Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។

Vinayapiṭake

ក្នុងវិន័យបិដក

Pācittiya-aṭṭhakathā

បាចិត្តិយអដ្ឋកថា

5. Pācittiyakaṇḍaṃ

៥. បាចិត្តិយកណ្ឌ

1. Musāvādavaggo

១. មុសាវាទវគ្គ

1. Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā

១. មុសាវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា

Yesaṃ [Pg.1] navahi vaggehi, saṅgaho suppatiṭṭhito;

Khuddakānaṃ ayaṃ dāni, tesaṃ bhavati vaṇṇanā.

ការសង្គ្រោះ (នៃសិក្ខាបទទាំងឡាយណា) ដោយវគ្គទាំងឡាយ ៩ តាំងនៅល្អហើយ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ សេចក្តីអធិប្បាយនៃសិក្ខាបទដ៏តូចឆ្មារទាំងឡាយនោះ រមែងមាន។

1. Tattha musāvādavaggassa tāva paṭhamasikkhāpade hatthakoti tassa therassa nāmaṃ. Sakyānaṃ puttoti sakyaputto. Buddhakāle kira sakyakulato asīti purisasahassāni pabbajiṃsu, tesaṃ so aññataroti. Vādakkhittoti ‘‘vādaṃ karissāmī’’ti evaṃ parivitakkitena vādena paravādisantikaṃ khitto pakkhitto pahito pesitoti attho. Vādamhi vā sakena cittena khitto. Yatra yatra vādo tatra tatreva sandissatītipi vādakkhitto. Avajānitvā avajānātīti attano vāde kañci dosaṃ sallakkhento ‘‘nāyaṃ mama vādo’’ti avajānitvā puna kathento kathento niddosataṃ sallakkhetvā ‘‘mameva ayaṃ vādo’’ti paṭijānāti. Paṭijānitvā avajānātīti kismiñcideva vacane ānisaṃsaṃ sallakkhento ‘‘ayaṃ mama vādo’’ti paṭijānitvā puna kathento kathento tattha dosaṃ sallakkhetvā [Pg.2] ‘‘nāyaṃ mama vādo’’ti avajānāti. Aññenaññaṃ paṭicaratīti aññena kāraṇena aññaṃ kāraṇaṃ paṭicarati paṭicchādeti ajjhottharati, ‘‘rūpaṃ aniccaṃ jānitabbato’’ti vatvā puna ‘‘jātidhammato’’tiādīni vadati. Kurundiyaṃ pana ‘‘etassa paṭicchādanahetuṃ aññaṃ bahuṃ kathetī’’ti vuttaṃ. Tatrāyaṃ adhippāyo – yaṃ taṃ paṭijānanañca avajānanañca, tassa paṭicchādanatthaṃ ‘‘ko āha, kiṃ āha, kismiṃ āhā’’ti evamādi bahuṃ bhāsatīti. Puna mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘avajānitvā paṭijānanto paṭijānitvā avajānanto eva ca aññenaññaṃ paṭicaratī’’ti vuttaṃ. Sampajānamusā bhāsatīti jānanto musā bhāsati. Saṅketaṃ katvā visaṃvādetīti purebhattādīsu ‘‘asukasmiṃ nāma kāle asukasmiṃ nāma padese vādo hotū’’ti saṅketaṃ katvā saṅketato pure vā pacchā vā gantvā ‘‘passatha bho, titthiyā na āgatā parājitā’’ti pakkamati.

១. ក្នុងសិក្ខាបទទាំងនោះ ជាដំបូង ក្នុងបឋមសិក្ខាបទនៃមុសាវាទវគ្គ បទថា hatthako គឺ ជាឈ្មោះរបស់ព្រះថេរៈនោះ។ បទថា sakyaputto ព្រោះជាបុត្ររបស់ពួកសាក្យៈ (សាក្យបុត្រ)។ ឮថា ក្នុងពុទ្ធកាល ពួកបុរសប្រាំបីម៉ឺននាក់ ចេញពីសាក្យត្រកូល ហើយបានបួសហើយ បណ្តាបុរសទាំងនោះ ព្រះថេរៈនោះជាអង្គមួយ។ បទថា vādakkhitto សេចក្តីថា ជាអ្នកដែលគេបញ្ជូនទៅ គឺចាត់ទៅ ផ្ញើទៅ ឬចាត់ចែងទៅកាន់សំណាក់នៃបុគ្គលអ្នកពោលវាទៈដទៃ ដោយវាទៈដែលខ្លួនគិតទុកជាមុនថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើនូវការជជែកដេញដោល (វាទៈ)»។ មួយវិញទៀត គឺអ្នកដែលបញ្ជូនទៅក្នុងវាទៈដោយចិត្តរបស់ខ្លួន។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែងតែប្រាកដខ្លួនក្នុងទីនោះៗ ដែលមានការជជែកដេញដោល ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា vādakkhitto (អ្នកស្ទុះទៅកាន់វាទៈ)។ បទថា avajānitvā avajānāti (ដែលត្រូវជា avajānitvā paṭijānāti) សេចក្តីថា កាលកំណត់ឃើញទោសណាមួយក្នុងវាទៈរបស់ខ្លួន ក៏បដិសេធថា «នេះមិនមែនជាវាទៈរបស់ខ្ញុំទេ» ហើយកាលពោលទៅៗ ក៏កំណត់ឃើញភាពមិនមានទោស ហើយទទួលស្គាល់វិញថា «នេះជាវាទៈរបស់ខ្ញុំពិតមែន»។ បទថា paṭijānitvā avajānāti (ទទួលហើយបដិសេធ) សេចក្តីថា កាលកំណត់ឃើញអានិសង្សក្នុងពាក្យណាមួយ ក៏ទទួលស្គាល់ថា «នេះជាវាទៈរបស់ខ្ញុំ» ហើយកាលពោលទៅៗ ក៏កំណត់ឃើញទោសក្នុងពាក្យនោះ ហើយបដិសេធវិញថា «នេះមិនមែនជាវាទៈរបស់ខ្ញុំទេ»។ បទថា aññenaññaṃ paṭicarati (យកពាក្យផ្សេងមកបិទបាំងពាក្យផ្សេង) សេចក្តីថា យកហេតុផ្សេងមកបិទបាំង គ្របដណ្តប់លើហេតុផ្សេង ដូចជាពោលថា «រូបមិនទៀង ព្រោះជាធម្មជាតិគួរដឹង» ហើយពោលពាក្យជាដើមថា «ព្រោះមានជាតិជាធម្មតា» ម្ដងទៀត។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា លោកពោលថា «ពោលពាក្យដទៃជាច្រើន ដើម្បីជាហេតុបិទបាំងនូវការទទួល និងការបដិសេធនោះ»។ ក្នុងសេចក្តីនោះ មានអធិប្បាយដូច្នេះថា ដើម្បីបិទបាំងនូវការទទួល និងការបដិសេធនោះ ក៏ពោលពាក្យជាច្រើនជាដើមថា «អ្នកណាពោល? ពោលអ្វី? ពោលក្នុងទីណា?»។ មួយវិញទៀត ក្នុងមហាអដ្ឋកថា លោកពោលថា «បុគ្គលកាលបដិសេធហើយទទួល ឬទទួលហើយបដិសេធ ឈ្មោះថា យកពាក្យផ្សេងមកបិទបាំងពាក្យផ្សេង»។ បទថា sampajānamusā bhāsati សេចក្តីថា ដឹងខ្លួនច្បាស់ហើយពោលពាក្យកុហក។ បទថា saṅketaṃ katvā visaṃvādeti សេចក្តីថា ធ្វើការណាត់ទុកក្នុងកាលមុនភត្តជាដើមថា «សូមឲ្យមានការជជែកដេញដោលគ្នាក្នុងកាលឈ្មោះឯណោះ ក្នុងទីកន្លែងឈ្មោះឯណោះ» ហើយទៅមុន ឬទៅក្រោយពេលណាត់នោះ ហើយពោលថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ចូរមើលចុះ ពួកដិរ្ថីយមិនមកទេ ពួកគេចាញ់ហើយ» រួចក៏ដើរចេញទៅ។

2. Sampajānamusāvādeti jānitvā jānantassa ca musā bhaṇane.

២. បទថា sampajānamusāvāda គឺការនិយាយពាក្យមិនពិត ដោយដឹងខ្លួនមុននឹងពោល និងកំពុងដឹងខ្លួនក្នុងខណៈកំពុងពោល។

3. Visaṃvādanapurekkhārassāti visaṃvādanacittaṃ purato katvā vadantassa. Vācāti micchāvācāpariyāpannavacanasamuṭṭhāpikā cetanā. Girāti tāya cetanāya samuṭṭhāpitasaddaṃ dasseti. Byappathoti vacanapatho; vācāyeva hi aññesampi diṭṭhānugatimāpajjantānaṃ pathabhūtato byappathoti vuccati. Vacībhedoti vacīsaññitāya vācāya bhedo; pabhedagatā vācā eva evaṃ vuccati. Vācasikā viññattīti vacīviññatti. Evaṃ paṭhamapadena suddhacetanā, majjhe tīhi taṃsamuṭṭhāpitasaddasahitā cetanā, ante ekena viññattisahitā cetanā ‘‘kathitā’’ti veditabbā. Anariyavohārāti anariyānaṃ bālaputhujjanānaṃ vohārā.

៣. បទថា visaṃvādanapurekkhārassa គឺរបស់បុគ្គលអ្នកពោលដោយធ្វើនូវចិត្តចង់កុហកទុកជាមុន។ បទថា vācā គឺចេតនាជាគ្រឿងញ៉ាំងវាចាដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងមិច្ឆាវាចាឲ្យតាំងឡើង។ បទថា girā លោកបង្ហាញនូវសំឡេងដែលតាំងឡើងដោយចេតនានោះ។ បទថា byappatho គឺផ្លូវនៃវាចា (ពាក្យសម្តី) ព្រោះថា វាចានោះឯង ជាផ្លូវសម្រាប់បុគ្គលដទៃទៀតដែលយកតម្រាប់តាម ហេតុនោះ ទើបហៅថា byappatho (ផ្លូវនៃវាចា)។ បទថា vacībhedo គឺការបំបែកនូវវាចាដែលដឹងបានដោយទ្វារគឺវាចា (ការបញ្ចេញសំឡេងផ្សេងៗគ្នា) សំឡេងដែលដល់នូវការប្លែកៗគ្នា ហៅថាយ៉ាងនេះ។ បទថា vācasikā viññatti គឺវចីវិញ្ញត្តិ។ យ៉ាងនេះ បទដំបូង (គឺ vācā) សំដៅយកតែចេតនាសុទ្ធសាធ បទទាំង ៣ ក្នុងកណ្តាល (គឺ girā, byappatho, vacībhedo) សំដៅយកចេតនាដែលប្រកបដោយសំឡេងដែលតាំងឡើងដោយចេតនានោះ បទចុងក្រោយ ១ (គឺ vācasikā viññatti) គប្បីជ្រាបថា សំដៅយកចេតនាដែលប្រកបដោយវិញ្ញត្តិ។ បទថា anariyavohārā គឺវោហារ (ការប្រើប្រាស់ពាក្យសម្តី) របស់ពួកអនរិយជន គឺពាលបុថុជ្ជន។

Evaṃ sampajānamusāvādaṃ dassetvā idāni ante vuttānaṃ sampajānamusāvādasaṅkhātānaṃ anariyavohārānaṃ lakkhaṇaṃ dassento ‘‘adiṭṭhaṃ diṭṭhaṃ me’’tiādimāha. Tattha adiṭṭhaṃ diṭṭhaṃ meti evaṃ vadato vacanaṃ taṃsamuṭṭhāpikā vā cetanā eko anariyavohāroti iminā nayena attho veditabbo. Apicettha cakkhuvasena aggahitārammaṇaṃ adiṭṭhaṃ, sotavasena aggahitaṃ asutaṃ, ghānādivasena munitvā tīhi indriyehi ekābaddhaṃ viya katvā patvā aggahitaṃ amutaṃ, aññatra pañcahi indriyehi suddhena [Pg.3] viññāṇeneva aggahitaṃ aviññātanti veditabbaṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘adiṭṭhaṃ nāma na cakkhunā diṭṭha’’nti evaṃ oḷārikeneva nayena desanā katāti. Diṭṭhādīsu ca attanāpi parenapi diṭṭhaṃ diṭṭhameva. Evaṃ sutamutaviññātānīti ayameko pariyāyo. Aparo nayo yaṃ attanā diṭṭhaṃ diṭṭhameva taṃ. Esa nayo sutādīsu. Yaṃ pana parena diṭṭhaṃ, taṃ attanā sutaṭṭhāne tiṭṭhati. Evaṃ mutādīnipi.

ព្រះមានព្រះភាគកាលសម្តែងនូវសម្បជានមុសាវាទយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញនូវលក្ខណៈនៃអនរិយវោហារទាំងឡាយ ដែលពោលទុកក្នុងខាងចុង ដែលរាប់ថាជាសម្បជានមុសាវាទ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «adiṭṭhaṃ diṭṭhaṃ me» (របស់ដែលខ្ញុំមិនឃើញ ខ្ញុំពោលថាឃើញ)។ ក្នុងពាក្យនោះ សេចក្តីគប្បីជ្រាបតាមវិធីនេះថា វាចារបស់បុគ្គលអ្នកពោលយ៉ាងនេះថា «របស់ដែលខ្ញុំមិនឃើញ ខ្ញុំឃើញ» ឬចេតនាដែលញ៉ាំងវាចានោះឲ្យតាំងឡើង គឺជាអនរិយវោហារមួយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ អារម្មណ៍ដែលមិនបានកាន់យកដោយអំណាចនៃចក្ខុទ្វារ ឈ្មោះថា adiṭṭha (មិនឃើញ) អារម្មណ៍ដែលមិនបានកាន់យកដោយអំណាចនៃសោតទ្វារ ឈ្មោះថា asuta (មិនឮ) អារម្មណ៍ដែលមិនបានកាន់យកដោយដល់ហើយ ធ្វើដូចជាការចងភ្ជាប់គ្នាតែមួយដោយឥន្ទ្រិយទាំង ៣ មានឃានទ្វារជាដើម ឈ្មោះថា amuta (មិនប៉ះពាល់) អារម្មណ៍ដែលមិនបានកាន់យកដោយមនោវិញ្ញាណសុទ្ធសាធ ក្រៅពីឥន្ទ្រិយទាំង ៥ គប្បីជ្រាបថា aviññāta (មិនដឹងច្បាស់)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងព្រះបាលី ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើទេសនាដោយវិធីដ៏ច្បាស់លាស់យ៉ាងនេះថា «ដែលឈ្មោះថា មិនឃើញ គឺមិនឃើញដោយចក្ខុ»។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបណ្តាធម៌មានការឃើញជាដើមនោះ អារម្មណ៍ដែលខ្លួនឯងក្តី អ្នកដទៃក្តីឃើញហើយ ឈ្មោះថា ឃើញពិតប្រាកដ។ សូម្បីតែធម៌មានការឮ ការប៉ះពាល់ និងការដឹងច្បាស់ ក៏យ៉ាងនោះដែរ នេះជាវិធីពន្យល់មួយបែប។ វិធីមួយបែបទៀត អារម្មណ៍ណាដែលខ្លួនឯងឃើញហើយ អារម្មណ៍នោះឈ្មោះថា ឃើញពិតប្រាកដ។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងធម៌មានការឮជាដើមដែរ។ ចំណែកអារម្មណ៍ណាដែលអ្នកដទៃឃើញ អារម្មណ៍នោះរមែងតាំងនៅក្នុងឋានៈជាអារម្មណ៍ដែលខ្លួនបានឮ។ សូម្បីតែធម៌មានការប៉ះពាល់ជាដើម ក៏យ៉ាងនោះដែរ។

4. Idāni tesaṃ anariyavohārānaṃ vasena āpattiṃ āropetvā dassento ‘‘tīhākārehī’’tiādimāha. Tassattho ‘‘tīhi ākārehi paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjinti sampajānamusā bhaṇantassa āpatti pārājikassā’’ti evamādicatutthapārājikapāḷivaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbo. Kevalañhi tattha ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji’’nti idha ‘‘adiṭṭhaṃ diṭṭhaṃ me’’ti, tattha ca ‘‘āpatti pārājikassā’’ti ‘‘idha āpatti pācittiyassā’’ti evaṃ vatthumatte āpattimatte ca viseso, sesaṃ ekalakkhaṇamevāti.

៤. ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញដោយលើកឡើងនូវអាបត្តិដោយអំណាចនៃអនរិយវោហារទាំងឡាយនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «tīhākārehi» (ដោយអាការៈ ៣)។ សេចក្តីនៃពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលពោលទុកហើយក្នុងសេចក្តីអធិប្បាយនៃចតុត្ថបារាជិកបាលីជាដើមយ៉ាងនេះថា «កាលពោលពាក្យកុហកទាំងដឹងខ្លួនថា អាត្មាអញបានចូលបឋមជ្ឈាន ដោយអាការៈ ៣ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក»។ ព្រោះថា ក្នុងទីនោះ មានតែពាក្យប្លែកគ្នាត្រង់ថា ក្នុងបារាជិកនោះ ពោលថា «បានចូលបឋមជ្ឈាន» តែក្នុងទីនេះ ពោលថា «របស់ដែលខ្ញុំមិនឃើញ ខ្ញុំពោលថាឃើញ» និងក្នុងបារាជិកនោះ ពោលថា «ត្រូវអាបត្តិបារាជិក» តែក្នុងទីនេះ ពោលថា «ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ» គឺប្លែកគ្នាតែត្រង់វត្ថុ និងត្រង់អាបត្តិប៉ុណ្ណោះ ចំណែកសេចក្តីដែលនៅសល់ គឺមានលក្ខណៈដូចគ្នាទាំងអស់។

9. Tīhākārehi diṭṭhe vematikotiādīnampi attho ‘‘diṭṭhassa hoti pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto diṭṭhe vematiko’’ti evamādiduṭṭhadosapāḷivaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbo. Pāḷimattameva hi ettha viseso, atthe pana satheravāde kiñci nānākaraṇaṃ natthi.

៩. សូម្បីតែសេចក្តីនៃពាក្យជាដើមថា «tīhākārehi diṭṭhe vematiko» (មានសេចក្តីសង្ស័យក្នុងរបស់ដែលខ្លួនឃើញ ដោយអាការៈ ៣) ក៏គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលពោលទុកហើយក្នុងសេចក្តីអធិប្បាយនៃទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទបាលីជាដើមយ៉ាងនេះថា «កាលត្រូវធម៌គឺបារាជិកចំពោះរបស់ដែលខ្លួនឃើញ ហើយមានសេចក្តីសង្ស័យក្នុងរបស់ដែលឃើញនោះ»។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ មានតែព្រះបាលីប៉ុណ្ណោះដែលប្លែកគ្នា ចំណែកឯសេចក្តីដែលប្រកបដោយថេរវាទ គឺមិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នាអ្វីឡើយ។

11. Sahasā bhaṇatīti avīmaṃsitvā anupadhāretvā vā vegena diṭṭhampi ‘‘adiṭṭhaṃ me’’ti bhaṇati. Aññaṃ bhaṇissāmīti aññaṃ bhaṇatīti mandattā jaḷattā pakkhalanto ‘‘cīvara’’nti vattabbe ‘‘cīra’’nti ādiṃ bhaṇati. Yo pana sāmaṇerena ‘‘api bhante mayhaṃ upajjhāyaṃ passitthā’’ti vutto keḷiṃ kurumāno ‘‘tava upajjhāyo dārusakaṭaṃ yojetvā gato bhavissatī’’ti vā siṅgālasaddaṃ sutvā ‘‘kassāyaṃ bhante saddo’’ti vutto ‘‘mātuyā te yānena gacchantiyā kaddame laggacakkaṃ uddharantānaṃ ayaṃ saddo’’ti vā evaṃ neva davā na ravā aññaṃ bhaṇati, so āpattiṃ āpajjatiyeva. Aññā pūraṇakathā nāma hoti, eko gāme thokaṃ telaṃ labhitvā vihāraṃ āgato sāmaṇeraṃ bhaṇati – ‘‘tvaṃ ajja kuhiṃ gato, gāmo ekatelo ahosī’’ti vā pacchikāya ṭhapitaṃ pūvakhaṇḍaṃ labhitvā [Pg.4] ‘‘ajja gāme pacchikāhi pūve cāresu’’nti vā, ayaṃ musāvādova hoti. Sesaṃ uttānamevāti.

១១. បទថា sahasā bhaṇati (ពោលដោយរួសរាន់) គឺ មិនបានពិចារណា ឬមិនបានត្រិះរិះ ហើយពោលដោយប្រញាប់ប្រញាល់ សូម្បីតែរបស់ដែលខ្លួនឃើញហើយ ក៏ពោលថា «ខ្ញុំមិនឃើញ»។ បទថា aññaṃ bhaṇissāmīti aññaṃ bhaṇati (តាំងចិត្តថានឹងពោលពាក្យផ្សេង តែត្រឡប់ជាពោលពាក្យផ្សេងវិញ) គឺ ព្រោះតែភាពល្ងង់ខ្លៅ ឬភាពភាន់ច្រឡំ ក៏និយាយភ្លាត់មាត់ កាលគួរពោលថា «ចីវរ» តែត្រឡប់ជាពោលថា «ចីរៈ» ជាដើមវិញ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាដែលសាមណេរសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្ញុំព្រះករុណា លោកម្ចាស់បានឃើញដែរឬទេ?» កាលចង់លេងសើច ក៏ពោលថា «ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ឯង ប្រហែលជាទឹមរទេះអុសដើរចេញទៅហើយ» ឬ ឮសំឡេងចចក ហើយកាលដែលសាមណេរសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ នេះជាសំឡេងរបស់អ្វី?» ក៏ពោលថា «នេះជាសំឡេងរបស់ពួកមនុស្សដែលកំពុងជួយលើកកង់រទេះដែលជាប់ផុងក្នុងភក់ របស់ម្តាយឯងដែលកំពុងធ្វើដំណើរទៅដោយយាន» ឬ ពោលពាក្យផ្សេងយ៉ាងនេះ ដែលមិនមែនជាការលេងសើច ឬការនិយាយច្រឡំ ភិក្ខុនោះរមែងត្រូវអាបត្តិពិតប្រាកដ។ ពាក្យដទៃទៀត ឈ្មោះថា ពាក្យបំពេញ (ពាក្យនិយាយបំផ្លើស) ដូចជាភិក្ខុមួយអង្គ បានប្រេងបន្តិចបន្តួចក្នុងភូមិ ហើយត្រឡប់មកកាន់វត្តវិញ ក៏និយាយប្រាប់សាមណេរថា «ថ្ងៃនេះ ឯងទៅណា? ក្នុងភូមិទាំងមូល សុទ្ធតែប្រេងទាំងអស់» ឬ បាននំមួយចំហៀងដែលគេដាក់ក្នុងកញ្ជើ ហើយពោលថា «ថ្ងៃនេះ ក្នុងភូមិ គេហែកញ្ជើនំចែកគ្នាពេញភូមិ» ពាក្យនេះ គឺជាមុសាវាទពិតប្រាកដ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ តាំងឡើងអំពីកាយនិងចិត្តខ្លះ អំពីវាចានិងចិត្តខ្លះ អំពីកាយវាចានិងចិត្តខ្លះ ជាកិរិយា រួចផុតបានដោយសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត ប្រកបដោយវេទនា ៣។

Musāvādasikkhāpadaṃ paṭhamaṃ.

មុសាវាទសិក្ខាបទ ទី១ ចប់។

2. Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā

២. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីឱមសវាទសិក្ខាបទ

12. Dutiyasikkhāpade omasantīti ovijjhanti. Khuṃsentīti akkosanti. Vambhentīti padhaṃsenti.

១២. ក្នុងទុតិយសិក្ខាបទ បទថា omasanti គឺ ចាក់ដោត (ដោយលំពែងគឺវាចា)។ បទថា khuṃsenti គឺ ជេរប្រមាថ។ បទថា vambhentī គឺ បង្អាប់បង្អោន (ជិះជាន់)។

13. Bhūtapubbanti idaṃ vatthuṃ bhagavā omasavādagarahaṇatthaṃ āhari. Nandivisālo nāmāti nandīti tassa balībaddassa nāmaṃ, visāṇāni panassa visālāni, tasmā ‘‘nandivisālo’’ti vuccati. Bodhisatto tena samayena nandivisālo nāma hoti. Brāhmaṇo taṃ yāgubhattādīhi ativiya posesi. Atha so brāhmaṇaṃ anukampamāno ‘‘gaccha tva’’ntiādimāha. Tattheva aṭṭhāsīti ahetukapaṭisandhikālepi parakhuṃsanaṃ amanāpatoyeva paccesi, tasmā brāhmaṇassa dosaṃ dassetukāmo aṭṭhāsi. Sakaṭasataṃ atibaddhaṃ pavaṭṭesīti paṭipāṭiyā ṭhapetvā heṭṭhārukkhe datvā ekābaddhaṃ katvā muggamāsavālukādīhi puṇṇaṃ sakaṭasataṃ pavaṭṭento, kiñcāpi pubbe patiṭṭhitārappadesaṃ puna are patte pavaṭṭitaṃ hoti, bodhisatto pana purimasakaṭena patiṭṭhitaṭṭhāne pacchimasakaṭaṃ patiṭṭhāpetuṃ sakaṭasatappamāṇaṃ padesaṃ pavaṭṭesi. Bodhisattānañhi sithilakaraṇaṃ nāma natthi. Tena cattamano ahūti tena brāhmaṇassa dhanalābhena attano kammena ca so nandivisālo attamano ahosi.

១៣. ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់នាំមកនូវរឿងនេះថា «bhūtapubbaṃ» (រឿងធ្លាប់មានមកហើយ) ដើម្បីតិះដៀលនូវឱមសវាទ (ការនិយាយចាក់ដោត)។ បទថា nandivisālo ក្នុងពាក្យនោះ បទថា nandī គឺជាឈ្មោះរបស់គោបម្រើនោះ ឯស្នែងទាំងឡាយរបស់វាធំទូលាយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «nandivisāla» (នន្ទិវិសាល)។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះពោធិសត្វកើតជាគោឧសភឈ្មោះ នន្ទិវិសាល។ ព្រាហ្មណ៍បានចិញ្ចឹមគោនោះដោយបបរ និងបាយជាដើម យ៉ាងល្អក្រៃលែង។ គ្រានោះ គោនោះកាលនឹងអនុគ្រោះដល់ព្រាហ្មណ៍ ទើបពោលពាក្យជាដើមថា «ចូរអ្នកទៅចុះ»។ បទថា tattheva aṭṭhāsi (ឈរនៅនឹងកន្លែងនោះឯង) សេចក្តីថា សូម្បីក្នុងកាលដែលចាប់បដិសន្ធិជាអហេតុកសត្វ ក៏រមែងដឹងច្បាស់នូវការជេរប្រមាថរបស់អ្នកដទៃថាជាទីមិនគាប់ចិត្តពិតប្រាកដ ហេតុនោះ កាលចង់បង្ហាញនូវកំហុសរបស់ព្រាហ្មណ៍ ទើបឈរធ្មឹងនៅ។ បទថា sakaṭasataṃ atibaddhaṃ pavaṭṭesi (ញ៉ាំងរទេះមួយរយដែលចងភ្ជាប់គ្នាឲ្យវិលទៅ) គឺ ដាក់រទេះតម្រៀបគ្នាតាមលំដាប់ ហើយដាក់ឈើខាងក្រោមចងភ្ជាប់គ្នាតែមួយ កាលញ៉ាំងរទេះមួយរយដែលពេញដោយសណ្តែកខៀវ សណ្តែកបាយ និងខ្សាច់ជាដើមឲ្យវិលទៅ ទោះបីជាកាលមុន កង់រទេះដែលតាំងនៅលើដី ដល់នូវការវិលទៅម្តងទៀតកាលកង់ក្រោយមកដល់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែ ព្រះពោធិសត្វបានអូសទាញឲ្យវិលទៅអស់ទីកន្លែងមានប្រមាណស្មើនឹងរទេះមួយរយ ដើម្បីឲ្យរទេះចុងក្រោយទៅតាំងនៅក្នុងទីកន្លែងដែលរទេះដំបូងធ្លាប់តាំងនៅ។ ព្រោះថា ការធ្វើការងារដោយធូររលុង មិនមានដល់ព្រះពោធិសត្វទាំងឡាយឡើយ។ បទថា tena cattamano ahū សេចក្តីថា ព្រះពោធិសត្វឈ្មោះនន្ទិវិសាលនោះ មានចិត្តត្រេកអរ ព្រោះការបានទ្រព្យរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះផង ព្រោះការងាររបស់ខ្លួនផង។

15. Akkosenapīti [Pg.5] ettha pana yasmā parato ‘‘dve akkosā – hīno ca akkoso ukkaṭṭho ca akkoso’’ti vibhajitukāmo, tasmā yathā pubbe ‘‘hīnenapi akkosena khuṃsentī’’ti vuttaṃ; evaṃ avatvā ‘‘akkosena’’ iccevamāha. Venajātīti tacchakajāti; veṇukārajātītipi vadanti. Nesādajātīti migaluddakādijāti.

១៥. បទថា akkosenapi ក្នុងទីនេះ ព្រោះតែក្នុងខាងក្រោយ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យចង់ចែកចេញថា «ការជេរមាន ២ យ៉ាង គឺការជេរយ៉ាងថោកទាប ១ ការជេរយ៉ាងឧត្តម ១» ហេតុនោះ ទើបមិនត្រាស់ដូចពាក្យដែលពោលខាងដើមថា «ជេរប្រមាថដោយការជេរយ៉ាងថោកទាបខ្លះ» តែត្រាស់ត្រឹមតែពាក្យថា «akkosena» (ដោយការជេរ) តែប៉ុណ្ណោះ។ បទថា venajāti គឺជាតិជាងឈើ ខ្លះក៏ពោលថា ជាតិជាងត្បាញឫស្សី។ បទថា nesādajāti គឺជាតិព្រានព្រៃ មានព្រានម្រឹគជាដើម។

Rathakārajātīti cammakārajāti. Pukkusajātīti pupphachaḍḍakajāti. Avakaṇṇakādi dāsānaṃ nāmaṃ hoti; tasmā hīnaṃ. Oññātanti avaññātaṃ; ‘‘uññāta’’ntipi paṭhanti. Avaññātanti vambhetvā ñātaṃ. Hīḷitanti jigucchitaṃ. Paribhūtanti kimetenātiti paribhavakataṃ. Acittīkatanti na garukataṃ.

បទថា rathakārajāti គឺជាតិជាងស្បែក។ បទថា pukkusajāti គឺជាតិអ្នកបោសសំរាម។ ឈ្មោះមានជាដើមថា អវកណ្ណកៈ គឺជាឈ្មោះរបស់ពួកទាសៈ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ថោកទាប។ បទថា oññāta គឺ គេមើលងាយ ខ្លះក៏អានថា «uññāta»។ បទថា avaññāta គឺ ដឹងដោយការបង្អាប់បង្អោន។ បទថា hīḷita គឺ គួរខ្ពើមឆ្អើម។ បទថា paribhūta គឺ គេមើលងាយដោយគិតថា «តើរបស់នេះមានប្រយោជន៍អ្វី?»។ បទថា acittīkata គឺ មិនធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែង។

Koṭṭhakakammanti tacchakakammaṃ. Muddāti hatthamuddāgaṇanā. Gaṇanāti acchiddakādiavasesagaṇanā. Lekhāti akkharalekhā. Madhumehābādho vedanāya abhāvato ‘‘ukkaṭṭho’’ti vutto. Pāṭikaṅkhāti icchitabbā. Yakārena vā bhakārena vāti yakārabhakāre yojetvā yo akkoso. Kāṭakoṭacikāya vāti ‘‘kāṭa’’nti purisanimittaṃ, ‘‘koṭacikā’’ti itthinimittaṃ; etehi vā yo akkoso, eso hīno nāma akkosoti.

បទថា koṭṭhakakamma គឺការងារជាងឈើ។ បទថា muddā គឺវិជ្ជាគណនាលេខដោយម្រាមដៃ។ បទថា gaṇanā គឺវិជ្ជាគណនាលេខដែលសេសសល់មានការគណនាមិនដាច់ជាដើម។ បទថា lekhā គឺការសរសេរអក្សរ។ ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ព្រោះមិនមានវេទនាឈឺចាប់ខ្លាំង ហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ជាជំងឺយ៉ាងឧត្តម»។ បទថា pāṭikaṅkhā គឺ គួរប្រាថ្នា។ បទថា yakārena vā bhakārena vā គឺការជេរប្រមាថដែលផ្សំដោយយអក្សរ ឬភអក្សរ។ បទថា kāṭakoṭacikāya vā ក្នុងពាក្យនោះ បទថា «kāṭa» គឺប្រដាប់ភេទប្រុស បទថា «koṭacikā» គឺប្រដាប់ភេទស្រី ការជេរប្រមាថដោយប្រដាប់ភេទទាំងនេះ ឈ្មោះថា ការជេរយ៉ាងថោកទាប។

16. Idāni tesaṃ jātiādīnaṃ pabhedavasena āpattiṃ āropetvā dassento ‘‘upasampanno upasampanna’’ntiādimāha. Tattha khuṃsetukāmo vambhetukāmo maṅkukattukāmoti akkositukāmo padhaṃsitukāmo garahitukāmo nittejaṃ kattukāmoti attho. Hīnena hīnanti hīnena jātivacanena hīnajātikaṃ. Etena upāyena sabbapadesu attho veditabbo.

១៦. ឥឡូវនេះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យ កាលនឹងបង្ហាញដោយលើកឡើងនូវអាបត្តិ ដោយអំណាចនៃចំណែកផ្សេងៗមានជាតិជាដើមទាំងនោះ ទើបពោលពាក្យថា «upasampanno upasampanna» (ឧបសម្បន្ននឹងឧបសម្បន្ន) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា «khuṃsetukāmo vambhetukāmo maṅkukattukāmo» មានសេចក្តីថា ប្រាថ្នានឹងជេរ ប្រាថ្នានឹងបៀតបៀន ប្រាថ្នានឹងតិះដៀល ប្រាថ្នានឹងធ្វើឲ្យអស់តេជះ។ បទថា «hīnena hīnaṃ» សំដៅដល់បុគ្គលមានជាតិថោកទាប ដោយពាក្យពោលពីជាតិដ៏ថោកទាប។ គប្បីដឹងសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួង ដោយឧបាយនេះឯង។

Ettha ca hīnena hīnaṃ vadanto kiñcāpi saccaṃ vadati, omasitukāmatāya panassa vācāya vācāya pācittiyaṃ. Ukkaṭṭhena hīnaṃ vadanto ca kiñcāpi alikaṃ bhaṇati, omasitukāmatāya pana imināva sikkhāpadena pācittiyaṃ āpajjati, na purimena. Yopi ‘‘aticaṇḍālosi, atibrāhmaṇosi, duṭṭhacaṇḍālosi, duṭṭhabrāhmaṇosī’’tiādīni vadati, sopi āpattiyā kāretabbo.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ភិក្ខុកាលពោលពាក្យថោកទាប ទៅកាន់ភិក្ខុមានជាតិថោកទាប សូម្បីតែពោលពាក្យពិតក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះតែមានបំណងនឹងជេរប្រមាថ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរាល់ៗម៉ាត់។ ចំណែកភិក្ខុកាលពោលពាក្យឧត្តម ទៅកាន់ភិក្ខុមានជាតិថោកទាប សូម្បីតែពោលពាក្យមិនពិតក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះតែមានបំណងនឹងជេរប្រមាថ ទើបត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដោយសិក្ខាបទនេះឯង មិនមែនដោយសិក្ខាបទមុន (មុសាវាទ) ឡើយ។ សូម្បីភិក្ខុណាពោលពាក្យជាដើមថា «អ្នកឯងជាចណ្ឌាលហួសប្រមាណ អ្នកឯងជាព្រាហ្មណ៍ហួសប្រមាណ អ្នកឯងជាចណ្ឌាលអាក្រក់ អ្នកឯងជាព្រាហ្មណ៍អាក្រក់» ភិក្ខុនោះក៏គប្បីត្រូវកាត់សេចក្តីដោយអាបត្តិដែរ។

26. Santi [Pg.6] idhekacceti vāre pana pariharitvā vuttabhāvena dukkaṭaṃ. Eseva nayo ye nūna…pe… na mayanti vāresupi. Anupasampanne pana catūsupi vāresu dukkaṭameva. Corosi gaṇṭhibhedakosītiādivacanehi pana upasampannepi anupampannepi sabbavāresu dukkaṭameva. Davakamyatāya pana upasampannepi anupasampannepi sabbavāresu dubbhāsitaṃ. Davakamyatā nāma keḷihasādhippāyatā. Imasmiñca sikkhāpade ṭhapetvā bhikkhuṃ bhikkhunīādayo sabbasattā anupasampannaṭṭhāne ṭhitāti veditabbā.

២៦. ចំណែកក្នុងវារៈថា «Santi idhekacce» (មានភិក្ខុខ្លះក្នុងលោកនេះ) ព្រោះពោលវាងវៀរ (មិនចំឈ្មោះ) ទើបត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ វិធីនេះក៏ដូចគ្នាក្នុងវារៈទាំងឡាយថា «ye nūna…pe… na mayaṃ» ដែរ។ ចំណែកក្នុងអនឧបសម្បន្ន ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម្យ៉ាង ក្នុងវារៈទាំងបួន។ ប៉ុន្តែដោយពាក្យជាដើមថា «អ្នកឯងជាចោរ អ្នកឯងជាអ្នកកាត់កញ្ចប់» សូម្បីក្នុងឧបសម្បន្ន ឬអនឧបសម្បន្ន ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម្យ៉ាង ក្នុងវារៈទាំងពួង។ ចំណែកដោយការប្រាថ្នានឹងលេងសើច សូម្បីក្នុងឧបសម្បន្ន ឬអនឧបសម្បន្ន ក៏ត្រូវអាបត្តិទុព្ភាសិត ក្នុងវារៈទាំងពួង។ ការប្រាថ្នានឹងលេងសើច គឺការមានបំណងចង់សើចសប្បាយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសិក្ខាបទនេះ លើកលែងតែភិក្ខុចេញ ពួកសត្វទាំងពួងមានភិក្ខុនីជាដើម គប្បីដឹងថាស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាអនឧបសម្បន្ន។

35. Atthapurekkhārassātiādīsu pāḷiyā atthaṃ vaṇṇayanto atthapurekkhāro; pāḷiṃ vācento dhammapurekkhāro; anusiṭṭhiyaṃ ṭhatvā ‘‘idānipi caṇḍālosi, pāpaṃ mā akāsi, mā tamo tamaparāyaṇo ahosī’’tiādinā nayena kathento anusāsanīpurekkhāro nāmāti veditabbo. Sesaṃ uttānameva.

៣៥. ក្នុងបទទាំងឡាយមាន «atthapurekkhārossā» ជាដើម ភិក្ខុកាលពន្យល់សេចក្តីនៃព្រះបាលី ឈ្មោះថា «atthapurekkhāro» (អ្នកយកសេចក្តីជាធំ) ភិក្ខុកាលបង្រៀនព្រះបាលី ឈ្មោះថា «dhammapurekkhāro» (អ្នកយកធម៌ជាធំ) ភិក្ខុកាលស្ថិតនៅក្នុងការប្រដៅ ហើយនិយាយដោយវិធីជាដើមថា «សូម្បីឥឡូវនេះ អ្នកឯងក៏ជាចណ្ឌាល ចូរអ្នកកុំធ្វើបាប កុំជាអ្នកងងឹតមានសេចក្តីងងឹតទៅខាងមុខឡើយ» គប្បីដឹងថា ឈ្មោះថា «anusāsanīpurekkhāro» (អ្នកយកការប្រដៅជាធំ)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti. Dubbhāsitāpatti panettha vācācittato samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, akusalacittaṃ, dvivedanaṃ sukhā ca majjhattā cāti.

សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១។ ជាកិរិយា មានការរួចចាកអាបត្តិព្រោះសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។ ចំណែកឯអាបត្តិទុព្ភាសិតក្នុងសិក្ខាបទនេះ កើតឡើងអំពីវាចានិងចិត្ត ជាកិរិយា មានការរួចចាកអាបត្តិព្រោះសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ មានអកុសលចិត្ត មានវេទនា ២ គឺសុខវេទនា និងមជ្ឈត្តវេទនា (ឧបេក្ខាវេទនា)។

Omasavādasikkhāpadaṃ dutiyaṃ.

ឱមសវាទសិក្ខាបទ ទី ២ ចប់។

3. Pesuññasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការពណ៌នាសិក្ខាបទស្តីពីការញុះញង់ (បេសុញ្ញសិក្ខាបទវណ្ណនា)

36. Tatiyasikkhāpade – bhaṇḍanajātānanti sañjātabhaṇḍanānaṃ. Bhaṇḍananti kalahassa pubbabhāgo, ‘‘iminā ca iminā ca idaṃ kataṃ; evaṃ vutte evaṃ vakkhāmā’’tiādikaṃ sakasakapakkhe sammantanaṃ. Kalahoti āpattigāmiko kāyavācāvītikkamo. Vivādoti viggāhikakathā. Taṃ vivādaṃ āpannānaṃ vivādāpannānaṃ. Pesuññanti pisuṇavācaṃ, piyabhāvassa suññakaraṇavācanti vuttaṃ hoti.

៣៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ បទថា «bhaṇḍanajātānaṃ» សំដៅលើពួកជនដែលមានការទាស់ទែងគ្នាកើតឡើងហើយ។ ពាក្យថា «bhaṇḍana» គឺការពិភាក្សាគ្នាជាចំណែកខាងដើមនៃការឈ្លោះប្រកែកគ្នា គឺការប្រឹក្សាគ្នាក្នុងពួករបស់ខ្លួនៗ ជាដើមថា «ជននេះនិងជននេះបានធ្វើការងារនេះ កាលបើគេពោលយ៉ាងនេះ យើងនឹងនិយាយយ៉ាងនេះវិញ»។ ពាក្យថា «kalaha» គឺការកន្លងហួសតាមកាយនិងវាចាដែលនាំឲ្យត្រូវអាបត្តិ។ ពាក្យថា «vivāda» គឺវាចាដែលពោលប្រឆាំងគ្នា។ បទថា «vivādāpannānaṃ» គឺពួកជនដែលដល់នូវការប្រឆាំងគ្នានោះ។ ពាក្យថា «pesuñña» គឺវាចាញុះញង់ ម្យ៉ាងទៀត សំដៅលើវាចាដែលធ្វើឲ្យសូន្យចាកភាពជាទីស្រឡាញ់។

37. Bhikkhupesuññeti [Pg.7] bhikkhūnaṃ pesuññe; bhikkhuto sutvā bhikkhunā bhikkhussa upasaṃhaṭapesuññeti attho.

៣៧. បទថា «bhikkhupesuññe» គឺការញុះញង់ក្នុងពួកភិក្ខុ មានសេចក្តីថា វាចាញុះញង់ដែលភិក្ខុបានស្តាប់អំពីភិក្ខុមួយរូប ហើយនាំទៅប្រាប់ដល់ភិក្ខុមួយរូបទៀត។

38. Dvīhākārehīti dvīhi kāraṇehi. Piyakamyassa vāti ‘‘evaṃ ahaṃ etassa piyo bhavissāmī’’ti attano piyabhāvaṃ patthayamānassa vā. Bhedādhippāyassa vāti ‘‘evamayaṃ etena saddhiṃ bhijjissatī’’ti parassa parena bhedaṃ icchantassa vā. Jātitopītiādi sabbaṃ purimasikkhāpade vuttanayameva. Idhāpi bhikkhuniṃ ādiṃ katvā sabbe anupasampannā nāma.

៣៨. បទថា «dvīhākārehi» គឺដោយហេតុ ២ យ៉ាង។ បទថា «piyakamyassa vā» គឺភិក្ខុដែលប្រាថ្នាភាពជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្លួន ដោយគិតថា «កាលបើយើងនិយាយយ៉ាងនេះ យើងនឹងក្លាយជាទីស្រឡាញ់របស់ជននេះ»។ បទថា «bhedādhippāyassa vā» គឺភិក្ខុដែលប្រាថ្នាការបែកបាក់គ្នារបស់អ្នកដទៃ ដោយគិតថា «កាលបើយើងនិយាយយ៉ាងនេះ ជននេះនឹងបែកបាក់គ្នាជាមួយជននោះ»។ ពាក្យទាំងពួងមាន «jātitopi» ជាដើម សុទ្ធតែមានវិធីពោលរួចមកហើយក្នុងសិក្ខាបទមុន។ សូម្បីក្នុងសិក្ខាបទនេះ ពួកជនទាំងពួងមានភិក្ខុនីជាដើម ក៏ឈ្មោះថាជាអនឧបសម្បន្នដូចគ្នា។

Na piyakamyassa na bhedādhippāyassāti ekaṃ akkosantaṃ ekañca khamantaṃ disvā ‘‘aho nillajjo, īdisampi nāma bhavantaṃ puna vattabbaṃ maññissatī’’ti evaṃ kevalaṃ pāpagarahitāya bhaṇantassa anāpatti. Sesaṃ uttānatthameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

បទថា «na piyakamyassa na bhedādhippāyassa» គឺភិក្ខុឃើញជនម្នាក់កំពុងជេរ និងជនម្នាក់ទៀតកំពុងអត់ធន់ ហើយគិតថា «ឱ! ជននេះគ្មានខ្មាសសោះ សូម្បីលោកដ៏ចម្រើនមានសភាពបែបនេះ ក៏នៅតែគិតថានឹងត្រូវជេរម្តងទៀត» កាលពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះតែការតិះដៀលចំពោះមនុស្សអាក្រក់តែម្យ៉ាង មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១។ ជាកិរិយា មានការរួចចាកអាបត្តិព្រោះសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានអកុសលចិត្ត មានវេទនា ៣។

Pesuññasikkhāpadaṃ tatiyaṃ.

បេសុញ្ញសិក្ខាបទ ទី ៣ ចប់។

4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការពណ៌នាសិក្ខាបទស្តីពីការបង្រៀនធម៌ជាបទៗ (បទសោធម៌សិក្ខាបទវណ្ណនា)

44. Catutthasikkhāpade – appatissāti appatissavā. Upāsakāti vutte vacanampi na sotukāmā; anādarāti attho. Appatissayā vā anīcavuttinoti attho. Asabhāgavuttikāti visabhāgajīvikā, yathā bhikkhūsu vattitabbaṃ; evaṃ appavattavuttinoti attho.

៤៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ បទថា «appatissā» គឺមិនស្តាប់បង្គាប់ កាលបើភិក្ខុហៅថា «ឧបាសកទាំងឡាយ» ក៏មិនចង់ស្តាប់សូម្បីតែពាក្យនោះ មានសេចក្តីថា មិនគោរព។ ម្យ៉ាងទៀត បទថា «appatissayā» មានសេចក្តីថា មិនមានការប្រព្រឹត្តបន្ទាបខ្លួន។ បទថា «asabhāgavuttikā» គឺមានការរស់នៅមិនស្មើគ្នា មានសេចក្តីថា មិនប្រព្រឹត្តទៅតាមរបៀបដែលគប្បីប្រព្រឹត្តចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយ។

45. Padaso dhammaṃ vāceyyāti ekato padaṃ padaṃ dhammaṃ vāceyya; koṭṭhāsaṃ koṭṭhāsaṃ vāceyyāti attho. Yasmā pana taṃ koṭṭhāsanāmakaṃ padaṃ catubbidhaṃ hoti, tasmā taṃ dassetuṃ ‘‘padaṃ anupadaṃ anvakkharaṃ anubyañjana’’nti padabhājanaṃ vuttaṃ. Tattha padanti eko gāthāpādo adhippeto. Anupadanti dutiyapādo. Anvakkharanti ekekamakkharaṃ. Anubyañjananti purimabyañjanena sadisaṃ pacchābyañjanaṃ. Yaṃ kiñci vā ekamakkharaṃ anvakkharaṃ, akkharasamūho anubyañjanaṃ, akkharānubyañjanasamūho padaṃ. Paṭhamapadaṃ padameva, dutiyaṃ anupadanti evamettha nānākaraṇaṃ veditabbaṃ.

៤៥. បទថា «padaso dhammaṃ vāceyya» មានសេចក្តីថា បង្រៀនធម៌ជាបទៗ ឬជាចំណែកៗជាមួយគ្នា។ ប៉ុន្តែព្រោះតែបទដែលហៅថាចំណែកនោះ មាន ៤ យ៉ាង ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវបទនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់បទភាជនីយថា «padaṃ anupadaṃ anvakkharaṃ anubyañjanaṃ»។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «pada» សំដៅយកបាទគាថាមួយ។ បទថា «anupada» សំដៅយកបាទគាថាទីពីរ។ បទថា «anvakkhara» សំដៅយកអក្សរមួយៗ។ បទថា «anubyañjana» សំដៅយកព្យញ្ជនៈខាងក្រោយដែលដូចគ្នានឹងព្យញ្ជនៈខាងដើម។ ម្យ៉ាងទៀត អក្សរណាមួយតែមួយតួ ឈ្មោះថា «anvakkhara» ប្រជុំនៃអក្សរ ឈ្មោះថា «anubyañjana» ប្រជុំនៃអក្សរនិងព្យញ្ជនៈ ឈ្មោះថា «pada»។ បទទីមួយ ឈ្មោះថា «pada» តែម្យ៉ាង បទទីពីរ ឈ្មោះថា «anupada» គប្បីដឹងសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះ។

Idāni [Pg.8] padaṃ nāma ekato paṭṭhapetvā ekato osāpentīti gāthābandhaṃ dhammaṃ vācento ‘‘manopubbaṅgamā dhammā’’ti ekamekaṃ padaṃ sāmaṇerena saddhiṃ ekato ārabhitvā ekatoyeva niṭṭhāpeti. Evaṃ vācentassa padagaṇanāya pācittiyā veditabbā. Anupadaṃ nāma pāṭekkaṃ paṭṭhapetvā ekato osāpentīti therena ‘‘manopubbaṅgamā dhammā’’ti vutte sāmaṇero taṃ padaṃ apāpuṇitvā ‘‘manoseṭṭhā manomayā’’ti dutiyapadaṃ ekato bhaṇati, ime pāṭekkaṃ paṭṭhapetvā ekato osāpenti nāma. Evaṃ vācentassāpi anupadagaṇanāya pācittiyā. Anvakkharaṃ nāma rūpaṃ aniccanti vuccamāno ‘‘rū’’ti opātetīti ‘‘rūpaṃ aniccanti bhaṇa sāmaṇerā’’ti vuccamāno rūkāramattameva ekato vatvā tiṭṭhati. Evaṃ vācentassāpi anvakkharagaṇanāya pācittiyā. Gāthābandhepi ca esa nayo labbhatiyeva. Anubyañjanaṃ nāma rūpaṃ aniccanti vuccamāno vedanā aniccāti saddaṃ nicchāretīti ‘‘rūpaṃ, bhikkhave, aniccaṃ, vedanā aniccā’’ti imaṃ suttaṃ vācayamāno therena ‘‘rūpaṃ anicca’’nti vuccamāno sāmaṇero sīghapaññatāya ‘‘vedanā aniccā’’ti imaṃ aniccapadaṃ therassa ‘‘rūpaṃ anicca’’nti etena aniccapadena saddhiṃ ekato bhaṇanto vācaṃ nicchāreti. Evaṃ vācentassāpi anubyañjanagaṇanāya pācittiyā. Ayaṃ panettha saṅkhepo – imesu padādīsu yaṃ yaṃ ekato bhaṇati tena tena āpattiṃ āpajjatīti.

ឥឡូវនេះ បទដែលឈ្មោះថា «pada» គឺការចាប់ផ្តើមជាមួយគ្នា ហើយបញ្ចប់ជាមួយគ្នា គឺព្រះថេរៈកាលបង្រៀនធម៌ដែលចងក្រងជាគាថា ចាប់ផ្តើមបទមួយៗថា «manopubbaṅgamā dhammā» ជាមួយសាមណេរ ហើយបញ្ចប់ជាមួយគ្នា។ គប្បីដឹងថា ភិក្ខុកាលបង្រៀនយ៉ាងនេះ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមចំនួនបទ។ បទដែលឈ្មោះថា «anupada» គឺការចាប់ផ្តើមផ្សេងគ្នា ប៉ុន្តែបញ្ចប់ជាមួយគ្នា គឺកាលបើព្រះថេរៈពោលថា «manopubbaṅgamā dhammā» សាមណេរមិនទាន់ដល់បទនោះ ក៏សូត្របទទីពីរថា «manoseṭṭhā manomayā» ជាមួយគ្នា ពួកលោកទាំងនេះ ឈ្មោះថាចាប់ផ្តើមផ្សេងគ្នា ប៉ុន្តែបញ្ចប់ជាមួយគ្នា។ សូម្បីភិក្ខុកាលបង្រៀនយ៉ាងនេះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមចំនួនអនុបទ។ បទដែលឈ្មោះថា «anvakkhara» គឺកាលបើព្រះថេរៈប្រាប់ថា «នែសាមណេរ ចូរសូត្រថា rūpaṃ aniccaṃ» សាមណេរក៏សូត្រត្រឹមតែអក្សរ «rū» ជាមួយគ្នា ហើយឈប់។ សូម្បីភិក្ខុកាលបង្រៀនយ៉ាងនេះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមចំនួនអក្សរ។ វិធីនេះក៏បានក្នុងធម៌ដែលចងក្រងជាគាថាដូចគ្នា។ បទដែលឈ្មោះថា «anubyañjana» គឺព្រះថេរៈកាលបង្រៀនសូត្រនូវសូត្រនេះថា «rūpaṃ, bhikkhave, aniccaṃ, vedanā aniccā» កាលបើព្រះថេរៈសូត្រថា «rūpaṃ aniccaṃ» សាមណេរព្រោះតែមានប្រាជ្ញារហ័ស ក៏បញ្ចេញវាចាសូត្របទថា «vedanā aniccā» នេះ ជាមួយគ្នានឹងបទថា «rūpaṃ aniccaṃ» របស់ព្រះថេរៈ។ សូម្បីភិក្ខুকាលបង្រៀនយ៉ាងនេះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមចំនួនព្យញ្ជនៈ។ សេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះគឺ ក្នុងបទមានបទជាដើមទាំងនេះ ភិក្ខុសូត្ររួមគ្នាដោយបទណាៗ ក៏ត្រូវអាបត្តិដោយបទនោះៗ។

Buddhabhāsitoti sakalaṃ vinayapiṭakaṃ abhidhammapiṭakaṃ dhammapadaṃ cariyāpiṭakaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ suttanipāto vimānavatthu petavatthu brahmajālādīni ca suttāni. Sāvakabhāsitoti catuparisapariyāpannehi sāvakehi bhāsito anaṅgaṇasammādiṭṭhianumānasuttacuḷavedallamahāvedallādiko. Isibhāsitoti bāhiraparibbājakehi bhāsito sakalo paribbājakavaggo, bāvariyassa antevāsikānaṃ soḷasannaṃ brāhmaṇānaṃ pucchāti evamādi. Devatābhāsitoti devatāhi bhāsito; so devatāsaṃyuttadevaputtasaṃyuttamārasaṃyuttabrahmasaṃyuttasakkasaṃyuttādivasena veditabbo.

បទថា «buddhabhāsito» គឺព្រះវិន័យបិដកទាំងមូល ព្រះអភិធម្មបិដក ធម្មបទ ចរិយាបិដក ឧទាន ឥតិវុត្តកៈ ជាតក សុត្តនិបាត វិមានវត្ថុ បេតវត្ថុ និងព្រះសូត្រទាំងឡាយមានព្រហ្មជាលសូត្រជាដើម។ បទថា «sāvakabhāsito» គឺធម៌ដែលសាវ័កទាំងឡាយរាប់បញ្ចូលក្នុងបរិស័ទ ៤ បានពោលទុក មានអនង្គណសូត្រ សម្មាទិដ្ឋិសូត្រ អនុមានសូត្រ ចូឡវេទល្លសូត្រ មហាវេទល្លសូត្រជាដើម។ បទថា «isibhāsito» គឺបរិព្វាជកវគ្គទាំងមូលដែលពួកឥសីបរិព្វាជកខាងក្រៅសាសនាបានពោលទុក និងសេចក្តីសួររបស់ព្រាហ្មណ៍ ១៦ នាក់ដែលជាសិស្សរបស់ពាវរិយព្រាហ្មណ៍ជាដើម។ បទថា «devatābhāsito» គឺធម៌ដែលពួកទេវតាបានពោលទុក គប្បីដឹងធម៌នោះ ដោយអំណាចនៃទេវតាសំយុត្ត ទេវបុត្តសំយុត្ត មារសំយុត្ត ព្រហ្មសំយុត្ត សក្កសំយុត្តជាដើម។

Atthūpasañhitoti aṭṭhakathānissito. Dhammūpasañhitoti pāḷinissito; ubhayenāpi vivaṭṭūpanissitameva vadati. Kiñcāpi vivaṭṭūpanissitaṃ vadati, tisso saṅgītiyo āruḷhadhammaṃyeva pana padaso vācentassa āpatti[Pg.9]. Vivaṭṭūpanissitepi nānābhāsāvasena gāthāsilokabandhādīhi abhisaṅkhate anāpatti. Tisso saṅgītiyo anāruḷhepi kulumbasuttaṃ rājovādasuttaṃ tikkhindriyaṃ catuparivaṭṭaṃ nandopanandanti īdise āpattiyeva. Apalāladamanampi vuttaṃ, mahāpaccariyampana paṭisiddhaṃ. Meṇḍakamilindapañhesu therassa sakapaṭibhāne anāpatti, yaṃ rañño saññāpanatthaṃ āharitvā vuttaṃ, tattha āpatti. Vaṇṇapiṭakaaṅgulimālapiṭakaraṭṭhapālagaajataāḷavakagajjitaguḷhamaggaguḷhavessantaraguḷhavinayavedallapiṭakāni pana abuddhavacanāniyevāti vuttaṃ. Sīlūpadeso nāma dhammasenāpatinā vuttoti vadanti, tasmiṃ āpattiyeva. Aññānipi maggakathāārammaṇakathābuddhikadaṇḍaka ñāṇavatthuasubhakathādīni atthi, tesu sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā vibhattā, dhutaṅgapañhe paṭipadā vibhattā; tasmā tesu āpattīti vuttaṃ. Mahāpaccariyādīsu pana saṅgītiṃ anāruḷhesu rājovādatikkhindriyacatuparivaṭṭanandopanandakulumbasuttesuyeva āpattīti vatvā avasesesu yaṃ buddhavacanato āharitvā vuttaṃ, tadeva āpattivatthu hoti, na itaranti ayamattho pariggahito.

បទថា «atthūpasañhito» គឺធម៌ដែលអាស្រ័យនឹងអដ្ឋកថា។ បទថា «dhammūpasañhito» គឺធម៌ដែលអាស្រ័យនឹងព្រះបាលី សូម្បីដោយទាំងពីរយ៉ាង ក៏ពោលតែធម៌ដែលអាស្រ័យនឹងវិវដ្តៈ (ព្រះនិព្វាន) តែម្យ៉ាង។ សូម្បីតែពោលធម៌ដែលអាស្រ័យនឹងវិវដ្តៈក៏ដោយ ប៉ុន្តែភិក្ខុកាលបង្រៀនធម៌ដែលឡើងកាន់សង្គាយនាទាំង ៣ លើក ដោយចំណែកៗ ត្រូវអាបត្តិ។ សូម្បីក្នុងធម៌ដែលអាស្រ័យនឹងវិវដ្តៈ កាលបើភិក្ខុបង្រៀនធម៌ដែលតាក់តែងឡើងដោយគាថា និងសិលោកជាដើម ដោយអំណាចនៃភាសាផ្សេងៗ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីធម៌ដែលមិនបានឡើងកាន់សង្គាយនាទាំង ៣ លើកក៏ដោយ ក្នុងសូត្រមានសភាពបែបនេះ គឺកុលុម្ពសូត្រ រាជោវាទសូត្រ តិក្ខិន្ទ្រិយសូត្រ ចតុបរិវដ្តសូត្រ នន្ទោបនន្ទសូត្រ ត្រូវអាបត្តិពិតប្រាកដ។ សូម្បីរឿងអបលាលទមនៈ (ការទូន្មានអបលាលនាគរាជ) ក៏លោកពោលថាត្រូវអាបត្តិដែរ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា ហាមឃាត់ (ពោលថាមិនត្រូវអាបត្តិ)។ ក្នុងមេណ្ឌកបញ្ហា និងមិលិន្ទបញ្ហា ក្នុងធម៌ដែលជាបដិភាណផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ព្រះថេរៈ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ធម៌ណាដែលព្រះថេរៈនាំយកមកពោល ដើម្បីឲ្យព្រះរាជាយល់ ក្នុងធម៌នោះ ត្រូវអាបត្តិ។ ចំណែកឯ វណ្ណបិដក អង្គុលិមាលបិដក រដ្ឋបាលគជ្ជិតៈ អាឡវកគជ្ជិតៈ គូឡ្ហមគ្គ គូឡ្ហវេសន្តរៈ គូឡ្ហវិន័យ វេទល្លបិដក ទាំងនេះ លោកពោលថា មិនមែនជាព្រះពុទ្ធវចនៈឡើយ។ ធម៌ដែលឈ្មោះថា សីលូបទេស ពួកអាចារ្យពោលថា ព្រះធម្មសេនាបតី បានពោលទុក ក្នុងធម៌នោះ ត្រូវអាបត្តិពិតប្រាកដ។ សូម្បីធម៌ដទៃទៀត មានមគ្គកថា អារម្មណកថា ពុទ្ធិកទណ្ឌកៈ ញាណវត្ថុ អសុភកថាជាដើម ក៏មានដែរ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ មានការចែកពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការ ក្នុងធុតង្គបញ្ហា មានការចែកបដិបទា ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ លោកពោលថា ត្រូវអាបត្តិ។ ចំណែកក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថាជាដើម ពោលថា ត្រូវអាបត្តិក្នុងសូត្រដែលមិនបានឡើងកាន់សង្គាយនា គឺរាជោវាទសូត្រ តិក្ខិន្ទ្រិយសូត្រ ចតុបរិវដ្តសូត្រ នន្ទោបនន្ទសូត្រ កុលុម្ពសូត្រ តែប៉ុណ្ណោះ ហើយកំណត់យកសេចក្តីថា ក្នុងសូត្រដែលនៅសល់ ធម៌ណាដែលនាំយកមកពោលអំពីព្រះពុទ្ធវចនៈ ធម៌នោះឯងជាវត្ថុនៃអាបត្តិ ធម៌ក្រៅពីនោះមិនមែនជាវត្ថុនៃអាបត្តិឡើយ។

48. Ekato uddisāpentoti anupasampannena saddhiṃ ekato uddesaṃ gaṇhantopi ekato vadati anāpattīti attho.

៤៨. បទថា «ekato uddisāpento» មានសេចក្តីថា សូម្បីភិក្ខុកាលរៀនសូត្រធម៌រួមគ្នាជាមួយអនឧបសម្បន្ន កាលពោលរួមគ្នា មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Tatrāyaṃ vinicchayo – upasampanno ca anupasampanno ca nisīditvā uddisāpenti. Ācariyo nisinnānaṃ bhaṇāmīti tehi saddhiṃ ekato vadati, ācariyassa āpatti. Anupasampannena saddhiṃ gaṇhantassa anāpatti. Dvepi ṭhitā gaṇhanti, eseva nayo. Daharabhikkhu nisinno, sāmaṇero ṭhito, nisinnassa bhaṇāmīti bhaṇato anāpatti. Sace daharo tiṭṭhati, itaro nisīdati, ṭhitassa bhaṇāmīti bhaṇatopi anāpatti. Sace bahūnaṃ bhikkhūnaṃ antare eko sāmaṇero nisinno hoti, tasmiṃ nisinne padaso dhammaṃ vācentassa ācariyassa acittakāpatti. Sace sāmaṇero upacāraṃ muñcitvā ṭhito vā nisinno vā hoti, yesaṃ vāceti, tesu apariyāpannattā ekena disābhāgena palāyanakaganthaṃ nāma gaṇhātīti saṅkhyaṃ gacchati, tasmā anāpatti. Ekato sajjhāyaṃ karontopi anupasampannena saddhiṃ upasampanno ekato sajjhāyaṃ karonto [Pg.10] tena saddhiṃyeva bhaṇati, anāpatti. Anupasampannassa santike uddesaṃ gaṇhantassapi tena saddhiṃ ekato bhaṇantassa anāpatti. Ayampi hi ekato sajjhāyaṃ karoticceva saṅkhyaṃ gacchati.

ក្នុងសេចក្តីនោះ មានការវិនិច្ឆ័យដូចតទៅនេះ៖ ឧបសម្បន្ន (ភិក្ខុ) ផង អនុបសម្បន្ន (សាមណេរ ឬគ្រហស្ថ) ផង អង្គុយហើយឲ្យគ្រូសម្តែងធម៌ឲ្យ។ អាចារ្យគិតថា «អាត្មាអញនឹងសូត្រប្រាប់ពួកសិស្សដែលអង្គុយនៅ» ហើយសូត្ររួមគ្នាជាមួយសិស្សទាំងនោះ ត្រូវអាបត្តិដល់អាចារ្យ។ ចំពោះភិក្ខុដែលរៀនរួមគ្នាជាមួយអនុបសម្បន្ន មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ទោះបីទាំងពីររូបឈររៀន ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បើភិក្ខុខ្ចីអង្គុយ សាមណេរឈរ អាចារ្យគិតថា «អាត្មាអញនឹងសូត្រប្រាប់ភិក្ខុដែលអង្គុយ» ហើយសូត្រទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បើភិក្ខុខ្ចីឈរ ឯសាមណេរអង្គុយ អាចារ្យគិតថា «អាត្មាអញនឹងសូត្រប្រាប់ភិក្ខុដែលឈរ» ហើយសូត្រទៅ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ បើសាមណេរមួយរូបអង្គុយក្នុងចន្លោះភិក្ខុជាច្រើនរូប កាលបើសាមណេរនោះអង្គុយនៅ អាចារ្យកាលបង្រៀនធម៌ដោយបទ ត្រូវអចិត្តកាបត្តិ (អាបត្តិដែលត្រូវដោយមិនមានចេតនា)។ បើសាមណេរវៀរចាកឧបចារៈ (ចម្ងាយ ១២ ហត្ថ) ហើយឈរក្តី អង្គុយក្តី កាលបើអាចារ្យបង្រៀនធម៌ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ សាមណេរនោះមិនរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះឡើយ ព្រោះឈរនៅទិសមួយផ្សេងទៀត រាប់ថាជារៀនគម្ពីរដែលរត់ចេញ (មិនពាក់ព័ន្ធគ្នា) ហេតុនោះ ទើបមិនត្រូវអាបត្តិ។ សូម្បីភិក្ខុដែលធ្វើសជ្ឈាយៈ (ស្វាធ្យាយ) រួមគ្នា គឺឧបសម្បន្នធ្វើសជ្ឈាយៈរួមគ្នាជាមួយអនុបសម្បន្ន ហើយសូត្ររួមគ្នាជាមួយអនុបសម្បន្ននោះតែម្តង ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ សូម្បីភិក្ខុដែលរៀនឧទ្ទេសក្នុងសំណាក់អនុបសម្បន្ន ហើយសូត្ររួមគ្នាជាមួយអនុបសម្បន្ននោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះក៏រាប់ថាជាអ្នកធ្វើសជ្ឈាយៈរួមគ្នាដូចគ្នានោះឯង។

Yebhuyyena paguṇaṃ ganthaṃ bhaṇantaṃ opātetīti sace ekagāthāya eko pādo na āgacchati, sesaṃ āgacchati, ayaṃ yebhuyyena paguṇagantho nāma. Etena nayena suttepi veditabbo. Taṃ opātentassa evaṃ bhaṇāhīti ekatopi bhaṇantassa anāpatti. Osārentaṃ opātetīti suttaṃ uccārentaṃ parisamajjhe parisaṅkamānaṃ evaṃ vadehīti tena saddhiṃ ekatopi vadantassa anāpatti. Yaṃ pana mahāpaccariyādīsu ‘‘mayā saddhiṃ mā vadā’’ti vutto yadi vadati, ‘‘anāpattī’’ti vuttaṃ, taṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ natthi, natthibhāvoyeva cassa yutto. Kasmā? Kiriyasamuṭṭhānattā. Itarathā hi kiriyākiriyaṃ bhaveyya. Sesaṃ uttānatthameva.

ពាក្យថា «Yebhuyyena paguṇaṃ ganthaṃ bhaṇantaṃ opātetīti» សេចក្តីថា បើបាទគាថាមួយមិនចាំក្នុងគាថាមួយ ប៉ុន្តែបាទគាថាដែលនៅសល់ក្រៅពីនោះចាំ នេះហៅថា គម្ពីរដែលចាំដោយច្រើន។ ដោយវិធីនេះ សូម្បីក្នុងសូត្រ (ចុណ្ណិយបាឋ) ក៏គប្បីជ្រាបដូចគ្នាដែរ។ កាលបើភិក្ខុជួយបំពេញគម្ពីរនោះ ដោយប្រាប់ថា «ចូរត្រាស់សូត្រយ៉ាងនេះចុះ» ហើយសូត្ររួមគ្នា សូម្បីតែមួយដង ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ពាក្យថា «Osārentaṃ opātetī» សេចក្តីថា កាលបើសាមណេរកំពុងសូត្រធម៌ ហើយមានសេចក្តីរារែកក្នុងកណ្តាលជំនុំ ភិក្ខុប្រាប់ថា «ចូរពោលយ៉ាងនេះចុះ» ហើយសូត្ររួមគ្នាជាមួយសាមណេរនោះ សូម្បីតែមួយដង ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ចំណែកឯពាក្យណាដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរីជាដើមថា «សាមណេរដែលភិក្ខុប្រាប់ថា កុំសូត្ររួមជាមួយអាត្មាឡើយ ប្រសិនបើសូត្ររួមគ្នា មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ» ដូច្នេះ សេចក្តីនោះមិនមានក្នុងមហាអដ្ឋកថាទេ ហើយការមិនមានសេចក្តីនោះឯង ទើបជាការសមគួរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះសិក្ខាបទនេះមានកិរិយាសមុដ្ឋាន (កើតឡើងដោយការធ្វើ)។ បើមិនដូច្នោះទេ សិក្ខាបទនេះនឹងទៅជាកិរិយាកិរិយា (កើតឡើងដោយការធ្វើខ្លះ មិនធ្វើខ្លះ)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Padasodhammasamuṭṭhānaṃ – vācato ca vācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

បទសោធម៌សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានកើតឡើងអំពីវាចាផង អំពីវាចានិងចិត្តផង ជាកិរិយា (ត្រូវអាបត្តិដោយការល្មើសធ្វើ) មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា (ទោះបីមិនដឹងថាជាអនុបសម្បន្នក៏ត្រូវអាបត្តិ) ជាអចិត្តកៈ (ត្រូវអាបត្តិដោយមិនមានចេតនាល្មើស) ជាបញ្ញត្តិវជ្ជៈ (មានទោសព្រោះព្រះភគវន្តបញ្ញត្តិហាម) ជាវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣ ដូចនេះឯង។

Padasodhammasikkhāpadaṃ catutthaṃ.

បទសោធម៌សិក្ខាបទ ទី៤ ចប់។

5. Sahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការអធិប្បាយអំពីសហសេយ្យសិក្ខាបទ

49. Pañcamasikkhāpade – muṭṭhassatī asampajānāti pubbabhāge satisampajaññassa akaraṇavasenetaṃ vuttaṃ, bhavaṅgotiṇṇakāle pana kuto satisampajaññanti! Vikūjamānāti vippalapamānā. Kākacchamānāti nāsāya kākasaddaṃ viya niratthakasaddaṃ muñcamānā. Upāsakāti paṭhamataraṃ uṭṭhitaupāsakā.

៤៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី៥ ពាក្យថា «muṭṭhassatī asampajānāti» នេះ ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅលើការមិនធ្វើសតិនិងសម្បជញ្ញៈក្នុងកាលមុន (មុនពេលលង់លក់) ព្រោះថាក្នុងកាលដែលចិត្តចុះស៊ប់ក្នុងភវង្គហើយ សតិនិងសម្បជញ្ញៈនឹងមានមកពីណា! ពាក្យថា «Vikūjamānā» សេចក្តីថា រវើរវាយ និយាយមមើ។ ពាក្យថា «Kākacchamānā» សេចក្តីថា បញ្ចេញសំឡេងឥតប្រយោជន៍តាមច្រមុះ ដូចជាសំឡេងក្អែក (ស្រមុក)។ ពាក្យថា «Upāsakā» សេចក្តីថា ឧបាសកទាំងឡាយដែលក្រោកពីដំណេកមុនគេ។

50. Etadavocunti ‘‘bhagavatā āvuso rāhula sikkhāpadaṃ paññatta’’nti bhikkhū sikkhāpadagāraveneva etaṃ avocuṃ. Pakatiyā pana te bhagavati ca gāravena āyasmato ca rāhulassa sikkhākāmatāya tassa āyasmato vasanaṭṭhānaṃ āgatassa cūḷamañcakaṃ vā apassenaṃ vā yaṃ atthi taṃ paññapetvā cīvaraṃ vā uttarāsaṅgaṃ vā ussīsakaraṇatthāya denti[Pg.11]. Tatridaṃ tassāyasmato sikkhākāmatāya – bhikkhū kira taṃ dūratova āgacchantaṃ disvā muṭṭhisammuñjaniñca kacavarachaḍḍanakañca bahi khipanti. Athaññehi ‘‘āvuso kenidaṃ pātita’’nti vutte aññe evaṃ vadanti – ‘‘bhante, rāhulo imasmiṃ padese sañcari, tena nu kho pātita’’nti. So panāyasmā ‘‘na mayhaṃ bhante idaṃ kamma’’nti ekadivasampi avatvā taṃ paṭisāmetvā bhikkhū khamāpetvā gacchati. Vaccakuṭiyā seyyaṃ kappesīti taṃyeva sikkhākāmataṃ anubrūhanto dhammasenāpatimahāmoggallānaānandattherādīnaṃ santikaṃ agantvā bhagavato vaḷañjanakavaccakuṭiyaṃ seyyaṃ kappesi. Sā kira kuṭi kavāṭabaddhā gandhaparibhaṇḍakatā samosaritapupphadāmā cetiyaṭṭhānamiva tiṭṭhati, aparibhogā aññesaṃ.

៥០. ពាក្យថា «Etadavocuṃ» សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយពោលពាក្យនេះថា «ម្នាលអាវុសោរាហុលោ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តិសិក្ខាបទហើយ» ព្រោះតែសេចក្តីគោរពក្នុងសិក្ខាបទប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែតាមប្រក្រតី ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ព្រោះតែសេចក្តីគោរពក្នុងព្រះដ៏មានព្រះភាគផង ព្រោះតែសេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងការសិក្សារបស់ព្រះរាហុលដ៏មានអាយុផង កាលបើព្រះរាហុលដ៏មានអាយុនោះយាងមកដល់កន្លែងស្នាក់នៅរបស់ខ្លួន ក៏រៀបចំគ្រែតូច ឬក្តារបង្អែកដែលមាន ហើយប្រគេនចីវរ ឬឧត្តរាសង្គ ដើម្បីធ្វើជាខ្នើយកើយ។ ក្នុងរឿងនោះ នេះជាឧទាហរណ៍បង្ហាញពីសេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងការសិក្សារបស់ព្រះរាហុលដ៏មានអាយុនោះ៖ ឮថា ភិក្ខុទាំងឡាយឃើញព្រះរាហុលយាងមកពីចម្ងាយ ក៏បោះអំបោសដងខ្លី និងកន្ត្រកសម្រាមទៅខាងក្រៅ។ លុះភិក្ខុដទៃសួរថា «ម្នាលអាវុសោ តើអ្នកណាធ្វើឲ្យរបស់នេះធ្លាក់ចុះ?» ភិក្ខុដទៃទៀតក៏ពោលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះរាហុលបានយាងមកក្នុងទីនេះ ប្រហែលជាលោកធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះហើយដឹង»។ ចំណែកឯព្រះរាហុលដ៏មានអាយុនោះ ទោះបីជាមិនមែនជាការងាររបស់ខ្លួន ក៏មិនដែលប្រកែកសូម្បីតែមួយថ្ងៃថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ នេះមិនមែនជាការងាររបស់ខ្ញុំទេ» គឺលោកតែងតែប្រមូលទុកដាក់របស់នោះឲ្យមានរបៀប រួចសូមខមាទោសភិក្ខុទាំងឡាយ ហើយទើបយាងទៅ។ ពាក្យថា «Vaccakuṭiyā seyyaṃ kappesī» សេចក្តីថា ព្រះរាហុលកាលចង់ញ៉ាំងសេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងការសិក្សានោះឯងឲ្យចម្រើនឡើង មិនបានទៅកាន់សំណាក់របស់ព្រះធម្មសេនាបតី (ព្រះសារីបុត្ត) ព្រះមហាមោគ្គល្លាន និងព្រះអានន្ទត្ថេរជាដើមឡើយ ក៏បានសម្រេចសម្រាន្តក្នុងវច្ចកុដិ (បង្គន់) ដែលជាទីប្រើប្រាស់របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ឮថា វច្ចកុដិនោះ មានទ្វារបិទជិត លាបដោយគ្រឿងក្រអូប មានកម្រងផ្កាព្យួរចុះមក ស្ថិតនៅដូចជាទីចេតិយ មិនមែនជាទីប្រើប្រាស់របស់បុគ្គលដទៃឡើយ។

51. Uttaridirattatirattanti bhagavā sāmaṇerānaṃ saṅgahakaraṇatthāya tirattaṃ parihāraṃ adāsi. Na hi yuttaṃ kuladārake pabbājetvā nānuggahetunti. Sahaseyyanti ekato seyyaṃ. Seyyāti kāyappasāraṇasaṅkhātaṃ sayanampi vuccati, yasmiṃ senāsane sayanti, tampi. Tattha senāsanaṃ tāva dassetuṃ ‘‘seyyā nāma sabbacchannā’’tiādi vuttaṃ. Kāyappasāraṇaṃ dassetuṃ anupasampanne nipanne bhikkhu nipajjatī’’tiādi vuttaṃ. Tasmā ayamettha attho – ‘‘senāsanasaṅkhātaṃ seyyaṃ pavisitvā kāyappasāraṇasaṅkhātaṃ seyyaṃ kappeyya vidaheyya sampādeyyā’’ti. Sabbacchannātiādinā pana tassā senāsanasaṅkhātāya seyyāya lakkhaṇaṃ vuttaṃ. Tasmā yaṃ senāsanaṃ upari pañcahi chadanehi aññena vā kenaci sabbameva paṭicchannaṃ, ayaṃ sabbacchannā nāma seyyā. Aṭṭhakathāsu pana pākaṭavohāraṃ gahetvā vācuggatavasena ‘‘sabbacchannā nāma pañcahi chadanehi channā’’ti vuttaṃ. Kiñcāpi vuttaṃ? Atha kho dussakuṭiyaṃ vasantassāpi na sakkā anāpatti kātuṃ, tasmā yaṃ kiñci paṭicchādanasamatthaṃ idha chadanañca paricchannañca veditabbaṃ. Pañcavidhacchadaneyeva hi gayhamāne padaracchannepi sahaseyyā na bhaveyya. Yaṃ pana senāsanaṃ bhūmito paṭṭhāya yāva chadanaṃ āhacca pākārena vā aññena vā kenaci antamaso vatthenāpi parikkhittaṃ, ayaṃ sabbaparicchannā nāma seyyā. Chadanaṃ anāhacca sabbantimena pariyāyena diyaḍḍhahatthubbedhena pākārādinā parikkhittāpi sabbaparicchannāyevāti kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Yassā pana upari bahutaraṃ ṭhānaṃ channaṃ, appaṃ acchannaṃ, samantato [Pg.12] vā bahutaraṃ parikkhittaṃ, appaṃ aparikkhittaṃ, ayaṃ yebhuyyena channā yebhuyyena paricchannā nāma. Iminā hi lakkhaṇena samannāgato sacepi sattabhūmako pāsādo ekūpacāro hoti, satagabbhaṃ vā catussālaṃ vā, ekaseyyāicceva saṅkhyaṃ gacchati. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘catutthe divase atthaṅgate sūriye anupasampanne nipanne bhikkhu nipajjati, āpatti pācittiyassā’’tiādi.

៥១. ពាក្យថា «Uttaridirattatirattaṃ» សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតការអនុគ្រោះត្រឹម ៣ យប់ ដើម្បីជាការសង្គ្រោះដល់សាមណេរទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ការបំបួសកុលបុត្រហើយ មិនសង្គ្រោះនោះ មិនសមគួរឡើយ។ ពាក្យថា «Sahaseyya» សេចក្តីថា ការដេករួមគ្នា។ ពាក្យថា «Seyyā» នេះ សំដៅលើការដេកដែលពោលគឺការលាតសន្ធឹងកាយផង សំដៅលើសេនាសនៈដែលគេដេកនោះផង។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ដើម្បីបង្ហាញសេនាសនៈជាមុនសិន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា «seyyā nāma sabbacchannā» ជាដើម។ ដើម្បីបង្ហាញការលាតសន្ធឹងកាយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា «anupasampanne nipanne bhikkhu nipajjatī» ជាដើម។ ហេតុនោះ សេចក្តីក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ «ភិក្ខុចូលទៅកាន់សេយ្យៈដែលរាប់ថាជាសេនាសនៈហើយ គប្បីធ្វើ គប្បីចាត់ចែង គប្បីសម្រេចនូវសេយ្យៈដែលរាប់ថាជាការលាតសន្ធឹងកាយ»។ ចំណែកឯលក្ខណៈនៃសេយ្យៈដែលរាប់ថាជាសេនាសនៈនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដោយពាក្យថា «sabbacchannā» ជាដើម។ ហេតុនោះ សេនាសនៈណាដែលខាងលើប្រក់ដោយគ្រឿងប្រក់ទាំង ៥ យ៉ាង ឬដោយគ្រឿងប្រក់ណាមួយជិតទាំងស្រុង សេនាសនៈនេះឈ្មោះថា សព្វច្ឆន្នសេយ្យា (សេយ្យាដែលមានគ្រឿងប្រក់ជិតទាំងស្រុង)។ ប៉ុន្តែក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ យកតាមវោហារដែលប្រាកដច្បាស់ ហើយពោលទុកដោយអំណាចនៃការចាំមាត់ថា «សព្វច្ឆន្នសេយ្យា គឺសេយ្យាដែលប្រក់ដោយគ្រឿងប្រក់ទាំង ៥ យ៉ាង»។ ទោះបីជាពោលយ៉ាងនោះក៏ដោយ ប៉ុន្តែភិក្ខុដែលដេកក្នុងកុដិស្បៃ (កុដិក្រណាត់) ក៏មិនអាចធ្វើមិនឲ្យត្រូវអាបត្តិបានឡើយ ហេតុនោះ គ្រឿងប្រក់ក្តី គ្រឿងបាំងក្តី ណាមួយដែលសមគួរដល់ការបិទបាំង គប្បីជ្រាបថារាប់បញ្ចូលក្នុងទីនេះ។ ព្រោះថាកាលបើកាន់យកតែគ្រឿងប្រក់ ៥ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ សូម្បីក្នុងកុដិដែលប្រក់ដោយក្តារ ក៏មិនត្រូវជាសហសេយ្យាដែរ។ ចំណែកឯសេនាសនៈណាដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយកំផែង ឬដោយគ្រឿងបាំងណាមួយ សូម្បីតែដោយសំពត់ ចាប់តាំងពីដីរហូតដល់គ្រឿងប្រក់ សេនាសនៈនេះឈ្មោះថា សព្វបរិច្ឆន្នសេយ្យា (សេយ្យាដែលមានគ្រឿងបាំងជិតទាំងស្រុង)។ សូម្បីសេយ្យាដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយកំផែងជាដើម ដែលមានកម្ពស់មួយហត្ថកន្លះ ដោយវិធីព័ទ្ធជុំវិញចុងក្រោយបង្អស់ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់គ្រឿងប្រក់ ក៏ឈ្មោះថា សព្វបរិច្ឆន្នសេយ្យាដែរ នេះជាពាក្យពោលទុកក្នុងកុរុន្ធិអដ្ឋកថា។ ចំណែកឯសេនាសនៈណាដែលខាងលើមានទីប្រក់ដោយច្រើន មានទីមិនប្រក់បន្តិចបន្តួច ឬព័ទ្ធជុំវិញដោយច្រើន មានទីមិនព័ទ្ធជុំវិញបន្តិចបន្តួច សេនាសនៈនេះឈ្មោះថា យេភុយ្យេនច្ឆន្នា (ប្រក់ដោយច្រើន) ឬយេភុយ្យេនបរិច្ឆន្នា (បាំងដោយច្រើន)។ ព្រោះថាសូម្បីប្រាសាទ ៧ ជាន់ ដែលប្រកបដោយលក្ខណៈនេះ មានឧបចារៈតែមួយ ឬសាលាមានល្វែង ៤ មានបន្ទប់មួយរយ ក៏រាប់ថាជាសេយ្យាតែមួយ (ដំបូលតែមួយ គ្រឿងបាំងតែមួយ) ដូចគ្នា។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេនាសនៈនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «ក្នុងថ្ងៃទី៤ កាលព្រះអាទិត្យអស្តង្គតទៅហើយ អនុបសម្បន្នដេកហើយ ភិក្ខុដេក ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ» ជាដើម។

Tattha ca nipajjanamatteneva pācittiyaṃ. Sace pana sambahulā sāmaṇerā, eko bhikkhu, sāmaṇeragaṇanāya pācittiyā. Te ce uṭṭhāyuṭṭhāya nipajjanti, tesaṃ payoge payoge bhikkhussa āpatti. Bhikkhussa uṭṭhāyuṭṭhāya nipajjane pana bhikkhusseva payogena bhikkhussa āpatti. Sace pana sambahulā bhikkhū eko sāmaṇero sabbesaṃ āpattiṃ karoti, tassa uṭṭhāyuṭṭhāya nipajjanenapi bhikkhūnaṃ āpattiyeva. Ubhayesaṃ sambahulabhāvepi eseva nayo.

ក្នុងសហសេយ្យានោះ គ្រាន់តែដេកចុះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ បើសាមណេរជាច្រើនរូប ភិក្ខុមួយរូប ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយទៅតាមចំនួនសាមណេរ。 ប្រសិនបើសាមណេរទាំងនោះក្រោកឡើងៗហើយដេកចុះវិញ ភិក្ខុត្រូវអាបប្តិរាល់ៗការដេកចុះរបស់សាមណេរទាំងនោះ។ ចំណែកឯកាលដែលភិក្ខុក្រោកឡើងៗហើយដេកចុះវិញ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិដោយសារតែការដេកចុះរបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុជាច្រើនរូប សាមណេរមួយរូប សាមណេរនោះធ្វើអាបត្តិដល់ភិក្ខុទាំងអស់ ទោះបីជាសាមណេរនោះក្រោកឡើងៗហើយដេកចុះវិញ ក៏ភិក្ខុទាំងឡាយត្រូវអាបត្តិដដែល។ ទោះបីទាំងពីរផ្នែក (ភិក្ខុផង សាមណេរផង) មានចំនួនច្រើនរូប ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Apicettha ekāvāsādikampi catukkaṃ veditabbaṃ. Yo hi ekasmiṃ āvāse ekeneva anupasampannena saddhiṃ tirattaṃ sahaseyyaṃ kappeti, tassa catutthadivasato paṭṭhāya devasikā āpatti. Yopi ekasmiṃyeva āvāse nānāanupasampannehi saddhiṃ tirattaṃ sahaseyyaṃ kappeti, tassapi. Yopi nānāāvāsesu ekeneva anupasampannena saddhiṃ tirattaṃ sahaseyyaṃ kappeti, tassapi. Yopi nānāāvāsesu nānāanupasampannehi saddhiṃ yojanasatampi gantvā sahaseyyaṃ kappeti, tassapi catutthadivasato paṭṭhāya devasikā āpatti.

ម៉្យាងទៀត ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គប្បីជ្រាបធម៌ ៤ បែប មានឯកាវាសៈ (វត្តតែមួយ) ជាដើម៖ ភិក្ខុណាសម្រេចការដេករួមគ្នាជាមួយអនុបសម្បន្នតែមួយរូប ក្នុងវត្តតែមួយ អស់ ៣ យប់ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិរាល់ថ្ងៃ ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី៤ ទៅ។ ភិក្ខុណាសម្រេចការដេករួមគ្នាជាមួយអនុបសម្បន្នផ្សេងៗគ្នា ក្នុងវត្តតែមួយ អស់ ៣ យប់ ក៏ត្រូវអាបត្តិដូចគ្នា។ ភិក្ខុណាសម្រេចការដេករួមគ្នាជាមួយអនុបសម្បន្នតែមួយរូប ក្នុងវត្តផ្សេងៗគ្នា អស់ ៣ យប់ ក៏ត្រូវអាបត្តិដូចគ្នា។ ភិក្ខុណាសម្រេចការដេករួមគ្នាជាមួយអនុបសម្បន្នផ្សេងៗគ្នា ក្នុងវត្តផ្សេងៗគ្នា សូម្បីតែធ្វើដំណើរទៅអស់ចម្ងាយមួយរយយោជន៍ ក៏ត្រូវអាបត្តិរាល់ថ្ងៃ ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី៤ ទៅដូចគ្នាដែរ។

Ayañca sahaseyyāpatti nāma ‘‘bhikkhuṃ ṭhapetvā avaseso anupasampanno nāmā’’ti vacanato tiracchānagatenapi saddhiṃ hoti, tatra tiracchānagatassa paricchedo methunadhammāpattiyā vuttanayeneva veditabbo. Tasmā sacepi godhābiḷālamaṅgusādīsu koci pavisitvā bhikkhuno vasanasenāsane ekūpacāraṭṭhāne sayati, sahaseyyāva hoti.

ក៏ឯសហសេយ្យាបត្តិនេះ ព្រោះតែមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «វៀរលែងតែភិក្ខុចេញ ក្រៅពីនោះឈ្មោះថា អនុបសម្បន្ន» ហេតុនោះ ទោះបីដេករួមគ្នាជាមួយសត្វតិរច្ឆាន ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ ក្នុងសត្វតិរច្ឆាននោះ គប្បីជ្រាបការកំណត់ប្រភេទសត្វតិរច្ឆាន តាមវិធីដែលពោលទុកក្នុងមេថុនធម្មាបត្តិ។ ហេតុនោះ ទោះបីជាសត្វណាមួយ មានទន្សង ឆ្មា ឬសំពោចជាដើម ចូលមកដេកក្នុងទីដែលមានឧបចារៈតែមួយ ក្នុងសេនាសនៈដែលជាទីស្នាក់នៅរបស់ភិក្ខុ ក៏ត្រូវជាសហសេយ្យាដែរ។

Yadi pana thambhānaṃ upari katapāsādassa uparimatalena saddhiṃ asambaddhabhittikassa bhittiyā upari ṭhitasusiratulāsīsassa susirena pavisitvā tulāya abbhantare sayitvā teneva susirena nikkhamitvā gacchati, heṭṭhāpāsāde [Pg.13] sayitabhikkhussa anāpatti. Sace chadane chiddaṃ hoti, tena pavisitvā antochadane vasitvā teneva pakkamati, nānūpacāre uparimatale chadanabbhantare sayitassa āpatti, heṭṭhimatale sayitassa anāpatti. Sace antopāsādeneva ārohitvā sabbatalāni paribhuñjanti, ekūpacārāni honti, tesu yattha katthaci sayitassa āpatti.

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើសត្វ (មានទន្សងជាដើម) ចូលតាមប្រហោងនៃក្បាលធ្នឹមដែលមានប្រហោង ស្ថិតនៅលើជញ្ជាំងនៃប្រាសាទដែលសង់លើសសរ ដែលមានជញ្ជាំងមិនជាប់គ្នាជាមួយជាន់ខាងលើ ហើយដេកក្នុងចន្លោះធ្នឹម រួចចេញទៅវិញតាមប្រហោងដដែលនោះ ភិក្ខុដែលដេកនៅជាន់ក្រោមនៃប្រាសាទ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើមានប្រហោងនៅត្រង់គ្រឿងប្រក់ សត្វចូលតាមប្រហោងនោះហើយនៅក្នុងគ្រឿងប្រក់ខាងក្នុង រួចចេញទៅវិញតាមប្រហោងដដែលនោះ ភិក្ខុដែលដេកនៅជាន់លើដែលមានឧបចារៈផ្សេងគ្នា ក្នុងចន្លោះគ្រឿងប្រក់ ត្រូវអាបត្តិ ចំណែកឯភិក្ខុដែលដេកនៅជាន់ក្រោម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើឡើងទៅតាមខាងក្នុងប្រាសាទ ហើយប្រើប្រាស់គ្រប់ជាន់ទាំងអស់ ជាន់ទាំងអស់នោះរាប់ថាមានឧបចារៈតែមួយ កាលបើភិក្ខុដេកក្នុងជាន់ណាមួយ ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។

Sabhāsaṅkhepena kate aḍḍhakuṭṭakasenāsane sayitassa vāḷasaṅghāṭādīsu kapotādayo pavisitvā sayanti, āpattiyeva. Parikkhepassa bahigate nibbakosabbhantare sayanti, anāpatti. Parimaṇḍalaṃ vā caturassaṃ vā ekacchadanāya gabbhamālāya satagabbhaṃ cepi senāsanaṃ hoti, tatra ce ekena sādhāraṇadvārena pavisitvā visuṃ pākārena aparicchinnagabbhūpacāre sabbagabbhe pavisanti, ekagabbhepi anupasampanne nipanne sabbagabbhesu nipannānaṃ āpatti. Sace sapamukhā gabbhā honti, pamukhassa upari acchannaṃ uccavatthukaṃ cepi hoti, pamukhe sayito gabbhe sayitānaṃ āpattiṃ na karoti. Sace pana gabbhacchadaneneva saddhiṃ sambaddhacchadanaṃ hoti, tatra sayito sabbesaṃ āpattiṃ karoti. Kasmā? Sabbacchannattā sabbaparicchannattā ca, gabbhaparikkhepoyeva hissa parikkhepoti. Eteneva hi nayena aṭṭhakathāsu lohapāsādaparikkhepassa catūsu dvārakoṭṭhakesu āpatti vuttā.

ក្នុងសេនាសនៈដែលមានជញ្ជាំងពាក់កណ្តាល ដែលគេធ្វើដោយសណ្ឋាននៃសាលា កាលបើភិក្ខុដេកហើយ ពួកសត្វព្រាបជាដើម ចូលទៅដេកលើធ្នឹមដែលមានរូបសត្វសាហាវជាដើម ត្រូវអាបត្តិពិតប្រាកដ។ ប្រសិនបើពួកវាដេកក្នុងចន្លោះសំយាបដែលនៅខាងក្រៅរបងព័ទ្ធជុំវិញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេនាសនៈ ទោះបីជាមានបន្ទប់មួយរយ ដោយជួរនៃបន្ទប់ដែលមានដំបូលតែមួយ ជាវង់មូលក្តី ជាចតុកោណកែងក្តី ប្រសិនបើក្នុងសេនាសនៈនោះ ជនទាំងឡាយចូលទៅតាមទ្វាររួមតែមួយ ហើយចូលទៅកាន់បន្ទប់ទាំងអស់ដែលមានឧបចារៈនៃបន្ទប់មិនបានខណ្ឌដាច់ដោយឡែកពីគ្នាដោយរបងទេ កាលបើអនុបសម្បន្នដេកក្នុងបន្ទប់សូម្បីតែមួយ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលដេកក្នុងបន្ទប់ទាំងអស់ ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។ ប្រសិនបើបន្ទប់ទាំងឡាយមានមុខ ទោះបីជាខាងលើនៃមុខនោះគ្មានដំបូលបាំង និងមានខឿនខ្ពស់ក្តី អនុបសម្បន្នដែលដេកនៅមុខនោះ មិនធ្វើឱ្យភិក្ខុទាំងឡាយដែលដេកក្នុងបន្ទប់ត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើដំបូលនៃមុខនោះជាប់គ្នាជាមួយនឹងដំបូលនៃបន្ទប់តែម្តង អនុបសម្បន្នដែលដេកនៅទីនោះ តែងធ្វើឱ្យភិក្ខុទាំងអស់ត្រូវអាបត្តិ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះភាពជាកន្លែងមានដំបូលបាំងជិតទាំងអស់ផង មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញទាំងអស់ផង ព្រោះថា គ្រឿងព័ទ្ធជុំវិញនៃបន្ទប់នោះឯង ជាគ្រឿងព័ទ្ធជុំវិញនៃមុខនោះ។ ដោយន័យនេះឯង ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ លោកទើបពោលអាបត្តិក្នុងខ្លោងទ្វារទាំងបួននៃរបងព័ទ្ធជុំវិញលោហប្រាសាទ។

Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘aparikkhitte pamukhe anāpattīti bhūmiyaṃ vinā jagatiyā pamukhaṃ sandhāya kathina’’nti vuttaṃ, taṃ andhakaraṭṭhe pāṭekkasannivesā ekacchadanā gabbhapāḷiyo sandhāya vuttaṃ. Yañca tattha ‘‘bhūmiyaṃ vinā jagatiyā’’ti vuttaṃ, taṃ neva aṭṭhakathāsu atthi; na pāḷiyā sameti. Dasahatthubbedhāpi hi jagati parikkhepasaṅkhyaṃ na gacchati. Tasmā yampi tattha dutiyasikkhāpade jagatiyā pamāṇaṃ vatvā ‘‘etaṃ ekūpacāraṃ paricchannaṃ nāma hotī’’ti vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ. Yepi ekasāladvisālatisālacatussālasannivesā mahāpāsādā ekasmiṃ okāse pāde dhovitvā paviṭṭhena sakkā honti sabbattha anuparigantuṃ, tesupi sahaseyyāpattiyā na muccati. Sace tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne upacāraṃ paricchinditvā katā honti, ekūpacāraṭṭhāneyeva āpatti.

ម៉្យាងទៀត ពាក្យណាដែលពោលទុកក្នុងអន្ធកអដ្ឋកថាថា «មិនត្រូវអាបត្តិក្នុងមុខដែលមិនបានព័ទ្ធរបងឡើយ នេះលោកសំដៅយកមុខដែលតាំងនៅលើផែនដី មិនមានខឿន» ពាក្យនោះ លោកសំដៅយកជួរនៃបន្ទប់ដែលមានដំបូលតែមួយ ដែលតាំងនៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នាក្នុងអន្ធកប្រទេស ទើបពោលទុក។ មួយវិញទៀត ពាក្យណាដែលពោលក្នុងអដ្ឋកថានោះថា «នៅលើផែនដី វៀរលែងតែខឿន» ពាក្យនោះ មិនមានក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយឡើយ ទាំងមិនសមស្របនឹងព្រះបាលីទៀតផង។ ព្រោះថា ខឿន សូម្បីតែមានកម្ពស់ដប់ហត្ថ ក៏មិនរាប់បញ្ចូលក្នុងចំនួននៃគ្រឿងព័ទ្ធជុំវិញឡើយ។ ហេតុនោះ សូម្បីតែពាក្យណាដែលពោលក្នុងសិក្ខាបទទីពីរនោះ ដោយកំណត់ប្រមាណនៃខឿនថា «នេះឈ្មោះថាជាកន្លែងបាំងជិត មានឧបចារៈតែមួយ» ពាក្យនោះ ក៏មិនគួរកាន់យកឡើយ។ មហាប្រាសាទទាំងឡាយណា ទោះបីជាប្រាសាទដែលសង់ឡើងដោយការរួមបញ្ចូលគ្នានៃសាលាតែមួយ ពីរ បី ឬបួនក្តី ដែលភិក្ខុលាងជើងក្នុងកន្លែងតែមួយ ហើយចូលទៅហើយ អាចដើរទៅកាន់កន្លែងទាំងអស់បាន សូម្បីតែក្នុងប្រាសាទទាំងនោះ ភិក្ខុក៏មិនរួចផុតពីសហសេយ្យាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើគេធ្វើដោយខណ្ឌឧបចារៈដាច់ដោយឡែកពីគ្នាក្នុងកន្លែងនោះៗ កាលបើដូច្នោះ អាបត្តិរមែងមានតែក្នុងកន្លែងដែលមានឧបចារៈតែមួយប៉ុណ្ណោះ។

Dvīhi [Pg.14] dvārehi yuttassa sudhāchadanamaṇḍapassa majjhe pākāraṃ karonti, ekena dvārena pavisitvā ekasmiṃ paricchede anupasampanno sayati, ekasmiṃ bhikkhu, anāpatti. Pākāre godhādīnaṃ pavisanamattampi chiddaṃ hoti, ekasmiñca paricchede godhā sayanti, anāpattiyeva. Na hi chiddena gehaṃ ekūpacāraṃ nāma hoti. Sace pākāramajjhe chinditvā dvāraṃ yojenti, ekūpacāratāya āpatti. Taṃ dvāraṃ kavāṭena pidahitvā sayanti, āpattiyeva. Na hi dvārapidahanena gehaṃ nānūpacāraṃ nāma hoti, dvāraṃ vā advāraṃ. Kavāṭañhi saṃvaraṇavivaraṇehi yathāsukhaṃ vaḷañjanatthāya kataṃ, na vaḷañjanūpacchedanatthāya. Sace pana taṃ dvāraṃ puna iṭṭhakāhi pidahanti, advāraṃ hoti, purime nānūpacārabhāveyeva tiṭṭhati. Dīghapamukhaṃ cetiyagharaṃ hoti. Ekaṃ kavāṭaṃ anto, ekaṃ bahi, dvinnaṃ kavāṭānaṃ antare anupasampanno antocetiyaghare sayantassa āpattiṃ karoti, ekūpacārattā.

ប្រសិនបើគេធ្វើរបងខណ្ឌកណ្តាលមណ្ឌបដែលមានដំបូលបូកកំបោរ ដែលប្រកបដោយទ្វារពីរ អនុបសម្បន្នចូលតាមទ្វារមួយហើយដេកក្នុងចំណែកមួយ ភិក្ខុដេកក្នុងចំណែកមួយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើមានប្រហោងសូម្បីតែល្មមសត្វទន្សងជាដើមចូលបាននៅក្នុងរបងនោះ ហើយសត្វទន្សងទាំងឡាយដេកក្នុងចំណែកមួយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះថា ផ្ទះមិនឈ្មោះថាមានឧបចារៈតែមួយ ព្រោះតែមានប្រហោងនោះឡើយ។ ប្រសិនបើគេចោះកណ្តាលរបងហើយដាក់ទ្វារ ត្រូវអាបត្តិ ព្រោះភាពជាកន្លែងមានឧបចារៈតែមួយ។ ទោះបីជាគេបិទទ្វារនោះដោយបន្ទះទ្វារហើយដេក ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។ ព្រោះថា ផ្ទះមិនឈ្មោះថាមានឧបចារៈផ្សេងគ្នា ព្រោះតែការបិទទ្វារនោះឡើយ ទាំងទ្វារនោះក៏មិនមែនជាមិនមែនទ្វារដែរ។ ព្រោះថា បន្ទះទ្វារ គេធ្វើឡើងដើម្បីប្រើប្រាស់តាមសប្បាយ ដោយការបិទនិងការបើក មិនមែនធ្វើឡើងដើម្បីផ្តាច់ការប្រើប្រាស់ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើគេបិទទ្វារនោះដោយឥដ្ឋម្តងទៀត វាក៏ក្លាយជាមិនមែនទ្វារ ហើយស្ថិតនៅក្នុងភាពជាកន្លែងមានឧបចារៈផ្សេងគ្នាដូចមុនវិញ។ វិហារចេតិយដែលមានមុខវែងរមែងមាន។ បន្ទះទ្វារមួយនៅខាងក្នុង បន្ទះទ្វារមួយនៅខាងក្រៅ អនុបសម្បន្នដែលនៅក្នុងចន្លោះនៃបន្ទះទ្វារទាំងពីរ តែងធ្វើឱ្យភិក្ខុដែលដេកក្នុងវិហារចេតិយត្រូវអាបត្តិ ព្រោះភាពជាកន្លែងមានឧបចារៈតែមួយ។

Tatra yassa ‘‘siyā ayaṃ ekūpacāranānūpacāratā nāma udositasikkhāpade vuttā, idha pana ‘seyyā nāma sabbacchannā sabbaparicchannā yebhuyyena channā yebhuyyena paricchannā’ti ettakameva vuttaṃ, pihitadvāro ca gabbho sabbaparicchannova hoti. Tasmā tattha anto sayiteneva saddhiṃ āpatti, bahi sayitena anāpattī’’ti. So evaṃ vattabbo – ‘‘apihitadvāre pana kasmā bahi sayitena āpattī’’ti? Pamukhassa gabbhena saddhiṃ sabbacchannattā. ‘‘Kiṃ pana gabbhe pihite chadanaṃ viddhastaṃ hotī’’ti? Na viddhastaṃ, gabbhena saddhiṃ pamukhassa sabbaparicchannatā na hoti. ‘‘Kiṃ parikkhepo viddhasto’’ti? Addhā vakkhati ‘‘na viddhasto, kavāṭena upacāro paricchanno’’ti. Evaṃ dūrampi gantvā puna ekūpacāranānūpacārataṃyeva paccāgamissati.

ក្នុងសេចក្តីនោះ ប្រសិនបើបុគ្គលណាមួយមានការចោទសួរយ៉ាងនេះថា «ភាពជាកន្លែងមានឧបចារៈតែមួយ និងឧបចារៈផ្សេងគ្នានេះ លោកពោលទុកក្នុងឧទោសិតសិក្ខាបទ ចំណែកក្នុងសិក្ខាបទនេះ លោកពោលត្រឹមតែថា 'ទីដេក ឈ្មោះថា មានដំបូលបាំងជិតទាំងអស់ មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញទាំងអស់ មានដំបូលបាំងដោយច្រើន មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញដោយច្រើន' ប៉ុណ្ណោះ ហើយបន្ទប់ដែលបិទទ្វារ ក៏ជាកន្លែងមានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញទាំងអស់ដែរ។ ហេតុនោះ អាបត្តិរមែងមានតែដល់ភិក្ខុដែលដេកជាមួយអនុបសម្បន្នដែលដេកខាងក្នុងបន្ទប់នោះប៉ុណ្ណោះ ចំណែកភិក្ខុដែលដេកខាងក្រៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ»។ បុគ្គលនោះ គួរត្រូវបានគេនិយាយតបយ៉ាងនេះថា «ចុះក្នុងកន្លែងដែលមិនបានបិទទ្វារ ហេតុអ្វីបានជាភិក្ខុដែលដេកខាងក្រៅត្រូវអាបត្តិ?» ឆ្លើយថា «ព្រោះមុខនោះមានដំបូលបាំងជិតទាំងអស់ជាមួយគ្នានឹងបន្ទប់»។ សួរថា «ចុះកាលបើគេបិទបន្ទប់ហើយ តើដំបូលត្រូវបានបំផ្លាញទៅឬ?» ឆ្លើយថា «មិនបានបំផ្លាញទេ ប៉ុន្តែភាពជាកន្លែងមានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញទាំងអស់នៃមុខ ជាមួយគ្នានឹងបន្ទប់ មិនមានឡើយ»។ សួរថា «តើគ្រឿងព័ទ្ធជុំវិញត្រូវបានបំផ្លាញទៅឬ?» គាត់មុខជាឆ្លើយពិតប្រាកដថា «មិនបានបំផ្លាញទេ ប៉ុន្តែឧបចារៈត្រូវបានខណ្ឌដាច់ដោយបន្ទះទ្វារហើយ»។ កាលបើដេញដោលទៅឆ្ងាយយ៉ាងនេះហើយ គាត់ក៏នឹងត្រឡប់មកកាន់ភាពជាកន្លែងមានឧបចារៈតែមួយ និងឧបចារៈផ្សេងគ្នាដដែលវិញ។

Apica yadi byañjanamatteyeva attho suviññeyyo siyā, sabbacchannāti vacanato pañcannaṃ aññatarena chadanena channā eva seyyā siyā, na aññena. Evañca sati padaracchannādīsu anāpatti siyā. Tato yadatthaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ, sveva attho parihāyeyya. Parihāyatu vā mā vā, kathaṃ avuttaṃ gahetabbanti; ko vā vadati ‘‘avuttaṃ gahetabba’’nti? Vuttañhetaṃ aniyatesu – ‘‘paṭicchannaṃ nāma āsanaṃ kuṭṭena vā kavāṭena vā kilañjena [Pg.15] vā sāṇipākārena vā rukkhena vā thambhena vā koṭṭhalikāya vā yena kenaci paṭicchannaṃ hotī’’ti. Tasmā yathā tattha yena kenaci paṭicchannaṃ paṭicchannameva, evamidhāpi gahetabbaṃ. Tasmā senāsanaṃ khuddakaṃ vā hotu mahantaṃ vā aññena saddhiṃ sambaddhaṃ vā asambaddhaṃ vā dīghaṃ vā vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā ekabhūmakaṃ vā, anekabhūmakaṃ vā, yaṃ yaṃ ekūpacāraṃ sabbattha yena kenaci paṭicchādanena sabbacchanne sabbaparicchanne yebhuyyena vā channe yebhuyyena vā paricchanne sahaseyyāpatti hotīti.

មួយវិញទៀត ប្រសិនបើសេចក្តីអាចដឹងបានយ៉ាងងាយដោយត្រឹមតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ ព្រោះតែពាក្យថា «មានដំបូលបាំងជិតទាំងអស់» ទីដេកក៏គួរតែជាកន្លែងដែលប្រក់ដោយដំបូលណាមួយក្នុងចំណោមដំបូលទាំងប្រាំប៉ុណ្ណោះ មិនមែនប្រក់ដោយដំបូលផ្សេងឡើយ។ កាលបើដូច្នោះ ក្នុងកន្លែងដែលប្រក់ដោយបន្ទះក្តារជាដើម ក៏គួរតែមិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ កាលបើដូច្នោះ ប្រយោជន៍ណាដែលទ្រង់បញ្ញត្តសិក្ខាបទ ប្រយោជន៍នោះឯងក៏នឹងសាបសូន្យទៅ។ ប្រសិនបើគេពោលថា «ប្រយោជន៍នោះនឹងសាបសូន្យក្តី មិនសាបសូន្យក្តី តើគួរកាន់យកសេចក្តីដែលមិនបានពោលទុកដោយរបៀបណា?» តើនរណានិយាយថា «គួរកាន់យកសេចក្តីដែលមិនបានពោលទុក»? ព្រោះថាសេចក្តីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងអនិយតកណ្ឌហើយថា «ទីអង្គុយឈ្មោះថាបាំងជិត គឺទីអង្គុយដែលបាំងដោយជញ្ជាំងក្តី ដោយបន្ទះទ្វារក្តី ដោយកន្ទេលក្តី ដោយរបងសំពត់ក្តី ដោយដើមឈើក្តី ដោយសសរក្តី ដោយជម្រកក្តី ដោយគ្រឿងបាំងណាមួយក្តី»។ ហេតុនោះ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ក៏គួរកាន់យកយ៉ាងនោះដែរ គឺកន្លែងដែលបាំងដោយគ្រឿងបាំងណាមួយ ក៏ឈ្មោះថាជាកន្លែងបាំងជិតដូចគ្នា។ ហេតុនោះ សេនាសនៈ ទោះបីជាតូចក្តី ធំក្តី ជាប់ទាក់ទងនឹងសេនាសនៈផ្សេងក្តី មិនជាប់ទាក់ទងក្តី វែងក្តី មូលក្តី ចតុកោណកែងក្តី មានជាន់តែមួយក្តី មានច្រើនជាន់ក្តី សេនាសនៈណាៗដែលមានឧបចារៈតែមួយ ក្នុងសេនាសនៈទាំងអស់នោះ ដែលបាំងដោយគ្រឿងបាំងណាមួយ ទោះបីជាមានដំបូលបាំងជិតទាំងអស់ មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញទាំងអស់ក្តី ឬមានដំបូលបាំងដោយច្រើន មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញដោយច្រើនក្តី សហសេយ្យាបត្តិរមែងមានពិតប្រាកដ។

53. Upaḍḍhacchanne upaḍḍhaparicchanne āpatti dukkaṭassāti ettha sabbacchanne upaḍḍhaparicchanneti evamādīsupi mahāpaccariyaṃ dukkaṭamevāti vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sabbacchanne yebhuyyenaparicchanne pācittiyaṃ, sabbacchanne upaḍḍhaparicchanne pācittiyaṃ, yebhuyyenachanne upaḍḍhaparicchanne pācittiyaṃ, sabbaparicchanne yebhuyyenachanne pācittiyaṃ, sabbaparichanne upaḍḍhacchanne pācittiyaṃ, yebhuyyenaparicchanne upaḍḍhacchanne pācittiyaṃ, pāḷiyaṃ vuttapācittiyena saddhiṃ satta pācittiyānī’’ti vuttaṃ. ‘‘Sabbacchanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyenachanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, sabbaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyenaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, pāḷiyaṃ dukkaṭena saha pañca dukkaṭānī’’ti vuttaṃ.

៥៣. ក្នុងពាក្យថា «ក្នុងកន្លែងមានដំបូលបាំងពាក់កណ្តាល មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញពាក់កណ្តាល ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» នេះ សូម្បីតែក្នុងកន្លែងមានដំបូលបាំងជិតទាំងអស់ មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញពាក់កណ្តាលជាដើម ក្នុងមហាបច្ចរី លោកក៏ពោលថា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកក្នុងមហាអដ្ឋកថា លោកពោលថា «ក្នុងកន្លែងមានដំបូលបាំងជិតទាំងអស់ មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញដោយច្រើន ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ, ក្នុងកន្លែងមានដំបូលបាំងជិតទាំងអស់ មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញពាក់កណ្តាល ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ, ក្នុងកន្លែងមានដំបូលបាំងដោយច្រើន មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញពាក់កណ្តាល ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ, ក្នុងកន្លែងមានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញទាំងអស់ មានដំបូលបាំងដោយច្រើន ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ, ក្នុងកន្លែងមានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញទាំងអស់ មានដំបូលបាំងពាក់កណ្តាល ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ, ក្នុងកន្លែងមានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញដោយច្រើន មានដំបូលបាំងពាក់កណ្តាល ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ, រួមជាមួយនឹងបាចិត្តិយដែលពោលទុកក្នុងព្រះបាលី ត្រូវជាបាចិត្តិយប្រាំពីរ»។ លោកពោលទៀតថា «ក្នុងកន្លែងមានដំបូលបាំងជិតទាំងអស់ មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញបន្តិចបន្តួច ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ, ក្នុងកន្លែងមានដំបូលបាំងដោយច្រើន មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញបន្តិចបន្តួច ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ, ក្នុងកន្លែងមានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញទាំងអស់ មានដំបូលបាំងបន្តិចបន្តួច ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ, ក្នុងកន្លែងមានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញដោយច្រើន មានដំបូលបាំងបន្តិចបន្តួច ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ, រួមជាមួយនឹងទុក្កដក្នុងព្រះបាលី ត្រូវជាទុក្កដប្រាំ»។

‘‘Upaḍḍhacchanne cūḷakaparicchanne anāpatti, upaḍḍhaparicchanne cūḷakacchanne anāpatti, cūḷakacchanne cūḷakaparicchanne anāpatti, sabbacchanne sabbaaparicchanneti ca ettha senambamaṇḍapavaṇṇaṃ hotī’’ti vuttaṃ. Imināpetaṃ veditabbaṃ – ‘‘yathā jagati parikkhepasaṅkhaya na gacchatī’’ti. Sesaṃ uttānatthameva.

«ក្នុងកន្លែងមានដំបូលបាំងពាក់កណ្តាល មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញបន្តិចបន្តួច មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ, ក្នុងកន្លែងមានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញពាក់កណ្តាល មានដំបូលបាំងបន្តិចបន្តួច មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ, ក្នុងកន្លែងមានដំបូលបាំងបន្តិចបន្តួច មានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញបន្តិចបន្តួច មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ, ចំណែកក្នុងពាក្យថា 'ក្នុងកន្លែងមានដំបូលបាំងជិតទាំងអស់ មិនមានគ្រឿងបាំងព័ទ្ធជុំវិញទាំងអស់' នេះ លោកពោលថា មានសណ្ឋានដូចជាមណ្ឌបឈ្មោះសេនម្ពៈ»។ សេចក្តីនេះ ភិក្ខុគប្បីដឹងដោយពាក្យនេះថា «ដូចជាខឿន មិនរាប់បញ្ចូលក្នុងចំនួននៃគ្រឿងព័ទ្ធជុំវិញឡើយ»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kāyato ca kāyacittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ តាំងឡើងអំពីកាយផង អំពីកាយនិងចិត្តផង ជាកិរិយា មិនរួចផុតព្រោះសញ្ញា ជាអចិត្តកៈ មានទោសតាមព្រះបញ្ញត្តិ ជាកាយកម្ម មានចិត្តបី មានវេទនាបី។

Sahaseyyasikkhāpadaṃ pañcamaṃ.

សហសេយ្យសិក្ខាបទ ទីប្រាំ ចប់។

6. Dutiyasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā

៦. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីទុតិយសហសេយ្យសិក្ខាបទ

55. Dutiyasahaseyyasikkhāpade [Pg.16] – āvasathāgāranti āgantukānaṃ vasanāgāraṃ. Paññattaṃ hotīti puññakāmatāya katvā ṭhapitaṃ hoti. Yena sā itthī tenupasaṅkamīti asukasmiṃ nāma ṭhāne āvasathāgāraṃ paññattaṃ atthīti manussānaṃ sutvā upasaṅkami. Gandhagandhinīti agarukuṅkumādīnaṃ gandhānaṃ gandho gandhagandho, so assā atthīti gandhagandhinī. Sāṭakaṃ nikkhipitvāti appeva nāmassa imampi vippakāraṃ passantassa rāgo uppajjeyyāti cintetvā evamakāsi. Okkhipitvāti adho khipitvā. Accayoti aparādho. Maṃ accagamāti maṃ atikkamma abhibhavitvā pavatto. Sesaṃ paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ. Ayameva hi viseso – paṭhamasikkhāpade catutthadivase āpatti idha paṭhamadivasepi. Yakkhīpetīhi dissamānakarūpāhi tiracchānagatitthiyā ca methunadhammavatthubhūtāya eva dukkaṭaṃ. Sesāhi anāpatti. Samuṭṭhānādīni paṭhamasadisānevāti.

៥៥. ក្នុងទុតិយសហសេយ្យសិក្ខាបទ ពាក្យថា «អាវសថាក្រៈ» បានដល់ ផ្ទះសំណាក់សម្រាប់ភ្ញៀវ។ ពាក្យថា «ដែលគេរៀបចំទុក» គឺដែលគេសាងសង់ទុកដោយប្រាថ្នាបុណ្យ។ ពាក្យថា «ស្ត្រីនោះនៅទីណា ក៏ចូលទៅទីនោះ» គឺភិក្ខុបានឮពាក្យរបស់មនុស្សទាំងឡាយថា «មានផ្ទះសំណាក់ដែលគេរៀបចំទុកក្នុងកន្លែងឈ្មោះឯណោះ» ទើបចូលទៅ។ ពាក្យថា «មានក្លិនក្រអូបនៃគ្រឿងក្រអូប» គឺក្លិននៃគ្រឿងក្រអូបមានខ្លឹមចន្ទន៍ និងកុង្កុមៈជាដើម ឈ្មោះថាក្លិនក្រអូបនៃគ្រឿងក្រអូប ក្លិននោះមានដល់ស្ត្រីនោះ ហេតុនោះ ស្ត្រីនោះឈ្មោះថា គន្ធគន្ធិនី (ស្ត្រីមានក្លិនក្រអូប)។ ពាក្យថា «ទម្លាក់សំពត់ចុះ» គឺស្ត្រីនោះគិតថា «ធ្វើម្តេចហ្ន៎ កាលបើភិក្ខុនេះឃើញអាការៈប្លែកនេះហើយ រាគៈគប្បីកើតឡើងខ្លះ» ទើបធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា «ដាក់ចុះ» គឺដាក់ភ្នែកចុះក្រោម។ ពាក្យថា «ទោស» គឺកំហុស។ ពាក្យថា «បានកន្លងហួសខ្ញុំ» គឺប្រព្រឹត្តទៅដោយកន្លងហួស និងគ្របសង្កត់លើខ្ញុំ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីដឹងដោយន័យដែលពោលទុកក្នុងសិក្ខាបទទីមួយនោះឯង។ ព្រោះថានេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា គឺក្នុងសិក្ខាបទទីមួយ ត្រូវអាបត្តិក្នុងថ្ងៃទីបួន ចំណែកក្នុងសិក្ខាបទនេះ សូម្បីតែក្នុងថ្ងៃដំបូង ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។ ភិក្ខុដេកជាមួយពួកយក្ខិនី និងប្រេតស្រីដែលមានរូបប្រាកដច្បាស់ និងសត្វតិរច្ឆានញី ដែលជាវត្ថុនៃមេថុនធម្មពិតប្រាកដ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ដេកជាមួយស្ត្រីក្រៅពីនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សមុដ្ឋានជាដើម គឺដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទទីមួយដែរ។

Dutiyasahaseyyasikkhāpadaṃ chaṭṭhaṃ.

ទុតិយសហសេយ្យសិក្ខាបទ ទីប្រាំមួយ ចប់។

7. Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā

៧. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីធម្មទេសនាសិក្ខាបទ

60. Sattamasikkhāpade – gharaṇīti gharasāminī. Nivesanadvāreti nivesanassa mahādvāre. Gharasuṇhāti tasmiṃ ghare suṇhā. Āvasathadvāreti ovarakadvāre. Vissaṭṭhenāti suniggatena saddena. Vivaṭenāti suṭṭhu pakāsena asaṃvutena. Dhammo desetabboti ayaṃ saraṇasīlādibhedo dhammo kathetabbo. Aññātunti ājānituṃ. Viññunā purisaviggahenāti viññunā purisena, purisaviggahaṃ gahetvāpi ṭhitena na yakkhena na petena na tiracchānagatena.

៦០. ក្នុងសិក្ខាបទទីប្រាំពីរ ពាក្យថា «ឃរណី» បានដល់ ស្រីមេផ្ទះ។ ពាក្យថា «ទ្វារផ្ទះ» បានដល់ ទ្វារធំនៃផ្ទះ។ ពាក្យថា «កូនប្រសារស្រីក្នុងផ្ទះ» បានដល់ កូនប្រសារស្រីនៅក្នុងផ្ទះនោះ។ ពាក្យថា «ទ្វារបន្ទប់» បានដល់ ទ្វារនៃបន្ទប់តូច។ ពាក្យថា «ដោយសំឡេងលះ» គឺដោយសំឡេងដែលបញ្ចេញមកយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ពាក្យថា «ដោយសំឡេងបើកចំហ» គឺដោយសំឡេងដែលលេចឮច្បាស់លាស់ មិនបានបិទបាំង។ ពាក្យថា «គប្បីសម្តែងធម៌» គឺគប្បីសម្តែងធម៌ដែលចែកចេញជាសរណគមន៍ និងសីលជាដើមនេះ។ ពាក្យថា «ដើម្បីដឹង» គឺដើម្បីយល់ដឹង។ ពាក្យថា «ដោយបុរសវិគ្គហៈអ្នកដឹងក្តី» គឺដោយបុរសអ្នកដឹងក្តី ដែលសូម្បីតែតាំងនៅដោយយកភេទជាបុរស ក៏មិនមែនជាយក្ស មិនមែនជាប្រេត មិនមែនជាសត្វតិរច្ឆានឡើយ។

66. Anāpatti viññunā purisaviggahenāti viññunā purisaviggahena saddhiṃ ṭhitāya bahumpi dhammaṃ desentassa anāpatti. Chappañcavācāhīti chahi pañcahi vācāhi yo deseti, tassapi anāpatti. Tattha eko gāthāpādo ekavācāti evaṃ sabbattha vācāpamāṇaṃ veditabbaṃ. Sace aṭṭhakathaṃ dhammapadaṃ jātakādivatthuṃ vā kathetukāmo hoti, chappañcapadamattameva kathetuṃ [Pg.17] vaṭṭati. Pāḷiyā saddhiṃ kathentena ekapadaṃ pāḷito pañca aṭṭhakathātoti evaṃ cha padāni anatikkāmetvāva kathetabbo. Padasodhamme vuttappabhedo hi idhāpi sabbo dhammoyeva. Tasmiṃ desetīti tasmiṃ khaṇe deseti. Sampadānatthe vā etaṃ bhummavacanaṃ. Tassā desetīti attho. Aññissā mātugāmassāti ekissā desetvā puna āgatāgatāya aññissāpi desetīti evaṃ ekāsane nisinno mātugāmasatasahassannampi desetīti attho. Mahāpaccariyaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ samaṃ nisinnānaṃ mātugāmānaṃ ‘‘tumhākaṃ ekekissā ekekaṃ gāthaṃ desessāmi, taṃ suṇāthāti deseti, anāpatti. Paṭhamaṃ ekekissā ekekaṃ gāthaṃ kathessāmīti ābhogaṃ katvā jānāpetvā kathetuṃ vaṭṭati, na pacchāti. Pañhaṃ pucchati pañhaṃ puṭṭho kathetīti mātugāmo ‘‘dīghanikāyo nāma bhante kimatthaṃ dīpetī’’ti pucchati. Evaṃ pañhaṃ puṭṭho bhikkhu sabbaṃ cepi dīghanikāyaṃ katheti, anāpatti. Sesamettha uttānatthameva.

៦៦. ពាក្យថា «មិនត្រូវអាបត្តិ ព្រោះបុរសអ្នកដឹងសេចក្តី» គឺភិក្ខុសំដែងធម៌សូម្បីច្រើន ដល់មាតុគាមដែលឈរជាមួយបុរសអ្នកដឹងសេចក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា «ដោយវាចាប្រាំឬប្រាំមួយម៉ាត់» គឺភិក្ខុណា សំដែងដោយវាចាប្រាំមួយ ឬប្រាំម៉ាត់ ភិក្ខុនោះក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ក្នុងពាក្យនោះ គាថាបាទមួយ ឈ្មោះថា វាចាមួយម៉ាត់ យ៉ាងនេះ ភិក្ខុគប្បីដឹងប្រមាណនៃវាចាក្នុងទីទាំងពួង។ បើភិក្ខុចង់សំដែងអដ្ឋកថា ធម្មបទ ឬជាតកវត្ថុជាដើម គប្បីសំដែងត្រឹមតែប្រាំឬប្រាំមួយបទប៉ុណ្ណោះ។ កាលភិក្ខុសំដែងជាមួយបាលី គប្បីសំដែងមិនឲ្យកន្លងហួសប្រាំមួយបទ គឺមួយបទពីបាលី ប្រាំបទពីអដ្ឋកថា យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ធម៌ទាំងអស់ដែលបានពោលចែកទុកក្នុងបទសោធម៌នោះ ក៏ជាធម៌ក្នុងសិក្ខាបទនេះដែរ។ ពាក្យថា «សំដែងធម៌ដល់មាតុគាមនោះ» គឺសំដែងក្នុងខណៈនោះ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «តស្មឹ» នេះ ជាភុម្មវចនៈ ក្នុងអត្ថនៃសម្បទាន។ មានសេចក្តីថា សំដែងដល់មាតុគាមនោះ។ ពាក្យថា «ដល់មាតុគាមដទៃ» មានសេចក្តីថា ភិក្ខុសំដែងដល់មាតុគាមម្នាក់ហើយ កាលមាតុគាមដទៃមកដល់ជាបន្តបន្ទាប់ ក៏សំដែងដល់មាតុគាមដទៃនោះទៀត យ៉ាងនេះ សូម្បីភិក្ខុអង្គុយលើអាសនៈតែមួយ សំដែងដល់មាតុគាមរាប់សែននាក់ ក៏មានសេចក្តីយ៉ាងនេះដែរ។ ក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា ពោលថា កាលមាតុគាមទាំងឡាយអង្គុយស្មើគ្នា ភិក្ខុពោលថា «អាត្មានឹងសំដែងគាថាម្នាក់មួយៗដល់អ្នករាល់គ្នា ចូរអ្នករាល់គ្នាស្ដាប់គាថានោះចុះ» ហើយសំដែង មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុគប្បីធ្វើការយកចិត្តទុកដាក់ជាមុនសិនថា «អាត្មានឹងសំដែងគាថាម្នាក់មួយៗ» ហើយធ្វើឲ្យដឹងច្បាស់ រួចទើបសំដែង ទើបគួរ មិនមែនធ្វើជាខាងក្រោយឡើយ។ ពាក្យថា «សួរប្រស្នា ភិក្ខុដែលគេសួរប្រស្នាហើយ ក៏ដោះស្រាយ» គឺមាតុគាមសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ទីឃនិកាយ តែងសំដែងនូវសេចក្តីដូចម្តេច?»។ ភិក្ខុដែលគេសួរប្រស្នាយ៉ាងនេះ សូម្បីសំដែងទីឃនិកាយទាំងអស់ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Padasodhammasamuṭṭhānaṃ – vācato ca vācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាបទសោធម៌ គឺតាំងឡើងអំពីវាចា១ អំពីវាចានិងចិត្ត១ ជាកិរិយាអកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ មានទោសតាមប្បញ្ញត្តិ ជាវចីកម្ម មានចិត្ត៣ មានវេទនា៣ យ៉ាងនេះឯង។

Dhammadesanāsikkhāpadaṃ sattamaṃ.

ធម្មទេសនាសិក្ខាបទ ទី៧ ចប់។

8. Bhūtārocanasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការអធិប្បាយអំពីភូតារោចនសិក្ខាបទ

67. Aṭṭhamasikkhāpade – vatthukathāya tāva yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ catutthapārājikavaṇṇanāyaṃ vuttanayameva. Ayameva hi viseso – tattha abhūtaṃ ārocesuṃ, idha bhūtaṃ. Bhūtampi puthujjanā ārocesuṃ, na ariyā. Ariyānañhi payuttavācā nāma natthi, attano guṇe ārocayamāne pana aññe na paṭisedhesuṃ, tathāuppanne ca paccaye sādiyiṃsu, tathāuppannabhāvaṃ ajānantā.

៦៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី៨ សេចក្តីណាដែលគប្បីពោលក្នុងរឿងរ៉ាវជាប្រភពជាមុន សេចក្តីទាំងអស់នោះ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងអធិប្បាយបារាជិកទី៤ ដែរ។ ព្រោះថានេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា គឺក្នុងបារាជិកទី៤ នោះ ពួកភិក្ខុប្រាប់គុណវិសេសដែលមិនមានពិត តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ ប្រាប់គុណវិសេសដែលមានពិត។ សូម្បីគុណវិសេសដែលមានពិតនោះ គឺពួកបុថុជ្ជនជាអ្នកប្រាប់ មិនមែនពួកព្រះអរិយបុគ្គលឡើយ។ ព្រោះថា វាចាដែលប្រកបដោយបច្ច័យ របស់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ មិនមានឡើយ តែថាកាលពួកបុថុជ្ជនប្រាប់គុណវិសេសរបស់ខ្លួន ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយដទៃមិនបានហាមឃាត់ឡើយ ហើយក៏បានត្រេកអរនឹងបច្ច័យដែលកើតឡើងយ៉ាងនោះ ដោយមិនដឹងថាបច្ច័យនោះកើតឡើងព្រោះហេតុនោះឡើយ។

‘‘Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṃ ārocesu’’ntiādimhi pana ye uttarimanussadhammassa vaṇṇaṃ bhāsiṃsu, te ārocesunti veditabbaṃ. ‘‘Kacci pana vo bhikkhave bhūta’’nti pucchite pana sabbepi ‘‘bhūtaṃ bhagavā’’ti paṭijāniṃsu. Ariyānampi hi abbhantare bhūto uttarimanussadhammoti. Atha bhagavā [Pg.18] ariyamissakattā ‘‘moghapurisā’’ti avatvā ‘‘kathañhi nāma tumhe bhikkhave’’ti vatvā ‘‘udarassa kāraṇā’’tiādimāha. Tattha yasmā ariyā aññesaṃ sutvā ‘‘ayyo kira, bhante, sotāpanno’’tiādinā nayena pasannehi manussehi pucchiyamānā apaññatte sikkhāpade anādīnavadassino suddhacittatāya attano ca paresañca visesādhigamaṃ paṭijāniṃsu. Evaṃ paṭijānantehi ca tehi yaṃ aññe udarassa kāraṇā uttarimanussadhammassa vaṇṇaṃ bhāsitvā piṇḍapātaṃ uppādesuṃ, taṃ suddhacittatāya sādiyantehipi udarassa kāraṇā uttarimanussadhammassa vaṇṇo bhāsito viya hoti. Tasmā sabbasaṅgāhikeneva nayena ‘‘kathañhi nāma tumhe, bhikkhave, udarassa kāraṇā gihīnaṃ aññamaññaṃ uttarimanussadhammassa vaṇṇaṃ bhāsissathā’’ti āha. Sesaṃ catutthapārājikavatthusadisameva. Sikkhāpadavibhaṅgepi kevalaṃ tattha pārājikañceva thullaccayañca idha bhūtattā pācittiyañceva dukkaṭañca ayaṃ viseso. Sesaṃ vuttanayameva.

ក្នុងពាក្យជាដើមថា «គ្រានោះ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ បានក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ» គប្បីដឹងថា ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលបានពោលសរសើរគុណនៃឧត្តរិមនុស្សធម៌ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះឈ្មោះថាបានក្រាបបង្គំទូលហើយ។ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សួរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះគុណវិសេសនោះមានពិតឬ?» ភិក្ខុទាំងអស់សូម្បីទាំងបុថុជ្ជននិងព្រះអរិយបុគ្គល ក៏ក្រាបបង្គំទូលទទួលថា «មានពិត ព្រះអង្គ»។ ព្រោះថា ឧត្តរិមនុស្សធម៌ដែលមានពិត តែងមាននៅក្នុងខាងក្នុងនៃព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយដែរ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រោះតែព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយនៅលាយឡំគ្នា ទើបមិនបានត្រាស់ថា «ម្នាលមោឃបុរសទាំងឡាយ» ឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុដូចម្តេចបានជាអ្នករាល់គ្នា...» រួចទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ព្រោះតែហេតុនៃពោះ»។ ក្នុងពាក្យនោះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ព្រោះហេតុតែព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ កាលបានឮពាក្យរបស់អ្នកដទៃ ហើយកាលដែលពួកមនុស្សដែលមានសេចក្តីជ្រះថ្លាសួរដោយន័យជាដើមថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ឮថា លោកម្ចាស់ជាព្រះសោតាបន្នឬ?» កាលសិក្ខាបទមិនទាន់បានបញ្ញត្តិ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះមិនទាន់ឃើញទោស ក៏បានទទួលដឹងនូវការសម្រេចគុណវិសេសរបស់ខ្លួននិងរបស់អ្នកដទៃ ដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ។ កាលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះទទួលដឹងយ៉ាងនេះ ហើយពួកភិក្ខុដទៃពោលសរសើរគុណនៃឧត្តរិមនុស្សធម៌ព្រោះតែហេតុនៃពោះ ហើយធ្វើបិណ្ឌបាតឲ្យកើតឡើង សូម្បីព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះទទួលបិណ្ឌបាតនោះដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកពោលសរសើរគុណនៃឧត្តរិមនុស្សធម៌ព្រោះតែហេតុនៃពោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ដោយន័យសរុបទាំងអស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុដូចម្តេចបានជាអ្នករាល់គ្នា ពោលសរសើរគុណនៃឧត្តរិមនុស្សធម៌របស់គ្នាទៅវិញទៅមក ដល់ពួកគ្រហស្ថ ព្រោះតែហេតុនៃពោះ?»។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ដូចគ្នានឹងរឿងក្នុងបារាជិកទី៤ ដែរ។ សូម្បីក្នុងសិក្ខាបទវិភង្គ ក៏មានសេចក្តីប្លែកគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ គឺក្នុងបារាជិកទី៤ នោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកនិងថុល្លច្ច័យ តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រោះតែគុណវិសេសមានពិត ទើបត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយនិងទុក្កដ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយ។

77. ‘‘Upasampannassa bhūtaṃ ārocetī’’ti uttarimanussadhammameva sandhāya vuttaṃ. Parinibbānakāle hi antarā vā atikaḍḍhiyamānena upasampannassa bhūtaṃ ārocetuṃ vaṭṭati. Sutapariyattisīlaguṇaṃ pana anupasampannassāpi ārocetuṃ vaṭṭati. Ādikammikassa anāpatti. ‘‘Ummattakassā’’ti idaṃ pana idha na vuttaṃ. Kasmā? Diṭṭhisampannānaṃ ummādassa vā cittakkhepassa vā abhāvāti. Mahāpaccariyampi hi vicāritaṃ ‘‘jhānalābhī pana parihīne jhāne ummattako bhaveyya, tassapi bhūtārocanapaccayā anāpatti na vattabbā, bhūtasseva abhāvato’’ti. Sesaṃ uttānameva.

៧៧. ពាក្យថា «ប្រាប់គុណវិសេសដែលមានពិត ដល់ឧបសម្បន្ន» នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកតែឧត្តរិមនុស្សធម៌ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ក្នុងពេលជិតបរិនិព្វាន ឬក្នុងចន្លោះនោះ កាលបើភិក្ខុត្រូវគេសួរដេញដោលខ្លាំង គប្បីប្រាប់គុណវិសេសដែលមានពិត ដល់ឧបសម្បន្នបាន។ ចំណែកឯគុណគឺសុតៈ គុណគឺបរិយត្តិ និងគុណគឺសីល ភិក្ខុគប្បីប្រាប់សូម្បីដល់អនុបសម្បន្នបាន។ ភិក្ខុជាអាទិកម្មិក មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកពាក្យថា «ភិក្ខុឆ្កួត» នេះ ព្រះអង្គមិនបានត្រាស់ទុកក្នុងសិក្ខាបទនេះឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយដែលជាទិដ្ឋិសម្បន្ន មិនមានសេចក្តីឆ្កួត ឬការភាន់ច្រឡំស្មារតីឡើយ។ ព្រោះថាសូម្បីក្នុងមហាបច្ចរី ក៏បានវិនិច្ឆ័យទុកថា «ចំណែកភិក្ខុអ្នកបានឈាន កាលបើឈានសាបសូន្យទៅ គប្បីទៅជាឆ្កួតបាន តែសូម្បីភិក្ខុនោះ ក៏មិនគប្បីពោលថា មិនត្រូវអាបត្តិព្រោះការប្រាប់គុណវិសេសដែលមានពិតឡើយ ព្រោះគុណវិសេសដែលមានពិតនោះ មិនមានឡើយ»។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Bhūtārocanaṃ nāmetaṃ pubbe avuttehi tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti – kāyato vācato kāyavācato cāti. Kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, kusalābyākatacittehi dvicittaṃ, sukhamajjhattavedanāhi dvivedananti.

សិក្ខាបទស្តីពីការប្រាប់គុណវិសេសដែលមានពិតនេះ តាំងឡើងអំពីសមុដ្ឋាន៣ ដែលមិនទាន់បានពោលខាងដើម គឺតាំងឡើងអំពីកាយ១ អំពីវាចា១ អំពីកាយនិងវាចា១ ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ មានទោសតាមប្បញ្ញត្តិ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត២ ដោយកុសលចិត្តនិងអព្យាកតចិត្ត មានវេទនា២ ដោយសុខវេទនានិងអទុក្ខមសុខវេទនា យ៉ាងនេះឯង។

Bhūtārocanasikkhāpadaṃ aṭṭhamaṃ.

ភូតារោចនសិក្ខាបទ ទី៨ ចប់។

9. Duṭṭhullārocanasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការអធិប្បាយអំពីទុដ្ឋុល្លារោចនសិក្ខាបទ

78. Navamasikkhāpade [Pg.19] – duṭṭhullā nāma āpatti cattāri ca pārājikāni terasa ca saṅghādisesāti imissā pāḷiyā ‘‘pārājikāni duṭṭhullasaddatthadassanatthaṃ vuttāni, saṅghādisesaṃ pana idha adhippeta’’nti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Tatrāyaṃ vicāraṇā – sace pārājikaṃ ārocentassa pācittiyaṃ na bhaveyya, yathā samānepi bhikkhu-bhikkhunīnaṃ upasampannasadde yattha bhikkhunī anadhippetā hoti, tattha bhikkhuṃ ṭhapetvā avaseso anupasampannoti vuccati; evamidha samānepi pārājikasaṅghādisesānaṃ duṭṭhullasadde yadi pārājikaṃ anadhippetaṃ, ‘‘duṭṭhullā nāma āpatti terasa saṅghādisesā’’ti etadeva vattabbaṃ siyā. Tattha bhaveyya ‘‘yo pārājikaṃ āpanno, so bhikkhubhāvato cuto, tasmā tassa āpattiṃ ārocento dukkaṭaṃ āpajjatī’’ti. Evaṃ sati akkosantopi dukkaṭaṃ āpajjeyya, pācittiyameva ca āpajjati. Vuttañhetaṃ – ‘‘asuddho hoti puggalo aññataraṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpanno, tañce asuddhadiṭṭhi samāno okāsaṃ kārāpetvā akkosādhippāyo vadati, āpatti omasavādassā’’ti (pārā. 389). Evaṃ pāḷiyā vicāriyamānāya pārājikaṃ ārocentassāpi pācittiyameva dissati. Kiñcāpi dissati, atha kho sabbaaṭṭhakathāsu vuttattā aṭṭhakathācariyāva ettha pamāṇaṃ, na aññā vicāraṇā. Pubbepi ca āvocumha – ‘‘buddhena dhammo vinayo ca vutto, yo tassa puttehi tatheva ñāto’’tiādi (pārā. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā). Aṭṭhakathācariyā hi buddhassa adhippāyaṃ jānanti.

៧៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី៩ ត្រង់បាលីថា «អាបត្តិអាក្រក់ គឺបារាជិក៤ និងសង្ឃាទិសេស១៣» ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយពោលថា «ព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យថា បារាជិក ដើម្បីបង្ហាញអត្ថនៃពាក្យថា ទុដ្ឋុល្លៈ (អាក្រក់) ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ ទ្រង់សំដៅយកតែសង្ឃាទិសេសប៉ុណ្ណោះ»។ ក្នុងសេចក្តីនោះ មានការវិនិច្ឆ័យដូចតទៅនេះ៖ បើភិក្ខុប្រាប់អាបត្តិបារាជិក មិនត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយទេ ដូចជាពាក្យថា ឧបសម្បន្ន សូម្បីស្មើគ្នាចំពោះភិក្ខុនិងភិក្ខុនី តែក្នុងសិក្ខាបទណាដែលមិនសំដៅយកភិក្ខុនី ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ព្រះអង្គទ្រង់វៀរភិក្ខុចេញ ហើយត្រាស់ហៅបុគ្គលដែលសេសសល់ថា អនុបសម្បន្ន យ៉ាងណាមិញ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ សូម្បីពាក្យថា ទុដ្ឋុល្លៈ ស្មើគ្នាចំពោះបារាជិកនិងសង្ឃាទិសេស បើមិនសំដៅយកបារាជិកទេ ព្រះអង្គគប្បីត្រាស់ត្រឹមតែពាក្យថា «អាបត្តិអាក្រក់ គឺសង្ឃាទិសេស១៣» ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងនោះមែន។ ក្នុងទីនោះ គប្បីមានការសង្ស័យថា «ភិក្ខុណាត្រូវអាបត្តិបារាជិក ភិក្ខុនោះរមែងចាកចេញពីភាពជាភិក្ខុ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុដែលប្រាប់អាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ ត្រូវតែអាបត្តិទុក្កដ»។ បើដូច្នោះមែន សូម្បីភិក្ខុដែលជេរប្រទេចភិក្ខុនោះ ក៏គប្បីត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ តែតាមពិត ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម្តង។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា «បុគ្គលត្រូវធម៌គឺបារាជិកណាមួយ ជាអ្នកមិនបរិសុទ្ធ បើភិក្ខុដឹងថាបុគ្គលនោះមិនបរិសុទ្ធ ហើយសុំឱកាស រួចនិយាយដោយបំណងនឹងជេរប្រទេច ត្រូវអាបត្តិឱមសវាទ»។ កាលបើវិនិច្ឆ័យតាមបាលីយ៉ាងនេះ សូម្បីភិក្ខុដែលប្រាប់អាបត្តិបារាជិក ក៏ឃើញថាត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដែរ។ ទោះបីជាឃើញយ៉ាងនេះក៏ដោយ ព្រោះតែមានពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាទាំងអស់ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណក្នុងទីនេះ ការវិនិច្ឆ័យដទៃមិនមែនជាប្រមាណឡើយ។ សូម្បីក្នុងកាលមុន យើងក៏បានពោលហើយថា «ធម៌និងវិន័យដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ហើយ ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ (គឺព្រះសាវ័ក) តែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនោះដែរ» ជាដើម។ ព្រោះថា ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយ តែងដឹងនូវព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះពុទ្ធ។

Imināpi cetaṃ pariyāyena veditabbaṃ. Aññatra bhikkhusammutiyāti hi vuttaṃ. Bhikkhusammutiyā ca ārocanaṃ āyatiṃ saṃvaratthāya puna tathārūpaṃ āpattiṃ anāpajjanatthāya bhagavatā anuññātaṃ, na tassa bhikkhuno avaṇṇamattappakāsanatthāya, sāsane cassa patiṭṭhānisedhanatthāya, na ca pārājikaṃ āpannassa puna tathārūpāya āpattiyā anāpajjanena bhikkhubhāvo nāma atthi. Tasmā ‘‘pārājikāni duṭṭhullasaddatthadassanatthaṃ vuttāni, saṅghādisesaṃ pana idhādhippeta’’nti yaṃ aṭṭhakathāsu vuttaṃ, taṃ suvuttameva.

សេចក្តីនេះ គប្បីដឹងដោយបរិយាយនេះផងដែរ។ ព្រោះថា ព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា «វៀរលែងតែសម្មុតិរបស់ភិក្ខុ»។ ការប្រាប់ដោយសម្មុតិរបស់ភិក្ខុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាត ដើម្បីសេចក្តីសង្រួមតទៅ និងដើម្បីកុំឲ្យត្រូវអាបត្តិមានសភាពយ៉ាងនោះទៀត មិនមែនដើម្បីប្រកាសតែសេចក្តីមិនល្អរបស់ភិក្ខុនោះ ឬដើម្បីហាមឃាត់ការតាំងនៅក្នុងសាសនារបស់ភិក្ខុនោះឡើយ ហើយភាពជាភិក្ខុរបស់ភិក្ខុដែលត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ ក៏មិនមានឡើយ ទោះបីជាមិនត្រូវអាបត្តិមានសភាពយ៉ាងនោះទៀតក៏ដោយ។ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យដែលពោលក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយថា «ព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យថា បារាជិក ដើម្បីបង្ហាញអត្ថនៃពាក្យថា ទុដ្ឋុល្លៈ ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ ទ្រង់សំដៅយកតែសង្ឃាទិសេសប៉ុណ្ណោះ» នោះ ជាពាក្យដែលពោលទុកល្អហើយ។

80. Atthi [Pg.20] bhikkhusammuti āpattipariyantātiādīsu pana yā ayaṃ bhikkhusammuti vuttā, sā na katthaci āgatā, idha vuttattāyeva pana abhiṇhāpattikaṃ bhikkhuṃ disvā evamesa paresu hirottappenāpi āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjissatīti tassa bhikkhuno hitesitāya tikkhattuṃ apaloketvā saṅghena kātabbāti veditabbāti.

៨០. ចំណែកឯសម្មុតិរបស់ភិក្ខុណាដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងពាក្យជាដើមថា «មានសម្មុតិរបស់ភិក្ខុជាទីបំផុតនៃអាបត្តិ» សម្មុតិនោះមិនបានមកក្នុងបាលីណាឡើយ ប៉ុន្តែព្រោះតែទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងសិក្ខាបទនេះ កាលបើឃើញភិក្ខុដែលត្រូវអាបត្តិរឿយៗ សង្ឃគប្បីធ្វើសម្មុតិដោយការសុំឱកាស (អបលោកនៈ) បីដង ដោយសេចក្តីប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនោះ ដោយគិតថា «ភិក្ខុនេះនឹងដល់នូវសេចក្តីសង្រួមតទៅ សូម្បីដោយសារហិរិនិងឱត្តប្បៈចំពោះអ្នកដទៃ» យ៉ាងនេះ ភិក្ខុគប្បីដឹងយ៉ាងនេះចុះ។

82. Aduṭṭhullaṃ āpattiṃ āroceti āpatti dukkaṭassāti pañcapi āpattikkhandhe ārocentassa dukkaṭaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana pārājikaṃ ārocentassāpi dukkaṭameva vuttaṃ. Anupasampannassa duṭṭhullaṃ vā aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāranti ettha ādito pañca sikkhāpadāni duṭṭhullo nāma ajjhācāro, sesāni aduṭṭhullo. Sukkavissaṭṭhikāyasaṃsaggaduṭṭhullaattakāmā panassa ajjhācāro nāmāti vuttaṃ.

៨២. ពាក្យថា «ប្រាប់អាបត្តិមិនអាក្រក់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» គឺភិក្ខុប្រាប់គំនរអាបត្តិទាំងប្រាំ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ចំណែកក្នុងមហាបច្ចរី ពោលថា សូម្បីភិក្ខុប្រាប់អាបត្តិបារាជិក ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ។ ក្នុងពាក្យថា «ការប្រព្រឹត្តកន្លងដ៏អាក្រក់ ឬមិនអាក្រក់ របស់អនុបសម្បន្ន» នេះ សិក្ខាបទទាំងប្រាំខាងដើម ឈ្មោះថា ការប្រព្រឹត្តកន្លងដ៏អាក្រក់ សិក្ខាបទដែលសេសសល់ ឈ្មោះថា ការប្រព្រឹត្តកន្លងមិនអាក្រក់។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងអដ្ឋកថាពោលថា អាបត្តិសុក្កវិសដ្ឋិ កាយសំសគ្គ ទុដ្ឋុល្លវាចា និងអត្តកាមៈ ឈ្មោះថា ការប្រព្រឹត្តកន្លងរបស់អនុបសម្បន្ននោះ។

83. Vatthuṃ ārocetīti ‘‘ayaṃ sukkavissaṭṭhiṃ āpanno, duṭṭhullaṃ āpanno, attakāmaṃ āpanno’’ kāyasaṃsaggaṃ āpannoti evaṃ vadantassa anāpatti. Āpattiṃ ārocetīti ettha ‘‘ayaṃ pārājikaṃ āpanno, saṅghādisesaṃ thullaccayaṃ pācittiyaṃ pāṭidesanīyaṃ dukkaṭaṃ dubbhāsitaṃ āpanno’’ti vadati anāpatti. ‘‘Ayaṃ asuciṃ mocetvā saṅghādisesaṃ āpanno’’tiādinā pana nayena vatthunā saddhiṃ āpattiṃ ghaṭetvā ārocentasseva āpatti. Sesamettha uttānameva.

៨៣. ពាក្យថា «ប្រាប់វត្ថុ» គឺភិក្ខុនិយាយយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុនេះត្រូវអាបត្តិសុក្កវិសដ្ឋិ ត្រូវអាបត្តិអាក្រក់ ត្រូវអាបត្តិអត្តកាមៈ ត្រូវអាបត្តិគហបតី (កាយសំសគ្គ)» មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងពាក្យថា «ប្រាប់អាបត្តិ» គឺភិក្ខុនិយាយថា «ភិក្ខុនេះត្រូវអាបត្តិបារាជិក ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ត្រូវអាបត្តិបាដិទេសនីយៈ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ត្រូវអាបត្តិទុព្ភាសិត» មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែបើភិក្ខុប្រាប់ដោយភ្ជាប់អាបត្តិជាមួយវត្ថុ ដោយន័យជាដើមថា «ភិក្ខុនេះធ្វើទឹកអសុចិឲ្យឃ្លាតចេញ ហើយត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស» ភិក្ខុនោះទើបត្រូវអាបត្តិ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន៣ គឺតាំងឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត១ អំពីវាចានិងចិត្ត១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត១ ជាកិរិយា មានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាសចិត្តកៈ មានទោសតាមលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា យ៉ាងនេះឯង។

Duṭṭhullārocanasikkhāpadaṃ navamaṃ.

ទុដ្ឋុល្លារោចនសិក្ខាបទ ទី៩ ចប់។

10. Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការអធិប្បាយអំពីបថវីខណនសិក្ខាបទ

86. Dasamasikkhāpade – jātā ca pathavī ajātā ca pathavīti imehi padehi jātapathaviñca ajātapathaviñca dasseti. Appapāsāṇādīsu appā pāsāṇā etthāti appapāsāṇāti evamattho daṭṭhabbo. Tattha muṭṭhippamāṇato [Pg.21] upari pāsāṇāti veditabbā, muṭṭhippamāṇā sakkharā. Kathalāti kapālakhaṇḍāni. Marumbāti kaṭasakkharā. Vālikāti vālukāyeva. Yebhuyyena paṃsukāti tīsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāsā paṃsu, eko pāsāṇādīsu aññataro. Adaḍḍhāpīti uddhanapattapacanakumbhakārāvāpādivasena tathā tathā adaḍḍhā. Sā pana visuṃ natthi, suddhapaṃsuādīsu aññatarāva veditabbā. Yebhuyyenasakkharāti bahutarā sakkharā. Hatthikucchiyaṃ kira ekapacchipūraṃ āharāpetvā doṇiyaṃ dhovitvā pathaviyā yebhuyyena sakkharabhāvaṃ ñatvā sayaṃ bhikkhū pokkharaṇiṃ khaṇiṃsu. Yāni pana majjhe ‘‘appapaṃsu appamattikā’’ti dve padāni, tāni yebhuyyenapāsāṇādipañcakameva pavisanti tesaṃyeva hi dvinnaṃ pabhedadassanametaṃ. Sayaṃ khaṇati āpatti pācittiyassāti ettha pahāre pahāre pācittiyaṃ veditabbaṃ. Sakiṃ āṇatto bahukampi khaṇatīti sacepi sakaladivasaṃ khaṇati, āṇāpakassa ekaṃyeva pācittiyaṃ. Sace pana kusito hoti, punappunaṃ āṇāpetabbo. Taṃ āṇāpetvā khaṇāpentassa vācāya vācāya pācittiyaṃ. Ayaṃ tāva pāḷivaṇṇanā.

៨៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវដីដុះ និងដីមិនដុះ ដោយបទទាំងឡាយថា jātā ca pathavī ajātā ca pathavī នេះ។ ក្នុងពាក្យថា មានថ្មតិចជាដើមនោះ សេចក្តីពន្យល់ថា ថ្មទាំងឡាយមានតិចក្នុងដីនេះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា ដីមានថ្មតិច គប្បីយល់សេចក្តីយ៉ាងនេះ។ ក្នុងដីមានថ្មតិចជាដើមនោះ ថ្មដែលមានទំហំធំជាងក្ដាប់ដៃ គប្បីដឹងថាជា ថ្ម (pāsāṇa) ថ្មដែលមានទំហំប៉ុនក្ដាប់ដៃ គប្បីដឹងថាជា ក្រួស (sakkharā)។ ពាក្យថា កបាលៈ (kathalā) បានដល់ អំបែងក្អម។ ពាក្យថា មរុម្ពៈ (marumbā) បានដល់ ក្រួសរឹង។ ពាក្យថា វាលិកា (vālikā) បានដល់ ខ្សាច់នោះឯង។ ពាក្យថា ដីមានដីផង់ច្រើន (yebhuyyena paṃsukā) បានដល់ ក្នុងចំណែក ៣ ភាគ មាន ២ ភាគជាដីផង់ និង ១ ភាគជាថ្មជាដើមណាមួយ។ ពាក្យថា ដីមិនទាន់ដុត (adaḍḍhā) គឺដីដែលមិនទាន់បានដុតដោយអំណាចនៃការធ្វើជើងក្រាន ការដុតបាត្រ ឬការដុតក្អមរបស់ជាងឆ្នាំងជាដើម។ ដីមិនទាន់ដុតនោះ មិនមែនមានដោយឡែកទេ គប្បីដឹងថាជាដីណាមួយមានដីផង់សុទ្ធជាដើមប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា ដីមានក្រួសច្រើន (yebhuyyenasakkharā) បានដល់ ដីដែលមានក្រួសច្រើនជាង។ ឮថា ពួកភិក្ខុបានឱ្យគេនាំយកដីពេញមួយកន្ត្រកនៅឯតំបន់ហត្ថិកុច្ឆិ ហើយលាងក្នុងស្នូកទឹក កាលដឹងថាដីនោះមានក្រួសច្រើន ទើបនាំគ្នាជីកស្រះដោយខ្លួនឯង។ ចំណែកបទទាំងពីរនៅកណ្តាលគឺ «appapaṃsu» (មានដីផង់តិច) និង «appamattikā» (មានដីឥដ្ឋតិច) គប្បីចូលទៅក្នុងពួកទាំង ៥ មានដីមានថ្មតិចជាដើមនោះឯង ព្រោះថានេះជាការបង្ហាញចំណែកផ្សេងគ្នានៃបទទាំងពីរនោះ។ ក្នុងពាក្យថា «sayaṃ khaṇati āpatti pācittiyassa» នេះ គប្បីដឹងថា ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរាល់ៗដងដែលកាប់ (ចាក់ ឬជីក)។ ពាក្យថា «បង្គាប់តែម្តង ទោះបីជីកច្រើនក៏ដោយ» គឺបើទោះជាអ្នករងបង្គាប់ជីកអស់ពេញមួយថ្ងៃក៏ដោយ ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ តែបើអ្នករងបង្គាប់នោះជាមនុស្សខ្ជិលច្រអូស ត្រូវបង្គាប់រឿយៗ កាលបើភិក្ខុបង្គាប់ហើយឱ្យជីក ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរាល់ៗម៉ាត់ដែលបង្គាប់។ នេះជាអដ្ឋកថាពន្យល់ព្រះបាលីជាមុនសិន។

Ayaṃ pana pāḷimuttakavinicchayo – ‘‘pokkharaṇiṃ khaṇā’’ti vadati, vaṭṭati. Khatāyeva hi pokkharaṇī nāma hoti, tasmā ayaṃ kappiyavohāro. Esa nayo ‘‘vāpiṃ taḷākaṃ āvāṭaṃ khaṇā’’tiādīsupi. ‘‘Imaṃ okāsaṃ khaṇa, imasmiṃ okāse pokkharaṇiṃ khaṇā’’ti vattuṃ pana na vaṭṭati. ‘‘Kandaṃ khaṇa, mūlaṃ khaṇā’’ti aniyāmetvā vattuṃ vaṭṭati. ‘‘Imaṃ valliṃ khaṇa, imasmiṃ okāse kandaṃ vā mūlaṃ vā khaṇā’’ti vattuṃ na vaṭṭati. Pokkharaṇiṃ sodhentehi yo kuṭehi ussiñcituṃ sakkā hoti tanukakaddamo, taṃ apanetuṃ vaṭṭati, bahalaṃ na vaṭṭati. Ātapena sukkhakaddamo phalati, tatra yo heṭṭhā pathaviyā asambaddho, tameva apanetuṃ vaṭṭati. Udakena gataṭṭhāne udakapappaṭako nāma hoti, vātappahārena calati, taṃ apanetuṃ vaṭṭati.

ចំណែកនេះជាការវិនិច្ឆ័យក្រៅព្រះបាលី (បាលីមុត្តកវិនិច្ឆ័យ)៖ បើភិក្ខុពោលថា «ចូរជីកស្រះ» ដូច្នេះ គួរប្រើបាន។ ព្រោះថា អ្វីដែលគេជីករួចហើយ ទើបហៅថា ស្រះ ហេតុនោះ ពាក្យនេះទើបជាកប្បិយវោហារ (ពាក្យគួរប្រើ)។ វិធីនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងពាក្យជាដើមថា «ចូរជីកបឹង ចូរជីកស្រះទឹក ចូរជីករណ្តៅ» ផងដែរ។ តែការនិយាយថា «ចូរជីកកន្លែងនេះ ចូរជីកស្រះត្រង់កន្លែងនេះ» មិនគួរឡើយ។ ការនិយាយដោយមិនកំណត់ថា «ចូរជីកមើមឈើ ចូរជីកឫសឈើ» គួរឡើយ។ តែការនិយាយថា «ចូរជីកវល្លិនេះ ចូរជីកមើម ឬឫសត្រង់កន្លែងនេះ» មិនគួរឡើយ។ ពួកភិក្ខុកាលសម្អាតស្រះ ភក់រាវណាដែលគេអាចដងចេញដោយក្អមបាន គួរដកភក់រាវនោះចេញបាន តែភក់ខាប់ មិនគួរដកចេញឡើយ។ ភក់ស្ងួតដែលប្រេះដោយកំដៅថ្ងៃ ក្នុងភក់ស្ងួតនោះ ភក់ណាដែលមិនជាប់នឹងដីខាងក្រោម គួរដកតែភក់នោះចេញបាន។ ក្នុងកន្លែងដែលទឹកហូរទៅ រមែងមានស្រទាប់ដីស្ងួតដែលហៅថា ស្រទាប់ទឹក (udakapappaṭako) ក្រឡើកឡើងដោយកម្លាំងខ្យល់បក់ ស្រទាប់ដីនោះ គួរដកចេញបាន។

Pokkharaṇīādīnaṃ taṭaṃ bhijjitvā udakasāmantā patati, sace omakacātumāsaṃ ovaṭṭhaṃ, chindituṃ vā bhindituṃ vā vaṭṭati, cātumāsato uddhaṃ na [Pg.22] vaṭṭati. Sace pana udakeyeva patati, deve atirekacātumāsaṃ ovaṭṭhepi udakeyeva udakassa patitattā vaṭṭati. Pāsāṇapiṭṭhiyaṃ soṇḍiṃ khaṇanti, sace tattha paṭhamameva sukhumarajaṃ patati, tañce devena ovaṭṭhaṃ hoti, cātumāsaccayena akappiyapathavīsaṅkhyaṃ gacchati. Udake pariyādiṇṇe soṇḍiṃ sodhentehi taṃ vikopetuṃ na vaṭṭati. Sace paṭhamameva udakena pūrati, pacchā rajaṃ patati, taṃ vikopetuṃ vaṭṭati. Tattha hi deve vassantepi udakeyeva udakaṃ patatīti. Piṭṭhipāsāṇe sukhumarajaṃ hoti, deve phusāyante allīyati, tampi cātumāsaccayena vikopetuṃ na vaṭṭati. Sace pana akatapabbhāre vammiko uṭṭhito hoti, yathāsukhaṃ vikopetuṃ vaṭṭati. Sace abbhokāse uṭṭhahati, omakacātumāsaṃ ovaṭṭhoyeva vaṭṭati. Rukkhādīsu āruḷhaupacikāmattikāyapi eseva nayo. Gaṇḍuppādagūthamūsikukkaragokaṇṭakādīsupi eseva nayo.

ច្រាំងនៃស្រះជាដើម បាក់ធ្លាក់ចុះទៅជិតទឹក បើដីនោះត្រូវទឹកភ្លៀងជោកជាំតិចជាង ៤ ខែ ភិក្ខុនឹងកាត់ក្តី នឹងបំបែកក្តី គួរដកចេញបាន តែបើហួសពី ៤ ខែទៅ មិនគួរឡើយ។ តែបើដីនោះធ្លាក់ទៅក្នុងទឹកតែម្តង ទោះបីភ្លៀងធ្លាក់ជោកជាំលើសពី ៤ ខែក៏ដោយ ក៏គួរដកចេញបាន ព្រោះដីនោះធ្លាក់ទៅលើទឹកតែម្តង។ ពួកមនុស្សជីកអណ្តូងទឹកនៅលើខ្នងថ្ម បើមានធូលីល្អិតធ្លាក់ទៅលើខ្នងថ្មនោះជាមុនសិន ហើយធូលីនោះត្រូវទឹកភ្លៀងជោកជាំ កាលកន្លងទៅ ៤ ខែ រមែងរាប់ចូលជាដីមិនគួរ (អកប្បិយបឋវី)។ កាលបើទឹកខ្សោះអស់ ពួកភិក្ខុកាលសម្អាតអណ្តូងទឹក មិនគួរកាយដីនោះឡើយ។ បើអណ្តូងនោះពេញដោយទឹកជាមុនសិន ហើយធូលីធ្លាក់ចុះទៅតាមក្រោយ គួរកាយដីនោះចេញបាន។ ព្រោះថា ក្នុងអណ្តូងនោះ ទោះបីភ្លៀងធ្លាក់ចុះមក ក៏ទឹកភ្លៀងធ្លាក់ទៅលើទឹកតែម្តង។ ធូលីល្អិតនៅលើខ្នងថ្ម កាលបើភ្លៀងធ្លាក់ស្រិចៗ រមែងស្អិតជាប់គ្នា ធូលីនោះសូម្បីកន្លងទៅ ៤ ខែ ក៏មិនគួរកាយចេញឡើយ។ តែបើដំបូកដុះឡើងក្នុងល្អាងភ្នំដែលគេមិនបានធ្វើ (មិនបានកែច្នៃ) គួរកាយចេញបានតាមសម្រួល។ បើដំបូកនោះដុះឡើងក្នុងទីវាល គួរកាយចេញបាន លុះត្រាតែត្រូវទឹកភ្លៀងជោកជាំតិចជាង ៤ ខែប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែដីឥដ្ឋដែលសត្វកណ្ដៀរពូនឡើងលើដើមឈើជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សូម្បីតែអាចម៍ជន្លេន អាចម៍កណ្តុរ អាចម៍ឆ្កែ និងដីក្រឡៅជើងគោជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Gokaṇṭako nāma gāvīnaṃ khuracchinnakaddamo vuccati. Sace pana heṭṭhimatalena bhūmisambandho hoti, ekadivasampi na vaṭṭati. Kasitaṭṭhānepi naṅgalacchinnamattikāpiṇḍaṃ gaṇhantassa eseva nayo. Purāṇasenāsanaṃ hoti acchadanaṃ vā vinaṭṭhacchadanaṃ vā, atirekacātumāsaṃ ovaṭṭhaṃ jātapathavīsaṅkhyameva gacchati. Tato avasesaṃ chadaniṭṭhakaṃ vā gopānasīādikaṃ upakaraṇaṃ vā ‘‘iṭṭhakaṃ gaṇhāmi gopanasiṃ bhittipādaṃ padarattharaṇaṃ pāsāṇatthambhaṃ gaṇhāmī’’ti saññāya gaṇhituṃ vaṭṭati. Tena saddhiṃ mattikā patati, anāpatti. Bhittimattikaṃ gaṇhantassa pana āpatti. Sace yā yā atintā taṃ taṃ gaṇhāti, anāpatti.

ដីដែលហៅថា គោភណ្ឌកៈ (gokaṇṭaka) គឺភក់ដែលដាច់ដោយក្រចកជើងមេគោ។ តែបើដីនោះមានផ្នែកខាងក្រោមជាប់នឹងដីធំ សូម្បីតែមួយថ្ងៃ ក៏មិនគួរយកឡើយ។ សូម្បីតែភិក្ខុដែលកាន់យកដុំដីឥដ្ឋដែលដាច់ដោយចង្អូរនង្គ័លក្នុងទីដែលគេភ្ជួររាស់ហើយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សេនាសនៈចាស់ដែលគ្មានដំបូលក្តី មានដំបូលខូចខាតក្តី កាលបើត្រូវទឹកភ្លៀងជោកជាំលើសពី ៤ ខែ រមែងរាប់ចូលជាដីដុះ (ជាតបឋវី) តែម្តង។ ភិក្ខុគួរកាន់យកគ្រឿងប្រដាប់ដែលសេសសល់ពីសេនាសនៈនោះ មានក្បឿងដំបូលក្តី បង្កង់ជាដើមក្តី ដោយសេចក្តីសម្គាល់ថា «អាត្មាអញកាន់យកក្បឿង កាន់យកបង្កង់ កាន់យកជើងជញ្ជាំង កាន់យកក្តារក្រាល កាន់យកសសរថ្ម» ដូច្នេះបាន។ កាលបើភិក្ខុកាន់យកគ្រឿងប្រដាប់នោះ ហើយមានដីឥដ្ឋធ្លាក់មកជាមួយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ តែបើភិក្ខុកាន់យកដីឥដ្ឋជញ្ជាំង ត្រូវអាបត្តិ។ បើភិក្ខុកាន់យកដីឥដ្ឋណាដែលមិនទាន់ត្រូវទឹកភ្លៀងជោកជាំ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Antogehe mattikāpuñjo hoti, tasmiṃ ekadivasaṃ ovaṭṭhe gehaṃ chādenti, sace sabbo tinto cātumāsaccayena jātapathavīyeva. Athassa uparibhāgoyeva tinto, anto atinto, yattakaṃ tintaṃ taṃ kappiyakārakehi kappiyavohārena apanāmetvā sesaṃ yathāsukhaṃ vaḷañjetuṃ vaṭṭati. Udakena temetvā ekābaddhāyeva hi jātapathavī hoti, na itarāti.

គំនរដីឥដ្ឋនៅក្នុងផ្ទះ កាលបើត្រូវទឹកភ្លៀងជោកជាំមួយថ្ងៃ ហើយគេប្រក់ដំបូលផ្ទះ បើគំនរដីឥដ្ឋនោះសើមជោកជាំទាំងអស់ កាលកន្លងទៅ ៤ ខែ រមែងក្លាយជាដីដុះ (ជាតបឋវី) តែម្តង។ បើផ្នែកខាងលើរបស់គំនរដីនោះសើម តែខាងក្នុងមិនសើម ភិក្ខុគួរឱ្យកប្បិយការកៈដកយកចំណែកដែលសើមនោះចេញដោយកប្បិយវោហារ ហើយយកចំណែកដែលសេសសល់ទៅប្រើប្រាស់បានតាមសម្រួល។ ព្រោះថា ដីដែលសើមដោយទឹកហើយស្អិតជាប់គ្នាជាធ្លុងមួយ ទើបហៅថា ដីដុះ ដីក្រៅពីនេះ មិនមែនជាដីដុះឡើយ។

Abbhokāse [Pg.23] mattikāpākāro hoti, atirekacātumāsaṃ ce ovaṭṭho jātapathavīsaṅkhyaṃ gacchati. Tattha laggapaṃsuṃ pana allahatthena chupitvā gahetuṃ vaṭṭati. Sace iṭṭhakapākāro hoti, yebhuyyenakathalaṭṭhāne tiṭṭhati, yathāsukhaṃ vikopetuṃ vaṭṭati. Abbhokāse ṭhitamaṇḍapatthambhaṃ ito cito ca sañcāletvā pathaviṃ vikopentena gahetuṃ na vaṭṭati, ujukameva uddharituṃ vaṭṭati. Aññampi sukkharukkhaṃ vā sukkhakhāṇukaṃ vā gaṇhantassa eseva nayo. Navakammatthaṃ pāsāṇaṃ vā rukkhaṃ vā daṇḍakehi uccāletvā pavaṭṭentā gacchanti, tattha pathavī bhijjati, sace suddhacittā pavaṭṭenti, anāpatti. Atha pana tena apadesena pathaviṃ bhinditukāmāyeva honti, āpatti. Sākhādīni kaḍḍhantānampi pathaviyaṃ dārūni phālentānampi eseva nayo.

របងដីឥដ្ឋនៅក្នុងទីវាល បើត្រូវទឹកភ្លៀងជោកជាំលើសពី ៤ ខែ រមែងរាប់ចូលជាដីដុះ។ តែភិក្ខុគួរយកដៃសើមពាល់យកធូលីដែលជាប់នឹងរបងនោះបាន。 បើជារបងក្បឿង (ឬរបងឥដ្ឋ) រមែងតាំងនៅក្នុងចំណែកនៃអំបែងក្អមជាភាគច្រើន ភិក្ខុគួររុះរើបានតាមសម្រួល។ ភិក្ខុកាលនឹងយកសសរមណ្ឌបដែលតាំងនៅក្នុងទីវាល មិនគួរអង្រួនទៅខាងនេះខាងនោះឱ្យខូចខាតដីឡើយ គួរតែដកឡើងត្រង់ៗតែម្តង។ សូម្បីតែភិក្ខុដែលកាន់យកដើមឈើស្ងួតក្តី បង្គោលស្ងួតក្តី ផ្សេងទៀត ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ。 ពួកភិក្ខុលើកថ្មក្តី ឈើក្តី ដោយឈើច្រត់ ហើយរំកិលទៅដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការសាងសង់ថ្មី ក្នុងខណៈនោះ ដីរមែងបាក់បែក បើភិក្ខុទាំងឡាយមានចិត្តបរិសុទ្ធ ហើយរំកិលទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ តែបើភិក្ខុទាំងឡាយយកលេសនោះ ហើយមានបំណងនឹងបំផ្លាញដីពិតប្រាកដ ត្រូវអាបត្តិ។ សូម្បីតែពួកភិក្ខុដែលអូសមែកឈើជាដើមក្តី ពុះឧសនៅលើដីក្តី ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Pathaviyaṃ aṭṭhisūcikaṇṭakādīsupi yaṃkiñci ākoṭetuṃ vā pavesetuṃ vā na vaṭṭati. Passāvadhārāya vegena pathaviṃ bhindissāmīti evaṃ passāvampi kātuṃ na vaṭṭati, karontassa bhijjati, āpatti. Visamabhūmiṃ samaṃ karissāmīti sammuñjaniyā ghaṃsitumpi na vaṭṭati, vattasīseneva hi sammajjitabbaṃ. Keci kattarayaṭṭhiyā bhūmiṃ koṭṭenti, pādaṅguṭṭhakena vilikhanti, ‘‘caṅkamitaṭṭhānaṃ dassessāmā’’ti punappunaṃ bhūmiṃ bhindantā caṅkamanti, sabbaṃ na vaṭṭati. Vīriyasampaggahatthaṃ pana samaṇadhammaṃ karontena suddhacittena caṅkamituṃ vaṭṭati, ‘‘hatthaṃ dhovissāmā’’ti pathaviyaṃ ghaṃsanti, na vaṭṭati. Aghaṃsantena pana allahatthaṃ pathaviyaṃ ṭhapetvā rajaṃ gahetuṃ vaṭṭati. Keci kaṇḍukacchuādīhi ābādhikā chinnataṭādīsu aṅgapaccaṅgāni ghaṃsanti na vaṭṭati.

ការដែលភិក្ខុនឹងបុក ឬបញ្ចូលវត្ថុណាមួយ មានឆ្អឹង ម្ជុល និងបន្លាជាដើម ទៅក្នុងដី មិនគួរឡើយ។ ការដែលភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងទម្លាយដីដោយកម្លាំងខ្សែទឹកនោម» ហើយនោមខ្លាំងៗបែបនោះ សូម្បីតែការនោមក៏មិនគួរធ្វើឡើយ កាលបើភិក្ខុធ្វើហើយដីបាក់បែក ត្រូវអាបត្តិ។ ការដែលភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើដីមិនស្មើឱ្យស្មើ» ហើយយកអំបោសមកខាត់ដី សូម្បីតែការខាត់ដីក៏មិនគួរឡើយ ព្រោះភិក្ខុគប្បីបោសសំអាតដោយអំណាចនៃវត្ត (វត្តសីសៈ) ប៉ុណ្ណោះ។ ភិក្ខុខ្លះយកឈើច្រត់ចាក់ដី យកមេជើងឆ្កៀលដី គិតថា «យើងនឹងបង្ហាញកន្លែងដើរចង្ក្រម» ហើយបំផ្លាញដីរឿយៗ រួចដើរចង្ក្រម គ្រប់យ៉ាងទាំងអស់នេះ មិនគួរឡើយ។ តែភិក្ខុកាលធ្វើសមណធម៌ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់សេចក្តីព្យាយាម មានចិត្តបរិសុទ្ធ គួរដើរចង្ក្រមបាន។ ភិក្ខុទាំងឡាយគិតថា «យើងនឹងលាងដៃ» ហើយដុសខាត់នឹងដី មិនគួរឡើយ។ តែភិក្ខុមិនដុសខាត់ គ្រាន់តែដាក់ដៃសើមលើដីដើម្បីយកធូលីមកលាង គួរធ្វើបាន។ ភិក្ខុខ្លះមានជំងឺរមាស់ ឬស្រែងជាដើម ហើយយកអវយវៈតូចធំទៅដុសខាត់នឹងច្រាំងដីដែលបាក់ជាដើម មិនគួរឡើយ។

87. Khaṇati vā khaṇāpeti vāti antamaso pādaṅguṭṭhakenapi sammajjanīsalākāyapi sayaṃ vā khaṇati, aññena vā khaṇāpeti. Bhindati vā bhedāpeti vāti antamaso udakampi chaḍḍento sayaṃ vā bhindati, aññena vā bhindāpeti. Dahati vā dahāpeti vāti antamaso pattampi pacanto sayaṃ vā dahati, aññena vā dahāpeti. Yattakesu ṭhānesu aggiṃ deti vā dāpeti vā tattakāni pācittiyāni. Pattaṃ pacantenapi hi pubbe pakkaṭṭhāneyeva hi pacitabbo. Adaḍḍhāya pathaviyā aggiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭati. Pattapacanakapālassa pana upari aggiṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati. Dārūnaṃ upari ṭhapeti[Pg.24], so aggi tāni dahanto gantvā pathaviṃ dahati, na vaṭṭati. Iṭṭhakakapālādīsupi eseva nayo.

៨៧. ពាក្យថា «ជីកក្តី ឱ្យគេជីកក្តី» គឺសូម្បីតែការយកមេជើង ឬធាងអំបោសឆ្កៀលដីដោយខ្លួនឯងក្តី ឬឱ្យអ្នកដទៃឆ្កៀលក្តី។ ពាក្យថា «បំផ្លាញក្តី ឱ្យគេបំផ្លាញក្តី» គឺសូម្បីតែការចាក់ទឹកចោលហើយបំផ្លាញដីដោយខ្លួនឯងក្តី ឬឱ្យអ្នកដទៃបំផ្លាញក្តី។ ពាក្យថា «ដុតក្តី ឱ្យគេដុតក្តី» គឺសូម្បីតែការដុតបាត្រ រួចដុតដីដោយខ្លួនឯងក្តី ឬឱ្យអ្នកដទៃដុតក្តី។ ភិក្ខុបង្កាត់ភ្លើង ឬឱ្យគេបង្កាត់ភ្លើងក្នុងកន្លែងមានប្រមាណប៉ុន្មាន ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា សូម្បីភិក្ខុកាលដុតបាត្រ ក៏គប្បីដុតក្នុងកន្លែងដែលធ្លាប់ដុតពីមុនប៉ុណ្ណោះ។ ការដាក់ភ្លើងលើដីដែលមិនទាន់ដុត មិនគួរឡើយ។ តែការដាក់ភ្លើងលើអំបែងសម្រាប់ដុតបាត្រ គួរធ្វើបាន។ បើភិក្ខុដាក់ភ្លើងលើឧស ហើយភ្លើងនោះឆេះឧសនោះរាលដាលទៅដុតដី មិនគួរឡើយ។ សូម្បីតែក្នុងកន្លែងដុតក្បឿងជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Tatrāpi hi iṭṭhakādīnaṃyeva upari ṭhapetuṃ vaṭṭati. Kasmā? Tesaṃ anupādānattā. Na hi tāni aggissa upādānasaṅkhyaṃ gacchanti. Sukkhakhāṇusukkharukkhādīsupi aggiṃ dātuṃ na vaṭṭati. Sace pana pathaviṃ appattameva nibbāpetvā gamissāmīti deti, vaṭṭati. Pacchā nibbāpetuṃ na sakkoti, avisayattā anāpatti. Tiṇukkaṃ gahetvā gacchanto hatthe ḍayhamāne bhūmiyaṃ pāteti, anāpatti. Patitaṭṭhāneyeva upādānaṃ datvā aggiṃ kātuṃ vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Daḍḍhapathaviyā ca yattakaṃ ṭhānaṃ usumāya anugataṃ, sabbaṃ vikopetuṃ vaṭṭatīti tattheva vuttaṃ. Yo pana ajānanako bhikkhu araṇīsahitena aggiṃ nibbattetvā hatthena ukkhipitvā ‘‘kiṃ karomī’’ti vadati, ‘‘jālehī’’ti vattabbo, ‘‘hattho ḍayhatī’’ti vadati, ‘‘yathā na ḍayhati tathā karohī’’ti vattabbo. ‘‘Bhūmiyaṃ pātehī’’ti pana na vattabbo. Sace hatthe ḍayhamāne pāteti ‘‘pathaviṃ dahissāmī’’ti apātitattā anāpatti. Patitaṭṭhāne pana aggiṃ kātuṃ vaṭṭatīti kurundiyaṃ vuttaṃ.

ព្រោះថា សូម្បីក្នុងកន្លែងដុតក្បឿងនោះ ការដាក់ភ្លើងលើក្បឿងជាដើមនោះឯង ទើបគួរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះវត្ថុទាំងនោះមិនមែនជាគ្រឿងឆេះ (anupādāna)។ វត្ថុទាំងនោះមិនរាប់ចូលជាគ្រឿងឆេះនៃភ្លើងឡើយ។ សូម្បីតែការដាក់ភ្លើងលើបង្គោលស្ងួត និងដើមឈើស្ងួតជាដើម ក៏មិនគួរឡើយ។ តែបើភិក្ខុដាក់ភ្លើងដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងពន្លត់ភ្លើងមុននឹងវាធ្លាក់ដល់ដី រួចសឹមទៅ» គួរធ្វើបាន។ បើខាងក្រោយមក ភិក្ខុមិនអាចពន្លត់បាន ព្រោះហួសពីវិស័យ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុកាលកាន់ចន្លុះស្មៅដើរទៅ កាលបើភ្លើងរលាកដៃ ក៏ទម្លាក់ចុះលើដី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា ពោលថា ភិក្ខុគួរដាក់គ្រឿងឆេះត្រង់កន្លែងដែលភ្លើងធ្លាក់នោះ ហើយបង្កាត់ភ្លើងបាន។ ក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថានោះឯង ពោលថា ចំណែកដីដែលដុតហើយ ទីកន្លែងណាដែលកំដៅភ្លើងផ្សាយទៅដល់ ភិក្ខុគួរកាយទីកន្លែងនោះទាំងអស់បាន។ ចំណែកភិក្ខុណាមួយដែលមិនចេះធ្វើភ្លើង កាលបញ្ឆេះភ្លើងដោយឈើកកិត រួចយកដៃចាប់លើកឡើង ហើយសួរថា «តើអាត្មាអញត្រូវធ្វើដូចម្តេច?» ភិក្ខុដទៃគប្បីប្រាប់ថា «ចូរធ្វើឱ្យឆេះឡើងចុះ»។ បើភិក្ខុនោះពោលថា «ភ្លើងរលាកដៃអាត្មាអញហើយ» ភិក្ខុដទៃគប្បីប្រាប់ថា «ចូរធ្វើដោយប្រការណាដែលមិនឱ្យរលាកដៃចុះ»។ តែមិនគប្បីប្រាប់ថា «ចូរទម្លាក់ចុះលើដី» ឡើយ។ បើភ្លើងរលាកដៃហើយ ភិក្ខុនោះទម្លាក់ចុះ ព្រោះមិនបានទម្លាក់ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងដុតដី» ហេតុនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា ពោលថា ភិក្ខុគួរបង្កាត់ភ្លើងត្រង់កន្លែងដែលភ្លើងធ្លាក់នោះបាន។

88. Anāpatti imaṃ jānātiādīsu ‘‘imassa thambhassa āvāṭaṃ jāna, mahāmattikaṃ jāna, thusamattikaṃ jāna, mahāmattikaṃ dehi, thusamattikaṃ dehi, mattikaṃ āhara, paṃsuṃ āhara, mattikāya attho, paṃsunā attho, imassa thambhassa āvāṭaṃ kappiyaṃ karohi, imaṃ mattikaṃ kappiyaṃ karohi, imaṃ paṃsuṃ kappiyaṃ karohī’’ti evamattho veditabbo.

៨៨. សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងពាក្យថា Anāpatti imaṃ jānāti ជាដើម គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះថា «ចូរដឹងរណ្តៅនៃសសរនេះ ចូរដឹងដីស្អិតធំ ចូរដឹងដីស្អិតលាយកន្ទក់ ចូរឲ្យដីស្អិតធំ ចូរឲ្យដីស្អិតលាយកន្ទក់ ចូរនាំយកដីស្អិតមក ចូរនាំយកដីធូលីមក ខ្ញុំមានប្រយោជន៍ដោយដីស្អិត ខ្ញុំមានប្រយោជន៍ដោយដីធូលី ចូរធ្វើរណ្តៅនៃសសរនេះឲ្យជាកប្បិយៈ ចូរធ្វើដីស្អិតនេះឲ្យជាកប្បិយៈ ចូរធ្វើដីធូលីនេះឲ្យជាកប្បិយៈ» មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Asañciccāti pāsāṇarukkhādīni vā pavaṭṭentassa kattaradaṇḍena vā āhacca āhacca gacchantassa pathavī bhijjati, sā ‘‘tena bhindissāmī’’ti evaṃ sañcicca abhinnattā asañcicca bhinnā nāma hoti. Iti asañcicca bhindantassa anāpatti. Asatiyāti aññavihito kenaci saddhiṃ kiñci kathento pādaṅguṭṭhakena vā kattarayaṭṭhiyā vā pathaviṃ vilikhanto tiṭṭhati, evaṃ asatiyā vilikhantassa vā bhindantassa vā anāpatti. Ajānantassāti antogehe ovaṭṭhaṃ channaṃ pathaviṃ ‘‘akappiyapathavī’’ti na jānāti, ‘‘kappiyapathavī’’ti saññāya vikopeti, ‘‘khaṇāmi bhindāmi dahāmī’’ti vā na jānāti[Pg.25], kevalaṃ saṅgopanatthāya khaṇittādīni vā ṭhapeti, ḍayhamānahattho vā aggiṃ pāteti, evaṃ ajānantassa anāpatti. Sesaṃ uttānameva.

ពាក្យថា Asañciccāti គឺកាលបើភិក្ខុរមៀលថ្ម ឬឈើជាដើម ឬដើរច្រត់ឈើច្រត់ទង្គិចៗទៅ ដីក៏បែក ដីនោះឈ្មោះថាបែកដោយមិនចេតនា ព្រោះភិក្ខុនោះមិនបានគិតថា «អាត្មាអញនឹងទម្លាយដីនោះ» ហើយធ្វើឲ្យបែកដោយចេតនាឡើយ។ ភិក្ខុអ្នកធ្វើឲ្យបែកដោយមិនចេតនាយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា Asatiyāti គឺភិក្ខុមានចិត្តបញ្ជូនទៅក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេង កាលនិយាយរឿងណាមួយជាមួយបុគ្គលណាមួយ ក៏ឈរឆ្កូតដីដោយមេជើង ឬដោយឈើច្រត់ ភិក្ខុអ្នកឆ្កូត ឬធ្វើឲ្យបែកដោយគ្មានសតិយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា Ajānantassāti គឺភិក្ខុមិនដឹងនូវដីដែលទទឹកភ្លៀងក្នុងផ្ទះ ដែលគេប្រក់ហើយថា «ជាដីមិនគួរឡើយ» ក៏បំផ្លាញដោយសេចក្តីសម្គាល់ថា «ជាដីគួរ» ឬមិនដឹងថា «អាត្មាអញជីក អាត្មាអញទម្លាយ អាត្មាអញដុត» គ្រាន់តែដាក់ចបជាដើមដើម្បីរក្សាទុក ឬមានដៃត្រូវភ្លើងរលាក ក៏ទម្លាក់រងើកភ្លើងចុះ ភិក្ខុអ្នកមិនដឹងយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១។ ជាកិរិយា, រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា (សញ្ញាវិមោក្ខ), សចិត្តកៈ, បណ្ណត្តិវជ្ជៈ, កាយកម្ម, វចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Pathavīkhaṇanasikkhāpadaṃ dasamaṃ.

ផថវីខណនសិក្ខាបទ ទី១០។

Samatto vaṇṇanākkamena musāvādavaggo paṭhamo.

មុសាវាទវគ្គ ទី១ ចប់សព្វគ្រប់ តាមលំដាប់នៃអដ្ឋកថា។

2. Bhūtagāmavaggo

២. ភូតគាមវគ្គ

1. Bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā

១. វណ្ណនាភូតគាមសិក្ខាបទ

89. Senāsanavaggassa paṭhamasikkhāpade – anādiyantoti tassā vacanaṃ agaṇhanto. Dārakassa bāhuṃ ākoṭesīti ukkhittaṃ pharasuṃ niggahetuṃ asakkonto manussānaṃ cakkhuvisayātīte mahārājasantikā laddhe rukkhaṭṭhakadibbavimāne nipannassa dārakassa bāhuṃ thanamūleyeva chindi. Na kho metaṃ patirūpantiādimhi ayaṃ saṅkhepavaṇṇanā – himavante kira pakkhadivasesu devatāsannipāto hoti, tattha rukkhadhammaṃ pucchanti – ‘‘tvaṃ rukkhadhamme ṭhitā na ṭhitā’’ti? Rukkhadhammo nāma rukkhe chijjamāne rukkhadevatāya manopadosassa akaraṇaṃ. Tattha yā devatā rukkhadhamme aṭṭhitā hoti, sā devatāsannipātaṃ pavisituṃ na labhati. Iti sā devatā imañca rukkhadhamme aṭṭhānapaccayaṃ ādīnavaṃ addasa, bhagavato ca sammukhā sutapubbadhammadesanānusārena tathāgatassa chaddantādikāle pubbacaritaṃ anussari. Tenassā etadahosi – ‘‘na kho metaṃ patirūpaṃ…pe… voropeyya’’nti. Yaṃnūnāhaṃ bhagavato etamatthaṃ āroceyyanti idaṃ panassā ‘‘ayaṃ bhikkhu sapitiko putto, addhā bhagavā imaṃ imassa ajjhācāraṃ sutvā mariyādaṃ bandhissati, sikkhāpadaṃ paññapessatī’’ti paṭisañcikkhantiyā ahosi. Sacajja tvaṃ devateti sace ajja tvaṃ devate. Pasaveyyāsīti janeyyāsi uppādeyyāsi. Evañca pana vatvā bhagavā taṃ devataṃ saññāpento –

៨៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នៃសេនាសនវគ្គ ពាក្យថា anādiyanto សេចក្តីថា មិនអើពើនឹងពាក្យរបស់នាងទេវតានោះ។ ពាក្យថា dārakassa bāhuṃ ākoṭesi សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះមិនអាចទប់ពូថៅដែលលើកឡើងហើយបាន ក៏កាប់ត្រូវដើមដៃនៃកូនទេវតា ដែលដេកនៅក្នុងវិមានទិព្វលើដើមឈើ ដែលបានមកពីសំណាក់មហារាជ ហួសចក្ខុវិស័យរបស់មនុស្ស ត្រង់គល់ដោះនោះឯង។ ក្នុងពាក្យថា na kho metaṃ patirūpaṃ ជាដើមនេះ មានសេចក្តីសង្ខេបដូចតទៅ៖ ឮថា ក្នុងថ្ងៃឧបោសថទាំងឡាយ តែងមានការប្រជុំនៃទេវតានៅក្នុងព្រៃហេមពាន្ត ក្នុងទីប្រជុំនោះ ពួកទេវតាតែងសួររក្សធម៌ (ធម៌របស់ដើមឈើ) ថា «នាងស្ថិតនៅក្នុងរក្សធម៌ ឬមិនស្ថិតនៅ?»។ រក្សធម៌នោះ គឺការមិនធ្វើចិត្តឲ្យប្រទូស្តរបស់រុក្ខទេវតា កាលបើដើមឈើត្រូវគេកាប់។ ក្នុងទីនោះ ទេវតាណាដែលមិនស្ថិតនៅក្នុងរក្សធម៌ ទេវតានោះរមែងមិនបានចូលទៅកាន់ទីប្រជុំទេវតាឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ នាងទេវតានោះបានឃើញទោសនេះ ដែលមានការមិនស្ថិតនៅក្នុងរក្សធម៌ជាបច្ច័យផង បានរលឹកឃើញនូវបុព្វចរិយា (ការប្រព្រឹត្តក្នុងកាលមុន) របស់ព្រះតថាគត ក្នុងកាលដែលជាឆទ្ទន្តនាគរាជជាដើម តាមលំដាប់ធម៌ទេសនាដែលខ្លួនធ្លាប់ស្តាប់មកក្នុងទីចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគផង។ ព្រោះហេតុនោះ នាងទេវតានោះទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ការណ៍នេះមិនសមគួរឡើយ...មិនគួរនឹងសម្លាប់ឡើយ»។ ចំណែកឯសេចក្តីត្រិះរិះថា «បើដូច្នោះ អាត្មាអញគួរក្រាបទូលសេចក្តីនេះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ» នេះ កើតឡើងដល់នាងទេវតានោះ ព្រោះពិចារណាឃើញថា «ភិក្ខុនេះជាបុត្រមានព្រះបិតា ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលបើបានទ្រង់ព្រះសណ្តាប់នូវការប្រព្រឹត្តកន្លងនេះរបស់ភិក្ខុនេះហើយ នឹងទ្រង់ចងរបង នឹងទ្រង់បញ្ញត្តសិក្ខាបទជាមិនខាន»។ ពាក្យថា sacajja tvaṃ devate សេចក្តីថា ប្រសិនបើថ្ងៃនេះ នាងទេវតា។ ពាក្យថា pasaveyyāsi សេចក្តីថា គប្បីបង្កើត គប្បីឲ្យកើតឡើង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះទ្រង់មានព្រះបន្ទូលយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងឲ្យនាងទេវតានោះយល់ច្បាស់ ទើបទ្រង់សម្តែងថា៖

‘‘Yo [Pg.26] ve uppatitaṃ kodhaṃ, rathaṃ bhantaṃva vāraye;

Tamahaṃ sārathiṃ brūmi, rasmiggāho itaro jano’’ti. (dha. pa. 222);

«បុគ្គលណា ទប់ទល់ក្រោធដែលកើតឡើងហើយ ដូចជាសារថីទប់រថដែលកំពុងវិលវល់ តថាគតហៅបុគ្គលនោះថាជាសារថី ចំណែកជនក្រៅពីនេះ គ្រាន់តែជាអ្នកកាន់ខ្សែបររថប៉ុណ្ណោះ»។

Imaṃ gāthamabhāsi. Gāthāpariyosāne sā devatā sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Puna bhagavā sampattaparisāya dhammaṃ desento –

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានត្រាស់គាថានេះហើយ។ ក្នុងពេលចប់គាថា នាងទេវតានោះបានតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផល។ ជាថ្មីម្តងទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា ទើបត្រាស់ថា៖

‘‘Yo uppatitaṃ vineti kodhaṃ, visaṭaṃ sappavisaṃva osadhehi;

So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇa’’nti. (su. ni. 1);

«ភិក្ខុណា កម្ចាត់បង់នូវក្រោធដែលកើតឡើងហើយ ដូចជាគ្រូពេទ្យកម្ចាត់ពិសពស់ដែលផ្សាយទៅដោយឱសថទាំងឡាយ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាលះបង់នូវត្រើយខាងនេះនិងត្រើយខាងនាយ ដូចជាពស់លះបង់នូវស្រទាប់ស្បែកចាស់ដែលគ្រាំគ្រាហើយនោះឯង»។

Imaṃ gāthamabhāsi. Tatra paṭhamagāthā dhammapade saṅgahaṃ āruḷhā, dutiyā suttanipāte, vatthu pana vinayeti. Atha bhagavā dhammaṃ desentoyeva tassā devatāya vasanaṭṭhānaṃ āvajjanto patirūpaṃ ṭhānaṃ disvā ‘‘gaccha, devate, asukasmiṃ okāse rukkho vivitto, tasmiṃ upagacchā’’ti āha. So kira rukkho na āḷaviraṭṭhe, jetavanassa antoparikkhepe, yassa devaputtassa pariggaho ahosi, so cuto; tasmā ‘‘vivitto’’ti vutto. Tato paṭṭhāya ca pana sā devatā sammāsambuddhato laddhaparihārā buddhupaṭṭhāyikā ahosi. Yadā devatāsamāgamo hoti, tadā mahesakkhadevatāsu āgacchantīsu aññā appesakkhā devatā yāva mahāsamuddacakkavāḷapabbatā tāva paṭikkamanti. Ayaṃ pana attano vasanaṭṭhāne nisīditvāva dhammaṃ suṇāti. Yampi paṭhamayāme bhikkhū pañhaṃ pucchanti, majjhimayāme devatā, taṃ sabbaṃ tattheva nisīditvā suṇāti. Cattāro ca mahārājānopi bhagavato upaṭṭhānaṃ āgantvā gacchantā taṃ devataṃ disvāva gacchanti.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានត្រាស់គាថានេះហើយ។ ក្នុងគាថាទាំងពីរនោះ គាថាទីមួយ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យបានសង្គាយនារួមបញ្ចូលក្នុងធម្មបទ គាថាទីពីរ ក្នុងសុត្តនិបាត ចំណែកឯរឿងរ៉ាវគឺនៅក្នុងវិន័យ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលកំពុងសម្តែងធម៌នោះឯង ទ្រង់ពិចារណាដល់ទីលំនៅរបស់នាងទេវតានោះ លុះទ្រង់ឃើញទីដ៏សមគួរហើយ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលទេវតា នាងចូរទៅចុះ ដើមឈើក្នុងឱកាសឯណោះជាដើមឈើស្ងាត់ នាងចូរចូលទៅកាន់ដើមឈើនោះចុះ»។ ឮថា ដើមឈើនោះ មិនមែននៅក្នុងដែនអាឡវីទេ គឺនៅក្នុងបរិវេណនៃវត្តជេតពន ទេវបុត្រណាដែលធ្លាប់គ្របគ្រងដើមឈើនោះ ទេវបុត្រនោះបានច្យុតទៅហើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ថា «ស្ងាត់»។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក នាងទេវតានោះក៏បានទទួលការទំនុកបម្រុងពីព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ហើយក្លាយជាអ្នកបម្រើព្រះពុទ្ធ។ កាលណាមានការប្រជុំទេវតា កាលពួកទេវតាដែលមានសក្តិធំមកដល់ ពួកទេវតាដទៃដែលមានសក្តិតូច តែងថយចេញទៅរហូតដល់មហាសមុទ្រ និងភ្នំចក្រវាឡ។ ចំណែកឯនាងទេវតានេះ គ្រាន់តែអង្គុយនៅក្នុងទីលំនៅរបស់ខ្លួន ក៏អាចស្តាប់ធម៌បាន។ សូម្បីតែសេចក្តីសួរដែលពួកភិក្ខុសួរក្នុងបឋមយាមក្តី ពួកទេវតាសួរក្នុងមជ្ឈិមយាមក្តី នាងទេវតានោះក៏អង្គុយស្តាប់សេចក្តីទាំងអស់នោះក្នុងទីលំនៅរបស់ខ្លួននោះឯង។ សូម្បីតែមហារាជទាំងបួន កាលមកបម្រើព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយត្រឡប់ទៅវិញ ក៏តែងតែសួរសុខទុក្ខនាងទេវតានោះសិន ទើបត្រឡប់ទៅ។

90. Bhūtagāmapātabyatāyāti ettha bhavanti ahuvuñcāti bhūtā; jāyanti vaḍḍhanti jātā vaḍḍhitā cāti attho. Gāmoti rāsi; bhūtānaṃ gāmoti bhūtagāmo; bhūtā eva vā gāmo bhūtagāmo; patiṭṭhitaharitatiṇarukkhādīnametaṃ adhivacanaṃ. Pātabyassa bhāvo pātabyatā; chedanabhedanādīhi yathāruci paribhuñjitabbatāti attho. Tassā bhūtagāmapātabyatāya; nimittatthe bhummavacanaṃ, bhūtagāmapātabyatāhetu, bhūtagāmassa chedanādipaccayā pācittiyanti attho.

៩០. ក្នុងពាក្យថា bhūtagāmapātabyatāya នេះ មានវិគ្រោះថា របស់ទាំងឡាយណាដែលកំពុងលូតលាស់ ឬបានលូតលាស់ហើយ ហេតុនោះ របស់ទាំងនោះឈ្មោះថា bhūta សេចក្តីថា កំពុងកើត កំពុងចម្រើន ឬកើតហើយ ចម្រើនហើយ។ ពាក្យថា gāmo ប្រែថា ពួក ឬគំនរ។ ពួកនៃភូតទាំងឡាយ ឈ្មោះថា bhūtagāmo ឬភូតទាំងឡាយនោះឯងជាពួក ឈ្មោះថា ភូតគាម។ ពាក្យនេះជាឈ្មោះនៃស្មៅស្រស់ និងដើមឈើជាដើមដែលដុះជាប់នឹងដី។ ភាពនៃវត្ថុដែលត្រូវបំផ្លាញ ឈ្មោះថា pātabyatā សេចក្តីថា ភាពជាវត្ថុដែលគេត្រូវប្រើប្រាស់តាមប្រាថ្នា ដោយការកាត់ និងការទម្លាយជាដើម។ ពាក្យថា tassā bhūtagāmapātabyatāya នេះ ជាសត្តមីវិភត្តក្នុងអត្ថនៃហេតុ មានសេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែការបំផ្លាញនូវភូតគាម គឺត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ព្រោះបច្ច័យមានការកាត់ភូតគាមជាដើម។

91. Idāni [Pg.27] taṃ bhūtagāmaṃ vibhajitvā dassento bhūtagāmo nāma pañca bījajātānītiādimāha. Tattha bhūtagāmo nāmāti bhūtagāmaṃ uddharitvā yasmiṃ sati bhūtagāmo hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘pañca bījajātānī’’ti āhāti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Evaṃ santepi ‘‘yāni vā panaññānipi atthi mūle jāyantī’’tiādīni na samenti. Na hi mūlabījādīni mūlādīsu jāyanti, mūlādīsu jāyamānāni pana tāni bījākatāni, tasmā evamettha vaṇṇanā veditabbā – bhūtagāmo nāmāti vibhajitabbapadaṃ. Pañcāti tassa vibhāgaparicchedo. Bījajātānīti paricchinnadhammanidassanaṃ. Tassattho – bījehi jātāni bījajātāni; rukkhādīnametaṃ adhivacanaṃ. Aparo nayo – bījāni ca tāni vijātāni ca pasūtāni nibbattapaṇṇamūlānīti bījajātāni. Etena allavālikādīsu ṭhapitānaṃ nibbattapaṇṇamūlānaṃ siṅgiverādīnaṃ saṅgaho kato hoti.

៩១. ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងទ្រង់ចែកភូតគាមនោះបង្ហាញ ទើបត្រាស់ពាក្យថា bhūtagāmo nāma pañca bījajātāni ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ មានពាក្យថា bhūtagāmo nāma គឺទ្រង់លើកយកភូតគាមឡើង ហើយដើម្បីបង្ហាញនូវពូជដែលកាលបើមានហើយ ភូតគាមក៏មាន ទើបត្រាស់ថា pañca bījajātāni ដូច្នេះ នេះជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ។ ទុកជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ ក៏ពាក្យទាំងនោះ មិនសមស្របគ្នានឹងព្រះបាលីថា yāni vā panaññānipi atthi mūle jāyanti ជាដើមឡើយ។ ព្រោះថា មូលពូជជាដើម មិនមែនកើតនៅក្នុងឫសជាដើមនោះទេ តែថា កាលបើដុះឡើងក្នុងឫសជាដើម របស់ទាំងនោះទើបត្រូវគេធ្វើឲ្យជាពូជ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះថា៖ ពាក្យថា bhūtagāmo nāma ជាបទដែលត្រូវចែក។ ពាក្យថា pañca ជាគ្រឿងកំណត់ការបែងចែកនៃបទនោះ។ ពាក្យថា bījajātāni ជាគ្រឿងបង្ហាញធម៌ដែលត្រូវបានកំណត់។ សេចក្តីនៃពាក្យនោះថា របស់ដែលកើតអំពីពូជ ឈ្មោះថា ពីជជាត ពាក្យនេះជាឈ្មោះនៃដើមឈើជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត ពូជទាំងឡាយណាដែលដុះឡើង លូតលាស់ មានស្លឹកនិងឫសដុះឡើងហើយ ឈ្មោះថា ពីជជាត។ ដោយណយទីពីរនេះ ការសង្គ្រោះយកនូវមើមខ្ញីជាដើម ដែលគេដាក់ទុកក្នុងខ្សាច់សើមជាដើម ដែលមានស្លឹកនិងឫសដុះឡើងហើយ ក៏ជាការសម្រេចរួចរាល់ហើយ។

Idāni yehi bījehi jātattā rukkhādīni bījajātānīti vuttāni, tāni dassento ‘‘mūlabīja’’ntiādimāha. Tesaṃ uddeso pākaṭo eva. Niddese yāni vā panaññānipi atthi mūle jāyanti mūle sañjāyantīti ettha bījato nibbattena bījaṃ dassitaṃ, tasmā evamettha attho daṭṭhabbo, yāni vā panaññānipi atthi āluvakaserukamaluppalapuṇḍarīkakuvalayakandapāṭalimūlādibhede mūle gacchavallirukkhādīni jāyanti sañjāyanti, tāni yamhi mūle jāyanti ceva sañjāyanti ca tañca, pāḷiyaṃ vuttaṃ haliddādi ca sabbampi etaṃ mūlabījaṃ nāma. Eseva nayo khandhabījādīsu. Yevāpanakakhandhabījesu panettha ambāṭakaindasālanuhīpāḷibhaddakaṇikārādīni khandhabījāni, amūlavalli caturassavallikaṇavīrādīni phaḷubījāni makacisumanajayasumanādīni aggabījāni, ambajambūpanasaṭṭhiādīni bījabījānīti daṭṭhabbāni.

ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវពូជទាំងឡាយ ដែលជាហេតុនាំឲ្យហៅដើមឈើជាដើមថា ពីជជាត ព្រោះកើតអំពីពូជទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា mūlabījaṃ ជាដើម។ ឧទ្ទេសនៃពូជទាំងនោះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងនិទ្ទេស មានពាក្យថា yāni vā panaññānipi atthi mūle jāyanti mūle sañjāyanti ក្នុងទីនេះ ទ្រង់បង្ហាញពូជដោយដើមឈើដែលកើតអំពីពូជនោះ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីក្នុងទីនេះ គប្បីយល់យ៉ាងនេះថា៖ មួយវិញទៀត ដើមឈើ វល្លិ និងគុម្ពោតព្រៃជាដើមណា ដែលមានប្រភេទដូចជា មើមដំឡូង មើមខ្ទឹម ផ្កាឈូកក្រហម ផ្កាឈូកស ផ្កាឈូកខៀវ មើមផ្កាស្វាយម៉ែ និងឫសច្រមុះជ្រូកជាដើម ដុះឡើង និងលូតលាស់ក្នុងឫស ដើមឈើជាដើមទាំងនោះ ដុះឡើងផង លូតលាស់ផង ក្នុងឫសណា ឫសនោះក្តី គ្រឿងដុះដាលមានរមៀតជាដើមដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងព្រះបាលីក្តី ទាំងអស់នេះ ឈ្មោះថា mūlabīja។ ណយនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងខន្ធពូជជាដើមដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងខន្ធពូជដែលទ្រង់សង្គ្រោះដោយពាក្យថា yevāpanaka នោះ មានដើមពក ដើមរាំង ដើមរកា ដើមល្ហុងខ្វង និងដើមចំប៉ាជាដើម ឈ្មោះថា khandhabīja។ វល្លិគ្មានឫស វល្លិជ្រុង និងដើមផ្កាក្រដាសជាដើម ឈ្មោះថា phaḷubīja។ ដើមក្រចកអណ្តើក ដើមម្លិះរួត និងដើមផ្កាឈូករ័ត្នជាដើម ឈ្មោះថា aggabīja។ គ្រាប់ស្វាយ គ្រាប់ព្រីង គ្រាប់ខ្នុរ និងគ្រាប់ស្រូវជាដើម ឈ្មោះថា bījabīja គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

92. Idāni yaṃ vuttaṃ ‘‘bhūtagāmapātabyatāya pācittiya’’nti tattha saññāvasena āpattānāpattibhedaṃ pātabyatābhedañca dassento bīje bījasaññītiādimāha. Tattha yathā ‘‘sālīnaṃ cepi odanaṃ bhuñjatī’’tiādīsu (ma. ni. 1.76) sālitaṇḍulānaṃ odano ‘‘sālīnaṃ odano’’ti vuccati, evaṃ bījato sambhūto bhūtagāmo ‘‘bīja’’nti vuttoti veditabbo. Yaṃ [Pg.28] pana ‘‘bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato’’tiādīsu (dī. ni. 1.10) vuttaṃ bhūtagāmaparimocanaṃ katvā ṭhapitaṃ bījaṃ, taṃ dukkaṭavatthu. Atha vā yadetaṃ ‘‘bhūtagāmo nāmā’’ti sikkhāpadavibhaṅgassa ādipadaṃ, tena saddhiṃ yojetvā yaṃ bījaṃ bhūtagāmo nāma hoti, tasmiṃ bīje bījasaññī satthakādīni gahetvā sayaṃ vā chindati aññena vā chedāpeti, pāsāṇādīni gahetvā sayaṃ vā bhindati aññena vā bhedāpeti, aggiṃ upasaṃharitvā sayaṃ vā pacati aññena vā pacāpeti, āpatti pācittiyassāti evamettha attho veditabbo. Yathārutaṃ pana gahetvā bhūtagāmavinimuttassa bījassa chindanādibhedāya pātabyatāya pācittiyaṃ na vattabbaṃ.

៩២. ឥឡូវនេះ ក្នុងពាក្យដែលទ្រង់ត្រាស់ថា bhūtagāmapātabyatāya pācittiyaṃ នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវការបែងចែកអាបត្តិ និងមិនមែនអាបត្តិ ដោយអំណាចនៃសញ្ញា និងការបែងចែកនៃការបំផ្លាញ ទើបត្រាស់ពាក្យថា bīje bījasaññī ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ដូចជាក្នុងពាក្យថា sālīnaṃ cepi odanaṃ bhuñjati ជាដើម បាយនៃអង្ករស្រូវសាលី តែងហៅថា «បាយស្រូវសាលី» យ៉ាងណាមិញ ភូតគាមដែលកើតអំពីពូជ ក៏ទ្រង់ហៅថា «ពូជ» យ៉ាងនោះដែរ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ចំណែកឯពូជដែលគេទុកដាក់ដោយធ្វើការរួចចាកភូតគាម ដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងពាក្យថា bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato ជាដើមនោះ ជាវត្ថុនៃអាបត្តិទុក្កដ។ ម្យ៉ាងទៀត បទដើមនៃសេចក្តីចែកសិក្ខាបទថា bhūtagāmo nāma នេះ គប្បីយកមកផ្សំជាមួយគ្នា ហើយយល់សេចក្តីយ៉ាងនេះថា៖ ពូជណាដែលឈ្មោះថាភូតគាម ភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងពូជនោះថាជាពូជ កាន់យកកាំបិតជាដើម ហើយកាត់ដោយខ្លួនឯងក្តី ឲ្យអ្នកដទៃកាត់ក្តី កាន់យកដុំថ្មជាដើម ហើយទម្លាយដោយខ្លួនឯងក្តី ឲ្យអ្នកដទៃទម្លាយក្តី បង្កាត់ភ្លើងហើយដុតដោយខ្លួនឯងក្តី ឲ្យអ្នកដទៃដុតក្តី ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ប៉ុន្តែ បើកាន់យកតាមព្យញ្ជនៈ មិនគប្បីពោលថាជាអាបត្តិបាចិត្តិយ ព្រោះការបំផ្លាញដោយការកាត់ជាដើម នូវពូជដែលរួចចាកភូតគាមហើយនោះឡើយ។

Ayañhettha vinicchayakathā – bhūtagāmaṃ vikopentassa pācittiyaṃ bhūtagāmaparimocitaṃ pañcavidhampi bījagāmaṃ vikopentassa dukkaṭaṃ. Bījagāmabhūtagāmo nāmesa atthi udakaṭṭho, atthi thalaṭṭho. Tattha udakaṭṭho sāsapamattikā tilabījakādibhedā sapaṇṇikā apaṇṇikā ca sabbā sevālajāti antamaso udakapappaṭakaṃ upādāya ‘‘bhūtagāmo’’ti veditabbo. Udakapappaṭako nāma upari thaddho pharusavaṇṇo, heṭṭhā mudu nīlavaṇṇo hoti. Tattha yassa sevālassa mūlaṃ orūhitvā pathaviyaṃ patiṭṭhitaṃ, tassa pathavī ṭhānaṃ. Yo udake sañcarati, tassa udakaṃ. Pathaviyaṃ patiṭṭhitaṃ yattha katthaci vikopentassa uddharitvā vā ṭhānantaraṃ saṅkāmentassa pācittiyaṃ. Udake sañcarantaṃ vikopentasseva pācittiyaṃ. Hatthehi pana ito cito ca viyūhitvā nhāyituṃ vaṭṭati, sakalañhi udakaṃ tassa ṭhānaṃ. Tasmā na so ettāvatā ṭhānantaraṃ saṅkāmito hoti. Udakato pana udakena vinā sañcicca ukkhipituṃ na vaṭṭati, udakena saddhiṃ ukkhipitvā puna udake pakkhipituṃ vaṭṭati. Parissāvanantarena nikkhamati, kappiyaṃ kārāpetvāva udakaṃ paribhuñjitabbaṃ. Uppalinīpaduminīādīni jalajavallitiṇāni udakato uddharantassa vā tattheva vikopentassa vā pācittiyaṃ. Parehi uppāṭitāni vikopentassa dukkaṭaṃ. Tāni hi bījagāme saṅgahaṃ gacchanti. Tilabījakasāsapamattakasevālopi udakato uddhato amilāto aggabījasaṅgahaṃ gacchati. Mahāpaccariyādīsu [Pg.29] ‘‘anantakatilabījakaudakapappaṭakādīni dukkaṭavatthukānī’’ti vuttaṃ, tattha kāraṇaṃ na dissati. Andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘sampuṇṇabhūtagāmo na hoti, tasmā dukkaṭa’’nti vuttaṃ, tampi na sameti, bhūtagāme hi pācittiyaṃ, bījagāme dukkaṭaṃ vuttaṃ. Asampuṇṇabhūtagāmo nāma tatiyo koṭṭhāso neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāsu āgato. Atha etaṃ bījagāmasaṅgahaṃ gacchissatīti, tampi na yuttaṃ, abhūtagāmamūlattā tādisassa bījagāmassāti. Apica ‘‘garukalahukesu garuke ṭhātabba’’nti etaṃ vinayalakkhaṇaṃ.

នេះជាសេចក្តីសម្រេចក្នុងរឿងនេះ—ភិក្ខុអ្នកបំផ្លាញនូវភូតគាម ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ភិក្ខុអ្នកបំផ្លាញនូវពីជគាមទាំង ៥ ប្រការ ដែលរួចផុតចាកភូតគាមហើយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ពីជគាម និងភូតគាមនេះ មានប្រភេទឋិតនៅក្នុងទឹក និងឋិតនៅលើគោក។ ក្នុងពីជគាម និងភូតគាមទាំងពីរនោះ ពួកសារាយគ្រប់ប្រភេទ មានសារាយប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ និងសារាយប៉ុនគ្រាប់ល្ងជាដើម ទោះបីមានស្លឹកក្តី គ្មានស្លឹកក្តី ដោយហោចទៅ សូម្បីតែស្រទាប់ទឹក ដែលឋិតនៅក្នុងទឹក គប្បីដឹងថាជា «ភូតគាម»។ ឯស្រទាប់ទឹកនោះ ខាងលើរឹង មានពណ៌គ្រើម ខាងក្រោមទន់ មានពណ៌ខៀវ។ ក្នុងសារាយទាំងនោះ សារាយណាមានឫសចាក់ចុះទៅដំកល់នៅលើផែនដី ផែនដីជាទីតាំងនៃសារាយនោះ。 សារាយណាអណ្តែតវិលវល់នៅក្នុងទឹក ទឹកជាទីតាំងនៃសារាយនោះ។ ភិក្ខុបំផ្លាញក្តី ដកយកទៅដាក់ក្នុងទីដទៃក្តី នូវសារាយដែលដំកល់នៅលើផែនដី ក្នុងទីណាមួយ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ភិក្ខុបំផ្លាញនូវសារាយដែលអណ្តែតវិលវល់នៅក្នុងទឹក ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម៉្យាង។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនឹងយកដៃវែកទៅនេះទៅនោះ ដើម្បីស្រង់ទឹក គួរធ្វើបាន ព្រោះទឹកទាំងអស់ជាទីតាំងនៃសារាយនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ សារាយនោះ មិនឈ្មោះថាភិក្ខុញាំងឲ្យឃ្លាតចាកទីតាំងឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុមិនគួរមានចេតនាស្រង់សារាយឡើងចាកទឹកដោយគ្មានទឹកឡើយ បើស្រង់ឡើងជាមួយទឹក ហើយដាក់ចុះទៅក្នុងទឹកវិញ គួរធ្វើបាន។ បើសារាយជ្រុះចេញតាមចន្លោះតម្រងទឹក ភិក្ខុត្រូវធ្វើកប្បិយកម្មសិន ទើបឆាន់ទឹកនោះបាន។ ភិក្ខុដកឡើងចាកទឹកក្តី បំផ្លាញក្នុងទឹកនោះក្តី នូវវល្លិ និងស្មៅដែលកើតក្នុងទឹក មានព្រៃលំចង់ និងព្រៃឈូកជាដើម ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ភិក្ខុបំផ្លាញនូវវល្លិ និងស្មៅដែលអ្នកដទៃដកឡើងហើយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះវល្លិ និងស្មៅទាំងនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងពីជគាម។ សូម្បីតែសារាយប៉ុនគ្រាប់ល្ង និងប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ ដែលភិក្ខុស្រង់ឡើងចាកទឹកហើយ កាលបើមិនទាន់ស្រពោនទេ ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងអគ្គពីជៈ។ ក្នុងមហាបច្ចរិយអដ្ឋកថាជាដើម ពោលថា «សារាយឈ្មោះអនន្តកៈ សារាយប៉ុនគ្រាប់ល្ង និងស្រទាប់ទឹកជាដើម ជាវត្ថុនៃអាបត្តិទុក្កដ» សេចក្តីសម្រេចក្នុងអដ្ឋកថានោះ មិនឃើញមានហេតុផលឡើយ។ ក្នុងអន្ធកអដ្ឋកថា ពោលថា «ព្រោះមិនមែនជាភូតគាមពេញលេញ ហេតុនោះ ទើបត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» ពាក្យនោះក៏មិនសមស្របគ្នាដែរ ព្រោះក្នុងភូតគាម ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថាត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ក្នុងពីជគាម ទ្រង់ត្រាស់ថាត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ចំណែកឯចំណែកទីបី គឺអសម្បុណ្ណភូតគាម មិនដែលប្រាកដក្នុងបាលី ឬក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយឡើយ។ បើពោលថា «អសម្បុណ្ណភូតគាមនោះ នឹងរាប់បញ្ចូលក្នុងពីជគាម» ពាក្យនោះក៏មិនសមគួរដែរ ព្រោះពីជគាមបែបនោះ មិនមែនជាឫសគល់នៃភូតគាមឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត លក្ខណៈនៃវិន័យគឺ «ក្នុងអាបត្តិធ្ងន់ និងស្រាល ភិក្ខុគប្បីតាំងនៅក្នុងអាបត្តិធ្ងន់»។

Thalaṭṭhe – chinnarukkhānaṃ avasiṭṭho haritakhāṇu nāma hoti. Tattha kakudhakarañjapiyaṅgupanasādīnaṃ khāṇu uddhaṃ vaḍḍhati, so bhūtagāmena saṅgahito. Tālanāḷikerādīnaṃ khāṇu uddhaṃ na vaḍḍhati, so bījagāmena saṅgahito. Kadaliyā pana aphalitāya khāṇu bhūtagāmena saṅgahito, phalitāya bījagāmena. Kadalī pana phalitā yāva nīlapaṇṇā, tāva bhūtagāmeneva saṅgahitā, tathā phalito veḷu. Yadā pana aggato paṭṭhāya sussati, tadā bījagāmena saṅgahaṃ gacchati. Katarabījagāmena? Phaḷubījagāmena. Kiṃ tato nibbattati? Na kiñci. Yadi hi nibbatteyya, bhūtagāmeneva saṅgahaṃ gaccheyya. Indasālādirukkhe chinditvā rāsiṃ karonti, kiñcāpi rāsikatadaṇḍakehi ratanappamāṇāpi sākhā nikkhamanti, bījagāmeneva saṅgahaṃ gacchanti. Tattha maṇḍapatthāya vā vatiatthāya vā valliāropanatthāya vā bhūmiyaṃ nikhaṇanti, mūlesu ceva paṇṇesu ca niggatesu puna bhūtagāmasaṅkhyaṃ gacchanti. Mūlamattesu pana paṇṇamattesu vā niggatesu bījagāmena saṅgahitā eva.

ក្នុងភូតគាម និងពីជគាមដែលឋិតនៅលើគោកនោះ សេចក្តីសម្រេចគប្បីដឹងយ៉ាងនេះ—គល់ឈើដែលនៅសល់ចាកដើមឈើដែលគេកាប់ហើយ ហៅថា គល់ឈើស្រស់។ ក្នុងគល់ឈើទាំងនោះ គល់នៃដើមរកា ដើមច្រេស ដើមព្រីង និងដើមខ្នុរជាដើម តែងលូតលាស់ឡើងទៅលើ គល់ឈើនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងភូតគាម។ គល់នៃដើមត្នោត និងដើមដូងជាដើម មិនលូតលាស់ឡើងទៅលើឡើយ គល់ឈើនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងពីជគាម។ ចំណែកឯគល់ចេកដែលមិនទាន់មានផ្លែ រាប់បញ្ចូលក្នុងភូតគាម គល់ចេកដែលមានផ្លែហើយ រាប់បញ្ចូលក្នុងពីជគាម។ ម៉្យាងទៀត ដើមចេកដែលមានផ្លែហើយ ដរាបណាមានស្លឹកខៀវស្រស់ ដរាបនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងភូតគាមដដែល ដើមឫស្សីដែលមានផ្លែហើយ ក៏ដូច្នោះដែរ។ ប៉ុន្តែ កាលណាវាស្ងួតចាប់តាំងពីចុងមក កាលនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងពីជគាម។ រាប់បញ្ចូលក្នុងពីជគាមណា? គឺផលុពីជគាម។ តើមានអ្វីកើតឡើងអំពីថ្នាំងនោះខ្លះ? មិនមានអ្វីកើតឡើងឡើយ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើមានអ្វីកើតឡើង វានឹងរាប់បញ្ចូលក្នុងភូតគាមវិញជាមិនខាន។ គេកាប់ដើមឈើមានដើមស្ដៅជាដើម ហើយធ្វើជាគំនរ ទោះបីជាមានមែកប្រវែងមួយហត្ថលូតលាស់ចេញពីកំណាត់ឈើដែលគរទុកនោះក្តី ក៏នៅតែរាប់បញ្ចូលក្នុងពីជគាមដដែល។ បើគេយកកំណាត់ឈើទាំងនោះទៅកប់ក្នុងដី ដើម្បីធ្វើជាសសររោងក្តី ធ្វើជារបងក្តី ធ្វើជាបង្គោលសម្រាប់ឲ្យវល្លិឡើងក្តី កាលបើឫស និងស្លឹកលូតលាស់ចេញមកហើយ ក៏រាប់ចូលក្នុងពួកភូតគាមវិញ។ ប៉ុន្តែ បើគ្រាន់តែឫស ឬគ្រាន់តែស្លឹកលូតលាស់ចេញមក គឺនៅតែរាប់បញ្ចូលក្នុងពីជគាមដដែល។

Yāni kānici bījāni pathaviyaṃ vā udakena siñcitvā ṭhapitāni, kapālādīsu vā allapaṃsuṃ pakkhipitvā nikkhittāni honti, sabbāni mūlamatte paṇṇamatte vā niggatepi bījāniyeva. Sacepi mūlāni ca upari aṅkuro ca niggacchati, yāva aṅkuro harito na hoti, tāva bījāniyeva. Muggādīnaṃ pana paṇṇesu uṭṭhitesu vīhiādīnaṃ vā aṅkure harite nīlapaṇṇavaṇṇe jāte bhūtagāmasaṅgahaṃ gacchanti. Tālaṭṭhīnaṃ paṭhamaṃ sūkaradāṭhā viya mūlaṃ niggacchati. Niggatepi yāva upari pattavaṭṭi na niggacchati, tāva bījagāmoyeva. Nāḷikerassa tacaṃ bhinditvā dantasūci viya aṅkuro niggacchati[Pg.30], yāva migasiṅgasadisā nīlapattavaṭṭi na hoti, tāva bījagāmoyeva. Mūle aniggatepi tādisāya pattavaṭṭiyā jātāya amūlakabhūtagāme saṅgahaṃ gacchati.

គ្រាប់ពូជណាមួយ ដែលគេដាំក្នុងដីក្តី ស្រោចទឹកទុកក្តី ឬដាក់ដីសើមក្នុងអំបែងជាដើមហើយកប់ទុកក្តី គ្រាប់ពូជទាំងអស់នោះ ទោះបីជាមានត្រឹមតែឫស ឬត្រឹមតែស្លឹកលូតលាស់ចេញមកក្តី ក៏នៅតែជាគ្រាប់ពូជដដែល។ ទោះបីជាឫស និងពន្លកខាងលើលូតលាស់ចេញមកហើយក្តី ដរាបណាពន្លកនោះមិនទាន់មានពណ៌ខៀវស្រស់ទេ ដរាបនោះ ក៏នៅតែជាគ្រាប់ពូជដដែល។ ប៉ុន្តែ កាលណាស្លឹកនៃសណ្តែកបាយជាដើមលូតលាស់ឡើង ឬពន្លកនៃស្រូវជាដើមមានពណ៌ខៀវស្រស់ ដូចជាពណ៌នៃស្លឹកឈើខៀវ កាលនោះ តែងរាប់បញ្ចូលក្នុងភូតគាម។ ឯគ្រាប់ត្នោត ឫសតែងលូតលាស់ចេញមកមុន មានសណ្ឋានដូចជាខ្នាយជ្រូកព្រៃ។ ទោះបីឫសលូតលាស់ចេញមកហើយក្តី ដរាបណាក្រពុំស្លឹកខាងលើមិនទាន់លូតលាស់ចេញមកទេ ដរាបនោះ ក៏នៅតែជាពីជគាមដដែល។ ឯផ្លែដូង ពន្លកតែងលូតលាស់ធ្លាយសំបកចេញមក មានសណ្ឋានដូចជាឈើចាក់ធ្មេញ ដរាបណាក្រពុំស្លឹកខៀវដែលមានសណ្ឋានដូចជាស្នែងប្រើសមិនទាន់មានទេ ដរាបនោះ ក៏នៅតែជាពីជគាមដដែល។ ទោះបីជាឫសមិនទាន់លូតលាស់ចេញមកក្តី កាលបើក្រពុំស្លឹកមានសណ្ឋានដូច្នោះកើតឡើងហើយ ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងអមូលកភូតគាម។

Ambaṭṭhiādīni vīhiādīhi vinicchinitabbāni. Vandākā vā aññā vā yā kāci rukkhe jāyitvā rukkhaṃ ottharati, rukkhova tassā ṭhānaṃ, taṃ vikopentassa vā tato uddharantassa vā pācittiyaṃ. Ekā amūlikā latā hoti, aṅguliveṭhako viya vanappagumbadaṇḍake veṭheti, tassāpi ayameva vinicchayo. Gehamukhapākāravedikācetiyādīsu nīlavaṇṇo sevālo hoti, yāva dve tīṇi pattāni na sañjāyanti tāva aggabījasaṅgahaṃ gacchati. Pattesu jātesu pācittiyavatthu. Tasmā tādisesu ṭhānesu sudhālepampi dātuṃ na vaṭṭati. Anupasampannena littassa uparisnehalepo dātuṃ vaṭṭati. Sace nidāghasamaye sukkhasevālo tiṭṭhati, taṃ sammuñjanīādīhi ghaṃsitvā apanetuṃ vaṭṭati. Pānīyaghaṭādīnaṃ bahi sevālo dukkaṭavatthu, anto abbohāriko. Dantakaṭṭhapūvādīsu kaṇṇakampi abbohārikameva. Vuttañhetaṃ – ‘‘sace gerukaparikammakatā bhitti kaṇṇakitā hoti, coḷakaṃ temetvā pīḷetvā pamajjitabbā’’ti (mahāva. 66).

គ្រាប់ស្វាយជាដើម គប្បីសម្រេចដោយវិធីនៃគ្រាប់ស្រូវជាដើម។ ដើមផ្ញើផ្ញោរក្តី ឬឈើដទៃណាមួយក្តី ដែលកើតលើដើមឈើ ហើយគ្របដណ្តប់លើដើមឈើនោះ ដើមឈើនោះឯងជាទីតាំងនៃផ្ញើផ្ញោរនោះ ភិក្ខុបំផ្លាញក្តី ដកចេញចាកដើមឈើនោះក្តី ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ មានវល្លិគ្មានឫសម្យ៉ាង តែងរុំព័ទ្ធមែកឈើក្នុងព្រៃ ដូចជាចិញ្ចៀនព័ទ្ធម្រាមដៃ សេចក្តីសម្រេចក្នុងវល្លិនោះ ក៏ដូចគ្នានេះដែរ។ សារាយពណ៌ខៀវដែលកើតនៅលើមុខផ្ទះ កំផែង បង្កាន់ដៃ និងចេតិយជាដើម ដរាបណាស្លឹកពីរឬបីមិនទាន់កើតឡើងទេ ដរាបនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងអគ្គពីជៈ។ កាលបើស្លឹកកើតឡើងហើយ ជាវត្ថុនៃអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងទីបែបនោះ សូម្បីតែបូកកំបោរ ក៏ភិក្ខុមិនគួរធ្វើដែរ។ ប៉ុន្តែ បើអនុបសម្បន្នបូករួចហើយ ភិក្ខុនឹងលាបប្រេងពីលើ គួរធ្វើបាន។ ប្រសិនបើក្នុងរដូវក្តៅ មានសារាយស្ងួតជាប់នៅ ភិក្ខុនឹងយកអំបោសជាដើមមកបោសខាត់ចេញ គួរធ្វើបាន。 សារាយដែលកើតខាងក្រៅក្អមទឹកផឹកជាដើម ជាវត្ថុនៃអាបត្តិទុក្កដ ឯសារាយខាងក្នុង មិនរាប់ថាជាអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីតែផ្សិតដែលកើតលើឈើស្ទង់ធ្មេញ និងនំជាដើម ក៏មិនរាប់ថាជាអាបត្តិដែរ។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើជញ្ជាំងដែលលាបដោយល័ក្តក្រហម មានផ្សិតឡើង ភិក្ខុត្រូវយកសំពត់ជ្រលក់ទឹក ពូតឲ្យស្ងួត ហើយជូតសម្អាតចេញ»។

Pāsāṇajātipāsāṇadaddusevālaseleyyakādīni aharitavaṇṇāni apattakāni ca dukkaṭavatthukāni. Ahicchattakaṃ yāva makuḷaṃ hoti, tāva dukkaṭavatthu. Pupphitakālato paṭṭhāya abbohārikaṃ. Allarukkhato pana ahicchattakaṃ gaṇhanto rukkhattacaṃ vikopeti, tasmā tattha pācittiyaṃ. Rukkhapappaṭikāyapi eseva nayo. Yā pana indasālakakudhādīnaṃ pappaṭikā rukkhato muccitvā tiṭṭhati, taṃ gaṇhantassa anāpatti. Niyyāsampi rukkhato muccitvā ṭhitaṃ sukkharukkhe vā laggaṃ gaṇhituṃ vaṭṭati. Allarukkhato na vaṭṭati. Lākhāyapi eseva nayo. Rukkhaṃ cāletvā paṇḍupalāsaṃ vā pariṇatakaṇikārādipupphaṃ vā pātentassa pācittiyameva. Hatthakukkuccena mudukesu indasālanuhīkhandhādīsu vā tatthajātakatālapaṇṇādīsu vā akkharaṃ chindantassāpi eseva nayo.

វត្ថុដែលកើតអំពីថ្ម មានស្រទាប់ថ្ម សារាយថ្ម និងស្លែថ្មជាដើម ទោះបីគ្មានពណ៌ខៀវស្រស់ និងគ្មានស្លឹកក្តី ក៏ជាវត្ថុនៃអាបត្តិទុក្កដ។ ឯផ្សិតស្គរ ដរាបណានៅជាក្រពុំ ដរាបនោះ ជាវត្ថុនៃអាបត្តិទុក្កដ។ ចាប់តាំងពីពេលរីកទៅ មិនរាប់ថាជាអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុកាលបេះផ្សិតស្គរចាកដើមឈើស្រស់ តែងធ្វើឲ្យខូចខាតសំបកឈើ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងទីនោះ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ សូម្បីតែការបកស្រទាប់សំបកឈើ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ស្រទាប់សំបកឈើណា នៃដើមស្ដៅ និងដើមរកាជាដើម ដែលរបករបូតចាកដើមឈើហើយ ភិក្ខុកាលកាន់យកនូវស្រទាប់សំបកឈើនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីតែជ័រឈើ ដែលហូររបូតចាកដើមឈើហើយក្តី ឬជាប់នៅនឹងដើមឈើងាប់ក្តី ភិក្ខុនឹងកាន់យក គួរធ្វើបាន។ បើកាន់យកចាកដើមឈើស្រស់ មិនគួរឡើយ។ សូម្បីតែល័ក្ត ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ភិក្ខុអង្រួនដើមឈើ ញាំងស្លឹកឈើទុំក្តី ផ្កាចារទុំជាដើមក្តី ឲ្យធ្លាក់ចុះ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម៉្យាង។ សូម្បីតែភិក្ខុមានដៃរពឹស កាត់ចារជាអក្សរលើដើមស្ដៅខ្ចី និងដើមអំពៅខ្ចីជាដើមក្តី ឬលើស្លឹកត្នោតដែលកើតក្នុងទីនោះក្តី ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Sāmaṇerānaṃ [Pg.31] pupphaṃ ocinantānaṃ sākhaṃ onāmetvā dātuṃ vaṭṭati. Tehi pana pupphehi pānīyaṃ na vāsetabbaṃ. Pānīyavāsatthikena sāmaṇeraṃ ukkhipitvā ocināpetabbāni. Phalasākhāpi attanā khāditukāmena na onāmetabbā. Sāmaṇeraṃ ukkhipitvā phalaṃ gāhāpetabbaṃ. Yaṃkiñci gacchaṃ vā lataṃ vā uppāṭentehi sāmaṇerehi saddhiṃ gahetvā ākaḍḍhituṃ na vaṭṭati. Tesaṃ pana ussāhajananatthaṃ anākaḍḍhantena kaḍḍhanākāraṃ dassentena viya agge gahetuṃ vaṭṭati. Yesaṃ rukkhānaṃ sākhā ruhati, tesaṃ sākhaṃ makkhikābījanādīnaṃ atthāya kappiyaṃ akārāpetvā gahitaṃ tace vā patte vā antamaso nakhenapi vilikhantassa dukkaṭaṃ. Allasiṅgiverādīsupi eseva nayo. Sace pana kappiyaṃ kārāpetvā sītale padese ṭhapitassa mūlaṃ sañjāyati, uparibhāge chindituṃ vaṭṭati. Sace aṅkuro jāyati, heṭṭhābhāge chindituṃ vaṭṭati. Mūle ca nīlaṅkure ca jāte na vaṭṭati.

កាលពួកសាមណេរបេះផ្កា ភិក្ខុនឹងទាញមែកឈើបង្អោនចុះឲ្យ គួរធ្វើបាន។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុមិនគប្បីយកផ្កាទាំងនោះទៅអប់ទឹកផឹកឡើយ។ ភិក្ខុអ្នកប្រាថ្នានឹងអប់ទឹកផឹក គប្បីលើកសាមណេរឡើង ឲ្យបេះផ្កាទាំងនោះចុះ។ សូម្បីតែមែកឈើមានផ្លែ កាលភិក្ខុចង់ឆាន់ខ្លួនឯង ក៏មិនគប្បីបង្អោនចុះឡើយ។ គប្បីលើកសាមណេរឡើង ឲ្យបេះយកផ្លែឈើនោះចុះ។ ភិក្ខុមិនគួរចាប់ទាញរួមគ្នាជាមួយពួកសាមណេរ ដែលកំពុងដកគុម្ពឈើ ឬវល្លិណាមួយឡើយ។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីញាំងសេចក្តីឧស្សាហ៍ឲ្យកើតឡើងដល់សាមណេរទាំងនោះ ភិក្ខុមិនបាច់ទាញឡើយ គ្រាន់តែធ្វើអាការៈដូចជាទាញ ដោយចាប់ត្រង់ចុង គួរធ្វើបាន។ ដើមឈើណាដែលមានមែកដុះឡើងវិញបាន បើភិក្ខុកាន់យកមែកឈើនោះ ដើម្បីធ្វើជាផ្លិតដេញរុយជាដើម ដោយមិនបានឲ្យគេធ្វើកប្បិយកម្មមុនទេ ហើយសរសេរឆ្កូតលើសំបកក្តី លើស្លឹកក្តី ដោយហោចទៅ សូម្បីតែក្រចកដៃ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ សូម្បីតែក្នុងខ្ញីស្រស់ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើខ្ញីដែលភិក្ខុឲ្យគេធ្វើកប្បិយកម្មហើយ យកទៅដាក់ក្នុងទីត្រជាក់ ហើយមានឫសដុះឡើង ភិក្ខុនឹងកាត់ផ្នែកខាងលើ គួរធ្វើបាន។ ប្រសិនបើមានពន្លកដុះឡើង ភិក្ខុនឹងកាត់ផ្នែកខាងក្រោម គួរធ្វើបាន។ កាលបើឫស និងពន្លកខៀវកើតឡើងហើយ មិនគួរកាត់ឡើយ។

Chindati vā chedāpeti vāti antamaso sammuñjanosalākāyapi tiṇāni chindissāmīti bhūmiṃ sammajjanto sayaṃ vā chindati, aññena vā chedāpeti. Bhindati vā bhedāpeti vāti antamaso caṅkamantopi chijjanakaṃ chijjatu, bhijjanakaṃ bhijjatu, caṅkamitaṭṭhānaṃ dassessāmīti sañcicca pādehi akkamanto tiṇavalliādīni sayaṃ vā bhindati aññena vā bhedāpeti. Sacepi hi tiṇaṃ vā lataṃ vā gaṇṭhiṃ karontassa bhijjati, gaṇṭhipi na kātabbo. Tālarukkhādīsu pana corānaṃ anāruhanatthāya dārumakkaṭakaṃ ākoṭenti, kaṇṭake bandhanti, bhikkhussa evaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Sace dārumakkaṭako rukkhe allīnamattova hoti, rukkhaṃ na pīḷeti, vaṭṭati. ‘‘Rukkhaṃ chinda, lataṃ chinda, kandaṃ vā mūlaṃ vā uppāṭehī’’ti vattumpi vaṭṭati, aniyāmitattā. Niyāmetvā pana ‘‘imaṃ rukkhaṃ chindā’’tiādi vattuṃ na vaṭṭati. Nāmaṃ gahetvāpi ‘‘ambarukkhaṃ caturassavalliṃ āluvakandaṃ muñjatiṇaṃ asukarukkhacchalliṃ chinda bhinda uppāṭehī’’tiādivacanampi aniyāmitameva hoti. ‘‘Imaṃ ambarukkha’’ntiādivacanameva hi niyāmitaṃ nāma, taṃ na vaṭṭati.

ពាក្យថា កាត់ក្តី ឲ្យគេកាត់ក្តី សេចក្តីថា ដោយហោចទៅ សូម្បីតែភិក្ខុកំពុងបោសដី ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងកាត់ស្មៅទាំងឡាយ សូម្បីតែដោយធាងអំបោស» ហើយកាត់ដោយខ្លួនឯងក្តី ឲ្យអ្នកដទៃកាត់ក្តី។ ពាក្យថា បំផ្លាញក្តី ឲ្យគេបំផ្លាញក្តី សេចក្តីថា ដោយហោចទៅ សូម្បីតែភិក្ខុកំពុងដើរចង្ក្រម ដោយគិតថា «វត្ថុណាដែលត្រូវដាច់ ចូរដាច់ទៅ វត្ថុណាដែលត្រូវខូច ចូរខូចទៅ អាត្មាអញនឹងបង្ហាញផ្លូវចង្ក្រម» ហើយមានចេតនាដើរជាន់ស្មៅ និងវល្លិជាដើម បំផ្លាញដោយខ្លួនឯងក្តី ឲ្យអ្នកដទៃបំផ្លាញក្តី។ ព្រោះថា ប្រសិនបើស្មៅ ឬវល្លិ តែងដាច់ខូច កាលភិក្ខុចងជាចំណង សូម្បីតែចំណង ក៏ភិក្ខុមិនគប្បីធ្វើដែរ។ ម៉្យាងទៀត ពួកអ្នកស្រុកតែងបោះបង្គោលឈើខ្វែង ឬចងបន្លាជាប់នឹងដើមត្នោតជាដើម ដើម្បីកុំឲ្យពួកចោរឡើងបាន ភិក្ខុមិនគួរធ្វើដូច្នោះឡើយ។ ប្រសិនបើបង្គោលឈើខ្វែងនោះ គ្រាន់តែផ្អែកជាប់នឹងដើមឈើ មិនបានបៀតបៀនដល់ដើមឈើទេ គួរធ្វើបាន។ ពាក្យថា «ចូរកាប់ដើមឈើ ចូរកាត់វល្លិ ចូរជីកមើម ឬចូរដកឫស» សូម្បីតែពាក្យយ៉ាងនេះ ក៏ភិក្ខុគួរនិយាយបាន ព្រោះមិនបានកំណត់ចំពោះ។ ប៉ុន្តែ បើកំណត់ចំពោះថា «ចូរកាប់ដើមឈើនេះ» ជាដើម មិនគួរនិយាយឡើយ។ សូម្បីតែការហៅឈ្មោះថា «ចូរកាប់ដើមស្វាយ ចូរញែកវល្លិបួនជ្រុង ចូរដកមើមដំឡូង ចូរដកស្មៅបុណ្យ ចូរកាត់សំបកឈើឈ្មោះឯណោះ» ពាក្យយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាពាក្យមិនកំណត់ចំពោះដដែល។ ព្រោះថា ពាក្យថា «ដើមស្វាយនេះ» ជាដើម ទើបឈ្មោះថាជាពាក្យកំណត់ចំពោះ ពាក្យនោះ ភិក្ខុមិនគួរនិយាយឡើយ។

Pacati vā pacāpeti vāti antamaso pattampi pacitukāmo tiṇādīnaṃ upari sañcicca aggiṃ karonto sayaṃ vā pacati, aññena vā pacāpetīti [Pg.32] sabbaṃ pathavīkhaṇanasikkhāpade vuttanayena veditabbaṃ. Aniyāmetvā pana ‘‘mugge paca, māse pacā’’tiādi vattuṃ vaṭṭati. ‘‘Ime mugge paca, ime māse pacā’’ti evaṃ vattuṃ na vaṭṭati.

ពាក្យថា «pacati vā pacāpeti vā» (ដុតឯង ឬប្រើគេឲ្យដុត) សេចក្តីថា សូម្បីតែចង់ដុតបាត្រ (ដុតដីដុតបាត្រដី) ក៏ដោយ ហើយមានបំណងចង់ដុត ក៏បង្កាត់ភ្លើងលើស្មៅជាដើម ដោយចេតនា ដុតខ្លួនឯងក្តី ប្រើអ្នកដទៃឲ្យដុតក្តី សេចក្តីទាំងពួងនេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលទុកហើយក្នុងបថវីខណនសិក្ខាបទ (សិក្ខាបទស្តីពីការជីកដី)។ ម៉្យាងទៀត បើមិនបានកំណត់ចំពោះថា «ចូរដាំសណ្តែកបាយ ចូរដាំសណ្តែកព្រៃ» ដូច្នេះជាដើម គប្បីពោលបាន។ តែបើពោលយ៉ាងនេះថា «ចូរដាំសណ្តែកបាយទាំងនេះ ចូរដាំសណ្តែកព្រៃទាំងនេះ» មិនគួរពោលឡើយ។

Anāpatti imaṃ jānātiādīsu ‘‘imaṃ mūlabhesajjaṃ jāna, imaṃ mūlaṃ vā paṇṇaṃ vā dehi, imaṃ rukkhaṃ vā lataṃ vā āhara, iminā pupphena vā phalena vā paṇṇena vā attho, imaṃ rukkhaṃ vā lataṃ vā phalaṃ vā kappiyaṃ karohī’’ti evamattho daṭṭhabbo. Ettāvatā bhūtagāmaparimocanaṃ kataṃ hoti. Paribhuñjantena pana bījagāmaparimocanatthaṃ puna kappiyaṃ kāretabbaṃ.

ក្នុងពាក្យថា «anāpatti imaṃ jānāti» (មិនត្រូវអាបត្តិ ក្នុងពាក្យថា ចូរដឹងនូវរបស់នេះ) ជាដើមនោះ គប្បីយល់សេចក្តីយ៉ាងនេះថា «ចូរដឹងនូវថ្នាំជាឫសឈើនេះ ចូរឲ្យឫសឈើ ឬស្លឹកឈើនេះ ចូរនាំមកនូវដើមឈើ ឬវល្លិ៍នេះ ខ្ញុំមានប្រយោជន៍ដោយផ្កា ឬផ្លែ ឬស្លឹកនេះ ចូរធ្វើដើមឈើ ឬវល្លិ៍ ឬផ្លែឈើនេះឲ្យជាកប្បិយៈ»។ ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ឈ្មោះថាធ្វើការដោះលែងរួចចាកភូតគាមហើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុអ្នកនឹងឆាន់ (ឬប្រើប្រាស់) ដើម្បីដោះលែងរួចចាកពីពីជគាម គប្បីឲ្យគេធ្វើកប្បិយកម្មម្តងទៀត។

Kappiyakaraṇañcettha iminā suttānusārena veditabbaṃ – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ aggiparijitaṃ satthaparijitaṃ nakhaparijitaṃ abījaṃ nibbaṭṭabījameva pañcama’’nti. Tattha ‘‘aggiparijita’’nti agginā parijitaṃ adhibhūtaṃ daḍḍhaṃ phuṭṭhanti attho. ‘‘Satthaparijita’’nti satthena parijitaṃ adhibhūtaṃ chinnaṃ viddhaṃ vāti attho. Esa nayo nakhaparijite. Abījanibbaṭṭabījāni sayameva kappiyāni. Agginā kappiyaṃ karontena kaṭṭhaggigomayaggiādīsu yena kenaci antamaso lohakhaṇḍenapi ādittena kappiyaṃ kātabbaṃ. Tañca kho ekadese phusantena ‘‘kappiya’’nti vatvāva kātabbaṃ. Satthena karontena yassa kassaci lohamayasatthassa antamaso sūcinakhacchedanānampi tuṇḍena vā dhārāya vā chedaṃ vā vedhaṃ vā dassentena ‘‘kappiya’’nti vatvāva kātabbaṃ. Nakhena kappiyaṃ karontena pūtinakhena na kātabbaṃ. Manussānaṃ pana sīhabyagghadīpimakkaṭādīnaṃ sakuntānañca nakhā tikhiṇā honti, tehi kātabbaṃ. Assamahiṃsasūkaramigagorūpādīnaṃ khurā atikhiṇā, tehi na kātabbaṃ, katampi akataṃ hoti. Hatthinakhā pana khurā na honti, tehi vaṭṭati. Yehi pana kātuṃ vaṭṭati, tehi tatthajātakehipi uddharitvā gahitakehipi chedaṃ vā vedhaṃ vā dassentena ‘‘kappiya’’nti vatvāva kātabbaṃ.

ការធ្វើកប្បិយកម្មក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបតាមលំដាប់ព្រះសូត្រនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យឆាន់ផ្លែឈើដោយសមណកប្ប ៥ យ៉ាង គឺ ផ្លែឈើដែលត្រូវភ្លើងបៀតបៀន (ដុត) ១ ផ្លែឈើដែលត្រូវគ្រឿងសស្ត្រាបៀតបៀន (កាត់) ១ ផ្លែឈើដែលត្រូវក្រចកបៀតបៀន (ចឹក) ១ ផ្លែឈើដែលគ្មានគ្រាប់ ១ ផ្លែឈើដែលមានគ្រាប់របូតចេញហើយជាគម្រប់ ៥»។ ក្នុងសមណកប្បទាំងនោះ ពាក្យថា «aggiparijita» សេចក្តីថា ផ្លែឈើដែលត្រូវភ្លើងបៀតបៀន គ្របសង្កត់ ដុត ឬប៉ះពាល់ ដោយអ្នកធ្វើកប្បិយកម្ម។ ពាក្យថា «satthaparijita» សេចក្តីថា ផ្លែឈើដែលត្រូវគ្រឿងសស្ត្រាបៀតបៀន គ្របសង្កត់ កាត់ ឬចាក់ធ្លុះ។ ន័យនេះ ក៏គប្បីអនុវត្តក្នុងពាក្យថា «nakhaparijita» (ត្រូវក្រចកបៀតបៀន) ដែរ។ ឯផ្លែឈើដែលគ្មានគ្រាប់ និងផ្លែឈើដែលរបូតគ្រាប់ចេញហើយ គឺជាកប្បិយៈដោយខ្លួនឯងស្រាប់។ កាលបើធ្វើកប្បិយកម្មដោយភ្លើង គប្បីធ្វើដោយភ្លើងណាមួយ ក្នុងបណ្តាភ្លើងអុស ភ្លើងអាចម៍គោជាដើម សូម្បីតែដោយដុំដែកដែលក្តៅក្រហម ក៏គប្បីធ្វើបាន។ ហើយការធ្វើនោះ គប្បីប៉ះចំផ្នែកណាមួយ ហើយពោលថា «កប្បិយំ» (គួរហើយ) ទើបធ្វើ។ កាលបើធ្វើដោយគ្រឿងសស្ត្រា គប្បីបង្ហាញការកាត់ ឬការចាក់ធ្លុះ ដោយចុង ឬដោយមុខនៃគ្រឿងសស្ត្រាធ្វើដោយលោហៈណាមួយ សូម្បីតែចុងម្ជុល ឬកាំបិតកាត់ក្រចក ហើយពោលថា «កប្បិយំ» ទើបធ្វើ។ កាលបើធ្វើកប្បិយកម្មដោយក្រចក មិនគប្បីធ្វើដោយក្រចកស្អុយឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ក្រចករបស់មនុស្ស សិង្ហ ខ្លាធំ ខ្លារខិន ស្វាជាដើម និងក្រចករបស់សត្វស្លាប តែងមុតស្រួច គប្បីធ្វើដោយក្រចកទាំងនោះបាន។ ចំណែកឯក្រចក (ក្រចកជើងចំពាម) របស់សេះ ក្របី ជ្រូក ម្រឹគ គោជាដើម មិនមុតស្រួចទេ មិនគប្បីធ្វើដោយក្រចកទាំងនោះឡើយ សូម្បីធ្វើហើយ ក៏ឈ្មោះថាមិនបានធ្វើដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្រចកដំរី មិនមែនជាក្រចកជើងចំពាម (khura) ទេ គប្បីធ្វើដោយក្រចកដំរីនោះបាន។ ម៉្យាងទៀត ក្រចករបស់សត្វទាំងឡាយណាដែលគួរធ្វើបាន គប្បីបង្ហាញការកាត់ ឬការចាក់ធ្លុះ ដោយក្រចកដែលដុះនៅនឹងកន្លែងនោះក្តី ឬក្រចកដែលដកចេញហើយយកមកក្តី រួចពោលថា «កប្បិយំ» ទើបធ្វើ។

Tattha sacepi bījānaṃ pabbatamatto rāsi rukkhasahassaṃ vā chinditvā ekābaddhaṃ katvā ucchūnaṃ vā mahābhāro bandhitvā ṭhapito hoti, ekasmiṃ bīje vā rukkhasākhāya vā ucchumhi vā kappiye kate sabbaṃ kataṃ hoti. Ucchū ca dārūni ca ekato baddhāni honti, ucchuṃ kappiyaṃ karissāmīti dāruṃ [Pg.33] vijjhati, vaṭṭatiyeva. Sace pana yāya rajjuyā vā valliyā vā baddhāni, taṃ vijjhati, na vaṭṭati. Ucchukhaṇḍānaṃ pacchiṃ pūretvā āharanti, ekasmiṃ khaṇḍe kappiye kate sabbaṃ katameva hoti. Maricapakkādīhi missetvā bhattaṃ āharanti, ‘‘kappiyaṃ karohī’’ti vutte sacepi bhattasitthe vijjhati, vaṭṭatiyeva. Tilataṇḍulādīsupi eseva nayo. Yāguyā pakkhittāni pana ekābaddhāni hutvā na santiṭṭhanti, tattha ekamekaṃ vijjhitvā kappiyaṃ kātabbameva. Kapitthaphalādīnaṃ anto miñjaṃ kaṭāhaṃ muñcitvā sañcarati, bhindāpetvā kappiyaṃ kārāpetabbaṃ. Ekābaddhaṃ hoti, kaṭāhepi kātuṃ vaṭṭati.

ក្នុងកប្បិយកម្មនោះ សូម្បីតែគំនរគ្រាប់ពូជមានទំហំប៉ុនភ្នំក្តី ឬដើមឈើមួយពាន់ដើមដែលគេកាប់ហើយចងរួមគ្នាតែមួយក្តី ឬបាច់អំពៅដ៏ធំដែលគេចងទុកក្តី កាលបើគេធ្វើកប្បិយកម្មលើគ្រាប់ពូជមួយគ្រាប់ ឬមែកឈើមួយមែក ឬអំពៅមួយដើមហើយ ឈ្មោះថាជាកប្បិយៈទាំងអស់។ បើអំពៅ និងឈើទាំងឡាយ គេចងរួមគ្នាតែមួយ ភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើកប្បិយកម្មលើអំពៅ» តែបែរជាទៅចាក់ចំឈើវិញ យ៉ាងនេះក៏គួរដែរ។ តែបើចាក់ចំខ្សែចង ឬវល្លិ៍ដែលគេចងរបស់ទាំងនោះ មិនគួរឡើយ។ បើគេដាក់កង់អំពៅពេញកញ្ជើយកមក កាលបើធ្វើកប្បិយកម្មលើកង់អំពៅមួយកង់ហើយ ទាំងអស់ក៏ឈ្មោះថាជាកប្បិយៈដែរ។ បើគេលាយម្ទេសទុំជាដើមក្នុងបាយយកមក កាលបើគេពោលថា «ចូរធ្វើកប្បិយកម្ម» ទោះបីជាចាក់ចំគ្រាប់បាយ ក៏គួរដែរ។ ក្នុងល្ង និងអង្ករជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ម្ទេសជាដើមដែលគេដាក់ក្នុងបបរ មិនបាននៅជាប់គ្នាតែមួយទេ ក្នុងទីនោះ ត្រូវតែចាក់ធ្វើកប្បិយកម្មម្តងមួយគ្រាប់ៗ។ ចំពោះផ្លែខ្វិតជាដើម បើសាច់ខាងក្នុងរបូតចេញពីសំបក ហើយរមៀលចុះឡើង ត្រូវតែឲ្យគេកម្ទេច (ឬពុះ) សិន ទើបឲ្យធ្វើកប្បិយកម្ម។ បើសាច់ខាងក្នុងនៅជាប់នឹងសំបកតែមួយ ទោះបីធ្វើកប្បិយកម្មលើសំបក ក៏គួរដែរ។

Asañciccāti pāsāṇarukkhādīni vā pavaṭṭentassa sākhaṃ vā kaḍḍhantassa kattaradaṇḍena vā bhūmiṃ paharitvā gacchantassa tiṇāni chijjanti, tāni tena chindissāmīti evaṃ sañcicca acchinnattā asañcicca chinnāni nāma honti. Iti asañcicca chindantassa anāpatti.

ពាក្យថា «Asañcicca» (ដោយមិនដឹងខ្លួន ឬដោយអចេតនា) សេចក្តីថា កាលដែលភិក្ខុរមៀលថ្ម ឬដើមឈើជាដើមក្តី ទាញមែកឈើក្តី ដើរទៅបណ្តើរយកឈើច្រត់វាយដីបណ្តើរក្តី ហើយស្មៅទាំងឡាយដាច់ទៅ ស្មៅទាំងនោះ ឈ្មោះថាដាច់ដោយអចេតនា ព្រោះភិក្ខុនោះមិនបានបង្កបង្កើនចិត្តគិតថា «អាត្មាអញនឹងកាត់ស្មៅទាំងនេះ» ឡើយ។ ភិក្ខុដែលកាត់ដោយអចេតនាយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Asatiyāti aññavihito kenaci saddhiṃ kiñci kathento pādaṅguṭṭhakena vā hatthena vā tiṇaṃ vā lataṃ vā chindanto tiṭṭhati, evaṃ asatiyā chindantassa anāpatti.

ពាក្យថា «Asatiyā» (ដោយភ្លេចស្មារតី) សេចក្តីថា ភិក្ខុមានចិត្តរាយមាយទៅក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេង កាលកំពុងនិយាយរឿងណាមួយជាមួយនរណាម្នាក់ ក៏ឈរកាត់ស្មៅ ឬវល្លិ៍ដោយមេជើងក្តី ដោយដៃក្តី ភិក្ខុដែលកាត់ដោយភ្លេចស្មារតីយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Ajānantassāti etthabbhantare bījagāmoti vā bhūtagāmoti vā na jānāti, chindāmītipi na jānāti, kevalaṃ vatiyā vā palālapuñje vā nikhādanaṃ vā khaṇittiṃ vā kudālaṃ vā saṅgopanatthāya ṭhapeti, ḍayhamānahattho vā aggiṃ pāteti, tatra ce tiṇāni chijjanti vā ḍayhanti vā anāpatti. Manussaviggahapārājikavaṇṇanāyaṃ pana sabbaaṭṭhakathāsu ‘‘sace bhikkhu rukkhena vā ajjhotthaṭo hoti, opāte vā patito sakkā ca hoti rukkhaṃ chinditvā bhūmiṃ vā khaṇitvā nikkhamituṃ, jīvitahetupi attanā na kātabbaṃ. Aññena pana bhikkhunā bhūmiṃ vā khaṇitvā rukkhaṃ vā chinditvā allarukkhato vā daṇḍakaṃ chinditvā taṃ rukkhaṃ pavaṭṭetvā nikkhāmetuṃ vaṭṭati, anāpattī’’ti vuttaṃ. Tattha kāraṇaṃ na dissati – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, davaḍāhe ḍayhamāne paṭaggiṃ dātuṃ, parittaṃ kātu’’nti (cūḷava. 283) idaṃ pana ekameva suttaṃ dissati. Sace etassa anulomaṃ ‘‘attano na vaṭṭati, aññassa vaṭṭatī’’ti [Pg.34] idaṃ nānākaraṇaṃ na sakkā laddhuṃ. Attano atthāya karonto attasinehena akusalacitteneva karoti, paro pana kāruññena, tasmā anāpattīti ce. Etampi akāraṇaṃ. Kusalacittenāpi hi imaṃ āpattiṃ āpajjati. Sabbaaṭṭhakathāsu pana vuttattā na sakkā paṭisedhetuṃ. Gavesitabbā ettha yutti. Aṭṭhakathācariyānaṃ vā saddhāya gantabbanti. Sesaṃ uttānameva.

ពាក្យថា «Ajānantassa» (កាលមិនដឹង) សេចក្តីថា ភិក្ខុមិនដឹងថាក្នុងទីនេះ (ក្នុងរបង ឬក្នុងគំនរចំបើង) មានពីជគាម ឬភូតគាមឡើយ ហើយក៏មិនដឹងថាខ្លួនកំពុងកាត់ដែរ គ្រាន់តែយកដប ដែកខួង ចបជីក ឬចបកាប់ ទៅដាក់ទុកក្នុងរបង ឬក្នុងគំនរចំបើង ដើម្បីរក្សាទុកឲ្យមានរបៀប ឬកាលដៃត្រូវភ្លើងរលាក ក៏ទម្លាក់ភ្លើងចុះទៅ បើស្មៅទាំងឡាយដាច់ ឬឆេះក្នុងទីនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួង ក្នុងមនុស្សវិគ្គហបារាជិកវណ្ណនា ពោលថា «បើភិក្ខុត្រូវដើមឈើសង្កត់ក្តី ធ្លាក់ទៅក្នុងរណ្តៅក្តី ហើយអាចនឹងកាត់ដើមឈើ ឬជីកដីដើម្បីចេញមកបាន សូម្បីតែព្រោះហេតុនៃជីវិត ក៏ខ្លួនឯងមិនគួរធ្វើឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុដទៃជីកដីក្តី កាប់ដើមឈើក្តី កាត់ឈើច្រត់ពីដើមឈើស្រស់ក្តី រមៀលដើមឈើនោះចេញក្តី ដើម្បីជួយឲ្យភិក្ខុនោះចេញមក យ៉ាងនេះគួរធ្វើ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ»។ ក្នុងរឿងនោះ មិនឃើញមានហេតុផលឡើយ មានតែព្រះសូត្រមួយនេះប៉ុណ្ណោះដែលប្រាកដមកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើភ្លើងឆេះព្រៃ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យបង្កាត់ភ្លើងទប់ ឬធ្វើរបាំងការពារ»។ ប្រសិនបើស្របតាមព្រះសូត្រនេះ ការបែងចែកថា «ខ្លួនឯងមិនគួរធ្វើ តែអ្នកដទៃគួរធ្វើ» នេះ មិនអាចរកហេតុផលបានឡើយ។ បើពោលថា «ភិក្ខុធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួនឯង តែងធ្វើដោយអកុសលចិត្តព្រោះស្រឡាញ់ខ្លួន ចំណែកឯអ្នកដទៃធ្វើដោយសេចក្តីអាណិតអាសូរ ហេតុនោះទើបមិនត្រូវអាបត្តិ» ដូច្នេះ សូម្បីតែហេតុផលនេះ ក៏មិនសមរម្យដែរ។ ព្រោះថា សូម្បីតែធ្វើដោយកុសលចិត្ត ក៏ត្រូវអាបត្តិនេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះមានពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួង មិនអាចនឹងបដិសេធបានឡើយ។ គប្បីស្វែងរកយុត្តិធម៌ (ហេតុផលដ៏សមគួរ) ក្នុងទីនេះ ឬគប្បីជឿតាមព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយចុះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កើតអំពីកាយនិងចិត្ត ១ កើតអំពីវាចានិងចិត្ត ១ កើតអំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១។ ជាកិរិយា (ត្រូវអាបត្តិព្រោះការធ្វើ) ជាសញ្ញាវិមោក្ខ (រួចផុតចាកអាបត្តិព្រោះសញ្ញា) ជាសចិត្តកៈ (មានចិត្តល្មើស) ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ (មានទោសព្រោះព្រះភគវន្តបញ្ញត្ត) ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Bhūtagāmasikkhāpadaṃ paṭhamaṃ.

ភូតគាមសិក្ខាបទ ទី១ ចប់។

2. Aññavādakasikkhāpadavaṇṇanā

២. អដ្ឋកថាអញ្ញវាទកសិក្ខាបទ

94. Dutiyasikkhāpade – anācāraṃ ācaritvāti akātabbaṃ katvā; kāyavacīdvāresu āpattiṃ āpajjitvāti vuttaṃ hoti. Aññenaññaṃ paṭicaratīti aññena vacanena aññaṃ vacanaṃ paṭicarati paṭicchādeti ajjhottharati; idāni taṃ paṭicaraṇavidhiṃ dassento ‘‘ko āpanno’’tiādimāha. Tatrāyaṃ vacanasambandho – so kira kiñci vītikkamaṃ disvā ‘‘āvuso, āpattiṃ āpannosī’’ti saṅghamajjhe āpattiyā anuyuñjiyamāno ‘‘ko āpanno’’ti vadati. ‘‘Tato tva’’nti vutte ‘‘ahaṃ kiṃ āpanno’’ti vadati. Atha ‘‘pācittiyaṃ vā dukkaṭaṃ vā’’ti vutte vatthuṃ pucchanto ‘‘ahaṃ kismiṃ āpanno’’ti vadati. Tato ‘‘asukasmiṃ nāma vatthusmi’’nti vutte ‘‘ahaṃ kathaṃ āpanno, kiṃ karonto āpannomhī’’ti pucchati. Atha ‘‘idaṃ nāma karonto āpanno’’ti vutte ‘‘kaṃ bhaṇathā’’ti vadati. Tato ‘‘taṃ bhaṇāmā’’ti vutte ‘‘kiṃ bhaṇathā’’ti vadati.

៩៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ២ ពាក្យថា «Anācāraṃ ācaritvā» សេចក្តីថា ធ្វើនូវអំពើដែលមិនគួរធ្វើ គឺត្រូវអាបត្តិក្នុងកាយទ្វារ និងវចីទ្វារ។ ពាក្យថា «Aññenaññaṃ paṭicarati» សេចក្តីថា យកពាក្យដទៃមកបិទបាំងពាក្យដទៃ គឺនិយាយពង្វាង លាក់បាំង គ្របសង្កត់។ ឥឡូវនេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ កាលនឹងបង្ហាញនូវវិធីនិយាយពង្វាងនោះ ទើបពោលពាក្យជាដើមថា «ko āpanno» (នរណាត្រូវអាបត្តិ)។ ក្នុងពាក្យនោះ មានការតភ្ជាប់ពាក្យយ៉ាងនេះថា ឮថា ភិក្ខុនោះឃើញការល្មើសណាមួយ ហើយកាលដែលគេសួរដេញដោលអំពីអាបត្តិក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃថា «ម្នាលអាវុសោ លោកត្រូវអាបត្តិហើយ» ក៏និយាយពង្វាងថា «តើនរណាត្រូវអាបត្តិ?»។ កាលដែលគេឆ្លើយថា «គឺលោកហ្នឹងហើយ» ក៏និយាយថា «តើខ្ញុំត្រូវអាបត្តិអ្វី?»។ លុះគេប្រាប់ថា «ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ឬទុក្កដ» កាលចង់សួររកវត្ថុ (រឿងរ៉ាវ) ក៏និយាយថា «តើខ្ញុំត្រូវអាបត្តិព្រោះរឿងអ្វី?»។ លុះគេប្រាប់ថា «ព្រោះរឿងឈ្មោះឯណោះ» ក៏សួរថា «តើខ្ញុំត្រូវអាបត្តិដោយរបៀបណា ខ្ញុំធ្វើអ្វីទើបត្រូវអាបត្តិ?»។ លុះគេប្រាប់ថា «លោកធ្វើការងារឈ្មោះនេះ ទើបត្រូវអាបត្តិ» ក៏និយាយថា «តើលោកនិយាយសំដៅលើនរណា?»។ លុះគេប្រាប់ថា «និយាយសំដៅលើលោកហ្នឹងហើយ» ក៏និយាយថា «តើលោកនិយាយរឿងអ្វី?»។

Apicettha ayaṃ pāḷimuttakopi aññenaññaṃ paṭicaraṇavidhi – bhikkhūhi ‘‘tava sipāṭikāya kahāpaṇo diṭṭho, kissevamasāruppaṃ karosī’’ti vutto ‘‘sudiṭṭhaṃ, bhante, na paneso kahāpaṇo; tipumaṇḍalaṃ eta’’nti bhaṇanto vā ‘‘tvaṃ suraṃ pivanto diṭṭho, kissevaṃ karosī’’ti vutto [Pg.35] ‘‘sudiṭṭho, bhante, na panesā surā, bhesajjatthāya sampāditaṃ ariṭṭha’’nti bhaṇanto vā ‘‘tvaṃ paṭicchanne āsane mātugāmena saddhiṃ nisinno diṭṭho, kissevamasāruppaṃ karosī’’ti vutto ‘‘yena diṭṭhaṃ sudiṭṭhaṃ, viññū panettha dutiyo atthi, so kissa na diṭṭho’’ti bhaṇanto vā, ‘‘īdisaṃ tayā kiñci diṭṭha’’nti puṭṭho ‘‘na suṇāmī’’ti sotamupanento vā, sotadvāre pucchantānaṃ cakkhuṃ upanento vā, aññenaññaṃ paṭicaratīti veditabbo. Aññavādakaṃ ropetūti aññavādakaṃ āropetu; patiṭṭhāpetūti attho. Vihesakaṃ ropetūti etasmimpi eseva nayo.

ម៉្យាងទៀត វិធីនិយាយពង្វាងដែលក្រៅពីព្រះបាលី (បាលីមុត្តកៈ) ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាភិក្ខុដែលពួកភិក្ខុពោលថា «គេឃើញកហាបណៈក្នុងថង់យាមរបស់លោកហើយ ហេតុអ្វីលោកធ្វើអំពើមិនសមគួរយ៉ាងនេះ?» កាលបើគេពោលយ៉ាងនេះ ក៏និយាយថា «លោកម្ចាស់ ឃើញច្បាស់ហើយ តែនោះមិនមែនកហាបណៈទេ នោះជាបន្ទះសំណប៉ាហាំងទេតើ» ដូច្នេះក្តី ឬភិក្ខុដែលគេពោលថា «គេឃើញលោកផឹកទឹកស្រវឹងហើយ ហេតុអ្វីលោកធ្វើសេចក្តីនោះ?» កាលបើគេពោលយ៉ាងនេះ ក៏និយាយថា «លោកម្ចាស់ ឃើញច្បាស់ហើយ តែនោះមិនមែនទឹកស្រវឹងទេ នោះជាទឹកថ្នាំអរិដ្ឋៈដែលគេផ្សំឡើងដើម្បីជាថ្នាំទេតើ» ដូច្នេះក្តី ឬភិក្ខុដែលគេពោលថា «គេឃើញលោកអង្គុយជាមួយមាតុគ្រាមក្នុងទីកំបាំងភ្នែកហើយ ហេតុអ្វីលោកធ្វើអំពើមិនសមគួរយ៉ាងនេះ?» កាលបើគេពោលយ៉ាងនេះ ក៏និយាយថា «អ្នកណាឃើញ ក៏ឃើញច្បាស់ហើយ តែក្នុងទីនេះមានវិញ្ញូជនម្នាក់ទៀតជាគម្រប់ពីរនាក់ដែរ ហេតុអ្វីក៏មិនឃើញអ្នកនោះ?» ដូច្នេះក្តី ឬកាលដែលគេសួរថា «លោកបានឃើញរបស់បែបនេះខ្លះទេ?» ក៏ធ្វើជាផ្អៀងត្រចៀកទៅរក រួចនិយាយថា «ខ្ញុំមិនឮទេ» ដូច្នេះក្តី ឬកាលដែលគេសួរត្រង់ទ្វារត្រចៀក បែរជាយកភ្នែកទៅបង្ហាញ ដូច្នេះក្តី ទាំងនេះ គប្បីជ្រាបថាជាការនិយាយពង្វាង (aññenaññaṃ paṭicarati)។ ពាក្យថា «Aññavādakaṃ ropetu» សេចក្តីថា គប្បីលើកឡើងនូវអញ្ញវាទកកម្ម គឺគប្បីតម្កល់ទុក។ ក្នុងពាក្យថា «Vihesakaṃ ropetu» ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

98. Aññavādake vihesake pācittiyanti ettha aññaṃ vadatīti aññavādakaṃ; aññenaññaṃ paṭicaraṇassetaṃ nāmaṃ. Vihesetīti vihesakaṃ; tuṇhībhūtassetaṃ nāmaṃ, tasmiṃ aññavādake vihesake. Pācittiyanti vatthudvaye pācittiyadvayaṃ vuttaṃ.

៩៨. ក្នុងពាក្យថា «Aññavādake vihesake pācittiyaṃ» នេះ ភិក្ខុនិយាយពាក្យផ្សេង (ពង្វាង) ឈ្មោះថា អញ្ញវាទកៈ នេះជាឈ្មោះនៃការនិយាយពង្វាងយកពាក្យដទៃមកបិទបាំងពាក្យដទៃ។ ភិក្ខុធ្វើការបៀតបៀន (សង្ឃ) ឈ្មោះថា វិហេសកៈ នេះជាឈ្មោះនៃការធ្វើស្ងៀមស្ងាត់ (មិនព្រមឆ្លើយ)។ ក្នុងអញ្ញវាទកកម្ម និងវិហេសកកម្មនោះ ពាក្យថា «pācittiyaṃ» គឺព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវអាបត្តិបាចិត្តិយពីរ ព្រោះវត្ថុពីរយ៉ាង។

100. Aropite aññavādaketi kammavācāya anāropite aññavādake. Aropite vihesaketi etasmimpi eseva nayo.

១០០. ពាក្យថា «Aropite aññavādake» សេចក្តីថា កាលដែលសង្ឃមិនទាន់បានសូត្រកម្មវាចាលើកឡើងនូវអញ្ញវាទកកម្ម។ ក្នុងពាក្យថា «Aropite vihesake» ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

101. Dhammakamme dhammakammasaññītiādīsu yaṃ taṃ aññavādakavihesakaropanakammaṃ kataṃ, tañce dhammakammaṃ hoti, so ca bhikkhu tasmiṃ dhammakammasaññī aññavādakañca vihesakañca karoti, athassa tasmiṃ aññavādake ca vihesake ca āpatti pācittiyassāti iminā nayena attho veditabbo.

១០១. ក្នុងពាក្យថា «Dhammakamme dhammakammasaññī» ជាដើមនោះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីតាមន័យនេះថា កម្មដែលសង្ឃធ្វើដើម្បីលើកឡើងនូវអញ្ញវាទកកម្ម និងវិហេសកកម្មនោះ បើជាធម្មកម្ម ហើយភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងធម្មកម្មនោះថាជាធម្មកម្មពិតមែន រួចហើយនៅតែធ្វើអញ្ញវាទកកម្ម (និយាយពង្វាង) និងវិហេសកកម្ម (ធ្វើស្ងៀមស្ងាត់) ទៀត ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ព្រោះអញ្ញវាទកកម្ម និងវិហេសកកម្មនោះ។

102. Ajānanto pucchatīti āpattiṃ vā āpannabhāvaṃ ajānantoyeva ‘‘kiṃ tumhe bhaṇatha, ahaṃ na jānāmī’’ti pucchati. Gilāno vā na kathetīti mukhe tādiso byādhi hoti, yena kathetuṃ na sakkoti. Saṅghassa bhaṇḍanaṃ vātiādīsu saṅghamajjhe kathite tappaccayā saṅghassa bhaṇḍanaṃ vā kalaho vā vivādo vā bhavissati, so mā ahosīti maññamāno na kathetīti iminā nayena attho veditabbo. Sesaṃ uttānamevāti.

១០២. ពាក្យថា Ajānanto pucchati សេចក្តីថា ភិក្ខុមិនដឹងនូវអាបត្តិ ឬមិនដឹងនូវភាពដែលខ្លួនត្រូវអាបត្តិពិតមែន ហើយសួរថា «លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ តើលោកនិយាយអ្វី ខ្ញុំមិនដឹងទេ»។ ពាក្យថា Gilāno vā na katheti សេចក្តីថា ជំងឺបែបនោះមានក្នុងមាត់ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យមិនអាចនិយាយបាន។ ក្នុងពាក្យថា Saṅghassa bhaṇḍanaṃ vā ជាដើម មានសេចក្តីអធិប្បាយថា កាលបើនិយាយក្នុងកណ្តាលសង្ឃហើយ ព្រោះបច្ច័យនៃការនិយាយនោះ ការឈ្លោះប្រកែកក្តី ការទាស់ទែងក្តី ការវិវាទក្តី របស់សង្ឃនឹងមានឡើង ភិក្ខុគិតថា «សូមកុំឱ្យការឈ្លោះប្រកែកជាដើមនោះមានឡើយ» ហើយមិននិយាយ គប្បីជ្រាបសេចក្តីតាមន័យនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, siyā kiriyaṃ, siyā akiriyaṃ, aññenaññaṃ paṭicarantassa hi kiriyaṃ [Pg.36] hoti, tuṇhībhāvena vihesantassa akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺកើតអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១, ជួនកាលជាកិរិយា (ការធ្វើ) ជួនកាលជាអកិរិយា (ការមិនធ្វើ) ដ្បិតកាលភិក្ខុនិយាយយកពាក្យផ្សេងមកបិទបាំងពាក្យផ្សេង ឈ្មោះថាជាកិរិយា កាលភិក្ខុបៀតបៀនសង្ឃដោយភាពស្ងៀមស្ងាត់ ឈ្មោះថាជាអកិរិយា, ជាសិក្ខាបទមានសញ្ញាវិមោក្ខ (រួចផុតព្រោះមិនមានសញ្ញា) ជាសចិត្តកៈ (មានចិត្តគិតល្មើស) ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត ជាទុក្ខវេទនា។

Aññavādakasikkhāpadaṃ dutiyaṃ.

អញ្ញវាទកសិក្ខាបទ ទី ២ ចប់។

3. Ujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā

៣. អត្ថាធិប្បាយអុជ្ឈាបនកសិក្ខាបទ

103. Tatiyasikkhāpade – dabbaṃ mallaputtaṃ bhikkhū ujjhāpentīti ‘‘chandāya dabbo mallaputto’’tiādīni vadantā taṃ āyasmantaṃ tehi bhikkhūhi avajānāpenti, avaññāya olokāpenti, lāmakato vā cintāpentī’’ti attho. Lakkhaṇaṃ panettha saddasatthānusārena veditabbaṃ. Ojjhāpentītipi pāṭho. Ayamevattho. Chandāyāti chandena pakkhapātena; attano attano sandiṭṭhasambhattānaṃ paṇītāni paññapetīti adhippāyo. Khiyyantīti ‘‘chandāya dabbo mallaputto’’tiādīni vadantā pakāsenti.

១០៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ ពាក្យថា dabbaṃ mallaputtaṃ bhikkhū ujjhāpenti សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយកាលនិយាយថា «ព្រះទព្វមល្លបុត្ត ធ្វើដោយឆន្ទាគតិ» ជាដើម ឈ្មោះថាធ្វើឱ្យភិក្ខុទាំងឡាយដទៃមើលងាយនូវព្រះអាយុស្មន្តនោះ ឬធ្វើឱ្យមើលរំលងដោយការមើលងាយ ឬធ្វើឱ្យគិតថាជាមនុស្សថោកទាប។ ឯលក្ខណៈក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបតាមក្បួនសទ្ទសាស្ត្រ។ បាឋថា Ojjhāpenti ក៏មាន សេចក្តីក៏ដូចគ្នាដែរ។ ពាក្យថា Chandāya គឺដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ឬដោយការលម្អៀងទៅរកពួកក្រុមខ្លួន សេចក្តីថា រៀបចំសេនាសនៈដ៏សម្រិតសម្រាំងឱ្យដល់ពួកមិត្តភក្តិដែលស្និទ្ធស្នាលនឹងខ្លួន។ ពាក្យថា Khiyyanti សេចក្តីថា កាលនិយាយថា «ព្រះទព្វមល្លបុត្ត ធ្វើដោយឆន្ទាគតិ» ជាដើម ឈ្មោះថាពោលទោសឱ្យប្រាកដ។

105. Ujjhāpanake khiyyanake pācittiyanti ettha yena vacanena ujjhāpenti, taṃ ujjhāpanakaṃ. Yena ca khiyyanti taṃ khiyyanakaṃ. Tasmiṃ ujjhāpanake khiyyanake. Pācittiyanti vatthudvaye pācittiyadvayaṃ vuttaṃ.

១០៥. ក្នុងពាក្យថា Ujjhāpanake khiyyanake pācittiyaṃ នេះ សម្តីណាដែលធ្វើឱ្យគេមើលងាយ សម្តីនោះឈ្មោះថា អុជ្ឈាបនកៈ។ សម្តីណាដែលពោលទោស សម្តីនោះឈ្មោះថា ខិយ្យនកៈ។ ក្នុងអុជ្ឈាបនកៈ និងខិយ្យនកៈនោះ។ ពាក្យថា Pācittiyaṃ គឺព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់អាបត្តិបាចិត្តិយ ២ ព្រោះវត្ថុ ២ យ៉ាង។

106. Ujjhāpanakaṃ nāma upasampannaṃ saṅghena sammataṃ senāsanapaññāpakaṃ vā…pe… appamattakavissajjanakaṃ vāti etesaṃ padānaṃ ‘‘maṅkukattukāmo’’ti iminā sambandho. Avaṇṇaṃ kattukāmo ayasaṃ kattukāmoti imesaṃ pana vasena upasampannantiādīsu ‘‘upasampannassā’’ti evaṃ vibhattivipariṇāmo kātabbo. Ujjhāpeti vā khiyyati vā āpatti pācittiyassāti ettha pana yasmā ‘‘khiyyanakaṃ nāmā’’ti evaṃ mātikāpadaṃ uddharitvāpi ‘‘ujjhāpanakaṃ nāmā’’ti imassa padassa vuttavibhaṅgoyeva vattabbo hoti, aññavādakasikkhāpade viya añño viseso natthi, tasmā taṃ visuṃ anuddharitvā avibhajitvā nigamanameva ekato katanti veditabbaṃ. Dhammakamme dhammakammasaññītiādīsu yaṃ tassa upasampannassa sammutikammaṃ kataṃ tañce dhammakammaṃ hoti, so ca bhikkhu tasmiṃ dhammakammasaññī ujjhāpanakañca khiyyanakañca karoti, athassa tasmiṃ ujjhāpanake ca khiyyanake ca āpatti pācittiyassāti iminā nayena attho veditabbo.

១០៦. ពាក្យថា Ujjhāpanakaṃ nāma upasampannaṃ... pe... vissajjanakaṃ vā នេះ គប្បីធ្វើការភ្ជាប់ជាមួយនឹងពាក្យថា maṅkukattukāmo (បំណងនឹងធ្វើឱ្យអៀនខ្មាស)។ ប៉ុន្តែដោយអំណាចនៃពាក្យថា avaṇṇaṃ kattukāmo ayasaṃ kattukāmo ក្នុងពាក្យថា upasampannantiādīsu គប្បីធ្វើការផ្លាស់ប្តូរវិភត្តិជា upasampannassa ជាដើម។ ក្នុងពាក្យថា ujjhāpeti vā khiyyati vā āpatti pācittiyassāti នេះ ព្រោះហេតុតែការលើកយកមាតិកាបទថា khiyyanakaṃ nāma មកក្តី ក៏ត្រូវពោលនូវវិភង្គដែលបានពោលហើយនៃបទថា ujjhāpanakaṃ nāma នោះឯង ព្រោះមិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នាអ្វី ដូចក្នុងអញ្ញវាទកសិក្ខាបទដែរ ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គមិនបានលើកបទនោះមកដោយឡែក មិនបានចែកវិភង្គ ប៉ុន្តែបានធ្វើនូវនិគមនៈ (ការសរុប) រួមគ្នាតែម្តង។ ក្នុងពាក្យថា dhammakamme dhammakammasaññī ជាដើម សម្មតិកម្មណាដែលសង្ឃបានធ្វើដល់ភិក្ខុឧបសម្បន្ននោះ បើសម្មតិកម្មនោះជាធម្មកម្មពិត ហើយភិក្ខុនោះមានសញ្ញាថាជាធម្មកម្មក្នុងកម្មនោះផង ហើយធ្វើនូវអុជ្ឈាបនកៈក្តី ខិយ្យនកៈក្តី ក្នុងខណៈនោះ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ព្រោះអុជ្ឈាបនកៈ និងខិយ្យនកៈនោះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីតាមន័យនេះ។

Anupasampannaṃ [Pg.37] ujjhāpeti vā khiyyati vāti ettha upasampannaṃ saṅghena sammataṃ aññaṃ anupasampannaṃ ujjhāpeti avajānāpeti, tassa vā taṃ santike khiyyatīti attho. Upasampannaṃ saṅghena asammatanti kammavācāya asammataṃ kevalaṃ ‘‘taveso bhāro’’ti saṅghena āropitabhāraṃ bhikkhūnaṃ vā phāsuvihāratthāya sayameva taṃ bhāraṃ vahantaṃ, yatra vā dve tayo bhikkhū viharanti, tatra vā tādisaṃ kammaṃ karontanti adhippāyo. Anupasampannaṃ saṅghena sammataṃ vā asammataṃ vāti ettha pana kiñcāpi anupasampannassa terasa sammutiyo dātuṃ na vaṭṭanti. Atha kho upasampannakāle laddhasammutiko pacchā anupasampannabhāve ṭhito, taṃ sandhāya ‘‘saṅghena sammataṃ vā’’ti vuttaṃ. Yassa pana byattassa sāmaṇerassa kevalaṃ saṅghena vā sammatena vā bhikkhunā ‘‘tvaṃ idaṃ kammaṃ karohī’’ti bhāro kato, tādisaṃ sandhāya ‘‘asammataṃ vā’’ti vuttaṃ. Sesamettha uttānamevāti.

ក្នុងពាក្យថា Anupasampannaṃ ujjhāpeti vā khiyyati vā នេះ មានសេចក្តីថា ធ្វើឱ្យអនុបសម្បន្នដទៃមើលងាយនូវភិក្ខុឧបសម្បន្នដែលសង្ឃបានសម្មតិ ឬពោលទោសភិក្ខុនោះក្នុងសំណាក់នៃអនុបសម្បន្ននោះ។ ពាក្យថា Upasampannaṃ saṅghena asammataṃ សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលសង្ឃមិនបានសម្មតិដោយកម្មវាចា គ្រាន់តែសង្ឃដាក់ភារៈឱ្យថា «នេះជាភារៈរបស់អ្នក» ឬភិក្ខុដែលកាន់យកភារៈនោះដោយខ្លួនឯង ដើម្បីសេចក្តីសុខស្រួលដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ឬក្នុងវត្តណាដែលមានភិក្ខុ ២-៣ អង្គគង់នៅ ហើយភិក្ខុនោះធ្វើនូវកិច្ចបែបនោះ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ក្នុងពាក្យថា Anupasampannaṃ saṅghena sammataṃ vā asammataṃ vā នេះ ទោះបីជាការឱ្យសម្មតិ ១៣ យ៉ាងដល់អនុបសម្បន្ន មិនគួរក៏ដោយ ប៉ុន្តែភិក្ខុដែលបានសម្មតិក្នុងកាលជាឧបសម្បន្ន ហើយក្រោយមកស្ថិតនៅក្នុងភាពជាអនុបសម្បន្ន ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់បុគ្គលនោះ ទើបប្រើពាក្យថា saṅghena sammataṃ vā។ ចំណែកសាមណេរណាដែលឈ្លាសវៃ ហើយសង្ឃក្តី ភិក្ខុដែលសង្ឃសម្មតិក្តី បានដាក់ភារៈឱ្យថា «អ្នកចូរធ្វើកិច្ចនេះ» ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់សាមណេរបែបនោះ ទើបប្រើពាក្យថា asammataṃ vā។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺកើតអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១, ជាកិរិយា, ជាសិក្ខាបទមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត ជាទុក្ខវេទនា។

Ujjhāpanakasikkhāpadaṃ tatiyaṃ.

អុជ្ឈាបនកសិក្ខាបទ ទី ៣ ចប់។

4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā

៤. អត្ថាធិប្បាយបឋមសេនាសនសិក្ខាបទ

108. Catutthasikkhāpade – hemantike kāleti hemantakāle himapātasamaye. Kāyaṃ otāpentāti mañcapīṭhādīsu nisinnā bālātapena kāyaṃ otāpentā. Kāle ārociteti yāgubhattādīsu yassa kassaci kāle ārocite. Ovaṭṭhaṃ hotīti himavassena ovaṭṭhaṃ tintaṃ hoti.

១០៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ ពាក្យថា Hemantike kāle គឺក្នុងសម័យរងា ក្នុងពេលដែលធ្លាក់ទឹកសន្សើម។ ពាក្យថា Kāyaṃ otāpentā គឺភិក្ខុទាំងឡាយអង្គុយលើគ្រែ ឬតាំងជាដើម ហើយហាលខ្លួននឹងកម្តៅថ្ងៃខ្ចី។ ពាក្យថា Kāle ārocite គឺកាលបើគេប្រគេនភត្តមានយាគូ និងបាយជាដើម ក្នុងកាលណាមួយ។ ពាក្យថា Ovaṭṭhaṃ hoti គឺសើមជោកដោយទឹកសន្សើម។

110. Avassikasaṅketeti vassikavassānamāsāti evaṃ apaññatte cattāro hemantike cattāro ca gimhike aṭṭha māseti attho. Maṇḍape vāti sākhāmaṇḍape vā padaramaṇḍape vā. Rukkhamūle vāti [Pg.38] yassa kassaci rukkhassa heṭṭhā. Yattha kākā vā kulalā vā na ūhadantīti yattha dhuvanivāsena kulāvake katvā vasamānā ete kākakulalā vā aññe vā sakuntā taṃ senāsanaṃ na ūhadanti, tādise rukkhamūle nikkhipituṃ anujānāmīti. Tasmā yattha gocarappasutā sakuntā vissamitvā gacchanti, tassa rukkhassa mūle nikkhipituṃ vaṭṭati. Yasmiṃ pana dhuvanivāsena kulāvake katvā vasanti, tassa rukkhassa mūle na nikkhipitabbaṃ. ‘‘Aṭṭha māse’’ti vacanato yesu janapadesu vassakāle na vassati, tesupi cattāro māse nikkhipituṃ na vaṭṭatiyeva. ‘‘Avassikasaṅkete’’ti vacanato yattha hemante devo vassati, tattha hemantepi ajjhokāse nikkhipituṃ na vaṭṭati. Gimhe pana sabbattha vigatavalāhakaṃ visuddhaṃ nabhaṃ hoti, evarūpe kāle kenacideva karaṇīyena ajjhokāse mañcapīṭhaṃ nikkhipituṃ vaṭṭati.

១១០. ពាក្យថា Avassikasaṅkete សេចក្តីថា រយៈពេល ៨ ខែ គឺ ៤ ខែក្នុងរដូវរងា និង ៤ ខែក្នុងរដូវក្តៅ ដែលមិនកំណត់ថាជាខែភ្លៀងក្នុងវស្សានរដូវ។ ពាក្យថា Maṇ幫ape vā គឺក្នុងមណ្ឌបដែលប្រក់ដោយមែកឈើក្តី មណ្ឌបដែលប្រក់ដោយបន្ទះក្តារក្តី។ ពាក្យថា Rukkhamūle vā គឺនៅក្រោមដើមឈើណាមួយ។ ពាក្យថា Yattha kākā vā kulalā vā na ūhadanti សេចក្តីថា នៅក្រោមដើមឈើណាដែលពួកក្អែកក្តី ខ្លែងក្តី ឬសត្វស្លាបដទៃទៀត មិនបានធ្វើសំបុកនៅអាស្រ័យជាប្រចាំ ហើយមិនបន្ទោបង់ដាក់សេនាសនៈនោះ ព្រះអង្គអនុញ្ញាតឱ្យដាក់សេនាសនៈក្រោមដើមឈើបែបនោះបាន។ ហេតុនោះ ដើមឈើណាដែលសត្វស្លាបគ្រាន់តែមកឈប់សម្រាកក្នុងពេលស្វែងរកចំណីហើយហើរទៅវិញ គឺគួរនឹងដាក់ (សេនាសនៈ) នៅក្រោមដើមឈើនោះបាន។ ប៉ុន្តែ ដើមឈើណាដែលសត្វស្លាបធ្វើសំបុកនៅអាស្រ័យជាប្រចាំ មិនគួរដាក់នៅក្រោមដើមឈើនោះឡើយ។ ព្រោះមានពាក្យក្នុងបាលីថា aṭṭha māse (៨ ខែ) ក្នុងជនបទណាដែលភ្លៀងមិនបង្អុរចុះក្នុងវស្សានរដូវ សូម្បីក្នុងជនបទនោះ ក៏មិនគួរដាក់ចោលក្នុងរយៈពេល ៤ ខែ (នៃវស្សានរដូវ) ដែរ។ ព្រោះមានពាក្យក្នុងបាលីថា avassikasaṅkete (ក្នុងសម័យដែលមិនមែនជាទីកំណត់នៃភ្លៀង) ក្នុងជនបទណាដែលភ្លៀងធ្លាក់ក្នុងរដូវរងា ក្នុងជនបទនោះ សូម្បីក្នុងរដូវរងា ក៏មិនគួរដាក់ចោលក្នុងទីវាលដែរ។ ចំណែកក្នុងរដូវក្តៅ មេឃតែងស្រឡះស្អាត មិនមានពពកក្នុងគ្រប់ជនបទ ក្នុងកាលបែបនេះ បើមានកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើ ភិក្ខុនឹងដាក់គ្រែ ឬតាំងក្នុងទីវាល ក៏គួរ។

Abbhokāsikenāpi vattaṃ jānitabbaṃ, tassa hi sace puggalikamañcako atthi, tattheva sayitabbaṃ. Saṅghikaṃ gaṇhantena vettena vā vākena vā vītamañcako gahetabbo. Tasmiṃ asati purāṇamañcako gahetabbo. Tasmimpi asati navavāyimo vā onaddhako vā gahetabbo. Gahetvā ca pana ‘‘ahaṃ ukkaṭṭharukkhamūliko ukkaṭṭhaabbhokāsiko’’ti cīvarakuṭimpi akatvā asamaye ajjhokāse rukkhamūle vā paññapetvā nipajjituṃ na vaṭṭati. Sace pana catugguṇenapi cīvarena katakuṭi atementaṃ rakkhituṃ na sakkoti, sattāhavaddalikādīni bhavanti, bhikkhuno kāyānugatikattā vaṭṭati.

ភិក្ខុអ្នកកាន់អព្ភោកាសិកធុតង្គ ក៏ត្រូវដឹងនូវវត្តដែរ ត្បិតថា បើភិក្ខុនោះមានគ្រែជារបស់បុគ្គលិកៈ គប្បីដេកលើគ្រែនោះឯង។ បើនឹងកាន់យកគ្រែជារបស់សង្ឃ គប្បីកាន់យកគ្រែដែលត្បាញដោយផ្តៅ ឬដោយសំបកឈើ។ កាលបើគ្រែនោះមិនមាន គប្បីកាន់យកគ្រែចាស់។ កាលបើគ្រែចាស់នោះមិនមានទៀត គប្បីកាន់យកគ្រែដែលត្បាញថ្មី ឬគ្រែដែលរុំដោយស្បែក។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើកាន់យកហើយ មិនត្រូវតាំងទុកហើយសម្រាកក្នុងទីវាល ឬទៀបគល់ឈើ ក្នុងកាលមិនគួរ ដោយអាងថា «អាត្មាអញជាអ្នកកាន់រុក្ខមូលធុតង្គយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ជាអ្នកកាន់អព្ភោកាសិកធុតង្គយ៉ាងតឹងរ៉ឹង» ដូច្នេះ ហើយមិនធ្វើសូម្បីតែខ្ទមចីវរឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើខ្ទមដែលធ្វើដោយចីវរមានជាន់ ៤ ក៏ដោយ ក៏មិនអាចការពារទឹកភ្លៀងដែលស្រក់ចុះមកបាន ក្នុងកាលដែលមានមេឃងងឹតរកកលនឹងភ្លៀងអស់ ៧ ថ្ងៃជាដើម ព្រោះគ្រែជាគ្រឿងបរិក្ខារជាប់តាមខ្លួនរបស់ភិក្ខុ (ការនាំយកគ្រែចូលទៅក្នុងទីមុង) ទើបគួរ។

Araññe paṇṇakuṭīsu vasantānaṃ sīlasampadāya pasannacittā manussā navaṃ mañcapīṭhaṃ denti ‘‘saṅghikaparibhogena paribhuñjathā’’ti vasitvā gacchantehi sāmantavihāre sabhāgabhikkhūnaṃ pesetvā gantabbaṃ, sabhāgānaṃ abhāve anovassake nikkhipitvā gantabbaṃ, anovassake asati rukkhe laggetvā gantabbaṃ. Cetiyaṅgaṇe sammajjaniṃ gahetvā bhojanasālaṅgaṇaṃ vā uposathāgāraṅgaṇaṃ vā pariveṇadivāṭṭhānaaggisālādīsu vā aññataraṃ sammajjitvā dhovitvā puna sammajjanīmāḷakeyeva ṭhapetabbā. Uposathāgārādīsu aññatarasmiṃ gahetvā avasesāni sammajjantassāpi eseva nayo.

កាលពួកមនុស្សដែលមានចិត្តជ្រះថ្លាចំពោះសីលសម្បទា នាំយកគ្រែ និងតាំងថ្មីមកប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលគង់នៅក្នុងខ្ទមស្លឹកក្នុងព្រៃ ដោយពាក្យថា «សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយប្រើប្រាស់ដោយបរិភោគបែបសង្ឃិកៈចុះ» ភិក្ខុទាំងឡាយកាលដែលនៅរួចហើយនឹងចាកចេញទៅ ត្រូវបញ្ជូន (គ្រែតាំងនោះ) ទៅក្នុងសំណាក់ភិក្ខុដែលមានសភាគគ្នា ក្នុងវិហារជិតខាង រួចសឹមទៅ បើមិនមានភិក្ខុដែលមានសភាគគ្នាទេ ត្រូវទុកដាក់ក្នុងទីដែលភ្លៀងមិនសាច រួចសឹមទៅ បើទីដែលភ្លៀងមិនសាចមិនមានទេ ត្រូវព្យួរទុកលើដើមឈើ រួចសឹមទៅ។ ភិក្ខុកាន់យកអំបោសក្នុងលានចេតិយ ហើយបោសសម្អាតលានរោងភត្តក្តី លានរោងឧបោសថក្តី ឬកន្លែងណាមួយក្នុងចំណោមបរិវេណ ទីសម្រាកថ្ងៃ និងរោងភ្លើងជាដើម រួចលាងសម្អាតហើយ ត្រូវទុកអំបោសនោះក្នុងស៊ុមសម្រាប់ដាក់អំបោសដដែលវិញ។ ទោះបីភិក្ខុកាន់យកអំបោសពីកន្លែងណាមួយ មានរោងឧបោសថជាដើម ហើយបោសសម្អាតទីកន្លែងដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។

Yo [Pg.39] pana bhikkhācāramaggaṃ sammajjantova gantukāmo hoti, tena sammajjitvā sace antarāmagge sālā atthi, tattha ṭhapetabbā. Sace natthi, valāhakānaṃ anuṭṭhitabhāvaṃ sallakkhetvā ‘‘yāvāhaṃ gāmato nikkhamāmi, tāva na vassissatī’’ti jānantena yattha katthaci nikkhipitvā puna paccāgacchantena pākatikaṭṭhāne ṭhapetabbā. Sace vassissatīti jānanto ajjhokāse ṭhapeti, dukkaṭanti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Sace pana tatra tatreva sammajjanatthāya sammajjanī nikkhittā hoti, taṃ taṃ ṭhānaṃ sammajjitvā tatra tatreva nikkhipituṃ vaṭṭati. Āsanasālaṃ sammajjantena vattaṃ jānitabbaṃ. Tatridaṃ vattaṃ – majjhato paṭṭhāya pādaṭṭhānābhimukhā vālikā haritabbā. Kacavaraṃ hatthehi gahetvā bahi chaḍḍetabbaṃ.

ចំណែកភិក្ខុណាប្រាថ្នានឹងបោសសម្អាតផ្លូវទៅបិណ្ឌបាតបណ្តើរ ដើរទៅបណ្តើរ ភិក្ខុនោះបោសហើយ បើមានសាលានៅក្នុងចន្លោះផ្លូវ ត្រូវទុកអំបោសក្នុងសាលានោះ។ បើមិនមានសាលាទេ ត្រូវសង្កេតមើលភាពមិនឡើងមកនៃពពកទាំងឡាយ ហើយដឹងថា «ដរាបណាអាត្មាអញចេញពីភូមិមកវិញ ភ្លៀងនឹងមិនទាន់ធ្លាក់ចុះមកទេ» ដូច្នេះហើយ ត្រូវទុកដាក់ក្នុងទីណាមួយក៏បាន កាលត្រឡប់មកវិញ ត្រូវយកទៅទុកក្នុងកន្លែងដើមវិញ។ ក្នុងមហាបច្ចរិយអដ្ឋកថាពោលថា បើដឹងថាភ្លៀងនឹងធ្លាក់ហើយ នៅតែដាក់ទុកក្នុងទីវាល ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ បើអំបោសដែលគេដាក់ទុកក្នុងទីនោះៗ ដើម្បីបោសសម្អាតមានស្រាប់ហើយ កាលបោសសម្អាតទីកន្លែងនោះៗរួច គួរនឹងទុកដាក់ក្នុងទីនោះៗវិញបាន។ ភិក្ខុកាលបោសសម្អាតរោងអាសនៈ ត្រូវដឹងនូវវត្ត។ វត្តក្នុងរោងអាសនៈនោះ គឺត្រូវកៀរខ្សាច់តាំងពីកណ្តាលទៅរកទីសម្រាប់ដាក់ជើង។ ត្រូវរើសសម្រាមដោយដៃយកទៅចោលខាងក្រៅ។

111. Masārakoti mañcapāde vijjhitvā tattha aṭaniyo pavesetvā kato. Bundikābaddhoti aṭanīhi mañcapāde ḍaṃsāpetvā pallaṅkasaṅkhepena kato. Kuḷīrapādakoti assameṇḍakādīnaṃ pādasadisehi pādehi kato. Yo vā pana koci vaṅkapādako, ayaṃ vuccati kuḷīrapādako. Āhaccapādakoti ayaṃ pana ‘‘āhaccapādako nāma mañco aṅge vijjhitvā kato hotī’’ti evaṃ parato pāḷiyaṃyeva vutto, tasmā aṭaniyo vijjhitvā tattha pādasikhaṃ pavesetvā upari āṇiṃ datvā katamañco ‘‘āhaccapādako’’ti veditabbo. Pīṭhepi eseva nayo. Anto saṃveṭhetvā baddhaṃ hotīti heṭṭhā ca upari ca vitthataṃ majjhe saṅkhittaṃ paṇavasaṇṭhānaṃ katvā baddhaṃ hoti, taṃ kira majjhe sīhabyagghacammaparikkhittampi karonti. Akappiyacammaṃ nāmettha natthi. Senāsanañhi sovaṇṇamayampi vaṭṭati, tasmā taṃ mahagghaṃ hoti. Anupasampannaṃ santharāpeti tassa palibodhoti yena santharāpitaṃ, tassa palibodho. Leḍḍupātaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassāti thāmamajjhimassa purisassa leḍḍupātaṃ atikkamantassa pācittiyaṃ.

១១១. ពាក្យថា គ្រែមានជើងចោះ (មសារកៈ) គឺគ្រែដែលគេធ្វើដោយចោះជើងគ្រែ ហើយសอดមេគ្រែចូលទៅក្នុងប្រហោងនោះ។ ពាក្យថា គ្រែមានជើងចងរឹត (ពុន្ទិកាពន្ធៈ) គឺគ្រែដែលគេធ្វើដោយភ្ជាប់មេគ្រែទៅនឹងជើងគ្រែឱ្យខាំគ្នាជាប់ក្នុងសណ្ឋានជាបល្ល័ង្ក។ ពាក្យថា គ្រែមានជើងដូចជើងក្តាម (កុឡីរបាទកៈ) គឺគ្រែដែលគេធ្វើដោយជើងដូចជាជើងសត្វមានសេះ និងចៀមជាដើម ឬគ្រែដែលមានជើងកោងណាមួយ នេះហៅថា គ្រែមានជើងដូចជើងក្តាម។ ចំណែកពាក្យថា គ្រែមានជើងដោតភ្ជាប់ (អាហច្ចបាទកៈ) នេះ មានពោលទុកក្នុងបាលីខាងមុខយ៉ាងនេះថា «គ្រែឈ្មោះថា អាហច្ចបាទកៈ គឺគ្រែដែលគេធ្វើដោយចោះត្រង់មេគ្រែ» ហេតុនោះ គ្រែដែលគេធ្វើដោយចោះមេគ្រែ ហើយសอดចុងជើងគ្រែចូលទៅក្នុងប្រហោងនោះ រួចបោះគន្លឹះពីខាងលើ គប្បីដឹងថាជា គ្រែមានជើងដោតភ្ជាប់។ សូម្បីក្នុងតាំង (កៅអី) ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ពាក្យថា «ចងរុំព័ទ្ធខាងក្នុង» គឺគេធ្វើឱ្យមានសណ្ឋានដូចជាស្គរតូច (ភនវៈ) ដែលរីកធំខាងក្រោមនិងខាងលើ រួមតូចចំកណ្តាល ហើយចងរុំព័ទ្ធទុក ឮថា គេធ្វើការគ្របដណ្តប់ចំកណ្តាលនោះដោយស្បែកសីហៈ ឬស្បែកខ្លាធំផងដែរ។ ក្នុងគ្រឿងប្រើប្រាស់នេះ មិនឈ្មោះថាមានស្បែកដែលមិនគួរគប្បី (អកប្បិយស្បែក) ឡើយ។ ព្រោះថា សេនាសនៈដែលធ្វើដោយមាស ក៏គួរគប្បីដែរ ហេតុនោះ គ្រឿងប្រើប្រាស់នោះទើបមានតម្លៃច្រើន។ ពាក្យថា «ឱ្យអនុបសម្បន្នក្រាលទុក ភារៈកង្វល់ (បលិពោធ) ជារបស់ភិក្ខុនោះ» គឺភារៈកង្វល់ជារបស់ភិក្ខុណាដែលបានបង្គាប់ឱ្យក្រាល។ ពាក្យថា «កាលបើកន្លងហួសចម្ងាយមួយចោលដុំដី ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ» គឺភិក្ខុកាលបើដើរកន្លងហួសចម្ងាយមួយចោលដុំដីរបស់បុរសដែលមានកម្លាំងមធ្យម ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។

Ayaṃ panettha vinicchayo – thero bhojanasālāyaṃ bhattakiccaṃ katvā daharaṃ āṇāpeti ‘‘gaccha divāṭṭhāne mañcapīṭhaṃ paññapehī’’ti. So tathā katvā nisinno. Thero yathāruciṃ vicaritvā tattha gantvā thavikaṃ vā uttarāsaṅgaṃ vā ṭhapeti, tato paṭṭhāya therassa palibodho. Nisīditvā sayaṃ [Pg.40] gacchanto neva uddharati, na uddharāpeti, leḍḍupātātikkame pācittiyaṃ. Sace pana thero tattha thavikaṃ vā uttarāsaṅgaṃ vā aṭṭhapetvā caṅkamantova daharaṃ ‘‘gaccha tva’’nti bhaṇati, tena ‘‘idaṃ bhante mañcapīṭha’’nti ācikkhitabbaṃ. Sace thero vattaṃ jānāti ‘‘tvaṃ gaccha, ahaṃ pākatikaṃ karissāmī’’ti vattabbaṃ. Sace bālo hoti anuggahitavatto ‘‘gaccha, mā idha tiṭṭha, neva nisīdituṃ na nipajjituṃ demī’’ti daharaṃ tajjetiyeva. Daharena ‘‘bhante sukhaṃ sayathā’’ti kappaṃ labhitvā vanditvā gantabbaṃ. Tasmiṃ gate therasseva palibodho. Purimanayeneva cassa āpatti veditabbā.

សេចក្តីសម្រេចក្នុងរឿងនេះមានដូចតទៅ៖ ព្រះថេរៈធ្វើភត្តកិច្ចក្នុងរោងភត្តរួចហើយ បង្គាប់ភិក្ខុខ្ចីថា "ចូរទៅក្រាលគ្រែតាំងក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃ"។ ភិក្ខុខ្ចីនោះបានធ្វើតាមបង្គាប់ហើយក៏អង្គុយនៅទីនោះ។ ព្រះថេរៈដើរទៅតាមសប្បាយហើយ ក៏ទៅកាន់ទីនោះ ដាក់ថង់យាមក្តី ស្បង់ស្បៃត្រៃចីវរក្តី ទុកនៅទីនោះ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ភារៈកង្វល់ (បលិពោធ) ជារបស់ព្រះថេរៈ។ លុះព្រះថេរៈអង្គុយហើយ កាលបើដើរចេញទៅក្នុងវេលាល្ងាច មិនប្រមូលទុកដាក់ដោយខ្លួនឯងក្តី មិនប្រើអ្នកដទៃឱ្យប្រមូលទុកដាក់ក្តី កាលបើដើរកន្លងហួសចម្ងាយមួយចោលដុំដី ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ប៉ុន្តែ បើព្រះថេរៈមិនបានដាក់ថង់យាមក្តី ស្បង់ស្បៃត្រៃចីវរក្តី ទុកនៅទីនោះទេ គ្រាន់តែដើរចង្ក្រមហើយនិយាយនឹងភិក្ខុខ្ចីថា "អ្នកចូរទៅចុះ" ភិក្ខុខ្ចីនោះត្រូវជម្រាបថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ នេះជាគ្រែតាំង"។ បើព្រះថេរៈដឹងវត្ត (ដឹងវិន័យ) គួរនិយាយថា "អ្នកចូរទៅចុះ អាត្មាជួយរៀបចំទុកដាក់ឱ្យដូចដើមវិញ"។ បើព្រះថេរៈជាបុគ្គលល្ងង់ខ្លៅ មិនបានរៀនវត្ត និយាយគំរាមភិក្ខុខ្ចីថា "ចូរទៅ កុំឈរនៅទីនេះ អាត្មាមិនឱ្យអង្គុយក្តី មិនឱ្យដេកក្តីឡើយ"។ ភិក្ខុខ្ចីនោះលុះបានទទួលការអនុញ្ញាតដ៏សមគួរហើយ ត្រូវជម្រាបថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់សម្រាន្តជាសុខចុះ" រួចថ្វាយបង្គំហើយដើរចេញទៅ។ កាលបើភិក្ខុខ្ចីនោះទៅហើយ ភារៈកង្វល់ជារបស់ព្រះថេរៈតែម៉្យាង។ ហើយអាបត្តិរបស់ព្រះថេរៈនោះ គប្បីដឹងតាមន័យមុននោះឯង។

Atha pana āṇattikkhaṇeyeva daharo ‘‘mayhaṃ bhante bhaṇḍakadhovanādi kiñci karaṇīyaṃ atthī’’ti vadati, thero ca naṃ ‘‘tvaṃ paññapetvā gacchāhī’’ti vatvā bhojanasālato nikkhamitvā aññattha gacchati, pāduddhārena kāretabbo. Sace tattheva gantvā nisīdati purimanayeneva cassa leḍḍupātātikkame āpatti. Sace pana thero sāmaṇeraṃ āṇāpeti, sāmaṇere tattha mañcapīṭhaṃ paññapetvā nisinnepi bhojanasālato aññattha gacchanto pāduddhārena kāretabbo. Gantvā nisinno puna gamanakāle leḍḍupātātikkame āpattiyā kāretabbo. Sace pana āṇāpento mañcapīṭhaṃ paññapetvā tattheva nisīdāti āṇāpeti, yatricchati tatra gantvā āgantuṃ labhati. Sayaṃ pana pākatikaṃ akatvā gacchantassa leḍḍupātātikkame pācittiyaṃ. Antarasannipāte mañcapīṭhāni paññapetvā nisinnehi gamanakāle ārāmikānaṃ imaṃ paṭisāmethāti vattabbaṃ, avatvā gacchantānaṃ leḍḍupātātikkame āpatti.

មួយវិញទៀត បើក្នុងខណៈដែលកំពុងបង្គាប់នោះឯង ភិក្ខុខ្ចីជម្រាបថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណាមានកិច្ចការខ្លះ មានការលាងសម្ភារៈជាដើម" ហើយព្រះថេរៈនិយាយនឹងភិក្ខុនោះថា "អ្នកចូរក្រាលទុកហើយសឹមទៅ" រួចដើរចេញពីរោងភត្តទៅកាន់ទីដទៃ ព្រះថេរៈនោះត្រូវអាបត្តិគ្រប់ពេលដែលលើកជើងដើរ (បាទុទ្ធារៈ)។ បើព្រះថេរៈទៅកាន់ទីនោះហើយអង្គុយ អាបត្តិរបស់លោកកាលបើដើរកន្លងហួសចម្ងាយមួយចោលដុំដី ក៏មានតាមន័យមុននោះឯង។ ប៉ុន្តែ បើព្រះថេរៈបង្គាប់សាមណេរ ទោះបីសាមណេរក្រាលគ្រែតាំងហើយអង្គុយនៅទីនោះក៏ដោយ ព្រះថេរៈកាលបើដើរចេញពីរោងភត្តទៅកាន់ទីដទៃ ត្រូវអាបត្តិគ្រប់ពេលដែលលើកជើងដើរ។ លុះទៅអង្គុយហើយ កាលបើដើរចេញទៅម្តងទៀត ត្រូវអាបត្តិព្រោះដើរកន្លងហួសចម្ងាយមួយចោលដុំដី។ ប៉ុន្តែ បើកាលកំពុងបង្គាប់ ព្រះថេរៈនិយាយថា "ចូរក្រាលគ្រែតាំងហើយអង្គុយនៅទីនោះចុះ" ព្រះថេរៈចង់ទៅកាន់ទីណា ក៏អាចទៅហើយត្រឡប់មកវិញបាន។ ចំណែកព្រះថេរៈកាលបើដើរចេញទៅក្នុងវេលាល្ងាច ដោយមិនបានធ្វើឱ្យដូចដើមវិញ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ព្រោះដើរកន្លងហួសចម្ងាយមួយចោលដុំដី។ ក្នុងពេលប្រជុំគ្នាក្នុងចន្លោះកាល ពួកភិក្ខុដែលក្រាលគ្រែតាំងហើយអង្គុយ កាលបើត្រឡប់ទៅវិញ ត្រូវប្រាប់ពួកអារាមិក (អ្នកថែរក្សាវត្ត) ថា "ចូររក្សាទុកដាក់គ្រែតាំងនេះផង" បើមិនបានប្រាប់ហើយដើរចេញទៅ ត្រូវអាបត្តិព្រោះដើរកន្លងហួសចម្ងាយមួយចោលដុំដី។

Mahādhammasavanaṃ nāma hoti tattha uposathāgāratopi bhojanasālatopi āharitvā mañcapīṭhāni paññapenti. Āvāsikānaṃyeva palibodho. Sace āgantukā ‘‘idaṃ amhākaṃ upajjhāyassa idaṃ ācariyassā’’ti gaṇhanti, tato paṭṭhāya tesaṃyeva palibodho. Gamanakāle pākatikaṃ akatvā leḍḍupātaṃ atikkamantānaṃ āpatti. Mahāpaccariyaṃ puna vuttaṃ – ‘‘yāva aññe na nisīdanti, tāva yehi paññattaṃ, tesaṃ bhāro. Aññesu āgantvā nisinnesu nisinnakānaṃ bhāro. Sace te anuddharitvā vā anuddharāpetvā vā gacchanti, dukkaṭaṃ. Kasmā? Anāṇattiyā paññapitattā’’ti. Dhammāsane paññatte yāva ussārako vā [Pg.41] dhammakathiko vā nāgacchati, tāva paññāpakānaṃ palibodho, tasmiṃ āgantvā nisinne tassa palibodho. Sakalaṃ ahorattaṃ dhammasavanaṃ hoti, añño ussārako vā dhammakathiko vā uṭṭhahati, añño nisīdati, yo yo āgantvā nisīdati, tassa tassa bhāro. Uṭṭhahantena pana ‘‘idamāsanaṃ tumhākaṃ bhāro’’ti vatvā gantabbaṃ. Sacepi itarasmiṃ anāgateyeva paṭhamaṃ nisinno uṭṭhāya gacchati, tasmiñca antoupacāraṭṭheyeva itaro āgantvā nisīdati, uṭṭhāya gato āpattiyā na kāretabbo. Sace pana itarasmiṃ anāgateyeva paṭhamaṃ nisinno uṭṭhāyāsanā leḍḍupātaṃ atikkamati, āpattiyā kāretabbo. Sabbattha ca ‘‘leḍḍupātātikkame paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiye pācittiya’’nti ayaṃ nayo mahāpaccariyaṃ vutto.

ការស្តាប់ធម៌ដ៏ធំ (មហាធម្មសវនៈ) តែងមាន ក្នុងពិធីនោះ ពួកភិក្ខុនាំយកគ្រែតាំងសូម្បីតែពីរោងឧបោសថក្តី ពីរោងភត្តក្តី មកក្រាលទុក។ ភារៈកង្វល់ជារបស់ពួកភិក្ខុម្ចាស់អាវាសតែម៉្យាង។ បើពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈកាន់យកដោយពាក្យថា "នេះជារបស់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់យើង នេះជារបស់ព្រះអាចារ្យរបស់យើង" ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ភារៈកង្វល់ជារបស់ពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈទាំងនោះឯង។ កាលបើត្រឡប់ទៅវិញ មិនបានធ្វើឱ្យដូចដើមវិញ ហើយដើរកន្លងហួសចម្ងាយមួយចោលដុំដី ត្រូវអាបត្តិ។ ក្នុងមហាបច្ចរី មានពាក្យពោលទុកទៀតថា "ដរាបណាពួកភិក្ខុដទៃមិនទាន់អង្គុយ ភារៈជារបស់ពួកភិក្ខុអ្នកក្រាល។ កាលបើពួកភិក្ខុដទៃមកអង្គុយហើយ ភារៈជារបស់ពួកភិក្ខុអ្នកអង្គុយនោះឯង។ បើពួកភិក្ខុទាំងនោះដើរចេញទៅ ដោយមិនប្រមូលទុកដាក់ដោយខ្លួនឯងក្តី មិនប្រើអ្នកដទៃឱ្យប្រមូលទុកដាក់ក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែគ្រឿងសេនាសនៈនោះ គេក្រាលទុកដោយមិនបានបង្គាប់"។ កាលបើគេរៀបចំធម្មាសនៈទុកហើយ ដរាបណាព្រះអូសារកៈ (អ្នកសូត្រធម៌) ក្តី ព្រះធម្មកថិកក្តី មិនទាន់មកដល់ ភារៈកង្វល់ជារបស់ពួកភិក្ខុអ្នករៀបចំ ដរាបនោះ លុះលោកមកដល់ហើយអង្គុយ ភារៈកង្វល់ជារបស់លោកនោះឯង។ បើការស្តាប់ធម៌មានពេញមួយថ្ងៃមួយយប់ ព្រះអូសារកៈក្តី ព្រះធម្មកថិកក្តី មួយអង្គក្រោកចេញទៅ មួយអង្គទៀតចូលមកអង្គុយ ភិក្ខុណាៗចូលមកអង្គុយ ភារៈជារបស់ភិក្ខុនោះៗ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុដែលក្រោកចេញទៅ ត្រូវនិយាយថា "អាសនៈនេះជាភារៈរបស់លោក" រួចសឹមទៅ។ ទោះបីភិក្ខុដែលអង្គុយមុនក្រោកដើរចេញទៅ ក្នុងខណៈដែលភិក្ខុមួយអង្គទៀតមិនទាន់មកដល់ក៏ដោយ បើកាលដែលភិក្ខុនោះកំពុងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ (ឧបចារៈ) នៅឡើយ ហើយភិក្ខុមួយអង្គទៀតមកដល់ហើយអង្គុយ ភិក្ខុដែលក្រោកដើរចេញទៅនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុដែលអង្គុយមុនក្រោកពីអាសនៈ ហើយដើរកន្លងហួសចម្ងាយមួយចោលដុំដី ក្នុងខណៈដែលភិក្ខុមួយអង្គទៀតមិនទាន់មកដល់ ត្រូវអាបត្តិ។ ក្នុងសេចក្តីសម្រេចទាំងពួង ពាក្យថា "កាលបើដើរកន្លងហួសចម្ងាយមួយចោលដុំដី ក្នុងជំហានដំបូងត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងជំហានទីពីរត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ" ន័យនេះមានពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។

112. Cimilikaṃ vātiādīsu cimilikā nāma sudhādiparikammakatāya bhūmiyā vaṇṇānurakkhaṇatthaṃ katā hoti, taṃ heṭṭhā pattharitvā upari kaṭasārakaṃ pattharanti. Uttarattharaṇaṃ nāma mañcapīṭhānaṃ upari attharitabbakaṃ paccattharaṇaṃ. Bhūmattharaṇaṃ nāma bhūmiyaṃ attharitabbā kaṭasārakādivikati. Taṭṭikaṃ nāma tālapaṇṇehi vā vākehi vā katataṭṭikā. Cammakhaṇḍo nāma sīhabyagghadīpitaracchacammādīsupi yaṃkiñci cammaṃ. Aṭṭhakathāsu hi senāsanaparibhoge paṭikkhittacammaṃ nāma na dissati, tasmā sīhacammādīnaṃ pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabbo. Pādapuñchanī nāma rajjukehi vā pilotikāhi vā pādapuñchanatthaṃ katā. Phalakapīṭhaṃ nāma phalakamayaṃ pīṭhaṃ. Atha vā phalakañceva dārumayapīṭhañca; etena sabbampi dārubhaṇḍādi saṅgahitaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana vitthāreneva vuttaṃ – ‘‘ādhārakaṃ pattapidhānaṃ pādakathalikaṃ tālavaṇṭaṃ bījanīpattakaṃ yaṃkiñci dārubhaṇḍaṃ antamaso pānīyauḷuṅkaṃ pānīyasaṅkhaṃ ajjhokāse nikkhipitvā gacchantassa dukkaṭa’’nti. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana esa nayo dutiyasikkhāpade dassito. Ajjhokāse rajanaṃ pacitvā rajanabhājanaṃ rajanauḷuṅko rajanadoṇikāti sabbaṃ aggisālāya paṭisāmetabbaṃ. Sace aggisālā natthi, anovassake pabbhāre nikkhipitabbaṃ. Tasmimpi asati yattha olokentā bhikkhū passanti, tādise ṭhāne ṭhapetvāpi gantuṃ vaṭṭati.

១១២. ក្នុងពាក្យថា "cimilikaṃ vā" ជាដើមនោះ គ្រឿងក្រាលឈ្មោះថា សិមិលិកា (កម្រាលសំពត់) គឺគេធ្វើឡើងដើម្បីការពារពណ៌នៃដីដែលបានធ្វើការលាបពណ៌ដោយកំបោរជាដើម គេក្រាលសិមិលិកានោះពីខាងក្រោម ហើយក្រាលកន្ទេលស្លឹកទ្រាំង (កដសារកៈ) ពីខាងលើ។ គ្រឿងក្រាលខាងលើ (ឧត្តរត្ថរណៈ) គឺគ្រឿងកម្រាលដែលគប្បីក្រាលពីខាងលើគ្រែនិងតាំង។ គ្រឿងក្រាលដី (ភូមត្ថរណៈ) គឺគ្រឿងកម្រាលមានកន្ទេលស្លឹកទ្រាំងជាដើម ដែលគប្បីក្រាលនៅលើដី។ កម្រាលឈ្មោះថា តដ្ដិកា គឺកន្ទេលដែលគេធ្វើដោយស្លឹកត្នោតក្តី ដោយសរសៃធ្នង់ក្តី។ ផែនស្បែក (ចម្មខណ្ឌៈ) គឺស្បែកណាមួយ សូម្បីតែស្បែកសីហៈ ស្បែកខ្លាធំ ស្បែកខ្លារខិន និងស្បែកខ្លាឃ្មុំជាដើម។ ព្រោះថាក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ មិនដែលឃើញពោលថា ស្បែកដែលហាមឃាត់ក្នុងការប្រើប្រាស់ជាសេនាសនៈឡើយ ហេតុនោះ ការហាមឃាត់ចំពោះស្បែកសីហៈជាដើម គប្បីដឹងថា ចំពោះតែការនាំយកតាមខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ ក្រណាត់ជូតជើង (បាទបុញ្ឆនី) គឺគ្រឿងជូតជើងដែលគេធ្វើដោយខ្សែតូចៗក្តី ដោយកំណាត់សំពត់ចាស់ៗក្តី ដើម្បីជូតជើង។ តាំងក្តារ (ផលកបីឋៈ) គឺតាំងដែលធ្វើដោយបន្ទះក្តារ។ ម៉្យាងទៀត គឺបន្ទះក្តារផង តាំងដែលធ្វើដោយឈើផង ដោយពាក្យនេះ គ្រឿងឈើទាំងអស់ជាដើម ត្រូវប្រមូលចូលក្នុងន័យនេះដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងမហាបច្ចរី មានពាក្យពោលទុកដោយពិស្តារថា "ភិក្ខុដាក់ជើងបាត្រក្តី គម្របបាត្រក្តី ថ្មដុសជើងក្តី ផ្លិតស្លឹកត្នោតក្តី ផ្លិតស្លឹកដូងក្តី គ្រឿងឈើណាមួយ សូម្បីតែវែកដួសទឹកក្តី សំបកខ្យងដួសទឹកក្តី ទុកក្នុងទីវាល ហើយដើរចេញទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ"។ ចំណែកក្នុងមហាអដ្ឋកថា ន័យនេះមានបង្ហាញទុកក្នុងសិក្ខាបទទីពីរ។ កាលបើដាំទឹកជ្រលក់ក្នុងទីវាលហើយ ឆ្នាំងទឹកជ្រលក់ក្តី វែកដួសទឹកជ្រលក់ក្តី ស្នូកទឹកជ្រលក់ក្តី គ្រឿងប្រើប្រាស់ទាំងអស់នោះ គប្បីប្រមូលទុកដាក់ក្នុងရោងភ្លើង។ បើរោងភ្លើងមិនមានទេ គប្បីដាក់ទុកក្នុងល្អាងភ្នំដែលភ្លៀងមិនសើម។ ទោះបីល្អាងភ្នំនោះមិនមានទេ ការដែលភិក្ខុដាក់ទុកក្នុងទីដែលពួកភិក្ខុដទៃមើលទៅឃើញបានងាយ ហើយដើរចេញទៅ ក៏គួរគប្បីដែរ។

Aññassa [Pg.42] puggaliketi yasmiṃ vissāsaggāho na ruhati, tassa santake dukkaṭaṃ. Yasmiṃ pana vissāso ruhati, tassa santakaṃ attano puggalikamiva hotīti mahāpaccariyādīsu vuttaṃ.

ពាក្យថា «ជារបស់បុគ្គលដទៃ (អញ្ញស្ស បុគ្គលិកេ)» គឺក្នុងរបស់របររបស់បុគ្គលណាដែលការកាន់យកដោយវិស្សាសៈមិនសម្រេច កាលបើភិក្ខុដើរចេញទៅដោយមិនបានប្រមូលទុកដាក់ក្តី មិនប្រើអ្នកដទៃឱ្យប្រមូលទុកដាក់ក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ បើការកាន់យកដោយវិស្សាសៈសម្រេច របស់របររបស់បុគ្គលនោះ ក៏ដូចជារបស់ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ភិក្ខុនោះឯង នេះជាពាក្យពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរីជាដើម។

113. Āpucchaṃ gacchatīti yo bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā lajjī hoti, attano palibodhaṃ viya maññati, yo tathārūpaṃ āpucchitvā gacchati, tassa anāpatti. Otāpento gacchatīti ātape otāpento āgantvā uddharissāmīti gacchati; evaṃ gacchato anāpatti. Kenaci palibuddhaṃ hotīti senāsanaṃ kenaci upaddutaṃ hotīti attho. Sacepi hi vuḍḍhataro bhikkhu uṭṭhāpetvā gaṇhāti, sacepi yakkho vā peto vā āgantvā nisīdati, koci vā issaro āgantvā gaṇhāti, senāsanaṃ palibuddhaṃ hoti, sīhabyagghādīsu vā pana taṃ padesaṃ āgantvā ṭhitesupi senāsanaṃ palibuddhaṃ hotiyeva. Evaṃ kenaci palibuddhe anuddharitvāpi gacchato anāpatti. Āpadāsūti jīvitabrahmacariyantarāyesu. Sesaṃ uttānamevāti.

១១៣. ពាក្យថា «លាហើយដើរចេញទៅ (អាបុច្ឆំ គច្ឆតិ)» គឺភិក្ខុក្តី សាមណេរក្តី អារាមិកក្តី ណាដែលជាអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសបាប (លជ្ជី) តែងយល់ឃើញថា ភារៈកង្វល់នោះដូចជាភារៈរបស់ខ្លួន ភិក្ខុណាប្រាប់លាបុគ្គលដែលមានសភាពបែបនោះហើយដើរចេញទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា «ហាលថ្ងៃហើយដើរចេញទៅ (ឱតាបេន្តោ គច្ឆតិ)» គឺភិក្ខុហាលគ្រឿងសេនាសនៈក្នុងកំដៅថ្ងៃ ដោយគិតថា "អាត្មនឹងត្រឡប់មកប្រមូលទុកដាក់វិញ" ហើយដើរចេញទៅ ភិក្ខុដែលដើរចេញទៅយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា «គ្រឿងសេនាសនៈដែលអ្នកណាមួយរារាំងទុក (កេនចិ បលិពុទ្ធំ ហោតិ)» សេចក្តីថា គ្រឿងសេនាសនៈដែលអ្នកណាមួយមកបៀតបៀនរារាំងទុក។ ពន្យល់ថា ទោះបីភិក្ខុដែលមានវស្សាចាស់ជាងបង្គាប់ឱ្យក្រោកហើយកាន់យកក្តី ទោះបីយក្សក្តី ប្រេតក្តី មកអង្គុយក្តី ទោះបីជនជាធំ (ស្តេច ឬមន្ត្រី) ណាមួយមកកាន់យកក្តី គ្រឿងសេនាសនៈនោះឈ្មោះថា ត្រូវគេរារាំងទុកហើយ។ ម៉្យាងទៀត សូម្បីពួកសត្វសីហៈនិងខ្លាធំជាដើម មកឈរនៅក្នុងទីនោះ គ្រឿងសេនាសនៈនោះក៏ឈ្មោះថា ត្រូវគេរារាំងទុកដូចគ្នា។ កាលបើគ្រឿងសេនាសនៈត្រូវគេរារាំងទុកយ៉ាងនេះ ទោះបីភិក្ខុមិនបានប្រមូលទុកដាក់ហើយដើរចេញទៅ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា «ក្នុងគ្រាមានអន្តរាយ (អាបទាសុ)» គឺក្នុងគ្រាដែលមានអន្តរាយដល់ជីវិត និងអន្តរាយដល់ព្រហ្មចរិយធម៌។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចកឋិនសមុដ្ឋាន គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងវាចា និងកើតឡើងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត ជាកិរិយាកិរិយៈ មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសេចក្តីសំគាល់ (នោសញ្ញាវិមោក្ខ) ជាអចិត្តកៈ មានទោសតាមព្រះបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិវជ្ជៈ) ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Paṭhamasenāsanasikkhāpadaṃ catutthaṃ.

បឋមសេនាសនសិក្ខាបទ ទី៤ ចប់។

5. Dutiyasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការពណ៌នាអំពីទុតិយសេនាសនសិក្ខាបទ

116. Dutiyasenāsanasikkhāpade – bhisīti mañcakabhisi vā pīṭhakabhisi vā. Cimilikādīnipi purimasikkhāpade vuttappakārāniyeva. Nisīdananti sadasaṃ veditabbaṃ. Paccattharaṇanti pāvāro kojavoti ettakameva vuttaṃ. Tiṇasanthāroti yesaṃ kesañci tiṇānaṃ santhāro. Esa nayo paṇṇasanthāre. Parikkhepaṃ atikkamantassāti ettha paṭhamapādaṃ atikkāmentassa dukkaṭaṃ, dutiyātikkame pācittiyaṃ. Aparikkhittassa upacāro nāma senāsanato dve leḍḍupātā.

១១៦. ក្នុងទុតិយសេនាសនសិក្ខាបទ ពាក្យថា «ពូក (ភិសិ)» គឺពូកសម្រាប់គ្រែក្តី ពូកសម្រាប់តាំងក្តី។ សូម្បីគ្រឿងកម្រាលមានសិមិលិកាជាដើម ក៏មានសភាពដូចដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងសិក្ខាបទមុននោះឯង។ ពាក្យថា «គ្រឿងសម្រាប់អង្គុយ (និសីទនៈ)» គb្បីដឹងថា ជាគ្រឿងកម្រាលដែលមានជាយ (សទសៈ)។ ពាក្យថា «គ្រឿងកម្រាលដណ្តប់ (បច្ចត្ថរណៈ)» គឺសំពត់ដណ្តប់ខាងលើក្តី កម្រាលរោមសត្វ (កោជវៈ) ក្តី មានពាក្យពោលទុកត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឯង។ ពាក្យថា «គ្រឿងក្រាលស្មៅ (តិណសន្ថារៈ)» គឺគ្រឿងក្រាលដែលធ្វើដោយស្មៅណាមួយ។ ន័យនេះ ក៏មានក្នុងគ្រឿងក្រាលស្លឹកឈើ (បណ្ណសន្ថារៈ) ដូចគ្នា។ ត្រង់ពាក្យថា «កាលបើដើរកន្លងហួសរបងព័ទ្ធ (បរិក្ខេបំ អតិក្កមន្តស្ស)» នោះ ក្នុងជំហានដំបូងដែលដើរកន្លងហួស ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងជំហានទីពីរ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ឧបចារៈនៃអារាមដែលមិនមានរបងព័ទ្ធ គឺមានចម្ងាយពីរចោលដុំដី ចាប់ពីសេនាសនៈទៅ។

Anāpucchaṃ [Pg.43] vā gaccheyyāti ettha bhikkhumhi sati bhikkhu āpucchitabbo. Tasmiṃ asati sāmaṇero, tasmiṃ asati ārāmiko, tasmimpi asati yena vihāro kārito so vihārasāmiko, tassa vā kule yo koci āpucchitabbo. Tasmimpi asati catūsu pāsāṇesu mañcaṃ ṭhapetvā mañce avasesamañcapīṭhāni āropetvā upari bhisiādikaṃ dasavidhampi seyyaṃ rāsiṃ karitvā dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍaṃ paṭisāmetvā dvāravātapānāni pidahitvā gamiyavattaṃ pūretvā gantabbaṃ. Sace pana senāsanaṃ ovassati, chadanatthañca tiṇaṃ vā iṭṭhakā vā ānītā honti, sace ussahati, chādetabbaṃ. No ce sakkoti, yo okāso anovassako, tattha mañcapīṭhādīni nikkhipitvā gantabbaṃ. Sace sabbampi ovassati, ussahantena antogāme upāsakānaṃ ghare ṭhapetabbaṃ. Sace tepi ‘‘saṅghikaṃ nāma bhante bhāriyaṃ, aggidāhādīnaṃ bhāyāmā’’ti na sampaṭicchanti, ajjhokāsepi pāsāṇānaṃ upari mañcaṃ ṭhapetvā sesaṃ pubbe vuttanayeneva nikkhipitvā tiṇehi ca paṇṇehi ca paṭicchādetvā gantuṃ vaṭṭati. Yañhi tattha aṅgamattampi avasissati, taṃ aññesaṃ tattha āgatānaṃ bhikkhūnaṃ upakāraṃ bhavissatīti.

ក្នុងពាក្យថា "Anāpucchaṃ vā gaccheyya" (ឬមិនលាហើយដើរចេញទៅ) នេះ មានសេចក្តីសម្រេចដូចតទៅ៖ កាលបើមានភិក្ខុ គប្បីលាភិក្ខុ។ កាលបើគ្មានភិក្ខុនោះទេ គប្បីលាសាមណេរ។ កាលបើគ្មានសាមណេរនោះទេ គប្បីលាអារាមិក (អ្នករក្សាក្រុមវត្ត)។ កាលបើគ្មានអារាមិកនោះទៀតទេ គប្បីលាឧបាសកអ្នកកសាងវិហារ ពោលគឺម្ចាស់វិហារនោះ ឬបុគ្គលណាម្នាក់ក្នុងត្រកូលរបស់ម្ចាស់វិហារនោះ។ កាលបើគ្មានបុគ្គលទាំងនោះទៀតទេ គប្បីតម្កល់គ្រែលើថ្មបួនដុំ រួចដាក់គ្រែនិងតាំងដែលនៅសល់ពីលើគ្រែនោះ ហើយគរគ្រឿងសេនាសនៈទាំង ១០ យ៉ាង មានពូកជាដើមពីលើ រួចទុកដាក់គ្រឿងឈើ គ្រឿងដីដុត ឲ្យមានរបៀបរៀបរយ បិទទ្វារនិងបង្អួច បំពេញគមិយវត្ត (វត្តរបស់ភិក្ខុអ្នកនឹងធ្វើដំណើរ) ហើយសឹមដើរចេញទៅ។ បើសិនជាសេនាសនៈនោះលិចទឹកភ្លៀង ហើយមានស្មៅ ឬឥដ្ឋដែលគេនាំមកដើម្បីប្រក់ បើអាចធ្វើបាន គប្បីប្រក់សេនាសនៈនោះ។ បើមិនអាចធ្វើបានទេ គប្បីយកគ្រែនិងតាំងជាដើម ទៅតម្កល់ទុកក្នុងទីកន្លែងដែលទឹកភ្លៀងមិនលិច រួចសឹមដើរចេញទៅ។ បើសិនជាលិចទឹកភ្លៀងទាំងអស់ ភិក្ខុដែលមានសមត្ថភាព គប្បីយកទៅផ្ញើទុកក្នុងផ្ទះរបស់ឧបាសកទាំងឡាយក្នុងភូមិ។ បើសិនជាឧបាសកទាំងឡាយនោះមិនព្រមទទួល ដោយពោលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ របស់សង្ឃជាភារៈធ្ងន់ណាស់ ពួកខ្ញុំព្រះករុណាខ្លាចគ្រោះថ្នាក់មានភ្លើងឆេះជាដើម" ដូច្នេះទេ សូម្បីក្នុងទីវាល ក៏គប្បីតម្កល់គ្រែលើដុំថ្មទាំងឡាយ ហើយទុកដាក់គ្រឿងសេនាសនៈដែលនៅសល់តាមវិធីដែលបានពោលមកហើយក្នុងខាងដើម រួចយកស្មៅនិងស្លឹកឈើមកគ្របដណ្តប់ពីលើ ហើយដើរចេញទៅ គឺគួរធ្វើបាន។ ព្រោះថា គ្រឿងសេនាសនៈសូម្បីតែមួយចំណែកតូចដែលនៅសល់ក្នុងទីនោះ នឹងក្លាយជាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុដទៃទៀតដែលមកដល់ទីនោះ។

117. Vihārassa upacāretiādīsu vihārassūpacāro nāma pariveṇaṃ. Upaṭṭhānasālāti pariveṇabhojanasālā. Maṇḍapoti pariveṇamaṇḍapo. Rukkhamūlanti pariveṇarukkhamūlaṃ. Ayaṃ tāva nayo kurundaṭṭhakathāyaṃ vutto. Kiñcāpi vutto, atha kho vihāroti antogabbho vā aññaṃ vā sabbaparicchannaṃ guttasenāsanaṃ veditabbaṃ. Vihārassa upacāreti tassa bahi āsanne okāse. Upaṭṭhānasālāyaṃ vāti bhojanasālāyaṃ vā. Maṇḍape vāti aparicchanne paricchanne vāpi bahūnaṃ sannipātamaṇḍape. Rukkhamūle vattabbaṃ natthi. Āpatti dukkaṭassāti vuttappakārañhi dasavidhaṃ seyyaṃ antogabbhādimhi guttaṭṭhāne paññapetvā gacchantassa yasmā seyyāpi senāsanampi upacikāhi palujjati, vammikarāsiyeva hoti, tasmā pācittiyaṃ vuttaṃ. Bahi pana upaṭṭhānasālādīsu paññapetvā gacchantassa seyyāmattameva nasseyya, ṭhānassa aguttatāya [Pg.44] na senāsanaṃ, tasmā ettha dukkaṭaṃ vuttaṃ. Mañcaṃ vā pīṭhaṃ vāti ettha yasmā na sakkā mañcapīṭhaṃ sahasā upacikāhi khāyituṃ, tasmā taṃ vihārepi santharitvā gacchantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ. Vihārūpacāre pana taṃ vihāracārikaṃ āhiṇḍantāpi disvā paṭisāmessanti.

១១៧. ក្នុងពាក្យថា "vihārassa upacāre" (ក្នុងឧបចារនៃវិហារ) ជាដើមនោះ ពាក្យថា "ឧបចារនៃវិហារ" បានដល់ បរិវេណវត្ត។ ពាក្យថា "ឧបដ្ឋានសាលា" បានដល់ រោងភត្តក្នុងបរិវេណវត្ត។ ពាក្យថា "មណ្ឌប" បានដល់ រោងមណ្ឌបក្នុងបរិវេណវត្ត។ ពាក្យថា "គល់ឈើ" បានដល់ គល់ឈើក្នុងបរិវេណវត្ត។ វិធីនេះមានពោលទុកក្នុងកុរុន្ធីអដ្ឋកថាជាមុនសិន។ ទោះបីជាមានពោលទុកយ៉ាងនោះក៏ដោយ ប៉ុន្តែពាក្យថា "វិហារ" ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា បានដល់ បន្ទប់ខាងក្នុង ឬសេនាសនៈដែលបិទបាំងជិតល្អដទៃទៀត ដែលជាទីសេនាសនៈកំបាំង។ ពាក្យថា "ក្នុងឧបចារនៃវិហារ" គឺក្នុងទីជិតខាងក្រៅវិហារនោះ។ ពាក្យថា "ក្នុងឧបដ្ឋានសាលា" គឺក្នុងរោងភត្ត។ ពាក្យថា "ក្នុងមណ្ឌប" គឺក្នុងមណ្ឌបជាទីប្រជុំនៃភិក្ខុច្រើនរូប ទោះបីជាមណ្ឌបនោះមិនបានបិទបាំងជុំវិញ ឬបិទបាំងជុំវិញក៏ដោយ។ ចំណែកពាក្យថា "ទាបគល់ឈើ" គ្មានសេចក្តីត្រូវពន្យល់បន្ថែមឡើយ។ ក្នុងពាក្យថា "āpatti dukkaṭassa" (ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ) នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ដ៏កំបាំងថា ភិក្ខុដែលចាត់ចែងក្រាលគ្រឿងសេនាសនៈទាំង ១០ យ៉ាង តាមប្រភេទដែលបានពោលហើយ ក្នុងទីកំបាំងមានបន្ទប់ខាងក្នុងជាដើម រួចដើរចេញទៅ ព្រោះតែគ្រឿងសេនាសនៈក្តី សេនាសនៈក្តី តែងត្រូវក្ដៀច (កណ្ដៀរ) ស៊ីបំផ្លាញ រហូតក្លាយជាដំបូកកណ្ដៀរ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ចំណែកឯខាងក្រៅវិហារ មានឧបដ្ឋានសាលាជាដើម ភិក្ខុដែលក្រាលគ្រឿងសេនាសនៈទុក រួចដើរចេញទៅ គ្រឿងសេនាសនៈប៉ុណ្ណោះដែលគប្បីវិនាសទៅ តែសេនាសនៈមិនវិនាសឡើយ ព្រោះតែទីនោះជាទីមិនកំបាំង ហេតុនោះ ក្នុងទីមានឧបដ្ឋានសាលាជាដើមនេះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ក្នុងពាក្យថា "mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā" (គ្រែក្តី តាំងក្តី) នេះ ព្រោះហេតុតែគ្រែនិងតាំង កណ្ដៀរមិនអាចស៊ីបំផ្លាញបានភ្លាមៗឡើយ ហេតុនោះ សូម្បីតែក្នុងវិហារ ភិក្ខុដែលក្រាលគ្រែនិងតាំងនោះទុក រួចដើរចេញទៅ ព្រះមានព្រះភាគក៏ត្រាស់ថា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ។ ចំណែកឯក្នុងឧបចារនៃវិហារវិញ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយដែលត្រេចទៅកាន់ចារិកក្នុងវត្តបានឃើញគ្រែនិងតាំងនោះ ក៏នឹងជួយទុកដាក់រក្សាទុកជាមិនខាន ហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

118. Uddharitvā gacchatīti ettha uddharitvā gacchantena mañcapīṭhakavāṭaṃ sabbaṃ apanetvā saṃharitvā cīvaravaṃse laggetvā gantabbaṃ. Pacchā āgantvā vasanakabhikkhunāpi puna mañcapīṭhaṃ vā paññapetvā sayitvā gacchantena tatheva kātabbaṃ. Antokuṭṭato seyyaṃ bahikuṭṭe paññapetvā vasantena gamanakāle gahitaṭṭhāneyeva paṭisāmetabbaṃ. Uparipāsādato oropetvā heṭṭhāpāsāde vasantassapi eseva nayo. Rattiṭṭhānadivāṭṭhānesu mañcapīṭhaṃ paññapetvāpi gamanakāle puna gahitaṭṭhāneyeva ṭhapetabbaṃ.

១១៨. ក្នុងពាក្យថា "uddharitvā gacchati" (ប្រមូលទុកដាក់ហើយដើរចេញទៅ) នេះ ភិក្ខុដែលប្រមូលទុកដាក់ហើយដើរចេញទៅ គប្បីដោះគ្រឿងចងគ្រែនិងតាំងតូចៗទាំងអស់ រួចបត់ទុក ហើយយកទៅព្យួរទុកលើខ្សែតម្កល់ចីវរ (ខ្សែតី) រួចសឹមដើរចេញទៅ។ សូម្បីតែភិក្ខុដែលមកស្នាក់នៅជាក្រោយ កាលបើបានក្រាលគ្រែក្តី តាំងក្តី សឹងសម្រាន្តហើយ ពេលនឹងដើរចេញទៅវិញ ក៏គប្បីធ្វើតាមវិធីនោះដូចគ្នា។ ភិក្ខុដែលយកគ្រឿងសេនាសនៈពីខាងក្នុងជញ្ជាំង ទៅក្រាលស្នាក់នៅខាងក្រៅជញ្ជាំង ពេលនឹងដើរចេញទៅ គប្បីយកទៅទុកដាក់ក្នុងកន្លែងដែលខ្លួនបានយកមកនោះវិញ។ សូម្បីតែភិក្ខុដែលយកគ្រឿងសេនាសនៈចុះពីប្រាសាទជាន់លើ មកស្នាក់នៅប្រាសាទជាន់ក្រោម ក៏មានវិធីដូចគ្នានេះដែរ។ សូម្បីតែភិក្ខុដែលក្រាលគ្រែនិងតាំងក្នុងទីសម្រាកយប់ ឬទីសម្រាកថ្ងៃ ពេលនឹងដើរចេញទៅ គប្បីយកទៅតម្កល់ទុកក្នុងកន្លែងដែលខ្លួនបានយកមកនោះវិញ។

Āpucchaṃ gacchatīti etthāyaṃ āpucchitabbānāpucchitabbavinicchayo – yā tāva bhūmiyaṃ dīghasālā vā paṇṇasālā vā hoti, yaṃ vā rukkhatthambhesu, katagehaṃ upacikānaṃ uṭṭhānaṭṭhānaṃ hoti, tato pakkamantena tāva āpucchitvāva pakkamitabbaṃ. Tasmiñhi katipayāni divasāni ajaggiyamāne vammikāva santiṭṭhanti. Yaṃ pana pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇatthambhesu vā katasenāsanaṃ siluccayaleṇaṃ vā sudhālittasenāsanaṃ vā yattha upacikāsaṅkā natthi, tato pakkamantassa āpucchitvāpi anāpucchitvāpi gantuṃ vaṭṭati, āpucchanaṃ pana vattaṃ. Sace tādisepi senāsane ekena passena upacikā ārohanti, āpucchitvāva gantabbaṃ. Yo pana āgantuko bhikkhu saṅghikaṃ senāsanaṃ gahetvā vasantaṃ bhikkhuṃ anuvattanto attano senāsanaṃ aggahetvā vasati, yāva so na gaṇhāti, tāva taṃ senāsanaṃ purimabhikkhusseva palibodho. Yadā pana so senāsanaṃ gahetvā attano issariyena vasati, tato paṭṭhāya āgantukasseva palibodho. Sace ubhopi vibhajitvā gaṇhanti, ubhinnampi palibodho. Mahāpaccariyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘sace dve tayo ekato hutvā paññapenti, gamanakāle sabbehipi āpucchitabbaṃ. Tesu ce paṭhamaṃ gacchanto ‘pacchimo jaggissatī’ti ābhogaṃ katvā gacchati vaṭṭati. Pacchimassa ābhogena mutti natthi. Bahū ekaṃ pesetvā santharāpenti, gamanakāle sabbehi vā āpucchitabbaṃ[Pg.45], ekaṃ vā pesetvā āpucchitabbaṃ. Aññato mañcapīṭhādīni ānetvā aññatra vasitvāpi gamanakāle tattheva netabbāni. Sace aññāvāsato ānetvā vasamānassa añño vuḍḍhataro āgacchati, na paṭibāhitabbo, ‘mayā bhante aññāvāsato ānītaṃ, pākatikaṃ kareyyāthā’ti vattabbaṃ. Tena ‘evaṃ karissāmī’ti sampaṭicchite itarassa gantuṃ vaṭṭati. Evamaññattha haritvāpi saṅghikaparibhogena paribhuñjantassa naṭṭhaṃ vā jiṇṇaṃ vā corehi vā haṭaṃ gīvā na hoti, puggalikaparibhogena paribhuñjantassa pana gīvā hoti. Aññassa mañcapīṭhaṃ pana saṅghikaparibhogena vā puggalikaparibhogena vā paribhuñjantassa naṭṭhaṃ gīvāyeva’’.

ក្នុងពាក្យថា "āpucchaṃ gacchati" (លាហើយដើរចេញទៅ) នេះ មានសេចក្តីសម្រេចអំពីបុគ្គលដែលគប្បីលានិងមិនគប្បីលាដូចតទៅ៖ សាលាវែងក្តី រោងស្លឹកក្តី ដែលសង់នៅលើដី ឬសាលាដែលសង់ដោយសសរឈើ ដែលជាទីសេនាសនៈងាយនឹងកើតកណ្ដៀរ ភិក្ខុដែលនឹងដើរចេញទៅពីទីនោះ គប្បីលាជាមុនសិនសឹមដើរចេញទៅ។ ព្រោះថា កាលបើសេនាសនៈនោះមិនបានបោសច្រាសសម្អាតត្រឹមតែពីរបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ដំបូកកណ្ដៀរទាំងឡាយនឹងកើតឡើងជាមិនខាន។ ចំណែកឯសេនាសនៈដែលសង់នៅលើផ្ទាំងថ្មក្តី សង់ដោយសសរថ្មក្តី ល្អាងភ្នំក្តី សេនាសនៈដែលបូកកំបោរក្តី ដែលជាទីគ្មានការសង្ស័យថានឹងមានកណ្ដៀរឡើយ ភិក្ខុដែលដើរចេញទៅពីទីនោះ ទោះបីលាក្តី មិនលាក្តី ក៏គួរដើរចេញទៅបាន ប៉ុន្តែការលានោះជាវត្តប្រតិបត្តិ។ បើសិនជាសេនាសនៈបែបនោះ មានកណ្ដៀរឡើងតាមចំហៀងណាមួយ ភិក្ខុគប្បីលាជាមុនសិនសឹមដើរចេញទៅ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុអាគន្តុកៈណាមួយ ចូលទៅស្នាក់នៅតាមភិក្ខុដែលបានកាន់យកសេនាសនៈរបស់សង្ឃស្នាក់នៅមុន ដោយខ្លួនឯងមិនបានកាន់យកសេនាសនៈឡើយ ដរាបណាភិក្ខុអាគន្តុកៈនោះមិនទាន់កាន់យកសេនាសនៈជាចំណែករបស់ខ្លួនទេ ដរាបនោះ សេនាសនៈនោះនៅតែជាភារៈ (បលិពោធ) របស់ភិក្ខុរូបមុនដដែល។ លុះកាលណាភិក្ខុអាគន្តុកៈនោះកាន់យកសេនាសនៈស្នាក់នៅដោយអំណាចជារបស់ខ្លួនហើយ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សេនាសនៈនោះក៏ក្លាយជាភារៈរបស់ភិក្ខុអាគន្តុកៈនោះវិញ។ បើសិនជាភិក្ខុទាំងពីររូបចែកគ្នាកាន់យកសេនាសនៈ សេនាសនៈនោះក៏ជាភារៈរបស់ភិក្ខុទាំងពីររូប។ ចំណែកក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា មានពោលទុកថា "បើសិនជាភិក្ខុពីរឬបីរូបរួមគ្នាត្រាស់ចាត់ចែងក្រាលសេនាសនៈ ពេលនឹងដើរចេញទៅ ភិក្ខុទាំងអស់គប្បីលា។ ក្នុងភិក្ខុទាំងនោះ បើភិក្ខុដែលដើរចេញទៅមុនគេ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា 'ភិក្ខុដែលនៅក្រោយនឹងជួយថែរក្សា' ដូច្នេះ រួចដើរចេញទៅ គឺគួរធ្វើបាន។ ចំណែកភិក្ខុដែលនៅក្រោយគេ បើដើរចេញទៅដោយគ្រាន់តែធ្វើទុកក្នុងចិត្ត (ដោយមិនបានលា) នោះ មិនរួចចាកអាបត្តិឡើយ។ បើភិក្ខុច្រើនរូបប្រើភិក្ខុមួយរូបឲ្យទៅក្រាលសេនាសនៈ ពេលនឹងដើរចេញទៅ ភិក្ខុទាំងអស់គប្បីលា ឬប្រើភិក្ខុមួយរូបឲ្យទៅលាក៏បាន។ ភិក្ខុដែលនាំយកគ្រែនិងតាំងជាដើមពីវិហារដទៃ មកស្នាក់នៅវិហារមួយទៀត ពេលនឹងដើរចេញទៅ គប្បីនាំយកទៅទុកកន្លែងដើមវិញ。 បើសិនជាភិក្ខុដែលនាំយកគ្រឿងសេនាសនៈពីអាវាសដទៃមកស្នាក់នៅ ហើយមានភិក្ខុដទៃដែលមានវស្សាចាស់ជាងមកដល់ មិនគប្បីហាមឃាត់ឡើយ គប្បីជម្រាបលោកថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ គ្រឿងសេនាសនៈនេះ ខ្ញុំព្រះករុណានាំយកមកពីអាវាសដទៃ សូមលោកម្ចាស់ជួយរៀបចំទុកដាក់ឲ្យដូចដើមផង' ដូច្នេះ។ កាលបើភិក្ខុចាស់វស្សានោះទទួលពាក្យថា 'អើ អាត្មនឹងធ្វើសេចក្តីនោះ' ដូច្នេះហើយ ភិក្ខុមួយរូបទៀតនោះទើបគួរដើរចេញទៅបាន។ ភិក្ខុដែលនាំយកគ្រឿងសេនាសនៈទៅប្រើប្រាស់ក្នុងទីដទៃយ៉ាងនេះ ដោយរបៀបប្រើប្រាស់ជារបស់សង្ឃ ទោះបីជាគ្រឿងសេនាសនៈនោះបាត់បង់ក្តី ចាស់ជរាក្តី ឬត្រូវចោរលួចក្តី ក៏មិនត្រូវសង (មិនជាគីវា) ឡើយ តែបើប្រើប្រាស់ដោយរបៀបជារបស់បុគ្គលវិញ ត្រូវតែសង។ ចំណែកឯគ្រែនិងតាំងរបស់បុគ្គលដទៃ ភិក្ខុដែលយកមកប្រើប្រាស់ ទោះបីជាប្រើប្រាស់ដោយរបៀបជារបស់សង្ឃក្តី ជារបស់បុគ្គលក្តី កាលបើបាត់បង់ទៅ ត្រូវតែសងជាដាច់ខាត" នេះជាសេចក្តីសម្រេចអំពីការលានិងមិនលា។

Kenaci palibuddhaṃ hotīti vuḍḍhatarabhikkhūissariyayakkhasīhavāḷamigakaṇhasappādīsu yena kenaci senāsanaṃ palibuddhaṃ hoti. Sāpekkho gantvā tattha ṭhito āpucchati, kenaci palibuddho hotīti ajjeva āgantvā paṭijaggissāmīti evaṃ sāpekkho nadīpāraṃ vā gāmantaraṃ vā gantvā yatthassa gamanacittaṃ uppannaṃ, tattheva ṭhito kañci pesetvā āpucchati, nadīpūrarājacorādīsu vā kenaci palibuddho hoti upadduto, na sakkoti paccāgantuṃ, evaṃbhūtassapi anāpatti. Sesaṃ paṭhamasikkhāpade vuttanayameva saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.

ពាក្យថា "kenaci palibuddhaṃ hoti" (ត្រូវបុគ្គលណាមួយរារាំងទុក) គឺត្រូវបុគ្គលណាមួយ មានភិក្ខុចាស់វស្សា ម្ចាស់សេនាសនៈ យក្ស សីហៈ សត្វសាហាវ ឬពស់វែកជាដើម រារាំងសេនាសនៈទុក។ ពាក្យថា "sāpekkho gantvā tattha ṭhito āpucchati" (ភិក្ខុអ្នកនៅមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ ទៅហើយឈរក្នុងទីនោះ លាហើយ) គឺភិក្ខុដែលនៅមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ ដោយគិតថា "អាត្មនឹងត្រឡប់មកថែទាំ (ឬប្រមូលទុកដាក់) ក្នុងថ្ងៃនេះឯង" ដូច្នេះ រួចដើរទៅកាន់ត្រើយម្ខាងនៃទន្លេ ឬទៅកាន់ភូមិដទៃ កាលបើមានចិត្តចង់ធ្វើដំណើរទៅមុខទៀតកើតឡើងក្នុងទីណា ក៏ឈរក្នុងទីនោះហើយប្រើអ្នកណាម្នាក់ឲ្យទៅលា ឬបើសិនជាត្រូវរារាំង ឬបៀតបៀនដោយគ្រោះថ្នាក់មានទឹកជំនន់ឡើងពេញទន្លេ ស្តេច ឬចោរជាដើម រហូតមិនអាចត្រឡប់មកវិញបាន ភិក្ខុដែលមានសភាពបែបនេះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានសមុដ្ឋានជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នោះឯង។

Dutiyasenāsanasikkhāpadaṃ pañcamaṃ.

ទុតិយសេនាសនសិក្ខាបទ ទី ៥ ចប់។

6. Anupakhajjasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការពណ៌នាអំពីអនុបខជ្ជសិក្ខាបទ (សិក្ខាបទស្តីពីការចូលទៅដេកបៀតបៀន)

119. Chaṭṭhasikkhāpade – palibundhentīti paṭhamataraṃ gantvā pattacīvaraṃ atiharitvā rumbhitvā tiṭṭhanti. Therā bhikkhū vuṭṭhāpentīti ‘‘amhākaṃ āvuso pāpuṇātī’’ti vassaggena gahetvā vuṭṭhāpenti. Anupakhajja seyyaṃ kappentīti ‘‘tumhākaṃ bhante mañcaṭṭhānaṃyeva pāpuṇāti, na sabbo vihāro. Amhākaṃ dāni idaṃ ṭhānaṃ pāpuṇātī’’ti anupavisitvā mañcapīṭhaṃ paññapetvā nisīdantipi nipajjantipi sajjhāyampi karonti.

១១៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ ពាក្យថា "palibundhenti" (រារាំងទុក) គឺភិក្ខុទាំងឡាយទៅដល់មុនគេ រួចនាំយកបាត្រនិងចីវរទៅដាក់រារាំងបិទផ្លូវទុក។ ពាក្យថា "therā bhikkhū vuṭṭhāpenti" (ភិក្ខុថេរៈទាំងឡាយញ៉ាំងភិក្ខុឲ្យក្រោកឡើង) គឺភិក្ខុថេរៈទាំងឡាយពោលថា "ម្នាលអាវុសោ សេនាសនៈនេះធ្លាក់មកដល់ពួកយើង" ដូច្នេះ រួចកាន់យកតាមលំដាប់វស្សា ហើយញ៉ាំងភិក្ខុខ្ចីវស្សាឲ្យក្រោកចេញទៅ។ ពាក្យថា "anupakhajja seyyaṃ kappenti" (ចូលទៅដេកបៀតបៀន) គឺភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ ទីកន្លែងសម្រាប់ដាក់គ្រែប៉ុណ្ណោះដែលធ្លាក់មកដល់លោកម្ចាស់ មិនមែនវិហារទាំងមូលធ្លាក់មកដល់លោកម្ចាស់ឡើយ ឥឡូវនេះ ទីកន្លែងដែលនៅសល់នេះធ្លាក់មកដល់ពួកយើង" ដូច្នេះ រួចចូលទៅជិត ហើយចាត់ចែងក្រាលគ្រែនិងតាំង អង្គុយខ្លះ ដេកខ្លះ សូម្បីតែសូត្រធម៌ខ្លះ។

120. Jānanti ‘‘anuṭṭhāpanīyo aya’’nti jānanto; tenevassa vibhaṅge ‘‘vuḍḍhoti jānātī’’tiādi vuttaṃ. Vuḍḍho hi attano vuḍḍhatāya anuṭṭhāpanīyo[Pg.46], gilāno gilānatāya, saṅgho pana bhaṇḍāgārikassa vā dhammakathikavinayadharādīnaṃ vā gaṇavācakaācariyassa vā bahūpakārataṃ guṇavisiṭṭhatañca sallakkhento dhuvavāsatthāya vihāraṃ sammannitvā deti, tasmā yassa saṅghena dinno, sopi anuṭṭhāpanīyo. Kāmañcettha gilānassāpi saṅghoyeva anucchavikaṃ senāsanaṃ deti, gilāno pana ‘‘apaloketvā saṅghena adinnasenāsanopi na pīḷetabbo anukampitabbo’’ti dassetuṃ visuṃ vutto.

១២០. ពាក្យថា "jānanti" (ដឹងច្បាស់) គឺដឹងថា "ភិក្ខុនេះមិនគួរញ៉ាំងឲ្យក្រោកចេញទៅឡើយ" ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីនៃបទនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "ដឹងថាជាភិក្ខុចាស់វស្សា" ជាដើម។ ព្រោះថា ភិក្ខុចាស់វស្សា មិនគួរញ៉ាំងឲ្យក្រោកចេញទៅឡើយ ព្រោះតែលោកមានវស្សាចាស់ជាងខ្លួន ភិក្ខុឈឺ ក៏មិនគួរញ៉ាំងឲ្យក្រោកចេញទៅឡើយ ព្រោះតែលោកមានជម្ងឺគួរឲ្យអាណិតអាសូរ។ ម្យ៉ាងទៀត សង្ឃកាលបើពិចារណាឃើញនូវគុណូបការៈដ៏ច្រើន និងគុណសម្បត្តិដ៏វិសេសរបស់ភិក្ខុអ្នកថែរក្សាភណ្ឌៈ (ភណ្ឌាគារិកៈ) ក្តី ភិក្ខុអ្នកសម្តែងធម៌ (ធម្មកថិកៈ) ភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ (វិន័យធរ) ជាដើមក្តី ភិក្ខុជាអាចារ្យអ្នកបង្រៀនគណៈក្តី ទើបសន្មតប្រគល់វិហារឲ្យដើម្បីស្នាក់នៅជាប្រចាំ ហេតុនោះ ភិក្ខុណាមួយដែលសង្ឃបានប្រគល់វិហារឲ្យហើយ សូម្បីតែភិក្ខុនោះ ក៏មិនគួរញ៉ាំងឲ្យក្រោកចេញទៅឡើយ។ តាមពិតទៅ សូម្បីតែភិក្ខុឈឺ សង្ឃក៏តែងប្រគល់សេនាសនៈដ៏សមគួរឲ្យដែរ ប៉ុន្តែដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សំដៅយកភិក្ខុឈឺដោយឡែកពីភិក្ខុដែលសង្ឃប្រគល់សេនាសនៈឲ្យនោះ ដើម្បីបង្ហាញថា "ភិក្ខុឈឺ ទោះបីជាស្នាក់នៅក្នុងសេនាសនៈដែលសង្ឃមិនបានប្រគល់ឲ្យដោយការសុំអនុញ្ញាត (អបលោកនៈ) ក៏ដោយ ក៏មិនគប្បីបៀតបៀនឡើយ គឺគប្បីអនុគ្រោះដល់លោក"។

121. Upacāreti ettha mañcapīṭhānaṃ tāva mahallake vihāre samantā diyaḍḍho hattho upacāro, khuddake yato pahoti tato diyaḍḍho hattho, pāde dhovitvā pavisantassa passāvatthāya nikkhamantassa ca yāva dvāre nikkhittapādadhovanapāsāṇato passāvaṭṭhānato ca mañcapīṭhaṃ, tāva diyaḍḍhahatthavitthāro maggo upacāro nāma. Tasmiṃ mañcassa vā pīṭhassa vā upacāre ṭhitassa vā bhikkhuno pavisantassa vā nikkhamantassa vā upacāre yo anupakhajja seyyaṃ kappetukāmo seyyaṃ santharati vā santharāpeti vā, āpatti dukkaṭassa.

១២១. ក្នុងពាក្យថា "upacāre" (ក្នុងឧបចារ) នេះ ឧបចារនៃគ្រែនិងតាំងទាំងឡាយ ក្នុងវិហារធំ គឺទីជុំវិញប្រវែងមួយហត្ថកន្លះ (មួយដងកន្លះនៃប្រវែងហត្ថ) ក្នុងវិហារតូច បើមានទីល្មើសត្រឹមណា គឺទីប្រវែងមួយហត្ថកន្លះត្រឹមនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ផ្លូវដែលមានទទឹងប្រវែងមួយហត្ថកន្លះ ចាប់តាំងពីថ្មសម្រាប់លាងជើងដែលគេដាក់ទុកក្បែរទ្វារ និងពីកន្លែងបន្ទោបង់ទឹកនោម រហូតដល់គ្រែនិងតាំង សម្រាប់ភិក្ខុដែលលាងជើងហើយដើរចូលទៅក្តី សម្រាប់ភិក្ខុដែលដើរចេញមកដើម្បីបន្ទោបង់ទឹកនោមក្តី នេះហៅថា ឧបចារ។ ភិក្ខុណាមួយមានបំណងនឹងដេកបៀតបៀនភិក្ខុដែលឈរក្តី ដើរចូលទៅក្តី ដើរចេញមកក្តី ក្នុងឧបចារនៃគ្រែ ឬតាំងនោះ ហើយក្រាលគ្រឿងសេនាសនៈដោយខ្លួនឯងក្តី ប្រើអ្នកដទៃឲ្យក្រាលក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

Abhinisīdati vā abhinipajjati vāti ettha abhinisīdanamattena abhinipajjanamatteneva vā pācittiyaṃ. Sace pana dvepi karoti, dve pācittiyāni. Uṭṭhāyuṭṭhāya nisīdato vā nipajjato vā payoge payoge pācittiyaṃ.

ក្នុងពាក្យថា "abhinisīdati vā abhinipajjati vā" (អង្គុយលើក្តី ដេកលើក្តី) នេះ គ្រាន់តែអង្គុយលើ ឬគ្រាន់តែដេកលើ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ បើសិនជាធ្វើទាំងពីរយ៉ាង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយពីរ។ សម្រាប់ភិក្ខុដែលក្រោកឡើងៗ រួចអង្គុយចុះក្តី ដេកចុះក្តី ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយគ្រប់ៗប្រយោគ

122. Upacāraṃ ṭhapetvā seyyaṃ santharati vā santharāpeti vāti imasmiṃ ito pare ca ‘‘vihārassa upacāre’’tiādike dukkaṭavārepi yathā idha abhinisīdanamatte abhinipajjanamatte ubhayakaraṇe payogabhede ca pācittiyappabhedo vutto, evaṃ dukkaṭappabhedo veditabbo. Evarūpena hi visabhāgapuggalena ekavihāre vā ekapariveṇe vā vasantena attho natthi, tasmā sabbatthevassa nivāso vārito. Aññassa puggaliketi idhāpi vissāsikassa puggalikaṃ attano puggalikasadisameva, tattha anāpatti.

១២២. ក្នុងពាក្យថា «Upacāraṃ ṭhapetvā seyyaṃ santharati vā santharāpeti vā» នេះ ក្នុងទុគ្កដវារៈនេះក្តី និងក្នុងទុគ្កដវារៈដទៃទៀតអំពីវារៈនេះទៅក្តី មានពាក្យជាដើមថា «vihārassa upacāre» (ក្នុងឧបចារនៃវិហារ) សេចក្តីប្លែកគ្នានៃអាបត្តិទុក្កដ គប្បីជ្រាបដូចជាសេចក្តីប្លែកគ្នានៃអាបត្តិបាចិត្តិយ ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយក្នុងបាចិត្តិយវារៈនេះ ដោយហេតុត្រឹមតែអង្គុយសង្កត់ក្តី ត្រឹមតែដេកសង្កត់ក្តី ដោយការធ្វើទាំងពីរយ៉ាងក្តី និងដោយការប្លែកគ្នានៃបយោគៈក្តី យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថា ការរស់នៅជាមួយបុគ្គលដែលមានភេទមិនស្មើគ្នា (វិសភាគបុគ្គល) បែបនេះ ក្នុងវិហារជាមួយគ្នាក្តី ក្នុងបរិវេណជាមួយគ្នាក្តី មិនមានប្រយោជន៍ឡើយ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបទ្រង់ហាមឃាត់ការស្នាក់នៅរបស់ភិក្ខុនោះក្នុងទីទាំងពួង។ ក្នុងពាក្យថា «Aññassa puggalike» នេះ សូម្បីតែសេនាសនៈជារបស់បុគ្គលដែលជាទីស្និទ្ធស្នាល (វិស្សាសិកបុគ្គល) ក៏ដូចជាសេនាសនៈជារបស់ខ្លួនដែរ មិនមានអាបត្តិក្នុងសេនាសនៈនោះឡើយ។

123. Āpadāsūti [Pg.47] sace bahi vasantassa jīvitabrahmacariyantarāyo hoti, evarūpāsu āpadāsu yo pavisati, tassāpi anāpatti. Sesaṃ uttānamevāti. Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

១២៣. ក្នុងពាក្យថា «Āpadāsu» នេះ បើកាលដែលភិក្ខុស្នាក់នៅខាងក្រៅ នឹងមានអន្តរាយដល់ជីវិត ឬអន្តរាយដល់ព្រហ្មចរិយៈ ភិក្ខុណាចូលមកក្នុងគ្រាមានអន្តរាយមានសភាពយ៉ាងនេះ សូម្បីតែភិក្ខុនោះក៏មិនមានអាបត្តិដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាបឋមបារាជិក, ជាកិរិយៈ, ជាសញ្ញាវិមោក្ខ, ជាសចិត្តកៈ, ជាលោកវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម, ជាអកុសលចិត្ត, មានទុក្ខវេទនា។

Anupakhajjasikkhāpadaṃ chaṭṭhaṃ.

អនុបខជ្ជសិក្ខាបទ ទី៦ ចប់។

7. Nikkaḍḍhanasikkhāpadavaṇṇanā

៧. វណ្ណនានិក្កឌ្ឍនសិក្ខាបទ

126. Sattamasikkhāpade – ekena payogena bahukepi dvāre atikkāmetīti ye catubhūmakapañcabhūmakā pāsādā chasattakoṭṭhakāni vā catussālāni, tādisesu senāsanesu hatthesu vā gīvāya vā gahetvā antarā aṭṭhapento ekena payogena atikkāmeti, ekameva pācittiyaṃ. Ṭhapetvā ṭhapetvā nānāpayogehi atikkāmentassa dvāragaṇanāya pācittiyāni. Hatthena anāmasitvā ‘‘nikkhamā’’ti vatvā vācāya nikkaḍḍhantassāpi eseva nayo.

១២៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី៧ ត្រង់ពាក្យថា «ekena videogena bahukepi dvāre atikkāmeti» នេះ សេចក្តីថា ប្រាសាទទាំងឡាយណាដែលមាន ៤ ជាន់ ឬ ៥ ជាន់ក្តី សាលា ៤ ល្វែងដែលមានខ្លោងទ្វារ ៦ ឬ ៧ ក្តី ក្នុងសេនាសនៈមានសភាពយ៉ាងនោះ ភិក្ខុចាប់ត្រង់ដៃក្តី ត្រង់កក្តី មិនឱ្យឈប់ក្នុងចន្លោះឡើយ ហើយញ៉ាំងភិក្ខុនោះឱ្យកន្លងហួសទៅដោយបយោគៈតែមួយ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ បើឱ្យឈប់ៗ ហើយញ៉ាំងភិក្ខុនោះឱ្យកន្លងហួសទៅដោយបយោគៈផ្សេងៗ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមចំនួនទ្វារ។ សូម្បីតែភិក្ខុមិនបានពាល់ត្រូវដោយដៃ គ្រាន់តែនិយាយថា «ចូរចេញទៅ» ហើយបណ្តេញចេញដោយវាចា ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដូចគ្នា។

Aññaṃ āṇāpetīti ettha ‘‘imaṃ nikkaḍḍhā’’ti āṇattimatte dukkaṭaṃ. Sace so sakiṃ āṇatto bahukepi dvāre atikkāmeti, ekaṃ pācittiyaṃ. Sace pana ‘‘ettakāni dvārāni nikkaḍḍhāhī’’ti vā ‘‘yāva mahādvāraṃ tāva nikkaḍḍhāhī’’ti vā evaṃ niyāmetvā āṇatto hoti, dvāragaṇanāya pācittiyāni.

ក្នុងពាក្យថា «Aññaṃ āṇāpeti» នេះ គ្រាន់តែបង្គាប់ថា «ចូរអូសភិក្ខុនេះចេញទៅ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បើភិក្ខុនោះត្រូវគេបង្គាប់តែម្តង ហើយញ៉ាំងភិក្ខុនោះឱ្យកន្លងហួសទ្វារជាច្រើន ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែមួយ។ តែបើកំណត់បង្គាប់យ៉ាងនេះថា «ចូរអូសចេញទៅឱ្យហួសទ្វារប៉ុណ្ណេះៗ» ឬថា «ចូរអូសចេញទៅរហូតដល់ទ្វារធំ» ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមចំនួនទ្វារ។

Tassa parikkhāranti yaṃkiñci tassa santakaṃ pattacīvaraparissāvanadhamakaraṇamañcapīṭhabhisibimbohanādibhedaṃ, antamaso rajanachallimpi; yo nikkaḍḍhati vā nikkaḍḍhāpeti vā; tassa vatthugaṇanāya dukkaṭāni. Gāḷhaṃ bandhitvā ṭhapitesu pana ekāva āpattīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ.

ក្នុងពាក្យថា «Tassa parikkhāraṃ» នេះ គ្រឿងបរិក្ខារណាមួយជារបស់ភិក្ខុនោះ មានបាត្រ ចីវរ តម្រងទឹក ធម្មក្រង គ្រែ តាំង ពូក ខ្នើយ ជាដើម ដោយហោចទៅសូម្បីតែសម្បកឈើសម្រាប់ជ្រលក់ពណ៌ ភិក្ខុណាអូសចេញដោយខ្លួនឯងក្តី ប្រើគេឱ្យអូសចេញក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតាមចំនួនវត្ថុនោះ។ តែបើចងផ្អោបគ្នាឱ្យណែនហើយទុក ត្រូវអាបត្តិតែមួយប៉ុណ្ណោះ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។

127. Aññassa puggaliketi idhāpi vissāsikapuggalikaṃ attano puggalikasadisameva. Yathā ca idha; evaṃ sabbattha. Yatra pana viseso bhavissati, tatra vakkhāma.

១២៧. ក្នុងពាក្យថា «Aññassa puggalike» នេះ សូម្បីតែគ្រឿងបរិក្ខារជារបស់បុគ្គលដែលជាទីស្និទ្ធស្នាល (វិស្សាសិកបុគ្គល) ក៏ដូចជាគ្រឿងបរិក្ខារជារបស់ខ្លួនដែរ។ សេចក្តីនេះយ៉ាងណាក្នុងសិក្ខាបទនេះ ក្នុងសិក្ខាបទទាំងពួងក៏យ៉ាងនោះដែរ។ តែបើមានសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងសិក្ខាបទណា យើងនឹងពោលក្នុងសិក្ខាបទនោះ។

128. Alajjiṃ nikkaḍḍhati vātiādīsu bhaṇḍanakārakakalahakārakameva sakalasaṅghārāmato nikkaḍḍhituṃ labhati, so hi pakkhaṃ labhitvā saṅghampi [Pg.48] bhindeyya. Alajjīādayo pana attano vasanaṭṭhānatoyeva nikkaḍḍhitabbā, sakalasaṅghārāmato nikkaḍḍhituṃ na vaṭṭati. Ummattakassāti sayaṃ ummattakassa anāpatti. Sesaṃ uttānamevāti.

១២៨. ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា «alajjiṃ nikkaḍḍhati vā» នេះ ភិក្ខុអាចអូសចេញពីសង្ឃារាមទាំងមូលបាន តែចំពោះភិក្ខុអ្នកបង្កជម្លោះ អ្នកបង្កការឈ្លោះប្រកែកគ្នាប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះកាលបើបានបក្សពួកហើយ គប្បីបំបែកសង្ឃបាន។ ចំណែកឯភិក្ខុទ្រុស្តសីល (អលជ្ជី) ជាដើម គប្បីអូសចេញតែពីកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ មិនគួរអូសចេញពីសង្ឃារាមទាំងមូលឡើយ។ ក្នុងពាក្យថា «ummattakassa» នេះ សូម្បីតែខ្លួនឯងជាឆ្កួត (កាលដែលអូសចេញ) ក៏មិនមានអាបត្តិដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កើតអំពីកាយនិងចិត្ត១ អំពីវាចានិងចិត្ត១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត១, ជាកិរិយៈ, ជាសញ្ញាវិមោក្ខ, ជាសចិត្តកៈ, ជាលោកវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម, ជាវចីកម្ម, ជាអកុសលចិត្ត, មានទុក្ខវេទនា។

Nikkaḍḍhanasikkhāpadaṃ sattamaṃ.

និក្កឌ្ឍនសិក្ខាបទ ទី៧ ចប់។

8. Vehāsakuṭisikkhāpadavaṇṇanā

៨. វណ្ណនាវេហាសកុដិសិក្ខាបទ

129. Aṭṭhamasikkhāpade – uparivehāsakuṭiyāti upari acchannatalāya dvibhūmikakuṭiyā vā tibhūmikādikuṭiyā vā. Mañcaṃ sahasā abhinisīdīti mañcaṃ sahasā abhibhavitvā ajjhottharitvā nisīdi. Bhummatthe vā etaṃ upayogavacanaṃ; mañce nisīdīti attho. Abhīti idaṃ pana padasobhanatthaṃ upasaggamattameva. Nippatitvāti nipatitvā nikkhamitvā vā. Tassa hi upari āṇīpi na dinnā, tasmā nikkhanto. Vissaramakāsīti virūpaṃ āturassaramakāsi.

១២៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី៨ ត្រង់ពាក្យថា «uparivehāsakuṭiyā» នេះ គឺក្នុងកុដិមាន ២ ជាន់ ឬកុដិមាន ៣ ជាន់ជាដើម ដែលមានជាន់ខាងលើមិនទាន់បានក្រាលក្តារ (ឬមិនទាន់បានបិទបាំង)។ ត្រង់ពាក្យថា «mañcaṃ sahasā abhinisīdi» នេះ គឺអង្គុយសង្កត់សង្កិនលើគ្រែភ្លាមៗ។ មួយម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «mañcaṃ» នេះ ជាឧបយោគវិភត្តិក្នុងអត្ថនៃភុម្មវិភត្តិ មានសេចក្តីថា អង្គុយលើគ្រែ។ ចំណែកឯពាក្យថា «Abhi» នេះ គ្រាន់តែជាឧបសគ្គសម្រាប់ធ្វើឱ្យបទពីរោះប៉ុណ្ណោះ។ ត្រង់ពាក្យថា «nippatitvā» នេះ គឺរបូតចេញ ឬរបូតធ្លាក់ចុះ។ ព្រោះថា ដែកគោល (ឬសន្លាក់) មិនបានដាក់នៅខាងលើជើងគ្រែនោះឡើយ ហេតុនោះ ជើងគ្រែទើបរបូតចេញពីមេគ្រែ។ ត្រង់ពាក្យថា «vissaramakāsi» នេះ គឺបានធ្វើនូវសំឡេងខុសប្រក្រតី (សំឡេងស្រែកដោយការឈឺចាប់)។

131. Vehāsakuṭi nāma majjhimassa purisassa asīsaghaṭṭāti yā pamāṇamajjhimassa purisassa sabbaheṭṭhimāhi tulāhi sīsaṃ na ghaṭṭeti, etena idha adhippetā vehāsakuṭi dassitā hoti, na vehāsakuṭilakkhaṇaṃ. Yā hi kāci upari acchinnatalā dvibhūmikā kuṭi tibhūmikādikuṭi vā ‘‘vehāsakuṭī’’ti vuccati. Idha pana asīsaghaṭṭā adhippetā. Abhinisīdanādīsu pubbe vuttanayeneva payogavasena āpattibhedo veditabbo.

១៣១. កុដិឈ្មោះថា វេហាសកុដិ គឺកុដិដែលមិនប៉ះក្បាលបុរសមានកម្ពស់មធ្យម គឺកុដិណាដែលមិនប៉ះក្បាលបុរសមានកម្ពស់មធ្យម ដោយធ្នឹមទាបបំផុតទាំងអស់។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវវេហាសកុដិដែលចង់បានក្នុងសិក្ខាបទនេះ មិនមែនបង្ហាញលក្ខណៈនៃវេហាសកុដិឡើយ។ ព្រោះថាកុដិណាមួយដែលមាន ២ ជាន់ ឬកុដិមាន ៣ ជាន់ជាដើម ដែលមានជាន់ខាងលើមិនទាន់បានក្រាលក្តារ តែងហៅថា «វេហាសកុដិ»។ តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រះអង្គចង់បានកុដិដែលមិនប៉ះក្បាល (គឺកម្ពស់ផុតក្បាល)។ ក្នុងការអង្គុយសង្កត់ជាដើម គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្លែកគ្នានៃអាបត្តិដោយអំណាចនៃបយោគៈ តាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងសិក្ខាបទមុន។

133. Avehāsakuṭiyāti bhūmiyaṃ katapaṇṇasālādīsu anāpatti. Na hi sakkā tattha parassa pīḷā kātuṃ. Sīsaghaṭṭāyāti yāyaṃ sīsaghaṭṭā hoti, tatthāpi anāpatti. Na hi sakkā tattha heṭṭhāpāsāde anoṇatena vicarituṃ, tasmā asañcaraṇaṭṭhānattā parapīḷā na bhavissati[Pg.49]. Heṭṭhā aparibhogaṃ hotīti yassā heṭṭhā dabbasambhārādīnaṃ nikkhittattā aparibhogaṃ hoti, tatthāpi anāpatti. Padarasañcitaṃ hotīti yassā uparimatalaṃ dāruphalakehi vā ghanasanthataṃ hoti, sudhādiparikammakataṃ vā tatthāpi anāpatti. Paṭāṇi dinnā hotīti mañcapīṭhānaṃ pādasikhāsu āṇī dinnā hoti, yattha nisīdantepi na nippatanti, tādise mañcapīṭhe nisīdatopi anāpatti. Tasmiṃ ṭhitoti āhaccapādake mañce vā pīṭhe vā ṭhito upari nāgadantakādīsu laggitakaṃ cīvaraṃ vā kiñci vā gaṇhāti vā, aññaṃ vā laggeti, tassāpi anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kāyato ca kāyacittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១៣៣. ក្នុងពាក្យថា «avehāsakuṭiyā» នេះ គឺក្នុងសាលាស្លឹកឈើជាដើមដែលធ្វើនៅលើដី មិនមានអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះថា ក្នុងទីនោះ ភិក្ខុមិនអាចធ្វើការបៀតបៀនដល់អ្នកដទៃបានឡើយ។ ក្នុងពាក្យថា «sīsaghaṭṭāya» នេះ កុដិណាដែលប៉ះក្បាល សូម្បីតែក្នុងកុដិនោះ ក៏មិនមានអាបត្តិដែរ។ ព្រោះថា ក្នុងកុដិនោះ ភិក្ខុមិនអាចដើរទៅមកក្នុងប្រាសាទជាន់ក្រោមដោយមិនឱនក្បាលបានឡើយ ហេតុនោះ ព្រោះជាទីដែលមិនត្រូវដើរទៅមក ការបៀតបៀនដល់អ្នកដទៃក៏មិនមានឡើយ។ ក្នុងពាក្យថា «heṭṭhā aparibhogaṃ hoti» នេះ កុដិណាដែលជាន់ក្រោមមិនបានប្រើប្រាស់ ព្រោះតែគេទុកដាក់គ្រឿងឈើនិងឫស្សីជាដើម សូម្បីតែក្នុងកុដិនោះ ក៏មិនមានអាបត្តិដែរ។ ក្នុងពាក្យថា «padarasañcitaṃ hoti» នេះ កុដិណាដែលជាន់ខាងលើក្រាលដោយបន្ទះក្តារយ៉ាងណែនក្តី ឬធ្វើការបូកលាបដោយបាយអជាដើមក្តី សូម្បីតែក្នុងកុដិនោះ ក៏មិនមានអាបត្តិដែរ។ ក្នុងពាក្យថា «paṭāṇi dinnā hoti» នេះ គឺដែកគោល (ឬសន្លាក់) ត្រូវបានដាក់នៅត្រង់ចុងជើងនៃគ្រែនិងតាំងទាំងឡាយ កាលបើអង្គុយហើយ ជើងគ្រែក៏មិនរបូតធ្លាក់ចុះ សូម្បីតែភិក្ខុអង្គុយលើគ្រែនិងតាំងមានសភាពយ៉ាងនោះ ក៏មិនមានអាបត្តិដែរ។ ក្នុងពាក្យថា «tasmiṃ ṭhito» នេះ ភិក្ខុឈរលើគ្រែ ឬតាំងដែលមានជើងស៊កភ្ជាប់នឹងមេគ្រែ ហើយកាន់យកចីវរក្តី គ្រឿងបរិក្ខារណាមួយក្តី ដែលព្យួរទុកនៅលើពន្លាក់ដំរី (ស្នែងសម្រាប់ព្យួរអីវ៉ាន់) ជាដើម ឬព្យួរទុកនូវគ្រឿងបរិក្ខារដទៃ សូម្បីតែភិក្ខុនោះ ក៏មិនមានអាបត្តិដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាអេឡកលោមសិក្ខាបទ គឺកើតអំពីកាយ១ អំពីកាយនិងចិត្ត១, ជាកិរិយៈ, មិនមែនជាសញ្ញាវិមោក្ខ, ជាអចិត្តកៈ, ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម, មានចិត្ត៣, មានវេទនា៣។

Vehāsakuṭisikkhāpadaṃ aṭṭhamaṃ.

វេហាសកុដិសិក្ខាបទ ទី៨ ចប់។

9. Mahallakavihārasikkhāpadavaṇṇanā

៩. វណ្ណនាមហល្លកវិហារសិក្ខាបទ

135. Navamasikkhāpade – yāva dvārakosāti ettha dvārakoso nāma piṭṭhasaṅghāṭassa samantā kavāṭavitthārappamāṇo okāso. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘dvārabāhato paṭṭhāya diyaḍḍho hattho’’ti vuttaṃ. Kurundiyaṃ pana ‘‘dvārassa ubhosu passesu kavāṭappamāṇa’’nti. Mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘kavāṭaṃ nāma diyaḍḍhahatthampi hoti dvihatthampi aḍḍhateyyahatthampī’’ti vuttaṃ, taṃ suvuttaṃ. Tadeva hi sandhāya bhagavatāpi ‘‘piṭṭhasaṅghāṭassa samantā hatthapāsā’’ti ayaṃ ukkaṭṭhaniddeso kato. Aggaḷaṭṭhapanāyāti sakavāṭakadvārabandhaṭṭhapanāya; sakavāṭakassa dvārabandhassa niccalabhāvatthāyāti attho. Dvāraṭṭhapanāyāti idampi hi padabhājanaṃ imamevatthaṃ sandhāya bhāsitaṃ. Ayaṃ panettha adhippāyo – kavāṭañhi lahuparivaṭṭakaṃ vivaraṇakāle bhittiṃ āhanati, pidahanakāle dvārabandhaṃ. Tena āhananena bhitti kampati, tato mattikā calati, calitvā sithilā vā hoti patati vā. Tenāha bhagavā ‘‘yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāyā’’ti. Tattha kiñcāpi ‘‘idaṃ nāma kattabba’’nti neva mātikāyaṃ na padabhājane vuttaṃ, aṭṭhuppattiyaṃ pana ‘‘punappunaṃ chādāpesi punappunaṃ lepāpesī’’ti adhikārato yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāya punappunaṃ limpitabbo vā lepāpetabbo vāti evamattho daṭṭhabbo.

១៣៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី៩ ត្រង់ពាក្យថា «yāva dvārakosā» នេះ ទីដែលហៅថា គន្លាក់ទ្វារ (ទ្វារកោសៈ) គឺទីកន្លែងដែលមានទំហំប៉ុនទទឹងនៃទ្វារ នៅជុំវិញក្របខ្សឹបទ្វារ។ ចំណែកក្នុងមហាបច្ចរី ពោលថា «ទីកន្លែងដែលមានប្រវែងមួយហត្ថកន្លះ ចាប់តាំងពីក្របខ្សឹបទ្វារទៅ ឈ្មោះថា គន្លាក់ទ្វារ»។ ចំណែកក្នុងកុរុន្ទី ពោលថា «ទីកន្លែងដែលមានទំហំប៉ុនទ្វារ នៅសងខាងនៃទ្វារ ឈ្មោះថា គន្លាក់ទ្វារ»។ ក្នុងមហាអដ្ឋកថា ពោលថា «ទ្វារ តែងមានប្រវែងមួយហត្ថកន្លះខ្លះ ពីរហត្ថខ្លះ ពីរហត្ថកន្លះខ្លះ» សេចក្តីនោះ ពោលទុកល្អហើយ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកប្រវែងពីរហត្ថកន្លះនោះឯង ទើបទ្រង់ធ្វើការសម្តែងយ៉ាងខ្ពស់បំផុតយ៉ាងនេះថា «ទីជុំវិញក្របខ្សឹបទ្វារមានប្រវែងមួយហត្ថបាស»។ ត្រង់ពាក្យថា «aggaḷaṭṭhapanāya» នេះ គឺដើម្បីតម្កល់ទុកនូវក្របខ្សឹបទ្វារព្រមទាំងទ្វារ មានន័យថា ដើម្បីឱ្យក្របខ្សឹបទ្វារព្រមទាំងទ្វារមានសភាពនឹងនរ (មិនរញ្ជួយ)។ សូម្បីតែបទភាជនីយ៍ថា «dvāraṭṭhapanāya» នេះ ក៏ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសំដៅយកសេចក្តីនេះឯង។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ព្រោះថា ទ្វារដែលវិលបានលឿន តែងទង្គិចនឹងជញ្ជាំងក្នុងពេលបើក និងទង្គិចនឹងក្របខ្សឹបទ្វារក្នុងពេលបិទ។ ដោយការទង្គិចនោះ ជញ្ជាំងតែងរញ្ជួយ នាំឱ្យដីបាយអរបូតចេញ រួចហើយក៏ធូរ ឬរបេះធ្លាក់ចុះ។ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ថា «yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāya» (រហូតដល់គន្លាក់ទ្វារ ដើម្បីតម្កល់ទុកនូវសន្លាក់ទ្វារ)។ ក្នុងពាក្យនោះ ទោះបីជាមិនបានពោលក្នុងមាតិកាក្តី មិនបានពោលក្នុងបទភាជនីយ៍ក្តីថា «ត្រូវធ្វើកិច្ចការឈ្មោះនេះ» ក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយអំណាចនៃអធិការៈ (សេចក្តីដែលជាប់ទាក់ទងគ្នា) ក្នុងរឿងដែលកើតឡើងនោះថា «ទ្រង់ឱ្យប្រក់រឿយៗ ឱ្យលាបរឿយៗ» គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះថា «ដើម្បីតម្កល់ទុកនូវសន្លាក់ទ្វាររហូតដល់គន្លាក់ទ្វារ ភិក្ខុគប្បីលាបដោយខ្លួនឯងក្តី ប្រើគេឱ្យលាបក្តី រឿយៗ»។

Yaṃ [Pg.50] pana padabhājane ‘‘piṭṭhasaṅghāṭassa samantā hatthapāsā’’ti vuttaṃ. Tattha yassa vemajjhe dvāraṃ hoti, uparibhāge uccā bhitti, tassa tīsu disāsu samantā hatthapāsā upacāro hoti, khuddakassa vihārassa dvīsu disāsu upacāro hoti. Tatrāpi yaṃ bhittiṃ vivariyamānaṃ kavāṭaṃ āhanati, sā aparipūraupacārāpi hoti. Ukkaṭṭhaparicchedena pana tīsu disāsu samantā hatthapāsā dvārassa niccalabhāvatthāya lepo anuññāto. Sace panassa dvārassa adhobhāgepi lepokāso atthi, tampi limpituṃ vaṭṭati. Ālokasandhiparikammāyāti ettha ālokasandhīti vātapānakavāṭakā vuccanti, tepi vivaraṇakāle vidatthimattampi atirekampi bhittippadesaṃ paharanti. Upacāro panettha sabbadisāsu labbhati, tasmā sabbadisāsu kavāṭavitthārappamāṇo okāso ālokasandhiparikammatthāya limpitabbo vā lepāpetabbo vāti ayamettha adhippāyo.

ចំណែកពាក្យណាដែលពោលក្នុងបទភាជនីយ៍ថា «ទីជុំវិញក្របខ្សឹបទ្វារមានប្រវែងមួយហត្ថបាស» នោះ ក្នុងវិហារណាដែលមានទ្វារនៅចំកណ្តាល មានជញ្ជាំងខ្ពស់នៅផ្នែកខាងលើ ឧបចារៈជុំវិញប្រវែងមួយហត្ថបាស តែងមានក្នុងទិសទាំងបីនៃវិហារនោះ។ ចំពោះវិហារតូច ឧបចារៈតែងមានក្នុងទិសទាំងពីរ។ សូម្បីតែក្នុងវិហារតូចនោះ ជញ្ជាំងណាដែលទ្វារបើកទៅទង្គិច ជញ្ជាំងនោះទោះបីជាមានឧបចារៈមិនពេញលេញ (មិនគ្រប់ពីរហត្ថកន្លះ) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយការកំណត់យ៉ាងខ្ពស់បំផុត ព្រះអង្គទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យលាបបាយអក្នុងទិសទាំងបី ជុំវិញប្រវែងមួយហត្ថបាស ដើម្បីឱ្យទ្វារមានសភាពនឹងនរ។ តែបើផ្នែកខាងក្រោមនៃទ្វារនោះ មានកន្លែងដែលត្រូវលាបបាយអដែរ សូម្បីតែកន្លែងនោះ ក៏គួរលាបបានដែរ។ ក្នុងពាក្យថា «ālokasandhiparikammāya» នេះ ទីដែលហៅថា ចន្លោះពន្លឺ (អាលោកសន្ធិ) គឺទ្វារបង្អួចតូចៗ សូម្បីតែទ្វារបង្អួចទាំងនោះ កាលបើបើកទៅ តែងទង្គិចនឹងផ្នែកនៃជញ្ជាំងដែលមានប្រវែងមួយចំអាមក្តី លើសពីមួយចំអាមក្តី។ ចំណែកក្នុងបង្អួចនេះ ឧបចារៈតែងបានក្នុងគ្រប់ទិសទាំងអស់ ហេតុនោះ ទីកន្លែងដែលមានទំហំប៉ុនទទឹងនៃទ្វារបង្អួចក្នុងគ្រប់ទិសទាំងអស់ ភិក្ខុគប្បីលាបដោយខ្លួនឯងក្តី ប្រើគេឱ្យលាបក្តី ដើម្បីឱ្យទ្វារបង្អួចមានសភាពនឹងនរ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះ។

Setavaṇṇantiādikaṃ na mātikāya padabhājanaṃ. Iminā hi vihārassa bhārikattaṃ nāma natthīti padabhājaneyeva anuññātaṃ, tasmā sabbametaṃ yathāsukhaṃ kattabbaṃ.

ពាក្យមានជាដើមថា «setavaṇṇaṃ» (ពណ៌ស) មិនមែនជាបទភាជនីយ៍នៃមាតិកាឡើយ។ ព្រោះថា ការលាបពណ៌សជាដើមនេះ មិននាំឱ្យវិហារមានទម្ងន់ធ្ងន់ឡើយ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបទ្រង់អនុញ្ញាតទុកក្នុងបទភាជនីយ៍តែម្តង ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុគប្បីធ្វើនូវការលាបពណ៌ទាំងអស់នោះតាមការគួរចុះ។

Evaṃ lepakamme yaṃ kattabbaṃ, taṃ dassetvā puna chadane kattabbaṃ dassetuṃ ‘‘dvatticchadanassā’’tiādi vuttaṃ. Tattha dvatticchadanassa pariyāyanti chadanassa dvattipariyāyaṃ; pariyāyo vuccati parikkhepo, parikkhepadvayaṃ vā parikkhepattayaṃ vā adhiṭṭhātabbanti attho. Appaharite ṭhitenāti aharite ṭhitena. Haritanti cettha sattadhaññabhedaṃ pubbaṇṇaṃ muggamāsatilakulatthaalābukumbhaṇḍādibhedañca aparaṇṇaṃ adhippetaṃ. Tenevāha – ‘‘haritaṃ nāma pubbaṇṇaṃ aparaṇṇa’’nti.

កាលដែលព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើក្នុងការលាបបាយអយ៉ាងនេះហើយ ដើម្បីបង្ហាញកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើក្នុងការប្រក់ដំបូលជាថ្មីទៀត ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «dvatticchadanassa»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «dvatticchadanassa pariyāyaṃ» គឺការប្រក់ដំបូលពីរជាន់ ឬបីជាន់ ជុំវិញ។ ពាក្យថា «pariyāya» គឺការប្រក់ជុំវិញ មានន័យថា ភិក្ខុគប្បីចាត់ចែងការប្រក់ជុំវិញពីរជាន់ ឬបីជាន់។ ត្រង់ពាក្យថា «appaharite ṭhitena» គឺឈរនៅក្នុងទីដែលមិនមានស្មៅស្រស់ (ឬដំណាំស្រស់)។ ពាក្យថា «harita» ក្នុងទីនេះ សំដៅយកបុព្វណ្ណជាតិ មានធញ្ញជាតិ ៧ យ៉ាង និងអបរណ្ណជាតិ មានសណ្តែកខៀវ សណ្តែកបាយ ល្ង សណ្តែករាជ ឃ្លោក ល្ពៅ ជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះអង្គទើបទ្រង់ត្រាស់ថា «haritaṃ nāma pubbaṇṇaṃ aparaṇṇaṃ» (ដែលហៅថា របស់ខៀវខ្ចី គឺបុព្វណ្ណជាតិ និងអបរណ្ណជាតិ)។

Sace harite ṭhito adhiṭṭhāti, āpatti dukkaṭassāti ettha pana yasmimpi khette vuttaṃ bījaṃ na tāva sampajjati, vasse vā pana patite sampajjissati, tampi haritasaṅkhyameva gacchati. Tasmā evarūpe khettepi ṭhitena na adhiṭṭhātabbaṃ, ahariteyeva ṭhitena adhiṭṭhātabbaṃ. Tatrāpi ayaṃ paricchedo, piṭṭhivaṃsassa vā kūṭāgārakaṇṇikāya vā upari thupikāya vā passe nisinno chadanamukhavaṭṭiantena olokento yasmiṃ bhūmibhāge ṭhitaṃ passati, yasmiñca bhūmibhāge ṭhito, taṃ upari nisinnakaṃ passati, tasmiṃ [Pg.51] ṭhāne adhiṭṭhātabbaṃ. Tassa anto aharitepi ṭhatvā adhiṭṭhātuṃ na labbhati. Kasmā? Vihārassa hi patantassa ayaṃ patanokāsoti.

ក្នុងពាក្យថា "Sace harite ṭhito adhiṭṭhāti, āpatti dukkaṭassa" នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ក្នុងស្រែឯណាមួយ ទោះបីពូជដែលព្រោះហើយ មិនទាន់លូតលាស់ល្អក្តី ឬកាលបើភ្លៀងធ្លាក់ចុះមក នឹងលូតលាស់ល្អក្តី ស្រែនោះ ក៏រាប់ថាជាស្រែមានសំណាបខៀវខ្ចី (ហរិតៈ) ដូចគ្នាដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុឈរក្នុងស្រែមានសភាពបែបនោះ ក៏មិនត្រូវចាត់ចែងឡើយ គឺត្រូវតែឈរចាត់ចែងក្នុងកន្លែងដែលគ្មានសំណាបខៀវខ្ចីប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងទីនោះ ការកំណត់ព្រំដែន មានដូចតទៅ៖ បុរសដែលអង្គុយនៅលើមេដំបូលក្តី នៅលើធ្នឹមនៃប្រាសាទកំពូលស្រួចក្តី ឬនៅក្បែរព្រះស្តូបក្តី កាលបើឱនមើលតាមជាយនៃមាត់ដំបូល ឃើញភិក្ខុឈរនៅក្នុងចំណែកដីណា និងភិក្ខុដែលឈរនៅក្នុងចំណែកដីណា អាចមើលឃើញបុរសដែលអង្គុយនៅខាងលើនោះបាន ភិក្ខុត្រូវឈរចាត់ចែងក្នុងទីនោះ។ ក្នុងរង្វង់នៃទីនោះ ទោះបីជាកន្លែងគ្មានសំណាបខៀវខ្ចីក៏ដោយ ក៏មិនគួរឈរចាត់ចែងឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ទីនោះជាកន្លែងធ្លាក់ចុះនៃវិហារដែលកំពុងបាក់ស្រុត។

136. Maggena chādentassāti ettha maggena chādanaṃ nāma aparikkhipitvā ujukameva chādanaṃ; taṃ iṭṭhakasilāsudhāhi labbhati. Dve magge adhiṭṭhahitvāti dve maggā sace ducchannā honti, apanetvāpi punappunaṃ chādetuṃ labbhati, tasmā yathā icchati; tathā dve magge adhiṭṭhahitvā tatiyaṃmaggaṃ ‘‘idāni evaṃ chādehī’’ti āṇāpetvā pakkamitabbaṃ. Pariyāyenāti parikkhepena. Evaṃchadanaṃ pana tiṇapaṇṇehi labbhati. Tasmā idhāpi yathā icchati tathā dve pariyāye adhiṭṭhahitvā tatiyaṃ pariyāyaṃ ‘‘idāni evaṃ chādehī’’ti āṇāpetvā pakkamitabbaṃ. Sace na pakkamati, tuṇhībhūtena ṭhātabbaṃ. Sabbampi cetaṃ chadanaṃ chadanūpari veditabbaṃ. Uparūparicchanno hi vihāro ciraṃ anovassako hotīti maññamānā evaṃ chādenti. Tato ce uttarinti tiṇṇaṃ maggānaṃ vā pariyāyānaṃ vā upari catutthe magge vā pariyāye vā.

១៣៦. ក្នុងពាក្យថា "Maggena chādentassa" នេះ ការប្រក់តាមជួរ (magga) គឺការប្រក់តម្រង់ទៅត្រង់ៗ ដោយមិនព័ទ្ធជុំវិញ។ ការប្រក់បែបនោះ ធ្វើបានដោយឥដ្ឋ ថ្ម និងបាយអ។ ពាក្យថា "Dve magge adhiṭṭhahitvā" គឺថា ប្រសិនបើជួរទាំងពីរប្រក់មិនបានល្អទេ ភិក្ខុអាចរុះរើចេញ ហើយប្រក់សារជាថ្មីម្តងហើយម្តងទៀតបាន ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុប្រាថ្នាចាត់ចែងយ៉ាងណា ត្រូវចាត់ចែងជួរទាំងពីរយ៉ាងនោះ រួចហើយបង្គាប់ជួរទីបីថា "ឥឡូវនេះ ចូរប្រក់យ៉ាងនេះចុះ" ហើយគប្បីចៀសចេញទៅ។ ពាក្យថា "Pariyāyena" គឺការប្រក់ព័ទ្ធជុំវិញ។ ការប្រក់បែបនេះ ធ្វើបានដោយស្បូវ និងស្លឹកឈើ។ ព្រោះហេតុនោះ ទោះបីក្នុងការប្រក់ព័ទ្ធជុំវិញនេះក៏ដោយ ភិក្ខុប្រាថ្នាចាត់ចែងយ៉ាងណា ត្រូវចាត់ចែងការប្រក់ព័ទ្ធជុំវិញទាំងពីរជុំយ៉ាងនោះ រួចហើយបង្គាប់ជុំទីបីថា "ឥឡូវនេះ ចូរប្រក់យ៉ាងនេះចុះ" ហើយគប្បីចៀសចេញទៅ។ ប្រសិនបើមិនចៀសចេញទៅទេ ត្រូវនៅស្ងៀម។ ការប្រក់ទាំងអស់នេះ គប្បីជ្រាបថា ជាការប្រក់ត្រួតពីលើដំបូល។ ព្រោះថា ពួកជាងតែងប្រក់យ៉ាងនេះ ដោយយល់ថា "វិហារដែលប្រក់ត្រួតៗគ្នាជាច្រើនជាន់ នឹងមិនលេចទឹកភ្លៀងបានយូរអង្វែង"។ ពាក្យថា "Tato ce uttari" គឺលើសពីជួរទាំងបី ឬការប្រក់ព័ទ្ធជុំវិញទាំងបីជុំឡើងទៅ គឺក្នុងជួរទីបួន ឬជុំទីបួន។

137. Karaḷe karaḷeti tiṇamuṭṭhiyaṃ tiṇamuṭṭhiyaṃ. Sesamettha uttānamevāti. Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១៣៧. ពាក្យថា "Karaḷe karaḷe" គឺក្នុងស្បូវមួយក្តាប់ៗ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦, ជាកិរិយៈ, មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា (នោសញ្ញាវិមោក្ខ), ជាអចិត្តកៈ, ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម វចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Mahallakavihārasikkhāpadaṃ navamaṃ.

មហល្លកវិហារសិក្ខាបទ ទី៩ ចប់។

10. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā

១០. សប្បាណកសិក្ខាបទវណ្ណនា

140. Dasamasikkhāpade – jānaṃ sappāṇakanti sappāṇakaṃ etanti yathā tathā vā jānanto. Siñceyya vā siñcāpeyya vāti tena udakena sayaṃ vā siñceyya, aññaṃ vā āṇāpetvā siñcāpeyya. Pāḷiyaṃ pana ‘‘siñceyyāti sayaṃ siñcatī’’ti īdisānaṃ vacanānaṃ attho pubbe vuttanayeneva veditabbo.

១៤០. ក្នុងសិក្ខាបទទីដប់ ពាក្យថា "jānaṃ sappāṇakaṃ" គឺដឹងដោយប្រការណាមួយថា "ទឹកនេះមានសត្វល្អិត"។ ពាក្យថា "siñceyya vā siñcāpeyya vā" គឺស្រោចស្រពដោយខ្លួនឯងក្តី ឬបង្គាប់អ្នកដទៃឲ្យស្រោចស្រពក្តី ដោយទឹកនោះ។ ចំណែកឯសេចក្តីនៃពាក្យទាំងឡាយក្នុងព្រះបាលី មានជាអាទិថា "siñceyyāti sayaṃ siñcati" គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលបានពោលមកហើយក្នុងសិក្ខាបទមុន។

Tattha dhāraṃ avicchinditvā siñcantassa ekasmiṃ udakaghaṭe ekāva āpatti. Esa nayo sabbabhājanesu. Dhāraṃ vicchindantassa pana payoge payoge āpatti[Pg.52]. Mātikaṃ sammukhaṃ karoti, divasampi sandatu, ekāva āpatti. Sace tattha tattha bandhitvā aññato aññato neti, payoge payoge āpatti. Sakaṭabhāramattañcepi tiṇaṃ ekapayogena udake pakkhipati, ekāva āpatti. Ekekaṃ tiṇaṃ vā paṇṇaṃ vā pakkhipantassa payoge payoge āpatti. Mattikāyapi aññesupi kaṭṭhagomayādīsu eseva nayo. Idaṃ pana mahāudakaṃ sandhāya na vuttaṃ, yaṃ tiṇe vā mattikāya vā pakkhittāya pariyādānaṃ gacchati, āvilaṃ vā hoti, yattha pāṇakā maranti, tādisaṃ udakaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Sesamettha uttānamevāti.

ក្នុងពាក្យនោះ សម្រាប់ភិក្ខុដែលស្រោចទឹកដោយមិនដាច់ខ្សែទឹក ក្នុងក្អមទឹកមួយ ត្រូវអាបត្តិប៉ាចិត្តិយតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងភាជនៈទាំងពួងដែរ។ ប៉ុន្តែ សម្រាប់ភិក្ខុដែលស្រោចទឹកដោយកាត់ខ្សែទឹក ត្រូវអាបត្តិតាមរាល់ប្រយោគ។ ភិក្ខុបើកទឹកឲ្យហូរតាមប្រឡាយទៅកាន់ទីដែលខ្លួនចង់បាន ទោះបីទឹកហូរអស់ពេញមួយថ្ងៃ ក៏ត្រូវអាបត្តិមួយប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុទប់ទឹកក្នុងទីនោះៗ ហើយនាំទៅកាន់ទីដទៃៗ ត្រូវអាបត្តិតាមរាល់ប្រយោគ។ ប្រសិនបើភិក្ខុបោះស្បូវមានបរិមាណស្មើនឹងមួយរទេះទៅក្នុងទឹក ដោយប្រយោគតែមួយ ត្រូវអាបត្តិមួយប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់ភិក្ខុដែលបោះស្បូវមួយសរសៃៗ ឬស្លឹកឈើមួយសន្លឹកៗ ត្រូវអាបត្តិតាមរាល់ប្រយោគ។ សូម្បីក្នុងដីឥដ្ឋ និងវត្ថុដទៃទៀត មានអុស និងអាចម៍គោជាដើម ក៏មានវិធីដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ពាក្យនេះ ព្រះអង្គមិនបានត្រាស់សំដៅយកទឹកច្រើននោះឡើយ គឺគប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅយកទឹកតិចតួច ដែលកាលបើបោះស្បូវ ឬដីឥដ្ឋទៅ ទឹកនោះក៏រីងស្ងួតទៅ ឬល្អក់ទៅ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យសត្វល្អិតទាំងឡាយស្លាប់បាន។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១, ជាកិរិយៈ, រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា (សញ្ញាវិមោក្ខ), ជាសចិត្តកៈ, ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម វចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Sappāṇakasikkhāpadaṃ dasamaṃ.

សប្បាណកសិក្ខាបទ ទី១០ ចប់។

Samatto vaṇṇanākkamena senāsanavaggo dutiyo.

