na dhuraṃ nikkhipati, pakkhaṃ pariyesati, kālaṃ āgameti, ‘‘lajjiparisaṃ tāva labhāmi, pacchā jānissāmī’’ti puna gahaṇeyeva saussāho hoti, rakkhatiyeva. Yadā pana sopi ‘‘na dassāmī’’ti, sāmikopi ‘‘na lacchāmī’’ti – evaṃ ubhopi dhuraṃ nikkhipanti, tadā abhiyuñjakassa pārājikaṃ. Atha pana abhiyuñjitvā vinicchayaṃ kurumāno aniṭṭhite vinicchaye sāmikenapi dhuranikkhepe akate attano assāmikabhāvaṃ jānantoyeva tato kiñci pupphaṃ vā phalaṃ vā gaṇhāti, bhaṇḍagghena kāretabbo. ពាក្យថា «លះបង់ធុរៈ» គឺកាលណាម្ចាស់អារាមលះបង់ធុរៈដោយគិតថា «ភិក្ខុនេះជាអ្នករឹងត្អឹង គ្រោតគ្រាត អាចធ្វើអន្តរាយសូម្បីដល់ជីវិត ឬព្រហ្មចរិយារបស់យើងបាន ឥឡូវនេះ អារាមនេះល្មមហើយសម្រាប់យើង» ភិក្ខុអ្នកចោទប្រកាន់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើខ្លួនឯងក៏ជាអ្នកលះបង់ធុរៈដែរ ក្នុងកាលយ៉ាងនោះ រមែងត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ម៉្យាងទៀត កាលបើម្ចាស់អារាមលះបង់ធុរៈហើយ តែភិក្ខុអ្នកចោទប្រកាន់មិនលះបង់ធុរៈឡើយ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងបៀតបៀនម្ចាស់អារាមនេះឱ្យខ្លាំង បង្ហាញអំណាចរបស់អាត្មាអញ ធ្វើឱ្យគេក្លាយជាអ្នកស្តាប់បង្គាប់ ហើយសឹមប្រគល់ឱ្យវិញ» គឺនៅតែមានសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការប្រគល់ឱ្យវិញ អាបត្តិមិនទាន់ត្រូវឡើយ។ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុអ្នកចោទប្រកាន់លះបង់ធុរៈដោយគិតថា «អាត្មាអញប្លន់យកហើយ ឥឡូវនេះមិនឱ្យអារាមនេះដល់ម្ចាស់គេឡើយ» តែម្ចាស់អារាមមិនលះបង់ធុរៈទេ នៅតែស្វែងរកបក្សពួក រង់ចាំពេលវេលា ដោយគិតថា «អាត្មាអញមិនទាន់បានពួកអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសនៅឡើយទេ ចាំពេលក្រោយសឹមដឹងគ្នា» គឺនៅតែមានសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីយកវិញដដែល អាបត្តិមិនទាន់ត្រូវឡើយ។ លុះត្រាតែភិក្ខុនោះក៏គិតថា «អាត្មាអញមិនឱ្យឡើយ» ហើយម្ចាស់អារាមក៏គិតថា «អាត្មាអញមុខជាមិនបានឡើយ» គឺលះបង់ធុរៈទាំងសងខាងយ៉ាងនេះ ក្នុងខណៈនោះ ភិក្ខុអ្នកចោទប្រកាន់ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ម៉្យាងទៀត កាលបើភិក្ខុចោទប្រកាន់ហើយ កំពុងធ្វើការកាត់ក្តី កាលដែលការកាត់ក្តីមិនទាន់ចប់ ហើយម្ចាស់អារាមក៏មិនទាន់លះបង់ធុរៈ តែភិក្ខុដឹងច្បាស់ថាខ្លួនមិនមែនជាម្ចាស់ ហើយកាន់យកផ្កាក្តី ផ្លែឈើក្តី ពីអារាមនោះ ត្រូវពិន័យតាមតម្លៃទ្រព្យ។ Dhammaṃ carantoti bhikkhusaṅghe vā rājakule vā vinicchayaṃ karonto. Sāmikaṃ parājetīti vinicchayikānaṃ ukkocaṃ datvā kūṭasakkhiṃ otāretvā ārāmasāmikaṃ jinātīti attho. Āpatti pārājikassāti na kevalaṃ tasseva, sañcicca tassa atthasādhane pavattānaṃ kūṭavinicchayikānampi kūṭasakkhīnampi sabbesaṃ pārājikaṃ. Ettha ca sāmikassa dhuranikkhepavaseneva parājayo veditabbo. Anikkhittadhuro hi aparājitova hoti. Dhammaṃ caranto parajjatīti sacepi dhammena vinayena satthusāsanena vinicchayassa pavattattā sayaṃ parājayaṃ pāpuṇāti; evampi musāvādena sāmikānaṃ pīḷākaraṇapaccayā thullaccayaṃ āpajjatīti. ពាក្យថា «កាលប្រព្រឹត្តធម៌» គឺកាលធ្វើការកាត់ក្តីក្នុងជំនុំសង្ឃក្តី ក្នុងរាជត្រកូលក្តី។ ពាក្យថា «ញ៉ាំងម្ចាស់ឱ្យចាញ់» សេចក្តីថា សូកប៉ាន់ពួកចៅក្រម នាំសាក្សីក្លែងក្លាយមកធ្វើបន្ទាល់ ហើយឈ្នះម្ចាស់អារាម។ ពាក្យថា «ត្រូវអាបត្តិបារាជិក» គឺមិនមែនត្រូវតែចំពោះភិក្ខុនោះម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែពួកចៅក្រមក្លែងក្លាយក្តី ពួកសាក្សីក្លែងក្លាយក្តី ដែលដឹងខ្លួនហើយចូលរួមជួយសម្រេចប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនោះ ទាំងអស់គ្នាក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ ក្នុងរឿងនេះ គប្បីដឹងថា ការចាញ់ក្តី រមែងសម្រេចដោយការលះបង់ធុរៈរបស់ម្ចាស់អារាមប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា កាលបើម្ចាស់មិនទាន់លះបង់ធុរៈ ឈ្មោះថាមិនទាន់ចាញ់ឡើយ។ ពាក្យថា «កាលប្រព្រឹត្តធម៌ តែចាញ់ក្តី» គឺទោះបីជាការកាត់ក្តីប្រព្រឹត្តទៅដោយធម៌ ដោយវិន័យ ដោយសាសនារបស់ព្រះសាស្តា ហើយខ្លួនឯងត្រូវចាញ់ក្តីក៏ដោយ តែព្រោះហេតុតែការបៀតបៀនម្ចាស់ទ្រព្យដោយពាក្យមុសាវាទ ទើបត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ Ārāmaṭṭhakathā niṭṭhitā. ចប់ អដ្ឋកថាអារាម។ Vihāraṭṭhakathā អដ្ឋកថាវិហារ 103. Vihāraṭṭhepi – catūhi ṭhānehi nikkhittaṃ vuttanayameva. Abhiyogepi cettha cātuddisaṃ saṅghaṃ uddissa bhikkhūnaṃ dinnaṃ vihāraṃ vā pariveṇaṃ vā āvāsaṃ vā mahantampi khuddakampi abhiyuñjato abhiyogo na ruhati. Acchinditvā gaṇhitumpi na sakkoti. Kasmā? Sabbesaṃ dhuranikkhepābhāvato. Na hettha sabbe cātuddisā bhikkhū dhuranikkhepaṃ karontīti. Dīghabhāṇakādibhedassa pana gaṇassa ekapuggalassa vā santakaṃ abhiyuñjitvā gaṇhanto sakkoti [Pg.296] te dhuraṃ nikkhipāpetuṃ. Tasmā tattha ārāme vuttanayena vinicchayo veditabboti. ១០៣. សូម្បីក្នុងវិហារដ្ឋភណ្ឌ — ទ្រព្យដែលគេដាក់ទុកដោយស្ថានទាំង ៤ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយនោះឯង។ សូម្បីក្នុងការចោទប្រកាន់ក្នុងរឿងនេះ ភិក្ខុចោទប្រកាន់យកវិហារក្តី បរិវេណក្តី អាវាសក្តី ទោះធំក្តី តូចក្តី ដែលគេប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃមកពីទិសទាំង ៤ ការចោទប្រកាន់នោះមិនឡើងឡើយ។ សូម្បីតែនឹងប្លន់យក ក៏មិនអាចដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះគ្មានការលះបង់ធុរៈរបស់ភិក្ខុទាំងអស់។ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងទិសទាំង ៤ ទាំងអស់ មិនមែនសុទ្ធតែលះបង់ធុរៈក្នុងវិហារនេះឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុចោទប្រកាន់យកទ្រព្យជារបស់គណៈ មានពួកភិក្ខុអ្នកសូត្រទីឃនិកាយជាដើម ឬជារបស់បុគ្គលម្នាក់ ហើយកាន់យក ភិក្ខុនោះអាចធ្វើឱ្យពួកគណៈ ឬបុគ្គលនោះលះបង់ធុរៈបាន។ ហេតុនោះ សេចក្តីសម្រេចក្នុងវិហារដ្ឋភណ្ឌនោះ គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងរឿងអារាមចុះ។ Vihāraṭṭhakathā niṭṭhitā. ចប់ អដ្ឋកថាវិហារ។ Khettaṭṭhakathā អដ្ឋកថាខេត្ត (ស្រែចម្ការ) 104. Khettaṭṭhepi – khettaṃ tāva dassento ‘‘khettaṃ nāma yattha pubbaṇṇaṃ vā aparaṇṇaṃ vā jāyatī’’ti āha. Tattha pubbaṇṇanti sāliādīni satta dhaññāni; aparaṇṇanti muggamāsādīni; ucchukhettādikampi ettheva saṅgahitaṃ. Idhāpi catūhi ṭhānehi nikkhittaṃ vuttanayameva. Tatthajātake pana sālisīsādīni nirumbhitvā vā ekamekaṃ hattheneva chinditvā vā asitena lāyitvā vā bahūni ekato uppāṭetvā vā gaṇhantassa yasmiṃ bīje vā sīse vā muṭṭhiyaṃ vā muggamāsādiphale vā vatthu pūrati, tasmiṃ bandhanā mocitamatte pārājikaṃ. Acchijjamāno pana daṇḍako vā vāko vā taco vā appamattakopi rakkhati. ១០៤. សូម្បីក្នុងខេត្តដ្ឋភណ្ឌ — ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងនូវស្រែចម្ការជាមុនសិន ទើបត្រាស់ថា «ដែលហៅថា ស្រែចម្ការ គឺកន្លែងដែលបុព្វណ្ណជាតិ ឬអបរណ្ណជាតិកើតឡើង»។ ក្នុងពាក្យនោះ បុព្វណ្ណជាតិ បានដល់ ធញ្ញជាតិទាំង ៧ មុខ មានស្រូវសាលីជាដើម។ អបរណ្ណជាតិ បានដល់ សណ្តែកបាយ និងសណ្តែកខ្មៅជាដើម។ សូម្បីតែចម្ការអំពៅជាដើម ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងខេត្តនេះដែរ។ សូម្បីក្នុងរឿងនេះ ទ្រព្យដែលគេដាក់ទុកដោយស្ថានទាំង ៤ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយនោះឯង។ ចំណែកឯក្នុងវត្ថុដែលកើតក្នុងស្រែចម្ការនោះ កាលបើភិក្ខុកាន់យកស្រូវសាលីជាដើម ដោយមិនកាត់ក្តី បេះយកម្តងមួយកួរដោយដៃទទេក្តី ច្រូតដោយកណ្តៀវក្តី ដកយកទាំងគុម្ពជាច្រើនជាមួយគ្នាក្តី កាលបើគ្រាប់ស្រូវក្តី កួរស្រូវក្តី ក្តាប់ស្រូវក្តី ផ្លែសណ្តែកបាយ និងសណ្តែកខ្មៅជាដើមក្តី ដែលមានតម្លៃគ្រប់ជាវត្ថុ របូតផុតពីទង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប៉ុន្តែ បើធាងក្តី សរសៃសំបកក្តី សម្បកក្តី សូម្បីតែបន្តិចបន្តួចមិនទាន់ដាច់ រមែងរក្សាទុក។ Vīhināḷaṃ dīghampi hoti, yāva antonāḷato vīhisīsadaṇḍako na nikkhamati, tāva rakkhati. Kesaggamattampi nāḷato daṇḍakassa heṭṭhimatale nikkhante bhaṇḍagghena kāretabbo. Asitena lāyitvā gaṇhato pana muṭṭhigatesu heṭṭhā chinnesupi sace sīsāni jaṭitāni, rakkhanti tāva. Vijaṭetvā pana kesaggamattampi ukkhipato sace vatthu pūrati, pārājikaṃ. Sāmikehi pana lāyitvā ṭhapitaṃ sabhusaṃ vā abhusaṃ vā katvā gaṇhato yena vatthu pūrati, tasmiṃ gahite pārājikaṃ. Sace parikappeti ‘‘idaṃ madditvā papphoṭetvā sārameva gaṇhissāmī’’ti rakkhati tāva. Maddanapapphoṭanesu ṭhānā cāventassāpi pārājikaṃ natthi, pacchā bhājanagate katamatte pārājikaṃ. Abhiyogo panettha vuttanayo eva. ធាងស្រូវ ទោះបីវែង ក៏ដោយ ដរាបណាទងកួរស្រូវមិនទាន់របូតចេញពីក្នុងធាងស្រូវទេ ដរាបនោះរមែងរក្សាទុក។ កាលបើចុងទងកួរស្រូវលូនចេញផុតពីធាងស្រូវ សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ត្រូវពិន័យតាមតម្លៃទ្រព្យ។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលច្រូតដោយកណ្តៀវ កាលបើស្រូវស្ថិតនៅក្នុងក្តាប់ដៃ ទោះបីជាដើមស្រូវផ្នែកខាងក្រោមដាច់ហើយក៏ដោយ ប្រសិនបើកួរស្រូវទាំងឡាយនៅជំពាក់គ្នា រមែងរក្សាទុកសិន។ លុះត្រាតែភិក្ខុនោះបេះជម្រះចេញ ហើយលើកឡើង សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ប្រសិនបើមានតម្លៃគ្រប់ជាវត្ថុ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ម៉្យាងទៀត ភិក្ខុកាន់យកស្រូវដែលម្ចាស់គេច្រូតដាក់ទុកហើយ ដោយធ្វើជាស្រូវទាំងសំបកក្តី ស្រូវដែលគ្មានសំបកក្តី កាលបើកាន់យកស្រូវដែលមានតម្លៃគ្រប់ជាវត្ថុ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក。 ប្រសិនបើភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងបញ្ជាន់ស្រូវនេះ បោកបក់យកតែគ្រាប់ស្អាតប៉ុណ្ណោះ» អាបត្តិមិនទាន់ត្រូវឡើយ។ សូម្បីតែកាលដែលភិក្ខុធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទីក្នុងខណៈបញ្ជាន់ និងបោកបក់ ក៏មិនទាន់ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ លុះត្រាតែដាក់ចូលក្នុងភាជន៍រួចរាល់ហើយ ទើបត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកឯការចោទប្រកាន់ក្នុងរឿងនេះ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយនោះឯង។ Khīlasaṅkamanādīsu pathavī nāma anagghā. Tasmā sace ekeneva khīlena ito kesaggamattampi pathavippadesaṃ sāmikānaṃ passantānaṃ vā apassantānaṃ vā attano santakaṃ karoti, tasmiṃ khīle nāmaṃ chinditvā vā acchinditvā vā saṅkāmitamatte tassa ca, ye cassa ekacchandā, sabbesaṃ pārājikaṃ. Sace pana [Pg.297] dvīhi khīlehi gahetabbaṃ hoti, paṭhame khīle thullaccayaṃ; dutiye pārājikaṃ. Sace tīhi gahetabbaṃ hoti, paṭhame dukkaṭaṃ, dutiye thullaccayaṃ, tatiye pārājikaṃ. Evaṃ bahukesupi avasāne dve ṭhapetvā purimehi dukkaṭaṃ, avasāne dvinnaṃ ekena thullaccayaṃ, itarena pārājikaṃ veditabbaṃ. Tañca kho sāmikānaṃ dhuranikkhepena. Evaṃ sabbattha. ក្នុងការរំកិលបង្គោលព្រំជាដើម ឡើងឈ្មោះថា ផែនដី រមែងមានតម្លៃរកប្រមាណមិនបាន។ ហេតុនោះ ប្រសិនបើភិក្ខុរំកិលបង្គោលតែមួយ ដើម្បីធ្វើដីសូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ពីទីនេះឱ្យជារបស់ខ្លួន ទោះបីម្ចាស់គេឃើញក្តី មិនឃើញក្តី កាលបើបង្គោលនោះត្រូវបានរំកិលទៅរួចរាល់ហើយ ទោះបីជាកាប់សញ្ញាសម្គាល់លើបង្គោលនោះក្តី មិនកាប់ក្តី ភិក្ខុអ្នករំកិលនោះក្តី ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលមានគំនិតស្របគ្នាជាមួយភិក្ខុនោះក្តី ទាំងអស់គ្នាត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើត្រូវរំកិលបង្គោល ២ ទើបបានដី កាលបើភិក្ខុរំកិលបង្គោលទី ១ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ រំកិលបង្គោលទី ២ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើត្រូវរំកិលបង្គោល ៣ ទើបបានដី កាលបើភិក្ខុរំកិលបង្គោលទី ១ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ រំកិលបង្គោលទី ២ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ រំកិលបង្គោលទី ៣ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ក្នុងបង្គោលជាច្រើន ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ គឺវៀរលែងតែបង្គោល ២ ចុងក្រោយចេញ បង្គោលមុនៗទាំងឡាយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ បណ្តាបង្គោល ២ ចុងក្រោយ បង្គោលមួយត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បង្គោលមួយទៀតត្រូវអាបត្តិបារាជិក គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ។ ម៉្យាងទៀត អាបត្តិបារាជិកនោះ គប្បីដឹងដោយការលះបង់ធុរៈរបស់ម្ចាស់ដី។ សេចក្តីនេះមានដូចគ្នាក្នុងកន្លែងទាំងពួង។ Rajjuṃ vāti ‘‘mama santakaṃ ida’’nti ñāpetukāmo rajjuṃ vā pasāreti, yaṭṭhiṃ vā pāteti, dukkaṭaṃ. ‘‘Idāni dvīhi payogehi attano santakaṃ karissāmī’’ti tesaṃ paṭhame thullaccayaṃ, dutiye pārājikaṃ. ពាក្យថា «ឬខ្សែ» គឺភិក្ខុចង់ឱ្យគេដឹងថា «ទីនេះជារបស់អាត្មាអញ» ហើយលាតសន្ធឹងខ្សែ ឬបោះឈើវាស់ដីចុះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប្រសិនបើភិក្ខុគិតថា «ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងធ្វើឱ្យជារបស់ខ្លួនដោយប្រយោគ ២» បណ្តាប្រយោគទាំងនោះ ប្រយោគទី ១ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ប្រយោគទី ២ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Vatiṃ vāti parassa khettaṃ parikkhepavasena attano kātukāmo dārūni nikhaṇati, payoge payoge dukkaṭaṃ. Ekasmiṃ anāgate thullaccayaṃ, tasmiṃ āgate pārājikaṃ. Sace tattakena asakkonto sākhāparivāreneva attano kātuṃ sakkoti, sākhāpātanepi eseva nayo. Evaṃ yena yena parikkhipitvā attano kātuṃ sakkoti, tattha tattha paṭhamapayogehi dukkaṭaṃ. Avasāne dvinnaṃ ekena thullaccayaṃ, itarena pārājikaṃ veditabbaṃ. ពាក្យថា «ឬរបង» គឺភិក្ខុចង់ធ្វើស្រែរបស់អ្នកដទៃឱ្យជារបស់ខ្លួន ដោយការធ្វើរបងព័ទ្ធជុំវិញ ហើយកប់បង្គោលឈើទាំងឡាយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗប្រយោគ។ កាលបើប្រយោគចុងក្រោយមួយមិនទាន់ដល់ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ កាលបើប្រយោគនោះដល់ហើយ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើភិក្ខុមិនអាចធ្វើរបងឈើបានត្រឹមតែប៉ុននោះ តែអាចធ្វើជារបស់ខ្លួនបានដោយគ្រាន់តែយកមែកឈើមកបាំងព័ទ្ធជុំវិញ សូម្បីក្នុងការទម្លាក់មែកឈើចុះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ភិក្ខុអាចព័ទ្ធជុំវិញដោយវត្ថុណាមួយ ដើម្បីធ្វើជារបស់ខ្លួនបានយ៉ាងណា ក្នុងវត្ថុនោះៗ ប្រយោគមុនៗ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ បណ្តាប្រយោគ ២ ចុងក្រោយ ប្រយោគមួយត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ប្រយោគមួយទៀតត្រូវអាបត្តិបារាជិក គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ។ Mariyādaṃ vāti parassa khettaṃ ‘‘mama ida’’nti ñāpetukāmo attano khettamariyādaṃ ពាក្យថា «ឬភ្លឺស្រែ» គឺភិក្ខុចង់ឱ្យគេដឹងថា ស្រែរបស់អ្នកដទៃថា «នេះជារបស់អាត្មាអញ» ហើយរំកិលភ្លឺស្រែរបស់ខ្លួន Kedārapāḷiṃ yathā parassa khettaṃ atikkamati, evaṃ saṅkāmeti, paṃsumattikādīhi vā vaḍḍhetvā vitthataṃ karoti, akataṃ vā pana patiṭṭhāpeti, purimapayogehi dukkaṭaṃ. Dvinnaṃ pacchimānaṃ ekena thullaccayaṃ, itarena pārājikanti. គឺរំកិលភ្លឺស្រែឱ្យរំលោភចូលទៅក្នុងស្រែរបស់អ្នកដទៃ ឬពូនដីខ្សាច់ និងដីឥដ្ឋជាដើម បន្ថែមឱ្យភ្លឺស្រែធំទូលាយឡើង ឬសង់ភ្លឺស្រែថ្មីដែលមិនទាន់មាន ប្រយោគមុនៗ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បណ្តាប្រយោគ ២ ចុងក្រោយ ប្រយោគមួយត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ប្រយោគមួយទៀតត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Khettaṭṭhakathā niṭṭhitā. ចប់ អដ្ឋកថាខេត្ត។ Vatthuṭṭhakathā អដ្ឋកថាវត្ថុ 105. Vatthuṭṭhepi – vatthuṃ tāva dassento vatthu nāma ‘‘ārāmavatthu vihāravatthū’’ti āha. Tattha bījaṃ vā uparopake vā aropetvāva kevalaṃ bhūmiṃ sodhetvā tiṇṇaṃ pākārānaṃ yena kenaci parikkhipitvā vā aparikkhipitvā vā pupphārāmādīnaṃ atthāya ṭhapito bhūmibhāgo ārāmavatthu nāma. Eteneva nayena ekavihārapariveṇaāvāsānaṃ atthāya ṭhapito bhūmibhāgo vihāravatthu nāma. Yopi pubbe ārāmo [Pg.298] ca vihāro ca hutvā pacchā vinassitvā bhūmimatto ṭhito, ārāmavihārakiccaṃ na karoti, sopi ārāmavihāravatthusaṅgaheneva saṅgahito. Vinicchayo panettha khettaṭṭhe vuttasadisoyevāti. ១០៥. ក្នុងវត្ថុដ្ឋភណ្ឌ (ភណ្ឌៈដែលតាំងនៅលើទីតាំង) កាលនឹងបង្ហាញនូវវត្ថុជាមុនសិន ទើបត្រាស់ថា វត្ថុ គឺ អារាមវត្ថុ និងវិហារវត្ថុ។ ក្នុងចំណោមវត្ថុទាំងនោះ ភាគនៃផ្ទៃដីដែលគេទុកសម្រាប់ធ្វើជាសួនផ្កាជាដើម ដោយគ្រាន់តែជម្រះដីឱ្យស្អាត មិនទាន់ដាំគ្រាប់ពូជ ឬកូនឈើនៅឡើយ ហើយព័ទ្ធរបងដោយរបងណាមួយក្នុងចំណោមរបងទាំង ៣ ប្រភេទ ឬមិនបានព័ទ្ធរបងក៏ដោយ ហៅថា អារាមវត្ថុ (ទីសួន)។ ដោយន័យនេះឯង ភាគនៃផ្ទៃដីដែលគេទុកសម្រាប់វិហារមួយ បរិវេណមួយ ឬអាវាសមួយ ហៅថា វិហារវត្ថុ (ទីវត្ត)។ ទោះបីជាទីកន្លែងណាដែលកាលពីមុនធ្លាប់ជាអារាម និងជាវិហារ តែក្រោយមកបានវិនាសទៅ នៅសល់តែដីទទេ មិនអាចធ្វើកិច្ចនៃអារាម និងវិហារបាន ក៏ទីកន្លែងនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងអារាមវត្ថុ និងវិហារវត្ថុដែរ។ ការវិនិច្ឆ័យក្នុងរឿងនេះ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយក្នុងខេត្តដ្ឋភណ្ឌ។ Vatthuṭṭhakathā niṭṭhitā. បញ្ចប់វត្ថុដ្ឋកថា។ 106. Gāmaṭṭhe yaṃ vattabbaṃ taṃ vuttameva. ១០៦. សេចក្តីដែលគួរពោលក្នុងគាមដ្ឋភណ្ឌ (ភណ្ឌៈដែលតាំងនៅក្នុងភូមិ) សេចក្តីនោះបានពោលរួចមកហើយ។ Araññaṭṭhakathā អរញ្ញដ្ឋកថា 107. Araññaṭṭhe – araññaṃ tāva dassento ‘‘araññaṃ nāma yaṃ manussānaṃ pariggahitaṃ hoti, taṃ arañña’’nti āha. Tattha yasmā araññaṃ nāma manussānaṃ pariggahitampi atthi, apariggahitampi; idha pana yaṃ pariggahitaṃ sārakkhaṃ, yato na vinā mūlena kaṭṭhalatādīni gahetuṃ labbhanti, taṃ adhippetaṃ. Tasmā ‘‘yaṃ manussānaṃ pariggahitaṃ hotī’’ti vatvā puna ‘‘arañña’’nti vuttaṃ. Tena imamatthaṃ dasseti – ‘‘na pariggahitabhāvo araññassa lakkhaṇaṃ. Yaṃ pana attano araññalakkhaṇena araññaṃ manussānañca pariggahitaṃ, taṃ imasmiṃ atthe arañña’’nti. Tattha vinicchayo ārāmaṭṭhādīsu vuttasadiso. ១០៧. ក្នុងអរញ្ញដ្ឋភណ្ឌ កាលនឹងបង្ហាញនូវព្រៃជាមុនសិន ទើបត្រាស់ថា ព្រៃ គឺទីកន្លែងណាដែលមនុស្សកាន់កាប់ ទីនោះហៅថា ព្រៃ។ ក្នុងចំណោមព្រៃនោះ ព្រោះថាព្រៃដែលមនុស្សកាន់កាប់ក៏មាន មិនកាន់កាប់ក៏មាន ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ សំដៅយកព្រៃដែលគេកាន់កាប់ មានការថែរក្សាការពារ ដែលគេមិនអាចយកឈើ ឬវល្លិជាដើមបាន បើមិនបង់ថ្លៃ។ ហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា "ទីកន្លែងណាដែលមនុស្សកាន់កាប់" ហើយត្រាស់ពាក្យថា "ព្រៃ" ម្ដងទៀត។ ដោយពាក្យនោះ ទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីនេះថា "ភាពជាទីកន្លែងដែលគេកាន់កាប់ មិនមែនជាលក្ខណៈនៃព្រៃទេ ប៉ុន្តែទីកន្លែងណាដែលជាព្រៃដោយលក្ខណៈនៃព្រៃរបស់ខ្លួនផង ហើយជាទីដែលមនុស្សកាន់កាប់ផង ទីនោះហៅថា ព្រៃ ក្នុងសេចក្តីនេះ"។ ការវិនិច្ឆ័យក្នុងរឿងនោះ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយក្នុងអារាមដ្ឋភណ្ឌជាដើម។ Tatthajātakesu panettha ekasmimpi mahaggharukkhe chinnamatte pārājikaṃ. Lataṃ vāti ettha ca vettopi latāpi latā eva; tattha yo vetto vā latā vā dīghā hoti, mahārukkhe ca gacche ca vinivijjhitvā vā veṭhetvā vā gatā, sā mūle chinnāpi avahāraṃ na janeti agge chinnāpi, yadā pana aggepi mūlepi chinnā hoti, tadā avahāraṃ janeti. Sace pana veṭhetvā ṭhitā hoti, veṭhetvā ṭhitā pana rukkhato mocitamattā avahāraṃ janeti. ក្នុងចំណោមវត្ថុដែលកើតក្នុងព្រៃនោះ បើភិក្ខុកាត់ដើមឈើដែលមានតម្លៃច្រើន សូម្បីតែមួយដើម ក៏ត្រូវអាបត្តិបរាជិក។ ពាក្យថា "ឬវល្លិ" ក្នុងទីនេះ សំដៅយកទាំងផ្ដៅ និងវល្លិ ហៅថា វល្លិដូចគ្នា។ ក្នុងចំណោមវល្លិទាំងនោះ ផ្ដៅក្ដី វល្លិក្ដី ដែលមានប្រវែងវែង ដុះចាក់ស្រែះ ឬរុំព័ទ្ធដើមឈើធំ និងគុម្ពោតព្រៃ ទោះបីភិក្ខុកាត់ត្រង់គល់ ក៏មិនទាន់ឈ្មោះថាជាអវហារ (ការលួច) ឬកាត់ត្រង់ចុង ក៏មិនទាន់ជាអវហារដែរ លុះត្រាតែកាត់ទាំងចុងទាំងគល់ ទើបជាអវហារ។ បើវល្លិនោះរុំព័ទ្ធជាប់នឹងដើមឈើ លុះត្រាតែភិក្ខុដោះវល្លិដែលរុំព័ទ្ធនោះឱ្យរបេះចេញពីដើមឈើ ទើបជាអវហារ។ Tiṇaṃ vāti ettha tiṇaṃ vā hotu paṇṇaṃ vā, sabbaṃ tiṇaggahaṇeneva gahitaṃ; taṃ gehacchadanādīnamatthāya parehi chinnaṃ vā attanā chinditvā vā gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo. Na kevalañca tiṇapaṇṇameva, aññampi yaṃkiñci vākachalli ādi, yattha sāmikā sālayā, taṃ gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo. Tacchetvā ṭhapito addhagatopi rukkho na gahetabbo. Yo pana agge ca mūle ca chinno hoti, sākhāpissa pūtikā [Pg.299] jātā, challiyopi gaḷitā, ‘‘ayaṃ sāmikehi chaḍḍito’’ti gahetuṃ vaṭṭati. Lakkhaṇacchinnassāpi yadā lakkhaṇaṃ challiyā pariyonaddhaṃ hoti, tadā gahetuṃ vaṭṭati. Gehādīnaṃ atthāya rukkhe chinditvā yadā tāni katāni ajjhāvutthāni ca honti, dārūnipi araññe vassena ca ātapena ca vinassanti, īdisānipi disvā ‘‘chaḍḍitānī’’ti gahetuṃ vaṭṭati. Kasmā? Yasmā araññasāmikā etesaṃ anissarā. Yehi araññasāmikānaṃ deyyadhammaṃ datvā chinnāni, te eva issarā, tehi ca tāni chaḍḍitāni, nirālayā tattha jātāti. ពាក្យថា "ឬស្មៅ" ក្នុងទីនេះ មិនថាជាស្មៅ ឬស្លឹកឈើទេ ទាំងអស់នេះរាប់បញ្ចូលក្នុងពាក្យថា ស្មៅ ដូចគ្នា។ ភិក្ខុកាន់យកស្មៅ ឬស្លឹកឈើដែលអ្នកដទៃកាត់ទុកសម្រាប់ប្រក់ផ្ទះជាដើម ឬកាត់យកដោយខ្លួនឯង ត្រូវពិន័យតាមតម្លៃនៃភណ្ឌៈនោះ។ មិនត្រឹមតែស្មៅ និងស្លឹកឈើប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែរបស់ដទៃទៀត មានសរសៃឈើ និងសំបកឈើជាដើម ដែលម្ចាស់គេនៅមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ បើភិក្ខុកាន់យក ក៏ត្រូវពិន័យតាមតម្លៃនៃភណ្ឌៈដែរ។ ដើមឈើដែលគេចាំងទុក ហើយទុកចោលយូរ ក៏ភិក្ខុមិនគួរកាន់យកដែរ។ ចំណែកដើមឈើណាដែលគេកាត់ទាំងចុងទាំងគល់ មែកក៏រលួយ សំបកក៏របេះអស់ ភិក្ខុគិតថា "របស់នេះម្ចាស់គេបោះបង់ចោលហើយ" ដូច្នេះ ទើបគួរកាន់យកបាន។ សូម្បីតែដើមឈើដែលគេកាប់ចំណាំទុក បើកាលណាមានសំបកដុះគ្របជិតសញ្ញាសម្គាល់នោះហើយ ក៏គួរកាន់យកបាន។ ដើមឈើដែលគេកាប់សម្រាប់ធ្វើផ្ទះជាដើម កាលបើគេធ្វើរួចហើយ និងចូលរស់នៅហើយ ឈើដែលនៅសល់ក្នុងព្រៃ ត្រូវទឹកភ្លៀង និងកម្ដៅថ្ងៃរហូតពុកផុយ ភិក្ខុឃើញឈើបែបនោះហើយ គិតថា "គេបោះបង់ចោលហើយ" ដូច្នេះ ក៏គួរកាន់យកបាន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាម្ចាស់ព្រៃមិនមែនជាម្ចាស់លើឈើទាំងនោះទេ។ ជនទាំងឡាយណាដែលបានបង់ថ្លៃឱ្យម្ចាស់ព្រៃហើយកាប់យកទៅ ជនទាំងនោះឯងទើបជាម្ចាស់ ហើយជនទាំងនោះក៏បានបោះបង់ចោលឈើទាំងនោះ លែងមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងឈើទាំងនោះហើយ។ Yopi bhikkhu paṭhamaṃyeva araññapālānaṃ deyyadhammaṃ datvā araññaṃ pavisitvā yathārucite rukkhe gāhāpeti, tassa tesaṃ ārakkhaṭṭhānaṃ agantvāpi yathārucitena maggena gantuṃ vaṭṭati. Athāpi pavisanto adatvā ‘‘nikkhamanto dassāmī’’ti rukkhe gāhāpetvā nikkhamanto tesaṃ dātabbaṃ datvā gacchati, vaṭṭati eva. Athāpi ābhogaṃ katvā gacchati ‘‘dehī’’ti vutte ‘‘dassāmī’’ti, ‘‘dehī’’ti vutte dātabbameva. Sace koci attano dhanaṃ datvā ‘‘bhikkhussa gantuṃ dethā’’ti vadati, laddhakappameva, gantuṃ vaṭṭati. Sace pana koci issarajātiko dhanaṃ adatvāva ‘‘bhikkhūnaṃ bhāgaṃ mā gaṇhathā’’ti vāreti, araññapālā ca ‘‘mayaṃ bhikkhūnaṃ tāpasānañca bhāgaṃ agaṇhantā kuto lacchāma, detha, bhante’’ti vadanti, dātabbameva. ភិក្ខុណាដែលបានបង់ថ្លៃដល់អ្នករក្សាព្រៃតាំងពីដំបូង ហើយចូលទៅក្នុងព្រៃ ឱ្យគេកាប់យកឈើតាមដែលខ្លួនពេញចិត្ត ភិក្ខុនោះទោះបីមិនបានទៅកាន់កន្លែងយាមរបស់អ្នករក្សាព្រៃ ក៏អាចចេញទៅតាមផ្លូវដែលខ្លួនពេញចិត្តបាន។ ម្យ៉ាងទៀត កាលចូលទៅមិនទាន់បានបង់ថ្លៃ តែគិតថា "កាលចេញទៅវិញនឹងបង់ឱ្យ" រួចឱ្យគេកាប់យកឈើ កាលចេញទៅក៏បង់ថ្លៃដែលត្រូវបង់ដល់អ្នករក្សាព្រៃទាំងនោះ រួចទើបទៅ យ៉ាងនេះក៏គួរដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា "បើគេសុំ យើងនឹងឱ្យ" រួចដើរទៅ កាលបើគេសុំ ក៏ត្រូវតែបង់ឱ្យ។ បើមានអ្នកណាម្នាក់ចេញប្រាក់ខ្លួនឯង រួចប្រាប់ថា "សូមលោកអនុញ្ញាតឱ្យភិក្ខុទៅចុះ" យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាបានការអនុញ្ញាតដោយត្រឹមត្រូវ ភិក្ខុគួរទៅបាន។ ប៉ុន្តែ បើមានអ្នកធំម្នាក់មិនបានបង់ប្រាក់ឱ្យទេ តែហាមឃាត់ថា "កុំយកចំណែកពីភិក្ខុទាំងឡាយឡើយ" ហើយអ្នករក្សាព្រៃនិយាយថា "បើពួកយើងមិនយកចំណែកពីភិក្ខុ និងតាបសទាំងឡាយទេ តើពួកយើងនឹងបានអ្វីមកពីណា សូមលោកម្ចាស់មេត្តាប្រគេន (បង់ថ្លៃ) មក" យ៉ាងនេះ ភិក្ខុត្រូវតែបង់ឱ្យ។ Yo pana araññapālesu niddāyantesu vā kīḷāpasutesu vā katthaci pakkantesu vā āgantvā ‘‘kuhiṃ araññapālā’’ti pakkositvāpi adisvā gacchati, bhaṇḍadeyyaṃ. Yopi ārakkhaṭṭhānaṃ patvā kammaṭṭhānādīni manasikaronto vā aññavihito vā assatiyā atikkamati, bhaṇḍadeyyameva. Yassāpi taṃ ṭhānaṃ pattassa coro vā hatthī vā vāḷamigo vā mahāmegho vā vuṭṭhahati, so ca tamhā upaddavā muccitukamyatāya sahasā taṃ ṭhānaṃ atikkamati, rakkhati tāva, bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. Idaṃ pana araññe ārakkhaṭṭhānaṃ nāma suṅkaghātatopi garukataraṃ. Suṅkaghātassa hi paricchedaṃ anokkamitvā dūratova pariharanto dukkaṭameva āpajjati. Idaṃ pana theyyacittena pariharantassa ākāsena gacchatopi pārājikameva. Tasmā ettha appamattena bhavitabbanti. ចំណែកភិក្ខុណា កាលដែលពួកអ្នករក្សាព្រៃកំពុងដេកលក់ក្ដី កំពុងលេងសប្បាយក្ដី ឬទៅកាន់ទីណាមួយក្ដី ភិក្ខុនោះមកដល់ហើយស្រែកហៅថា "តើអ្នករក្សាព្រៃនៅឯណា?" កាលបើមិនឃើញ ក៏ដើរចេញទៅ ភិក្ខុនោះត្រូវសងតម្លៃភណ្ឌៈ។ ភិក្ខុណាដែលមកដល់កន្លែងយាម ហើយកំពុងមនសិការកម្មដ្ឋានជាដើម ឬមានចិត្តរាយមាយទៅរកអារម្មណ៍ផ្សេង ឬដើរហួសទៅដោយអសតិ (ខ្វះសតិ) ភិក្ខុនោះក៏ត្រូវសងតម្លៃភណ្ឌៈដែរ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុណាមកដល់កន្លែងនោះហើយ មានចោរ ឬដំរី ឬសត្វសាហាវ ឬមហាមេឃ (ព្យុះភ្លៀង) កើតឡើង ភិក្ខុនោះចង់រួចផុតពីឧបទ្រពនោះ ក៏ដើរហួសកន្លែងនោះទៅដោយប្រញាប់ប្រញាល់ យ៉ាងនេះលោកមិនទាន់ពោលថាត្រូវអាបត្តិទេ ប៉ុន្តែត្រូវសងតម្លៃភណ្ឌៈ។ កន្លែងយាមក្នុងព្រៃនេះ ឈ្មោះថាមានទោសធ្ងន់ជាងដេប៉ូពន្ធដារទៅទៀត។ ព្រោះថា ភិក្ខុដែលចៀសចេញពីដេប៉ូពន្ធដារពីចម្ងាយ ដោយមិនចូលទៅក្នុងដែនកំណត់ ត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ កន្លែងយាមក្នុងព្រៃនេះ បើភិក្ខុមានចិត្តចង់លួច ហើយដើរចៀសចេញ សូម្បីតែហោះទៅតាមអាកាស ក៏ត្រូវអាបត្តិបរាជិកដែរ។ ហេតុនោះ ក្នុងរឿងនេះ ភិក្ខុគួរកុំមានសេចក្តីប្រហែសឡើយ។ Araññaṭṭhakathā niṭṭhitā. បញ្ចប់អរញ្ញដ្ឋកថា។ Udakakathā ឧទកកថា 108. Udake [Pg.300] pana – bhājanagatanti udakadullabhakāle udakamaṇikādīsu bhājanesu saṅgopetvā ṭhapitaṃ; taṃ yasmiṃ bhājane ṭhapitaṃ hoti, taṃ bhājanaṃ āviñchitvā vā chiddaṃ katvā vā tattha pokkharaṇītaḷākesu ca attano bhājanaṃ pavesetvā gaṇhantassa sappitelesu vuttanayena vinicchayo veditabbo. ១០៨. ក្នុងរឿងទឹក មានការវិនិច្ឆ័យដូចតទៅ៖ ពាក្យថា "ទឹកនៅក្នុងភាជនៈ" សំដៅយកទឹកដែលគេរក្សាទុកក្នុងភាជនៈមានពាងទឹកជាដើម ក្នុងគ្រាដែលក្រទឹក។ ភិក្ខុកាលនឹងយកទឹកនោះពីក្នុងភាជនៈដែលគេដាក់ទុក ដោយការផ្អៀងភាជនៈក្ដី ដោយការចោះឱ្យធ្លាយក្ដី ឬដោយការជ្រលក់ភាជនៈរបស់ខ្លួនចុះទៅក្នុងស្រះបោក្ខរណី និងត្រពាំងទាំងឡាយក្នុងទីនោះក្ដី ការវិនិច្ឆ័យត្រូវដឹងតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងរឿងទឹកដោះថ្លា និងប្រេង។ Mariyādacchedane pana tattha jātakabhūtagāmena saddhimpi mariyādaṃ chindantassa adinnādānapayogattā dukkaṭaṃ. Tañca pana pahāre pahāre hoti. Antoṭhatvā bahimukho chindanto bahi antena kāretabbo. Bahi ṭhatvā antomukho chindanto antoantena kāretabbo. Anto ca bahi ca chinditvā majjhe ṭhapetvā taṃ chindanto majjhena kāretabbo. Mariyādaṃ dubbalaṃ katvā gāvo pakkosati, gāmadārakehi vā pakkosāpeti, tā āgantvā khurehi mariyādaṃ chindanti, teneva chinnā hoti. Mariyādaṃ dubbalaṃ katvā gāvo udake paveseti, gāmadārakehi vā pavesāpeti, tāhi uṭṭhāpitavīciyo mariyādaṃ bhinditvā gacchanti. Gāmadārake vā ‘‘udake kīḷathā’’ti vadati, kīḷante vā utrāseti, tehi uṭṭhāpitavīciyopi mariyādaṃ chinditvā gacchanti. Antoudake jātarukkhaṃ chindati, aññena vā chindāpeti, tenapi patantena uṭṭhāpitavīciyo mariyādaṃ chinditvā gacchanti, teneva chinnā hoti. Mariyādaṃ dubbalaṃ katvā taḷākarakkhaṇatthāya taḷākato nibbahanaudakaṃ vā niddhamanatumbaṃ vā pidahati, aññato gacchantaṃ vā udakaṃ yathā ettha pavisati, evaṃ pāḷiṃ vā bandhati, mātikaṃ vā ujukaṃ karoti, tassa uparibhāge ṭhitaṃ attano taḷākaṃ vā bhindati, ussannaṃ udakaṃ mariyādaṃ gahetvā gacchati, teneva chinnā hoti. Sabbattha nikkhantaudakagghānurūpena avahārena kāretabbo. ក្នុងការកាត់ផ្ដាច់នូវទំនប់ បើភិក្ខុកាត់ផ្ដាច់នូវទំនប់ ព្រមទាំងភូតគាមដែលដុះនៅលើទំនប់នោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះការព្យាយាមក្នុងអទិន្នាទាន។ អាបត្តិទុក្កដនោះ កើតឡើងរាល់ៗដងដែលកាប់កាត់។ ភិក្ខុឈរខាងក្នុងទំនប់ បែរមុខទៅខាងក្រៅ ហើយកាត់ ត្រូវឱ្យភិក្ខុនោះធ្វើការសងដោយចំណែកខាងក្រៅ។ ភិក្ខុឈរខាងក្រៅ បែរមុខទៅខាងក្នុង ហើយកាត់ ត្រូវឱ្យធ្វើការសងដោយចំណែកខាងក្នុង។ បើកាត់ទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ ទុកត្រង់កណ្ដាល ហើយកាត់ត្រង់កណ្ដាលនោះ ត្រូវឱ្យធ្វើការសងដោយចំណែកកណ្ដាល។ ភិក្ខុធ្វើទំនប់ឱ្យចុះខ្សោយ ហើយហៅហ្វូងគោមក ឬប្រើក្មេងអ្នកស្រុកឱ្យហៅមក ហ្វូងគោទាំងនោះមកដល់ហើយ ក៏ជាន់កាត់ទំនប់ដោយក្រចកជើង ទំនប់នោះឈ្មោះថាភិក្ខុនោះឯងកាត់។ ភិក្ខុធ្វើទំនប់ឱ្យចុះខ្សោយ ហើយដេញហ្វូងគោឱ្យចុះទៅក្នុងទឹក ឬប្រើក្មេងអ្នកស្រុកឱ្យដេញចុះទៅ រលកដែលកើតឡើងដោយសារហ្វូងគោទាំងនោះ ក៏បោកបំបែកទំនប់ទៅ។ ឬភិក្ខុប្រាប់ក្មេងអ្នកស្រុកថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយលេងក្នុងទឹកចុះ» ឬធ្វើឱ្យក្មេងដែលកំពុងលេងទឹកនោះភ័យស្លន់ស្លោ រលកដែលកើតឡើងដោយសារក្មេងទាំងនោះ ក៏បោកកាត់ទំនប់ទៅ។ ភិក្ខុកាប់ដើមឈើដែលដុះក្នុងទឹក ឬប្រើអ្នកដទៃឱ្យកាប់ ដើមឈើនោះកាលដែលដួលទៅ ក៏ធ្វើឱ្យកើតរលកបោកកាត់ទំនប់ទៅ ទំនប់នោះឈ្មោះថាភិក្ខុនោះឯងកាត់។ ភិក្ខុធ្វើទំនប់ឱ្យចុះខ្សោយ ដើម្បីរក្សាស្រះរបស់ខ្លួន ក៏បិទផ្លូវទឹកដែលហូរចេញពីស្រះ (របស់អ្នកដទៃ) ឬបិទបំពង់បង្ហូរទឹក ឬបិទផ្លូវទឹកដែលហូរទៅកាន់ទីដទៃ ដើម្បីឱ្យទឹកនោះហូរចូលមកក្នុងស្រះនេះវិញ ដោយការលើកទំនប់ ឬធ្វើប្រឡាយឱ្យត្រង់ ឬក៏បំបែកស្រះរបស់ខ្លួនដែលនៅខាងលើឱ្យហូរទៅ ទឹកដែលច្រើនលើសលប់ក៏បោកកាត់ទំនប់ (របស់អ្នកដទៃ) ទៅ ទំនប់នោះឈ្មោះថាភិក្ខុនោះឯងកាត់។ ក្នុងគ្រប់ករណីនៃការកាត់ទាំងអស់ ត្រូវឱ្យភិក្ខុនោះធ្វើការសងតាមតម្លៃនៃទឹកដែលហូរចេញទៅ។ Niddhamanapanāḷiṃ ugghāṭetvā nīharantassāpi eseva nayo. Sace pana tena mariyādāya dubbalāya katāya attano dhammatāya āgantvā vā anāṇattehi gāmadārakehi āropitā vā gāviyo khurehi mariyādaṃ bhindanti, attanoyeva dhammatāya anāṇattehi vā gāmadārakehi udake pavesitā vīciyo uṭṭhāpenti, gāmadārakā vā sayameva pavisitvā kīḷantā uṭṭhāpenti antoudake vā rukkho aññena chijjamāno [Pg.301] patitvā uṭṭhāpeti, uṭṭhāpitā vīciyo mariyādaṃ chindanti, sacepi mariyādaṃ dubbalaṃ katvā sukkhataḷākassa udakanibbahanaṭṭhānaṃ vā udakaniddhamanatumbaṃ vā pidahati, aññato gamanamagge vā pāḷiṃ bandhati, sukkhamātikaṃ vā ujukaṃ karoti, pacchā deve vuṭṭhe udakaṃ āgantvā mariyādaṃ bhindati, sabbattha bhaṇḍadeyyaṃ. សូម្បីក្នុងកាលដែលភិក្ខុបើកបំពង់បង្ហូរទឹក ហើយនាំទឹកចេញទៅ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ បើទំនប់នោះភិក្ខុធ្វើឱ្យចុះខ្សោយហើយ ប៉ុន្តែហ្វូងគោមកដោយឯងៗតាមធម្មតា ឬក្មេងអ្នកស្រុកដែលភិក្ខុមិនបានប្រើ នាំហ្វូងគោឡើងទៅលើទំនប់ ហើយហ្វូងគោជាន់បំបែកទំនប់ដោយក្រចកជើង ឬហ្វូងគោដែលចុះទៅក្នុងទឹកតាមធម្មតា ឬក្មេងដែលភិក្ខុមិនបានប្រើដេញចុះទៅ ហើយធ្វើឱ្យកើតរលក ឬក្មេងអ្នកស្រុកចុះទៅលេងទឹកដោយខ្លួនឯង ហើយធ្វើឱ្យកើតរលក ឬដើមឈើក្នុងទឹកដែលអ្នកដទៃកាប់ កាលដួលទៅក៏ធ្វើឱ្យកើតរលក ហើយរលកទាំងនោះបោកកាត់ទំនប់ទៅ ឬមួយភិក្ខុធ្វើទំនប់ឱ្យចុះខ្សោយ ហើយបិទផ្លូវបង្ហូរទឹក ឬបំពង់បង្ហូរទឹកនៃស្រះដែលរីងស្ងួត ឬលើកទំនប់បិទផ្លូវទឹកក្នុងទីដទៃ ឬធ្វើប្រឡាយដែលរីងស្ងួតឱ្យត្រង់ លុះក្រោយមកកាលដែលភ្លៀងបង្អុរចុះមក ទឹកក៏ហូរមកបំបែកទំនប់នោះ ក្នុងគ្រប់ករណីទាំងនេះ ភិក្ខុត្រូវតែសងនូវភណ្ឌៈ (សងការខូចខាត)។ Yo pana nidāghe sukkhavāpiyā mariyādaṃ yāva talaṃ pāpetvā chindati, pacchā deve vuṭṭhe āgatāgataṃ udakaṃ palāyati, bhaṇḍadeyyaṃ. Yattakaṃ tappaccayā sassaṃ uppajjati, tato pādamattagghanakampi adento sāmikānaṃ dhuranikkhepena assamaṇo hoti. ចំណែកភិក្ខុណា កាត់ផ្ដាច់ទំនប់នៃស្រះដែលរីងស្ងួតក្នុងរដូវក្ដៅ រហូតដល់បាតស្រះ លុះក្រោយមកកាលដែលភ្លៀងបង្អុរចុះមក ទឹកដែលហូរមកតាមធម្មតាក៏ហូរចេញទៅអស់ ភិក្ខុនោះត្រូវសងនូវភណ្ឌៈ។ ភោគផលកើតឡើងបានកម្រិតណាដោយសារទឹកនោះ បើភិក្ខុមិនសងសូម្បីត្រឹមតែមួយបាទ (១ ភាគ ៤ នៃកហាបណៈ) តាមតម្លៃនៃភោគផលនោះទេ ព្រោះតែម្ចាស់គេលះបង់ការទាមទារ ភិក្ខុនោះក៏ឈ្មោះថាជាអសមណៈ (ត្រូវអាបត្តិបរាជិក)។ Yaṃ pana sabbasādhāraṇaṃ taḷākaṃ hoti; taḷāke udakassa sabbepi manussā issarā. Heṭṭhato panassa sassāni karonti, sassapālanatthaṃ taḷākato mahāmātikā nikkhamitvā khettamajjhena yāti, sāpi sadā sandanakāle sabbasādhāraṇā. Tato pana khuddakamātikā nīharitvā attano attano kedāresu udakaṃ pavesenti. Taṃ aññesaṃ gahetuṃ na denti. Nidāghasamayeva udake mandībhūte vārena udakaṃ denti, yo udakavāre sampatte na labhati, tassa sassāni milāyanti; tasmā aññesaṃ vāre añño gahetuṃ na labhati. Tattha yo bhikkhu paresaṃ khuddakamātikāto vā kedārato vā udakaṃ theyyacittena attano vā parassa vā mātikaṃ vā kedāraṃ vā paveseti, aṭavimukhaṃ vā vāheti, avahāro vassa hoti. ឯស្រះទឹកណា ជាស្រះសាធារណៈដល់មនុស្សទាំងអស់ មនុស្សទាំងអស់រមែងជាធំលើទឹកក្នុងស្រះនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកមនុស្សតែងធ្វើស្រូវនៅខាងក្រោមស្រះនោះ ដើម្បីរក្សាស្រូវ ស្ទឹងបង្ហូរទឹកធំ (ប្រឡាយធំ) ហូរចេញពីស្រះនោះ កាត់តាមកណ្តាលស្រែ ស្ទឹងបង្ហូរទឹកនោះ ក៏ជាប្រឡាយសាធារណៈដល់មនុស្សទាំងអស់ក្នុងកាលដែលទឹកហូរជានិច្ច។ តែពីប្រឡាយធំនោះ ពួកអ្នកស្រែតែងនាំយកប្រឡាយតូចៗ បង្ហូរទឹកបញ្ចូលទៅក្នុងស្រែជារបស់ខ្លួនៗ។ ពួកអ្នកស្រែមិនព្រមឲ្យអ្នកដទៃយកទឹកនោះឡើយ។ ក្នុងសម័យក្តៅ ក្នុងកាលដែលទឹកមានតិច ពួកអ្នកស្រែតែងចែកទឹកគ្នាដោយវេន ម្ចាស់ស្រែណា កាលបើដល់វេនទឹកហើយ មិនបានទឹក ស្រូវរបស់ម្ចាស់ស្រែនោះ រមែងស្វិតស្រពោន ហេតុនោះ ក្នុងវេនរបស់អ្នកដទៃ អ្នកដទៃទៀតមិនអាចយកបានឡើយ។ ក្នុងរឿងនោះ ភិក្ខុណាមានចិត្តលួច បង្ហូរទឹកពីប្រឡាយតូច ឬពីស្រែរបស់អ្នកដទៃ ចូលទៅកាន់ប្រឡាយ ឬស្រែរបស់ខ្លួន ឬរបស់អ្នកដទៃ ឬបង្ហូរទៅកាន់ព្រៃ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិអវហារ។ Yopi ‘‘cirena me udakavāro bhavissati, idañca sassaṃ milāyatī’’ti paresaṃ kedāre សូម្បីភិក្ខុណាមួយ គិតថា «វេនទឹករបស់យើង នឹងមានក្នុងកាលយូរអង្វែង ឯស្រូវនេះ ក៏ស្វិតស្រពោនទៅហើយ» ដូច្នេះ ហើយ ក្នុងស្រែរបស់អ្នកដទៃ Pavisantassa udakassa pavisanamaggaṃ pidahitvā attano kedāraṃ paveseti, avahāro eva. Sace pana taḷākato aniggate paresaṃ mātikāmukhaṃ asampatteva udake sukkhamātikaṃyeva yathā āgacchantaṃ udakaṃ aññesaṃ kedāre appavisitvā attanoyeva kedāraṃ pavisati, evaṃ tattha tattha bandhati. Anikkhante baddhā subaddhā, nikkhante baddhā, bhaṇḍadeyyaṃ. Taḷākaṃ gantvā sayameva niddhamanapanāḷiṃ ugghāṭetvā attano kedāraṃ pavesentassāpi natthi avahāro. Kasmā? Taḷākaṃ nissāya khettassa katattā. Kurundiyādīsu pana ‘‘avahāro’’ti vuttaṃ. Taṃ [Pg.302] ‘‘vatthuṃ kālañca desañcā’’ti iminā lakkhaṇena na sameti. Tasmā mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttameva yuttanti. បិទផ្លូវចូលនៃទឹកដែលកំពុងហូរចូល ហើយបង្ហូរចូលទៅក្នុងស្រែរបស់ខ្លួន ត្រូវអាបត្តិអវហារតែម្តង។ បើម្យ៉ាងទៀត កាលដែលទឹកមិនទាន់ហូរចេញពីស្រះ ឬមិនទាន់ដល់មាត់ប្រឡាយរបស់អ្នកដទៃ ភិក្ខុបិទប្រឡាយស្ងួតនោះឯង ដោយប្រការណាដែលទឹកដែលហូរមក មិនចូលទៅក្នុងស្រែរបស់អ្នកដទៃ ហើយចូលទៅក្នុងស្រែរបស់ខ្លួនតែម្តង ភិក្ខុបិទក្នុងទីនោះៗ យ៉ាងនេះ។ បើបិទក្នុងកាលដែលទឹកមិនទាន់ហូរចេញមក ឈ្មោះថាបិទល្អហើយ បើបិទក្នុងកាលដែលទឹកហូរចេញមកហើយ ត្រូវអាបត្តិភណ្ឌទេយ្យ។ ភិក្ខុទៅកាន់ស្រះទឹក ហើយបើកទ្វារទឹកដោយខ្លួនឯង បង្ហូរទឹកចូលទៅក្នុងស្រែរបស់ខ្លួន សូម្បីភិក្ខុនោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិអវហារឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះការធ្វើស្រែ អាស្រ័យនឹងស្រះទឹកនោះ។ តែក្នុងអដ្ឋកថាមានកុរុន្ទីជាដើម ពោលថា «ត្រូវអាបត្តិអវហារ»។ ពាក្យនោះ មិនសមស្របតាមលក្ខណៈនេះថា «វត្ថុ កាល និងទេសៈ» ឡើយ។ ហេតុនោះ ពាក្យដែលពោលទុកក្នុងមហាអដ្ឋកថា ទើបជាពាក្យសមគួរ។ Udakakathā niṭṭhitā. និទានស្តីពីទឹក ចប់ហើយ។ Dantaponakathā និទានស្តីពីឈើស្ទង់ធ្មេញ 109. Dantapoṇaṃ ārāmaṭṭhakavinicchayena vinicchinitabbaṃ. Ayaṃ pana viseso – yo saṅghassa vetanabhato hutvā devasikaṃ vā pakkhamāsavārena vā dantakaṭṭhaṃ āharati, so taṃ āharitvā chinditvāpi yāva bhikkhusaṅghaṃ na sampaṭicchāpeti, tāva tasseva hoti. Tasmā taṃ theyyacittena gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo. Tatthajātakaṃ pana garubhaṇḍaṃ, tampi bhikkhusaṅghena rakkhitagopitaṃ gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo. Eseva nayo gaṇapuggalagihimanussasantakepi chinnake acchinnake ca. Tesaṃ ārāmuyyānabhūmīsu jātaṃ sāmaṇerā vārena bhikkhusaṅghassa dantakaṭṭhaṃ āharantā ācariyupajjhāyānampi āharanti, taṃ yāva chinditvā saṅghaṃ na paṭicchāpenti, tāva sabbaṃ tesaṃyeva hoti. Tasmā tampi theyyacittena gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo. Yadā pana te chinditvā saṅghassa paṭicchāpetvā dantakaṭṭhamāḷake nikkhipanti, ‘‘yathāsukhaṃ bhikkhusaṅgho paribhuñjatū’’ti; tato paṭṭhāya avahāro natthi, vattaṃ pana jānitabbaṃ. Yo hi devasikaṃ saṅghamajjhe osarati, tena divase divase ekameva dantakaṭṭhaṃ gahetabbaṃ. Yo pana devasikaṃ na osarati, padhānaghare vasitvā dhammasavane vā uposathagge vā dissati, tena pamāṇaṃ sallakkhetvā cattāri pañcadantakaṭṭhāni attano vasanaṭṭhāne ṭhapetvā khāditabbāni. Tesu khīṇesu sace punapi dantakaṭṭhamāḷake bahūni hontiyeva, punapi āharitvā khāditabbāni. Yadi pana pamāṇaṃ asallakkhetvā āharati, tesu akkhīṇesuyeva māḷake khīyanti, tato keci therā ‘‘yehi gahitāni, te paṭiāharantū’’ti vadeyyuṃ, keci ‘‘khādantu, puna sāmaṇerā āharissantī’’ti, tasmā vivādapariharaṇatthaṃ pamāṇaṃ sallakkhetabbaṃ. Gahaṇe pana doso natthi. Maggaṃ gacchantenāpi ekaṃ vā dve vā thavikāya pakkhipitvā gantabbanti. ១០៩. ឈើស្ទង់ធ្មេញ គប្បីសម្រេចដោយការវិនិច្ឆ័យភណ្ឌៈដែលស្ថិតនៅក្នុងអារាម។ តែក្នុងរឿងនេះ មានសេចក្តីប្លែកគ្នានេះគឺ៖ ជនណាជាអ្នកស៊ីឈ្នួលរបស់សង្ឃ តែងនាំយកឈើស្ទង់ធ្មេញមកជាប្រចាំថ្ងៃ ឬដោយវេនកន្លះខែ ឬមួយខែម្តង ជននោះនាំយកឈើស្ទង់ធ្មេញនោះមកហើយ សូម្បីកាត់ហើយ ដរាបណាដែលមិនទាន់ប្រគល់ឲ្យភិក្ខុសង្ឃទទួលយក ដរាបនោះ ឈើស្ទង់ធ្មេញនោះ នៅជារបស់ជននោះដដែល។ ហេតុនោះ ភិក្ខុណាមានចិត្តលួច កាន់យកឈើស្ទង់ធ្មេញនោះ គប្បីឲ្យធ្វើការជម្រះតាមតម្លៃភណ្ឌៈ។ ម្យ៉ាងទៀត ឈើស្ទង់ធ្មេញដែលដុះក្នុងអារាមនោះ ជាគរុភណ្ឌ សូម្បីឈើស្ទង់ធ្មេញនោះ ដែលភិក្ខុសង្ឃថែរក្សាការពារហើយ ភិក្ខុណាកាន់យក គប្បីឲ្យធ្វើការជម្រះតាមតម្លៃភណ្ឌៈ។ វិធីនេះ គប្បីដឹងក្នុងឈើស្ទង់ធ្មេញជារបស់គណៈ របស់បុគ្គល និងរបស់គ្រហស្ថ ទោះបីកាត់ហើយក្តី មិនទាន់កាត់ក្តី។ ឈើស្ទង់ធ្មេញដែលដុះក្នុងដីចម្ការ ឬដីឧទ្យានរបស់ជនទាំងនោះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពួកសាមណេរ កាលនាំយកឈើស្ទង់ធ្មេញមកថ្វាយភិក្ខុសង្ឃតាមវេន ក៏នាំយកមកថ្វាយព្រះឧបជ្ឈាយ៍ និងព្រះអាចារ្យរបស់ខ្លួនផងដែរ ឈើស្ទង់ធ្មេញនោះ ដរាបណាដែលមិនទាន់កាត់ ហើយប្រគល់ឲ្យសង្ឃទទួលយក ដរាបនោះ ឈើស្ទង់ធ្មេញទាំងអស់នោះ នៅជារបស់ពួកសាមណេរទាំងនោះដដែល។ ហេតុនោះ ភិក្ខុណាមានចិត្តលួច កាន់យកឈើស្ទង់ធ្មេញនោះ ក៏គប្បីឲ្យធ្វើការជម្រះតាមតម្លៃភណ្ឌៈដែរ។ តែក្នុងកាលណា ពួកសាមណេរទាំងនោះ កាត់ហើយ ប្រគល់ឲ្យសង្ឃទទួលយក រួចដាក់ទុកលើរានឈើស្ទង់ធ្មេញ ដោយតាំងចិត្តថា «សូមភិក្ខុសង្ឃប្រើប្រាស់តាមសប្បាយចុះ» ចាប់តាំងពីកាលនោះមក មិនត្រូវអាបត្តិអវហារឡើយ តែគប្បីដឹងនូវវត្តប្រតិបត្តិ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណាចូលទៅក្នុងកណ្តាលសង្ឃជាប្រចាំថ្ងៃ ភិក្ខុនោះគប្បីកាន់យកឈើស្ទង់ធ្មេញតែមួយដើមប៉ុណ្ណោះក្នុងមួយថ្ងៃៗ។ ចំណែកភិក្ខុណា មិនបានចូលទៅក្នុងកណ្តាលសង្ឃជាប្រចាំថ្ងៃទេ តែរស់នៅក្នុងរោងសមាធិ (បធានឃរៈ) ឬគេតែងឃើញក្នុងពេលស្តាប់ធម៌ ឬក្នុងរោងឧបោសថ ភិក្ខុនោះគប្បីកំណត់ប្រមាណ ហើយយកឈើស្ទង់ធ្មេញ ៤ ឬ ៥ ដើម ទៅទុកក្នុងទីលំនៅរបស់ខ្លួន ហើយប្រើប្រាស់ចុះ។ កាលបើឈើស្ទង់ធ្មេញទាំងនោះអស់ទៅ បើសូម្បីនៅលើរានឈើស្ទង់ធ្មេញ នៅមានឈើស្ទង់ធ្មេញជាច្រើនទៀត ក៏គប្បីនាំយកមកប្រើប្រាស់ទៀតបាន។ បើភិក្ខុមិនកំណត់ប្រមាណ ហើយនាំយកមក កាលបើឈើស្ទង់ធ្មេញទាំងនោះមិនទាន់អស់ទេ តែនៅលើរានអស់ទៅ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈខ្លះ គប្បីពោលថា «ភិក្ខុទាំងឡាយណា យកទៅលើស ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ចូរនាំយកមកវិញចុះ» ព្រះថេរៈខ្លះ គប្បីពោលថា «ចូរប្រើប្រាស់ចុះ មិនយូរប៉ុន្មាន ពួកសាមណេរនឹងនាំយកមកទៀត» ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីចៀសវាងការវិវាទគ្នា គប្បីកំណត់ប្រមាណក្នុងការយក។ តែក្នុងការកាន់យកនោះ មិនមានទោសឡើយ។ សូម្បីភិក្ខុដែលកំពុងដើរផ្លូវ ក៏គប្បីដាក់ឈើស្ទង់ធ្មេញ ១ ឬ ២ ដើម ទៅក្នុងយាម រួចដើរផ្លូវទៅបាន។ Dantaponakathā niṭṭhitā. និទានស្តីពីឈើស្ទង់ធ្មេញ ចប់ហើយ។ Vanappatikathā និទានស្តីពីម្ចាស់ព្រៃ 110. Vanassa [Pg.303] patīti vanappati; vanajeṭṭhakarukkhassetaṃ adhivacanaṃ. Idha pana sabbopi manussehi pariggahitarukkho adhippeto ambalabujapanasādiko. Yattha vā pana maricavalliādīni āropenti, so chijjamāno sace ekāyapi challiyā vā vākena vā sakalikāya vā pheggunā vā sambaddhova hutvā bhūmiyaṃ patati, rakkhati tāva. ១១០. ឈើណាជាធំក្នុងព្រៃ ឈ្មោះថា វនប្បតិ (ម្ចាស់ព្រៃ) ពាក្យថា វនប្បតិ នេះ ជាឈ្មោះនៃដើមឈើដែលធំជាងគេក្នុងព្រៃ។ តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ សំដៅយកដើមឈើទាំងអស់ដែលមនុស្សហួងហែង មានដើមស្វាយ ដើមខ្នុរព្រៃ ដើមខ្នុរផ្ទះជាដើម។ ឬមួយទៀត ដើមឈើណាដែលគេដាំវល្លិម្រេចជាដើមលើដើមឈើនោះ ដើមឈើនោះ កាលដែលគេកាប់ បើសូម្បីតែសំបកមួយសរសៃ ឬវល្លិមួយសរសៃ ឬស្រកាមួយបន្ទះ ឬសាច់ឈើក្រៅ ភ្ជាប់គ្នា ហើយដួលទៅលើដី ក៏នៅតែរក្សាទុកដរាបនោះ។ Yo pana chinnopi vallīhi vā sāmantarukkhasākhāhi vā sambaddho sandhāritattā ujukameva tiṭṭhati, patanto vā bhūmiṃ na pāpuṇāti, natthi tattha parihāro, avahāro eva hoti. Yopi kakacena chinno acchinno viya hutvā tatheva tiṭṭhati, tasmimpi eseva nayo. ដើមឈើណា ទោះបីកាប់ដាច់ហើយក្តី តែនៅជំពាក់នឹងវល្លិទាំងឡាយ ឬមែកឈើជិតខាង ព្រោះតែការទ្រទ្រង់ទុក ទើបនៅឈរត្រង់ដដែល ឬកាលដែលដួលទៅ ក៏មិនដល់ដី ក្នុងរឿងនោះ មិនមានការរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ ត្រូវតែអាបត្តិអវហារតែម្តង។ សូម្បីដើមឈើណាដែលគេអារដោយរណា ដាច់ហើយ តែហាក់ដូចជាមិនទាន់ដាច់ នៅឈរត្រង់ដដែល ក្នុងដើមឈើនោះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ Yo pana rukkhaṃ dubbalaṃ katvā pacchā cāletvā pāteti, aññena vā cālāpeti; aññaṃ vāssa santike rukkhaṃ chinditvā ajjhottharati, parena vā ajjhottharāpeti; makkaṭe vā paripātetvā tattha āropeti, aññena vā āropāpeti; vagguliyo vā tattha āropeti, parena vā āropāpeti; tā taṃ rukkhaṃ pātenti, tasseva avahāro. ភិក្ខុណា ធ្វើដើមឈើឲ្យទន់ខ្សោយ ហើយរង្គោះរង្គើឲ្យដួលទៅក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ឬប្រើអ្នកដទៃឲ្យរង្គោះរង្គើ ឬកាប់ដើមឈើដទៃទៀតដែលនៅជិតនោះ ឲ្យដួលសង្កត់លើដើមឈើនោះ ឬប្រើអ្នកដទៃឲ្យកាប់សង្កត់ ឬដេញពួកស្វាឲ្យឡើងទៅលើដើមឈើនោះ ឬប្រើអ្នកដទៃឲ្យដេញឡើង ឬដេញពួកប្រចៀវឲ្យឡើងទៅលើដើមឈើនោះ ឬប្រើអ្នកដទៃឲ្យដេញឡើង សត្វទាំងនោះ ធ្វើដើមឈោះឲ្យដួលរលំទៅ អាបត្តិអវហារ រមែងមានដល់ភិក្ខុនោះឯង។ Sace pana tena rukkhe dubbale kate añño anāṇatto eva taṃ cāletvā pāteti, បើម្យ៉ាងទៀត កាលដែលភិក្ខុនោះ ធ្វើដើមឈើឲ្យទន់ខ្សោយហើយ អ្នកដទៃដែលភិក្ខុមិនបានប្រើប្រាស់ឡើយ មកអង្រួនធ្វើឲ្យដួលទៅ Rukkhena vā ajjhottharati, attano dhammatāya makkaṭā vā vagguliyo vā ārohanti, paro vā anāṇatto āropeti, sayaṃ vā esa vātamukhaṃ sodheti, balavavāto āgantvā rukkhaṃ pāteti; sabbattha bhaṇḍadeyyaṃ. Vātamukhasodhanaṃ panettha asampatte vāte sukkhamātikāya ujukaraṇādīhi sameti, no aññathā. Rukkhaṃ āvijjhitvā satthena vā ākoṭeti, aggiṃ vā deti, maṇḍukakaṇṭakaṃ vā visaṃ vā ākoṭeti, yena so marati, sabbattha bhaṇḍadeyyamevāti. ឬកាប់ដើមឈើផ្សេងមកសង្កត់ ឬពួកស្វា ឬពួកប្រចៀវឡើងទៅដោយធម្មតារបស់វា ឬអ្នកដទៃដែលភិក្ខុមិនបានប្រើ នាំយកសត្វទាំងនោះឡើងទៅ ឬភិក្ខុនោះកាប់ឆ្ការផ្លូវខ្យល់ដោយខ្លួនឯង ហើយមានខ្យល់ខ្លាំងបក់មកធ្វើឲ្យដើមឈើនោះដួលរលំទៅ ក្នុងបយោគទាំងអស់នេះ ត្រូវអាបត្តិភណ្ឌទេយ្យ។ ម្យ៉ាងទៀត ការកាប់ឆ្ការផ្លូវខ្យល់ក្នុងទីនេះ កាលដែលខ្យល់មិនទាន់មកដល់ មានឧបមាដូចជាការធ្វើប្រឡាយស្ងួតឲ្យត្រង់ជាដើម មិនខុសគ្នាឡើយ។ ភិក្ខុចោះដើមឈើ ហើយវាយដោយកាំបិតក្តី ដុតភ្លើងក្តី ចាក់ដោយពិសបន្លាកង្កែបក្តី ធ្វើឲ្យដើមឈើនោះងាប់ ក្នុងបយោគទាំងអស់នេះ ត្រូវអាបត្តិភណ្ឌទេយ្យតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ Vanappatikathā niṭṭhitā. និទានស្តីពីម្ចាស់ព្រៃ ចប់ហើយ។ Haraṇakakathā និទានស្តីពីការនាំយកភណ្ឌៈ 111. Haraṇake [Pg.304] – aññassa haraṇakaṃ bhaṇḍaṃ theyyacitto āmasatīti paraṃ sīsabhārādīhi bhaṇḍaṃ ādāya gacchantaṃ disvā ‘‘etaṃ harissāmī’’ti vegena gantvā āmasati, ettāvatā assa dukkaṭaṃ. Phandāpetīti ākaḍḍhanavikaḍḍhanaṃ karoti, sāmiko na muñcati, tenassa thullaccayaṃ. Ṭhānā cāvetīti ākaḍḍhitvā sāmikassa hatthato moceti, tenassa pārājikaṃ. Sace pana taṃ bhaṇḍasāmiko uṭṭhahitvā pothetvā puna taṃ bhaṇḍaṃ mocāpetvā gaṇheyya, bhikkhu paṭhamaggahaṇeneva pārājiko. Sīsato vā kaṇṇato vā gīvato vā hatthato vā alaṅkāraṃ chinditvā vā mocetvā vā gaṇhantassa sīsādīhi mocitamatte pārājikaṃ. Hatthe pana valayaṃ vā kaṭakaṃ vā anīharitvā aggabāhaṃ ghaṃsantova aparāparaṃ vā sāreti, ākāsagataṃ vā karoti, rakkhati tāva. Rukkhamūlacīvaravaṃsesu valayamiva na pārājikaṃ janeti. Kasmā? Saviññāṇakattā. Saviññāṇakakoṭṭhāsagatañhi yāva tato na nīhaṭaṃ, tāva tattheva hoti. Eseva nayo aṅgulimuddikapādakaṭakakaṭūpagapiḷandhanesu. ១១១. ក្នុងរឿងការនាំយកភណ្ឌៈ ពាក្យថា «ភិក្ខុមានចិត្តលួច ពាល់ត្រូវភណ្ឌៈដែលគេកំពុងនាំទៅ» គឺភិក្ខុឃើញអ្នកដទៃផ្ទុកភណ្ឌៈលើក្បាលជាដើម ហើយដើរទៅ គិតថា «យើងនឹងលួចយកភណ្ឌៈនេះ» ហើយស្ទុះទៅពាល់ត្រូវ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ពាក្យថា «ធ្វើឲ្យញាប់ញ័រ» គឺភិក្ខុទាញទៅទាញមក តែម្ចាស់មិនព្រមលែង ដោយហេតុនោះ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ពាក្យថា «ធ្វើឲ្យឃ្លាតចាកទី» គឺភិក្ខុឆក់ទាញឲ្យរួចពីដៃរបស់ម្ចាស់ ដោយហេតុនោះ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើម្យ៉ាងទៀត ម្ចាស់ភណ្ឌៈនោះ ក្រោកឡើងវាយតប់ ហើយដណ្តើមយកភណ្ឌៈនោះត្រឡប់ទៅវិញ ភិក្ខុនោះក៏នៅតែត្រូវអាបត្តិបារាជិក ព្រោះតែការកាន់យកក្នុងគ្រាដំបូងនោះឯង។ ភិក្ខុដែលកាត់ ឬដោះគ្រឿងអលង្ការពីក្បាលក្តី ពីត្រចៀកក្តី ពីកក្តី ពីដៃក្តី របស់គេ កាលបើគ្រឿងអលង្ការនោះគ្រាន់តែរបូតចេញពីក្បាលជាដើម ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ តែបើកងដៃ ឬកងកដៃដែលនៅក្នុងដៃ ភិក្ខុមិនបានដោះចេញទេ គ្រាន់តែរុញឡើងរុញចុះដុសខាត់នឹងដើមដៃ ឬធ្វើឲ្យវិលទៅវិលមក ឬលើកឡើងទៅលើអាកាស ក៏នៅតែរក្សាទុកដរាបនោះ។ ការធ្វើបែបនេះ មិនបង្កើតអាបត្តិបារាជិកឡើយ ដូចជាកងដែលនៅក្នុងឫសឈើ ក្នុងស្បង់ចីវរ និងក្នុងឫស្សីជាដើម។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះវត្ថុនោះជាសវិញ្ញាណកៈ។ ព្រោះថា គ្រឿងអលង្ការដែលនៅក្នុងចំណែកនៃរាងកាយដែលមានវិញ្ញាណ ដរាបណាដែលមិនទាន់ដោះចេញពីចំណែកនោះ ដរាបនោះ ឈ្មោះថានៅក្នុងទីនោះដដែល។ វិធីនេះ គប្បីដឹងក្នុងចិញ្ចៀនដៃ កងជើង និងគ្រឿងអលង្ការសម្រាប់ចង្កេះជាដើម។ Yo pana parassa nivatthasāṭakaṃ acchindati, paro ca salajjitāya sahasā na muñcati, ekenantena coro kaḍḍhati, ekenantena paro, rakkhati tāva. Parassa hatthato muttamatte pārājikaṃ. Athāpi taṃ kaḍḍhantassa chijjitvā ekadeso hatthagato hoti, so ca pādaṃ agghati pārājikameva. Sahabhaṇḍahārakanti ‘‘sabhaṇḍahārakaṃ bhaṇḍaṃ nessāmī’’ti cintetvā ‘‘ito yāhī’’ti bhaṇḍahārakaṃ tajjeti, so bhīto corena adhippetadisābhimukho hutvā ekaṃ pādaṃ saṅkāmeti, corassa thullaccayaṃ; dutiye pārājikaṃ. Pātāpetīti athāpi coro bhaṇḍahārakassa hatthe āvudhaṃ disvā sāsaṅko hutvā pātāpetvā gahetukāmo ekamantaṃ paṭikkamma santajjetvā pātāpeti, parassa hatthato muttamatte pārājikaṃ. ភិក្ខុណា ដណ្តើមយកសំពត់ស្លៀករបស់អ្នកដទៃ ឯម្ចាស់សំពត់នោះ ព្រោះតែសេចក្តីខ្មាស ក៏មិនព្រមលែងភ្លាមៗ ភិក្ខុជាចោរទាញចុងម្ខាង ម្ចាស់ទាញចុងម្ខាង ក៏នៅតែរក្សាទុកដរាបនោះ។ កាលបើរបូតចេញពីដៃរបស់ម្ចាស់ភ្លាម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ មួយវិញទៀត កាលដែលភិក្ខុទាញសំពត់នោះទៅ សំពត់ដាច់ចេញជាចំណែកមួយនៅក្នុងដៃរបស់ភិក្ខុ ហើយចំណែកនោះមានតម្លៃដល់មួយបាទ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម្តង។ ពាក្យថា «ព្រមទាំងអ្នកនាំភណ្ឌៈទៅ» គឺភិក្ខុគិតថា «យើងនឹងនាំយកភណ្ឌៈទៅ ព្រមទាំងអ្នកនាំភណ្ឌៈនេះផង» ហើយគំរាមកំហែងអ្នកនាំភណ្ឌៈនោះថា «ចូរដើរទៅពីទីនេះ» អ្នកនាំភណ្ឌៈនោះ ខ្លាចចោរ ក៏ដើរតម្រង់ទៅរកទិសដៅដែលចោរចង់បាន គ្រាន់តែឈានជើងមួយជំហាន ភិក្ខុជាចោរត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ដល់ជំហានទីពីរ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ពាក្យថា «ធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះ» គឺចោរឃើញអាវុធនៅក្នុងដៃរបស់អ្នកនាំភណ្ឌៈ ក៏មានសេចក្តីសង្ស័យ ចង់ឲ្យគេទម្លាក់ភណ្ឌៈចុះហើយសឹមយក ទើបថយទៅក្នុងទីសមគួរមួយ ហើយគំរាមកំហែងឲ្យគេទម្លាក់ចុះ កាលបើភណ្ឌៈរបូតចេញពីដៃរបស់ម្ចាស់ភ្លាម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Pātāpeti, āpatti dukkaṭassātiādi pana parikappavasena vuttaṃ. Yo hi bhaṇḍaṃ pātāpetvā ‘‘yaṃ mama ruccati, taṃ gahessāmī’’ti parikappetvā pātāpeti, tassa pātāpane ca āmasane ca dukkaṭaṃ, phandāpane thullaccayaṃ. Pādagghanakassa ṭhānā cāvane pārājikaṃ. Taṃ pacchā paṭipātiyamānassa muñcatopi natthiyeva samaṇabhāvo. Yopi bhaṇḍahārakaṃ [Pg.305] atikkamantaṃ disvā anubandhanto ‘‘tiṭṭha, tiṭṭha, bhaṇḍaṃ pātehī’’ti vatvā pātāpeti, tassāpi tena hatthato muttamatte pārājikaṃ. ពាក្យថា «ធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» ជាដើមនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃការកំណត់ទុក (បរិកប្បៈ)។ ព្រោះថា ភិក្ខុណាធ្វើភណ្ឌៈឲ្យធ្លាក់ចុះ ដោយកំណត់ទុកថា «ភណ្ឌៈណាដែលយើងពេញចិត្ត យើងនឹងយកភណ្ឌៈនោះ» ហើយធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះការធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះ និងការពាល់ត្រូវ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ព្រោះការធ្វើឲ្យញាប់ញ័រ។ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ព្រោះការធ្វើភណ្ឌៈមានតម្លៃមួយបាទឲ្យឃ្លាតចាកទី។ ទោះបីភិក្ខុនោះ លែងភណ្ឌៈនោះក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ដែលគេនាំយកមកថ្វាយវិញ ក៏មិនមានភាពជាសមណៈឡើយ។ សូម្បីភិក្ខុណា ឃើញអ្នកនាំភណ្ឌៈដើរហួសទៅ ហើយដេញតាមស្រែកថា «ឈប់ៗ ចូរទម្លាក់ភណ្ឌៈចុះ» ហើយធ្វើឲ្យគេទម្លាក់ចុះ កាលបើភណ្ឌៈនោះរបូតចេញពីដៃរបស់គេភ្លាម ភិក្ខុនោះក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ Yo pana ‘‘tiṭṭha tiṭṭhā’’ti vadati, ‘‘pātehī’’ti na vadati; itaro ca taṃ oloketvā ‘‘sace esa maṃ pāpuṇeyya, ghāteyyāpi ma’’ nti sālayova hutvā taṃ bhaṇḍaṃ gahanaṭṭhāne pakkhipitvā ‘‘puna nivattitvā gahessāmī’’ti pakkamati, pātanapaccayā pārājikaṃ natthi. Āgantvā pana theyyacittena gaṇhato uddhāre pārājikaṃ. Atha panassa evaṃ hoti – ‘‘mayā pātāpenteneva idaṃ mama santakaṃ kata’’nti tato naṃ sakasaññāya gaṇhāti; gahaṇe rakkhati, bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. ‘‘Dehī’’ti vutte adentassa sāmikānaṃ dhuranikkhepe pārājikaṃ. ‘‘So imaṃ chaḍḍetvā gato, anajjhāvutthakaṃ dāni ida’’nti paṃsukūlasaññāya gaṇhatopi eseva nayo. Atha pana sāmiko ‘‘tiṭṭha tiṭṭhā’’ti vuttamatteneva olokento taṃ disvā ‘‘na dāni idaṃ mayha’’nti dhuranikkhepaṃ katvā nirālayo chaḍḍetvā palāyati, taṃ theyyacittena gaṇhato uddhāre dukkaṭaṃ. Āharāpente dātabbaṃ, adentassa pārājikaṃ. Kasmā? Tassa payogena chaḍḍitattāti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Aññesu pana vicāraṇā eva natthi. Purimanayeneva sakasaññāya vā paṃsukūlasaññāya vā gaṇhantepi ayameva vinicchayoti. ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាពោលថា «ចូរឈប់ៗ» តែមិនបានពោលថា «ចូរទម្លាក់ចុះ» ឡើយ ហើយបុរសម្នាក់ទៀត (អ្នកនាំទ្រព្យទៅ) ក្រឡេកមើលភិក្ខុនោះហើយ គិតថា «បើភិក្ខុនេះមកទាន់អញ មុខជាសម្លាប់អញជាមិនខាន» ក៏នៅមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងទ្រព្យនោះ ហើយបោះបង់ទ្រព្យនោះចោលក្នុងព្រៃស៊ុបទ្រុប គិតថា «អញនឹងត្រឡប់មកយកវិញ» រួចក៏ដើរចេញទៅ ព្រោះហេតុតែការធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះ (បោះបង់ចោល) មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុនោះត្រឡប់មកវិញ ហើយកាន់យកដោយថេយ្យចិត្ត ក្នុងខណៈដែលលើកឡើង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ មួយវិញទៀត បើភិក្ខុនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ទ្រព្យនេះ អញបានធ្វើឲ្យជារបស់អញ តាំងពីកាលដែលធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះមកម៉្លេះ» ព្រោះហេតុនោះ ក៏កាន់យកទ្រព្យនោះដោយសញ្ញាថាជារបស់ខ្លួន ក្នុងខណៈដែលកាន់យក មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិក (រក្សាខ្លួនបាន) ប៉ុន្តែត្រូវសងទ្រព្យវិញ។ កាលបើម្ចាស់គេពោលថា «ចូរប្រគល់ឲ្យវិញមក» បើភិក្ខុមិនព្រមឲ្យ ក្នុងខណៈដែលម្ចាស់គេបោះបង់ធុរៈ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ទោះបីភិក្ខុកាន់យកដោយបង្សុកូលសញ្ញាថា «ម្ចាស់គេបោះបង់ចោលទ្រព្យនេះទៅហើយ ឥឡូវនេះ ទ្រព្យនេះមិនមានអ្នកណាកាន់កាប់ឡើយ» ដូច្នេះ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ មួយវិញទៀត បើម្ចាស់ទ្រព្យ គ្រាន់តែភិក្ខុពោលថា «ចូរឈប់ៗ» ក៏ក្រឡេកមើលទៅឃើញភិក្ខុនោះ ហើយគិតថា «ឥឡូវនេះ ទ្រព្យនេះមិនមែនជារបស់អញទៀតទេ» ក៏បោះបង់ធុរៈ គ្មានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ ហើយបោះបង់ចោល រត់ទៅ កាលបើភិក្ខុកាន់យកទ្រព្យនោះដោយថេយ្យចិត្ត ក្នុងខណៈដែលលើកឡើង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើម្ចាស់គេមកទារ ត្រូវតែប្រគល់ឲ្យវិញ បើមិនប្រគល់ឲ្យ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះទ្រព្យនោះ ម្ចាស់គេបោះបង់ចោល ដោយសារតែបយោគៈ (ការប្រឹងប្រែង) របស់ភិក្ខុនោះ នេះជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងមហាអដ្ឋកថា។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាដទៃទៀត មិនមានការវិនិច្ឆ័យយ៉ាងនេះឡើយ។ សូម្បីភិក្ខុកាន់យកដោយសញ្ញាថាជារបស់ខ្លួនក្តី ដោយបង្សុកូលសញ្ញាក្តី តាមន័យមុននោះឯង នេះជាសេចក្តីវិនិច្ឆ័យក្នុងរឿងនេះ។ Haraṇakakathā niṭṭhitā. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីការនាំទៅ ចប់ហើយ។ Upanidhikathā សេចក្តីអធិប្បាយអំពីការផ្ញើទុក (ឧបនិធិកថា) 112. Upanidhimhi – nāhaṃ gaṇhāmīti sampajānamusāvādepi adinnādānassa payogattā dukkaṭaṃ. ‘‘Kiṃ tumhe bhaṇatha? Nevidaṃ mayhaṃ anurūpaṃ, na tumhāka’’ntiādīni vadantassāpi dukkaṭameva. ‘‘Raho mayā etassa hatthe ṭhapitaṃ, na añño koci jānāti, ‘dassati nu kho me no’’’ti sāmiko vimatiṃ uppādeti, bhikkhussa thullaccayaṃ. Tassa pharusādibhāvaṃ disvā sāmiko ‘‘na mayhaṃ dassatī’’ti dhuraṃ nikkhipati, tatra sacāyaṃ bhikkhu ‘‘kilametvā naṃ dassāmī’’ti dāne saussāho, rakkhati tāva. Sacepi so dāne nirussāho, bhaṇḍassāmiko pana gahaṇe saussāho[Pg.306], rakkhateva. Yadi pana so dāne nirussāho bhaṇḍasāmikopi ‘‘na mayhaṃ dassatī’’ti dhuraṃ nikkhipati, evaṃ ubhinnaṃ dhuranikkhepena bhikkhuno pārājikaṃ. Yadipi mukhena ‘‘dassāmī’’ti vadati, cittena pana adātukāmo, evampi sāmikassa dhuranikkhepe pārājikaṃ. Taṃ pana upanidhi nāma saṅgopanatthāya attano hatthe parehi ṭhapitabhaṇḍaṃ, aguttadesato ṭhānā cāvetvā guttaṭṭhāne ṭhapanatthāya harato anāpatti. Theyyacittenapi ṭhānā cāventassa avahāro natthi. Kasmā? Attano hatthe nikkhittattā, bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. Theyyacittena paribhuñjatopi eseva nayo. Tāvakālikaggahaṇepi tatheva. Dhammaṃ carantotiādi vuttanayameva. Ayaṃ tāva pāḷivaṇṇanā. ១១២. ក្នុងរឿងទ្រព្យដែលគេផ្ញើទុក— សូម្បីការនិយាយកុហកទាំងដឹងខ្លួនថា «អាត្មាមិនបានយកទេ» ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះជាបយោគៈនៃការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ។ សូម្បីភិក្ខុដែលពោលពាក្យជាដើមយ៉ាងនេះថា «តើអ្នករាល់គ្នានិយាយអ្វី? ការពោលយ៉ាងនេះ មិនសមគួរដល់អាត្មាឡើយ មិនសមគួរដល់អ្នករាល់គ្នាឡើយ» ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ។ បើម្ចាស់ទ្រព្យកើតសេចក្តីសង្ស័យថា «អញបានផ្ញើទ្រព្យនេះទុកក្នុងដៃរបស់ភិក្ខុនេះក្នុងទីស្ងាត់ មិនមានអ្នកដទៃណាដឹងឡើយ តើលោកនឹងឲ្យដល់អញ ឬមិនឲ្យទេហ្ន៎?» ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ បើម្ចាស់ទ្រព្យឃើញអាការៈកាចសាហាវជាដើមរបស់ភិក្ខុនោះ ហើយបោះបង់ធុរៈថា «លោកមុខជាមិនឲ្យដល់អញឡើយ» ក្នុងរឿងនោះ បើភិក្ខុនេះនៅមានសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយក្នុងការប្រគល់ឲ្យ ដោយគិតថា «អញនឹងធ្វើឲ្យគេលំបាកសិន សឹមប្រគល់ឲ្យ» ភិក្ខុនោះនៅមិនទាន់ត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ (រក្សាខ្លួនបានសិន)។ ទោះបីភិក្ខុនោះមិនមានសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយក្នុងការប្រគល់ឲ្យ ប៉ុន្តែម្ចាស់ទ្រព្យនៅតែមានសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយក្នុងការយកវិញ ភិក្ខុនោះក៏នៅតែមិនទាន់ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុនោះមិនមានសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយក្នុងការប្រគល់ឲ្យ ហើយម្ចាស់ទ្រព្យក៏បោះបង់ធុរៈថា «លោកមិនឲ្យដល់អញឡើយ» យ៉ាងនេះ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបារាជិក ព្រោះការបោះបង់ធុរៈរបស់ជនទាំងពីរ។ ទោះបីភិក្ខុពោលដោយមាត់ថា «អាត្មាច្បាស់ជាប្រគល់ឲ្យ» តែក្នុងចិត្តមិនចង់ប្រគល់ឲ្យ កាលបើម្ចាស់ទ្រព្យបោះបង់ធុរៈ ភិក្ខុក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកយ៉ាងនេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ទ្រព្យដែលគេផ្ញើទុកនោះ គឺទ្រព្យដែលអ្នកដទៃដាក់ទុកក្នុងដៃរបស់ខ្លួនដើម្បីរក្សាទុក ហេតុនោះ បើភិក្ខុនាំយកទ្រព្យនោះចេញពីទីមិនមានការការពារ ដើម្បីទៅដាក់ទុកក្នុងទីមានការការពារ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីភិក្ខុធ្វើឲ្យឃ្លាតចាកទីដោយថេយ្យចិត្ត ក៏មិនឈ្មោះថាជាអវហារៈ (ការលួច) ឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះទ្រព្យនោះគេបានដាក់ទុកក្នុងដៃរបស់ខ្លួនរួចហើយ ប៉ុន្តែត្រូវសងទ្រព្យវិញ។ សូម្បីភិក្ខុប្រើប្រាស់ដោយថេយ្យចិត្ត ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ ទោះបីការកាន់យកដោយខ្ចីបណ្តោះអាសន្នក៏ដូច្នោះដែរ (គឺត្រូវសងទ្រព្យវិញ)។ ពាក្យថា Dhammaṃ caranto ជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយតាមបាលីសិន។ Pāḷimuttakavinicchayo panettha pattacatukkādivasena evaṃ vutto – eko kira bhikkhu parassa mahagghe patte lobhaṃ uppādetvā taṃ haritukāmo ṭhapitaṭṭhānamassa suṭṭhu sallakkhetvā attanopi pattaṃ tasseva santike ṭhapesi. So paccūsasamaye āgantvā dhammaṃ vācāpetvā niddāyamānaṃ mahātheramāha – ‘‘vandāmi, bhante’’ti. ‘‘Ko eso’’ti? ‘‘Ahaṃ, bhante, āgantukabhikkhu, kālassevamhi gantukāmo, asukasmiñca me ṭhāne īdisena nāma aṃsabaddhakena īdisāya pattatthavikāya patto ṭhapito. Sādhāhaṃ, bhante, taṃ labheyya’’nti thero pavisitvā taṃ gaṇhi. Uddhāreyeva corassa pārājikaṃ. Sace āgantvā ‘‘kosi tvaṃ avelāya āgato’’ti vutto bhīto palāyati, pārājikaṃ patvāva palāyati. Therassa pana suddhacittattā anāpatti. Thero ‘‘taṃ gaṇhissāmī’’ti aññaṃ gaṇhi, eseva nayo. Ayaṃ pana aññaṃ tādisameva gaṇhante yujjati, manussaviggahe āṇattasadisavatthusmiṃ viya. Kurundiyaṃ pana ‘‘padavārena kāretabbo’’ti vuttaṃ, taṃ atādisameva gaṇhante yujjati. ឯសេចក្តីវិនិច្ឆ័យក្រៅបាលី (បាលីមុត្តកវិនិច្ឆ័យ) ក្នុងរឿងនេះ លោកពោលទុកដោយអំណាចនៃបត្តចតុក្កៈ (ពួកបួននៃបាត្រ) ជាដើម យ៉ាងនេះថា៖ ឮថា ភិក្ខុមួយរូបកើតសេចក្តីលោភក្នុងបាត្រមានតម្លៃច្រើនរបស់ភិក្ខុដទៃ ចង់លួចយកបាត្រនោះ ក៏ចំណាំកន្លែងដែលគេដាក់បាត្រនោះយ៉ាងច្បាស់លាស់ ហើយយកបាត្ររបស់ខ្លួនទៅដាក់ទុកជិតបាត្រនោះដែរ។ ភិក្ខុនោះមកដល់ក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ឲ្យព្រះមហាថេរដែលកំពុងសឹងលក់សូត្រធម៌រួចហើយ ក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមថ្វាយបង្គំ»។ ព្រះថេរៈសួរថា «តើនរណាហ្នឹង?»។ ភិក្ខុនោះឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណាជាភិក្ខុអាគន្តុកៈ ចង់និមន្តទៅតាំងពីព្រលឹម ខ្ញុំព្រះករុណាបានដាក់បាត្រទុកក្នុងទីឯណោះ ដែលមានខ្សែយួរឈ្មោះនេះ មានស្រោមបាត្រមានសណ្ឋានយ៉ាងនេះ បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់មេត្តាជួយយកបាត្រនោះឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាផង»។ ព្រះថេរៈក៏ចូលទៅកាន់យកបាត្រនោះ។ ក្នុងខណៈដែលព្រះថេរៈលើកឡើងនោះឯង ភិក្ខុជាចោរត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើភិក្ខុនោះមកដល់ ហើយត្រូវគេសួរថា «តើអ្នកជាអ្នកណា ហេតុអ្វីក៏មកក្នុងវេលាមិនសមគួរយ៉ាងនេះ?» ក៏កើតសេចក្តីភ័យខ្លាចហើយរត់ទៅ ឈ្មោះថារត់ទៅទាំងដែលត្រូវអាបត្តិបារាជិករួចទៅហើយ។ ចំណែកព្រះថេរៈ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះមានចិត្តបរិសុទ្ធ។ បើព្រះថេរៈគិតថា «អញនឹងកាន់យកបាត្រនោះ» តែបែរជាទៅកាន់យកបាត្រដទៃវិញ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ (គឺភិក្ខុជាចោរត្រូវបារាជិក)។ ប៉ុន្តែ សេចក្តីវិនិច្ឆ័យនេះ សមគួរក្នុងកាលដែលព្រះថេរៈកាន់យកបាត្រដទៃដែលមានសណ្ឋានដូចគ្នានោះឯង ដូចជាវត្ថុដែលស្រដៀងនឹងការបង្គាប់ក្នុងមនុស្សវិគ្គហសិក្ខាបទ (ការសម្លាប់មនុស្ស) ដូច្នោះដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងគម្ពីរកុរុន្ធី លោកពោលថា «ត្រូវឲ្យភិក្ខុនោះសំដែងអាបត្តិដោយអំណាចនៃជំហាន (បទវារៈ)» សេចក្តីនោះ សមគួរក្នុងកាលដែលព្រះថេរៈកាន់យកបាត្រដទៃដែលមិនមានសណ្ឋានដូចគ្នានោះឡើយ។ Taṃ maññamāno attano pattaṃ gaṇhitvā adāsi, corassa sāmikena dinnattā pārājikaṃ natthi, asuddhacittena pana gahitattā dukkaṭaṃ. Taṃ maññamāno corasseva pattaṃ gaṇhitvā adāsi, idhāpi corassa attano santakattā pārājikaṃ natthi, asuddhacittena pana gahitattā dukkaṭameva. Sabbattha therassa anāpatti. បើព្រះថេរៈសម្គាល់ថាជាបាត្រនោះ ហើយកាន់យកបាត្ររបស់ខ្លួន (របស់ព្រះថេរៈ) ហុចឲ្យទៅ ភិក្ខុជាចោរមិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ ព្រោះម្ចាស់គេប្រគល់ឲ្យដោយខ្លួនឯង ប៉ុន្តែត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះកាន់យកដោយចិត្តមិនបរិសុទ្ធ។ បើព្រះថេរៈសម្គាល់ថាជាបាត្រនោះ ហើយកាន់យកបាត្ររបស់ភិក្ខុជាចោរនោះឯងហុចឲ្យទៅ សូម្បីក្នុងរឿងនេះ ភិក្ខុជាចោរក៏មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ ព្រោះជាទ្រព្យរបស់ខ្លួនឯង ប៉ុន្តែត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះកាន់យកដោយចិត្តមិនបរិសុទ្ធ។ ក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់ ព្រះថេរៈមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ Aparo [Pg.307] ‘‘pattaṃ coressāmī’’ti tatheva niddāyamānaṃ theraṃ vandi. ‘‘Ko aya’’nti ca vutte ‘ahaṃ, bhante, gilānabhikkhu, ekaṃ tāva me pattaṃ detha, gāmadvāraṃ gantvā bhesajjaṃ āharissāmī’’ti. Thero ‘‘idha gilāno natthi, coro ayaṃ bhavissatī’’ti sallakkhetvā ‘‘imaṃ haratū’’ti attano veribhikkhussa pattaṃ nīharitvā adāsi, dvinnampi uddhāreyeva pārājikaṃ. ‘‘Veribhikkhussa patto’’ti saññāya aññassa pattaṃ uddharantepi eseva nayo. Sace pana ‘‘verissāya’’nti saññāya corasseva pattaṃ uddharitvā deti, vuttanayeneva therassa pārājikaṃ, corassa dukkaṭaṃ. Atha ‘‘verissāya’’nti maññamāno attano pattaṃ deti, vuttanayeneva ubhinnampi dukkaṭaṃ. ភិក្ខុមួយរូបទៀត គិតថា «អញនឹងលួចបាត្រ» ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះថេរៈដែលកំពុងសឹងលក់យ៉ាងនោះដែរ។ កាលបើព្រះថេរៈសួរថា «តើនរណាហ្នឹង?» ក៏ឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណាជាភិក្ខុឈឺ សូមលោកម្ចាស់មេត្តាប្រគល់បាត្រមួយមកឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាសិន ខ្ញុំព្រះករុណានឹងនិមន្តទៅកាន់ទ្វារភូមិដើម្បីរកថ្នាំ»។ ព្រះថេរៈដឹងថា «ក្នុងទីនេះមិនមានភិក្ខុឈឺឡើយ ភិក្ខុនេះមុខជាចោរមិនខាន» ក៏គិតថា «ចូរឲ្យវាលួចយកបាត្រនេះទៅចុះ» ហើយក៏យកបាត្ររបស់ភិក្ខុជាសត្រូវរបស់ខ្លួនហុចឲ្យទៅ ភិក្ខុទាំងពីររូប (ទាំងព្រះថេរៈ ទាំងភិក្ខុជាចោរ) ត្រូវអាបត្តិបារាជិកក្នុងខណៈដែលលើកឡើងនោះឯង។ សូម្បីភិក្ខុដែលលើកយកបាត្ររបស់ភិក្ខុដទៃ ដោយសញ្ញាថា «នេះជាបាត្ររបស់ភិក្ខុជាសត្រូវ» ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ ប៉ុន្តែ បើព្រះថេរៈលើកយកបាត្ររបស់ភិក្ខុជាចោរនោះឯងហុចឲ្យទៅ ដោយសញ្ញាថា «នេះជាបាត្ររបស់ភិក្ខុជាសត្រូវ» តាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយ ព្រះថេរៈត្រូវអាបត្តិបារាជិក ឯភិក្ខុជាចោរត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ មួយវិញទៀត បើព្រះថេរៈសម្គាល់ថា «នេះជាបាត្ររបស់ភិក្ខុជាសត្រូវ» ហើយយកបាត្ររបស់ខ្លួនឯងហុចឲ្យទៅ តាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយ ភិក្ខុទាំងពីររូបត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ Eko mahāthero upaṭṭhākaṃ daharabhikkhuṃ ‘‘pattacīvaraṃ gaṇha, asukaṃ nāma gāmaṃ gantvā piṇḍāya carissāmā’’ti āha. Daharo gahetvā therassa pacchato pacchato gacchanto theyyacittaṃ uppādetvā sace sīse bhāraṃ khandhe karoti, pārājikaṃ natthi. Kasmā? Āṇattiyā gahitattā. Sace pana maggato okkamma aṭaviṃ pavisati, padavārena kāretabbo. Atha nivattitvā vihārābhimukho palāyitvā vihāraṃ pavisitvā gacchati, upacārātikkame pārājikaṃ. Athāpi mahātherassa nivāsanaparivattanaṭṭhānato gāmābhimukho palāyati, gāmūpacārātikkame pārājikaṃ. Yadi pana ubhopi piṇḍāya caritvā bhuñjitvā vā gahetvā vā nikkhamanti, thero ca punapi taṃ vadati – ‘‘pattacīvaraṃ gaṇha, vihāraṃ gamissāmā’’ti. Tatra ce so purimanayeneva theyyacittena sīse bhāraṃ khandhe karoti, rakkhati tāva. Aṭaviṃ pavisati, padavārena kāretabbo. Nivattitvā gāmābhimukho eva palāyati, gāmūpacārātikkame pārājikaṃ. Purato vihārābhimukho palāyitvā vihāre aṭṭhatvā anisīditvā avūpasanteneva theyyacittena gacchati, upacārātikkame pārājikaṃ. Yo pana anāṇatto gaṇhāti, tassa sīse bhāraṃ khandhe karaṇādīsupi pārājikaṃ. Sesaṃ purimasadisameva. ព្រះមហាថេរមួយរូប ពោលនឹងភិក្ខុខ្ចីដែលជាអ្នកបម្រើថា «ចូរយកបាត្រនិងចីវរមក យើងនឹងទៅកាន់ភូមិឈ្មោះឯណោះដើម្បីត្រេចចរទៅបិណ្ឌបាត»។ ភិក្ខុខ្ចីនោះកាន់យកបាត្រនិងចីវរហើយ ដើរតាមក្រោយព្រះថេរៈ ក៏កើតថេយ្យចិត្តឡើង បើដាក់បាត្រនិងចីវរនោះលើក្បាល ឬលើស្មា មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះកាន់យកដោយសារការបង្គាប់។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុខ្ចីនោះវាងចាកផ្លូវ ហើយចូលទៅកាន់ព្រៃ ត្រូវឲ្យសំដែងអាបត្តិដោយអំណាចនៃជំហាន (បទវារៈ)។ មួយវិញទៀត បើភិក្ខុនោះត្រឡប់ក្រោយ រត់សំដៅទៅរកវត្ត ចូលទៅក្នុងវត្តហើយដើរទៅ ក្នុងខណៈដែលកន្លងឧបចារវត្ត ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ម្យ៉ាងទៀត បើរត់ចេញពីកន្លែងដែលព្រះមហាថេរផ្លាស់ស្បង់ សំដៅទៅរកភូមិ ក្នុងខណៈដែលកន្លងឧបចារភូមិ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើភិក្ខុទាំងពីររូបត្រេចចរទៅបិណ្ឌបាត ឆាន់រួចហើយ ឬទទួលចង្ហាន់រួចហើយ ដើរចេញមក ព្រះថេរៈក៏ពោលនឹងភិក្ខុខ្ចីនោះម្តងទៀតថា «ចូរយកបាត្រនិងចីវរមក យើងនឹងត្រឡប់ទៅវត្តវិញ»។ ក្នុងរឿងនោះ បើភិក្ខុខ្ចីនោះកើតថេយ្យចិត្តតាមន័យមុន ហើយដាក់បាត្រនិងចីវរលើក្បាល ឬលើស្មា មិនទាន់ត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ (រក្សាខ្លួនបានសិន)។ បើចូលទៅកាន់ព្រៃ ត្រូវឲ្យសំដែងអាបត្តិដោយអំណាចនៃជំហាន។ បើត្រឡប់ក្រោយ រត់សំដៅទៅរកភូមិវិញ ក្នុងខណៈដែលកន្លងឧបចារភូមិ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើរត់ទៅខាងមុខសំដៅទៅរកវត្ត មិនឈប់ មិនអង្គុយក្នុងវត្ត ហើយដើរទៅទាំងដែលថេយ្យចិត្តមិនទាន់រម្ងាប់ ក្នុងខណៈដែលកន្លងឧបចារវត្ត ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកភិក្ខុណាដែលមិនមានគេបង្គាប់ តែទៅកាន់យកទ្រព្យនោះ សូម្បីក្នុងខណៈដែលដាក់លើក្បាល ឬលើស្មាជាដើម ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ Yo pana ‘‘asukaṃ nāma vihāraṃ gantvā cīvaraṃ dhovitvā rajitvā vā ehī’’ti vutto ‘‘sādhū’’ti gahetvā gacchati, tassapi antarāmagge theyyacittaṃ uppādetvā sīse bhāraṃ khandhe karaṇādīsu pārājikaṃ natthi. Maggā okkamane padavārena kāretabbo. Taṃ vihāraṃ gantvā tattheva vasanto [Pg.308] theyyacittena paribhuñjanto jīrāpeti, corā vā tassa taṃ haranti, avahāro natthi, bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. Tato nikkhamitvā āgacchatopi eseva nayo. ចំណែកភិក្ខុណាដែលគេប្រាប់ថា «ចូរទៅកាន់វត្តឈ្មោះឯណោះ ហើយបោកគក់ ឬជ្រលក់ចីវរ រួចសឹមត្រឡប់មកវិញ» ក៏ទទួលពាក្យថា «សាធុ» ហើយកាន់យកចីវរដើរទៅ សូម្បីភិក្ខុនោះកើតថេយ្យចិត្តក្នុងកណ្តាលផ្លូវ ហើយដាក់ចីវរលើក្បាល ឬលើស្មាជាដើម ក៏មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ បើវាងចាកផ្លូវ ត្រូវឲ្យសំដែងអាបត្តិដោយអំណាចនៃជំហាន។ បើភិក្ខុនោះទៅដល់វត្តនោះហើយ ស្នាក់នៅក្នុងវត្តនោះ ប្រើប្រាស់ដោយថេយ្យចិត្តរហូតដល់ចាស់គ្រាំគ្រា ឬពួកចោរមកលួចយកចីវរនោះពីភិក្ខុនោះទៅ មិនឈ្មោះថាជាអវហារៈឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវសងទ្រព្យវិញ។ សូម្បីភិក្ខុដែលដើរចេញពីវត្តនោះហើយត្រឡប់មកវិញ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ Yo pana anāṇatto therena nimitte vā kate sayameva vā kiliṭṭhaṃ sallakkhetvā ‘‘detha, bhante, cīvaraṃ; asukaṃ nāma gāmaṃ gantvā rajitvā āharissāmī’’ti gahetvā gacchati; tassa antarāmagge theyyacittaṃ uppādetvā sīse bhāraṃ khandhe karaṇādīsu pārājikaṃ. Kasmā? Anāṇattiyā gahitattā. Maggā okkamatopi paṭinivattitvā tameva vihāraṃ āgantvā vihārasīmaṃ atikkamatopi vuttanayeneva pārājikaṃ. Tattha gantvā rajitvā paccāgacchatopi theyyacitte uppanne eseva nayo. Sace pana yattha gato, tattha vā antarāmagge vihāre vā tameva vihāraṃ paccāgantvā tassa ekapasse vā upacārasīmaṃ anatikkamitvā vasanto theyyacittena paribhuñjanto jīrāpeti, corā vā tassa taṃ haranti, yathā vā tathā vā nassati, bhaṇḍadeyyaṃ. Upacārasīmaṃ atikkamato pana pārājikaṃ. ចំណែកភិក្ខុណាដែលមិនមានគេបង្គាប់ កាលបើព្រះថេរៈធ្វើនិមិត្តក្តី ឬខ្លួនឯងចំណាំឃើញចីវរដែលសៅហ្មងក្តី ក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមប្រគល់ចីវរមក ខ្ញុំព្រះករុណានឹងនាំទៅកាន់ភូមិឈ្មោះឯណោះដើម្បីជ្រលក់ រួចហើយនឹងនាំមកថ្វាយវិញ» ហើយកាន់យកចីវរដើរទៅ បើភិក្ខុនោះកើតថេយ្យចិត្តក្នុងកណ្តាលផ្លូវ ហើយដាក់ចីវរលើក្បាល ឬលើស្មាជាដើម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះកាន់យកដោយមិនមានការបង្គាប់។ សូម្បីភិក្ខុដែលវាងចាកផ្លូវក្តី ត្រឡប់ក្រោយមកកាន់វត្តនោះវិញ ហើយដើរកន្លងសីមាវត្តក្តី ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយ។ សូម្បីភិក្ខុដែលទៅដល់ទីនោះ ជ្រលក់ចីវររួចហើយត្រឡប់មកវិញ កាលបើកើតថេយ្យចិត្តឡើង ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុទៅដល់កន្លែងណា ស្នាក់នៅក្នុងកន្លែងនោះក្តី ក្នុងវត្តកណ្តាលផ្លូវក្តី ឬត្រឡប់មកកាន់វត្តនោះវិញ ហើយស្នាក់នៅក្បែរចំហៀងណាមួយនៃវត្ត ដោយមិនកន្លងឧបចារសីមា ប្រើប្រាស់ដោយថេយ្យចិត្តរហូតដល់ចាស់គ្រាំគ្រាក្តី ពួកចោរលួចយកចីវរនោះពីភិក្ខុនោះទៅក្តី ឬចីវរនោះវិនាសទៅដោយប្រការណាមួយក្តី ត្រូវសងទ្រព្យវិញ។ ប៉ុន្តែ បើដើរកន្លងឧបចារសីមា ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Yo pana therena nimitte kayiramāne ‘‘detha, bhante, ahaṃ rajitvā āharissāmī’’ti vatvā ‘‘kattha gantvā, bhante, rajāmī’’ti pucchati. Thero ca naṃ ‘‘yattha icchasi, tattha gantvā rajāhī’’ti vadati, ayaṃ ‘‘vissaṭṭhadūto’’ nāma. Theyyacittena palāyantopi na avahārena kāretabbo. Theyyacittena pana palāyatopi paribhogena vā aññathā vā nāsayatopi bhaṇḍadeyyameva hoti. Bhikkhu bhikkhussa hatthe kiñci parikkhāraṃ pahiṇati – ‘‘asukavihāre asukabhikkhussa dehī’’ti, tassa theyyacitte uppanne sabbaṭṭhānesu ‘‘asukaṃ nāma vihāraṃ gantvā cīvaraṃ dhovitvā rajitvā vā ehī’’ti ettha vuttasadiso vinicchayo. ចំណែកភិក្ខុណា កាលបើព្រះថេរៈធ្វើនិមិត្ត ក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមប្រគល់មក ខ្ញុំព្រះករុណានឹងជ្រលក់រួចនាំមកថ្វាយវិញ» ហើយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ តើខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវទៅជ្រលក់ក្នុងទីណា?»