សេនាសនវគ្គ ទី២ ចប់សព្វគ្រប់ តាមលំដាប់នៃការអធិប្បាយ។

3. Ovādavaggo

៣. ឱវាទវគ្គ

1. Ovādasikkhāpadavaṇṇanā

១. ឱវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា

141-144. Bhikkhunivaggassa paṭhamasikkhāpade – lābhino hontīti ettha na tesaṃ bhikkhuniyo denti, na dāpenti, mahākulehi pabbajitā pana kuladhītaro attano santikaṃ āgatānaṃ ñātimanussānaṃ ‘‘kuto ayye ovādaṃ uddesaṃ paripucchaṃ labhathā’’ti pucchantānaṃ ‘‘asuko ca asuko ca thero ovadatī’’ti asītimahāsāvake uddisitvā kathānusārena tesaṃ sīlasutācārajātigottādibhedaṃ vijjamānaguṇaṃ kathayanti. Evarūpā hi vijjamānaguṇā kathetuṃ vaṭṭanti. Tato pasannacittā manussā therānaṃ cīvarādibhedaṃ mahantaṃ lābhasakkāraṃ abhihariṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘lābhino honti cīvara…pe… parikkhārāna’’nti.

១៤១-១៤៤. ក្នុងសិក្ខាបទទីមួយនៃភិក្ខុនីវគ្គ ពាក្យថា "lābhino honti" នោះ មិនមែនពួកភិក្ខុនីថ្វាយដោយខ្លួនឯង ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យថ្វាយដល់ព្រះថេរៈទាំងឡាយនោះទេ ប៉ុន្តែ ពួកកុលធីតាដែលចេញពីត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ហើយបួស កាលបើពួកញាតិមិត្តដែលមកកាន់សំណាក់របស់ខ្លួន សួរថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ លោកម្ចាស់បានទទួលឱវាទ ការឧទ្ទេស និងការសាកសួរពីសំណាក់ព្រះថេរៈអង្គណា?" ក៏ចង្អុលបង្ហាញចំពោះព្រះមហាសាវកទាំង ៨០ អង្គថា "ព្រះថេរៈឈ្មោះនេះ និងព្រះថេរៈឈ្មោះនេះ តែងប្រដៅ" ហើយពោលសរសើរគុណដែលមានពិតប្រាកដ មានសីល សុតៈ អាចារៈ ជាតិ និងគោត្រជាដើម របស់ព្រះថេរៈទាំងនោះ ទៅតាមលំដាប់នៃពាក្យសួរ។ ព្រោះថា ការពោលសរសើរគុណដែលមានពិតប្រាកដបែបនោះ គឺគួរធ្វើ។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកមនុស្សដែលមានចិត្តជ្រះថ្លា ក៏បាននាំមកថ្វាយនូវលាភសក្ការៈដ៏ច្រើន មានចីវរជាដើម ដល់ព្រះថេរៈទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយពោលថា "lābhino honti cīvara...pe... parikkhārānaṃ"។

Bhikkhuniyo [Pg.53] upasaṅkamitvāti tesaṃ kira santike tāsu ekā bhikkhunīpi na āgacchati, lābhataṇhāya pana ākaḍḍhiyamānahadayā tāsaṃ upassayaṃ agamaṃsu. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘bhikkhuniyo upasaṅkamitvā’’ti. Tāpi bhikkhuniyo calacittatāya tesaṃ vacanaṃ akaṃsuyeva. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho tā bhikkhuniyo…pe… nisīdiṃsū’’ti. Tiracchānakathanti saggamaggagamanepi tiracchānabhūtaṃ rājakathādimanekavidhaṃ niratthakakathaṃ. Iddhoti samiddho, sahitattho gambhīro bahuraso lakkhaṇapaṭivedhasaṃyuttoti adhippāyo.

ពាក្យថា "bhikkhuniyo upasaṅkamitvā" គឺឮថា ក្នុងចំណោមភិក្ខុនីទាំងនោះ សូម្បីភិក្ខុនីមួយអង្គក៏មិនបានមកកាន់សំណាក់របស់ពួកភិក្ខុឆព្វគ្គីឡើយ ប៉ុន្តែ ពួកភិក្ខុឆព្វគ្គីមានចិត្តដែលត្រូវលាភតណ្ហាទាញទៅ ក៏បានទៅកាន់ឧបស្ស័យរបស់ពួកភិក្ខុនីទាំងនោះវិញ។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យសំដៅយកការទៅនោះ ទើបពោលថា "bhikkhuniyo upasaṅkamitvā"។ សូម្បីពួកភិក្ខុនីទាំងនោះ ព្រោះតែមានចិត្តរារែក ក៏បានធ្វើតាមពាក្យរបស់ពួកភិក្ខុឆព្វគ្គីនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា "atha kho tā bhikkhuniyo...pe... nisīdiṃsu"។ ពាក្យថា "tiracchānakathā" គឺពាក្យសំដៅលើពាក្យឥតប្រយោជន៍ មានរាជកថាជាដើម ជាច្រើនប្រការ ដែលជាពាក្យទទឹងទាស់ សូម្បីតែចំពោះការទៅកាន់ផ្លូវសួគ៌។ ពាក្យថា "iddha" មានអធិប្បាយថា ជាពាក្យបរិបូណ៌ មានប្រយោជន៍ ជ្រាលជ្រៅ មានរសច្រើន និងប្រកបដោយការចាក់ធ្លុះនូវលក្ខណៈ។

145-147. Anujānāmi bhikkhaveti ettha yasmā te bhikkhū ‘‘mā tumhe bhikkhave bhikkhuniyo ovaditthā’’ti vuccamānā adiṭṭhasaccattā tathāgate āghātaṃ bandhitvā apāyupagā bhaveyyuṃ, tasmā nesaṃ taṃ apāyupagataṃ pariharanto bhagavā aññeneva upāyena te bhikkhunovādato paribāhire kattukāmo imaṃ bhikkhunovādakasammutiṃ anujānīti veditabbo. Evaṃ idha paribāhire kattukāmatāya anujānitvā parato karontova ‘‘anujānāmi bhikkhave aṭṭhahaṅgehi samannāgata’’ntiādimāha. Imāni hi aṭṭhaṅgāni chabbaggiyānaṃ supinantenapi na bhūtapubbānīti.

១៤៥-១៤៧. ក្នុងពាក្យថា "Anujānāmi bhikkhave" នេះ គប្បីជ្រាបថា ព្រោះហេតុថា កាលបើពួកភិក្ខុឆព្វគ្គីទាំងនោះ ត្រូវព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយកុំប្រដៅពួកភិក្ខុនីឡើយ" ដោយហេតុដែលខ្លួនមិនទាន់បានឃើញសច្ចធម៌ ក៏គប្បីចងគំនុំក្នុងព្រះតថាគត ហើយទៅកាន់អបាយភូមិ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលបើចង់ការពារពួកភិក្ខុទាំងនោះ មិនឲ្យទៅកាន់អបាយភូមិ ទើបមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងញ៉ាំងពួកភិក្ខុទាំងនោះ ឲ្យនៅខាងក្រៅការប្រដៅភិក្ខុនី ដោយឧបាយផ្សេងវិញ ទើបព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតនូវ "ភិក្ខុនោវាទកសម្មតិ" នេះ។ កាលបើព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតដោយមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងញ៉ាំងពួកភិក្ខុទាំងនោះឲ្យនៅខាងក្រៅក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ព្រះអង្គកាលបើធ្វើឲ្យពួកភិក្ខុឆព្វគ្គីនៅខាងក្រៅពិតប្រាកដ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា "anujānāmi bhikkhave aṭṭhahaṅgehi samannāgataṃ"។ ព្រោះថា អង្គ ៨ ទាំងឡាយនេះ សូម្បីតែក្នុងយល់សប្តិ ក៏មិនដែលធ្លាប់មានដល់ពួកភិក្ខុឆព្វគ្គីឡើយ។

Tattha sīlamassa atthīti sīlavā. Idāni yañca taṃ sīlaṃ, yathā ca taṃ tassa atthi nāma hoti, taṃ dassento ‘‘pātimokkhasaṃvarasaṃvuto’’tiādimāha. Tattha pātimokkhova saṃvaro pātimokkhasaṃvaro. Pātimokkhasaṃvarena saṃvuto samannāgatoti pātimokkhasaṃvarasaṃvuto.

ក្នុងពាក្យនោះ ភិក្ខុដែលមានសីល ឈ្មោះថា "សីលវា" (អ្នកមានសីល)។ ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលបើចង់បង្ហាញថា សីលនោះជាអ្វី និងសីលនោះមាននៅក្នុងសន្តានរបស់ភិក្ខុនោះដោយប្រការណា ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា "pātimokkhasaṃvarasaṃvuto"។ ក្នុងពាក្យនោះ បាតិមោក្ខនោះឯង ជាសំវរៈ ឈ្មោះថា "បាតិមោក្ខសំវរៈ"។ ភិក្ខុដែលសង្រួមហើយ គឺប្រកបព្រមហើយដោយបាតិមោក្ខសំវរៈ ឈ្មោះថា "បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ"។

Viharatīti vattati. Vuttañhetaṃ vibhaṅge –

ពាក្យថា "viharati" គឺប្រព្រឹត្តទៅ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់ទុកក្នុងវិភង្គថា៖

‘‘Pātimokkhanti sīlaṃ patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mokkhaṃ pamokkhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā; saṃvaroti kāyiko avītikkamo vācasiko avītikkamo kāyikavācasiko avītikkamo. Saṃvutoti iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno sampanno samannāgato, tena vuccati ‘pātimokkhasaṃvarasaṃvuto’ti. Viharatīti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati, tena vuccati ‘viharatī’’’ti (vibha. 511-512).

"ពាក្យថា 'pātimokkha' គឺសីល ជាទីតាំង ជាខាងដើម ជាគ្រឿងប្រព្រឹត្ត ជាសេចក្តីសង្រួម ជាគ្រឿងបិទបាំង ជាគ្រឿងរួចចាក ជាគ្រឿងរួចចាកដ៏វិសេស ដើម្បីដល់នូវកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ ពាក្យថា 'saṃvara' គឺការមិនកន្លងតាមផ្លូវកាយ ការមិនកន្លងតាមផ្លូវវាចា ការមិនកន្លងតាមផ្លូវកាយនិងវាចា។ ពាក្យថា 'saṃvuta' គឺភិក្ខុដែលចូលទៅជិត ចូលទៅជិតដោយប្រពៃ ដល់ព្រម ដល់ព្រមដោយប្រពៃ បរិបូណ៌ បរិបូណ៌ដោយប្រពៃ ប្រកបព្រមហើយដោយបាតិមោក្ខសំវរៈនេះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា 'pātimokkhasaṃvarasaṃvuto'។ ពាក្យថា 'viharati' គឺញ៉ាំងឥរិយាបថឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ ញ៉ាំងអត្តភាពឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ រក្សាអត្តភាព ញ៉ាំងជីវិតឲ្យរស់នៅ ញ៉ាំងជីវិតឲ្យរស់នៅដោយប្រពៃ ត្រាច់ទៅ រស់នៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា 'viharati'" (វិភង្គ. ៥១១-៥១២)។

Ācāragocarasampannoti [Pg.54] micchājīvapaṭisedhakena na veḷudānādinā ācārena, vesiyādiagocaraṃ pahāya saddhāsampannakulādinā ca gocarena sampanno. Aṇumattesu vajjesu bhayadassāvīti appamattakesu vajjesu bhayadassāvī, tāni vajjāni bhayato dassanasīloti vuttaṃ hoti. Samādāya sikkhati sikkhāpadesūti adhisīlasikkhādibhāvena tidhā ṭhitesu sikkhāpadesu taṃ taṃ sikkhāpadaṃ samādāya sammā ādāya sādhukaṃ gahetvā avijahanto sikkhatīti attho. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana yo icchati, tena visuddhimaggato gahetabbo.

ពាក្យថា "ācāragocarasampanno" គឺប្រកបដោយអាចារៈដែលជាគ្រឿងហាមឃាត់នូវមិច្ឆាជីវៈ មិនមែនជាការឲ្យឫស្សីជាដើម និងប្រកបដោយគោចរ គឺការវៀរចាកអគោចរ មានស្រីពេស្យាជាដើម ហើយត្រាច់ទៅក្នុងត្រកូលដែលប្រកបដោយសទ្ធាជាដើម។ ពាក្យថា "aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī" គឺឃើញភ័យក្នុងទោសទាំងឡាយមានប្រមាណតិចតួច មានន័យថា ជាអ្នកមានសភាពឃើញទោសទាំងនោះដោយភាពជាភ័យ។ ពាក្យថា "samādāya sikkhati sikkhāpadesu" គឺសមាទាន គឺកាន់យកដោយប្រពៃ កាន់យកដោយល្អ មិនលះបង់ ហើយសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទទាំងឡាយដែលតាំងនៅដោយចំណែក ៣ មានអធិសីលសិក្ខាជាដើម នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារ បើបុគ្គលណាប្រាថ្នា គប្បីកាន់យកពីវិសុទ្ធិមគ្គចុះ។

Bahu sutamassāti bahussuto. Sutaṃ dhāretīti sutadharo; yadassa taṃ bahu sutaṃ nāma, taṃ na sutamattameva; atha kho naṃ dhāretīti attho. Mañjūsāyaṃ viya ratanaṃ sutaṃ sannicitamasminti sutasannicayo. Etena yaṃ so sutaṃ dhāreti, tassa mañjūsāya gopetvā sannicitaratanasseva cirakālenāpi avināsanaṃ dasseti. Idāni taṃ sutaṃ sarūpato dassento ‘‘ye te dhammā’’tiādimāha, taṃ verañjakaṇḍe vuttanayameva. Idaṃ panettha nigamanaṃ – tathārūpāssa dhammā bahussutā honti, tasmā bahussuto. Dhātā, tasmā sutadharo. Vacasā paricitā manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā; tasmā sutasannicayo. Tattha vacasā paricitāti vācāya paguṇā katā. Manasānupekkhitāti manasā anupekkhitā, āvajjantassa dīpasahassena obhāsitā viya honti. Diṭṭhiyā suppaṭividdhāti atthato ca kāraṇato ca paññāya suṭṭhu paṭividdhā supaccakkhakatā honti.

ពាក្យថា "bahussuto" គឺព្រោះភិក្ខុនោះមានសុតៈ (ការចេះដឹង) ច្រើន។ ពាក្យថា "sutadharo" គឺព្រោះជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវសុតៈ មានន័យថា សុតៈដ៏ច្រើនរបស់ភិក្ខុនោះ មិនមែនត្រឹមតែឮនោះទេ គឺទ្រទ្រង់ទុកបានពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា "sutasannicayo" គឺព្រោះសុតៈនោះត្រូវបានសន្សំទុកក្នុងភិក្ខុនោះ ដូចជារតនៈដែលគេសន្សំទុកក្នុងហិប។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះអង្គបង្ហាញពីការមិនវិនាសសាបសូន្យសូម្បីក្នុងកាលដ៏យូរ នៃសុតៈដែលភិក្ខុនោះទ្រទ្រង់ទុក ដូចជារតនៈដែលគេរក្សាទុកក្នុងហិបយ៉ាងល្អដូច្នោះ។ ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលបើចង់បង្ហាញសុតៈនោះដោយរូបរាងពិតប្រាកដ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា "ye te dhammā" សេចក្តីនោះមានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងវេរញ្ជកណ្ឌ។ នេះជាសេចក្តីសន្និដ្ឋានក្នុងទីនេះ៖ ធម៌មានសភាពបែបនោះ ភិក្ខុនោះបានស្តាប់ច្រើនហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា "ពហុស្សុតៈ"។ ធម៌ទាំងនោះ ភិក្ខុនោះបានទ្រទ្រង់ទុកហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា "សុតធរៈ"។ ធម៌ទាំងនោះ ភិក្ខុនោះបានស្ទាត់ជំនាញដោយវាចា យកចិត្តទុកដាក់ពិចារណាដោយចិត្ត ចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា "សុតសន្និចយៈ"។ ក្នុងសេចក្តីសន្និដ្ឋាននោះ ពាក្យថា "vacasā paricitā" គឺធ្វើឲ្យស្ទាត់ជំនាញដោយវាចា។ ពាក្យថា "manasānupekkhitā" គឺពិចារណាដោយចិត្ត កាលបើភិក្ខុនោះរំលឹកនឹកដល់ ធម៌ទាំងឡាយនោះតែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាត្រូវពន្លឺប្រទីបមួយពាន់បំភ្លឺដូច្នោះ។ ពាក្យថា "diṭṭhiyā suppaṭividdhā" គឺចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយបញ្ញា ទាំងដោយអត្ថ ទាំងដោយហេតុ គឺធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង។

Ayaṃ pana bahussuto nāma tividho hoti – nissayamuccanako, parisupaṭṭhāpako, bhikkhunovādakoti. Tattha nissayamuccanakena upasampadāya pañcavassena sabbantimena paricchedena dve mātikā paguṇā vācuggatā kātabbā pakkhadivasesu dhammasāvanatthāya suttantato cattāro bhāṇavārā, sampattānaṃ parikathanatthāya andhakavindamahārāhulovādaambaṭṭhasadiso eko kathāmaggo, saṅghabhattamaṅgalāmaṅgalesu anumodanatthāya tisso anumodanā, uposathapavāraṇādijānanatthaṃ kammākammavinicchayo[Pg.55], samaṇadhammakaraṇatthaṃ samādhivasena vā vipassanāvasena vā arahattapariyosānamekaṃ kammaṭṭhānaṃ, ettakaṃ uggahetabbaṃ. Ettāvatā hi ayaṃ bahussuto hoti cātuddiso, yattha katthaci attano issariyena vasituṃ labhati.

ភិក្ខុអ្នកមានសុតៈច្រើន (ពហុស្សូត) នេះ មាន ៣ យ៉ាងគឺ៖ ភិក្ខុអ្នករួចចាកនិស្ស័យ (និស្សយមុច្ចនកៈ) ១ ភិក្ខុអ្នកគ្រប់គ្រងបរិស័ទ (បរិសុបដ្ឋាបកៈ) ១ ភិក្ខុអ្នកប្រដៅភិក្ខុនី (ភិក្ខុនោវាទកៈ) ១។ ក្នុងភិក្ខុទាំង ៣ ពួកនោះ ភិក្ខុអ្នករួចចាកនិស្ស័យ មានវស្សា ៥ ដោយឧបសម្បទា ដោយកំណត់យ៉ាងតិចបំផុត ត្រូវធ្វើមាតិកាទាំងពីរ (ភិក្ខុបាតិមោក្ខ និងភិក្ខុនីបាតិមោក្ខ) ឲ្យស្ទាត់ ឲ្យចាំមាត់ ត្រូវរៀនសូត្រធម៌ពីព្រះសូត្រចំនួន ៤ ភាណវារៈ ដើម្បីសំដែងធម៌ក្នុងថ្ងៃបក្ខទាំងឡាយ ត្រូវរៀនគន្លងនៃកថា (វិធីសំដែងធម៌) មួយ ដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងអន្ធកវិន្ទសូត្រ មហារាហុលោវាទសូត្រ និងអម្ពដ្ឋសូត្រ ដើម្បីសំដែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកដល់ ត្រូវរៀនអនុមោទនា ៣ យ៉ាង ដើម្បីអនុមោទនាក្នុងភត្តរបស់សង្ឃ ក្នុងមង្គល និងអវមង្គលទាំងឡាយ ត្រូវរៀនការវិនិច្ឆ័យនូវកម្មនិងអកម្ម ដើម្បីដឹងនូវកិច្ចមានឧបោសថ និងបវារណាជាដើម ត្រូវរៀនកម្មដ្ឋានមួយដែលមានព្រះអរហត្តជាទីបំផុត ដោយអំណាចនៃសមាធិ ឬដោយអំណាចនៃវិបស្សនា ដើម្បីធ្វើសមណធម៌ ភិក្ខុនោះត្រូវរៀនសូត្រធម៌មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ។ ព្រោះថា ដោយហេតុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថាជាពហុស្សូត ជាអ្នកទៅកាន់ទិសទាំងបួនបាន (ចាតុទ្ទិសៈ) អាចរស់នៅដោយភាពជាធំរបស់ខ្លួន (ដោយឯករាជ្យ) ក្នុងទីកន្លែងណាមួយបាន។

Parisupaṭṭhāpakena upasampadāya dasavassena sabbantimena paricchedena parisaṃ abhivinaye vinetuṃ dve vibhaṅgā paguṇā vācuggatā kātabbā, asakkontena tīhi janehi saddhiṃ parivattanakkhamā kātabbā, kammākammañca khandhakavattañca uggahetabbaṃ. Parisāya pana abhidhamme vinayanatthaṃ sace majjhimabhāṇako hoti mūlapaṇṇāsako uggahetabbo, dīghabhāṇakena mahāvaggo, saṃyuttabhāṇakena heṭṭhimā vā tayo vaggā mahāvaggo vā, aṅguttarabhāṇakena heṭṭhā vā upari vā upaḍḍhanikāyo uggahetabbo, asakkontena tikanipātato paṭṭhāya heṭṭhā uggahetumpi vaṭṭati. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ekaṃ uggaṇhantena catukkanipātaṃ vā pañcakanipātaṃ vā gahetuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Jātakabhāṇakena sāṭṭhakathaṃ jātakaṃ uggahetabbaṃ, tato oraṃ na vaṭṭati. Dhammapadampi saha vatthunā uggahetuṃ vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Tato tato samuccayaṃ katvā mūlapaṇṇāsakamattaṃ vaṭṭati, na vaṭṭatīti? ‘‘Na vaṭṭatī’’ti kurundaṭṭhakathāyaṃ paṭikkhittaṃ, itarāsu vicāraṇāyeva natthi. Abhidhamme kiñci uggahetabbanti na vuttaṃ. Yassa pana sāṭṭhakathampi vinayapiṭakaṃ abhidhammapiṭakañca paguṇaṃ, suttante ca vuttappakāro gantho natthi, parisaṃ upaṭṭhāpetuṃ na labhati. Yena pana suttantato vinayato ca vuttappamāṇo gantho uggahito, ayaṃ parisupaṭṭhāpako bahussuto hoti disāpāmokkho yenakāmaṅgamo, parisaṃ upaṭṭhāpetuṃ labhati.

ចំណែកភិក្ខុអ្នកគ្រប់គ្រងបរិស័ទ មានវស្សា ១០ ដោយឧបសម្បទា ដោយកំណត់យ៉ាងតិចបំផុត ដើម្បីណែនាំបរិស័ទក្នុងអភិវិន័យ ត្រូវធ្វើវិភង្គទាំងពីរឲ្យស្ទាត់ ឲ្យចាំមាត់ បើមិនអាចទេ ត្រូវធ្វើឲ្យអាចសូត្រផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយភិក្ខុ ៣ រូបបាន និងត្រូវរៀននូវកម្មនិងអកម្មផង នូវខន្ធកវត្តផង។ មួយវិញទៀត ដើម្បីណែនាំបរិស័ទក្នុងអភិធម្ម បើជាមជ្ឈិមភាណកៈ ត្រូវរៀនមូលបណ្ណាសកៈ បើជាទីឃភាណកៈ ត្រូវរៀនមហាវគ្គ បើជាសំយុត្តភាណកៈ ត្រូវរៀនវគ្គខាងក្រោម ៣ វគ្គ ឬមហាវគ្គ បើជាអង្គុត្តរភាណកៈ ត្រូវរៀនពាក់កណ្ដាលនិកាយ ខាងក្រោម ឬខាងលើ បើមិនអាចទេ សូម្បីរៀនផ្នែកខាងក្រោមចាប់តាំងពីតិកនិបាតទៅ ក៏គួរដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា លោកពោលថា «កាលបើនឹងរៀននិបាតណាមួយ គួររៀនចតុក្កនិបាត ឬបញ្ចកនិបាត»។ ចំណែកជាតកភាណកៈ ត្រូវរៀនជាតកព្រមទាំងអដ្ឋកថា តិចជាងនោះមិនគួរឡើយ។ សូម្បីតែធម្មបទ ក៏គួររៀនព្រមទាំងរឿងរ៉ាវ (វត្ថុ) ដែរ នេះជាពាក្យពោលក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា។ សួរថា ការប្រមូលយកធម៌ពីសូត្រនោះៗ ឲ្យមានប្រមាណស្មើនឹងមូលបណ្ណាសកៈ តើគួរឬមិនគួរ? ក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា លោកបដិសេធថា «មិនគួរឡើយ» ចំណែកក្នុងអដ្ឋកថាដទៃទៀត មិនមានការពិចារណាអំពីរឿងនេះឡើយ។ ក្នុងអភិធម្ម លោកមិនបានពោលថា ត្រូវរៀនអ្វីមួយឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុណា ទោះបីជាស្ទាត់ជំនាញក្នុងវិន័យបិដកព្រមទាំងអដ្ឋកថា និងអភិធម្មបិដកក៏ដោយ តែបើមិនមានគម្ពីរក្នុងព្រះសូត្រតាមដែលពោលហើយទេ ភិក្ខុនោះមិនបានការអនុញ្ញាតឲ្យគ្រប់គ្រងបរិស័ទឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុណា បានរៀនគម្ពីរមានប្រមាណតាមដែលពោលហើយ ទាំងពីព្រះសូត្រ និងព្រះវិន័យ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថាជាអ្នកគ្រប់គ្រងបរិស័ទ ជាពហុស្សូត ជាទិសាបាមោក្ខ អាចទៅកាន់ទីកន្លែងណាក៏បានតាមប្រាថ្នា និងបានការអនុញ្ញាតឲ្យគ្រប់គ្រងបរិស័ទ។

Bhikkhunovādakena pana sāṭṭhakathāni tīṇi piṭakāni uggahetabbāni, asakkontena catūsu nikāyesu ekassa aṭṭhakathā paguṇā kātabbā, ekanikāyena hi sesanikāyesupi pañhaṃ kathetuṃ sakkhissati. Sattasu pakaraṇesu catuppakaraṇassa aṭṭhakathā paguṇā kātabbā, tattha laddhanayena hi sesapakaraṇesu pañhaṃ kathetuṃ sakkhissati. Vinayapiṭakaṃ pana nānatthaṃ nānākāraṇaṃ, tasmā taṃ saddhiṃ aṭṭhakathāya paguṇaṃ kātabbameva. Ettāvatā hi bhikkhunovādako bahussuto nāma hotīti.

មួយវិញទៀត ភិក្ខុអ្នកប្រដៅភិក្ខុនី ត្រូវរៀនត្រៃបិដកព្រមទាំងអដ្ឋកថា បើមិនអាចទេ ត្រូវធ្វើអដ្ឋកថានៃនិកាយមួយ ក្នុងចំណោមនិកាយទាំងបួន ឲ្យស្ទាត់ជំនាញ ព្រោះថា ដោយសារនិកាយមួយនោះ ភិក្ខុនោះនឹងអាចដោះស្រាយប្រស្នាក្នុងនិកាយដែលនៅសល់បាន។ ក្នុងបករណ៍ទាំងប្រាំពីរ ត្រូវធ្វើអដ្ឋកថានៃបករណ៍ទាំងបួន ឲ្យស្ទាត់ជំនាញ ព្រោះថា ដោយសារវិធីដែលបានមកពីអដ្ឋកថាទាំងបួននោះ ភិក្ខុនោះនឹងអាចដោះស្រាយប្រស្នាក្នុងបករណ៍ដែលនៅសល់បាន។ ចំណែកឯវិន័យបិដក មានសេចក្ដីប្លែកៗគ្នា និងមានហេតុការណ៍ផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន ហេតុនោះ ភិក្ខុនោះត្រូវតែធ្វើវិន័យបិដកនោះ ព្រមទាំងអដ្ឋកថា ឲ្យស្ទាត់ជំនាញជាដាច់ខាត។ ព្រោះថា ដោយហេតុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ភិក្ខុអ្នកប្រដៅភិក្ខុនី ឈ្មោះថាជាពហុស្សូត។

Ubhayāni [Pg.56] kho panassātiādi pana yasmā aññasmiṃ sakale navaṅgepi bāhussacce sati sāṭṭhakathaṃ vinayapiṭakaṃ vinā na vaṭṭatiyeva, tasmā visuṃ vuttaṃ. Tattha vitthārenāti ubhatovibhaṅgena saddhiṃ. Svāgatānīti suṭṭhu āgatāni. Yathā āgatāni pana svāgatāni honti, taṃ dassetuṃ ‘‘suvibhattānī’’tiādi vuttaṃ. Tattha suvibhattānīti suṭṭhu vibhattāni padapaccābhaṭṭhasaṅkaradosavirahitāni. Suppavattīnīti paguṇāni vācuggatāni. Suvinicchitāni suttasoti khandhakaparivārato āharitabbasuttavasena suṭṭhu vinicchitāni. Anubyañjanasoti akkharapadapāripūriyā ca suvinicchitāni akhaṇḍāni aviparītakkharāni. Etena aṭṭhakathā dīpitā, aṭṭhakathāto hi esa vinicchayo hotīti.

ចំណែកពាក្យថា Ubhayāni kho panassa ជាដើមនោះ ព្រោះហេតុតែ កាលបើមានភាពជាពហុស្សូតក្នុងនវង្គសាសនៈទាំងមូលដទៃទៀតក៏ដោយ បើវៀរចាកវិន័យបិដកព្រមទាំងអដ្ឋកថាចេញហើយ គឺមិនគួរឡើយ (មិនអាចប្រដៅភិក្ខុនីបាន) ហេតុនោះ លោកទើបពោលដោយឡែកពីគ្នា។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា vitthārena (ដោយពិស្ដារ) គឺព្រមទាំងឧភតោវិភង្គ (វិភង្គទាំងពីរ)។ ពាក្យថា svāgatāni (មកល្អហើយ) គឺមកយ៉ាងល្អ (ចាំមាត់យ៉ាងល្អ)។ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្ដីថា ធម៌ដែលចាំមាត់នោះ ឈ្មោះថាជាធម៌មកល្អហើយ ដោយប្រការដូចម្ដេច លោកទើបពោលពាក្យថា suvibhattāni ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា suvibhattāni (ចែកវិភាគល្អហើយ) គឺចែកវិភាគយ៉ាងល្អ មិនមានទោសគឺការសូត្រត្រឡប់ចុះឡើងនៃបទ និងការច្របូកច្របល់នៃបទ។ ពាក្យថា suppavattīni (ប្រព្រឹត្តទៅល្អហើយ) គឺស្ទាត់ជំនាញ ចាំមាត់។ ពាក្យថា suvinicchitāni suttaso (វិនិច្ឆ័យល្អហើយតាមសូត្រ) គឺវិនិច្ឆ័យយ៉ាងល្អ ដោយអំណាចនៃសូត្រដែលត្រូវនាំមកពីខន្ធកៈ និងបរិវារៈ។ ពាក្យថា anubyañjanaso (ដោយអនព្យញ្ជនៈ) គឺវិនិច្ឆ័យយ៉ាងល្អ ដោយភាពពេញលេញនៃអក្ខរៈ និងបទ មិនដាច់ធ្លុះធ្លាយ មិនមានអក្ខរៈវិបល្លាស (មិនខុសតួអក្សរ)។ ដោយពាក្យនេះ លោកសំដៅដល់អដ្ឋកថា ព្រោះថា ការវិនិច្ឆ័យនេះ រមែងមានមកពីអដ្ឋកថា។

Kalyāṇavācoti sithiladhanitādīnaṃ yathāvidhānavacanena parimaṇḍalapadabyañjanāya poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā. Kalyāṇavākkaraṇoti madhurassaro, mātugāmo hi sarasampattirato, tasmā parimaṇḍalapadabyañjanampi vacanaṃ sarasampattirahitaṃ hīḷeti. Yebhuyyena bhikkhunīnaṃ piyo hoti manāpoti sabbāsaṃ piyo nāma dullabho, bahutarānaṃ pana paṇḍitānaṃ bhikkhunīnaṃ sīlācārasampattiyā piyo hoti manavaḍḍhanako. Paṭibalo hoti bhikkhuniyo ovaditunti suttañca kāraṇañca dassento vaṭṭabhayena tajjetvā bhikkhuniyo ovadituṃ tādisaṃ dhammaṃ desetuṃ samattho hoti. Kāsāyavatthavasanāyāti kāsāyavatthanivatthāya. Garudhammanti gihikāle bhikkhuniyā kāyasaṃsaggaṃ vā sikkhamānāsāmaṇerīsu methunadhammaṃ vā anajjhāpannapubbo hoti. Mātugāmo hi pubbe katamanussaranto saṃvare ṭhitassāpi dhammadesanāya gāravaṃ na karoti. Atha vā tasmiyeva asaddhamme cittaṃ uppādeti. Vīsativasso vāti upasampadāya vīsativasso tato atirekavasso vā. Evarūpo hi visabhāgehi vatthūhi punappunaṃ samāgacchantopi daharo viya sahasā sīlavināsaṃ na pāpuṇāti, attano vayaṃ paccavekkhitvā ayuttaṭṭhāne chandarāgaṃ vinetuṃ paṭibalo hoti, tena vuttaṃ – ‘‘vīsativasso vā hoti atirekavīsativasso vā’’ti.

ពាក្យថា kalyāṇavāco (មានវាចាពីរោះ) គឺប្រកបដោយវាចារបស់អ្នកក្រុង (វាចាគួរឲ្យស្រឡាញ់) ដែលមានបទ និងព្យញ្ជនៈមូលក្លំ ដោយការបញ្ចេញសំឡេងធូរ (សិថិលៈ) និងសំឡេងខ្លាំង (ធនិតៈ) ជាដើម តាមក្បួនខ្នាត ជាវាចាច្បាស់លាស់ មិនរដិបរដុប (មិនមានទឹកមាត់ហូរ) អាចធ្វើសេចក្ដីឲ្យយល់បាន។ ពាក្យថា kalyāṇavākkaraṇo (មានការបន្លឺវាចាពីរោះ) គឺមានសំឡេងផ្អែមល្ហែម ព្រោះថាមាតុគ្រាម រមែងត្រេកអរក្នុងភាពបរិបូណ៌នៃសំឡេង ហេតុនោះ សូម្បីតែពាក្យសម្ដីដែលមានបទ និងព្យញ្ជនៈមូលក្លំល្អហើយ តែបើប្រាសចាកភាពបរិបូណ៌នៃសំឡេង មាតុគ្រាមក៏រមែងមើលងាយ។ ពាក្យថា yebhuyyena bhikkhunīnaṃ piyo hoti manāpo (ជាទីស្រឡាញ់ ពេញចិត្ត នៃភិក្ខុនីទាំងឡាយដោយច្រើន) សេចក្ដីថា ការដែលជាទីស្រឡាញ់របស់ភិក្ខុនីទាំងអស់នោះ គឺរកបានដោយកម្រ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនោះរមែងជាទីស្រឡាញ់ ជាទីចម្រើនចិត្ត របស់ភិក្ខុនីទាំងឡាយដែលមានប្រាជ្ញាដោយច្រើន ដោយសារតែភាពបរិបូណ៌នៃសីល និងអាចារៈរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា paṭibalo hoti bhikkhuniyo ovadituṃ (ជាអ្នកអាចដើម្បីប្រដៅភិក្ខុនីទាំងឡាយបាន) គឺលោកជាអ្នកមានសមត្ថភាពដើម្បីសំដែងធម៌បែបនោះ ដោយបង្ហាញទាំងព្រះសូត្រ និងហេតុផល គំរាមកំហែងដោយភ័យក្នុងវដ្តៈ ហើយប្រដៅភិក្ខុនីទាំងឡាយ។ ពាក្យថា kāsāyavatthavasanāya (ចំពោះនាងអ្នកស្លៀកដណ្ដប់សំពត់កាសាយៈ) គឺចំពោះនាងអ្នកស្លៀកដណ្ដប់សំពត់កាសាយៈ (ភិក្ខុនី សិក្ខមានា ឬសាមណេរី)។ ពាក្យថា garudhammaṃ (ធម៌ដ៏ធ្ងន់) គឺកាលនៅជាគ្រហស្ថ មិនដែលធ្លាប់ប្រព្រឹត្តកាយសំសគ្គៈ (ការប៉ះពាល់កាយ) នឹងភិក្ខុនី ឬមិនដែលធ្លាប់ប្រព្រឹត្តមេថុនធម្មនឹងសិក្ខមានា និងសាមណេរីទាំងឡាយឡើយ។ ព្រោះថាមាតុគ្រាម កាលរលឹកឃើញអំពើដែលធ្លាប់ធ្វើរួមគ្នាកាលពីមុន រមែងមិនធ្វើសេចក្ដីគោរពចំពោះការសំដែងធម៌ សូម្បីតែរបស់ព្រះថេរៈដែលតាំងនៅក្នុងសេចក្ដីសង្រួមក៏ដោយ ម្យ៉ាងទៀត នាងរមែងធ្វើចិត្តឲ្យកើតឡើងក្នុងអសទ្ធម៌នោះឯង។ ពាក្យថា vīsativasso vā (មានវស្សា ២០) គឺមានវស្សា ២០ ដោយឧបសម្បទា ឬមានវស្សាច្រើនជាងនោះ។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈមានសភាពបែបនេះ ទោះបីជាជួបប្រទះនឹងវិសភាគវត្ថុ (មាតុគ្រាម) រឿយៗក៏ដោយ ក៏មិនដល់នូវការសាបសូន្យសីលដោយរហ័ស ដូចជាភិក្ខុខ្ចីឡើយ លោកជាអ្នកអាចពិចារណាអាយុកាលរបស់ខ្លួន ហើយកំចាត់បង់នូវឆន្ទរាគក្នុងទីមិនសមគួរបាន ហេតុនោះ លោកទើបពោលថា «មានវស្សា ២០ ឬមានវស្សាច្រើនជាង ២០»។

Ettha [Pg.57] ca ‘‘sīlavā’’tiādi ekamaṅgaṃ, ‘‘bahussuto hotī’’tiādi dutiyaṃ, ‘‘ubhayāni kho panassā’’tiādi tatiyaṃ, ‘‘kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo’’ti catutthaṃ, ‘‘yebhuyyena bhikkhunīnaṃ piyo hoti manāpo’’ti pañcamaṃ, ‘‘paṭibalo hoti bhikkhuniyo ovaditu’’nti chaṭṭhaṃ, ‘‘na kho paneta’’ntiādi sattamaṃ, ‘‘vīsativasso’’tiādi aṭṭhamanti veditabbaṃ.

ក្នុងអធិប្បាយនេះ ពាក្យថា sīlavā ជាដើម គប្បីជ្រាបថាជាអង្គទី ១, ពាក្យថា bahussuto hoti ជាដើម ជាអង្គទី ២, ពាក្យថា ubhayāni kho panassa ជាដើម ជាអង្គទី ៣, ពាក្យថា kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo ជាអង្គទី ៤, ពាក្យថា yebhuyyena bhikkhunīnaṃ piyo hoti manāpo ជាអង្គទី ៥, ពាក្យថា paṭibalo hoti bhikkhuniyo ovadituṃ ជាអង្គទី ៦, ពាក្យថា na kho panetaṃ ជាដើម ជាអង្គទី ៧, ពាក្យថា vīsativasso ជាដើម គប្បីជ្រាបថាជាអង្គទី ៨។

148. Ñatticatutthenāti pubbe vatthusmiṃ vutteneva. Garudhammehīti garukehi dhammehi, te hi gāravaṃ katvā bhikkhunīhi sampaṭicchitabbattā garudhammāti vuccanti. Ekatoupasampannāyāti ettha bhikkhunīnaṃ santike ekatoupasampannāya, yo garudhammena ovadati, tassa dukkaṭaṃ. Bhikkhūnaṃ santike upasampannāya pana yathāvatthukameva.

១៤៨. ពាក្យថា ñatticatutthena (ដោយញត្តិចតុត្ថកម្ម) គឺដោយញត្តិចតុត្ថកម្មតាមដែលពោលហើយក្នុងរឿងរ៉ាវមុននោះឯង។ ពាក្យថា garudhammehi (ដោយគរុធម៌ទាំងឡាយ) គឺដោយធម៌ដ៏ធ្ងន់ទាំងឡាយ ព្រោះថា ធម៌ទាំងនោះ ភិក្ខុនីទាំងឡាយត្រូវធ្វើសេចក្ដីគោរពហើយទទួលយក ហេតុនោះ លោកទើបហៅថា «គរុធម៌»។ ក្នុងពាក្យថា ekatoupasampannāya នេះ សំដៅដល់នាងអ្នកឧបសម្បន្នតែម្ខាង គឺក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុនីសង្ឃ ភិក្ខុណាប្រដៅ (ភិក្ខុនីនោះ) ដោយគរុធម៌ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ចំណែកភិក្ខុដែលប្រដៅនាងអ្នកឧបសម្បន្នក្នុងសំណាក់ភិក្ខុសង្ឃ ត្រូវអាបត្តិតាមវត្ថុ (តាមរឿងរ៉ាវពិតប្រាកដ)។

149. Pariveṇaṃ sammajjitvāti sace pāto asammaṭṭhaṃ sammaṭṭhampi vā puna tiṇapaṇṇādīhi uklāpaṃ pādappahārehi ca vikiṇṇavālikaṃ jātaṃ, sammajjitabbaṃ. Asammaṭṭhañhi taṃ disvā ‘‘ayyo attano nissitake daharabhikkhūpi vattapaṭipattiyaṃ na yojeti, dhammaṃyeva kathetī’’ti tā bhikkhuniyo asotukāmā viya bhaveyyuṃ. Tena vuttaṃ – ‘‘pariveṇaṃ sammajjitvā’’ti. Antogāmato pana bhikkhuniyo āgacchantiyo pipāsitā ca kilantā ca honti, tā pānīyañca hatthapādamukhasītalakaraṇañca paccāsīsanti, tasmiñca asati purimanayeneva agāravaṃ janetvā asotukāmāpi honti. Tena vuttaṃ – ‘‘pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhapetvā’’ti.

១៤៩. ពាក្យថា pariveṇaṃ sammajjitvā (បោសសម្អាតបរិវេណហើយ) សេចក្ដីថា បើក្នុងវេលាព្រឹក ទីធ្លាមិនទាន់បានបោសសម្អាត ឬទោះបីជាបោសសម្អាតហើយ តែមានសម្រាមមានស្មៅ និងស្លឹកឈើជាដើមធ្លាក់មកវិញ ឬមានខ្សាច់រាយប៉ាយដោយសារការដើរជាន់ ភិក្ខុត្រូវបោសសម្អាតទីធ្លានោះ។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុនីទាំងឡាយឃើញទីធ្លាមិនទាន់បោសសម្អាតនោះហើយ គិតថា «លោកម្ចាស់ សូម្បីតែភិក្ខុខ្ចីៗដែលជាសិស្សនិស្សិតរបស់ខ្លួន ក៏មិនបានដឹកនាំឲ្យធ្វើវត្តប្រតិបត្តិឡើយ គិតតែពីសំដែងធម៌តែម្យ៉ាង» ភិក្ខុនីទាំងនោះក៏នឹងទៅជាអ្នកមិនចង់ស្ដាប់ធម៌ឡើយ។ ហេតុនោះ លោកទើបពោលថា «បោសសម្អាតបរិវេណហើយ»។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុនីទាំងឡាយកាលដើរមកពីក្នុងភូមិ រមែងស្រេកទឹក និងហត់នឿយ នាងទាំងឡាយរមែងប្រាថ្នានូវទឹកឆាន់ និងទឹកសម្រាប់លាងដៃ លាងជើង លាងមុខ ឲ្យត្រជាក់កាយ កាលបើទឹកនោះមិនមាន នាងទាំងឡាយក៏នឹងកើតសេចក្ដីមិនគោរពតាមវិធីមុននោះឯង ហើយទៅជាអ្នកមិនចង់ស្ដាប់ធម៌ឡើយ។ ហេតុនោះ លោកទើបពោលថា «តម្កល់ទុកនូវទឹកឆាន់ និងទឹកប្រើប្រាស់»។

Āsananti nīcapīṭhakaphalakataṭṭikakaṭasārakādibhedaṃ antamaso sākhābhaṅgampi ‘‘idaṃ tāsaṃ āsanaṃ bhavissatī’’ti evaṃ āsanaṃ paññapetvā. Dhammadesanāpattimocanatthaṃ pana dutiyo icchitabbo. Tena vuttaṃ – ‘‘dutiyaṃ gahetvā nisīditabba’’nti. Nisīditabbanti na vihārapaccante, atha kho vihāramajjhe uposathāgārassa vā bhojanasālāya vā dvāre sabbesaṃ osaraṇaṭṭhāne nisīditabbaṃ. Samaggātthāti sabbā āgatatthāti attho. Vattantīti āgacchanti; paguṇā vācuggatāti attho. Niyyādetabboti appetabbo. Osāretabboti pāḷi vattabbā. Vassasatūpasampannāyātiādi vattabbapāḷidassanaṃ.

ពាក្យថា āsanaṃ (អាសនៈ) គឺការរៀបចំអាសនៈមានជាអាទិ៍គឺ គ្រែទាប ក្ដារបន្ទះ កន្ទេលស្លឹកត្នោត កន្ទេលក្រហម ដោយហោចទៅសូម្បីតែមែកឈើដែលកាច់មក ដោយគិតថា «នេះនឹងជាអាសនៈរបស់នាងទាំងឡាយ»។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីរួចចាកអាបត្តិក្នុងការសំដែងធម៌ ភិក្ខុត្រូវប្រាថ្នាភិក្ខុទីពីរ (ជាគម្រប់ពីរ)។ ហេតុនោះ លោកទើបពោលថា «ត្រូវនាំយកភិក្ខុទីពីរមកជាមួយហើយអង្គុយ»។ ពាក្យថា ត្រូវអង្គុយ គឺមិនត្រូវអង្គុយនៅទីបំផុតនៃវិហារឡើយ តែត្រូវអង្គុយនៅកណ្ដាលវិហារ ឬនៅជិតទ្វារឧបោសថសាលា ឬទ្វាររោងភត្ត ដែលជាទីប្រជុំទៅមកនៃភិក្ខុទាំងពួង។ ពាក្យថា samaggāttha (តើនាងទាំងឡាយព្រមព្រៀងគ្នាហើយឬ?) សេចក្ដីថា តើនាងទាំងឡាយមកជួបជុំគ្នាអស់ហើយឬ? នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា vattanti (តើធម៌ទាំងឡាយប្រព្រឹត្តទៅឬ?) សេចក្ដីថា មកដល់មាត់ គឺស្ទាត់ជំនាញ ចាំមាត់ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា niyyādetabbo (ត្រូវប្រគល់ឲ្យ) គឺត្រូវប្រគល់ឲ្យ (ត្រូវសរុបសេចក្ដីបញ្ចប់)។ ពាក្យថា osāretabbo (ត្រូវលើកឡើងសូត្រ) គឺត្រូវសូត្រព្រះបាលីបង្ហាញ។ ពាក្យថា vassasatūpasampannāya ជាដើម គឺជាការបង្ហាញព្រះបាលីដែលត្រូវសូត្រនោះឯង។

Tattha [Pg.58] sāmīcikammanti maggasampadānabījanapānīyāpucchanādikaṃ anucchavikavattaṃ. Ettha ca bhikkhuniyā bhikkhussa abhivādanaṃ nāma antogāme vā bahigāme vā antovihāre vā bahivihāre vā antaraghare vā rathikāya vā antamaso rājussāraṇāyapi vattamānāya deve vassamāne sakaddamāya bhūmiyā chattapattahatthāyapi hatthiassādīhi anubaddhāyapi kātabbameva. Ekābaddhāya pāḷiyā bhikkhācāraṃ pavisante disvā ekasmiṃ ṭhāne ‘‘vandāmi ayyā’’ti vandituṃ vaṭṭati. Sace antarantarā dvādasahatthe muñcitvā gacchanti, visuṃ visuṃ vanditabbā. Mahāsannipāte nisinne ekasmiṃyeva ṭhāne vandituṃ vaṭṭati. Esa nayo añjalikammepi. Yattha katthaci nisinnāya pana paccuṭṭhānaṃ kātabbaṃ, tassa tassa sāmīcikammassa anurūpe padese ca kāle ca taṃ taṃ kātabbaṃ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា sāmīcikammaṃ (សាមីចិកម្ម) គឺវត្តដ៏សមគួរ មានការវាងផ្លូវឲ្យ ការបក់ផ្លិតថ្វាយ និងការសួរនាំរកទឹកឆាន់ជាដើម។ មួយវិញទៀត ក្នុងរឿងនេះ ការថ្វាយបង្គំរបស់ភិក្ខុនីចំពោះភិក្ខុ ទោះបីនៅក្នុងភូមិ ឬក្រៅភូមិ ក្នុងវិហារ ឬក្រៅវិហារ ក្នុងផ្ទះ ឬលើផ្លូវថ្នល់ ដោយហោចទៅ សូម្បីតែកាលដែលស្តេចយាងមក ហើយមានការដេញមនុស្សឲ្យចេញពីផ្លូវក៏ដោយ កាលបើភ្លៀងកំពុងធ្លាក់ លើដីមានភក់ជ្រាំក៏ដោយ សូម្បីតែនាងមានកាន់ឆ័ត្រ និងបាត្រនៅក្នុងដៃក៏ដោយ សូម្បីតែមានសត្វសាហាវមានដំរី និងសេះជាដើមដេញតាមក៏ដោយ ក៏ត្រូវតែធ្វើ (ថ្វាយបង្គំ) ជាដាច់ខាត។ កាលបើឃើញភិក្ខុទាំងឡាយដើរចូលទៅបិណ្ឌបាតជាជួរជាប់ៗគ្នា ភិក្ខុនីគួរថ្វាយបង្គំក្នុងទីកន្លែងតែមួយ ដោយពោលថា «vandāmi ayyā» (ខ្ញុំម្ចាស់សូមថ្វាយបង្គំ លោកម្ចាស់)។ បើភិក្ខុទាំងឡាយដើរវៀរចន្លោះពីគ្នាប្រវែង ១២ ហត្ថ ភិក្ខុនីត្រូវថ្វាយបង្គំផ្សេងៗគ្នា (មួយអង្គម្ដងៗ)។ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយអង្គុយក្នុងមហាសន្និបាត (ទីប្រជុំធំ) ភិក្ខុនីគួរថ្វាយបង្គំក្នុងទីកន្លែងតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ វិធីនេះ គប្បីប្រើប្រាស់សូម្បីតែក្នុងការធ្វើអញ្ជលីកម្ម (ការសំពះ) ដែរ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនីទោះបីអង្គុយនៅក្នុងទីកន្លែងណាមួយ ក៏ត្រូវក្រោកឈរទទួល (ធ្វើបច្ចុគ្គមនៈ) ហើយត្រូវធ្វើសាមីចិកម្មនោះៗ ក្នុងទីកន្លែង និងក្នុងកាលដ៏សមគួរដល់សាមីចិកម្មនោះៗ។

Sakkatvāti yathā kato sukato hoti, evaṃ katvā. Garuṃkatvāti tattha gāravaṃ janetvā. Mānetvāti manena piyaṃ katvā. Pūjetvāti imesaṃyeva tiṇṇaṃ kiccānaṃ karaṇena pūjetvā. Anatikkamanīyoti na atikkamitabbo.

ពាក្យថា sakkatvā (ធ្វើសេចក្ដីគោរពហើយ) គឺធ្វើដោយប្រការដែលធ្វើទៅហើយ ឈ្មោះថាធ្វើល្អហើយ។ ពាក្យថា garuṃkatvā (ធ្វើឲ្យធ្ងន់ហើយ) គឺធ្វើសេចក្ដីគោរពកោតក្រែងឲ្យកើតឡើងក្នុងធម៌នោះ។ ពាក្យថា mānetvā (រាប់អានហើយ) គឺធ្វើឲ្យជាទីស្រឡាញ់ដោយចិត្ត។ ពាក្យថា pūjetvā (បូជាហើយ) គឺបូជាដោយការធ្វើនូវកិច្ចទាំងបីនេះឯង។ ពាក្យថា anatikkamanīyo (មិនគប្បីកន្លង) គឺមិនត្រូវកន្លងឡើយ (មិនត្រូវល្មើសឡើយ)។

Abhikkhuke āvāseti ettha sace bhikkhunupassayato aḍḍhayojanabbhantare ovādadāyakā bhikkhū na vasanti, ayaṃ abhikkhuko āvāso nāma. Ettha vassaṃ na vasitabbaṃ. Vuttañhetaṃ – ‘‘abhikkhuko nāma āvāso na sakkā hoti ovādāya vā saṃvāsāya vā gantu’’nti (pāci. 1048). Na ca sakkā tato paraṃ pacchābhattaṃ gantvā dhammaṃ sutvā āgantuṃ. Sace tattha vassaṃ vasituṃ anicchamānā bhikkhuniyo ñātakā vā upaṭṭhākā vā evaṃvadanti – ‘‘vasatha, ayye, mayaṃ bhikkhū ānessāmā’’ti vaṭṭati. Sace pana vuttappamāṇe padese vassaṃ upagantukāmā bhikkhū āgantvā sākhāmaṇḍapepi ekarattaṃ vutthā honti; na nimantitā hutvā gantukāmā. Ettāvatāpi sabhikkhuko āvāso hoti, ettha vassaṃ upagantuṃ vaṭṭati. Upagacchantīhi ca pakkhassa terasiyaṃyeva bhikkhū yācitabbā – ‘‘mayaṃ ayyā tumhākaṃ ovādena vasissāmā’’ti. Yato pana ujunā maggena aḍḍhayojane bhikkhūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ, tena pana maggena gacchantīnaṃ jīvitantarāyo vā brahmacariyantarāyo vā hoti, aññena maggena gacchantīnaṃ [Pg.59] atirekaḍḍhayojanaṃ hoti, ayaṃ abhikkhukāvāsaṭṭhāneyeva tiṭṭhati. Sace pana tato gāvutamatte añño bhikkhunupassayo khemaṭṭhāne hoti, tāhi bhikkhunīhi tā bhikkhuniyo yācitvā puna gantvā bhikkhū yācitabbā ‘‘ayyā amhākaṃ ujumagge antarāyo atthi, aññena maggena atirekaḍḍhayojanaṃ hoti. Antarāmagge pana amhākaṃ upassayato gāvutamatte añño bhikkhunupassayo atthi, ayyānaṃ santikā tattha āgataovādena vasissāmā’’ti. Tehi bhikkhūhi sampaṭicchitabbaṃ. Tato tāhi bhikkhunīhi taṃ bhikkhunupassayaṃ āgantvā uposatho kātabbo, tā vā bhikkhuniyo disvā attano upassayameva gantvā kātumpi vaṭṭati.

ក្នុងពាក្យថា «abhikkhuke āvāseti» នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ប្រសិនបើនៅក្នុងចម្ងាយកន្លះយោជន៍ពីអាវាសរបស់ភិក្ខុនី គ្មានភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាអ្នកផ្តល់ឱវាទគង់នៅទេ អាវាសនោះឈ្មោះថា «អភិក្ខុកអាវាស» (អាវាសដែលគ្មានភិក្ខុ)។ ភិក្ខុនីមិនត្រូវចាំវស្សាក្នុងអាវាសនោះឡើយ។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកមកហើយថា «អាវាសដែលឈ្មោះថា អភិក្ខុកអាវាស ភិក្ខុនីមិនអាចនឹងទៅដើម្បីទទួលឱវាទ ឬដើម្បីរួមសង្ឃកម្មបានឡើយ»។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុនីក៏មិនអាចនឹងធ្វើដំណើរទៅហួសពីចម្ងាយកន្លះយោជន៍នោះក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ដើម្បីស្តាប់ធម៌ហើយត្រឡប់មកវិញបានឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនីទាំងឡាយមិនប្រាថ្នានឹងចាំវស្សាក្នុងអាវាសនោះ ហើយពួកញាតិ ឬឧបដ្ឋាកទាំងឡាយពោលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមលោកម្ចាស់ចាំវស្សានៅទីនេះចុះ ពួកយើងនឹងនិមន្តភិក្ខុទាំងឡាយមក» យ៉ាងនេះ ការចាំវស្សានោះទើបគួរ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយដែលប្រាថ្នានឹងចូលវស្សា និមន្តមកគង់នៅក្នុងទីកន្លែងដែលមានប្រមាណពោលហើយនោះ សូម្បីតែក្នុងមណ្ឌបដែលប្រក់ដោយមែកឈើអស់មួយរាត្រី ហើយមិនមែនជាអ្នកដែលគេនិមន្តទុកហើយប្រាថ្នានឹងនិមន្តទៅវិញទេ អាវាសនោះក៏ឈ្មោះថា «សភិក្ខុកអាវាស» (អាវាសដែលមានភិក្ខុ) ដោយហេតុត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ភិក្ខុនីគួរចូលចាំវស្សាក្នុងអាវាសនោះបាន។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយកាលនឹងចូលចាំវស្សា ត្រូវសូមសីលឱវាទពីភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងថ្ងៃទី ១៣ នៃបក្ខនោះឯងថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ពួកយើងខ្ញុំនឹងចាំវស្សាដោយអាស្រ័យឱវាទរបស់លោកម្ចាស់»។ ម្យ៉ាងទៀត ទីកន្លែងដែលភិក្ខុទាំងឡាយគង់នៅ មានចម្ងាយកន្លះយោជន៍តាមផ្លូវត្រង់ ប៉ុន្តែបើភិក្ខុនីទាំងឡាយធ្វើដំណើរទៅតាមផ្លូវនោះ នឹងមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត ឬគ្រោះថ្នាក់ដល់ព្រហ្មចរិយៈ ឬបើធ្វើដំណើរទៅតាមផ្លូវផ្សេង ត្រូវមានចម្ងាយលើសពីកន្លះយោជន៍ អាវាសនោះក៏នៅតែចាត់ទុកជាអភិក្ខុកអាវាសដដែល។ ប្រសិនបើពីទីនោះទៅក្នុងចម្ងាយត្រឹមមួយគាវុត មានអាវាសភិក្ខុនីមួយទៀតនៅក្នុងទីដ៏ក្សេម ភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះត្រូវសុំការអនុញ្ញាតពីភិក្ខុនីទាំងឡាយក្នុងអាវាសនោះ ហើយទៅសូមឱវាទពីភិក្ខុទាំងឡាយម្តងទៀតថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ផ្លូវត្រង់របស់ពួកយើងខ្ញុំមានអន្តរាយ បើទៅតាមផ្លូវផ្សេងត្រូវមានចម្ងាយលើសពីកន្លះយោជន៍។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងចន្លោះផ្លូវ ចម្ងាយប្រមាណមួយគាវុតពីអាវាសរបស់ពួកយើងខ្ញុំ មានអាវាសភិក្ខុនីមួយទៀត ពួកយើងខ្ញុំនឹងចាំវស្សាក្នុងទីនោះ ដោយអាស្រ័យឱវាទដែលបានមកពីសំណាក់របស់លោកម្ចាស់»។ ភិក្ខុទាំងឡាយត្រូវទទួលពាក្យនោះ។ បន្ទាប់មក ភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះត្រូវមកកាន់អាវាសភិក្ខុនីនោះហើយធ្វើឧបោសថ ឬសូម្បីតែជួបភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះហើយ ត្រឡប់ទៅធ្វើឧបោសថនៅក្នុងអាវាសរបស់ខ្លួនវិញក៏គួរ។

Sace pana vassaṃ upagantukāmā bhikkhū cātuddase vihāraṃ āgacchanti, bhikkhunīhi ca ‘‘idha ayyā vassaṃ vasissathā’’ti pucchitā ‘‘āmā’’ti vatvā puna tāhi ‘‘tenahi ayyā mayampi tumhākaṃ ovādaṃ anujīvantiyo vasissāmā’’ti vuttā dutiyadivase gāme bhikkhācārasampadaṃ apassantā ‘‘na sakkā idha vasitu’’nti pakkamanti. Atha tā bhikkhuniyo uposathadivase vihāraṃ gantvā bhikkhū na passanti, ettha kiṃ kātabbanti? Yattha bhikkhū vasanti, tattha gantvā pacchimikāya vassaṃ upagantabbaṃ. ‘‘Pacchimikāya vassaṃ upagantuṃ āgamissantī’’ti vā ābhogaṃ katvā āgatānaṃ santike ovādena vasitabbaṃ. Sace pana pacchimikāyapi na keci āgacchanti, antarāmagge ca rājabhayaṃ vā corabhayaṃ vā dubbhikkhaṃ vā hoti, abhikkhukāvāse vasantiyā āpatti, vassacchedaṃ katvā gacchantiyāpi āpatti, sā rakkhitabbā. Āpadāsu hi abhikkhuke āvāse vasantiyā anāpatti vuttā. Sace āgantvā vassaṃ upagatā bhikkhū puna kenaci kāraṇena pakkamanti, vasitabbameva. Vuttañhetaṃ – ‘‘anāpatti vassūpagatā bhikkhū pakkantā vā honti vibbhantā vā kālaṅkatā vā pakkhasaṅkantā vā āpadāsu ummattikāya ādikammikāyā’’ti. Pavārentiyā pana yattha bhikkhū atthi, tattha gantvā pavāretabbaṃ.

ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយដែលប្រាថ្នានឹងចូលវស្សា និមន្តមកកាន់វិហារក្នុងថ្ងៃទី ១៤ ហើយកាលដែលភិក្ខុនីទាំងឡាយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ លោកម្ចាស់នឹងចាំវស្សាក្នុងទីនេះឬ?» ក៏ឆ្លើយថា «អើ» រួចភិក្ខុនីទាំងឡាយពោលទៀតថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ បើដូច្នោះ ពួកយើងខ្ញុំក៏នឹងចាំវស្សាដោយអាស្រ័យឱវាទរបស់លោកម្ចាស់ដែរ» លុះដល់ថ្ងៃទីពីរ ភិក្ខុទាំងឡាយមិនឃើញការបរិបូណ៌ដោយភិក្ខាចារក្នុងភូមិ ក៏គិតថា «មិនអាចនឹងរស់នៅក្នុងទីនេះបានឡើយ» ហើយក៏ចៀសចេញទៅ។ លុះដល់ថ្ងៃឧបោសថ ភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះទៅកាន់វិហារ មិនឃើញភិក្ខុទាំងឡាយឡើយ ក្នុងរឿងនេះ តើត្រូវធ្វើដូចម្តេច? ភិក្ខុនីទាំងឡាយត្រូវទៅកាន់ទីដែលភិក្ខុទាំងឡាយគង់នៅ ហើយចូលចាំវស្សាក្រោយ (បច្ឆិមិកាវស្សា)។ ឬមួយក៏ត្រូវធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា «ភិក្ខុទាំងឡាយនឹងមកដើម្បីចូលចាំវស្សាក្រោយជាមិនខាន» ហើយចាំវស្សាដោយអាស្រ័យឱវាទក្នុងសំណាក់របស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកដល់នោះ។ ប្រសិនបើទោះបីជាក្នុងវស្សាក្រោយ ក៏គ្មានភិក្ខុណាមួយមកសោះ ហើយក្នុងចន្លោះផ្លូវមានភ័យអំពីស្តេចក្តី ភ័យអំពីចោរក្តី ការអត់ឃ្លាន (ទុព្ភិក្ខភ័យ) ក្តី កាលបើហេតុយ៉ាងនេះមាន ភិក្ខុនីដែលនៅក្នុងអភិក្ខុកអាវាសនោះ ត្រូវអាបត្តិ ភិក្ខុនីដែលធ្វើការដាច់វស្សាហើយចៀសចេញទៅ ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ អាបត្តិនោះភិក្ខុនីត្រូវការពារ (កុំឱ្យត្រូវ)។ ព្រោះថា ក្នុងគ្រាមានអន្តរាយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា ភិក្ខុនីដែលនៅក្នុងអភិក្ខុកអាវាស មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយមកដល់ហើយចូលចាំវស្សា រួចចៀសចេញទៅវិញដោយហេតុណាមួយ ភិក្ខុនីត្រូវតែនៅចាំវស្សាបន្តទៀត។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកមកហើយថា «មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយដែលបានចូលចាំវស្សាហើយ ចៀសចេញទៅក្តី សឹកទៅក្តី ធ្វើមរណកាលក្តី ទៅចូលរួមជាមួយពួកផ្សេងក្តី ក្នុងគ្រាមានអន្តរាយក្តី ចំពោះភិក្ខុនីឆ្កួតក្តី ចំពោះភិក្ខុនីជាដើមបញ្ញត្តិ (អាទិកម្មិកា) ក្តី»។ ចំណែកភិក្ខុនីកាលនឹងបវារណា ត្រូវទៅកាន់ទីដែលភិក្ខុទាំងឡាយគង់នៅ ហើយធ្វើបវារណាក្នុងទីនោះ។

Anvaddhamāsanti addhamāse addhamāse. Dve dhammā paccāsīsitabbāti dve dhammā icchitabbā. Uposathapucchakanti uposathapucchanaṃ, tattha pannarasike uposathe pakkhassa cātuddasiyaṃ cātuddasike terasiyaṃ gantvā uposatho [Pg.60] pucchitabbo. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘pakkhassa terasiyaṃyeva gantvā ‘ayaṃ uposatho cātuddasiko pannarasiko’ti pucchitabba’’nti vuttaṃ. Uposathadivase ovādatthāya upasaṅkamitabbaṃ. Pāṭipadadivasato pana paṭṭhāya dhammasavanatthāya gantabbaṃ. Iti bhagavā aññassa kammassa okāsaṃ adatvā nirantaraṃ bhikkhunīnaṃ bhikkhūnaṃ santike gamanameva paññapesi. Kasmā? Mandapaññattā mātugāmassa. Mandapañño hi mātugāmo, tasmā niccaṃ dhammasavanaṃ bahūpakāraṃ. Evañca sati ‘‘yaṃ mayaṃ jānāma, tameva ayyā jānantī’’ti mānaṃ akatvā bhikkhusaṅghaṃ payirūpāsamānā sātthikaṃ pabbajjaṃ karissanti, tasmā bhagavā evamakāsi. Bhikkhuniyopi ‘‘yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjissāmā’’ti sabbāyeva nirantaraṃ vihāraṃ upasaṅkamiṃsu. Vuttañhetaṃ –

ពាក្យថា «anvaddhamāsaṃ» គឺរាល់កន្លះខែ (រាល់កន្លះខែម្តង)។ ពាក្យថា «dve dhammā paccāsīsitabbā» គឺធម៌ពីរយ៉ាងដែលភិក្ខុនីត្រូវប្រាថ្នា។ ពាក្យថា «uposathapucchakaṃ» គឺការសួររកថ្ងៃឧបោសថ ក្នុងពាក្យនោះ ក្នុងឧបោសថមានថ្ងៃ ១៥ កើត ឬរលត់ ភិក្ខុនីត្រូវទៅសួរក្នុងថ្ងៃ ១៤ កើត ឬរលត់នៃបក្ខ ក្នុងឧបោសថមានថ្ងៃ ១៤ កើត ឬរលត់ ត្រូវទៅសួរក្នុងថ្ងៃ ១៣ កើត ឬរលត់។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរីយដ្ឋកថា ពោលថា «ភិក្ខុនីត្រូវទៅក្នុងថ្ងៃ ១៣ នៃបក្ខនោះឯង ហើយសួរថា ឧបោសថនេះជាចាតុទ្ទសី (ថ្ងៃ ១៤) ឬបញ្ចទសី (ថ្ងៃ ១៥)?»។ ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ភិក្ខុនីត្រូវចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទ។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃប៉ាដិបទ (ថ្ងៃ ១ រោច ឬ ១ កើត) ទៅ ភិក្ខុនីត្រូវទៅដើម្បីស្តាប់ធម៌។ ព្រះមានព្រះភាគមិនទ្រង់ទុកឱកាសឱ្យធ្វើកិច្ចការដទៃឡើយ ទ្រង់បញ្ញត្តិឱ្យភិក្ខុនីទាំងឡាយទៅកាន់សំណាក់របស់ភិក្ខុទាំងឡាយជាប្រចាំ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមាតុគ្រាមមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ។ ព្រោះថាមាតុគ្រាមមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ ហេតុនោះ ការស្តាប់ធម៌ជាប្រចាំទើបមានឧបការៈច្រើន។ កាលបើហេតុយ៉ាងនេះមាន ភិក្ខុនីទាំងឡាយនឹងមិនធ្វើមានះថា «ធម៌ណាដែលពួកយើងដឹង លោកម្ចាស់ទាំងឡាយក៏ដឹងតែធម៌នោះឯង» ហើយចូលទៅសេពគប់ភិក្ខុសង្ឃ ធ្វើការបួសឱ្យមានប្រយោជន៍ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់បញ្ញត្តិយ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយក៏គិតថា «ពួកយើងនឹងបដិបត្តិតามដែលទ្រង់ប្រដៅទុក» ហើយភិក្ខុនីទាំងអស់ក៏បានទៅកាន់វិហារជាប្រចាំ។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកមកហើយថា៖

‘‘Tena kho pana samayena sabbo bhikkhunisaṅgho ovādaṃ gacchati. Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti ‘jāyāyo imā imesaṃ, jāriyo imā imesaṃ, idānime imāhi saddhiṃ abhiramissantī’ti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ – ‘na, bhikkhave, sabbena bhikkhunisaṅghena ovādo gantabbo, gaccheyya ce, āpatti dukkaṭassa. Anujānāmi bhikkhave catūhi pañcahi bhikkhunīhi ovādaṃ gantu’nti. Punapi tatheva ujjhāyiṃsu. Puna bhagavā ‘anujānāmi, bhikkhave, dve tisso bhikkhuniyo ovādaṃ gantu’’’nti āha.

«សម័យនោះឯង ភិក្ខុនីសង្ឃទាំងអស់តែងទៅទទួលឱវាទ។ មនុស្សទាំងឡាយក៏ពោលទោស តិះដៀល បង្កាច់បង្ខូចថា ភិក្ខុនីទាំងនេះជាប្រពន្ធធំរបស់ភិក្ខុទាំងនេះ ភិក្ខុនីទាំងនេះជាប្រពន្ធចុងរបស់ភិក្ខុទាំងនេះ ឥឡូវនេះ ភិក្ខុទាំងនេះនឹងត្រេកត្រអាលជាមួយភិក្ខុនីទាំងនេះ។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះចំពោះព្រះមានព្រះភាគ។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនីសង្ឃទាំងអស់មិនត្រូវទៅទទួលឱវាទឡើយ បើទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យភិក្ខុនី ៤-៥ រូប ទៅទទួលឱវាទបាន»។ មនុស្សទាំងឡាយក៏នៅតែតិះដៀលយ៉ាងនោះដដែល។ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យភិក្ខុនី ២-៣ រូប ទៅដើម្បីទទួលឱវាទបាន»។

Tasmā bhikkhunisaṅghena dve tisso bhikkhuniyo yācitvā pesetabbā – ‘‘ethayye, bhikkhusaṅghaṃ ovādūpasaṅkamanaṃ yācatha, bhikkhunisaṅgho ayyā…pe… ovādūpasaṅkamana’’nti (cūḷava. 413). Tāhi bhikkhunīhi ārāmaṃ gantabbaṃ. Tato ovādapaṭiggāhakaṃ ekaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā vanditvā so bhikkhu ekāya bhikkhuniyā evamassa vacanīyo ‘‘bhikkhunisaṅgho, ayya, bhikkhusaṅghassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira ayya bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti. Tena bhikkhunā pātimokkhuddesako bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo ‘‘bhikkhunisaṅgho bhante bhikkhusaṅghassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira bhante bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti. Pātimokkhuddesakena vattabbo ‘‘atthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato’’ti. Sace hoti koci bhikkhu [Pg.61] bhikkhunovādako sammato, pātimokkhuddesakena vattabbo ‘‘itthannāmo bhikkhu bhikkhunovādako sammato, taṃ bhikkhunisaṅgho upasaṅkamatū’’ti.

ហេតុនោះ ភិក្ខុនីសង្ឃត្រូវសុំអង្វរភិក្ខុនី ២-៣ រូប ហើយចាត់បញ្ជូនទៅថា «សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយអញ្ជើញទៅ សូមឱវាទនិងការចូលទៅជួបពីភិក្ខុសង្ឃចុះ ភិក្ខុនីសង្ឃសូមក្រាបថ្វាយបង្គំ...បេ... សូមការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទ»។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះត្រូវទៅកាន់អារាម។ បន្ទាប់មក ត្រូវចូលទៅរកភិក្ខុមួយរូបដែលជាអ្នកទទួលពាក្យសុំឱវាទ ថ្វាយបង្គំហើយ ភិក្ខុនីមួយរូបត្រូវជម្រាបភិក្ខុនោះយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ភិក្ខុនីសង្ឃសូមក្រាបថ្វាយបង្គំប្រណិប័តន៍ក្រោមបាទារបស់ភិក្ខុសង្ឃ និងសូមការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទ បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមភិក្ខុនីសង្ឃបាននូវការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទផងចុះ»។ ភិក្ខុនោះត្រូវចូលទៅរកភិក្ខុអ្នកសម្តែងបាតិមោក្ខ ហើយជម្រាបយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ភិក្ខុនីសង្ឃសូមក្រាបថ្វាយបង្គំប្រណិប័តន៍ក្រោមបាទារបស់ភិក្ខុសង្ឃ និងសូមការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមភិក្ខុនីសង្ឃបាននូវការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទផងចុះ»។ ភិក្ខុអ្នកសម្តែងបាតិមោក្ខត្រូវសួរថា «តើមានភិក្ខុណាមួយដែលសង្ឃបានសន្មតឱ្យជាអ្នកប្រដៅភិក្ខុនី (ភិក្ខុនោវាទកៈ) ដែរឬទេ?»។ ប្រសិនបើមានភិក្ខុដែលសង្ឃបានសន្មតឱ្យជាអ្នកប្រដៅភិក្ខុនី ភិក្ខុអ្នកសម្តែងបាតិមោក្ខត្រូវប្រាប់ថា «ភិក្ខុឈ្មោះនេះ សង្ឃបានសន្មតឱ្យជាអ្នកប្រដៅភិក្ខុនីហើយ សូមភិក្ខុនីសង្ឃចូលទៅជួបភិក្ខុនោះចុះ»។

Sace na hoti koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato, pātimokkhuddesakena vattabbo – ‘‘ko āyasmā ussahati bhikkhuniyo ovaditu’’nti. Sace koci bhikkhu ussahati bhikkhuniyo ovadituṃ, so ca hoti aṭṭhahaṅgehi samannāgato, sammannitvā vattabbo – ‘‘itthannāmo bhikkhu bhikkhunovādako sammato, taṃ bhikkhunisaṅgho upasaṅkamatū’’ti.

ប្រសិនបើគ្មានភិក្ខុណាមួយដែលសង្ឃបានសន្មតឱ្យជាអ្នកប្រដៅភិក្ខុនីទេ ភិក្ខុអ្នកសម្តែងបាតិមោក្ខត្រូវសួរថា «តើលោកម្ចាស់រូបណាអាចនឹងប្រដៅភិក្ខុនីទាំងឡាយបាន?»។ ប្រសិនបើមានភិក្ខុណាមួយអាចនឹងប្រដៅភិក្ខុនីទាំងឡាយបាន ហើយភិក្ខុនោះជាអ្នកប្រកបដោយអង្គ ៨ យ៉ាង សង្ឃត្រូវសន្មតភិក្ខុនោះរួចហើយប្រាប់ថា «ភិក្ខុឈ្មោះនេះ សង្ឃបានសន្មតឱ្យជាអ្នកប្រដៅភិក្ខុនីហើយ សូមភិក្ខុនីសង្ឃចូលទៅជួបភិក្ខុនោះចុះ»။

Sace pana koci na ussahati bhikkhuniyo ovadituṃ, pātimokkhuddesakena vattabbo – ‘‘natthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato, pāsādikena bhikkhunisaṅgho sampādetū’’ti. Ettāvatā hi sakalaṃ sikkhattayasaṅgahaṃ sāsanamārocitaṃ hoti. Tena bhikkhunā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā pāṭipade bhikkhunīnaṃ ārocetabbaṃ. Bhikkhunisaṅghenapi tā bhikkhuniyo pesetabbā ‘‘gacchathayye, pucchatha ‘kiṃ ayya labhati bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’’nti. Tāhi ‘‘sādhu ayye’’ti sampaṭicchitvā ārāmaṃ gantvā taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā evaṃ vattabbaṃ – ‘‘kiṃ ayya labhati bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti. Tena vattabbaṃ – ‘‘natthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato, pāsādikena bhikkhunisaṅgho sampādetū’’ti. Tāhi ‘‘sādhu ayyā’’ti sampaṭicchitabbaṃ. Ekato āgatānaṃ vasena cetaṃ vuttaṃ, tāsu pana ekāya bhikkhuniyā vattabbañca sampaṭicchitabbañca, itarā tassā sahāyikā.

ប៉ុន្តែប្រសិនបើគ្មានភិក្ខុណាមួយអាចនឹងប្រដៅភិក្ខុនីទាំងឡាយបានទេ ភិក្ខុអ្នកសម្តែងបាតិមោក្ខត្រូវប្រាប់ថា «គ្មានភិក្ខុណាមួយដែលសង្ឃបានសន្មតឱ្យជាអ្នកប្រដៅភិក្ខុនីឡើយ សូមភិក្ខុនីសង្ឃញ៉ាំងសីល សមាធិ បញ្ញា ឱ្យសម្រេចដោយសេចក្តីមិនប្រមាថ (ដោយអាការៈគួរឱ្យជ្រះថ្លា) ចុះ»។ ព្រោះថា ដោយពាក្យត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ព្រះសាសនាដែលសង្គ្រោះដោយសិក្ខាទាំងបីទាំងអស់ ឈ្មោះថាភិក្ខុនោះបានប្រាប់ហើយ។ ភិក្ខុនោះត្រូវទទួលពាក្យថា «សាធុ» ហើយប្រាប់ដល់ភិក្ខុនីទាំងឡាយក្នុងថ្ងៃប៉ាដិបទ (ថ្ងៃ ១ រោច ឬ ១ កើត)។ ភិក្ខុនីសង្ឃក៏ត្រូវចាត់បញ្ជូនភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះទៅទៀតថា «សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយអញ្ជើញទៅ ហើយសួរថា បពិត្រលោកម្ចាស់ ភិក្ខុនីសង្ឃបាននូវការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទដែរឬទេ?»។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះទទួលពាក្យថា «សាធុ លោកម្ចាស់» ហើយទៅកាន់អារាម ចូលទៅរកភិក្ខុនោះហើយត្រូវជម្រាបយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ភិក្ខុនីសង្ឃបាននូវការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទដែរឬទេ?»។ ភិក្ខុនោះត្រូវប្រាប់ថា «គ្មានភិក្ខុណាមួយដែលសង្ឃបានសន្មតឱ្យជាអ្នកប្រដៅភិក្ខុនីឡើយ សូមភិក្ខុនីសង្ឃញ៉ាំងសីល សមាធិ បញ្ញា ឱ្យសម្រេចដោយសេចក្តីមិនប្រមាថចុះ»។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះត្រូវទទួលពាក្យថា «សាធុ លោកម្ចាស់»។ សេចក្តីនេះ ពោលសំដៅលើភិក្ខុនីទាំងឡាយដែលមកជាមួយគ្នា ប៉ុន្តែក្នុងចំណោមភិក្ខុនីទាំងនោះ ភិក្ខុនីមួយរូបត្រូវជាអ្នកជម្រាបនិងទទួលពាក្យ ចំណែកភិក្ខុនីក្រៅពីនោះជាត្រឹមតែជាគ្នីគ្នា (សហាយិកា) របស់ភិក្ខុនីនោះប៉ុណ្ណោះ។

Sace pana bhikkhunisaṅgho vā bhikkhusaṅgho vā na pūrati, ubhayatopi vā gaṇamattameva puggalamattaṃ vā hoti, ekā bhikkhunī vā bahūhi bhikkhunupassayehi ovādatthāya pesitā hoti, tatrāyaṃ vacanakkamo – ‘‘bhikkhuniyo ayya bhikkhusaṅghassa pāde vandanti, ovādūpasaṅkamanañca yācanti, labhantu kira ayya bhikkhuniyo ovādūpasaṅkamana’’nti. ‘‘Ahaṃ ayya bhikkhusaṅghassa pāde vandāmi; ovādūpasaṅkamanañca yācāmi, labhāmahaṃ ayya ovādūpasaṅkamana’’nti.

ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុនីសង្ឃក្តី ភិក្ខុសង្ឃក្តី មិនគ្រប់ចំនួនសង្ឃ (មិនពេញអង្គសង្ឃ) ឬទោះបីទាំងពីរចំណែកមានត្រឹមតែលំដាប់គណៈ ឬលំដាប់បុគ្គលក្តី ឬភិក្ខុនីមួយរូបដែលអាវាសភិក្ខុនីជាច្រើនចាត់បញ្ជូនទៅដើម្បីសុំឱវាទក្តី ក្នុងរឿងនោះ នេះជាលំដាប់ពាក្យពោល៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ ភិក្ខុនីទាំងឡាយសូមក្រាបថ្វាយបង្គំក្រោមបាទារបស់ភិក្ខុសង្ឃ និងសូមការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទ បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមភិក្ខុនីទាំងឡាយបាននូវការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទផងចុះ»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំម្ចាស់សូមក្រាបថ្វាយបង្គំក្រោមបាទារបស់ភិក្ខុសង្ឃ និងសូមការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទ បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំម្ចាស់សូមបាននូវការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទផងចុះ»។

‘‘Bhikkhunisaṅgho [Pg.62] ayya ayyānaṃ pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira ayya bhikkhunīsaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti. ‘‘Bhikkhuniyo ayya ayyānaṃ pāde vandanti, ovādūpasaṅkamanañca yācanti, labhantu kira ayya bhikkhuniyo ovādūpasaṅkamana’’nti. ‘‘Ahaṃ ayya ayyānaṃ pāde vandāmi, ovādūpasaṅkamanañca yācāmi, labhāmahaṃ ayya ovādūpasaṅkamana’’nti.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ ភិក្ខុនីសង្ឃសូមក្រាបថ្វាយបង្គំក្រោមបាទារបស់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ និងសូមការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទ បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមភិក្ខុនីសង្ឃបាននូវការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទផងចុះ»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ ភិក្ខុនីទាំងឡាយសូមក្រាបថ្វាយបង្គំក្រោមបាទារបស់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ និងសូមការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទ បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមភិក្ខុនីទាំងឡាយបាននូវការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទផងចុះ»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំម្ចាស់សូមក្រាបថ្វាយបង្គំក្រោមបាទារបស់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ និងសូមការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទ បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំម្ចាស់សូមបាននូវការចូលទៅជួបដើម្បីទទួលឱវាទផងចុះ»။

‘‘Bhikkhunisaṅgho ayya ayyassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira ayya bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti. ‘‘Bhikkhuniyo ayya ayyassa pāde vandanti; ovādūpasaṅkamanañca yācanti, labhantu kira ayya bhikkhuniyo ovādūpasaṅkamana’’nti. ‘‘Ahaṃ ayya ayyassa pāde vandāmi, ovādūpasaṅkamanañca yācāmi, labhāmahaṃ ayya ovādūpasaṅkamana’’nti.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ ភិក្ខុនីសង្ឃសូមក្រាបថ្វាយបង្គំគូព្រះបាទារបស់លោកម្ចាស់ និងសូមអារាធនាការចូលទៅទទួលឱវាទ បពិត្រលោកម្ចាស់ ឮថា សូមភិក្ខុនីសង្ឃទទួលបានការចូលទៅទទួលឱវាទចុះ»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ ភិក្ខុនីទាំងឡាយសូមក្រាបថ្វាយបង្គំគូព្រះបាទារបស់លោកម្ចាស់ និងសូមអារាធនាការចូលទៅទទួលឱវាទ បពិត្រលោកម្ចាស់ ឮថា សូមភិក្ខុនីទាំងឡាយទទួលបានការចូលទៅទទួលឱវាទចុះ»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំម្ចាស់សូមក្រាបថ្វាយបង្គំគូព្រះបាទារបស់លោកម្ចាស់ និងសូមអារាធនាការចូលទៅទទួលឱវាទ បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំម្ចាស់សូមទទួលបានការចូលទៅទទួលឱវាទ»។

‘‘Bhikkhunisaṅgho ca ayya bhikkhuniyo ca bhikkhunī ca bhikkhusaṅghassa ayyānaṃ ayyassa pāde vandati vandanti vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati yācanti yācati, labhatu kira labhantu kira labhatu kira ayya bhikkhunisaṅgho ca bhikkhuniyo ca bhikkhunī ca ovādūpasaṅkamana’’nti.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ ភិក្ខុនីសង្ឃក្តី ភិក្ខុនីទាំងឡាយក្តី ភិក្ខុនីក្តី តែងក្រាបថ្វាយបង្គំគូព្រះបាទារបស់ភិក្ខុសង្ឃក្តី របស់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយក្តី របស់លោកម្ចាស់ក្តី (ដោយពាក្យថា ក្រាបថ្វាយបង្គំ ក្រាបថ្វាយបង្គំទាំងឡាយ ក្រាបថ្វាយបង្គំ) និងសូមអារាធនាការចូលទៅទទួលឱវាទ (ដោយពាក្យថា សូមអារាធនា សូមអារាធនាទាំងឡាយ សូមអារាធនា) បពិត្រលោកម្ចាស់ ឮថា សូមភិក្ខុនីសង្ឃក្តី ភិក្ខុនីទាំងឡាយក្តី ភិក្ខុនីក្តី ទទួលបានការចូលទៅទទួលឱវាទចុះ (ដោយពាក្យថា សូមទទួលបាន សូមទទួលបានទាំងឡាយ សូមទទួលបានចុះ)» នេះជាលំដាប់នៃពាក្យពោល។

Tenapi bhikkhunā uposathakāle evaṃ vattabbaṃ – ‘‘bhikkhuniyo bhante bhikkhusaṅghassa pāde vandanti, ovādūpasaṅkamanañca yācanti, labhantu kira bhante bhikkhuniyo ovādūpasaṅkamana’’nti. ‘‘Bhikkhunī bhante bhikkhusaṅghassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira bhante bhikkhunī ovādūpasaṅkamana’’nti.

ភិក្ខុនោះ (អ្នកទទួលពាក្យអារាធនាឱវាទ) កាលដល់សម័យឧបោសថ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ភិក្ខុនីទាំងឡាយសូមក្រាបថ្វាយបង្គំគូព្រះបាទារបស់ភិក្ខុសង្ឃ និងសូមអារាធនាការចូលទៅទទួលឱវាទ បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ឮថា សូមភិក្ខុនីទាំងឡាយទទួលបានការចូលទៅទទួលឱវាទចុះ» គប្បីពោលយ៉ាងនេះ។ «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ភិក្ខុនីសូមក្រាបថ្វាយបង្គំគូព្រះបាទារបស់ភិក្ខុសង្ឃ និងសូមអារាធនាការចូលទៅទទួលឱវាទ បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ឮថា សូមភិក្ខុនីទទួលបានការចូលទៅទទួលឱវាទចុះ» គប្បីពោលយ៉ាងនេះ។

‘‘Bhikkhunisaṅgho bhante, bhikkhuniyo bhante, bhikkhunī bhante āyasmantānaṃ pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira bhante bhikkhunī ovādūpasaṅkamana’’nti.

«បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ភិក្ខុនីសង្ឃ បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ភិក្ខុនីទាំងឡាយ បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ភិក្ខុនី តែងក្រាបថ្វាយបង្គំគូព្រះបាទារបស់លោកម្ចាស់ដ៏មានអាយុទាំងឡាយ និងសូមអារាធនាការចូលទៅទទួលឱវាទ បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ឮថា សូមភិក្ខុនីទទួលបានការចូលទៅទទួលឱវាទចុះ» គប្បីពោលយ៉ាងនេះ។

‘‘Bhikkhunisaṅgho ca bhante, bhikkhuniyo ca bhikkhunī ca bhikkhusaṅghassa āyasmantānaṃ pāde vandati vandanti vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati yācanti yācati, labhatu kira labhantu kira labhatu kira bhante bhikkhunisaṅgho ca bhikkhuniyo ca bhikkhunī ca ovādūpasaṅkamana’’nti.

«បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ភិក្ខុនីសង្ឃក្តី ភិក្ខុនីទាំងឡាយក្តី ភិក្ខុនីក្តី តែងក្រាបថ្វាយបង្គំគូព្រះបាទារបស់ភិក្ខុសង្ឃក្តី របស់លោកម្ចាស់ដ៏មានអាយុទាំងឡាយក្តី (ដោយពាក្យថា ក្រាបថ្វាយបង្គំ ក្រាបថ្វាយបង្គំទាំងឡាយ ក្រាបថ្វាយបង្គំ) និងសូមអារាធនាការចូលទៅទទួលឱវាទ (ដោយពាក្យថា សូមអារាធនា សូមអារាធនាទាំងឡាយ សូមអារាធនា) បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ឮថា សូមភិក្ខុនីសង្ឃក្តី ភិក្ខុនីទាំងឡាយក្តី ភិក្ខុនីក្តី ទទួលបានការចូលទៅទទួលឱវាទចុះ (ដោយពាក្យថា សូមទទួលបាន សូមទទួលបានទាំងឡាយ សូមទទួលបានចុះ)» គប្បីពោលយ៉ាងនេះ។

Pātimokkhuddesakenāpi sace sammato bhikkhu atthi, purimanayeneva taṃ bhikkhuniyo, taṃ bhikkhunī, taṃ bhikkhunisaṅgho ca bhikkhuniyo ca bhikkhunī ca upasaṅkamantu upasaṅkamatu upasaṅkamatūti vattabbaṃ. Sace natthi, pāsādikena [Pg.63] bhikkhunisaṅgho ca bhikkhuniyo ca bhikkhunī ca sampādetu sampādentu sampādetūti vattabbaṃ.

ទោះបីជាភិក្ខុអ្នកសម្ដែងបាតិមោក្ខក៏ដោយ ប្រសិនបើមានភិក្ខុដែលបានសន្មត (ជាអ្នកទូន្មានភិក្ខុនី) គប្បីពោលដោយន័យមុននោះឯងថា «សូមភិក្ខុនីទាំងឡាយចូលទៅជិតភិក្ខុនោះចុះ សូមភិក្ខុនីចូលទៅជិតភិក្ខុនោះចុះ សូមភិក្ខុនីសង្ឃក្តី ភិក្ខុនីទាំងឡាយក្តី ភិក្ខុនីក្តី ចូលទៅជិតភិក្ខុនោះចុះ»។ ប្រសិនបើគ្មានទេ គប្បីពោលថា «សូមភិក្ខុនីសង្ឃក្តី ភិក្ខុនីទាំងឡាយក្តី ភិក្ខុនីក្តី ញ៉ាំងសេចក្តីមិនប្រមាទឱ្យសម្រេចដោយអាការៈដ៏គួរជ្រះថ្លាចុះ»។

Ovādapaṭiggāhakena pāṭipade paccāharitvā tatheva vattabbaṃ. Ovādaṃ pana bālagilānagamike ṭhapetvā añño sacepi āraññako hoti, appaṭiggahetuṃ na labhati. Vuttañhetaṃ bhagavatā –

ភិក្ខុអ្នកទទួលពាក្យអារាធនាឱវាទ នាំពាក្យត្រឡប់មកវិញក្នុងថ្ងៃបាដិបទ (ថ្ងៃ១រោច) ហើយគប្បីពោលយ៉ាងនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត លើកលែងតែភិក្ខុពាល (អ្នកមិនឈ្លាសវៃក្នុងវិន័យ) ភិក្ខុឈឺ និងភិក្ខុអ្នកត្រៀមធ្វើដំណើរចេញទៅ ភិក្ខុដទៃទោះបីជាភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងព្រៃក៏ដោយ ក៏មិនអាចដើម្បីមិនទទួលយក (ការអារាធនាឱវាទ) នោះបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា៖

‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ṭhapetvā bālaṃ ṭhapetvā gilānaṃ ṭhapetvā gamikaṃ avasesehi ovādaṃ gahetu’’nti (cūḷava. 414).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យភិក្ខុទាំងឡាយដែលនៅសេសសល់ លើកលែងតែភិក្ខុពាល លើកលែងតែភិក្ខុឈឺ លើកលែងតែភិក្ខុអ្នកត្រៀមធ្វើដំណើរ ទទួលយកឱវាទ»។

Tattha yo cātuddasikapannarasikesu vā uposathesu pāṭipade vā gantukāmo, so gamiko dutiyapakkhadivase gacchantopi aggahetuṃ na labhati, ‘‘na, bhikkhave, ovādo na gahetabbo, yo na gaṇheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 414) vuttaṃ āpattiṃ āpajjatiyeva. Ovādaṃ gahetvā ca uposathagge anārocetuṃ vā pāṭipade bhikkhunīnaṃ apaccāharituṃ vā na vaṭṭati. Vuttañhetaṃ –

ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុណាមានបំណងនឹងធ្វើដំណើរទៅក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ១៤ កើត ឬ ១៥ កើត ឬក្នុងថ្ងៃបាដិបទ (ថ្ងៃ១រោច) ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា ភិក្ខុអ្នកត្រៀមធ្វើដំណើរ (គមិកភិក្ខុ) ទោះបីជាធ្វើដំណើរទៅក្នុងថ្ងៃទីពីរនៃបក្ខ (ថ្ងៃ២កើត ឬ ២រោច) ក៏មិនអាចដើម្បីមិនទទួលយក (ឱវាទ) នោះបានឡើយ ត្រូវតែត្រូវអាបត្តិទុក្កដជាប្រាកដ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនគប្បីមិនទទួលយកឱវាទនោះទេ ភិក្ខុណាភិក្ខុមិនទទួលយក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ»។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើទទួលយកឱវាទហើយ មិនគប្បីមិនប្រាប់ក្នុងរោងឧបោសថ ឬមិននាំពាក្យត្រឡប់ទៅប្រាប់ភិក្ខុនីទាំងឡាយវិញក្នុងថ្ងៃបាដិបទឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា៖

‘‘Na, bhikkhave, ovādo na ārocetabbo. Yo na āroceyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 415).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនគប្បីមិនប្រាប់ឱវាទឡើយ ភិក្ខុណាភិក្ខុមិនប្រាប់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ»។

Aparampi vuttaṃ –

ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកពាក្យដទៃទៀតថា៖

‘‘Na, bhikkhave, ovādo na paccāharitabbo. Yo na paccāhareyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 415).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនគប្បីមិននាំឱវាទត្រឡប់ទៅវិញឡើយ ភិក្ខុណាភិក្ខុមិននាំត្រឡប់ទៅវិញ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ»។

Tattha āraññakena paccāharaṇatthaṃ saṅketo kātabbo. Vuttañhetaṃ – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, āraññakena bhikkhunā ovādaṃ gahetuṃ, saṅketañca kātuṃ, atra paṭiharissāmī’’ti. Tasmā āraññako bhikkhu sace bhikkhunīnaṃ vasanagāme bhikkhaṃ labhati, tattheva caritvā bhikkhuniyo disvā ārocetvā gantabbaṃ. No cassa tattha bhikkhā sulabhā hoti, sāmantagāme caritvā bhikkhunīnaṃ gāmaṃ āgamma tatheva kātabbaṃ. Sace dūraṃ gantabbaṃ hoti, saṅketo kātabbo – ‘‘ahaṃ amukaṃ nāma tumhākaṃ gāmadvāre sabhaṃ vā maṇḍapaṃ vā rukkhamūlaṃ vā upasaṅkamissāmi, tattha āgaccheyyāthā’’ti[Pg.64]. Bhikkhunīhi tattha gantabbaṃ, agantuṃ na labbhati. Vuttañhetaṃ – ‘‘na, bhikkhave, bhikkhuniyā saṅketaṃ na gantabbaṃ. Yā na gaccheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 415).

ក្នុងរឿងនោះ ភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងព្រៃ គប្បីធ្វើការណាត់ជួប (កំណត់កាលវេលានិងទីកន្លែង) ដើម្បីនាំឱវាទត្រឡប់ទៅវិញ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងព្រៃ ទទួលយកឱវាទផង ធ្វើការណាត់ជួបផងថា តថាគតនឹងនាំត្រឡប់ទៅក្នុងទីឯណោះ»។ ព្រោះហេតុនោះ ប្រសិនបើភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងព្រៃ បានចង្ហាន់ក្នុងភូមិដែលជាទីរស់នៅរបស់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ កាលបើបានយ៉ាងនេះ គប្បីត្រេត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិនោះឯង កាលបើបានជួបភិក្ខុនីទាំងឡាយហើយ គប្បីប្រាប់ (ឱវាទ) រួចសឹមត្រឡប់ទៅវិញ។ ប្រសិនបើចង្ហាន់ក្នុងភូមិនោះមិនងាយរកបានដល់ភិក្ខុនោះទេ កាលបើមិនបានយ៉ាងនេះ គប្បីត្រេត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិជិតខាង រួចសឹមមកកាន់ភូមិរបស់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ ហើយគប្បីធ្វើដូចន័យមុននោះឯង។ ប្រសិនបើត្រូវធ្វើដំណើរទៅឆ្ងាយ គប្បីធ្វើការណាត់ជួបថា «ខ្ញុំនឹងទៅកាន់សាលាក្តី មណ្ឌបក្តី គល់ឈើក្តី ឈ្មោះឯណោះ នាទ្វារភូមិរបស់នាងទាំងឡាយ ចូរនាងទាំងឡាយមកក្នុងទីនោះចុះ»។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយគប្បីទៅក្នុងទីនោះ មិនអាចដើម្បីមិនទៅបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនីមិនគប្បីមិនទៅកាន់ទីណាត់ជួបឡើយ នាងណាភិក្ខុនីមិនទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ»។

Ubhatosaṅghe tīhi ṭhānehi pavāretabbanti ettha bhikkhunīhi cātuddase attanā pavāretvā uposathe bhikkhusaṅghe pavāretabbaṃ. Vuttañhetaṃ –

ក្នុងពាក្យថា «គប្បីបវារណាក្នុងឧភតោសង្ឃ (សង្ឃទាំងពីរចំណែក) ដោយស្ថានទាំង ៣» នេះ មានសេចក្តីថា ភិក្ខុនីទាំងឡាយគប្បីបវារណាដោយខ្លួនឯងក្នុងថ្ងៃ ១៤ កើត ឬ ១៤ រោច រួចហើយគប្បីបវារណាចំពោះភិក្ខុសង្ឃក្នុងថ្ងៃឧបោសថ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា៖

‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ajjatanāya pavāretvā aparajju bhikkhusaṅghaṃ pavāretu’’nti (cūḷava. 427).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យ (ភិក្ខុនី) បវារណាក្នុងថ្ងៃនេះ រួចហើយបវារណាចំពោះភិក្ខុសង្ឃក្នុងថ្ងៃស្អែក»។

Bhikkhunikhandhake vuttanayeneva cettha vinicchayo veditabbo. Vuttañhetaṃ –

ការវិនិច្ឆ័យក្នុងរឿងបវារណានេះ គប្បីដឹងតាមន័យដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយក្នុងភិក្ខុនីខន្ធកៈនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា៖

‘‘Tena kho pana samayena sabbo bhikkhunisaṅgho pavārento kolāhalamakāsi. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Anujānāmi, bhikkhave, ekaṃ bhikkhuniṃ byattaṃ paṭibalaṃ sammannituṃ bhikkhunisaṅghassa atthāya bhikkhusaṅghaṃ pavāretuṃ. Evañca pana, bhikkhave, sammannitabbā. Paṭhamaṃ bhikkhunī yācitabbā, yācitvā byattāya bhikkhuniyā paṭibalāya saṅgho ñāpetabbo –

«សម័យនោះឯង ភិក្ខុនីសង្ឃទាំងអស់កាលកំពុងបវារណា បានធ្វើនូវសម្លេងអ៊ូអែរ (កោលាហល)។ ក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យសន្មតភិក្ខុនីមួយរូប ដែលជាអ្នកឈ្លាសវៃ មានសមត្ថភាព ដើម្បីបវារណាចំពោះភិក្ខុសង្ឃ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនីសង្ឃ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនីនោះគប្បីសន្មតយ៉ាងនេះ។ ជាដំបូង គប្បីសុំភិក្ខុនី (ឱ្យទទួលភារៈ) កាលបើភិក្ខុនីនោះទទួលហើយ ភិក្ខុនីអ្នកឈ្លាសវៃ មានសមត្ថភាព គប្បីញ៉ាំងសង្ឃឱ្យដឹងថា៖

‘‘Suṇātu me, ayye saṅgho, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho itthannāmaṃ bhikkhuniṃ sammanneyya bhikkhunisaṅghassa atthāya bhikkhusaṅghaṃ pavāretuṃ. Esā ñatti.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ស្រីទាំងឡាយ សូមសង្ឃស្តាប់ពាក្យរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ ប្រសិនបើសេចក្តីព្រមព្រៀងរបស់សង្ឃដល់ព្រមហើយ សង្ឃគប្បីសន្មតភិក្ខុនីឈ្មោះនេះ ដើម្បីបវារណាចំពោះភិក្ខុសង្ឃ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនីសង្ឃ។ នេះជាញត្តិ។

‘‘Suṇātu me, ayye saṅgho, saṅgho itthannāmaṃ bhikkhuniṃ sammanneyya bhikkhunisaṅghassa atthāya bhikkhusaṅghaṃ pavāretuṃ. Yassā ayyāya khamati itthannāmāya bhikkhuniyā sammuti bhikkhunisaṅghassa atthāya bhikkhusaṅghaṃ pavāretuṃ, sā tuṇhassa; yassā nakkhamati, sā bhāseyya.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ស្រីទាំងឡាយ សូមសង្ឃស្តាប់ពាក្យរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ សង្ឃគប្បីសន្មតភិក្ខុនីឈ្មោះនេះ ដើម្បីបវារណាចំពោះភិក្ខុសង្ឃ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនីសង្ឃ។ ការសន្មតភិក្ខុនីឈ្មោះនេះ ដើម្បីបវារណាចំពោះភិក្ខុសង្ឃ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនីសង្ឃ ពេញចិត្តដល់លោកម្ចាស់ស្រីរូបណា សូមលោកម្ចាស់ស្រីរូបនោះស្ងៀមនៅ លោកម្ចាស់ស្រីរូបណាដែលមិនពេញចិត្ត សូមលោកម្ចាស់ស្រីរូបនោះពោលឡើង។

‘‘Sammatā saṅghena itthannāmā bhikkhunī bhikkhunisaṅghassa atthāya bhikkhusaṅghaṃ pavāretuṃ. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti (cūḷava. 427).

«សង្ឃបានសន្មតភិក្ខុនីឈ្មោះនេះ ដើម្បីបវារណាចំពោះភិក្ខុសង្ឃ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនីសង្ឃរួចហើយ។ ការសន្មតនេះពេញចិត្តដល់សង្ឃ ព្រោះហេតុនោះទើបសង្ឃស្ងៀមនៅ ខ្ញុំម្ចាស់សូមចាំទុកនូវសេចក្តីនេះ ដោយអាការៈស្ងៀមនៅយ៉ាងនេះ»។

Tāya [Pg.65] sammatāya bhikkhuniyā bhikkhunisaṅghaṃ ādāya bhikkhusaṅghaṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā añjaliṃ paggahetvā evamassa vacanīyo – ‘‘bhikkhunisaṅgho ayya, bhikkhusaṅghaṃ pavāreti – diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā. Vadatayya bhikkhusaṅgho bhikkhunisaṅghaṃ anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissati. Dutiyampi ayya, tatiyampi ayya, bhikkhunisaṅgho…pe… paṭikarissatī’’ti.

ភិក្ខុនីដែលបានសន្មតនោះ គប្បីនាំភិក្ខុនីសង្ឃចូលទៅរកភិក្ខុសង្ឃ ធ្វើសព្វដណ្តប់ស្មាម្ខាង (ឆៀងស្មា) ប្រណម្យអញ្ជលី ហើយគប្បីពោលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ភិក្ខុនីសង្ឃសូមបវារណាចំពោះភិក្ខុសង្ឃ ដោយឃើញក្តី ដោយឮក្តី ដោយសង្ស័យក្តី សូមភិក្ខុសង្ឃអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ ពោលទូន្មានចំពោះភិក្ខុនីសង្ឃ (ឬចំពោះខ្ញុំម្ចាស់) ចុះ កាលបើឃើញ (ទោស) នឹងកែខៃឡើង។ បពិត្រលោកម្ចាស់ សូម្បីជាគម្រប់ពីរដង... បពិត្រលោកម្ចាស់ សូម្បីជាគម្រប់បីដង ភិក្ខុនីសង្ឃសូមបវារណាចំពោះភិក្ខុសង្ឃ... នឹងកែខៃឡើង»។

Sace bhikkhunisaṅgho na pūrati, ‘‘bhikkhuniyo ayya bhikkhusaṅghaṃ pavārenti – diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatayya bhikkhusaṅgho bhikkhuniyo anukampaṃ upādāya, passantiyo paṭikarissantī’’ti ca, ‘‘ahaṃ ayya bhikkhusaṅghaṃ pavāremi – diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatu maṃ ayya bhikkhusaṅgho anukampaṃ upādāya, passantī paṭikarissāmī’’ti ca evaṃ tikkhattuṃ vattabbaṃ.

ប្រសិនបើភិក្ខុនីសង្ឃមិនគ្រប់ចំនួន (មិនពេញអង្គសង្ឃ) គប្បីពោលយ៉ាងនេះ ៣ ដងថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ភិក្ខុនីទាំងឡាយសូមបវារណាចំពោះភិក្ខុសង្ឃ ដោយឃើញក្តី ដោយឮក្តី ដោយសង្ស័យក្តី សូមភិក្ខុសង្ឃអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ ពោលទូន្មានចំពោះភិក្ខុនីទាំងឡាយចុះ កាលបើឃើញ នឹងកែខៃឡើង» និងថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំម្ចាស់សូមបវារណាចំពោះភិក្ខុសង្ឃ ដោយឃើញក្តី ដោយឮក្តី ដោយសង្ស័យក្តី សូមភិក្ខុសង្ឃអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ ពោលទូន្មានចំពោះខ្ញុំម្ចាស់ចុះ កាលបើឃើញ ខ្ញុំម្ចាស់នឹងកែខៃឡើង»។

Sace bhikkhusaṅgho na pūrati, ‘‘bhikkhunisaṅgho ayyā ayye pavāreti – diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantayyā bhikkhunisaṅghaṃ anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissatī’’ti ca, ‘‘bhikkhunisaṅgho ayya ayyaṃ pavāreti – diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatayyo bhikkhunisaṅghaṃ anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissatī’’ti ca evaṃ tikkhattuṃ vattabbaṃ.

ប្រសិនបើភិក្ខុសង្ឃមិនគ្រប់ចំនួន គប្បីពោលយ៉ាងនេះ ៣ ដងថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ភិក្ខុនីសង្ឃសូមបវារណាចំពោះលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ដោយឃើញក្តី ដោយឮក្តី ដោយសង្ស័យក្តី សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ ពោលទូន្មានចំពោះភិក្ខុនីសង្ឃចុះ កាលបើឃើញ នឹងកែខៃឡើង» និងថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ភិក្ខុនីសង្ឃសូមបវារណាចំពោះលោកម្ចាស់ ដោយឃើញក្តី ដោយឮក្តី ដោយសង្ស័យក្តី សូមលោកម្ចាស់អាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ ពោលទូន្មានចំពោះភិក្ខុនីសង្ឃចុះ កាលបើឃើញ នឹងកែខៃឡើង»។

Ubhinnaṃ apāripūriyā ‘‘bhikkhuniyo ayyā ayye pavārenti – diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantayyā bhikkhuniyo anukampaṃ upādāya, passantiyo paṭikarissantī’’ti ca, ‘‘bhikkhuniyo ayya ayyaṃ pavārenti – diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatayyo bhikkhuniyo anukampaṃ upādāya, passantiyo paṭikarissantī’’ti ca, ‘‘ahaṃ ayyā ayye pavāremi – diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ ayyā anukampaṃ upādāya, passantī paṭikarissāmī’’ti ca, ‘‘ahaṃ ayya ayyaṃ pavāremi – diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatu maṃ ayyo anukampaṃ upādāya, passantī paṭikarissāmī’’ti ca evaṃ tikkhattuṃ vattabbaṃ.

កាលបើមិនគ្រប់ចំនួនទាំងសងខាង គប្បីពោលយ៉ាងនេះ ៣ ដងថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ភិក្ខុនីទាំងឡាយសូមបវារណាចំពោះលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ដោយឃើញក្តី ដោយឮក្តី ដោយសង្ស័យក្តី សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ ពោលទូន្មានចំពោះភិក្ខុនីទាំងឡាយចុះ កាលបើឃើញ នឹងកែខៃឡើង» និងថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ភិក្ខុនីទាំងឡាយសូមបវារណាចំពោះលោកម្ចាស់ ដោយឃើញក្តី ដោយឮក្តី ដោយសង្ស័យក្តី សូមលោកម្ចាស់អាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ ពោលទូន្មានចំពោះភិក្ខុនីទាំងឡាយចុះ កាលបើឃើញ នឹងកែខៃឡើង» និងថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ខ្ញុំម្ចាស់សូមបវារណាចំពោះលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ដោយឃើញក្តី ដោយឮក្តី ដោយសង្ស័យក្តី សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ ពោលទូន្មានចំពោះខ្ញុំម្ចាស់ចុះ កាលបើឃើញ ខ្ញុំម្ចាស់នឹងកែខៃឡើង» និងថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំម្ចាស់សូមបវារណាចំពោះលោកម្ចាស់ ដោយឃើញក្តី ដោយឮក្តី ដោយសង្ស័យក្តី សូមលោកម្ចាស់អាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ ពោលទូន្មានចំពោះខ្ញុំម្ចាស់ចុះ កាលបើឃើញ ខ្ញុំម្ចាស់នឹងកែខៃឡើង»។

Mānattacaraṇañca upasampadāpariyesanā ca yathāṭhāneyeva āvi bhavissati.

ចំណែកឯការប្រព្រឹត្តមានត្ត និងការស្វែងរកឧបសម្បទា នឹងមានប្រាកដច្បាស់ក្នុងទីកន្លែងនោះៗឯង。

Na [Pg.66] bhikkhuniyā kenaci pariyāyenāti dasahi vā akkosavatthūhi aññena vā kenaci pariyāyena bhikkhu neva akkositabbo, na paribhāsitabbo, na bhayena tajjetabbo. Ovaṭoti pihito vārito paṭikkhitto. Vacanayeva vacanapatho. Anovaṭoti apihito avārito appaṭikkhitto. Tasmā bhikkhuniyā ādhipaccaṭṭhāne jeṭṭhakaṭṭhāne ṭhatvā ‘‘evaṃ abhikkama, evaṃ paṭikkama, evaṃ nivāsehi, evaṃ pārupāhī’’ti kenaci pariyāyena neva bhikkhu ovaditabbo, na anusāsitabbo. Dosaṃ pana disvā ‘‘pubbe mahātherā na evaṃ abhikkamanti, na paṭikkamanti, na nivāsenti, na pārupanti, īdisaṃ kāsāvampi na dhārenti, na evaṃ akkhīni añjentī’’tiādinā nayena vijjamānadosaṃ dassetuṃ vaṭṭati. Bhikkhūhi pana ‘‘ayaṃ vuḍḍhasamaṇī evaṃ nivāseti, evaṃ pārupati, mā evaṃ nivāsehi, mā evaṃ pārupāhi, mā tilakammapaṇṇakammādīni karohī’’ti yathāsukhaṃ bhikkhuniṃ ovadituṃ anusāsituṃ vaṭṭati.

ពាក្យថា "na bhikkhuniyā kenaci pariyāyena" សេចក្តីថា ភិក្ខុនីមិនត្រូវជេរប្រទេច មិនត្រូវគំរាមកំហែង មិនត្រូវបំភិតបំភ័យនូវភិក្ខុ ដោយអក្ខោសវត្ថុ ១០ យ៉ាងក្តី ដោយបរិយាយដទៃណាមួយក្តី។ ពាក្យថា "ovaṭo" គឺ បិទបាំង ហាមឃាត់ បដិសេធ។ ផ្លូវនៃវាចា គឺវាចានោះឯង។ ពាក្យថា "anovaṭo" គឺ មិនបិទបាំង មិនហាមឃាត់ មិនបដិសេធ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនីស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាធំ ជាប្រធាន មិនត្រូវប្រដៅ មិនត្រូវអនុសាសន៍នូវភិក្ខុ ដោយបរិយាយណាមួយឡើយ ថា "ចូរឈានទៅមុខយ៉ាងនេះ ចូរថយក្រោយយ៉ាងនេះ ចូរស្លៀកយ៉ាងនេះ ចូរដណ្តប់យ៉ាងនេះ"។ ប៉ុន្តែ កាលបើឃើញទោសហើយ គួរដើម្បីបង្ហាញទោសដែលមានប្រាកដ ដោយន័យមានជាដើមថា "ក្នុងកាលមុន ព្រះមហាថេរទាំងឡាយ មិនឈានទៅមុខយ៉ាងនេះ មិនថយក្រោយយ៉ាងនេះ មិនស្លៀកយ៉ាងនេះ មិនដណ្តប់យ៉ាងនេះ មិនទ្រទ្រង់សូម្បីតែសំពត់កាសាវៈមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនលាបភ្នែកយ៉ាងនេះឡើយ"។ ចំណែកភិក្ខុទាំងឡាយ គួរដើម្បីប្រដៅ គួរដើម្បីអនុសាសន៍នូវភិក្ខុនីតាមសប្បាយ ថា "នាងភិក្ខុនីចាស់នេះ ស្លៀកយ៉ាងនេះ ដណ្តប់យ៉ាងនេះ នាងកុំស្លៀកយ៉ាងនេះ កុំដណ្តប់យ៉ាងនេះ កុំធ្វើការងារមានការកិនល្ង និងការបេះស្លឹកឈើជាដើមឡើយ"។

Samaggamhayyāti bhaṇantanti ‘‘samaggā amha ayya’’ iti bhaṇantaṃ bhikkhunisaṅghaṃ. Aññaṃ dhammaṃ bhaṇatīti aññaṃ suttantaṃ vā abhidhammaṃ vā. Samaggamhayyāti vacanena hi ovādaṃ paccāsīsanti, tasmā ṭhapetvā ovādaṃ aññaṃ dhammaṃ bhaṇantassa dukkaṭaṃ. Ovādaṃ aniyyādetvāti eso bhaginiyo ovādoti avatvā.

ពាក្យថា "samaggamhayyāti bhaṇantaṃ" គឺ សំដៅលើភិក្ខុនីសង្ឃដែលពោលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ យើងខ្ញុំទាំងឡាយមានសេចក្តីព្រមព្រៀងគ្នាហើយ"។ ពាក្យថា "aññaṃ dhammaṃ bhaṇati" គឺ សម្តែងនូវធម៌ដទៃ គឺព្រះសូត្រក្តី ព្រះអភិធម្មក្តី។ ព្រោះថា ពួកភិក្ខុនីរំពឹងចាំស្តាប់ឱវាទ ដោយពាក្យថា "យើងខ្ញុំមានសេចក្តីព្រមព្រៀងគ្នាហើយ បពិត្រលោកម្ចាស់" ព្រោះហេតុនោះ កាលបើលើកលែងឱវាទចេញ ហើយសម្តែងធម៌ដទៃ ដល់ភិក្ខុនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ពាក្យថា "ovādaṃ aniyyādetvā" គឺ មិនបានពោលថា "ម្នាលប្អូនស្រីទាំងឡាយ នេះជាឱវាទ" (គឺមិនបានប្រគល់ឱវាទឲ្យ)។

150. Adhammakammetiādīsu bhikkhunovādakasammutikammaṃ kammanti veditabbaṃ. Tattha adhammakamme dvinnaṃ navakānaṃ vasena aṭṭhārasa pācittiyāni. Dhammakamme dutiyassa navakassa avasānapade anāpatti, sesesu sattarasa dukkaṭāni.

១៥០. ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាដើមថា "adhammakamme" គួរដឹងថាកម្ម គឺការសន្មតភិក្ខុជាអ្នកប្រដៅភិក្ខុនី។ ក្នុងអធម្មកម្មនោះ ដោយអំណាចនៃពួកប្រាំបួនពីរពួក ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ១៨។ ក្នុងធម្មកម្ម ក្នុងបទចុងក្រោយនៃពួកប្រាំបួនទីពីរ មិនត្រូវអាបត្តិ ក្នុងបទដែលសេសសល់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ១៧។

152. Uddesaṃ dentoti aṭṭhannaṃ garudhammānaṃ pāḷiṃ uddisanto. Paripucchaṃ dentoti tassāyeva paguṇāya garudhammapāḷiyā aṭṭhakathaṃ kathentoti attho. Osārehi ayyāti vuccamāno osāretīti evaṃ vuccamāno aṭṭhagarudhammapāḷiṃ osāretīti attho. Evaṃ uddesaṃ dento, paripucchaṃ dento, yo ca osārehīti vuccamāno aṭṭha garudhamme bhaṇati, tassa pācittiyena anāpatti. Aññaṃ dhammaṃ bhaṇantassa dukkaṭena anāpatti. Pañhaṃ pucchati, pañhaṃ puṭṭho kathetīti bhikkhunī garudhammanissitaṃ vā khandhādinissitaṃ vā pañhaṃ pucchati, taṃ yo bhikkhu katheti, tassāpi [Pg.67] anāpatti. Aññassatthāya bhaṇantanti catuparisatiṃ dhammaṃ desentaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā bhikkhuniyo suṇanti, tatrāpi bhikkhussa anāpatti. Sikkhamānāya sāmaṇeriyāti etāsaṃ desentassāpi anāpatti. Sesaṃ uttānatthameva.

១៥២. ពាក្យថា "uddesaṃ dento" គឺ ភិក្ខុអ្នកសម្តែងនូវព្រះបាលីនៃគរុធម៌ទាំង ៨។ ពាក្យថា "paripucchaṃ dento" សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកពោលនូវអដ្ឋកថានៃព្រះបាលីគរុធម៌ដែលស្ទាត់ជំនាញនោះឯង។ ពាក្យថា "osārehi ayyāti vuccamāno osāreti" សេចក្តីថា កាលបើពួកភិក្ខុនីពោលយ៉ាងនេះ ក៏សូត្របញ្ចុះនូវព្រះបាលីគរុធម៌ទាំង ៨។ ភិក្ខុកាលសម្តែងនូវឧទ្ទេសយ៉ាងនេះក្តី កាលផ្តល់នូវបរិបុច្ឆាក្តី កាលដែលពួកភិក្ខុនីពោលថា "សូមលោកម្ចាស់សូត្របញ្ចុះចុះ" ហើយសម្តែងនូវគរុធម៌ទាំង ៨ ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយឡើយ។ កាលភិក្ខុសម្តែងធម៌ដទៃ មិនត្រូវអាបត្តិទុក្កដឡើយ។ ពាក្យថា "pañhaṃ pucchati, pañhaṃ puṭṭho katheti" គឺ ភិក្ខុនីសួរនូវប្រស្នាដែលទាក់ទងនឹងគរុធម៌ក្តី ទាក់ទងនឹងខន្ធជាដើមក្តី ភិក្ខុណាដែលដោះស្រាយប្រស្នានោះ ភិក្ខុនោះក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ពាក្យថា "aññassatthāya bhaṇantaṃ" គឺ ពួកភិក្ខុនីចូលទៅជិតភិក្ខុដែលកំពុងសម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទ ៤ ហើយស្តាប់ធម៌ ក្នុងទីនោះក៏មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុឡើយ។ ពាក្យថា "sikkhamānāya sāmaṇeriyā" គឺ សូម្បីភិក្ខុសម្តែងធម៌ដល់សិក្ខមានា និងសាមណេរីទាំងនោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

Padasodhammasamuṭṭhānaṃ – vācato ca vācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាបទសោធម្មសិក្ខាបទ គឺកើតឡើងអំពីវាចាក្តី អំពីវាចានិងចិត្តក្តី ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ មានអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Ovādasikkhāpadaṃ paṭhamaṃ.

ឱវាទសិក្ខាបទ ទី១ ចប់។

2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā

២. -ការពណ៌នាអំពីអត្ថង្គតសិក្ខាបទ

153. Dutiyasikkhāpade – pariyāyenāti vārena, paṭipāṭiyāti attho. Adhicetasoti adhicittavato, sabbacittānaṃ adhikena arahattaphalacittena samannāgatassāti attho. Appamajjatoti nappamajjato, appamādena kusalānaṃ dhammānaṃ sātaccakiriyāya samannāgatassāti vuttaṃ hoti. Muninoti ‘‘yo munāti ubho loke, muni tena pavuccatī’’ti (dha. pa. 269) evaṃ ubhayalokamunanena vā, monaṃ vuccati ñāṇaṃ, tena ñāṇena samannāgatattā vā khīṇāsavo muni nāma vuccati, tassa munino. Monapathesu sikkhatoti arahattañāṇasaṅkhātassa monassa pathesu sattatiṃsabodhipakkhiyadhammesu tīsu vā sikkhāsu sikkhato. Idañca pubbabhāgapaṭipadaṃ gahetvā vuttaṃ, tasmā evaṃ pubbabhāge sikkhato imāya sikkhāya munibhāvaṃ pattassa muninoti evamettha attho daṭṭhabbo. Sokā na bhavanti tādinoti tādisassa khīṇāsavamunino abbhantare iṭṭhaviyogādivatthukā sokā na santi. Atha vā tādinoti tādilakkhaṇasamannāgatassa evarūpassa munino sokā na bhavantīti ayamettha attho. Upasantassāti rāgādīnaṃ upasamena upasantassa. Sadā satīmatoti sativepullappattattā niccakālaṃ satiyā avirahitassa. Ākāse antalikkheti antalikkhasaṅkhāte ākāse, na kasiṇugghāṭime, na pana rūpaparicchede. Caṅkamatipi tiṭṭhatipīti tāsaṃ bhikkhunīnaṃ kathaṃ [Pg.68] sutvā ‘‘imā bhikkhuniyo maṃ ‘ettakameva ayaṃ jānātī’ti avamaññanti, handa dāni etāsaṃ attano ānubhāvaṃ dassemī’’ti dhammabahumānaṃ uppādetvā abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya evarūpaṃ iddhipāṭihāriyaṃ dassesi – ‘‘ākāse antalikkhe caṅkamatipi…pe… antaradhāyatipī’’ti. Tattha antaradhāyatipīti antaradhāyatipi adassanampi gacchatīti attho. Tañceva udānaṃ bhaṇati aññañca bahuṃ buddhavacananti thero kira attano bhātutherassa santike –

១៥៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ២ ពាក្យថា "pariyāyena" សេចក្តីថា តាមវារៈ តាមលំដាប់។ ពាក្យថា "adhicetaso" សេចក្តីថា នៃព្រះខីណាសពដែលមានចិត្តក្រៃលែង គឺប្រកបដោយអរហត្តផលចិត្តដ៏ក្រៃលែងជាងចិត្តទាំងអស់។ ពាក្យថា "appamajjato" គឺ មិនធ្វេសប្រហែស ពោលគឺ ប្រកបដោយការធ្វើសេចក្តីល្អក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយដោយសេចក្តីមិនធ្វេសប្រហែសជានិច្ច។ ពាក្យថា "munino" គឺ ព្រះខីណាសពហៅថា "មុនី" ព្រោះដឹងនូវលោកទាំងពីរ ដូចពាក្យថា "yo munāti ubho loke, muni tena pavuccati" ឬព្រោះប្រកបដោយញាណដែលហៅថា "មោនៈ" នៃព្រះមុនីនោះ។ ពាក្យថា "monapathesu sikkhato" គឺ កំពុងសិក្សាក្នុងពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការ ឬក្នុងសិក្ខាទាំង ៣ ដែលជាផ្លូវនៃមោនៈ គឺអរហត្តញ្ញាណ។ ពាក្យនេះ ព្រះអង្គសម្តែងដោយកាន់យកនូវបុព្វភាគបដិបទា ព្រោះហេតុនោះ គួរជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទនេះថា នៃព្រះមុនីដែលកំពុងសិក្សាក្នុងបុព្វភាគយ៉ាងនេះ ហើយបានដល់នូវភាពជាមុនីដោយសិក្ខានេះ។ ពាក្យថា "sokā na bhavanti tādino" សេចក្តីថា សេចក្តីសោកទាំងឡាយដែលមានការព្រាត់ប្រាសពីសត្វនិងសង្ខារជាទីស្រឡាញ់ជាដើមជាវត្ថុ មិនមាននៅក្នុងផ្ទៃនៃព្រះខីណាសពមុនីមានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា "tādino" សេចក្តីថា សេចក្តីសោកទាំងឡាយ មិនមានដល់ព្រះមុនីមានសភាពយ៉ាងនេះ ដែលប្រកបដោយតាទិលក្ខណៈឡើយ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ ពាក្យថា "upasantassa" គឺ ព្រះខីណាសពដែលស្ងប់រំងាប់ហើយ ដោយការស្ងប់រំងាប់នៃកិលេសមានរាគៈជាដើម។ ពាក្យថា "sadā satīmato" គឺ ព្រះខីណាសពដែលមិនប្រាសចាកសតិអស់កាលជានិច្ច ព្រោះដល់នូវភាពទូលំទូលាយនៃសតិ។ ពាក្យថា "ākāse antalikkhe" គឺ ក្នុងអាកាសដែលហៅថាអន្តលិក្ខ មិនមែនជាអាកាសដែលបានដោយការដកកសិណចេញ ហើយក៏មិនមែនជាអាកាសដែលកំណត់រូបឡើយ។ ពាក្យថា "caṅkamatipi tiṭṭhatipi" គឺ ព្រះថេរៈបានស្តាប់ពាក្យរបស់ភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះហើយ គិតថា "ពួកភិក្ខុនីទាំងនេះ មើលងាយអាត្មាអញថា 'លោកម្ចាស់នេះ ដឹងត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឯង' ណ្ហើយចុះ អាត្មាអញនឹងបង្ហាញអានុភាពរបស់ខ្លួនដល់ភិក្ខុនីទាំងនេះក្នុងកាលឥឡូវនេះ" ក៏ញ៉ាំងសេចក្តីគោរពដ៏ក្រៃលែងក្នុងធម៌ឲ蹟កើតឡើង ហើយចូលចតុត្ថជ្ឈានដែលជាបាទនៃអភិញ្ញា ចេញហើយ ក៏បង្ហាញនូវឥទ្ធិបាដិហារិយ៍មានសភាពយ៉ាងនេះថា "ដើរចង្ក្រមក្តី ឈរក្តី...ព... បាត់ខ្លួនក្តី ក្នុងអាកាសដ៏វេហា"។ ក្នុងឥទ្ធិបាដិហារិយ៍នោះ បទថា "antaradhāyatipi" សេចក្តីថា បាត់ខ្លួន គឺដល់នូវការមិនប្រាកដខ្លួន។ ពាក្យថា "tañceva udānaṃ bhaṇati aññañca bahuṃ buddhavacanaṃ" ក្នុងបទនេះ ឮថា ព្រះថេរៈនៅក្នុងសំណាក់នៃព្រះមហាថេរជាបងប្រុសរបស់ខ្លួន...

‘‘Padumaṃ yathā kokanudaṃ sugandhaṃ,Pāto siyā phullamavītagandhaṃ;

Aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ,Tapantamādiccamivantalikkhe’’ti. (saṃ. ni. 1.123);

"អ្នកចូរមើលព្រះអង្គីរសៈ ដែលមានរស្មីភ្លឺផ្លេក កំពុងរុងរឿង ដូចជាព្រះអាទិត្យដែលកំពុងរះបំភ្លឺលើមេឃ ដូចជាផ្កាឈូកក្រហមមានក្លិនក្រអូប ដែលរីកនៅពេលព្រឹកព្រលឹម មានក្លិនក្រអូបមិនទាន់បាត់បង់ទៅ ដូច្នោះឯង។"

Imaṃ gāthaṃ uddisāpetvā cattāro māse sajjhāyi. Na ca paguṇaṃ kattumasakkhi. Tato naṃ thero ‘‘abhabbo tvaṃ imasmiṃ sāsane’’ti vihārā nikkaḍḍhāpesi, so rodamāno dvārakoṭṭhake aṭṭhāsi. Atha bhagavā buddhacakkhunā veneyyasatte olokento taṃ disvā vihāracārikaṃ caramāno viya tassa santikaṃ gantvā ‘‘cūḷapanthaka, kasmā rodasī’’ti āha. So tamatthaṃ ārocesi. Athassa bhagavā suddhaṃ pilotikakhaṇḍaṃ datvā ‘‘idaṃ ‘rajoharaṇaṃ rajoharaṇa’nti parimajjāhī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā attano nivāsaṭṭhāne nisīditvā tassa ekamantaṃ parimajji, parimajjitaṭṭhānaṃ kāḷakamahosi. So ‘‘evaṃ parisuddhampi nāma vatthaṃ imaṃ attabhāvaṃ nissāya kāḷakaṃ jāta’’nti saṃvegaṃ paṭilabhitvā vipassanaṃ ārabhi. Athassa bhagavā āraddhavīriyabhāvaṃ ñatvā ‘‘adhicetaso’’ti imaṃ obhāsagāthaṃ abhāsi. Thero gāthāpariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Tasmā thero pakatiyāva imaṃ gāthaṃ mamāyati, so taṃ imissā gāthāya mamāyanabhāvaṃ jānāpetuṃ taṃyeva bhaṇati. Aññañca antarantarā āharitvā bahuṃ buddhavacanaṃ. Tena vuttaṃ – ‘‘tañceva udānaṃ bhaṇati, aññañca bahuṃ buddhavacana’’nti.

ព្រះថេរៈបានរៀនយកគាថានេះ ហើយស្វាធ្យាយអស់រយៈពេល ៤ ខែ។ ប៉ុន្តែ មិនអាចធ្វើឲ្យស្ទាត់ជំនាញបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមហាថេរជាបងប្រុស ក៏បណ្តេញលោកចេញពីវត្ត ដោយពោលថា "អ្នកជាបុគ្គលមិនគួរដើម្បីនៅក្នុងសាសនានេះឡើយ" លោកក៏យំឈរនៅខ្លោងទ្វារវត្ត។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ទតមើលសត្វដែលគួរប្រដៅដោយពុទ្ធចក្ខុ ទ្រង់ទតឃើញលោកហើយ ក៏យាងទៅជិតលោក ហាក់ដូចជាយាងត្រេចទៅកាន់សេនាសនៈ ហើយត្រាស់សួរថា "ម្នាលចូឡបន្ថកៈ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកយំ?" លោកក៏ក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រទានកំណាត់សំពត់ស្អាតមួយដុំ ហើយត្រាស់ថា "អ្នកចូរជូតកំណាត់សំពត់នេះ ដោយពោលថា 'រជោဟរណំ រជោဟរណំ' (សំពត់ជូតធូលី)"។ លោកទទួលព្រះពុទ្ធដីកាថា "ព្រះករុណា វិសេស" ហើយអង្គុយក្នុងទីស្នាក់នៅរបស់ខ្លួន ជូតចុងម្ខាងនៃកំណាត់សំពត់នោះ ទីកន្លែងដែលជូតនោះ ក៏ប្រែជាខ្មៅកខ្វក់។ លោកក៏បានសេចក្តីសង្វេគថា "សូម្បីសំពត់ដ៏ស្អាតយ៉ាងនេះ ក៏អាស្រ័យនឹងរូបកាយនេះ ហើយប្រែជាខ្មៅកខ្វក់ទៅវិញ" ហើយក៏ចាប់ផ្តើមចម្រើនវិបស្សនា។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា លោកមានសេចក្តីព្យាយាមប្រារព្ធហើយ ទ្រង់ក៏សម្តែងនូវឱភាសគាថានេះថា "adhicetaso"។ ក្នុងពេលចប់គាថា ព្រះថេរៈក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈតែងស្រឡាញ់គាថានេះជាប្រក្រតី លោកពោលនូវគាថានោះឯង ដើម្បីឲ្យដឹងនូវភាពដែលខ្លួនស្រឡាញ់គាថានេះ។ លោកតែងនាំមកនូវពុទ្ធវចនៈដទៃទៀតជាច្រើនមកសម្តែងក្នុងចន្លោះៗ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា "tañceva udānaṃ bhaṇati, aññañca bahuṃ buddhavacanaṃ" (លោកពោលនូវឧទាននោះផង ពោលនូវពុទ្ធវចនៈដទៃទៀតជាច្រើនផង)។

156. Ekato upasampannāyāti [Pg.69] bhikkhunisaṅghe upasampannāya, bhikkhusaṅghe pana upasampannaṃ ovadantassa pācittiyaṃ. Sesamettha uttānameva. Idampi ca padasodhammasamuṭṭhānameva.

១៥៦. ពាក្យថា "ekato upasampannāya" គឺ ភិក្ខុនីដែលបានឧបសម្បទាក្នុងភិក្ខុនីសង្ឃ ចំណែកភិក្ខុណាប្រដៅភិក្ខុនីដែលបានឧបសម្បទាក្នុងភិក្ខុសង្ឃ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ ក៏មានសមុដ្ឋានដូចជាបទសោធម្មសិក្ខាបទដែរ។

Atthaṅgatasikkhāpadaṃ dutiyaṃ.

អត្ថង្គតសិក្ខាបទ ទី២ ចប់។

3. Bhikkhunupassayasikkhāpadavaṇṇanā

៣. -ការពណ៌នាអំពីភិក្ខុនូបស្សយសិក្ខាបទ

162. Tatiyasikkhāpade – aññatra samayā ovadati āpatti pācittiyassātiādīsu aṭṭhahi garudhammehi ovadantasseva pācittiyaṃ, aññena dhammena dukkaṭanti veditabbaṃ. Ekatoupasampannāyāti bhikkhunisaṅghe upasampannāya, bhikkhusaṅghe upasampannāya pana ovadato pācittiyameva. Ito parampi yattha yattha ‘‘ekatoupasampannā’’ti vuccati, sabbattha ayameva attho daṭṭhabbo. Sesaṃ uttānameva.

១៦២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាដើមថា "aññatra samayā ovadati āpatti pācittiyassa" គួរដឹងថា ភិក្ខុដែលប្រដៅដោយគរុធម៌ទាំង ៨ ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ បើប្រដៅដោយធម៌ដទៃ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ពាក្យថា "ekatoupasampannāya" គឺ ភិក្ខុនីដែលបានឧបសម្បទាក្នុងភិក្ខុនីសង្ឃ ចំណែកភិក្ខុដែលប្រដៅភិក្ខុនីដែលបានឧបសម្បទាក្នុងភិក្ខុសង្ឃ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដូចគ្នា។ ចាប់ពីសិក្ខាបទនេះទៅ ក្នុងសិក្ខាបទណាៗ ដែលពោលថា "ekatoupasampannā" គួរដឹងថាសេចក្តីនេះដូចគ្នាទាំងអស់។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato, kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាកឋិនសិក្ខាបទ គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងវាចាក្តី អំពីកាយវាចានិងចិត្តក្តី ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ មានអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Bhikkhunupassayasikkhāpadaṃ tatiyaṃ.

ភិក្ខុនូបស្សយសិក្ខាបទ ទី៣ ចប់។

Idaṃ panettha mahāpaccariyaṃ vuttaṃ pakiṇṇakaṃ – asammato ce bhikkhu atthaṅgate sūriye bhikkhunupassayaṃ upasaṅkamitvā aṭṭhahi garudhammehi ovadati, tīṇi pācittiyāni. Aññena dhammena ovadato dve dukkaṭāni, ekaṃ pācittiyaṃ. Kathaṃ? Asammatamūlakaṃ dukkaṭaṃ, upassayaṃ gantvā aññena dhammena ovadanamūlakaṃ dukkaṭaṃ, atthaṅgate sūriye ovadanamūlakaṃ pācittiyanti. Sammatassa atthaṅgate sūriye tattha gantvā aṭṭhahi garudhammehi ovadantassa ekā anāpatti, dve pācittiyāni. Kathaṃ? Sammatattā anāpatti, atthaṅgate sūriye ovadanamūlakaṃ ekaṃ, gantvā garudhammehi ovadanamūlakaṃ ekanti dve pācittiyāni. Tasseva aññena dhammena ovadato ekā anāpatti, ekaṃ dukkaṭaṃ, ekaṃ pācittiyaṃ. Kathaṃ? Sammatattā anāpatti, gantvā aññena dhammena ovadanamūlakaṃ dukkaṭaṃ, atthaṅgate sūriye ovadanamūlakaṃ pācittiyanti. Divā [Pg.70] pana gantvā ovadato sammatassa ca asammatassa ca rattiṃ ovadanamūlakaṃ ekaṃ pācittiyaṃ apanetvā avasesā āpattānāpattiyo veditabbāti.

ក្នុងសិក្ខាបទនេះ មានសេចក្តីសម្រេចផ្សេងៗ ដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរីថា បើភិក្ខុដែលគេមិនបានសន្មត ចូលទៅកាន់លំនៅនៃភិក្ខុនីក្នុងកាលដែលព្រះអាទិត្យអស្តង្គតហើយ ហើយប្រដៅដោយគរុធម៌ទាំង ៨ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ៣។ បើប្រដៅដោយធម៌ដទៃ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ២ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ១។ ដូចម្តេច? គឺ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះមិនបានសន្មតជាមូល ១ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះចូលទៅកាន់លំនៅហើយប្រដៅដោយធម៌ដទៃជាមូល ១ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះប្រដៅក្នុងកាលដែលព្រះអាទិត្យអស្តង្គតហើយជាមូល ១។ ចំពោះភិក្ខុដែលគេសន្មតហើយ ចូលទៅក្នុងទីនោះក្នុងកាលដែលព្រះអាទិត្យអស្តង្គតហើយ ហើយប្រដៅដោយគរុធម៌ទាំង ៨ មិនត្រូវអាបត្តិ ១ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ២។ ដូចម្តេច? គឺ មិនត្រូវអាបត្តិព្រោះជាអ្នកដែលគេសន្មតហើយ ១ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះប្រដៅក្នុងកាលដែលព្រះអាទិត្យអស្តង្គតហើយជាមូល ១ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះចូលទៅហើយប្រដៅដោយគរុធម៌ទាំងឡាយជាមូល ១ រួមជាអាបត្តិបាចិត្តិយ ២។ ចំពោះភិក្ខុនោះឯង បើប្រដៅដោយធម៌ដទៃ មិនត្រូវអាបត្តិ ១ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ១ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ១។ ដូចម្តេច? គឺ មិនត្រូវអាបត្តិព្រោះជាអ្នកដែលគេសន្មតហើយ ១ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះចូលទៅហើយប្រដៅដោយធម៌ដទៃជាមូល ១ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះប្រដៅក្នុងកាលដែលព្រះអាទិត្យអស្តង្គតហើយជាមូល ១។ ចំណែកភិក្ខុដែលគេសន្មតក្តី មិនបានសន្មតក្តី ចូលទៅប្រដៅក្នុងវេលាថ្ងៃ គួរដឹងនូវការត្រូវអាបត្តិ និងមិនត្រូវអាបត្តិដែលសេសសល់ ដោយដកចេញនូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ១ ដែលមានការប្រដៅក្នុងវេលាយប់ជាមូលនោះចេញ។

Pakiṇṇakakathā niṭṭhitā.

បកិណ្ណកកថា ចប់។

4. Āmisasikkhāpadavaṇṇanā

៤. -ការពណ៌នាអំពីអាមិសសិក្ខាបទ

164. Catutthasikkhāpade – na bahukatāti na katabahumānā, na dhamme bahumānaṃ katvā ovadantīti adhippāyo. ‘‘Bhikkhunovādakaṃ avaṇṇaṃ kattukāmo’’tiādīnaṃ ujjhāpanake vuttanayenevattho veditabbo.

១៦៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ ពាក្យថា na bahukatā សេចក្តីថា មិនមែនជាអ្នកធ្វើនូវសេចក្តីគោរពដ៏ច្រើន ហើយទើបប្រដៅនោះទេ គឺមិនបានធ្វើសេចក្តីគោរពក្នុងធម៌ ហើយប្រដៅឡើយ នេះជាអធិប្បាយ។ សេចក្តីនៃពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា “Bhikkhunovādakaṃ avaṇṇaṃ kattukāmo” (ប្រាថ្នានឹងពោលទោសរបស់ភិក្ខុអ្នកប្រដៅ) ជាដើម គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងឧជ្ឈាបនកសិក្ខាបទនោះឯង។

Upasampannaṃ saṅghena asammatanti ettha asammato nāma sammatena vā saṅghena vā bhāraṃ katvā ṭhapito veditabbo. Anupasampannaṃ sammataṃ vā asammataṃ vāti ettha pana bhikkhukāle sammutiṃ labhitvā sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito sammato, sammatena vā saṅghena vā ṭhapito bahussuto sāmaṇero asammatoti veditabbo. Sesaṃ vuttanayattā uttānameva.

ក្នុងពាក្យថា Upasampannaṃ saṅghena asammatanti នេះ ពាក្យថា asammato (ភិក្ខុដែលសង្ឃមិនបានសន្មត) គប្បីជ្រាបថា បានដល់ភិក្ខុដែលភិក្ខុអ្នកសន្មតក្តី សង្ឃក្តី មិនបានប្រគល់ភារៈទុកឱ្យ។ ចំណែកក្នុងពាក្យថា Anupasampannaṃ sammataṃ vā asammataṃ vāti នេះ ភិក្ខុដែលបានទទួលសម្មតិក្នុងកាលជាភិក្ខុ ហើយមកស្ថិតនៅក្នុងសាមណេរភូមិ ហៅថា sammato (អ្នកសន្មតហើយ) ចំណែកឯសាមណេរជាពហុស្សូត ដែលភិក្ខុអ្នកសន្មតក្តី សង្ឃក្តី បានប្រគល់ភារៈទុកឱ្យ គប្បីជ្រាបថា asammato (អ្នកមិនបានសន្មត)។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ណាស់ ព្រោះមានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កើតអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១ ជាកិរិយា រួចផុតព្រោះសញ្ញា មានចិត្តជាសមុដ្ឋាន ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Āmisasikkhāpadaṃ catutthaṃ.

អាមិសសិក្ខាបទ ទី ៤ ចប់។

5. Cīvaradānasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ពណ៌នាអំពីចីវរទានសិក្ខាបទ

169. Pañcamasikkhāpade – visikhāyāti rathikāya. Piṇḍāya caratīti nibaddhacāravasena abhiṇhaṃ carati. Sandiṭṭhāti sandiṭṭhamittā ahesuṃ. Sesamettha padato uttānatthaṃ, vinicchayato cīvarapaṭiggahaṇasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ saddhiṃ samuṭṭhānādīhi. Tatra hi bhikkhu paṭiggāhako, idha bhikkhunī, ayaṃ viseso. Sesaṃ tādisamevāti.

១៦៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៥ ពាក្យថា visikhāya សេចក្តីថា ក្នុងច្រកផ្លូវ។ ពាក្យថា piṇḍāya carati សេចក្តីថា ត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកជាប្រចាំដើម្បីបិណ្ឌបាត។ ពាក្យថា sandiṭṭhā សេចក្តីថា ជាមិត្តដែលធ្លាប់ជួបឃើញគ្នា។ ពាក្យដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ មានសេចក្តីច្បាស់លាស់តាមតួព្យញ្ជនៈហើយ ចំណែកការវិនិច្ឆ័យ ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម គb្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងចីវរបដិគ្គហណសិក្ខាបទចុះ។ ព្រោះថាក្នុងចីវរបដិគ្គហណសិក្ខាបទនោះ ភិក្ខុជាអ្នកទទួល ចំណែកក្នុងសិក្ខាបទនេះ ភិក្ខុនីជាអ្នកទទួល នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា។ សេចក្តីក្រៅពីនេះ គឺដូចគ្នានោះឯង។

Cīvaradānasikkhāpadaṃ pañcamaṃ.

ចីវរទានសិក្ខាបទ ទី ៥ ចប់។

6. Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ពណ៌នាអំពីចីវរសិព្វនសិក្ខាបទ

175. Chaṭṭhasikkhāpade [Pg.71] – udāyīti lāḷudāyī. Paṭṭhoti paṭibalo, nipuṇo ceva samattho cāti vuttaṃ hoti. Aññatarā bhikkhunīti tasseva purāṇadutiyikā. Paṭibhānacittanti attano paṭibhānena katacittaṃ, so kira cīvaraṃ rajitvā tassa majjhe nānāvaṇṇehi vippakatamethunaṃ itthipurisarūpamakāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘majjhe paṭibhānacittaṃ vuṭṭhāpetvā’’ti. Yathāsaṃhaṭanti yathāsaṃharitameva.

១៧៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ ពាក្យថា udāyī សេចក្តីថា ព្រះឡាលុទាយី។ ពាក្យថា paṭṭho សេចក្តីថា ជាអ្នកអាច គឺលោកពោលថា ជាអ្នកឈ្លាសវៃ និងប៉ិនប្រសប់។ ពាក្យថា aññatarā bhikkhunī សេចក្តីថា អតីតភរិយារបស់ព្រះឡាលុទាយីនោះឯង។ ពាក្យថា paṭibhānacittaṃ សេចក្តីថា ជារូបគំនូរដ៏វិចិត្រដែលធ្វើឡើងដោយប្រាជ្ញាស្មារតីរបស់ខ្លួន ឮថា ព្រះឡាលុទាយីនោះជ្រលក់ចីវរហើយ បានធ្វើរូបស្រីនិងប្រុសកំពុងរួមមេថុនធម្មដែលមិនទាន់រួចរាល់ ដោយអំបោះមានពណ៌ផ្សេងៗនៅចំកណ្តាលចីវរនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា “majjhe paṭibhānacittaṃ vuṭṭhāpetvā” (ញ៉ាំងរូបគំនូរដ៏វិចិត្រឱ្យកើតឡើងចំកណ្តាល)។ ពាក្យថា yathāsaṃhaṭaṃ សេចក្តីថា តាមដែលបត់ទុកយ៉ាងណាក៏យ៉ាងនោះឯង។

176. Cīvaranti yaṃ nivāsituṃ vā pārupituṃ vā sakkā hoti, evañhi mahāpaccariyādīsu vuttaṃ. Sayaṃ sibbatīti ettha sibbissāmīti vicārentassāpi chindantassāpi dukkaṭaṃ, sibbantassa pana pācittiyaṃ. Ārāpathe ārāpatheti sūciṃ pavesetvā pavesetvā nīharaṇe. Sace pana sakalasūciṃ anīharanto dīghasuttappavesanatthaṃ satakkhattumpi vijjhitvā nīharati, ekameva pācittiyaṃ. Sakiṃ āṇattoti sakiṃ ‘‘cīvaraṃ sibbā’’ti vutto. Bahukampi sibbatīti sacepi sabbaṃ sūcikammaṃ pariyosāpetvā cīvaraṃ niṭṭhāpeti, ekameva pācittiyaṃ. Atha pana ‘‘imasmiṃ cīvare kattabbakammaṃ tava bhāro’’ti vutto karoti, āṇattassa ārāpathe ārāpathe ekamekaṃ pācittiyaṃ, āṇāpakassa ekavācāya sambahulānipi. Punappunaṃ āṇattiyaṃ pana vattabbameva natthi.

១៧៦. ពាក្យថា cīvaraṃ បានដល់ សំពត់ដែលអាចស្លៀកក្តី ដណ្តប់ក្តីបាន ក្នុងអដ្ឋកថាមានមហាបច្ចរិយ៍ជាដើម លោកពោលទុកយ៉ាងនេះ។ ក្នុងពាក្យថា sayaṃ sibbati នេះ សូម្បីភិក្ខុដែលគិតថា "អាត្មាអញនឹងដេរ" ហើយរៀបចំក្តី កាត់ក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ចំណែកភិក្ខុអ្នកដេរ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ពាក្យថា ārāpathe ārāpathe សេចក្តីថា ក្នុងការស៊កម្ជុលចូលទៅហើយដកចេញៗ។ បើភិក្ខុមិនដកម្ជុលទាំងមូលចេញទេ តែចាក់ចុះឡើងសូម្បីមួយរយដង ដើម្បីស៊កសរសៃអំបោះវែង រួចទើបដកម្ជុលចេញតែម្តង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា sakiṃ āṇatto សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលគេបង្គាប់តែម្តងថា "ចូរដេរចីវរ"។ ពាក្យថា bahukampi sibbati សេចក្តីថា សូម្បីតែភិក្ខុនោះធ្វើការដេរទាំងអស់ឱ្យចប់សព្វគ្រប់ រហូតសម្រេចជាចីវរ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ តែបើភិក្ខុនោះត្រូវគេប្រាប់ថា "ការងារដែលត្រូវធ្វើក្នុងចីវរនេះ ជាភារៈរបស់លោក" ហើយធ្វើទៅ ភិក្ខុអ្នកទទួលបង្គាប់ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយមួយៗ តាមរន្ធម្ជុលមួយៗ ចំណែកភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយជាច្រើនដោយសារសម្តីបង្គាប់តែម្តងនោះ។ ចំណែកឯការបង្គាប់ម្តងហើយម្តងទៀតនោះ មិនបាច់និយាយដល់ទៅឡើយ។

Yepi sace ācariyupajjhāyesu attano ñātikānaṃ cīvaraṃ sibbantesu tesaṃ nissitakā ‘‘ācariyupajjhāyavattaṃ vā kathinavattaṃ vā karomā’’ti sibbanti, tesampi ārāpathagaṇanāya āpattiyo. Ācariyupajjhāyā attano ñātikānaṃ cīvaraṃ antevāsikehi sibbāpenti, ācariyupajjhāyānaṃ dukkaṭaṃ, antevāsikānaṃ pācittiyaṃ. Antevāsikā attano ñātikānaṃ ācariyupajjhāyehi sibbāpenti, tatrāpi eseva nayo. Antevāsikānampi ācariyupajjhāyānampi ñātikāya cīvaraṃ hoti, ācariyupajjhāyā pana antevāsike vañcetvā sibbāpenti, ubhinnampi dukkaṭaṃ. Kasmā? Antevāsikānaṃ aññātikasaññāya sibbitattā, itaresaṃ akappiye niyojitattā. Tasmā ‘‘idaṃ te mātu cīvaraṃ, idaṃ bhaginiyā’’ti ācikkhitvā sibbāpetabbaṃ.

សូម្បីតែពួកសិស្សដែលអាស្រ័យនឹងអាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍ទាំងឡាយ កាលបើអាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍កំពុងដេរចីវររបស់ញាតិខ្លួន ហើយសិស្សទាំងនោះគិតថា "យើងនឹងធ្វើវត្តប្រតិបត្តិថ្វាយអាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍ ឬនឹងធ្វើកឋិនវត្ត" ហើយជួយដេរ សិស្សទាំងនោះក៏ត្រូវអាបត្តិ (បាចិត្តិយ) តាមចំនួនរន្ធម្ជុលដែរ។ បើអាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍ប្រើអន្តេវាសិកឱ្យដេរចីវររបស់ញាតិខ្លួន អាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ អន្តេវាសិកត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ បើអន្តេវាសិកប្រើអាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍ឱ្យដេរចីវររបស់ញាតិខ្លួន ក្នុងករណីនោះក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ បើចីវរនោះជាចីវររបស់ស្រីជាញាតិទាំងរបស់អន្តេវាសិក ទាំងរបស់អាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍ តែអាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍បញ្ឆោតអន្តេវាសិក ហើយប្រើឱ្យដេរ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដទាំងពីររូប។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះអន្តេវាសិកដេរដោយសេចក្តីសំគាល់ថា មិនមែនជាញាតិ ចំណែកអាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍ គឺព្រោះតែដឹកនាំក្នុងអំពើដែលមិនគួរ។ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីប្រាប់ថា "នេះជាចីវររបស់មាតាលោក នេះជាចីវររបស់ប្អូនស្រីលោក" ដូច្នេះហើយទើបប្រើឱ្យដេរ។

179. Aññaṃ [Pg.72] parikkhāranti yaṃkiñci upāhanatthavikādiṃ. Sesaṃ uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១៧៩. ពាក្យថា aññaṃ parikkhāraṃ សេចក្តីថា បរិក្ខារណាមួយ មានស្រោមស្បែកជើងជាដើម។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ណាស់។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦ ជាកិរិយា មិនរួចផុតព្រោះសញ្ញា មិនមានចិត្តជាសមុដ្ឋាន ជាបញ្ញត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Cīvarasibbanasikkhāpadaṃ chaṭṭhaṃ.

ចីវរសិព្វនសិក្ខាបទ ទី ៦ ចប់។

7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ពណ៌នាអំពីសំវិធានសិក្ខាបទ

181. Sattamasikkhāpade – pacchā gacchantīnaṃ corā acchindiṃsūti pacchā gacchantīnaṃ pattacīvaraṃ corā hariṃsu. Dūsesunti tā bhikkhuniyo corā dūsayiṃsu, sīlavināsaṃ pāpayiṃsūti attho.

១៨១. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ ពាក្យថា pacchā gacchantīnaṃ corā acchindiṃsu សេចក្តីថា ពួកចោរបានដណ្តើមយកសំបត្រនិងចីវររបស់ពួកភិក្ខុនីដែលដើរទៅខាងក្រោយ។ ពាក្យថា dūsesuṃ សេចក្តីថា ពួកចោរបានប្រទូស្តរ៉ាយ គឺញ៉ាំងពួកភិក្ខុនីទាំងនោះឱ្យវិនាសសីល នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

182-3. Saṃvidhāyāti saṃvidahitvā, gamanakāle saṅketaṃ katvāti attho. Kukkuṭasampādeti ettha yasmā gāmā nikkhamitvā kukkuṭo padasāva aññaṃ gāmaṃ gacchati, ayaṃ kukkuṭasampādoti vuccati. Tatrāyaṃ vacanattho – sampadanti etthāti sampādo. Ke sampadanti? Kukkuṭā. Kukkuṭānaṃ sampādo kukkuṭasampādo. Atha vā sampādoti gamanaṃ, kukkuṭānaṃ sampādo ettha atthītipi kukkuṭasampādo. Kukkuṭasampāte itipi pāṭho, tattha yassa gāmassa gehacchadanapiṭṭhito kukkuṭo uppatitvā aññassa gehacchadanapiṭṭhiyaṃ patati, ayaṃ kukkuṭasampātoti vuccati. Vacanattho panettha vuttanayeneva veditabbo. Dvidhā vuttappakāropi cesa gāmo accāsanno hoti, upacāro na labbhati. Yasmiṃ pana gāme paccūse vassantassa kukkuṭassa saddo anantare gāme suyyati, tādisehi gāmehi sampuṇṇaraṭṭhe gāmantare gāmantare pācittiyanti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Kiñcāpi vuttaṃ, ‘‘gāmantare gāmantare āpatti pācittiyassā’’ti vacanato pana sacepi ratanamattantaro gāmo hoti, yo tassa manussehi ṭhapitaupacāro, taṃ okkamantassa āpattiyeva.

១៨២-៣. ពាក្យថា saṃvidhāya សេចក្តីថា បានចាត់ចែង គឺបានធ្វើការណាត់ជួបគ្នាក្នុងពេលធ្វើដំណើរ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ក្នុងពាក្យថា kukkuṭasampāde នេះ ភូមិណាដែលសត្វមាន់ដើរចេញពីភូមិនោះទៅកាន់ភូមិមួយទៀតដោយជើងទទេបាន ភូមិនោះហៅថា ភូមិមាន់ដើរទៅដល់ (កុក្កុដសម្បាទ)។ វិគ្រោះក្នុងពាក្យនោះមានដូចតទៅ៖ ពួកសត្វតែងដើរទៅដល់ក្នុងភូមិនេះ ហេតុនោះ ភូមិនោះឈ្មោះថា សម្បាទៈ។ តើពួកសត្វណាដើរទៅដល់? គឺពួកមាន់ដើរទៅដល់។ ការដើរទៅដល់របស់ពួកមាន់ ឈ្មោះថា កុក្កុដសម្បាទៈ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា សម្បាទៈ បានដល់ ការដើរទៅ ការដើរទៅរបស់ពួកមាន់មាននៅក្នុងភូមិនេះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា កុក្កុដសម្បាទៈ។ សូម្បីតែបទថា kukkuṭasampāte ក៏មានជាបាឋដែរ ក្នុងបាឋនោះ ភូមិណាដែលសត្វមាន់ហើរចេញពីដំបូលផ្ទះនៃភូមិនោះ ទៅធ្លាក់លើដំបូលផ្ទះនៃភូមិមួយទៀត ភូមិនោះហៅថា ភូមិមាន់ហើរទៅធ្លាក់ដល់ (កុក្កុដសម្បាតៈ)។ ឯសេចក្តីវិគ្រោះក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយនោះឯង។ ភូមិដែលពោលមកទាំងពីរយ៉ាងនេះ ជាភូមិជិតគ្នាខ្លាំងណាស់ មិនអាចរកឧបចារៈបានឡើយ។ ចំណែកក្នុងប្រទេសដែលពេញទៅដោយភូមិទាំងឡាយណា ដែលសម្លេងមាន់រងាវក្នុងពេលព្រលឹមស្រាងៗនៃភូមិមួយ ឮទៅដល់ភូមិមួយទៀតដែលនៅជាប់គ្នា ក្នុងអដ្ឋកថាពោលថា ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយគ្រប់ៗចន្លោះភូមិ។ ទោះបីលោកពោលយ៉ាងនោះក៏ដោយ តែព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា "ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយគ្រប់ៗចន្លោះភូមិ" ដូច្នេះ សូម្បីតែភូមិដែលមានចន្លោះត្រឹមតែមួយហត្ថ តែបើភិក្ខុឈានចូលទៅកាន់ឧបចារៈដែលពួកមនុស្សកំណត់ទុកសម្រាប់ភូមិនោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម្តង។

Tatrāyaṃ āpattivinicchayo – saṃvidhānakāle hi sace ubhopi bhikkhunupassaye vā antarārāme vā āsanasālāya vā titthiyaseyyāya vā ṭhatvā saṃvidahanti, anāpatti kappiyabhūmi kirāyaṃ. Tasmā ettha saṃvidahanapaccayā [Pg.73] dukkaṭāpattiṃ na vadanti, gacchantassa yathāvatthukameva. Sace pana antogāme bhikkhunupassayadvāre rathikāya aññesu vā catukkasiṅghāṭakahatthisālādīsu saṃvidahanti, bhikkhuno āpatti dukkaṭassa. Evaṃ saṃvidahitvā gāmato nikkhamanti, nikkhamane anāpatti, anantaragāmassa upacārokkamane pana bhikkhuno pācittiyaṃ. Tatrāpi ‘‘paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiyapāde pācittiya’’nti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Gāmato nikkhamitvā pana yāva anantaragāmassa upacāraṃ na okkamanti, etthantare saṃvidahitepi bhikkhuno dukkaṭaṃ, anantaragāmassa upacārokkamane purimanayeneva āpatti. Sace dūraṃ gantukāmā honti, gāmūpacāragaṇanāya okkamane okkamane āpatti, tassa tassa pana gāmassa atikkamane anāpatti. Sace pana bhikkhunī ‘‘asukaṃ nāma gāmaṃ gamissāmī’’ti upassayato nikkhamati, bhikkhupi tameva gāmaṃ sandhāya ‘‘asukaṃ nāma gāmaṃ gamissāmī’’ti vihārato nikkhamati. Atha dvepi gāmadvāre samāgantvā ‘‘tumhe kuhiṃ gacchatha, asukaṃ nāma gāmaṃ tumhe kuhinti, mayampi tatthevā’’ti vatvā ‘‘ehi dāni, gacchāmā’’ti saṃvidhāya gacchanti, anāpatti. Kasmā? Pubbameva gamissāmāti nikkhantattāti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Taṃ neva pāḷiyā na sesaaṭṭhakathāya sameti.

ក្នុងការវិនិច្ឆ័យអាបត្តិនោះ មានសេចក្តីដូចតទៅ៖ ក្នុងខណៈដែលបបួលគ្នា ប្រសិនបើទាំងពីររូបឈរនិយាយគ្នាក្នុងភិក្ខុនូបស្ស័យក្តី ក្នុងអារាមក្នុងភូមិក្តី ក្នុងសាលាឆទានក្តី ក្នុងលំនៅរបស់ពួកអយថ៌កៈក្តី ហើយបបួលគ្នា មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះទីនោះជាកប្បិយភូមិ។ ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ លោកមិនពោលថាត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះបច្ច័យគឺការបបួលគ្នានោះទេ ចំណែកភិក្ខុអ្នកដើរទៅ ត្រូវអាបត្តិតាមវត្ថុពិតប្រាកដ។ តែបើបបួលគ្នាក្នុងភូមិ នាទ្វារភិក្ខុនូបស្ស័យក្តី ក្នុងច្រកផ្លូវក្តី ឬក្នុងទីដទៃទៀតមានផ្លូវបែកជាបួន ផ្លូវបែកជាបី រោងដំរីជាដើមក្តី ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើបបួលគ្នាយ៉ាងនេះហើយ ដើរចេញពីភូមិទៅ ក្នុងខណៈដែលដើរចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ តែក្នុងខណៈដែលឈានចូលទៅកាន់ឧបចារៈនៃភូមិបន្ទាប់ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ក្នុងករណីនោះ សូម្បីតែក្នុងមហាបច្ចរិយ៍ក៏លោកពោលទុកថា "ក្នុងជំហានទីមួយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងជំហានទីពីរ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ"។ លុះដើរចេញពីភូមិទៅហើយ ដរាបណាមិនទាន់ឈានចូលទៅកាន់ឧបចារៈនៃភូមិបន្ទាប់ សូម្បីតែបបួលគ្នាក្នុងចន្លោះនេះ ភិក្ខុក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ តែបើឈានចូលទៅកាន់ឧបចារៈនៃភូមិបន្ទាប់ ត្រូវអាបត្តិតាមន័យមុននោះឯង។ ប្រសិនបើប្រាថ្នានឹងទៅកាន់ទីឆ្ងាយ ត្រូវអាបត្តិរាល់ពេលដែលឈានចូលទៅកាន់ឧបចារៈតាមចំនួនឧបចារៈភូមិ ចំណែកការដើរឆ្លងកាត់ភូមិនីមួយៗទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ តែបើភិក្ខុនីគិតថា "អាត្មាអញនឹងទៅកាន់ភូមិឈ្មោះឯណោះ" ហើយដើរចេញពីលំនៅទៅ ភិក្ខុក៏សំដៅទៅកាន់ភូមិនោះដែរ ហើយគិតថា "អាត្មាអញនឹងទៅកាន់ភូមិឈ្មោះឯណោះ" រួចដើរចេញពីវត្តទៅ។ លុះលោកទាំងពីររូបមកជួបគ្នានៅទ្វារភូមិ ហើយសួរថា "លោកម្ចាស់នឹងទៅណា? ទៅកាន់ភូមិឈ្មោះឯណោះ ចុះអ្នកទៅណា? ខ្ញុំម្ចាស់ក៏ទៅទីនោះដែរ" លុះនិយាយគ្នាយ៉ាងនេះហើយ ក៏បបួលគ្នាថា "មកចុះ ឥឡូវនេះយើងទៅជាមួយគ្នា" ហើយដើរទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះបានដើរចេញមកដោយគិតថានឹងទៅតាំងពីមុន នេះជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរិយ៍។ តែពាក្យនោះ មិនស្របគ្នានឹងបាលី ឬអដ្ឋកថាដែលសេសសល់ឡើយ។

Addhayojane addhayojaneti ekamekaṃ addhayojanaṃ atikkamantassa idāni atikkamissatīti paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiyapāde pācittiyaṃ. Imasmiñhi naye atikkamane āpatti, okkamane anāpatti.

ពាក្យថា Addhayojane addhayojane សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលដើរឆ្លងកាត់កន្លះយោជន៍ៗ ក្នុងខណៈដែលគិតថា "ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងឆ្លងកាត់ទៅ" ក្នុងជំហានទីមួយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងជំហានទីពីរ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ព្រោះថាក្នុងន័យនេះ ការឆ្លងកាត់ទៅ ត្រូវអាបត្តិ ចំណែកការឈានចូលទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

184. Bhikkhu saṃvidahatīti nagaradvāre vā rathikāya vā bhikkhuniṃ disvā ‘‘asukaṃ gāmaṃ nāma gatapubbatthā’’ti vadati, ‘‘nāmhi ayya gatapubbā’’ti ‘‘ehi gacchāmā’’ti vā ‘‘sve ahaṃ gamissāmi, tvampi āgaccheyyāsī’’ti vā vadati. Bhikkhunī saṃvidahatīti gāmantare cetiyavandanatthaṃ gāmato nikkhamantaṃ bhikkhuṃ disvā ‘‘ayya kuhiṃ gacchathā’’ti vadati. ‘‘Asukaṃ nāma gāmaṃ cetiyavandanattha’’nti. ‘‘Ahampi ayya āgacchāmī’’ti evaṃ bhikkhunīyeva saṃvidahati, na bhikkhu.

១៨៤. ពាក្យថា Bhikkhu saṃvidahati សេចក្តីថា ភិក្ខុឃើញភិក្ខុនីនៅទ្វារក្រុងក្តី ក្នុងច្រកផ្លូវក្តី ហើយនិយាយថា "អ្នកធ្លាប់ទៅកាន់ភូមិឈ្មោះឯណោះដែរឬទេ?" ភិក្ខុនីឆ្លើយថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំម្ចាស់មិនធ្លាប់ទៅទេ" ភិក្ខុនិយាយថា "មកចុះ យើងទៅជាមួយគ្នា" ឬនិយាយថា "ថ្ងៃស្អែក អាត្មាអញនឹងទៅ សូម្បីអ្នកក៏ចូរទៅដែរ" ដូច្នេះ។ ពាក្យថា Bhikkhunī saṃvidahati សេចក្តីថា ភិក្ខុនីឃើញភិក្ខុដែលកំពុងដើរចេញពីភូមិដើម្បីទៅថ្វាយបង្គំចេតិយក្នុងភូមិមួយទៀត ហើយសួរថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់នឹងទៅណា?" ភិក្ខុប្រាប់ថា "ទៅកាន់ភូមិឈ្មោះឯណោះ ដើម្បីថ្វាយបង្គំចេតិយ" ភិក្ខុនីនិយាយថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំម្ចាស់ក៏នឹងទៅដែរ" យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាភិក្ខុនីជាអ្នកបបួលតែម្ខាង មិនមែនភិក្ខុជាអ្នកបបួលឡើយ។

185. Visaṅketenāti ettha ‘‘purebhattaṃ gacchissāmā’’ti vatvā pacchābhattaṃ gacchanti, ‘‘ajja vā gamissāmā’’ti vatvā sve gacchanti. Evaṃ kālavisaṅketeyeva [Pg.74] anāpatti, dvāravisaṅkete pana maggavisaṅkete vā satipi āpattiyeva. Āpadāsūti raṭṭhabhede cakkasamāruḷhā janapadā pariyāyanti evarūpāsu āpadāsu anāpatti. Sesaṃ uttānamevāti.

១៨៥. ក្នុងពាក្យថា visaṅketena នេះ ប្រសិនបើនិយាយគ្នាថា "យើងនឹងទៅក្នុងពេលមុនភត្ត" តែបែរជាទៅក្នុងពេលក្រោយភត្តវិញ ឬនិយាយថា "យើងនឹងទៅក្នុងថ្ងៃនេះ" តែបែរជាទៅក្នុងថ្ងៃស្អែកវិញ។ យ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះតែការខុសការណាត់ជួបគ្នាក្នុងរឿងពេលវេលាប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯការខុសការណាត់ជួបគ្នាក្នុងរឿងទ្វារក្តី ក្នុងរឿងផ្លូវក្តី សូម្បីតែមាន ក៏ត្រូវអាបត្តិដដែល។ ពាក្យថា āpadāsu សេចក្តីថា ក្នុងកាលដែលប្រទេសជាតិបែកបាក់ ពួកអ្នកស្រុកឡើងជិះយានកង់ ហើយនាំគ្នាភៀសខ្លួនទៅ ក្នុងគ្រោះថ្នាក់មានសភាពយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ណាស់។

Catusamuṭṭhānaṃ – kāyato kāyavācato kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៤ គឺ កើតអំពីកាយ ១ អំពីកាយនិងវាចា ១ អំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១ ជាកិរិយា មិនរួចផុតព្រោះសញ្ញា មិនមានចិត្តជាសមុដ្ឋាន ជាបញ្ញត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Saṃvidhānasikkhāpadaṃ sattamaṃ.

សំវិធានសិក្ខាបទ ទី ៧ ចប់។

8. Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ពណ៌នាអំពីនាវាភិរុហនសិក្ខាបទ

188. Aṭṭhamasikkhāpade – saṃvidhāyāti lokassādamittasanthavavasena kīḷāpurekkhārā saṃvidahitvā. Uddhaṃgāmininti uddhaṃ nadiyā paṭisotaṃ gacchantiṃ. Yasmā pana yo uddhaṃ javanato ujjavanikāya nāvāya kīḷati, so ‘‘uddhaṃgāminiṃ abhiruhatī’’ti vuccati. Tenassa padabhājane atthameva dassetuṃ ‘‘ujjavanikāyā’’ti vuttaṃ. Adhogāmininti adho anusotaṃ gacchantiṃ. Yasmā pana yo adho javanato ojavanikāya nāvāya kīḷati, so ‘‘adhogāminiṃ abhiruhatī’’ti vuccati. Tenassāpi padabhājane atthameva dassetuṃ ‘‘ojavanikāyā’’ti vuttaṃ. Tattha yaṃ titthasampaṭipādanatthaṃ uddhaṃ vā adho vā haranti, ettha anāpatti. Tiriyaṃ taraṇāyāti upayogatthe nissakkavacanaṃ.

១៨៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៨ បទថា saṃvidhāya សេចក្តីថា ដោយអំណាចនៃការចងមិត្តភាពជាទីគាប់ចិត្តក្នុងលោក មានការលេងជាប្រធាន ហើយបានណាត់គ្នា។ បទថា uddhaṃgāminiṃ សេចក្តីថា ទូកដែលទៅច្រាសខ្សែទឹកឡើងទៅលើនៃទន្លេ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះភិក្ខុណា លេងដោយទូកដែលច្រាសទឹក ព្រោះតែការទៅកាន់ទីខ្ពស់ ភិក្ខុនោះ លោកហៅថា «ឡើងកាន់ទូកដែលទៅកាន់ទីខ្ពស់»។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីយ៍ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនៃបទនោះ ទើបលោកពោលថា «ujjavanikāyā» (ដោយទូកច្រាសទឹក)។ បទថា adhogāminiṃ សេចក្តីថា ទូកដែលទៅតាមខ្សែទឹកចុះទៅក្រោម។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះភិក្ខុណា លេងដោយទូកបណ្តោយទឹក ព្រោះតែការទៅកាន់ទីទាប ភិក្ខុនោះ លោកហៅថា «ឡើងកាន់ទូកដែលទៅកាន់ទីទាប»។ ព្រោះហេតុនោះ ទោះបីក្នុងបទភាជនីយ៍នៃបទនោះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តី ទើបលោកពោលថា «ojavanikāyā» (ដោយទូកបណ្តោយទឹក)។ ក្នុងបទទាំងនោះ ទូកណាដែលគេនាំទៅលើក្តី ចុះក្រោមក្តី ដើម្បីសម្រេចដល់កំពង់ ក្នុងទូកនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បទថា tiriyaṃ taraṇāya នេះ ជាវិភត្តិបញ្ចមី ក្នុងអត្ថនៃទុតិយាវិភត្តិ។

189. Gāmantare gāmantareti ettha yassā nadiyā ekaṃ tīraṃ kukkuṭasampādagāmehi nirantaraṃ, ekaṃ agāmakaṃ araññaṃ, tassā sagāmakatīrapassena gamanakāle gāmantaragaṇanāya pācittiyāni, agāmakatīrapassena gamanakāle addhayojanagaṇanāya. Yā pana yojanavitthatā hoti, tassā majjhena gamanepi addhayojanagaṇanāya pācittiyāni veditabbāni. Anāpatti tiriyaṃ taraṇāyāti ettha na kevalaṃ nadiyā, yopi mahātitthapaṭṭanato tāmalittiṃ vā suvaṇṇabhūmiṃ vā gacchati, tassāpi anāpatti. Sabbaaṭṭhakathāsu hi nadiyaṃyeva āpatti vicāritā, na samudde.

១៨៩. ក្នុងបទថា gāmantare gāmantere នេះ ស្ទឹងណាមានច្រាំងម្ខាងកកកុញដោយភូមិដែលសត្វមាន់ហើរទៅដល់បាន គ្មានចន្លោះ ច្រាំងម្ខាងទៀតជាព្រៃគ្មានភូមិ ក្នុងខណៈដែលទៅតាមក្បែរច្រាំងដែលមានភូមិ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមការរាប់ចន្លោះភូមិ ក្នុងខណៈដែលទៅតាមក្បែរច្រាំងដែលគ្មានភូមិ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមការរាប់កន្លះយោជន៍។ ម្យ៉ាងទៀត ស្ទឹងណាដែលមានទទឹងមួយយោជន៍ ទោះបីដើរទៅតាមកណ្តាលស្ទឹងនោះ ក៏គប្បីដឹងថា ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមការរាប់កន្លះយោជន៍ដែរ។ ក្នុងបទថា anāpatti tiriyaṃ taraṇāya នេះ មិនមែនចំពោះតែការឆ្លងទទឹងស្ទឹងប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីភិក្ខុណាធ្វើដំណើរពីកំពង់ផែធំទៅកាន់កំពង់ផែតាមលិត្តិ ឬទៅកាន់សុវណ្ណភូមិ ទោះបីភិក្ខុនោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ព្រោះថា ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួង លោកសម្រេចអាបត្តិត្រឹមតែក្នុងស្ទឹងប៉ុណ្ណោះ មិនបានសម្រេចក្នុងសមុទ្រឡើយ។

191. Visaṅketenāti [Pg.75] idhāpi kālavisaṅketeneva anāpatti, titthavisaṅketena pana nāvāvisaṅketena vā gacchantassa āpattiyeva. Sesaṃ paṭhamasikkhāpadasadisameva saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.

១៩១. បទថា visaṅketena សេចក្តីថា ក្នុងសិក្ខាបទនេះ សូម្បីការមិនត្រូវអាបត្តិ ក៏ព្រោះតែការខុសណាត់វេលាប៉ុណ្ណោះ ចំណែកភិក្ខុដែលទៅដោយការខុសណាត់កំពង់ក្តី ឬដោយការខុសណាត់ទូកក្តី ត្រូវអាបត្តិជាប្រាកដ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម ដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទទី ១ ដែរ។

Nāvābhiruhanasikkhāpadaṃ aṭṭhamaṃ.

សិក្ខាបទទី ៨ គឺនាវាភិរុហនសិក្ខាបទ ចប់។

9. Paripācitasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការអធិប្បាយបរិបាចិតសិក្ខាបទ

192. Navamasikkhāpade – mahānāge tiṭṭhamāneti bhummatthe upayogavacanaṃ, mahānāgesu tiṭṭhamānesūti attho. Atha vā mahānāge tiṭṭhamāne ‘‘adisvā’’ti ayamettha pāṭhaseso daṭṭhabbo. Itarathā hi attho na yujjati. Antarākathāti avasānaṃ appatvā ārambhassa ca avasānassa ca vemajjhaṭṭhānaṃ pattakathā. Vippakatāti kayiramānā hoti. Saccaṃ mahānāgā kho tayā gahapatīti addhacchikena olokayamānā there pavisante disvā tehi sutabhāvaṃ ñatvā evamāha.

១៩២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៩ បទថា mahānāge tiṭṭhamāne នេះ ជាទុតិយាវិភត្តិក្នុងអត្ថនៃសត្តមីវិភត្តិ សេចក្តីថា កាលបើព្រះមហានាគទាំងឡាយ (ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ) គង់នៅ។ មួយយ៉ាងទៀត ក្នុងបទថា mahānāge tiṭṭhamāne នេះ គប្បីឃើញបទដែលនៅសល់ថា «adisvā» (មិនឃើញហើយ)។ ព្រោះថា បើមិនដូច្នោះទេ សេចក្តីរមែងមិនសមហេតុផលឡើយ។ បទថា antarākathā សេចក្តីថា វចីភេទទាក់ទងនឹងរឿងដែលពោលមិនទាន់ដល់ទីបញ្ចប់ គឺពោលក្នុងចន្លោះរវាងការចាប់ផ្តើម និងការបញ្ចប់។ បទថា vippakatā សេចក្តីថា កំពុងធ្វើ (កំពុងនិយាយ)។ បទថា saccaṃ mahānāgā kho tayā gahapati សេចក្តីថា នាងកាលសម្លឹងមើលដោយកន្ទុយភ្នែក ឃើញព្រះថេរៈទាំងឡាយកំពុងចូលមក ដឹងថាព្រះថេរៈទាំងនោះបានឮពាក្យរបស់ខ្លួនហើយ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

194. Bhikkhuniparipācitanti bhikkhuniyā paripācitaṃ, guṇappakāsanena nipphāditaṃ; laddhabbaṃ katanti attho. Padabhājane panassa bhikkhuniñca tassā paripācanākārañca dassetuṃ ‘‘bhikkhunī nāma ubhatosaṅghe upasampannā, paripāceti nāma pubbe adātukāmāna’’ntiādi vuttaṃ. Pubbe gihisamārambhāti ettha pubbeti paṭhamaṃ. Samārambhoti samāraddhaṃ vuccati, paṭiyāditassetaṃ adhivacanaṃ. Gihīnaṃ samārambho gihisamārambho. Bhikkhuniyā paripācanato paṭhamameva yaṃ gihīnaṃ paṭiyāditaṃ bhattaṃ, tato aññatra taṃ piṇḍapātaṃ ṭhapetvā aññaṃ bhuñjantassa āpatti, taṃ pana bhuñjantassa anāpattīti vuttaṃ hoti. Padabhājane pana yasmā ñātakapavāritehi bhikkhussatthāya asamāraddhopi piṇḍapāto atthato samāraddhova hoti, yathāsukhaṃ āharāpetabbato, tasmā byañjanaṃ anādiyitvā atthameva dassetuṃ ‘‘gihisamārambho nāma ñātakā vā honti pavāritā vā’’ti vuttaṃ.

១៩៤. បទថា bhikkhuniparipācitaṃ សេចក្តីថា បិណ្ឌបាតដែលភិក្ខុនីចាត់ចែងហើយ គឺញ៉ាំងឲ្យសម្រេចដោយការសម្តែងគុណ ធ្វើឲ្យជាភព្វៈដើម្បីនឹងបាន។ ចំណែកក្នុងបទភាជនីយ៍នៃបទនោះ ដើម្បីបង្ហាញភិក្ខុនីផង និងអាការៈនៃការចាត់ចែងរបស់ភិក្ខុនីនោះផង លោកទើបពោលពាក្យជាដើមថា «bhikkhunī nāma ubhatosaṅghe upasampannā, paripāceti nāma pubbe adātukāmānaṃ» (ដែលហៅថា ភិក្ខុនី គឺភិក្ខុនីដែលបានឧបសម្បទាក្នុងសង្ឃទាំងពីរ... ដែលហៅថា ចាត់ចែង គឺកាលពីមុន គេមិនចង់ប្រគេន...)។ ក្នុងបទថា pubbe gihisamārambhā នេះ បទថា pubbe សេចក្តីថា ជាដំបូង។ បទថា samārambho លោកហៅថា ការចាប់ផ្តើមចាត់ចែងយ៉ាងល្អ នេះជាឈ្មោះនៃភត្តដែលគេរៀបចំទុកហើយ។ ការចាត់ចែងរបស់គ្រហស្ថ ឈ្មោះថា គិហិសមារម្ភៈ។ ភត្តណាដែលគ្រហស្ថរៀបចំទុកហើយជាមុន មុនពេលដែលភិក្ខុនីចាត់ចែង វៀរលែងតែភត្តនោះ ភិក្ខុទុកភិណ្ឌបាតនោះចោល ហើយឆាន់ភត្តដទៃ ត្រូវអាបត្តិ ចំណែកភិក្ខុឆាន់ភត្តនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលលោកពោលទុក។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបទភាជនីយ៍ ព្រោះហេតុតែបិណ្ឌបាត ទោះបីញាតិ និងទាយកដែលបានបវារណា មិនទាន់បានចាត់ចែងយ៉ាងល្អដើម្បីភិក្ខុក៏ដោយ ក៏ដោយអត្ថ ឈ្មោះថាជាភត្តដែលចាត់ចែងរួចហើយជាប្រាកដ ព្រោះភិក្ខុអាចឲ្យគេនាំមកបានតាមសប្បាយ ហេតុនោះ លោកមិនកាន់យកតាមព្យញ្ជនៈទេ ដើម្បីបង្ហាញតែសេចក្តីប៉ុណ្ណោះ ទើបពោលថា «gihisamārambho nāma ñātakā vā honti pavāritā vā» (ដែលហៅថា គិហិសមារម្ភៈ គឺពួកញាតិក្តី ពួកទាយកដែលបវារណាក្តី)។

195. Pakatipaṭiyattanti [Pg.76] pakatiyā tasseva bhikkhuno atthāya paṭiyāditaṃ hoti ‘‘therassa dassāmā’’ti. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘tassa aññassā’’ti avatvā ‘‘bhikkhūnaṃ dassāmāti paṭiyattaṃ hotī’’ti avisesena vuttaṃ.

១៩៥. បទថា pakatipaṭiyattaṃ សេចក្តីថា ភត្តដែលគេរៀបចំទុកជាប្រក្រតី ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនោះឯង ដោយគិតថា «យើងនឹងប្រគេនដល់ព្រះថេរៈ»។ ចំណែកក្នុងមហាបច្ចរី លោកមិនពោលថា «ដើម្បីភិក្ខុនោះ ឬដើម្បីភិក្ខុដទៃ» ឡើយ គឺពោលដោយមិនចំពោះថា «ភត្តដែលគេរៀបចំទុកដោយគិតថា យើងនឹងប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ»។

197. Pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha anāpattīti yāgukhajjakaphalāphale sabbattha bhikkhuniparipācitepi anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kāyacittato samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១៩៧. បទថា pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha anāpatti សេចក្តីថា ក្នុងភោជនទាំងពួង មានយាគូ ខាទនីយៈ និងផលាផលជាដើម ទោះបីភិក្ខុនីចាត់ចែងហើយ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ណាស់។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចបឋមបារាជិក កើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ជាកិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម ចិត្ត ៣ វេទនា ៣។

Paripācitasikkhāpadaṃ navamaṃ.

បរិបាចិតសិក្ខាបទទី ៩ ចប់។

10. Rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការអធិប្បាយរហោនិសជ្ជសិក្ខាបទ

198. Dasamasikkhāpade – sabbo pāḷiattho ca vinicchayo ca dutiyaaniyate vuttanayeneva veditabbo. Idañhi sikkhāpadaṃ dutiyāniyatena ca upari upanandhassa catutthasikkhāpadena ca saddhiṃ ekaparicchedaṃ, aṭṭhuppattivasena pana visuṃ paññattanti.

១៩៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ សេចក្តីនៃព្រះបាលី និងការវិនិច្ឆ័យទាំងអស់ គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងទុតិយអនិយតសិក្ខាបទ។ ព្រោះថា សិក្ខាបទនេះ មានកំណត់ចំណែកជាមួយគ្នានឹងទុតិយអនិយតសិក្ខាបទផង នឹងសិក្ខាបទទី ៤ របស់ព្រះឧបនន្ទខាងលើផង ប៉ុន្តែ លោកបញ្ញត្តទុកផ្សេងគ្នា ដោយអំណាចនៃរឿងដែលកើតឡើង។

Rahonisajjasikkhāpadaṃ dasamaṃ.

រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទទី ១០ ចប់។

Samatto vaṇṇanākkamena bhikkhunivaggo tatiyo.

ភិក្ខុនីវគ្គ ទី ៣ ចប់សព្វគ្រប់ តាមលំដាប់នៃការអធិប្បាយ។

4. Bhojanavaggo

៤. ភោជនវគ្គ

1. Āvasathapiṇḍasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការអធិប្បាយអាវសថបិណ្ឌសិក្ខាបទ

203. Bhojanavaggassa paṭhamasikkhāpade – āvasathapiṇḍoti āvasathe piṇḍo. Samantā parikkhittaṃ addhikagilānagabbhinipabbajitānaṃ yathānurūpaṃ paññattamañcapīṭhaṃ anekagabbhapamukhaparicchedaṃ āvasathaṃ katvā tattha puññakāmatāya piṇḍo paññatto hoti, yāgubhattabhesajjādi sabbaṃ tesaṃ tesaṃ dānatthāya ṭhapitaṃ hotīti attho. Hiyyopīti svepi. Apasakkantīti [Pg.77] apagacchanti. Manussā ujjhāyantīti titthiye apassantā ‘‘titthiyā kuhiṃ gatā’’‘‘ime passitvā pakkantā’’ti sutvā ujjhāyanti. Kukkuccāyantoti kukkuccaṃ karonto, akappiyasaññaṃ uppādentoti attho.

២០៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នៃភោជនវគ្គ បទថា āvasathapiṇḍo សេចក្តីថា ភត្តក្នុងសាលាសំណាក់។ សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយធ្វើសាលាសំណាក់ ដែលមានរបងព័ទ្ធជុំវិញ មានគ្រែនិងតាំងដែលគេចាត់ចែងទុកតាមសមគួរ មានចំណែកបន្ទប់ និងរានហាលជាច្រើន សម្រាប់ពួកអ្នកធ្វើដំណើរ ជនមានជម្ងឺ ស្ត្រីមានគភ៌ និងបព្វជិត ហើយចាត់ចែងភត្តទុកក្នុងសាលាសំណាក់នោះ ដោយចង់បានបុណ្យ វត្ថុប្រើប្រាស់ទាំងអស់មានយាគូ ភត្ត និងថ្នាំជាដើម គេតម្កល់ទុកដើម្បីប្រគេនដល់ជនទាំងនោះៗ។ បទថា hiyyopi សេចក្តីថា សូម្បីក្នុងថ្ងៃស្អែក។ បទថា apasakkanti សេចក្តីថា គេចៀសចេញទៅ。 បទថា manussā ujjhāyanti សេចក្តីថា ពួកមនុស្សកាលមិនឃើញពួកអយ្យកោ ក៏សួរថា «ពួកអយ្យកោទៅណាអស់ហើយ?» លុះឮថា «ពួកលោកឃើញភិក្ខុទាំងនេះហើយ ក៏ចៀសចេញទៅ» ទើបពោលទិតៀន។ បទថា kukkuccāyanto សេចក្តីថា កាលធ្វើសេចក្តីសង្ស័យ គឺញ៉ាំងអកប្បិយសញ្ញាឲ្យកើតឡើង។

206. Sakkoti tamhā āvasathā pakkamitunti addhayojanaṃ vā yojanaṃ vā gantuṃ sakkoti. Na sakkotīti ettakameva na sakkoti. Anodissāti imesaṃyeva vā ettakānaṃyeva vāti ekaṃ pāsaṇḍaṃ anuddisitvā sabbesaṃ paññatto hoti. Yāvadatthoti bhojanampi ettakanti aparicchinditvā yāvadattho paññatto hoti. Sakiṃ bhuñjitabbanti ekadivasaṃ bhuñjitabbaṃ, dutiyadivasato paṭṭhāya paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāre pācittiyaṃ.

២០៦. បទថា sakkoti tamhā āvasathā pakkamituṃ សេចក្តីថា អាចដើរទៅកាន់ចម្ងាយកន្លះយោជន៍ ឬមួយយោជន៍បាន។ បទថា na sakkoti សេចក្តីថា មិនអាចដើរទៅកាន់ចម្ងាយត្រឹមប៉ុណ្ណោះបានឡើយ។ បទថា anodissā សេចក្តីថា គេមិនបានចំពោះចំពោះលទ្ធិណាមួយថា «ដើម្បីពួកជននេះប៉ុណ្ណោះ ឬដើម្បីពួកជនមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះប៉ុណ្ណោះ» ឡើយ គឺចាត់ចែងទុកសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់។ បទថា yāvadattho សេចក្តីថា សូម្បីភោជន ក៏គេមិនបានកំណត់ថា «មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» ឡើយ គឺចាត់ចែងទុកតាមតម្រូវការ។ បទថា sakiṃ bhuñjitabbaṃ សេចក្តីថា គប្បីឆាន់បានតែមួយថ្ងៃ ចាប់តាំងពីថ្ងៃទីពីរទៅ បើទទួល ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងរាល់ៗពាក្យដែលលេបចូលទៅ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។

Ayaṃ panettha vinicchayo – ekakulena vā nānākulehi vā ekato hutvā ekasmiṃ ṭhāne vā nānāṭhānesu vā ‘‘ajja ekasmiṃ; sve ekasmi’’nti evaṃ aniyamitaṭṭhāne vā paññattaṃ ekasmiṃ ṭhāne ekadivasaṃ bhuñjitvā dutiyadivase tasmiṃ ṭhāne aññasmiṃ vā bhuñjituṃ na vaṭṭati. Nānākulehi pana nānāṭhānesu paññattaṃ ekasmiṃ ṭhāne ekadivasaṃ bhuñjitvā dutiyadivase aññattha bhuñjituṃ vaṭṭati. Paṭipāṭiṃ pana khepetvā puna ādito paṭṭhāya bhuñjituṃ na vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Ekapūganānāpūgaekagāmanānāgāmesupi eseva nayo. Yopi ekakulassa vā nānākulānaṃ vā ekato paññatto taṇḍulādīnaṃ abhāvena antarantarā chijjati, sopi na bhuñjitabbo. Sace pana ‘‘na sakkoma dātu’’nti upacchinditvā puna kalyāṇacitte uppanne dātuṃ ārabhanti, etaṃ puna ekadivasaṃ bhuñjituṃ vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ.

ការវិនិច្ឆ័យក្នុងសេចក្តីនេះ មានដូចតទៅ៖ ភត្តដែលត្រកូលមួយក្តី ត្រកូលច្រើនក្តី រួមគ្នាហើយចាត់ចែងទុកក្នុងកន្លែងតែមួយក្តី ក្នុងកន្លែងផ្សេងៗគ្នាក្តី ឬក្នុងកន្លែងដែលមិនបានកំណត់ទុកថា «ថ្ងៃនេះក្នុងកន្លែងមួយ ថ្ងៃស្អែកក្នុងកន្លែងមួយ» ភិក្ខុឆាន់ក្នុងកន្លែងមួយអស់មួយថ្ងៃហើយ ក្នុងថ្ងៃទីពីរ មិនគួរឆាន់ក្នុងកន្លែងនោះ ឬក្នុងកន្លែងដទៃឡើយ។ ចំណែកភត្តដែលត្រកូលច្រើនចាត់ចែងទុកក្នុងកន្លែងផ្សេងៗគ្នា ភិក្ខុឆាន់ក្នុងកន្លែងមួយអស់មួយថ្ងៃហើយ ក្នុងថ្ងៃទីពីរ គួរឆាន់ក្នុងកន្លែងដទៃបាន។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុឆាន់អស់វារៈហើយ មិនគួរត្រឡប់មកឆាន់តាំងពីដើមវិញឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលលោកពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។ សូម្បីក្នុងពួកមួយ ពួកច្រើន ភូមិមួយ និងភូមិច្រើន ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ទោះបីភត្តណាដែលត្រកូលមួយក្តី ត្រកូលច្រើនក្តី រួមគ្នាហើយចាត់ចែងទុក តែដាច់ខាតទៅក្នុងចន្លោះៗ ព្រោះខ្វះអង្ករជាដើម ភត្តនោះ ក៏ភិក្ខុមិនគួរឆាន់ទៀតឡើយ។ បើទាយកទាំងឡាយគិតថា «យើងមិនអាចប្រគេនបានឡើយ» ហើយបានផ្តាច់ចោល តែក្រោយមក កាលចិត្តល្អកើតឡើង ក៏ចាប់ផ្តើមប្រគេនម្តងទៀត ភត្តនោះ ភិក្ខុគួរឆាន់បានមួយថ្ងៃទៀត នេះជាសេចក្តីដែលលោកពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។

208. Anāpatti gilānassāti gilānassa anuvasitvā bhuñjantassa anāpatti. Gacchanto vāti yo gacchanto antarāmagge ekadivasaṃ gataṭṭhāne ca ekadivasaṃ bhuñjati, tassāpi anāpatti. Āgacchantepi eseva nayo. Gantvā paccāgacchantopi antarāmagge ekadivasaṃ āgataṭṭhāne ca ekadivasaṃ bhuñjituṃ labhati. Gacchissāmīti bhuñjitvā nikkhantassa nadī vā pūrati corādibhayaṃ vā hoti, so nivattitvā khemabhāvaṃ ñatvā gacchanto puna ekadivasaṃ bhuñjituṃ labhatīti sabbamidaṃ mahāpaccariyādīsu vuttaṃ[Pg.78]. Odissa paññatto hotīti bhikkhūnaṃyeva atthāya uddisitvā paññatto hoti. Na yāvadatthoti yāvadatthaṃ paññatto na hoti, thokaṃ thokaṃ labbhati, tādisaṃ niccampi bhuñjituṃ vaṭṭati. Pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbatthāti yāgukhajjakaphalāphalādibhede sabbattha anāpatti. Yāguādīni hi niccampi bhuñjituṃ vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kāyato ca kāyacittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ ticittaṃ, tivedananti.

២០៨. បទថា anāpatti gilānassa សេចក្តីថា ភិក្ខុជាកិលានៈ ស្នាក់នៅហើយឆាន់រាល់ថ្ងៃ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បទថា gacchanto vā សេចក្តីថា ភិក្ខុណាដើរទៅ ឆាន់ក្នុងចន្លោះផ្លូវមួយថ្ងៃ និងក្នុងកន្លែងដែលទៅដល់មួយថ្ងៃ ទោះបីភិក្ខុនោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ សូម្បីក្នុងភិក្ខុដែលត្រឡប់មកវិញ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ភិក្ខុទៅហើយត្រឡប់មកវិញ ក៏រមែងបានឆាន់ក្នុងចន្លោះផ្លូវមួយថ្ងៃ និងក្នុងកន្លែងដែលមកដល់មួយថ្ងៃ។ ភិក្ខុគិតថា «យើងនឹងទៅ» លុះឆាន់ហើយដើរចេញទៅ ស្រាប់តែទឹកស្ទឹងជន់ឡើងក្តី ឬមានភ័យអំពីចោរជាដើមក្តី ភិក្ខុនោះត្រឡប់មកវិញ ដឹងថាជាទីក្សេមហើយ កាលដើរទៅ ក៏រមែងបានឆាន់មួយថ្ងៃទៀត សេចក្តីទាំងអស់នេះ លោកពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាមានមហាបច្ចរីជាដើម។ បទថា odissa paññatto hoti សេចក្តីថា គេចាត់ចែងទុកដោយចំពោះដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ បទថា na yāvadattho សេចក្តីថា មិនមែនគេចាត់ចែងទុកតាមតម្រូវការឡើយ គឺបានបន្តិចបន្តួច ភត្តមានសភាពបែបនោះ ភិក្ខុគួរឆាន់បានរាល់ថ្ងៃ។ បទថា pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha សេចក្តីថា វៀរលែងតែភោជនទាំង ៥ ក្នុងវត្ថុទាំងអស់មានយាគូ ខាទនីយៈ និងផលាផលជាដើម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះថា យាគូជាដើមនោះ ភិក្ខុគួរឆាន់បានរាល់ថ្ងៃ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ណាស់។ សិក្ខាបទនេះ មានសමුដ្ឋានដូចឯឡកលោមសិក្ខាបទ កើតឡើងអំពីកាយខ្លះ អំពីកាយនិងចិត្តខ្លះ ជាកិរិយា នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម ចិត្ត ៣ វេទនា ៣។

Āvasathapiṇḍasikkhāpadaṃ paṭhamaṃ.

អាវសថបិណ្ឌសិក្ខាបទទី ១ ចប់។

2. Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយគណភោជនសិក្ខាបទ

209. Dutiyasikkhāpade – parihīnalābhasakkāroti so kira ajātasattunā rājānaṃ mārāpetvāpi abhimāre yojetvāpi ruhiruppādaṃ katvāpi guḷhapaṭicchanno ahosi. Yadā pana divāyeva dhanapālakaṃ payojesi, tadā pākaṭo jāto. ‘‘Kathaṃ devadatto hatthiṃ payojesī’’ti parikathāya uppannāya ‘‘na kevalaṃ hatthiṃ payojesi, rājānampi mārāpesi, abhimārepi pesesi, silampi pavijjhi, pāpo devadatto’’ti pākaṭo ahosi. ‘‘Kena saddhiṃ idaṃ kammamakāsī’’ti ca vutte ‘‘raññā ajātasattunā’’ti āhaṃsu. Tato nāgarā ‘‘kathañhi nāma rājā evarūpaṃ coraṃ sāsanakaṇṭakaṃ gahetvā vicarissatī’’ti uṭṭhahiṃsu. Rājā nagarasaṅkhobhaṃ ñatvā devadattaṃ nīhari. Tato paṭṭhāya cassa pañcathālipākasatāni upacchindi, upaṭṭhānampissa na agamāsi, aññepissa manussā na kiñci dātabbaṃ vā kātabbaṃ vā maññiṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘parihīnalābhasakkāro’’ti. Kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjatīti ‘‘mā me gaṇo bhijjī’’ti parisaṃ posento ‘‘tvaṃ ekassa bhikkhuno bhattaṃ dehi, tvaṃ dvinna’’nti evaṃ viññāpetvā sapariso kulesu bhuñjati.

២០៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី២ ពាក្យថា parihīnalābhasakkāro (សាបសូន្យលាភសក្ការៈ) សេចក្តីថា ឮថា ព្រះទេវទត្តនោះ ទោះបីជាបង្គាប់ឱ្យព្រះបាទអជាតសត្រូវសម្លាប់ព្រះរាជាក្តី បញ្ជូនពួកឃាតកទៅដើម្បីសម្លាប់ក្តី ធ្វើឱ្យព្រះលោហិតឡើងជាំក្តី ក៏នៅតែជាអ្នកលាក់បាំងទោសកំបាំងជិតដដែល។ លុះដល់ពេលដែលព្រះទេវទត្តនោះលែងដំរីធនបាលកៈក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់ ពេលនោះទើបបែកការណ៍ខ្ចរខ្ចាយ។ កាលបើពាក្យចចាមអារ៉ាមកើតឡើងថា «ហេតុអ្វីបានជាទេវទត្តលែងដំរី?» ដូច្នេះ ក៏បែកការណ៍ខ្ចរខ្ចាយតទៅទៀតថា «មិនមែនត្រឹមតែលែងដំរីប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបានសម្លាប់ព្រះរាជា បញ្ជូនពួកឃាតក និងរមៀលថ្មទៀតផង ទេវទត្តនេះជាមនុស្សលាមកណាស់»។ កាលបើគេសួរតទៅទៀតថា «ទេវទត្តធ្វើអំពើនេះជាមួយអ្នកណា?» ជនទាំងឡាយក៏និយាយថា «ជាមួយព្រះបាទអជាតសត្រូវ»។ លំដាប់នោះ ពួកអ្នកនគរក៏នាំគ្នាងើបបះបោរឡើងថា «ហេតុអ្វីបានជាព្រះរាជាយកចោរដែលជាបន្លាកក្នុងព្រះសាសនាបែបនេះមកចិញ្ចឹមបីបាច់រក្សា?»។ ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបការជ្រួលច្របល់ក្នុងព្រះនគរហើយ ក៏បណ្តេញព្រះទេវទត្តចេញទៅ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះរាជាក៏ទ្រង់កាត់ផ្តាច់ភត្ត ៥០០ ភាជន៍របស់ព្រះទេវទត្តនោះ ហើយមិនបានយាងទៅបម្រើទៀតឡើយ សូម្បីតែមនុស្សដទៃទៀតក៏មិនគិតថានឹងត្រូវប្រគេនអ្វីមួយ ឬធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយថ្វាយព្រះទេវទត្តនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «parihīnalābhasakkāro»។ ពាក្យថា kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjati (សូមវេរភត្តក្នុងត្រកូលទាំងឡាយហើយឆាន់) សេចក្តីថា ព្រះទេវទត្តកាលចិញ្ចឹមបរិស័ទដោយគិតថា «កុំឱ្យពួកក្រុមរបស់អាត្មាត្រូវបែកបាក់គ្នាឡើយ» ទើបសូមដោយពាក្យថា «អ្នកចូរប្រគេនភត្តដល់ភិក្ខុមួយរូប អ្នកចូរប្រគេនដល់ភិក្ខុពីររូប» ដូច្នេះ រួចហើយក៏នាំបរិស័ទឆាន់ក្នុងត្រកូលទាំងឡាយ។

211. Cīvaraṃ parittaṃ uppajjatīti bhattaṃ agaṇhantānaṃ cīvaraṃ na denti, tasmā parittaṃ uppajjati.

២១១. ពាក្យថា cīvaraṃ parittaṃ uppajjati (ចីវរកើតឡើងតិចតួច) សេចក្តីថា ពួកទាយកមិនប្រគេនចីវរដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនទទួលភត្តឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ចីវរទើបកើតឡើងតិចតួច។

212. Cīvarakārake [Pg.79] bhikkhū bhattena nimantentīti gāme piṇḍāya caritvā cirena cīvaraṃ niṭṭhāpente disvā ‘‘evaṃ lahuṃ niṭṭhāpetvā cīvaraṃ paribhuñjissantī’’ti puññakāmatāya nimantenti.

២១២. ពាក្យថា cīvarakārake bhikkhū bhattena nimantenti (និមន្តភិក្ខុអ្នកធ្វើចីវរដោយភត្ត) សេចក្តីថា ពួកទាយកឃើញភិក្ខុទាំងឡាយត្រឡប់ពីត្រេតត្រតបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិ ហើយធ្វើចីវររួចរាល់ដោយប្រើពេលយូរ ទើបគិតដោយសេចក្តីប្រាថ្នាបុណ្យថា «បើធ្វើបែបនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយនឹងធ្វើចីវររួចរាល់បានឆាប់រហ័ស ហើយនឹងបានប្រើប្រាស់ចីវរនោះ» ទើបនាំគ្នានិមន្ត។

215. Nānāverajjaketi nānāvidhehi aññarajjehi āgate. ‘‘Nānāvirajjake’’tipi pāṭho, ayamevattho.

២១៥. ពាក្យថា nānāverajjake សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយដែលមកពីដែនដីផ្សេងៗគ្នា។ សូម្បីតែបទថា «nānāvirajjake» ក៏ជាបាឋៈដែលមានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

217-8. Gaṇabhojaneti gaṇassa bhojane. Idha ca gaṇo nāma cattāro bhikkhū ādiṃ katvā tatuttariṃ bhikkhū adhippetā, teneva sabbantimaṃ paricchedaṃ dassento āha ‘‘yattha cattāro bhikkhū…pe… etaṃ gaṇabhojanaṃ nāmā’’ti. Taṃ panetaṃ gaṇabhojanaṃ dvīhākārehi pasavati nimantanato vā viññattito vā. Kathaṃ nimantanato pasavati? Cattāro bhikkhū upasaṅkamitvā ‘‘tumhe, bhante, odanena nimantemi, odanaṃ me gaṇhatha ākaṅkhatha oloketha adhivāsetha paṭimānethā’’ti evaṃ yena kenaci vevacanena vā bhāsantarena vā pañcannaṃ bhojanānaṃ nāmaṃ gahetvā nimanteti. Evaṃ ekato nimantitā paricchinnakālavasena ajjatanāya vā svātanāya vā ekato gacchanti, ekato gaṇhanti, ekato bhuñjanti, gaṇabhojanaṃ hoti, sabbesaṃ āpatti. Ekato nimantitā ekato vā nānato vā gacchanti, ekato gaṇhanti, nānato bhuñjanti, āpattiyeva. Paṭiggahaṇameva hi ettha pamāṇaṃ. Ekato nimantitā ekato vā nānato vā gacchanti, nānato gaṇhanti, ekato vā nānato vā bhuñjanti, anāpatti. Cattāri pariveṇāni vā vihāre vā gantvā nānato nimantitā ekaṭṭhāne ṭhitesuyeva vā eko puttena eko pitarāti evampi nānato nimantitā ekato vā nānato vā gacchantu, ekato vā nānato vā bhuñjantu, sace ekato gaṇhanti, gaṇabhojanaṃ hoti, sabbesaṃ āpatti. Evaṃ tāva nimantanato pasavati.

២១៧-៨. ពាក្យថា gaṇabhojane សេចក្តីថា ក្នុងការឆាន់ភត្តជាក្រុម (គណភោជន)។ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ពាក្យថា គណៈ (ក្រុម) សំដៅយកភិក្ខុចាប់ពី ៤ រូបឡើងទៅ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់បង្ហាញកំណត់ចុងក្រោយបង្អស់ ទើបត្រាស់ថា «កាលបើភិក្ខុ ៤ រូប...បេ... នេះហៅថា គណភោជន»។ គណភោជននោះឯង តែងកើតឡើងដោយអាការៈ ២ យ៉ាង គឺដោយសារការនិមន្ត ១ ដោយសារការសូម (វិញ្ញត្តិ) ១។ តើកើតឡើងដោយសារការនិមន្តដូចម្តេច? គឺទាយកចូលទៅរកភិក្ខុ ៤ រូប ហើយនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានិមន្តលោកម្ចាស់ទាំងឡាយដោយភត្ត សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយទទួលភត្តរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា សូមប្រាថ្នា សូមទតមើល សូមទទួលយក សូមរង់ចាំ» ដូច្នេះ ដោយពាក្យវចនៈណាមួយ ឬដោយភាសាដទៃ ដោយបញ្ចេញឈ្មោះភោជនទាំង ៥ យ៉ាង រួចហើយនិមន្ត។ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយដែលគេនិមន្តរួមគ្នាបែបនេះ ទៅរួមគ្នា ទទួលរួមគ្នា ឆាន់រួមគ្នា តាមកំណត់ពេលដែលបានកំណត់ទុក មិនថាក្នុងថ្ងៃនេះ ឬថ្ងៃស្អែកឡើយ នេះជាគណភោជន ត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុគ្រប់រូប។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលគេនិមន្តរួមគ្នា ទៅរួមគ្នាក្តី បែកគ្នាក្តី ទទួលរួមគ្នា តែឆាន់បែកគ្នា ក៏ត្រូវអាបត្តិដដែល ព្រោះការទទួល (បដិគ្គហណៈ) ប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ (ជាសំខាន់) ក្នុងទីនេះ។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលគេនិមន្តរួមគ្នា ទៅរួមគ្នាក្តី បែកគ្នាក្តី ទទួលបែកគ្នា ឆាន់រួមគ្នាក្តី បែកគ្នាក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលទៅកាន់បរិវេណ ឬវិហារ ៤ កន្លែង ហើយត្រូវបានគេនិមន្តផ្សេងៗគ្នា ឬកាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយឈរនៅក្នុងទីកន្លែងជាមួយគ្នា រូបមួយត្រូវបានកូននិមន្ត រូបមួយត្រូវបានឪពុកនិមន្ត ភិក្ខុទាំងឡាយដែលគេនិមន្តផ្សេងៗគ្នាបែបនេះ ទោះបីជាទៅរួមគ្នាក្តី បែកគ្នាក្តី ឆាន់រួមគ្នាក្តី បែកគ្នាក្តី ប្រសិនបើទទួលរួមគ្នា នេះជាគណភោជន ត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុគ្រប់រូប។ គណភោជនតែងកើតឡើងដោយសារការនិមន្តយ៉ាងនេះឯង។

Kathaṃ viññattito? Cattāro bhikkhū ekato ṭhitā vā nisinnā vā upāsakaṃ disvā ‘‘amhākaṃ catunnampi bhattaṃ dehī’’ti vā viññāpeyyuṃ, pāṭekkaṃ vā passitvā ‘‘mayhaṃ dehi, mayhaṃ dehī’’ti evaṃ ekato vā nānato vā viññāpetvā ekato vā gacchantu nānato vā, bhattaṃ gahetvāpi ekato vā bhuñjantu nānato vā, sace ekato gaṇhanti, gaṇabhojanaṃ hoti, sabbesaṃ āpatti. Evaṃ viññattito pasavati.

តើកើតឡើងដោយសារការសូម (វិញ្ញត្តិ) ដូចម្តេច? គឺភិក្ខុ ៤ រូប ឈរក្តី អង្គុយក្តី ជាមួយគ្នា ឃើញឧបាសកហើយសូមថា «សូមប្រគេនភត្តដល់ពួកយើងទាំង ៤ រូបផង» ឬឃើញឧបាសកផ្សេងៗគ្នាហើយសូមថា «សូមប្រគេនខ្ញុំផង សូមប្រគេនខ្ញុំផង» ដូច្នេះ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយសូមរួមគ្នាក្តី បែកគ្នាក្តី ហើយទៅរួមគ្នាក្តី បែកគ្នាក្តី លុះទទួលភត្តហើយ ឆាន់រួមគ្នាក្តី បែកគ្នាក្តី ប្រសិនបើទទួលរួមគ្នា នេះជាគណភោជន ត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុគ្រប់រូប។ គណភោជនតែងកើតឡើងដោយសារការសូមយ៉ាងនេះឯង។

Pādāpi [Pg.80] phalitāti yathā mahācammassa parato maṃsaṃ dissati; evaṃ phālitā, vālikāya vā sakkharāya vā pahaṭamatte dukkhaṃ uppādenti, na sakkā hoti antogāme piṇḍāya carituṃ. Īdise gelaññe gilānasamayoti bhuñjitabbaṃ, na lesakappiyaṃ kātabbaṃ.

ពាក្យថា pādāpi phalitā (សូម្បីតែបាតជើងក៏ប្រេះហែក) សេចក្តីថា បាតជើងប្រេះហែករហូតដល់មើលឃើញសាច់ខាងក្នុង ដូចជាស្បែកក្រាស់ដែលដាច់រហែកដូច្នោះ កាលបើត្រូវខ្សាច់ ឬក្រួសប៉ះបន្តិចបន្តួច ក៏បង្កឱ្យមានការឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំង មិនអាចដើរបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិបានឡើយ។ កាលបើមានជំងឺឈឺថ្កាត់បែបនេះ ភិក្ខុអាចកំណត់ថា «នេះជាគិលានសម័យ» ហើយឆាន់បាន មិនត្រូវធ្វើការវាងវៃដោយយកលេសបន្តិចបន្តួចឡើយ។

Cīvare kayiramāneti yadā sāṭakañca suttañca labhitvā cīvaraṃ karonti tadā; visuñhi cīvarakārasamayo nāma natthi. Tasmā yo tattha cīvare kattabbaṃ yaṃkiñci kammaṃ karoti, mahāpaccariyañhi ‘‘antamaso sūcivedhanako’’tipi vuttaṃ, tena cīvarakārasamayoti bhuñjitabbaṃ. Kurundiyaṃ pana vitthāreneva vuttaṃ. Yo cīvaraṃ vicāreti, chindati, moghasuttaṃ ṭhapeti, āgantukapaṭṭaṃ ṭhapeti, paccāgataṃ sibbati, āgantukapaṭṭaṃ bandhati, anuvātaṃ chindati ghaṭṭeti āropeti, tattha paccāgataṃ sibbati, suttaṃ karoti valeti, pipphalikaṃ niseti, parivattanaṃ karoti, sabbopi cīvaraṃ karotiyevāti vuccati. Yo pana samīpe nisinno jātakaṃ vā dhammapadaṃ vā katheti, ayaṃ na cīvarakārako. Etaṃ ṭhapetvā sesānaṃ gaṇabhojane anāpattīti.

ពាក្យថា cīvare kayiramāne (កាលបើចីវរត្រូវបានធ្វើឡើង) សេចក្តីថា ក្នុងពេលដែលភិក្ខុទាំងឡាយបានសំពត់ និងអំបោះហើយធ្វើចីវរ ព្រោះថាសម័យជាអ្នកធ្វើចីវរដោយឡែកនោះមិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុណាធ្វើកិច្ចការណាមួយដែលត្រូវធ្វើក្នុងចីវរនោះ សូម្បីតែការចាក់ម្ជុល (ដេរភ្ជាប់) ប៉ុណ្ណោះ ដូចដែលបានពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរីថា «សូម្បីតែការចាក់ម្ជុល» ភិក្ខុនោះក៏អាចកំណត់ថា «នេះជាចីវរការសម័យ» ហើយឆាន់បាន។ ចំណែកក្នុងកុរុន្ទី លោកពោលទុកយ៉ាងពិស្តារថា ភិក្ខុណាពិចារណាចីវរ កាត់ចីវរ ដាក់អំបោះឥតប្រយោជន៍ ដាក់បន្ទះសំពត់បន្ថែម ដេរត្រឡប់ ចងបន្ទះសំពត់បន្ថែម កាត់ជាយសំពត់ វាយជាយសំពត់ ដាក់ជាយសំពត់ ដេរត្រឡប់ក្នុងទីនោះ ធ្វើអំបោះ មូរអំបោះ សំលៀងកាំបិតតូច ធ្វើប្រដាប់មូរអំបោះ ភិក្ខុទាំងអស់នេះ លោកហៅថា «អ្នកធ្វើចីវរ» ដូចគ្នា។ ចំណែកភិក្ខុណាអង្គុយនៅជិតៗ ហើយសម្តែងជាតកក្តី ធម្មបទក្តី ភិក្ខុនេះមិនមែនជាអ្នកធ្វើចីវរឡើយ។ លើកលែងតែភិក្ខុនេះចេញ ភិក្ខុដែលនៅសល់ទាំងឡាយ មិនត្រូវអាបត្តិក្នុងការឆាន់គណភោជនឡើយ។

Addhayojananti ettakampi addhānaṃ gantukāmena. Yo pana dūraṃ gantukāmo, tattha vattabbameva natthi. Gacchantenāti addhānaṃ gacchantena, addhayojanabbhantare gāvutepi bhuñjituṃ vaṭṭati. Gatena bhuñjitabbanti gatena ekadivasaṃ bhuñjitabbaṃ. Nāvābhiruhanepi eseva nayo. Ayaṃ pana viseso – abhiruḷhena icchitaṭṭhānaṃ gantvāpi yāva na orohati tāva bhuñjitabbanti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Catutthe āgateti ayaṃ antimaparicchedo, catutthepi āgate yattha na yāpenti; so mahāsamayo. Yattha pana sataṃ vā sahassaṃ vā sannipatanti, tattha vattabbameva natthi. Tasmā tādise kāle ‘‘mahāsamayo’’ti adhiṭṭhahitvā bhuñjitabbaṃ. Yo koci paribbājakasamāpannoti sahadhammikesu vā titthiyesu vā aññataro, etesañhi yena kenaci kate bhatte ‘‘samaṇabhattasamayo’’ti bhuñjitabbaṃ.

ពាក្យថា addhayojana (កន្លះយោជន៍) សេចក្តីថា សូម្បីតែភិក្ខុដែលចង់ដើរផ្លូវឆ្ងាយត្រឹមប៉ុណ្ណេះ។ ចំណែកភិក្ខុដែលចង់ដើរផ្លូវឆ្ងាយជាងនេះទៅទៀត មិនបាច់និយាយដល់ឡើយ (ឆាន់បានដោយពិត)។ ពាក្យថា gacchantena (ដោយភិក្ខុអ្នកដើរផ្លូវ) សេចក្តីថា ដោយភិក្ខុដែលកំពុងដើរផ្លូវឆ្ងាយ សូម្បីតែក្នុងចម្ងាយមួយគាវុតក្នុងរវាងកន្លះយោជន៍ ក៏គួរឆាន់បានដែរ។ ពាក្យថា gatena bhuñjitabbaṃ (ភិក្ខុទៅដល់ហើយគប្បីឆាន់) សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលទៅដល់ទីដៅហើយ គប្បីឆាន់បានមួយថ្ងៃ។ សូម្បីតែក្នុងការឡើងជិះទូក ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែមានសេចក្តីប្លែកគ្នាបន្តិចត្រង់ថា ភិក្ខុដែលឡើងជិះទូក ទោះបីជាទៅដល់កន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាហើយក្តី ដរាបណាមិនទាន់ចុះពីទូក ដរាបនោះគប្បីឆាន់បាន នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។ ពាក្យថា catutthe āgate (កាលបើភិក្ខុទី៤ មកដល់) នេះជាកំណត់ចុងក្រោយបង្អស់ កាលបើភិក្ខុទី៤ មកដល់ហើយ ក្នុងទីណាដែលភិក្ខុទាំងឡាយមិនអាចរស់នៅបាន (ដោយខ្សត់ខ្សោយអាហារ) ទីនោះជាមហាសម័យ។ ចំណែកក្នុងទីណាដែលភិក្ខុទាំងឡាយប្រជុំគ្នា ១០០ រូប ឬ ១០០០ រូប ទីនោះមិនបាច់និយាយដល់ឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងសម័យបែបនោះ ភិក្ខុគប្បីកំណត់ថា «មហាសម័យ» ហើយឆាន់ចុះ។ ពាក្យថា yo koci paribbājakasamāpanno (ជនណាមួយដែលចូលទៅកាន់ពួកបរិព្វាជក) សេចក្តីថា សហធម្មិកក្តី ពួកអន្យតិរ្ថិយក្តី រូបណាមួយ ព្រោះថាកាលបើភត្តដែលជនណាមួយក្នុងចំណោមពួកគេធ្វើឡើង ភិក្ខុគប្បីកំណត់ថា «សមណភត្តសម័យ» ហើយឆាន់ចុះ។

220. Anāpatti samayeti sattasu samayesu aññatarasmiṃ anāpatti. Dve tayo ekatoti yepi akappiyanimantanaṃ sādiyitvā dve vā tayo vā ekato gahetvā bhuñjanti, tesampi anāpatti.

២២០. ពាក្យថា anāpatti samaye (មិនត្រូវអាបត្តិក្នុងសម័យ) សេចក្តីថា ក្នុងសម័យណាមួយក្នុងចំណោមសម័យទាំង ៧ យ៉ាង មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា dve tayo ekato (ពីររូប ឬបីរូប រួមគ្នា) សេចក្តីថា សូម្បីតែភិក្ខុទាំងឡាយដែលត្រេកអរនឹងការនិមន្តដែលមិនគួរ (អកប្បិយនិមន្តនៈ) ហើយនាំគ្នាទទួលរួមគ្នាពីររូបក្តី បីរូបក្តី ហើយឆាន់ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុទាំងនោះដែរ។

Tattha [Pg.81] animantitacatutthaṃ, piṇḍapātikacatutthaṃ, anupasampannacatutthaṃ, pattacatutthaṃ, gilānacatutthanti pañcannaṃ catukkānaṃ vasena vinicchayo veditabbo. Kathaṃ? Idhekacco cattāro bhikkhū ‘‘bhattaṃ gaṇhathā’’ti nimanteti. Tesu tayo gatā, eko na gato. Upāsako ‘‘eko bhante thero kuhi’’nti pucchati. Nāgato upāsakāti. So aññaṃ taṅkhaṇappattaṃ kañci ‘‘ehi bhante’’ti pavesetvā catunnampi bhattaṃ deti, sabbesaṃ anāpatti. Kasmā? Gaṇapūrakassa animantitattā. Tayo eva hi tattha nimantitā gaṇhiṃsu, tehi gaṇo na pūrati, gaṇapūrako ca animantito, tena gaṇo bhijjatīti idaṃ animantitacatutthaṃ.

ក្នុងអធិការនោះ គប្បីជ្រាបការវិនិច្ឆ័យដោយអំណាចនៃចតុក្កៈ (ពួកបួន) ទាំង ៥ គឺ អនិមន្តិតចតុក្កៈ (ពួកបួនដែលមិនបាននិមន្ត) ១, បិណ្ឌបាតិកចតុក្កៈ (ពួកបួនដែលជាអ្នកបិណ្ឌបាត) ១, អនុបសម្បន្នចតុក្កៈ (ពួកបួនដែលមានអនុបសម្បន្ន) ១, បត្តចតុក្កៈ (ពួកបួនដែលផ្ញើបាត្រ) ១, គិលានចតុក្កៈ (ពួកបួនដែលមានភិក្ខុឈឺ) ១។ តើដូចម្តេច? ក្នុងលោកនេះ ឧបាសកម្នាក់និមន្តភិក្ខុ ៤ រូបថា «សូមទទួលភត្ត» ដូច្នេះ។ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុ ៣ រូបទៅ ភិក្ខុ ១ រូបមិនបានទៅ។ ឧបាសកសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះថេរៈមួយរូបទៀតទៅណា?» ភិក្ខុទាំងឡាយប្រាប់ថា «ឧបាសក ព្រះថេរៈមិនបានមកទេ»។ ឧបាសកនោះក៏នាំភិក្ខុណាមួយដែលមកដល់ក្នុងខណៈនោះចូលមក ដោយពាក្យថា «សូមនិមន្តមក បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន» រួចហើយប្រគេនភត្តដល់ភិក្ខុទាំង ៤ រូប មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុទាំងអស់ឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះភិក្ខុអ្នកបំពេញគណៈ (រូបទី៤) មិនត្រូវបានគេនិមន្ត។ ព្រោះថា ក្នុងទីនោះ មានតែភិក្ខុ ៣ រូបប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានគេនិមន្តហើយទទួល គណៈមិនទាន់ពេញដោយភិក្ខុទាំង ៣ រូបនោះឡើយ ចំណែកភិក្ខុអ្នកបំពេញគណៈក៏មិនត្រូវបានគេនិមន្ត ព្រោះហេតុនោះ គណៈទើបបែកបាក់ទៅ នេះហៅថា អនិមន្តិតចតុក្កៈ។

Piṇḍapātikacatutthe – nimantanakāle eko piṇḍapātiko hoti, so nādhivāseti. Gamanavelāya pana ‘‘ehi bhante’’ti vutte anadhivāsitattā anāgacchantampi ‘‘etha bhikkhaṃ lacchathā’’ti gahetvā gacchanti, so taṃ gaṇaṃ bhindati. Tasmā sabbesaṃ anāpatti.

ក្នុងបិណ្ឌបាតិកចតុក្កៈ មានការវិនិច្ឆ័យដូចតទៅ៖ ក្នុងខណៈដែលគេនិមន្ត មានភិក្ខុមួយរូបជាអ្នកដើរបិណ្ឌបាត (បិណ្ឌបាតិកៈ) ភិក្ខុនោះមិនទទួលនិមន្តឡើយ។ លុះដល់វេលាទៅ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយនិយាយថា «សូមនិមន្តមក បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន» ទោះបីជាភិក្ខុនោះមិនចង់ទៅដោយព្រោះខ្លួនមិនបានទទួលនិមន្តក៏ដោយ ក៏ភិក្ខុទាំងឡាយនាំគ្នាបង្ខំយកទៅដោយពាក្យថា «សូមនិមន្តមក លោកម្ចាស់នឹងបានចង្ហាន់» ភិក្ខុនោះក៏ធ្វើឱ្យគណៈនោះបែកបាក់ទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុទាំងអស់ឡើយ។

Anupasampannacatutthe – sāmaṇerena saddhiṃ nimantitā honti, sopi gaṇaṃ bhindati.

ក្នុងអនុបសម្បន្នចតុក្កៈ មានការវិនិច្ឆ័យដូចតទៅ៖ ភិក្ខុទាំងឡាយត្រូវបានគេនិមន្តជាមួយសាមណេរ សាមណេរនោះក៏ធ្វើឱ្យគណៈបែកបាក់ទៅដែរ (មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុទាំងអស់ឡើយ)។

Pattacatutthe – eko sayaṃ agantvā pattaṃ peseti; evampi gaṇo bhijjati. Tasmā sabbesaṃ anāpatti.

ក្នុងបត្តចតុក្កៈ មានការវិនិច្ឆ័យដូចតទៅ៖ ភិក្ខុមួយរូបមិនបានទៅដោយខ្លួនឯងទេ តែផ្ញើបាត្រទៅ (ដើម្បីឱ្យគេដាក់ភត្តមកឱ្យ) សូម្បីតែធ្វើបែបនេះ គណៈក៏បែកបាក់ទៅដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុទាំងអស់ឡើយ។

Gilānacatutthe – gilānena saddhiṃ nimantitā honti, tattha gilānasseva anāpatti, itaresaṃ pana gaṇapūrako hoti. Na hi gilānena gaṇo bhijjati. Tasmā tesaṃ āpattiyeva. Mahāpaccariyaṃ pana avisesena vuttaṃ.

ក្នុងគិលានចតុក្កៈ មានការវិនិច្ឆ័យដូចតទៅ៖ ភិក្ខុទាំងឡាយត្រូវបានគេនិមន្តជាមួយភិក្ខុឈឺ ក្នុងទីនោះ មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុឈឺប៉ុណ្ណោះ ចំណែកភិក្ខុដទៃទៀត ភិក្ខុឈឺនោះជាអ្នកបំពេញគណៈឱ្យពួកគេ។ ព្រោះថា គណៈមិនបែកបាក់ដោយសារភិក្ខុឈឺឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រៅពីនោះត្រូវអាបត្តិដោយពិត។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរី លោកពោលទុកដោយមិនមានការប្លែកគ្នាឡើយ។

Samayaladdhako sayameva muccati, sesānaṃ gaṇapūrakattā āpattikaro hoti. Tasmā cīvaradānasamayaladdhakādīnampi vasena catukkāni veditabbāni. Sace pana adhivāsetvā gatesupi catūsu janesu eko paṇḍito bhikkhu ‘‘ahaṃ tumhākaṃ gaṇaṃ bhindissāmi, nimantanaṃ sādiyathā’’ti vatvā yāgukhajjakāvasāne bhattatthāya pattaṃ gaṇhantānaṃ adatvā ‘‘ime tāva bhikkhū bhojetvā vissajjetha, ahaṃ pacchā anumodanaṃ katvā gamissāmī’’ti nisinno. Tesu bhutvā gatesu ‘‘detha bhante patta’’nti upāsakena pattaṃ gahetvā bhatte dinne bhuñjitvā anumodanaṃ [Pg.82] katvā gacchati, sabbesaṃ anāpatti. Pañcannañhi bhojanānaṃyeva vasena gaṇabhojane visaṅketaṃ natthi. Odanena nimantitā kummāsaṃ gaṇhantāpi āpattiṃ āpajjanti. Tāni ca tehi ekato na gahitāni. Yāguādīsu pana visaṅketaṃ hoti, tāni tehi ekato gahitānīti. Evaṃ eko paṇḍito aññesampi anāpattiṃ karoti.

ភិក្ខុដែលបានសម័យ (មានលេសសមរម្យ) តែងរួចផុតពីអាបត្តិដោយខ្លួនឯង ចំណែកភិក្ខុដែលនៅសល់ ភិក្ខុនោះជាអ្នកបំពេញគណៈឱ្យ ទើបធ្វើឱ្យត្រូវអាបត្តិ។ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបចតុក្កៈទាំងឡាយដោយអំណាចនៃភិក្ខុដែលបានសម័យចីវរទានជាដើមផងចុះ។ ប្រសិនបើក្នុងចំណោមភិក្ខុ ៤ រូបដែលទទួលនិមន្តហើយទៅនោះ មានភិក្ខុជាបណ្ឌិតមួយរូបនិយាយថា «អាត្មាភាពនឹងធ្វើឱ្យគណៈរបស់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយបែកបាក់គ្នា សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយត្រេកអរនឹងការនិមន្តចុះ» រួចហើយក្នុងពេលចប់ការឆាន់យាគូ និងខាទនីយៈ មិនបានប្រគល់បាត្រដល់ពួកឧបាសកដែលមកទទួលបាត្រដើម្បីដាក់ភត្តឡើយ ហើយនិយាយថា «សូមញោមទាំងឡាយចាត់ចែងភត្តប្រគេនភិក្ខុទាំងឡាយនេះឱ្យឆាន់រួចរាល់សិនចុះ ចំណែកអាត្មាភាពនឹងធ្វើអនុមោទនាក្រោយគេ រួចសឹមទៅ» ហើយក៏អង្គុយចាំ។ កាលបើភិក្ខុទាំងនោះឆាន់រួចហើយនិមន្តទៅ ឧបាសកនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមប្រគល់បាត្រមក» រួចហើយទទួលបាត្រទៅដាក់ភត្តប្រគេន ភិក្ខុនោះក៏ឆាន់ រួចធ្វើអនុមោទនាហើយនិមន្តទៅ មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុទាំងអស់ឡើយ។ ព្រោះថា ក្នុងគណភោជន មិនមានការខុសបំណង (វិសង្កេតៈ) ដោយអំណាចនៃភោជនទាំង ៥ យ៉ាងឡើយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលគេនិមន្តដោយភត្ត (បាយ) ទោះបីជាទទួលកុម្មាសៈ ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។ ហើយភោជនទាំងនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយមិនបានទទួលរួមគ្នាឡើយ។ ចំណែកក្នុងយាគូជាដើម តែងមានការខុសបំណង ភោជនទាំងនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយបានទទួលរួមគ្នាហើយ។ ភិក្ខុជាបណ្ឌិតមួយរូប តែងធ្វើមិនឱ្យត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុដទៃទៀតយ៉ាងនេះឯង។

Tasmā sace koci saṅghabhattaṃ kattukāmena nimantanatthāya pesito vihāraṃ āgamma ‘‘bhante, sve amhākaṃ ghare bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti avatvā ‘‘bhattaṃ gaṇhathā’’ti vā ‘‘saṅghabhattaṃ gaṇhathā’’ti vā ‘‘saṅgho bhattaṃ gaṇhātū’’ti vā vadati, bhattuddesakena paṇḍitena bhavitabbaṃ, nemantanikā gaṇabhojanato piṇḍapātikā ca dhutaṅgabhedato mocetabbā. Kathaṃ? Evaṃ tāva vattabbaṃ – ‘‘sve na sakkā upāsakā’’ti. ‘‘Punadivase, bhante’’ti. ‘‘Punadivasepi na sakkā’’ti. Evaṃ yāva addhamāsampi haritvā puna vattabbo – ‘‘tvaṃ kiṃ avacā’’ti? Sace punapi ‘‘saṅghabhattaṃ gaṇhathā’’ti vadati, tato ‘‘imaṃ tāva upāsaka pupphaṃ kappiyaṃ karohi, imaṃ tiṇa’’nti evaṃ vikkhepaṃ katvā puna ‘‘kiṃ kathayitthā’’ti pucchitabbo. Sace punapi tatheva vadati, ‘‘āvuso, tvaṃ piṇḍapātike vā mahāthere vā na lacchasi, sāmaṇere lacchasī’’ti vattabbo. ‘‘Nanu, bhante asukasmiñca asukasmiñca gāme bhadante bhojesuṃ, ahaṃ kasmā na labhāmī’’ti ca vutte ‘‘te nimantetuṃ jānanti, tvaṃ na jānāsī’’ti. Te kathaṃ nimantesuṃ bhanteti? Te evamāhaṃsu – ‘‘amhākaṃ, bhante, bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti. Sace sopi tatheva vadati, vaṭṭati. Atha punapi ‘‘bhattaṃ gaṇhathā’’ti vadati, ‘‘na dāni tvaṃ, āvuso, bahū bhikkhū lacchasi, tayo eva lacchasī’’ti vattabbo. ‘‘Nanu, bhante, asukasmiñca asukasmiñca gāme sakalaṃ bhikkhusaṅghaṃ bhojesuṃ, ahaṃ kasmā na labhāmī’’ti? ‘‘Tvaṃ nimantetuṃ na jānāsī’’ti. ‘‘Te kathaṃ nimantesu’’nti? Te ‘‘bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti āhaṃsūti. Sace sopi ‘‘bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vadati, vaṭṭati. Atha punapi ‘‘bhattamevā’’ti vadati, tato vattabbo – ‘‘gaccha tvaṃ, natthamhākaṃ tava bhattenattho, nibaddhagocaro esa amhākaṃ, mayamettha piṇḍāya carissāmā’’ti. Taṃ ‘‘caratha, bhante’’ti vatvā āgataṃ pucchanti – ‘‘kiṃ bho laddhā bhikkhū’’ti. ‘‘Kiṃ etena bahu ettha vattabbaṃ, ‘therā sve piṇḍāya carissāmā’ti āhaṃsu. Mā dāni tumhe pamajjitthā’’ti. Dutiyadivase cetiyavattaṃ katvā ṭhitā bhikkhū saṅghattherena [Pg.83] vattabbā – ‘‘āvuso, dhuragāme saṅghabhattaṃ apaṇḍitamanusso pana agamāsi, gacchāma dhuragāme piṇḍāya carissāmā’’ti. Bhikkhūhi therassa vacanaṃ kātabbaṃ, na dubbacehi bhavitabbaṃ, gāmadvāre aṭṭhatvāva piṇḍāya caritabbaṃ. Tesu pattāni gahetvā nisīdāpetvā bhojentesu bhuñjitabbaṃ. Sace āsanasālāya bhattaṃ ṭhapetvā rathikāsu āhiṇḍantā ārocenti – ‘‘āsanasālāya, bhante, bhattaṃ gaṇhathā’’ti na vaṭṭati.

ហេតុនោះ ប្រសិនបើជនណាម្នាក់ ដែលឧបាសកអ្នកប្រាថ្នានឹងធ្វើសង្ឃភត្ត បញ្ជូនមកដើម្បីនិមន្ត បានមកកាន់វត្តហើយ មិនពោលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះករុណាទាំងឡាយ ថ្ងៃស្អែក សូមព្រះករុណាទាំងឡាយទទួលភិក្ខាក្នុងផ្ទះរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាទាំងឡាយ» តែត្រឡប់ជាពោលថា «សូមទទួលភត្ត» ឬថា «សូមទទួលសង្ឃភត្ត» ឬថា «សូមព្រះសង្ឃទទួលភត្ត» ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងភត្ត (ភត្តុទ្ទេសកៈ) ជាអ្នកឈ្លាសវៃ គប្បីដោះភិក្ខុទាំងឡាយដែលទទួលនិមន្ត ឲ្យរួចផុតពីគណភោជនផង គប្បីដោះភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តបិណ្ឌបាតិកធុតង្គ ឲ្យរួចផុតពីការធ្លាយធុតង្គផង។ តើគប្បីដោះដោយរបៀបណា? មុនដំបូង គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា «ម្នាលឧបាសក ថ្ងៃស្អែក មិនអាចទៅបានទេ»។ ឧបាសកពោលថា «បពិត្រព្រះករុណា ចុះថ្ងៃបន្ទាប់?»។ ភិក្ខុពោលថា «ទោះបីថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏មិនអាចទៅបានដែរ»។ គប្បីនាំពាក្យសំដីទៅយ៉ាងនេះ រហូតដល់កន្លះខែ (១៥ ថ្ងៃ) ហើយគប្បីសួរម្តងទៀតថា «អ្នកឯងបាននិយាយថាដូចម្តេច?» ប្រសិនបើឧបាសកនោះនៅតែពោលម្តងទៀតថា «សូមទទួលសង្ឃភត្ត» គប្បីធ្វើការបង្វែរអារម្មណ៍យ៉ាងនេះថា «ម្នាលឧបាសក ចូរធ្វើផ្កានេះឲ្យជាកប្បិយៈសិន ចូរធ្វើស្មៅនេះឲ្យជាកប្បិយៈសិន» រួចហើយគប្បីសួរម្តងទៀតថា «អ្នកឯងបាននិយាយថាដូចម្តេច?» ប្រសិនបើឧបាសកនោះនៅតែពោលយ៉ាងនោះដដែល គប្បីប្រាប់ថា «ម្នាលអាវុសោ អ្នកនឹងមិនបានភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តបិណ្ឌបាតិកធុតង្គ ឬព្រះមហាថេរទាំងឡាយឡើយ អ្នកនឹងបានតែពួកសាមណេរពុំខាន»។ កាលបើឧបាសកពោលថា «បពិត្រព្រះករុណា ចុះពួកញាតិក្នុងភូមិឯណោះ និងភូមិឯណោះ គេធ្លាប់បានថ្វាយចង្ហាន់ដល់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយមិនមែនឬ ចុះហេតុអ្វីបានជាខ្ញុំព្រះករុណាមិនបាន?» គប្បីតបថា «ជនទាំងឡាយនោះ គេស្គាល់របៀបនិមន្ត ឯអ្នកមិនស្គាល់របៀបនិមន្តទេ»។ «បពិត្រព្រះករុណា ចុះជនទាំងឡាយនោះ គេនិមន្តដូចម្តេច?» «ជនទាំងឡាយនោះ គេពោលយ៉ាងនេះថា 'បពិត្រព្រះករុណាទាំងឡាយ សូមទទួលភិក្ខារបស់ខ្ញុំព្រះករុណាទាំងឡាយ'»។ ប្រសិនបើឧបាសកនោះពោលយ៉ាងនោះដែរ នោះទើបគួរ។ បើនៅតែពោលថា «សូមទទួលភត្ត» ទៀត គប្បីប្រាប់ថា «ម្នាលអាវុសោ ឥឡូវនេះ អ្នកនឹងមិនបានភិក្ខុច្រើនរូបទេ អ្នកនឹងបានភិក្ខុត្រឹមតែ ៣ រូបប៉ុណ្ណោះ»។ «បពិត្រព្រះករុណា ចុះពួកញាតិក្នុងភូមិឯណោះ និងភូមិឯណោះ គេធ្លាប់បានថ្វាយចង្ហាន់ដល់ព្រះសង្ឃទាំងអស់មិនមែនឬ ចុះហេតុអ្វីបានជាខ្ញុំព្រះករុណាមិនបាន?» «អ្នកមិនស្គាល់របៀបនិមន្តទេ»។ «ចុះជនទាំងឡាយនោះ គេនិមន្តដូចម្តេច?» «ជនទាំងឡាយនោះ គេពោលយ៉ាងនេះថា 'សូមទទួលភិក្ខុចុះ'»។ ប្រសិនបើឧបាសកនោះពោលថា «សូមទទួលភិក្ខុចុះ» នោះទើបគួរ។ ប្រសិនបើនៅតែពោលថា «ភត្ត» ដដែល គប្បីប្រាប់ថា «ចូរអ្នកទៅចុះ ពួកយើងគ្មានសេចក្តីត្រូវការដោយភត្តរបស់អ្នកទេ ភូមិនេះជាកន្លែងត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតជាប្រចាំរបស់ពួកយើង ពួកយើងនឹងត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិនេះឯង»។ កាលបើឧបាសកនោះពោលថា «សូមនិមន្តត្រេចទៅចុះ ព្រះករុណា» ហើយត្រឡប់ទៅវិញ ពួកញាតិទាំងឡាយក៏សួរឧបាសកនោះថា «នែអ្នក តើបានភិក្ខុទាំងឡាយដែរឬទេ?» ឧបាសកនោះគប្បីតបថា «សួរធ្វើអ្វីពីរឿងហ្នឹង រឿងក្នុងទីនេះមានច្រើនណាស់ ព្រះថេរៈទាំងឡាយលោកពោលថា 'ថ្ងៃស្អែក ពួកយើងនឹងត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត' ឥឡូវនេះ អ្នករាល់គ្នា កុំបីធ្វេសប្រហែសឡើយ»។ ក្នុងថ្ងៃទីពីរ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលធ្វើចេតិយវ័តរួចហើយឈរនៅ ព្រះសង្ឃត្ថេរគប្បីប្រាប់ថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មនុស្សមិនឈ្លាសវៃម្នាក់ បានមកនិមន្តសង្ឃភត្តក្នុងភូមិជិតខាង ពួកយើងចូរទៅត្រេចបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិជិតខាងនោះចុះ»។ ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីធ្វើតាមពាក្យរបស់ព្រះថេរៈ មិនគប្បីជាអ្នកប្រដៅក្រឡើយ មិនត្រូវឈរនៅទ្វារភូមិឡើយ គប្បីត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតតែម្តង។ កាលបើឧបាសកទាំងឡាយនោះ ទទួលយកសបិត និមន្តឲ្យគង់ ហើយវេរចង្ហាន់ថ្វាយ ភិក្ខុគប្បីឆាន់ចុះ។ ប្រសិនបើគេដាក់ភត្តទុកក្នុងសាលាឆាន់ ហើយដើរស្វែងរកតាមច្រកផ្លូវទាំងឡាយ រួចពោលថា «បពិត្រព្រះករុណា សូមទទួលភត្តក្នុងសាលាឆាន់ចុះ» យ៉ាងនេះ មិនគួរឡើយ។

Atha pana bhattaṃ ādāya tattha tattha gantvā ‘‘bhattaṃ gaṇhathā’’ti vadanti, paṭikacceva vā vihāraṃ abhiharitvā patirūpe ṭhāne ṭhapetvā āgatāgatānaṃ denti, ayaṃ abhihaṭabhikkhā nāma vaṭṭati. Sace pana bhattasālāya dānaṃ sajjetvā taṃ taṃ pariveṇaṃ pahiṇanti ‘‘bhattasālāya bhattaṃ gaṇhathā’’ti, na vaṭṭati. Ye pana manussā piṇḍacārike bhikkhū disvā āsanasālaṃ sammajjitvā tattha nisīdāpetvā bhojenti, na te paṭikkhipitabbā. Ye pana gāme bhikkhaṃ alabhitvā gāmato nikkhamante bhikkhū disvā ‘‘bhante bhattaṃ gaṇhathā’’ti vadanti, te paṭikkhipitabbā, na vā nivattitabbaṃ. Sace ‘‘nivattatha, bhante, bhattaṃ gaṇhathā’’ti vadanti, ‘‘nivattathā’’ti vuttapade nivattituṃ vaṭṭati. ‘‘Nivattatha bhante, ghare bhattaṃ kataṃ, gāme bhattaṃ kata’’nti vadanti, gehe ca gāme ca bhattaṃ nāma yassa kassaci hotīti nivattituṃ vaṭṭati. ‘‘Nivattatha, bhattaṃ gaṇhathā’’ti sambandhaṃ katvā vadanti, nivattituṃ na vaṭṭati. Āsanasālato piṇḍāya carituṃ nikkhamante disvā ‘‘nisīdatha bhante bhattaṃ gaṇhathā’’ti vuttepi eseva nayo. Niccabhattanti dhuvabhattaṃ vuccati. ‘‘Niccabhattaṃ gaṇhathā’’ti vadanti, bahūnampi ekato gahetuṃ vaṭṭati. Salākabhattādīsupi eseva nayo. Sesamettha uttānameva.

ម៉្យាងទៀត ប្រសិនបើគេកាន់យកភត្តទៅក្នុងទីនោះៗ ហើយពោលថា «សូមទទួលភត្ត» ឬនាំយកទៅកាន់វត្តតាំងពីព្រលឹម ដាក់ទុកក្នុងទីដ៏សមគួរ ហើយប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកដល់ហើយៗ ភិក្ខានេះ ឈ្មោះថា អភិហតភិក្ខា (ភិក្ខាដែលគេនាំមកប្រគេន) គួរទទួលឆាន់បាន។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើគេចាត់ចែងទានក្នុងសាលាភត្ត ហើយបញ្ជូនមនុស្សទៅកាន់បរិវេណនោះៗ ដោយពោលថា «សូមទទួលភត្តក្នុងសាលាភត្តចុះ» យ៉ាងនេះ មិនគួរឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ជនទាំងឡាយណា ឃើញភិក្ខុទាំងឡាយកំពុងត្រេចបិណ្ឌបាត ហើយបោសច្រាសសាលាឆាន់ និមន្តឲ្យគង់ក្នុងសាលានោះ ហើយប្រគេនចង្ហាន់ ភិក្ខុមិនគួរហាមឃាត់ជនទាំងឡាយនោះឡើយ។ ចំណែកជនទាំងឡាយណា ឃើញភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនបានភិក្ខាក្នុងភូមិ ហើយកំពុងដើរចេញចាកភូមិ រួចពោលថា «បពិត្រព្រះករុណា សូមទទួលភត្ត» ភិក្ខុគប្បីហាមឃាត់ជនទាំងឡាយនោះ ឬមិនត្រូវត្រឡប់ក្រោយឡើយ។ ប្រសិនបើគេពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមនិមន្តត្រឡប់មកវិញ សូមទទួលភត្ត» ព្រោះតែពាក្យថា «សូមនិមន្តត្រឡប់មកវិញ» នោះ ភិក្ខុត្រឡប់មកវិញ គួរដឹងចុះ។ ប្រសិនបើគេពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមនិមន្តត្រឡប់មកវិញ ភត្តដែលគេធ្វើទុកក្នុងផ្ទះមានហើយ ភត្តដែលគេធ្វើទុកក្នុងភូមិមានហើយ» ព្រោះថា ភត្តដែលនៅក្នុងផ្ទះក្តី ក្នុងភូមិក្តី តែងមានដល់បុគ្គលណាម្នាក់ជាប្រាកដ ហេតុនេះ ការត្រឡប់មកវិញ គួរធ្វើបាន។ ប្រសិនបើគេពោលភ្ជាប់គ្នាថា «សូមនិមន្តត្រឡប់មកវិញ សូមទទួលភត្ត» យ៉ាងនេះ ការត្រឡប់មកវិញ មិនគួរឡើយ។ ទោះបីកាលដែលគេឃើញភិក្ខុដើរចេញពីសាលាឆាន់ដើម្បីត្រេចបិណ្ឌបាត ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមគង់ចុះ សូមទទួលភត្ត» យ៉ាងនេះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា និច្ចភត្ត គឺសំដៅលើ ធុវភត្ត (ភត្តដែលគេប្រគេនជាប្រចាំ)។ ប្រសិនបើគេពោលថា «សូមទទួលនិច្ចភត្ត» ទោះបីភិក្ខុច្រើនរូបទទួលរួមគ្នាក៏គួរដែរ។ សូម្បីក្នុងសលាកភត្តជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ ជាកិរិយា មិនរួចផុតព្រោះសញ្ញា ជាអចិត្តកៈ មានទោសតាមព្រះបញ្ញត្តិ ជាកាយកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Gaṇabhojanasikkhāpadaṃ dutiyaṃ.

គណភោជនសិក្ខាបទ ទីពីរ ចប់។

3. Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការអធិប្បាយអំពីបរម្បរភោជនសិក្ខាបទ

221. Tatiyasikkhāpade – na kho idaṃ orakaṃ bhavissati, yathayime manussā sakkaccaṃ bhattaṃ karontīti, yena niyāmena ime manussā sakkaccaṃ bhattaṃ [Pg.84] karonti, tena ñāyati – ‘‘idaṃ sāsanaṃ idaṃ vā buddhappamukhe saṅghe dānaṃ na kho orakaṃ bhavissati, parittaṃ lāmakaṃ neva bhavissatī’’ti. Kirapatikoti ettha ‘‘kiro’’ti tassa kulaputtassa nāmaṃ; adhipaccaṭṭhena pana ‘‘kirapatiko’’ti vuccati. So kira issaro adhipati māsautusaṃvaccharaniyāmena vetanaṃ datvā kammakārake kammaṃ kāreti. Badarā paṭiyattāti upacāravasena vadati. Badaramissenāti badarasāḷavena.

២២១. ក្នុងសិក្ខាបទទីបី បទថា «na kho idaṃ orakaṃ bhavissati, yathayime manussā sakkaccaṃ bhattaṃ karonti» សេចក្តីថា មនុស្សទាំងឡាយនេះធ្វើភត្តដោយគោរពដោយរបៀបណា គប្បីដឹងដោយរបៀបនោះថា «ព្រះសាសនានេះក្តី ទាននេះក្នុងព្រះសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធានក្តី មិនមែនជាការថោកទាបឡើយ មិនមែនជាការតិចតួច ឬថោកទាបឡើយ»។ ក្នុងបទថា «kirapatiko» នេះ ពាក្យថា «kiro» គឺជាឈ្មោះរបស់កុលបុត្រនោះ ប៉ុន្តែដោយអត្ថថាជាធំ ទើបហៅថា «kirapatiko» (កិរបតិកៈ)។ ឮថា កុលបុត្រនោះជាធំ ជាអធិបតី តែងបើកប្រាក់ឈ្នួលតាមកំណត់ខែ រដូវ ឬឆ្នាំ ហើយប្រើពួកកម្មករឲ្យធ្វើការងារ។ បទថា «badarā paṭiyattā» នេះ ឧបាសកពោលដោយវោហារលោក។ បទថា «badaramissena» គឺដោយទឹកផ្លែពុទ្រា។

222. Ussūre āhariyitthāti atidivā āhariyittha.

២២២. បទថា «ussūre āhariyittha» សេចក្តីថា គេនាំមកក្នុងវេលាថ្ងៃជ្រេណាស់ហើយ។

226. Mayhaṃ bhattapaccāsaṃ itthannāmassa dammīti ayaṃ bhattavikappanā nāma sammukhāpi parammukhāpi vaṭṭati. Sammukhā disvā ‘‘tuyhaṃ vikappemī’’ti vatvā bhuñjitabbaṃ, adisvā pañcasu sahadhammikesu ‘‘itthannāmassa vikappemī’’ti vatvā bhuñjitabbaṃ. Mahāpaccariyādīsu pana parammukhāvikappanāva vuttā. Sā cāyaṃ yasmā vinayakammena saṅgahitā, tasmā bhagavato vikappetuṃ na vaṭṭati. Bhagavati hi gandhakuṭiyaṃ nisinnepi saṅghamajjhe nisinnepi saṅghena gaṇappahonake bhikkhū gahetvā taṃ taṃ kammaṃ kataṃ sukatameva hoti, bhagavā neva kammaṃ kopeti; na sampādeti. Na kopeti dhammissarattā, na sampādeti agaṇapūrakattā.

២២៦. បទថា «mayhaṃ bhattapaccāsaṃ itthannāmassa dammi» នេះ ឈ្មោះថា ភត្តវិកប្បនា តែងគួរ ទោះបីចំពោះមុខក្តី កំបាំងមុខក្តី។ កាលបើឃើញចំពោះមុខ គប្បីពោលថា «ខ្ញុំវិកប្បចំពោះលោក» រួចហើយសឹមឆាន់, កាលបើមិនឃើញចំពោះមុខ គប្បីពោលក្នុងចំណោមសហធម្មិកទាំង ៥ រូបថា «ខ្ញុំវិកប្បចំពោះលោកមានឈ្មោះនេះ» រួចហើយសឹមឆាន់។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយមានមហាបច្ចរីជាដើម ពោលតែការវិកប្បនាកំបាំងមុខប៉ុណ្ណោះ។ ក៏ភត្តវិកប្បនានោះ ព្រោះតែសង្គ្រោះដោយវិនយកម្ម ហេតុនោះ មិនគួរវិកប្បចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ។ ព្រោះថា ទោះបីព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅក្នុងព្រះគន្ធកុដិក្តី គង់ក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃក្តី កាលបើព្រះសង្ឃនាំយកភិក្ខុទាំងឡាយដែលល្មមគ្រប់គណៈ ហើយធ្វើសង្ឃកម្មនោះៗ សង្ឃកម្មនោះជាសង្ឃកម្មដែលធ្វើត្រឹមត្រូវហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់ញ៉ាំងសង្ឃកម្មឲ្យកម្រើកឡើយ ទាំងមិនទ្រង់ញ៉ាំងសង្ឃកម្មឲ្យសម្រេចឡើយ។ ដែលមិនទ្រង់ញ៉ាំងសង្ឃកម្មឲ្យកម្រើក ព្រោះទ្រង់ជាម្ចាស់នៃធម៌ ដែលមិនទ្រង់ញ៉ាំងសង្ឃកម្មឲ្យសម្រេច ព្រោះមិនមែនជាអ្នកបំពេញគណៈ។

229. Dve tayo nimantane ekato bhuñjatīti dve tīṇi nimantanāni ekapatte pakkhipitvā missetvā ekaṃ katvā bhuñjatīti attho. Dve tīṇi kulāni nimantetvā ekasmiṃ ṭhāne nisīdāpetvā ito cito ca āharitvā bhattaṃ ākiranti, sūpabyañjanaṃ ākiranti, ekamissakaṃ hoti, ettha anāpattīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Sace pana mūlanimantanaṃ heṭṭhā hoti, pacchimaṃ pacchimaṃ upari, taṃ uparito paṭṭhāya bhuñjantassa āpatti. Hatthaṃ pana anto pavesetvā paṭhamanimantanato ekampi kabaḷaṃ uddharitvā bhuttakālato paṭṭhāya yathā tathā vā bhuñjantassa anāpatti. Sacepi tattha khīraṃ vā rasaṃ vā ākiranti, yena ajjhotthataṃ bhattaṃ ekarasaṃ hoti, koṭito paṭṭhāya bhuñjantassa anāpattīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘khīrabhattaṃ vā rasabhattaṃ vā labhitvā nisinnassa tattheva aññepi khīrabhattaṃ vā rasabhattaṃ vā ākiranti, khīraṃ vā rasaṃ vā pivato anāpatti. Bhuñjantena pana paṭhamaṃ laddhamaṃsakhaṇḍaṃ vā bhattapiṇḍaṃ [Pg.85] vā mukhe pakkhipitvā koṭito paṭṭhāya bhuñjituṃ vaṭṭati. Sappipāyāsepi eseva nayo’’ti.

២២៩. បទថា «dve tayo nimantane ekato bhuñjati» សេចក្តីថា ដាក់ភត្តដែលបានមកពីការនិមន្តពីរឬបីកន្លែង ទៅក្នុងសបិតតែមួយ លាយឡំគ្នាឲ្យទៅជាតែមួយ ហើយឆាន់ នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ ប្រសិនបើត្រកូលពីរឬបី និមន្តហើយ ឲ្យគង់ក្នុងទីជាមួយគ្នា នាំយកភត្តពីទីនេះនិងទីនោះមកចាក់បញ្ចូលគ្នា ចាក់សម្លនិងគ្រឿងកំបិការបញ្ចូលគ្នា លាយឡំជាតែមួយ ក្នុងភត្តដែលលាយឡំគ្នានេះ ភិក្ខុឆាន់ទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភត្តដែលបានមកពីការនិមន្តមុន នៅខាងក្រោម ភត្តដែលបានមកពីការនិមន្តក្រោយៗ នៅខាងលើ ភិក្ខុឆាន់ភត្តនោះចាប់តាំងពីខាងលើទៅ ត្រូវអាបត្តិ។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលលូកដៃចូលទៅខាងក្នុង ហើយលើកយកភត្តដែលបានមកពីការនិមន្តលើកដំបូង សូម្បីតែមួយពំនូតមកឆាន់ ចាប់តាំងពីពេលដែលឆាន់ពំនូតនោះរួចហើយ នឹងឆាន់ដោយរបៀបណាក៏ដោយ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ទោះបីជាគេចាក់ទឹកដោះស្រស់ក្តី ទឹកស៊ុបក្តី ទៅក្នុងភត្តនោះ ដែលធ្វើឲ្យភត្តដែលលិចទឹកដោះឬទឹកស៊ុបនោះមានរសជាតិតែមួយ ភិក្ខុឆាន់ចាប់តាំងពីមាត់សបិតទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាអដ្ឋកថា ពោលថា «កាលបើភិក្ខុបានខីរភត្ត ឬរសភត្ត ហើយគង់នៅ ជនទាំងឡាយដទៃក៏ចាក់ខីរភត្ត ឬរសភត្ត បន្ថែមទៅក្នុងទីនោះឯង ភិក្ខុផឹកទឹកដោះ ឬទឹកស៊ុបនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុដែលឆាន់ គប្បីដាក់ដុំសាច់ ឬពំនូតបាយដែលបានមុនគេ ទៅក្នុងមាត់សិន រួចហើយសឹមឆាន់ចាប់តាំងពីមាត់សបិតទៅ នេះជាការគួរ។ សូម្បីក្នុងសប្បិបាយាស ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ»។

Mahāupāsako bhikkhuṃ nimanteti, tassa kulaṃ upagatassa upāsakopi tassa puttadārabhātikabhaginiādayopi attano attano koṭṭhāsaṃ āharitvā patte pakkhipanti, upāsakena paṭhamaṃ dinnaṃ abhuñjitvā pacchā laddhaṃ bhuñjantassa ‘‘anāpattī’’ti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Kurundaṭṭhakathāyaṃ pana vaṭṭatīti vuttaṃ. Mahāpaccariyaṃ ‘‘sace pāṭekkaṃ pacanti, attano attano pakkabhattato āharitvā denti, tattha pacchā āhaṭaṃ paṭhamaṃ bhuñjantassa pācittiyaṃ. Yadi pana sabbesaṃ ekova pāko hoti, paramparabhojanaṃ na hotī’’ti vuttaṃ. Mahāupāsako nimantetvā nisīdāpeti, añño manusso pattaṃ gaṇhāti, na dātabbaṃ. Kiṃ bhante na dethāti? Nanu upāsaka tayā nimantitamhāti! Hotu bhante, laddhaṃ laddhaṃ bhuñjathāti vadati, bhuñjituṃ vaṭṭati. Aññena āharitvā bhatte dinne āpucchitvāpi bhuñjituṃ vaṭṭatīti kurundiyaṃ vuttaṃ.

មហាឧបាសកនិមន្តភិក្ខុ កាលបើភិក្ខុនោះទៅដល់ផ្ទះរបស់គាត់ ទាំងឧបាសកក្តី ទាំងកូន ប្រពន្ធ បងប្អូនប្រុស បងប្អូនស្រីជាដើមរបស់គាត់ក្តី នាំយកចំណែករបស់ខ្លួនៗ មកដាក់ក្នុងសបិត ភិក្ខុមិនទាន់ឆាន់ភត្តដែលឧបាសកប្រគេនមុនគេឡើយ ប៉ុន្តែឆាន់ភត្តដែលបានមកក្រោយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងមហាអដ្ឋកថា។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា ពោលថា «គួរធ្វើបាន»។ ក្នុងមហាបច្ចរី ពោលថា «ប្រសិនបើគេដាំស្លដោយឡែកៗពីគ្នា ហើយនាំយកពីភត្តដែលដាំស្លឆ្អិនរបស់ខ្លួនៗ មកប្រគេន ក្នុងទីនោះ បើភិក្ខុឆាន់ភត្តដែលគេនាំមកក្រោយមុនគេ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ប្រសិនបើការដាំស្លរបស់មនុស្សទាំងអស់ជាការដាំស្លតែមួយរួមគ្នា នោះមិនឈ្មោះថា បរម្បរភោជនឡើយ»។ មហាឧបាសកនិមន្តហើយ ឲ្យភិក្ខុគង់នៅ មនុស្សម្នាក់ទៀតមកទទួលយកសបិត ភិក្ខុមិនត្រូវប្រគល់ឲ្យឡើយ។ កាលបើគេសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ហេតុអ្វីបានជាមិនប្រគល់ឲ្យ?» គប្បីតបថា «ម្នាលឧបាសក មិនមែនជាអ្នកឯងទេឬដែលបាននិមន្តពួកយើង?» ប្រសិនបើគេពោលថា «សូមអញ្ជើញចុះ លោកម្ចាស់ បានភត្តណាៗ សូមឆាន់ភត្តនោះចុះ» យ៉ាងនេះ ភិក្ខុឆាន់បាន គួរដឹងចុះ។ កាលបើអ្នកដទៃនាំយកភត្តមកប្រគេន ទោះបីភិក្ខុទូលសួរហើយឆាន់ ក៏គួរដែរ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា។

Anumodanaṃ katvā gacchantaṃ dhammaṃ sotukāmā ‘‘svepi bhante āgaccheyyāthā’’ti sabbe nimantenti, punadivase āgantvā laddhaṃ laddhaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati. Kasmā? Sabbehi nimantitattā. Eko bhikkhu piṇḍāya caranto bhattaṃ labhati, tamañño upāsako nimantetvā ghare nisīdāpeti, na ca tāva bhattaṃ sampajjati. Sace so bhikkhu piṇḍāya caritvā laddhabhattaṃ bhuñjati, āpatti. Abhutvā nisinne ‘‘kiṃ bhante na bhuñjasī’’ti vutte ‘‘tayā nimantitattā’’ti vatvā laddhaṃ laddhaṃ bhuñjatha bhante’’ti vutto bhuñjati, vaṭṭati.

កាលភិក្ខុធ្វើអនុមោទនាហើយនិមន្តទៅ ពួកឧបាសកទាំងអស់ដែលប្រាថ្នានឹងស្តាប់ធម៌ ក៏និមន្តថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់និមន្តមកសូម្បីក្នុងថ្ងៃស្អែក» ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ភិក្ខុមកហើយ ឆាន់ភត្តដែលបានហើយៗ គួរឆាន់បាន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែឧបាសកទាំងអស់បាននិមន្តហើយ។ ភិក្ខុមួយរូប កាលដើរទៅបិណ្ឌបាត បានភត្ត ឧបាសកដទៃនិមន្តភិក្ខុនោះឲ្យគង់ក្នុងផ្ទះ តែភត្តមិនទាន់សម្រេចនៅឡើយ។ បើសិនជាភិក្ខុនោះ ឆាន់ភត្តដែលបានមកពីការដើរបិណ្ឌបាត ត្រូវអាបត្តិ។ កាលភិក្ខុមិនទាន់ឆាន់ ហើយគង់នៅ ឧបាសកសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ហេតុអ្វីបានជាលោកម្ចាស់មិនឆាន់?» ភិក្ខុពោលថា «ព្រោះតែអ្នកបាននិមន្តខ្ញុំហើយ» កាលបើឧបាសកពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ឆាន់ភត្តដែលបានហើយៗចុះ» ភិក្ខុនោះឆាន់ គួរឆាន់បាន។

Sakalena gāmenāti sakalena gāmena ekato hutvā nimantitasseva yattha katthaci bhuñjato anāpatti. Pūgepi eseva nayo. Nimantiyamāno bhikkhaṃ gahessāmīti bhaṇatīti ‘‘bhattaṃ gaṇhā’’ti nimantiyamāno ‘‘na mayhaṃ tava bhattenattho, bhikkhaṃ gaṇhissāmī’’ti vadati. Ettha pana mahāpadumatthero āha – ‘‘evaṃ vadanto imasmiṃ sikkhāpade animantanaṃ kātuṃ sakkoti, bhuñjanatthāya pana okāso kato hotīti neva gaṇabhojanato na cārittato muccatī’’ti. Mahāsumatthero āha – ‘‘yadaggena animantanaṃ kātuṃ sakkoti, tadaggena neva gaṇabhojanaṃ na cārittaṃ hotī’’ti. Sesaṃ uttānameva.

ពាក្យថា Sakalena gāmena សេចក្តីថា កាលបើអ្នកស្រុកទាំងមូលព្រមព្រៀងគ្នាជាតែមួយហើយនិមន្ត ភិក្ខុឆាន់ក្នុងផ្ទះណាមួយក៏ដោយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីក្នុងពួក (គណៈ) ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ពាក្យថា Nimantiyamāno bhikkhaṃ gahessāmīti bhaṇati សេចក្តីថា កាលដែលគេនិមន្តថា «សូមទទួលភត្តចុះ» ក៏និយាយថា «អាត្មាគ្មានសេចក្តីត្រូវការដោយភត្តរបស់អ្នកទេ អាត្មាមានតែទទួលចង្ហាន់បិណ្ឌបាតប៉ុណ្ណោះ»។ ក្នុងអធិប្បាយនេះ ព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «ភិក្ខុកាលពោលយ៉ាងនេះ អាចធ្វើមិនឲ្យជាភត្តដែលគេនិមន្តក្នុងសិក្ខាបទនេះបាន តែថា ឱកាសដើម្បីការឆាន់ ភិក្ខុបានធ្វើហើយ ហេតុនោះ ភិក្ខុមិនរួចចាកអាបត្តិគណភោជនផង មិនរួចចាកអាបត្តិចារិត្តផង»។ ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា «ភិក្ខុអាចធ្វើមិនឲ្យជាភត្តដែលគេនិមន្តបានដោយចំណែកណា ដោយចំណែកនោះ អាបត្តិគណភោជនក៏មិនមាន អាបត្តិចារិត្តក៏មិនមាន»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ [Pg.86] – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ ettha hi bhojanaṃ kiriyā, avikappanaṃ akiriyā, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចកឋិនសិក្ខាបទ កើតឡើងអំពីកាយនិងវាចាខ្លះ អំពីកាយវាចានិងចិត្តខ្លះ ជាកិរិយាកិរិយា ព្រោះថាក្នុងសិក្ខាបទនេះ ការឆាន់ជាកិរិយា ការមិនវិកប្បជាអកិរិយា មិនរួចផុតព្រោះសញ្ញា ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Paramparabhojanasikkhāpadaṃ tatiyaṃ.

បរម្បរភោជនសិក្ខាបទ ទី៣ ចប់។

4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā

៤. អដ្ឋកថា កាណមាតាសិក្ខាបទ

230. Catutthasikkhāpade – kāṇamātāti kāṇāya mātā. Sā kirassā dhītā abhirūpā ahosi, ye ye taṃ passanti, te te rāgena kāṇā honti, rāgandhā hontīti attho. Tasmā paresaṃ kāṇabhāvakaraṇato ‘‘kāṇā’’ti vissutā ahosi. Tassā vasena mātāpissā ‘‘kāṇamātā’’ti pākaṭā jātā. Āgatanti āgamanaṃ. Kismiṃ viyāti kīdisaṃ viya; lajjanakaṃ viya hotīti adhippāyo. Rittahatthaṃ gantunti rittā hatthā asmiṃ gamane tadidaṃ rittahatthaṃ, taṃ rittahatthaṃ gamanaṃ gantuṃ lajjanakaṃ viya hotīti vuttaṃ hoti. Parikkhayaṃ agamāsīti upāsikā ariyasāvikā bhikkhū disvā santaṃ adātuṃ na sakkoti, tasmā tāva dāpesi, yāva sabbaṃ parikkhayaṃ agamāsi. Dhammiyā kathāyāti ettha kāṇāpi mātu atthāya desiyamānaṃ dhammaṃ suṇantī desanāpariyosāne sotāpannā ahosi. Uṭṭhāyāsanā pakkāmīti āsanato uṭṭhahitvā gato. Sopi puriso ‘‘satthā kira kāṇamātāya nivesanaṃ agamāsī’’ti sutvā kāṇaṃ ānetvā pakatiṭṭhāneyeva ṭhapesi.

២៣០. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ ពាក្យថា kāṇamātā គឺ មាតារបស់នាងកាណា។ ឮថា នាងកាណាជាកូនស្រីរបស់គាត់នោះ មានរូបល្អឆើតឆាយ ពួកបុរសណាៗដែលឃើញនាង ពួកបុរសនោះៗតែងតែក្លាយជាមនុស្សខ្វាក់ព្រោះរាគៈ គឺខ្វាក់ភ្នែកព្រោះរាគៈ នេះជាអត្ថន័យ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះតែធ្វើឲ្យអ្នកដទៃខ្វាក់ នាងទើបល្បីឈ្មោះថា «នាងកាណា»។ ដោយសារតែនាងនោះ សូម្បីតែមាតារបស់នាង ក៏ល្បីឈ្មោះថា «កាណមាតា» ដែរ។ ពាក្យថា āgataំ គឺ ការមកដល់។ ពាក្យថា kismiṃ viya សេចក្តីថា ដូចជាអ្វី? គឺដូចជាគួរឲ្យខ្មាសអៀន នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា rittahatthaṃ gantuṃ សេចក្តីថា ដៃទទេក្នុងដំណើរនេះ ហេតុនោះទើបហៅថា ដៃទទេ ការទៅដោយដៃទទេនោះ ហាក់ដូចជាគួរឲ្យខ្មាសអៀន នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា parikkhayaṃ agamāsi សេចក្តីថា ឧបាសិកាជាអរិយសាវិកា កាលឃើញភិក្ខុទាំងឡាយហើយ មិនអាចនឹងមិនប្រគេនវត្ថុដែលមាននៅឡើយទេ ព្រោះហេតុនោះ គាត់ក៏ឲ្យគេប្រគេនរហូតដល់នំទាំងអស់អស់រលីងទៅ។ ពាក្យថា dhammiyā kathāya ក្នុងទីនេះ នាងកាណាកាលស្តាប់ធម៌ដែលព្រះអង្គសម្តែងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មាតា ក៏បានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្ន ក្នុងពេលចប់ទេសនា។ ពាក្យថា uṭṭhāyāsanā pakkāmi គឺក្រោកចាកអាសនៈហើយនិមន្តទៅ។ សូម្បីតែបុរសនោះ កាលបានឮថា «ឮថាព្រះសាស្តានិមន្តទៅកាន់ផ្ទះរបស់កាណមាតា» ក៏ទៅនាំនាងកាណាមកវិញ ហើយតម្កល់ទុកក្នុងឋានៈជាភរិយាដើមដដែល។

231. Imasmiṃ pana vatthusmiṃ uppannamatte appaññatteyeva sikkhāpade pātheyyavatthu udapādi, tasmā anantarameva cetaṃ dassetuṃ ‘‘tena kho pana samayenā’’tiādi vuttaṃ. Sopi ca upāsako ariyasāvakattā sabbameva dāpesi. Tena vuttaṃ – ‘‘parikkhayaṃ agamāsī’’ti.

២៣១. កាលរឿងនំនេះកើតឡើងភ្លាម ក្នុងពេលដែលសិក្ខាបទមិនទាន់បានបញ្ញត្តិនៅឡើយ រឿងស្បៀងក៏កើតឡើង ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញរឿងស្បៀងនោះក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីរឿងនំនេះឯង ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលពាក្យថា «tena kho pana samayena» ជាដើម។ សូម្បីតែឧបាសកនោះ ព្រោះតែខ្លួនជាអរិយសាវក ក៏បានឲ្យគេប្រគេនម្សៅទាំងអស់។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «parikkhayaṃ agamāsi»។

233. Yaṃkiñci paheṇakatthāyāti paṇṇākāratthāya paṭiyattaṃ yaṃkiñci atirasakamodakasakkhalikādi sabbaṃ idha pūvotveva saṅkhyaṃ gacchati. Yaṃkiñci [Pg.87] pātheyyatthāyāti maggaṃ gacchantānaṃ antarāmaggatthāya paṭiyattaṃ yaṃkiñci baddhasattuabaddhasattutilataṇḍulādi sabbaṃ idha manthotveva saṅkhyaṃ gacchati. Tato ce uttarinti sacepi tatiyaṃ pattaṃ thūpīkataṃ gaṇhāti, pūvagaṇanāya pācittiyaṃ.

២៣៣. ពាក្យថា Yaṃkiñci paheṇakatthāya សេចក្តីថា នំឯណាមួយ មាននំអតិរសកៈ នំមោទកៈ នំសក្ខលិកា ជាដើម ដែលគេរៀបចំទុកដើម្បីជាគ្រឿងបណ្ណាការ ទាំងអស់នោះ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ រាប់ថាជា «នំ» (ពូវៈ) តែម្យ៉ាង។ ពាក្យថា Yaṃkiñci pātheyyatthāya សេចក្តីថា វត្ថុឯណាមួយដែលគេរៀបចំទុកដើម្បីជាស្បៀងតាមផ្លូវ សម្រាប់ពួកជនដែលដើរផ្លូវឆ្ងាយ មានម្សៅបុកដែលគេក្តាប់ជាដុំ ម្សៅបុកដែលមិនបានក្តាប់ ល្ង អង្ករ ជាដើម ទាំងអស់នោះ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ រាប់ថាជា «ម្សៅបុក» (មន្ថៈ) តែម្យ៉ាង។ ពាក្យថា Tato ce uttariṃ សេចក្តីថា បើសិនជាភិក្ខុទទួលសូម្បីតែបាត្រទីបីឲ្យកំប៉ោងឡើង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ តាមចំនួននំដែលលើសនោះ។

Dvattipattapūre paṭiggahetvāti mukhavaṭṭiyā heṭṭhimalekhāya samapūre patte gahetvā. Amutra mayā dvattipattapūrāti ettha sace dve gahitā, ‘‘atra mayā dve pattapūrā paṭiggahitā, tvaṃ ekaṃ gaṇheyyāsī’’ti vattabbaṃ. Tenāpi aññaṃ passitvā ‘‘paṭhamaṃ āgatena dve pattapūrā gahitā, mayā eko, mā tvaṃ gaṇhī’’ti vattabbaṃ. Yena paṭhamaṃ eko gahito, tassāpi paramparārocane eseva nayo. Yena pana sayameva tayo gahitā, tena aññaṃ disvā ‘‘mā kho ettha paṭiggaṇhi’’ cceva vattabbaṃ. Paṭikkamanaṃ nīharitvāti āsanasālaṃ haritvā, āsanasālaṃ gacchantena ca chaḍḍitasālā na gantabbā. Yattha mahā bhikkhusaṅgho nisīdati, tattha gantabbaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana vuttaṃ ‘‘yā laddhaṭṭhānato āsannā āsanasālā, tattha gantabbaṃ. Attano ‘sandiṭṭhānaṃ vā sambhattānaṃ vā ekanikāyikānaṃ vā dassāmī’ti aññattha gantuṃ na labbhati. Sace panassa nibaddhanisīdanaṭṭhānaṃ hoti, dūrampi gantuṃ vaṭṭatī’’ti.

ពាក្យថា Dvattipattapūre paṭiggahetvā សេចក្តីថា គឺទទួលបាត្រដែលពេញស្មើត្រឹមគែមក្រោមនៃមាត់បាត្រ។ ក្នុងពាក្យថា Amutra mayā dvattipattapūrā នេះ បើភិក្ខុបានទទួលបាត្រពីរហើយ គួរប្រាប់ភិក្ខុដទៃថា «ក្នុងផ្ទះនោះ ខ្ញុំបានទទួលនំពេញបាត្រពីរហើយ លោកម្ចាស់សូមទទួលតែមួយបាត្រចុះ»។ សូម្បីភិក្ខុទីពីរនោះ កាលឃើញភិក្ខុដទៃទៀត គួរប្រាប់ថា «លោកម្ចាស់ដែលមកមុនបានទទួលនំពេញបាត្រពីរហើយ ខ្ញុំបានទទួលមួយបាត្រហើយ លោកម្ចាស់កុំទទួលឡើយ»។ ចំពោះភិក្ខុដែលមកមុនហើយទទួលតែមួយបាត្រ សូម្បីក្នុងការប្រាប់តៗគ្នាក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ចំណែកភិក្ខុណាបានទទួលនំពេញបាត្រទាំងបីដោយខ្លួនឯងហើយ ភិក្ខុនោះកាលឃើញភិក្ខុដទៃ គួរប្រាប់តែយ៉ាងនេះថា «លោកម្ចាស់កុំទទួលក្នុងផ្ទះនេះឡើយ»។ ពាក្យថា Paṭikkamanaṃ nīharitvā គឺនាំទៅកាន់រោងភត្ត ហើយភិក្ខុកាលទៅកាន់រោងភត្ត មិនត្រូវទៅកាន់រោងភត្តដែលគេបោះបង់ចោលឡើយ។ គួរទៅកាន់រោងភត្តដែលព្រះភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនគង់នៅ។ តែក្នុងមហាបច្ចរីពោលថា «រោងភត្តណាដែលនៅជិតបំផុតពីកន្លែងដែលបាននំនោះ គួរទៅកាន់រោងភត្តនោះ។ ភិក្ខុមិនត្រូវទៅកាន់រោងភត្តដទៃ ដោយគិតថា 'អាត្មាមានបំណងនឹងប្រគេនដល់ភិក្ខុជាសម្លាញ់ ឬភិក្ខុដែលធ្លាប់រាប់អាន ឬភិក្ខុដែលរៀននិកាយជាមួយគ្នា' ឡើយ។ តែបើទីនោះជារោងភត្តដែលខ្លួនធ្លាប់គង់ឆាន់ជាប្រចាំ ទោះបីឆ្ងាយក៏គួរទៅបាន»។

Saṃvibhajitabbanti sace tayo pattapūrā gahitā, ekaṃ attano ṭhapetvā dve bhikkhusaṅghassa dātabbā. Sacce dve gahitā, ekaṃ attano ṭhapetvā eko saṅghassa dātabbo, yathāmittaṃ pana dātuṃ na labbhati. Yena eko gahito, na tena kiñci akāmā dātabbaṃ, yathāruci kātabbaṃ.

ពាក្យថា Saṃvibhajitabbaṃ សេចក្តីថា បើបានទទួលនំពេញបាត្រទាំងបីហើយ ត្រូវទុកមួយបាត្រសម្រាប់ខ្លួនឯង ហើយពីរដទៃទៀតត្រូវប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃ។ បើបានទទួលពីរដបាត្រហើយ ត្រូវទុកមួយបាត្រសម្រាប់ខ្លួនឯង ហើយមួយបាត្រទៀតត្រូវប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃ តែមិនត្រូវប្រគេនតាមតែចិត្តស្រឡាញ់ឡើយ។ ចំពោះភិក្ខុដែលទទួលតែមួយបាត្រ មិនចាំបាច់ចែករំលែកដល់អ្នកដទៃដោយមិនស្ម័គ្រចិត្តឡើយ អាចធ្វើបានតាមការពេញចិត្ត។

235. Gamane paṭippassaddheti antarāmagge upaddavaṃ vā disvā anatthikatāya vā ‘‘mayaṃ idāni na pesissāma, na gamissāmā’’ti evaṃ gamane paṭippassaddhe upacchinne. Ñātakānaṃ pavāritānanti etesaṃ bahumpi dentānaṃ paṭiggaṇhantassa anāpatti. Aṭṭhakathāsu pana ‘‘tesampi pātheyyapaheṇakatthāya paṭiyattato pamāṇameva vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Sesaṃ uttānameva.

២៣៥. ពាក្យថា Gamane paṭippassaddhe សេចក្តីថា គឺព្រោះឃើញឧបទ្រពក្នុងរវាងផ្លូវក្តី ព្រោះមិនចង់ទៅក្តី ហើយគិតថា «ពួកយើងឥឡូវនេះនឹងមិនបញ្ជូនទៅ មិនទៅឡើយ» កាលបើដំណើរត្រូវរម្ងាប់ ត្រូវកាត់ផ្តាច់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Ñātakānaṃ pavāritānaṃ សេចក្តីថា កាលបើញាតិនិងអ្នកដែលបានបវារណាទាំងនោះ ប្រគេនសូម្បីច្រើន ភិក្ខុទទួលក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ តែក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយពោលថា «សូម្បីតែរបស់ញាតិនិងអ្នកបវារណាទាំងនោះ ដែលគេរៀបចំទុកដើម្បីជាស្បៀងនិងគ្រឿងបណ្ណាការ ក៏គួរទទួលត្រឹមតែកំណត់ប៉ុណ្ណោះ»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦ ជាកិរិយា មិនរួចផុតព្រោះសញ្ញា ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Kāṇamātāsikkhāpadaṃ catutthaṃ.

កាណមាតាសិក្ខាបទ ទី៤ ចប់។

5. Paṭhamapavāraṇasikkhāpadavaṇṇanā

៥. អដ្ឋកថា បឋមបវារណាសិក្ខាបទ

236. Pañcamasikkhāpade [Pg.88] – bhikkhū bhuttāvī pavāritāti brāhmaṇena ‘‘gaṇhatha, bhante, yāva icchathā’’ti evaṃ yāvadatthapavāraṇāya, sayañca ‘‘alaṃ, āvuso, thokaṃ thokaṃ dehī’’ti evaṃ paṭikkhepapavāraṇāya pavāritā. Paṭivissaketi sāmantagharavāsike.

២៣៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៥ ពាក្យថា Bhikkhū bhuttāvī pavāritā សេចក្តីថា គឺព្រាហ្មណ៍បវារណាថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមទទួលចុះ តាមដែលលោកម្ចាស់ប្រាថ្នា» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា យាវទត្ថបវារណា និងខ្លួនឯងពោលថា «ល្មមហើយ អាវុសោ សូមប្រគេនបន្តិចៗចុះ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា បដិក្ខេបបវារណា។ ពាក្យថា Paṭivissake គឺ ពួកអ្នកដែលរស់នៅក្នុងផ្ទះជិតខាង។

237. Kākoravasaddanti kākānaṃ oravasaddaṃ; sannipatitvā viravantānaṃ saddaṃ. Alametaṃ sabbanti ettha tikāraṃ avatvāva ‘‘alametaṃ sabbaṃ’’ ettakaṃ vattuṃ vaṭṭati.

២៣៧. ពាក្យថា Kākoravasadda គឺសំឡេងស្រែកយំរបស់ពួកក្អែក ពោលគឺ សំឡេងរបស់ពួកក្អែកដែលមកជួបជុំគ្នាហើយស្រែកយំ។ ក្នុងពាក្យថា Alametaṃ sabbaṃ នេះ មិនបាច់ពោលអក្សរ «តិ» ឡើយ គួរពោលត្រឹមតែពាក្យថា «alametaṃ sabbaṃ» ប៉ុណ្ណោះ។

238-9. Bhuttāvīti bhuttavā. Tattha ca yasmā yena ekampi sitthaṃ saṅkhāditvā vā asaṅkhāditvā vā ajjhoharitaṃ hoti, so ‘‘bhuttāvī’’ti saṅkhyaṃ gacchati, tenassa padabhājane ‘‘bhuttāvī nāma pañcannaṃ bhojanāna’’ntiādi vuttaṃ. Pavāritoti katapavāraṇo, katapaṭikkhepo. Sopi ca yasmā na paṭikkhepamattena, atha kho pañcaṅgavasena, tenassa padabhājane ‘‘pavārito nāma asanaṃ paññāyatī’’tiādi vuttaṃ. Tattha yasmā ‘‘asanaṃ paññāyatī’’ti iminā vippakatabhojano, ‘‘pavārito’’ti vutto. Yo ca vippakatabhojano, tena kiñci bhuttaṃ, kiñci abhuttaṃ, yañca bhuttaṃ; taṃ sandhāya ‘‘bhuttāvī’’tipi saṅkhyaṃ gacchati, tasmā bhuttāvīvacanena visuṃ kañci atthasiddhiṃ na passāma. ‘‘Dirattatirattaṃ, chappañcavācāhī’’tiādīsu (pāci. 61-62) pana dirattādivacanaṃ viya pavāritapadassa parivārakabhāvena byañjanasiliṭṭhatāya cetaṃ vuttanti veditabbaṃ.

២៣៨-៩. ពាក្យថា Bhuttāvī គឺ ឆាន់រួចហើយ។ ក្នុងពាក្យនោះ ព្រោះហេតុថា ភិក្ខុណាបានទំពារក្តី មិនបានទំពារក្តី ហើយលេបចូលទៅក្នុងពោះ សូម្បីតែបាយមួយគ្រាប់ ភិក្ខុនោះក៏រាប់ថាជា «អ្នកឆាន់រួចហើយ» ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីយនៃពាក្យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «bhuttāvī nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ» ជាដើម។ ពាក្យថា Pavārito គឺ ជាអ្នកបានធ្វើការបវារណាហើយ គឺបានធ្វើការបដិសេធហើយ។ សូម្បីតែការបវារណានោះ ក៏មិនមែនសម្រេចត្រឹមតែការបដិសេធប៉ុណ្ណោះទេ គឺសម្រេចដោយអំណាចនៃអង្គ ៥ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីយនៃពាក្យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «pavārito nāma asanaṃ paññāyati» ជាដើម។ ក្នុងអង្គទាំងនោះ ព្រោះតែពាក្យថា «asanaṃ paññāyati» នេះ សំដៅយកភិក្ខុដែលកំពុងឆាន់ភត្តមិនទាន់រួចរាល់ ទើបហៅថា «pavārito»។ ភិក្ខុណាដែលកំពុងឆាន់ភត្តមិនទាន់រួចរាល់ ភិក្ខុនោះបានឆាន់ខ្លះហើយ មិនទាន់ឆាន់ខ្លះ ហើយភិក្ខុនោះ កាលសំដៅយកភត្តដែលបានឆាន់ហើយនោះ ក៏រាប់ថាជា «bhuttāvī» ដែរ ព្រោះហេតុនោះ យើងមិនឃើញការសម្រេចអត្ថប្លែកគ្នាណាមួយដោយឡែកពីគ្នានៃពាក្យ «bhuttāvī» ឡើយ។ តែថា ដូចជាពាក្យថា diratta ជាដើម ក្នុងពាក្យថា «dirattatirattaṃ chappañcavācāhi» ជាដើម គួរដឹងថា ព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យនេះ ដើម្បីជាគ្រឿងបរិវារនៃពាក្យ «pavārita» និងដើម្បីភាពរលូននៃព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ។

Asanaṃ paññāyatītiādīsu vippakatabhojanaṃ dissati, bhuñjamāno ceso puggalo hotīti attho. Bhojanaṃ paññāyatīti pavāraṇappahonakabhojanaṃ dissati. Odanādīnaṃ ce aññataraṃ paṭikkhipitabbaṃ bhojanaṃ hotīti attho. Hatthapāse ṭhitoti pavāraṇappahonakaṃ bhojanaṃ gaṇhitvā dāyako aḍḍhateyyahatthappamāṇe okāse hotīti attho. Abhiharatīti so ce dāyako tassa taṃ bhattaṃ kāyena abhiharatīti attho. Paṭikkhepo paññāyatīti paṭikkhepo dissati; tañce abhihaṭaṃ so bhikkhu kāyena vā vācāya vā paṭikkhipatīti attho. Evaṃ pañcannaṃ aṅgānaṃ vasena pavārito nāma hotīti. Vuttampi cetaṃ –

ក្នុងពាក្យថា Asanaṃ paññāyati ជាដើម សេចក្តីថា គឺឃើញការឆាន់ដែលមិនទាន់រួចរាល់ ពោលគឺ បុគ្គលនោះកំពុងតែឆាន់ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា Bhojanaṃ paññāyati សេចក្តីថា គឺឃើញភោជនដែលល្មមនឹងធ្វើការបវារណាបាន ពោលគឺ ភោជនដែលគួរដកថយនោះ គឺភោជនណាមួយមានបាយជាដើម នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា Hatthapāse ṭhito សេចក្តីថា ទាយកកាន់យកភោជនដែលល្មមនឹងធ្វើការបវារណាបាន ហើយស្ថិតនៅក្នុងទីកន្លែងមានប្រមាណពីរហត្ថកន្លះ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា Abhiharati សេចក្តីថា បើសិនជាទាយកនោះបង្អោនភត្តនោះចូលទៅរកភិក្ខុនោះដោយកាយ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា Paṭikkhepo paññāyati សេចក្តីថា គឺឃើញការបដិសេធ ពោលគឺ បើសិនជាភិក្ខុនោះបដិសេធភត្តដែលគេបង្អោនមកនោះដោយកាយក្តី ដោយវាចាក្តី នេះជាអត្ថន័យ។ ភិក្ខុឈ្មោះថាជាអ្នកបវារណាហើយ ដោយអំណាចនៃអង្គទាំង ៥ យ៉ាងនេះឯង។ សេចក្តីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏បានត្រាស់ទុកមកហើយថា៖

‘‘Pañcahi [Pg.89] upāli ākārehi pavāraṇā paññāyati – asanaṃ paññāyati, bhojanaṃ paññāyati, hatthapāse ṭhito, abhiharati, paṭikkhepo paññāyatī’’ti (pari. 428).

«ម្នាលឧបាលិ ការបវារណាតែងប្រាកដដោយអាការៈ ៥ យ៉ាង គឺ ការឆាន់ប្រាកដ ១ ភោជនប្រាកដ ១ ស្ថិតនៅក្នុងហត្ថបាស ១ បង្អោនចូលទៅជិត ១ ការបដិសេធប្រាកដ ១»។

Tatrāyaṃ vinicchayo – ‘‘asana’’ntiādīsu tāva yañca asnāti yañca bhojanaṃ hatthapāse ṭhitena abhihaṭaṃ paṭikkhipati, taṃ ‘‘odano, kummāso, sattu, maccho, maṃsa’’nti imesaṃ aññatarameva veditabbaṃ. Tattha odano nāma – sāli, vīhi, yavo, godhumo, kaṅgu, varako, kudrūsakoti sattannaṃ dhaññānaṃ taṇḍulehi nibbatto. Tattha ‘‘sālī’’ti antamaso nīvāraṃ upādāya sabbāpi sālijāti. ‘‘Vīhī’’ti sabbāpi vīhijāti. ‘‘Yavagodhumesu’’ bhedo natthi. ‘‘Kaṅgū’’ti setarattakāḷabhedā sabbāpi kaṅgujāti. ‘‘Varako’’ti antamaso varakacorakaṃ upādāya sabbā setavaṇṇā varakajāti. ‘‘Kudrūsako’’ti kāḷako dravo ceva sāmākādibhedā ca sabbāpi tiṇadhaññajāti.

ក្នុងសេចក្តីនោះ មានការវិនិច្ឆ័យដូចតទៅនេះ៖ ជាបឋម ក្នុងពាក្យថា asana ជាដើមនោះ ភោជនណាដែលភិក្ខុឆាន់ក្តី ភោជនណាដែលទាយកស្ថិតនៅក្នុងហត្ថបាសបង្អោនមកហើយភិក្ខុបដិសេធក្តី ភោជននោះ គួរដឹងថាជាភោជនណាមួយក្នុងចំណោមភោជនទាំងនេះ គឺ បាយ នំកុម្មាសៈ ម្សៅបុក ត្រី សាច់។ ក្នុងភោជនទាំងនោះ ភោជនដែលហៅថា បាយ (ឱទនៈ) គឺបាយដែលកើតអំពីអង្ករនៃធញ្ញជាតិទាំង ៧ យ៉ាង គឺ ស្រូវសាលី ស្រូវខ្សាយ ស្រូវបាលី ស្រូវសាលីខ្សាយ ស្គួយ ស្រូវពពារ ស្រូវល្ងាច។ ក្នុងធញ្ញជាតិទាំងនោះ ពាក្យថា sālī សំដៅយកពូជស្រូវសាលីទាំងអស់ ដោយរាប់បញ្ចូលសូម្បីតែស្រូវព្រៃជាទាបបំផុត។ ពាក្យថា vīhī សំដៅយកពូជស្រូវខ្សាយទាំងអស់។ ក្នុងស្រូវយវៈនិងស្រូវគោធុមៈ មិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នាឡើយ។ ពាក្យថា kaṅgū សំដៅយកពូជស្គួយទាំងអស់ ដែលប្លែកគ្នាដោយពណ៌ស ពណ៌ក្រហម និងពណ៌ខ្មៅ។ ពាក្យថា varako សំដៅយកពូជស្រូវពពារពណ៌សទាំងអស់ ដោយរាប់បញ្ចូលសូម្បីតែស្រូវពពារព្រៃជាទាបបំផុត។ ពាក្យថា kudrūsako សំដៅយកពូជស្មៅធញ្ញជាតិទាំងអស់ ដែលប្លែកគ្នាដោយពណ៌ខ្មៅ ជាតិទឹក និងស្រូវសាមាកៈជាដើម។

Nīvāravarakacorakā cettha ‘‘dhaññānulomā’’ti vadanti. Dhaññāni vā hontu dhaññānulomāni vā, etesaṃ vuttappabhedānaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ taṇḍule gahetvā ‘‘bhattaṃ pacissāmā’’ti vā ‘‘yāguṃ pacissāmā’’ti vā ‘‘ambilapāyāsādīsu aññataraṃ pacissāmā’’ti vā yaṃkiñci sandhāya pacantu, sace uṇhaṃ sītalaṃ vā bhuñjantānaṃ bhojanakāle gahitagahitaṭṭhāne odhi paññāyati, odanasaṅgahameva gacchati, pavāraṇaṃ janeti. Sace odhi na paññāyati, yāgusaṅgahaṃ gacchati, pavāraṇaṃ na janeti.

ក្នុងពួកធញ្ញជាតិទាំងនេះ ស្រូវព្រៃ ស្មៅបារកៈ និងស្មៅចោរៈ លោកហៅថា "ធញ្ញានុលោម" (គ្រឿងអនុលោមតាមធញ្ញជាតិ)។ ទោះជាធញ្ញជាតិក្តី ឬធញ្ញានុលោមក្តី ភិក្ខុកាន់យកអង្ករនៃធញ្ញជាតិទាំង ៧ ប្រភេទ ដែលបានពោលហើយទាំងនេះ រួចហើយដណ្តាំ ដោយតម្រង់ចំពោះភោជនណាមួយ ដូចជាគិតថា "យើងនឹងដណ្តាំបាយ" ឬថា "យើងនឹងរំងាស់បបរ" ឬថា "យើងនឹងដណ្តាំបាយបាយាសជូរជាដើម ណាមួយ" កាលបើពួកជនកំពុងបរិភោគនូវរបស់ក្តៅក្តី ត្រជាក់ក្តី ក្នុងខណៈដែលបរិភោគ បើសិនជាចំណែក (ស្នាមដួស) ក្នុងកន្លែងដែលដួសយកៗ ប្រាកដច្បាស់ ភោជននោះរមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណែកនៃបាយ (ឱទនៈ) តែម្តង និងធ្វើឱ្យកើតបវារណា។ បើសិនជាចំណែក (ស្នាមដួស) មិនប្រាកដច្បាស់ទេ ភោជននោះរមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណែកនៃបបរ (យាគូ) និងមិនធ្វើឱ្យកើតបវារណាឡើយ។

Yopi pāyāso vā paṇṇaphalakaḷīramissakā ambilayāgu vā uddhanato otāritamattā abbhuṇhā hoti, āvajjitvā pivituṃ sakkā, hatthena gahitokāsepi odhiṃ na dasseti, pavāraṇaṃ na janeti. Sace pana usumāya vigatāya sītalībhūtā ghanabhāvaṃ gacchati, odhiṃ dasseti, puna pavāraṇaṃ janeti. Pubbe tanubhāvo na rakkhati. Sacepi dadhitakkādīni āropetvā bahupaṇṇaphalakaḷīre pakkhipitvā muṭṭhimattāpi taṇḍulā pakkhittā honti, bhojanakāle ce odhi paññāyati, pavāraṇaṃ janeti. Ayāguke nimantane ‘‘yāguṃ dassāmā’’ti bhatte udakakañjikakhīrādīni ākiritvā ‘‘yāguṃ gaṇhathā’’ti denti. Kiñcāpi tanukā honti, pavāraṇaṃ janetiyeva[Pg.90]. Sace pana pakkuthitesu udakādīsu pakkhipitvā pacitvā denti, yāgusaṅgahameva gacchati. Yāgusaṅgahaṃ gatepi tasmiṃ vā aññasmiṃ vā yattha macchamaṃsaṃ pakkhipanti, sace sāsapamattampi macchamaṃsakhaṇḍaṃ vā nhāru vā paññāyati, pavāraṇaṃ janeti.

ទោះបីជាបាយបាយាសក្តី ឬបបរជូរដែលលាយដោយស្លឹកឈើ ផ្លែឈើ និងត្រពាំងខ្ចីក្តី ដែលទើបតែលើកចុះពីចង្ក្រានក្តៅៗ អាចផ្អៀងផឹកបាន ទោះបីក្នុងកន្លែងដែលដួសយកដោយដៃ ក៏មិនបង្ហាញស្នាមដួសឡើយ របស់នោះមិនធ្វើឱ្យកើតបវារណាឡើយ។ តែបើសិនជាកាលណាកម្តៅអស់ទៅ ត្រជាក់ហើយ ក្លាយជាខាប់កក បង្ហាញស្នាមដួស កាលបើដូច្នោះ រមែងធ្វើឱ្យកើតបវារណាឡើងវិញ。 ភាពរាវកាលពីមុន មិនអាចជួយការពារ (មិនឱ្យកើតបវារណា) បានឡើយ។ ទោះបីជាគេដណ្តាំទឹកដោះជូរ និងទឹកមធុរៈជាដើម ដោយដាក់ស្លឹកឈើ ផ្លែឈើ និងត្រពាំងខ្ចីជាច្រើន ហើយដាក់អង្ករចុះទៅ សូម្បីតែមួយក្តាប់ដៃក្តី ទោះជាយ៉ាងនោះក្តី បើក្នុងពេលបរិភោគ ស្នាមដួសប្រាកដច្បាស់ រមែងធ្វើឱ្យកើតបវារណា។ ក្នុងការនិមន្តដែលមិនមានបបរ ពួកទាយកគិតថា "យើងនឹងប្រគេនបបរ" ហើយចាក់ទឹកបាយជូរ ឬទឹកដោះស្រស់ជាដើម ទៅក្នុងបាយ រួចប្រគេនដោយពោលថា "សូមទទួលយកបបរចុះ" ទោះបីជាបបរនោះរាវយ៉ាងណាក្តី ក៏រមែងធ្វើឱ្យកើតបវារណាជាប្រាកដ។ តែបើសិនជាគេដាក់បាយទៅក្នុងទឹកជាដើមដែលកំពុងពុះ រួចរំងាស់ហើយទើបប្រគេន របស់នោះរមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណែកនៃបបរ (យាគូ) តែម្តង។ ទោះបីជារាប់បញ្ចូលក្នុងចំណែកនៃបបរក្តី ក្នុងទឹកបបរនោះក្តី ឬក្នុងទឹកសម្លផ្សេងទៀតក្តី ដែលគេដាក់សាច់ត្រីនិងសាច់សត្វចូលទៅ បើសិនជាដុំសាច់ត្រី សាច់សត្វ ឬសរសៃ សូម្បីតែប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ ប្រាកដច្បាស់ រមែងធ្វើឱ្យកើតបវារណា។

Suddharasako pana rasakayāgu vā na janeti. Ṭhapetvā vuttadhaññānaṃ taṇḍule aññehi veṇutaṇḍulādīhi vā kandamūlaphalehi vā yehi kehici kataṃ bhattampi pavāraṇaṃ na janeti, pageva ghanayāgu. Sace panettha macchamaṃsaṃ pakkhipanti, janeti. Mahāpaccariyaṃ ‘‘pupphaatthāya bhattampi pavāraṇaṃ janetī’’ti vuttaṃ. Pupphiatthāya bhattaṃ nāma pupphikhajjakatthāya kuthitatūdake pakkhipitvā seditataṇḍulā vuccanti. Sace pana te taṇḍule sukkhāpetvā khādanti, vaṭṭati; neva sattusaṅkhyaṃ na bhattasaṅkhyaṃ gacchanti. Puna tehi katabhattaṃ pavāretiyeva. Te taṇḍule sappitelādīsu vā pacanti, pūvaṃ vā karonti, na pavārenti. Puthukā vā tāhi katasattubhattādīni vā na pavārenti.

តែចំណែកឯទឹកសម្លសុទ្ធ ឬបបរទឹកសម្ល មិនធ្វើឱ្យកើតបវារណាឡើយ។ វៀរលែងតែអង្ករនៃធញ្ញជាតិដែលបានពោលហើយ បាយដែលធ្វើដោយវត្ថុណាមួយដទៃទៀត ដូចជាអង្ករឫស្សីជាដើម ឬមើមឈើ ឫសឈើ និងផ្លែឈើ ក៏មិនធ្វើឱ្យកើតបវារណាឡើយ ចាំបាច់ពោលទៅថ្វីដល់បបរខាប់ (ដែលធ្វើដោយរបស់ទាំងនោះ)។ តែបើសិនជាគេដាក់សាច់ត្រីនិងសាច់សត្វទៅក្នុងរបស់ទាំងនោះ រមែងធ្វើឱ្យកើតបវារណា។ ក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា លោកពោលថា "សូម្បីតែបាយដែលធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់នំផ្កាស្មៅ (បុប្ផិ) ក៏ធ្វើឱ្យកើតបវារណាដែរ"។ ដែលហៅថា បាយដើម្បីប្រយោជន៍ដល់នំផ្កាស្មៅនោះ គឺសំដៅលើអង្ករដែលគេដាក់ទៅក្នុងទឹកពុះហើយស្ងោរ ដើម្បីធ្វើជានំផ្កាស្មៅ។ តែបើសិនជាគេធ្វើអង្ករស្ងោរនោះឱ្យស្ងួតហើយទំពារស៊ី រមែងគួរ (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ) ព្រោះមិនរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណែកនៃម្សៅលីង (សត្តុ) ទាំងមិនរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណែកនៃបាយ (ភត្តៈ) ឡើយ។ មួយវិញទៀត បាយដែលធ្វើឡើងវិញដោយអង្ករស្ងោរស្ងួតទាំងនោះ រមែងធ្វើឱ្យកើតបវារណាជាប្រាកដ។ បើគេយកអង្ករទាំងនោះទៅចម្អិនក្នុងទឹកដោះថ្លា និងប្រេងជាដើមក្តី ឬធ្វើជានំក្តី មិនធ្វើឱ្យកើតបវារណាឡើយ។ ទោះបីជាអំបុកក្តី ឬម្សៅលីង បាយជាដើម ដែលធ្វើដោយអំបុកទាំងនោះក្តី ក៏មិនធ្វើឱ្យកើតបវារណាឡើយ។

Kummāso nāma yavehi katakummāso. Aññehi pana muggādīhi katakummāso pavāraṇaṃ na janeti. Sattu nāma sālivīhiyavehi katasattu. Kaṅguvarakakudrūsakasīsānipi bhajjitvā īsakaṃ koṭṭetvā thuse palāpetvā puna daḷhaṃ koṭṭetvā cuṇṇaṃ karonti. Sacepi taṃ allattā ekābaddhaṃ hoti, sattusaṅgahameva gacchati. Kharapākabhajjitānaṃ vīhīnaṃ taṇḍule koṭṭetvā denti, tampi cuṇṇaṃ sattusaṅgahameva gacchati. Samapākabhajjitānaṃ pana vīhīnaṃ vā vīhipalāpānaṃ vā taṇḍulā bhajjitataṇḍulā eva vā na pavārenti. Tesaṃ pana taṇḍulādīnaṃ cuṇṇaṃ pavāreti. Kharapākabhajjitānaṃ vīhīnaṃ kuṇḍakampi pavāreti. Samapākabhajjitānaṃ pana ātapasukkhānaṃ vā kuṇḍakaṃ na pavāreti. Lājā vā tehi katabhattasattuādīni vā na pavārenti. Bhajjitapiṭṭhaṃ vā yaṃkiñci suddhakhajjakaṃ vā na pavāreti. Macchamaṃsapūritakhajjakaṃ pana sattumodako vā pavāreti. Maccho maṃsañca pākaṭameva. Ayaṃ pana viseso – sacepi yāguṃ pivantassa yāgusitthamattāneva dve macchakhaṇḍāni vā maṃsakhaṇḍāni vā ekabhājane vā nānābhājane vā denti, tāni ce akhādanto aññaṃ yaṃkiñci pavāraṇappahonakaṃ paṭikkhipati[Pg.91], na pavāreti. Tato ekaṃ khāditaṃ, ekaṃ hatthe vā patte vā hoti, so ce aññaṃ paṭikkhipati, pavāreti. Dvepi khāditāni honti, mukhe sāsapamattampi avasiṭṭhaṃ natthi, sacepi aññaṃ paṭikkhipati, na pavāreti.

ដែលហៅថា កុម្មាសៈ គឺនំកុម្មាសដែលធ្វើដោយអង្ករយវៈ (ស្រូវសាលី)។ តែចំណែកឯនំកុម្មាសដែលធ្វើដោយសណ្តែកបាយជាដើមដទៃទៀត មិនធ្វើឱ្យកើតបវារណាឡើយ។ ដែលហៅថា សត្តុ (ម្សៅលីង) គឺម្សៅលីងដែលធ្វើដោយស្រូវសាលី ស្រូវខ្សាយ និងស្រូវយវៈ។ សូម្បីតែកួរនៃស្មៅកង្គុ ស្មៅវារកៈ និងស្មៅកុទ្រូសៈទាំងឡាយ ដែលគេលីងហើយ បុកបន្តិចបន្តួច បក់សម្រាមចេញ ហើយបុកឱ្យខ្លាំងម្តងទៀតធ្វើជាម្សៅ ទោះបីជាម្សៅនោះសើម ហើយស្អិតជាប់គ្នាជាដុំតែមួយក្តី ក៏រមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណែកនៃម្សៅលីង (សត្តុ) តែម្តង។ បើគេបុកអង្ករនៃស្រូវខ្សាយដែលលីងឱ្យឆ្អិនខ្លាំង (ក្រៀម) ហើយប្រគេន សូម្បីតែម្សៅនោះ ក៏រមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណែកនៃម្សៅលីង (សត្តុ) ដែរ។ តែចំណែកឯអង្ករនៃស្រូវខ្សាយដែលលីងឆ្អិនល្មមក្តី ឬអង្ករនៃស្រូវស្កកក្តី ឬអង្ករលីងសុទ្ធសាធក្តី មិនធ្វើឱ្យកើតបវារណាឡើយ។ តែម្សៅនៃអង្ករទាំងនោះ រមែងធ្វើឱ្យកើតបវារណា。 សូម្បីតែកន្ទក់នៃស្រូវខ្សាយដែលលីងឱ្យឆ្អិនខ្លាំង ក៏ធ្វើឱ្យកើតបវារណាដែរ។ តែចំណែកឯកន្ទក់នៃស្រូវដែលលីងឆ្អិនល្មមក្តី ឬកន្ទក់នៃស្រូវដែលស្ងួតដោយកម្តៅថ្ងៃក្តី មិនធ្វើឱ្យកើតបវារណាឡើយ។ ទោះបីជាលាជក្តី ឬបាយ ម្សៅលីងជាដើម ដែលធ្វើដោយលាជទាំងនោះក្តី ក៏មិនធ្វើឱ្យកើតបវារណាឡើយ។ ទោះបីជាម្សៅលីងក្តី ឬខាទនីយៈសុទ្ធសាធណាមួយក្តី ក៏មិនធ្វើឱ្យកើតបវារណាឡើយ។ តែចំណែកឯនំដែលញាត់ដោយសាច់ត្រីនិងសាច់សត្វក្តី ឬនំមោទកៈ (នំលដ្ឌូ) ដែលធ្វើដោយម្សៅលីងក្តី រមែងធ្វើឱ្យកើតបវារណា។ សាច់ត្រីនិងសាច់សត្វ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ តែនេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា៖ ទោះបីជាកាលភិក្ខុកំពុងផឹកបបរ គេប្រគេនដុំសាច់ត្រី ឬដុំសាច់សត្វ ២ ដុំ ដែលមានទំហំប៉ុនគ្រាប់បបរ ក្នុងចានតែមួយក្តី ឬក្នុងចានផ្សេងគ្នាក្តី បើភិក្ខុនោះមិនទាន់ទំពារស៊ីនូវដុំសាច់ទាំងនោះឡើយ ហើយឃាត់នូវភោជនដទៃណាមួយដែលល្មមនឹងធ្វើឱ្យកើតបវារណាបាន ក៏មិនហៅថាឃាត់ (មិនកើតបវារណា) ឡើយ។ ក្នុងដុំសាច់ទាំងនោះ បើភិក្ខុទំពារស៊ីអស់ ១ ដុំហើយ ហើយ ១ ដុំទៀតនៅក្នុងដៃ ឬក្នុងသបិត បើភិក្ខុនោះឃាត់នូវភោជនដទៃ រមែងហៅថាឃាត់ (កើតបវារណា)។ បើដុំសាច់ទាំងពីរ ភិក្ខុទំពារស៊ីអស់ហើយ ហើយក្នុងមាត់មិនមានសេសសល់សូម្បីតែប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃឡើយ ទោះបីជាភិក្ខុឃាត់នូវភោជនដទៃក្តី ក៏មិនកើតបវារណាឡើយ។

Kappiyamaṃsaṃ khādanto kappiyamaṃsaṃ paṭikkhipati, pavāreti. Kappiyamaṃsaṃ khādanto akappiyamaṃsaṃ paṭikkhipati, na pavāreti. Kasmā? Avatthutāya. Yañhi bhikkhuno khādituṃ vaṭṭati, taṃyeva paṭikkhipato pavāraṇā hoti. Idaṃ pana jānanto akappiyattā paṭikkhipati, ajānantopi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitameva paṭikkhipati nāma, tasmā na pavāreti. Sace pana akappiyamaṃsaṃ khādanto kappiyamaṃsaṃ paṭikkhipati, pavāreti. Kasmā? Vatthutāya. Yañhi tena paṭikkhittaṃ, taṃ pavāraṇāya vatthu. Yaṃ pana khādati, taṃ kiñcāpi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitaṃ, khādiyamānaṃ pana maṃsabhāvaṃ na jahati, tasmā pavāreti. Akappiyamaṃsaṃ khādanto akappiyamaṃsaṃ paṭikkhipati, purimanayeneva na pavāreti. Kappiyamaṃsaṃ vā akappiyamaṃsaṃ vā khādanto pañcannaṃ bhojanānaṃ yaṃkiñci kappiyabhojanaṃ paṭikkhipati, pavāreti. Kuladūsakavejjakammauttarimanussadhammārocanasāditarūpiyādīhi nibbattaṃ buddhapaṭikuṭṭhaṃ anesanāya uppannaṃ akappiyabhojanaṃ paṭikkhipati, na pavāreti. Kappiyabhojanaṃ vā akappiyabhojanaṃ vā bhuñjantopi kappiyabhojanaṃ paṭikkhipati, pavāreti. Akappiyabhojanaṃ paṭikkhipati, na pavāretīti sabbattha vuttanayeneva kāraṇaṃ veditabbaṃ.

ភិក្ខុកាលកំពុងទំពារស៊ីនូវសាច់ដែលគួរ (កប្បិយមំសៈ) ហើយឃាត់នូវសាច់ដែលគួរ រមែងកើតបវារណា។ កាលកំពុងទំពារស៊ីនូវសាច់ដែលគួរ ហើយឃាត់នូវសាច់មិនគួរ (អកប្បិយមំសៈ) មិនកើតបវារណាឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមិនមែនជាវត្ថុជាទីតាំងនៃបវារណាឡើយ។ ពីព្រោះថា សាច់ណាដែលភិក្ខុគួរទំពារស៊ីបាន កាលបើភិក្ខុឃាត់តែសាច់នោះឯង ទើបមានបវារណា។ តែចំណែកឯសាច់មិនគួរនេះ បើភិក្ខុដឹងហើយឃាត់ ព្រោះតែភាពជាសាច់មិនគួរក្តី ឬទោះបីជាមិនដឹងក្តី ក៏ឈ្មោះថាឃាត់នូវសាច់មិនគួរដែលស្ថិតនៅក្នុងឋានៈដែលត្រូវឃាត់នោះឯង ហេតុនោះ ទើបមិនកើតបវារណា។ តែបើសិនជាភិក្ខុកំពុងទំពារស៊ីនូវសាច់មិនគួរ ហើយឃាត់នូវសាច់ដែលគួរ រមែងកើតបវារណា។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះជាវត្ថុជាទីតាំងនៃបវារណា។ ពីព្រោះថា សាច់ណាដែលភិក្ខុនោះឃាត់ហើយ សាច់នោះជាវត្ថុជាទីតាំងនៃបវារណា។ តែចំណែកឯសាច់មិនគួរដែលភិក្ខុកំពុងទំពារស៊ីនោះ ទោះបីជាស្ថិតនៅក្នុងឋានៈដែលត្រូវឃាត់ក្តី តែសាច់ដែលកំពុងទំពារស៊ីនោះ មិនលះបង់នូវភាពជាសាច់ឡើយ ហេតុនោះ ទើបកើតបវារណា។ ភិក្ខុកាលកំពុងទំពារស៊ីនូវសាច់មិនគួរ ហើយឃាត់នូវសាច់មិនគួរ មិនកើតបវារណាឡើយ តាមន័យដែលបានពោលហើយខាងដើម។ ភិក្ខុកាលកំពុងទំពារស៊ីនូវសាច់ដែលគួរក្តី ឬសាច់មិនគួរក្តី ហើយឃាត់នូវកប្បិយភោជនណាមួយ ក្នុងបណ្តាភោជនទាំង ៥ រមែងកើតបវារណា។ បើភិក្ខុឃាត់នូវអកប្បិយភោជន ដែលកើតឡើងដោយអនេសនៈ (ការស្វែងរកមិនគួរ) ដែលព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធទ្រង់ខ្ពើមរអើម ដែលកើតឡើងដោយអំពើប្រទូស្តត្រកូល អំពើជាគ្រូពេទ្យ ការប្រាប់ឧត្តរិមនុស្សធម៌ និងការត្រេកអរក្នុងប្រាក់ជាដើម មិនកើតបវារណាឡើយ។ ទោះបីជាកំពុងបរិភោគនូវកប្បិយភោជនក្តី ឬអកប្បិយភោជនក្តី បើឃាត់នូវកប្បិយភោជន រមែងកើតបវារណា បើឃាត់នូវអកប្បិយភោជន មិនកើតបវារណាឡើយ ហេតុផលក្នុងសេចក្តីទាំងពួង គួរដឹងតាមន័យដែលបានពោលហើយនេះឯង។

Evaṃ ‘‘asana’’ntiādīsu yañca asnāti, yañca bhojanaṃ hatthapāse ṭhitena abhihaṭaṃ paṭikkhipanto pavāraṇaṃ āpajjati, taṃ ñatvā idāni yathā āpajjati, tassa jānanatthaṃ ayaṃ vinicchayo – ‘‘‘asanaṃ bhojana’nti ettha tāva yena ekasitthampi ajjhohaṭaṃ hoti, so sace pattamukhahatthānaṃ yattha katthaci pañcasu bhojanesu ekasmimpi sati aññaṃ pañcasu bhojanesu ekampi paṭikkhipati, pavāreti. Katthaci bhojanaṃ natthi, āmisagandhamattaṃ paññāyati, na pavāreti. Mukhe ca hatthe ca bhojanaṃ natthi, patte atthi, tasmiṃ pana āsane na bhuñjitukāmo, vihāraṃ pavisitvā bhuñjitukāmo, aññassa vā dātukāmo, tasmiṃ ce antare bhojanaṃ paṭikkhipati, na pavāreti. Kasmā? Vippakatabhojanabhāvassa upacchinnattā. Yopi aññatra gantvā bhuñjitukāmo mukhe bhattaṃ [Pg.92] gilitvā sesaṃ ādāya gacchanto antarāmagge aññaṃ bhojanaṃ paṭikkhipati, tassāpi pavāraṇā na hotī’’ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Yathā ca patte; evaṃ hatthepi. Mukhepi vā vijjamānabhojanaṃ sace anajjhoharitukāmo hoti, tasmiñca khaṇe aññaṃ paṭikkhipati, na pavāreti. Ekasmiñhi pade vuttalakkhaṇaṃ sabbattha veditabbaṃ hoti. Apica kurundiyaṃ esa nayo dassitoyeva. Vuttañhi tattha ‘‘mukhe bhattaṃ gilitaṃ, hatthe bhattaṃ vighāsādassa dātukāmo, patte bhattaṃ bhikkhussa dātukāmo, sace tasmiṃ khaṇe paṭikkhipati, na pavāretī’’ti. Hatthapāse ṭhitoti ettha pana sace bhikkhu nisinno hoti, āsanassa pacchimantato paṭṭhāya, sace ṭhito, paṇhiantato paṭṭhāya, sace nipanno, yena passena nipanno, tassa pārimantato paṭṭhāya, dāyakassa nisinnassa vā ṭhitassa vā nipannassa vā ṭhapetvā pasāritahatthaṃ yaṃ āsannataraṃ aṅgaṃ, tassa orimantena paricchinditvā aḍḍhateyyahattho ‘‘hatthapāso’’ti veditabbo. Tasmiṃ ṭhatvā abhihaṭaṃ paṭikkhipantasseva pavāraṇā hoti, na tato paraṃ.

យ៉ាងនេះ ក្នុងបាលីមានពាក្យថា "អសនំ" ជាដើម ភិក្ខុដឹងនូវសេចក្តីទាំងពួងនោះថា ភោជនណាដែលភិក្ខុកំពុងបរិភោគក្តី ឬភោជនណាដែលគេឈរក្នុងហត្ថបាសនាំមកប្រគេនក្តី កាលបើភិក្ខុឃាត់ រមែងដល់នូវបវារណា ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ដើម្បីដឹងនូវហេតុដែលភិក្ខុដល់នូវបវារណាដោយប្រការណា នេះជាវិនិច្ឆ័យ៖ ក្នុងពាក្យថា "អសនំ ភោជនំ" នេះ ជាដំបូង ភិក្ខុណាបានលេបចូលទៅក្នុងបំពង់ក សូម្បីតែបាយមួយគ្រាប់ក្តី បើភិក្ខុនោះមានភោជនណាមួយ ក្នុងបណ្តាភោជនទាំង ៥ នៅក្នុងកន្លែងណាមួយ គឺក្នុងသបិត ក្នុងមាត់ ឬក្នុងដៃ ហើយឃាត់នូវភោជនមួយដទៃទៀត ក្នុងបណ្តាភោជនទាំង ៥ រមែងកើតបវារណា។ បើភោជនមិនមានក្នុងកន្លែងណាមួយឡើយ មានប្រាកដតែត្រឹមតែក្លិនអាមិសៈប៉ុណ្ណោះ មិនកើតបវារណាឡើយ។ បើភោជនមិនមានក្នុងមាត់ និងក្នុងដៃឡើយ តែមាននៅក្នុងសបិត តែភិក្ខុមិនចង់បរិភោគនៅលើអាសនៈនោះទេ ចង់ចូលទៅបរិភោគក្នុងវិហារវិញ ឬចង់ប្រគេនដល់ភិក្ខុដទៃ បើភិក្ខុឃាត់នូវភោជនក្នុងចន្លោះពេលនោះ មិនកើតបវារណាឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះភាពជាអ្នកមានភោជនដែលបរិភោគមិនទាន់រួចរាល់ ត្រូវបានដាច់ទៅហើយ។ សូម្បីតែភិក្ខុណា ចង់ទៅបរិភោគនៅកន្លែងដទៃ លេបបាយក្នុងមាត់ហើយ កាន់យកបាយដែលសេសសល់ដើរទៅ ហើយឃាត់នូវភោជនដទៃក្នុងកណ្តាលផ្លូវ បវារណាក៏មិនមានដល់ភិក្ខុនោះដែរ នេះជាសេចក្តីដែលលោកពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា។ សេចក្តីក្នុងដៃ ក៏ដូចជាសេចក្តីក្នុងសបិតដែរ។ ឬទោះបីជាភោជនដែលមាននៅក្នុងមាត់ បើភិក្ខុមិនចង់លេបចូលទៅទេ ហើយឃាត់នូវភោជនដទៃក្នុងខណៈនោះ មិនកើតបវារណាឡើយ។ ព្រោះថាលក្ខណៈដែលពោលហើយក្នុងបទមួយ (គឺបទថា បត្តេ) គួរដឹងក្នុងបទទាំងពួង (គឺបទថា ហត្ថេ និងមុខេ) ដែរ។ មួយវិញទៀត ក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា លោកក៏បានបង្ហាញនូវន័យនេះរួចហើយដែរ ព្រោះលោកពោលទុកក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថានោះថា "បាយក្នុងមាត់ លេបអស់ហើយ បាយក្នុងដៃ ចង់ប្រគេនដល់អ្នកបរិភោគសំណល់ បាយក្នុងសបិត ចង់ប្រគេនដល់ភិក្ខុដទៃ បើឃាត់នូវភោជនក្នុងខណៈនោះ មិនកើតបវារណាឡើយ"។ តែចំណែកឯពាក្យថា "ឈរក្នុងហត្ថបាស" នេះ វិនិច្ឆ័យគួរដឹងយ៉ាងនេះ៖ បើភិក្ខុអង្គុយនៅ រាប់ចាប់ពីចុងខាងក្រោយនៃអាសនៈទៅ បើឈរនៅ រាប់ចាប់ពីចុងកែងជើងទៅ បើដេកនៅ រាប់ចាប់ពីចុងចំហៀងខ្លួនដែលដេកនោះទៅ របស់ទាយកដែលអង្គុយក្តី ឈរក្តី ដេកក្តី វៀរលែងតែដៃដែលលាតសន្ធឹងចេញ អវយវៈណាមួយដែលនៅជិតបំផុត កំណត់ដោយចុងខាងក្នុងនៃអវយវៈនោះ ចម្ងាយ ២ ហត្ថកន្លះ លោកហៅថា "ហត្ថបាស"។ ភិក្ខុដែលឃាត់នូវភោជនដែលគេនាំមកប្រគេន ដោយឈរនៅក្នុងហត្ថបាសនោះឯង ទើបកើតបវារណា ហួសពីហត្ថបាសនោះទៅ មិនកើតបវារណាឡើយ។

Abhiharatīti hatthapāsabbhantare ṭhito gahaṇatthaṃ upanāmeti. Sace pana anantaranisinnopi bhikkhu hatthe vā ūrūsu vā ādhārake vā ṭhitapattaṃ anabhiharitvāva ‘‘bhattaṃ gaṇhā’’ti vadati, taṃ paṭikkhipato pavāraṇā natthi. Bhattapacchiṃ ānetvā purato bhūmiyaṃ ṭhapetvā ‘‘gaṇhāhī’’ti vuttepi eseva nayo. Īsakaṃ pana uddharitvā vā apanāmetvā vā ‘‘gaṇhathā’’ti vutte paṭikkhipato pavāraṇā hoti. Therāsane nisinno thero dūre nisinnassa daharabhikkhussa pattaṃ pesetvā ‘‘ito odanaṃ gaṇhāhī’’ti vadati, gaṇhitvā pana gato tuṇhī tiṭṭhati, daharo ‘‘alaṃ mayha’’nti paṭikkhipati, na pavāreti. Kasmā? Therassa dūrabhāvato dūtassa ca anabhiharaṇatoti. Sace pana gahetvā āgato bhikkhu ‘‘idaṃ bhattaṃ gaṇhā’’ti vadati, taṃ paṭikkhipato pavāraṇā hoti.

ពាក្យថា "នាំមកប្រគេន" គឺសំដៅលើបុគ្គលដែលឈរនៅក្នុងហត្ថបាស ហើយបង្អោនចូលទៅជិតដើម្បីឱ្យទទួលយក។ តែបើសិនជាភិក្ខុដែលអង្គុយនៅក្បែរគ្នា ដោយមិនបានបង្អោនសបិតដែលតាំងនៅលើដៃក្តី លើភ្លៅក្តី លើជើងទ្រក្តី ចូលទៅជិតឡើយ ហើយពោលថា "សូមទទួលយកបាយចុះ" កាលបើភិក្ខុឃាត់នូវបាយនោះ បវារណាមិនមានឡើយ。 ទោះបីជាគេនាំយកកន្ត្រកបាយមកដាក់លើផែនដីនៅខាងមុខ ហើយពោលថា "សូមទទួលយកចុះ" ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ (មិនកើតបវារណាឡើយ)។ តែបើសិនជាគេលើកឡើងបន្តិចក្តី ឬបង្អោនចូលទៅជិតបន្តិចក្តី ហើយពោលថា "សូមទទួលយកចុះ" កាលបើភិក្ខុឃាត់ រមែងកើតបវារណា។ ព្រះថេរៈដែលអង្គុយលើអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈ បញ្ជូនសបិតទៅកាន់ភិក្ខុខ្ចីដែលអង្គុយនៅឆ្ងាយ ហើយពោលថា "សូមទទួលយកបាយពីក្នុងសបិតនេះចុះ" តែអ្នកនាំសារដែលកាន់យកសបិតទៅនោះឈរស្ងៀមនៅ ហើយភិក្ខុខ្ចីឃាត់ថា "ល្មមហើយសម្រាប់ខ្ញុំ" មិនកើតបវារណាឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះភាពជាអ្នកនៅឆ្ងាយនៃព្រះថេរៈផង ព្រោះការមិនបង្អោនចូលទៅជិតរបស់អ្នកនាំសារផង។ តែបើសិនជាភិក្ខុដែលកាន់យកមកនោះ ពោលថា "សូមទទួលយកបាយនេះចុះ" កាលបើភិក្ខុឃាត់នូវបាយនោះ រមែងកើតបវារណា។

Parivesanāya eko ekena hatthena odanapacchiṃ ekena kaṭacchuṃ gahetvā bhikkhū parivisati, tatra ce añño āgantvā ‘‘ahaṃ pacchiṃ dhāressāmi, tvaṃ odanaṃ dehī’’ti vatvā gahitamattakameva karoti, parivesako eva pana taṃ dhāreti, tasmā sā abhihaṭāva hoti. Tato dātukāmatāya gaṇhantaṃ paṭikkhipantassa pavāraṇā hoti. Sace [Pg.93] pana parivisakena phuṭṭhamattāva hoti, itarova naṃ dhāreti, tato dātukāmatāya gaṇhantaṃ paṭikkhipantassa pavāraṇā na hoti. Kaṭacchunā uddhaṭabhatte pana hoti. Kaṭacchuabhihāroyeva hi tassa abhihāro. Dvinnaṃ samabhārepi paṭikkhipanto pavāretiyevāti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Anantarassa bhikkhuno bhatte diyyamāne itaro pattaṃ hatthehi pidahati, pavāraṇā natthi. Kasmā? Aññassa abhihaṭe paṭikkhittattā.

ក្នុងការបម្រើភត្ត ទាយកម្នាក់កាន់កន្ត្រកបាយដោយដៃម្ខាង កាន់វែកដោយដៃម្ខាង ហើយវេរភត្តប្រគេនភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងទីនោះ បើមានទាយកម្នាក់ទៀតមកដល់ ហើយនិយាយថា «ខ្ញុំនឹងកាន់កន្ត្រកបាយនេះឯង ចូរអ្នកប្រគេនបាយចុះ» ហើយធ្វើត្រឹមតែការកាន់ទុកប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែអ្នកបម្រើភត្តនោះឯងនៅតែទ្រទ្រង់កន្ត្រកនោះដដែល ព្រោះហេតុនោះ កន្ត្រកបាយនោះ ឈ្មោះថាជាភត្តដែលអ្នកបម្រើនោះនាំចូលមកជិតហើយ។ កាលបើភិក្ខុបដិសេធទាយកដែលកំពុងដួសភត្តចេញពីកន្ត្រកនោះដោយបំណងនឹងប្រគេន ការឃាត់នោះរាប់ជាបវារណា។ បើប្រសិនបើអ្នកបម្រើភត្តគ្រាន់តែពាល់ត្រូវប៉ុណ្ណោះ ហើយម្នាក់ទៀតជាអ្នកកាន់កន្ត្រកនោះទុក កាលបើភិក្ខុបដិសេធទាយកដែលកំពុងដួសភត្តចេញពីកន្ត្រកនោះដោយបំណងនឹងប្រគេន ការឃាត់នោះមិនរាប់ជាបវារណាឡើយ។ ប៉ុន្តែបើភត្តដែលដួសឡើងដោយវែក ការឃាត់នោះរាប់ជាបវារណា ព្រោះថា ការនាំចូលមកជិតដោយវែកនោះឯង ឈ្មោះថាជាការនាំចូលមកជិតនៃភត្តនោះ។ សូម្បីក្នុងភារៈដែលមនុស្សទាំងពីរនាក់កាន់ស្មើគ្នា បើភិក្ខុឃាត់ ក៏រាប់ជាបវារណាដែរ នេះជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។ កាលបើគេកំពុងប្រគេនភត្តដល់ភិក្ខុដែលនៅបន្ទាប់ ភិក្ខុមួយរូបទៀតយកដៃទាំងពីរខ្ទប់បាត្រទុក ការឃាត់នោះមិនរាប់ជាបវារណាឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែការបដិសេធភត្តដែលគេនាំចូលមកជិតដើម្បីភិក្ខុដទៃ។

Paṭikkhepo paññāyatīti ettha vācāya abhihaṭaṃ paṭikkhipato pavāraṇā natthi. Kāyena abhihaṭaṃ pana kāyena vā vācāya vā paṭikkhipantassa pavāraṇā hotīti veditabbo.

ក្នុងពាក្យថា «ការបដិសេធប្រាកដ» នេះ ភិក្ខុដែលបដិសេធភត្តដែលគេនាំចូលមកជិតដោយវាចា ការឃាត់នោះមិនរាប់ជាបវារណាឡើយ។ ប៉ុន្តែភត្តដែលគេនាំចូលមកជិតដោយកាយ ភិក្ខុដែលបដិសេធដោយកាយក្តី ដោយវាចាក្តី គប្បីដឹងថា ការឃាត់នោះរាប់ជាបវារណា។

Tattha kāyena paṭikkhepo nāma aṅguliṃ vā hatthaṃ vā macchikabījaniṃ vā cīvarakaṇṇaṃ vā cāleti, bhamukāya vā ākāraṃ karoti, kuddho vā oloketi, vācāya paṭikkhepo nāma ‘‘ala’’nti vā, ‘‘na gaṇhāmī’’ti vā, ‘‘mā ākirā’’ti vā, ‘‘apagacchā’’ti vā vadati; evaṃ yena kenaci ākārena kāyena vā vācāya vā paṭikkhitte pavāraṇā hoti.

ក្នុងសេចក្តីនោះ ការបដិសេធដោយកាយ គឺការគ្រវីម្រាមដៃក្តី គ្រវីដៃក្តី គ្រវីផ្លិតដេញរុយក្តី គ្រវីជាយចីវរក្តី ធ្វើអាការៈដោយចិញ្ចើម (ញាក់ចិញ្ចើម) ក្តី ឬខឹងហើយសម្លឹងមើលក្តី។ ការបដិសេធដោយវាចា គឺការនិយាយថា «ល្មមហើយ» ក្តី «ខ្ញុំមិនទទួលទេ» ក្តី «កុំចាក់ចុះឡើយ» ក្តី «ចូរថយចេញទៅ» ក្តី។ កាលបើភិក្ខុបដិសេធដោយអាការៈណាមួយ ដោយកាយក្តី ដោយវាចាក្តី យ៉ាងនេះ ការឃាត់នោះរាប់ជាបវារណា។

Eko abhihaṭe bhatte pavāraṇāya bhīto hattha apanetvā punappunaṃ patte odanaṃ ākirantaṃ ‘‘ākira ākira koṭṭetvā pūrehī’’ti vadati, ettha kathanti? Mahāsumatthero tāva ‘‘anākiraṇatthāya vuttattā pavāraṇā hotī’’ti āha. Mahāpadumatthero pana ‘‘‘ākira pūrehī’ti vadantassa nāma ‘kassaci pavāraṇā atthī’ti vatvā ‘na pavāretī’’’ti āha. Aparo bhattaṃ abhiharantaṃ bhikkhuṃ sallakkhetvā ‘‘kiṃ āvuso itopi kiñci gaṇhissasi, dammi te kiñcī’’ti āha. Tatrāpi ‘‘‘evaṃ nāgamissatī’ti vuttattā ‘pavāraṇā hotī’’’ti mahāsumatthero āha. Mahāpadumatthero pana ‘‘‘gaṇhissasī’ti vadantassa nāma ‘kassaci pavāraṇā atthī’ti vatvā ‘na pavāretī’’’ti āha.

ភិក្ខុមួយរូប កាលដែលគេនាំភត្តមកជិតហើយ ខ្លាចក្រែងកើតបវារណា ក៏ដកដៃចេញ ហើយនិយាយទៅកាន់ទាយកដែលកំពុងចាក់បាយចុះក្នុងបាត្ររឿយៗថា «ចូរចាក់ចុះ ចូរចាក់ចុះ ចូរសង្កត់ឲ្យណែនហើយបំពេញចុះ» ក្នុងរឿងនេះ តើដូចម្តេច? ជាដំបូង ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា «ព្រោះនិយាយក្នុងន័យមិនចង់ឲ្យចាក់ចុះ ការឃាត់នោះរាប់ជាបវារណា»។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «ការឃាត់របស់បុគ្គលដែលនិយាយថា 'ចូរចាក់ចុះ ចូរបំពេញចុះ' នោះ តើមានដែរឬ?» ហើយពោលថា «មិនរាប់ជាបវារណាឡើយ»។ ភិក្ខុមួយរូបទៀត សម្គាល់ឃើញភិក្ខុដែលកំពុងនាំភត្តមក ហើយនិយាយថា «ម្នាលអាវុសោ លោកនឹងទទួលអ្វីពីបាត្រនេះទៀតឬទេ ខ្ញុំនឹងប្រគេនលោកបន្តិចបន្តួច?»។ សូម្បីក្នុងរឿងនោះ ព្រះមហាសុមត្ថេរក៏ពោលថា «ព្រោះនិយាយដោយគិតថា 'ធ្វើបែបនេះ លោកនឹងមិនមកជិតឡើយ' ហេតុនោះ ការឃាត់នោះរាប់ជាបវារណា»។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «ការឃាត់របស់បុគ្គលដែលនិយាយថា 'លោកនឹងទទួលឬ' នោះ តើមានដែរឬ?» ហើយពោលថា «មិនរាប់ជាបវារណាឡើយ»។

Eko samaṃsakaṃ rasaṃ abhiharitvā ‘‘rasaṃ gaṇhathā’’ti vadati, taṃ sutvā paṭikkhipato pavāraṇā natthi. ‘‘Maccharasaṃ maṃsarasa’’nti vutte paṭikkhipato hoti, ‘‘idaṃ gaṇhathā’’ti vuttepi hotiyeva. Maṃsaṃ visuṃ katvā ‘‘maṃsarasaṃ gaṇhathā’’ti vadati, tattha ce sāsapamattampi maṃsakhaṇḍaṃ atthi[Pg.94], taṃ paṭikkhipato pavāraṇā hoti. Sace pana parissāvito hoti, ‘‘vaṭṭatī’’ti abhayatthero āha.

ទាយកម្នាក់នាំយកទឹកស៊ុបដែលមានសាច់មកប្រគេន ហើយនិយាយថា «សូមលោកទទួលទឹកស៊ុបចុះ» ភិក្ខុឮពាក្យនោះហើយបដិសេធ ការឃាត់នោះមិនរាប់ជាបវារណាឡើយ。 កាលបើទាយកនិយាយថា «សូមទទួលទឹកស៊ុបត្រី» ឬ «សូមទទួលទឹកស៊ុបសាច់» បើភិក្ខុបដិសេធ ការឃាត់នោះរាប់ជាបវារណា សូម្បីកាលបើទាយកនិយាយថា «សូមទទួលរបស់នេះចុះ» បើភិក្ខុបដិសេធ ក៏រាប់ជាបវារណាដែរ។ បើទាយកដកសាច់ចេញដោយឡែក ហើយនិយាយថា «សូមទទួលទឹកស៊ុបសាច់ចុះ» បើក្នុងទឹកស៊ុបនោះ សូម្បីតែបំណែកសាច់ប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃក៏នៅមានដែរ កាលបើភិក្ខុបដិសេធទឹកស៊ុបនោះ ការឃាត់នោះរាប់ជាបវារណា។ ប៉ុន្តែបើទឹកស៊ុបនោះត្រូវបានគេចម្រោះហើយ ព្រះអភយត្ថេរពោលថា «គួរ (មិនរាប់ជាបវារណាឡើយ)»។

Maṃsarasena āpucchantaṃ mahāthero ‘‘muhuttaṃ āgamehī’’ti vatvā ‘‘thālakaṃ āvuso āharā’’ti āha. Ettha kathanti? Mahāsumatthero tāva ‘‘abhihārakassa gamanaṃ paṭhamaṃ upacchinnaṃ, tasmā pavāretī’’ti āha. Mahāpadumatthero pana ‘‘ayaṃ kuhiṃ gacchati, kīdisaṃ etassa gamanaṃ, gaṇhantassāpi nāma pavāraṇā atthī’’ti vatvā ‘‘na pavāretī’’ti āha. Kaḷīrapanasādīhi missetvā maṃsaṃ pacanti, taṃ gahetvā ‘‘kaḷīrasūpaṃ gaṇhatha, panasabyañjanaṃ gaṇhathā’’ti vadanti, evampi na pavāreti. Kasmā? Apavāraṇārahassa nāmena vuttattā. Sace pana ‘‘macchasūpaṃ maṃsasūpa’’nti vā ‘‘imaṃ gaṇhathā’’ti vā vadanti, pavāreti. Maṃsakarambako nāma hoti, taṃ dātukāmopi ‘‘karambakaṃ gaṇhathā’’ti vadati, vaṭṭati; na pavāreti. ‘‘Maṃsakarambaka’’nti vā ‘‘ida’’nti vā vutte pana pavāreti. Eseva nayo sabbesu macchamaṃsamissakesu.

កាលបើទាយកសួរនាំដោយទឹកស៊ុបសាច់ ព្រះមហាថេរពោលថា «ចូររង់ចាំមួយរំពេចសិន» ហើយនិយាយថា «ម្នាលអាវុសោ ចូរនាំយកចានកំប៉ុងមក»។ ក្នុងរឿងនេះ តើដូចម្តេច? ជាដំបូង ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា «ព្រោះការដើរទៅរបស់អ្នកនាំមកត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ជាមុនហើយ ហេតុនោះ ការឃាត់នោះរាប់ជាបវារណា»។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «ទាយកនេះនឹងទៅណា ការដើរទៅរបស់ទាយកនេះមានសភាពដូចម្តេច សូម្បីការឃាត់របស់ភិក្ខុដែលកំពុងទទួលយក តើមានដែរឬ?» ហើយពោលថា «មិនរាប់ជាបវារណាឡើយ»។ គេស្លសាច់លាយដោយទំពាំង និងខ្នុរជាដើម ទាយកកាន់យកសម្លនោះមកហើយនិយាយថា «សូមទទួលសម្លទំពាំងចុះ សូមទទួលសម្លខ្នុរចុះ» សូម្បីនិយាយយ៉ាងនេះ ក៏មិនរាប់ជាបវារណាឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែទាយកហៅឈ្មោះសម្លដែលមិនគួរដល់បវារណា។ ប៉ុន្តែបើទាយកនិយាយថា «សូមទទួលសម្លត្រី» ឬ «សូមទទួលសម្លសាច់» ឬនិយាយថា «សូមទទួលរបស់នេះចុះ» ការឃាត់នោះរាប់ជាបវារណា។ របស់ដែលលាយដោយសាច់ ឈ្មោះថា មំសករម្ពកៈ (បាយលាយសាច់) មាននៅ សូម្បីទាយកចង់ប្រគេនរបស់នោះ តែនិយាយថា «សូមទទួលកម្ពរៈ (បាយលាយ) ចុះ» យ៉ាងនេះ គួរ (មិនរាប់ជាបវារណាឡើយ)។ ប៉ុន្តែបើទាយកនិយាយថា «សូមទទួលមំសករម្ពកៈ» ឬនិយាយថា «សូមទទួលរបស់នេះចុះ» ការឃាត់នោះរាប់ជាបវារណា។ វិធីនេះឯង គប្បីអនុវត្តក្នុងរបស់ដែលលាយដោយត្រីនិងសាច់ទាំងអស់។

Yo pana nimantane bhuñjamāno maṃsaṃ abhihaṭaṃ ‘‘uddissa kata’’nti maññamāno paṭikkhipati, pavāritova hotīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Missakakathā pana kurundiyaṃ suṭṭhu vuttā. Evañhi tattha vuttaṃ – piṇḍapātacāriko bhikkhu bhattamissakaṃ yāguṃ āharitvā ‘‘yāguṃ gaṇhathā’’ti vadati, na pavāreti. ‘‘Bhattaṃ gaṇhathā’’ti vutte pavāreti. Kasmā? Yenāpucchito, tassa atthitāya. Ayamettha adhippāyo – ‘‘yāgumissakaṃ gaṇhathā’’ti vadati, tatra ce yāgu bahutarā vā hoti samasamā vā, na pavāreti. Yāgu mandā, bhattaṃ bahutaraṃ, pavāreti. Idañca sabbaaṭṭhakathāsu vuttattā na sakkā paṭikkhipituṃ, kāraṇaṃ panettha duddasaṃ. ‘‘Bhattamissakaṃ gaṇhathā’’ti vadati, bhattaṃ bahukaṃ vā samaṃ vā appataraṃ vā hoti, pavāretiyeva. Bhattaṃ vā yāguṃ vā anāmasitvā ‘‘missakaṃ gaṇhathā’’ti vadati, tatra ce bhattaṃ bahutaraṃ vā samakaṃ vā hoti, pavāreti. Appataraṃ na pavāreti. Idañca karambakena na samānetabbaṃ. Karambako hi maṃsamissakopi hoti amaṃsamissakopi, tasmā ‘‘karambaka’’nti vutte pavāraṇā natthi. Idaṃ pana bhattamissakameva. Ettha vuttanayeneva pavāraṇā hoti. Bahurase bhatte rasaṃ, bahukhīre khīraṃ bahusappimhi ca [Pg.95] pāyāse sappiṃ gaṇhathāti visuṃ katvā deti, taṃ paṭikkhipato pavāraṇā natthi.

ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាកាលកំពុងឆាន់ក្នុងទីនិមន្តន៍ បដិសេធសាច់ដែលគេនាំមកជិត ដោយសម្គាល់ថា «ជាសាច់ដែលគេធ្វើចំពោះ (ឧទ្ទិសចំពោះខ្លួន)» ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាអ្នកឃាត់ភត្តហើយ នេះជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។ ចំណែកឯរឿងលាយឡំគ្នា (មិស្សកកថា) ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពោលទុកយ៉ាងល្អក្នុងកុរុន្ទី។ ព្រោះថា ក្នុងកុរុន្ទីនោះ លោកពោលទុកយ៉ាងនេះថា ភិក្ខុអ្នកត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត នាំយកយាគូដែលលាយដោយភត្តមក ហើយនិយាយថា «សូមទទួលយាគូចុះ» យ៉ាងនេះ មិនរាប់ជាបវារណាឡើយ។ កាលបើទាយកនិយាយថា «សូមទទួលភត្តចុះ» បើភិក្ខុបដិសេធ រាប់ជាបវារណា។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែភត្តដែលទាយកសួរនាំនោះ មានពិតប្រាកដ។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងរឿងនេះ មានដូចតទៅ៖ បើទាយកនិយាយថា «សូមទទួលរបស់ដែលលាយដោយយាគូចុះ» បើក្នុងរបស់នោះ យាគូច្រើនជាងក្តី ស្មើគ្នាក្តី មិនរាប់ជាបវារណាឡើយ។ បើយាគូតិច ភត្តច្រើនជាង ការឃាត់នោះរាប់ជាបវារណា។ សេចក្តីនេះ ព្រោះមានពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួង ហេតុនោះ មិនអាចនឹងបដិសេធបានឡើយ ប៉ុន្តែហេតុក្នុងរឿងនេះ គប្បីឃើញបានដោយកម្រ។ បើទាយកនិយាយថា «សូមទទួលរបស់ដែលលាយដោយភត្តចុះ» ទោះបីភត្តច្រើនក្តី ស្មើគ្នាក្តី តិចជាងក្តី ក៏រាប់ជាបវារណាដដែល។ បើទាយកមិនបញ្ចេញឈ្មោះភត្ត ឬយាគូឡើយ ហើយនិយាយថា «សូមទទួលរបស់លាយគ្នានេះចុះ» បើក្នុងរបស់នោះ ភត្តច្រើនជាងក្តី ស្មើគ្នាក្តី រាប់ជាបវារណា។ បើភត្តតិចជាង មិនរាប់ជាបវារណាឡើយ។ សេចក្តីនេះ មិនគប្បីប្រៀបធៀបនឹងកម្ពរៈឡើយ ព្រោះថាកម្ពរៈនោះ ជារបស់លាយដោយសាច់ក្តី មិនលាយដោយសាច់ក្តី ហេតុនោះ កាលបើទាយកនិយាយថា «សូមទទួលកម្ពរៈចុះ» ការឃាត់នោះមិនរាប់ជាបវារណាឡើយ។ ប៉ុន្តែរបស់នេះ ជារបស់លាយដោយភត្តពិតប្រាកដ ក្នុងរបស់លាយដោយភត្តនេះ ការឃាត់រាប់ជាបវារណា តាមវិធីដែលពោលហើយនោះឯង។ ក្នុងភត្តដែលមានទឹកស៊ុបច្រើន ទាយកដកយកតែទឹកស៊ុបមកប្រគេនថា «សូមទទួលទឹកស៊ុបចុះ» ក្នុងភត្តដែលមានទឹកដោះស្រស់ច្រើន ទាយកដកយកតែទឹកដោះស្រស់មកប្រគេនថា «សូមទទួលទឹកដោះស្រស់ចុះ» ឬក្នុងឃីរភត្តដែលមានទឹកដោះថ្លាច្រើន ទាយកដកយកតែទឹកដោះថ្លាមកប្រគេនថា «សូមទទួលទឹកដោះថ្លាចុះ» យ៉ាងនេះ កាលបើភិក្ខុបដិសេធរបស់ទាំងនោះ ការឃាត់នោះមិនរាប់ជាបវារណាឡើយ។

Yo pana gacchanto pavāreti, so gacchantova bhuñjituṃ labhati. Kaddamaṃ vā udakaṃ vā patvā ṭhitena atirittaṃ kāretabbaṃ. Sace antarā nadī pūrā hoti, nadītīre gumbaṃ anupariyāyantena bhuñjitabbaṃ. Atha nāvā vā setu vā atthi, taṃ abhiruhitvāpi caṅkamantenava bhuñjitabbaṃ, gamanaṃ na upacchinditabbaṃ. Yāne vā hatthiassapiṭṭhe vā candamaṇḍale vā sūriyamaṇḍale vā nisīditvā pavāritena yāva majjhanhikaṃ, tāva tesu gacchantesupi nisinneneva bhuñjitabbaṃ. Yo ṭhito pavāreti, ṭhiteneva, yo nisinno pavāreti, nisinneneva bhuñjitabbaṃ. Taṃ taṃ iriyāpathaṃ kopentena atirittaṃ kāretabbaṃ. Yo ukkuṭiko nisīditvā pavāreti, tena ukkuṭikeneva bhuñjitabbaṃ. Tassa pana heṭṭhā palālapīṭhaṃ vā kiñci vā nisīdanakaṃ dātabbaṃ. Pīṭhake nisīditvā pavāritena āsanaṃ acāletvāva catasso disā parivattantena bhuñjituṃ labbhati. Mañce nisīditvā pavāritena ito vā etto vā saṃsarituṃ na labbhati. Sace pana naṃ saha mañcena ukkhipitvā aññatra nenti, vaṭṭati. Nipajjitvā pavāritena nipanneneva bhuñjitabbaṃ. Parivattantena yena passena nipanno, tassa ṭhānaṃ nātikkametabbaṃ.

ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាដើរទៅបណ្តើរ ធ្វើបវារណា (ឃាត់ភត្ត) បណ្តើរ ភិក្ខុនោះគប្បីបានឆាន់ក្នុងខណៈដែលកំពុងដើរទៅនោះឯង។ បើភិក្ខុនោះទៅដល់ភក់ ឬទឹក ហើយឈរ ភិក្ខុនោះត្រូវធ្វើវិន័យកម្មឲ្យជាភត្តជារបស់ដែលធ្វើទុកជាអតិរេក (អតិរិត្តកម្ម) សិន ទើបឆាន់បាន។ បើក្នុងរវាងផ្លូវ មានស្ទឹងដ៏ពេញប្រៀប ភិក្ខុនោះត្រូវដើរព័ទ្ធជុំវិញគុម្ពឈើនៅក្បែរច្រាំងស្ទឹង ហើយឆាន់ចុះ។ បើមានទូក ឬស្ពាន ភិក្ខុនោះត្រូវឡើងជិះទូក ឬឡើងលើស្ពាននោះ ហើយដើរចង្ក្រមឆាន់ចុះ មិនត្រូវកាត់ផ្តាច់ការដើរឡើយ។ ភិក្ខុដែលអង្គុយលើឡាន (យាន) ក្តី លើខ្នងដំរី ឬខ្នងសេះក្តី លើមណ្ឌលព្រះចន្ទក្តី លើមណ្ឌលព្រះអាទិត្យក្តី ហើយធ្វើបវារណា ភិក្ខុនោះត្រូវអង្គុយឆាន់ក្នុងយានទាំងនោះដែលកំពុងតែទៅ រហូតដល់វេលាថ្ងៃត្រង់។ ភិក្ខុណាឈរធ្វើបវារណា ត្រូវឈរឆាន់ ភិក្ខុណាអង្គុយធ្វើបវារណា ត្រូវអង្គុយឆាន់។ ភិក្ខុណាកាលផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថនោះៗ ត្រូវធ្វើអតិរិត្តកម្មសិន។ ភិក្ខុណាអង្គុយច្រហោងធ្វើបវារណា ភិក្ខុនោះត្រូវអង្គុយច្រហោងឆាន់។ ប៉ុន្តែ គេត្រូវប្រគេនតាំងចំបើង ឬកម្រាលអង្គុយណាមួយនៅខាងក្រោមភិក្ខុនោះ។ ភិក្ខុដែលអង្គុយលើតាំងតូចហើយធ្វើបវារណា មិនត្រូវរំកិលអាសនៈឡើយ តែអាចបែរទៅកាន់ទិសទាំងបួន ហើយឆាន់បាន។ ភិក្ខុដែលអង្គុយលើគ្រែហើយធ្វើបវារណា មិនអាចរំកិលទៅខាងនេះ ឬខាងនោះបានឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើគេលើកភិក្ខុនោះព្រមទាំងគ្រែទៅកាន់ទីដទៃ គួរ (ឆាន់បាន)។ ភិក្ខុដែលគេងធ្វើបវារណា ត្រូវគេងឆាន់។ កាលបើប្រែខ្លួន មិនត្រូវឲ្យហួសទីកន្លែងនៃចំហៀងខ្លួនដែលខ្លួនគេងនោះឡើយ។

Anatirittanti na atirittaṃ; na adhikanti attho. Taṃ pana yasmā kappiyakatādīhi sattahi vinayakammākārehi akataṃ vā gilānassa anadhikaṃ vā hoti, tasmā padabhājane ‘‘akappiyakata’’ntiādi vuttaṃ. Tattha akappiyakatanti yaṃ tattha phalaṃ vā kandamūlādi vā pañcahi samaṇakappehi kappiyaṃ akataṃ; yañca akappiyamaṃsaṃ vā akappiyabhojanaṃ vā, etaṃ akappiyaṃ nāma. Taṃ akappiyaṃ ‘‘alametaṃ sabba’’nti evaṃ atirittaṃ katampi akappiyakatanti veditabbaṃ. Appaṭiggahitakatanti bhikkhunā appaṭiggahitaṃyeva purimanayeneva atirittaṃ kataṃ. Anuccāritakatanti kappiyaṃ kārāpetuṃ āgatena bhikkhunā īsakampi anukkhittaṃ vā anapanāmitaṃ vā kataṃ. Ahatthapāse katanti kappiyaṃ kārāpetuṃ āgatassa hatthapāsato bahi ṭhitena kataṃ. Abhuttāvinā katanti yo ‘‘alametaṃ sabba’’nti atirittaṃ karoti, tena pavāraṇappahonakaṃ bhojanaṃ abhuttena kataṃ. Bhuttāvinā pavāritena āsanā vuṭṭhitena katanti idaṃ uttānameva. Alametaṃ sabbanti avuttanti vacībhedaṃ katvā evaṃ avuttaṃ hoti. Iti imehi [Pg.96] sattahi vinayakammākārehi yaṃ atirittaṃ kappiyaṃ akataṃ, yañca na gilānātirittaṃ, tadubhayampi anatirittanti veditabbaṃ.

ពាក្យថា «អនតិរិត្តំ» សេចក្តីថា មិនមែនជាភត្តដែលធ្វើទុកជាអតិរេក គឺមិនមែនជាភត្តដែលលើស។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែភត្តនោះ ជារបស់ដែលមិនបានធ្វើដោយអាការៈនៃវិន័យកម្មទាំង ៧ យ៉ាង មានការធ្វើឲ្យជាកប្បិយៈជាដើមក្តី ឬមិនមែនជាភត្តដែលសល់របស់ភិក្ខុឈឺក្តី ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនី ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា «អកប្បិយភូតំ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «អកប្បិយកម្ម» គឺ ផលាផលក្តី មើមឈើជាដើមក្តី ក្នុងបាត្រនោះ ដែលភិក្ខុមិនបានធ្វើឲ្យជាកប្បិយៈដោយសមណកប្បទាំង ៥ យ៉ាង មួយវិញទៀត សាច់ដែលមិនគួរក្តី ភោជនដែលមិនគួរក្តី របស់នោះឈ្មោះថា អកប្បិយៈ។ សូម្បីរបស់ដែលជាអកប្បិយៈនោះ ទោះបីភិក្ខុធ្វើឲ្យជាអតិរេកដោយពាក្យថា «របស់ទាំងអស់នេះល្មមហើយ» យ៉ាងនេះក្តី ក៏គប្បីដឹងថាជា «អកប្បិយកម្ម» ដែរ។ ពាក្យថា «អប្បដិគ្គហិតកម្ម» គឺ ភោជនដែលភិក្ខុមិនទាន់បានទទួលប្រគេនសោះ ហើយធ្វើឲ្យជាអតិរេកដោយវិធីមុននោះឯង។ ពាក្យថា «អនុច្ចារិតកម្ម» គឺ ភោជនដែលភិក្ខុដែលមកដើម្បីឲ្យគេធ្វើឲ្យជាកប្បិយៈ មិនបានលើកឡើងបន្តិចបន្តួចក្តី មិនបានបង្អោនទៅក្តី ហើយធ្វើ (អតិរិត្តកម្ម)។ ពាក្យថា «អហត្ថបាសកម្ម» គឺ ភោជនដែលភិក្ខុដែលឈរនៅខាងក្រៅហត្ថបាសរបស់ភិក្ខុដែលមកដើម្បីឲ្យគេធ្វើឲ្យជាកប្បិយៈ ហើយធ្វើ (អតិរិត្តកម្ម)។ ពាក្យថា «អភុត្តាវីកម្ម» គឺ ភោជនដែលភិក្ខុណាធ្វើឲ្យជាអតិរេកដោយពាក្យថា «របស់ទាំងអស់នេះល្មមហើយ» ភិក្ខុនោះមិនទាន់បានឆាន់ភោជនដែលល្មមដល់ការឃាត់ភត្តឡើយ ហើយធ្វើ (អតិរិត្តកម្ម)។ ពាក្យថា «ភុត្តាវីបវារិតេន អាសនា វុដ្ឋិតេន កតំ» នេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ពាក្យថា «អលមេតំ សព្វន្តិ អវុត្តំ» គឺ មិនបានបញ្ចេញវាចាពោលយ៉ាងនេះថា «របស់ទាំងអស់នេះល្មមហើយ»។ គប្បីដឹងថា ភោជនណាដែលមិនបានធ្វើឲ្យជាអតិរេកដ៏គួរ ដោយអាការៈនៃវិន័យកម្មទាំង ៧ យ៉ាងនេះក្តី ភោជនណាដែលមិនមែនជាភត្តដែលសល់របស់ភិក្ខុឈឺក្តី ភោជនទាំងពីរយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថា «អនតិរិត្ត» (ភត្តដែលមិនបានធ្វើទុកជាអតិរេក)។

Atirittaṃ pana tasseva paṭipakkhanayena veditabbaṃ. Apicettha bhuttāvinā kataṃ hotīti anantare nisinnassa sabhāgassa bhikkhuno pattato ekampi sitthaṃ vā maṃsahīraṃ vā khāditvā katampi bhuttāvināva kataṃ hotīti veditabbaṃ. Āsanā avuṭṭhitenāti ettha pana asammohatthaṃ ayaṃ vinicchayo – dve bhikkhū pātova bhuñjamānā pavāritā honti – ekena tattheva nisīditabbaṃ, itarena niccabhattaṃ vā salākabhattaṃ vā ānetvā upaḍḍhaṃ tassa bhikkhuno patte ākiritvā hatthaṃ dhovitvā sesaṃ tena bhikkhunā kappiyaṃ kārāpetvā bhuñjitabbaṃ. Kasmā? Yañhi tassa hatthe laggaṃ, taṃ akappiyaṃ hoti. Sace pana paṭhamaṃ nisinno bhikkhu sayameva tassa pattato hatthena gaṇhāti, hatthadhovanakiccaṃ natthi. Sace pana evaṃ kappiyaṃ kārāpetvā bhuñjantassa puna kiñci byañjanaṃ vā khādanīyaṃ vā patte ākiranti, yena paṭhamaṃ kappiyaṃ kataṃ, so puna kātuṃ na labhati. Yena akataṃ, tena kātabbaṃ. Yañca akataṃ, taṃ kātabbaṃ. ‘‘Yena akata’’nti aññena bhikkhunā yena paṭhamaṃ na kataṃ, tena kātabbaṃ. ‘‘Yañca akata’’nti yena paṭhamaṃ kappiyaṃ kataṃ, tenāpi yaṃ akataṃ taṃ kātabbaṃ. Paṭhamabhājane pana kātuṃ na labbhati. Tattha hi kariyamānaṃ paṭhamaṃ katena saddhiṃ kataṃ hoti, tasmā aññasmiṃ bhājane kātuṃ vaṭṭatīti adhippāyo. Evaṃ kataṃ pana tena bhikkhunā paṭhamaṃ katena saddhiṃ bhuñjituṃ vaṭṭati.

ចំណែកឯពាក្យថា អតិរិត្តំ (អាហារដែលធ្វើឲ្យជាអតិរេក) គប្បីជ្រាបដោយវិធីផ្ទុយគ្នាពីអនតិរិត្តនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងអធិការនេះ ពាក្យថា 'ភិក្ខុឆាន់រួចហើយធ្វើ' គប្បីជ្រាបថា ភិក្ខុដែលអង្គុយនៅក្នុងទីជិតគ្នា មានសភាគគ្នា បានយកបាយសូម្បីតែមួយគ្រាប់ ឬសាច់មួយដុំពីបាត្ររបស់ភិក្ខុនោះមកឆាន់ ហើយធ្វើ (អតិរេក) ក៏ឈ្មោះថា ភិក្ខុឆាន់រួចហើយធ្វើដែរ។ ចំណែកឯពាក្យថា 'មិនក្រោកពីអាសនៈ' ក្នុងសេចក្តីនេះ មានការវិនិច្ឆ័យដើម្បីកុំឲ្យវង្វេងដូចតទៅនេះ៖ ភិក្ខុពីររូបកំពុងឆាន់ក្នុងពេលព្រឹក ត្រូវបានវារៈ (ឃាត់ខាំ) ហើយ ភិក្ខុមួយរូបត្រូវអង្គុយនៅក្នុងទីនោះឯង ភិក្ខុមួយរូបទៀតនាំយកនិច្ចភត្ត ឬសលាកភត្តមក ចាក់ពាក់កណ្តាលទៅក្នុងបាត្ររបស់ភិក្ខុដែលអង្គុយនោះ លាងដៃរួចហើយ ភិក្ខុនោះត្រូវធ្វើអាហារដែលសេសសល់ឲ្យជាកប្បិយ (ធ្វើអតិរេក) ហើយសឹមឆាន់។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា អាហារណាដែលជាប់នឹងដៃរបស់ភិក្ខុនោះ អាហារនោះជាអកប្បិយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុដែលអង្គុយមុននោះ យកដៃចាប់យកពីបាត្ររបស់ភិក្ខុនោះដោយខ្លួនឯង កិច្ចក្នុងការលាងដៃក៏មិនមាន។ ប្រសិនបើភិក្ខុដែលធ្វើកប្បិយរួចហើយកំពុងឆាន់យ៉ាងនេះ គេយកសម្ល ឬខាទនីយៈណាមួយមកចាក់ដាក់ក្នុងបាត្រទៀត ភិក្ខុដែលបានធ្វើកប្បិយមុននោះ មិនអាចធ្វើម្តងទៀតបានឡើយ។ ភិក្ខុណាដែលមិនទាន់បានធ្វើ ភិក្ខុនោះត្រូវធ្វើ។ ម្យ៉ាងទៀត អាហារណាដែលមិនទាន់បានធ្វើ អាហារនោះត្រូវធ្វើ។ ពាក្យថា 'ភិក្ខុណាដែលមិនទាន់បានធ្វើ' គឺភិក្ខុដទៃដែលមិនបានធ្វើក្នុងគ្រាដំបូង ត្រូវធ្វើ។ ពាក្យថា 'អាហារណាដែលមិនទាន់បានធ្វើ' គឺសូម្បីតែភិក្ខុដែលបានធ្វើកប្បិយក្នុងគ្រាដំបូងនោះ ក៏អាចធ្វើអាហារដែលមិនទាន់បានធ្វើនោះបានដែរ។ ប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើក្នុងភាជន៍ដំបូងបានឡើយ។ ព្រោះថា កាលបើធ្វើក្នុងភាជន៍ដំបូងនោះ អាហារដែលធ្វើថ្មី នឹងច្រឡំជាមួយអាហារដែលបានធ្វើរួចហើយពីដំបូង ហេតុនោះ គប្បីធ្វើក្នុងភាជន៍ដទៃ នេះជាអធិប្បាយ។ ចំណែកឯអាហារដែលបានធ្វើរួចហើយយ៉ាងនេះ ភិក្ខុនោះគប្បីឆាន់រួមជាមួយអាហារដែលបានធ្វើរួចហើយពីដំបូងបាន។

Kappiyaṃ karontena ca na kevalaṃ patteyeva, kuṇḍepi pacchiyampi yattha katthaci purato ṭhapetvā onāmitabhājane kātabbaṃ. Taṃ sacepi bhikkhusataṃ pavāritaṃ hoti, sabbesaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati, appavāritānampi vaṭṭati. Yena pana kappiyaṃ kataṃ, tassa na vaṭṭati. Sacepi pavāretvā piṇḍāya paviṭṭhaṃ bhikkhuṃ pattaṃ gahetvā avassaṃ bhuñjanake maṅgalanimantane nisīdāpenti, atirittaṃ kāretvāva bhuñjitabbaṃ. Sace tattha añño bhikkhu natthi, āsanasālaṃ vā vihāraṃ vā pattaṃ pesetvā kāretabbaṃ. Kappiyaṃ karontena pana anupasampannassa hatthe ṭhitaṃ na kātabbaṃ. Sace āsanasālāyaṃ abyatto bhikkhu hoti, sayaṃ gantvā kappiyaṃ kārāpetvā ānetvā bhuñjitabbaṃ.

ម្យ៉ាងទៀត កាលបើភិក្ខុធ្វើកប្បិយ (ធ្វើអតិរេក) មិនមែនធ្វើតែក្នុងបាត្រប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែក្នុងឆ្នាំង ក្នុងកញ្ជើ ឬក្នុងភាជន៍ណាមួយដែលដាក់នៅខាងមុខ ហើយផ្អៀងចុះ ក៏គប្បីធ្វើបានដែរ។ អាហារនោះ សូម្បីតែភិក្ខុមួយរយរូបដែលបានឃាត់ខាំហើយ ក៏សមគួរនឹងឆាន់បានទាំងអស់គ្នា សូម្បីតែភិក្ខុដែលមិនទាន់បានឃាត់ខាំ ក៏សមគួរនឹងឆាន់បានដែរ។ ប៉ុន្តែភិក្ខុណាដែលជាអ្នកធ្វើកប្បិយនោះ មិនសមគួរនឹងឆាន់ឡើយ។ ប្រសិនបើគេនិមន្តភិក្ខុដែលបានឃាត់ខាំហើយ កំពុងដើរទៅបិណ្ឌបាត ឲ្យអង្គុយក្នុងពិធីមង្គលដែលត្រូវតែឆាន់ ដោយទទួលយកបាត្រទៅ ភិក្ខុនោះត្រូវតែធ្វើឲ្យជាអតិរេកសិន ទើបឆាន់បាន។ ប្រសិនបើនៅក្នុងទីនោះគ្មានភិក្ខុដទៃទេ ត្រូវបញ្ជូនបាត្រទៅកាន់សាលាឆាន់ ឬទៅកាន់វត្ត ដើម្បីឲ្យគេធ្វើ (អតិរេក) ឲ្យ។ ចំណែកភិក្ខុអ្នកធ្វើកប្បិយ មិនត្រូវធ្វើអាហារដែលនៅក្នុងដៃរបស់អនុបសម្បន្ន (គ្រហស្ថ ឬសាមណេរ) ឡើយ។ ប្រសិនបើនៅក្នុងសាលាឆាន់ មានតែភិក្ខុដែលមិនឈ្លាសវិន័យ ភិក្ខុនោះត្រូវទៅដោយខ្លួនឯង ហើយធ្វើកប្បិយរួចនាំយកមកឆាន់ចុះ។

Gilānātirittanti [Pg.97] ettha na kevalaṃ yaṃ gilānassa bhuttāvasesaṃ hoti, taṃ gilānātirittaṃ; atha kho yaṃkiñci gilānaṃ uddissa ajja vā sve vā yadā vā icchati, tadā khādissatīti āhaṭaṃ, taṃ sabbaṃ ‘‘gilānātiritta’’nti veditabbaṃ. Yaṃ yāmakālikādīsu ajjhohāre ajjhohāre dukkaṭaṃ, taṃ asaṃsaṭṭhavasena vuttaṃ. Sace pana āmisasaṃsaṭṭhāni honti, āhāratthāyapi anāhāratthāyapi paṭiggahetvā ajjhoharantassa pācittiyameva.

ពាក្យថា គិលានាតិរិត្តំ (អាហារដែលជាអតិរេករបស់ភិក្ខុឈឺ) ក្នុងសិក្ខាបទនេះ មិនមែនសំដៅយកតែអាហារដែលសេសសល់ពីការឆាន់របស់ភិក្ខុឈឺប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែអាហារណាមួយដែលគេនាំមកឧទ្ទិសចំពោះភិក្ខុឈឺ ដោយគិតថា 'ភិក្ខុឈឺនឹងឆាន់ក្នុងថ្ងៃនេះ ឬថ្ងៃស្អែក ឬក្នុងកាលណាដែលលោកប្រាថ្នា' អាហារទាំងអស់នោះ គប្បីជ្រាបថាជា 'គិលានាតិរេក' ទាំងสิ้น។ អាបត្តិទុក្កដក្នុងរាល់ៗការលេបចូលនូវពួកយាមកាលិកជាដើមនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅចំពោះអាហារដែលមិនលាយឡំដោយអាមិស។ ប្រសិនបើអាហារទាំងនោះលាយឡំដោយអាមិស ភិក្ខុទទួលយកមកលេបចូល ទោះបីដើម្បីជាអាហារក្តី មិនមែនដើម្បីជាអាហារក្តី ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។

241. Sati paccayeti yāmakālikaṃ pipāsāya sati pipāsacchedanatthaṃ, sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca tena tena upasametabbake ābādhe sati tassa upasamanatthaṃ paribhuñjato anāpatti. Sesamettha uttānameva.

២៤១. ពាក្យថា សតិ បច្ចយេ (កាលបើមានបច្ច័យ) គឺភិក្ខុឆាន់យាមកាលិក កាលបើមានសេចក្តីស្រេកឃ្លាន ដើម្បីបន្ទោបង់នូវសេចក្តីស្រេកឃ្លាន ឬឆាន់សត្តាហកាលិក និងយាវជីវីក កាលបើមានរោគដែលត្រូវព្យាបាលដោយថ្នាំនោះៗ ដើម្បីព្យាបាលនូវរោគនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានកឋិនសಮುដ្ឋាន កើតឡើងអំពីកាយនិងវាចាខ្លះ អំពីកាយវាចានិងចិត្តខ្លះ ជាកិរិយាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ មានទោសតាមព្រះបញ្ញត្តិ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត៣ មានវេទនា៣។

Paṭhamapavāraṇasikkhāpadaṃ pañcamaṃ.

បឋមបវារណាសិក្ខាបទ ទី៥ ចប់។

6. Dutiyapavāraṇasikkhāpadavaṇṇanā

៦. អធិប្បាយទុតិយបវារណាសិក្ខាបទ

242. Chaṭṭhasikkhāpade – anācāraṃ ācaratīti paṇṇattivītikkamaṃ karoti. Upanandhīti upanāhaṃ janento tasmiṃ puggale attano kodhaṃ bandhi; punappunaṃ āghātaṃ janesīti attho. Upanaddho bhikkhūti so janitaupanāho bhikkhu.

២៤២. ក្នុងសិក្ខាបទទី៦ ពាក្យថា 'ប្រព្រឹត្តអនាចារ' គឺធ្វើការកន្លងព្រះបញ្ញត្តិ។ ពាក្យថា 'ចងគំនុំ' សេចក្តីថា ធ្វើសេចក្តីចងគំនុំឲ្យកើតឡើង ហើយចងកំហឹងរបស់ខ្លួនចំពោះបុគ្គលនោះ គឺធ្វើការគុំកួនឲ្យកើតឡើងរឿយៗ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា 'ភិក្ខុអ្នកចងគំនុំ' គឺភិក្ខុដែលមានសេចក្តីចងគំនុំកើតឡើងហើយនោះឯង។

243. Abhihaṭṭhuṃ pavāreyyāti abhiharitvā ‘‘handa bhikkhu khāda vā bhuñja vā’’ti evaṃ pavāreyya. Padabhājane pana ‘‘handa bhikkhū’’tiādiṃ anuddharitvā sādhāraṇameva abhihaṭṭhuṃ pavāraṇāya atthaṃ dassetuṃ ‘‘yāvatakaṃ icchasi tāvatakaṃ gaṇhāhī’’ti vuttaṃ. Jānanti pavāritabhāvaṃ jānanto. Taṃ panassa jānanaṃ yasmā tīhākārehi hoti, tasmā ‘‘jānāti nāma sāmaṃ vā jānātī’’tiādinā nayena padabhājanaṃ vuttaṃ. Āsādanāpekkhoti āsādanaṃ codanaṃ maṅkukaraṇabhāvaṃ apekkhamāno.

២៤៣. ពាក្យថា 'នាំមកវារៈ (បង្ខំឲ្យឆាន់)' គឺនាំយកមកហើយនិយាយថា 'នែភិក្ខុ ចូលខាំ ឬចូលឆាន់ចុះ' យ៉ាងនេះជាដើម។ ប៉ុន្តែក្នុងបទភាជនីយ៍ ព្រះមានព្រះភាគមិនបានលើកយកពាក្យថា 'នែភិក្ខុ' ជាដើមមកសម្តែងឡើយ ប៉ុន្តែដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនៃការនាំមកវារៈជាទូទៅ ទើបទ្រង់ត្រាស់ថា 'អ្នកប្រាថ្នាប៉ុន្មាន ចូរយកប៉ុណ្ណោះចុះ'។ ពាក្យថា 'ដឹង' គឺដឹងនូវភាពដែលភិក្ខុនោះបានឃាត់ខាំហើយ។ ការដឹងរបស់ភិក្ខុនោះ ព្រោះកើតឡើងដោយអាការៈ៣យ៉ាង ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងបទភាជនីយ៍ដោយវិធីជាដើមថា 'ដែលហៅថា ដឹង គឺដឹងដោយខ្លួនឯងខ្លះ'។ ពាក្យថា 'មានបំណងនឹងបង្ខូច' គឺមានបំណងចង់បង្ខូច ចង់ចោទប្រកាន់ ឬចង់ធ្វើឲ្យអៀនខ្មាស។

Paṭiggaṇhāti [Pg.98] āpatti dukkaṭassāti yassa abhihaṭaṃ tasmiṃ paṭiggaṇhante abhihārakassa bhikkhuno dukkaṭaṃ. Itarassa pana sabbo āpattibhedo paṭhamasikkhāpade vutto, imasmiṃ pana sikkhāpade sabbā āpattiyo abhihārakasseva veditabbā. Sesaṃ paṭhamasikkhāpade vuttanayattā pākaṭameva.

ពាក្យថា 'ទទួលយក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ' សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុដែលគេនាំអាហារមកឲ្យនោះទទួលយក ភិក្ខុអ្នកនាំមកត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ចំណែកឯការចែកអាបត្តិរបស់ភិក្ខុមួយរូបទៀត ត្រូវបានសម្តែងរួចហើយក្នុងសិក្ខាបទទី១ ប៉ុន្តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ គប្បីជ្រាបថា អាបត្តិទាំងអស់ត្រូវដល់ភិក្ខុអ្នកនាំមកតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ ព្រោះមានន័យដូចដែលបានពោលរួចហើយក្នុងសិក្ខាបទទី១។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន៣ កើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្តខ្លះ អំពីវាចានិងចិត្តខ្លះ អំពីកាយវាចានិងចិត្តខ្លះ ជាកិរិយា មានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាសចិត្តកៈ មានទោសតាមលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Dutiyapavāraṇasikkhāpadaṃ chaṭṭhaṃ.

ទុតិយបវារណាសិក្ខាបទ ទី៦ ចប់។

7. Vikālabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

៧. អធិប្បាយវិកាលភោជនសិក្ខាបទ

247. Sattamasikkhāpade – giraggasamajjoti girimhi aggasamajjo, girissa vā aggadese samajjo. So kira sattame divase bhavissatīti nagare ghosanā kariyati, nagarassa bahiddhā same bhūmibhāge pabbatacchāyāya mahājanakāyo sannipatati, anekappakārāni naṭanāṭakāni pavattanti, tesaṃ dassanatthaṃ mañcātimañce bandhanti. Sattarasavaggiyā apaññatte sikkhāpade daharāva upasampannā, te ‘‘nāṭakāni āvuso passissāmā’’ti tattha agamaṃsu. Atha nesaṃ ñātakā ‘‘amhākaṃ ayyā āgatā’’ti tuṭṭhacittā nhāpetvā vilimpetvā bhojetvā aññampi pūvakhādanīyādiṃ hatthe adaṃsu. Te sandhāya vuttaṃ – ‘‘manussā sattarasavaggiye bhikkhū passitvā’’tiādi.

២៤៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី៧ ពាក្យថា 'គិរគ្គសមជ្ជៈ' គឺមហោស្រពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នៅលើភ្នំ ឬមហោស្រពក្នុងទីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នៃភ្នំ។ ឮថា គេបានវាយគងឃោសនាក្នុងក្រុងថា មហោស្រពនោះនឹងមានក្នុងថ្ងៃទី៧ មហាជនក៏បានមកជួបជុំគ្នាក្នុងទីវាលស្មើ ក្រោមម្លប់ភ្នំ ខាងក្រៅក្រុង ការសម្តែងរបាំនិងល្ខោនជាច្រើនប្រការក៏ប្រព្រឹត្តទៅ គេបានចងរាននិងគ្រែតម្រួតគ្នាដើម្បីមើលការសម្តែងទាំងនោះ។ ពួកភិក្ខុសត្តរសវគ្គី កាលដែលសិក្ខាបទ (ស្តីពីការបំបួសបុគ្គលមានអាយុមិនគ្រប់២០ឆ្នាំ) មិនទាន់បានបញ្ញត្តិនៅឡើយ លោកនៅជាក្មេងនៅឡើយ ក៏បានឧបសម្បទាជាភិក្ខុ លោកទាំងនោះបានបបួលគ្នាថា 'ម្នាលអាវុសោ យើងទៅមើលល្ខោនគ្នា' ហើយក៏បានទៅក្នុងទីនោះ។ គ្រានោះ ពួកញាតិរបស់លោកឃើញហើយ មានចិត្តត្រេកអរគិតថា 'ព្រះតេជព្រះគុណរបស់យើងមកហើយ' ក៏បានស្រង់ទឹក លាបគ្រឿងក្រអូប ថ្វាយភត្ត ហើយបានប្រគេននំនិងខាទនីយៈដទៃទៀតដាក់ក្នុងដៃ។ សំដៅយកពួកញាតិទាំងនោះ ទើបព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលទុកជាដើមថា 'ពួកមនុស្សឃើញភិក្ខុក្រុមសត្តរសវគ្គីហើយ'។

248-9. Vikāleti vigate kāle. Kāloti bhikkhūnaṃ bhojanakālo adhippeto, so ca sabbantimena paricchedena majjhanhiko, tasmiṃ vītivatteti adhippāyo. Tenevassa padabhājane ‘‘vikālo nāma majjhanhike vītivatte yāva aruṇuggamanā’’ti vuttaṃ, ṭhitamajjhanhikopi kālasaṅgahaṃ gacchati. Tato paṭṭhāya pana khādituṃ vā bhuñjituṃ vā na sakkā, sahasā pivituṃ sakkā bhaveyya, kukkuccakena pana na kattabbaṃ. Kālaparicchedajānanatthañca kālatthambho yojetabbo, kālantareva bhattakiccaṃ kātabbaṃ.

២៤៨-៩. ពាក្យថា 'ក្នុងវិកាល' គឺក្នុងកាលដែលកន្លងទៅហើយ។ ពាក្យថា 'កាល' សំដៅយកកាលជាទីឆាន់របស់ភិក្ខុទាំងឡាយ កាលនោះមានកំណត់ត្រឹមពេលថ្ងៃត្រង់ជាកំណត់ចុងក្រោយបង្អស់ ពាក្យថា 'ក្នុងវិកាល' នេះមានអធិប្បាយថា កាលបើកាលត្រឹមថ្ងៃត្រង់នោះកន្លងទៅហើយ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងបទភាជនីយ៍ ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ថា 'ដែលហៅថា វិកាល គឺកាលចាប់តាំងពីថ្ងៃត្រង់កន្លងទៅ រហូតដល់អរុណរះ' សូម្បីតែពេលថ្ងៃត្រង់ចំ (ព្រះអាទិត្យត្រង់ក្បាល) ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងកាល (កាលសមគួរ) ដែរ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះទៅ ភិក្ខុមិនអាចខាំ ឬឆាន់បានឡើយ សូម្បីតែការផឹកដោយប្រញាប់ប្រញាល់ក៏អាចធ្វើបាន ប៉ុន្តែភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីសង្ស័យមិនត្រូវធ្វើឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីដឹងនូវការកំណត់កាល ភិក្ខុគប្បីតម្លើងសសរវាស់ស្រមោលថ្ងៃ (នាឡិកាថ្ងៃ) ហើយគប្បីធ្វើភត្តកិច្ចក្នុងកាលសមគួរតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។

Avasesaṃ [Pg.99] khādanīyaṃ nāmāti ettha yaṃ tāva sakkhalimodakādipubbaṇṇāparaṇṇamayaṃ, tattha vattabbameva natthi. Yampi vanamūlādippabhedaṃ āmisagatikaṃ hoti, seyyathidaṃ – mūlakhādanīyaṃ kandakhādanīyaṃ mūḷālakhādanīyaṃ matthakakhādanīyaṃ khandhakhādanīyaṃ tacakhādanīyaṃ pattakhādanīyaṃ pupphakhādanīyaṃ phalakhādanīyaṃ aṭṭhikhādanīyaṃ piṭṭhakhādanīyaṃ niyyāsakhādanīyanti, idampi khādanīyasaṅkhyameva gacchati.

ពាក្យថា 'ខាទនីយៈដែលសេសសល់' ក្នុងអធិការនេះ អាហារណាដែលធ្វើដោយបុព្វណ្ណៈនិងអបរណ្ណៈ មាននំស្រួយ និងនំលតជាដើម ក្នុងអាហារនោះមិនបាច់និយាយដល់ឡើយ (ព្រោះជាខាទនីយៈពិតប្រាកដ)។ សូម្បីតែអាហារណាដែលមានចំណែកជាគ្រឿងព្រៃ មានមើមឈើជាដើម ដែលមានសភាពជាអាមិស ដូចជា៖ មូលខាទនីយៈ (គ្រឿងខាំទំពារជាមើម) កន្ទខាទនីយៈ (គ្រឿងខាំទំពារជាមើមមូល) មូឡាលខាទនីយៈ (គ្រឿងខាំទំពារជាក្រអៅឈូក) មត្ថកខាទនីយៈ (គ្រឿងខាំទំពារជាបណ្តូលឈើ) ខន្ធខាទនីយៈ (គ្រឿងខាំទំពារជាដើមឈើ) តចខាទនីយៈ (គ្រឿងខាំទំពារជាសំបកឈើ) បត្តខាទនីយៈ (គ្រឿងខាំទំពារជាស្លឹកឈើ) បុប្ផខាទនីយៈ (គ្រឿងខាំទំពារជាផ្កាឈើ) ផលខាទនីយៈ (គ្រឿងខាំទំពារជាផ្លែឈើ) អដ្ឋិខាទនីយៈ (គ្រឿងខាំទំពារជាគ្រាប់ឈើ) បិដ្ឋខាទនីយៈ (គ្រឿងខាំទំពារជាម្សៅ) និយ្យាសខាទនីយៈ (គ្រឿងខាំទំពារជាជ័រឈើ) អាហារទាំងអស់នេះ ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកខាទនីយៈដូចគ្នា។

Tattha pana āmisagatikasallakkhaṇatthaṃ idaṃ mukhamattanidassanaṃ – mūlakhādanīye tāva mūlakamūlaṃ khārakamūlaṃ caccumūlaṃ tambakamūlaṃ taṇḍuleyyakamūlaṃ vatthuleyyakamūlaṃ vajakalimūlaṃ jajjharīmūlanti evamādīni sūpeyyapaṇṇamūlāni āmisagatikāni. Ettha ca vajakalimūle jaraṭṭhaṃ chinditvā chaḍḍenti, taṃ yāvajīvikaṃ hoti. Aññampi evarūpaṃ eteneva nayena veditabbaṃ. Mūlakakhārakajajjharīmūlānaṃ pana jaraṭṭhānipi āmisagatikānevāti vuttaṃ. Yāni pana pāḷiyaṃ –

ក្នុងខាទនីយៈទាំងនោះ ដើម្បីចំណាំនូវអាហារដែលមានសភាពជាអាមិស នេះជាឧទាហរណ៍ត្រួសៗ៖ ក្នុងមូលខាទនីយៈជាដំបូង មើមឆៃថាវ មើមស្ពៃល្វីង មើមស្ពៃក្តោប មើមស្ពៃក្រហម មើមស្ពៃព្រៃ មើមស្ពៃស្រែ មើមវល្លិ៍កំប៉ិត មើមស្ពៃល្វីងព្រៃ ជាដើម ដែលជាមើមនៃបន្លែស្លឹកសម្រាប់ស្ល សុទ្ធតែមានសភាពជាអាមិស។ ក្នុងមើមវល្លិ៍កំប៉ិតនោះ ផ្នែកដែលចាស់ គេកាត់ចោល ផ្នែកដែលចាស់នោះជាយាវជីវីក។ ផ្នែកដទៃទៀតដែលមានសភាពបែបនេះ ក៏គប្បីជ្រាបដោយវិធីនេះដូចគ្នា។ ចំណែកឯផ្នែកដែលចាស់នៃមើមឆៃថាវ មើមស្ពៃល្វីង និងមើមស្ពៃល្វីងព្រៃ ក៏លោកពោលថាមានសភាពជាអាមិសដូចគ្នា។ ចំណែកឯថ្នាំទាំងឡាយណាដែលទ្រង់អនុញ្ញាតទុកក្នុងបាលីថា៖

‘‘Anujānāmi, bhikkhave, mūlāni bhesajjāni haliddiṃ siṅgiveraṃ vacaṃ vacattaṃ ativisaṃ kaṭukarohiṇiṃ usīraṃ bhaddamuttakaṃ, yāni vā panaññānipi atthi mūlāni bhesajjāni neva khādanīye khādanīyatthaṃ pharanti, na bhojanīye bhojanīyatthaṃ pharantī’’ti (mahāva. 263) –

'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតនូវថ្នាំជាមើម គឺល្មៀត ខ្ញី ស្រលិត ម្ទេសខ្មាំង ថ្នាំពុលសាហាវ ថ្នាំក្ដៅរោហិណី ស្បូវភ្លាំង មើមស្មៅក្រវាញជ្រូក ឬសូម្បីតែថ្នាំជាមើមដទៃទៀតណាដែលមានស្រាប់ ដែលមិនសម្រេចនូវកិច្ចជាខាទនីយៈក្នុងខាទនីយៈ មិនសម្រេចនូវកិច្ចជាភោជនីយៈក្នុងភោជនីយៈ' ដូច្នេះជាដើម។

Vuttāni, tāni yāvajīvikāni. Tesaṃ cūḷapañcamūlaṃ mahāpañcamūlantiādinā nayena gaṇiyamānānaṃ gaṇanāya anto natthi. Khādanīyatthaṃ bhojanīyatthañca pharaṇābhāvoyeva pana tesaṃ lakkhaṇaṃ. Tasmā yaṃkiñci mūlaṃ tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthaṃ bhojanīyatthañca pharati, taṃ yāvakālikaṃ; itaraṃ yāvajīvikanti veditabbaṃ. Tesu bahuṃ vatvāpi hi imasmiṃyeva lakkhaṇe ṭhātabbaṃ. Nāmasaññāsu pana vuccamānāsu taṃ taṃ nāmaṃ ajānantānaṃ sammohoyeva hoti, tasmā nāmasaññāya ādaraṃ akatvā lakkhaṇameva dassitaṃ.

មើមឈើទាំងឡាយដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកនោះ ជាយាវជីវីក។ កាលបើគេរាប់មើមឈើទាំងនោះដោយវិធីជាដើមថា ចូឡបញ្ចមូល មហាបញ្ចមូល នោះ ចំនួននៃការរាប់មិនមានទីបំផុតឡើយ។ ប៉ុន្តែ លក្ខណៈរបស់យាវជីវីកទាំងនោះ គឺការមិនសម្រេចនូវកិច្ចជាខាទនីយៈ និងកិច្ចជាភោជនីយៈនោះឯង។ ហេតុនោះ មើមឈើណាមួយដែលសម្រេចនូវកិច្ចជាខាទនីយៈ និងកិច្ចជាភោជនីយៈដល់មនុស្សទាំងឡាយ តាមលំដាប់អាហារធម្មតាក្នុងជនបទនោះៗ មើមឈើនោះជាយាមកាលិក (គួរឆាន់ក្នុងកាល) ចំណែកមើមឈើក្រៅពីនោះ គប្បីជ្រាបថាជាយាវជីវីក។ ព្រោះថា ទោះបីជានិយាយច្រើនយ៉ាងណាក្នុងមើមឈើទាំងនោះ ក៏ត្រូវតែស្ថិតនៅក្នុងលក្ខណៈនេះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើគេហៅឈ្មោះផ្សេងៗ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនស្គាល់ឈ្មោះនោះៗ មុខជានឹងវង្វេងជាមិនខាន ហេតុនោះ លោកមិនធ្វើការយកចិត្តទុកដាក់លើឈ្មោះឡើយ គឺបង្ហាញតែលក្ខណៈប៉ុណ្ណោះ។

Yathā ca mūle; evaṃ kandādīsupi yaṃ lakkhaṇaṃ dassitaṃ, tasseva vasena vinicchayo veditabbo. Yañca taṃ pāḷiyaṃ haliddādi aṭṭhavidhaṃ vuttaṃ, tassa khandhatacapupphaphalampi sabbaṃ yāvajīvikanti vuttaṃ.

លក្ខណៈដែលបានបង្ហាញក្នុងមើមឈើយ៉ាងណា សូម្បីតែក្នុងមើមមូលជាដើម ក៏គប្បីជ្រាបការវិនិច្ឆ័យដោយអំណាចនៃលក្ខណៈនោះដូចគ្នា។ ម្យ៉ាងទៀត ថ្នាំមានល្មៀតជាដើម ៨ ប្រការណាដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងបាលី សូម្បីតែដើម សំបក ផ្កា និងផ្លែនៃថ្នាំនោះទាំងអស់ ក៏លោកពោលថាជាយាវជីវីកដូចគ្នា។

Kandakhādanīye [Pg.100] duvidho kando – dīgho ca rasso ca bhisakiṃsukakandādi vaṭṭo uppalakaserukakandādi, yaṃ ‘‘gaṇṭhī’’tipi vadanti. Tattha sabbesaṃ kandānaṃ jiṇṇajaraṭṭhānañca challi ca sukhumamūlāni ca yāvajīvikāni. Taruṇo pana sukhakhādanīyo, sālakalyāṇīpotakakando kiṃsukapotakakando ambāṭakakando ketakakando māluvakando bhisasaṅkhāto padumapuṇḍarīkakando piṇḍālumasāluādayo ca khīravallikando āluvakando siggukando tālakando nīluppalarattuppalakumudasogandhikānaṃ kandā kadalikando veḷukando kaserukakandoti evamādayo tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthañca bhojanīyatthañca pharaṇakakandā yāvakālikā.

ក្នុងពួកខាទនីយៈជាមើម (មើមសម្រាប់ខាំទំពារ) មើមមាន ២ យ៉ាងគឺ មើមវែង និងមើមខ្លី ដូចជាមើមព្រលិត និងមើមចារជាដើម និងមើមមូល ដូចជាមើមឈូក និងមើមខ្ទឹមព្រៃជាដើម ដែលហៅម្យ៉ាងទៀតថា "កន្លែងមានថ្នាំង" (គន្លាក់)។ ក្នុងមើមទាំងនោះ ផ្នែកដែលចាស់ទ្រុឌទ្រោម សំបក និងឫសតូចៗឆ្មារៗ នៃមើមទាំងអស់នោះ ជាយាវជីវកៈ (ប្រើប្រាស់បានអស់មួយជីវិត)។ ចំណែកឯមើមខ្ចីៗ ដែលងាយខាំទំពារ ដូចជាមើមខ្ចីនៃដើមសាលកល្យាណី មើមខ្ចីនៃដើមចារ មើមខ្ចីនៃដើមម្កាក់ មើមរំចេក មើមវល្លិ៍កាញ់ជិន មើមឈូកស និងឈូកក្រហម មើមដំឡូងឈាមមាន់ និងដំឡូងដៃខ្លាជាដើម មើមវល្លិ៍ទឹកដោះ មើមដំឡូង មើមម្រុំ មើមត្នោត មើមនៃផ្កាឈូកខៀវ ឈូកក្រហម លំចង់ និងសោគន្ធិកៈ មើមចេក មើមឫស្សី មើមខ្ទឹមព្រៃ ជាដើម ដែលមនុស្សទាំងឡាយក្នុងជនបទនោះៗ តែងប្រើប្រាស់ជាអាហារធម្មតា ដើម្បីជាខាទនីយៈ និងភោជនីយៈ មើមទាំងនេះជាយាវកាលិកៈ (ប្រើប្រាស់បានត្រឹមមួយព្រឹក)។

Khīravallikando adhoto yāvajīviko, dhoto yāvakāliko. Khīrakākolījīvikausabhakalasuṇādikandā pana yāvajīvikā. Te pāḷiyaṃ – ‘‘yāni vā panaññānipi atthi mūlāni bhesajjānī’’ti evaṃ mūlabhesajjasaṅgaheneva saṅgahitā.

មើមវល្លិ៍ទឹកដោះដែលមិនទាន់លាង (ជម្រះជាតិហឹរ) ជាយាវជីវកៈ ដែលលាងស្អាតហើយ ជាយាវកាលិកៈ។ ចំណែកឯមើមខីរកាកោលី មើមជីវកៈ មើមឧសភកៈ និងមើមខ្ទឹមសជាដើម ជាយាវជីវកៈ។ មើមទាំងនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សង្គ្រោះចូលក្នុងមូលភេសជ្ជៈ (ថ្នាំធ្វើអំពីឫស) ក្នុងព្រះបាលីយ៉ាងនេះថា «មួយយ៉ាងទៀត ឫសឈើឯណានីមួយ ដែលជាថ្នាំមានស្រាប់»។

Mūḷālakhādanīye pana padumamūḷālaṃ puṇḍarīkamuḷālasadisameva. Erakamūlaṃ kandulamūlanti evamādi tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthañca bhojanīyatthañca pharaṇakamuḷālaṃ yāvakālikaṃ. Haliddisiṅgiveramakacicaturassavalliketakatālahintālakuntālanāḷikerapūgarukkhādimuḷālaṃ pana yāvajīvikaṃ, taṃ sabbampi pāḷiyaṃ – ‘‘yāni vā panaññānipi atthi mūlāni bhesajjānī’’ti (mahāva. 263) evaṃ mūlabhesajjasaṅgaheneva saṅgahitaṃ.

ចំណែកឯក្នុងពួកខាទនីយៈជាក្រអៅ (ក្រអៅសម្រាប់ខាំទំពារ) ក្រអៅឈូកក្រហម ក៏ដូចគ្នានឹងក្រអៅឈូកសដែរ។ ក្រអៅបបុស ក្រអៅឈូកសជាដើម ដែលមនុស្សទាំងឡាយក្នុងជនបទនោះៗ តែងប្រើប្រាស់ជាអាហារធម្មតា ដើម្បីជាខាទនីយៈ និងភោជនីយៈ ក្រអៅទាំងនេះជាយាវកាលិកៈ។ ចំណែកឯក្រអៅរមៀត ខ្ញី ខ្ជាយ វល្លិ៍ជ្រុង រំចេក ត្នោត ចាក ក្រវ៉ាន់ ដូង ស្លា ជាដើម ជាយាវជីវកៈ ក្រអៅទាំងអស់នោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សង្គ្រោះចូលក្នុងមូលភេសជ្ជៈក្នុងព្រះបាលីយ៉ាងនេះថា «មួយយ៉ាងទៀត ឫសឈើឯណានីមួយ ដែលជាថ្នាំមានស្រាប់»។

Matthakakhādanīye tālahintālakuntālaketakanāḷikerapūgarukkhakhajjūrīvettaerakakadalīnaṃ kaḷīrasaṅkhātā matthakā veṇukaḷīro naḷakaḷīro ucchukaḷīro mūlakakaḷīro sāsapakaḷīro satāvarikaḷīro sattannaṃ dhaññānaṃ kaḷīrāti evamādi tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthaṃ bhojanīyatthañca pharaṇako rukkhavalliādīnaṃ matthako yāvakāliko. Haliddisiṅgiveravacamakacilasuṇānaṃkaḷīrā tālahintālakuntālanāḷikerakaḷīrānañca chinditvā pātito jaraṭṭhabundo yāvajīviko.

ក្នុងពួកខាទនីយៈជាបណ្តូល (បណ្តូលសម្រាប់ខាំទំពារ) បណ្តូលដែលហៅថាត្រពាំងនៃដើមត្នោត ដើមចាក ដើមក្រវ៉ាន់ ដើមរំចេក ដើមដូង ដើមស្លា ដើមល្មើ ដើមផ្តៅ ដើមបបុស ដើមចេក ត្រពាំងឫស្សី ត្រពាំងបបុស ត្រពាំងអំពៅ ត្រពាំងមើមឆៃថាវ ត្រពាំងស្ពៃ ត្រពាំងសតាវរី (ឫសសំពោង) និងត្រពាំងនៃធញ្ញជាតិទាំង ៧ យ៉ាងជាដើម ដែលមនុស្សទាំងឡាយក្នុងជនបទនោះៗ តែងប្រើប្រាស់ជាអាហារធម្មតា ដើម្បីជាខាទនីយៈ និងភោជនីយៈ បណ្តូលនៃដើមឈើ និងវល្លិ៍ទាំងឡាយនោះ ជាយាវកាលិកៈ។ ចំណែកឯត្រពាំងរមៀត ខ្ញី ល្មៀត ខ្ទឹមស និងត្រពាំងត្នោត ចាក ក្រវ៉ាន់ ដូង និងគល់ចាស់ដែលកាត់ធ្លាក់ចុះមក ជាយាវជីវកៈ។

Khandhakhādanīye [Pg.101] antopathavīgato sālakalyāṇīkhandho ucchukhandho nīluppalarattuppalakumudasogandhikānaṃ khandhakāti evamādi tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthaṃ bhojanīyatthañca pharaṇako khandho yāvakāliko. Uppalajātīnaṃ paṇṇadaṇḍako padumajātīnaṃ sabbopi daṇḍako kāravindakadaṇḍādayo ca avasesasabbakhandhā yāvajīvikā.

ក្នុងពួកខាទនីយៈជាដើម (ដើមសម្រាប់ខាំទំពារ) ដើមសាលកល្យាណីដែលដុះក្នុងដី ដើមអំពៅ ដើមនៃផ្កាឈូកខៀវ ឈូកក្រហម លំចង់ និងសោគន្ធិកៈជាដើម ដែលមនុស្សទាំងឡាយក្នុងជនបទនោះៗ តែងប្រើប្រាស់ជាអាហារធម្មតា ដើម្បីជាខាទនីយៈ និងភោជនីយៈ ដើមទាំងនេះជាយាវកាលិកៈ។ ចំណែកឯធាងស្លឹកនៃពួកព្រលិត ធាងទាំងអស់នៃពួកឈូក ធាងនៃដើមការវិន្ទៈជាដើម និងដើមដែលសេសសល់ទាំងអស់ ជាយាវជីវកៈ។

Tacakhādanīye ucchutacova eko yāvakāliko, sopi saraso. Seso sabbo yāvajīviko. Tesaṃ pana matthakakhandhatacānaṃ tiṇṇaṃ pāḷiyaṃ kasāvabhesajjena saṅgaho veditabbo. Vuttañhetaṃ –

ក្នុងពួកខាទនីយៈជាសំបក (សំបកសម្រាប់ខាំទំពារ) មានតែសំបកអំពៅមួយប៉ុណ្ណោះជាយាវកាលិកៈ ហើយសំបកអំពៅនោះត្រូវតែមានទឹក (ស្រស់) ផង។ សំបកក្រៅពីនេះទាំងអស់ជាយាវជីវកៈ។ ចំណែកឯការសង្គ្រោះបណ្តូល ដើម និងសំបកទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ក្នុងព្រះបាលី គួរដឹងថាសង្គ្រោះចូលក្នុងកសាវភេសជ្ជៈ (ថ្នាំទឹកចត់)។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Anujānāmi, bhikkhave, kasāvāni bhesajjāni nimbakasāvaṃ, kuṭajakasāvaṃ, paṭolakasāvaṃ, phaggavakasāvaṃ nattamālakasāvaṃ, yāni vā panaññānipi atthi kasāvāni bhesajjāni neva khādanīye khādanīyatthaṃ pharanti, na bhojanīye bhojanīyatthaṃ pharantī’’ti (mahāva. 263).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតទឹកចត់ជាថ្នាំ គឺទឹកចត់ស្តៅ ទឹកចត់រកា ទឹកចត់វល្លិ៍បណ្តូលពេជ្រ ទឹកចត់មនោសីលា ទឹកចត់ស្មាច់ ឬទឹកចត់ឯណានីមួយផ្សេងទៀត ដែលជាថ្នាំមានស្រាប់ តែមិនសម្រេចប្រយោជន៍ជាខាទនីយៈក្នុងខាទនីយៈ មិនសម្រេចប្រយោជន៍ជាភោជនីយៈក្នុងភោជនីយៈ»។

Ettha hi etesampi saṅgaho sijjhati. Vuttakasāvāni ca sabbāni kappiyānīti veditabbāni.

ព្រោះថាក្នុងព្រះបាលីនេះ ការសង្គ្រោះសូម្បីតែវត្ថុទាំងឡាយ (បណ្តូល ដើម សំបក) នេះ ក៏សម្រេចបានដែរ។ ហើយទឹកចត់ទាំងអស់ដែលបានពោលហើយនោះ គួរដឹងថាជាវត្ថុគួរ (កប្បិយៈ) ទាំងអស់។

Pattakhādanīye mūlakaṃ khārako caccu tambako taṇḍuleyyako papunnāgo vatthuleyyako vajakali jajjharī sellu siggu kāsamaddako ummā cīnamuggo māso rājamāso ṭhapetvā mahānipphāvaṃ avasesanipphāvo aggimantho sunisannako setavaraṇo nāḷikā bhūmiyaṃ jātaloṇīti etesaṃ pattāni aññāni ca evarūpāni tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthaṃ bhojanīyatthañca pharaṇakāni pattāni ekaṃsena yāvakālikāni. Yā panaññā mahānakhapiṭṭhimattā paṇṇaloṇi rukkhe ca gacche ca ārohati, tassā pattaṃ yāvajīvikaṃ. Brahmīpattañca yāvakālikanti dīpavāsino vadanti. Ambapallavaṃ yāvakālikaṃ, asokapallavaṃ pana yāvajīvikaṃ.

ក្នុងពួកខាទនីយៈជាស្លឹក (ស្លឹកសម្រាប់ខាំទំពារ) ស្លឹកនៃរុក្ខជាតិទាំងឡាយនេះ គឺ ស្លឹកឆៃថាវ ស្លឹកស្ពៃ ស្លឹកកក្កូរ ស្លឹកស្ពៃក្រហម ស្លឹកស្ពៃព្រៃ ស្លឹកដង្កៀបក្តាម ស្លឹកស្ពៃចិន ស្លឹកកន្ទួតព្រៃ ស្លឹកម្រុំ ស្លឹកសណ្តែកខៀវ ស្លឹកសណ្តែកខ្មៅ ស្លឹកសណ្តែករាជ លើកលែងតែសណ្តែករាជធំចេញ ស្លឹកសណ្តែកដែលសេសសល់ ស្លឹកដើមអគ្គិមន្ថៈ ស្លឹកច្រាច់ ស្លឹកកន្ទួតស ស្លឹកណាលិកា ស្លឹកស្មៅក្រចកអណ្តើកដែលដុះលើដី ស្លឹកឈើទាំងនេះ និងស្លឹកឈើដទៃទៀតដែលមានសភាពបែបនេះ ដែលមនុស្សទាំងឡាយក្នុងជនបទនោះៗ តែងប្រើប្រាស់ជាអាហារធម្មតា ដើម្បីជាខាទនីយៈ និងភោជនីយៈ ស្លឹកឈើទាំងនេះជាយាវកាលិកៈដោយចំណែកមួយ។ ចំណែកឯស្លឹកស្មៅក្រចកអណ្តើកម្យ៉ាងទៀតដែលមានទំហំប៉ុនក្រចកដៃធំ ដែលដុះឡើងលើដើមឈើ និងគុម្ពោតព្រៃ ស្លឹករបស់វាជាយាវជីវកៈ។ ពួកអ្នកកោះសីហឡៈ (លង្កា) តែងពោលថា ស្លឹកព្រហ្មីជាយាវកាលិកៈ។ ស្លឹកស្វាយខ្ចីជាយាវកាលិកៈ ចំណែកឯស្លឹកអសោកខ្ចីជាយាវជីវកៈ។

Yāni vā panaññāni pāḷiyaṃ –

មួយយ៉ាងទៀត ស្លឹកឈើឯណានីមួយផ្សេងទៀត ក្នុងព្រះបាលីថា៖

‘‘Anujānāmi, bhikkhave, paṇṇāni bhesajjāni nimbapaṇṇaṃ kuṭajapaṇṇaṃ paṭolapaṇṇaṃ sulasipaṇṇaṃ kappāsakapaṇṇaṃ yāni vā panaññānipi atthi [Pg.102] paṇṇāni bhesajjāni neva khādanīye khādanīyatthaṃ pharanti na bhojanīye bhojanīyatthaṃ pharantī’’ti (mahāva. 263) –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតស្លឹកឈើជាថ្នាំ គឺស្លឹកស្តៅ ស្លឹករកា ស្លឹកវល្លិ៍បណ្តូលពេជ្រ ស្លឹកកម្រាស ស្លឹកកប្បាស ឬស្លឹកឈើឯណានីមួយផ្សេងទៀត ដែលជាថ្នាំមានស្រាប់ តែមិនសម្រេចប្រយោជន៍ជាខាទនីយៈក្នុងខាទនីយៈ មិនសម្រេចប្រយោជន៍ជាភោជនីយៈក្នុងភោជនីយៈ»។

Vuttāni, tāni yāvajīvikāni. Na kevalañca paṇṇāniyeva tesaṃ pupphaphalādīnipi yāvajīvikāni. Paṇṇānaṃ phaggavapaṇṇaṃ ajjukapaṇṇaṃ phaṇijjakapaṇṇaṃ paṭolapaṇṇaṃ tambūlapaṇṇaṃ paduminipaṇṇanti evaṃ gaṇanavasena anto natthi.

ស្លឹកឈើទាំងឡាយណាដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយ ស្លឹកឈើទាំងនោះជាយាវជីវកៈ។ មិនមែនតែស្លឹកឈើប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែផ្កានិងផ្លែជាដើមនៃដើមឈើទាំងនោះ ក៏ជាយាវជីវកៈដែរ។ ចំណែកឯស្លឹកឈើទាំងឡាយ គឺស្លឹកមនោសីលា ស្លឹកម្រះព្រៅ ស្លឹកជីរអង្កាម ស្លឹកវល្លិ៍បណ្តូលពេជ្រ ស្លឹកម្លូ ស្លឹកឈូក ជាដើម មិនមានទីបំផុតដោយការរាប់ឡើយ។

Pupphakhādanīye mūlakapupphaṃ khārakapupphaṃ caccupupphaṃ tambakapupphaṃ vajakalipupphaṃ jajjharīpupphaṃ cūḷanipphāvapupphaṃ mahānipphāvapupphaṃ kaserukapupphaṃ nāḷikeratālaketakānaṃ taruṇapupphāni setavaraṇapupphaṃ siggupupphaṃ uppalapadumajātikānaṃ pupphāni kaṇṇikamattaṃ agandhikapupphaṃ kaḷīrapupphaṃ jīvantīpupphanti evamādi tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthaṃ bhojanīyatthañca pharaṇakapupphaṃ yāvakālikaṃ. Asokabakulakuyyakapunnāgacampakajātikaṇavīrakaṇikārakundanavamālikamallikādīnaṃ pana pupphaṃ yāvajīvikaṃ tassa gaṇanāya anto natthi. Pāḷiyaṃ panassa kasāvabhesajjeneva saṅgaho veditabbo.

ក្នុងពួកខាទនីយៈជាផ្កា (ផ្កាសម្រាប់ខាំទំពារ) ផ្កាឆៃថាវ ផ្កាស្ពៃ ផ្កាកក្កូរ ផ្កាស្ពៃក្រហម ផ្កាស្ពៃចិន ផ្កាកន្ទួតព្រៃ ផ្កាសណ្តែកខ្ចី ផ្កាសណ្តែករាជ ផ្កាខ្ទឹមព្រៃ ផ្កាខ្ចីនៃដូង ត្នោត និងរំចេក ផ្កាកន្ទួតស ផ្កាម្រុំ ផ្កានៃពួកព្រលិតនិងឈូក ផ្កាចារដែលគ្មានក្លិនមានត្រឹមតែត្របក ផ្កាត្រពាំង ផ្កាជីវន្តីជាដើម ដែលមនុស្សទាំងឡាយក្នុងជនបទនោះៗ តែងប្រើប្រាស់ជាអាហារធម្មតា ដើម្បីជាខាទនីយៈ និងភោជនីយៈ ផ្កាទាំងនេះជាយាវកាលិកៈ។ ចំណែកឯផ្កាអសោក ផ្កាពិកុល ផ្កាអង្គារបុស ផ្កាច្រនៀង ផ្កាចំប៉ា ផ្កាម្លិះរួត ផ្កាទទឹម ផ្កាត្របែកព្រៃ ផ្កាម្លិះលា ផ្កាម្លិះសន ជាដើម ជាយាវជីវកៈ ផ្កាទាំងនោះមិនមានទីបំផុតដោយការរាប់ឡើយ។ ចំណែកឯក្នុងព្រះបាលី គួរដឹងថាផ្កានោះ ព្រះអង្គសង្គ្រោះចូលក្នុងកសាវភេសជ្ជៈប៉ុណ្ណោះ។

Phalakhādanīye panasalabujatālanāḷikeraambajambūambāṭakatintiṇikamātuluṅgakapitthalābukumbhaṇḍapussaphalatimbarūsakatipusavātiṅgaṇacocamocamadhukādīnaṃ phalāni yāni loke tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthaṃ bhojanīyatthañca pharanti, sabbāni tāni yāvakālikāni. Nāmagaṇanavasena nesaṃ na sakkā pariyantaṃ dassetuṃ. Yāni pana pāḷiyaṃ –

ក្នុងពួកខាទនីយៈជាផ្លែ (ផ្លែសម្រាប់ខាំទំពារ) ផ្លែខ្នុរ ផ្លែខ្នុរព្រៃ ផ្លែត្នោត ផ្លែដូង ផ្លែស្វាយ ផ្លែព្រីង ផ្លែម្កាក់ ផ្លែអំពិល ផ្លែក្រូចថ្លុង ផ្លែខ្វិត ផ្លែឃ្លោក ផ្លែខ្នុរដី ផ្លែត្រសក់ស្រូវ ផ្លែទន្លាប់ ផ្លែត្រសក់ ផ្លែត្រប់ ផ្លែចេកព្រៃ ផ្លែចេកផ្ទះ ផ្លែសណ្តែកដីជាដើម ផ្លែឈើទាំងឡាយណាដែលមានក្នុងលោក ដែលមនុស្សទាំងឡាយក្នុងជនបទនោះៗ តែងប្រើប្រាស់ជាអាហារធម្មតា ដើម្បីជាខាទនីយៈ និងភោជនីយៈ ផ្លែឈើទាំងអស់នោះជាយាវកាលិកៈ។ មិនអាចបង្ហាញទីបំផុតនៃផ្លែឈើទាំងនោះដោយការរាប់ឈ្មោះបានឡើយ។ ចំណែកឯផ្លែឈើទាំងឡាយណាដែលមានក្នុងព្រះបាលីថា៖

‘‘Anujānāmi, bhikkhave, phalāni bhesajjāni – bilaṅgaṃ, pipphaliṃ, maricaṃ, harītakaṃ, vibhītakaṃ, āmalakaṃ, goṭṭhaphalaṃ, yāni vā panaññānipi atthi phalāni bhesajjāni neva khādanīye khādanīyatthaṃ pharanti na bhojanīye bhojanīyatthaṃ pharantī’’ti (mahāva. 263) –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតផ្លែឈើជាថ្នាំ គឺផ្លែវល្លិ៍រមៀត ផ្លែម្ទេសខ្មាំង ផ្លែម្រេច ផ្លែសម៉ោពិភេក ផ្លែសម៉ោព្រៃ ផ្លែកន្ទួតព្រៃ ផ្លែរកា ឬផ្លែឈើឯណានីមួយផ្សេងទៀត ដែលជាថ្នាំមានស្រាប់ តែមិនសម្រេចប្រយោជន៍ជាខាទនីយៈក្នុងខាទនីយៈ មិនសម្រេចប្រយោជន៍ជាភោជនីយៈក្នុងភោជនីយៈ»។

Vuttāni, tāni yāvajīvikāni. Tesampi aparipakkāni acchiva bimbavaraṇaketakakāsmarīādīnaṃ phalāni jātiphalaṃ kaṭukaphalaṃ eḷā takkolanti evaṃ nāmavasena na sakkā pariyantaṃ dassetuṃ.

ផ្លែឈើទាំងឡាយណាដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយ ផ្លែឈើទាំងនោះជាយាវជីវកៈ។ សូម្បីតែផ្លែខ្ចីៗនៃផ្លែឈើទាំងនោះ ដូចជាផ្លែរកា ផ្លែឈូកស ផ្លែកន្ទួតស ផ្លែរំចេក ផ្លែខ្វិតព្រៃជាដើម ផ្លែចន្ទន៍គ្រឹស្នា ផ្លែឈើហឹរ ផ្លែក្រវាញ ផ្លែកំញាន ជាដើម មិនអាចបង្ហាញទីបំផុតដោយការរាប់ឈ្មោះបានឡើយ។

Aṭṭhikhādanīye [Pg.103] labujaṭṭhi panasaṭṭhi ambāṭakaṭṭhi sālaṭṭhi khajjūrīketakatimbarūsakānaṃ taruṇaphalaṭṭhi tintiṇikaṭṭhi bimbaphalaṭṭhi uppala padumajātīnaṃ pokkharaṭṭhīti evamādīni tesu tesu janapadesu manussānaṃ pakatiāhāravasena khādanīyatthaṃ bhojanīyatthañca pharaṇakāni aṭṭhīni yāvakālikāni. Madhukaṭṭhi punnāgaṭṭhi harītakādīnaṃ aṭṭhīni siddhatthakaṭṭhi rājikaṭṭhīti evamādīni aṭṭhīni yāvajīvikāni. Tesaṃ pāḷiyaṃ phalabhesajjeneva saṅgaho veditabbo.

ក្នុងពួកខាទនីយៈជាគ្រាប់ (គ្រាប់សម្រាប់ខាំទំពារ) គ្រាប់ខ្នុរព្រៃ គ្រាប់ខ្នុរ គ្រាប់ម្កាក់ គ្រាប់សាលៈ គ្រាប់ខ្ចីនៃល្មើ រំចេក និងទន្លាប់ គ្រាប់អំពិល គ្រាប់កន្ទួតព្រៃ គ្រាប់ព្រលិត និងគ្រាប់ឈូកជាដើម ដែលមនុស្សទាំងឡាយក្នុងជនបទនោះៗ តែងប្រើប្រាស់ជាអាហារធម្មតា ដើម្បីជាខាទនីយៈ និងភោជនីយៈ គ្រាប់ទាំងនេះជាយាវកាលិកៈ។ ចំណែកឯគ្រាប់សណ្តែកដី គ្រាប់ច្រនៀង គ្រាប់សម៉ោជាដើម គ្រាប់ស្ពៃស គ្រាប់ស្ពៃខ្មៅ ជាដើម គ្រាប់ទាំងនេះជាយាវជីវកៈ។ ការសង្គ្រោះគ្រាប់ទាំងនោះក្នុងព្រះបាលី គួរដឹងថាសង្គ្រោះចូលក្នុងផលភេសជ្ជៈ (ថ្នាំធ្វើអំពីផ្លែ) ប៉ុណ្ណោះ។

Piṭṭhakhādanīye sattannaṃ tāva dhaññānaṃ dhaññānulomānaṃ aparaṇṇānañca piṭṭhaṃ panasapiṭṭhaṃ labujapiṭṭhaṃ ambāṭakapiṭṭhaṃ sālapiṭṭhaṃ dhotakatālapiṭṭhañca khīravallipiṭṭhañcāti evamādīni tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthaṃ bhojanīyatthañca pharaṇakāni piṭṭhāni yāvakālikāni. Adhotakaṃ tālapiṭṭhaṃ khīravallipiṭṭhaṃ assagandhādipiṭṭhāni ca yāvajīvikāni. Tesaṃ pāḷiyaṃ kasāvehi ca mūlaphalehi ca saṅghaho veditabbo.

ក្នុងពួកខាទនីយៈជាម្សៅ (ម្សៅសម្រាប់ខាំទំពារ) ម្សៅនៃធញ្ញជាតិទាំង ៧ យ៉ាង ម្សៅនៃអនុធញ្ញជាតិ និងម្សៅនៃអបរណ្ណជាតិ (ពួកសណ្តែក) ម្សៅគ្រាប់ខ្នុរ ម្សៅគ្រាប់ខ្នុរព្រៃ ម្សៅគ្រាប់ម្កាក់ ម្សៅគ្រាប់សាលៈ ម្សៅគ្រាប់ត្នោតដែលលាងស្អាតហើយ និងម្សៅវល្លិ៍ទឹកដោះជាដើម ដែលមនុស្សទាំងឡាយក្នុងជនបទនោះៗ តែងប្រើប្រាស់ជាអាហារធម្មតា ដើម្បីជាខាទនីយៈ និងភោជនីយៈ ម្សៅទាំងនេះជាយាវកាលិកៈ។ ចំណែកឯម្សៅគ្រាប់ត្នោតដែលមិនទាន់លាង ម្សៅវល្លិ៍ទឹកដោះ និងម្សៅយិនស៊ិន (អស្សគន្ធា) ជាដើម ជាយាវជីវកៈ។ ការសង្គ្រោះម្សៅទាំងនោះក្នុងព្រះបាលី គួរដឹងថាសង្គ្រោះចូលក្នុងពួកទឹកចត់ ឫសឈើ និងផ្លែឈើ។

Niyyāsakhādanīye eko ucchuniyyāsova sattāhakāliko. Sesā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, jatūni bhesajjāni – hiṅguṃ hiṅgujatuṃ hiṅgusipāṭikaṃ takaṃ takapattiṃ takapaṇṇiṃ sajjulasaṃ yāni vā panaññānipi atthi jatūni bhesajjānī’’ti (mahāva. 263) evaṃ pāḷiyaṃ vuttaniyyāsā yāvajīvikā. Tattha yevāpanakavasena saṅgahitānaṃ ambaniyyāso kaṇikāraniyyāsoti evaṃ nāmavasena na sakkā pariyantaṃ dassetuṃ. Evaṃ imesu mūlakhādanīyādīsu yaṃkiñci yāvakālikaṃ, sabbampi imasmiṃ atthe ‘‘avasesaṃ khādanīyaṃ nāmā’’ti saṅgahitaṃ.

ក្នុងពួកខាទនីយៈជាជ័រ (ជ័រសម្រាប់ខាំទំពារ) មានតែទឹកអំពៅក្រាម (ស្ករអំពៅ) មួយប៉ុណ្ណោះជាសត្តាហកាលិកៈ (ប្រើប្រាស់បានត្រឹម ៧ ថ្ងៃ)។ ជ័រដែលសេសសល់ ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតជ័រជាថ្នាំ គឺជ័រមហាហ៊ិង្ស ជ័រមហាហ៊ិង្សផ្សំ ជ័រមហាហ៊ិង្សសន្លឹក ជ័រល័ក្ត ជ័រល័ក្តដុំ ជ័រល័ក្តសន្លឹក ជ័រស្រឡៅ ឬជ័រឯណានីមួយផ្សេងទៀត ដែលជាថ្នាំមានស្រាប់» ជ័រទាំងឡាយដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងព្រះបាលីយ៉ាងនេះ ជាយាវជីវកៈ។ ក្នុងជ័រទាំងនោះ ជ័រដែលសង្គ្រោះដោយអំណាចនៃពាក្យថា «មួយយ៉ាងទៀត» ដូចជាជ័រស្វាយ ជ័រផ្កាច្រនៀងជាដើម មិនអាចបង្ហាញទីបំផុតដោយការរាប់ឈ្មោះបានឡើយ។ យ៉ាងនេះ ក្នុងពួកខាទនីយៈមានមើមជាដើមនេះ វត្ថុណាមួយដែលជាយាវកាលិកៈ វត្ថុទាំងអស់នោះ ក្នុងសេចក្តីនេះ ព្រះអង្គសង្គ្រោះចូលក្នុងពាក្យថា «ឈ្មោះថា ខាទនីយៈដ៏សេសសល់»។

Bhojanīyaṃ nāma pañca bhojanānītiādimhi yaṃ vattabbaṃ taṃ vuttameva. Khādissāmi bhuñjissāmīti, paṭiggaṇhātīti yo bhikkhu vikāle etaṃ khādanīyaṃ bhojanīyañca paṭiggaṇhāti, tassa paṭiggahaṇe tāva āpatti dukkaṭassa. Sesamettha uttānameva.

សេចក្តីសម្រេចណាដែលគួរនិយាយក្នុងពាក្យថា «ឈ្មោះថា ភោជនីយៈ គឺភោជនទាំង ៥ យ៉ាង» ជាដើម សេចក្តីសម្រេចនោះ ខ្ញុំបាននិយាយរួចមកហើយ (ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នៃបវារណា)។ ពាក្យថា «នឹងខាំទំពារ នឹងឆាន់» និងពាក្យថា «ទទួល» គឺភិក្ខុណាមួយទទួលខាទនីយៈ និងភោជនីយៈនេះក្នុងកាលខុស (វិកាល) ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះតែការទទួលនោះជាមុនសិន។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kāyato ca kāyacittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចគ្នានឹងឯឡកលោមសិក្ខាបទ (សិក្ខាបទស្តីពីោមរោមចៀម) គឺកើតឡើងអំពីកាយ ១ អំពីកាយនិងចិត្ត ១ ជាកិរិយា (ធ្វើខុស) មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ (មិនរួចផុតចាកអាបត្តិសូម្បីមិនដឹងខ្លួន) ជាអចិត្តកៈ (មិនមានចេតនាប្រព្រឹត្តកន្លង) ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ (មានទោសព្រោះតែព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តិ) ជាកាយកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣ យ៉ាងនេះឯង។

Vikālabhojanasikkhāpadaṃ sattamaṃ.

វិកាលភោជនសិក្ខាបទ ទី ៧ ចប់។

8. Sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā

៨. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីសន្និធិការកសិក្ខាបទ

252. Aṭṭhamasikkhāpade [Pg.104] – belaṭṭhasīso nāma jaṭilasahassabbhantaro mahāthero. Araññe viharatīti jetavanassa avidūre padhānaghare ekasmiṃ āvāse vasati. Sukkhakuranti asūpabyañjanaṃ odanaṃ. So kira antogāme bhuñjitvā pacchā piṇḍāya caritvā tādisaṃ odanaṃ āharati, tañca kho appicchatāya, na paccayagiddhatāya. Thero kira sattāhaṃ nirodhasamāpattiyā vītināmetvā samāpattito vuṭṭhāya taṃ piṇḍapātaṃ udakena temetvā bhuñjati, tato puna sattāhaṃ samāpattiyā nisīdati. Evaṃ dvepi tīṇipi cattāripi sattāhāni vītināmetvā gāmaṃ piṇḍāya pavisati. Tena vuttaṃ – ‘‘cirena gāmaṃ piṇḍāya pavisatī’’ti.

២៥២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៨ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ព្រះមហាថេរៈមួយអង្គ នាម បេលដ្ឋសីសៈ ជាអ្នកស្ថិតនៅក្នុងចំណោមជដិល ១ ពាន់នាក់។ ពាក្យថា Araññe viharati (គង់នៅក្នុងព្រៃ) សេចក្តីថា លោកគង់នៅក្នុងអាវាសមួយ ដែលជាផ្ទះសម្រាប់សមាទានធម៌ (បធានឃរៈ) មិនឆ្ងាយអំពីវត្តជេតពន។ ពាក្យថា Sukkhakura (បាយក្រៀម) សេចក្តីថា បាយដែលគ្មានសម្ល ឬគ្រឿងព្យញ្ជនៈ។ ឮថា ព្រះថេរៈនោះ ឆាន់ក្នុងភូមិរួចហើយ ទើបត្រឡប់ទៅបិណ្ឌបាតជាខាងក្រោយ នាំយកបាយមានសភាពដូច្នោះមក, ការនាំមកនោះ ក៏ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច (អប្បិច្ឆតា) មិនមែនព្រោះតែការជាប់ជំពាក់ក្នុងបច្ច័យឡើយ។ ឮថា ព្រះថេរៈនោះ ចូលនិរោធសមាបត្តិអស់ ៧ ថ្ងៃ លុះចេញពីសមាបត្តិហើយ ក៏យកទឹកមកប្រោះព្រំ (ធ្វើឲ្យសើម) នូវបាយបិណ្ឌបាតនោះ ហើយទើបឆាន់, បន្ទាប់ពីនោះមក ក៏គង់ចូលសមាបត្តិអស់ ៧ ថ្ងៃទៀត។ លោកឆ្លងកាត់អស់ ២ សប្តាហ៍ខ្លះ ៣ សប្តាហ៍ខ្លះ ៤ សប្តាហ៍ខ្លះ យ៉ាងនេះ ទើបចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ ទើបពោលថា “cirena gāmaṃ piṇḍāya pavisati” (លោកចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាតដោយកម្រ)។

253. Kāro karaṇaṃ kiriyāti atthato ekaṃ, sannidhikāro assāti sannidhikāraṃ; sannidhikārameva sannidhikārakaṃ. Paṭiggahetvā ekarattaṃ vītināmitassetaṃ adhivacanaṃ. Tenevassa padabhājane vuttaṃ – ‘‘sannidhikārakaṃ nāma ajja paṭiggahitaṃ aparajjū’’ti.

២៥៣. ពាក្យថា Kāro ក្តី karaṇaṃ ក្តី kiriyā ក្តី ដោយអត្ថ គឺតែមួយ។ ការធ្វើសន្និធិ (ការសន្សំទុក) មានដល់វត្ថុនោះ ហេតុនោះ វត្ថុនោះ ឈ្មោះថា សន្និធិការៈ, សន្និធិការៈ នោះឯង ឈ្មោះថា សន្និធិការកៈ។ នេះជាឈ្មោះនៃខាទនីយភោជនីយដែលភិក្ខុទទួលប្រគេនហើយ ទុកឲ្យកន្លងហួសអស់មួយរាត្រី។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងបទភាជនីយនៃសិក្ខាបទនេះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា “ដែលឈ្មោះថា សន្និធិការកៈ គឺរបស់ដែលទទួលប្រគេនក្នុងថ្ងៃនេះ ហើយទុកដល់ថ្ងៃស្អែក”។

Paṭiggaṇhāti āpatti dukkaṭassāti evaṃ sannidhikataṃ yaṃkiñci yāvakālikaṃ vā yāmakālikaṃ vā ajjhoharitukāmatāya gaṇhantassa paṭiggahaṇe tāva āpatti dukkaṭassa. Ajjhoharato pana ekamekasmiṃ ajjhohāre pācittiyaṃ. Sacepi patto duddhoto hoti, yaṃ aṅguliyā ghaṃsantassa lekhā paññāyati, gaṇṭhikapattassa vā gaṇṭhikantare sneho paviṭṭho hoti, so uṇhe otāpentassa paggharati, uṇhayāguyā vā gahitāya sandissati, tādise pattepi punadivase bhuñjantassa pācittiyaṃ. Tasmā pattaṃ dhovitvā puna tattha acchodakaṃ vā āsiñcitvā aṅguliyā vā ghaṃsitvā nisnehabhāvo jānitabbo. Sace hi udake vā snehabhāvo patte vā aṅgulilekhā paññāyati, duddhoto hoti. Telavaṇṇapatte pana aṅgulilekhā paññāyati, sā abbohārikā. Yaṃ bhikkhū nirapekkhā sāmaṇerānaṃ pariccajanti, tañce sāmaṇerā nidahitvā denti, sabbaṃ vaṭṭati. Sayaṃ paṭiggahetvā apariccattameva hi dutiyadivase na vaṭṭati. Tato hi ekasitthampi ajjhoharato pācittiyameva.

ពាក្យថា Paṭiggaṇhāti āpatti dukkaṭassa សេចក្តីថា កាលដែលភិក្ខុទទួលយកនូវយាវកាលិកក្តី យាមកាលិកក្តី ណាមួយ ដែលធ្វើសន្និធិទុកយ៉ាងនេះ ដោយបំណងនឹងឆាន់ ក្នុងខណៈដែលទទួលនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដជាមុនសិន។ ប៉ុន្តែ កាលដែលកំពុងឆាន់ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ក្នុងរាល់ៗការលេបចូលទៅ។ ទោះបីជាបាត្រដែលលាងមិនស្អាតល្អ គឺកាលដែលភិក្ខុយកម្រាមដៃទៅដុសខាត់ ក៏លេចចេញជាស្នាមម្រាមដៃឡើង ឬមួយ ជាតិប្រេង (ជាតិខ្លាញ់) ជ្រាបចូលទៅក្នុងចន្លោះនៃចំណងនៃបាត្រដែលមានចំណង (គន្ថិកបាត្រ) ជាតិប្រេងនោះ កាលដែលភិក្ខុយកបាត្រទៅហាលថ្ងៃ ក៏ហូរចេញមក ឬកាលដែលភិក្ខុទទួលយកនូវបបរដ៏ក្តៅ ក៏លេចចេញមកឲ្យឃើញ, ក្នុងបាត្រមានសភាពដូច្នោះ ទោះបីជាភិក្ខុឆាន់ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុគប្បីលាងបាត្រ ហើយចាក់ទឹកថ្លាចូលទៅក្នុងបាត្រនោះម្តងទៀត ឬយកម្រាមដៃដុសខាត់មើល ដើម្បីឲ្យដឹងនូវភាពគ្មានជាតិប្រេង។ ព្រោះថា បើសិនជាជាតិប្រេងលេចឡើងក្នុងទឹកក្តី ស្នាមម្រាមដៃលេចឡើងក្នុងបាត្រក្តី បាត្រនោះ ឈ្មោះថា លាងមិនស្អាតល្អឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបាត្រដែលមានពណ៌ដូចជាប្រេង ស្នាមម្រាមដៃរមែងលេចឡើង ស្នាមម្រាមដៃនោះ មិនរាប់ថាជាទោសឡើយ (អព្វោហារិកៈ)។ ភោជនណាដែលភិក្ខុទាំងឡាយលះបង់ដោយគ្មានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ ដល់ពួកសាមណេរ បើសិនជាសាមណេរទាំងឡាយរក្សាទុក (ធ្វើសន្និធិ) ហើយនាំមកប្រគេនវិញ ភោជនទាំងអស់នោះ គួរឆាន់បាន។ ព្រោះថា ភោជនដែលខ្លួនទទួលប្រគេនដោយខ្លួនឯង ហើយមិនទាន់បានលះបង់ រមែងមិនគួរឆាន់ក្នុងថ្ងៃទីពីរឡើយ។ ព្រោះថា បើភិក្ខុលេបចូលទៅ សូម្បីតែបាយមួយគ្រាប់អំពីភោជននោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម្តង។

Akappiyamaṃsesu [Pg.105] manussamaṃse thullaccayena sadviṃ pācittiyaṃ, avasesesu dukkaṭena saddhiṃ. Yāmakālikaṃ sati paccaye ajjhoharato pācittiyaṃ. Āhāratthāya ajjhoharato dukkaṭena saddhiṃ pācittiyaṃ. Sace pavārito hutvā anatirittakataṃ ajjhoharati, pakatiāmise dve pācittiyāni, manussamaṃse thullaccayena saddhiṃ dve, sesaakappiyamaṃse dukkaṭena saddhiṃ, yāmakālikaṃ sati paccaye sāmisena mukhena ajjhoharato dve, nirāmisena ekameva. Āhāratthāya ajjhoharato vikappadvayepi dukkaṭaṃ vaḍḍhati. Sace vikāle ajjhoharati, pakatibhojane sannidhipaccayā ca vikālabhojanapaccayā ca dve pācittiyāni, akappiyamaṃsesu thullaccayañca dukkaṭañca vaḍḍhati. Yāmakālikesu vikālapaccayā anāpatti, anatirittapaccayā pana vikāle sabbavikappesu anāpatti.

ក្នុងបណ្តាសាច់មិនគួរគប្បី (អកប្បិយសាច់) ទាំងឡាយ បើជាសាច់មនុស្ស ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ជាមួយនិងអាបត្តិបាចិត្តិយ, ក្នុងសាច់ដែលសេសសល់ (អកប្បិយសាច់ ៩ យ៉ាងទៀត) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ជាមួយនិងអាបត្តិបាចិត្តិយ។ កាលដែលភិក្ខុឆាន់នូវយាមកាលិក (ដែលធ្វើសន្និធិទុក) ទោះបីជាមានបច្ច័យ (គឺសេចក្តីស្រេកឃ្លាន) ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ បើឆាន់ដើម្បីជាអាហារ (មិនមែនជាថ្នាំ) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ជាមួយនិងអាបត្តិបាចិត្តិយ។ បើសិនជាភិក្ខុបានហាមឃាត់ភោជនហើយ (ជាបវារិតៈ) ឆាន់នូវភោជនដែលមិនបានធ្វើឲ្យជាអតិរិក្ដៈ, ក្នុងអាមិសៈធម្មតា ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយពីរ, ក្នុងសាច់មនុស្ស ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ជាមួយនិងអាបត្តិបាចិត្តិយពីរ, ក្នុងអកប្បិយសាច់ដែលសេសសល់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ជាមួយនិងអាបត្តិបាចិត្តិយពីរ, កាលដែលភិក្ខុឆាន់នូវយាមកាលិក (ដែលធ្វើសន្និធិទុក) ក្នុងកាលដែលមានបច្ច័យ ដោយមាត់ដែលមានអាមិសៈ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយពីរ, បើដោយមាត់ដែលគ្មានអាមិសៈ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែមួយ។ បើឆាន់ដើម្បីជាអាហារ ទោះក្នុងវិកប្បទាំងពីរ (គឺមាត់មានអាមិសៈ ឬគ្មានអាមិសៈ) ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដបន្ថែមទៀត។ បើសិនជាឆាន់ក្នុងវិកាល, ក្នុងភោជនធម្មតា ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយពីរ គឺព្រោះបច្ច័យនៃសន្និធិផង ព្រោះបច្ច័យនៃវិកាលភោជនផង, ក្នុងអកប្បិយសាច់ទាំងឡាយ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ និងអាបត្តិទុក្កដបន្ថែមទៀត។ ក្នុងយាមកាលិកទាំងឡាយ មិនត្រូវអាបត្តិព្រោះបច្ច័យនៃវិកាលឡើយ, ប៉ុន្តែ ក្នុងវិកាល មិនត្រូវអាបត្តិព្រោះបច្ច័យនៃអនតិរិក្ដៈ ក្នុងវិកប្បទាំងពួងឡើយ។

255. Sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāyāti āhāratthāya paṭiggaṇhato paṭiggahaṇapaccayā tāva dukkaṭaṃ, ajjhoharato pana sace nirāmisaṃ hoti, ajjhohāre ajjhohāre dukkaṭaṃ. Atha āmisasaṃsaṭṭhaṃ paṭiggahetvā ṭhapitaṃ hoti, yathāvatthukaṃ pācittiyameva.

២៥៥. ពាក្យថា Sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāya សេចក្តីថា កាលដែលភិក្ខុទទួលយកនូវសត្តាហកាលិក ឬយាវជីវីក ដើម្បីជាអាហារ ក្នុងខណៈដែលទទួលនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះបច្ច័យនៃការទទួលជាមុនសិន។ ប៉ុន្តែ កាលដែលកំពុងឆាន់ បើសិនជាវត្ថុនោះគ្មានអាមិសៈលាយឡំទេ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដក្នុងរាល់ៗការលេបចូលទៅ។ មួយវិញទៀត បើសិនជាវត្ថុដែលលាយឡំដោយអាមិសៈ ដែលភិក្ខុទទួលប្រគេនហើយទុកចោល (ធ្វើសន្និធិ) ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមវត្ថុនោះឯង។

256. Anāpatti yāvakālikantiādimhi vikālabhojanasikkhāpade niddiṭṭhaṃ khādanīyabhojanīyaṃ yāva majjhantikasaṅkhāto kālo, tāva bhuñjitabbato yāvakālikaṃ. Saddhiṃ anulomapānehi aṭṭhavidhaṃ pānaṃ yāva rattiyā pacchimayāmasaṅkhāto yāmo, tāva paribhuñjitabbato yāmo kālo assāti yāmakālikaṃ. Sappiādi pañcavidhaṃ bhesajjaṃ sattāhaṃ nidhetabbato sattāho kālo assāti sattāhakālikaṃ. Ṭhapetvā udakaṃ avasesaṃ sabbampi yāvajīvaṃ pariharitvā sati paccaye paribhuñjitabbato yāvajīvakanti vuccati.

២៥៦. ក្នុងបណ្តាបាលីមានពាក្យថា Anāpatti yāvakālikaṃ ជាដើមនោះ មានវិនិច្ឆ័យដូចតទៅនេះ៖ ខាទនីយភោជនីយដែលសម្តែងទុកក្នុងវិកាលភោជនសិក្ខាបទ ដែលភិក្ខុគប្បីឆាន់បានត្រឹមតែកាលដែលរាប់ថាជាវេលាថ្ងៃត្រង់ (មជ្ឈន្តិកកាល) ហេតុនោះ ឈ្មោះថា យាវកាលិក។ ទឹកបាណៈ ៨ យ៉ាង ព្រមទាំងទឹកបាណៈដ៏សមគួរ (អនុលោមបាណៈ) ទាំងឡាយ ដែលភិក្ខុគប្បីឆាន់បានត្រឹមតែយាមដែលរាប់ថាជាយាមចុងក្រោយនៃរាត្រី (បច្ឆិមយាម) វត្ថុនោះមានយាមនោះជាកាលកំណត់សម្រាប់ឆាន់ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា យាមកាលិក។ ថ្នាំប្រាំយ៉ាងមានទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ ទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះខាប់ ប្រេង (សប្បិអាទិ) ដែលភិក្ខុគប្បីរក្សាទុកបានត្រឹមតែ ៧ ថ្ងៃ វត្ថុនោះមានកំណត់ ៧ ថ្ងៃនោះជាកាលកំណត់សម្រាប់រក្សាទុក ហេតុនោះ ឈ្មោះថា សត្តាហកាលិក។ លើកលែងតែទឹកចេញ អាហារដែលសេសសល់ទាំងអស់ ទោះបីជាភិក្ខុនាំយកទៅអស់មួយជីវិត ហើយឆាន់ក្នុងកាលដែលមានបច្ច័យ (គឺមានជំងឺជាដើម) ហេតុនោះ ឈ្មោះថា យាវជីវីក។

Tattha aruṇodayeva paṭiggahitaṃ yāvakālikaṃ satakkhattumpi nidahitvā yāvakālo nātikkamati tāva, yāmakālikaṃ ekaṃ ahorattaṃ, sattāhakālikaṃ sattarattaṃ, itaraṃ sati paccaye, yāvajīvampi paribhuñjantassa anāpatti. Sesamettha uttānameva. Aṭṭhakathāsu pana imasmiṃ ṭhāne pānakathā kappiyānulomakathā ‘‘kappati nu kho yāvakālikena yāmakālika’’ntiādikathā ca kappiyabhūmikathā ca vitthāritā, taṃ mayaṃ āgataṭṭhāneyeva kathayissāma.

ក្នុងបណ្តាកាលិកទាំង ៤ នោះ យាវកាលិកដែលភិក្ខុទទួលប្រគេនក្នុងវេលាអរុណោទ័យ (អរុណរះ) ទោះបីជាភិក្ខុរក្សាទុកអស់មួយរយដង ដរាបណាកាល (វេលាថ្ងៃត្រង់) មិនទាន់កន្លងហួសទៅទេ ដរាបនោះក្តី, យាមកាលិក រក្សាទុកបានមួយថ្ងៃមួយរាត្រីក្តី, សត្តាហកាលិក រក្សាទុកបានប្រាំពីររាត្រីក្តី, វត្ថុក្រៅពីនេះ (គឺយាវជីវីក) កាលដែលមានបច្ច័យ ទោះបីជាភិក្ខុឆាន់អស់មួយជីវិត ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ ត្រង់កន្លែងនេះ លោកបានពពន្យល់យ៉ាងពិស្តារនូវ បាណកថា (សេចក្តីពន្យល់អំពីទឹកបាណៈ) កប្បិយានុលោមកថា (សេចក្តីពន្យល់អំពីរបស់ដែលសមគួរ) កថាមានពាក្យថា “kappati nu kho yāvakālikena yāmakālikaṃ” (យាមកាលិកដែលលាយដោយយាវកាលិក គួរឬទេ) ជាដើម និងកប្បិយភូមិកថា (សេចក្តីពន្យល់អំពីទីកន្លែងដ៏សមគួរ) សេចក្តីពន្យល់ទាំងនោះ យើងនឹងពោលក្នុងកន្លែងដែលបាលីនោះមកដល់ផ្ទាល់តែម្តង។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ [Pg.106] – kāyato ca kāyacittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ (រោមចៀម) គឺរមែងតាំងឡើងអំពីកាយខ្លះ អំពីកាយនិងចិត្តខ្លះ, ជាកិរិយា (ត្រូវអាបត្តិព្រោះការធ្វើ), មិនរួចផុតព្រោះសញ្ញា (ទោះបីជាមិនដឹង ក៏ត្រូវអាបត្តិ), ជាអចិត្តកៈ (មិនមានចិត្តគិតនឹងល្មើស ក៏ត្រូវអាបត្តិ), មានទោសព្រោះតែព្រះបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិវជ្ជៈ), ជាកាយកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣ យ៉ាងនេះឯង។

Sannidhikārakasikkhāpadaṃ aṭṭhamaṃ.

សន្និធិការកសិក្ខាបទ ទី ៨ ចប់។

9. Paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

៩. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីបណីតភោជនសិក្ខាបទ

257. Navamasikkhāpade – paṇītabhojanānīti uttamabhojanāni. Kassa sampannaṃ na manāpanti sampattiyuttaṃ kassa na piyaṃ. Sādunti surasaṃ.

២៥៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៩ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ពាក្យថា paṇītabhojanāni សេចក្តីថា ភោជនដ៏ឧត្តម (ភោជនដ៏សម្រិតសម្រាំង)។ ពាក្យថា Kassa sampannaṃ na manāpaṃ (ភោជនដ៏បរិបូណ៌ តើមិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលណា) សេចក្តីថា ភោជនដែលប្រកបដោយសេចក្តីសម្រេច (សម្បត្តិ) តើមិនជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលណា។ ពាក្យថា Sādu (ឆ្ងាញ់) សេចក្តីថា មានរសជាតិដ៏ល្អ។

259. Yo pana bhikkhu evarūpāni paṇītabhojanāni agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjeyyāti ettha suddhāni sappiādīni viññāpetvā bhuñjanto pācittiyaṃ nāpajjati, sekhiyesu sūpodanaviññattidukkaṭaṃ āpajjati, odanasaṃsaṭṭhāni pana viññāpetvā bhuñjanto pācittiyaṃ āpajjatīti veditabbo, ayaṃ kirettha adhippāyo. Teneva ca ‘‘paṇītānī’’ti avatvā ‘‘paṇītabhojanānī’’ti sutte vuttaṃ. ‘‘Paṇītānī’’ti hi vutte sappiādīnaṃyeva gahaṇaṃ hoti, ‘‘paṇītabhojanānī’’ti vutte pana paṇītasaṃsaṭṭhāni sattadhaññanibbattāni bhojanāni paṇītabhojanānīti ayamattho paññāyati.

២៥៩. ក្នុងពាក្យថា Yo pana bhikkhu evarūpāni paṇītabhojanāni agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjeyya (មួយវិញទៀត ភិក្ខុណាមិនឈឺ សូមនូវភោជនដ៏សម្រិតសម្រាំងមានសភាពដូច្នោះ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន ហើយឆាន់) នេះ មានវិនិច្ឆ័យដូចតទៅ៖ ភិក្ខុសូមនូវវត្ថុមានទឹកដោះថ្លាជាដើមដ៏សុទ្ធ (មិនលាយដោយបាយ) ហើយឆាន់ មិនត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយឡើយ តែត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះការសូមសម្ល ឬបាយ (សូបោទនវិញ្ញត្តិទុក្កដ) ក្នុងសេក្ខិយវត្តទាំងឡាយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុសូមនូវវត្ថុមានទឹកដោះថ្លាជាដើមដែលលាយឡំដោយបាយ ហើយឆាន់ គប្បីដឹងថា ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ, ឮថា នេះជាព្រះហឫទ័យបំណង (អធិប្បាយ) ក្នុងសិក្ខាបទនេះ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងព្រះសូត្រ (ព្រះបាលី) ព្រះមានព្រះភាគទើបមិនត្រាស់ថា “paṇītāni” (របស់សម្រិតសម្រាំង) តែត្រាស់ថា “paṇītabhojanāni” (ភោជនដ៏សម្រិតសម្រាំង)។ ព្រោះថា បើត្រាស់ថា “paṇītāni” នោះ នឹងត្រូវកាន់យកតែទឹកដោះថ្លាជាដើមប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែ កាលបើត្រាស់ថា “paṇītabhojanāni” សេចក្តីនេះរមែងប្រាកដច្បាស់ថា ភោជនទាំងឡាយដែលកើតអំពីធញ្ញជាតិ ៧ យ៉ាង ដែលលាយឡំដោយរបស់សម្រិតសម្រាំង ឈ្មោះថា ភោជនដ៏សម្រិតសម្រាំង។

Idāni viññāpeti payoge dukkaṭantiādīsu ayaṃ vinicchayo – ‘‘sappinā bhattaṃ dehi, sappiṃ ākiritvā dehi, sappimissakaṃ katvā dehi, sahasappinā dehi, sappiñca bhattañca dehī’’ti viññāpentassa viññattiyā dukkaṭaṃ, paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre pācittiyaṃ. ‘‘Sappibhattaṃ dehī’’ti vutte pana yasmā sālibhattaṃ viya sappibhattaṃ nāma natthi; tasmā sūpodanaviññattidukkaṭameva veditabbaṃ.

ឥឡូវនេះ ក្នុងបាលីមានពាក្យថា viññāpeti payoge dukkaṭaṃ (សូម ត្រូវអាបត្តិទុក្កដក្នុងប្រយោគ) ជាដើម មានវិនិច្ឆ័យដូចតទៅ៖ កាលដែលភិក្ខុពោលសូមថា “សូមលោកប្រគេនបាយជាមួយទឹកដោះថ្លា, សូមចាក់ទឹកដោះថ្លាប្រគេន, សូមធ្វើបាយលាយទឹកដោះថ្លាប្រគេន, សូមប្រគេនបាយព្រមទាំងទឹកដោះថ្លា, សូមប្រគេនទាំងទឹកដោះថ្លាទាំងបាយ” ដូច្នេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការសូម ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការទទួល និងត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះការឆាន់ (លេបចូលទៅ)។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុពោលសូមថា “សូមប្រគេនសប្បិភត្ត (បាយទឹកដោះថ្លា)” ព្រោះហេតុតែបាយដែលឈ្មោះថា សប្បិភត្ត ដូចជាសាលិភត្ត (បាយស្រូវសាលី) នោះមិនមាន ព្រោះហេតុនោះ គប្បីដឹងថា ត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិទុក្កដព្រោះការសូមសម្ល ឬបាយ (សូបោទនវិញ្ញត្តិទុក្កដ) ប៉ុណ្ណោះ។

Sace pana ‘‘sappinā bhattaṃ dehī’’ti vutte bhattaṃ datvā ‘‘sappiṃ katvā bhuñjā’’ti navanītaṃ vā khīraṃ vā dadhiṃ vā deti, mūlaṃ vā pana deti, ‘‘iminā sappiṃ gahetvā bhuñjā’’ti yathāvatthukameva. ‘‘Gosappinā bhattaṃ dehī’’ti vutte pana gosappinā vā detu, gosappimhi asati, purimanayeneva gonavanītādīni vā gāviṃyeva vā detu ‘‘ito sappinā bhuñjā’’ti yathāvatthukameva. Sace [Pg.107] pana gosappinā yācito ajiyā sappiādīhi deti, visaṅketaṃ. Evañhi sati aññaṃ yācitena aññaṃ dinnaṃ nāma hoti, tasmā anāpatti. Esa nayo ajiyā sappinā dehīti ādīsupi.

ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុសូមថា “សូមប្រគេនបាយជាមួយទឹកដោះថ្លា” ហើយទាយកប្រគេនបាយ រួចពោលថា “សូមលោកធ្វើឲ្យមានទឹកដោះថ្លាហើយឆាន់ចុះ” ហើយក៏ប្រគេននូវទឹកដោះស្រស់ (នវនីតៈ) ក្តី ទឹកដោះស្រស់ (ខីរៈ) ក្តី ទឹកដោះជូរ (ទធិ) ក្តី ឬមួយ ប្រគេនប្រាក់ (តម្លៃ) ហើយពោលថា “សូមលោកយកប្រាក់នេះទៅទិញទឹកដោះថ្លាឆាន់ចុះ” ត្រូវអាបត្តិទៅតាមវត្ថុនោះឯង (យថាវត្ថុកៈ)។ កាលបើភិក្ខុសូមថា “សូមប្រគេនបាយជាមួយទឹកដោះថ្លាគោ” ទាយកនឹងប្រគេនទឹកដោះថ្លាគោនោះក្តី កាលបើគ្មានទឹកដោះថ្លាគោទេ ក៏ប្រគេនទឹកដោះស្រស់គោជាដើម ដោយន័យមុននោះឯង ឬប្រគេនមេគោតែម្តង ដោយពោលថា “សូមលោកឆាន់ទឹកដោះថ្លាដែលកើតអំពីមេគោនេះចុះ” ត្រូវអាបត្តិទៅតាមវត្ថុនោះឯង។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុសូមទឹកដោះថ្លាគោ តែទាយកប្រគេនទឹកដោះថ្លាពពែជាដើមវិញ នេះជាការខុសបំណង (វិសង្កេតៈ)។ ព្រោះថា កាលបើមានសភាពយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ទាយកប្រគេនរបស់ផ្សេង អំពីរបស់ដែលភិក្ខុសូម ព្រោះហេតុនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងពាក្យសូមថា “សូមប្រគេនបាយជាមួយទឹកដោះថ្លាពពែ” ជាដើមផងដែរ។

‘‘Kappiyasappinā dehī’’ti vutte akappiyasappinā deti, visaṅketameva. ‘‘Akappiyasappināti vutte akappiyasappinā deti, paṭiggahaṇepi paribhogepi dukkaṭameva. Akappiyasappimhi asati purimanayeneva akappiyanavanītādīni deti ‘‘sappiṃ katvā bhuñjā’’ti akappiyasappināva dinnaṃ hoti. ‘‘Akappiyasappinā’’ti vutte kappiyena deti, visaṅketaṃ. ‘‘Sappinā’’ti vutte sesesu navanītādīsu aññatarena deti, visaṅketameva. Esa nayo navanītena dehītiādīsupi. Yena yena hi viññatti hoti, tasmiṃ vā tassa mūle vā laddhe, taṃ taṃ laddhameva hoti.

កាលបើភិក្ខុសូមថា “សូមប្រគេនបាយជាមួយទឹកដោះថ្លាដ៏សមគួរ (កប្បិយសប្បិ)” តែទាយកប្រគេនទឹកដោះថ្លាមិនសមគួរ (អកប្បិយសប្បិ) វិញ នេះជាការខុសបំណង (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។ កាលបើភិក្ខុសូមថា “សូមប្រគេនបាយជាមួយទឹកដោះថ្លាមិនសមគួរ” ហើយទាយកប្រគេនទឹកដោះថ្លាមិនសមគួរនោះមែន ត្រូវតែអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ ទាំងក្នុងការទទួល ទាំងក្នុងការឆាន់។ កាលបើគ្មានទឹកដោះថ្លាមិនសមគួរទេ ហើយទាយកប្រគេនទឹកដោះស្រស់មិនសមគួរជាដើម ដោយន័យមុននោះឯង ដោយពោលថា “សូមលោកធ្វើឲ្យមានទឹកដោះថ្លាហើយឆាន់ចុះ” ឈ្មោះថា ទាយកប្រគេនទឹកដោះថ្លាមិនសមគួរនោះឯង។ កាលបើភិក្ខុសូមថា “សូមប្រគេនបាយជាមួយទឹកដោះថ្លាមិនសមគួរ” តែទាយកប្រគេនទឹកដោះថ្លាដ៏សមគួរវិញ នេះជាការខុសបំណង (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។ កាលបើភិក្ខុសូមថា “សូមប្រគេនបាយជាមួយទឹកដោះថ្លា” តែទាយកប្រគេនរបស់ណាមួយក្នុងបណ្តាទឹកដោះស្រស់ជាដើមដែលសេសសល់វិញ នេះជាការខុសបំណង (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងពាក្យសូមថា “សូមប្រគេនបាយជាមួយទឹកដោះស្រស់ (នវនីតៈ)” ជាដើមផងដែរ។ ព្រោះថា ភិក្ខុសូមដោយវត្ថុណា បើបានវត្ថុនោះក្តី បានតម្លៃនៃវត្ថុនោះក្តី ឈ្មោះថា បានវត្ថុនោះឯង។

Sace pana aññaṃ pāḷiyā āgataṃ vā anāgataṃ vā denti, visaṅketaṃ. Pāḷiyaṃ āgatanavanītādīni ṭhapetvā aññehi navanītādīhi viññāpentassa dukkaṭaṃ. Yathā ca ‘‘sappibhattaṃ dehī’’ti vutte sālibhattassa viya sappibhattassa abhāvā sūpodanaviññattidukkaṭameva hotīti vuttaṃ. Evaṃ navanītabhattaṃ dehītiādīsupi. Paṭipāṭiyā ekamekaṃ vitthāretvā vuccamānepi hi ayamevattho vattabbo siyā, so ca saṅkhepenapi sakkā ñātuṃ, kiṃ tattha vitthārena? Tena vuttaṃ – ‘‘esa nayo navanītena dehītiādīsupī’’ti.

ប៉ុន្តែ បើទាយកប្រគេនរបស់ផ្សេង ដែលមានមកក្នុងបាលីក្តី មិនមានមកក្នុងបាលីក្តី នេះជាការខុសបំណង (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។ លើកលែងតែទឹកដោះស្រស់ជាដើមដែលមានមកក្នុងបាលីចេញ បើភិក្ខុសូមដោយទឹកដោះស្រស់ជាដើមដទៃទៀត ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចដែលពោលហើយថា កាលបើភិក្ខុសូមថា “សូមប្រគេនសប្បិភត្ត” ព្រោះហេតុតែសប្បិភត្តមិនមាន ដូចជាសាលិភត្ត ត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិទុក្កដព្រោះការសូមសម្លឬបាយ (សូបោទនវិញ្ញត្តិទុក្កដ) ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ ក្នុងពាក្យសូមថា “សូមប្រគេននវនីតភត្ត (បាយទឹកដោះស្រស់)” ជាដើម ក៏ត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិទុក្កដព្រោះការសូមសម្លឬបាយដូច្នោះដែរ។ ព្រោះថា ទោះបីជាពោលពន្យល់យ៉ាងពិស្តារទៅតាមលំដាប់ម្តងមួយៗ ក៏គប្បីពោលនូវសេចក្តីនេះដដែល សេចក្តីនោះ សូម្បីតែពោលដោយសង្ខេប ក៏អាចដឹងបានដែរ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយការសម្តែងយ៉ាងពិស្តារក្នុងទីនេះ? ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំ (អដ្ឋកថាចារ្យ) ទើបពោលថា “ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងពាក្យសូមថា សូមប្រគេនបាយជាមួយទឹកដោះស្រស់ ជាដើមផងដែរ”។

Sace pana sabbehipi sappiādīhi ekaṭṭhāne vā nānāṭṭhāne vā viññāpetvā paṭiladdhaṃ ekabhājane ākiritvā ekarasaṃ katvā tato kusaggenāpi jivhagge binduṃ ṭhapetvā ajjhoharati, nava pācittiyāni āpajjati. Vuttampi cetaṃ parivāre –

ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុសូមដោយវត្ថុសម្រិតសម្រាំងទាំងអស់មានទឹកដោះថ្លាជាដើម ក្នុងទីកន្លែងតែមួយក្តី ក្នុងទីកន្លែងផ្សេងៗគ្នាក្តី ហើយបានមក ចាក់បញ្ចូលទៅក្នុងភាជន៍តែមួយ ធ្វើឲ្យមានរសជាតិតែមួយ ហើយយកចុងស្បូវ (ឬចុងស្មៅ) ជ្រលក់យកទឹកមួយតំណក់មកដាក់លើចុងអណ្តាត លេបចូលទៅ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ៩ ភ្លាម។ សេចក្តីនេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកក្នុងគម្ពីរវារៈ (បរិវារៈ) ថា៖

‘‘Kāyikāni na vācasikāni,Sabbāni nānāvatthukāni;

Apubbaṃ acarimaṃ āpajjeyya ekato,Pañhāmesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 481);

«អាបត្តិទាំងឡាយណា ដែលតាំងឡើងអំពីកាយ មិនមែនតាំងឡើងអំពីវាចា មានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ភិក្ខុគប្បីត្រូវអាបត្តិទាំងអស់នោះ មិនមុនមិនក្រោយ (ព្រមៗគ្នា) ក្នុងពេលតែមួយ នេះជាប្រស្នាដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ (អ្នកឈ្លាសវៃក្នុងវិន័យ) បានគិតគូរហើយ»។

261. Agilāno gilānasaññīti ettha sace gilānasaññīpi hutvā bhesajjatthāya pañca bhesajjāni viññāpeti, mahānāmasikkhāpadena kāretabbo[Pg.108]. Nava paṇītabhojanāni viññāpento pana iminā sikkhāpadena kāretabbo. Bhikkhunīnaṃ pana etāni pāṭidesanīyavatthūni honti, sūpodanaviññattiyaṃ ubhayesampi sekhapaṇṇattidukkaṭameva. Sesamettha uttānameva.

២៦១. ក្នុងពាក្យថា Agilāno gilānasaññī នេះ មានវិនិច្ឆ័យដែលត្រូវដឹងដូចតទៅ៖ បើទោះបីជាមិនឈឺ តែមានសេចក្តីសម្គាល់ថាឈឺ ហើយសូមភេសជ្ជៈ ៥ យ៉ាង ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ថ្នាំ ត្រូវកាត់ទោសដោយមហានាមសិក្ខាបទ។ ចំណែកភិក្ខុដែលសូមភោជនដ៏ផ្អែមល្ហែម ៩ យ៉ាង ត្រូវកាត់ទោសដោយសិក្ខាបទនេះ។ ចំពោះភិក្ខុនីទាំងឡាយ ភោជនទាំងនេះជាវត្ថុនៃបាដិទេសនីយៈ។ ក្នុងការសូមស៊ុប និងបាយ ភិក្ខុនិងភិក្ខុនីទាំងពីរពួក ត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិទុក្កដ ដែលទ្រង់បញ្ញត្តិក្នុងសេខិយវត្តប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

Catusamuṭṭhānaṃ – kāyato kāyavācato kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti,

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៤ គឺ កើតឡើងអំពីកាយខ្លះ អំពីកាយនិងវាចាខ្លះ អំពីកាយនិងចិត្តខ្លះ អំពីកាយវាចានិងចិត្តខ្លះ។

Kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇativajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

ជាកិរិយា, មិនរួចផុតដោយសញ្ញា, ជាអចិត្តកៈ, ជាបញ្ញត្តិវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម, ជាវចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣ យ៉ាងនេះឯង។

Paṇītabhojanasikkhāpadaṃ navamaṃ.

បណីតភោជនសិក្ខាបទ ទី៩ ចប់។

10. Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការពន្យល់អំពីទន្តពោនសិក្ខាបទ

263. Dasamasikkhāpade – catūsu paccayesu antamaso dantakaṭṭhampi sabbaṃ paṃsukūlameva assāti sabbapaṃsukūliko. So kira susāne chaḍḍitabhājanameva pattaṃ katvā tattha chaḍḍitacoḷakeheva cīvaraṃ katvā tattha chaḍḍitamañcapīṭhakāniyeva gahetvā paribhuñjati. Ayyavosāṭitakānīti ettha ayyā vuccanti kālaṅkatā pitipitāmahā. Vosāṭitakāni vuccanti tesaṃ atthāya susānādīsu chaḍḍitakāni khādanīyabhojanīyāni; manussā kira kālaṅkate ñātake uddissa yaṃ tesaṃ sajīvakāle piyaṃ hoti, taṃ etesu susānādīsu piṇḍaṃ piṇḍaṃ katvā ‘‘ñātakā no paribhuñjantūti ṭhapenti. So bhikkhu taṃ gahetvā bhuñjati, aññaṃ paṇītampi diyyamānaṃ na icchati. Tena vuttaṃ – ‘‘susānepi rukkhamūlepi ummārepi ayyavosāṭitakāni sāmaṃ gahetvā paribhuñjatī’’ti. Theroti thiro ghanabaddho. Vaṭharoti thūlo; thūlo ca ghanasarīro cāyaṃ bhikkhūti vuttaṃ hoti. Manussamaṃsaṃ maññe khādatīti manussamaṃsaṃ khādatīti naṃ sallakkhema; manussamaṃsaṃ khādantā hi īdisā bhavantīti ayaṃ tesaṃ adhippāyo.

២៦៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ នេះ ពាក្យថា សព្វបង្សុកូលិកៈ (អ្នកប្រើប្រាស់តែរបស់បង្សុកូល) គឺសូម្បីតែឈើស្ទង់ធ្មេញជាបំផុត ក្នុងបច្ច័យទាំង ៤ ក៏សុទ្ធតែជារបស់បង្សុកូលទាំងអស់។ ឮថា ភិក្ខុនោះយកក្អមចានដែលគេបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃខ្មោចមកធ្វើជាសបិត យកកំណាត់សំពត់ដែលគេបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃខ្មោចនោះមកធ្វើជាចីវរ យកគ្រែតូចតាចដែលគេបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃខ្មោចនោះមកប្រើប្រាស់។ ក្នុងពាក្យថា Ayyavosāṭitakāni នេះ ពាក្យថា Ayyā សំដៅលើមាតាបិតាជីដូនជីតាដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ។ ពាក្យថា Vosāṭitakāni សំដៅលើខាទនីយភោជនីយាហារដែលគេបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃខ្មោចជាដើម ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកញាតិទាំងនោះ។ ឮថា មនុស្សទាំងឡាយឧទ្ទិសចំពោះពួកញាតិដែលស្លាប់ទៅហើយ របស់ខាទនីយភោជនីយាហារណាដែលពួកញាតិទាំងនោះចូលចិត្តកាលនៅរស់ ក៏យករបស់នោះទៅធ្វើជាដុំៗ ដាក់ទុកក្នុងព្រៃខ្មោចជាដើមទាំងនោះ ដោយពោលថា «សូមពួកញាតិរបស់យើងចូរប្រើប្រាស់ចុះ»។ ភិក្ខុនោះក៏រើសយករបស់នោះមកឆាន់ ទោះបីជាគេប្រគេនភោជនដ៏ផ្អែមល្ហែមដទៃទៀត ក៏មិនប្រាថ្នាឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា «សូម្បីក្នុងព្រៃខ្មោចក្តី ទៀបគល់ឈើក្តី លើធរណីទ្វារក្តី ភិក្ខុនោះរើសយករបស់ដែលពួកញាតិបោះបង់ចោលដោយខ្លួនឯង ហើយឆាន់»។ ពាក្យថា Thero គឺមាំមួន មានសាច់ដុំណែនក្តាប់។ ពាក្យថា Vaṭharo គឺធាត់ធំ។ ពាក្យថា «ភិក្ខុនេះធាត់ធំ និងមានរាងកាយមាំមួន» នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ពាក្យថា «សង្ស័យជាឆាន់សាច់មនុស្សទេដឹង» គឺពួកយើងសម្គាល់ថា ភិក្ខុនេះឆាន់សាច់មនុស្ស ព្រោះថាពួកអ្នកដែលឆាន់សាច់មនុស្ស តែងមានរាងកាយបែបនេះឯង នេះជាបំណងរបស់ពួកមនុស្សដែលតិះដៀលទាំងនោះ។

264. Udakadantapone kukkuccāyantīti ettha te bhikkhū ‘‘adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āhareyyā’’ti padassa sammā atthaṃ asallakkhetvā kukkuccāyisuṃ, bhagavā pana yathāuppannassa vatthussa vasena pitā viya dārake te bhikkhū saññāpento anupaññattiṃ ṭhapesi.

២៦៤. ក្នុងពាក្យថា Udakadantapone kukkuccāyanti នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ មិនបានកំណត់ដឹងនូវសេចក្តីពិតនៃបទថា «មិនត្រូវនាំយកអាហារដែលគេមិនទាន់ប្រគេនចូលទៅក្នុងទ្វារមាត់» ទើបកើតសេចក្តីសង្ស័យ។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើភិក្ខុទាំងឡាយនោះឲ្យយល់ច្បាស់ ដូចជាឪពុកប្រដៅកូនតូចៗ ទៅតាមរឿងរ៉ាវដែលកើតឡើង ទើបទ្រង់បញ្ញត្តិអនុបញ្ញត្តិទុក។

265. Adinnanti [Pg.109] kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā gaṇhantassa kāyakāyapaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññataravasena na dinnaṃ. Etadeva hi sandhāya padabhājane ‘‘adinnaṃ nāma appaṭiggahitakaṃ vuccatī’’ti vuttaṃ. Dutiyapārājike pana ‘‘adinnaṃ nāma parapariggahitakaṃ vuccatī’’ti vuttaṃ. Dinnanti idaṃ pana tasseva adinnassa paṭipakkhavasena lakkhaṇadassanatthaṃ uddhaṭaṃ. Niddese cassa ‘‘kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā nissaggiyena vā dente’’ti evaṃ aññasmiṃ dadamāne ‘‘hatthapāse ṭhito kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā paṭiggaṇhātīti taṃ evaṃ diyyamānaṃ antamaso rathareṇumpi sace pubbe vuttalakkhaṇe hatthapāse ṭhito kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā paṭiggaṇhāti, etaṃ evaṃ paṭiggahitaṃ dinnaṃ nāma vuccati. Na ‘‘idaṃ gaṇha, idaṃ tava hotū’’tiādivacanena nissaṭṭhaṃ.

២៦៥. ពាក្យថា Adinna (របស់ដែលគេមិនបានប្រគេន) គឺរបស់ដែលគេមិនបានប្រគល់ឲ្យ ដោយបយោគៈណាមួយ ក្នុងបយោគៈទាំងឡាយមានការហុចឲ្យដោយកាយ ដោយរបស់ជាប់នឹងកាយ ឬដោយការបោះឲ្យ ចំពោះភិក្ខុអ្នកទទួលដោយកាយ ឬដោយរបស់ជាប់នឹងកាយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនេះឯង ទើបត្រាស់ទុកក្នុងបទភាជនីថា «ដែលហៅថា មិនបានប្រគេន គឺរបស់ដែលភិក្ខុមិនទាន់បានទទួល»។ ចំណែកក្នុងទុតិយបារាជិក ទ្រង់ត្រាស់ថា «ដែលហៅថា មិនបានប្រគេន គឺរបស់ដែលជារបស់អ្នកដទៃ»។ ចំណែកពាក្យថា Dinna (របស់ដែលគេប្រគេនហើយ) នេះ ទ្រង់លើកឡើងក្នុងបទភាជនី ដើម្បីបង្ហាញលក្ខណៈផ្ទុយពីពាក្យថា Adinna នោះឯង។ ក្នុងសេចក្តីពន្យល់នៃពាក្យនោះថា «កាលបើអ្នកដទៃប្រគល់ឲ្យដោយកាយក្តី ដោយរបស់ជាប់នឹងកាយក្តី ដោយការបោះឲ្យក្តី ភិក្ខុអ្នកឈរនៅក្នុងហត្ថបាស ទទួលដោយកាយក្តី ដោយរបស់ជាប់នឹងកាយក្តី» ដូច្នេះ បើភិក្ខុឈរនៅក្នុងហត្ថបាសដែលមានលក្ខណៈពោលហើយខាងដើម ហើយទទួលរបស់ដែលគេប្រគល់ឲ្យយ៉ាងនោះ សូម្បីតែធូលីល្អិតជាបំផុត ដោយកាយក្តី ដោយរបស់ជាប់នឹងកាយក្តី របស់ដែលភិក្ខុទទួលយ៉ាងនោះ ហៅថា «របស់ដែលគេប្រគេនហើយ»។ មិនមែនសំដៅលើរបស់ដែលគេលះបង់ឲ្យដោយពាក្យជាដើមថា «ចូរទទួលយករបស់នេះចុះ របស់នេះចូរជារបស់អ្នកចុះ» នោះឡើយ។

Tattha kāyenāti hatthādīsu yena kenaci sarīrāvayavena; antamaso pādaṅguliyāpi diyyamānaṃ kāyena dinnaṃ nāma hoti, paṭiggahaṇepi eseva nayo. Yena kenaci hi sarīrāvayavena gahitaṃ kāyena gahitameva hoti. Sacepi natthukaraṇiyā diyyamānaṃ nāsāpuṭena akallako vā mukhena paṭiggaṇhāti. Ābhogamattameva hi ettha pamāṇanti ayaṃ nayo mahāpaccariyaṃ vutto. Kāyapaṭibaddhenāti kaṭacchuādīsu yena kenaci upakaraṇena dinnaṃ kāyapaṭibaddhena dinnaṃ nāma hoti. Paṭiggahaṇepi eseva nayo. Yena kenaci sarīrapaṭibaddhena pattathālakādinā gahitaṃ kāyapaṭibaddhena gahitameva hoti. Nissaggiyenāti kāyato ca kāyapaṭibaddhato ca mocetvā hatthapāse ṭhitassa kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā pātiyamānampi nissaggiyena payogena dinnaṃ nāma hoti. Ayaṃ tāva pāḷivaṇṇanā.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា ដោយកាយ គឺដោយអវយវៈណាមួយនៃរាងកាយ មានដៃជាដើម សូម្បីតែម្រាមជើងជាបំផុត របស់ដែលគេប្រគល់ឲ្យ ក៏ឈ្មោះថា ប្រគេនដោយកាយ។ ក្នុងការទទួល ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ ព្រោះថា របស់ដែលភិក្ខុទទួលដោយអវយវៈណាមួយនៃរាងកាយ ក៏ឈ្មោះថា ទទួលដោយកាយដូចគ្នា។ បើទោះបីជាភិក្ខុមិនជា (ឈឺ) ទទួលថ្នាំបន្តក់ដែលគេបន្តក់ឲ្យដោយបំពង់បន្តក់ថ្នាំតាមរន្ធច្រមុះ ឬទទួលដោយមាត់ក្តី ក៏ឈ្មោះថា ទទួលដោយកាយដែរ។ ព្រោះថាក្នុងការទទួលនេះ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត (ការមានបំណងទទួល) ប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ ន័យនេះមានពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។ ពាក្យថា ដោយរបស់ជាប់នឹងកាយ គឺរបស់ដែលគេប្រគល់ឲ្យដោយគ្រឿងប្រើប្រាស់ណាមួយ មានវែកជាដើម ឈ្មោះថា ប្រគេនដោយរបស់ជាប់នឹងកាយ។ ក្នុងការទទួល ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ របស់ដែលភិក្ខុទទួលដោយរបស់ជាប់នឹងកាយ មានសបិត ឬចានជាដើម ឈ្មោះថា ទទួលដោយរបស់ជាប់នឹងកាយ។ ពាក្យថា ដោយការបោះឲ្យ គឺរបស់ដែលគេលែងពីកាយ ឬលែងពីរបស់ជាប់នឹងកាយ ហើយបោះឲ្យធ្លាក់ចុះទៅលើកាយ ឬលើរបស់ជាប់នឹងកាយនៃភិក្ខុដែលឈរនៅក្នុងហត្ថបាស ក៏ឈ្មោះថា ប្រគេនដោយបយោគៈនៃការបោះឲ្យ។ នេះជាការពន្យល់តាមបាលីជាមុនសិន។

Ayaṃ panettha pāḷimuttakavinicchayo – pañcaṅgehi paṭiggahaṇaṃ ruhati – thāmamajjhimassa purisassa uccāraṇamattaṃ hoti, hatthapāso paññāyati, abhihāro paññāyati, devo vā manusso vā tiracchānagato vā kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā nissaggiyena vā deti, taṃ ce bhikkhu kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā paṭiggaṇhāti. Evaṃ pañcahaṅgehi paṭiggahaṇaṃ ruhati.

ចំណែកឯវិនិច្ឆ័យក្រៅបាលី ក្នុងសិក្ខាបទនេះ មានដូចតទៅ៖ ការទទួលប្រគេន សម្រេចបានដោយអង្គ ៥ គឺ៖ ១. របស់នោះមានទម្ងន់ល្មមដែលបុរសមានកម្លាំងមធ្យមលើកឡើងរួច ២. ហត្ថបាសប្រាកដ ៣. ការបង្អោនចូលមកប្រគេនប្រាកដ ៤. ទេវតាក្តី មនុស្សក្តី សត្វតិរច្ឆានក្តី ប្រគេនដោយកាយ ដោយរបស់ជាប់នឹងកាយ ឬដោយការបោះឲ្យ ៥. បើភិក្ខុទទួលរបស់នោះដោយកាយ ឬដោយរបស់ជាប់នឹងកាយ។ ការទទួលប្រគេន រមែងសម្រេចដោយអង្គ ៥ យ៉ាងនេះឯង។

Tattha ṭhitanisinnanipannānaṃ pavāraṇasikkhāpade vuttanayeneva hatthapāso veditabbo. Sace pana dāyakapaṭiggāhakesu eko ākāse hoti, eko [Pg.110] bhūmiyaṃ, bhūmaṭṭhassa ca sīsena ākāsaṭṭhassa ca ṭhapetvā dātuṃ vā gahetuṃ vā pasāritahatthaṃ, yaṃ āsannataraṃ aṅgaṃ, tassa orimantena hatthapāsappamāṇaṃ paricchinditabbaṃ. Sacepi eko kūpe hoti, eko kūpataṭe, eko vā pana rukkhe, eko pathaviyaṃ, vuttanayeneva hatthapāsappamāṇaṃ paricchinditabbaṃ. Evarūpe hatthapāse ṭhatvā sacepi pakkhī mukhatuṇḍakena vā hatthī vā soṇḍāya gahetvā pupphaṃ vā phalaṃ vā deti, paṭiggahaṇaṃ ruhati. Sace pana addhaṭṭhamaratanassāpi hatthino khandhe nisinno, tena soṇḍāya diyyamānaṃ gaṇhāti, vaṭṭatiyeva.

ក្នុងអង្គទាំងនោះ ហត្ថបាសរបស់ភិក្ខុអ្នកឈរ អង្យុយ ឬដេក ត្រូវដឹងតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងបវារណាសិក្ខាបទ។ បើក្នុងចំណោមអ្នកប្រគេន និងអ្នកទទួល ម្នាក់នៅលើអាកាស ម្នាក់នៅលើដី ត្រូវវាស់ចម្ងាយហត្ថបាស ដោយវៀរលែងតែក្បាលរបស់អ្នកនៅលើដី និងដៃដែលលាតសន្ធឹងដើម្បីប្រគេន ឬដើម្បីទទួលរបស់អ្នកនៅលើអាកាសចេញ ហើយយកអវយវៈណាដែលនៅជិតបំផុត វាស់ពីជាយខាងក្នុងនៃអវយវៈនោះទៅ។ បើម្នាក់នៅក្នុងអណ្តូង ម្នាក់នៅលើមាត់អណ្តូងក្តី ឬម្នាក់នៅលើដើមឈើ ម្នាក់នៅលើដីក្តី ក៏ត្រូវវាស់ចម្ងាយហត្ថបាសតាមន័យដែលពោលហើយនោះដែរ។ បើឈរនៅក្នុងហត្ថបាសមានសភាពយ៉ាងនេះ ទោះបីជាសត្វស្លាបខាំផ្កា ឬផ្លែឈើដោយចំពុះ ឬដំរីកាន់ដោយប្រម៉ោយមកប្រគេន ក៏ការទទួលប្រគេនសម្រេចដែរ។ បើភិក្ខុអង្គុយលើស្មាដំរីដែលមានកម្ពស់ ៧ ហត្ថកន្លះ ហើយទទួលរបស់ដែលដំរីនោះហុចឲ្យដោយប្រម៉ោយ ក៏សមគួរដែរ។

Eko bahūni bhattabyañjanabhājanāni sīse katvā bhikkhussa santikaṃ āgantvā ṭhitakova gaṇhathāti vadati, na tāva abhihāro paññāyati, tasmā na gahetabbaṃ. Sace pana īsakampi onamati, bhikkhunā hatthaṃ pasāretvā heṭṭhimabhājanaṃ ekadesenāpi sampaṭicchitabbaṃ. Ettāvatā sabbabhājanāni paṭiggahitāni honti, tato paṭṭhāya oropetvā vā ugghāṭetvā vā yaṃ icchati, taṃ gahetvā bhuñjituṃ vaṭṭati. Sabhattapacchiādimhi pana ekabhājane vattabbameva natthi, kājena bhattaṃ harantopi sace kājaṃ onāmetvā deti, vaṭṭati. Tiṃsahattho veṇu hoti, ekasmiṃ ante guḷakumbho baddho, ekasmiṃ sappikumbho, tañce paṭiggaṇhāti, sabbaṃ paṭiggahitameva. Ucchuyantadoṇito paggharantameva rasaṃ gaṇhathāti vadati, abhihāro na paññāyatīti na gahetabbo. Sace pana kasaṭaṃ chaḍḍetvā hatthena ussiñcitvā ussiñcitvā deti, vaṭṭati.

បើមនុស្សម្នាក់ទូលភាជន៍បាយនិងសម្លជាច្រើននៅលើក្បាល ដើមកជិតភិក្ខុ ហើយឈរពោលថា «សូមទទួលចុះ» យ៉ាងនេះ ការបង្អោនចូលមកប្រគេនមិនទាន់ប្រាកដឡើយ ហេតុនោះ ភិក្ខុមិនត្រូវទទួលឡើយ។ តែបើគេឱនចុះបន្តិច ភិក្ខុត្រូវលាតដៃទៅទទួលភាជន៍ខាងក្រោមបង្អស់ សូម្បីតែមួយផ្នែកក៏ដោយ។ ដោយការទទួលត្រឹមតែមួយផ្នែកប៉ុណ្ណោះ ភាជន៍ទាំងអស់ឈ្មោះថា ភិក្ខុបានទទួលប្រគេនរួចហើយ ចាប់ពីពេលនោះមក ភិក្ខុនឹងដាក់ចុះក្តី បើកក្តី ហើយកាន់យកអាហារណាដែលប្រាថ្នាចង់ឆាន់ ក៏គួរឆាន់បាន។ ចំណែកក្នុងភាជន៍តែមួយ មានកន្ត្រកដាក់បាយជាដើម មិនបាច់និយាយដល់ទៅហើយ។ សូម្បីតែអ្នកដែលរែកបាយមក បើគេឱនអម្រែកចុះហើយប្រគេន ក៏គួរទទួលដែរ។ បើឈើខ្នែកធ្វើពីឫស្សីមានប្រវែង ៣០ ហត្ថ ចុងម្ខាងចងក្អមស្ករអំពៅ ចុងម្ខាងទៀតចងក្អមទឹកដោះថ្លា បើភិក្ខុទទួលអម្រែកនោះ របស់ទាំងអស់ឈ្មោះថា ភិក្ខុបានទទួលប្រគេនរួចហើយ។ បើគេពោលថា «សូមទទួលយកទឹកអំពៅដែលកំពុងហូរចេញពីចង្អូរម៉ាស៊ីនកិនអំពៅចុះ» យ៉ាងនេះ ការបង្អោនចូលមកប្រគេនមិនប្រាកដឡើយ ហេតុនោះ ភិក្ខុមិនត្រូវទទួលឡើយ។ តែបើគេស្រង់កាកអំពៅចេញ ហើយយកដៃដងទឹកអំពៅនោះមកប្រគេនម្តងមួយៗ ក៏គួរទទួលដែរ។

Bahū pattā mañce vā pīṭhe vā kaṭasārake vā doṇiyaṃ vā phalake vā ṭhapitā honti, yattha ṭhitassa dāyako hatthapāse hoti, tattha ṭhatvā paṭiggahaṇasaññāya mañcādīni aṅguliyāpi phusitvā ṭhitena vā nisinnena vā nipannena vā yaṃ tesu pattesu diyyati, taṃ sabbaṃ paṭiggahitaṃ hoti. Sacepi paṭiggahessāmīti mañcādīni āruhitvā nisīdati, vaṭṭatiyeva. Sace pana mañcādīni hatthena gahetvā mañce nisīdati, vattabbameva natthi.

បើមានសបិតជាច្រើនដែលគេដាក់ទុកលើគ្រែក្តី លើតាំងក្តី លើកន្ទេលក្តី លើស្នូរក្តី លើក្តារក្តី កាលបើទាយកឈរនៅក្នុងហត្ថបាសនៃភិក្ខុដែលឈរនៅទីនោះ ភិក្ខុទោះបីឈរក្តី អង្គុយក្តី ដេកក្តី ពាល់គ្រែជាដើមនោះ សូម្បីតែដោយម្រាមដៃ ដោយសេចក្តីសម្គាល់ថានឹងទទួលប្រគេន របស់ណាដែលគេដាក់ប្រគេនក្នុងសបិតទាំងនោះ របស់ទាំងអស់នោះឈ្មោះថា ភិក្ខុបានទទួលប្រគេនរួចហើយ។ បើទោះបីជាភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងទទួលប្រគេន» ហើយឡើងទៅអង្គុយលើគ្រែជាដើមនោះ ក៏គួរដែរ។ តែបើភិក្ខុយកដៃកាន់គ្រែជាដើមនោះ ហើយអង្គុយលើគ្រែនោះ មិនបាច់និយាយដល់ទៅហើយ។

Pathaviyaṃ pana sacepi kucchiyā kucchiṃ āhacca ṭhitā honti, yaṃ yaṃ aṅguliyā vā sūciyā vā phusitvā nisinno hoti, tattha tattha diyyamānameva paṭiggahitaṃ hoti. ‘‘Yattha katthaci mahākaṭasārahatthattharaṇādīsu ṭhapitapatte paṭiggahaṇaṃ na ruhatī’’ti vuttaṃ, taṃ hatthapāsātikkamaṃ sandhāya [Pg.111] vuttanti veditabbaṃ. Hatthapāse pana sati yattha katthaci vaṭṭati aññatra tatthajātakā.

ចំណែកនៅលើដី បើទោះបីជាសបិតទាំងឡាយដាក់ជិតគ្នា ប៉ះពាល់គ្នាក៏ដោយ ភិក្ខុអង្គុយពាល់សបិតណា សូម្បីតែដោយម្រាមដៃ ឬដោយដែកចារក្តី របស់ដែលគេប្រគេនក្នុងសបិតនោះៗ ប៉ុណ្ណោះ ឈ្មោះថា ភិក្ខុបានទទួលប្រគេនរួចហើយ។ ពាក្យដែលពោលក្នុងអដ្ឋកថាខ្លះថា «ការទទួលប្រគេនក្នុងសបិតដែលគេដាក់ទុកលើកន្ទេលធំ ឬលើកម្រាលខ្នងដំរីជាដើម មិនសម្រេចឡើយ» នោះ ត្រូវដឹងថា លោកសំដៅយកការហួសហត្ថបាសប៉ុណ្ណោះ។ តែបើនៅក្នុងហត្ថបាស ការទទួលប្រគេនក្នុងទីណាក៏គួរដែរ វៀរលែងតែរបស់ដែលកើតឡើងក្នុងទីនោះ (តត្ថជាតកៈ)។

Tatthajātake pana paduminipaṇṇe vā kiṃsukapaṇṇādimhi vā na vaṭṭati. Na hi taṃ kāyapaṭibaddhasaṅkhyaṃ gacchati. Yathā ca tatthajātake; evaṃ khāṇuke bandhitvā ṭhapitamañcādimhi asaṃhārime phalake vā pāsāṇe vā na ruhatiyeva, tepi hi tatthajātakasaṅkhepupagā honti. Bhūmiyaṃ atthatesu sukhumesu tintiṇikādipaṇṇesupi paṭiggahaṇaṃ na ruhati, na hi tāni sandhāretuṃ samatthānīti. Mahantesu pana paduminipaṇṇādīsu ruhati. Sace hatthapāsaṃ atikkamma ṭhito dīghadaṇḍakena uḷuṅkena deti, āgantvā dehīti vattabbo. Vacanaṃ asutvā vā anādiyitvā vā patte ākiratiyeva, puna paṭiggahetabbaṃ. Dūre ṭhatvā bhattapiṇḍaṃ khipantepi eseva nayo.

ចំណែករបស់ដែលកើតឡើងក្នុងទីនោះ មានស្លឹកឈូក ឬស្លឹកចារជាដើមដែលដុះនៅលើដើមរបស់វា មិនគួរទទួលឡើយ ព្រោះថាស្លឹកឈើទាំងនោះ មិនរាប់ចូលក្នុងរបស់ជាប់នឹងកាយឡើយ។ របស់ដែលកើតឡើងក្នុងទីនោះ មិនសម្រេចយ៉ាងណា សូម្បីតែគ្រែជាដើមដែលគេចងភ្ជាប់នឹងបង្គោលឈើ ឬក្តារដែលគេរំកិលមិនបាន ឬថ្មដា ក៏មិនសម្រេចយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះរបស់ទាំងនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងរបស់ដែលកើតឡើងក្នុងទីនោះដែរ។ សូម្បីតែស្លឹកអំពិលជាដើមដ៏ល្អិតៗ ដែលគេក្រាលនៅលើដី ការទទួលប្រគេនក៏មិនសម្រេចដែរ ព្រោះថាស្លឹកឈើទាំងនោះ មិនអាចទ្រទ្រង់របស់ដែលគេប្រគេនបានឡើយ។ តែបើជាស្លឹកឈូកធំៗជាដើម (ដែលគេកាត់ចេញពីដើមហើយ) ការទទួលប្រគេនសម្រេចបាន។ បើទាយកឈរហួសហត្ថបាស ហើយប្រគេនដោយវែកមានដងវែង ភិក្ខុត្រូវប្រាប់ថា «ចូរចូលមកជិតហើយប្រគេនចុះ»។ បើគេមិនឮ ឬមិនធ្វើតាមពាក្យនោះ ហើយចាក់ចុះក្នុងសបិតតែម្តង ភិក្ខុត្រូវទទួលប្រគេនម្តងទៀត។ សូម្បីតែទាយកឈរពីចម្ងាយ ហើយបោះដុំបាយមកប្រគេន ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។

Sace pattatthavikato nīhariyamāne patte rajanacuṇṇāni honti, sati udake dhovitabbo, asati rajanacuṇṇaṃ pucchitvā paṭiggahetvā vā piṇḍāya caritabbaṃ. Sace piṇḍāya carantassa rajaṃ patati, paṭiggahetvā bhikkhā gaṇhitabbā. Appaṭiggahetvā gaṇhato vinayadukkaṭaṃ. Taṃ pana puna paṭiggahetvā bhuñjato anāpatti. Sace pana ‘‘paṭiggahetvā dethā’’ti vutte vacanaṃ asutvā vā anādiyitvā vā bhikkhaṃ dentiyeva, vinayadukkaṭaṃ natthi, puna paṭiggahetvā aññā bhikkhā gahetabbā.

បើកាលដែលភិក្ខុដកសបិតចេញពីស្រោមសបិត ហើយមានម្សៅល័ក្តជាប់នៅសបិត បើមានទឹក ត្រូវលាងចេញ បើគ្មានទឹក ត្រូវជូតម្សៅល័ក្តនោះចេញ ឬទទួលប្រគេនសបិតនោះរួច ទើបដើរទៅបិណ្ឌបាត។ បើកាលដែលភិក្ខុដើរទៅបិណ្ឌបាត ហើយមានធូលីធ្លាក់ចុះក្នុងសបិត ភិក្ខុត្រូវទទួលប្រគេនសបិតនោះម្តងទៀត ទើបទទួលចង្ហាន់បាន។ បើភិក្ខុមិនទទួលប្រគេនសបិតឡើងវិញ ហើយទទួលចង្ហាន់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតាមវិន័យ។ តែបើភិក្ខុទទួលប្រគេនសបិតនោះឡើងវិញ ហើយឆាន់ចង្ហាន់នោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ តែបើភិក្ខុប្រាប់ថា «ចូរប្រគេនសបិតជាមុនសិន សឹមដាក់ចុះ» យ៉ាងនេះហើយ គេមិនឮ ឬមិនធ្វើតាម ហើយនៅតែដាក់ចង្ហាន់ប្រគេនដដែល ភិក្ខុមិនត្រូវអាបត្តិទុក្កដឡើយ តែភិក្ខុត្រូវទទួលប្រគេនសបិតនោះឡើងវិញ ហើយសឹមទទួលចង្ហាន់ដទៃទៀត។

Sace mahāvāto tato tato rajaṃ pāteti, na sakkā hoti bhikkhaṃ gahetuṃ, ‘‘anupasampannassa dassāmī’’ti suddhacittena ābhogaṃ katvā gaṇhituṃ vaṭṭati. Evaṃ piṇḍāya caritvā vihāraṃ vā āsanasālaṃ vā gantvā taṃ anupasampannassa datvā puna tena dinnaṃ vā tassa vissāsena vā paṭiggahetvā bhuñjituṃ vaṭṭati.

ប្រសិនបើមានខ្យល់ព្យុះធំបក់បោកនាំធូលីដីមកពីទិសផ្សេងៗ រហូតមិនអាចទទួលចង្ហាន់បាន ភិក្ខុគួរធ្វើការអធិស្ឋានក្នុងចិត្តដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធថា «អាត្មាអញនឹងប្រគល់ចង្ហាន់នេះដល់អនុបសម្បន្ន (សាមណេរ ឬគ្រហស្ថ)» រួចហើយទទួលយកចុះ គឺសមគួរហើយ។ កាលបើត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតយ៉ាងនេះហើយ ទៅកាន់វត្តក្តី ទៅកាន់សាលាឆទាន (អាសនសាលា) ក្តី ហើយប្រគល់ចង្ហាន់នោះដល់អនុបសម្បន្ន រួចហើយទទួលយកចង្ហាន់ដែលអនុបសម្បន្ននោះប្រគេនមកវិញ ឬទទួលយកដោយភាពស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នារួចឆាន់ចុះ គឺសមគួរហើយ។

Sace bhikkhācāre sarajaṃ pattaṃ bhikkhussa deti, so vattabbo – ‘‘imaṃ paṭiggahetvā bhikkhaṃ vā gaṇheyyāsi, paribhuñjeyyāsi vā’’ti tena tathā kātabbaṃ. Sace rajaṃ upari uppilavati, kañjikaṃ pavāhetvā sesaṃ bhuñjitabbaṃ. Sace anto paviṭṭhaṃ hoti, paṭiggahetabbaṃ. Anupasampanne asati hatthato amocentena, yattha anupasampanno atthi tattha netvā paṭiggahetabbaṃ[Pg.112]. Sukkhabhatte patitarajaṃ apanetvā bhuñjituṃ vaṭṭati. Sace atisukhumaṃ hoti, uparibhattena saddhiṃ apanetabbaṃ, paṭiggahetvā vā bhuñjitabbaṃ. Yāguṃ vā sūpaṃ vā purato ṭhapetvā ālulentānaṃ bhājanato phusitāni uggantvā patte patanti, patto paṭiggahetabbo.

ប្រសិនបើក្នុងពេលត្រេចទៅបិណ្ឌបាត ភិក្ខុមួយរូបប្រគល់បាត្រដែលមានធូលីដីទៅឱ្យភិក្ខុមួយរូបទៀត ភិក្ខុអ្នកប្រគល់នោះត្រូវប្រាប់ភិក្ខុនោះថា «សូមលោកទទួលយកបាត្រនេះ ហើយយកចង្ហាន់ទៅចុះ ឬឆាន់ចុះ» ហើយភិក្ខុនោះត្រូវធ្វើតាមពាក្យនោះ។ ប្រសិនបើធូលីដីអណ្តែតនៅខាងលើ ត្រូវចាក់ទឹកបបរ (កញ្ជិកៈ) ចោល រួចឆាន់ចំណែកដែលនៅសល់ចុះ។ ប្រសិនបើធូលីដីចូលទៅខាងក្នុងចង្ហាន់ ត្រូវវេរ (ប្រគេន) ឡើងវិញ។ កាលបើគ្មានអនុបសម្បន្នទេ ភិក្ខុមិនត្រូវលែងដៃពីបាត្រឡើយ ត្រូវកាន់បាត្រនោះទៅកាន់ទីកន្លែងដែលមានអនុបសម្បន្ន ហើយឱ្យគេវេរឡើងវិញ។ ប្រសិនបើធូលីដីធ្លាក់លើភត្តស្ងួត (បាយស្ងួត) ត្រូវយកធូលីដីនោះចេញ រួចឆាន់ចុះ គឺសមគួរហើយ។ ប្រសិនបើធូលីដីនោះម៉ដ្ឋល្អិតខ្លាំង ត្រូវយកចេញជាមួយភត្តផ្នែកខាងលើ ឬត្រូវវេរឡើងវិញរួចឆាន់ចុះ។ ប្រសិនបើតំណក់ទឹកបបរក្តី តំណក់ស៊ុបក្តី ដែលខ្ទាតចេញពីឆ្នាំងរបស់ពួកអនុបសម្បន្នដែលកំពុងកូរនៅខាងមុខ ហោះមកធ្លាក់ក្នុងបាត្រ ត្រូវវេរយកបាត្រនោះឡើងវិញ។

Uḷuṅkena āharitvā dentānaṃ paṭhamataraṃ uḷuṅkato thevā patte patanti, supatitā, abhihaṭattā doso natthi. Sacepi carukena bhatte ākiriyamāne carukato masi vā chārikā vā patati, abhihaṭattā nevatthi doso. Anantarassa bhikkhuno diyyamānaṃ pattato uppatitvā itarassa patte patati, supatitaṃ. Paṭiggahitameva hi taṃ hoti.

កាលបើពួកអនុបសម្បន្នដួសចង្ហាន់ដោយវែកយកមកប្រគេន ប្រសិនបើតំណក់ទឹកធ្លាក់ពីវែកចូលក្នុងបាត្រមុនគេ តំណក់ទឹកនោះឈ្មោះថាធ្លាក់ចុះដោយល្អ ព្រោះតែគេនាំយកមកដើម្បីប្រគេន មិនមានទោសឡើយ។ ទោះបីជាកាលដែលគេកំពុងចាក់ភត្តដោយឆ្នាំងតូច ប្រសិនបើមានកំទេចធ្យូងក្តី ផេះក្តី ធ្លាក់ពីឆ្នាំងតូចនោះចុះមក ព្រោះតែគេនាំយកមកដើម្បីប្រគេន មិនមានទោសឡើយ។ ចង្ហាន់ដែលគេកំពុងប្រគេនដល់ភិក្ខុដែលនៅក្បែរខាង បែរជាខ្ទាតចេញពីបាត្ររបស់ភិក្ខុនោះទៅធ្លាក់ក្នុងបាត្ររបស់ភិក្ខុមួយរូបទៀត ធ្លាក់ចុះយ៉ាងនោះឈ្មោះថាធ្លាក់ចុះដោយល្អ ព្រោះថាចង្ហាន់នោះជាវត្ថុដែលភិក្ខុបានទទួលប្រគេនរួចរាល់ហើយ។

Sace jajjharisākhādiṃ phāletvā ekassa bhikkhuno dentānaṃ sākhato phusitāni aññassa patte patanti, patto paṭiggahetabbo. Yassa pattassa upari phālenti, tassa patte patitesu dātukāmatāya abhihaṭattā doso natthi. Pāyāsassa pūretvā pattaṃ denti, uṇhattā heṭṭhā gahetuṃ na sakkoti, mukhavaṭṭiyāpi gahetuṃ vaṭṭati. Sace tathāpi na sakkoti, ādhārakena gaṇhitabbo.

ប្រសិនបើកាលដែលគេកំពុងកាច់មែកឈើមានស្លឹកជូរជាដើមដើម្បីប្រគេនដល់ភិក្ខុមួយរូប ស្រាប់តែមានតំណក់ទឹកធ្លាក់ពីមែកឈើនោះទៅក្នុងបាត្ររបស់ភិក្ខុមួយរូបទៀត ភិក្ខុនោះត្រូវវេរយកបាត្រនោះឡើងវិញ។ ប្រសិនបើតំណក់ទឹកធ្លាក់ចូលក្នុងបាត្ររបស់ភិក្ខុដែលគេកំពុងកាច់មែកឈើនៅពីលើបាត្រនោះ ព្រោះតែគេមានបំណងចង់ប្រគេន និងនាំយកមកប្រគេន មិនមានទោសឡើយ។ ប្រសិនបើគេប្រគេនបាត្រដែលពេញដោយឃរភត្ត (បាយឃ្មុំ ឬបាយដំណើបទឹកដោះ) ដោយសារតែក្តៅខ្លាំង ភិក្ខុមិនអាចកាន់បាតបាត្របាន ការកាន់ត្រង់មាត់បាត្រក៏សមគួរដែរ។ ប្រសិនបើនៅតែមិនអាចកាន់បានទៀត ត្រូវទទួលយកដោយកាន់ជើងបាត្រ (អាធារកៈ) ចុះ។

Āsanasālāya pattaṃ gahetvā nisinno bhikkhu niddaṃ okkanto hoti, neva āhariyamānaṃ na diyyamānaṃ jānāti, appaṭiggahitaṃ hoti. Sace pana ābhogaṃ katvā nisinno hoti, vaṭṭati. Sacepi so hatthena ādhārakaṃ muñcitvā pādena pelletvā niddāyati, vaṭṭatiyeva. Pādena ādhārakaṃ akkamitvā paṭiggaṇhantassa pana jāgarantassapi anādarapaṭiggahaṇaṃ hoti, tasmā na kātabbaṃ. Keci evaṃ ādhārakena paṭiggahaṇaṃ kāyapaṭibaddhapaṭibaddhena paṭiggahaṇaṃ nāma hoti, tasmā na vaṭṭatīti vadanti. Taṃ tesaṃ vacanamattameva. Atthato pana sabbampetaṃ kāyapaṭibaddhameva hoti. Kāyasaṃsaggepi cesa nayo dassitova. Yampi bhikkhussa diyyamānaṃ patati, tampi sāmaṃ gahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Tatridaṃ suttaṃ –

ភិក្ខុដែលអង្គុយក្នុងសាលាឆទានដោយកាន់បាត្រ ហើយងងុយដេកលក់ទៅ មិនដឹងទាំងគេនាំយកមកប្រគេន មិនដឹងទាំងគេកំពុងប្រគេន យ៉ាងនេះឈ្មោះថាមិនទាន់បានទទួលប្រគេនឡើយ។ តែបើភិក្ខុនោះអង្គុយដោយធ្វើការយកចិត្តទុកដាក់ (ដើម្បីទទួល) ទោះបីជាដេកលក់ទៅក៏ដោយ ក៏សមគួរដែរ។ ទោះបីជាភិក្ខុនោះលែងដៃពីជើងបាត្រ ហើយយកជើងសង្កត់ជើងបាត្រទុក រួចដេកលក់ទៅក៏ដោយ ក៏នៅតែសមគួរដែរ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះភិក្ខុដែលភ្ញាក់រលឹកនៅឡើយ ការយកជើងជាន់ជើងបាត្រដើម្បីទទួលប្រគេន ឈ្មោះថាជាការទទួលដោយមិនគោរព ហេតុនោះមិនត្រូវធ្វើឡើយ។ អាចារ្យខ្លះពោលថា ការទទួលដោយជើងបាត្រយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាការទទួលដោយវត្ថុជាប់នឹងវត្ថុជាប់កាយ (កាយបដិពទ្ធបដិពទ្ធ) ហេតុនោះមិនសមគួរឡើយ។ ពាក្យនោះគ្រាន់តែជាសម្តីរបស់លោកទាំងនោះប៉ុណ្ណោះ។ តាមសេចក្តីពិត វត្ថុទាំងអស់នេះ (ទាំងបាត្រទាំងជើងបាត្រ) គឺសុទ្ធតែជាវត្ថុជាប់នឹងកាយ (កាយបដិពទ្ធ) តែម្តង។ សូម្បីតែក្នុងកាយសំសគ្គសិក្ខាបទ វិធីនេះក៏ត្រូវបានបង្ហាញទុកមកហើយដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត បង្អែមឬអាហារណាដែលគេកំពុងប្រគេនដល់ភិក្ខុ ហើយធ្លាក់ចុះទៅ ភិក្ខុអាចរើសយកមកឆាន់ដោយខ្លួនឯងបាន គឺសមគួរហើយ។ ព្រះសូត្រក្នុងរឿងនេះមានដូចតទៅ៖

‘‘Anujānāmi, bhikkhave, yaṃ diyyamānaṃ patati, taṃ sāmaṃ gahetvā paribhuñjituṃ pariccattaṃ taṃ, bhikkhave, dāyakehī’’ti (cūḷava. 273).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យភិក្ខុរើសយកមកឆាន់ដោយខ្លួនឯងបាន នូវបង្អែមឬអាហារណាដែលធ្លាក់ចុះក្នុងខណៈដែលគេកំពុងប្រគេន ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថាបង្អែមឬអាហារនោះ ម្ចាស់ទានគេបានលះបង់ហើយ»។

Idañca [Pg.113] pana suttaṃ neyyatthaṃ. Tasmā evamettha adhippāyo veditabbo – yaṃ diyyamānaṃ dāyakassa hatthato parigaḷitvā suddhāya vā bhūmiyā paduminipaṇṇavatthakaṭasārakādīsu vā patati, taṃ sāmaṃ gahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Yaṃ pana sarajāya bhūmiyā patati, taṃ rajaṃ puñchitvā vā dhovitvā vā paṭiggahetvā vā paribhuñjitabbaṃ. Sace pana pavaṭṭantaṃ aññassa bhikkhuno santikaṃ gacchati, tena āharāpetumpi vaṭṭati. Sace taṃ bhikkhuṃ vadati ‘‘tvaṃyeva khādā’’ti tassāpi khādituṃ vaṭṭati. Anāṇattena pana tena na gahetabbaṃ. Anāṇattenāpi ‘‘itarassa dassāmī’’ti gahetuṃ vaṭṭatīti kurundiyaṃ vuttaṃ. Kasmā panetaṃ itarassa bhikkhuno gahetuṃ na vaṭṭatīti? Bhagavatā ananuññātattā. Bhagavatā hi ‘‘sāmaṃ gahetvā paribhuñjitu’’nti vadantena yasseva taṃ diyyamānaṃ patati, tassa appaṭiggahitakampi taṃ gahetvā paribhogo anuññāto. ‘‘Pariccattaṃ taṃ bhikkhave dāyakehī’’ti vacanena panettha parasantakābhāvo dīpito. Tasmā aññassa sāmaṃ gahetvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati, tassa pana āṇattiyā vaṭṭatīti ayaṃ kirettha adhippāyo.

មួយវិញទៀត ព្រះសូត្រនេះមានសេចក្តីដែលត្រូវនាំយកមកពន្យល់បន្ថែម (នេយ្យត្ថៈ)។ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងរឿងនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះថា៖ បង្អែមឬអាហារណាដែលគេកំពុងប្រគេន ហើយរបូតធ្លាក់ពីដៃរបស់ទាយក ទៅលើដីដ៏ស្អាតក្តី លើស្លឹកឈូកក្តី លើសំពត់ក្តី លើកន្ទេលក្តី ភិក្ខុរើសយកមកឆាន់ដោយខ្លួនឯងបាន គឺសមគួរហើយ។ ចំណែកបង្អែមឬអាហារណាដែលធ្លាក់លើដីមានធូលីដី ភិក្ខុត្រូវជូតធូលីដីនោះចេញ ឬលាងទឹកចេញ រួចវេរឡើងវិញសិន ទើបឆាន់បាន។ ប្រសិនបើបង្អែមឬអាហារនោះរមៀលទៅជិតភិក្ខុមួយរូបទៀត ភិក្ខុនោះនឹងឱ្យគេនាំយកមកឱ្យខ្លួនក៏សមគួរដែរ។ ប្រសិនបើភិក្ខុម្ចាស់បង្អែមឬអាហារនោះប្រាប់ថា «សូមលោកឆាន់ខ្លួនឯងចុះ» ភិក្ខុនោះឆាន់ក៏សមគួរដែរ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុម្ចាស់បង្អែមឬអាហារមិនបានបង្គាប់ទេ ភិក្ខុដទៃមិនត្រូវរើសយកឡើយ។ ទោះបីជាមិនបានបង្គាប់ក៏ដោយ តែបើភិក្ខុដទៃនោះគិតថា «អាត្មាអញនឹងរើសយកទៅប្រគល់ឱ្យភិក្ខុម្ចាស់របស់» យ៉ាងនេះ រួចរើសយក ក៏សមគួរដែរ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងកុរុន្ធីអដ្ឋកថា។ ចុះហេតុអ្វីបានជាភិក្ខុដទៃមិនគួររើសយកមកឆាន់ដោយខ្លួនឯង? ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានអនុញ្ញាត។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលដែលទ្រង់ត្រាស់ថា «រើសយកមកឆាន់ដោយខ្លួនឯងចុះ» គឺទ្រង់អនុញ្ញាតការឆាន់វត្ថុដែលមិនទាន់បានវេរនោះ តែចំពោះភិក្ខុដែលគេកំពុងប្រគេនឱ្យហើយធ្លាក់ចុះនោះប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត តាមព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថាបង្អែមឬអាហារនោះ ម្ចាស់ទានគេបានលះបង់ហើយ» នេះ ទ្រង់បង្ហាញថា វត្ថុនោះមិនមែនជាទ្រព្យរបស់បុគ្គលដទៃទៀតឡើយ។ ហេតុនោះ ភិក្ខុដទៃមិនត្រូវរើសយកមកឆាន់ដោយខ្លួនឯងឡើយ តែបើភិក្ខុម្ចាស់របស់បង្គាប់ឱ្យរើសយក ទើបសមគួរឆាន់បាន នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយក្នុងរឿងនេះ។

Yasmā ca taṃ appaṭiggahitakattā anuññātaṃ, tasmā yathāṭhitaṃyeva anāmasitvā kenaci pidahitvā ṭhapitaṃ dutiyadivasepi paribhuñcituṃ vaṭṭati, sannidhipaccayā anāpatti. Paṭiggahetvā pana paribhuñjitabbaṃ. Taṃdivasaṃyeva hi tassa sāmaṃ gahetvā paribhogo anuññāto, na tato paranti ayampi kirettha adhippāyo.

មួយវិញទៀត ព្រោះតែវត្ថុនោះត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយសារតែមិនទាន់បានវេរ ហេតុនោះ ប្រសិនបើភិក្ខុទុកវត្ថុនោះនៅដដែលដោយមិនបានប៉ះពាល់ ហើយយកអ្វីមួយមកគ្របទុក ទោះបីជាយកមកឆាន់ក្នុងថ្ងៃទីពីរក៏សមគួរដែរ មិនមានអាបត្តិព្រោះបច្ច័យគឺការធ្វើសន្និធិ (ការសន្សំទុក) ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ត្រូវតែវេរឡើងវិញសិន ទើបឆាន់បាន។ ព្រោះថា ការអនុញ្ញាតឱ្យរើសយកមកឆាន់ដោយខ្លួនឯងនោះ គឺទ្រង់អនុញ្ញាតតែក្នុងថ្ងៃដែលធ្លាក់នោះប៉ុណ្ណោះ មិនមែនអនុញ្ញាតហួសពីថ្ងៃនោះឡើយ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយក្នុងរឿងនេះ។

Idāni abbohārikanayo vuccati – bhuñjantānañhi dantā khiyyanti, nakhā khiyyanti, pattassa vaṇṇo khiyyati, sabbaṃ abbohārikaṃ. Yampi satthakena ucchuādīsu phālitesu malaṃ paññāyati, etaṃ navasamuṭṭhitaṃ nāma paṭiggahetvā paribhuñjitabbaṃ. Satthakaṃ dhovitvā phālitesu malaṃ na paññāyati, lohagandhamattaṃ hoti, taṃ abbohārikaṃ. Yampi satthakaṃ gahetvā pariharanti, tena phālitepi eseva nayo. Na hi taṃ paribhogatthāya pariharantīti. Mūlabhesajjādīni pisantānaṃ vā koṭṭentānaṃ vā nisadanisadapotakaudukkhalamusalādīni khiyyanti, pariharaṇakavāsiṃ tāpetvā bhesajjatthāya takke vā khīre vā pakkhipanti, tattha nīlikā paññāyati. Satthake vuttasadisova vinicchayo. Āmakatakkādīsu pana sayaṃ na pakkhipitabbā. Pakkhipati ce, sāmapākato na muccati.

ឥឡូវនេះ នឹងពោលអំពីអព្វោហារិកន័យ (វិធីដែលមិនរាប់បញ្ចូលថាជាទោសព្រោះមានកម្រិតតិចតួចបំផុត)៖ ព្រោះថាកាលដែលភិក្ខុឆាន់ចង្ហាន់ ធ្មេញក៏សឹក ក្រចកក៏សឹក ពណ៌របស់បាត្រក៏សឹក រឿងទាំងអស់នេះចាត់ទុកជាអព្វោហារិកៈ (មិនយកជាប្រមាណឡើយ)។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលគេយកកាំបិតកាត់អំពៅជាដើម ប្រសិនបើមានស្នឹមឬច្រែះកាំបិតប្រឡាក់ជាប់ឱ្យឃើញ ស្នឹមនោះឈ្មោះថាទើបនឹងកើតឡើងថ្មី (នវសមុដ្ឋិតៈ) ត្រូវតែវេរឡើងវិញសិន ទើបឆាន់បាន។ ប្រសិនបើលាងកាំបិតឱ្យស្អាតហើយទើបកាត់ មិនឃើញមានស្នឹមឡើយ មានតែធុំក្លិនដែកប៉ុណ្ណោះ ក្លិនដែកនោះចាត់ទុកជាអព្វោហារិកៈ។ ទោះបីជាកាំបិតដែលភិក្ខុកាន់ដើរទៅមក (ដោយមិនបានវេរ) ហើយយកទៅកាត់វត្ថុផ្សេងៗ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ ព្រោះថាភិក្ខុមិនមែនកាន់កាំបិតនោះដើម្បីជាគ្រឿងបរិភោគឡើយ។ កាលដែលគេកិនក្តី បុកក្តី នូវថ្នាំធ្វើពីឫសឈើជាដើម ត្បាល់ថ្ម អង្រែថ្ម ត្បាល់ឈើ អង្រែឈើទាំងនោះរមែងសឹក។ ប្រសិនបើគេដុតកាំបិតតូចដែលកាន់តាមខ្លួនឱ្យក្តៅ ហើយជ្រលក់ទៅក្នុងទឹកមូត្រក្តី ទឹកដោះក្តី ដើម្បីធ្វើជាថ្នាំ ហើយមានពណ៌ខៀវ (ស្នឹមដែក) លេចឡើងក្នុងទឹកនោះ ការសម្រេចសេចក្តីក៏មានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងរឿងកាំបិតនោះដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទឹកមូត្រឆៅ ឬទឹកដោះឆៅជាដើម ភិក្ខុមិនត្រូវជ្រលក់កាំបិតនោះដោយខ្លួនឯងឡើយ ប្រសិនបើជ្រលក់ដោយខ្លួនឯង មិនរួចផុតពីអាបត្តិទុក្កដព្រោះការដាំស្លដោយខ្លួនឯង (សាមបាកៈ) ឡើយ។

Deve [Pg.114] vassante piṇḍāya carantassa sarīrato vā cīvarato vā kiliṭṭhaudakaṃ patte patati, taṃ paṭiggahetabbaṃ. Rukkhamūlādīsu bhuñjantassa patitepi eseva nayo. Sace pana sattāhaṃ vassante deve suddhaṃ udakaṃ hoti, abbhokāsato vā patati, vaṭṭati. Sāmaṇerassa odanaṃ dentena tassa pattagataṃ acchupanteneva dātabbo. Patto vāssa paṭiggahetabbo. Appaṭiggahite odanaṃ chupitvā puna attano patte odanaṃ gaṇhantassa uggahitako hoti.

កាលបើភ្លៀងធ្លាក់ ភិក្ខុដែលកំពុងត្រេចទៅបិណ្ឌបាត ប្រសិនបើមានទឹកកខ្វក់ហូរស្រក់ពីកាយក្តី ពីស្បង់ចីវរក្តី ធ្លាក់ចូលក្នុងបាត្រ ត្រូវវេរយកបាត្រនោះឡើងវិញ។ ទោះបីជាកាលដែលភិក្ខុឆាន់ចង្ហាន់នៅក្រោមម្លប់ឈើជាដើម ហើយមានទឹកស្រក់ចុះមក ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភ្លៀងធ្លាក់អស់ប្រាំពីរថ្ងៃ ហើយទឹកភ្លៀងនោះស្អាតល្អ ឬធ្លាក់ចុះមកពីទីវាលហាលវាលផ្ទាល់ ក៏សមគួរឆាន់បាន។ ភិក្ខុកាលដែលប្រគល់ភត្ត (បាយ) ទៅឱ្យសាមណេរ ត្រូវប្រគល់ឱ្យដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ភត្តដែលនៅក្នុងបាត្ររបស់សាមណេរនោះឡើយ ឬមួយក៏ត្រូវទទួលវេរយកបាត្ររបស់សាមណេរនោះសិន។ ប្រសិនបើភិក្ខុទៅប៉ះពាល់ភត្តនៅក្នុងបាត្រដែលមិនទាន់បានវេរ រួចហើយយកភត្តនោះមកដាក់ក្នុងបាត្ររបស់ខ្លួនវិញ ភត្តនោះចាត់ទុកជាឧគ្គហិតកៈ (វត្ថុដែលកាន់យកដោយមិនបានវេរ)។

Sace pana dātukāmo hutvā ‘‘āhara sāmaṇera pattaṃ, odanaṃ gaṇhā’’ti vadati, itaro ca ‘‘alaṃ mayha’’nti paṭikkhipati, puna tavevetaṃ mayā pariccatta’’nti ca vuttepi ‘‘na mayhaṃ etenattho’’ti vadati. Satakkhattumpi pariccajatu, yāva attano hatthagataṃ paṭiggahitameva hoti.

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុមានបំណងចង់ប្រគេន ហើយពោលថា «នែសាមណេរ ចូរនាំយកបាត្រមកទទួលយកភត្តចុះ» តែសាមណេរនោះបដិសេធថា «ល្មមហើយលោកម្ចាស់» ទោះបីជាភិក្ខុពោលបញ្ជាក់ម្តងទៀតថា «ភត្តនេះអាត្មាលះបង់ឱ្យតែអ្នកឯងប៉ុណ្ណោះ» ក៏សាមណេរនៅតែពោលថា «ខ្ញុំករុណាមិនត្រូវការភត្តនេះទេ» យ៉ាងនេះក្តី។ ទោះបីជាភិក្ខុលះបង់អស់មួយរយដងក៏ដោយ ដរាបណាភត្តនោះនៅតែស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់ខ្លួន ដរាបនោះភត្តនោះនៅតែជាវត្ថុដែលបានទទួលប្រគេនរួចរាល់ដដែល។

Sace pana ādhārake ṭhitaṃ nirapekkho ‘‘gaṇhā’’ti vadati, puna paṭiggahetabbaṃ. Sāpekkho ādhārake pattaṃ ṭhapetvā ‘‘etto pūvaṃ vā bhattaṃ vā gaṇhā’’ti sāmaṇeraṃ vadati, sāmaṇero hatthaṃ dhovitvā sacepi satakkhattuṃ gahetvā attano pattagataṃ aphusantova attano patte pakkhipati, puna paṭiggahaṇakiccaṃ natthi. Yadi pana attano pattagataṃ phusitvā tato gaṇhāti, sāmaṇerasantakena saṃsaṭṭhaṃ hoti, puna paṭiggahetabbaṃ. Keci pana ‘‘sacepi gayhamānaṃ chijjitvā tattha patati, puna paṭiggahetabba’’nti vadanti. Taṃ ‘‘ekaṃ bhattapiṇḍaṃ gaṇha, ekaṃ pūvaṃ gaṇha, imassa guḷapiṇḍassa ettakaṃ padesaṃ gaṇhā’’ti evaṃ paricchinditvā vutte veditabbaṃ. Idha pana paricchedo natthi. Tasmā yaṃ sāmaṇerassa patte patati, tadeva paṭiggahaṇaṃ vijahati. Hatthagataṃ pana yāva sāmaṇero vā ‘‘ala’’nti na oramati, bhikkhu vā na vāreti, tāva bhikkhusseva santakaṃ, tasmā paṭiggahaṇaṃ na vijahati.

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើបាត្រតាំងនៅលើជើងបាត្រ ហើយភិក្ខុពោលដោយគ្មានការងាករេ (លះបង់ដាច់ស្រឡះ) ថា «ចូរយកចុះ» យ៉ាងនេះ ត្រូវតែវេរឡើងវិញសិន។ ប្រសិនបើភិក្ខុមានចិត្តងាករេ (មិនទាន់លះបង់ដាច់) ហើយដាក់បាត្រលើជើងបាត្រ រួចពោលនឹងសាមណេរថា «ចូរយកនំក្តី ភត្តក្តី ពីក្នុងបាត្រនេះចុះ» សាមណេរនោះលាងដៃស្អាតហើយ ទោះបីជាលូកយកអស់មួយរយដង ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់វត្ថុដែលមាននៅក្នុងបាត្ររបស់ខ្លួន ហើយយកមកដាក់ក្នុងបាត្ររបស់ខ្លួនក៏ដោយ កិច្ចដែលត្រូវវេរឡើងវិញគឺមិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើសាមណេរប៉ះពាល់វត្ថុនៅក្នុងបាត្ររបស់ខ្លួន រួចហើយលូកយកពីក្នុងបាត្ររបស់ភិក្ខុនោះមកទៀត វត្ថុនោះឈ្មោះថាឡូឡំជាមួយនឹងទ្រព្យរបស់សាមណេរហើយ ត្រូវតែវេរឡើងវិញ។ អាចារ្យខ្លះពោលថា «ទោះបីជាបង្អែមឬអាហារដែលសាមណេរកំពុងកាន់យកនោះ ដាច់ធ្លាក់ទៅក្នុងបាត្ររបស់ភិក្ខុវិញក៏ដោយ ក៏ត្រូវតែវេរឡើងវិញដែរ»។ ពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបចំពោះតែក្នុងករណីដែលភិក្ខុពោលកំណត់ព្រំដែនទុកដូចជា «ចូរយកភត្តមួយដុំ ចូរយកនំមួយចំណិត ចូរយកស្ករអំពៅត្រឹមប៉ុណ្ណេះពីដុំស្ករនេះ» យ៉ាងនេះប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះមិនមានការកំណត់ព្រំដែនឡើយ។ ហេតុនោះ វត្ថុណាដែលធ្លាក់ចូលក្នុងបាត្ររបស់សាមណេរ វត្ថុនោះទើបឈ្មោះថាផុតពីការទទួលប្រគេន។ ចំណែកវត្ថុដែលនៅក្នុងដៃរបស់សាមណេរ ដរាបណាសាមណេរមិនទាន់បញ្ឈប់ដោយពាក្យថា «ល្មមហើយ» ឬភិក្ខុមិនទាន់ហាមឃាត់ ដរាបនោះវត្ថុនោះនៅតែជាទ្រព្យរបស់ភិក្ខុដដែល ហេតុនោះវត្ថុនោះមិនផុតពីការទទួលប្រគេនឡើយ។

Sace attano vā bhikkhūnaṃ vā yāgupacanakabhājane kesañci atthāya odanaṃ pakkhipati, ‘‘sāmaṇera, bhājanassa upari hatthaṃ karohī’’ti vatvā tassa hatthe pakkhipitabbaṃ, tassa hatthato bhājane patitañhi dutiyadivase bhājanassa akappiyabhāvaṃ na karoti, pariccattattā. Sace evaṃ akatvā pakkhipati, pattamiva bhājanaṃ nirāmisaṃ katvā paribhuñjitabbaṃ. Dāyakā yāgukuṭaṃ ṭhapetvā gatā, taṃ daharasāmaṇero paṭiggaṇhāpetuṃ na sakkoti, bhikkhu pattaṃ upanāmeti, sāmaṇero kuṭassa gīvaṃ pattassa mukhavaṭṭiyaṃ [Pg.115] ṭhapetvā āvajjeti, pattagatā yāgu paṭiggahitāva hoti. Atha vā bhikkhu bhūmiyaṃ hatthaṃ ṭhapeti, sāmaṇero pavaṭṭetvā tattha āropeti, vaṭṭati. Pūvapacchibhattapacchiucchubhārādīsupi eseva nayo.

ប្រសិនបើភិក្ខុដាក់ភត្តទៅក្នុងឆ្នាំងរំងាស់បបររបស់ខ្លួនក្តី របស់ភិក្ខុទាំងឡាយក្តី ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់បុគ្គលណាមួយ ភិក្ខុត្រូវប្រាប់ថា «នែសាមណេរ ចូរលាតដៃពីលើឆ្នាំងមក» រួចហើយដាក់ភត្តលើដៃរបស់សាមណេរនោះចុះ ព្រោះថាភត្តដែលធ្លាក់ពីដៃរបស់សាមណេរនោះចូលទៅក្នុងឆ្នាំង មិនធ្វើឱ្យឆ្នាំងនោះទៅជាវត្ថុមិនគួរ (អកប្បិយៈ) ក្នុងថ្ងៃទីពីរឡើយ ព្រោះតែជាវត្ថុដែលបានលះបង់រួចហើយ។ ប្រសិនបើមិនបានធ្វើសេចក្តីនេះទេ ហើយដាក់ភត្តចូលទៅតែម្តង ភិក្ខុត្រូវធ្វើឆ្នាំងនោះឱ្យអស់អាមិសៈ (លាងជម្រះឱ្យស្អាតគ្មានសល់កំទេចអាហារ) ដូចជាបាត្រដែរ ទើបយកមកប្រើប្រាស់បាន។ ប្រសិនបើទាយកទាំងឡាយទុកឆ្នាំងបបរធំចោលហើយត្រឡប់ទៅវិញ តែសាមណេរតូចមិនអាចលើកវេរឆ្នាំងនោះបាន ភិក្ខុត្រូវផ្អៀងបាត្រទៅជិត រួចឱ្យសាមណេរដាក់កឆ្នាំងលើមាត់បាត្រហើយចាក់ចុះ ទឹកបបរដែលចូលទៅក្នុងបាត្រ ឈ្មោះថាជាវត្ថុដែលបានទទួលប្រគេនរួចរាល់ហើយ។ ឬមួយក៏ភិក្ខុដាក់ដៃលើដី រួចឱ្យសាមណេររមៀលឆ្នាំងនោះមកលើដៃរបស់ខ្លួន ក៏សមគួរដែរ។ ទោះបីជាក្នុងកន្ត្រកនំក្តី កន្ត្រកភត្តក្តី បាច់អំពៅក្តី ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Sace paṭiggahaṇūpagaṃ bhāraṃ dve tayo sāmaṇerā denti, ekena vā balavatā ukkhittaṃ dve tayo bhikkhū gaṇhanti, vaṭṭati. Mañcassa vā pīṭhassa vā pāde telaghaṭaṃ vā phāṇitaghaṭaṃ vā navanītaghaṭaṃ vā laggenti, bhikkhussa mañcepi pīṭhepi nisīdituṃ vaṭṭati. Uggahitakaṃ nāma na hoti.

ប្រសិនបើមានសាមណេរពីរឬបីរូបជួយគ្នាប្រគេនភារៈ (របស់ធ្ងន់) ដែលអាចវេរបាន ឬមួយក៏ភិក្ខុពីរឬបីរូបជួយគ្នាទទួលភារៈដែលសាមណេរម្នាក់មានកម្លាំងខ្លាំងលើកប្រគេន យ៉ាងនេះក៏សមគួរដែរ។ ប្រសិនបើគេព្យួរថ្លង់ប្រេងក្តី ថ្លង់ទឹកអំពៅក្តី ថ្លង់ទឹកដោះខាប់ក្តី ទុកនៅនឹងជើងគ្រែក្តី ជើងកៅអីក្តី ភិក្ខុនឹងអង្គុយលើគ្រែក្តី លើកៅអីក្តី ក៏សមគួរដែរ មិនឈ្មោះថាជាឧគ្គហិតកៈ (វត្ថុដែលកាន់យកដោយមិនបានវេរ) ឡើយ។

Nāgadantake vā aṅkusake vā dve telaghaṭā laggitā honti, upari paṭiggahitako heṭṭhā appaṭiggahitako, uparimaṃ gahetuṃ vaṭṭati. Heṭṭhā paṭiggahitako upari appaṭiggahitako, uparimaṃ gahetvā itaraṃ gaṇhato uparimo uggahitako hoti. Heṭṭhāmañce appaṭiggahitakaṃ telathālakaṃ hoti, taṃ ce sammajjanto sammuñjaniyā ghaṭṭeti, uggahitakaṃ na hoti. Paṭiggahitakaṃ gaṇhissāmīti appaṭiggahitakaṃ gahetvā ñatvā puna ṭhapeti, uggahitakaṃ na hoti. Bahi nīharitvā sañjānāti, bahi aṭṭhapetvā haritvā tattheva ṭhapetabbaṃ, natthi doso. Sace pana pubbe vivaritvā ṭhapitaṃ na pidahitabbaṃ; yathā pubbe ṭhitaṃ tatheva ṭhapetabbaṃ. Sace bahi ṭhapeti, puna na chupitabbaṃ.

ប្រសិនបើឆ្នាំងប្រេងពីរ គេព្យួរទុកនៅនឹងស្នែងដំរី (ខ្នាយជញ្ជាំង) ឬនៅនឹងខ្នាប់ព្យួរ ឆ្នាំងខាងលើជាវត្ថុដែលទទួលប្រគេនរួច ឆ្នាំងខាងក្រោមមិនទាន់បានទទួលប្រគេន ភិក្ខុគួរដើម្បីកាន់យកឆ្នាំងខាងលើបាន។ ប្រសិនបើឆ្នាំងខាងក្រោមទទួលប្រគេនរួច ឆ្នាំងខាងលើមិនទាន់បានទទួលប្រគេន កាលបើភិក្ខុកាន់យកឆ្នាំងខាងលើហើយ កាន់យកឆ្នាំងមួយទៀត ឆ្នាំងខាងលើនោះ រមែងទៅជាឧគ្គហិតកៈ (វត្ថុដែលកាន់យកដោយមិនបានប្រគេន)។ ប្រសិនបើពែងប្រេងដែលមិនទាន់បានទទួលប្រគេន មាននៅក្រោមគ្រែ បើភិក្ខុកាលបោសសម្អាត បានប៉ះពាល់ពែងប្រេងនោះដោយអំបោស មិនឈ្មោះថាជាឧគ្គហិតកៈឡើយ។ ភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងកាន់យកវត្ថុដែលទទួលប្រគេនរួច» ហើយកាន់យកវត្ថុដែលមិនទាន់បានទទួលប្រគេន លុះដឹងហើយ ក៏ដាក់ចុះវិញ មិនឈ្មោះថាជាឧគ្គហិតកៈឡើយ។ ប្រសិនបើដឹងខ្លួនកាលដែលនាំចេញទៅខាងក្រៅហើយ មិនត្រូវដាក់ទុកខាងក្រៅឡើយ ត្រូវនាំយកទៅដាក់ក្នុងទីនោះដដែល មិនមានទោសឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ប្រសិនបើកាលពីមុន វត្ថុនោះត្រូវបានបើកទុក មិនត្រូវបិទឡើយ ត្រូវដាក់ទុកតាមសភាពដែលតាំងនៅពីមុនយ៉ាងណា យ៉ាងនោះឯង។ ប្រសិនបើដាក់ទុកខាងក្រៅ មិនត្រូវប៉ះពាល់ម្ដងទៀតឡើយ។

Heṭṭhāpāsādaṃ orohanto nisseṇimajjhe sañjānāti, anokāsattā uddhaṃ vā adho vā haritvā ṭhapetabbaṃ. Paṭiggahitake telādimhi kaṇṇakaṃ uṭṭheti, siṅgiverādimhi ghanacuṇṇaṃ, taṃsamuṭṭhānameva nāmetaṃ, puna paṭiggahaṇakiccaṃ natthi.

កាលបើភិក្ខុចុះទៅកាន់ថ្នាក់ក្រោមនៃប្រាសាទ ហើយដឹងខ្លួននៅកណ្ដាលជណ្ដើរ (ថាជាវត្ថុមិនទាន់បានទទួលប្រគេន) ព្រោះទីនោះមិនមែនជាកន្លែងសម្រាប់ដាក់ ត្រូវនាំយកទៅដាក់នៅខាងលើ ឬខាងក្រោមប្រាសាទ។ ផ្សិតរមែងដុះឡើងក្នុងវត្ថុមានប្រេងជាដើមដែលទទួលប្រគេនរួចហើយ ឬម្សៅខាប់រមែងកើតឡើងក្នុងវត្ថុមានខ្ញីជាដើម ផ្សិត ឬម្សៅនោះ ឈ្មោះថាមានវត្ថុនោះជាសមុដ្ឋាន (កើតឡើងពីវត្ថុនោះឯង) ហេតុនោះ កិច្ចដែលត្រូវទទួលប្រគេនម្ដងទៀត មិនមានឡើយ។

Tālaṃ vā nāḷikeraṃ vā āruḷho yottena phalapiṇḍiṃ otāretvā upari ṭhitova gaṇhathāti vadati, na gahetabbaṃ. Sace añño bhūmiyaṃ ṭhito yottapāsake gahetvā ukkhipitvā deti, vaṭṭati. Saphalaṃ mahāsākhaṃ kappiyaṃ kāretvā paṭiggaṇhāti, phalāni paṭiggahitāneva honti, yathāsukhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭati.

ជន (គ្រហស្ថ ឬសាមណេរ) ឡើងដើមត្នោត ឬដើមដូង ហើយសម្រូតធ្លាយផ្លែចុះដោយខ្សែ រួចឋិតនៅខាងលើដើមឈើនោះឯង ពោលថា «សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកចុះ» ភិក្ខុមិនត្រូវទទួលយកឡើយ។ ប្រសិនបើជនម្នាក់ទៀត ឈរនៅលើដី កាន់យកខ្សែចង ហើយលើកហុចប្រគេន គួរ (ទទួលយក) បាន។ ប្រសិនបើភិក្ខុឲ្យគេធ្វើកប្បិយកម្មនូវមែកឈើធំដែលមានទាំងផ្លែ រួចទទួលប្រគេន ផ្លែឈើទាំងឡាយ ក៏ឈ្មោះថាជាវត្ថុដែលទទួលប្រគេនរួចហើយដែរ គួរដើម្បីឆាន់បានតាមសប្បាយ។

Antovatiyaṃ ṭhatvā vatiṃ chinditvā ucchuṃ vā timbarūsakaṃ vā denti, hatthapāse sati vaṭṭati. Vatidaṇḍakesu appaharitvā niggataṃ gaṇhantassa vaṭṭati. Paharitvā niggate aṭṭhakathāsu doso na dassito. Mayaṃ pana yaṃ [Pg.116] ṭhānaṃ pahaṭaṃ, tato sayaṃpatitameva hotīti takkayāma. Tasmimpi aṭṭhatvā gacchante yujjati, suṅkaghātato pavaṭṭetvā bahipatitabhaṇḍaṃ viya. Vatiṃ vā pākāraṃ vā laṅghāpetvā denti, sace pana na puthulo pākāro, antopākāre ca bahipākāre ca ṭhitassa hatthapāso pahoti, hatthasatampi uddhaṃ gantvā sampattaṃ gahetuṃ vaṭṭati.

ប្រសិនបើជនទាំងឡាយឈរនៅក្នុងរបង ហើយកាត់របង (ឬទម្លុះរបង) ហុចអំពៅ ឬផ្លែទន្លាប់ឲ្យ កាលបើនៅក្នុងហត្ថបាស គួរ (ទទួលយក) បាន។ គួរដល់ភិក្ខុអ្នកកាន់យកផ្លែឈើដែលលយចេញមកក្រៅ ដោយមិនបានប៉ះទង្គិចនឹងបង្គោលរបង។ ចំពោះផ្លែឈើដែលលយចេញមកដោយការប៉ះទង្គិច ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ មិនបានបង្ហាញទោសឡើយ។ ប៉ុន្តែ ពួកយើង (ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ) យល់ឃើញថា ត្រង់កន្លែងដែលត្រូវប៉ះទង្គិចនោះ ផ្លែឈើរមែងធ្លាក់ចុះមកឯង។ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ កាលបើផ្លែឈើនោះមិនទាន់ធ្លាក់ដល់ដី ហើយធ្លាក់ទៅមុខ គួរដើម្បីទទួលយកបាន ដូចជាទំនិញដែលគេរមៀលធ្លាក់ទៅខាងក្រៅដេប៉ូពន្ធ ដូច្នោះដែរ។ ប្រសិនបើគេហុចឲ្យដោយរំលងរបង ឬកំពែង ម៉្យាងទៀត ប្រសិនបើកំពែងនោះមិនក្រាស់ពេកទេ ហើយហត្ថបាសរបស់មនុស្សដែលឈរនៅខាងក្នុងកំពែង និងខាងក្រៅកំពែង អាចឈោងដល់គ្នាបាន ទោះបីជាផ្លែឈើនោះឡើងទៅលើកម្ពស់មួយរយហត្ថ ហើយធ្លាក់ចុះមកដល់ ក៏គួរដើម្បីចាប់យកបានដែរ។

Bhikkhu gilānaṃ sāmaṇeraṃ khandhena vahati, so phalāphalaṃ disvā gahetvā khandhe nisinnova deti, vaṭṭati. Aparo bhikkhuṃ vahanto khandhe nisinnassa bhikkhuno deti, vaṭṭatiyeva.

ប្រសិនបើភិក្ខុពរសាមណេរឈឺដោយស្មា សាមណេរនោះឃើញផ្លែឈើតូចធំ ក៏បេះយក ហើយហុចប្រគេនទាំងកំពុងអង្គុយលើស្មា គួរ (ទទួលយក) បាន។ ប្រសិនបើជនម្នាក់ទៀត កាលពរភិក្ខុឈឺ ក៏ហុចប្រគេនដល់ភិក្ខុដែលអង្គុយលើស្មានោះ គួរ (ទទួលយក) បានពិតប្រាកដ។

Bhikkhu phaliniṃ sākhaṃ chāyatthāya gahetvā gacchati, phalāni khādituṃ citte uppanne paṭiggahāpetvā khādituṃ vaṭṭati. Macchikavāraṇatthaṃ kappiyaṃ kāretvā paṭiggaṇhāti, khāditukāmo ce hoti, mūlapaṭiggahaṇameva vaṭṭati, khādantassa natthi doso.

ប្រសិនបើភិក្ខុកាន់យកមែកឈើដែលមានផ្លែ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ម្លប់ ហើយដើរទៅ កាលបើចិត្តចង់ឆាន់ផ្លែឈើកើតឡើង គួរដើម្បីឲ្យគេប្រគេន រួចឆាន់បាន។ ប្រសិនបើភិក្ខុឲ្យគេធ្វើកប្បិយកម្ម រួចទទួលប្រគេន ដើម្បីការពាររុយ ប្រសិនបើមានបំណងចង់ឆាន់ ការទទួលប្រគេនតាំងពីដើមនោះឯង គួរប្រើការបាន មិនមានទោសដល់ភិក្ខុអ្នកឆាន់ឡើយ។

Bhikkhu paṭiggahaṇārahaṃ bhaṇḍaṃ manussānaṃ yāne ṭhapetvā maggaṃ gacchati, yānaṃ kaddame laggati, daharo cakkaṃ gahetvā ukkhipati, vaṭṭati, uggahitakaṃ nāma na hoti. Nāvāya ṭhapetvā nāvaṃ arittena vā pājeti, hatthena vā kaḍḍhati, vaṭṭati. Uḷumpepi eseva nayo. Cāṭiyaṃ kuṇḍake vā ṭhapetvāpi taṃ anupasampannena gāhāpetvā anupasampannaṃ bāhāyaṃ gahetvā tarituṃ vaṭṭati. Tasmimpi asati anupasampannaṃ gāhāpetvā taṃ bāhāyaṃ gahetvā tarituṃ vaṭṭati.

ប្រសិនបើភិក្ខុដាក់វត្ថុដែលគួរទទួលប្រគេនលើរទេះរបស់មនុស្សទាំងឡាយ ហើយដើរទៅតាមផ្លូវ រទេះនោះជាប់ផក់ ភិក្ខុក្មេងកាន់យកកង់រទេះហើយលើកឡើង គួរធ្វើបាន មិនឈ្មោះថាជាឧគ្គហិតកៈឡើយ។ ប្រសិនបើដាក់លើទូក ហើយបរទូកដោយច្រវា ឬទាញដោយដៃ ក៏គួរធ្វើបានដែរ។ សូម្បីតែលើក្បូន ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សូម្បីតែដាក់ក្នុងពាងធំ ឬឆ្នាំងដី ហើយឲ្យអនុបសម្បន្នកាន់យកពាង ឬឆ្នាំងនោះ រួចភិក្ខុកាន់ដើមដៃរបស់អនុបសម្បន្ននោះ ហើយឆ្លងទឹកទៅ ក៏គួរធ្វើបានដែរ។ កាលបើគ្មានពាង ឬឆ្នាំងនោះទេ គួរដើម្បីឲ្យអនុបសម្បន្នកាន់យក (វត្ថុនោះ) ហើយភិក្ខុកាន់ដើមដៃរបស់អនុបសម្បន្ននោះ ឆ្លងទឹកទៅបាន។

Upāsakā gamikabhikkhūnaṃ pātheyyataṇḍule denti. Sāmaṇerā bhikkhūnaṃ taṇḍule gahetvā attano taṇḍule gahetuṃ na sakkonti, bhikkhū tesaṃ taṇḍule gaṇhanti. Sāmaṇerā attanā gahitataṇḍulesu khīṇesu itarehi taṇḍulehi yāguṃ pacitvā sabbesaṃ pattāni paṭipāṭiyā ṭhapetvā yāguṃ ākiranti. Paṇḍito sāmaṇero attano pattaṃ gahetvā therassa deti, therassa pattaṃ anutherassāti evaṃ sabbāni parivatteti, sabbehi sāmaṇerassa santakaṃ bhuttaṃ hoti, vaṭṭati.

ឧបាសកទាំងឡាយប្រគេនអង្ករស្បៀងដល់ភិក្ខុអ្នកធ្វើដំណើរ។ ពួកសាមណេរទទួលយកអង្កររបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ ហើយមិនអាចទទួលយកអង្កររបស់ខ្លួនបាន ភិក្ខុទាំងឡាយក៏ទទួលយកអង្កររបស់សាមណេរទាំងនោះ។ កាលបើអង្ករដែលសាមណេរកាន់យកដោយខ្លួនឯងអស់ទៅ ក៏ដាំបបរដោយអង្ករដទៃ (ដែលភិក្ខុកាន់យក) ហើយរៀបចំដាក់បាត្ររបស់ភិក្ខុគ្រប់រូបតាមលំដាប់ រួចចាក់បបរចូលទៅ។ សាមណេរដែលមានប្រាជ្ញា កាន់យកបាត្ររបស់ខ្លួន ហើយប្រគេនដល់ព្រះថេរៈ កាន់យកបាត្ររបស់ព្រះថេរៈ ប្រគេនដល់ព្រះអនុថេរៈ ផ្លាស់ប្ដូរបាត្រទាំងអស់យ៉ាងនេះ ភិក្ខុគ្រប់រូបឈ្មោះថាបានឆាន់របស់ជារបស់សាមណេរ គួរធ្វើបាន។

Sacepi sāmaṇero apaṇḍito hoti, attano patte yāguṃ sayameva pātuṃ ārabhati, ‘‘āvuso tuyhaṃ yāguṃ mayhaṃ dehī’’ti evaṃ therehi paṭipāṭiyā yācitvāpi pivituṃ vaṭṭati, sabbehi sāmaṇerassa santakameva [Pg.117] bhuttaṃ hoti, neva uggahitapaccayā na sannidhipaccayā vajjaṃ phusanti. Ettha pana mātāpitūnaṃ telādīni chāyādīnaṃ atthāya sākhādīni ca harantānaṃ imesañca viseso na dissati. Tasmā kāraṇaṃ upaparikkhitabbaṃ.

ទោះបីជាសាមណេរមិនមានប្រាជ្ញា ហើយចាប់ផ្ដើមឆាន់បបរក្នុងបាត្ររបស់ខ្លួនដោយខ្លួនឯង ទោះបីជាព្រះថេរៈទាំងឡាយសុំតាមលំដាប់យ៉ាងនេះថា «នែអាវុសោ ចូរប្រគេនបបររបស់លោកដល់ខ្ញុំចុះ» ហើយឆាន់ ក៏គួរធ្វើបានដែរ ភិក្ខុគ្រប់រូបឈ្មោះថាបានឆាន់របស់ជារបស់សាមណេរនោះឯង មិនត្រូវអាបត្តិព្រោះបច្ច័យគឺឧគ្គហិតកៈ ឬព្រោះបច្ច័យគឺសន្និធិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងរឿងនេះ មិនឃើញមានសេចក្ដីប្លែកគ្នា រវាងភិក្ខុទាំងឡាយដែលនាំយកប្រេងជាដើមទៅឲ្យមាតាបិតា ឬនាំយកមែកឈើជាដើមទៅដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ម្លប់ ជាមួយនឹងភិក្ខុទាំងនេះឡើយ។ ហេតុនោះ គួរពិចារណាស្វែងរកហេតុផលចុះ។

Sāmaṇero bhattaṃ pacitukāmo taṇḍule dhovitvā niccāletuṃ na sakkoti. Bhikkhunā taṇḍule ca bhājanañca paṭiggahetvā taṇḍule dhovitvā niccāletvā bhājanaṃ uddhanaṃ āropetabbaṃ, aggi na kātabbo, pakkakāle vivaritvā pakkabhāvo jānitabbo. Sace duppakkaṃ hoti, pākatthāya pidahituṃ na vaṭṭati. Rajassa vā chārikāya vā apatanatthāya vaṭṭati, pakkakāle āropetumpi bhuñjitumpi vaṭṭati, puna paṭiggahaṇakiccaṃ natthi.

ប្រសិនបើសាមណេរចង់ដាំបាយ លាងអង្ករហើយមិនអាចរលាស់ទឹកឲ្យអស់បាន ភិក្ខុទទួលប្រគេនអង្ករនិងឆ្នាំងហើយ លាងអង្កររលាស់ទឹកឲ្យអស់ រួចលើកឆ្នាំងឡើងដាក់លើចង្ក្រាន មិនត្រូវបង្កាត់ភ្លើងឡើយ កាលបាយឆ្អិនហើយ ត្រូវបើកមើលដើម្បីដឹងថាឆ្អិនឬនៅ។ ប្រសិនបើបាយនោះឆ្អិនមិនល្អ មិនត្រូវបិទគ្របដើម្បីឲ្យឆ្អិនឡើយ ប៉ុន្តែ គួរដើម្បីបិទគ្របដើម្បីកុំឲ្យធូលី ឬផេះធ្លាក់ចូលបាន កាលបាយឆ្អិនហើយ សូម្បីតែលើកចុះ ឬឆាន់ ក៏គួរធ្វើបានដែរ កិច្ចដែលត្រូវទទួលប្រគេនម្ដងទៀត មិនមានឡើយ។

Sāmaṇero paṭibalo pacituṃ, khaṇo panassa natthi, katthaci gantukāmo. Bhikkhunā sataṇḍulodakabhājanaṃ paṭiggahetvā uddhanaṃ āropetvā aggiṃ jāletvā gacchāhīti vattabbo. Tato paraṃ purimanayeneva sabbaṃ kātuṃ vaṭṭati.

ប្រសិនបើសាមណេរអាចដាំស្លបាន ប៉ុន្តែគ្មានពេលទំនេរ ព្រោះចង់ទៅទីណាមួយ ភិក្ខុទទួលប្រគេនឆ្នាំងដែលមានទាំងអង្ករនិងទឹក លើកដាក់លើចង្ក្រាន បង្កាត់ភ្លើងឲ្យឆេះ រួចពោលនឹងសាមណេរថា «ចូរទៅចុះ»។ តាំងពីពេលនោះទៅ គួរធ្វើគ្រប់យ៉ាងតាមវិធីមុននោះឯង។

Bhikkhu yāguatthāya suddhaṃ bhājanaṃ āropetvā udakaṃ tāpeti, vaṭṭati. Tatte udake sāmaṇero taṇḍule pakkhipati, tato paṭṭhāya bhikkhunā aggi na kātabbo. Pakkayāguṃ paṭiggahetvā pātuṃ vaṭṭati.

ភិក្ខុលើកឆ្នាំងស្អាតដាក់លើចង្ក្រាន ដាំទឹកឲ្យក្ដៅដើម្បីធ្វើបបរ គួរធ្វើបាន។ កាលទឹកក្ដៅហើយ សាមណេរដាក់អង្ករចូលទៅ តាំងពីពេលនោះមក ភិក្ខុមិនត្រូវបង្កាត់ភ្លើងឡើយ លុះបបរឆ្អិនហើយ គួរទទួលប្រគេនហើយឆាន់បាន។

Sāmaṇero yāguṃ pacati, hatthakukkuccako bhikkhu kīḷanto bhājanaṃ āmasati, pidhānaṃ āmasati, uggataṃ pheṇaṃ chinditvā harati, tasseva pātuṃ na vaṭṭati, durupaciṇṇaṃ nāma hoti. Sace pana dabbiṃ vā uḷuṅkaṃ vā gahetvā anukkhipanto āluḷeti, sabbesaṃ na vaṭṭati, sāmapākañceva hoti durupaciṇṇañca. Sace ukkhipati, uggahitakampi hoti.

ប្រសិនបើសាមណេរកំពុងរំងាស់បបរ ភិក្ខុអ្នកមានដៃរពឹស លេងៗ ក៏ពាល់ឆ្នាំង ពាល់គម្របឆ្នាំង ឬកាត់យកពពុះដែលពុះហៀរចេញទៅ មិនគួរដល់ភិក្ខុនោះដើម្បីឆាន់ឡើយ ឈ្មោះថាជាទុរុបចិណ្ណៈ (ការប្រព្រឹត្តមិនល្អ)។ ប្រសិនបើភិក្ខុកាន់វែក ឬវែកដួសបាយ ហើយកូរដោយមិនលើកឡើង មិនគួរដល់ភិក្ខុទាំងពួងដើម្បីឆាន់ឡើយ ព្រោះឈ្មោះថាជាសាមបាកៈ (ការដាំស្លដោយខ្លួនឯង) ផង ជាទុរុបចិណ្ណៈផង។ ប្រសិនបើលើកឆ្នាំងឡើង ក៏ឈ្មោះថាជាឧគ្គហិតកៈផងដែរ។

Bhikkhunā piṇḍāya caritvā ādhārake patto ṭhapito hoti, tatra ce añño lolabhikkhu kīḷanto pattaṃ āmasati, pattapidhānaṃ āmasati, tasseva tato laddhaṃ bhattaṃ na vaṭṭati. Sace pana pattaṃ ukkhipitvā ṭhapeti, sabbesaṃ na vaṭṭati. Tatthajātakaphalāni sākhāya vā valliyā vā gahetvā cāleti, tasseva tato laddhaṃ phalaṃ na vaṭṭati, durupaciṇṇadukkaṭañca āpajjati. Phalarukkhaṃ pana apassayituṃ vā tattha kaṇḍake vā bandhituṃ vaṭṭati, durupaciṇṇaṃ na hotīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ.

ប្រសិនបើភិក្ខុត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាត ហើយដាក់បាត្រលើជើងបាត្រ ក្នុងទីនោះ ប្រសិនបើភិក្ខុអ្នករពឹសដៃម្នាក់ទៀត លេងៗ ក៏ពាល់បាត្រ ពាល់គម្របបាត្រ ភត្តដែលបានពីបាត្រនោះ មិនគួរដល់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ប្រសិនបើលើកបាត្រឡើងហើយដាក់ចុះវិញ មិនគួរដល់ភិក្ខុទាំងពួងឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុកាន់មែកឈើ ឬវល្លិ ហើយអង្រួនផ្លែឈើដែលកើតនៅលើដើមឈើនោះ ផ្លែឈើដែលបានពីដើមឈើនោះ មិនគួរដល់ភិក្ខុនោះឡើយ ហើយត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះទុរុបចិណ្ណៈទៀតផង។ ប៉ុន្តែ ការផ្អែកដើមឈើដែលមានផ្លែ ឬការចងបន្លានៅនឹងដើមឈើនោះ គួរធ្វើបាន មិនឈ្មោះថាជាទុរុបចិណ្ណៈឡើយ នេះជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរិយៈ។

Araññe [Pg.118] patitaṃ pana ambaphalādiṃ disvā sāmaṇerassa dassāmīti āharitvā dātuṃ vaṭṭati. Sīhavighāsādiṃ disvāpi sāmaṇerassa dassāmīti paṭiggahetvā vā appaṭiggahetvā vā āharitvā dātuṃ vaṭṭati. Sace pana sakkoti vitakkaṃ sodhetuṃ, tato laddhaṃ khāditumpi vaṭṭati, neva āmakamaṃsapaṭiggahaṇapaccayā na uggahitakapaccayā vajjaṃ phusati.

ម៉្យាងទៀត ប្រសិនបើឃើញផ្លែស្វាយជាដើមដែលធ្លាក់នៅក្នុងព្រៃ គិតថា «អាត្មាអញនឹងឲ្យដល់សាមណេរ» ហើយនាំយកមកប្រគល់ឲ្យ គួរធ្វើបាន។ សូម្បីតែឃើញចំណីសេសសល់របស់សត្វសីហៈជាដើម គិតថា «អាត្មាអញនឹងឲ្យដល់សាមណេរ» ទោះបីជាទទួលប្រគេនក្ដី មិនទទួលប្រគេនក្ដី ហើយនាំយកមកប្រគល់ឲ្យ ក៏គួរធ្វើបានដែរ។ ប្រសិនបើភិក្ខុអាចជម្រះសេចក្ដីត្រិះរិះបាន សូម្បីតែឆាន់វត្ថុដែលបានមកពីសាមណេរនោះ ក៏គួរធ្វើបានដែរ មិនត្រូវអាបត្តិព្រោះបច្ច័យគឺការទទួលសាច់ឆៅ ឬព្រោះបច្ច័យគឺឧគ្គហិតកៈឡើយ។

Mātāpitūnaṃ atthāya telādīni gahetvā gacchato antarāmagge byādhi uppajjati, tato yaṃ icchati, taṃ paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Sace pana mūlepi paṭiggahitaṃ hoti, puna paṭiggahaṇakiccaṃ natthi. Mātāpitūnaṃ taṇḍule āharitvā deti, te tatoyeva yāguādīni sampādetvā tassa denti, vaṭṭati sannidhipaccayā vā uggahitakapaccayā vā doso natthi.

កាលភិក្ខុកាន់យកប្រេងជាដើមដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មាតាបិតា ហើយដើរទៅ ស្រាប់តែមានជំងឺកើតឡើងក្នុងកណ្ដាលផ្លូវ ភិក្ខុចង់ប្រើប្រាស់វត្ថុណាពីប្រេងជាដើមនោះ គួរដើម្បីទទួលប្រគេនហើយប្រើប្រាស់បាន។ ប្រសិនបើវត្ថុនោះត្រូវបានទទួលប្រគេនតាំងពីដើមមកហើយ កិច្ចដែលត្រូវទទួលប្រគេនម្ដងទៀត មិនមានឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនាំយកអង្ករទៅប្រគល់ឲ្យមាតាបិតា ហើយមាតាបិតាទាំងនោះធ្វើបបរជាដើមពីអង្ករនោះឯង រួចប្រគេនដល់ភិក្ខុនោះ គួរ (ទទួលយក) បាន មិនមានទោសព្រោះបច្ច័យគឺសន្និធិ ឬព្រោះបច្ច័យគឺឧគ្គហិតកៈឡើយ។

Bhikkhu pidahitvā udakaṃ tāpeti, yāva parikkhayā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Sace panettha chārikā patati, paṭiggahetabbaṃ. Dīghasaṇḍāsena thālakaṃ gahetvā telaṃ pacantassa chārikā patati, hatthena amuñcanteneva pacitvā otāretvā paṭiggahetabbaṃ. Sace aṅgārāpi dārūni vā paṭiggahetvā ṭhapitāni, mūlapaṭiggahaṇameva vaṭṭati.

ភិក្ខុបិទគ្របហើយដាំទឹកឲ្យក្ដៅ គួរដើម្បីប្រើប្រាស់បានរហូតដល់អស់ទឹកនោះ។ ប្រសិនបើមានផេះធ្លាក់ចូលទៅក្នុងទឹកនោះ ត្រូវទទួលប្រគេនថ្មី។ កាលភិក្ខុកាន់ពែងដោយដង្កាប់វែងហើយរំងាស់ប្រេង ស្រាប់តែមានផេះធ្លាក់ចូលទៅ ភិក្ខុមិនត្រូវលែងដៃឡើយ ត្រូវរំងាស់ឲ្យរួចរាល់ លើកចុះ ហើយសឹមទទួលប្រគេនថ្មី។ ប្រសិនបើធ្យូងក្ដៅ ឬឧស ត្រូវបានទទួលប្រគេនហើយដាក់ទុក ការទទួលប្រគេនតាំងពីដើមនោះឯង គួរប្រើការបាន។

Bhikkhu ucchuṃ khādati, sāmaṇero ‘‘mayhampi dethā’’ti vadati. ‘‘Ito chinditvā gaṇhā’’ti vutto gaṇhāti, avasese puna paṭiggahaṇakiccaṃ natthi. Guḷapiṇḍakaṃ khādantassāpi eseva nayo. Vuttokāsato chinditvā gahitāvasesañhi ajahitapaṭiggahaṇameva hoti.

ភិក្ខុកំពុងទំពាអំពៅ សាមណេរពោលថា «សូមប្រគេនខ្ញុំករុណាខ្លះផង» ភិក្ខុពោលថា «ចូរកាត់យកពីត្រង់នេះចុះ» សាមណេរក៏កាត់យកទៅ ក្នុងចំណែកអំពៅដែលនៅសល់ កិច្ចដែលត្រូវទទួលប្រគេនម្ដងទៀត មិនមានឡើយ។ សូម្បីតែកាលឆាន់ដុំស្ករអំពៅ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រោះថា ចំណែកដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីកាត់យកពីកន្លែងដែលបានប្រាប់ហើយ ឈ្មោះថាជាវត្ថុដែលមិនទាន់លះបង់ការទទួលប្រគេនឡើយ។

Bhikkhu guḷaṃ bhājento paṭiggahetvā koṭṭhāse karoti, bhikkhūpi sāmaṇerāpi āgantvā ekagahaṇeneva ekamekaṃ koṭṭhāsaṃ gaṇhanti, gahitāvasesaṃ paṭiggahitameva hoti. Sace lolasāmaṇero gaṇhitvā gaṇhitvā puna ṭhapeti, tassa gahitāvasesaṃ appaṭiggahitakaṃ hoti.

ភិក្ខុកាលចែកស្ករអំពៅ បានទទួលប្រគេនហើយធ្វើជាចំណែកៗ ភិក្ខុទាំងឡាយក្ដី សាមណេរទាំងឡាយក្ដី មកហើយកាន់យកចំណែកម្នាក់ៗដោយការកាន់យកតែម្ដងប៉ុណ្ណោះ ស្ករអំពៅដែលនៅសល់ពីការកាន់យកនោះ ឈ្មោះថាជាវត្ថុដែលទទួលប្រគេនរួចដដែល។ ប្រសិនបើសាមណេររពឹសដៃ កាន់យកហើយកាន់យកទៀត រួចដាក់ចុះវិញ ស្ករអំពៅដែលនៅសល់ពីការកាន់យករបស់សាមណេរនោះ ឈ្មោះថាជាវត្ថុដែលមិនទាន់បានទទួលប្រគេនឡើយ។

Bhikkhu dhūmavaṭṭiṃ paṭiggahetvā dhūmaṃ pivati, mukhañca kaṇṭho ca manosilāya litto viya hoti, yāvakālikaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati, yāvakālikena yāvajīvikasaṃsagge doso natthi.

ភិក្ខុទទួលប្រគេនធូបលိပ် (ឬបារី) ហើយជក់ផ្សែង ទោះបីជាមាត់និងកទៅជាដូចជាគេលាបដោយល័ក្តថ្មក៏ដោយ ក៏គួរដើម្បីឆាន់យាវកាលិកបាន មិនមានទោសក្នុងការលាយឡំគ្នារវាងយាវកាលិក និងយាវជីវីកៈឡើយ។

Pattaṃ [Pg.119] vā rajanaṃ vā pacantassa kaṇṇanāsamukhacchiddehi dhūmo pavisati, byādhipaccayā pupphaṃ vā phalaṃ vā upasiṅghati, abbohārikattā vaṭṭati. Bhattuggāro tāluṃ āhacca antoyeva pavisati, avisayattā vaṭṭati. Mukhaṃ paviṭṭhaṃ pana ajjhoharato vikāle āpatti. Dantantare laggassa āmisassa raso pavisati, āpattiyeva. Sace sukhumaṃ āmisaṃ hoti, raso na paññāyati, abbohārikapakkhaṃ bhajati.

កាលភិក្ខុកំពុងដុតសំបកបាត្រ ឬកំពុងរំងាស់ទឹកជ្រលក់ ផ្សែងចូលទៅតាមចន្លោះត្រចៀក ច្រមុះ ឬមាត់ ឬមួយភិក្ខុហិតក្លិនផ្កា ឬផ្លែឈើព្រោះហេតុនៃជម្ងឺ ព្រោះភាពជាអវោហារិកៈ (មិនល្មមនឹងពោល) គឺសមគួរ (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។ អាហារដែលភិក្ខុភើឡើងមក ប៉ះនឹងពិតានមាត់ ហើយត្រឡប់ចូលទៅខាងក្នុងវិញ ព្រោះមិនមែនជាវិស័យ (មិនអាចគ្រប់គ្រងបាន) គឺសមគួរ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុលបលេបអាហារដែលភើឡើងមកដល់មាត់នោះវិញ ក្នុងកាលខុសពេល (វិកាល) ត្រូវអាបត្តិ។ រសនៃអាមិសៈដែលជាប់នៅចន្លោះធ្មេញ ហូរចូលទៅខាងក្នុង ត្រូវអាបត្តិតែម្យ៉ាង។ បើជាអាមិសៈល្អិតល្អន់ រសមិនប្រាកដទេ នោះរាប់ចូលទៅក្នុងចំណែកអវោហារិកៈ។

Upakaṭṭhe kāle nirudakaṭṭhāne bhattaṃ bhuñjitvā kakkhāretvā dve tayo kheḷapiṇḍe pātetvā udakaṭṭhānaṃ gantvā mukhaṃ vikkhāletabbaṃ. Paṭiggahetvā ṭhapitasiṅgiverādīnaṃ aṅkurā nikkhamanti, puna paṭiggahaṇakiccaṃ natthi. Loṇe asati samuddodakena loṇakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati. Paṭiggahetvā ṭhapitaṃ loṇodakaṃ loṇaṃ hoti, loṇaṃ vā udakaṃ hoti, raso vā phāṇitaṃ hoti, phāṇitaṃ vā raso hoti, mūlapaṭiggahaṇameva vaṭṭati. Himakarakā udakagatikā eva. Parihārikena katakaṭṭhinā udakaṃ pasādenti, taṃ abbohārikaṃ, āmisena saddhiṃ vaṭṭati. Āmisagatikehi kapitthaphalādīhi pasāditaṃ purebhattameva vaṭṭati.

កាលបើជិតដល់ពេលថ្ងៃត្រង់ ភិក្ខុឆាន់ភត្តក្នុងទីដែលគ្មានទឹក ហើយខាកស្តោះដុំទឹកមាត់ពីរឬបីដង រួចទៅកាន់ទីមានទឹក ទើបត្រូវលាងមាត់។ ពន្លកនៃខ្ញីជាដើមដែលភិក្ខុទទួលប្រគេនទុកហើយ លូតលាស់ឡើង មិនបាច់ទទួលប្រគេនម្តងទៀតឡើយ។ កាលបើគ្មានអំបិល ការធ្វើកិច្ចដោយអំបិលដោយទឹកសមុទ្រ គឺសមគួរ។ ទឹកអំបិលដែលទទួលប្រគេនទុកហើយ ក្លាយជាអំបិលក្តី អំបិលក្លាយជាទឹកក្តី ទឹកអំពៅក្លាយជាស្ករផានិតក្តី ស្ករផានិតក្លាយជាទឹកអំពៅក្តី ការទទួលប្រគេនដើម (ការប្រគេនលើកដំបូង) នោះឯង គឺសមគួរ។ ទឹកសន្សើម និងព្រិល មានសភាវៈដូចជាទឹកដែរ។ ភិក្ខុធ្វើទឹកឲ្យថ្លាដោយគ្រាប់កតកៈ (គ្រាប់ថ្លែង) ដែលខ្លួននាំទៅជាមួយ គ្រាប់កតកៈនោះជាអវោហារិកៈ ឆាន់ជាមួយអាមិសៈបាន គឺសមគួរ។ ទឹកដែលធ្វើឲ្យថ្លាដោយផ្លែខ្វិតជាដើម ដែលមានសភាវៈដូចជាអាមិសៈ គឺសមគួរឆាន់បានតែក្នុងពេលមុនថ្ងៃត្រង់ (បុរេភត្ត) ប៉ុណ្ណោះ។

Pokkharaṇīādīsu udakaṃ bahalaṃ hoti, vaṭṭati. Sace pana mukhe ca hatthe ca laggati, na vaṭṭati, paṭiggahetvā paribhuñjitabbaṃ. Khettesu kasitaṭṭhāne bahalaṃ udakaṃ hoti, paṭiggahetabbaṃ. Sace sanditvā kandarādīni pavisitvā nadiṃ pūreti, vaṭṭati. Kakudhasobbhādayo honti, rukkhato patitehi pupphehi sañchannodakā, sace puppharaso na paññāyati, paṭiggahaṇakiccaṃ natthi. Parittaṃ udakaṃ hoti, raso paññāyati, paṭiggahetabbaṃ. Pabbatakandarādīsu kāḷavaṇṇapaṇṇasañchannaudakepi eseva nayo.

ទឹកក្នុងស្រះឈូកជាដើម មានសភាពខាប់ គឺសមគួរ (ប្រើប្រាស់បាន)។ ប៉ុន្តែ បើទឹកនោះជាប់មាត់ និងដៃ គឺមិនសមគួរឡើយ ត្រូវតែទទួលប្រគេនសិន ទើបប្រើប្រាស់បាន។ ទឹកខាប់ក្នុងទីស្រែដែលគេភ្ជួររាស់ ត្រូវតែទទួលប្រគេន។ បើទឹកនោះហូរទៅកាន់ជ្រលងភ្នំជាដើម ហើយហូរទៅពេញទន្លេ គឺសមគួរ (មិនបាច់ទទួលប្រគេន)។ ក្នុងអន្លង់ទឹកដែលមានដើមរកាជាដើម ដែលដណ្តប់ទៅដោយផ្កាជ្រុះពីដើមឈើ បើរសផ្កាមិនប្រាកដទេ កិច្ចនៃការទទួលប្រគេនគឺមិនមានឡើយ។ បើទឹកមានប្រមាណតិច ហើយរសផ្កាប្រាកដ ត្រូវតែទទួលប្រគេន។ សូម្បីតែក្នុងទឹកដែលដណ្តប់ដោយស្លឹកឈើពណ៌ខ្មៅក្នុងជ្រលងភ្នំជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Pānīyaghaṭe sareṇukāni vā savaṇṭakhīrāni vā pupphāni pakkhittāni honti, paṭiggahetabbaṃ. Pupphāni vā paṭiggahetvā pakkhipitabbāni. Pāṭalicampakamallikā pakkhittā honti, vāsamattaṃ tiṭṭhati taṃ abbohārikaṃ, dutiyadivasepi āmisena saddhiṃ vaṭṭati. Bhikkhunā ṭhapitapupphavāsitakapānīyato sāmaṇero pānīyaṃ gahetvā pītāvasesaṃ tattheva ākirati, paṭiggahetabbaṃ. Padumasarādīsu udakaṃ santharitvā ṭhitaṃ pupphareṇuṃ ghaṭena [Pg.120] vikkhambhetvā udakaṃ gahetuṃ vaṭṭati. Kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahetvā ṭhapitaṃ dantakaṭṭhaṃ hoti, sace tassa rasaṃ pivitukāmo, mūlapaṭiggahaṇameva vaṭṭati. Appaṭiggahetvā ṭhapitaṃ paṭiggahetabbaṃ. Ajānantassa rase paviṭṭhepi āpattiyeva. Acittakañhi idaṃ sikkhāpadaṃ.

ផ្កាដែលមានលម្អង ឬផ្កាដែលមានជ័រនៅទង ដែលគេដាក់ចុះក្នុងក្អមទឹកផឹក ត្រូវតែទទួលប្រគេន។ ឬមួយ ត្រូវទទួលប្រគេនផ្កាទាំងឡាយនោះសិន ទើបដាក់ចុះទៅបាន។ ផ្កាច្រឡឹង (បាតលី) ផ្កាចំប៉ា ឬផ្កាម្លិះ ដែលគេដាក់ចុះទៅ មានត្រឹមក្លិនអប់ជាប់នៅ ក្លិនអប់នោះជាអវោហារិកៈ សូម្បីក្នុងថ្ងៃទីពីរ ក៏សមគួរឆាន់ជាមួយអាមិសៈបាន។ សាមណេរដងយកទឹកពីទឹកផឹកដែលអប់ដោយផ្កាដែលភិក្ខុទុក ហើយចាក់ទឹកដែលនៅសល់ពីផឹកត្រឡប់ទៅក្នុងក្អមនោះវិញ ទឹកនោះត្រូវតែទទួលប្រគេនម្តងទៀត។ ក្នុងស្រះឈូកជាដើម ភិក្ខុយកក្អមវែកលម្អងផ្កាដែលដណ្តប់លើទឹកចេញ ហើយដងយកទឹក គឺសមគួរ។ ឈើស្ទង់ធ្មេញដែលភិក្ខុធ្វើឲ្យជាកប្បិយៈ ហើយទទួលប្រគេនទុកហើយ បើភិក្ខុប្រាថ្នានឹងផឹករសរបស់វា ការទទួលប្រគេនដើមនោះឯង គឺសមគួរ។ ឈើស្ទង់ធ្មេញដែលទុកដោយមិនបានទទួលប្រគេន ត្រូវតែទទួលប្រគេន។ សូម្បីកាលភិក្ខុមិនដឹងខ្លួន ហើយរសឈើស្ទង់ធ្មេញចូលទៅ ក៏ត្រូវអាបត្តិតែម្យ៉ាង ព្រោះថាសិក្ខាបទនេះជាអចិត្តកៈ (មិនអាស្រ័យដោយចិត្ត)។

Mahābhūtesu kiṃ vaṭṭati, kiṃ na vaṭṭatīti? Khīraṃ tāva vaṭṭati, kappiyamaṃsakhīraṃ vā akappiyamaṃsakhīraṃ vā hotu, pivantassa anāpatti. Assu kheḷo siṅghāṇikā muttaṃ karīsaṃ semhaṃ dantamalaṃ akkhigūthako kaṇṇagūthako sarīre uṭṭhitaloṇanti idaṃ sabbaṃ vaṭṭati. Yaṃ panettha ṭhānato cavitvā patte vā hatthe vā patati, taṃ paṭiggahetabbaṃ. Aṅgalaggaṃ paṭiggahitakameva. Uṇhaṃpāyāsaṃ bhuñjantassa sedo aṅgulianusārena ekābaddhova hutvā pāyāse santiṭṭhati, piṇḍāya vā carantassa hatthato pattassa mukhavaṭṭiṃto vā pattatalaṃ orohati, ettha paṭiggahaṇakiccaṃ natthi. Jhāmamahābhūtesu idaṃ nāma na vaṭṭatīti natthi, dujjhāpitaṃ pana na vaṭṭati. Sujjhāpitaṃ manussaṭṭhimpi cuṇṇaṃ katvā lehe upanetuṃ vaṭṭati.

ក្នុងមហាភូតទាំងឡាយ តើរបស់ណាគួរ របស់ណាមិនគួរ? ទឹកដោះស្រស់ គឺសមគួរជាមុនសិន ទោះជាទឹកដោះនៃសត្វដែលមានសាច់ជាកប្បិយៈក្តី ឬទឹកដោះនៃសត្វដែលមានសាច់ជាអកប្បិយៈក្តី កាលភិក្ខុផឹក មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ទឹកភ្នែក ទឹកមាត់ ទឹកសម្បោរ ទឹកនោម លាមក ស្លេស្ម ក្អែលធ្មេញ អាចម៍ភ្នែក អាចម៍ត្រចៀក អំបិលដែលកើតឡើងលើរាងកាយ របស់ទាំងអស់នេះ គឺសមគួរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងរាងកាយនេះ របស់ណាដែលឃ្លាតចាកទី ហើយធ្លាក់ចុះក្នុងបាត្រក្តី ក្នុងដៃក្តី របស់នោះត្រូវតែទទួលប្រគេន។ របស់ដែលជាប់នឹងរាងកាយ ឈ្មោះថាជាជារបស់ដែលទទួលប្រគេនរួចហើយ។ កាលភិក្ខុឆាន់យាគូក្តៅ ញើសហូរតាមម្រាមដៃជាប់ជាខ្សែតែមួយទៅក្នុងយាគូ ឬកាលភិក្ខុដើរទៅបិណ្ឌបាត ញើសហូរពីដៃ ពីបាត្រ ឬពីមាត់បាត្រ ធ្លាក់ចុះទៅក្នុងបាតបាត្រ ក្នុងញើសនេះ មិនមានកិច្ចដែលត្រូវទទួលប្រគេនឡើយ។ ក្នុងមហាភូតដែលត្រូវភ្លើងឆេះ របស់ឈ្មោះនេះមិនសមគួរ គឺមិនមានឡើយ ប៉ុន្តែ របស់ដែលដុតមិនបានល្អ (ដូចជាឆ្អឹងជាដើម) គឺមិនសមគួរឡើយ។ ចំណែករបស់ដែលដុតបានល្អ សូម្បីតែឆ្អឹងមនុស្សដែលគេធ្វើឲ្យទៅជាលម្អងធូលី ដើម្បីលាយក្នុងថ្នាំលិទ្ធ គឺសមគួរនាំមកប្រគេនបាន។

Cattāri mahāvikaṭāni asati kappiyakārake sāmampi gahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Ettha ca dubbacopi asamatthopi kappiyakārako asantapakkheyeva tiṭṭhati. Chārikāya asati sukkhadāruṃ jhāpetvā chārikā gahetabbā. Sukkhadārumhi asati alladāruṃ rukkhato chinditvāpi kātuṃ vaṭṭati. Idaṃ pana catubbidhampi mahāvikaṭaṃ kālodissaṃ nāma sappadaṭṭhakkhaṇeyeva vaṭṭati. Sesamettha uttānameva.

មហាវិកតៈទាំង ៤ យ៉ាង កាលបើគ្មានកប្បិយការកៈទេ សូម្បីភិក្ខុកាន់យកមកឆាន់ដោយខ្លួនឯង ក៏សមគួរ។ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ សូម្បីតែកប្បិយការកៈដែលជាអ្នកនិយាយពិបាក ឬជាអ្នកមិនអាចធ្វើការបាន ក៏រាប់នៅក្នុងចំណែកនៃអ្នកមិនមានដែរ។ កាលបើគ្មានផេះ ភិក្ខុដុតឈើស្ងួតដើម្បីយកផេះ គឺគួរធ្វើ។ កាលបើគ្មានឈើស្ងួត សូម្បីភិក្ខុកាត់ឈើស្រស់ពីដើមឈើមកធ្វើ ក៏សមគួរ។ ប៉ុន្តែ មហាវិកតៈទាំង ៤ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា កាលោទិស្សៈ (ថ្នាំដែលអនុញ្ញាតចំពោះកាល) គឺសមគួរប្រើប្រាស់បានតែក្នុងខណៈដែលត្រូវពស់ខាំប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kāyato ca kāyacittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ (សិក្ខាបទស្តីពីោមរោមចៀម) គឺកើតឡើងអំពីកាយខ្លះ អំពីកាយនិងចិត្តខ្លះ ជាកិរិយា មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា គ្មានចិត្ត (អចិត្តកៈ) មានទោសព្រោះព្រះបរមពុទ្ធានុញ្ញាត (បញ្ញត្តិវជ្ជៈ) ជាកាយកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Dantaponasikkhāpadaṃ dasamaṃ.

ទន្តបោនសិក្ខាបទ ទី១០ ចប់។

Samatto vaṇṇanākkamena bhojanavaggo catuttho.

ភោជនវគ្គ ទី៤ ក្នុងអដ្ឋកថា ចប់បរិបូណ៌។

5. Acelakavaggo

៥. អចេលកវគ្គ

1. Acelakasikkhāpadavaṇṇanā

១. ពណ៌នាសិក្ខាបទអចេលកៈ (អដ្ឋកថាអចេលកសិក្ខាបទ)

269. Acelakavaggassa [Pg.121]9 paṭhamasikkhāpade – parivesananti parivisanaṭṭhānaṃ. Paribbājakasamāpannoti pabbajjaṃ samāpanno. Deti āpatti pācittiyassāti samatittikaṃ yāgupattaṃ ekapayogena deti, ekaṃ pācittiyaṃ. Avacchinditvā avacchinditvā deti, payoge payoge pācittiyaṃ. Eseva nayo pūvabhattādīsu. Titthiye atitthiyasaññīti mātā vā pitā vā titthiyesu pabbajati, tesaṃ mātāpitusaññāya dentassāpi pācittiyameva hoti. Dāpetīti anupasampannena dāpeti.

២៦៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី១ នៃអចេលកវគ្គ ពាក្យថា parivesana បានដល់ ទីកន្លែងចែកចង្ហាន់។ ពាក្យថា paribbājakasamāpanno បានដល់ ចូលទៅកាន់ផ្នួស (បួសជាបរិព្វាជក)។ ពាក្យថា deti āpatti pācittiyassāti សេចក្តីថា ភិក្ខុប្រគេនបាត្របបរដែលពេញស្មើនឹងមាត់បាត្រ ដោយការប្រឹងប្រែងតែម្តង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយមួយ។ បើភិក្ខុដកដៃចេញៗហើយប្រគេន ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរាល់ៗការប្រឹងប្រែង។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងនំ និងភត្តជាដើមដែរ។ ពាក្យថា titthiye atitthiyasaññī សេចក្តីថា មាតាឬបិតាទៅបួសក្នុងសំណាក់តិរ្ថិយ ភិក្ខុប្រគេនដល់ពួកគាត់ដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាមាតាបិតា ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម្យ៉ាង។ ពាក្យថា dāpeti សេចក្តីថា ភិក្ខុប្រើអនុបសម្បន្នឲ្យប្រគេន។

273. Upanikkhipitvā detīti tathārūpe bhājane ṭhapetvā taṃ bhājanaṃ tesaṃ santike bhūmiyaṃ nikkhipitvā deti, tesaṃ vā bhājanaṃ nikkhipāpetvā tattha deti, pattaṃ ādhārake vā bhūmiyaṃ vā ṭhapetvāpi ‘‘ito gaṇhathā’’ti vattuṃ vaṭṭati. Sace titthiyo vadati ‘‘mayhaṃ nāma idaṃ santakaṃ, idha na ākirathā’’ti ākiritabbaṃ. Tassa santakattā sahatthā dānaṃ nāma na hoti. Sesamettha uttānameva.

២៧៣. ពាក្យថា upanikkhipitvā deti សេចក្តីថា ភិក្ខុដាក់អាហារក្នុងភាជន៍ដ៏សមគួរ រួចដាក់ភាជន៍នោះលើដីជិតពួកតិរ្ថិយនោះ ឬឲ្យគេដាក់ភាជន៍របស់ពួកតិរ្ថិយនោះ រួចដាក់អាហារទៅក្នុងភាជន៍នោះ ឬសូម្បីតែដាក់បាត្រលើជើងទ្រ ឬលើដី ហើយពោលថា "ចូរយកពីទីនេះទៅ" គឺសមគួរ។ បើតិរ្ថិយពោលថា "របស់នេះជារបស់ខ្ញុំ ចូរចាក់ចុះក្នុងទីនេះ" ភិក្ខុចាក់ចុះទៅបាន ព្រោះភាពជារបស់ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់តិរ្ថិយនោះ មិនឈ្មោះថាជាការឲ្យដោយដៃផ្ទាល់ឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ ជាកិរិយា មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា គ្មានចិត្ត (អចិត្តកៈ) មានទោសព្រោះព្រះបរមពុទ្ធានុញ្ញាត (បញ្ញត្តិវជ្ជៈ) ជាកាយកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Acelakasikkhāpadaṃ paṭhamaṃ.

អចេលកសិក្ខាបទ ទី១ ចប់។

2. Uyyojanasikkhāpadavaṇṇanā

២. ពណ៌នាសិក្ខាបទឧយ្យោជនៈ (អដ្ឋកថាឧយ្យោជនសិក្ខាបទ)

274. Dutiyasikkhāpade – paṭikkamanepīti āsanasālāyampi. Bhattavissagganti bhattakiccaṃ. Na sambhāvesīti na pāpuṇi.

២៧៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី២ ពាក្យថា paṭikkamane pi បានដល់ សូម្បីក្នុងរោងឆាន់។ ពាក្យថា bhattavissaggaṃ បានដល់ កិច្ចនៃការឆាន់ភត្ត។ ពាក្យថា na sambhāvesi បានដល់ មិនទាន់ដល់ (មិនទាន់ឆាន់រួច)។

276. Anācāranti vuttāvasesaṃ kāyavacīdvāravītikkamaṃ. Dassanūpacāraṃ vā savanūpacāraṃ vā vijahantassāti ettha yadi ṭhito vā nisinno vā uyyojeti; yo uyyojito, so vijahati, tassa ca āpatti nāma natthi. Tasmiṃ pana vijahantepi atthato itarena vijahitameva hoti. Tasmā yo uyyojeti, tassevāyaṃ āpatti. Tattha sace [Pg.122] upacārabbhantare eko pādo hoti, dukkaṭaṃ. Sīmātikkame pācittiyaṃ. Ettha ca dassanūpacārassa abbhokāse dvādasahatthappamāṇaṃ, tathā savanūpacārassa. Sace pana antarā kuṭṭadvārapākārādayo honti, tehi antaritabhāvo dassanūpacārātikkamo, tassa vasena āpatti veditabbā. Na añño koci paccayo hotīti ṭhapetvā vuttappakāramanācāraṃ aññaṃ kiñci kāraṇaṃ na hoti.

២៧៦. ពាក្យថា anācāra បានដល់ ការកន្លងតាមទ្វារកាយនិងវាចាដែលសេសសល់ពីការសម្តែងមក។ ក្នុងពាក្យថា dassanūpacāraṃ vā savanūpacāraṃ vā vijahantassa នេះ បើភិក្ខុឈរក្តី អង្គុយក្តី ហើយបញ្ជូនទៅ ភិក្ខុដែលត្រូវគេបញ្ជូនទៅនោះ ដើរចេញផុតទៅ ភិក្ខុដែលត្រូវគេបញ្ជូនទៅនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលភិក្ខុនោះដើរចេញទៅ ដោយអត្ថ ឈ្មោះថាភិក្ខុម្ខាងទៀតបានលះបង់ (ដើរចេញផុត) ហើយ។ ហេតុនោះ ភិក្ខុណាដែលបញ្ជូនទៅ អាបត្តិនេះរមែងមានដល់ភិក្ខុនោះឯង។ ក្នុងរឿងនោះ បើជើងម្ខាងស្ថិតនៅក្នុងឧបចារៈ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើកន្លងហួសព្រំដែន (ឧបចារៈ) ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ក្នុងទីនេះ ឧបចារៈនៃការមើលឃើញ (ទស្សនូបចារៈ) ក្នុងទីវាល មានប្រមាណ ១២ ហត្ថ សូម្បីឧបចារៈនៃការឮ (សវនូបចារៈ) ក៏មានប្រមាណដូច្នោះដែរ។ ប៉ុន្តែ បើក្នុងចន្លោះនោះ មានជញ្ជាំង ទ្វារ ឬរបងជាដើមបាំង ការបាំងដោយវត្ថុទាំងនោះ ឈ្មោះថាជាការកន្លងទស្សនូបចារៈ ភិក្ខុត្រូវដឹងអាបត្តិដោយអំណាចនៃការកន្លងនោះ។ ពាក្យថា na añño koci paccayo hoti សេចក្តីថា វៀរលែងតែអនាចារដែលពោលមកហើយ មិនមានហេតុដទៃណាមួយឡើយ។

277. Kalisāsanaṃ āropetīti ‘‘kalī’’ti kodho; tassa sāsanaṃ āropeti; kodhassa āṇaṃ āropeti; kodhavasena ṭhānanisajjādīsu dosaṃ dassetvā ‘‘passatha bho imassa ṭhānaṃ, nisajjaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ khāṇuko viya tiṭṭhati, sunakho viya nisīdati, makkaṭo viya ito cito ca viloketī’’ti evaṃ amanāpavacanaṃ vadati ‘‘appeva nāma imināpi ubbāḷho pakkameyyā’’ti. Sesaṃ uttānameva.

២៧៧. ពាក្យថា kalisāsanaṃ āropeti សេចក្តីថា ពាក្យថា kali បានដល់ ក្រោធ (សេចក្តីខឹង) ភិក្ខុបង្គាប់ដោយសេចក្តីក្រោធនោះ គឺបង្គាប់ដោយអំណាចនៃសេចក្តីខឹង ភិក្ខុបង្ហាញទោសក្នុងការឈរនិងការអង្គុយជាដើម ដោយអំណាចនៃសេចក្តីខឹង ហើយពោលពាក្យមិនជាទីគាប់ចិត្តយ៉ាងនេះថា "នែអ្នកទាំងឡាយ ចូរមើលការឈរ ការអង្គុយ ការក្រឡេកមើល ការរំពៃមើលរបស់ភិក្ខុនេះចុះ ឈរដូចជាបង្គោលឈើ អង្គុយដូចជាឆ្កែ ក្រឡេកមើលទៅនេះទៅនោះដូចជាស្វា" ដោយគិតថា "ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ភិក្ខុនេះកាលបើត្រូវយើងបៀតបៀនដោយពាក្យនេះហើយ នឹងដើរចេញទៅ"។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្តខ្លះ អំពីវាចានិងចិត្តខ្លះ អំពីកាយវាចានិងចិត្តខ្លះ ជាកិរិយា រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា មានចិត្ត (សចិត្តកៈ) មានទោសតាមលោកិយ (លោកវជ្ជៈ) ជាកាយកម្ម វចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានវេទនា ៣។

Uyyojanasikkhāpadaṃ dutiyaṃ.

ឧយ្យោជនសិក្ខាបទ ទី២ ចប់។

3. Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ពណ៌នាសិក្ខាបទសភោជនៈ (អដ្ឋកថាសភោជនសិក្ខាបទ)

279. Tatiyasikkhāpade – sayanighareti sayaniyaghare. Yato ayyassa bhikkhā dinnāti yasmā bhikkhā dinnā, yaṃ āgatena laddhabbaṃ taṃ vo laddhaṃ; gacchathāti adhippāyo. Pariyuṭṭhitoti rāgapariyuṭṭhito; methunādhippāyoti attho.

២៧៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី៣ ពាក្យថា sayanighare បានដល់ ក្នុងបន្ទប់ដេក។ ពាក្យថា yato ayyassa bhikkhā dinnā សេចក្តីថា ព្រោះចង្ហាន់ដែលគេប្រគេនហើយ របស់ណាដែលលោកម្ចាស់មកដល់ហើយគួរបាន របស់នោះលោកម្ចាស់បានហើយ ចូរលោកម្ចាស់និមន្តទៅចុះ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា pariyuṭṭhito បានដល់ ត្រូវរាគៈគ្របសង្កត់ ពាក្យថា methunādhippāyo គឺមានបំណងក្នុងការសេពមេថុនធម្ម នេះជាអត្ថ។

280. Saha ubhohi janehīti sabhojanaṃ; tasmiṃ sabhojane. Atha vā sabhojaneti sabhoge. Rāgapariyuṭṭhitassa hi purisassa itthī bhogo itthiyā ca puriso. Tenevassa padabhājane – ‘‘itthī ceva hoti puriso cā’’tiādi vuttaṃ. Mahallake ghareti mahallake sayanighare. Piṭṭhasaṅghāṭassa hatthapāsaṃ vijahitvāti tassa sayanighare gabbhassa yo piṭṭhasaṅghāṭo, tassa hatthapāsaṃ vijahitvā; antosayanassa āsanne [Pg.123] ṭhāne nisīdatīti attho. Īdisañca sayanigharaṃ mahācatussālādīsu hoti. Piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvāti iminā majjhātikkamaṃ dasseti. Tasmā yathā vā tathā vā katassa khuddakassa sayanigharassa majjhātikkame āpatti veditabbā. Sesamettha uttānameva.

២៨០. ពាក្យថា sabhojana គឺនៅជាមួយមនុស្សទាំងពីរនាក់ (ប្តីប្រពន្ធ) ក្នុងត្រកូលដែលមានសភោជនៈនោះ។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា sabhojane បានដល់ ត្រកូលដែលមានសភោគៈ (ការប្រើប្រាស់រួមគ្នា) ព្រោះថា ស្រីជាភោគៈរបស់បុរសដែលត្រូវរាគៈគ្របសង្កត់ ហើយបុរសក៏ជាភោគៈរបស់ស្ត្រីដែរ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងបទភាជនីយនៃបទនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "មានទាំងស្ត្រី មានទាំងបុរស" ជាដើម។ ពាក្យថា mahallake ghare បានដល់ ក្នុងបន្ទប់ដេកដ៏ធំ។ ពាក្យថា piṭṭhasaṅghāṭassa hatthapāsaṃ vijahitvā សេចក្តីថា លះបង់ហត្ថបាសនៃស៊ុមទ្វារខាងក្រោយនៃបន្ទប់ក្នុងបន្ទប់ដេកនោះ ហើយអង្គុយក្នុងទីជិតខាងក្នុងគ្រែដេក នេះជាអត្ថ។ បន្ទប់ដេកមានសភាពបែបនេះ រមែងមានក្នុងផ្ទះធំមានល្វែងបួនជាដើម។ ពាក្យថា piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបង្ហាញការកន្លងពាក់កណ្តាលបន្ទប់។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុត្រូវដឹងអាបត្តិក្នុងការកន្លងពាក់កណ្តាលបន្ទប់នៃបន្ទប់ដេកតូច ដែលគេធ្វើដោយប្រការណាមួយក៏ដោយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាបឋមបារាជិក ជាកិរិយា រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា មានចិត្ត (សចិត្តកៈ) មានទោសតាមលោកិយ (លោកវជ្ជៈ) ជាកាយកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានវេទនា ២។

Sabhojanasikkhāpadaṃ tatiyaṃ.

សភោជនសិក្ខាបទ ទី៣ ចប់។

284. Catutthapañcamasikkhāpadesu yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ aniyatadvaye vuttanayameva. Yathā ca sabhojanasikkhāpadaṃ, evametānipi paṭhamapārājikasamuṭṭhānānevāti.

២៨៤. សេចក្តីណាដែលគួរពោលក្នុងសិក្ខាបទទី៤ និងទី៥ សេចក្តីនោះទាំងអស់ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងអនិយតទាំងពីរ។ សូម្បីសិក្ខាបទទាំងឡាយនេះ ក៏មានសមុដ្ឋានដូចជាបឋមបារាជិក ដូចជាសភោជនសិក្ខាបទដែរ។

Rahopaṭicchannasikkhāpadaṃ catutthaṃ, rahonisajjasikkhāpadaṃ pañcamaṃ.

រហោបដិច្ឆន្នសិក្ខាបទ ទី៤ រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទ ទី៥។

6. Cārittasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការអធិប្បាយចារិត្តសិក្ខាបទ

294. Chaṭṭhasikkhāpade – dethāvuso bhattanti ettha taṃ kira bhattaṃ abhihaṭaṃ ahosi, tasmā evamāhaṃsu. Anabhihaṭe pana evaṃ vattuṃ na labbhati, payuttavācā hoti.

២៩៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ ត្រង់ពាក្យថា dethāvuso bhattaṃ (សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយប្រគេនភត្ត) នោះ ឮថា ភត្តនោះជាភត្តដែលគេនាំមកប្រគេនហើយ ព្រោះហេតុនោះ ពួកភិក្ខុទើបពោលយ៉ាងនោះ។ តែបើភត្តដែលគេមិនទាន់នាំមកប្រគេនទេ មិនគួរនឹងពោលយ៉ាងនេះឡើយ ព្រោះជាពាក្យប្រកបដោយការបញ្ចុះបញ្ចូល (បយុត្តវាចា)។

295. Tena hi bhikkhave paṭiggahetvā nikkhipathāti idaṃ pana bhagavā kulassa saddhānurakkhaṇatthāya āha. Yadi ‘‘bhājetvā khādathā’’ti vadeyya, manussānaṃ pasādaññathattaṃ siyā. Ussāriyitthāti paṭihariyittha; gharaṃyeva naṃ gahetvā agamaṃsūti vuttaṃ hoti.

២៩៥. ពាក្យថា Tena hi bhikkhave paṭiggahetvā nikkhipatha (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើដូច្នោះ ចូរអ្នកទាំងឡាយទទួលទុកចុះ) នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុក ដើម្បីរក្សាសទ្ធារបស់ត្រកូល។ ប្រសិនបើទ្រង់ត្រាស់ថា “ចូរចែកគ្នាឆាន់ចុះ” យ៉ាងនេះ សេចក្តីជ្រះថ្លារបស់មនុស្សទាំងឡាយ គប្បីប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃ (គឺសាបសូន្យសទ្ធា)។ ពាក្យថា Ussāriyittha បានដល់ នាំត្រឡប់ទៅវិញ (បដិហរិយិត្ថ) ពោលគឺ ពួកដាយកាបានកាន់យកបង្អែមនោះ ត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះវិញ។

298. Santaṃ bhikkhunti ettha kittāvatā santo hoti, kittāvatā asantoti? Antovihāre yattha ṭhitassa kulāni payirupāsanacittaṃ uppannaṃ, tato paṭṭhāya yaṃ passe vā abhimukhe vā passati, yassa sakkā hoti pakativacanena ārocetuṃ, ayaṃ santo nāma. Ito cito ca pariyesitvā ārocanakiccaṃ nāma natthi. Yo hi evaṃ pariyesitabbo, so asantoyeva. Apica antoupacārasīmāya bhikkhuṃ disvā āpucchissāmīti gantvā tattha yaṃ passati, so [Pg.124] āpucchitabbo. No ce passati, asantaṃ bhikkhuṃ anāpucchā paviṭṭho nāma hoti.

២៩៨. ត្រង់ពាក្យថា Santaṃ bhikkhuṃ (ភិក្ខុដែលមានវត្តមាន) នោះ សួរថា ត្រឹមត្រូវកម្រិតណា ទើបឈ្មោះថា ភិក្ខុមានវត្តមាន (សន្តោ) ត្រឹមត្រូវកម្រិតណា ទើបឈ្មោះថា ភិក្ខុគ្មានវត្តមាន (អសន្តោ)? ភិក្ខុដែលនៅក្នុងវត្ត ក្នុងទីណាដែលខ្លួនឈរនៅ ហើយមានចិត្តចង់ទៅរកត្រកូលកើតឡើង ចាប់តាំងពីទីនោះទៅ ភិក្ខុណាដែលខ្លួនឃើញនៅក្បែរខាងក្តី នៅខាងមុខក្តី ដែលខ្លួនអាចប្រាប់ដោយពាក្យធម្មតាបាន ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថា មានវត្តមាន (សន្តៈ)។ កិច្ចដែលត្រូវដើរស្វែងរកទីនេះទីនោះដើម្បីប្រាប់ មិនមានឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណាដែលត្រូវដើរស្វែងរកយ៉ាងនោះ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា គ្មានវត្តមាន (អសន្តៈ) តែម្តង។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុឃើញភិក្ខុដទៃក្នុងឧបចារសីមា ហើយគិតថា “អាត្មាអញនឹងលា” រួចដើរទៅ ឃើញភិក្ខុណា ក្នុងឧបចារសីមានោះ គប្បីលាភិក្ខុនោះ។ បើមិនឃើញទេ ឈ្មោះថា ជាអ្នកចូលទៅដោយមិនបានលាភិក្ខុដែលមានវត្តមាន។

302. Antarārāmanti antogāme vihāro hoti, taṃ gacchati. Bhattiyagharanti nimantitagharaṃ vā salākabhattādidāyakānaṃ vā gharaṃ. Āpadāsūti jīvitabrahmacariyantarāyesu sati gantuṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānameva.

៣០២. ពាក្យថា Antarārāmaṃ បានដល់ វត្តដែលមាននៅក្នុងភូមិ ភិក្ខុដើរទៅកាន់វត្តនោះ។ ពាក្យថា Bhattiyagharaṃ បានដល់ ផ្ទះដែលគេនិមន្ត (ដើម្បីឆាន់ភត្ត) ឬផ្ទះរបស់ពួកទាយកអ្នកប្រគេនស្លាកភត្តជាដើម។ ពាក្យថា Āpadāsu បានដល់ កាលបើមានអន្តរាយដល់ជីវិត ឬអន្តរាយដល់ព្រហ្មចរិយធម៌ ភិក្ខុគួរទៅបាន។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākirayaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចកឋិនសមុដ្ឋាន គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងវាចា ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១ ជាកិរិយានិងអកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ (មិនរួចខ្លួនដោយសញ្ញា) ជាអចិត្តកៈ (មិនមានចិត្តជាសមុដ្ឋាន) ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ (មានទោសត្រឹមតែព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់) ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Cārittasikkhāpadaṃ chaṭṭhaṃ.

ចារិត្តសិក្ខាបទ ទី៦។

7. Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការអធិប្បាយមហានាមសិក្ខាបទ

303. Sattamasikkhāpade – mahānāmo nāma bhagavato cūḷapituputto māsamattena mahallakataro dvīsu phalesu patiṭṭhito ariyasāvako. Bhesajjaṃ ussannaṃ hotīti vajato āharitvā ṭhapitasappi bahu hoti.

៣០៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ ត្រង់ពាក្យថា Mahānāmo គឺព្រះនាម មហានាម ជាបុត្ររបស់ព្រះបិតុលា (មា) របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះជន្មចាស់ជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគប្រមាណមួយខែ ជាអរិយសាវ័កដែលតាំងនៅក្នុងផលពីរ (សោតាបត្តិផល និងសកទាគាមិផល)។ ពាក្យថា Bhesajjaṃ ussannaṃ hoti (ថ្នាំមានច្រើន) សំដៅយកទឹកដោះថ្លាដែលគេនាំយកមកពីក្រោលគោហើយទុកដាក់នោះ មានចំនួនច្រើន។

306. Sāditabbāti tasmiṃ samaye rogo natthīti na paṭikkhipitabbā; roge sati viññāpessāmīti adhivāsetabbā. Ettakehi bhesajjehi pavāremīti nāmavasena sappitelādīsu dvīhi tīhi vā parimāṇavasena patthena nāḷiyā āḷhakenāti vā.Aññaṃ bhesajjaṃ viññāpetīti sappinā pavārito telaṃ viññāpeti, āḷhakena pavārito doṇaṃ. Na bhesajjena karaṇīyenāti missakabhattenapi ce yāpetuṃ sakkoti, na bhesajjakaraṇīyaṃ nāma hoti.

៣០៦. ពាក្យថា Sāditabbā (គប្បីត្រេកអរ គឺទទួលយក) សេចក្តីថា មិនត្រូវបដិសេធដោយគិតថា “ក្នុងពេលនេះ អាត្មាអញមិនមានជំងឺទេ” ឡើយ តែគប្បីទទួលទុកដោយគិតថា “កាលបើមានជំងឺ អាត្មាអញនឹងសូម”។ ពាក្យថា Ettakehi bhesajjehi pavāremi (ខ្ញុំសូមបវារណាដោយថ្នាំមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ) គឺដោយអំណាចឈ្មោះ ក្នុងបណ្តាទឹកដោះថ្លា និងប្រេងជាដើម ដោយថ្នាំពីរមុខ ឬបីមុខ ឬដោយអំណាចរង្វាស់រង្វាល់ ដូចជា មួយបត្ថៈ មួយនាឡិ ឬមួយអាឡ្ហកៈ ជាដើម។ ពាក្យថា Aññaṃ bhesajjaṃ viññāpeti (សូមថ្នាំដទៃ) គឺកាលដែលគេបវារណាដោយទឹកដោះថ្លា តែត្រឡប់ជាសូមប្រេង ឬគេបវារណាដោយថ្នាំមួយអាឡ្ហកៈ តែត្រឡប់ជាសូមមួយទោណៈ។ ពាក្យថា Na bhesajjena karaṇīyena (មិនមានកិច្ចដោយថ្នាំ) គឺប្រសិនបើភិក្ខុអាចញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន សូម្បីតែដោយភត្តដែលលាយឡំគ្នា នោះឈ្មោះថា មិនមានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើដោយថ្នាំឡើយ។

310. Pavāritānanti ye attano puggalikāya pavāraṇāya pavāritā; tesaṃ pavāritānurūpena viññattiyā anāpatti. Saṅghavasena pavāritesu pana pamāṇaṃ sallakkhetabbamevāti. Sesaṃ uttānameva.

៣១០. ពាក្យថា Pavāritānaṃ បានដល់ ពួកទាយកដែលបានបវារណាដោយការបវារណាជាបុគ្គលិក (ចំពោះខ្លួន) ការសូមតាមសមគួរដល់ការបវារណារបស់ទាយកទាំងនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ តែបើពួកទាយកបវារណាដោយអំណាចសង្ឃ ភិក្ខុគប្បីកំណត់សម្គាល់នូវប្រមាណ (រង្វាស់រង្វាល់) នោះដោយពិត។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ [Pg.125] – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦ ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ (មិនរួចខ្លួនដោយសញ្ញា) ជាអចិត្តកៈ (មិនមានចិត្តជាសមុដ្ឋាន) ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ (មានទោសត្រឹមតែព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់) ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Mahānāmasikkhāpadaṃ sattamaṃ.

មហានាមសិក្ខាបទ ទី៧។

8. Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការអធិប្បាយឧយ្យុត្តសេនាសិក្ខាបទ

311. Aṭṭhame – abbhuyyātoti abhiuyyāto; parasenaṃ abhimukho gamissāmīti nagarato niggatoti attho. Uyyuttanti katauyyogaṃ; gāmato nikkhantanti attho.

៣១១. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៨ ត្រង់ពាក្យថា abbhuyyāto បានដល់ abhiuyyāto សេចក្តីថា ចេញទៅហើយចំពោះមុខ គឺចេញទៅចាកនគរដោយគិតថា “អាត្មាអញនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខនៃសេនារបស់បច្ចាមិត្ត”។ ពាក្យថា uyyuttaṃ បានដល់ សេនាដែលបានធ្វើការប្រឹងប្រែងហើយ (កតយុត្តៈ) គឺសេនាដែលចេញទៅចាកស្រុក។

314. Dvādasapuriso hatthīti cattāro ārohakā ekekapādarakkhakā dve dveti evaṃ dvādasapuriso hoti. Tipuriso assoti eko ārohako dve pādarakkhakāti evaṃ tipuriso hoti. Catupuriso rathoti eko sārathi eko yodho dve āṇirakkhakāti evaṃ catupuriso hoti. Cattāro purisā sarahatthāti āvudhahatthā cattāro purisāti ayaṃ pacchimakoṭiyā caturaṅgasamannāgatā senā nāma. Īdisaṃ senaṃ dassanāya gacchato pade pade dukkaṭaṃ. Dassanūpacāraṃ vijahitvāti kenaci antaritā vā ninnaṃ oruḷhā vā na dissati; idha ṭhatvā na sakkā daṭṭhunti aññaṃ ṭhānaṃ gantvā passato payoge payoge pācittiyanti attho.

៣១៤. ពាក្យថា Dvādasapuriso hatthī (ដំរីមានបុរស ១២ នាក់) គឺអ្នកឡើងជិះ ៤ នាក់ ពួកអ្នករក្សាជើងដំរីមួយៗ ២ នាក់ៗ រួមជាបុរស ១២ នាក់ យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Tipuriso asso (សេះមានបុរស ៣ នាក់) គឺអ្នកឡើងជិះ ១ នាក់ ពួកអ្នករក្សាជើងសេះ ២ នាក់ រួមជាបុរស ៣ នាក់ យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Catupuriso ratho (រថមានបុរស ៤ នាក់) គឺនាយសារថី ១ នាក់ យុទ្ធជន ១ នាក់ ពួកអ្នករក្សាដុំកង់ ២ នាក់ រួមជាបុរស ៤ នាក់ យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Cattāro purisā sarahatthā (បុរស ៤ នាក់មានធ្នូក្នុងដៃ) គឺបុរស ៤ នាក់មានអាវុធក្នុងដៃ នេះឈ្មោះថា សេនាប្រកបដោយអង្គ ៤ ដោយកំណត់កម្រិតទាបបំផុត។ កាលភិក្ខុដើរទៅដើម្បីមើលសេនាមានសភាពយ៉ាងនេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដគ្រប់ជំហាន។ ពាក្យថា Dassanūpacāraṃ vijahitvā (លះបង់នូវឧបចារៈនៃសេចក្តីមើល) សេចក្តីថា សេនានោះត្រូវព្រៃ ឬភ្នំជាដើមបាំងក្តី ឬចុះទៅកាន់ទីទំនាបក្តី ក៏មិនប្រាកដ ភិក្ខុគិតថា “ឈរនៅទីនេះ មិនអាចមើលឃើញឡើយ” ហើយដើរទៅកាន់ទីដទៃមើល សេចក្តីព្យាយាមរាល់ៗ លើក ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។

315. Ekamekanti hatthiādīsu catūsu aṅgesu ekamekaṃ; antamaso ekapurisāruḷhakahatthimpi ekampi sarahatthaṃ purisaṃ. Anuyyuttā nāma rājā uyyānaṃ vā nadiṃ vā gacchati; evaṃ anuyyuttā hoti.

៣១៥. ពាក្យថា Ekamekaṃ (មួយៗ) គឺក្នុងបណ្តាអង្គសេនាទាំង ៤ មានដំរីជាដើម គឺសូម្បីតែដំរីដែលមានបុរសម្នាក់ឡើងជិះក្តី ឬបុរសម្នាក់ដែលមានធ្នូក្នុងដៃក្តី។ សេនាដែលឈ្មោះថា Anuyyuttā (សេនាហែហម) គឺសេនាដែលហែហមព្រះរាជាយាងទៅកាន់ឧទ្យាន ឬទៅកាន់ស្ទឹង សេនានោះឈ្មោះថា អនុយ្យុត្តសេនា (សេនាមិនទាន់ចេញច្បាំង) យ៉ាងនេះ។

316. Āpadāsūti jīvitabrahmacariyantarāyesu sati ettha gato muñcissāmīti gacchato anāpatti. Sesamettha uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

៣១៦. ពាក្យថា Āpadāsu (ក្នុងកាលមានសេចក្តីអន្តរាយ) សេចក្តីថា កាលបើមានអន្តរាយដល់ជីវិត ឬអន្តរាយដល់ព្រហ្មចរិយធម៌ ភិក្ខុគិតថា “កាលបើអាត្មាអញទៅក្នុងទីនេះ នឹងរួចផុតចាកភ័យ” ហើយដើរទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចឯឡកលោមសិក្ខាបទ គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ (មិនរួចខ្លួនដោយសញ្ញា) ជាអចិត្តកៈ (មិនមានចិត្តជាសមុដ្ឋាន) ជាលោកវជ្ជៈ (មានទោសខាងផ្លូវលោក) ជាកាយកម្ម មានអកុសលចិត្ត មានវេទនា ៣។

Uyyuttasenāsikkhāpadaṃ aṭṭhamaṃ.

ឧយ្យុត្តសេនាសិក្ខាបទ ទី៨។

9. Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការអធិប្បាយសេនាវាសសិក្ខាបទ

319. Navame [Pg.126] – atthaṅgate sūriye senāya vasatīti tiṭṭhatu vā nisīdatu vā sayatu vā sacepi ākāse iddhiyā kañci iriyāpathaṃ kappeti, pācittiyameva. Senā vā paṭisenāya ruddhā hotīti yathā sañcāro chijjati; evaṃ ruddhā hoti. Palibuddhoti verikena vā issarena vā ruddho. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៣១៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៩ ត្រង់ពាក្យថា atthaṅgate sūriye senāya vasati (កាលព្រះអាទិត្យអស្តង្គតហើយ ភិក្ខុនៅក្នុងសេនា) សេចក្តីថា ភិក្ខុនឹងឈរក្តី អង្គុយក្តី សម្រាន្តក្តី សូម្បីតែញ៉ាំងឥរិយាបថណាមួយឲ្យសម្រេចក្នុងអាកាសដោយឫទ្ធិក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម្តង។ ពាក្យថា Senā vā paṭisenāya ruddhā hoti (ឬសេនាត្រូវសេនាម្ខាងទៀតរារាំងទុក) គឺរារាំងដោយប្រការណាដែលធ្វើឲ្យការដើរចេញចូលត្រូវកាត់ផ្តាច់ ឈ្មោះថា ត្រូវរារាំងទុកយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា Palibuddho បានដល់ ត្រូវពួកបច្ចាមិត្ត ឬអ្នកធំរារាំងទុក។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចឯឡកលោមសិក្ខាបទ គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ (មិនរួចខ្លួនដោយសញ្ញា) ជាអចិត្តកៈ (មិនមានចិត្តជាសមុដ្ឋាន) ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ (មានទោសត្រឹមតែព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់) ជាកាយកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Senāvāsasikkhāpadaṃ navamaṃ.

សេនាវាសសិក្ខាបទ ទី៩។

10. Uyyodhikasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការអធិប្បាយឧយ្យោធិកសិក្ខាបទ

322. Dasame – uggantvā uggantvā ettha yujjhantīti uyyodhikaṃ; sampahāraṭṭhānassetaṃ adhivacanaṃ. Balassa aggaṃ jānanti etthāti balaggaṃ; balagaṇanaṭṭhānanti attho. Senāya viyūhaṃ senābyūhaṃ; senānivesassetaṃ adhivacanaṃ. Tayo hatthī pacchimaṃ hatthānīkanti yo pubbe vutto dvādasapuriso hatthīti tena hatthinā tayo hatthī. Sesesupi eseva nayo. Sesaṃ uyyuttasenāsikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.

៣២២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ ត្រង់ពាក្យថា uyyodhikaṃ គឺទីដែលពួកសេនាចូលទៅច្បាំងគ្នាជារឿយៗ នេះជាឈ្មោះនៃសមរភូមិ (ទីប្រយុទ្ធគ្នា)។ ពាក្យថា balaggaṃ គឺទីដែលគេស្គាល់នូវចំណែកដ៏ប្រសើរនៃកងទ័ព សេចក្តីថា ជាទីរាប់ចំនួនកងទ័ព។ ពាក្យថា senābyūhaṃ គឺការរៀបចំក្បួនទ័ព នេះជាឈ្មោះនៃទីតាំងទ័ព (សេនានិវេសៈ)។ ពាក្យថា Tayo hatthī pacchimaṃ hatthānīkaṃ (ដំរី ៣ គ្រឿង ជាកងដំរីយ៉ាងទាបបំផុត) គឺដំរី ៣ គ្រឿង ប្រកបដោយបុរស ១២ នាក់ ដូចដែលបានពោលមកហើយក្នុងសិក្ខាបទមុន។ សូម្បីតែក្នុងកងទ័ពដែលសេសសល់ (មានកងសេះជាដើម) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម គប្បីដឹងដោយន័យដែលបានពោលហើយក្នុងឧយ្យុត្តសេនាសិក្ខាបទនោះឯង។

Uyyodhikasikkhāpadaṃ dasamaṃ.

ឧយ្យោធិកសិក្ខាបទ ទី១០។

Samatto vaṇṇanākkamena acelakavaggo pañcamo.

អចេលកវគ្គ ទី៥ ចប់សព្វគ្រប់ តាមលំដាប់នៃការអធិប្បាយ។

6. Surāpānavaggo

៦. សុរាបានវគ្គ

1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការអធិប្បាយសុរាបានសិក្ខាបទ

326. Surāpānavaggassa paṭhamasikkhāpade – bhaddavatikāti eko gāmo, so bhaddikāya vatiyā samannāgatattā etaṃ nāma labhi. Pathāvinoti addhikā. Tejasā tejanti attano tejasā ānubhāvena nāgassa tejaṃ. Kāpotikāti kapotapādasamavaṇṇarattobhāsā. Pasannāti surāmaṇḍassetaṃ [Pg.127] adhivacanaṃ. Ananucchaviyaṃ bhikkhave sāgatassāti pañcābhiññassa sato majjapānaṃ nāma na anucchaviyanti vuttaṃ hoti.

៣២៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នៃសុរាបានវគ្គ ត្រង់ពាក្យថា Bhaddavatikā គឺឈ្មោះភូមិមួយ ភូមិនោះបានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រោះប្រកបដោយរបងដ៏ល្អ (ភទ្ទិកាវតិ)។ ពាក្យថា Pathāvino បានដល់ ពួកអ្នកដើរផ្លូវឆ្ងាយ (អទ្ធិកៈ)។ ពាក្យថា Tejasā tejaṃ (តេជះសង្កត់តេជះ) គឺតេជះរបស់នាគ ត្រូវសង្កត់សង្កិនដោយតេជះ និងអានុភាពរបស់ខ្លួន (គឺព្រះសាគតត្ថេរ)។ ពាក្យថា Kāpotikā គឺស្រាដែលមានពន្លឺក្រហមឆ្អៅ ដូចជាពណ៌ជើងព្រាប។ ពាក្យថា Pasannā នេះជាឈ្មោះនៃទឹកស្រាថ្លា (សុរាមណ្ឌៈ)។ ពាក្យថា Ananucchaviyaṃ bhikkhave sāgatassa (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការផឹកទឹកស្រានោះ មិនសមគួរដល់សាគតៈឡើយ) សេចក្តីថា ការផឹកទឹកស្រវឹង មិនសមគួរដល់ព្រះសាគតៈ ដែលជាអ្នកមានអភិញ្ញា ៥ ឡើយ នេះជាពាក្យដែលព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុក។

328. Pupphāsavo nāma madhukapupphādīnaṃ rasena kato. Phalāsavo nāma muddikaphalādīni madditvā tesaṃ rasena kato. Madhvāsavo nāma muddikānaṃ jātirasena kato; makkhikamadhunāpi kariyatīti vadanti. Guḷāsavo nāma ucchurasādīhi kariyati. Surā nāma piṭṭhakiṇṇapakkhittā; nāḷikerādīnampi rasena katā surātveva saṅkhyaṃ gacchati, tassāyeva kiṇṇapakkhittāya maṇḍe gahite merayotveva saṅkhyaṃ gacchatīti vadanti. Antamaso kusaggenapi pivatīti etaṃ suraṃ vā merayaṃ vā bījato paṭṭhāya kusaggena pivatopi pācittiyanti attho. Ekena pana payogena bahumpi pivantassa ekā āpatti. Vicchinditvā vicchinditvā pivato payogagaṇanāya āpattiyo.

៣២៨. ស្រាដែលឈ្មោះថា Pupphāsava (បុប្ផាសវៈ) គឺស្រាដែលគេធ្វើដោយទឹកផ្កាស្រឡៅជាដើម។ ស្រាដែលឈ្មោះថា Phalāsava (ផលាសវៈ) គឺស្រាដែលគេកិនផ្លែទំពាំងបាយជូរជាដើម ហើយធ្វើដោយទឹកផ្លែឈើនោះ។ ស្រាដែលឈ្មោះថា Madhvāsava (មធ្វាសវៈ) គឺស្រាដែលគេធ្វើដោយទឹកផ្លែទំពាំងបាយជូរសុទ្ធ ម្យ៉ាងទៀត ពួកអាចារ្យពោលថា គេធ្វើដោយទឹកឃ្មុំប្លែកៗ ក៏មាន។ ស្រាដែលឈ្មោះថា Guḷāsavo (គុឡាសវៈ) គឺស្រាដែលគេធ្វើដោយទឹកអំពៅជាដើម។ ស្រាដែលឈ្មោះថា Surā (សុរា) គឺស្រាដែលគេផ្សំដោយម្សៅ និងមេស្រា សូម្បីតែស្រាដែលគេធ្វើដោយទឹកដូងជាដើម ក៏រាប់ចូលក្នុងពួកសុរាដែរ ពួកអាចារ្យពោលថា កាលបើគេយកទឹកថ្លានៃសុរាដែលផ្សំដោយមេស្រានោះ ទឹកថ្លានោះទើបរាប់ចូលក្នុងពួកមេរ័យ។ ពាក្យថា Antamaso kusaggenapi pivati (សូម្បីតែផឹកដោយចុងស្បូវក៏ដោយ) សេចក្តីថា សូម្បីតែភិក្ខុផឹកនូវសុរា ឬមេរ័យនោះ ដោយចុងស្បូវ ចាប់តាំងពីគ្រាប់ស្រាទៅ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដែរ នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ តែបើភិក្ខុផឹកច្រើន ក្នុងសេចក្តីព្យាយាមតែម្តង (ផឹកមួយក្អឿកធំ) ត្រូវអាបត្តិមួយ។ បើភិក្ខុផឹកកាត់ៗ (ផឹកមួយក្អឿកៗ) ត្រូវអាបត្តិតាមចំនួននៃសេចក្តីព្យាយាម។

329. Amajjañca hoti majjavaṇṇaṃ majjagandhaṃ majjarasanti loṇasovīrakaṃ vā suttaṃ vā hoti. Sūpasampāketi vāsagāhāpanatthaṃ īsakaṃ majjaṃ pakkhipitvā sūpaṃ pacanti, tasmiṃ anāpatti. Maṃsasampākepi eseva nayo. Telaṃ pana vātabhesajjatthaṃ majjena saddhiṃ pacanti, tasmimpi anatikkhittamajjeyeva anāpatti, yaṃ pana atikkhittamajjaṃ hoti, ettha majjassa vaṇṇagandharasā paññāyanti, tasmiṃ āpattiyeva. Amajjaṃ ariṭṭhanti yo ariṭṭho majjaṃ na hoti, tasmiṃ anāpatti. Āmalakādīnaṃyeva kira rasena ariṭṭhaṃ karonti, so majjavaṇṇagandharasoyeva hoti, na ca majjaṃ; taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Yo pana sambhārapakkhitto, so majjaṃ hoti, bījato paṭṭhāya na vaṭṭati. Sesamettha uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ akusalacittaṃ, tivedananti. Vatthuajānanatāya cettha acittakatā veditabbā, akusaleneva pātabbatāya lokavajjatāti.

៣២៩. ពាក្យថា Amajjañca hoti majjavaṇṇaṃ majjagandhaṃ majjarasaṃ (មិនមែនជាទឹកស្រវឹង តែមានពណ៌ ក្លិន និងរស ដូចទឹកស្រវឹង) នោះ បានដល់ ទឹកសោមភារៈប្រៃ (លោណសោវីរកៈ) ឬទឹកកញ្ជ្រៀវ (សុត្តៈ)។ ពាក្យថា Sūpasampāke (ក្នុងសម្លដែលគេស្ល) គឺគេដាក់ទឹកស្រវឹងបន្តិចបន្តួច ដើម្បីឲ្យមានក្លិនឈ្ងុយ ហើយស្លសម្ល ក្នុងសម្លនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីតែក្នុងសាច់ដែលគេចម្អិន (មំសសម្បាកៈ) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ តែបើគេរំងាស់ប្រេងជាមួយទឹកស្រវឹង ដើម្បីធ្វើជាថ្នាំព្យាបាលរោគខ្យល់ ក្នុងប្រេងនោះ បើមិនមានទឹកស្រវឹងច្រើនពេកទេ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ តែបើមានទឹកស្រវឹងច្រើនពេក រហូតដល់ប្រាកដពណ៌ ក្លិន និងរសនៃទឹកស្រវឹង ក្នុងប្រេងនោះ ត្រូវអាបត្តិពិតមែន។ ពាក្យថា Amajjaṃ ariṭṭhaṃ (ទឹកអរិដ្ឋៈដែលមិនមែនជាទឹកស្រវឹង) គឺទឹកថ្នាំអរិដ្ឋៈណាដែលមិនមែនជាទឹកស្រវឹង ក្នុងទឹកថ្នាំនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ឮថា គេធ្វើទឹកថ្នាំអរិដ្ឋៈដោយទឹកផ្លែកន្ទួតព្រៃជាដើម ទឹកថ្នាំនោះមានពណ៌ ក្លិន និងរស ដូចទឹកស្រវឹងពិតមែន តែមិនមែនជាទឹកស្រវឹងឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកទឹកថ្នាំនោះឯង។ តែបើទឹកថ្នាំអរិដ្ឋៈណាដែលគេផ្សំគ្រឿងស្រវឹងចូល ទឹកថ្នាំនោះឈ្មោះថា ជាទឹកស្រវឹង ចាប់តាំងពីគ្រាប់ស្រាទៅ មិនគួរឆាន់ឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចឯឡកលោមសិក្ខាបទ គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ (មិនរួចខ្លួនដោយសញ្ញា) ជាអចិត្តកៈ (មិនមានចិត្តជាសមុដ្ឋាន) ជាលោកវជ្ជៈ (មានទោសខាងផ្លូវលោក) ជាកាយកម្ម មានអកុសលចិត្ត មានវេទនា ៣។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គប្បីដឹងថា ជាអចិត្តកៈ ព្រោះមិនដឹងនូវវត្ថុ (មិនដឹងថាជាស្រា) និងជាលោកវជ្ជៈ ព្រោះផឹកដោយអកុសលចិត្តពិតប្រាកដ។

Surāpānasikkhāpadaṃ paṭhamaṃ.

សុរាបានសិក្ខាបទ ទី១។

2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយអង្គុលិបតោទកសិក្ខាបទ

330. Dutiye [Pg.128] – aṅgulipatodakenāti aṅgulīhi upakacchakādighaṭṭanaṃ vuccati. Uttasantoti atihāsena kilamanto. Anassāsakoti upacchinnaassāsapassāsasañcāro hutvā. Anupasampannaṃ kāyena kāyanti ettha bhikkhunīpi anupasampannaṭṭhāne ṭhitā, tampi khiḍḍādhippāyena phusantassa dukkaṭaṃ. Sesamettha uttānameva.

៣៣០. ក្នុងសិក្ខាបទទី ២ ត្រង់ពាក្យថា aṅgulipatodakena គឺការយកម្រាមដៃទៅចាក់ចុចត្រង់ក្លៀកជាដើម។ ពាក្យថា Uttasanto គឺអ្នកដែលហត់នឿយព្រោះសើចខ្លាំងពេក។ ពាក្យថា Anassāsako គឺអ្នកដែលមានការដកដង្ហើមចេញចូលដាច់កាត់ (ថប់ដង្ហើម)។ ត្រង់ពាក្យថា Anupasampannaṃ kāyena kāyaṃ (កាយប៉ះកាយនឹងអនុបសម្បន្ន) នោះ សូម្បីតែភិក្ខុនី ក៏ស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាអនុបសម្បន្នដែរ ភិក្ខុពាល់ត្រូវភិក្ខុនីនោះដោយបំណងចង់លេងសើច ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចបឋមបារាជិកសមុដ្ឋាន គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ជាកិរិយា មានសញ្ញាវិមោក្ខ (រួចខ្លួនដោយសញ្ញា) ជាសចិត្តកៈ (មានចិត្តជាសមុដ្ឋាន) ជាលោកវជ្ជៈ (មានទោសខាងផ្លូវលោក) ជាកាយកម្ម មានអកុសលចិត្ត មានវេទនា ២។

Aṅgulipatodakasikkhāpadaṃ dutiyaṃ.

អង្គុលិបតោទកសិក្ខាបទ ទី២។

3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការអធិប្បាយហសធម្មសិក្ខាបទ

335. Tatiye – appakataññunoti yaṃ bhagavatā pakataṃ paññattaṃ, taṃ na jānantīti attho.

៣៣៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ ត្រង់ពាក្យថា appakataññuno សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុមិនដឹងនូវសិក្ខាបទដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើហើយ គឺទ្រង់បញ្ញត្តហើយ នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។

336. Udake hasadhammeti udakakīḷikā vuccati. Uparigopphaketi gopphakānaṃ uparibhāgappamāṇe. Hasādhippāyoti kīḷādhippāyo. Nimujjati vātiādīsu nimujjanatthāya orohantassa padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Nimujjanummujjanesu payoge payoge pācittiyaṃ. Nimujjitvā antoudakeyeva gacchantassa hatthavārapadavāresu sabbattha pācittiyaṃ. Palavatīti tarati. Hatthehi tarantassa hatthavāre hatthavāre pācittiyaṃ. Pādesupi eseva nayo. Yena yena aṅgena tarati, tassa tassa payoge payoge pācittiyaṃ. Tīrato vā rukkhato vā udake patati, pācittiyameva. Nāvāya kīḷatīti phiyārittādīhi nāvaṃ pājento vā tīre ussārento vā nāvāya kīḷati, dukkaṭaṃ.

៣៣៦. ពាក្យថា "Udake hasadhammeti" សំដៅលើការលេងទឹក។ ពាក្យថា "Uparigopphaketi" គឺមានកម្រិតកម្ពស់ហួសពីកជើងឡើងទៅ។ ពាក្យថា "Hasādhippāyoti" គឺមានបំណងចង់លេង។ ក្នុងពាក្យថា "Nimujjati vā" ជាដើម ភិក្ខុចុះទៅក្នុងទឹកដើម្បីមុជទឹក ក្នុងជំហាននីមួយៗ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ក្នុងការមុជចុះនិងការងើបឡើង ក្នុងរាល់បយោគ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ភិក្ខុមុជទឹកហើយដើរទៅក្នុងទឹកតែម្តង ក្នុងរាល់បយោគនៃដៃនិងជើង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយក្នុងទីទាំងពួង។ ពាក្យថា "Palavatī" គឺហែល។ ភិក្ខុហែលដោយដៃ ក្នុងរាល់បយោគនៃដៃ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ សូម្បីក្នុងជើងទាំងឡាយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ភិក្ខុហែលដោយអវយវៈណាៗ ក្នុងរាល់បយោគនៃអវយវៈនោះៗ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ភិក្ខុលោតចុះទៅក្នុងទឹកពីច្រាំងក្តី ពីដើមឈើក្តី ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម្តង។ ពាក្យថា "Nāvāya kīḷatī" គឺភិក្ខុញ៉ាំងទូកឲ្យទៅដោយច្រវា ឬចែវជាដើម ឬរុញច្រានទៅកាន់ច្រាំង ហើយលេងទូក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

Hatthena vātiādīsupi payoge payoge dukkaṭaṃ. Keci hatthena udake khittāya kathalāya patanuppatanavāresu dukkaṭaṃ vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Tattha hi ekapayogattā ekameva dukkaṭaṃ, apica uparigopphake vuttāni ummujjanādīni ṭhapetvā aññena yena kenaci ākārena udakaṃ otaritvā vā anotaritvā vā yattha katthaci ṭhitaṃ udakaṃ [Pg.129] antamaso binduṃ gahetvā khipanakīḷāyapi kīḷantassa dukkaṭameva, atthajotakaṃ pana akkharaṃ likhituṃ vaṭṭati, ayamettha vinicchayo. Sesamettha uttānameva.

សូម្បីក្នុងពាក្យថា "Hatthena vā" ជាដើម ក្នុងរាល់បយោគ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ អាចារ្យខ្លះពោលថា ភិក្ខុយកដៃចោលអំបែងក្បឿងទៅក្នុងទឹក ក្នុងរាល់ការធ្លាក់ចុះនិងការលោតឡើងនៃអំបែងក្បឿងនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដច្រើនដង ប៉ុន្តែពាក្យនោះមិនគួរប្រកាន់យកឡើយ។ ព្រោះថាក្នុងការលេងនោះ ដោយហេតុជាបយោគតែមួយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ មួយវិញទៀត លើកលែងតែការងើបឡើងជាដើមដែលពោលហើយក្នុងទឹកមានកម្ពស់ហួសកជើង ភិក្ខុចុះក្តី មិនចុះក្តី ទៅក្នុងទឹកដែលស្ថិតនៅក្នុងទីណាមួយ ហើយលេងដោយការយកទឹកសូម្បីតែមួយដំណក់មកជះលេង ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ ប៉ុន្តែការសរសេរអក្សរដែលបង្ហាញសេចក្តីនៅក្នុងទឹក គឺគួរធ្វើបាន។ នេះជាសេចក្តីសម្រេចក្នុងសិក្ខាបទនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋានដូចបឋមបារាជិក គឺកើតឡើងដោយកាយនិងចិត្ត ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ មានសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានវេទនា ៣ យ៉ាង។

Hasadhammasikkhāpadaṃ tatiyaṃ.

ហសធម្មសិក្ខាបទ ទី៣ ចប់។

4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការពន្យល់អំពីអនាទរិយសិក្ខាបទ

342. Catutthe – kathāyaṃ nasseyyāti kathaṃ ayaṃ dhammo tanti paveṇī nasseyya. Taṃ vā na sikkhitukāmoti yena paññattena vuccati, taṃ paññattaṃ na sikkhitukāmo. Apaññattenāti sutte vā abhidhamme vā āgatena.

៣៤២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ ពាក្យថា "kathāyaṃ nasseyya" គឺធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យធម៌នេះ គន្លងនេះ ប្រពៃណីនេះ វិនាសទៅ។ ពាក្យថា "taṃ vā na sikkhitukāmo" គឺមិនចង់សិក្សាក្នុងសិក្ខាបទដែលព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិទុកនោះ។ ពាក្យថា "apaññattena" គឺដោយធម៌ដែលមកក្នុងព្រះសូត្រក្តី ក្នុងព្រះអភិធម្មក្តី។

344. Evaṃ amhākaṃ ācariyānaṃ uggahoti ettha gārayho ācariyuggaho na gahetabbo; paveṇiyā āgato ācariyuggahova gahetabbo. Kurundiyaṃ pana ‘‘lokavajje ācariyuggaho na vaṭṭati, paṇṇattivajje pana vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Mahāpaccariyaṃ ‘‘suttaṃ suttānulomañca uggahitakānaṃyeva ācariyānaṃ uggaho pamāṇaṃ, ajānantānaṃ kathā appamāṇanti vuttaṃ. Taṃ sabbaṃ paveṇiyā āgatesamodhānaṃ gacchati. Sesaṃ uttānamevāti.

៣៤៤. ក្នុងពាក្យថា "Evaṃ amhākaṃ ācariyānaṃ uggaho" នេះ ការរៀនសូត្ររបស់អាចារ្យដែលគួរតិះដៀល មិនគួរប្រកាន់យកឡើយ គួរប្រកាន់យកតែការរៀនសូត្ររបស់អាចារ្យដែលមកតាមប្រពៃណីប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក្នុងគម្ពីរកុរុន្ទី ពោលថា "ការរៀនសូត្ររបស់អាចារ្យក្នុងលោកវជ្ជៈ មិនគួរឡើយ ប៉ុន្តែក្នុងបណ្ណត្តិវជ្ជៈ គឺគួរ"។ ក្នុងគម្ពីរមហាបច្ចរី ពោលថា "ការរៀនសូត្ររបស់អាចារ្យទាំងឡាយណាដែលបានរៀនសូត្រព្រះសូត្រ និងធម៌ដែលស្របតាមព្រះសូត្រប៉ុណ្ណោះ ទើបជាប្រមាណ ចំណែកពាក្យរបស់អាចារ្យដែលមិនដឹង មិនមែនជាប្រមាណឡើយ"។ សេចក្តីទាំងអស់នោះ រមែងរួមចុះក្នុងពាក្យដែលមកតាមប្រពៃណី។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋាន ៣ គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១ ជាកិរិយា មានសញ្ញាវិមោក្ខ មានសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Anādariyasikkhāpadaṃ catutthaṃ.

អនាទរិយសិក្ខាបទ ទី៤ ចប់។

5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការពន្យល់អំពីភិំសាបនសិក្ខាបទ

345. Pañcame – rūpūpahārādayo manussaviggahe vuttanayeneva veditabbā. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni anādariyasadisānevāti.

៣៤៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៥ ការនាំមកនូវរូបារម្មណ៍ជាដើម គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងមនុស្សវិគ្គហសិក្ខាបទ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សមុដ្ឋានជាដើម គឺដូចគ្នានឹងអនាទរិយសិក្ខាបទដែរ។

Bhiṃsāpanasikkhāpadaṃ pañcamaṃ.

ភិំសាបនសិក្ខាបទ ទី៥ ចប់។

6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការពន្យល់អំពីជោតិសិក្ខាបទ

350. Chaṭṭhe [Pg.130] – bhaggāti janapadassa nāmaṃ. Saṃsumāragiranti nagarassa. Bhesakaḷāvananti tannissitavanassa. Taṃ pana migānaṃ phāsuvihāratthāya dinnattā migadāyoti vuccati. Samādahitvāti jāletvā. Paripātesīti anubandhi.

៣៥០. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ ពាក្យថា "Bhaggā" គឺជាឈ្មោះនៃជនបទ។ ពាក្យថា "Saṃsumāragira" គឺជាឈ្មោះនៃនគរ។ ពាក្យថា "Bhesakaḷāvana" គឺជាឈ្មោះនៃព្រៃដែលអាស្រ័យនឹងនគរនោះ។ ព្រៃនោះ ព្រោះតែគេប្រគល់ឲ្យដើម្បីជាទីរស់នៅជាសុខនៃពួកម្រឹគ ទើបហៅថា "មិគទាយៈ"។ ពាក្យថា "Samādahitvā" គឺបង្កាត់ភ្លើង។ ពាក្យថា "Paripātesi" គឺដេញតាម។

352. Padīpepīti padīpujjalanepi. Jotikepīti pattapacanasedakammādīsu jotikaraṇe. Tathārūpapaccayāti padīpādipaccayā.

៣៥២. ពាក្យថា "Padīpepi" គឺសូម្បីក្នុងការអុជប្រទីប។ ពាក្យថា "Jotikepi" គឺសូម្បីក្នុងការធ្វើភ្លើង ដូចជាការដុតបាត្រ ឬការធ្វើឲ្យចេញញើសជាដើម។ ពាក្យថា "Tathārūpapaccayā" គឺព្រោះបច្ច័យមានប្រទីបជាដើមនោះ។

354-5. Sayaṃ samādahatīti ettha jotiṃ samādahitukāmatāya araṇisaṇṭhapanato paṭṭhāya yāva jālā na uṭṭhahati, tāva sabbapayogesu dukkaṭaṃ. Paṭilātaṃ ukkhipatīti dayhamānaṃ alātaṃ patitaṃ ukkhipati, puna yathāṭhāne ṭhapetīti attho. Evaṃ avijjhātaṃ ukkhipitvā pakkhipantasseva dukkaṭaṃ, vijjhātaṃ puna jālāpentassa pācittiyameva.

៣៥៤-៥. ក្នុងពាក្យថា "Sayaṃ samādahati" នេះ ព្រោះចង់បង្កាត់ភ្លើង ចាប់តាំងពីការដាក់ឈើកិតមក រហូតដល់អណ្តាតភ្លើងមិនទាន់ឆេះឡើង ក្នុងរាល់បយោគទាំងអស់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ពាក្យថា "Paṭilātaṃ ukkhipati" មានន័យថា ភិក្ខុរើសយកឧសកាត់ដែលកំពុងឆេះដែលធ្លាក់ចុះមក ហើយដាក់ទៅក្នុងកន្លែងដើមវិញ។ ភិក្ខុរើសយកឧសកាត់ដែលភ្លើងមិនទាន់រលត់ ហើយដាក់ចូលទៅវិញយ៉ាងនេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ ចំណែកភិក្ខុធ្វើឧសកាត់ដែលរលត់ហើយឲ្យឆេះឡើងវិញ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម្តង។

356. Tathārūpapaccayāti ṭhapetvā padīpādīni aññenapi tathārūpena paccayena samādahantassa anāpatti. Āpadāsūti duṭṭhavāḷamigaamanussehi upaddavo hoti, tattha samādahantassāpi anāpatti. Sesaṃ uttānamevāti. Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៣៥៦. ពាក្យថា "Tathārūpapaccayā" គឺលើកលែងតែប្រទីបជាដើមចេញ ភិក្ខុបង្កាត់ភ្លើងព្រោះហេតុផ្សេងទៀតដែលមានសភាពបែបនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា "Āpadāsu" គឺក្នុងគ្រាមានអាសន្ន មានអន្តរាយអំពីសត្វសាហាវ ឬអមនុស្សជាដើម ភិក្ខុបង្កាត់ភ្លើងក្នុងគ្រានោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋាន ៦ ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣ យ៉ាង។

Jotisikkhāpadaṃ chaṭṭhaṃ.

ជោតិសិក្ខាបទ ទី៦ ចប់។

7. Nahānasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការពន្យល់អំពីនហានសិក្ខាបទ

364. Sattame – cuṇṇena vā mattikāya vāti ettha cuṇṇamattikānaṃ abhisaṅkharaṇakālato paṭṭhāya sabbapayogesu dukkaṭaṃ.

៣៦៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ ក្នុងពាក្យថា "Cuṇṇena vā mattikāya vā" នេះ ចាប់តាំងពីពេលផ្សំគ្រឿងលម្អិត និងដីស្អិតមក ក្នុងរាល់បយោគទាំងអស់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

366. Pāraṃ gacchanto nhāyatīti ettha sukkhāya nadiyā vālikaṃ ukkiritvā kataāvāṭakesupi nhāyituṃ vaṭṭati. Āpadāsūti bhamarādīhi anubaddhassa udake nimujjituṃ vaṭṭatīti. Sesamettha uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៣៦៦. ក្នុងពាក្យថា "Pāraṃ gacchanto nhāyati" នេះ សូម្បីក្នុងរណ្តៅដែលភិក្ខុកាយខ្សាច់ក្នុងស្ទឹងដែលរីងស្ងួត ហើយធ្វើជាអណ្តូងទឹក ក៏គួរនឹងងូតទឹកបាន។ ពាក្យថា "Āpadāsu" គឺក្នុងគ្រាមានអាសន្ន ដូចជាភិក្ខុដែលត្រូវពួកឃ្មុំ ឬឱម៉ាល់ដេញទិច គួរតែមុជចុះទៅក្នុងទឹកបាន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋានដូចអេឡកលោមសិក្ខាបទ ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣ យ៉ាង។

Nahānasikkhāpadaṃ sattamaṃ.

នហានសិក្ខាបទ ទី៧ ចប់។

8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការពន្យល់អំពីទុព្វណ្ណករណសិក្ខាបទ

368-9. Aṭṭhame [Pg.131] – navaṃ pana bhikkhunā cīvaralābhenāti ettha alabhīti labho; labhoyeva lābho. Kiṃ alabhi? Cīvaraṃ. Kīdisaṃ? Navaṃ. Iti ‘‘navacīvaralābhenā’’ti vattabbe anunāsikalopaṃ akatvā ‘‘navacīvaralābhenā’’ti vuttaṃ; paṭiladdhanavacīvarenāti attho. Majjhe ṭhitapadadvaye panāti nipāto. Bhikkhunāti yena laddhaṃ tassa nidassanaṃ. Padabhājane pana byañjanaṃ anādiyitvā yaṃ laddhaṃ taṃ dassetuṃ ‘‘cīvaraṃ nāma channaṃ cīvarāna’’ntiādi vuttaṃ. Cīvaranti ettha yaṃ nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā sakkā hoti, tadeva veditabbaṃ. Teneva ‘‘vikappanupagapacchima’’nti na vuttaṃ. Kaṃsanīlanti cammakāranīlaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ayomalaṃ lohamalaṃ etaṃ kaṃsanīlaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Palāsanīlanti yo koci nīlavaṇṇo paṇṇaraso. Dubbaṇṇakaraṇaṃ ādātabbanti etaṃ kappabinduṃ sandhāya vuttaṃ; na nīlādīhi sakalacīvarassa dubbaṇṇakaraṇaṃ. Tañca pana kappaṃ ādiyantena cīvaraṃ rajitvā catūsu vā koṇesu tīsu vā dvīsu vā ekasmiṃ vā koṇe morassa akkhimaṇḍalamattaṃ vā maṅkulapiṭṭhimattaṃ vā ādātabbaṃ. Mahāpaccariyaṃ ‘‘patte vā gaṇṭhiyaṃ vā na vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘vaṭṭatiyevā’’ti vuttaṃ. Pāḷikappakaṇṇikakappādayo pana sabbattha paṭisiddhā, tasmā ṭhapetvā ekaṃ vaṭṭabinduṃ aññena kenacipi vikārena kappo na kātabbo.

៣៦៨-៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៨ ក្នុងពាក្យថា "Navaṃ pana bhikkhunā cīvaralābhena" នេះ ពាក្យថា "labho" គឺបានមក, "lābho" ក៏គឺបានមក។ បានអ្វី? បានចីវរ។ ចីវរបែបណា? ចីវរថ្មី។ យ៉ាងនេះ ក្នុងពាក្យដែលគួរពោលថា "navacīvaralābhena" ព្រះមានព្រះភាគមិនបានលុបអនុនាសិកឡើយ ហើយទ្រង់ត្រាស់ថា "navaṃ cīvaralābhena" មានន័យថា ភិក្ខុបានចីវរថ្មី។ ក្នុងចំណោមបទទាំងពីរដែលស្ថិតនៅកណ្តាល ពាក្យថា "pana" ជានិបាត។ ពាក្យថា "bhikkhunā" គឺសំដៅលើភិក្ខុដែលបានចីវរនោះ។ ក្នុងបទភាជនីយ៍ ព្រះមានព្រះភាគមិនបានយកចិត្តទុកដាក់នឹងព្យញ្ជនៈឡើយ ដើម្បីបង្ហាញនូវចីវរដែលបានមកនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ថា "cīvaraṃ nāma channaṃ cīvarānaṃ" ជាដើម។ ពាក្យថា "cīvara" ក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងថា សំដៅយកតែចីវរណាដែលភិក្ខុអាចស្លៀកក្តី ដណ្តប់ក្តីបានប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមិនត្រាស់ថា "vikappanupagapacchimaṃ"។ ពាក្យថា "Kaṃsanīla" គឺពណ៌ខៀវដូចជាទឹកល័ក្ខរបស់ជាងស្បែក។ ប៉ុន្តែក្នុងគម្ពីរមហាបច្ចរី ពោលថា "ច្រែះដែក ច្រែះទង់ដែង នេះហៅថា កំសនីលៈ"។ ពាក្យថា "Palāsanīla" គឺទឹកស្លឹកឈើដែលមានពណ៌ខៀវណាមួយ។ ពាក្យថា "Dubbaṇṇakaraṇaṃ ādātabbaṃ" នេះ ទ្រង់ត្រាស់សំដៅលើ "កប្បពិន្ទុ" មិនមែនសំដៅលើការធ្វើចីវរទាំងមូលឲ្យខូចពណ៌ដោយពណ៌ខៀវជាដើមនោះឡើយ។ ភិក្ខុកាលនឹងធ្វើកប្បពិន្ទុនោះ គប្បីជ្រលក់ចីវររួចហើយ ធ្វើនៅត្រង់ជ្រុងទាំង ៤ ក្តី ជ្រុង ៣ ក្តី ជ្រុង ២ ក្តី ឬជ្រុង ១ ក្តី ឲ្យមានទំហំប៉ុនវង់ភ្នែកក្ងោកក្តី ប៉ុនខ្នងចៃក្តី។ ក្នុងគម្ពីរមហាបច្ចរី ពោលថា "ការធ្វើត្រង់ជាយចីវរក្តី ត្រង់គន្លឹះចីវរក្តី មិនគួរឡើយ"។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាអដ្ឋកថា ពោលថា "គួរធ្វើបាន"។ ចំណែកការធ្វើកប្បពិន្ទុជាជួរ ឬជាសណ្ឋានផ្កាឈូកជាដើម ត្រូវបានហាមឃាត់ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួង ព្រោះហេតុនោះ លើកលែងតែវង់កប្បពិន្ទុមូលមួយចេញ មិនគួរធ្វើកប្បពិន្ទុដោយសណ្ឋានប្លែកៗដទៃឡើយ។

371. Aggaḷetiādīsu etāni aggaḷādīni kappakatacīvare pacchā āropetvā kappakaraṇakiccaṃ natthi. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ; kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៣៧១. ក្នុងពាក្យថា "Aggaḷa" ជាដើម ភិក្ខុប៉ះកំណាត់ទាំងឡាយនេះលើចីវរដែលបានធ្វើកប្បពិន្ទុរួចហើយ មិនចាំបាច់ធ្វើកប្បពិន្ទុជាថ្មីទៀតឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋានដូចអេឡកលោមសិក្ខាបទ ជាកិរិយាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣ យ៉ាង។

Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadaṃ aṭṭhamaṃ.

ទុព្វណ្ណករណសិក្ខាបទ ទី៨ ចប់។

9. Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការពន្យល់អំពីវិកប្បនសិក្ខាបទ

374. Navame – tassa vā adinnanti cīvarasāmikassa ‘‘paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti evaṃ vatvā adinnaṃ. Tassa vā avissasantoti yena vinayakammaṃ kataṃ, tassa avissāsena vā. Tena [Pg.132] pana dinnaṃ vā tassa vissāsena vā paribhuñjantassa anāpatti. Sesamettha tiṃsakavaṇṇanāyaṃ vuttanayattā uttānamevāti. Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៣៧៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៩ ពាក្យថា "Tassa vā adinnaṃ" គឺម្ចាស់ចីវរមិនទាន់បានពោលថា "ចូរប្រើប្រាស់ចុះ ឬចូរលះបង់ចុះ ឬចូរធ្វើតាមបច្ច័យចុះ" ហើយមិនទាន់បានប្រគល់ឲ្យ។ ពាក្យថា "Tassa vā avissasanto" គឺភិក្ខុប្រើប្រាស់ចីវរដោយមិនមានសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងភិក្ខុដែលខ្លួនបានធ្វើវិនយកម្មជាមួយនោះ។ ប៉ុន្តែបើភិក្ខុនោះប្រគល់ឲ្យក្តី ឬប្រើប្រាស់ដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងភិក្ខុនោះក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ ព្រោះមានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងតិំសកវណ្ណនា។ សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋានដូចកឋិនសិក្ខាបទ ជាកិរិយាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣ យ៉ាង។

Vikappanasikkhāpadaṃ navamaṃ.

វិកប្បនសិក្ខាបទ ទី៩ ចប់។

10. Cīvarāpanidhānasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការពន្យល់អំពីចីវរាបនិធានសិក្ខាបទ

377-81. Dasame – apanidhentīti apanetvā nidhenti. Hasāpekkhoti hasādhippāyo. Aññaṃ parikkhāranti pāḷiyā anāgataṃ pattatthavikādiṃ. Dhammiṃ kathaṃ katvāti ‘‘samaṇena nāma anihitaparikkhārena bhavituṃ na vaṭṭatī’’ti evaṃ dhammakathaṃ kathetvā dassāmīti nikkhipato anāpatti. Sesamettha uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

៣៧៧-៨១. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ ពាក្យថា "Apanidhentī" គឺនាំចេញទៅហើយលាក់ទុក។ ពាក្យថា "Hasāpekkho" គឺមានបំណងចង់លេងសើច។ ពាក្យថា "Aññaṃ parikkhāraṃ" គឺបរិក្ខារដទៃ មានថង់បាត្រជាដើម ដែលមិនបានមកក្នុងបាលី។ ពាក្យថា "Dhammiṃ kathaṃ katvā" គឺភិក្ខុពោលធម៌កថាថា "ឡើងឈ្មោះថាជាសមណៈ មិនគួរជាអ្នកមិនទុកដាក់បរិក្ខារឡើយ" រួចហើយគិតថា "អាត្មាអញនឹងប្រគល់ឲ្យវិញ" ហើយលាក់ទុក មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋាន ៣ ជាកិរិយា មានសញ្ញាវិមោក្ខ មានសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានវេទនា ៣ យ៉ាង។

Cīvarāpanidhānasikkhāpadaṃ dasamaṃ.

ចីវរាបនិធានសិក្ខាបទ ទី១០ ចប់។

Samatto vaṇṇanākkamena surāpānavaggo chaṭṭho.

សុរាបានវគ្គ ទី៦ ចប់បរិបូណ៌តាមលំដាប់នៃការអត្ថាធិប្បាយ។

7. Sappāṇakavaggo

៧. សប្បាណកវគ្គ

1. Sañciccapāṇasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការពន្យល់អំពីសញ្ចិច្ចបាណសិក្ខាបទ

382. Sappāṇakavaggassa paṭhamasikkhāpade – issāso hotīti gihikāle dhanuggahācariyo hoti. Jīvitā voropitāti jīvitā viyojitā.

៣៨២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នៃសប្បាណកវគ្គ ពាក្យថា "Issāso hotī" គឺក្នុងកាលជាគ្រហស្ថ ជាគ្រូបង្រៀនបាញ់ធ្នូ។ ពាក្យថា "Jīvitā voropitā" គឺញ៉ាំងសត្វឲ្យប្រាសចាកជីវិត។

Sikkhāpadepi voropeyyāti viyojeyya. Yasmā pana vohāramattamevetaṃ; na hettha kiñci viyojite sīsālaṅkāre sīsaṃ viya jīvitā voropite pāṇepi jīvitaṃ nāma visuṃ tiṭṭhati, aññadatthu antaradhānameva [Pg.133] gacchati, tasmā tamatthaṃ dassetuṃ padabhājane ‘‘jīvitindriyaṃ upacchindatī’’tiādi vuttaṃ. Imasmiñca sikkhāpade tiracchānagatoyeva ‘‘pāṇo’’ti veditabbo. Taṃ khuddakampi mahantampi mārentassa āpattinānākaraṇaṃ natthi. Mahante pana upakkamamahantattā akusalamahattaṃ hoti. Pāṇe pāṇasaññīti antamaso mañcapīṭhaṃ sodhento maṅgulabījakepi pāṇasaññī nikkāruṇikatāya taṃ bhindanto apaneti, pācittiyaṃ. Tasmā evarūpesu ṭhānesu kāruññaṃ upaṭṭhapetvā appamattena vattaṃ kātabbaṃ. Sesaṃ manussaviggahe vuttanayeneva veditabbaṃ saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.

ក្នុងសិក្ខាបទបាឡីផងដែរ ពាក្យថា voropeyya គឺ មិនឲ្យផ្សំគ្នា (ញែកចេញ)។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែពាក្យថា voropeyya នេះ ជាគ្រាន់តែការហៅវោហារប៉ុណ្ណោះ ពិតមែនហើយ ក្នុងលោកនេះ កាលបើគេដកគ្រឿងអលង្ការក្បាលចេញ ក្បាលក៏នៅផ្សេងគ្នា ដូចជាក្បាលនៅផ្សេងគ្នាដូច្នោះ ឯសត្វដែលគេបំបែកចេញពីជីវិតហើយ ជីវិតឈ្មោះថាផ្សេងគ្នាក៏មិនមានឡើយ ដោយពិត ជីវិតនោះមានតែការវិនាសបាត់បង់ទៅប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា “jīvitindriyaṃ upacchindati” (កាត់ផ្តាច់នូវជីវិតិន្ទ្រិយ) ជាដើម ក្នុងបទភាជនីយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គប្បីជ្រាបថា សត្វតិរច្ឆានប៉ុណ្ណោះ ហៅថា “pāṇo” (សត្វ)។ ភិក្ខុអ្នកសម្លាប់សត្វតិរច្ឆាននោះ ទោះបីតូចក្តី ធំក្តី មិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នានៃអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុសម្លាប់សត្វធំ ព្រោះការខ្វល់ខ្វាយធំ អកុសលក៏ធំ។ ពាក្យថា pāṇe pāṇasaññī (សត្វ សេចក្តីសម្គាល់ថាជាសត្វ) សូម្បីភិក្ខុកាលជម្រះគ្រែនិងតាំង មានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាសត្វក្នុងស៊ុតចៃ ហើយជាអ្នកមិនមានករុណា កាលបំបែក ឬច្របាច់ស៊ុតចៃនោះចេញ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងទីមានសភាពយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគប្បីតាំងករុណាទុក ហើយជាអ្នកមិនប្រមាថ ធ្វើនូវសេនាសនវត្ត។ សេចក្តីសម្រេចដែលសេសសល់ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងមនុស្សវិគ្គហសិក្ខាបទ ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម។

Sañciccapāṇasikkhāpadaṃ paṭhamaṃ.

សញ្ចិច្ចបាណសិក្ខាបទ ទី១ ចប់។

2. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā

២. វណ្ណនាសប្បាណកសិក្ខាបទ

387. Dutiye – sappāṇakanti ye pāṇakā paribhogena maranti, tehi pāṇakehi sappāṇakaṃ, tādisañhi jānaṃ paribhuñjato payoge payoge pācittiyaṃ. Pattapūrampi avicchinditvā ekapayogena pivato ekā āpatti. Tādisena udakena sāmisaṃ pattaṃ āviñchitvā dhovatopi tādise udake uṇhayāgupattaṃ nibbāpayatopi taṃ udakaṃ hatthena vā uḷuṅkena vā gahetvā nhāyatopi payoge payoge pācittiyaṃ. Udakasoṇḍiṃ vā pokkharaṇiṃ vā pavisitvā bahinikkhamanatthāya vīciṃ uṭṭhāpayatopi. Soṇḍiṃ vā pokkharaṇiṃ vā sodhentehi tato gahitaudakaṃ udakeyeva āsiñcitabbaṃ. Samīpamhi udake asati kappiyaudakassa aṭṭha vā dasa vā ghaṭe udakasaṇṭhānakappadese āsiñcitvā tattha āsiñcitabbaṃ. ‘‘Pavaṭṭitvā udake patissatī’’ti uṇhapāsāṇe udakaṃ nāsiñcitabbaṃ. Kappiyaudakena pana pāsāṇaṃ nibbāpetvā āsiñcituṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānameva.

៣៨៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី ២ ពាក្យថា sappāṇaka (ទឹកមានសត្វមានជីវិត) គឺ ពួកសត្វល្អិតណាដែលស្លាប់ដោយសារការប្រើប្រាស់ ទឹកដែលប្រកបដោយសត្វល្អិតទាំងនោះ ហៅថា សប្បាណកៈ។ ពិតមែនហើយ ភិក្ខុដឹងថាទឹកមានសត្វល្អិតយ៉ាងនោះ ហើយប្រើប្រាស់ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរាល់ៗប្រយោគ។ សូម្បីភិក្ខុផឹកទឹកពេញបាត្រ ដោយប្រយោគតែមួយ ដោយមិនដាច់ខ្សែទឹក ត្រូវអាបត្តិមួយ។ ភិក្ខុកាលលាងបាត្រដែលមានអាមិសៈ ដោយបង្វិលទឹកយ៉ាងនោះក្តី កាលធ្វើបាត្របបរដ៏ក្តៅឲ្យត្រជាក់ក្នុងទឹកយ៉ាងនោះក្តី កាលយកដៃ ឬត្រឡោកដងទឹកនោះមកងូតក្តី ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរាល់ៗប្រយោគ។ សូម្បីភិក្ខុចុះទៅក្នុងអណ្តូងទឹក ឬស្រះឈូក ហើយធ្វើរលកទឹកឲ្យកើតឡើង ដើម្បីឲ្យទឹកហូរចេញទៅខាងក្រៅ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរាល់ៗប្រយោគដែរ។ ពួកភិក្ខុកាលជម្រះអណ្តូងទឹក ឬស្រះឈូក គb្បីចាក់ទឹកដែលដងចេញពីទីនោះ ទៅក្នុងទឹកដទៃវិញ។ កាលបើគ្មានទឹកនៅជិតនោះទេ គប្បីចាក់ទឹកដែលគួរ (កប្បិយទឹក) ៨ ឬ ១០ ក្អម ក្នុងទីដែលទឹកអាចតាំងនៅបានល្អ ហើយចាក់ទឹក (ដែលមានសត្វល្អិត) នោះទៅក្នុងទឹកនោះ។ ភិក្ខុមិនគប្បីចាក់ទឹក (មានសត្វល្អិត) លើថ្មដ៏ក្តៅ ដោយគិតថា “ទឹកនឹងហូរធ្លាក់ទៅក្នុងទឹកវិញ” ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុគប្បីស្រោចស្រពថ្មនោះឲ្យត្រជាក់ដោយកប្បិយទឹកជាមុនសិន ទើបចាក់បាន។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ,

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កិរិយៈ សញ្ញាវិមោក្ខៈ សចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម

Vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti. Ettha ca paṭaṅgapāṇakānaṃ patanaṃ ñatvāpi suddhacittatāya dīpajālane viya sappāṇakabhāvaṃ ñatvāpi udakasaññāya paribhuñjitabbato paṇṇattivajjatā veditabbāti.

វចីកម្ម ចិត្ត ៣ វេទនា ៣។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គប្បីជ្រាបនូវភាពជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ព្រោះភិក្ខុដឹងថាពួកសត្វល្អិត (ចាប៉ី ឬសត្វល្អិតហើរចូលភ្លើង) ធ្លាក់ចុះ តែមានចិត្តបរិសុទ្ធ កាលដុតប្រទីបយ៉ាងណាក្តី ឬដឹងថាទឹកមានសត្វល្អិត តែសម្គាល់ថាជាទឹកស្អាត (គ្មានសត្វល្អិត) ហើយប្រើប្រាស់យ៉ាងណាក្តី។

Sappāṇakasikkhāpadaṃ dutiyaṃ.

សប្បាណកសិក្ខាបទ ទី២ ចប់។

3. Ukkoṭanasikkhāpadavaṇṇanā

៣. វណ្ណនាឧក្កោដនសិក្ខាបទ

392. Tatiyasikkhāpade [Pg.134] – ukkoṭentīti tassa tassa bhikkhuno santikaṃ gantvā ‘‘akataṃ kamma’’ntiādīni vadantā uccālenti; yathāpatiṭṭhitabhāvena patiṭṭhātuṃ na denti.

៣៩២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ ពាក្យថា ukkoṭenti (រំលាយ, កូរឲ្យល្អក់) គឺ ពួកភិក្ខុទៅកាន់សំណាក់នៃភិក្ខុនោះៗ ហើយនិយាយពាក្យជាដើមថា “កម្មដែលធ្វើហើយ មិនជាកិច្ចធ្វើឡើយ” ឈ្មោះថាធ្វើឲ្យកម្រើកឡើង មិនបណ្តោយឲ្យតាំងនៅតាមសភាពដែលតាំងនៅស៊ប់ឡើយ។

393. Yathādhammanti yo yassa adhikaraṇassa vūpasamanāya dhammo vutto, teneva dhammenāti attho. Nihatādhikaraṇanti nihataṃ adhikaraṇaṃ; satthārā vuttadhammeneva vūpasamitaṃ adhikaraṇanti attho.

៣៩៣. ពាក្យថា yathādhammanti (តាមធម៌) សេចក្តីថា ធម៌ (សមថៈ) ណាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុក ដើម្បីរំងាប់អធិករណ៍ណា គឺរំងាប់ដោយធម៌នោះឯង។ ពាក្យថា nihatādhikaraṇanti (អធិករណ៍ដែលរំងាប់ហើយ) សេចក្តីថា អធិករណ៍ដែលគេកម្ចាត់បង់ហើយ គឺអធិករណ៍ដែលរំងាប់ហើយដោយធម៌ដែលព្រះសាស្តាត្រាស់ទុកហើយនោះឯង។

395. Dhammakamme dhammakammasaññīti yena kammena taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamitaṃ, tañce dhammakammaṃ hoti, tasmiṃ dhammakamme ayampi dhammakammasaññī hutvā yadi ukkoṭeti, pācittiyaṃ āpajjatīti attho. Etena nayena sesapadānipi veditabbāni. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana ‘‘imesaṃ catunnaṃ adhikaraṇānaṃ kati ukkoṭanā’’tiādinā nayena parivāre vutto. Aṭṭhakathāsu taṃ sabbaṃ āharitvā tassevattho vaṇṇito. Mayaṃ pana taṃ tattheva vaṇṇayissāma. Idha āharitvā vaṇṇiyamāne hi suṭṭhutaraṃ sammoho bhaveyyāti na vaṇṇayimha. Sesamettha uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

៣៩៥. ពាក្យថា dhammakamme dhammakammasaññīti (ក្នុងធម៌កម្ម មានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាធម៌កម្ម) សេចក្តីថា កម្មណាដែលរំងាប់អធិករណ៍នោះ បើកម្មនោះជាធម៌កម្មមែន ហើយភិក្ខុនេះមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាធម៌កម្មក្នុងធម៌កម្មនោះ ប្រសិនបើរំលាយ (កូរឲ្យល្អក់) ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ គប្បីជ្រាបបទដែលសេសសល់ ដោយន័យនេះឯង។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងអធិប្បាយនេះ ឯសេចក្តីពិស្តារ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពោលទុកហើយក្នុងបរិវារៈ ដោយន័យជាដើមថា “imesaṃ catunnaṃ adhikaraṇānaṃ kati ukkoṭanā” (ការរំលាយអធិករណ៍ទាំង ៤ នេះ មានប៉ុន្មានយ៉ាង)។ ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ លោកបាននាំយកសេចក្តីទាំងអស់នោះមកពន្យល់សេចក្តីនៃបទនោះឯង។ ប៉ុន្តែ ពួកយើងនឹងពន្យល់សេចក្តីនោះក្នុងបរិវារៈនោះតែម្តង។ ព្រោះថា បើនាំមកពន្យល់ក្នុងទីនេះ នាំឲ្យវង្វេងកាន់តែខ្លាំង ហេតុនោះទើបយើងមិនពន្យល់ក្នុងទីនេះឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កិរិយៈ សញ្ញាវិមោក្ខៈ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Ukkoṭanasikkhāpadaṃ tatiyaṃ.

ឧក្កោដនសិក្ខាបទ ទី៣ ចប់។

4. Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā

៤. វណ្ណនាទុដ្ឋុល្លសិក្ខាបទ

399. Catutthe – duṭṭhullā nāma āpattīti ettha cattāri pārājikāni atthuddhāravasena dassitāni, saṅghādisesāpatti pana adhippetā, taṃ chādentassa pācittiyaṃ. Dhuraṃ nikkhittamatteti dhure nikkhittamatte. Sacepi dhuraṃ nikkhipitvā pacchā āroceti, na rakkhati; dhuraṃ nikkhittamatteyeva pācittiyanti vuttaṃ hoti. Sace pana evaṃ dhuraṃ nikkhipitvā paṭicchādanatthameva aññassa āroceti, sopi aññassāti etenupāyena samaṇasatampi samaṇasahassampi āpattiṃ āpajjatiyeva tāva, yāva koṭi na chijjati. Kadā pana koṭi chijjatīti? Mahāsumatthero tāva vadati – ‘‘āpattiṃ āpanno ekassa [Pg.135] āroceti, so paṭinivattitvā tasseva āroceti; evaṃ koṭi chijjatī’’ti. Mahāpadumatthero panāha – ‘‘ayañhi vatthupuggaloyeva. Āpattiṃ āpanno pana ekassa bhikkhuno āroceti, ayaṃ aññassa āroceti, so paṭinivattitvā yenassa ārocitaṃ, tasseva āroceti; evaṃ tatiyena puggalena dutiyassa ārocite koṭi chinnā hotī’’ti.

៣៩៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ ពាក្យថា duṭṭhullā nāma āpattīti (អាបត្តិឈ្មោះថាទុដ្ឋុល្លៈ) ក្នុងទីនេះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបង្ហាញទុកនូវបារាជិក ៤ ដោយអំណាចនៃការដកស្រង់សេចក្តីចេញ តែអាបត្តិដែលចង់បានក្នុងទីនេះ គឺសង្ឃាទិសេស ភិក្ខុអ្នកលាក់អាបត្តិនោះ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ពាក្យថា dhuraṃ nikkhittamatteti (ត្រឹមតែដាក់ធុរៈចុះ) គឺ កាលបើភិក្ខុដាក់ធុរៈចុះហើយ។ ទោះបីភិក្ខុដាក់ធុរៈចុះហើយ ប្រាប់ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ក៏មិនរួចចាកអាបត្តិឡើយ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យមានបំណងថា ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ត្រឹមតែក្នុងខណៈដែលដាក់ធុរៈចុះនោះឯង។ ប្រសិនបើភិក្ខុដាក់ធុរៈចុះយ៉ាងនេះ ហើយប្រាប់ដល់ភិក្ខុដទៃ ដើម្បីលាក់បាំង ភិក្ខុនោះក៏ប្រាប់ដល់ភិក្ខុដទៃទៀត ដោយឧបាយនេះ សូម្បីភិក្ខុមួយរយក្តី មួយពាន់ក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិដូចគ្នា ដរាបណាការតភ្ជាប់ (ចំណង) មិនទាន់ដាច់។ សួរថា ចុះការតភ្ជាប់នោះ ដាច់ក្នុងកាលណា? ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា «ភិក្ខុអ្នកត្រូវអាបត្តិ ប្រាប់ដល់ភិក្ខុមួយរូប ភិក្ខុនោះត្រឡប់មកវិញ ហើយប្រាប់ដល់ភិក្ខុ (អ្នកត្រូវអាបត្តិ) នោះឯង យ៉ាងនេះ ការតភ្ជាប់ក៏ដាច់»។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «ភិក្ខុនេះជាវត្ថុបុគ្គល (ម្ចាស់រឿង) តែម្តង។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុអ្នកត្រូវអាបត្តិ ប្រាប់ដល់ភិក្ខុមួយរូប ភិក្ខុនេះប្រាប់ដល់ភិក្ខុដទៃទៀត ភិក្ខុនោះត្រឡប់មកវិញ ហើយប្រាប់ដល់ភិក្ខុដែលបានប្រាប់ខ្លួននោះឯង យ៉ាងនេះ កាលបើបុគ្គលទី ៣ ប្រាប់ដល់បុគ្គលទី ២ ហើយ ការតភ្ជាប់ក៏ឈ្មោះថាដាច់»។

400. Aduṭṭhullaṃ āpattinti avasese pañcāpattikkhandhe. Anupasampannassa duṭṭhullaṃ vā aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāranti ettha anupasampannassa sukkavissaṭṭhi ca kāyasaṃsaggo cāti ayaṃ duṭṭhullaajjhācāro nāma. Sesamettha uttānamevāti. Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kāyavācācittato samuṭṭhāti, akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

៤០០. ពាក្យថា aduṭṭhullaṃ āpattinti (អាបត្តិមិនមែនទុដ្ឋុល្លៈ) គឺ គំនរអាបត្តិ ៥ ដែលសេសសល់។ ពាក្យថា anupasampannassa duṭṭhullaṃ vā aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāranti (ការលបលួចប្រព្រឹត្តិកន្លង ដ៏គ្រោតគ្រាតក្តី មិនគ្រោតគ្រាតក្តី របស់អនុបសម្បន្ន) ក្នុងទីនេះ ការបញ្ចេញទឹកអសុចិក្តី ការពាល់ត្រូវកាយក្តី របស់អនុបសម្បន្ន នេះឈ្មោះថា ទុដ្ឋុល្លអជ្ឈាចារ (ការលបលួចប្រព្រឹត្តិកន្លងដ៏គ្រោតគ្រាត)។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាធុរនិក្ខេបសមុដ្ឋាន គឺ កើតអំពីកាយ វាចា និងចិត្ត, អកិរិយៈ សញ្ញាវិមោក្ខៈ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Duṭṭhullasikkhāpadaṃ catutthaṃ.

ទុដ្ឋុល្លសិក្ខាបទ ទី៤ ចប់។

5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā

៥. វណ្ណនាអូនវីសតិវស្សសិក្ខាបទ

402. Pañcamasikkhāpade – aṅguliyo dukkhā bhavissantīti akkharāni likhantassa aṅguliyo dukkhā bhavissantīti cintesuṃ. Urassa dukkhoti gaṇanaṃ sikkhantena bahuṃ cintetabbaṃ hoti, tenassa uro dukkho bhavissatīti maññiṃsu. Akkhīni dukkhā bhavissantīti rūpasuttaṃ sikkhantena kahāpaṇā parivattetvā parivattetvā passitabbā honti, tenassa akkhīni dukkhāni bhavissantīti maññiṃsu. Ḍaṃsādīsu ḍaṃsāti piṅgalamakkhikāyo. Dukkhānanti dukkhamānaṃ. Tibbānanti bahalānaṃ. Kharānanti tikhiṇānaṃ. Kaṭukānanti pharusānaṃ; amanāpatāya vā kaṭukarasasadisānaṃ. Asātānanti amadhurānaṃ. Pāṇaharānanti jīvitaharānaṃ.

៤០២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៥ ពាក្យថា aṅguliyo dukkhā bhavissantīti (ម្រាមដៃទាំងឡាយនឹងឈឺ) គឺ ពួកជនទាំងឡាយគិតថា ម្រាមដៃរបស់ឧបាលិអ្នកសរសេរអក្សរ នឹងឈឺចុកចាប់។ ពាក្យថា urassa dukkhoti (ការឈឺទ្រូង) គឺ ភិក្ខុអ្នករៀនលេខ (គណនា) ត្រូវគិតច្រើន ព្រោះហេតុនោះ ពួកជនទាំងឡាយទើបសម្គាល់ថា ទ្រូងរបស់ឧបាលិនោះនឹងឈឺចុកចាប់។ ពាក្យថា akkhīni dukkhā bhavissantīti (ភ្នែកទាំងឡាយនឹងឈឺ) គឺ ភិក្ខុអ្នករៀនរូបសូត្រ (ក្បួនពិនិត្យប្រាក់) ត្រូវបង្វិលទៅបង្វិលមក ហើយពិនិត្យមើលកហាបណៈទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ ពួកជនទាំងឡាយទើបសម្គាល់ថា ភ្នែករបស់ឧបាលិនោះនឹងឈឺចុកចាប់។ ក្នុងពាក្យថា ḍaṃsādīsu (របោមជាដើម) ពាក្យថា ḍaṃsā គឺ របោម (ឬរុយក្រហម)។ ពាក្យថា dukkhānaṃ គឺ ដែលទ្រាំទ្របានដោយលំបាក។ ពាក្យថា tibbānaṃ គឺ ដ៏ខ្លាំងក្លា (ក្រាស់ក្រែល)។ ពាក្យថា kharānaṃ គឺ ដ៏មុតស្រួច។ ពាក្យថា kaṭukānaṃ គឺ ដ៏គ្រោតគ្រាត ឬព្រោះមិនជាទីគាប់ចិត្ត ទើបប្រៀបដូចជាមានរសជាតិល្វីងជូរចត់។ ពាក្យថា asātānaṃ គឺ ដែលមិនផ្អែមល្ហែម (មិនជាទីត្រេកអរ)។ ពាក្យថា pāṇaharānaṃ គឺ ដែលនាំទៅនូវជីវិត (សម្លាប់ជីវិត)។

404. Sīmaṃ sammannatīti navaṃ sīmaṃ bandhati. Kurundiyaṃ pana udakukkhepaparicchindanepi dukkaṭaṃ vuttaṃ. Paripuṇṇavīsativassoti paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya paripuṇṇavīsativasso; gabbhavīsopi hi paripuṇṇavīsativassotveva saṅkhye gacchati. Yathāha –

៤០៤. ពាក្យថា sīmaṃ sammannatīti (សន្មតសីមា) គឺ ចងសីមាថ្មី។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា លោកពោលថា សូម្បីក្នុងការកំណត់ឧទកុក្ខេបៈ (ការវាត់ទឹក) ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ។ ពាក្យថា paripuṇṇavīsativasso (មានអាយុគ្រប់ ២០ ឆ្នាំ) គឺ មានអាយុគ្រប់ ២០ ឆ្នាំ រាប់ចាប់តាំងពីការកាន់បដិសន្ធិមក។ ពិតមែនហើយ សូម្បីបុគ្គលដែលមានអាយុ ២០ ឆ្នាំ ព្រមទាំងគភ៌ ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងចំនួនថា មានអាយុគ្រប់ ២០ ឆ្នាំដែរ។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា៖

‘‘Tena [Pg.136] kho pana samayena āyasmā kumārakassapo gabbhavīso upasampanno hoti. Atha kho āyasmato kumārakassapassa etadahosi – ‘bhagavatā paññattaṃ, na ūnavīsativasso puggalo upasampādetabboti. Ahañcamhi gabbhavīso upasampanno. Upasampanno nukhomhi, nanu kho upasampanno’ti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Yaṃ bhikkhave mātukucchimhi paṭhamaṃ cittaṃ uppannaṃ, paṭhamaṃ viññāṇaṃ pātubhūtaṃ tadupādāya sāvassa jāti. Anujānāmi, bhikkhave, gabbhavīsaṃ upasampādetu’’nti (mahāva. 124).

«សម័យនោះឯង ព្រះកុមារកស្សបៈដ៏មានអាយុ មានអាយុ ២០ ឆ្នាំទាំងគភ៌ បានឧបសម្បទាហើយ។ គ្រានោះ ព្រះកុមារកស្សបៈដ៏មានអាយុ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា “ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តិទុកថា បុគ្គលមានអាយុមិនទាន់គ្រប់ ២០ ឆ្នាំ ភិក្ខុមិនគb្បីឲ្យឧបសម្បទាឡើយ។ ឯអាត្មាអញ មានអាយុ ២០ ឆ្នាំទាំងគភ៌ បានឧបសម្បទាហើយ។ អាត្មាអញបានឧបសម្បទាហើយឬហ្ន៎ ឬថាមិនទាន់បានឧបសម្បទាទេ?”។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចិត្តដំបូងណាដែលកើតឡើងក្នុងផ្ទៃនៃមាតា វិញ្ញាណដំបូងណាដែលប្រាកដឡើង ការកើតរបស់ភិក្ខុនោះ គឺរាប់ចាប់តាំងពីវិញ្ញាណដំបូងនោះមក។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យបុគ្គលមានអាយុ ២០ ឆ្នាំទាំងគភ៌ ទទួលឧបសម្បទាបាន។»

Tattha yo dvādasamāse mātukucchismiṃ vasitvā mahāpavāraṇāya jāto, so tato paṭṭhāya yāva ekūnavīsatime vasse mahāpavāraṇā, taṃ atikkamitvā pāṭipade upasampādetabbo. Etenupāyena hāyanavaḍḍhanaṃ veditabbaṃ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ កុមារណាដែលនៅក្នុងផ្ទៃមាតាអស់ ១២ ខែ ហើយកើតក្នុងថ្ងៃមហាបវារណា កុមារនោះ រាប់ចាប់តាំងពីថ្ងៃកើតនោះទៅ រហូតដល់ថ្ងៃមហាបវារណាក្នុងឆ្នាំទី ១៩ កន្លងថ្ងៃនោះទៅ ក្នុងថ្ងៃបាតិបទ (រោច ១ កើត) គប្បីឲ្យឧបសម្បទាបាន។ គប្បីជ្រាបការថយ និងការចម្រើន ដោយឧបាយនេះឯង។

Porāṇakattherā pana ekūnavīsativassaṃ sāmaṇeraṃ nikkhamanīyapuṇṇamāsiṃ atikkamma pāṭipadadivase upasampādenti, taṃ kasmāti? Vuccate – ekasmiṃ vasse cha cātuddasikauposathā honti. Iti vīsatiyā vassesu cattāro māsā parihāyanti. Rājāno tatiye tatiye vasse vassaṃ ukkaḍḍhanti. Iti aṭṭhārasasu vassesu cha māsā vaḍḍhanti, tato uposathavasena parihīne cattāro māse apanetvā dve māsā avasesā honti, te dve māse gahetvā vīsativassāni paripuṇṇāni hontīti nikkaṅkhā hutvā nikkhamanīyapuṇṇamāsiṃ atikkamma pāṭipade upasampādenti. Ettha pana yo pavāretvā vīsativasso bhavissati, taṃ sandhāya ‘‘ekūnavīsativassa’’nti vuttaṃ. Tasmā yo mātukucchismiṃ dvādasamāse vasi, so ekavīsativasso hoti. Yo sattamāse vasi, so sattamāsādhikavīsativasso. Chamāsajāto pana na jīvati.

ចំណែកព្រះបុរាណត្ថេរទាំងឡាយ តែងឲ្យឧបសម្បទាដល់សាមណេរដែលមានអាយុ ១៩ ឆ្នាំ កន្លងថ្ងៃពេញបូណ៌មីជាថ្ងៃចេញវស្សា (nikkhamanīyapuṇṇamāsī) ក្នុងថ្ងៃបាតិបទ (រោច ១ កើត) សួរថា ព្រោះហេតុអ្វី? ឆ្លើយថា ក្នុងមួយឆ្នាំ មានថ្ងៃឧបោសថ ១៤ កើត (ចាតុទ្ទសី) ៦ ដង។ យ៉ាងនេះ ក្នុងរយៈពេល ២០ ឆ្នាំ ខែទាំងឡាយក៏ថយអស់ ៤ ខែ។ ព្រះរាជាទាំងឡាយ តែងលើកឆ្នាំ (អធិកមាស) ក្នុងឆ្នាំទី ៣ ៗ។ យ៉ាងនេះ ក្នុងរយៈពេល ១៨ ឆ្នាំ ខែទាំងឡាយក៏ចម្រើនឡើង ៦ ខែ។ ពីខែទាំងនោះ កាលបើដក ៤ ខែដែលថយទៅដោយអំណាចនៃថ្ងៃឧបោសថចេញហើយ ក៏នៅសល់ ២ ខែ ពួកលោកកាន់យក ២ ខែនោះ ហើយធ្វើឲ្យអាយុ ២០ ឆ្នាំពេញបរិបូណ៌ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពួកលោកមិនមានសេចក្តីសង្ស័យឡើយ ហើយឲ្យឧបសម្បទាក្នុងថ្ងៃបាតិបទ កន្លងថ្ងៃពេញបូណ៌មីជាថ្ងៃចេញវស្សាទៅ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា “ekūnavīsativassa” (មានអាយុ ១៩ ឆ្នាំ) ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពោលសំដៅលើសាមណេរណាដែលបវារណាហើយ នឹងមានអាយុ ២០ ឆ្នាំ។ ព្រោះហេតុនោះ សាមណេរណាដែលនៅក្នុងផ្ទៃមាតាអស់ ១២ ខែ សាមណេរនោះ ឈ្មោះថាមានអាយុ ២១ ឆ្នាំ។ សាមណេរណាដែលនៅក្នុងផ្ទៃមាតាអស់ ៧ ខែ សាមណេរនោះ ឈ្មោះថាមានអាយុ ២០ ឆ្នាំ លើស ៧ ខែ។ ចំណែកកុមារដែលកើតក្នុងខែទី ៦ មិនរស់ឡើយ។

406. Anāpatti ūnavīsativassaṃ paripuṇṇavīsativassasaññīti ettha kiñcāpi upasampādentassa anāpatti, puggalo pana anupasampannova hoti. Sace pana so dasavassaccayena aññaṃ upasampādeti, tañce muñcitvā gaṇo pūrati, sūpasampanno. Sopi ca yāva na jānāti, tāvassa neva saggantarāyo [Pg.137] na mokkhantarāyo, ñatvā pana puna upasampajjitabbaṃ. Sesaṃ uttānameva.

៤០៦. ក្នុងពាក្យថា anāpatti ūnavīsativassaṃ paripuṇṇavīsativassasaññī (មិនមានអាបត្តិ ដល់ភិក្ខុអ្នកឲ្យឧបសម្បទាដល់បុគ្គលមានអាយុមិនទាន់គ្រប់ ២០ ឆ្នាំ ដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាមានអាយុគ្រប់ ២០ ឆ្នាំ) ក្នុងទីនេះ សូម្បីភិក្ខុអ្នកឲ្យឧបសម្បទាមិនមានអាបត្តិក៏ដោយ តែបុគ្គលនោះ មិនបានជាឧបសម្បន្ន (មិនបានជាភិក្ខុ) ឡើយ។ ប្រសិនបើបុគ្គលនោះ កន្លងទៅ ១០ វស្សា ហើយឲ្យឧបសម្បទាដល់បុគ្គលដទៃ បើលើកលែងបុគ្គលនោះចេញ ហើយគណៈពេញបរិបូណ៌ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាបានឧបសម្បទាដោយល្អ។ សូម្បីបុគ្គលនោះ ដរាបណាមិនទាន់ដឹង (ថាមិនទាន់ជាភិក្ខុ) ដរាបនោះ មិនមានអន្តរាយដល់សួគ៌ មិនមានអន្តរាយដល់ព្រះនិព្វានឡើយ តែបើដឹងហើយ គប្បីទទួលឧបសម្បទាម្តងទៀត។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ,

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កិរិយៈ សញ្ញាវិមោក្ខៈ សចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម

Vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

វចីកម្ម ចិត្ត ៣ វេទនា ៣។

Ūnavīsativassasikkhāpadaṃ pañcamaṃ.

អូនវីសតិវស្សសិក្ខាបទ ទី៥ ចប់ហើយ។

6. Theyyasatthasikkhāpadavaṇṇanā

៦. សេចក្តីអធិប្បាយថេយ្យសត្ថសិក្ខាបទ

407. Chaṭṭhe – paṭiyālokanti sūriyālokassa paṭimukhaṃ; pacchimadisanti attho. Kammiyāti suṅkaṭṭhāne kammikā.

៤០៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ នោះ ពាក្យថា paṭiyālokaṃ សេចក្ដីថា ទីចំពោះមុខនៃពន្លឺព្រះអាទិត្យ គឺទិសខាងលិច នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា kammiyā សេចក្ដីថា ពួកអ្នកធ្វើការងារក្នុងកន្លែងយកពន្ធ។

409. Rājānaṃ vā theyyaṃ gacchantīti rājānaṃ vā thenetvā vañcetvā rañño santakaṃ kiñci gahetvā idāni na tassa dassāmāti gacchanti.

៤០៩. ពាក្យថា rājānaṃ vā theyyaṃ gacchanti សេចក្ដីថា ពួកជនដែលលួច ឬបោកប្រាស់ព្រះរាជា ឬក៏កាន់យកទ្រព្យសម្បត្តិណាមួយរបស់ព្រះរាជា ហើយដើរទៅដោយគិតថា 'ឥឡូវនេះ យើងនឹងមិនប្រគល់ទ្រព្យនោះថ្វាយទ្រង់ឡើយ'។

411. Visaṅketenāti kālavisaṅketena divasavisaṅketena ca gacchato anāpatti. Maggavisaṅketena pana aṭavivisaṅketena vā āpattiyeva. Sesamettha bhikkhunivagge vuttanayattā uttānatthameva. Theyyasatthasamuṭṭhānaṃ – kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៤១១. ពាក្យថា visaṅketena សេចក្ដីថា មិនមានអាបត្តិដល់ភិក្ខុដែលដើរទៅដោយការខុសប្ដេជ្ញាខាងពេលវេលា ឬខុសប្ដេជ្ញាខាងថ្ងៃ។ ប៉ុន្តែ បើដើរទៅដោយខុសប្ដេជ្ញាខាងផ្លូវ ឬខុសប្ដេជ្ញាខាងព្រៃ ត្រូវអាបត្តិពិតប្រាកដ។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ មានន័យច្បាស់លាស់ហើយ ព្រោះមានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងភិក្ខុនីវគ្គ (ក្នុងសំវិធានសិក្ខាបទ)។ ថេយ្យសត្ថសិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចតទៅ៖ កើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត និងកើតឡើងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត, ជាកិរិយា, សញ្ញាវិមោក្ខ, សចិត្តកៈ, បណ្ណត្តិវជ្ជៈ, កាយកម្ម, វចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Theyyasatthasikkhāpadaṃ chaṭṭhaṃ.

ថេយ្យសត្ថសិក្ខាបទ ទី៦ ចប់ហើយ។

7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā

៧. សេចក្តីអធិប្បាយសំវិធានសិក្ខាបទ

412. Sattame – padhūpento nisīdīti pajjhāyanto attānaṃyeva paribhāsanto nisīdi. Nāyyo so bhikkhu maṃ nippātesīti ayyo ayaṃ bhikkhu maṃ na nikkhāmesi; na maṃ gahetvā agamāsīti attho. Sesamettha bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhānasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.

៤១២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ នោះ ពាក្យថា padhūpento nisīdi សេចក្ដីថា អង្គុយត្រិះរិះខ្វល់ខ្វាយ ទាំងបន្ទោសខ្លួនឯង។ ពាក្យថា nāyyo so bhikkhu maṃ nippātesi សេចក្ដីថា 'លោកម្ចាស់ ភិក្ខុនេះមិនបាននាំខ្ញុំចេញទៅទេ មិនបាននាំខ្ញុំទៅជាមួយឡើយ' នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម គប្បីដឹងតាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងសិក្ខាបទស្ដីពីការបបួលគ្នាដើរផ្លូវទៅជាមួយភិក្ខុនី។

Saṃvidhānasikkhāpadaṃ sattamaṃ.

សំវិធានសិក្ខាបទ ទី៧ ចប់ហើយ។

8. Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

៨. សេចក្តីអធិប្បាយអរិដ្ឋសិក្ខាបទ

417. Aṭṭhame [Pg.138] – gaddhe bādhayiṃsūti gaddhabādhino; gaddhabādhino pubbapurisā assāti gaddhabādhipubbo, tassa gaddhabādhipubbassa gijjhaghātakakulappasutassāti attho.

៤១៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៨ នោះ ពាក្យថា gaddhabādhino សេចក្ដីថា ពួកជនដែលបៀតបៀនសម្លាប់សត្វត្មាត។ ពាក្យថា gaddhabādhipubbo សេចក្ដីថា បុគ្គលដែលមានបុព្វបុរសជាអ្នកបៀតបៀនសម្លាប់សត្វត្មាត។ ពាក្យថា gaddhabādhipubbassa នោះ សេចក្ដីថា ភិក្ខុអរិដ្ឋនោះកើតក្នុងត្រកូលអ្នកសម្លាប់សត្វត្មាត។

Saggamokkhānaṃ antarāyaṃ karontīti antarāyikā. Te kammakilesavipākaupavādaāṇāvītikkamavasena pañcavidhā. Tattha pañcānantariyakammā kammantarāyikā nāma. Tathā bhikkhunīdūsakakammaṃ, taṃ pana mokkhasseva antarāyaṃ karoti, na saggassa. Niyatamicchādiṭṭhidhammā kilesantarāyikā nāma. Paṇḍakatiracchānagataubhatobyañjanakānaṃ paṭisandhidhammā vipākantarāyikā nāma. Ariyūpavādā upavādantarāyikā nāma, te pana yāva ariye na khamāpenti tāvadeva, na tato paraṃ. Sañcicca āpannā āpattiyo āṇāvītikkamantarāyikā nāma, tāpi yāva bhikkhubhāvaṃ vā paṭijānāti, na vuṭṭhāti vā na deseti vā tāvadeva, na tato paraṃ.

ធម៌ទាំងឡាយណាដែលធ្វើនូវអន្តរាយដល់សួគ៌និងព្រះនិព្វាន ធម៌ទាំងនោះឈ្មោះថា អន្តរាយិកធម៌។ អន្តរាយិកធម៌ទាំងនោះមាន ៥ ប្រការ គឺដោយអំណាចនៃកម្ម កិលេស វិបាក ឧបវាទ និងអាណាវីតិក្កមៈ។ ក្នុងអន្តរាយិកធម៌ទាំងនោះ កម្មជាអនន្តរិយកម្ម ៥ ឈ្មោះថា កម្មន្តរាយិកធម៌។ ព្រមទាំងកម្មដែលប្រទូស្តចំពោះភិក្ខុនី ក៏ដូច្នោះដែរ ប៉ុន្តែកម្មនោះធ្វើអន្តរាយដល់ព្រះនិព្វានប៉ុណ្ណោះ មិនធ្វើអន្តរាយដល់សួគ៌ឡើយ។ ធម៌គឺនិយតមិច្ឆាទិដ្ឋិ ឈ្មោះថា កិលេសន្តរាយិកធម៌។ បដិសន្ធិធម៌របស់ពួកបណ្ឌកៈ សត្វតិរច្ឆាន និងឧភតោព្យញ្ជនកៈ ឈ្មោះថា វិបាកន្តរាយិកធម៌។ ការពោលបង្កាច់ព្រះអរិយបុគ្គល ឈ្មោះថា ឧបវាទន្តរាយិកធម៌ ប៉ុន្តែឧបវាទនោះធ្វើអន្តរាយត្រឹមតែក្នុងកាលដែលមិនទាន់សូមខមាទោសចំពោះព្រះអរិយបុគ្គលប៉ុណ្ណោះ ហួសពីនោះទៅមិនធ្វើអន្តរាយឡើយ។ អាបត្តិទាំងឡាយដែលភិក្ខុចូលទៅត្រូវដោយចេតនា ឈ្មោះថា អាណាវីតិក្កមន្តរាយិកធម៌ សូម្បីតែអាបត្តិនោះ ក៏ធ្វើអន្តរាយត្រឹមតែក្នុងកាលដែលភិក្ខុនៅតែប្ដេជ្ញាខ្លួនជាភិក្ខុ ឬមិនទាន់ចេញចាកអាបត្តិ ឬមិនទាន់សម្ដែងអាបត្តិប៉ុណ្ណោះ ហួសពីនោះទៅមិនធ្វើអន្តរាយឡើយ។

Tatrāyaṃ bhikkhu bahussuto dhammakathiko sesantarāyike jānāti, vinaye pana akovidattā paṇṇattivītikkamantarāyike na jānāti, tasmā rahogato evaṃ cintesi – ‘‘ime āgārikā pañca kāmaguṇe paribhuñjantā sotāpannāpi sakadāgāminopi anāgāminopi honti, bhikkhūpi manāpikāni cakkhuviññeyyāni rūpāni passanti…pe… kāyaviññeyye phoṭṭhabbe phusanti, mudukāni attharaṇapāvuraṇādīni paribhuñjanti, etaṃ sabbaṃ vaṭṭati. Kasmā itthirūpā…pe… itthiphoṭṭhabbā eva na vaṭṭanti, etepi vaṭṭantī’’ti. Evaṃ rasena rasaṃ saṃsanditvā sacchandarāgaparibhogañca nicchandarāgaparibhogañca ekaṃ katvā thūlavākehi saddhiṃ atisukhumasuttaṃ ghaṭento viya sāsapena saddhiṃ sineruṃ upasaṃharanto viya pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppādetvā ‘‘kiṃ bhagavatā mahāsamuddaṃ bandhantena viya mahatā ussāhena paṭhamapārājikaṃ paññattaṃ, natthi ettha doso’’ti sabbaññutaññāṇena saddhiṃ paṭivirujjhanto bhabbapuggalānaṃ āsaṃ chindanto jinassa āṇācakke pahāramadāsi. Tenāha – ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī’’tiādi.

ក្នុងអន្តរាយិកធម៌ទាំងនោះ ភិក្ខុអរិដ្ឋនេះជាពហុស្សូត ជាធម្មកថិក ដឹងច្បាស់នូវអន្តរាយិកធម៌ដទៃទៀត ប៉ុន្តែព្រោះតែខ្លួនមិនឈ្លាសវៃក្នុងវិន័យ ទើបមិនដឹងនូវអន្តរាយិកធម៌គឺការល្មើសនឹងព្រះបញ្ញត្តិ ហេតុនោះ កាលដែលទៅនៅក្នុងទីស្ងាត់ ទើបគិតយ៉ាងនេះថា «ពួកគ្រហស្ថទាំងនេះ កាលបរិភោគកាមគុណទាំង ៥ ក៏នៅតែជាព្រះសោតាបន្នខ្លះ ព្រះសកទាគាមីខ្លះ ព្រះអនាគាមីខ្លះបាន សូម្បីពួកភិក្ខុក៏មើលឃើញនូវរូបជាទីគាប់ចិត្តដែលដឹងបានដោយចក្ខុ...ពាល់ត្រូវនូវផោដ្ឋព្វៈដែលដឹងបានដោយកាយ បរិភោគនូវគ្រឿងកម្រាលនិងគ្រឿងដណ្ដប់ដ៏ទន់ជាដើម របស់ទាំងអស់នេះក៏គួរបាន ចុះហេតុអ្វីបានជាមានតែរូបស្រី...ផោដ្ឋព្វៈស្រីប៉ុណ្ណោះដែលមិនគួរ សូម្បីតែរបស់ទាំងនេះក៏គួរដែរ»។ ភិក្ខុនោះប្រៀបធៀបរសគឺការបរិភោគកាមគុណដែលមានទោស ទៅនឹងរសគឺការប្រើប្រាស់បច្ច័យបួនដែលមិនមានទោស ដោយការច្របូកច្របល់គ្នា ហើយធ្វើការបរិភោគដែលប្រកបដោយឆន្ទរាគ និងការបរិភោគដែលមិនមានឆន្ទរាគឲ្យទៅជាតែមួយ ដូចជាការយកសរសៃអំបោះដ៏ល្អិតល្អន់ទៅតភ្ជាប់នឹងសរសៃធ្មេញដ៏ធំ ឬដូចជាការយកភ្នំព្រះសុមេរុទៅប្រៀបធៀបនឹងគ្រាប់ស្ពៃ ភិក្ខុនោះបង្កើតនូវមិច្ឆាទិដ្ឋិដ៏លាមក ហើយគិតថា «ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តបឋមបារាជិកដោយសេចក្ដីព្យាយាមដ៏ធំធេង ដូចជាការសង់ទំនប់ទប់មហាសមុទ្រ ក្នុងរឿងមេថុនធម្មនេះមិនមានទោសឡើយ» ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាប្រឆាំងនឹងសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ផ្ដាច់បង់នូវសេចក្ដីសង្ឃឹមរបស់ពួកភព្វបុគ្គល ឈ្មោះថាបានវាយប្រហារទៅលើអាណាចក្ររបស់ព្រះជិនស្រី។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ខ្ញុំដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងហើយ យ៉ាងនេះ...» ជាដើម។

Aṭṭhikaṅkalūpamātiādimhi [Pg.139] aṭṭhikaṅkalūpamā appassādaṭṭhena. Maṃsapesūpamā bahusādhāraṇaṭṭhena. Tiṇukkūpamā anudahanaṭṭhena. Aṅgārakāsūpamā mahābhitāpanaṭṭhena. Supinakūpamā ittarapaccupaṭṭhānaṭṭhena. Yācitakūpamā tāvakālikaṭṭhena. Rukkhaphalūpamā sabbaṅgapaccaṅgapalibhañjanaṭṭhena. Asisūnūpamā adhikuṭṭanaṭṭhena. Sattisūlūpamā vinivijjhanaṭṭhena. Sappasirūpamā sāsaṅkasappaṭibhayaṭṭhenāti ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana papañcasūdaniyaṃ majjhimaṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. 1.234 ādayo; 2.42 ādayo) gahetabbo. Evaṃ byākhoti evaṃ viya kho. Sesamettha pubbe vuttanayattā uttānameva.

ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា aṭṭhikaṅkalūpamā គប្បីដឹងសេចក្ដីយ៉ាងនេះ៖ កាមទាំងឡាយមានឧបមាដូចជាកង់ឆ្អឹង ព្រោះមានសេចក្ដីត្រេកអរតិចតួច។ មានឧបមាដូចជាដុំសាច់ ព្រោះជាធម្មតាត្រូវចែករំលែកដល់សត្វជាច្រើន។ មានឧបមាដូចជាគប់ស្មៅ ព្រោះតែងតែឆេះរោលរាលតាមលំដាប់។ មានឧបមាដូចជារណ្តៅរងើកភ្លើង ព្រោះធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយជាខ្លាំង។ មានឧបមាដូចជាយល់សប្តិ ព្រោះលេចឡើងត្រឹមតែមួយរំពេច។ មានឧបមាដូចជារបស់ខ្ចីគេ ព្រោះប្រើប្រាស់បានត្រឹមតែមួយគ្រា។ មានឧបមាដូចជាផ្លែឈើ ព្រោះជាហេតុបំបាក់នូវអវយវៈធំតូចទាំងអស់។ មានឧបមាដូចជាដាវនិងចង្កឹង ព្រោះជាគ្រឿងកាត់សម្លាប់។ មានឧបមាដូចជាលំពែងនិងឈើស្រួច ព្រោះជាគ្រឿងចាក់ទម្លុះ។ មានឧបមាដូចជាក្បាលពស់វែក ព្រោះប្រកបដោយសេចក្ដីខ្លាចរអានិងភ័យអន្តរាយ នេះជាសេចក្ដីសង្ខេបក្នុងអដ្ឋកថានេះ។ ចំណែកឯសេចក្ដីពិស្ដារ គប្បីរកមើលក្នុងគម្ពីរបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ។ ពាក្យថា evaṃ byākho សេចក្ដីថា ហាក់ដូចជាដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះឯង។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ណាស់ ព្រោះមានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងកាលមុន។

Samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ – kāyavācācittato samuṭṭhāti, akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សមនុភាសនសមុដ្ឋាន គឺ៖ កើតឡើងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត, ជាអកិរិយា, សញ្ញាវិមោក្ខ, សចិត្តកៈ, លោកវជ្ជៈ, កាយកម្ម, វចីកម្ម, អកុសលចិត្ត, ទុក្ខវេទនា។

Ariṭṭhasikkhāpadaṃ aṭṭhamaṃ.

អរិដ្ឋសិក្ខាបទ ទី៨ ចប់ហើយ។

9. Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā

៩. សេចក្តីអធិប្បាយឧក្ខិត្តសម្ភោគសិក្ខាបទ

424-5. Navame – akaṭānudhammenāti anudhammo vuccati āpattiyā adassane vā appaṭikamme vā pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge vā dhammena vinayena satthusāsanena ukkhittakassa anulomavattaṃ disvā katā osāraṇā; so osāraṇasaṅkhāto anudhammo yassa na kato, ayaṃ akaṭānudhammo nāma, tādisena saddhinti attho. Tenevassa padabhājane ‘‘akaṭānudhammo nāma ukkhitto anosārito’’ti vuttaṃ.

៤២៤-៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៩ នោះ ពាក្យថា akaṭānudhammena សេចក្ដីថា ពាក្យថា anudhammo សំដៅលើការដែលសង្ឃបានឃើញវត្តដ៏សមគួររបស់ភិក្ខុដែលសង្ឃបានបណ្ដេញចេញ ព្រោះមិនឃើញអាបត្តិ ឬមិនកែខៃអាបត្តិ ឬមិនលះបង់មិច្ឆាទិដ្ឋិដ៏លាមក ហើយធ្វើការបញ្ចូលភិក្ខុនោះមកក្នុងសង្ឃវិញ ដោយធម៌ ដោយវិន័យ ដោយពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា។ ភិក្ខុណាដែលសង្ឃមិនទាន់បានធ្វើអូសារណាកម្មនោះទេ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា akaṭānudhammo ពាក្យថា akaṭānudhammena គឺសំដៅលើការរួមរស់ជាមួយភិក្ខុបែបនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងបទភាជនីថា «ដែលឈ្មោះថា akaṭānudhammo គឺភិក្ខុដែលសង្ឃបណ្ដេញចេញហើយ មិនទាន់បានបញ្ចូលមកវិញ»។

Deti vā paṭiggaṇhāti vāti ekapayogena bahumpi dadato vā gaṇhato vā ekaṃ pācittiyaṃ. Vicchinditvā vicchinditvā dentassa ca gaṇhantassa ca payogagaṇanāya pācittiyāni. Sesamettha uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

ពាក្យថា deti vā paṭiggaṇhāti vā សេចក្ដីថា កាលបើភិក្ខុប្រគល់ឲ្យ ឬទទួលយកអាមិសៈសូម្បីច្រើនដោយការព្យាយាមតែមួយដង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែមួយ។ ចំណែកភិក្ខុដែលប្រគល់ឲ្យ ឬទទួលយកដោយការកាត់ផ្ដាច់ជាចំណែកៗ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយទៅតាមចំនួននៃការវាយប្រហារ។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ណាស់។ សមុដ្ឋានទាំង ៣ គឺ៖ ជាកិរិយា, សញ្ញាវិមោក្ខ, សចិត្តកៈ, បណ្ណត្តិវជ្ជៈ, កាយកម្ម, វចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Ukkhittasambhogasikkhāpadaṃ navamaṃ.

ឧក្ខិត្តសម្ភោគសិក្ខាបទ ទី៩ ចប់ហើយ។

10. Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā

១០. សេចក្តីអធិប្បាយកណ្ដកសិក្ខាបទ

428. Dasame [Pg.140] – diṭṭhigataṃ uppannanti ariṭṭhassa viya etassāpi ayoniso ummujjantassa uppannaṃ. Nāsetūti ettha tividhā nāsanā – saṃvāsanāsanā, liṅganāsanā, daṇḍakammanāsanāti. Tattha āpattiyā adassanādīsu ukkhepanā saṃvāsanāsanā nāma. ‘‘Dūsako nāsetabbo (pārā. 66) mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti (pārā. 384) ayaṃ liṅganāsanā nāma. ‘‘Ajjatagge te āvuso samaṇuddesa na ceva so bhagavā satthā apadisitabbo’’ti ayaṃ daṇḍakammanāsanā nāma. Ayaṃ idha adhippetā. Tenāha – ‘‘evañca pana bhikkhave nāsetabbo…pe… vinassā’’ti. Tattha carāti gaccha. Pireti para amāmaka. Vinassāti nassa; yattha te na passāma, tattha gacchāti.

៤២៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ នោះ ពាក្យថា diṭṭhigataṃ uppannaṃ សេចក្ដីថា មិច្ឆាទិដ្ឋិកើតឡើងដល់សាមណេរកណ្ដកៈនេះ ព្រោះការត្រិះរិះដោយឧបាយមិនសម្រេច ដូចជាភិក្ខុអរិដ្ឋដែរ។ ពាក្យថា nāsetu ក្នុងទីនេះ ការបណ្ដេញចេញមាន ៣ យ៉ាងគឺ៖ សំវាសនាសនៈ, លិង្គនាសនៈ, និងទណ្ឌកម្មនាសនៈ។ ក្នុងនាសនៈទាំង ៣ នោះ ការបណ្ដេញចេញព្រោះមិនឃើញអាបត្តិជាដើម ឈ្មោះថា សំវាសនាសនៈ។ ការបណ្ដេញចេញដោយពាក្យថា «សាមណេរអ្នកប្រទូស្ត គប្បីបណ្ដេញចេញ» ឬ «ចូរអ្នកទាំងឡាយបណ្ដេញភិក្ខុនីឈ្មោះមេត្តិយាចេញ» នេះឈ្មោះថា លិង្គនាសនៈ។ ការបណ្ដេញចេញដោយពាក្យថា «ម្នាលសាមណេរ ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ អ្នកមិនត្រូវអាងចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះថាជាព្រះសាស្តាឡើយ» នេះឈ្មោះថា ទណ្ឌកម្មនាសនៈ។ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ សំដៅយកទណ្ឌកម្មនាសនៈនេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ម្យ៉ាងទៀត សាមណេរនោះ សង្ឃគប្បីបណ្ដេញចេញយ៉ាងនេះ... ចូរវិនាសទៅ»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា cara សេចក្ដីថា ចូរទៅចុះ។ ពាក្យថា pire សេចក្ដីថា នែបុគ្គលដទៃ នែអ្នកមិនមែនជាទីស្រឡាញ់។ ពាក្យថា vinassa សេចក្ដីថា ចូរវិនាសទៅ គឺចូរទៅកាន់ទីកន្លែងណាដែលពួកយើងមើលមិនឃើញអ្នកចុះ។

429. Upalāpeyyāti saṅgaṇheyya. Upaṭṭhāpeyyāti tena attano upaṭṭhānaṃ kārāpeyya. Sesaṃ ariṭṭhasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.

៤២៩. ពាក្យថា upalāpeyya សេចក្ដីថា គប្បីសង្គ្រោះ។ ពាក្យថា upaṭṭhāpeyya សេចក្ដីថា គប្បីឲ្យសាមណេរនោះធ្វើការបម្រើខ្លួន។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម គប្បីដឹងតាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងអរិដ្ឋសិក្ខាបទ។

Kaṇṭakasikkhāpadaṃ dasamaṃ.

កណ្ដកសិក្ខាបទ ទី១០ ចប់ហើយ។

Samatto vaṇṇanākkamena sappāṇakavaggo sattamo.

សប្បាណកវគ្គ ទី៧ ដែលមានការអធិប្បាយតាមលំដាប់ ចប់សព្វគ្រប់ហើយ។

8. Sahadhammikavaggo

៨. សហធម្មិកវគ្គ

1. Sahadhammikasikkhāpadavaṇṇanā

១. សេចក្តីអធិប្បាយសហធម្មិកសិក្ខាបទ

434. Sahadhammikavaggassa paṭhamasikkhāpade – etasmiṃ sikkhāpadeti etasmiṃ sikkhāpade yaṃ vuttaṃ, taṃ na tāva sikkhissāmi. Āpatti pācittiyassāti ettha pana vācāya vācāya āpatti veditabbā. Sikkhamānena bhikkhave bhikkhunāti ovādaṃ sirasā sampaṭicchitvā sikkhitukāmeneva hutvā ājānitabbañceva pucchitabbañca upaparikkhitabbañca. Sesamettha dubbacasikkhāpade vuttanayeneva padatthato veditabbaṃ. Vinicchayato uttānameva.

៤៣៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នៃសហធម្មិកវគ្គ ពាក្យថា etasmiṃ sikkhāpade សេចក្ដីថា «សិក្ខាបទណាដែលអ្នកទាំងឡាយបានពោលហើយ ខ្ញុំនឹងមិនទាន់សិក្សាក្នុងសិក្ខាបទនោះឡើយ»។ ក្នុងពាក្យថា āpatti pācittiyassāya នេះ គប្បីដឹងថា ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរាល់ម៉ាត់ៗ។ ពាក្យថា sikkhamānena bhikkhave bhikkhunā សេចក្ដីថា ភិក្ខុដែលទទួលយកឱវាទដោយគោរព ហើយជាអ្នកចង់សិក្សាពិតប្រាកដ គប្បីដឹងផង គប្បីសួរផង គប្បីពិចារណាផង។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ ដោយអត្ថនៃបទ គប្បីដឹងតាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងទុព្វចសិក្ខាបទ។ ចំណែកឯការវិនិច្ឆ័យ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សមុដ្ឋានទាំង ៣ គឺ៖ ជាកិរិយា, សញ្ញាវិមោក្ខ, សចិត្តកៈ, លោកវជ្ជៈ, កាយកម្ម, វចីកម្ម, អកុសលចិត្ត, ទុក្ខវេទនា។

Sahadhammikasikkhāpadaṃ paṭhamaṃ.

សហធម្មិកសិក្ខាបទ ទី១ ចប់ហើយ។

2. Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā

២. សេចក្តីអធិប្បាយវិលេខនសិក្ខាបទ

438. Dutiye [Pg.141] – vinayakathaṃ kathetīti vinayakathā nāma kappiyākappiyaāpattānāpattisaṃvarapahānapaṭisaṃyuttakathā, taṃ katheti. Vinayassa vaṇṇaṃ bhāsatīti vinayassa vaṇṇo nāma pañcannampi sattannampi āpattikkhandhānaṃ vasena mātikaṃ nikkhipitvā padabhājanena vaṇṇanā, taṃ bhāsati. Vinayapariyattiyā vaṇṇaṃ bhāsatīti vinayaṃ pariyāpuṇantānaṃ vinayapariyattimūlakaṃ vaṇṇaṃ guṇaṃ ānisaṃsaṃ bhāsati. Vinayadharo hi vinayapariyattimūlake pañcānisaṃse chānisaṃse sattānisaṃse aṭṭhānisaṃse navānisaṃse dasānisaṃse ekādasānisaṃse ca labhati te sabbe bhāsatīti attho. Katame pañcānisaṃse labhatīti? Attano sīlakkhandhasuguttiādike. Vuttañhetaṃ –

៤៣៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ២ នោះ ពាក្យថា vinayakathaṃ katheti សេចក្ដីថា ពាក្យថា វិន័យកថា សំដៅលើពាក្យសម្ដីដែលទាក់ទងនឹងរបស់ដែលគួរនិងមិនគួរ អាបត្តិនិងមិនមែនអាបត្តិ ការសង្រួមនិងការលះបង់ ភិក្ខុនោះសម្ដែងនូវវិន័យកថានោះ។ ពាក្យថា vinayassa vaṇṇaṃ bhāsati សេចក្ដីថា ពាក្យថា គុណនៃវិន័យ សំដៅលើការលើកយកមាតិកាមកតម្កល់ទុក ហើយពន្យល់ដោយបទភាជនី ដោយអំណាចនៃគំនរអាបត្តិទាំង ៥ ឬគំនរអាបត្តិទាំង ៧ ភិក្ខុនោះពោលនូវគុណនៃវិន័យនោះ។ ពាក្យថា vinayapariyattiyā vaṇṇaṃ bhāsati សេចក្ដីថា ភិក្ខុនោះពោលនូវគុណ សេចក្ដីល្អ និងអានិសង្សដែលមានការរៀនសូត្រវិន័យជាមូលដ្ឋាន សម្រាប់ពួកបុគ្គលដែលរៀនសូត្រនូវវិន័យបិដក។ ព្រោះថា ភិក្ខុទ្រទ្រង់វិន័យ តែងតែបានទទួលនូវអានិសង្ស ៥ យ៉ាង អានិសង្ស ៦ យ៉ាង អានិសង្ស ៧ យ៉ាង អានិសង្ស ៨ យ៉ាង អានិសង្ស ៩ យ៉ាង អានិសង្ស ១០ យ៉ាង និងអានិសង្ស ១១ យ៉ាង ដែលមានការរៀនសូត្រវិន័យជាមូលដ្ឋាន ភិក្ខុនោះពោលនូវអានិសង្សទាំងអស់នោះ នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ សួរថា ភិក្ខុទ្រទ្រង់វិន័យតែងបានទទួលអានិសង្ស ៥ យ៉ាង តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺអានិសង្សមានការរក្សាសីលក្ខន្ធរបស់ខ្លួនឲ្យល្អជាដើម។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកនូវពាក្យនេះថា៖

‘‘Pañcime, bhikkhave, ānisaṃsā vinayadhare puggale – attano sīlakkhandho sugutto hoti surakkhito, kukkuccapakatānaṃ paṭisaraṇaṃ hoti, visārado saṅghamajjhe voharati, paccatthike sahadhammena suniggahitaṃ niggaṇhāti, saddhammaṭṭhitiyā paṭipanno hotī’’ti (pari. 325).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អានិសង្ស ៥ យ៉ាងនេះ តែងមានដល់បុគ្គលអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ គឺ សីលក្ខន្ធរបស់ខ្លួន ឈ្មោះថាបានគ្រប់គ្រងល្អ បានរក្សាល្អ ១ ជាទីពឹងផ្អែករបស់ពួកភិក្ខុអ្នកមានសេចក្ដីសង្ស័យ ១ ជាអ្នកក្លាហាននិយាយក្នុងកណ្ដាលជំនុំសង្ឃ ១ តែងសង្កត់សង្កិននូវពួកសត្រូវដោយធម៌ដ៏សមគួរ ១ ជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីភាពតាំងនៅមាំមួននៃព្រះសទ្ធម្ម ១»។

Kathamassa attano sīlakkhandho sugutto hoti surakkhito? Idhekacco bhikkhu āpattiṃ āpajjanto chahākārehi āpajjati – alajjitā, aññāṇatā, kukkuccapakatatā, akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā, satisammosāti.

ចុះសីលក្ខន្ធរបស់ភិក្ខុទ្រទ្រង់វិន័យនោះ ឈ្មោះថាបានគ្រប់គ្រងល្អ បានរក្សាល្អ តើដូចម្ដេច? ក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុខ្លះកាលត្រូវអាបត្តិ តែងត្រូវដោយអាការៈ ៦ យ៉ាង គឺ៖ ព្រោះភាពជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីខ្មាស ១, ព្រោះភាពជាអ្នកមិនដឹង ១, ព្រោះភាពជាអ្នកមានសេចក្ដីសង្ស័យ ១, ព្រោះសំគាល់ក្នុងរបស់ដែលមិនគួរថាគួរ ១, ព្រោះសំគាល់ក្នុងរបស់ដែលគួរថាមិនគួរ ១, ព្រោះការភ្លេចស្មារតី ១។

Kathaṃ alajjitāya āpattiṃ āpajjati? Akappiyabhāvaṃ jānantoyeva madditvā vītikkamaṃ karoti. Vuttampi cetaṃ –

ចុះភិក្ខុត្រូវអាបត្តិព្រោះភាពជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីខ្មាស តើដូចម្ដេច? ភិក្ខុដឹងច្បាស់នូវរបស់ដែលមិនគួរនោះឯង ហើយនៅតែរំលងព្រះបញ្ញត្តិ ធ្វើការល្មើសទៅទៀត។ សូម្បីតែពាក្យនេះ ក៏មានសម្ដែងទុកមកហើយថា៖

‘‘Sañcicca āpattiṃ āpajjati, āpattiṃ parigūhati;

Agatigamanañca gacchati, ediso vuccati alajjipuggalo’’ti. (pari. 359);

«បុគ្គលណាដឹងខ្លួនជាមុន ហើយត្រូវអាបត្តិ លាក់បាំងអាបត្តិផង ដើរទៅកាន់អគតិគមនៈផង បុគ្គលបែបនេះ ហៅថា អលជ្ជីបុគ្គល។»

Kathaṃ aññāṇatāya āpajjati? Aññāṇapuggalo hi mando momūho kattabbākattabbaṃ ajānanto akattabbaṃ karoti, kattabbaṃ virādheti; evaṃ aññāṇatāya āpajjati.

តើការត្រូវអាបត្តិព្រោះសេចក្ដីមិនដឹង តើដូចម្ដេច? គឺថា បុគ្គលអ្នកមិនដឹង ជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ វង្វេងវង្វាន់ មិនដឹងនូវកិច្ចការដែលគួរធ្វើ និងមិនគួរធ្វើ ក៏ធ្វើនូវកិច្ចការដែលមិនគួរធ្វើ ធ្វើឲ្យខូចខាតនូវកិច្ចការដែលគួរធ្វើ ត្រូវអាបត្តិព្រោះសេចក្ដីមិនដឹង យ៉ាងនេះឯង។

Kathaṃ [Pg.142] kukkuccapakatatāya āpajjati? Kappiyākappiyaṃ nissāya kukkucce uppanne vinayadharaṃ pucchitvā kappiyañce kattabbaṃ siyā, akappiyañce na kattabbaṃ, ayaṃ pana ‘‘vaṭṭatī’’ti madditvā vītikkamatiyeva; evaṃ kukkuccapakatatāya āpajjati.

តើការត្រូវអាបត្តិព្រោះភាពជាអ្នកមានសេចក្ដីសង្ស័យជាប្រក្រតី តើដូចម្ដេច? គឺថា កាលបើមានសេចក្ដីសង្ស័យកើតឡើង អាស្រ័យលើរបស់គួរ និងមិនគួរ ភិក្ខុគួរតែសួរដេញដោលនឹងព្រះវិន័យធរ បើជាកប្បិយវត្ថុ ទើបគួរធ្វើ បើជាអកប្បិយវត្ថុ មិនគួរធ្វើឡើយ តែភិក្ខុនេះយល់ថា «គួរ» ហើយក៏រំលោភបំពានកន្លងហួសទៅតែម្ដង ត្រូវអាបត្តិព្រោះភាពជាអ្នកមានសេចក្ដីសង្ស័យជាប្រក្រតី យ៉ាងនេះឯង។

Kathaṃ akappiye kappiyasaññitāya āpajjati? Acchamaṃsaṃ sūkaramaṃsanti khādati, dīpimaṃsaṃ migamaṃsanti khādati, akappiyabhojanaṃ kappiyabhojananti bhuñjati, vikāle kālasaññāya bhuñjati, akappiyapānakaṃ kappiyapānakanti pivati; evaṃ akappiye kappiyasaññitāya āpajjati.

តើការត្រូវអាបត្តិព្រោះសំគាល់ក្នុងរបស់ដែលមិនគួរថាគួរ នោះ តើដូចម្ដេច? គឺថា ភិក្ខុឆាន់សាច់ខ្លាឃ្មុំដោយសំគាល់ថាជាសាច់ជ្រូក ឆាន់សាច់ខ្លារខិនដោយសំគាល់ថាជាសាច់ម្រឹគ ឆាន់ភោជនដែលមិនគួរដោយសំគាល់ថាជាភោជនដែលគួរ ឆាន់ក្នុងវិកាលដោយសំគាល់ថាជាកាល ផឹកទឹកបាណៈដែលមិនគួរដោយសំគាល់ថាជាទឹកបាណៈដែលគួរ ត្រូវអាបត្តិព្រោះសំគាល់ក្នុងរបស់ដែលមិនគួរថាគួរ យ៉ាងនេះឯង។

Kathaṃ kappiye akappiyasaññitāya āpajjati? Sūkaramaṃsaṃ acchamaṃsanti khādati, migamaṃsaṃ dīpimaṃsanti khādati, kappiyabhojanaṃ akappiyabhojananti bhuñjati, kāle vikālasaññāya bhuñjati, kappiyapānakaṃ akappiyapānakanti pivati; evaṃ kappiye akappiyasaññitāya āpajjati.

តើការត្រូវអាបត្តិព្រោះសំគាល់ក្នុងរបស់ដែលគួរថាមិនគួរ នោះ តើដូចម្ដេច? គឺថា ភិក្ខុឆាន់សាច់ជ្រូកដោយសំគាល់ថាជាសាច់ខ្លាឃ្មុំ ឆាន់សាច់ម្រឹគដោយសំគាល់ថាជាសាច់ខ្លារខិន ឆាន់ភោជនដែលគួរដោយសំគាល់ថាជាភោជនដែលមិនគួរ ឆាន់ក្នុងកាលដោយសំគាល់ថាជាវិកាល ផឹកទឹកបាណៈដែលគួរដោយសំគាល់ថាជាទឹកបាណៈដែលមិនគួរ ត្រូវអាបត្តិព្រោះសំគាល់ក្នុងរបស់ដែលគួរថាមិនគួរ យ៉ាងនេះឯង។

Kathaṃ satisammosāya āpajjati? Sahaseyyacīvaravippavāsabhesajjacīvarakālātikkamanapaccayā āpattiñca satisammosāya āpajjati; evamidhekacco bhikkhu imehi chahākārehi āpattiṃ āpajjati.

តើការត្រូវអាបត្តិព្រោះការភ្លេចស្មារតី នោះ តើដូចម្ដេច? គឺថា ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិព្រោះការភ្លេចស្មារតី ដោយហេតុនៃការដេកជាមួយគ្នា ការនៅប្រាសចាកចីវរ និងការកន្លងហួសកាលកំណត់នៃថ្នាំ និងចីវរ ភិក្ខុខ្លះក្នុងសាសនានេះ ត្រូវអាបត្តិដោយអាការៈទាំង ៦ យ៉ាងនេះឯង។

Vinayadharo pana imehi chahākārehi āpattiṃ nāpajjati. Kathaṃ lajjitāya nāpajjati? So hi ‘‘passatha bho, ayaṃ kappiyākappiyaṃ jānantoyeva paṇṇattivītikkamaṃ karotī’’ti imaṃ parūpavādaṃ rakkhantopi nāpajjati; evaṃ lajjitāya nāpajjati. Sahasā āpannampi desanāgāminiṃ desetvā vuṭṭhānagāminiyā vuṭṭhahitvā suddhante patiṭṭhāti. Tato –

ចំណែកឯព្រះវិន័យធរ មិនត្រូវអាបត្តិដោយអាការៈទាំង ៦ យ៉ាងនេះឡើយ។ តើមិនត្រូវអាបត្តិព្រោះសេចក្ដីខ្មាស នោះ តើដូចម្ដេច? គឺថា ព្រះវិន័យធរនោះ កាលការពារនូវពាក្យតិះដៀលរបស់បុគ្គលដទៃថា «លោកទាំងឡាយ ចូរមើលចុះ ភិក្ខុនេះដឹងច្បាស់នូវរបស់គួរ និងមិនគួរហើយ នៅតែធ្វើការកន្លងវិន័យបញ្ញត្តិទៀត» ដូច្នេះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ មិនត្រូវអាបត្តិព្រោះសេចក្ដីខ្មាស យ៉ាងនេះឯង។ មួយវិញទៀត ទោះបីជាត្រូវអាបត្តិដោយអចេតនាក៏ដោយ ក៏សំដែងចេញនូវអាបត្តិដែលជាទេសនាគាមិនី ឬចេញចាកអាបត្តិដែលជាវុដ្ឋានគាមិនី ហើយតាំងនៅក្នុងសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ។ ព្រោះហេតុនោះ៖

‘‘Sañcicca āpattiṃ na āpajjati, āpattiṃ na parigūhati;

Agatigamanañca na gacchati, ediso vuccati lajjipuggalo’’ti. (pari. 359)

«បុគ្គលណាដឹងខ្លួនជាមុន ហើយមិនត្រូវអាបត្តិ មិនលាក់បាំងអាបត្តិផង មិនដើរទៅកាន់អគតិគមនៈផង បុគ្គលបែបនេះ ហៅថា លជ្ជីបុគ្គល។»

Imasmiṃ lajjibhāve patiṭṭhitova hoti.

ព្រះវិន័យធរនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកតាំងនៅក្នុងលជ្ជីភាពនេះឯង។

Kathaṃ ñāṇatāya nāpajjati? So hi kappiyākappiyaṃ jānāti, tasmā kappiyameva karoti, akappiyaṃ na karoti; evaṃ ñāṇatāya nāpajjati.

តើមិនត្រូវអាបត្តិព្រោះសេចក្ដីដឹង នោះ តើដូចម្ដេច? គឺថា ព្រះវិន័យធរនោះ ដឹងច្បាស់នូវរបស់គួរ និងមិនគួរ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបធ្វើតែរបស់ដែលគួរ មិនធ្វើរបស់ដែលមិនគួរឡើយ មិនត្រូវអាបត្តិព្រោះសេចក្ដីដឹង យ៉ាងនេះឯង។

Kathaṃ akukkuccapakatatāya nāpajjati? So hi kappiyākappiyaṃ nissāya kukkucce uppanne vatthuṃ oloketvā mātikaṃ padabhājanaṃ antarāpattiṃ [Pg.143] āpattiṃ anāpattiñca oloketvā kappiyañce hoti karoti, akappiyañce na karoti; evaṃ akukkuccapakatatāya nāpajjati.

តើមិនត្រូវអាបត្តិព្រោះភាពជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីសង្ស័យជាប្រក្រតី នោះ តើដូចម្ដេច? គឺថា កាលបើមានសេចក្ដីសង្ស័យកើតឡើង អាស្រ័យលើរបស់គួរ និងមិនគួរ ព្រះវិន័យធរនោះ ពិនិត្យមើលវត្ថុ ពិនិត្យមើលមាតិកា ពិនិត្យមើលបទភាជនីយ៍ ពិនិត្យមើលអន្តរាបត្តិ ពិនិត្យមើលអាបត្តិ និងអនាបត្តិ បើជាកប្បិយវត្ថុ ទើបធ្វើ បើជាអកប្បិយវត្ថុ ក៏មិនធ្វើឡើយ មិនត្រូវអាបត្តិព្រោះភាពជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីសង្ស័យជាប្រក្រតី យ៉ាងនេះឯង។

Kathaṃ akappiyādisaññitāya nāpajjati? So hi kappiyākappiyaṃ jānāti, tasmā akappiye kappiyasaññī na hoti, kappiye akappiyasaññī na hoti; suppatiṭṭhitā cassa sati hoti, adhiṭṭhātabbaṃ adhiṭṭheti, vikappetabbaṃ vikappeti. Iti imehi chahākārehi āpattiṃ nāpajjati. Āpattiṃ anāpajjanto akhaṇḍasīlo hoti parisuddhasīlo; evamassa attano sīlakkhandho sugutto hoti surakkhito.

តើមិនត្រូវអាបត្តិព្រោះការមិនសំគាល់ខុសក្នុងរបស់មិនគួរជាដើម នោះ តើដូចម្ដេច? គឺថា ព្រះវិន័យធរនោះ ដឹងច្បាស់នូវរបស់គួរ និងមិនគួរ ព្រោះហេតុនោះ លោកមិនមានសេចក្ដីសំគាល់ថាគួរ ក្នុងរបស់ដែលមិនគួរឡើយ មិនមានសេចក្ដីសំគាល់ថាមិនគួរ ក្នុងរបស់ដែលគួរឡើយ មួយវិញទៀត សតិរបស់លោកក៏តាំងនៅមាំមួន លោកតែងអធិដ្ឋាននូវរបស់ដែលគួរអធិដ្ឋាន វិកប្បនូវរបស់ដែលគួរវិកប្ប។ ព្រះវិន័យធរមិនត្រូវអាបត្តិដោយអាការៈទាំង ៦ យ៉ាងនេះឯង。 កាលបើមិនត្រូវអាបត្តិ លោកក៏ជាអ្នកមានសីលមិនដាច់ មានសីលដ៏បរិសុទ្ធ យ៉ាងនេះ សីលក្ខន្ធរបស់លោក ឈ្មោះថាជាធម្មជាតិដែលគ្រប់គ្រងល្អហើយ រក្សាល្អហើយ។

Kathaṃ kukkuccapakatānaṃ paṭisaraṇaṃ hoti? Tiroraṭṭhesu tirojanapadesu ca uppannakukkuccā bhikkhū ‘‘asukasmiṃ kira vihāre vinayadharo vasatī’’ti dūratopi tassa santikaṃ āgantvā kukkuccaṃ pucchanti, so tehi katassa kammassa vatthuṃ oloketvā āpattānāpattigarukalahukādibhedaṃ sallakkhetvā desanāgāminiṃ desāpetvā vuṭṭhānagāminiyā vuṭṭhāpetvā suddhante patiṭṭhāpeti; evaṃ kukkuccapakatānaṃ paṭisaraṇaṃ hoti.

តើព្រះវិន័យធរជាទីពឹងនៃភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកមានសេចក្ដីសង្ស័យជាប្រក្រតី ដូចម្ដេច? គឺថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសេចក្ដីសង្ស័យកើតឡើង ក្នុងដែនដទៃ ឬក្នុងជនបទដទៃ កាលបើបានឮថា «ឮថា ព្រះវិន័យធរគង់នៅក្នុងវិហារឯណោះ» ក៏នាំគ្នាមកពីចម្ងាយ ចូលទៅរកព្រះវិន័យធរនោះ ហើយសួរដេញដោលនូវសេចក្ដីសង្ស័យ ព្រះវិន័យធរនោះពិនិត្យមើលរឿងរ៉ាវនៃកម្មដែលភិក្ខុទាំងនោះបានធ្វើ កំណត់ដឹងនូវចំណែកនៃអាបត្តិ អនាបត្តិ អាបត្តិធ្ងន់ និងអាបត្តិស្រាលជាដើម ហើយធ្វើភិក្ខុទាំងនោះឲ្យសំដែងចេញនូវអាបត្តិដែលជាទេសនាគាមិនី ឬឲ្យចេញចាកអាបត្តិដែលជាវុដ្ឋានគាមិនី ហើយឲ្យតាំងនៅក្នុងសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ ព្រះវិន័យធរជាទីពឹងនៃភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកមានសេចក្ដីសង្ស័យជាប្រក្រតី យ៉ាងនេះឯង។

Visārado saṅghamajjhe voharatīti avinayadharassa hi saṅghamajjhe kathentassa bhayaṃ sārajjaṃ okkamati, vinayadharassa taṃ na hoti. Kasmā? ‘‘Evaṃ kathentassa doso hoti; evaṃ na doso’’ti ñatvā kathanato.

ពាក្យថា «ជាអ្នកក្លាហាននិយាយក្នុងកណ្ដាលជំនុំសង្ឃ» នោះ គឺថា កាលបើភិក្ខុដែលមិនមែនជាព្រះវិន័យធរ និយាយក្នុងកណ្ដាលជំនុំសង្ឃ សេចក្ដីខ្លាច និងសេចក្ដីអៀនខ្មាសតែងគ្របសង្កត់ចិត្ត តែចំពោះព្រះវិន័យធរវិញ សេចក្ដីខ្លាច និងសេចក្ដីអៀនខ្មាសនោះមិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះលោកដឹងច្បាស់ហើយទើបនិយាយថា «និយាយយ៉ាងនេះ មានទោស និយាយយ៉ាងនេះ មិនមានទោស»។

Paccatthike sahadhammena suniggahitaṃ niggaṇhātīti ettha dvidhā paccatthikā nāma – attapaccatthikā ca sāsanapaccatthikā ca. Tattha mettiyabhummajakā ca bhikkhū vaḍḍho ca licchavī amūlakena antimavatthunā codesuṃ, ime attapaccatthikā nāma. Ye vā panaññepi dussīlā pāpadhammā, sabbe te attapaccatthikā. Viparītadassanā pana ariṭṭhabhikkhukaṇṭakasāmaṇeravesālikavajjiputtakā parūpahāraaññāṇakaṅkhāparavitaraṇādivādā mahāsaṅghikādayo ca abuddhasāsanaṃ ‘‘buddhasāsana’’nti vatvā katapaggahā sāsanapaccatthikā nāma. Te sabbepi sahadhammena sakāraṇena vacanena yathā taṃ asaddhammaṃ patiṭṭhāpetuṃ na sakkonti, evaṃ suniggahitaṃ katvā niggaṇhāti.

ពាក្យថា «សង្កត់សង្កិននូវពួកបច្ចនិកជនឲ្យបានល្អដោយធម៌» នោះ ក្នុងទីនេះ បច្ចនិកជន មាន ២ យ៉ាងគឺ អត្តបច្ចនិកៈ និងសាសនបច្ចនិកៈ។ ក្នុងបច្ចនិកជនទាំងនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយមានមេត្តិយភិក្ខុ និងភុម្មជកភិក្ខុជាដើមផង វឌ្ឍលិច្ឆវីផង បានចោទប្រកាន់ដោយអន្តិមវត្ថុគ្មានមូលដ្ឋាន ជនទាំងនេះ ឈ្មោះថា អត្តបច្ចនិកៈ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុដទៃទៀតដែលមានសីលធម៌អាក្រក់ មានធម៌ដ៏លាមក ទាំងអស់នោះ ក៏ឈ្មោះថា អត្តបច្ចនិកៈ ដែរ។ ចំណែកឯពួកអ្នកមានសេចក្ដីយល់ខុស មានអរិដ្ឋភិក្ខុ កណ្ដកសាមណេរ និងពួកវជ្ជីបុត្តកភិក្ខុអ្នកក្រុងវេសាលីជាដើម និងពួកមហាសង្ឃិកៈជាដើម ដែលមានវាទៈផ្សេងៗ មានបរូបហារវាទៈ អញ្ញាណវាទៈ កង្ខាវាទៈ និងបរវិតរណវាទៈជាដើម ពោលនូវពាក្យដែលមិនមែនជាព្រះពុទ្ធសាសនាថា «ជាព្រះពុទ្ធសាសនា» ហើយលើកតម្កើងឡើង ពួកទាំងនេះ ឈ្មោះថា សាសនបច្ចនិកៈ។ ព្រះវិន័យធរតែងសង្កត់សង្កិននូវពួកបច្ចនិកជនទាំងអស់នោះ ដោយវាចាប្រកបដោយធម៌ ប្រកបដោយហេតុផល មិនឲ្យពួកគេអាចតាំងឡើងនូវអសទ្ធម៌នោះបានឡើយ គឺលោកសង្កត់សង្កិនយ៉ាងណែនល្អ យ៉ាងនេះឯង។

Saddhammaṭṭhitiyā [Pg.144] paṭipanno hotīti ettha pana tividho saddhammo pariyattipaṭipattiadhigamavasena. Tattha tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ pariyattisaddhammo nāma. Terasa dhutaṅgaguṇā cuddasa khandhakavattāni dveasīti mahāvattānīti ayaṃ paṭipattisaddhammo nāma. Cattāro maggā ca phalāni cāti ayaṃ adhigamasaddhammo nāma.

ពាក្យថា «ជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីភាពតាំងនៅមាំមួននៃព្រះសទ្ធម៌» នោះ ក្នុងទីនេះ ព្រះសទ្ធម៌មាន ៣ យ៉ាង គឺដោយអំណាចនៃបរិយត្តិ បដិបត្តិ និងអធិគមៈ។ ក្នុងសទ្ធម៌ទាំង ៣ នោះ ព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដក ឈ្មោះថា បរិយត្តិសទ្ធម៌។ គុណនៃធុតង្គ ១៣ យ៉ាង វគ្គក្នុងខន្ធកៈ ១៤ យ៉ាង និងមហាវ័ត ៨២ យ៉ាង នេះឈ្មោះថា បដិបត្តិសទ្ធម៌។ មគ្គ ៤ និងផល ៤ នេះឈ្មោះថា អធិគមសទ្ធម៌។

Tattha keci therā ‘‘yo vo, ānanda, mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto, so vo mamaccayena satthā’’ti (dī. ni. 2.216) iminā suttena ‘‘sāsanassa pariyatti mūla’’nti vadanti. Keci therā ‘‘ime ca subhadda bhikkhū sammā vihareyyuṃ, asuñño loko arahantehi assā’’ti (dī. ni. 2.214) iminā suttena ‘‘sāsanassa paṭipattimūla’’nti vatvā ‘‘yāva pañca bhikkhū sammā paṭipannā saṃvijjanti, tāva sāsanaṃ ṭhitaṃ hotī’’ti āhaṃsu. Itare pana therā pariyattiyā antarahitāya suppaṭipannassapi dhammābhisamayo natthī’’ti āhaṃsu. Sace pañca bhikkhū cattāri pārājikāni rakkhaṇakā honti, te saddhe kulaputte pabbājetvā paccantime janapade upasampādetvā dasavaggaṃ gaṇaṃ pūretvā majjhime janapadepi upasampadaṃ karissanti, etenupāyena vīsativaggagaṇaṃ saṅghaṃ pūretvā attanopi abbhānakammaṃ katvā sāsanaṃ vuḍḍhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ gamayissanti. Evamayaṃ vinayadharo tividhassāpi saddhammassa ciraṭṭhitiyā paṭipanno hotīti evamayaṃ vinayadharo ime tāva pañcānisaṃse paṭilabhatīti veditabbo.

ក្នុងសទ្ធម៌ទាំង ៣ នោះ ព្រះថេរៈខ្លះពោលដោយយោងតាមព្រះសូត្រនេះថា «ម្នាលអានន្ទ ធម៌ក្ដី វិន័យក្ដី ឯណាដែលតថាគតសំដែងហើយ បញ្ញត្តិហើយដល់អ្នកទាំងឡាយ ធម៌និងវិន័យនោះ ជាគ្រូរបស់អ្នកទាំងឡាយ ក្នុងកាលជាចំណែកខាងក្រោយនៃតថាគតកន្លងទៅ» ដូច្នេះថា «បរិយត្តិជាឫសគល់នៃព្រះសាសនា»។ ព្រះថេរៈខ្លះពោលដោយយោងតាមព្រះសូត្រនេះថា «ម្នាលសុភទ្ទ បើភិក្ខុទាំងឡាយទាំងនេះ គួររស់នៅដោយប្រពៃ លោកមិនសូន្យចាកព្រះអរហន្តទាំងឡាយឡើយ» ដូច្នេះថា «បដិបត្តិជាឫសគល់នៃព្រះសាសនា» ហើយពោលថា «ដរាបណាភិក្ខុ ៥ រូបដែលប្រតិបត្តិដោយប្រពៃ នៅមានវត្តមានដរាបនោះ ព្រះសាសនាឈ្មោះថាជាធម្មជាតិតាំងនៅ»។ ចំណែកឯព្រះថេរៈដទៃទៀតពោលថា «កាលបើបរិយត្តិសូន្យបាត់ទៅហើយ ទោះបីជាភិក្ខុប្រតិបត្តិល្អយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ការត្រាស់ដឹងធម៌មិនមានឡើយ»។ ប្រសិនបើមានភិក្ខុ ៥ រូបដែលរក្សានូវបារាជិក ៤ ភិក្ខុទាំងនោះនឹងបំបួសកុលបុត្រដែលមានសទ្ធាឲ្យជាសាមណេរ ហើយឲ្យឧបសម្បទាក្នុងបច្ចន្តជនបទ បំពេញគណៈឲ្យគ្រប់ ១០ រូប ហើយនឹងធ្វើការឧបសម្បទាទោះបីក្នុងមជ្ឈិមជនបទ ដោយឧបាយនេះ ពួកគេនឹងបំពេញសង្ឃឲ្យគ្រប់ ២០ រូប ធ្វើអព្ភានកម្មដល់ខ្លួនឯងផង ញ៉ាំងព្រះសាសនាឲ្យដល់នូវសេចក្ដីចម្រើន លូតលាស់ និងផ្សព្វផ្សាយទូលំទូលាយ។ ព្រះវិន័យធរនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីភាពតាំងនៅយូរអង្វែងនៃព្រះសទ្ធម៌ទាំង ៣ យ៉ាងនេះឯង គួរដឹងថា ព្រះវិន័យធរនេះ រមែងបាននូវអានិសង្ស ៥ យ៉ាងនេះជាមុនសិន។

Katame cha ānisaṃse labhatīti? Tassādheyyo uposatho, pavāraṇā, saṅghakammaṃ, pabbajjā, upasampadā, nissayaṃ deti sāmaṇeraṃ upaṭṭhāpeti.

សួរថា តើបាននូវអានិសង្ស ៦ យ៉ាង តើដូចម្ដេច? គឺថា ឧបោសថជាភារៈរបស់ព្រះវិន័យធរនោះ បវារណាជាភារៈរបស់លោក សង្ឃកម្មជាភារៈរបស់លោក បព្វជ្ជា និងឧបសម្បទាជាភារៈរបស់លោក លោកតែងឲ្យនូវនិស្ស័យ និងទំនុកបម្រុងសាមណេរ។

Ye ime cātuddasiko, pannarasiko, sāmaggiuposatho, saṅghe uposatho, gaṇe puggale uposatho, suttuddeso, pārisuddhi, adhiṭṭhānauposathoti nava uposathā, sabbe te vinayadharāyattā.

ឧបោសថទាំង ៩ នេះ គឺ ឧបោសថក្នុងថ្ងៃ ១៤ រោច ឬខ្នើត ឧបោសថក្នុងថ្ងៃ ១៥ រោច ឬខ្នើត សាមគ្គីឧបោសថ ឧបោសថក្នុងសង្ឃ ឧបោសថក្នុងគណៈ ឧបោសថក្នុងបុគ្គល សុត្តុទ្ទេសឧបោសថ បារិសុទ្ធិឧបោសថ និងអធិដ្ឋានឧបោសថ ទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាភារៈចំណុះលើព្រះវិន័យធរ។

Yāpi ca imā cātuddasikā pannarasikā, sāmaggipavāraṇā, saṅghe pavāraṇā gaṇe puggale pavāraṇā, tevācikā, dvevācikā, samānavassikā pavāraṇāti nava pavāraṇāyo, tāpi vinayadharāyattā eva, tassa santakā, so tāsaṃ sāmī.

ទោះបីជាបវារណាទាំង ៩ នេះ គឺ បវារណាថ្ងៃ ១៤ រោច ឬខ្នើត បវារណាថ្ងៃ ១៥ រោច ឬខ្នើត សាមគ្គីបវារណា បវារណាក្នុងសង្ឃ បវារណាក្នុងគណៈ បវារណាក្នុងបុគ្គល តេវាចិកាបវារណា ទ្វេវាចិកាបវារណា និងសមានវស្សិកាបវារណា ក៏សុទ្ធតែជាភារៈចំណុះលើព្រះវិន័យធរពិតៗ ជាចំណែករបស់លោក លោកជាម្ចាស់នៃបវារណាទាំងនោះ។

Yānipi [Pg.145] imāni apalokanakammaṃ ñattikammaṃ ñattidutiyakammaṃ ñatticatutthakammanti cattāri saṅghakammāni, tāni vinayadharāyattāni.

ទោះបីជាសង្ឃកម្មទាំង ៤ នេះ គឺ អបលោកនកម្ម ញត្តិកម្ម ញត្តិទុតិយកម្ម និងញត្តិចតុត្ថកម្ម ក៏សុទ្ធតែជាភារៈចំណុះលើព្រះវិន័យធរដែរ។

Yāpi cāyaṃ upajjhāyena hutvā kulaputtānaṃ pabbajjā ca upasampadā ca kātabbā, ayampi vinayadharāyattāva. Na hi añño dvipiṭakadharopi etaṃ kātuṃ labhati. So eva nissayaṃ deti, sāmaṇeraṃ upaṭṭhāpeti. Añño neva nissayaṃ dātuṃ labhati, na sāmaṇeraṃ upaṭṭhāpetuṃ. Sāmaṇerūpaṭṭhānaṃ paccāsīsanto pana vinayadharassa santike upajjhaṃ gāhāpetvā vattapaṭipattiṃ sādituṃ labhati. Ettha ca nissayadānañceva sāmaṇerūpaṭṭhānañca ekamaṅgaṃ.

ទោះបីជាការបំបួសជាសាមណេរ និងការបំបួសជាភិក្ខុដល់កុលបុត្រទាំងឡាយ ដោយភាពជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ដែលត្រូវធ្វើនោះ ក៏ជាភារៈចំណុះលើព្រះវិន័យធរពិតៗ។ ព្រោះថា បុគ្គលដទៃ ទោះបីជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះត្រៃបិដកពីរ ក៏ដោយ ក៏មិនបានសិទ្ធិធ្វើកិច្ចនេះឡើយ។ គឺមានតែព្រះវិន័យធរនោះប៉ុណ្ណោះ ទើបអាចឲ្យនិស្ស័យ និងទំនុកបម្រុងសាមណេរបាន។ បុគ្គលដទៃមិនបានសិទ្ធិឲ្យនិស្ស័យ ឬទំនុកបម្រុងសាមណេរឡើយ។ ចំណែកឯបុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានូវការទំនុកបម្រុងសាមណេរ ត្រូវតែសុំឧបជ្ឈាយ៍ក្នុងសំណាក់នៃព្រះវិន័យធរ ហើយប្រតិបត្តិនូវវត្តប្រតិបត្តិ។ ក្នុងអានិសង្សទាំងនេះ ការឲ្យនិស្ស័យ និងការទំនុកបម្រុងសាមណេរ រាប់បញ្ចូលជាអង្គតែមួយ។

Iti imesu chasu ānisaṃsesu ekena saddhiṃ purimā pañca cha honti, dvīhi saddhiṃ satta, tīhi saddhiṃ aṭṭha, catūhi saddhiṃ nava, pañcahi saddhiṃ dasa, sabbehi petehi saddhiṃ ekādasāti evaṃ vinayadharo puggalo pañca cha satta aṭṭha nava dasa ekādasa ca ānisaṃse labhatīti veditabbo. Evaṃ bhagavā ime ānisaṃse dassento vinayapariyattiyā vaṇṇaṃ bhāsatīti veditabbo.

ក្នុងអានិសង្សទាំង ៦ យ៉ាងនេះ អានិសង្ស ៥ យ៉ាងខាងដើម រួមជាមួយអានិសង្ស ១ យ៉ាងទៀត ទៅជាអានិសង្ស ៦ យ៉ាង រួមជាមួយអានិសង្ស ២ យ៉ាង ទៅជាអានិសង្ស ៧ យ៉ាង រួមជាមួយអានិសង្ស ៣ យ៉ាង ទៅជាអានិសង្ស ៨ យ៉ាង រួមជាមួយអានិសង្ស ៤ យ៉ាង ទៅជាអានិសង្ស ៩ យ៉ាង រួមជាមួយអានិសង្ស ៥ យ៉ាង ទៅជាអានិសង្ស ១០ យ៉ាង រួមជាមួយអានិសង្សទាំងអស់នេះ ទៅជាអានិសង្ស ១១ យ៉ាង គួរដឹងថា បុគ្គលជាព្រះវិន័យធរ រមែងបាននូវអានិសង្ស ៥ យ៉ាង ៦ យ៉ាង ៧ យ៉ាង ៨ យ៉ាង ៩ យ៉ាង ១០ យ៉ាង និង ១១ យ៉ាង យ៉ាងនេះឯង។ គួរដឹងថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់បង្ហាញនូវអានិសង្សទាំងឡាយនេះ ឈ្មោះថាទ្រង់សំដែងនូវសេចក្ដីសរសើរចំពោះវិន័យបរិយត្តិ យ៉ាងនេះឯង។

Ādissa ādissāti punappunaṃ vavatthapetvā visuṃ visuṃ katvā. Āyasmato upālissa vaṇṇaṃ bhāsatīti vinayapariyattiṃ nissāya upālittherassa guṇaṃ bhāsati thometi pasaṃsati. Kasmā? Appeva nāma mama vaṇṇanaṃ sutvāpi bhikkhū upālissa santike vinayaṃ uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ maññeyyuṃ, evamidaṃ sāsanaṃ addhaniyaṃ bhavissati, pañcavassasahassāni pavattissatīti.

ពាក្យថា «ចង្អុលបង្ហាញហើយ ចង្អុលបង្ហាញទៀត» គឺថា ទ្រង់កំណត់ទុកម្ដងហើយម្ដងទៀត ធ្វើឲ្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ ពាក្យថា «ទ្រង់សំដែងនូវសេចក្ដីសរសើរចំពោះព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុ» គឺថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់អាស្រ័យលើវិន័យបរិយត្តិ ហើយទ្រង់សំដែង សរសើរ និងលើកតម្កើងនូវគុណរបស់ព្រះឧបាលិត្ថេរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ធ្វើដូចម្ដេចហ្ន៎ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយបានឮសេចក្ដីសរសើររបស់តថាគតហើយ នឹងសំគាល់ថា គួររៀនសូត្រ គួរស្វាធ្យាយនូវវិន័យក្នុងសំណាក់នៃព្រះឧបាលិ កាលបើជាយ៉ាងនេះ ព្រះសាសនានេះនឹងមានអាយុវែង នឹងប្រព្រឹត្តទៅអស់ប្រាំពាន់ឆ្នាំ» ព្រោះហេតុនោះ ទើបទ្រង់សំដែង សរសើរ និងលើកតម្កើងនូវគុណរបស់ព្រះឧបាលិត្ថេរ។

Tedha bahū bhikkhūti te imaṃ bhagavato vaṇṇanaṃ sutvā ‘‘ime kirānisaṃse neva suttantikā na ābhidhammikā labhantī’’ti yathāparikittitānisaṃsādhigame ussāhajātā bahū bhikkhū therā ca navā ca majjhimā ca āyasmato upālissa santike vinayaṃ pariyāpuṇantīti ayamettha attho. Idhāti nipātamattameva.

ពាក្យថា តេធ ពហូ ភិក្ខូ សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយទាំងនោះ បានស្តាប់នូវសេចក្តីសរសើរនេះរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយគិតថា «អានិសង្សទាំងឡាយនេះ ភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះសូត្រក៏មិនបាន ភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះអភិធម្មក៏មិនបានឡើយតើ» ដូច្នេះ ក៏កើតសេចក្តីឧស្សាហ៍ក្នុងការសម្រេចបាននូវអានិសង្សតាមដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយនោះ ទើបភិក្ខុទាំងឡាយជាច្រើនរូប ទោះជាថេរៈក្តី ណវៈ (ភិក្ខុថ្មី) ក្តី មជ្ឈិមៈ (ភិក្ខុកណ្តាល) ក្តី នាំគ្នាទៅរៀនវិន័យក្នុងសំណាក់របស់ព្រះឧបាលិដ៏មានអាយុ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ បទថា ឥធ គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ។

439-40. Uddissamāneti ācariyena antevāsikassa uddissamāne, so pana yasmā ācariye attano ruciyā uddisante vā ācariyaṃ yācitvā [Pg.146] antevāsikena uddisāpente vā yo naṃ dhāreti, tasmiṃ sajjhāyaṃ karonte vā uddissamāno nāma hoti, tasmā ‘‘uddisante vā uddisāpente vā sajjhāyaṃ vā karonte’’ti padabhājanaṃ vuttaṃ. Khuddānukhuddakehīti khuddakehi ca anukhuddakehi ca. Yāvadevāti tesaṃ saṃvattanamariyādaparicchedavacanaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – etāni hi ye uddisanti, uddisāpenti sajjhāyanti vā, tesaṃ tāva saṃvattanti yāva ‘‘kappati nu kho, na kappati nu kho’’ti kukkuccasaṅkhāto vippaṭisāro vihesā vicikicchāsaṅkhāto manovilekho ca uppajjatiyeva. Atha vā yāvadevāti atisayavavatthāpanaṃ; tassa saṃvattantīti iminā sambandho, kukkuccāya vihesāya vilekhāya ativiya saṃvattantiyevāti vuttaṃ hoti. Upasampannassa vinayaṃ vivaṇṇetīti upasampannassa santike tassa tasmiṃ vimatiṃ uppādetukāmo vinayaṃ vivaṇṇeti nindati garahati. Sesamettha uttānameva.

៤៣៩-៤០. បទថា ឧទ្ទិស្សមានេ សេចក្តីថា កាលដែលអាចារ្យកំពុងសម្តែង (ប្រាប់) ដល់អន្តេវាសិក។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែបាតិមោក្ខនោះ កាលដែលអាចារ្យសម្តែងតាមសេចក្តីពេញចិត្តរបស់ខ្លួនក្តី ឬកាលដែលអន្តេវាសិកសូមអង្វរអាចារ្យហើយឱ្យសម្តែងក្តី ភិក្ខុណាទ្រទ្រង់នូវបាតិមោក្ខនោះ កាលដែលភិក្ខុនោះកំពុងធ្វើការសជ្ឈាយៈ (ស្វាធ្យាយ) ក្តី ក៏ឈ្មោះថា កំពុងសម្តែងដែរ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ទុកក្នុងបទភាជនីយ៍ថា «កាលកំពុងសម្តែងក្តី ឱ្យគេសម្តែងក្តី ធ្វើការសជ្ឈាយៈក្តី»។ បទថា ខុទ្ទានុខុទ្ទកេហិ គឺសិក្ខាបទតូចតាចទាំងឡាយ។ បទថា យាវទេវ ជាពាក្យកំណត់ព្រំដែននៃការប្រព្រឹត្តទៅនៃសេចក្តីក្តៅក្រហាយជាដើមទាំងនោះ។ ពាក្យនេះមានសេចក្តីពន្យល់ថា ភិក្ខុទាំងឡាយណា សម្តែងក្តី ឱ្យគេសម្តែងក្តី ស្វាធ្យាយក្តី នូវសិក្ខាបទតូចតាចទាំងនេះ សេចក្តីក្តៅក្រហាយ ពោលគឺវិប្បដិសារៈ សេចក្តីលំបាក និងសេចក្តីសង្ស័យ ពោលគឺការរារែកក្នុងចិត្ត តែងកើតឡើងពិតប្រាកដដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ដរាបណាដល់នូវសេចក្តីសង្ស័យថា «គួរឬហ្ន៎ មិនគួរឬហ្ន៎» ដូច្នេះ សិក្ខាបទទាំងនោះក៏ប្រព្រឹត្តទៅដរាបនោះ។ ម៉្យាងទៀត បទថា យាវទេវ ជាគ្រឿងកំណត់នូវសេចក្តីលើសលុប បទនោះមានសេចក្តីទាក់ទងនឹងបទថា សំវត្តន្តិ គឺមានសេចក្តីពន្យល់ថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ដើម្បីសេចក្តីលំបាក ដើម្បីសេចក្តីសង្ស័យក្រៃលែងពិតប្រាកដ។ បទថា ឧបសម្បន្នស្ស វិនយំ វិវណ្ណេតិ សេចក្តីថា ភិក្ខុប្រាថ្នានឹងញ៉ាំងសេចក្តីសង្ស័យឱ្យកើតឡើងដល់ឧបសម្បន្ននោះ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ទើបនិយាយបង្អាប់ និន្ទា ត្មះតិះដៀលនូវវិន័យ ក្នុងសំណាក់របស់ឧបសម្បន្ននោះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ ជាកិរិយៈ សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កើតអំពីកាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Vilekhanasikkhāpadaṃ dutiyaṃ.

វិលេខនសិក្ខាបទ ទី២ ចប់។

3. Mohanasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ពណ៌នាមោហនសិក្ខាបទ

444. Tatiye – anvaddhamāsanti anupaṭipāṭiyā addhamāse addhamāse; yasmā pana so uposathadivase uddisiyati, tasmā ‘‘anuposathika’’nti padabhājane vuttaṃ. Uddissamāneti uddisiyamāne. Yasmā pana so pātimokkhuddesake uddisante uddisiyamāno nāma hoti, tasmā ‘‘uddisante’’ti padabhājane vuttaṃ. Yañca tattha āpattiṃ āpannoti tasmiṃ anācāre ciṇṇe yaṃ āpattiṃ āpanno. Yathādhammo kāretabboti aññāṇena āpannattā tassā āpattiyā mokkho natthi, yathā pana dhammo ca vinayo ca ṭhito, tathā kāretabbo. Desanāgāminiñce āpanno hoti, desāpetabbo, vuṭṭhānagāminiñce, vuṭṭhāpetabboti attho. Sādhukanti suṭṭhu. Aṭṭhiṃkatvāti atthikabhāvaṃ katvā; atthiko hutvāti vuttaṃ hoti.

៤៤៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី៣ បទថា អន្វឌ្ឍមាសំ សេចក្តីថា រាល់កន្លះខែតាមលំដាប់។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែបាតិមោក្ខនោះ តែងសម្តែងក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ទុកក្នុងបទភាជនីយ៍ថា «រាល់ថ្ងៃឧបោសថ» (អនុបោសថិកំ)។ បទថា ឧទ្ទិស្សមានេ គឺកាលដែលកំពុងសម្តែង។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែបាតិមោក្ខនោះ កាលដែលភិក្ខុអ្នកសម្តែងបាតិមោក្ខកំពុងសម្តែង ក៏ឈ្មោះថា កំពុងសម្តែងដែរ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ទុកក្នុងបទភាជនីយ៍ថា «កាលកំពុងសម្តែង»។ បទថា យញ្ច តត្ថ អាបត្តឹ អាបន្នោ សេចក្តីថា កាលដែលភិក្ខុប្រព្រឹត្តនូវអនាចារ (ការមិនសមគួរ) នោះហើយ ត្រូវនូវអាបត្តិណា។ បទថា យថាធម្មោ ការេតព្វោ សេចក្តីថា ព្រោះតែត្រូវអាបត្តិដោយមិនដឹងខ្លួន ការរួចផុតចាកអាបត្តិនោះមិនមានឡើយ តែត្រូវធ្វើទៅតាមធម៌និងវិន័យដែលតាំងនៅយ៉ាងណា គឺត្រូវធ្វើ (សម្រេច) យ៉ាងនោះ។ សេចក្តីពន្យល់ថា បើត្រូវអាបត្តិដែលចេញដោយការសម្តែង (ទេសនាគាមិនី) ត្រូវឱ្យសម្តែងអាបត្តិ បើត្រូវអាបត្តិដែលចេញដោយការក្រោកឡើង (វុដ្ឋានគាមិនី) ត្រូវឱ្យចេញចាកអាបត្តិ។ បទថា សាធុកំ គឺដោយប្រពៃ។ បទថា អដ្ឋិង្កត្វា គឺធ្វើឱ្យមានប្រយោជន៍ ឬធ្វើជាអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ គឺមានន័យថា ជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាប្រយោជន៍។

447. Dhammakammetiādīsu [Pg.147] mohāropanakammaṃ adhippetaṃ. Sesamettha uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

៤៤៧. ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា ធម្មកម្មេ ជាដើម ព្រះអង្គសំដៅយកមោហារោបនកម្ម។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ ជាកិរិយៈ សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កើតអំពីកាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Mohanasikkhāpadaṃ tatiyaṃ.

មោហនសិក្ខាបទ ទី៣ ចប់។

4. Pahārasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ពណ៌នាបហារសិក្ខាបទ

449. Catutthe – pahāraṃ dentīti ‘‘āvuso pīṭhakaṃ paññapetha, pādadhovanaṃ āharathā’’tiādīni vatvā tathā akarontānaṃ pahāraṃ denti.

៤៤៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី៤ បទថា បហារំ ទេន្តិ សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយនិយាយពាក្យជាដើមថា «អាវុសោ ទាំងឡាយ ចូរក្រាលតាំងតូច ចូរនាំមកនូវទឹកលាងជើង» កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយក្រុមឆព្វគ្គីយ៍ (ឬសត្តរសវគ្គីយ៍) មិនធ្វើតាមបង្គាប់នោះ ក៏ប្រហារ (វាយដំ)។

451. Pahāraṃ deti āpatti pācittiyassāti ettha paharitukāmatāya pahāre dinne sacepi marati pācittiyameva. Pahārena hattho vā pādo vā bhijjati, sīsaṃ vā bhinnaṃ hoti, pācittiyameva. ‘‘Yathāyaṃ saṅghamajjhe na virocati, tathā naṃ karomī’’ti evaṃ virūpakaraṇādhippāyena kaṇṇaṃ vā nāsaṃ vā chindati, dukkaṭaṃ.

៤៥១. ក្នុងបទថា បហារំ ទេតិ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស នេះ បើភិក្ខុមានបំណងចង់វាយ ហើយបានវាយ ទោះបីស្លាប់ កត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិបាចិត្តិយប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីជាដៃក្តី ជើងក្តី បាក់ដោយសារការវាយនោះ ឬក្បាលបែកក្តី ក៏ត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិបាចិត្តិយប៉ុណ្ណោះ។ តែបើភិក្ខុមានបំណងធ្វើឱ្យខូចទ្រង់ទ្រាយ (រុបបាក់) ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើឱ្យភិក្ខុនេះ មិនល្អមើលក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃ» ហើយកាត់ត្រចៀកក្តី កាត់ច្រមុះក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

452. Anupasampannassāti gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā itthiyā vā purisassa vā antamaso tiracchānagatassāpi pahāraṃ deti, dukkaṭaṃ. Sace pana rattacitto itthiṃ paharati, saṅghādiseso.

៤៥២. បទថា អនុបសម្បន្នស្ស សេចក្តីថា បើភិក្ខុវាយគ្រហស្ថក្តី អ្នកបួស (សាមណេរ) ក្ដី ស្រីក្តី ប្រុសក្តី ដោយហោចទៅសូម្បីតែសត្វតិរច្ឆានក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ តែបើភិក្ខុមានចិត្តត្រេកអរ (រាគៈ) ហើយវាយស្រី ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។

453. Kenaci viheṭhiyamānoti manussena vā tiracchānagatena vā viheṭhiyamāno. Mokkhādhippāyoti tato attano mokkhaṃ patthayamāno. Pahāraṃ detīti kāyakāyapaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññatarena pahāraṃ deti, anāpatti. Sacepi antarāmagge coraṃ vā paccatthikaṃ vā viheṭhetukāmaṃ disvā ‘‘upāsaka, ettheva tiṭṭha, mā āgamī’’ti vatvā vacanaṃ anādiyitvā āgacchantaṃ ‘‘gaccha re’’ti muggarena vā satthakena vā paharitvā yāti, so ce tena pahārena marati, anāpattiyeva. Vāḷamigesupi eseva nayo. Sesamettha uttānameva. Samuṭṭhānādīni panassa paṭhamapārājikasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

៤៥៣. បទថា កេនចិ វិហេឋិយមានោ សេចក្តីថា កាលដែលមនុស្សក្តី សត្វតិរច្ឆានក្តី មកបៀតបៀន។ បទថា មោក្ខាធិប្បាយោ សេចក្តីថា ប្រាថ្នានូវការរួចខ្លួនអំពីការបៀតបៀននោះ។ បទថា បហារំ ទេតិ សេចក្តីថា ភិក្ខុវាយដោយកាយក្តី ដោយវត្ថុជាប់នឹងកាយក្តី ដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធដែលខ្លួនលែងក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ (ព្រោះមានបំណងចង់រួចខ្លួន)។ ទោះបីជាក្នុងចន្លោះផ្លូវ ភិក្ខុឃើញចោរក្តី សត្រូវក្តី ដែលមានបំណងចង់បៀតបៀនខ្លួន ហើយនិយាយថា «ឧបាសក ចូរឈប់នៅត្រង់នោះឯង កុំមកឡើយ» កាលបើគេមិនស្តាប់ពាក្យ ហើយនៅតែដើរចូលមក ទើបភិក្ខុនិយាយថា «ចូរទៅវើយ» ហើយវាយដោយដំបងក្តី ដោយកាំបិតតូចក្តី រួចដើរទៅ បើបុគ្គលនោះស្លាប់ដោយសារការវាយនោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីក្នុងសត្វសាហាវទាំងឡាយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ចំណែកឯសមុដ្ឋានជាដើមនៃសិក្ខាបទនេះ ដូចគ្នានឹងបឋមបារាជិកដែរ តែសិក្ខាបទនេះមានទុក្ខវេទនា។

Pahārasikkhāpadaṃ catutthaṃ.

បហារសិក្ខាបទ ទី៤ ចប់។

5. Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ពណ៌នាតលសត្តិសិក្ខាបទ

454. Pañcame [Pg.148] – talasattikaṃ uggirantīti pahāradānākāraṃ dassetvā kāyampi kāyapaṭibaddhampi uccārenti. Te pahārasamuccitā rodantīti te pahāraparicitā pubbepi laddhapahārattā idāni ca pahāraṃ dassantīti maññamānā rodantīti attho. ‘‘Pahārassa muccitā’’tipi sajjhāyanti, tattha ‘‘pahārassa bhītā’’ti attho.

៤៥៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី៥ បទថា តលសត្តិកំ ឧគ្គិរន្តិ សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយបង្ហាញនូវអាការៈនៃការវាយ ហើយលើកឡើងនូវកាយក្តី នូវវត្ថុជាប់នឹងកាយក្តី។ បទថា តេ បហារសមុច្ចិតា រោទន្តិ សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយ (សត្តរសវគ្គីយ៍) នោះ ជាអ្នកធ្លាប់រងការវាយដំ ព្រោះធ្លាប់រងការវាយដំពីមុនមកផង និងគិតថាក្នុងពេលនេះគេនឹងវាយដំទៀតផង ទើបយំ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត មានការស្វាធ្យាយថា បហារស្ស មុច្ចិតា ក្នុងបទនោះ មានសេចក្តីថា ខ្លាចចំពោះការវាយដំ ទើបយំ។

457. Uggirati āpatti pācittiyassāti ettha sace uggiritvā viraddho pahāraṃ deti, avassaṃ dhāretuṃ asakkontassa pahāro sahasā patati, na paharitukāmatāya dinnattā dukkaṭaṃ. Tena pahārena hatthādīsu yaṃkiñci bhijjati, dukkaṭameva.

៤៥៧. ក្នុងបទថា ឧគ្គិរតិ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស នេះ បើភិក្ខុលើកឡើង (គំរាម) ហើយជ្រុលដៃទៅវាយ កាលដែលភិក្ខុមិនអាចទប់ទល់បាន ការវាយនោះក៏ធ្លាក់ចុះទៅភ្លាមៗ ព្រោះតែមិនមានបំណងចង់វាយ ទើបត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បើដៃជាដើមបាក់បែកដោយសារការវាយនោះ ក៏ត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ។

458. Mokkhādhippāyo talasattikaṃ uggiratīti ettha pubbe vuttesu vatthūsu purimanayeneva talasattikaṃ uggirantassa anāpatti. Sacepi virajjhitvā pahāraṃ deti, anāpattiyeva. Sesaṃ purimasadisameva saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.

៤៥៨. បទថា មោក្ខាធិប្បាយោ តលសត្តិកំ ឧគ្គិរតិ សេចក្តីថា ក្នុងរឿងទាំងឡាយមានចោរជាដើមដែលពោលហើយខាងដើម ភិក្ខុលើកឡើងនូវលំពែង (ឬលើកបាតដៃ) ដោយវិធីមុននោះឯង មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ទោះបីជាជ្រុលដៃទៅវាយ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទមុន ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម។

Talasattikasikkhāpadaṃ pañcamaṃ.

តលសត្តិសិក្ខាបទ ទី៥ ចប់។

6. Amūlakasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ពណ៌នាអមូលកសិក្ខាបទ

459. Chaṭṭhe – anuddhaṃsentīti te kira sayaṃ ākiṇṇadosattā ‘‘evaṃ bhikkhū amhe neva codessanti, na sāressantī’’ti attaparittāṇaṃ karontā paṭikacceva bhikkhū amūlakena saṅghādisesena codenti. Sesamettha terasakamhi amūlakasikkhāpade vuttanayattā uttānameva.

៤៥៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី៦ បទថា អនុទ្ធំសេន្តិ សេចក្តីថា ឮថា ភិក្ខុទាំងឡាយ (ក្រុមឆព្វគ្គីយ៍) នោះ ព្រោះខ្លួនឯងជាអ្នកមានទោសច្របូកច្របល់ ទើបគិតថា «កាលបើពួកយើងចោទប្រកាន់មុនយ៉ាងនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយនឹងមិនចោទប្រកាន់ពួកយើងឡើយ នឹងមិនរំលឹកទោសពួកយើងឡើយ» កាលប្រាថ្នានឹងការពារខ្លួន ទើបចោទប្រកាន់ភិក្ខុទាំងឡាយដោយអាបត្តិសង្ឃាទិសេសដែលគ្មានមូលដ្ឋានជាមុន។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ ព្រោះមានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងអមូលកសិក្ខាបទ ក្នុងតេរសកណ្ឌ (សង្ឃាទិសេស ១៣)។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ ជាកិរិយៈ សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កើតអំពីកាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Amūlakasikkhāpadaṃ chaṭṭhaṃ.

អមូលកសិក្ខាបទ ទី៦ ចប់។

7. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ពណ៌នាសញ្ចិច្ចសិក្ខាបទ

464. Sattame – upadahantīti uppādenti. Kukkuccaṃ upadahati āpatti pācittiyassāti vācāya vācāya āpatti. Anupasampannassāti sāmaṇerassa[Pg.149]. Mātugāmena saddhiṃ raho maññe tayā nisinnaṃ nipannaṃ bhuttaṃ pītaṃ, saṅghamajjhe idañcidañca katantiādinā nayena kukkuccaṃ upadahati, vācāya vācāya dukkaṭaṃ. Sesamettha uttānameva. Samuṭṭhānādīnipi amūlakasadisānevāti.

៤៦៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី៧ បទថា ឧបទហន្តិ គឺញ៉ាំងសេចក្តីក្តៅក្រហាយឱ្យកើតឡើង។ បទថា កុក្កុច្ចំ ឧបទហតិ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស សេចក្តីថា ត្រូវអាបត្តិតាមគ្រប់ម៉ាត់សម្តី។ បទថា អនុបសម្បន្នស្ស គឺចំពោះសាមណេរ។ បើភិក្ខុញ៉ាំងសេចក្តីក្តៅក្រហាយឱ្យកើតឡើងដល់សាមណេរ ដោយវិធីជាដើមថា «អាត្មាស្មានថា អ្នកឯងអង្គុយក្នុងទីកំបាំងភ្នែកជាមួយមាតុកាម ស្មានថាដេក ស្មានថាឆាន់ (ក្នុងកាលវិកាល) ស្មានថាផឹក (ទឹកស្រវឹង) ស្មានថាបានធ្វើកិច្ចការនេះនិងនោះក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតាមគ្រប់ម៉ាត់សម្តី។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សូម្បីតែសមុដ្ឋានជាដើម ក៏ដូចគ្នានឹងអមូលកសិក្ខាបទដែរ។

Sañciccasikkhāpadaṃ sattamaṃ.

សញ្ចិច្ចសិក្ខាបទ ទី៧ ចប់។

8. Upassutisikkhāpadavaṇṇanā

៨. ពណ៌នាឧបស្សុតិសិក្ខាបទ

471. Aṭṭhame – adhikaraṇajātānanti etehi bhaṇḍanādīhi uppannavivādādhikaraṇānaṃ. Upassutinti sutisamīpaṃ; yattha ṭhatvā sakkā hoti tesaṃ vacanaṃ sotuṃ, tatthāti attho. Gacchati āpatti dukkaṭassāti ettha padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Mantentanti aññena saddhiṃ aññasmiṃ mantayamāne; ‘‘mantente’’ti vā pāṭho, ayamevattho.

៤៧១. ក្នុងសិក្ខាបទទី៨ បទថា អធិករណជាតានំ សេចក្តីថា នៃវិវាទាធិករណ៍ទាំងឡាយដែលកើតឡើងដោយសារការឈ្លោះប្រកែកជាដើមទាំងនេះ។ បទថា ឧបស្សុតឹ សេចក្តីថា ជិតកន្លែងដែលឮសំឡេង គឺក្នុងទីណាដែលភិក្ខុឈរហើយអាចស្តាប់ពាក្យរបស់ភិក្ខុទាំងនោះបាន នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ បទថា គច្ឆតិ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស នេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតាមគ្រប់ជំហានជើង។ បទថា មន្តេន្តំ សេចក្តីថា កាលដែលភិក្ខុដទៃកំពុងប្រឹក្សាគ្នាជាមួយភិក្ខុដទៃទៀត ម្យ៉ាងទៀត មានបទបាឋថា មន្តេន្តេ ក៏មានសេចក្តីដូចគ្នានេះដែរ។

473. Vūpasamissāmīti upasamaṃ gamissāmi, kalahaṃ na karissāmi. Attānaṃ parimocessāmīti mama akārakabhāvaṃ kathetvā attānaṃ mocessāmi. Sesamettha uttānameva.

៤៧៣. បទថា វូបសមិស្សាមិ សេចក្តីថា អាត្មាអញនឹងដល់នូវសេចក្តីស្ងប់រំងាប់ នឹងមិនធ្វើការឈ្លោះប្រកែកឡើយ។ បទថា អត្តានំ បរិមោចិស្សាមិ សេចក្តីថា អាត្មាអញនឹងនិយាយប្រាប់ពីភាពមិនបានធ្វើរបស់ខ្លួន ហើយនឹងដោះលែងខ្លួនឱ្យរួចចាកអធិករណ៍។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Theyyasatthasamuṭṭhānaṃ – kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, siyā kiriyaṃ sotukāmatāya gamanavasena, siyā akiriyaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ āgantvā mantayamānānaṃ ajānāpanavasena, rūpiyaṃ aññavādakaṃ upassutīti imāni hi tīṇi sikkhāpadāni ekaparicchedāni, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចថេយ្យសត្ថសិក្ខាបទ គឺកើតអំពីកាយនិងចិត្តខ្លះ កើតអំពីកាយ វចី និងចិត្តខ្លះ ជួនកាលជាកិរិយៈ ដោយអំណាចនៃការដើរទៅព្រោះចង់ស្តាប់ ជួនកាលជាអកិរិយៈ ដោយអំណាចនៃការមិនធ្វើឱ្យគេដឹង កាលដែលគេដើរមកប្រឹក្សាគ្នាក្នុងទីដែលខ្លួនឈរនៅ។ ព្រោះថា សិក្ខាបទទាំង ៣ នេះ គឺរូបិយសិក្ខាបទ អញ្ញវាទកសិក្ខាបទ និងឧបស្សុតិសិក្ខាបទ មានការកំណត់ដូចគ្នា មានសញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កើតអំពីកាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Upassutisikkhāpadaṃ aṭṭhamaṃ.

ឧបស្សុតិសិក្ខាបទ ទី៨ ចប់។

9. Kammapaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ពណ៌នាកម្មបដិពាហនសិក្ខាបទ

474. Navame – sace ca mayaṃ jāneyyāmāti sace mayaṃ jāneyyāma; cakāro pana nipātamattameva. Dhammikānanti dhammena vinayena satthusāsanena katattā dhammā etesu atthīti dhammikāni; tesaṃ dhammikānaṃ catunnaṃ saṅghakammānaṃ. Khiyyati āpatti pācittiyassāti ettha vācāya vācāya pācittiyaṃ[Pg.150]. Sesaṃ uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

៤៧៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី៩ បទថា សចេ ច មយំ ជានេយ្យាម សេចក្តីថា ប្រសិនបើពួកយើងដឹង ចំណែកឯ ច-អក្សរ គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ។ បទថា ធម្មិកានំ សេចក្តីថា ព្រោះតែធ្វើឡើងដោយធម៌ ដោយវិន័យ ដោយព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តា ធម៌ទើបមានក្នុងកម្មទាំងនោះ ហេតុនោះ កម្មទាំងនោះឈ្មោះថា ធម្មិកៈ គឺនៃសង្ឃកម្មទាំង ៤ យ៉ាងដែលប្រកបដោយធម៌ទាំងនោះ។ បទថា ខិយ្យតិ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស នេះ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមគ្រប់ម៉ាត់សម្តី។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ ជាកិរិយៈ សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កើតអំពីកាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Kammapaṭibāhanasikkhāpadaṃ navamaṃ.

កម្មបដិពាហនសិក្ខាបទ ទី៩ ចប់។

10. Chandaṃadatvāgamanasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ពណ៌នាឆន្ទំអទត្វាគមនសិក្ខាបទ

481. Dasame – vatthu vā ārocitanti codakena ca cuditakena ca attano kathā kathitā, anuvijjako sammato, ettāvatāpi vatthumeva ārocitaṃ hoti. Sesamettha uttānameva.

៤៨១. ក្នុងសិក្ខាបទទី១០ បទថា វត្ថុ វា អารោចិតំ សេចក្តីថា ទាំងចោទកបុគ្គល (អ្នកចោទ) ទាំងចុទិតកបុគ្គល (អ្នកត្រូវគេចោទ) បាននិយាយរឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួនហើយ ទាំងវិន័យធរ (អ្នកស៊ើបសួរ) ក៏សន្មតហើយ ដោយកិច្ចការត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ក៏ឈ្មោះថា បានប្រាប់រឿងរ៉ាវហើយដែរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kāyavācācittato samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចធុរនិក្ខេបសិក្ខាបទ គឺកើតអំពីកាយ វចី និងចិត្ត ជាកិរិយាកិរិយៈ សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កើតអំពីកាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Chandaṃ adatvā gamanasikkhāpadaṃ dasamaṃ.

ឆន្ទំអទត្វាគមនសិក្ខាបទ ទី១០ ចប់។

11. Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā

១១. ពណ៌នាទុព្វលសិក្ខាបទ

484. Ekādasame – yathāmittatāti yathāmittatāya; yo yo mitto, tassa tassa detīti vuttaṃ hoti. Esa nayo sabbapadesu. Sesaṃ ujjhāpanakādīsu vuttanayattā uttānatthameva.

៤៨៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី១១ បទថា យថាមិត្តតា សេចក្តីថា ទៅតាមភាពជាមិត្ត គឺបុគ្គលណាជាមិត្ត ក៏ឱ្យដល់បុគ្គលនោះ នេះជាសេចក្តីដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុក។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងបទទាំងពួងដែរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ ព្រោះមានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងឧជ្ឈាបនកសិក្ខាបទជាដើម។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Dubbalasikkhāpadaṃ ekādasamaṃ.

ទុព្វលសិក្ខាបទ ទី ១១ ចប់។

12. Pariṇāmanasikkhāpadavaṇṇanā

១២. ការអធិប្បាយអំពីបរិណាមនសិក្ខាបទ

489. Dvādasame – yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ tiṃsake pariṇāmanasikkhāpade vuttanayameva. Ayameva hi viseso – tattha attano pariṇāmitattā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, idha puggalassa pariṇāmitattā suddhikapācittiyanti.

៤៨៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១២ នេះ សេចក្តីសម្រេចណាដែលគួរពោល សេចក្តីទាំងអស់នោះ គឺមានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងបរិណាមនសិក្ខាបទ នៃតិំសកណ្ឌនោះឯង។ ប៉ុន្តែ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា គឺក្នុងនិស្សគ្គិយបរិណាមនសិក្ខាបទនោះ ព្រោះតែបង្អោលលាភទៅដើម្បីខ្លួន ទើបត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ ចំណែកក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រោះតែបង្អោលលាភទៅដើម្បីបុគ្គលដទៃ ទើបត្រូវអាបត្តិសុទ្ធិកបាចិត្តិយ។

Tisamuṭṭhānaṃ [Pg.151] – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត វេទនា ៣។

Pariṇāmanasikkhāpadaṃ dvādasamaṃ.

បរិណាមនសិក្ខាបទ ទី ១២ ចប់។

Samatto vaṇṇanākkamena sahadhammikavaggo aṭṭhamo.

សហធម្មិកវគ្គ ទី ៨ ដែលជាលំដាប់នៃការអធិប្បាយ ចប់សព្វគ្រប់ហើយ។

9. Ratanavaggo

៩. រតនវគ្គ

1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការអធិប្បាយអំពីអន្តេបុរសិក្ខាបទ

494. Rājavaggassa paṭhamasikkhāpade – orakoti parittako. Uparipāsādavaragatoti pāsādavarassa uparigato. Ayyānaṃ vāhasāti ayyānaṃ kāraṇā; tehi jānāpitattā jānāmīti vuttaṃ hoti.

៤៩៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នៃរាជវគ្គ ពាក្យថា orako បានដល់ របស់ថោកទាប។ ពាក្យថា uparipāsādavaragato បានដល់ ឡើងទៅកាន់ជាន់ខាងលើនៃប្រាសាទដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា ayyānaṃ vāhasā បានដល់ ព្រោះហេតុនៃលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ពោលគឺមានន័យថា ខ្ញុំដឹងបាន ព្រោះលោកម្ចាស់ទាំងឡាយបានប្រាប់ឲ្យដឹង។

497. Pitaraṃ patthetīti antaraṃ passitvā ghātetuṃ icchati. Rājantepuraṃ hatthisammaddantiādīsu hatthīhi sammaddo etthāti hatthisammaddaṃ; hatthisambādhanti attho. Assarathasammaddapadepi eseva nayo. ‘‘Sammatta’’nti keci paṭhanti, taṃ na gahetabbaṃ. ‘‘Rañño antepure hatthisammadda’’ntipi pāṭho, tattha hatthīnaṃ sammaddaṃ hatthisammaddanti attho, rañño antepure hatthisammaddo atthīti vuttaṃ hoti. Esa nayo sesapadesupi. Rajanīyānīti tasmiṃ antepure edisāni rūpādīni.

៤៩៧. ពាក្យថា pitaraṃ pattheti គឺប្រាថ្នាចង់សម្លាប់ដោយរកឱកាសល្អ។ ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានជាអាទិ៍ថា rājantepuraṃ hatthisammaddaṃ វិគ្រោះនៃពាក្យគួរដឹងយ៉ាងនេះថា ទីណាមានការចង្អៀតណែនណាន់តាន់តាប់ដោយដំរីទាំងឡាយ ទីនោះឈ្មោះថា hatthisammadda សេចក្តីថា ជាទីដែលដំរីទាំងឡាយដើរប្រជ្រៀតគ្នា។ សូម្បីក្នុងបទថា assasammadda និង rathasammadda ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត មានពួកខ្លះសូត្រថា sammattaṃ ប៉ុន្តែពាក្យនោះមិនគួរយកឡើយ។ សូម្បីតែបទថា rañño antepure hatthisammaddaṃ ក៏ជាបាឋៈដែរ ក្នុងបាឋៈនោះ ពាក្យថា hatthisammadda សំដៅយកការប្រជ្រៀតគ្នាទៅវិញទៅមកនៃដំរីទាំងឡាយ មានន័យថា ក្នុងព្រះរាជវាំងនៃព្រះរាជា មានការប្រជ្រៀតគ្នាទៅវិញទៅមកនៃដំរីទាំងឡាយ។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា rajanīyāni បានដល់ រូបារម្មណ៍ជាដើមដ៏គួរជាទីត្រេកអរដែលមានសភាពបែបនោះ នៅក្នុងព្រះរាជវាំងនោះ។

498. Muddhāvasittassāti muddhani avasittassa. Anikkhanto rājā itoti anikkhantarājakaṃ, tasmiṃ anikkhantarājake; sayanighareti attho. Ratanaṃ vuccati mahesī, niggatanti nikkhantaṃ, aniggataṃ ratanaṃ itoti aniggataratanakaṃ, tasmiṃ aniggataratanake; sayanighareti attho. Sesamettha uttānameva.

៤៩៨. ពាក្យថា muddhāvasittassa បានដល់ ព្រះរាជាដែលបានស្រោចស្រពអភិសេកលើព្រះសិរសីហើយ។ ពាក្យថា anikkhantarājakaṃ បានដល់ បន្ទប់បន្ទំដែលមានព្រះរាជាមិនទាន់យាងចេញទៅក្រៅពីបន្ទប់បន្ទំនេះ សេចក្តីថា ក្នុងបន្ទប់បន្ទំដែលមានព្រះរាជាមិនទាន់យាងចេញទៅនោះ។ ព្រះមហេសី លោកហៅថា រតនៈ។ ពាក្យថា niggataṃ បានដល់ យាងចេញទៅហើយ។ ពាក្យថា aniggataratanakaṃ បានដល់ បន្ទប់បន្ទំដែលមានព្រះមហេសីរតនៈមិនទាន់យាងចេញទៅក្រៅពីបន្ទប់បន្ទំនេះ សេចក្តីថា ក្នុងបន្ទប់បន្ទំដែលមានព្រះមហេសីរតនៈមិនទាន់យាងចេញទៅនោះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

មានសមុដ្ឋានដូចកឋិន គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងវាចា និងកើតឡើងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត ជាកិរិយាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ បញ្ញត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម ចិត្ត ៣ វេទនា ៣។

Antepurasikkhāpadaṃ paṭhamaṃ.

អន្តេបុរសិក្ខាបទ ទី ១ ចប់។

2. Ratanasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយអំពីគហបតិរតនសិក្ខាបទ

502-3. Dutiye [Pg.152] – vissaritvāti pamussitvā. Puṇṇapattaṃ nāma satato pañca kahāpaṇā. Kyāhaṃ karissāmīti kiṃ ahaṃ karissāmi. Ābharaṇaṃ omuñcitvāti mahālataṃ nāma navakoṭiagghanakaṃ alaṅkāraṃ apanetvā.

៥០២-៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ២ ពាក្យថា vissaritvā បានដល់ ភ្លេចស្មារតី។ ពាក្យថា puṇṇapatta បានដល់ ប្រាក់ ៥ កហាបណៈ ក្នុងចំណោម ១០០ កហាបណៈ។ ពាក្យថា kyāhaṃ karissāmi បានដល់ តើខ្ញុំនឹងធ្វើអ្វី? ពាក្យថា ābharaṇaṃ omuñcitvā បានដល់ ដោះគ្រឿងអលង្ការឈ្មោះមហាលតា ដែលមានតម្លៃ ៩ កោដិ ចេញ។

504. Antevāsīti paricārako.

៥០៤. ពាក្យថា antevāsī បានដល់ អ្នកបម្រើ។

506. Aparikkhittassa upacāroti ettha upacāro nāma ārāmassa dve leḍḍupātā – ‘‘āvasathassa pana suppapāto vā musalapāto vā’’ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Uggaṇhāti āpatti pācittiyassāti ettha jātarūparajataṃ attano atthāya uggaṇhantassa vā uggaṇhāpentassa vā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, saṅghagaṇapuggalacetiyanavakammānaṃ atthāya dukkaṭaṃ, avasesaṃ muttādiratanaṃ attano vā saṅghādīnaṃ vā atthāya uggaṇhantassa vā uggaṇhāpentassa vā dukkaṭaṃ. Kappiyavatthu vā akappiyavatthu vā hotu, antamaso mātu kaṇṇapiḷandhanatāḷapaṇṇampi gihisantakaṃ bhaṇḍāgārikasīsena paṭisāmentassa pācittiyameva.

៥០៦. ក្នុងពាក្យថា aparikkhittassa upacāro នេះ ឧបចារៈនៃអារាមដែលមិនបានល้อมរបង បានដល់ ចម្ងាយពីរចោលដីកំភួន។ ចំណែកឯឧបចារៈនៃផ្ទះវិញ ក្នុងមហាបច្ចរីពោលថា «បានដល់ ចម្ងាយធ្លាក់ចុះនៃចង្អេរ ឬចម្ងាយធ្លាក់ចុះនៃអង្រែ»។ ក្នុងពាក្យថា uggaṇhāti āpatti pācittiyassa នេះ បើភិក្ខុកាន់យកដោយខ្លួនឯងក្តី ប្រើគេឲ្យកាន់យកក្តី នូវមាសនិងប្រាក់ដើម្បីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ បើកាន់យកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សង្ឃ គណៈ បុគ្គល ចេតិយ ឬនវកម្ម ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ចំណែករតនៈដែលសេសសល់មានកែវមុក្តាជាដើម បើភិក្ខុកាន់យកដោយខ្លួនឯងក្តី ប្រើគេឲ្យកាន់យកក្តី ដើម្បីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ឬដើម្បីសង្ឃជាដើមក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ទោះបីជាវត្ថុគួរ ឬវត្ថុមិនគួរក៏ដោយ សូម្បីតែស្លឹកត្នោតសម្រាប់សៀតត្រចៀករបស់ម្តាយ ដែលជាទ្រព្យរបស់គ្រហស្ថ បើភិក្ខុរក្សាទុកដោយតួនាទីជាអ្នកថែរក្សាឃ្លាំង ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម្តង។

Sace pana mātāpitūnaṃ santakaṃ avassaṃ paṭisāmetabbaṃ kappiyabhaṇḍaṃ hoti, attano atthāya gahetvā paṭisāmetabbaṃ. ‘‘Idaṃ paṭisāmetvā dehī’’ti vutte pana ‘‘na vaṭṭatī’’ti paṭikkhipitabbaṃ. Sace ‘‘paṭisāmehī’’ti pātetvā gacchanti, palibodho nāma hoti, paṭisāmetuṃ vaṭṭati. Vihāre kammaṃ karontā vaḍḍhakīādayo vā rājavallabhā vā attano upakaraṇabhaṇḍaṃ vā sayanabhaṇḍaṃ vā ‘‘paṭisāmetvā dethā’’ti vadanti, chandenapi bhayenapi na kātabbameva, guttaṭṭhānaṃ pana dassetuṃ vaṭṭati. Balakkārena pātetvā gatesu ca paṭisāmetuṃ vaṭṭati.

ប៉ុន្តែ បើទ្រព្យរបស់មាតាបិតាជាកប្បិយភណ្ឌដែលត្រូវតែរក្សាទុកជាដាច់ខាត ភិក្ខុគួរកាន់យកទុកជាទ្រព្យរបស់ខ្លួនហើយរក្សាទុកចុះ។ តែបើពួកគាត់ពោលថា «សូមលោកម្ចាស់រក្សាទុករបស់នេះឲ្យខ្ញុំផង» ភិក្ខុត្រូវបដិសេធថា «មិនគួរឡើយ»។ ប្រសិនបើពួកគាត់ពោលថា «សូមរក្សាទុកចុះ» ហើយទម្លាក់ចោលរួចដើរចេញទៅ ភិក្ខុនឹងមានកង្វល់កើតឡើង ក្នុងករណីនេះ ភិក្ខុគួររក្សាទុកបាន។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកជាងឈើជាដើមដែលធ្វើការងារក្នុងវត្តក្តី ពួកអ្នកស្និទ្ធស្នាលនឹងព្រះរាជាក្តី ពោលថា «សូមលោកម្ចាស់រក្សាទុកឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ ឬគ្រឿងដំណេករបស់ខ្ញុំផង» ភិក្ខុមិនត្រូវធ្វើតាមឡើយ ទោះបីជាដោយសារសេចក្តីស្រឡាញ់ ឬសេចក្តីខ្លាចក៏ដោយ ប៉ុន្តែភិក្ខុគួរចង្អុលបង្ហាញកន្លែងដែលមានសុវត្ថិភាពឲ្យពួកគេបាន។ ប្រសិនបើពួកគេទម្លាក់ចោលដោយបង្ខំហើយដើរចេញទៅ ភិក្ខុគួររក្សាទុកបាន។

Ajjhārāme vā ajjhāvasathe vāti ettha sace mahāvihārasadiso mahārāmo hoti, tattha pākāraparikkhitte pariveṇe yattha bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā gahitaṃ bhavissatīti saṅkā uppajjati, tādise eva ṭhāne uggaṇhitvā vā uggaṇhāpetvā vā ṭhapetabbaṃ. Mahābodhidvārakoṭṭhakaambaṅgaṇasadisesu pana mahājanasañcaraṇaṭṭhānesu na gahetabbaṃ, palibodho na hoti. Kurundiyaṃ pana vuttaṃ ‘‘eko maggaṃ gacchanto nimanussaṭṭhāne kiñci bhaṇḍaṃ passati, ākiṇṇamanussepi jāte manussā tameva [Pg.153] bhikkhuṃ āsaṅkanti, tasmā maggā okkamma nisīditabbaṃ. Sāmikesu āgatesu taṃ ācikkhitabbaṃ. Sace sāmike na passati patirūpaṃ karissatī’’ti.

ក្នុងពាក្យថា ajjhārāme vā ajjhāvasathe vā នេះ ប្រសិនបើអារាមធំដូចជាមហាវីហារ ក្នុងបរិវេណដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយកំពែងនោះ បើមានសេចក្តីសង្ស័យកើតឡើងថា «ភិក្ខុ ឬសាមណេរទាំងឡាយនឹងរើសយកទៅ» ភិក្ខុគួររើសយកដោយខ្លួនឯងក្តី ប្រើគេឲ្យរើសយកក្តី ហើយរក្សាទុកក្នុងទីបែបនោះឯង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីកន្លែងដែលមានមនុស្សដើរឆ្លងកាត់ច្រើន ដូចជាខ្លោងទ្វារមហាបោធិ ឬលានស្វាយ ភិក្ខុមិនត្រូវរើសយកឡើយ ព្រោះមិនមានកង្វល់ឡើយ។ ចំណែកក្នុងគម្ពីរកុរុន្ធីមានពោលទុកថា «ភិក្ខុមួយរូបកាលដើរទៅតាមផ្លូវ ឃើញទ្រព្យអ្វីមួយក្នុងទីដែលគ្មានមនុស្ស ទោះបីជាផ្លូវនោះមានមនុស្សអ៊ូអរក៏ដោយ មនុស្សទាំងឡាយតែងសង្ស័យចំពោះភិក្ខុនោះឯង ហេតុនោះ ភិក្ខុគួរចៀសចេញពីផ្លូវហើយអង្គុយចាំ។ កាលណាម្ចាស់ទ្រព្យមកដល់ ត្រូវប្រាប់ពួកគេឲ្យដឹង។ ប្រសិនបើមិនឃើញម្ចាស់ទ្រព្យទេ ភិក្ខុនោះនឹងធ្វើតាមការគួរ»។

Rūpena vā nimittena vā saññāṇaṃ katvāti ettha rūpaṃ nāma antobhaṇḍikāya bhaṇḍaṃ; tasmā bhaṇḍikaṃ muñcitvā gaṇetvā ettakā kahāpaṇā vā jātarūparajataṃ vāti sallakkhetabbaṃ. Nimittanti lañchanādi; tasmā lañchitāya bhaṇḍikāya mattikālañchananti vā lākhālañchananti vā nīlapilotikāya bhaṇḍikā katāti vā setapilotikāya katāti vā evamādi sabbaṃ sallakkhetabbaṃ.

ក្នុងពាក្យថា rūpena vā nimittena vā saññāṇaṃ katvā នេះ ពាក្យថា រូប បានដល់ ទ្រព្យដែលនៅក្នុងកញ្ចប់ទ្រព្យ ហេតុនោះ ភិក្ខុត្រូវស្រាយកញ្ចប់ទ្រព្យនោះ រាប់ចំនួន ហើយកត់សម្គាល់ទុកថា «មានកហាបណៈប៉ុណ្ណេះ ឬមានមាសនិងប្រាក់ប៉ុណ្ណេះ»។ ពាក្យថា និមិត្ត បានដល់ ត្រាជាដើម ហេតុនោះ ភិក្ខុត្រូវកត់សម្គាល់នូវសញ្ញាសម្គាល់ទាំងអស់ មានជាអាទិ៍ថា កញ្ចប់ទ្រព្យដែលបោះត្រាដោយដីស្អិតក្តី បោះត្រាដោយជ័រល័ក្តក្តី កញ្ចប់ទ្រព្យដែលខ្ចប់ដោយក្រណាត់ពណ៌ខៀវក្តី ខ្ចប់ដោយក្រណាត់ពណ៌សក្តី។

Bhikkhū patirūpāti lajjino kukkuccakā. Lolajātikānañhi hatthe ṭhapetuṃ na labhati. Yo pana neva tamhā āvāsā pakkamati, na sāmike passati, tenāpi attano cīvarādimūlaṃ na kātabbaṃ; thāvaraṃ pana senāsanaṃ vā cetiyaṃ vā pokkharaṇī vā kāretabbā. Sace dīghassa addhuno accayena sāmiko āgacchati, ‘‘upāsaka tava santakena idaṃ nāma kataṃ, anumodāhī’’ti vattabbo. Sace anumodati, iccetaṃ kusalaṃ; no ce anumodati, ‘‘mama dhanaṃ dethā’’ti codetiyeva, aññaṃ samādapetvā dātabbaṃ.

ពាក្យថា bhikkhū patirūpā បានដល់ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសេចក្តីខ្មាសអៀន និងមានសេចក្តីសង្ស័យ។ ព្រោះថា ភិក្ខុមិនគួរផ្ញើទុកក្នុងដៃរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសន្តានស្រាលឆ្កួតឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាដែលមិនចៀសចេញពីអាវាសនោះផង មិនជួបម្ចាស់ទ្រព្យផង ភិក្ខុនោះមិនត្រូវយកទ្រព្យនោះទៅធ្វើជាថ្លៃចីវរជាដើមសម្រាប់ខ្លួនឡើយ ប៉ុន្តែគួរយកទៅកសាងសេនាសនៈជាប់ធន់ក្តី ចេតិយក្តី ស្រះទឹកក្តី។ ប្រសិនបើកន្លងទៅជាវេលាយូរ ម្ចាស់ទ្រព្យត្រឡប់មកវិញ ភិក្ខុត្រូវប្រាប់គាត់ថា «ឧបាសក អាត្មាបានយកទ្រព្យរបស់ញោមទៅកសាងរបស់ឈ្មោះនេះហើយ សូមញោមអនុមោទនាចុះ»។ ប្រសិនបើគាត់អនុមោទនា នោះជាការល្អ ប្រសិនបើគាត់មិនអនុមោទនាទេ ហើយនៅតែទាមទារថា «សូមប្រគល់ទ្រព្យរបស់ខ្ញុំមកវិញ» ភិក្ខុត្រូវបញ្ចុះបញ្ចូលអ្នកដទៃហើយប្រគល់ទ្រព្យនោះសងទៅគាត់វិញ។

507. Ratanasammataṃ vissāsaṃ gaṇhātītiādīsu āmāsameva sandhāya vuttaṃ. Anāmāsaṃ na vaṭṭatiyeva. Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៥០៧. ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានជាអាទិ៍ថា ratanasammataṃ vissāsaṃ gaṇhāti ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកតែវត្ថុដែលគួរពាល់ត្រូវប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកវត្ថុដែលមិនគួរពាល់ត្រូវ ភិក្ខុមិនគួរកាន់យកដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ មានសមុដ្ឋាន ៦ គឺ កិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ បញ្ញត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម ចិត្ត ៣ វេទនា ៣។

Ratanasikkhāpadaṃ dutiyaṃ.

រតនសិក្ខាបទ ទី ២ ចប់។

3. Vikālagāmappavisanasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការអធិប្បាយអំពីវិកាលគាមប្បវិសនសិក្ខាបទ

508. Tatiye – tiracchānakathanti ariyamaggassa tiracchānabhūtaṃ kathaṃ. Rājakathanti rājapaṭisaṃyutta kathaṃ. Corakathādīsupi eseva nayo.

៥០៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ ពាក្យថា tiracchānakathā បានដល់ វាចាដែលទទឹងទិសដល់អរិយមគ្គ។ ពាក្យថា rājakathā បានដល់ វាចាដែលទាក់ទងនឹងព្រះរាជា។ សូម្បីក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានចោរកថាជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

512. Santaṃ bhikkhunti ettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ cārittasikkhāpade vuttameva. Sace sambahulā kenaci kammena gāmaṃ pavisanti, ‘‘vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī’’ti [Pg.154] sabbehi aññamaññaṃ āpucchitabbaṃ. Tasmiṃ gāme taṃ kammaṃ na sampajjatīti aññaṃ gāmaṃ gacchanti, gāmasatampi hotu, puna āpucchanakiccaṃ natthi. Sace pana ussāhaṃ paṭippassambhetvā vihāraṃ gacchantā antarā aññaṃ gāmaṃ pavisitukāmā honti, puna āpucchitabbameva.

៥១២. ក្នុងពាក្យថា santaṃ bhikkhuṃ នេះ សេចក្តីសម្រេចណាដែលគួរពោល សេចក្តីនោះគឺមានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងចារិត្តសិក្ខាបទ។ ប្រសិនបើភិក្ខុច្រើនរូបចូលទៅកាន់ភូមិដោយកិច្ចការណាមួយ ភិក្ខុទាំងអស់ត្រូវលាគ្នាទៅវិញទៅមកថា «ខ្ញុំសូមលាដើម្បីចូលទៅកាន់ភូមិក្នុងកាលវិកាល»។ ប្រសិនបើកិច្ចការនោះមិនសម្រេចក្នុងភូមិនោះ ហើយភិក្ខុទាំងឡាយដើរទៅកាន់ភូមិដទៃទៀត ទោះបីជាភូមិមួយរយក៏ដោយ ក៏មិនចាំបាច់លាម្តងទៀតឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយបានរំងាប់សេចក្តីព្យាយាមហើយ កំពុងដើរត្រឡប់ទៅកាន់វត្តវិញ តែក្នុងចន្លោះផ្លូវនោះ បែរជាចង់ចូលទៅកាន់ភូមិដទៃទៀត ភិក្ខុត្រូវតែលាម្តងទៀតជាដាច់ខាត។

Kulaghare vā āsanasālāya vā bhattakiccaṃ katvā telabhikkhāya vā sappibhikkhāya vā caritukāmo hoti, sace passe bhikkhu atthi, āpucchitvā gantabbaṃ. Asante natthīti gantabbaṃ. Vīthiṃ otaritvā bhikkhuṃ passati, āpucchanakiccaṃ natthi, anāpucchitvāpi caritabbameva. Gāmamajjhena maggo hoti, tena gacchantassa telādibhikkhāya carissāmīti citte uppanne sace passe bhikkhu atthi, āpucchitvā caritabbaṃ. Maggā anokkamma bhikkhāya carantassa pana āpucchanakiccaṃ natthi, aparikkhittassa gāmassa upacāro adinnādāne vuttanayeneva veditabbo.

កាលដែលភិក្ខុធ្វើភត្តកិច្ចក្នុងផ្ទះត្រកូលក្តី ក្នុងរោងភត្តក្តី រួចហើយ ចង់ដើរទៅដើម្បីសូមប្រេង ឬសូមទឹកដោះថ្លា ប្រសិនបើមានភិក្ខុនៅក្បែរខ្លួន ត្រូវលាសិនសឹមទៅ។ បើគ្មានភិក្ខុទេ ត្រូវគិតថា «គ្មានភិក្ខុឡើយ» ហើយទៅចុះ។ បើចុះទៅកាន់ច្រកផ្លូវហើយទើបឃើញភិក្ខុ មិនចាំបាច់លាឡើយ ទោះបីជាមិនបានលាក៏គួរដើរទៅបាន។ ប្រសិនបើមានផ្លូវកាត់ចំកណ្តាលភូមិ កាលដែលភិក្ខុដើរទៅតាមផ្លូវនោះ ហើយមានចិត្តកើតឡើងថា «អាត្មាសម្រេចចិត្តដើរទៅដើម្បីសូមប្រេងជាដើម» ប្រសិនបើមានភិក្ខុនៅក្បែរខ្លួន ត្រូវលាសិនសឹមដើរទៅ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុដើរទៅដើម្បីសូមចង្ហាន់ដោយមិនចៀសចេញពីផ្លូវដើមទេ មិនចាំបាច់លាឡើយ។ ចំណែកឯឧបចារៈនៃភូមិដែលមិនបានល้อมរបង គួរដឹងតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងអទិន្នាទានសិក្ខាបទ។

515. Antarārāmantiādīsu na kevalaṃ anāpucchā kāyabandhanaṃ abandhitvā saṅghāṭiṃ apārupitvā gacchantassapi anāpatti. Āpadāsūti sīho vā byaggho vā āgacchati, megho vā uṭṭheti, añño vā koci upaddavo uppajjati, anāpatti. Evarūpāsu āpadāsu bahigāmato antogāmaṃ pavisituṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānameva.

៥១៥. ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានជាអាទិ៍ថា antarārāmaṃ មិនត្រឹមតែការមិនបានលាប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែភិក្ខុមិនបានចងវត្ថពន្ធចង្កេះ ឬមិនបានគ្រងសង្ឃាដិ ហើយដើរទៅ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ពាក្យថា āpadāsu បានដល់ កាលណាមានសត្វសិង្ហ ឬខ្លាធំមកក្តី ភ្លៀងធ្លាក់ចុះមកក្តី ឬមានគ្រោះថ្នាក់ដទៃណាមួយកើតឡើងក្តី ភិក្ខុមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងគ្រោះថ្នាក់មានសភាពបែបនេះ ភិក្ខុគួរចូលពីខាងក្រៅភូមិទៅកាន់ខាងក្នុងភូមិបាន។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

មានសមុដ្ឋានដូចកឋិន គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងវាចា និងកើតឡើងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត ជាកិរិយាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ បញ្ញត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម ចិត្ត ៣ វេទនា ៣។

Vikālagāmappavisanasikkhāpadaṃ tatiyaṃ.

វិកាលគាមប្បវិសនសិក្ខាបទ ទី ៣ ចប់។

4. Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការអធិប្បាយអំពីសូចិឃរសិក្ខាបទ

517-20. Catutthe – bhedanameva bhedanakaṃ; taṃ assa atthīti bhedanakameva. Araṇiketi araṇidhanuke. Vidheti vedhake. Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៥១៧-២០. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ ពាក្យថា bhedanaka បានដល់ ការបំបែកហ្នឹងឯង ព្រោះតែអាបត្តិនេះមានការបំបែកនោះ ទើបហៅថា bhedanaka។ ពាក្យថា araṇike បានដល់ ឈើខាត់សម្រាប់កកិតបង្កើតភ្លើង។ ពាក្យថា vidhe បានដល់ ប្រហោងសម្រាប់ដោតខ្សែវត្ថពន្ធចង្កេះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ មានសមុដ្ឋាន ៦ គឺ កិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ បញ្ញត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម ចិត្ត ៣ វេទនា ៣។

Sūcigharasikkhāpadaṃ catutthaṃ.

សូចិឃរសិក្ខាបទ ទី ៤ ចប់។

5. Mañcasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការអធិប្បាយអំពីមញ្ចសិក្ខាបទ

522. Pañcame [Pg.155] – chedanakaṃ vuttanayameva.

៥២២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៥ ពាក្យថា chedanaka មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។

525. Chinditvā paribhuñjatīti ettha sace na chinditukāmo hoti, bhūmiyaṃ nikhaṇitvā pamāṇaṃ upari dasseti, uttānaṃ vā katvā paribhuñjati, ukkhipitvā vā tulāsaṅghāṭe ṭhapetvā aṭṭaṃ katvā paribhuñjati, sabbaṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ.

៥២៥. ក្នុងពាក្យថា chinditvā paribhuñjati នេះ ប្រសិនបើភិក្ខុមិនចង់កាត់ជើងគ្រែទេ តែយកទៅកប់ក្នុងដី ហើយទុកឲ្យសល់ប្រវែងប្រាំបីធ្នាប់លេចឡើងខាងលើក្តី ឬផ្ងារជើងគ្រែឡើងលើហើយប្រើប្រាស់ក្តី ឬលើកឡើងទៅដាក់លើធ្នឹមផ្ទះធ្វើជាកន្លែងសម្រាប់អង្គុយក្តី ការធ្វើទាំងអស់នោះ គឺគួរទាំងអស់។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ មានសមុដ្ឋាន ៦។

Mañcasikkhāpadaṃ pañcamaṃ.

មញ្ចសិក្ខាបទ ទី ៥ ចប់។

6. Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការអធិប្បាយទូលោនទ្ធសិក្ខាបទ

526. Chaṭṭhe – tūlaṃ onaddhametthāti tūlonaddhaṃ; tūlaṃ pakkhipitvā upari cimilikāya onaddhanti vuttaṃ hoti. Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ.

៥២៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ (មានសេចក្តីពន្យល់ថា) ពាក្យថា tūlaṃ onaddhaṃ (គ្រែ ឬតាំងដែលញាត់ដោយសំឡី) គឺសំដៅលើគ្រែ ឬតាំងដែលមានសំឡីព័ទ្ធជុំវិញក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា tūlonaddhaṃ នោះ មានន័យថា ញាត់សំឡីចូលទៅ ហើយព័ទ្ធជុំវិញខាងលើដោយក្រណាត់គ្រើម (សំបកពូក)។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦។

Tūlonaddhasikkhāpadaṃ chaṭṭhaṃ.

ទូលោនទ្ធសិក្ខាបទ ទី៦ ចប់។

7. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការអធិប្បាយនិសីទនសិក្ខាបទ

531-4. Sattame – nisīdanaṃ anuññātaṃ hotīti kattha anuññātaṃ? Cīvarakkhandhake paṇītabhojanavatthusmiṃ. Vuttañhi tattha – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, kāyaguttiyā cīvaraguttiyā senāsanaguttiyā nisīdana’’nti (mahāva. 353). Seyyathāpi purāṇāsikoṭṭhoti yathā nāma purāṇacammakāroti attho. Yathā hi cammakāro cammaṃ vitthataṃ karissāmīti ito cito ca samañchati, kaḍḍhati; evaṃ sopi taṃ nisīdanaṃ. Tena taṃ bhagavā evamāha – ‘‘nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccatī’’ti santhatasadisaṃ santharitvā ekasmiṃ ante sugatavidatthiyā vidatthimatte padese dvīsu ṭhānesu phāletvā tisso dasā kariyanti, tāhi dasāhi sadasaṃ nāma vuccati. Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ.

៥៣១-៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ ពាក្យថា nisīdanaṃ anuññātaṃ hotī (កម្រាលសម្រាប់អង្គុយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ) សួរថា ទ្រង់អនុញ្ញាតក្នុងរឿងណា? គឺទ្រង់អនុញ្ញាតក្នុងចីវរក្ខន្ធកៈ នាបញ្ហាបណីតភោជនវត្ថុ។ ព្រោះថា ក្នុងរឿងនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតនូវកម្រាលសម្រាប់អង្គុយ ដើម្បីគ្រប់គ្រងកាយ ដើម្បីគ្រប់គ្រងចីវរ ដើម្បីគ្រប់គ្រងសេនាសនៈ»។ ពាក្យថា seyyathāpi purāṇāsikoṭṭho មានន័យថា ដូចជាជាងស្បែកចាស់ (ជាងធ្វើស្បែកពីបុរាណ)។ ពន្យល់ថា ជាងស្បែកចង់ធ្វើស្បែកឲ្យលាតសន្ធឹងធំ ក៏ទាញសន្ធឹងខាងនេះខាងនោះយ៉ាងណា ព្រះឧទាយីនោះ ក៏ទាញសន្ធឹងកម្រាលសម្រាប់អង្គុយនោះយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់នឹងព្រះឧទាយីនោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «កម្រាលសម្រាប់អង្គុយដែលហៅថា មានជាយ» គឺកម្រាលដែលគេលាតសន្ធឹងដូចជាកម្រាលរោមសត្វ ហើយនៅចុងម្ខាង គេវះជាពីរអន្លើ ក្នុងទីមានប្រមាណមួយចំអាមព្រះសុគត រួចធ្វើជាជាយបី។ កម្រាលនោះ ហៅថា មានជាយ ព្រោះមានជាយទាំងនោះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦។

Nisīdanasikkhāpadaṃ sattamaṃ.

និសីទនសិក្ខាបទ ទី៧ ចប់។

8. Kaṇḍupaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការអធិប្បាយកណ្ឌុបដិច្ឆាទិសិក្ខាបទ

537. Aṭṭhame [Pg.156] – kaṇḍupaṭicchādi anuññātā hotīti kattha anuññātā? Cīvarakkhandhake belaṭṭhasīsavatthusmiṃ. Vuttañhi tattha – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yassa kaṇḍu vā piḷakā vā assāvo vā thullakacchu vā ābādho tassa kaṇḍupaṭicchādi’’nti (mahāva. 354).

៥៣៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៨ ពាក្យថា kaṇḍupaṭicchādi anuññātā hotī (សំពត់បិទបាំងដំបៅរមាស់ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ) សួរថា ទ្រង់អនុញ្ញាតក្នុងរឿងណា? គឺទ្រង់អនុញ្ញាតក្នុងចីវរក្ខន្ធកៈ នាបញ្ហាជនឈ្មោះបេលដ្ឋសីសៈ។ ព្រោះថា ក្នុងរឿងនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុណាមានអាពាធ គឺរមាស់ក្តី បូសក្តី ទឹកលឿងហូរក្តី ស្រែងធំក្តី តថាគតអនុញ្ញាតសំពត់បិទបាំងដំបៅរមាស់ ដល់ភិក្ខុនោះ»។

539. Yassa adhonābhi ubbhajāṇumaṇḍalanti yassa bhikkhuno nābhiyā heṭṭhā jāṇumaṇḍalānaṃ upari. Kaṇḍūti kacchu. Piḷakāti lohitatuṇḍikā sukhumapiḷakā. Assāvoti arisabhagandaramadhumehādīnaṃ vasena asucipaggharaṇakaṃ. Thullakacchu vā ābādhoti mahāpiḷakābādho vuccati. Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ.

៥៣៩. ពាក្យថា yassa adhonābhi ubbhajāṇumaṇḍalaṃ (ភិក្ខុណាមានអាពាធក្រោមផ្ចិត ចុះពីក្បាលជង្គង់ឡើងលើ) គឺភិក្ខុណាមានអាពាធខាងក្រោមផ្ចិត និងខាងលើក្បាលជង្គង់ទាំងពីរ។ ពាក្យថា kaṇḍu គឺជំងឺរមាស់ (ស្រែង)។ ពាក្យថា piḷakā គឺបូសតូចៗដែលមានឈាមនៅចុង (មុន ឬបូសតូចៗ)។ ពាក្យថា assāvo គឺដំបៅដែលមានទឹកលឿងហូរចេញមកគួរឲ្យខ្ពើម ដោយអំណាចនៃជំងឺឫសដូងបាត ជំងឺបូសទ្រនិច ជំងឺទឹកនោមផ្អែមជាដើម។ ពាក្យថា thullakacchu vā ābādho គឺសំដៅលើជំងឺបូសធំៗ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦។

Kaṇḍupaṭicchādisikkhāpadaṃ aṭṭhamaṃ.

កណ្ឌុបដិច្ឆាទិសិក្ខាបទ ទី៨ ចប់។

9. Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការអធិប្បាយវស្សិកសាដិកសិក្ខាបទ

542. Navame – vassikasāṭikā anuññātā hotīti kattha anuññātā? Cīvarakkhandhake visākhāvatthusmiṃ. Vuttañhi tattha – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vassikasāṭika’’nti (mahāva. 352). Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ.

៥៤២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៩ ពាក្យថា vassikasāṭikā anuññātā hotī (សំពត់សាដកសម្រាប់ងូតទឹកភ្លៀង ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ) សួរថា ទ្រង់អនុញ្ញាតក្នុងរឿងណា? គឺទ្រង់អនុញ្ញាតក្នុងចីវរក្ខន្ធកៈ នាបញ្ហានាងវិសាខា។ ព្រោះថា ក្នុងរឿងនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតសំពត់សាដកសម្រាប់ងូតទឹកភ្លៀង»។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦។

Vassikasāṭikasikkhāpadaṃ navamaṃ.

វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទ ទី៩ ចប់។

10. Nandattherasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការអធិប្បាយនន្ទត្ថេរសិក្ខាបទ

547. Dasame – caturaṅgulomakoti catūhi aṅgulehi ūnakappamāṇo. Sesaṃ uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ.

៥៤៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ ពាក្យថា caturaṅgulomako គឺមានប្រមាណខ្វះ (ថយចុះ) ៤ ធ្នាប់ ពីប្រមាណចីវររបស់ព្រះសុគត។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦។

Nandattherasikkhāpadaṃ dasamaṃ.

នន្ទត្ថេរសិក្ខាបទ ទី១០ ចប់។

Samatto vaṇṇanākkamena ratanavaggo navamo.

រតនវគ្គ ទី៩ ដែលជាវគ្គចុងក្រោយ ក្នុងលំដាប់នៃការអធិប្បាយ ចប់បរិបូណ៌។

Uddiṭṭhā khotiādi vuttanayamevāti.

ពាក្យថា uddiṭṭhā kho ជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយនោះឯង។

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya

ក្នុងសមន្តបាសាទិកា អដ្ឋកថាពន្យល់វិន័យ

Khuddakavaṇṇanā samattā.

ការអធិប្បាយខុទ្ទកវិន័យ (សិក្ខាបទតូចតាច) ចប់បរិបូណ៌។

Pācittiyakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.

បាចិត្តិយកណ្ឌ ចប់។

6. Pāṭidesanīyakaṇḍaṃ

៦. បាដិទេសនីយកណ្ឌ

1. Paṭhamapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការអធិប្បាយបឋមបាដិទេសនីយសិក្ខាបទ

Pāṭidesanīyā [Pg.157] dhammā, khuddakānaṃ anantarā;

Ṭhapitā ye ayaṃ dāni, tesaṃ bhavati vaṇṇanā.

ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាបាដិទេសនីយៈ ដែលព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានដាក់ទុកក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីខុទ្ទកសិក្ខាបទ (សិក្ខាបទតូចតាច) ឥឡូវនេះ ការអធិប្បាយនូវធម៌ទាំងនោះ នឹងមានតទៅ។

552. Paṭhamapāṭidesanīye tāva paṭikkamanakāleti piṇḍāya caritvā paṭiāgamanakāle. Sabbeva aggahesīti sabbameva aggahesi. Pavedhentīti kampamānā. Apehīti apagaccha.

៥៥២. ជាដំបូង ក្នុងបឋមបាដិទេសនីយសិក្ខាបទនេះ ពាក្យថា paṭikkamanakāle គឺក្នុងពេលត្រឡប់មកវិញ បន្ទាប់ពីត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត។ ពាក្យថា sabbeva aggahesi គឺបានទទួលយកចង្ហាន់ទាំងអស់នោះឯង។ ពាក្យថា pavedhenti គឺញាប់ញ័រ (ញ័ររន្ធត់)។ ពាក្យថា apehi គឺចូរថយចេញទៅ។

553-5. Gārayhaṃ āvusotiādi paṭidesetabbākāradassanaṃ. Rathikāti racchā. Byūhanti anibbijjhitvā ṭhitā gatapaccāgataracchā. Siṅghāṭakanti catukkoṇaṃ vā tikoṇaṃ vā maggasamodhānaṭṭhānaṃ. Gharanti kulagharaṃ. Etesu yattha katthaci ṭhatvā gaṇhantassa gahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāragaṇanāya pāṭidesanīyaṃ. Hatthisālādīsu gaṇhantassāpi eseva nayo. Bhikkhunī rathikāya ṭhatvā deti, bhikkhu sacepi antarārāmādīsu ṭhatvā gaṇhāti, āpattiyeva. ‘‘Antaragharaṃ paviṭṭhāyā’’ti hi vacanato bhikkhuniyā antaraghare ṭhatvā dadamānāya vasenettha āpatti veditabbā, bhikkhussa ṭhitaṭṭhānaṃ pana appamāṇaṃ. Tasmā sacepi vīthiādīsu ṭhito bhikkhu antarārāmādīsu ṭhatvā dadamānāya bhikkhuniyā gaṇhāti, anāpattiyeva.

៥៥៣-៥. ពាក្យថា gārayhaṃ āvuso ជាដើម គឺជាការបង្ហាញអំពីអាការៈដែលត្រូវសម្តែង (អាបត្តិ)។ ពាក្យថា rathikā គឺផ្លូវថ្នល់ (ផ្លូវរទេះ)។ ពាក្យថា byūha គឺផ្លូវទាល់ (ផ្លូវដែលមិនធ្លាយទៅណា គឺដើរចូលទៅហើយត្រូវត្រឡប់មកវិញ)។ ពាក្យថា siṅghāṭaka គឺផ្លូវបែកជាបួន ឬផ្លូវបែកជាបី ដែលជាកន្លែងជួបគ្នានៃផ្លូវទាំងឡាយ។ ពាក្យថា ghara គឺផ្ទះរបស់ត្រកូល (មានក្សត្រជាដើម)។ ក្នុងទីទាំងនោះ បើភិក្ខុឈរទទួលក្នុងកន្លែងណាមួយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះការទទួល ត្រូវអាបត្តិបាដិទេសនីយតាមចំនួនពាក្យលេប ព្រោះការលេបចូលទៅ។ ទោះបីភិក្ខុឈរទទួលក្នុងរោងដំរីជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បើភិក្ខុនីឈរនៅលើផ្លូវថ្នល់ហើយប្រគេន ទោះបីភិក្ខុឈរនៅក្នុងអារាមខាងក្នុងភូមិជាដើមហើយទទួល ក៏ត្រូវអាបត្តិដដែល។ ព្រោះថា ដោយហេតុតែមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «antaragharaṃ paviṭṭhāya» (ភិក្ខុនីដែលចូលទៅកាន់ចន្លោះផ្ទះ) អាបត្តិក្នុងសិក្ខាបទនេះ ត្រូវដឹងថាកើតឡើងដោយសារតែភិក្ខុនីឈរប្រគេននៅក្នុងចន្លោះផ្ទះ ចំណែកឯទីកន្លែងដែលភិក្ខុឈរនោះ មិនមែនជាប្រមាណ (មិនមែនជាសំខាន់) ឡើយ។ ហេតុនោះ បើភិក្ខុឈរនៅលើផ្លូវថ្នល់ជាដើម ហើយទទួលចង្ហាន់ពីដៃភិក្ខុនីដែលឈរនៅក្នុងអារាមខាងក្នុងភូមិជាដើមហើយប្រគេន មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāya paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti dukkaṭassāti idaṃ āmisena asambhinnaṃ sandhāya vuttaṃ, sambhinne pana ekarase pāṭidesanīyameva. Ekato upasampannāyāti bhikkhunīnaṃ santike upasampannāya. Bhikkhūnaṃ santike upasampannāya pana yathāvatthukameva.

ពាក្យថា «ភិក្ខុទទួលយកនូវយាមកាលិក សត្តាហកាលិក យាវជីវកៈ ដើម្បីជាអាហារ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗដងដែលលេបចូលទៅ» នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅលើវត្ថុដែលមិនលាយឡំដោយអាមិសៈ (ដូចជាចង្ហាន់ជាដើម) ប៉ុន្តែបើលាយឡំគ្នាមានរសតែមួយ ភិក្ខុដែលទទួល ត្រូវអាបត្តិបាដិទេសនីយតែម្តង។ ពាក្យថា ekato upasampannāya គឺភិក្ខុនីដែលបានឧបសម្បទាក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនីសង្ឃតែម្ខាង។ ចំណែកឯការទទួលពីដៃភិក្ខុនីដែលបានឧបសម្បទាក្នុងសំណាក់ភិក្ខុសង្ឃ (តែម្ខាង) ត្រូវអាបត្តិទៅតាមប្រភេទវត្ថុនោះឯង។

556. Dāpeti na detīti aññātikā aññena kenaci dāpeti taṃ gaṇhantassa anāpatti. Upanikkhipitvā detīti bhūmiyaṃ ṭhapetvā ‘‘idaṃ ayya tumhākaṃ dammī’’ti deti, evaṃ dinnaṃ ‘‘sādhu bhaginī’’ti sampaṭicchitvā tāya eva vā bhikkhuniyā aññena vā kenaci paṭiggahāpetvā bhuñjituṃ vaṭṭati. Sikkhamānāya [Pg.158] sāmaṇeriyāti etāsaṃ dadamānānaṃ gaṇhantassa anāpatti. Sesamettha uttānameva.

៥៥៦. ពាក្យថា dāpeti na deti គឺភិក្ខុនីដែលមិនមែនជាញាតិ ប្រើអ្នកដទៃណាមួយឲ្យប្រគេន ភិក្ខុទទួលរបស់នោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា upanikkhipitvā deti គឺភិក្ខុនីដាក់ចុះលើដីហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំករុណាប្រគេនរបស់នេះដល់លោកម្ចាស់» របស់ដែលប្រគេនយ៉ាងនេះ ភិក្ខុទទួលយកដោយពោលថា «ល្អហើយ នាង» រួចហើយឲ្យភិក្ខុនីនោះឯង ឬអ្នកដទៃណាមួយប្រគេនម្តងទៀត ទើបគួរឆាន់បាន។ ពាក្យថា sikkhamānāya sāmaṇeriyā គឺកាលបើសិក្ខមានា និងសាមណេរីទាំងនោះប្រគេន ភិក្ខុទទួល មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ គឺ៖ កិរិយៈ, នោសញ្ញាវិមោក្ខៈ, អចិត្តកៈ, បណ្ណត្តិវជ្ជៈ, កាយកម្ម, តិចិត្តៈ, តិវេទនា។

Paṭhamapāṭidesanīyaṃ.

បឋមបាដិទេសនីយសិក្ខាបទ ចប់។

2. Dutiyapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយទុតិយបាដិទេសនីយសិក្ខាបទ

558. Dutiye – apasakka tāva bhaginītiādi apasādetabbākāradassanaṃ.

៥៥៨. ក្នុងទុតិយបាដិទេសនីយសិក្ខាបទនេះ ពាក្យថា apasakka tāva bhaginī (នាង ចូរថយចេញទៅសិន) ជាដើម គឺជាការបង្ហាញអំពីអាការៈដែលត្រូវបណ្តេញចេញ (ឃាត់ចេញ)។

561. Attano bhattaṃ dāpeti na detīti ettha sacepi attano bhattaṃ deti, iminā sikkhāpadena anāpattiyeva, purimasikkhāpadena āpatti. Aññesaṃ bhattaṃ deti na dāpetīti ettha sacepi dāpeyya, iminā sikkhāpadena āpatti bhaveyya. Dentiyā pana neva iminā na purimena āpatti. Sesamettha uttānameva. Kathinasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៥៦១. ក្នុងពាក្យថា attano bhattaṃ dāpeti na deti នេះ បើភិក្ខុនីប្រគេនភត្តរបស់ខ្លួនឯង មិនត្រូវអាបត្តិដោយសិក្ខាបទនេះឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវអាបត្តិដោយសិក្ខាបទមុន។ ក្នុងពាក្យថា aññesaṃ bhattaṃ deti na dāpeti នេះ បើភិក្ខុនីបង្គាប់ឲ្យគេប្រគេនភត្តរបស់អ្នកដទៃ ត្រូវអាបត្តិដោយសិក្ខាបទនេះ។ ចំណែកឯភិក្ខុនីដែលប្រគេនភត្តរបស់អ្នកដទៃ (ដោយខ្លួនឯង) មិនត្រូវអាបត្តិដោយសិក្ខាបទនេះឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវអាបត្តិដោយសិក្ខាបទមុនដែរ。 សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាកឋិនសមុដ្ឋាន គឺ៖ កិរិយាកិរិយៈ, នោសញ្ញាវិមោក្ខៈ, អចិត្តកៈ, បណ្ណត្តិវជ្ជៈ, កាយកម្ម, វចីកម្ម, តិចិត្តៈ, តិវេទនា។

Dutiyapāṭidesanīyaṃ.

ទុតិយបាដិទេសនីយសិក្ខាបទ ចប់។

3. Tatiyapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការអធិប្បាយតតិយបាដិទេសនីយសិក្ខាបទ

562. Tatiye – ubhatopasannanti dvīhi pasannaṃ upāsakenapi upāsikāyapi. Tasmiṃ kira kule ubhopi te sotāpannāyeva. Bhogena hāyatīti edisañhi kulaṃ sacepi asītikoṭidhanaṃ hoti, bhogehi hāyatiyeva. Kasmā? Yasmā tattha neva upāsikā na upāsako bhoge rakkhati.

៥៦២. ក្នុងតតិយបាដិទេសនីយសិក្ខាបទនេះ ពាក្យថា ubhatopasannaṃ គឺជ្រះថ្លាទាំងពីរនាក់ គឺទាំងឧបាសក ទាំងឧបាសិកា។ ឮថា ក្នុងត្រកូលនោះ ជនទាំងពីរនាក់នោះ សុទ្ធតែជាព្រះសោតាបន្ន។ ពាក្យថា bhogena hāyati គឺត្រកូលបែបនេះ ទោះបីជាមានទ្រព្យសម្បត្តិដល់ទៅ ៨០ កោដិក៏ដោយ គង់តែវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិជាមិនខាន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ក្នុងត្រកូលនោះ ទាំងឧបាសិកា ទាំងឧបាសក មិនចេះថែរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ។

569. Gharato nīharitvā dentīti āsanasālaṃ vā vihāraṃ vā ānetvā denti. Sacepi anāgate bhikkhumhi paṭhamaṃyeva nīharitvā dvāre ṭhapetvā pacchā sampattassa denti, vaṭṭati. Bhikkhuṃ pana disvā antogehato nīharitvā diyyamānaṃ na vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Sesamettha uttānameva[Pg.159]. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ ticittaṃ, tivedananti.

៥៦៩. ពាក្យថា gharato nīharitvā denti គឺនាំយកមកប្រគេននៅសាលាឆាន់ ឬនៅវត្ត។ បើកាលដែលភិក្ខុមិនទាន់មកដល់ គេនាំយកចេញមកមុន រួចដាក់ទុកនៅមាត់ទ្វារ ហើយប្រគេនដល់ភិក្ខុដែលមកដល់ជាក្រោយ យ៉ាងនេះ គួរទទួលឆាន់បាន។ ប៉ុន្តែ បើឃើញភិក្ខុហើយ ទើបនាំយកចេញពីក្នុងផ្ទះមកប្រគេន យ៉ាងនេះ មិនគួរទទួលឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ គឺ៖ កិរិយៈ, នោសញ្ញាវិមោក្ខៈ, អចិត្តកៈ, បណ្ណត្តិវជ្ជៈ, កាយកម្ម, វចីកម្ម, តិចិត្តៈ, តិវេទនា។

Tatiyapāṭidesanīyaṃ.

តតិយបាដិទេសនីយសិក្ខាបទ ចប់។

4. Catutthapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការអធិប្បាយចតុត្ថបាដិទេសនីយសិក្ខាបទ

570. Catutthe – avaruddhā hontīti paṭiviruddhā honti.

៥៧០. ក្នុងចតុត្ថបាដិទេសនីយសិក្ខាបទនេះ ពាក្យថា avaruddhā honti គឺមានការប្រឆាំងគ្នា (ទាស់ទែងគ្នា)។

573. Pañcannaṃ paṭisaṃviditanti pañcasu sahadhammikesu yaṃkiñci pesetvā khādanīyaṃ bhojanīyaṃ āharissāmāti paṭisaṃviditaṃ katampi appaṭisaṃviditamevāti attho. Ārāmaṃ ārāmūpacāraṃ ṭhapetvāti āraññakasenāsanārāmañca tassa upacārañca ṭhapetvā; upacārato nikkhantaṃ antarāmagge bhikkhuṃ disvā vā gāmaṃ āgatassa vā paṭisaṃviditaṃ katampi appaṭisaṃviditameva hotīti veditabbaṃ. Sace sāsaṅkaṃ hoti sāsaṅkanti ācikkhitabbanti kasmā ācikkhitabbaṃ? Ārāme core vasante amhākaṃ nārocentīti vacanapaṭimocanatthaṃ. Corā vattabbā manussā idhūpacarantīti kasmā vattabbaṃ? Attano upaṭṭhākehi amhe gaṇhāpentīti vacanapaṭimocanatthaṃ.

៥៧៣. ពាក្យថា pañcannaṃ paṭisaṃviditaṃ គឺការដែលគេចាត់ចែងបញ្ជូនសហធម្មិកណាមួយក្នុងចំណោមសហធម្មិកទាំង ៥ ទៅប្រាប់មុនថា «យើងខ្ញុំនឹងនាំយកខាទនីយៈ ឬភោជនីយៈមកប្រគេន» ទោះបីជាបានប្រាប់មុនយ៉ាងនេះក្តី ក៏នៅតែចាត់ទុកថាជាការមិនបានប្រាប់មុនដដែល នេះជាអត្ថន័យក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា ārāmaṃ ārāmūpacāraṃ ṭhapetvā គឺលើកលែងតែអារាមនៃសេនាសនៈព្រៃ និងឧបចារៈនៃអារាមនោះចេញ។ ត្រូវដឹងថា ទោះបីជាបានប្រាប់មុនក្តី តែបើឃើញភិក្ខុដែលចេញពីឧបចារៈដើរតាមផ្លូវកណ្តាល ឬភិក្ខុដែលចូលមកកាន់ភូមិ ក៏នៅតែចាត់ទុកថាជាការមិនបានប្រាប់មុនដដែល។ ពាក្យថា sace sāsaṅkaṃ hoti sāsaṅkaṃ (បើទីនោះជាទីគួររង្កៀស) ពាក្យថា ācikkhitabbaṃ (ត្រូវប្រាប់) សួរថា ហេតុអ្វីបានជាត្រូវប្រាប់? គឺដើម្បីរួចផុតពីពាក្យនិន្ទាថា «ពួកចោរនៅក្នុងអារាម ហេតុអ្វីក៏មិនប្រាប់យើង»។ ពាក្យថា corā vattabbā manussā idhūpacarantī (ត្រូវប្រាប់ពួកចោរថា មនុស្សទាំងឡាយតែងតែដើរមកក្នុងទីនេះ) សួរថា ហេតុអ្វីបានជាត្រូវប្រាប់? គឺដើម្បីរួចផុតពីពាក្យនិន្ទាថា «ពួកភិក្ខុឲ្យឧបដ្ឋាករបស់ខ្លួនមកចាប់យើង»។

Yāguyā paṭisaṃvidite tassā parivāro āhariyyatīti yāguyā paṭisaṃviditaṃ katvā ‘‘kiṃ suddhayāguyā dinnāya pūvabhattādīnipi etissā yāguyā parivāraṃ katvā dassāmā’’ti evaṃ yaṃ kiñci āharanti, sabbaṃ paṭisaṃviditameva hoti. Bhattena paṭisaṃviditetiādīsupi eseva nayo. Asukaṃ nāma kulaṃ paṭisaṃviditaṃ katvā khādanīyādīni gahetvā gacchatīti sutvā aññānipi tena saddhiṃ attano deyyadhammaṃ āharanti, vaṭṭati. Yāguyā paṭisaṃviditaṃ katvā pūvaṃ vā bhattaṃ vā āharanti, etampi vaṭṭatīti kurundiyaṃ vuttaṃ.

ពាក្យថា yāguyā paṭisaṃvidite tassā parivāro āhariyyati គឺកាលបើគេបានប្រាប់មុនថានឹងប្រគេនយាគូ ហើយគិតថា «ការប្រគេនតែយាគូសុទ្ធ តើមានប្រយោជន៍អ្វី យើងនឹងធ្វើនំ និងភត្តជាដើមឲ្យជាបរិវារនៃយាគូនោះហើយប្រគេន» យ៉ាងនេះ ទោះបីជាគេនាំយករបស់ណាមួយមកក្តី របស់ទាំងអស់នោះ ក៏ចាត់ទុកថាជាការបានប្រាប់មុនដដែល។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា bhattena paṭisaṃvidite (កាលបើបានប្រាប់មុនថានឹងប្រគេនភត្ត) ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បើឮថា «ត្រកូលឈ្មោះឯណោះ បានប្រាប់មុនហើយ កាន់យកខាទនីយៈជាដើមដើរទៅ» ហើយត្រកូលដទៃទៀត ក៏នាំយកទេយ្យធម៌របស់ខ្លួនទៅជាមួយត្រកូលនោះដែរ យ៉ាងនេះ គួរទទួលឆាន់បាន។ បើគេបានប្រាប់មុនថានឹងប្រគេនយាគូ តែបែរជានាំយកនំ ឬភត្តមកប្រគេនវិញ យ៉ាងនេះ ក៏គួរទទួលឆាន់បានដែរ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងកុរុន្ធីអដ្ឋកថា។

575. Gilānassāti appaṭisaṃviditepi gilānassa anāpatti. Paṭisaṃvidite vā gilānassa vā sesakanti ekassatthāya paṭisaṃviditaṃ katvā āhaṭaṃ, tassa sesakaṃ aññassāpi bhuñjituṃ vaṭṭati. Catunnaṃ pañcannaṃ vā paṭisaṃviditaṃ katvā bahuṃ āhaṭaṃ hoti, aññesampi dātuṃ icchanti, etampi [Pg.160] paṭisaṃviditasesakameva, sabbesampi vaṭṭati. Atha adhikameva hoti, sannidhiṃ mocetvā ṭhapitaṃ dutiyadivasepi vaṭṭati. Gilānassa āhaṭāvasesepi eseva nayo. Yaṃ pana appaṭisaṃviditameva katvā ābhataṃ, taṃ bahiārāmaṃ pesetvā paṭisaṃviditaṃ kāretvā āharāpetabbaṃ, bhikkhūhi vā gantvā antarāmagge gahetabbaṃ. Yampi vihāramajjhena gacchantā vā vanacarakādayo vā vanato āharitvā denti, purimanayeneva paṭisaṃviditaṃ kāretabbaṃ. Tatthajātakanti ārāme jātakameva; mūlakhādanīyādiṃ aññena kappiyaṃ katvā dinnaṃ paribhuñjato anāpatti. Sace pana taṃ gāmaṃ haritvā pacitvā āharanti, na vaṭṭati. Paṭisaṃviditaṃ kāretabbaṃ. Sesamettha uttānameva.

៥៧៥. ពាក្យថា gilānassa (ដល់ភិក្ខុឈឺ) សេចក្តីថា ទោះបីជាខាទនីយភោជនីយាហារដែលគេមិនបានប្រាប់ឲ្យដឹងមុនក៏ដោយ មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុឈឺឡើយ។ ពាក្យថា paṭisaṃvidite vā... sesakaṃ (ឬរបស់ដែលគេប្រាប់ឲ្យដឹងមុន ឬរបស់ដែលសល់ពីភិក្ខុឈឺ) សេចក្តីថា របស់ដែលគេនាំមកដោយធ្វើការប្រាប់ឲ្យដឹងមុន ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុមួយរូប របស់ដែលសល់ពីភិក្ខុនោះ ទោះបីភិក្ខុដទៃឆាន់ក៏គួរ។ ឬថា គេធ្វើការប្រាប់ឲ្យដឹងមុន ហើយនាំមកនូវរបស់ជាច្រើន ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុ ៤ ឬ ៥ រូប បើពួកភិក្ខុទាំងនោះប្រាថ្នានឹងប្រគេនដល់ភិក្ខុដទៃទៀត របស់នោះក៏ឈ្មោះថាជាវត្ថុដែលសល់ពីការប្រាប់ឲ្យដឹងមុនដូចគ្នា គួរដល់ភិក្ខុទាំងពួង។ ម្យ៉ាងទៀត បើរបស់នោះច្រើនលើសលុប របស់ដែលគេទុកដោយរួចផុតពីសន្និធិ (ការសន្សំទុក) សូម្បីក្នុងថ្ងៃទីពីរ ក៏គួរឆាន់បាន។ សូម្បីក្នុងរបស់ដែលសល់ពីការនាំមកថ្វាយភិក្ខុឈឺ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត របស់ណាដែលគេនាំមកដោយមិនបានប្រាប់ឲ្យដឹងមុនឡើយ ត្រូវបញ្ជូនរបស់នោះទៅក្រៅអារាម ហើយធ្វើការប្រាប់ឲ្យដឹងមុន រួចសឹមឲ្យគេនាំមកវិញ ឬភិក្ខុទាំងឡាយត្រូវទៅទទួលយកក្នុងចន្លោះផ្លូវ។ សូម្បីរបស់ណាដែលពួកព្រានព្រៃជាដើម កាលដើរកាត់កណ្តាលវត្ត ឬនាំយកពីព្រៃមកប្រគេន ត្រូវធ្វើការប្រាប់ឲ្យដឹងមុនតាមវិធីមុននោះឯង។ ពាក្យថា tatthajātakanti (របស់ដែលកើតក្នុងទីនោះ) គឺរបស់ដែលកើតឡើងក្នុងអារាមនោះឯង កាលបើជនដទៃធ្វើមើមឈើជាគ្រឿងខាទនីយៈជាដើមឲ្យជាកប្បិយៈហើយប្រគេន ភិក្ខុឆាន់ទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បើជនទាំងឡាយនាំរបស់នោះទៅកាន់ស្រុក ស្លរំងាស់ហើយនាំមកវិញ មិនគួរឡើយ ត្រូវធ្វើការប្រាប់ឲ្យដឹងមុន។ សេចក្តីដែលសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចកឋិនសមុដ្ឋាន គឺកើតឡើងដោយកិរិយានិងអកិរិយា មិនរួចផុតដោយសញ្ញា ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Catutthapāṭidesanīyaṃ.

បាដិទេសនីយៈទី ៤ ចប់។

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya

ក្នុងសមន្តបាសាទិកា អដ្ឋកថាពន្យល់ព្រះវិន័យ

Pāṭidesanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃបាដិទេសនីយៈ ចប់ហើយ។

Pāṭidesanīyakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.

បាដិទេសនីយកណ្ឌ ចប់ហើយ។

7. Sekhiyakaṇḍaṃ

៧. សេខិយកណ្ឌ

1. Parimaṇḍalavaggavaṇṇanā

១. ការពន្យល់សេចក្តីនៃបរិមណ្ឌលវគ្គ

Yāni [Pg.161] sikkhitasikkhena, sekhiyānīti tādinā;

Bhāsitāni ayaṃ dāni, tesampi vaṇṇanākkamo.

សិក្ខាបទទាំងឡាយណា ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់មានតាទិគុណ ទ្រង់សិក្សានូវសិក្ខាដែលគួរសិក្សាហើយ ទ្រង់ត្រាស់ហៅថា សេខិយៈ ឥឡូវនេះ ជាលំដាប់នៃការអធិប្បាយសេចក្តីនៃសិក្ខាបទទាំងនោះ។

576. Tattha parimaṇḍalanti samantato maṇḍalaṃ. Nābhimaṇḍalaṃ jāṇumaṇḍalanti uddhaṃ nābhimaṇḍalaṃ adho jāṇumaṇḍalaṃ paṭicchādentena jāṇumaṇḍalassa heṭṭhā jaṅghaṭṭhikato paṭṭhāya aṭṭhaṅgulamattaṃ nivāsanaṃ otāretvā nivāsetabbaṃ, tato paraṃ otārentassa dukkaṭanti vuttaṃ. Yathā nisinnassa jāṇumaṇḍalato heṭṭhā caturaṅgulamattaṃ paṭicchannaṃ hotīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ; evaṃ nivāsentassa pana nivāsanaṃ pamāṇikaṃ vaṭṭati. Tatridaṃ pamāṇaṃ – dīghato muṭṭhipañcakaṃ, tiriyaṃ aḍḍhateyyahatthaṃ. Tādisassa pana alābhe tiriyaṃ dvihatthapamāṇampi vaṭṭati jāṇumaṇḍalapaṭicchādanatthaṃ, nābhimaṇḍalaṃ pana cīvarenāpi sakkā paṭicchādetunti. Tattha ekapaṭṭacīvaraṃ evaṃ nivatthampi nivatthaṭṭhāne na tiṭṭhati, dupaṭṭaṃ pana tiṭṭhati.

៥៧៦. ក្នុងសេខិយសិក្ខាបទទាំងនោះ ពាក្យថា parimaṇḍalaṃ (ឲ្យជាមណ្ឌលជុំវិញ) គឺឲ្យជាវង់មូលជុំវិញ។ ពាក្យថា nābhimaṇḍalaṃ jāṇumaṇḍalaṃ (មណ្ឌលផ្ចិត មណ្ឌលជង្គង់) សេចក្តីថា ភិក្ខុកាលស្លៀក ត្រូវបិទបាំងមណ្ឌលផ្ចិតខាងលើ និងមណ្ឌលជង្គង់ខាងក្រោម ដោយសម្រូតសំពត់ស្លៀកចុះទៅក្រោមមណ្ឌលជង្គង់ ចាប់តាំងពីឆ្អឹងស្មងទៅ ប្រមាណ ៨ ធ្នាប់ បើសម្រូតចុះហួសពីនោះទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ នេះលោកពោលទុកហើយ។ ក្នុងមហាបច្ចរី លោកពោលថា ធ្វើដោយប្រការណាឲ្យកាលភិក្ខុអង្គុយ ទីប្រមាណ ៤ ធ្នាប់ ខាងក្រោមមណ្ឌលជង្គង់ ត្រូវបានបិទបាំងជិត។ ម្យ៉ាងទៀត សំពត់ស្លៀករបស់ភិក្ខុអ្នកស្លៀកយ៉ាងនេះ គួរតែមានប្រមាណត្រូវតាមខ្នាត។ ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាប្រមាណខ្នាត គឺបណ្តោយ ៥ ក្ដាប់ (៥ ហត្ថរួមទាំងក្ដាប់ដៃ) ទទឹង ២ ហត្ថកន្លះ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើមិនបានសំពត់មានប្រមាណដូច្នោះទេ សូម្បីសំពត់មានទទឹង ២ ហត្ថ ក៏គួរប្រើប្រាស់ដើម្បីបិទបាំងមណ្ឌលជង្គង់បាន ចំណែកឯមណ្ឌលផ្ចិត សូម្បីបិទបាំងដោយស្បង់ចីវរក៏អាចធ្វើបាន។ ក្នុងសំពត់ទាំងនោះ ស្បង់មួយជាន់ ទោះបីស្លៀកយ៉ាងនេះ ក៏មិនស្ថិតនៅក្នុងទីដែលស្លៀកនោះឡើយ ចំណែកឯស្បង់ពីរជាន់ តែងស្ថិតនៅល្អ។

Olambento nivāseti āpatti dukkaṭassāti ettha na kevalaṃ purato ca pacchato ca olambetvā nivāsentasseva dukkaṭaṃ, ye panaññe ‘‘tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū gihinivatthaṃ nivāsenti hatthisoṇḍakaṃ macchavālakaṃ catukkaṇṇakaṃ tālavaṇṭakaṃ satavalikaṃ nivāsentī’’tiādinā (cūḷava. 280) nayena khandhake nivāsanadosā vuttā, tathā nivāsentassāpi dukkaṭameva. Te sabbe vuttanayena parimaṇḍalaṃ nivāsentassa na honti. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato pana tattheva āvi bhavissati.

ក្នុងពាក្យថា olambento nivāseti āpatti dukkaṭassa (ស្លៀកសម្រូតចុះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ) នេះ មិនមែនត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែដល់ភិក្ខុដែលស្លៀកសម្រូតចុះខាងមុខ និងខាងក្រោយប៉ុណ្ណោះទេ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាដែលស្លៀកដោយវិធីដទៃ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងខន្ធកៈ អំពីទោសនៃការស្លៀកថា «សម័យនោះឯង ពួកឆព្វគ្គិយភិក្ខុ ស្លៀកសំពត់ដូចគ្រហស្ថ គឺស្លៀកជាយបោះដូចប្រមោយដំរី (ហត្ថិសោណ្ឌកៈ) ស្លៀកជាយដូចកន្ទុយត្រី (មច្ឆវាលកៈ) ស្លៀកមានជ្រុង ៤ (ចតុកណ្ណកៈ) ស្លៀកជាយដូចផ្លិតស្លឹករឹត (តាលវណ្ដកៈ) ស្លៀកមានផ្នត់ច្រើន (សតវលិកៈ)» ជាដើម ភិក្ខុដែលស្លៀកយ៉ាងនោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។ ទោសទាំងពួងនោះ មិនមានដល់ភិក្ខុអ្នកស្លៀកឲ្យជាបរិមណ្ឌលតាមវិធីដែលពោលហើយនោះឡើយ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារ នឹងមានប្រាកដក្នុងខន្ធកៈនោះឯង។

Asañciccāti purato vā pacchato vā olambetvā nivāsessāmīti evaṃ asañcicca; atha kho parimaṇḍalaṃyeva nivāsessāmīti virajjhitvā aparimaṇḍalaṃ nivāsentassa anāpatti. Assatiyāti aññavihitassāpi tathā nivāsentassa anāpatti. Ajānantassāti ettha nivāsanavattaṃ ajānantassa mokkho natthi. Nivāsanavattañhi sādhukaṃ uggahetabbaṃ, tassa anuggahaṇamevassa anādariyaṃ. Taṃ pana sañcicca anuggaṇhantassa yujjati, tasmā uggahitavattopi yo āruḷhabhāvaṃ vā oruḷhabhāvaṃ vā na jānāti, tassa [Pg.162] anāpatti. Kurundiyaṃ pana ‘‘parimaṇḍalaṃ nivāsetuṃ ajānantassa anāpattī’’ti vuttaṃ. Yo pana sukkhajaṅgho vā mahāpiṇḍikamaṃso vā hoti, tassa sāruppatthāya jāṇumaṇḍalato aṭṭhaṅgulādhikampi otāretvā nivāsetuṃ vaṭṭati.

ពាក្យថា asañcicca (ដោយមិនបានគិត) គឺមិនបានគិតថា «អាត្មាអញនឹងស្លៀកសម្រូតចុះខាងមុខ ឬខាងក្រោយឡើយ» តែគិតថា «នឹងស្លៀកឲ្យជាបរិមណ្ឌលតែប៉ុណ្ណោះ» ហើយក៏ភ្លាត់ស្លៀកមិនជាបរិមណ្ឌល មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា assatiyā (ដោយភ្លេចស្មារតី) គឺភិក្ខុដែលមានចិត្តរាយមាយទៅក្នុងអារម្មណ៍ដទៃ ហើយស្លៀកយ៉ាងនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងពាក្យថា ajānantassa (ដោយមិនដឹង) នេះ ភិក្ខុដែលមិនដឹងនូវវត្តិការស្លៀក មិនមានការរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុគប្បីរៀនសូត្រនូវវត្តិការស្លៀកឲ្យបានល្អ ការមិនរៀនសូត្រនូវវត្តិការស្លៀកនោះ ឈ្មោះថាជាការមិនគោរពរបស់ភិក្ខុនោះ។ ការមិនគោរពនោះ គួរដល់ភិក្ខុដែលមិនព្រមរៀនសូត្រដោយចេតនា ហេតុនោះ សូម្បីភិក្ខុដែលបានរៀនវត្តិការស្លៀកហើយ តែមិនដឹងនូវសភាពដែលសំពត់ឡើងលើ ឬសម្រូតចុះក្រោម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកក្នុងកុរុន្ធិអដ្ឋកថា លោកពោលថា «ភិក្ខុដែលមិនដឹងវិធីស្លៀកឲ្យជាបរិមណ្ឌល មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ»។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាមានស្មងស្ងួត ឬមានសាច់ដុំកំភួនជើងធំ ដើម្បីឲ្យសមគួរ ភិក្ខុនោះនឹងសម្រូតសំពត់ចុះក្រោមមណ្ឌលជង្គង់ ហួសពី ៨ ធ្នាប់ទៅទៀត ក៏គួរធ្វើបាន។

Gilānassāti jaṅghāya vā pāde vā vaṇo hoti, ukkhipitvā vā otāretvā vā nivāsetuṃ vaṭṭati. Āpadāsūti vāḷamigā vā corā vā anubandhanti, evarūpāsu āpadāsu anāpatti. Sesamettha uttānameva.

ពាក្យថា gilānassa (ដល់ភិក្ខុឈឺ) គឺភិក្ខុដែលមានដំបៅត្រង់ស្មង ឬត្រង់ជើង នឹងស្លៀកដោយទាញឡើងលើ ឬសម្រូតចុះក្រោម ក៏គួរធ្វើបាន។ ពាក្យថា āpadāsū (ក្នុងគ្រាមានអន្តរាយ) គឺពួកសាហាវម្រឹគ ឬពួកចោរដេញតាម ក្នុងគ្រាមានអន្តរាយមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti. Phussadevatthero ‘‘acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, tivedana’’nti āha. Upatissatthero pana ‘‘anādariyaṃ paṭiccā’’ti vuttattā ‘‘lokavajjaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedana’’nti āha.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចបឋមបារាជិកសមុដ្ឋាន គឺកើតឡើងដោយកិរិយា រួចផុតដោយសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។ ព្រះបុស្សទេវត្ថេរពោលថា «ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ មានវេទនា ៣»។ ចំណែកព្រះឧបតិស្សត្ថេរពោលថា ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ព្រោះអាស្រ័យការមិនគោរព» ហេតុនោះ ទើបជា «លោកវជ្ជៈ ជាអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា»។

577. Parimaṇḍalaṃ pārupitabbanti ‘‘tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū gihipārutaṃ pārupantī’’ti (cūḷava. 280) evaṃ vuttaṃ anekappakāraṃ gihipārupanaṃ apārupitvā idha vuttanayeneva ubho kaṇṇe samaṃ katvā pārupanavattaṃ pūrentena parimaṇḍalaṃ pārupitabbaṃ. Imāni ca dve sikkhāpadāni avisesena vuttāni. Tasmā vihārepi antaragharepi parimaṇḍalameva nivāsetabbañca pārupitabbañcāti. Samuṭṭhānādīni paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva veditabbāni saddhiṃ theravādena.

៥៧៧. ពាក្យថា parimaṇḍalaṃ pārupitabbaṃ (ត្រូវគ្រងចីវរឲ្យជាបរិមណ្ឌល) សេចក្តីថា ភិក្ខុមិនត្រូវគ្រងចីវរដូចគ្រហស្ថ មានប្រការផ្សេងៗ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «សម័យនោះឯង ពួកឆព្វគ្គិយភិក្ខុ គ្រងចីវរដូចគ្រហស្ថ» នោះឡើយ គឺត្រូវធ្វើជាយទាំងពីរឲ្យស្មើគ្នា ហើយបំពេញវត្តិការគ្រងចីវរ គ្រងឲ្យជាបរិមណ្ឌលជុំវិញ តាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងសិក្ខាបទនេះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត សិក្ខាបទទាំងពីរនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយមិនមានការប្លែកគ្នាឡើយ។ ហេតុនោះ សូម្បីក្នុងវត្តក្តី ក្នុងចន្លោះផ្ទះក្តី ភិក្ខុត្រូវស្លៀកឲ្យជាបរិមណ្ឌលផង គ្រងឲ្យជាបរិមណ្ឌលផង ដោយពិត។ សមុដ្ឋានជាដើម គប្បីដឹងតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងសិក្ខាបទទីមួយ ព្រមទាំងថេរវាទផងចុះ។

578. Kāyaṃ vivaritvāti jattumpi urampi vivaritvā. Suppaṭicchannenāti na sasīsaṃ pārutena; atha kho gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā anuvātantena gīvaṃ paṭicchādetvā ubho kaṇṇe samaṃ katvā paṭisaṃharitvā yāva maṇibandhaṃ paṭicchādetvā antaraghare gantabbaṃ. Dutiyasikkhāpade – galavāṭakato paṭṭhāya sīsaṃ maṇibandhato paṭṭhāya hatthe piṇḍikamaṃsato ca paṭṭhāya pāde vivaritvā nisīditabbaṃ.

៥៧៨. ពាក្យថា kāyaṃ vivaritvā (បើកកាយ) គឺបើកទាំងស្មា បើកទាំងទ្រូង។ ពាក្យថា suppaṭicchannena (ដោយបិទបាំងល្អ) គឺមិនមែនគ្របទាំងក្បាលដើរទៅឡើយ តែត្រូវចងគន្លឹះចីវរ បិទបាំងកដោយអនុវាត (ជាយចីវរ) ធ្វើជាយទាំងពីរឲ្យស្មើគ្នា បត់លៃលកបិទបាំងរហូតដល់កដៃ ហើយសឹមដើរទៅក្នុងចន្លោះផ្ទះ។ ក្នុងសិក្ខាបទទីពីរ ភិក្ខុត្រូវបើកក្បាលចាប់តាំងពីកញ្ចឹងកទៅ បើកដៃទាំងឡាយចាប់តាំងពីកដៃទៅ និងបើកជើងទាំងឡាយចាប់តាំងពីសាច់ដុំកំភួនជើងទៅ ហើយសឹមអង្គុយ។

579. Vāsūpagatassāti vāsatthāya upagatassa rattibhāge vā divasabhāge vā kāyaṃ vivaritvāpi nisīdato anāpatti.

៥៧៩. ពាក្យថា vāsūpagatassa (ដល់ភិក្ខុដែលចូលទៅកាន់ទីស្នាក់នៅ) គឺភិក្ខុដែលចូលទៅកាន់ទីស្នាក់នៅដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការរស់នៅ ទោះបីក្នុងវេលាយប់ក្តី ក្នុងវេលាថ្ងៃក្តី បើកកាយហើយអង្គុយ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

580. Susaṃvutoti hatthaṃ vā pādaṃ vā akīḷāpento; suvinītoti attho.

៥៨០. ពាក្យថា susaṃvuto (ដោយសង្រួមល្អ) គឺមិនលេងដៃ ឬលេងជើង សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រដៅខ្លួនបានល្អហើយ។

582. Okkhittacakkhūti [Pg.163] heṭṭhā khittacakkhu hutvā. Yugamattaṃ pekkhamānoti yugayuttako hi danto ājāneyyo yugamattaṃ pekkhati, purato catuhatthappamāṇaṃ bhūmibhāgaṃ; imināpi ettakaṃ pekkhantena gantabbaṃ. Yo anādariyaṃ paṭicca tahaṃ tahaṃ olokentoti yo taṃtaṃdisābhāgaṃ pāsādaṃ kūṭāgāraṃ vīthiṃ olokento gacchati, āpatti dukkaṭassa. Ekasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā hatthiassādiparissayābhāvaṃ oloketuṃ vaṭṭati. Nisīdantenāpi okkhittacakkhunāva nisīditabbaṃ.

៥៨២. ពាក្យថា okkhittacakkhu (ដោយដាក់ភ្នែកចុះ) គឺមានភ្នែកដាក់ចុះក្រោម។ ពាក្យថា yugamattaṃ pekkhamāno (សម្លឹងមើលប្រមាណមួយនឹម) សេចក្តីថា ព្រោះសេះអាជានេយ្យដែលគេបង្ហាត់ហើយ ទឹមនឹងនឹម តែងសម្លឹងមើលប្រមាណមួយនឹម គឺផ្ទៃដីខាងមុខប្រមាណ ៤ ហត្ថ សូម្បីភិក្ខុនេះ ក៏ត្រូវសម្លឹងមើលប្រមាណប៉ុណ្ណោះហើយដើរទៅ។ ភិក្ខុណាអាស្រ័យការមិនគោរព ហើយក្រឡេកមើលទីនោះៗ គឺដើរទៅបណ្តើរ ក្រឡេកមើលទិសនោះៗ មើលប្រាសាទ មើលផ្ទះកំពូល មើលផ្លូវថ្នល់បណ្តើរ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ម្យ៉ាងទៀត បើឈរក្នុងទីមួយកន្លែង ហើយក្រឡេកមើលដើម្បីដឹងថាគ្មានអន្តរាយមានដំរី និងសេះជាដើម ក៏គួរធ្វើបាន។ សូម្បីភិក្ខុកាលអង្គុយ ក៏ត្រូវមានភ្នែកដាក់ចុះក្រោមហើយអង្គុយ។

584. Ukkhittakāyāti ukkhepena; itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ ekato vā ubhato vā ukkhittacīvaro hutvāti attho. Antoindakhīlato paṭṭhāya na evaṃ gantabbaṃ. Nisinnakāle pana dhamakaraṇaṃ nīharantenāpi cīvaraṃ anukkhipitvāva nīharitabbanti.

៥៨៤. ពាក្យថា ukkhittakāyā (ដោយលើកកាយឡើង) គឺដោយការលើកឡើង ក្នុងទីនេះជាតតិយាវិភត្តិក្នុងអត្ថឥត្ថម្ភូតលក្ខណៈ សេចក្តីថា ជាអ្នកមានចីវរលើកឡើងម្ខាង ឬទាំងសងខាង។ ចាប់តាំងពីឥន្ទខីល (សសរទ្វារ ឬកម្រិតទ្វារ) ខាងក្នុងទៅ មិនត្រូវដើរទៅយ៉ាងនេះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងខណៈដែលអង្គុយ សូម្បីភិក្ខុដកយកធម្មក្រង (ប្រដាប់ចម្រោះទឹក) ចេញ ក៏ត្រូវដកចេញដោយមិនលើកចីវរឡើងឡើយ។

Paṭhamo vaggo.

វគ្គទី ១។

2. Ujjagghikavaggavaṇṇanā

២. ការពន្យល់សេចក្តីនៃឧជ្ឈគ្ឃិកវគ្គ

586. Ujjagghikāyāti mahāhasitaṃ hasanto. Vuttanayenevettha karaṇavacanaṃ.

៥៨៦. ពាក្យថា ujjagghikāya (ដោយការសើចខ្លាំង) គឺសើចខ្លាំងៗ។ តតិយាវិភត្តិក្នុងទីនេះ មានន័យដូចដែលពោលហើយនោះឯង។

588. Appasaddo antaraghareti ettha kittāvatā appasaddo hoti? Dvādasahatthe gehe ādimhi saṅghatthero, majjhe dutiyatthero, ante tatiyattheroti evaṃ nisinnesu saṅghatthero dutiyena saddhiṃ manteti, dutiyatthero tassa saddañceva suṇāti, kathañca vavatthapeti. Tatiyatthero pana saddameva suṇāti, kathaṃ na vavatthapeti. Ettāvatā appasaddo hoti. Sace pana tatiyatthero kathaṃ vavatthapeti, mahāsaddo nāma hoti.

៥៨៨. ក្នុងពាក្យថា appasaddo antaraghare (មានសំឡេងតិចក្នុងចន្លោះផ្ទះ) នេះ តើត្រឹមណាទើបឈ្មោះថាមានសំឡេងតិច? កាលបើពួកភិក្ខុអង្គុយក្នុងផ្ទះទំហំ ១២ ហត្ថ យ៉ាងនេះគឺ ព្រះសង្ឃត្ថេរអង្គុយខាងដើម ព្រះទុតិយត្ថេរអង្គុយចំកណ្តាល ព្រះតតិយត្ថេរអង្គុយខាងចុង ព្រះសង្ឃត្ថេរនិយាយពិភាក្សាជាមួយព្រះទុតិយត្ថេរ ព្រះទុតិយត្ថេរឮទាំងសំឡេង និងកំណត់ដឹងទាំងពាក្យសម្តីរបស់ព្រះសង្ឃត្ថេរនោះ ចំណែកឯព្រះតតិយត្ថេរឮតែសំឡេង តែមិនកំណត់ដឹងនូវពាក្យសម្តីឡើយ ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ឈ្មោះថាមានសំឡេងតិច។ ប្រសិនបើព្រះតតិយត្ថេរកំណត់ដឹងនូវពាក្យសម្តីបាន យ៉ាងនេះឈ្មោះថាមានសំឡេងខ្លាំង។

590. Kāyaṃ paggahetvāti niccalaṃ katvā ujukena kāyena samena iriyāpathena gantabbañceva nisīditabbañca.

៥៩០. ពាក្យថា kāyaṃ paggahetvā (ដោយប្រុងកាយ) គឺធ្វើកាយមិនឲ្យឃ្លីងឃ្លោង ត្រូវដើរទៅក្តី អង្គុយក្តី ដោយកាយត្រង់ និងដោយឥរិយាបថស្ងប់ស្ងៀម។

592. Bāhuṃ paggahetvāti niccalaṃ katvā.

៥៩២. ពាក្យថា bāhuṃ paggahetvā (ដោយប្រុងដៃ) គឺធ្វើដៃមិនឲ្យរញ្ជួយ (មិនឲ្យឃ្លីងឃ្លោង)។

594. Sīsaṃ paggahetvāti niccalaṃ ujuṃ ṭhapayitvā.

៥៩៤. ពាក្យថា sīsaṃ paggahetvā (ដោយប្រុងក្បាល) គឺតម្កល់ក្បាលឲ្យត្រង់ មិនឲ្យរញ្ជួយ។

Dutiyo vaggo.

វគ្គទី ២។

3. Khambhakatavaggavaṇṇanā

៣. ការពន្យល់សេចក្តីនៃខម្ភកតវគ្គ

596-8. Khambhakato [Pg.164] nāma kaṭiyaṃ hatthaṃ ṭhapetvā katakhambho. Oguṇṭhitoti sasīsaṃ pāruto.

៥៩៦-៨. ដែលឈ្មោះថា khambhaka (ច្រត់ចង្កេះ) គឺការដាក់ដៃលើចង្កេះហើយធ្វើការច្រត់។ ពាក្យថា oguṇṭhito (គ្របក្បាល) គឺគ្រងចីវរគ្របទាំងក្បាល។

600. Ukkuṭikāyāti ettha ukkuṭikā vuccati paṇhiyo ukkhipitvā aggapādehi vā, aggapāde vā ukkhipitvā paṇhīhiyeva vā bhūmiṃ phusantassa gamanaṃ. Karaṇavacanaṃ panettha vuttalakkhaṇameva.

៦០០. ក្នុងពាក្យថា ukkuṭikāya (ដោយការអង្គុយច្រហោង) នេះ ដែលហៅថា អង្គុយច្រហោង (ukkuṭikā) គឺការដើររបស់ភិក្ខុដែលលើកកែងជើងឡើង ហើយប៉ះដីដោយចុងជើងទាំងឡាយក្តី ឬលើកចុងជើងឡើង ហើយប៉ះដីដោយកែងជើងទាំងឡាយក្តី។ ចំណែកឯតតិយាវិភត្តិក្នុងទីនេះ មានលក្ខណៈដូចដែលពោលហើយនោះឯង។

601. Dussapallatthikāyāti ettha āyogapallatthikāpi dussapallatthikā eva.

៦០១. ក្នុងពាក្យថា dussapallatthikāya (ដោយការចងក្បង់ដោយសំពត់) នេះ សូម្បីការចងក្បង់ដោយខ្សែចងក្បង់ (អាយោគប័ត្រ) ក៏ឈ្មោះថាជាទុស្សបល្លត្ថិកា (ការចងក្បង់ដោយសំពត់) ដូចគ្នា។

602. Sakkaccanti satiṃ upaṭṭhapetvā.

៦០២. ពាក្យថា sakkaccaṃ (ដោយគោរព) គឺតម្កល់ស្មារតីទុកល្អ។

603. Ākirantepīti piṇḍapātaṃ dentepi. Pattasaññīti patte saññaṃ katvā.

៦០៣. ពាក្យថា ākirantepi (ទោះបីកាលគេកំពុងដាក់) គឺទោះបីកាលគេកំពុងប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាត។ ពាក្យថា pattasaññī (មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងសំបក) គឺធ្វើសេចក្តីសម្គាល់ (យកចិត្តទុកដាក់) ក្នុងបាត្រ។

604. Samasūpako nāma yattha bhattassa catutthabhāgappamāṇo sūpo hoti. Muggasūpo māsasūpoti ettha kulatthādīhi katasūpāpi saṅgahaṃ gacchantiyevāti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Rasaraseti ettha ṭhapetvā dve sūpe avasesāni oloṇīsākasūpeyyamaccharasamaṃsarasādīni rasarasāti veditabbāni. Taṃ rasarasaṃ bahumpi gaṇhantassa anāpatti.

៦០៤. ដែលឈ្មោះថា samasūpaka (មានសម្លស្មើគ្នា) គឺចង្ហាន់ណាដែលមានសម្លប្រមាណមួយភាគបួននៃបាយ។ ក្នុងពាក្យថា muggasūpo māsasūpo (សម្លសណ្តែកបាយ សម្លសណ្តែកខ្មៅ) នេះ ក្នុងមហាបច្ចរី លោកពោលថា សូម្បីសម្លដែលគេធ្វើដោយសណ្តែកសំប៉ែត (កុលត្ថៈ) ជាដើម ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងទីនេះដែរ។ ក្នុងពាក្យថា rasarase (ទឹកសម្លមានរស) នេះ គប្បីដឹងថា លើកលែងតែសម្លទាំងពីរប្រភេទនោះចេញ ទឹកសម្លដែលសល់ពីនោះ មានទឹកសម្លស្លឹកឈើប្រៃ ទឹកត្រី ទឹកសាច់ជាដើម ឈ្មោះថា រសរសៈ (ទឹកសម្លមានរស)។ ទោះបីភិក្ខុទទួលយកទឹកសម្លមានរសនោះច្រើន ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

605. Samatittikanti samapuṇṇaṃ samabharitaṃ. Thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassāti ettha thūpīkato nāma pattassa antomukhavaṭṭilekhaṃ atikkamitvā kato; patte pakkhitto racito pūritoti attho. Evaṃ kataṃ agahetvā antomukhavaṭṭilekhāsamappamāṇo gahetabbo.

៦០៥. បទថា «samatittikaṃ» សេចក្តីថា ពេញស្មើ ពេញប្រៀប។ ក្នុងបទថា «thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa» នេះ ពាក្យថា «thūpīkato» គឺសំដៅលើភត្តដែលគេធ្វើឲ្យហួសរង្វង់មាត់សបិតខាងក្នុង គឺភត្តដែលគេដាក់ចូលក្នុងសបិត តម្រៀបឡើងខ្ពស់ ឲ្យពេញហៀរ នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ ភិក្ខុមិនត្រូវទទួលភត្តដែលគេធ្វើខ្ពស់យ៉ាងនោះឡើយ គប្បីទទួលត្រឹមតែស្មើនឹងរង្វង់មាត់សបិតខាងក្នុងប៉ុណ្ណោះ។

Tattha thūpīkataṃ nāma ‘‘pañcahi bhojanehi kata’’nti abhayatthero āha. Tipiṭakacūḷanāgatthero pana ‘‘piṇḍapāto nāma yāgupi bhattampi khādanīyampi cuṇṇapiṇḍopi dantakaṭṭhampi dasikasuttampī’’ti idaṃ suttaṃ vatvā dasikasuttampi thūpīkataṃ na vaṭṭatīti āha. Tesaṃ vādaṃ sutvā bhikkhū rohaṇaṃ gantvā cūḷasumanattheraṃ pucchiṃsu – ‘‘bhante thūpīkatapiṇḍapāto kena paricchinno’’ti? Tesañca therānaṃ vādaṃ ārocesuṃ. Thero sutvā āha [Pg.165] – ‘‘aho, cūḷanāgo sāsanato bhaṭṭho, ahaṃ etassa sattakkhattuṃ vinayaṃ vācento na kadāci evaṃ avacaṃ, ayaṃ kuto labhitvā evaṃ vadasī’’ti. Bhikkhū theraṃ yāciṃsu – ‘‘kathetha dāni, bhante, kena paricchinno’’ti? ‘‘Yāvakālikenāvuso’’ti thero āha. Tasmā yaṃkiñci yāgubhattaṃ vā phalāphalaṃ vā āmisajātikaṃ samatittikameva gahetabbaṃ. Tañca kho adhiṭṭhānupagena pattena, itarena pana thūpīkatampi vaṭṭati. Yāmakālikasattāhakālikayāvajīvikāni pana adhiṭṭhānupagapattepi thūpīkatāni vaṭṭanti. Dvīsu pattesu bhattaṃ gahetvā ekasmiṃ pūretvā vihāraṃ pesetuṃ vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ pana vuttaṃ. Yaṃ patte pakkhipiyamānaṃ pūvaucchukhaṇḍaphalāphalādi heṭṭhā orohati, taṃ thūpīkataṃ nāma na hoti. Pūvavaṭaṃsakaṃ ṭhapetvā piṇḍapātaṃ denti, thūpīkatameva hoti. Pupphavaṭaṃsakatakkolakaṭukaphalādivaṭaṃsake pana ṭhapetvā dinnaṃ thūpīkataṃ na hoti. Bhattassa upari thālakaṃ vā pattaṃ vā ṭhapetvā pūretvā gaṇhāti, thūpīkataṃ nāma na hoti. Kurundiyampi vuttaṃ – ‘‘thālake vā paṇṇe vā pakkhipitvā taṃ pattamatthake ṭhapetvā denti, pāṭekkabhājanaṃ vaṭṭatī’’ti.

ក្នុងពាក្យថា thūpīkataṃ នោះ ព្រះអភយត្ថេរពោលថា «ដែលធ្វើឡើងដោយភោជនទាំង ៥ យ៉ាង»។ ចំណែកព្រះតិបិដកចូឡនាគត្ថេរ នាំយកសូត្រនេះមកពោលថា «ឈ្មោះថាបិណ្ឌបាត បានแก่ យាគូក្ដី បាយក្ដី ខាទនីយក្ដី ម្សៅសាប៊ូក្ដី ឈើស្ទង់ធ្មេញក្ដី សរសៃអំបោះជាយស្បង់ចីវរក្ដី» ហើយពោលថា «សូម្បីតែសរសៃអំបោះជាយស្បង់ចីវរដែលធ្វើឲ្យកំប៉ោងឡើង (ដូចជាស្តូប) ក៏មិនគួរទទួលដែរ»។ ភិក្ខុទាំងឡាយបានស្ដាប់វាទៈរបស់ព្រះថេរៈទាំងនោះហើយ ក៏ធ្វើដំណើរទៅកាន់រោហណជនបទ ហើយសួរព្រះចូឡសុមនត្ថេរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះបិណ្ឌបាតដែលធ្វើឲ្យកំប៉ោងឡើង ត្រូវបានកំណត់ដោយវត្ថុអ្វី?» ហើយបានជម្រាបវាទៈរបស់ព្រះថេរៈទាំងនោះ។ ព្រះថេរៈបានស្ដាប់ហើយពោលថា «ឱ! ព្រះចូឡនាគឃ្លាតចាកសាសនាហើយតើ! កាលដែលខ្ញុំបង្រៀនវិន័យដល់ចូឡនាគនេះអស់ ៧ ដង ខ្ញុំមិនដែលនិយាយយ៉ាងនេះសោះ ចុះចូឡនាគនេះបានរៀនពីគ្រូណា ទើបនិយាយយ៉ាងនេះ?» ភិក្ខុទាំងឡាយបានអារាធនាព្រះថេរៈម្ដងទៀតថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់សម្ដែងប្រាប់ឥឡូវនេះចុះ តើត្រូវបានកំណត់ដោយវត្ថុអ្វី?» ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលអាវុសោ គឺកំណត់ដោយយាវកាលិកវត្ថុ»។ ព្រោះហេតុនោះ យាវកាលិកវត្ថុណាមួយ ជាយាគូក្ដី បាយក្ដី ផ្លែឈើតូចធំក្ដី ដែលមានសភាវៈជាអាមិស ភិក្ខុគប្បីទទួលត្រឹមតែស្មើនឹងមាត់បាត្រប៉ុណ្ណោះ។ ហើយយាវកាលិកវត្ថុនោះ គប្បីទទួលដោយបាត្រដែលគួរដល់ការអធិដ្ឋាន ចំណែកឯបាត្រក្រៅពីនោះ សូម្បីតែទទួលវត្ថុដែលធ្វើឲ្យកំប៉ោងឡើង ក៏គួរដែរ។ ចំណែកឯយាមកាលិក សត្តាហកាលិក និងយាវជីវិត សូម្បីតែទទួលឲ្យកំប៉ោងឡើងក្នុងបាត្រដែលបានអធិដ្ឋានហើយ ក៏គួរដែរ។ ក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា ពោលថា «ការទទួលចង្ហាន់ក្នុងបាត្រពីរ ហើយចាក់បំពេញក្នុងបាត្រតែមួយ ដើម្បីផ្ញើទៅកាន់វត្ត គឺគួរ»។ យាវកាលិកវត្ថុណា មាននំ អំពៅកង់ ផ្លែឈើតូចធំជាដើម ដែលកាលគេដាក់ចូលទៅក្នុងបាត្រ វារមៀលធ្លាក់ចុះទៅខាងក្រោម វត្ថុនោះមិនឈ្មោះថា thūpīkata ឡើយ។ បើគេដាក់នំដែលធ្វើជាគ្រឿងប្រដាប់ក្បាល ហើយប្រគេនបិណ្ឌបាត វត្ថុនោះឈ្មោះថា thūpīkata ពិតមែន។ ប៉ុន្តែ បើគេដាក់ផ្កាជាគ្រឿងប្រដាប់ក្បាល ឬគ្រឿងប្រដាប់ក្បាលមានផ្លែកកោះ និងផ្លែឈើមានរសហឹរជាដើម ហើយប្រគេន មិនឈ្មោះថា thūpīkata ឡើយ។ បើគេដាក់ថាសតូច ឬស្លឹកឈើពីលើចង្ហាន់ ហើយដាក់បំពេញទទួលយក មិនឈ្មោះថា thūpīkata ឡើយ។ សូម្បីតែក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថាក៏ពោលថា «បើគេដាក់នំ ឬផ្លែឈើក្នុងថាសតូច ឬក្នុងស្លឹកឈើ ហើយដាក់ថាស ឬស្លឹកឈើនោះពីលើមាត់បាត្រប្រគេន វត្ថុនោះចាត់ទុកជាភាជន៍ផ្សេងគ្នា គឺគួរ»។

Idha anāpattiyaṃ gilāno na āgato, tasmā gilānassapi thūpīkataṃ na vaṭṭati. Sabbattha pana paṭiggahetumeva na vaṭṭati. Paṭiggahitaṃ pana supaṭiggahitameva hoti, paribhuñjituṃ vaṭṭatīti.

ក្នុងអនាបត្តិវារៈនៃសិក្ខាបទនេះ មិនមានពាក្យថា «ភិក្ខុឈឺ» ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែភិក្ខុឈឺ ក៏មិនគួរទទួលយាវកាលិកវត្ថុដែលធ្វើឲ្យកំប៉ោងឡើងដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងយាវកាលិកវត្ថុដែលធ្វើឲ្យកំប៉ោងឡើងទាំងអស់នោះ មិនគួរតែត្រឹមការទទួលប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯវត្ថុដែលទទួលរួចហើយ ឈ្មោះថាជាវត្ថុដែលភិក្ខុទទួលត្រឹមត្រូវហើយ ភិក្ខុអាចឆាន់បាន។

Tatiyo vaggo.

វគ្គទី ៣។

4. Sakkaccavaggavaṇṇanā

៤. វណ្ណនាសក្កច្ចវគ្គ (ការពន្យល់អំពីសក្កច្ចវគ្គ)

606. Sakkaccanti etthāpi asakkaccaṃ paṭiggahaṇeyeva āpatti, paṭiggahitaṃ pana supaṭiggahitameva. Sakkaccanti ca pattasaññīti cāti ubhayaṃ vuttanayameva.

៦០៦. ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ពាក្យថា Sakkacca (ដោយគោរព) គឺការត្រូវអាបត្តិមានតែក្នុងការទទួលដោយមិនគោរពប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯវត្ថុដែលទទួលរួចហើយ ឈ្មោះថាជាវត្ថុដែលភិក្ខុទទួលត្រឹមត្រូវហើយ។ ពាក្យទាំងពីរគឺ Sakkacca ក្ដី Pattasaññī (សេចក្ដីសំគាល់ក្នុងបាត្រ) ក្ដី មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។

608. Sapadānanti tattha tattha odhiṃ akatvā anupaṭipāṭiyā. Samasūpake vattabbaṃ vuttameva.

៦០៨. ពាក្យថា Sapadāna (តាមលំដាប់) គឺការមិនធ្វើការកំណត់កន្លែងនេះកន្លែងនោះ គឺទទួលទៅតាមលំដាប់។ សេចក្ដីដែលគួរនិយាយក្នុងសមសូបកសិក្ខាបទ បានពោលរួចមកហើយ។

610. Thūpakatoti matthakato; vemajjhatoti attho.

៦១០. ពាក្យថា Thūpakato គឺពីខាងលើ (ពីកំពូល) សេចក្ដីថា ពីកណ្ដាល។

611. Paṭicchādetvā [Pg.166] dentīti māghātasamayādīsu paṭicchannaṃ byañjanaṃ katvā denti. Viññattiyaṃ vattabbaṃ natthi.

៦១១. ពាក្យថា Paṭicchādetvā denti (គ្របបាំងហើយប្រគេន) គឺក្នុងសម័យដែលមានការហាមឃាត់មិនឲ្យសម្លាប់សត្វជាដើម គេធ្វើសាច់និងត្រីឲ្យបិទបាំង (លាក់កំបាំង) ហើយប្រគេន។ សេចក្ដីដែលគួរនិយាយក្នុងវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទ មិនមានឡើយ។

614. Ujjhānasaññīsikkhāpadepi gilāno na muccati.

៦១៤. សូម្បីតែក្នុងឧជ្ឈានសញ្ញីសិក្ខាបទ ភិក្ខុឈឺក៏មិនរួចចាកអាបត្តិដែរ។

615. Nātimahanto kabaḷoti mayūraṇḍaṃ atimahantaṃ, kukkuṭaṇḍaṃ atikhuddakaṃ, tesaṃ vemajjhappamāṇo. Khajjaketi ettha mūlakhādanīyādi sabbaṃ gahetabbaṃ.

៦១៥. ក្នុងពាក្យថា Nātimahanto kabaḷo (ពំនូតកុំឲ្យធំពេក) នេះ ពងក្ងោកគឺធំពេក ពងមាន់គឺតូចពេក ពំនូតបាយដែលមានប្រមាណកណ្ដាលនៃពងទាំងពីរនោះ ឈ្មោះថា Nātimahanto kabaḷo។ ក្នុងពាក្យថា Khajjake នេះ ភិក្ខុគប្បីទទួលខាទនីយវត្ថុទាំងអស់ មានមើមឈើដែលគួរខាំទំពារជាដើម។

Catuttho vaggo.

វគ្គទី ៤។

5. Kabaḷavaggavaṇṇanā

៥. វណ្ណនាកពឡវគ្គ (ការពន្យល់អំពីកពឡវគ្គ)

617. Anāhaṭeti anāharite; mukhadvāraṃ asampāpiteti attho.

៦១៧. ពាក្យថា Anāhaṭe គឺដែលមិនទាន់នាំមក សេចក្ដីថា ដែលមិនទាន់ដល់ទ្វារមាត់។

618. Sabbaṃ hatthanti sakalahatthaṃ.

៦១៨. ពាក្យថា Sabbaṃ hatthaṃ គឺម្រាមដៃទាំងអស់នៃដៃ។

619. Sakabaḷenāti ettha dhammaṃ kathento harītakaṃ vā laṭṭhimadhukaṃ vā mukhe pakkhipitvā katheti. Yattakena vacanaṃ aparipuṇṇaṃ na hoti, tattake mukhamhi sante kathetuṃ vaṭṭati.

៦១៩. ក្នុងពាក្យថា Sakabaḷena (ទាំងពំនូតបាយក្នុងមាត់) នេះ ភិក្ខុកាលសម្ដែងធម៌ ដាក់ផ្លែពិភិលក្ដី វល្លិផ្អែមក្ដី ក្នុងមាត់ហើយសម្ដែង។ បើវត្ថុមានប្រមាណប៉ុណ្ណា មិនធ្វើឲ្យពាក្យសម្ដីមិនពេញលេញ (មិនច្បាស់) ទេ កាលបើវត្ថុមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងមាត់ ភិក្ខុគួរនឹងសម្ដែងធម៌បាន។

620. Piṇḍukkhepakanti piṇḍaṃ ukkhipitvā ukkhipitvā.

៦២០. ពាក្យថា Piṇḍukkhepakaṃ គឺការបោះពំនូតបាយឡើងៗ។

621. Kabaḷāvacchedakanti kabaḷaṃ avacchinditvā avacchinditvā.

៦២១. ពាក្យថា Kabaḷāvacchedakaṃ គឺការខាំផ្ដាច់ពំនូតបាយៗ។

622. Avagaṇḍakārakanti makkaṭo viya gaṇḍe katvā katvā.

៦២២. ពាក្យថា Avagaṇḍakārakaṃ គឺការធ្វើថ្ពាល់ឲ្យប៉ោងៗ ដូចជាស្វា។

623. Hatthaniddhunakanti hatthaṃ niddhunitvā niddhunitvā.

៦២៣. ពាក្យថា Hatthaniddhunakaṃ គឺការរលាស់ដៃៗ។

624. Sitthāvakārakanti sitthāni avakiritvā avakiritvā.

៦២៤. ពាក្យថា Sitthāvakārakaṃ គឺការធ្វើឲ្យគ្រាប់បាយធ្លាក់រាយប៉ាយៗ។

625. Jivhānicchārakanti jivhaṃ nicchāretvā nicchāretvā.

៦២៥. ពាក្យថា Jivhānicchārakaṃ គឺការលៀនអណ្ដាតចេញៗ។

626. Capucapukārakanti capu capūti evaṃ saddaṃ katvā katvā.

៦២៦. ពាក្យថា Capucapukārakaṃ គឺការធ្វើសំឡេង ចបុៗ យ៉ាងនេះៗ។

Pañcamo vaggo.

វគ្គទី ៥។

6. Surusuruvaggavaṇṇanā

៦. វណ្ណនាសុរុសុរុវគ្គ (ការពន្យល់អំពីសុរុសុរុវគ្គ)

627. Surusurukārakanti [Pg.167] surusurūti evaṃ saddaṃ katvā katvā. Davoti parihāsavacanaṃ; taṃ yena kenaci pariyāyena ‘‘kiṃ buddho, silakabuddho, paṭibuddho; kiṃ dhammo, godhammo, ajadhammo; kiṃ saṅgho, migasaṅgho, pasusaṅgho’’tiādinā nayena tīṇi ratanāni ārabbha na kātabbanti attho.

៦២៧. ពាក្យថា Surusurukārakaṃ គឺការធ្វើសំឡេង សុរុៗ យ៉ាងនេះៗ។ ពាក្យថា Davo គឺជាពាក្យលេងសើច (ចំអក)។ សេចក្ដីថា ភិក្ខុមិនគប្បីធ្វើការលេងសើចនោះ ដោយឧបាយណាមួយ ផ្ដើមអំពីព្រះរតនត្រ័យទាំង ៣ យ៉ាងនេះថា «តើព្រះពុទ្ធជាអ្វី? ជាព្រះពុទ្ធថ្មភក់ឬ? ឬជាព្រះពុទ្ធដឹងខ្លួន? តើព្រះធម៌ជាអ្វី? ជាធម៌របស់គោឬ? ជាធម៌របស់ពពែឬ? តើព្រះសង្ឃជាអ្វី? ជាហ្វូងម្រឹគឬ? ជាហ្វូងសត្វពាហនៈឬ?» ជាដើម។

628. Hatthanillehakanti hatthaṃ nillehitvā nillehitvā. Bhuñjantena hi aṅgulimattampi nillehituṃ na vaṭṭati. Ghanayāguphāṇitapāyāsādike pana aṅgulīhi gahetvā aṅguliyo mukhe pavesetvā bhuñjituṃ vaṭṭati. Pattanillehakaoṭṭhanillehakesupi eseva nayo. Tasmā ekaṅguliyāpi patto na nillehitabbo, ekaoṭṭhopi jivhāya na nillehitabbo, oṭṭhamaṃsehi eva pana gahetvā anto pavesetuṃ vaṭṭati.

៦២៨. ពាក្យថា Hatthanillehakaṃ គឺការលិទ្ធដៃៗ។ ព្រោះថា ភិក្ខុកាលឆាន់ចង្ហាន់ សូម្បីតែលិទ្ធម្រាមដៃ ក៏មិនគួរដែរ។ ប៉ុន្តែ កាលបើឆាន់យាគូខាប់ ទឹកអំពៅខាប់ ឬឃ្នាប់ទឹកដោះ (បាយបាយាស) ជាដើម ភិក្ខុយកម្រាមដៃកៀរ ហើយដាក់ម្រាមដៃចូលក្នុងមាត់ឆាន់ គឺគួរ។ សូម្បីតែក្នុងបត្តនិល្លេហកសិក្ខាបទ និងឱដ្ឋនិល្លេហកសិក្ខាបទ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុមិនគប្បីលិទ្ធបាត្រ សូម្បីតែដោយម្រាមដៃមួយឡើយ មិនគប្បីលិទ្ធបបូរមាត់ សូម្បីតែម្ខាងដោយអណ្ដាតឡើយ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុគប្បីប្រើតែបបូរមាត់ដើម្បីខាំយក (អាហារ) បញ្ជូនចូលទៅខាងក្នុង គឺគួរ។

631. Kokanadeti evaṃnāmake. Kokanadanti padumaṃ vuccati, so ca pāsādo padumasaṇṭhāno, tenassa kokanadotveva nāmaṃ akaṃsu. Na sāmisena hatthena pānīyathālakanti etaṃ paṭikkūlavasena paṭikkhittaṃ, tasmā saṅghikampi puggalikampi gihisantakampi attano santakampi saṅkhampi sarāvampi thālakampi na gahetabbameva, gaṇhantassa dukkaṭaṃ. Sace pana hatthassa ekadeso āmisamakkhito na hoti, tena padesena gahetuṃ vaṭṭati.

៦៣១. ពាក្យថា Kokanade គឺក្នុងប្រាសាទដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ផ្កាឈូកក្រហម គេហៅថា Kokanada ហើយប្រាសាទនោះមានសណ្ឋានដូចផ្កាឈូកក្រហម ព្រោះហេតុនោះ គេទើបដាក់ឈ្មោះប្រាសាទនោះថា Kokanada តែម្ដង។ ពាក្យថា Na sāmisena hatthena pānīyathālakaṃ (មិនគប្បីកាន់ថាសទឹកដោយដៃប្រឡាក់អាមិស) នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់ ព្រោះជាវត្ថុគួរខ្ពើម។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែសង្ឃិកវត្ថុក្ដី បុគ្គលិកវត្ថុក្ដី របស់គ្រហស្ថក្ដី របស់ខ្លួនឯងក្ដី ទោះជាសង្ខក្ដី ថាសតូចក្ដី ថាសធំក្ដី ភិក្ខុមិនគប្បីកាន់យកឡើយ កាលបើកាន់យក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ បើផ្នែកណាមួយនៃដៃ មិនប្រឡាក់ដោយអាមិសទេ ភិក្ខុគប្បីកាន់យកដោយផ្នែកនោះ គឺគួរ។

632. Uddharitvā vāti sitthāni udakato uddharitvā ekasmiṃ ṭhāne rāsiṃ katvā udakaṃ chaḍḍeti. Bhinditvā vāti sitthāni bhinditvā udakagatikāni katvā chaḍḍeti. Paṭiggahe vāti paṭiggahena paṭicchanto naṃ paṭiggahe chaḍḍeti. Nīharitvāti bahi nīharitvā chaḍḍeti; evaṃ chaḍḍentassa anāpatti.

៦៣២. ពាក្យថា Uddharitvā vā (ស្រង់ឡើងហើយចាក់ចោល) គឺការស្រង់គ្រាប់បាយចេញពីទឹក ហើយប្រមូលទុកក្នុងកន្លែងមួយ រួចចាក់ទឹកចោល។ ពាក្យថា Bhinditvā vā (កិនឲ្យម៉ដ្ឋហើយចាក់ចោល) គឺការកិនគ្រាប់បាយឲ្យម៉ដ្ឋ ឲ្យរលាយទៅជាទឹក រួចចាក់ចោល។ ពាក្យថា Paṭiggahe vā (ចាក់ចោលក្នុងកំប៉ង់) គឺអ្នកទទួលយកកំប៉ង់មកទទួល ហើយចាក់គ្រាប់បាយនោះចូលក្នុងកំប៉ង់។ ពាក្យថា Nīharitvā គឺការនាំយកទៅខាងក្រៅ (ក្រៅភូមិ) ហើយចាក់ចោល។ កាលបើចាក់ចោលយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

634. Setacchattanti vatthapaliguṇṭhitaṃ paṇḍaracchattaṃ. Kilañjacchattanti vilīvacchattaṃ. Paṇṇacchattanti tālapaṇṇādīhi yehi kehici kataṃ. Maṇḍalabaddhaṃ salākabaddhanti idaṃ pana tiṇṇampi chattānaṃ pañjaradassanatthaṃ vuttaṃ. Tāni hi maṇḍalabaddhāni ceva honti salākabaddhāni ca. Yampi tatthajātakadaṇḍakena kataṃ ekapaṇṇacchattaṃ hoti, tampi chattameva. Etesu yaṃkiñci chattaṃ pāṇimhi [Pg.168] assāti chattapāṇi. So taṃ chattaṃ dhārayamāno vā aṃse vā katvā ūrumhi vā ṭhapetvā yāva hatthena na muccati, tāvassa dhammaṃ desetuṃ na vaṭṭati, desentassa vuttanayena dukkaṭaṃ. Sace panassa añño chattaṃ dhāreti, chattapādukāya vā ṭhitaṃ hoti, hatthato apagatamatte chattapāṇi nāma na hoti. Tassa dhammaṃ desetuṃ vaṭṭati. Dhammaparicchedo panettha padasodhamme vuttanayeneva veditabbo.

៦៣៤. ពាក្យថា Setacchattaṃ គឺឆត្រពណ៌សដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយសំពត់ស។ ពាក្យថា Kilañjacchattaṃ គឺឆត្រដែលធ្វើដោយបន្ទះឫស្សី។ ពាក្យថា Paṇṇacchattaṃ គឺឆត្រដែលធ្វើដោយស្លឹកឈើណាមួយ មានស្លឹកត្នោតជាដើម។ ចំណែកឯពាក្យថា Maṇḍalabaddhaṃ salākabaddhaṃ នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងដើម្បីបង្ហាញពីទ្រុងនៃឆត្រទាំង ៣ ប្រភេទនោះ។ ព្រោះថា ឆត្រទាំងនោះ តែងតែចងជាវង់ និងចងដោយឆ្អឹងឆត្រ។ សូម្បីតែឆត្រស្លឹកឈើតែមួយ ដែលធ្វើដោយដងកើតឡើងពីដើមឈើនោះ ក៏ចាត់ទុកជាឆត្រដែរ។ ជនណាមានឆត្រណាមួយក្នុងចំណោមឆត្រទាំងនេះនៅក្នុងដៃ ជននោះឈ្មោះថា Chattapāṇi (អ្នកមានឆត្រក្នុងដៃ)។ ជននោះកាលកាន់ឆត្រនោះក្ដី ដាក់លើស្មាក្ដី ដាក់លើភ្លៅក្ដី ដរាបណាឆត្រមិនទាន់របូតចេញពីដៃ ដរាបនោះ ភិក្ខុមិនគួរម្ដែងធម៌ដល់ជននោះឡើយ កាលបើម្ដែង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ តាមន័យដែលបានពោលហើយ។ ប៉ុន្តែ បើមានអ្នកដទៃកាន់ឆត្រឲ្យជននោះក្ដី ឬឆត្រនោះតាំងនៅលើជើងឆត្រក្ដី កាលបើឆត្ររបូតចេញពីដៃត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ជននោះមិនឈ្មោះថា Chattapāṇi ឡើយ។ ភិក្ខុគួរម្ដែងធម៌ដល់ជននោះបាន។ ចំណែកឯការកំណត់ធម៌ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គប្បីដឹងតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងបទសោធម៌សិក្ខាបទ។

635. Daṇḍapāṇissāti ettha daṇḍo nāma majjhimassa purisassa catuhatthappamāṇo daṇḍapāṇibhāvo panassa chattapāṇimhi vuttanayeneva veditabbo.

៦៣៥. ក្នុងពាក្យថា Daṇḍapāṇissa នេះ ឈើច្រត់ (ដំបង) ដែលមានប្រមាណ ៤ ហត្ថ របស់បុរសមានកម្ពស់មធ្យម ឈ្មោះថា Daṇḍa។ ចំណែកឯសភាវៈជាអ្នកមានឈើច្រត់ក្នុងដៃរបស់ជននោះ គប្បីដឹងតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុង Chattapāṇi នោះឯង។

636. Satthapāṇimhipi eseva nayo. Asiṃ sannahitvā ṭhitopi hi satthapāṇisaṅkhyaṃ na gacchati.

៦៣៦. សូម្បីតែក្នុង Satthapāṇi (អ្នកមានគ្រឿងសាស្ត្រាវុធក្នុងដៃ) ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ព្រោះថា ជនទោះបីជាចងដាវ (ស្ពាយដាវ) ឈរក្ដី ក៏មិនរាប់ចូលក្នុងចំនួន Satthapāṇi ឡើយ។

637. Āvudhapāṇissāti ettha kiñcāpi vuttaṃ – ‘‘āvudhaṃ nāma cāpo kodaṇḍo’’ti, atha kho sabbāpi dhanuvikati saddhiṃ saravikatiyā āvudhanti veditabbaṃ. Tasmā saddhiṃ vā sarena dhanuṃ gahetvā suddhadhanuṃ vā suddhasaraṃ vā sajiyadhanuṃ vā nijjiyadhanuṃ vā gahetvā ṭhitassa vā nisinnassa vā dhammo desetuṃ na vaṭṭati. Sace panassa dhanuṃ kaṇṭhepi paṭimukkaṃ hoti, yāva hatthena na gaṇhāti, tāva dhammaṃ desetuṃ vaṭṭatiyevāti.

៦៣៧. ក្នុងពាក្យថា Āvudhapāṇissa នេះ ទោះបីជាព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងថា «ឈ្មោះថាអាវុធ បានแก่ ធ្នូ និងកៅទណ្ឌ» ក៏ដោយ ប៉ុន្តែ ធ្នូគ្រប់ប្រភេទ ព្រមទាំងព្រួញគ្រប់ប្រភេទ គប្បីដឹងថាជាអាវុធទាំងអស់។ ព្រោះហេតុនោះ ជនណាកាន់ធ្នូព្រមទាំងព្រួញក្ដី កាន់តែធ្នូសុទ្ធក្ដី កាន់តែព្រួញសុទ្ធក្ដី កាន់ធ្នូមានខ្សែយោងក្ដី កាន់ធ្នូគ្មានខ្សែយោងក្ដី ហើយឈរក្ដី អង្គុយក្ដី ភិក្ខុមិនគួរម្ដែងធម៌ដល់ជននោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើធ្នូនោះពាក់នៅករបស់ជននោះ ដរាបណាជននោះមិនទាន់កាន់ដោយដៃ ដរាបនោះ ភិក្ខុគួរម្ដែងធម៌បានពិតមែន។

Chaṭṭho vaggo.

វគ្គទី ៦។

7. Pādukavaggavaṇṇanā

៧. វណ្ណនាពាទូកាវគ្គ (ការពន្យល់អំពីពាទូកាវគ្គ)

638. Akkantassāti chattadaṇḍake aṅgulantaraṃ appavesetvā kevalaṃ pādukaṃ akkamitvā ṭhitassa. Paṭimukkassāti paṭimuñcitvā ṭhitassa. Upāhanāyapi eseva nayo. Omukkoti panettha paṇhikabaddhaṃ omuñcitvā ṭhito vuccati.

៦៣៨. ពាក្យថា Akkantassa គឺជនដែលមិនបានស៊កចន្លោះម្រាមជើងទៅក្នុងដងឆត្រ (ដងស្បែកជើងឈើ) គ្រាន់តែជាន់លើស្បែកជើងឈើឈរប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Paṭimukkassa គឺជនដែលពាក់ស្បែកជើងឈរ។ សូម្បីតែក្នុងស្បែកជើង (Upāhanā) ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ចំណែកឯពាក្យថា Omukko ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គឺជនដែលដោះខ្សែចងកែងជើង (ឬដោះកែងជើងចេញ) ហើយឈរ។

640. Yānagatassāti ettha sacepi dvīhi janehi hatthasaṅghāṭena gahito, sāṭake vā ṭhapetvā vaṃsena vayhati, ayutte vā vayhādike yāne[Pg.169], visaṅkharitvā vā ṭhapite cakkamattepi nisinno yānagatotveva saṅkhyaṃ gacchati. Sace pana dvepi ekayāne nisinnā honti, vaṭṭati. Visuṃ nisinnesupi ucce yāne nisinnena nīce nisinnassa desetuṃ vaṭṭati, samappamāṇepi vaṭṭati. Purime yāne nisinnena pacchime nisinnassa vaṭṭati. Pacchime pana uccatarepi nisinnena desetuṃ na vaṭṭati.

៦៤០. ក្នុងពាក្យថា Yānagatassa នេះ ទោះបីជាជននោះត្រូវបានមនុស្សពីរនាក់កាន់ដៃគ្នាជាអង្រឹងសែងក្ដី ឬដាក់ក្នុងសំពត់ហើយសែងដោយឫស្សីក្ដី ឬអង្គុយលើឡាន រទេះជាដើម ដែលមិនទាន់ទឹមសត្វក្ដី ឬសូម្បីតែអង្គុយលើកង់ដែលគេដោះចេញទុកក្ដី ក៏រាប់ចូលក្នុងចំនួន Yānagata (អ្នកទៅលើឡាន រទេះ) ដែរ។ ប៉ុន្តែ បើទាំងពីរនាក់ (ភិក្ខុអ្នកម្ដែង និងអ្នកស្ដាប់) អង្គុយលើឡាន រទេះជាមួយគ្នា គឺគួរ។ ទោះបីជាអង្គុយផ្សេងគ្នាក៏ដោយ ភិក្ខុដែលអង្គុយលើឡាន រទេះខ្ពស់ គួរម្ដែងធម៌ដល់អ្នកដែលអង្គុយលើឡាន រទេះទាបបាន សូម្បីតែឡាន រទេះមានកម្ពស់ស្មើគ្នាក៏គួរដែរ។ ភិក្ខុដែលអង្គុយលើឡាន រទេះខាងមុខ គួរម្ដែងធម៌ដល់អ្នកដែលអង្គុយលើឡាន រទេះខាងក្រោយបាន។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុដែលអង្គុយលើឡាន រទេះខាងក្រោយ ទោះបីជាខ្ពស់ជាង ក៏មិនគួរម្ដែងធម៌ឡើយ។

641. Sayanagatassāti antamaso kaṭasārakepi pakatibhūmiyampi nipannassa uccepi mañcapīṭhe vā bhūmipadese vā ṭhitena nisinnena vā desetuṃ na vaṭṭati. Sayanagatena pana sayanagatassa uccatare vā samappamāṇe vā nipannena desetuṃ vaṭṭati. Nipannena ca ṭhitassa vā nisinnassa vā desetuṃ vaṭṭati, nisinnenāpi ṭhitassa vā nisinnassa vā vaṭṭati. Ṭhitena ṭhitasseva vaṭṭati.

៦៤១. ពាក្យថា Sayanagatassa គឺជនដែលដេក សូម្បីតែលើកន្ទេលក្ដី លើដីធម្មតាក្ដី ភិក្ខុទោះបីជាឈរក្ដី អង្គុយក្ដី លើគ្រែខ្ពស់ក្ដី លើទីធ្លាដីក្ដី មិនគួរម្ដែងធម៌ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុដែលដេកលើទីដេក គួរម្ដែងធម៌ដល់ជនដែលដេកលើទីដេកខ្ពស់ជាងក្ដី ស្មើគ្នាក្ដីបាន។ ហើយភិក្ខុដែលដេក គួរម្ដែងធម៌ដល់ជនដែលឈរក្ដី អង្គុយក្ដីបាន សូម្បីតែភិក្ខុដែលអង្គុយ ក៏គួរម្ដែងធម៌ដល់ជនដែលឈរក្ដី អង្គុយក្ដីបានដែរ។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលឈរ គួរម្ដែងធម៌ដល់ជនដែលឈរដូចគ្នាបាន។

642. Pallatthikāyāti āyogapallatthikāya vā hatthapallatthikāya vā dussapallatthikāya vā yāya kāyaci pallatthikāya nisinnassa agilānassa desetuṃ na vaṭṭati.

៦៤២. ពាក្យថា «Pallatthikāya» សេចក្ដីថា មិនគួរ (មិនសមគួរ) សម្ដែងធម៌ដល់បុគ្គលមិនឈឺ ដែលអង្គុយចងក្បង់ ដោយការចងក្បង់ណាមួយ ទោះបីជាការចងក្បង់ដោយខ្សែអាយោគក្ដី ដោយដៃក្ដី ដោយសំពត់ក្ដី។

643. Veṭhitasīsassāti dussaveṭhanena vā moḷiādīhi vā yathā kesanto na dissati; evaṃ veṭhitasīsassa.

៦៤៣. ពាក្យថា «Veṭhitasīsassa» សេចក្ដីថា បុគ្គលដែលមានក្បាលរុំដោយសំពត់រុំក្ដី ដោយក្បាំងសក់ (មដី) ជាដើមក្ដី ដោយប្រការដែលមិនឲ្យឃើញចុងសក់ ឈ្មោះថា បុគ្គលមានក្បាលរុំហើយ យ៉ាងនេះ។

644. Oguṇṭhitasīsassāti sasīsaṃ pārutassa.

៦៤៤. ពាក្យថា «Oguṇṭhitasīsassa» សេចក្ដីថា បុគ្គលដែលដណ្ដប់សំពត់គ្របទាំងក្បាល (និងខ្លួន)។

645. Chamāyaṃ nisinnenāti bhūmiyaṃ nisinnena. Āsane nisinnassāti antamaso vatthampi tiṇānipi santharitvā nisinnassa.

៦៤៥. ពាក្យថា «Chamāyaṃ nisinnena» សេចក្ដីថា ភិក្ខុអង្គុយលើផែនដី។ ពាក្យថា «Āsane nisinnassa» សេចក្ដីថា បុគ្គលដែលអង្គុយលើអាសនៈ ដោយហោចទៅ សូម្បីតែក្រាលសំពត់ ឬក្រាលស្មៅ ហើយអង្គុយ។

647. Chapakassāti caṇḍālassa. Chapakīti caṇḍālī. Nilīnoti paṭicchanno hutvā. Yatra hi nāmāti yo hi nāma. Sabbamidaṃ carimaṃ katanti tattheva paripatīti ‘‘sabbo ayaṃ loko saṅkaraṃ gato nimmariyādo’’ti imaṃ vacanaṃ vatvā tattheva tesaṃ dvinnampi antarā rukkhato patito. Patitvā ca pana ubhinnampi purato ṭhatvā imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៦៤៧. ពាក្យថា «Chapakassa» សេចក្ដីថា ចណ្ឌាល។ ពាក្យថា «Chapakī» សេចក្ដីថា ស្រីចណ្ឌាល។ ពាក្យថា «Nilīno» សេចក្ដីថា ពួន (លាក់ខ្លួន)។ ពាក្យថា «Yatra hi nāma» សេចក្ដីថា បុគ្គលណា (ស្ដេចណា)។ ពាក្យថា «Sabbamidaṃ carimaṃ katanti tattheva paripatī» សេចក្ដីថា ពោលពាក្យនេះថា «លោកទាំងមូលនេះ ដល់នូវការច្របូកច្របល់ គ្មានព្រំដែន (គ្មានការបែងចែករវាងគ្រូនិងសិស្ស) ឡើយ» ហើយក៏ធ្លាក់ចុះពីលើដើមឈើនោះ ក្នុងចន្លោះនៃជនទាំងពីរនាក់នោះឯង។ លុះធ្លាក់ចុះមកហើយ ក៏ឈរនៅខាងមុខនៃជនទាំងពីរនាក់នោះ ហើយបានពោលគាថានេះថា៖

‘‘Ubho atthaṃ na jānanti…pe… asmā kumbhamivābhidā’’ti.

«ជនទាំងពីរមិនដឹងនូវសេចក្ដី...បេ... ដូចជាថ្មបំបែកក្អមទឹកដូច្នោះ»។

Tattha ubho atthaṃ na jānantīti dvepi janā pāḷiyā atthaṃ na jānanti. Dhammaṃ na passareti pāḷiṃ na passanti. Katame te ubhoti? ‘‘Yo cāyaṃ mantaṃ [Pg.170] vāceti, yo cādhammenadhīyatī’’ti. Evaṃ brāhmaṇañca rājānañca ubhopi adhammikabhāve ṭhapesi.

ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា «Ubho atthaṃ na jānanti» សេចក្ដីថា ជនទាំងពីរនាក់ (ស្ដេចនិងព្រាហ្មណ៍) មិនដឹងនូវសេចក្ដីនៃព្រះបាលីឡើយ។ ពាក្យថា «Dhammaṃ na passareti» សេចក្ដីថា មិនឃើញនូវព្រះបាលី។ ជនទាំងពីរនាក់នោះ តើជាអ្នកណា? គឺ «បុគ្គលណាដែលបង្រៀនមន្ត និងបុគ្គលណាដែលរៀនដោយខុសធម៌»។ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា បានដាក់ព្រាហ្មណ៍និងស្ដេច ទាំងពីរនាក់ ក្នុងភាពជាអ្នកមិនមានធម៌ (អធម្មិកភាព)។

Tato brāhmaṇo sālīnanti gāthamāha. Tassattho – jānāmahaṃ bho ‘‘ayaṃ adhammo’’ti; api ca kho mayā dīgharattaṃ saputtadāraparijanena rañño santako sālīnaṃ odano bhutto. Sucimaṃsūpasecanoti nānappakāravikatisampāditaṃ sucimaṃsūpasecanaṃ missīkaraṇamassāti sucimaṃsūpasecano. Tasmā dhamme na vattāmīti yasmā evaṃ mayā rañño odano bhutto, aññe ca bahū lābhā laddhā, tasmā dhamme ahaṃ na vattāmi udare baddho hutvā, na dhammaṃ ajānanto. Ayañhi dhammo ariyehi vaṇṇito pasattho thomitoti jānāmi.

លំដាប់នោះ ព្រាហ្មណ៍បានពោលគាថាមានពាក្យថា «Sālīnaṃ» ជាដើម។ សេចក្ដីអធិប្បាយនៃគាថានោះថា នែអ្នកដ៏ចម្រើន ខ្ញុំដឹងច្បាស់ថា «ការបង្រៀនមន្តពីខាងក្រោមនេះ ជាអធម៌» ប៉ុន្តែ ខ្ញុំព្រមទាំងកូន ប្រពន្ធ និងបរិវារ បានបរិភោគបាយនៃស្រូវសាលី ដែលជាទ្រព្យរបស់ស្ដេច អស់កាលដ៏យូរអង្វែងហើយ។ ពាក្យថា «Sucimaṃsūpasecano» សេចក្ដីថា បាយនោះមានសាច់ដ៏ស្អាត ដែលគេចម្អិនយ៉ាងផ្ចិតផ្ចង់ប្លែកៗ សម្រាប់ស្រោចស្រព ឬលាយឡំ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «Sucimaṃsūpasecano» (បាយស្រោចស្រពដោយសាច់ដ៏ស្អាត)។ ពាក្យថា «Tasmā dhamme na vattāmi» សេចក្ដីថា ព្រោះហេតុតែខ្ញុំបានបរិភោគបាយរបស់ស្ដេចយ៉ាងនេះ និងបានទទួលលាភសក្ការៈដទៃទៀតជាច្រើន ហេតុនោះ ខ្ញុំជាអ្នកជាប់ជំពាក់ដោយសារក្រពះ ទើបមិនប្រព្រឹត្តក្នុងធម៌ មិនមែនជាអ្នកមិនដឹងធម៌ឡើយ។ ព្រោះថា ធម៌នេះ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ តែងសរសើរ លើកតម្កើង និងពោលសរសើរ ខ្ញុំដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ។

Atha naṃ chapako ‘‘dhiratthū’’tiādinā gāthādvayena ajjhabhāsi. Tassattho – yo tayā dhanalābho ca yasalābho ca laddho, dhiratthu taṃ dhanalābhaṃ yasalābhañca brāhmaṇa. Kasmā? Yasmā ayaṃ tayā laddho lābho āyatiṃ apāyesu vinipātanahetunā sampati ca adhammacaraṇena vutti nāma hoti. Evarūpā yā vutti āyatiṃ vinipātena idha adhammacaraṇena vā nippajjati, kiṃ tāya vuttiyā? Tena vuttaṃ –

គ្រានោះ ចណ្ឌាលបានពោលទៅកាន់ព្រាហ្មណ៍នោះ ដោយគាថាពីរ ដែលមានពាក្យថា «Dhiratthu» ជាដើម។ សេចក្ដីអធិប្បាយនៃគាថានោះ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះថា ម្នាលព្រាហ្មណ៍ លាភគឺទ្រព្យក្ដី លាភគឺយសក្ដី ណាដែលអ្នកបានហើយ គួរខ្ពើមរអើមណាស់ ចំពោះលាភគឺទ្រព្យ និងលាភគឺយសនោះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា លាភដែលអ្នកបាននេះ ឈ្មោះថាជាការចិញ្ចឹមជីវិត ដោយសារការប្រព្រឹត្តខុសធម៌ក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងជាហេតុនាំឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយភូមិក្នុងបរលោក។ ការចិញ្ចឹមជីវិតមានសភាពយ៉ាងនេះ ណាដែលសម្រេចដោយការធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយក្នុងបរលោក ឬដោយការប្រព្រឹត្តខុសធម៌ក្នុងលោកនេះ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយការចិញ្ចឹមជីវិតនោះ? ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា៖

‘‘Dhiratthu taṃ dhanalābhaṃ, yasalābhañca brāhmaṇa;

Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā’’ti.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ គួរខ្ពើមរអើមណាស់ ចំពោះលាភគឺទ្រព្យ និងលាភគឺយសនោះ ការចិញ្ចឹមជីវិតណា ដែលសម្រេចដោយការធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយ ឬដោយការប្រព្រឹត្តខុសធម៌»

Paribbaja mahābrahmeti mahābrāhmaṇa ito disā sīghaṃ palāyassu. Pacantaññepi pāṇinoti aññepi sattā pacanti ceva bhuñjanti ca; na kevalaṃ tvañceva rājā ca. Mā tvaṃ adhammo ācarito asmā kumbhamivābhidāti sace hi tvaṃ ito aparibbajitvā imaṃ adhammaṃ ācarissasi, tato tvaṃ so adhammo evaṃ ācarito yathā udakakumbhaṃ pāsāṇo bhindeyya; evaṃ bhecchati, tena mayaṃ taṃ vadāma –

ពាក្យថា «Paribbaja mahābrahme» សេចក្ដីថា ម្នាលមហាព្រាហ្មណ៍ ចូរអ្នកឆាប់រត់ចេញពីទិសនេះទៅ។ ពាក្យថា «Pacantaññepi pāṇino» សេចក្ដីថា សត្វដទៃទៀត ក៏តែងស្លដណ្ដាំ និងបរិភោគដែរ មិនមែនមានតែអ្នក និងស្ដេចប៉ុណ្ណោះ ដែលស្លដណ្ដាំ និងបរិភោគនោះឡើយ។ ពាក្យថា «Mā tvaṃ adhammo ācarito asmā kumbhamivābhidā» សេចក្ដីថា ប្រសិនបើអ្នកមិនចៀសចេញពីទីនេះទៅទេ ហើយនៅតែប្រព្រឹត្តអធម៌នេះទៀត អធម៌ដែលអ្នកប្រព្រឹត្តហើយនោះ នឹងកម្ទេចអ្នក ដូចជាថ្មបំបែកក្អមទឹកដូច្នោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពួកយើងពោលនឹងអ្នកថា៖

‘‘Paribbaja mahābrahme, pacantaññepi pāṇino;

Mā tvaṃ adhammo ācarito, asmā kumbhamivābhidā’’ti.

«ម្នាលមហាព្រាហ្មណ៍ ចូរអ្នកចៀសចេញទៅ សត្វដទៃទៀត ក៏តែងស្លដណ្ដាំ (និងបរិភោគ) ដែរ អធម៌ដែលអ្នកប្រព្រឹត្តហើយ កុំបីកម្ទេចអ្នក ដូចជាថ្មបំបែកក្អមទឹកឡើយ»

Ucce āsaneti antamaso bhūmippadesepi unnataṭṭhāne nisinnassa desetuṃ na vaṭṭati.

ពាក្យថា «Ucce āsane» សេចក្ដីថា សូម្បីតែនៅលើទីធ្លាដី តែជាទីខ្ពស់ មិនគួរ (មិនសមគួរ) សម្ដែងធម៌ដល់បុគ្គលមិនឈឺ ដែលអង្គុយលើទីនោះឡើយ។

648. Na [Pg.171] ṭhito nisinnassāti sacepi therupaṭṭhānaṃ gantvā ṭhitaṃ daharabhikkhuṃ āsane nisinno mahāthero pañhaṃ pucchati, na kathetabbaṃ. Gāravena pana theraṃ uṭṭhahitvā pucchathāti vattuṃ na sakkā, passe ṭhitabhikkhussa kathemīti kathetuṃ vaṭṭati.

៦៤៨. ពាក្យថា «Na ṭhito nisinnassa» សេចក្ដីថា ប្រសិនបើព្រះមហាថេរដែលអង្គុយលើអាសនៈ សួរប្រស្នានឹងភិក្ខុខ្ចីដែលឈរចូលទៅបម្រើព្រះថេរៈ ភិក្ខុខ្ចីនោះមិនត្រូវឆ្លើយឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែសេចក្ដីគោរព ភិក្ខុខ្ចីនោះមិនអាចនឹងនិយាយថា «សូមព្រះថេរៈក្រោកឈរឡើងសួរចុះ» ដូច្នេះបានឡើយ តែបើភិក្ខុខ្ចីនោះគិតថា «អាត្មាអញនឹងឆ្លើយប្រាប់ភិក្ខុដែលឈរនៅក្បែរនោះ» យ៉ាងនេះ ទើបគួរឆ្លើយបាន។

649. Na pacchato gacchantenāti ettha sace purato gacchanto pacchato gacchantaṃ pañhaṃ pucchati, na kathetabbaṃ. Pacchimassa bhikkhuno kathemīti kathetuṃ vaṭṭati. Saddhiṃ uggahitadhammaṃ pana sajjhāyituṃ vaṭṭati. Samadhurena gacchantassa kathetuṃ vaṭṭati.

៦៤៩. ក្នុងពាក្យថា «Na pacchato gacchantena» នេះ ប្រសិនបើបុគ្គលដើរទៅខាងមុខ សួរប្រស្នានឹងបុគ្គលដែលដើរទៅខាងក្រោយ មិនត្រូវឆ្លើយឡើយ។ តែបើគិតថា «អាត្មាអញនឹងឆ្លើយប្រាប់ភិក្ខុដែលនៅខាងក្រោយ» យ៉ាងនេះ ទើបគួរឆ្លើយបាន។ ម្យ៉ាងទៀត ការសូត្រធម៌ដែលបានរៀនមកជាមួយគ្នា គឺគួរធ្វើបាន។ ការឆ្លើយប្រាប់ដល់បុគ្គលដែលដើរទន្ទឹមគ្នា (ស្មើគ្នា) គឺគួរធ្វើបាន។

650. Na uppathenāti etthāpi sace dvepi sakaṭapathe ekekacakkapathena vā uppathena vā samadhuraṃ gacchanti, vaṭṭati.

៦៥០. ក្នុងពាក្យថា «Na uppathena» នេះក៏ដូចគ្នា ប្រសិនបើជនទាំងពីរនាក់ ដើរទន្ទឹមគ្នាលើផ្លូវរទេះ ដោយដើរតាមគន្លងកង់រទេះម្ខាងម្នាក់ក្ដី ឬដើរក្រៅផ្លូវក្ដី គឺគួរឆ្លើយ (សម្ដែង) បាន។

651. Asañciccāti paṭicchannaṭṭhānaṃ gacchantassa sahasā uccāro vā passāvo vā nikkhamati, asañcicca kato nāma anāpatti.

៦៥១. ពាក្យថា «Asañcicca» សេចក្ដីថា កាលដែលភិក្ខុដើរទៅកាន់ទីកំបាំង ស្រាប់តែលាមក ឬទឹកនោមហូរចេញមកភ្លាមៗ ឈ្មោះថា ធ្វើដោយមិនដឹងខ្លួន (មិនមានចេតនា) មិនត្រូវអាបាត់ឡើយ។

652. Na hariteti ettha yampi jīvarukkhassa mūlaṃ pathaviyaṃ dissamānaṃ gacchati, sākhā vā bhūmilaggā gacchati, sabbaṃ haritasaṅkhātameva. Khandhe nisīditvā appaharitaṭṭhāne pātetuṃ vaṭṭati. Appaharitaṭṭhānaṃ olokentasseva sahasā nikkhamati, gilānaṭṭhāne ṭhito hoti, vaṭṭati. Appaharite katoti appaharitaṃ alabhantena tiṇaṇḍupakaṃ vā palālaṇḍupakaṃ vā ṭhapetvā katopi pacchā haritaṃ ottharati, vaṭṭatiyeva. Kheḷena cettha siṅghāṇikāpi saṅgahitāti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ.

៦៥២. ក្នុងពាក្យថា «Na harite» នេះ សូម្បីតែឫសនៃដើមឈើរស់ ដែលលេចឡើងលើផែនដីក្ដី មែកឈើដែលធ្លាក់ដល់ដីក្ដី ទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែរាប់ថាជា «ហរិតៈ» (របស់ខៀវខ្ចី) ទាំងสิ้น។ ការអង្គុយលើមែកឈើ ហើយបញ្ចេញ (លាមក ទឹកនោម) ទៅលើទីដែលមិនមានរបស់ខៀវខ្ចី គឺគួរធ្វើបាន។ កាលដែលភិក្ខុក្រឡេកមើលរកទីដែលមិនមានរបស់ខៀវខ្ចី ស្រាប់តែ (លាមក ទឹកនោម) ហូរចេញមកភ្លាមៗ ឈ្មោះថា ស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាហ្គិលានៈ (អ្នកឈឺ) គឺគួរ (មិនត្រូវអាបាត់) ឡើយ។ ពាក្យថា «Appaharite kato» សេចក្ដីថា កាលបើភិក្ខុរកទីដែលមិនមានរបស់ខៀវខ្ចីមិនបាន ហើយបានដាក់កម្រាលស្មៅ ឬកម្រាលចំបើង រួចបញ្ចេញទៅលើកម្រាលនោះ ទោះបីជាក្រោយមក វាហូរទៅសើមដល់របស់ខៀវខ្ចីក៏ដោយ ក៏គួរ (មិនត្រូវអាបាត់) ដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសិក្ខាបទនេះ លោកសំដៅយកទឹកមាត់ និងទឹកសម្បោរចូលជាមួយផង ដូចដែលលោកពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។

653. Na udaketi etaṃ paribhogaudakameva sandhāya vuttaṃ, vaccakuṭisamuddādiudakesu pana aparibhogesu anāpatti. Deve vassante samantato udakogho hoti, anudakaṭṭhānaṃ olokentasseva nikkhamati, vaṭṭati. Mahāpaccariyaṃ vuttaṃ – ‘‘etādise kāle anudakaṭṭhānaṃ alabhantena kātuṃ vaṭṭatī’’ti. Sesaṃ sabbasikkhāpadesu uttānatthameva.

៦៥៣. ពាក្យថា «Na udake» នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកតែទឹកដែលគេប្រើប្រាស់ប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯក្នុងទឹកដែលគេមិនប្រើប្រាស់ ដូចជាទឹកក្នុងបង្គន់ ឬទឹកសមុទ្រជាដើម មិនត្រូវអាបាត់ឡើយ។ កាលបើភ្លៀងធ្លាក់មក មានទឹកជន់ជោរនៅជុំវិញ កាលដែលភិក្ខុក្រឡេកមើលរកទីដែលមិនមានទឹក ស្រាប់តែ (លាមក ទឹកនោម) ហូរចេញមក គឺគួរ (មិនត្រូវអាបាត់) ឡើយ។ ក្នុងមហាបច្ចរី លោកពោលថា «ក្នុងសម័យបែបនេះ កាលបើភិក្ខុរកទីដែលមិនមានទឹកមិនបាន គឺគួរធ្វើបាន»។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ក្នុងសិក្ខាបទទាំងអស់ គឺមានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Sattamo vaggo.

វគ្គទី ៧។

Samuṭṭhānādidīpanatthāya panettha idaṃ pakiṇṇakaṃ – ujjagghikauccāsaddapaṭisaṃyuttāni cattāri, sakabaḷena mukhena byāharaṇaṃ ekaṃ, chamānīcāsanaṭhānapacchatogamanauppathagamanapaṭisaṃyuttāni pañcāti imāni dasa sikkhāpadāni samanubhāsanasamuṭṭhānāni kāyavācācittato samuṭṭhahanti, kiriyāni, saññāvimokkhāni[Pg.172], sacittakāni, lokavajjāni, kāyakammavacīkammāni, akusalacittāni, dukkhavedanānīti.

ម៉្យាងទៀត ក្នុងសេក្ខិយសិក្ខាបទទាំងឡាយនេះ ដើម្បីបង្ហាញអំពីសមុដ្ឋានជាដើម នេះជាសេចក្ដីសម្រេចផ្សេងៗ (បកិណ្ណកៈ)៖ សិក្ខាបទ ៤ ដែលទាក់ទងនឹងការសើចខ្លាំង (Ujjagghika) និងការធ្វើសំឡេងខ្លាំង (Uccāsadda), សិក្ខាបទ ១ គឺការនិយាយទាំងមានពំនូតបាយក្នុងមាត់ (Sakabaḷena mukhena byāharaṇa), សិក្ខាបទ ៥ ដែលទាក់ទងនឹងការសម្ដែងធម៌លើផែនដី លើអាសនៈទាប ឈរ ដើរទៅខាងក្រោយ និងដើរក្រៅផ្លូវ (Chamā-nīcāsana-ṭhāna-pacchāgamanauppathagamana) រួមជាសិក្ខាបទទាំង ១០ នេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាសមនុភាសនសិក្ខាបទ កើតឡើងអំពីកាយ វាចា និងចិត្ត ជាកិរិយា មានសញ្ញាវិមោក្ខ មានសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានអកុសលចិត្ត និងមានទុក្ខវេទនា។

Sūpodanaviññattisikkhāpadaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទស្ដីពីការសុំសម្ល ឬបាយ (Sūpodanaviññatti) មានសមុដ្ឋានដូចជាថេយ្យសត្ថសិក្ខាបទ កើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្តខ្លះ អំពីកាយ វាចា និងចិត្តខ្លះ ជាកិរិយា មានសញ្ញាវិមោក្ខ មានសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានអកុសលចិត្ត និងមានទុក្ខវេទនា។

Chattapāṇidaṇḍapāṇisatthapāṇiāvudhapāṇipādukaupāhanayānasayanapallatthikaveṭhitaoguṇṭhitanāmakāni ekādasa sikkhāpadāni dhammadesanasamuṭṭhānāni vācācittato samuṭṭhahanti, kiriyākiriyāni, saññāvimokkhāni, sacittakāni, lokavajjāni, vacīkammāni, akusalacittāni, dukkhavedanānīti.

សិក្ខាបទទាំង ១១ ដែលមានឈ្មោះថា ឆត្តបាណិ (កាន់ឆត្រ), ទណ្ឌបាណិ (កាន់ដំបង), សត្ថបាណិ (កាន់គ្រឿងសស្ត្រា), អាវុធបាណិ (កាន់អាវុធ), បាទុកា (ពាក់ទ្រនាប់ជើងឈើ), ឧបាហនា (ពាក់ទ្រនាប់ជើងស្បែក), យាន (ជិះយាន), សយន (ដេកលើទីដេក), បល្លត្ថិកា (អង្គុយចងក្បង់), វេឋិត (រុំក្បាល) និងឱគុណ្ឋិត (គ្របក្បាល) មានសមុដ្ឋានដូចជាធម្មទេសនាសិក្ខាបទ កើតឡើងអំពីវាចានិងចិត្ត ជាកិរិយាកិរិយា មានសញ្ញាវិមោក្ខ មានសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាវចីកម្ម មានអកុសលចិត្ត និងមានទុក្ខវេទនា។

Avasesāni tepaṇṇāsa sikkhāpadāni paṭhamapārājikasamuṭṭhānānīti.

សិក្ខាបទដែលនៅសល់ ៥៣ ទៀត មានសមុដ្ឋានដូចជាបឋមបារាជិកសិក្ខាបទ។

Sabbasekhiyesu ābādhapaccayā anāpatti, thūpīkatapiṇḍapāte sūpabyañjanena paṭicchādane ujjhānasaññimhīti tīsu sikkhāpadesu gilāno natthīti.

ក្នុងសេក្ខិយសិក្ខាបទទាំងអស់ មិនត្រូវអាបាត់ព្រោះបច្ច័យគឺជំងឺ (អាពាធ) លើកលែងតែក្នុងសិក្ខាបទ ៣ គឺ ថូបីកតបិណ្ឌបាត (ធ្វើបិណ្ឌបាតឲ្យដូចជាស្តូប), សូបព្យញ្ជនេន បដិច្ឆាទន (គ្របបាយដោយសម្ល) និងឧជ្ឈានសញ្ញី (សម្លឹងមើលដោយគំនិតបង្អាប់បង្អោន) ដែលមិនមានលើកលែងចំពោះភិក្ខុឈឺ (គិលានៈ) ឡើយ។

Sekhiyavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសេក្ខិយសិក្ខាបទ ចប់ហើយ។

Sekhiyakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.

សេក្ខិយកណ្ឌ ចប់ហើយ។

8. Sattādhikaraṇasamathā

៨. សត្តាធិករណសមថៈ

655. Adhikaraṇasamathesu – sattāti tesaṃ dhammānaṃ saṅkhyāparicchedo. Catubbidhaṃ adhikaraṇaṃ samenti vūpasamentīti adhikaraṇasamathā. Tesaṃ vitthāro khandhake ca parivāre ca vutto, tassatthaṃ tattheva vaṇṇayissāma. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

៦៥៥. ក្នុងអធិករណសមថៈទាំងឡាយ ពាក្យថា «Satta» (ប្រាំពីរ) គឺជាការកំណត់ចំនួននៃធម៌ទាំងនោះ។ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលធ្វើអធិករណ៍ទាំង ៤ ប្រការឲ្យរម្ងាប់ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «អធិករណសមថៈ»។ សេចក្ដីពិស្ដារនៃអធិករណសមថៈទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយក្នុងខន្ធកៈ និងបរិវារៈ ពួកយើងនឹងអធិប្បាយសេចក្ដីនៃធម៌នោះ ក្នុងខន្ធកៈនិងបរិវារៈនោះឯង។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya

ក្នុងសមន្តបាសាទិកា អដ្ឋកថាពន្យល់ព្រះវិន័យ

Bhikkhuvibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយភិក្ខុវិភង្គ ចប់ហើយ។

Anantarāyena yathā, niṭṭhitā vaṇṇanā ayaṃ;

Anantarāyena tathā, santiṃ pappontu pāṇino.

ការអធិប្បាយនេះ បានសម្រេចទៅដោយគ្មានអន្តរាយយ៉ាងណា សូមសត្វទាំងឡាយ បានដល់នូវសន្តិភាព (ព្រះនិព្វាន) ដោយគ្មានអន្តរាយ យ៉ាងនោះដែរ។

Ciraṃ tiṭṭhatu saddhammo, kāle vassaṃ ciraṃ pajaṃ;

Tappetu devo dhammena, rājā rakkhatu medaninti.

សូមព្រះសទ្ធម៌ស្ថិតស្ថេរអស់កាលជាយូរអង្វែង សូមមេឃបង្អុរភ្លៀងតាមកាលវេលា ដើម្បីញ៉ាំងសត្វលោកឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់អស់កាលជាយូរអង្វែង សូមព្រះរាជាគ្រប់គ្រងផែនដីដោយធម៌។

Mahāvibhaṅgo niṭṭhito.

មហាវិភង្គ ចប់ហើយ។

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។

Bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā

ការអធិប្បាយភិក្ខុនីវិភង្គ

1. Pārājikakaṇḍaṃ (bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā)

១. បារាជិកកណ្ឌ (ការអធិប្បាយភិក្ខុនីវិភង្គ)

Yo [Pg.173] bhikkhūnaṃ vibhaṅgassa, saṅgahito anantaraṃ;

Bhikkhunīnaṃ vibhaṅgassa, tassa saṃvaṇṇanākkamo.

លំដាប់នៃការអធិប្បាយភិក្ខុនីវិភង្គ ណាដែលលោកសង្គាយនាទុកក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីភិក្ខុវិភង្គ។

Patto yato tato tassa, apubbapadavaṇṇanaṃ;

Kātuṃ pārājike tāva, hoti saṃvaṇṇanā ayaṃ.

ព្រោះហេតុតែលំដាប់នោះមកដល់ហើយ ហេតុនោះ ដើម្បីអធិប្បាយនូវបទដែលមិនទាន់បានពន្យល់ក្នុងភិក្ខុនីវិភង្គនោះ ការអធិប្បាយក្នុងបារាជិកកណ្ឌនេះ ទើបមានឡើងមុនគេ។

1. Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការអធិប្បាយបឋមបារាជិកសិក្ខាបទ

656. Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati…pe… sāḷho migāranattāti ettha sāḷhoti tassa nāmaṃ; migāramātuyā pana nattā hoti, tena vuttaṃ – ‘‘migāranattā’’ti. Navakammikanti navakammādhiṭṭhāyikaṃ. Paṇḍitāti paṇḍiccena samannāgatā. Byattāti veyyattikena samannāgatā. Medhāvinīti pāḷiggahaṇe satipubbaṅgamāya paññāya atthaggahaṇe paññāpubbaṅgamāya satiyā samannāgatā. Dakkhāti chekā; avirajjhitvā sīghaṃ kattabbakārinīti attho. Analasāti ālasiyavirahitā. Tatrupāyāyāti tesu tesu kammesu upāyabhūtāya. Vīmaṃsāyāti kattabbakammupaparikkhāya. Samannāgatāti sampayuttā. Alaṃ kātunti samatthā taṃ taṃ kammaṃ kātuṃ. Alaṃ saṃvidhātunti evañca evañca idaṃ hotūti evaṃ saṃvidahitumpi samatthā. Katākataṃ jānitunti katañca akatañca jānituṃ. Teti te ubho; sā ca sundarīnandā so ca sāḷhoti attho. Bhattaggeti parivesanaṭṭhāne. Nikūṭeti koṇasadisaṃ katvā dassite gambhīre. Vissaro me bhavissatīti virūpo me saro [Pg.174] bhavissati; vippakārasaddo bhavissatīti attho. Patimānentīti apekkhamānā. Kyāhanti kiṃ ahaṃ. Jarādubbalāti jarāya dubbalā. Caraṇagilānāti pādarogena samannāgatā.

៦៥៦. ក្នុងសម័យនោះ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅវត្តជេតពន... ក្នុងបទថា sāḷho migāranattā នេះ ពាក្យថា sāḷho គឺជាឈ្មោះរបស់បុគ្គលនោះ។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះហេតុតែបុគ្គលនោះជាចៅរបស់នាងវិសាខា មិគារមាតា ហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា “migāranattā” (ចៅរបស់មិគារមាតា)។ បទថា navakammikanti បានដល់ ស្រីអ្នកចាត់ចែងការងារថ្មីៗ (នវកម្ម)។ បទថា paṇḍitāti គឺប្រកបដោយប្រាជ្ញាជាគ្រឿងដឹងនូវហេតុ និងមិនមែនហេតុ (ប្រកបដោយភាពជាបណ្ឌិត)។ បទថា byattāti គឺប្រកបដោយភាពឈ្លាសវៃ (ប្រកបដោយប្រាជ្ញាដ៏មុតស្រួច)។ បទថា medhāvinīti គឺប្រកបដោយបញ្ញាមានសតិជាប្រធានក្នុងការរៀនសូត្រព្រះបាលី និងប្រកបដោយសតិមានបញ្ញាជាប្រធានក្នុងការរៀនសូត្រអត្ថន័យ។ បទថា dakkhāti គឺឈ្លាសវៃ, សេចក្តីថា ជាអ្នកធ្វើនូវកិច្ចការដែលគួរធ្វើបានយ៉ាងឆាប់រហ័សដោយមិនឲ្យភ្លាត់ភ្លាំងឡើយ។ បទថា analasāti គឺប្រាសចាកភាពខ្ជិលច្រអូស។ បទថា tatrupāyāyāti គឺប្រកបដោយឧបាយដែលជាគ្រឿងដឹងក្នុងកិច្ចការនោះៗ។ បទថា vīmaṃsāyāti គឺប្រកបដោយបញ្ញាជាគ្រឿងពិចារណាស្វែងរកនូវកិច្ចការដែលគួរធ្វើ។ បទថា samannāgatāti គឺប្រកបព្រម (រួមផ្សំគ្នា)។ បទថា alaṃ kātunti គឺអាចធ្វើនូវកិច្ចការនោះៗដោយខ្លួនឯងបាន។ បទថា alaṃ saṃvidhātunti គឺអាចចាត់ចែងការងារបានថា “ការងារនេះ ចូរសម្រេចយ៉ាងនេះៗ”។ បទថា katākataṃ jānitunti គឺដើម្បីដឹងនូវកិច្ចការដែលធ្វើហើយ និងកិច្ចការដែលមិនទាន់បានធ្វើ។ បទថា teti សេចក្តីថា ជនទាំងពីរនាក់នោះ គឺនាងស៊ុន្ទរីនន្ទាផង នាយសាល្ហៈនោះផង។ បទថា bhattaggeti គឺក្នុងកន្លែងចែកភត្ត (រោងភត្ត)។ បទថា nikūṭeti គឺធ្វើឲ្យដូចជាជ្រុង ហើយបង្ហាញក្នុងទីដ៏ជ្រៅ (កន្លែងកំបាំងភ្នែក)។ បទថា vissaro me bhavissatīti សេចក្តីថា សំឡេងដ៏ខុសប្លែកពីប្រក្រតីនឹងមានដល់ខ្ញុំ ឬសំឡេងដ៏អាក្រក់នឹងមានឡើង។ បទថា patimānentīti គឺរង់ចាំមើល (សម្លឹងមើល)។ បទថា kyāhanti គឺកាត់បទជា kiṃ ahaṃ។ បទថា jarādubbalāti គឺទន់ខ្សោយព្រោះជរា។ បទថា caraṇagilānāti គឺប្រកបដោយរោគនៅនឹងជើង (ឈឺជើង)។

657-8. Avassutāti kāyasaṃsaggarāgena avassutā; tintā kilinnāti attho. Padabhājane panassa tameva rāgaṃ gahetvā ‘‘sārattā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sārattāti vatthaṃ viya raṅgajātena kāyasaṃsaggarāgena suṭṭhu rattā. Apekkhavatīti tasseva rāgassa vasena tasmiṃ purise pavattāya apekkhāya samannāgatā. Paṭibaddhacittāti tena rāgena tasmiṃ purise bandhitvā ṭhapitacittā viya. Esa nayo dutiyapadavibhaṅgepi. Purisapuggalassāti purisasaṅkhātassa puggalassa. Adhakkhakanti akkhakānaṃ adho. Ubbhajāṇumaṇḍalanti jāṇumaṇḍalānaṃ upari. Padabhājane pana padapaṭipāṭiyā eva ‘‘heṭṭhakkhakaṃ uparijāṇumaṇḍala’’nti vuttaṃ. Ettha ca ubbhakapparampi ubbhajāṇumaṇḍaleneva saṅgahitaṃ. Sesaṃ mahāvibhaṅge vuttanayeneva veditabbaṃ. Purimāyo upādāyāti sādhāraṇapārājikehi pārājikāyo catasso upādāyāti attho. Ubbhajāṇumaṇḍalikāti idaṃ pana imissā pārājikāya nāmamattaṃ, tasmā padabhājane na vicāritaṃ.

៦៥៧-៨. បទថា avassutā គឺសើមជោកដោយរាគៈកើតអំពីការប៉ះពាល់កាយ, សេចក្តីថា ទទឹកជោកជាំ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទភាជនីយនៃបទនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់កាន់យកនូវរាគៈនោះឯង ហើយទើបត្រាស់ពាក្យថា “sārattā” ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា sārattā គឺត្រេកត្រអាលខ្លាំងដោយរាគៈកើតអំពីការប៉ះពាល់កាយ ដូចជាសំពត់ដែលជ្រលក់យ៉ាងល្អដោយទឹកជ្រលក់ដូច្នោះ។ បទថា apekkhavatī គឺប្រកបដោយសេចក្តីអាឡោះអាល័យដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងបុរសនោះ ដោយអំណាចនៃរាគៈនោះឯង។ បទថា paṭibaddhacittā គឺមានចិត្តដូចជាត្រូវគេចងភ្ជាប់ទុកក្នុងបុរសនោះដោយរាគៈនោះ។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងវិភង្គនៃបទទីពីរដែរ។ បទថា purisapuggalassā គឺបុគ្គលដែលរាប់ថាជាបុរស។ បទថា adhakkhakaṃ គឺក្រោមឆ្អឹងដងកាំបិតទាំងពីរ។ បទថា ubbhajāṇumaṇḍalaṃ គឺលើមណ្ឌលជង្គង់ទាំងពីរ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទភាជនីយ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា “heṭṭhakkhakaṃ uparijāṇumaṇḍalaṃ” ទៅតាមលំដាប់បទតែម្តង។ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ សូម្បីតែចំណែកខាងលើកែងដៃ ក៏រាប់បញ្ចូលដោយពាក្យថា ubbhajāṇumaṇḍala នេះដែរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងមហាវិភង្គ។ បទថា purimāyo upādāya សេចក្តីថា យកជាប្រមាណនូវបរាជិកទាំង ៤ ដែលទូទៅជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយ។ ចំណែកពាក្យថា ubbhajāṇumaṇḍalikā នេះ គ្រាន់តែជាឈ្មោះនៃបរាជិកនេះប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីយ ទើបមិនបានវិនិច្ឆ័យឡើយ។

659. Evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni avassutādibhedena āpattibhedaṃ dassetuṃ ‘‘ubhatoavassute’’tiādimāha. Tattha ubhatoavassuteti ubhatoavassave; bhikkhuniyā ceva purisassa ca kāyasaṃsaggarāgena avassutabhāve satīti attho. Kāyena kāyaṃ āmasatīti bhikkhunī yathāparicchinnena kāyena purisassa yaṃkiñci kāyaṃ puriso vā yena kenaci kāyena bhikkhuniyā yathāparicchinnaṃ kāyaṃ āmasati, ubhayathāpi bhikkhuniyā pārājikaṃ. Kāyena kāyapaṭibaddhanti vuttappakāreneva attano kāyena purisassa kāyapaṭibaddhaṃ. Āmasatīti ettha sayaṃ vā āmasatu, tassa vā āmasanaṃ sādiyatu, thullaccayameva. Kāyapaṭibaddhena kāyanti attano vuttappakārakāyapaṭibaddhena purisassa kāyaṃ. Āmasatīti idhāpi sayaṃ vā āmasatu, tassa vā āmasanaṃ sādiyatu, thullaccayameva. Avasesapadesupi imināva nayena vinicchayo veditabbo.

៦៥៩. កាលដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ចែកសិក្ខាបទដែលបានសម្តែងទុកយ៉ាងនេះតាមលំដាប់បទហើយ ដើម្បីបង្ហាញនូវការប្លែកគ្នានៃអាបត្តិដោយការប្លែកគ្នានៃបុគ្គលមានសភាពសើមជោកជាដើមក្នុងកាលឥឡូវនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា “ubhatoavassute” ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា ubhatoavassute សេចក្តីថា កាលបើមានការសើមជោកទាំងសងខាង គឺកាលបើភិក្ខុនីផង បុរសផង មានសភាពសើមជោកដោយរាគៈកើតអំពីការប៉ះពាល់កាយ។ បទថា kāyena kāyaṃ āmasati សេចក្តីថា ភិក្ខុនីស្ទាបអង្អែលនូវកាយណាមួយរបស់បុរសដោយកាយដែលបានកំណត់ទុកយ៉ាងនោះ ឬបុរសស្ទាបអង្អែលនូវកាយដែលបានកំណត់ទុករបស់ភិក្ខុនីដោយកាយណាមួយ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិបរាជិក។ បទថា kāyena kāyapaṭibaddhaṃ គឺស្ទាបអង្អែលវត្ថុដែលជាប់នឹងកាយរបស់បុរសដោយកាយរបស់ខ្លួនតាមដែលបានពោលហើយនោះឯង។ ក្នុងបទថា āmasati នេះ ទោះបីខ្លួនឯងស្ទាបអង្អែលក្តី ឬត្រេកអរនឹងការស្ទាបអង្អែលរបស់បុរសនោះក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យតែម៉្យាង។ បទថា kāyapaṭibaddhena kāyaṃ គឺស្ទាបអង្អែលកាយរបស់បុរសដោយវត្ថុដែលជាប់នឹងកាយរបស់ខ្លួនតាមដែលបានពោលហើយនោះ។ ក្នុងបទថា āmasati នេះ សូម្បីក្នុងទីនេះ ទោះបីខ្លួនឯងស្ទាបអង្អែលក្តី ឬត្រេកអរនឹងការស្ទាបអង្អែលរបស់បុរសនោះក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យតែម៉្យាង។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ទាំងឡាយ គប្បីជ្រាបការវិនិច្ឆ័យដោយន័យនេះឯង។

Sace [Pg.175] pana bhikkhu ceva bhikkhunī ca hoti, tatra ce bhikkhunī āmasati, bhikkhu niccalo hutvā cittena sādiyati, bhikkhu āpattiyā na kāretabbo. Sace bhikkhu āmasati, bhikkhunī niccalā hutvā citteneva adhivāseti, kāyaṅgaṃ acopayamānāpi pārājikakkhette pārājikena, thullaccayakkhette thullaccayena, dukkaṭakkhette dukkaṭena kāretabbā. Kasmā? ‘‘Kāyasaṃsaggaṃ sādiyeyyā’’ti vuttattā. Ayaṃ aṭṭhakathāsu vinicchayo. Evaṃ pana sati kiriyāsamuṭṭhānatā na dissati, tasmā tabbahulanayena sā vuttāti veditabbā.

ម៉្យាងទៀត បើជាភិក្ខុផង ភិក្ខុនីផង ក្នុងរឿងនោះ បើភិក្ខុនីស្ទាបអង្អែល ភិក្ខុនៅស្ងៀមមិនកម្រើក ហើយត្រេកអរដោយចិត្ត ភិក្ខុមិនត្រូវវិនិច្ឆ័យថាត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បើភិក្ខុស្ទាបអង្អែល ភិក្ខុនីនៅស្ងៀមមិនកម្រើក ហើយទទួលព្រមដោយចិត្តតែម៉្យាង ទោះបីមិនញ៉ាំងអវយវៈនៃកាយឲ្យកម្រើកក៏ដោយ ក៏ត្រូវវិនិច្ឆ័យឲ្យត្រូវអាបត្តិបរាជិកក្នុងខេត្តនៃបរាជិក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យក្នុងខេត្តនៃថុល្លច្ច័យ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដក្នុងខេត្តនៃទុក្កដ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា “kāyasaṃsaggaṃ sādiyeyya” (គប្បីត្រេកអរនឹងការប៉ះពាល់កាយ)។ នេះជាការវិនិច្ឆ័យក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ។ ម៉្យាងទៀត កាលបើមានការវិនិច្ឆ័យយ៉ាងនេះ ភាពជាកិរិយាសមុដ្ឋានមិនប្រាកដឡើយ ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ភាពជាកិរិយាសមុដ្ឋាននោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពោលទុកដោយអំណាចនៃតព្វហុលន័យ។

660. Ubbhakkhakanti akkhakānaṃ upari. Adhojāṇumaṇḍalanti jāṇumaṇḍalānaṃ heṭṭhā. Ettha ca adhokapparampi adhojāṇumaṇḍaleneva saṅgahitaṃ.

៦៦០. បទថា ubbhakkhakaṃ គឺលើឆ្អឹងដងកាំbិតទាំងពីរ។ បទថា adhojāṇumaṇḍalaṃ គឺក្រោមមណ្ឌលជង្គង់ទាំងពីរ។ ក្នុងបទនេះ សូម្បីតែចំណែកខាងក្រោមកែងដៃ ក៏រាប់បញ្ចូលដោយពាក្យថា adhojāṇumaṇḍala នេះដែរ។

662. Ekatoavassuteti ettha kiñcāpi ekatoti avisesena vuttaṃ, tathāpi bhikkhuniyā eva avassute sati ayaṃ āpattibhedo vuttoti veditabbo.

៦៦២. ក្នុងបទថា ekatoavassute នេះ ទោះបីជាព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យថា ekato (ម្ខាង) ដោយមិនចំពោះក៏ដោយ ក៏គប្បីជ្រាបថា ការប្លែកគ្នានៃអាបត្តិនេះ ព្រះអង្គត្រាស់ទុកក្នុងកាលដែលភិក្ខុនីតែម្ខាងមានសភាពសើមជោកប៉ុណ្ណោះ។

Tatrāyaṃ ādito paṭṭhāya vinicchayo – bhikkhunī kāyasaṃsaggarāgena avassutā, purisopi tatheva. Adhakkhake ubbhajāṇumaṇḍale kāyappadese kāyasaṃsaggasādiyane sati bhikkhuniyā pārājikaṃ. Bhikkhuniyā kāyasaṃsaggarāgo, purisassa methunarāgo vā gehassitapemaṃ vā suddhacittaṃ vā hotu, thullaccayameva. Bhikkhuniyā methunarāgo, purisassa kāyasaṃsaggarāgo vā methunarāgo vā gahessitapemaṃ vā suddhacittaṃ vā hotu, dukkaṭaṃ. Bhikkhuniyā gehassitapemaṃ, purisassa vuttesu catūsu yaṃ vā taṃ vā hotu, dukkaṭameva. Bhikkhuniyā suddhacittaṃ, purisassa vuttesu catūsu yaṃ vā taṃ vā hotu, anāpatti.

ក្នុងការវិនិច្ឆ័យនោះ នេះជាការវិនិច្ឆ័យតាំងពីដើមមក៖ ភិក្ខុនីសើមជោកដោយរាគៈកើតអំពីការប៉ះពាល់កាយ បុរសក៏សើមជោកយ៉ាងនោះដែរ។ កាលបើមានការត្រេកអរនឹងការប៉ះពាល់កាយក្នុងចំណែកនៃកាយដែលនៅក្រោមឆ្អឹងដងកាំបិត និងលើមណ្ឌលជង្គង់ ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិបរាជិក។ បើភិក្ខុនីមានរាគៈកើតអំពីការប៉ះពាល់កាយ ចំណែកបុរសនឹងមានមេថុនរាគៈក្តី សេចក្តីស្រឡាញ់អាស្រ័យផ្ទះក្តី ចិត្តបរិសុទ្ធក្តី ក៏ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យតែម៉្យាង។ បើភិក្ខុនីមានមេថុនរាគៈ ចំណែកបុរសនឹងមានរាគៈកើតអំពីការប៉ះពាល់កាយក្តី មេថុនរាគៈក្តី សេចក្តីស្រឡាញ់អាស្រ័យផ្ទះក្តី ចិត្តបរិសុទ្ធក្តី ក៏ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បើភិក្ខុនីមានសេចក្តីស្រឡាញ់អាស្រ័យផ្ទះ ចំណែកបុរសនឹងមានធម៌ណាមួយក្នុងចំណោមធម៌ទាំង ៤ ដែលពោលហើយក្តី ក៏ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម៉្យាង។ បើភិក្ខុនីមានចិត្តបរិសុទ្ធ ចំណែកបុរសនឹងមានធម៌ណាមួយក្នុងចំណោមធម៌ទាំង ៤ ដែលពោលហើយក្តី ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Sace pana bhikkhu ceva hoti bhikkhunī ca ubhinnaṃ kāyasaṃsaggarāgo, bhikkhussa saṅghādiseso, bhikkhuniyā pārājikaṃ. Bhikkhuniyā kāyasaṃsaggarāgo, bhikkhussa methunarāgo vā gehassitapemaṃ vā, bhikkhuniyā thullaccayaṃ, bhikkhussa dukkaṭaṃ. Ubhinnaṃ methunarāgo vā gehassitapemaṃ vā, ubhinnampi dukkaṭameva. Yassa yattha suddhacittaṃ, tassa tattha anāpatti. Ubhinnampi suddhacittaṃ, ubhinnampi anāpatti.

ម៉្យាងទៀត បើជាភិក្ខុផង ភិក្ខុនីផង ហើយអ្នកទាំងពីរមានរាគៈកើតអំពីការប៉ះពាល់កាយដូចគ្នា ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិបរាជិក។ បើភិក្ខុនីមានរាគៈកើតអំពីការប៉ះពាល់កាយ ចំណែកភិក្ខុមានមេថុនរាគៈក្តី សេចក្តីស្រឡាញ់អាស្រ័យផ្ទះក្តី ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បើអ្នកទាំងពីរមានមេថុនរាគៈក្តី សេចក្តីស្រឡាញ់អាស្រ័យផ្ទះក្តី ទោះបីអ្នកទាំងពីរក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម៉្យាង។ បុគ្គលណាមានចិត្តបរិសុទ្ធក្នុងការស្ទាបអង្អែលណា បុគ្គលនោះមិនត្រូវអាបត្តិក្នុងការស្ទាបអង្អែលនោះឡើយ។ បើអ្នកទាំងពីរមានចិត្តបរិសុទ្ធដូចគ្នា អ្នកទាំងពីរក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

663. Anāpatti [Pg.176] asañciccātiādīsu virajjhitvā vā āmasantiyā aññavihitāya vā ‘‘ayaṃ puriso vā itthī vā’’ti ajānantiyā vā tena phuṭṭhāyapi taṃ phassaṃ asādiyantiyā vā āmasanepi sati anāpatti. Sesaṃ sabbattha uttānameva.

៦៦៣. ក្នុងបទទាំងឡាយមានថា anāpatti asañcicca (មិនត្រូវអាបត្តិព្រោះមិនបានគិត) ជាដើម៖ ភិក្ខុនីដែលភ្លាត់ទៅហើយស្ទាបអង្អែលក្តី ភិក្ខុនីដែលមានចិត្តបញ្ជូនទៅក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេងហើយស្ទាបអង្អែលក្តី ភិក្ខុនីដែលមិនដឹងថា “នេះជាបុរស ឬជាស្ត្រី” ហើយស្ទាបអង្អែលក្តី ភិក្ខុនីដែលបុរសនោះពាល់ត្រូវហើយ តែមិនត្រេកអរនឹងការប៉ះពាល់នោះក្តី ទោះបីមានការស្ទាបអង្អែល ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងវារៈទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.

សមុដ្ឋាននៃបឋមបរាជិក៖ ជាកិរិយា, រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា, ជាសចិត្តកៈ, ជាលោកវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម, ជាអកុសលចិត្ត, មានវេទនាពីរ។

Paṭhamapārājikaṃ.

បឋមបរាជិក ចប់។

2. Dutiyapārājikasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការពន្យល់ទុតិយបរាជិកសិក្ខាបទ

664. Dutiye pārājike – kacci no sāti kacci nu sā. Avaṇṇoti aguṇo. Akittīti nindā. Ayasoti parivāravipatti; parammukhagarahā vā.

៦៦៤. ក្នុងទុតិយបរាជិក៖ បទថា kacci no sā គឺ kacci nu sā (តើនាង... ឬអ្វី?)។ បទថា avaṇṇo គឺការមិនពោលសរសើរគុណ (ទោស)។ បទថា akittī គឺការនិន្ទា។ បទថា ayaso គឺការវិនាសនៃបរិវារ ឬការនិន្ទាកំបាំងមុខ។

665. Vajjapaṭicchādikāti idampi imissā pārājikāya nāmamattameva, tasmā padabhājane na vicāritaṃ. Sesamettha uttānameva.

៦៦៥. សូម្បីតែពាក្យថា vajjapaṭicchādikā នេះ ក៏គ្រាន់តែជាឈ្មោះនៃបរាជិកនេះប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីយ ទើបមិនបានវិនិច្ឆ័យឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

666. Sā vā ārocetīti yā pārājikaṃ āpannā, sā sayaṃ āroceti. Aṭṭhannaṃ pārājikānaṃ aññataranti bhikkhūhi sādhāraṇānaṃ catunnaṃ asādhāraṇānañca catunnameva aññataraṃ. Idañca pārājikaṃ pacchā paññattaṃ, tasmā ‘‘aṭṭhanna’’nti vibhaṅge vuttaṃ. Purimena pana saddhiṃ yugaḷattā imasmiṃ okāse ṭhapitanti veditabbaṃ. Dhuraṃ nikkhittamatteti dhure nikkhittamatte. Vitthārakathā panettha sappāṇakavaggamhi duṭṭhullasikkhāpade vuttanayeneva veditabbā. Tatra hi pācittiyaṃ, idha pārājikanti ayameva viseso. Sesaṃ tādisameva. Vajjapaṭicchādikāti idampiimissā pārājikāya nāmamatthāmeva, tasmā padabhājane na vicāritaṃ. Sesamettha uttānameva.

៦៦៦. បទថា sā vā āroceti សេចក្តីថា ភិក្ខុនីណាត្រូវអាបត្តិបរាជិកហើយ ភិក្ខុនីនោះប្រាប់ដោយខ្លួនឯង។ បទថា aṭṭhannaṃ pārājikānaṃ aññataraṃ គឺបរាជិកណាមួយក្នុងចំណោមបរាជិកទាំង ៤ ដែលទូទៅជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយ និងបរាជិកទាំង ៤ ដែលមិនទូទៅ (ជាអសាធារណៈ)។ ម៉្យាងទៀត បរាជិកនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ហេតុនោះ ក្នុងវិភង្គ ទើបត្រាស់ថា “aṭṭhannaṃ” (ក្នុងបរាជិកទាំង ៨)។ ប៉ុន្តែ គប្បីជ្រាបថា ព្រោះហេតុតែជាគូជាមួយបរាជិកមុន ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបដាក់ទុកក្នុងទីនេះ។ បទថា dhuraṃ nikkhittamatte គឺគ្រាន់តែដាក់ចុះនូវធុរៈ។ ម៉្យាងទៀត សេចក្តីពន្យល់ពិស្តារក្នុងសិក្ខាបទនេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងទុដ្ឋុល្លសិក្ខាបទ ក្នុងសប្បាណកវគ្គ។ ព្រោះថា ក្នុងទុដ្ឋុល្លសិក្ខាបទនោះ ជាអាបត្តិបាចិត្តិយ តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ ជាអាបត្តិបរាជិក នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គឺដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទនោះឯង。 សូម្បីតែពាក្យថា vajjapaṭicchādikā នេះ ក៏គ្រាន់តែជាឈ្មោះនៃបរាជិកនេះប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីយ ទើបមិនបានវិនិច្ឆ័យឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kāyavācācittato samuṭṭhāti, akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សមុដ្ឋាននៃការដាក់ចុះនូវធុរៈ៖ តាំងឡើងអំពីកាយ វាចា និងចិត្ត, ជាអកិរិយា, រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា, ជាសចិត្តកៈ, ជាលោកវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម, ជាវចីកម្ម, ជាអកុសលចិត្ត, មានទុក្ខវេទនា។

Dutiyapārājikaṃ.

ទុតិយបរាជិក ចប់។

3. Tatiyapārājikasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការពន្យល់តតិយបរាជិកសិក្ខាបទ

669. Tatiye [Pg.177] – dhammenāti bhūtena vatthunā. Vinayenāti codetvā sāretvā. Padabhājanaṃ panassa ‘‘yena dhammena yena vinayena ukkhitto suukkhitto hotī’’ti imaṃadhippāyamattaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Satthusāsanenāti ñattisampadāya ceva anusāvanasampadāya ca. Padabhājane panassa ‘‘jinasāsanena buddhasāsanenā’’ti vevacanamattameva vuttaṃ. Saṅghaṃ vā gaṇaṃ vātiādīsu yena saṅghena kammaṃ kataṃ, taṃ saṅghaṃ vā tattha sambahulapuggalasaṅkhātaṃ gaṇaṃ vā, ekapuggalaṃ vā taṃ kammaṃ vā na ādiyati, na anuvattati, na tattha ādaraṃ janetīti attho. Samānasaṃvāsakā bhikkhū vuccanti sahāyā, so tehi saddhiṃ natthīti ettha ‘‘ekakammaṃ ekuddeso samasikkhatā’’ti ayaṃ tāva saṃvāso; samāno saṃvāso etesanti samānasaṃvāsakā.Evarūpā bhikkhū bhikkhussa tasmiṃ saṃvāse saha ayanabhāvena sahāyāti vuccanti. Idāni yena saṃvāsena te samānasaṃvāsakāti vuttā, so saṃvāso tassa ukkhittakassa tehi saddhiṃ natthi. Yehi ca saddhiṃ tassa so saṃvāso natthi, na tena te bhikkhū attano sahāyā katā honti. Tasmā vuttaṃ ‘‘samānasaṃvāsakā bhikkhū vuccanti sahāyā, so tehi saddhiṃ natthi, tena vuccati akatasahāyo’’ti. Sesaṃ saṅghabhedasikkhāpadādīsu vuttanayattā uttānatthameva.

៦៦៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ ពាក្យថា dhammena បានដល់ ដោយរឿងរ៉ាវដ៏ពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា vinayena បានដល់ ការចោទប្រកាន់ និងការរំលឹកដាស់តឿន។ ចំណែកឯក្នុងបទភាជនីយនៃបទនោះ ពាក្យថា «yena dhammena yena vinayena ukkhitto suukkhitto hotī» (បុគ្គលដែលសង្ឃបានបណ្តេញចេញដោយធម៌ណា ដោយវិន័យណា ឈ្មោះថាជាអ្នកដែលសង្ឃបណ្តេញចេញត្រឹមត្រូវហើយ) នេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលទុកដើម្បីបង្ហាញត្រឹមតែអធិប្បាយនេះប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Satthusāsanena បានដល់ ដោយញត្តិសម្បទាផង ដោយអនុស្សាវនសម្បទាផង។ ចំណែកឯក្នុងបទភាជនីយនៃបទនោះ ពាក្យថា «jinasāsanena buddhasāsanena» គ្រាន់តែជាពាក្យវេវចនៈប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងពាក្យថា Saṅghaṃ vā gaṇaṃ vā ជាដើមនោះ មានសេចក្តីអធិប្បាយថា ភិក្ខុនីនោះមិនអើពើ មិនប្រព្រឹត្តតាម មិនធ្វើសេចក្តីគោរពក្នុងសង្ឃនោះ ដែលជាអ្នកធ្វើកម្ម (ឧក្ខេបនីយកម្ម) ឬក្នុងគណៈដែលរាប់ថាជាបុគ្គលច្រើនរូបក្នុងសង្ឃនោះ ឬក្នុងបុគ្គលម្នាក់ ឬក្នុងកម្មនោះឡើយ។ ត្រង់ពាក្យថា «samānasaṃvāsakā bhikkhū vuccanti sahāyā, so tehi saddhiṃ natthi» នោះ ពាក្យថា «សង្វាស» (ការនៅរួមគ្នា) មុនដំបូងបង្អស់ បានដល់ សង្ឃកម្មតែមួយ ការសម្ដែងបាតិមោក្ខរួមគ្នា និងការមានសិក្ខាស្មើគ្នា។ ភិក្ខុទាំងឡាយណាមានសង្វាសស្មើគ្នា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថា សមានសង្វាសកៈ (អ្នកមានសង្វាសស្មើគ្នា)។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសភាពបែបនេះ ឈ្មោះថាជាសហាយ (មិត្តភក្តិ) របស់ភិក្ខុ ព្រោះតែការប្រព្រឹត្តទៅជាមួយគ្នាក្នុងសង្វាសនោះ។ ឥឡូវនេះ សង្វាសណាដែលជាហេតុនាំឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយនោះត្រូវបានហៅថា សមានសង្វាសកៈ សង្វាសនោះរបស់ភិក្ខុដែលត្រូវសង្ឃបណ្តេញចេញ (ឧក្ខិត្តកៈ) ជាមួយភិក្ខុទាំងនោះ គឺមិនមានឡើយ។ កាលបើភិក្ខុនោះមិនមានសង្វាសនោះជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយណាទេ ភិក្ខុទាំងនោះក៏មិនឈ្មោះថាជាសហាយរបស់ខ្លួនឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «samānasaṃvāsakā bhikkhū vuccanti sahāyā, so tehi saddhiṃ natthi, tena vuccati akatasahāyo» (ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសង្វាសស្មើគ្នា ហៅថាជាសហាយ សង្វាសនោះជាមួយភិក្ខុទាំងនោះមិនមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ជាអ្នកមិនមានសហាយ)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ ព្រោះមានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងសង្ឃភេទសិក្ខាបទជាដើម។

Samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ – kāyavācācittato samuṭṭhāti, akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សមនុភាសនសមុដ្ឋាន (សមុដ្ឋាននៃការសូត្រសមនុភាសន៍) តែងតាំងឡើងអំពីកាយ វាចា និងចិត្ត, ជាអកិរិយៈ, មានការរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា, ជាសចិត្តកៈ, ជាលោកវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត និងទុក្ខវេទនា។

Tatiyapārājikaṃ.

បារាជិកទី ៣ ចប់។

4. Catutthapārājikasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការពន្យល់សេចក្តីនៃបារាជិកសិក្ខាបទទី ៤ (អដ្ឋកថាបារាជិកសិក្ខាបទទី ៤)

675. Catutthe – avassutāti lokassādamittasanthavavasena kāyasaṃsaggarāgena avassutā. Dutiyapadepi eseva nayo. Purisapuggalassa hatthaggahaṇaṃ vātiādīsu pana yaṃ purisapuggalena hatthe gahaṇaṃ kataṃ, taṃ purisapuggalassa hatthaggahaṇanti vuttaṃ. Eseva nayo saṅghāṭikaṇṇaggahaṇepi. Hatthaggahaṇanti ettha ca hatthaggahaṇañca aññampi apārājikakkhette gahaṇañca [Pg.178] ekajjhaṃ katvā hatthaggahaṇanti vuttanti veditabbaṃ. Tenevassa padabhājane ‘‘hatthaggahaṇaṃ vā sādiyeyyāti hattho nāma kapparaṃ upādāya yāva agganakhā, etassa asaddhammassa paṭisevanatthāya ubbhakkhakaṃ adhojāṇumaṇḍalaṃ gahaṇaṃ sādiyati, āpatti thullaccayassā’’ti vuttaṃ. Ettha ca asaddhammoti kāyasaṃsaggo veditabbo, na methunadhammo. Na hi methunassa sāmantā thullaccayaṃ hoti. ‘‘Viññū paṭibalo kāyasaṃsaggaṃ samāpajjitunti vacanampi cettha sādhakaṃ.

៦៧៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ ពាក្យថា avassutā (អ្នកមានចិត្តសើម) បានដល់ អ្នកដែលសើមដោយរាគៈកើតអំពីការប៉ះពាល់កាយ ព្រោះតែការសេពគប់ជាមិត្តនិងការរីករាយក្នុងលោក។ សូម្បីក្នុងបទទី ២ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកឯក្នុងពាក្យថា purisapuggalassa hatthaggahaṇaṃ vā (ការចាប់ដៃនៃបុរសបុគ្គលក្តី) ជាដើមនោះ ការចាប់ត្រង់ដៃដែលបុរសបុគ្គលធ្វើហើយ ហៅថា purisapuggalassa hatthaggahaṇaṃ (ការចាប់ដៃនៃបុរសបុគ្គល)។ វិធីនេះក៏មានដូចគ្នាក្នុងការចាប់ជាយសង្ឃាដិ (saṅghāṭikaṇṇaggahaṇa) ដែរ។ គប្បីជ្រាបថា ត្រង់ពាក្យថា hatthaggahaṇa នេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលដោយរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការចាប់ដៃ និងការចាប់ក្នុងកន្លែងដទៃទៀតដែលមិនមែនជាទីតាំងនៃអាបត្តិបារាជិក (apārājikakkhette) ហៅថារួមជា hatthaggahaṇa តែមួយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបក្នុងបទភាជនីយនៃបទនោះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «hatthaggahaṇaṃ vā sādiyeyyāti hattho nāma kapparaṃ upādāya yāva agganakhā, etassa asaddhammassa paṭisevanatthāya ubbhakkhakaṃ adhojāṇumaṇḍalaṃ gahaṇaṃ sādiyati, āpatti thullaccayassā» (ពាក្យថា ត្រេកអរនឹងការចាប់ដៃ បានដល់ ដៃ សំដៅយកតាំងពីកែងដៃរហូតដល់ចុងក្រចក ភិក្ខុនីត្រេកអរនឹងការចាប់ក្រោមឆ្អឹងដងកាំបិតឡើងទៅ លើក្បាលជង្គង់ចុះមក ដើម្បីសេពអសទ្ធម៌នេះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ)។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា អសទ្ធម៌ (asaddhammo) គប្បីជ្រាបថា សំដៅយកការប៉ះពាល់កាយ (kāyasaṃsaggo) មិនមែនសំដៅយកមេថុនធម្មឡើយ។ ព្រោះថា អាបត្តិថុល្លច្ច័យមិនមានក្នុងសម័យជិតនឹងសេពមេថុនធម្មឡើយ។ សូម្បីតែពាក្យថា «Viññū paṭibalo kāyasaṃsaggaṃ samāpajjituṃ» (វិញ្ញូជនអាចនឹងដល់នូវការប៉ះពាល់កាយបាន) ក្នុងទីនេះ ក៏ជាគ្រឿងអាងសម្រេចសេចក្តីនេះដែរ។

‘‘Tissitthiyo methunaṃ taṃ na seve,Tayo purise tayo ca anariyapaṇḍake;

Na cācare methunaṃ byañjanasmiṃ,Chejjā siyā methunadhammapaccayā;

Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 481);

«ភិក្ខុនីមិនគប្បីសេពមេថុនធម្មនឹងស្រី ៣ ជំពូក មិនគប្បីសេពនឹងបុរស ៣ ជំពូក និងអនរិយបណ្ឌកៈ (ខ្ទើយដ៏ថោកទាប) ៣ ជំពូកឡើយ មិនគប្បីប្រព្រឹត្តមេថុនធម្មក្នុងទ្វារមគ្គរបស់ខ្លួនឡើយ កាលបើប្រព្រឹត្តទៅ គប្បីមានការដាច់ចាកភិក្ខុភាវៈ (បារាជិក) ព្រោះតែមេថុនធម្មជាបច្ច័យ នេះជាប្រស្នាដែលអ្នកឈ្លាសវៃទាំងឡាយបានគិតគូរហើយ។»

Imāya parivāre vuttāya sedamocakagāthāya virujjhatīti ce? Na; methunadhammassa pubbabhāgattā. Parivāreyeva hi ‘‘methunadhammassa pubbabhāgo jānitabbo’’ti ‘‘vaṇṇāvaṇṇo kāyasaṃsaggo duṭṭhullavācā attakāmapāricariyāgamanuppādana’’nti evaṃ sukkavissaṭṭhiādīni pañca sikkhāpadāni methunadhammassa pubbabhāgoti vuttāni. Tasmā kāyasaṃsaggo methunadhammassa pubbabhāgattā paccayo hoti. Iti chejjā siyā methunadhammapaccayāti ettha iminā pariyāyena attho veditabbo. Etenupāyena sabbapadesu vinicchayo veditabbo. Apica ‘‘saṅketaṃ vā gaccheyyā’’ti etassa padabhājane ‘‘itthannāmaṃ āgacchā’’ti. Evaṃnāmakaṃ ṭhānaṃ āgacchāti attho.

ប្រសិនបើមានសំណួរថា មិនផ្ទុយនឹងគាថាដោះស្រាយបញ្ហា (សេទមោចកគាថា) នេះ ដែលពោលទុកក្នុងគម្ពីរវារៈទេឬ? ឆ្លើយថា មិនផ្ទុយទេ ព្រោះការប៉ះពាល់កាយជាចំណែកខាងដើម (បុព្វភាគ) នៃមេថុនធម្ម។ ព្រោះថា ក្នុងគម្ពីរបរិវារៈនោះឯង ព្រះសង្គីតិកាចារ្យបានពោលទុកថា «គប្បីដឹងនូវចំណែកខាងដើមនៃមេថុនធម្ម» គឺសិក្ខាបទទាំង ៥ មានសុក្កវិសដ្ឋិជាដើម គឺ ការបញ្ចេញទឹកសុក (vaṇṇāvaṇṇo) ការប៉ះពាល់កាយ (kāyasaṃsaggo) ការនិយាយវាចាអាក្រក់ (duṭṭhullavācā) ការបំរើកាមតណ្ហារបស់ខ្លួន (attakāmapāricariyā) និងការដើរនាំចងការ (gamanuppādana) ឈ្មោះថាជាចំណែកខាងដើមនៃមេថុនធម្ម។ ព្រោះហេតុនោះ ការប៉ះពាល់កាយ ព្រោះតែជាចំណែកខាងដើមនៃមេថុនធម្ម ទើបជាបច្ច័យ (នាំឲ្យដាច់ចាកភិក្ខុភាវៈ)។ ត្រង់ពាក្យថា «chejjā siyā methunadhammapaccayā» នេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីដោយបរិយាយនេះឯង។ គប្បីជ្រាបការវិនិច្ឆ័យក្នុងបទទាំងពួងដោយវិធីនេះចុះ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទភាជនីយនៃពាក្យថា «saṅketaṃ vā gaccheyyā» (ឬគប្បីទៅកាន់ទីណាត់) នោះ ពាក្យថា «itthannāmaṃ āgacchā» មានសេចក្តីថា ចូរមកកាន់ទីកន្លែងមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។

676. Aṭṭhamaṃ vatthuṃ paripūrentī assamaṇī hotīti anulomato vā paṭilomato vā ekantarikāya vā yena tena nayena aṭṭhamaṃ vatthuṃ paripūrentīyeva assamaṇī hoti. Yā pana ekaṃ vā vatthuṃ satta vā vatthūni satakkhattumpi pūreti, neva assamaṇī hoti. Āpannā āpattiyo desetvā muccati. Apicettha gaṇanūpikā āpatti veditabbā. Vuttañhetaṃ ‘‘atthāpatti desitā gaṇanūpikā, atthāpatti desitā na gaṇanūpikā’’ti. Tatrāyaṃ vinicchayo – idāni nāpajjissāmīti dhuranikkhepaṃ katvā desitā gaṇanūpikā desitagaṇanaṃ upeti pārājikassa aṅgaṃ na [Pg.179] hoti. Tasmā yā ekaṃ āpannā dhuranikkhepaṃ katvā desetvā puna kilesavasena āpajjati, puna deseti, evaṃ aṭṭha vatthūni pūrentīpi pārājikā na hoti. Yā pana āpajjitvā punapi aññaṃ vatthuṃ āpajjissāmīti saussāhāva deseti, tassā sā āpatti nagaṇanūpikā, desitāpi adesitā hoti, desitagaṇanaṃ na gacchati, pārājikasseva aṅgaṃ hoti. Aṭṭhame vatthumhi paripuṇṇamatte pārājikā hoti. Sesaṃ uttānamevāti.

៦៧៦. ត្រង់ពាក្យថា «Aṭṭhamaṃ vatthuṃ paripūrentī assamaṇī hoti» (ភិក្ខុនីកាលបំពេញវត្ថុទី ៨ ឲ្យបរិបូណ៌ តែងទៅជាមិនមែនជាសមណី) គឺភិក្ខុនីបំពេញវត្ថុទី ៨ ឲ្យបរិបូណ៌ ដោយវិធីណាមួយ ទោះជាតាមលំដាប់ (anulomato) ក្តី ច្រាសលំដាប់ (paṭilomato) ក្តី រំលងមួយចន្លោះ (ekantarikāya) ក្តី តែងទៅជាមិនមែនជាសមណីឡើយ។ ចំណែកឯភិក្ខុនីណា បំពេញវត្ថុតែមួយ ឬវត្ថុទាំង ៧ សូម្បីតែមួយរយដង ក៏មិនទៅជាមិនមែនជាសមណីឡើយ។ កាលបើភិក្ខុនីនោះសំដែងអាបត្តិដែលខ្លួនត្រូវហើយ តែងរួចចាកអាបត្តិនោះ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបអំពីអាបត្តិដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងការគណនា (gaṇanūpikā āpatti)។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា «អាបត្តិដែលភិក្ខុនីសំដែងហើយ រាប់បញ្ចូលក្នុងការគណនាក៏មាន អាបត្តិដែលភិក្ខុនីសំដែងហើយ មិនរាប់បញ្ចូលក្នុងការគណនាក៏មាន»។ ក្នុងការវិនិច្ឆ័យសេចក្តីនោះ មានដូចតទៅ៖ អាបត្តិដែលភិក្ខុនីសំដែងហើយ ដោយការដាក់ចុះនូវធុរៈ (dhuranikkhepa) ថា «អាត្មាអញនឹងមិនត្រូវអាបត្តិនេះទៀតឡើយ» ឈ្មោះថា គណនូបិកា (រាប់បញ្ចូលក្នុងការគណនា) តែងដល់នូវការរាប់ថាបានសំដែងហើយ មិនមែនជាអង្គនៃបារាជិកឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនីណាត្រូវវត្ថុមួយហើយ ដាក់ចុះនូវធុរៈ សំដែងរួចហើយ ត្រឡប់ជាត្រូវម្តងទៀតដោយអំណាចកិលេស ហើយសំដែងម្តងទៀត ភិក្ខុនីនោះសូម្បីបំពេញវត្ថុទាំង ៨ យ៉ាងនេះ ក៏មិនទៅជាបារាជិកឡើយ។ ចំណែកឯភិក្ខុនីណាត្រូវអាបត្តិហើយ សំដែងទាំងមានសេចក្តីព្យាយាម (saussāhā) ថា «អាត្មាអញនឹងត្រូវវត្ថុដទៃទៀត» អាបត្តិនោះរបស់ភិក្ខុនីនោះ មិនឈ្មោះថា គណនូបិកាឡើយ សូម្បីសំដែងហើយ ក៏ឈ្មោះថាដូចជាមិនទាន់បានសំដែង មិនដល់នូវការរាប់ថាបានសំដែងឡើយ តែងជាអង្គនៃបារាជិកពិតប្រាកដ។ កាលបើវត្ថុទី ៨ ពេញបរិបូណ៌ភ្លាម ភិក្ខុនីនោះតែងទៅជាបារាជិក។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kāyavācācittato samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.

ធុរនិក្ខេបសមុដ្ឋាន (សមុដ្ឋាននៃការដាក់ចុះនូវធុរៈ) តែងតាំងឡើងអំពីកាយ វាចា និងចិត្ត, ជាកិរិយៈ, មានការរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា, ជាសចិត្តកៈ, ជាលោកវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត និងវេទនាពីរ (សុខវេទនា និងទុក្ខវេទនា)។

Catutthapārājikaṃ.

បារាជិកទី ៤ ចប់។

Uddiṭṭhā kho ayyāyo aṭṭha pārājikā dhammāti bhikkhū ārabbha paññattā sādhāraṇā cattāro ime ca cattāroti evaṃ pātimokkhuddesamaggena uddiṭṭhā kho ayyāyo aṭṭha pārājikā dhammāti evamettha attho daṭṭhabbo. Sesaṃ mahāvibhaṅge vuttanayamevāti.

ត្រង់ពាក្យថា «Uddiṭṭhā kho ayyāyo aṭṭha pārājikā dhammā» (ម្នាលប្អូនស្រីទាំងឡាយ ធម៌គឺបារាជិកទាំង ៨ នេះ ខ្ញុំបានសំដែងរួចហើយ) គឺបារាជិក ៤ ដែលជាសាធារណៈ (ទូទៅដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ) ដែលទ្រង់បញ្ញត្តផ្ដើមអំពីភិក្ខុ និងបារាជិក ៤ នេះ (ដែលជាអសាធារណៈ) ត្រូវបានសំដែងហើយតាមលំដាប់នៃការសំដែងបាតិមោក្ខ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទនេះយ៉ាងនេះចុះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងមហាវិភង្គ។

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya bhikkhunīvibhaṅge

ក្នុងភិក្ខុនីវិភង្គ នៃសមន្តបាសាទិកា អដ្ឋកថាពន្យល់សេចក្តីវិន័យ

Pārājikakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃបារាជិកកណ្ឌ ចប់។

Pārājikakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.

បារាជិកកណ្ឌ ចប់។

2. Saṅghādisesakaṇḍaṃ (bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā)

២. សង្ឃាទិសេសកណ្ឌ (ការពន្យល់សេចក្តីនៃភិក្ខុនីវិភង្គ)

1. Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការពន្យល់សេចក្តីនៃសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទទី ១

Pārājikānantarassa[Pg.180], ayaṃ dāni bhavissati;

Saṅghādisesakaṇḍassa, anuttānatthavaṇṇanā.

ឥឡូវនេះ ការពន្យល់សេចក្តីនៃបទដែលមិនទាន់ច្បាស់លាស់ នៃសង្ឃាទិសេសកណ្ឌ ដែលមានក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីបារាជិកកណ្ឌ នឹងមានតទៅ។

678. Udositanti bhaṇḍasālā. Māyyo evaṃ avacāti ayyo mā evaṃ avaca. Apināyyāti apinu ayyā. Accāvadathāti atikkamitvā vadatha; akkosathāti vuttaṃ hoti.

៦៧៨. ពាក្យថា udosita បានដល់ រោងដាក់អីវ៉ាន់ (bhaṇḍasāla)។ ពាក្យថា māyyo evaṃ avaca បានដល់ លោកម្ចាស់ កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ (ayyo mā evaṃ avaca)។ ពាក្យថា apināyya គប្បីកាត់បទជា apinu ayyā។ ពាក្យថា accāvadatha មានន័យថា និយាយកន្លងហួស (atikkamitvā vadatha) គឺ ជេរប្រមាថ (akkosatha)។

679. Ussayavādikāti mānussayavasena kodhussayavasena vivadamānā. Yasmā pana sā atthato aṭṭakārikā hoti, tasmā ‘‘ussayavādikā nāma aḍḍakārikā vuccatī’’ti padabhājane vuttaṃ. Ettha ca aḍḍoti vohārikavinicchayo vuccati, yaṃ pabbajitā ‘‘adhikaraṇa’’ntipi vadanti. Dutiyaṃ vā pariyesatīti sakkhiṃ vā sahāyaṃ vā pariyesati, dukkaṭaṃ. Gacchati vāti upassayo vā hotu bhikkhācāramaggo vā, yattha ṭhitāya ‘‘aḍḍaṃ karissāmī’’ti cittaṃ uppajjati, tato vohārikānaṃ santikaṃ gacchantiyā padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Ekassa ārocetīti dvīsu janesu yassa kassaci ekassa kathaṃ yo koci vohārikānaṃ āroceti. Dutiyassa ārocetīti etthāpi eseva nayo.

៦៧៩. ពាក្យថា ussayavādikā បានដល់ ភិក្ខុនីដែលឈ្លោះប្រកែកគ្នាដោយអំណាចនៃការលើកខ្លួន (mānussaya) ឬដោយអំណាចនៃសេចក្តីក្រោធ (kodhussaya)។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះតែភិក្ខុនីនោះ ដោយអត្ថន័យ គឺជាអ្នកធ្វើការចោទប្រកាន់ (aḍḍakārikā) ព្រោះហេតុនោះ ទើបក្នុងបទភាជនីយ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ussayavādikā nāma aḍḍakārikā vuccati» (ភិក្ខុនីដែលចង់ឈ្នះ ហៅថា ភិក្ខុនីអ្នកចោទប្រកាន់)។ ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា aḍḍa សំដៅយកការវិនិច្ឆ័យរបស់ពួកអ្នកច្បាប់ (vohārikavinicchayo) ដែលពួកបព្វជិតហៅថា «អធិករណ៍» (adhikaraṇa) ផងដែរ។ ពាក្យថា dutiyaṃ vā pariyesati បានដល់ ស្វែងរកសាក្សីក្តី ស្វែងរកសហាយក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ពាក្យថា gacchati vā បានដល់ ទោះជាអារាមក្តី ផ្លូវសម្រាប់ត្រេចចរទៅបិណ្ឌបាតក្តី កាលបើភិក្ខុនីឈរក្នុងទីណា ហើយកើតចិត្តគិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើការចោទប្រកាន់» ហើយដើរទៅកាន់សំណាក់នៃពួកអ្នកច្បាប់ពីទីនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗជំហាន។ ពាក្យថា ekassa āroceti បានដល់ ក្នុងចំណោមមនុស្សពីរនាក់ នរណាម្នាក់ប្រាប់រឿងរ៉ាវរបស់មនុស្សម្នាក់ណាមួយដល់ពួកអ្នកច្បាប់។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា dutiyassa āroceti ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Ayaṃ panettha asammohatthāya vitthārakathā – yattha katthaci antamaso bhikkhunupassayaṃ āgatepi vohārike disvā bhikkhunī attano kathaṃ āroceti, bhikkhuniyā dukkaṭaṃ. Upāsako attano kathaṃ āroceti, bhikkhuniyā thullaccayaṃ. Paṭhamaṃ upāsako attano kathaṃ āroceti, bhikkhuniyā dukkaṭaṃ. Atha sā attano kathaṃ āroceti, thullaccayaṃ. Bhikkhunī upāsakaṃ vadati – ‘‘mama ca tava ca kathaṃ tvaṃyeva ārocehī’’ti, so attano vā kathaṃ paṭhamaṃ ārocetu bhikkhuniyā vā, paṭhamārocane dukkaṭaṃ, dutiyārocane thullaccayaṃ. Upāsako bhikkhuniṃ vadati – ‘‘mama ca tava ca kathaṃ tvaṃyeva ārocehī’’ti, etthāpi eseva nayo.

ក្នុងរឿងនេះ មានសេចក្តីពន្យល់ពិស្តារដើម្បីកុំឲ្យមានសេចក្តីវង្វេងដូចតទៅ៖ ក្នុងទីណាមួយ សូម្បីតែពួកអ្នកច្បាប់មកដល់អារាមភិក្ខុនី ហើយភិក្ខុនីឃើញហើយ ក៏ប្រាប់រឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួន ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ឧបាសកប្រាប់រឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួន ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ មុនដំបូង ឧបាសកប្រាប់រឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួន ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បន្ទាប់មក ភិក្ខុនីនោះប្រាប់រឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ភិក្ខុនីនិយាយនឹងឧបាសកថា «ចូរអ្នកឯងប្រាប់រឿងរ៉ាវទាំងរបស់ខ្ញុំ និងរបស់អ្នកចុះ» ឧបាសកនោះនឹងប្រាប់រឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួនមុនក្តី របស់ភិក្ខុនីមុនក្តី ក្នុងការប្រាប់លើកទី ១ ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងការប្រាប់លើកទី ២ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ឧបាសកនិយាយនឹងភិក្ខុនីថា «ចូរលោកម្ចាស់ប្រាប់រឿងរ៉ាវទាំងរបស់ខ្ញុំ និងរបស់លោកម្ចាស់ចុះ» សូម្បីក្នុងករណីនេះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Bhikkhunī [Pg.181] kappiyakārakena kathāpeti, tattha kappiyakārako vā bhikkhuniyā kathaṃ paṭhamaṃ ārocetu, itaro vā attano kathaṃ, kappiyakārako vā ubhinnampi kathaṃ, itaro vā ubhinnampi kathaṃ ārocetu, yathā vā tathā vā ārociyamāne paṭhame ārocane bhikkhuniyā dukkaṭaṃ, dutiye thullaccayaṃ. Yathā vā tathā vā ārocitaṃ pana ubhinnampi kathaṃ sutvā vohārikehi vinicchaye kate aḍḍapariyosānaṃ nāma hoti, tasmiṃ aḍḍapariyosāne bhikkhuniyā jayepi parājayepi saṅghādiseso. Sace pana gatigataṃ adhikaraṇaṃ hoti, sutapubbaṃ vohārikehi. Atha te bhikkhuniñca aḍḍakārakañca disvāva ‘‘tumhākaṃ kathanakiccaṃ natthi, jānāma mayaṃ ettha pavatti’’nti sayameva vinicchinitvā denti, evarūpe aḍḍapariyosānepi bhikkhuniyā anāpatti.

ភិក្ខុនីប្រើកប្បិយការកៈឲ្យនិយាយ ក្នុងករណីនោះ ទោះជាកប្បិយការកៈប្រាប់រឿងរ៉ាវរបស់ភិក្ខុនីមុនក្តី ម្នាក់ទៀត (ឧបាសកគូជម្លោះ) ប្រាប់រឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួនមុនក្តី កប្បិយការកៈប្រាប់រឿងរ៉ាវរបស់ទាំងពីរនាក់ក្តី ម្នាក់ទៀតប្រាប់រឿងរ៉ាវរបស់ទាំងពីរនាក់ក្តី កាលបើប្រាប់ដោយប្រការណាមួយ ក្នុងការប្រាប់លើកទី ១ ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងការប្រាប់លើកទី ២ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ម៉្យាងទៀត កាលបើពួកអ្នកច្បាប់បានស្តាប់រឿងរ៉ាវរបស់ទាំងពីរនាក់ដែលបានប្រាប់ដោយប្រការណាមួយនោះ ហើយធ្វើការសម្រេចសេចក្តី ឈ្មោះថាជាទីបំផុតនៃការចោទប្រកាន់ (aḍḍapariyosāna) ក្នុងទីបំផុតនៃការចោទប្រកាន់នោះ ទោះជាភិក្ខុនីឈ្នះក្តី ចាញ់ក្តី ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ប្រសិនបើអធិករណ៍នោះបានដល់នូវការសម្រេចជាច្រើនកន្លែងរួចមកហើយ ដែលពួកអ្នកច្បាប់ធ្លាប់បានឮពីមុនមក។ បន្ទាប់មក ពួកអ្នកច្បាប់ទាំងនោះ គ្រាន់តែឃើញភិក្ខុនី និងឧបាសកអ្នកចោទប្រកាន់ ក៏ពោលថា «កិច្ចដែលត្រូវនិយាយរបស់អ្នកទាំងឡាយមិនមានទេ ពួកយើងដឹងរឿងរ៉ាវក្នុងរឿងនេះហើយ» ហើយក៏កាត់សេចក្តីឲ្យដោយខ្លួនឯង ក្នុងទីបំផុតនៃការចោទប្រកាន់បែបនេះ ភិក្ខុនីមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Paṭhamaṃ āpatti etassāti paṭhamāpattiko; vītikkamakkhaṇeyeva āpajjitabboti attho, taṃ paṭhamāpattikaṃ. Padabhājane pana adhippāyamattaṃ dassetuṃ ‘‘saha vatthujjhācārā āpajjati asamanubhāsanāyā’’ti vuttaṃ. Ayañhettha attho – saha vatthujjhācārā yaṃ bhikkhunī āpajjati, na tatiyāya samanubhāsanāya, ayaṃ paṭhamameva saha vatthujjhācārena āpajjitabbattā paṭhamāpattikoti. Bhikkhunisaṅghato nissāretīti nissāraṇīyo; taṃ nissāraṇīyaṃ. Padabhājane pana adhippāyamattaṃ dassetuṃ ‘‘saṅghamhā nissārīyatīti vuttaṃ. Tattha yaṃ āpannā bhikkhunī saṅghato nissārīyati, so nissāraṇīyoti evamattho daṭṭhabbo. Na hi so eva dhammo saṅghamhā kenaci nissārīyati. Tena pana dhammena bhikkhunī nissārīyati, tasmā so nissāretīti nissāraṇīyo.

ការដល់នូវអាបត្តិនេះជាដំបូង ឈ្មោះថា បឋមាបត្តិកៈ សេចក្តីថា អាបត្តិដែលត្រូវក្នុងខណៈកន្លងដំបូងបង្អស់ នោះឈ្មោះថា បឋមាបត្តិកៈ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបទភាជនីយ៍ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «សហ វត្ថុជ្ឈាចារា អាបជ្ជតិ អសមនុភាសនាយ» (ត្រូវព្រមគ្នាជាមួយនឹងការកន្លងវត្ថុ មិនមែនត្រូវដោយសារការសូត្រសមនុភាសនៈឡើយ) ដើម្បីបង្ហាញត្រឹមតែអធិប្បាយប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិណាមួយព្រមគ្នាជាមួយនឹងការកន្លងវត្ថុ មិនមែនត្រូវដោយសារការសូត្រសមនុភាសនៈជាគម្រប់បីដងឡើយ អាបត្តិនេះឈ្មោះថា បឋមាបត្តិកៈ ព្រោះត្រូវតែត្រូវព្រមគ្នាជាមួយនឹងការកន្លងវត្ថុជាដំបូងបង្អស់។ អាបត្តិដែលញ៉ាំងភិក្ខុនីឲ្យឃ្លាតចាកភិក្ខុនីសង្ឃ ឈ្មោះថា និស្សារណីយៈ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបទភាជនីយ៍ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «សង្ឃម្ហា និស្សារីយតិ» (ត្រូវបានបណ្តេញចេញចាកសង្ឃ) ដើម្បីបង្ហាញត្រឹមតែអធិប្បាយប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងបទភាជនីយ៍នោះ ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិណា ហើយត្រូវបានសង្ឃបណ្តេញចេញ អាបត្តិនោះឈ្មោះថា និស្សារណីយៈ គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ធម៌ (អាបត្តិ) នោះឯង មិនមែនត្រូវបាននរណាម្នាក់បណ្តេញចេញពីសង្ឃឡើយ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនីត្រូវបានបណ្តេញចេញដោយសារធម៌ (អាបត្តិ) នោះ ហេតុនោះ ធម៌នោះឈ្មោះថា និស្សារណីយៈ ព្រោះញ៉ាំងភិក្ខុនីឲ្យឃ្លាតចេញ។

Ākaḍḍhiyamānā gacchatīti aḍḍakārakamanussehi sayaṃ vā āgantvā dūtaṃ vā pesetvā ehīti vuccamānā vohārikānaṃ santikaṃ gacchati, tato aḍḍakārako attano vā kathaṃ paṭhamaṃ ārocetu bhikkhuniyā vā, neva paṭhamārocane dukkaṭaṃ, na dutiyārocane thullaccayaṃ. Amaccehi vinicchinitvā kate aḍḍapariyosānepi anāpattiyeva. Sacepi aḍḍakārako bhikkhuniṃ vadati ‘‘mama ca tava ca kathaṃ tvameva kathehī’’ti; kathentiyāpi kathaṃ sutvā kate aḍḍapariyosānepi anāpattiyeva.

ពាក្យថា អាកឌ្ឍិយមានា គច្ឆតិ សេចក្តីថា កាលបើពួកមនុស្សអ្នកប្តឹងចោទ មកដោយខ្លួនឯងក្តី បញ្ជូនអ្នកនាំសារមកក្តី ហើយនិយាយថា «សូមអញ្ជើញមក» ភិក្ខុនីក៏ទៅកាន់សំណាក់នៃពួកអ្នកវិនិច្ឆ័យ (វោហារិកៈ) បន្ទាប់ពីនោះ ទោះបីជាអ្នកប្តឹងចោទជម្រាបរឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួនមុនក្តី ឬជម្រាបរឿងរ៉ាវរបស់ភិក្ខុនីមុនក្តី ក្នុងការជម្រាបលើកដំបូង មិនត្រូវអាបត្តិទុក្កដឡើយ ក្នុងការជម្រាបលើកទីពីរ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យឡើយ។ ទោះបីជាពួកអាមាត្យ (ចៅក្រម) វិនិច្ឆ័យសេចក្តី ហើយធ្វើការសម្រេចក្តីក្តាំរួចហើយ ក៏ជាអនាបត្តិ (មិនត្រូវអាបត្តិ) តែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីជាអ្នកប្តឹងចោទនិយាយនឹងភិក្ខុនីថា «សូមលោកម្ចាស់និយាយរឿងរ៉ាវរបស់ខ្ញុំ និងរបស់លោកម្ចាស់ដោយខ្លួនឯងចុះ» កាលបើភិក្ខុនីនិយាយ ហើយគេស្តាប់ពាក្យនោះ រហូតដល់ការសម្រេចក្តីក្តាំរួចរាល់ហើយ ក៏ជាអនាបត្តិដដែល។

Rakkhaṃ [Pg.182] yācatīti dhammikaṃ rakkhaṃ yācati, anāpatti. Idāni yathāyācitā rakkhā dhammikā hoti, taṃ dassetuṃ anodissa ācikkhatīti āha. Tattha atītaṃ ārabbha atthi odissaācikkhanā, atthi anodissaācikkhanā, anāgataṃ ārabbhāpi atthi odissaācikkhanā, atthi anodissaācikkhanā.

ពាក្យថា រក្ខំ យាចតិ សេចក្តីថា ភិក្ខុនីសូមការការពារដ៏ធម៌ (ស្របច្បាប់) មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីថា ការការពារដែលភិក្ខុនីសូមនោះ ជាការការពារដ៏ធម៌យ៉ាងណា ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ថា «អនោទិស្ស អាចិក្ខតិ» (ប្រាប់ដោយមិនចំពោះបុគ្គល)។ ក្នុងពាក្យនោះ ការប្រាប់ដោយចំពោះបុគ្គល ផ្អែកលើរឿងរ៉ាវដែលកន្លងទៅហើយក៏មាន ការប្រាប់ដោយមិនចំពោះបុគ្គល ផ្អែកលើរឿងរ៉ាវដែលកន្លងទៅហើយក៏មាន ការប្រាប់ដោយចំពោះបុគ្គល ផ្អែកលើរឿងរ៉ាវដែលមិនទាន់មកដល់ (អនាគត) ក៏មាន ការប្រាប់ដោយមិនចំពោះបុគ្គល ផ្អែកលើរឿងរ៉ាវដែលមិនទាន់មកដល់ក៏មាន។

Kathaṃ atītaṃ ārabbha odissaācikkhanā hoti? Bhikkhunupassaye gāmadārakā dhuttādayo vā ye keci anācāraṃ vā ācaranti, rukkhaṃ vā chindanti, phalāphalaṃ vā haranti, parikkhāre vā acchindanti. Bhikkhunī vohārike upasaṅkamitvā ‘‘amhākaṃ upassaye idaṃ nāma kata’’nti vadati. ‘‘Kenā’’ti vutte ‘‘asukena ca asukena cā’’ti ācikkhati. Evaṃ atītaṃ ārabbha odissaācikkhanā hoti, sā na vaṭṭati. Tañce sutvā te vohārikā tesaṃ daṇḍaṃ karonti, sabbaṃ bhikkhuniyā gīvā hoti. Daṇḍaṃ gaṇhissantīti adhippāyepi sati gīvāyeva hoti. Sace pana tassa daṇḍaṃ gaṇhathāti vadati, pañcamāsakamatte gahite pārājikaṃ hoti.

តើការប្រាប់ដោយចំពោះបុគ្គល ផ្អែកលើរឿងរ៉ាវដែលកន្លងទៅហើយ តើដូចម្តេច? ពួកក្មេងអ្នកស្រុកក្តី ពួកអ្នកលេងជាដើមក្តី ឬជនណាមួយក្តី តែងប្រព្រឹត្តអនាចារ (ការមិនសមគួរ) កាត់ដើមឈើ បេះផលាផល ឬដណ្តើមយកបរិក្ខារ នៅក្នុងឧបស្ស័យ (ទីលំនៅ) របស់ភិក្ខុនី។ ភិក្ខុនីចូលទៅរកពួកអ្នកវិនិច្ឆ័យ ហើយនិយាយថា «នៅក្នុងឧបស្ស័យរបស់ពួកយើង មានការធ្វើនូវអំពើឈ្មោះនេះ»។ កាលបើគេសួរថា «តើនរណាធ្វើ?» ក៏ប្រាប់ថា «នាយនោះ និងនាយនោះធ្វើ»។ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ការប្រាប់ដោយចំពោះបុគ្គល ផ្អែកលើរឿងរ៉ាវដែលកន្លងទៅហើយ ការប្រាប់នោះមិនគួរឡើយ។ ប្រសិនបើពួកអ្នកវិនិច្ឆ័យបានស្តាប់ពាក្យនោះ ហើយដាក់ទណ្ឌកម្មដល់ជនទាំងនោះ ទណ្ឌកម្មទាំងអស់នោះ រមែងធ្លាក់លើករបស់ភិក្ខុនី (ភិក្ខុនីត្រូវទទួលខុសត្រូវ)។ ទោះបីជាមានបំណងថា «ពួកអ្នកវិនិច្ឆ័យនឹងយកទណ្ឌកម្ម» ក៏នៅតែធ្លាក់លើករបស់ភិក្ខុនីដដែល។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុនីនិយាយថា «សូមអ្នកទាំងឡាយយកទណ្ឌកម្មពីបុគ្គលនោះចុះ» កាលបើគេយកទ្រព្យមានតម្លៃប្រាំមាសកៈ ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិបារាជិក។

‘‘Kenā’’ti vutte pana ‘‘asukenāti vattuṃ amhākaṃ na vaṭṭati, tumheyeva jānissatha. Kevalañhi mayaṃ rakkhaṃ yācāma, taṃ no detha, avahaṭabhaṇḍañca āharāpethā’’ti vattabbaṃ. Evaṃ anodissa ācikkhanā hoti, sā vaṭṭati. Evaṃ vutte sacepi te vohārikā kārake gavesitvā tesaṃ daṇḍaṃ karonti, sabbaṃ sāpateyyampi gahitaṃ bhikkhuniyā, neva gīvā na āpatti.

ប៉ុន្តែ កាលបើគេសួរថា «តើនរណាធ្វើ?» ភិក្ខុនីគប្បីនិយាយថា «ការនិយាយថា នាយនោះធ្វើ មិនគួរដល់ពួកយើងឡើយ អ្នកទាំងឡាយនឹងដឹងដោយខ្លួនឯងចុះ។ ពួកយើងគ្រាន់តែសូមការការពារ សូមអ្នកទាំងឡាយផ្តល់ការការពារនោះដល់ពួកយើង និងសូមឲ្យគេនាំយកទ្រព្យដែលលួចទៅនោះមកវិញចុះ»។ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ការប្រាប់ដោយមិនចំពោះបុគ្គល ការប្រាប់នោះគួរឡើយ។ កាលបើភិក្ខុនីនិយាយយ៉ាងនេះ ទោះបីជាពួកអ្នកវិនិច្ឆ័យស្វែងរកអ្នកធ្វើខុស ហើយដាក់ទណ្ឌកម្មដល់ពួកគេក្តី ឬទោះបីជាទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ដែលគេយកទៅនោះ ត្រូវបានភិក្ខុនីទទួលយកវិញក្តី ក៏មិនធ្លាក់លើករបស់ភិក្ខុនី និងមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Parikkhāraṃ harante disvā tesaṃ anatthakāmatāya coro coroti vattumpi na vaṭṭati. Evaṃ vuttepi hi yaṃ tesaṃ daṇḍaṃ karonti, sabbampi bhikkhuniyā gīvā hoti. Attano vacanakaraṃ pana ‘‘iminā me parikkhāro gahito, taṃ āharāpehi, mā cassa daṇḍaṃ karohī’’ti vattuṃ vaṭṭati. Dāsadāsīvāpiādīnaṃ atthāya aḍḍaṃ karonti, ayaṃ akappiyaaḍḍo nāma, na vaṭṭati.

កាលបើឃើញពួកចោរកំពុងនាំយកបរិក្ខារទៅ ភិក្ខុនីមិនគួរនិយាយថា «ចោរៗ» ព្រោះតែចង់ឲ្យពួកគេវិនាសឡើយ។ ព្រោះថា ទោះបីជានិយាយយ៉ាងនោះ ហើយពួកអ្នកវិនិច្ឆ័យដាក់ទណ្ឌកម្មដល់ពួកគេ ទណ្ឌកម្មទាំងអស់នោះ ក៏រមែងធ្លាក់លើករបស់ភិក្ខុនីដដែល។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនីគួរនិយាយទៅកាន់អ្នកដែលធ្វើតាមពាក្យរបស់ខ្លួន (ដូចជាចៅក្រមដែលស្តាប់បង្គាប់) ថា «បុគ្គលនេះបានយកបរិក្ខាររបស់ខ្ញុំទៅ សូមអ្នកជួយឲ្យគេនាំយកបរិក្ខារនោះមកវិញចុះ តែសូមកុំដាក់ទណ្ឌកម្មដល់គេឡើយ»។ ការដែលគេធ្វើក្តីក្តាំដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំស្រី ខ្ញុំប្រុស ឬស្រះទឹកជាដើម នេះឈ្មោះថា អកប្បិយអដ្ឋៈ (ក្តីក្តាំមិនគួរ) មិនគួរធ្វើឡើយ។

Kathaṃ anāgataṃ ārabbha odissaācikkhanā hoti? Vuttanayeneva parehi anācārādīsu katesu bhikkhunī vohārike evaṃ vadati ‘‘amhākaṃ upassaye idañcidañca karonti, rakkhaṃ no detha āyatiṃ akaraṇatthāyā’’ti. ‘‘Kena evaṃ kata’’nti vutte ca ‘‘asukena asukena cā’’ti [Pg.183] ācikkhati. Evaṃ anāgataṃ ārabbha odissaācikkhanā hoti, sāpi na vaṭṭati. Tesañhi daṇḍe kate purimanayeneva sabbaṃ bhikkhuniyā gīvā. Sesaṃ purimasadisameva.

តើការប្រាប់ដោយចំពោះបុគ្គល ផ្អែកលើរឿងរ៉ាវដែលមិនទាន់មកដល់ (អនាគត) តើដូចម្តេច? ដោយន័យដែលពោលរួចហើយនោះឯង កាលបើពួកអ្នកដទៃធ្វើអនាចារជាដើម ភិក្ខុនីនិយាយនឹងពួកអ្នកវិនិច្ឆ័យយ៉ាងនេះថា «នៅក្នុងឧបស្ស័យរបស់ពួកយើង គេតែងធ្វើអំពើនេះនិងអំពើនេះ សូមអ្នកទាំងឡាយផ្តល់ការការពារដល់ពួកយើង ដើម្បីកុំឲ្យគេធ្វើតទៅទៀតក្នុងពេលខាងមុខ»។ កាលបើគេសួរថា «តើនរណាធ្វើអំពើយ៉ាងនេះ?» ក៏ប្រាប់ថា «នាយនោះ និងនាយនោះធ្វើ»។ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ការប្រាប់ដោយចំពោះបុគ្គល ផ្អែកលើរឿងរ៉ាវដែលមិនទាន់មកដល់ ការប្រាប់នោះក៏មិនគួរឡើយ។ ព្រោះថា កាលបើគេដាក់ទណ្ឌកម្មដល់ជនទាំងនោះ ទណ្ឌកម្មទាំងអស់ រមែងធ្លាក់លើករបស់ភិក្ខុនី ដោយន័យមុននោះឯង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ក៏ដូចគ្នានឹងរឿងមុន (អតីត) ដែរ។

Sace pana vohārikā ‘‘bhikkhunupassaye evarūpaṃ anācāraṃ karontānaṃ imaṃ nāma daṇḍaṃ karomā’’ti bheriṃ carāpetvā āṇāya atiṭṭhamāne pariyesitvā daṇḍaṃ karonti, bhikkhuniyā neva gīvā na āpatti.

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើពួកអ្នកវិនិច្ឆ័យវាយគងឃោសនាថា «ពួកយើងនឹងដាក់ទណ្ឌកម្មឈ្មោះនេះ ដល់ពួកអ្នកដែលធ្វើអនាចារមានសភាពយ៉ាងនេះ នៅក្នុងឧបស្ស័យរបស់ភិក្ខុនី» ហើយស្វែងរកពួកអ្នកដែលមិនស្ថិតនៅក្នុងអាជ្ញា រួចដាក់ទណ្ឌកម្មដល់ពួកគេ ករណីនេះ មិនធ្លាក់លើករបស់ភិក្ខុនី និងមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Yo cāyaṃ bhikkhunīnaṃ vutto, bhikkhūnampi eseva nayo. Bhikkhunopi hi odissaācikkhanā na vaṭṭati. Yaṃ tathā ācikkhite daṇḍaṃ karonti, sabbaṃ gīvā hoti. Vuttanayeneva daṇḍaṃ gaṇhāpentassa pārājikaṃ. Yo pana ‘‘daṇḍaṃ karissantī’’ti jānantopi anodissa katheti, te ca pariyesitvā daṇḍaṃ karontiyeva, na doso. Vihārasīmāya rukkhādīni chindantānaṃ vāsipharasuādīni gahetvā pāsāṇehi koṭṭenti, na vaṭṭati. Sace dhārā bhijjati, kārāpetvā dātabbā. Upadhāvitvā tesaṃ parikkhāre gaṇhanti, tampi na kātabbaṃ, lahuparivattañhi cittaṃ, theyyacetanāya uppannāya mūlacchejjampi gaccheyya. Sesaṃ uttānameva.

ន័យណាដែលពោលហើយសម្រាប់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ ន័យនោះឯង ក៏ជាកិច្ចសម្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយដែរ។ ព្រោះថា ទោះបីជាភិក្ខុ ក៏មិនគួរប្រាប់ដោយចំពោះបុគ្គលឡើយ។ កាលបើភិក្ខុប្រាប់យ៉ាងនោះ ហើយគេដាក់ទណ្ឌកម្ម ទណ្ឌកម្មទាំងអស់ ក៏រមែងធ្លាក់លើករបស់ភិក្ខុ។ ភិក្ខុដែលញ៉ាំងគេឲ្យយកទណ្ឌកម្ម ដោយន័យដែលពោលរួចហើយនោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុណាដឹងថា «គេនឹងដាក់ទណ្ឌកម្ម» ហើយប្រាប់ដោយមិនចំពោះបុគ្គល ហើយពួកអ្នកវិនិច្ឆ័យស្វែងរក រួចដាក់ទណ្ឌកម្មដល់ពួកគេដោយខ្លួនឯង ភិក្ខុនោះគ្មានទោសឡើយ។ ការដែលភិក្ខុចាប់យកកាំបិត ពូថៅជាដើម របស់ពួកមនុស្សដែលកំពុងកាត់ដើមឈើជាដើម ក្នុងសីមាវត្ត ហើយយកថ្មដំកម្ទេចចោល មិនគួរឡើយ។ ប្រសិនបើមុខកាំបិតឬពូថៅនោះខូចខាត ភិក្ខុត្រូវតែធ្វើឲ្យល្អឡើងវិញ ហើយប្រគល់ឲ្យគេវិញ។ ការដែលភិក្ខុរត់ទៅដណ្តើមយកបរិក្ខាររបស់ពួកគេ ក៏មិនគួរធ្វើឡើយ ព្រោះថា ចិត្តរមែងប្រែប្រួលលឿន កាលបើថេយ្យចិត្ត (ចិត្តចង់លួច) កើតឡើង ភិក្ខុនោះគប្បីដល់នូវការដាច់ឫសគល់ (បារាជិក)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

អាបត្តិនេះ មានសមុដ្ឋានដូចកឋិនសមុដ្ឋាន ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ មានអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Sattarasake paṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទីមួយ ក្នុងសត្តរសកៈ (ពួកអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ១៧)។

2. Dutiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā

២. សេចក្តីពន្យល់ទុតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទ

682. Dutiye – varabhaṇḍanti muttāmaṇiveḷuriyādi mahagghabhaṇḍaṃ.

៦៨២. ក្នុងសិក្ខាបទទីពីរ ពាក្យថា វរភណ្ឌំ សេចក្តីថា ទ្រព្យមានតម្លៃច្រើន មានគុជខ្យង (មុក្តា) ត្បូងទទឹម (មណី) និងត្បូងពិទូរ្យ (វេឡុរិយៈ) ជាដើម។

683. Anapaloketvāti anāpucchitvā. Gaṇaṃ vāti mallagaṇabhaṭiputtagaṇādikaṃ. Pūganti dhammagaṇaṃ. Seṇinti gandhikaseṇidussikaseṇiādikaṃ. Yattha yattha hi rājāno gaṇādīnaṃ gāmanigame niyyātenti ‘‘tumheva ettha anusāsathā’’ti, tattha tattha te eva issarā honti. Tasmā te sandhāya idaṃ vuttaṃ. Ettha ca rājānaṃ vā gaṇādike vā āpucchitvāpi bhikkhunisaṅgho āpucchitabbova. Ṭhapetvā kappanti titthiyesu vā [Pg.184] aññabhikkhunīsu vā pabbajitapubbaṃ kappagatikaṃ ṭhapetvāti. Sesaṃ uttānameva.

៦៨៣. ពាក្យថា អនបលោកេត្វា សេចក្តីថា មិនបានលា (មិនបានសុំអនុញ្ញាត)។ ពាក្យថា គណំ វា សេចក្តីថា ពួកមល្លគណៈ ពួកភដិបុត្តគណៈជាដើម។ ពាក្យថា ពូគំ សេចក្តីថា ធម្មគណៈ (ក្រុមអ្នកធ្វើបុណ្យ ឬក្រុមអ្នកមានធម៌)។ ពាក្យថា សេណឹ សេចក្តីថា ក្រុមអ្នកលក់គ្រឿងក្រអូប ក្រុមអ្នកលក់សម្លៀកបំពាក់ជាដើម។ ព្រោះថា ក្នុងទីកន្លែងណាដែលពួកស្តេចប្រគល់ភូមិ ឬនិគម ឲ្យទៅពួកគណៈជាដើម ដោយត្រាស់ថា «អ្នកទាំងឡាយចូរគ្រប់គ្រងក្នុងទីនេះចុះ» ក្នុងទីកន្លែងនោះ ពួកគណៈទាំងនោះឯង រមែងជាធំ។ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ ដោយសំដៅយកពួកគណៈទាំងនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងរឿងនេះ ទោះបីជាបានលា (សុំអនុញ្ញាត) ពីស្តេច ឬពីពួកគណៈជាដើមហើយក្តី ក៏ត្រូវតែលាភិក្ខុនីសង្ឃដដែល។ ពាក្យថា ឋបេត្វា កប្បំ សេចក្តីថា លើកលែងតែបុគ្គលដែលធ្លាប់បួសក្នុងសំណាក់ពួកតិរ្ថិយ ឬក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនីដទៃពីមុនមក ដែលជាអ្នកដល់នូវភាពគួរ (កប្បគតិកៈ)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Corīvuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ – kenaci karaṇīyena pakkantāsu bhikkhunīsu agantvā khaṇḍasīmaṃ yathānisinnaṭṭhāneyeva attano nissitakaparisāya saddhiṃ vuṭṭhāpentiyā vācācittato samuṭṭhāti, khaṇḍasīmaṃ vā nadiṃ vā gantvā vuṭṭhāpentiyā kāyavācācittato samuṭṭhāti, anāpucchā vuṭṭhāpanavasena kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

អាបត្តិនេះ មានចោរីវុដ្ឋាបនសមុដ្ឋាន (សមុដ្ឋាននៃការញ៉ាំងស្រីចោរឲ្យបួស)។ កាលបើពួកភិក្ខុនីចៀសចេញទៅដោយកិច្ចការណាមួយ ហើយភិក្ខុនី (ឧបជ្ឈាយ៍) មិនបានទៅកាន់ខណ្ឌសីមា តែញ៉ាំងសិស្សឲ្យបួសក្នុងកន្លែងដែលខ្លួនអង្គុយនោះឯង ព្រមដោយបរិស័ទដែលជាសិស្សរបស់ខ្លួន អាបត្តិនោះរមែងតាំងឡើងអំពីវាចានិងចិត្ត។ ប្រសិនបើទៅកាន់ខណ្ឌសីមា ឬទៅកាន់ស្ទឹង ហើយញ៉ាំងសិស្សឲ្យបួស អាបត្តិនោះរមែងតាំងឡើងអំពីកាយ វាចា និងចិត្ត។ ព្រោះការញ៉ាំងសិស្សឲ្យបួសដោយមិនបានលា (សុំអនុញ្ញាត) អាបត្តិនេះទើបជាកិរិយាកិរិយា មានសញ្ញាវិមោក្ខ មានសចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Dutiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទីពីរ ចប់។

3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā

៣. សេចក្តីពន្យល់តតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទ

692. Tatiye – parikkhepaṃ atikkāmentiyāti ettha ekaṃ pādaṃ atikkāmentiyā thullaccayaṃ, dutiyena atikkantamatte saṅghādiseso. Aparikkhittassa gāmassa upacāranti ettha parikkhepārahaṭṭhānaṃ ekena pādena atikkamati thullaccayaṃ, dutiyena atikkantamatte saṅghādiseso. Apicettha sakagāmato nikkhamantiyā gāmantarapaccayā anāpatti, nikkhamitvā pana gāmantaraṃ gacchantiyā padavāre padavāre dukkaṭaṃ, ekena pādena itarassa gāmassa parikkhepe vā upacāre vā atikkantamatte thullaccayaṃ, dutiyena atikkantamatte saṅghādiseso. Tato nikkhamitvā puna sakagāmaṃ pavisantiyāpi eseva nayo. Sace pana khaṇḍapākārena vā vatichiddena vā bhikkhunivihārabhūmiyeva sakkā hoti pavisituṃ, evaṃ pavisamānāya kappiyabhūmiṃ nāma paviṭṭhā hoti, tasmā vaṭṭati. Sacepi hatthipiṭṭhiādīhi vā iddhiyā vā pavisati, vaṭṭatiyeva. Padasā gamanameva hi idhādhippetaṃ. Teneva ‘‘paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyā’’tiādimāha.

៦៩២. ក្នុងសិក្ខាបទទីបី ពាក្យថា បរិក្ខេបំ អតិក្កាមេន្តិយា ក្នុងទីនេះ មានសេចក្តីវិនិច្ឆ័យដូចតទៅ៖ កាលបើភិក្ខុនីឈានជើងម្ខាងកន្លងរបង (គ្រឿងព័ទ្ធជុំវិញ) ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ គ្រាន់តែឈានជើងទីពីរលងផុតទៅ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ពាក្យថា អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារំ ក្នុងទីនេះ មានសេចក្តីវិនិច្ឆ័យដូចតទៅ៖ កាលបើភិក្ខុនីឈានជើងម្ខាងកន្លងទីកន្លែងដែលគួរព័ទ្ធរបង (ឧបចារស្រុកដែលមិនបានព័ទ្ធរបង) ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ គ្រាន់តែឈានជើងទីពីរលងផុតទៅ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសិក្ខាបទនេះ កាលបើភិក្ខុនីដើរចេញចាកស្រុករបស់ខ្លួន ព្រោះហេតុតែទៅកាន់ស្រុកដទៃ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើដើរចេញទៅហើយ កំពុងដើរទៅកាន់ស្រុកដទៃ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗជំហានជើង។ កាលបើឈានជើងម្ខាងកន្លងរបងក្តី ឧបចារក្តី នៃស្រុកដទៃនោះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ គ្រាន់តែឈានជើងទីពីរលងផុតទៅ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ កាលបើដើរចេញពីស្រុកនោះ ហើយត្រឡប់ចូលមកកាន់ស្រុករបស់ខ្លួនវិញ ន័យនេះក៏ដូចគ្នាដែរ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុនីអាចចូលទៅកាន់ទីដីវត្តភិក្ខុនីបាន តាមចន្លោះកំពែងដែលបាក់បែកក្តី តាមចន្លោះរបងក្តី កាលបើចូលទៅយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា បានចូលទៅកាន់កប្បិយភូមិ (ដីដែលគួរ) ហេតុនោះ ទើបគួរ (មិនត្រូវអាបត្តិ)។ ទោះបីជាចូលទៅដោយខ្នងដំរីជាដើមក្តី ឬដោយឫទ្ធិក្តី ក៏គួរដដែល។ ព្រោះថា ក្នុងសិក្ខាបទនេះ សំដៅយកតែការដើរទៅដោយជើងប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា «បឋមំ បាទំ អតិក្កាមេន្តិយា» (កាលបើឈានជើងទីមួយកន្លងផុតទៅ) ជាដើម។

Dve gāmā bhikkhunivihārena sambaddhavatikā honti, yasmiṃ gāme bhikkhunivihāro, tattha piṇḍāya caritvā puna vihāraṃ pavisitvā sace vihāramajjhena itarassa gāmassa maggo atthi, gantuṃ vaṭṭati. Tato pana gāmato teneva maggena paccāgantabbaṃ. Sace gāmadvārena nikkhamitvā āgacchati, purimanayeneva āpattibhedo veditabbo. Sakagāmato kenaci [Pg.185] karaṇīyena bhikkhunīhi saddhiṃ nikkhantāya puna pavisanakāle hatthi vā muccati, ussāraṇā vā hoti, itarā bhikkhuniyo sahasā gāmaṃ pavisanti, yāva aññā bhikkhunī āgacchati, tāva bahigāmadvāre ṭhātabbaṃ. Sace na āgacchati, dutiyikā bhikkhunī pakkantā nāma hoti, pavisituṃ vaṭṭati.

ស្រុកពីរ មានរបងជាប់គ្នាដោយសារវត្តភិក្ខុនី។ ក្នុងស្រុកណាដែលមានវត្តភិក្ខុនី ភិក្ខុនីត្រេកអរនឹងការដើរទៅបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុកនោះ ហើយត្រឡប់ចូលមកកាន់វត្តវិញ ប្រសិនបើមានផ្លូវទៅកាន់ស្រុកមួយទៀតកាត់តាមកណ្តាលវត្ត ភិក្ខុនីដើរទៅតាមផ្លូវនោះបាន (គួរធ្វើ)។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនីត្រូវត្រឡប់មកពីស្រុកនោះវិញតាមផ្លូវដដែលនោះឯង។ ប្រសិនបើដើរចេញតាមទ្វារស្រុកហើយត្រឡប់មកវិញ គប្បីជ្រាបការប្លែកគ្នានៃអាបត្តិដោយន័យមុននោះឯង។ កាលបើភិក្ខុនីដើរចេញចាកស្រុករបស់ខ្លួន ជាមួយភិក្ខុនីទាំងឡាយដោយកិច្ចការណាមួយ ក្នុងខណៈដែលត្រឡប់ចូលមកវិញ ដំរីរួចមកក្តី ឬមានការរុញច្រានគ្នានៃមនុស្សទាំងឡាយក្តី ហើយពួកភិក្ខុនីដទៃប្រញាប់ប្រញាល់ចូលទៅក្នុងស្រុក ភិក្ខុនីនោះត្រូវឈរចាំនៅខាងក្រៅទ្វារស្រុក រហូតដល់ភិក្ខុនីមួយរូបទៀតមកដល់។ ប្រសិនបើភិក្ខុនីមួយរូបទៀតមិនមកទេ ភិក្ខុនីដែលជាគម្រប់ពីរនោះ ឈ្មោះថា ចៀសចេញទៅកាន់ទិសដទៃហើយ ភិក្ខុនីនោះចូលទៅក្នុងស្រុកបាន (គួរធ្វើ)។

Pubbe mahāgāmo hoti, majjhe bhikkhunivihāro. Pacchā taṃ gāmaṃ cattāro janā labhitvā visuṃ visuṃ vatiparikkhepaṃ katvā vibhajitvā bhuñjanti, vihārato ekaṃ gāmaṃ gantuṃ vaṭṭati. Tato aparaṃ gāmaṃ dvārena vā vatichiddena vā pavisituṃ na vaṭṭati. Puna vihārameva paccāgantuṃ vaṭṭati. Kasmā? Vihārassa catugāmasādhāraṇattā.

ពីមុនមក ជាស្រុកធំមួយ មានវត្តភិក្ខុនីនៅកណ្តាល។ ក្រោយមក មានមនុស្សបួននាក់បានទទួលស្រុកនោះ ហើយធ្វើរបងព័ទ្ធជុំវិញផ្សេងៗគ្នា ចែកគ្នាក្របខណ្ឌប្រើប្រាស់។ ការដែលភិក្ខុនីដើរចេញពីវត្តទៅកាន់ស្រុកណាមួយ គួរធ្វើ។ ប៉ុន្តែ ការដែលភិក្ខុនីដើរពីស្រុកនោះ ចូលទៅកាន់ស្រុកមួយទៀត តាមទ្វារក្តី តាមចន្លោះរបងក្តី មិនគួរឡើយ។ ភិក្ខុនីត្រូវតែត្រឡប់មកកាន់វត្តវិញសិន ទើបគួរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះវត្តនោះជាទីសាធារណៈដល់ស្រុកទាំងបួន។

Antaravāsako temiyatīti yattha yathā timaṇḍalapaṭicchādanaṃ hoti; evaṃ nivatthāya bhikkhuniyā vassakāle titthena vā atitthena vā otaritvā yattha katthaci uttarantiyā ekadvaṅgulamattampi antaravāsako temiyati. Sesaṃ nadīlakkhaṇaṃ nadīnimittakathāya āvi bhavissati. Evarūpaṃ nadiṃ titthena vā atitthena vā otaritvā uttaraṇakāle paṭhamaṃ pādaṃ uddharitvā tīre ṭhapentiyā thullaccayaṃ, dutiyapāduddhāre saṅghādiseso. Setunā gacchati, anāpatti. Padasā otaritvā uttaraṇakāle setuṃ ārohitvā uttarantiyāpi anāpatti. Setunā pana gantvā uttaraṇakāle padasā gacchantiyā āpattiyeva. Yānanāvāākāsagamanādīsupi eseva nayo. Orimatīrato pana paratīrameva akkamantiyā anāpatti. Rajanakammatthaṃ gantvā dārusaṅkaḍḍhanādikiccena dve tisso ubhayatīresu vicaranti, vaṭṭati. Sace panettha kāci kalahaṃ katvā itaraṃ tīraṃ gacchati, āpatti. Dve ekato uttaranti, ekā majjhe nadiyā kalahaṃ katvā nivattitvā orimatīrameva āgacchati, āpatti. Itarissā pana ayaṃ pakkantaṭṭhāne ṭhitā hoti, tasmā paratīraṃ gacchantiyāpi anāpatti. Nhāyituṃ vā pātuṃ vā otiṇṇā tameva tīraṃ paccuttarati, anāpatti.

ពាក្យថា Antaravāsako temiyati (ស្បង់ទទឹក) សេចក្តីថា ក្នុងស្ទឹងណា ដែលភិក្ខុនីស្លៀកស្បង់ដោយរបៀបណា ទើបការបិទបាំងមណ្ឌលទាំងបី (ជង្គង់ទាំងពីរ និងផ្ចិត) មានឡើង កាលភិក្ខុនីស្លៀកយ៉ាងនោះហើយ ក្នុងវស្សានរដូវ ចុះទៅតាមកំពង់ក្តី មិនមែនកំពង់ក្តី ហើយឡើងមកវិញក្នុងទីណាមួយ សូម្បីតែស្បង់ទទឹកត្រឹមតែមួយធ្នាប់ ឬពីរធ្នាប់ ស្ទឹងនោះឈ្មោះថា ស្ទឹង។ លក្ខណៈស្ទឹងដែលនៅសល់ នឹងមានប្រាកដក្នុងនទីនិមិត្តកថា (ក្នុងឧបោសថក្ខន្ធកៈ)។ ភិក្ខុនីចុះទៅក្នុងស្ទឹងមានសភាពយ៉ាងនោះ តាមកំពង់ក្តី មិនមែនកំពង់ក្តី ក្នុងខណៈដែលឡើងមក លើកជើងទីមួយឡើងដាក់លើច្រាំង ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ក្នុងខណៈដែលលើកជើងទីពីរឡើង ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ បើដើរទៅតាមស្ពាន មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីតែចុះទៅដោយជើង ហើយក្នុងខណៈដែលឡើងមក បានឡើងទៅលើស្ពានហើយឡើងមកច្រាំង ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ តែបើដើរទៅតាមស្ពាន ហើយក្នុងខណៈដែលឡើងមក បែរជាដើរឡើងមកដោយជើង (ចុះទឹក) ត្រូវអាបត្តិជាពិតប្រាកដ។ សូម្បីក្នុងយាន ក្នុងទូក និងការទៅតាមអាកាសជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុនីឈានជើងពីច្រាំងខាងនេះ ទៅជាន់ច្រាំងខាងនោះតែម្តង មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុនីពីរឬបីរូប ទៅដើម្បីធ្វើការជ្រលក់ល័ក្ខក្តី ដោយកិច្ចមានការអូសឈើជាដើមក្តី ហើយដើរត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកលើច្រាំងទាំងពីរ គួរដរាប។ តែបើក្នុងភិក្ខុនីទាំងនោះ រូបណាមួយឈ្លោះគ្នាហើយ ដើរទៅកាន់ច្រាំងម្ខាងទៀត ត្រូវអាបត្តិ។ ភិក្ខុនីពីររូបឆ្លងទៅជាមួយគ្នា រូបមួយឈ្លោះគ្នាក្នុងកណ្តាលស្ទឹង ហើយត្រឡប់មកកាន់ច្រាំងខាងនេះវិញ ត្រូវអាបត្តិ។ ចំណែកភិក្ខុនីម្ខាងទៀត ឈ្មោះថាស្ថិតនៅក្នុងទីដែលភិក្ខុនីនោះចៀសចេញទៅ ហេតុនោះ សូម្បីនាងដើរទៅកាន់ច្រាំងខាងនោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ភិក្ខុនីចុះទៅដើម្បីងូតទឹកក្តី ដើម្បីផឹកទឹកក្តី ហើយឡើងមកកាន់ច្រាំងដដែលនោះវិញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Saha aruṇuggamanāti ettha sace sajjhāyaṃ vā padhānaṃ vā aññaṃ vā kiñci kammaṃ kurumānā purearuṇeyeva dutiyikāya santikaṃ gamissāmīti ābhogaṃ karoti, ajānantiyā eva cassā aruṇo uggacchati, anāpatti. Atha pana ‘‘yāva aruṇuggamanā idheva bhavissāmī’’ti vā anābhogena vā vihārassa ekadese acchati, dutiyikāya hatthapāsaṃ na [Pg.186] otarati, aruṇuggamane saṅghādiseso. Hatthapāsoyeva hi idha pamāṇaṃ, hatthapāsātikkame ekagabbhopi na rakkhati.

ក្នុងពាក្យថា Saha aruṇuggamanā នេះ មានសេចក្តីសម្រេចដូចតទៅ៖ ប្រសិនបើភិក្ខុនីកំពុងធ្វើការសូត្រធម៌ក្តី ការបំពេញព្យាយាមក្តី ឬការងារដទៃណាមួយក្តី ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា "យើងនឹងទៅកាន់សំណាក់នៃភិក្ខុនីជាគូកន មុនពេលអរុណរះ" តែអរុណក៏រះឡើង ដោយនាងមិនដឹងខ្លួនសោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ បើនាងគិតថា "យើងនឹងនៅក្នុងទីនេះដរាបដល់អរុណរះ" ក្តី ឬមិនបានធ្វើទុកក្នុងចិត្ត (មិនបានគិតថានឹងទៅ) ហើយនៅក្នុងចំណែកមួយនៃវិហារ មិនចូលទៅក្នុងហត្ថបាសនៃភិក្ខុនីជាគូកន កាលអរុណរះឡើង ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ព្រោះថា ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ហត្ថបាសប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ កាលបើកន្លងហត្ថបាសហើយ សូម្បីតែនៅក្នុងបន្ទប់ជាមួយគ្នាក៏មិនអាចការពារបានឡើយ។

Agāmake araññeti ettha ‘‘nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ arañña’’nti evaṃ vuttalakkhaṇameva araññaṃ. Taṃ panetaṃ kevalaṃ gāmābhāvena ‘‘agāmaka’’nti vuttaṃ, na viñjhāṭavisadisatāya. Tādise araññe okkante dassanūpacāre vijahite sacepi savanūpacāro atthi, āpatti. Teneva vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace bhikkhunīsu mahābodhiaṅgaṇaṃ pavisantīsu ekā bahi tiṭṭhati, tassāpi āpatti. Lohapāsādaṃ pavisantīsupi pariveṇaṃ pavisantīsupi eseva nayo. Mahācetiyaṃ vandamānāsu ekā uttaradvārena nikkhamitvā gacchati, tassāpi āpatti. Thūpārāmaṃ pavisantīsu ekā bahi tiṭṭhati, tassāpi āpattī’’ti. Ettha ca dassanūpacāro nāma yattha ṭhitaṃ dutiyikā passati. Sace pana sāṇipākārantarikāpi hoti, dassanūpacāraṃ vijahati nāma. Savanūpacāro nāma yattha ṭhitā maggamūḷhasaddena viya dhammasavanārocanasaddena viya ca ‘‘ayye’’ti saddāyantiyā saddaṃ suṇāti. Ajjhokāse dūrepi dassanūpacāro nāma hoti. So evarūpe savanūpacāre vijahite na rakkhati, vijahitamatteva āpatti saṅghādisesassa.

ក្នុងពាក្យថា Agāmake araññe នេះ មានសេចក្តីសម្រេចដូចតទៅ៖ ព្រៃដែលមានលក្ខណៈដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកថា "កាលបើចេញទៅខាងក្រៅសសរគោល (ឥន្ទខីល) ហើយ ទីទាំងអស់នោះឈ្មោះថា ព្រៃ" គឺព្រៃដែលមានលក្ខណៈដូចដែលបានពោលមកនេះឯង។ ព្រៃនោះ ឈ្មោះថា "agāmaka" (មិនមែនស្រុក) ព្រោះតែមិនមានស្រុកប៉ុណ្ណោះ មិនមែនព្រោះតែវាដូចជាព្រៃធំឈ្មោះ វិន្ឈាដវី នោះឡើយ។ កាលបើចូលទៅក្នុងព្រៃមានសភាពយ៉ាងនោះ កាលបើលះបង់ទស្សនូបចារៈ (មើលមិនឃើញគ្នា) ហើយ សូម្បីតែសវនូបចារៈ (ឮសំឡេងគ្នា) នៅមាន ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបក្នុងអដ្ឋកថាពោលថា "ប្រសិនបើកាលភិក្ខុនីទាំងឡាយចូលទៅកាន់លានមហាពោធិ ភិក្ខុនីមួយរូបស្ថិតនៅខាងក្រៅ សូម្បីភិក្ខុនីនោះក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។ សូម្បីកាលចូលទៅកាន់លោហប្រាសាទក្តី ចូលទៅកាន់បរិវេណក្តី ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ កាលភិក្ខុនីទាំងឡាយកំពុងថ្វាយបង្គំមហាចេតិយ ភិក្ខុនីមួយរូបចេញទៅតាមទ្វារខាងជើង សូម្បីភិក្ខុនីនោះក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។ កាលចូលទៅកាន់ធូបារាម ភិក្ខុនីមួយរូបស្ថិតនៅខាងក្រៅ សូម្បីភិក្ខុនីនោះក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ" ដូច្នេះ។ ក្នុងទីនេះ ទីណាដែលភិក្ខុនីជាគូកនឈរនៅហើយអាចមើលឃើញ ទីនោះឈ្មោះថា ទស្សនូបចារៈ។ តែបើមានវាំងនន ឬជញ្ជាំងខណ្ឌកណ្តាល សូម្បីតែនៅជិត ក៏ឈ្មោះថាលះបង់ទស្សនូបចារៈហើយ។ ទីណាដែលភិក្ខុនីឈរនៅ ហើយបានឮសំឡេងរបស់ភិក្ខុនីដែលស្រែកហៅថា "លោកម្ចាស់" ដូចជាសំឡេងនៃអ្នកវង្វេងផ្លូវ ឬដូចជាសំឡេងប្រកាសស្តាប់ធម៌ ទីនោះឈ្មោះថា សវនូបចារៈ។ ក្នុងទីវាល សូម្បីក្នុងទីឆ្ងាយ ក៏នៅតែមានទស្សនូបចារៈដែរ។ ទស្សនូបចារៈនោះ កាលបើលះបង់សវនូបចារៈមានសភាពយ៉ាងនេះហើយ មិនអាចការពារបានឡើយ គ្រាន់តែលះបង់ភ្លាម ក៏ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសភ្លាម។

Ekā maggaṃ gacchantī ohīyati. Saussāhā ce hutvā idāni pāpuṇissāmīti anubandhati, anāpatti. Sace purimāyo aññena maggena gacchanti, pakkantā nāma honti, anāpattiyeva. Dvinnaṃ gacchantīnaṃ ekā anubandhituṃ asakkontī ‘‘gacchatu aya’’nti ohīyati, itarāpi ‘‘ohīyatu aya’’nti, gacchati, dvinnampi āpatti. Sace pana gacchantīsu purimāpi aññaṃ maggaṃ gaṇhāti, pacchimāpi aññaṃ, ekā ekissā pakkantaṭṭhāne tiṭṭhati, dvinnampi anāpatti.

ភិក្ខុនីមួយរូប កាលដើរទៅតាមផ្លូវ បានដើរយឺតយ៉ាវនៅក្រោយគេ។ ប្រសិនបើនាងមានសេចក្តីព្យាយាម គិតថា "ឥឡូវនេះ យើងនឹងទៅទាន់គេ" ហើយដើរតាមទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនីទាំងឡាយខាងមុខ ដើរទៅតាមផ្លូវផ្សេង ឈ្មោះថាជាអ្នកចៀសចេញទៅហើយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងភិក្ខុនីពីររូបដែលដើរទៅជាមួយគ្នា រូបមួយមិនអាចដើរតាមទាន់ ក៏គិតថា "ភិក្ខុនីនេះចូរទៅចុះ" ហើយនៅបង្អង់ក្រោយ ចំណែកភិក្ខុនីម្ខាងទៀតក៏គិតថា "ភិក្ខុនីនេះចូរនៅបង្អង់ក្រោយចុះ" ហើយដើរទៅ ត្រូវអាបត្តិទាំងពីររូប។ តែបើកាលដើរទៅ ភិក្ខុនីខាងមុខក៏ដើរទៅតាមផ្លូវផ្សេង ភិក្ខុនីខាងក្រោយក៏ដើរទៅតាមផ្លូវផ្សេង ភិក្ខុនីមួយរូប ឈ្មោះថាស្ថិតនៅក្នុងទីដែលភិក្ខុនីម្ខាងទៀតចៀសចេញទៅ មិនត្រូវអាបត្តិទាំងពីររូបឡើយ។

693. Pakkhasaṅkantā vāti titthāyatanaṃ saṅkantā, sesaṃ uttānameva. Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៦៩៣. ពាក្យថា Pakkhasaṅkantā vā សេចក្តីថា ចូលទៅកាន់សំណាក់នៃពួកអន្យតីរ្ថិយ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចបឋមបារាជិក គឺកើតឡើងដោយកិរិយា រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Tatiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៣ ចប់។

4. Catutthasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៤ នៃសង្ឃាទិសេសកណ្ឌ

694-8. Catutthe [Pg.187] – pādapīṭhaṃ nāma dhotapādaṭṭhapanakaṃ. Pādakaṭhalikā nāma adhotapādaṭṭhapanakaṃ. Anaññāya gaṇassa chandanti tasseva kārakagaṇassa chandaṃ ajānitvā. Vatte vattantinti tecattālīsappabhede netthāravatte vattamānaṃ. Sesaṃ uttānameva.

៦៩៤-៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤៖ ដែលឈ្មោះថា Pādapīṭha (តាំងទ្រជើង) គឺកៅអីតូចសម្រាប់ដាក់ជើងដែលលាងស្អាតហើយ។ ដែលឈ្មោះថា Pādakaṭhalikā (កម្រាលទ្រជើង) គឺកៅអីតូចសម្រាប់ដាក់ជើងដែលមិនទាន់លាង។ ពាក្យថា Anaññāya gaṇassa chandaṃ សេចក្តីថា មិនដឹងឆន្ទៈរបស់គណៈអ្នកធ្វើកម្មនោះ។ ពាក្យថា Vatte vattanti សេចក្តីថា ភិក្ខុនីដែលកំពុងប្រព្រឹត្តវត្តសម្រាប់ចេញចាកអាបត្តិ ដែលមានប្រការ ៤៣ យ៉ាង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kāyavācācittato samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចធុរនិក្ខេបសិក្ខាបទ គឺកើតឡើងអំពីកាយ វាចា និងចិត្ត រួចចាកអាបត្តិដោយកិរិយានិងអកិរិយា រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Catutthasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៤ ចប់។

5. Pañcamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៥ នៃសង្ឃាទិសេសកណ្ឌ

701. Pañcame – ekato avassuteti ettha ‘‘bhikkhuniyā avassutabhāvo daṭṭhabbo’’ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ panetaṃ na vuttaṃ, taṃ pāḷiyā sameti. Sesaṃ uttānameva.

៧០១. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៥៖ ក្នុងពាក្យថា Ekato avassutā នេះ ក្នុងមហាបច្ចរីពោលថា "គប្បីជ្រាបនូវភាពជាអ្នកមានចិត្តត្រេកអររបស់ភិក្ខុនី"។ តែក្នុងមហាអដ្ឋកថា មិនបានពោលពាក្យនេះឡើយ សេចក្តីដែលមិនបានពោលនោះ ស្របគ្នានឹងព្រះបាលី។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចបឋមបារាជិក គឺកើតឡើងដោយកិរិយា រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានវេទនា ២។

Pañcamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៥ ចប់។

6. Chaṭṭhasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៦ នៃសង្ឃាទិសេសកណ្ឌ

705-6. Chaṭṭhe – yato tvanti yasmā tvaṃ. Uyyojeti āpatti dukkaṭassātiādikā saṅghādisesapariyosānā āpattiyo kassā hontīti? Uyyojikāya. Vuttañcetaṃ parivārepi –

៧០៥-៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦៖ ពាក្យថា Yato tvaṃ សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែនាង។ អាបត្តិទាំងឡាយមានអាបត្តិទុក្កដជាដើម និងមានអាបត្តិសង្ឃាទិសេសជាទីបំផុត ក្នុងពាក្យថា "uyyojeti āpatti dukkaṭassa" ជាដើម តើមានដល់ភិក្ខុនីរូបណា? មានដល់ភិក្ខុនីអ្នកញុះញង់។ សេចក្តីនេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកសូម្បីក្នុងបរិវារៈថា៖

‘‘Na deti na paṭiggaṇhāti, paṭiggaho tena na vijjati;

Āpajjati garukaṃ na lahukaṃ, tañca paribhogapaccayā;

Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 481);

"នាងមិនឱ្យ គេមិនទទួល ព្រោះហេតុនោះ ការទទួលទើបមិនមាន នាងត្រូវអាបត្តិធ្ងន់ មិនមែនអាបត្តិស្រាលឡើយ ហើយការត្រូវអាបត្តិនោះ គឺព្រោះតែបច្ច័យនៃការប្រើប្រាស់ នេះជាបញ្ហាដែលពួកអ្នកប្រាជ្ញបានត្រិះរិះហើយ" ដូច្នេះ។

Ayañhi [Pg.188] gāthā imaṃ uyyojikaṃ sandhāya vuttā. Itarissā pana āpattibhedo paṭhamasikkhāpade vibhattoti. Sesaṃ uttānameva.

ព្រោះថា គាថានេះ ទ្រង់សំដៅយកភិក្ខុនីអ្នកញុះញង់នេះឯង ទើបត្រាស់ទុក។ ចំណែកការចែកអាបត្តិរបស់ភិក្ខុនីម្ខាងទៀត ទ្រង់បានចែកទុកហើយក្នុងសិក្ខាបទទី ១។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺកើតឡើងដោយកិរិយា រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានវេទនា ៣។

Chaṭṭhasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៦ ចប់។

7. Sattamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៧ នៃសង្ឃាទិសេសកណ្ឌ

709. Sattame – yāvatatiyakapadattho mahāvibhaṅge vuttanayeneva veditabbo. Sesaṃ uttānamevāti.

៧០៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៧៖ សេចក្តីនៃពាក្យថា Yāvatatiyaka គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងមហាវិភង្គ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចសមនុភាសនសិក្ខាបទ គឺកើតឡើងដោយកិរិយា រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Sattamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៧ ចប់។

8. Aṭṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៨ នៃសង្ឃាទិសេសកណ្ឌ

715. Aṭṭhame – kismiñcideva adhikaraṇeti catunnaṃ aññatarasmiṃ. Padabhājane pana kevalaṃ adhikaraṇavibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘adhikaraṇaṃ nāma cattāri adhikaraṇānī’’tiādi vuttaṃ. Sesaṃ uttānameva saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.

៧១៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៨៖ ពាក្យថា Kismiñcideva adhikaraṇe សេចក្តីថា ក្នុងអធិករណ៍ណាមួយ ក្នុងបណ្តាអធិករណ៍ទាំង ៤។ ចំណែកក្នុងបទភាជនី ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យថា "adhikaraṇaṃ nāma cattāri adhikaraṇāni" ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញតែការបែងចែកអធិករណ៍ប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Aṭṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៨ ចប់។

9. Navamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៩ នៃសង្ឃាទិសេសកណ្ឌ

723. Navame – saṃsaṭṭhāti missībhūtā. Ananulomikenāti pabbajitānaṃ ananulomena kāyikavācasikena. Saṃsaṭṭhāti gihīnaṃ koṭṭanapacanagandhapisanamālāganthanādinā kāyikena sāsanapaṭisāsanāharaṇasañcarittādinā vācasikena ca saṃsaṭṭhā. Pāpo kittisaddo etāsanti pāpasaddā[Pg.189]. Pāpo ājīvasaṅkhāto siloko etāsanti pāpasilokā. Sesaṃ uttānameva saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.

៧២៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៩៖ ពាក្យថា Saṃsaṭṭhā សេចក្តីថា ច្រឡូកច្រឡំគ្នា។ ពាក្យថា Ananulomikena សេចក្តីថា ដោយកាយកម្មនិងវចីកម្មដែលមិនសមគួរដល់ពួកអ្នកបួស។ ពាក្យថា Saṃsaṭṭhā សេចក្តីថា ច្រឡូកច្រឡំដោយកាយកម្ម មានការបុកស្រូវ ការស្លស្លុក ការកិនគ្រឿងក្រអូប និងការក្រងផ្កាជាដើម របស់គ្រហស្ថ និងច្រឡូកច្រឡំដោយវចីកម្ម មានការនាំដំណឹងទៅ ការនាំដំណឹងមក និងការធ្វើជាមេអណ្តើកជាដើម។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយណា មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះអាក្រក់ ហេតុនោះ ភិក្ខុនីទាំងនោះ ឈ្មោះថា Pāpasaddā (មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះអាក្រក់)។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយណា មានសេចក្តីសរសើរដែលពោលសំដៅលើការចិញ្ចឹមជីវិតដ៏លាមក ហេតុនោះ ភិក្ខុនីទាំងនោះ ឈ្មោះថា Pāpasilokā (មានសេចក្តីសរសើរដ៏លាមក)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Navamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៩ ចប់។

10. Dasamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ១០ នៃសង្ឃាទិសេសកណ្ឌ

727. Dasame – evācārāti evaṃācārā. Yādiso tumhākaṃ ācāro, tādisā ācārāti attho. Esa nayo sabbattha. Uññāyāti avaññāya nīcaṃ katvā jānanāya. Paribhavenāti kiṃ imā karissantīti evaṃ paribhavitvā jānanena. Akkhantiyāti asahanatāya; kodhenāti attho. Vebhassiyāti balavabhassabhāvena; attano balappakāsanena samutrāsanenāti attho. Dubbalyāti tumhākaṃ dubbalabhāvena. Sabbattha uññāya ca paribhavena cāti evaṃ samuccayattho daṭṭhabbo. Viviccathāti vinā hotha. Sesaṃ uttānameva saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.

៧២៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០៖ ពាក្យថា Evācārā សេចក្តីថា មានមារយាទយ៉ាងនេះ សេចក្តីថា មារយាទរបស់នាងទាំងឡាយមានសភាពយ៉ាងណា ភិក្ខុនីទាំងនោះក៏មានមារយាទមានសភាពយ៉ាងនោះដែរ។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងបទទាំងពួង។ ពាក្យថា Uññāya សេចក្តីថា ព្រោះការមើលងាយ គឺការដឹងដោយធ្វើឱ្យទាបថោក។ ពាក្យថា Paribhavena សេចក្តីថា ព្រោះការសង្កត់សង្កិន គឺការដឹងដោយមើលងាយថា "ភិក្ខុនីទាំងនេះនឹងធ្វើអ្វីបាន"។ ពាក្យថា Akkhantiyā សេចក្តីថា ព្រោះការមិនអត់ធន់ សេចក្តីថា ព្រោះសេចក្តីក្រោធ។ ពាក្យថា Vebhassiyā សេចក្តីថា ព្រោះភាពជាអ្នកមានវាចាខ្លាំងក្លា សេចក្តីថា ព្រោះការចង់បង្ហាញកម្លាំងរបស់ខ្លួន និងការធ្វើឱ្យនាងទាំងឡាយតក់ស្លុត។ ពាក្យថា Dubbalyā សេចក្តីថា ព្រោះភាពជាអ្នកទន់ខ្សោយរបស់នាងទាំងឡាយ។ ក្នុងបទទាំងពួង គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្រមូលរួមគ្នាយ៉ាងនេះថា "uññāya ca paribhavena ca"។ ពាក្យថា Viviccatha សេចក្តីថា ចូរនាងទាំងឡាយនៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Dasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១០ ចប់។

Uddiṭṭhā kho ayyāyo sattarasa saṅghādisesāti ettha channaṃ paṭhamāpattikānaṃ anantarā sañcarittaṃ, dve duṭṭhadosāti imāni tīṇi sikkhāpadāni mahāvibhaṅgato pakkhipitvā nava paṭhamāpattikā, catunnaṃ yāvatatiyakānaṃ anantarā mahāvibhaṅgatopi cattāro yāvatatiyake pakkhipitvā aṭṭha yāvatatiyakā veditabbā. Evaṃ sabbepi pātimokkhuddesamaggena uddiṭṭhā kho ayyāyo sattarasa saṅghādisesā dhammāti evamettha attho daṭṭhabbo. Sesaṃ uttānameva aññatra pakkhamānattā. Taṃ pana khandhake vitthārena vaṇṇayissāmāti.

ក្នុងពាក្យថា Uddiṭṭhā kho ayyāyo sattarasa saṅghādisesā នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ដូចតទៅ៖ កាលបើបញ្ចូលសិក្ខាបទ ៣ គឺសញ្ចរិត្តសិក្ខាបទ និងទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទ ២ ដែលនៅបន្ទាប់ពីបឋមាបត្តិកសិក្ខាបទ ៦ មកពីមហាវិភង្គហើយ គប្បីជ្រាបថាជាបឋមាបត្តិកសិក្ខាបទ ៩ កាលបើបញ្ចូលយាវតតិយកសិក្ខាបទ ៤ មកពីមហាវិភង្គ ដែលនៅបន្ទាប់ពីយាវតតិយកសិក្ខាបទ ៤ ទៀតហើយ គប្បីជ្រាបថាជាយាវតតិយកសិក្ខាបទ ៨។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះថា "ម្នាលអយ្យាទាំងឡាយ ធម៌គឺសង្ឃាទិសេសទាំង ១៧ នេះ ដែលបានសម្តែងឡើងតាមលំដាប់នៃការសម្តែងព្រះបាតិមោក្ខទាំងអស់ហើយ"។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ លើកលែងតែបក្ខមានត្តចេញ។ ចំណែកបក្ខមានត្តនោះ យើងនឹងពន្យល់ដោយពិស្តារក្នុងខន្ធកៈ។

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya bhikkhunīvibhaṅge

ក្នុងភិក្ខុនីវិភង្គ នៃសមន្តបាសាទិកា អដ្ឋកថាពន្យល់ព្រះវិន័យ

Sattarasakavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់ធម៌ ១៧ ប្រការ (សង្ឃាទិសេស ១៧) ចប់ហើយ។

Saṅghādisesakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.

សង្ឃាទិសេសកណ្ឌ ចប់ហើយ។

3. Nissaggiyakaṇḍaṃ (bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā)

៣. និស្សគ្គិយកណ្ឌ (ការពន្យល់ភិក្ខុនីវិភង្គ)

Paṭhamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā

ការពន្យល់បឋមនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទ

Tiṃsa [Pg.190] nissaggiyā dhammā, bhikkhunīnaṃ pakāsitā;

Ye tesaṃ dāni bhavati, ayaṃ saṃvaṇṇanākkamo.

ធម៌គឺនិស្សគ្គិយទាំង ៣០ ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកហើយដល់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ លំដាប់នៃការអធិប្បាយពន្យល់នូវធម៌ទាំងនោះ នឹងមានតទៅ។

733. Āmattikāpaṇanti amattāni vuccanti bhājanāni; tāni ye vikkiṇanti, te vuccanti āmattikā; tesaṃ āpaṇo āmattikāpaṇo; taṃ vā pasāressantīti attho.

៧៣៣. ពាក្យថា Āmattikāpaṇa សេចក្តីថា ភាជន៍ទាំងឡាយ ហៅថា Amatta ជនទាំងឡាយណា លក់ភាជន៍ទាំងនោះ ជនទាំងនោះ ហៅថា Āmattika (អ្នកលក់ភាជន៍) ហាងលក់របស់ជនទាំងនោះ ឈ្មោះថា Āmattikāpaṇa (ហាងលក់ភាជន៍) សេចក្តីថា ឬមួយក៏ពួកនាងនឹងបើកហាងលក់ភាជន៍នោះ។

734. Pattasannicayaṃ kareyyāti pattasannidhiṃ kareyya; ekāhaṃ anadhiṭṭhahitvā vā avikappetvā vā pattaṃ ṭhapeyyāti attho. Sesaṃ mahāvibhaṅge vuttanayeneva veditabbaṃ. Ayameva hi viseso – tattha dasāhaṃ parihāro, idha ekāhampi natthi. Sesaṃ tādisameva.

៧៣៤. ពាក្យថា pattasannicayaṃ kareyya សេចក្តីថា ធ្វើការសន្សំទុកនូវបាត្រ គឺការទុកបាត្រដោយមិនបានអធិដ្ឋាន ឬមិនបានវិកប្ប អស់មួយថ្ងៃ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងមហាវិភង្គ។ ព្រោះថានេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា គឺក្នុងមហាវិភង្គនោះ មានការអនុញ្ញាតឲ្យរក្សាទុកបាន ១០ ថ្ងៃ ចំណែកក្នុងភិក្ខុនីវិភង្គនេះ សូម្បីតែមួយថ្ងៃក៏មិនមានឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ក៏ដូចគ្នានោះឯង។

Idampi kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, akiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ ក៏មានសមុដ្ឋានដូចកឋិនសមុដ្ឋានដែរ គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងវាចា និងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត ជាអកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ មានអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Paṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១ ចប់។

Dutiyanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā

ការពន្យល់សេចក្តីនៃនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទទី ២

738. Dutiye – duccoḷāti virūpacoḷā; jiṇṇacoḷāti attho. Apayyāhīti api ayyāhi.

៧៣៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ២ នោះ ពាក្យថា duccoḷā សេចក្តីថា មានសំពត់អាក្រក់ គឺមានសំពត់ចាស់គ្រាំគ្រា នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា apayyahī គឺ api ayyāhi (សួរថា៖ នែលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ បានដែរឬទេ?)។

740. Ādissa dinnanti sampattā bhājentūti vatvāpi idaṃ gaṇassa idaṃ tumhākaṃ dammīti vatvā vā dātukamyatāya pādamūle ṭhapetvā vā dinnampi ādissa dinnaṃ nāma hoti. Etaṃ sabbampi akālacīvaraṃ. Ayyāya dammīti evaṃ paṭiladdhaṃ pana yathādāneyeva upanetabbaṃ. Sesaṃ uttānameva.

៧៤០. ពាក្យថា ādissa dinnaṃ (ការប្រគេនដោយចំពោះ) សេចក្តីថា សូម្បីតែការប្រគេនដោយពោលថា «សូមភិក្ខុនីទាំងឡាយដែលមកដល់ ចូរចែកគ្នាចុះ» ឬពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណាប្រគេនចីវរនេះដល់គណៈ» ឬពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណាប្រគេនចីវរនេះដល់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ» ឬព្រោះចង់ប្រគេន ក៏ដាក់ទុកទៀបជើង ហើយប្រគេន នេះហៅថា របស់ដែលប្រគេនដោយចំពោះ។ ចីវរទាំងអស់នោះ ហៅថា អកាលចីវរ។ ចំណែកចីវរដែលបានមកដោយពាក្យថា «ខ្ញុំព្រះករុណាប្រគេនដល់លោកម្ចាស់» គប្បីនាំចូលទៅទុកតាមរបៀបនៃការប្រគេននោះឯង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១ ជាកិរិយា មានសញ្ញាវិមោក្ខ មានសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានវេទនា ៣។

Dutiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ២ ចប់។

Tatiyanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā

ការពន្យល់សេចក្តីនៃនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទទី ៣

743-5. Tatiye [Pg.191] – handāti gaṇha. Sayaṃ acchindatīti ekaṃ datvā ekaṃ acchindantiyā ekaṃ nissaggiyaṃ, bahūsu bahūni. Sace saṃharitvā ṭhapitāni ekato acchindati, vatthugaṇanāya āpattiyo. Bandhitvā ṭhapitesu pana ekāva āpatti. Sesaṃ uttānameva.

៧៤៣-៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ នោះ ពាក្យថា handa សេចក្តីថា ហ្ន៎ះ ចូរទទួលយកចុះ។ ពាក្យថា sayaṃ acchindati (ដណ្តើមយកដោយខ្លួនឯង) សេចក្តីថា កាលដែលភិក្ខុនីប្រគេនចីវរមួយហើយ ដណ្តើមយកចីវរមួយវិញ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយមួយ បើដណ្តើមយកច្រើន ក៏ត្រូវអាបត្តិច្រើន។ ប្រសិនបើដណ្តើមយកចីវរដែលបត់ទុកជាមួយគ្នា ត្រូវអាបត្តិតាមចំនួនវត្ថុ។ ចំណែកចីវរដែលចងជាបាច់ទុក ប្រសិនបើដណ្តើមយក ត្រូវអាបត្តិតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១ ជាកិរិយា មានសញ្ញាវិមោក្ខ មានសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Tatiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៣ ចប់។

Catutthanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā

ការពន្យល់សេចក្តីនៃនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទទី ៤

748. Catutthe – kayenāti mūlena. Na me āvuso sappinā attho; telena me atthoti idaṃ kira sā āhaṭasappiṃ datvā telampi āharissatīti maññamānā āha. Viññāpetvāti jānāpetvā; idaṃ nāma āharāti yācitvā vā.

៧៤៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ នោះ ពាក្យថា kayena សេចក្តីថា ដោយតម្លៃ។ ឮថា នាងថុល្លនន្ទានោះ ពោលពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំមិនត្រូវការដោយទឹកដោះថ្លាទេ ខ្ញុំត្រូវការដោយប្រេងវិញ» ព្រោះនាងគិតថា «កាលដែលគេនាំយកទឹកដោះថ្លាមកប្រគេនហើយ គេនឹងនាំយកប្រេងមកប្រគេនបន្ថែមទៀត»។ ពាក្យថា viññāpetvā សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យដឹង (ញ៉ាំងគេឲ្យដឹង) ឬសុំដោយពោលថា «ចូរនាំយករបស់ឈ្មោះនេះមក»។

752. Taññeva viññāpetīti yaṃ paṭhamaṃ viññattaṃ taṃ thokaṃ nappahoti, tasmā puna taññeva viññāpetīti attho. Aññañca viññāpetīti sace paṭhamaṃ sappiviññattaṃ, yamakaṃ pacitabbanti ca vejjena vuttattā telena attho hoti, tato telenāpi me atthoti evaṃ aññañca viññāpeti. Ānisaṃsaṃ dassetvāti sace kahāpaṇassa sappi ābhataṃ hoti, iminā mūlena diguṇaṃ telaṃ labbhati, tenāpi ca idaṃ kiccaṃ nipphajjati, tasmā telaṃ āharāti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā viññāpetīti. Sesaṃ uttānameva.

៧៥២. ពាក្យថា taññeva viññāpeti សេចក្តីថា របស់ណាដែលខ្លួនបានសុំទុកមុនដំបូង របស់នោះមានតិចពេក មិនល្មមប្រើប្រាស់ ហេតុនោះ ទើបសុំរបស់ដដែលនោះម្តងទៀត នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា aññañca viññāpeti សេចក្តីថា ប្រសិនបើមុនដំបូងបានសុំទឹកដោះថ្លា លុះគ្រូពេទ្យប្រាប់ថា «ត្រូវផ្សំគ្នា (ទឹកដោះថ្លានិងប្រេង) ទើបដាំបាន» ភិក្ខុនីនោះក៏ត្រូវការប្រេង ទើបសុំរបស់ផ្សេងទៀតដោយពោលថា «ខ្ញុំត្រូវការប្រេងថែមទៀត»។ ពាក្យថា ānisaṃsaṃ dassetvā សេចក្តីថា ប្រសិនបើគេទិញទឹកដោះថ្លាមកតម្លៃមួយកហាបណៈ ដោយតម្លៃប៉ុណ្ណេះ គេអាចទិញប្រេងបានពីរដង (ពីរគុណ) ហើយកិច្ចការនេះក៏សម្រេចបានដោយប្រេងនោះដែរ ហេតុនោះ ចូរនាំយកប្រេងមកវិញចុះ ភិក្ខុនីបង្ហាញអានិសង្សយ៉ាងនេះហើយទើបសុំ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦ គឺកើតឡើងអំពីកាយ ១ អំពីវាចា ១ អំពីកាយនិងវាចា ១ អំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១ ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ មានអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Catutthasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៤ ចប់។

Pañcamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā

ការពន្យល់សេចក្តីនៃនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទទី ៥

753. Pañcame [Pg.192] – na me sikkhamāneti idaṃ kira sā kuladhītā ‘‘ayaṃ addhā evaṃ vuttā idaṃ telaṃ ṭhapetvā sappimpi me attano kulagharā āharissatī’’ti maññamānā āha. Cetāpetvāti jānāpetvā icceva attho. Sesaṃ sabbattha catutthasadisamevāti.

៧៥៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៥ នោះ ឮថា នាងសិក្ខមានាដែលជាកុលធីតានោះ ពោលពាក្យថា «នែសិក្ខមានា ខ្ញុំមិនត្រូវការ...» ព្រោះនាងគិតថា «កាលបើខ្ញុំនិយាយយ៉ាងនេះហើយ នាងសិក្ខមានានេះនឹងទុកប្រេងនេះ ហើយនឹងនាំយកទឹកដោះថ្លាពីផ្ទះត្រកូលរបស់ខ្លួនមកប្រគេនខ្ញុំជាមិនខាន»។ ពាក្យថា cetāpetvā សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យដឹង (ញ៉ាំងគេឲ្យដឹង) នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង ដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទទី ៤ ដែរ។

Pañcamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៥ ចប់。

Chaṭṭhanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā

ការពន្យល់សេចក្តីនៃនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទទី ៦

758. Chaṭṭhe – chandakanti ‘‘idaṃ nāma dhammakiccaṃ karissāma, yaṃ sakkotha; taṃ dethā’’ti evaṃ paresaṃ chandañca ruciñca uppādetvā gahitaparikkhārassetaṃ adhivacanaṃ. Aññadatthikenāti aññassatthāya dinnena. Aññuddisikenāti aññaṃ uddisitvā dinnena. Saṅghikenāti saṅghassa pariccattena.

៧៥៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ នោះ ពាក្យថា chandaka គឺពាក្យសម្រាប់ហៅបរិក្ខារដែលបានមកដោយការញ៉ាំងសេចក្តីពេញចិត្ត និងការពេញចិត្តរបស់ជនដទៃឲ្យកើតឡើង យ៉ាងនេះថា «យើងនឹងធ្វើកិច្ចការជាធម៌ឈ្មោះនេះ អ្នកទាំងឡាយអាចប្រគេនរបស់ណាបាន សូមប្រគេនរបស់នោះចុះ»។ ពាក្យថា aññadatthikena សេចក្តីថា ដោយរបស់ដែលគេប្រគេនដើម្បីប្រយោជន៍ដល់របស់ផ្សេង។ ពាក្យថា aññuddisikena សេចក្តីថា ដោយរបស់ដែលគេប្រគេនដោយចំពោះបុគ្គលដទៃ។ ពាក្យថា saṅghikena សេចក្តីថា ដោយរបស់ដែលគេលះប្រគេនដល់សង្ឃ។

762. Sesakaṃ upanetīti yadatthāya dinno, taṃ cetāpetvā avasesaṃ aññassatthāya upaneti. Sāmike apaloketvāti ‘‘tumhehi cīvaratthāya dinno, amhākañca cīvaraṃ atthi, telādīhi pana attho’’ti evaṃ āpucchitvā upaneti. Āpadāsūti tathārūpesu upaddavesu; bhikkhuniyo vihāraṃ chaḍḍetvā pakkamanti, evarūpāsu āpadāsu yaṃ vā taṃ vā cetāpetuṃ vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva.

៧៦២. ពាក្យថា sesakaṃ upaneti សេចក្តីថា គេប្រគេនដើម្បីប្រយោជន៍ដល់របស់ណា លុះជាវរបស់នោះហើយ នាំយកតម្លៃដែលនៅសល់ទៅប្រើប្រាស់ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់របស់ផ្សេងទៀត។ ពាក្យថា sāmike apaloketvā សេចក្តីថា សុំការអនុញ្ញាតដោយពោលថា «អ្នកទាំងឡាយបានប្រគេនដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ចីវរ ចំណែកចីវររបស់ពួកយើងមានហើយ ពួកយើងត្រូវការប្រេងជាដើមវិញ» យ៉ាងនេះហើយទើបនាំទៅប្រើប្រាស់។ ពាក្យថា āpadāsu សេចក្តីថា ក្នុងកាលដែលមានឧបទ្រពបែបនោះ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យភិក្ខុនីទាំងឡាយត្រូវលះបង់វិហារហើយចៀសចេញទៅ ក្នុងគ្រាមានអាសន្នបែបនេះ គប្បីជាវរបស់ណាមួយក៏បាន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦ គឺកើតឡើងអំពីកាយ ១ អំពីវាចា ១ អំពីកាយនិងវាចា ១ អំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១ ជាកិរិយាអកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ មានអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Chaṭṭhasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៦ ចប់។

Sattamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā

ការពន្យល់សេចក្តីនៃនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទទី ៧

764. Sattame – saññācikenāti sayaṃ yācitakena. Etadevettha nānākaraṇaṃ. Sesaṃ chaṭṭhasadisamevāti.

៧៦៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ នោះ ពាក្យថា saññācikena សេចក្តីថា ដោយរបស់ដែលខ្លួនសុំដោយខ្លួនឯង។ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ មានតែពាក្យនេះប៉ុណ្ណោះដែលប្លែកគ្នា។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទទី ៦ ដែរ។

Sattamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៧ ចប់។

Aṭṭhamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā

ការពន្យល់សេចក្តីនៃនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទទី ៨

769. Aṭṭhame [Pg.193] – mahājanikenāti gaṇassa pariccattena. Etadevettha nānākaraṇaṃ.

៧៦៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៨ នោះ ពាក្យថា mahājanikena សេចក្តីថា ដោយរបស់ដែលគេលះប្រគេនដល់គណៈ (ភិក្ខុនីសង្ឃ)។ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ មានតែពាក្យនេះប៉ុណ្ណោះដែលប្លែកគ្នា។

Aṭṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៨ ចប់។

Navamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā

ការពន្យល់សេចក្តីនៃនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទទី ៩

774. Navamasikkhāpade – saññācikenāti idaṃ padaṃ ito adhikataraṃ.

៧៧៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៩ នោះ ពាក្យថា saññācikena នេះ ជាពាក្យបន្ថែមលើសពីសិក្ខាបទទី ៨ នេះ។

Navamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៩ ចប់។

Dasamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā

ការពន្យល់សេចក្តីនៃនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទទី ១០

778. Dasame – pariveṇaṃ undriyatīti pariveṇaṃ vinassati; paripatatīti attho. Idañca padaṃ puggalikena saññācikenāti idañca ettakameva nānākaraṇaṃ. Sesaṃ pubbasadisamevāti.

៧៧៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ នោះ ពាក្យថា pariveṇaṃ undriyati សេចក្តីថា បរិវេណវិនាស គឺបាក់បែកធ្លាក់ចុះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យនេះផង និងពាក្យថា puggalikena saññācikena នេះផង មានតែប៉ុណ្ណេះឯងដែលប្លែកគ្នា។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទមុនៗ ដែរ។

Dasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១០ ចប់។

Ekādasamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā

ការពន្យល់សេចក្តីនៃនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទទី ១១

784. Ekādasame – garupāvuraṇanti sītakāle pāvuraṇaṃ. Catukkaṃsaparamanti ettha kaṃso nāma catukkahāpaṇiko hoti; tasmā padabhājane ‘‘soḷasakahāpaṇagghanaka’’nti vuttaṃ.

៧៨៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១១ នោះ ពាក្យថា garupāvuraṇa សេចក្តីថា គ្រឿងដណ្តប់ក្នុងរដូវរងា។ ពាក្យថា catukkaṃsaparama ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា kaṃsa មានតម្លៃស្មើនឹង ៤ កហាបណៈ ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនី ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «មានតម្លៃ ១៦ កហាបណៈ»។

Ekādasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១១ ចប់។

Dvādasamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā

ការពន្យល់សេចក្តីនៃនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយសិក្ខាបទទី ១២

789. Dvādasame – lahupāvuraṇanti uṇhakāle pāvuraṇaṃ. Sesaṃ sikkhāpadadvayepi uttānameva.

៧៨៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១២ នោះ ពាក្យថា lahupāvuraṇa សេចក្តីថា គ្រឿងដណ្តប់ក្នុងរដូវក្តៅ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសិក្ខាបទទាំងពីរនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ [Pg.194] – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦ គឺកើតឡើងអំពីកាយ ១ អំពីវាចា ១ អំពីកាយនិងវាចា ១ អំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១ ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ មានអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Dvādasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១២ ចប់។

Uddiṭṭhā kho ayyāyo tiṃsa nissaggiyā pācittiyā dhammāti ettha mahāvibhaṅge cīvaravaggato dhovanañca paṭiggahaṇañcāti dve sikkhāpadāni apanetvā akālacīvaraṃ kālacīvaranti adhiṭṭhahitvā bhājitasikkhāpadena ca parivattetvā acchinnacīvarena ca paṭhamavaggo pūretabbo. Puna eḷakalomavaggassa ādito satta sikkhāpadāni apanetvā satta aññadatthikāni pakkhipitvā dutiyavaggo pūretabbo. Tatiyavaggato paṭhamapattaṃ vassikasāṭikaṃ āraññakasikkhāpadanti imāni tīṇi apanetvā pattasannicayagarupāvuraṇalahupāvuraṇasikkhāpadehi tatiyavaggo pūretabbo. Iti bhikkhunīnaṃ dvādasa sikkhāpadāni ekatopaññattāni, aṭṭhārasa ubhatopaññattānīti evaṃ sabbepi pātimokkhuddesamaggena ‘‘uddiṭṭhā kho ayyāyo tiṃsa nissaggiyā pācittiyā dhammā’’ti evamettha attho daṭṭhabbo. Sesaṃ vuttanayamevāti.

ក្នុងពាក្យថា uddiṭṭhā kho ayyāyo tiṃsa nissaggiyā pācittiyā dhammā នេះ គប្បីបំពេញវគ្គទី ១ ដោយដកចេញនូវសិក្ខាបទ ២ គឺ ធោវនសិក្ខាបទ និងបដិគ្គហណសិក្ខាបទ ចេញពីចីវរវគ្គក្នុងមហាវិភង្គ ហើយជំនួសដោយសិក្ខាបទដែលចែកចីវរដោយអធិដ្ឋានថាជាអកាលចីវរ ឬកាលចីវរ និងអច្ឆិន្នចីវរសិក្ខាបទ។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីបំពេញវគ្គទី ២ ដោយដកចេញនូវសិក្ខាបទ ៧ តាំងពីខាងដើមនៃឯឡកលោមវគ្គ ហើយដាក់បញ្ចូលនូវអញ្ញទត្ថិកសិក្ខាបទ ៧ ជំនួសវិញ។ គប្បីបំពេញវគ្គទី ៣ ដោយដកចេញនូវសិក្ខាបទ ៣ នេះ គឺ បឋមបត្តសិក្ខាបទ វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទ និងអារញ្ញកសិក្ខាបទ ចេញពីវគ្គទី ៣ ហើយជំនួសដោយបត្តសន្និចយសិក្ខាបទ គរុបាវុរណសិក្ខាបទ និងលហុបាវុរណសិក្ខាបទ។ យ៉ាងនេះ សិក្ខាបទ ១២ របស់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ ជាឯកតោប្បញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្រាប់តែភិក្ខុនីម្ខាង) និងសិក្ខាបទ ១៨ ជាឧភតោប្បញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្រាប់ទាំងពីរចំណែក គឺភិក្ខុនិងភិក្ខុនី) គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះថា «ម្នាលលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ធម៌គឺនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយទាំង ៣០ នេះ ខ្ញុំបានសម្តែងហើយតាមលំដាប់នៃការឧទ្ទេសក្នុងបាតិមោក្ខ»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ដូចដែលបានពោលហើយនោះឯង។

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya bhikkhunīvibhaṅge

ក្នុងភិក្ខុនីវិភង្គ នៃសមន្តបាសាទិកា អដ្ឋកថាពន្យល់វិន័យ

Tiṃsakavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃតិំសកៈ (សិក្ខាបទ ៣០) ចប់។

Nissaggiyakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.

និស្សគ្គិយកណ្ឌ ចប់។

4. Pācittiyakaṇḍaṃ (bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā)

៤. បាចិត្តិយកណ្ឌ (ការពន្យល់សេចក្តីនៃភិក្ខុនីវិភង្គ)

1. Lasuṇavaggo

១. លសុណវគ្គ

1. Paṭhamalasuṇasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការពន្យល់សេចក្តីនៃបឋមលសុណសិក្ខាបទ (សិក្ខាបទទី ១ នៃលសុណវគ្គ)

Tiṃsakānantaraṃ [Pg.195] dhammā, chasaṭṭhisatasaṅgahā;

Saṅgītā ye ayaṃ dāni, hoti tesampi vaṇṇanā.

ធម៌ទាំងឡាយ (សិក្ខាបទទាំងឡាយ) ១៦៦ ដែលព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានសង្គាយនាទុកហើយ ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីតិំសកៈ (សិក្ខាបទ ៣០) ឥឡូវនេះ ការពន្យល់សេចក្តីនៃសិក្ខាបទទាំងនោះ ក៏នឹងមានតទៅ។

793. Tattha lasuṇavaggassa tāva paṭhamasikkhāpade – dve tayo bhaṇḍiketi dve vā tayo vā poṭṭalike; sampuṇṇamiñjānametaṃ adhivacanaṃ. Na mattaṃ jānitvāti pamāṇaṃ ajānitvā khettapālassa vārentassa bahuṃ lasuṇaṃ harāpesi.

៧៩៣. ក្នុងបឋមសិក្ខាបទនៃលសុណវគ្គនោះ ពាក្យថា dve tayo bhaṇḍike សេចក្តីថា កញ្ចប់ពីរ ឬបីកញ្ចប់ នេះជាឈ្មោះនៃកញ្ចប់ខ្ទឹមសដែលមានកំពឹសពេញលេញ។ ពាក្យថា na mattaṃ jānitvā សេចក្តីថា មិនដឹងប្រមាណ (មិនដឹងកម្រិត) ទោះបីអ្នកថែរក្សាចំការហាមឃាត់ ក៏នៅតែបញ្ជាឲ្យគេនាំយកខ្ទឹមសទៅជាច្រើន។

Aññataraṃ haṃsayoninti suvaṇṇahaṃsayoniṃ. So tāsaṃ ekekanti so haṃso jātissaro ahosi, atha pubbasinehena āgantvā tāsaṃ ekekaṃ pattaṃ deti, taṃ tāpanatālanacchedanakkhamaṃ suvaṇṇameva hoti.

ពាក្យថា aññataraṃ haṃsayoniṃ សេចក្តីថា កំណើតហង្សមាស។ ពាក្យថា so tāsaṃ ekekaṃ សេចក្តីថា ហង្សនោះជាសត្វរលឹកជាតិបាន កាលនោះ ព្រោះតែសេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងជាតិមុន ទើបហោះមកហើយប្រគល់រោមស្លាបមួយៗ ឲ្យដល់នាងទាំងនោះ រោមស្លាបនោះជាមាសសុទ្ធ ដែលអាចធន់នឹងការដុត ការដំ និងការកាត់បាន។

795. Māgadhakanti magadhesu jātaṃ. Magadharaṭṭhe jātalasuṇameva hi idha lasuṇanti adhippetaṃ, tampi bhaṇḍikalasuṇameva, na ekadvitimiñjakaṃ. Kurundiyaṃ pana jātadesaṃ avatvā ‘‘māgadhakaṃ nāma bhaṇḍikalasuṇa’’nti vuttaṃ. Ajjhohāre ajjhohāreti ettha sace dve tayo bhaṇḍike ekatoyeva saṅkhāditvā ajjhoharati, ekaṃ pācittiyaṃ. Bhinditvā ekekaṃ miñjaṃ khādantiyā pana payogagaṇanāya pācittiyānīti.

៧៩៥. ពាក្យថា māgadhaka សេចក្តីថា ខ្ទឹមសដែលដុះក្នុងដែនមគធៈ។ ព្រោះថា ខ្ទឹមសដែលដុះក្នុងដែនមគធៈប៉ុណ្ណោះ ដែលលោកមានបំណងយកក្នុងទីនេះថា lasuṇa ហើយខ្ទឹមសនោះ ក៏សំដៅយកតែខ្ទឹមសដែលមានកំពឹសច្រើន (ខ្ទឹមសកញ្ចប់) មិនសំដៅយកខ្ទឹមសដែលមានកំពឹសមួយ ពីរ ឬបីឡើយ។ ចំណែកក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា មិនបានពោលដល់ដែនដីដែលដុះឡើយ គ្រាន់តែពោលថា «ខ្ទឹមសកញ្ចប់ ឈ្មោះថា មាគធកៈ»។ ក្នុងពាក្យថា ajjhohāre ajjhohāre នេះ ប្រសិនបើភិក្ខុនីទំពាស៊ីខ្ទឹមសពីរ ឬបីកញ្ចប់ចូលគ្នា ហើយលេបចូលទៅ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយមួយ។ ចំណែកភិក្ខុនីដែលបកកំពឹសខ្ទឹមសស៊ីម្តងមួយកំពឹសៗ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមចំនួននៃបយោគ (ការលេប)។

797. Palaṇḍukādīnaṃ vaṇṇena vā miñjāya vā nānattaṃ veditabbaṃ – vaṇṇena tāva palaṇḍuko paṇḍuvaṇṇo hoti. Bhañjanako lohitavaṇṇo. Haritako haritapaṇṇavaṇṇo. Miñjāya pana palaṇḍukassa ekā miñjā hoti, bhañjanakassa dve, haritakassa tisso. Cāpalasuṇo amiñjako, aṅkuramattameva hi tassa hoti. Mahāpaccariyādīsu pana ‘‘palaṇḍukassa tīṇi miñjāni, bhañjanakassa dve, haritakassa eka’’nti vuttaṃ[Pg.196]. Ete palaṇḍukādayo sabhāveneva vaṭṭanti. Sūpasampākādīsu pana māgadhakampi vaṭṭati. Tañhi paccamānesu muggasūpādīsu vā macchamaṃsavikatiyā vā telādīsu vā badarasāḷavādīsu vā ambilasākādīsu vā uttaribhaṅgesu vā yattha katthaci antamaso yāgubhattepi pakkhipituṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānameva.

៧៩៧. គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្លែកគ្នានៃខ្ទឹមមានខ្ទឹមបារាំង (បលណ្ឌុកៈ) ជាដើម ដោយពណ៌ ឬដោយកំពឹស។ ក្នុងចំណោមនោះ ដោយពណ៌ជាមុនសិន ខ្ទឹមបារាំង (បលណ្ឌុកៈ) មានពណ៌លឿងស្លេក។ ខ្ទឹមក្រហម (ភញ្ជនកៈ) មានពណ៌ក្រហម។ ខ្ទឹមស្លឹក (ហរិតកៈ) មានពណ៌បៃតងដូចស្លឹកឈើ។ ចំណែកដោយកំពឹសវិញ ខ្ទឹមបារាំងមានកំពឹសមួយ ខ្ទឹមក្រហមមានកំពឹសពីរ ខ្ទឹមស្លឹកមានកំពឹសបី។ ខ្ទឹមព្រៃ (ចាបលសុណកៈ) មិនមានកំពឹសទេ ព្រោះខ្ទឹមនោះមានតែត្រួយប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកក្នុងមហាបច្ចរីជាដើម ពោលថា «ខ្ទឹមបារាំងមានកំពឹសបី ខ្ទឹមក្រហមមានកំពឹសពីរ ខ្ទឹមស្លឹកមានកំពឹសមួយ»។ ខ្ទឹមមានខ្ទឹមបារាំងជាដើមទាំងនេះ គួរប្រើប្រាស់បានតាមធម្មជាតិ (ដោយមិនបាច់ស្ល)។ ចំណែកក្នុងការស្លសម្លជាដើម សូម្បីខ្ទឹមសដែនមគធៈ ក៏គួរប្រើប្រាស់បានដែរ។ ព្រោះថា ខ្ទឹមសនោះ គេគួរដាក់បញ្ចូលក្នុងសម្លសណ្តែកបាយដែលកំពុងស្ល ឬក្នុងម្ហូបត្រីសាច់ផ្សេងៗ ឬក្នុងប្រេងជាដើម ឬក្នុងដំណាប់ផ្លែពុទ្រាជាដើម ឬក្នុងសម្លបន្លែជូរជាដើម ឬក្នុងគ្រឿងលម្អម្ហូបផ្សេងៗ ឬក្នុងអាហារណាមួយ សូម្បីតែក្នុងបបរគ្រឿង ក៏គួរដាក់បញ្ចូលបានដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសមុដ្ឋាន ជាកិរិយា មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា មិនមានចិត្តជាសមុដ្ឋាន ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម មានចិត្ត៣ មានវេទនា៣ យ៉ាងនេះឯង។

Lasuṇasikkhāpadaṃ paṭhamaṃ.

លសុណសិក្ខាបទ ទី១ ចប់។

2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃសិក្ខាបទទី២

799. Dutiye – sambādheti paṭicchannokāse. Tassa vibhāgadassanatthaṃ pana ‘‘ubho upakacchakā muttakaraṇa’’nti vuttaṃ. Ekampi lomanti kattariyā vā saṇḍāsakena vā khurena vā yena kenaci ekapayogena vā nānāpayogena vā ekaṃ vā bahūni vā saṃharāpentiyā payogagaṇanāya pācittiyāni, na lomagaṇanāya.

៧៩៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី២ ពាក្យថា sambādheti (ក្នុងទីចង្អៀត) គឺក្នុងទីកំបាំង។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីបង្ហាញការបែងចែកនៃទីចង្អៀតនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ubho upakacchakā muttakaraṇaṃ» (ក្លៀកទាំងពីរ និងអង្គជាត)។ ពាក្យថា Ekampi lomaṃ (សូម្បីតែរោមមួយសរសៃ) សេចក្ដីថា ភិក្ខុនីកាលឲ្យគេជម្រុះ (កោរ ឬដក) ដោយកន្ត្រៃក្ដី ដោយដង្កៀបក្ដី ដោយកាំបិតកោរក្ដី ដោយវត្ថុណាមួយក្ដី ដោយការព្យាយាមតែម្ដងក្ដី ដោយការព្យាយាមច្រើនដងក្ដី នូវរោមមួយសរសៃក្ដី ច្រើនសរសៃក្ដី អាបត្តិបាចិត្តិយទាំងឡាយ រមែងមានតាមចំនួននៃការវាយប្រហារ (ការព្យាយាម) មិនមែនមានតាមចំនួនសរសៃរោមឡើយ។

801. Ābādhapaccayāti kaṇḍukacchuādiābādhapaccayā saṃharāpentiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Catusamuṭṭhānaṃ – kāyato kāyavācato kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៨០១. ពាក្យថា Ābādhapaccayā (ព្រោះបច្ច័យគឺជម្ងឺ) សេចក្ដីថា ភិក្ខុនីកាលឲ្យគេជម្រុះរោម ព្រោះបច្ច័យគឺជម្ងឺ មានរមាស់ និងស្រែងជាដើម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន៤ គឺកើតឡើងអំពីកាយ១ អំពីកាយនិងវាចា១ អំពីកាយនិងចិត្ត១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត១ ជាកិរិយា មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា មិនមានចិត្តជាសមុដ្ឋាន ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានចិត្ត៣ មានវេទនា៣ យ៉ាងនេះឯង។

Dutiyasikkhāpadaṃ.

ទុតិយសិក្ខាបទ ចប់។

3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃសិក្ខាបទទី៣

803-4. Tatiye – talaghātaketi muttakaraṇatalaghātane. Antamaso uppalapattenāpīti ettha pattaṃ tāva mahantaṃ, kesarenāpi pahāraṃ dentiyā āpattiyeva.

៨០៣-៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី៣ ពាក្យថា talaghātaka (ការទះកំផ្លៀងស្បូន) គឺការទះលើផ្ទៃនៃអង្គជាត (មគ្គសម្រាប់ធ្វើមូត្រ)។ ក្នុងពាក្យថា «antamaso uppalapattenāpi» (សូម្បីតែដោយស្លឹកឈូកជាទីបំផុត) នេះ ស្លឹកឈូកនោះនៅតែធំពេក សូម្បីតែភិក្ខុនីទះដោយកេសរឈូក ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។

805. Ābādhapaccayāti [Pg.197] gaṇḍaṃ vā vaṇaṃ vā paharituṃ vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva. Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

៨០៥. ពាក្យថា Ābādhapaccayā (ព្រោះបច្ច័យគឺជម្ងឺ) សេចក្ដីថា ការទះដើម្បីបំបាត់បូស ឬដំបៅ គួរធ្វើបាន។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាបឋមបារាជិក ជាកិរិយា រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា មានចិត្តជាសមុដ្ឋាន ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានវេទនា៣ យ៉ាងនេះឯង។

Tatiyasikkhāpadaṃ.

តតិយសិក្ខាបទ ចប់។

4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃសិក្ខាបទទី៤

806. Catutthe – purāṇarājorodhāti purāṇe gihibhāve rañño orodhā. Cirāciraṃ gacchatīti cirena cirena gacchati. Dhārethāti sakkotha. Kassidaṃ kammanti vutte anārocitepi etā mayi āsaṅkaṃ karissantīti maññamānā evamāha – ‘‘mayhidaṃ kamma’’nti.

៨០៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី៤ ពាក្យថា purāṇarājorodhā (ស្រីស្នំចាស់របស់ស្តេច) គឺស្ត្រីដែលធ្លាប់ជាស្រីស្នំរបស់ស្តេចក្នុងកាលពីមុនដែលនៅជាគ្រហស្ថ។ ពាក្យថា Cirāciraṃ gacchati (យូរៗទៅម្ដង) គឺយូរៗទើបទៅម្ដង។ ពាក្យថា Dhāretha (ទ្រទ្រង់) គឺអាចទ្រទ្រង់បាន (អាចអត់ធន់បាន)។ កាលដែលគេសួរថា «kassidaṃ kammaṃ» (នេះជាការងាររបស់នរណា?) ទោះបីមិនបានប្រាប់ (ឬនៅស្ងៀម) ក៏ដោយ ក៏ភិក្ខុនីនោះគិតថា «ភិក្ខុនីទាំងឡាយនេះ នឹងសង្ស័យលើអាត្មាអញ» ទើបនិយាយយ៉ាងនេះថា «mayhidaṃ kammaṃ» (នេះជាការងាររបស់ខ្ញុំ)។

807. Jatumaṭṭhaketi jatunā kate maṭṭhadaṇḍake. Vatthuvasenevetaṃ vuttaṃ, yaṃkiñci pana daṇḍakaṃ pavesentiyā āpattiyeva. Tenāha – ‘‘antamaso uppalapattampi muttakaraṇaṃ pavesetī’’ti. Etampi ca atimahantaṃ, kesaramattampi pana pavesentiyā āpatti eva. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni talaghātake vuttasadisānevāti.

៨០៧. ពាក្យថា Jatumaṭṭhake (ដំបងជ័រល័ខដ៏រលីង) គឺដំបងតូចដ៏រលីងដែលធ្វើដោយជ័រល័ខ។ ពាក្យនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃវត្ថុប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែតាមពិតទៅ កាលភិក្ខុនីស៊កបញ្ចូលនូវដំបងតូចណាមួយ ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «antamaso uppalapattampi muttakaraṇaṃ paveseti» (សូម្បីតែស៊កបញ្ចូលស្លឹកឈូកទៅក្នុងអង្គជាតជាទីបំផុត)។ សូម្បីតែស្លឹកឈូកនោះ ក៏នៅតែធំពេកដែរ ប៉ុន្តែតាមពិតទៅ សូម្បីតែភិក្ខុនីស៊កបញ្ចូលត្រឹមតែកេសរឈូក ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សមុដ្ឋានជាដើម គឺដូចគ្នាទៅនឹងសមុដ្ឋានដែលពោលទុកក្នុងតលឃាតកសិក្ខាបទដែរ។

Catutthasikkhāpadaṃ.

ចតុត្ថសិក្ខាបទ ចប់។

5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃសិក្ខាបទទី៥

810. Pañcame – atigambhīraṃ udakasuddhikaṃ ādiyantīti atianto pavesetvā udakena dhovanaṃ kurumānā.

៨១០. ក្នុងសិក្ខាបទទី៥ ពាក្យថា atigambhīraṃ udakasuddhikaṃ ādiyanti (លាងជម្រះដោយទឹកជ្រៅពេក) សេចក្ដីថា កាលភិក្ខុនីស៊កបញ្ចូលទៅខាងក្នុងជ្រៅពេក ហើយធ្វើការលាងជម្រះដោយទឹក។

812. Kesaggamattampi atikkāmetīti vitthārato tatiyaṃ vā catutthaṃ vā aṅgulaṃ gambhīrato dvinnaṃ pabbānaṃ upari kesaggamattampi pavesentiyā pācittiyanti attho. Vuttañhetaṃ mahāpaccariyaṃ – ‘‘ekissā aṅguliyā tīṇi pabbāni ādātuṃ na labhati, tiṇṇaṃ vā catunnaṃ vā ekekampi pabbaṃ ādātuṃ na [Pg.198] labhatī’’ti. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīnipi talaghātake vuttasadisānevāti.

៨១២. ពាក្យថា Kesaggamattampi atikkāmeti (សូម្បីតែកន្លងត្រឹមតែចុងសក់) សេចក្ដីថា ដោយទទឹង គឺម្រាមដៃទី៣ ឬទី៤ ដោយជម្រៅ គឺលើសពីពីរថ្នាំងម្រាមដៃ សូម្បីតែស៊កបញ្ចូលត្រឹមតែចុងសក់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដែរ នេះជាអត្ថន័យ។ ព្រោះថា ក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា លោកពោលទុកយ៉ាងនេះថា «មិនគួរប្រើម្រាមដៃមួយស៊កចូលទៅដល់បីថ្នាំងឡើយ ឬមិនគួរប្រើម្រាមដៃបី ឬបួន ស៊កចូលទៅសូម្បីតែមួយថ្នាំងៗឡើយ»។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សូម្បីតែសមុដ្ឋានជាដើម ក៏ដូចគ្នាទៅនឹងសមុដ្ឋានដែលពោលទុកក្នុងតលឃាតកសិក្ខាបទដែរ។

Pañcamasikkhāpadaṃ.

បញ្ចមសិក្ខាបទ ចប់។

6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃសិក្ខាបទទី៦

815. Chaṭṭhe – bhattavissagganti bhattakiccaṃ. Pānīyena ca vidhūpanena ca upatiṭṭhitvāti ekena hatthena pānīyathālakaṃ ekena bījaniṃ gahetvā bījamānā samīpe ṭhatvāti attho. Accāvadatīti pubbepi tumhe evaṃ bhuñjatha, ahaṃ evaṃ upaṭṭhānaṃ karomī’’ti pabbajitacārittaṃ atikkamitvā gehassitakathaṃ kathetīti attho.

៨១៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី៦ ពាក្យថា bhattavissagga (ការឈប់ឆាន់ភត្ត) គឺកិច្ចនៃការឆាន់ភត្ត។ ពាក្យថា Pānīyena ca vidhūpanena ca upatiṭṭhitvā (ឈរផ្គត់ផ្គង់ដោយទឹកឆាន់ និងផ្លិត) សេចក្ដីថា ដៃម្ខាងកាន់ក្អមទឹក ដៃម្ខាងកាន់ផ្លិត បក់ផង ឈរនៅជិតផង នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា Accāvadati (និយាយរំលង) សេចក្ដីថា និយាយរំលងចរិយាវត្តរបស់បព្វជិត ដោយនិយាយពាក្យទាក់ទងនឹងផ្ទះ (គេហសិតកថា) ថា «ពីមុនមក លោកម្ចាស់ទាំងឡាយធ្លាប់ឆាន់យ៉ាងនេះ ខ្ញុំម្ចាស់ធ្លាប់បម្រើយ៉ាងនេះ» នេះជាអត្ថន័យ។

817. Yaṃkiñci pānīyanti suddhaudakaṃ vā hotu, takkadadhimatthurasakhīrādīnaṃ vā aññataraṃ. Yā kāci bījanīti antamaso cīvarakaṇṇopi. Hatthapāse tiṭṭhati āpatti pācittiyassāti idha ṭhānapaccayāva pācittiyaṃ vuttaṃ. Pahārapaccayā pana khandhake dukkaṭaṃ paññattaṃ.

៨១៧. ពាក្យថា Yaṃkiñci pānīyaṃ (ទឹកឆាន់ណាមួយ) គឺទោះបីជាទឹកសុទ្ធក្ដី ឬទឹកណាមួយមានទឹកមូត្រ ទឹកដោះជូរ ទឹកដោះស្រស់ជាដើមក្ដី។ ពាក្យថា Yā kāci bījanī (ផ្លិតណាមួយ) សូម្បីតែជាជាយចីវរក៏ដោយ។ ពាក្យថា Hatthapāse tiṭṭhati āpatti pācittiyassa (ឈរក្នុងហត្ថបាស ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ) គឺក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រះអង្គត្រាស់អាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះតែបច្ច័យគឺការឈរ (ក្នុងហត្ថបាស) ប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែបើព្រោះបច្ច័យគឺការបក់បោក (ការវាយប្រហារ) ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិអាបត្តិទុក្កដក្នុងខន្ធកៈ។

819. Deti dāpetīti pānīyaṃ vā sūpādiṃ vā imaṃ pivatha, iminā bhuñjathāti deti; tālavaṇṭaṃ iminā bījantā bhuñjathāti deti; aññena vā ubhayampi dāpeti, anāpatti. Anupasampannaṃ āṇāpetīti upatiṭṭhanatthaṃ sāmaṇeriṃ āṇāpeti, anāpatti. Sesaṃ uttānameva.

៨១៩. ពាក្យថា Deti dāpeti (ប្រគេន ឬឲ្យគេប្រគេន) សេចក្ដីថា ប្រគេនទឹកក្ដី សម្លជាដើមក្ដី ដោយពាក្យថា «សូមឆាន់ទឹកនេះ សូមឆាន់ជាមួយនឹងសម្លនេះ» ឬប្រគេនផ្លិតស្លឹករឹត ដោយពាក្យថា «សូមបក់ដោយផ្លិតនេះ ហើយឆាន់ចុះ» ឬឲ្យអ្នកដទៃប្រគេននូវវត្ថុទាំងពីរនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា Anupasampannaṃ āṇāpeti (បង្គាប់អនឧបសម្បន្ន) សេចក្ដីថា បង្គាប់សាមណេរីឲ្យឈរបម្រើ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសមុដ្ឋាន ជាកិរិយា មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា មិនមានចិត្តជាសមុដ្ឋាន ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម មានចិត្ត៣ មានវេទនា៣ យ៉ាងនេះឯង។

Chaṭṭhasikkhāpadaṃ.

ឆដ្ឋសិក្ខាបទ ចប់។

7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃសិក្ខាបទទី៧

822. Sattame – bhuñjissāmīti paṭiggaṇhāti āpatti dukkaṭassāti idaṃ payogadukkaṭaṃ nāma, tasmā na kevalaṃ paṭiggahaṇeyeva [Pg.199] hoti, paṭiggaṇhitvā pana araññato āharaṇepi sukkhāpanepi vaddalidivase bhajjanatthāya uddhanasajjanepi kapallasajjanepi dabbisajjanepi dārūni ādāya aggikaraṇepi kapallamhi dhaññapakkhipanepi dabbiyā saṅghaṭṭanesupi koṭṭanatthaṃ udukkhalamusalādisajjanesupi koṭṭanapapphoṭanadhovanādīsupi yāva mukhe ṭhapetvā ajjhoharaṇatthaṃ dantehi saṅkhādati, tāva sabbapayogesu dukkaṭāni, ajjhoharaṇakāle pana ajjhoharaṇagaṇanāya pācittiyāni. Ettha ca viññatti ceva bhojanañca pamāṇaṃ. Tasmā sayaṃ viññāpetvā aññāya bhajjanakoṭṭanapacanāni kārāpetvā bhuñjantiyāpi āpatti. Aññāya viññāpetvā sayaṃ bhajjanādīni katvā bhuñjantiyāpi āpatti. Mahāpaccariyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘idaṃ āmakadhaññaṃ nāma mātarampi viññāpetvā bhuñjantiyā pācittiyameva, aviññattiyā laddhaṃ sayaṃ bhajjanādīni katvā vā kārāpetvā vā bhuñjantiyā dukkaṭaṃ. Aññāya viññattiyā laddhaṃ sayaṃ vā bhajjanādīni katvā tāya vā kārāpetvā aññāya vā kārāpetvā bhuñjantiyāpi dukkaṭamevā’’ti. Punapi vuttaṃ ‘‘aññāya viññattiyā laddhaṃ, sayaṃ bhajjanādīni katvā bhuñjantiyā pācittiyameva. Bhajjanādīni kārāpetvā bhuñjantiyā pana dukkaṭa’’nti. Taṃ pubbāparaviruddhaṃ hoti, na hi bhajjanādīnaṃ karaṇe vā kārāpane vā viseso atthi. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘aññāya viññattaṃ bhuñjantiyā dukkaṭa’’nti avisesena vuttaṃ.

៨២២. ក្នុងសិក្ខាបទទី៧ ពាក្យថា bhuñjissāmīti paṭiggaṇhāti āpatti dukkaṭassāti (ទទួលដោយគិតថា នឹងបរិភោគ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ) នេះ ហៅថា បយោគទុក្កដ (ទុក្កដព្រោះការព្យាយាម)។ ហេតុនោះ មិនមែនត្រូវអាបត្តិទុក្កដត្រឹមតែការទទួលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីទទួលហើយ សូម្បីតែការនាំយកមកពីព្រៃក្ដី ការហាលឲ្យស្ងួតក្ដី ការរៀបចំចង្ក្រានដើម្បីលីងក្នុងថ្ងៃមេឃស្រទុំក្ដី ការរៀបចំអំបែងក្ដី ការរៀបចំវែកក្ដី ការយកអុសមកបង្កាត់ភ្លើងក្ដី ការដាក់ស្រូវទៅក្នុងអំបែងក្ដី ការកូរដោយវែកក្ដី ការរៀបចំត្បាល់និងអង្រែជាដើមដើម្បីបុកក្ដី ការបុក ការរែង ការលាងជាដើមក្ដី ដរាបដល់ការដាក់ចូលក្នុងមាត់ហើយទំពារដោយធ្មេញដើម្បីលេប ក្នុងគ្រប់បយោគៈ (ការព្យាយាម) ទាំងអស់នោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដទាំងឡាយ តែក្នុងខណៈដែលលេបចូលទៅ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមចំនួននៃការលេប។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ការសុំ (វិញ្ញត្តិ) និងការបរិភោគ (ភោជន) ជាប្រមាណ (ជាសំខាន់)។ ហេតុនោះ សូម្បីតែភិក្ខុនីសុំដោយខ្លួនឯង ហើយឲ្យអ្នកដទៃលីង បុក ឬដណ្តាំឲ្យ ហើយបរិភោគ ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។ ទោះបីឲ្យអ្នកដទៃសុំឲ្យ ហើយខ្លួនឯងលីងជាដើមដោយខ្លួនឯង ហើយបរិភោគ ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរី លោកពោលទុកថា «ស្រូវសាលីឆៅនេះ សូម្បីតែសុំពីមាតាក៏ដោយ បើភិក្ខុនីបរិភោគ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម្ដង បើបានមកដោយមិនបានសុំ ហើយលីងជាដើមដោយខ្លួនឯង ឬឲ្យគេលីងឲ្យ ហើយបរិភោគ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បើបានមកដោយសារអ្នកដទៃសុំឲ្យ ហើយខ្លួនឯងលីងជាដើមក្ដី ឲ្យអ្នកសុំនោះធ្វើឲ្យក្ដី ឲ្យអ្នកដទៃក្រៅពីនោះធ្វើឲ្យក្ដី ហើយបរិភោគ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ»។ ម្យ៉ាងទៀត លោកពោលទុកថា «បើបានមកដោយសារអ្នកដទៃសុំឲ្យ ហើយខ្លួនឯងលីងជាដើម ហើយបរិភោគ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម្ដង។ ចំណែកឯភិក្ខុនីដែលឲ្យគេលីងជាដើមឲ្យ ហើយបរិភោគ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ»។ ពាក្យនោះរមែងផ្ទុយគ្នាមុននិងក្រោយ ព្រោះថា ក្នុងការធ្វើខ្លួនឯងក្ដី ក្នុងការឲ្យគេធ្វើឲ្យក្ដី នូវការលីងជាដើម មិនមានសេចក្ដីប្លែកគ្នាឡើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាអដ្ឋកថា លោកពោលទុកដោយមិនបែងចែក (ជាទូទៅ) ថា «ភិក្ខុនីបរិភោគស្រូវដែលអ្នកដទៃសុំឲ្យ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ»។

823. Ābādhapaccayāti sedakammādīnaṃ atthāya dhaññaviññattiyā anāpatti. ‘‘Aviññattiyā labbhamānaṃ pana navakammatthāya sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Aparaṇṇaṃ viññāpetīti ṭhapetvā satta dhaññāni muggamāsādiṃ vā lābukumbhaṇḍādiṃ vā aññaṃ yaṃkiñci ñātakapavāritaṭṭhāne viññāpentiyā anāpatti. Āmakadhaññaṃ pana ñātakapavāritaṭṭhāne na vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva.

៨២៣. ពាក្យថា Ābādhapaccayā (ព្រោះបច្ច័យគឺជម្ងឺ) សេចក្ដីថា การសុំស្រូវដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការស្អំញើស (ធ្វើឲ្យចេញញើស) ជាដើម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងមហាបច្ចរី លោកពោលទុកថា «ចំណែកឯស្រូវដែលបានមកដោយមិនបានសុំ គួរទទួលយកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់នវកម្មបាន»។ ពាក្យថា Aparaṇṇaṃ viññāpeti (សុំអបរណ្ណជាតិ) សេចក្ដីថា លើកលែងតែធញ្ញជាតិទាំង៧យ៉ាងចេញ ភិក្ខុនីសុំសណ្ដែកបាយ សណ្ដែកខ្មៅជាដើមក្ដី ផ្លែឃ្លោក ផ្លែល្ពៅជាដើមក្ដី ឬអបរណ្ណជាតិណាមួយផ្សេងទៀត ក្នុងទីជិតនៃញាតិ និងអ្នកដែលបានបវារណា មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកឯស្រូវឆៅ ទោះបីជាក្នុងទីជិតនៃញាតិ និងអ្នកដែលបានបវារណាក៏ដោយ ក៏មិនគួរល្មើសសុំឡើយ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Catusamuṭṭhānaṃ – kāyato kāyavācato kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

មានសមុដ្ឋាន៤ គឺកើតឡើងអំពីកាយ១ អំពីកាយនិងវាចា១ អំពីកាយនិងចិត្ត១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត១ ជាកិរិយា មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា មិនមានចិត្តជាសមុដ្ឋាន ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានចិត្ត៣ មានវេទនា៣ យ៉ាងនេះឯង។

Sattamasikkhāpadaṃ.

សត្តមសិក្ខាបទ ចប់។

8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃសិក្ខាបទទី៨

824. Aṭṭhame [Pg.200] – nibbiṭṭho rājabhaṭo rañño bhati keṇi etenāti nibbiṭṭharājabhaṭo, ekaṃ ṭhānantaraṃ keṇiyā gahetvā tato laddhaudayoti attho. Taññeva bhaṭapathaṃ yācissāmīti rañño keṇiṃ datvā puna taṃyeva ṭhānantaraṃ yācissāmīti cintento. Paribhāsīti tā bhikkhuniyo ‘‘mā puna evaṃ karitthā’’ti santajjesi.

៨២៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី៨ ពាក្យថា nibbiṭṭho rājabhaṭo (រាជភ័តដែលបានទទួលប្រាក់បៀវត្សរ៍ហើយ) សេចក្ដីថា បុគ្គលនោះមានប្រាក់បៀវត្សរ៍ ឬពន្ធដារដែលត្រូវបង់ថ្វាយស្តេច ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា និព្វិដ្ឋរាជភ័ត គឺបុគ្គលដែលបានទទួលយកតំណែងណាមួយដោយការបង់ពន្ធ ហើយបានទទួលផលចំណេញពីតំណែងនោះ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា Taññeva bhaṭapathaṃ yācissāmi (អាត្មាអញនឹងសុំនូវតំណែងរាជភ័តនោះដដែល) សេចក្ដីថា គិតថា «អាត្មាអញនឹងបង់ពន្ធថ្វាយស្តេច ហើយនឹងសុំយកតំណែងដដែលនោះមកវិញ»។ ពាក្យថា Paribhāsi (គម្រាមកំហែង) សេចក្ដីថា បានគម្រាមកំហែងភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះថា «កុំធ្វើសេចក្ដីយ៉ាងនេះទៀតឡើយ»។

826. Sayaṃ chaḍḍetīti cattāripi vatthūni ekapayogena chaḍḍentiyā ekāva āpatti, pāṭekkaṃ chaḍḍentiyā vatthugaṇanāya āpattiyo. Āṇattiyampi eseva nayo. Dantakaṭṭhachaḍḍanepi bhikkhuniyā pācittiyameva. Bhikkhussa sabbattha dukkaṭaṃ. Sesaṃ uttānameva.

៨២៦. ពាក្យថា Sayaṃ chaḍḍeti (បោះបង់ដោយខ្លួនឯង) សេចក្ដីថា កាលភិក្ខុនីបោះបង់ចោលនូវវត្ថុទាំង៤ (លាមក ទឹកនោម សម្រាម សំណល់អាហារ) ដោយការព្យាយាមតែម្ដង ត្រូវអាបត្តិតែមួយ បើបោះបង់ដោយឡែកៗពីគ្នា ត្រូវអាបត្តិទៅតាមចំនួនវត្ថុ។ សូម្បីក្នុងការបង្គាប់បង្គាប់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សូម្បីក្នុងការបោះបង់ឈើជម្រះធ្មេញ (ឈើខាត់ធ្មេញ) ភិក្ខុនីកាលបោះបង់ចោល ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដែរ។ ចំពោះភិក្ខុ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដក្នុងវត្ថុទាំងពួង។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

មានសមុដ្ឋាន៦ គឺកើតឡើងអំពីកាយ១ អំពីវាចា១ អំពីកាយនិងវាចា១ អំពីកាយនិងចិត្ត១ អំពីវាចានិងចិត្ត១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត១ ជាកិរិយាកិរិយា មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា មិនមានចិត្តជាសមុដ្ឋាន ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម មានចិត្ត៣ មានវេទនា៣ យ៉ាងនេះឯង។

Aṭṭhamasikkhāpadaṃ.

អដ្ឋមសិក្ខាបទ ចប់។

9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃសិក្ខាបទទី៩

830-2. Navame – yaṃ manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ ropimanti khettaṃ vā hotu nāḷikerādiārāmo vā, yattha katthaci ropimaharitaṭṭhāne etāni vatthūni chaḍḍentiyā purimanayeneva āpattibhedo veditabbo. Khette vā ārāme vā nisīditvā bhuñjamānā ucchuādīni vā khādantī; gacchamānā ucchiṭṭhodakacalakādīni haritaṭṭhāne chaḍḍeti, antamaso udakaṃ pivitvā matthakacchinnanāḷikerampi chaḍḍeti, pācittiyameva. Bhikkhuno dukkaṭaṃ. Kasitaṭṭhāne pana nikkhittabīje yāva aṅkuraṃ na uṭṭhahati, tāva sabbesaṃ dukkaṭaṃ. Anikkhittabījesu khettakoṇādīsu vā asañjātaropimesu khettamariyādādīsu vā chaḍḍetuṃ vaṭṭati. Manussānaṃ kacavarachaḍḍanaṭṭhānepi vaṭṭati. Chaḍḍitakhetteti manussesu sassaṃ uddharitvā gatesu chaḍḍitakhettaṃ nāma hoti, tattha vaṭṭati. Yattha pana lāyitampi pubbaṇṇādi puna uṭṭhahissatīti rakkhanti, tattha yathāvatthukameva. Sesaṃ uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ…pe… tivedananti.

៨៣០-២. ក្នុងសិក្ខាបទទី៩ ពាក្យថា yaṃ manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ ropimaṃ (របស់ដាំដុះដែលជាគ្រឿងឧបភោគបរិភោគរបស់មនុស្ស) គឺទោះបីជាស្រែចម្ការក្ដី ចម្ការដូងជាដើមក្ដី ក្នុងកន្លែងដាំដុះដ៏ខៀវស្រងាត់ណាមួយ កាលភិក្ខុនីបោះបង់ចោលនូវវត្ថុទាំងនេះ គប្បីដឹងការបែងចែកអាបត្តិដោយន័យមុននោះឯង។ ភិក្ខុនីអង្គុយឆាន់ក្នុងស្រែ ឬក្នុងចម្ការ ហើយខ្ជាក់កាកអំពៅជាដើម ឬកាលដើរទៅ បោះបង់ចោលទឹកលាងមាត់ និងកាកអំពៅជាដើម ក្នុងទីខៀវស្រងាត់ សូម្បីតែផឹកទឹកដូងហើយ បោះចោលផ្លែដូងដែលកាត់ក្បាលហើយជាទីបំផុត ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដែរ។ ចំពោះភិក្ខុ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ចំណែកឯក្នុងដីដែលភ្ជួររាស់ហើយ និងបានព្រោះគ្រាប់ពូជហើយ ដរាបណាពន្លកមិនទាន់ដុះឡើង ដរាបនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដល់ភិក្ខុនិងភិក្ខុនីទាំងអស់គ្នា។ ក្នុងដីដែលមិនទាន់ព្រោះគ្រាប់ពូជ ឬតាមជ្រុងស្រែជាដើម ឬតាមភ្លឺស្រែជាដើម ដែលមិនទាន់មានរបស់ដាំដុះដុះឡើង គួរចោលបាន។ សូម្បីក្នុងកន្លែងចោលសម្រាមរបស់មនុស្ស ក៏គួរចោលបានដែរ។ ពាក្យថា chaḍḍitakhette (ក្នុងស្រែដែលគេបោះបង់ចោល) សេចក្ដីថា កាលដែលមនុស្សទាំងឡាយច្រូតកាត់ភោគផលយកទៅអស់ហើយ ហៅថា ស្រែដែលគេបោះបង់ចោល ក្នុងស្រែនោះ គួរចោលបាន។ ប៉ុន្តែក្នុងស្រែណាដែលគេច្រូតកាត់ហើយ តែគេនៅតែថែរក្សាដោយសង្ឃឹមថា ធញ្ញជាតិមានសណ្ដែកជាដើមនឹងដុះឡើងវិញ ក្នុងស្រែនោះ រមែងត្រូវអាបត្តិទៅតាមវត្ថុនោះឯង។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ មានសមុដ្ឋាន៦ គឺកើតឡើងអំពីកាយ១...pe... មានវេទនា៣ យ៉ាងនេះឯង។

Navamasikkhāpadaṃ.

នវមសិក្ខាបទ ចប់។

10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃសិក្ខាបទទី១០

835. Dasame [Pg.201] – yaṃkiñci naccanti naṭādayo vā naccantu soṇḍā vā, antamaso morasuvamakkaṭādayopi, sabbampetaṃ naccameva. Yaṃkiñci gītanti yaṃkiñci naṭādīnaṃ vā gītaṃ hotu, ariyānaṃ parinibbānakāle ratanattayaguṇūpasaṃhitaṃ sādhukīḷitagītaṃ vā asaṃyatabhikkhūnaṃ dhammabhāṇakagītaṃ vā, sabbampetaṃ gītameva. Yaṃkiñci vāditanti tantibaddhādivādanīyabhaṇḍavāditaṃ vā hotu, kuṭabherivāditaṃ vā, antamaso udakabherivāditampi, sabbampetaṃ vāditameva.

៨៣៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ ពាក្យថា yaṃkiñci naccanti សេចក្តីថា ទោះបីពួកអ្នករាំច្រៀងជាដើមក្តី ពួកអ្នកប្រមឹកស្រាក្តី រាំច្រៀង ឬសូម្បីតែសត្វតិរច្ឆានទាំងឡាយ មានក្ងោក សេក និងស្វាក្តី រាំច្រៀង ការរាំទាំងអស់នោះ ក៏ឈ្មោះថាការរាំ (នច្ចៈ) ដូចគ្នា។ ពាក្យថា yaṃkiñci gītanti សេចក្តីថា ទោះបីជាចម្រៀងណាមួយរបស់ពួកអ្នករាំច្រៀងជាដើមក្តី ឬចម្រៀងដែលប្រកបដោយគុណនៃព្រះរតនត្រ័យ ដែលជាចម្រៀងលេងកម្សាន្តរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ ក្នុងកាលជាទីបរិនិព្វាននៃព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយក្តី ឬចម្រៀងរបស់ពួកភិក្ខុអ្នកសម្តែងធម៌ដែលមិនសង្រួមក្តី ចម្រៀងទាំងអស់នោះ ក៏ឈ្មោះថាចម្រៀង (គីតៈ) ដូចគ្នា។ ពាក្យថា yaṃkiñci vāditanti សេចក្តីថា ទោះបីជាសំឡេងប្រគំនៃគ្រឿងតូរ្យតន្ត្រីដែលចងដោយខ្សែជាដើមក្តី ឬសំឡេងស្គរឆ្នាំងក្តី សូម្បីតែសំឡេងស្គរទឹកក្តី ការប្រគំទាំងអស់នោះ ក៏ឈ្មោះថាការប្រគំ (វាទិតៈ) ដូចគ្នា។

836. Dassanāya gacchati āpatti dukkaṭassāti padavāragaṇanāya āpatti dukkaṭassa. Yattha ṭhitā passati vā suṇāti vāti ekapayogena olokentī passati, tesaṃyeva gītavāditaṃ suṇāti, ekameva pācittiyaṃ. Sace pana ekaṃ disaṃ oloketvā naccaṃ passati, puna aññato oloketvā gāyante passati aññato vādente, pāṭekkā āpattiyo. Bhikkhunī sayampi naccituṃ vā gāyituṃ vā vādituṃ vā na labhati, aññe ‘‘nacca, gāya, vādehī’’ti vattumpi na labhati. ‘‘Cetiyassa upahāraṃ detha, upāsakā’’ti vattumpi ‘‘tumhākaṃ cetiyassa upaṭṭhānaṃ karomā’’ti vutte ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitumpi na labhati. Sabbattha pācittiyanti sabbaaṭṭhakathāsu vuttaṃ. Bhikkhuno dukkaṭaṃ. ‘‘Tumhākaṃ cetiyassa upaṭṭhānaṃ karomā’’ti vutte pana ‘‘upaṭṭhānakaraṇaṃ nāma sundara’’nti vattuṃ vaṭṭati.

៨៣៦. ពាក្យថា dassanāya (gacchati) āpatti dukkaṭassa សេចក្តីថា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតាមចំនួនជំហានដើរ។ ពាក្យថា yattha (ṭhitā) passati vā suṇāti vā សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុនីមើលដោយការព្យាយាមតែមួយ ក៏ឃើញ ហើយស្តាប់នូវសំឡេងចម្រៀង និងសំឡេងប្រគំរបស់ជនទាំងនោះឯង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើមើលទៅទិសមួយ ហើយឃើញការរាំ មួយវិញទៀត មើលទៅទិសដទៃ ហើយឃើញពួកអ្នកច្រៀង មើលទៅទិសដទៃទៀត ហើយឃើញពួកអ្នកប្រគំ កាលបើឃើញយ៉ាងនេះ ត្រូវអាបត្តិផ្សេងៗគ្នា។ ភិក្ខុនីខ្លួនឯង មិនគួររាំក្តី មិនគួរច្រៀងក្តី មិនគួរប្រគំក្តី សូម្បីតែនិយាយប្រាប់អ្នកដទៃថា "ចូររាំ ចូរច្រៀង ចូរប្រគំ" ដូច្នេះ ក៏មិនគួរឡើយ។ សូម្បីតែនិយាយថា "ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ ចូរធ្វើការបូជាដល់ព្រះចេតិយចុះ" ដូច្នេះក្តី កាលបើពួកមនុស្សនិយាយថា "ពួកយើងខ្ញុំចង់ធ្វើការបម្រើបូជាចំពោះព្រះចេតិយរបស់លោកម្ចាស់" ដូច្នេះហើយ សូម្បីតែទទួលពាក្យថា "ល្អហើយ" ដូច្នេះ ក៏មិនគួរឡើយ។ ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួងពោលថា ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយក្នុងប្រយោគទាំងពួង។ ចំពោះភិក្ខុ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ កាលបើពួកមនុស្សនិយាយថា "ពួកយើងខ្ញុំចង់ធ្វើការបម្រើបូជាចំពោះព្រះចេតិយរបស់លោកម្ចាស់" ដូច្នេះ គួរនិយាយថា "ការធ្វើការបម្រើបូជា ឈ្មោះថាជាការល្អ" ដូច្នេះបាន។

837. Ārāme ṭhitāti ārāme ṭhatvā antarārāme vā bahiārāme vā naccādīni passati vā suṇāti vā, anāpatti. Sati karaṇīyeti salākabhattādīnaṃ vā atthāya aññena vā kenaci karaṇīyena gantvā gataṭṭhāne passati vā suṇāti vā, anāpatti. Āpadāsūti tādisena upaddavena upaddutā samajjaṭṭhānaṃ pavisati, evaṃ pavisitvā passantiyā vā suṇantiyā vā anāpatti. Sesaṃ uttānameva.

៨៣៧. ពាក្យថា ārāme ṭhitā សេចក្តីថា ឈរនៅក្នុងអារាម ហើយមើលក្តី ស្តាប់ក្តី នូវការរាំជាដើម ក្នុងខាងក្នុងអារាមក្តី ខាងក្រៅអារាមក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា sati karaṇīye សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភត្តដែលគេចាប់ឆ្នោតជាដើមក្តី ឬដោយសារកិច្ចការណាមួយដទៃទៀតក្តី ទៅហើយ មើលក្តី ស្តាប់ក្តី ក្នុងកន្លែងដែលខ្លួនទៅដល់នោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា āpadāsu សេចក្តីថា ត្រូវភ័យអន្តរាយបែបនោះបៀតបៀនហើយ ក៏ចូលទៅកាន់កន្លែងលេងល្បែង កាលបើចូលទៅយ៉ាងនេះហើយ មើលក្តី ស្តាប់ក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ ជាកិរិយា មិនរួចផុតដោយសញ្ញា ជាអចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម មានអកុសលចិត្ត មានវេទនាបី។

Dasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១០ ចប់។

Lasuṇavaggo paṭhamo.

លស៊ុណវគ្គ ទី ១ ចប់។

2. Andhakāravaggo

២. អន្ធការវគ្គ

1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ១

839. Andhakāravaggassa [Pg.202] paṭhamasikkhāpade – appadīpeti padīpacandasūriyaaggīsu ekenāpi anobhāsite. Tenevassa padabhājane ‘‘anāloke’’ti vuttaṃ. Sallapeyya vāti gehassitakathaṃ katheyya.

៨៣៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នៃអន្ធការវគ្គ ពាក្យថា appadīpe សេចក្តីថា ក្នុងកន្លែងដែលមិនមានពន្លឺភ្លឺច្បាស់ សូម្បីតែដោយពន្លឺមួយ ក្នុងចំណោមពន្លឺប្រទីប ពន្លឺព្រះចន្ទ ពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងពន្លឺភ្លើង។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងបទភាជនីនៃបទនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "anāloke" (ក្នុងទីងងឹត)។ ពាក្យថា sallapeyya vā សេចក្តីថា និយាយនូវពាក្យដែលអាស្រ័យនឹងផ្ទះ។

841. Arahopekkhā aññavihitāti na rahoassādāpekkhā rahoassādato aññavihitāva hutvā ñātiṃ vā pucchati, dāne vā pūjāya vā manteti. Sesaṃ uttānameva. Theyyasatthasamuṭṭhānaṃ – kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.

៨៤១. ពាក្យថា arahopekkhā aññavihitā សេចក្តីថា មិនមែនជាអ្នកចង់បាននូវសេចក្តីត្រេកអរក្នុងទីកំបាំងឡើយ គឺមានចិត្តបញ្ជូនទៅក្នុងអារម្មណ៍ដទៃ ក្រៅពីសេចក្តីត្រេកអរក្នុងទីកំបាំងនោះឯង ហើយសួរនាំអំពីសាច់ញាតិក្តី ពិភាក្សាគ្នាអំពីទាន ឬការបូជាក្តី។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាថេយ្យសត្ថសិក្ខាបទ ញ៉ាំងឲ្យតាំងឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត និងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត ជាកិរិយា រួចផុតដោយសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម និងវចីកម្ម មានអកុសលចិត្ត មានវេទនាពីរ។

Paṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១ ចប់។

2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ២

842. Dutiye – paṭicchanne okāseti idameva nānaṃ. Sesaṃ sabbaṃ purimasadisamevāti.

៨៤២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ២ មានតែពាក្យថា paṭicchanne okāse នេះប៉ុណ្ណោះដែលប្លែកគ្នា។ សេចក្តីដែលនៅសល់ទាំងអស់ គឺដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទមុននោះឯង។

Dutiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ២ ចប់។

3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ៣

846. Tatiye – ajjhokāseti nānaṃ, sesaṃ sabbaṃ tādisamevāti.

៨៤៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ មានតែពាក្យថា ajjhokāse ប៉ុណ្ណោះដែលប្លែកគ្នា សេចក្តីដែលនៅសល់ទាំងអស់ គឺដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទមុននោះឯង។

Tatiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៣ ចប់។

4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ៤

850-3. Catutthe – nikaṇṇikanti kaṇṇamūlaṃ vuccati; kaṇṇamūle jappeyyāti vuttaṃ hoti. Sati karaṇīyeti salākabhattādīnaṃ āharaṇatthāya vihāre vā dunnikkhittaṃ paṭisāmanatthāya. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni purimasadisānevāti.

៨៥០-៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ ពាក្យថា nikaṇṇikaṃ គេហៅថា គល់ត្រចៀក សេចក្តីពន្យល់ថា និយាយខ្សឹបក្បែរគល់ត្រចៀក។ ពាក្យថា sati karaṇīye សេចក្តីថា ដើម្បីនាំមកនូវភត្តដែលគេចាប់ឆ្នោតជាដើមក្តី ឬដើម្បីទុកដាក់របស់ដែលគេទុកដាក់មិនស្រួលក្នុងវិហារក្តី។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សមុដ្ឋានជាដើម គឺដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទទី ១ មុននោះឯង។

Catutthasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៤ ចប់។

5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ៥

854. Pañcame [Pg.203] – gharaṃ sodhentāti tesaṃ kira etadahosi – ‘‘theriyā koci kāyikavācasiko vītikkamo na dissati, gharampi tāva sodhemā’’ti, tato gharaṃ sodhentā naṃ addasaṃsu.

៨៥៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៥ ពាក្យថា gharaṃ sodhentā សេចក្តីថា ឮថា ពួកម្ចាស់ផ្ទះទាំងនោះមានគំនិតយ៉ាងនេះថា "ការកន្លងវិន័យតាមកាយក្តី តាមវាចាក្តី របស់ព្រះថេរី មិនដែលឃើញមានឡើយ ពួកយើងចូរបោសសម្អាតផ្ទះសិនចុះ" ព្រោះហេតុនោះ កាលដែលពួកគេបោសសម្អាតផ្ទះ ក៏បានឃើញនូវវត្ថុនោះ។

856. Anovassakaṃ atikkāmentiyāti paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyā dukkaṭaṃ, dutiyaṃ atikkāmentiyā pācittiyaṃ, upacārātikkame eseva nayo.

៨៥៦. ពាក្យថា anovassakaṃ atikkāmentiyā សេចក្តីថា កាលបើឈានជើងទី ១ កន្លងផុតទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ កាលបើឈានជើងទី ២ កន្លងផុតទៅ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ក្នុងការកន្លងឧបចារៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

858. Gilānāyāti yā tādisena gelaññena āpucchituṃ na sakkoti. Āpadāsūti ghare aggi vā uṭṭhito hoti, corā vā; evarūpe upaddave anāpucchā pakkamati, anāpatti. Sesamettha uttānameva.

៨៥៨. ពាក្យថា gilānāya សេចក្តីថា ភិក្ខុនីណាដែលមិនអាចលាម្ចាស់ផ្ទះបាន ព្រោះតែមានជម្ងឺឈឺធ្ងន់បែបនោះ (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។ ពាក្យថា āpadāsu សេចក្តីថា ភ្លើងឆេះផ្ទះក្តី ពួកចោរប្លន់ក្តី កើតឡើង ក្នុងកាលមានភ័យអន្តរាយមានសភាពយ៉ាងនេះ ក៏ចៀសចេញទៅដោយមិនបានលា មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាកឋិនសិក្ខាបទ ញ៉ាំងឲ្យតាំងឡើងអំពីកាយនិងវាចា និងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត ជាកិរិយានិងអកិរិយា មិនរួចផុតដោយសញ្ញា ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម និងវចីកម្ម មានចិត្តបី មានវេទនាបី។

Pañcamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៥ ចប់។

6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ៦

860. Chaṭṭhe – abhinisīdeyyāti nisīdeyya. Nisīditvā gacchantiyā ekā āpatti, anisīditvā nipajjitvā gacchantiyā ekā, nisīditvā nipajjitvā gacchantiyā dve.

៨៦០. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ ពាក្យថា abhinisīdeyya សេចក្តីថា អង្គុយ។ កាលបើអង្គុយហើយចៀសចេញទៅ ត្រូវអាបត្តិមួយ កាលបើមិនអង្គុយ តែដេកហើយចៀសចេញទៅ ត្រូវអាបត្តិមួយ កាលបើទាំងអង្គុយទាំងដេកហើយចៀសចេញទៅ ត្រូវអាបត្តិពីរ។

863. Dhuvapaññatteti bhikkhunīnaṃ atthāya niccapaññatte. Sesaṃ uttānameva. Kathinasamuṭṭhānaṃ…pe… tivedananti.

៨៦៣. ពាក្យថា dhuvapaññatte សេចក្តីថា ដែលគេរៀបចំទុកជាប្រចាំ ដើម្បីប្រយោន៍ដល់ពួកភិក្ខុនី។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ មានសមុដ្ឋានដូចជាកឋិនសិក្ខាបទ...ល... មានវេទនាបី។

Chaṭṭhasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៦ ចប់។

7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ៧

864. Sattamepi – sabbaṃ chaṭṭhe vuttanayeneva veditabbaṃ.

៨៦៤. សូម្បីក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ នេះ សេចក្តីទាំងពួង គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ នោះឯង។

Sattamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៧ ចប់។

8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ៨

869. Aṭṭhame [Pg.204] – sabbaṃ uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

៨៦៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៨ សេចក្តីទាំងពួង គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ មានសមុដ្ឋានបី ជាកិរិយា រួចផុតដោយសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម និងវចីកម្ម មានអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Aṭṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៨ ចប់។

9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ៩

875. Navame – abhisapeyyāti sapathaṃ kareyya. Nirayena abhisapati nāma ‘‘niraye nibbattāmi, avīcimhi nibbattāmi, niraye nibbattatu, avīcimhi nibbattatū’’ti evamādinā nayena akkosati. Brahmacariyena abhisapati nāma ‘‘gihinī homi, odātavatthā homi, paribbājikā homi, itarā vā edisā hotū’’ti evamādinā nayena akkosati; vācāya vācāya pācittiyaṃ. Ṭhapetvā pana nirayañca brahmacariyañca ‘‘sunakhī sūkarī kāṇā kuṇī’’tiādinā nayena akkosantiyā vācāya vācāya dukkaṭaṃ.

៨៧៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៩ ពាក្យថា abhisapeyya សេចក្តីថា ធ្វើការដាក់ទំនាយ។ ដែលហៅថា ដាក់ទំនាយដោយនរក គឺជេរប្រទេចដោយន័យជាដើមយ៉ាងនេះថា "សូមឲ្យខ្ញុំទៅកើតក្នុងនរក សូមឲ្យខ្ញុំទៅកើតក្នុងអវីចិនរក ឬសូមឲ្យនាងភិក្ខុនីនេះទៅកើតក្នុងនរក សូមឲ្យនាងភិក្ខុនីនេះទៅកើតក្នុងអវីចិនរក" ដូច្នេះ។ ដែលហៅថា ដាក់ទំនាយដោយព្រហ្មចរិយៈ គឺជេរប្រទេចដោយន័យជាដើមយ៉ាងនេះថា "សូមឲ្យខ្ញុំទៅជាគ្រហស្ថ សូមឲ្យខ្ញុំទៅជាស្រីស្លៀកពាក់ស សូមឲ្យខ្ញុំទៅជាបរិព្វាជិកា ឬសូមឲ្យនាងភិក្ខុនីដទៃមានសភាពយ៉ាងនេះដែរ" ដូច្នេះ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរាល់ៗម៉ាត់។ ប៉ុន្តែ លើកលែងតែនរកនិងព្រហ្មចរិយៈចេញហើយ កាលបើជេរប្រទេចដោយន័យជាដើមយ៉ាងនេះថា "មេឆ្កែ មេជ្រូក មេភ្នែកខ្វាក់ មេដៃកោង" ដូច្នេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗម៉ាត់។

878. Atthapurekkhārāyāti aṭṭhakathaṃ kathentiyā. Dhammapurekkhārāyāti pāḷiṃ vācentiyā. Anusāsanipurekkhārāyāti ‘‘idānipi tvaṃ edisā, sādhu viramassu, no ce viramasi, addhā puna evarūpāni kammāni katvā niraye uppajjissasi, tiracchānayoniyā uppajjissasī’’ti evaṃ anusāsaniyaṃ ṭhatvā vadantiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva.

៨៧៨. ពាក្យថា atthapurekkhārāya សេចក្តីថា ចំពោះភិក្ខុនីដែលសម្តែងនូវអដ្ឋកថា (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។ ពាក្យថា dhammapurekkhārāya សេចក្តីថា ចំពោះភិក្ខុនីដែលបង្រៀនព្រះបាលី (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។ ពាក្យថា anusāsanipurekkhārāya សេចក្តីថា កាលបើស្ថិតនៅក្នុងការប្រដៅ ហើយនិយាយយ៉ាងនេះថា "សូម្បីក្នុងពេលនេះ នាងក៏មានសភាពយ៉ាងនេះដែរ ល្អហើយ ចូរវៀរចាកចុះ ប្រសិនបើមិនវៀរទេ នាងនឹងត្រូវធ្វើនូវកម្មមានសភាពយ៉ាងនេះទៀត ហើយទៅកើតក្នុងនរក ឬទៅកើតក្នុងកំណើតតិរច្ឆានដោយពិតប្រាកដ" ដូច្នេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

មានសមុដ្ឋានបី ជាកិរិយា រួចផុតដោយសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម និងវចីកម្ម មានអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Navamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៩ ចប់។

10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ១០

879. Dasame – sabbaṃ uttānameva. Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kāyavācācittato samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalakammaṃ, dukkhavedananti.

៨៧៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ សេចក្តីទាំងពួង គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ មានសមុដ្ឋានដូចជាធុរនិក្ខេបសិក្ខាបទ ញ៉ាំងឲ្យតាំងឡើងអំពីកាយ វាចា និងចិត្ត ជាកិរិយា រួចផុតដោយសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម និងវចីកម្ម ជាអកុសលកម្ម មានទុក្ខវេទនា។

Dasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១០ ចប់។

Andhakāravaggo dutiyo.

អន្ធការវគ្គ ទី ២ ចប់។

3. Naggavaggo

៣. នគ្គវគ្គ

1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ១

883-6. Naggavaggassa [Pg.205] paṭhamasikkhāpade – brahmacariyaṃ ciṇṇenāti brahmacariyena ciṇṇena; atha vā brahmacariyassa caraṇenāti; evaṃ karaṇatthe vā sāmiatthe vā upayogavacanaṃ veditabbaṃ. Acchinnacīvarikāyāti idaṃ udakasāṭikaṃ sandhāya vuttaṃ, na aññaṃ cīvaraṃ. Tasmā udakasāṭikāya acchinnāya vā naṭṭhāya vā naggāya nhāyantiyā anāpatti. Sacepi udakasāṭikacīvaraṃ mahagghaṃ hoti, na sakkā nivāsetvā bahi gantuṃ, evampi naggāya nhāyituṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānameva.

៨៨៣-៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នៃនគ្គវគ្គ ពាក្យថា brahmacariyaṃ ciṇṇena សេចក្តីថា ដោយព្រហ្មចរិយៈដែលបានប្រព្រឹត្តហើយ មួយវិញទៀត សេចក្តីថា ដោយការប្រព្រឹត្តនូវព្រហ្មចរិយៈ គប្បីជ្រាបថា ទុតិយាវិភត្តិ នេះ ប្រើក្នុងអត្ថករណៈ ឬអត្ថសាមី យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា acchinnacīvarikāya នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សំដៅយកសំពត់សម្រាប់ងូតទឹក មិនមែនសំដៅយកចីវរដទៃឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ កាលបើសំពត់សម្រាប់ងូតទឹក ត្រូវគេដណ្តើមយកទៅក្តី ឬបាត់ទៅក្តី ចំពោះភិក្ខុនីដែលស្រាតងូតទឹក មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើសំពត់សម្រាប់ងូតទឹកនោះ មានតម្លៃច្រើន មិនអាចស្លៀកដណ្តប់ដើរទៅខាងក្រៅបាន សូម្បីយ៉ាងនេះ ក៏គួរស្រាតងូតទឹកបានដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ ជាកិរិយា មិនរួចផុតដោយសញ្ញា ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម មានចិត្តបី មានវេទនាបី។

Paṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១ ចប់។

2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ២

887. Dutiye – sabbaṃ uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៨៨៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី ២ សេចក្តីទាំងពួង គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ មានសមុដ្ឋានប្រាំមួយ ជាកិរិយា មិនរួចផុតដោយសញ្ញា ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម និងវចីកម្ម មានចិត្តបី មានវេទនាបី។

Dutiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ២ ចប់។

3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ៣

893-4. Tatiye – anantarāyikinīti dasasu antarāyesu ekenapi antarāyena anantarāyā. Dhuraṃ nikkhittamatteti dhuraṃ nikkhipitvā sacepi pacchā sibbati, āpattiyevāti attho. Sesaṃ uttānameva.

៨៩៣-៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ ពាក្យថា anantarāyikinី សេចក្តីថា មិនមានអន្តរាយ សូម្បីតែអន្តរាយមួយ ក្នុងចំណោមអន្តរាយទាំង ១០។ ពាក្យថា dhuraṃ nikkhittamatte សេចក្តីថា កាលបើដាក់ចុះនូវធុរៈហើយ ទោះបីជាដេរនៅពេលក្រោយក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិដដែល នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

មានសមុដ្ឋានដូចជាធុរនិក្ខេបសិក្ខាបទ ជាអកិរិយា រួចផុតដោយសញ្ញា ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម និងវចីកម្ម មានអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Tatiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៣ ចប់។

4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការពណ៌នាអំពីសិក្ខាបទទី ៤

898-9. Catutthe [Pg.206] – pañca ahāni pañcāhaṃ, pañcāhameva pañcāhikaṃ. Saṅghāṭīnaṃ cāro saṅghāṭicāro; paribhogavasena vā otāpanavasena vā saṅghaṭitaṭṭhena saṅghāṭīti laddhanāmānaṃ pañcannaṃ cīvarānaṃ parivattananti attho. Tasmāyeva padabhājane ‘‘pañcamaṃ divasaṃ pañca cīvarānī’’tiādimāha. Āpatti pācittiyassāti ettha ca ekasmiṃ cīvare ekā āpatti; pañcasu pañca.

៨៩៨-៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ ៥ ថ្ងៃ ឈ្មោះថា បញ្ចាហៈ ៥ ថ្ងៃនោះឯង ឈ្មោះថា បញ្ចាហិកៈ។ ការផ្លាស់ប្តូរចរាចរនៃសង្ឃាដិ ឈ្មោះថា សង្ឃាដិចារៈ សេចក្តីថា ការផ្លាស់ប្តូរចីវរទាំង ៥ ផ្ទាំង ដែលបានឈ្មោះថា "សង្ឃាដិ" ព្រោះអត្ថថាដេរភ្ជាប់គ្នា ដោយអំណាចនៃការប្រើប្រាស់ក្តី ដោយអំណាចនៃការហាលថ្ងៃក្តី។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងបទភាជនី ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "pañcamaṃ divasaṃ pañca cīvarāni"។ ក្នុងពាក្យថា "āpatti pācittiyassa" នេះ ក្នុងចីវរមួយផ្ទាំង ត្រូវអាបត្តិមួយ ក្នុងចីវរទាំងប្រាំ ត្រូវអាបត្តិប្រាំ។

900. Āpadāsūti mahagghaṃ cīvaraṃ, na sakkā hoti corabhayādīsu paribhuñjituṃ; evarūpe upaddave anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Kathinasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៩០០. ពាក្យថា āpadāsu សេចក្តីថា ចីវរមានតម្លៃច្រើន មិនអាចប្រើប្រាស់បាន ព្រោះតែមានភ័យអំពីចោរជាដើម ក្នុងកាលមានភ័យអន្តរាយមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ មានសមុដ្ឋានដូចជាកឋិនសិក្ខាបទ ជាអកិរិយា មិនរួចផុតដោយសញ្ញា ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម និងវចីកម្ម មានចិត្តបី មានវេទនាបី។

Catutthasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៤។

5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៥

903. Pañcame – cīvarasaṅkamanīyanti saṅkametabbaṃ cīvaraṃ; aññissā santakaṃ anāpucchā gahitaṃ puna paṭidātabbacīvaranti attho.

៩០៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៥ នោះ ពាក្យថា cīvarasaṅkamanīyaṃ សេចក្តីថា ចីវរដែលត្រូវផ្ទេរ គឺចីវរជារបស់ភិក្ខុនីដទៃ ដែលខ្លួនកាន់យកដោយមិនបានសុំអនុញ្ញាត ហើយត្រូវប្រគល់ត្រឡប់ទៅវិញជាថ្មីម្តងទៀត នេះជាអត្ថន័យ។

906. Āpadāsūti sace apārutaṃ vā anivatthaṃ vā corā haranti, evarūpāsu āpadāsu dhārentiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Kathinasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៩០៦. ពាក្យថា Āpadāsu សេចក្តីថា ប្រសិនបើពួកចោរលួចយកចីវរដែលមិនទាន់បានដណ្តប់ ឬមិនទាន់បានស្លៀកទៅ ក្នុងគ្រាមានអន្តរាយមានសភាពបែបនេះ ភិក្ខុនីអ្នកទ្រទ្រង់មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចកឋិនសិក្ខាបទ គឺ កិរិយាកិរិយា នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តក បណ្ណត្តិវជ្ជ កាយកម្ម វចីកម្ម តិចិត្ត តិវេទនា។

Pañcamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៥។

6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៦

909-10. Chaṭṭhe – aññaṃ parikkhāranti yaṃkiñci thālakādīnaṃ vā sappitelādīnaṃ vā aññataraṃ. Ānisaṃsanti ‘‘kittakaṃ agghanakaṃ dātukāmatthā’’ti pucchati, ‘‘ettakaṃ nāmā’’ti vadanti, ‘‘āgametha tāva, idāni vatthaṃ mahagghaṃ, katipāhena kappāse āgate samagghaṃ bhavissatī’’ti evaṃ vatvā nivārentiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva.

៩០៩-១០. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ នោះ ពាក្យថា aññaṃ parikkhāraṃ សេចក្តីថា បរិក្ខារដទៃណាមួយ មានភាជន៍ជាដើម ឬទឹកដោះថ្លា ប្រេង ជាដើម។ ពាក្យថា Ānisaṃsa សេចក្តីថា ប្រសិនបើភិក្ខុនីសួរថា «អ្នកចង់ប្រគេនរបស់ដែលមានតម្លៃប៉ុន្មាន?» ពួកទាយកឆ្លើយថា «មានតម្លៃប៉ុណ្ណេះ» ភិក្ខុនីពោលឃាត់ថា «សូមអ្នករង់ចាំសិនចុះ ឥឡូវនេះសម្លៀកបំពាក់មានតម្លៃថ្លៃណាស់ កាលណាកប្បាសមកដល់ក្នុងពីររបីថ្ងៃទៀត វានឹងមានតម្លៃថោក» ភិក្ខុនីអ្នកឃាត់យ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ [Pg.207] – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តក លោកវជ្ជ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត តិវេទនា។

Chaṭṭhasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៦។

7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៧

911. Sattame – pakkamiṃsūti aññāsampi āgamanaṃ āgamentī ‘‘addhā amhākampi āgamessatī’’ti tattha tattha agamaṃsu. Paṭibāheyyāti paṭisedheyya.

៩១១. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ នោះ ពាក្យថា pakkamiṃsu សេចក្តីថា ភិក្ខុនីទាំងឡាយរង់ចាំការមកដល់របស់ភិក្ខុនីដទៃទៀត ដោយគិតថា «ភិក្ខុនីនោះមុខជានឹងរង់ចាំការមកដល់របស់យើងមិនខាន» ហើយក៏បានទៅកាន់ទីនោះៗ។ ពាក្យថា paṭibāheyya សេចក្តីថា គប្បីហាមឃាត់।

915. Ānisaṃsanti ‘‘ekissā ekaṃ sāṭakaṃ nappahoti, āgametha tāva, katipāhena uppajjissati, tato bhājessāmī’’ti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā paṭibāhantiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva.

៩១៥. ពាក្យថា Ānisaṃsa សេចក្តីថា ភិក្ខុនីបង្ហាញអានិសង្សយ៉ាងនេះថា «សម្លៀកបំពាក់មួយផ្ទាំង មិនល្មមសម្រាប់ភិក្ខុនីមួយរូបឡើយ សូមរង់ចាំសិនចុះ ក្នុងពីររបីថ្ងៃទៀត ចីវរនឹងកើតឡើង ពីនោះមក ខ្ញុំនឹងចែករំលែក» ហើយហាមឃាត់ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តក បណ្ណត្តិវជ្ជ កាយកម្ម វចីកម្ម តិចិត្ត តិវេទនា។

Sattamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៧។

8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៨

916-8. Aṭṭhame – naṭā nāma ye nāṭakaṃ nāṭenti. Naṭakā nāma ye naccanti. Laṅghakā nāma ye vaṃsavarattādīsu laṅghanakammaṃ karonti. Sokajjhāyikā nāma māyākārā. Kumbhathūṇikā nāma ghaṭakena kīḷanakā; bimbisakavādakātipi vadanti. Deti āpatti pācittiyassāti ettha cīvaragaṇanāya āpattiyo veditabbā. Sesaṃ uttānameva.

៩១៦-៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៨ នោះ ពួកជនដែលបង្ហាត់បង្ហាញការរាំច្រៀង ឈ្មោះថា Naṭa (អ្នកលេងល្ខោន)។ ពួកជនដែលរាំដោយខ្លួនឯង ឈ្មោះថា Naṭaka (អ្នករាំ)។ ពួកជនដែលលោតផ្លោះលើចុងឫស្សី ឬខ្សែព្រាត់ជាដើម ឈ្មោះថា Laṅghaka (អ្នកលោត ឬអ្នកលេងកាយសិទ្ធិ)។ ពួកអ្នកលេងមាយាកល (អ្នកលេងសៀក) ឈ្មោះថា Sokajjhāyika។ ពួកអ្នកលេងដោយការទះក្អមតូច ឈ្មោះថា Kumbhathūṇika ខ្លះហៅថា ពួកអ្នកវាយស្គរចតុកោណ (Bimbisakavādaka)។ ក្នុងពាក្យថា deti āpatti pācittiyassa នេះ គប្បីដឹងថា អាបត្តិទាំងឡាយត្រូវរាប់តាមចំនួនចីវរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦ គឺ កិរិយា នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តក បណ្ណត្តិវជ្ជ កាយកម្ម វចីកម្ម តិចិត្ត តិវេទនា។

Aṭṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៨។

9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៩

921-4. Navame [Pg.208] – dubbalacīvarapaccāsāyāti dubbalāya cīvarapaccāsāya. Ānisaṃsanti kiñcāpi ‘‘na mayaṃ ayye sakkomā’’ti vadanti, ‘‘idāni pana tesaṃ kappāso āgamissati, saddho pasanno puriso āgamissati, addhā dassatī’’ti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā nivārentiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva.

៩២១-៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៩ នោះ ពាក្យថា dubbalacīvarapaccāsāya សេចក្តីថា ដោយសេចក្តីសង្ឃឹមចំពោះចីវរដ៏ទន់ខ្សោយ។ ពាក្យថា Ānisaṃsa សេចក្តីថា ទោះបីជាពួកទាយកពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ស្រី ពួកយើងមិនអាចប្រគេនបានទេ» ក៏ដោយ តែភិក្ខុនីបង្ហាញអានិសង្សយ៉ាងនេះថា «ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ កប្បាសរបស់ពួកគាត់នឹងមកដល់ ឬបុរសអ្នកមានសទ្ធាជ្រះថ្លានឹងមកដល់ គាត់មុខជានឹងប្រគេនមិនខាន» ហើយឃាត់ឃាំង មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តក លោកវជ្ជ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត តិវេទនា។

Navamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៩។

10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ១០

927. Dasame – kathinuddhāraṃ na dassantīti kīdiso kathinuddhāro dātabbo, kīdiso na dātabboti? Yassa atthāramūlako ānisaṃso mahā, ubbhāramūlako appo, evarūpo na dātabbo. Yassa pana atthāramūlako ānisaṃso appo, ubbhāramūlako mahā, evarūpo dātabbo. Samānisaṃsopi saddhāparipālanatthaṃ dātabbova.

៩២៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ នោះ ពាក្យថា kathinuddhāraṃ na dassanti មានសេចក្តីសួរថា តើការដកកឋិនបែបណាដែលគួរឲ្យ តើបែបណាដែលមិនគួរឲ្យ? ការដកកឋិនណា ដែលមានអានិសង្សនៃការក្រាលកឋិនច្រើន តែមានអានិសង្សនៃការដកកឋិនតិច ការដកកឋិនមានសភាពបែបនេះ មិនគួរឲ្យឡើយ។ ចំណែកឯការដកកឋិនណា ដែលមានអានិសង្សនៃការក្រាលកឋិនតិច តែមានអានិសង្សនៃការដកកឋិនច្រើន ការដកកឋិនមានសភាពបែបនេះ គួរឲ្យ។ ទោះបីជាមានអានិសង្សស្មើគ្នាក៏ដោយ ក៏គួរតែឲ្យ ដើម្បីរក្សាសទ្ធារបស់ទាយក។

931. Ānisaṃsanti bhikkhunisaṅgho jiṇṇacīvaro, kathinānisaṃsamūlako mahālābhoti evarūpaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā paṭibāhantiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva.

៩៣១. ពាក្យថា Ānisaṃsa សេចក្តីថា ភិក្ខុនីបង្ហាញអានិសង្សយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុនីសង្ឃមានចីវរចាស់គ្រាំគ្រាហើយ លាភសក្ការៈដែលកើតឡើងដោយមានអានិសង្សកឋិនជាមូលដ្ឋាននោះមានច្រើន» ហើយហាមឃាត់ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តក លោកវជ្ជ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត តិវេទនា។

Dasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១០។

Naggavaggo tatiyo.

នគ្គវគ្គ ទី ៣។

4. Tuvaṭṭavaggo

៤. ទុវដ្ដវគ្គ

1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ១

933. Tuvaṭṭavaggassa [Pg.209] paṭhamasikkhāpade – tuvaṭṭeyyunti nipajjeyyuṃ. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៩៣៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នៃទុវដ្ដវគ្គនោះ ពាក្យថា tuvaṭṭeyyuṃ សេចក្តីថា គប្បីដេកលក់។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ គឺ កិរិយា នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តក បណ្ណត្តិវជ្ជ កាយកម្ម តិចិត្ត តិវេទនា។

Paṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១។

2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ២

937. Dutiye – ekaṃ attharaṇañceva pāvuraṇañca etāsanti ekattharaṇapāvuraṇā; saṃhārimānaṃ pāvārattharaṇakaṭasārakādīnaṃ ekaṃ antaṃ attharitvā ekaṃ pārupitvā tuvaṭṭentīnametaṃ adhivacanaṃ.

៩៣៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី ២ នោះ ពាក្យថា ekattharaṇapāvuraṇā គឺភិក្ខុនីទាំងឡាយដែលមានកម្រាលមួយ និងគ្រឿងដណ្តប់មួយជាមួយគ្នា នេះជាឈ្មោះរបស់ភិក្ខុនីទាំងឡាយដែលដេក ដោយក្រាលចុងម្ខាង និងដណ្តប់ចុងម្ខាងនៃគ្រឿងដណ្តប់ កម្រាល ឬកន្ទេលជាដើម ដែលអាចចល័តបាន។

940. Vavatthānaṃ dassetvāti majjhe kāsāvaṃ vā kattarayaṭṭhiṃ vā antamaso kāyabandhanampi ṭhapetvā nipajjantīnaṃ anāpattīti attho. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៩៤០. ពាក្យថា vavatthānaṃ dassetvā សេចក្តីថា ភិក្ខុនីទាំងឡាយដែលដាក់ចីវរកាសាវៈ ឬឈើច្រត់ ឬសូម្បីតែវត្ថុទាបបំផុតគឺវត្ថពន្ធចង្កេះទុកនៅកណ្តាល ហើយដេក មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ នេះជាអត្ថន័យ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ គឺ កិរិយា នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តក បណ្ណត្តិវជ្ជ កាយកម្ម តិចិត្ត តិវេទនា។

Dutiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ២។

3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៣

941. Tatiye – uḷārasambhāvitāti uḷārakulā pabbajitattā guṇehi ca uḷārattā uḷārāti sambhāvitā. Issāpakatāti issāya apakatā; abhibhūtāti attho. Saññatti bahulā etāsanti saññattibahulā; divasaṃ mahājanaṃ saññāpayamānāti attho. Viññatti bahulā etāsanti viññattibahulā. Viññattīti hetūdāharaṇādīhi vividhehi nayehi ñāpanā veditabbā, na yācanā.

៩៤១. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ នោះ ពាក្យថា uḷārasambhāvitā សេចក្តីថា ភិក្ខុនីដែលគេសរសើរថាជាអ្នកខ្ពង់ខ្ពស់ ព្រោះតែការចេញបួសពីត្រកូលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ផង ព្រោះតែភាពខ្ពង់ខ្ពស់ដោយគុណធម៌មានសីលជាដើមផង។ ពាក្យថា issāpakatā សេចក្តីថា ត្រូវសេចក្តីច្រណែនគ្របសង្កត់ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា saññattibahulā សេចក្តីថា ភិក្ខុនីទាំងឡាយដែលមានការញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យដឹងច្រើន គឺការញ៉ាំងមហាជនឲ្យយល់ដឹងពេញមួយថ្ងៃ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា viññattibahulā សេចក្តីថា ភិក្ខុនីទាំងឡាយដែលមានការធ្វើវិញ្ញត្តិច្រើន។ ពាក្យថា viññatti ក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងថាជាការញ៉ាំងឲ្យដឹងដោយវិធីផ្សេងៗ មានការបង្ហាញហេតុផល និងការលើកឧទាហរណ៍ជាដើម មិនមែនសំដៅលើការសុំឡើយ។

943. Caṅkamane [Pg.210] nivattanagaṇanāya āpattiyo veditabbā. Tiṭṭhati vātiādīsu payogagaṇanāya. Uddisati vātiādīsu padādigaṇanāya. Sesaṃ uttānameva.

៩៤៣. ក្នុងការដើរចង្ក្រម គប្បីដឹងថា អាបត្តិទាំងឡាយត្រូវរាប់តាមចំនួននៃការត្រឡប់ទៅត្រឡប់មក។ ក្នុងពាក្យថា tiṭṭhati vā ជាដើម គប្បីដឹងថា អាបត្តិទាំងឡាយត្រូវរាប់តាមចំនួននៃប្រយោគ។ ក្នុងពាក្យថា uddisati vā ជាដើម គប្បីដឹងថា អាបត្តិទាំងឡាយត្រូវរាប់តាមចំនួននៃបទជាដើម។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កិរិយាកិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តក លោកវជ្ជ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Tatiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៣។

4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៤

949. Catutthe – sati antarāyeti dasavidhe antarāye sati. Pariyesitvā na labhatīti aññaṃ upaṭṭhāyikaṃ na labhati. Gilānāyāti sayaṃ gilānāya. Āpadāsūti tathārūpe upaddave sati anāpatti. Sesaṃ uttānameva.

៩៤៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ នោះ ពាក្យថា sati antarāye សេចក្តីថា កាលបើមានអន្តរាយ ១០ ប្រការ។ ពាក្យថា pariyesitvā na labhati សេចក្តីថា ស្វែងរកហើយមិនបានឧបដ្ឋាកដទៃ។ ពាក្យថា gilānāya សេចក្តីថា ខ្លួនឯងជាអ្នកឈឺ។ ពាក្យថា āpadāsu សេចក្តីថា កាលបើមានឧបទ្រពមានសភាពបែបនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាធុរនិក្ខេបសិក្ខាបទ គឺ អកិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តក លោកវជ្ជ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Catutthasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៤។

5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៥

952. Pañcame – aññaṃ āṇāpetīti ettha sace nikkaḍḍhāti āṇattā ekapayogena bahūnipi dvārāni atikkāmeti, ekā āpatti. Atha imañcimañca dvāraṃ atikkāmehīti evaṃ āṇattā atikkāmeti, dvāragaṇanāya āpattiyo. Sesaṃ uttānameva.

៩៥២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៥ នោះ ក្នុងពាក្យថា aññaṃ āṇāpeti នេះ ប្រសិនបើភិក្ខុនីដែលគេបង្គាប់ថា «ចូរអូសចេញទៅ» ហើយនាងក៏អូសឆ្លងកាត់ទ្វារជាច្រើនដោយប្រយោគតែមួយ ត្រូវអាបត្តិមួយ។ តែបើបង្គាប់យ៉ាងនេះថា «ចូរអូសឆ្លងកាត់ទ្វារនេះ និងទ្វារនេះ» ហើយនាងក៏អូសឆ្លងកាត់ទៅ ត្រូវអាបត្តិតាមចំនួនទ្វារ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តក លោកវជ្ជ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Pañcamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៥។

6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៦

955. Chaṭṭhe [Pg.211] – sabbaṃ uttānameva. Samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

៩៥៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ នោះ សេចក្តីទាំងពួងគឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាសមនុភាសនសិក្ខាបទ គឺ អកិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តក លោកវជ្ជ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Chaṭṭhasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៦។

7-8-9. Sattamaaṭṭhamanavamasikkhāpadavaṇṇanā

៧-៨-៩. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ៧ ទី ៨ និងទី ៩

961. Sattamaaṭṭhamanavamesu sabbaṃ uttānameva. Sabbāni eḷakalomasamuṭṭhānāni, kiriyāni, nosaññāvimokkhāni, acittakāni, paṇṇattivajjāni, kāyakammāni, ticittāni tivedanānīti.

៩៦១. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ ទី ៨ និងទី ៩ នោះ សេចក្តីទាំងពួងគឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទទាំងអស់នេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ គឺ កិរិយា នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តក បណ្ណត្តិវជ្ជ កាយកម្ម តិចិត្ត តិវេទនា។

Sattamaaṭṭhamanavamasikkhāpadāni.

សិក្ខាបទទី ៧ ទី ៨ និងទី ៩។

10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការពន្យល់សិក្ខាបទទី ១០

973. Dasame – āhundarikāti sambādhā.

៩៧៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ នោះ ពាក្យថា āhundarikā សេចក្តីថា ចង្អៀត។

975. Dhuraṃ nikkhittamatteti sacepi dhuraṃ nikkhipitvā pacchā pakkamati, āpattiyevāti attho. Pavāretvā pañca yojanāni gacchantiyāpi anāpatti. Chasu vattabbameva natthi. Sace pana tīṇi gantvā teneva maggena paccāgacchati, na vaṭṭati. Aññena maggena āgantuṃ vaṭṭati.

៩៧៥. ពាក្យថា dhuraṃ nikkhittamatte សេចក្តីថា ទោះបីជាភិក្ខុនីដាក់ចុះនូវធុរៈហើយដើរចេញទៅក្នុងខាងក្រោយ ក៏ត្រូវអាបត្តិដដែល នេះជាអត្ថន័យ។ ភិក្ខុនីដែលបានបវារណាហើយ ដើរទៅកាន់ចម្ងាយ ៥ យោជន៍ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកឯចម្ងាយ ៦ យោជន៍ មិនបាច់និយាយដល់ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើដើរទៅបាន ៣ យោជន៍ ហើយត្រឡប់មកវិញតាមផ្លូវដដែល មិនគួរឡើយ។ គួរតែត្រឡប់មកវិញតាមផ្លូវដទៃ។

976. Antarāyeti dasavidhe antarāye – paraṃ gacchissāmīti nikkhantā, nadīpūro pana āgato, corā vā magge honti, megho vā uṭṭhāti, nivattituṃ vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva. Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

៩៧៦. ពាក្យថា Antarāye សេចក្តីថា ក្នុងអន្តរាយ ១០ ប្រការ គឺភិក្ខុនីដើរចេញទៅដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងទៅកាន់ទីដទៃ» តែមានទឹកជំនន់ហូរមក ឬមានពួកចោរនៅលើផ្លូវ ឬមានមេឃរកកលនឹងភ្លៀង ការត្រឡប់មកវិញ គឺគួរហើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាបឋមបារាជិកសិក្ខាបទ គឺ អកិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តក លោកវជ្ជ កាយកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Dasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១០។

Tuvaṭṭavaggo catuttho.

ទុវដ្ដវគ្គ ទី៤។

5. Cittāgāravaggo

៥. ចិត្តាគារវគ្គ

1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ១

978. Cittāgāravaggassa [Pg.212] paṭhamasikkhāpade – rājāgāranti rañño kīḷanagharaṃ. Cittāgāranti kīḷanacittasālaṃ. Ārāmanti kīḷanaupavanaṃ. Uyyānanti kīḷanuyyānaṃ. Pokkharaṇīnti kīḷanapokkharaṇiṃ. Tasmāyeva padabhājane ‘‘yattha katthaci rañño kīḷitu’’ntiādi vuttaṃ. Dassanāya gacchati āpatti dukkaṭassāti ettha padavāragaṇanāya dukkaṭaṃ. Yattha ṭhitā passatīti ettha pana sace ekasmiṃyeva ṭhāne ṭhitā padaṃ anuddharamānā pañcapi passati, ekameva pācittiyaṃ. Taṃ taṃ disābhāgaṃ oloketvā passantiyā pana pāṭekkā āpattiyo. Bhikkhussa pana sabbattha dukkaṭaṃ.

៩៧៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នៃចិត្តាគារវគ្គ ពាក្យថា rājāgāraṃ បានแก่ ដំណាក់ជាទីលេងកម្សាន្តរបស់ព្រះរាជា។ ពាក្យថា cittāgāraṃ បានแก่ សាលាគំនូរជាទីលេងកម្សាន្ត។ ពាក្យថា ārāmaṃ បានแก่ ឧបវន (សួនច្បារ) ជាទីលេងកម្សាន្ត។ ពាក្យថា uyyānaṃ បានแก่ ឧទ្យានជាទីលេងកម្សាន្ត។ ពាក្យថា pokkharaṇīṃ បានแก่ ស្រះឈូកជាទីលេងកម្សាន្ត។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងបទភាជនី ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា “yattha katthaci rañño kīḷituṃ” (ក្នុងទីកន្លែងណាមួយដែលព្រះរាជាសព្វព្រះហឫទ័យនឹងលេងកម្សាន្ត) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យថា dassanāya gacchati āpatti dukkaṭassa នេះ អាបត្តិកទុក្កដ តែងមានតាមចំនួនជំហាន។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងពាក្យថា yattha ṭhitā passati នេះ ប្រសិនបើភិក្ខុនីឈរនៅក្នុងទីកន្លែងតែមួយ ដោយមិនលើកជើង ហើយមើលឃើញសូម្បីទាំង ៥ យ៉ាងនោះ អាបត្តិបាចិត្តិយ តែងមានតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុនីក្រឡេកមើលទៅកាន់ទិសផ្សេងៗ ហើយមើលឃើញ អាបត្តិទាំងឡាយ តែងមានផ្សេងៗគ្នា។ ចំណែកភិក្ខុវិញ ត្រូវអាបត្តិកទុក្កដក្នុងកាលទាំងពួង។

981. Ārāme ṭhitāti ajjhārāme rājāgārādīni karonti, tāni passantiyā anāpatti. Gacchantī vā āgacchantī vāti piṇḍapātādīnaṃ atthāya gacchantiyā maggo hoti, tāni passati, anāpatti. Sati karaṇīye gantvāti rañño santikaṃ kenaci karaṇīyena gantvā passati, anāpatti. Āpadāsūti kenaci upaddutā pavisitvā passati, anāpatti. Sesaṃ uttānameva.

៩៨១. ពាក្យថា ārāme ṭhitā សេចក្តីថា គេធ្វើដំណាក់របស់ព្រះរាជាជាដើម នៅក្នុងវត្ត ភិក្ខុនីមើលដំណាក់ទាំងនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា gacchantī vā āgacchantī vā សេចក្តីថា ផ្លូវជាផ្លូវដែលភិក្ខុនីដើរទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតជាដើម ភិក្ខុនីមើលដំណាក់ទាំងនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា sati karaṇīye gantvā សេចក្តីថា ភិក្ខុនីមានកិច្ចការណាមួយ ហើយទៅកាន់សំណាក់របស់ព្រះរាជា រួចមើល មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា āpadāsu សេចក្តីថា ភិក្ខុនីត្រូវភ័យអន្តរាយណាមួយបៀតបៀន ហើយរត់ចូលទៅ រួចមើល មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាអេឡកលោមសិក្ខាបទ ជាកិរិយៈ នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម អកុសលចិត្ត មានវេទនា ៣។

Paṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១ ចប់។

2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ២

982. Dutiye – abhinisīdanābhinipajjanesu payogagaṇanāya āpattiyo veditabbā. Sesaṃ uttānameva.

៩៨២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ២ អាបត្តិទាំងឡាយ គប្បីដឹងតាមចំនួននៃបយោគក្នុងការអង្គុយសង្កត់ និងការដេកសង្កត់។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាអេឡកលោមសិក្ខាបទ ជាកិរិយៈ នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Dutiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ២ ចប់។

3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ៣

988. Tatiye [Pg.213] – ujjavujjaveti yattakaṃ hatthena añchitaṃ hoti, tasmiṃ takkamhi veṭhite ekā āpatti. Kantanato pana pubbe kappāsavicinanaṃ ādiṃ katvā sabbapayogesu hatthavāragaṇanāya dukkaṭaṃ.

៩៨៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ ពាក្យថា ujjavujjaveti សេចក្តីថា អំបោះមានប្រមាណប៉ុន្មានដែលភិក្ខុនីទាញដោយដៃ កាលបើអំបោះមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះរុំព័ទ្ធនឹងខ្នារ ត្រូវអាបត្តិមួយ។ ប៉ុន្តែ មុននឹងការរកូតអំបោះ ចាប់តាំងពីការរើសសំឡីជាដើម ក្នុងបយោគទាំងពួង ត្រូវអាបត្តិកទុក្កដតាមចំនួនដងនៃដៃ។

989. Kantitasuttanti dasikasuttādiṃ saṅghāṭetvā kantati, dukkantitaṃ vā paṭikantati. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៩៨៩. ពាក្យថា kantitasuttaṃ សេចក្តីថា ភិក្ខុនីផ្គុំអំបោះជាយស្បង់ចីវរជាដើមចូលគ្នាហើយរកូត ឬរកូតអំបោះដែលគេរកូតមិនល្អឡើងវិញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាអេឡកលោមសិក្ខាបទ ជាកិរិយៈ នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Tatiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៣ ចប់។

4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ៤

992. Catutthe – yāguṃ vātiādīsu taṇḍulakoṭṭanaṃ ādiṃ katvā sabbesu pubbapayogesu payogagaṇanāya dukkaṭaṃ. Yāgubhattesu bhājanagaṇanāya, khādanīyādīsu rūpagaṇanāya pācittiyāni.

៩៩២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ ក្នុងពាក្យថា yāguṃ vā ជាដើម ចាប់តាំងពីការបុកស្រូវជាដើម ក្នុងបុព្វបយោគទាំងពួង ត្រូវអាបត្តិកទុក្កដតាមចំនួននៃបយោគ។ ក្នុងយាគូនិងភត្ត ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមចំនួនភាជន៍ ក្នុងខាទនីយៈជាដើម ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតាមចំនួនដុំ។

993. Yāgupāneti manussehi saṅghassatthāya kariyamāne yāgupāne vā saṅghabhatte vā tesaṃ sahāyikabhāvena yaṃkiñci pacantiyā anāpatti. Cetiyapūjāya sahāyikā hutvā gandhādīni pūjeti, vaṭṭati. Attano veyyāvaccakarassāti sacepi mātāpitaro āgacchanti, yaṃkiñci bījaniṃ vā sammuñjanidaṇḍakaṃ vā kārāpetvā veyyāvaccakaraṭṭhāne ṭhapetvāva yaṃkiñci pacituṃ vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni tatiyasadisānevāti.

៩៩៣. ពាក្យថា yāgupāne សេចក្តីថា កាលដែលពួកមនុស្សធ្វើទឹកយាគូក្តី ធ្វើភត្តថ្វាយសង្ឃក្តី ភិក្ខុនីជួយជាគ្នីគ្នា ចម្អិនរបស់ណាមួយថ្វាយពួកគេ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុនីជួយជាគ្នីគ្នាក្នុងការបូជាចេតិយ ហើយបូជាគ្រឿងក្រអូបជាដើម គួរតែធ្វើបាន។ ពាក្យថា attano veyyāvaccakarassa សេចក្តីថា សូម្បីតែមាតាបិតាមកកាន់វត្ត ក៏គប្បីប្រើឱ្យធ្វើរបស់ណាមួយ មានផ្លិត ឬដងអំបោសជាដើម រួចតាំងទុកក្នុងឋានៈជាវេយ្យាវច្ចករ ទើបគួរចម្អិនរបស់ណាមួយបាន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សមុដ្ឋានជាដើម គឺដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទទី ៣ ដែរ។

Catutthasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៤ ចប់។

5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ៥

996. Pañcame – asati antarāyeti dasavidhe antarāye asati. Dhuraṃ nikkhipitvā pacchā vinicchinantī āpattiṃ āpajjitvāva vinicchināti.

៩៩៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៥ ពាក្យថា asati antarāye សេចក្តីថា កាលបើអន្តរាយទាំង ១០ យ៉ាងមិនមាន។ ភិក្ខុនីដាក់ធុរៈចោល ហើយកាត់សេចក្តីជាខាងក្រោយ ឈ្មោះថាត្រូវអាបត្តិហើយទើបកាត់សេចក្តី។

998. Pariyesitvā [Pg.214] na labhatīti sahāyikā bhikkhuniyo na labhati. Sesaṃ uttānameva. Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ dukkhavedananti.

៩៩៨. ពាក្យថា pariyesitvā na labhati សេចក្តីថា ស្វែងរកហើយមិនបានភិក្ខុនីជាគ្នីគ្នា។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានធុរនិក្ខេបសមុដ្ឋាន ជាអកិរិយៈ សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Pañcamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៥ ចប់។

6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ៦

999. Chaṭṭhe – sabbaṃ naggavagge āgārikasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ. Ayaṃ pana viseso, taṃ chasamuṭṭhānaṃ. Idaṃ ‘‘sahatthā’’ti vuttattā eḷakalomasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

៩៩៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ សេចក្តីទាំងពួង គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងអាគារិកសិក្ខាបទ នៃនគ្គវគ្គនោះឯង។ ប៉ុន្តែ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា គឺសិក្ខាបទក្នុងនគ្គវគ្គនោះ មានសមុដ្ឋាន ៦។ ចំណែកសិក្ខាបទនេះ ព្រោះព្រះអង្គត្រាស់ថា “sahatthā” (ដោយដៃខ្លួនឯង) ទើបមានសមុដ្ឋានដូចជាអេឡកលោមសិក្ខាបទ ជាកិរិយៈ នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា។

Chaṭṭhasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៦ ចប់។

7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ៧

1007. Sattame – puna pariyāyenāti punavāre. Āpadāsūti mahagghacīvaraṃ sarīrato mocetvā supaṭisāmitampi corā haranti, evarūpāsu āpadāsu anissajjitvā nivāsentiyā anāpatti. Sesaṃ uttānamevāti.

១០០៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ ពាក្យថា puna pariyāyena សេចក្តីថា ក្នុងវារៈជាបន្ទាប់។ ពាក្យថា āpadāsu សេចក្តីថា សូម្បីតែចីវរមានតម្លៃច្រើនដែលភិក្ខុនីដោះចេញពីខ្លួន ហើយទុកដាក់យ៉ាងល្អហើយក៏ដោយ ពួកចោរក៏នៅតែលួចយកទៅបាន ក្នុងអន្តរាយមានសភាពយ៉ាងនេះ ភិក្ខុនីមិនបានលះហើយស្លៀកដណ្តប់ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានកឋិនសមុដ្ឋាន គឺតាំងឡើងអំពីកាយនិងវាចា និងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត ជាកិរិយាអកិរិយា នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Sattamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៧ ចប់។

8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ៨

1008. Aṭṭhame – anissajjitvāti rakkhaṇatthāya adatvā; ‘‘imaṃ jaggeyyāsī’’ti evaṃ anāpucchitvāti attho.

១០០៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៨ ពាក្យថា anissajjitvā សេចក្តីថា មិនបានប្រគល់ឱ្យដើម្បីថែរក្សា គឺមិនបានប្រាប់លាថា “សូមអ្នកជួយថែរក្សាវិហារនេះផង” នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

1012. Pariyesitvā na labhatīti paṭijaggikaṃ na labhati. Gilānāyāti vacībhedaṃ kātuṃ asamatthāya. Āpadāsūti raṭṭhe bhijjante āvāse [Pg.215] chaḍḍetvā gacchanti, evarūpāsu āpadāsu anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni anantarasikkhāpadasadisānevāti.

១០១២. ពាក្យថា pariyesitvā na labhati សេចក្តីថា ស្វែងរកអ្នកថែរក្សាមិនបាន។ ពាក្យថា gilānāya សេចក្តីថា ភិក្ខុនីជាអ្នកឈឺមិនអាចនឹងបញ្ចេញវាចាបាន។ ពាក្យថា āpadāsu សេចក្តីថា កាលបើដែនដីបែកបាក់ ពួកភិក្ខុនីត្រូវលះបង់អាវាសហើយចៀសចេញទៅ ក្នុងអន្តរាយមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សមុដ្ឋានជាដើម គឺដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទមុននេះឯង។

Aṭṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៨ ចប់។

9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ៩

1015-6. Navame – bāhirakaṃ anatthasaṃhitanti hatthiassarathadhanutharusippaāthabbaṇakhīlanavasīkaraṇasosāpanamantāgadappayogādibhedaṃ parūpaghātakaraṃ. Parittanti yakkhaparittanāgamaṇḍalādibhedaṃ sabbampi vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva.

១០១៥-៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៩ ពាក្យថា bāhirakaṃ anatthasaṃhitaṃ សេចក្តីថា វិជ្ជាខាងក្រៅដែលមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ មានការបែងចែកជាវិជ្ជាដំរី វិជ្ជាសេះ វិទ្យារទេះ វិជ្ជាធ្នូ វិជ្ជាដាវ អាថព្វណមន្ត វិជ្ជាដោតស្នៀត វិជ្ជាធ្វើស្នេហ៍ វិជ្ជាធ្វើឱ្យដេកលក់ និងការផ្សំថ្នាំពិសជាដើម ដែលជាហេតុបៀតបៀនអ្នកដទៃ។ ពាក្យថា parittaṃ បានแก่ យក្ខបរិត្ត នាគមណ្ឌលជាដើម សូម្បីតែមន្តទាំងអស់នោះ ក៏គួររៀនបាន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Padasodhammasamuṭṭhānaṃ – vācato vācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានបទសោធម្មសមុដ្ឋាន គឺតាំងឡើងអំពីវាចា និងអំពីវាចានិងចិត្ត ជាកិរិយៈ នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Navamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៩ ចប់។

10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ១០

1018. Dasame vāceyyāti padaṃ viseso, sesaṃ navame vuttanayeneva veditabbaṃ saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.

១០១៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ ពាក្យថា vāceyya នេះ ជាពាក្យប្លែកគ្នា សេចក្តីដែលនៅសល់ ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងសិក្ខាបទទី ៩ នោះឯង។

Dasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១០ ចប់។

Cittāgāravaggo pañcamo.

ចិត្តាគារវគ្គ ទី៥ ចប់។

6. Ārāmavaggo

៦. អារាមវគ្គ

1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ១

1025. Ārāmavaggassa paṭhamasikkhāpade – parikkhepaṃ atikkāmentiyā, upacāraṃ okkamantiyāti ettha paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiyapāde pācittiyaṃ.

១០២៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នៃអារាមវគ្គ ក្នុងពាក្យថា parikkhepaṃ atikkāmentiyā, upacāraṃ okkamantiyā នេះ ក្នុងជំហានទី ១ ត្រូវអាបត្តិកទុក្កដ ក្នុងជំហានទី ២ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។

1027. Sīsānulokikāti paṭhamaṃ pavisantīnaṃ bhikkhunīnaṃ sīsaṃ anulokentī pavisati, anāpatti. Yattha bhikkhuniyoti yattha bhikkhuniyo paṭhamataraṃ pavisitvā sajjhāyacetiyavandanādīni karonti, tattha tāsaṃ [Pg.216] santikaṃ gacchāmīti gantuṃ vaṭṭati. Āpadāsūti kenaci upaddutā hoti, evarūpāsu āpadāsu pavisituṃ vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva.

១០២៧. ពាក្យថា sīsānulokikā សេចក្តីថា ភិក្ខុនីក្រឡេកមើលក្បាលរបស់ពួកភិក្ខុនីដែលកំពុងចូលទៅមុន ហើយចូលទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា yattha bhikkhuniyo សេចក្តីថា ក្នុងទីកន្លែងណាមួយក្នុងអារាម ដែលពួកភិក្ខុនីចូលទៅមុនហើយ ធ្វើការសូត្រធម៌ ឬថ្វាយបង្គំចេតិយជាដើម ភិក្ខុនីគិតថា “អាត្មាអញនឹងទៅកាន់សំណាក់របស់ភិក្ខុនីទាំងនោះ” ហើយទៅ គួរតែធ្វើបាន។ ពាក្យថា āpadāsu សេចក្តីថា ភិក្ខុនីត្រូវភ័យអន្តរាយណាមួយបៀតបៀន ក្នុងអន្តរាយមានសភាពយ៉ាងនេះ ភិក្ខុនីចូលទៅ គួរតែធ្វើបាន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានធុរនិក្ខេបសមុដ្ឋាន ជាកិរិយាអកិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Paṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១ ចប់។

2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ២

1028. Dutiye – āyasmā kappitakoti ayaṃ jaṭilasahassabbhantaro thero. Saṃharīti saṅkāmesi. Saṃhaṭoti saṅkāmito. Kāsāvaṭoti nhāpitā kāsāvaṃ nivāsetvā kammaṃ karonti, taṃ sandhāyāhaṃsu. Sesaṃ uttānameva.

១០២៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ២ ពាក្យថា āyasmā kappitako សេចក្តីថា ព្រះថេរៈនេះជាអ្នករាប់បញ្ចូលក្នុងពួកជដិលមួយពាន់នាក់។ ពាក្យថា saṃhari សេចក្តីថា ញ៉ាំងកុដិឱ្យរើទៅ។ ពាក្យថា saṃhaṭo សេចក្តីថា កុដិដែលគេរើទៅហើយ។ ពាក្យថា kāsāvaṭo សេចក្តីថា ពួកជាងកាត់សក់ស្លៀកដណ្តប់សំពត់កាសាវៈហើយធ្វើការងារ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយសំដៅយកការស្លៀកដណ្តប់នោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ ជាកិរិយៈ សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Dutiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ២ ចប់។

3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ៣

1036. Tatiye – anusāsanipurekkhārāyāti idānipi tvaṃ bālā abyattātiādinā nayena anusāsanipakkhe ṭhatvā vadantiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni anantarasikkhāpadasadisānevāti.

១០៣៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ ពាក្យថា anusāsanipurekkhārāya សេចក្តីថា សូម្បីក្នុងកាលឥឡូវនេះ ភិក្ខុនីស្ថិតនៅក្នុងចំណែកនៃការប្រដៅ ហើយនិយាយដោយន័យជាដើមថា “នាងឯងជាមនុស្សល្ងង់ មិនឈ្លាសវៃឡើយ” មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ。 សមុដ្ឋានជាដើម គឺដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទមុននេះឯង។

Tatiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៣ ចប់។

4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ៤

1037. Catutthe – sabbaṃ uttānameva. Catusamuṭṭhānaṃ – kāyato kāyavācato kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Nimantitāya anāpucchā bhuñjantiyā āpattisambhavato siyā kiriyākiriyaṃ, pavāritāya kappiyaṃ kāretvāpi akāretvāpi bhuñjantiyā āpattisambhavato [Pg.217] siyā kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១០៣៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ សេចក្តីទាំងពួង គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៤ គឺតាំងឡើងអំពីកាយ អំពីកាយនិងវាចា អំពីកាយនិងចិត្ត និងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត។ ព្រោះហេតុតែការមានអាបត្តិដល់ភិក្ខុនីដែលគេនិមន្តហើយ មិនបានលាហើយឆាន់ ជួនកាលជាកិរិយាអកិរិយា ព្រោះហេតុតែការមានអាបត្តិដល់ភិក្ខុនីដែលវារៈឃាត់ហើយ ធ្វើរបស់ដែលគួរឱ្យជាអតិរិត្តក្តី មិនធ្វើក្តី ហើយឆាន់ ជួនកាលជាកិរិយៈ នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Catutthasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៤ ចប់។

5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ៥

1043. Pañcame – kule maccharo kulamaccharo, kulamaccharo etissā atthīti kulamaccharinī kulaṃ vā maccharāyatīti kulamaccharinī. Kulassa avaṇṇanti taṃ kulaṃ assaddhaṃ appasannanti. Bhikkhunīnaṃ avaṇṇanti bhikkhuniyo dussīlā pāpadhammāti.

១០៤៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៥ សេចក្តីកំណាញ់ក្នុងត្រកូល ឈ្មោះថា កុលមច្ឆរៈ ភិក្ខុនីណាមានសេចក្តីកំណាញ់ក្នុងត្រកូលនោះ ភិក្ខុនីនោះឈ្មោះថា កុលមច្ឆរិនី ឬភិក្ខុនីដែលរមែងកំណាញ់ត្រកូល ឈ្មោះថា កុលមច្ឆរិនី។ ពាក្យថា kulassa avaṇṇaṃ សេចក្តីថា ត្រកូលនោះគ្មានសទ្ធា មិនជ្រះថ្លាឡើយ។ ពាក្យថា bhikkhunīnaṃ avaṇṇaṃ សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុនីជាអ្នកទ្រុស្តសីល មានធម៌ដ៏លាមក។

1045. Santaṃyeva ādīnavanti kulassa vā bhikkhunīnaṃ vā santaṃ aguṇaṃ. Sesaṃ uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ dukkhavedananti.

១០៤៥. ពាក្យថា "santaṃyeva ādīnavanti" សេចក្តីថា ការប្រាប់នូវទោស (សេចក្តីមិនល្អ) ដែលមានប្រាកដ របស់ត្រកូលក្តី របស់ភិក្ខុនីទាំងឡាយក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Pañcamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៥ ចប់។

6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ៦

1048. Chaṭṭhe – ovādāyāti garudhammatthāya. Saṃvāsāyāti uposathapavāraṇāpucchanatthāya. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana bhikkhunovādakasikkhāpadavaṇṇanāyaṃ vuttoyeva.

១០៤៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ ពាក្យថា "ovādāya" សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោសន៍ដល់ឱវាទគឺគរុធម៌។ ពាក្យថា "saṃvāsāya" សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការសួរនូវឧបោសថ និងបវារណា។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងសិក្ខាបទនេះ។ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារ ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងវណ្ណនានៃភិក្ខុនោវាទកសិក្ខាបទ។

Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ គឺ កិរិយា នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម ចិត្ត ៣ វេទនា ៣។

Chaṭṭhasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៦ ចប់។

7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ៧

1053. Sattame – pariyesitvā na labhatīti bhikkhuniṃ na labhati. Sesaṃ uttānameva. Imassāpi vitthāro bhikkhunovādake vuttoyeva.

១០៥៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ ពាក្យថា "pariyesitvā na labhati" សេចក្តីថា ស្វែងរកហើយមិនបានភិក្ខុនី។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សេចក្តីពិស្តារនៃសិក្ខាបទនេះ ក៏ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងភិក្ខុនោវាទកសិក្ខាបទនោះឯង។

Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ [Pg.218] – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

មានសមុដ្ឋានដូចជាធុរនិក្ខេបសិក្ខាបទ គឺ អកិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Sattamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៧ ចប់។

8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ៨

1056. Aṭṭhame – ekakammantiādīhi uposathapavāraṇāyeva vuttā. Sesaṃ uttānameva. Imassāpi vitthāro bhikkhunovādake vuttoyeva.

១០៥៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៨ ពាក្យថា "ekakammaṃ" ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកតែឧបោសថ និងបវារណាប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សេចក្តីពិស្តារនៃសិក្ខាបទនេះ ក៏ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងភិក្ខុនោវាទកសិក្ខាបទនោះឯង។

Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

មានសមុដ្ឋានដូចជាបឋមបារាជិកសិក្ខាបទ គឺ អកិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Aṭṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៨ ចប់។

9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ៩

1058. Navame – sabbaṃ uttānameva. Imassāpi vitthāro bhikkhunovādake vuttoyeva.

១០៥៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៩ សេចក្តីទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សេចក្តីពិស្តារនៃសិក្ខាបទនេះ ក៏ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងភិក្ខុនោវាទកសិក្ខាបទនោះឯង។

Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

មានសមុដ្ឋានដូចជាធុរនិក្ខេបសិក្ខាបទ គឺ អកិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Navamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៩ ចប់។

10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ១០

1062. Dasame – pasākheti adhokāye. Adhokāyo hi yasmā tato rukkhassa sākhā viya ubho ūrū pabhijjitvā gatā, tasmā pasākhoti vuccati.

១០៦២. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ ពាក្យថា "pasākhe" សេចក្តីថា ក្នុងកាយផ្នែកខាងក្រោម។ ព្រោះថាកាយផ្នែកខាងក្រោមនោះ មានភ្លៅទាំងពីរ បែកចេញទៅ ដូចជាមែកឈើដែលបែកចេញពីដើមដូច្នោះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា "បសាខៈ" (ប្រគាប)។

1065. Bhindātiādīsu sace ‘‘bhinda, phālehī’’ti sabbāni āṇāpeti, so ca tatheva karoti, cha āṇattidukkaṭāni cha ca pācittiyāni āpajjati. Athāpi evaṃ āṇāpeti – ‘‘upāsaka, yaṃkiñci ettha kātabbaṃ, taṃ sabbaṃ karohī’’ti, so ca sabbānipi bhedanādīni karoti; ekavācāya cha [Pg.219] dukkaṭāni cha pācittiyānīti dvādasa āpattiyo. Sace pana bhedanādīsupi ekaṃyeva vatvā ‘‘idaṃ karohī’’ti āṇāpeti, so ca sabbāni karoti, yaṃ āṇattaṃ, tasseva karaṇe pācittiyaṃ. Sesesu anāpatti. Sesaṃ uttānameva.

១០៦៥. ក្នុងពាក្យថា "bhinda" (ចូរចោះ) ជាដើម ប្រសិនបើបង្គាប់ការងារទាំងអស់ថា "ចូរចោះ ចូរវះ" ហើយឧបាសកនោះក៏ធ្វើតាមបង្គាប់នោះ ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការបង្គាប់ ៦ និងត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ៦។ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើបង្គាប់យ៉ាងនេះថា "ឧបាសក ការងារណាមួយដែលត្រូវធ្វើក្នុងដំបៅនេះ ចូរធ្វើការងារទាំងអស់នោះចុះ" ហើយឧបាសកនោះក៏ធ្វើការងារទាំងអស់មានការចោះជាដើម ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិ ១២ គឺ ទុក្កដ ៦ និងបាចិត្តិយ ៦ ដោយសារវាចាតែមួយម៉ាត់។ ប្រសិនបើក្នុងចំណោមការងារមានការចោះជាដើមនោះ ភិក្ខុនីនិយាយចង្អុលបង្ហាញតែការងារមួយ ហើយបង្គាប់ថា "ចូរធ្វើការងារនេះ" តែឧបាសកនោះបែរជាធ្វើការងារទាំងអស់ទៅវិញ ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ តែចំពោះការងារដែលខ្លួនបានបង្គាប់ប៉ុណ្ណោះ ចំពោះការងារដែលសេសសល់ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

មានសមុដ្ឋានដូចជាកឋិនសិក្ខាបទ គឺ កិរិយាអកិរិយា នោសញ្ញាវិមោក្ខ អចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម ចិត្ត ៣ វេទនា ៣។

Dasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១០ ចប់။

Ārāmavaggo chaṭṭho.

អារាមវគ្គ ទី ៦ ចប់។

7. Gabbhinivaggo

៧. គព្ភិនីវគ្គ

1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

១. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ១

1069. Gabbhinivaggassa paṭhamasikkhāpade – āpannasattāti kucchipaviṭṭhasattā.

១០៦៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ នៃគព្ភិនីវគ្គ ពាក្យថា "āpannasattā" សេចក្តីថា ស្ត្រីដែលមានសត្វចូលទៅនៅក្នុងផ្ទៃ (ស្ត្រីមានគភ៌)។

Paṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១ ចប់။

2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā

២. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ២

1073-4. Dutiye – pāyantinti thaññaṃ pāyamānaṃ. Mātā vā hotīti yaṃ dārakaṃ pāyeti, tassa mātā vā hoti dhāti vā. Sesaṃ uttānameva. Ubhayampi tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១០៧៣-៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ២ ពាក្យថា "pāyantī" សេចក្តីថា ស្ត្រីដែលកំពុងបំបៅដោះ។ ពាក្យថា "mātā vā hoti" សេចក្តីថា ស្ត្រីដែលបំបៅកុមារណា ស្ត្រីនោះជាម្តាយបង្កើតក្តី ឬជាម៉ែដោះក្តី ហៅថា "pāyantī" (ស្ត្រីបំបៅកូន)។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទទាំងពីរនេះ (ទី ១ និងទី ២) មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ បណ្ណត្តិវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម ចិត្ត ៣ វេទនា ៣។

Dutiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ២ ចប់។

3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ៣

1077. Tatiye – sikkhāsammutiṃ dātunti kasmā dāpesi? ‘‘Mātugāmo nāma lolo hoti dve vassāni chasu dhammesu asikkhitvā sīlāni pūrayamāno kilamati, sikkhitvā pana pacchā na kilamissati, nittharissatī’’ti dāpesi.

១០៧៧. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ ពាក្យថា "sikkhāsammutiṃ dātuṃ" សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យប្រគល់សិក្ខាសម្មតិ? ឆ្លើយថា ព្រោះព្រះអង្គទ្រង់យល់ឃើញថា "ធម្មតាមាតុគ្រាម ជាអ្នករាយមាយ ប្រសិនបើមិនបានសិក្សាក្នុងធម៌ ៦ ប្រការ អស់រយៈពេល ២ ឆ្នាំទេ កាលបើបំពេញសីលទាំងឡាយ (សីលជាន់ខ្ពស់) តែងលំបាក តែបើបានសិក្សារួចហើយ ទៅខាងមុខនឹងមិនលំបាកឡើយ នឹងអាចឆ្លងផុតបាន" ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យប្រគល់សិក្ខាសម្មតិ។

1079. Pāṇātipātā [Pg.220] veramaṇiṃ dve vassāni avītikkamma samādānaṃ samādiyāmīti yaṃ taṃ pāṇātipātā veramaṇīti paññattaṃ sikkhāpadaṃ, taṃ pāṇātipātā veramaṇisikkhāpadaṃ dve vassāni avītikkamitabbasamādānaṃ katvā samādiyāmīti attho. Esa nayo sabbattha. Imā cha sikkhāyo saṭṭhivassāyapi pabbajitāya dātabbāyeva, na etāsu asikkhitā upasampādetabbā.

១០៧៩. ពាក្យថា "pāṇātipātā veramaṇiṃ dve vassāni avītikkamma samādānaṃ samādiyāmi" សេចក្តីថា សិក្ខាបទណាដែលព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិទុកថា "pāṇātipātā veramaṇī" ភិក្ខុនីនោះធ្វើការសមាទានដែលមិនត្រូវកន្លងហួសអស់រយៈពេល ២ ឆ្នាំ នូវសិក្ខាបទវេរៈចាកការសម្លាប់សត្វនោះថា "ខ្ញុំសូមសមាទាន" នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ វិធីនេះ ក៏ត្រូវអនុវត្តក្នុងសិក្ខាបទដទៃទៀត (មានអទិន្នាទានជាដើម) ទាំងអស់។ សិក្ខា ៦ ប្រការនេះ សូម្បីតែស្ត្រីដែលបួស (ជាសាមណេរី) មានអាយុ ៦០ ឆ្នាំ ក៏ត្រូវតែប្រគល់ឱ្យដែរ ស្ត្រីដែលមិនទាន់បានសិក្សាក្នុងសិក្ខាទាំងនេះ មិនត្រូវញ៉ាំងឱ្យឧបសម្បទា (មិនត្រូវបំបួសជាភិក្ខុនី) ឡើយ។

Tatiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៣ ចប់။

4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ៤

1084. Catutthe – sabbaṃ uttānameva. Sace pana paṭhamaṃ vuṭṭhānasammuti na dinnā hoti, upasampadamāḷakepi dātabbāyeva. Imā dvepi mahāsikkhamānā nāma.

១០៨៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៤ សេចក្តីទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើជាដំបូង មិនទាន់បានប្រគល់វុដ្ឋានសម្មតិទេ សូម្បីតែនៅក្នុងមណ្ឌលឧបសម្បទា (សីមា) ក៏ត្រូវតែប្រគល់ឱ្យដែរ។ សិក្ខមានាទាំងពីរប្រភេទនេះ (ដែលបានរៀបរាប់ក្នុងសិក្ខាបទទី ៣ និងទី ៤) ហៅថា "មហាសិក្ខមានា"។

Catutthasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៤ ចប់។

5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ៥

1090. Pañcame – kiñcāpi ūnadvādasavassaṃ paripuṇṇasaññāya vuṭṭhāpentiyā anāpatti, sā pana anupasampannāva hoti. Sesaṃ uttānameva.

១០៩០. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៥ ទោះបីជាភិក្ខុនីអ្នកញ៉ាំងស្ត្រីដែលមានអាយុមិនទាន់គ្រប់ ១២ ឆ្នាំ (ស្ត្រីដែលធ្លាប់មានប្តី) ឱ្យឧបសម្បទា ដោយសម្គាល់ថាមានអាយុគ្រប់ ១២ ឆ្នាំហើយ មិនត្រូវអាបត្តិក៏ដោយ តែស្ត្រីនោះនៅតែជាអ្នកមិនទាន់បានឧបសម្បទា (មិនទាន់ជាភិក្ខុនី) ដដែល។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Pañcamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៥ ចប់។

6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ៦

1095. Chaṭṭhe – dasavassāya gihigatāya sikkhāsammutiṃ datvā paripuṇṇadvādasavassaṃ upasampādetuṃ vaṭṭati.

១០៩៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៦ ភិក្ខុនីប្រគល់សិក្ខាសម្មតិដល់ស្ត្រីដែលធ្លាប់មានប្តី មានអាយុ ១០ ឆ្នាំ រួចហើយ កាលបើស្ត្រីនោះមានអាយុគ្រប់ ១២ ឆ្នាំបរិបូណ៌ នឹងញ៉ាំងឱ្យឧបសម្បទា គួរពិតណាស់។

Chaṭṭhasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៦ ចប់។

7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ៧

1101. Sattame [Pg.221] – sabbaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīnipi sabbesu dutiye vuttasadisāneva. Ayaṃ pana viseso – yattha sammuti atthi, tattha kiriyākiriyaṃ hotīti.

១១០១. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ សេចក្តីទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សូម្បីតែសមុដ្ឋានជាដើម ក្នុងសិក្ខាបទទាំងអស់ (ចាប់តាំងពីសិក្ខាបទទី ៣ ទៅ) ក៏ដូចគ្នាទៅនឹងសមុដ្ឋានដែលពោលទុកហើយក្នុងសិក្ខាបទទី ២ ដែរ។ ប៉ុន្តែ មានសេចក្តីប្លែកគ្នាយ៉ាងនេះគឺ សិក្ខាបទណាដែលមានសម្មតិ សិក្ខាបទនោះជាកិរិយាអកិរិយា។

Sattamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៧ ចប់។

8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ៨

1108. Aṭṭhame – na anuggaṇhāpeyyāti ‘‘imissā ayye uddesādīni dehī’’ti evaṃ uddesādīhi na anuggaṇhāpeyya.

១១០៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៨ ពាក្យថា "na anuggaṇhāpeyya" សេចក្តីថា មិនត្រូវឱ្យគេជួយសង្គ្រោះដោយការឧទ្ទេសជាដើម យ៉ាងនេះថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ ចូរប្រគល់ការឧទ្ទេស (ការបង្រៀនធម៌) ជាដើម ដល់ភិក្ខុនីនេះផង"។

1110. Pariyesitvāti aññaṃ pariyesitvā na labhati, sayaṃ gilānā hoti, na sakkoti uddesādīni dātuṃ, tassā anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

១១១០. ពាក្យថា "pariyesitvā" សេចក្តីថា ស្វែងរកគ្រូដទៃហើយមិនបាន ខ្លួនឯងក៏មានជម្ងឺ មិនអាចប្រគល់ការឧទ្ទេសជាដើមឱ្យបាន ភិក្ខុនីនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាធុរនិក្ខេបសិក្ខាបទ គឺ អកិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Aṭṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៨ ចប់។

9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ៩

1113. Navame – na upaṭṭhaheyyāti cuṇṇena mattikāya dantakaṭṭhena mukhodakenāti evaṃ tena tena karaṇīyena na upaṭṭhaheyya. Sesaṃ uttānameva. Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

១១១៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៩ ពាក្យថា "na upaṭṭhaheyya" សេចក្តីថា មិនត្រូវបម្រើដោយកិច្ចការនោះៗ យ៉ាងនេះគឺ ដោយម្សៅលាបខ្លួន ដោយដីស្អិត ដោយឈើស្ទង់ធ្មេញ ដោយទឹកលុបមុខ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាបឋមបារាជិកសិក្ខាបទ គឺ អកិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Navamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៩ ចប់។

10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ១០

1116. Dasame – neva vūpakāseyyāti na gahetvā gaccheyya. Na vūpakāsāpeyyāti ‘‘imaṃ ayye gahetvā gacchā’’ti aññaṃ na āṇāpeyya. Sesamettha uttānameva. Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ[Pg.222], sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

១១១៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១០ ពាក្យថា "neva vūpakāseyya" សេចក្តីថា មិនត្រូវនាំ (ភិក្ខុនីនោះ) ទៅឡើយ។ ពាក្យថា "na vūpakāsāpeyya" សេចក្តីថា មិនត្រូវបង្គាប់ភិក្ខុនីដទៃយ៉ាងនេះថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ ចូរនាំភិក្ខុនីនេះទៅចុះ"។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាធុរនិក្ខេបសិក្ខាបទ គឺ អកិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ សចិត្តកៈ លោកវជ្ជៈ កាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Dasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១០ ចប់។

Gabbhinivaggo sattamo.

គព្ភិនីវគ្គ ទី ៧ ចប់។

8. Kumāribhūtavaggo

៨. កុមារីភូតវគ្គ

1-2-3. Paṭhamadutiyatatiyasikkhāpadavaṇṇanā

១-២-៣. ពណ៌នាសិក្ខាបទទី ១ ទី ២ និងទី ៣

1119. Kumāribhūtavaggassa paṭhamadutiyatatiyasikkhāpadāni tīṇi tīhi gihigatasikkhāpadehi sadisāni. Yā pana tā sabbapaṭhamā dve mahāsikkhamānā, tā atikkantavīsativassāti veditabbā. Tā gihigatā vā hontu agihigatā vā, sikkhamānā icceva vattabbā, gihigatāti vā kumāribhūtāti vā na vattabbā. Gihigatāya dasavassakāle sikkhāsammutiṃ datvā dvādasavassakāle upasampadā kātabbā. Ekādasavassakāle datvā terasavassakāle kātabbā, dvādasaterasacuddasapannarasasoḷasasattarasaaṭṭhārasavassakāle sammutiṃ datvā vīsativassakāle upasampadā kātabbā. Aṭṭhārasavassakālato paṭṭhāya ca panāyaṃ gihigatātipi kumāribhūtātipi vattuṃ vaṭṭati, kumāribhūtā pana gihigatāti na vattabbā, kumāribhūtā icceva vattabbā. Mahāsikkhamānā pana gihigatātipi vattuṃ na vaṭṭati, kumāribhūtātipi vattuṃ na vaṭṭati, sikkhāsammutidānavasena pana tissopi sikkhamānāti vattuṃ vaṭṭati.

១១១៩. សិក្ខាបទទាំងឡាយ ៣ គឺ ទី១ ទី២ និងទី៣ នៃកុមារីភូតវគ្គ គឺដូចគ្នាទៅនឹងសិក្ខាបទគិហិគតាទាំងឡាយ ៣។ បណ្តាមហាសិក្ខមានាទាំងឡាយ មហាសិក្ខមានា ២ រូបដំបូងបង្អស់ គប្បីជ្រាបថា ជាអ្នកមានអាយុហួស ២០ ឆ្នាំហើយ។ មហាសិក្ខមានាទាំងនោះ ទោះជាគិហិគតាក្តី ឬមិនមែនគិហិគតាក្តី គប្បីហៅថា «សិក្ខមានា» ប៉ុណ្ណោះ មិនគប្បីហៅថា «គិហិគតា» ឬ «កុមារីភូតា» ឡើយ។ សម្រាប់ស្ត្រីដែលធ្លាប់រួមរស់ជាមួយប្ដី (គិហិគតា) កាលបើបានឲ្យសិក្ខាសម្មតិក្នុងអាយុ ១០ ឆ្នាំហើយ គb្បីធ្វើការឧបសម្បទាក្នុងអាយុ ១២ ឆ្នាំ។ កាលបើឲ្យក្នុងអាយុ ១១ ឆ្នាំ គប្បីធ្វើការឧបសម្បទាក្នុងអាយុ ១៣ ឆ្នាំ។ កាលបើឲ្យសម្មតិក្នុងអាយុ ១២, ១៣, ១៤, ១៥, ១៦, ១៧, ១៨ ឆ្នាំ គប្បីធ្វើការឧបសម្បទាក្នុងអាយុ ២០ ឆ្នាំ។ ចាប់តាំងពីអាយុ ១៨ ឆ្នាំទៅ សិក្ខមានានេះ គួរហៅថា «គិហិគតា» ក៏បាន ហៅថា «កុមារីភូតា» ក៏បាន។ ចំណែកឯកុមារីភូតា មិនគប្បីហៅថា «គិហិគតា» ឡើយ គប្បីហៅថា «កុមារីភូតា» ប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯមហាសិក្ខមានា មិនគួរហៅថា «គិហិគតា» ឡើយ ហើយក៏មិនគួរហៅថា «កុមារីភូតា» ដែរ។ ប៉ុន្តែ ដោយអំណាចនៃការឲ្យសិក្ខាសម្មតិ សូម្បីសិក្ខមានាទាំង ៣ ពួកនោះ ក៏គួរហៅថា «សិក្ខមានា» ដូចគ្នា។

Paṭhamadutiyatatiyāni.

សិក្ខាបទទី១ ទី២ និងទី៣ ចប់។

4-5-6. Catutthapañcamachaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

៤-៥-៦. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី៤ ទី៥ និងទី៦

1136. Catutthapañcamachaṭṭhesu sabbaṃ uttānameva. Sabbāni tisamuṭṭhānāni catutthaṃ kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti. Pañcamaṃ kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ[Pg.223], kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti. Yañcettha saṅghena paricchinditabbāti vuttaṃ, tassa upaparikkhitabbāti attho. Chaṭṭhaṃ kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ dukkhavedananti. Yaṃ panettha ‘‘paricchinditvā’’ti vuttaṃ, tassa upaparikkhitvāti attho.

១១៣៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី៤ ទី៥ និងទី៦ សេចក្តីទាំងពួងងាយយល់ណាស់។ សិក្ខាបទទាំងអស់មានសមុដ្ឋាន ៣។ សិក្ខាបទទី៤ ជាកិរិយា, រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា, មានចិត្ត, មានទោសត្រឹមតែបញ្ញត្តិ, ជាកាយកម្ម វចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។ សិក្ខាបទទី៥ ជាកិរិយាកិរិយា, រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា, មានចិត្ត, មានទោសត្រឹមតែបញ្ញត្តិ, ជាកាយកម្ម វចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។ ពាក្យណាដែលពោលក្នុងសិក្ខាបទទី៥ នេះថា «saṅghena paricchinditabbā» (សង្ឃគប្បីកំណត់) សេចក្តីនៃពាក្យនោះថា «គប្បីពិចារណាស្ទង់មើល»។ សិក្ខាបទទី៦ ជាកិរិយា, រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា, មានចិត្ត, មានទោសខាងលោក (លោកវជ្ជៈ), ជាកាយកម្ម វចីកម្ម, មានអកុសលចិត្ត, មានទុក្ខវេទនា។ ពាក្យណាដែលពោលក្នុងសិក្ខាបទទី៦ នេះថា «paricchinditvā» (កំណត់ហើយ) សេចក្តីនៃពាក្យនោះថា «ពិចារណាស្ទង់មើលហើយ»។

Catutthapañcamachaṭṭhasikkhāpadāni

សិក្ខាបទទី៤ ទី៥ និងទី៦ ចប់។

7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី៧

1150. Sattame – sabbaṃ uttānameva. Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

១១៥០. ក្នុងសិក្ខាបទទី៧ សេចក្តីទាំងពួងងាយយល់ណាស់។ មានសមុដ្ឋានដូចជាធុរនិក្ខេបៈ (ការដាក់ចុះនូវធុរៈ) ជាកិរិយា, រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា, មានចិត្ត, មានទោសខាងលោក, ជាកាយកម្ម វចីកម្ម, មានអកុសលចិត្ត, មានទុក្ខវេទនា។

Sattamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី៧ ចប់។

8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី៨

1154. Aṭṭhamepi – sabbaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīnipi anantarasadisānevāti.

១១៥៤. សូម្បីក្នុងសិក្ខាបទទី៨ សេចក្តីទាំងពួងក៏ងាយយល់ណាស់ដែរ។ សមុដ្ឋានជាដើមក៏ដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទមុន (ទី៧) នោះឯង។

Aṭṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី៨ ចប់។

9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី៩

1158. Navame – sokāvāsanti saṅketaṃ katvā agacchamānā purisānaṃ anto sokaṃ pavesetīti sokāvāsā, taṃ sokāvāsaṃ. Tenevāha – ‘‘sokāvāsā nāma paresaṃ dukkhaṃ uppādetī’’ti. Atha vā gharaṃ viya gharasāmikā, ayampi purisasamāgamaṃ alabhamānā sokaṃ āvisati. Iti yaṃ āvisati, svāssā āvāso hotīti sokāvāsā. Tenāha – ‘‘sokaṃ āvisatī’’ti. Ajānantīti edisā [Pg.224] ayanti ajānamānā. Sesaṃ uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១១៥៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី៩ ពាក្យថា sokāvāsaṃ សេចក្តីថា នាងធ្វើការណាត់ជួបហើយមិនទៅ នាំឲ្យសេចក្តីសោកចូលទៅក្នុងចិត្តរបស់ពួកបុរស ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា សោកាវាសា (ស្ត្រីជាទីនៅនៃសេចក្តីសោក) សំដៅលើនាងសោកាវាសានោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពោលថា «ឈ្មោះថា សោកាវាសា ព្រោះតែងបង្កើតទុក្ខដល់អ្នកដទៃ»។ ម៉្យាងទៀត ដូចជាម្ចាស់ផ្ទះចូលទៅកាន់ផ្ទះ នាងនេះក៏ដូច្នោះដែរ កាលបើមិនបានការជួបជុំនឹងបុរស តែងចូលទៅកាន់សេចក្តីសោក។ សេចក្តីសោកណាដែលនាងចូលទៅកាន់ សេចក្តីសោកនោះជាទីនៅរបស់នាង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា សោកាវាសា។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «តែងចូលទៅកាន់សេចក្តីសោក»។ ពាក្យថា ajānantī គឺមិនដឹងថា នាងនេះមានសភាពបែបនេះឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ងាយយល់ណាស់។ មានសមុដ្ឋាន ៣ ជាកិរិយា, រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា, មានចិត្ត, មានទោសត្រឹមតែបញ្ញត្តិ, ជាកាយកម្ម វចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Navamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី៩ ចប់។

10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី១០

1164. Dasame – anāpucchāti anāpucchitvā. Bhikkhunīhi dvikkhattuṃ āpucchitabbaṃ – pabbajjākāle ca upasampadākāle ca, bhikkhūnaṃ pana sakiṃ āpucchitepi vaṭṭati.

១១៦៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី១០ ពាក្យថា anāpucchā គឺមិនបានលា (មិនបានសុំការអនុញ្ញាត)។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយត្រូវសុំការអនុញ្ញាត ២ ដង គឺក្នុងកាលបួសជាសាមណេរី ១ និងក្នុងកាលឧបសម្បទា ១ ចំណែកភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីសុំការអនុញ្ញាតតែម្តង ក៏គួរហើយ។

1165. Ajānantīti mātādīnaṃ atthibhāvaṃ ajānantī. Sesaṃ uttānameva. Idaṃ apubbasamuṭṭhānasīsaṃ. Catusamuṭṭhānaṃ – vācato kāyavācato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kathaṃ? Abbhānakammādīsu kenacideva karaṇīyena khaṇḍasīmāyaṃ nisinnā ‘‘pakkosatha sikkhamānaṃ, idheva naṃ upasampādessāmā’’ti upasampādeti; evaṃ vācato samuṭṭhāti. Upassayato paṭṭhāya upasampādessāmīti vatvā khaṇḍasīmaṃ gacchantiyā kāyavācato samuṭṭhāti. Dvīsupi ṭhānesu paṇṇattibhāvaṃ jānitvāva vītikkamaṃ karontiyā vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Ananujānāpetvā upasampādanato kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១១៦៥. ពាក្យថា ajānantī គឺមិនដឹងនូវភាពមាននៅនៃមាតាបិតាជាដើម។ សេចក្តីដែលនៅសល់ងាយយល់ណាស់។ សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋានប្លែកពីមុន (អបុព្វសមុដ្ឋានសីសៈ)។ មានសមុដ្ឋាន ៤ គឺកើតឡើងអំពីវាចា ១ អំពីកាយនិងវាចា ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១។ តើកើតឡើងដូចម្តេច? ភិក្ខុនីអង្គុយក្នុងខណ្ឌសីមាដោយកិច្ចណាមួយ មានអព្ភានកម្មជាដើម ហើយពោលថា «ចូរហៅសិក្ខមានាមក យើងនឹងធ្វើការឧបសម្បទានាងក្នុងខណ្ឌសីមានេះឯង» រួចក៏ធ្វើការឧបសម្បទា យ៉ាងនេះឈ្មោះថាកើតឡើងអំពីវាចា។ ភិក្ខុនីនិយាយតាំងពីនៅក្នុងអារាមថា «ខ្ញុំនឹងធ្វើការឧបសម្បទា» ហើយដើរទៅកាន់ខណ្ឌសីមា យ៉ាងនេះឈ្មោះថាកើតឡើងអំពីកាយនិងវាចា។ ភិក្ខុនីដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីបញ្ញត្តិក្នុងទីទាំងពីរនោះហើយ នៅតែធ្វើការល្មើស យ៉ាងនេះឈ្មោះថាកើតឡើងអំពីវាចានិងចិត្ត និងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត។ ព្រោះការធ្វើឧបសម្បទាដោយមិនបានសុំការអនុញ្ញាត ហេតុនោះទើបជាកិរិយាកិរិយា, មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា, មិនមែនជាអចិត្តកៈ (គឺសចិត្តកៈ), មានទោសត្រឹមតែបញ្ញត្តិ, ជាកាយកម្ម វចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Dasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី១០ ចប់។

11. Ekādasamasikkhāpadavaṇṇanā

១១. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី១១

1167-8. Ekādasame – pārivāsikachandadānenāti pārivāsiyena chandadānena. Tattha catubbidhaṃ pārivāsiyaṃ – parisapārivāsiyaṃ, rattipārivāsiyaṃ, chandapārivāsiyaṃ, ajjhāsayapārivāsiyanti. Tattha parisapārivāsiyaṃ nāma bhikkhū kenacideva karaṇīyena sannipatitā honti, atha megho vā uṭṭhāti, ussāraṇā vā kariyati, manussā vā ajjhottharantā āgacchanti, bhikkhū [Pg.225] ‘‘anokāsā mayaṃ aññatra gacchāmā’’ti chandaṃ avissajjetvāva uṭṭhahanti. Idaṃ parisapārivāsiyaṃ. Kiñcāpi parisapārivāsiyaṃ, chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati.

១១៦៧-៨. ក្នុងសិក្ខាបទទី១១ ពាក្យថា pārivāsikachandadānena គឺដោយការឲ្យឆន្ទៈដែលសាបសូន្យ (បារិវាសិកឆន្ទៈ)។ ក្នុងពាក្យនោះ បារិវាសិយៈ (ការសាបសូន្យ ឬការខកខាន) មាន ៤ យ៉ាងគឺ បរិសបារិវាសិយៈ (ការសាបសូន្យនៃបរិស័ទ) ១ រត្តិបារិវាសិយៈ (ការសាបសូន្យនៃរាត្រី) ១ ឆន្ទបារិវាសិយៈ (ការសាបសូន្យនៃឆន្ទៈ) ១ អជ្ឈាសយបារិវាសិយៈ (ការសាបសូន្យនៃអជ្ឈាស័យ) ១។ ក្នុងបារិវាសិយៈទាំងនោះ បរិសបារិវាសិយៈ គឺភិក្ខុទាំងឡាយប្រជុំគ្នាដោយកិច្ចណាមួយ ស្រាប់តែមានភ្លៀងធ្លាក់មកក្តី ឬមានការបណ្តេញមនុស្សចេញក្តី ឬមានមនុស្សទាំងឡាយមកចោមរោមក្តី ភិក្ខុទាំងឡាយគិតថា «ពួកយើងគ្មានឱកាសធ្វើកិច្ចឡើយ ចូរយើងទៅកាន់ទីដទៃចុះ» ហើយក៏ក្រោកទៅដោយមិនទាន់បានលះបង់ឆន្ទៈឡើយ។ នេះហៅថា បរិសបារិវាសិយៈ។ ទោះបីជាបរិសបារិវាសិយៈក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយសារមិនទាន់បានលះបង់ឆន្ទៈ ការធ្វើសង្ឃកម្មក្នុងទីដទៃទៀត ក៏គួរធ្វើបាន។

Puna bhikkhū ‘‘uposathādīni karissāmā’’ti rattiṃ sannipatitvā ‘‘yāva sabbe sannipatanti, tāva dhammaṃ suṇissāmā’’ti ekaṃ ajjhesanti, tasmiṃ dhammakathaṃ kathenteyeva aruṇo uggacchati. Sace ‘‘cātuddasikaṃ uposathaṃ karissāmā’’ti nisinnā ‘‘pannaraso’’ti kātuṃ vaṭṭati. Sace pannarasikaṃ kātuṃ nisinnā pāṭipade anuposathe uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati, aññaṃ pana saṅghakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati. Idaṃ rattipārivāsiyaṃ nāma.

ម៉្យាងទៀត ភិក្ខុទាំងឡាយគិតថា «យើងនឹងធ្វើឧបោសថជាដើម» ហើយប្រជុំគ្នាក្នុងវេលាយប់ និយាយគ្នាថា «ភិក្ខុទាំងឡាយប្រជុំគ្នាមិនទាន់អស់នៅឡើយទេ យើងចូរស្ដាប់ធម៌សិនចុះ» ហើយក៏និមន្តភិក្ខុមួយរូបឲ្យសម្តែងធម៌ កាលដែលភិក្ខុនោះកំពុងសម្តែងធម៌កថា ស្រាប់តែអរុណរះឡើង។ ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយអង្គុយគិតថា «យើងនឹងធ្វើចាតុទ្ទសីឧបោសថ (ឧបោសថថ្ងៃ ១៤ កើត ឬរនោច)» តែអរុណរះឡើងជាថ្ងៃ ១៥ កើត ឬរនោច គួរធ្វើជាបណ្ណរសីឧបោសថបាន។ ប្រសិនបើអង្គុយគិតថា «យើងនឹងធ្វើបណ្ណរសីឧបោសថ» តែអរុណរះឡើងជាថ្ងៃប៉ាដិបទ (ថ្ងៃ ១ កើត ឬរនោច) ដែលមិនមែនជាថ្ងៃឧបោសថ មិនគួរធ្វើឧបោសថឡើយ ប៉ុន្តែគួរធ្វើសង្ឃកិច្ចដទៃទៀតបាន។ នេះហៅថា រត្តិបារិវាសិយៈ។

Puna bhikkhū ‘‘kiñcideva abbhānādisaṅghakammaṃ karissāmā’’ti nisinnā honti, tatreko nakkhattapāṭhako bhikkhu evaṃ vadati – ‘‘ajja nakkhattaṃ dāruṇaṃ, mā imaṃ kammaṃ karothā’’ti. Te tassa vacanena chandaṃ vissajjetvā tattheva nisinnā honti. Athañño āgantvā ‘‘nakkhattaṃ paṭimānentaṃ attho bālaṃ upaccagā’’ti (jā. 1.1.49) vatvā ‘‘kiṃ nakkhattena karothā’’ti vadati. Idaṃ chandapārivāsiyañceva ajjhāsayapārivāsiyañca. Etasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ anānetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati.

ម៉្យាងទៀត ភិក្ខុទាំងឡាយអង្គុយគិតថា «យើងនឹងធ្វើសង្ឃកម្មណាមួយ មានអព្ភានកម្មជាដើម» ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ មានភិក្ខុមួយរូបជាអ្នកចេះហោរាសាស្ត្រ និយាយយ៉ាងនេះថា «ថ្ងៃនេះនក្ខត្តឫក្សកាចសាហាវណាស់ កុំអាលធ្វើសង្ឃកម្មនេះឡើយ»។ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏លះបង់ឆន្ទៈដោយសារពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះ ហើយអង្គុយនៅទីនោះឯង។ លុះក្រោយមក មានភិក្ខុមួយរូបទៀតមកដល់ ហើយនិយាយថា «ប្រយោជន៍តែងកន្លងហួសនូវបុគ្គលល្ងង់ខ្លៅដែលរង់ចាំតែនក្ខត្តឫក្ស» ហើយពោលទៀតថា «តើអ្នកទាំងឡាយចង់ធ្វើអ្វីដោយនក្ខត្តឫក្សនោះ?»។ នេះហៅថា ឆន្ទបារិវាសិយៈផង អជ្ឈាសយបារិវាសិយៈផង។ ក្នុងបារិវាសិយៈនេះ កាលបើមិនបាននាំមកនូវឆន្ទបារិសុទ្ធិជាថ្មីទេ មិនគួរធ្វើសង្ឃកម្មឡើយ។

Vuṭṭhitāya parisāyāti chandaṃ vissajjetvā kāyena vā vācāya vā chandavissajjanamatteneva vā uṭṭhitāya parisāya.

ពាក្យថា vuṭṭhitāya parisāya គឺកាលដែលបរិស័ទក្រោកចេញទៅ ដោយការលះបង់ឆន្ទៈដោយកាយក្តី ដោយវាចាក្តី ឬត្រឹមតែការលះបង់ឆន្ទៈប៉ុណ្ណោះក្តី។

1169. Anāpatti avuṭṭhitāya parisāyāti chandaṃ avissajjetvā avuṭṭhitāya anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១១៦៩. ពាក្យថា Anāpatti avuṭṭhitāya parisāya គឺមិនត្រូវអាបត្តិ កាលបើមិនទាន់លះបង់ឆន្ទៈ ហើយបរិស័ទមិនទាន់ក្រោកចេញទៅ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ងាយយល់ណាស់។ មានសមុដ្ឋាន ៣ ជាកិរិយា, រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា, មានចិត្ត, មានទោសត្រឹមតែបញ្ញត្តិ, ជាកាយកម្ម វចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Ekādasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី១១ ចប់។

12. Dvādasamasikkhāpadavaṇṇanā

១២. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី១២

1170. Dvādasame – upassayo na sammatīti vasanokāso nappahoti. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni anantarasadisānevāti.

១១៧០. ក្នុងសិក្ខាបទទី១២ ពាក្យថា upassayo na sammati គឺទីកន្លែងស្នាក់នៅមិនគ្រប់គ្រាន់ (មិនល្មម)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ងាយយល់ណាស់។ សមុដ្ឋានជាដើមក៏ដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទមុន (ទី១១) នោះឯង។

Dvādasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី១២ ចប់។

13. Terasamasikkhāpadavaṇṇanā

១៣. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី១៣

1175. Terasame [Pg.226] – ekaṃ vassaṃ dveti ekantarike ekasmiṃ saṃvacchare dve vuṭṭhāpeti. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīnipi vuttasadisānevāti.

១១៧៥. ក្នុងសិក្ខាបទទី១៣ ពាក្យថា ekaṃ vassaṃ dve គឺញ៉ាំងសិក្ខមានា ២ រូបឲ្យវរៈ (ឲ្យឧបសម្បទា) ក្នុងឆ្នាំតែមួយ ដោយរំលងមួយឆ្នាំ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ងាយយល់ណាស់។ សមុដ្ឋានជាដើមក៏ដូចគ្នានឹងសមុដ្ឋានដែលបានពោលហើយនោះឯង។

Terasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី១៣ ចប់។

Kumāribhūtavaggo aṭṭhamo.

កុមារីភូតវគ្គ ទី៨ ចប់។

9. Chattupāhanavaggo

៩. ឆត្តុបាហនវគ្គ

1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី១

1181. Chattavaggassa paṭhamasikkhāpade – sakimpi dhāreti āpatti pācittiyassāti maggagamane ekapayogeneva divasampi dhāreti, ekāva āpatti. Sace kaddamādīni patvā upāhanā omuñcitvā chattameva dhārentī gacchati, dukkaṭaṃ. Athāpi gacchādīni disvā chattaṃ apanāmetvā upāhanāruḷhāva gacchati, dukkaṭameva. Sace chattampi apanāmetvā upāhanāpi omuñcitvā puna dhāreti, puna pācittiyaṃ. Evaṃ payogagaṇanāya āpattiyo veditabbā. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១១៨១. ក្នុងសិក្ខាបទទី១ នៃឆត្តវគ្គ ពាក្យថា sakimpi dhāreti āpatti pācittiyassa សេចក្តីថា ក្នុងការដើរផ្លូវ ភិក្ខុនីទ្រទ្រង់ (បាំង) ឆត្រដោយការខំប្រឹងប្រែងតែម្តង (ឯកបយោគ) សូម្បីពេញមួយថ្ងៃ ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម្តង។ ប្រសិនបើដើរទៅដល់ទីមានភក់ជាដើម ហើយដោះទ្រនាប់ជើងចេញ បាំងតែឆត្រដើរទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ម៉្យាងទៀត កាលបើឃើញគុម្ពឈើជាដើម ហើយគេចឆត្រចេញ តែពាក់ទ្រនាប់ជើងដើរទៅ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ។ ប្រសិនបើគេចឆត្រចេញផង ដោះទ្រនាប់ជើងចេញផង ហើយត្រឡប់មកបាំងឆត្រជាថ្មីទៀត ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយម្តងទៀត។ គប្បីជ្រាបអាបត្តិទាំងឡាយដោយការរាប់ចំនួនបយោគ (ការព្យាយាម) យ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ងាយយល់ណាស់។ មានសមុដ្ឋានដូចជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ (រោមចៀម) ជាកិរិយា, មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា, មិនមែនជាអចិត្តកៈ (គឺសចិត្តកៈ), មានទោសត្រឹមតែបញ្ញត្តិ, ជាកាយកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Paṭhamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី១ ចប់។

2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី២

1184. Dutiye – yānena yāyantīti etthāpi orohitvā punappunaṃ abhiruhantiyā payogagaṇanāya āpattiyo veditabbā. Sesaṃ paṭhame vuttanayamevāti.

១១៨៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី២ ពាក្យថា yānena yāyanti សូម្បីក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបអាបត្តិទាំងឡាយដោយការរាប់ចំនួនបយោគ នៃភិក្ខុនីដែលចុះហើយឡើងជិះរថយានរឿយៗ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងសិក្ខាបទទី១ នោះឯង។

Dutiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី២ ចប់។

3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី៣

1190. Tatiye [Pg.227] – vippakiriyiṃsūti maṇayo vippakiṇṇā. Idhāpi omuñcitvā dhārentiyā payogagaṇanāya āpattiyo. Samuṭṭhānādīni vuttanayāneva. Kevalaṃ idha akusalacittaṃ hotīti.

១១៩០. ក្នុងសិក្ខាបទទី៣ ពាក្យថា vippakiriyiṃsu សេចក្តីថា កែវមណីទាំងឡាយរាយប៉ាយខ្ចាត់ខ្ចាយ។ សូម្បីក្នុងសិក្ខាបទនេះ អាបត្តិទាំងឡាយគប្បីជ្រាបដោយការរាប់ចំនួនបយោគ នៃភិក្ខុនីដែលដោះគ្រឿងអលង្ការចេញហើយត្រឡប់មកពាក់ជាថ្មី។ សមុដ្ឋានជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលហើយ។ គ្រាន់តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ មានអកុសលចិត្តប៉ុណ្ណោះ។

Tatiyasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី៣ ចប់។

4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី៤

1194. Catutthe – sīsūpagādīsu yaṃ yaṃ dhāreti, tassa tassa vasena vatthugaṇanāya āpattiyo veditabbā. Sesaṃ tatiye vuttanayamevāti.

១១៩៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី៤ បណ្តាគ្រឿងអលង្ការក្បាលជាដើម ភិក្ខុនីទ្រទ្រង់ (ពាក់) គ្រឿងអលង្ការណាៗ គប្បីជ្រាបអាបត្តិទាំងឡាយដោយការរាប់ចំនួនវត្ថុ ទៅតាមគ្រឿងអលង្ការនោះៗ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងសិក្ខាបទទី៣ នោះឯង។

Catutthasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី៤ ចប់។

5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី៥

1199. Pañcame – gandhavaṇṇakenāti gandhena ca vaṇṇakena ca. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni tatiyasadisānevāti.

១១៩៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី៥ ពាក្យថា gandhavaṇṇakena គឺដោយគ្រឿងក្រអូបផង ដោយគ្រឿងលាបពណ៌ (គ្រឿងសម្អាង) ផង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ងាយយល់ណាស់។ សមុដ្ឋានជាដើម គឺដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទទី៣ នោះឯង។

Pañcamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី៥ ចប់។

6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី៦

1202. Chaṭṭhe – sabbaṃ pañcame vuttasadisamevāti.

១២០២. ក្នុងសិក្ខាបទទី៦ សេចក្តីទាំងពួងគឺដូចគ្នានឹងសេចក្តីដែលបានពោលហើយក្នុងសិក្ខាបទទី៥ នោះឯង។

Chaṭṭhasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី៦ ចប់។

7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី៧

1208-9. Sattame – ummaddāpeti āpatti pācittiyassāti ettha hatthaṃ amocetvā ummaddane ekāva āpatti, mocetvā mocetvā ummaddane payogagaṇanāya [Pg.228] āpattiyo. Sambāhanepi eseva nayo. Gilānāyāti antamaso maggagamanaparissamenāpi sābādhāya. Āpadāsūti corabhayādīhi sarīrakampanādīsu. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni tatiyasadisānevāti.

១២០៨-៩. ក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ ពាក្យថា ummaddāpeti āpatti pācittiyassa នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា បើមិនលែងដៃហើយញី (ដុសខាត់) ត្រូវអាបត្តិមួយ, បើលែងដៃហើយញីម្តងហើយម្តងទៀត ត្រូវអាបត្តិទៅតាមចំនួនប្រយោគ។ សូម្បីក្នុងការច្របាច់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា gilānāya សេចក្តីថា សូម្បីតែការហត់នឿយដោយសារការធ្វើដំណើរតាមផ្លូវ ក៏រាប់ថាជាអ្នកមានជម្ងឺដែរ។ ពាក្យថា āpadāsu សេចក្តីថា ក្នុងពេលមានភ័យអំពីចោរជាដើម ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យញាប់ញ័ររាងកាយជាដើម។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ចំណែកឯសមុដ្ឋានជាដើម គឺដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទទី ៣ ដែរ។

Sattamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ៧ ចប់។

8-9-10. Aṭṭhamanavamadasamasikkhāpadavaṇṇanā

៨-៩-១០. វណ្ណនាសិក្ខាបទទី ៨ ទី ៩ និងទី ១០

1210. Aṭṭhamādīsu tīsu sikkhamānāya sāmaṇeriyā, gihiniyāti idameva nānākaraṇaṃ, sesaṃ sattame vuttasadisamevāti.

១២១០. ក្នុងសិក្ខាបទទាំង ៣ មានសិក្ខាបទទី ៨ ជាដើម ពាក្យថា sikkhamānāya sāmaṇeriyā gihiniyā នេះឯង ជាសេចក្តីប្លែកគ្នា ចំណែកសេចក្តីដែលនៅសល់ គឺដូចគ្នានឹងសេចក្តីដែលពោលហើយក្នុងសិក្ខាបទទី ៧ ដែរ។

Aṭṭhamanavamadasamasikkhāpadāni.

សិក្ខាបទទី ៨ ទី ៩ និងទី ១០ ចប់។

11. Ekādasamasikkhāpadavaṇṇanā

១១. វណ្ណនាសិក្ខាបទទី ១១

1214. Ekādasame – bhikkhussa puratoti abhimukhamevāti attho. Idaṃ pana upacāraṃ sandhāya kathitanti veditabbaṃ. Sesaṃ uttānameva. Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១២១៤. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១១ ពាក្យថា bhikkhussa purato មានសេចក្តីថា នៅខាងមុខភិក្ខុនោះឯង។ ប៉ុន្តែ ពាក្យនេះ គប្បីជ្រាបថា ទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកឧបចារៈ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានកឋិនសមុដ្ឋាន គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងវាចា និងកើតឡើងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត, ជាកិរិយាកិរិយា, មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ, ជាអចិត្តកៈ, ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម វចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Ekādasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១១ ចប់។

12. Dvādasamasikkhāpadavaṇṇanā

១២. វណ្ណនាសិក្ខាបទទី ១២

1219-23. Dvādasame – anokāsakatanti asukasmiṃ nāma ṭhāne pucchāmīti evaṃ akataokāsaṃ. Tenevāha – ‘‘anokāsakatanti anāpucchā’’ti. Anodissāti asukasmiṃ nāma ṭhāne pucchāmīti evaṃ aniyametvā kevalaṃ ‘‘pucchitabbaṃ atthi, pucchāmi ayyā’’ti evaṃ vatvā. Sesaṃ uttānameva. Padasodhammasamuṭṭhānaṃ – vācato vācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១២១៩-២៣. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១២ ពាក្យថា anokāsakata សេចក្តីថា មិនទាន់បានធ្វើឱកាស ថា «ខ្ញុំម្ចាស់ចង់សួរក្នុងទីឈ្មោះឯណោះ» ឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «anokāsakata គឺមិនបានសួរនាំមុន»។ ពាក្យថា anodissa សេចក្តីថា មិនបានកំណត់ចំពោះថា «ខ្ញុំម្ចាស់ចង់សួរក្នុងទីឈ្មោះឯណោះ» ឡើយ គឺគ្រាន់តែនិយាយថា «ខ្ញុំម្ចាស់មានសេចក្តីត្រូវសួរ ខ្ញុំម្ចាស់សូមសួរ លោកម្ចាស់» ដូច្នេះហើយក៏សួរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានបទសោធម្មសមុដ្ឋាន គឺកើតឡើងអំពីវាចា និងកើតឡើងអំពីវាចានិងចិត្ត, ជាកិរិយាកិរិយា, មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ, ជាអចិត្តកៈ, ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ, ជាវចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Dvādasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១២ ចប់។

13. Terasamasikkhāpadavaṇṇanā

១៣. វណ្ណនាសិក្ខាបទទី ១៣

1226. Terasame [Pg.229] – parikkhepaṃ atikkāmentiyāti ekena pādena atikkante dukkaṭaṃ, dutiyena pācittiyaṃ. Upacārepi eseva nayo.

១២២៦. ក្នុងសិក្ខាបទទី ១៣ ពាក្យថា parikkhepaṃ atikkāmentiyā សេចក្តីថា កាលបើឈានជើងម្ខាងរំលងរបង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ, កាលបើឈានជើងទីពីររំលង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ សូម្បីក្នុងឧបចារៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

1227. Acchinnacīvarikāyātiādīsu saṅkaccikacīvarameva cīvaranti veditabbaṃ. Āpadāsūti mahagghaṃ hoti saṅkaccikaṃ, pārupitvā gacchantiyāva upaddavo uppajjati, evarūpāsu āpadāsu anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១២២៧. ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា acchinnacīvarikāya គប្បីជ្រាបថា ស្បង់ចង្កោម (សង្កច្ឆិកៈ) នោះឯង ហៅថា ស្បង់ចីវរ។ ពាក្យថា āpadāsu សេចក្តីថា ស្បង់ចង្កោមមានតម្លៃថ្លៃ ឬកាលបើភិក្ខុនីដណ្តប់ដើរទៅ តែងមានគ្រោះថ្នាក់កើតឡើង ក្នុងគ្រាមានអន្តរាយមានសภาพយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សិក្ខាបទនេះ មានអេឡកលោមសមុដ្ឋាន, ជាកិរិយា, មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ, ជាអចិត្តកៈ, ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Terasamasikkhāpadaṃ.

សិក្ខាបទទី ១៣ ចប់។

Chattupāhanavaggo navamo.

ឆត្តុបាហនវគ្គ ទី ៩ ចប់។

Uddiṭṭhā kho ayyāyo chasaṭṭhisataṃ pācittiyā dhammāti ettha sabbāneva bhikkhunīnaṃ khuddakesu channavuti, bhikkhūnaṃ dvenavutīti aṭṭhāsītisataṃ sikkhāpadāni, tato sakalaṃ bhikkhunīvaggaṃ, paramparabhojanaṃ, anatirittabhojanaṃ, anatirittena abhihaṭṭhuṃ pavāraṇaṃ, paṇītabhojanaviññatti, acelakasikkhāpadaṃ, duṭṭhullapaṭicchādanaṃ, ūnavīsativassupasampādanaṃ, mātugāmena saddhiṃ saṃvidhāya addhānagamanaṃ, rājantepurappavesanaṃ, santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā vikāle gāmappavesanaṃ, nisīdanaṃ vassikasāṭikanti imāni dvāvīsati sikkhāpadāni apanetvā sesāni satañca chasaṭṭhi ca sikkhāpadāni pātimokkhuddesamaggena uddiṭṭhāni hontīti veditabbāni. Tenāha – ‘‘uddiṭṭhā kho ayyāyo chasaṭṭhisataṃ pācittiyā dhammā…pe… evametaṃ dhārayāmī’’ti.

ក្នុងពាក្យថា uddiṭṭhā kho ayyāyo chasaṭṭhisataṃ pācittiyā dhammā នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា សិក្ខាបទទាំងអស់របស់ភិក្ខុនីក្នុងខុទ្ទកសិក្ខាបទមាន ៩៦ និងរបស់ភិក្ខុមាន ៩២ រួមត្រូវជា ១៨៨ សិក្ខាបទ។ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងចំណោមសិក្ខាបទទាំង ១៨៨ នោះ កាលបើដកចេញនូវសិក្ខាបទ ២២ គឺ ភិក្ខុនីវគ្គទាំងមូល, បរម្បរភោជនសិក្ខាបទ, អនតិរិត្តភោជនសិក្ខាបទ, អនតិរិត្តេន អភិហដ្ឋុំ បវារណសិក្ខាបទ, បណីតភោជនវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទ, អចេលកសិក្ខាបទ, ទុដ្ឋុល្លបដិច្ឆាទនសិក្ខាបទ, ឩនវីសតិវស្សុបសម្បាទនសិក្ខាបទ, មាតុគាមេន សទ្ធិំ សំវិធាយ អទ្ធានគមនសិក្ខាបទ, រាជន្តេបុរប្បវេសនសិក្ខាបទ, សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា វិកាលេ គាមប្បវេសនសិក្ខាបទ, និសីទនសិក្ខាបទ និងវស្សិកសាដិកសិក្ខាបទ ចេញហើយ សិក្ខាបទដែលនៅសល់ ១៦៦ ត្រូវបានសម្តែងឡើងតាមលំដាប់នៃការសូត្រព្រះបាតិមោក្ខ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «uddiṭṭhā kho ayyāyo chasaṭṭhisataṃ pācittiyā dhammā...pe... evametaṃ dhārayāmi»។

Tatrāyaṃ saṅkhepato samuṭṭhānavinicchayo – giraggasamajjaṃ, cittāgārasikkhāpadaṃ, saṅghāṇi, itthālaṅkāro, gandhavaṇṇako, vāsitakapiññāko, bhikkhunīādīhi ummaddanaparimaddanānīti imāni dasa sikkhāpadāni acittakāni lokavajjāni. Ayaṃ panettha adhippāyo – vināpi cittena āpajjitabbattā acittakāni, citte pana sati akusaleneva āpajjitabbattā lokavajjāni. Avasesāni acittakāni, paṇṇattivajjāneva. Corīvuṭṭhāpanaṃ, gāmantaraṃ, ārāmasikkhāpadaṃ gabbhinivagge ādito paṭṭhāya satta, kumāribhūtavagge ādito paṭṭhāya pañca, purisasaṃsaṭṭhaṃ pārivāsiyachandadānaṃ, anuvassavuṭṭhāpanaṃ, ekantarikavuṭṭhāpananti [Pg.230] imāni ekūnavīsati sikkhāpadāni sacittakāni paṇṇattivajjāni, avasesāni sacittakāni lokavajjānevāti.

ក្នុងបាចិត្តិយនោះ នេះជាការវិនិច្ឆ័យសមុដ្ឋានដោយសង្ខេប៖ សិក្ខាបទទាំង ១០ នេះ គឺ គិរគ្គសមជ្ជសិក្ខាបទ, ចិត្តាគារសិក្ខាបទ, សង្ឃាណិសិក្ខាបទ, ឥត្ថាលង្ការសិក្ខាបទ, គន្ធវណ្ណកសិក្ខាបទ, វាសិតកបិញ្ញាកសិក្ខាបទ, និងការឲ្យភិក្ខុនីជាដើមដុសខាត់ច្របាច់រាងកាយ ជាអចិត្តកៈ និងជាលោកវជ្ជៈ។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះមានថា៖ ព្រោះហេតុតែភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិបាន សូម្បីតែគ្មានចិត្ត ទើបហៅថា អចិត្តកៈ, ម្យ៉ាងទៀត កាលបើមានចិត្ត តែងត្រូវអាបត្តិដោយអកុសលចិត្តតែម្យ៉ាង ទើបហៅថា លោកវជ្ជៈ។ សិក្ខាបទដែលនៅសល់ គឺសុទ្ធតែជាអចិត្តកៈ និងជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈតែម្យ៉ាង។ សិក្ខាបទទាំង ១៩ នេះ គឺ ចោរីវុដ្ឋាបនសិក្ខាបទ, គាមន្តរសិក្ខាបទ, អារាមសិក្ខាបទ, សិក្ខាបទ ៧ ក្នុងគព្ភិនីវគ្គ តាំងពីដើមមក, សិក្ខាបទ ៥ ក្នុងកុមារីភូតវគ្គ តាំងពីដើមមក, បុរិសសំសដ្ឋសិក្ខាបទ, បារិវាសិយឆន្ទទានសិក្ខាបទ, អនុវស្សវុដ្ឋាបនសិក្ខាបទ និងឯកន្តរិកវុដ្ឋាបនសិក្ខាបទ ជាសចិត្តកៈ និងជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ, ចំណែកឯសិក្ខាបទដែលនៅសល់ គឺសុទ្ធតែជាសចិត្តកៈ និងជាលោកវជ្ជៈតែម្យ៉ាង។

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya bhikkhunīvibhaṅge

ក្នុងភិក្ខុនីវិភង្គ នៃសមន្តបាសាទិកា វិនយសំវណ្ណនា

Khuddakavaṇṇanā niṭṭhitā.

វណ្ណនាខុទ្ទកសិក្ខាបទ ចប់។

Pācittiyakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.

បាចិត្តិយកណ្ឌ ចប់។

5. Pāṭidesanīyakaṇḍaṃ (bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā)

៥. បាដិទេសនីយកណ្ឌ (វណ្ណនាភិក្ខុនីវិភង្គ)

Pāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā

វណ្ណនាសិក្ខាបទបាដិទេសនីយៈ

Pāṭidesanīyā nāma, khuddakānaṃ anantarā;

Ye dhammā aṭṭha āruḷhā, saṅkhepeneva saṅgahaṃ;

Tesaṃ pavattate esā, saṅkhepeneva vaṇṇanā.

ធម៌ទាំងឡាយ ៨ ប្រការ ដែលហៅថា បាដិទេសនីយៈ ស្ថិតនៅបន្ទាប់ពីខុទ្ទកសិក្ខាបទ ដែលព្រះសង្គីតិកាចារ្យបានលើកឡើងកាន់សង្គាយនាដោយសង្ខេប, វណ្ណនានេះ ប្រព្រឹត្តទៅដោយសង្ខេប ដើម្បីពន្យល់នូវធម៌ទាំងឡាយនោះ។

1228. Yāni hi ettha pāḷiyaṃ sappitelādīni niddiṭṭhāni, tāniyeva viññāpetvā bhuñjantiyā pāṭidesanīyā. Pāḷivinimuttakesu pana sabbesu dukkaṭaṃ. Sesamettha uttānameva. Aṭṭhavidhampi panetaṃ pāṭidesanīyaṃ catusamuṭṭhānaṃ – kāyato kāyavācato kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

១២២៨. ព្រោះថា ក្នុងបាដិទេសនីយសិក្ខាបទនេះ វត្ថុទាំងឡាយមានទឹកដោះថ្លា និងប្រេងជាដើមណា ដែលទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញក្នុងបាលី ភិក្ខុនីសុំតែវត្ថុទាំងឡាយនោះឯងយកមកឆាន់ ត្រូវអាបត្តិបាដិទេសនីយៈ។ ចំណែកឯវត្ថុក្រៅពីបាលីទាំងអស់ កាលបើភិក្ខុនីសុំយកមកឆាន់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ក៏បាដិទេសនីយៈទាំង ៨ យ៉ាងនេះ មានសមុដ្ឋាន ៤ គឺ កើតឡើងអំពីកាយ, កើតឡើងអំពីកាយនិងវាចា, កើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត, និងកើតឡើងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត, ជាកិរិយ, មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ, ជាអចិត្តកៈ, ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម វចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Pāṭidesanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.

វណ្ណនាបាដិទេសនីយៈ ចប់។

Pāṭidesanīyakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.

បាដិទេសនីយកណ្ឌ ចប់។

Sekhiyā pana uddiṭṭhā, ye dhammā pañcasattati;

Tesaṃ anantarāyeva, sattādhikaraṇavhayā.

ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាសេក្ខិយៈ ៧៥ ត្រូវបានសម្តែងហើយ, បន្ទាប់ពីសេក្ខិយធម៌ទាំងនោះឯង ធម៌ទាំងឡាយ ៧ ដែលមានឈ្មោះថា អធិករណ៍សមថៈ ក៏ត្រូវបានសម្តែងហើយដែរ។

Mahāvibhaṅge yo vutto, tesaṃ atthavinicchayo;

Bhikkhunīnaṃ vibhaṅgepi, tādisaṃyeva taṃ vidū.

ការវិនិច្ឆ័យសេចក្តីនៃធម៌ទាំងនោះណា ដែលខ្ញុំបានពោលហើយក្នុងមហាវិភង្គ, អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ គប្បីជ្រាបនូវការវិនិច្ឆ័យសេចក្តីនោះ ក្នុងភិក្ខុនីវិភង្គថា ដូចគ្នានោះឯង។

Yasmā [Pg.231] tasmā visuṃ tesaṃ, dhammānaṃ atthavaṇṇanā;

Na vuttā tattha yā vuttā, vuttāyeva hi sā idhāti.

ព្រោះហេតុនោះ វណ្ណនាសេចក្តីនៃធម៌ទាំងនោះ ខ្ញុំមិនបានពោលដោយឡែកពីគ្នាឡើយ, ព្រោះថា វណ្ណនាណាដែលបានពោលហើយក្នុងមហាវិភង្គនោះ ក៏ឈ្មោះថាបានពោលហើយក្នុងទីនេះដែរ។

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya

ក្នុងសមន្តបាសាទិកា វិនយសំវណ្ណនា

Bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā.

វណ្ណនាភិក្ខុនីវិភង្គ ចប់។

Sabbāsavapahaṃ esā, niṭṭhitā vaṇṇanā yathā;

Sabbāsavapahaṃ maggaṃ, patvā passantu nibbutinti.

វណ្ណនានេះ ដែលជាគ្រឿងកំចាត់បង់នូវអាសវៈទាំងពួង បានចប់សព្វគ្រប់យ៉ាងណា, សូមសត្វលោកទាំងពួង បានដល់នូវមគ្គជាគ្រឿងកំចាត់បង់នូវអាសវៈទាំងពួង ហើយបានឃើញនូវព្រះនិព្វាន យ៉ាងនោះដែរចុះ។

Ubhatovibhaṅgaṭṭhakathā niṭṭhitā.

អដ្ឋកថាឧភតោវិភង្គ ចប់។