។ ព្រះថេរៈក៏ពោលនឹងភិក្ខុនោះថា «អ្នកចង់ទៅជ្រលក់ក្នុងទីណា ក៏ចូរទៅជ្រលក់ក្នុងទីនោះចុះ» ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា «វិស្សដ្ឋទូត» (អ្នកនាំសារដែលគេលែងខ្វល់ខ្វាយ)។ ទោះបីភិក្ខុនោះរត់ទៅដោយថេយ្យចិត្ត ក៏មិនត្រូវឲ្យសំដែងអាបត្តិដោយអំណាចនៃអវហារៈឡើយ។ ប៉ុន្តែ ទោះបីភិក្ខុនោះរត់ទៅដោយថេយ្យចិត្តក្តី ប្រើប្រាស់ក្តី ឬធ្វើឲ្យវិនាសទៅដោយប្រការដទៃក្តី ត្រូវសងទ្រព្យវិញជាដាច់ខាត។ ភិក្ខុផ្ញើបរិក្ខារណាមួយទៅក្នុងដៃរបស់ភិក្ខុដទៃ ដោយពាក្យថា «ចូរប្រគល់ឲ្យដល់ភិក្ខុឈ្មោះឯណោះ ក្នុងវត្តឈ្មោះឯណោះ» កាលបើភិក្ខុអ្នកនាំសារនោះកើតថេយ្យចិត្តឡើង ក្នុងគ្រប់ទីកន្លែងទាំងអស់ មានសេចក្តីវិនិច្ឆ័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ ក្នុងពាក្យថា «ចូរទៅកាន់វត្តឈ្មោះឯណោះ ហើយបោកគក់ ឬជ្រលក់ចីវរ រួចសឹមត្រឡប់មកវិញ» នោះឯង។ Aparo bhikkhuṃ pahiṇitukāmo nimittaṃ karoti – ‘‘ko nu kho gahetvā gamissatī’’ti, tatra ce eko – ‘‘detha, bhante, ahaṃ gahetvā gamissāmī’’ti gahetvā gacchati, tassa theyyacitte uppanne sabbaṭṭhānesu ‘‘detha, bhante, cīvaraṃ, asukaṃ nāma gāmaṃ gantvā rajitvā āharissāmī’’ti ettha vuttasadiso vinicchayo. Therena cīvaratthāya vatthaṃ labhitvā upaṭṭhākakule ṭhapitaṃ hoti. Athassa antevāsiko vatthaṃ haritukāmo tatra gantvā ‘‘taṃ kira vatthaṃ dethā’’ti therena pesito viya vadati; tassa vacanaṃ saddahitvā upāsakena ṭhapitaṃ upāsikā vā, upāsikāya ṭhapitaṃ [Pg.309] upāsako vā añño vā, koci nīharitvā deti, uddhāreyevassa pārājikaṃ. Sace pana therassa upaṭṭhākehi ‘‘imaṃ therassa dassāmā’’ti attano vatthaṃ ṭhapitaṃ hoti. Athassa antevāsiko taṃ haritukāmo tattha gantvā ‘‘therassa kira vatthaṃ dātukāmattha, taṃ dethā’’ti vadati. Te cassa saddahitvā ‘‘mayaṃ, bhante, bhojetvā dassāmāti ṭhapayimha, handa gaṇhāhī’’ti denti. Sāmikehi dinnattā pārājikaṃ natthi, asuddhacittena pana gahitattā dukkaṭaṃ, bhaṇḍadeyyañca hoti. ភិក្ខុមួយរូបទៀត កាលចង់ចាត់ចែងភិក្ខុ (មួយរូបទៀត) ឲ្យទៅ ក៏ធ្វើនូវនិមិត្តថា «តើនរណាហ្ន៎ នឹងកាន់យកទៅ?» ក្នុងរឿងនោះ បើភិក្ខុមួយរូបពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមប្រគេនមក ctx ខ្ញុំព្រះករុណានឹងកាន់យកទៅ» ហើយកាន់យកទៅ កាលបើថេយ្យចិត្តកើតឡើងដល់ភិក្ខុនោះ ការវិនិច្ឆ័យក្នុងទីទាំងពួង មានសេចក្តីដូចដែលពោលទុកហើយក្នុងពាក្យថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមប្រគេនចីវរមក ខ្ញុំព្រះករុណានឹងទៅកាន់ស្រុកឈ្មោះឯណោះ ជ្រលក់ហើយនឹងនាំមកវិញ» នេះឯង។ ព្រះថេរៈបានសំពត់ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ចីវរ ហើយផ្ញើទុកក្នុងត្រកូលឧបដ្ឋាក។ គ្រានោះ អន្តេវាសិករបស់ព្រះថេរៈនោះ ចង់បានសំពត់នោះ ក៏ទៅក្នុងទីនោះ ហើយពោលថា «ឮថា សូមលោកប្រគេនសំពត់នោះមក» ដូចជាអ្នកដែលព្រះថេរៈចាត់ប្រើទៅ ឧបាសកជឿពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះ ក៏នាំយកសំពត់ដែលផ្ញើទុកដោយឧបាសិកាចេញមកប្រគេន ឬឧបាសិកាជឿពាក្យ ក៏នាំយកសំពត់ដែលផ្ញើទុកដោយឧបាសក ឬជនដទៃណាមួយ នាំយកចេញមកប្រគេន ក្នុងខណៈដែលភិក្ខុនោះលើកសំពត់ឡើងផុតពីទីនោះឯង ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប៉ុន្តែ បើឧបដ្ឋាកទាំងឡាយរបស់ព្រះថេរៈ គិតថា «យើងនឹងប្រគេនសំពត់នេះដល់ព្រះថេរៈ» ហើយទុកសំពត់របស់ខ្លួន។ គ្រានោះ អន្តេវាសិករបស់ព្រះថេរៈនោះ ចង់បានសំពត់នោះ ក៏ទៅក្នុងទីនោះ ហើយពោលថា «ឮថា ញាតិញោមចង់ប្រគេនសំពត់ដល់ព្រះថេរៈ សូមប្រគេនសំពត់នោះមក»។ ឧបដ្ឋាកទាំងឡាយនោះ ជឿពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះ ក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ពួកខ្ញុំព្រះករុណាគិតថានឹងប្រគេនចង្ហាន់រួចសិន សឹមប្រគេន ទើបបានតម្កល់ទុក ឥឡូវនេះ សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកទៅចុះ» ហើយក៏ប្រគេនទៅ។ ព្រោះម្ចាស់គេប្រគេនឲ្យ អាបត្តិបារាជិកមិនមានឡើយ ប៉ុន្តែព្រោះកាន់យកដោយចិត្តមិនបរិសុទ្ធ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ និងត្រូវសងទ្រព្យនោះវិញ។ Bhikkhu bhikkhussa vatvā gāmaṃ gacchati, ‘‘itthannāmo mama vassāvāsikaṃ dassati, taṃ gahetvā ṭhapeyyāsī’’ti. ‘‘Sādhū’’ti so bhikkhu tena dinnaṃ mahagghasāṭakaṃ attanā laddhena appagghasāṭakena saddhiṃ ṭhapetvā tena āgatena attano mahagghasāṭakassa laddhabhāvaṃ ñatvā vā añatvā vā ‘‘dehi me vassāvāsika’’nti vutto ‘‘tava thūlasāṭako laddho, mayhaṃ pana sāṭako mahaggho, dvepi asukasmiṃ nāma okāse ṭhapitā, pavisitvā gaṇhāhī’’ti vadati. Tena pavisitvā thūlasāṭake gahite itarassa itaraṃ gaṇhato uddhāre pārājikaṃ. Athāpi tassa sāṭake attano nāmaṃ attano ca sāṭake tassa nāmaṃ likhitvā ‘‘gaccha nāmaṃ vācetvā gaṇhāhī’’ti vadati, tatrāpi eseva nayo. Yo pana attanā ca tena ca laddhasāṭake ekato ṭhapetvā taṃ evaṃ vadati – ‘‘tayā ca mayā ca laddhasāṭakā dvepi antogabbhe ṭhapitā, gaccha yaṃ icchasi, taṃ vicinitvā gaṇhāhī’’ti. So ca lajjāya āvāsikena laddhaṃ thūlasāṭakameva gaṇheyya, tatrāvāsikassa vicinitvā gahitāvasesaṃ itaraṃ gaṇhato anāpatti. Āgantuko bhikkhu āvāsikānaṃ cīvarakammaṃ karontānaṃ samīpe pattacīvaraṃ ṭhapetvā ‘‘ete saṅgopessantī’’ti maññamāno nhāyituṃ vā aññatra vā gacchati. Sace naṃ āvāsikā saṅgopenti, iccetaṃ kusalaṃ. No ce, naṭṭhe gīvā na hoti. Sacepi so ‘‘idaṃ, bhante, ṭhapethā’’ti vatvā gacchati, itare ca sakiccappasutattā na jānanti, eseva nayo. Athāpi te ‘‘idaṃ, bhante, ṭhapethā’’ti vuttā ‘‘mayaṃ byāvaṭā’’ti paṭikkhipanti, itaro ca ‘‘avassaṃ ṭhapessantī’’ti anādiyitvā gacchati, eseva nayo. Sace pana tena yācitā vā ayācitā vā ‘‘mayaṃ ṭhapessāma, tvaṃ gacchā’’ti vadanti; taṃ saṅgopitabbaṃ. No ce saṅgopenti, naṭṭhe gīvā. Kasmā? Sampaṭicchitattā. ភិក្ខុប្រាប់ភិក្ខុមួយរូបទៀតហើយ ទៅកាន់ស្រុកថា «ទាយកឈ្មោះនេះ នឹងប្រគេនសំពត់វស្សាវាសិកៈដល់ខ្ញុំ លោកចូរទទួលសំពត់នោះទុកផង»។ ភិក្ខុនោះទទួលពាក្យថា «សាធុ» ហើយបានយកសំពត់មានតម្លៃច្រើនដែលទាយកនោះប្រគេន ទៅទុកច្រឡំនឹងសំពត់មានតម្លៃតិចដែលខ្លួនបាន។ កាលភិក្ខុនោះត្រឡប់មកវិញ ដឹងក្តី មិនដឹងក្តី នូវការដែលខ្លួនបានសំពត់មានតម្លៃច្រើន ក៏សួរថា «សូមប្រគេនសំពត់វស្សាវាសិកៈដល់ខ្ញុំ»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «សំពត់ក្រាស់របស់លោក ខ្ញុំទទួលទុកហើយ ចំណែកសំពត់របស់ខ្ញុំមានតម្លៃច្រើន សំពត់ទាំងពីរនោះ ខ្ញុំទុកក្នុងកន្លែងឈ្មោះឯណោះ លោកចូរចូលទៅយកចុះ»។ កាលភិក្ខុនោះចូលទៅយកសំពត់ក្រាស់ ចំណែកភិក្ខុម្ខាងទៀត កាលកាន់យកសំពត់មានតម្លៃច្រើនរបស់ភិក្ខុដទៃ ក្នុងខណៈដែលលើកឡើង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ មួយវិញទៀត បើភិក្ខុនោះសរសេរឈ្មោះរបស់ខ្លួនលើសំពត់របស់ភិក្ខុនោះ ហើយសរសេរឈ្មោះរបស់ភិក្ខុនោះលើសំពត់របស់ខ្លួន រួចពោលថា «ចូរទៅអានឈ្មោះហើយយកចុះ» សូម្បីក្នុងរឿងនោះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកភិក្ខុណា យកសំពត់ដែលខ្លួនបាន និងសំពត់ដែលភិក្ខុនោះបាន ទៅទុកជាមួយគ្នា ហើយពោលនឹងភិក្ខុនោះយ៉ាងនេះថា «សំពត់ដែលលោកបាន និងដែលខ្ញុំបាន ទាំងពីរនេះ ទុកក្នុងបន្ទប់ខាងក្នុង លោកចូរទៅជ្រើសរើសយកសំពត់ដែលលោកប្រាថ្នាចុះ»។ ភិក្ខុនោះខ្មាស ក៏កាន់យកតែសំពត់ក្រាស់ដែលព្រះអាវាសិកៈបានប៉ុណ្ណោះ ក្នុងរឿងនោះ ភិក្ខុអ្នកនៅគ្រប់គ្រងវត្ត កាលកាន់យកសំពត់មានតម្លៃច្រើនដែលសល់ពីការជ្រើសរើសរបស់ភិក្ខុអាគន្តុកៈ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុអាគន្តុកៈ កាលភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកនៅគ្រប់គ្រងវត្តកំពុងធ្វើចីវរកម្ម បានដាក់បាត្រនិងចីវរទុកជិតភិក្ខុទាំងនោះ ដោយគិតថា «ភិក្ខុទាំងនេះនឹងជួយថែរក្សា» ហើយទៅស្រង់ទឹក ឬទៅកាន់ទីដទៃ។ បើភិក្ខុអ្នកនៅគ្រប់គ្រងវត្តទាំងឡាយជួយថែរក្សា ការថែរក្សានោះជាការល្អ។ បើមិនជួយថែរក្សាទេ កាលបាត់បង់ទៅ មិនត្រូវសងឡើយ។ សូម្បីតែភិក្ខុនោះពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកជួយទុកដាក់របស់នេះផង» ហើយទៅ ចំណែកភិក្ខុដទៃរវល់តែនឹងកិច្ចការរបស់ខ្លួន ក៏មិនបានដឹង សូម្បីក្នុងរឿងនេះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ មួយវិញទៀត បើភិក្ខុទាំងនោះ កាលដែលភិក្ខុអាគន្តុកៈពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកជួយទុកដាក់របស់នេះផង» ក៏បដិសេធថា «ពួកយើងកំពុងរវល់ការងារ» តែភិក្ខុអាគន្តុកៈនោះគិតថា «លោកមុខជាជួយទុកដាក់មិនខាន» ហើយមិនអើពើនឹងពាក្យបដិសេធ ក៏ដើរចេញទៅ សូម្បីក្នុងរឿងនេះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុទាំងនោះ ទោះបីភិក្ខុអាគន្តុកៈសុំក្តី មិនសុំក្តី ក៏ពោលថា «ពួកយើងនឹងជួយទុកដាក់ឲ្យ លោកចូរទៅចុះ» យ៉ាងនេះ ភិក្ខុទាំងនោះត្រូវតែថែរក្សា។ បើមិនថែរក្សាទេ កាលបាត់បង់ទៅ ត្រូវសង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះខ្លួនបានទទួលព្រមហើយ។ Yo [Pg.310] bhikkhu bhaṇḍāgāriko hutvā paccūsasamaye eva bhikkhūnaṃ pattacīvarāni heṭṭhāpāsādaṃ oropetvā dvāraṃ apidahitvā tesampi anārocetvāva dūre bhikkhācāraṃ gacchati; tāni ce corā haranti, tasseva gīvā. Yo pana bhikkhūhi ‘‘oropetha, bhante, pattacīvarāni; kālo salākaggahaṇassā’’ti vutto ‘‘samāgatatthā’’ti pucchitvā ‘‘āma, samāgatamhā’’ti vutte pattacīvarāni nīharitvā nikkhipitvā bhaṇḍāgāradvāraṃ bandhitvā ‘‘tumhe pattacīvarāni gahetvā heṭṭhāpāsādadvāraṃ paṭijaggitvā gaccheyyāthā’’ti vatvā gacchati. Tatra ceko alasajātiko bhikkhu bhikkhūsu gatesu pacchā akkhīni puñchanto uṭṭhahitvā udakaṭṭhānaṃ mukhadhovanatthaṃ gacchati, taṃ khaṇaṃ disvā corā tassa pattacīvaraṃ haranti, suhaṭaṃ. Bhaṇḍāgārikassa gīvā na hoti. ភិក្ខុណាជាភណ្ឌាគារិក ក្នុងវេលាព្រលឹមស្រាងៗ បានដាក់ចុះនូវបាត្រនិងចីវរទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ ទៅកាន់ជាន់ក្រោមនៃប្រាសាទ ហើយមិនបានបិទទ្វារ ទាំងមិនបានប្រាប់ដល់ភិក្ខុម្ចាស់របស់ទាំងនោះផង ក៏ដើរទៅកាន់ទីឆ្ងាយដើម្បីត្រេចចរទៅបិណ្ឌបាត បើពួកចោរលួចយករបស់ទាំងនោះទៅ ការសងត្រូវធ្លាក់ទៅលើភិក្ខុនោះឯង។ ចំណែកភិក្ខុណា ដែលភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកដាក់ចុះនូវបាត្រនិងចីវរទាំងឡាយ ព្រោះដល់ពេលចាប់ឆ្នោតហើយ» ក៏សួរថា «លោកទាំងឡាយមកជួបជុំគ្នាហើយឬ?» កាលភិក្ខុទាំងឡាយឆ្លើយថា «ករុណា ពួកយើងមកជួបជុំគ្នាហើយ» ក៏នាំយកបាត្រនិងចីវរទាំងឡាយចេញមកដាក់ទុក រួចបិទទ្វារភណ្ឌាគារ ហើយពោលថា «លោកទាំងឡាយចូរទទួលយកបាត្រនិងចីវរ ហើយជួយថែរក្សាទ្វារជាន់ក្រោមនៃប្រាសាទសិន សឹមទៅចុះ» ហើយក៏ដើរចេញទៅ។ ក្នុងភិក្ខុទាំងនោះ មានភិក្ខុខ្ជិលច្រអូសមួយរូប កាលភិក្ខុទាំងឡាយទៅអស់ហើយ ក៏ក្រោកឡើងទាំងញីភ្នែក ដើរទៅកាន់កន្លែងទឹកដើម្បីលុបមុខ ពួកចោរឃើញឱកាសនោះ ក៏លួចយកបាត្រនិងចីវររបស់ភិក្ខុនោះទៅ ការលួចនោះឈ្មោះថាចោរលួចបានល្អហើយ ភណ្ឌាគារិកមិនត្រូវសងឡើយ។ Sacepi koci bhaṇḍāgārikassa anārocetvāva bhaṇḍāgāre attano parikkhāraṃ ṭhapeti, tasmimpi naṭṭhe bhaṇḍāgārikassa gīvā na hoti. Sace pana bhaṇḍāgāriko taṃ disvā ‘‘aṭṭhāne ṭhapita’’nti gahetvā ṭhapeti, naṭṭhe tassa gīvā. Sacepi ṭhapitabhikkhunā ‘‘mayā, bhante, īdiso nāma parikkhāro ṭhapito, upadhāreyyāthā’’ti vutto ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchati, dunnikkhittaṃ vā maññamāno aññasmiṃ ṭhāne ṭhapeti, tasseva gīvā. ‘‘Nāhaṃ jānāmī’’ti paṭikkhipantassa pana natthi gīvā. Yopi tassa passantasseva ṭhapeti, bhaṇḍāgārikañca na sampaṭicchāpeti, naṭṭhaṃ sunaṭṭhameva. Sace taṃ bhaṇḍāgāriko aññatra ṭhapeti, naṭṭhe gīvā. Sace bhaṇḍāgāraṃ suguttaṃ, sabbo saṅghassa ca cetiyassa ca parikkhāro tattheva ṭhapīyati, bhaṇḍāgāriko ca bālo abyatto dvāraṃ vivaritvā dhammakathaṃ vā sotuṃ, aññaṃ vā kiñci kātuṃ katthaci gacchati, taṃ khaṇaṃ disvā yattakaṃ corā haranti, sabbaṃ tassa gīvā. Bhaṇḍāgārato nikkhamitvā bahi caṅkamantassa vā dvāraṃ vivaritvā sarīraṃ utuṃ gāhāpentassa vā tattheva samaṇadhammānuyogena nisinnassa vā tattheva nisīditvā kenaci kammena byāvaṭassa vā uccārapassāvapīḷitassāpi tato tattheva upacāre vijjamāne bahi gacchato vā aññena vā kenaci ākārena pamattassa sato dvāraṃ vivaritvā vā vivaṭameva pavisitvā vā sandhiṃ chinditvā vā yattakaṃ tassa pamādapaccayā corā haranti, sabbaṃ tasseva gīvā. Uṇhasamaye pana vātapānaṃ vivaritvā nipajjituṃ vaṭṭatīti vadanti. Uccārapīḷitassa pana [Pg.311] tasmiṃ upacāre asati aññattha gacchantassa gilānapakkhe ṭhitattā avisayo; tasmā gīvā na hoti. បើបុគ្គលណាមួយ មិនបានប្រាប់ដល់ភណ្ឌាគារិកឡើយ ហើយទុកដាក់បរិក្ខាររបស់ខ្លួនក្នុងភណ្ឌាគារ សូម្បីកាលបរិក្ខារនោះបាត់បង់ទៅ ភណ្ឌាគារិកក៏មិនត្រូវសងដែរ។ ប៉ុន្តែ បើភណ្ឌាគារិកឃើញបរិក្ខារនោះ ហើយគិតថា «របស់នេះគេទុកដាក់ក្នុងទីមិនសមគួរ» ក៏កាន់យកទៅទុកដាក់ក្នុងទីផ្សេង កាលបើបាត់បង់ទៅ ភណ្ឌាគារិកនោះត្រូវសង។ សូម្បីតែភិក្ខុម្ចាស់បរិក្ខារពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណាបានទុកដាក់បរិក្ខារមានសភាពយ៉ាងនេះ សូមលោកម្ចាស់ជួយយកចិត្តទុកដាក់ផង» ហើយភណ្ឌាគារិកទទួលពាក្យថា «សាធុ» ឬភណ្ឌាគារិកគិតថា «របស់នេះគេទុកដាក់មិនល្អ» ហើយយកទៅទុកដាក់ក្នុងទីដទៃ កាលបើបាត់បង់ទៅ ភណ្ឌាគារិកនោះឯងត្រូវសង។ ចំណែកភណ្ឌាគារិកដែលបដិសេធថា «ខ្ញុំមិនដឹងមិនឮទេ» មិនត្រូវសងឡើយ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុណាទុកដាក់បរិក្ខារចំចំពោះមុខភណ្ឌាគារិកដែលកំពុងមើលឃើញ ប៉ុន្តែមិនបានប្រគល់ផ្ញើទុកនឹងភណ្ឌាគារិកឡើយ កាលបើបាត់បង់ទៅ ឈ្មោះថាបាត់បង់ទៅដោយពិត។ បើភណ្ឌាគារិកយកបរិក្ខារនោះទៅទុកដាក់ក្នុងទីដទៃ កាលបើបាត់បង់ទៅ ត្រូវសង។ បើភណ្ឌាគារមានការថែរក្សាការពារយ៉ាងល្អ បរិក្ខារទាំងពួងរបស់សង្ឃក្តី របស់ចេតិយក្តី តែងតម្កល់ទុកក្នុងភណ្ឌាគារនោះឯង ហើយភណ្ឌាគារិកជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ មិនឈ្លាសវៃ បើកទ្វារចោលហើយដើរទៅកាន់ទីណាមួយ ដើម្បីស្តាប់ធម៌ក្តី ដើម្បីធ្វើកិច្ចការដទៃណាមួយក្តី ពួកចោរឃើញឱកាសនោះ លួចយកទ្រព្យទៅមានប្រមាណប៉ុន្មាន ទ្រព្យទាំងអស់នោះ ភណ្ឌាគារិកត្រូវសង។ កាលភណ្ឌាគារិកចេញពីភណ្ឌាគារទៅចង្រ្កមខាងក្រៅក្តី បើកទ្វារទុកដើម្បីឲ្យខ្យល់អាកាសចូលមកប៉ះរាងកាយក្តី អង្គុយចម្រើនសមណធម៌ក្នុងភណ្ឌាគារនោះឯងក្តី អង្គុយធ្វើការងារណាមួយក្នុងភណ្ឌាគារនោះឯងក្តី ឬទោះបីត្រូវលាមកនិងទឹកនោមបៀតបៀន ហើយដើរទៅខាងក្រៅក្នុងទីជិតដែលមាននៅក្នុងទីនោះក្តី ឬជាអ្នកធ្វេសប្រហែសដោយហេតុដទៃណាមួយក្តី ពួកចោរបើកទ្វារចូលទៅក្តី ចូលទៅតាមទ្វារដែលបើកស្រាប់ក្តី ទម្លាយជញ្ជាំងចូលទៅក្តី ហើយលួចយកទ្រព្យទៅមានប្រមាណប៉ុន្មាន ព្រោះសេចក្តីធ្វេសប្រហែសរបស់ភណ្ឌាគារិកនោះ ទ្រព្យទាំងអស់នោះ ភណ្ឌាគារិកនោះឯងត្រូវសង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសម័យក្តៅ ភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា គួរដើម្បីបើកបង្អួចហើយសម្រាន្តបាន។ ចំណែកភិក្ខុដែលត្រូវលាមកនិងទឹកនោមបៀតបៀន កាលបើទីជិតនោះមិនមានកន្លែងបន្ទោបង់ ហើយដើរទៅកាន់ទីដទៃ ព្រោះលោកស្ថិតនៅក្នុងចំណែកនៃភិក្ខុឈឺ មិនមែនជាវិស័យឡើយ ហេតុនោះ ភណ្ឌាគារិកមិនត្រូវសងឡើយ។ Yo pana anto uṇhapīḷito dvāraṃ suguttaṃ katvā bahi nikkhamati, corā ca naṃ gahetvā ‘‘dvāraṃ vivarā’’ti vadanti, yāva tatiyaṃ na vivaritabbaṃ. Yadi pana te corā ‘‘sace na vivarasi, tañca māressāma, dvārañca bhinditvā parikkhāraṃ harissāmā’’ti pharasuādīni ukkhipanti. ‘‘Mayi ca mate saṅghassa ca senāsane vinaṭṭhe guṇo natthī’’ti vivarituṃ vaṭṭati. Idhāpi avisayattā gīvā natthīti vadanti. Sace koci āgantuko kuñcikaṃ vā deti, dvāraṃ vā vivarati, yattakaṃ corā haranti, sabbaṃ tassa gīvā. Saṅghena bhaṇḍāgāraguttatthāya sūciyantakañca kuñcikamuddikā ca yojetvā dinnā hoti, bhaṇḍāgāriko ghaṭikamattaṃ datvā nipajjati, corā vivaritvā parikkhāraṃ haranti, tasseva gīvā. Sūciyantakañca kuñcikamuddikañca yojetvā nipannaṃ panetaṃ sace corā āgantvā ‘‘vivarā’’ti vadanti, tattha purimanayeneva paṭipajjitabbaṃ. Evaṃ guttaṃ katvā nipanne pana sace bhittiṃ vā chadanaṃ vā bhinditvā umaṅgena vā pavisitvā haranti, na tassa gīvā. Sace bhaṇḍāgāre aññepi therā vasanti, vivaṭe dvāre attano attano parikkhāraṃ gahetvā gacchanti, bhaṇḍāgāriko tesu gatesu dvāraṃ na jaggati, sace tattha kiñci avaharīyati, bhaṇḍāgārikassa issaratāya bhaṇḍāgārikasseva gīvā. Therehi pana sahāyehi bhavitabbaṃ. Ayaṃ tattha sāmīci. ចំណែកភិក្ខុណាដែលក្ដៅបៀតបៀនក្នុងខាងក្នុង បិទទ្វារយ៉ាងជិតល្អហើយ ចេញមកខាងក្រៅ ពួកចោរចាប់ភិក្ខុនោះហើយពោលថា «ចូរ បើកទ្វារ» ភិក្ខុនោះមិនត្រូវបើកទ្វារឡើយ រហូតដល់គម្រប់បីដង។ បើពួកចោរទាំងនោះគំរាមថា «បើលោកមិនបើកទ្វារទេ ពួកយើងនឹងសម្លាប់លោកផង នឹងទម្លាយទ្វារលួចយកបរិក្ខារទៅផង» ហើយលើកពូថៅជាដើមឡើង។ ភិក្ខុនោះគិតថា «កាលបើអាត្មាអញស្លាប់ទៅក្តី សេនាសនៈរបស់សង្ឃវិនាសទៅក្តី គុណសម្បត្តិអ្វីក៏មិនមានឡើយ» យ៉ាងនេះហើយ គួរដើម្បីបើកទ្វារបាន។ សូម្បីក្នុងរឿងនេះ ព្រោះមិនមែនជាវិស័យ ភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា មិនត្រូវសងឡើយ។ បើភិក្ខុអាគន្តុកៈណាមួយ ប្រគល់កូនសោឲ្យក្តី បើកទ្វារឲ្យក្តី ពួកចោរលួចយកទ្រព្យទៅមានប្រមាណប៉ុន្មាន ទ្រព្យទាំងអស់នោះ ភិក្ខុអាគន្តុកៈនោះត្រូវសង។ សង្ឃបានប្រគល់សោចាក់ និងកូនសោសម្រាប់ថែរក្សាភណ្ឌាគារ ភណ្ឌាគារិកគ្រាន់តែដាក់គន្លឹះឈើហើយសម្រាន្តលក់ ពួកចោរបើកទ្វារលួចយកបរិក្ខារទៅ ភណ្ឌាគារិកនោះឯងត្រូវសង។ ចំណែកភណ្ឌាគារិកដែលចាក់សោ និងប្រើកូនសោត្រឹមត្រូវហើយសម្រាន្តលក់ បើពួកចោរមកហើយពោលថា «ចូរ បើកទ្វារ» ក្នុងរឿងនោះ ភណ្ឌាគារិកត្រូវប្រតិបត្តិដោយន័យមុននោះឯង។ កាលបើភណ្ឌាគារិកថែរក្សាការពារយ៉ាងនេះហើយសម្រាន្តលក់ បើពួកចោរទម្លាយជញ្ជាំងក្តី ទម្លាយដំបូលក្តី ជីកទម្លាយរូងក្រោមដីចូលមកលួចយកទៅក្តី ភណ្ឌាគារិកនោះមិនត្រូវសងឡើយ។ បើក្នុងភណ្ឌាគារមានព្រះថេរៈដទៃៗរស់នៅដែរ កាលទ្វារបើកចំហ ព្រះថេរៈទាំងនោះកាន់យកបរិក្ខាររបស់ខ្លួនៗហើយដើរចេញទៅ ភណ្ឌាគារិកមិនបានមើលថែទ្វារ បន្ទាប់ពីព្រះថេរៈទាំងនោះទៅអស់ហើយ បើមានទ្រព្យណាមួយត្រូវគេលួចក្នុងទីនោះ ព្រោះភណ្ឌាគារិកជាអ្នកមានអំណាចគ្រប់គ្រង ការសងត្រូវធ្លាក់ទៅលើភណ្ឌាគារិកនោះឯង។ ប៉ុន្តែ ព្រះថេរៈទាំងឡាយគួរតែជួយគ្នាជាគ្នីគ្នា។ នេះជាសាមីចិកម្មក្នុងរឿងនោះ។ Yadi bhaṇḍāgāriko ‘‘tumhe bahi ṭhatvāva tumhākaṃ parikkhāraṃ gaṇhatha, mā pavisitthā’’ti vadati, tesañca eko lolamahāthero sāmaṇerehi ceva upaṭṭhākehi ca saddhiṃ bhaṇḍāgāraṃ pavisitvā nisīdati ceva nipajjati ca, yattakaṃ bhaṇḍaṃ nassati, sabbaṃ tassa gīvā. Bhaṇḍāgārikena pana avasesattherehi ca sahāyehi bhavitabbaṃ. Atha bhaṇḍāgārikova lolasāmaṇere ca upaṭṭhāke ca gahetvā bhaṇḍāgāre nisīdati ceva nipajjati ca, yaṃ tattha nassati, sabbaṃ tasseva gīvā. Tasmā bhaṇḍāgārikeneva tattha vasitabbaṃ. Avasesehi appeva rukkhamūle vasitabbaṃ, na ca bhaṇḍāgāreti. បើភណ្ឌាគារិកពោលថា «លោកទាំងឡាយចូរឈរនៅខាងក្រៅ ហើយទទួលយកបរិក្ខាររបស់ខ្លួនចុះ កុំចូលមកខាងក្នុងឡើយ» ក្នុងព្រះថេរៈទាំងនោះ មានព្រះមហាថេរៈដែលជាអ្នករពឹសមួយរូប ចូលទៅក្នុងភណ្ឌាគារជាមួយពួកសាមណេរ និងពួកឧបដ្ឋាក ទាំងអង្គុយ ទាំងសម្រាន្តលក់ គ្រឿងភណ្ឌៈបាត់បង់ទៅមានប្រមាណប៉ុន្មាន គ្រឿងភណ្ឌៈទាំងអស់នោះ ព្រះមហាថេរៈអ្នករពឹសនោះត្រូវសង។ ប៉ុន្តែ ភណ្ឌាគារិក និងព្រះថេរៈដែលនៅសល់ គួរតែជួយគ្នាជាគ្នីគ្នា។ ម្យ៉ាងទៀត បើភណ្ឌាគារិកខ្លួនឯង នាំយកពួកសាមណេរអ្នករពឹស និងពួកឧបដ្ឋាក ចូលទៅអង្គុយ និងសម្រាន្តលក់ក្នុងភណ្ឌាគារ ទ្រព្យណាដែលបាត់បង់ក្នុងទីនោះ ទ្រព្យទាំងអស់នោះ ភណ្ឌាគារិកនោះឯងត្រូវសង។ ព្រោះហេតុនោះ ភណ្ឌាគារិកនោះឯងគួរតែនៅក្នុងភណ្ឌាគារនោះ។ ចំណែកភិក្ខុដែលនៅសល់ ទោះបីត្រូវនៅក្រោមម្លប់ឈើ ក៏គួរតែនៅចុះ មិនគួរនៅក្នុងភណ្ឌាគារឡើយ នេះជាសេចក្តីកំណត់ក្នុងរឿងនេះ។ Ye [Pg.312] pana attano attano sabhāgabhikkhūnaṃ vasanagabbhesu parikkhāraṃ ṭhapenti, parikkhāre naṭṭhe yehi ṭhapito, tesaṃyeva gīvā. Itarehi pana sahāyehi bhavitabbaṃ. Yadi pana saṅgho bhaṇḍāgārikassa vihāreyeva yāgubhattaṃ dāpeti, so ca bhikkhācāratthāya gāmaṃ gacchati, naṭṭhaṃ tasseva gīvā. Bhikkhācāraṃ pavisantehi atirekacīvararakkhaṇatthāya ṭhapitavihāravārikassāpi yāgubhattaṃ vā nivāpaṃ vā labhamānasseva bhikkhācāraṃ gacchato yaṃ tattha nassati, sabbaṃ gīvā. Na kevalañca ettakameva, bhaṇḍāgārikassa viya yaṃ tassa pamādappaccayā nassati, sabbaṃ gīvā. ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុទាំងឡាយណា តែងទុកដាក់បរិក្ខាររបស់ខ្លួន ក្នុងបន្ទប់លំនៅរបស់ភិក្ខុជាសភាគរបស់ខ្លួនៗ កាលបើបរិក្ខារនោះបាត់បង់ទៅ បរិក្ខារនោះត្រូវភិក្ខុទាំងឡាយណាទុកដាក់ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះឯងត្រូវទទួលខុសត្រូវ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុជាសម្លាញ់ដទៃទៀត គប្បីជួយសម្រាល។ ប្រសិនបើ សង្ឃឲ្យភត្ត ឬយាគូ ដល់ភិក្ខុអ្នកថែរក្សាឃ្លាំង ក្នុងវិហារនោះឯង ហើយភិក្ខុនោះ ដើរទៅកាន់ស្រុកដើម្បីបិណ្ឌបាត កាលបើទ្រព្យបាត់បង់ទៅ ការបាត់បង់នោះ ត្រូវធ្លាក់ទៅលើករបស់ភិក្ខុនោះឯង។ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយចូលទៅកាន់បិណ្ឌបាត ភិក្ខុដែលគេតាំងទុកជាអ្នកយាមវិហារ ដើម្បីរក្សាចីវរដ៏លើសលប់ ទោះបីជាភិក្ខុអ្នកយាមវិហារនោះ ទទួលបាននូវយាគូ ឬភត្ត (ស្បៀង) ហើយដើរទៅកាន់បិណ្ឌបាតក្តី ប្រសិនបើទ្រព្យណាមួយបាត់បង់ទៅក្នុងទីនោះ ទ្រព្យទាំងអស់នោះ ត្រូវធ្លាក់ទៅលើករបស់ភិក្ខុនោះ។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ទ្រព្យណាមួយដែលបាត់បង់ទៅ ព្រោះសេចក្តីប្រមាទរបស់ភិក្ខុនោះ ដូចជាភិក្ខុអ្នកថែរក្សាឃ្លាំង ទ្រព្យទាំងអស់នោះ ក៏ត្រូវធ្លាក់ទៅលើករបស់ភិក្ខុនោះដែរ។ Sace vihāro mahā hoti, aññaṃ padesaṃ rakkhituṃ gacchantassa aññasmiṃ padese nikkhittaṃ haranti, avisayattā gīvā na hoti. Īdise pana vihāre vemajjhe sabbesaṃ osaraṇaṭṭhāne parikkhāre ṭhapetvā nisīditabbaṃ. Vihāravārikā vā dve tayo ṭhapetabbā. Sace tesaṃ appamattānaṃ ito cito ca rakkhataṃyeva kiñci nassati, gīvā na hoti. Vihāravārike bandhitvā haritabhaṇḍampi corānaṃ paṭipathaṃ gatesu aññena maggena haritabhaṇḍampi na tesaṃ gīvā. Sace vihāravārikānaṃ vihāre dātabbaṃ yāgubhattaṃ vā nivāpo vā na hoti, tehi pattabbalābhato atirekā dve tisso yāgusalākā, tesaṃ pahonakabhattasalākā ca ṭhapetuṃ vaṭṭati. Nibaddhaṃ katvā pana na ṭhapetabbā, manussā hi vippaṭisārino honti, ‘‘vihāravārikāyeva amhākaṃ bhattaṃ bhuñjantī’’ti. Tasmā parivattetvā ṭhapetabbā. Sace tesaṃ sabhāgā salākabhattāni āharitvā denti, iccetaṃ kusalaṃ; no ce denti, vāraṃ gāhāpetvā nīharāpetabbāni. Sace vihāravāriko dve tisso yāgusalākā, cattāri pañca salākabhattāni ca labhamānova bhikkhācāraṃ gacchati, bhaṇḍāgārikassa viya sabbaṃ naṭṭhaṃ gīvā hoti. Sace saṅghassa vihārapālānaṃ dātabbaṃ bhattaṃ vā nivāpo vā natthi, bhikkhū vihāravāraṃ gahetvā attano attano nissitake jaggenti, sampattavāraṃ aggahetuṃ na labhanti, yathā aññe bhikkhū karonti, tatheva kātabbaṃ. Bhikkhūhi pana asahāyakassa vā attadutiyassa vā yassa sabhāgo bhikkhu bhattaṃ ānetvā dātā natthi, evarūpassa vāro na pāpetabbo. ប្រសិនបើវិហារធំ កាលដែលភិក្ខុដើរទៅរក្សាទីកន្លែងមួយ ពួកចោរលួចយកទ្រព្យដែលគេទុកដាក់ក្នុងទីកន្លែងមួយទៀតទៅ ព្រោះមិនមែនជាវិស័យ (មិនអាចមើលថែទូទៅបាន) ការបាត់បង់នោះ មិនត្រូវធ្លាក់ទៅលើករបស់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងវិហារបែបនោះ គប្បីប្រមូលបរិក្ខារទាំងឡាយមកទុកក្នុងទីកណ្តាល ជាទីប្រជុំនៃភិក្ខុទាំងពួង ហើយគប្បីអង្គុយចាំយាម ឬគប្បីតាំងភិក្ខុអ្នកយាមវិហារ ២ ឬ ៣ អង្គ។ ប្រសិនបើ កាលដែលភិក្ខុទាំងនោះមិនប្រមាទ ជួយគ្នារក្សាខាងនេះខាងនោះ ហើយទ្រព្យណាមួយនៅតែបាត់បង់ទៅ ការបាត់បង់នោះ មិនត្រូវធ្លាក់ទៅលើករបស់ភិក្ខុទាំងនោះឡើយ។ ទោះបីជាចោរចងភិក្ខុអ្នកយាមវិហារហើយយកទ្រព្យទៅក្តី ឬកាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយដើរទៅកាន់ផ្លូវជួបនឹងចោរ ហើយចោរយកទ្រព្យទៅតាមផ្លូវផ្សេងក្តី ការបាត់បង់នោះ មិនត្រូវធ្លាក់ទៅលើករបស់ភិក្ខុទាំងនោះឡើយ。 ប្រសិនបើយាគូ ឬភត្ត (ស្បៀង) ដែលត្រូវប្រគេនដល់ភិក្ខុអ្នកយាមវិហារក្នុងវិហារគ្មានទេ ការដែលសង្ឃនឹងតាំងទុកនូវស្លាកយាគូ ២ ឬ ៣ ដែលលើសពីលាភដែលខ្លួនគួរបាន ឬស្លាកភត្តដែលល្មមដល់ភិក្ខុទាំងនោះ នោះទើបគួរ។ ប៉ុន្តែ មិនគប្បីតាំងទុកដោយធ្វើឲ្យជាប្រចាំឡើយ ព្រោះមនុស្សទាំងឡាយ តែងមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយ (មិនត្រេកអរ) ថា «ភិក្ខុអ្នកយាមវិហារទាំងឡាយតែងឆាន់ភត្តរបស់យើងតែប៉ុណ្ណោះ»។ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីផ្លាស់ប្តូរគ្នាទុកដាក់។ ប្រសិនបើភិក្ខុជាសភាគរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ នាំយកស្លាកភត្តមកប្រគេន នោះជាការប្រពៃ ប្រសិនបើមិនប្រគេនទេ គប្បីឲ្យទទួលវេន ហើយនាំយកទៅ។ ប្រសិនបើភិក្ខុអ្នកយាមវិហារ ទោះបីជាទទួលបានស្លាកយាគូ ២ ឬ ៣ និងស្លាកភត្ត ៤ ឬ ៥ ហើយនៅតែដើរទៅកាន់បិណ្ឌបាតទៀត កាលបើទ្រព្យបាត់បង់ទៅ ទ្រព្យទាំងអស់នោះ ត្រូវធ្លាក់ទៅលើករបស់ភិក្ខុនោះ ដូចជាភិក្ខុអ្នកថែរក្សាឃ្លាំងដែរ។ ប្រសិនបើភត្ត ឬស្បៀងដែលសង្ឃត្រូវប្រគេនដល់ភិក្ខុអ្នករក្សាវិហារគ្មានទេ ហើយភិក្ខុទាំងឡាយទទួលវេនយាមវិហារ ហើយឲ្យសិស្សគណរបស់ខ្លួនៗជួយថែរក្សា ភិក្ខុទាំងឡាយមិនគួរមិនទទួលវេនដែលមកដល់ឡើយ គប្បីធ្វើដូចជាភិក្ខុដទៃទៀតធ្វើដែរ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុទាំងឡាយ មិនគប្បីឲ្យវេនធ្លាក់ទៅលើភិក្ខុដែលគ្មានសម្លាញ់ ឬភិក្ខុដែលមានខ្លួនជាគម្រប់ពីរ ដែលគ្មានភិក្ខុជាសភាគនាំយកភត្តមកប្រគេនឡើយ។ Yampi [Pg.313] pākavattatthāya vihāre ṭhapenti, taṃ gahetvā upajīvantena ṭhātabbaṃ. Yo taṃ na upajīvati, so vāraṃ na gāhāpetabbo. Phalāphalatthāyapi vihāre bhikkhuṃ ṭhapenti, jaggitvā gopetvā phalavārena bhājetvā khādanti. Yo tāni khādati, tena ṭhātabbaṃ. Anupajīvanto na gāhāpetabbo. Senāsanamañcapīṭhapaccattharaṇarakkhaṇatthāyapi ṭhapenti, āvāse vasantena ṭhātabbaṃ. Abbhokāsiko pana rukkhamūliko vā na gāhāpetabbo. ទោះបីជាទ្រព្យណាមួយដែលគេតាំងទុកក្នុងវិហារ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ភត្តដែលត្រូវដាំស្ល ភិក្ខុដែលកាន់យកទ្រព្យនោះហើយចិញ្ចឹមជីវិត គប្បីស្ថិតនៅក្នុងវេនយាម។ ភិក្ខុណា មិនបានចិញ្ចឹមជីវិតដោយទ្រព្យនោះទេ ភិក្ខុនោះ មិនគប្បីឲ្យទទួលវេនឡើយ។ ទោះបីជាដើម្បីរក្សាផ្លែឈើតូចធំ គេក៏តាំងភិក្ខុទុកក្នុងវិហារ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយថែរក្សា ការពារ ហើយចែកគ្នាឆាន់តាមវេនផ្លែឈើ ភិក្ខុណា ឆាន់ផ្លែឈើទាំងនោះ ភិក្ខុនោះ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងវេនយាម។ ភិក្ខុដែលមិនបានអាស្រ័យផលនោះ មិនគប្បីឲ្យទទួលវេនឡើយ។ ទោះបីជាដើម្បីរក្សាសេនាសនៈ គ្រែ តាំង និងកម្រាល គេក៏តាំងទុក ភិក្ខុដែលនៅក្នុងអាវាស គប្បីស្ថិតនៅក្នុងវេនយាម។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុអ្នកនៅទីវាលក្តី ភិក្ខុអ្នកនៅគល់ឈើក្តី មិនគប្បីឲ្យទទួលវេនឡើយ។ Eko navako hoti, bahussuto pana bahūnaṃ dhammaṃ vāceti, paripucchaṃ deti, pāḷiṃ vaṇṇeti, dhammakathaṃ katheti, saṅghassa bhāraṃ nittharati, ayaṃ lābhaṃ paribhuñjantopi āvāse vasantopi vāraṃ na gāhetabbo. ‘‘Purisaviseso nāma ñātabbo’’ti vadanti. ភិក្ខុមួយអង្គ ទោះបីជាបួសថ្មី ប៉ុន្តែជាអ្នកចេះដឹងច្រើន តែងសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុច្រើនអង្គ តែងដោះស្រាយប្រស្នា តែងពន្យល់បាលី តែងសម្តែងធម្មកថា តែងជួយសម្រាលភារៈរបស់សង្ឃ ភិក្ខុនេះ ទោះបីជាប្រើប្រាស់លាភក្តី រស់នៅក្នុងអាវាសក្តី មិនគប្បីឲ្យទទួលវេនឡើយ។ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយពោលថា «បុគ្គលវិសេស គឺគេគប្បីស្គាល់ (គប្បីយល់យោគ)» Uposathāgārapaṭimāgharajaggakassa pana diguṇaṃ yāgubhattaṃ devasikaṃ taṇḍulanāḷi saṃvacchare ticīvaraṃ, dasavīsagghanakaṃ kappiyabhaṇḍañca dātabbaṃ. Sace pana tassa taṃ labhamānasseva pamādena tattha kiñci nassati, sabbaṃ gīvā. Bandhitvā balakkārena acchinnaṃ pana na gīvā. Tattha cetiyassa vā saṅghassa vā santakena cetiyassa santakaṃ rakkhāpetuṃ vaṭṭati. Cetiyassa santakena saṅghassa santakaṃ rakkhāpetuṃ na vaṭṭati. Yaṃ pana cetiyassa santakena saddhiṃ saṅghassa santakaṃ ṭhapitaṃ hoti, taṃ cetiyasantake rakkhāpite rakkhitameva hotīti evaṃ vaṭṭati. Pakkhavārena uposathāgārādīni rakkhatopi pamādavasena naṭṭhaṃ gīvāyevāti. ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុអ្នកថែរក្សាឧបោសថសាលា និងវិហារព្រះបដិមា គប្បីទទួលបាននូវយាគូ និងភត្តពីរភាគ ទទួលបានអង្ករមួយរាល់ថ្ងៃ ទទួលបានត្រីចីវរក្នុងមួយឆ្នាំ និងកប្បិយភណ្ឌដែលមានតម្លៃ ១០ ឬ ២០ (កហាបណៈ)។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើកាលដែលភិក្ខុនោះទទួលបាននូវវត្ថុទាំងនោះហើយ ព្រោះសេចក្តីប្រមាទ ទ្រព្យណាមួយក្នុងទីនោះបាត់បង់ទៅ ទ្រព្យទាំងអស់នោះ ត្រូវធ្លាក់ទៅលើករបស់ភិក្ខុនោះ។ ប៉ុន្តែ ទ្រព្យដែលចោរចងហើយដណ្តើមយកទៅដោយកម្លាំងបាយ មិនត្រូវធ្លាក់ទៅលើករបស់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ក្នុងទីនោះ ការដែលគេនឹងយកទ្រព្យរបស់ចេតិយក្តី របស់សង្ឃក្តី ទៅជួលឲ្យគេរក្សាទ្រព្យរបស់ចេតិយ នោះទើបគួរ។ ការដែលគេនឹងយកទ្រព្យរបស់ចេតិយ ទៅជួលឲ្យគេរក្សាទ្រព្យរបស់សង្ឃ មិនគួរឡើយ។ ប៉ុន្តែ ទ្រព្យរបស់សង្ឃណាដែលគេទុកដាក់ជាមួយគ្នានឹងទ្រព្យរបស់ចេតិយ កាលបើគេរក្សាទ្រព្យរបស់ចេតិយហើយ ទ្រព្យរបស់សង្ឃនោះ ក៏ឈ្មោះថាជាទ្រព្យដែលគេរក្សាទុកហើយដែរ យ៉ាងនេះទើបគួរ។ ទោះបីជាភិក្ខុអ្នករក្សាឧបោសថសាលាជាដើមតាមវេនកន្លះខែ កាលបើទ្រព្យបាត់បង់ទៅព្រោះសេចក្តីប្រមាទ ក៏ត្រូវធ្លាក់ទៅលើករបស់ភិក្ខុនោះឯង។ Upanidhikathā niṭṭhitā. កថាថាដោយការបញ្ញើ (ឧបនិធិកថា) ចប់ហើយ។ Suṅkaghātakathā កថាថាដោយការគេចពន្ធ (សុង្កឃាតកថា) 113. Suṅkaṃ tato hanantīti suṅkaghātaṃ; suṅkaṭṭhānassetaṃ adhivacanaṃ. Tañhi yasmā tato suṅkārahaṃ bhaṇḍaṃ suṅkaṃ adatvā nīharantā rañño suṅkaṃ hananti vināsenti, tasmā suṅkaghātanti vuttaṃ. Tatra pavisitvāti tatra pabbatakhaṇḍādīsu raññā paricchedaṃ katvā ṭhapite suṅkaṭṭhāne pavisitvā. Rājaggaṃ bhaṇḍanti rājārahaṃ bhaṇḍaṃ; yato rañño pañcamāsakaṃ [Pg.314] vā atirekapañcamāsakaṃ vā agghanakaṃ suṅkaṃ dātabbaṃ hoti, taṃ bhaṇḍanti attho. Rājakantipi pāṭho, ayamevattho. Theyyacittoti ‘‘ito rañño suṅkaṃ na dassāmī’’ti theyyacittaṃ uppādetvā taṃ bhaṇḍaṃ āmasati, dukkaṭaṃ. Ṭhapitaṭṭhānato gahetvā thavikāya vā pakkhipati, paṭicchannaṭṭhāne vā ūrunā saddhiṃ bandhati, thullaccayaṃ. Suṅkaṭṭhānena paricchinnattā ṭhānācāvanaṃ na hoti. Suṅkaṭṭhānaparicchedaṃ dutiyaṃ pādaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. ១១៣. ពាក្យថា សុង្កឃាត ព្រោះតែងបំផ្លាញពន្ធដារពីទីនោះ នេះជាឈ្មោះនៃកន្លែងយកពន្ធដារ។ ព្រោះថា ពួកជនកាលដែលនាំចេញនូវទំនិញដែលត្រូវជាប់ពន្ធពីទីនោះ ដោយមិនបង់ពន្ធ តែងបំផ្លាញ គឺធ្វើឲ្យវិនាសនូវពន្ធដាររបស់ព្រះរាជា ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា សុង្កឃាត។ ពាក្យថា ចូលទៅក្នុងទីនោះ គឺចូលទៅក្នុងកន្លែងយកពន្ធដែលព្រះរាជាកំណត់ទុក ក្នុងចន្លោះភ្នំជាដើមនោះ។ ពាក្យថា ទំនិញមានតម្លៃគួរដល់ព្រះរាជា (រាជគ្គភណ្ឌ) គឺទំនិញដែលគួរដល់ព្រះរាជា សេចក្តីថា ទំនិញណាដែលត្រូវបង់ពន្ធដល់ព្រះរាជា មានតម្លៃ ៥ មាសកៈ ឬលើសពី ៥ មាសកៈ នេះជាអត្ថន័យនៃទំនិញនោះ។ សូម្បីតែបាឋៈថា រាជកន្តិ ក៏មានសេចក្តីយ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា ដោយចិត្តលួច គឺតាំងចិត្តលួចថា «អាត្មាអញនឹងមិនបង់ពន្ធដល់ព្រះរាជាពីទំនិញនេះឡើយ» ហើយពាល់ត្រូវទំនិញនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើកាន់យកពីកន្លែងដែលគេដាក់ទុក ហើយដាក់ចូលទៅក្នុងថង់ក្តី ចងភ្ជាប់នឹងភ្លៅក្នុងទីកំបាំងក្តី ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ព្រោះកន្លែងយកពន្ធកំណត់ទុក ការធ្វើឲ្យឃ្លាតចាកទីមិនទាន់មានឡើយ។ កាលបើឈានជើងទីពីររំលងផុតដែនកំណត់នៃកន្លែងយកពន្ធ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Bahisuṅkaghātaṃ pātetīti rājapurisānaṃ aññavihitabhāvaṃ passitvā anto ṭhitova bahi patanatthāya khipati. Tañce avassaṃ patanakaṃ, hatthato muttamatte pārājikaṃ. Tañce rukkhe vā khāṇumhi vā paṭihataṃ balavavātavegukkhittaṃ vā hutvā puna antoyeva patati, rakkhati. Puna gaṇhitvā khipati, pubbe vuttanayeneva pārājikaṃ. Bhūmiyaṃ patitvā vaṭṭantaṃ puna anto pavisati, pārājikameva. Kurundīsaṅkhepaṭṭhakathāsu pana ‘‘sace bahi patitaṃ ṭhatvā vaṭṭantaṃ pavisati, pārājikaṃ. Sace atiṭṭhamānaṃyeva vaṭṭitvā pavisati rakkhatī’’ti vuttaṃ. ពាក្យថា ធ្វើឲ្យធ្លាក់ទៅខាងក្រៅកន្លែងយកពន្ធ គឺកាលដែលឃើញពួកអាមាត្យរបស់ព្រះរាជាមានចិត្តទៅរកអារម្មណ៍ផ្សេង ខ្លួនឯងស្ថិតនៅខាងក្នុងកន្លែងយកពន្ធ ហើយគ្រវែងទៅដើម្បីឲ្យធ្លាក់ទៅខាងក្រៅ។ ប្រសិនបើទំនិញនោះត្រូវធ្លាក់ទៅខាងក្រៅដោយពិត គ្រាន់តែរួចផុតពីដៃភ្លាម ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើទំនិញនោះទៅទង្គិចនឹងដើមឈើក្តី នឹងគល់ឈើក្តី ឬត្រូវកម្លាំងខ្យល់បក់បោកយ៉ាងខ្លាំង ហើយធ្លាក់មកខាងក្នុងវិញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើកាន់យកមកគ្រវែងទៅម្តងទៀត ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតាមន័យដែលពោលហើយខាងដើម។ ទោះបីជាធ្លាក់ទៅលើដីហើយរមៀលចូលមកខាងក្នុងវិញ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដដែល។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា និងសង្ខេបអដ្ឋកថា ពោលថា «ប្រសិនបើទំនិញដែលធ្លាក់ទៅខាងក្រៅ ឈប់ទ្រឹងហើយ ទើបរមៀលចូលមកខាងក្នុងវិញ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើមិនទាន់ឈប់ទ្រឹងទេ ហើយរមៀលចូលមកខាងក្នុងវិញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ»។ Anto ṭhatvā hatthena vā pādena vā yaṭṭhiyā vā vaṭṭeti, aññena vā vaṭṭāpeti, sace aṭṭhatvā vaṭṭamānaṃ gataṃ, pārājikaṃ. Anto ṭhatvā bahi gacchantaṃ rakkhati, ‘‘vaṭṭitvā gamissatī’’ti vā ‘‘añño naṃ vaṭṭessatī’’ti vā anto ṭhapitaṃ pacchā sayaṃ vā vaṭṭamānaṃ aññena vā vaṭṭitaṃ bahi gacchati, rakkhatiyeva. Suddhacittena ṭhapite pana tathā gacchante vattabbameva natthi. Dve puṭake ekābaddhe katvā suṅkaṭṭhānasīmantare ṭhapeti, kiñcāpi bahipuṭake suṅkaṃ pādaṃ agghati, tena saddhiṃ ekābaddhatāya pana anto puṭako rakkhati. Sace pana parivattetvā abbhantarimaṃ bahi ṭhapeti, pārājikaṃ. Kājepi ekabaddhaṃ katvā ṭhapite eseva nayo. Sace pana abandhitvā kājakoṭiyaṃ ṭhapitamattameva hoti, pārājikaṃ. ភិក្ខុស្ថិតនៅខាងក្នុង ហើយរមៀលទៅដោយដៃក្តី ដោយជើងក្តី ដោយដំបងក្តី ឬប្រើអ្នកដទៃឲ្យរមៀលទៅក្តី ប្រសិនបើទំនិញនោះមិនឈប់ទ្រឹងទេ ហើយរមៀលទៅខាងក្រៅ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ភិក្ខុស្ថិតនៅខាងក្នុង ហើយទំនិញដែលទៅខាងក្រៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ឬគិតថា «ទំនិញនឹងរមៀលទៅឯង» ក្តី ឬគិតថា «អ្នកដទៃនឹងរមៀលវាទៅ» ក្តី ហើយទំនិញដែលគេដាក់ទុកខាងក្នុង ក្រោយមកក៏រមៀលទៅឯងក្តី ឬអ្នកដទៃរមៀលទៅខាងក្រៅក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុដាក់ទុកដោយចិត្តបរិសុទ្ធ ហើយទំនិញទៅយ៉ាងនោះ មិនបាច់និយាយទៅថ្វីឡើយ។ ភិក្ខុធ្វើកញ្ចប់ពីរឲ្យជាប់គ្នាជាតែមួយ ហើយដាក់ទុកក្នុងចន្លោះសីមានៃកន្លែងយកពន្ធ ទោះបីជាពន្ធនៃកញ្ចប់ខាងក្រៅមានតម្លៃមួយបាទក្តី ប៉ុន្តែព្រោះតែវាជាប់គ្នាជាតែមួយនឹងកញ្ចប់ខាងក្រៅនោះ កញ្ចប់ខាងក្នុងមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើត្រឡប់យកកញ្ចប់ខាងក្នុងមកដាក់ខាងក្រៅវិញ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ សូម្បីតែក្នុងអម្រែក កាលបើធ្វើឲ្យជាប់គ្នាជាតែមួយហើយដាក់ទុក ក៏មានន័យយ៉ាងនេះឯង។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើមិនបានចងភ្ជាប់គ្នាទេ គ្រាន់តែដាក់ទុកនៅចុងអម្រែកប៉ុណ្ណោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Gacchante yāne vā assapiṭṭhiādīsu vā ṭhapeti ‘‘bahi nīharissatī’’ti nīhaṭepi avahāro natthi, bhaṇḍadeyyampi na hoti. Kasmā? ‘‘Atra paviṭṭhassa suṅkaṃ gaṇhantū’’ti vuttattā idañca suṅkaṭṭhānassa bahi ṭhitaṃ, na ca tena nītaṃ, tasmā neva bhaṇḍadeyyaṃ na pārājikaṃ. ភិក្ខុដាក់ទំនិញលើឡាន (យាន) ដែលកំពុងដើរក្តី លើខ្នងសេះជាដើមក្តី ដោយគិតថា «យាននេះនឹងនាំចេញទៅខាងក្រៅ» ទោះបីជាយាននោះនាំចេញទៅហើយក្តី ការលួចមិនទាន់មានឡើយ សូម្បីតែទំនិញដែលត្រូវសងក៏គ្មានដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា «ចូរយកពន្ធពីអ្នកដែលចូលមកក្នុងទីនេះ» ហើយទំនិញនេះ ក៏ស្ថិតនៅខាងក្រៅកន្លែងយកពន្ធស្រាប់ទៅហើយ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុនោះក៏មិនបាននាំចេញទៅដោយខ្លួនឯងដែរ ព្រោះហេតុនោះ មិនត្រូវសងទំនិញផង មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកផង។ Ṭhitayānādīsu ṭhapite vinā tassa payogaṃ gatesu theyyacittepi sati nevatthi avahāro. Yadi pana ṭhapetvā yānādīni pājento atikkāmeti[Pg.315], hatthisuttādīsu vā kataparicayattā purato ṭhatvā ‘‘ehi, re’’ti pakkosati, sīmātikkame pārājikaṃ. Eḷakalomasikkhāpade imasmiṃ ṭhāne aññaṃ harāpeti, anāpatti, idha pārājikaṃ. Tatra aññassa yāne vā bhaṇḍe vā ajānantassa pakkhipitvā tiyojanaṃ atikkāmeti, nissaggiyāni hontīti pācittiyaṃ. Idha anāpatti. កាលបើភិក្ខុដាក់ទំនិញលើឡានជាដើមដែលឈប់ទ្រឹង ហើយឡាននោះទៅដោយមិនមានការប្រឹងប្រែងរបស់ភិក្ខុនោះ ទោះបីជាមានចិត្តលួចក្តី ក៏មិនទាន់មានការលួចឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុដាក់ទំនិញហើយ បើកបរឡានជាដើមនោះឲ្យរំលងផុតទៅ ឬព្រោះខ្លួនមានការស្ទាត់ជំនាញក្នុងហត្ថិសូត្រជាដើម ហើយឈរនៅខាងមុខ ហៅថា «នែ៎ ចូលមក» កាលបើឡានរំលងផុតដែនកំណត់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ក្នុងឯឡកលោមសិក្ខាបទ ក្នុងទីបែបនេះ ការប្រើអ្នកដទៃឲ្យនាំទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ការដែលភិក្ខុដាក់រោមចៀមទៅក្នុងឡានក្តី ក្នុងទំនិញក្តី របស់អ្នកដទៃដែលមិនដឹងខ្លួន ហើយឲ្យរំលងផុតទៅ ៣ យោជន៍ រោមចៀមទាំងឡាយត្រូវលះបង់ ហើយត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ Suṅkaṭṭhāne suṅkaṃ datvāva gantuṃ vaṭṭati. Eko ābhogaṃ katvā gacchati ‘‘sace ‘suṅkaṃ dehī’ti vakkhanti, dassāmi; no ce vakkhanti, gamissāmī’’ti. Taṃ disvā eko suṅkiko ‘‘eso bhikkhu gacchati, gaṇhatha naṃ suṅka’’nti vadati, aparo ‘‘kuto pabbajitassa suṅkaṃ, gacchatū’’ti vadati, laddhakappaṃ hoti, gantabbaṃ. ‘‘Bhikkhūnaṃ suṅkaṃ adatvā gantuṃ na vaṭṭati, gaṇha upāsakā’’ti vutte pana ‘‘bhikkhussa suṅkaṃ gaṇhantehi pattacīvaraṃ gahetabbaṃ bhavissati, kiṃ tena, gacchatū’’ti vuttepi laddhakappameva. Sacepi suṅkikā niddāyanti vā, jūtaṃ vā kīḷanti, yattha katthaci vā gatā, ayañca ‘‘kuhiṃ suṅkikā’’ti pakkositvāpi na passati, laddhakappameva. Sacepi suṅkaṭṭhānaṃ patvā aññavihito, kiñci cintento vā sajjhāyanto vā manasikāraṃ anuyuñjanto vā corahatthisīhabyagghādīhi sahasā vuṭṭhāya samanubaddho vā, mahāmeghaṃ uṭṭhitaṃ disvā purato sālaṃ pavisitukāmo vā hutvā taṃ ṭhānaṃ atikkamati, laddhakappameva. ក្នុងកន្លែងយកពន្ធ ភិក្ខុគប្បីបង់ពន្ធហើយទើបគួរដើរទៅ។ ភិក្ខុមួយអង្គ ធ្វើការពិចារណាហើយដើរទៅថា «ប្រសិនបើគេពោលថា «ចូរប្រគេនពន្ធ» អាត្មាអញនឹងប្រគេន ប្រសិនបើគេមិនពោលទេ អាត្មាអញនឹងទៅ»។ កាលបើឃើញភិក្ខុនោះ អ្នកយកពន្ធម្នាក់ពោលថា «លោកម្ចាស់នោះកំពុងទៅហើយ ចូរយកពន្ធពីលោកចុះ» ម្នាក់ទៀតពោលថា «ពន្ធរបស់បព្វជិតមានមកពីណា ឲ្យលោកទៅចុះ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាបាននូវការអនុញ្ញាត គួរដើរទៅបាន។ ប៉ុន្តែ កាលបើគេពោលថា «ការដែលភិក្ខុទាំងឡាយមិនបង់ពន្ធហើយដើរទៅ មិនគួរឡើយ នែ៎ឧបាសក ចូរយកពន្ធចុះ» ហើយម្នាក់ទៀតពោលថា «កាលបើពួកយើងយកពន្ធពីភិក្ខុ ពួកយើងត្រូវយកបាត្រនិងចីវរ តើបានប្រយោជន៍អ្វីដោយវត្ថុនោះ ឲ្យលោកទៅចុះ» ទោះបីជាយ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាបាននូវការអនុញ្ញាតដដែល។ ទោះបីជាពួកអ្នកយកពន្ធដេកលក់ក្តី លេងល្បែងក្តី ទៅកាន់ទីណាមួយក្តី ហើយភិក្ខុនេះហៅថា «ពួកអ្នកយកពន្ធនៅឯណា» ទោះបីជាហៅហើយក៏មិនឃើញ យ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាបាននូវការអនុញ្ញាតដដែល。 ទោះបីជាភិក្ខុទៅដល់កន្លែងយកពន្ធ ហើយមានចិត្តទៅរកអារម្មណ៍ផ្សេង គឺកំពុងគិតអ្វីមួយក្តី កំពុងសូត្រធម៌ក្តី កំពុងធ្វើទុកក្នុងចិត្តក្តី ឬត្រូវពួកចោរ ដំរី សីហៈ ខ្លាធំជាដើម ស្ទុះឡើងដេញតាមក្តី ឬឃើញមេឃងងឹតខ្លាំង ហើយចង់ចូលទៅកាន់សាលាខាងមុខក្តី ហើយរំលងផុតកន្លែងនោះទៅ យ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាបាននូវការអនុញ្ញាតដដែល។ Suṅkaṃ pariharatīti ettha upacāraṃ okkamitvā kiñcāpi pariharati, avahāroyevāti ក្នុងពាក្យថា គេចពន្ធ នេះ កាលបើភិក្ខុឈានចូលទៅកាន់ឧបចារៈហើយ ទោះបីជាគេចវេះយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ឈ្មោះថាជាការលួចតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ Kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃpana ‘‘‘pariharantaṃ rājapurisā viheṭhentī’ti kevalaṃ ādīnavaṃ dassetvā upacāraṃ okkamitvā pariharato dukkaṭaṃ, anokkamitvā pariharato anāpattī’’ti vuttaṃ. Idaṃ pāḷiyā sameti. Ettha dvīhi leḍḍupātehi upacāro paricchinditabboti. ក្នុងកុរុន្ទអដ្ឋកថា មានពោលទុកយ៉ាងនេះ។ ចំណែកក្នុងមហាអដ្ឋកថា មានពោលថា «ពួកជនរបស់ព្រះរាជា តែងបៀតបៀននូវភិក្ខុអ្នកគេចវេះ» ដូច្នេះ គ្រាន់តែបង្ហាញទោសប៉ុណ្ណោះ ហើយពោលថា «កាលភិក្ខុឈានចូលទៅក្នុងឧបចារៈហើយគេចវេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ, កាលមិនឈានចូលទៅក្នុងឧបចារៈហើយគេចវេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ»។ សេចក្តីនេះ ស្របគ្នានឹងបាលី។ ក្នុងទីនេះ ឧបចារៈ គប្បីកំណត់ដោយចម្ងាយចោលដុំដីពីរដង។ Suṅkaghātakathā niṭṭhitā. ស៊ុង្កឃាតកថា ចប់ហើយ។ Pāṇakathā បាណកថា 114. Ito parasmiṃ ekaṃsena avahārappahonakapāṇaṃ dassento ‘‘manussapāṇo’’ti āha. Tampi bhujissaṃ harantassa avahāro natthi. Yopi [Pg.316] bhujisso mātarā vā pitarā vā āṭhapito hoti, attanā vā attano upari katvā paññāsaṃ vā saṭṭhiṃ vā aggahesi, tampi harantassa avahāro natthi; dhanaṃ pana gataṭṭhāne vaḍḍhati. Antojātaka-dhanakkīta-karamarānītappabhedaṃ pana dāsaṃyeva harantassa avahāro hoti. Tameva hi sandhāya idaṃ vuttaṃ – ‘‘pāṇo nāma manussapāṇo vuccatī’’ti. Ettha ca gehadāsiyā kucchimhi dāsassa jāto antojātako, dhanena kīto dhanakkīto, paradesato paharitvā ānetvā dāsabyaṃ upagamito karamarānītoti veditabbo. Evarūpaṃ pāṇaṃ ‘‘harissāmī’’ti āmasati, dukkaṭaṃ. Hatthe vā pāde vā gahetvā ukkhipanto phandāpeti, thullaccayaṃ. Ukkhipitvā palāyitukāmo kesaggamattampi ṭhitaṭṭhānato atikkāmeti, pārājikaṃ. Kesesu vā hatthesu vā gahetvā kaḍḍhati, padavārena kāretabbo. ១១៤. បន្ទាប់ពីស៊ុង្កឃាតកថានេះទៅ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវសត្វមានជីវិតដែលគួរដល់ការលួចដោយពិតប្រាកដ ទើបត្រាស់ថា «មនុស្សបាណៈ»។ សូម្បីតែមនុស្សនោះ បើជាអ្នកជា (មិនមែនជាទាសៈ) កាលភិក្ខុនាំយកទៅ ក៏មិនមានការលួច (មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិក) ឡើយ។ សូម្បីតែអ្នកជាណា ដែលមាតាឬបិតាបានផ្ញើទុក ឬខ្លួនឯងបានយកប្រាក់ហាសិបឬហុកសិបមកដាក់លើខ្លួនឯង (បញ្ចាំខ្លួន) សូម្បីតែការនាំយកអ្នកនោះទៅ ក៏មិនមានការលួចដែរ ប៉ុន្តែទ្រព្យតែងចម្រើនឡើងក្នុងកន្លែងដែលគេទៅដល់។ ចំណែកឯការនាំយកទៅនូវទាសៈតែប៉ុណ្ណោះ ដែលមានប្រភេទជា អន្តោជាតកទាសៈ ធនក្កីតទាសៈ និងករមរានីតទាសៈ ទើបមានការលួច (ត្រូវអាបត្តិបារាជិក)។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកទាសៈនោះឯង ទើបត្រាស់ពាក្យនេះថា «ដែលហៅថា បាណៈ បានដល់ មនុស្សបាណៈ»។ ក្នុងចំណោមទាសៈទាំងនោះ ទាសៈដែលកើតក្នុងផ្ទៃនៃទាសីក្នុងផ្ទះ ដោយសារទាសៈជាឪពុក ឈ្មោះថា អន្តោជាតកទាសៈ។ ទាសៈដែលទិញមកដោយទ្រព្យ ឈ្មោះថា ធនក្កីតទាសៈ។ ទាសៈដែលគេវាយដំបង្ខំបង្ខាំងនាំមកពីបរទេស ហើយឱ្យដល់នូវភាពជាទាសៈ គប្បីជ្រាបថា ករមរានីតទាសៈ។ ភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងនាំយកនូវសត្វមានជីវិតមានសភាពយ៉ាងនេះទៅ» ហើយចាប់ពាល់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ចាប់ដៃក្តី ជើងក្តី លើកឡើង ធ្វើឱ្យកម្រើក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ លើកឡើងហើយមានបំណងនឹងរត់គេច ធ្វើឱ្យកន្លងផុតពីទីកន្លែងដែលឈរ សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចាប់សក់ក្តី ចាប់ដៃក្តី ហើយអូសទាញទៅ គប្បីឱ្យត្រូវអាបត្តិតាមជំហានជើង។ Padasā nessāmīti tajjento vā paharanto vā ‘‘ito gacchāhī’’ti vadati, tena vuttadisābhāgaṃ gacchantassa dutiyapadavārena pārājikaṃ. Yepi tena saddhiṃ ekacchandā honti, sabbesaṃ ekakkhaṇe pārājikaṃ. Bhikkhu dāsaṃ disvā sukhadukkhaṃ pucchitvā vā apucchitvā vā ‘‘gaccha, palāyitvā sukhaṃ jīvā’’ti vadati, so ce palāyati, dutiyapadavāre pārājikaṃ. Taṃ attano samīpaṃ āgataṃ añño ‘‘palāyā’’ti vadati, sace bhikkhusataṃ paṭipāṭiyā attano samīpamāgataṃ vadati, sabbesaṃ pārājikaṃ. Yo pana vegasā palāyantaṃyeva ‘‘palāya, yāva taṃ sāmikā na gaṇhantī’’ti bhaṇati, anāpatti pārājikassa. Sace pana saṇikaṃ gacchantaṃ bhaṇati, so ca tassa vacanena sīghaṃ gacchati, pārājikaṃ. Palāyitvā aññaṃ gāmaṃ vā desaṃ vā gataṃ disvā tatopi palāpentassa pārājikameva. ភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងនាំយកទៅដោយឱ្យដើរទៅ» ហើយគំរាមកំហែងក្តី វាយដំក្តី ពោលថា «ចូរទៅខាងនេះ» កាលទាសៈនោះដើរទៅកាន់ទិសដៅដែលភិក្ខុប្រាប់ ក្នុងជំហានទីពីរ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ សូម្បីតែភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលមានបំណងស្មើគ្នា (រួមគំនិតគ្នា) ជាមួយភិក្ខុនោះ ភិក្ខុទាំងអស់នោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកក្នុងខណៈជាមួយគ្នា។ ភិក្ខុឃើញទាសៈហើយ សួរសុខទុក្ខក្តី មិនសួរក្តី ហើយពោលថា «ចូរទៅចុះ ចូររត់ទៅរស់នៅជាសុខចុះ» បើទាសៈនោះរត់ទៅ ក្នុងជំហានទីពីរ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ កាលទាសៈនោះមកដល់ជិតខ្លួន ភិក្ខុដទៃពោលថា «ចូររត់ទៅចុះ» ប្រសិនបើភិក្ខុមួយរយរូប ពោលចំពោះទាសៈដែលមកដល់ជិតខ្លួនៗតាមលំដាប់ ភិក្ខុទាំងអស់នោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកភិក្ខុណា ពោលចំពោះទាសៈដែលកំពុងរត់ទៅយ៉ាងលឿនស្រាប់ថា «ចូររត់ទៅចុះ ដរាបណាពួកម្ចាស់មិនទាន់ចាប់ខ្លួនឯងបាន» មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុពោលចំពោះទាសៈដែលកំពុងដើរទៅយឺតៗ ហើយទាសៈនោះក៏ដើរទៅយ៉ាងលឿនដោយសារពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ភិក្ខុឃើញទាសៈដែលរត់ទៅដល់ភូមិដទៃ ឬប្រទេសដទៃហើយ ហើយធ្វើឱ្យរត់ចេញពីទីនោះទៅទៀត ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដូចគ្នា។ Adinnādānaṃ nāma pariyāyena muccati. Yo hi evaṃ vadati – ‘‘tvaṃ idha kiṃ karosi, អាបត្តិអទិន្នាទាន តែងរួចផុតដោយបរិយាយ (ដោយឧបាយ)។ ព្រោះថា ភិក្ខុណាពោលយ៉ាងនេះថា «អ្នកឯងធ្វើអ្វីនៅទីនេះ? Kiṃ te palāyituṃ na vaṭṭatīti vā, kiṃ katthaci gantvā sukhaṃ jīvituṃ na vaṭṭatīti vā, dāsadāsiyo palāyitvā amukaṃ nāma padesaṃ gantvā sukhaṃ jīvantī’’ti vā, so ca tassa vacanaṃ sutvā palāyati, avahāro natthi. Yopi ‘‘mayaṃ amukaṃ nāma padesaṃ gacchāma, tatrāgatā sukhaṃ jīvanti, amhehi ca saddhiṃ gacchantānaṃ antarāmaggepi pātheyyādīhi kilamatho natthī’’ti vatvā sukhaṃ attanā saddhiṃ āgacchantaṃ gahetvā gacchati [Pg.317] maggagamanavasena, na theyyacittena; nevatthi avahāro. Antarāmagge ca coresu uṭṭhitesu ‘‘are! Corā uṭṭhitā, vegena palāya, ehi yāhī’’ti vadantassāpi corantarāya mocanatthāya vuttattā avahāraṃ na vadantīti. ការដែលអ្នករត់ទៅ មិនគួរទេឬ? ឬមួយថា ការដែលអ្នកទៅកាន់ទីណាមួយ ហើយរស់នៅជាសុខ មិនគួរទេឬ? ឬមួយថា ពួកទាសៈនិងទាសី តែងរត់ទៅកាន់តំបន់ឈ្មោះឯណោះ ហើយរស់នៅជាសុខ» ដូច្នេះ ហើយទាសៈនោះឮពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះហើយក៏រត់ទៅ មិនមានការលួចឡើយ។ សូម្បីតែភិក្ខុណា ពោលថា «ពួកយើងនឹងទៅកាន់តំបន់ឈ្មោះឯណោះ ពួកជនដែលទៅដល់ទីនោះ តែងរស់នៅជាសុខ ហើយកាលដែលដើរទៅជាមួយពួកយើង សូម្បីតែក្នុងកណ្តាលផ្លូវ ក៏មិនមានការលំបាកដោយស្បៀងអាហារជាដើមឡើយ» ដូច្នេះហើយ នាំយកទាសៈដែលដើរមកជាមួយខ្លួនដោយស្រួល ដើរទៅដោយអំណាចនៃការដើរផ្លូវ មិនមែនដោយចិត្តលួចឡើយ មិនមានការលួចឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើពួកចោរងើបឡើងក្នុងកណ្តាលផ្លូវ ភិក្ខុពោលថា «នែ! ពួកចោរងើបឡើងហើយ ចូររត់ទៅឱ្យលឿន ចូរមក ទៅឱ្យឆាប់» ដូច្នេះក្តី ព្រោះតែពោលដើម្បីឱ្យរួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់អំពីចោរ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយ ទើបមិនហៅថាជាការលួចឡើយ។ Pāṇakathā niṭṭhitā. បាណកថា ចប់ហើយ។ Apadakathā អបទកថា Apadesu ahi nāma sassāmiko ahituṇḍikādīhi gahitasappo; yaṃ kīḷāpentā ក្នុងបណ្តាសត្វគ្មានជើងទាំងឡាយ ពស់ដែលមានម្ចាស់ គឺពស់ដែលពួកគ្រូមន្តអាគមពស់ជាដើមចាប់បានហើយ កាលដែលពួកគ្រូមន្តអាគមទាំងនោះ ធ្វើឱ្យលេងកម្សាន្ត Aḍḍhampi pādampi kahāpaṇampi labhanti, muñcantāpi hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā gahetvāva muñcanti. Te kassaci bhikkhuno nisinnokāsaṃ gantvā sappakaraṇḍaṃ ṭhapetvā niddāyanti vā, katthaci vā gacchanti, tatra ce so bhikkhu theyyacittena taṃ karaṇḍaṃ āmasati, dukkaṭaṃ. Phandāpeti, thullaccayaṃ. Ṭhānā cāveti, pārājikaṃ. Sace pana karaṇḍakaṃ ugghāṭetvā sappaṃ gīvāya gaṇhāti, dukkaṭaṃ. Uddharati, thullaccayaṃ. Ujukaṃ katvā uddharantassa karaṇḍatalato sappassa naṅguṭṭhe kesaggamatte mutte pārājikaṃ. Ghaṃsitvā kaḍḍhantassa naṅguṭṭhe mukhavaṭṭito muttamatte pārājikaṃ. Karaṇḍamukhaṃ īsakaṃ vivaritvā pahāraṃ vā datvā ‘‘ehi, re’’ti nāmena pakkositvā nikkhāmeti, pārājikaṃ. Tatheva vivaritvā maṇḍūkasaddaṃ vā mūsikasaddaṃ vā lājāvikiraṇaṃ vā katvā nāmena pakkosati, accharaṃ vā paharati, evaṃ nikkhantepi pārājikaṃ. Mukhaṃ avivaritvāpi evaṃ kate chāto sappo sīsena karaṇḍapuṭaṃ āhacca okāsaṃ katvā palāyati, pārājikameva. Sace pana mukhe vivarite sayameva sappo nikkhamitvā palāyati, bhaṇḍadeyyaṃ. Athāpi mukhaṃ vivaritvā vā avivaritvā vā kevalaṃ maṇḍūkamūsikasaddaṃ lājāvikiraṇameva ca karoti, na nāmaṃ gahetvā pakkosati, na accharaṃ vā paharati, sappo ca chātattā ‘‘maṇḍūkādīni khādissāmī’’ti nikkhamitvā palāyati, bhaṇḍadeyyameva. Maccho kevalaṃ idha apadaggahaṇena āgato. Yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ udakaṭṭhe vuttamevāti. តែងបានប្រាក់កន្លះកហាបណៈខ្លះ មួយបាទខ្លះ មួយកហាបណៈខ្លះ សូម្បីតែកាលនឹងលែង ក៏លុះត្រាតែបានទទួលប្រាក់ឬមាសហើយ ទើបលែង។ ពួកគ្រូមន្តអាគមទាំងនោះ ដើរទៅកាន់កន្លែងដែលភិក្ខុណាមួយអង្គុយនៅ ដាក់កញ្ជើពស់ទុកហើយ ដេកលក់ទៅក្តី ដើរទៅកាន់ទីណាមួយក្តី ក្នុងទីនោះ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះមានចិត្តលួច ចាប់ពាល់កញ្ជើនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ធ្វើឱ្យកម្រើក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើបើកកញ្ជើហើយ ចាប់ពស់ត្រង់ក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ លើកឡើង ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ កាលភិក្ខុលើកឡើងត្រង់ៗ កាលណាកន្ទុយពស់រួចផុតពីបាតកញ្ជើ សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ កាលភិក្ខុទាញអូសឱ្យកកិតនឹងមាត់កញ្ជើ កាលណាកន្ទុយពស់រួចផុតពីមាត់កញ្ជើត្រឹមតែបន្តិច ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើកមាត់កញ្ជើបន្តិច ហើយទះក្តី ហៅឈ្មោះថា «នែ! ចូរមក» ហើយធ្វើឱ្យចេញមក ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើកមាត់កញ្ជើបន្តិចយ៉ាងនោះឯងហើយ ធ្វើសំឡេងកង្កែបក្តី សំឡេងកណ្តុរក្តី ឬរោយលាជក្តី ហើយហៅឈ្មោះ ឬដេញម្រាមដៃ កាលពស់ចេញមកដោយវិធីយ៉ាងនេះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ សូម្បីតែមិនបានបើកមាត់កញ្ជើ កាលបើភិក្ខុធ្វើយ៉ាងនោះ ពស់ដែលឃ្លាន ក៏យកក្បាលជល់គម្របកញ្ជើ បើកជាចន្លោះហើយរត់ទៅ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើកាលមាត់កញ្ជើបើកហើយ ពស់ចេញមករត់ទៅដោយខ្លួនឯង ត្រូវសងទ្រព្យ (ភណ្ឌទេយ្យ)។ ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីបើកមាត់កញ្ជើក្តី មិនបើកក្តី គ្រាន់តែធ្វើសំឡេងកង្កែប សំឡេងកណ្តុរ ឬរោយលាជប៉ុណ្ណោះ មិនបានហៅឈ្មោះ ឬមិនបានដេញម្រាមដៃឡើយ ហើយពស់ព្រោះតែឃ្លាន គិតថា «អាត្មាអញនឹងស៊ីកង្កែបជាដើម» ហើយចេញមករត់ទៅ ក៏ត្រូវសងទ្រព្យដូចគ្នា។ ចំណែកឯត្រី គ្រាន់តែរាប់បញ្ចូលក្នុងអបទកថានេះ ដោយពាក្យថា «អបទៈ» ប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីណាដែលគប្បីពោលក្នុងទីនេះ សេចក្តីនោះមានពោលរួចហើយក្នុងឧទកដ្ឋភណ្ឌ។ Apadakathā niṭṭhitā. អបទកថា ចប់ហើយ។ Dvipadakathā ទ្វិបទកថា 115. Dvipadesu [Pg.318] – ye avaharituṃ sakkā, te dassento ‘‘manussā pakkhajātā’’ti āha. Devatā pana avaharituṃ na sakkā. Pakkhā jātā etesanti pakkhajātā. Te lomapakkhā cammapakkhā aṭṭhipakkhāti tividhā. Tattha morakukkuṭādayo lomapakkhā, vagguliādayo cammapakkhā, bhamarādayo aṭṭhipakkhāti veditabbā. Te sabbepi manussā ca pakkhajātā ca kevalaṃ idha dvipadaggahaṇena āgatā. Yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ ākāsaṭṭhe ca pāṇe ca vuttanayamevāti. ១១៥. ក្នុងបណ្តាសត្វមានជើងពីរទាំងឡាយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវសត្វទាំងឡាយដែលភិក្ខុអាចលួចបាន ទើបត្រាស់ថា «មនុស្ស និងពួកសត្វមានស្លាប»។ ចំណែកឯទេវតាទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនអាចលួចបានឡើយ។ សត្វទាំងឡាយណាមានស្លាបដុះឡើង ហេតុនោះ សត្វទាំងនោះឈ្មោះថា បក្ខជាតៈ (សត្វមានស្លាប)។ សត្វមានស្លាបទាំងនោះ មាន ៣ ប្រភេទគឺ សត្វមានស្លាបជារោម សត្វមានស្លាបជាស្បែក និងសត្វមានស្លាបជាឆ្អឹង។ ក្នុងណ្តាសត្វទាំងនោះ ពួកក្ងោក និងមាន់ជាដើម ជាសត្វមានស្លាបជារោម ពួកប្រចៀវជាដើម ជាសត្វមានស្លាបជាស្បែក ពួកឃ្មុំជាដើម គប្បីជ្រាបថាជាសត្វមានស្លាបជាឆ្អឹង។ សូម្បីតែមនុស្ស និងសត្វមានស្លាបទាំងអស់នោះ គ្រាន់តែរាប់បញ្ចូលក្នុងទ្វិបទកថានេះ ដោយពាក្យថា «ទ្វិបទៈ» ប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីណាដែលគប្បីពោលក្នុងទីនេះ សេចក្តីនោះមានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងអាកាសដ្ឋភណ្ឌ និងបាណភណ្ឌ។ Dvipadakathā niṭṭhitā. ទ្វិបទកថា ចប់ហើយ។ Catuppadakathā ចតុប្បទកថា 116. Catuppadesu – pasukāti pāḷiyaṃ āgatāvasesā sabbā catuppadajātīti veditabbā. Hatthiādayo pākaṭāyeva. Tattha theyyacittena hatthiṃ āmasantassa dukkaṭaṃ, phandāpentassa thullaccayaṃ. Yo pana mahābalo balamadena taruṇaṃ bhiṅkacchāpaṃ nābhimūle sīsena uccāretvā gaṇhanto cattāro pāde, soṇḍaṃ ca bhūmito kesaggamattampi moceti, pārājikaṃ. Hatthī pana koci hatthisālāyaṃ bandhitvā ṭhapito hoti, koci abaddhova tiṭṭhati, koci antovatthumhi tiṭṭhati, koci rājaṅgaṇe tiṭṭhati, tattha hatthisālāyaṃ gīvāya bandhitvā ṭhapitassa gīvābandhanañca cattāro ca pādāti pañca ṭhānāni honti. Gīvāya ca ekasmiñca pāde ayasaṅkhalikāya baddhassa cha ṭhānāni. Gīvāya ca dvīsu ca pādesu baddhassa satta ṭhānāni. Tesaṃ vasena phandāpanaṭhānācāvanāni veditabbāni. Abaddhassa sakalā hatthisālā ṭhānaṃ. Tato atikkamane, pārājikaṃ. Antovatthumhi ṭhitassa sakalaṃ antovatthumeva ṭhānaṃ. Tassa vatthudvārātikkamane pārājikaṃ. Rājaṅgaṇe ṭhitassa sakalanagaraṃ ṭhānaṃ. Tassa nagaradvārātikkamane pārājikaṃ. Bahinagare ṭhitassa ṭhitaṭṭhānameva ṭhānaṃ. Taṃ haranto padavārena kāretabbo. Nipannassa ekameva ṭhānaṃ. Taṃ theyyacittena uṭṭhāpentassa uṭṭhitamatte pārājikaṃ. Assepi ayameva vinicchayo. Sace pana so catūsu pādesu baddho hoti, aṭṭha ṭhānāni veditabbāni. Esa nayo oṭṭhepi. ១១៦. ក្នុងបណ្តាសត្វមានជើងបួនទាំងឡាយ ពាក្យថា «បសុកៈ» (សត្វស្រុក) គប្បីជ្រាបថា បានដល់ពួកសត្វមានជើងបួនទាំងអស់ដែលសេសសល់ពីសត្វដែលមកក្នុងបាលី។ ពួកសត្វមានដំរីជាដើម គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងបណ្តាសត្វទាំងនោះ កាលភិក្ខុមានចិត្តលួច ចាប់ពាល់ដំរី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ធ្វើឱ្យកម្រើក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ចំណែកភិក្ខុណាមានកម្លាំងខ្លាំង ព្រោះតែស្រវឹងនឹងកម្លាំង យកក្បាលជល់ត្រង់គល់ផ្ចិតនៃកូនដំរីស្ទាវ លើកឡើងហើយចាប់យក ធ្វើឱ្យជើងទាំងបួន និងប្រមោយរួចផុតពីដី សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ម្យ៉ាងទៀត ដំរីខ្លះ គេចងទុកក្នុងរោងដំរី ខ្លះឈរនៅដោយមិនបានចង ខ្លះឈរនៅក្នុងបរិវេណផ្ទះ ខ្លះឈរនៅក្នុងលានព្រះរាជវាំង។ ក្នុងបណ្តាដំរីទាំងនោះ ដំរីដែលគេចងកទុកក្នុងរោងដំរី មានឋានៈ ៥ គឺ ខ្សែក និងជើងទាំងបួន។ ដំរីដែលគេចងដោយច្រវាក់ដែកត្រង់ក និងជើងមួយ មានឋានៈ ៦។ ដំរីដែលគេចងត្រង់ក និងជើងពីរ មានឋានៈ ៧។ ការធ្វើឱ្យកម្រើក និងការធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទី គប្បីជ្រាបទៅតាមអំណាចនៃឋានៈទាំងនោះ។ ចំពោះដំរីដែលមិនបានចង រោងដំរីទាំងមូលជាឋានៈ កាលណានាំឱ្យកន្លងផុតពីរោងដំរីនោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំពោះដំរីដែលឈរនៅក្នុងបរិវេណផ្ទះ បរិវេណផ្ទះទាំងមូលជាឋានៈ កាលណានាំឱ្យកន្លងផុតទ្វារផ្ទះនោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំពោះដំរីដែលឈរនៅក្នុងលានព្រះរាជវាំង ទីក្រុងទាំងមូលជាឋានៈ កាលណានាំឱ្យកន្លងផុតទ្វារក្រុង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំពោះដំរីដែលឈរនៅក្រៅក្រុង ទីកន្លែងដែលវាឈរនោះឯងជាឋានៈ ភិក្ខុនាំយកដំរីនោះទៅ គប្បីឱ្យត្រូវអាបត្តិតាមជំហានជើង។ ចំពោះដំរីដែលដេក មានឋានៈតែមួយប៉ុណ្ណោះ ភិក្ខុមានចិត្តលួច ធ្វើឱ្យដំរីនោះក្រោកឡើង កាលណាវាគ្រាន់តែក្រោកឈរឡើង ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ សូម្បីតែក្នុងសត្វសេះ ក៏មានការវិនិច្ឆ័យយ៉ាងនេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើសេះនោះត្រូវគេចងជើងទាំងបួន គប្បីជ្រាបថាមានឋានៈ ៨។ វិធីនេះ គប្បីអនុវត្តសូម្បីតែក្នុងសត្វអូដ្ឋ។ Goṇopi [Pg.319] koci gehe bandhitvā ṭhapito hoti. Koci abaddhova tiṭṭhati, koci pana vaje bandhitvā ṭhapito hoti, koci abaddhova tiṭṭhati. Tattha gehe bandhitvā ṭhapitassa cattāro pādā, bandhanañcāti pañca ṭhānāni; abaddhassa sakalaṃ gehaṃ. Vajepi baddhassa pañca ṭhānāni. Abaddhassa sakalo vajo. Taṃ vajadvāraṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. Vajaṃ bhinditvā haranto khaṇḍadvāraṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. Dvāraṃ vā vivaritvā vajaṃ vā bhinditvā bahi ṭhito nāmena pakkositvā nikkhāmeti, pārājikaṃ. Sākhābhaṅgaṃ dassetvā pakkosantassāpi eseva nayo. Dvāraṃ avivaritvā vajaṃ abhinditvā sākhābhaṅgaṃ cāletvā pakkosati, goṇo chātatāya vajaṃ laṅghetvā nikkhamati, pārājikameva. Sace pana dvāre vivarite vaje vā bhinne sayameva nikkhamati, bhaṇḍadeyyaṃ. Dvāraṃ vivaritvā vā avivaritvā vā vajampi bhinditvā vā abhinditvā vā kevalaṃ sākhābhaṅgaṃ cāleti, na pakkosati, goṇo chātatāya padasā vā laṅghetvā vā nikkhamati, bhaṇḍadeyyameva. Eko majjhe gāme baddho ṭhito, eko nipanno. Ṭhitagoṇassa pañca ṭhānāni honti, nipannassa dve ṭhānāni; tesaṃ vasena phandāpanaṭhānācāvanāni veditabbāni. សូម្បីតែគោ ខ្លះគេចងទុកក្នុងផ្ទះ ខ្លះឈរនៅដោយមិនបានចង ខ្លះទៀត គេចងទុកក្នុងក្រោល ខ្លះឈរនៅដោយមិនបានចង។ ក្នុងបណ្តាគោទាំងនោះ គោដែលគេចងទុកក្នុងផ្ទះ មានឋានៈ ៥ គឺ ជើងទាំងបួន និងខ្សែចង ចំពោះគោដែលមិនបានចង ផ្ទះទាំងមូលជាឋានៈ។ សូម្បីតែក្នុងក្រោល គោដែលគេចង ក៏មានឋានៈ ៥ ដែរ ចំពោះគោដែលមិនបានចង ក្រោលទាំងមូលជាឋានៈ។ ភិក្ខុធ្វើឱ្យគោនោះកន្លងផុតទ្វារក្រោល ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ភិក្ខុទម្លាយក្រោលហើយនាំយកទៅ ធ្វើឱ្យកន្លងផុតចន្លោះដែលខ្លួនទម្លាយ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើកទ្វារក្តី ទម្លាយក្រោលក្តី ហើយឈរនៅខាងក្រៅ ហៅឈ្មោះឱ្យចេញមក ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ សូម្បីតែភិក្ខុបង្ហាញមែកឈើដែលបាក់ហើយហៅ ក៏មានវិធីយ៉ាងនេះដែរ។ មិនបានបើកទ្វារ មិនបានទម្លាយក្រោល គ្រវីមែកឈើដែលបាក់ហើយហៅ គោព្រោះតែឃ្លាន ក៏លោតរំលងក្រោលចេញមក ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើកាលទ្វារបើកហើយ ឬក្រោលត្រូវទម្លាយហើយ គោចេញមកដោយខ្លួនឯង ត្រូវសងទ្រព្យ (ភណ្ឌទេយ្យ)។ ទោះបីបើកទ្វារក្តី មិនបើកក្តី ទម្លាយក្រោលក្តី មិនទម្លាយក្តី គ្រាន់តែគ្រវីមែកឈើដែលបាក់ប៉ុណ្ណោះ មិនបានហៅឡើយ ហើយគោព្រោះតែឃ្លាន ដើរចេញមកក្តី លោតចេញមកក្តី ក៏ត្រូវសងទ្រព្យដូចគ្នា។ គោមួយ គេចងឱ្យឈរនៅកណ្តាលភូមិ មួយទៀតដេកនៅ។ គោដែលឈរ មានឋានៈ ៥ គោដែលដេក មានឋានៈ ២ ការធ្វើឱ្យកម្រើក និងការធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទី គប្បីជ្រាបទៅតាមអំណាចនៃឋានៈទាំងនោះ។ Yo pana nipannaṃ anuṭṭhāpetvā tattheva ghāteti, bhaṇḍadeyyaṃ. Suparikkhitte pana dvārayutte gāme ṭhitagoṇassa sakalagāmo ṭhānaṃ. Aparikkhitte ṭhitassa vā carantassa vā pādehi akkantaṭṭhānameva ṭhānaṃ gadrabhapasukāsupi ayameva vinicchayoti. ចំណែកភិក្ខុណា មិនធ្វើឱ្យគោដែលកំពុងដេកឱ្យក្រោកឡើង ហើយសម្លាប់វានៅកន្លែងនោះឯង ត្រូវសងទ្រព្យ។ ម្យ៉ាងទៀត សម្រាប់គោដែលឈរនៅក្នុងភូមិដែលមានរបងព័ទ្ធជុំវិញល្អ មានទ្វារបិទជិត ភូមិទាំងមូលគឺជាឋានៈ។ ចំពោះគោដែលឈរ ឬដើរនៅក្នុងភូមិដែលគ្មានរបងព័ទ្ធជុំវិញ ទីកន្លែងដែលជើងរបស់វាជាន់ចុះប៉ុណ្ណោះ ទើបជាឋានៈ។ សូម្បីតែក្នុងពួកលា និងសត្វពាហនៈដទៃទៀត ក៏មានការវិនិច្ឆ័យបែបនេះដូចគ្នាដែរ។ Catuppadakathā niṭṭhitā. ចតុប្បទកថា ចប់ហើយ។ Bahuppadakathā ពហុប្បទកថា 117. Bahuppadesu – sace ekāya satapadiyā vatthu pūrati, taṃ padasā nentassa navanavuti thullaccayāni, ekaṃ pārājikaṃ. Sesaṃ vuttanayamevāti. ១១៧. ក្នុងពួកសត្វមានជើងច្រើន ប្រសិនបើវត្ថុគ្រប់គ្រាន់ដោយសារក្អែបមួយក្បាល កាលបើភិក្ខុនាំយកក្អែបនោះទៅដោយជើង ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យកៅសិបប្រាំបួន និងត្រូវអាបត្តិបារាជិកមួយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺមានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។ Bahuppadakathā niṭṭhitā. ពហុប្បទកថា ចប់ហើយ។ Ocarakakathā ឱចរកកថា 118. Ocaratīti [Pg.320] ocarako, tattha tattha anto anupavisatīti vuttaṃ hoti. Ocaritvāti sallakkhetvā, upadhāretvāti attho. Ācikkhatīti parakulesu vā vihārādīsu vā duṭṭhapitaṃ asaṃvihitārakkhaṃ bhaṇḍaṃ aññassa corakammaṃ kātuṃ paṭibalassa āroceti. Āpatti ubhinnaṃ pārājikassāti avassaṃ hāriye bhaṇḍe ocarakassa āṇattikkhaṇe itarassa ṭhānācāvaneti evaṃ āpatti ubhinnaṃ pārājikassa. Yo pana ‘‘puriso gehe natthi, bhaṇḍaṃ asukasmiṃ nāma padese ṭhapitaṃ asaṃvihitārakkhaṃ, dvāraṃ asaṃvutaṃ, gatamatteneva sakkā harituṃ, natthi nāma koci purisakārūpajīvī, yo taṃ gantvā hareyyā’’tiādinā nayena pariyāyakathaṃ karoti, tañca sutvā añño ‘‘ahaṃ dāni harissāmī’’ti gantvā harati, tassa ṭhānācāvane pārājikaṃ, itarassa pana anāpatti. Pariyāyena hi adinnādānato muccatīti. ១១៨. ពាក្យថា 'Ocarati' (ដើរស៊ើបការណ៍) បានដល់ ភិក្ខុអ្នកស៊ើបការណ៍ គឺមានន័យថា ដើរចូលទៅខាងក្នុងទីនោះៗ។ ពាក្យថា 'Ocaritvā' បានដល់ ការកត់សម្គាល់ទុក ឬការពិចារណាស្វែងរក។ ពាក្យថា 'Ācikkhati' (ប្រាប់) បានដល់ ការប្រាប់ដល់ភិក្ខុដទៃដែលមានសមត្ថភាពអាចលួចបាន នូវទ្រព្យដែលគេទុកដាក់មិនល្អ គ្មានការការពារថែរក្សា នៅក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកដទៃ ឬនៅក្នុងវត្តអារាមជាដើម។ ពាក្យថា 'Āpatti ubhinnaṃ pārājikassa' (ត្រូវអាបត្តិបារាជិកទាំងពីររូប) បានដល់ ក្នុងទ្រព្យដែលត្រូវតែនាំយកទៅជាប្រាកដ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកទាំងពីររូប គឺចំពោះភិក្ខុអ្នកស៊ើបការណ៍ក្នុងខណៈដែលបង្គាប់ និងចំពោះភិក្ខុម្ខាងទៀតក្នុងខណៈដែលធ្វើឱ្យទ្រព្យឃ្លាតចាកទី។ ចំណែកភិក្ខុណាពោលពាក្យដោយឧបាយយ៉ាងនេះថា 'នៅក្នុងផ្ទះគ្មានមនុស្សនៅទេ ទ្រព្យទុកនៅក្នុងកន្លែងឈ្មោះនោះ គ្មានការការពារថែរក្សា ទ្វារក៏មិនបានបិទ គ្រាន់តែទៅដល់ភ្លាមក៏អាចលួចយកបានហើយ មិនដឹងជាមានអ្នកណាដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយការព្យាយាមរបស់ខ្លួន នឹងទៅលួចយកទ្រព្យនោះទេដឹង?' ភិក្ខុដទៃបានស្តាប់ពាក្យឧបាយនោះហើយ គិតថា 'ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងទៅលួច' ហើយក៏ទៅលួចយកមក ភិក្ខុអ្នកលួចនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិកក្នុងខណៈដែលធ្វើឱ្យទ្រព្យឃ្លាតចាកទី ចំណែកភិក្ខុម្ខាងទៀតមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះរួចផុតពីការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យ ដោយសារការនិយាយបញ្ឆិតបញ្ឆៀង។ Ocarakakathā niṭṭhitā. ឱចរកកថា ចប់ហើយ។ Oṇirakkhakathā ឱណិរក្ខកថា Oṇiṃ rakkhatīti oṇirakkho. Yo parena attano vasanaṭṭhāne ābhataṃ bhaṇḍaṃ ‘‘idaṃ ភិក្ខុណាថែរក្សាទ្រព្យដែលគេនាំមកផ្ញើ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា ឱណិរក្ខៈ។ ភិក្ខុណាដែលអ្នកដទៃនាំយកទ្រព្យមកកាន់ទីលំនៅរបស់ខ្លួន ហើយពោលថា 'ទ្រព្យនេះ... Tāva, bhante, muhuttaṃ oloketha, yāva ahaṃ idaṃ nāma kiccaṃ katvā āgacchāmī’’ti vutto rakkhati, tassetaṃ adhivacanaṃ. Tenevāha – ‘‘oṇirakkho nāma āhaṭaṃ bhaṇḍaṃ gopento’’ti. Tattha oṇirakkho yebhuyyena bandhitvā laggetvā ṭhapitabhaṇḍaṃ amocetvāva heṭṭhā pasibbakaṃ vā puṭakaṃ vā chinditvā kiñcimattaṃ gahetvā sibbanādiṃ puna pākatikaṃ karoti, ‘‘evaṃ gaṇhissāmī’’ti āmasanādīni karontassa anurupā āpattiyo veditabbāti. 'បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ជួយមើលទ្រព្យនេះមួយរំពេចសិន ចាំកាលណាខ្ញុំករុណាធ្វើកិច្ចការឈ្មោះនេះរួចហើយនឹងត្រឡប់មកវិញ' កាលបើគេពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏ជួយថែរក្សាទុក នេះជាឈ្មោះហៅរបស់ភិក្ខុនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពោលថា 'ឈ្មោះថា ឱណិរក្ខៈ គឺភិក្ខុអ្នកថែរក្សាទ្រព្យដែលគេនាំមកផ្ញើទុក'។ ក្នុងរឿងនោះ ភិក្ខុអ្នករក្សាទ្រព្យផ្ញើ ដោយច្រើនតែមិនស្រាយទ្រព្យដែលគេចង ឬបោះត្រាទុកនោះទេ ប៉ុន្តែបែរជាកាត់បាតថង់ ឬកាត់កញ្ចប់ពីខាងក្រោម ហើយយកទ្រព្យបន្តិចបន្តួចចេញ រួចដេរភ្ជាប់ឡើងវិញឱ្យដូចដើមវិញ ដោយគិតថា 'អាត្មាអញនឹងយកដោយវិធីយ៉ាងនេះ' កាលបើភិក្ខុនោះចាប់ពាល់ជាដើម ត្រូវដឹងថាត្រូវអាបត្តិទៅតាមសមគួរដល់តម្លៃទ្រព្យនោះ។ Oṇirakkhakathā niṭṭhitā. ឱណិរក្ខកថា ចប់ហើយ។ Saṃvidāvahārakathā សំវិទាវហារកថា Saṃvidhāya [Pg.321] avahāro saṃvidāvahāro; aññamaññasaññattiyā katāvahāroti vuttaṃ hoti. Saṃvidahitvāti ekacchandatāya ekajjhāsayatāya sammantayitvāti attho. Tatrāyaṃ vinicchayo – sambahulā bhikkhū ‘‘asukaṃ nāma gehaṃ gantvā, chadanaṃ vā bhinditvā, sandhiṃ vā chinditvā bhaṇḍaṃ harissāmā’’ti saṃvidahitvā gacchanti. Tesu eko bhaṇḍaṃ avaharati. Tassuddhāre sabbesaṃ pārājikaṃ. Parivārepi cetaṃ vuttaṃ – ការលួចដោយការរួមគំនិតគ្នា ឈ្មោះថា សំវិទាវហារៈ មានន័យថា ការលួចដែលធ្វើឡើងដោយការយល់ព្រមព្រៀងគ្នាទៅវិញទៅមក។ ពាក្យថា 'Saṃvidahitvā' មានន័យថា ការពិភាក្សាគ្នាដោយមានបំណងដូចគ្នា និងមានអធ្យាស្រ័យដូចគ្នា។ ក្នុងការរួមគំនិតគ្នាលួចនោះ មានការវិនិច្ឆ័យដូចតទៅនេះ៖ ភិក្ខុច្រើនរូបរួមគំនិតគ្នាថា 'ពួកយើងនឹងទៅកាន់ផ្ទះឈ្មោះនោះ ហើយធ្លាយដំបូលក្តី ឬកាត់ជញ្ជាំងក្តី ហើយលួចយកទ្រព្យមក' រួចហើយក៏ទៅ។ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ មានភិក្ខុតែមួយរូបលួចយកទ្រព្យនោះមក។ ក្នុងខណៈដែលភិក្ខុនោះធ្វើឱ្យទ្រព្យឃ្លាតចាកទី ភិក្ខុទាំងអស់ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ សូម្បីតែក្នុងគម្ពីរវារៈ ក៏មានពោលទុកយ៉ាងនេះដែរថា៖ ‘‘Caturo janā saṃvidhāya, garubhaṇḍaṃ avāharuṃ; Tayo pārājikā, eko na pārājiko; Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 479); 'មនុស្ស ៤ នាក់រួមគំនិតគ្នា លួចយកគរុភណ្ឌ មនុស្ស ៣ នាក់ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ម្នាក់មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ នេះជាប្រស្នាដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានគិតគូរហើយ។' Tassāyaṃ attho – cattāro janā ācariyantevāsikā chamāsakaṃ garubhaṇḍaṃ āharitukāmā jātā. Tattha ācariyo ‘‘tvaṃ ekaṃ māsakaṃ hara, tvaṃ ekaṃ, tvaṃ ekaṃ, ahaṃ tayo harissāmī’’ti āha. Antevāsikesu pana paṭhamo ‘‘tumhe, bhante, tayo haratha, tvaṃ ekaṃ hara, tvaṃ ekaṃ, ahaṃ ekaṃ harissāmī’’ti āha. Itarepi dve evameva āhaṃsu. Tattha antevāsikesu ekamekassa ekeko māsako sāhatthiko hoti, tena nesaṃ dukkaṭāpattiyo; pañca āṇattikā, tehi tiṇṇampi pārājikaṃ. Ācariyassa pana tayo sāhatthikā, tehissa thullaccayaṃ. Tayo āṇattikā, tehipi thullaccayameva. Imasmiñhi adinnādānasikkhāpade sāhatthikaṃ vā āṇattikassa, āṇattikaṃ vā sāhatthikassa aṅgaṃ na hoti. Sāhatthikaṃ pana sāhatthikeneva kāretabbaṃ, āṇattikaṃ āṇattikeneva. Tena vuttaṃ – ‘‘caturo janā saṃvidhāya…pe… pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. សេចក្តីអធិប្បាយនៃគាថានោះ មានដូចតទៅ៖ មនុស្ស ៤ នាក់ ជាគ្រូ និងសិស្ស មានបំណងចង់លួចយកគរុភណ្ឌដែលមានតម្លៃ ៦ ម៉ាសកៈ។ ក្នុងចំណោមពួកគេ គ្រូបាននិយាយថា 'អ្នកចូរលួចយក ១ ម៉ាសកៈ អ្នកចូរលួចយក ១ ម៉ាសកៈ អ្នកចូរលួចយក ១ ម៉ាសកៈ ចំណែកខ្ញុំនឹងលួចយក ៣ ម៉ាសកៈ'។ ចំណែកក្នុងចំណោមសិស្សទាំងឡាយ សិស្សទីមួយនិយាយថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់លួចយក ៣ ម៉ាសកៈ ចុះអ្នកចូរលួចយក ១ ម៉ាសកៈ អ្នកចូរលួចយក ១ ម៉ាសកៈ ចំណែកខ្ញុំនឹងលួចយក ១ ម៉ាសកៈ'។ សិស្សពីរនាក់ទៀតក៏បាននិយាយយ៉ាងនោះដូចគ្នាដែរ។ ក្នុងរឿងនោះ ក្នុងចំណោមសិស្សទាំងឡាយ ការលួចយកម្នាក់ ១ ម៉ាសកៈ ជាការលួចដោយផ្ទាល់ដៃ ព្រោះហេតុនោះ ពួកគេត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ប៉ុន្តែការបង្គាប់ឱ្យលួចមាន ៥ ម៉ាសកៈ ព្រោះហេតុនោះ សិស្សទាំង ៣ នាក់នោះត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកគ្រូ ការលួចដោយផ្ទាល់ដៃមាន ៣ ម៉ាសកៈ ព្រោះហេតុនោះ គ្រូនោះត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ហើយការបង្គាប់ឱ្យលួចមាន ៣ ម៉ាសកៈ ព្រោះហេតុនោះ គ្រូនោះក៏ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យដដែល។ ព្រោះថា ក្នុងអទិន្នាទានសិក្ខាបទនេះ ការលួចដោយផ្ទាល់ដៃ មិនមែនជាអង្គនៃការបង្គាប់ឡើយ ហើយការបង្គាប់ ក៏មិនមែនជាអង្គនៃការលួចដោយផ្ទាល់ដៃដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ការលួចដោយផ្ទាល់ដៃ ត្រូវសម្រេចដោយការលួចដោយផ្ទាល់ដៃប៉ុណ្ណោះ ការបង្គាប់ ត្រូវសម្រេចដោយការបង្គាប់ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយពោលថា 'មនុស្ស ៤ នាក់រួមគំនិតគ្នា... នេះជាប្រស្នាដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានគិតគូរហើយ'។ Apica saṃvidāvahāre asammohatthaṃ ‘‘ekabhaṇḍaṃ ekaṭṭhānaṃ, ekabhaṇḍaṃ nānāṭhānaṃ; nānābhaṇḍaṃ ekaṭṭhānaṃ, nānābhaṇḍaṃ nānāṭhāna’’nti idampi catukkaṃ atthato sallakkhetabbaṃ. Tattha ekabhaṇḍaṃ ekaṭṭhānanti ekakulassa āpaṇaphalake pañcamāsakaṃ bhaṇḍaṃ duṭṭhapitaṃ disvā sambahulā bhikkhū ekaṃ āṇāpenti ‘‘gacchetaṃ āharā’’ti, tassuddhāre sabbesaṃ pārājikaṃ. Ekabhaṇḍaṃ [Pg.322] nānāṭhānanti ekakulassa pañcasu āpaṇaphalakesu ekekamāsakaṃ duṭṭhapitaṃ disvā sambahulā ekaṃ āṇāpenti ‘‘gacchete āharā’’ti, pañcamassa māsakassa uddhāre sabbesaṃ pārājikaṃ. Nānābhaṇḍaṃ ekaṭṭhānanti bahūnaṃ santakaṃ pañcamāsakaṃ vā atirekapañcamāsakaṃ vā agghanakaṃ bhaṇḍaṃ ekasmiṃ ṭhāne duṭṭhapitaṃ disvā sambahulā ekaṃ āṇāpenti ‘‘gacchetaṃ āharā’’ti, tassuddhāre sabbesaṃ pārājikaṃ. Nānābhaṇḍaṃ nānāṭhānanti pañcannaṃ kulānaṃ pañcasu āpaṇaphalakesu ekekamāsakaṃ duṭṭhapitaṃ disvā sambahulā ekaṃ āṇāpenti ‘‘gacchete āharā’’ti, pañcamassa māsakassa uddhāre sabbesaṃ pārājikanti. មួយវិញទៀត ដើម្បីកុំឱ្យមានការភាន់ច្រឡំក្នុងការរួមគំនិតគ្នាលួច គប្បីកត់សម្គាល់នូវធម៌ ៤ យ៉ាងនេះតាមអត្ថន័យ គឺ៖ 'ទ្រព្យតែមួយ កន្លែងតែមួយ, ទ្រព្យតែមួយ ច្រើនកន្លែង, ច្រើនទ្រព្យ កន្លែងតែមួយ, ច្រើនទ្រព្យ ច្រើនកន្លែង'។ ក្នុងធម៌ ៤ យ៉ាងនោះ ពាក្យថា 'ទ្រព្យតែមួយ កន្លែងតែមួយ' បានដល់ ភិក្ខុច្រើនរូបឃើញទ្រព្យមានតម្លៃ ៥ ម៉ាសកៈ ដែលគេដាក់ទុកមិនល្អនៅលើក្តារតូបលក់ដូររបស់ត្រកូលតែមួយ ហើយបង្គាប់ភិក្ខុមួយរូបថា 'ចូរទៅយកទ្រព្យនោះមក' កាលបើភិក្ខុនោះធ្វើឱ្យទ្រព្យនោះឃ្លាតចាកទី ភិក្ខុទាំងអស់ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ពាក្យថា 'ទ្រព្យតែមួយ ច្រើនកន្លែង' បានដល់ ភិក្ខុច្រើនរូបឃើញទ្រព្យមានតម្លៃម្នាក់ ១ ម៉ាសកៈ ដែលគេដាក់ទុកមិនល្អនៅលើក្តារតូបលក់ដូរ ៥ កន្លែងរបស់ត្រកូលតែមួយ ហើយបង្គាប់ភិក្ខុមួយរូបថា 'ចូរទៅយកទ្រព្យទាំងនោះមក' កាលបើភិក្ខុនោះធ្វើឱ្យទ្រព្យទី ៥ ឃ្លាតចាកទី ភិក្ខុទាំងអស់ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ពាក្យថា 'ច្រើនទ្រព្យ កន្លែងតែមួយ' បានដល់ ភិក្ខុច្រើនរូបឃើញទ្រព្យជារបស់មនុស្សច្រើននាក់ ដែលមានតម្លៃ ៥ ម៉ាសកៈ ឬលើសពី ៥ ម៉ាសកៈ ដែលគេដាក់ទុកមិនល្អនៅក្នុងកន្លែងតែមួយ ហើយបង្គាប់ភិក្ខុមួយរូបថា 'ចូរទៅយកទ្រព្យនោះមក' កាលបើភិក្ខុនោះធ្វើឱ្យទ្រព្យនោះឃ្លាតចាកទី ភិក្ខុទាំងអស់ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ពាក្យថា 'ច្រើនទ្រព្យ ច្រើនកន្លែង' បានដល់ ភិក្ខុច្រើនរូបឃើញទ្រព្យមានតម្លៃម្នាក់ ១ ម៉ាសកៈ ដែលគេដាក់ទុកមិនល្អនៅលើក្តារតូបលក់ដូរ ៥ កន្លែងរបស់ត្រកូល ៥ ហើយបង្គាប់ភិក្ខុមួយរូបថា 'ចូរទៅយកទ្រព្យទាំងនោះមក' កាលបើភិក្ខុនោះធ្វើឱ្យទ្រព្យទី ៥ ឃ្លាតចាកទី ភិក្ខុទាំងអស់ត្រូវអាបត្តិបារាជិក នេះជាសេចក្តីដែលគប្បីកត់សម្គាល់។ Saṃvidāvahārakathā niṭṭhitā. សំវិទាវហារកថា ចប់ហើយ។ Saṅketakammakathā សង្កេតកម្មកថា 119. Saṅketakammanti sañjānanakammaṃ; kālaparicchedavasena saññāṇakaraṇanti attho. Ettha ca ‘‘purebhattaṃ avaharā’’ti vutte ajja vā purebhattaṃ avaharatu, sve vā, anāgate vā saṃvacchare, natthi visaṅketo; ubhinnampi ocarake vuttanayeneva pārājikaṃ. Sace pana ‘‘ajja purebhattaṃ avaharā’’ti vutte sve purebhattaṃ avaharati, ‘‘ajjā’’ti niyāmitaṃ taṃ saṅketaṃ atikkamma pacchā avahaṭaṃ hoti. Sace ‘‘sve purebhattaṃ avaharā’’ti vutte ajja purebhattaṃ avaharati, ‘‘sve’’ti niyāmitaṃ taṃ saṅketaṃ appatvā pure avahaṭaṃ hoti; evaṃ avaharantassa avahārakasseva pārājikaṃ, mūlaṭṭhassa anāpatti. ‘‘Sve purebhatta’’nti vutte tadaheva vā sve pacchābhattaṃ vā harantopi taṃ saṅketaṃ pure ca pacchā ca haratīti veditabbo. Esa nayo pacchābhattarattindivesupi. Purimayāma-majjhimayāma-pacchimayāma-kāḷajuṇha-māsa-utu-saṃvaccharādivasenāpi cettha saṅketavisaṅketatā veditabbā. ‘‘Purebhattaṃ harā’’ti vutte ‘‘purebhattameva harissāmī’’ti vāyamantassa pacchābhattaṃ hoti; ettha kathanti? Mahāsumatthero tāva āha – ‘‘purebhattapayogova eso, tasmā mūlaṭṭho na muccatī’’ti. Mahāpadumatthero panāha – ‘‘kālaparicchedaṃ atikkantattā visaṅketaṃ, tasmā mūlaṭṭho muccatī’’ti. ១១៩. ពាក្យថា 'Saṅketakamma' បានដល់ ការធ្វើសញ្ញាសម្គាល់ គឺការធ្វើសញ្ញាសម្គាល់ដោយការកំណត់ពេលវេលា។ ក្នុងរឿងនេះ កាលបើបង្គាប់ថា 'ចូរលួចក្នុងពេលមុនភត្ត (ពេលព្រឹក)' ទោះបីភិក្ខុនោះលួចក្នុងពេលមុនភត្តក្នុងថ្ងៃនេះក្តី ថ្ងៃស្អែកក្តី ឬក្នុងឆ្នាំខាងមុខក្តី ក៏មិនឈ្មោះថាខុសសញ្ញាឡើយ ភិក្ខុទាំងពីររូបត្រូវអាបត្តិបារាជិកតាមវិធីដែលបានពោលមកហើយក្នុងឱចរកកថា។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើបង្គាប់ថា 'ចូរលួចក្នុងពេលមុនភត្តថ្ងៃនេះ' តែភិក្ខុនោះបែរជាទៅលួចក្នុងពេលមុនភត្តថ្ងៃស្អែក យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាការលួចក្រោយពេល ដោយកន្លងហួសសញ្ញាដែលបានកំណត់ថា 'ថ្ងៃនេះ'។ ប្រសិនបើបង្គាប់ថា 'ចូរលួចក្នុងពេលមុនភត្តថ្ងៃស្អែក' តែភិក្ខុនោះបែរជាទៅលួចក្នុងពេលមុនភត្តថ្ងៃនេះ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាការលួចមុនពេល ដោយមិនទាន់ដល់សញ្ញាដែលបានកំណត់ថា 'ថ្ងៃស្អែក' កាលបើលួចយ៉ាងនេះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែភិក្ខុអ្នកលួចប៉ុណ្ណោះ ចំណែកភិក្ខុអ្នកបង្គាប់មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ កាលបើបង្គាប់ថា 'ចូរលួចក្នុងពេលមុនភត្តថ្ងៃស្អែក' ទោះបីភិក្ខុនោះលួចក្នុងថ្ងៃនោះឯងក្តី ឬលួចក្នុងពេលក្រោយភត្តថ្ងៃស្អែកក្តី ក៏គប្បីដឹងថាជាអ្នកលួចមុនពេល និងក្រោយពេលសញ្ញានោះដែរ។ វិធីនេះ ក៏គប្បីអនុវត្តក្នុងពេលក្រោយភត្ត ពេលយប់ និងពេលថ្ងៃផងដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាសញ្ញា និងខុសសញ្ញាក្នុងរឿងនេះ គប្បីដឹងដោយអំណាចនៃយាមដើម យាមកណ្តាល យាមចុង ខ្នើត រនោច ខែ រដូវ និងឆ្នាំជាដើម។ កាលបើបង្គាប់ថា 'ចូរលួចក្នុងពេលមុនភត្ត' ភិក្ខុអ្នកលួចព្យាយាមដោយគិតថា 'អាត្មាអញនឹងលួចក្នុងពេលមុនភត្តតែម្តង' តែពេលវេលាក៏ឈានចូលដល់ក្រោយភត្តទៅវិញ ក្នុងរឿងនេះ តើគប្បីយល់យ៉ាងណា? ក្នុងបញ្ហានេះ ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា 'នេះជាបយោគៈក្នុងពេលមុនភត្តដដែល ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ'។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា 'ព្រោះកន្លងហួសការកំណត់ពេលវេលា ទើបឈ្មោះថាខុសសញ្ញា ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់រួចផុតពីអាបត្តិ'។ Saṅketakammakathā niṭṭhitā. សង្កេតកម្មកថា ចប់ហើយ។ Nimittakammakathā និមិត្តកម្មកថា 120. Nimittakammanti [Pg.323] saññuppādanatthaṃ kassaci nimittassa karaṇaṃ, taṃ ‘‘akkhiṃ vā nikhaṇissāmī’’tiādinā nayena tidhā vuttaṃ. Aññampi panettha hatthalaṅghana-pāṇippahāraaṅguliphoṭana-gīvunnāmana-ukkāsanādianekappakāraṃ saṅgahetabbaṃ. Sesamettha saṅketakamme vuttanayamevāti. ១២០. ពាក្យថា 'Nimittakamma' បានដល់ ការធ្វើនិមិត្ត (សញ្ញា) ណាមួយ ដើម្បីឱ្យកើតសេចក្តីដឹងខ្លួន ការធ្វើនិមិត្តនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកជា ៣ យ៉ាង ដោយវិធីមានជាដើមថា 'អាត្មាអញនឹងធ្វើញាក់ចិញ្ចើម'។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងរឿងនេះ គប្បីសង្គ្រោះយកការធ្វើនិមិត្តដទៃទៀតដែលមានច្រើនប្រការ មានការលើកដៃ ការទះដៃ ការដេញម្រាមដៃ ការងើបក និងការក្អែមជាដើម។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងរឿងនេះ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយក្នុងសង្កេតកម្មនោះឯង។ Nimittakammakathā niṭṭhitā. និមិត្តកម្មកថា ចប់ហើយ។ Āṇattikathā អាណត្តិកថា 121. Idāni etesveva saṅketakammanimittakammesu asammohatthaṃ ‘‘bhikkhu bhikkhuṃ āṇāpetī’’tiādimāha. Tattha so taṃ maññamāno tanti so avahārako yaṃ āṇāpakena nimittasaññaṃ katvā vuttaṃ, taṃ etanti maññamāno tameva avaharati, ubhinnaṃ pārājikaṃ. So taṃ maññamāno aññanti yaṃ avaharāti vuttaṃ, taṃ etanti maññamāno aññaṃ tasmiṃyeva ṭhāne ṭhapitaṃ avaharati, mūlaṭṭhassa anāpatti. Aññaṃ maññamāno tanti āṇāpakena nimittasaññaṃ katvā vuttabhaṇḍaṃ appagghaṃ, idaṃ aññaṃ tasseva samīpe ṭhapitaṃ sārabhaṇḍanti evaṃ aññaṃ maññamāno tameva avaharati, ubhinnampi pārājikaṃ. Aññaṃ maññamāno aññanti purimanayeneva idaṃ aññaṃ tasseva samīpe ṭhapitaṃ sārabhaṇḍanti maññati, tañce aññameva hoti, tasseva pārājikaṃ. ១២១. ឥឡូវនេះ ដើម្បីកុំឱ្យមានការភាន់ច្រឡំក្នុងសង្កេតកម្ម និងនិមិត្តកម្មទាំងនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា 'ភិក្ខុបង្គាប់ភិក្ខុ'។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា 'So taṃ maññamāno taṃ' (ភិក្ខុនោះសម្គាល់នូវទ្រព្យនោះ ហើយលួចយកនូវទ្រព្យនោះ) បានដល់ ភិក្ខុអ្នកលួចនោះ សម្គាល់ថា 'ទ្រព្យនេះជាទ្រព្យដែលភិក្ខុអ្នកបង្គាប់បានធ្វើសញ្ញានិមិត្តប្រាប់ទុក' ហើយក៏លួចយកទ្រព្យនោះឯង ភិក្ខុទាំងពីររូបត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ពាក្យថា 'So taṃ maññamāno aññaṃ' (ភិក្ខុនោះសម្គាល់នូវទ្រព្យនោះ តែលួចយកនូវទ្រព្យដទៃ) បានដល់ ភិក្ខុនោះសម្គាល់ថា 'ទ្រព្យនេះជាទ្រព្យដែលលោកបង្គាប់ឱ្យលួច' ប៉ុន្តែបែរជាទៅលួចយកទ្រព្យដទៃដែលគេដាក់ទុកក្នុងកន្លែងនោះឯង ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា 'Aññaṃ maññamāno taṃ' (ភិក្ខុនោះសម្គាល់នូវទ្រព្យដទៃ តែលួចយកនូវទ្រព្យនោះ) បានដល់ ភិក្ខុនោះសម្គាល់ថា 'ទ្រព្យដែលភិក្ខុអ្នកបង្គាប់បានធ្វើសញ្ញានិមិត្តប្រាប់ទុកនោះ មានតម្លៃថោក ចំណែកទ្រព្យនេះជាទ្រព្យដទៃដែលមានតម្លៃច្រើន ដែលគេដាក់ទុកនៅជិតទ្រព្យនោះឯង' ភិក្ខុនោះសម្គាល់ថាជាទ្រព្យដទៃយ៉ាងនេះ ហើយក៏លួចយកទ្រព្យនោះឯង ភិក្ខុទាំងពីររូបត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ពាក្យថា 'Aññaṃ maññamāno aññaṃ' (ភិក្ខុនោះសម្គាល់នូវទ្រព្យដទៃ ហើយលួចយកនូវទ្រព្យដទៃ) បានដល់ ភិក្ខុនោះសម្គាល់តាមវិធីមុននោះឯងថា 'ទ្រព្យនេះជាទ្រព្យដទៃដែលមានតម្លៃច្រើន ដែលគេដាក់ទុកនៅជិតទ្រព្យនោះឯង' ហើយប្រសិនបើទ្រព្យនោះជាទ្រព្យដទៃមែន ភិក្ខុអ្នកលួចនោះឯងត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Itthannāmassa pāvadātiādīsu eko ācariyo tayo buddharakkhita-dhammarakkhita-saṅgharakkhitanāmakā antevāsikā daṭṭhabbā. Tattha bhikkhu bhikkhuṃ āṇāpetīti ācariyo kiñci bhaṇḍaṃ katthaci sallakkhetvā tassa haraṇatthāya buddharakkhitaṃ āṇāpeti. Itthannāmassa pāvadāti gaccha tvaṃ, buddharakkhita, etamatthaṃ dhammarakkhitassa pāvada. Itthannāmo itthannāmassa pāvadatūti dhammarakkhitopi saṅgharakkhitassa pāvadatu. Itthannāmo itthannāmaṃ bhaṇḍaṃ avaharatūti evaṃ tayā āṇattena dhammarakkhitena āṇatto saṅgharakkhito itthannāmaṃ bhaṇḍaṃ avaharatu, so hi amhesu vīrajātiko paṭibalo imasmiṃ kammeti. Āpatti dukkaṭassāti evaṃ āṇāpentassa ācariyassa tāva dukkaṭaṃ. Sace pana sā āṇatti yathādhippāyaṃ [Pg.324] gacchati, yaṃ parato thullaccayaṃ vuttaṃ, āṇattikkhaṇe tadeva hoti. Atha taṃ bhaṇḍaṃ avassaṃ hāriyaṃ hoti, yaṃ parato ‘‘sabbesaṃ āpatti pārājikassā’’ti vuttaṃ, tato imassa taṅkhaṇeyeva pārājikaṃ hotīti ayaṃ yutti sabbattha veditabbā. ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានជាដើមថា Itthannāmassa pāvada គប្បីជ្រាបថា មានអាចារ្យម្នាក់ និងសិស្ស ៣ នាក់ ឈ្មោះ ពុទ្ធរក្ខិតៈ ធម្មរក្ខិតៈ និងសង្ឃរក្ខិតៈ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ពាក្យថា bhikkhu bhikkhuṃ āṇāpeti សេចក្តីថា អាចារ្យបានកំណត់សម្គាល់ទ្រព្យណាមួយ ក្នុងកន្លែងណាមួយ ហើយបង្គាប់ពុទ្ធរក្ខិតៈ ដើម្បីនាំយកទ្រព្យនោះមក។ ពាក្យថា itthannāmassa pāvada សេចក្តីថា ម្នាលពុទ្ធរក្ខិតៈ អ្នកចូរទៅ ចូរប្រាប់សេចក្តីនេះដល់ធម្មរក្ខិតៈ។ ពាក្យថា itthannāmo itthannāmassa pāvadatu សេចក្តីថា សូមឲ្យធម្មរក្ខិតៈប្រាប់បន្តដល់សង្ឃរក្ខិតៈ។ ពាក្យថា itthannāmo itthannāmaṃ bhaṇḍaṃ avaharatu សេចក្តីថា សូមឲ្យសង្ឃរក្ខិតៈ ដែលធម្មរក្ខិតៈបង្គាប់តាមពាក្យបង្គាប់របស់អ្នក លួចយកទ្រព្យឈ្មោះនេះចុះ ព្រោះក្នុងចំណោមពួកយើង សង្ឃរក្ខិតៈនោះ ជាអ្នកមានជាតិជាអ្នកក្លាហាន អាចធ្វើការងារនេះបាន។ ពាក្យថា āpatti dukkaṭassa សេចក្តីថា អាបត្តិទុក្កដ យ่อมមានដល់អាចារ្យអ្នកបង្គាប់យ៉ាងនេះជាមុនសិន។ ប៉ុន្តែ បើពាក្យបង្គាប់នោះប្រព្រឹត្តទៅតាមបំណង អាបត្តិថុល្លច្ច័យណាដែលពោលទុកខាងក្រោយ អាបត្តិនោះឯងរមែងមានក្នុងខណៈដែលបង្គាប់។ ម្យ៉ាងទៀត បើទ្រព្យនោះត្រូវតែនាំយកទៅជាប្រាកដ អាបត្តិណាដែលពោលទុកខាងក្រោយថា «អាបត្តិបារាជិក ដល់ភិក្ខុទាំងអស់» ព្រោះហេតុនោះ អាបត្តិបារាជិកនោះ រមែងមានដល់អាចារ្យនេះ ក្នុងខណៈដែលបង្គាប់នោះឯង យុត្តិ (ការសម្រេចសេចក្តី) នេះ គប្បីជ្រាបក្នុងទីទាំងពួង។ So itarassa ārocetīti buddharakkhito dhammarakkhitassa, dhammarakkhito ca saṅgharakkhitassa ‘‘amhākaṃ ācariyo evaṃ vadati – ‘itthannāmaṃ kira bhaṇḍaṃ avahara, tvaṃ kira amhesu ca vīrapuriso’’’ti āroceti, evaṃ tesampi dukkaṭaṃ. Avahārako paṭiggaṇhātīti ‘‘sādhu harissāmī’’ti saṅgharakkhito sampaṭicchati. Mūlaṭṭhassa āpatti thullaccayassāti saṅgharakkhitena paṭiggahitamatte ācariyassa thullaccayaṃ, mahājano hi tena pāpe niyojitoti. So taṃ bhaṇḍanti so ce saṅgharakkhito taṃ bhaṇḍaṃ avaharati, sabbesaṃ catunnampi janānaṃ pārājikaṃ. Na kevalañca catunnaṃ, etena upāyena visaṅketaṃ akatvā paramparāya āṇāpentaṃ samaṇasataṃ samaṇasahassaṃ vā hotu, sabbesaṃ pārājikameva. ពាក្យថា so itarassa āroceti សេចក្តីថា ពុទ្ធរក្ខិតៈប្រាប់ដល់ធម្មរក្ខិតៈ និងធម្មរក្ខិតៈប្រាប់ដល់សង្ឃរក្ខិតៈថា «អាចារ្យរបស់យើងពោលយ៉ាងនេះថា ឮថា អ្នកចូរលួចយកទ្រព្យឈ្មោះនេះចុះ ឮថា ក្នុងចំណោមពួកយើង អ្នកជាបុរសក្លាហាន» កាលបើប្រាប់យ៉ាងនេះ អាបត្តិទុក្កដក៏មានដល់ភិក្ខុទាំងនោះ (ពុទ្ធរក្ខិតៈ និងធម្មរក្ខិតៈ) ដែរ។ ពាក្យថា avahārako paṭiggaṇhāti សេចក្តីថា សង្ឃរក្ខិតៈទទួលព្រមថា «ល្អហើយ ខ្ញុំនឹងនាំយកទៅ»។ ពាក្យថា mūlaṭṭhassa āpatti thullaccayassa សេចក្តីថា គ្រាន់តែសង្ឃរក្ខិតៈទទួលព្រមភ្លាម អាបត្តិថុល្លច្ច័យរមែងមានដល់អាចារ្យ (អ្នកបង្គាប់ដើម) ព្រោះអាចារ្យនោះបានដឹកនាំជនច្រើននាក់ក្នុងអំពើបាប។ ពាក្យថា so taṃ bhaṇḍaṃ សេចក្តីថា បើសង្ឃរក្ខិតៈនោះលួចយកទ្រព្យនោះ អាបត្តិបារាជិក រមែងមានដល់ជនទាំង ៤ នាក់។ មិនត្រឹមតែជនទាំង ៤ នាក់ប៉ុណ្ណោះទេ ដោយឧបាយនេះ បើមិនធ្វើឲ្យខុសសេចក្តីកំណត់ ហើយបង្គាប់តៗគ្នា ទោះបីភិក្ខុមួយរយ ឬភិក្ខុមួយពាន់ក្តី អាបត្តិបារាជិក រមែងមានដល់ភិក្ខុទាំងអស់នោះឯង។ Dutiyavāre – so aññaṃ āṇāpetīti so ācariyena āṇatto buddharakkhito dhammarakkhitaṃ adisvā vā avattukāmo vā hutvā saṅgharakkhitameva upasaṅkamitvā ‘‘amhākaṃ ācariyo evamāha – ‘itthannāmaṃ kira bhaṇḍaṃ avaharā’’’ti āṇāpeti. Āpatti dukkaṭassāti āṇattiyā tāva buddharakkhitassa dukkaṭaṃ. Paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassāti saṅgharakkhitena sampaṭicchite mūlaṭṭhasseva dukkaṭanti veditabbaṃ. Sace pana so taṃ bhaṇḍaṃ avaharati, āṇāpakassa ca buddharakkhitassa, avahārakassa ca saṅgharakkhitassāti ubhinnampi pārājikaṃ. Mūlaṭṭhassa pana ācariyassa visaṅketattā pārājikena anāpatti. Dhammarakkhitassa ajānanatāya sabbena sabbaṃ anāpatti. Buddharakkhito pana dvinnaṃ sotthibhāvaṃ katvā attanā naṭṭho. ក្នុងវារៈទី ២ ពាក្យថា so aññaṃ āṇāpeti សេចក្តីថា ពុទ្ធរក្ខិតៈដែលអាចារ្យបង្គាប់ហើយនោះ មិនឃើញធម្មរក្ខិតៈក្តី ឬមិនចង់ប្រាប់ក្តី ក៏ចូលទៅរកសង្ឃរក្ខិតៈតែម្តង ហើយបង្គាប់ថា «អាចារ្យរបស់យើងពោលយ៉ាងនេះថា ឮថា អ្នកចូរលួចយកទ្រព្យឈ្មោះនេះចុះ»។ ពាក្យថា āpatti dukkaṭassa សេចក្តីថា ព្រោះតែការបង្គាប់ អាបត្តិទុក្កដរមែងមានដល់ពុទ្ធរក្ខិតៈជាមុនសិន។ ពាក្យថា paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa សេចក្តីថា កាលបើសង្ឃរក្ខិតៈទទួលព្រម គប្បីជ្រាបថា អាបត្តិទុក្កដរមែងមានដល់អាចារ្យអ្នកបង្គាប់ដើមប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ បើសង្ឃរក្ខិតៈនោះលួចយកទ្រព្យនោះ អាបត្តិបារាជិក រមែងមានដល់ភិក្ខុទាំងពីរ គឺពុទ្ធរក្ខិតៈអ្នកបង្គាប់ និងសង្ឃរក្ខិតៈអ្នកលួច។ ចំណែកអាចារ្យអ្នកបង្គាប់ដើម មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ ព្រោះខុសសេចក្តីកំណត់។ ចំណែកធម្មរក្ខិតៈ មិនត្រូវអាបត្តិអ្វីៗទាំងអស់ ព្រោះមិនបានដឹង។ ចំណែកពុទ្ធរក្ខិតៈ ធ្វើឲ្យភិក្ខុទាំងពីរ (អាចារ្យ និងធម្មរក្ខិតៈ) រួចខ្លួនពីអាបត្តិ តែខ្លួនឯងត្រូវវិនាស។ Ito paresu catūsu āṇattivāresu paṭhame tāva so gantvā puna paccāgacchatīti bhaṇḍaṭṭhānaṃ gantvā anto ca bahi ca ārakkhaṃ disvā avaharituṃ asakkonto āgacchati. Yadā sakkosi, tadāti kiṃ ajjeva avahaṭaṃ hoti? Gaccha yadā sakkosi tadā naṃ avaharāti. Āpatti dukkaṭassāti evaṃ puna āṇattiyāpi dukkaṭameva hoti. Sace pana taṃ bhaṇḍaṃ avassaṃ hāriyaṃ hoti, atthasādhakacetanā nāma maggānantaraphalasadisā, tasmā [Pg.325] ayaṃ āṇattikkhaṇeyeva pārājiko. Sacepi avahārako saṭṭhivassātikkamena taṃ bhaṇḍaṃ avaharati, āṇāpako ca antarāyeva kālaṃ vā karoti, hīnāya vā āvattati; assamaṇova hutvā kālaṃ vā karissati, hīnāya vā āvattissati, avahārakassa pana avahārakkhaṇeyeva pārājikaṃ. ក្នុងបណ្តាអានត្តិវារៈ ៤ ទៀតបន្ទាប់ពីនេះ ក្នុងវារៈទី ១ ជាមុនសិន ពាក្យថា so gantvā puna paccāgacchati សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះទៅកាន់កន្លែងទុកទ្រព្យ ឃើញអ្នកយាមទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ មិនអាចលួចបាន ក៏ត្រឡប់មកវិញ។ ពាក្យថា yadā sakkosi, tadā សេចក្តីថា តើត្រូវលួចយកក្នុងថ្ងៃនេះតែម្តងឬ? ចូរទៅចុះ កាលណាអ្នកអាចលួចបាន កាលនោះចូរលួចយកទ្រព្យនោះចុះ។ ពាក្យថា āpatti dukkaṭassa សេចក្តីថា សូម្បីការបង្គាប់ម្តងទៀតយ៉ាងនេះ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ។ ប៉ុន្តែ បើទ្រព្យនោះត្រូវតែនាំយកទៅជាប្រាកដ ចេតនាដែលឲ្យសម្រេចប្រយោជន៍ ឈ្មោះថា ដូចជាផលដែលកើតក្នុងលំដាប់នៃមគ្គ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់នេះ រមែងជាអ្នកត្រូវអាបត្តិបារាជិកក្នុងខណៈដែលបង្គាប់នោះឯង។ ទោះបីភិក្ខុអ្នកលួច លួចយកទ្រព្យនោះក្រោយពេលកន្លងទៅ ៦០ ឆ្នាំក្តី ហើយភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ធ្វើមរណកាលទៅក្នុងចន្លោះនោះក្តី ឬសឹកទៅជាគ្រហស្ថក្តី ក៏រមែងជាអសមណៈ ហើយធ្វើមរណកាល ឬសឹកទៅជាគ្រហស្ថ ចំណែកភិក្ខុអ្នកលួច រមែងត្រូវអាបត្តិបារាជិកក្នុងខណៈដែលលួចនោះឯង។ Dutiyavāre – yasmā taṃ saṇikaṃ vā bhaṇanto tassa vā badhiratāya ‘‘mā avaharī’’ti ក្នុងវារៈទី ២ ព្រោះហេតុតែភិក្ខុអ្នកបង្គាប់នោះ និយាយខ្សឹបៗក្តី ឬព្រោះតែភិក្ខុអ្នកទទួលបង្គាប់នោះថ្លង់ក្តី ទើបពាក្យថា «កុំលួចឡើយ» នេះ... Etaṃ vacanaṃ na sāveti, tasmā mūlaṭṭho na mutto. Tatiyavāre – pana sāvitattā mutto. Catutthavāre – tena ca sāvitattā, itarena ca ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā oratattā ubhopi muttāti. មិនអាចធ្វើឲ្យភិក្ខុនោះឮពាក្យនេះបាន ព្រោះហេតុនោះ អាចារ្យអ្នកបង្គាប់ដើម មិនរួចចាកអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងវារៈទី ៣ អាចារ្យរួចចាកអាបត្តិ ព្រោះបានធ្វើឲ្យភិក្ខុនោះឮ។ ក្នុងវារៈទី ៤ ភិក្ខុទាំងពីររូប រួចចាកអាបត្តិ ព្រោះអាចារ្យបានធ្វើឲ្យភិក្ខុនោះឮផង ព្រោះភិក្ខុម្ខាងទៀតទទួលពាក្យថា «សាធុ» ហើយវៀរចាកផង។ Āṇattikathā niṭṭhitā. អាណត្តិកថា ចប់ហើយ។ Āpattibhedaṃ អាបត្តិភេទ 122. Idāni tattha tattha ṭhānā cāvanavasena vuttassa adinnādānassa aṅgaṃ vatthubhedena ca āpattibhedaṃ dassento ‘‘pañcahi ākārehī’’tiādimāha. Tattha pañcahi ākārehīti pañcahi kāraṇehi; pañcahi aṅgehīti vuttaṃ hoti. Tatrāyaṃ saṅkhepattho – adinnaṃ ādiyantassa ‘‘parapariggahitañca hotī’’tiādinā nayena vuttehi pañcahākārehi pārājikaṃ hoti, na tato ūnehīti. Tatrime pañca ākārā – parapariggahitaṃ, parapariggahitasaññitā, parikkhārassa garukabhāvo, theyyacittaṃ, ṭhānācāvananti. Ito parehi pana dvīhi vārehi lahuke parikkhāre vatthubhedena thullaccayañca dukkaṭañca dassitaṃ. ១២២. ឥឡូវនេះ ព្រះសង្ឃីតិកាចារ្យ កាលនឹងបង្ហាញនូវអង្គនៃអទិន្នាទាន ដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃការញ៉ាំងទ្រព្យឲ្យឃ្លាតចាកទី ក្នុងទីនោះៗ និងការចែកអាបត្តិដោយចំណែកនៃវត្ថុ ទើបពោលពាក្យមានជាដើមថា pañcahi ākārehi។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា pañcahi ākārehi សេចក្តីថា ដោយហេតុ ៥ យ៉ាង ឬដោយអង្គ ៥ យ៉ាង។ ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាសេចក្តីសង្ខេប៖ អាបត្តិបារាជិក រមែងមានដល់ភិក្ខុអ្នកកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយអាការៈ ៥ យ៉ាង ដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយន័យមានជាដើមថា «ជាទ្រព្យដែលអ្នកដទៃហួងហែងផង» មិនមែនមានដោយអាការៈថយចុះជាង ៥ យ៉ាងនោះឡើយ។ ក្នុងអាការៈទាំងនោះ អាការៈ ៥ យ៉ាងនេះគឺ៖ ទ្រព្យដែលអ្នកដទៃហួងហែង ១, សេចក្តីសម្គាល់ថាជាទ្រព្យដែលអ្នកដទៃហួងហែង ១, ភាពជាបរិក្ខារធ្ងន់ ១, ថេយ្យចិត្ត ១, ការញ៉ាំងទ្រព្យឲ្យឃ្លាតចាកទី ១។ ចំណែកក្នុងវារៈ ២ ទៀតបន្ទាប់ពីនេះ ទ្រង់បង្ហាញអាបត្តិថុល្លច្ច័យ និងអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងបរិក្ខារស្រាល ដោយចំណែកនៃវត្ថុ។ 125. ‘‘Chahākārehī’’tiādinā nayena vuttavārattaye pana na sakasaññitā, na vissāsaggāhitā, na tāvakālikatā, parikkhārassa garukabhāvo, theyyacittaṃ, ṭhānācāvananti evaṃ cha ākārā veditabbā. Vatthubhedena panetthāpi paṭhamavāre pārājikaṃ. Dutiyatatiyesu thullaccayadukkaṭāni vuttāni. Tato paresu pana tīsu vāresu vijjamānepi vatthubhede vatthussa parehi apariggahitattā dukkaṭameva vuttaṃ. Tatra yadetaṃ ‘‘na [Pg.326] ca parapariggahita’’nti vuttaṃ, taṃ anajjhāvutthakaṃ vā hotu chaḍḍitaṃ chinnamūlakaṃ assāmikavatthu, attano santakaṃ vā, ubhayampi ‘‘na ca parapariggahita’’ntveva saṅkhyaṃ gacchati. Yasmā panettha parapariggahitasaññā ca atthi, theyyacittena ca gahitaṃ, tasmā anāpatti na vuttāti. ១២៥. ចំណែកក្នុងពួកវារៈទាំង ៣ ដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយន័យមានជាដើមថា chahākārehi គប្បីជ្រាបអាការៈ ៦ យ៉ាងគឺ៖ មិនសម្គាល់ថាជាទ្រព្យរបស់ខ្លួន ១, មិនកាន់យកដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាល ១, មិនកាន់យកដោយខ្ចីប្រើប្រាស់មួយគ្រាក្តី ១, ភាពជាបរិក្ខារធ្ងន់ ១, ថេយ្យចិត្ត ១, ការញ៉ាំងទ្រព្យឲ្យឃ្លាតចាកទី ១។ សូម្បីក្នុងវារៈទាំង ៣ នេះ ដោយចំណែកនៃវត្ថុ ក្នុងវារៈទី ១ ទ្រង់ត្រាស់ថាជាអាបត្តិបារាជិក។ ក្នុងវារៈទី ២ និងទី ៣ ទ្រង់ត្រាស់ថាជាអាបត្តិថុល្លច្ច័យ និងអាបត្តិទុក្កដ។ ចំណែកក្នុងវារៈ ៣ ទៀតបន្ទាប់ពីនោះ ទោះបីមានការប្លែកគ្នានៃវត្ថុក្តី តែព្រោះតែទ្រព្យនោះជាទ្រព្យដែលអ្នកដទៃមិនបានហួងហែង ទើបទ្រង់ត្រាស់ថាជាអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងវារៈទាំងនោះ ទ្រព្យណាដែលទ្រង់ត្រាស់ថា «និងមិនមែនជាទ្រព្យដែលអ្នកដទៃហួងហែង» ទ្រព្យនោះ ទោះបីជាទ្រព្យដែលគ្មានអ្នកគ្រប់គ្រងក្តី ជាទ្រព្យដែលគេបោះបង់ចោលក្តី ជាទ្រព្យដាច់ឫសក្តី ជាវត្ថុដែលគ្មានម្ចាស់ក្តី ឬជាទ្រព្យរបស់ខ្លួនឯងក្តី ទាំងពីរយ៉ាងនេះ យ่อมរាប់បញ្ចូលក្នុងពាក្យថា «មិនមែនជាទ្រព្យដែលអ្នកដទៃហួងហែង» នោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះក្នុងវារៈនេះ មានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាទ្រព្យដែលអ្នកដទៃហួងហែងផង ភិក្ខុកាន់យកដោយថេយ្យចិត្តផង ព្រោះហេតុនោះ ទើបមិនត្រាស់ថា មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ Āpattibhedaṃ niṭṭhitaṃ. អាបត្តិភេទ ចប់ហើយ។ Anāpattibhedaṃ អនាបត្តិភេទ 131. Evaṃ vatthuvasena ca cittavasena ca āpattibhedaṃ dassetvā idāni anāpattibhedaṃ dassento ‘‘anāpatti sasaññissā’’tiādimāha. Tattha sasaññissāti sakasaññissa, ‘‘mayhaṃ santakaṃ idaṃ bhaṇḍa’’nti evaṃ sasaññissa parabhaṇḍampi gaṇhato gahaṇe anāpatti, gahitaṃ pana puna dātabbaṃ. Sace sāmikehi ‘‘dehī’’ti vutto na deti, tesaṃ dhuranikkhepe pārājikaṃ. ១៣១. ព្រះសង្ឃីតិកាចារ្យ បង្ហាញការចែកអាបត្តិដោយអំណាចនៃវត្ថុ និងដោយអំណាចនៃចិត្តយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញការចែកអនាបត្តិ ទើបពោលពាក្យមានជាដើមថា anāpatti sasaññissa។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា sasaññissa សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជារបស់ខ្លួន គឺមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា «ទ្រព្យនេះជារបស់យើង» សូម្បីកាន់យកទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិក្នុងការកាន់យកនោះឡើយ ប៉ុន្តែ ទ្រព្យដែលកាន់យកហើយនោះ ត្រូវតែប្រគល់ឲ្យវិញ។ បើម្ចាស់ទ្រព្យពោលថា «ចូរឲ្យមកវិញ» តែភិក្ខុនោះមិនព្រមឲ្យ កាលណាម្ចាស់ទ្រព្យបោះបង់ការខ្វល់ខ្វាយ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Vissāsaggāheti vissāsaggahaṇepi anāpatti. Vissāsaggāhalakkhaṇaṃ pana iminā suttena jānitabbaṃ – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgatassa vissāsaṃ gahetuṃ – sandiṭṭho ca hoti, sambhatto ca, ālapito ca, jīvati ca, gahite ca attamano’’ti (mahāva. 356). Tattha sandiṭṭhoti diṭṭhamattakamitto, sambhattoti daḷhamitto, ālapitoti ‘‘mama santakaṃ yaṃ icchasi, taṃ gaṇheyyāsi, āpucchitvā gahaṇe kāraṇaṃ natthī’’ti vutto. Jīvatīti anuṭṭhānaseyyāya sayitopi yāva jīvitindriyupacchedaṃ na pāpuṇāti. Gahite ca attamanoti gahite tuṭṭhacitto hoti, evarūpassa santakaṃ ‘‘gahite me attamano bhavissatī’’ti jānantena gahetuṃ vaṭṭati. Anavasesapariyādānavasena cetāni pañcaṅgāni vuttāni. Vissāsaggāho pana tīhi aṅgehi ruhati – sandiṭṭho, jīvati, gahite attamano; sambhatto, jīvati, gahite attamano; ālapito, jīvati, gahite attamanoti. ពាក្យថា vissāsaggāha សេចក្តីថា សូម្បីការកាន់យកដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាល ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ចំណែកលក្ខណៈនៃការកាន់យកដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាល គប្បីជ្រាបតាមព្រះសូត្រនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យភិក្ខុកាន់យកដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាល នូវទ្រព្យរបស់បុគ្គលដែលប្រកបដោយអង្គ ៥ គឺ៖ ជាអ្នកធ្លាប់ឃើញគ្នា ១, ជាអ្នកស្និទ្ធស្នាលគ្នា ១, ជាអ្នកធ្លាប់និយាយគ្នាទុកជាមុន ១, ជាអ្នកនៅរស់នៅឡើយ ១, កាលបើភិក្ខុកាន់យកហើយ ម្ចាស់ទ្រព្យមានចិត្តត្រេកអរ ១»។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា sandiṭṭha គឺមិត្តដែលគ្រាន់តែធ្លាប់ឃើញគ្នា។ ពាក្យថា sambhatta គឺមិត្តដ៏មាំមួន។ ពាក្យថា ālapita គឺអ្នកដែលធ្លាប់ពោលទុកជាមុនថា «ទ្រព្យរបស់ខ្ញុំមានសភាពយ៉ាងណាដែលលោកចង់បាន ចូរលោកកាន់យកទ្រព្យនោះចុះ មិនបាច់សុំការអនុញ្ញាតមុននឹងកាន់យកឡើយ»។ ពាក្យថា jīvati សេចក្តីថា សូម្បីដេកលើគ្រែដែលមិនអាចក្រោកឡើងបាន ក៏នៅតែមិនទាន់ដល់នូវការដាច់ជីវិតិន្រ្ទិយ ដរាបណា ឈ្មោះថា នៅរស់ដរាបនោះ។ ពាក្យថា gahite ca attamano សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុកាន់យកហើយ ម្ចាស់ទ្រព្យមានចិត្តត្រេកអរ ភិក្ខុអ្នកដឹងថា «កាលបើយើងកាន់យកហើយ ម្ចាស់ទ្រព្យនឹងមានចិត្តត្រេកអរ» គប្បីកាន់យកទ្រព្យរបស់បុគ្គលមានសភាពយ៉ាងនោះបាន។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់អង្គ ៥ នេះ ដោយអំណាចនៃការកាន់យកដោយមិនមានសេសសល់។ ប៉ុន្តែ ការកាន់យកដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាល រមែងសម្រេចដោយអង្គ ៣ គឺ៖ ជាអ្នកធ្លាប់ឃើញគ្នា ១, នៅរស់នៅឡើយ ១, កាលបើកាន់យកហើយ ម្ចាស់ទ្រព្យមានចិត្តត្រេកអរ ១; ជាអ្នកស្និទ្ធស្នាលគ្នា ១, នៅរស់នៅឡើយ ១, កាលបើកាន់យកហើយ ម្ចាស់ទ្រព្យមានចិត្តត្រេកអរ ១; ជាអ្នកធ្លាប់និយាយគ្នាទុកជាមុន ១, នៅរស់នៅឡើយ ១, កាលបើកាន់យកហើយ ម្ចាស់ទ្រព្យមានចិត្តត្រេកអរ ១។ Yo pana na jīvati, na ca gahite attamano hoti; tassa santakaṃ vissāsaggāhena gahitampi puna dātabbaṃ. Dadamānena ca matakadhanaṃ tāva ye tassa dhane issarā gahaṭṭhā vā pabbajitā vā, tesaṃ dātabbaṃ. Anattamanassa santakaṃ tasseva dātabbaṃ. Yo pana paṭhamaṃyeva ‘‘suṭṭhu kataṃ tayā mama santakaṃ gaṇhantenā’’ti vacībhedena vā cittuppādamattena vā anumoditvā pacchā [Pg.327] kenaci kāraṇena kupito, paccāharāpetuṃ na labhati. Yopi adātukāmo cittena pana adhivāseti, na kiñci vadati, sopi puna paccāharāpetuṃ na labhati. Yo pana ‘‘mayā tumhākaṃ santakaṃ gahitaṃ vā paribhuttaṃ vā’’ti vutte ‘‘gahitaṃ vā hotu paribhuttaṃ vā, mayā pana taṃ kenacideva karaṇīyena ṭhapitaṃ, pākatikaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vadati. Ayaṃ paccāharāpetuṃ labhati. ចំណែកបុគ្គលណាដែលមិនរស់នៅឡើយផង ឬកាលបើភិក្ខុកាន់យកហើយ មិនមានចិត្តត្រេកអរផង ទ្រព្យរបស់បុគ្គលនោះ ទោះបីភិក្ខុកាន់យកដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលហើយ ក៏ត្រូវតែប្រគល់ឲ្យវិញ។ កាលនឹងប្រគល់ឲ្យវិញ បើជាទ្រព្យរបស់មរណបុគ្គល ត្រូវប្រគល់ឲ្យដល់ជនទាំងឡាយ ទោះជាគ្រហស្ថក្តី ជាបព្វជិតក្តី ដែលជាម្ចាស់គ្រប់គ្រងលើទ្រព្យរបស់មរណបុគ្គលនោះ។ បើជាទ្រព្យរបស់បុគ្គលដែលមិនមានចិត្តត្រេកអរ ត្រូវប្រគល់ឲ្យដល់បុគ្គលនោះឯង។ ចំណែកបុគ្គលណាដែលត្រេកអរតាំងពីដំបូង ដោយការបញ្ចេញវាចាក្តី ដោយត្រឹមតែការកើតឡើងនៃចិត្តក្តី យ៉ាងនេះថា «អ្នកកាន់យកទ្រព្យរបស់ខ្ញុំ ឈ្មោះថា ធ្វើល្អហើយ» តែក្រោយមក ខឹងដោយសារហេតុណាមួយ បុគ្គលនោះមិនអាចទាមទារយកមកវិញបានឡើយ។ សូម្បីបុគ្គលណាដែលមិនចង់ឲ្យ តែទទួលព្រមដោយចិត្ត មិននិយាយអ្វីឡើយ បុគ្គលនោះក៏មិនអាចទាមទារយកមកវិញបានឡើយ។ ចំណែកបុគ្គលណា កាលបើភិក្ខុពោលថា «ខ្ញុំបានកាន់យក ឬបានប្រើប្រាស់ទ្រព្យរបស់លោកហើយ» ក៏ពោលតបថា «ការកាន់យកក្តី ការប្រើប្រាស់ក្តី ចូរមានចុះ ប៉ុន្តែ ទ្រព្យនោះ ខ្ញុំបានទុកសម្រាប់កិច្ចការណាមួយ លោកគួរតែធ្វើឲ្យបានដូចដើមវិញ» បុគ្គលនេះ អាចទាមទារយកមកវិញបាន។ Tāvakāliketi ‘‘paṭidassāmi paṭikarissāmī’’ti evaṃ gaṇhantassa tāvakālikepi gahaṇe anāpatti. Gahitaṃ pana sace bhaṇḍasāmiko puggalo vā gaṇo vā ‘‘tuyhevetaṃ hotū’’ti anujānāti, iccetaṃ kusalaṃ. No ce anujānāti, āharāpente dātabbaṃ. Saṅghasantakaṃ pana paṭidātumeva vaṭṭati. ពាក្យថា tāvakālike សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកកាន់យកដោយគិតយ៉ាងនេះថា «យើងនឹងប្រគល់ឲ្យវិញ យើងនឹងធ្វើជំនួសវិញ» សូម្បីការកាន់យកមួយគ្រាក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ប៉ុន្តែ បើម្ចាស់ទ្រព្យ ទោះជាបុគ្គលក្តី ជាគណៈក្តី អនុញ្ញាតនូវទ្រព្យដែលភិក្ខុកាន់យកហើយនោះថា «ទ្រព្យនេះចូរជារបស់លោកចុះ» ការអនុញ្ញាតនោះជាការល្អ។ បើមិនអនុញ្ញាតទេ កាលណាគេទាមទារ ត្រូវតែប្រគល់ឲ្យវិញ។ ចំណែកទ្រព្យរបស់សង្ឃ ត្រូវតែប្រគល់ឲ្យវិញជាដាច់ខាត។ Petapariggaheti ettha pana pettivisaye upapannāpi kālaṃ katvā tasmiṃyeva attabhāve nibbattāpi cātumahārājikādayo devāpi sabbe ‘‘petā’’ tveva saṅkhyaṃ gatā, tesaṃ pariggahe anāpatti. Sacepi hi sakko devarājā āpaṇaṃ pasāretvā nisinno hoti, dibbacakkhuko ca bhikkhu taṃ ñatvā attano cīvaratthāya satasahassagghanakampi sāṭakaṃ tassa ‘‘mā gaṇha, mā gaṇhā’’ti vadantassāpi gahetvā gacchati, vaṭṭati. Devatā pana uddissa balikammaṃ karontehi rukkhādīsu laggitasāṭake vattabbameva natthi. ពាក្យថា Petapariggaheti (ក្នុងការកាន់កាប់របស់ប្រេត) នេះ សេចក្តីថា ពួកសត្វទាំងអស់ ទោះបីកើតក្នុងប្រេតវិស័យក្តី ធ្វើមរណកាលហើយទៅកើតក្នុងអត្តភាព (ជាប្រេត) នោះឯងក្តី ពួកទេវតាមានទេវតាក្នុងជាន់ចតុមហារាជិកាជាដើមក្តី ទាំងអស់នេះ តែងដល់នូវការរាប់ថា "ប្រេត" ដូចគ្នា, ការកាន់យកទ្រព្យដែលស្ថិតក្នុងការកាន់កាប់របស់ប្រេតទាំងនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពិតណាស់ ទោះបីជាសក្កទេវរាជ លាតតាំងហាងលក់ដូរហើយគង់នៅ ហើយភិក្ខុអ្នកមានទិព្វចក្ខុដឹងនូវហេតុនោះ ហើយកាន់យកនូវសំពត់សាតកៈដែលមានតម្លៃមួយសែន ទោះបីជាសក្កទេវរាជនោះពោលថា "កុំយក កុំយក" ក៏ដោយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ចីវររបស់ខ្លួន រួចដើរចេញទៅ ក៏គួរ (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។ ចំណែកឯពួកជនដែលធ្វើពលិកម្មឧទ្ទិសដល់ទេវតា ហើយព្យួរទុកនូវសំពត់សាតកៈលើដើមឈើជាដើម មិនបាច់និយាយទៅថ្វីឡើយ (គឺកាន់យកបានដោយពិត)។ Tiracchānagatapariggaheti tiracchānagatānampi pariggahe anāpatti. Sacepi hi nāgarājā vā supaṇṇamāṇavako vā manussarūpena āpaṇaṃ pasāreti, tato cassa santakaṃ koci bhikkhu purimanayeneva gahetvā gacchati, vaṭṭati. Sīho vā byaggho vā migamahiṃsādayo vadhitvā khādanto jighacchāpīḷito āditova na vāretabbo. Anatthampi hi kareyya. Yadi pana thoke khāyite vāretuṃ sakkoti, vāretvā gahetuṃ vaṭṭati. Senādayopi āmisaṃ gahetvā gacchante pātāpetvā gaṇhituṃ vaṭṭati. ពាក្យថា Tiracchānagatapariggaheti សេចក្តីថា ក្នុងការកាន់យកទ្រព្យដែលស្ថិតក្នុងការកាន់កាប់របស់សត្វតិរច្ឆាន ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ពិតណាស់ ទោះបីជាស្តេចនាគ ឬគ្រុឌកំលោះ ក្រឡាខ្លួនជាមនុស្សមកលាតតាំងហាងលក់ដូរ ហើយភិក្ខុណាមួយកាន់យកទ្រព្យរបស់ស្តេចនាគ ឬគ្រុឌនោះ ដោយន័យមុននោះឯង រួចដើរចេញទៅ ក៏គួរ។ ម្យ៉ាងទៀត សត្វសីហៈ ឬខ្លាធំ ដែលសម្លាប់សត្វមានម្រឹគ និងក្របីជាដើម ហើយកំពុងស៊ី ភិក្ខុដែលត្រូវសេចក្តីឃ្លានបៀតបៀន មិនគួរទៅហាមឃាត់ (ឬដេញ) វាតាំងពីដំបូងឡើយ ព្រោះវាអាចនឹងធ្វើសេចក្តីវិនាស (អន្តរាយ) ដល់ភិក្ខុនោះបាន។ ប៉ុន្តែ បើវាស៊ីអស់បន្តិចបន្តួចហើយ ភិក្ខុអាចនឹងហាមឃាត់វាបាន ការហាមឃាត់ហើយកាន់យក ក៏គួរ។ សូម្បីតែពួកសត្វមានខ្លែងជាដើម ដែលឆក់យកសាច់ (អាមិសៈ) ហើរទៅ ភិក្ខុធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះហើយកាន់យក ក៏គួរដែរ។ Paṃsukūlasaññissāti assāmikaṃ ‘‘idaṃ paṃsukūla’’nti evaṃsaññissāpi gahaṇe anāpatti. Sace pana taṃ sassāmikaṃ hoti, āharāpente dātabbaṃ[Pg.328]. Ummattakassāti pubbe vuttappakārassa ummattakassāpi anāpatti. Ādikammikassāti idha dhaniyo ādikammiko, tassa anāpatti. Avasesānaṃ pana rajakabhaṇḍikādicorānaṃ chabbaggiyādīnaṃ āpattiyevāti. ពាក្យថា Paṃsukūlasaññissāti សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលមានសេចក្តីសម្គាល់ថា "នេះជាសំពត់បង្សុកូល គ្មានម្ចាស់ឡើយ" ដូច្នេះ កាលបើកាន់យក ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ប៉ុន្តែ បើទ្រព្យនោះមានម្ចាស់ កាលបើគេឲ្យនាំមកវិញ ក៏ត្រូវប្រគល់ឲ្យគេវិញ។ ពាក្យថា Ummattakassāti សេចក្តីថា សូម្បីតែភិក្ខុឆ្កួតដែលមានលក្ខណៈដូចពោលមកហើយក្នុងខាងដើម កាលបើកាន់យក ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ពាក្យថា Ādikammikassāti សេចក្តីថា ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រះធនិយត្ថេរ ជាដើមបញ្ញត្តិ (អ្នកធ្វើមុនគេ) មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកឯពួកភិក្ខុដែលនៅសល់ មានពួកភិក្ខុឆព្វគ្គីជាដើម ដែលលួចទ្រព្យមានហឹបខោអាវរបស់ជាងជ្រលក់ជាដើម ត្រូវអាបត្តិជាពិតប្រាកដ។ Anāpattibhedaṃ niṭṭhitaṃ. ការកំណត់ចំណែកនៃអនាបត្តិ ចប់ហើយ។ Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā. ការអធិប្បាយបទភាជនីយ៍ ចប់ហើយ។ Pakiṇṇakakathā បកិណ្ណកកថា (កថាដែលពោលរាយប៉ាយ) Samuṭṭhānañca kiriyā, atho saññā sacittakaṃ; Lokavajjañca kammañca, kusalaṃ vedanāya cāti. "សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន គឺកិរិយា ទាំងសញ្ញា ទាំងសចិត្តកៈ ទាំងលោកវជ្ជៈ ទាំងកម្ម ទាំងកុសល និងវេទនា" ដូច្នេះជាដើម។ Imasmiṃ pana pakiṇṇake idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ – sāhatthikaṃ kāyato ca cittato ca samuṭṭhāti, āṇattikaṃ vācato ca cittato ca samuṭṭhāti, sāhatthikāṇattikaṃ kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhāti. Kiriyāsamuṭṭhānañca, karontoyeva hi etaṃ āpajjati na akaronto. ‘‘Adinnaṃ ādiyāmī’’ti saññāya abhāvena muccanato saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tuṭṭho vā bhīto vā majjhatto vā taṃ āpajjatīti tivedananti sabbaṃ paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ. ក្នុងបកិណ្ណកកថានេះ វិនិច្ឆ័យត្រូវដឹងដូចតទៅ៖ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ៖ ការលួចដោយដៃខ្លួនឯង (សាហត្ថិកៈ) តែងតាំងឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត, ការលួចដោយបង្គាប់គេ (អាណត្តិកៈ) តែងតាំងឡើងអំពីវាចានិងចិត្ត, ការលួចដោយដៃខ្លួនឯងនិងបង្គាប់គេ (សាហត្ថិកាណត្តិកៈ) តែងតាំងឡើងអំពីកាយ វាចា និងចិត្ត។ សិក្ខាបទនេះ មានកិរិយាសមុដ្ឋាន ព្រោះថា ភិក្ខុកាលធ្វើ (លួច) ទើបត្រូវអាបត្តិនេះ មិនមែនកាលមិនធ្វើនោះឡើយ។ សិក្ខាបទនេះ ជាសញ្ញាវិមោក្ខ ព្រោះរួចផុតចាកអាបត្តិដោយមិនមានសេចក្តីសម្គាល់ថា "អាត្មាអញកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ" ដូច្នេះ, ជាសចិត្តកៈ, ជាលោកវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម, ជាវចីកម្ម, ជាអកុសលចិត្ត, ភិក្ខុទោះបីត្រេកអរក្តី ខ្លាចក្តី ឬមានចិត្តជាកណ្តាលក្តី កាលត្រូវអាបត្តិនោះ ឈ្មោះថាមានវេទនា ៣ (តិវេទនៈ)។ សេចក្តីវិនិច្ឆ័យទាំងអស់នេះ គប្បីដឹងដោយន័យដែលពោលហើយក្នុងបឋមសិក្ខាបទ (បារាជិកទី ១) នោះឯង។ Pakiṇṇakakathā niṭṭhitā. បកិណ្ណកកថា ចប់ហើយ។ Vinītavatthuvaṇṇanā ការអធិប្បាយវិនិតវត្ថុ 132. Vinītavatthukathāsu chabbaggiyavatthu anupaññattiyaṃ vuttameva. ១៣២. ក្នុងវិនិតវត្ថុកថាទាំងឡាយ រឿងពួកភិក្ខុឆព្វគ្គី ត្រូវបានពោលរួចហើយក្នុងអនុបញ្ញត្តិ។ Dutiyavatthumhi – cittaṃ nāma puthujjanānaṃ rāgādivasena pakatiṃ vijahitvā dhāvati sandhāvati vidhāvati. Sace bhagavā kāyavacīdvārabhedaṃ vināpi cittuppādamattena āpattiṃ paññapeyya, ko sakkuṇeyya anāpattikaṃ attānaṃ kātuṃ! Tenāha – ‘‘anāpatti bhikkhu cittuppāde’’ti. Cittavasikena pana na bhavitabbaṃ, paṭisaṅkhānabalena cittaṃ nivāretabbamevāti. ក្នុងវត្ថុទី ២ សេចក្តីថា ធម្មតាចិត្តរបស់ពួកបុថុជ្ជន តែងលះបង់នូវសភាវៈដើមរបស់ខ្លួន ហើយរត់ទៅ អន្ទោលទៅ វិលវល់ទៅ ដោយអំណាចនៃរាគៈជាដើម។ ប្រសិនបើព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បញ្ញត្តិកំណត់អាបត្តិត្រឹមតែការកើតឡើងនៃចិត្ត ដោយមិនបាច់មានការកម្រើកកាយទ្វារនិងវចីទ្វារទេ តើអ្នកណាអាចធ្វើខ្លួនឲ្យមិនមានអាបត្តិបាន! ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា "ភិក្ខុមិនត្រូវអាបត្តិ ត្រឹមតែការកើតឡើងនៃចិត្តឡើយ"។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុមិនត្រូវជាអ្នកលុះក្នុងអំណាចនៃចិត្តឡើយ គប្បីហាមឃាត់ចិត្តដោយកម្លាំងនៃការពិចារណាដោយពិត។ នេះជាឱវាទ។ 133-4. Āmasana-phandāpana-ṭhānācāvanavatthūni uttānatthāneva. Tato parāni ca theyyacitto bhūmito aggahesīti vatthupariyosānāni. ១៣៣-៤. រឿងអាមសនវត្ថុ (ការប៉ះពាល់), ផន្ទាបនវត្ថុ (ការធ្វើឲ្យកម្រើក), និងឋានាចាវនវត្ថុ (ការធ្វើឲ្យឃ្លាតចាកទីកន្លែង) មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ រឿងដទៃទៀតបន្ទាប់ពីនោះ រហូតដល់រឿង "មានចិត្តលួច កាន់យកអំពីផែនដី" ជាទីបំផុត ក៏មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយដែរ។ 135. Niruttipathavatthusmiṃ 1.329 ādiyīti gaṇhi, ‘‘corosi tva’’nti parāmasi. Itaro pana ‘‘kena avahaṭa’’nti vutte ‘‘mayā avahaṭa’’nti pucchāsabhāgena paṭiññaṃ adāsi. Yadi hi itarena ‘‘kena gahitaṃ, kena apanītaṃ, kena ṭhapita’’nti vuttaṃ abhavissa, atha ayampi ‘‘mayā gahitaṃ, apanītaṃ, ṭhapita’’nti vā vadeyya. Mukhaṃ nāma bhuñjanatthāya ca kathanatthāya ca kataṃ, theyyacittaṃ pana vinā avahāro natthi. Tenāha bhagavā – ‘‘anāpatti bhikkhu niruttipathe’’ti. Vohāravacanamatte anāpattīti attho. Tato paraṃ veṭhanavatthu pariyosānaṃ sabbaṃ uttānatthameva. ១៣៥. ក្នុងរឿងនិរុត្តិបថវត្ថុ ពាក្យថា ādiyī គឺកាន់យកហើយ, ពាក្យថា corosi tvaṃ គឺចោទប្រកាន់ថា "លោកជាចោរ"។ ចំណែកភិក្ខុម្ខាងទៀត កាលដែលម្ចាស់ចីវរពោលថា "តើនរណាលួចយកទៅ?" ក៏បានប្តេជ្ញា (ទទួលសារភាព) ស្របតាមពាក្យសួរថា "ខ្ញុំលួចយកទៅ"។ ពិតណាស់ ប្រសិនបើភិក្ខុម្ខាងទៀតពោលថា "តើនរណាកាន់យកទៅ? តើនរណានាំយកទៅ? តើនរណាទុកដាក់?" ភិក្ខុនេះក៏គប្បីនិយាយតបវិញថា "ខ្ញុំកាន់យកទៅ ខ្ញុំនាំយកទៅ ឬខ្ញុំទុកដាក់"។ ធម្មតាមាត់ គឺធម្មជាតិដែលកម្មបង្កើតឡើងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការស៊ីចុក និងការនិយាយស្តី, ប៉ុន្តែ ការលួចយកដោយមិនមានចិត្តលួច មិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "ភិក្ខុមិនត្រូវអាបត្តិ ក្នុងនិរុត្តិបថឡើយ"។ សេចក្តីថា មិនត្រូវអាបត្តិ ត្រឹមតែពាក្យនិយាយជាវោហារប៉ុណ្ណោះ។ តាំងពីនោះទៅ រហូតដល់រឿងវេឋនវត្ថុ (ការរុំ) ជាទីបំផុត ទាំងអស់មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ 137. Abhinnasarīravatthusmiṃ adhivatthoti sāṭakataṇhāya tasmiṃyeva sarīre nibbatto. Anādiyantoti tassa vacanaṃ agaṇhanto, ādaraṃ vā akaronto. Taṃ sarīraṃ uṭṭhahitvāti peto attano ānubhāvena taṃ sarīraṃ uṭṭhāpesi. Tena vuttaṃ – ‘‘taṃ sarīraṃ uṭṭhahitvā’’ti. Dvāraṃ thakesīti bhikkhussa susānasamīpeyeva vihāro, tasmā bhīrukajātiko bhikkhu khippameva tattha pavisitvā dvāraṃ thakesi. Tattheva paripatīti dvāre thakite peto sāṭake nirālayo hutvā taṃ sarīraṃ pahāya yathākammaṃ gato, tasmā taṃ sarīraṃ tattheva paripati, patitanti vuttaṃ hoti. ១៣៧. ក្នុងរឿងអភិន្នសរីរវត្ថុ (សាកសពមិនទាន់ធ្លាយ) ពាក្យថា adhivattho សេចក្តីថា កើតក្នុងសាកសពនោះឯង ដោយសារតណ្ហាក្នុងសំពត់សាតកៈ។ ពាក្យថា anādiyanto សេចក្តីថា មិនយកចិត្តទុកដាក់នឹងពាក្យរបស់ប្រេតនោះ ឬមិនធ្វើសេចក្តីគោរព (មិនអើពើ)។ ពាក្យថា taṃ sarīraṃ uṭṭhahitvā សេចក្តីថា ប្រេតបានធ្វើឲ្យសាកសពនោះក្រោកឈរឡើងដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា "សាកសពនោះក្រោកឈរឡើង"។ ពាក្យថា dvāraṃ thakesi សេចក្តីថា វិហាររបស់ភិក្ខុនោះស្ថិតនៅជិតព្រៃខ្មោចនោះឯង ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុដែលជាអ្នកមានជាតិខ្លាច ក៏ប្រញាប់ប្រញាល់ចូលទៅក្នុងវិហារនោះ រួចបិទទ្វារ។ ពាក្យថា tattheva paripati សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុបិទទ្វារហើយ ប្រេតនោះក៏អស់សេចក្តីអាល័យក្នុងសំពត់សាតកៈ លះបង់សាកសពនោះ រួចទៅតាមយថាកម្ម ព្រោះហេតុនោះ សាកសពនោះក៏ដួលចុះនៅជិតទ្វារនោះឯង, ពាក្យថា paripati គឺដួលចុះហើយ ដូច្នេះ។ Abhinne sarīreti abbhuṇhe allasarīre paṃsukūlaṃ na gahetabbaṃ, gaṇhantassa evarūpā upaddavā honti, dukkaṭañca āpajjati. Bhinne pana gahetuṃ vaṭṭati. Kittāvatā pana bhinnaṃ hoti? Kāka-kulala-soṇa-siṅgālādīhi mukhatuṇḍakena vā dāṭhāya vā īsakaṃ phālitamattenāpi. Yassa pana patato ghaṃsanena chavimattaṃ chinnaṃ hoti, cammaṃ acchinnaṃ, etaṃ abhinnameva; camme pana chinne bhinnaṃ. Yassāpi sajīvakāleyeva pabhinnā gaṇḍakuṭṭhapiḷakā vā vaṇo vā hoti, idampi bhinnaṃ. Tatiyadivasato pabhuti uddhumātakādibhāvena kuṇapabhāvaṃ upagatampi bhinnameva. Sabbena sabbaṃ pana abhinnepi susānagopakehi vā aññehi vā manussehi gāhāpetuṃ vaṭṭati. No ce aññaṃ labhati, satthakena vā kenaci vā vaṇaṃ katvā gahetabbaṃ. Visabhāgasarīre pana satiṃ upaṭṭhapetvā samaṇasaññaṃ uppādetvā sīse vā hatthapādapiṭṭhiyaṃ vā vaṇaṃ katvā gahetuṃ vaṭṭati. ពាក្យថា abhinne sarīre សេចក្តីថា ភិក្ខុមិនគួរកាន់យកសំពត់បង្សុកូលក្នុងសាកសពដែលនៅក្តៅៗ នៅស្រស់ៗឡើយ កាលបើកាន់យក តែងមានឧបទ្រពមានសភាពយ៉ាងនេះកើតឡើង ទាំងត្រូវអាបត្តិទុក្កដទៀតផង។ ប៉ុន្តែ បើសាកសពធ្លាយ (ខូចខាត) ហើយ គួរកាន់យកបាន។ ចុះសាកសពធ្លាយ ដោយហេតុត្រឹមប៉ុន្មាន? គឺសាកសពដែលពួកសត្វមានក្អែក ខ្លែង ឆ្កែស្រុក និងឆ្កែព្រៃជាដើម ចឹកដោយចំពុះ ឬខាំដោយចង្កូម សូម្បីត្រឹមតែរហែកបន្តិចបន្តួច ក៏ឈ្មោះថាធ្លាយដែរ។ ចំណែកសាកសពណាដែលដួលចុះទៅ ហើយដាច់ត្រឹមតែស្បែកក្រៅ (ឆវិមត្តៈ) ដោយសារការកកិត ប៉ុន្តែស្បែកក្រាស់ (ចម្មៈ) មិនទាន់ដាច់ សាកសពនោះឈ្មោះថាមិនទាន់ធ្លាយឡើយ, លុះត្រាតែស្បែកក្រាស់ដាច់ ទើបឈ្មោះថាធ្លាយ។ ម្យ៉ាងទៀត សាកសពណាដែលមានបូស ឃ្លង់ មុន ឬដំបៅធ្លាយតាំងពីកាលនៅរស់មកម៉្លេះ សាកសពនោះក៏ឈ្មោះថាធ្លាយដែរ។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ៣ ទៅ សាកសពដែលដល់នូវភាពជាសពស្អុយរលួយ ដោយភាពជាសពហើមប៉ោងជាដើម ក៏ឈ្មោះថាធ្លាយដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ បើសាកសពមិនទាន់ធ្លាយសព្វគ្រប់ទាំងអស់ទេ ភិក្ខុគួរឲ្យពួកអ្នកថែរក្សាព្រៃខ្មោច ឬមនុស្សដទៃទៀតកាន់យកឲ្យក៏បាន។ បើមិនបានអ្នកដទៃទេ ភិក្ខុគប្បីធ្វើដំបៅដោយកាំបិតតូច ឬដោយគ្រឿងមុតស្រួចណាមួយ រួចសឹមយក។ ចំណែកក្នុងសាកសពដែលមានភេទខុសគ្នា (សាកសពស្ត្រី) ភិក្ខុគប្បីតាំងសតិ បង្កើតសមណសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនជាសមណៈ) ហើយធ្វើដំបៅត្រង់ក្បាល ឬខ្នងដៃខ្នងជើង រួចសឹមកាន់យកសំពត់បង្សុកូល ក៏គួរ។ Kusasaṅkāmanavatthukathā កថាពោលអំពីការផ្លាស់ប្តូរស្បូវ (កុសសង្កាមនវត្ថុ) 138. Tadanantare [Pg.330] vatthusmiṃ kusaṃ saṅkāmetvā cīvaraṃ aggahesīti pubbe ‘‘ādiyeyyā’’ti imassa padassa atthavaṇṇanāyaṃ nāmamattena dassitesu theyyāvahāra-pasayhāvahāra-parikappāvahārapaacchannāvahāra-kusāvahāresu kusāvahārena avaharīti attho. ១៣៨. ក្នុងរឿងបន្ទាប់ពីនោះ ពាក្យថា kusaṃ saṅkāmetvā cīvaraṃ aggahesi (ផ្លាស់ប្តូរស្បូវហើយកាន់យកចីវរ) សេចក្តីថា ក្នុងបណ្តាអវហារទាំង ៥ គឺ ថេយ្យាវហារ បសយ្ហាវហារ បរិកប្បាវហារ បដិច្ឆន្នាវហារ និងកុសាវហារ ដែលបានបង្ហាញត្រឹមតែឈ្មោះក្នុងអត្ថវណ្ណនានៃបទថា ādiyeyya ក្នុងខាងដើមនោះ ភិក្ខុនេះលួចយកដោយកុសាវហារ (ការលួចដោយការផ្លាស់ប្តូរស្បូវ) នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ Imesaṃ pana avahārānaṃ evaṃ nānattaṃ veditabbaṃ – yo hi koci sassāmikaṃ bhaṇḍaṃ rattibhāge vā divasabhāge vā sandhicchedādīni katvā adissamāno avaharati, kūṭamānakūṭakahāpaṇādīhi vā vañcetvā gaṇhāti, tassevaṃ gaṇhato avahāro ‘‘theyyāvahāro’’ti veditabbo. សេចក្តីប្លែកគ្នានៃអវហារទាំងឡាយនេះ គប្បីដឹងដូចតទៅ៖ ភិក្ខុណាមួយ លួចយកទ្រព្យមានម្ចាស់ ក្នុងវេលាយប់ក្តី ក្នុងវេលាថ្ងៃក្តី ដោយការទម្លុះជញ្ជាំងផ្ទះជាដើម ដោយមិនឲ្យគេឃើញ ឬបោកប្រាស់កាន់យកដោយរង្វាស់រង្វាល់ក្លែងក្លាយ និងកហាបណៈក្លែងក្លាយជាដើម, ការលួចរបស់ភិក្ខុដែលកាន់យកយ៉ាងនេះ គប្បីដឹងថា "ថេយ្យាវហារ" (ការលួចដោយលាក់លៀម ឬបោកប្រាស់)។ Yo pana pare pasayha balasā abhibhuyya, atha vā pana santajjetvā bhayaṃ dassetvā tesaṃ santakaṃ gaṇhāti, panthaghāta-gāmaghātādīni karontā dāmarikacorā viya kodhavasena paragharavilopaṃ karontā attano pattabalito ca adhikaṃ balakkārena gaṇhantā rāja-rājamahāmattādayo viya; tassevaṃ gaṇhato avahāro ‘‘pasayhāvahāro’’ti veditabbo. ចំណែកភិក្ខុណា សង្កត់សង្កិនអ្នកដទៃ កាន់យកទ្រព្យរបស់គេដោយកម្លាំងបំពាន ឬមួយក៏គំរាមកំហែង ញ៉ាំងភ័យខ្លាចឲ្យកើតឡើង ហើយកាន់យកទ្រព្យរបស់គេ ដូចជាពួកចោរព្រៃដែលធ្វើការប្លន់តាមផ្លូវ និងប្លន់អ្នកស្រុកជាដើម ឬដូចជាស្តេច និងមហាមាត្យរបស់ស្តេចជាដើម ដែលប្លន់បំផ្លាញផ្ទះអ្នកដទៃដោយអំណាចនៃកំហឹង ឬកាន់យកទ្រព្យលើសពីពន្ធដារដែលខ្លួនត្រូវទទួលបានដោយការបង្ខិតបង្ខំ, ការលួចរបស់ភិក្ខុដែលកាន់យកយ៉ាងនេះ គប្បីដឹងថា "បសយ្ហាវហារ" (ការលួចដោយការបំពាន ឬប្លន់យក)។ Parikappetvā gaṇhato pana avahāro ‘‘parikappāvahāro’’ti vuccati, so bhaṇḍaparikappa-okāsaparikappavasena duvidho. Tatrāyaṃ bhaṇḍaparikappo – idhekacco sāṭakatthiko antogabbhaṃ pavisitvā ‘‘sace sāṭako bhavissati, gaṇhissāmi; sace suttaṃ, na gaṇhissāmī’’ti parikappetvā andhakāre pasibbakaṃ gaṇhāti, sāṭako ce tatra hoti, uddhāreyeva pārājikaṃ. Suttaṃ ce hoti, rakkhati. Bahi nīharitvā muñcitvā ‘‘sutta’’nti ñatvā puna āharitvā yathāṭhāne ṭhapeti, rakkhatiyeva. ‘‘Sutta’’nti ñatvāpi ‘‘yaṃ laddhaṃ, taṃ gahetabba’’nti gacchati, padavārena kāretabbo. Bhūmiyaṃ ṭhapetvā gaṇhāti, uddhāre pārājikaṃ. ‘‘Coro, coro’’ti sāmikehi pariyuṭṭhito chaḍḍetvā palāyati, rakkhati. Sāmikā taṃ disvā gaṇhanti, iccetaṃ kusalaṃ. Añño ce koci gaṇhāti, bhaṇḍadeyyaṃ. Atha nivattesu sāmikesu sayameva taṃ disvā ‘‘pagevetaṃ mayā nīhaṭaṃ, mama dāni santaka’’nti gaṇhāti, rakkhati; bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. ‘‘Sace suttaṃ bhavissati, gaṇhissāmi; sace sāṭako, na gaṇhissāmi. Sace [Pg.331] sappi bhavissati, gaṇhissāmi; sace telaṃ, na gaṇhissāmī’’tiādinā nayena parikappetvā gaṇhantassāpi eseva nayo. ចំណែកការលួចរបស់ភិក្ខុដែលកំណត់ទុកជាមុន (គិតទុកជាមុន) ហើយកាន់យក ហៅថា "បរិកប្បាវហារ" (ការលួចដោយការកំណត់ទុកជាមុន)។ បរិកប្បាវហារនោះ មាន ២ យ៉ាង គឺដោយអំណាចនៃការកំណត់ទ្រព្យ (ភណ្ឌបរិកប្បៈ) និងការកំណត់ទីកន្លែង (ឱកាសបរិកប្បៈ)។ ក្នុងបរិកប្បៈទាំងពីរនោះ នេះជាភណ្ឌបរិកប្បៈ៖ ភិក្ខុខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកមានសេចក្តីត្រូវការដោយសំពត់សាតកៈ ចូលទៅក្នុងបន្ទប់ខាងក្នុង ហើយកំណត់ទុកជាមុនថា "បើជាសំពត់សាតកៈ អាត្មាអញនឹងកាន់យក បើជាអំបោះ អាត្មាអញនឹងមិនកាន់យកឡើយ" ដូច្នេះ រួចកាន់យកថង់ក្នុងទីងងឹត។ ប្រសិនបើក្នុងថង់នោះមានសំពត់សាតកៈ គ្រាន់តែលើកឡើង (ចាកទី) ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើជាអំបោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បើនាំចេញទៅខាងក្រៅ ស្រាយមើល ដឹងថា "ជាអំបោះ" ហើយនាំយកមកទុកក្នុងកន្លែងដើមវិញ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ទោះបីដឹងថា "ជាអំបោះ" ហើយ ក៏នៅតែគិតថា "ទ្រព្យណាដែលបានហើយ គប្បីកាន់យកទ្រព្យនោះ" រួចដើរចេញទៅ ត្រូវអាបត្តិដោយជំហានជើង (បទវារៈ)។ បើដាក់ចុះលើផែនដី រួចកាន់យកទៅ គ្រាន់តែលើកឡើង ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើម្ចាស់ទ្រព្យដេញតាមស្រែកថា "ចោរៗ" ហើយភិក្ខុនោះបោះចោល រួចរត់គេចខ្លួនទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បើម្ចាស់ទ្រព្យឃើញទ្រព្យនោះហើយកាន់យកទៅ នេះជាការល្អ (មិនមានទោសពៃរ៍ឡើយ)។ បើអ្នកដទៃណាមួយកាន់យកទៅ ភិក្ខុត្រូវសងទ្រព្យនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើពួកម្ចាស់ទ្រព្យត្រឡប់ទៅវិញហើយ ភិក្ខុឃើញទ្រព្យនោះដោយខ្លួនឯង ហើយគិតថា "ទ្រព្យនេះ អាត្មាអញបាននាំចេញមកតាំងពីដំបូងម៉្លេះ ឥឡូវនេះ ជាទ្រព្យរបស់អាត្មាអញហើយ" រួចកាន់យកទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវសងទ្រព្យគេ។ សូម្បីតែភិក្ខុដែលកំណត់ទុកជាមុនដោយន័យថា "បើជាអំបោះ អាត្មាអញនឹងកាន់យក បើជាសំពត់សាតកៈ អាត្មាអញនឹងមិនកាន់យកឡើយ។ បើជាទឹកដោះថ្លា អាត្មាអញនឹងកាន់យក បើជាប្រេង អាត្មាអញនឹងមិនកាន់យកឡើយ" ដូច្នេះជាដើម ហើយកាន់យក ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ Mahāpaccariyādīsu pana ‘‘sāṭakatthikopi sāṭakapasibbakameva gahetvā nikkhanto bahi ṭhatvā muñcitvā ‘sāṭako aya’nti disvā gacchanto paduddhāreneva kāretabbo’’ti vuttaṃ. Ettha pana ‘‘sace sāṭako bhavissati, gaṇhissāmī’’ti parikappitattā parikappo dissati, disvā haṭattā parikappāvahāro na dissati. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana yaṃ parikappitaṃ taṃ adiṭṭhaṃ parikappitabhāve ṭhitaṃyeva uddharantassa avahāro vutto, tasmā tattha parikappāvahāro dissati. ‘‘Taṃ maññamāno taṃ avaharī’’ti pāḷiyā ca sametīti. Tattha yvāyaṃ ‘‘sace sāṭako bhavissati, gaṇhissāmī’’tiādinā nayena pavatto parikappo, ayaṃ ‘‘bhaṇḍaparikappo’’ nāma. ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយមានមហាបច្ចរីជាដើម ពោលថា "ទោះបីភិក្ខុត្រូវការសំពត់សាតកៈ កាន់យកថង់សំពត់សាតកៈនោះឯងចេញទៅ ឈរនៅខាងក្រៅ ស្រាយមើល ឃើញថា 'នេះជាសំពត់សាតកៈ' ហើយដើរទៅ ត្រូវអាបត្តិដោយគ្រាន់តែលើកជើងឡើងប៉ុណ្ណោះ"។ ក្នុងអដ្ឋកថានោះ ព្រោះតែភិក្ខុកំណត់ទុកជាមុនថា "បើជាសំពត់សាតកៈ អាត្មាអញនឹងកាន់យក" ដូច្នេះ ទើបឃើញថាជាបរិកប្បៈ (ការកំណត់ទុកជាមុន) ប៉ុន្តែ ព្រោះតែភិក្ខុឃើញហើយទើបនាំទៅ ហេតុនោះ ទើបមិនឃើញថាជាបរិកប្បាវហារឡើយ។ ចំណែកក្នុងមហាអដ្ឋកថា លោកពោលសំដៅលើអវហាររបស់ភិក្ខុដែលលើកយកទ្រព្យដែលខ្លួនកំណត់ទុកជាមុន ដែលមិនទាន់ឃើញ ដែលស្ថិតនៅក្នុងសភាពជាទ្រព្យដែលខ្លួនកំណត់ទុកជាមុននោះឯង ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងមហាអដ្ឋកថានោះ ទើបឃើញថាជាបរិកប្បាវហារ។ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីនេះ ក៏ស្របគ្នានឹងបាលីថា "ភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងទ្រព្យនោះ ហើយលួចយកនូវទ្រព្យនោះ" ដូច្នេះដែរ។ ក្នុងបណ្តាបរិកប្បៈទាំងនោះ បរិកប្បៈណាដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យជាដើមថា "បើជាសំពត់សាតកៈ អាត្មាអញនឹងកាន់យក" ដូច្នេះ បរិកប្បៈនេះ ឈ្មោះថា "ភណ្ឌបរិកប្បៈ" (ការកំណត់ទ្រព្យទុកជាមុន)។ Okāsaparikappo pana evaṃ veditabbo – idhekacco lolabhikkhu parapariveṇaṃ vā kulagharaṃ vā araññe kammantasālaṃ vā pavisitvā tattha kathāsallāpena nisinno kiñci lobhaneyyaṃ parikkhāraṃ oloketi, olokento ca pana disvā dvārapamukhaheṭṭhāpāsādapariveṇadvārakoṭṭhakarukkhamūlādivasena paricchedaṃ katvā ‘‘sace maṃ etthantare passissanti, daṭṭhukāmatāya gahetvā vicaranto viya etesaṃyeva dassāmi; no ce passissanti, harissāmī’’ti parikappeti. Tassa taṃ ādāya parikappitaparicchedaṃ atikkantamatte pārājikaṃ. Sace upacārasīmaṃ parikappeti, tadabhimukhova gacchanto kammaṭṭhānādīni manasi karonto vā aññavihito vā asatiyā upacārasīmaṃ atikkamati, bhaṇḍadeyyaṃ. Athāpissa taṃ ṭhānaṃ pattassa coro vā hatthī vā vāḷamigo vā mahāmegho vā vuṭṭhahati, so ca tamhā upaddavā muccitukamyatāya sahasā taṃ ṭhānaṃ atikkamati, bhaṇḍadeyyameva. Keci panettha ‘‘yasmā mūleva theyyacittena gahitaṃ, tasmā na rakkhati, avahāroyevā’’ti vadanti. Ayaṃ tāva mahāaṭṭhakathānayo. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘sacepi so antoparicchede hatthiṃ vā assaṃ vā abhiruhitvā taṃ neva pājeti, na pājāpeti; paricchede atikkantepi pārājikaṃ natthi, bhaṇḍadeyyamevā’’ti vuttaṃ. Tatra yvāyaṃ ‘‘sace maṃ etthantare passissanti, daṭṭhukāmatāya gahetvā [Pg.332] vicaranto viya etesaṃyeva dassāmī’’ti pavatto parikappo, ayaṃ ‘‘okāsaparikappo’’ nāma. ឱកាសបរិកប្បៈ (ការត្រិះរិះកំណត់ទីកន្លែង) គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ៖ ភិក្ខុអ្នកលោភលន់ណាមួយក្នុងសាសនានេះ ចូលទៅកាន់បរិវេណរបស់បុគ្គលដទៃក្តី ផ្ទះនៃត្រកូលក្តី រោងការងារក្នុងព្រៃក្តី អង្គុយនិយាយសន្ទនាគ្នាក្នុងទីនោះ ហើយសម្លឹងមើលនូវបរិក្ខារគួរជាទីគាប់ចិត្តណាមួយ កាលដែលសម្លឹងមើលទៅ ឃើញហើយ ក៏ធ្វើការកំណត់ភាគ ដោយអំណាចនៃមុខទ្វារ ក្រោមប្រាសាទ ច្រកចូលបរិវេណ ខ្លោងទ្វារ គល់ឈើ ជាដើម ហើយត្រិះរិះថា «ប្រសិនបើពួកម្ចាស់គេឃើញអាត្មាអញក្នុងចន្លោះនេះ អាត្មាអញនឹងធ្វើជាកាន់ដើរទៅមកដូចជាចង់មើល ហើយប្រគល់ឲ្យទៅពួកគេវិញ ប្រសិនបើពួកគេមិនឃើញទេ អាត្មាអញនឹងនាំយកទៅ»។ កាលភិក្ខុនោះកាន់យកបរិក្ខារនោះ គ្រាន់តែឈានកន្លងផុតភាគដែលខ្លួនកំណត់ទុកប៉ុណ្ណោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះកំណត់យកឧបចារសីមា កាលដើរទៅសំដៅចំពោះឧបចារសីមានោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋានជាដើមក្តី មានចិត្តបញ្ជូនទៅក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេងក្តី ឈានកន្លងឧបចារសីមាដោយខ្វះសតិ ត្រូវវត្ថុត្រូវសង។ ម្យ៉ាងទៀត កាលភិក្ខុនោះទៅដល់ទីនោះហើយ ចោរក្តី ដំរីក្តី សត្វសាហាវក្តី មេឃធំ (ព្យុះភ្លៀងធំ) ក្តី កើតឡើង ហើយភិក្ខុនោះចង់រួចផុតពីឧបទ្រពនោះ ក៏ប្រញាប់ប្រញាល់ឈានកន្លងផុតទីនោះទៅ ត្រូវវត្ថុត្រូវសងប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ អាចារ្យខ្លះក្នុងអធិករណ៍នេះ ពោលថា «ព្រោះភិក្ខុនោះកាន់យកដោយចិត្តលួចតាំងពីដើមមក ហេតុនោះ ទើបមិនរួចខ្លួន (មិនរក្សា) ជាអវហារៈ (ការលួច) តែម្តង»។ នេះជាលំដាប់នៃមហាអដ្ឋកថាជាមុនសិន។ ចំណែកក្នុងមហាបច្ចរី ពោលថា «ទោះបីភិក្ខុនោះឡើងជិះដំរីក្តី សេះក្តី ក្នុងចន្លោះភាគដែលកំណត់ទុក ហើយមិនបរវាទៅដោយខ្លួនឯង ទាំងមិនប្រើអ្នកដទៃឲ្យបរទៅ ទោះបីកន្លងផុតភាគដែលកំណត់ទុក ក៏មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ ត្រូវតែវត្ថុត្រូវសងប៉ុណ្ណោះ»។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ ការត្រិះរិះណាដែលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើពួកគេឃើញអាត្មាអញក្នុងចន្លោះនេះ អាត្មាអញនឹងធ្វើជាកាន់ដើរទៅមកដូចជាចង់មើល ហើយប្រគល់ឲ្យទៅពួកគេវិញ» ការត្រិះរិះនេះ ឈ្មោះថា «ឱកាសបរិកប្បៈ»។ Evamimesaṃ dvinnampi parikappānaṃ vasena parikappetvā gaṇhato avahāro ‘‘parikappāvahāro’’ti veditabbo. ការលួចរបស់ភិក្ខុដែលកាន់យកដោយការត្រិះរិះ ដោយអំណាចនៃការត្រិះរិះទាំងពីរយ៉ាងនេះ គប្បីជ្រាបថា «បរិកប្បាវហារៈ»។ Paṭicchādetvā pana avaharaṇaṃ paṭicchannāvahāro. So evaṃ veditabbo – yo bhikkhu manussānaṃ uyyānādīsu kīḷantānaṃ vā pavisantānaṃ vā omuñcitvā ṭhapitaṃ alaṅkārabhaṇḍaṃ disvā ‘‘sace onamitvā gahessāmi, ‘kiṃ samaṇo gaṇhātī’ti maṃ jānitvā viheṭheyyu’’nti paṃsunā vā paṇṇena vā paṭicchādeti – ‘‘pacchā gaṇhissāmī’’ti, tassa ettāvatā uddhāro natthīti na tāva avahāro hoti. Yadā pana te manussā antogāmaṃ pavisitukāmā taṃ bhaṇḍakaṃ vicinantāpi apassitvā ‘‘idāni andhakāro, sve jānissāmā’’ti sālayā eva gatā honti. Athassa taṃ uddharato uddhāre pārājikaṃ. ‘‘Paṭicchannakāleyeva taṃ mama santaka’’nti sakasaññāya vā ‘‘gatā dāni te, chaḍḍitabhaṇḍaṃ ida’’nti paṃsukūlasaññāya vā gaṇhantassa pana bhaṇḍadeyyaṃ. Tesu dutiyadivase āgantvā vicinitvā adisvā dhuranikkhepaṃ katvā gatesupi gahitaṃ bhaṇḍadeyyameva. Kasmā? Yasmā tassa payogena tehi na diṭṭhaṃ, yo pana tathārūpaṃ bhaṇḍaṃ disvā yathāṭhāne ṭhitaṃyeva appaṭicchādetvā theyyacitto pādena akkamitvā kaddame vā vālikāya vā paveseti, tassa pavesitamatteyeva pārājikaṃ. ចំណែកឯការលួចដោយការបិទបាំង ឈ្មោះថា «បដិច្ឆន្នាវហារៈ»។ បដិច្ឆន្នាវហារៈនោះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ៖ ភិក្ខុណាមួយ ឃើញគ្រឿងអលង្ការដែលពួកមនុស្សដោះទុក កាលដែលពួកគេកំពុងលេង ឬកំពុងចូលទៅក្នុងឧទ្យានជាដើម ហើយត្រិះរិះថា «ប្រសិនបើអាត្មាអញឱនចុះកាន់យក ពួកគេនឹងដឹងថា 'លោកម្ចាស់កាន់យកអ្វីហ្ន៎?' ហើយនឹងបៀតបៀនអាត្មាអញ» ទើបយកធូលីដីក្តី ស្លឹកឈើក្តី មកបិទបាំងទុក ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងកាន់យកក្នុងពេលក្រោយ» ការលើកឡើង (ឧទ្ធារៈ) មិនទាន់មានដល់ភិក្ខុនោះ ដោយត្រឹមតែការបិទបាំងប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ការលួច (អវហារៈ) ក៏មិនទាន់មានឡើយ។ លុះកាលណា ពួកមនុស្សទាំងនោះចង់ចូលទៅកាន់ខាងក្នុងភូមិ ទោះបីស្វែងរកទ្រព្យនោះ តែរកមិនឃើញ ក៏ត្រឡប់ទៅវិញទាំងមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ ដោយគិតថា «ពេលនេះងងឹតហើយ ចាំថ្ងៃស្អែកសឹមដឹងគ្នា»។ លំដាប់នោះ កាលភិក្ខុនោះលើកយកទ្រព្យនោះឡើង ក្នុងខណៈដែលលើកឡើង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកភិក្ខុដែលកាន់យកដោយសំគាល់ថាជារបស់ខ្លួនថា «ទ្រព្យនោះជារបស់អាត្មាអញ តាំងពីពេលបិទបាំងម៉្លេះ» ក្តី ឬដោយសំគាល់ថាជាបង្សុកូលថា «ឥឡូវនេះ ពួកមនុស្សទាំងនោះទៅបាត់ហើយ ទ្រព្យនេះជាទ្រព្យដែលគេបោះបង់ចោលហើយ» ក្តី ត្រូវវត្ថុត្រូវសង។ ទោះបីពួកមនុស្សទាំងនោះ មកស្វែងរកក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ តែរកមិនឃើញ ហើយលះបង់ការស្វែងរក (ធុរនិក្ខេបៈ) ត្រឡប់ទៅវិញហើយក្តី ទ្រព្យដែលភិក្ខុនោះកាន់យក ក៏នៅតែជាវត្ថុត្រូវសងដដែល។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែពួកមនុស្សទាំងនោះរកមិនឃើញ ដោយសារតែការប្រព្រឹត្ត (បយោគៈ) របស់ភិក្ខុនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាឃើញទ្រព្យមានសភាពដូច្នោះ ឋិតនៅក្នុងទីដដែល មិនបានបិទបាំងឡើយ មានចិត្តលួច យកជើងជាន់សង្កត់ឲ្យចូលទៅក្នុងភក់ក្តី ក្នុងខ្សាច់ក្តី គ្រាន់តែធ្វើឲ្យចូលទៅប៉ុណ្ណោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Kusaṃ saṅkāmetvā pana avaharaṇaṃ ‘‘kusāvahāro’’ti vuccati. Sopi evaṃ veditabbo – yo bhikkhu kusaṃ pātetvā cīvare bhājiyamāne attano koṭṭhāsassa samīpe ṭhitaṃ appagghataraṃ vā mahagghataraṃ vā samasamaṃ vā agghena parassa koṭṭhāsaṃ haritukāmo attano koṭṭhāse patitaṃ kusadaṇḍakaṃ parassa koṭṭhāse pātetukāmo uddharati, rakkhati tāva. Parassa koṭṭhāse pāteti, rakkhateva. Yadā pana tasmiṃ patite parassa koṭṭhāsato parassa kusadaṇḍakaṃ uddharati, uddhaṭamatte pārājiko hoti. Sace paṭhamataraṃ parakoṭṭhāsato kusadaṇḍakaṃ uddharati attano koṭṭhāse pātetukāmatāya uddhāre rakkhati[Pg.333], pātane rakkhati. Attano koṭṭhāsato pana attano kusadaṇḍakaṃ uddharati, uddhāreyeva rakkhati. Taṃ uddharitvā parakoṭṭhāse pātentassa hatthato muttamatte pārājikaṃ. ចំណែកឯការលួចដោយការផ្លាស់ប្តូរឆ្នោត (កុសៈ) ហៅថា «កុសាវហារៈ»។ កុសាវហារៈនោះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ៖ ភិក្ខុណាមួយ កាលដែលគេទម្លាក់ឆ្នោតចែកចីវរ ចង់បានចំណែករបស់បុគ្គលដទៃ ដែលឋិតនៅជិតចំណែករបស់ខ្លួន ទោះបីមានតម្លៃតិចជាងក្តី មានតម្លៃច្រើនជាងក្តី ឬមានតម្លៃស្មើគ្នាក្តី មានបំណងនឹងទម្លាក់ឈើឆ្នោត (កុសទណ្ឌកៈ) ដែលធ្លាក់ក្នុងចំណែករបស់ខ្លួន ទៅក្នុងចំណែករបស់បុគ្គលដទៃ ក៏លើកឈើឆ្នោតនោះឡើង ក្នុងខណៈនោះ មិនទាន់ត្រូវអាបត្តិ (នៅរក្សាសីល) នៅឡើយ។ ទម្លាក់ទៅក្នុងចំណែករបស់បុគ្គលដទៃ ក៏នៅតែមិនទាន់ត្រូវអាបត្តិ (នៅរក្សាសីល) ដដែល។ លុះកាលណា ឈើឆ្នោតនោះធ្លាក់ទៅហើយ ភិក្ខុនោះលើកយកឈើឆ្នោតរបស់បុគ្គលដទៃ ចេញពីចំណែករបស់បុគ្គលដទៃនោះ គ្រាន់តែលើកឡើងប៉ុណ្ណោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះ លើកយកឈើឆ្នោតពីចំណែករបស់បុគ្គលដទៃជាមុនសិន ដោយបំណងនឹងទម្លាក់ក្នុងចំណែករបស់ខ្លួន ក្នុងខណៈដែលលើកឡើង ក៏មិនទាន់ត្រូវអាបត្តិ ក្នុងខណៈដែលទម្លាក់ ក៏មិនទាន់ត្រូវអាបត្តិ។ ចំណែកឯការលើកយកឈើឆ្នោតរបស់ខ្លួន ចេញពីចំណែករបស់ខ្លួន ក្នុងខណៈដែលលើកឡើង ក៏មិនទាន់ត្រូវអាបត្តិ។ កាលដែលភិក្ខុនោះលើកឈើឆ្នោតនោះរួច ទម្លាក់ទៅក្នុងចំណែករបស់បុគ្គលដទៃ គ្រាន់តែរបូតចេញពីដៃប៉ុណ្ណោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Sace pana dvīsupi koṭṭhāsesu patitadaṇḍake adassanaṃ gameti, tato avasesabhikkhūsu gatesu itaro ‘‘‘mayhaṃ, bhante, daṇḍako na paññāyatī’ti. ‘Mayhampi, āvuso, na paññāyatī’ti. ‘Katamo pana, bhante, mayhaṃ bhāgo’ti? ‘Ayaṃ tuyhaṃ bhāgo’’’ti attano bhāgaṃ dasseti, tasmiṃ vivaditvā vā avivaditvā vā taṃ gaṇhitvā gate itaro tassa bhāgaṃ uddharati, uddhāre pārājikaṃ. Sacepi tena ‘‘ahaṃ mama bhāgaṃ tuyhaṃ na demi, tvaṃ pana attano bhāgaṃ ñatvā gaṇhā’’ti vutte ‘‘nāyaṃ mamā’’ti jānantopi tasseva bhāgaṃ gaṇhāti, uddhāre pārājikaṃ. Sace pana itaro ‘‘ayaṃ tuyhaṃ bhāgo, ayaṃ mayhaṃ bhāgoti kiṃ iminā vivādenā’’ti cintetvā ‘‘mayhaṃ vā patto hotu, tumhākaṃ vā, yo varabhāgo taṃ tumhe gaṇhathā’’ti vadati, dinnakaṃ nāma gahitaṃ hoti, natthettha avahāro. Sacepi so vivādabhīruko bhikkhu ‘‘yaṃ tuyhaṃ ruccati, taṃ gaṇhā’’ti vutto attano pattaṃ varabhāgaṃ ṭhapetvā lāmakaṃyeva gahetvā gacchati, tato itarassa vicinitāvasesaṃ gaṇhantassāpi avahāro natthevāti. ប្រសិនបើភិក្ខុនោះ ធ្វើឈើឆ្នោតដែលធ្លាក់ក្នុងចំណែកទាំងពីរ មិនឲ្យមើលឃើញ (លាក់បាត់) លុះពួកភិក្ខុដែលនៅសល់ត្រឡប់ទៅអស់ហើយ ភិក្ខុម្ខាងទៀតពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ឈើឆ្នោតរបស់ខ្ញុំករុណាមិនប្រាកដឡើយ»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «អាវុសោ ឈើឆ្នោតរបស់អាត្មាអញក៏មិនប្រាកដដែរ»។ ភិក្ខុម្ខាងទៀតសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះចំណែករបស់ខ្ញុំករុណា គឺមួយណា?» ភិក្ខុនោះក៏បង្ហាញចំណែករបស់ខ្លួនថា «...នេះជាចំណែករបស់លោក» កាលភិក្ខុម្ខាងទៀតនោះ ជជែកក្តី មិនជជែកក្តី កាន់យកចំណែកនោះហើយទៅបាត់ ភិក្ខុនោះក៏លើកយកចំណែករបស់ភិក្ខុនោះឡើង ក្នុងខណៈដែលលើកឡើង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ទោះបីភិក្ខុម្ខាងទៀតនោះពោលថា «អាត្មាអញមិនឲ្យចំណែករបស់អាត្មាអញដល់លោកឡើយ ចំណែកលោកចូរដឹងនូវចំណែករបស់ខ្លួនហើយកាន់យកចុះ» កាលភិក្ខុនោះទោះបីដឹងថា «នេះមិនមែនជារបស់អាត្មាអញទេ» ក៏នៅតែដណ្តើមយកចំណែករបស់ភិក្ខុនោះដដែល ក្នុងខណៈដែលលើកឡើង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើភិក្ខុម្ខាងទៀត គិតថា «នេះជាចំណែករបស់លោក នេះជាចំណែករបស់អាត្មាអញ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយការជជែកគ្នានេះ» ហើយពោលថា «ចំណែកដែលបានដល់អាត្មាអញក្តី បានដល់លោកក្តី ចំណែកណាដែលល្អជាង ចូរលោកកាន់យកចំណែកនោះចុះ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាទ្រព្យដែលគេប្រគល់ឲ្យ កាលភិក្ខុនោះកាន់យក មិនមានអាបត្តិអវហារៈក្នុងទីនេះឡើយ។ ទោះបីភិក្ខុអ្នកខ្លាចការជជែកគ្នានោះ ត្រូវគេពោលថា «ចំណែកណាដែលលោកពេញចិត្ត ចូរលោកកាន់យកចំណែកនោះចុះ» ហើយលះបង់ចំណែកដ៏ល្អដែលខ្លួនគួរបាន យកតែចំណែកដ៏អន់ថយហើយដើរចេញទៅ ភិក្ខុម្ខាងទៀតទោះបីកាន់យកចំណែកដែលសល់ពីការជ្រើសរើសរបស់ភិក្ខុនោះ ក៏មិនមានអាបត្តិអវហារៈឡើយ។ Aṭṭhakathāsupana vuttaṃ – ‘‘imasmiṃ ṭhāne kusasaṅkāmanavasena cīvarabhājanīyameva ekaṃ āgataṃ, catunnampi pana paccayānaṃ uppattiñca bhājanīyañca nīharitvā dassetabba’’nti evañca vatvā cīvarakkhandhake‘‘paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā sīveyyakaṃ dussayugaṃ; bhikkhusaṅghassa ca gahapaticīvaraṃ anujānātū’’ti (mahāva. 337) idaṃ jīvakavatthuṃ ādiṃ katvā uppannacīvarakathā, senāsanakkhandhake ‘‘tena kho pana samayena rājagahaṃ dubbhikkhaṃ hoti, manussā na sakkonti saṅghabhattaṃ kātuṃ, icchanti uddesabhattaṃ nimantanaṃ salākabhattaṃ pakkhikaṃ uposathikaṃ pāṭipadikaṃ kātu’’nti (cūḷava. 325) idaṃ suttamādiṃ katvā piṇḍapātakathā, senāsanakkhandhakeyeva ‘‘tena kho pana samayena sattarasavaggiyā bhikkhū aññataraṃ paccantimaṃ mahāvihāraṃ paṭisaṅkharonti – ‘idha mayaṃ vassaṃ vasissāmā’ti. Addasaṃsu kho chabbaggiyā bhikkhū sattarasavaggiye bhikkhū vihāraṃ paṭisaṅkharonte’’ti (cūḷava. 316) idaṃ chabbaggiyavatthuṃ ādiṃ katvā āgatasenāsanakathā, tadavasāne ca sappiādibhesajjakathā vitthārena [Pg.334] kathitā. Mayaṃ pana taṃ sabbaṃ āgatāgataṭṭhāneyeva kathayissāma; evaṃ kathane kāraṇaṃ pubbe vuttameva. ចំណែកក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ ពោលថា «ក្នុងទីនេះ មានតែរឿងចែកចីវរដោយអំណាចនៃការផ្លាស់ប្តូរឆ្នោតមួយមុខប៉ុណ្ណោះដែលមកដល់ ប៉ុន្តែ គប្បីនាំយកការកើតឡើង និងការចែកនូវបច្ច័យទាំង ៤ មកបង្ហាញផងដែរ» លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ទើបសម្តែងពិស្តារនូវរឿងចីវរដែលកើតឡើង ដោយផ្តើមតាំងពីរឿងជីវកៈនេះក្នុងចីវរក្ខន្ធកៈថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគទទួលនូវសំពត់សីវេយ្យកៈមួយគូរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា និងសូមទ្រង់អនុញ្ញាតគ្រហស្ថចីវរដល់ភិក្ខុសង្ឃផងចុះ» រឿងបិណ្ឌបាតដោយផ្តើមតាំងពីសូត្រនេះក្នុងសេនាសនក្ខន្ធកៈថា «សម័យនោះឯង ក្រុងរាជគ្រឹះមានទុរភិក្ស មនុស្សទាំងឡាយមិនអាចធ្វើសង្ឃភត្តបានឡើយ តែប្រាថ្នានឹងធ្វើឧទ្ទេសភត្ត និមន្តនភត្ត សលាកភត្ត បក្ខិកភត្ត ឧបោសថិកភត្ត បាដិបទិកភត្ត» និងរឿងសេនាសនៈដែលមកដល់ក្នុងសេនាសនក្ខន្ធកៈដដែល ដោយផ្តើមតាំងពីរឿងភិក្ខុក្រុម ១៧ នាក់នេះថា «សម័យនោះឯង ភិក្ខុក្រុម ១៧ នាក់ ជួសជុលមហាវីហារនៅបច្ចន្តគ្រាមមួយ ដោយគិតថា 'ពួកយើងនឹងចាំវស្សាក្នុងទីនេះ' ភិក្ខុឆព្វគ្គីបានឃើញភិក្ខុក្រុម ១៧ នាក់ កំពុងជួសជុលវិហារ» និងរឿងថ្នាំមានទឹកដោះថ្លាជាដើមក្នុងទីបំផុតនៃរឿងនោះ។ ចំណែកពួកយើង នឹងពោលនូវរឿងទាំងអស់នោះក្នុងទីដែលមកដល់ៗនោះឯង ហេតុនៃការនិយាយយ៉ាងនេះ ពួកយើងបានពោលរួចហើយក្នុងកាលមុន។ Kusasaṅkāmanavatthukathā niṭṭhitā. រឿងផ្លាស់ប្តូរឆ្នោត ចប់ហើយ។ 139. Ito paraṃ jantāgharavatthu uttānatthameva. ១៣៩. រឿងរោងភ្លើង (ជន្តាឃរៈ) បន្ទាប់ពីនេះ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ 140. Pañcasu vighāsavatthūsu te bhikkhū anupasampannena kappiyaṃ kārāpetvā paribhuñjiṃsu. Vighāsaṃ pana gaṇhantena khāditāvasesaṃ chaḍḍitaṃ gahetabbaṃ. Yadi sakkoti khādante chaḍḍāpetvā gaṇhituṃ, etampi vaṭṭati. Attaguttatthāya pana parānuddayatāya ca na gahetabbaṃ. ១៤០. ក្នុងរឿងសំណល់អាហារ (វិឃាសៈ) ទាំង ៥ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ ប្រើអនុបសម្បន្នឲ្យធ្វើជាកប្បិយៈហើយ ទើបឆាន់។ ចំណែកភិក្ខុដែលកាន់យកនូវសំណល់អាហារ គប្បីកាន់យកនូវអាហារដែលសល់ពីការស៊ី ឬអាហារដែលគេបោះបង់ចោល។ ប្រសិនបើអាចដេញសត្វដែលកំពុងស៊ីឲ្យលះបង់ ហើយកាន់យក ទោះបីការធ្វើបែបនេះ ក៏គួរដែរ។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីរក្សាខ្លួនឯងក្តី ដើម្បីសេចក្តីអនុគ្រោះដល់សត្វដទៃក្តី មិនគb្បីកាន់យកឡើយ។ 141. Odanakhādanīyapūvaucchutimbarūsakabhājanīyavatthūsu aparassa bhāgaṃ dehīti asantaṃ puggalaṃ āha. Amūlakaṃ aggahesīti sāmikesu dentesu evaṃ aggahesi. Anāpatti bhikkhu pārājikassāti sāmikehi dinnaṃ aggahesi; tenassa anāpatti vuttā. Āpatti sampajānamusāvāde pācittiyassāti yo panānena sampajānamusāvādo vutto, tasmiṃ pācittiyaṃ āha; parato tekaṭulayāguvatthumhi viya. Gahaṇe pana ayaṃ vinicchayo – saṅghassa santakaṃ sammatena vā āṇattehi vā ārāmikādīhi diyyamānaṃ, gihīnañca santakaṃ sāmikena vā āṇattena vā diyyamānaṃ ‘‘aparassa bhāgaṃ dehī’’ti vatvā gaṇhato bhaṇḍadeyyaṃ. Aññena diyyamānaṃ gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo. Asammatena vā anāṇattena vā diyyamāne ‘‘aparampi bhāgaṃ dehī’’ti vatvā vā kūṭavassāni gaṇetvā vā gaṇhanto pattacatukke viya tassuddhāreyeva bhaṇḍagghena kāretabbo. Itarehi diyyamānaṃ evaṃ gaṇhato bhaṇḍadeyyaṃ. Sāmikena pana ‘‘imassa dehī’’ti dāpitaṃ vā sayaṃ dinnaṃ vā sudinnanti ayamettha sabbaaṭṭhakathāvinicchayato sāro. ១៤១. ក្នុងរឿងចែកបាយ រឿងចែកខាទនីយៈ រឿងចែកនំ រឿងចែកអំពៅ និងរឿងចែកផ្លែទន្លាប់ ពាក្យថា «ចូរប្រគល់ចំណែកដល់បុគ្គលដទៃ» គឺភិក្ខុនិយាយសំដៅដល់បុគ្គលដែលមិនមានពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា «កាន់យកដោយគ្មានមូលហេតុ» គឺកាលដែលពួកម្ចាស់ទ្រព្យកំពុងប្រគល់ឲ្យ ភិក្ខុក៏កាន់យកយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «ភិក្ខុមិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ» គឺព្រោះភិក្ខុកាន់យកទ្រព្យដែលពួកម្ចាស់ទ្រព្យប្រគល់ឲ្យ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា មិនត្រូវអាបត្តិ។ ពាក្យថា «ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ព្រោះពោលមុសាវាទទាំងដឹងខ្លួន» គឺព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សំដៅលើអាបត្តិបាចិត្តិយ ក្នុងមុសាវាទដែលភិក្ខុនោះពោលទាំងដឹងខ្លួន ដូចជារឿងបបរតេកដុលៈ (តេកដុលយាគូ) ខាងមុខ។ ចំណែកឯការវិនិច្ឆ័យក្នុងការកាន់យក គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ៖ ទ្រព្យជារបស់សង្ឃ ដែលភិក្ខុដែលសង្ឃសន្មតក្តី ពួកអារាមិកជនជាដើមដែលភិក្ខុនោះប្រើក្តី កំពុងប្រគល់ឲ្យ និងទ្រព្យជារបស់គ្រហស្ថ ដែលម្ចាស់ទ្រព្យក្តី បុគ្គលដែលម្ចាស់ទ្រព្យប្រើក្តី កំពុងប្រគល់ឲ្យ កាលភិក្ខុពោលថា «ចូរប្រគល់ចំណែកដល់បុគ្គលដទៃ» ហើយកាន់យក ត្រូវវត្ថុត្រូវសង។ កាលដែលបុគ្គលដទៃក្រៅពីនេះកំពុងប្រគល់ឲ្យ ភិក្ខុដែលកាន់យក ត្រូវឲ្យសងតាមតម្លៃទ្រព្យ។ កាលដែលភិក្ខុដែលសង្ឃមិនបានសន្មតក្តី បុគ្គលដែលមិនបានប្រើក្តី កំពុងប្រគល់ឲ្យ ភិក្ខុពោលថា «ចូរប្រគល់ចំណែកមួយទៀតដល់អាត្មាអញ» ក្តី ឬរាប់វស្សាក្លែងក្លាយក្តី ហើយកាន់យក ក្នុងខណៈដែលលើកឡើង (ឧទ្ធារៈ) ត្រូវឲ្យសងតាមតម្លៃទ្រព្យ ដូចជាក្នុងបត្តចតុក្កៈ។ កាលដែលពួកបុគ្គលក្រៅពីនេះកំពុងប្រគល់ឲ្យ ភិក្ខុដែលកាន់យកយ៉ាងនេះ ត្រូវវត្ថុត្រូវសង។ ចំណែកទ្រព្យដែលម្ចាស់ទ្រព្យបង្គាប់ថា «ចូរប្រគល់ដល់ភិក្ខុនេះ» ហើយឲ្យគេប្រគល់ឲ្យក្តី ឬម្ចាស់ទ្រព្យប្រគល់ឲ្យដោយខ្លួនឯងក្តី ឈ្មោះថាជាទ្រព្យដែលគេប្រគល់ឲ្យដោយល្អ នេះជាខ្លឹមសារនៃការវិនិច្ឆ័យពីអដ្ឋកថាទាំងអស់ក្នុងរឿងនេះ។ 142-3. Odaniyagharādivatthūsu – odaniyagharaṃ nāma vikkāyikabhattapacanagharaṃ. Sūnagharaṃ nāma vikkāyikamaṃsapacanagharaṃ. Pūvagharaṃ nāma vikkāyikakhajjakapacanagharaṃ. Sesamettha, parikkhāravatthūsu ca pākaṭameva. ១៤២-៣. ក្នុងរឿងផ្ទះស្លបាយជាដើម ពាក្យថា «ឱទនិយឃរៈ» គឺផ្ទះស្លបាយរបស់ពួកអ្នកលក់ដូរ។ ពាក្យថា «សូណឃរៈ» គឺផ្ទះស្លសាច់របស់ពួកអ្នកលក់ដូរ។ ពាក្យថា «ពូវឃរៈ» គឺផ្ទះធ្វើនំរបស់ពួកអ្នកលក់ដូរ។ សេចក្តីដែលសល់ក្នុងរឿងទាំងនេះ និងក្នុងរឿងបរិក្ខារទាំងឡាយ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ 144. Pīṭhavatthusmiṃ [Pg.335] – so bhikkhu parikappetvā ‘‘etaṃ ṭhānaṃ sampattaṃ gaṇhissāmī’’ti saṅkāmesi. Tenassa saṅkāmane avahāro natthi. Saṅkāmetvā pana parikappitokāsato gahaṇe pārājikaṃ vuttaṃ. Evaṃ haranto ca yadi pīṭhake theyyacittaṃ natthi, thavikaṃ agghāpetvā kāretabbo. Atha pīṭhakepi atthi, ubho agghāpetvā kāretabboti. Bhisiādīni tīṇi vatthūni pākaṭāneva. ១៤៤. ក្នុងរឿងតាំង (បីឋៈ) ភិក្ខុនោះត្រិះរិះថា «អាត្មាអញនឹងកាន់យកទ្រព្យដែលមកដល់ទីនេះ» ហើយក៏ផ្លាស់ប្តូរទីកន្លែង។ ហេតុនោះ ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទីកន្លែងនោះ មិនទាន់មានអាបត្តិអវហារៈឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលដែលផ្លាស់ប្តូរហើយ កាន់យកចាកទីកន្លែងដែលខ្លួនកំណត់ទុក ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលនាំយកទៅយ៉ាងនេះ ប្រសិនបើមិនមានចិត្តលួចក្នុងតាំងទេ ត្រូវឲ្យសងតាមតម្លៃថង់យាម (ថវិកា)។ ប្រសិនបើមានចិត្តលួចក្នុងតាំងផងដែរ ត្រូវឲ្យសងតាមតម្លៃនៃវត្ថុទាំងពីរ។ រឿង ៣ យ៉ាង មានពូក (ភិសិ) ជាដើម មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ 146. Vissāsaggāhādīsu tīsu vatthūsu gahaṇe anāpatti, āharāpentesu bhaṇḍadeyyaṃ. Piṇḍāya paviṭṭhassa paṭiviso antoupacārasīmāyaṃ ṭhitasseva gahetuṃ vaṭṭati. Yadi pana dāyakā ‘‘bahiupacāraṭṭhānampi bhante, bhāgaṃ gaṇhatha, āgantvā paribhuñjissantī’’ti vadanti, evaṃ antogāmaṭṭhānampi gahetuṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānatthameva. ១៤៦. ក្នុងការកាន់យកនូវវត្ថុ ៣ យ៉ាង មានវិស្សាសគ្គាហៈ (ការកាន់យកដោយស្និទ្ធស្នាល) ជាដើម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ប៉ុន្តែបើម្ចាស់គេឱ្យនាំមកសងវិញ ត្រូវតែសងនូវភណ្ឌៈនោះ។ ចំណែកភត្តដែលគេបម្រុងទុកសម្រាប់ភិក្ខុដែលចូលទៅបិណ្ឌបាត ភិក្ខុដែលឈរក្នុងឧបចារសីមា ទើបគួរកាន់យកបាន។ បើទាយកទាំងឡាយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកកាន់យកចំណែកសម្រាប់ភិក្ខុដែលនៅខាងក្រៅឧបចារសីមាផងចុះ លោកទាំងនោះមកដល់ហើយនឹងបានឆាន់» បើគេពោលយ៉ាងនេះ សូម្បីចំណែកសម្រាប់ភិក្ខុដែលនៅក្នុងភូមិ ក៏គួរកាន់យកបានដែរ។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ 148-9. Sattasu ambacorakādivatthūsu paṃsukūlasaññāya gahaṇe anāpatti, āharāpentesu bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena paribhoge pārājikaṃ. Tatrāyaṃ vinicchayo – sāmikāpi sālayā, corāpi sālayā, paṃsukūlasaññāya khādantassa bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena gaṇhato uddhāreyeva avahāro, bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo. Sāmikā sālayā, corā nirālayā, eseva nayo. Sāmikā nirālayā, corā sālayā; ‘‘puna gaṇhissāmā’’ti kismiñcideva gahanaṭṭhāne khipitvā gatā, eseva nayo. Ubhopi nirālayā, paṃsukūlasaññāya khādato anāpatti, theyyacittena dukkaṭaṃ. ១៤៨-៩. ក្នុងវត្ថុ ៧ យ៉ាង មានចោរលួចស្វាយជាដើម បើកាន់យកដោយសញ្ញាថាជាបង្សុកូល មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ បើម្ចាស់គេឱ្យនាំមកសងវិញ ត្រូវតែសងនូវភណ្ឌៈ បើឆាន់ដោយថេយ្យចិត្ត ត្រូវអាបត្តិបរាជិក។ ក្នុងរឿងនោះ មានវិនិច្ឆ័យដូចតទៅនេះ៖ បើម្ចាស់នៅមានអាល័យ ចោរក៏នៅមានអាល័យ ភិក្ខុឆាន់ដោយសញ្ញាថាជាបង្សុកូល ត្រូវសងនូវភណ្ឌៈ បើកាន់យកដោយថេយ្យចិត្ត គ្រាន់តែលើកផុតពីទី ក៏ជាអវហារ (ការលួច) ត្រូវឱ្យភិក្ខុនោះធ្វើការសងតាមតម្លៃភណ្ឌៈ។ បើម្ចាស់មានអាល័យ ចោរគ្មានអាល័យ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ បើម្ចាស់គ្មានអាល័យ ចោរមានអាល័យ ដោយគិតថា «យើងនឹងមកយកវិញ» ហើយបោះចោលទុកក្នុងទីស៊ុមទ្រុមណាមួយ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ បើអ្នកទាំងពីរគ្មានអាល័យដូចគ្នា ភិក្ខុឆាន់ដោយសញ្ញាថាជាបង្សុកូល មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ បើឆាន់ដោយថេយ្យចិត្ត ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ Saṅghassa ambādīsu pana saṅghārāme jātaṃ vā hotu, ānetvā dinnaṃ vā pañcamāsakaṃ vā atirekapañcamāsakaṃ vā agghanakaṃ avaharantassa pārājikaṃ. Paccante corupaddavena gāmesu vuṭṭhahantesu bhikkhūpi vihāre chaḍḍetvā ‘‘puna āvasante janapade āgamissāmā’’ti saussāhāva gacchanti. Bhikkhū tādisaṃ vihāraṃ patvā ambapakkādīni ‘‘chaḍḍitakānī’’ti paṃsukūlasaññāya paribhuñjanti, anāpatti; theyyacittena paribhuñjato avahāro hoti, bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo. ចំណែកក្នុងស្វាយជាដើមរបស់សង្ឃ ទោះបីដុះក្នុងសង្ឃារាម ឬគេនាំមកប្រគេនក៏ដោយ បើភិក្ខុលួចយកវត្ថុដែលមានតម្លៃ ៥ មាសក ឬលើសពី ៥ មាសក ត្រូវអាបត្តិបរាជិក។ ក្នុងបច្ចន្តជនបទ កាលដែលអ្នកស្រុកនាំគ្នាភៀសខ្លួនរត់ចេញពីភូមិព្រោះភ័យខ្លាចចោរ សូម្បីភិក្ខុទាំងឡាយក៏បោះបង់វិហារទៅដោយតាំងចិត្តថា «កាលណាជនបទត្រឡប់មកកុះករវិញ យើងនឹងត្រឡប់មកវិញ»។ ភិក្ខុអាគន្តុកៈទាំងឡាយមកដល់វិហារបែបនោះ ហើយឆាន់ផ្លែស្វាយទុំជាដើម ដោយសញ្ញាថាជាបង្សុកូល ព្រោះយល់ថា «ជាវត្ថុដែលគេបោះបង់ចោលហើយ» មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បើឆាន់ដោយថេយ្យចិត្ត ឈ្មោះថាជាអវហារ ត្រូវឱ្យភិក្ខុនោះធ្វើការសងតាមតម្លៃភណ្ឌៈ។ Mahāpaccariyaṃ [Pg.336] pana saṅkhepaṭṭhakathāyañca avisesena vuttaṃ – ‘‘chaḍḍitavihāre pana phalāphalaṃ theyyacittena paribhuñjato pārājikaṃ. Kasmā? Āgatānāgatānaṃ santakattā’’ti. Gaṇasantake pana puggalike ca saussāhamattameva pamāṇaṃ. Sace pana tato ambapakkādiṃ kulasaṅgahaṇatthāya deti, kuladūsakadukkaṭaṃ. Theyyacittena dento agghena kāretabbo. Saṅghikepi eseva nayo. Senāsanatthāya niyamitaṃ kulasaṅgahaṇatthāya dadato dukkaṭaṃ, issaravatāya thullaccayaṃ, theyyacittena pārājikaṃ. No ce vatthu pahoti, agghena kāretabbo. Bahi upacārasīmāya nisīditvā issaravatāya paribhuñjato gīvā. Ghaṇṭiṃ paharitvā kālaṃ ghosetvā ‘‘mayhaṃ pāpuṇātī’’ti khāditaṃ sukhāditaṃ. Ghaṇṭiṃ apaharitvā kālameva ghosetvā, ghaṇṭimeva paharitvā kālaṃ aghosetvā, ghaṇṭimpi apaharitvā kālampi aghosetvā aññesaṃ natthibhāvaṃ ñatvā ‘‘mayhaṃ pāpuṇātī’’ti khāditampi sukhāditameva. Pupphārāmavatthudvayaṃ pākaṭameva. ក្នុងមហាបច្ចរី និងសង្ខេបអដ្ឋកថា លោកពោលទុកដោយមិនប្លែកគ្នាថា «ចំណែកក្នុងវិហារដែលគេបោះបង់ចោល ភិក្ខុណាឆាន់ផលាផលដោយថេយ្យចិត្ត ត្រូវអាបត្តិបរាជិក។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះជាទ្រព្យរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកដល់ហើយ និងមិនទាន់មកដល់»។ ប៉ុន្តែក្នុងវិហារជារបស់គណៈ និងជារបស់បុគ្គល គ្រាន់តែការតាំងចិត្តថានឹងត្រឡប់មកវិញ ក៏ជាប្រមាណ (ជាគ្រឿងកំណត់)។ បើភិក្ខុឱ្យផ្លែស្វាយទុំជាដើមពីវិហារនោះ ដើម្បីសង្គ្រោះដល់គ្រហស្ថ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការប្រទូស្តត្រកូល។ បើឱ្យដោយថេយ្យចិត្ត ត្រូវឱ្យភិក្ខុនោះធ្វើការសងតាមតម្លៃ។ សូម្បីក្នុងទ្រព្យសង្ឃ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ ភិក្ខុឱ្យវត្ថុដែលគេកំណត់ទុកសម្រាប់សេនាសនៈ ដើម្បីសង្គ្រោះដល់គ្រហស្ថ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ បើឱ្យដោយអាងអំណាចជាធំ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បើឱ្យដោយថេយ្យចិត្ត ត្រូវអាបត្តិបរាជិក។ បើវត្ថុនោះមិនល្មមដល់បរាជិកទេ ត្រូវឱ្យធ្វើការសងតាមតម្លៃ។ ភិក្ខុអង្គុយខាងក្រៅឧបចារសីមា ហើយឆាន់ដោយអាងអំណាចជាធំ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដត្រង់ក។ ភិក្ខុវាយជួងប្រកាសភត្តកាល ហើយគិតថា «ចំណែកនេះរមែងដល់ដល់អាត្មាអញ» ហើយឆាន់ ឈ្មោះថាឆាន់ដោយត្រឹមត្រូវ។ ភិក្ខុមិនវាយជួងតែប្រកាសភត្តកាល ឬវាយជួងតែមិនប្រកាសភត្តកាល ឬមិនវាយជួងផងមិនប្រកាសភត្តកាលផង ប៉ុន្តែដឹងថាគ្មានភិក្ខុដទៃទៀត ហើយគិតថា «ចំណែកនេះរមែងដល់ដល់អាត្មាអញ» ហើយឆាន់ សូម្បីការឆាន់នោះ ក៏ឈ្មោះថាឆាន់ដោយត្រឹមត្រូវដែរ។ រឿងបុប្ផារាមទាំងពីរ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ 150. Vuttavādakavatthuttaye vutto vajjemīti tayā vutto hutvā ‘‘tava vacanena vadāmī’’ti attho. Anāpatti bhikkhu pārājikassāti sāmikehi dinnattā anāpatti. Na ca, bhikkhave, ‘‘vutto vajjemī’’ti vattabboti ‘‘ahaṃ tayā vutto hutvā tava vacanena vadāmī’’ti evaṃ añño bhikkhu aññena bhikkhunā na vattabboti attho. Paricchedaṃ pana katvā ‘‘itthannāmaṃ tava vacanena gaṇhissāmī’’ti vattuṃ vaṭṭati. Vutto vajjehīti mayā vutto hutvā mama vacanena vadehīti attho. Sesaṃ vuttanayameva. Imesupi ca dvīsu vatthūsu paricchedaṃ katvā vattuṃ vaṭṭati. Ettāvatā hi upārambhā mutto hotīti. ១៥០. ក្នុងវត្ថុ ៣ យ៉ាងនៃវុត្តវាទកភិក្ខុ ពាក្យថា វុត្តោ វជ្ជេមិ មានសេចក្ដីថា តថាគតជាអ្នកដែលអ្នកបានប្រាប់ហើយ ទើបពោលតាមពាក្យរបស់អ្នក។ ពាក្យថា មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុអ្នកត្រូវអាបត្តិបរាជិក គឺមិនត្រូវអាបត្តិព្រោះម្ចាស់គេប្រគេន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនត្រូវពោលថា «វុត្តោ វជ្ជេមិ» ឡើយ មានសេចក្ដីថា ភិក្ខុមិនត្រូវពោលទៅកាន់ភិក្ខុដទៃយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញជាអ្នកដែលលោកបានប្រាប់ហើយ ទើបពោលតាមពាក្យរបស់លោក» ឡើយ។ ប៉ុន្តែបើកំណត់ទុកជាមុនថា «អាត្មាអញនឹងកាន់យកវត្ថុឈ្មោះនេះតាមពាក្យរបស់លោក» យ៉ាងនេះ ទើបគួរពោលបាន។ ពាក្យថា វុត្តោ វជ្ជេហិ មានសេចក្ដីថា លោកជាអ្នកដែលខ្ញុំបានប្រាប់ហើយ សូមពោលតាមពាក្យរបស់ខ្ញុំចុះ។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ ដូចដែលបានពោលមកហើយ។ សូម្បីក្នុងវត្ថុទាំង ២ នេះ ក៏គួរកំណត់ទុកជាមុនហើយសឹមពោល។ ព្រោះថា កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ រមែងរួចផុតពីការតិះដៀល។ 151-2. Maṇivatthuttayassa majjhime vatthusmiṃ – nāhaṃ akallakoti nāhaṃ gilānoti attho. Sesaṃ pākaṭameva. ១៥១-២. ក្នុងវត្ថុទី ២ នៃវត្ថុមានកែវមណី ៣ យ៉ាង ពាក្យថា នាហំ អកល្លកោ មានសេចក្ដីថា តថាគតមិនមែនជាអ្នកឈឺទេ (គឺតថាគតជាអ្នកមានសុខភាពល្អ)។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ 153. Sūkaravatthudvaye – kiñcāpi paṭhamassa bhikkhuno chātajjhattaṃ disvā kāruññena mocitattā anāpatti. Sāmikesu pana asampaṭicchantesu bhaṇḍadeyyaṃ, tāva mahanto vā matasūkaro āharitvā dātabbo, tadagghanakaṃ vā bhaṇḍaṃ. Sace pāsasāmike kuhiñcipi na passati, pāsasāmantā tadagghanakaṃ sāṭakaṃ vā kāsāvaṃ vā thālakaṃ vā yathā te āgatā [Pg.337] passanti, īdise ṭhāne ṭhapetvāva gantabbaṃ, theyyacittena pana mocentassa pārājikameva. Ettha ca koci sūkaro pāsaṃ pādena kaḍḍhitvā chinnamatte pāse ṭhānācāvanadhammena ṭhānena ṭhito hoti caṇḍasote baddhanāvā viya. Koci attano dhammatāya ṭhito, koci nipanno, koci kūṭapāsena baddho hoti. Kūṭapāso nāma yassa ante dhanukaṃ vā aṅkusako vā añño vā koci daṇḍako baddho hoti, yo tattha tattha rukkhādīsu laggitvā sūkarassa gamanaṃ nivāreti. Tatra pāsaṃ kaḍḍhitvā ṭhitassa ekameva ṭhānaṃ pāsabandhanaṃ, so hi pāse muttamatte vā chinnamatte vā palāyati. Attano dhammatāya ṭhitassa bandhanañca cattāro ca pādāti pañca ṭhānāni. Nipannassa bandhanañca sayanañcāti dve ṭhānāni. Kūṭapāsabaddhassa yattha yattha gacchati, taṃ tadeva ṭhānaṃ. Tasmā taṃ tato tato mocentā dasapi vīsatipi satampi bhikkhū pārājikaṃ āpajjanti. Tattha tattha āgataṃ disvā ekameva dāsaṃ palāpento viya. ១៥៣. ក្នុងសូករវត្ថុទាំងពីរ (រឿងជ្រូកទាំងពីរ) ទោះបីភិក្ខុទីមួយឃើញជ្រូកមានចិត្តឃ្លានខ្លាំង ហើយដោះលែងដោយក្ដីករុណា ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែបើម្ចាស់ជ្រូកមិនព្រមទទួលយកទេ ត្រូវសងទ្រព្យ (ភណ្ឌទេយ្យ) គឺត្រូវនាំយកជ្រូកដែលងាប់មានទំហំប៉ុននោះមកសង ឬសងជាទ្រព្យដែលមានតម្លៃស្មើនឹងជ្រូកនោះ។ ប្រសិនបើមិនឃើញម្ចាស់អន្ទាក់នៅកន្លែងណាសោះ ត្រូវដាក់សំពត់ ឬស្បង់ចីវរ ឬភាជន៍ដែលមានតម្លៃស្មើនឹងជ្រូកនោះ នៅជិតអន្ទាក់តាមរបៀបដែលម្ចាស់មកដល់ហើយអាចមើលឃើញ រួចសឹមទៅ។ ចំណែកភិក្ខុដែលដោះលែងដោយចិត្តលួច ត្រូវអាបត្តិបរាជិកតែម្ដង។ ក្នុងរឿងនេះ ជ្រូកខ្លះទាញអន្ទាក់ដោយជើង លុះអន្ទាក់ដាច់ហើយ ក៏ឈរនៅនឹងកន្លែងដោយសភាពឃ្លាតចាកទីតាំង ដូចជាទូកដែលគេចងទុកក្នុងខ្សែទឹកដ៏ខ្លាំង។ ជ្រូកខ្លះឈរនៅតាមធម្មតារបស់ខ្លួន ខ្លះដេក ខ្លះជាប់ក្នុងអន្ទាក់កល (កូដបាស)។ អន្ទាក់កល គឺអន្ទាក់ដែលនៅចុងម្ខាងមានធ្នូ ឬកង ឬឈើច្រត់ណាមួយចងជាប់ ដែលអាចទៅទាក់ជាប់នឹងដើមឈើជាដើមនៅទីនោះៗ រារាំងមិនឱ្យជ្រូកទៅបាន។ ក្នុងចំណោមជ្រូកទាំងនោះ ជ្រូកដែលទាញអន្ទាក់ហើយឈរនៅ មានទីតាំងតែមួយគត់គឺចំណងអន្ទាក់ ព្រោះកាលណាអន្ទាក់របូត ឬដាច់ភ្លាម វាក៏រត់ទៅ។ ជ្រូកដែលឈរតាមធម្មតារបស់ខ្លួន មានទីតាំង ៥ គឺចំណង និងជើងទាំង ៤។ ជ្រូកដែលដេក មានទីតាំង ២ គឺចំណង និងកន្លែងដេក។ ជ្រូកដែលជាប់អន្ទាក់កល វារត់ទៅដល់ទីណា ទីនោះឯងជាទីតាំងរបស់វា។ ហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយ ទោះ ១០ រូប ២០ រូប ឬ ១០០ រូប កាលដោះលែងជ្រូកនោះពីទីតាំងនោះៗ ត្រូវអាបត្តិបរាជិកទាំងអស់គ្នា ដូចជាភិក្ខុទាំងឡាយឃើញខ្ញុំកញ្ជើម្នាក់មកដល់ទីនោះៗ ហើយជួយឱ្យរត់រួចដូច្នោះដែរ។ Purimānaṃ pana tiṇṇaṃ catuppadakathāyaṃ vuttanayena phandāpanaṭhānācāvanāni veditabbāni. Sunakhadaṭṭhaṃ sūkaraṃ vissajjāpentassāpi kāruññādhippāyena bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena pārājikaṃ. Pāsaṭṭhānaṃ pana sunakhasamīpaṃ vā asampattaṃ paṭipathaṃ gantvā paṭhamameva palāpentassa avahāro natthi. Yopi baddhasūkarassa ghāsañca pānīyañca datvā balaṃ gāhāpetvā ukkuṭṭhiṃ karoti – ‘‘utrasto palāyissatī’’ti; so ce palāyati, pārājikaṃ. Pāsaṃ dubbalaṃ katvā ukkuṭṭhisaddena palāpentassāpi eseva nayo. ចំណែកក្នុងជ្រូក ៣ ប្រភេទខាងដើម គប្បីជ្រាបការធ្វើឱ្យញ័រ និងការធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទីតាំង តាមន័យដែលពោលហើយក្នុងចតុប្បទកថា។ សូម្បីភិក្ខុដែលជួយដោះលែងជ្រូកដែលត្រូវឆ្កែខាំ ដោយបំណងនៃក្ដីករុណា ក៏ត្រូវភណ្ឌទេយ្យ បើមានចិត្តលួច ត្រូវបរាជិក។ ចំណែកភិក្ខុដែលទៅស្ទាក់ផ្លូវ ហើយធ្វើឱ្យជ្រូកដែលមិនទាន់ដល់កន្លែងអន្ទាក់ ឬមិនទាន់ដល់ជិតឆ្កែ ឱ្យរត់ទៅជាមុនសិន មិនមានអវហារ (ការលួច) ឡើយ។ ភិក្ខុណាមួយឱ្យស្មៅ និងទឹកដល់ជ្រូកដែលជាប់ចំណង ដើម្បីឱ្យវាមានកម្លាំង រួចគិតថា "វានឹងតក់ស្លុតហើយរត់ទៅ" ហើយធ្វើការស្រែកគំរាម បើជ្រូកនោះរត់ទៅ ត្រូវបរាជិក។ ទោះបីធ្វើអន្ទាក់ឱ្យខ្សោយ ហើយឱ្យរត់ទៅដោយសំឡេងស្រែកគំរាម ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ Yo pana ghāsañca pānīyañca datvā gacchati, ‘‘balaṃ gahetvā palāyissatī’’ti; so ce palāyati, bhaṇḍadeyyaṃ. Pāsaṃ dubbalaṃ katvā gacchantassāpi eseva nayo. Pāsasantike satthaṃ vā aggiṃ vā ṭhapeti ‘‘chinne vā daḍḍhe vā palāyissatī’’ti. Sūkaro pāsaṃ cālento chinne vā daḍḍhe vā palāyati, bhaṇḍadeyyameva. Pāsaṃ yaṭṭhiyā saha pāteti, pacchā sūkaro taṃ maddanto gacchati, bhaṇḍadeyyaṃ. Sūkaro adūhalapāsāṇehi akkanto hoti, taṃ palāpetukāmassa adūhalaṃ kāruññena ukkhipato bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena pārājikaṃ. Sace ukkhittamatte agantvā pacchā gacchati, bhaṇḍadeyyameva. Ukkhipitvā ṭhapitaṃ adūhalaṃ [Pg.338] pāteti, pacchā sūkaro taṃ maddanto gacchati, bhaṇḍadeyyaṃ. Opāte patitasūkarampi kāruññena uddharato bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena pārājikaṃ. Opātaṃ pūretvā nāseti, pacchā sūkaro taṃ maddanto gacchati, bhaṇḍadeyyaṃ. Sūle viddhaṃ kāruññena uddharati, bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena pārājikaṃ. Sūlaṃ uddharitvā chaḍḍeti, bhaṇḍadeyyaṃ. ចំណែកភិក្ខុណាឱ្យស្មៅ និងទឹក រួចដើរចេញទៅ ដោយគិតថា "វានឹងមានកម្លាំងហើយរត់ទៅ" បើជ្រូកនោះរត់ទៅ ត្រូវភណ្ឌទេយ្យ។ ទោះបីធ្វើអន្ទាក់ឱ្យខ្សោយហើយដើរចេញទៅ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ ភិក្ខុដាក់គ្រឿងសាស្ត្រា ឬភ្លើងនៅជិតអន្ទាក់ ដោយគិតថា "កាលណាអន្ទាក់ដាច់ ឬឆេះហើយ វានឹងរត់ទៅ" ជ្រូកកាលរើអន្ទាក់ លុះអន្ទាក់ដាច់ ឬឆេះហើយ ក៏រត់ទៅ ត្រូវភណ្ឌទេយ្យតែម្ដង។ ភិក្ខុធ្វើអន្ទាក់ឱ្យធ្លាក់ចុះជាមួយដំបង បន្ទាប់មកជ្រូកជាន់អន្ទាក់នោះហើយដើរទៅ ត្រូវភណ្ឌទេយ្យ។ ជ្រូកដែលត្រូវថ្មសង្កត់ (អទូហលៈ) សង្កត់ជាប់ ភិក្ខុចង់ឱ្យវារត់ទៅ ក៏លើកថ្មសង្កត់នោះឡើងដោយក្ដីករុណា ត្រូវភណ្ឌទេយ្យ បើលើកឡើងដោយចិត្តលួច ត្រូវបរាជិក។ ប្រសិនបើគ្រាន់តែលើកឡើងហើយ ជ្រូកមិនទាន់ទៅ តែទៅនៅពេលក្រោយ ត្រូវភណ្ឌទេយ្យដដែល។ ភិក្ខុលើកថ្មសង្កត់ទុក រួចធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះ បន្ទាប់មកជ្រូកជាន់ថ្មនោះហើយដើរទៅ ត្រូវភណ្ឌទេយ្យ។ សូម្បីជ្រូកដែលធ្លាក់ក្នុងរណ្តៅ ភិក្ខុស្រង់ឡើងដោយក្ដីករុណា ត្រូវភណ្ឌទេយ្យ បើស្រង់ឡើងដោយចិត្តលួច ត្រូវបរាជិក។ ភិក្ខុបំពេញរណ្តៅឱ្យពេញដើម្បីបំផ្លាញចោល បន្ទាប់មកជ្រូកជាន់រណ្តៅនោះហើយដើរទៅ ត្រូវភណ្ឌទេយ្យ។ ជ្រូកដែលត្រូវចាក់ដោយឈើស្រួច (សូលៈ) ភិក្ខុដកចេញដោយក្ដីករុណា ត្រូវភណ្ឌទេយ្យ បើដកចេញដោយចិត្តលួច ត្រូវបរាជិក។ ភិក្ខុដកឈើស្រួចចេញហើយបោះចោល ត្រូវភណ្ឌទេយ្យ។ Vihārabhūmiyaṃ pana pāse vā adūhalaṃ vā oḍḍentā vāretabbā – ‘‘migarūpānaṃ paṭisaraṇaṭṭhānametaṃ, mā idha evaṃ karothā’’ti. Sace ‘‘harāpetha, bhante’’ti vadanti, harāpetuṃ vaṭṭati. Atha sayaṃ haranti, sundarameva. Atha neva haranti, na harituṃ denti, rakkhaṃ yācitvā harāpetuṃ vaṭṭati. Manussā sassarakkhaṇakāle khettesu pāse ca adūhalapāsāṇādīni ca karonti – ‘‘maṃsaṃ khādantā sassāni rakkhissāmā’’ti. Vītivatte sassakāle tesu anālayesu pakkantesu tattha baddhaṃ vā patitaṃ vā mocetuṃ vaṭṭatīti. ចំណែកក្នុងដីអារាម ភិក្ខុគួរហាមឃាត់ពួកអ្នកដែលដាក់អន្ទាក់ ឬដាក់ថ្មសង្កត់ថា "ទីនេះជាទីពឹងពាក់នៃពួកសត្វម្រឹគ អ្នកទាំងឡាយកុំធ្វើបែបនេះក្នុងទីនេះឡើយ"។ ប្រសិនបើគេពោលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ឱ្យគេយកចេញទៅចុះ" ដូច្នេះ គួរឱ្យគេយកចេញបាន។ បើគេយកចេញដោយខ្លួនឯង នោះជាការល្អណាស់។ បើគេមិនយកចេញផង មិនឱ្យយកចេញផង គួរឃាត់សុំការរក្សា (សុំការអនុញ្ញាត) រួចសឹមឱ្យគេយកចេញ។ ពួកមនុស្សកាលរក្សាសំណាប តែងដាក់អន្ទាក់ និងថ្មសង្កត់ជាដើមក្នុងស្រែ ដោយគិតថា "យើងនឹងស៊ីសាច់ផង រក្សាសំណាបផង"។ កាលបើផុតរដូវសំណាបហើយ ពួកអ្នករក្សាទាំងនោះមិនមានអាល័យ ហើយចាកចេញទៅ ភិក្ខុគួរដោះលែងសត្វដែលជាប់ ឬធ្លាក់ក្នុងអន្ទាក់ទាំងនោះបាន។ Migavatthudvayepi sūkaravatthūsu vuttasadisoyeva vinicchayo. សូម្បីក្នុងមិគវត្ថុទាំងពីរ (រឿងម្រឹគទាំងពីរ) ការវិនិច្ឆ័យក៏ដូចគ្នាទៅនឹងអ្វីដែលបានពោលហើយក្នុងសូករវត្ថុដែរ។ Macchavatthudvayepi eseva nayo. Ayaṃ pana viseso – kumīnamukhaṃ vivaritvā vā pacchāpuṭakaṃ muñcitvā vā passena chiddaṃ katvā vā kumīnato macche pothetvā palāpentassa pārājikaṃ. Bhattasitthāni dassetvā evaṃ palāpentassāpi pārājikaṃ. Saha kumīnena uddharatopi pārājikaṃ. Kevalaṃ kumīnamukhaṃ vivarati, pacchāpuṭakaṃ muñcati, chiddaṃ vā karoti, macchā pana attano dhammatāya palāyanti, bhaṇḍadeyyaṃ. Evaṃ katvā bhattasitthāni dasseti, macchā gocaratthāya nikkhamitvā palāyanti, bhaṇḍadeyyameva. Mukhaṃ avivaritvā pacchāpuṭakaṃ amuñcitvā passena chiddaṃ akatvā kevalaṃ bhattasitthāni dasseti, macchā pana chātajjhattā sīsena paharitvā okāsaṃ katvā gocaratthāya nikkhamitvā palāyanti, bhaṇḍadeyyameva. Tucchakumīnassa mukhaṃ vā vivarati, pacchāpuṭakaṃ vā muñcati, chiddaṃ vā karoti, āgatāgatā macchā dvāraṃ pattā puṭakachiddehi palāyanti, bhaṇḍadeyyameva. Tucchakumīnaṃ gahetvā gumbe khipati, bhaṇḍadeyyamevāti. Yāne bhaṇḍaṃ pīṭhe thavikāya sadisaṃ. សូម្បីក្នុងមច្ឆវត្ថុទាំងពីរ (រឿងត្រីទាំងពីរ) ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ ប៉ុន្តែមានសេចក្ដីប្លែកដូចនេះ គឺភិក្ខុបើកមាត់ទ្រូ ឬដោះកន្ទុយទ្រូ ឬធ្វើប្រហោងនៅចំហៀង ឬវាយទ្រូឱ្យត្រីចេញរត់ទៅ ត្រូវបរាជិក។ សូម្បីភិក្ខុបង្ហាញដុំបាយឱ្យត្រីរត់ទៅតាមន័យនេះ ក៏ត្រូវបរាជិកដែរ។ សូម្បីភិក្ខុលើកទ្រូឡើងទាំងព្រម ក៏ត្រូវបរាជិកដែរ។ ភិក្ខុគ្រាន់តែបើកមាត់ទ្រូ ឬដោះកន្ទុយទ្រូ ឬធ្វើប្រហោង ប៉ុន្តែត្រីរត់ទៅតាមធម្មតារបស់វា ត្រូវភណ្ឌទេយ្យ។ ភិក្ខុធ្វើបែបនោះហើយបង្ហាញដុំបាយ ត្រីចេញមករកចំណីហើយរត់ទៅ ត្រូវភណ្ឌទេយ្យតែម្ដង។ ភិក្ខុមិនបើកមាត់ទ្រូ មិនដោះកន្ទុយទ្រូ មិនធ្វើប្រហោងនៅចំហៀង គ្រាន់តែបង្ហាញដុំបាយ ប៉ុន្តែត្រីមានចិត្តឃ្លានខ្លាំង ក៏ជល់នឹងក្បាលធ្វើឱ្យមានឱកាសចេញមករកចំណីហើយរត់ទៅ ត្រូវភណ្ឌទេយ្យតែម្ដង។ ភិក្ខុបើកមាត់ទ្រូទទេ ឬដោះកន្ទុយទ្រូ ឬធ្វើប្រហោង ត្រីដែលមកដល់ៗ ក៏រត់ចេញតាមមាត់ ឬតាមប្រហោងនោះទៅ ត្រូវភណ្ឌទេយ្យតែម្ដង។ ភិក្ខុកាន់ទ្រូទទេទៅបោះចោលក្នុងគុម្ពោតព្រៃ ត្រូវភណ្ឌទេយ្យតែម្ដង។ ទ្រព្យក្នុងយាន ក៏មានន័យដូចគ្នានឹងទ្រព្យលើតាំង ឬក្នុងថង់ដែរ។ Maṃsapesivatthumhi [Pg.339] – sace ākāse gaṇhāti, gahitaṭṭhānameva ṭhānaṃ. Taṃ chahākārehi paricchinditvā ṭhānācāvanaṃ veditabbaṃ. Sesamettha dārugopālakarajakasāṭakavatthūsu ca ambacorakādivatthūsu vuttanayena vinicchinitabbaṃ. ក្នុងរឿងដុំសាច់—បើភិក្ខុកាន់យកក្នុងអាកាស ទីកន្លែងដែលកាន់យកនោះឯង ឈ្មោះថាជាទីតាំង។ ការធ្វើឲ្យឃ្លាតចាកទីតាំងនោះ គប្បីដឹងដោយការកំណត់ដោយអាការៈ ៦ យ៉ាង។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងរឿងនេះ គប្បីសម្រេចតាមន័យដែលពោលហើយ ក្នុងរឿងឈើ រឿងអ្នករក្សាគោ រឿងជាងជ្រលក់ រឿងសំពត់ និងរឿងចោរលួចស្វាយជាដើម។ 155. Kumbhivatthusmiṃ – yo sappitelādīni apādagghanakāni gahetvā ‘‘na puna evaṃ karissāmī’’ti saṃvare ṭhatvā dutiyadivasādīsupi puna citte uppanne evameva dhuranikkhepaṃ katvā paribhuñjanto sabbampi taṃ paribhuñjati, nevatthi pārājikaṃ. Dukkaṭaṃ vā thullaccayaṃ vā āpajjati, bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. Ayampi bhikkhu evamevamakāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘anāpatti bhikkhu pārājikassā’’ti. Dhuranikkhepaṃ pana akatvā ‘‘divase divase paribhuñjissāmī’’ti thokaṃ thokampi paribhuñjato yasmiṃ divase pādagghanakaṃ pūrati, tasmiṃ pārājikaṃ. ១៥៥. ក្នុងរឿងឆ្នាំង—ភិក្ខុណា កាន់យកនូវទឹកដោះថ្លា ឬប្រេងជាដើម ដែលមានតម្លៃមិនដល់មួយបាទ ហើយតាំងនៅក្នុងសេចក្តីសង្រួមថា «អាត្មាអញនឹងមិនធ្វើសេចក្តីបែបនេះទៀតឡើយ» លុះដល់ថ្ងៃទីពីរជាដើម កាលបើចិត្តកើតឡើងជាថ្មី ក៏លះបង់ធុរៈយ៉ាងនោះឯង ហើយប្រើប្រាស់ កាលបើប្រើប្រាស់នូវវត្ថុទាំងអស់នោះ មិនមានអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ឬអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ប៉ុន្តែត្រូវសងទ្រព្យវិញ។ ភិក្ខុនេះ ក៏បានធ្វើដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ភិក្ខុមិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ»។ ប៉ុន្តែ បើមិនបានលះបង់ធុរៈទេ ហើយគិតថា «អាត្មាអញនឹងប្រើប្រាស់រាល់ៗ ថ្ងៃ» ហើយប្រើប្រាស់បន្តិចម្តងៗ ក្នុងថ្ងៃណាដែលតម្លៃគ្រប់មួយបាទ ក្នុងថ្ងៃនោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ Saṃvidāvahāravatthūni saṃvidāvahāre, muṭṭhivatthūni odaniyagharādivatthūsu dve vighāsavatthūni ambacorakādivatthūsu vuttavinicchayanayena veditabbāni. Dve tiṇavatthūni uttānatthāneva. រឿងទាំងឡាយស្តីពីការបបួលគ្នាទៅលួច គប្បីដឹងតាមន័យក្នុងរឿងបបួលគ្នាទៅលួច រឿងក្តាប់ដៃ គប្បីដឹងតាមន័យក្នុងរឿងផ្ទះស្លរោងបាយជាដើម រឿងសំណល់អាហារពីរ គប្បីដឹងតាមន័យវិនិច្ឆ័យដែលពោលហើយ ក្នុងរឿងចោរលួចស្វាយជាដើម។ រឿងស្មៅពីរ គឺមានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ 156. Ambabhājāpanādivatthūsu te bhikkhū ekaṃ gāmakāvāsaṃ paricchinnabhikkhukaṃ agamaṃsu. Tattha bhikkhū phalāphalaṃ paribhuñjamānāpi tesu āgatesu ‘‘therānaṃ phalāni dethā’’ti kappiyakārake na avocuṃ. Atha te bhikkhū ‘‘kiṃ saṅghikaṃ amhākaṃ na pāpuṇātī’’ti ghaṇṭiṃ paharitvā bhājāpetvā tesampi vassaggena bhāgaṃ datvā attanāpi paribhuñjiṃsu. Tena nesaṃ bhagavā ‘‘anāpatti, bhikkhave, paribhogatthāyā’’ti āha. Tasmā idānipi yattha āvāsikā āgantukānaṃ na denti, phalavāre ca sampatte aññesaṃ atthibhāvaṃ disvā corikāya attanāva khādanti, tattha āgantukehi ghaṇṭiṃ paharitvā bhājetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. ១៥៦. ក្នុងរឿងចែកផ្លែស្វាយជាដើម ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ បានទៅកាន់អាវាសក្នុងស្រុកមួយ ដែលមានភិក្ខុកំណត់ចំនួន។ ក្នុងអាវាសនោះ ពួកភិក្ខុទោះបីកំពុងឆាន់ផ្លែឈើតូចធំ កាលបើភិក្ខុទាំងនោះមកដល់ ក៏មិនបានប្រាប់កប្បិយការកថា «ចូរប្រគេនផ្លែឈើដល់ព្រះថេរៈទាំងឡាយ» ឡើយ។ លំដាប់នោះ ភិក្ខុទាំងនោះគិតថា «តើរបស់សង្ឃមិនបានមកដល់ពួកយើងទេឬ?» ទើបវាយជួង ឲ្យគេចែក ហើយប្រគេនចំណែកដល់ភិក្ខុទាំងនោះតាមវស្សា ហើយខ្លួនឯងក៏ឆាន់ដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់នឹងភិក្ខុទាំងនោះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះដើម្បីជាគ្រឿងប្រើប្រាស់»។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ បើក្នុងអាវាសណា ពួកភិក្ខុម្ចាស់វត្តមិនប្រគេនដល់ភិក្ខុអាគន្តុកៈទេ កាលបើដល់វារៈផ្លែឈើទុំ ក៏ឃើញវត្តមានរបស់ភិក្ខុដទៃហើយ បែរជាលួចឆាន់តែម្នាក់ឯងដោយអាការៈលួចលាក់ ក្នុងអាវាសនោះ ពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈគប្បីវាយជួង ឲ្យគេចែក ហើយឆាន់ចុះ គួរតែធ្វើបាន។ Yattha pana āvāsikā rukkhe rakkhitvā phalavāre sampatte bhājetvā khādanti, catūsu paccayesu sammā upanenti, anissarā tattha āgantukā. Yepi rukkhā cīvaratthāya niyametvā dinnā, tesupi āgantukā anissarā. Eseva nayo sesapaccayatthāya niyametvā dinnesupi. ប៉ុន្តែ ក្នុងអាវាសណា ពួកភិក្ខុម្ចាស់វត្តរក្សាដើមឈើ កាលបើដល់វារៈផ្លែឈើទុំ ក៏ចែកគ្នាឆាន់ ហើយនាំទៅវេរប្រគេនជាបច្ច័យ ៤ ដោយប្រពៃ ពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈមិនមានអំណាចចាត់ចែងក្នុងអាវាសនោះឡើយ។ ទោះបីដើមឈើទាំងឡាយណា ដែលគេកំណត់ប្រគេនដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ចីវរ ក្នុងដើមឈើទាំងនោះ ពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈក៏មិនមានអំណាចចាត់ចែងដែរ។ ន័យនេះ គប្បីដឹងក្នុងដើមឈើដែលគេកំណត់ប្រគេនដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់បច្ច័យដែលសេសសល់ផងដែរ។ Ye [Pg.340] pana tathā aniyamitā, āvāsikā ca te rakkhitvā gopetvā corikāya paribhuñjanti, na tesu āvāsikānaṃ katikāya ṭhātabbaṃ. Ye phalaparibhogatthāya dinnā, āvāsikāpi ne rakkhitvā gopetvā sammā upanenti, tesuyeva tesaṃ katikāya ṭhātabbaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘catunnaṃ paccayānaṃ niyametvā dinnaṃ theyyacittena paribhuñjanto bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo. Paribhogavaseneva taṃ bhājetvā paribhuñjantassa bhaṇḍadeyyaṃ. Yaṃ panettha senāsanatthāya niyamitaṃ, taṃ paribhogavaseneva bhājetvā paribhuñjantassa thullaccayañca bhaṇḍadeyyañcā’’ti. ចំណែកដើមឈើទាំងឡាយណា ដែលគេមិនបានកំណត់ទុកយ៉ាងនោះ ហើយពួកភិក្ខុម្ចាស់វត្តរក្សាការពារ ហើយលួចឆាន់ដោយអាការៈលួចលាក់ ភិក្ខុអាគន្តុកៈមិនត្រូវស្ថិតនៅក្នុងកតិកាសញ្ញារបស់ភិក្ខុម្ចាស់វត្តទាំងនោះឡើយ។ ដើមឈើទាំងឡាយណា ដែលគេប្រគេនដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការឆាន់ផ្លែឈើ ហើយពួកភិក្ខុម្ចាស់វត្តក៏រក្សាការពារ ហើយនាំទៅវេរប្រគេនដោយប្រពៃ ភិក្ខុអាគន្តុកៈត្រូវស្ថិតនៅក្នុងកតិកាសញ្ញារបស់ភិក្ខុម្ចាស់វត្តទាំងនោះ ក្នុងដើមឈើទាំងនោះឯង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាបច្ចរីយដ្ឋកថា ពោលថា «ភិក្ខុណាមានចិត្តលួច ឆាន់ផ្លែឈើដែលគេកំណត់ប្រគេនដើម្បីបច្ច័យ ៤ ត្រូវឲ្យភិក្ខុនោះវាយតម្លៃទ្រព្យ ហើយសងវិញ។ កាលបើចែកគ្នាឆាន់ដោយគ្រាន់តែជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ ត្រូវតែសងទ្រព្យវិញ។ ចំណែកផ្លែឈើណាដែលគេកំណត់ទុកក្នុងទីនេះដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សេនាសនៈ បើភិក្ខុចែកគ្នាឆាន់ដោយគ្រាន់តែជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យផង ត្រូវសងទ្រព្យវិញផង» Odissa cīvaratthāya dinnaṃ cīvareyeva upanetabbaṃ. Sace dubbhikkhaṃ hoti, bhikkhū piṇḍapātena kilamanti, cīvaraṃ pana sulabhaṃ, saṅghasuṭṭhutāya apalokanakammaṃ katvā piṇḍapātepi upanetuṃ vaṭṭati. Senāsanena gilānapaccayena vā kilamantesu saṅghasuṭṭhutāya apalokanakammaṃ katvā tadatthāyapi upanetuṃ vaṭṭati. Odissa piṇḍapātatthāya gilānapaccayatthāya ca dinnepi eseva nayo. Odissa senāsanatthāya dinnaṃ pana garubhaṇḍaṃ hoti, taṃ rakkhitvā gopetvā tadatthameva upanetabbaṃ. Sace pana dubbhikkhaṃ hoti, bhikkhū piṇḍapātena na yāpenti. Ettha rājarogacorabhayādīhi aññattha gacchantānaṃ vihārā palujjanti, tālanāḷikerādike vināsenti, senāsanapaccayaṃ pana nissāya yāpetuṃ sakkā hoti. Evarūpe kāle senāsanaṃ vissajjetvāpi senāsanajagganatthāya paribhogo bhagavatā anuññāto. Tasmā ekaṃ vā dve vā varasenāsanāni ṭhapetvā itarāni lāmakakoṭiyā piṇḍapātatthāya vissajjetuṃ vaṭṭati. Mūlavatthucchedaṃ pana katvā na upanetabbaṃ. វត្ថុដែលគេប្រគេនចំពោះដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ចីវរ គប្បីនាំទៅវេរប្រគេនក្នុងចីវរនោះឯង។ បើមានទុរភិក្សភ័យកើតឡើង ភិក្ខុទាំងឡាយលំបាកដោយបិណ្ឌបាត ប៉ុន្តែចីវរងាយរកបាន ភិក្ខុគប្បីធ្វើអបលោកនកម្មដើម្បីសេចក្តីយល់ព្រមរបស់សង្ឃ ហើយនាំទៅវេរប្រគេនក្នុងបិណ្ឌបាតក៏គួរ។ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយលំបាកដោយសេនាសនៈ ឬគិលានបច្ច័យ ភិក្ខុគប្បីធ្វើអបលោកនកម្មដើម្បីសេចក្តីយល់ព្រមរបស់សង្ឃ ហើយនាំទៅវេរប្រគេនដើម្បីប្រយោជន៍នោះក៏គួរ។ ទោះបីវត្ថុដែលគេប្រគេនចំពោះដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់បិណ្ឌបាត និងដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់គិលានបច្ច័យ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកវត្ថុដែលគេប្រគេនចំពោះដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សេនាសនៈ គឺជាគរុភណ្ឌ ភិក្ខុគប្បីរក្សាការពារ ហើយនាំទៅវេរប្រគេនដើម្បីប្រយោជន៍នោះតែម្យ៉ាង។ ប៉ុន្តែ បើមានទុរភិក្សភ័យកើតឡើង ភិក្ខុទាំងឡាយមិនអាចញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបានដោយបិណ្ឌបាតឡើយ។ ក្នុងទីនេះ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយទៅកាន់ទីដទៃ ព្រោះភ័យអំពីស្តេច ជំងឺ ឬចោរជាដើម វិហារទាំងឡាយរមែងទ្រុឌទ្រោម ពួកមនុស្សរមែងបំផ្លាញដើមត្នោត និងដើមដូងជាដើម ប៉ុន្តែភិក្ខុអាចអាស្រ័យសេនាសនបច្ច័យហើយញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន។ ក្នុងសម័យបែបនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតឲ្យប្រើប្រាស់សេនាសនៈ ទោះបីជាការលះបង់សេនាសនៈ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការថែរក្សាសេនាសនៈក៏ដោយ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុគប្បីទុកសេនាសនៈដ៏ល្អមួយ ឬពីរកន្លែង ហើយលះបង់សេនាសនៈដែលសេសសល់ដោយចំណែកថោកទាប ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់បិណ្ឌបាត គួរធ្វើបាន។ ប៉ុន្តែ មិនគប្បីធ្វើឲ្យដាច់ខូចវត្ថុជាមូលដ្ឋានឡើយ។ Yo pana ārāmo catuppaccayatthāya niyametvā dinno, tattha apalokanakammaṃ na kātabbaṃ. Yena pana paccayena ūnaṃ, tadatthaṃ upanetuṃ vaṭṭati. Ārāmo jaggitabbo, vetanaṃ datvāpi jaggāpetuṃ vaṭṭati. Ye pana vetanaṃ labhitvā ārāmeyeva gehaṃ katvā vasantā rakkhanti, te ce āgatānaṃ bhikkhūnaṃ nāḷikeraṃ vā tālapakkaṃ vā denti, yaṃ tesaṃ saṅghena anuññātaṃ hoti – ‘‘divase divase ettakaṃ nāma khādathā’’ti tadeva te dātuṃ labhanti; tato uttari tesaṃ dadantānampi gahetuṃ na vaṭṭati. ចំណែកអារាមណា ដែលគេកំណត់ប្រគេនដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់បច្ច័យ ៤ ក្នុងអារាមនោះ មិនត្រូវធ្វើអបលោកនកម្មឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើខ្វះខាតដោយបច្ច័យណា គប្បីនាំទៅវេរប្រគេនដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បច្ច័យនោះ គួរធ្វើបាន។ អារាមនោះ ភិក្ខុគប្បីថែរក្សា ទោះបីជាការជួលដោយប្រាក់កម្រៃឲ្យគេថែរក្សាក៏គួរធ្វើបាន។ ចំណែកពួកជនណាដែលបានទទួលប្រាក់កម្រៃ ហើយសង់ផ្ទះរស់នៅក្នុងអារាមនោះឯងដើម្បីថែរក្សា បើជនទាំងនោះប្រគេនផ្លែដូង ឬផ្លែត្នោតទុំដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកដល់ ជនទាំងនោះរមែងបានដើម្បីប្រគេនតែផ្លែឈើណាដែលសង្ឃបានអនុញ្ញាតដល់ពួកគេថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយបរិភោគផ្លែឈើមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះរាល់ៗ ថ្ងៃ» តែប៉ុណ្ណោះ។ លើសពីនោះទៅ ទោះបីជនទាំងនោះប្រគេន ក៏ភិក្ខុមិនគួរទទួលឡើយ។ Yo [Pg.341] pana ārāmaṃ keṇiyā gahetvā saṅghassa catuppaccayatthāya kappiyabhaṇḍameva deti, ayaṃ bahukampi dātuṃ labhati. Cetiyassa padīpatthāya vā khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇatthāya vā dinno ārāmopi paṭijaggitabbo; vetanaṃ datvāpi jaggāpetabbo. Vetanañca panettha cetiyasantakampi saṅghasantakampi dātuṃ vaṭṭati. Etampi ārāmaṃ vetanena tattheva vasitvā rakkhantānañca keṇiyā gahetvā kappiyabhaṇḍadāyakānañca tattha jātakaphaladānaṃ vuttanayeneva veditabbanti. ចំណែកជនណា ជួលអារាមដោយការទិញ ហើយប្រគេនតែកប្បិយភណ្ឌដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់បច្ច័យ ៤ ដល់សង្ឃ ជននេះរមែងបានដើម្បីប្រគេនទោះបីជាផ្លែឈើច្រើនក៏ដោយ។ ទោះបីអារាមដែលគេប្រគេនដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ប្រទីបរបស់ចេតិយ ឬដើម្បីជួសជុលសេនាសនៈដែលបាក់បែក ក៏ភិក្ខុគប្បីថែរក្សាដែរ ទោះបីជាការជួលដោយប្រាក់កម្រៃឲ្យគេថែរក្សាក៏ត្រូវធ្វើ។ ក្នុងទីនេះ ភិក្ខុគួរប្រគេនប្រាក់កម្រៃ ទោះបីជារបស់ចេតិយ ឬជារបស់សង្ឃក៏ដោយ។ ការប្រគេនផ្លែឈើដែលកើតក្នុងអារាមនោះ ដល់ពួកជនដែលថែរក្សាដោយការរស់នៅក្នុងអារាមនោះឯងដោយប្រាក់កម្រៃក្តី ដល់ពួកជនដែលជួលអារាមហើយប្រគេនកប្បិយភណ្ឌក្តី គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយនោះឯង។ Ambapālakādivatthūsu – anāpatti, bhikkhave, gopakassa dāneti ettha kataraṃ pana gopakadānaṃ vaṭṭati, kataraṃ na vaṭṭatīti? Mahāsumatthero tāva āha – ‘‘yaṃ gopakassa paricchinditvā dinnaṃ hoti – ‘ettakaṃ divase divase gaṇhā’ti tadeva vaṭṭati; tato uttari na vaṭṭatī’’ti. Mahāpadumatthero panāha – ‘‘kiṃ gopakānaṃ paṇṇaṃ āropetvā nimittasaññaṃ vā katvā dinnaṃ atthi, etesaṃ hatthe vissaṭṭhakassa ete issarā, tasmā yaṃ te denti taṃ bahukampi vaṭṭatī’’ti. Kurundaṭṭhakathāyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘manussānaṃ ārāmaṃ vā aññaṃ vā phalāphalaṃ dārakā rakkhanti, tehi dinnaṃ vaṭṭati. Āharāpetvā pana na gahetabbaṃ. Saṅghike pana cetiyasantake ca keṇiyā gahetvā rakkhantasseva dānaṃ vaṭṭati. Vetanena rakkhantassa attano bhāgamattaṃ vaṭṭatī’’ti. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘yaṃ gihīnaṃ ārāmarakkhakā bhikkhūnaṃ denti, etaṃ vaṭṭati. Bhikkhusaṅghassa pana ārāmagopakā yaṃ attano bhatiyā khaṇḍetvā denti, etaṃ vaṭṭati. Yopi upaḍḍhārāmaṃ vā kecideva rukkhe vā bhatiṃ labhitvā rakkhati, tassāpi attano pattarukkhatoyeva dātuṃ vaṭṭati. Keṇiyā gahetvā rakkhantassa pana sabbampi vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Etaṃ pana sabbaṃ byañjanato nānaṃ, atthato ekameva; tasmā adhippāyaṃ ñatvā gahetabbaṃ. ក្នុងរឿងអ្នកថែរក្សាស្វាយជាដើម ត្រង់ពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះការប្រគេនរបស់អ្នកថែរក្សា» ក្នុងទីនេះ សួរថា តើការប្រគេនរបស់អ្នកថែរក្សាបែបណាគួរ តើការប្រគេនរបស់អ្នកថែរក្សាបែបណាមិនគួរ? ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលមុនថា «ផ្លែឈើណាដែលគេកំណត់ប្រគេនដល់អ្នកថែរក្សាថា “ចូរអ្នកយកប្រមាណប៉ុណ្ណេះរាល់ៗ ថ្ងៃចុះ” ផ្លែឈើនោះឯងទើបគួរ លើសពីនោះទៅមិនគួរឡើយ»។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «តើមានការកត់ត្រាទុកក្នុងស្លឹកឈើ ឬធ្វើសញ្ញាសម្គាល់ហើយប្រគេនដល់ពួកអ្នកថែរក្សាឬ? ពួកអ្នកថែរក្សាទាំងនេះ រមែងជាធំក្នុងផ្លែឈើដែលគេលះបង់ឲ្យនៅក្នុងដៃរបស់ពួកគេ ព្រោះហេតុនោះ ផ្លែឈើណាដែលពួកគេប្រគេន ទោះបីជាច្រើនក៏គួរដែរ»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា ពោលថា «ក្មេងៗ រមែងរក្សាអារាម ឬផ្លែឈើតូចធំដទៃទៀតរបស់ពួកមនុស្ស ផ្លែឈើដែលក្មេងៗ ទាំងនោះប្រគេន រមែងគួរ។ ប៉ុន្តែ មិនត្រូវបញ្ជាឲ្យគេទៅយកមកឡើយ។ ចំណែកក្នុងរបស់សង្ឃ និងរបស់ចេតិយ ការប្រគេនរបស់អ្នកដែលជួលអារាមហើយថែរក្សាប៉ុណ្ណោះ ទើបគួរ។ ចំណែកអ្នកដែលថែរក្សាដោយប្រាក់កម្រៃ ការប្រគេនត្រឹមតែចំណែករបស់ខ្លួន ទើបគួរ»។ ចំណែកក្នុងមហាបច្ចរីយដ្ឋកថា ពោលថា «ផ្លែឈើណាដែលពួកអ្នកថែរក្សាអារាមរបស់គ្រហស្ថប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ផ្លែឈើនោះគួរ។ ចំណែកពួកអ្នកថែរក្សាអារាមរបស់ភិក្ខុសង្ឃ ផ្លែឈើណាដែលពួកគេកាត់ចេញពីចំណែកបាយកម្រៃរបស់ខ្លួនហើយប្រគេន ផ្លែឈើនោះគួរ។ ទោះបីបុគ្គលណាបានទទួលប្រាក់កម្រៃហើយថែរក្សាអារាមពាក់កណ្តាល ឬដើមឈើខ្លះ បុគ្គលនោះក៏គួរប្រគេនតែពីដើមឈើដែលជាចំណែករបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកអ្នកដែលជួលអារាមហើយថែរក្សា គួរប្រគេនបានទាំងអស់»។ សេចក្តីទាំងអស់នេះ ទោះបីខុសគ្នាដោយតួអក្សរ ប៉ុន្តែមានន័យដូចគ្នាឡើយ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីដឹងបំណងហើយកាន់យកចុះ។ Dāruvatthumhi – tāvakāliko ahaṃ bhagavāti tāvakālikacitto ahaṃ bhagavāti vattukāmena vuttaṃ, tāvakālikacittoti ‘‘puna āharitvā dassāmī’’ti evaṃcitto ahanti vuttaṃ hoti. Bhagavā ‘‘tāvakālike anāpattī’’ti āha. ក្នុងរឿងឈើ—ពាក្យថា «បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះករុណាខ្ចីជាបណ្តោះអាសន្ន» គឺភិក្ខុមានបំណងចង់ទូលថា «បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះករុណាមានចិត្តគិតខ្ចីជាបណ្តោះអាសន្ន» ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «មានចិត្តគិតខ្ចីជាបណ្តោះអាសន្ន» គឺមានន័យថា «ខ្ញុំព្រះករុណាមានចិត្តគិតថា នឹងនាំយកមកប្រគល់ជូនវិញ»។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «កាលបើខ្ចីជាបណ្តោះអាសន្ន មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ»។ Ayaṃ panettha pāḷimuttakavinicchayo – sace saṅgho saṅghikaṃ kammaṃ kāreti uposathāgāraṃ vā bhojanasālaṃ vā, tato āpucchitvā tāvakālikaṃ haritabbaṃ. Yo pana saṅghiko dabbasambhāro agutto deve vassante [Pg.342] temeti, ātapena sukkhati, taṃ sabbampi āharitvā attano āvāse kātuṃ vaṭṭati. Saṅgho āharāpento aññena vā dabbasambhārena mūlena vā saññāpetabbo. Na sakkā ce hoti saññāpetuṃ, ‘‘saṅghikena, bhante, kataṃ saṅghikaparibhogena vaḷañjathā’’ti vattabbaṃ. Senāsanassa pana ayameva bhikkhu issaro. Sacepi pāsāṇatthambho vā rukkhatthambho vā kavāṭaṃ vā vātapānaṃ vā nappahoti, saṅghikaṃ tāvakālikaṃ āharitvā pākatikaṃ kātuṃ vaṭṭati. Esa nayo aññesupi dabbasambhāresūti. ក្នុងទីនេះ មានសេចក្តីសម្រេចក្រៅបាលីដូចតទៅនេះ—បើជំនុំសង្ឃឲ្យធ្វើការងាររបស់សង្ឃ ទោះបីជាឧបោសថគារ ឬរោងភត្តក្តី ភិក្ខុគប្បីសុំការអនុញ្ញាតអំពីសង្ឃនោះ ហើយនាំយកទៅប្រើប្រាស់ជាបណ្តោះអាសន្នចុះ។ ចំណែកគ្រឿងឈើរបស់សង្ឃណាដែលមិនបានរក្សាទុកដោយស្រួល កាលបើភ្លៀងធ្លាក់រមែងទទឹក កាលបើត្រូវកម្តៅថ្ងៃរមែងស្ងួត ភិក្ខុគប្បីនាំយកគ្រឿងឈើទាំងអស់នោះទៅធ្វើក្នុងអាវាសរបស់ខ្លួន គួរធ្វើបាន។ កាលបើសង្ឃឲ្យនាំយកមកវិញ ភិក្ខុគប្បីជំនួសដោយគ្រឿងឈើដទៃ ឬដោយតម្លៃដើម្បីឲ្យសង្ឃយល់ព្រម។ បើមិនអាចធ្វើឲ្យសង្ឃយល់ព្រមបានទេ ភិក្ខុគប្បីទូលថា «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន វិហារដែលធ្វើដោយរបស់សង្ឃនេះ សូមព្រះសង្ឃប្រើប្រាស់ដោយការប្រើប្រាស់ជារបស់សង្ឃចុះ»។ ចំណែកសេនាសនៈនោះ ភិក្ខុនេះឯងជាម្ចាស់។ ទោះបីជាសសរថ្មក្តី សសរឈើក្តី ទ្វារក្តី បង្អួចក្តី បើមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ភិក្ខុគប្បីនាំយករបស់សង្ឃមកប្រើប្រាស់ជាបណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីធ្វើឲ្យដូចដើមវិញ គួរធ្វើបាន។ ន័យនេះ គប្បីដឹងក្នុងគ្រឿងឈើដទៃទៀតផងដែរ។ Udakavatthusmiṃ – yadā udakaṃ dullabhaṃ hoti, yojanatopi aḍḍhayojanatopi āharīyati, evarūpe pariggahitaudake avahāro. Yatopi āharimato vā pokkharaṇīādīsu ṭhitato vā kevalaṃ yāgubhattaṃ sampādenti, pānīyaparibhogañca karonti, na aññaṃ mahāparibhogaṃ, tampi theyyacittena gaṇhato avahāro. Yato pana ekaṃ vā dve vā ghaṭe gahetvā āsanaṃ dhovituṃ, bodhirukkhe siñcituṃ udakapūjaṃ kātuṃ, rajanaṃ pacituṃ labbhati, tattha saṅghassa katikavaseneva paṭipajjitabbaṃ. Atirekaṃ gaṇhanto, mattikādīni vā theyyacittena pakkhipanto bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo. ក្នុងរឿងទឹក—កាលបើទឹកក្រឡកបានក្រ គេត្រូវនាំយកមកអំពីចម្ងាយមួយយោជន៍ក្តី កន្លះយោជន៍ក្តី ក្នុងទឹកដែលគេហួងហែងទុកបែបនេះ បើលួចរមែងត្រូវអាបត្តិលួច។ ទឹកណាដែលគេនាំយកមកក្តី ដែលនៅក្នុងស្រះជាដើមក្តី ដែលគេប្រើប្រាស់ត្រឹមតែធ្វើបបរ និងបាយ និងប្រើប្រាស់ជាទឹកឆាន់ទឹកប្រើប្រាស់ មិនបានប្រើប្រាស់ជាមហាបរិភោគដទៃឡើយ បើភិក្ខុកាន់យកទឹកនោះដោយចិត្តលួច រមែងត្រូវអាបត្តិលួច។ ចំណែកទឹកណាដែលគេអនុញ្ញាតឲ្យដងយកមួយ ឬពីរឆ្នាំង ដើម្បីលាងអាសនៈ ស្រោចដើមពោធិ៍ ធ្វើការបូជាដោយទឹក ឬដាំទឹកជ្រលក់ ក្នុងទឹកនោះ ភិក្ខុគប្បីប្រតិបត្តិតាមកតិកាសញ្ញារបស់សង្ឃចុះ។ ភិក្ខុណាដងយកលើសប្រមាណ ឬដាក់ដីស្អិតជាដើមចូលទៅដោយចិត្តលួច ត្រូវឲ្យភិក្ខុនោះវាយតម្លៃទ្រព្យ ហើយសងវិញ។ Sace āvāsikā katikavattaṃ daḷhaṃ karonti, aññesaṃ bhaṇḍakaṃ dhovituṃ vā rajituṃ vā na denti, attanā pana aññesaṃ apassantānaṃ gahetvā sabbaṃ karonti, tesaṃ katikāya na ṭhātabbaṃ. Yattakaṃ te dhovanti, tattakaṃ dhovitabbaṃ. Sace saṅghassa dve tisso pokkharaṇiyo vā udakasoṇḍiyo vā honti, katikā ca katā ‘‘ettha nhāyitabbaṃ, ito pānīyaṃ gahetabbaṃ, idha sabbaparibhogo kātabbo’’ti. Katikavatteneva sabbaṃ kātabbaṃ. Yattha katikā natthi, tattha sabbaparibhogo vaṭṭatīti. ប្រសិនបើភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងអាវាស (អាវាសិកភិក្ខុ) ធ្វើកតិកាវត្តយ៉ាងតឹងរ៉ឹង មិនព្រមឲ្យភិក្ខុដទៃបោកគក់ ឬជ្រលក់គ្រឿងបរិក្ខារឡើយ ប៉ុន្តែខ្លួនឯងត្រឡប់ជាយកគ្រឿងបរិក្ខាររបស់ភិក្ខុដទៃទាំងឡាយដែលមិនដឹងខ្លួន ទៅធ្វើកិច្ចទាំងពួង (មានការបោកគក់ និងជ្រលក់ជាដើម) ឲ្យវិញ ភិក្ខុទាំងឡាយមិនត្រូវស្ថិតនៅក្នុងកតិកានោះឡើយ។ ភិក្ខុទាំងនោះបោកគក់គ្រឿងបរិក្ខារមានប្រមាណប៉ុន្មាន ភិក្ខុដទៃក៏គប្បីបោកគក់គ្រឿងបរិក្ខារមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះដែរ។ ប្រសិនបើស្រះបោក្ខរណី ឬអណ្តូងទឹក ២ ឬ ៣ ជារបស់សង្ឃមាននៅ ហើយសង្ឃបានធ្វើកតិកាទុកថា "ភិក្ខុគប្បីងូតទឹកក្នុងទីនេះ គប្បីដងទឹកឆាន់ពីទីនេះ គប្បីធ្វើការប្រើប្រាស់គ្រប់យ៉ាងក្នុងទីនេះ" ដូច្នេះ។ ភិក្ខុគប្បីធ្វើកិច្ចទាំងពួងទៅតាមកតិកាវត្តនោះឯង។ ក្នុងអាវាសណាដែលគ្មានកតិកា ការប្រើប្រាស់គ្រប់យ៉ាងក្នុងអាវាសនោះ តែងគួរ (មិនហាមឃាត់ឡើយ)។ Mattikāvatthusmiṃ – yattha mattikā dullabhā hoti, nānappakārā vā vaṇṇamattikā āharitvā ṭhapitā, tattha thokāpi pañcamāsakaṃ agghati, tasmā pārājikaṃ. Saṅghike pana kamme cetiyakamme ca niṭṭhite saṅghaṃ āpucchitvā vā tāvakālikaṃ vā gahetuṃ vaṭṭati. Sudhāyapi cittakammavaṇṇesupi eseva nayo. ក្នុងរឿងដីស្អិត (មត្តិកាវត្ថុ)៖ ក្នុងទីណាដែលដីស្អិតរកបានដោយកម្រ ឬដីស្អិតមានពណ៌ផ្សេងៗ ដែលគេនាំយកមកទុក ប្រសិនបើដីស្អិតនោះសូម្បីតែបន្តិចបន្តួចមានតម្លៃដល់ទៅ ៥ ម៉ាសកៈ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកលួចត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប៉ុន្តែ កាលបើការងាររបស់សង្ឃ ឬការងារកសាងចេតិយបានសម្រេចហើយ ភិក្ខុគប្បីសុំអនុញ្ញាតពីសង្ឃ ឬគប្បីកាន់យកទៅប្រើប្រាស់ជាបណ្តោះអាសន្ន ក៏គួរដែរ។ សូម្បីតែក្នុងរឿងកំបោរបាយអ និងពណ៌សម្រាប់គំនូរក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ Tiṇavatthūsu [Pg.343] – jhāpitatiṇe ṭhānācāvanassa abhāvā dukkaṭaṃ, bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. Saṅgho tiṇavatthuṃ jaggitvā saṅghikaṃ āvāsaṃ chādeti, puna kadāci jaggituṃ na sakkoti, athañño eko bhikkhu vattasīsena jaggati, saṅghassevetaṃ. No ce jaggati, saṅgheneko bhikkhu vattabbo ‘‘jaggitvā dehī’’ti. So ce bhāgaṃ icchati, bhāgaṃ datvāpi jaggāpetabbaṃ. Sace bhāgaṃ vaḍḍheti, dātabbameva. Vaḍḍhetiyeva, ‘‘gaccha jaggitvā sabbaṃ gahetvā attano santakaṃ senāsanaṃ chādehī’’ti vattabbo. Kasmā? Naṭṭhe attho natthi. Dadantehi pana savatthukaṃ na dātabbaṃ, garubhaṇḍaṃ hoti; tiṇamattaṃ pana dātabbaṃ. Tasmiṃ ce jaggitvā attano senāsanaṃ chādente puna saṅgho jaggituṃ pahoti, ‘‘tvaṃ mā jaggi, saṅgho jaggissatī’’ti vattabboti. ក្នុងរឿងស្មៅ (តិណវត្ថុ)៖ ក្នុងករណីដែលដុតស្មៅ ព្រោះមិនមានការធ្វើឲ្យឃ្លាតចាកទី ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ប៉ុន្តែត្រូវសងទ្រព្យ (ភណ្ឌទេយ្យ)។ សង្ឃថែរក្សាដីស្មៅ ហើយយកស្មៅនោះមកប្រក់សេនាសនៈរបស់សង្ឃ តែក្រោយមក សង្ឃមិនអាចថែរក្សាបានទៀតឡើយ ប្រសិនបើមានភិក្ខុមួយរូបទៀតមកថែរក្សាដោយតួនាទីវត្តប្រតិបត្តិ ស្មៅនោះក៏នៅតែជារបស់សង្ឃដដែល។ ប្រសិនបើគ្មានភិក្ខុណាមួយថែរក្សាទេ សង្ឃគប្បីប្រាប់ភិក្ខុមួយរូបថា "សូមលោកជួយថែរក្សា ហើយប្រគល់ឲ្យផង"។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះចង់បានចំណែក សង្ឃគប្បីឲ្យចំណែកហើយឲ្យថែរក្សា។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះសុំបង្កើនចំណែក សង្ឃក៏ត្រូវតែឲ្យ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះនៅតែសុំបង្កើនទៀត សង្ឃគប្បីប្រាប់ថា "ចូរលោកទៅថែរក្សា ហើយយកស្មៅទាំងអស់នោះទៅប្រក់សេនាសនៈផ្ទាល់ខ្លួនរបស់លោកចុះ"។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាកាលបើស្មៅនោះវិនាសទៅ (ដោយគ្មានអ្នកថែរក្សា) ផលប្រយោជន៍ក៏គ្មានឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលដែលសង្ឃប្រគល់ឲ្យ មិនត្រូវប្រគល់ឲ្យទាំងដីឡើយ ព្រោះដីជាគរុភណ្ឌ គប្បីប្រគល់ឲ្យតែត្រឹមស្មៅប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើភិក្ខុនោះថែរក្សាស្មៅនោះ ហើយយកទៅប្រក់សេនាសនៈរបស់ខ្លួន ប្រសិនបើសង្ឃត្រឡប់ជាមានសមត្ថភាពថែរក្សាបានវិញ សង្ឃគប្បីប្រាប់ភិក្ខុនោះថា "លោកកុំថែរក្សាទៀតឡើយ សង្ឃនឹងថែរក្សាខ្លួនឯង" ដូច្នេះ។ Mañcādīni satta vatthūni pākaṭāneva. Pāḷiyaṃ pana anāgatampi pāsāṇatthambhaṃ vā rukkhatthambhaṃ vā aññaṃ vā kiñci pādagghanakaṃ harantassa pārājikameva. Padhānagharādīsu chaḍḍitapatitānaṃ pariveṇādīnaṃ kuṭṭampi pākārampi bhinditvā iṭṭhakādīni avaharantassāpi eseva nayo. Kasmā? Saṅghikaṃ nāma kadāci ajjhāvasanti, kadāci na ajjhāvasanti. Paccante corabhayena janapade vuṭṭhahante chaḍḍitavihārādīsu kiñci parikkhāraṃ harantassāpi eseva nayo. Ye pana tato tāvakālikaṃ haranti, puna āvasitesu ca vihāresu bhikkhū āharāpenti, dātabbaṃ. Sacepi tato āharitvā senāsanaṃ kataṃ hoti, taṃ vā tadagghanakaṃ vā dātabbameva. ‘‘Puna āvasissāmā’’ti ālayaṃ acchinditvā vuṭṭhitesu janapadesu gaṇasantakaṃ vā puggalikaṃ vā gahitaṃ hoti; te ce anujānanti, paṭikammena kiccaṃ natthi. Saṅghikaṃ pana garubhaṇḍaṃ, tasmā paṭikammaṃ kattabbameva. វត្ថុទាំង ៧ យ៉ាង មានគ្រែជាដើម គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ប៉ុន្តែ សូម្បីតែវត្ថុដែលមិនមានមកក្នុងបាលី ដូចជាសសរថ្ម ឬសសរឈើ ឬរបស់ដទៃទៀតដែលមានតម្លៃ ១ បាទ (៤ ម៉ាសកៈ) ប្រសិនបើភិក្ខុកាន់យកទៅ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដូចគ្នា។ សូម្បីតែភិក្ខុដែលបំផ្លាញជញ្ជាំង ឬកំពែងនៃបរិវេណវត្ត ឬសេនាសនៈសម្រាប់បំពេញធម៌ (បធានឃរៈ) ជាដើម ដែលគេបោះបង់ចោល ឬបាក់បែក ហើយលួចយកឥដ្ឋជាដើមទៅ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាទ្រព្យរបស់សង្ឃ ជួនកាលមានភិក្ខុរស់នៅ ជួនកាលគ្មានភិក្ខុរស់នៅឡើយ។ សូម្បីតែក្នុងបច្ចន្តប្រទេស កាលដែលពួកអ្នកស្រុកភៀសខ្លួនទៅដោយភ័យខ្លាចចោរ ភិក្ខុដែលកាន់យកគ្រឿងបរិក្ខារណាមួយពីវត្តដែលគេបោះបង់ចោល ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលកាន់យកគ្រឿងបរិក្ខារពីវត្តនោះទៅប្រើប្រាស់ជាបណ្តោះអាសន្ន កាលបើមានភិក្ខុត្រឡប់មកនៅក្នុងវត្តនោះវិញ ហើយភិក្ខុទាំងនោះទាមទារយកមកវិញ ភិក្ខុគប្បីប្រគល់ឲ្យវិញ។ ទោះបីជាភិក្ខុបាននាំយកគ្រឿងបរិក្ខារពីទីនោះទៅធ្វើជាសេនាសនៈហើយក៏ដោយ ក៏ត្រូវតែប្រគល់គ្រឿងបរិក្ខារនោះ ឬសងជាតម្លៃរបស់វាវិញដែរ។ កាលដែលពួកអ្នកស្រុកភៀសខ្លួនទៅដោយមិនទាន់ដាច់អាល័យ ដោយគិតថា "យើងនឹងត្រឡប់មកវិញ" ប្រសិនបើភិក្ខុកាន់យកទ្រព្យរបស់គណៈ ឬទ្រព្យបុគ្គល ហើយម្ចាស់ទ្រព្យទាំងនោះអនុញ្ញាតឲ្យ ការសងជំនួស (បដិកម្ម) ក៏មិនបាច់មានឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើជាទ្រព្យរបស់សង្ឃ ព្រោះជាគរុភណ្ឌ ហេតុនោះ ការសងជំនួស (បដិកម្ម) គឺត្រូវតែធ្វើជាដាច់ខាត។ 157. Vihāraparibhogavatthu uttānatthameva. ១៥៧. រឿងគ្រឿងប្រើប្រាស់ក្នុងវិហារ (វិហារបរិភោគវត្ថុ) មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ Anujānāmi, bhikkhave, tāvakālikaṃ haritunti ettha yo bhikkhu saṅghikaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā tāvakālikaṃ haritvā attano phāsukaṭṭhāne ekampi dvepi māse saṅghikaparibhogena paribhuñjati, āgatāgatānaṃ vuḍḍhatarānaṃ deti, nappaṭibāhati, tassa tasmiṃ naṭṭhepi jiṇṇepi corāvahaṭepi gīvā na hoti. Vasitvā pana gacchantena yathāṭhāne ṭhapetabbaṃ. Yo pana puggalikaparibhogena paribhuñjati, āgatāgatānaṃ vuḍḍhatarānaṃ na [Pg.344] deti, tasmiṃ naṭṭhe tassa gīvā hoti. Aññaṃ pana āvāsaṃ haritvā paribhuñjantena sace tattha vuḍḍhataro āgantvā vuṭṭhāpeti, ‘‘mayā idaṃ asukāvāsato nāma āhaṭaṃ, gacchāmi, naṃ pākatikaṃ karomī’’ti vattabbaṃ. Sace so bhikkhu ‘‘ahaṃ pākatikaṃ karissāmī’’ti vadati, tassa bhāraṃ katvāpi gantuṃ vaṭṭatīti saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. ក្នុងពាក្យថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យនាំយកទៅប្រើប្រាស់ជាបណ្តោះអាសន្នបាន" នេះ មានសេចក្តីសម្រេចដូចតទៅ៖ ភិក្ខុណាដែលនាំយកគ្រែ ឬតាំងរបស់សង្ឃទៅប្រើប្រាស់ជាបណ្តោះអាសន្ន ក្នុងទីដ៏ជាទីសប្បាយរបស់ខ្លួន អស់រយៈពេល ១ ខែ ឬ ២ ខែ ដោយការប្រើប្រាស់បែបជាទ្រព្យរបស់សង្ឃ (គឺកាលបើមានភិក្ខុចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យទាំងឡាយដែលមកដល់ ភិក្ខុនោះក៏ប្រគល់ឲ្យ មិនបានហាមឃាត់ឡើយ) កាលបើគ្រែ ឬតាំងនោះវិនាសទៅក្តី ចាស់ទ្រុឌទ្រោមទៅក្តី ឬត្រូវចោរលួចទៅក្តី ការទទួលខុសត្រូវ (ទោសកំហុស) មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលដែលភិក្ខុនោះស្នាក់នៅរួចហើយនឹងចាកចេញទៅ ត្រូវតែទុកដាក់វត្ថុនោះក្នុងទីកន្លែងដើមវិញ Preserving the original location. ចំណែកភិក្ខុណាដែលប្រើប្រាស់បែបជាទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួន មិនព្រមប្រគល់ឲ្យភិក្ខុចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យទាំងឡាយដែលមកដល់ឡើយ កាលបើវត្ថុនោះវិនាសទៅ ភិក្ខុនោះត្រូវតែទទួលខុសត្រូវ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុដែលនាំយកវត្ថុនោះទៅប្រើប្រាស់ក្នុងអាវាសដទៃ ប្រសិនបើមានភិក្ខុចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យក្នុងអាវាសនោះមកដល់ ហើយដេញឲ្យក្រោកឡើង ភិក្ខុនោះគប្បីប្រាប់ថា "ខ្ញុំព្រះករុណាបាននាំយកគ្រែ (ឬតាំង) នេះមកពីអាវាសឯណោះ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងទៅវិញ ហើយនឹងធ្វើវត្ថុនេះឲ្យមានសភាពដើមវិញ" ដូច្នេះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យនោះនិយាយថា "ខ្ញុំនឹងធ្វើឲ្យមានសភាពដើមវិញ" ភិក្ខុនោះគប្បីប្រគល់ភារៈនោះឲ្យទៅភិក្ខុចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យនោះ ហើយចាកចេញទៅ ក៏គួរដែរ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងសង្ខេបអដ្ឋកថា។ Campāvatthumhi – tekaṭulayāgūti tilataṇḍulamuggehi vā tilataṇḍulamāsehi vā tilataṇḍulakulatthehi vā tilataṇḍulehi saddhiṃ yaṃkiñci ekaṃ aparaṇṇaṃ pakkhipitvā tīhi katā, etaṃ kira imehi tīhi catubhāgaudakasambhinne khīre sappimadhusakkarādīhi yojetvā karonti. ក្នុងរឿងក្រុងចម្បា (ចម្បាវត្ថុ)៖ ពាក្យថា "តេកដុលយាគូ" (បបរផ្សំដោយវត្ថុ ៣ យ៉ាង) គឺបបរដែលធ្វើឡើងដោយវត្ថុ ៣ យ៉ាង ដោយការលាយល្ង អង្ករ និងសណ្តែកបាយ ឬល្ង អង្ករ និងសណ្តែករាជម៉ាស ឬល្ង អង្ករ និងសណ្តែកសេះ ឬលាយល្ង និងអង្ករ ជាមួយសណ្តែកណាមួយ។ ឮថា គេធ្វើបបរនេះដោយវត្ថុទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ក្នុងទឹកដោះស្រស់ដែលលាយទឹកមួយភាគបួន រួចផ្សំដោយទឹកដោះថ្លា ទឹកឃ្មុំ និងស្ករជាដើម។ Rājagahavatthumhi – madhugoḷakoti atirasakapūvo vuccati; ‘‘madhusīsaka’’ntipi vadanti. Sesamettha vatthudvayepi odanabhājanīyavatthusmiṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. ក្នុងរឿងក្រុងរាជគ្រឹះ (រាជគហវត្ថុ)៖ ពាក្យថា "មធុគោឡកៈ" គឺគេហៅថានំមានរសជាតិផ្អែមខ្លាំង (នំអតិរស) ខ្លះក៏ហៅថា "មធុសីសកៈ" (នំក្បាលទឹកឃ្មុំ)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងរឿងទាំងពីរនេះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលពោលទុកហើយក្នុងរឿងភត្តដែលត្រូវចែក (ឱទនភាជនីយវត្ថុ)។ 158. Ajjukavatthusmiṃ – etadavocāti gilāno hutvā avoca. Āyasmā upāli āyasmato ajjukassa pakkhoti na agatigamanavasena pakkho, api ca kho anāpattisaññitāya lajjīanuggahena vinayānuggahena ca thero pakkhoti veditabbo. Sesamettha uttānameva. ១៥៨. ក្នុងរឿងព្រះអជ្ជុកៈ (អជ្ជុកវត្ថុ)៖ ពាក្យថា "បានពោលពាក្យនេះ" គឺលោកមានជំងឺហើយទើបពោល។ ពាក្យថា "ព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុជាបក្សពួករបស់ព្រះអជ្ជុកៈដ៏មានអាយុ" នោះ មិនមែនជាបក្សពួកដោយអំណាចនៃការលំអៀង (អគតិ) ឡើយ ប៉ុន្តែគប្បីជ្រាបថា ព្រះថេរៈជាបក្សពួក ព្រោះយល់ថាគ្មានអាបត្តិ ព្រោះចង់ជួយសង្គ្រោះដល់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីខ្មាស (លជ្ជីបុគ្គល) និងព្រោះចង់ជួយសង្គ្រោះដល់ព្រះវិន័យ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងរឿងនេះ ច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ 159. Bārāṇasīvatthusmiṃ – corehi upaddutanti corehi viluttaṃ. Iddhiyā ānetvā pāsāde ṭhapesīti thero kira taṃ kulaṃ sokasallasamappitaṃ āvaṭṭantaṃ vivaṭṭantaṃ disvā tassa kulassa anukampāya pasādānurakkhaṇatthāya dhammānuggahena attano iddhiyā ‘‘tesaṃyeva pāsādaṃ dārakānaṃ samīpe hotū’’ti adhiṭṭhāsi. Dārakā ‘‘amhākaṃ pāsādo’’ti sañjānitvā abhiruhiṃsu. Tato thero iddhiṃ paṭisaṃhari, pāsādopi sakaṭṭhāneyeva aṭṭhāsi. Vohāravasena pana vuttaṃ ‘‘te dārake iddhiyā ānetvā pāsāde ṭhapesī’’ti. Iddhivisayeti īdisāya adhiṭṭhāniddhiyā anāpatti. Vikubbaniddhi pana na vaṭṭati. ១៥៩. ក្នុងរឿងក្រុងពារាណសី (ពារាណសីវត្ថុ)៖ ពាក្យថា "ត្រូវពួកចោរយាយី" គឺត្រូវពួកចោរប្លន់យកទ្រព្យ។ ពាក្យថា "នាំយកប្រាសាទមកតាំងទុកដោយឫទ្ធិ" នោះ ឮថា ព្រះថេរៈ (ព្រះបិលិន្ទវច្ឆៈ) បានឃើញត្រកូលនោះត្រូវសរគឺសេចក្តីសោកចាក់ដោត កំពុងតែត្រឡប់ត្រឡិនទៅមក ទើបលោកមានសេចក្តីអនុគ្រោះដល់ត្រកូលនោះ ដើម្បីរក្សាសេចក្តីជ្រះថ្លា និងដើម្បីជួយសង្គ្រោះដល់ធម៌ ទើបលោកតាំងអធិដ្ឋានដោយឫទ្ធិរបស់ខ្លួនថា "សូមឲ្យប្រាសាទរបស់ក្មេងទាំងឡាយនោះ ស្ថិតនៅជិតពួកគេចុះ"។ ក្មេងទាំងឡាយដឹងថា "នេះជាប្រាសាទរបស់យើង" ក៏ឡើងទៅលើប្រាសាទនោះ។ បន្ទាប់មក ព្រះថេរៈបានដកឫទ្ធិវិញ ប្រាសាទក៏ស្ថិតនៅក្នុងទីកន្លែងដើមដដែល។ ប៉ុន្តែ ដោយអំណាចនៃការនិយាយទើបពោលថា "នាំយកក្មេងទាំងនោះមកតាំងទុកលើប្រាសាទដោយឫទ្ធិ"។ ពាក្យថា "ក្នុងវិស័យនៃឫទ្ធិ" គឺមិនត្រូវអាបត្តិក្នុងអធិដ្ឋានឫទ្ធិបែបនេះឡើយ។ ចំណែកវិកុព្វនឫទ្ធិ (ឫទ្ធិដែលកែប្រែរូបផ្សេងៗ) មិនគួរឡើយ។ 160-1. Avasāne vatthudvayaṃ uttānatthamevāti. ១៦០-១. រឿងទាំងពីរក្នុងទីបំផុត មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya ក្នុងសមន្តបាសាទិកា អដ្ឋកថាពន្យល់ព្រះវិន័យ Dutiyapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā. ការអធិប្បាយបារាជិកទី ២ ចប់ហើយ។ Tatrāyaṃ [Pg.345] anusāsanī – ក្នុងបារាជិកទី ២ នោះ មានសេចក្តីប្រដៅព្រះវិន័យ (អនុសាសនី) ដូចតទៅនេះ៖ Dutiyaṃ adutiyena, yaṃ jinena pakāsitaṃ; Parājitakilesena, pārājikamidaṃ idha. ព្រះជិនស្រីដ៏មានជ័យជំនះលើកិលេស មិនមានបុគ្គលណាស្មើឡើយ បានសម្តែងទុកនូវសិក្ខាបទបារាជិកទី ២ នេះ ក្នុងព្រះសាសនានេះ។ Sikkhāpadaṃ samaṃ tena, aññaṃ kiñci na vijjati; Anekanayavokiṇṇaṃ, gambhīratthavinicchayaṃ. សិក្ខាបទដទៃណាមួយដែលស្មើដោយសិក្ខាបទបារាជិកទី ២ នោះ មិនមានឡើយ ព្រោះជាសិក្ខាបទដែលច្របូកច្របល់ដោយវិធីច្រើនយ៉ាង និងមានការវិនិច្ឆ័យសេចក្តីដ៏ជ្រាលជ្រៅ។ Tasmā vatthumhi otiṇṇe, bhikkhunā vinayaññunā; Vinayānuggahenettha, karontena vinicchayaṃ. ព្រោះហេតុនោះ កាលបើអធិករណ៍ (រឿងរ៉ាវ) កើតឡើងហើយ ភិក្ខុអ្នកចេះដឹងព្រះវិន័យ កាលនឹងធ្វើការវិនិច្ឆ័យក្នុងរឿងនេះ ដើម្បីជួយសង្គ្រោះដល់ព្រះវិន័យ Pāḷiṃ aṭṭhakathañceva, sādhippāyamasesato; Ogayha appamattena, karaṇīyo vinicchayo. គប្បីចុះចិត្តស៊ប់ក្នុងព្រះបាលី និងអដ្ឋកថា ព្រមទាំងអធិប្បាយដោយមិនឲ្យមានសេសសល់ ហើយជាអ្នកមិនប្រមាថ គប្បីធ្វើការវិនិច្ឆ័យចុះ។ Āpattidassanussāho, na kattabbo kudācanaṃ; Passissāmi anāpatti-miti kayirātha mānasaṃ. មិនគប្បីខ្វល់ខ្វាយក្នុងការស្វែងរកអាបត្តិក្នុងកាលណាឡើយ គប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា "យើងនឹងមើលរកការមិនត្រូវអាបត្តិ (អនាបត្តិ)" ដូច្នេះវិញ។ Passitvāpi ca āpattiṃ, avatvāva punappunaṃ; Vīmaṃsitvātha viññūhi, saṃsanditvā ca taṃ vade. ទោះបីជាឃើញអាបត្តិហើយក៏ដោយ ក៏មិនត្រូវអាលពោលភ្លាមៗឡើយ គប្បីពិចារណាហើយពិចារណាទៀត ហើយពិភាក្សាផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយអ្នកចេះដឹងទាំងឡាយ រួចទើបពោលសម្រេចនូវអាបត្តិនោះ។ Kappiyepi ca vatthusmiṃ, cittassa lahuvattino; Vasena sāmaññaguṇā, cavantīdha puthujjanā. សូម្បីតែក្នុងវត្ថុដែលគួរ (កប្បិយវត្ថុ) ពួកបុថុជ្ជនក្នុងព្រះសាសនានេះ តែងសាបសូន្យចាកគុណនៃភាពជាសមណៈ ព្រោះតែអំណាចនៃចិត្តដែលប្រែប្រួលលឿនរហ័ស។ Tasmā paraparikkhāraṃ, āsīvisamivoragaṃ; Aggiṃ viya ca sampassaṃ, nāmaseyya vicakkhaṇoti. ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកមានប្រាជ្ញាស្មារតី កាលសម្លឹងឃើញគ្រឿងបរិក្ខារបស់អ្នកដទៃ ទុកដូចជាពស់មានពិសដ៏ខ្លាំងក្លា ឬដូចជាភ្លើង មិនគប្បីប៉ះពាល់ឡើយ។ Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathāya ក្នុងអដ្ឋកថាបារាជិកកណ្ឌ Paṭhamo bhāgo niṭṭhito. ភាគទី ១ ចប់ហើយ។ | |||
| 한국인 | |||
| 팔리 대장경 | 주석서 | 부주석서 | 기타 |
| 1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리 | 1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타 | 1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3 | 1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나 |
| 2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리 | 2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타 | 2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2 | |
| 3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리 | 3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타 | 3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까 | |
| 4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따) | 4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따) | 4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따) | |
| 5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리 | 5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타 | 5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까 | |
| 6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리 | 6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타 | 6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니 | |
| 7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5 | 7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타 | 7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리 | |
| ອັກສອນລາວ | |||
| ປາລີ | ອັດຖະກະຖາ | ຏີກາ | ອັນຍາ |
| 1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ | 1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ | 1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3 | 1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ |
| 2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ | 2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ | 2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2 | |
| 3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ | 3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ | 3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ | |
| 4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ) | |
| 5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ | 5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ | 5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ | |
| 6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ | 6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ | |
| 7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5 | 7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ | |
| मराठी | |||
| पाळी | अट्ठकथा | टीका | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी | 1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३ | 1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी | 2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२ | |
| 3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५ | 7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी | |
| မြန်မာ | |||
| ပါဠိတော် | အဋ္ဌကထာ | ဋီကာ | အခြား |
| 1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ | 1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ | 1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃ | 1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ |
| 2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ | 2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ | 2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂ | |
| 3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ | 3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ | 3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ | |
| 4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ) | 4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ) | 4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ) | |
| 5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ | 5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ | 5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ | |
| 6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ | 6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ | |
| 7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅ | 7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ | |
| português | |||
| Páli | Aṭṭhakathā | Ṭīkā | Outro |
| 1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra) | 1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya | 1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3 | 1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa |
| 2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha | 2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha | 2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2 | |
| 3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima | 3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores | 3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores | |
| 4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta | 4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta | 4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta | |
| 5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara | 5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc. | 5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc. | |
| 6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa) | 6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia | 6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia | |
| 7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5 | 7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados | 7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma | |
| русский | |||
| Палийский канон | Комментарии | Субкомментарии | Другое |
| 1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали | 1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха | 1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3 | 1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана |
| 2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали | 2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха | 2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2 | |
| 3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали | 3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха | 3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика | |
| 4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта) | 4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта) | 4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта) | |
| 5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали | 5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха | 5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика | |
| 6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали | 6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха | 6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини | |
| 7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5 | 7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха | 7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали | |
| සිංහල | |||
| පාලි කැනනය | විවරණ | අටුවා | වෙනත් |
| 1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි | 1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා | 1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3 | 1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා |
| 2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි | 2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා | 2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2 | |
| 3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි | 3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා | 3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා | |
| 4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත) | 4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත) | 4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත) | |
| 5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි | 5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා | 5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා | |
| 6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි | 6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා | 6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී | |
| 7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5 | 7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා | 7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි | |
| Español | |||
| El Canon Pali | Los Comentarios | Los Subcomentarios | Otros |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| แบบไทย | |||
| บาลีแคน | ข้อคิดเห็น | คำอธิบายย่อย | อื่น |
| 1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ | 1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา | 1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓ | 1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา |
| 2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ | 2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา | 2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒ | |
| 3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ | 3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา | 3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา | |
| 4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต) | 4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต) | 4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต) | |
| 5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ | 5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา | 5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา | |
| 6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ | 6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา | 6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี | |
| 7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕ | 7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา | 7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ | |
| བོད་མི | |||
| པཱ་ལི་གསུང་རབ། | འགྲེལ་བཤད། | འགྲེལ་བཤད་ཕྲན། | གཞན། |
| 1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི། | 1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣ | 1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ། |
| 2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི། | 2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢ | |
| 3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། | 3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | |
| 5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། | 5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི། | 6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི། | |
| 7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥ | 7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། | |
| Tiếng Việt | |||
| Kinh điển Pali | Chú giải | Phụ chú giải | Khác |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra | 1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga | 2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa | 3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ) | 4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | 4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | 5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa | 6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5 | 7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa | 7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |