Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ඒ භාග්‍යවත් අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

Vinayapiṭake

විනය පිටකයෙහි

Mahāvagga-aṭṭhakathā

මහාවග්ග අට්ඨකථාව

1. Mahākhandhakaṃ

1. මහාඛන්ධකය

Bodhikathā

බෝධි කථාව

Ubhinnaṃ [Pg.233] pātimokkhānaṃ, saṅgītisamanantaraṃ;

Saṅgāyiṃsu mahātherā, khandhakaṃ khandhakovidā.

ඛන්ධකයන් පිළිබඳ හසළ දැනුමක් ඇති මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා, භික්ෂු හා භික්ෂුණී යන ප්‍රාතිමෝක්ෂ දෙක සංගායනා කළ විගසම (හෝ සංගායනා කළ කාලයට පසුව) මහාඛන්ධකය හා චූළඛන්ධකය සංගායනා කළ සේක.

Yaṃ tassa dāni sampatto, yasmā saṃvaṇṇanākkamo;

Tasmā hoti ayaṃ tassa, anuttānatthavaṇṇanā.

දැන් එම ඛන්ධකයන් වර්ණනා කිරීමේ (විස්තර කිරීමේ) අනුපිළිවෙළ පැමිණ තිබේ. එබැවින් එම ඛන්ධකයන්හි ඇති නොපැහැදිලි අර්ථයන් පැහැදිලි කරන්නා වූ මෙම අර්ථ වර්ණනාව (අට්ඨකථාව) සිදු කරනු ලැබේ.

Padabhājaniye atthā, yehi yesaṃ pakāsitā;

Te ce puna vadeyyāma, pariyosānaṃ kadā bhave.

පදභාජනියෙහි යම් පදයන්ගේ අර්ථයන් යම් අට්ඨකථා ක්‍රමයකින් දැනටමත් ප්‍රකාශ කර ඇත්ද, ඒවා නැවතත් පවසන්නේ නම් මේ අට්ඨකථාව කවදා නම් අවසන් වේද? එය කිසිදා අවසන් නොවේ.

Uttānā ceva ye atthā, tesaṃ saṃvaṇṇanāya kiṃ;

Adhippāyānusandhīhi, byañjanena ca ye pana.

ඉබේම පැහැදිලි වන අර්ථයන් වර්ණනා කිරීමෙන් ඇති පලක් නැත. එහෙත් අදහස, පූර්වාපර සන්ධි ගැලපීම හෝ ශබ්ද ශාස්ත්‍රය අනුව යම් අර්ථ කෙනෙක් පැහැදිලි නොවෙත්ද,

Anuttānā na te yasmā, sakkā ñātuṃ avaṇṇitā;

Tesaṃyeva ayaṃ tasmā, hoti saṃvaṇṇanānayoti.

එම නොපැහැදිලි අර්ථයන් විස්තර නොකොට දැනගත නොහැකි බැවින්, ඒවා විස්තර කිරීම සඳහාම මෙම අර්ථ වර්ණනා ක්‍රමය පවතී.

1. Tena samayena buddho bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddhoti ettha kiñcāpi ‘‘tena samayena buddho bhagavā verañjāya’’ntiādīsu viya karaṇavacane visesakāraṇaṃ natthi, vinayaṃ patvā pana karaṇavacaneneva ayamabhilāpo āropitoti ādito paṭṭhāya āruḷhābhilāpavasenevetaṃ vuttanti veditabbaṃ. Esa nayo aññesupi ito paresu evarūpesu.

1. ‘තේන සමයේන බුද්ධෝ භගවා උරුවේලායං විහරති නජ්ජා නේරඤ්ජරාය තීරේ බෝධිරුක්ඛමූලේ පඨමාභිසම්බුද්ධෝ’ යන මෙහි ‘තේන සමයේන බුද්ධෝ භගවා වේරඤ්ජායං’ ආදී පාඨයන්හි මෙන් තෘතීයා විභක්තිය (කරණ වචනය) යෙදීමට විශේෂ හේතුවක් නැතත්, විනය පිටකයෙහි සංගායනා පිළිවෙළට අනුව ආරම්භයේ සිටම සංගායනා කළ ස්ථවිරයන් වහන්සේලා විසින් මෙම වචන විලාසය තෘතීයා විභක්තියෙන්ම පවත්වන ලදී. එතැන් සිට ඉදිරියට හමුවන මෙවැනි පාඨයන්හිද මෙම ක්‍රමයම දත යුතුය.

Kiṃ panetassa vacane payojananti? Pabbajjādīnaṃ vinayakammānaṃ ādito paṭṭhāya nidānadassanaṃ. Yā hi bhagavatā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, imehi tīhi [Pg.234] saraṇagamanehi pabbajjaṃ upasampada’’nti (mahāva. 34) evaṃ pabbajjā ceva upasampadā ca anuññātā, yāni ca rājagahādīsu upajjhāyaupajjhāyavattaācariyaācariyavattādīni anuññātāni, tāni abhisambodhiṃ patvā sattasattāhaṃ bodhimaṇḍe vītināmetvā bārāṇasiyaṃ dhammacakkaṃ pavattetvā iminā anukkamena idañcidañca ṭhānaṃ patvā imasmiñca imasmiñca vatthusmiṃ paññattānīti evametesaṃ pabbajjādīnaṃ vinayakammānaṃ ādito paṭṭhāya nidānadassanaṃ etassa vacane payojananti veditabbaṃ.

මෙම නිදාන පාඨය කීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? පැවිද්ද ආදී විනය කර්මයන්ගේ ආරම්භයේ සිටම නිදානය (හේතුව) පෙන්වීම එහි ප්‍රයෝජනයයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ‘මහණෙනි, මේ තිසරණ ගමනයෙන් පැවිද්ද හා උපසම්පදාව අනුදනිමි’ යනාදී වශයෙන් යම් පැවිද්දක් හා උපසම්පදාවක් අනුදැන වදාරන ලද්දේද, රජගහ ආදී ස්ථානයන්හිදී උපජ්ඣායයන්, උපජ්ඣාය වත්, ආචාර්යයන් සහ ආචාර්ය වත් ආදී යම් විනය කර්මයන් අනුදැන වදාරන ලද්දේද, සම්බුද්ධත්වයට පත්වී සත් සතිය බෝධි මණ්ඩපයෙහි ගතකොට බරණැසදී දම්සක් පැවතුම් සූත්‍රය දේශනා කිරීමෙන් පසුව මෙම අනුපිළිවෙළින් ඒ ඒ ස්ථානයන්ට පැමිණ ඒ ඒ කරුණු මුල් කරගෙන පැනවූ ඒ පැවිද්ද ආදී විනය කර්මයන්ගේ මුල සිටම නිදානය දැක්වීම මෙහි ප්‍රයෝජනය බව දත යුතුය.

Tattha uruvelāyanti mahāvelāyaṃ; mahante vālikarāsimhīti attho. Atha vā ‘‘urū’’ti vālikā vuccati; ‘‘velā’’ti mariyādā; velātikkamanahetu āhaṭā uru uruvelāti evampettha attho daṭṭhabbo. Atīte kira anuppanne buddhe dasasahassakulaputtā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tasmiṃ padese viharantā ekadivasaṃ sannipatitvā katikavattaṃ akaṃsu – ‘‘kāyakammavacīkammāni nāma paresampi pākaṭāni honti, manokammaṃ pana apākaṭaṃ; tasmā yo kāmavitakkaṃ vā byāpādavitakkaṃ vā vihiṃsāvitakkaṃ vā vitakketi, tassa añño codako nāma natthi, so attanāva attānaṃ codetvā pattapuṭena vālikaṃ āharitvā imasmiṃ ṭhāne ākiratu, idamassa daṇḍakamma’’nti. Tato paṭṭhāya yo tādisaṃ vitakkaṃ vitakketi, so tattha pattapuṭena vālikaṃ ākirati. Evaṃ tattha anukkamena mahāvālikarāsi jāto, tato naṃ pacchimā janatā parikkhipitvā cetiyaṭṭhānamakāsi. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘uruvelāyanti mahāvelāyaṃ; mahante vālikarāsimhīti attho’’ti. Tameva sandhāya vuttaṃ – ‘‘atha vā urūti vālikā vuccati; velāti mariyādā; velātikkamanahetu āhaṭā uru uruvelāti evampettha attho daṭṭhabbo’’ti.

එහි ‘උරුවේලායං’ යනු විශාල වෙරළක් වැනි වැලි සමූහයක යන අර්ථයයි. එසේත් නැතිනම් ‘උරු’ යනු වැලි වලට නමකි; ‘වේලා’ යනු සීමාවයි. සීමාව ඉක්මවා ගිය වැලි ‘උරුවේලා’ නම් වේ. අතීතයේ බුදුවරයෙකු ලොව පහළ නොවූ කාලයක දස දහසක් කුලපුත්‍රයෝ තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව එම ප්‍රදේශයෙහි වසන්නාහු, එක් දිනක රැස්වී මෙවැනි කතිකාවතක් කරගත්හ: ‘කාය කර්ම හා වචී කර්ම අන් අයට ප්‍රකාශ වේ, නමුත් මනෝ කර්මය ප්‍රකාශ නොවේ. එබැවින් යමෙක් කාම විතර්කයක්, ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් සිතන්නේ නම්, ඔහුට වෙනත් චෝදනා කරන්නෙකු නැත. ඔහුම තමාට චෝදනා කරගෙන පතකින් (කොළපොතකින්) වැලි ගෙනැවිත් මේ ස්ථානයට දමනු ලැබේවා, මෙය ඔහුට දඩුවමකි’ යනුවෙනි. එතැන් සිට යමෙක් එවැනි විතර්කයක් සිතයිද, ඔහු එහි පතකින් වැලි ගෙනැවිත් දමයි. මෙලෙස පිළිවෙළින් එහි විශාල වැලි ගොඩක් ඇති විය. පසුව පසුකාලීන ජනයා එය වටකොට චෛත්‍යස්ථානයක් කළහ. එය අරභයා පැරණි අට්ඨකථාචාරීන් වහන්සේලා ‘උරුවේලායං යනු විශාල වැලි ගොඩකය’ යන්න ප්‍රකාශ කළහ. මා විසින් පවසන ලද අනෙක් අර්ථයද එම වැලි ගොඩම අරභයා කියන ලද්දකි.

Bodhirukkhamūleti bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ; taṃ bodhiṃ bhagavā ettha pattoti rukkhopi ‘‘bodhirukkho’’tveva nāmaṃ labhi, tassa bodhirukkhassa mūle bodhirukkhamūle. Paṭhamābhisambuddhoti paṭhamaṃ abhisambuddho; abhisambuddho hutvā sabbapaṭhamaṃyevāti attho. Ekapallaṅkenāti sakimpi anuṭṭhahitvā yathāābhujitena ekeneva pallaṅkena. Vimuttisukhapaṭisaṃvedīti vimuttisukhaṃ phalasamāpattisukhaṃ paṭisaṃvedayamāno.

‘බෝධිරුක්ඛමූලේ’ යන්නෙහි මඟ සතරෙහි ඥානය ‘බෝධි’ නම් වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහිදී එම බෝධියට පැමිණි බැවින් ඒ වෘක්ෂයද ‘බෝධි වෘක්ෂය’ යන නාමය ලැබීය. එම බෝධි වෘක්ෂයේ මුල ‘බෝධිරුක්ඛමූල’ නම් වේ. ‘පඨමාභිසම්බුද්ධෝ’ යනු පළමුවෙන්ම මනා කොට අවබෝධ කළේ (බුදු වූයේ) යන අර්ථයයි. ‘ඒකපල්ලංකේන’ යනු එක් වරක්වත් නැගී නොසිට, එක්වරක් දැඩිව අල්ලා ගත් පර්යංකයකින් (පළඟකින්) යුක්තව යන්නයි. ‘විමුත්තිසුඛපටිසංවේදී’ යනු විමුක්ති සුවය හෙවත් ඵලසමාපත්ති සුවය විඳිමින් යන්නයි.

Paṭiccasamuppādanti [Pg.235] paccayākāraṃ. Paccayākāro hi aññamaññaṃ paṭicca sahite dhamme uppādetīti ‘‘paṭiccasamuppādo’’ti vuccati. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana sabbākārasampannaṃ vinicchayaṃ icchantena visuddhimaggato gahetabbo. Anulomapaṭilomanti anulomañca paṭilomañca. Tattha ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādinā nayena vutto avijjādiko paccayākāro attanā kattabbakiccakaraṇato ‘‘anulomo’’ti vuccati. ‘‘Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho’’tiādinā nayena vutto sveva anuppādanirodhena nirujjhamāno taṃ kiccaṃ na karotīti tassa akaraṇato ‘‘paṭilomo’’ti vuccati. Purimanayena vā vutto pavattiyā anulomo, itaro tassā paṭilomoti evampettha attho daṭṭhabbo. Ādito pana paṭṭhāya yāva antaṃ, antato ca paṭṭhāya yāva ādiṃ pāpetvā avuttattā ito aññenatthena anulomapaṭilomatā na yujjati.

‘පටිච්චසමුප්පාදං’ යනු ප්‍රත්‍යාකාරයයි (හේතු-ඵල ස්වභාවයයි). ප්‍රත්‍යාකාරය වනාහි එකිනෙකා නිසා උපන් ධර්මයන් හටගන්වන බැවින් ‘පටිච්චසමුප්පාද’ යැයි කියනු ලැබේ. මෙය මෙහි සංක්ෂේපයයි. විස්තර වශයෙන් සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණ වූ විනිශ්චය කැමති වන්නන් විසින් විසුද්ධි මාර්ගයෙන් එය ගත යුතුය. ‘අනුලෝමපටිලෝමං’ යනු අනුලෝම වශයෙන් සහ පටිලෝම වශයෙන් යන්නයි. එහි ‘අවිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා’ ආදී ක්‍රමයෙන් කියවුණු අවිද්‍යාව මුල් වූ ප්‍රත්‍යාකාරය, තමා විසින් කළ යුතු කෘත්‍යය සිදු කරන බැවින් ‘අනුලෝම’ යැයි කියනු ලැබේ. ‘අවිජ්ජාය ත්වේව අසේසවිරාගනිරෝධා සංඛාර නිරෝධෝ’ ආදී ක්‍රමයෙන් කියවුණු එම ප්‍රත්‍යාකාරයම නොහටගැනීමේ නිරෝධයෙන් නිරුද්ධ වන විට එම කෘත්‍යය සිදු නොකරන බැවින් ‘පටිලෝම’ යැයි කියනු ලැබේ. එසේත් නැතිනම් පෙර ක්‍රමය සංසාර පැවැත්මට අනුලෝම වන අතර, අනෙක් ක්‍රමය ඊට පටහැනි (පටිලෝම) වන බැවින් මෙලෙසද අර්ථය දත යුතුය. මුල සිට අගට සහ අග සිට මුලට යන අර්ථයෙන් අනුලෝම පටිලෝම යන්න මෙහි නොගැලපෙන්නේ, එසේ දේශනා කර නොමැති බැවිනි.

Manasākāsīti manasi akāsi. Tattha yathā anulomaṃ manasi akāsi, idaṃ tāva dassetuṃ ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādi vuttaṃ. Tattha avijjā ca sā paccayo cāti avijjāpaccayo. Tasmā avijjāpaccayā saṅkhārā sambhavantīti iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana sabbākārasampannaṃ vinicchayaṃ icchantena visuddhimaggatova gahetabbo.

‘මනසාකාසි’ යනු මනසෙහි (සිතෙහි) මෙනෙහි කළේය යන්නයි. එහි අනුලෝම වශයෙන් මෙනෙහි කළ ආකාරය දැක්වීම සඳහා ‘අවිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා’ ආදිය වදාරන ලදී. එහි අවිද්‍යාවද වේ, එය ප්‍රත්‍යයද වේ, එබැවින් ‘අවිජ්ජාපච්චයා’ නම් වේ. ඒ අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ උපදින්නාහ යන මෙම ක්‍රමයෙන් සියලු පදයන්හි අර්ථය දත යුතුය. මෙය මෙහි සංක්ෂේපයයි. විස්තරාත්මක විනිශ්චය කැමති වන්නන් විසින් විසුද්ධි මාර්ගයෙන්ම එය ගත යුතුය.

Yathā pana paṭilomaṃ manasi akāsi, idaṃ dassetuṃ avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodhotiādi vuttaṃ. Tattha avijjāya tvevāti avijjāya tu eva. Asesavirāganirodhāti virāgasaṅkhātena maggena asesanirodhā. Saṅkhāranirodhoti saṅkhārānaṃ anuppādanirodho hoti. Evaṃ niruddhānaṃ pana saṅkhārānaṃ nirodhā viññāṇaṃ niruddhaṃ, viññāṇādīnañca nirodhā nāmarūpādīni niruddhāniyeva hontīti dassetuṃ saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhotiādīni vatvā evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotīti vuttaṃ. Tattha kevalassāti sakalassa; suddhassa vā sattavirahitassāti attho. Dukkhakkhandhassāti dukkharāsissa. Nirodho hotīti anuppādo hoti.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රතිලෝම වශයෙන් පටිච්චසමුප්පාදය මෙනෙහි කළ ආකාරය දැක්වීම පිණිස 'අවිද්‍යාවේම නිරවශේෂ විරාග නිරෝධයෙන් සංස්කාර නිරෝධය වේ' යනාදී වශයෙන් වදාරන ලදී. එහි 'අවිජ්ජායත්වේව' (avijjāya tveva) යනු අවිද්‍යාවෙන්ම යන්නයි. 'නිරවශේෂ විරාග නිරෝධයෙන්' (asesavirāganirodhā) යනු විරාගය යැයි කියනු ලබන අරහත් මාර්ගයෙන් නිරවශේෂයෙන් නිරුද්ධ වීමයි. 'සංස්කාර නිරෝධය' (saṅkhāranirodha) යනු සංස්කාරයන්ගේ නැවත නූපදනා ලෙස නිරුද්ධ වීමයි. මෙලෙස නිරුද්ධ වූ සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වන බවත්, විඤ්ඤාණය ආදී ප්‍රත්‍යයන්ගේ නිරෝධයෙන් නාමරූප ආදී ඵල ධර්මයන් ද නිරුද්ධ වන්නේමය යන කරුණ දැක්වීම පිණිස, 'සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණ නිරෝධය වේ' යනාදිය වදාරා, 'මෙසේ මේ සම්පූර්ණ දුක්ඛ සමූහයාගේ නිරෝධය වේ' යැයි වදාරන ලදී. එහි 'කේවලස්ස' යනු සියල්ල වූ (සකල වූ) හෙවත් සත්ත්ව පුද්ගල භාවයෙන් තොර වූ ශුද්ධ වූ යන්න අර්ථයයි. 'දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස' යනු දුක් රැසෙහි යන්නයි. 'නිරෝධෝ හෝති' යනු නැවත නූපදීම (අනුප්පාදය) වේ යන්නයි.

Etamatthaṃ [Pg.236] viditvāti yvāyaṃ ‘‘avijjādivasena saṅkhārādikassa dukkhakkhandhassa samudayo ca avijjānirodhādivasena ca nirodho hotī’’ti vutto, sabbākārena etamatthaṃ viditvā. Tāyaṃ velāyanti tāyaṃ tassa atthassa viditavelāyaṃ. Imaṃ udānaṃ udānesīti imaṃ tasmiṃ vidite atthe hetuno ca hetusamuppannadhammassa ca pajānanāya ānubhāvadīpakaṃ ‘‘yadā have pātubhavantī’’tiādikaṃ somanassayuttañāṇasamuṭṭhānaṃ udānaṃ udānesi, attamanavācaṃ nicchāresīti vuttaṃ hoti.

'මේ කරුණ දැන' (Etamatthaṃ viditvā) යනු - යම් මේ 'අවිද්‍යාව ආදී හේතූන් නිසා සංස්කාර ආදී දුක්ඛ සමූහයාගේ හටගැනීමත්, අවිද්‍යා නිරෝධය ආදියෙන් දුක්ඛ සමූහයාගේ නිරෝධයත් වේ' යැයි වදාරන ලද අර්ථය සියලු ආකාරයෙන් දැනගෙන යන්නයි. 'එම වෙලාවෙහි' (Tāyaṃ velāyanti) යනු ඒ අර්ථය දැනගත් ඒ අවස්ථාවෙහිදීය. 'මේ උදානය පළ කළ සේක' (Imaṃ udānaṃ udānesīti) යනු ප්‍රත්‍යයන් හා ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් උපන් ධර්මයන් පිළිබඳ අවබෝධයේ ආනුභාවය දැක්වීම පිණිස 'යදා හවේ පාතුභවන්ති' යනාදී වශයෙන් සෝමනස්ස සහගත ඥානයෙන් උපන් ප්‍රීතිමත් වචනය පළ කළ සේක යන්නයි.

Tassattho – yadā haveti yasmiṃ bhave kāle. Pātubhavantīti uppajjanti. Dhammāti anulomapaccayākārapaṭivedhasādhakā bodhipakkhiyadhammā. Atha vā pātubhavantīti pakāsanti; abhisamayavasena byattā pākaṭā honti. Dhammāti catuariyasaccadhammā. Ātāpo vuccati kilesasantāpanaṭṭhena vīriyaṃ; ātāpinoti sammappadhānavīriyavato. Jhāyatoti ārammaṇūpanijjhānalakkhaṇena ca lakkhaṇūpanijjhānalakkhaṇena ca jhānena jhāyantassa. Brāhmaṇassāti bāhitapāpassa khīṇāsavassa. Athassa kaṅkhā vapayantīti athassa evaṃ pātubhūtadhammassa kaṅkhā vapayanti. Sabbāti yā etā ‘‘ko nu kho bhante phusatīti; no kallo pañhoti bhagavā avocā’’tiādinā, tathā ‘‘katamaṃ nu kho bhante jarāmaraṇaṃ; kassa ca panidaṃ jarāmaraṇanti; no kallo pañhoti bhagavā avocā’’tiādinā ca nayena paccayākāre kaṅkhā vuttā, yā ca paccayākārasseva appaṭividdhattā ‘‘ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhāna’’ntiādikā soḷasa kaṅkhā āgatā, tā sabbā vapayanti apagacchanti nirujjhanti. Kasmā? Yato pajānāti sahetudhammanti yasmā avijjādikena hetunā sahetukaṃ imaṃ saṅkhārādiṃ kevalaṃ dukkhakkhandhadhammaṃ pajānāti aññāti paṭivijjhatīti.

එහි අර්ථය නම් - 'යම් කලෙක' යනු යම් භවයක හෝ කාලයක යන්නයි. 'පහළ වෙත්ද' යනු උපදිත්ද යන්නයි. 'ධර්මයෝ' යනු අනුලෝම පටිච්චසමුප්පාද අවබෝධය සාක්ෂාත් කර දෙන බෝධිපාක්ෂික ධර්මයෝයි. නැතහොත් 'පහළ වෙත්ද' යනු චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මයෝ අවබෝධය (අභිසමය) මගින් පැහැදිලිව ප්‍රකට වෙත් යන්නයි. කෙලෙස් තවන අර්ථයෙන් වීර්යය 'ආතාප' නම් වේ; සම්මප්පධාන වීර්යය ඇති තැනැත්තා 'ආතාපී' නම් වේ. 'ධ්‍යායතෝ' යනු ආරම්මණූපනිජ්ඣාන හා ලක්ඛණූපනිජ්ඣාන යන ලක්ෂණ ඇති ධ්‍යානයෙන් ධ්‍යාන වඩන්නා වූ රහතන් වහන්සේටයි. 'බ්‍රාහ්මණයාට' යනු බැහැර කළ පාප ඇති රහතන් වහන්සේටයි. 'එවිට ඔහුගේ සැක දුරු වේ' යනු මෙසේ ධර්මයන් පහළ වූ ඒ රහතන් වහන්සේගේ සැකයෝ දුරු වෙති යන්නයි. 'සියලු සැක' යනු - පටිච්චසමුප්පාද ධර්මය අවබෝධ නොවීම නිසා ඇතිවන 'මම අතීතයෙහි සිටියෙම්ද?' යනාදී දහසය වැදෑරුම් සැකයන් ඇතුළු සියලු සැකයන් පහව යන බවයි. ඒ මන්ද යත්? ඔහු අවිද්‍යාව ආදී හේතූන් නිසා හටගත් සංස්කාර ආදී වූ හේතු සහිත සම්පූර්ණ දුක්ඛ සමූහය මැනවින් අවබෝධ කරගන්නා බැවිනි.

2. Dutiyavāre – imaṃ udānaṃ udānesīti imaṃ tasmiṃ vidite atthe ‘‘avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho’’ti evaṃ pakāsitassa nibbānasaṅkhātassa paccayakkhayassa avabodhānubhāvadīpakaṃ vuttappakāraṃ udānaṃ udānesīti attho. Tatrāyaṃ saṅkhepattho – yasmā paccayānaṃ khayasaṅkhātaṃ nibbānaṃ avedi aññāsi paṭivijjhi, tasmā yadāssa ātāpino jhāyato [Pg.237] brāhmaṇassa vuttappakārā dhammā pātubhavanti, athassa yā nibbānassa aviditattā uppajjeyyuṃ, tā sabbāpi kaṅkhā vapayantīti.

2. දෙවන වාරයේදී - 'මේ උදානය පළ කළ සේක' යනු නිවන සංඛ්‍යාත ප්‍රත්‍යයන්ගේ ක්ෂය වීම අවබෝධ කර ගැනීමේ ආනුභාවය ප්‍රකාශ කරමින් ඉහත සඳහන් කළ උදානය වදාරන ලදී යන්නයි. එහි සංක්ෂිප්ත අර්ථය නම් - යම් හෙයකින් ප්‍රත්‍යයන්ගේ ක්ෂය වීම වූ නිවන අවබෝධ කළේ ද, එහෙයින් වීර්යවන්තව ධ්‍යාන වඩන ඒ බ්‍රාහ්මණයාට ඉහත කී බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් හෝ සත්‍ය ධර්මයන් පහළ වන කල්හි, නිවන අවබෝධ නොවීම නිසා ඇතිවිය හැකි සියලු සැකයන් දුරු වන්නේය යන්නයි.

3. Tatiyavāre – imaṃ udānaṃ udānesīti imaṃ yena maggena so dukkhakkhandhassa samudayanirodhasaṅkhāto attho kiccavasena ca ārammaṇakiriyāya ca vidito, tassa ariyamaggassa ānubhāvadīpakaṃ vuttappakāraṃ udānaṃ udānesīti attho. Tatrāpāyaṃ saṅkhepattho – yadā have pātubhavanti dhammā ātāpino jhāyato brāhmaṇassa, tadā so brāhmaṇo tehi vā uppannehi bodhipakkhiyadhammehi, yassa vā ariyamaggassa catusaccadhammā pātubhūtā, tena ariyamaggena vidhūpayaṃ tiṭṭhati mārasenaṃ ‘‘kāmā te paṭhamā senā’’tiādinā nayena vuttappakāraṃ mārasenaṃ vidhūpayanto vidhamento viddhaṃsento tiṭṭhati. Kathaṃ? Sūriyova obhāsayamantalikkhaṃ, yathā sūriyo abbhuggato attano pabhāya antalikkhaṃ obhāsentova andhakāraṃ vidhamento tiṭṭhati, evaṃ sopi brāhmaṇo tehi dhammehi tena vā maggena saccāni paṭivijjhantova mārasenaṃ vidhūpayanto tiṭṭhatīti.

3. තුන්වන වාරයේදී - 'මේ උදානය පළ කළ සේක' යනු දුක්ඛ සමූහයාගේ හටගැනීම හා නිරුද්ධ වීම යන අර්ථය යම් මාර්ගයකින් අවබෝධ කරගන්නා ලද්දේද, ඒ ආර්ය මාර්ගයේ ආනුභාවය ප්‍රකාශ කරමින් ඉහත සඳහන් කළ උදානය වදාරන ලදී යන්නයි. එහි ද කෙටි අර්ථය නම් - යම් කලෙක වීර්යවන්තව ධ්‍යාන වඩන බ්‍රාහ්මණයාට ධර්මයෝ පහළ වෙත්ද, එකල්හි ඔහු ඒ බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන්ගෙන් හෝ චතුරාර්ය සත්‍යය ප්‍රකට කර දුන් ඒ ආර්ය මාර්ගයෙන් මාර සේනාව පලවා හරිමින් සිටියි. 'කාමයෝ තොපගේ පළමු සේනාවයි' යනාදී වශයෙන් වදාරන ලද මාර සේනාව විනාශ කරමින් සිටියි. කෙසේද යත්? උදා වූ සූර්යයා තමාගේ ප්‍රභාවෙන් අහස ඒකාලෝක කරමින් අන්ධකාරය දුරු කරන්නාක් මෙන්, ඒ බ්‍රාහ්මණයා ද එම ධර්මයන්ගෙන් හෝ එම මාර්ගයෙන් සත්‍ය ධර්මයන් අවබෝධ කරගනිමින්ම මාර සේනාව නසමින් සිටියි යන්නයි.

Evamettha paṭhamaṃ udānaṃ paccayākārapaccavekkhaṇavasena, dutiyaṃ nibbānapaccavekkhaṇavasena, tatiyaṃ maggapaccavekkhaṇavasena uppannanti veditabbaṃ. Udāne pana ‘‘rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ paṭiccasamuppādaṃ anulomaṃ, dutiyaṃ yāmaṃ paṭilomaṃ, tatiyaṃ yāmaṃ anulomapaṭiloma’’nti vuttaṃ; taṃ sattāhassa accayena ‘‘sve āsanā vuṭṭhahissāmī’’ti rattiṃ uppāditamanasikāraṃ sandhāya vuttaṃ. Tadā hi bhagavā yassa paccayākārapajānanassa ca paccayakkhayādhigamassa ca ānubhāvadīpikā purimā dve udānagāthā, tassa vasena ekekameva koṭṭhāsaṃ paṭhamayāmañca majjhimayāmañca manasākāsi, idha pana pāṭipadarattiyā evaṃ manasākāsi. Bhagavā hi visākhapuṇṇamāya rattiyā paṭhamayāme pubbenivāsaṃ anussari, majjhimayāme dibbacakkhuṃ visodhesi, pacchimayāme paṭiccasamuppādaṃ anulomapaṭilomaṃ manasi katvā ‘‘idāni aruṇo uggamissatī’’ti sabbaññutaṃ pāpuṇi. Sabbaññutappattisamanantarameva ca aruṇo uggacchi. Tato taṃ divasaṃ teneva pallaṅkena vītināmetvā sampattāya pāṭipadarattiyā tīsu yāmesu evaṃ manasi katvā imāni udānāni udānesi. Iti [Pg.238] pāṭipadarattiyā evaṃ manasi katvā taṃ ‘‘bodhirukkhamūle sattāhaṃ ekapallaṅkena nisīdī’’ti evaṃ vuttasattāhaṃ tattheva vītināmesi.

මෙහිදී පළමු උදානය ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාද ප්‍රත්‍යවේක්ෂණය (හේතු-ඵල දහම විමසීම) වශයෙනුත්, දෙවැන්න නිර්වාණ ප්‍රත්‍යවේක්ෂණය වශයෙනුත්, තෙවැන්න මාර්ග ප්‍රත්‍යවේක්ෂණය වශයෙනුත් උපන් බව දත යුතුය. එහෙත් උදාන පාලියෙහි “රාත්‍රියේ ප්‍රථම යාමයෙහි අනුලෝම වශයෙන් ද, දෙවන යාමයෙහි ප්‍රතිලෝම වශයෙන් ද, තෙවන යාමයෙහි අනුලෝම-ප්‍රතිලෝම වශයෙන් ද ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාදය මෙනෙහි කළ සේක” යි වදාරන ලදී. එය වදාරන ලද්දේ සත් දිනක් ඇවෑමෙන් “හෙට මම අස්නෙන් නැගී සිටින්නෙමි” යි එදින රාත්‍රියේ ඇති වූ මෙනෙහි කිරීම අරභයා ය. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, යම් ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාද අවබෝධයක් සහ ප්‍රත්‍යයන්ගේ ක්ෂය වීම (නිවන) සාක්ෂාත් කිරීමේ ආනුභාවය දැක්වෙන පූර්ව උදාන ගාථා දෙකක් වෙත් ද, ඒ අවබෝධය හා සාක්ෂාත් කිරීම් ඇසුරින් එක් එක් කොටස බැගින් ප්‍රථම යාමයෙහි හා මධ්‍යම යාමයෙහි මෙනෙහි කළ සේක. එහෙත් මෙහි (විනය මහාවග්ගයෙහි) සඳහන් වන්නේ මැදින් මස පුර පෑලවිය රාත්‍රියෙහි මෙලෙස මෙනෙහි කළ ආකාරයයි. සැබවින්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙසක් පුන් පොහෝ දින රාත්‍රියේ ප්‍රථම යාමයෙහි පූර්වේනිවාසානුස්මෘති ඥානය ලැබූ සේක, මධ්‍යම යාමයෙහි දිබ්බචක්ඛු ඥානය පිරිසිදු කළ සේක, පශ්චිම යාමයෙහි අනුලෝම-ප්‍රතිලෝම වශයෙන් ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාදය මෙනෙහි කොට “දැන් අරුණෝදය උදාවනු ඇතැයි” සර්වඥතා ඥානයට පැමිණි සේක. සර්වඥතා ඥානය ලැබූ සැණින්ම අරුණෝදය උදා විය. ඉන්පසු එදින එම අසුනෙහිම වැඩ හිඳිමින් කාලය ගත කොට, එළඹුණු පෑලවිය රාත්‍රියේ තුන් යාමයෙහි මෙලෙස මෙනෙහි කොට මෙම උදානයන් වදාළ සේක. මෙලෙස පෑලවිය රාත්‍රියේ මෙනෙහි කොට, “බෝධි මූලයෙහි සත් දිනක් එකම පර්යංකයෙන් වැඩසිටි සේකැ” යි වදාළ ඒ සත් දින එහිම ගත කළ සේක.

Bodhikathā niṭṭhitā.

බෝධි කථාව නිම විය.

Ajapālakathā

අජපාල කථාව

4. Atha kho bhagavā sattāhassa accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā bodhirukkhamūlā yena ajapālanigrodho tenupasaṅkamīti ettha na bhagavā tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā anantarameva bodhirukkhamūlā yena ajapālanigrodho tenupasaṅkami. Yathā pana ‘‘bhutvā sayatī’’ti vutte na ‘‘hatthe adhovitvā mukhaṃ avikkhāletvā sayanasamīpaṃ agantvā aññaṃ kiñci ālāpasallāpaṃ akatvā sayati’’cceva vuttaṃ hoti, bhojanato pana pacchā sayati, na nasayatīti idamevattha dīpitaṃ hoti. Evamidhāpi ‘‘na tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā anantarameva pakkāmī’’ti vuttaṃ hoti, vuṭṭhānato ca pana pacchā pakkāmi, na napakkāmīti idamevettha dīpitaṃ hoti.

4. “ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත් දිනක් ඇවෑමෙන් එම සමාධියෙන් නැගී සිට බෝධි මූලයෙන් අජපාල නුග රුක වෙත වැඩම කළ සේක” යන්නෙහි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම සමාධියෙන් නැගී සිටි සැණින්ම බෝධි මූලයෙන් අජපාල නුග රුක වෙත වැඩම කළ බවක් අදහස් නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස “අනුභව කොට නිදාගනී” යයි කී කල, “අත් නොසෝදා, කට නොසෝදා, සයනය අසලට නොගොස්, අන් කිසිදු කතාබහක් නොකොට නිදාගනී” යන්නක් අදහස් නොවේ. ඉන් අදහස් වන්නේ ආහාර අනුභවයට පසුව නිදාගන්නා බවත්, නිදා නොගෙන සිටින්නේ නොවන බවත් පමණි. මෙහිදී ද එමෙන්ම, “එම සමාධියෙන් නැගී සිටි සැණින්ම නික්ම ගියේ නැත” යන්නත්, සමාධියෙන් නැගී සිටීමෙන් පසුව නික්ම ගිය බවත්, නික්ම නොගොස් සිටියේ නොවන බවත් පමණක් මෙයින් පැහැදිලි කෙරේ.

Anantaraṃ pana apakkamitvā bhagavā kiṃ akāsīti? Aparānipi tīṇi sattāhāni bodhisamīpeyeva vītināmesi. Tatrāyaṃ anupubbikathā – bhagavati kira buddhattaṃ patvā sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinne ‘‘na bhagavā vuṭṭhāti; kiṃ nu kho aññepi buddhattakarā dhammā atthī’’ti ekaccānaṃ devatānaṃ kaṅkhā udapādi. Atha bhagavā aṭṭhame divase samāpattito vuṭṭhāya devatānaṃ kaṅkhaṃ ñatvā kaṅkhāvidhamanatthaṃ ākāse uppatitvā yamakapāṭihāriyaṃ dassetvā tāsaṃ kaṅkhaṃ vidhamitvā pallaṅkato īsakaṃ pācīnanissite uttaradisābhāge ṭhatvā cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca upacitānaṃ pāramīnaṃ balādhigamanaṭṭhānaṃ pallaṅkaṃ bodhirukkhañca animisehi akkhīhi olokayamāno sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ṭhānaṃ animisacetiyaṃ nāma jātaṃ. Atha pallaṅkassa ca ṭhitaṭṭhānassa ca antarā puratthimato ca pacchimato ca āyate ratanacaṅkame caṅkamanto sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ṭhānaṃ ratanacaṅkamacetiyaṃ nāma jātaṃ. Tato pacchimadisābhāge devatā ratanagharaṃ māpayiṃsu. Tattha pallaṅkena nisīditvā abhidhammapiṭakaṃ visesato cettha anantanayaṃ samantapaṭṭhānaṃ [Pg.239] vicinanto sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ṭhānaṃ ratanagharacetiyaṃ nāma jātaṃ.

එසේ නම් සමාධියෙන් නැගී සිට වහාම නික්ම නොගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුමක් කළ සේක් ද? තවත් සති තුනක් බෝධි මූලය අසලම ගත කළ සේක. එහි අනුපිළිවෙල කතාව මෙසේය: භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුදු බවට පැමිණ සත් දිනක් එකම පර්යංකයෙන් වැඩ සිටින කල්හි, “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තවමත් අස්නෙන් නැගී නොසිටිති; බුදු බව ලැබීමට හේතු වන තවත් ධර්මයන් තිබේද?” යි ඇතැම් දේවතාවුන්ට සැකයක් උපන. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අටවන දිනයේ සමාපත්තියෙන් නැගී සිට, දේවතාවුන්ගේ සැකය දැන එය දුරු කරනු පිණිස අහසට පැන නැගී යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යය දක්වා ඔවුන්ගේ සැකය දුරු කළ සේක. අනතුරුව පර්යංකයට මඳක් ඊසාන දෙසින් පිහිටි උතුරු දිශා භාගයෙහි වැඩ සිටිමින්, සාරාසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් මුළුල්ලේ පුරන ලද පාරමිතාවන්ගේ බලයෙන් ලත් එම පර්යංකය ද බෝධි වෘක්ෂය ද දෙස නොපිය හෙලන නෙතින් බලමින් සත් දිනක් ගත කළ සේක. එම ස්ථානය ‘අනිමිස චේතිය’ නම් විය. ඉන්පසු පර්යංකයත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි ස්ථානයත් අතර නැගෙනහිර හා බටහිර දිශා ඔස්සේ දිවෙන රත්න චංකමනයෙහි සක්මන් කරමින් සත් දිනක් ගත කළ සේක. එම ස්ථානය ‘රතනචංකම චේතිය’ නම් විය. ඉන්පසු බටහිර දිශා භාගයෙහි දේවතාවෝ රත්නඝරයක් (රන් ගෙයක්) මැවූහ. එහි පර්යංකයෙන් වැඩ හිඳිමින් අභිධර්ම පිටකය, විශේෂයෙන්ම එහි අනන්ත නය ඇති සමන්ත පට්ඨානය විමසමින් සත් දිනක් ගත කළ සේක. එම ස්ථානය ‘රතනඝර චේතිය’ නම් විය.

Evaṃ bodhisamīpeyeva cattāri sattāhāni vītināmetvā pañcame sattāhe bodhirukkhamūlā yena ajapālanigrodho tenupasaṅkami. Tassa kira nigrodhassa chāyāya ajapālakā gantvā nisīdanti; tenassa ajapālanigrodhotveva nāmaṃ udapādi. Sattāhaṃ vimuttisukhapaṭisaṃvedīti tatrāpi dhammaṃ vicinantoyeva vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedento nisīdi. Bodhito puratthimadisābhāge esa rukkho hoti. Evaṃ nisinne ca panettha bhagavati eko brāhmaṇo gantvā pañhaṃ pucchi. Tena vuttaṃ ‘‘atha kho aññataro’’tiādi. Tattha huṃhuṅkajātikoti so kira diṭṭhamaṅgaliko nāma, mānavasena kodhavasena ca ‘‘huṃhu’’nti karonto vicarati, tasmā ‘‘huṃhuṅkajātiko’’ti vuccati. ‘‘Huhukkajātiko’’tipi paṭhanti.

මෙසේ බෝධි මූලය අසලම සති හතරක් ගත කොට, පස්වන සතියෙහි බෝධි මූලයෙන් අජපාල නුග රුක වෙත වැඩම කළ සේක. එම නුග රුකේ සෙවණෙහි එළු එඬේරුන් පැමිණ වාඩි වී සිටින බැවින් එයට ‘අජපාල නිග්‍රෝධය’ යන නම ලැබුණි. “සත් දිනක් විමුක්ති සුවය විඳිමින්” යන්නෙන් එහිදී ද ධර්මය විමසමින්ම විමුක්ති සුවය විඳිමින් වැඩසිටි බව කියැවේ. මෙම වෘක්ෂය බෝධි මූලයට නැගෙනහිර දිශා භාගයෙහි පිහිටා ඇත. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි වැඩසිටින කල්හි එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙක් පැමිණ ප්‍රශ්නයක් විමසීය. ඒ පිළිබඳව “එකල එක්තරා (බ්‍රාහ්මණයෙක්)” යනාදිය වදාරන ලදී. එහි ‘හුංහුංකජාතික’ යනු, එම බ්‍රාහ්මණයා දෘෂ්ට මංගලිකයෙකු (දුටු දෙයින් මංගල්‍යය සම්මත කරන්නෙකු) වූ බැවින්, මානය හා ක්‍රෝධය හේතුවෙන් ‘හුං හුං’ යන ශබ්දය නගමින් හැසිරෙන හෙයින් ‘හුංහුංකජාතික’ යයි කියනු ලැබේ. ‘හුහුක්කජාතික’ කියා ද කියවති.

Etamatthaṃ viditvāti etaṃ tena vuttassa vacanassa sikhāpattamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi. Tassattho – yo bāhitapāpadhammatāya brāhmaṇo na diṭṭhamaṅgalikatāya, huṃhuṅkārakabhāvādipāpadhammayutto hutvā kevalaṃ jātimattakena brahmaññaṃ paṭijānāti, so brāhmaṇo bāhitapāpadhammattā huṃhuṅkārappahānena nihuṃhuṅko, rāgādikasāvābhāvena nikkasāvo, bhāvanānuyogayuttacittatāya yatatto, sīlasaṃvarena vā saññatacittatāya yatatto, catumaggañāṇasaṅkhātehi vedehi antaṃ, vedānaṃ vā antaṃ gatattā vedantagū, maggabrahmacariyassa vusitattā vusitabrahmacariyo. Dhammena brahmavādaṃ vadeyya, ‘‘brāhmaṇo, aha’’nti etaṃ vādaṃ dhammena vadeyya, yassa sakale lokasannivāse kuhiñci ekārammaṇepi rāgussado dosussado mohussado mānussado diṭṭhussadoti ime ussadā natthīti.

‘මෙම කරුණ දැන’ යනු ඒ බ්‍රාහ්මණයා පැවසූ වචනයෙහි උත්තරීතර අර්ථය (රහත් බව පිළිබඳ අර්ථය) දැන එම වේලාවෙහි මෙම උදානය වදාළ සේක. එහි අර්ථය මෙසේය: යම් බ්‍රාහ්මණයෙක් පාප ධර්මයන් බැහැර කළ බැවින් බ්‍රාහ්මණ නම් වේ ද, ඔහු දෘෂ්ට මංගලිකයෙකු නොවේ. ‘හුං හුං’ යන ශබ්දය නැගීම වැනි පාපී ගතිගුණවලින් යුක්තව හුදෙක් උපතින් පමණක් තමා බ්‍රාහ්මණයෙකු යයි පිළින නොකරයි. ඔහු පාප ධර්මයන් බැහැර කළ බැවින් ද, ‘හුං හුං’ යන ශබ්දය නැගීමට හේතු වන මානය හා ක්‍රෝධය ප්‍රහීණය කළ බැවින් ද, රාගාදී කෙලෙස් කහට නැති බැවින් ද, භාවනාවෙහි යෙදීමෙන් සංයමයට පත් සිත් ඇති බැවින් ද, සීල සංවරයෙන් යුක්ත බැවින් ද, සිව් මග ඥාන සංඛ්‍යාත වේදයන්ගේ කෙළවරට (නිවනට) පැමිණි බැවින් ‘වේදන්තගූ’ නම් වේ. මග බඹසර වැස නිම කළ බැවින් ‘වුසිත බ්‍රහ්මචරිය’ නම් වේ. එවැනි රහතන් වහන්සේ නමකට ධර්මානුකූලව “මම බ්‍රාහ්මණයෙක්මි” යන වාදය ප්‍රකාශ කළ හැකිය. මුළු ලෝක සන්නිවාසයෙහි යම් අරමුණක දී වුව ද ඔහු තුළ රාගය, ද්වේෂය, මෝහය, මානය හෝ දෘෂ්ටිය යන මේවා කෙරෙහි උඩඟු වීමක් (උස්සද) නැත.

Ajapālakathā niṭṭhitā.

අජපාල කථාව නිම විය.

Mucalindakathā

මුචලින්ද කථාව

5. Akālameghoti asampatte vassakāle uppannamegho. Ayaṃ pana gimhānaṃ pacchime māse udapādi. Sattāhavaddalikāti tasmiṃ uppanne sattāhaṃ avicchinnavuṭṭhikā ahosi. Sītavātaduddinīti sā ca pana sattāhavaddalikā [Pg.240] udakaphusitasammissena sītavātena samantā paribbhamantena dūsitadivasattā sītavātaduddinī nāma ahosi. Atha kho mucalindo nāgarājāti tasseva mucalindarukkhassa samīpe pokkharaṇiyā nibbatto mahānubhāvo nāgarājā. Sattakkhattuṃ bhogehi parikkhipitvāti evaṃ bhogehi parikkhipitvā uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ karitvāva ṭhite; tasmiṃ tassa parikkhepabbhantaraṃ lohapāsāde bhaṇḍāgāragabbhappamāṇaṃ ahosi, tasmā bhagavā nivāte pihitadvāravātapāne kūṭāgāre nisinno viya jāto. Mā bhagavantaṃ sītantiādi tassa tathā karitvā ṭhānakāraṇaparidīpanaṃ. So hi ‘‘mā bhagavantaṃ sītaṃ bādhayittha, mā uṇhaṃ, mā ḍaṃsādisamphasso bādhayitthā’’ti tathā karitvā aṭṭhāsi. Tattha kiñcāpi sattāhavaddalikāya uṇhameva natthi, sace pana antarantarā megho vigaccheyya uṇhaṃ bhaveyya, tampi naṃ mā bādhayitthāti evaṃ tassa cintetuṃ yuttaṃ. Viddhanti ubbiddhaṃ; meghavigamena dūrībhūtanti attho. Vigatavalāhakanti apagatameghaṃ. Devanti ākāsaṃ. Sakavaṇṇanti attano rūpaṃ.

5. ‘අකාල මේඝ’ යනු වර්ෂා කාලයට පෙර ඇති වූ වැස්සයි. මෙය ගිම්හාන සෘතුවේ අවසාන මාසයෙහි ඇති විය. ‘සත්තාහවද්දලිකා’ යනු එම මේඝය ඇති වූ විට සත් දිනක් මුළුල්ලේ නොකඩවා වැසි වැසීමයි. ‘සීතවාතදුද්දිනී’ යනු එම සත් දින මුළුල්ලේ වැසූ වැස්ස, ජල බිඳිති මිශ්‍ර වූ හාත්පස හමන්නා වූ සිසිල් සුළඟින් දවස අඳුරු වූ (අයහපත් වූ) බැවින් එයට සීතවාතදුද්දිනී යැයි කියනු ලැබේ. ‘අථ ඛො මුචලින්දො නාගරාජා’ යනු එම මුචලින්ද වෘක්ෂය සමීපයෙහි වූ පොකුණෙහි උපන්නා වූ මහානුභාව සම්පන්න නාග රාජයාය. ‘සත්තක්ඛත්තුං භොගෙහි පරික්ඛිපිත්වා’ යනු ශරීරයෙන් සත් වරක් දවටාගෙන ඉහළින් විශාල පෙණ ගොබය දරා සිටීමයි. එවිට එම නාගයාගේ ශරීර වළලු ඇතුළත ලෝවාමහාපායෙහි භාණ්ඩාගාර ගර්භයක් බඳු ප්‍රමාණයක් වූයේය. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සුළං නොවැදෙන, දොර ජනෙල් වැසූ කූටාගාරයක වැඩ සිටින්නාක් මෙන් වූ සේක. ‘මා භගවන්තං සීතං’ ආදී පදයන්ගෙන් එම නාගයා එලෙස කිරීමට හේතුව දක්වයි. ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සීතල පීඩා නොකෙරේවා, උණුසුම පීඩා නොකෙරේවා, මැසි මදුරුවන් ආදීන්ගේ ස්පර්ශය පීඩා නොකෙරේවා’ යි සිතා නාගයා එලෙස සිටියේය. එහි සත් දින වැස්ස පවතින විට උණුසුමක් නැති වුවද, අතරින් පතර වලාකුළු පහව ගියහොත් උණුසුම ඇති විය හැකි බැවින්, එයින්ද පීඩාවක් නොවේවායි සිතීම නාගයාට උචිතය. ‘විද්ධං’ යනු ඉහළට විහිදුණු හෙවත් වලාකුළු පහව යාමෙන් දුරස් වූ යන අර්ථයයි. ‘විගතවලාහකං’ යනු වලාකුළු පහව ගිය යන්නයි. ‘දෙවං’ යනු ආකාශයයි. ‘සකවණ්ණං’ යනු නාගයා විසින් තමාගේම රූපය (මනුෂ්‍ය වේශය) මවා ගැනීමයි.

Sukho vivekoti nibbānasaṅkhāto upadhiviveko sukho. Tuṭṭhassāti catumaggañāṇasantosena santuṭṭhassa. Sutadhammassāti pakāsitadhammassa. Passatoti taṃ vivekaṃ yaṃ vā kiñci passitabbaṃ nāma, taṃ sabbaṃ attano vīriyabalādhigatena ñāṇacakkhunā passantassa. Abyāpajjanti akuppanabhāvo; etena mettāpubbabhāgo dassito. Pāṇabhūtesu saṃyamoti sattesu ca saṃyamo; avihiṃsanabhāvo sukhoti attho. Etena karuṇāpubbabhāgo dassito. Sukhā virāgatā loketi vītarāgatāpi sukhāti dīpeti. Kāmānaṃ samatikkamoti yā ‘‘kāmānaṃ samatikkamo’’ti vuccati; sā virāgatāpi sukhāti attho. Etena anāgāmimaggo kathito. Asmimānassa yo vinayoti iminā pana arahattaṃ kathitaṃ; arahattañhi asmimānassa ‘‘passaddhivinayo’’ti vuccati. Ito parañca sukhaṃ nāma natthi, tenāha ‘‘etaṃ ve paramaṃ sukha’’nti.

‘සුඛො විවෙකො’ යනු නිවන නමැති උපධි විවේකය සැපයකි. ‘තුට්ඨස්ස’ යනු සතර මග ඥානය නමැති සතුටින් සතුටු වූ තැනැත්තාගේය. ‘සුතධම්මස්ස’ යනු ප්‍රකාශ කරන ලද සතර සත්‍ය ධර්මය අවබෝධ කළ තැනැත්තාගේය. ‘පස්සතො’ යනු ඒ විවේකය හෙවත් දැකිය යුතු යම් ධර්මයක් වේද, ඒ සියල්ල තමාගේ වීර්ය බලයෙන් ලබා ගත් ඥාන චක්ෂුසින් දක්නා වූ තැනැත්තාගේය. ‘අබ්‍යාපජ්ජං’ යනු ක්‍රෝධ නොකරන ස්වභාවයයි. මෙයින් අර්පණා මෙත්තාවට පූර්ව භාගය වූ උපචාර මෙත්තාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ‘පාණභූතෙසු සංයමො’ යනු සත්ත්වයන් කෙරෙහි සංයමය හෙවත් අවිහිංසාව සැපයක් යන අර්ථයයි. මෙයින් උපචාර කරුණාව දක්වන ලදී. ‘සුඛා විරාගතා ලොකෙ’ යන්නෙන් රාගයෙන් තොර බව හෙවත් අනාගාමී මාර්ගය සැපයක් බව දක්වයි. ‘කාමානං සමතික්කමො’ යනු යම් විරාගී බවක් කාමයන් ඉක්මවා යාම යැයි කියනු ලබයිද, ඒ විරාගී බව සැපයක් යන අර්ථයයි. මෙයින් අනාගාමී මාර්ගය කියන ලදී. ‘අස්මිමානස්ස යො විනයො’ යන්නෙන් අර්හත් මාර්ගය කියන ලදී. අර්හත් මාර්ගය ‘අස්මි’ මානය සංසිඳුවා දුරු කිරීම යැයි කියනු ලැබේ. මීට වඩා වැඩි සැපයක් නැත, එබැවින් ‘මෙයම පරම සැපයයි’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

Mucalindakathā niṭṭhitā.

මුචලින්ද කථාව නිම විය.

Rājāyatanakathā

රාජායතන කථාව

6. Mucalindamūlāti mahābodhito pācīnakoṇe ṭhitamucalindarukkhamūlā. Rājāyatananti dakkhiṇadisābhāge ṭhitaṃ rājāyatanarukkhaṃ upasaṅkami[Pg.241]. Tena kho pana samayenāti katarena samayena. Bhagavato kira rājāyatanamūle sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinnassa samādhito vuṭṭhānadivase aruṇuggamanavelāyameva ‘‘bhojanakiccena bhavitabba’’nti ñatvā sakko devarājā osadhaharītakaṃ upanesi. Bhagavā taṃ paribhuñji, paribhuttamattasseva sarīrakiccaṃ ahosi. Sakko mukhodakaṃ adāsi. Bhagavā mukhaṃ dhovitvā tasmiṃyeva rukkhamūle nisīdi. Evaṃ uggate aruṇamhi nisinne bhagavati.

6. ‘මුචලින්දමූලා’ යනු මහා බෝධියෙන් නැගෙනහිර කොණේ පිහිටි මුචලින්ද වෘක්ෂ මූලයෙන් යන්නයි. ‘රාජායතනං’ යනු දකුණු දිශා භාගයෙහි පිහිටි කිරිපලු (ලින්ලුන්) වෘක්ෂය වෙත වැඩි සේක. ‘තෙන ඛො පන සමයෙන’ යනු කිනම් කාලයකදීද යත්; භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රාජායතන මූලයෙහි සත් දිනක් එකම පර්යංකයකින් වැඩ සිට සමාධියෙන් නැගී සිටි දවසේ අරුණෝදය වේලාවෙහිමය. ‘දැන් ආහාර කෘත්‍යය විය යුතුය’ (ආහාර වැළඳිය යුතුය) යි දැනගෙන සක් දෙවිඳු ඖෂධීය අරළු ගෙඩියක් පිළිගැන්වීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය වැළඳූ සේක. වැළඳූ සැණින්ම ශරීර කෘත්‍යයන් සිදු විය. සක් දෙවිඳු මුහුණ සේදීමට පැන් පිළිගැන්වීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුහුණ සෝදා එම වෘක්ෂ මූලයෙහිම වැඩ සිටි සේක. මෙලෙස අරුණෝදය උදා වූ කල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටියදී එම අවස්ථාවෙහි...

Tena kho pana samayena tapussabhallikā vāṇijāti tapusso ca bhalliko cāti dve bhātaro vāṇijā. Ukkalāti ukkalajanapadato. Taṃ desanti yasmiṃ dese bhagavā viharati. Katarasmiñca dese bhagavā viharati? Majjhimadese. Tasmā majjhimadesaṃ gantuṃ addhānamaggappaṭipannā hontīti ayamettha attho. Ñātisālohitā devatāti tesaṃ ñātibhūtapubbā devatā. Etadavocāti sā kira nesaṃ sabbasakaṭāni appavattīni akāsi. Tato te kiṃ idanti maggadevatānaṃ baliṃ akaṃsu. Tesaṃ balikammakāle sā devatā dissamāneneva kāyena etaṃ avoca. Manthena ca madhupiṇḍikāya cāti abaddhasattunā ca sappimadhuphāṇitādīhi yojetvā baddhasattunā ca. Patimānethāti upaṭṭhahatha. Taṃ voti taṃ patimānanaṃ tumhākaṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Yaṃ amhākanti yaṃ paṭiggahaṇaṃ amhākaṃ assa dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Bhagavato etadahosīti yo kirassa padhānānuyogakāle patto ahosi, so sujātāya pāyāsaṃ dātuṃ āgacchantiyā eva antaradhāyi. Tenassa etadahosi – ‘‘patto me natthi, purimakāpi ca na kho tathāgatā hatthesu paṭiggaṇhanti, kimhi nu kho ahaṃ paṭiggaṇheyyaṃ manthañca madhupiṇḍakañcā’’ti.

‘තෙන ඛො පන සමයෙන තපුස්සභල්ලිකා වාණිජා’ යනු තපුස්ස සහ භල්ලික යන සොහොයුරන් දෙදෙනා වූ වෙළෙන්දන්ය. ‘උක්කලා’ යනු උක්කල ජනපදයේ සිටයි. ‘තං දෙසං’ යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටි ඒ ප්‍රදේශයයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිනම් ප්‍රදේශයක වැඩ සිටි සේක්ද? මධ්‍ය දේශයේය. එබැවින් මධ්‍ය දේශයට යාම සඳහා දීර්ඝ මාර්ගයකට පිළිපන්නෝ වූහ යනු මෙහි අර්ථයයි. ‘ඤාතිසාලොහිතා දෙවතා’ යනු ඔවුන්ගේ පෙර නෑ වූ දේවතාවියයි. ‘එතදවොච’ යන්නෙහි අර්ථය නම්; ඇය ඔවුන්ගේ සියලු කරත්ත ගමන් කළ නොහැකි ලෙස නැවැත්වූවාය. එවිට ඔවුන් ‘මෙය කුමක්ද?’ කියා සිතා මාර්ගයෙහි අධිගෘහිත දේවතාවුන්ට පූජා පැවැත්වූහ. ඔවුන් පූජා පවත්වන අවස්ථාවෙහි එම දේවතාවිය පෙනී සිටින ශරීරයෙන් යුතුව මෙය පැවසුවාය. ‘මන්තෙන ච මධුපිණ්ඩිකාය ච’ යනු නොඅඹරන ලද පිටිවලින්ද, ගිතෙල්, මීපැණි, උක්සකුරු ආදියෙන් සාදන ලද මීපිඬු (අග්ගලා) වලින්ද යන්නයි. ‘පතිමානෙථ’ යනු උපස්ථාන කරව් (පිළිගන්වව්). ‘තං වො’ යනු ඔබගේ එම පූජාව ඔබහට දීර්ඝ කාලයක් හිතසුව පිණිස පවතින්නේය. ‘යං අම්හාකං’ යනු අපගේ යම් පිළිගැනීමක් (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්) වේද, එය අපට දීර්ඝ කාලයක් හිතසුව පිණිස වේවා යන්නයි. ‘භගවතො එතදහොසි’ යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රධන් වීර්යය කරන සමයෙහි තිබූ පාත්‍රය, සුජාතාව කිරිපිඬු පූජා කිරීමට එන විටම අතුරුදහන් විය. එබැවින් උන්වහන්සේට මෙසේ සිතුණි: ‘මට පාත්‍රයක් නැත, පෙර තථාගතවරුද අත්ලෙන් ආහාර පිළි නොගනිති. මා කිනම් බඳුනකට මේ විලඳ සහ මීපිඬු පිළිගත යුතුද?’ යන්නයි.

Parivitakkamaññāyāti ito pubbeva bhagavato sujātāya dinnabhojanaṃyeva ojānuppabandhanavasena aṭṭhāsi, ettakaṃ kālaṃ neva jighacchā na pipāsā na kāyadubbalyaṃ ahosi. Idāni panassa āhāraṃ paṭiggahetukāmatāya ‘‘na kho tathāgatā’’tiādinā nayena parivitakko udapādi[Pg.242]. Taṃ evaṃ uppannaṃ attano cetasā bhagavato cetoparivitakkamaññāya. Catuddisāti catūhi disāhi. Selamaye patteti muggavaṇṇaselamaye patte. Idaṃyeva bhagavā paṭiggahesi, teyeva sandhāya vuttaṃ. Cattāro pana mahārājāno paṭhamaṃ indanīlamaṇimaye patte upanāmesuṃ, na te bhagavā aggahesi. Tato ime cattāropi muggavaṇṇasilāmaye patte upanāmesuṃ, bhagavā cattāropi patte aggahesi tesaṃ pasādānurakkhaṇatthāya, no mahicchatāya. Gahetvā ca pana cattāropi yathā ekova patto hoti tathā adhiṭṭhahi, catunnampi ekasadiso puññavipāko ahosi. Evaṃ ekaṃ katvā adhiṭṭhite paṭiggahesi bhagavā paccagghe selamaye patte manthañca madhupiṇḍikañca. Paccaggheti paccagghasmiṃ; pāṭekkaṃ mahagghasminti attho. Atha vā paccaggheti abhinave abbhuṇhe; taṅkhaṇe nibbattasminti attho. Dve vācā etesaṃ ahesunti dvevācikā. Atha vā dvīhi vācāhi upāsakabhāvaṃ pattāti attho. Te evaṃ upāsakabhāvaṃ paṭivedetvā bhagavantaṃ āhaṃsu – ‘‘kassa dāni bhante amhehi ajja paṭṭhāya abhivādanapaccuṭṭhānaṃ kātabba’’nti? Atha bhagavā sīsaṃ parāmasi, kesā hatthe laggiṃsu. Te tesaṃ adāsi ‘‘ime tumhe pariharathā’’ti. Te kesadhātuyo labhitvā amateneva abhisittā haṭṭhatuṭṭhā bhagavantaṃ vanditvā pakkamiṃsu.

‘‘පරිවිතක්කමඤ්ඤායා’’ යනු මෙයට පෙර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සුජාතාව විසින් පූජා කරන ලද භෝජනයෙහි ඕජාව අඛණ්ඩව පැවතීම හේතුවෙන්, මේ සා කාලයක් (සතළිස් නව දිනක්) පුරා උන්වහන්සේට කුසගින්නක් හෝ පිපාසයක් හෝ ශාරීරික දුබලතාවක් ඇති නොවීය. එහෙත් දැන් උන්වහන්සේට ආහාර පිළිගැනීමේ රුචිය ඇති වූ බැවින් ‘‘තථාගතවරු වනාහි’’ ආදී වශයෙන් සිතුවිල්ලක් උපන්නාහ. එසේ උපන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතේ සිතුවිල්ල තම සිතින් දැනගෙන යනු අර්ථයයි. ‘‘චතුද්දිසා’’ යනු සතර දිශාවෙනි. ‘‘සේලමයේ පත්තේ’’ යනු මුං පියලි පැහැති ගල් පාත්‍රයන්ය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිගත්තේ මේවාමය, ඒ පිළිබඳවම මෙසේ කියන ලදී. සතර වරම් මහාරාජවරු පළමුව ඉන්ද්‍රනීල මැණික් පාත්‍ර පූජා කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒවා පිළිනොගත්හ. ඉන්පසු ඔවුන් මේ මුං පියලි පැහැති ගල් පාත්‍ර සතර පූජා කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම රජවරුන්ගේ පැහැදීම ආරක්ෂා කරනු පිණිස මිස, බොහෝ පාත්‍ර ලබාගැනීමේ ආශාවෙන් නොව, ඒ සතරම පිළිගත්හ. පිළිගෙන පාත්‍ර සතරම එකම පාත්‍රයක් වන සේ අධිෂ්ඨාන කළහ. ඒ රජවරු සතර දෙනාටම එක හා සමාන පුණ්‍ය විපාක ලැබුණි. මෙසේ එක් පාත්‍රයක් කොට අධිෂ්ඨාන කළ එම අගනා ගල් පාත්‍රයට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනාත හා මී පිඬු පිළිගත්හ. ‘‘පච්චග්ඝේ’’ යනු අගනා වූ හෙවත් වටිනා වූ යන්නයි. එසේත් නැතිනම් එවෙලේම නිපදවන ලද අලුත් පාත්‍රයෙහි යනු අර්ථයයි. ඒ වෙළඳුන් දෙදෙනාට බුදුන් හා දහම් යන වචන දෙක පමණක් සරණ යාමට තිබූ බැවින් ඔවුහු ‘‘ද්වේවාචික’’ නම් වූහ. එසේත් නැතිනම් වචන දෙකකින් උපාසක භාවයට පත් වූහ යනුයි. ඔවුහු මෙසේ උපාසක භාවය ප්‍රකාශ කර, ‘‘ස්වාමීනි, අද පටන් අප විසින් කාහට නම් ආචාර සමාචාර කළ යුතුද?’’ යි විමසූහ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හිස පිරිමැදූ සේක, එවිට කේශ ධාතූන් වහන්සේලා අතට වැඩි සේක. උන්වහන්සේ ‘‘මේවා තොප පරිහරණය කරව්’’ යැයි පවසමින් ඒවා දුන් සේක. ඔවුහු කේශ ධාතූන් වහන්සේලා ලබාගෙන, අමෘතයෙන් අභිෂේක ලැබුවාක් මෙන් අතිශය සතුටට පත්ව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ නික්ම ගියහ.

Rājāyatanakathā niṭṭhitā.

රාජායතන කථාව නිමවා ලන ලදී.

Brahmayācanakathā

බ්‍රහ්මයාචන කථාව

7. Atha kho bhagavā sattāhassa accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā vuttappakārametaṃ sabbaṃ kiccaṃ niṭṭhāpetvā rājāyatanamūlā punapi yena ajapālanigrodho tenupasaṅkami. Parivitakko udapādīti tasmiṃ nisinnamattasseva sabbabuddhānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo ayaṃ cetaso parivitakko udapādi. Kasmā panāyaṃ sabbabuddhānaṃ uppajjatīti? Dhammassa mahantabhāvaṃ garubhāvaṃ bhāriyabhāvaṃ paccavekkhaṇāya brahmunā yācite desetukāmatāya ca. Jānanti hi buddhā ‘‘evaṃ parivitakkite brahmā āgantvā dhammadesanaṃ yācissati, tato sattā dhamme gāravaṃ uppādessanti, brahmagaruko hi lokasannivāso’’ti. Iti imehi dvīhi kāraṇehi ayaṃ vitakko uppajjatīti.

7. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත් දිනක් ඇවෑමෙන් ඒ සමාධියෙන් නැගී සිට, කියන ලද ඒ සියලු කටයුතු නිමවා රාජායතන වෘක්ෂ මූලයෙන් නැවතත් අජපාල නුග රුක වෙත වැඩම කළ සේක. ‘‘පරිවිතක්කෝ උදපාදි’’ යනු එහි වැඩසිටින විටම සියලු බුදුවරුන්ගේ සිරිතක් වූ මේ සිතුවිල්ල උන්වහන්සේගේ සිතෙහි උපන්නාහ. සියලු බුදුවරුන්ට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් උපදින්නේ ඇයි? ධර්මයේ ඇති මහත් බව, ගරු බව හා ගැඹුරු බව මෙනෙහි කිරීමෙනුත්, බ්‍රහ්මයා විසින් ආරාධනා කළ පසු ධර්ම දේශනා කිරීමේ කැමැත්තෙනුත් මෙය සිදුවේ. බුදුවරු වනාහි ‘‘මෙසේ සිතන විට මහා බ්‍රහ්මයා පැමිණ ධර්ම දේශනාවට ආරාධනා කරනු ඇත, එවිට සත්වයන් ධර්මය කෙරෙහි ගෞරවය උපදවා ගනු ඇත, මක්නිසාද යත් ලෝක සත්වයා බ්‍රහ්මයාට ගරු කරන බැවිනි’’ යන්න දන්නා සේක. මෙන්න මේ කරුණු දෙක නිසා බුදුවරුන්ට මෙවැනි සිතුවිලි උපදින්නේය.

Tattha [Pg.243] adhigato kho myāyanti adhigato kho me ayaṃ. Ālayarāmāti sattā pañca kāmaguṇe allīyanti, tasmā te ‘‘ālayā’’ti vuccanti. Tehi ālayehi ramantīti ālayarāmā. Ālayesu ratāti ālayaratā. Ālayesu suṭṭhumuditāti ālayasammuditā. Yadidanti nipāto. Tassa ṭhānaṃ sandhāya ‘‘yaṃ ida’’nti paṭiccasamuppādaṃ sandhāya ‘‘yo aya’’nti evamattho daṭṭhabbo. Idappaccayatāpaṭiccasamuppādoti imesaṃ paccayā idappaccayā, idappaccayāva idappaccayatā, idappaccayatā ca sā paṭiccasamuppādo cāti idappaccayatāpaṭiccasamuppādo. So mamassa kilamathoti yā ajānantānaṃ desanā nāma, so mama kilamatho assa; sā mama vihesā assāti attho. Bhagavantanti bhagavato. Anacchariyāti anu acchariyā. Paṭibhaṃsūti paṭibhānasaṅkhātassa ñāṇassa gocarā ahesuṃ, parivitakkayitabbabhāvaṃ pāpuṇiṃsu.

එහි ‘‘අධිගතෝ ඛෝ ම්‍යායං’’ යනු මා විසින් මේ ධර්මය අවබෝධ කරන ලදී යන්නයි. ‘‘ආලයාරාමා’’ යනු සත්වයෝ පංච කාම ගුණයන්හි ඇලී සිටිති, එබැවින් ඒවා ‘‘ආලය’’ නම් වේ. ඒ ආලයන්හි ඇලී වෙසෙන බැවින් සත්වයෝ ‘‘ආලයාරාම’’ නම් වෙති. ආලයන්හි නිරත බැවින් ‘‘ආලයරතා’’ ද, ආලයන්හි අතිශයින් සතුටු වන බැවින් ‘‘ආලයසම්මුදිතා’’ ද නම් වෙති. ‘‘යදිදං’’ යනු නිපාත පදයකි. එහි අර්ථය ස්ථානය අනුව ‘‘යම් මේ’’ පටිච්ච සමුප්පාදය යන අරුතින් දත යුතුය. ‘‘ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පාදෝ’’ යනු මේ සංස්කාර ආදී ඵලයන්ට හේතු වූ අවිද්‍යා ආදී හේතූන්ය. මේ හේතු නිසාම උපදින බැවින් ඉදප්පච්චයතා නම් වේ. එයම පටිච්ච සමුප්පාදය ද වේ. ‘‘සෝ මමස්ස කිලමථෝ’’ යනු දහම නොදන්නා අයට දේශනා කිරීම මට මහත් වෙහෙසක් වනු ඇත, එය මට පීඩාවක් වනු ඇත යනු අර්ථයයි. ‘‘භගවන්තං’’ යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේටයි. ‘‘අනච්ඡරියා’’ යනු නැවත නැවතත් පුදුමයට පත් කරවන සුලු වූ යන්නයි. ‘‘පටිභංසූ’’ යනු වැටහීම හෙවත් ප්‍රඥාවට විෂය වූ සිතුවිලි පහළ විය, නැවත නැවත මෙනෙහි කළ යුතු තත්ත්වයට පත් විය යන්නයි.

Halanti ettha hakāro nipātamatto; alanti attho. Pakāsitunti desituṃ. Alaṃ dāni me imaṃ kicchena adhigataṃ dhammaṃ desetunti vuttaṃ hoti. Paṭisotagāminti paṭisotaṃ vuccati nibbānaṃ; nibbānagāminti attho. Rāgarattāti kāmarāgabhavarāgadiṭṭhirāgena rattā. Na dakkhantīti na passissanti. Tamokhandhena āvuṭāti avijjārāsinā ajjhotthaṭā. Appossukkatāyāti nirussukkabhāvena; adesetukāmatāyāti attho.

‘‘හලං’’ යන්නෙහි ‘හ’ යන්න නිපාතයකි, එබැවින් එහි අර්ථය ‘‘කම් නැත’’ හෙවත් ‘‘අවශ්‍ය නැත’’ යන්නයි. ‘‘පකාසිතුං’’ යනු දේශනා කරනු පිණිසයි. මා විසින් බොහෝ දුක් ගැහැට මැද අවබෝධ කරගත් මේ උතුම් ධර්මය දැන් දේශනා කිරීමෙන් පලක් නැතැයි මෙයින් කියවේ. ‘‘පටිසෝතගාමිං’’ යන්නෙහි පටිසෝත (උඩුගං බලා යන) යනු නිවනට නමකි. නිවන කරා යන යනු අර්ථයයි. ‘‘රාගරත්තා’’ යනු කාම රාගය, භව රාගය හා දිට්ඨි රාගයෙන් ඇලී ගිය සත්වයෝය. ‘‘න දක්ඛන්ති’’ යනු ඔවුහු මේ දහම නොදකින්නාහ යන්නයි. ‘‘තමෝඛන්ධේන ආවුටා’’ යනු අවිද්‍යා නැමැති අඳුරු ස්කන්ධයෙන් වැසී ගිය අයයි. ‘‘අප්පොස්සුක්කතාය’’ යනු වීර්යය නොකිරීමෙන් හෙවත් දේශනා නොකිරීමේ අදහසින් යුක්ත වීම යනු අර්ථයයි.

8. Yatra hi nāmāti yasmiṃ nāma loke. Bhagavato purato pāturahosīti dhammadesanāyācanatthaṃ dasasu cakkavāḷasahassesu mahābrahmāno gahetvā āgamma bhagavato purato pāturahosi. Apparajakkhajātikāti paññāmaye akkhimhi appaṃ rāgadosamoharajaṃ etesaṃ evaṃsabhāvāti apparajakkhajātikā. Bhavissanti dhammassa aññātāroti paṭivijjhitāro.

8. ‘‘යත්‍ර හි නාම’’ යනු යම් ලෝකයක යන්නයි. ‘‘භගවතෝ පුරතෝ පාතුරහෝසි’’ යනු ධර්ම දේශනාවට ආරාධනා කරනු පිණිස දස දහසක් සක්වල මහා බ්‍රහ්මයන් පිරිවරාගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියේ පෙනී සිටියේය. ‘‘අප්පරජක්ඛජාතිකා’’ යනු ප්‍රඥා නැමැති ඇසෙහි කෙලෙස් රජස් හෙවත් රාග, ද්වේෂ, මෝහයන් ඉතා ස්වල්පයක් ඇති සත්වයෝය. ‘‘භවිස්සන්ති ධම්මස්ස අඤ්ඤාතාරෝ’’ යනු ධර්මය අවබෝධ කරගන්නා අය සිටිනු ඇත යන්නයි.

Pāturahosīti pātubhavi. Samalehi cintitoti rāgādīhi malehi samalehi chahi satthārehi cintito. Apāpuretanti vivara etaṃ. Amatassa dvāranti amatassa nibbānassa dvārabhūtaṃ ariyamaggaṃ. Suṇantu dhammaṃ vimalenānubuddhanti [Pg.244] ime sattā rāgādimalānaṃ abhāvato vimalena sammāsambuddhena anubuddhaṃ catusaccadhammaṃ suṇantu.

‘‘පාතුරහෝසි’’ යනු පහළ විය හෙවත් පෙනී සිටියේය. ‘‘සමලේහි චින්තිතෝ’’ යනු රාගාදී කෙලෙස් සහිත වූ පූරණ කස්සප ආදී ශාස්තෘවරුන් සය දෙනා විසින් තම මිථ්‍යා ඥානයෙන් සිතන ලද ධර්මයයි. ‘‘අපාපුරේතං’’ යනු මේ ආර්ය මාර්ගය නැමැති දොරටුව විවෘත කළ මැනව යන්නයි. ‘‘අමතස්ස ද්වාරං’’ යනු අමෘත වූ නිවනට දොරටුවක් බඳු වූ ආර්ය මාර්ගයයි. ‘‘සුණන්තු ධම්මං විමලේනානුබුද්ධං’’ යනු කෙලෙස් රහිත වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අවබෝධ කරන ලද මේ චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය මේ සත්වයෝ අසත්වා යන්නයි.

Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhitoti selamaye ekagghane pabbatamuddhani yathāṭhitova yathā cakkhumā puriso samantato janataṃ passeyya, tvampi sumedha sundarapañña sabbaññutaññāṇena samantacakkhu bhagavā dhammamayaṃ paññāmayaṃ pāsādamāruyha sayaṃ apetasoko sokāvatiṇṇaṃ jātijarābhibhūtañca janataṃ avekkhassu upadhāraya.

‘‘සේලේ යථා පබ්බතමුද්ධනිට්ඨිතෝ’’ යනු තනි ගලින් සැදුණු පර්වත මුදුනක සිටින පසැස් ඇති මිනිසෙකු සිවු දෙස සිටින ජනයා දකින්නාක් මෙන්, මනා ප්‍රඥාවන්ත වූ, සර්වඥතා ඥානය නැමැති පසැස් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ ද ප්‍රඥා නැමැති ප්‍රාසාදයට නැගී, සෝක රහිත වූයේ, සෝකයෙන් හා ජාති ජරාවෙන් පීඩිත ලෝක සත්වයා දෙස කරුණාවෙන් බලා වදාළ මැනව, විමසා බැලුව මැනව.

Uṭṭhehīti bhagavato dhammadesanatthaṃ cārikacaraṇaṃ yācanto bhaṇati. Vīrātiādīsu bhagavā vīriyavantatāya vīro. Devaputtamaccukilesābhisaṅkhāramārānaṃ vijitattā vijitasaṅgāmo. Jātikantārādinittharaṇasamatthatāya satthavāho. Kāmacchandaiṇassa abhāvato aṇaṇo.

‘‘උට්ඨේහි’’ යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ධර්ම දේශනා කරනු පිණිස චාරිකාවේ වඩින්නැයි ආරාධනා කරමින් කරන ආයාචනයයි. ‘‘වීරා’’ ආදී පදයන්හි අර්ථය මෙසේය: භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වීර්යවන්ත බැවින් ‘‘වීර’’ නම් වන සේක. දේවපුත්ත, මච්චු, කිලේස හා අභිසංඛාර යන මාරයන් පරාජය කළ බැවින් ‘‘විජිතසංගාම’’ නම් වන සේක. ජාති නැමැති කාන්තාරයෙන් සත්වයන් එතෙර කරවීමට සමත් බැවින් ‘‘සත්ථවාහ’’ නම් වන සේක. කාමච්ඡන්ද නැමැති ණයෙන් තොර වූ බැවින් ‘‘අණණ’’ නම් වන සේක.

9. Ajjhesananti yācanaṃ. Buddhacakkhunāti indriyaparopariyattañāṇena ca āsayānusayañāṇena ca. Imesañhi dvinnaṃ ñāṇānaṃ buddhacakkhūti nāmaṃ. Apparajakkhāti paññācakkhumhi rāgādirajaṃ appaṃ yesaṃ, te apparajakkhā. Yesaṃ taṃ mahantaṃ te mahārajakkhā. Yesaṃ saddhādīni indriyāni tikkhāni te tikkhindriyā. Yesaṃ tāni mudūni te mudindriyā. Yesaṃ teyeva saddhādayo ākārā sundarā te svākārā. Yesaṃ teyeva saddhādayo ākārā asundarā te dvākārā. Ye kathitakāraṇaṃ sallakkhenti, sukhena sakkā honti viññāpetuṃ te suviññāpayā. Ye paralokañca vajjañca bhayato passanti te paralokavajjabhayadassāvino. Uppaliniyanti uppalavane. Itaresupi eseva nayo. Antonimuggaposīnīti yāni udakassa anto nimuggāneva posayanti. Samodakaṃ ṭhitānīti udakena samaṃ ṭhitāni. Udakaṃ accuggamma ṭhitānīti udakaṃ atikkamitvā ṭhitāni.

9. ආරාධනාව යනු අයැද සිටීමයි. බුද්ධ චක්ෂුස යනු ඉන්ද්‍රියපරෝපරියත්ත ඥානය සහ ආසයානුසය ඥානයයි. මක්නිසාද යත් මේ ඥාන දෙකට 'බුද්ධ චක්ෂුස' යන නාමය වන බැවිනි. අල්පරජස්ක (අඩු කෙලෙස් සහිත) යනු යම් සත්වයන්ගේ ප්‍රඥා චක්ෂුසෙහි රාගාදී කෙලෙස් රජස් අල්ප වෙත් ද, ඔවුහු අල්පරජස්ක වෙති. යමෙකුගේ එම කෙලෙස් රජස් බොහෝ වෙත් ද, ඔවුහු මහාරජස්ක වෙති. යමෙකුගේ ශ්‍රද්ධාදී ඉන්ද්‍රියයන් තියුණු වෙත් ද, ඔවුහු තික්ඛින්ද්‍රිය වෙති. යමෙකුගේ එම ඉන්ද්‍රියයන් මෘදු (දුර්වල) වෙත් ද, ඔවුහු මුදින්ද්‍රිය වෙති. යමෙකුගේ එම ශ්‍රද්ධාදී ස්වභාවයන් යහපත් ද, ඔවුහු ස්වාකාර වෙති. යමෙකුගේ එම ශ්‍රද්ධාදී ස්වභාවයන් අයහපත් ද, ඔවුහු ද්වාකාර වෙති. යමෙක් දේශනා කරන ලද කරුණු මැනවින් වටහා ගනිත් ද, පහසුවෙන් අවබෝධ කරවිය හැකි ද, ඔවුහු සුවිඥාප්‍ය (සුවිඤ්ඤාපය) වෙති. යමෙක් පරලොව සහ අකුසලයේ වරද භය වශයෙන් දකිත් ද, ඔවුහු පරලෝකවජ්ජභයදස්සාවී නම් වෙති. උප්පලිනිය යනු උපුල් වනයෙහිය. ඉතිරි (පදුමිනී ආදී) පදයන්හි ද මේ ක්‍රමයම වේ. අන්තෝනිමුග්ගපෝසී යනු යම් නෙළුම් ආදියක් ජලය තුළම ගිලී වැඩෙත් ද, ඒවාය. සමෝදකං ඨිතානි යනු ජලය හා සම මට්ටමේ පවතින ඒවාය. උදකං අච්චුග්ගම්ම ඨිතානි යනු ජලයෙන් ඉහළට මතු වී පවතින ඒවාය.

Apārutāti vivaṭā. Amatassa dvārāti ariyamaggo. So hi amatasaṅkhātassa nibbānassa dvāraṃ. Pamuñcantu saddhanti sabbe attano saddhaṃ pamuñcantu. Pacchimapadadvaye ayamattho, ahañhi attano paguṇaṃ suppavattimpi imaṃ [Pg.245] paṇītaṃ uttamaṃ dhammaṃ kāyavācākilamathasaññī hutvā manujesu devamanussesu na bhāsinti.

'අපාරුතා' යනු විවෘත කරන ලද්දේය. 'අමෘතයේ දොරටු' යනු ආර්ය මාර්ගයයි. මක්නිසාද යත්, එම ආර්ය මාර්ගය අමෘතය යැයි කියනු ලබන නිර්වාණයට පිවිසෙන දොරටුව වන බැවිනි. 'ශ්‍රද්ධාව මුදා හරිත්වා' යනු සියලු සත්වයෝ තමන්ගේ (බුද්ධ ධර්මය කෙරෙහි ඇති) ශ්‍රද්ධාව පල කරත්වා යන්නයි. අවසාන පද දෙකෙහි අර්ථය මෙසේය: 'සැබවින්ම මම මැනවින් පුහුණු කළ, මනාව පවත්නා වූ, මෙම ප්‍රණීත උතුම් චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය, කය හා වචනයේ වෙහෙසක් පමණක් වනු ඇතැයි යන හැඟීමෙන් යුතුව මිනිසුන් හා දෙවියන් අතර දේශනා නොකළෙමි (දේශනා නොකරමියි සිතුවෙමි)' යනුයි.

Brahmayācanakathā niṭṭhitā.

බ්‍රහ්මයාචන කථාව නිම කරන ලදී.

Pañcavaggiyakathā

පංචවග්ගිය කථාව

10. Paṇḍitoti paṇḍiccena samannāgato. Byattoti veyyattiyena samannāgato. Medhāvīti ṭhānuppattiyā paññāya samannāgato. Apparajakkhajātikoti samāpattiyā vikkhambhitattā nikkilesajātiko visuddhasatto. Ājānissatīti sallakkhessati paṭivijjhissati. Bhagavatopi kho ñāṇaṃ udapādīti sabbaññutaññāṇaṃ uppajji ‘‘ito sattamadivasamatthake kālaṃkatvā ākiñcaññāyatane nibbatto’’ti. Mahājāniyoti sattadivasabbhantare pattabbamaggaphalato parihīnattā mahatī jāni assāti mahājāniyo akkhaṇe nibbattattā. Abhidosakālaṃkatoti hiyyo kālaṃkato, sopi nevasaññānāsaññāyatane nibbattoti addasa. Bahūkārāti bahūpakārā. Padhānapahitattaṃ upaṭṭhahiṃsūti padhānatthāya pesitattabhāvaṃ mukhodakadānādinā upaṭṭhahiṃsu.

10. පණ්ඩිත යනු නුවණින් යුක්ත වූ තැනැත්තායි. ව්‍යක්ත යනු විශාරද බවින් යුක්ත වූ තැනැත්තායි. මේධාවී යනු එසැණින් උපදින ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තායි. අල්පරජස්කජාතික යනු සමාපත්තියෙන් යටපත් කරන ලද කෙලෙස් ඇති බැවින් කෙලෙස් රහිත ස්වභාවයක් ඇති, පිරිසිදු වූ සත්වයෙකි. 'ආජානිස්සති' යනු මැනවින් වටහා ගන්නේය, අවබෝධ කරගන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ද 'මීට දින හතකට පෙර කළුරිය කර ආකිංචඤ්ඤායතන භවයෙහි උපන්නේය' යන සර්වඥතා ඥානය පහළ විය. මහාජානිය යනු දින හතක් ඇතුළත ලැබිය යුතු මඟඵලවලින් පිරිහුණු බැවින් ඔහුට මහත් වූ හානියක් (ජානියක්) විය; එනම් අකාලයෙහි උපන් බැවිනි. 'අභිදෝසකාලංකත' යනු ඊයේ රාත්‍රියෙහි කළුරිය කළ බවයි. ඔහු ද නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයෙහි උපන් බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුටු සේක. බහුකාරා යනු බොහෝ උපකාර ඇති බවයි. 'පධානපහිතත්තං උපට්ඨහිංසු' යනු වීර්ය වැඩීම සඳහා කැප වූ ශරීරයක් ඇති මා හට, මුහුණ සෝදන පැන් දීම ආදී වතාවත්වලින් උපස්ථාන කළහ යන්නයි.

11. Antarā ca gayaṃ antarā ca bodhinti upako bodhimaṇḍassa ca gayāya ca antare bhagavantaṃ addasa. Addhānamaggappaṭipannanti addhānamaggaṃ paṭipannaṃ.

11. 'අන්තරා ච ගයං අන්තරා ච බෝධිං' යනු උපක ආජීවකයා බුද්ධගයාවටත් ගයා ගමටත් අතර මඟදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දුටුවේය. අද්ධානමග්ගප්පටිපන්න යනු දිගු මාවතකට පිළිපන් (වඩින්නා වූ) තැනැත්තායි.

Sabbābhibhūti sabbaṃ tebhūmakadhammaṃ abhibhavitvā ṭhito. Sabbavidūti sabbaṃ catubhūmakadhammaṃ avediṃ aññāsiṃ. Sabbesu dhammesu anūpalittoti sabbesu tebhūmakadhammesu kilesalepena alitto. Sabbañjahoti sabbaṃ tebhūmakadhammaṃ jahitvā ṭhito. Taṇhakkhaye vimuttoti taṇhakkhaye nibbāne ārammaṇato vimutto. Sayaṃ abhiññāyāti sabbaṃ catubhūmakadhammaṃ attanāva jānitvā. Kamuddiseyyanti kaṃ aññaṃ ‘‘ayaṃ me ācariyo’’ti uddiseyyaṃ.

සබ්බාභිභූ යනු සියලු ත්‍රෛභූමක ධර්මයන් අභිබවා සිටින්නා වූ (මම වෙමි). සබ්බවිදූ යනු සියලු චතුර්භූමක ධර්මයන් දත්තා වූ (මම වෙමි). සබ්බේසු ධම්මේසු අනුපලිත්ත යනු සියලු ත්‍රෛභූමක ධර්මයන්හි කෙලෙස් ආලේපයෙන් තැවරුණේ නැත්තා වූ (මම වෙමි). සබ්බඤ්ජහෝ යනු සියලු ත්‍රෛභූමක ධර්මයන් අතහැර සිටින්නා වූ (මම වෙමි). තණ්හාක්ඛයේ විමුත්ත යනු තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම වූ නිර්වාණය අරමුණු කිරීමෙන් මිදුණා වූ (මම වෙමි). සයං අභිඤ්ඤාය යනු සියලු චතුර්භූමක ධර්මයන් තමන් වහන්සේම ස්වයංභූ ඥානයෙන් දැනගෙන යන්නයි. 'කමුද්දිසෙය්‍යං' යනු 'මොහු මගේ ගුරුවරයායි' කියා මා හැර වෙනත් කවරෙකුව නම් මම දක්වම් ද?

Na me ācariyo atthīti lokuttaradhamme mayhaṃ ācariyo nāma natthi. Natthi me paṭipuggaloti mayhaṃ paṭibhāgapuggalo nāma natthi. Sītibhūtoti sabbakilesagginibbāpanena sītibhūto. Kilesānaṃyeva nibbutattā nibbuto.

'න මේ ආචරියෝ අත්ථි' යනු ලෝකෝත්තර ධර්මයෙහි මට ගුරුවරයෙක් නම් නැත. 'නත්ථි මේ පටිපුග්ගලෝ' යනු මට සමාන පුද්ගලයෙක් නැත. සීතීභූත යනු සියලු කෙලෙස් ගිනි නිවා දැමීමෙන් සිසිල් බවට පත් වූ තැනැත්තායි. කෙලෙස්ම නිවී ගිය බැවින් 'නිබ්බුත' (නිවුණු තැනැත්තා) නම් වෙමි.

Kāsīnaṃ [Pg.246] puranti kāsiraṭṭhe nagaraṃ. Āhañchaṃ amatadundubhinti dhammacakkappaṭilābhāya amatabheriṃ paharissāmīti gacchāmi.

කාසීනං පුරං යනු කාසි රටෙහි (වාරාණසී) නගරයයි. 'ආහඤ්ඡං අමතදුන්දුභිං' යනු ධර්ම චක්‍රය පැවැත්වීම පිණිස අමෘත බෙරය හඬවන්නෙමියි ගමන් කරමි.

Arahasi anantajinoti anantajino bhavituṃ yutto. Hupeyyapāvusoti āvuso evampi nāma bhaveyya. Sīsaṃ okampetvāti sīsaṃ cāletvā.

අරහසි අනන්තජින යනු ඔබ වහන්සේ අනන්තජින වීමට සුදුසුමය. 'හුපෙය්‍යපාවුසෝ' යනු ඇවැත්නි, එසේ විය හැකිය. 'සීසං ඕකම්පෙත්වා' යනු හිස සලා (සොලවා) යන්නයි.

12. Saṇṭhapesunti katikaṃ akaṃsu. Bāhullikoti cīvarabāhullādīnaṃ atthāya paṭipanno. Padhānavibbhantoti padhānato vibbhanto bhaṭṭho parihīno. Āvatto bāhullāyāti cīvarādibahulabhāvatthāya āvatto. Odahatha bhikkhave sotanti upanetha bhikkhave sotaṃ; sotindriyaṃ dhammasavanatthaṃ abhimukhaṃ karothāti attho. Amatamadhigatanti amataṃ nibbānaṃ mayā adhigatanti dasseti. Iriyāyāti dukkarairiyāya. Paṭipadāyāti dukkarapaṭipadāya. Abhijānātha me noti abhijānātha nu me samanupassatha. Evarūpaṃ bhāsitametanti etaṃ evarūpaṃ vākyaṃ bhāsitanti attho. Asakkhi kho bhagavā pañcavaggiye bhikkhū saññāpetunti ‘‘ahaṃ buddho’’ti jānāpetuṃ asakkhi.

12. සණ්ඨපේසුං යනු කතිකාවක් කර ගත්හ. බාහුල්ලික යනු සිවුරු ආදිය බහුල කර ගැනීම සඳහා පිළිපන් තැනැත්තායි. පධානවිබ්භන්ත යනු වීර්ය වැඩීමෙන් බැහැර වූ, ගිලිහී ගිය, පිරිහුණු තැනැත්තායි. 'ආවත්තෝ බාහුල්ලාය' යනු සිවුරු ආදී ප්‍රත්‍යයන් බහුල කර ගැනීමේ අර්ථය පිණිස හැරුණු තැනැත්තායි. 'මහණෙනි, කන් යොමු කරව්' යනු මහණෙනි, ශ්‍රවණේන්ද්‍රිය ධර්ම ශ්‍රවණය සඳහා යොමු කරව් යන්න අර්ථයයි. අමෘතය අවබෝධ කරන ලද්දේය යන්නෙන්, මා විසින් අමෘත මහා නිර්වාණය ලබා ගන්නා ලදැයි පෙන්වා දෙයි. ඉරියාය යනු දුෂ්කර ඉරියව්වෙනි. පටිපදාය යනු දුෂ්කර පිළිවෙතෙනි. 'අභිජානාථ මේ නෝ' යනු මාගේ (මෙම ප්‍රකාශය) නුඹලා හඳුනන්නහු ද? දකින්නහු ද? 'එවරූපං භාසිතමේතං' යනු මෙවැනි වචනයක් මීට පෙර පවසන ලද්දේ දැයි හඳුනන්නහු ද යන්න අර්ථයයි. 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පංචවග්ගිය භික්ෂූන්ට අවබෝධ කරවීමට සමත් වූ සේක' යනු 'මම බුදු වෙමි' යි ඔවුන්ට දැන ගැනීමට සැලැස්වීමට සමත් වූ සේක යන්නයි.

13. Cakkhukaraṇīti paññācakkhuṃ sandhāyāha. Ito paraṃ sabbaṃ padatthato uttānameva. Adhippāyānusandhiyojanādibhedato pana papañcasūdaniyā majjhimaṭṭhakathāyaṃ vuttanayena veditabbaṃ. Ito paṭṭhāya hi ativitthārabhīrukassa mahājanassa cittaṃ anurakkhantā suttantakathaṃ avaṇṇayitvā vinayakathaṃyeva vaṇṇayissāma.

13. 'චක්ඛුකරණී' යනු ප්‍රඥා චක්ෂුස අදහස් කරමින් වදාළ සේක. මින් ඉදිරියට ඇති සියලු පදයන්හි අර්ථය පැහැදිලිමය. එහෙත් අභිප්‍රාය, අනුසන්ධිය සහ යෝජනා ආදී භේදයන් මජ්ජිම නිකාය අටුවාව වූ පපඤ්චසූදනියෙහි පවසා ඇති ක්‍රමයට දත යුතුය. මින් ඉදිරියට, ඉතා විස්තරාත්මක වීමට අකමැති මහජනයාගේ සිත ආරක්ෂා කරනු පිණිස සූත්‍ර කථා විස්තර නොකර, විනය කථා පමණක් විස්තර කරන්නෙමු.

18. Sāva tassa āyasmato upasampadā ahosīti āsāḷhīpuṇṇamāya aṭṭhārasahi devatākoṭīhi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhitassa ‘‘ehi bhikkhū’’ti bhagavato vacanena abhinipphannā sāva tassa āyasmato ehibhikkhūpasampadā ahosi.

18. ඒ ආයුෂ්මත් කොණ්ඩඤ්ඤ හිමියන්ගේ උපසම්පදාව වූයේ යනු, ඇසළ පුර පසළොස්වක පොහෝ දින අටළොස් කෝටියක් දේවතාවන් සමඟ සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටි ඒ ආයුෂ්මතුන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ 'එහි භික්ෂුව' යන වචනයෙන් සිදුවූ එම ඒහිභික්ෂු උපසම්පදාවමය.

19. Atha kho āyasmato ca vappassāti ādimhi vappattherassa pāṭipadadivase dhammacakkhuṃ udapādi, bhaddiyattherassa dutiyadivase, mahānāmattherassa tatiyadivase, assajittherassa catutthiyanti. Imesañca pana [Pg.247] bhikkhūnaṃ kammaṭṭhānesu uppannamalavisodhanatthaṃ bhagavā antovihāreyeva ahosi. Uppanne uppanne kammaṭṭhānamale ākāsena gantvā malaṃ vinodesi. Pakkhassa pana pañcamiyaṃ sabbe te ekato sannipātetvā anattasuttena ovadi. Tena vuttaṃ ‘‘atha kho bhagavā pañcavaggiye’’tiādi.

19. 'අථ ඛො ආයස්මතො ච වප්පස්ස' ආදී තන්හි, වප්ප තෙරුන්ට (පුර) පෑළවිය දින ද, භද්දිය තෙරුන්ට දෙවන දින ද, මහානාම තෙරුන්ට තෙවන දින ද, අස්සජි තෙරුන්ට සිව්වන දින ද ධර්ම චක්ෂුස පහළ විය. මෙම භික්ෂූන්ගේ කමටහන්හි හටගත් කිලිටි (සැක ආදිය) පිරිසිදු කරනු පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විහාරය ඇතුළතම වැඩසිටි සේක. කමටහන්හි බාධාවන් මතු වූ සැම විටම අහසින් වැඩම කොට එම කිලිටි දුරු කළ සේක. පක්ෂයේ (අව) පස්වන දින සියල්ලන්ම එකට රැස් කරවා අනත්තලක්ඛණ සූත්‍රයෙන් අවවාද කළ සේක. එබැවින් 'ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පංචවග්ගිය භික්ෂූන්...' ආදිය සංගීතිකාරකයන් වහන්සේලා විසින් පවසන ලදී.

24. Tena kho pana samayena cha loke arahanto hontīti pañcamiyā pakkhassa lokasmiṃ cha manussā arahanto hontīti attho.

24. ඒ අවස්ථාවෙහි හෙවත් පසළොස්වක පක්ෂයේ පස්වැනි දිනයෙහි ලෝකයෙහි මනුෂ්‍ය රහතන් වහන්සේලා හයනමක් වූහ යනු අර්ථයයි.

Pañcavaggiyakathā niṭṭhitā.

පංචවග්ගිය කථාව නිම කරන ලදී.

Pabbajjākathā

පැවිදි වීම පිළිබඳ කථාව.

31. Pubbānupubbakānanti paveṇivasena porāṇānuporāṇānanti attho. Tena kho pana samayena ekasaṭṭhi loke arahanto hontīti purimā cha ime ca pañcapaññāsāti antovassamhiyeva ekasaṭṭhi manussā arahanto hontīti attho.

31. 'පුබ්බානුපුබ්බකානං' යනු පරම්පරා වශයෙන් පැරණි කුලවලට අනුගත වූ කුලවතුන් යනු අර්ථයයි. ඒ අවස්ථාවෙහි ලෝකයෙහි රහතන් වහන්සේලා සැටඑක් නමක් වූහ යන්නෙහි අර්ථය නම්, පෙර සිටි හයනම සහ මොවුන් පනස්පස් දෙනා ද ඇතුළුව වස් කාලය තුළදීම මනුෂ්‍ය රහතන් වහන්සේලා සැටඑක් නමක් වූහ යන්නයි.

Tatra yasaādīnaṃ kulaputtānaṃ ayaṃ pubbayogo – atīte kira pañcapaññāsajanā sahāyakā vaggabandhena puññāni karontā anāthasarīrāni paṭijaggantā vicaranti, te ekadivasaṃ gabbhiniṃ itthiṃ kālaṃkataṃ disvā ‘‘jhāpessāmā’’ti susānaṃ nīhariṃsu. Tesu pañca jane ‘‘tumhe jhāpethā’’ti susāne ṭhapetvā sesā gāmaṃ paviṭṭhā. Yaso dārako taṃ sarīraṃ vijjhitvā parivattetvā ca jhāpayamāno asubhasaññaṃ paṭilabhi. So itaresampi catunnaṃ janānaṃ ‘‘passatha bho imaṃ asuciṃ paṭikūla’’nti dassesi. Tepi tattha asubhasaññaṃ paṭilabhiṃsu. Te pañcapi janā gāmaṃ gantvā sesasahāyakānaṃ kathayiṃsu. Yaso pana dārako gehampi gantvā mātāpitūnnañca bhariyāya ca kathesi. Te sabbepi asubhaṃ bhāvayiṃsu. Ayametesaṃ pubbayogo. Tenāyasmato yasassa nāṭakajanesu susānasaññāyeva uppajji, tāyeva ca upanissayasampattiyā sabbesaṃ visesādhigamo nibbattīti.

එම සැටඑක් නමක් වූ රහතන් වහන්සේලා අතරින් යස කුලපුත්‍රයා ඇතුළු පනස්පස් දෙනාගේ පෙර පුණ්‍ය කර්මය මෙසේය. අතීතයේදී පනස්පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් යහළුවන් පිරිසක් කණ්ඩායමක් ලෙස පින්කම් කරමින්, අයිතිකරුවෙකු නොමැති මළ සිරුරු පිළිබඳ කටයුතු කරමින් ඇවිද ගියහ. ඔවුහු එක් දිනක මියගිය ගැබිනි ස්ත්‍රියක දැක, ඇයගේ සිරුර ආදාහනය කරමු යැයි කතා කොට සොහොනට රැගෙන ගියහ. ඔවුන් අතරින් පස් දෙනෙකු ආදාහන කටයුතු සඳහා එහි නතර වී, ඉතිරි පිරිස ගමට ගියහ. යස තරුණයා එම සිරුර ලීයකින් ඇන, එහා මෙහා පෙරළා දවද්දී අසුභ සංඥාව ලැබීය. ඔහු අනෙක් හතර දෙනාට ද මෙය පෙන්වීය. ඔවුන්ට ද අසුභ සංඥාව ඇති විය. ගමට ගොස් සෙසු යහළුවන්ට ද මේ බව පැවසූහ. යස තරුණයා නිවසට ගොස් මව්පියන්ට හා බිරිඳට ද මේ බව පැවසීය. ඔවුන් සියලු දෙනාම අසුභ භාවනාව වැඩූහ. මෙය ඔවුන්ගේ පෙර කළ පිනයි. එබැවින් යස ආයුෂ්මතුන් හට තම නාට්‍ය කණ්ඩායම දකින විට සොහොනක් මෙන් සංඥාවක් උපන්නී ය. එම උපනිශ්‍රය සම්පත්තිය නිසාම සියලු දෙනාට ධර්මාවබෝධය ලැබුණි.

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesīti bhagavā yāva pacchimakattikapuṇṇamā, tāva bārāṇasiyaṃ viharanto ekadivasaṃ te khīṇāsave saṭṭhi bhikkhū āmantesi.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් ඇමතූහ යනුවෙන් දක්වන්නේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසු පසළොස්වක වප් පුන් පොහෝ දින තෙක් බරණැස මිගදායේ වැඩ වෙසෙමින්, එක් දිනක රහතන් වහන්සේලා සැට නම අමතා වදාළ බවයි.

32. Dibbā [Pg.248] nāma dibbesu visayesu lobhapāsā. Mānusā nāma mānusakesu visayesu lobhapāsā. Mā ekena dveti ekena maggena dve mā agamittha. Assavanatāti assavanatāya. Parihāyantīti anadhigataṃ nādhigacchantā visesādhigamato parihāyanti.

32. දිව්‍යමය වූ විෂයාරම්මණයන්හි ලෝභය නමැති මලපුඩු 'දිව්‍ය වූ මලපුඩු' නම් වේ. මානුෂික විෂයාරම්මණයන්හි ලෝභය නමැති මලපුඩු 'මානුෂික මලපුඩු' නම් වේ. දෙදෙනෙක් එක් මගක නොයන්න යනු එක් මාර්ගයක දෙදෙනෙකු ගමන් නොකළ යුතු බවයි. 'අස්සවනාතා' යනු ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට නොලැබීමයි. 'පරිහායන්ති' යනු නොලැබූ ධර්මාවබෝධය නොලබන්නාහු ධර්මාවබෝධයෙන් පිරිහෙති යන්නයි.

33. Antakāti lāmaka hīnasatta. Antalikkhacaroti rāgapāsaṃ sandhāyāha. Tañhi so ‘‘antalikkhacaro’’ti mantvā āha.

33. 'අන්තක' යනු ලාමක හීන සත්වයෙකි. 'අන්තලික්ඛචර' යනු රාගය නමැති මලපුඩුව අරභයා පවසන ලද්දකි. මාරයා එම රාගය නමැති මලපුඩුව 'අහසෙහි හැසිරෙන්නක්' ලෙස සලකා එසේ කීවේය.

34. Nānādisā nānājanapadāti nānādisato ca nānājanapadato ca. Anujānāmi bhikkhave tumheva dāni tāsu tāsu disāsu tesu tesu janapadesu pabbājethātiādimhi pabbajjāpekkhaṃ kulaputtaṃ pabbājentena ye parato ‘‘na bhikkhave pañcahi ābādhehi phuṭṭho pabbājetabbo’’tiādiṃ katvā yāva ‘‘na andhamūgabadhiro pabbājetabbo’’ti evaṃ paṭikkhittā puggalā, te vajjetvā pabbajjādosavirahito puggalo pabbājetabbo. Sopi ca mātāpitūhi anuññātoyeva. Tassa anujānanalakkhaṇaṃ ‘‘na bhikkhave ananuññāto mātāpitūhi putto pabbājetabbo, yo pabbājeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti etasmiṃ sutte vaṇṇayissāma.

34. 'නානා දිසා නානා ජනපදා' යනු විවිධ දිශාවලින් හා විවිධ ජනපදවලින් යන්නයි. 'මහණෙනි, දැන් ඒ ඒ දිශාවන්හි ඒ ඒ ජනපදවල පැවිදි කරවන්න' යනාදී පාඨයන්හි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. පැවිදි වීමට අපේක්ෂා කරන කුලපුත්‍රයෙකු පැවිදි කරන උපාධ්‍යායවරයා විසින් පසුව එන 'මහණෙනි, පංචාබාධයන්ගෙන් යුක්ත වූවන් පැවිදි නොකළ යුතුය' යන්නෙහි පටන් 'අන්ධ, ගොළු, බිහිරි අය පැවිදි නොකළ යුතුය' යන තෙක් වදාළ ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද පුද්ගලයන් මඟහැර, පැවිදි වීමට සුදුසු දෝෂ රහිත පුද්ගලයා පැවිදි කළ යුතුය. ඔහු ද මව්පියන් විසින් අවසර දෙන ලද්දෙකුම විය යුතුය. මව්පියන්ගේ අවසරය පිළිබඳ ලක්ෂණය 'මහණෙනි, මව්පියන්ගේ අවසරයක් නොමැති පුත්‍රයෙකු පැවිදි නොකළ යුතුය, යමෙක් පැවිදි කරන්නේ නම් දුක්කටාපත්ති වේ' යන මේ සූත්‍රයෙහි විස්තර කරන්නෙමු.

Evaṃ pabbajjādosavirahitaṃ mātāpitūhi anuññātaṃ pabbājentenāpi ca sace acchinnakeso hoti, ekasīmāya ca aññepi bhikkhū atthi, kesacchedanatthāya bhaṇḍukammaṃ āpucchitabbaṃ. Tassa āpucchanākāraṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, saṅghaṃ apaloketuṃ bhaṇḍukammāyā’’ti ettha vaṇṇayissāma. Sace okāso hoti, sayaṃ pabbājetabbo. Sace uddesaparipucchādīhi byāvaṭo hoti, okāsaṃ na labhati, eko daharabhikkhu vattabbo ‘‘etaṃ pabbājehī’’ti. Avuttopi ce daharabhikkhu upajjhāyaṃ uddissa pabbājeti, vaṭṭati. Sace daharabhikkhu natthi, sāmaṇeropi vattabbo ‘‘etaṃ khaṇḍasīmaṃ netvā pabbājetvā kāsāyāni acchādetvā ehī’’ti. Saraṇāni pana sayaṃ dātabbāni. Evaṃ bhikkhunāva pabbajito hoti. Purisañhi bhikkhuto añño pabbājetuṃ na labhati, mātugāmaṃ bhikkhunito añño. Sāmaṇero pana sāmaṇerī vā āṇattiyā kāsāyāni dātuṃ labhati. Kesoropanaṃ yena kenaci kataṃ sukataṃ.

මෙසේ පැවිදි වීමට දෝෂයක් නැති, මව්පියන්ගේ අවසරය ඇති අයෙකු පැවිදි කිරීමේදී, ඔහු කෙස් කපා නොමැති නම් සහ එකම සීමාවක වෙනත් භික්ෂූන් වහන්සේලා ද සිටිත් නම්, කෙස් කැපීම සඳහා හෙවත් බණ්ඩකර්මය සඳහා සංඝයාගෙන් අවසර විමසිය යුතුය. එම විමසන ආකාරය 'මහණෙනි, බණ්ඩකර්මය සඳහා සංඝයාගෙන් අවසර ගැනීමට අනුදැන වදාරමි' යන තැන විස්තර කරන්නෙමු. තමන්ට අවස්ථාව ඇත්නම් තමාම පැවිදි කළ යුතුය. ධර්මය ඉගැන්වීම් ආදියෙහි නිරත වීම නිසා අවස්ථාවක් නැත්නම්, 'මොහුව පැවිදි කරවන්න' යැයි එක් දහරා භික්ෂුවකට පැවසිය යුතුය. උපාධ්‍යායවරයා නොකීව ද උපාධ්‍යායවරයා උදෙසා දහරා භික්ෂුවක පැවිදි කරන්නේ නම් එය ද සුදුසුය. දහරා භික්ෂුවක නැත්නම්, සාමණේර නමකට වුව ද 'මොහුව ඛණ්ඩ සීමාවට රැගෙන ගොස් පැවිදි කර, සිවුරු පොරවා රැගෙන එන්න' යැයි පැවසිය හැකිය. නමුත් සරණාගමනය තමා විසින්ම දිය යුතුය. එවිට භික්ෂුවක විසින්ම පැවිදි කරන ලද්දේ වෙයි. මන්ද, භික්ෂුවක හැර වෙනත් අයෙකුට පුරුෂයෙකු පැවිදි කළ නොහැකි බැවිනි. ස්ත්‍රියක භික්ෂුණියක හැර අන් අයෙකුට පැවිදි කළ නොහැක. සාමණේර නමකට හෝ සාමණේරියකට අණ කිරීමෙන් සිවුරු දීමට හැකියාව ඇත. කෙස් කැපීම ඕනෑම අයෙකු විසින් කළ ද එය මැනවින් කරන ලද්දක් වේ.

Sace [Pg.249] pana bhabbarūpo hoti sahetuko ñāto yasassī kulaputto, okāsaṃ katvāpi sayameva pabbājetabbo. ‘‘Mattikāmuṭṭhiṃ gahetvā nhāyitvā kese temetvā āgacchāhī’’ti ca pana na vissajjetabbo. Pabbajitukāmānañhi paṭhamaṃ balavaussāho hoti, pacchā pana kāsāyāni ca kesaharaṇasatthakañca disvā utrasanti, ettoyeva palāyanti, tasmā sayameva nahānatitthaṃ netvā sace nātidaharo hoti, ‘‘nahāhī’’ti vattabbo. Kesā panassa sayameva mattikaṃ gahetvā dhovitabbā. Daharakumārako pana sayaṃ udakaṃ otaritvā gomayamattikāhi ghaṃsitvā nahāpetabbo. Sacepissa kacchu vā piḷakā vā honti, yathā mātā puttaṃ na jigucchati, evameva ajigucchantena sādhukaṃ hatthapādasīsāni ghaṃsitvā nahāpetabbo. Kasmā? Ettakena hi upakārena kulaputtā ācariyupajjhāyesu ca sāsane ca balavasinehā tibbagāravā anivattidhammā honti, uppannaṃ anabhiratiṃ vinodetvā therabhāvaṃ pāpuṇanti, kataññū katavedino honti.

ඉදින් පැවිදි වීමට අපේක්ෂා කරන්නා විමුක්තිය ලැබීමට සුදුසු, මගපල ලැබීමට හේතු සම්පත් ඇති, ප්‍රසිද්ධ, පිරිවර සහිත කුලපුත්‍රයෙකු නම් අවස්ථාව සලසාගෙන හෝ තමා විසින්ම පැවිදි කළ යුතුය. 'මැටි පිඩක් ගෙන නාගෙන, කෙස් තෙමාගෙන එන්න' යැයි පවසා පිටත් කර නොයැවිය යුතුය. මන්ද, පැවිදි වීමට කැමති අයට මුලදී දැඩි උනන්දුවක් තිබුණ ද, පසුව සිවුරු සහ කරණවෑමි පිහිය දැක බිය වී එතැනින්ම පලා යාමට ඉඩ ඇති බැවිනි. එබැවින් තමාම නාන තොටට රැගෙන ගොස්, ඔහු ඉතා කුඩා දරුවෙකු නොවේ නම් 'නාන්න' යැයි කිව යුතුය. ඔහුගේ හිසෙහි තමා විසින්ම මැටි ගා සෝදා දිය යුතුය. කුඩා දරුවෙකු නම් තමාම දියට බැස ගව මල හා මැටි ගා පිරිමැද නැවිය යුතුය. ඔහුට කැසීමක් හෝ ගෙඩි ආදිය තිබුණ ද මවක තම පුතු කෙරෙහි පිළිකුලක් ඇති කර නොගන්නා සේ, පිළිකුල් නොකොට මැනවින් අත් පා හිස පිරිමැද නැවිය යුතුය. ඒ මන්ද? මෙවැනි උපකාරයක් කිරීමෙන් කුලපුත්‍රයෝ ආචාර්ය උපාධ්‍යායවරුන් කෙරෙහි ද ශාසනය කෙරෙහි ද දැඩි ස්නේහයකින් හා තද බල ගෞරවයකින් යුක්තව, ශාසනයෙන් පසුබට නොවන ස්වභාවයක් ඇත්තෝ වෙති. උපන් නොඇල්ම දුරු කොට ස්ථවිර භාවයට පැමිණෙති. කළගුණ දන්නා වූ, කළගුණ සලකන්නා වූ අය වෙති.

Evaṃ nahāpanakāle pana kesamassuṃ oropanakāle vā ‘‘tvaṃ ñāto yasassī, idāni mayaṃ taṃ nissāya paccayehi na kilamissāmā’’ti na vattabbo, aññāpi aniyyānikakathā na kathetabbā. Atha khvassa ‘‘āvuso, suṭṭhu upadhārehi satiṃ upaṭṭhāpehī’’ti vatvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhitabbaṃ, ācikkhantena ca vaṇṇasaṇṭhānagandhāsayokāsavasena asucijegucchapaṭikūlabhāvaṃ nijjīvanissattabhāvaṃ vā pākaṭaṃ karontena ācikkhitabbaṃ. Sace hi so pubbe madditasaṅkhāro hoti bhāvitabhāvano, kaṇṭakavedhāpekkho viya paripakkagaṇḍo, sūriyuggamanāpekkhaṃ viya ca pariṇatapadumaṃ, athassa āraddhamatte kammaṭṭhānamanasikāre indāsani viya pabbate kilesapabbate cuṇṇayamānaṃyeva ñāṇaṃ pavattati, khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇāti. Ye hi keci khuragge arahattaṃ pattā, sabbe te evarūpaṃ savanaṃ labhitvā kalyāṇamittena ācariyena dinnanayaṃ nissāya no anissāya. Tasmāssa āditova evarūpī kathā kathetabbāti.

එලෙස පැන් ස්නානය කරවන අවස්ථාවෙහි හෝ හිසකෙස් හා රැවුල බාන අවස්ථාවෙහි හෝ 'ඔබ ප්‍රසිද්ධ කෙනෙක්, බොහෝ පිරිවර ඇති කෙනෙක්, දැන් අප ඔබ නිසා ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් වෙහෙසට පත් නොවන්නෙමු' යි නොපැවසිය යුතුය. වෙනත් නිර්වාණගාමී නොවන කථාවක් ද නොකළ යුතුය. එකල්හි ඔහුට 'ඇවැත්නි, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න, සිහිය පිහිටුවා ගන්න' යි පවසා තචපඤ්චක කමටහන කියා දිය යුතුය. එසේ කියා දෙන්නා වූ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වර්ණ, සටහන්, ගන්ධ, ආශ්‍රය හා ස්ථාන වශයෙන් අශුචි වූ, පිළිකුල් වූ, ප්‍රතිකූල බව හෝ ජීවයක් නොමැති, සත්ත්වයෙකු නොවන බව ප්‍රකට කරමින් කියා දිය යුතුය. ඉදින් ඔහු පෙර බුද්ධ ශාසනයන්හි සංස්කාරයන් පිරිමැද තිබේ නම්, වඩන ලද භාවනා ඇත්තේ නම්, කටුවකින් ඇනීම අපේක්ෂා කරන ඉදුණු ගෙඩියක් මෙන් ද, සූර්යෝදය අපේක්ෂා කරන මෝරන ලද පියුමක් මෙන් ද වෙයි. එකල්හි ඔහු කමටහන් මෙනෙහි කිරීම ආරම්භ කළ සැණින්ම, වජ්‍රායුධයක් පර්වතයන් කුඩු කරන්නාක් මෙන් කෙලෙස් පර්වතයන් කුඩු කරමින්ම ඥානය පවතී. දැළි පිහිය හිසකෙස් කෙළවරෙහි පවතින විටදීම අර්හත්ත්වයට පත් වෙයි. යම් කෙනෙක් දැළි පිහි අගදීම අර්හත්ත්වයට පත් වූවාහු ද, ඒ සියල්ලෝම මෙබඳු වූ අනුශාසනාවක් අසා කල්‍යාණ මිත්‍ර වූ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් දෙන ලද ක්‍රමය නිසාවෙන්මය, එය නොනිසා අර්හත්ත්වයට පත් නොවෙත්. එබැවින් ඔහුට ආරම්භයේදීම මෙබඳු වූ කතාවක් පැවසිය යුතුය.

Kesesu pana oropitesu haliddicuṇṇena vā gandhacuṇṇena vā sīsañca sarīrañca ubbaṭṭetvā gihigandhaṃ apanetvā kāsāyāni tikkhattuṃ vā dvikkhattuṃ [Pg.250] vā sakiṃ vā paṭiggāhetabbo. Athāpissa hatthe adatvā ācariyo vā upajjhāyo vā sayameva acchādeti, vaṭṭati. Sacepi aññaṃ daharaṃ vā sāmaṇeraṃ vā upāsakaṃ vā āṇāpeti ‘‘āvuso, etāni kāsāyāni gahetvā etaṃ acchādehī’’ti taṃyeva vā āṇāpeti ‘‘etāni gahetvā acchādehī’’ti sabbaṃ vaṭṭati. Sabbaṃ tena bhikkhunāva dinnaṃ hoti.

හිසකෙස් බෑ පසු කහ කුඩු හෝ සුවඳ කුඩු වලින් හිස හා ශරීරය පිරිමැද ගිහි ගන්ධය ඉවත් කොට, සිවුරු තුන් වරක් හෝ දෙවරක් හෝ එක් වරක් හෝ පිළිගැන්විය යුතුය. එසේත් නැතහොත් ඔහුගේ අතට නොදී ආචාර්යයන් වහන්සේ හෝ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ විසින්ම පෙරවයි නම් එය ද සුදුසුය. ඉදින් වෙනත් දහරා භික්ෂුවකට හෝ සාමණේර නමකට හෝ උපාසකයෙකුට 'ඇවැත්නි, මේ සිවුරු ගෙන මොහුට පෙරවන්න' යි නියෝග කරයි නම් හෝ, ඔහුටම 'මේවා ගෙන පෙරවා ගන්න' යි නියෝග කරයි නම් හෝ ඒ සියල්ල සුදුසුය. ඒ සියලු සිවුරු එම භික්ෂුව විසින්ම දෙන ලද්දේ වෙයි.

Yaṃ pana nivāsanaṃ vā pārupanaṃ vā anāṇattiyā nivāseti vā pārupati vā, taṃ apanetvā puna dātabbaṃ. Bhikkhunā hi sahatthena vā āṇattiyā vā dinnameva kāsāvaṃ vaṭṭati, adinnaṃ na vaṭṭati, sacepi tasseva santakaṃ hoti, ko pana vādo upajjhāyamūlake! Ayaṃ ‘‘paṭhamaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādāpetvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ kārāpetvā’’ti ettha vinicchayo.

නමුත් යම් අඳනයක් හෝ සිවුරක් නියෝගයකින් තොරව අඳියි නම් හෝ පොරවයි නම් හෝ, එය ඉවත් කරවා නැවත දිය යුතුය. භික්ෂුවක විසින් ස්වහස්තයෙන් හෝ නියෝගයකින් හෝ දෙන ලද සිවුරම සුදුසුය, නොදෙන ලද්දක් නුසුදුසුය. ඉදින් එය ඔහු සතු දෙයක් වුවද, නොදෙන ලද්දේ නම් නුසුදුසුය. එසේ නම් උපාධ්‍යායයන් සතු සිවුරක් ගැන කියනුම කිම? මෙය 'පළමුව හිසකෙස් හා රැවුල බා, කසාවත් පෙරවා, එකාංශ කොට උත්තරාසංගය කරවා' යන මෙහි විනිශ්චයයි.

Bhikkhūnaṃ pāde vandāpetvāti ye tattha sannipatitā bhikkhū, tesaṃ pāde vandāpetvā; atha saraṇaggahaṇatthaṃ ukkuṭikaṃ nisīdāpetvā añjaliṃ paggaṇhāpetvā evaṃ vadehīti vattabbo. ‘‘Yamahaṃ vadāmi, taṃ vadehī’’ti vattabbo. Athassa upajjhāyena vā ācariyena vā ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’tiādinā nayena saraṇāni dātabbāni yathāvuttapaṭipāṭiyāva na uppaṭipāṭiyā. Sace hi ekapadampi ekakkharampi uppaṭipāṭiyā deti, buddhaṃ saraṇaṃyeva vā tikkhattuṃ datvā puna itaresu ekekaṃ tikkhattuṃ deti, adinnāni honti saraṇāni.

භික්ෂූන්ගේ පාද වන්දනා කරවා යනු එහි රැස්ව සිටින යම් භික්ෂූන් වෙත් ද, ඔවුන්ගේ පාද වන්දනා කරවා; ඉක්බිති සරණ ගැනීම පිණිස උක්කුටිකයෙන් හිඳුවා, දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමට සලස්වා 'මෙසේ කියන්න' යි පැවසිය යුතුය. 'මා පවසන දේ පවසන්න' යි පැවසිය යුතුය. ඉක්බිති ඔහුට උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ හෝ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් 'බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි' යනාදී ක්‍රමයෙන් වදාරන ලද අනුපිළිවෙළටම සරණ දිය යුතුය, අනුපිළිවෙළ රහිතව නොවේ. ඉදින් එක පදයක් හෝ එක අක්ෂරයක් හෝ අනුපිළිවෙළ රහිතව දෙයි නම්, නැතහොත් 'බුද්ධං සරණං' යන්නම තුන් වරක් දී නැවත ඉතිරි ඒවා එකින් එක තුන් වරක් දෙයි නම්, සරණ දෙන ලද්දේ නොවේ.

Imañca pana saraṇagamanūpasampadaṃ paṭikkhipitvā anuññātaupasampadā ekato suddhiyā vaṭṭati. Sāmaṇerapabbajjā pana ubhatosuddhiyāva vaṭṭati, no ekato suddhiyā. Tasmā upasampadāya sace ācariyo ñattidosañceva kammavācādosañca vajjetvā kammaṃ karoti, sukataṃ hoti. Pabbajjāya pana imāni tīṇi saraṇāni bukāradhakārādīnaṃ byañjanānaṃ ṭhānakaraṇasampadaṃ ahāpenteneva ācariyenapi antevāsikenapi vattabbāni. Sace ācariyo vattuṃ sakkoti, antevāsiko na sakkoti; antevāsiko vā sakkoti, ācariyo na sakkoti; ubhopi vā na sakkonti, na vaṭṭati. Sace pana ubhopi sakkonti, vaṭṭati.

නැවතත් මේ සරණගමන උපසම්පදාව බැහැර කොට අනුදැන වදාළ උපසම්පදාව එක් පාර්ශ්වයක ශුද්ධියෙන් සුදුසු වෙයි. සාමණේර පැවිද්ද වනාහි දෙපාර්ශ්වයේම ශුද්ධියෙන් පමණක් සුදුසු වෙයි, එක් පාර්ශ්වයක ශුද්ධියෙන් නොවේ. එබැවින් උපසම්පදාවේදී ඉදින් ආචාර්යවරයා ඤත්ති දෝෂ හා කම්මවාචා දෝෂ වර්ජනය කොට කර්මය කරයි නම් එය මැනවින් කරන ලද්දක් වෙයි. පැවිද්දේදී වනාහි මේ සරණ තුන බ-කාර ධ-කාර ආදී ව්‍යඤ්ජනයන්ගේ ස්ථාන කරණ සම්පත්තිය පිරිහෙන්නේ නැතිවම ආචාර්යවරයා විසින් ද අන්තේවාසිකයා විසින් ද පැවසිය යුතුය. ඉදින් ආචාර්යවරයාට පැවසීමට හැකිව, අන්තේවාසිකයාට නොහැකි නම්; හෝ අන්තේවාසිකයාට හැකිව, ආචාර්යවරයාට නොහැකි නම්; හෝ දෙදෙනාටම නොහැකි නම් නුසුදුසුය. ඉදින් දෙදෙනාටම හැකි නම් සුදුසුය.

Imāni [Pg.251] ca pana dadamānena ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti evaṃ ekasambandhāni anunāsikantāni vā katvā dātabbāni, ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti evaṃ vicchinditvā makārantāni vā katvā dātabbāni. Andhakaṭṭhakathāyaṃ nāmaṃ sāvetvā ‘‘ahaṃ bhante buddharakkhito yāvajīvaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti vuttaṃ, taṃ ekaaṭṭhakathāyampi natthi, pāḷiyampi na vuttaṃ, tesaṃ rucimattameva, tasmā na gahetabbaṃ. Na hi tathā avadantassa saraṇaṃ kuppatīti.

නැවතත් මේවා දෙන කල්හි 'බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි' යි මෙසේ එකට සම්බන්ධ කොට අනුනාසිකාන්ත කොට හෝ දිය යුතුය, 'බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි' යි මෙසේ වෙන් කොට ම-කාරාන්ත කොට හෝ දිය යුතුය. අන්ධක අටුවාවෙහි නම ඇස්සෙන සේ පවසා 'ස්වාමීනි, මම බුද්ධරක්ඛිත වෙමි, දිවි හිමියෙන් බුදුන් සරණ යමි' යයි පවසා ඇත, එය කිසිදු අටුවාවක නැත, පාළියෙහි ද වදාරා නැත. එය ඔවුන්ගේ රුචිය පමණකි, එබැවින් එය පිළිගත යුතු නොවේ. මක්නිසාද යත් එසේ නොපවසන්නාගේ සරණ නොපලුදු වන බැවිනි.

Anujānāmi bhikkhave imehi tīhi saraṇagamanehi pabbajjaṃ upasampadanti imehi buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmītiādīhi evaṃ tikkhattuṃ ubhatosuddhiyā vuttehi tīhi saraṇagamanehi pabbajjañceva upasampadañca anujānāmīti attho. Tattha yasmā upasampadā parato paṭikkhittā, tasmā sā etarahi saraṇamatteneva na ruhati. Pabbajjā pana yasmā parato ‘‘anujānāmi, bhikkhave, imehi tīhi saraṇagamanehi sāmaṇerapabbajja’’nti anuññātā eva, tasmā sā etarahipi saraṇamatteneva ruhati. Ettāvatā hi sāmaṇerabhūmiyaṃ patiṭṭhito hoti.

මහණෙනි, මේ සරණගමන තුනෙන් පැවිද්ද හා උපසම්පදාව අනුදනිමි යන්නෙහි අර්ථය නම්, 'බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි' යනාදී වශයෙන් මෙසේ තුන් වරක් දෙපාර්ශ්වයේම ශුද්ධියෙන් පවසන ලද සරණගමන තුනෙන් පැවිද්ද ද උපසම්පදාව ද අනුදනිමි යන්නයි. එහි උපසම්පදාව පසුව බැහැර කරන ලද බැවින්, දැනුදු එය සරණ මාත්‍රයෙන් පමණක් සිදු නොවේ. පැවිද්ද වනාහි පසුව ද 'මහණෙනි, මේ සරණගමන තුනෙන් සාමණේර පැවිද්ද අනුදනිමි' යයි අනුදැන වදාළ බැවින්, දැනුදු එය සරණ මාත්‍රයෙන්ම සිදු වෙයි. මෙපමණකින්ම සාමණේර භූමියෙහි පිහිටියේ වෙයි.

Sace panesa matimā hoti paṇḍitajātiko, athassa tasmiṃyeva ṭhāne sikkhāpadāni uddisitabbāni. Kathaṃ? Yathā bhagavatā uddiṭṭhāni. Vuttañhetaṃ –

ඉදින් මොහු බුද්ධිමත්, පණ්ඩිත ජාතික කෙනෙක් වේ නම්, ඔහුට එම ස්ථානයේදීම ශික්ෂා පද උද්දේශනය කළ යුතුය. කෙසේ ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් සේ උද්දේශනය කරන ලද ද එසේමය. එය මෙසේ වදාරන ලදී -

‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sāmaṇerānaṃ dasa sikkhāpadāni, tesu ca sāmaṇerehi sikkhituṃ. Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, abrahmacariyā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇī, vikālabhojanā veramaṇī, naccagītavāditavisūkadassanā veramaṇī, mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā veramaṇī, uccāsayanamahāsayanā veramaṇī, jātarūparajatapaṭiggahaṇā veramaṇī’’ti (mahāva. 106).

'මහණෙනි, සාමණේරයන් හට දස ශික්ෂා පද අනුදනිමි, ඒ දස ශික්ෂා පදයන්හි සාමණේරයන් විසින් හික්මිය යුතුය. ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීම, අදත්තාදානයෙන් වැළකීම, අබ්‍රහ්මචර්යාවෙන් වැළකීම, මුසාවාදයෙන් වැළකීම, රහමෙර පානයෙන් වැළකීම, විකාල භෝජනයෙන් වැළකීම, නැටුම් ගැයුම් වැයුම් හා විසුළු දසුන් වලින් වැළකීම, මල් සුවඳ විලවුන් දැරීම හා සැරසීම් වලින් වැළකීම, උසස් අසුන් හා මහා අසුන් වලින් වැළකීම, රන් රිදී මස් කහවනු පිළිගැනීමෙන් වැළකීම' යයි (මහාවග්ග 106).

Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ahaṃ, bhante, itthannāmo yāvajīvaṃ pāṇātipātā veramaṇisikkhāpadaṃ

අන්ධක අටුවාවෙහි වනාහි 'ස්වාමීනි, මම මතු නම ඇති තැනැත්තා දිවි හිමියෙන් ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීමේ ශික්ෂා පදය...'

Samādiyāmī’’ti evaṃ saraṇadānaṃ viya sikkhāpadadānampi vuttaṃ, taṃ neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāsu atthi, tasmā yathāpāḷiyāva uddisitabbāni. Pabbajjā hi saraṇagamaneheva siddhā, sikkhāpadāni pana kevalaṃ sikkhāparipūraṇatthaṃ [Pg.252] jānitabbāni. Tasmā tāni pāḷiyaṃ āgatanayena uggahetuṃ asakkontassa yāya kāyaci bhāsāya atthavasenapi ācikkhituṃ vaṭṭati. Yāva pana attanā sikkhitabbasikkhāpadāni na jānāti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṭṭhānanisajjādīsu pānabhojanādividhimhi ca na kusalo hoti, tāva bhojanasālaṃ vā salākabhājanaṭṭhānaṃ vā aññaṃ vā tathārūpaṭṭhānaṃ na pesetabbo, santikāvacaroyeva kātabbo, bāladārako viya paṭijaggitabbo, sabbamassa kappiyākappiyaṃ ācikkhitabbaṃ, nivāsanapārupanādīsu ābhisamācārikesu vinetabbo. Tenāpi ‘‘anujānāmi, bhikkhave, dasahaṅgehi samannāgataṃ sāmaṇeraṃ nāsetu’’nti (mahāva. 108) evaṃ parato vuttāni dasa nāsanaṅgāni ārakā parivajjetvā ābhisamācārikaṃ paripūrentena dasavidhe sīle sādhukaṃ sikkhitabbanti.

"සමාදියාමි" යනාදී වශයෙන් සරණගමනය ලබා දීම මෙන් ශික්ෂාපද ලබා දීම ද පවසා ඇති නමුත්, එය පෙළ දහමෙහි හෝ අටුවාවන්හි සඳහන් නොවේ. එබැවින් පෙළ දහමෙහි එන පරිදි ම ශික්ෂාපද උද්දේශනය කළ යුතු ය. සැබවින් ම පැවිද්ද සරණගමනයෙන් ම සම්පූර්ණ වේ. ශික්ෂාපද දැනගත යුත්තේ ශික්ෂා පූර්ණය කර ගැනීම සඳහා ම පමණි. එබැවින් පෙළ දහමට අනුව ඒවා ඉගෙන ගැනීමට අපොහොසත් වන නවක පැවිද්දෙකුට යම් කිසි භාෂාවකින් එහි අර්ථය අනුව හෝ පහදා දීම සුදුසු ය. තමා විසින් රැකිය යුතු ශික්ෂාපද ගැන නොදන්නා තාක්, සිවුරු පෙරවීම, පාත්‍රය දැරීම, සිටීම, හිඳීම ආදියෙහි ද ආහාර පාන වැළඳීමේ ක්‍රමවේදයෙහි ද දක්ෂ නොවන තාක්, දාන ශාලාවට හෝ සලාක බෙදන ස්ථානයට හෝ එවැනි වෙනත් ස්ථානයකට ඔහු නොයැවිය යුතු ය. ඔහු ආචාර්ය උපාධ්‍යායන් වහන්සේලා අසල ම වෙසෙන්නෙකු කළ යුතු ය. කුඩා දරුවෙකු මෙන් රැකබලා ගත යුතු ය. ඔහුට කැප අකැප සියල්ල පහදා දිය යුතු ය. ඇඳීම පෙරවීම ආදී වූ ආභිසමාචාරික වත් පිළිබඳ ව ඔහු හික්මවිය යුතු ය. ඔහු ද පසුව දේශනා කොට ඇති ශික්ෂාපද නාශනය වන කරුණු දසය මැනවින් දුරු කොට, ආභිසමාචාරික ශීලය සම්පූර්ණ කරමින් දසවිධ ශීලයෙහි මැනවින් හික්මිය යුතු ය.

Pabbajjākathā niṭṭhitā.

පැවිදි කතාව නිමවා ඇත.

Dutiyamārakathā

දෙවන මාර කතාව.

35. Mayhaṃ kho bhikkhaveti mayā khoti attho. Atha vā yo mayhaṃ yoniso manasikāro, tena hetunāti attho. Puna anuppattāti ettha vibhattiṃ pariṇāmetvā mayāti vattabbaṃ.

35. "මය්හං ඛො භික්ඛවෙ" යන්නෙහි අර්ථය "මවිසින් සැබවින් ම" යන්නයි. නැතහොත් "මාගේ යම් යෝනිසෝ මනසිකාරයක් ඇද්ද, ඒ හේතුවෙන්" යනු අර්ථයයි. නැවතත් "අනුප්පත්තා" යන මෙහි විභක්තිය වෙනස් කොට "මයා" (මා විසින්) ලෙස ගත යුතු ය.

Dutiyamārakathā niṭṭhitā.

දෙවන මාර කතාව නිමවා ඇත.

Bhaddavaggiyakathā

භද්දවග්ගිය කතාව.

36. Bhaddavaggiyāti te kira rājakumārā rūpena ca cittena ca bhaddakā vaggabandhena ca vicaranti, tasmā ‘‘bhaddavaggiyā’’ti vuccanti. Tena hi voti ettha vokāro nipātamatto. Dhammacakkhuṃ udapādīti kesañci sotāpattimaggo, kesañci sakadāgāmimaggo, kesañci anāgāmimaggo udapādi. Tayopi hi ete maggā ‘‘dhammacakkhū’’ti vuccanti. Te kira tuṇḍilajātake tiṃsadhuttā ahesuṃ, atha tuṇḍilovādaṃ sutvā pañcasīlāni rakkhiṃsu; idaṃ nesaṃ pubbakammaṃ.

36. "භද්දවග්ගිය" යනු ඒ රාජකුමාරවරු රූපයෙන් මෙන් ම සිතින් ද යහපත් වූවෝ ය. තව ද ඔවුහු පිරිසක් වශයෙන් එක් වී හැසිරුණහ. එබැවින් ඔවුහු "භද්දවග්ගිය" යැයි කියනු ලබති. "තේන හි වෝ" යන්නෙහි "වෝ" යන්න නිපාත මාත්‍රයකි. "ධම්මචක්ඛුං උදපාදි" යනු ඇතැම් කුමාරවරුන්ට සෝවාන් මාර්ගය ද, ඇතැමෙකුට සකෘදාගාමී මාර්ගය ද, තවත් සමහරුන්ට අනාගාමී මාර්ගය ද පහළ විය. මෙම මාර්ග තුනට ම "ධර්ම චක්ෂුස" යැයි කියනු ලැබේ. ඔවුහු තුන්ඩිල ජාතකයෙහි තිස් දෙනෙකු වූ සුරා සොඬුන් ව සිටියහ. පසුව තුන්ඩිල සූකරයාගේ අවවාද අසා පංචශීලය ආරක්ෂා කළහ. මෙය ඔවුන්ගේ පූර්ව කුසල කර්මයයි.

Bhaddavaggiyakathā niṭṭhitā.

භද්දවග්ගිය කතාව නිමවා ඇත.

Uruvelapāṭihāriyakathā

උරුවේල ප්‍රාතිහාර්ය කතාව.

37. Pamukhoti pubbaṅgamo. Pāmokkhoti uttamo visuddhapañño.

37. "පමුඛ" යනු පෙරටුගාමී යන්නයි. "පාමොක්ඛ" යනු උතුම් වූ පිරිසිදු ප්‍රඥාවෙන් යුත් තැනැත්තා ය.

38. Anupahaccāti [Pg.253] avināsetvā. Tejasā tejanti attano tejena nāgassa tejaṃ. Pariyādiyeyyanti abhibhaveyyaṃ, vināseyyaṃ vāti. Makkhanti kodhaṃ. Natveva ca kho arahā yathā ahanti attānaṃ ‘‘arahā aha’’nti maññamāno vadati.

38. "අනුපහච්ච" යනු විනාශ නොකොට යන්නයි. "තේජසා තේජං" යනු තමන් වහන්සේගේ තේජසින් නාගයාගේ තේජස යන්නයි. "පරියාදියෙය්‍යං" යනු මැඩ පවත්වන්නෙමි හෝ විනාශ කරන්නෙමි යන්නයි. "මක්ඛං" යනු ක්‍රෝධයයි. "නත්වේව ච ඛෝ අරහා යථා අහං" යන්නෙන් කියැවෙන්නේ තමන් වහන්සේ "මම අර්හත් කෙනෙක්මි" යැයි සිතමින් පවසන බවයි.

39. Nerañjarāyaṃ bhagavātiādikā gāthāyo pacchā pakkhittā.

39. "නේරඤ්ජරායං භගවා" යනාදී ගාථාවන් පසුව සංගායනා අවස්ථාවලදී ඇතුළත් කරන ලද ඒවා වේ.

44-9. Vissajjeyyanti sukkhāpanatthāya pasāretvā ṭhapeyyanti attho. ‘‘Bhante āhara hattha’’nti evaṃ vadanto viya oṇatoti āharahattho. Uyyojetvāti vissajjetvā. Mandāmukhiyoti aggibhājanāni vuccanti.

44-9. "විස්සජ්ජෙය්‍යං" යනු වියළීම පිණිස දිග හැර තබන්නෙමි යනු අර්ථයයි. "ස්වාමීනි, අත දිගු කරන්න" යැයි පවසන්නාක් මෙන් පහතට නැමුණු බැවින් "ආහරහත්ථ" නම් වේ. "උය්‍යෝජෙත්වා" යනු මුදා හැර යන්නයි. "මන්දාමුඛියෝ" යනු ගිනි කබල්වලට කියන නමකි.

51. Cirapaṭikāti cirakālato paṭṭhāya.

51. "චිරපටිකා" යනු බොහෝ කලක සිට යන්නයි.

52. Kesamissantiādīsu kesā eva kesamissaṃ. Esa nayo sabbattha. Khārikājanti khāribhāro.

52. "කේසමිස්සං" යනාදී තැන්වල කේස (කෙස්) යනු ම කේසමිස්ස යන්නයි. සෑම තැනක ම මෙම ක්‍රමය ගත යුතු ය. "ඛාරිකාජං" යනු තාපස පිරිකර සහිත කර තබා ගන්නා වියගහයි.

Uruvelapāṭihāriyakathā niṭṭhitā.

උරුවේල ප්‍රාතිහාර්ය කතාව නිමවා ඇත.

Bimbisārasamāgamakathā

බිම්බිසාර සමාගම කතාව.

55. Laṭṭhivaneti tāluyyāne. Suppatiṭṭhe cetiyeti aññatarasmiṃ vaṭarukkhe; tassa kiretaṃ nāmaṃ. Dvādasanahutehīti ettha ekaṃ nahutaṃ dasasahassāni. Ajjhabhāsīti tesaṃ kaṅkhācchedanatthaṃ abhāsi.

55. "ලට්ඨිවන" යනු තල් උයනෙහි යන්නයි. "සුප්පතිට්ඨේ චේතියේ" යනු එක්තරා නුග රුකක් අසල යන්නයි; එය එම නුග රුකෙහි නම බව පැවසේ. "ද්වාදස නහුතේහි" යන්නෙහි එක් නහුතයක් යනු දස දහසකි. "අජ්ඣභාසි" යනු ඒ බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන්ගේ සැකය දුරු කිරීම පිණිස දේශනා කළ සේක යන්නයි.

Kisakovadānoti tāpasacariyāya kisasarīrattā ‘‘kisako’’ti laddhanāmānaṃ tāpasānaṃ ovādako anusāsako samānoti attho. Atha vā sayaṃ kisako tāpaso samāno vadāno ca aññe ovadanto anusāsantotipi attho. Kathaṃ pahīnanti kena kāraṇena pahīnaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘tvaṃ uruvelavāsiaggiparicārakānaṃ tāpasānaṃ sayaṃ ovādācariyo samāno kiṃ disvā pahāsi, pucchāmi taṃ etamatthaṃ kena kāraṇena tava aggihuttaṃ pahīna’’nti.

"කිසකෝවදානෝ" යනු තපස් රැකීම නිසා වැහැරුණු සිරුරක් ඇති බැවින් "කිසක" යන නම ලැබූ තාපසයන්ට අවවාද අනුශාසනා කරන ගුරුවරයා යන්නයි. නැතහොත් තමා ම වැහැරුණු තාපසයෙකු ව හිඳිමින් අන් අයට අවවාද අනුශාසනා කරන්නා යනු ද අර්ථයයි. "කථං පහීනං" යනු කුමන හේතුවක් නිසා අත්හරින ලද්දේ ද යන්නයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ මෙයයි – "උරුවේලාවෙහි වෙසෙන ගිනි පිදූ තාපසයන්ගේ ගුරුවරයා වූ ඔබ, කුමක් දැකීමෙන් ගිනි පිදීම අත්හැරියේ ද? මම ඔබෙන් එම කරුණ විමසමි. කුමන හේතුවක් නිසා ඔබගේ ගිනි පිදීම අත්හරින ලද්දේ ද?" යන්නයි.

Dutiyagāthāya ayamattho – ete rūpādike kāme itthiyo ca yaññā abhivadanti, svāhaṃ etaṃ sabbampi rūpādikaṃ kāmappabhedaṃ khandhupadhīsu malanti ñatvā yasmā ime yiṭṭhahutappabhedā yaññā malameva vadanti, tasmā na yiṭṭhe na hute arañjiṃ; yiṭṭhe vā hute vā nābhiraminti attho.

දෙවන ගාථාවෙහි අර්ථය මෙයයි – මේ රූප ආදී වූ කාමයන් ද ස්ත්‍රීන් ද යාගයන් මගින් ලැබිය හැකි බව කියනු ලැබේ. මම ඒ රූප ආදී වූ සියලු කාම ප්‍රභේදයන් පංචස්කන්ධ සංඛ්‍යාත උපධීන් කෙරෙහි කිලුටක් ලෙස දැන, යම් හෙයකින් මෙම යාග හෝමයන් එම කිලුට ම පවසන බැවින්, මම යාගයෙහි හෝ හෝමයෙහි නොඇලුනෙමි. යාගයෙහි හෝ හෝමයෙහි සතුටු නොවූයෙමි යනු අර්ථයයි.

Tatiyagāthāya [Pg.254] – atha kocarahīti atha kvacarahi. Sesaṃ uttānameva.

තුන්වන ගාථාවෙහි - "අථ කෝචරහි" යනු "එසේ නම් කොහේ ඇලුනෙහි ද?" යන්නයි. ඉතිරිය පැහැදිලි ය.

Catutthagāthāya – padanti nibbānapadaṃ. Santasabhāvatāya santaṃ. Upadhīnaṃ abhāvena anupadhikaṃ. Rāgakiñcanādīnaṃ abhāvena akiñcanaṃ. Tīsu bhavesu alaggatāya yaṃ kāmabhavaṃ yaññā vadanti, tasmimpi kāmabhave asattaṃ. Jātijarāmaraṇānaṃ abhāvena anaññathābhāviṃ. Attanā bhāvitena maggeneva adhigantabbaṃ, na aññena kenaci adhigametabbanti anaññaneyyaṃ. Yasmā īdisaṃ padamaddasaṃ, tasmā na yiṭṭhe na hute arañjiṃ. Tena kiṃ dasseti? Yo ahaṃ devamanussalokasampattisādhake na yiṭṭhe na hute arañjiṃ, so kiṃ vakkhāmi ‘‘ettha nāma me devamanussaloke rato mano’’ti.

හතරවන ගාථාවෙහි - "පදං" යනු නිවන් පදයයි. ශාන්ත ස්වභාවය ඇති බැවින් "ශාන්ත" නම් වේ. උපධීන් නොමැති බැවින් "අනුපධික" නම් වේ. රාගාදී කිංචනයන් නොමැති බැවින් "අකිංචන" නම් වේ. භව තුනෙහි ම නොඇලෙන බැවින් යම් කාම භවයක් ගැන යාගයන් පවසත් ද, ඒ කාම භවයෙහි ද නොඇලුණු බැවින් "අසත්ත" නම් වේ. ජාති, ජරා, මරණ නොමැති බැවින් වෙනස් නොවන ස්වභාවය ඇති නිවනයි. තමා විසින් වඩන ලද මාර්ගයෙන් ම පැමිණිය යුතු බැවින් ද අන් කිසිවෙකු විසින් පමුණුවනු ලැබිය නොහැකි බැවින් ද "අනඤ්ඤනෙය්‍ය" නම් වේ. යම් හෙයකින් මෙබඳු වූ නිවන දුටුවෙම් ද, එබැවින් යාග හෝමයන්හි නොඇලුනෙමි. මෙයින් කුමක් පෙන්වයි ද? "දෙව් මිනිස් ලොව සම්පත් සාදා දෙන යාග හෝමයන්හි යම් මම නොඇලුනෙම් ද, එබඳු මම 'දෙව් මිනිස් ලොවෙහි මාගේ සිත ඇලී ඇතැයි' කෙසේ නම් පවසම් ද?" යන්න මෙයින් පෙන්වා දෙයි.

56. Evaṃ sabbaloke anabhiratibhāvaṃ pakāsetvā atha kho āyasmā uruvelakassapo ‘‘sāvakohamasmī’’ti evaṃ bhagavato sāvakabhāvaṃ pakāsesi. Tañca kho ākāse vividhāni pāṭihāriyāni dassetvā. Dhammacakkhunti sotāpattimaggañāṇaṃ.

56. මෙසේ මුළු ලෝකය කෙරෙහි ම නොඇලෙන බව ප්‍රකාශ කොට, ඉන්පසු ආයුෂ්මත් උරුවේල කාශ්‍යපයන් වහන්සේ "මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක්මි" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක භාවය ප්‍රකාශ කළහ. එය ද අහසෙහි විවිධ ප්‍රාතිහාර්ය දක්වමින් ප්‍රකාශ කළහ. "ධම්මචක්ඛුං" යනු සෝවාන් මාර්ග ඥානයයි.

57. Assāsakāti āsīsanā; patthanāti attho. Esāhaṃ bhanteti ettha pana kiñcāpi maggappaṭivedhenevassa siddhaṃ saraṇagamanaṃ, tattha pana nicchayagamanameva gato, idāni vācāya attasanniyyātanaṃ karoti. Maggavasenevāyaṃ niyatasaraṇataṃ patto, taṃ paresaṃ vācāya pākaṭaṃ karonto paṇipātagamanañca gacchanto evaṃ vadati.

57. "අස්සාසකා" යනු ආශාවන් හෙවත් ප්‍රාර්ථනාවන් යනු අර්ථයයි. "ඒසාහං භන්තේ" යන්නෙහි දී, මාර්ග අවබෝධයෙන් ම සරණගමනය සිද්ධ වුව ද, එහි දී නිශ්චිත වූ සරණ යෑමට පැමිණි ඔහු, දැන් වචනයෙන් තමා පූජා කිරීමේ (ආත්ම සන්නිය්‍යාතන) සරණගමනය කරයි. මාර්ග බලයෙන් ම ඔහු ස්ථාවර සරණගමනයට පැමිණි අතර, එය අන් අයට වචනයෙන් ප්‍රකාශ කරමින් ද ප්‍රණිපාත (වැඳීම) මගින් සරණ යමින් ද මෙසේ පවසයි.

58. Siṅgīnikkhasavaṇṇoti siṅgīsuvaṇṇanikkhena samānavaṇṇo. Dasavāsoti dasasu ariyavāsesu vutthavāso. Dasadhammavidūti dasakammapathavidū. Dasabhi cupetoti dasahi asekkhehi aṅgehi upeto. Sabbadhidantoti sabbesu danto; bhagavato hi cakkhuādīsu kiñci adantaṃ nāma natthi.

58. සිංගීනික්ඛසවණ්ණෝ යනු එක් නිකලක් (ප්‍රමාණයෙන් නිකලක් වන සිංගී රන්වල පැහැය) බඳු පැහැ ඇති යන්නයි. දසවාසෝ යනු අරහතුන් වහන්සේලාගේ අනුගමනය කළ යුතු දස අරියවාසයන්හි වාසය කළ බැවින් එසේ නම් වේ. දසධම්මවිදූ යනු දස කුසල කර්ම පථයන් දන්නා බැවින් එසේ නම් වේ. දසභිචුපේතෝ යනු අසේඛ පුද්ගලයන් සතු අංග දහයකින් සමන්විත වූ බැවින් එසේ නම් වේ. සබ්බධිදන්තෝ යනු සියලු ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් (ඇස ආදී සය දොරින්) දමනය වූ බැවින් එසේ නම් වේ. සැබවින්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඇස ආදී සය ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් කිසිවක් දමනය නොවූයේ නැත.

59. Bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ ekamantaṃ nisīdīti bhagavantaṃ bhuttavantaṃ pattato ca apanītapāṇiṃ sallakkhetvā ekasmiṃ padese nisīdīti [Pg.255] attho. Atthikānanti buddhābhivādanagamanena ca dhammasavanena ca atthikānaṃ. Abhikkamanīyanti abhigantuṃ sakkuṇeyyaṃ. Appākiṇṇanti anākiṇṇaṃ. Appasaddanti vacanasaddena appasaddaṃ. Appanigghosanti nagaranigghosasaddena appanigghosaṃ. Vijanavātanti anusañcaraṇajanassa sarīravātena virahitaṃ. ‘‘Vijanavāda’’ntipi pāṭho; anto janavādena rahitanti attho. ‘‘Vijanapāta’’ntipi pāṭho; janasañcāravirahitanti attho. Manussarāhaseyyakanti manussānaṃ rahassakiriyaṭṭhāniyaṃ. Paṭisallānasāruppanti vivekānurūpaṃ.

59. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වළඳා අවසන් කොට පාත්‍රයෙන් ඉවතට ගත් අත් ඇති බව දැක එක් පසෙක වාඩි විය යනු එහි අර්ථයයි. අත්ථිකානං යනු බුදුරදුන් වැඳීමට යාමෙන් හා ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට කැමැත්තෙන් සිටින්නන් උදෙසා යන්නයි. අභික්කමනීයං යනු යාමට හැකි (පහසු) යන්නයි. අප්පාකිණ්ණං යනු මිනිසුන්ගෙන් ගැවසී නොගත් යන්නයි. අප්පසද්දං යනු මිනිසුන්ගේ කතාබහ ශබ්ද නැති යන්නයි. අප්පනිග්ඝෝසං යනු නගරයේ ඝෝෂාකාරී ශබ්ද නැති යන්නයි. විජනවංතං යනු ඒ මේ අත හැසිරෙන ජනයාගේ ශරීර වාතයෙන් (ගන්ධයෙන්) තොර වූ යන්නයි. 'විජනවාදං' යන පාඨයට අනුව ඇතුළත වෙසෙන ජනයාගේ ශබ්දයෙන් තොර වූ යන්න අර්ථයයි. 'විජනපාතං' යන පාඨයට අනුව ජන සංචාරයෙන් තොර වූ යන්න අර්ථයයි. මනුස්සරහස්සෙය්‍යකං යනු මිනිසුන්ගේ රහස් කටයුතු කිරීමට සුදුසු විවේකී ස්ථානයකි. පටිසල්ලානසාරුප්පං යනු කාය විවේකය හා චිත්ත විවේකයට අනුරූප වූ යන්නයි.

Sāriputtamoggallānapabbajjākathā

සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලාන පැවිදි කතාව

60. Sāriputtamoggallānāti sāriputto ca moggallāno ca. Tehi katikā katā hoti ‘‘yo paṭhamaṃ amataṃ adhigacchati, so ārocetū’’ti te kira ubhopi gihikāle upatisso kolitoti evaṃ paññāyamānanāmā aḍḍhateyyasatamāṇavakaparivārā giraggasamajjaṃ agamaṃsu. Tatra nesaṃ mahājanaṃ disvā etadahosi – ‘‘ayaṃ nāma evaṃ mahāsattanikāyo appatte vassasate maraṇamukhe patissatī’’ti. Atha ubhopi uṭṭhitāya parisāya aññamaññaṃ pucchitvā ekajjhāsayā paccupaṭṭhitamaraṇasaññā sammantayiṃsu ‘‘samma maraṇe sati amatenāpi bhavitabbaṃ, handa mayaṃ amataṃ pariyesāmā’’ti amatapariyesanatthaṃ sañcayassa channaparibbājakassa santike saparisā pabbajitvā katipāheneva tassa ñāṇavisaye pāraṃ gantvā amataṃ apassantā pucchiṃsu ‘‘kiṃ nu kho, ācariya, aññopettha sāro atthī’’ti? ‘‘Natthāvuso, ettakameva ida’’nti ca sutvā ‘‘tucchaṃ idaṃ āvuso nissāraṃ, yo dāni amhesu paṭhamaṃ amataṃ adhigacchati, so itarassa ārocetū’’ti katikaṃ akaṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘tehi katikā katā hotī’’tiādi.

60. සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලාන යනු සාරිපුත්ත හා මොග්ගල්ලාන යන දෙදෙනාය. ඔවුන් ගිහි කල උපතිස්ස හා කෝලිත යනුවෙන් ප්‍රකට වූහ. ඔවුන් පිරිවර සහිතව ගිරග්ග සමජ්ජ නම් උත්සවයට ගියහ. එහිදී මහජනයා දැක, "මේ සියලු දෙනා වසර සියයකට පෙර මරණයට පත් වනු ඇත" යන සිතුවිල්ල ඔවුන්ට ඇති විය. ඉන්පසු ඔවුන් මරණය පවතින කල්හි අමෘතයක් ද තිබිය යුතු යැයි සාකච්ඡා කර, සඤ්ජය පිරිවැජියා වෙත ගොස් පිරිවර සමඟ පැවිදි වූහ. එහිදී සත්‍යය නොදැක, "අප දෙදෙනාගෙන් කවුරුන් හෝ පළමුව අමෘතය අවබෝධ කළහොත් අනෙකාට එය පැවසිය යුතුය" යනුවෙන් කතිකාවක් කළහ. සංගීතිකාරකයන් විසින් "ඔවුන් විසින් කතිකාවක් කරන ලදී" යැයි පවසන ලද්දේ එබැවිනි.

Pāsādikena abhikkantenātiādīsu itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ veditabbaṃ. Atthikehi upaññātaṃ magganti etaṃ anubandhanassa kāraṇavacanaṃ; idañhi vuttaṃ hoti – ‘‘yaṃnūnāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandheyyaṃ, kasmā[Pg.256]? Yasmā idaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhanaṃ nāma atthikehi upaññātaṃ maggaṃ ñāto ceva upagato ca maggo’’ti attho. Atha vā atthikehi amhehi ‘‘maraṇe sati amatenāpi bhavitabba’’nti evaṃ kevalaṃ atthīti upaññātaṃ nibbānaṃ nāma, taṃ magganto pariyesantoti evampettha attho daṭṭhabbo.

පාසාදිකේන අභික්කන්තේන යනාදියෙහි 'ඉත්ථම්භූත ලක්ඛණ' අර්ථයෙහි කරණ විභක්තිය යෙදී ඇති බව දත යුතුය. අත්ථිකේහි උපඤ්ඤාතං මග්ගං යනු භික්ෂුව පසුපස යාමට හේතුවයි. එනම්, "මම මේ භික්ෂුව පසුපස යාම යෙහෙකි, මන්ද යත් අර්ථය (නිවන) කැමැත්තන් විසින් දැනගත යුතු මාර්ගය මොහු දන්නා බැවිනි" යන්න අර්ථයයි. එසේත් නැතිනම්, "මරණය පවතින කල්හි අමෘතයක් ද තිබිය යුතුය" යනුවෙන් අප විසින් අනුමානයෙන් දැන සිටි නිවන සොයමින් යන්න මෙහි අර්ථය ලෙස දත යුතුය.

Piṇḍapātaṃ ādāya paṭikkamīti sudinnakaṇḍe vuttappakāraṃ aññataraṃ kuṭṭamūlaṃ upasaṅkamitvā nisīdi. Sāriputtopi kho ‘‘akālo kho tāva pañhaṃ pucchitu’’nti kālaṃ āgamayamāno ekamantaṃ ṭhatvā vattapaṭipattipūraṇatthaṃ katabhattakiccassa therassa attano kamaṇḍaluto udakaṃ datvā dhotahatthapādena therena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā pañhaṃ pucchi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho sāriputto paribbājako’’tiādi. Na tāhaṃ sakkomīti na te ahaṃ sakkomi. Ettha ca paṭisambhidāppatto thero na ettakaṃ na sakkoti. Atha kho imassa dhammagāravaṃ uppādessāmīti sabbākārena buddhavisaye avisayabhāvaṃ gahetvā evamāha.

පිණ්ඩපාතය ගෙන ආපසු වැඩි සේක යනු සුදින්න කණ්ඩයේ විස්තර කළ පරිදි එක්තරා තාප්පයක් අසල වාඩි වූ බවයි. සාරිපුත්ත ද "ප්‍රශ්න ඇසීමට මෙය සුදුසු කාලය නොවේ" යැයි සිතා, වේලාව එනතෙක් බලා සිට, පසුව පැන් දී වත් පිළිවෙත් කොට ප්‍රශ්න ඇසුවේය. "මට විස්තරාත්මකව දේශනා කළ නොහැක" යනුවෙන් තෙරුන් වහන්සේ පැවසුවේ සැබවින්ම දේශනා කළ නොහැකි නිසා නොව, ධර්මය කෙරෙහි ගෞරවයක් ඇති කිරීමටත් බුද්ධ විෂයෙහි ඇති ගම්භීර බව පෙන්වීමටත්ය.

Ye dhammā hetuppabhavāti hetuppabhavā nāma pañcakkhandhā; tenassa dukkhasaccaṃ dasseti. Tesaṃ hetuṃ tathāgato āhāti tesaṃ hetu nāma samudayasaccaṃ; tañca tathāgato āhāti dasseti. Tesañca yo nirodhoti tesaṃ ubhinnampi saccānaṃ yo appavattinirodho; tañca tathāgato āhāti attho. Tenassa nirodhasaccaṃ dasseti. Maggasaccaṃ panettha sarūpato adassitampi nayato dassitaṃ hoti, nirodhe hi vutte tassa sampāpako maggo vuttova hoti. Atha vā tesañca yo nirodhoti ettha tesaṃ yo nirodho ca nirodhupāyo cāti evaṃ dvepi saccāni dassitāni hontīti. Idāni tamevatthaṃ paṭipādento āha – ‘‘evaṃvādī mahāsamaṇo’’ti.

යේ ධම්මා හේතුප්පභවා යනු හේතුවෙන් උපදින පංචස්කන්ධ ධර්මයන්ය. එයින් උන්වහන්සේට දුක්ඛ සත්‍යය දක්වයි. තේසං හේතුං තථාගතෝ ආහ යන්නෙන් එම ධර්මයන්ගේ හේතුව වන සමුදය සත්‍යය තථාගතයන් වහන්සේ වදාළ බව දක්වයි. තේසඤ්ච යෝ නිරෝධෝ යන්නෙන් එම සත්‍යයන් දෙකෙහිම නිරුද්ධ වීම වන නිරෝධ සත්‍යය දක්වයි. මෙහි මාර්ග සත්‍යය සෘජුව සඳහන් නොවුණ ද, නිරෝධය පැවසූ විට එයට පැමිණෙන මාර්ගය ද වදාළා සේ සැලකේ. එසේත් නැතිනම්, තේසඤ්ච යෝ නිරෝධෝ යන්නෙන් නිරෝධයත්, නිරෝධයට උපාය වන මාර්ගයත් යන සත්‍යයන් දෙකම දැක්වේ. මේ කරුණු දක්වමින් "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මෙබඳු වාද ඇත්තෙක" යැයි වදාළහ.

Eseva dhammo yadi tāvadevāti sacepi ito uttari natthi, ettakameva idaṃ sotāpattiphalamattameva pattabbaṃ, tathāpi eso eva dhammoti attho. Paccabyattha padamasokanti yaṃ mayaṃ pariyesamānā vicarāma, taṃ padamasokaṃ paṭividdhāttha tumhe; pattaṃ taṃ tumhehīti attho. Adiṭṭhaṃ abbhatītaṃ bahukehi kappanahutehīti amhehi nāma idaṃ padaṃ bahukehi [Pg.257] kappanahutehi adiṭṭhameva abbhatītaṃ; iti tassa padassa adiṭṭhabhāvena dīgharattaṃ attano mahājānibhāvaṃ dīpeti.

එසේ වුව ද මෙයම ධර්මයයි යනු මීට වඩා උසස් දහමක් නොතිබුණ ද, මෙම සෝවාන් ඵලයම අවබෝධ කළ යුතු බවයි. පච්චබ්‍යත්ථ පදමසෝකං යනු අප විසින් සොයමින් සිටි ඒ ශෝක රහිත නිවන ඔබ වහන්සේලා අවබෝධ කර ඇති බවයි. අදිට්ඨං අබ්භතීතං බහුකේහි කප්පනහුතේහි යනු කල්ප ලක්ෂ ගණනාවක් තිස්සේ අපට දැකගත නොහැකි වූ ඒ නිවන දැකගැනීමට නොහැකි වීමෙන් අපට වූ දීර්ඝකාලීන මහා විනාශය මෙයින් ප්‍රකාශ කරයි.

62. Gambhīre ñāṇavisayeti gambhīre ceva gambhīrassa ca ñāṇassa visayabhūte. Anuttare upadhisaṅkhayeti nibbāne. Vimutteti tadārammaṇāya vimuttiyā vimutte. Byākāsīti ‘‘etaṃ me sāvakayugaṃ bhavissati aggaṃ bhaddayuga’’nti vadanto sāvakapāramiññāṇe byākāsi. Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosīti sā ehibhikkhūpasampadāyeva tesaṃ upasampadā ahosi. Evaṃ upasampannesu ca tesu mahāmoggallānatthero sattahi divasehi arahatte patiṭṭhito, sāriputtatthero aḍḍhamāsena.

62. ගම්භීර ඥාන විෂයෙහි යනු ගැඹුරු වූ ද, ගැඹුරු ඥානයට අරමුණු වූ ද යන්නයි. අනුත්තරේ උපධිසංඛයේ යනු නිවනයි. විමුත්තේ යනු සෝවාන් ඵල සමාපත්තියෙන් මිදුණු (බැසගත්) යන්නයි. බ්‍යාකාසී යනු "මොවුහු මගේ අග්‍ර ශ්‍රාවක යුගලය වනු ඇත" යැයි අග්‍ර ශ්‍රාවක පාරමී ඥානයෙන් ප්‍රකාශ කිරීමයි. ඔවුන්ගේ පැවිද්ද එයම විය යනු ඒ එහි භික්ෂු ප්‍රජ්ජාවම ඔවුන්ගේ උපසම්පදාව වූ බවයි. මෙලෙස උපසම්පදා වූ තෙරුන් වහන්සේලා අතරින් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ දින හතකින් රහත් වූ අතර, සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ අඩමසකින් (දින පහළොවකින්) රහත් වූහ.

Atīte kira anomadassī nāma buddho loke udapādi. Tassa sarado nāma tāpaso sake assame nānāpupphehi maṇḍapaṃ katvā pupphāsaneyeva bhagavantaṃ nisīdāpetvā bhikkhusaṅghassāpi tatheva maṇḍapaṃ katvā pupphāsanāni paññapetvā aggasāvakabhāvaṃ patthesi. Patthayitvā ca sirīvaḍḍhassa nāma seṭṭhino pesesi ‘‘mayā aggasāvakaṭṭhānaṃ patthitaṃ, tvampi āgantvā ekaṃ ṭhānaṃ patthehī’’ti. Seṭṭhi nīluppalamaṇḍapaṃ katvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ, tattha bhojetvā dutiyasāvakabhāvaṃ patthesi. Tesu saradatāpaso sāriputtatthero jāto, sirīvaḍḍho mahāmoggallānattheroti idaṃ nesaṃ pubbakammaṃ.

අතීතයේදී අනෝමදස්සී නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක. උන්වහන්සේගේ කාලයේදී සරද නම් තාපසයෙක් තම අසපුවෙහි විවිධ මල්වලින් මණ්ඩපයක් කරවා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේව මල් ආසනයකම වැඩහිඳුවා, භික්ෂු සංඝයාට ද එලෙසම මණ්ඩප සාදා මල් ආසන පනවා අග්‍රශ්‍රාවක භාවය ප්‍රාර්ථනා කළේය. එසේ ප්‍රාර්ථනා කොට සිරිවඩ්ඪ නම් සිටුවරයා වෙත "මා විසින් අග්‍රශ්‍රාවක පදවිය ප්‍රාර්ථනා කරන ලදී, ඔබ ද පැමිණ එක් පදවියක් ප්‍රාර්ථනා කරන්න" යැයි පණිවුඩ යැවීය. සිටුවරයා නිල් මානෙල් මල් මණ්ඩපයක් සාදා බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට එහිදී දන් පිරිනමා ද්විතීය ශ්‍රාවක භාවය ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඔවුන් අතරින් සරද තාපසයා සැරියුත් තෙරුන් වූ අතර, සිරිවඩ්ඪ මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් විය. මෙය ඔවුන්ගේ පූර්ව කර්මයයි.

63. Aputtakatāyātiādīsu yesaṃ puttā pabbajanti, tesaṃ aputtakatāya. Yāsaṃ patī pabbajanti, tāsaṃ vedhabyāya vidhavābhāvāya. Ubhayenāpi kulupacchedāya. Sañcayānīti sañcayassa antevāsikāni. Magadhānaṃ giribbajanti magadhānaṃ janapadassa giribbajaṃ nagaraṃ. Mahāvīrāti mahāvīriyavanto. Nayamānānanti nayamānesu. Bhummatthe sāmivacanaṃ, upayogatthe vā. Kā usūyā vijānatanti dhammena nayantīti evaṃ vijānantānaṃ kā issā.

63. "අපුත්තකතායා" යනාදී තන්හි - යම් මවුපියන්ගේ පුතුන් පැවිදි වෙද්ද, ඔවුන්ගේ පුතුන් නැති බව පිණිස ය. යම් ස්ත්‍රීන්ගේ ස්වාමිපුරුෂයන් පැවිදි වෙද්ද, ඔවුන්ගේ වැන්දඹු බව පිණිස ය. කරුණු දෙකෙන්ම කුල පරම්පරාව සිඳී යාම පිණිස ය. "සඤ්චයානි" යනු සඤ්ජයගේ අතේවාසිකයන් (ගෝලයන්) ය. "මගධානං ගිරිබ්බජන්ති" යනු මගධ ජනපදයේ ගිරිබ්‍රජ නම් නගරයයි. "මහාවීරා" යනු මහා වීර්යවන්තයන් ය. "නයමානානං" යන පදය මෙහි සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි හෝ ද්විතීයා විභක්ති අර්ථයෙහි යෙදුණු සාමී විභක්ති පදයකි. "කා උසූයා විජානතං" යනු - ධර්මානුකූලව මෙහෙයවති යි මෙසේ දන්නා අය කෙරෙහි කිනම් ඊර්ෂ්‍යාවක් ඇති වේ ද?

Sāriputtamoggallānapabbajjākathā niṭṭhitā.

සැරියුත් මුගලන් පැවිදි කතාව නිමාවිය.

Upajjhāyavattakathā

උපජ්ඣාය වත් කථාව (උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ කෙරෙහි පැවැත්විය යුතු වත් පිළිබඳ කථාව)

64-5. Anupajjhāyakāti vajjāvajjaṃ upanijjhāyakena garunā virahitā. Anākappasampannāti na ākappena sampannā; samaṇasāruppācāravirahitāti attho[Pg.258]. Uparibhojaneti bhojanassa upari. Uttiṭṭhapattanti piṇḍāya caraṇakapattaṃ. Tasmiñhi manussā ucchiṭṭhasaññino, tasmā uttiṭṭhapattanti vuttaṃ. Atha vā uṭṭhahitvā pattaṃ upanāmentīti evampettha attho daṭṭhabbo. Anujānāmi bhikkhave upajjhāyanti upajjhāyaṃ gahetuṃ anujānāmīti attho. Puttacittaṃ upaṭṭhapessatīti putto me ayanti evaṃ gehassitapemavasena cittaṃ upaṭṭhapessati. Esa nayo dutiyapadepi. Sagāravā sappatissāti garubhāvañceva jeṭṭhakabhāvañca upaṭṭhapetvā. Sabhāgavuttinoti sabhāgajīvikā. Sāhūti vātiādīni pañca padāni upajjhāyabhāvasampaṭicchanavevacanāni. Kāyena viññāpetīti evaṃ saddhivihārikena ‘‘upajjhāyo me bhante hohī’’ti tikkhattuṃ vutte sace upajjhāyo ‘‘sāhū’’tiādīsu pañcasu padesu yassa kassaci padassa vasena kāyena vā vācāya vā kāyavācāhi vā ‘‘gahito tayā upajjhāyo’’ti upajjhāyaggahaṇaṃ viññāpeti, gahito hoti upajjhāyo. Idameva hi ettha upajjhāyaggahaṇaṃ, yadidaṃ upajjhāyassa imesu pañcasu padesu yassa kassaci padassa vācāya vā sāvanaṃ kāyena vā atthaviññāpananti. Keci pana sādhūti sampaṭicchanaṃ sandhāya vadanti. Na taṃ pamāṇaṃ, āyācanadānamattena hi gahito hoti upajjhāyo, na ettha sampaṭicchanaṃ aṅgaṃ. Saddhivihārikenāpi na kevalaṃ iminā me padena upajjhāyo gahitoti ñātuṃ vaṭṭati. ‘‘Ajjatagge dāni thero mayhaṃ bhāro, ahampi therassa bhāro’’ti idampi ñātuṃ vaṭṭati.

64-5. "අනුපජ්ඣායකා" යනු වැරදි හා නිවැරදි දේ ගැන විමසිල්ලෙන් බලන ගුරුවරයෙකුගෙන් තොර වූවන් ය. "අනාකප්පසම්පන්නා" යනු මනා පැවැත්මෙන් යුක්ත නොවන, ශ්‍රමණයන්ට සුදුසු ආචාර සමාචාරවලින් තොර වූවන් යන අර්ථයයි. "උපරිභෝජනෙ" යනු භෝජනයට ඉහළින් ය. "උත්තිට්ඨපත්තන්ති" යනු පිණ්ඩපාතය සඳහා හැසිරෙන පාත්‍රයයි. මිනිසුන් එහි ඉඳුල් ඇතැයි සිතන නිසා "උත්තිට්ඨපත්ත" යැයි කියන ලදී. එසේත් නැතහොත්, නැගී සිට පාත්‍රය ඉදිරිපත් කරන බැවින් ද මෙහි අර්ථය එසේ දත යුතුය. "මහණෙනි, උපජ්ඣායවරයෙකු පත් කරගැනීමට අනුදනිමි" යන්නෙහි අර්ථය උපජ්ඣායවරයෙකු පිළිගැනීමට අවසර දීමයි. "පුත්‍ර චිත්තයක් උපදවන්නේය" යනු "මොහු මාගේ පුත්‍රයා ය" යනුවෙන් ගිහිගෙයි පවතින ප්‍රේමය බඳු සිතක් උපදවා ගැනීමයි. දෙවන පදයෙහි ද ක්‍රමය මෙයම වේ. "සගාරවා සප්පතිස්සා" යනු ගෞරවය හා ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය පෙරදැරි කරගැනීමයි. "සභාගවුත්තිනො" යනු සමාන ජීවිකාවක් ඇත්තන් ය. "සාහූ" යනාදී පද පහ උපජ්ඣාය භාවය පිළිගැනීමේ පර්යාය වචන වේ. "කායෙන් විඤ්ඤාපේති" යනු - සද්ධිවිහාරිකයා විසින් "ස්වාමීනි, මට උපාධ්‍යාය වන්න" යැයි තෙවරක් කී විට, උපාධ්‍යාය තෙමේ "සාහූ" යනාදී පද පහෙන් ඕනෑම පදයක් මගින් කයින් හෝ වචනයෙන් හෝ කය හා වචනය යන දෙකින්ම "ඔබ විසින් උපාධ්‍යායවරයා පිළිගන්නා ලදී" යි දැනුම් දෙන්නේ නම්, උපාධ්‍යායවරයා පිළිගත්තා වේ. මෙහි උපාධ්‍යාය පිළිගැනීම නම් මෙම පද පහෙන් එකක් වචනයෙන් ඇසෙන්නට සැලැස්වීම හෝ කයින් අර්ථය හැඟවීමයි. ඇතැම් ගුරුවරු "සාධූ" යැයි පිළිගැනීම අරමුණු කොට උපජ්ඣාය පිළිගැනීම යැයි පවසති. එය ප්‍රමාණවත් නැත. ඉල්ලීම හා දීම යන පමණින්ම උපාධ්‍යායවරයා පිළිගත්තා වේ. මෙහිදී (සද්ධිවිහාරිකයාගේ) නැවත පිළිගැනීම අංගයක් නොවේ. සද්ධිවිහාරිකයා විසින් ද "මේ පදයෙන් මම උපාධ්‍යායවරයා පිළිගතිමි" යන්න පමණක් දැනගැනීම සෑහෙන්නේ නැත. "අද පටන් තෙරුන් වහන්සේ මාගේ වගකීමකි, මම ද තෙරුන් වහන්සේගේ වගකීමක් වෙමි" යනුවෙන් ද දැනගත යුතුය.

66. Tatrāyaṃ sammāvattanāti yaṃ vuttaṃ sammā vattitabbanti, tatra ayaṃ sammāvattanā. Kālasseva uṭṭhāya upāhanā omuñcitvāti sacassa paccūsakāle caṅkamanatthāya vā dhotapādapariharaṇatthāya vā paṭimukkā upāhanā pādagatā honti, tā kālasseva uṭṭhāya apanetvā. Dantakaṭṭhaṃ dātabbanti mahantaṃ majjhimaṃ khuddakanti tīṇi dantakaṭṭhāni upanetvā tato yaṃ tīṇi divasāni gaṇhāti, catutthadivasato paṭṭhāya tādisameva dātabbaṃ. Sace aniyamaṃ katvā yaṃ vā taṃ vā gaṇhāti, atha yādisaṃ labhati tādisaṃ dātabbaṃ.

66. එහි "මෙය මනා පැවැත්මයි" යනු - මැනවින් පැවතිය යුතුයැයි යමක් කියන ලද්දේ ද, එහි මේ මනා පැවැත්මයි. "කලින්ම නැගිට පාවහන් ගලවා" යනු - ඔහුට අලුයම් කාලයෙහි සක්මන් කිරීම පිණිස හෝ සෝදන ලද පාද ආරක්ෂා කරගැනීම පිණිස පාවහන් පැළඳ සිටී නම්, ඒවා කලින්ම නැගිට ඉවත් කොට ය. "දැවටු දඬු (දැහැටි) දිය යුතුය" යනු - විශාල, මධ්‍යම හා කුඩා යන දැහැටි වර්ග තුනක් ඉදිරිපත් කොට, ඉන් ඔහු දින තුනක් තිස්සේ යම් වර්ගයක් ගන්නේ නම්, සිව්වන දිනයේ සිට එවැනිම දැහැටියක් දිය යුතුය. ඉදින් නිශ්චිත කිරීමකින් තොරව යම් කිසිවක් ගන්නේ නම්, ලැබෙන ඕනෑම වර්ගයක දැහැටියක් දිය යුතුය.

Mukhodakaṃ dātabbanti sītañca uṇhañca udakaṃ upanetvā tato yaṃ tīṇi divasāni vaḷañjeti, catutthadivasato paṭṭhāya tādisameva mukhadhovanodakaṃ [Pg.259] dātabbaṃ. Sace aniyamaṃ katvā yaṃ vā taṃ vā gaṇhāti, atha yādisaṃ labhati tādisaṃ dātabbaṃ. Sace duvidhampi vaḷañjeti, duvidhampi upanetabbaṃ. Udakaṃ mukhadhovanaṭṭhāne ṭhapetvā vaccakuṭito paṭṭhāya sammajjitabbaṃ. There vaccakuṭiṃ gate pariveṇaṃ sammajjitabbaṃ; evaṃ pariveṇaṃ asuññaṃ hoti. There vaccakuṭito anikkhanteyeva āsanaṃ paññapetabbaṃ. Sarīrakiccaṃ katvā āgantvā tasmiṃ nisinnassa ‘‘sace yāgu hotī’’tiādinā nayena vuttavattaṃ kātabbaṃ. Uklāpoti kenaci kacavarena saṅkiṇṇo, sace pana añño kacavaro natthi, udakaphusitāneva honti, hatthenapi pamajjitabbo.

"මුහුණ සෝදන පැන් දිය යුතුය" යනු - සිසිල් පැන් හා උණු පැන් යන දෙවර්ගයම පිළියෙළ කොට, ඉන් දින තුනක් තිස්සේ පාවිච්චි කරන පැන් වර්ගයම සිව්වන දිනයේ සිට මුහුණ සේදීම සඳහා දිය යුතුය. ඉදින් නියමයක් නැතිව යමක් ගන්නේ නම්, ලැබෙන ඕනෑම පැන් වර්ගයක් දිය යුතුය. ඉදින් වර්ග දෙකම පාවිච්චි කරන්නේ නම්, වර්ග දෙකම පිළියෙළ කළ යුතුය. මුහුණ සෝදන ස්ථානයෙහි පැන් තබා වැසිකිළියේ සිට අතුගෑම ආරම්භ කළ යුතුය. තෙරුන් වහන්සේ වැසිකිළියට වැඩි කල පිරිවෙණ අතුගෑ යුතුය; එවිට පිරිවෙණ පාලු නොවෙයි. තෙරුන් වහන්සේ වැසිකිළියෙන් පිටවීමට පෙරම ආසන පැනවිය යුතුය. ශරීර කෘත්‍ය නිමවා පැමිණ එහි වැඩහිඳින විට "ඉදින් කැඳ තිබේ නම්" යනාදී ක්‍රමයෙන් වදාල වත් පිළිවෙත් ඉටු කළ යුතුය. "අපිරිසිදු" යනු යම් කුණු කසළකින් ගැබ් වී තිබීමයි. ඉදින් වෙනත් කසළක් නැතිව ජල බිංදු පමණක් තිබේ නම්, එය අතින් වුව ද පිසදැමිය යුතුය.

Saguṇaṃ katvāti dve cīvarāni ekato katvā, tā ekato katā dvepi saṅghāṭiyo dātabbā. Sabbañhi cīvaraṃ saṅghaṭitattā ‘‘saṅghāṭī’’ti vuccati. Tena vuttaṃ – ‘‘saṅghāṭiyo dātabbā’’ti. Nātidūre gantabbaṃ nāccāsanneti ettha sace upajjhāyaṃ nivattitvā olokentaṃ ekena vā dvīhi vā padavītihārehi sampāpuṇāti, ettāvatā nātidūre nāccāsanne gato hotīti veditabbaṃ. Pattapariyāpannaṃ paṭiggahetabbanti sace upajjhāyena bhikkhācāre yāguyā vā bhatte vā laddhe patto uṇho vā bhāriko vā hoti, attano pattaṃ tassa datvā so patto gahetabboti attho. Na upajjhāyassa bhaṇamānassa antarantarā kathā opātetabbāti antaraghare vā aññatra vā bhaṇamānassa aniṭṭhite tassa vacane aññā kathā na samuṭṭhāpetabbā. Ito paṭṭhāya ca pana yattha yattha nakārena paṭisedho kariyati, sabbattha dukkaṭāpatti veditabbā. Ayañhi khandhakadhammatā. Āpattisāmantā bhaṇamānoti padasodhammaduṭṭhullādivasena āpattiyā āsannavācaṃ bhaṇamāno. Nivāretabboti ‘‘kiṃ bhante īdisaṃ nāma vattuṃ vaṭṭati, āpatti na hotī’’ti evaṃ pucchantena viya vāretabbo. Vāressāmīti pana katvā ‘‘mahallaka, mā evaṃ bhaṇā’’ti na vattabbo.

‘සගුණං කත්වා’ (දෙපට කොට) යනු සිවුරු දෙකක් එකට තබා මැසීමයි. එම එකට තබන ලද සිවුරු දෙක ම සංඝාටිය (දෙපට සිවුර) ලෙස දිය යුතුය. සැබවින් ම සියලු සිවුරු එකට මසා ඇති බැවින් ‘සංඝාටි’ යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් ‘සංඝාටිය දිය යුතුය’ යි වදාරන ලදී. ‘ඉතා ඈතින් හෝ ඉතා සමීපයෙන් නොයා යුතුය’ යන මෙහි දී, ඉදින් ආපසු හැරී බලන උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වෙත එක් පියවරකින් හෝ පියවර දෙකකින් ළඟා විය හැකිනම්, ඒ පමණින් ඉතා ඈත නොවූත් ඉතා මැනවින් සමීප නොවූත් ලෙස ගමන් කළා යැයි දත යුතුය. ‘පාත්‍රයට අයත් දෙය පිළිගත යුතුය’ යනු ඉදින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ පිඬුසිඟා වැඩීමේ දී කැඳ හෝ බත් ලැබූ විට පාත්‍රය උණුසුම් හෝ බර හෝ වේ නම්, තමන්ගේ පාත්‍රය උන්වහන්සේට දී ඒ පාත්‍රය ගත යුතුය යන්න අර්ථයයි. ‘උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ කතා කරද්දී අතරතුර කතා නොකළ යුතුය’ යනු ගමෙහි හෝ වෙනත් තැනක හෝ උන්වහන්සේ කතා කරන විට, ඒ කතාව අවසන් වීමට පෙර වෙනත් කතාවක් පටන් නොගත යුතුය යන්නයි. මෙතැන් සිට යම් යම් තැනක ‘න’ අක්ෂරයෙන් (නැත යන අර්ථයෙන්) තහනම් කර ඇද්ද, ඒ සෑම තැනක ම දුක්කටාපත්ති වන බව දත යුතුය. මෙය වනාහි ඛන්ධකයන්ගේ ස්වභාවයයි. ‘ආපත්තියට ආසන්න වචන කතා කරන්නා’ යනු පදසෝධම්ම, දුට්ඨුල්ලාදි වශයෙන් ආපත්තියට ආසන්න වචන කතා කරන උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ ය. ‘වැළැක්විය යුතුය’ යනු ‘ස්වාමීනි, මෙවැනි දෙයක් කීම සුදුසු ද? මෙයින් ආපත්තියක් සිදු නොවේ ද?’ යනුවෙන් විමසන්නාක් මෙන් වැළැක්විය යුතුය. එහෙත් ‘මම වළක්වන්නෙමි’ යි සිතා ‘මහල්ලක (නාකිය), මෙසේ කතා නොකරන්න’ යැයි නොකිව යුතුය.

Paṭhamataraṃ āgantvāti sace āsanne gāmo hoti, vihāre vā gilāno bhikkhu hoti, gāmato paṭhamataraṃ āgantabbaṃ. Sace dūre gāmo hoti, upajjhāyena saddhiṃ āgacchanto natthi, teneva saddhiṃ gāmato nikkhamitvā cīvarena pattaṃ veṭhetvā antarāmaggato paṭhamataraṃ āgantabbaṃ[Pg.260]. Evaṃ nivattantena paṭhamataraṃ āgantvā āsanapaññāpanādi sabbaṃ kiccaṃ kātabbaṃ. Sinnaṃ hotīti tintaṃ sedaggahitaṃ. Caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvāti kaṇṇaṃ caturaṅgulappamāṇaṃ atirekaṃ katvā evaṃ cīvaraṃ saṃharitabbaṃ. Kiṃ kāraṇā? Mā majjhe bhaṅgo ahosīti. Samaṃ katvā saṃharitassa hi majjhe bhaṅgo hoti, tato niccaṃ bhijjamānaṃ dubbalaṃ hoti taṃ nivāraṇatthametaṃ vuttaṃ. Tasmā yathā ajja bhaṅgaṭṭhāneyeva sve na bhijjati, tathā divase divase caturaṅgulaṃ ussāretvā saṃharitabbaṃ. Obhoge kāyabandhanaṃ kātabbanti kāyabandhanaṃ saṃharitvā cīvarabhoge pakkhipitvā ṭhapetabbaṃ.

‘පඨමතරං ආගන්ත්වා’ යනු ඉදින් ගම ආසන්නයේ තිබේ නම් හෝ විහාරයේ ගිලන් භික්ෂුවක් සිටී නම් හෝ ගමෙන් කලින් ම පැමිණිය යුතුය. ඉදින් ගම දුරින් තිබේ නම් සහ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ සමඟ පැමිණීමට වෙනත් අයෙකු නැත්නම්, උන්වහන්සේ සමඟ ම ගමෙන් නික්ම, සිවුරෙන් පාත්‍රය ඔතා මඟ අතරතුර දී කලින් ම පැමිණිය යුතුය. මෙසේ ආපසු එන්නා කලින් ම පැමිණ අසුන් පැනවීම් ආදී සියලු කටයුතු කළ යුතුය. ‘සින්නං හෝති’ යනු දහඩියෙන් තෙත් වූ බවයි. ‘චතුරංගුලං කණ්ණං උස්සාරෙත්වා’ යනු සිවුරු කොන සතරඟුලක් පමණ වැඩියෙන් සිටින සේ තබා මෙසේ සිවුර නැවිය යුතුය. කුමන හේතුවක් නිසා ද? මැදින් සිවුර නොබිඳෙනු (නැමුම් ලකුණු නොහිටිනු) පිණිස ය. මන්ද යත්, දෙකොන සමාන කර නවන ලද සිවුරේ මැදින් නැමුම් ලකුණු ඇති වේ. එසේ නිතර මැදින් නැමීම නිසා සිවුර දුර්වල (දිරාපත්) වෙයි. එය වැළැක්වීම පිණිස මෙය වදාරන ලදී. එබැවින් අද නැමූ තැනින් ම හෙට ද නොනැමෙන පරිදි, දිනපතා සතරඟුලක් පමණ එහා මෙහා කරමින් සිවුර නැවිය යුතුය. ‘ඔභෝගේ කායබන්ධනං කාතබ්බං’ යනු කායබන්ධනය (පටිය) නමා සිවුරේ නැමුම් ඇතුළත බහා තැබිය යුතුය.

Sace piṇḍapāto hotīti ettha yo gāmeyeva vā antaraghare vā paṭikkamane vā bhuñjitvā āgacchati, piṇḍaṃ vā na labhati, tassa piṇḍapāto na hoti, gāme abhuttassa pana laddhabhikkhassa vā hoti; tasmā ‘‘sace piṇḍapāto hotī’’tiādi vuttaṃ. Sacepi tassa na hoti, bhuñjitukāmo ca hoti, udakaṃ datvā attanā laddhatopi piṇḍapāto upanetabbo. Pānīyena pucchitabboti bhuñjamāno tikkhattuṃ ‘‘pānīyaṃ bhante āhariyatū’’ti pānīyena pucchitabbo. Sace kālo atthi, upajjhāye bhutte sayaṃ bhuñjitabbaṃ. Sace upakaṭṭho kālo, pānīyaṃ upajjhāyassa santike ṭhapetvā sayampi bhuñjitabbaṃ.

‘ඉදින් පිණ්ඩපාතය තිබේ නම්’ යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. යම් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නමක් ගමෙහි ම හෝ නිවසක හෝ දාන ශාලාවක හෝ වළඳා වඩින්නේ ද, නැතහොත් දානය නොලැබුණේ ද, උන්වහන්සේට ‘පිණ්ඩපාතය’ නැත. ගමෙහි දී වළඳා නැති විට හෝ දානය ලැබී ඇති විට හෝ ‘පිණ්ඩපාතය’ තිබේ. එබැවින් ‘ඉදින් පිණ්ඩපාතය තිබේ නම්’ යනාදිය වදාරන ලදී. ඉදින් උන්වහන්සේට දානය නැතත් වැළඳීමට කැමැත්තක් ඇත්නම්, පැන් දී තමන්ට ලැබුණු දානයෙන් ද පිණ්ඩපාතය පිළිගැන්විය යුතුය. ‘පැන් පිළිබඳව විමසිය යුතුය’ යනු වළඳමින් සිටින උන්වහන්සේගෙන් ‘ස්වාමීනි, පැන් ගෙන එන්න ද?’ යනුවෙන් තෙවරක් විමසිය යුතුය. ඉදින් කාලය (දහවල) තිබේ නම්, උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වළඳා අවසන් වූ පසු තමන් ද වැළඳිය යුතුය. ඉදින් කාලය ඉතා ආසන්න (ඉක්ම යාමට ආසන්න) නම්, උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ අසලින් පැන් තබා තමන් ද වැළඳිය යුතුය.

Anantarahitāyāti taṭṭikadhammakhaṇḍādīsu yena kenaci anatthatāya paṃsusakkharamissāya bhūmiyā pattho na ṭhapetabboti attho. Sace pana kāḷavaṇṇakatā vā sudhābaddhā vā hoti nirajamattikā, tathārūpāya bhūmiyā ṭhapetuṃ vaṭṭati. Dhotavālikāyapi ṭhapetuṃ vaṭṭati. Paṃsurajasakkharādīsu na vaṭṭati. Tatra pana paṇṇaṃ vā ādhārakaṃ vā ṭhapetvā tatra nikkhipitabbo. Pārato antaṃ orato bhoganti idaṃ cīvaravaṃsādīnaṃ heṭṭhā hatthaṃ pavesetvā abhimukhena hatthena saṇikaṃ nikkhipanatthaṃ vuttaṃ. Ante pana gahetvā bhogena cīvaravaṃsādīnaṃ upari nikkhipantassa bhittiyaṃ bhogo paṭihaññati, tasmā tathā na kātabbaṃ.

‘අනන්තරහිතායා’ යනු පැදුරක් හෝ සම් කැබැල්ලක් වැනි කිසිවක් නොඑළන ලද, වැලි සහ බොරළු මිශ්‍ර පොළොවෙහි පාත්‍රය නොතැබිය යුතුය යන්න අර්ථයයි. ඉදින් පොළොව කළු පැහැ ගන්වා ඇත්නම් හෝ හුණු පිරියම් කර ඇත්නම් හෝ දූවිලි රහිත මැටි ඇති තැනක් නම් හෝ එවැනි පොළොවක තැබීම සුදුසු ය. සෝදා හරින ලද වැලි ඇති පොළොවක තැබීම ද සුදුසු ය. දූවිලි හා බොරළු සහිත පොළොවක තැබීම නුසුදුසු ය. එහි දී කොළයක් හෝ පාත්‍රාධාරකයක් තබා එහි පාත්‍රය තැබිය යුතුය. ‘පාරතෝ අන්තං ඕරතෝ භෝගං’ (එපිටින් කෙළවර ද මෙපිටින් හකුළන ලද කොටස ද) යනු සිවුරු වැල් ආදියට යටින් අත දමා තමන් දෙසට මුහුණ ලා ඇති අතින් සෙමින් තැබීම සඳහා වදාරන ලද්දකි. කෙළවරින් අල්ලා සිවුරේ හකුළන ලද කොටස සිවුරු වැල මතින් දමන්නාගේ සිවුර බිත්තියේ වදියි; එබැවින් එසේ නොකළ යුතුය.

Cuṇṇaṃ sannetabbanti nhānacuṇṇaṃ udakena temetvā piṇḍi kātabbā. Ekamantaṃ nikkhipitabbanti ekasmiṃ niddhūme ṭhāne ṭhapetabbaṃ. Jantāghare parikammaṃ nāma [Pg.261] aṅgāramattikauṇhodakadānādikaṃ sabbaṃ kiccaṃ. Udakepi parikammanti aṅgapaccaṅgaghaṃsanādikaṃ sabbaṃ kiccaṃ. Pānīyena pucchitabboti jantāghare uṇhasantāpena pipāsā hoti, tasmā pucchitabbo.

‘චුණ්ණං සන්නෙතබ්බං’ යනු ස්නානය සඳහා ගන්නා කුඩු ජලයෙන් තෙත් කර ගුළියක් කර ගත යුතුය යන්නයි. ‘එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං’ යනු දුම් රහිත එක් තැනක තැබිය යුතුය යන්නයි. ජන්තාඝරයෙහි (ගිනිහල් ගෙයෙහි) ‘පරිකම්ම’ යනු ගිනි අඟුරු, මැටි සහ උණු පැන් දීම ආදී සියලු කටයුතු ය. ජලයෙහි ද පරිකම්ම යනු අඟ පසඟ පිරිමැදීම ආදී සියලු කටයුතු ය. ‘පැන් පිළිබඳව විමසිය යුතුය’ යනු ජන්තාඝරයෙහි රස්නය නිසා පිපාසය ඇති වන බැවින් ඒ පිළිබඳව විමසිය යුතු බවයි.

Sace ussahatīti sace pahoti; na kenaci gelaññena abhibhūto hoti; agilānena hi saddhivihārikena saṭṭhivassenāpi sabbaṃ upajjhāyavattaṃ kātabbaṃ, anādarena akarontassa vattabhede dukkaṭaṃ. Nakārapaṭisaṃyuttesu pana padesu gilānassāpi paṭikkhittakiriyaṃ karontassa dukkaṭameva. Appaṭighaṃsantenāti bhūmiyaṃ appaṭighaṃsantena. Kavāṭapiṭṭhanti kavāṭañca piṭṭhasaṅghātañca acchupantena. Santānakanti yaṃkiñci kīṭakulāvakamakkaṭakasuttādi. Ullokā paṭhamaṃ ohāretabbanti ullokato paṭhamaṃ ullokaṃ ādiṃkatvā avaharitabbanti attho. Ālokasandhikaṇṇabhāgāti ālokasandhibhāgā ca kaṇṇabhāgā ca antarabāhiravātapānakavāṭakāni ca gabbhassa ca cattāro koṇā pamajjitabbāti attho.

‘සචේ උස්සහති’ යනු ඉදින් ශක්තිය තිබේ නම් සහ කිසිදු ගිලන් බවකින් පීඩා නොලබන්නේ නම් ය. මන්ද යත්, ගිලන් නොවන සද්ධිවිහාරිකයා විසින් වසර හැටක් වුව ද උපාධ්‍යාය වත් පිරිය යුතුය. නොසැලකිලිමත්කමින් වත් නොකරන්නාට වත් බිඳීම නිසා දුක්කටාපත්ති වේ. ‘න’ අක්ෂරය සහිත වදන්වල දී (තහනම් පනවා ඇති විට) ගිලන් වූවෙකු වුව ද තහනම් කළ දෙය කරන්නේ නම් එය දුක්කටාපත්තියක් ම වේ. ‘අප්පටිඝංසන්තේන’ යනු පොළොවෙහි නොපිරිමදිමිනි. ‘කවාටපිට්ඨං’ යනු දොරේ හෝ දොර උළුවස්සේ නොගැටෙමිනි. ‘සන්තානකං’ යනු කෘමීන්ගේ කැදලි හෝ මකුළු දැල් වැනි ඕනෑම දෙයකි. ‘උල්ලෝකා පඨමං ඕහාරෙතබ්බං’ යනු සිවිලිමෙන් පටන් ගෙන පළමුව සිවිලිම පිරිසිදු කළ යුතුය යන්න අර්ථයයි. ‘ආලෝකසන්ධිකණ්ණභාගා’ යනු ආලෝකය ලැබෙන කවුළු පියන් කොටස් ද, කාමරයේ කොන් ද, ඇතුළත සහ පිටත ජනේල පියන් ද, ගැබෙහි සතර කොන් ද පිස දැමිය යුතුය යන්න අර්ථයයි.

Yathāpaññattaṃ paññapetabbanti yathā paṭhamaṃ paññattaṃ ahosi, tatheva paññapetabbaṃ. Etadatthameva hi yathāpaññattaṃ sallakkhetvā nīharitvā ekamantaṃ nikkhipitabbanti purimavattaṃ paññattaṃ. Sace pana paṭhamaṃ ajānantena kenaci paññattaṃ ahosi, samantato bhittiṃ dvaṅgulamattena vā tivaṅgulamattena vā mocetvā paññapetabbaṃ. Idañhi paññāpanavattaṃ. Sace kaṭasārako hoti atimahanto ca, chinditvā koṭiṃ nivattetvā bandhitvā paññapetabbo. Sace koṭiṃ nivattetvā bandhituṃ na jānāti, na chinditabbo. Puratthimā vātapānā thaketabbāti puratthimāya vātapānā thaketabbā. Evaṃ sesāpi vātapānā thaketabbā.

පනවන ලද ආකාරයටම පැනවිය යුතුය යන්නෙහි අර්ථය නම්, පළමුව යම් සේ පනවන ලද්දේ ද, එලෙසින්ම පැනවිය යුතුය යන්නයි. මේ සඳහාම 'පනවන ලද ආකාරය සලකා බලා, සිවුර පිටතට ගෙන එක් පසෙක තැබිය යුතුය' යි පෙර වතෙහි පනවා ඇත. ඉදින් පළමුව පැනවූ ආකාරය නොදන්නා අයෙකු විසින් පනවන ලද්දේ නම්, හාත්පසින් බිත්තියෙන් අඟල් දෙකක් හෝ තුනක් පමණ ඉවත් කොට පැනවිය යුතුය. මෙය පැනවීමේ වතයි. ඉදින් පැදුර ඉතා විශාල වුවහොත්, එහි කෙළවර කපා හෝ අග නවා බැඳ පැනවිය යුතුය. ඉදින් කෙළවර නවා බැඳීමට නොදන්නේ නම් එය නොකැපිය යුතුය. 'පෙරදිග කවුළු වැසිය යුතුය' යනු පෙරදිග දිශාවෙහි ඇති කවුළු වැසිය යුතුය යන්නයි. මෙලෙසම සෙසු කවුළු ද වැසිය යුතුය.

Vūpakāsetabboti aññattha netabbo. Vūpakāsāpetabboti añño bhikkhu vattabbo ‘‘theraṃ gahetvā aññattha gacchā’’ti vivecetabbanti vissajjāpetabbaṃ. Vivecāpetabbanti añño vattabbo ‘‘theraṃ diṭṭhigataṃ vissajjāpehī’’ti. Ussukkaṃ kātabbanti parivāsadānatthaṃ so so bhikkhu upasaṅkamitvā yācitabbo. Sace attanā paṭibalo hoti, attanāva dātabbo. No ce paṭibalo hoti, aññena dāpetabbo. Kinti nu khoti kena nu kho upāyena. Esa nayo sabbattha. Lahukāya vā [Pg.262] pariṇāmeyyāti ukkhepanīyaṃ akatvā tajjanīyaṃ vā niyassaṃ vā kareyyāti attho. Tena hi ‘‘upajjhāyassa ukkhepanīyakammaṃ kattukāmo saṅgho’’ti ñatvā ekamekaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ‘‘mā bhante amhākaṃ upajjhāyassa kammaṃ karitthā’’ti yācitabbā. Sace karontiyeva, ‘‘tajjanīyaṃ vā niyassaṃ vā karothā’’ti yācitabbā. Sace karontiyeva, atha upajjhāyo ‘‘sammā vattatha bhante’’ti yācitabbo. Iti taṃ sammā vattāpetvā ‘‘paṭippassambhetha bhante kamma’’nti bhikkhū yācitabbā.

'ඉවත් කළ යුතුය' යනු වෙනත් ස්ථානයකට රැගෙන යා යුතුය යන්නයි. 'ඉවත් කරවිය යුතුය' යනු "උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ කැඳවාගෙන වෙනත් තැනකට වඩින්න" යැයි වෙනත් භික්ෂුවකට පැවසිය යුතුය. 'වෙන් කළ යුතුය' යනු වැරදි දෘෂ්ටිය අත්හැරවිය යුතුය යන්නයි. 'වෙන් කරවිය යුතුය' යනු "උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගේ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය අත්හැරවන්න" යැයි වෙනත් අයෙකුට පැවසිය යුතුය. 'උත්සාහ කළ යුතුය' යනු පරිවාස දීම පිණිස ඒ ඒ භික්ෂූන් වෙත ගොස් අයැදිය යුතුය යන්නයි. ඉදින් තමන් සමර්ථ වන්නේ නම් තමාම පරිවාස දිය යුතුය. ඉදින් තමා අසමර්ථ වන්නේ නම් වෙනත් අයෙකු ලවා දෙවිය යුතුය. 'කෙසේ නම්' යනු කිනම් උපායකින් ද යන්නයි. සියලු තන්හි මේ ක්‍රමයම වේ. 'සැහැල්ලු දණ්ඩනයකට හරවන්නේ නම්' යනු උක්ඛේපනීය කර්මය නොකොට තජ්ජනීය කර්මය හෝ නියස්ස කර්මය හෝ කරන්නේ නම් යන අර්ථයයි. එබැවින් "සංඝයා වහන්සේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට උක්ඛේපනීය කර්මය කිරීමට කැමති වන්නාහ" යි දැන, එක් එක් භික්ෂුව වෙත එළඹ "ස්වාමීනී, අපගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට කර්මය නොකළ මැනව" යි අයැදිය යුතුය. ඉදින් කරන්නේම නම්, "තජ්ජනීය කර්මය හෝ නියස්ස කර්මය හෝ කළ මැනව" යි අයැදිය යුතුය. ඉදින් උක්ඛේපනීය කර්මයම කරන්නේ නම්, එවිට "ස්වාමීනී, මැනවින් පිළිපැදිය මැනව" යි උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගෙන් අයැදිය යුතුය. මෙසේ උන්වහන්සේ ලවා මැනවින් පිළිපදවා "ස්වාමීනී, කර්මය සංසිඳුවනු මැනව" යි භික්ෂූන්ගෙන් අයැදිය යුතුය.

Samparivattakaṃ samparivattakanti samparivattetvā samparivattetvā. Na ca acchinne theve pakkamitabbanti yadi appamattakampi rajanaṃ gaḷati, na tāva pakkamitabbaṃ. Na upajjhāyaṃ anāpucchā ekaccassa patto dātabbotiādi sabbaṃ upajjhāyassa visabhāgapuggalavasena kathitaṃ. Na upajjhāyaṃ anāpucchā gāmo pavisitabboti piṇḍāya vā aññena vā karaṇīyena pavisitukāmena āpucchitvāva pavisitabbo. Sace upajjhāyo kālasseva vuṭṭhāya dūraṃ bhikkhācāraṃ gantukāmo hoti, ‘‘daharā piṇḍāya pavisantū’’ti vatvā gantabbaṃ. Avatvā gate pariveṇaṃ gantvā upajjhāyaṃ apassantena gāmaṃ pavisituṃ vaṭṭati. Sace gāmaṃ pavisantopi passati, diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya āpucchituṃyeva vaṭṭati.

'සම්පරිවත්තක' යනු නැවත නැවත පෙරළීමයි. 'සායම් දිය වැගිරීම නොනැවතුණු විට නොයා යුතුය' යනු ඉදින් ස්වල්පයක් හෝ සායම් වැගිරෙන්නේ නම්, ඒ තාක් නොයා යුතුය යන්නයි. "උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට නොදන්වා ඇතැම් පුද්ගලයෙකුට පාත්‍රය නොදිය යුතුය" යනාදී සියල්ල පවසන ලද්දේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට අහිතවත් පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙනි. "උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට නොදන්වා ගමට නොවැදිය යුතුය" යනු පිණ්ඩපාතය පිණිස හෝ වෙනත් කටයුත්තක් පිණිස හෝ ගමට වැදීමට කැමති සද්ධිවිහාරිකයා විසින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගෙන් අවසර ගෙනම වැදිය යුතුය යන්නයි. ඉදින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ අලුයම අවදි වී දුර පිණ්ඩපාතයේ වැඩීමට කැමති වන්නේ නම්, "බාල භික්ෂූහු පිණ්ඩපාතය පිණිස ගමට වඩිත්වා" යි පවසා වැඩිය යුතුය. එසේ නොකියා වැඩි කල්හි, පරිවේණයට ගොස් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නොදැක ගමට වැදීම සුදුසුය. ඉදින් ගමට වදින විට ද උන්වහන්සේව දකින්නේ නම්, දුටු තැන සිට අවසර ගැනීමම සුදුසුය.

Na susānaṃ gantabbanti vāsatthāya vā dassanatthāya vā na gantabbaṃ. Na disā pakkamitabbāti ettha pakkamitukāmena kammaṃ ācikkhitvā yāvatatiyaṃ yācitabbo. Sace anujānāti, sādhu; no ce anujānāti, taṃ nissāya vasato cassa uddeso vā paripucchā vā kammaṭṭhānaṃ vā na sampajjati, upajjhāyo bālo hoti abyatto, kevalaṃ attano santike vasāpetukāmatāya eva gantuṃ na deti, evarūpe nivārentepi gantuṃ vaṭṭati. Vuṭṭhānamassa āgametabbanti gelaññato vuṭṭhānaṃ assa āgametabbaṃ; na katthaci gantabbaṃ. Sace añño bhikkhu upaṭṭhāko atthi, bhesajjaṃ pariyesitvā tassa hatthe datvā ‘‘bhante ayaṃ upaṭṭhahissatī’’ti vatvā gantabbaṃ.

'සොහොනට නොයා යුතුය' යනු එහි වාසය පිණිස හෝ අසුභය බැලීම පිණිස හෝ නොයා යුතුය යන්නයි. 'දිශාවන්ට නොයා යුතුය' යන මෙහි, වෙනත් දිශාවකට යාමට කැමති සද්ධිවිහාරිකයා විසින් තම කාර්යය පවසා තුන් වරක් දක්වා අයැදිය යුතුය. ඉදින් අවසර දෙන්නේ නම් මැනවි. ඉදින් අවසර නොදෙන්නේ ද, උන්වහන්සේ ඇසුරු කොට වසන්නාට උද්දේශය හෝ පරිපෘච්ඡාව හෝ කමටහන් හෝ සිදු නොවේ නම්, උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ විනයෙහි අදක්ෂ හෝ අඥාන අයෙකු වන්නේ නම්, හුදෙක් තමා සමීපයේ තබා ගැනීමේ කැමැත්තෙන්ම යාමට අවසර නොදෙන්නේ නම්, මෙවැනි උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නමක වැළැක්වුව ද යාම සුදුසුය. 'උන්වහන්සේගේ සුවපත් වීම බලාපොරොත්තු විය යුතුය' යනු ගිලන් බවින් සුවපත් වන තෙක් බලා සිටිය යුතුය, වෙනත් කිසිදු තැනකට නොයා යුතුය යන්නයි. ඉදින් වෙනත් උපස්ථායක භික්ෂුවක සිටී නම්, බෙහෙත් සොයා දී ඔහුගේ අතට පත් කොට, "ස්වාමීනී, මොහු උපස්ථානය කරනු ඇත" යි පවසා යා යුතුය.

Upajjhāyavattakathā niṭṭhitā.

උපාධ්‍යාය වත පිළිබඳ කථාව නිම කරන ලදී.

Saddhivihārikavattakathā

සද්ධිවිහාරික වත පිළිබඳ කථාව

67. Upajjhāyena [Pg.263] saddhivihārikamhi sammāvattanāyaṃ – saṅgahetabbo anuggahetabboti uddesādīhissa saṅgaho ca anuggaho ca kattabbo. Tattha uddesoti pāḷivācanaṃ. Paripucchāti pāḷiyā atthavaṇṇanā. Ovādoti anotiṇṇe vatthusmiṃ ‘‘idaṃ karohi, idaṃ mā karitthā’’ti vacanaṃ. Anusāsanīti otiṇṇe vatthusmiṃ. Api ca otiṇṇe vā anotiṇṇe vā paṭhamaṃ vacanaṃ ovādo; punappunaṃ vacanaṃ anusāsanīti. Sace upajjhāyassa patto hotīti sace atirekapatto hoti. Esa nayo sabbattha. Parikkhāroti aññopi samaṇaparikkhāro. Idha ussukkaṃ nāma dhammikena nayena uppajjamānaupāyapariyesanaṃ. Ito paraṃ dantakaṭṭhadānaṃ ādiṃ katvā ācamanakumbhiyā udakāsiñcanapariyosānaṃ vattaṃ gilānasseva saddhivihārikassa kātabbaṃ. Anabhirativūpakāsanādi pana agilānassāpi kattabbameva. Cīvaraṃ rajantenāti ‘‘evaṃ rajeyyāsī’’ti upajjhāyato upāyaṃ sutvā rajantena. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ.

67. උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ විසින් සද්ධිවිහාරිකයා කෙරෙහි මැනවින් පැවැත්මේ දී - 'සංග්‍රහ කළ යුතුය, අනුග්‍රහ කළ යුතුය' යනු උද්දේශ ආදියෙන් සද්ධිවිහාරිකයාට සංග්‍රහය හා අනුග්‍රහය කළ යුතුය යන්නයි. එහි 'උද්දේශ' යනු පෙළ දහම කියවා දීමයි. 'පරිපෘච්ඡාව' යනු පෙළෙහි අර්ථ වර්ණනා කර දීමයි. 'අවවාදය' යනු යම් කරුණක් සිදු වීමට පෙර "මෙය කරන්න, මෙය නොකරන්න" යැයි පවසා අවවාද කිරීමයි. 'අනුශාසනාව' යනු යම් කරුණක් සිදු වූ පසු පවසන වචනයයි. තවද, යම් කරුණක් සිදු වුවද නොවුවද පළමුව පවසන වචනය අවවාදයයි; නැවත නැවත පවසන වචනය අනුශාසනාවයි. 'ඉදින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට පාත්‍රයක් වේ නම්' යනු ඉදින් අතිරේක පාත්‍රයක් තිබේ නම් යන්නයි. සෑම තැනකම මේ ක්‍රමයම වේ. 'පිරිකර' යනු වෙනත් ශ්‍රමණ පරිෂ්කාර ද වේ. මෙහි 'උත්සාහය' යනු දැහැමි ක්‍රමයකින් පිරිකර ලැබිය හැකි උපාය මාර්ග සෙවීමයි. මෙතැන් සිට දැවටු දඬු දීමේ සිට පැන් කළයට ජලය පිරවීම දක්වා වූ වත ගිලන් වූ සද්ධිවිහාරිකයාටම කළ යුතුය. එහෙත් නොඇල්ම දුරු කිරීම ආදිය ගිලන් නොවන අයට ද කළ යුතුමය. 'සිවුරු පඬු පොවන කල' යනු "මෙසේ පඬු පෙවිය යුතුය" යි උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගෙන් ක්‍රමය අසා පඬු පොවන්නා විසිනි. සෙස්ස කලින් පවසන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Saddhivihārikavattakathā niṭṭhitā.

සද්ධිවිහාරික වත පිළිබඳ කථාව නිම කරන ලදී.

Nasammāvattanādikathā

මැනවින් නොපැවැත්ම පිළිබඳ කථාව

68. Na sammā vattantīti yathāpaññattaṃ upajjhāyavattaṃ na pūrenti. Yo na sammā vatteyyāti yo yathāpaññattaṃ vattaṃ na pūreyya; so dukkaṭaṃ āpajjatīti attho. Paṇāmetabboti apasādetabbo. Na adhimattaṃ pemaṃ hotīti upajjhāyamhi adhimattaṃ gehassitapemaṃ na hoti. Nādhimattā bhāvanā hotīti adhimattā mettābhāvanā na hoti; vuttapaṭipakkhanayena sukkapakkho veditabbo. Alaṃ paṇāmetunti yutto paṇāmetuṃ.

68. 'මැනවින් නොපවතිත්' යනු පනවන ලද උපාධ්‍යාය වත සම්පූර්ණ නොකරති යන්නයි. 'යමෙක් මැනවින් වත නොපුරන්නේ නම්' යනු යමෙක් පනවන ලද වත සම්පූර්ණ නොකරන්නේ ද ඔහුට දුකුළා ඇවැත් වේ යන්න අර්ථයයි. 'පිටත් කළ යුතුය' යනු ඉවත් කළ යුතුය යන්නයි. 'අධික ප්‍රේමයක් නොවේ' යනු උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ කෙරෙහි ගිහි ගෙයි ඇල්ම වැනි අධික ප්‍රේමයක් ඇති නොවේ යන්නයි. 'අධික භාවනාවක් නොවේ' යනු අධික වූ මෙත්තා භාවනාව නොවේ යන්නයි. පවසන ලද අකුසල පක්ෂයට ප්‍රතිවිරුද්ධ වූ කුසල පක්ෂය දත යුතුය. 'පිටත් කිරීමට සුදුසුය' යනු ඉවත් කිරීමට සුදුසුය යන්නයි.

Appaṇāmento upajjhāyo sātisāro hotīti sadoso hoti, āpattiṃ āpajjati; tasmā na sammā vattanto paṇāmetabbova. Na sammāvattanāya ca yāva cīvararajanaṃ tāva vatte akariyamāne upajjhāyassa [Pg.264] parihāni hoti. Tasmā taṃ akarontassa nissayamuttakassāpi amuttakassāpi āpattiyeva. Ekaccassa pattadānato paṭṭhāya amuttakanissayasseva āpatti.

'පිටත් නොකරන උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වරද සහිත වේ' යනු දොස් සහිත වේ, එනම් ඇවැත් වේ යන්නයි. එබැවින් මැනවින් වත නොපුරන සද්ධිවිහාරිකයා පිටත් කළ යුතුම වේ. මැනවින් වත නොපුරන කල්හි සිවුරු පඬු පෙවීම දක්වා වූ වත් නොකිරීමෙන් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට පිරිහීමක් වේ. එබැවින් එම වත නොකරන නිස්සය මුක්ත සද්ධිවිහාරිකයාට ද, නිස්සය නොමුක්ත සද්ධිවිහාරිකයාට ද ඇවැත් වේ. ඇතැම් පුද්ගලයෙකුට පාත්‍රය දීමේ සිට වත නොකරන්නා සම්බන්ධයෙන් නම් ඇවැත් වන්නේ නිස්සය නොමුක්ත සද්ධිවිහාරිකයාටම පමණි.

Saddhivihārikā sammā vattanti, upajjhāyo sammā na vattati, upajjhāyassa āpatti. Upajjhāyo sammā vattati, saddhivihārikā sammā na vattanti, tesaṃ āpatti. Upajjhāye vattaṃ sādiyante saddhivihārikā bahukāpi honti, sabbesaṃ āpatti. Sace upajjhāyo ‘‘mayhaṃ upaṭṭhāko atthi, tumhe attano sajjhāyamanasikārādīsu yogaṃ karothā’’ti vadati, saddhivihārikānaṃ anāpatti. Sace upajjhāyo sādiyanaṃ vā asādiyanaṃ vā na jānāti, bālo hoti, saddhivihārikā bahukā. Tesu eko vattasampanno bhikkhu ‘‘upajjhāyassa kiccaṃ ahaṃ karissāmi, tumhe appossukkā viharathā’’ti evañce attano bhāraṃ katvā itare vissajjeti, tassa bhārakaraṇato paṭṭhāya tesaṃ anāpatti.

සද්ධිවිහාරිකයන් මැනවින් පිළිපදින නමුත් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ මැනවින් නොපිළිපදිත් නම්, උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට ඇවැත් සිදු වේ. උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ මැනවින් පිළිපදින නමුත් සද්ධිවිහාරිකයන් මැනවින් නොපිළිපදිත් නම්, ඔවුන්ට ඇවැත් සිදු වේ. උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වත් පිළිවෙත් පිළිගන්නා කල්හි සද්ධිවිහාරිකයන් බොහෝ දෙනෙක් සිටියත් ඒ සැමටම ඇවැත් සිදු වේ. ඉදින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ "මට උපස්ථායකයෙක් සිටී, ඔබලා තමන්ගේ සජ්ඣායනා හා මෙනෙහි කිරීම් ආදියෙහි නිරත වන්න" යැයි පවසන්නේ නම් සද්ධිවිහාරිකයන්ට ඇවැත් සිදු නොවේ. ඉදින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ (වත් පිළිවෙත්) පිළිගැනීම හෝ නොපිළිගැනීම නොදන්නේ නම්, අඥානයෙකු වේ නම්, සද්ධිවිහාරිකයන්ද බොහෝ වන්නේ නම්, එවිට ඔවුන් අතර සිටින වත් පිළිවෙත්හි දක්ෂ එක් භික්ෂුවක් "මම උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගේ කටයුතු කරන්නෙමි, ඔබ වහන්සේලා උත්සාහයකින් තොරව වැඩ සිටින්න" යැයි පවසා තම වගකීම ඉටු කරමින් සෙසු අය නිදහස් කරන්නේ නම්, ඔහු වගකීම භාරගත් අවස්ථාවේ සිට සෙසු අයට ඇවැත් සිදු නොවේ.

Nasammāvattanādikathā niṭṭhitā.

මැනවින් පිළිපැදීම ආදිය පිළිබඳ කථාව නිම විය.

Rādhabrāhmaṇavatthukathā

රාධ බ්‍රාහ්මණ වස්තු කථාව

69. Rādhabrāhmaṇavatthusmiṃ – kiñcāpi āyasmā sāriputto bhagavatā bārāṇasiyaṃ tīhi saraṇagamanehi anuññātaṃ pabbajjañceva upasampadañca jānāti, bhagavā pana taṃ lahukaṃ upasampadaṃ paṭikkhipitvā ñatticatutthakammena garukaṃ katvā upasampadaṃ anuññātukāmo. Athassa thero ajjhāsayaṃ viditvā ‘‘kathāhaṃ bhante taṃ brāhmaṇaṃ pabbājemi upasampādemī’’ti āha. Buddhānañhi parisā ajjhāsayakusalā honti, ayañca buddhaparisāya aggo.

69. රාධ බ්‍රාහ්මණ වස්තුවෙහි - ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් බරණැසදී තිසරණ සහිතව අනුදැන වදාළ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව පිළිබඳව දැන සිටියත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම සැහැල්ලු උපසම්පදාව බැහැර කර ඥත්ති චතුත්ථ කර්මයෙන් බරපතළ කොට උපසම්පදාව අනුදැන වදාරනු කැමැත්තෙන් සිටියහ. එවිට තෙරුන් වහන්සේ උන්වහන්සේගේ අදහස තේරුම් ගෙන "ස්වාමීනි, මම ඒ බ්‍රාහ්මණයා කෙසේ පැවිදි කරම්ද, උපසම්පදා කරම්ද?" යැයි විමසූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ පිරිස උන්වහන්සේලාගේ අභිප්‍රාය තේරුම් ගැනීමට දක්ෂ වෙති. මේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේද බුදු පිරිස අතර අග්‍ර වෙති.

Byattena bhikkhunā paṭibalenāti ettha byatto nāma yassa sāṭṭhakathaṃ vinayapiṭakaṃ vācuggataṃ pavattati, tasmiṃ asati yassa antamaso idaṃ ñatticatutthakammavācāmattampi suggahitaṃ hoti, vācuggataṃ pavattati, ayampi imasmiṃ atthe byatto. Yo pana kāsasosasemhādinā vā gelaññena [Pg.265] oṭṭhadantajivhādīnaṃ vā asampattiyā pariyattiyaṃ vā akataparicayattā na sakkoti parimaṇḍalehi padabyañjanehi kammavācaṃ sāvetuṃ, byañjanaṃ vā padaṃ vā hāpeti, aññathā vā vattabbaṃ aññathā vadati, ayaṃ appaṭibalo. Tabbiparīto imasmiṃ atthe ‘‘paṭibalo’’ti veditabbo. Saṅgho ñāpetabboti saṅgho jānāpetabbo. Tato paraṃ yaṃ saṅgho jānāpetabbo, taṃ dassetuṃ ‘‘suṇātu me bhante’’tiādimāha.

"ව්‍යක්ත වූ, ප්‍රතිබල වූ භික්ෂුවක විසින්" යන්නෙහි "ව්‍යක්ත" නම්, අටුවාව සහිත විනය පිටකය කටපාඩමින් පවත්වාගෙන යන භික්ෂුවයි. එවැනි භික්ෂුවක නැති කල්හි, අවම වශයෙන් මේ ඥත්ති චතුත්ථ කර්ම වාක්‍යය පමණක් හෝ මැනවින් උගෙන කටපාඩමින් පවත්වාගෙන යන්නේ නම්, ඔහුද මෙහිදී "ව්‍යක්ත" නම් වේ. කැස්ස, ඇදුම, සෙම ආදී රෝගී බව නිසා හෝ තොල්, දත්, දිව ආදී අවයවයන්ගේ අඩුවක් නිසා හෝ පර්යාප්තියෙහි හුරුවක් නොමැති වීම නිසා හෝ මණ්ඩලාකාර අකුරු පද හා ව්‍යඤ්ජන සහිතව කර්ම වාක්‍යය ඇසීමට සැලැස්වීමට නොහැකි වූ, ව්‍යඤ්ජනයක් හෝ පදයක් පිරිහීමට ලක් කරන, කිය යුතු අයුරට වඩා වෙනස් අයුරකින් කියන භික්ෂුව "අප්‍රතිබල" නම් වේ. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධ භික්ෂුව මෙහිදී "ප්‍රතිබල" ලෙස දත යුතුය. "සංඝයා දැනුවත් කළ යුතුය" යනු සංඝයාට දැන්විය යුතු බවයි. ඉන්පසු සංඝයාට දැන්විය යුතු ආකාරය දැක්වීම සඳහා "ස්වාමීනි, සංඝයා මාගේ වචනය අසත්වා" යනාදිය වදාළහ.

71. Upasampannasamanantarāti upasampanno hutvā samanantarā. Anācāraṃ ācaratīti paṇṇattivītikkamaṃ karoti. Ullumpatu manti uddharatu maṃ, akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhapetu; sāmaṇerabhāvā vā uddharitvā bhikkhubhāve patiṭṭhāpetūti. Anukampaṃ upādāyāti anuddayaṃ paṭicca; mayi anukappaṃ katvāti attho.

71. "උපසම්පන්න සමනන්තරා" යනු උපසම්පදා වූ විගසම යන්නයි. "අනාචාරයක් කරයි" යනු පැනවූ ශික්ෂාපද උල්ලංඝනය කිරීමයි. "මා උද්ධරණය කරත්වා" යනු මා අකුසලයෙන් මුදවා කුසලයෙහි පිහිටුවනු මැනවි, නැතහොත් සාමණේර භාවයෙන් මුදවා භික්ෂු භාවයෙහි පිහිටුවනු මැනවි යන්නයි. "අනුකම්පාව පෙරදැරිව" යනු කරුණාව නිසා, මා කෙරෙහි අනුකම්පා කර යන අර්ථයයි.

73. Aṭṭhitā hotīti niccappavattinī hoti. Cattāro nissayeti cattāro paccaye. Yasmā cattāro paccaye nissāya attabhāvo pavattati, tasmā te nissayāti vuccanti.

73. "පිහිටියේ වෙයි" යනු නිරන්තරයෙන් පවතින්නේ වෙයි යන්නයි. "නිශ්‍රය හතර" යනු ප්‍රත්‍ය හතරයි. යම් හෙයකින් ප්‍රත්‍ය හතර ඇසුරු කරගෙන (නිශ්‍රය කරගෙන) ජීවිතය පවතින්නේද, එබැවින් ඒවා "නිශ්‍රය" යැයි කියනු ලැබේ.

Rādhabrāhmaṇavatthukathā niṭṭhitā.

රාධ බ්‍රාහ්මණ වස්තු කථාව නිම විය.

Ācariyavattakathā

ආචාර්ය වත් කථාව

75. Kintāyaṃ bhikkhu hotīti kiṃ te ayaṃ bhikkhu hoti. Aññehi ovadiyo anusāsiyoti aññehi ovaditabbo ceva anusāsitabbo ca. Bāhullāya āvatto yadidaṃ gaṇabandhikanti gaṇabandho etassa bāhullassa atthīti gaṇabandhikaṃ, bāhullaṃ. Yaṃ idaṃ gaṇabandhikaṃ nāma bāhullaṃ, tadatthāya atilahuṃ tvaṃ āpannoti vuttaṃ hoti.

75. "මේ භික්ෂුව කවුද?" යනු මේ භික්ෂුව ඔබට කවරෙක්ද යන්නයි. "අන්‍යයන් විසින් අවවාද අනුශාසනා කළ යුත්තෙකි" යනු අන්‍යයන් විසින් අවවාද කළ යුතු මෙන්ම අනුශාසනාද කළ යුතු තැනැත්තෙකි. "ගණබන්ලික නම් වූ මේ ප්‍රත්‍ය බහුලත්වය නිසා පිරිවර ඇති කර ගනී" යනු, මේ බහුල වූ ප්‍රත්‍යයන් සඳහා පිරිවර සැකසීම පවතී යන අර්ථයෙන් "ගණබන්ධික" නම් වේ. ගණබන්ධික නම් වූ යම් ප්‍රත්‍ය බහුලත්වයක් ඇද්ද, ඒ අරමුණ සඳහා ඔබ ඉතා ඉක්මනින් මෙයට පැමිණියේය යන්න ඉන් අදහස් වේ.

76. Abyattāti paññāveyyattiyena virahitā. Aññattaropi aññatitthiyapubboti pasūro paribbājako. So kira ‘‘dhammaṃ thenessāmī’’ti [Pg.266] udāyittherassa santike pabbajitvā tena sahadhammikaṃ vuccamāno tassa vādaṃ āropesi. Anujānāmi bhikkhave byattena bhikkhunātiādimhi byatto pubbe bhikkhunovādakavaṇṇanāyaṃ vuttalakkhaṇoyeva. Yo pana antevāsino vā saddhivihārikassa vā gilānassa sakkoti upaṭṭhānādīni kātuṃ, ayaṃ idha paṭibaloti adhippeto. Vuttampi cetaṃ –

76. "අව්‍යක්ත" යනු ප්‍රඥා වෛශාරද්‍යයෙන් තොර වූවන්ය. "අන්‍ය වූ අන්‍යතීර්ථකව සිටි අයෙක්" යනු පසූර නම් පරිබ්‍රාජකයායි. ඔහු "ධර්මය සොරකම් කරන්නෙමි" යි සිතා උදායී තෙරුන් සමීපයෙහි පැවිදි වී, උන්වහන්සේ විසින් ධර්මානුකූලව කරුණු කියද්දී උන්වහන්සේට දෝෂාරෝපණය කළේය. "මහණෙනි, ව්‍යක්ත භික්ෂුවක විසින්" යනාදී තන්හි "ව්‍යක්ත" යනු මීට පෙර භික්ෂුණෝවාදක ශික්ෂාපද වර්ණනාවෙහි දැක්වූ ලක්ෂණ ඇති භික්ෂුවමය. යමෙක් ගිලන් වූ අතේවැසි හෝ සද්ධිවිහාරික භික්ෂුවකට උපස්ථාන කිරීමට සමත් වේද, ඔහු මෙහිදී "ප්‍රතිබල" ලෙස අදහස් කෙරේ. මෙය මෙසේද වදාරන ලදී –

‘‘Pañcahupāli, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā upasampādetabbaṃ, nissayo dātabbo, sāmaṇero upaṭṭhāpetabbo. Katamehi pañcahi? Paṭibalo hoti antevāsiṃ vā saddhivihāriṃ vā gilānaṃ upaṭṭhātuṃ vā upaṭṭhāpetuṃ vā, anabhirataṃ vūpakāsetuṃ vā vūpakāsāpetuṃ vā, uppannaṃ kukkuccaṃ dhammato vinodetuṃ, abhidhamme vinetuṃ, abhivinaye vinetū’’nti (pari. 418).

"උපාලි, අංග පහකින් සමන්විත භික්ෂුවක විසින් උපසම්පදා කළ යුතුය, නිශ්‍රය දිය යුතුය, සාමණේරයන් ලවා උපස්ථාන කරවා ගත යුතුය. ඒ අංග පහ මොනවාද? ගිලන් වූ අතේවැසි හෝ සද්ධිවිහාරික භික්ෂුවකට උපස්ථාන කිරීමට හෝ උපස්ථාන කරවීමට සමත් වෙයිද, මහණදම්හි අමනාපයක් ඇති වූ කල්හි එය දුරු කිරීමට හෝ කරවීමට සමත් වෙයිද, උපන් සැකය ධර්මානුකූලව බැහැර කිරීමට සමත් වෙයිද, අභිධර්මයෙහි හික්මවීමට සමත් වෙයිද, විනයෙහි හික්මවීමට සමත් වෙයිද (ඒ භික්ෂුවයි)."

77. Pakkhasaṅkantesūti titthiyapakkhasaṅkantesu. Anujānāmi bhikkhave ācariyanti ācārasamācārasikkhāpanakaṃ ācariyaṃ anujānāmi. Ācariyo bhikkhave antevāsikamhītiādi sabbaṃ ‘‘upajjhāyo bhikkhave saddhivihārikamhī’’tiādinā nayena vuttavaseneva veditabbaṃ. Nāmamattameva hi ettha nānaṃ.

77. "පක්ෂය වෙනස් කළ කල්හි" යනු අන්‍ය ලබ්ධිකයන්ගේ පැත්තට ගිය කල්හි යන්නයි. "මහණෙනි, මම ආචාර්යවරයෙකු අනුදනිමි" යනු යහපත් පැවැත්ම උගන්වන ආචාර්යවරයෙකු අනුදැන වදාළ බවයි. "මහණෙනි, අතේවැසියා කෙරෙහි ආචාර්යවරයා" යනාදී සියල්ල "මහණෙනි, සද්ධිවිහාරිකයා කෙරෙහි උපාධ්‍යායවරයා" යනාදී වශයෙන් වදාළ ක්‍රමයටම දත යුතුය. මෙහි ඇත්තේ නාම මාත්‍රික වෙනසක් පමණි.

Ācariyavattakathā niṭṭhitā.

ආචාර්ය වත් කථාව නිම විය.

Paṇāmanākhamanākathā

පැන්නීම හා සමාව දීම පිළිබඳ කථාව

80. Antevāsikā ācariyesu na sammā vattantīti ettha pana yaṃ pubbe ‘‘nasammāvattanāya ca yāva cīvararajanaṃ, tāva vatte akariyamāne upajjhāyassa parihāni hoti, tasmā taṃ akarontassa nissayamuttakassāpi amuttakassāpi āpattiyevā’’ti ca, ‘‘ekaccassa pattadānato paṭṭhāya amuttakanissayasseva āpattī’’ti ca lakkhaṇaṃ vuttaṃ, na teneva lakkhaṇena nissayantevāsikassa āpatti veditabbā. Nissayantevāsikena hi yāva ācariyaṃ nissāya vasati, tāva sabbaṃ ācariyavattaṃ kātabbaṃ. Pabbajjāupasampadādhammantevāsikehi pana nissayamuttakehipi [Pg.267] ādito paṭṭhāya yāva cīvararajanaṃ, tāva vattaṃ kātabbaṃ; anāpucchitvā pattadānādimhi pana etesaṃ anāpatti. Etesu ca pabbajjantevāsiko ca upasampadantevāsiko ca ācariyassa yāvajīvaṃ bhāro. Nissayantevāsiko ca dhammantevāsiko ca yāva samīpe vasanti, tāvadeva. Tasmā ācariyenāpi tesu sammā vattitabbaṃ. Ācariyantevāsikesu hi yo yo na sammā vattati, tassa tassa āpatti.

80. අන්තේවාසිකයන් ආචාර්යවරුන් කෙරෙහි මනා කොට නොපැවැත්ම පිළිබඳ මෙහිලා විමසන කල්හි, මීට පෙර පවසන ලද "මනා කොට නොපැවතීම සහ සිවුරු පඬු ගැසීම දක්වා වූ වත් නොපිරෙන කල්හි උපජ්ඣායයන් වහන්සේට පිරිහීමක් සිදු වේ, එබැවින් එය නොකරන්නා වූ නිස්සය මුක්ත (නිස්සයෙන් මිදුණු) හෝ අමුක්ත (නිස්සය සහිත) තැනැත්තාට ඇවැත් සිදු වේ" යන ලක්ෂණය සහ "ඇතැම් අයෙකුට පාත්‍රයක් දීම ආදියේ සිට නිස්සය සහිත අන්තේවාසිකයාටම ඇවැත් වේ" යන ලක්ෂණය මගින් නිස්සය අන්තේවාසිකයාගේ ඇවැත් තීරණය නොකළ යුතුය. මන්ද යත්, නිස්සය අන්තේවාසිකයා විසින් යම් තාක් ආචාර්යවරයෙකු ඇසුරු කරමින් (නිස්සය ගෙන) වසන්නේද, ඒ තාක් සියලු ආචාර්ය වත් පිළිවෙත් කළ යුතුය. පබ්බජ්ජා, උපසම්පදා සහ ධම්ම අන්තේවාසිකයන් විසින් නිස්සයෙන් මිදුණ ද, ආරම්භයේ සිට සිවුරු පඬු පෙවීම දක්වා වත් පිළිවෙත් කළ යුතුය. එහෙත් අවසර නොගෙන පාත්‍ර දීම ආදී කටයුතුවලදී මොවුන්ට ඇවැත් සිදු නොවේ. මොවුන් අතුරින් පබ්බජ්ජා අන්තේවාසිකයා සහ උපසම්පදා අන්තේවාසිකයා ආචාර්යවරයාට දිවි හිමියෙන් බරකි (වගකීමකි). නිස්සය අන්තේවාසිකයා සහ ධම්ම අන්තේවාසිකයා යම් තාක් සමීපයේ වසන්නේද, ඒ තාක් පමණක් ඔවුහු වගකීමක් වෙති. එබැවින් ආචාර්යවරයා විසින් ද ඔවුන් කෙරෙහි මනා කොට පැවතිය යුතුය. ආචාර්ය-අන්තේවාසිකයන් අතුරින් යම් යම් අයෙක් මනා කොට නොපවතිත් ද, ඒ ඒ අයට ඇවැත් සිදු වේ.

Paṇāmanākhamanākathā niṭṭhitā.

බැහැර කිරීම සහ සමාව ගැනීම පිළිබඳ කථාව නිම විය.

Nissayapaṭippassaddhikathā

නිස්සය පහවීම (නිස්සය පටිප්පස්සද්ධි) පිළිබඳ කථාව.

83. Upajjhāyamhā nissayapaṭippassaddhīsu – upajjhāyo pakkanto vātiādīsu ayaṃ vinicchayo – pakkantoti tamhā āvāsā vippavasitukāmo pakkanto disaṃ gato. Evaṃ gate ca pana tasmiṃ sace vihāre nissayadāyako atthi, yassa santike aññadāpi nissayo vā gahitapubbo hoti, yo vā ekasambhogaparibhogo, tassa santike nissayo gahetabbo, ekadivasampi parihāro natthi. Sace tādiso natthi, añño lajjī pesalo atthi, tassa lajjīpesalabhāvaṃ jānantena tadaheva nissayo yācitabbo. Sace deti, iccetaṃ kusalaṃ. Atha pana ‘‘tumhākaṃ upajjhāyo lahuṃ āgamissatī’’ti pucchati, upajjhāyena ca tathā vuttaṃ, ‘‘āma, bhante’’ti vattabbaṃ. Sace vadati ‘‘tena hi upajjhāyassa āgamanaṃ āgamethā’’ti vaṭṭati. Atha panassa pakatiyā pesalabhāvaṃ na jānāti, cattāri pañca divasāni tassa bhikkhuno sabhāgataṃ oloketvā okāsaṃ kāretvā nissayo gahetabbo.

83. උපජ්ඣායයන් වහන්සේගෙන් නිස්සය පහවීම්වලදී - 'උපජ්ඣායයන් වහන්සේ බැහැරට වැඩම කළ විට' යනාදී තන්හි විනිශ්චය මෙසේය: 'පක්කන්තෝ' යනු එම ආවාසයෙන් වෙන්ව විසීමට කැමතිව බැහැරට ගොස් වෙනත් පෙදෙසකට වැඩම කළ බවයි. මෙසේ වැඩම කළ කල්හි, ඉදින් එම විහාරයෙහි නිස්සය දිය හැකි ගුරුවරයෙකු සිටී නම්, එනම් මීට පෙර ද යමෙකුගෙන් නිස්සය ගෙන තිබේ නම් හෝ යමෙකු හා සමාන සිවුරු පිරිකර පරිභෝජනයක් තිබේ නම්, ඔහු වෙතින් නිස්සය ගත යුතුය; එක් දිනක් පවා නිස්සය නොමැතිව සිටීමෙන් ඇවැත් නොවීමට පිළියමක් නැත. ඉදින් එවැනි කෙනෙකු නැතිනම්, ලජ්ජී වූ ශීලයට ලැදි වෙනත් අයෙකු සිටී නම්, ඔහුගේ ලජ්ජී-පේසල භාවය දන්නා තැනැත්තා විසින් එදිනම නිස්සය ඉල්ලා සිටිය යුතුය. ඔහු නිස්සය දෙන්නේ නම් එය යහපති. ඉදින් ඔහු "ඔබේ උපජ්ඣායයන් වහන්සේ ඉක්මනින් වැඩම කරනු ඇත" යි විමසයි නම් සහ උපජ්ඣායයන් වහන්සේ ද එසේ පවසා තිබේ නම්, "එසේය ස්වාමීනි" යි පැවසිය යුතුය. ඉදින් ඔහු "එසේ නම් උපජ්ඣායයන් වහන්සේගේ පැමිණීම තෙක් ඉවසන්න" යි පවසයි නම් එය සුදුසුය. ඉදින් ඔහුගේ ස්වභාවික ශීලවත් බව නොදන්නේ නම්, සතර පස් දිනක් එම භික්ෂුවගේ ස්වභාවය විමසා බලා, අවසර ලබාගෙන නිස්සය ගත යුතුය.

Sace pana vihāre nissayadāyako natthi, upajjhāyo ca ‘‘ahaṃ katipāhena āgamissāmi, mā ukkaṇṭhitthā’’ti vatvā gato, yāva āgamanā parihāro labbhati. Athāpi naṃ tattha manussā paricchinnakālato uttaripi pañca vā dasa vā divasāni vāsentiyeva, tena vihāraṃ pavatti pesetabbā ‘‘daharā mā ukkaṇṭhantu, ahaṃ asukadivasaṃ nāma [Pg.268] āgamissāmī’’ti. Evampi parihāro labbhati. Atha āgacchato antarāmagge nadīpūrena vā corādīhi vā upaddavo hoti, thero udakosakkanaṃ vā āgameti, sahāye vā pariyesati, tañce pavattiṃ daharā suṇanti, yāva āgamanā parihāro labbhati. Sace pana so ‘‘idhevāhaṃ vasissāmī’’ti pahiṇati, parihāro natthi. Yattha nissayo labbhati, tattha gantabbaṃ.

ඉදින් විහාරයෙහි නිස්සය දිය හැකි ගුරුවරයෙකු නැති නම්, උපජ්ඣායයන් වහන්සේ ද "මම ස්වල්ප දිනකින් එන්නෙමි, නොසන්සුන් නොවන්න" යි පවසා වැඩම කළේ නම්, උන්වහන්සේ එන තෙක් නිස්සය නොමැති වීමේ වරදින් නිදහස ලැබේ. යම් හෙයකින් මිනිසුන් විසින් නියමිත කාලයට වඩා පස් දිනක් හෝ දස දිනක් උන්වහන්සේව රඳවා ගනු ලැබුවහොත්, උන්වහන්සේ විසින් "තරුණ භික්ෂූන් වහන්සේලා නොසන්සුන් නොවේවා, මම අසවල් දින පැමිණෙන්නෙමි" යි විහාරයට පණිවිඩයක් එවනු ලැබිය යුතුය. එවිට ද ඇවැත් නොවීමේ වරම ලැබේ. වැඩම කරන අතරමගදී ගංවතුරින් හෝ සොරුන්ගෙන් හෝ උපද්‍රවයක් ඇති වුවහොත්, තෙරුන් වහන්සේ ජලය බැස යන තෙක් සිටියහොත් හෝ සහායකයන් සොයමින් සිටියහොත් සහ එම පුවත තරුණ භික්ෂූන්ට දැනගන්නට ලැබුණහොත්, උන්වහන්සේ එන තෙක් නිදහස ලැබේ. ඉදින් උන්වහන්සේ "මම මෙහිම වසන්නෙමි" යි පණිවිඩයක් එවන්නේ නම්, එවිට නිදහසක් නැත. නිස්සය ලබාගත හැකි තැනකට යා යුතුය.

Vibbhante pana kālaṅkate pakkhasaṅkante vā ekadivasampi parihāro natthi. Yattha nissayo labbhati, tattha gantabbaṃ. Āṇattīti pana nissayapaṇāmanā vuccati. Tasmā ‘‘paṇāmemi ta’’nti vā ‘‘mā idha paṭikkamī’’ti vā ‘‘nīhara te pattacīvara’’nti vā ‘‘nāhaṃ tayā upaṭṭhātabbo’’ti vāti iminā pāḷinayena ‘‘mā maṃ gāmappavesanaṃ āpucchī’’tiādinā pāḷimuttakanayena vā yo nissayapaṇāmanāya paṇāmito hoti, tena upajjhāyo khamāpetabbo.

මහණකම අත්හළ විට (විබ්භන්ත), අපවත් වූ විට (කාලකත) හෝ අන්‍ය පාර්ශවයකට ගිය විට (පක්ඛසංකන්ත) එක් දිනක් පවා නිස්සය නොමැතිව සිටීමේ අවසරයක් නැත. නිස්සය ලබාගත හැකි තැනකට යා යුතුය. බැහැර කිරීම යනු නිස්සය පලවා හැරීමයි. එබැවින් "මම තා පලවා හරිමි" කියා හෝ "මෙහි නැවත නොඑන්න" කියා හෝ "තාගේ පාත්‍ර සිවුරු රැගෙන යන්න" කියා හෝ "මම තා විසින් උපස්ථාන නොකට යුත්තෙක්මි" කියා හෝ යන මෙම පාලි ක්‍රමයට අනුව හෝ "ගමට පිවිසෙන විට මගෙන් අවසර නොඅසන්න" ආදී පාලියට නොඇතුළත් ක්‍රමයකින් හෝ යමෙකු නිස්සයෙන් පලවා හරිනු ලැබුවේ නම්, ඔහු විසින් උපජ්ඣායයන් වහන්සේගෙන් සමාව ගත යුතුය.

Sace āditova na khamati, daṇḍakammaṃ āharitvā tikkhattuṃ tāva sayameva khamāpetabbo. No ce khamati, tasmiṃ vihāre mahāthere gahetvā khamāpetabbo. No ce khamati, sāmantavihāre bhikkhū gahetvā khamāpetabbo. Sace evampi na khamati, aññattha gantvā upajjhāyassa sabhāgānaṃ santike vasitabbaṃ ‘‘appeva nāma sabhāgānaṃ me santike vasatīti ñatvāpi khameyyā’’ti. Sace evampi na khamati, tatreva vasitabbaṃ. Tatra ce dubbhikkhādidosena na sakkā hoti vasituṃ, taṃyeva vihāraṃ āgantvā aññassa santike nissayaṃ gahetvā vasituṃ vaṭṭati. Ayamāṇattiyaṃ vinicchayo.

ඉදින් ආරම්භයේදීම සමාව නොදෙන්නේ නම්, දණ්ඩකම්ම පිරී තෙවරක් තමා විසින්ම සමාව ගත යුතුය. එසේත් සමාව නොදෙන්නේ නම්, එම විහාරයේ මහා තෙරුන් වහන්සේලා කැටුව ගොස් සමාව ගත යුතුය. එසේත් නොවේ නම්, අසල විහාරවල භික්ෂූන් වහන්සේලා කැටුව ගොස් සමාව ගත යුතුය. එසේ කරද්දීත් සමාව නොදෙන්නේ නම්, වෙනත් තැනකට ගොස් උපජ්ඣායයන් වහන්සේට සමාන (සභාග) තෙරුන් වහන්සේලා සමීපයේ විසිය යුතුය. එසේ වසන්නේ "උන්වහන්සේට සමාන අය අසල මා වසන බව දැන හෝ සමාව දෙනු ඇත" යන බලාපොරොත්තුවෙනි. එසේත් සමාව නොදෙන්නේ නම්, එහිම විසිය යුතුය. එහි දුර්භික්ෂ ආදී දෝෂ නිසා විසීමට නොහැකි වන්නේ නම්, නැවත පැරණි විහාරයටම පැමිණ වෙනත් අයෙකුගෙන් නිස්සය ගෙන විසීම සුදුසුය. මෙය බැහැර කිරීම (ආණත්ති) පිළිබඳ විනිශ්චයයි.

Ācariyamhā nissayapaṭippassaddhīsu ācariyo pakkanto vā hotīti ettha koci ācariyo āpucchitvā pakkamati, koci anāpucchitvā. Antevāsikopi evameva. Tatra sace antevāsiko ācariyaṃ āpucchati ‘‘asukaṃ nāma bhante ṭhānaṃ gantuṃ icchāmi kenacideva karaṇīyenā’’ti, ācariyena ca ‘‘kadā gamissasī’’ti vutto ‘‘sāyanhe vā rattiṃ vā uṭṭhahitvā gamissāmī’’ti vadati, ācariyopi ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchati, taṅkhaṇaññeva nissayo paṭippassambhati.

ආචාර්යවරයාගෙන් නිස්සය පහවීමේදී - ආචාර්යවරයා බැහැරව ගිය කල්හි යනාදී තන්හි ඇතැම් ආචාර්යවරයෙක් අවසර දී බැහැරව යයි, ඇතැමෙක් අවසර නොදී යයි. අන්තේවාසිකයා ද එසේමය. එහිදී ඉදින් අන්තේවාසිකයා "ස්වාමීනි, මම කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා අසවල් ස්ථානයට යාමට කැමැත්තෙමි" යි ආචාර්යවරයාගෙන් අවසර අසන්නේ නම් සහ ආචාර්යවරයා විසින් "කවදා යන්නේද?" යි ඇසූ විට "සවස් කාලයේ හෝ රාත්‍රියේ නැගිට යන්නෙමි" යි පවසන්නේ නම්, ආචාර්යවරයා ද "යහපති" යි එය පිළිගන්නේ නම්, ඒ මොහොතේම නිස්සය පහ වේ.

Sace [Pg.269] pana ‘‘bhante asukaṃ nāma ṭhānaṃ gantukāmomhī’’ti vutte ācariyo ‘‘asukasmiṃ nāma gāme piṇḍāya caritvā pacchā jānissasī’’ti vadati, so ca ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchati, tato ce gato, sugato. Sace pana na gacchati, nissayo na paṭippassambhati. Athāpi ‘‘gacchāmī’’ti vutte ācariyena ‘‘mā tāva gaccha, rattiṃ mantetvā jānissāmā’’ti vutto mantetvā gacchati, sugato. No ce gacchati, nissayo na paṭippassambhati. Ācariyaṃ anāpucchā pakkamantassa pana upacārasīmātikkame nissayo paṭippassambhati. Antoupacārasīmato paṭinivattantassa na paṭippassambhati.

ඉදින් "ස්වාමීනි, මම අසවල් ස්ථානයට යාමට කැමතියි" යි පැවසූ විට ආචාර්යවරයා "අසවල් ගමේ පිණ්ඩපාතයේ ගොස් පසුව බලමු (තීරණය කරමු)" යි පවසන්නේ නම් සහ ඔහු ද "යහපති" යි පිළිගෙන, පසුව එතැනින් ගියේ නම් ඔහු නිවැරදිව ගිය අයෙකි. ඉදින් ඔහු නොයන්නේ නම් නිස්සය පහ නොවේ. එසේම "යන්නෙමි" යි පැවසූ විට ආචාර්යවරයා විසින් "දැන්ම නොයන්න, රාත්‍රියේ සාකච්ඡා කර තීරණය කරමු" යි පවසනු ලැබ, පසුව සාකච්ඡා කර යන්නේ නම් ඔහු නිවැරදිව ගිය අයෙකි. ඉදින් නොයන්නේ නම් නිස්සය පහ නොවේ. ආචාර්යවරයාගෙන් අවසර නොගෙන බැහැරව යන භික්ෂුවකගේ නම්, උපචාර සීමාව ඉක්මවීමේදී නිස්සය පහ වේ. උපචාර සීමාව ඇතුළත සිටියදීම ආපසු හැරෙන්නාගේ නිස්සය පහ නොවේ.

Sace pana ācariyo antevāsikaṃ āpucchati ‘‘āvuso asukaṃ nāma ṭhānaṃ gamissāmī’’ti, antevāsikena ca ‘‘kadā’’ti vutte ‘‘sāyanhe vā rattibhāge vā’’ti vadati, antevāsikopi ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchati, taṅkhaṇaññeva nissayo paṭippassambhati.

ඉදින් ආචාර්යවරයා අතේවාසිකයාගෙන් (ශිෂ්‍යයාගෙන්) “ඇවැත්නි, මම අසවල් ස්ථානයට යන්නෙමි” යි විමසයි නම්, අතේවාසිකයා විසින් “කවදාද?” යි විමසූ කල්හි “සවස් කාලයේ හෝ රාත්‍රී කාලයේ හෝ යන්නෙමි” යි පවසයි නම්, අතේවාසිකයා ද “සාධු” යි එය පිළිගන්නේ නම්, ඒ මොහොතේම නිශ්ශය (ඇසුර) සංසිඳෙයි (නිමාවට පත්වෙයි).

Sace pana ācariyo ‘‘sve piṇḍāya caritvā gamissāmī’’ti vadati, itaro ca ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchati, ekadivasaṃ tāva nissayo na paṭippassambhati, punadivase paṭippassaddho hoti. ‘‘Asukasmiṃ nāma gāme piṇḍāya caritvā jānissāmi mama gamanaṃ vā agamanaṃ vā’’ti vatvā sace na gacchati, nissayo na paṭippassambhati. Athāpi ‘‘gacchāmī’’ti vutte antevāsikena ‘‘mā tāva gacchatha, rattiṃ mantetvā jānissathā’’ti vutto mantetvāpi na gacchati, nissayo na paṭippassambhati.

ඉදින් ආචාර්යවරයා “හෙට පිණ්ඩපාතයේ හැසිර ගොස් පසුව යන්නෙමි” යි පවසයි නම්, අනෙක් තැනැත්තා (අතේවාසිකයා) ද “සාධු” යි පිළිගන්නේ නම්, එදිනට නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. පසුදින එය සංසිඳෙයි. “අසවල් ගමෙහි පිණ්ඩපාතයේ හැසිර මගේ ගමන හෝ නොගමන තීරණය කරන්නෙමි” යි පවසා ඉදින් නොයන්නේ නම් නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. එසේම “යන්නෙමි” යි කී කල්හි අතේවාසිකයා විසින් “දැන්ම නොවැඩිය මැනව, රාත්‍රියේ සාකච්ඡා කොට තීරණය කළ හැකිය” යි පවසා, සාකච්ඡා කිරීමෙන් පසුව ද ඉදින් නොයන්නේ නම් නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි.

Sace ubhopi ācariyantevāsikā kenaci karaṇīyena bahisīmaṃ gacchanti, tato ce ācariyo gamiyacitte uppanne anāpucchāva gantvā dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ antoyeva nivattati, nissayo na paṭippassambhati. Sace dve leḍḍupāte atikkamitvā nivattati, paṭippassaddho hoti. Ācariyupajjhāyā dve leḍḍupāte atikkamma aññasmiṃ vihāre vasanti, nissayo paṭippassambhati.

ඉදින් ආචාර්යවරයා සහ අතේවාසිකයා යන දෙදෙනාම කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා සීමාවෙන් පිටතට යන්නාහු නම්, එහිදී යාමේ අදහස ඇති වූ ආචාර්යවරයා නොදන්වාම ගොස් ගල් කැට දෙකක් වැටෙන දුරක් (ලේඩ්ඩුපාත දෙකක්) ඇතුළත ආපසු හැරෙන්නේ නම් නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. ඉදින් ගල් කැට දෙකක් වැටෙන දුර ඉක්මවා ගොස් ආපසු හැරෙන්නේ නම් නිශ්ශය සංසිඳෙයි. ආචාර්යවරුන් හෝ උපජ්ඣායන් වහන්සේලා ගල් කැට දෙකක දුර ඉක්මවා ගොස් වෙනත් විහාරයක වසන්නාහු නම් නිශ්ශය සංසිඳෙයි.

Ācariye vibbhante kālaṅkate pakkhasaṅkante ca taṅkhaṇaññeva paṭippassambhati. Āṇattiyaṃ pana sacepi ācariyo muñcitukāmova hutvā nissayapaṇāmanāya paṇāmeti, antevāsiko ca ‘‘kiñcāpi maṃ ācariyo paṇāmeti, atha kho hadayena muduko’’ti sālayova hoti, nissayo na paṭippassambhatiyeva. Sacepi ācariyo sālayo, antevāsiko [Pg.270] nirālayo, ‘‘na dāni imaṃ nissāya vasissāmī’’ti dhuraṃ nikkhipati, evampi na paṭippassambhati. Ubhinnaṃ sālayabhāve pana na paṭippassambhatiyeva. Ubhinnaṃ dhuranikkhepena paṭippassambhati. Paṇāmitena daṇḍakammaṃ āharitvā tikkhattuṃ khamāpetabbo. No ce khamati, upajjhāye vuttanayena paṭipajjitabbaṃ.

ආචාර්යවරයා සිවුරු හැර ගියහොත්, කාලක්‍රියා කළහොත් (අභාවප්‍රාප්ත වුවහොත්) හෝ අන්‍ය පාර්ශවයකට (තීර්ථකයන් වෙත) ගියහොත් ඒ මොහොතේම නිශ්ශය සංසිඳෙයි. නෙරපා හැරීමේදී (ආණත්තිය) විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: ඉදින් ආචාර්යවරයා අතේවාසිකයා කෙරෙන් මිදීමට (නිදහස් කිරීමට) කැමැතිවම නිශ්ශය දුරු කිරීම පිණිස නෙරපා හරියි නම්, අතේවාසිකයා ද “ආචාර්යවරයා මාව නෙරපුවද උන්වහන්සේ සිතින් මෘදු ය” යි සිතා ආශාවෙන් (සාලය) යුක්තව සිටියි නම්, නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. ඉදින් ආචාර්යවරයා ආශාවෙන් යුක්ත වුවද, අතේවාසිකයා ආශාවෙන් තොරව (නිරාලය) “දැන් මොහු ඇසුරු කරමින් නොවසන්නෙමි” යි සිය වගකීම අතහරියි නම්, එසේ වුවද නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. ඉදින් දෙදෙනාම ආශාවෙන් යුක්ත නම් නිශ්ශය කිසිසේත් නොසංසිඳෙයි. දෙදෙනාම වගකීම අතහැරීමෙන් නිශ්ශය සංසිඳෙයි. නෙරපා හරින ලද අතේවාසිකයා දඬුවම් විඳ (දණ්ඩකර්ම කොට) තෙවරක් සමාව ගත යුතුය. ඉදින් සමාව නොදෙන්නේ නම්, උපජ්ඣාය වහන්සේ සම්බන්ධයෙන් පැවසූ ක්‍රමයටම කටයුතු කළ යුතුය.

Upajjhāyena vā samodhānagatoti ettha dassanasavanavasena samodhānaṃ veditabbaṃ. Sace hi ācariyaṃ nissāya vasanto saddhivihāriko ekavihāre cetiyaṃ vā vandantaṃ ekagāme piṇḍāya vā carantaṃ upajjhāyaṃ passati, nissayo paṭippassambhati. Upajjhāyo passati, saddhivihāriko pana na passati, na paṭippassambhati. Maggappaṭipannaṃ vā ākāsena vā gacchantaṃ upajjhāyaṃ disvā dūrattā bhikkhūti jānāti, upajjhāyoti na jānāti, na paṭippassambhati. Sace jānāti, paṭippassambhati. Uparipāsāde upajjhāyo vasati, heṭṭhā saddhivihāriko, taṃ adisvāva yāguṃ pivitvā pakkamati, āsanasālāya vā nisinnaṃ adisvāva ekamante bhuñjitvā pakkamati, dhammassavanamaṇḍape vā nisinnampi taṃ adisvāva dhammaṃ sutvā pakkamati, nissayo na paṭippassambhati. Evaṃ tāva dassanavasena samodhānaṃ veditabbaṃ.

“උපජ්ඣාය වහන්සේ හා එක් වූයේ වේ නම්” යන මෙහි, උපජ්ඣාය වහන්සේ දැකීම හෝ උන්වහන්සේගේ හඬ ඇසීම මගින් එක් වීම (සමෝධානය) දත යුතුය. ආචාර්යවරයා ඇසුරු කරමින් වසන සද්ධිවිහාරිකයා, එකම විහාරයක චෛත්‍ය වඳින හෝ එකම ගමක පිණ්ඩපාතයේ හැසිරෙන උපජ්ඣාය වහන්සේව දකියි නම්, එවිට (ආචාර්ය නිශ්ශය) සංසිඳෙයි. ඉදින් උපජ්ඣාය වහන්සේ දකියි නම්, සද්ධිවිහාරිකයා නොදකියි නම් නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. මග වැඩම කරන හෝ අහසින් වඩින උපජ්ඣාය වහන්සේ දැක, දුර වැඩි නිසා “මහණෙකැ” යි පමණක් දැන, “මේ උපජ්ඣාය වහන්සේ ය” යි නොහඳුනයි නම් නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. ඉදින් හඳුනයි නම් නිශ්ශය සංසිඳෙයි. ප්‍රාසාදයක් මතුපිට උපජ්ඣාය වහන්සේ වසන අතර සද්ධිවිහාරිකයා යට වසමින්, උන්වහන්සේ නොදැකම කැඳ පානය කොට පිටව යයි නම්, හෝ අසන ශාලාවෙහි (භෝජන ශාලාවෙහි) වැඩ සිටින උපජ්ඣාය වහන්සේ නොදැකම එක් පසෙක සිට වළඳා පිටව යයි නම්, හෝ ධර්ම ශ්‍රවණ මණ්ඩපයක වැඩ සිටින උපජ්ඣාය වහන්සේ නොදැකම බණ අසා පිටව යයි නම්, එවිට නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. දැකීමෙන් සිදුවන එක් වීම මෙසේ දත යුතුය.

Savanavasena pana sace upajjhāyassa vihāre vā antaraghare vā dhammaṃ kathentassa anumodanaṃ vā karontassa saddaṃ sutvā ‘‘upajjhāyassa me saddo’’ti sañjānāti, nissayo paṭippassambhati. Asañjānantassa na paṭippassambhatīti ayaṃ samodhāne vinicchayo.

ඇසීමෙන් සිදුවන විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: විහාරයෙහි හෝ ගමෙහි ධර්මය දේශනා කරන හෝ අනුමෝදනාව සිදුකරන උපජ්ඣාය වහන්සේගේ හඬ ඇසී “මේ මගේ උපජ්ඣාය වහන්සේගේ හඬය” යි හඳුනා ගනී නම් නිශ්ශය සංසිඳෙයි. නොහඳුනන්නාට නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. මෙය එක් වීම (සමෝධානය) පිළිබඳ විනිශ්චයයි.

Nissayapaṭippassaddhikathā niṭṭhitā.

නිශ්ශය සංසිඳීම පිළිබඳ කථාව නිමයි.

Upasampādetabbapañcakakathā

උපසම්පදා කළ යුතු පුද්ගලයා සතු අංග පහ පිළිබඳ කථාව (උපසම්පාදේතබ්බ පඤ්චක කථා)

84. Idāni yaṃ pubbe ‘‘anujānāmi bhikkhave byattena bhikkhunā paṭibalena dasavassena vā atirekadasavassena vā upasampādetuṃ, nissayaṃ dātu’’nti saṅkhepato upajjhāyācariyānaṃ lakkhaṇaṃ vuttaṃ, taṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatenā’’tiādimāha. Tattha pañcahi aṅgehīti pañcahi aguṇaṅgehi. So hi sīlakkhandhādīhi asamannāgatattāva aguṇaṅgehi samannāgato hoti. Na upasampādetabbanti upajjhāyena [Pg.271] hutvā na upasampādetabbaṃ. Na nissayo dātabboti ācariyena hutvā nissayo na dātabbo. Ettha ca na asekkhena sīlakkhandhenāti ca attanā na asekkhenāti ca assaddhoti ca ādīsu tīsu pañcakesu ayuttavasena paṭikkhepo kato, na āpattiaṅgavasena. Yo hi asekkhehi sīlakkhandhādīhi asamannāgato pare ca tattha samādapetuṃ asakkonto assaddhiyādidosayuttova hutvā parisaṃ pariharati, tassa parisā sīlādīhi parihāyatiyeva, na vaḍḍhati. Tasmā tena na upasampādetabbantiādi ayuttavasena vuttaṃ, na āpattiaṅgavasena. Na hi khīṇāsavasseva upajjhāyācariyabhāvo bhagavatā anuññāto. Yadi tasseva anuññāto abhavissa, ‘‘sace upajjhāyassa anabhirati uppannā hotī’’tiādiṃ na vadeyya. Yasmā pana khīṇāsavassa parisā sīlādīhi na parihāyati, tasmā ‘‘pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgatena bhikkhunā upasampādetabba’’ntiādi vuttaṃ.

84. දැන්, පෙර “මහණෙනි, නිශ්ශය දීමට අනුදැන වදාරමි...” යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙටියෙන් වදාරන ලද උපජ්ඣාය සහ ආචාර්යවරුන්ගේ ලක්ෂණ විස්තර වශයෙන් දැක්වීම පිණිස “මහණෙනි, අංග පහකින් සමන්නාගත වූ...” යනාදී දේශනාව වදාරන ලදී. එහි “පඤ්චහි අංගෙහි” යනු සීලාදී ගුණධර්මයන්ගෙන් තොර වීම නිසා ඇතිවන අගුණ අංග පහයි. එවැනි අගුණ ඇති තැනැත්තා විසින් උපසම්පදා නොකළ යුතුය. එනම් උපජ්ඣායවරයෙකු වී උපසම්පදාව නොදිය යුතුය. නිශ්ශය නොදිය යුතුය යනු ආචාර්යවරයෙකු වී නිශ්ශය නොදිය යුතු බවයි. මෙහි “න අසේක්ඛේන සීලක්ඛන්ධේන” යනාදී පඤ්චක තුනෙහිම සුදුසු නොවන බව (අයුක්ත) පදනම් කරගෙන ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සිදුකර ඇත. මෙය ආපත්තියක් (විනය වරදක්) ලෙස දක්වා නැත. මන්ද, අසේඛ ගුණධර්මවලින් තොරව, අනුන් එම ගුණධර්මවල සමාදන් කරවීමට නොහැකිව, අශ්‍රද්ධාව වැනි දොස් සහිතව පිරිසක් පාලනය කරයි නම්, ඔහුගේ පිරිස සීලාදී ගුණයෙන් පිරිහෙයි මිසක් නොවැඩෙයි. එබැවින් ඔහු විසින් උපසම්පදා නොකළ යුතුය යන්න අනුචිත බව පදනම් කරගෙන වදාරන ලද්දකි. මෙය ආපත්තියක් ලෙස වදාළ දෙයක් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් උපජ්ඣාය හෝ ආචාර්යත්වය රහතන් වහන්සේලාටම පමණක් සීමා කර නැත. ඉදින් රහතන් වහන්සේලාටම පමණක් එය සීමා වූයේ නම්, “ඉදින් උපජ්ඣාය වහන්සේට නොඇල්මක් (අනභිරතියක්) ඇති වූයේ නම්” යනාදී දේශනා වදාරන්නේ නැත. රහතන් වහන්සේගේ පිරිස ගුණයෙන් පිරිහෙන්නේ නැති නිසාම “මහණෙනි, අංග පහකින් යුක්ත වූවන් විසින් උපසම්පදා කළ යුතුය” යනාදිය වදාරන ලදී.

Adhisīle sīlavipannotiādīsu pārājikañca saṅghādisesañca āpanno adhisīle sīlavipanno nāma. Itare pañcāpattikkhandhe āpanno ajjhācāre ācāravipanno nāma. Sammādiṭṭhiṃ pahāya antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato atidiṭṭhiyā diṭṭhivipanno nāma. Yattakaṃ sutaṃ parisaṃ pariharantassa icchitabbaṃ, tena virahitattā appassuto. Yaṃ tena jānitabbaṃ āpattādi, tassa ajānanato duppañño. Imasmiṃ pañcake purimāni tīṇi padāni ayuttavasena vuttāni, pacchimāni dve āpattiaṅgavasena.

“අධිසීලයෙහි සීල විපන්න වූ” යනාදී පාඨයන්හි: පාරාජිකා හෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පත් වූ තැනැත්තා අධිසීලයෙහි “සීල විපන්න” (සිල් පිරිහුණු) නම් වෙයි. සෙසු ඇවැත් පහෙන් එකකට පත් වූ තැනැත්තා අජ්ඣාචාරයෙහි “ආචාර විපන්න” නම් වෙයි. සම්මා දිට්ඨිය හැර ශාස්වත හෝ උච්ඡේද දෘෂ්ටියක් ගත් තැනැත්තා අතිදිට්ඨියෙහි “දිට්ඨි විපන්න” නම් වෙයි. පිරිසක් පාලනය කරන ආචාර්යවරයෙකු සතු විය යුතු අවම ශ්‍රැතය (ධර්ම ඥානය) නැති බැවින් ඔහු “අප්පස්සුත” නම් වෙයි. ඇවැත් ආදිය පිළිබඳව දත යුතු කරුණු නොදන්නා බැවින් “දුප්පඤ්ඤ” (අඥාන) නම් වෙයි. මෙම පඤ්චකයෙහි මුල් පද තුන නුසුදුසු බව (අයුක්ත) මත පදනම්ව වදාළ අතර, අවසන් පද දෙක ඇවැත් සිදුවිය හැකි අංග ලෙස වදාරන ලදී.

Āpattiṃ na jānātīti ‘‘idaṃ nāma mayā kata’’nti vutte ‘‘imaṃ nāma āpattiṃ ayaṃ āpanno’’ti na jānāti. Vuṭṭhānaṃ na jānātīti vuṭṭhānagāminito vā desanāgāminito vā āpattito evaṃ nāma vuṭṭhānaṃ hotīti na jānāti. Imasmiṃ pañcake purimāni dve padāni ayuttavasena vuttāni, pacchimāni tīṇi āpattiaṅgavasena.

ඇවැත නොදනී යනු, ‘මා විසින් මේ නම් වූ වරදක් කරන ලද්දේය’ යැයි පැවසූ කල්හි, ‘මෙම භික්ෂුව මේ නම් වූ ඇවැතට පැමිණියේය’ යන්න නොදැනීමයි. ඇවැතින් නැගී සිටීම නොදනී යනු, වුට්ඨානගාමී හෝ දේශනාගාමී ඇවැතකින් මෙසේ ඇවැතින් නැගී සිටීම (මිදීම) සිදු වේ යන්න නොදැනීමයි. මෙම පංචකයෙහි මුල් පද දෙක අයෝග්‍ය බව දැක්වීමේ වශයෙන් ද, අවසන් පද තුන ඇවැත් ඇති වීමේ අංග වශයෙන් ද වදාරන ලදී.

Ābhisamācārikāya sikkhāyāti khandhakavatte vinetuṃ na paṭibalo hotīti attho. Ādibrahmacariyakāyāti sekkhapaṇṇattiyaṃ vinetuṃ na paṭibaloti attho. Abhidhammeti nāmarūpaparicchede vinetuṃ na paṭibaloti attho. Abhivinayeti sakale vinayapiṭake vinetuṃ na paṭibaloti attho. Vinetuṃ na paṭibaloti ca sabbattha sikkhāpetuṃ na sakkotīti [Pg.272] attho. Dhammato vivecetunti dhammena kāraṇena vissajjāpetuṃ. Imasmi pañcake sabbapadesu āpatti. Āpattiṃ na jānātītiādipañcakasmimpi sabbapadesu āpatti. Ūnadasavassapariyosānapañcakepi eseva nayo. Iti ādito tayo pañcakā, catutthe tīṇi padāni, pañcame dve padānīti sabbepi cattāro pañcakā ayuttavasena vuttā. Catutthapañcake dve padāni, pañcame tīṇi, chaṭṭhasattamaaṭṭhamā tayo pañcakāti sabbepi cattāro pañcakā āpattiaṅgavasena vuttā; sukkapakkhe aṭṭhasu anāpattiyevāti.

ආභිසමාචාරික ශික්ෂාවෙහි යන්නෙන් අදහස් කරනුයේ ඛන්ධකයන්හි දැක්වෙන වත්පිළිවෙත්හි හික්මවීමට අසමත් වන බවයි. ආදිබ්‍රහ්මචරියකයෙහි යන්නෙන් අදහස් කරනුයේ උභතෝවිභංගයෙහි දැක්වෙන ශික්ෂාපදයන්හි හික්මවීමට අසමත් වන බවයි. අභිධර්මයෙහි යනු නාමරූප පරිච්ඡේදයෙහි හික්මවීමට අසමත් වීමයි. අභිවිනයෙහි යනු මුළු විනය පිටකයෙහිම හික්මවීමට අසමත් වීමයි. ‘හික්මවීමට අසමත්’ යන පදය සෑම තැනකදීම ‘ඉගැන්වීමට නොහැකිය’ යන අර්ථය ලබා දෙයි. ධර්මයට අනුව වෙන් කිරීම යනු ධර්මානුකූල කරුණු ඉදිරිපත් කර අත්හැරවීමයි. මෙම පංචකයෙහි සියලු පදයන්හිදී ඇවැත් වේ. ‘ඇවැත නොදනී’ යන පංචකයෙහි ද සියලු පදයන්හිදී ඇවැත් වේ. දස වසරකට අඩු පංචකයෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙසේ මුල සිට පංචක තුනක් ද, සතරවන පංචකයෙහි පද තුනක් ද, පස්වන පංචකයෙහි පද දෙකක් ද යන සියලු පංචක සතර අයෝග්‍ය බව දැක්වීමේ වශයෙන් වදාරන ලදී. සතරවන පංචකයෙහි පද දෙකක් ද, පස්වන පංචකයෙහි පද තුනක් ද, සයවන, සත්වන හා අටවන පංචක තුන ද යන සියලු පංචක සතර ඇවැත් අංග වශයෙන් වදාරන ලදී. සුක්ක පක්ෂයෙහි (කුසල් පාර්ශවයෙහි) පංචක අටෙහිම ඇවැත් නොවේ.

Upasampādetabbapañcakakathā niṭṭhitā.

උපසම්පදා කළ යුතු පංචක කථාව නිමවා ඇත.

Upasampādetabbachakkakathā

උපසම්පදා කළ යුතු ඡක්ක කථාව

85. Chakkesu ūnadasavassapadaṃ viseso, taṃ sabbattha āpattikaraṃ. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Tattha ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena na svāgatāni hontīti ubhatovibhaṅgavasena na svāgatāni. Na suvibhattānīti mātikāvibhaṅgavasena. Na suppavattīnīti vācuggatavasena. Na suvinicchitāni suttaso anubyañjanasoti mātikāto ca vibhaṅgato ca na suṭṭhu vinicchitāni.

85. ඡක්කයන්හි (සය පද සහිත ගණයන්හි) ‘දස වසරකට අඩු’ යන පදය විශේෂ වන අතර, එය සෑම තැනකදීම ඇවැත් ඇති කරයි. ඉතිරි කොටස කලින් කී ක්‍රමයටම දත යුතුය. එහි ‘ඔහුට උභතෝ පාතිමොක්ඛය විස්තර වශයෙන් මනාව හුරු නැත’ (න ස්වාගතානි) යනු උභතෝවිභංග වශයෙන් මනාව මතක නැති බවයි. ‘න සුවිභත්තානි’ යනු මාතිකා හා විභංග වශයෙන් මනාව බෙදා වෙන් කර නොමැති බවයි. ‘න සුප්පවත්තීනි’ යනු වාචෝද්ගත වශයෙන් (කටපාඩමින්) නිසි පරිදි ගලා නොඑන බවයි. ‘න සුවිනිච්ඡිතානි සුත්තසෝ අනුබ්‍යඤ්ජනසෝ’ යනු මාතිකාවෙන් හා විභංගයෙන් මනාව විනිශ්චය කර නොමැති බවයි.

Upasampādetabbachakkakathā niṭṭhitā.

උපසම්පදා කළ යුතු ඡක්ක කථාව නිමවා ඇත.

Aññatitthiyapubbavatthukathā

අන්‍ය තීර්ථකයන් සම්බන්ධ පැරණි කථාව

86. Aññatitthiyapubbavatthusmiṃ – yo tāva ayaṃ pasūro, so titthiyapakkantakattā na upasampādetabbo. Yo pana aññopi nayidha pabbajitapubbo āgacchati, tasmiṃ yaṃ kattabbaṃ taṃ dassetuṃ ‘‘yo so bhikkhave aññopī’’tiādimāha. Tattha tassa cattāro māse parivāso dātabboti ayaṃ titthiyaparivāso nāma; appaṭicchannaparivāsotipi vuccati. Ayaṃ pana naggaparibbājakasseva ājīvakassa vā [Pg.273] acelakassa vā dātabbo. Sace sopi sāṭakaṃ vā vāḷakambalādīnaṃ aññataraṃ titthiyaddhajaṃ vā nivāsetvā āgacchati, nāssa parivāso dātabbo. Aññassa pana tāpasapaṇḍaraṅgādikassa na dātabbova.

86. අන්‍ය තීර්ථකයන් සම්බන්ධ කථාවෙහි - මුලින්ම කියැවෙන පසූර නම් තැනැත්තා තීර්ථකයන්ගේ පාර්ශවයට ගිය අයෙකු බැවින් ඔහු උපසම්පදා නොකළ යුතුය. යම් වෙනත් අයෙකු මීට පෙර සසුනෙහි පැවිදි නොවී පැමිණේ නම්, ඔහුට කළ යුතු දේ දැක්වීම සඳහා ‘මහණෙනි, යම් ඒ වෙනත් අයෙක් වේද’ යනාදිය වදාරන ලදී. එහිදී ඔහුට සිව්මසක පරිවාසයක් දිය යුතුය. මෙය ‘තීර්ථක පරිවාසය’ ලෙස හැඳින්වේ. මෙය ‘අප්පටිච්ඡන්න පරිවාසය’ (නොසඟවන ලද පරිවාසය) ලෙසද හැඳින්වේ. මෙය දිය යුත්තේ නිරුවත් පරිබ්‍රාජකයන්ට, ආජීවකයන්ට හෝ අචේලකයන්ට පමණි. ඉදින් ඔහු වස්ත්‍රයක් හෝ තීර්ථකයන්ගේ ලාංඡනයක් වන කිසියම් ඇඳුමක් ඇඳගෙන පැමිණේ නම්, ඔහුට පරිවාසය නොදිය යුතුය. තාපසයන්ට හා පණ්ඩරංග ආදීන්ට ද එය නොදිය යුතුය.

Paṭhamaṃ kesamassuntiādinā tassa āditova sāmaṇerapabbajjaṃ dasseti. Evaṃ pabbājentehi pana tasmiṃ saṅghamajjhe nisinneyeva ‘‘tvaṃ pabbājehi, tvaṃ ācariyo hohi, tvaṃ upajjhāyo hohī’’ti therā bhikkhū na vattabbā. Evaṃ vuttā hi sace tassa ācariyupajjhāyabhāvena jigucchantā na sampaṭicchanti, atha so ‘‘nayime mayhaṃ saddahantī’’ti kujjhitvāpi gaccheyya. Tasmā taṃ ekamantaṃ netvā tassa ācariyupajjhāyā pariyesitabbā.

‘පළමුව කේශ මස්සු’ යනාදියෙන් ඔහුට මුලින්ම දිය යුතු සාමණේර පැවිද්ද දක්වයි. මෙසේ පැවිදි කිරීමේදී, ඔහු සංඝයා මැද හිඳගෙන සිටියදීම, තෙර භික්ෂූන්ට ‘ඔබ වහන්සේ පැවිදි කරන්න, ඔබ වහන්සේ ආචාර්ය වන්න, ඔබ වහන්සේ උපාධ්‍යාය වන්න’ යැයි නොකිය යුතුය. මන්ද, එසේ කී කල්හි තෙරවරුන් ඔහුගේ ආචාර්ය හෝ උපාධ්‍යාය වීමට අකමැති වී එය ප්‍රතික්ෂේප කළහොත්, ‘මුන් වහන්සේලා මාව විශ්වාස කරන්නේ නැත’ යැයි සිතා ඔහු කෝප වී ආපසු යා හැකි බැවිනි. එබැවින් ඔහු එකත්පස්ව කැඳවාගෙන ගොස් ඔහුට සුදුසු ආචාර්ය උපාධ්‍යායවරුන් සෙවිය යුතුය.

87. Evaṃ kho bhikkhave aññatitthiyapubbo ārādhako hoti, evaṃ anārādhakoti ayamassa parivāsavattadassanatthaṃ mātikā. Kathañca bhikkhavetiādi tasseva vibhaṅgo. Tattha atikālena gāmaṃ pavisatīti bhikkhūnaṃ vattakaraṇavelāyameva gāmaṃ piṇḍāya pavisati. Atidivā paṭikkamatīti kulagharesu itthipurisadārakadārikādīhi saddhiṃ gehassitakathaṃ kathento tattheva bhuñjitvā bhikkhūsu pattacīvaraṃ paṭisāmetvā uddesaparipucchādīni vā karontesu paṭisallīnesu vā āgacchati; na upajjhāyavattaṃ nācariyavattaṃ karoti, aññadatthu vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā niddāyati. Evampi bhikkhave aññatitthiyapubbo anārādhako hotīti evampi karonto parivāsavattassa sampādako pūrako na hoti.

87. ‘මහණෙනි, මෙසේ අන්‍ය තීර්ථකව සිටි තැනැත්තා වත සම්පූර්ණ කරන්නෙකු වේ, මෙසේ සම්පූර්ණ නොකරන්නෙකු වේ’ යනු ඔහුගේ පරිවාස වත දැක්වීම සඳහා කළ මාතිකාවයි. ‘කෙසේද මහණෙනි’ යනාදිය එහි විභංගය (විස්තරය) වේ. එහි ‘ඉතා වේලාසනින් ගමට පිවිසෙයි’ යනු භික්ෂූන් වත්පිළිවෙත් කරන වේලාවෙහිම පිණ්ඩපාතය සඳහා ගමට පිවිසීමයි. ‘ඉතා ප්‍රමාද වී ආපසු එයි’ යනු නිවෙස්වල ස්ත්‍රී පුරුෂ දරුවන් සමඟ ගිහි කතා කරමින් එහිම වළඳා, භික්ෂූන් පාසිවුරු තැන්පත් කර පාඩම් කරන හෝ විවේකීව සිටින වේලාවෙහි පැමිණීමයි. ඔහු උපාධ්‍යාය වත් හෝ ආචාර්ය වත් නොකරයි, ඒ වෙනුවට වසන තැනට වැදී නිදාගනී. මෙසේ ක්‍රියා කරන අන්‍ය තීර්ථකව සිටි තැනැත්තා පරිවාස වත සම්පූර්ණ කරන්නෙකු නොවේ.

Vesiyāgocaro vātiādīsu vesiyāti āmisakiñcikkhasampadānādinā sulabhajjhācārā rūpūpajīvikā itthiyo. Vidhavāti matapatikā vā pavutthapatikā vā itthiyo; tā yena kenaci saddhiṃ mittabhāvaṃ patthenti. Thullakumārikāti yobbannappattā yobbannātītā vā kumāriyo; tā purisādhippāyāva vicaranti, yena kenaci saddhiṃ mittabhāvaṃ patthenti. Paṇḍakāti ussannakilesā avūpasantapariḷāhā napuṃsakā; te pariḷāhavegābhibhūtā yena kenaci saddhiṃ mittabhāvaṃ patthenti. Bhikkhuniyoti samānapabbajjā itthiyo; tāhi saddhiṃ khippameva vissāso hoti, tato sīlaṃ bhijjati.

‘වේශ්‍යා ගෝචරය’ යනාදී පාළි පාඨයන්හි, ‘වේශ්‍යා’ යනු සුළු ආමිසයක් ලබාදීමෙන් පහසුවෙන් වැරදි හැසිරීම්වලට පෙළඹවිය හැකි රූපෝපජීවිනියන්ය. ‘වැන්දඹුවෝ’ යනු සැමියා මියගිය හෝ පදිංචියෙන් බැහැරව සිටින ස්ත්‍රීන්ය; ඔවුහු යම් අයෙකු සමඟ මිත්‍රත්වය පතති. ‘තරුණියෝ’ (ථුල්ලකුමාරිකා) යනු යෞවනයට පත් හෝ එය ඉක්මවූ, පුරුෂයන් කෙරෙහි ඇල්මෙන් හැසිරෙන කන්‍යාවන්ය. ‘පණ්ඩකයෝ’ යනු කෙලෙස් බහුල, නොසන්සුන් කාමදාහයක් ඇති නපුංසකයන්ය. ‘භික්ෂුණීහු’ යනු සමාන පැවිද්දක් ඇති ස්ත්‍රීන්ය; ඔවුන් සමඟ ඉක්මනින් කුළුපග බව ඇතිවන බැවින් එයින් සීලය බිඳීමට ඉඩ ඇත.

Tattha [Pg.274] vesiyānaṃ kulesu kulupako hutvā piṇḍapātacariyādīhi vā apadisitvā sinehasanthavajātena hadayena abhiṇhadassanasallāpakāmatāya tāsaṃ santikaṃ upasaṅkamanto ‘‘vesiyāgocaro’’ti vuccati, so nacirasseva ‘‘asukavesiyā saddhiṃ gato’’ti vattabbataṃ pāpuṇāti. Esa nayo sabbattha. Sace pana vesiyādayo salākabhattādīni denti, bhikkhūhi saddhiṃ gantvā saddhiṃyeva bhuñjitvā vā gahetvā vā āgantuṃ vaṭṭati. Gilānā bhikkhuniyo ovadituṃ vā dhammaṃ vā desetuṃ uddesaparipucchādīni vā dātuṃ gacchantehi bhikkhūhi saddhiṃ gantuṃ vaṭṭati. Yo pana tathā āgantvā mittasanthavavasena gacchati, ayaṃ anārādhako hoti.

එහි වේශ්‍යා නිවෙස්වලට නිතර යෑම, විවිධ උපක්‍රම මගින් හෝ සෙනෙහස ඇති කරගෙන නිතර දැකීමට හා කතා කිරීමට යාම ‘වේශ්‍යාගෝචර’ ලෙස හැඳින්වේ. ඔහු නොබෝ කලකින්ම ‘අසවල් වේශ්‍යාව සමඟ ගියේය’ යන අපවාදයට ලක්වේ. අනෙක් තැන්හි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ඉදින් වේශ්‍යා ආදීහු සලාක බත් ආදිය දෙනු ලබත් නම්, භික්ෂූන් සමඟ ගොස් එහිම වැළඳීම හෝ දානය රැගෙන ඒම වරදක් නොවේ. ගිලන් භික්ෂුණීන්ට අවවාද කිරීමට හෝ ධර්මය දේශනා කිරීමට වෙනත් භික්ෂූන් සමඟ යාම ද වරදක් නොවේ. යමෙක් එසේ නොවී තනිවම මිත්‍රත්වය නිසා යන්නේ නම්, ඔහු වත සම්පූර්ණ කරන්නෙකු නොවේ.

Uccāvacāni karaṇīyānīti mahantakhuddakāni kammāni. Tattha ghaṇṭiṃ paharitvā samaggena saṅghena sannipatitvā kattabbāni cetiyamahāpāsādapaṭisaṅkharaṇādīni kammāni uccāni nāma. Cīvaradhovanarajanādīni khandhakapariyāpannāni ca aggisālavattādīni ābhisamācārikāni avacāni nāma. Tattha na dakkho hotīti tesu kammesu cheko susikkhito na hoti. Na analasoti uṭṭhānavīriyasampanno na hoti; ‘‘bhikkhusaṅghassa kammaṃ atthī’’ti sutvā pageva bhattakiccaṃ katvā gabbhantaraṃ pavisitvā yāvadatthaṃ supitvā sāyaṃ nikkhamati. Tatrupāyāyāti tesu kammesu upāyabhūtāya. Vīmaṃsāyāti ṭhānuppattikavīmaṃsāya. ‘‘Idamevaṃ kattabbaṃ, idamevaṃ na kattabba’’nti tasmiṃyeva khaṇe uppannapaññāya samannāgato na hoti. Na alaṃ kātuṃ na alaṃ saṃvidhātunti sahatthāpi kātuṃ samattho na hoti; ‘‘gaṇhatha bhante, gaṇha dahara, gaṇha sāmaṇera, sace tumhe vā na karissatha, amhe vā na karissāma, ko dāni imaṃ karissatī’’ti evaṃ ussāhaṃ janetvā saṃvidhātuṃ aññamaññaṃ kāretumpi samattho na hoti. Bhikkhūhi ‘‘kammaṃ karissāmā’’ti vutte kiñci rogaṃ apadisati, bhikkhūnaṃ kammaṃ karontānaṃ samīpeneva vicarati, sīsameva dasseti, ayampi anārādhako hoti.

"uccāvacāni karaṇīyāni" යනු විශාල හා කුඩා වූ කටයුතුයි. එහිදී ඝණ්ඨාව නාද කර සමගි වූ මහා සංඝයා රැස්ව කළ යුතු වූ චෛත්‍ය හා මහා ප්‍රාසාද ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම් ආදී කටයුතු "uccāni" (උසස් හෙවත් විශාල) කටයුතු නම් වේ. සිවුරු සේදීම හා පඬු ගැසීම ආදී වූ ඛන්ධක වත්වලට අයත් වූ ද, ගිනිහල් ගෙයි කළ යුතු වත් ආදී වූ ද ආභිසමාචාරික වත් "avacāni" (මධ්‍යම හෙවත් කුඩා) කටයුතු නම් වේ. "tattha na dakkho hoti" යනු එම කටයුතුවලදී දක්ෂයෙක්, මැනවින් පුහුණුව ලැබූවෙක් නොවේ. "na analaso" යනු උත්සාහය හා වීර්යය ඇත්තෙක් නොවේ; "භික්ෂු සංඝයාට කටයුත්තක් ඇතැයි" අසා කලින්ම ආහාර අනුභව කොට, කාමරයට වැදී කැමති තාක් නිදාගෙන සවස් කාලයේදී එළියට එයි. "tatrupāyāya" යනු එම කටයුතුවල උපාය මාර්ගයන්හි ය. "vīmaṃsāya" යනු කාරණානුකූලව හටගන්නා වූ විමර්ශන බුද්ධියෙන් යුක්ත නොවීමයි. "මෙය මෙසේ කළ යුතුය, මෙය මෙසේ නොකළ යුතුය" කියා ඒ ඒ මොහොතේ හටගන්නා ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත නොවේ. "na alaṃ kātuṃ na alaṃ saṃvidhātuṃ" යනු තමාගේ අතින් ම කිරීමට දක්ෂ නොවේ; "ස්වාමීනි, මෙය ගන්න, ඇවැත්නි මෙය ගන්න, සාමණේරය මෙය ගන්න, ඉදින් ඔබලා නොකරන්නේ නම් අප ද නොකරමු, දැන් මෙය කරන්නේ කවුද?" යනුවෙන් මෙලෙස උනන්දුවක් ඇති කරවා කටයුතු සංවිධානය කිරීමට හෝ අන් අය ලවා කරවීමට හෝ දක්ෂ නොවේ. භික්ෂූන් විසින් "අපි මේ කාර්යය කරමු" යැයි කී විට යම් ලෙඩක් ගැන පවසයි, භික්ෂූන් වැඩ කරන විට ඔවුන් අසලින් ඇවිදියි, හිස පමණක් පෙන්වයි. මේ පුද්ගලයා ද පිරිවාසය සම්පූර්ණ නොකරන (අනාරාධක) කෙනෙක් වේ.

Na tibbacchando hotīti balavacchando na hoti. Uddeseti pāḷipariyāpuṇane. Paripucchāyāti atthasavane. Adhisīleti pātimokkhasīle. Adhicitteti lokiyasamādhibhāvanāya. Adhipaññāyāti lokuttaramaggabhāvanāya.

"na tibbacchando hoti" යනු බලවත් කැමැත්තක් ඇත්තෙක් නොවේ. "uddeseti" යනු පාලි ධර්මය ඉගෙනීමෙහි ය. "paripucchāya" යනු අර්ථ විමසීමෙහි ය. "adhisīle" යනු ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර සීලයෙහි ය. "adhicitte" යනු ලෞකික සමාධි භාවනාවෙහි ය. "adhipaññāya" යනු ලෝකෝත්තර මාර්ග භාවනාවෙහි ය.

Saṅkanto [Pg.275] hotīti idhāgato hoti. Tassa satthunoti tassa titthāyatanasāmikassa. Tassa diṭṭhiyāti tassa santakāya laddhiyā. Idāni sāyeva laddhi yasmā tassa titthakarassa khamati ceva ruccati ca ‘‘idameva sacca’’nti ca daḷhaggāhena gahitā; tasmā tassa khanti ruci ādāyoti vuccati. Tena vuttaṃ – ‘‘tassa khantiyā tassa ruciyā tassa ādāyassā’’ti. Avaṇṇe bhaññamāneti garahāya bhaññamānāya. Anabhiraddhoti aparipuṇṇasaṅkappo; no paggahitacitto. Udaggoti abbhunnatakāyacitto. Idaṃ bhikkhave saṅghātanikaṃ aññatitthiyapubbassa anārādhanīyasminti bhikkhave yamidaṃ tassa satthuno tasseva ca laddhiyā avaṇṇe bhaññamāne ‘‘kiṃ ime paraṃ garahantī’’ti kāyavacīvikāranibbattakaṃ anattamanattaṃ, buddhādīnañca avaṇṇe bhaññamāne attamanattaṃ, yañca tasseva satthuno tasseva ca laddhiyā vaṇṇe bhaññamāne attamanattaṃ, buddhādīnañca vaṇṇabhaṇane anattamanattaṃ, idaṃ aññatitthiyapubbassa anārādhanīyasmiṃ saṅghātanikaṃ, anārādhake parivāsavattaṃ apūrake kamme idaṃ liṅgaṃ, idaṃ lakkhaṇaṃ, idamacalappamāṇanti vuttaṃ hoti. Evaṃ anārādhako kho bhikkhave aññatitthiyapubbo āgato na upasampādetabboti ito ekenapi aṅgena samannāgato na upasampādetabbo. Sukkapakkhe sabbaṃ vuttavipallāsena veditabbaṃ.

"saṅkanto hoti" යනු මෙහි (ශාසනයට) පැමිණි තැනැත්තා ය. "tassa satthuno" යනු ඔහුගේ ඒ තීර්ථක ශාස්තෘවරයාගේ ය. "tassa diṭṭhiyā" යනු ඔහුගේ ඒ ලාමක වූ දෘෂ්ටිය හෙවත් මතය පිළිබඳව ය. යම් හෙයකින් එම තීර්ථකයා ඒ දෘෂ්ටියට කැමති වෙයි ද, ප්‍රිය කරයි ද, "මෙයම සත්‍යය" කියා තදින් ග්‍රහණය කරගනියි ද, එබැවින් එය ඔහුගේ "khanti ruci ādāya" (කැමැත්ත, රුචිය හා ග්‍රහණය) යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් "ඔහුගේ කැමැත්තට, ඔහුගේ රුචියට, ඔහුගේ ග්‍රහණයට" යැයි පවසන ලදී. "avaṇṇe bhaññamāne" යනු දොස් පවසන කල්හි ය. "anabhiraddho" යනු සම්පූර්ණ නොවූ අදහස් ඇත්තෙකි; පහන් වූ සිතක් ඇත්තෙක් නොවේ. "udaggo" යනු අතිශයින් ඉල්පී ගිය කය හා සිත ඇත්තෙකි. "idaṃ bhikkhave saṅghātanikaṃ aññatitthiyapubbassa anārādhanīyasmiṃ" යනු මහණෙනි, තම පැරණි ශාස්තෘවරයාගේ හෝ ඔහුගේ දෘෂ්ටියේ අගුණ කියන විට, "ඇයි මොවුන් අනුන්ට ගරහන්නේ" යැයි කය හා වචනයෙන් විකාර ස්වභාවයක් දක්වන යම් නොසතුටක් ඇද්ද, බුද්ධාදීන්ගේ අගුණ කියන විට යම් සතුටක් ඇද්ද, එම ශාස්තෘවරයාගේම ගුණ කියන විට යම් සතුටක් ඇද්ද, බුද්ධාදීන්ගේ ගුණ කියන විට යම් නොසතුටක් ඇද්ද, මෙය පැරණි තීර්ථක සාමණේරයාගේ පිරිවාස වත සම්පූර්ණ නොකිරීමේ ලක්ෂණයකි. පිරිවාස වත සම්පූර්ණ නොකරන ක්‍රියාවෙහි මෙය සලකුණයි, මෙය ලක්ෂණයයි, මෙය ස්ථිර ප්‍රමාණයයි යනුවෙන් අදහස් වේ. "මහණෙනි, මෙලෙස පිරිවාසය සම්පූර්ණ නොකරන පැරණි තීර්ථකයා උපසම්පදා නොකළ යුතුය" යන්නෙන්, මෙම අංගයන්ගෙන් එකකින් හෝ යුක්ත වුවහොත් ඔහු උපසම්පදා නොකළ යුතුය. සුදු පක්ෂයෙහි (පිරිවාසය සම්පූර්ණ කරන කල්හි) සියල්ල මෙහි ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙස තේරුම් ගත යුතුය.

Evaṃ ārādhako kho bhikkhaveti evaṃ nātikālena gāmappavesanā nātidivā paṭikkamanaṃ, na vesiyādigocaratā, sabrahmacārīnaṃ kiccesu dakkhatādi, uddesādīsu tibbacchandatā, titthiyānaṃ avaṇṇabhaṇane attamanatā, buddhādīnaṃ avaṇṇabhaṇane anattamanatā, titthiyānaṃ vaṇṇabhaṇane anattamanatā, buddhādīnaṃ vaṇṇabhaṇane attamanatāti imesaṃ aṭṭhannaṃ titthiyavattānaṃ paripūraṇena ārādhako paritosako bhikkhūnaṃ aññatitthiyapubbo āgato upasampādetabbo.

"evaṃ ārādhako kho bhikkhave" යනු මහණෙනි, මෙලෙස ඉතා කලින් ගමට ඇතුළු නොවන, ඉතා දහවල් වී ආපසු නොඑන, වෙසඟනන් ආදීන් ගැවසෙන තැන්වල නොයන, සබ්‍රහ්මචාරීන්ගේ කටයුතුවල දක්ෂ වූ, ධර්මය ඉගෙනීමෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇති, තීර්ථකයන්ගේ අගුණ කියන විට සතුටු වන, බුද්ධාදීන්ගේ අගුණ කියන විට නොසතුටු වන, තීර්ථකයන්ගේ ගුණ කියන විට නොසතුටු වන, බුද්ධාදීන්ගේ ගුණ කියන විට සතුටු වන යන මෙම තීර්ථක වත් අට සම්පූර්ණ කිරීමෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සිත දිනාගත් ඒ පැරණි තීර්ථකයා උපසම්පදා කළ යුතුය.

Sace pana upasampadamāḷakepi ekaṃ vattaṃ bhindati, puna cattāro māse parivasitabbaṃ. Yathā pana bhinnasikkhāya sikkhamānāya puna sikkhāpadāni ca sikkhāsammuti ca diyyati, evaṃ nayimassa kiñci puna dātabbamatthi. Pubbe dinnaparivāsoyeva hi tassa parivāso. Tasmā puna cattāro māse parivasitabbaṃ. Sace parivasanto antarā aṭṭha samāpattiyo nibbatteti, lokiyadhammo [Pg.276] nāma kuppanasabhāvo, na upasampādetabbo. Cattāro māse pūritavattova upasampādetabbo. Sace pana parivasanto cattāri mahābhūtāni pariggaṇhati, upādārūpāni paricchindati, nāmarūpaṃ vavatthapeti, tilakkhaṇaṃ āropetvā vipassanaṃ ārabhati, lokiyadhammo nāma kuppanasabhāvo, neva upasampādetabbo. Sace pana vipassanaṃ vaḍḍhetvā sotāpattimaggaṃ paṭilabhati, paripuṇṇaṃyeva hoti vattaṃ. Samūhatāni sabbadiṭṭhigatāni abbuḷhaṃ vicikicchāsallaṃ taṃdivasameva upasampādetabbo. Sacepi titthiyaliṅge ṭhito sotāpanno hoti, parivāsakiccaṃ natthi, tadaheva pabbājetvā upasampādetabbo.

ඉදින් උපසම්පදා මාලකයේදී පවා එක් වතක් හෝ බිඳියි නම්, නැවත මාස හතරක් පිරිවාසය රැකිය යුතුය. පෙනෙන පරිදි, සික්ඛමානාවකගේ ශික්ෂාව බිඳුණු විට නැවත ශික්ෂාපද හා සම්මුතිය දෙනු ලබන්නාක් මෙන්, මොහුට නැවත දිය යුතු දෙයක් නැත. පෙර දෙන ලද පිරිවාසයම ඔහුට පිරිවාසය වේ. එබැවින් නැවත මාස හතරක් පිරිවාසය රැකිය යුතුය. පිරිවාසය රකින අතරතුර අෂ්ට සමාපත්ති උපදවා ගත්ත ද, ලෞකික ධර්මයෝ වැනසෙන ස්වභාව ඇති බැවින් (මාස හතර සම්පූර්ණ වන තෙක්) උපසම්පදා නොකළ යුතුය. මාස හතර වත් සම්පූර්ණ කළ තැනැත්තාම උපසම්පදා කළ යුතුය. ඉදින් පිරිවාසය රකින අතර සතර මහා භූතයන් පිරිසිඳ දකියි නම්, උපාදාය රූපයන් වෙන් කර හඳුනාගනියි නම්, නාම රූප ව්‍යවස්ථාපනය කරයි නම්, ත්‍රිලක්ෂණයට නංවා විදර්ශනාව ආරම්භ කරයි නම්, ලෞකික ධර්මය වැනසෙන ස්වභාව ඇති බැවින් එපමණකින්ම උපසම්පදා නොකළ යුතුය. ඉදින් විදර්ශනාව වඩවා සෝතාපත්ති මාර්ගය ලබයි නම්, ඔහුගේ වත සම්පූර්ණ වූවාම වෙයි. සියලු දෘෂ්ටිගතයන් උදුරා දමන ලද බැවින් ද, විචිකිච්ඡා නමැති හී සැරය ඉවත් කරන ලද බැවින් ද එදිනම ඔහු උපසම්පදා කළ යුතුය. තීර්ථක වේශයෙන් සිටියදී වුව ද සෝවාන් වේ නම්, පිරිවාස කටයුත්තක් නැත, එදිනම පැවිදි කර උපසම්පදා කළ යුතුය.

Upajjhāyamūlakaṃ cīvaraṃ pariyesitabbanti upajjhāyaṃ issaraṃ katvā tassa cīvaraṃ pariyesitabbaṃ. Pattampi tatheva. Tasmā yadi upajjhāyassa pattacīvaraṃ atthi, ‘‘imassa dehī’’ti vattabbo. Atha natthi, aññe dātukāmā honti, tehipi upajjhāyasseva dātabbaṃ ‘‘idaṃ tumhākaṃ katvā imassa dethā’’ti. Kasmā? Titthiyā nāma vilomā honti ‘‘saṅghena me pattacīvaraṃ dinnaṃ, kiṃ mayhaṃ tumhesu āyatta’’nti vatvā ovādānusāsaniṃ na kareyyuṃ, upajjhāyena pana āyattajīvikattā tassa vacanakaro bhavissati. Tenassa ‘‘upajjhāyamūlakaṃ cīvaraṃ pariyesitabba’’nti vuttaṃ. Bhaṇḍukammāyāti kesoropanatthaṃ. Bhaṇḍukammakathā parato āgamissati.

"upajjhāyamūlakaṃ cīvaraṃ pariyesitabbaṃ" යනු උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ ප්‍රධාන කොට ගෙන ඔහු වෙනුවෙන් සිවුරු සෙවිය යුතුය. පාත්‍රය සම්බන්ධයෙන් ද එසේමය. එබැවින් ඉදින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ සන්තකයේ පාත්‍ර හා සිවුරු තිබේ නම්, "මෙයාට දෙන්න" යැයි කිව යුතුය. ඉදින් නැත්නම්, වෙනත් අය දීමට කැමති නම්, ඔවුන් ලවා ද උපාධ්‍යායයන් වහන්සේටම දී "මෙය ඔබ වහන්සේගේ කරගෙන මොහුට දෙන්න" යැයි කිව යුතුය. ඒ කුමට ද? තීර්ථකයෝ නම් මුරණ්ඩු වෙති. "සංඝයා මට පාත්‍ර සිවුරු දුන්නා, ඔබ වහන්සේලාට මගෙන් ඇති වැඩේ මොකක්ද?" කියා අවවාද අනුශාසනා පිළි නොපැද සිටිය හැකිය. එහෙත් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නිසා ජීවත් වන බැවින් (පිරිකර උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගෙන් ලැබෙන බැවින්) උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගේ වචනයට කීකරු වනු ඇත. එබැවින් මොහුට "උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ මුල් කරගෙන සිවුරු සෙවිය යුතුය" යැයි පවසන ලදී. "bhaṇḍukammāya" යනු කෙස් වැවීම නැවැත්වීම (හිස බෑම) සඳහා ය. භණ්ඩකර්ම කථාව මතු සම්බන්ධ වේ.

Aggikāti aggiparicaraṇakā. Jaṭilakāti tāpasā. Ete bhikkhave kiriyavādinoti ete kiriyaṃ na paṭibāhanti, ‘‘atthi kammaṃ, atthi kammavipāko’’ti evaṃdiṭṭhikā. Sabbabuddhā hi nekkhammapāramiṃ pūrayamānā etadeva pabbajjaṃ pabbajitvā pūresuṃ, mayāpi tatheva pūritā, na etesaṃ sāsane pabbajjā vilomā, tasmā upasampādetabbā, na tesaṃ parivāso dātabboti. Imāhaṃ bhikkhave ñātīnaṃ āveṇikaṃ parihāraṃ dammīti imaṃ ahaṃ tesaṃ pāṭekkaṃ odissakaṃ parihāraṃ dadāmi. Kasmā evamāha? Te hi titthāyatane pabbajitāpi sāsanassa avaṇṇakāmā na honti, amhākaṃ ñātiseṭṭhassa sāsananti vaṇṇavādinova honti, tasmā evamāhāti.

‘අග්ගික’ යනු ගිනි පුදන (අග්නි පරිචාරක) අයයි. ‘ජටිල’ යනු තාපසවරුන්ය. ‘මහණෙනි, මොවුහු ක්‍රියාවාදීහු වෙති’ යනු, මොවුහු ක්‍රියාව (කර්මය) ප්‍රතික්ෂේප නොකරන, “කර්මය ඇත, කර්ම විපාකය ඇත” යන දෘෂ්ටිය ඇති අය බවයි. සියලු බුදුවරු නෙක්ඛම්ම පාරමිතාව සම්පූර්ණ කරන කල්හි, මේ තාපස පැවිද්දෙහිම පැවිදි වී එය සම්පූර්ණ කළහ. මා විසින් ද එසේම සම්පූර්ණ කරන ලදී. ඔවුන්ගේ ශාසනයෙහි පැවිද්ද (බුද්ධ ශාසනයට) පටහැනි නොවේ. එබැවින් (ඔවුන්ට) උපසම්පදාව දිය යුතුය, ඔවුන්ට පරිවාසයක් නොදිය යුතුය. “මහණෙනි, මම මගේ ඥාතීන්ට මේ විශේෂ වරප්‍රසාදය දෙමි” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, මම ඔවුන් උදෙසා වෙන් වූ මේ විශේෂ සැලකිල්ල දක්වන බවයි. කුමක් හෙයින් මෙසේ වදාළේ ද? ඔවුන් අන්‍ය තීර්ථක ආයතනයන්හි පැවිදි වී සිටිය ද ශාසනයට අගුණ කියන්නෝ නොවෙති. “මේ අපගේ ශ්‍රේෂ්ඨ ඥාතියාණන්ගේ ශාසනයයි” පවසමින් ශාසනයේ ගුණ කියන්නෝම වෙති. එබැවින් මෙසේ වදාළ සේක.

Aññatitthiyapubbavatthukathā niṭṭhitā.

අන්‍ය තීර්ථකව සිටි අය පිළිබඳ කථා පුවත නිමවා ලන ලදී.

Pañcābādhavatthukathā

පස්වැදෑරුම් ආබාධ පිළිබඳ කථා පුවත.

88. Magadhesu [Pg.277] pañca ābādhā ussannā hontīti magadhanāmake janapade manussānañca amanussānañca pañca rogā ussannā vuḍḍhippattā phātippattā honti. Jīvakakomārabhaccakathā cīvarakkhandhake āvibhavissati. Na bhikkhave pañcahi ābādhehi phuṭṭho pabbājetabboti ye te kuṭṭhādayo pañca ābādhā ussannā, tehi phuṭṭho abhibhūto na pabbājetabbo.

88. “මගධ රටෙහි පස්වැදෑරුම් ආබාධයෝ බහුල වූහ” යනු, මගධ නම් ජනපදයෙහි මිනිසුන් අතර මෙන්ම අමනුෂ්‍යයන් අතර ද රෝග පහක් ඉතා බහුලව, වර්ධනය වී, ව්‍යාප්ත වී පැවති බවයි. ජීවක කෝමාරභච්චයන් පිළිබඳ කථාව චීවරක්ඛන්ධකයෙහි පැහැදිලි වනු ඇත. “මහණෙනි, පස්වැදෑරුම් ආබාධයන්ගෙන් පෙළෙන්නෙකු පැවිදි නොකළ යුතුය” යනු, කුෂ්ඨ ආදී යම් පස්වැදෑරුම් රෝගයන්ගෙන් පෙළෙන, එම රෝගයෙන් මඬනා ලද අයෙකු පැවිදි නොකළ යුතු බවයි.

Tattha kuṭṭhanti rattakuṭṭhaṃ vā hotu kāḷakuṭṭhaṃ vā, yaṃkiñci kiṭibhadaddukacchuādippabhedampi sabbaṃ kuṭṭhamevāti vuttaṃ. Tañce nakhapiṭṭhippamāṇampi vaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti, na pabbājetabbo. Sace pana nivāsanapārupanehi pakatipaṭicchanne ṭhāne nakhapiṭṭhippamāṇaṃ avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti, vaṭṭati. Mukhe pana hatthapādapiṭṭhesu vā sacepi avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ nakhapiṭṭhito ca khuddakatarampi, na vaṭṭatiyevāti kurundiyaṃ vuttaṃ. Tikicchāpetvā pabbājentenāpi pakativaṇṇe jāteyeva pabbājetabbo. Godhāpiṭṭhisadisacuṇṇaokiraṇakasarīrampi pabbājetuṃ na vaṭṭati.

එහි ‘කුෂ්ඨය’ යනු රතු කුෂ්ඨය හෝ කළු කුෂ්ඨය වේවා, කිලාස (හොරි), දද, කච්ඡු (කැසීම) ආදී යම්කිසි ප්‍රභේදයක් වේවා ඒ සියල්ල කුෂ්ඨය යැයි කියන ලදී. එය නියපොත්තක ප්‍රමාණය වුවද, වැඩෙන ස්වභාවය ඇත්නම් පැවිදි නොකළ යුතුය. ඉදින් ඇඳිවත හා පෙරවනා සිවුරෙන් ස්වභාවයෙන්ම වැසී පවතින තැනක නියපොත්තක ප්‍රමාණයට ඇතිව, නොවැඩෙන ස්වභාවයෙන් පවතී නම් පැවිදි කිරීම සුදුසුය. එහෙත් මුහුණෙහි හෝ අත් පා පිටිවල පවතී නම්, එය නොවැඩෙන ස්වභාවයෙන් තිබුණ ද, නියපොත්තකට වඩා කුඩා වුවද (පැවිදි කිරීම) නුසුදුසුම යැයි කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. ප්‍රතිකාර කරවා පැවිදි කරන්නේ වුවද, ශරීරයේ ස්වභාවික පැහැය ඇති වූ විටම පැවිදි කළ යුතුය. තලගොයෙකුගේ පිට වැනි කොරල සහිත ශරීරයක් ඇති අයෙකු ද පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය.

Gaṇḍoti medagaṇḍo vā hotu añño vā yo koci kolaṭṭhimattakopi ce vaḍḍhanakapakkhe ṭhito gaṇḍo hoti, na pabbājetabbo. Paṭicchannaṭṭhāne pana kolaṭṭhimatte avaḍḍhanakapakkhe ṭhito vaṭṭati. Mukhādike appaṭicchannaṭṭhāne avaḍḍhanakapakkhe ṭhitopi na vaṭṭati. Tikicchāpetvā pabbājentenāpi sarīraṃ sañchaviṃ kāretvāva pabbājetabbo. Uṇṇigaṇḍā nāma honti gothanā viya aṅgulikā viya ca tattha tattha lambanti, etepi gaṇḍāyeva. Tesu sati pabbājetuṃ na vaṭṭati. Daharakāle khīrapiḷakā yobbannakāle ca mukhe kharapiḷakā nāma honti, mahallakakāle nassanti, na tā gaṇḍasaṅkhyaṃ gacchanti, tāsu sati pabbājetuṃ vaṭṭati. Aññe pana sarīre kharapiḷakā nāma aparā padumakaṇṇikā nāma honti, aññā sāsapabījakā nāma sāsapamattā eva sakalasarīraṃ pharanti, tā sabbā kuṭṭhajātikā eva. Tāsu sati na pabbājetabbo.

‘ගණ්ඩ’ යනු මේද ගෙඩියක් වේවා, අන් යම් ගෙඩියක් වේවා, එය මහීදං (බොරළු) ඇටයක ප්‍රමාණය වුවද වැඩෙන ස්වභාවයෙන් පවතී නම් පැවිදි නොකළ යුතුය. වැසුණු තැන්වල පවතින මහීදං ඇටයක් බඳු, නොවැඩෙන ගෙඩියක් නම් පැවිදි කිරීම සුදුසුය. මුහුණ ආදී නොවැසුණු තැන්වල පවතින, නොවැඩෙන ගෙඩියක් වුවද (පැවිදි කිරීම) නුසුදුසුය. ප්‍රතිකාර කරවා පැවිදි කරන්නේ වුවද, ශරීරයේ සම පැහැපත් කරවීමෙන් පසුවම පැවිදි කළ යුතුය. ‘උණ්ණිගණ්ඩ’ නම් වූ ගව තන පුඩු වැනි වූ ද, කුඩා ඇඟිලි වැනි වූ ද ගෙඩි ශරීරයේ තැනින් තැන එල්ලෙමින් පවතී, ඒවා ද ගෙඩි විශේෂයන්මය. ඒවා ඇති කල්හි පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය. ළමා කාලයේ ඇති වන කිරි බිබිළි හා යොවුන් වියේ මුහුණේ ඇති වන කුරුලෑ (ඛරපිළකා) මහලු වියේදී නැති වී යයි. ඒවා ‘ගෙඩි’ ගණයට ඇතුළත් නොවේ. එබැවින් ඒවා ඇති විට පැවිදි කිරීම සුදුසුය. එහෙත් ශරීරයේ ඇති වන වෙනත් රළු බිබිළි, නෙළුම් බීජ (පදුමකණ්ණිකා) බඳු වූ ගෙඩි හා අබ ඇට බඳු වූ, ශරීරය පුරා පැතිරෙන අබ බීජ (සාසපබීජකා) නම් වූ ගෙඩි ද ඇත. ඒ සියල්ල කුෂ්ඨ වර්ගයට අයත් වේ. ඒවා ඇති කල්හි පැවිදි නොකළ යුතුය.

Kilāsoti [Pg.278] na bhijjanakaṃ na paggharaṇakaṃ padumapuṇḍarīkapattavaṇṇaṃ kuṭṭhaṃ, yena gunnaṃ viya sabalaṃ sarīraṃ hoti, tasmiṃ kuṭṭhe vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Sosoti sosabyādhi; tasmiṃ sati na pabbājetabbo. Apamāroti pittummāro vā yakkhummāro vā; tattha pubbaverikena amanussena gahito duttikiccho hoti. Appamattakepi pana apamāre sati na pabbājetabbo.

‘කිලාස’ යනු පැලෙන්නේ හෝ දියර ගලන්නේ හෝ නොවන, නෙළුම් පෙත්තක පැහැය ඇති කුෂ්ඨ විශේෂයකි. එයින් ගවයන්ගේ මෙන් ශරීරය ලප සහිත (කබර) වේ. ඒ කුෂ්ඨය පිළිබඳව ඉහත කී ක්‍රමයෙන්ම විනිශ්චය දත යුතුය. ‘සෝස’ යනු ශරීරය වියළී යන (ක්ෂය) රෝගයයි. එය ඇති කල්හි පැවිදි නොකළ යුතුය. ‘අපමාර’ යනු පීත්ත උම්මාදය (පිත් කිපීමෙන් වන උමතුව) හෝ යක්ෂ උම්මාදයයි. එහිදී පැරණි වෛරයකින් යුත් අමනුෂ්‍යයෙකු විසින් අල්ලා ගන්නා ලද්දහුට ප්‍රතිකාර කිරීම දුෂ්කර වේ. ස්වල්ප වශයෙන් හෝ අපස්මාර (මීමැස්මොර) රෝගය පවතී නම් පැවිදි නොකළ යුතුය.

Pañcābādhavatthukathā niṭṭhitā.

පස්වැදෑරුම් ආබාධ පිළිබඳ කථා පුවත නිමවා ලන ලදී.

Rājabhaṭavatthukathā

රජයේ සේවකයන් (රාජභටයන්) පිළිබඳ කථා පුවත.

90. Rājabhaṭavatthusmiṃ – paccantaṃ uccinathāti paccantaṃ vaḍḍhetha. Core palāpetvā corabhayena vuṭṭhite gāme āvāsāpetvā ārakkhaṃ datvā kasikammādīni pavattāpethāti vuttaṃ hoti. Rājā pana sotāpannattā ‘‘core ghātetha, hanathā’’ti na āṇāpeti. Upajjhāyassa deva sīsaṃ chinditabbantiādi sabbaṃ ‘‘pabbajjāya upajjhāyo seṭṭho, tato ācariyo, tato gaṇo’’ti cintetvā idaṃ vohāre aḍḍavinicchaye āgatanti āhaṃsu. Na bhikkhave rājabhaṭo pabbājetabboti ettha amacco vā hotu mahāmatto vā sevako vā kiñci ṭhānantaraṃ patto vā appatto vā, yo koci rañño bhattavetanabhaṭo, sabbo rājabhaṭoti saṅkhyaṃ gacchati, so na pabbājetabbo. Tassa pana puttanattabhātukā ye rājato bhattavetanaṃ na gaṇhanti, te pabbājetuṃ vaṭṭati. Yo pana rājato laddhaṃ nibaddhabhogaṃ vā māsasaṃvaccharaparibbayaṃ vā raññoyeva niyyāteti, puttabhātuke vā taṃ ṭhānaṃ sampaṭicchāpetvā rājānaṃ ‘‘na dānāhaṃ devassa bhaṭo’’ti āpucchati, yena vā yaṃ kammakāraṇā vetanaṃ gahitaṃ, taṃ kammaṃ kataṃ hoti, yo vā pabbajassūti raññā anuññāto hoti, tampi pabbājetuṃ vaṭṭati.

90. රජයේ සේවකයන් (රාජභටයන්) පිළිබඳ කථා පුවතෙහි - ‘පච්චන්තං උච්චිනාථ’ යනු ප්‍රත්‍යන්ත දේශය (දේශසීමා) දියුණු කරනු යන්නයි. එනම්, සොරුන් පලවා හැර, සොර බියෙන් අත්හැර ගිය ගම්මානවල ජනතාව පදිංචි කරවා, ආරක්ෂාව සලසා දී, ගොවිතැන් කටයුතු කරවනු යන්න එහි අදහසයි. බිම්බිසාර රජතුමා සෝවාන් වූ බැවින් “සොරුන් මරන්න, වධ දෙන්න” යැයි අණ නොකළහ. “දේවයන් වහන්ස, උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගේ හිස සිඳිය යුතුය” යනාදියෙන් පැවසූ සියල්ල, “පැවිද්දෙහි උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ ශ්‍රේෂ්ඨය, ඉන්පසු ආචාර්යවරයාය, ඉන්පසු සංඝයා (ගණය) ය” යැයි සලකා, මෙය අධිකරණ විනිශ්චය ග්‍රන්ථවල (වෝහාර අට්ඨ විනිශ්චයෙහි) ආ බව පැවසූහ. “මහණෙනි, රාජභටයෙකු පැවිදි නොකළ යුතුය” යන්නෙහි, සාමාන්‍ය ඇමතියෙකු හෝ වේවා, මහා අමාත්‍යවරයෙකු (ඇමති මණ්ඩල සාමාජිකයෙකු) හෝ වේවා, සේවකයෙකු හෝ වේවා, යම් තනතුරක් ලත් හෝ නොලත් හෝ වේවා, රජුගෙන් වැටුප් ලබන යම් අයෙක් වේ ද, ඒ සියල්ලෝම ‘රාජභට’ යන නාමයට ඇතුළත් වෙති. ඔවුහු පැවිදි නොකළ යුතුය. එහෙත් රජුගෙන් වැටුප් නොලබන ඔහුගේ පුතුන්, මුණුබුරන් හෝ සහෝදරයන් පැවිදි කිරීම සුදුසුය. යම් අයෙකු රජුගෙන් ලත් නිත්‍ය වරප්‍රසාද හෝ මාසික හෝ වාර්ෂික වැටුප් රජුටම ආපසු භාර දෙන්නේ නම්, හෝ සිය පුතුන්ට හෝ සහෝදරයන්ට එම තනතුර පවරා “දේවයන් වහන්ස, මම දැන් ඔබ වහන්සේගේ සේවකයෙක් නොවෙමි” යැයි රජුගෙන් අවසර ලබා ගන්නේ නම්, හෝ යම් කාර්යයක් සඳහා වැටුප් ගත්තේ ද එම කාර්යය අවසන් කර ඇත්නම්, හෝ රජු විසින් “පැවිදි වන්න” යැයි අවසර දී ඇත්නම්, එවැනි අයෙකු පැවිදි කිරීම සුදුසුය.

Rājabhaṭavatthukathā niṭṭhitā.

රජයේ සේවකයන් පිළිබඳ කථා පුවත නිමවා ලන ලදී.

Coravatthukathā

සොරුන් පිළිබඳ කථා පුවත.

91. Coravatthūsu – manussā passitvāti yehi gihikāle diṭṭhapubbo ye ca ‘‘ayaṃ so’’ti aññesaṃ suṇanti, te passitvā ubbijjantipi…pe… dvārampi [Pg.279] thakenti. Ye pana na jānanti, tesaṃ gharesu bhikkhaṃ labhati. Na bhikkhaveti bhagavā sayaṃ dhammassāmī, tasmā āyatiṃ akaraṇatthāya bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññapento evamāha. Tattha dhajaṃ bandhitvā viya vicaratīti dhajabandho. Mūladevādayo viya loke pākaṭoti vuttaṃ hoti. Tasmā yo gāmaghātaṃ vā panthaduhanaṃ vā nagare sandhicchedādikammaṃ vā karonto vicarati, paññāyati ca ‘‘asuko nāma idaṃ idaṃ karotī’’ti, so na pabbājetabbo. Yo pana rājaputto rajjaṃ patthento gāmaghātādīni karoti, so pabbājetabbo. Rājāno hi tasmiṃ pabbajite tussanti, sace pana na tussanti, na pabbājetabbo. Pubbe mahājane pākaṭo coro pacchā corakammaṃ pahāya pañcasīlādīni samādiyati, tañce manussā evaṃ jānanti, pabbājetabbo. Ye pana ambalabujādicorakā sandhicchedādicorā eva vā adissamānā theyyaṃ karonti, pacchāpi iminā nāma idaṃ katanti na paññāyanti, tepi pabbājetuṃ vaṭṭati.

91. සොරුන් පිළිබඳ කථා වස්තූන්හි - 'මිනිසුන් දැක' යනු, ගිහි කාලයේදී ඔහුව දැක ඇති අය හෝ 'මොහු ඔහුය' යි අන් අයගෙන් අසා ඇති අය, ඔහුව දැක තැතිගනිති, බිය වෙති, පලා යති, අන් මඟකින් යති, මුහුණ ඉවතට හරවා ගනිති, දොරවල් ද වසා ගනිති. යම් කෙනෙක් (ඔහු සොරුන් බව) නොදනිත්ද, ඔවුන්ගේ නිවෙස්වලින් ඔහු පිණ්ඩපාතය ලබයි. 'මහණෙනි, (ප්‍රකට සොරා පැවිදි නොකළ යුතුය)' යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළේ තමන් වහන්සේම ධර්මයේ ස්වාමියා වන බැවිනි. එබැවින් මතු මෙබඳු දේ සිදු නොවීම පිණිස භික්ෂූන්ට ශික්ෂාපද පනවමින් මෙසේ වදාළ සේක. එහි 'ධජයක් බැඳගෙන හැසිරෙන්නාක් මෙන්' යන්නෙන් ධජබන්ධ නම් සොරා අදහස් වේ. මුලදේව ආදීන් මෙන් ලොව ප්‍රකට වූ සොරා යනු එහි අර්ථයයි. එබැවින් යම් සොයෙකු ගම් පහරමින් හෝ මංකොල්ලකමින් හෝ නගරවල සන්ධි කැපීම් ආදී කටයුතු කරමින් හැසිරෙයිද, 'මහවල් නම ඇති සොරා මේ මේ දේ කරයි' යනුවෙන් ප්‍රකට වේද, ඔහුව පැවිදි නොකළ යුතුය. යම් රජකුමරෙකු රජකම පතා ගම් පහරන ආදිය කරයි නම්, ඔහුව පැවිදි කළ යුතුය. මන්ද යත්, ඔහු පැවිදි වූ විට රජවරු සතුටු වෙති. ඉදින් රජවරු සතුටු නොවෙත් නම් පැවිදි නොකළ යුතුය. පෙර මහජනයා අතර ප්‍රකටව සිටි සොරා, පසුව සොරකම අත්හැර පන්සිල් ආදිය සමාදන්ව සිටින බව මිනිසුන් දන්නේ නම්, ඔහුව පැවිදි කළ හැකිය. අඹ, දඹ ආදිය සොරාගන්නා කුඩා සොරුන් හෝ සන්ධි කපන සොරුන් වුවද, නොපෙනී සොරකම් කරන්නේ නම්, පසුව ද 'මොහු විසින් මෙය කරන ලද්දේය' යි ප්‍රකට නොවන්නේ නම්, ඔවුන් පැවිදි කිරීම සුදුසුය.

92. Kāraṃ bhinditvāti aṭṭabandhanādiṃ bhinditvā. Abhayūvarāti ettha bhayena uparamantīti bhayūvarā, ete pana laddhābhayattā na bhayūvarāti abhayūvarā; pakārassa cettha vakāro katoti veditabbo. Na bhikkhave kārabhedako pabbājetabboti kāro vuccati bandhanāgāraṃ. Idha pana andubandhanaṃ vā hotu saṅkhalikabandhanaṃ vā rajjubandhanaṃ vā gāmabandhanaṃ vā nigamabandhanaṃ vā nagarabandhanaṃ vā purisagutti vā janapadabandhanaṃ vā dīpabandhanaṃ vā, yo etesu yaṃkiñci bandhanaṃ bhinditvā vā chinditvā vā muñcitvā vā vivaritvā vā passamānānaṃ vā apassamānānaṃ vā palāyati, so kārabhedakoti saṅkhyaṃ gacchati. Tasmā īdiso kārabhedako coro dīpabandhanaṃ bhinditvā dīpantaraṃ gatopi na pabbājetabbo. Yo pana na coro, kevalaṃ hatthakammaṃ akaronto ‘‘evaṃ no apalāyanto karissatī’’ti rājayuttādīhi baddho, so kāraṃ bhinditvā palātopi pabbājetabbo. Yo pana gāmanigamapaṭṭanādīni keṇiyā gahetvā taṃ asampādento bandhanāgāraṃ pavesito hoti, so palāyitvā āgato na pabbājetabbo. Yopi kasikammādīhi dhanaṃ sampādetvā jīvanto ‘‘nidhānaṃ iminā laddha’’nti pesuññaṃ upasaṃharitvā kenaci bandhāpito hoti, taṃ tattheva pabbājetuṃ na vaṭṭati, palāyitvā gataṃ pana gataṭṭhāne pabbājetuṃ vaṭṭati.

92. 'බන්ධනාගාරය බිඳ' යනු අටවන ලද බන්ධන ආදිය බිඳීමයි. 'අභයූවරා' යන්නෙහි අර්ථය මෙසේ දත යුතුය: යම් කෙනෙක් බිය නිසා වැළකෙත්ද, ඔවුහු 'භයූවරා' නම් වෙති. මොවුන් වනාහි අභය ලැබූ බැවින් බිය නිසා වැළකෙන්නෝ නොවෙති, එබැවින් 'අභයූවරා' නම් වෙති. මෙහි 'ප' කාරයට 'ව' කාරය ආදේශ වූ බව දත යුතුය. 'මහණෙනි, බන්ධනාගාරය බිඳ පලා ආ තැනැත්තා පැවිදි නොකළ යුතුය' යන්නෙහි 'කාර්‍ය' යනු බන්ධනාගාරයයි. මෙහි පාද විලංගු, දම්වැල්, ලණු, ගම් මට්ටමින් කරන සිර කිරීම්, නියම්ගම් මට්ටමින් කරන සිර කිරීම්, නගර මට්ටමින් කරන සිර කිරීම්, ආරක්ෂකයන් ලවා රැකවල් කිරීම්, ජනපද හෝ දූපත් මට්ටමින් කරන සිර කිරීම් යන මොනයම් හෝ බන්ධනයක් බිඳ හෝ කපා හෝ මුදා හෝ විවෘත කොට හෝ ආරක්ෂකයන් දකිද්දී හෝ නොදකිද්දී හෝ පලා යයිද, ඔහු 'බන්ධනාගාරය බිඳ පලා ආවෙකු' ලෙස සැලකේ. එබැවින් මෙබඳු බන්ධනාගාරය බිඳ පලා ආ සොරා දූපත් බන්ධනයෙන් මිදී වෙනත් දූපතකට ගියද පැවිදි නොකළ යුතුය. යමෙක් සොයෙකු නොවන, හුදෙක් වැඩ නොකරන බැවින් 'මොහු පලා නොගොස් අපේ වැඩ කරනු ඇතැයි' රජයේ නිලධාරීන් විසින් බඳිනු ලැබ බන්ධනාගාරය බිඳ පලා ගියේද, ඔහු පැවිදි කළ හැකිය. යමෙක් ගම් නියම්ගම් වරායවල් ආදිය බද්දට ගෙන, එය ගෙවාගත නොහැකිව බන්ධනාගාරගත කරන ලද්දේ නම්, ඔහු පලා ආ විට පැවිදි නොකළ යුතුය. යමෙක් ගොවිතැන් ආදියෙන් ධනය උපයා ජීවත් වෙද්දී, 'මොහුට නිධානයක් ලැබුණේය' යි කේලාම් කීම නිසා යමෙකු විසින් බඳිනු ලැබුවේ නම්, ඔහුව එම ස්ථානයේදීම පැවිදි කිරීම නොසූදුසුය. පලා ගිය තැනැත්තා වෙනත් ස්ථානයකදී පැවිදි කිරීම සුදුසුය.

93. Na [Pg.280] bhikkhave likhitakoti ettha likhitako nāma na kevalaṃ ‘‘yattha passati tattha hantabbo’’ti, atha kho yo koci corikaṃ vā aññaṃ vā garuṃ rājāparādhaṃ katvā palāto, rājā ca naṃ paṇṇe vā potthake vā ‘‘itthannāmo yattha dissati, tattha gahetvā māretabbo’’ti vā ‘‘hatthapādānissa chinditabbānī’’ti vā ‘‘ettakaṃ nāma daṇḍaṃ āharāpetabbo’’ti vā likhāpeti, ayaṃ likhitako nāma, so na pabbājetabbo.

93. 'මහණෙනි, ලිඛිතකයා පැවිදි නොකළ යුතුය' යන්නෙහි 'ලිඛිතක' යනු හුදෙක් 'දුටු තැන මරා දැමිය යුතුය' යන්න පමණක් නොවේ. සොරකමක් හෝ රජුට විරුද්ධ වෙනත් බරපතල වරදක් කර පලා ගිය විට, රජු විසින් පත්‍රයක හෝ පොතක 'මෙම නම ඇති තැනැත්තා යම් තැනක දකීද, එහිදී අල්ලා මරා දැමිය යුතුය' කියා හෝ 'ඔහුගේ අත් පා කැපිය යුතුය' කියා හෝ 'මෙපමණ දඩයක් අය කළ යුතුය' කියා හෝ ලියවා තබයි නම්, ඔහු 'ලිඛිතක' නම් වේ. ඔහු පැවිදි නොකළ යුතුය.

94. Kasāhato katadaṇḍakammoti ettha yo vacanapesanādīni akaronto haññati, na so katadaṇḍakammo. Yo pana keṇiyā vā aññathā vā kiñci gahetvā khāditvā puna dātuṃ asakkonto ‘‘ayameva te daṇḍo hotū’’ti kasāhi haññati, ayaṃ kasāhato katadaṇḍakammo. So ca kasāhi vā hato hotu addhadaṇḍakādīnaṃ vā aññatarena, yāva allavaṇo hoti, tāva na pabbājetabbo. Vaṇe pana pākatike katvā pabbājetabbo. Sace pana jāṇūhi vā kapparehi vā nāḷikerapāsāṇādīhi vā ghātetvā mutto hoti, sarīre cassa gaṇṭhiyo paññāyanti, na pabbājetabbo. Phāsukaṃ katvā eva gaṇṭhīsu sannisinnāsu pabbājetabbo.

94. 'කස පහර ලද දඬුවම් කරන ලද තැනැත්තා' යන්නෙහි, යමෙක් කීමකට හෝ පණිවිඩයකට අවනත නොවීම නිසා පහර කයිද, ඔහු දඬුවම් කරන ලද්දෙක් නොවේ. යමෙක් බද්දට හෝ වෙනත් ආකාරයකින් යමක් ගෙන අනුභව කොට, නැවත දීමට නොහැකි වූ විට 'මෙම කස පහරම තොපට දඬුවම වේවා' යි පවසමින් කසවලින් තලනු ලැබේද, ඔහු 'කස පහර ලද දඬුවම් කරන ලද්දෙක්' වේ. ඔහු කසවලින් හෝ රියන් දෙකක් පමණ වන දඬු ආදියෙන් පහර කෑවේ වුවද, තුවාල අමු පවතින තාක් පැවිදි නොකළ යුතුය. තුවාල සුව වූ පසු පැවිදි කළ හැකිය. ඉදින් දණහිසින්, වැලමිටින්, පොල්කටුවලින් හෝ ගල්වලින් හෝ පහර දී මුදා හරින ලද්දේ නම්, ශරීරයේ ගැටිති පෙනෙන්නට තිබේ නම් පැවිදි නොකළ යුතුය. සුවපහසු වූ පසු, ඒ ගැටිති මැකී ගිය විට පමණක් පැවිදි කළ යුතුය.

95. Lakkhaṇāhato katadaṇḍakammoti ettha katadaṇḍakammabhāvo purimanayeneva veditabbo. Yassa pana nalāṭe vā ūruādīsu vā tattena lohena lakkhaṇaṃ āhataṃ hoti, so sace bhujisso yāva allavaṇo hoti, tāva na pabbājetabbo. Sacepissa vaṇā ruḷhā honti, chaviyā samaparicchedā, lakkhaṇaṃ na paññāyati, timaṇḍalavatthassa uttarāsaṅge kate paṭicchannokāse ce hoti, pabbājetuṃ vaṭṭati, appaṭicchannokāse ce na vaṭṭati.

95. 'ලකුණු තබන ලද දඬුවම් කරන ලද තැනැත්තා' යන්නෙහි 'දඬුවම් කරන ලද' බව පෙර පරිදිම දත යුතුය. යමෙකුගේ නළලෙහි හෝ කලවය ආදී ස්ථානයක රත් කළ යකඩින් හංවඩු ගසා ලකුණු කර තිබේ නම්, ඔහු නිදහස් අයෙකු වුවද තුවාල අමුව පවතින තාක් පැවිදි නොකළ යුතුය. ඉදින් තුවාල සුව වී සම හා සමාන වූ විටත් එම ලකුණ පෙනෙන්නේ නැති නම්, පිරිමණ්ඩල ලෙස සිවුර පොරවන විට එම ලකුණ වැසෙන ස්ථානයක ඇත්නම් පැවිදි කිරීම සුදුසුය. නොවැසෙන ස්ථානයක ලකුණ ඇත්නම් පැවිදි කිරීම නොසුදුසුය.

Coravatthukathā niṭṭhitā.

සොරුන් පිළිබඳ කථා වස්තුව නිම විය.

Iṇāyikavatthukathā

ණයගැතියන් පිළිබඳ කථා වස්තුව

96. Na bhikkhave iṇāyikoti ettha iṇāyiko nāma yassa pitipitāmahehi vā iṇaṃ gahitaṃ hoti, sayaṃ vā iṇaṃ gahitaṃ hoti, yaṃ vā āthapetvā mātāpitūhi kiñci gahitaṃ hoti, so taṃ [Pg.281] iṇaṃ paresaṃ dhāretīti iṇāyiko. Yaṃ pana aññe ñātakā āthapetvā kiñci gaṇhanti, so na iṇāyiko. Na hi te taṃ āthapetuṃ issarā, tasmā taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati, itaraṃ na vaṭṭati. Sace panassa ñātisālohitā ‘‘mayaṃ dassāma, pabbājetha na’’nti iṇaṃ attano bhāraṃ karonti, añño vā koci tassa ācārasampattiṃ disvā ‘‘pabbājetha naṃ, ahaṃ iṇaṃ dassāmī’’ti vadati, pabbājetuṃ vaṭṭati. Tesu asati bhikkhunā tathārūpassa upaṭṭhākassāpi ārocetabbaṃ ‘‘sahetuko satto iṇapalibodhena na pabbajatī’’ti. Sace so paṭipajjati, pabbājetabbo. Sacepi attano kappiyabhaṇḍaṃ atthi, ‘‘etaṃ dassāmī’’ti pabbājetabbo. Sace pana neva ñātakādayo paṭipajjanti, na attano dhanaṃ atthi, ‘‘pabbājetvā bhikkhāya caritvā mocessāmī’’ti pabbājetuṃ na vaṭṭati. Sace pabbājeti dukkaṭaṃ. Palātopi ānetvā dātabbo. No ce deti, sabbaṃ iṇaṃ gīvā hoti. Ajānitvā pabbājayato anāpatti. Passantena pana ānetvā iṇasāmikānaṃ dassetabbo. Apassantassa gīvā na hoti.

96. “මහණෙනි, ණයගැතියා පැවිදි නොකළ යුතුය” යන්නෙහි ‘ණයගැතියා’ යනු මෙසේ දත යුතුය. යමෙකුගේ පියා හෝ පියමහ්ලා (මුත්තණුවන්) විසින් ණයක් ගෙන තිබේද, නැතහොත් තමා විසින්ම ණයක් ගෙන තිබේද, එසේත් නැතිනම් යමෙකු ඇපයට තබා මවුපියන් විසින් කිසියම් ධනයක් ගෙන තිබේද, ඔහු එම ණය අනෙක් අයට ගෙවීමට බැඳී සිටින බැවින් ණයගැතියා නම් වේ. යම් හෙයකින් මවුපියන් නොවන වෙනත් ඥාතීන් විසින් යමෙකු ඇපයට තබා කිසියම් දෙයක් ගන්නේ නම්, ඔහු ණයගැතියෙකු නොවේ. මන්දයත්, ඔහුව ඇපයට තැබීමට එම ඥාතීන්ට අයිතියක් නොමැති බැවිනි. එබැවින් එවැනි අයෙකු පැවිදි කිරීම වටී, අනෙක් අය පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය. ඉදින් ඔහුගේ නෑ සබඳකම් ඇති ඥාතීන්, “අපි ණය ගෙවන්නෙමු, මොහොු පැවිදි කරන්න” යැයි පවසා ණයේ වගකීම තමන් වෙත ගන්නේ නම්, හෝ වෙනත් අයෙකු මොහුගේ හැසිරීම් සම්පත්තිය දැක “මොහු පැවිදි කරන්න, මම ණය ගෙවන්නෙමි” යැයි පවසන්නේ නම්, ඔහු පැවිදි කිරීම සුදුසුය. එවැනි අයෙකු නොමැති කල්හි, පැවිදි කරන භික්ෂුව විසින් එම තැනැත්තා කෙරෙහි පැහැදුණු උපස්ථායකයෙකුට හෝ මෙය මෙසේ සැළ කළ යුතුය: “මොහු මාර්ග ඵල ලැබීමට පිනැති අයෙකි, නමුත් ණය පීඩාව නිසා පැවිදි වීමට නොහැකි වී ඇත” යනුවෙනි. ඉදින් එම උපස්ථායකයා ඒ වගකීම ගන්නේ නම්, ඔහු පැවිදි කළ හැකිය. එසේම තමා සතුව කැප වූ වස්තුවක් (කැපිය භාණ්ඩ) තිබේ නම්, “මම මෙය ණය හිමියන්ට දෙන්නෙමි” යි සිතා ඔහු පැවිදි කළ හැකිය. ඉදින් ඥාතීන් ඉදිරිපත් නොවන්නේ නම් හෝ තමා සතුව ධනයක් නොමැති නම්, “පැවිදි කොට පිණ්ඩපාතයේ හැසිර (ණය) නිදහස් කරන්නෙමි” යි සිතා පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය. ඉදින් එසේ පැවිදි කළහොත් දුක්කටාපත් වේ. පැවිදි වූ පසු පැන ගිය සාමණේරයෙකු වුවද ගෙනැවිත් ණය හිමියන්ට දිය යුතුය. එසේ නොදෙන්නේ නම් මුළු ණය ප්‍රමාණයම ගෙවීමට උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ බැඳී සිටියි. ණය ඇති බව නොදැන පැවිදි කළහොත් ඇවැත් සිදු නොවේ. නමුත් පැන ගොස් සිටින ඔහු දුටු විට ගෙනැවිත් ණය හිමියන්ට පෙන්විය යුතුය. නොදකින ගුරුවරයා ණය ගෙවීමට බැඳී නැත.

Sace iṇāyiko aññaṃ desaṃ gantvā pucchiyamānopi ‘‘nāhaṃ kassaci kiñci dhāremī’’ti vatvā pabbajati, iṇasāmiko ca taṃ pariyesanto tattha gacchati, daharo taṃ disvā palāyati, so ca theraṃ upasaṅkamitvā ‘‘ayaṃ bhante kena pabbājito, mama ettakaṃ nāma dhanaṃ gahetvā palāto’’ti vadati, therena vattabbaṃ ‘‘mayā upāsaka ‘aṇaṇo aha’nti vadanto pabbājito, kiṃ dāni karomi, passa me pattacīvaramatta’’nti ayaṃ tattha sāmīci. Palāte pana gīvā na hoti.

ඉදින් ණයගැතියා වෙනත් ප්‍රදේශයකට ගොස්, “මම කිසිවෙකුට ණය නැතැයි” පවසා පැවිදි වූයේ නම් සහ ණය හිමියා ඔහුව සොයා එහි පැමිණි කල්හි, එම දහරා භික්ෂුව ඔහු දැක පැන යන්නේ නම්, එම ණය හිමියා උපාධ්‍යාය තෙරුන් වෙත පැමිණ, “ස්වාමීනි, මොහු පැවිදි කළේ කවුද? මොහු මාගේ මෙපමණ ධනයක් රැගෙන පලා ආ අයෙකි” යැයි පවසන්නේ නම්, තෙරුන් විසින් මෙසේ පැවසිය යුතුය: “උපාසකය, ‘මම ණය නැත්තෙක්මි’ යි පවසද්දී මා විසින් මොහු පැවිදි කරන ලදී. දැන් මම කුමක් කරන්නද? මා සතු මේ පාත්‍රය සහ සිවුරු පමණක් බලන්න.” මෙසේ පැවසීම එහිදී කළ යුතු වත්පිළිවෙතයි. පැවිදි වූ තැනැත්තා පලා ගියහොත් තෙරුන් ණයට වගකිව යුතු නොවේ.

Sace pana naṃ therassa sammukhāva disvā ‘‘ayaṃ mama iṇāyiko’’ti vadati, ‘‘tava iṇāyikaṃ tvameva jānāhī’’ti vattabbo. Evampi gīvā na hoti. Sacepi so ‘‘pabbajito ayaṃ idāni kuhiṃ gamissatī’’ti vadati, therena ‘‘tvaṃyeva jānāhī’’ti vattabbo. Evampissa palāte gīvā na hoti. Sace pana thero ‘‘kuhiṃ dāni ayaṃ gamissati, idheva acchatū’’ti vadati, so ce palāyati, gīvā hoti. Sace so sahetukasatto hoti vattasampanno, therena ‘‘īdiso aya’’nti vattabbaṃ. Iṇasāmiko ce ‘‘sādhū’’ti vissajjeti, iccetaṃ kusalaṃ. Sace pana ‘‘upaḍḍhupaḍḍhaṃ dethā’’ti vadati, dātabbaṃ. Aparena samayena atiārādhako hoti, ‘‘sabbaṃ dethā’’ti [Pg.282] vuttepi dātabbameva. Sace pana uddesaparipucchādīsu kusalo hoti bahūpakāro bhikkhūnaṃ, bhikkhācāravattena pariyesitvāpi iṇaṃ dātabbamevāti.

ඉදින් එම ණයගැතියා තෙරුන් ඉදිරියෙහිදීම දැක, “මොහු මාගේ ණයගැතියාය” යැයි පවසන්නේ නම්, “ඔබේ ණයගැතියා ගැන ඔබම බලාගන්න” යැයි පැවසිය යුතුය. එවිටද ණය ගෙවීමට බැඳීමක් නැත. “දැන් මොහු පැවිදි වී සිටී, කොහේ යන්නද?” යැයි ඔහු පවසන්නේ නම්, තෙරුන් විසින් “ඔබම දන්නවා ඇත” යැයි පැවසිය යුතුය. එසේ පවසා තිබියදී ඔහු පලා ගියහොත් තෙරුන් ණයට බැඳී නැත. නමුත් ඉදින් තෙරුන් විසින්, “දැන් මොහු කොහේ යන්නද, මෙහිම සිටියාවේ” යැයි පවසා, පසුව ඔහු පලා ගියහොත් තෙරුන් ණය ගෙවීමට බැඳී සිටියි. ඉදින් එම සාමණේරයා හෝ භික්ෂුව මාර්ග ඵල ලැබීමට හේතු සම්පත් ඇති, වත්පිළිවෙත් පුරන අයෙකු නම්, තෙරුන් විසින් “මොහු මෙවැනි ගුණවත් අයෙකි” යැයි කරුණු දැක්විය යුතුය. ණය හිමියා “යහපතැයි” පවසා ණය අත්හරින්නේ නම් එය මැනවි. ඉදින් ඔහු “කොටස් වශයෙන් හෝ දෙන්න” යැයි පවසන්නේ නම්, එය දිය යුතුය. පසු කලෙක ඔහු වත්පිළිවෙත් මැනවින් පුරන උත්තමයෙකු වූ විට, “සියල්ල දෙන්න” යැයි කීවත් එය දිය යුතුම වේ. ඉදින් ඔහු උද්දේස-පරිපුච්ඡා (ධර්ම විනය ඉගෙනීම) ආදියෙහි දක්ෂව භික්ෂූන්ට බොහෝ උපකාරී වන්නේ නම්, පිණ්ඩපාත වතින් සොයා හෝ එම ණය ගෙවිය යුතුම වන්නේය.

Iṇāyikavatthukathā niṭṭhitā.

ණයගැති වස්තු කථාව නිම විය.

Dāsavatthukathā

දාස වස්තු කථාව

97. Na bhikkhave dāsoti ettha cattāro dāsā – antojāto, dhanakkīto, karamarānīto, sāmaṃ dāsabyaṃ upagatoti. Tattha antojāto nāma jātidāso gharadāsiyā putto. Dhanakkīto nāma mātāpitūnaṃ santikā putto vā sāmikānaṃ santikā dāso vā dhanaṃ datvā dāsacārittaṃ āropetvā kīto. Ete dvepi na pabbājetabbā. Pabbājentena tattha tattha cārittavasena adāsaṃ katvā pabbājetabbā.

97. “මහණෙනි, දාසයා පැවිදි නොකළ යුතුය” යන්නෙහි දාසයෝ සිව්දෙනෙකි: අන්තෝජාත (නිවසේ උපන්), ධනක්කීත (මුදලට ගත්), කරමරානීත (සතුරන් විසින් අල්ලා ගන්නා ලද) සහ සාමං දාසබ්‍යං උපගත (තමාම දාසභාවයට පත් වූ) යනුවෙනි. එහි ‘අන්තෝජාත’ යනු නිවසේ වසන දාසියකගේ කුසින් උපන් පුත්‍රයාය. ‘ධනක්කීත’ යනු මවුපියන්ගෙන් හෝ හිමිකරුවන්ගෙන් මුදල් දී දාස සිරිතෙහි පිහිටුවා මිලදී ගත් අයයි. මේ දෙවර්ගයේ අයම පැවිදි නොකළ යුතුය. පැවිදි කිරීමට කැමති නම්, ඒ ඒ ප්‍රදේශවල සිරිත් විරිත් අනුව ඔවුන් දාසභාවයෙන් නිදහස් කොට පැවිදි කළ යුතුය.

Karamarānīto nāma tiroraṭṭhaṃ vilopaṃ vā katvā upalāpetvā vā tiroraṭṭhato bhujissamānusakāni āharanti, antoraṭṭheyeva vā katāparādhaṃ kiñci gāmaṃ rājā ‘‘vilumpathā’’ti āṇāpeti, tato mānusakānipi āharanti. Tattha sabbe purisā dāsā, itthiyo dāsiyo. Evarūpo karamarānīto dāso yehi ānīto, tesaṃ santike vasanto vā bandhanāgāre baddho vā purisehi rakkhiyamāno vā na pabbājetabbo. Palāyitvā pana gato, gataṭṭhāne pabbājetabbo. Raññā tuṭṭhena ‘‘karamarānītake muñcathā’’ti vatvā vā sabbasādhāraṇena vā nayena bandhanā mokkhe kate pabbājetabbova.

‘කරමරානීත’ යනු රටවල් අතර යුද්ධවලදී කොල්ලකෑමෙන් හෝ රවටා හෝ අල්ලා ගන්නා ලද මනුෂ්‍යයන්ය. එසේත් නැතිනම් තමන්ගේම රටේ වරදක් කළ ගමක මිනිසුන් “මොවුන් අල්ලා ගන්න” යැයි රජු අණ කළ විට අල්ලා ගනු ලබන මිනිසුන්ය. එහිදී සියලු පුරුෂයෝ දාසයෝද, ස්ත්‍රීහු දාසියෝද වෙති. මෙවැනි කරමරානීත දාසයන් තමන්ව අල්ලාගත් අයගේ නිවෙස්වල වසන විට හෝ සිරගෙවල බැඳ සිටින විට හෝ රැකවල් මැද සිටින විට හෝ පැවිදි නොකළ යුතුය. නමුත් පලා ගොස් වෙනත් තැනකට ගිය විට පැවිදි කළ හැකිය. රජු සතුටු වී “මේ අය නිදහස් කරනු” යැයි පැවසූ විට හෝ පොදු සමාව යටතේ බැඳීම්වලින් නිදහස් වූ විට හෝ ඔවුන් පැවිදි කළ යුතුම වේ.

Sāmaṃ dāsabyaṃ upagato nāma jīvitahetu vā ārakkhahetu vā ‘‘ahaṃ te dāso’’ti sayameva dāsabhāvaṃ upagato. Rājūnaṃ hatthiassagomahiṃsagopakādayo viya, tādiso dāso na pabbājetabbo. Rañño vaṇṇadāsīnaṃ puttā honti amaccaputtasadisā, tepi na pabbājetabbā. Bhujissitthiyo asaṃyatā vaṇṇadāsīhi saddhiṃ vicaranti, tāsaṃ putte pabbājetuṃ vaṭṭati. Sace sayameva paṇṇaṃ [Pg.283] āropenti, na vaṭṭati. Bhaṭiputtakagaṇādīnaṃ dāsāpi tehi adinnā na pabbājetabbā. Vihāresu rājūhi ārāmikadāsā nāma dinnā honti, tepi pabbājetuṃ na vaṭṭati. Bhujisse pana katvā pabbājetuṃ vaṭṭati. Mahāpaccariyaṃ ‘‘antojātadhanakkītake ānetvā bhikkhusaṅghassa ārāmike demāti denti, takkaṃ sīse āsittakasadisāva honti, te pabbājetuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Kurundiyaṃ pana ‘‘ārāmikaṃ demāti kappiyavohārena denti, yena kenaci vohārena dinno hotu, neva pabbājetabbo’’ti vuttaṃ. Duggatamanussā saṅghaṃ nissāya jīvissāmāti vihāre kappiyakārakā honti, etepi pabbājetuṃ vaṭṭati. Yassa mātāpitaro dāsā, mātā eva vā dāsī, pitā adāso, taṃ pabbājetuṃ na vaṭṭati. Yassa pana mātā adāsī, pitā dāso, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Bhikkhussa ñātakā vā upaṭṭhākā vā dāsaṃ denti ‘‘imaṃ pabbājetha, tumhākaṃ veyyāvaccaṃ karissatī’’ti attanovāssa dāso atthi, bhujisso katova pabbājetabbo. Sāmikā dāsaṃ denti ‘‘imaṃ pabbājetha, sace abhiramissati, adāso vibbhamissati ce, amhākaṃ dāsova bhavissatīti ayaṃ tāvakāliko nāma, taṃ pabbājetuṃ na vaṭṭatī’’ti kurundiyaṃ vuttaṃ. Nissāmikadāso hoti, sopi bhujisso katova pabbājetabbo. Ajānanto pabbājetvā vā upasampādetvā vā pacchā jānāti, bhujissaṃ kātumeva vaṭṭati.

ස්වකැමැත්තෙන් දාසභාවයට පත්වූවෙක් යනු, ජීවිකාව සඳහා හෝ ආරක්ෂාව පතා හෝ 'මම ඔබගේ දාසයෙක්මි' යි පවසා තමාම දාසභාවයට පත්වූ තැනැත්තායි. රජවරුන්ගේ ඇත්ගොව්වන්, අස්ගොව්වන්, ගවපාලකයන් හා මීගව පාලකයන් වැනි වූ එබඳු දාසයෙකු පැවිදි නොකළ යුතුය. රජුගේ වර්ණදාසියන්ගේ (පැවරුණු සේවිකාවන්ගේ) පුත්‍රයෝ අමාත්‍ය පුත්‍රයන් හා සමාන වෙති, ඔවුන්වද පැවිදි නොකළ යුතුය. සංවර නොවූ නිදහස් ස්ත්‍රීන් වර්ණදාසියන් සමඟ ඇසුරු කරමින් හැසිරෙති, එවැනි ස්ත්‍රීන්ගේ පුත්‍රයන් පැවිදි කිරීම සුදුසුය. ඉදින් ඔවුන් (එම නිදහස් ස්ත්‍රීන්) තමන්වම වර්ණදාසී ලේඛනයට ඇතුළත් කරගන්නේ නම්, එවැනි අයගේ පුත්‍රයන් පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය. සංගම් හෝ ගෝත්‍රවලට අයත් දාසයන්වද ඔවුන් විසින් නිදහස් නොකරන ලද්දේ නම් පැවිදි නොකළ යුතුය. විහාරස්ථානවලට රජවරුන් විසින් පූජා කරන ලද 'ආරාමික දාසයන්' ද පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය. එහෙත් ඔවුන්ව නිදහස් පුද්ගලයන් බවට පත්කොට පැවිදි කිරීම සුදුසුය. 'මහාපච්චරිය' අටුවාවෙහි සඳහන් වන්නේ, ගෘහයෙහි උපන් දාසයන් හෝ මිලට ගත් දාසයන් හෝ ගෙනැවිත් 'භික්ෂු සංඝයාට ආරාමිකයන් ලෙස පූජා කරමු' යි පවසා පූජා කරන්නේ නම්, ඔවුන්ගේ හිස මත මෝරු වත් කළාක් මෙන් (දාසභාවයෙන් නිදහස් වූවන්) වන බැවින් ඔවුන් පැවිදි කිරීම සුදුසු බවයි. එහෙත් 'කුරුන්දි' අටුවාවෙහි සඳහන් වන්නේ, 'ආරාමිකයෙකු පූජා කරමු' යි යන කැප ව්‍යවහාරයෙන් පූජා කරන්නේ නම්, කුමන ව්‍යවහාරයකින් පූජා කළද ඔවුන් පැවිදි නොකළ යුතු බවයි. දිළිඳු මිනිසුන් 'සංඝයා ඇසුරු කරමින් ජීවත් වන්නෙමු' යි සිතා විහාරයෙහි කැපකරුවන් (කප්පියකාරක) වෙති, මොවුන් පැවිදි කිරීම සුදුසුය. යමෙකුගේ මවුපියන් දෙදෙනාම දාසයන් නම් හෝ මව පමණක් දාසී වී පියා නිදහස් පුද්ගලයෙකු නම්, ඔහුව පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය. යම් හෙයකින් මව නිදහස් තැනැත්තියක වී පියා දාසයෙකු වන්නේ නම්, ඔහුව පැවිදි කිරීම සුදුසුය. භික්ෂුවකගේ නෑදෑයන් හෝ උපස්ථායකයන් 'මොහු පැවිදි කරන්න, ඔබ වහන්සේලාට වත්පිළිවෙත් කරනු ඇත' යි පවසා දාසයෙකු පූජා කරන්නේ නම්, හෝ තමාටම අයත් දාසයෙකු සිටී නම්, ඔහු නිදහස් කොටම පැවිදි කළ යුතුය. ස්වාමිවරුන් දාසයෙකු පූජා කරමින්, 'මොහු පැවිදි කරන්න, ඉදින් පැවිද්දෙහි ඇලී සිටින්නේ නම් දාසයෙකු නොවේ, ඉදින් සිවුරු හරින්නේ නම් අපගේම දාසයෙක් වන්නේය' යි පවසන්නේ නම් ඔහු 'තාවකාලික' දාසයෙකු ලෙස හැඳින්වේ. ඔහුව පැවිදි කිරීම නුසුදුසු යැයි කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. ස්වාමියෙකු නැති දාසයෙකු වුවද නිදහස් මිනිසෙකු කොටම පැවිදි කළ යුතුය. දාසයෙකු බව නොදැන පැවිදි කොට හෝ උපසම්පදා කොට පසුව ඒ බව දැනගන්නේ නම්, ඔහු නිදහස් පුද්ගලයෙකු බවට පත්කිරීමම සුදුසුය.

Imassa ca atthassa pakāsanatthaṃ idaṃ vatthuṃ vadanti – ekā kira kuladāsī ekena saddhiṃ anurādhapurā palāyitvā rohaṇe vasamānā puttaṃ paṭilabhi, so pabbajitvā upasampannakāle lajjī kukkuccako ahosi. Athekadivasaṃ mātaraṃ pucchi – ‘‘kiṃ upāsike tumhākaṃ bhātā vā bhaginī vā natthi, na kañci ñātakaṃ passāmī’’ti. ‘‘Tāta, ahaṃ anurādhapure kuladāsī, tava pitarā saddhiṃ palāyitvā idha vasāmī’’ti. Sīlavā bhikkhu ‘‘asuddhā kira me pabbajjā’’ti saṃvegaṃ labhitvā mātaraṃ tassa kulassa nāmagottaṃ pucchitvā anurādhapuraṃ āgamma tassa kulassa gharadvāre aṭṭhāsi. ‘‘Aticchatha bhante’’ti vuttepi nātikkami, te āgantvā ‘‘kiṃ bhante’’ti pucchiṃsu. ‘‘Tumhākaṃ itthannāmā dāsī palātā atthī’’ti? Atthi bhante. Ahaṃ tassā putto, sace maṃ tumhe anujānātha, pabbajjaṃ labhāmi, tumhe mayhaṃ sāmikāti[Pg.284]. Te haṭṭhatuṭṭhā hutvā ‘‘suddhā bhante tumhākaṃ pabbajjā’’ti taṃ bhujissaṃ katvā mahāvihāre vasāpesuṃ catūhi paccayehi paṭijaggantā. Thero taṃ kulaṃ nissāya vasamānoyeva arahattaṃ pāpuṇīti.

මෙම කරුණ පැහැදිලි කිරීම පිණිස මෙම කථා පුවත දක්වනු ලැබේ - එක්තරා කුල දාසියක් එක් පුරුෂයෙකු සමඟ අනුරාධපුරයෙන් පලාගොස් රෝහණ ජනපදයෙහි වාසය කරමින් සිටියදී පුත්‍රයෙකු ලැබුවාය. ඔහු පැවිදි වී උපසම්පදා වූ කාලයෙහි ලජ්ජාශීලී වූ, විනය පිළිබඳ සැක සංකා ඇති කරගන්නා භික්ෂුවක් විය. දිනක් ඔහු මවගෙන් මෙසේ ඇසීය - 'උපාසිකාවනි, ඔබලාට සහෝදරයෙකු හෝ සහෝදරියක නැද්ද? මම කිසිදු නෑදෑයෙකු නොදකිමි.' 'පුතණුවනි, මම අනුරාධපුරයේ කුල දාසියක් වීමි. ඔබගේ පියා සමඟ පලාගොස් මෙහි වාසය කරමි' යි ඇය පැවසුවාය. එවිට සිල්වත් භික්ෂුව 'මගේ පැවිද්ද අශුද්ධ (නොනිසි) එකකැ' යි සංවේගයට පත්ව, මවගෙන් එම කුලයෙහි නම සහ ගෝත්‍රය විමසා අනුරාධපුරයට පැමිණ එම කුලයෙහි නිවස දොරකඩ වැඩසිටියේය. 'ස්වාමීනි, අන් ගෙයකට වැඩිය මැනව' යි කීවද උන්වහන්සේ එතැනින් ඉවත් නොවූහ. එවිට ඒ නිවැසියන් පැමිණ 'ස්වාමීනි, කුමක්ද?' යි ඇසූහ. 'ඔබලාගේ අසවල් නම ඇති පලාගිය දාසියක් සිටීද?' යි උන්වහන්සේ ඇසූහ. 'එසේය ස්වාමීනි, සිටින්නීය' යි ඔවුහු කීහ. 'මම ඇගේ පුත්‍රයා වෙමි, ඉදින් ඔබලා මට අවසර දෙන්නේ නම් මම මගේ පැවිද්ද පවත්වා ගනිමි, ඔබලා මගේ ස්වාමිවරුන්ය' යි උන්වහන්සේ පැවසූහ. ඔවුහු මහත් සතුටට පත්ව 'ස්වාමීනි, ඔබගේ පැවිද්ද ශුද්ධ (පිවිතුරු) ය' යි පවසා උන්වහන්සේව දාසභාවයෙන් නිදහස් කොට, සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කරමින් මහා විහාරයෙහි වාසය කරවූහ. ඒ තෙරුන් වහන්සේ එම කුලය ඇසුරු කරමින් වාසය කරමින්ම අර්හත් භාවයට පත්වූහ. මෙම වෘත්තාන්තය මෙසේ පවසති.

Dāsavatthukathā niṭṭhitā.

දාස වස්තුව පිළිබඳ කථාව නිමා විය.

Kammārabhaṇḍuvatthādikathā

කම්මාරභණ්ඩූ වස්තුව ආදී කථාව.

98-9. Kammārabhaṇḍūti tulādhāramuṇḍako suvaṇṇakāraputto, pañcasikho taruṇadārakoti vuttaṃ hoti. Saṅghaṃ apaloketuṃ bhaṇḍukammāyāti saṅghaṃ bhaṇḍukammatthāya āpucchituṃ anujānāmīti attho. Tatrāyaṃ āpucchanavidhi – sīmāpariyāpanne bhikkhū sannipātetvā pabbajjāpekkhaṃ tattha netvā ‘‘saṅghaṃ bhante imassa dārakassa bhaṇḍukammaṃ āpucchāmī’’ti tikkhattuṃ vā dvikkhattuṃ vā sakiṃ vā vattabbaṃ. Ettha ca ‘‘imassa dārakassa bhaṇḍukammaṃ āpucchāmī’’tipi ‘‘imassa samaṇakaraṇaṃ āpucchāmī’’tipi ‘‘imassa pabbājanaṃ āpucchāmī’’tipi ‘‘ayaṃ samaṇo hotukāmo’’tipi ‘‘ayaṃ pabbajitukāmo’’tipi vattuṃ vaṭṭatiyeva.

98-9. කම්මාරභණ්ඩූ යනු තලයක් (දැළිපිහියක්) දරන, හිස මුඩු කළ රන්කරුවෙකුගේ පුත්‍රයෙකි; ඔහු හිසෙහි කෙස් වැටි පහක් (පංචසිඛා) ඇති තරුණ දරුවෙකි යන්න මෙහි අදහසයි. 'සංඝයාගෙන් බණ්ඩකර්මය සඳහා අවසර ගැනීම' යනු හිසකෙස් කැපීම සඳහා සංඝයාගෙන් අවසර ගැනීමට අනුදැන වදාරමි යන අර්ථයයි. එහි අවසර ගැනීමේ ක්‍රමය මෙසේය - සීමාවට අයත් ප්‍රදේශයෙහි වැඩවසන භික්ෂූන් රැස්කරවා, පැවිදි වීමට අපේක්ෂා කරන තැනැත්තා එහි කැඳවාගෙන විත්, 'ස්වාමීනි, මෙම දරුවාගේ බණ්ඩකර්මය (හිසකෙස් කැපීම) සඳහා සංඝයාගෙන් අවසර පතමි' යි තෙවරක් හෝ දෙවරක් හෝ එක් වරක් හෝ පැවසිය යුතුය. මෙහිදී 'මෙම දරුවාගේ බණ්ඩකර්මය සඳහා අවසර පතමි' කියා හෝ 'මොහු ශ්‍රමණයෙකු කිරීම සඳහා අවසර පතමි' කියා හෝ 'මොහු පැවිදි කිරීම සඳහා අවසර පතමි' කියා හෝ 'මොහු ශ්‍රමණයෙකු වීමට කැමැත්තෙන් සිටී' යි කියා හෝ 'මොහු පැවිදි වීමට කැමැත්තෙන් සිටී' යි කියා හෝ පැවසීම සුදුසුමය.

Sace sabhāgaṭṭhānaṃ hoti, dasa vā vīsaṃ vā tiṃsaṃ vā bhikkhū vasantīti paricchedo paññāyati, tesaṃ ṭhitokāsaṃ vā nisinnokāsaṃ vā gantvāpi purimanayeneva āpucchitabbaṃ. Pabbajjāpekkhaṃ vināva daharabhikkhū vā sāmaṇere vā pesetvāpi ‘‘eko bhante pabbajjāpekkho atthi tassa bhaṇḍukammaṃ āpucchāmā’’tiādinā nayena āpucchāpetuṃ vaṭṭati.

ඉදින් භික්ෂූන් වහන්සේලා දස නමක් හෝ විසි නමක් හෝ තිස් නමක් හෝ වැඩවසන පොදු ස්ථානයක් බව දන්නේ නම්, උන්වහන්සේලා වැඩසිටින තැනට ගොස් පෙර කී ක්‍රමයෙන්ම අවසර ගත යුතුය. පැවිදි අපේක්ෂකයා නොමැතිව වුවද තරුණ භික්ෂූන් හෝ සාමණේරයන් පිටත් කර යවා 'ස්වාමීනි, එක් පැවිදි අපේක්ෂකයෙකු සිටී, ඔහුගේ බණ්ඩකර්මය සඳහා අවසර පතමු' යනාදී ක්‍රමයෙන් අවසර කරවීම සුදුසුය.

Sace keci bhikkhū senāsanaṃ vā gumbādīni vā pavisitvā niddāyanti vā samaṇadhammaṃ vā karonti, āpucchakā ca pariyesantāpi adisvā ‘‘sabbe āpucchitā amhehī’’ti saññino honti, pabbajjā nāma lahukaṃ kammaṃ, tasmā pabbajito supabbajitova pabbājentassāpi anāpatti.

ඉදින් සමහර භික්ෂූන් වහන්සේලා සෙනසුන්වලට හෝ පඳුරු ආදියට හෝ පිවිස නිදා සිටින්නේ නම් හෝ ශ්‍රමණ ධර්මය පුරන්නේ නම්, අවසර පතන්නන් සොයා බලාත් උන්වහන්සේලාව නොදැක 'අප විසින් සියල්ලන්ගෙන්ම අවසර ගන්නා ලදී' යන හැඟීමෙන් සිටින්නේ නම්, පැවිද්ද යනු සැහැල්ලු කර්මයකි. එබැවින් එසේ පැවිදි වූ තැනැත්තා මැනවින් පැවිදි වූවෙක්ම වෙයි, පැවිදි කළ තැනැත්තාටද ඇවැත් සිදු නොවේ.

Sace pana mahāvihāro hoti anekabhikkhusahassāvāso, sabbe bhikkhū sannipātetumpi dukkaraṃ, pageva paṭipāṭiyā āpucchituṃ, khaṇḍasīmāyaṃ vā ṭhatvā nadīsamuddādīni vā gantvā pabbājetabbo. Yo pana navamuṇḍo vā hoti vibbhantako vā nigaṇṭhādīsu aññataro vā dvaṅgulakeso [Pg.285] vā ūnadvaṅgulakeso vā, tassa kesacchedanakiccaṃ natthi, tasmā bhaṇḍukammaṃ anāpucchitvāpi tādisaṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Dvaṅgulātirittakeso pana yo hoti antamaso ekasikhāmattadharopi, so bhaṇḍukammaṃ āpucchitvāva pabbājetabbo. Upālivatthu mahāvibhaṅge vuttanayameva.

ඉදින් දහස් ගණන් භික්ෂූන් වැඩවසන මහා විහාරයක් වැනි තැනක් වේ නම්, සියලු භික්ෂූන් රැස්කරවීම පවා දුෂ්කරය, එබැවින් පිළිවෙළින් අවසර ගැනීම ගැන කියනුම කවරේද? එවැනි විටෙක ඛණ්ඩ සීමාවක සිට හෝ ගංගා, මුහුදු ආදියට ගොස් හෝ පැවිදි කළ යුතුය. යමෙක් අලුතින් හිස මුඩු කළ අයෙක් වේද, නැතහොත් පැවිද්දෙන් අස්වී නැවත පැමිණි අයෙක් වේද, නිගණ්ඨාදීන් අතරින් අයෙක් වූයේද, අඟල් දෙකක පමණ කෙස් ඇත්තෙක් හෝ අඟල් දෙකකට වඩා අඩු කෙස් ඇත්තෙක් වේද, ඔහුට හිසකෙස් කැපීමේ කෘත්‍යයක් නැත. එබැවින් බණ්ඩකර්මය සඳහා අවසර නොගෙන වුවද එබඳු අයෙකු පැවිදි කිරීම සුදුසුය. එහෙත් අඟල් දෙකකට වඩා වැඩි කෙස් ඇති, අවම වශයෙන් එක් කෙස් වැටියක් (සිඛාවක්) හෝ දරන අයෙකු වේ නම්, ඔහු බණ්ඩකර්මය සඳහා අවසර ගෙනම පැවිදි කළ යුතුය. උපාලි වස්තුව මහා විභංගයෙහි දක්වා ඇති ක්‍රමයටම දත යුතුය.

100. Ahivātakarogenāti māribyādhinā; yatra hi so rogo uppajjati, taṃ kulaṃ dvipadacatuppadaṃ sabbaṃ nassati, yo bhittiṃ vā chadanaṃ vā bhinditvā palāyati, tirogāmādigato vā hoti, so muccati. Tathā cettha pitāputtā mucciṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘pitāputtakā sesā hontī’’ti.

100. ‘අහිවාතකරෝගය’ යනු මාරක ව්‍යාධියකි. මන්ද යත්, යම් තැනක එම රෝගය හටගනී ද, එහි වසන මිනිසුන් හා සිව්පාවුන් ඇතුළු මුළු පවුලම විනාශයට පත්වෙයි. යමෙක් බිත්තියක් හෝ වහලක් බිඳගෙන පලා යයි ද, එසේත් නැතිනම් වෙනත් ගමකට හෝ බැහැරකට යයි ද, ඔහු එම රෝගයෙන් බේරෙයි. මෙහි දී ද පියා සහ පුතා එසේ බේරුණහ. ‘පියා සහ පුතා පමණක් ඉතිරි වූහ’ යි පවසන ලද්දේ එබැවිනි.

Kākuḍḍepakanti yo vāmahatthena leḍḍuṃ gahetvā nisinno sakkoti āgatāgate kāke uḍḍāpetvā purato nikkhittaṃ bhattaṃ bhuñjituṃ, ayaṃ kākuḍḍepako nāma, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati.

‘කාකුඩ්ඩේපක’ යනු යම් දරුවෙකු වම් අතින් ගල් කැටයක් ගෙන හිඳගෙන, එන එන කාවුන් පලවා හරිමින් තම ඉදිරියේ තබා ඇති බත් අනුභව කිරීමට සමර්ථ වේ ද, ඔහු කාකුඩ්ඩේපක නම් වේ. එවැනි දරුවෙකු පැවිදි කිරීම සුදුසුය.

102. Ittaroti appamattako; katipāhameva vāso bhavissatīti attho.

102. ‘ඉත්තර’ යනු ඉතා ස්වල්ප වූ යන අර්ථයයි. වාසය කරන්නේ දින කිහිපයක් පමණක් බව මෙයින් අදහස් වේ.

103. Ogaṇenāti parihīnagaṇena; appamattakena bhikkhusaṅghenāti attho. Abyattena yāvajīvanti ettha sacāyaṃ vuḍḍhataraṃ ācariyaṃ na labhati, upasampadāya saṭṭhivasso vā sattativasso vā hotu, navakatarassāpi byattassa santike ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ācariyo me āvuso hohi, āyasmato nissāya vacchāmī’’ti evaṃ tikkhattuṃ vatvā nissayo gahetabbova. Gāmappavesanaṃ āpucchantenāpi ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā gāmappavesanaṃ āpucchāmi ācariyā’’ti vattabbaṃ. Esa nayo sabbaāpucchanesu. Pañcakachakkesu cettha yattakaṃ sutaṃ nissayamuttakassa icchitabbaṃ, taṃ bhikkhunovādakavaṇṇanāyaṃ vuttaṃ. Tassa natthitāya ca appassuto; atthitāya ca bahussutoti veditabbo. Sesaṃ vuttanayeneva.

103. ‘ඕගණ’ යනු පිරිහී ගිය පිරිසක් හෙවත් ඉතා ස්වල්ප වූ භික්ෂු සංඝයා යන්නයි. ‘අබ්‍යත්ත’ හෙවත් අඥාන භික්ෂුව ජීවිතාන්තය දක්වා නිස්සය ගත යුතු බව මෙහි දැක්වේ. යම් හෙයකින් තමාට වඩා වැඩිමහලු ආචාර්යවරයෙකු නොලැබේ නම්, උපසම්පදාවෙන් වසර හැටක් හෝ හැත්තෑවක් වුව ද, විනයෙහි දක්ෂ නවක භික්ෂුවක් සමීපයෙහි වුව ද උක්කුටිකයෙන් හිඳ, දොහොත් මුදුන් දී ‘ආයුෂ්මතුනි, මගේ ආචාර්යවරයා වන්න, ඔබ වහන්සේ නිස්සය කොට වසන්නෙමි’ යි මෙසේ තෙවරක් පවසා නිස්සය ගත යුතුමය. ගමට පිවිසීමේ දී අවසර ගන්නා ශිෂ්‍යයා ද උක්කුටිකයෙන් හිඳ, දොහොත් මුදුන් දී ‘ආචාර්යයන් වහන්ස, ගමට පිවිසීමට අවසර ඉල්ලමි’ යි පැවසිය යුතුය. සියලු අවසර ගැනීම්වල දී ක්‍රමය මෙයමය. මෙහි දී නිස්සයෙන් මිදීමට අවශ්‍ය වන පර්යාප්ති ධර්මය පිළිබඳ විස්තර භික්ඛුනෝවාදක ශික්ෂාපද වර්ණනාවෙහි දක්වා ඇත. එම ධර්ම ඥානය නැති බැවින් ‘අප්පස්සුත’ (අල්පශ්‍රැත) ලෙස ද, එය ඇති බැවින් ‘බහුස්සුත’ (බහුශ්‍රැත) ලෙස ද දත යුතුය. ඉතිරි විස්තර කලින් පවසා ඇති පරිදිම වේ.

Kammārabhaṇḍuvatthādikathā niṭṭhitā.

කම්මාරභණ්ඩු වස්තුව ආදී කථා නිම විය.

Rāhulavatthukathā

රාහුල වස්තු කථාව.

105. Yena [Pg.286] kapilavatthu tena cārikaṃ pakkāmīti ettha ayaṃ anupubbikathā. Suddhodanamahārājā kira bodhisattassa abhinikkhamanadivasato paṭṭhāya ‘‘mama putto buddho bhavissāmīti nikkhanto, jāto nu kho buddho’’ti pavattisavanatthaṃ ohitasotova viharati. So bhagavato padhānacariyañca sambodhiñca dhammacakkappavattanādīni ca suṇanto ‘‘idāni kira me putto rājagahaṃ upanissāya viharatī’’ti sutvā ekaṃ amaccaṃ āṇāpesi – ‘‘ahaṃ tāta vuḍḍho mahallako, sādhu me jīvantasseva puttaṃ dassehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā purisasahassaparivāro rājagahaṃ gantvā bhagavato pāde vanditvā nisīdi. Athassa bhagavā dhammakathaṃ kathesi, so pasīditvā pabbajjañceva upasampadañca yāci. Tato naṃ bhagavā ehibhikkhūpasampadāya upasampādesi, so sapariso arahattaṃ patvā tattheva phalasamāpattisukhaṃ anubhavamāno vihāsi. Rājā teneva upāyena aparepi aṭṭha dūte pahiṇi, tepi sabbe saparisā tatheva arahattaṃ patvā tattheva vihariṃsu. ‘‘Iminā nāma kāraṇena te nāgacchantī’’ti rañño koci pavattimattampi ārocento natthi.

105. ‘යම් තැනක කිඹුල්වත් නුවර වේ ද, එදෙසට චාරිකාවෙහි වැඩම කළ සේක’ යන්නෙහි අනුපිළිවෙල කථාව මෙසේය: ශුද්ධෝදන මහාරාජාණෝ බෝසතාණන් වහන්සේ අභිනිෂ්ක්‍රමණය කළ දින පටන් ‘මගේ පුතණුවන් බුදු වන්නට ගියහ, දැන් බුදු වූ සේක් දැයි’ පුවත් ඇසීමට සැදී පැහැදී සිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ප්‍රධාන වීර්යය, සම්බෝධිය සහ ධර්මචක්‍ර ප්‍රවර්තන සූත්‍රය දේශනා කිරීම ආදිය පිළිබඳව අසමින් සිටි රජතුමා ‘දැන් මගේ පුතණුවන් රජගහ නුවර ඇසුරු කරමින් වසන සේකැයි’ අසා, එක් ඇමතියෙකු කැඳවා ‘පුතේ, මම දැන් වයසින් මුහුකුරා ගිය මහල්ලෙක්මි, මා ජීවත්ව සිටියදීම මගේ පුතණුවන් මට දක්වන්න’ යැයි අණ කළේය. ඔහු ‘යහපතැයි’ පිළිගෙන දහසක් පිරිස පිරිවරා රජගහ නුවරට ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට ධර්ම දේශනා කළ සේක. ඔහු පැහැදී පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ඉල්ලා සිටියේය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු ‘ඒහි භික්ඛු’ භාවයෙන් උපසම්පදා කළ සේක. ඔහු සිය පිරිස සමඟ අර්හත්වයට පත්ව එහිම ඵලසමාපත්ති සුවයෙන් වැඩසිටියේය. රජතුමා එම ක්‍රමයෙන්ම තවත් දූතයන් අට දෙනෙකු යැවූ අතර, ඔවුන් ද පිරිස සමඟ අර්හත්වයට පත්ව එහිම වැඩසිටියහ. මේ හේතුව නිසා ඔවුන් ආපසු නොඑන්නේ යැයි රජුට පුවතක් හෝ සැළ කිරීමට කිසිවෙකු නොවීය.

Atha rājā bodhisattena saddhiṃ ekadivasaṃjātaṃ kāḷudāyiṃ nāma amaccaṃ pahiṇitukāmo purimanayeneva yāci, so ‘‘sace ahaṃ pabbajituṃ labhāmi, dassessāmī’’ti āha. Taṃ rājā ‘‘pabbajitvāpi me puttaṃ dassehī’’ti pahiṇi; sopi purisasahassaparivāro gantvā tatheva saparivāro arahattaṃ pāpuṇi. So ekadivasaṃ sambhatesu sabbasassesu vissaṭṭhakammantesu janapadamanussesu pupphitesu thalajajalajapupphesu paṭipajjanakkhame magge bhagavantaṃ vanditvā saṭṭhimattāhi gāthāhi gamanavaṇṇaṃ vaṇṇesi. Bhagavā ‘‘kimeta’’nti pucchi. ‘‘Bhante tumhākaṃ pitā suddhodanamahārājā mahallakomhi, jīvantasseva me puttaṃ dassehī’’ti maṃ pesesi, sādhu bhante bhagavā ñātakānaṃ saṅgahaṃ karotu, kālo cārikaṃ pakkamitunti. Tena hi saṅghassa ārocehi, ‘‘bhikkhū gamiyavattaṃ pūressantī’’ti. ‘‘Sādhu bhante’’ti thero tathā akāsi. Bhagavā aṅgamagadhavāsīnaṃ kulaputtānaṃ dasahi sahassehi kapilavatthuvāsīnaṃ dasahīti sabbeheva vīsatisahassehi [Pg.287] khīṇāsavehi parivuto rājagahā nikkhamitvā rājagahato saṭṭhiyojanikaṃ kapilavatthuṃ divase divase yojanaṃ gacchanto dvīhi māsehi pāpuṇissāmīti aturitacārikaṃ pakkāmi. Tena vuttaṃ – ‘‘yena kapilavatthu tena cārikaṃ pakkāmī’’ti.

ඉන්පසු රජතුමා බෝසතාණන් වහන්සේ සමඟ එකම දිනක උපන් කාළුදායි නම් ඇමතියා යැවීමට අදහස් කර, පෙර පරිදිම ඉල්ලා සිටියේය. ඔහු ‘මට පැවිදි වීමට අවසර ලැබේ නම්, මම පෙන්වන්නෙමි’ යි කීවේය. රජතුමා ‘පැවිදි වී හෝ මගේ පුතණුවන් මට දක්වන්න’ යැයි පවසා ඔහු පිටත් කර හැරියේය. ඔහු ද දහසක් පිරිස සමඟ ගොස් අර්හත්වයට පත් විය. දිනක් සියලු වගාවන් අස්වනු නෙළා අවසන් වූ පසු, ජනපදවාසීන් වැඩකටයුතුවලින් මිදී සිටින කල්හි, ගොඩ හා දිය මල් පිපී මඟ ගමන් කිරීමට සුදුසු කාලය පැමිණි විට, ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ ගාථා හැටකින් ගමනෙහි අගය වර්ණනා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මේ කුමක්දැයි’ විමසූ සේක. ‘ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේගේ පියාණන් වන ශුද්ධෝදන මහාරාජාණෝ මම දැන් මහලු වී සිටිමි, මා ජීවත්ව සිටියදීම මගේ පුතණුවන් මට දක්වන්නැයි පවසා මා එවූහ. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඤාතීන්ට සංග්‍රහ කරන සේක්වා, චාරිකාවෙහි වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි’ කියා සැළ කළේය. ‘එසේ නම් සංඝයාට දන්වන්න, භික්ෂූහු ගමනට අදාළ වත් සම්පූර්ණ කරනු ඇතැයි’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ ද එසේම කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අංග මගධ වැසි කුලපුත්‍රයන් දසදහසක් සහ කිඹුල්වත් නුවර වැසි කුලපුත්‍රයන් දසදහසක් වශයෙන් විසිදහසක් රහතන් වහන්සේලා පිරිවරා රජගහ නුවරින් නික්මුණු සේක. රජගහ නුවර සිට යොදුන් සැටක් දුරැති කිඹුල්වත් නුවරට දිනකට යොදුන බැගින් වැඩම කරමින් මාස දෙකකින් ළඟා වන්නෙමි යි නොපමා වූ චාරිකාවෙන් වැඩි සේක. ‘යම් තැනක කිඹුල්වත් නුවර වේ ද, එදෙසට චාරිකාවෙහි වැඩම කළ සේක’ යි පවසන ලද්දේ එබැවිනි.

Evaṃ pakkante ca bhagavati udāyitthero nikkhantadivasato paṭṭhāya suddhodanamahārājassa gehe bhattakiccaṃ karoti. Rājā theraṃ parivisitvā pattaṃ gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā uttamabhojanassa pūretvā ‘‘bhagavato dehī’’ti therassa hatthe ṭhapeti. Theropi tatheva karoti. Iti bhagavā antarāmagge raññoyeva piṇḍapātaṃ paribhuñji. Theropi ca bhattakiccāvasāne divase divase rañño āroceti ‘‘ajja bhagavā ettakaṃ āgato’’ti, buddhaguṇapaṭisaṃyuttāya ca kathāya sākiyānaṃ bhagavati saddhaṃ uppādesi. Teneva naṃ bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ kulappasādakānaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti etadagge ṭhapesi.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වැඩම කරන කල්හි, උදායි තෙරුන් වහන්සේ නික්මුණු දින පටන් ශුද්ධෝදන රජුගේ මාලිගයෙහි දන් වැළඳූහ. රජතුමා තෙරුන් වහන්සේට සංග්‍රහ කොට, පාත්‍රය සුවඳ කුඩුවලින් පිරිමැද, උතුම් භෝජනයෙන් පුරවා ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කරන්න’ යැයි පවසා තෙරුන් වහන්සේගේ අතෙහි තැබීය. තෙරුන් වහන්සේ ද එලෙසම කළහ. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මඟ අතරතුර දී රජු විසින් එවන ලද පිණ්ඩපාතයම වැළඳූ සේක. තෙරුන් වහන්සේ ද දන් වැළඳීමෙන් පසු දිනපතා රජුට ‘අද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙපමණ දුරක් වැඩම කළ සේක’ යි සැළ කළහ. තවද බුදුගුණ හා සම්බන්ධ කථාවෙන් ශාක්‍යයන් තුළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති කළහ. ඒ හේතුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි, කුලයන් පැහැදවූ මාගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් අතර මේ කාළුදායි අග්‍ර වන්නේය’ යි පවසා උන්වහන්සේව ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

Sākiyāpi kho anuppatte bhagavati ‘‘amhākaṃ ñātiseṭṭhaṃ passissāmā’’ti sannipatitvā bhagavato vasanaṭṭhānaṃ vīmaṃsamānā nigrodhasakkassa ārāmo ramaṇīyoti sallakkhetvā tattha sabbaṃ paṭijagganavidhiṃ kāretvā gandhapupphādihatthā paccuggamanaṃ karontā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite daharadahare nāgarikadārake ca dārikāyo ca paṭhamaṃ pahiṇiṃsu, tato rājakumāre ca rājakumārikāyo ca tesaṃ anantarā sāmaṃ gantvā gandhapupphacuṇṇādīhi pūjayamānā bhagavantaṃ gahetvā nigrodhārāmameva agamaṃsu. Tatra bhagavā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paññattavarabuddhāsane nisīdi. Sākiyā mānajātikā mānathaddhā, te ‘‘siddhatthakumāro amhehi daharatarova amhākaṃ kaniṭṭho, bhāgineyyo, putto, nattā’’ti cintetvā daharadahare rājakumāre āhaṃsu – ‘‘tumhe vandatha, mayaṃ tumhākaṃ piṭṭhito nisīdissāmā’’ti.

ශාක්‍යයෝ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ පසු "අපගේ ශ්‍රේෂ්ඨතම ඥාතියා දැක බලා ගනිමු" යැයි රැස්ව, උන්වහන්සේගේ වැඩසිටින ස්ථානය ගැන විමසා බලමින්, නිග්‍රෝධ ශාක්‍යයාගේ ආරාමය රමණීය බව දැක එහි සියලු පිරිසිදු කිරීම් හා පිළියෙළ කිරීම් සිදු කළහ. ඉක්බිති සුවඳ මල් ආදිය අතැතිව පෙරගමන් කරමින්, සියලු අබරණින් සැරසුණු කුඩා නගර වැසි දරු දැරියන් පළමුව පිටත් කර යැවූහ. ඉන්පසු රජකුමරුන් හා රජකුමරියන් ද ඔවුන්ට පසුව වැඩිහිටියන් ද තමන්ම ගොස් මල්, සුවඳ සුණු ආදියෙන් පූජා පවත්වමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිග්‍රෝධාරාමයටම කැඳවාගෙන ගියහ. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසිදහසක් රහතන් වහන්සේලා පිරිවරා පනවන ලද උතුම් බුද්ධ ආසනයෙහි වැඩසිටියහ. ශාක්‍යයෝ උපතින්ම මානය ඇති, මානයෙන් තද වූ පිරිසකි. ඔවුහු "සිද්ධත්ථ කුමාරයා අපට වඩා බාලය, ඔහු අපගේ මල්ලි කෙනෙකි, බෑණා කෙනෙකි, පුතෙකි, මුණුපුරෙකි" යි සිතා තරුණ රජකුමරුන්ට "නුඹලා වඳින්න, අපි නුඹලාට පිටුපසින් වාඩි වෙමු" යි කීහ.

Tesu evaṃ nisinnesu bhagavā tesaṃ ajjhāsayaṃ oloketvā ‘‘na maṃ ñātī vandanti, handa ne vandāpayissāmī’’ti abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya iddhiyā ākāsaṃ abbhuggantvā tesaṃ sīse pādapaṃsuṃ okiramāno [Pg.288] viya kaṇḍambamūle yamakapāṭihāriyasadisaṃ pāṭihāriyamakāsi. Rājā taṃ acchariyaṃ disvā āha – ‘‘bhagavā tumhākaṃ maṅgaladivase brāhmaṇassa vandanatthaṃ upanītānaṃ pāde vo parivattitvā brāhmaṇassa matthake patiṭṭhite disvāpi ahaṃ tumhe vandiṃ, ayaṃ me paṭhamavandanā. Vappamaṅgaladivase jambucchāyāya sirisayane nipannānaṃ vo jambucchāyāya aparivattanaṃ disvāpi pāde vandiṃ, ayaṃ me dutiyavandanā. Idāni imaṃ adiṭṭhapubbaṃ pāṭihāriyaṃ disvāpi tumhākaṃ pāde vandāmi, ayaṃ me tatiyavandanā’’ti.

ඔවුන් එසේ වාඩි වී සිටින විට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔවුන්ගේ අදහස දිවැසින් දැක, "මාගේ ඥාතීහු මට වඳින්නේ නැත, දැන් මම ඔවුන් ලවා වන්දවන්නෙමි" යි සිතා, අභිඥාවන්ට පාදක වන සතරවන ධ්‍යානයට සමවැදී එයින් නැගී සිට සෘද්ධියෙන් අහසට පැන නැගී ඔවුන්ගේ හිස් මත පාද රේණු විසුරුවන්නාක් මෙන් කණ්ඩාම්බ රුක් මූලයේදී කළ යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යයට සමාන ප්‍රාතිහාර්යයක් කළහ. රජතුමා ඒ අසිරිය දැක මෙසේ කීවේය: "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ මංගල දිනයේදී බමුණාට වැඳවීම සඳහා ළං කළ විට ඔබගේ පාද කරකැවී බමුණාගේ හිස මත පිහිටි බව දැක මම ඔබවහන්සේට වැන්දෙමි. මෙය මාගේ පළමු වැඳීමයි. වප් මංගල දිනයේදී දඹ රුක් සෙවණේ සිරි යහනක නිදා සිටි ඔබවහන්සේගේ දඹ රුක් සෙවණ ඉවතට නොගිය බව දැක මම ඔබගේ පාද වැන්දෙමි. මෙය මාගේ දෙවන වැඳීමයි. දැන් පෙර නොදුටු විරූ මෙම ප්‍රාතිහාර්යය දැක මම ඔබවහන්සේගේ පාද වඳිමි. මෙය මාගේ තෙවන වැඳීමයි."

Suddhodanamahārājena pana vandite bhagavati avanditvā ṭhito nāma ekasākiyopi nāhosi, sabbeyeva vandiṃsu. Iti bhagavā ñātayo vandāpetvā ākāsato oruyha paññatte āsane nisīdi. Nisinne bhagavati sikhāppatto ñātisamāgamo ahosi, sabbe ekaggā sannipatiṃsu. Tato mahāmegho pokkharavassaṃ vassi, tambavaṇṇamudakaṃ heṭṭhā viravantaṃ gacchati. Kassaci sarīre ekabindumattampi na patati, taṃ disvā sabbe acchariyabbhutajātā ahesuṃ. Bhagavā ‘‘na idāneva mayhaṃ ñātisamāgame pokkharavassaṃ vassati, atītepi vassī’’ti imissā aṭṭhuppattiyā vessantarajātakaṃ kathesi. Dhammadesanaṃ sutvā sabbe uṭṭhāya vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu. Ekopi rājā vā rājamahāmatto vā ‘‘sve amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vatvā gato nāma natthi.

ශුද්ධෝදන මහරජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳීමෙන් පසු, නොවැඳ සිටි එකදු ශාක්‍යයෙක්වත් නොවීය. සියල්ලෝම වැන්දහ. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඥාතීන් ලවා වන්දවා අහසින් බැස පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩසිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින විට ශ්‍රේෂ්ඨ ඥාති සමාගමයක් සිදුවිය. සියල්ලෝම එකඟ වූ සිත් ඇතිව රැස්වූහ. එකල මහා මේඝයක් විසින් පොක්ඛරවස්සය (පොකුරු වැස්ස) වස්වන ලදී. රතු පැහැති ජලය හඬ නගමින් පහත් භූමියට ගලා ගියේය. කිසිවකුගේ ශරීරයෙහි එකදු දිය බිඳක්වත් (අකමැති නම්) වැටුණේ නැත. එය දැක සියල්ලෝම පුදුමයට පත් වූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මාගේ ඥාති සමාගමයේදී පොක්ඛරවස්සය වැසීම දැන් පමණක් නොව, අතීතයේදී ද වැස්සේය" යි පවසමින් මෙම කරුණ නිමිති කරගෙන වෙස්සන්තර ජාතකය දේශනා කළ සේක. ධර්ම දේශනාව අසා සියල්ලෝම නැගී සිට වැඳ ප්‍රදක්ෂිණා කොට පිටත්ව ගියහ. එකදු රජෙක් හෝ මහා ඇමතියෙක් හෝ "හෙට අපගේ දානය පිළිගන්න" යැයි පවසා ගියේ නැත.

Bhagavā dutiyadivase vīsatibhikkhusahassaparivāro kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisi, na koci paccuggantvā nimantesi vā pattaṃ vā aggahesi. Bhagavā indakhīle ṭhito āvajjesi – ‘‘kathaṃ nu kho pubbe buddhā kulanagare piṇḍāya cariṃsu, kiṃ uppaṭipāṭiyā issarajanānaṃ gharāni agamaṃsu, udāhu sapadānacārikaṃ cariṃsū’’ti. Tato ekabuddhassapi uppaṭipāṭiyā gamanaṃ adisvā ‘‘mayāpi idāni ayameva vaṃso ayaṃ paveṇī paggahetabbā, āyatiñca me sāvakāpi mameva anusikkhantā piṇḍacāriyavattaṃ pūressantī’’ti koṭiyaṃ niviṭṭhagehato paṭṭhāya sapadānaṃ piṇḍāya carati. ‘‘Ayyo kira siddhatthakumāro piṇḍāya caratī’’ti catubhūmakādīsu pāsādesu sīhapañjaraṃ vivaritvā mahājano dassanabyāvaṭo ahosi. Rāhulamātāpi devī ‘‘ayyaputto kira imasmiṃyeva nagare mahatā rājānubhāvena [Pg.289] suvaṇṇasivikādīhi vicaritvā idāni kesamassuṃ ohāretvā kāsāyavatthavasano kapālahattho piṇḍāya carati, ‘‘sobhati nu kho no vā’’ti sīhapañjaraṃ vivaritvā olokayamānā bhagavantaṃ nānāvirāgasamujjalāya sarīrappabhāya nagaravīthiyo obhāsetvā buddhasiriyā virocamānaṃ disvā uṇhīsato paṭṭhāya yāva pādatalā narasīhagāthāhi nāma aṭṭhahi gāthāhi abhitthavitvā rañño santikaṃ gantvā ‘‘tumhākaṃ putto piṇḍāya caratī’’ti rañño ārocesi. Rājā saṃviggahadayo hatthena sāṭakaṃ saṇṭhāpayamāno turitaturitaṃ nikkhamitvā vegena gantvā bhagavato purato ṭhatvā āha – ‘‘kiṃ bhante amhe lajjāpetha, kimatthaṃ piṇḍāya caratha, kiṃ ettakānaṃ bhikkhūnaṃ na sakkā bhattaṃ laddhunti evaṃsaññino ahuvatthā’’ti. Vaṃsacārittametaṃ mahārāja amhākanti. Nanu bhante amhākaṃ mahāsammatakhattiyavaṃso nāma vaṃso, tattha ca ekakhattiyopi bhikkhācāro nāma natthīti. Ayaṃ mahārāja vaṃso nāma tava vaṃso, amhākaṃ pana buddhavaṃso vaṃso nāma, sabbabuddhā ca piṇḍacārikā ahesunti antaravīthiyaṃ ṭhitova –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙවන දිනයෙහි විසිදහසක් භික්ෂූන් පිරිවරා කපිලවස්තු පුරයට පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කළහ. කිසිවෙක් පෙරගමන් කොට ආරාධනා කළේ හෝ පාත්‍රය අතට ගත්තේ හෝ නැත. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නගර දොරටුව අසල සිට "අතීතයේ බුදුවරුන් තම ඥාතීන්ගේ නගරයෙහි පිණ්ඩපාතය සඳහා හැසිරුණේ කෙසේද? ප්‍රභූවරුන්ගේ නිවෙස්වලට පිළිවෙළක් නැතිව වැඩම කළේද? නැතහොත් පිළිවෙළින් පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කළේද?" යි මෙනෙහි කළ සේක. එකදු බුදුවරයෙකුගේවත් පිළිවෙළක් නැතිව වැඩම කිරීමක් නොදැක, "මම ද දැන් මෙම වංශය, මෙම පරම්පරාව රැකගත යුතුය. මතු කාලයෙහි මාගේ ශ්‍රාවකයෝ ද මා අනුගමනය කරමින් පිණ්ඩපාත චාරිකා වත පුරනු ඇත" යි සිතා කෙළවර පිහිටි නිවසේ සිට පිළිවෙළින් (සපදානචාරිකාව) පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරුණු සේක. "සිද්ධත්ථ කුමාරයා පිණ්ඩපාතයේ හැසිරෙන්නේලු" යැයි අසා සිවුමහල් ප්‍රාසාද ආදියේ සිංහ පංජර (කවුළු) විවෘත කොට මහා ජනයා බැලීමට උනන්දු වූහ. රාහුල මාතාව වූ දේවිය ද "හිමිසඳුන් මේ නගරයෙහිම මහා රාජානුභාවයෙන් රන් සිවිකා ආදියෙන් හැසිරී දැන් කෙස් රැවුල් බා, කසා වත් හැඳ, පාත්‍රයක් අතැතිව පිණ්ඩපාතයේ හැසිරෙන්නේලු. එය ශෝභන වේද නැද්ද?" යි සිතා සිංහ පංජරය විවෘත කර බලද්දී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විවිධ වර්ණයෙන් බබළන ශරීර ප්‍රභාවෙන් නගර වීදි ඒකාලෝක කරමින් බුද්ධ ශ්‍රීයෙන් බබළන ආකාරය දැක, උෂ්ණීෂයේ සිට පා පතුල දක්වා "නරසීහ ගාථා" නම් වූ අට ගාථාවලින් වර්ණනා කොට රජු වෙත ගොස් "ඔබගේ පුත්‍රයා පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙන්නේය" යි රජුට දැන්වූවාය. රජතුමා තැතිගත් හදවතින් යුතුව අතින් වස්ත්‍රය සකසා ගනිමින් ඉතා ඉක්මනින් පිටත්ව ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියේ සිට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි, කුමට අප ලැජ්ජාවට පත් කරන්නේද? ඇයි පිණ්ඩපාතයේ හැසිරෙන්නේ? මෙපමණ භික්ෂූන් පිරිසකට දානය ලබා දිය නොහැකි යැයි ඔබ සිතුවේද?" එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහරජ, මෙය අපගේ වංශයේ චාරිත්‍රයයි" කී සේක. "ස්වාමීනි, අපගේ වංශය මහා සම්මත ක්ෂත්‍රිය වංශය නොවේද? එහි එකදු ක්ෂත්‍රියයෙක්වත් පිණ්ඩපාතයේ හැසිරී නැත" යි රජු කී විට "මහරජ, ඒ වංශය ඔබගේ වංශයයි. අපගේ වංශය බුද්ධ වංශයයි. සියලු බුදුවරු පිණ්ඩපාත චාරිකාවෙහි හැසිරුණහ" යැයි පවසා වීදිය මධ්‍යයෙහි සිටම මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ sucaritaṃ care;

Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti.

"පිණ්ඩපාතය සඳහා (නිවෙස් ඉදිරිපිට) සිටීමේදී ප්‍රමාද නොවිය යුතුය. එම ධර්මය (පිණ්ඩපාත පිළිවෙළ) මැනවින් පුරුදු කළ යුතුය. ධර්මයෙහි හැසිරෙන තැනැත්තා මෙලොවත් පරලොවත් සුවසේ වෙසෙයි."

Imaṃ gāthamāha. Gāthāpariyosāne rājā sotāpattiphalaṃ sacchākāsi.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ගාථාව වදාළ සේක. ගාථාව අවසානයේ රජතුමා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය.

‘‘Dhammaṃ care sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care;

Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti.

"ධර්මයෙහි මැනවින් හැසිරෙන්න, වැරදි ලෙස (අනේසන ආදියෙන්) නොහැසිරෙන්න. ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නා මෙලොවත් පරලොවත් සුවසේ වෙසෙයි."

Imaṃ pana gāthaṃ sutvā sakadāgāmiphale patiṭṭhāsi, dhammapālajātakaṃ sutvā anāgāmiphale patiṭṭhāsi, maraṇasamaye setacchattassa heṭṭhā sirisayane nipannoyeva arahattaṃ pāpuṇi. Araññavāsena padhānānuyogakiccaṃ rañño nāhosi.

මෙම ගාථාව අසා රජතුමා සකෘදාගාමී ඵලයෙහි පිහිටියේය. ධර්මපාල ජාතකය අසා අනාගාමී ඵලයෙහි පිහිටියේය. මරණාසන්න මොහොතේ සේසත් යට සිරි යහනේ සැතපී සිටියදීම අරිහත් ඵලයට පැමිණියේය. රජතුමාට වනයෙහි වාසය කරමින් වීර්යය වැඩීමේ අවශ්‍යතාවක් නොවීය.

Sotāpattiphalañca sacchikatvā eva pana bhagavato pattaṃ gahetvā saparisaṃ bhagavantaṃ mahāpāsādaṃ āropetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisi. Bhattakiccāvasāne sabbaṃ itthāgāraṃ āgantvā bhagavantaṃ vandi ṭhapetvā rāhulamātaraṃ. Sā pana ‘‘gaccha ayyaputtaṃ vandāhī’’ti parijanena vuccamānāpi ‘‘sace mayhaṃ guṇo atthi, sayameva ayyaputto āgamissati[Pg.290], āgataṃ naṃ vandissāmī’’ti vatvā na agamāsi. Atha bhagavā rājānaṃ pattaṃ gāhāpetvā dvīhi aggasāvakehi saddhiṃ rājadhītāya sirigabbhaṃ gantvā ‘‘rājadhītā yathāruciyā vandamānā na kiñci vattabbā’’ti vatvā paññatte āsane nisīdi. Sā vegena āgantvā gopphakesu gahetvā pādapiṭṭhiyaṃ sīsaṃ parivattetvā parivattetvā yathājjhāsayaṃ vandi.

සෝවාන් ඵලය සාක්ෂාත් කරගෙනම, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාත්‍රය ගෙන, පිරිවර සහිත භාග්‍යවතුන් වහන්සේව මහා ප්‍රාසාදයට වඩා හිඳුවා, ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජනයෙන් සංග්‍රහ කළේය. දානමය කටයුතු අවසානයේ රාහුල මාතාව හැර සෙසු සියලු අන්තඃපුර ස්ත්‍රීහු පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ නමස්කාර කළහ. ඇය (රාහුල මාතාව) වනාහි, “යන්න, ස්වාමි පුත්‍රයාණන්ට වඳින්න” යැයි පිරිවර ජනයා විසින් පවසන ලද මුත්, “ඉදින් මාගේ යම් ගුණයක් ඇත්නම්, ස්වාමි පුත්‍රයාණන් වහන්සේම මෙහි වඩිනු ඇත, එවිට උන්වහන්සේ වඳින්නෙමි” යැයි පවසා නොපැමිණියාය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජු ලවා පාත්‍රය ගෙන්වාගෙන අග්‍රශ්‍රාවක දෙනම සමඟින් රාජ කුමරියගේ සිරි යහන් ගැබට වැඩම කර, “රාජ කුමරිය තමන් කැමති පරිදි වඳිනා කල්හි කිසිවක් නොකිය යුතු යැයි” වදාරා පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටියහ. ඇය වහා පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ විලුඹ අල්ලාගෙන, පා දොඹ උඩ හිස තබා නැවත නැවතත් පෙරළෙමින් තම රුචිය පරිදි වැඳ නමස්කාර කළාය.

Rājā rājadhītāya bhagavati sinehabahumānādiguṇasampattiṃ kathesi. Bhagavā ‘‘anacchariyaṃ mahārāja yaṃ idāni paripakke ñāṇe tayā rakkhiyamānā rājadhītā attānaṃ rakkhi, sā pubbe anārakkhā pabbatapāde vicaramānā aparipakke ñāṇe attānaṃ rakkhī’’ti vatvā candakinnarījātakaṃ kathesi.

රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි රාජ කුමරියගේ ඇති ස්නේහය හා ගෞරවය ආදී ගුණ සම්පත්තිය ගැන විස්තර කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, “මහරජ, දැන් ඥානය මේරූ කල්හි ඔබ විසින් රකිනු ලබන රාජ කුමරිය තමාගේ ගුණ ධර්ම රැක ගැනීම පුදුමයක් නොවේ; ඇය පෙර ආරක්ෂාවක් නොමැතිව පර්වත පාමුල හැසිරෙන කල්හි, ඥානය නොමේරූ සමයෙහි පවා තමා ආරක්ෂා කර ගත්තාය” යැයි වදාරා සඳකිඳුරු ජාතකය දේශනා කළ සේක.

Taṃdivasameva ca nandarājakumārassa kesavissajjanaṃ paṭṭabandho gharamaṅgalaṃ āvāhamaṅgalaṃ chattamaṅgalanti pañca mahāmaṅgalāni honti. Bhagavā nandaṃ pattaṃ gāhāpetvā maṅgalaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Janapadakalyāṇī kumāraṃ gacchantaṃ disvā ‘‘tuvaṭaṃ kho ayyaputta āgaccheyyāsī’’ti vatvā gīvaṃ pasāretvā olokesi. Sopi bhagavantaṃ ‘‘pattaṃ gaṇhathā’’ti vattuṃ avisahamāno vihāraṃyeva agamāsi. Taṃ anicchamānaṃyeva bhagavā pabbājesi. Iti bhagavā kapilapuraṃ āgantvā dutiyadivase nandaṃ pabbājesi.

එදිනම නන්ද රාජකුමාරයාගේ පස් මහා මංගල්‍යයන් (හිස කෙස් කැපීම, නළල් පට බැඳීම, නව මාලිගයට වැදීම, විවාහ මංගල්‍යය හා සේසත් නැංවීම) යෙදී තිබුණි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නන්ද කුමරු ලවා පාත්‍රය ගෙන්වාගෙන, මංගල අනුමෝදනාවක් කර අසුනෙන් නැගිට වැඩම කළ සේක. ජනපදකල්‍යාණිය නික්ම යන කුමරු දැක, “ස්වාමි පුත්‍රයාණෙනි, වහා ආපසු වැඩිය මැනවැයි” පවසා ගෙල දිගු කර බලා සිටියාය. ඔහු ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට “පාත්‍රය ගනු මැනවැයි” කීමට අකමැතිව විහාරයටම වැඩම කළේය. අකමැත්තෙන් වුවද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු පැවිදි කළ සේක. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කර දෙවන දිනයේදී නන්ද කුමරු පැවිදි කළ සේක.

Sattame divase rāhulamātā kumāraṃ alaṅkaritvā bhagavato santikaṃ pesesi – ‘‘passa tāta etaṃ vīsatisahassasamaṇaparivutaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ brahmarūpavaṇṇaṃ samaṇaṃ, ayaṃ te pitā, etassa mahantā nidhayo ahesuṃ, tyassa nikkhamanato paṭṭhāya na passāma, gaccha naṃ dāyajjaṃ yāca, ahaṃ tāta kumāro chattaṃ ussāpetvā cakkavattī bhavissāmi, dhanena me attho, dhanaṃ me dehi, sāmiko hi putto pitusantakassā’’ti. Rāhulakumāro bhagavato santikaṃ gantvāva pitusinehaṃ paṭilabhitvā haṭṭhacitto ‘‘sukhā te samaṇa chāyā’’ti vatvā aññampi bahuṃ attano anurūpaṃ vadanto aṭṭhāsi. Bhagavā katabhattakicco anumodanaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Kumāropi ‘‘dāyajjaṃ me samaṇa dehi, dāyajjaṃ me samaṇa dehī’’ti bhagavantaṃ anubandhi. Tena vuttaṃ – ‘‘anupubbena cārikaṃ caramāno yena kapilavatthu…pe… dāyajjaṃ me samaṇa dehī’’ti.

සත්වන දිනයෙහි රාහුල මාතාව කුමරු අලංකාර කොට සැරසූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත යැවූයේ මෙසේ පවසමිනි: “පුතණුවනි, විසිදහසක් ශ්‍රමණයන් පිරිවරා සිටින, රන්වන් පැහැති, බ්‍රහ්ම රූපයක් වැනි රූපයක් ඇති ඔය ශ්‍රමණයන් වහන්සේ දෙස බලන්න. ඒ ඔබගේ පියාණන් ය. උන්වහන්සේ සතුව මහා නිධන් හතරක් තිබුණි. උන්වහන්සේ අභිනිෂ්ක්‍රමණය කළ දා පටන් ඒවා අප දැක නැත. ඔබ ගොස් උන්වහන්සේගෙන් දායාද ඉල්ලන්න. ‘පියාණෙනි, මම කුමාරයෙක් වෙමි, සේසත් නඟා සක්විති රජ වන්නෙමි; මට ධනයෙන් ප්‍රයෝජන ඇත, මට ධනය දුන මැනව. පුත්‍රයා යනු පියා සතු දේට හිමිකරුවා’ යැයි පවසන්න.” රාහුල කුමාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගිය සැණින් පිය සෙනෙහස ලබා සතුටු සිතින්, “ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබගේ සෙවණ සුවදායකයි” පවසා තවත් තමන්ට ගැලපෙන බොහෝ දේ පවසමින් සිටියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දානමය කටයුතු නිමවා අනුමෝදනාව කර අසුනෙන් නැගිට වැඩම කළ සේක. කුමරු ද “ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මට දායාදය දෙන්න, මට දායාදය දෙන්න” යැයි පවසමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසුපස ගියේය. ඒ පිළිබඳව සංගීතිකාරකයන් විසින් මෙසේ පවසන ලදී: “අනුපිළිවෙලින් චාරිකාවෙහි හැසිරෙමින් යම් තැනක කිඹුල්වත් පුරය... ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මට දායාදය දෙන්නැයි” පැවසීය.

Atha [Pg.291] kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesīti bhagavā kumāraṃ na nivattāpesi, parijanopi bhagavatā saddhiṃ gacchantaṃ nivattetuṃ na visahati. Atha ārāmaṃ gantvā ‘‘yaṃ ayaṃ pitusantakaṃ dhanaṃ icchati, taṃ vaṭṭānugataṃ savighātakaṃ, handassa bodhimaṇḍe paṭiladdhaṃ sattavidhaṃ ariyadhanaṃ demi, lokuttaradāyajjassa naṃ sāmikaṃ karomī’’ti āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi. Āmantetvā ca panāha – ‘‘tena hi tvaṃ sāriputta rāhulakumāraṃ pabbājehī’’ti. Yasmā ayaṃ dāyajjaṃ yācati, tasmā naṃ lokuttaradāyajjapaṭilābhāya pabbājehīti attho.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ඇමතූ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුමරු ආපසු හරවා නොයැවූ අතර, පිරිවර ජනයා ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ යන කුමරු ආපසු හැරවීමට උත්සාහ නොකළහ. ඉක්බිති ආරාමයට පැමිණ, “මොහු පියා සතු යම් ධනයක් කැමති වෙයිද, එය වට දුකට ඇතුළත් වූවකි, පීඩා සහිත වූවකි. මම මොහුට බෝධි මණ්ඩලයේදී ලබාගත් සප්තවිධ ආර්ය ධනය දෙන්නෙමි, මොහු ලෝකෝත්තර දායාදයට හිමිකරුවෙකු කරන්නෙමි” යි සිතා ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ඇමතූ සේක. අමතා මෙසේ වදාළ සේක: “සාරිපුත්ත, එසේ නම් ඔබ රාහුල කුමරු පැවිදි කරන්න.” මොහු දායාදය ඉල්ලන බැවින්, ලෝකෝත්තර දායාදය ලබා දීම පිණිස මොහු පැවිදි කරන්න යනුවෙන් අදහස් වේ.

Idāni yā sā bhagavatā bārāṇasiyaṃ tīhi saraṇagamanehi pabbajjā ca upasampadā ca anuññātā, tato yasmā upasampadaṃ paṭikkhipitvā garubhāve ṭhapetvā ñatticatutthena kammena upasampadā anuññātā, pabbajjā pana neva paṭikkhittā, na puna anuññātā, tasmā anāgate bhikkhūnaṃ vimati uppajjissati – ‘‘ayaṃ pabbajjā nāma pubbe upasampadāsadisā, kiṃ nu kho idānipi upasampadā viya kammavācāya eva kattabbā, udāhu saraṇagamanehī’’ti. Imañca panatthaṃ viditvā bhagavā puna tīhi saraṇagamanehi sāmaṇerapabbajjaṃ anujānitukāmo, tasmā dhammasenāpati taṃ bhagavato ajjhāsayaṃ viditvā bhagavantaṃ puna pabbajjaṃ anujānāpetukāmo āha – ‘‘kathāhaṃ bhante rāhulakumāraṃ pabbājemī’’ti.

මීට පෙර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බාරණසියේදී තිසරණ ගමනයෙන් යම් පැවිද්දක් හා උපසම්පදාවක් අනුමත කළ සේක් ද, ඉන්පසු උපසම්පදාව ප්‍රතික්ෂේප කර, එය ගරු කටයුතු තත්වයක තබා ඤත්ති චතුත්ථ කර්මයෙන් උපසම්පදාව අනුමත කරන ලදී. පැවිද්ද වනාහි ප්‍රතික්ෂේප නොකරන ලද අතර නැවත අනුමත කිරීමක් ද නොවීය. එබැවින් අනාගතයේදී භික්ෂූන්ට, “මෙම පැවිද්ද පෙර උපසම්පදාව හා සමාන විය. දැන් උපසම්පදාව මෙන් කර්ම වාක්‍යයෙන් කළ යුතු ද, නැතහොත් තිසරණ ගමනයෙන් කළ යුතු ද” යැයි සැකයක් ඇති විය හැකිය. මෙම කරුණ වටහාගත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නැවතත් තිසරණ ගමනයෙන් සාමණේර පැවිද්ද අනුමත කිරීමට කැමති වූ සේක. එබැවින් ධර්ම සේනාපති සාරිපුත්තයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඒ අදහස දැන, පැවිද්ද නැවත අනුමත කරවා ගනු කැමතිව, “ස්වාමීනි, මම රාහුල කුමරු කෙසේ පැවිදි කරම්ද?” යැයි විමසූ සේක.

Atha kho āyasmā sāriputto rāhulakumāraṃ pabbājesīti kumārassa mahāmoggallānatthero kese chinditvā kāsāyāni datvā saraṇāni adāsi. Mahākassapatthero ovādācariyo ahosi. Yasmā pana upajjhāyamūlakā pabbajjā ca upasampadā ca, upajjhāyova tattha issaro, na ācariyo, tasmā vuttaṃ – ‘‘atha kho āyasmā sāriputto rāhulakumāraṃ pabbājesī’’ti.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ රාහුල කුමරු පැවිදි කළ සේක. මහා මොග්ගල්ලාන තේරණුවන් වහන්සේ කුමරුගේ කෙස් කපා, කාෂාය වස්ත්‍ර ලබා දී තිසරණ පිහිටුවූ සේක. මහා කාශ්‍යප තේරණුවන් වහන්සේ ඕවාදාචාර්ය වූ සේක. පැවිද්ද හා උපසම්පදාව උපජ්ඣායයන් වහන්සේ මුල් කොට පවතින බැවින් ද, එහි ප්‍රධානත්වය ඇත්තේ උපජ්ඣායයන් වහන්සේට මිස ආචාර්යවරයාට නොවන බැවින් ද, “ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ රාහුල කුමරු පැවිදි කළහ” යැයි සංගීතිකාරකයන් විසින් පවසන ලදී.

Evaṃ ‘‘kumāro pabbajito’’ti sutvā uppannasaṃvegena hadayena atha kho suddhodano sakkoti sabbaṃ vattabbaṃ. Tattha yasmā uñchācariyāya jīvato pabbajitassa avisesena ‘‘varaṃ yācāmī’’ti vutte ‘‘yācassū’’ti vacanaṃ appatirūpaṃ, na ca buddhānaṃ āciṇṇaṃ, tasmā ‘‘atikkantavarā kho gotama tathāgatā’’ti vuttaṃ. Yañca bhante kappati yañca anavajjanti yaṃ tumhākañceva dātuṃ kappati, anavajjañca hoti, mama ca sampaṭicchanapaccayā viññūhi na garahitabbaṃ, taṃ yācāmīti attho. Tathā nande adhimattaṃ rāhuleti [Pg.292] yatheva kira bodhisattaṃ evaṃ nandampi rāhulampi maṅgaladivase nemittakā ‘‘cakkavattī bhavissatī’’ti byākariṃsu. Atha rājā ‘‘puttassa cakkavattisiriṃ passissāmī’’ti ussāhajāto bhagavato pabbajjāya mahantaṃ icchāvighātaṃ pāpuṇi. Tato ‘‘nandassa cakkavattisiriṃ passissāmī’’ti ussāhaṃ janesi, tampi bhagavā pabbājesi. Iti tampi dukkhaṃ adhivāsetvā ‘‘idāni rāhulassa cakkavattisiriṃ passissāmī’’ti ussāhaṃ janesi, tampi bhagavā pabbājesi. Tenassa ‘‘idāni kulavaṃsopi pacchinno, kuto cakkavattisirī’’ti adhikataraṃ dukkhaṃ uppajji. Tena vuttaṃ – ‘‘tathā nande adhimattaṃ rāhule’’ti. Rañño pana ito pacchā anāgāmiphalappatti veditabbā.

මෙලෙස ‘‘කුමාරයා පැවිදි විය’’ යැයි අසා උපන් සංවේගය ඇති හදවතින් යුතුව ශුද්ධෝදන ශාක්‍ය රජතුමා විසින් ඒ සියලු කරුණු පැවසිය යුතුය. එහිදී යම් හෙයකින් පිණ්ඩපාතයෙන් යැපෙන පැවිද්දෙකුට විශේෂත්වයක් නොමැතිව ‘‘වරයක් ඉල්ලමි’’ යැයි පැවසූ කල්හි, ‘‘වරයක් ඉල්ලන්න’’ යැයි පැවසීම නුසුදුසුය, එය බුදුවරුන්ගේ සිරිත ද නොවේ. එබැවින් ‘‘ගෝතමයෙනි, තථාගතවරු වරයන් ඉක්මවා සිටිති’’ යි වදාරන ලදී. ‘‘ස්වාමීනි, යම් වරයක් ඔබට දීමට සුදුසු ද, නිවැරදි ද, ඔබ වහන්සේලාට දීමට කැප ද, නිවැරදි ද, මා විසින් එය පිළිගැනීම හේතුවෙන් ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් ගර්හා නොකටයුතු ද, එවැනි වරයක් ඉල්ලමි’’ යන්න මෙහි අර්ථයයි. එලෙසම නන්ද කුමරු සහ රාහුල කුමරු පිළිබඳව ද අදාළ වේ. බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙන්ම නන්ද කුමරුට හා රාහුල කුමරුට ද මංගල දිනයන්හි නිමිති බලන බමුණෝ ‘‘සක්විති රජ වන්නේය’’ යි අනාවැකි පැවසූහ. එකල්හි රජතුමා ‘‘පුත්‍රයාගේ සක්විති සම්පත දකින්නෙමි’’ යි උත්සාහවත් වී සිටියදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පැවිදි වීම නිසා මහත් වූ බලාපොරොත්තු කඩවීමකට පත් විය. ඉන්පසු ‘‘නන්දගේ සක්විති සම්පත දකින්නෙමි’’ යි උත්සාහයක් ඇති කර ගත්තේය, ඔහුව ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැවිදි කළහ. මෙලෙස ඒ දුක ද ඉවසාගෙන ‘‘දැන් රාහුලගේ සක්විති සම්පත දකින්නෙමි’’ යි උත්සාහයක් ඇති කර ගත්තේය, ඔහුව ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැවිදි කළහ. ඒ හේතුවෙන් ඔහුට ‘‘දැන් කුල පරම්පරාව ද සිඳී ගියේය, සක්විති සම්පතක් කොයින්ද’’ යි වඩාත් දැඩි දුකක් උපන්නේය. ඒ නිසා ‘‘එලෙසම නන්ද කෙරෙහි ද රාහුල කෙරෙහි ද අතිශයින් දුක් විය’’ යැයි පවසන ලදී. රජතුමා මෙයින් පසුව අනාගාමී ඵලයට පත් වූ බව දත යුතුය.

Sādhu bhante ayyāti idaṃ kasmā āha? So kira cintesi – ‘‘yatra hi nāma ahampi buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako samāno attano piyataraputte pabbājiyamāne ñātiviyogadukkhaṃ adhivāsetuṃ na sakkomi, aññe janā puttanattakesu pabbājitesu kathaṃ adhivāsessanti, tasmā aññesampi tāva evarūpaṃ dukkhaṃ mā ahosī’’ti āha. Bhagavā ‘‘sāsane niyyānikakāraṇaṃ rājā vadatī’’ti dhammakathaṃ katvā ‘‘na bhikkhave ananuññāto mātāpitūhi putto pabbājetabbo’’ti sikkhāpadaṃ paññapesi.

‘‘ස්වාමීනි, මැනවි’’ යැයි මෙය පවසන ලද්දේ කුමන කරුණක් නිසාද? ඒ රජතුමා මෙසේ සිතූ බැවිනි: ‘‘බුදුන් කෙරෙහිත්, දහම කෙරෙහිත්, සඟුන් කෙරෙහිත් අතිශයින් පැහැදුණු මා වැනි අයෙකුට වුවද, තම ප්‍රියතම පුත්‍රයා පැවිදි කරනු ලබන කල්හි ඥාති වියෝග දුක ඉවසා සිටීමට නොහැකි නම්, අනෙක් මිනිසුන් තම දරුවන් හෝ මුණුබුරන් පැවිදි වූ කල්හි එය කෙසේ දරා ගනිත්ද? එබැවින් අනෙක් අයට ද මෙවැනි දුකක් ඇති නොවේවා’’ යි ඔහු සිතීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද ‘‘රජතුමා ශාසනයෙහි (නිවන් දැකීමට) හේතු වන කරුණක් පවසන්නේය’’ යි සලකා ධර්ම කථාවක් පවත්වා, ‘‘මහණෙනි, මව්පියන් විසින් අනුදැන වදාරනු නොලැබූ පුත්‍රයෙකු පැවිදි නොකළ යුතුය’’ යි ශික්ෂාපදයක් පැනවූහ.

Tattha mātāpitūhīti jananijanake sandhāya vuttaṃ. Sace dve atthi, dvepi āpucchitabbā. Sace pitā mato mātā vā, yo jīvati so āpucchitabbo. Pabbajitāpi āpucchitabbāva. Āpucchantena sayaṃ vā gantvā āpucchitabbaṃ, añño vā pesetabbo, so eva vā pesetabbo ‘‘gaccha mātāpitaro āpucchitvā ehī’’ti. Sace ‘‘anuññātomhī’’ti vadati, saddahantena pabbājetabbo. Pitā sayaṃ pabbajito puttampi pabbājetukāmo hoti, mātaraṃ āpucchitvāva pabbājetu. Mātā vā dhītaraṃ pabbājetukāmā, pitaraṃ āpucchitvāva pabbājetu. Pitā puttadārena anatthiko palāyi, mātā ‘‘imaṃ pabbājethā’’ti puttaṃ bhikkhūnaṃ deti, ‘‘pitāssa kuhi’’nti vutte ‘‘cittakeḷiyaṃ kīḷituṃ palāto’’ti vadati, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Mātā kenaci purisena saddhiṃ palātā hoti, pitā pana ‘‘pabbājethā’’ti deti, etthāpi eseva nayo. Pitā vippavuttho hoti, mātā puttaṃ ‘‘pabbājethā’’ti anujānāti, ‘‘pitā [Pg.293] tassa kuhi’’nti vutte ‘‘kiṃ tumhākaṃ pitarā, ahaṃ jānissāmī’’ti vadati, pabbājetuṃ vaṭṭatīti kurundiyaṃ vuttaṃ.

එහි ‘‘මව්පියන්’’ යනු ජනිත කළ මව සහ පියා අරභයා පවසන ලද්දකි. ඉදින් දෙදෙනාම සිටිත් නම් දෙදෙනාගෙන්ම විමසිය යුතුය. පියා මියගොස් මව හෝ සිටී නම්, ජීවත්ව සිටින තැනැත්තාගෙන් විමසිය යුතුය. පැවිදි වූ මව්පියන්ගෙන් වුවද විමසිය යුතුමය. විමසන තැනැත්තා විසින් තමාම ගොස් හෝ විමසිය යුතුය, නැතහොත් වෙනත් අයෙකු යැවිය යුතුය, එසේත් නැතිනම් ඒ දරුවාම ‘‘ගොස් මව්පියන්ගෙන් විමසා වරෙන්න’’ යැයි කියා යැවිය යුතුය. ඉදින් ‘‘අවසර ලැබුණි’’ යැයි ඔහු පවසන්නේ නම්, එය විශ්වාස කරමින් පැවිදි කළ යුතුය. පියා තමාම පැවිදි වී සිටියදී පුත්‍රයාව ද පැවිදි කිරීමට කැමති නම්, මවගෙන් විමසාම පැවිදි කළ යුතුය. මව ද දියණියක පැවිදි කිරීමට කැමති නම්, පියාගෙන් විමසාම පැවිදි කළ යුතුය. පියා අඹුදරුවන් එපා වී පලා ගියේ නම්, මව ‘‘මොහු පැවිදි කරවන්න’’ යැයි පුත්‍රයාව භික්ෂූන් වහන්සේලාට දෙයි නම්, ‘‘මොහුගේ පියා කොහේද’’ යි ඇසූ විට ‘‘තමන්ට රිසි සේ විනෝද වීමට පලා ගියේය’’ යි පවසන්නේ නම්, ඔහුව පැවිදි කිරීම වටී. මව යම් පුරුෂයෙකු සමඟ පලා ගොස් තිබේ නම්, පියා විසින් ‘‘පැවිදි කරවන්න’’ යැයි දරුවා දෙයි නම්, මෙහිදී ද එම ක්‍රමයම වේ. පියා විදේශගතව සිටියදී මව පුත්‍රයා ‘‘පැවිදි කරවන්න’’ යැයි අවසර දෙයි නම්, ‘‘ඔහුගේ පියා කොහේද’’ යි ඇසූ විට ‘‘ඔබ වහන්සේලාට පියාගෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද? මම ඒ ගැන බලා ගන්නෙමි’’ යි පවසන්නේ නම්, පැවිදි කිරීම වටින්නේ යැයි කුරුන්දි අටුවාවෙහි සඳහන් වේ.

Mātāpitaro matā, dārako cūḷamātādīnaṃ santike saṃvaddho, tasmiṃ pabbājiyamāne ñātakā kalahaṃ vā karonti, khiyyanti vā, tasmā vivādupacchedanatthaṃ āpucchitvāva pabbājetabbo. Anāpucchā pabbājentassa pana āpatti natthi. Daharakāle gahetvā posanakā mātāpitaro nāma honti, tesupi eseva nayo. Putto attānaṃ nissāya jīvati, na mātāpitaro. Sacepi rājā hoti, āpucchitvāva pabbājetabbo. Mātāpitūhi anuññāto pabbajitvā puna vibbhamati, sacepi satakkhattuṃ pabbajitvā vibbhamati, āgatāgatakāle punappunaṃ āpucchitvāva pabbājetabbo. Sace evaṃ vadanti – ‘‘ayaṃ vibbhamitvā gehaṃ āgato amhākaṃ kammaṃ na karoti, pabbajitvā tumhākaṃ vattaṃ na pūreti, natthi imassāpucchanakiccaṃ, āgatāgataṃ pabbājeyyāthā’’ti evaṃ nissaṭṭhaṃ puna anāpucchāpi pabbājetuṃ vaṭṭati.

මව්පියන් මියගොස්, දරුවා කුඩා මව ආදීන් සමීපයෙහි හැදී වැඩුණේ නම්, ඔහු පැවිදි කරනු ලබන කල්හි නෑයෝ කලහ කරත් නම් හෝ දොස් පවරත් නම්, එබැවින් විවාද නැති කිරීම පිණිස ඔවුන්ගෙන් විමසාම පැවිදි කළ යුතුය. එසේ නොවී නොවිමසා පැවිදි කරන්නාට ඇවැත් නැත. කුඩා කාලයෙහි දරුවා හදා වඩා ගත් මව්පියන් නමින් පිරිසක් සිටිත් නම්, ඔවුන් සම්බන්ධයෙන් ද මෙම ක්‍රමයම වේ. පුත්‍රයා මව්පියන් මත යැපෙන්නේ නැතිව තමාම ජීවත් වන්නේ නම්, ඔහු රජෙකු වුවද විමසාම පැවිදි කළ යුතුය. මව්පියන්ගෙන් අවසර ගෙන පැවිදි වී නැවත සිවුරු හැර ගිය අයෙකු, සත් වරක් පැවිදි වී සිවුරු හැර ගියද, ඔහු නැවත පැමිණෙන සෑම අවස්ථාවකදීම නැවත නැවතත් විමසාම පැවිදි කළ යුතුය. ඉදින් මව්පියන් මෙසේ පවසන්නේ නම් - ‘‘මොහු සිවුරු හැර ගෙදර ආවත් අපගේ වැඩක් නොකරයි, පැවිදි වී සිටියත් ඔබ වහන්සේලාගේ වත්පිළිවෙත් පුරන්නේ නැත, එබැවින් මොහු ගැන විමසීමේ අවශ්‍යතාවක් නැත, පැමිණි සෑම විටකම පැවිදි කරවන්න’’ යැයි මෙලෙස අත්හැර දැමූ අයෙකු නම්, නැවත නොවිමසා වුවද පැවිදි කිරීම වටී.

Yopi daharakāleyeva ‘‘ayaṃ tumhākaṃ dinno, yadā icchatha, tadā pabbājeyyāthā’’ti evaṃ dinno hoti, sopi āgatāgato puna anāpucchāva pabbājetabbo. Yaṃ pana daharakāleyeva ‘‘imaṃ bhante pabbājeyyāthā’’ti anujānitvā pacchā vuḍḍhippattakāle nānujānanti, ayaṃ na anāpucchā pabbājetabbo. Eko mātāpitūhi saddhiṃ bhaṇḍitvā ‘‘pabbājetha ma’’nti āgacchati, ‘‘āpucchitvā ehī’’ti ca vutto ‘‘nāhaṃ gacchāmi, sace maṃ na pabbājetha, vihāraṃ vā jhāpemi, satthena vā tumhe paharāmi, tumhākaṃ ñātakaupaṭṭhākānaṃ vā ārāmacchedanādīhi anatthaṃ uppādemi, rukkhā vā patitvā marāmi, coramajjhaṃ vā pavisāmi, desantaraṃ vā gacchāmī’’ti vadati, taṃ jīvasseva rakkhaṇatthāya pabbājetuṃ vaṭṭati. Sace panassa mātāpitaro āgantvā ‘‘kasmā amhākaṃ puttaṃ pabbājayitthā’’ti vadanti, tesaṃ tamatthaṃ ārocetvā ‘‘rakkhaṇatthāya naṃ pabbājayimha, paññāyatha tumhe puttenā’’ti vattabbā. ‘‘Rukkhā patissāmī’’ti āruhitvā pana hatthapāde muñcantaṃ pabbājetuṃ vaṭṭatiyeva.

යම් දරුවෙකු කුඩා කලදීම ‘‘මොහු ඔබ වහන්සේලාට දුන්නෙමු, ඔබ වහන්සේලා කැමති විටක පැවිදි කරවන්න’’ යැයි මෙලෙස පවරා දී තිබේ නම්, ඔහු නැවත නැවත පැමිණිය ද නැවත නොවිමසාම පැවිදි කළ යුතුය. යම් දරුවෙකු කුඩා කල ‘‘ස්වාමීනි, මොහු පැවිදි කරවන්න’’ යැයි අවසර දී, පසුව ඔහු වැඩිවියට පත් වූ කල අවසර නොදෙත් නම්, ඔහුව නොවිමසා පැවිදි නොකළ යුතුය. එක් අයෙකු මව්පියන් සමඟ රණ්ඩු වී ‘‘මාව පැවිදි කරවන්න’’ යැයි පැමිණෙයි, ‘‘මව්පියන්ගෙන් විමසා වරෙන්න’’ යැයි පැවසූ විට ‘‘මම නොයමි, ඉදින් මාව පැවිදි නොකරන්නේ නම්, විහාරය හෝ ගිනිබත් කරමි, ආයුධයකින් හෝ ඔබට පහර දෙමි, ඔබගේ ඥාති උපස්ථායකයන්ගේ වතුපිටි කැපීම ආදියෙන් අනර්ථයක් කරමි, ගසකින් හෝ වැටී මියයමි, සොරුන් මැදට හෝ යමි, වෙනත් ප්‍රදේශයකට හෝ යමි’’ යි පවසයි නම්, ඔහුගේ ජීවිතය රැක ගැනීම පිණිස පැවිදි කිරීම වටී. ඉදින් ඔහුගේ මව්පියන් පැමිණ ‘‘ඇයි අපේ පුතා පැවිදි කළේ’’ යැයි පවසත් නම්, ඔවුන්ට ඒ කරුණ පවසා ‘‘ජීවිතය රැක ගැනීම පිණිස ඔහුව පැවිදි කළෙමු, දැන් ඔබ පුත්‍රයා නිසා ප්‍රසිද්ධ වන්නහුය’’ යැයි කිව යුතුය. ‘‘ගසකින් වැටෙන්නෙමි’’ යි ගසට නැගී අත්පා මුදා හරින්නෙකු වුවද පැවිදි කිරීම වටින්නේමය.

Ekopi [Pg.294] videsaṃ gantvā pabbajjaṃ yācati, āpucchitvā ce gato, pabbājetabbo. No ce daharabhikkhuṃ pesetvā āpucchāpetvā pabbājetabbo, atidūrañce hoti; pabbājetvāpi bhikkhūhi saddhiṃ pesetvā dassetuṃ vaṭṭati. Kurundiyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘sace dūraṃ hoti maggo ca mahākantāro, ‘gantvā āpucchissāmā’ti pabbājetuṃ vaṭṭatī’’ti. Sace pana mātāpitūnaṃ bahū puttā honti, evañca vadanti – ‘‘bhante etesaṃ dārakānaṃ yaṃ icchatha, taṃ pabbājeyyāthā’’ti. Dārake vīmaṃsitvā yaṃ icchati, so pabbājetabbo. Sacepi sakalena kulena vā gāmena vā anuññātaṃ hoti ‘‘bhante imasmiṃ kule vā gāme vā yaṃ icchatha, taṃ pabbājeyyāthā’’ti. Yaṃ icchati, so pabbājetabboti.

එක් අයෙකු වුවද වෙනත් ප්‍රදේශයකට ගොස් පැවිදි වීමට ආයාචනා කරයි නම්, (මවුපියන්ගෙන්) විමසා පැමිණියේ නම් ඔහු පැවිදි කළ යුතුය. නොවිමසා පැමිණියේ නම් දහරා භික්ෂුවක යවා විමසවා පැවිදි කළ යුතුය. (මවුපියන් සිටින තැන) ඉතා දුර නම්, පැවිදි කොට පසුව භික්ෂූන් සමඟ යවා (මවුපියන්ට) පෙන්වීම සුදුසුය. කුරුන්දියෙහි මෙසේ වදාරන ලදී - "යම් හෙයකින් මාර්ගය ඉතා දුර වූද, මහත් වූ කාන්තාර මාර්ගයක් වූද කල්හි, 'ගොස් විමසන්නෙමු' යි සිතා පැවිදි කිරීම සුදුසුය" යනුවෙනි. ඉදින් මවුපියන්ට බොහෝ පුතුන් සිටී නම් සහ ඔවුහු "ස්වාමීනි, මේ දරුවන් අතරින් ඔබ වහන්සේ කැමති කෙනෙකු පැවිදි කරන්න" යැයි පවසත් නම්, දරුවන් පිළිබඳව විමසා බලා තමා කැමති කෙනෙකු පැවිදි කළ යුතුය. මුළු කුලය හෝ ගම විසින් "ස්වාමීනි, මේ කුලයේ හෝ මේ ගමේ ඔබ වහන්සේ කැමති කෙනෙකු පැවිදි කරන්න" යැයි අවසර දී ඇත්නම්, තමා කැමති කෙනෙකු පැවිදි කළ යුතුය.

Yāvatake vā pana ussahatīti yattake sakkoti.

"යාවතකේ වා පන උස්සහතී" යනු යම් තාක් (සාමණේරයන් පිරිසකට) අවවාද අනුශාසනා කිරීමට සමත් වේද, (එපමණ පිරිසක් උපස්ථානය සඳහා තබා ගැනීමට අනුදනිමි යන්නයි).

Rāhulavatthukathā niṭṭhitā.

රාහුල වස්තු කථාව නිම විය.

Sikkhāpadadaṇḍakammavatthukathā

ශික්ෂාපද දණ්ඩකර්ම වස්තු කථාව

106. Dasasu sikkhāpadesu purimānaṃ pañcannaṃ atikkamo nāsanavatthu, pacchimānaṃ atikkamo daṇḍakammavatthu.

106. ශික්ෂාපද දසය අතුරින් මුල් පහ ඉක්මවා යෑම නාසනයට (පැවිද්දෙන් නෙරපීමට) කරුණකි. පසු පහ ඉක්මවා යෑම දණ්ඩකර්මයට කරුණකි.

107. Appatissāti bhikkhū jeṭṭhakaṭṭhāne issariyaṭṭhāne na ṭhapenti. Asabhāgavuttikāti samānajīvikā na bhavanti, visabhāgajīvikāti attho. Alābhāya parisakkatīti yathā lābhaṃ na labhanti; evaṃ parakkamati. Anatthāyāti upaddavāya. Avāsāyāti ‘‘kinti imasmiṃ āvāse na vaseyyu’’nti parakkamati. Akkosati paribhāsatīti akkosati ceva bhayadassanena ca tajjeti. Bhedetīti pesuññaṃ upasaṃharitvā bhedeti. Āvaraṇaṃ kātunti ‘‘mā idha pavisā’’ti nivāraṇaṃ kātuṃ. Yattha vā vasati yattha vā paṭikkamatīti yattha vasati vā pavisati vā; ubhayenāpi attano pariveṇañca vassaggena pattasenāsanañca vuttaṃ.

107. අප්පටිස්ස යනු භික්ෂූන් වහන්සේලා ජ්‍යෙෂ්ඨ ස්ථානයෙහි හෝ අධිපති ස්ථානයෙහි නොතැබීමයි. අසභාගවුත්තිකා යනු සමාන ජීවිකාවන් ඇත්තෝ නොවීමයි, එනම් විෂම ජීවිකා ඇත්තෝ වී වාසය කිරීමයි. අලාභාය පරිසක්කති යනු ලාභයක් නොලැබෙන අයුරින් වෑයම් කිරීමයි. අනත්ථාය යනු විපත පිණිසයි. අවාසාය යනු "මොවුන් කෙසේ නම් මේ ආවාසයෙහි වාසය නොකරත්ද" යන අදහසින් වෑයම් කිරීමයි. අක්කෝසති පරිභාසති යනු ආක්‍රෝෂ කිරීම හා බිය ගැන්වීම් මගින් තර්ජනය කිරීමයි. භේදේති යනු කේලාම් කියා භේද කිරීමයි. ආවරණං කාතුං යනු "මෙහි ඇතුළු නොවන්න" යැයි වැළැක්වීම පිණිසයි. යත්ථ වා වසති යත්ථ වා පටික්කමති යනු යම් තැනක වාසය කරයිද හෝ ඇතුළු වෙයිද යන්නයි; මෙයින් තමාගේ පරිවේණය (සීමාව) සහ වස් කාලය අනුව තමාට හිමි සේනාසනය යන දෙකම කියැවිණි.

Mukhadvārikaṃ āhāraṃ āvaraṇaṃ karontīti ‘‘ajja mā khāda, mā bhuñjā’’ti evaṃ nivārenti. Na bhikkhave mukhadvāriko āhāro āvaraṇaṃ kātabboti [Pg.295] ettha ‘‘mā khāda, mā bhuñjā’’ti vadatopi ‘‘āhāraṃ nivāressāmī’’ti pattacīvaraṃ anto nikkhipatopi sabbapayogesu dukkaṭaṃ. Anācārassa pana dubbacasāmaṇerassa daṇḍakammaṃ katvā yāguṃ vā bhattaṃ vā pattacīvaraṃ vā dassetvā ‘‘ettake nāma daṇḍakamme āhaṭe idaṃ lacchasī’’ti vattuṃ vaṭṭati. Bhagavatā hi āvaraṇameva daṇḍakammaṃ vuttaṃ. Dhammasaṅgāhakattherehi pana aparādhānurūpaṃ udakadāruvālikādīnaṃ āharāpanampi kātabbanti vuttaṃ, tasmā tampi kātabbaṃ. Tañca kho ‘‘oramissati viramissatī’’ti anukampāya, na ‘‘nassissati vibbhamissatī’’tiādinayappavattena pāpajjhāsayena ‘‘daṇḍakammaṃ karomī’’ti ca uṇhapāsāṇe vā nipajjāpetuṃ pāsāṇiṭṭhakādīni vā sīse nikkhipāpetuṃ udakaṃ vā pavesetuṃ na vaṭṭati.

මුව දොරින් ගන්නා ආහාරය වැළැක්වීම යනු "අද දින නොකන්න, අනුභව නොකරන්න" යැයි වැළැක්වීමයි. මහණෙනි, මුව දොරින් ගන්නා ආහාරය නොවැළැක්විය යුතුය යන මෙහි, "නොකන්න, නොබුභුදින්න" යැයි පවසන භික්ෂුවට මෙන්ම, ආහාරය වළක්වමියි සිතා (සාමණේරයාගේ) පාත්‍ර සිවුරු ඇතුළත සඟවා තබන භික්ෂුවටද සියලු උත්සාහයන්හිදී දුක්කටාපත්ති වේ. නොමනා හැසිරීම් ඇති, අවකීර්ණ සාමණේරයෙකුට දණ්ඩකර්මයක් පනවා කැඳ හෝ බත හෝ පාත්‍ර සිවුරු පෙන්වා "මෙපමණ දණ්ඩකර්මයක් කළ පසු මෙය ලැබෙන්නේය" යි පැවසීම සුදුසුය. මක්නිසාද යත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ආවරණයම (වැළැක්වීමම) දණ්ඩකර්මය ලෙස වදාරන ලදී. ධර්ම සංගායකාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා විසින් වරදට අනුකූලව පැන්, දර, වැලි ආදිය ගෙන ඒම වැනි දණ්ඩකර්මද කළ යුතු බව වදාරන ලදී. එබැවින් ඒවාද කළ යුතුය. එයද "මොහු වැරදිවලින් බැහැර වන්නේය, වළකින්නේය" යන අනුකම්පාවෙන් කළ යුතු මිස, "මොහු විනාශ වන්නේය, සිවුරු හරින්නේය" යන පාපී අදහසින් නොකළ යුතුය. "දණ්ඩකර්ම කරමි" යි සිතා රත් වූ ගල් තලාවල සැතපවීම, හිස මත ගල් හෝ ගඩොල් තැබීම හෝ දියෙහි බැස්සවීම නොකට යුතුය.

Sikkhāpadadaṇḍakammavatthukathā niṭṭhitā.

ශික්ෂාපද දණ්ඩකර්ම වස්තු කථාව නිම විය.

Anāpucchāvaraṇavatthuādikathā

නොවිමසා ආවරණය කිරීම පිළිබඳ වස්තු කථාව

108. Na bhikkhave upajjhāyaṃ anāpucchāti ettha ‘‘tumhākaṃ sāmaṇerassa ayaṃ nāma aparādho, daṇḍakammamassa karothā’’ti tikkhattuṃ vutte, sace upajjhāyo daṇḍakammaṃ na karoti, sayaṃ kātuṃ vaṭṭati. Sacepi āditova upajjhāyo vadati ‘‘mayhaṃ sāmaṇerānaṃ dose sati tumhe daṇḍakammaṃ karothā’’ti kātuṃ vaṭṭatiyeva. Yathā ca sāmaṇerānaṃ evaṃ saddhivihārikantevāsikānampi daṇḍakammaṃ kātuṃ vaṭṭati.

108. මහණෙනි, උපධ්‍යායයන් වහන්සේට නොදන්වා (දණ්ඩකර්ම නොකළ යුතුය) යන මෙහි, "ඔබ වහන්සේගේ සාමණේරයා අතින් මෙබඳු වරදක් විය, ඔහුට දණ්ඩකර්මයක් පනවන්න" යැයි තෙවරක් පැවසූ කල්හි, ඉදින් උපධ්‍යායයන් වහන්සේ දණ්ඩකර්මය නොකළහොත් තමා විසින්ම කිරීම සුදුසුය. ඉදින් ආරම්භයේදීම උපධ්‍යායයන් වහන්සේ "මගේ සාමණේරයන් අතින් වරදක් වූ කල ඔබ වහන්සේලාම දණ්ඩකර්ම පනවන්න" යැයි පවසයි නම්, (නොවිමසා) දණ්ඩකර්ම කිරීම සුදුසුමය. සාමණේරයන්ට මෙන්ම සද්ධිවිහාරික හා අන්තේවාසිකයන්ටද දණ්ඩකර්ම පැනවීම සුදුසුය.

Apalāḷentīti ‘‘tumhākaṃ pattaṃ dassāma, cīvaraṃ dassāmā’’ti attano upaṭṭhānakaraṇatthaṃ saṅgaṇhanti. Na bhikkhave aññassa parisā apalāḷetabbāti ettha sāmaṇerā vā hontu upasampannā vā, antamaso dussīlabhikkhussāpi parassa parisabhūte bhinditvā gaṇhituṃ na vaṭṭati, ādīnavaṃ pana vattuṃ vaṭṭati ‘‘tayā nhāyituṃ āgatena gūthamakkhanaṃ viya kataṃ dussīlaṃ nissāya viharantenā’’ti. Sace so sayameva jānitvā upajjhaṃ vā nissayaṃ vā yācati, dātuṃ vaṭṭati.

අපලාළේන්ති යනු "ඔබට පාත්‍රයක් දෙන්නෙමු, සිවුරක් දෙන්නෙමු" යි පවසා තමාට උපස්ථාන කරවා ගැනීම පිණිස පිරිස තමා වෙත නතු කර ගැනීමයි. මහණෙනි, අන් කෙනෙකුගේ පිරිස නතු කර නොගත යුතුය යන මෙහි, සාමණේරයන් වේවා උපසම්පන්නයන් වේවා, අවසානයේ දුශ්ශීල භික්ෂුවකගේ පිරිස වුවද භේද කොට තමා වෙත ගැනීම සුදුසු නැත. නමුත් එහි ආදීනව පැවසීම සුදුසුය - "නාන්නට පැමිණ අසූචි තවරා ගැනීමක් මෙන්, මේ දුශ්ශීලයා ඇසුරු කරමින් තෝ වසන්නෙහිය" යනුවෙනි. ඉදින් ඔහු තමා විසින්ම එය වටහාගෙන උපධ්‍යායයෙකු හෝ නිශ්‍රයෙකු ඉල්ලයි නම් එය දීම සුදුසුය.

Anujānāmi bhikkhave dasahaṅgehi samannāgataṃ sāmaṇeraṃ nāsetunti ettha kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanāyaṃ vuttāsu tīsu nāsanāsu liṅganāsanāva adhippetā, tasmā yo pāṇātipātādīsu ekampi kammaṃ karoti, so liṅganāsanāya nāsetabbo. Yathā ca bhikkhūnaṃ pāṇātipātādīsu nānāāpattiyo honti, na tathā sāmaṇerānaṃ. Sāmaṇero hi kunthakipillikampi māretvā maṅguraṇḍakampi bhinditvā nāsetabbataṃyeva [Pg.296] pāpuṇāti, tāvadevassa saraṇagamanāni ca upajjhāyaggahaṇañca senāsanaggāho ca paṭippassambhati, saṅghalābhaṃ na labhati, liṅgamattameva ekaṃ avasiṭṭhaṃ hoti. So sace ākiṇṇadosova hoti, āyatiṃ saṃvare na tiṭṭhati, nikkaḍḍhitabbo. Atha sahasā virajjhitvā ‘‘duṭṭhu mayā kata’’nti puna saṃvare ṭhātukāmo hoti, liṅganāsanakiccaṃ natthi. Yathānivatthapārutasseva saraṇāni dātabbāni, upajjhāyo dātabbo, sikkhāpadāni pana saraṇagamaneneva ijjhanti. Sāmaṇerānañhi saraṇagamanaṃ bhikkhūnaṃ upasampadakammavācāsadisaṃ, tasmā bhikkhūnaṃ viya catupārisuddhisīlaṃ, imināpi dasasīlāni samādinnāneva honti, evaṃ santepi daḷhīkaraṇatthaṃ āyatiṃ saṃvare patiṭṭhāpanatthaṃ puna dātabbāni. Sace purimikāya puna saraṇāni gahitāni, pacchimikāya vassāvāsikaṃ lacchati. Sace pacchimikāya gahitāni, saṅghena apaloketvā lābho dātabbo.

"මහණෙනි, කරුණු දසයකින් යුත් සාමණේරයා නෙරපීමට අනුදනිමි" යන මෙහි, කණ්ටක සික්ඛාපද වර්ණනාවෙහි දැක්වෙන නාසනයන් තුන අතුරින් ලිංගනාසනයම (පැවිදි වෙසින් නෙරපීම) අදහස් කරන ලදී. එබැවින් යම් සාමණේරයෙක් ප්‍රාණාතිපාතාදී අකුසල් අතුරින් එකක් හෝ කරයි නම්, ඔහු ලිංගනාසනයෙන් නෙරපිය යුතුය. භික්ෂූන්ට ප්‍රාණාතිපාතාදියේදී විවිධ ඇවැත් සිදු වුවද, සාමණේරයන්ට එසේ නොවේ. සාමණේරයෙකු කුහුඹුවකු මරා දැමුවද, පක්ෂි බිත්තරයක් බින්දද නෙරපීමට සුදුස්සෙකු වෙයි; එසැණින්ම ඔහුගේ තිසරණ සරණ යෑම, උපධ්‍යාය ග්‍රහණය සහ සේනාසන පරිභෝජනය අහෝසි වෙයි, සංඝයා සතු ලාභ නොලැබෙයි, ඉතිරි වන්නේ ලිංග මාත්‍රය (පැවිදි වෙස) පමණි. ඔහු නිරන්තරයෙන් වැරදි කරන්නෙකු නම්, මතු සංවරයෙහි නොපිහිටයි නම් ඔහු නෙරපා දැමිය යුතුය. ඉදින් නොදැනුවත්කමින් වරදක් කොට "මා විසින් කරන ලද්දේ වරදකි" යි නැවත සංවරයෙහි පිහිටීමට කැමති නම් ලිංගනාසන කෘත්‍යයක් නැත. හැඳ පෙරවා සිටින වෙසින්ම තිසරණ දිය යුතුය, උපධ්‍යායයන් වහන්සේ පත් කළ යුතුය. ශික්ෂාපදයන් තිසරණ සරණ යෑමෙන්ම සිද්ධ වෙයි. සාමණේරයන්ගේ තිසරණ සරණ යෑම භික්ෂූන්ගේ උපසම්පදා කර්මවාක්‍යය හා සමානය. එබැවින් භික්ෂූන්ට මෙන් චතුපාරිශුද්ධි ශීලය සේම, මෙයින් දස සීලයම සමාදන් වූයේ වෙයි. එසේ වුවද ස්ථිර කරනු පිණිස හා මතු සංවරයෙහි පිහිටුවනු පිණිස නැවත දිය යුතුය. ඉදින් පැරණි වස් කාලයට පෙර තිසරණ ගත්තේ නම් පෙර වස් වාසයෙහි ලාභ ලබයි. ඉදින් පසුව ගත්තේ නම් සංඝයා විසින් සම්මත කොට ලාභ දිය යුතුය.

Adinnādāne tiṇasalākamattenāpi vatthunā, abrahmacariye tīsu maggesu yattha katthaci vippaṭipattiyā, musāvāde hassādhippāyatāyapi musā bhaṇite assamaṇo hoti, nāsetabbataṃ āpajjati. Majjapāne pana bhikkhuno ajānitvāpi bījato paṭṭhāya majjaṃ pivantassa pācittiyaṃ. Sāmaṇero jānitvā pivanto sīlabhedaṃ āpajjati, na ajānitvā. Yāni panassa itarāni pañca sikkhāpadāni, tesu bhinnesu na nāsetabbo, daṇḍakammaṃ kātabbaṃ. Sikkhāpade pana puna dinnepi adinnepi vaṭṭati. Daṇḍakammena pana pīḷetvā āyatiṃ saṃvare ṭhapanatthāya dātabbameva. Sāmaṇerānaṃ majjapānaṃ sacittakaṃ pārājikavatthu, ayaṃ viseso.

අදින්නාදානයෙහි (සොරකමෙහි) තණ කැබැල්ලක් වැනි සුළු වස්තුවක් නිසා වුවද, අබ්‍රහ්මචර්යාවෙහි (කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි) මාර්ග තුනෙන් කවර හෝ මාර්ගයක වැරදි ලෙස හැසිරීම නිසා වුවද, මුසාවාදයෙහි විහිළුවට පවා බොරු කීම නිසා වුවද, ඔහු මහණෙක් නොවේ; නාසනයට (සංඝයාගෙන් ඉවත් කිරීමට) පත්වේ. මද්‍යපානයෙහි දී නම්, භික්ෂුවකට නොදැනුවත්ව බීජයක සිට හටගත් මත්පැන් පානය කළත් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. සාමණේර නමක දැනුවත්ව පානය කළහොත් ශීලය බිඳේ, නොදැනුවත්ව පානය කළහොත් ශීලය නොබිඳේ. ඔහුගේ ඉතිරි ශික්ෂාපද පහ (විකාල භෝජනය ආදිය) බිඳුණහොත් නාසනය නොකළ යුතුය, දණ්ඩකර්ම කළ යුතුය. සාමණේර ශික්ෂාපද නැවත දුන්නත් නැතත් වලංගු වේ. එහෙත් දණ්ඩකර්ම මගින් පීඩාවට පත් කර මතු සංවරයෙහි පිහිටුවීම පිණිස ශික්ෂාපද දිය යුතුමය. සාමණේරයන්ගේ මද්‍යපානය සචිත්තක පාරාජිකා වස්තුවකි, මෙය භික්ෂූන්ගෙන් ඇති විශේෂයයි.

Avaṇṇabhāsane pana arahaṃ sammāsambuddhotiādīnaṃ paṭipakkhavasena buddhassa vā, svākkhātotiādīnaṃ paṭipakkhavasena dhammassa vā, suppaṭipannotiādīnaṃ paṭipakkhavasena saṅghassa vā avaṇṇaṃ bhāsanto ratanattayaṃ nindanto garahanto ācariyupajjhāyādīhi ‘‘mā evaṃ avacā’’ti avaṇṇabhāsane ādīnavaṃ dassetvā nivāretabbo. Sace yāvatatiyaṃ vuccamāno na oramati, kaṇṭakanāsanāya nāsetabboti kurundiyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sace evaṃ vuccamāno taṃ laddhiṃ nissajjati, daṇḍakammaṃ kāretvā accayaṃ desāpetabbo. Sace na nissajjati, tatheva ādāya paggayha [Pg.297] tiṭṭhati, liṅganāsanāya nāsetabbo’’ti vuttaṃ, taṃ yuttaṃ. Ayameva hi nāsanā idha adhippetāti.

අවර්ණ භාෂණයෙහි (ගුණ මැකීමෙහි) 'අරහං සම්මාසම්බුද්ධ' ආදී ගුණයන්ට පටහැනිව බුදුන්ගේ හෝ, 'ස්වාක්ඛාත' ආදී ගුණයන්ට පටහැනිව දහමේ හෝ, 'සුප්පටිපන්න' ආදී ගුණයන්ට පටහැනිව සඟුන්ගේ හෝ අගුණ පවසන්නේ නම්, තෙරුවන් හෙළා දකින්නේ නම්, ගර්හා කරන්නේ නම්, ආචාර්ය උපාධ්‍යායයන් විසින් “මෙසේ නොකියන්න” යැයි අවර්ණ භාෂණයෙහි ආදීනව පෙන්වා වැළැක්විය යුතුය. ඉදින් තෙවරක් දක්වා කීවත් නොවැළකේ නම්, කණ්ටක නාසනයෙන් නාසනය කළ යුතු යැයි කුරුන්දියෙහි දක්වා ඇත. මහා අට්ඨකථාවෙහි සඳහන් වන්නේ, “මෙසේ කියන කල්හි එම දෘෂ්ටිය අත්හරින්නේ නම් දණ්ඩකර්ම කරවා වරද දේශනා කරවිය යුතුය. ඉදින් අත්නොහරින්නේ නම්, එයම දැඩිව ගෙන සිටින්නේ නම් ලිංගනාසනයෙන් නාසනය කළ යුතුය” යන්නයි. එය උචිතය. මන්ද යත් මෙහිදී ලිංගනාසනයම අදහස් කරන බැවිනි.

Micchādiṭṭhikepi eseva nayo. Sassatucchedānañhi aññataradiṭṭhiko sace ācariyādīhi ovadiyamāno nissajjati, daṇḍakammaṃ kāretvā accayaṃ desāpetabbo. Appaṭinissajjantova nāsetabboti. Bhikkhunidūsako cettha kāmaṃ abrahmacāriggahaṇena gahitova abrahmacāriṃ pana āyatiṃ saṃvare ṭhātukāmaṃ saraṇāni datvā upasampādetuṃ vaṭṭati. Bhikkhunidūsako āyatiṃ saṃvare ṭhātukāmopi pabbajjampi na labhati, pageva upasampadanti etamatthaṃ dassetuṃ ‘‘bhikkhunidūsako’’ti idaṃ visuṃ dasamaṃ aṅgaṃ vuttanti veditabbaṃ.

මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයා කෙරෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ. ශාස්වත හෝ උච්ඡේද දෘෂ්ටි දෙකෙන් එක්තරා දෘෂ්ටියක් ගත් සාමණේරයෙකු ආචාර්යවරුන් අවවාද කරන කල්හි එය අත්හරින්නේ නම්, දණ්ඩකර්ම කරවා වරද දේශනා කරවිය යුතුය. අත්නොහරින්නේ නම් නාසනය කළ යුතුය. භික්ෂුණී දූෂකයා ද මෙහිදී අබ්‍රහ්මචර්යාව යටතේම ගැනෙන මුත්, අබ්‍රහ්මචාරී වූ සාමණේරයෙකු මතු සංවරයෙහි සිටීමට කැමති නම් සරණාගමනය දී පැවිදි කළ හැකිය. එහෙත් භික්ෂුණී දූෂකයා මතු සංවර වීමට කැමති වුවද පැවිද්ද පවා නොලබයි, උපසම්පදාව ගැන කිවමනා කුමක්ද? මෙම අර්ථය පෙන්වීමට “භික්ෂුණී දූෂකයා” යැයි දසවන අංගය වෙන්කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ බව දත යුතුය.

Anāpucchāvaraṇavatthuādikathā niṭṭhitā.

අනාපුච්ඡාවරණ වස්තුව ආදී කථා නිමිය.

Paṇḍakavatthukathā

පණ්ඩක වස්තු කථාව

109. Dahare dahareti taruṇe taruṇe. Moḷigalleti thūlasarīre. Hatthibhaṇḍe assabhaṇḍeti hatthigopake ca assagopake ca.

109. ‘දහරේ දහරේ’ යනු ලාබාල, ලාබාල වූ යන්නයි. ‘මෝළිගල්ලේති’ යනු ස්ථූල ශරීර ඇති අයයි. ‘හත්ථිබණ්ඩේ අස්සබණ්ඩේ’ යනු ඇතුන් බලාගන්නන් සහ අසුන් බලාගන්නන් ය.

Paṇḍako bhikkhaveti ettha āsittapaṇḍako usūyapaṇḍako opakkamikapaṇḍako pakkhapaṇḍako napuṃsakapaṇḍakoti pañca paṇḍakā. Tattha yassa paresaṃ aṅgajātaṃ mukhena gahetvā asucinā āsittassa pariḷāho vūpasammati, ayaṃ āsittapaṇḍako. Yassa paresaṃ ajjhācāraṃ passato usūyāya uppannāya pariḷāho vūpasammati, ayaṃ usūyapaṇḍako. Yassa upakkamena bījāni apanītāni, ayaṃ opakkamikapaṇḍako. Ekacco pana akusalavipākānubhāvena kāḷapakkhe paṇḍako hoti, juṇhapakkhe panassa pariḷāho vūpasammati, ayaṃ pakkhapaṇḍako. Yo pana paṭisandhiyaṃyeva abhāvako uppanno, ayaṃ napuṃsakapaṇḍakoti. Tesu āsittapaṇḍakassa ca usūyapaṇḍakassa ca pabbajjā na vāritā, itaresaṃ tiṇṇaṃ vāritā. Tesupi pakkhapaṇḍakassa yasmiṃ pakkhe paṇḍako hoti, tasmiṃyevassa pakkhe pabbajjā vāritāti kurundiyaṃ vuttaṃ. Yassa cettha pabbajjā vāritā, taṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ – ‘‘anupasampanno na upasampādetabbo upasampanno nāsetabbo’’ti. Sopi [Pg.298] liṅganāsaneneva nāsetabbo. Ito paraṃ ‘‘nāsetabbo’’ti vuttesupi eseva nayo.

“මහණෙනි, පණ්ඩකයා” යන්නෙහි ආසිත්ත පණ්ඩක, උසූය පණ්ඩක, ඕපක්කමික පණ්ඩක, පක්ඛ පණ්ඩක, නපුංසක පණ්ඩක යනුවෙන් පණ්ඩකයන් පස් දෙනෙකි. එහි යමෙකු අනුන්ගේ ලිංගය මුඛයෙන් ගෙන අශුචි වැගිරුණු පසු රාග ගින්න සන්සිඳේ නම් ඔහු ‘ආසිත්ත පණ්ඩක’ නම් වේ. අනුන් මෛථුනයෙහි හැසිරෙනු දැකීමෙන් ඇතිවන ඊර්ෂ්‍යාව නිසා රාගය සන්සිඳේ නම් ඔහු ‘උසූය පණ්ඩක’ නම් වේ. යමෙකුගේ වෑයමෙන් (වෘෂණ කෝෂ ආදිය) ඉවත් කර ඇත්නම් ඔහු ‘ඕපක්කමික පණ්ඩක’ නම් වේ. ඇතමෙක් අකුසල විපාක බලයෙන් කළු පක්ෂයෙහි පණ්ඩකයෙකු වී පුර පක්ෂයෙහි රාගය සන්සිඳේ නම් ඔහු ‘පක්ඛ පණ්ඩක’ නම් වේ. පිළිසඳි අවස්ථාවෙහිම ලිංග රූපයක් නොමැතිව උපන්නෙක් වේ නම් ඔහු ‘නපුංසක පණ්ඩක’ නම් වේ. මොවුන් අතරින් ආසිත්ත පණ්ඩක සහ උසූය පණ්ඩකයන්ගේ පැවිද්ද තහනම් කර නැත. ඉතිරි තිදෙනාගේ පැවිද්ද තහනම්ය. ඔවුන් අතරින් ද පක්ඛ පණ්ඩකයාට පණ්ඩක භාවය ඇති පක්ෂයෙහි පමණක් පැවිද්ද තහනම් බව කුරුන්දියෙහි කියන ලදී. යමෙකුගේ පැවිද්ද තහනම් ද, ඔහු අරභයා “නොපැවිදි වූවන් පැවිදි නොකළ යුතුය, පැවිදි වූවන් නාසනය කළ යුතුය” යැයි වදාරන ලදී. ඔහු ද ලිංගනාසනයෙන්ම නාසනය කළ යුතුය. මෙතැන් සිට ‘නාසනය කළ යුතුය’ යැයි පවසන සෑම තැනකම මෙම ක්‍රමයම දත යුතුය.

Paṇḍavatthukathā niṭṭhitā.

පණ්ඩක වස්තු කථාව නිමිය.

Theyyasaṃvāsakavatthukathā

තෙය්‍යසංවාසක වස්තු කථාව

110. Purāṇakulaputtoti purāṇassa anukkamena pārijuññaṃ pattassa kulassa putto. Mātipakkhapitipakkhato kolaññā khīṇā vinaṭṭhā matā assāti khīṇakolañño. Anadhigatanti appattaṃ. Phātiṃkātunti vaḍḍhetuṃ. Iṅghāti uyyojanatthe nipāto. Anuyuñjiyamānoti ekamantaṃ netvā kesamassuoropanakāsāyapaṭiggahaṇasaraṇagamanaupajjhāyaggahaṇakammavācānissayadhamme pucchiyamāno. Etamatthaṃ ārocesīti etaṃ sayaṃ pabbajitabhāvaṃ ādito paṭṭhāya ācikkhi.

110. ‘පුරාණකුලපුත්තෝ’ යනු පැරණි, අනුපිළිවෙලින් පිරිහීමට පත් වූ කුලයක පුත්‍රයෙකි. මව් පසින් හා පිය පසින් නෑයන් ක්ෂය වූ, විනාශ වූ, මිය ගිය බැවින් ඔහු ‘ඛීණකෝලඤ්ඤ’ නම් වේ. ‘අනධිගතං’ යනු නොපැමිණි යන්නයි. ‘ඵාතිංකාතුං’ යනු වැඩීමටයි. ‘ඉංඝ’ යනු මෙහෙයවීමේ අර්ථය දෙන නිපාතයකි. ‘අනුයුඤ්ජියමානෝ’ යනු එකත්පසකට ගෙන ගොස් කෙස් රැවුල් බෑම, සිවුරු පිළිගැනීම, සරණාගමනය, උපාධ්‍යායයන් පිළිගැනීම, කම්මවාචා, නිස්සය හා වත් පිළිවෙත් පිළිබඳව විමසනු ලබන කල්හි යන්නයි. ‘ඒතමත්තං ආරෝචේසී’ යනු තමා පැවිදි වූ ආකාරය මුල සිට අගට ප්‍රකාශ කළේය යන්නයි.

Theyyasaṃvāsako bhikkhaveti ettha tayo theyyasaṃvāsakā – liṅgatthenako, saṃvāsatthenako, ubhayatthenakoti. Tattha yo sayaṃ pabbajitvā vihāraṃ gantvā na bhikkhuvassāni gaṇeti, na yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyati, na āsanena paṭibāhati, na uposathapavāraṇādīsu sandissati, ayaṃ liṅgamattasseva thenitattā liṅgatthenako nāma.

“මහණෙනි, තෙය්‍යසංවාසකයා” යන්නෙහි තෙය්‍යසංවාසකයන් තිදෙනෙකි: ලිංගත්ථේනක, සංවාසත්ථේනක සහ උභයත්ථේනක යනුවෙනි. එහි යමෙකු තමාම පැවිදි වී වෙහෙරට ගොස් භික්ෂු වස් සංඛ්‍යාවන් ගණන් නොකරයි ද, වැඩිමහලු පිළිවෙලින් වැඳුම් පිළිගැනීම් නොකරයි ද, අසුනෙන් බාලයන් වළක්වා නොසිටියි ද, උපෝසථ පවාරණ ආදියෙහි පෙනී නොසිටියි ද, ඔහු පැවිදි ලිංගය පමණක් සොරකම් කළ බැවින් ‘ලිංගත්ථේනක’ නම් වේ.

Yo pana bhikkhūhi pabbājito sāmaṇero samānopi videsaṃ gantvā ‘‘ahaṃ dasavasso vā vīsativasso vā’’ti musā vatvā bhikkhuvassāni gaṇeti, yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyati, āsanena paṭibāhati, uposathapavāraṇādīsu sandissati, ayaṃ saṃvāsamattasseva thenitattā saṃvāsatthenako nāma. Bhikkhuvassagaṇanādiko hi sabbopi kiriyabhedo imasmiṃ atthe ‘‘saṃvāso’’ti veditabbo. Sikkhaṃ paccakkhāya ‘‘na maṃ koci jānātī’’ti evaṃ paṭipajjantepi eseva nayo.

යමෙකු භික්ෂූන් විසින් පැවිදි කරන ලද සාමණේරයෙකු වුවත්, වෙනත් ප්‍රදේශයකට ගොස් “මම දස වස් ඇත්තෙක්මි” හෝ “විසි වස් ඇත්තෙක්මි” යැයි බොරු පවසා භික්ෂු වස් ගණන් කරයි ද, වැඩිමහලු පිළිවෙලින් වැඳුම් පිළිගැනීම් කරයි ද, අසුනෙන් බාලයන් වළක්වයි ද, උපෝසථ පවාරණ ආදියෙහි පෙනී සිටියි ද, ඔහු සංවාසය (පොදු කටයුතු) පමණක් සොරකම් කළ බැවින් ‘සංවාසත්ථේනක’ නම් වේ. භික්ෂු වස් ගණන් කිරීම ආදී සියලු ක්‍රියා මෙහිදී ‘සංවාස’ නමින් දත යුතුය. ශික්ෂාව පසෙකලා “කවුරුත් මා නොදනියි” යනුවෙන් මෙසේ පිළිපදින්නා කෙරෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

Yo pana sayaṃ pabbajitvā vihāraṃ gantvā bhikkhuvassāni gaṇeti, yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyati, āsanena paṭibāhati, uposathapavāraṇādīsu sandissati, ayaṃ liṅgassa ceva saṃvāsassa ca thenitattā ubhayatthenako nāma. Ayaṃ tividhopi theyyasaṃvāsako anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo, puna pabbajjaṃ yācantopi na pabbājetabbo.

යමෙකු තමාම පැවිදි වී වෙහෙරට ගොස් භික්ෂු වස් ගණන් කරයි ද, වැඩිමහලු පිළිවෙලින් වැඳුම් පිළිගැනීම් කරයි ද, අසුනෙන් බාලයන් වළක්වයි ද, උපෝසථ පවාරණ ආදියෙහි පෙනී සිටියි ද, ඔහු ලිංගය මෙන්ම සංවාසය ද සොරකම් කළ බැවින් ‘උභයත්ථේනක’ නම් වේ. මෙම තෙවැදෑරුම් තෙය්‍යසංවාසකයාම උපසම්පදා නොවිය හැක්කෙකි; පැවිදි නොකළ යුතුය, උපසම්පදා වී ඇත්නම් නාසනය කළ යුතුය, නැවත පැවිද්ද ඉල්ලා සිටිය ද පැවිදි නොකළ යුතුය.

Ettha [Pg.299] ca asammohatthaṃ idaṃ pakiṇṇakaṃ veditabbaṃ –

මෙහිදී නොමුළා වීම පිණිස මෙම ප්‍රකීර්ණක කරුණු දත යුතුය —

‘‘Rājadubbhikkhakantāra-rogaveribhayehi vā;

Cīvarāharaṇatthaṃ vā, liṅgaṃ ādiyatīdha yo.

රාජ බිය, දුර්භික්ෂ බිය, කාන්තාර (මඟ) බිය, රෝග බිය සහ සතුරු බිය නිසා හෝ සිවුරු ලබා ගැනීමේ අභිප්‍රායෙන් යමෙක් මේ ශාසනයෙහි මහණ වෙස් ගනීද,

Saṃvāsaṃ nādhivāseti, yāva so suddhamānaso;

Theyyasaṃvāsako nāma, tāva esa na vuccatī’’ti.

ඔහු පිරිසිදු සිතින් යුක්තව, සංවාසය (පොහොය කිරීම් ආදී විනය කර්ම) පිළිනොගන්නා තාක් කල්, ඒ තාක් ඔහුව 'තෙය්‍යසංවාසක' (සොරෙන් මහණ වූවකු) යැයි කියනු නොලැබේ.

Tatrāyaṃ vitthāranayo – idhekaccassa rājā kuddho hoti, so ‘‘evaṃ me sotthi bhavissatī’’ti sayameva liṅgaṃ gahetvā palāyati. Taṃ disvā rañño ārocenti. Rājā ‘‘sace pabbajito, na taṃ labbhā kiñci kātu’’nti tasmiṃ kodhaṃ paṭivineti, so ‘‘vūpasantaṃ me rājabhaya’’nti saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgato pabbājetabbo. Athāpi ‘‘sāsanaṃ nissāya mayā jīvitaṃ laddhaṃ, handa dāni ahaṃ pabbajāmī’’ti uppannasaṃvego teneva liṅgena āgantvā āgantukavattaṃ na sādiyati, bhikkhūhi puṭṭho vā apuṭṭho vā yathābhūtamattānaṃ āvikatvā pabbajjaṃ yācati, liṅgaṃ apanetvā pabbājetabbo. Sace pana vattaṃ sādiyati, pabbajitālayaṃ dasseti, sabbaṃ pubbe vuttaṃ vassagaṇanādibhedaṃ vidhiṃ paṭipajjati, ayaṃ na pabbājetabbo.

එහි විස්තරය මෙසේය – මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි රජු කෝපයට පත් වෙයි. එවිට ඔහු 'මෙසේ මහණ වෙස් ගත් විට මට ආරක්ෂාව ලැබේවි' යැයි සිතා තමාම මහණ වෙස් ගෙන පලා යයි. එය දැක රජුට ඒ බව දන්වති. 'ඉදින් ඔහු පැවිදි වී ඇත්නම්, ඔහුට කිසිවක් කළ නොහැක' යැයි සිතා රජු ඔහු කෙරෙහි වූ කෝපය දුරු කරයි. ඔහු 'මාගේ රාජ බිය සංසිඳුණේය' යැයි සිතා සඟ මැදට නොපැමිණම ගිහි වෙස් ගෙන (නැවත) පැමිණි කල්හි ඔහු පැවිදි කළ යුතුය. එසේම 'ශාසනය නිසා මාගේ ජීවිතය රැකුණේය, දැන් මම පැවිදි වන්නෙමි' යැයි සංවේගයක් උපදවාගෙන එම වෙස් පිටින්ම පැමිණ ආගන්තුක වත් පිළිවෙත් පිළිනොගනීද, භික්ෂූන් විසින් විමසූ විට හෝ නොවිමසූ විට හෝ සත්‍ය තත්ත්වය හෙළි කරමින් පැවිද්ද ඉල්ලයිද, එවිට එම වෙස් ඉවත් කරවා ඔහු පැවිදි කළ යුතුය. ඉදින් ඔහු වත් පිළිවෙත් පිළිගන්නේ නම්, පැවිද්දකුගේ ලීලාව පෙන්වන්නේ නම්, කලින් කියන ලද වස් ගණන් කිරීම් ආදී සියලු විධිවිධාන අනුගමනය කරන්නේ නම්, ඔහුව පැවිදි නොකළ යුතුය.

Idha panekacco dubbhikkhe jīvituṃ asakkonto sayameva liṅgaṃ gahetvā sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto dubbhikkhe vītivatte saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgatoti sabbaṃ purimasadisameva.

තවද මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු දුර්භික්ෂ කාලයකදී ජීවත් වීමට නොහැකිව තමාම මහණ වෙස් ගෙන, සියලු ලබ්ධිකයන්ට අයත් ආහාර අනුභව කරමින් සිට, දුර්භික්ෂය පහව ගිය පසු සඟ මැදට නොපැමිණම ගිහි වෙස් ගෙන පැමිණි කල්හි, සියලු විධිවිධාන පෙර රාජ බියෙහි සඳහන් කළ පරිදිම විය යුතුය.

Aparo mahākantāraṃ nittharitukāmo hoti, satthavāho ca pabbajite gahetvā gacchati. So ‘‘evaṃ maṃ satthavāho gahetvā gamissatī’’ti sayameva liṅgaṃ gahetvā satthavāhena saddhiṃ kantāraṃ nittharitvā khemantaṃ patvā saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgatoti sabbaṃ purimasadisameva.

තවත් අයෙකු මහා කාන්තාරයක් තරණය කිරීමට කැමති වෙයි. වෙළෙඳ කණ්ඩායම් ප්‍රධානියාද පැවිද්දන් කැඳවාගෙන යයි. ඔහු 'මෙසේ මහණ වෙස් ගත් විට වෙළෙඳ කණ්ඩායම් ප්‍රධානියා මා කැඳවාගෙන යනු ඇත' යැයි සිතා තමාම මහණ වෙස් ගෙන වෙළෙඳ කණ්ඩායම සමඟ කාන්තාරය තරණය කර, ආරක්ෂිත ස්ථානයකට පැමිණ, සඟ මැදට නොපැමිණම ගිහි වෙස් ගෙන පැමිණි කල්හි, සියලු විධිවිධාන පෙර පරිදිම විය යුතුය.

Aparo rogabhaye uppanne jīvituṃ asakkonto sayameva liṅgaṃ gahetvā sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto rogabhaye vūpasante saṅghamajjhaṃ [Pg.300] anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgatoti sabbaṃ purimasadisameva.

තවත් අයෙකු රෝග බියක් පැමිණි කල්හි ජීවත් වීමට නොහැකිව තමාම මහණ වෙස් ගෙන, සියලු ලබ්ධිකයන්ට අයත් ආහාර අනුභව කරමින් සිට, රෝග බිය සංසිඳුණු පසු සඟ මැදට නොපැමිණම ගිහි වෙස් ගෙන පැමිණි කල්හි, සියලු විධිවිධාන පෙර පරිදිම විය යුතුය.

Aparassa eko veriko kuddho hoti, ghātetukāmo naṃ vicarati, so ‘‘evaṃ me sotthi bhavissatī’’ti sayameva liṅgaṃ gahetvā palāyati. Veriko ‘‘kuhiṃ so’’ti pariyesanto ‘‘pabbajitvā palāto’’ti sutvā ‘‘sace pabbajito, na taṃ labbhā kiñci kātu’’nti tasmiṃ kodhaṃ paṭivineti. So ‘‘vūpasantaṃ me veribhaya’’nti saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgatoti sabbaṃ purimasadisameva.

තවත් පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි එක් සතුරෙක් කෝප වී ඔහු මැරීමට සොයමින් ඇවිදියි. ඔහු 'මෙසේ මහණ වෙස් ගත් විට මට ආරක්ෂාව ලැබේවි' යැයි සිතා තමාම මහණ වෙස් ගෙන පලා යයි. සතුරා ඔහු 'කොහේදැයි' සොයමින් සිටියදී 'පැවිදි වී පලා ගොස් ඇති බව' අසා, 'ඉදින් ඔහු පැවිදි වී ඇත්නම් කිසිවක් කළ නොහැක' යැයි පවසා ඔහු කෙරෙහි වූ කෝපය දුරු කරයි. ඔහු 'මාගේ සතුරු බිය සංසිඳුණේය' යැයි සිතා සඟ මැදට නොපැමිණම ගිහි වෙස් ගෙන පැමිණි කල්හි, සියලු විධිවිධාන පෙර පරිදිම විය යුතුය.

Aparo ñātikulaṃ gantvā sikkhaṃ paccakkhāya gihi hutvā ‘‘imāni cīvarāni idha vinassissanti, sacepi imāni gahetvā vihāraṃ gamissāmi, antarāmagge maṃ ‘coro’ti gahessanti, yaṃnūnāhaṃ kāyaparihāriyāni katvā gaccheyya’’nti cīvarāharaṇatthaṃ nivāsetvā ca pārupitvā ca vihāraṃ gacchati. Taṃ dūratova āgacchantaṃ disvā sāmaṇerā ca daharā ca abbhuggacchanti, vattaṃ dassenti. So na sādiyati, yathābhūtamattānaṃ āvikaroti. Sace bhikkhū ‘‘na dāni mayaṃ taṃ muñcissāmā’’ti balakkārena pabbājetukāmā honti, kāsāyāni apanetvā puna pabbājetabbo. Sace pana ‘‘nayime mama hīnāyāvattabhāvaṃ jānantī’’ti taṃyeva bhikkhubhāvaṃ paṭijānitvā sabbaṃ pubbe vuttaṃ vassagaṇanādibhedaṃ vidhiṃ paṭipajjati, ayaṃ na pabbājetabbo.

තවත් අයෙකු නෑදෑ ගෙදරකට ගොස් මහණකම අත්හැර ගිහියෙකු වී, 'මේ සිවුරු මෙහි විනාශ වනු ඇත, ඉදින් මේවා රැගෙන විහාරයට යන්නේ නම් මඟදී මාව සොරෙකු යැයි අල්ලා ගනු ඇත, එබැවින් සිරුරට දවටාගෙන යන්නෙමි' යැයි සිතා සිවුරු රැගෙන යෑමේ අභිප්‍රායෙන් අඳනය සහ සිවුර පොරවාගෙන විහාරයට යයි. ඔහු ඈතින් එනු දැක සාමණේරවරු සහ දහරා භික්ෂූහු පෙරගමන් කොට වත් පිළිවෙත් දක්වති. ඔහු ඒවා පිළිනොගනී, සත්‍ය තත්ත්වය හෙළි කරයි. ඉදින් භික්ෂූන් 'දැන් අපි ඔබට යන්නට ඉඩ නොදෙමු' යැයි බලහත්කාරයෙන් පැවිදි කිරීමට කැමති වන්නේ නම්, ඒ සිවුරු ඉවත් කරවා නැවත පැවිදි කළ යුතුය. ඉදින් ඔහු 'මොවුන් මා ගිහි වූ බව නොදනිති' යැයි සිතා ඒ භික්ෂු භාවයම පිළිගෙන, පෙර කියන ලද වස් ගණන් කිරීම් ආදී සියලු විධිවිධාන පිළිපදියි නම්, ඔහුව පැවිදි නොකළ යුතුය.

Aparo mahāsāmaṇero ñātikulaṃ gantvā uppabbajitvā kammantānuṭṭhānena ubbāḷho hutvā puna ‘‘dāni ahaṃ samaṇova bhavissāmi, theropi me uppabbajitabhāvaṃ na jānātī’’ti tadeva pattacīvaraṃ ādāya vihāraṃ āgacchati, nāpi tamatthaṃ bhikkhūnaṃ āroceti, sāmaṇerabhāvaṃ paṭijānāti, ayaṃ theyyasaṃvāsakoyeva pabbajjaṃ na labhati. Sacepissa liṅgaggahaṇakāle evaṃ hoti, ‘‘nāhaṃ kassaci ārocessāmī’’ti vihārañca gato āroceti, gahaṇeneva theyyasaṃvāsako. Athāpissa ‘‘gahaṇakāle ācikkhissāmī’’ti cittaṃ uppannaṃ hoti, vihārañca gantvā ‘‘kuhiṃ tvaṃ āvuso gato’’ti vutto ‘‘na dāni maṃ ime jānantī’’ti vañcetvā nācikkhati, ‘‘nācikkhissāmī’’ti saha dhuranikkhepena ayampi theyyasaṃvāsakova. Sace panassa gahaṇakālepi ‘‘ācikkhissāmī’’ti cittaṃ uppannaṃ hoti, vihāraṃ gantvāpi ācikkhati, ayaṃ puna pabbajjaṃ labhati.

තවත් මහා සාමණේර නමක නෑදෑ ගෙදරකට ගොස් සිවුරු හැර, පසුව වැඩපළවලින් පීඩා විඳ නැවත 'දැන් මම පැවිද්දෙක්ම වන්නෙමි, තෙරුන් වහන්සේද මා සිවුරු හළ බව නොදනිති' යැයි සිතා එම පාත්‍ර සිවුරුම රැගෙන විහාරයට එයි. ඒ බව භික්ෂූන්ට නොකියයි, සාමණේර භාවයම පිළිගනියි. මොහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකි, පැවිද්ද නොලැබිය යුතුය. ඉදින් ඔහු මහණ වෙස් ගන්නා අවස්ථාවේදී 'මම කිසිවෙකුට නොකියමි' යැයි සිතා විහාරයට ගිය පසුත් ඒ බව නොකියන්නේ නම්, මහණ වෙස් ගත් අවස්ථාවේදීම ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වෙයි. ඉදින් ඔහු මහණ වෙස් ගන්නා විට 'පවසන්නෙමි' යැයි සිතා විහාරයට ගිය පසු, 'ඇවැත්නි, ඔබ කොහේ ගියේද?' යැයි ඇසූ විට, 'දැන් මොවුන් මා ගැන නොදනිති' යැයි රවටා සත්‍යය නොපවසයි නම්, 'නොපවසමි' කියා සත්‍යය හෙළි කිරීමේ වීර්යය අත්හළ සැණින් මොහුද තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වෙයි. ඉදින් ඔහු මහණ වෙස් ගන්නා විටත්, විහාරයට ගිය පසුත් සත්‍ය පවසන්නේ නම් ඔහුට නැවත පැවිද්ද ලැබේ.

Aparo [Pg.301] daharasāmaṇero mahanto vā pana abyatto, so purimanayeneva uppabbajitvā ghare vacchakarakkhaṇādīni kammāni kātuṃ na icchati, tamenaṃ ñātakā tāniyeva kāsāyāni acchādetvā thālakaṃ vā pattaṃ vā hatthe datvā ‘‘gaccha samaṇova hohī’’ti gharā nīharanti. So vihāraṃ gacchati, neva naṃ bhikkhū jānanti ‘‘ayaṃ uppabbajitvā puna sayameva pabbajito’’ti, nāpi sayaṃ jānāti, ‘‘yo evaṃ pabbajati, so theyyasaṃvāsako nāma hotī’’ti. Sace taṃ paripuṇṇavassaṃ upasampādenti, sūpasampanno. Sace pana anupasampannakāleyeva vinayavinicchaye vattamāne suṇāti, ‘‘yo evaṃ pabbajati, so theyyasaṃvāsako nāma hotī’’ti. Tena ‘‘mayā evaṃ kata’’nti bhikkhūnaṃ ācikkhitabbaṃ, evaṃ puna pabbajjaṃ labhati. Sace ‘‘na dāni maṃ koci jānātī’’ti nāroceti, dhuraṃ nikkhittamatte theyyasaṃvāsako.

තවත් දහරා සාමණේර නමක් හෝ වයසින් වැඩුණත් (විනයෙහි) අදක්ෂ අයෙක්, පෙර පරිදිම සිවුරු හැර ගොස් නිවසේදී වස්සන් රැකීම ආදී වැඩ කිරීමට අකමැති වෙයි. නෑදෑයෝ එම සිවුරුම ඔහුට අන්දවා තලියක් හෝ පාත්‍රයක් අතට දී 'යන්න, මහණෙක්ම වන්න' යැයි පවසා නිවසින් පන්නා දමති. ඔහු විහාරයට යයි. 'මොහු සිවුරු හැර නැවත තමාම පැවිදි වූවෙකි' යැයි භික්ෂූහු නොදනිති. 'මෙසේ මහණ වන්නා තෙය්‍යසංවාසක නම් වේ' යැයි ඔහුද නොදනියි. ඉදින් වයස සම්පූර්ණ වූ ඔහුව උපසම්පදා කරන්නේ නම්, එය මනා උපසම්පදාවකි. ඉදින් උපසම්පදා වීමට පෙර විනය විනිශ්චය කෙරෙන කල්හි 'මෙසේ මහණ වන්නා තෙය්‍යසංවාසක නම් වේ' යැයි ඔහුට අසන්නට ලැබේ නම්, ඔහු විසින් 'මම මෙසේ කළෙමි' යැයි භික්ෂූන්ට පැවසිය යුතුය. එවිට ඔහුට නැවත පැවිද්ද ලැබේ. ඉදින් 'දැන් මාව කවුරුත් නොදනිති' යැයි සිතා පවසන්නේ නම්, ඒ වගකීම අත්හළ සැණින් ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වෙයි.

Bhikkhu sikkhaṃ paccakkhāya liṅgaṃ anapanetvā dussīlakammaṃ katvā vā akatvā vā puna sabbaṃ pubbe vuttaṃ vassagaṇanādibhedaṃ vidhiṃ paṭipajjati, theyyasaṃvāsako hoti. Sikkhaṃ appaccakkhāya saliṅge ṭhito methunaṃ paṭisevitvā vassagaṇanādibhedaṃ vidhiṃ āpajjanto theyyasaṃvāsako na hoti, pabbajjāmattaṃ labhati. Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana eso theyyasaṃvāsakoti vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ.

යම් භික්ෂුවක් ශික්ෂාව පසෙක තබා, පැවිදි ලකුණු ඉවත් නොකර, දුස්සීලකම් කොට හෝ නොකොට හෝ නැවත පෙර සඳහන් කළ වස් ගණන් කිරීම් ආදී සියලු විධිවිධාන පිළිපදියි නම්, ඔහු 'තෙය්‍යසංවාසක' (සොරෙන් සඟ පිරිසෙහි වසන්නෙකු) වේ. ශික්ෂාව පසෙක නොතබා, තම පැවිදි ලකුණෙහි පිහිටා සිටිමින් මෛථුන ධර්මය සේවනය කොට වස් ගණන් ආදී විධිවිධානවලට පැමිණෙන්නේ නම් ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවේ; ඔහුට පැවිදි බව පමණක් හිමි වේ. අන්ධක අටුවාවෙහි නම් ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු යැයි පවසා ඇතත්, එය පිළිගත යුතු නොවේ.

Eko bhikkhu kāsāye saussāhova odātaṃ nivāsetvā methunaṃ paṭisevitvā puna kāsāyāni nivāsetvā vassagaṇanādibhedaṃ sabbaṃ vidhiṃ āpajjati, ayampi theyyasaṃvāsako na hoti, pabbajjāmattaṃ labhati. Sace pana kāsāye dhuraṃ nikkhipitvā odātaṃ nivāsetvā methunaṃ paṭisevitvā puna kāsāyāni nivāsetvā vassagaṇanādibhedaṃ sabbaṃ vidhiṃ āpajjati, theyyasaṃvāsako hoti.

එක් භික්ෂුවක් නැවත සිවුරු අඳින්නෙමියි යන උනන්දුව ඇතිවම සුදු වස්ත්‍ර හැඳ මෛථුන සේවනයෙහි යෙදී, නැවත සිවුරු හැඳ වස් ගණන් ආදී සියලු පිළිවෙත් පුරයි නම්, මොහුද තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවේ; ඔහුට පැවිදි බව පමණක් හිමි වේ. ඉදින් සිවුරු දැරීමේ වගකීම අතහැර, සුදු වස්ත්‍ර හැඳ මෛථුන සේවනය කොට නැවත සිවුරු හැඳ වස් ගණන් ආදී සියලු පිළිවෙත් පුරයි නම්, ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වේ.

Sāmaṇero saliṅge ṭhito methunādiassamaṇakaraṇadhammaṃ āpajjitvāpi theyyasaṃvāsako na hoti. Sacepi kāsāye saussāhova kāsāyāni apanetvā methunaṃ paṭisevitvā puna kāsāyāni nivāseti, neva theyyasaṃvāsako hoti. Sace pana kāsāye dhuraṃ nikkhipitvā naggo vā odātanivattho vā methunasevanādīhi assamaṇo [Pg.302] hutvā kāsāyaṃ nivāseti, theyyasaṃvāsako hoti. Sacepi gihibhāvaṃ patthayamāno kāsāvaṃ ovaṭṭikaṃ vā katvā aññena vā ākārena gihinivāsanena nivāseti ‘‘sobhati nu kho me gihiliṅgaṃ, na sobhatī’’ti vīmaṃsanatthaṃ, rakkhati tāva. ‘‘Sobhatī’’ti sampaṭicchitvā pana puna liṅgaṃ sādiyanto theyyasaṃvāsako hoti. Odātaṃ nivāsetvā vīmaṃsanasampaṭicchanesupi eseva nayo.

සාමණේරයෙකු තම වෙස්හි සිටම මෛථුනය ආදී අශ්‍රමණ ධර්මයන්හි යෙදුණද ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවේ. ඉදින් සිවුරු කෙරෙහි උනන්දුව ඇතිවම සිවුරු ඉවත් කොට මෛථුන සේවනය කොට නැවත සිවුරු අඳියි නම්, එවිටද තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවේ. එහෙත් සිවුරු දැරීමේ වගකීම අතහැර, නිරුවත්ව හෝ සුදු වස්ත්‍ර හැඳ හෝ මෛථුන සේවනය ආදියෙන් අශ්‍රමණයෙකු වී නැවත සිවුරු අඳියි නම්, ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වේ. ඉදින් ගිහි බව පතමින් සිවුර කැසපටක් කොට හෝ වෙනත් ආකාරයකින් ගිහි ඇඳුමක් ලෙස ඇඳ, "මට ගිහි වෙස් ගැලපේද, නැද්ද?" කියා පරීක්ෂා කිරීම පිණිස අඳින්නේ නම්, එතෙක් ඔහු ආරක්ෂා වේ. "ගැලපේ" යැයි පිළිගෙන නැවත පැවිදි වෙස් ඉවසන්නේ නම් ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වේ. සුදු වස්ත්‍ර හැඳ පරීක්ෂා කිරීමේදී සහ පිළිගැනීමේදීද මෙයම ක්‍රමය වේ.

Sace pana nivatthakāsāyassa upari odātaṃ nivāsetvā vīmaṃsati vā sampaṭicchati vā, rakkhatiyeva. Bhikkhuniyāpi eseva nayo. Sāpi hi gihibhāvaṃ patthayamānā sace kāsāyaṃ gihinivāsanaṃ nivāseti, ‘‘sobhati nu kho me gihiliṅgaṃ, na sobhatī’’ti vīmaṃsanatthaṃ, rakkhati tāva. Sace ‘‘sobhatī’’ti sampaṭicchati, na rakkhati. Odātaṃ nivāsetvā vīmaṃsanasampaṭicchanesupi eseva nayo. Nivatthakāsāyassa pana upari odātaṃ nivāsetvā vīmaṃsatu vā sampaṭicchatu vā, rakkhatiyeva.

ඉදින් හැඳ සිටින සිවුරට උඩින් සුදු වස්ත්‍රයක් හැඳ පරීක්ෂා කරයි නම් හෝ පිළිගනියි නම්, ඔහු ආරක්ෂා වේ. භික්ෂුණියකටද මෙම ක්‍රමයම වේ. ඇයද ගිහි බව පතන්නියක වී, සිවුර ගිහි ඇඳුමක් ලෙස ඇඳ, "මට ගිහි වෙස් ගැලපේද, නැද්ද?" කියා පරීක්ෂා කිරීම පිණිස අඳින්නේ නම්, එතෙක් ඇය ආරක්ෂා වේ. ඉදින් "ගැලපේ" කියා පිළිගන්නේ නම් ආරක්ෂා නොවේ. සුදු වස්ත්‍ර හැඳ පරීක්ෂා කිරීමේදී සහ පිළිගැනීමේදීද මේ ක්‍රමයම වේ. හැඳ සිටින සිවුරට උඩින් සුදු වස්ත්‍රයක් හැඳ පරීක්ෂා කළත් පිළිගත්තත් ඇය ආරක්ෂා වන්නීය.

Sace koci vuḍḍhapabbajito vassāni agaṇetvā pāḷiyampi aṭṭhatvā ekapassenāgantvā mahāpeḷādīsu kaṭacchunā ukkhitte bhattapiṇḍe pattaṃ upanāmetvā seno viya maṃsapesiṃ gahetvā gacchati, theyyasaṃvāsako na hoti. Bhikkhuvassāni pana gaṇetvā gaṇhanto theyyasaṃvāsako hoti.

ඉදින් යම් මහලු පැවිද්දෙක් වස් ගණන් නොකොට, සංඝ පෝලිමෙහි නොසිට, පැත්තකින් පැමිණ ලොකු පෙට්ටි ආදියෙන් හැන්දෙන් බත් බෙදන විට පාත්‍රය ඉදිරිපත් කොට, උකුස්සෙකු මස් වැදැල්ලක් ගෙන යන්නාක් මෙන් ගෙන යයි නම්, ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවේ. එහෙත් භික්ෂු වස් ගණන් කොට ලබන්නේ නම් ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වේ.

Sayaṃ sāmaṇerova sāmaṇerapaṭipāṭiyā kūṭavassāni gaṇetvā gaṇhanto theyyasaṃvāsako na hoti. Bhikkhu bhikkhupaṭipāṭiyā kūṭavassāni gaṇetvā gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabboti.

සාමණේරයෙකුම වී සිටිමින් සාමණේර පිළිවෙළට බොරු වස් ගණන් පවසා දන් ආදිය ලබන්නේ නම් ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවේ. භික්ෂුවක් භික්ෂු පිළිවෙළට බොරු වස් ගණන් පවසා ලබන්නේ නම්, එය ලැබූ භාණ්ඩයේ වටිනාකම අනුව විනිශ්චය කළ යුතුය.

Theyyasaṃvāsakavatthukathā niṭṭhitā.

තෙය්‍යසංවාසක වස්තු කථාව නිම විය.

Titthiyapakkantakakathā

තිත්ථියපක්කන්තක කථාව

Titthiyapakkantako bhikkhaveti ettha pana titthiyesu pakkanto paviṭṭhoti titthiyapakkantako. So na kevalaṃ na upasampādetabbo, atha kho na pabbājetabbopi. Tatrāyaṃ vinicchayo – upasampanno bhikkhu titthiyo bhavissāmīti saliṅgeneva tesaṃ upassayaṃ gacchati, padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Tesaṃ liṅge ādinnamatte titthiyapakkantako hoti. Yopi [Pg.303] sayameva ‘‘titthiyo bhavissāmī’’ti kusacīrādīni nivāseti, titthiyapakkantako hotiyeva. Yo pana naggo nhāyanto attānaṃ oloketvā ‘‘sobhati me ājīvakabhāvo, ājīvako bhavissāmī’’ti kāsāyāni anādāya naggova ājīvakānaṃ upassayaṃ gacchati, padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Sace panassa antarāmagge hirottappaṃ uppajjati, dukkaṭāni desetvā muccati. Tesaṃ upassayaṃ gantvāpi tehi vā ovadito attanā vā ‘‘imesaṃ pabbajjā atidukkhā’’ti nivattantopi muccatiyeva.

"මහණෙනි, තිත්ථියපක්කන්තක නම් වූ" යන්නෙහි තිර්ථකයන් වෙත ගිය, ඔවුන් වෙත ඇතුළු වූ තැනැත්තා තිත්ථියපක්කන්තක නම් වේ. ඔහු උපසම්පදා නොකළ යුතු පමණක් නොව, පැවිදි ද නොකළ යුතුය. එහි විනිශ්චය මෙසේය: උපසම්පන්න භික්ෂුවක් "මම තිර්ථකයෙකු වන්නෙමි" යි සිතා ස්වකීය පැවිදි වෙස් ඇතිවම ඔවුන්ගේ ආරාමයට යයි නම්, පියවරක් පියවරක් පාසා දුක්කටාපත්ති වේ. ඔවුන්ගේ ලකුණු ගත් සැණින් ඔහු තිත්ථියපක්කන්තකයෙකු වේ. යමෙක් තමාම "තිර්ථකයෙකු වන්නෙමි" යි සිතා කුස තණ සිවුරු ආදිය අඳින්නේ නම්, ඔහුද තිත්ථියපක්කන්තකයෙකුම වේ. යම් භික්ෂුවක් නිරුවත්ව ස්නානය කරන විට තමා දෙස බලා "මට ආජීවක බව ගැලපේ, මම ආජීවකයෙකු වන්නෙමි" යි සිතා සිවුරු නොගෙන නිරුවතින්ම ආජීවකයන්ගේ ආරාමයට යයි නම්, පියවරක් පියවරක් පාසා දුක්කටාපත්ති වේ. ඉදින් ඔහුට අතරමඟදී හිරි-ඔතප් උපදී නම්, ඇවැත් දේශනා කොට ඉන් මිදේ. ඔවුන්ගේ ආරාමයට ගොස් වුවද, ඔවුන් විසින් අවවාද කරනු ලැබ හෝ තමාම දැක හෝ "මොවුන්ගේ පැවිද්ද ඉතා දුක් සහිතය" යි සිතා ආපසු හැරී එන්නේ නම් ඔහුද (තිත්ථියපක්කන්තක බවින්) මිදෙන්නේමය.

Sace pana ‘‘kiṃ tumhākaṃ pabbajjāya ukkaṭṭha’’nti pucchitvā ‘‘kesamassuluñcanādīnī’’ti vutto ekakesampi luñcāpeti, ukkuṭikappadhānādīni vā vattāni ādiyati, morapiñchādīni vā nivāseti, tesaṃ liṅgaṃ gaṇhāti, ‘‘ayaṃ pabbajjā seṭṭhā’’ti seṭṭhabhāvaṃ vā upagacchati, na muccati, titthiyapakkantako hoti. Sace pana ‘‘sobhati nu kho me titthiyapabbajjā, nanu kho sobhatī’’ti vīmaṃsanatthaṃ kusacīrādīni vā nivāseti, jaṭaṃ vā bandhati, khārikājaṃ vā ādiyati, yāva na sampaṭicchati, tāva naṃ laddhi rakkhati, sampaṭicchitamatte titthiyapakkantako hoti. Acchinnacīvaro pana kusacīrādīni nivāsento rājabhayādīhi vā titthiyaliṅgaṃ gaṇhanto laddhiyā abhāvena neva titthiyapakkantako hoti.

ඉදින් "ඔබලාගේ පැවිද්දේ උසස්ම දේ කුමක්ද?" කියා විමසා, "කෙස් රැවුල් උදුරා දැමීම ආදිය උසස්ය" යි කී විට එක් කෙස් ගසක් හෝ උදුරා ගන්නේ නම්, හෝ උක්කුටිකයෙන් සිට වැර වැඩීම ආදී වත් පිළිවෙත් සමාදන් වන්නේ නම්, හෝ මයුර පිල් ආදිය දරන්නේ නම්, ඔවුන්ගේ ලකුණු ගන්නේ නම්, "මේ පැවිද්ද ශ්‍රේෂ්ඨය" යි සිතා ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත්වේ නම්, ඔහු නොමිදේ, තිත්ථියපක්කන්තකයෙකු වේ. ඉදින් "මට තිර්ථක පැවිද්ද ගැලපේද, නැද්ද?" කියා පරීක්ෂා කිරීම පිණිස කුස තණ සිවුරු ආදිය අඳින්නේ නම්, ජටා බඳින්නේ නම් හෝ පිරිකර කදක් ගන්නේ නම්, ඔහු එය පිළිගන්නා තෙක් ඔහුගේ ලබ්ධිය (පැවිදි බව) ආරක්ෂා වේ. පිළිගත් සැණින් තිත්ථියපක්කන්තක වේ. සිවුරු පැහැරගනු ලැබූ භික්ෂුවක් කුස තණ සිවුරු ආදිය හැඳීමෙන් හෝ රජ භය ආදිය නිසා තිර්ථක ලකුණු ගැනීමෙන්, ලබ්ධියක් නොමැති බැවින් තිත්ථියපක්කන්තකයෙකු නොවේ.

Ayañca titthiyapakkantako nāma upasampannabhikkhunā kathito, tasmā sāmaṇero saliṅgena titthāyatanaṃ gatopi puna pabbajjañca upasampadañca labhatīti kurundiyaṃ vuttaṃ. Purimo pana theyyasaṃvāsako anupasampannena kathito; tasmā upasampanno kūṭavassaṃ gaṇentopi assamaṇo na hoti. Liṅge saussāho pārājikaṃ āpajjitvā bhikkhuvassādīni gaṇentopi theyyasaṃvāsako na hotīti.

මෙම තිත්ථියපක්කන්තක නමැති පුද්ගලයා ගැන පවසන ලද්දේ උපසම්පන්න භික්ෂුවක් අරභයාය. එබැවින් සාමණේරයෙකු තම පැවිදි වෙස් ඇතිවම තිර්ථක ආරාමයකට ගියද නැවත පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ලබන බව කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. පෙර කී තෙය්‍යසංවාසකයා පිළිබඳ කථාව අනුපසම්පන්නයෙකු (සාමණේරයෙකු) අරභයා පවසන ලද්දකි; එබැවින් උපසම්පන්න භික්ෂුවක් බොරු වස් පවසා දන් ගත්තද අශ්‍රමණයෙකු නොවේ. තම පැවිදි වෙස්හි උනන්දුව ඇතිව සිට පාරාජිකා වී භික්ෂු වස් ගණන් කළද ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවන බව දත යුතුය.

Titthiyapakkantakakathā niṭṭhitā.

තිත්ථියපක්කන්තක කථාව නිම විය.

Tiracchānagatavatthukathā

තිරිසන්ගත වස්තු කථාව

111. Nāgayoniyā aṭṭīyatīti ettha kiñcāpi so pavattiyaṃ kusalavipākena devasampattisadisaṃ issariyasampattiṃ anubhoti, akusalavipākapaṭisandhikassa [Pg.304] pana tassa sajātiyā methunapaṭisevane ca vissaṭṭhaniddokkamane ca nāgasarīraṃ pātubhavati udakasañcārikaṃ maṇḍūkabhakkhaṃ, tasmā so tāya nāgayoniyā aṭṭīyati. Harāyatīti lajjati. Jigucchatīti attabhāvaṃ jigucchati. Tassa bhikkhuno nikkhanteti tasmiṃ bhikkhusmiṃ nikkhante. Atha vā tassa bhikkhuno nikkhamaneti attho. Vissaṭṭho niddaṃ okkamīti tasmiṃ anikkhante vissarabhayena satiṃ avissajjitvā kapimiddhavaseneva niddāyanto nikkhante satiṃ vissajjitvā vissaṭṭho nirāsaṅko mahāniddaṃ paṭipajji. Vissaramakāsīti bhayavasena samaṇasaññaṃ pahāya virūpaṃ mahāsaddamakāsi.

111. 'නැගයොනියෙහි පීඩා විඳියි' (නැගයොනියා අට්ඨීයතීති) යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: එම නාගයා පවෘත්ති කාලයෙහි (ජීවත් වන කාලයෙහි) කුසල විපාක හේතුවෙන් දිව්‍ය සම්පත්තියට සමාන වූ ඓශ්චර්ය සම්පත්තියක් වුවද අනුභව කරයි. එසේ වුවත් අකුසල විපාක ප්‍රතිසන්ධිය ඇති එම නාගයාට, ස්වජාතික නාග දෙනක සමඟ මෛථුන්‍යයෙහි යෙදෙන කල්හි ද, ශරීරය අත්හැර තද නින්දට පත් වූ කල්හි ද, දියෙහි හැසිරෙන මැඩියන් ආහාරයට ගන්නා ස්වභාවික නාග ශරීරය පහළ වෙයි. එබැවින් ඔහු එම නාග යෝනිය ගැන පීඩාවට පත් වෙයි. 'හරායති' යනු ලජ්ජා වෙයි. 'ජිගුච්ඡති' යනු තම ආත්මභාවය පිළිකුල් කරයි. 'තස්ස භික්ඛුනෝ නික්ඛන්තේ' යනු එම භික්ෂුව පිටතට ගිය කල්හි යන්නයි. නැතහොත් එම භික්ෂුවගේ නික්මීම නිසා යන අර්ථයයි. 'විස්සට්ඨෝ නිද්දං ඔක්කමී' යනු එම භික්ෂුව පිටතට නොගිය විට විකාර හඬක් නගාවි යැයි බියෙන් සිහිය අත් නොහැර වඳුරු නින්දෙන් මෙන් නිදා සිට, භික්ෂුව පිටතට ගිය පසු සිහිය අත්හැර සැකයක් නැතිව තද නින්දට පත් විය. 'විස්සරමකාසි' යනු බිය නිසා මහණ සංඥාව අත්හැර විරූප වූ මහා ශබ්දයක් කළේය.

Tumhe khotthāti tumhe kho attha; akārassa lopaṃ katvā vuttaṃ. Tumhe kho nāgā jhānavipassanāmaggaphalānaṃ abhabbattā imasmiṃ dhammavinaye aviruḷhidhammā attha, viruḷhidhammā na bhavathāti ayamettha saṅkhepattho. Sajātiyāti nāgiyā eva. Yadā pana manussitthiādibhedāya aññajātiyā paṭisevati, tadā devaputto viya hoti. Ettha ca pavattiyaṃ abhiṇhaṃ sabhāvapātukammadassanavasena ‘‘dve paccayā’’ti vuttaṃ. Nāgassa pana pañcasu kālesu sabhāvapātukammaṃ hoti – paṭisandhikāle, tacajahanakāle, sajātiyā methunakāle, vissaṭṭhaniddokkamanakāle, cutikāleti.

'තුම්හේ ඛොත්ථා' යන්න 'තුම්හේ ඛො අත්ථ' යනුවෙන් පද වෙන් කළ යුතුය. 'අ' අකුර ලොප් කොට සංගීතිකාරකයන් වහන්සේලා විසින් මෙය වදාරන ලදී. ඔබ නාගයෝ ධ්‍යාන, විදර්ශනා, මාර්ග හා ඵල ලැබීමට අභව්‍ය (නුසුදුසු) බැවින් මේ ශාසනයෙහි වැඩීමක් නැති අය වෙති. වැඩීමක් ඇති අය නොවෙති යනු මෙහි සංක්ෂේප අර්ථයයි. 'සජාතියා' යනු නාග දෙනක සමඟමය. යම් කලෙක මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රීන් ආදී වෙනත් ජාතියක අය සමඟ වසන්නේ නම් එවිට දිව්‍ය පුත්‍රයෙකු මෙන් වෙයි. මෙහි පවෘත්ති කාලයෙහි නිතර ස්වභාවය පහළ වීම දැක්වීම් වශයෙන් 'කරුණු දෙකක්' යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. නාගයෙකුගේ ස්වභාවික රූපය පහළ වන අවස්ථා පහක් ඇත. එනම්: ප්‍රතිසන්ධි කාලයෙහි ද, හැව අරින කාලයෙහි ද, ස්වජාතික නාග දෙනක සමඟ මෛථුන්‍යයෙහි යෙදෙන කාලයෙහි ද, තද නින්දට වැටෙන කාලයෙහි ද, චුති කාලයෙහි ද යනුවෙනි.

Tiracchānagato bhikkhaveti ettha nāgo vā hotu supaṇṇamāṇavakādīnaṃ vā aññataro, antamaso sakkaṃ devarājānaṃ upādāya yo koci amanussajātiyo, sabbova imasmiṃ atthe tiracchānagatoti veditabbo. So neva upasampādetabbo, na pabbājetabbo, upasampannopi nāsetabboti.

'තිරච්ඡානගතො භික්ඛවේ' යන්නෙහි නාගයෙකු වේවා, ගුරුළු මානවකයෙකු ආදී වෙනත් අයෙකු වේවා, අවසානයේ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා දක්වා වූ යම්කිසි අමනුෂ්‍ය ජාතිකයෙකු වේ නම්, ඒ සියල්ලෝම මේ අර්ථයෙහි 'තිරශ්චීන' යැයි දත යුතුය. ඔහු මහණ නොකළ යුතුය, උපසම්පදා නොකළ යුතුය. උපසම්පදා වී ඇත්නම් නෙරපිය යුතුය.

Tiracchānagatavatthukathā niṭṭhitā.

තිරශ්චීන වස්තු කථාව නිම විය.

Mātughātakādivatthukathā

මාතෘඝාතක ආදී වස්තු කථාව.

112. Mātughātakādivatthūsu – nikkhantiṃ kareyyanti nikkhamanaṃ niggamanaṃ apavāhanaṃ kareyyanti attho. Mātughātako bhikkhaveti ettha yena manussitthibhūtā [Pg.305] janikā mātā sayampi manussajātikeneva satā sañcicca jīvitā voropitā, ayaṃ ānantariyena mātughātakakammena mātughātako, etassa pabbajjā ca upasampadā ca paṭikkhittā. Yena pana manussitthibhūtāpi ajanikā posāvanikā mātā vā mahāmātā vā cūḷamātā vā janikāpi vā na manussitthibhūtā mātā ghātitā, tassa pabbajjā na vāritā, na ca ānantariko hoti. Yena sayaṃ tiracchānabhūtena manussitthibhūtā mātā ghātitā, sopi ānantariko na hoti, tiracchānagatattā panassa pabbajjā paṭikkhittā. Sesaṃ uttānameva. Pitughātakepi eseva nayo. Sacepi hi vesiyā putto hoti, ‘‘ayaṃ me pitā’’ti na jānāti, yassa sambhavena nibbatto, so ce anena ghātito, pitughātakotveva saṅkhyaṃ gacchati, ānantariyañca phusati.

112. මාතෘඝාතක ආදී වස්තුන්හි - 'නික්ඛන්තිං කරෙය්‍යන්ති' යනු නික්මීම, පහවීම හෝ ප්‍රතිකර්මයක් කරන්නේද යන අර්ථයයි. 'මාතෘඝාතකෝ භික්ඛවේ' යන්නෙහි මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියක වූ තමා වැදූ මවව, තමාද මනුෂ්‍යයෙකු වශයෙන් සිටිමින්ම දැන දැන ජීවිතයෙන් තොර කළේ නම්, ඔහු ආනන්තරිය කර්මයක් වූ මාතෘඝාතක කර්මයෙන් මව මැරූ තැනැත්තා වෙයි. ඔහුගේ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. යම් මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියක වූ නමුත් මව නොවන, ඇති දැඩි කළ මව (කිරි මව), ලොකු අම්මා හෝ පුංචි අම්මා මරා දැමුවේ නම් හෝ වැදූ මව වුවද ඇය මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියක නොවූයේ නම්, එවැනි අයෙකු මැරීමෙන් ඔහුගේ පැවිද්ද තහනම් නොවන අතර ආනන්තරිය පාප කර්මයක් ද නොවේ. තමා තිරිසනෙකුව සිට මනුෂ්‍ය මව මැරුවේ නම් ඔහු ද ආනන්තරිය පාප කර්මයට හසු නොවේ. නමුත් ඔහු තිරිසනෙකු බැවින් පැවිද්ද තහනම් වේ. ඉතිරිය පැහැදිලිය. පීතෘඝාතකයා සම්බන්ධයෙන් ද නය මෙයමය. වෙසඟනකගේ පුතෙකු වී 'මේ මගේ පියා' යැයි නොදැන සිටියද, යමෙකුගේ ශුක්‍ර ධාතුවෙන් ඔහු උපන්නේද, ඔහුව මැරුවේ නම් පීතෘඝාතකයා යන ගණයට වැටෙන අතර ආනන්තරිය පාප කර්මයට ද හසු වෙයි.

114. Arahantaghātakopi manussaarahantavaseneva veditabbo. Manussajātiyañhi antamaso apabbajitampi khīṇāsavaṃ dārakaṃ dārikaṃ vā sañcicca jīvitā voropento arahantaghātakova hoti, ānantariyañca phusati, pabbajjā cassa vāritā. Amanussajātikaṃ pana arahantaṃ manussajātikaṃ vā avasesaṃ ariyapuggalaṃ ghātetvā ānantariyo na hoti, pabbajjāpissa na vāritā, kammaṃ pana balavaṃ hoti. Tiracchāno manussaarahantampi ghātetvā ānantariyo na hoti, kammaṃ pana bhāriyanti ayamettha vinicchayo. Te vadhāya onīyantīti vadhatthāya onīyanti, māretuṃ nīyantīti attho. Yaṃ pana pāḷiyaṃ ‘‘sacā ca maya’’nti vuttaṃ, tassa sace mayanti ayamevattho. ‘‘Sace’’ti hi vattabbe ettha ‘‘sacā ca’’ iti ayaṃ nipāto vutto. ‘‘Sace ca’’ icceva vā pāṭho. Tattha saceti sambhāvanatthe nipāto; ca iti padapūraṇamatte. ‘‘Sacajja maya’’ntipi pāṭho. Tassa sace ajja mayanti attho.

114. අර්හන්ත ඝාතකයා ද මනුෂ්‍ය රහතන් වහන්සේලා සම්බන්ධයෙන්ම දත යුතුය. මනුෂ්‍ය ජාතියෙහි උපන්, මහණ නොවූ නමුත් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ දරුවෙකු හෝ දැරියක වුවද දැන දැන මරා දමන්නා අර්හන්ත ඝාතකයෙකු වන අතර ආනන්තරිය පාප කර්මයට හසු වෙයි. ඔහුගේ පැවිද්ද ද තහනම්ය. අමනුෂ්‍ය ජාතික රහතන් වහන්සේ නමක හෝ මනුෂ්‍ය ජාතික වූ රහත් නොවූ අනෙක් ආර්ය පුද්ගලයෙකු මැරීමෙන් ආනන්තරිය පාප කර්මයක් නොවන අතර පැවිද්ද ද තහනම් නොවේ. නමුත් එම කර්මය බලවත් වෙයි. තිරිසනෙකු මනුෂ්‍ය රහතන් වහන්සේ නමක මැරුවද ආනන්තරිය පාප කර්මයක් නොවේ. නමුත් එම කර්මය ඉතා බරපතළය. මෙය මෙහි විනිශ්චයයි. 'තේ වධාය ඔනීයන්තීති' යනු මරා දැමීම සඳහා ගෙනයනු ලැබෙති යන්නයි. පාලියෙහි 'සචා ච මයං' යැයි භික්ෂූන් කී වචනයේ අර්ථය 'සචේ මයං' (ඉදින් අපි) යන්නමය. 'සචේ' යැයි කිව යුතු තැන මෙහි 'සචා ච' යන නිපාතය යොදා ඇත. 'සචේ ච' කියා ද පාඨයක් ඇත. එහි 'සචේ' යනු සම්භවනාර්ථයෙහි නිපාතයකි. 'ච' යනු පදපූරණය සඳහා පමණි. 'සචජ්ජ මයං' කියා ද පාඨයක් ඇති අතර එහි අර්ථය 'සචේ අජ්ජ මයං' යන්නයි.

115. Bhikkhunidūsako bhikkhaveti ettha yo pakatattaṃ bhikkhuniṃ tiṇṇaṃ maggānaṃ aññatarasmiṃ dūseti, ayaṃ bhikkhunidūsako nāma. Etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā. Yo pana kāyasaṃsaggena sīlavināsaṃ pāpeti, tassa pabbajjā ca upasampadā ca na vāritā. Balakkārena odātavatthavasanaṃ katvā anicchamānaṃyeva dūsentopi bhikkhunidūsakoyeva. Balakkārena pana odātavatthavasanaṃ katvā icchamānaṃ dūsento bhikkhunidūsako [Pg.306] na hoti. Kasmā? Yasmā gihibhāve sampaṭicchitamatteyeva sā abhikkhunī hoti. Sakiṃ sīlavipannaṃ pana pacchā dūsento sikkhamānāsāmaṇerīsu ca vippaṭipajjanto neva bhikkhunidūsako hoti, pabbajjampi upasampadampi labhati.

115. 'භික්ඛුනිදූසකෝ භික්ඛවේ' යන්නෙහි පකතත්ත (ප්‍රකෘති ශීලවන්ත) භික්ෂුණියක මෛථුන්‍ය මාර්ග තුනෙන් යම් මඟක දූෂණය කරයි නම්, ඔහු භික්ෂුණී දූෂකයෙකු නම් වෙයි. ඔහුගේ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව තහනම්ය. යමෙකු කාය සංසර්ගයෙන් ශීල විනාශයට පත් කරයි නම්, ඔහුගේ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව තහනම් නොවේ. බලහත්කාරයෙන් සුදු වත් හඳවා අකමැත්තෙන් සිටින භික්ෂුණියක දූෂණය කරන්නා ද භික්ෂුණී දූෂකයෙකි. බලහත්කාරයෙන් සුදු වත් හඳවා ඇගේ කැමැත්ත ඇතිව දූෂණය කරන්නා භික්ෂුණී දූෂකයෙකු නොවේ. ඒ මන්ද? ගිහි බව පිළිගත් සැණින්ම ඇය භික්ෂුණියක නොවන තැනැත්තියක වන බැවිනි. එක් වරක් ශීලය පලුදු වූ භික්ෂුණියක පසුව දූෂණය කරන්නා හෝ ශික්ෂමානා හා සාමණේරියන් කෙරෙහි වැරදි ලෙස හැසිරෙන්නා භික්ෂුණී දූෂකයෙකු නොවන අතර ඔහුට පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ද ලැබිය හැකිය.

Saṅghabhedako bhikkhaveti ettha yo devadatto viya sāsanaṃ uddhammaṃ ubbinayaṃ katvā catunnaṃ kammānaṃ aññataravasena saṅghaṃ bhindati, ayaṃ saṅghabhedako nāma. Etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā.

'සංඝභේදකෝ භික්ඛවේ' යන්නෙහි යම් භික්ෂුවක් දේවදත්ත මෙන් ශාසනයෙහි අධර්මයක් හෝ අවිනයක් ඇති කොට කර්ම හතරෙන් එක් ආකාරයකින් සංඝයා භේද කරයි නම්, ඔහු සංඝභේදකයා නම් වෙයි. ඔහුගේ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව තහනම්ය.

Lohituppādako bhikkhaveti etthāpi yo devadatto viya duṭṭhacittena vadhakacittena tathāgatassa jīvamānakasarīre khuddakamakkhikāya pivanakamattampi lohitaṃ uppādeti, ayaṃ lohituppādako nāma. Etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā. Yo pana rogavūpasamanatthaṃ jīvako viya satthena phāletvā pūtimaṃsañca lohitañca nīharitvā phāsuṃ karoti, bahuṃ so puññaṃ pasavatīti.

'ලොහිටුප්පාදකෝ භික්ඛවේ' යන්නෙහි ද දේවදත්ත මෙන් දුෂ්ට සිතින් හෝ මරණ චේතනාවෙන් තථාගතයන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩ සිටින ශරීරයෙහි මැස්සෙකු බොන තරම් හෝ ලේ පහළ කරයි නම්, ඔහු ලොහිටුප්පාදක නම් වෙයි. ඔහුගේ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව තහනම්ය. යමෙකු රෝගයක් සුව කිරීම සඳහා ජීවක වෙදැදුරා මෙන් ශස්ත්‍රයකින් කපා කුණු මස් හා ලේ ඉවත් කොට සුවපහසුව සලසයි නම්, ඔහු බොහෝ පින් රැස් කර ගනියි.

Mātughātakādivatthukathā niṭṭhitā.

මාතෘඝාතක ආදී වස්තු කථාව නිම විය.

Ubhatobyañjanakavatthukathā

උභතෝබ්‍යඤ්ජනක වස්තු කථාව.

116. Ubhatobyañjanako bhikkhaveti itthinimittuppādanakammato ca purisanimittuppādanakammato ca ubhato byañjanamassa atthīti ubhatobyañjanako. Karotīti purisanimittena itthīsu methunavītikkamaṃ karoti. Kārāpetīti paraṃ samādapetvā attano itthinimitte kārāpeti, so duvidho hoti – itthiubhatobyañjanako, purisaubhatobyañjanakoti.

116. “මහණෙනි, උභතොබ්‍යඤ්ජනක” යනු ස්ත්‍රී නිමිත්ත ඇති කරන කර්මය නිසාත්, පුරුෂ නිමිත්ත ඇති කරන කර්මය නිසාත් යන කර්ම දෙකම නිසා ලිංග දෙකම (බ්‍යඤ්ජන) ඇති බැවින් ‘උභතොබ්‍යඤ්ජනක’ යැයි කියනු ලැබේ. “කරයි” (කරෝති) යනු පුරුෂ නිමිත්තෙන් ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි මෙථුන සේවනයෙහි යෙදෙයි. “කරවයි” (කාරාපේති) යනු අන්‍යයන් ලවා තමාගේ ස්ත්‍රී නිමිත්තෙහි මෙථුන සේවනය කරවයි. ඔහු ස්ත්‍රී උභතොබ්‍යඤ්ජනක සහ පුරුෂ උභතොබ්‍යඤ්ජනක යනුවෙන් දෙවැදෑරුම් වේ.

Tattha itthiubhatobyañjanakassa itthinimittaṃ pākaṭaṃ hoti, purisanimittaṃ paṭicchannaṃ. Purisaubhatobyañjanakassa purisanimittaṃ pākaṭaṃ, itthinimittaṃ paṭicchannaṃ. Itthiubhatobyañjanakassa itthīsu purisattaṃ karontassa itthinimittaṃ paṭicchannaṃ hoti, purisanimittaṃ pākaṭaṃ hoti. Purisaubhatobyañjanakassa purisānaṃ itthibhāvaṃ upagacchantassa purisanimittaṃ paṭicchannaṃ hoti, itthinimittaṃ pākaṭaṃ hoti. Itthiubhatobyañjanako sayañca gabbhaṃ gaṇhāti, parañca gaṇhāpeti. Purisaubhatobyañjanako pana sayaṃ na gaṇhāti, paraṃ gaṇhāpetīti, idametesaṃ nānākaraṇaṃ. Kurundiyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘yadi paṭisandhiyaṃ purisaliṅgaṃ pavatte itthiliṅgaṃ nibbattati, yadi paṭisandhiyaṃ itthiliṅgaṃ pavatte purisaliṅgaṃ nibbattatī’’ti[Pg.307]. Tattha vicāraṇakkamo vitthārato aṭṭhasāliniyā dhammasaṅgahaṭṭhakathāya veditabbo. Imassa pana duvidhassāpi ubhatobyañjanakassa neva pabbajjā atthi, na upasampadāti idamidha veditabbaṃ.

එහි ස්ත්‍රී උභතොබ්‍යඤ්ජනකයාට ස්ත්‍රී නිමිත්ත ප්‍රකටව පවතින අතර පුරුෂ නිමිත්ත සැඟවී පවතී. පුරුෂ උභතොබ්‍යඤ්ජනකයාට පුරුෂ නිමිත්ත ප්‍රකටව පවතින අතර ස්ත්‍රී නිමිත්ත සැඟවී පවතී. ස්ත්‍රී උභතොබ්‍යඤ්ජනකයා ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි පුරුෂයෙකු ලෙස ක්‍රියා කරන විට ඇයගේ ස්ත්‍රී නිමිත්ත වැසී පුරුෂ නිමිත්ත ප්‍රකට වේ. පුරුෂ උභතොබ්‍යඤ්ජනකයා පුරුෂයන් කෙරෙහි ස්ත්‍රී භාවයට පත්වන විට ඔහුගේ පුරුෂ නිමිත්ත වැසී ස්ත්‍රී නිමිත්ත ප්‍රකට වේ. ස්ත්‍රී උභතොබ්‍යඤ්ජනකයා තමාම ගැබ් දරන අතර අන්‍යයන් ද ගැබ් ගන්වයි. නමුත් පුරුෂ උභතොබ්‍යඤ්ජනකයා තමා ගැබ් නොදරන අතර අන්‍යයන් ගැබ් ගන්වයි. මොවුන් අතර ඇති වෙනස මෙයයි. කුරුන්දි අටුවාවෙහි මෙසේ සඳහන් වේ: “ඉදින් ප්‍රතිසන්ධි අවස්ථාවේ පුරුෂ ලිංගය තිබී පවතින කාලයේ ස්ත්‍රී ලිංගය පහළ වේද, ප්‍රතිසන්ධි අවස්ථාවේ ස්ත්‍රී ලිංගය තිබී පවතින කාලයේ පුරුෂ ලිංගය පහළ වේද” යනුවෙනි. මේ පිළිබඳ විමසීමේ ක්‍රමය ධම්මසංගණී අට්ඨකථාව වන අත්ථසාලිනියෙහි විස්තරාත්මකව දත යුතුය. මෙම දෙවැදෑරුම් උභතොබ්‍යඤ්ජනකයාට පැවිද්දක් හෝ උපසම්පදාවක් නොමැති බව මෙහිදී දත යුතුය.

Ubhatobyajjanakavatthukathā niṭṭhitā.

උභතොබ්‍යඤ්ජනක වස්තු කථාව නිම විය.

Anupajjhāyakādivatthukathā

උපාධ්‍යායයන් රහිත පුද්ගලයන් පිළිබඳ කථාව.

117. Tena kho pana samayenāti yena samayena bhagavatā sikkhāpadaṃ apaññattaṃ hoti, tena samayena. Anupajjhāyakanti upajjhaṃ agāhāpetvā sabbena sabbaṃ upajjhāyavirahitaṃ. Evaṃ upasampannā neva dhammato na āmisato saṅgahaṃ labhanti, te parihāyantiyeva, na vaḍḍhanti. Na bhikkhave anupajjhāyakoti upajjhaṃ agāhāpetvā nirupajjhāyako na upasampādetabbo. Yo upasampādeyya āpatti dukkaṭassāti sikkhāpadapaññattito paṭṭhāya evaṃ upasampādentassa āpatti hoti; kammaṃ pana na kuppati. Keci kuppatīti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Saṅghena upajjhāyenātiādīsupi ubhatobyañjanakupajjhāyapariyosānesu eseva nayo.

117. “එසමයෙහි වනාහි” යනු යම් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ශික්ෂා පදය පනවා නොතිබුණේ ද ඒ කාලයයි. “උපාධ්‍යායයන් රහිත” (අනුපජ්ඣායක) යනු උපාධ්‍යායවරයෙකු පත් කර නොගෙන සර්වාකාරයෙන්ම උපාධ්‍යායවරයෙකුගෙන් තොර වූ පිරිසයි. මෙසේ උපසම්පදා වූවෝ ධර්මයෙන් හෝ ආමිසයෙන් සංග්‍රහයක් නොලබති, ඔවුන් පිරිහෙති මිස දියුණු නොවෙති. “මහණෙනි, උපාධ්‍යායවරයෙකු නැතිව (උපසම්පදා නොකට යුතුය)” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ උපාධ්‍යායවරයෙකු නොමැතිව උපසම්පදා නොකළ යුතු බවයි. “යමෙක් උපසම්පදා කරන්නේ නම් ඔහුට දුක්කට ඇවැත් වේ” යනු ශික්ෂා පදය පැනවූ දා පටන් මෙසේ උපසම්පදා කරන්නාට ඇවැත් වේ; නමුත් උපසම්පදා කර්මය අකුප්ප්‍ය වේ (නොනැසේ). ඇතැම් ආචාර්යවරුන් කර්මය නැසෙතැයි කියති, එය පිළිගත යුතු නැත. සංඝයා හා උපාධ්‍යායයන් ආදී වශයෙන් උභතොබ්‍යඤ්ජනක උපාධ්‍යාය කථාව දක්වා වූ අනෙක් ශික්ෂා පදයන්හි ද ක්‍රමය මෙයම වේ.

Anupajjhāyakādivatthukathā niṭṭhitā.

උපාධ්‍යායයන් රහිත පුද්ගලයන් පිළිබඳ කථාව නිම විය.

Apattakādivatthukathā

පාත්‍ර රහිත පුද්ගලයන් පිළිබඳ වස්තු කථාව.

118. Hatthesu piṇḍāya carantīti yo hatthesu piṇḍo labbhati, tadatthāya caranti. Seyyathāpi titthiyāti yathā ājīvakanāmakā titthiyā; sūpabyañjanehi missetvā hatthesu ṭhapitapiṇḍameva hi te bhuñjanti. Āpatti dukkaṭassāti evaṃ upasampādentasseva āpatti hoti, kammaṃ pana na kuppati. Acīvarakādivatthūsupi eseva nayo.

118. “අතින් පිඬු සිඟා වඩිති” යනු අතට ලැබෙන යම් පිණ්ඩපාතයක් වේ ද ඒ සඳහා හැසිරෙති. “තිර්ථකයන් මෙන්” යනු ආජීවක නම් වූ තිර්ථකයන් මෙනි. ඔවුන් ව්‍යංජන හා මිශ්‍ර කර අතෙහි තබන ලද බත් ම අනුභව කරති. “දුක්කට ඇවැත් වේ” යනු මෙසේ පාත්‍රයක් නොමැතිව උපසම්පදා කරන ආචාර්යවරයාට ම ඇවැත් වේ, නමුත් කර්මය අකුප්ප්‍ය වේ. සිවුරු රහිත වීම ආදී වස්තූන්හි ද ක්‍රමය මෙයම වේ.

Yācitakenāti ‘‘yāva upasampadaṃ karoma, tāva dethā’’ti yācitvā gahitena; tāvakālikenāti attho. Īdisena hi pattena vā cīvarena vā pattacīvarena vā upasampādentasseva āpatti hoti, kammaṃ pana na kuppati, tasmā paripuṇṇapattacīvarova upasampādetabbo. Sace tassa natthi, ācariyupajjhāyā cassa dātukāmā honti, aññe vā bhikkhū nirapekkhehi nissajjitvā adhiṭṭhānupagaṃ pattacīvaraṃ dātabbaṃ. Pabbajjāpekkhaṃ pana paṇḍupalāsaṃ yācitakenāpi pattacīvarena pabbājetuṃ vaṭṭati, sabhāgaṭṭhāne vissāsena gahetvāpi pabbājetuṃ vaṭṭati.

“ඉල්ලා ගත්” (යාචිතක) යනු “උපසම්පදාව කරන තුරු දෙන්න” යැයි ඉල්ලා ලබා ගත් තාවකාලික දෙයක් යන අර්ථයයි. මෙබඳු ඉල්ලා ගත් පාත්‍රයකින් හෝ සිවුරකින් හෝ උපසම්පදා කරන්නාට ඇවැත් වේ, නමුත් කර්මය අකුප්ප්‍ය වේ. එබැවින් පිරිපුන් පාත්‍ර සිවුරු ඇති අයම උපසම්පදා කළ යුතුය. ඉදින් ඔහුට පාත්‍ර සිවුරු නැත්නම්, ආචාර්ය උපාධ්‍යායයන් දීමට කැමති නම් හෝ වෙනත් භික්ෂූන් දීමට කැමති නම්, ඔවුන් කෙරෙහි අපේක්ෂාවක් රහිතව අත්හැර අධිෂ්ඨානයට සුදුසු පාත්‍ර සිවුරු දිය යුතුය. පැවිද්ද අපේක්ෂා කරන පණ්ඩුපලාස (සිල්වත් ගිහි) අයෙකු ඉල්ලා ගත් පාත්‍ර සිවුරෙන් වුවද පැවිදි කිරීම සුදුසුය. විශ්වාසවන්ත ස්ථානයකින් ඉල්ලා ගෙන පැවිදි කිරීම ද සුදුසුය.

Sace pana apakkaṃ pattaṃ cīvarūpagāni ca vatthāni gahetvā āgato hoti, yāva patto paccati, cīvarāni ca kariyanti, tāva vihāre vasantassa [Pg.308] anāmaṭṭhapiṇḍapātaṃ dātuṃ vaṭṭati, thālake bhuñjituṃ vaṭṭati, purebhattaṃ sāmaṇerabhāgasamako āmisabhāgo dātuṃ vaṭṭati. Senāsanaggāho pana salākabhattauddesabhattanimantanādīni ca na vaṭṭanti. Pacchābhattampi sāmaṇerabhāgasamo telamadhuphāṇitādibhesajjabhāgo vaṭṭati. Sace gilāno hoti, bhesajjamassa kātuṃ vaṭṭati, sāmaṇerassa viya ca sabbaṃ paṭijagganakammanti.

ඉදින් ඔහු නොපිසූ පාත්‍රයක් සහ සිවුරු සඳහා රෙදි ගෙන ආවේ නම්, පාත්‍රය පුළුස්සා නිමවන තුරුත් සිවුරු මසා නිමවන තුරුත් විහාරයෙහි වසන ඔහුට ඉඳුල් නොකළ පිණ්ඩපාතය දීම සුදුසුය, තැටියක අනුභව කිරීම සුදුසුය. දහවලට පෙර සාමණේර කොටසකට සමාන ආමිස කොටසක් දීම සුදුසුය. සේනාසන පිළිගැනීම, සලාක බත්, උද්දේස බත්, ආරාධිත බත් ආදිය ඔහුට නුසුදුසුය. පස්වරු කාලයෙහි ද සාමණේර කොටසකට සමාන තෙල්, මී පැණි, උක් සකුරු ආදී බෙහෙත් දීම සුදුසුය. ඉදින් ගිලන් වූයේ නම් ඔහු වෙනුවෙන් බෙහෙත් කිරීම සුදුසුය. සාමණේරයෙකුට මෙන් සියලු උපස්ථාන කටයුතු කිරීම ද සුදුසුය.

Apattakādivatthukathā niṭṭhitā.

පාත්‍ර රහිත පුද්ගලයන් පිළිබඳ වස්තු කථාව නිම විය.

Hatthacchinnādivatthukathā

අත් කැපූ ආදී පුද්ගලයන් පිළිබඳ වස්තු කථාව.

119. Hatthacchinnādivatthūsu – hatthacchinnoti yassa hatthatale vā maṇibandhe vā kappare vā yattha katthaci eko vā dve vā hatthā chinnā honti. Pādacchinnoti yassa aggapāde vā gopphakesu vā jaṅghāya vā yattha katthaci eko vā dve vā pādā chinnā honti. Hatthapādacchinnoti yassa vuttappakāreneva catūsu hatthapādesu dve vā tayo vā sabbe vā hatthapādā chinnā honti. Kaṇṇacchinnoti yassa kaṇṇamūle vā kaṇṇasakkhalikāya vā eko vā dve vā kaṇṇā chinnā honti. Yassa pana kaṇṇāviddhe chijjanti, sakkā ca hoti saṅghāṭetuṃ, so kaṇṇaṃ saṅghāṭetvā pabbājetabbo. Nāsacchinnoti yassa ajapadake vā agge vā ekapuṭe vā yattha katthaci nāsā chinnā hoti. Yassa pana nāsikā sakkā hoti sandhetuṃ, so taṃ phāsukaṃ katvā pabbājetabbo. Kaṇṇanāsacchinno ubhayavasena veditabbo. Aṅgulicchinnoti yassa nakhasesaṃ adassetvā ekā vā bahū vā aṅguliyo chinnā honti. Yassa pana suttatantumattampi nakhasesaṃ paññāyati, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Aḷacchinnoti yassa catūsu aṅguṭṭhakesu aṅguliyaṃ vuttanayeneva eko vā bahū vā aṅguṭṭhakā chinnā honti. Kaṇḍaracchinnoti yassa kaṇḍaranāmakā mahānhārū purato vā pacchato vā chinnā honti; yesu ekassapi chinnattā aggapādena vā caṅkamati, mūlena vā caṅkamati, na vā pādaṃ patiṭṭhāpetuṃ sakkoti.

119. අත් සිඳුණු තැනැත්තා ආදී පුද්ගලයන් පිළිබඳ විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: යම් පුද්ගලයෙකුගේ අල්ලෙහි හෝ, මැණික්කටුවෙහි හෝ, වැළමිටෙහි හෝ වෙනත් ඕනෑම තැනක එක් අතක් හෝ අත් දෙකම සිඳී ඇත්නම්, ඔහු 'හත්ථච්ඡින්න' (අත් සිඳුණු තැනැත්තා) නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ පතුලෙහි හෝ, විලුඹෙහි හෝ, කෙණ්ඩයෙහි හෝ වෙනත් ඕනෑම තැනක එක් පාදයක් හෝ පාද දෙකම සිඳී ඇත්නම්, ඔහු 'පාදච්ඡින්න' (පාද සිඳුණු තැනැත්තා) නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ ඉහත කී පරිදි අත් පා හතරෙන් අත් පා දෙකක් හෝ, තුනක් හෝ, හතරම හෝ සිඳී ඇත්නම් ඔහු 'හත්ථපාදච්ඡින්න' නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ කන් මුලින් හෝ කන් පෙත්තෙන් එක් කනක් හෝ කන් දෙකම සිඳී ඇත්නම් ඔහු 'කණ්ණච්ඡින්න' නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ කන් විදින ලද තැනින් සිඳී ගොස් ඇත්නම්, එය නැවත සම්බන්ධ කළ හැක්කේ නම්, ඔහු ඒ කන සම්බන්ධ කරවා පැවිදි කළ යුතුය. යම් පුද්ගලයෙකුගේ නාස් පුඩු අතරෙහි හෝ, නාස් අග හෝ, එක් නාස් පුඩුවක හෝ ඕනෑම තැනක නාසය සිඳී ඇත්නම් ඔහු 'නාසච්ඡින්න' නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ නාසය නැවත සම්බන්ධ කළ හැක්කේ නම්, එය සුවපත් කර ඔහු පැවිදි කළ යුතුය. 'කණ්ණනාසච්ඡින්න' යන්න කන් හා නාසය යන දෙකම සිඳුණු පුද්ගලයා ලෙස දත යුතුය. යම් පුද්ගලයෙකුගේ නියපොතු ශේෂයක්වත් නොපෙනෙන සේ එක් ඇඟිල්ලක් හෝ ඇඟිලි කිහිපයක් සිඳී ඇත්නම් ඔහු 'අංගුලිච්ඡින්න' නම් වේ. යමෙකුගේ නියපොත්තක නූල් කෙඳක් තරම් හෝ ශේෂයක් පෙනෙන්නට තිබේ නම්, ඔහු පැවිදි කිරීම වටී. යම් පුද්ගලයෙකුගේ අත් හා පාවල මහපට ඇඟිලි හතරෙන් එක් මහපට ඇඟිල්ලක් හෝ කිහිපයක් ඉහත කී ක්‍රමයටම සිඳී ඇත්නම් ඔහු 'අළච්ඡින්න' නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ කණ්ඩර නම් වූ මහා නහර ඉදිරිපසින් හෝ පිටුපසින් සිඳී ඇත්නම් ඔහු 'කණ්ඩරච්ඡින්න' නම් වේ. එම නහරවලින් එකක් හෝ සිඳීම නිසා පතුලෙහි ඉදිරි කොටසින් හෝ විලුඹෙන් ඇවිදියි නම්, පතුල පොළොවෙහි ස්ථාවරව තැබීමට නොහැකි නම් ඔහු පැවිදි නොකළ යුතුය.

Phaṇahatthakoti yassa vaggulipakkhakā viya aṅguliyo sambaddhā honti; etaṃ pabbājetukāmena aṅgulantarikāyo phāletvā sabbaṃ antaracammaṃ apanetvā phāsukaṃ katvā pabbājetabbo. Yassapi cha aṅguliyo [Pg.309] honti, taṃ pabbājetukāmena adhikaaṅguliṃ chinditvā phāsukaṃ katvā pabbājetabbo.

යම් පුද්ගලයෙකුගේ ඇඟිලි වවුල් තටු මෙන් එකිනෙකට බැඳී පවතී නම් ඔහු 'ඵණහත්ථක' නම් වේ. එවැනි පුද්ගලයෙකු පැවිදි කිරීමට කැමති වන්නේ නම්, ඇඟිලි අතර සම කපා ඉවත් කර සුවපත් කර පැවිදි කළ යුතුය. යමෙකුට ඇඟිලි හයක් ඇත්නම්, ඔහු පැවිදි කිරීමට කැමති වන්නේ නම්, එම වැඩිපුර ඇඟිල්ල කපා ඉවත් කර සුවපත් කර පැවිදි කළ යුතුය.

Khujjoti yo urassa vā piṭṭhiyā vā passassa vā nikkhantattā khujjasarīro. Yassa pana kiñci kiñci aṅgapaccaṅgaṃ īsakaṃ vaṅkaṃ, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Mahāpuriso eva hi brahmujjugatto, avaseso satto akhujjo nāma natthi.

පපුව, පිට හෝ ඇලපත නෙරා ඒම නිසා ශරීරය ඇද වී ඇත්නම් ඔහු 'ඛුජ්ජ' (කුදු) නම් වේ. යමෙකුගේ යම් යම් අඟපසඟ ස්වල්ප වශයෙන් ඇද වී ඇත්නම්, ඔහු පැවිදි කිරීම වටී. මක්නිසාද යත්, බ්‍රහ්මයාගේ ශරීරය මෙන් සම්පූර්ණයෙන් සෘජු ශරීරයක් ඇත්තේ මහා පුරුෂයෙකුට පමණි. මහා පුරුෂයන් හැර සෙසු සත්වයන් අතර ස්වල්පයක්වත් ඇද නැති කෙනෙකු නැත.

Vāmanoti jaṅghavāmano vā kaṭivāmano vā ubhayavāmano vā. Jaṅghavāmanassa kaṭito paṭṭhāya heṭṭhimakāyo rasso hoti, uparimakāyo paripuṇṇo. Kaṭivāmanassa kaṭito paṭṭhāya uparimakāyo rasso hoti, heṭṭhimakāyo paripuṇṇo. Ubhayavāmanassa ubhopi kāyā rassā honti, yesaṃ rassattā bhūtānaṃ viya parivaṭumo mahākucchighaṭasadiso attabhāvo hoti, taṃ tividhampi pabbājetuṃ na vaṭṭati.

'වාමන' යනු කෙණ්ඩ මිටි තැනැත්තා, ඉඟටිය මිටි තැනැත්තා හෝ දෙපසම මිටි තැනැත්තායි. කෙණ්ඩ මිටි තැනැත්තාගේ ඉඟටියෙන් පහළ ශරීරය මිටිය, ඉහළ කොටස සාමාන්‍ය වේ. ඉඟටිය මිටි තැනැත්තාගේ ඉඟටියෙන් ඉහළ ශරීරය මිටිය, පහළ කොටස සාමාන්‍ය වේ. දෙපසම මිටි තැනැත්තාගේ ශරීර කොටස් දෙකම මිටිය. ඔවුන්ගේ ඒ මිටි බව නිසා භූතයන්ගේ මෙන් වටකුරු වූ ද, විශාල උදරයක් සහිත කළයක් වැනි වූ ද ශරීරයක් පවතී. එවැනි පුද්ගලයන් තිදෙනාම පැවිදි කිරීම නොවටී.

Galagaṇḍīti yassa kumbhaṇḍaṃ viya gale gaṇḍo hoti. Desanāmattameva cetaṃ, yasmiṃ kismiñci pana padese gaṇḍe sati na pabbājetabbo. Tattha vinicchayo – ‘‘na bhikkhave pañcahi ābādhehi phuṭṭho pabbājetabbo’’ti ettha vuttanayeneva veditabbo. Lakkhaṇāhatakasāhatalikhitakesu yaṃ vattabbaṃ, taṃ ‘‘na bhikkhave lakkhaṇāhato’’tiādīsu vuttameva.

යම් පුද්ගලයෙකුගේ ගෙලෙහි වට්ටක්කා ගෙඩියක් වැනි ගෙඩියක් ඇත්නම් ඔහු 'ගලගණ්ඩී' නම් වේ. මෙය දේශනාවෙහි නම පමණක් වන අතර සැබවින්ම ශරීරයේ ඕනෑම තැනක ගෙඩියක් ඇත්නම් ඔහු පැවිදි නොකළ යුතුය. ඒ පිළිබඳ විනිශ්චය 'මහණෙනි, පංචාබාධයන්ගෙන් පෙළෙන තැනැත්තා පැවිදි නොකළ යුතුය' යන ශික්ෂාපදයේ දක්වා ඇති පරිදිම දත යුතුය. රාජ දඬුවමට ලක් වූ, ලකුණු තබන ලද, කස පහර ලත් පුද්ගලයන් පිළිබඳ කිව යුතු දේ 'මහණෙනි, ලකුණු තබන ලද්දවුන් පැවිදි නොකළ යුතුය' ආදී ශික්ෂාපදයන්හි පවසා ඇති පරිදිමය.

Sīpadīti bhārapādo vuccati. Yassa pādo thūlo hoti sañjātapiḷako kharo, so na pabbājetabbo. Yassa pana na tāva kharabhāvaṃ gaṇhāti, sakkā hoti upanāhaṃ bandhitvā udakaāvāṭe pavesetvā udakavālikāya pūretvā yathā sirā paññāyanti, jaṅghā ca telanāḷikā viya hoti, evaṃ milāpetuṃ sakkā, tassa pādaṃ īdisaṃ katvā taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Sace puna vaḍḍhati, upasampādentenāpi tathā katvāva upasampādetabbo.

බර වූ පාද ඇති තැනැත්තා (බරවා රෝගියා) 'සීපදී' නම් වේ. යමෙකුගේ පාදය ඉදිමී තඩි වී ඇත්නම්, බිබිලි සහිත හා රළු වී ඇත්නම් ඔහු පැවිදි නොකළ යුතුය. යම් පුද්ගලයෙකුගේ පාදය එතරම් රළු නොවී ඇත්නම්, බෙහෙත් බැඳ, වතුර වළක දමා, තෙත වැලි පුරවා, නහර පෙනෙන සේ හා කෙණ්ඩය තෙල් නලයක් මෙන් වන සේ ඒ ඉදිමීම අඩු කළ හැක්කේ නම්, එසේ කර ඔහු පැවිදි කිරීම වටී. ඉදින් නැවතත් එය වැඩි වේ නම්, උපසම්පදා කරවන ආචාර්යවරයා විසින් ද ඉහත කී පරිදි කරවාම උපසම්පදා කළ යුතුය.

Pāparogīti arisabhagandarapittasemhakāsasosādīsu yena kenaci rogena niccāturo atekiccharogo jeguccho amanāpo; ayaṃ na pabbājetabbo.

'පාපරෝගී' යනු අර්ශස්, භගන්දර, පිත, සෙම, කැස්ස, ක්ෂය රෝගය ආදී රෝගවලින් යම්කිසි රෝගයකින් නිරන්තරයෙන් පීඩා විඳින, ප්‍රතිකාර කළ නොහැකි, පිළිකුල් සහගත, අප්‍රිය වූ තැනැත්තායි. මොහු පැවිදි නොකළ යුතුය.

Parisadūsakoti yo attano virūpatāya parisaṃ dūseti; atidīgho vā hoti aññesaṃ sīsappamāṇanābhippadeso, atirasso [Pg.310] vā ubhayavāmanabhūtarūpaṃ viya, atikāḷo vā jhāpitakhette khāṇuko viya, accodāto vā dadhitakkādīhi pamajjitamaṭṭhatambalohavaṇṇo, atikiso vā mandamaṃsalohito aṭṭhisirācammasarīro viya, atithūlo vā bhāriyamaṃso, mahodaro vā mahābhūtasadiso, atimahantasīso vā pacchiṃ sīse katvā ṭhito viya, atikhuddakasīso vā sarīrassa ananurūpena atikhuddakena sīsena samannāgato, kūṭakūṭasīso vā tālaphalapiṇḍisadisena sīsena samannāgato, sikharasīso vā uddhaṃ anupubbatanukena sīsena samannāgato, nāḷisīso vā mahāveḷupabbasadisena sīsena samannāgato, kappasīso vā pabbhārasīso vā catūsu passesu yena kenaci passena oṇatena sīsena samannāgato, vaṇasīso vā pūtisīso vā kaṇṇikakeso vā pāṇakehi khāyitakedāre sassasadisehi tahiṃ tahiṃ uṭṭhitehi kesehi samannāgato, nillomasīso vā thūlathaddhakeso vā tālahīrasadisehi kesehi samannāgato, jātipalitehi paṇḍarasīso vā pakatitambakeso vā ādittehi viya kesehi samannāgato, āvaṭṭasīso vā gunnaṃ sarīre āvaṭṭasadisehi uddhaggehi kesāvaṭṭehi samannāgato, sīsalomehi saddhiṃ ekābaddhabhamukalomo vā jālabaddhena viya nalāṭena samannāgato.

යම් පුද්ගලයෙකු තමාගේ විරූපී බව නිසා පිරිස අප්‍රසාදයට පත් කරයි නම් ඔහු 'පරිසදූසක' (පිරිස දූෂණය කරන්නා) නම් වේ. ඔහු අන් අයට වඩා හිස ප්‍රමාණයෙන් නැබ තෙක්ම අතිශයින් උස් වූවෙක් හෝ, වාමනයෙකු හෝ භූතයෙකු මෙන් අතිශයින් මිටි වූවෙක් හෝ, පිළිස්සුණු කුඹුරක කොටයක් මෙන් අතිශයින් කළු වූවෙක් හෝ, දී කිරි හෝ මෝරු ආදියෙන් පිරිමැද ඔප දැමූ තඹ ලෝහයක් මෙන් අතිශයින් සුදු වූවෙක් හෝ, මස් ලේ අඩු වූ ඇට නහර හා හම පමණක් ඉතිරි වූවෙක් මෙන් අතිශයින් කෙට්ටු වූවෙක් හෝ, මස් බර වැඩි වී අතිශයින් ස්ථූල වූවෙක් හෝ, මහා භූතයෙකු මෙන් විශාල උදරයක් ඇත්තෙක් හෝ, හිස මත කූඩයක් තබාගෙන සිටින්නාක් මෙන් ඉතා විශාල හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, ශරීරයට නොගැලපෙන ඉතා කුඩා හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, තල් ගෙඩි පොකුරක් වැනි ගැට ගැසුණු හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, කඳු මුදුනක් මෙන් ඉහළට සිහින් වී ගිය හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, උණ බම්බුවක් වැනි නලයක් බඳු හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, හතර පැත්තෙන් ඕනෑම පැත්තකට නැඹුරු වූ හිසක් සහිත දෙකට බෙදුණු හෝ ඇලවුණු හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, වණ වූ හෝ කුණු වූ හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, පණුවන් කෑ කුඹුරක පැළ මෙන් තැනින් තැන කෙස් මතු වූ හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, කෙස් නැති හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, තල් කෙඳි වැනි රළු ඝන කෙස් ඇත්තෙක් හෝ, උපතින්ම සුදු වූ කෙස් ඇත්තෙක් හෝ, ගිනි ගත්තාක් මෙන් සහජයෙන්ම රතු කෙස් ඇත්තෙක් හෝ, ගවයන්ගේ ශරීරයේ ඇති සුළියක් වැනි ඉහළට කැරකැවුණු කෙස් සුළි සහිත හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, හිසේ කෙස් හා එක් වූ තනි වැලට සම්බන්ධ වූ බැම ඇත්තෙක් හෝ, දැලකින් බැන්දාක් වැනි නළලක් ඇත්තෙක් හෝ වේ.

Sambaddhabhamuko vā nillomabhamuko vā makkaṭabhamuko vā atimahantakkhi vā atikhuddakakkhi vā mahiṃsacamme vāsikoṇena paharitvā katachiddasadisehi akkhīhi samannāgato, visamakkhi vā ekena mahantena ekena khuddakena akkhinā samannāgato, visamacakkalo vā ekena uddhaṃ ekena adhoti evaṃ visamajātehi akkhicakkalehi samannāgato, kekaro vā gambhīrakkhi vā yassa gambhīre udapāne udakatārakā viya akkhitārakā paññāyanti; nikkhantakkhi vā yassa kakkaṭakasseva akkhitārakā nikkhantā honti; hatthikaṇṇo vā mahatīhi kaṇṇasakkhalikāhi samannāgato, mūsikakaṇṇo vā jaṭukakaṇṇo vā khuddikāhi kaṇṇasakkhalikāhi samannāgato, chiddamattakaṇṇo vā yassa vinā kaṇṇasakkhalikāhi [Pg.311] kaṇṇachiddamattameva hoti; aviddhakaṇṇo vā yonakajātiko pana parisadūsako na hoti; sabhāvoyeva hi so tassa kaṇṇabhagandariko vā niccapūtinā kaṇṇena samannāgato, gaṇḍakaṇṇo vā sadāpaggharitapubbena kaṇṇena samannāgato, ṭaṅkitakaṇṇo vā gobhattanāḷikāya aggasadisehi kaṇṇehi samannāgato, atipiṅgalakkhi vā madhupiṅgalaṃ pana pabbājetuṃ vaṭṭati. Nippakhumakkhi vā assupaggharaṇakkhi vā pupphitakkhi vā akkhipākena samannāgatakkhi vā.

සම්බද්ධභමුකෝ වා - එකට බැඳුණු බැම ඇත්තෙක් හෝ වේවා, නිල්ලෝමභමුකෝ වා - රෝම රහිත බැම ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මක්කටභමුකෝ වා - වඳුරෙකුගේ බැම වැනි බැම ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. අතිමහන්තක්ඛි වා - ඉතා විශාල ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. මී සමකට පිහි තුඩකින් ඇන සාදන ලද සිදුරු වැනි ඇස් ඇත්තෙක් වෙයි. විසමක්ඛි වා - එකක් මහත් වූ ද එකක් කුඩා වූ ද ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. විසමචක්කලෝ වා - එකක් ඉහළට ද එකක් පහළට ද මෙසේ අසම ලෙස පිහිටි ඇස් මඬල ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. කේකරෝ වා - ඇස් වංකර වූවෙක් (කොහිල ඇස් ඇත්තෙක්) හෝ වේවා, ගම්භීරක්ඛි වා - ගැඹුරු ළිඳක දිය තරු මෙන් ඇස් තරු පෙනෙන ගැඹුරු ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. නික්ඛන්තක්ඛි වා - කකුළුවෙකුගේ ඇස් මෙන් පිටතට නෙරා ආ ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. හත්ථිකණ්ණෝ වා - අලියෙකුගේ කන් මෙන් විශාල කන් පෙති ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. මූසිකකණ්ණෝ වා ජටුකකණ්ණෝ වා - මීයෙකුගේ හෝ වවුලෙකුගේ කන් වැනි කුඩා කන් පෙති ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. ඡිද්දමත්තකණ්ණෝ වා - කන් පෙති නොමැතිව කන් සිදුරු පමණක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. අවිද්ධකණ්ණෝ වා - කන් සිදුරු නොකළ තැනැත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි; එහෙත් යෝනක ජාතිකයෙක් නම් ඔහු පිරිස දූෂණය කරන්නෙක් නොවේ, මන්ද එය ඔහුගේ සහජ ස්වභාවය බැවිනි. කණ්ණභගන්දරිකෝ වා - නිරන්තරයෙන් කුණු වූ හෝ කන් පිළිකාවක් වැනි රෝගයක් ඇති හෝ කන් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. ගණ්ඩකණ්ණෝ වා - සෑම කල්හිම සැරව වෑහෙන තුවාල සහිත කන් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. ටංකිතකණ්ණෝ වා - ගවයන්ට කෑම දෙන නළයක අග්‍රය වැනි කන් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. අතිපිංගලක්ඛි වා - ඉතා පිංගල (බළල්) ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. එහෙත් මී පැණි වන් පිංගල ඇස් ඇත්තා මහණ කළ යුතුය. නිප්පඛුමක්ඛි වා - ඇසිපිය ලොම් නැති ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අස්සුපග්ඝරණක්ඛි වා - කඳුළු වෑහෙන ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, පුප්ඵිතක්ඛි වා - මල් පිපුණාක් වැනි ලප සහිත ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අක්ඛිපාකේන - ඇස් ලෙඩකින් යුත් ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි.

Atimahantanāsiko vā atikhuddakanāsiko vā cipiṭanāsiko vā majjhe appatiṭṭhahitvā ekapasse ṭhitavaṅkanāsiko vā, dīghanāsiko vā sukatuṇḍasadisāya jivhāya lehituṃ sakkuṇeyyāya nāsikāya samannāgato, niccapaggharitasiṅghāṇikanāso vā.

අතිමහන්තනාසිකෝ වා - ඉතා විශාල නාසයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අතිඛුද්දකනාසිකෝ වා - ඉතා කුඩා නාසයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, චිපිටනාසිකෝ වා - පැතලි නාසයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මධ්‍යයෙහි නොපිහිටා එක් පැත්තකට ඇල වූ වංක නාසයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, දීඝනාසිකෝ වා - ගිරා හොටක් වැනි වූ දිවෙන් ලෙවකෑ හැකි තරම් දිගු නාසයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, නිච්චපග්ඝරිතසිංඝාණිකනාසෝ වා - නිරන්තරයෙන් සොටු වෑහෙන නාසයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි.

Mahāmukho vā yassa paṭaṅgamaṇḍūkasseva mukhanimittaṃyeva mahantaṃ hoti, mukhaṃ pana lābusadisaṃ atikhuddakaṃ, bhinnamukho vā vaṅkamukho vā mahāoṭṭho vā ukkhalimukhavaṭṭisadisehi oṭṭhehi samannāgato, tanukaoṭṭho vā bhericammasadisehi dante pidahituṃ asamatthehi oṭṭhehi samannāgato, mahādharoṭṭho vā tanukauttaroṭṭho vā tanukaadharoṭṭho vā mahāuttaroṭṭho vā oṭṭhachinnako vā eḷamukho vā uppakkamukho vā saṅkhatuṇḍako vā bahisetehi anto atirattehi oṭṭhehi samannāgato, duggandhakuṇapamukho vā.

මහාමුඛෝ වා - පටංග නම් මැඩියෙකුගේ මුඛ සටහන මෙන් ඉතා විශාල මුඛ සටහනක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. ඔහුගේ මුඛය ලබු ගෙඩියක කට මෙන් ඉතා කුඩා වෙයි. භින්නමුඛෝ වා - දෙබළු වූ මුඛයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, වංකමුඛෝ වා - වංක වූ මුඛයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මහාඕට්ඨෝ වා - බත් හැළියක මුවවිට වැනි වූ තොල් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. තනුකඕට්ඨෝ වා - බෙර සම් මෙන් දත් වැසීමට අපොහොසත් වූ සිහින් තොල් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. මහාධරෝට්ඨෝ වා තනුකඋත්තරෝට්ඨෝ වා - විශාල යටි තොලක් හා සිහින් උඩු තොලක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, තනුකඅධරෝට්ඨෝ වා මහාඋත්තරෝට්ඨෝ වා - සිහින් යටි තොලක් හා විශාල උඩු තොලක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, ඕට්ඨඡින්නකෝ වා - තොල් කැපී ගිය අයෙක් හෝ වේවා, ඒළමුඛෝ වා - කෙළ වෑහෙන මුඛයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, උප්පක්කමුඛෝ වා - පළු දැමූ හෝ වණ වූ මුඛයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, සංඛතුණ්ඩකෝ වා - පිටත සුදු පැහැති වූ ද ඇතුළත ඉතා රතු වූ ද සක් ගෙඩියක මුව වැනි තොල් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, දුග්ගන්ධකුණපමුඛෝ වා - කුණු මළ සිරුරක ගඳ වැනි දුගඳ හමන මුඛයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි.

Mahādanto vā aṭṭhakadantasadisehi dantehi samannāgato asuradanto vā heṭṭhā vā upari vā bahinikkhantadanto, yassa pana sakkā hoti oṭṭhehi pidahituṃ kathentasseva paññāyati no akathentassa, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Pūtidanto vā niddanto vā yassa pana dantantare kalandakadanto viya sukhumadanto hoti, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati.

මහාදන්තෝ වා - නඟුලක දත් වැනි විශාල දත් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. අසුරදන්තෝ වා - යටින් හෝ උඩින් පිටතට නෙරා ආ දත් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. යමෙකුට තොල්වලින් දත් වැසීමට හැකි නම්, කතා කරන විට පමණක් දත් පෙනේ නම්, කතා නොකරන විට නොපෙනේ නම්, ඔහුව මහණ කළ යුතුය. පූතිදන්තෝ වා - කුණු වූ දත් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, නිද්දන්තෝ වා - දත් නැත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. එහෙත් යමෙකුගේ දත් අතර ලේනෙකුගේ දතක් වැනි කුඩා දතක් ඇත්නම්, ඔහුව මහණ කළ යුතුය.

Mahāhanuko vā gohanusadisena hanunā samannāgato, dīghahanuko vā cipiṭahanuko vā antopaviṭṭhena viya atirassena hanukena samannāgato, bhinnahanuko vā vaṅkahanuko vā nimmassudāṭhiko vā bhikkhunisadisamukho dīghagalo vā bakagalasadisena galena samannāgato, rassagalo vā antopaviṭṭhena viya galena samannāgato, bhinnagalo vā bhaṭṭhaaṃsakūṭo vā ahattho vā ekahattho vā atirassahattho [Pg.312] vā atidīghahattho vā bhinnauro vā bhinnapiṭṭhi vā kacchugatto vā kaṇḍugatto vā daddugatto vā godhāgatto vā, yassa godhāya viya gattato cuṇṇāni patanti, sabbañcetaṃ virūpakaraṇaṃ sandhāya vitthārikavasena vuttaṃ. Vinicchayo panettha ‘‘na bhikkhave pañcahi ābādhehī’’ti ettha vuttanayeneva veditabbo.

මහාහනුකෝ වා - ගොනෙකුගේ හනුව වැනි විශාල හනුවක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, දීඝහනුකෝ වා - දිගු හනුවක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, චිපිටහනුකෝ වා - ඇතුළට ගිලී ගියාක් වැනි ඉතා කොට වූ පැතලි හනුවක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, භින්නහනුකෝ වා - පැළුණු හනුවක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, වංකහනුකෝ වා - වංක වූ හනුවක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, නිම්මස්සුදාඨිකෝ වා භික්ඛුනිසදිසමුඛෝ - රැවුල නැති මෙහෙණියකගේ මුඛය වැනි මුඛයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, දීඝගලෝ වා - කොකෙකුගේ බෙල්ල වැනි දිගු බෙල්ලක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, රස්සගලෝ වා - ඇතුළට ගිලී ගියාක් වැනි කොට බෙල්ලක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, භින්නගලෝ වා - විකෘති වූ බෙල්ලක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, භට්ඨඅංසකූටෝ වා - පහත් වූ (එල්ලෙන) උරහිස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අහත්ථෝ වා - අත් නැත්තෙක් හෝ වේවා, ඒකහත්ථෝ වා - එක් අතක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අතිරස්සහත්ථෝ වා - ඉතා කොට අත් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අතිදීඝහත්ථෝ වා - ඉතා දිගු අත් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, භින්නවුරෝ වා - විකෘති වූ පපුවක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, භින්නපිට්ඨි වා - විකෘති වූ පිටක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, කච්ඡුගත්තෝ වා - කසන සුලු ශරීරයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, කණ්ඩුගත්තෝ වා - කැසීම් සහිත ශරීරයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, දද්දුගත්තෝ වා - පණු කැවිලි (දද) සහිත ශරීරයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, ගෝධාගත්තෝ වා - තලගොයෙකුගේ සම වැනි සමක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා (යමෙකුගේ ශරීරයෙන් තලගොයෙකුගේ මෙන් කොරල වැගිරේ ද), මේ සියල්ල විරූපී කරන රෝගයන් අරභයා විස්තර වශයෙන් කියන ලදී. මෙහි විනිශ්චය 'මහණෙනි, පංචාබාධයන්ගෙන් යුක්ත වූවෙකු මහණ නොකළ යුතුය' යන තැන කී ක්‍රමයටම දත යුතුය.

Bhaṭṭhakaṭiko vā mahāānisado vā uddhanakūṭasadisehi ānisadamaṃsehi accuggatehi samannāgato, mahāūruko vā vātaṇḍiko vā mahājāṇuko vā saṅghaṭṭanajāṇuko vā dīghajaṅgho vā yaṭṭhisadisajaṅgho vikaṭo vā paṇho vā ubbaddhapiṇḍiko vā, so duvidho heṭṭhā oruḷhāhi vā upari āruḷhāhi vā mahatīhi jaṅghapiṇḍikāhi samannāgato, mahājaṅgho vā thūlajaṅghapiṇḍiko vā mahāpādo vā mahāpaṇhi vā piṭṭhikapādo vā pādavemajjhato uṭṭhitajaṅgho vaṅkapādo vā so duvidho – anto vā bahi vā parivattapādo gaṇṭhikaṅguli vā siṅgiveraphaṇasadisāhi aṅgulīhi samannāgato, andhanakho vā kāḷavaṇṇehi pūtinakhehi samannāgato, sabbopi esa parisadūsako. Evarūpo parisadūsako na pabbājetabbo.

භට්ඨකටිකෝ වා - පහත් වූ (එල්ලෙන) උකුළක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මහාආනිසදෝ වා - ලිපක කකුල් වැනි ඉහළට නෙරා ආ විශාල තට්ටම් මස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මහාඌරුකෝ වා - මහත් වූ කලවා ඇත්තෙක් හෝ වේවා, වාතණ්ඩිකෝ වා - වාතයෙන් ඉදිමුණු වෘෂණ කෝෂ ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මහාජාණුකෝ වා - විශාල දණහිස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, සංඝට්ටනජාණුකෝ වා - එකිනෙක ගැටෙන දණහිස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, දීඝජංඝෝ වා - සැරයටියක් වැනි දිගු කෙණ්ඩ ඇත්තෙක් හෝ වේවා, විකටෝ වා - විකෘති වූ පාද ඇත්තෙක් හෝ වේවා, පණ්හෝ වා - පිටුපසට හැරුණු පාද ඇත්තෙක් හෝ වේවා, උබ්බද්ධපිණ්ඩිකෝ වා - පහළට වැගිරුණු හෝ ඉහළට නෙරා ආ මස් පිඬු සහිත කෙණ්ඩ ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. ඔහු දෙවැදෑරුම් වේ. මහාජංඝෝ වා - විශාල කෙණ්ඩ ඇත්තෙක් හෝ වේවා, ථූලජංඝපිණ්ඩිකෝ වා - ඝන වූ කෙණ්ඩ මස් පිඬු ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මහාපාදෝ වා - විශාල පාද ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මහාපණ්හි වා - විශාල විලුඹ ඇත්තෙක් හෝ වේවා, පිට්ඨිකපාදෝ වා - පාදයේ මැදින් මතු වූ කෙණ්ඩ ඇත්තෙක් හෝ වේවා, වංකපාදෝ වා - ඇතුළට හෝ පිටතට හැරුණු වංක පාද ඇත්තෙක් හෝ වේවා, ගණ්ඨිකංගුලි වා - ඉඟුරු අලයක් මෙන් ගැට සහිත ඇඟිලි ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අන්ධනඛෝ වා - කළු පැහැති හෝ කුණු වූ 'අන්ධ' නියපොතු ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. මේ සියලු දෙනාම පිරිස දූෂණය කරන්නෝ වෙති. මෙබඳු පිරිස දූෂණය කරන්නන් මහණ නොකළ යුතුය.

Kāṇoti pasannandho vā hotu pupphādīhi vā upahatapasādo. Yo dvīhi vā ekena vā akkhinā na passati, so na pabbājetabbo. Mahāpaccariyaṃ pana ekakkhikāṇo kāṇoti vutto, dviakkhikāṇo andhena saṅgahito. Mahāaṭṭhakathāyaṃ jaccandho andhoti vutto, tasmā ubhayampi pariyāyena yujjati. Kuṇīti hatthakuṇī vā pādakuṇī vā aṅgulikuṇī vā; yassa etesu hatthādīsu yaṃkiñci vaṅkaṃ paññāyati, so kuṇī nāma. Khañjoti natajāṇuko vā bhinnajaṅgho vā majjhe saṅkuṭitapādattā kuṇḍapādako vā piṭṭhipādamajjhena caṅkamanto agge saṅkuṭitapādattā kuṇḍapādako vā piṭṭhipādaggena caṅkamanto aggapādeneva caṅkamanakhañjo vā paṇhikāya caṅkamanakhañjo vā pādassa bāhirantena caṅkamanakhañjo vā pādassa abbhantarantena caṅkamanakhañjo vā gopphakānaṃ upari bhaggattā sakalena piṭṭhipādena caṅkamanakhañjo vā; sabbopesa khañjoyeva, so na pabbājetabbo.

කාණෝ යනු පසන්නන්ධ (ඇස පෙනුනත් නොපෙනෙන) හෝ වේවා, සැරව ආදියෙන් විනාශ වූ ඇස් ඇත්තා හෝ වේවා වෙයි. යමෙක් ඇස් දෙකෙන්ම හෝ එක ඇසකින් හෝ නොදකියි ද, ඔහු මහණ නොකළ යුතුය. මහාපච්චරියෙහි එක් ඇසක් නොපෙනෙන තැනැත්තා 'කාණ' ලෙස ද, ඇස් දෙකම නොපෙනෙන තැනැත්තා 'අන්ධ' ලෙස ද දක්වා ඇත. මහාඅට්ඨකථාවෙහි උපතින් අන්ධ වූ තැනැත්තා 'අන්ධ' ලෙස දක්වා ඇත. එබැවින් මේ දෙකම පර්යාය වශයෙන් ගැලපේ. කුණී යනු අත් කොර වූ හෝ පාද කොර වූ හෝ ඇඟිලි කොර වූ අයෙකි; මොවුන්ගේ අත් පා ආදියේ යම් වංක බවක් පෙනේ නම් ඔහු 'කුණී' නම්‍ වේ. ඛඤ්ජෝ (කොරා) යනු නැමුණු දණහිස් ඇත්තෙක් හෝ විකෘති වූ කෙණ්ඩ ඇත්තෙක් හෝ මැදින් ඇකුළුණු පාද ඇති බැවින් පතුලේ මැදින් ඇවිදින්නෙක් හෝ අගින් ඇකුළුණු පාද ඇති බැවින් පතුලේ අගින් ඇවිදින්නෙක් හෝ පා ඇඟිලිවලින් ඇවිදින්නෙක් හෝ විලුඹෙන් ඇවිදින්නෙක් හෝ පාදයේ පිටත පැත්තෙන් හෝ ඇතුළත පැත්තෙන් ඇවිදින්නෙක් හෝ වළලුකර බිඳී ඇති බැවින් මුළු පා පතුලෙන්ම ඇවිදින්නෙක් හෝ වේවා වෙයි; මේ සියල්ලෝම 'ඛඤ්ජ' (කොරා) නම් වෙති. ඔහුව මහණ නොකළ යුතුය.

Pakkhahatoti [Pg.313] yassa eko hattho vā pādo vā aḍḍhasarīraṃ vā sukhaṃ na vahati. Chinniriyāpathoti pīṭhasappi vuccati. Jarādubbaloti jiṇṇabhāvena dubbalo attano cīvararajanādikammaṃ kātumpi asamattho. Yo pana mahallakopi balavā hoti, attānaṃ paṭijaggituṃ sakkoti, so pabbājetabbo. Andhoti jaccandho vuccati. Mūgoti yassa vacībhedo nappavattati; yassāpi pavattati, saraṇagamanaṃ pana paripuṇṇaṃ bhāsituṃ na sakkoti, tādisaṃ mammanampi pabbājetuṃ na vaṭṭati. Yo pana saraṇagamanamattaṃ paripuṇṇaṃ bhāsituṃ sakkoti, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati.

"පක්ෂහත" යනු යමෙකුගේ එක් අතක් හෝ පයක් හෝ ශරීරයෙන් අඩක් හෝ නිසි ලෙස ක්‍රියා නොකරයිද ඔහුයි. "භින්න ඉරියාපථ" යනු පුටුවක ආධාරයෙන් ගමන් කරන්නායි. "ජරා දුබල" යනු මහලු බව නිසා දුර්වල වූ, තම සිවුරු පඬු ගැසීම ආදී කටයුත්තක්වත් කරගත නොහැකි තැනැත්තායි. යමෙක් වයසින් වැඩි වුවත් ශක්තිමත්ද, තමාගේ කටයුතු කරගත හැකිද, ඔහු පැවිදි කළ යුතුය. "අන්ධ" යනු උපතින් අන්ධ වූ තැනැත්තායි. "මූග" යනු වචන පිට නොවන තැනැත්තායි; වචන පිට වුවද තිසරණ සම්පූර්ණයෙන් උච්චාරණය කිරීමට නොහැකි නම්, එවැනි ගොත ගසන තැනැත්තෙකු පවා පැවිදි කිරීම සුදුසු නැත. යමෙක් තිසරණ පමණක් හෝ සම්පූර්ණයෙන් උච්චාරණය කිරීමට සමත් වේද, ඔහු පැවිදි කිරීම සුදුසුය.

Badhiroti yo sabbena sabbaṃ na suṇāti. Yo pana mahāsaddaṃ suṇāti, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Andhamūgādayo ubhayadosavasena vuttā. Yesañca pabbajjā paṭikkhittā, upasampadāpi tesaṃ paṭikkhittāva. Sace pana te saṅgho upasampādeti, sabbepi hatthacchinnādayo sūpasampannā, kārakasaṅgho pana ācariyupajjhāyā ca āpattito na muccanti. Vakkhati ca – ‘‘atthi bhikkhave puggalo appatto osāraṇaṃ, tañce saṅgho osāreti, ekacco suosārito, ekacco duosārito’’ti tassattho āgataṭṭhāneyeva āvi bhavissatīti.

බිහිරි පුද්ගලයා යනු කිසිසේත්ම කිසිවක් නොඇසෙන තැනැත්තාය. යම් හෙයකින් මහා ශබ්දයක් හෝ ඇසෙන්නේ නම්, ඔහු පැවිදි කිරීම වටී. අන්ධ මූගාදී පුද්ගලයන් පිළිබඳව ද්විත්ව දෝෂයන් නිසා වදාරන ලදී. යම් පුද්ගලයන්ගේ පැවිද්ද ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත්නම්, ඔවුන්ගේ උපසම්පදාව ද ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත්තේමය. ඉදින් සංඝයා වහන්සේ ඔවුන් උපසම්පදා කරන්නේ නම්, අත් සිඳුණු අය ආදී සියල්ලෝම මැනවින් උපසම්පදා වූවෝ වෙති. එහෙත් එම කර්මය සිදු කළ සංඝයාත්, ආචාර්ය උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලාත් ඇවැතින් නිදහස් නොවෙති. 'මහණෙනි, ඔසාරණයට (නැවත ඇතුළත් කර ගැනීමට) පත් නොවූ පුද්ගලයෙක් ඇත්තේය, ඉදින් සංඝයා ඔහු ඔසාරණය කරයි නම්, ඇතැමෙක් මැනවින් ඔසාරණය වූවෙක් වෙයි, ඇතැමෙක් වැරදි ලෙස ඔසාරණය වූවෙක් වෙයි' යනුවෙන් ඉදිරියෙහි වදාරනු ලබන අතර, එහි අර්ථය එම පාළිය එන තැනදීම පැහැදිලි වනු ඇත.

Hatthacchinnādivatthukathā niṭṭhitā.

අත් සිඳුණු අය ආදීන්ගේ වස්තු කථාව නිම විය.

Alajjīnissayavatthukathā

අලජ්ජී නිස්සය වස්තු කථාව.

120. Alajjīnaṃ nissāya vasantīti upayogatthe sāmivacanaṃ; alajjipuggale nissāya vasantīti attho. Yāva bhikkhusabhāgataṃ jānāmīti nissayadāyakassa bhikkhuno bhikkhūhi sabhāgataṃ lajjibhāvaṃ yāva jānāmīti attho. Tasmā navaṃ ṭhānaṃ gatena ‘‘ehi bhikkhu, nissayaṃ gaṇhāhī’’ti vuccamānenāpi catūhapañcāhaṃ nissayadāyakassa lajjibhāvaṃ upaparikkhitvā nissayo gahetabbo.

120. 'අලජ්ජීනං නිස්සාය වසන්ති' යන්නෙහි 'අලජ්ජීනං' යන සාමී වචනය (ෂෂ්ඨී විභක්තිය) උපයෝග අර්ථයෙහි (ද්විතීයා විභක්ති අර්ථයෙහි) යෙදී ඇත. එහි අර්ථය අලජ්ජී පුද්ගලයන් ඇසුරු කොට වසති යන්නයි. 'යාව භික්ඛුසභාගතං ජානාමි' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ නිස්සය දායක භික්ෂුව අනෙක් භික්ෂූන් හා සමාන ගුණ ඇති ලජ්ජී භික්ෂුවක් බව දැනගන්නා තුරු යන්නයි. එබැවින් අලුත් ස්ථානයකට ගිය භික්ෂුව 'මහණ, එව, නිස්සය ගන්න' යැයි පැවසුවද, දින හතරක් පහක් පමණ නිස්සය දායකයාගේ ලජ්ජී බව විමසා බලා නිස්සය ගත යුතුය.

Sace ‘‘thero lajjī’’ti bhikkhūnaṃ santike sutvā āgatadivaseyeva gahetukāmo hoti, thero pana ‘‘āgamehi tāva, vasanto jānissasī’’ti katipāhaṃ ācāraṃ upaparikkhitvā nissayaṃ deti, vaṭṭati. Pakatiyā nissayaggahaṇaṭṭhānaṃ gatena tadaheva gahetabbo, ekadivasampi parihāro [Pg.314] natthi. Sace paṭhamayāme ācariyassa okāso natthi, okāsaṃ alabhanto ‘‘paccūsasamaye gahessāmī’’ti sayati, aruṇaṃ uggatampi na jānāti, anāpatti. Sace pana ‘‘gaṇhissāmī’’ti ābhogaṃ akatvā sayati, aruṇuggamane dukkaṭaṃ. Agatapubbaṃ ṭhānaṃ gatena dve tīṇi divasāni vasitvā gantukāmena anissitena vasitabbaṃ. ‘‘Sattāhaṃ vasissāmī’’ti ālayaṃ karontena pana nissayo gahetabbo. Sace thero ‘‘kiṃ sattāhaṃ vasantassa nissayenā’’ti vadati, paṭikkhittakālato paṭṭhāya laddhaparihāro hoti.

ඉදින් 'තෙරණුවෝ ලජ්ජී ගුණැත්තාහ' යි භික්ෂූන්ගෙන් අසා පැමිණි දිනම නිස්සය ගැනීමට කැමති වුවද, තෙරණුවෝ 'පොඩ්ඩක් ඉවසන්න, වසන විට දැනගත හැකිය' යි පවසා දින කිහිපයක් ආචාර විධි විමසා බලා නිස්සය දෙති නම් එය වටී. සාමාන්‍යයෙන් නිස්සය ගන්නා ස්ථානයකට ගිය තැනැත්තා එදිනම නිස්සය ගත යුතුය. එක් දිනක්වත් ප්‍රමාද වීමට අවසර නැත. ඉදින් පළමු යාමයෙහි ආචාර්යයන් වහන්සේට විවේකයක් නොමැති නම්, අවස්ථාවක් නොලැබී 'අලුයම් කාලයේදී ගන්නෙමි' යි සිතා නිදාගත්තේ නම්, අරුණ නැගුණ ද නොදන්නේ නම් ඇවතක් නැත. ඉදින් 'ගන්නෙමි' යන අධිෂ්ඨානයක් නැතිව නිදාගත්තේ නම් අරුණ උදාවේදී දුක්කටාපත් වේ. පෙර නොගිය ස්ථානයකට ගිය භික්ෂුව දින දෙක තුනක් නැවතී යාමට කැමති නම් නිස්සය නොමැතිව විසිය හැකිය. 'සතියක් වසන්නෙමි' යි අපේක්ෂා කරන්නේ නම් නිස්සය ගත යුතුය. ඉදින් තෙරණුවෝ 'සතියක් වසන අයට නිස්සය කුමටද?' යැයි පවසත් නම්, ඒ ප්‍රතික්ෂේප කළ අවස්ථාවේ සිට ඇවතින් නිදහස් වේ.

Alajjīnissayavatthukathā niṭṭhitā.

අලජ්ජී නිස්සය වස්තු කථාව නිම විය.

Gamikādinissayavatthukathā

ගමිකාදී නිස්සය වස්තු කථාව.

121. Nissayakaraṇīyoti karaṇīyanissayo, karaṇīyo mayā nissayo; gahetabboti attho. Nissayaṃ alabhamānenāti attanā saddhiṃ addhānamaggappaṭipannesu nissayadāyake asati nissayaṃ na labhati nāma. Evaṃ alabhantena anissitena bahūnipi divasāni gantabbaṃ. Sace pubbepi nissayaṃ gahetvā vutthapubbaṃ kañci āvāsaṃ pavisati, ekarattaṃ vasantenāpi nissayo gahetabbo. Antarāmagge vissamanto vā satthaṃ pariyesanto vā katipāhaṃ vasati, anāpatti. Antovasse pana nibaddhavāsaṃ vasitabbaṃ, nissayo ca gahetabbo. Nāvāya gacchantassa pana vassāne āgatepi nissayaṃ alabhantassa anāpatti.

121. 'නිස්සයකරණීයෝ' යනු නිස්සය ගත යුතු බවයි, මා විසින් නිස්සය ගත යුතුය, එහි අර්ථය නිස්සය ගත යුතුය යන්නයි. 'නිස්සයං අලභමානේන' යනු තමා සමඟ දීර්ඝ මාර්ගයක ගමන් කරන්නන් අතර නිස්සය දිය හැකි පුද්ගලයෙකු නොමැති විට නිස්සය නොලබන්නේ නම් වේ. එසේ නොලබන්නා විසින් නිස්සය නොමැතිව දින ගණනාවක් වුවද ගමන් කළ හැකිය. ඉදින් පෙර නිස්සය ගෙන වාසය කළ යම් ආවාසයකට ඇතුළු වන්නේ නම්, එක් රැයක් වසන්නේ වුවද නිස්සය ගත යුතුය. අතරමඟ විවේක ගනිමින් හෝ වෙළඳ කණ්ඩායමක් සොයමින් දින කිහිපයක් වසයි නම් ඇවතක් නැත. එහෙත් වස් කාලයෙහි ස්ථිර වාසස්ථානයක විසිය යුතු අතර නිස්සය ද ගත යුතුය. නැවකින් ගමන් කරන්නෙකුට වස් කාලය පැමිණිය ද නිස්සය නොලැබෙන්නේ නම් ඇවතක් නැත.

Yāciyamānenāti tena gilānena yāciyamānena anissitena vasitabbaṃ. Sace ‘‘yācāhi ma’’nti vuccamānopi gilāno mānena na yācati, gantabbaṃ.

'යාචියමානේන' යනු ඒ ගිලන් භික්ෂුව විසින් ඇරයුම් කරනු ලබන විට නිස්සය නොමැතිව විසිය හැකිය යන්නයි. ඉදින් 'මට ඇරයුම් කරන්නැ'යි පවසද්දීත් ගිලන් භික්ෂුව මානය නිසා ඇරයුම් නොකරන්නේ නම් (නිස්සය දෙන ලෙස නොඉල්ලන්නේ නම්), බැහැරව යා යුතුය.

Phāsu hotīti samathavipassanānaṃ paṭilābhavasena phāsu hoti. Imañhi parihāraṃ neva sotāpanno na sakadāgāmī anāgāmī arahanto labhanti; na thāmagatassa samādhino vā vipassanāya vā lābhī, vissaṭṭhakammaṭṭhāne pana bālaputhujjane kathāva natthi. Yassa kho pana samatho vā vipassanā vā taruṇo hoti, ayaṃ imaṃ parihāraṃ labhati, pavāraṇasaṅgahopi etasseva anuññāto. Tasmā iminā puggalena ācariye pavāretvā gatepi ‘‘yadā patirūpo nissayadāyako āgacchissati, tassa nissāya vasissāmī’’ti ābhogaṃ katvā puna yāva [Pg.315] āsāḷhīpuṇṇamā, tāva anissitena vatthuṃ vaṭṭati. Sace pana āsāḷhīmāse ācariyo nāgacchati, yattha nissayo labbhati, tattha gantabbaṃ.

'ඵාසු හෝති' යනු සමථ විපස්සනාවන් ලැබීමේ පහසුවයි. මෙම ඇවතින් මිදීමේ අවස්ථාව සෝවාන්, සකෘදාගාමී, අනාගාමී හෝ රහතන් වහන්සේලාට නොලැබේ. එමෙන්ම ස්ථාවර වූ සමාධියක් හෝ විපස්සනාවක් ඇති අයට ද නොලැබේ. කමටහන් අත්හළ බාල පෘථග්ජනයන් ගැන කථා කළ යුතුම නැත. යමෙකුගේ සමථය හෝ විපස්සනාව තවමත් අළුත් (ළපටි) තත්වයේ පවතී නම්, ඔහුට මෙම ඇවතින් මිදීමේ අවස්ථාව ලැබේ. පවාරණ සංග්‍රහය ද ඔහුටම අනුදන්නා ලදී. එබැවින් මෙම පුද්ගලයා විසින් ආචාර්යයන් වහන්සේ පවාරණය කොට වැඩි පසු, 'යම් දිනක සුදුසු නිස්සය දායකයෙකු පැමිණෙන්නේ ද, එවිට ඔහු ඇසුරු කොට වසන්නෙමි' යි සිතා නැවත ඇසළ පුර පසළොස්වක පොහෝ දින දක්වා නිස්සය නොමැතිව වාසය කිරීම වටී. ඉදින් ඇසළ මාසයේදී ද ආචාර්යවරයෙකු නොපැමිණේ නම්, නිස්සය ලැබිය හැකි තැනකට යා යුතුය.

122. Gottenapi anussāvetunti mahākassapassa upasampadāpekkhoti evaṃ gottaṃ vatvā anussāvetuṃ anujānāmīti attho.

122. 'ගොත්තේනාපි අනුස්සාවේතුං' යනු 'මහා කාශ්‍යපයන්ගේ උපසම්පදා අපේක්ෂකයාය' යනාදී වශයෙන් ගෝත්‍රය පවසා අනුශ්‍රාවණය කිරීමට අනුදනිමි යන්නයි.

123. Dve ekānussāvaneti dve ekato anussāvane; ekena ekassa aññena itarassāti evaṃ dvīhi vā ācariyehi ekena vā ekakkhaṇe kammavācaṃ anussāventehi upasampādetuṃ anujānāmīti attho.

123. 'ද්වේ ඒකානුස්සාවනේ' යනු දෙදෙනෙකු එක්ව අනුශ්‍රාවණය කිරීමයි. එක් අයෙකු සඳහා එක් කර්මවාක්‍ය ආචාර්යවරයෙකු ද, අනෙක් තැනැත්තා සඳහා තවත් කර්මවාක්‍ය ආචාර්යවරයෙකු ද වශයෙන් ආචාර්යවරුන් දෙදෙනෙකු විසින් හෝ එක් ආචාර්යවරයෙකු විසින් හෝ එකම මොහොතක කර්මවාක්‍යය අනුශ්‍රාවණය කරමින් උපසම්පදා කිරීමට අනුදනිමි යන්නයි.

Dve tayo ekānussāvane kātuṃ tañca kho ekena upajjhāyenāti dve vā tayo vā jane purimanayeneva ekato anussāvane kātuṃ anujānāmi; tañca kho anussāvanakiriyaṃ ekena upajjhāyena anujānāmīti attho. Tasmā ekena ācariyena dve vā tayo vā anussāvetabbā. Dvīhi vā tīhi vā ācariyehi visuṃ visuṃ ekena ekassāti evaṃ ekappahāreneva dve tisso vā kammavācā kātabbā. Sace pana nānācariyā nānupajjhāyā honti, tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ, sumanatthero tissattherassa saddhivihārikaṃ anussāveti, aññamaññañca gaṇapūrakā honti, vaṭṭati. Sace pana nānāupajjhāyā honti, eko ācariyo hoti, ‘‘natveva nānupajjhāyenā’’ti paṭikkhittattā na vaṭṭati. Idaṃ sandhāya hi esa paṭikkhepo.

පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු හෝ තිදෙනෙකු එකම අවස්ථාවකදී එක් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නමක් යටතේ උපසම්පදා කිරීම පිළිබඳව මෙසේ අර්ථ දැක්වේ: පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු හෝ තිදෙනෙකු පෙර ක්‍රමයටම එක්වර කම්මවාචා ඇසීමට සැලැස්වීම මම අනුදැන වදාරමි. එම කම්මවාචා කියවීමේ ක්‍රියාව එක් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නමක් යටතේ කිරීමට අනුදැන වදාරමි යනු මෙහි අර්ථයයි. එබැවින් එක් ආචාර්යවරයෙකු විසින් දෙදෙනෙකුට හෝ තිදෙනෙකුට කම්මවාචා ඇසීමට සැලැස්විය යුතුය. ආචාර්යවරුන් දෙදෙනෙකු හෝ තිදෙනෙකු විසින් වෙන් වෙන් වශයෙන් එක් අයෙකුට එක් අයෙකු බැගින් එකම අවස්ථාවකදී කම්මවාචා දෙකක් හෝ තුනක් කියවිය හැකිය. ඉදින් විවිධ ආචාර්යවරුන් සහ විවිධ උපාධ්‍යායයන් සිටින අවස්ථාවක, තිස්ස තෙරුන් නම් වූ ආචාර්යවරයා සුමන තෙරුන් නම් වූ උපාධ්‍යායයන්ගේ සද්ධිවිහාරිකයාට කම්මවාචා කියවයි නම්, සුමන තෙරුන් නම් වූ ආචාර්යවරයා තිස්ස තෙරුන් නම් වූ උපාධ්‍යායයන්ගේ සද්ධිවිහාරිකයාට කම්මවාචා කියවයි නම් සහ ඔවුන් ඔවුනොවුන්ට ගණපූරකයන් වේ නම්, එය කැප වේ. ඉදින් විවිධ උපාධ්‍යායයන් සිටින විට ආචාර්යවරයා එක් අයෙකු පමණක් වේ නම්, 'විවිධ උපාධ්‍යායයන් සිටින විට (එක් ආචාර්යවරයෙකු විසින්) නොකළ යුතුය' යන ප්‍රතික්ෂේපය නිසා එය අකැප වේ. මෙය අරමුණු කරගෙන එම ප්‍රතික්ෂේපය කරන ලදී.

Gamikādinissayavatthukathā niṭṭhitā.

ගමික ආදී නිශ්ශය වස්තු කථාව නිම විය.

Upasampadāvidhikathā

උපසම්පදා විධි කථාව

126. Paṭhamaṃ upajjhaṃ gāhāpetabboti ettha vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti upajjhā, taṃ upajjhaṃ; ‘‘upajjhāyo me bhante hohī’’ti evaṃ vadāpetvā gāhāpetabbo. Vitthāyantīti vitthaddhagattā honti. Yaṃ jātanti yaṃ tava sarīre jātaṃ nibbattaṃ vijjamānaṃ, taṃ saṅghamajjhe pucchante santaṃ atthīti vattabbantiādi. Ullumpatu manti uddharatu maṃ.

126. මෙහි 'පළමුව උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නමක් ග්‍රහණය කරගත යුතුය' යන්නෙහි අර්ථය නම්: වරද සහ නිවැරදි බව (ගුණ අගුණ) පිළිබඳව මැනවින් සොයා බලන බැවින් 'උපාධ්‍යාය' නම් වේ. එම උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට 'ස්වාමීනි, මට උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වන්න' යැයි කියා උපාධ්‍යාය තනතුරෙහි පිහිටුවා ගත යුතුය. 'විත්ථායන්ති' යනු ශරීරය තද වූ ස්වභාවයයි. 'යං ජාතං' යනු ඔබගේ ශරීරයෙහි හටගත්තා වූ, පවතින්නා වූ යමක් වේ ද, එය සංඝ මධ්‍යයේ විමසන කල්හි පවතී නම් 'පවතී' යැයි පැවසිය යුතුය යන්නයි. 'උල්ලුම්පතු මං' යනු මාව (සංසාරයෙන්) ගොඩනගනු මැනවි යන්නයි.

Upasampadāvidhikathā niṭṭhitā.

උපසම්පදා විධි කථාව නිම විය.

Cattāronissayādikathā

සතර නිශ්ශය ආදී කථාව

128. Tāvadevāti [Pg.316] upasampannasamanantarameva. Chāyā metabbāti ekaporisā vā dviporisā vāti chāyā metabbā. Utuppamāṇaṃ ācikkhitabbanti ‘‘vassāno hemanto gimho’’ti evaṃ utuppamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ. Ettha ca utuyeva utuppamāṇaṃ. Sace vassānādayo aparipuṇṇā honti, yattakehi divasehi yassa yo utu aparipuṇṇo, te divase sallakkhetvā so divasabhāgo ācikkhitabbo. Atha vā ‘‘ayaṃ nāma utu, so ca kho paripuṇṇo vā aparipuṇṇo vā’’ti evaṃ utuppamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ. ‘‘Pubbaṇho vā sāyanho vā’’ti evaṃ divasabhāgo ācikkhitabbo. Saṅgītīti idameva sabbaṃ ekato katvā ‘‘tvaṃ kiṃ labhasi, kā te chāyā, kiṃ utuppamāṇaṃ, ko divasabhāgo’’ti puṭṭho ‘‘idaṃ nāma labhāmi – vassaṃ vā hemantaṃ vā gimhaṃ vā, ayaṃ me chāyā, idaṃ utuppamāṇaṃ, ayaṃ divasabhāgoti vadeyyāsī’’ti evaṃ ācikkhitabbaṃ.

128. ‘තාවදේව’ යනු උපසම්පදා වූ සැනින්මය. ‘ඡායා මෙතබ්බා’ යනු සෙවනැල්ල මැනිය යුතුය යන්නයි. එනම් පුරුෂයෙකුගේ උස මෙන් එක් ගුණයක් හෝ දෙගුණයක් ආදී වශයෙන් සෙවනැල්ල මැනිය යුතුය. ‘උතුප්පමාණං ආචික්ඛිතබ්බං’ යනු වස්සාන, හේමන්ත, ගිම්හාන වශයෙන් ඍතු ප්‍රමාණය පැවසිය යුතුය යන්නයි. මෙහි ඍතුව යනුම ඍතු ප්‍රමාණයයි. ඉදින් වස්සාන ආදී ඍතු අසම්පූර්ණ නම්, යම් දින ගණනකින් එම ඍතුව අසම්පූර්ණ වේ ද, එම දින ගණන සලකා දවසේ එම කොටස පැවසිය යුතුය. එසේත් නැතිනම් ‘මෙම නම ඇති ඍතුව සම්පූර්ණයි හෝ අසම්පූර්ණයි’ යනුවෙන් ඍතු ප්‍රමාණය පැවසිය යුතුය. ‘පෙරවරු කාලයයි හෝ පස්වරු කාලයයි’ යනුවෙන් දවසේ කොටස පැවසිය යුතුය. ‘සංගීති’ යනු මේ සියල්ල එකතු කොට ‘ඔබට ලැබෙන්නේ කුමන (ඍතුවක්/මාසයක්/දිනයක්) ද, ඔබගේ සෙවනැල්ල කොපමණ ද, ඍතු ප්‍රමාණය කුමක් ද, දවසේ කොටස කුමක් ද’ යැයි විමසූ විට, ‘මම මේ නම ඇති ඍතුව ලබමි - එනම් වස්සානය හෝ හේමන්තය හෝ ගිම්හානය ලබමි, මෙය මගේ සෙවනැල්ලයි, මෙය ඍතු ප්‍රමාණයයි, මෙය දවසේ කොටසයි’ යනුවෙන් පැවසිය යුතුය යන්නයි.

129. Ohāyāti chaḍḍetvā. Dutiyaṃ dātunti upasampadamāḷakato pariveṇaṃ gacchantassa dutiyakaṃ dātuṃ anujānāmi, cattāri ca akaraṇīyāni ācikkhitunti attho. Paṇḍupalāsoti paṇḍuvaṇṇo patto. Bandhanā pavuttoti vaṇṭato patito. Abhabbo haritatthāyāti puna harito bhavituṃ abhabbo. Puthusilāti mahāsilā.

129. ‘ඕහායා’ යනු අත්හැර දමා යන්නයි. ‘දුතියං දාතුං’ යනු උපසම්පදා මාලකයේ සිට පිරිවෙනට යන නවක භික්ෂුවට දෙවැන්නෙකු (සගයෙකු) ලබා දීමටත්, සතර අකරණීයයන් (නොකළ යුතු දෑ) පැවසීමටත් අනුදැන වදාරමි යන අර්ථයයි. ‘පණ්ඩුපලාසෝ’ යනු පඬු පැහැ ගැන්වුණු (ඉදුණු) කොළයයි. ‘බන්ධනා පවුත්තෝ’ යනු නැට්ටෙන් ගිලිහී වැටුණු යන්නයි. ‘අභබ්බෝ හරිතත්ථායා’ යනු නැවත අමු (කොළ පැහැති) වීමට නොහැකි යන්නයි. ‘පුථුසිලා’ යනු විශාල ගලකි.

130. Alabbhamānāya sāmaggiyā anāpatti sambhoge saṃvāseti yāva tassa ukkhepanīyakammakaraṇatthāya sāmaggī na labbhati, tāva tena saddhiṃ sambhoge ca uposathapavāraṇādikaraṇabhede saṃvāse ca anāpattīti. Sesaṃ sabbattha mahāvibhaṅge vuttānusārena suviññeyyattā pākaṭamevāti.

130. සංඝ සාමග්‍රියක් ලබාගත නොහැකි වූ විට සම්භෝගයේදී හෝ සංවාසයේදී ඇවැත් සිදු නොවේ. එනම්, යම් උක්ඛේපනීය කර්මයක් කරන ලද භික්ෂුවක් සම්බන්ධයෙන් සංඝයාගේ සාමග්‍රියක් (එකඟතාවක්) ලබාගත නොහැකි තාක් කල්, එම භික්ෂුව සමඟ ආමිස ධර්ම පරිභෝජනය කිරීමේදී (සම්භෝගය) සහ උපෝසථ පවාරණා ආදී විනය කර්ම කිරීමේදී (සංවාසය) ඇවැත් සිදු නොවේ. ඉතිරි සියලු කරුණු මහා විභංගයේ දක්වා ඇති පරිදි පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකි බැවින් පැහැදිලිව පවතී.

Cattāronissayādikathā niṭṭhitā.

සතර නිශ්ශය ආදී කථාව නිම විය.

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya

සමන්තපාසාදිකා නම් වූ විනය අටුවාවෙහි

Dvāsattatiadhikavatthusatapaṭimaṇḍitassa mahākhandhakassa

එක්සිය හැත්තෑ දෙකක් වූ වස්තූන්ගෙන් අලංකාරවත් වූ මහාඛන්ධකයෙහි

Atthavaṇṇanā niṭṭhitā.

අර්ථ වර්ණනාව නිම විය.

Mahākhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

මහාඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

2. Uposathakkhandhakaṃ

2. උපෝසථක්ඛන්ධකය

Sannipātānujānanādikathā

සන්නිපාත අනුජානන ආදී කථාව

132. Uposathakkhandhake [Pg.317] – aññatitthiyāti ettha titthaṃ vuccati laddhi; aññaṃ titthaṃ aññatitthaṃ; aññatitthaṃ etesaṃ atthīti aññatitthiyā; ito aññaladdhikāti vuttaṃ hoti. Dhammaṃ bhāsantīti yaṃ tesaṃ kattabbākattabbaṃ, taṃ kathenti. Te labhantīti te manussā labhanti. Mūgasūkarāti thūlasarīrasūkarā.

132. උපෝසථක්ඛන්ධකයෙහි - ‘අඤ්ඤතිත්ථියා’ යන්නෙහි ‘තිත්ථ’ යනු ලබ්ධියයි (අදහසයි). සසුනෙන් බාහිර වූ ලබ්ධිය අන්‍ය තීර්ථක නම් වේ. ඔවුන්ට සසුනෙන් බාහිර වූ ලබ්ධියක් ඇති බැවින් ඔවුහු අන්‍ය තීර්ථකයෝ වෙති. ‘ධම්මං භාසන්ති’ යනු ඔවුන් විසින් කළ යුතු සහ නොකළ යුතු දෑ පිළිබඳව දේශනා කිරීමයි. ‘තේ ලභන්ති’ යනු එම මිනිස්සු ලබති යන්නයි. ‘මූගසූකරා’ යනු ස්ථූල ශරීර ඇති ඌරන් ය.

135. Anajjhāpanno vā hoti āpajjitvā vā vuṭṭhitoti ettha yaṃ āpattiṃ bhikkhu anajjhāpanno vā hoti, āpajjitvā vā vuṭṭhito, ayaṃ asantī nāma āpattīti evamattho veditabbo. Sampajānamusāvāde kiṃ hotīti yvāyaṃ sampajānamusāvādo assa hotīti vutto, so āpattito kiṃ hoti, katarā āpatti hotīti attho. Dukkaṭaṃ hotīti dukkaṭāpatti hoti; sā ca kho na musāvādalakkhaṇena; bhagavato pana vacanena vacīdvāre akiriyasamuṭṭhānā āpatti hotīti veditabbā. Vakkhati hi –

135. ‘අනජ්ඣාපන්නෝ වා හෝති ආපජ්ජිත්වා වා වුට්ඨිතෝ’ යන්නෙහි අර්ථය නම්: භික්ෂුවක් යම් ඇවතකට පත් නොවූයේ හෝ වේවා, ඇවතට පත්ව එයින් නැගී සිටියේ (පිරිසිදු වූයේ) හෝ වේවා, මෙය ‘අසන්ති’ නම් වූ ඇවතක් නොමැති බව යැයි අර්ථය දත යුතුය. ‘සම්පජානමුසාවාදේ කිං හෝති’ යනු යම් දැන දැන මුසා බස් කීමක් වේ ද, එය ඇවැත් වශයෙන් කුමක් වන්නේ ද, කිනම් ඇවතක් වන්නේ ද යන්නයි. ‘දුක්කටං හෝති’ යනු දුක්කටාපත්තියක් වේ යන්නයි. එය මුසාවාද ලක්ෂණයෙන් නොව, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනයට අනුව වචී ද්වාරයෙහි කළ යුතු දේ නොකිරීම නිසා හටගන්නා ඇවතක් ලෙස දත යුතුය. මක්නිසාද යත් පිරිවාර පාලියෙහි මෙසේ වදාරන බැවිනි -

‘‘Anālapanto manujena kenaci,Vācāgiraṃ no ca pare bhaṇeyya;

Āpajjeyya vācasikaṃ na kāyikaṃ,Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 479);

‘යම් භික්ෂුවක් කිසිදු මනුෂ්‍යයෙකු සමඟ කතා නොකරයි ද, වචනයක්වත් පිට නොකරයි ද, ඔහු කායික නොවූ වාචසික ඇවතකට පත් වන්නේය. මෙය වෘද්ධයන් (පණ්ඩිතයන්) විසින් විමසන ලද ප්‍රශ්නයකි.’

Antarāyikoti antarāyakaro. Kissa phāsu hotīti kimatthāya phāsu hoti. Paṭhamassa jhānassa adhigamāyāti paṭhamassa jhānassa adhigamanatthāya tassa bhikkhuno phāsu hoti sukhaṃ hoti. Esa nayo sabbattha. Iti bhagavā uddesato ca niddesato ca paṭhamaṃ pātimokkhuddesaṃ dassesi.

‘අන්තරායිකෝ’ යනු අන්තරාය කරන්නා වූ යන්නයි. ‘කිස්ස ඵාසු හෝති’ යනු කුමන ප්‍රයෝජනයක් සඳහා පහසුවක් වන්නේ ද යන්නයි. ‘පඨමස්ස ඣානස්ස අධිගමාය’ යනු ප්‍රථම ධ්‍යානය ලබා ගැනීම සඳහා එම භික්ෂුවට පහසුවක් (සැපයක්) වන්නේය යන්නයි. මේ ක්‍රමය සෑම තැනකදීම දත යුතුය. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උද්දේශ (සංක්ෂිප්ත) වශයෙන් හා නිද්දේශ (විස්තරාත්මක) වශයෙන් ප්‍රථමයෙන් ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේශය පෙන්වා වදාළ සේක.

136. Devasikanti divase divase. Cātuddase vā pannarase vāti ekassa utuno tatiye ca sattame ca pakkhe dvikkhattuṃ cātuddase avasese chakkhattuṃ pannarase; ayaṃ tāva eko attho. Ayaṃ pana pakaticārittavasena [Pg.318] vutto ‘‘sakiṃ pakkhassa cātuddase vā pannarase vā’’ti vacanato pana tathārūpe paccaye sati yasmiṃ tasmiṃ cātuddase vā pannarase vā uddisituṃ vaṭṭati, āvāsikānaṃ bhikkhūnaṃ cātuddaso hoti, āgantukānaṃ pannaraso. Sace āvāsikā bahutarā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabba’’nti vacanatopi cetaṃ veditabbaṃ.

136. ‘දේවසිකං’ යනු දිනපතා යන්නයි. ‘චාතුද්දසේ වා පන්නරසේ වා’ යනු එක් ඍතුවක තුන්වන සහ හත්වන පක්ෂයන්හි (මසක අඩක) දෙවතාවක් දහහතර වන දින ද, ඉතිරි පක්ෂ හයෙහි පසළොස්වන දින ද උපෝසථය කළ යුතුය යන්නයි. මෙය ස්වභාවික පිළිවෙතට අනුව කියන ලද අර්ථයකි. එහෙත් ‘පක්ෂයකට වරක් දහහතර වන දින හෝ පසළොස්වන දින’ යන වචනයට අනුව, එවැනි සුදුසු හේතුවක් ඇති කල්හි ඕනෑම දහහතර වන හෝ පසළොස්වන දිනක ප්‍රාතිමෝක්ෂය උද්දේශය කිරීම කැප වේ. ‘වාසික භික්ෂූන්ට දහහතර වන දින වී ආගන්තුක භික්ෂූන්ට පසළොස්වන දින වූයේ නම්, ආගන්තුකයන් විසින් වාසිකයන්ගේ මතයට අනුව කටයුතු කළ යුතුය’ යන වචනයෙන් ද මෙය දත හැකිය.

Sīmānujānanakathā

සීමා අනුජානන කථාව

138. Paṭhamaṃ nimittā kittetabbāti vinayadharena pucchitabbaṃ ‘‘puratthimāya disāya kiṃ nimitta’’nti? Pabbato bhanteti. Puna vinayadharena ‘‘eso pabbato nimitta’’nti evaṃ nimittaṃ kittetabbaṃ. ‘‘Etaṃ pabbataṃ nimittaṃ karoma, karissāma, nimittaṃ kato, nimittaṃ hotu, hoti bhavissatī’’ti evaṃ pana kittetuṃ na vaṭṭati. Pāsāṇādīsupi eseva nayo. Puratthimāya anudisāya, dakkhiṇāya disāya, dakkhiṇāya anudisāya, pacchimāya disāya, pacchimāya anudisāya, uttarāya disāya, uttarāya anudisāya, kiṃ nimittaṃ? Udakaṃ bhante. Etaṃ udakaṃ nimittanti ettha pana aṭṭhatvā puna puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ. Pabbato bhante. Eso pabbato nimittanti evaṃ paṭhamaṃ kittitanimittaṃ kittetvāva ṭhapetabbaṃ. Evañhi nimittena nimittaṃ ghaṭitaṃ hoti. Evaṃ nimittāni kittetvā athānantaraṃ vuttāya kammavācāya sīmā sammannitabbā. Kammavācāpariyosāne nimittānaṃ anto sīmā hoti, nimittāni sīmato bahi honti. Tattha nimittāni sakiṃ kittitānipi kittitāneva honti. Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana tikkhattuṃ sīmamaṇḍalaṃ sambandhantena nimittaṃ kittetabbanti vuttaṃ. ‘‘Pabbato bhanteti…pe… udakaṃ bhante’’ti evaṃ pana upasampanno vā ācikkhatu anupasampanno vā vaṭṭatiyeva.

138. පළමුව නිමිති ප්‍රකාශ කළ යුතු බැවින් විනයධරයන් වහන්සේ විසින් “නැගෙනහිර දිශාවේ නිමිත්ත කුමක්ද?” යැයි විමසිය යුතුය. “ස්වාමීනි, පර්වතයකි” යි පිළිතුරු දිය යුතුය. නැවත විනයධරයන් වහන්සේ විසින් “මේ පර්වතය නිමිත්තයි” යනුවෙන් නිමිත්ත ප්‍රකාශ කළ යුතුය. එහෙත් “මේ පර්වතය නිමිත්ත කරමු, කරන්නෙමු, නිමිත්ත කරන ලදී, නිමිත්ත වේවා, නිමිත්ත වේ, නිමිත්ත වන්නේය” යනුවෙන් ප්‍රකාශ කිරීම සුදුසු නොවේ. ගල් ආදී අනෙක් නිමිතිවලදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. නැගෙනහිර අනුදිශාව, දකුණු දිශාව, දකුණු අනුදිශාව, බටහිර දිශාව, බටහිර අනුදිශාව, උතුරු දිශාව, උතුරු අනුදිශාව යන දිශාවන්හි “නිමිත්ත කුමක්ද?” යැයි විමසූ විට, “ස්වාමීනි, ජලයයි” යැයි පැවසූ පසු, “එම ජලය නිමිත්තයි” යනුවෙන් ප්‍රකාශ කොට එහි නොනැවතී, නැවතත් “නැගෙනහිර දිශාවේ නිමිත්ත කුමක්ද? ස්වාමීනි, පර්වතයකි. මේ පර්වතය නිමිත්තයි” යනුවෙන් පළමුව ප්‍රකාශ කළ නිමිත්ත නැවත ප්‍රකාශ කොට තැබිය යුතුය. එවිට එක් නිමිත්තක් හා අනෙක් නිමිත්ත මනාව සම්බන්ධ වේ. මෙලෙස නිමිති ප්‍රකාශ කර අවසානයේ ධර්ම විනයෙහි දැක්වෙන කම්මවාචාවෙන් සීමාව සම්මත කළ යුතුය. කම්මවාචාව අවසානයේ නිමිතිවලින් ඇතුළත සීමාව වන අතර, නිමිති සීමාවෙන් පිටත පවතී. එහිදී නිමිති එක්වරක් ප්‍රකාශ කළද ඒවා ප්‍රකාශ කළාම වේ. එහෙත් අන්ධකට්ඨකතාවෙහි සඳහන් වන්නේ සීමා මණ්ඩලය සම්බන්ධ කරන භික්ෂුව විසින් තෙවරක් නිමිති ප්‍රකාශ කළ යුතු බවයි. “ස්වාමීනි, පර්වතයකි... ස්වාමීනි, ජලයයි” යනුවෙන් නිමිති පැවසීම උපසම්පන්න භික්ෂුවක් විසින් හෝ අනුපසම්පන්න අයෙකු (සාමණේර හෝ ගිහි) විසින් හෝ සිදු කිරීම සුදුසුමය.

Idāni pabbatanimittādīsu evaṃ vinicchayo veditabbo – tividho pabbato, suddhapaṃsupabbato, suddhapāsāṇapabbato, ubhayamissakoti. So tividhopi vaṭṭati. Vālikarāsi pana na vaṭṭati. Itaropi hatthippamāṇato omakataro na vaṭṭati. Hatthippamāṇato pana paṭṭhāya sineruppamāṇopi vaṭṭati. Sace catūsu disāsu cattāro tīsu vā tayo pabbatā honti, catūhi vā tīhi vā pabbatanimittehi eva sammannituṃ vaṭṭati. Dvīhi pana nimittehi ekena [Pg.319] vā sammannituṃ na vaṭṭati. Ito paresu pāsāṇanimittādīsupi eseva nayo. Tasmā pabbatanimittaṃ karontena pucchitabbaṃ ‘‘ekābaddho na ekābaddho’’ti. Sace ekābaddho hoti, na kātabbo. Tañhi catūsu vā aṭṭhasu vā disāsu kittentenāpi ekameva nimittaṃ kittitaṃ hoti, tasmā yo evaṃ cakkasaṇṭhānena vihāraṃ parikkhipitvā ṭhito pabbato, taṃ ekadisāya kittetvā aññāsu disāsu taṃ bahiddhā katvā anto aññāni nimittāni kittetabbāni.

දැන් පර්වත නිමිති ආදියෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. පර්වතය තෙවැදෑරුම් වේ; එනම් ශුද්ධ මැටි පර්වතය, ශුද්ධ පාෂාණ පර්වතය සහ මැටි හා ගල් මිශ්‍ර පර්වතය වශයෙනි. ඒ තුන් වර්ගයම නිමිති සඳහා සුදුසු වේ. වැලි ගොඩවල් නිමිති ලෙස සුදුසු නොවේ. අනෙක් පර්වත වර්ග වුවද ඇත් ප්‍රමාණයට (රියන් හතහමාරක් පමණ) වඩා කුඩා නම් සුදුසු නොවේ. ඇත් ප්‍රමාණයේ සිට මහා මේරු පර්වතය දක්වා වූ ඕනෑම පර්වතයක් සුදුසු වේ. ඉදින් සිව් දිශාවෙහි පර්වත හතරක් හෝ දිශා තුනක පර්වත තුනක් ඇත්නම්, පර්වත නිමිති හතරකින් හෝ තුනකින් සීමාව සම්මත කිරීම සුදුසුය. එහෙත් නිමිති දෙකකින් හෝ එකකින් සීමාව සම්මත කිරීම සුදුසු නොවේ. මින් පසු සඳහන් වන ගල් (පාෂාණ) නිමිති ආදියෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. එබැවින් පර්වත නිමිත්තක් කරන විට “මෙය එකට බැඳී පවතින්නක්ද නැද්ද?” යැයි විමසිය යුතුය. ඉදින් එය එකට බැඳී පවතින (එක් වැටියක් ලෙස පවතින) පර්වතයක් නම් එය නිමිත්තක් ලෙස නොගත යුතුය. මන්ද යත්, එය සිව් දිශාවෙහි හෝ අට දිශාවෙහි ප්‍රකාශ කළ ද ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ එකම නිමිත්තක් වන බැවිනි. එබැවින් චක්‍රාකාරව විහාරය වටා පිහිටි පර්වතයක් ඇත්නම්, එය එක් දිශාවක නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කර, සෙසු දිශාවන්හි එම පර්වතය සීමාවෙන් පිටතට වන සේ තබා සීමාව ඇතුළත වෙනත් නිමිති ප්‍රකාශ කළ යුතුය.

Sace pabbatassa tatiyabhāgaṃ vā upaḍḍhaṃ vā antosīmāya kattukāmā honti, pabbataṃ akittetvā yattakaṃ padesaṃ anto kattukāmā, tassa parato tasmiṃyeva pabbate jātarukkhavammikādīsu aññataraṃ nimittaṃ kittetabbaṃ. Sace ekayojanadviyojanappamāṇaṃ sabbaṃ pabbataṃ anto kattukāmā honti, pabbatassa parato bhūmiyaṃ jātarukkhavammikādīni nimittāni kittetabbāni.

ඉදින් පර්වතයෙන් තුනෙන් එකක් හෝ අඩක් සීමාව ඇතුළත කිරීමට කැමති වන්නේ නම්, පර්වතය නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ නොකර, සීමාව ඇතුළත කිරීමට කැමති ප්‍රමාණයට පිටතින් එම පර්වතය මතම පිහිටි වෘක්ෂයක් හෝ වේයස් ගොඩක් (හඹහක්) වැනි දෙයක් නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉදින් යොදුනක් හෝ යොදුන් දෙකක් පමණ වූ මුළු පර්වතයම සීමාව ඇතුළත කිරීමට කැමති වන්නේ නම්, පර්වතයට එපිටින් වූ භූමියෙහි පිහිටි වෘක්ෂ, වේයස් ගොඩවල් ආදිය නිමිති ලෙස ප්‍රකාශ කළ යුතුය.

Pāsāṇanimitte – ayaguḷopi pāsāṇasaṅkhyameva gacchati, tasmā yo koci pāsāṇo vaṭṭati. Pamāṇato pana hatthippamāṇo pabbatasaṅkhyaṃ gato, tasmā so na vaṭṭati. Mahāgoṇamahāmahiṃsappamāṇo pana vaṭṭati. Heṭṭhimaparicchedena dvattiṃsapalaguḷapiṇḍaparimāṇo vaṭṭati. Tato khuddakataro iṭṭhakā vā mahantīpi na vaṭṭati. Animittupagapāsāṇarāsipi na vaṭṭati, pageva paṃsuvālikarāsi. Bhūmisamo khalamaṇḍalasadiso piṭṭhipāsāṇo vā bhūmito khāṇuko viya uṭṭhitapāsāṇo vā hoti, sopi pamāṇupago ce vaṭṭati. Piṭṭhipāsāṇo atimahantopi pāsāṇasaṅkhyameva gacchati, tasmā sace mahato piṭṭhipāsāṇassa ekappadesaṃ antosīmāya kattukāmā honti, taṃ akittetvā tassupari añño pāsāṇo kittetabbo. Sace piṭṭhipāsāṇupari vihāraṃ karonti, vihāramajjhena vā piṭṭhipāsāṇo vinivijjhitvā gacchati, evarūpo piṭṭhipāsāṇo na vaṭṭati. Sace hi taṃ kittenti, nimittassa upari vihāro hoti, nimittañca nāma bahisīmāya hoti, vihāropi bahisīmāyaṃ āpajjati. Vihāraṃ parikkhipitvā ṭhitapiṭṭhipāsāṇo ekattha kittetvā aññattha na kittetabbo.

පාෂාණ නිමිත්ත සම්බන්ධයෙන්: යකඩ ගුලියක් වුවද පාෂාණ ගණයටම ඇතුළත් වේ. එබැවින් ඕනෑම ගලක් සුදුසුය. ප්‍රමාණය අනුව ගත්කළ, ඇත් ප්‍රමාණයට සමාන ගලක් පර්වත ගණයට වැටෙන බැවින් එය පාෂාණ නිමිත්ත ලෙස සුදුසු නොවේ. මහා ගවයෙකු හෝ මහා මී හරකෙකුගේ ප්‍රමාණය ඇති ගල් සුදුසුය. අවම ප්‍රමාණය ලෙස පල් තිස්දෙකක (32 palas) හකුරු පිණ්ඩයක ප්‍රමාණය ඇති ගල් සුදුසුය. ඊට වඩා කුඩා ගල් හෝ විශාල වුවද ගඩොල් සුදුසු නොවේ. නිමිති සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවන ගල් කැට ගොඩවල් සුදුසු නොවන අතර, පස් හෝ වැලි ගොඩවල් කොහොමටවත්ම සුදුසු නොවේ. පොළොව මට්ටමට සමතලා වූ කමතක් වැනි ගල් පර්වත (පිට්ඨි පාෂාණ) හෝ පොළොවෙන් ඉන්නක් මෙන් මතු වූ ගල් වේ නම්, ඒවා නියමිත ප්‍රමාණය ඇත්නම් සුදුසු වේ. ගල් තලාව ඉතා විශාල වුවද එය පාෂාණ ගණයටම වැටේ. එබැවින් ඉතා විශාල ගල් තලාවක එක් කොටසක් සීමාවට ඇතුළත් කිරීමට කැමති නම්, එම ගල් තලාව නිමිත්ත ලෙස නොකියා ඒ මත ඇති වෙනත් ගලක් නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉදින් ගල් තලාව මත විහාරය කරන්නේ නම් හෝ විහාරය මැදින් ගල් තලාව විහිදී යන්නේ නම්, එවැනි ගල් තලාවක් සුදුසු නොවේ. මන්ද යත්, එය නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කළහොත් නිමිත්ත මත විහාරය පිහිටන බැවිනි. නිමිත්ත යනු සීමාවෙන් පිටත තිබිය යුත්තකි. එවිට විහාරය ද සීමාවෙන් පිටත පිහිටන තත්වයක් උදා වේ. එබැවින් විහාරය වටා පිහිටි ගල් තලාවක් එක් තැනක නිමිත්තක් ලෙස ප්‍රකාශ කර වෙනත් තැනක නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය.

Vananimitte – tiṇavanaṃ vā tacasāratālanāḷikerādirukkhavanaṃ vā na vaṭṭati. Antosārānaṃ pana sākasālādīnaṃ antosāramissakānaṃ vā rukkhānaṃ [Pg.320] vanaṃ vaṭṭati, tañca kho heṭṭhimaparicchedena catupañcarukkhamattampi tato oraṃ na vaṭṭati, paraṃ yojanasatikampi vaṭṭati. Sace pana vanamajjhe vihāraṃ karonti, vanaṃ na kittetabbaṃ. Ekadesaṃ antosīmāya kattukāmehipi vanaṃ akittetvā tattha rukkhapāsāṇādayo kittetabbā. Vihāraṃ parikkhipitvā ṭhitavanaṃ ekattha kittetvā aññattha na kittetabbaṃ.

වන නිමිත්ත සම්බන්ධයෙන්: තණ බිම් හෝ පොතු සහිත තල්, පොල් ආදී වෘක්ෂයන්ගෙන් සැදි වනාන්තර නිමිති ලෙස සුදුසු නොවේ. එහෙත් අරටු සහිත වූ තේක්ක, සල් ආදී වෘක්ෂයන්ගෙන් හෝ අරටු සහිත වෘක්ෂ මිශ්‍ර වනාන්තර සුදුසුය. එය අවම වශයෙන් වෘක්ෂ හතරක් හෝ පහක්වත් විය යුතුය. ඊට වඩා අඩු නම් සුදුසු නොවේ. උපරිම වශයෙන් යොදුන් සියයක් පමණ වුවද සුදුසුය. ඉදින් වනය මැද විහාරය කරන්නේ නම්, වනය නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය. වනයෙන් කොටසක් සීමාව ඇතුළත කිරීමට කැමති අය විසින් ද වනය නිමිත්ත ලෙස නොකියා, එහි ඇති වෘක්ෂ, පාෂාණ ආදිය නිමිති ලෙස ප්‍රකාශ කළ යුතුය. විහාරය වටා පිහිටි වනය එක් ස්ථානයක නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කර අනෙක් ස්ථානයක ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය.

Rukkhanimitte – tacasāro tālanāḷikerādirukkho na vaṭṭati, antosāro jīvamānako antamaso ubbedhato aṭṭhaṅgulo pariṇāhato sūcidaṇḍakappamāṇopi vaṭṭati, tato oraṃ na vaṭṭati, paraṃ dvādasayojano suppatiṭṭhitanigrodhopi vaṭṭati. Vaṃsanaḷakasarāvādīsu bījaṃ ropetvā vaḍḍhāpito pamāṇupagopi na vaṭṭati. Tato apanetvā pana taṅkhaṇampi bhūmiyaṃ ropetvā koṭṭhakaṃ katvā udakaṃ āsiñcitvā kittetuṃ vaṭṭati. Navamūlasākhāniggamanaṃ akāraṇaṃ. Khandhaṃ chinditvā ropite pana etaṃ yujjati. Kittentena ca ‘‘rukkho’’tipi vattuṃ vaṭṭati, ‘‘sākarukkhotipi sālarukkho’’tipi. Ekābaddhaṃ pana suppatiṭṭhitanigrodhasadisaṃ ekattha kittetvā aññattha kittetuṃ na vaṭṭati.

වෘක්ෂ නිමිත්ත සම්බන්ධයෙන්: පොතු සහිත වූ තල්, පොල් ආදී වෘක්ෂ සුදුසු නොවේ. අරටු සහිත වූ, පණ ඇති වෘක්ෂයක් අවම වශයෙන් උසින් අඟල් අටක් සහ මහතින් පන්හිඳක ප්‍රමාණයවත් වන්නේ නම් සුදුසුය. ඊට වඩා කුඩා වෘක්ෂ සුදුසු නොවේ. උපරිම වශයෙන් යොදුන් දොළසක් පුරා විහිදුණු මනාව පිහිටි නුග රුකක් වුවද සුදුසුය. උණ බම්බු, බට හෝ මුට්ටි ආදියෙහි බීජ රෝපණය කර වර්ධනය කළ, නියමිත ප්‍රමාණය ඇති වෘක්ෂ වුවද සුදුසු නොවේ. එහෙත් ඒවායින් ඉවත් කර එම මොහොතේම පොළොවෙහි රෝපණය කර, පස් ගොඩක් දමා ජලය වත් කර නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කිරීම සුදුසුය. එහි අලුතින් මුල් හෝ අතු ලියලා තිබීම අත්‍යවශ්‍ය නොවේ. කඳ කපා රෝපණය කරන ලද වෘක්ෂයක නම් අතු ලියලා තිබීම සුදුසුය. නිමිත්ත ප්‍රකාශ කරන විට “වෘක්ෂය” යනුවෙන් හෝ “තේක්ක වෘක්ෂය”, “සල් වෘක්ෂය” ආදී වශයෙන් නිශ්චිතව පැවසීම ද සුදුසුය. එහෙත් මනාව පිහිටි නුග රුකක් මෙන් විශාලව පැතිරුණු, එකිනෙක බැඳුණු වෘක්ෂයක් එක් ස්ථානයක නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කර නැවත වෙනත් දිශාවක නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කිරීම සුදුසු නොවේ.

Magganimitte – araññakhettanadītaḷākamaggādayo na vaṭṭanti, jaṅghamaggo vā sakaṭamaggo vā vaṭṭati, yo nibbijjhitvā dve tīṇi gāmantarāni gacchati. Yo pana jaṅghamaggo sakaṭamaggato okkamitvā puna sakaṭamaggameva otarati, ye vā jaṅghamaggasakaṭamaggā avaḷañjā, te na vaṭṭanti. Jaṅghasatthasakaṭasatthehi vaḷañjiyamānāyeva vaṭṭanti. Sace dve maggā nikkhamitvā pacchā sakaṭadhuramiva ekībhavanti, dvidhā bhinnaṭṭhāne vā sambandhaṭṭhāne vā sakiṃ kittetvā puna na kittetabbā, ekābaddhanimittañhetaṃ hoti.

මාර්ග නිමිත්ත සම්බන්ධව - වනය මැදින් යන මාර්ගය, කුඹුරු මැදින් යන මාර්ගය, ගඟ දිගේ යන මාර්ගය, වැව් තාවුල්ල දිගේ යන මාර්ගය ආදිය නිමිති ලෙස සුදුසු නැත. ගම් දෙකක් හෝ තුනක් අතර විනිවිද යන පයින් යන මාර්ගය හෝ ගැල් යන මාර්ගය (කරත්ත පාර) සුදුසු ය. යම් පයින් යන මාර්ගයක් ගැල් පාරෙන් ඉවත් වී නැවත ගැල් පාරට ම එක් වන්නේ ද, නැතහොත් යම් පයින් යන හෝ ගැල් යන මාර්ග භාවිතා නොකෙරේ ද, ඒවා සුදුසු නැත. පයින් යන වෙළෙන්දන් හෝ ගැල් වෙළෙන්දන් විසින් නිතර භාවිතා කරනු ලබන මාර්ග ම සුදුසු ය. ඉදින් මාර්ග දෙකක් නික්ම පසුව කරත්තයක වියගහක් මෙන් එකට එක් වේ නම්, දෙකට බෙදුණු ස්ථානයෙහි හෝ සම්බන්ධ වූ ස්ථානයෙහි එක් වරක් නම් කළ යුතු අතර නැවත නම් නොකළ යුතුය. මන්ද එය එකට බැඳුණු නිමිත්තක් වන බැවිනි.

Sace vihāraṃ parikkhipitvā cattāro maggā catūsu disāsu gacchanti, majjhe ekaṃ kittetvā aparaṃ kittetuṃ na vaṭṭati. Ekābaddhanimittañhetaṃ hoti. Koṇaṃ nibbijjhitvā gatamaggaṃ pana parabhāge kittetuṃ vaṭṭati. Vihāramajjhena nibbijjhitvā gatamaggo pana na kittetabbo. Kittite nimittassa upari vihāro hoti. Sace sakaṭamaggassa antimacakkamaggaṃ nimittaṃ karonti, maggo bahisīmāya hoti. Sace bāhiracakkamaggaṃ nimittaṃ karonti, bāhiracakkamaggova bahisīmāya hoti, sesaṃ antosīmaṃ bhajati. Maggaṃ [Pg.321] kittentena ‘‘maggo pantho patho pajjo’’ti dasasu yena kenaci nāmena kittetuṃ vaṭṭati. Parikhāsaṇṭhānena vihāraṃ parikkhipitvā gatamaggo ekattha kittetvā aññattha kittetuṃ na vaṭṭati.

ඉදින් විහාරයක් වටා සතර දිසාවට මාර්ග සතරක් යන්නේ නම්, මැද එක් මාර්ගයක් නම් කර තවත් මාර්ගයක් නම් කිරීම සුදුසු නැත. මන්ද එය එකට බැඳුණු නිමිත්තක් වන බැවිනි. විහාරයේ කොණක් විනිවිද පිටතට යන මාර්ගයක් විහාරයෙන් පිටත දී නම් කිරීම සුදුසු ය. එහෙත් විහාරය මැදින් විනිවිද යන මාර්ගය නම් නොකළ යුතුය. එසේ නම් කළහොත් නිමිත්තට ඉහළින් විහාරය පිහිටයි. ඉදින් ගැල් පාරක ඇතුළු රෝද පාර නිමිත්ත ලෙස කරන්නේ නම්, මුළු ගැල් පාර ම සීමාවෙන් පිටත වෙයි. ඉදින් පිටත රෝද පාර නිමිත්ත ලෙස කරන්නේ නම්, පිටත රෝද පාර පමණක් සීමාවෙන් පිටත වන අතර ඉතිරි කොටස සීමාවට ඇතුළත් වෙයි. මාර්ගය නම් කරන්නා වූ භික්ෂුව විසින් 'මග්ගෝ, පන්තෝ, පථෝ, පජ්ජෝ' යන දස වැදෑරුම් නාමයන්ගෙන් කැමති නමකින් එය නම් කළ හැකිය. අගලක ආකාරයෙන් විහාරය වටා යන මාර්ගය එක් තැනක නම් කර තවත් තැනක නම් කිරීම සුදුසු නැත.

Vammikanimitte – heṭṭhimaparicchedena taṃ divasaṃ jāto aṭṭhaṅgulubbedho govisāṇappamāṇopi vammiko vaṭṭati, tato oraṃ na vaṭṭati, paraṃ himavantapabbatasadisopi vaṭṭati. Vihāraṃ parikkhipitvā ṭhitaṃ pana ekābaddhaṃ ekattha kittetvā aññattha kittetuṃ na vaṭṭati.

වේ හුඹස් නිමිත්ත සම්බන්ධව - අවම වශයෙන් සීමාව සම්මත කරන දින උපන්නා වූ ද, අඟල් අටක් උසැති හෝ ගව අඟක් පමණ වූ ද වේ හුඹස සුදුසු ය. ඊට වඩා කුඩා ඒවා සුදුසු නැත. ඊට වඩා විශාල හිමාල පර්වතය වැනි වේ හුඹස් ද සුදුසු ය. විහාරය වටා පවතින එකට බැඳී පවතින වේ හුඹසක් එක් තැනක නම් කර තවත් තැනක නම් කිරීම සුදුසු නැත.

Nadīnimitte – yassā dhammikānaṃ rājūnaṃ kāle anvaddhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhanti evaṃ anatikkamitvā deve vassante valāhakesu vigatamattesu sotaṃ pacchijjati, ayaṃ nadīsaṅkhyaṃ na gacchati. Yassā pana īdise suvuṭṭhikāle vassānassa cātumāse sotaṃ na pacchijjati, timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā yattha katthaci uttarantiyā bhikkhuniyā antaravāsako temiyati, ayaṃ nadīsaṅkhyaṃ gacchati, sīmaṃ bandhantānaṃ nimittaṃ hoti. Bhikkhuniyā nadīpāragamanepi uposathādisaṅghakammakaraṇepi nadīpārasīmasammannanepi ayameva nadī.

ගංගා නිමිත්ත සම්බන්ධව - ධර්මිෂ්ඨ රජවරුන්ගේ කාලයෙහි අඩමසකට වරක්, දස දිනකට වරක් හෝ පස් දිනකට වරක් වර්ෂාව වසින කල්හි ද, වලාකුළු පහ වූ සැණින් යම් ගඟක දිය පහර සිඳී යන්නේ නම් එය ගංගාවක් ලෙස ගණන් නොගැනේ. යම් ගඟක මෙවැනි යහපත් වර්ෂා කාලයක වස්සාන සෘතුවේ සිව් මස පුරා දිය පහර නොසිඳී පවතින්නේ ද, දණහිස් මණ්ඩල ආවරණය වන පරිදි ජලය තිබී එතර වන භික්ෂුණියකගේ අඳනය තෙමෙන්නේ ද, එය ගංගාවක් ලෙස ගණන් ගැනේ. සීමා බඳින්නන් හට එය නිමිත්තක් වෙයි. භික්ෂුණියක එතර වීමේ දී ද, උපෝසථාදී සංඝ කර්ම කිරීමේ දී ද, නදීපාර සීමා සම්මුතියේ දී ද මෙය ම ගංගාව නම් වෙයි.

Yā pana maggo viya sakaṭadhurasaṇṭhānena vā parikhāsaṇṭhānena vā vihāraṃ parikkhipitvā gatā, taṃ ekattha kittetvā aññattha kittetuṃ na vaṭṭati. Vihārassa catūsu disāsu aññamaññaṃ vinibbijjhitvā gate nadicatukkepi eseva nayo. Asammissanadiyo pana catassopi kittetuṃ vaṭṭati. Sace vatiṃ karonto viya rukkhapāde nikhaṇitvā vallipalālādīhi nadisotaṃ rumbhanti, udakañca ajjhottharitvā āvaraṇaṃ pavattatiyeva, nimittaṃ kātuṃ vaṭṭati. Yathā pana udakaṃ nappavattati, evaṃ setumhi kate appavattamānā nadī nimittaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Pavattanaṭṭhāne nadinimittaṃ, appavattanaṭṭhāne udakanimittaṃ kātuṃ vaṭṭati.

තවද, යම් ගංගාවක් මාර්ගයක් මෙන් කරත්තයක වියගහක හැඩයෙන් හෝ අගලක හැඩයෙන් විහාරය වටා යන්නේ නම්, එය එක් තැනක නම් කර තවත් තැනක නම් කිරීම සුදුසු නැත. විහාරයේ සතර දිශාවට එකිනෙක විනිවිද යන ගංගා හතරක එකතුවක් ඇති විට ද මෙය ම ක්‍රමයයි. එහෙත් එකිනෙකට මිශ්‍ර නොවන ගංගා හතරක් නම් හතර ම නම් කිරීම සුදුසු ය. වැටක් බඳින්නාක් මෙන් ලී කණු පොළොවේ සිටුවා වැල් හා පිදුරු ආදියෙන් දිය පහර අවහිර කළ ද, ඉදින් ජලය ඒ බාධකය ඉහළින් ගලා යන්නේ නම්, එය නිමිත්තක් ලෙස කිරීමට සුදුසු ය. යම් හෙයකින් ජලය ගලා නොයන ආකාරයෙන් වේල්ලක් බැඳි කල්හි, ජලය ගලා නොයන ගංගාව නිමිත්තක් ලෙස ගැනීමට සුදුසු නැත. ජලය ගලා යන ස්ථානයෙහි 'ගංගා නිමිත්ත' ලෙස ද, ජලය ගලා නොයන ස්ථානයෙහි 'ජල නිමිත්ත' ලෙස ද ගැනීමට සුදුසු ය.

Yā pana dubbuṭṭhikāle vā gimhe vā nirudakabhāvena nappavattati, sā vaṭṭati. Mahānadito udakamātikaṃ nīharanti, sā kunnadisadisā hutvā tīṇi sassāni sampādentī niccaṃ pavattati, kiñcāpi pavattati, nimittaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Yā pana mūle mahānadito niggatāpi kālantarena teneva niggatamaggena [Pg.322] nadiṃ bhinditvā sayañca gacchati, gacchantī parato susumārādisamākiṇṇā nāvādīhi sañcaritabbā nadī hoti, taṃ nimittaṃ kātuṃ vaṭṭati.

තවද, යම් ගංගාවක් වර්ෂාව අඩු කාලයක හෝ ගිම්හාන කාලයක ජලය නොමැති බැවින් ගලා නොයන්නේ ද, එය නිමිත්තක් ලෙස සුදුසු ය. මහා ගංගාවකින් ජලය ලබා ගැනීමට ඇළ මාර්ගයක් කපන ලද්දේ ද, එය කුඩා ගඟක් මෙන් වී භෝග වර්ග සරු කරමින් නිරන්තරයෙන් ගලා ගිය ද, එය නිමිත්තක් ලෙස ගැනීමට සුදුසු නැත. එහෙත් මහා ගංගාවකින් ආරම්භ වූ යම් කුඩා ඇළක් පසු කලෙක එම මාර්ගයෙන් ම ගඟේ ඉවුරු බිඳගෙන ස්වභාවික ගංගාවක් ලෙස ගලා යන්නේ ද, පසුව කිඹුලන් ආදී සතුන්ගෙන් ගහණ වූ, ඔරු පාරු ආදියෙන් ගමන් කළ හැකි ගංගාවක් බවට පත් වන්නේ ද, එය නිමිත්තක් ලෙස ගැනීමට සුදුසු ය.

Udakanimitte – nirudake ṭhāne nāvāya vā cāṭiādīsu vā udakaṃ pūretvā udakanimittaṃ kittetuṃ na vaṭṭati, bhūmigatameva vaṭṭati. Tañca kho appavattanaudakaṃ āvāṭapokkharaṇitaḷākajātassaraloṇisamuddādīsu ṭhitaṃ, aṭṭhitaṃ pana oghanadiudakavāhakamātikādīsu udakaṃ na vaṭṭati. Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘gambhīresu āvāṭādīsu ukkhepimaṃ udakaṃ nimittaṃ na kātabba’’nti vuttaṃ, taṃ duvuttaṃ attanomatimattameva. Ṭhitaṃ pana antamaso sūkarakhatāyapi gāmadārakānaṃ kīḷanavāpiyampi taṅkhaṇaññeva pathaviyaṃ āvāṭakaṃ katvā kuṭehi āharitvā pūritaudakampi sace yāva kammavācāpariyosānā tiṭṭhati, appaṃ vā hotu bahu vā, vaṭṭati. Tasmiṃ pana ṭhāne nimittasaññākaraṇatthaṃ pāsāṇavālikāpaṃsuādirāsi vā pāsāṇatthambho vā dārutthambho vā kātabbo. Taṃ kātuñca kāretuñca bhikkhussa vaṭṭati. Lābhasīmāyaṃ pana na vaṭṭati. Samānasaṃvāsakasīmā kassaci pīḷanaṃ na karoti, kevalaṃ bhikkhūnaṃ vinayakammameva sādheti, tasmā ettha vaṭṭati.

ජල නිමිත්ත සම්බන්ධව - ජලය නොමැති තැනක ඔරුවක හෝ මුට්ටි ආදියක ජලය පුරවා 'ජල නිමිත්ත' ලෙස නම් කිරීම සුදුසු නැත. පොළොවෙහි පවත්නා ජලය ම නිමිත්තක් ලෙස ගැනීමට සුදුසු ය. එය ද වළවල්, පොකුණු, වැව්, ස්වභාවික විල්, කරදිය සමුද්‍රය ආදියෙහි පවත්නා නොගලා යන ජලයයි. ජල පීලි හා ඇළවල ගලා යන ජලය නිමිති ලෙස සුදුසු නැත. අන්ධක අටුවාවෙහි "ගැඹුරු වළවල් ආදියෙහි බාල්දිවලින් ඇදිය යුතු ජලය නිමිති ලෙස නොගත යුතුය" යි පවසා ඇත. එය වැරදි ප්‍රකාශයක් වන අතර එය පෞද්ගලික මතයක් පමණි. මක්නිසාද යත්, අඩුම තරමේ ඌරන් විසින් හෑරූ වළක ජලය වුව ද, දරුවන් සෙල්ලම් කරන පොකුණක ජලය වුව ද, සීමාව සම්මත කරන මොහොතේ පොළොවේ කුඩා වළක් හාරා කලවලින් ජලය ගෙනැවිත් පිරවූ ජලය වුව ද, කර්මවාචාව අවසන් වන තුරු පවතී නම් එය නිමිත්තක් ලෙස සුදුසු ය. ජලය අඩු වුව ද වැඩි වුව ද සුදුසු ය. තවද ඒ ස්ථානයෙහි නිමිත්ත හඳුනා ගැනීම පිණිස ගල්, වැලි, පස් ආදියේ ගොඩක් හෝ ගල් කණුවක් හෝ ලී කණුවක් පිහිටුවිය යුතුය. එය තමා විසින් කිරීමට හෝ අන් ලවා කරවීමට භික්ෂුවට අවසර ඇත. එහෙත් ලාභ සීමාවක දී එය කිරීමට හෝ කරවීමට භික්ෂුවට අවසර නැත. සමානසංවාසක සීමාව කිසිවෙකුට පීඩාවක් නොකරන අතර භික්ෂූන්ගේ විනය කර්මයන් පමණක් සිද්ධ කරයි. එබැවින් මෙම සමානසංවාසක සීමාවෙහි එම ලකුණු පිහිටුවීමට භික්ෂුවට අවසර ඇත.

Imehi ca aṭṭhahi nimittehi asammissehipi aññamaññaṃ sammissehipi sīmaṃ sammannituṃ vaṭṭatiyeva. Sā evaṃ sammannitvā bajjhamānā ekena dvīhi vā nimittehi abaddhā hoti, tīṇi pana ādiṃ katvā vuttappakārānaṃ nimittānaṃ satenāpi baddhā hoti. Sā tīhi siṅghāṭakasaṇṭhānā hoti, catūhi caturassā vā siṅghāṭakaaḍḍhacandamudiṅgādisaṇṭhānā vā, tato adhikehi nānāsaṇṭhānā. Taṃ bandhitukāmehi sāmantavihāresu bhikkhū tassa tassa vihārassa sīmāparicchedaṃ pucchitvā, baddhasīmavihārānaṃ sīmāya sīmantarikaṃ, abaddhasīmavihārānaṃ sīmāya upacāraṃ ṭhapetvā disācārikabhikkhūnaṃ nissañcārasamaye sace ekasmiṃ gāmakhette sīmaṃ bandhitukāmā, ye tattha baddhasīmavihārā, tesu bhikkhūnaṃ ‘‘mayaṃ ajja sīmaṃ bandhissāma, tumhe sakasīmāparicchedato mā nikkhamitthā’’ti pesetabbaṃ. Ye abaddhasīmavihārā, tesu bhikkhū ekajjhaṃ sannipātetabbā, chandārahānaṃ chando āharāpetabbo. Sace aññānipi gāmakkhettāni antokātukāmā[Pg.323], tesu gāmesu ye bhikkhū vasanti, tehipi āgantabbaṃ. Anāgacchantānaṃ chando āharitabboti mahāsumatthero āha. Mahāpadumatthero pana ‘‘nānāgāmakhettāni nāma pāṭekkaṃ baddhasīmāsadisāni, na tato chandapārisuddhi āgacchati. Antonimittagatehi pana bhikkhūhi āgantabba’’nti vatvā puna āha – ‘‘samānasaṃvāsakasīmāsammannanakāle āgamanampi anāgamanampi vaṭṭati. Avippavāsasīmāsammannanakāle pana antonimittagatehi āgantabbaṃ, anāgacchantānaṃ chando āharitabbo’’ti.

මෙම අට වැදෑරුම් නිමිති එකිනෙකට මිශ්‍ර නොකර හෝ එකිනෙකට මිශ්‍ර කර හෝ සීමාවක් සම්මත කිරීම සුදුසුමය. එලෙස සම්මත කරනු ලබන සීමාව නිමිති එකකින් හෝ දෙකකින් බැඳිය නොහැකිය. එහෙත් නිමිති තුනක් ආදී කොට සියයක් දක්වා වූ නිමිතිවලින් සීමාව බැඳිය හැකිය. නිමිති තුනකින් බැඳුණු විට එය තුන්හුලස් හැඩයක් ගනී. හතරකින් බැඳුණු විට සතරැස් හෝ අඩ සඳ හෝ මෘදංග (බෙර) වැනි හැඩයක් ගනී. ඊට වඩා වැඩි නිමිති සංඛ්‍යාවකින් බැඳුණු විට විවිධ හැඩයන් ඇති වේ. සීමාව බැඳීමට කැමති භික්ෂූන් විසින් අවට විහාරවල භික්ෂූන්ගෙන් ඒ ඒ විහාරවල සීමා මායිම් විමසා, බද්ධ සීමා සහිත විහාරවල සීමාන්තරිකයද, සීමා නොබැඳි විහාරවල උපචාර සීමාවද ඉතිරි කොට (හැර දමා), චාරිකාවේ වඩින භික්ෂූන්ගේ ගමනාගමනයක් නැති වේලාවක යම් ගම් ප්‍රදේශයක (ගාමකේත්‍රයක) සීමාව බැඳීමට කැමති නම්, එහි ඇති බද්ධ සීමා සහිත විහාරවල භික්ෂූන්ට "අපි අද සීමාව බඳින්නෙමු, ඔබ වහන්සේලා තමන්ගේ සීමා ප්‍රදේශයෙන් බැහැර නොවන්න" යැයි දන්වා යැවිය යුතුය. සීමා රහිත විහාරවල භික්ෂූන් එක තැනකට රැස් කළ යුතුය. පැමිණිය නොහැකි අයගේ ඡන්දය (එකඟතාව) ගෙන්වා ගත යුතුය. වෙනත් ගම් ප්‍රදේශයන්ද සීමාව ඇතුළට ගැනීමට කැමති නම්, ඒ ගම්වල වසන භික්ෂූන්ද පැමිණිය යුතුය. නොපැමිණෙන අයගේ ඡන්දය ගෙන්වා ගත යුතු යැයි මහාසුම තෙරුන් වහන්සේ වදාළහ. මහාපදුම තෙරුන් වහන්සේ වනාහි, "විවිධ ගම් ප්‍රදේශ යනු වෙන් වෙන්ව පවතින බද්ධ සීමා වැනිය, එබැවින් එතැනින් ඡන්ද පාරිශුද්ධියක් නොලැබේ. එහෙත් නිමිති ඇතුළත සිටින භික්ෂූන් පැමිණිය යුතුය" යැයි පවසා නැවත මෙසේ වදාළහ: "සමාන සංවාසක සීමාවක් සම්මත කරන විට පැමිණීම හෝ නොපැමිණීම යන දෙකම සුදුසුය. අවිප්පවාස සීමාවක් සම්මත කරන විට නම් නිමිති ඇතුළත සිටින භික්ෂූන් පැමිණිය යුතුය, නොපැමිණෙන අයගේ ඡන්දය ගෙන්වා ගත යුතුය."

Evaṃ sannipatitesu pana bhikkhūsu chandārahānaṃ chande āhaṭe tesu tesu maggesu nadītitthagāmadvārādīsu ca āgantukabhikkhūnaṃ sīghaṃ sīghaṃ hatthapāsānayanatthañca bahisīmākaraṇatthañca ārāmike ceva samaṇuddese ca ṭhapetvā bherisaññaṃ vā saṅkhasaññaṃ vā katvā nimittakittanānantaraṃ vuttāya ‘‘suṇātu me bhante saṅgho’’tiādikāya kammavācāya sīmā bandhitabbā. Kammavācāpariyosāneyeva nimittāni bahi katvā heṭṭhā pathavisandhārakaṃ udakaṃ pariyantaṃ katvā sīmā gatā hoti.

මෙසේ භික්ෂූන් වහන්සේලා රැස් වූ පසු, ඡන්දය දිය යුතු භික්ෂූන්ගේ ඡන්දය ලැබුණු විට, ඒ ඒ මාර්ගයන්හිද, ගංගා තොටුපළවල් සහ ගම් දොරටු ආදියේද ආගන්තුකව වඩින භික්ෂූන් වහන්සේලා වහාම හත්ථපාසයට කැඳවා ගැනීම පිණිස හෝ සීමාවෙන් පිටත රඳවා ගැනීම පිණිස හෝ ආරාමිකයන් හා සාමණේරයන් රඳවා, බෙර හඬකින් හෝ සක් හඬකින් සංඥා කොට, නිමිති ප්‍රකාශ කිරීමෙන් අනතුරුව පාලියෙහි දැක්වෙන "සුණාතු මේ භන්තේ සංඝෝ" යනාදී කම්මවාචාවෙන් සීමාව බැඳිය යුතුය. කම්මවාචාව අවසානයේදීම නිමිති පිටතට කර, යටින් පෘථිවිය දරන ජලය අවසාන සීමාව කොට සීමාව පිහිටයි.

Imaṃ pana samānasaṃvāsakasīmaṃ sammannantehi pabbajjupasampadādīnaṃ saṅghakammānaṃ sukhakaraṇatthaṃ paṭhamaṃ khaṇḍasīmā bandhitabbā. Taṃ pana bandhantehi vattaṃ jānitabbaṃ. Sace hi bodhicetiyabhattasālādīni sabbavatthūni patiṭṭhāpetvā katavihāre bandhanti, vihāramajjhe bahūnaṃ samosaraṇaṭṭhāne abandhitvā vihārapaccante vivittokāse bandhitabbā. Akatavihāre bandhantehi bodhicetiyādīnaṃ sabbavatthūnaṃ ṭhānaṃ sallakkhetvā yathā patiṭṭhitesu vatthūsu vihārapaccante vivittokāse hoti, evaṃ bandhitabbā. Sā heṭṭhimaparicchedena sace ekavīsati bhikkhū gaṇhāti, vaṭṭati. Tato oraṃ na vaṭṭati, paraṃ bhikkhusahassaṃ gaṇhantīpi vaṭṭati. Taṃ bandhantehi sīmāmāḷakassa samantā nimittupagā pāsāṇā ṭhapetabbā, na khaṇḍasīmāya ṭhitehi mahāsīmā bandhitabbā, na mahāsīmāya ṭhitehi khaṇḍasīmā, khaṇḍasīmāyameva pana ṭhatvā khaṇḍasīmā bandhitabbā, mahāsīmāyameva ṭhatvā mahāsīmā.

මෙම සමාන සංවාසක සීමාව සම්මත කරන්නන් විසින් පබ්බජ්ජා, උපසම්පදා ආදී සංඝකර්මයන් පහසුවෙන් සිදු කරනු පිණිස පළමුව ඛණ්ඩ සීමාවක් බැඳිය යුතුය. එය බඳින්නන් විසින් වත් පිළිවෙත් දැනගත යුතුය. ඉදින් බෝධිය, චෛත්‍යය, බත්හල ආදී සියලු වස්තූන් පිහිටුවා නිම කළ විහාරයක සීමාව බඳින්නේ නම්, භික්ෂූන් බොහෝ සේ රැස්වන විහාරය මධ්‍යයේ නොබැඳ විහාරයේ කෙළවරක විවේකී ස්ථානයක බැඳිය යුතුය. ඉදි නොකළ විහාරයක බඳින්නේ නම් බෝධි චෛත්‍ය ආදිය පිහිටුවන ස්ථාන සැලකිල්ලට ගෙන, ඒවා පිහිටුවූ පසු විහාරයේ කෙළවරක විවේකී ස්ථානයක සීමාව පිහිටන පරිදි බැඳිය යුතුය. එම ඛණ්ඩ සීමාව අවම වශයෙන් භික්ෂූන් විසි එක් නමකට වැඩ සිටිය හැකි නම් එය සුදුසුය. ඊට අඩු ප්‍රමාණය නොසෑහේ. භික්ෂූන් දහසක් වුවද එහි වැඩ සිටිය හැකිනම් එයද සුදුසුය. එය බඳින්නන් විසින් සීමා මළුව වටා නිමිති ලෙස සුදුසු ගල් තැබිය යුතුය. ඛණ්ඩ සීමාවක සිට මහා සීමාව නොබැඳිය යුතුය, මහා සීමාවක සිට ඛණ්ඩ සීමාව නොබැඳිය යුතුය. ඛණ්ඩ සීමාවක සිටම ඛණ්ඩ සීමාවද, මහා සීමාවක සිටම මහා සීමාවද බැඳිය යුතුය.

Tatrāyaṃ bandhanavidhi – samantā ‘‘eso pāsāṇo nimitta’’nti evaṃ nimittāni kittetvā kammavācāya sīmā sammannitabbā. Atha tassā eva daḷhīkammatthaṃ avippavāsakammavācā kātabbā. Evañhi sīmaṃ samūhanissāmāti āgatā [Pg.324] samūhanituṃ na sakkhissanti. Sīmaṃ sammannitvā bahisīmantarikapāsāṇā ṭhapetabbā. Sīmantarikā pacchimakoṭiyā ekaratanappamāṇā vaṭṭati. Vidatthippamāṇāpi vaṭṭatīti kurundiyaṃ, caturaṅgulappamāṇāpi vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Sace pana vihāro mahā hoti, dvepi tissopi tatuttaripi khaṇḍasīmāyo bandhitabbā.

එහි සීමා බැඳීමේ ක්‍රමය මෙසේය - වටා ඇති නිමිති "මේ ගල නිමිත්තයි" ආදී වශයෙන් ප්‍රකාශ කොට කම්මවාචාවෙන් සීමාව සම්මත කළ යුතුය. ඉන්පසු එය තවදුරටත් තහවුරු කරනු පිණිස අවිප්පවාස කම්මවාචාව කළ යුතුය. එවිට සීමාව ඉවත් කරන්නෙමුයි සිතා පැමිණෙන භික්ෂූන්ට එය ඉවත් කළ නොහැකි වනු ඇත. සීමාව සම්මත කොට සීමාවෙන් පිටත සීමාන්තරික ගල් තැබිය යුතුය. සීමාන්තරිකය අවම වශයෙන් රියනක් පමණ වීම සුදුසුය. වියතක් පමණ වුවද සුදුසු බව කුරුන්දියෙහිද, සතරඟුලක් පමණ වුවද සුදුසු බව මහාපච්චරියෙහිද දක්වා ඇත. ඉදින් විහාරය විශාල නම් ඛණ්ඩ සීමා දෙකක්, තුනක් හෝ ඊට වැඩි ගණනක් වුවද බැඳිය හැකිය.

Evaṃ khaṇḍasīmaṃ sammannitvā mahāsīmāsammutikāle khaṇḍasīmato nikkhamitvā mahāsīmāya ṭhatvā samantā anupariyāyantehi sīmantarikapāsāṇā kittetabbā. Tato avasesanimittāni kittetvā hatthapāsaṃ avijahantehi kammavācāya samānasaṃvāsakasīmaṃ sammannitvā tassā daḷhīkammatthaṃ avippavāsakammavācāpi kātabbā. Evañhi ‘‘sīmaṃ samūhanissāmā’’ti āgatā samūhanituṃ na sakkhissanti. Sace pana khaṇḍasīmāya nimittāni kittetvā tato sīmantarikāya nimittāni kittetvā mahāsīmāya nimittāni kittenti, evaṃ tīsu ṭhānesu nimittāni kittetvā yaṃ sīmaṃ icchanti, taṃ paṭhamaṃ bandhituṃ vaṭṭati. Evaṃ santepi yathāvuttenayena khaṇḍasīmatova paṭṭhāya bandhitabbā. Evaṃ baddhāsu pana sīmāsu khaṇḍasīmāya ṭhitā bhikkhū mahāsīmāya kammaṃ karontānaṃ na kopenti, mahāsīmāya vā ṭhitā khaṇḍasīmāya kammaṃ karontānaṃ sīmantarikāya pana ṭhitā ubhinnampi na kopenti. Gāmakhette ṭhatvā kammaṃ karontānaṃ pana sīmantarikāya ṭhitā kopenti. Sīmantarikā hi gāmakhettaṃ bhajati.

මෙසේ ඛණ්ඩ සීමාව සම්මත කොට මහා සීමාව සම්මත කරන අවස්ථාවේදී, ඛණ්ඩ සීමාවෙන් බැහැර වී මහා සීමාවෙහි සිට වටා යමින් සීමාන්තරික ගල් නිමිති ලෙස ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉන්පසු ඉතිරි නිමිති ප්‍රකාශ කොට හත්ථපාසය අත් නොහැර කම්මවාචාවෙන් සමාන සංවාසක මහා සීමාව සම්මත කොට, එය තහවුරු කරනු පිණිස අවිප්පවාස කම්මවාචාවද කළ යුතුය. එවිට "සීමාව ඉවත් කරන්නෙමු"යි සිතා පැමිණෙන්නන්ට එය ඉවත් කළ නොහැකි වනු ඇත. ඉදින් ඛණ්ඩ සීමාවෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කොට, ඉන්පසු සීමාන්තරිකයෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කොට, මහා සීමාවෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කරන්නේ නම්, මෙසේ ස්ථාන තුනෙහිම නිමිති ප්‍රකාශ කොට තමන් කැමති සීමාවක් පළමුව බැඳීම සුදුසුය. එසේ වුවද කලින් කී පරිදි ඛණ්ඩ සීමාවෙහි සිටම ආරම්භ කොට බැඳිය යුතුය. මෙසේ සීමාවන් බැඳි පසු ඛණ්ඩ සීමාවෙහි සිටින භික්ෂූන් මහා සීමාවෙහි කර්ම කරන භික්ෂූන්ගේ සංඝකර්මය ව්‍යර්ථ නොකරති. මහා සීමාවෙහි සිටින්නෝ ඛණ්ඩ සීමාවෙහි අයගේ කර්මයද ව්‍යර්ථ නොකරති. සීමාන්තරිකයෙහි සිටින්නෝ මේ දෙපිරිසගේම කර්මයන් ව්‍යර්ථ නොකරති. එහෙත් ගම් ප්‍රදේශයෙහි සිට සංඝකර්ම කරන්නන්ගේ කර්මය සීමාන්තරිකයෙහි සිටින්නෝ ව්‍යර්ථ කරති. මන්ද යත් සීමාන්තරිකය ගම් ප්‍රදේශයට (ගාමකේත්‍රයට) අයත් වන බැවිනි.

Sīmā ca nāmesā na kevalaṃ pathavitaleyeva baddhā baddhā nāma hoti. Atha kho piṭṭhipāsāṇepi kuṭigehepi leṇepi pāsādepi pabbatamatthakepi baddhā baddhāyeva hoti. Tattha piṭṭhipāsāṇe bandhantehi pāsāṇapiṭṭhiyaṃ rājiṃ vā koṭṭetvā udukkhalaṃ vā khaṇitvā nimittaṃ na kātabbaṃ, nimittupagapāsāṇe ṭhapetvā nimittāni kittetabbāni. Kammavācāpariyosāne sīmā pathavisandhārakaṃ udakaṃ pariyantaṃ katvā otarati. Nimittapāsāṇā yathāṭhāne na tiṭṭhanti, tasmā samantato rāji vā uṭṭhāpetabbā, catūsu vā koṇesu pāsāṇā vijjhitabbā, ‘‘ayaṃ sīmāparicchedo’’ti vatvā akkharāni vā chinditabbāni. Keci usūyakā sīmaṃ jhāpessāmāti aggiṃ denti, pāsāṇāva jhāyanti, na sīmā.

මෙම සීමාව නම් හුදෙක් පොළොව මතුපිට පමණක් බැඳීමෙන් සීමාවක් යැයි නම් නොකෙරේ. එසේ වුවද, ගල්තලාවක් මතුපිට, කුටි ගෙයක් තුළ, ලෙනක, ප්‍රාසාදයක හෝ පර්වත මුදුනක වුවද බැඳීමෙන් සීමාව බැඳුණේම වෙයි. එහි ගල්තලාවක සීමාව බඳිනු ලබන භික්ෂූන් විසින් එම ගල්තලය මතුපිට ඉරි ඇඳීම හෝ වළවල් හෑරීම මගින් නිමිති නොකළ යුතුය; ඒ වෙනුවට නිමිති වශයෙන් සුදුසු ගල් තබා ඒවා නිමිති ලෙස ප්‍රකාශ කළ යුතුය. කර්ම වාක්‍යය අවසානයේදී සීමාව පොළොව දරා සිටින ජල මට්ටම දක්වා පහළට බැස යයි. නිමිති වශයෙන් තැබූ ගල් ස්ථිරව නොපවතින බැවින්, සතර වටා ඉරක් ඇඳීම හෝ සතර කොණෙහි ගල් සිදුරු කිරීම හෝ කළ යුතුය. "මේ සීමා පිරිච්ඡේදයයි" කියා පවසා අකුරු කෙටීම ද කළ යුතුය. සීමාව කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යා කරන සමහරෙක් එය විනාශ කිරීමට සිතා ගින්නෙන් දවනු ලැබුවද, දැවෙන්නේ ගල් පමණි; සීමාව ගින්නෙන් නොදැවෙයි.

Kuṭigehepi [Pg.325] bandhantehi bhittiṃ akittetvā ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāsaṭṭhānaṃ anto karitvā pāsāṇanimittāni ṭhapetvā sīmā sammannitabbā, antokuṭṭameva sīmā hoti. Sace antokuṭṭe ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāso natthi, pamukhe nimittapāsāṇe ṭhapetvā sammannitabbā. Sace evampi nappahoti, bahinibbodakapatanaṭṭhānepi nimittāni ṭhapetvā sammannitabbā. Evaṃ sammatāya pana sabbaṃ kuṭigehaṃ sīmaṭṭhameva hoti.

කුටි ගෙයක සීමාව බඳින භික්ෂූන් විසින් ද බිත්ති නිමිති නොකොට, භික්ෂූන් විසිඑක් නමකට වැඩසිටිය හැකි ඉඩ ප්‍රමාණයක් ඇතුළතට ඇතුළත් වන සේ ගල් නිමිති තබා සීමාව සම්මත කළ යුතුය. එවිට බිත්තිවලින් ඇතුළත කොටස පමණක් සීමාව වෙයි. ඉදින් බිත්තිවලින් ඇතුළත විසිඑක් නමකට වැඩසිටීමට ඉඩ මදි නම්, ඉදිරි පමුඛයෙහි (පිලෙහි) නිමිති ගල් තබා සම්මත කළ යුතුය. එසේ කළත් ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, වහලයේ වතුර වැටෙන සීමාවෙහි නිමිති තබා සම්මත කළ යුතුය. මෙසේ සම්මත කළ විට මුළු කුටි ගෙයම සීමාව තුළ පිහිටියේ වෙයි.

Catubhittiyaleṇepi bandhantehi kuṭṭaṃ akittetvā pāsāṇāva kittetabbā. Sace anto okāso natthi, pamukhepi nimittāni ṭhapetabbāni. Sace nappahoti, bahi nibbodakapatanaṭṭhānepi nimittapāsāṇe ṭhapetvā nimittāni kittetvā sīmā sammannitabbā. Evaṃ leṇassa anto ca bahi ca sīmā hoti.

බිත්ති හතරක් සහිත ලෙනක සීමාව බඳින්නන් විසින් ද බිත්ති නිමිති නොකොට ගල් නිමිතිම ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉදින් ඇතුළත ඉඩ මදි නම් ඉදිරි පමුඛයෙහි නිමිති තැබිය යුතුය. එයත් ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, පිටත වහලයේ වතුර වැටෙන සීමාවෙහි නිමිති ගල් තබා නිමිති ප්‍රකාශ කොට සීමාව සම්මත කළ යුතුය. මෙසේ කළ විට ලෙනෙහි ඇතුළත හා පිටත යන දෙකම සීමාව වෙයි.

Uparipāsādepi bhittiṃ akittetvā anto pāsāṇe ṭhapetvā sīmā sammannitabbā. Sace nappahoti, pamukhepi pāsāṇe ṭhapetvā sammannitabbā. Evaṃ sammatā uparipāsādeyeva hoti, heṭṭhā na otarati. Sace pana bahūsu thambhesu tulānaṃ upari katapāsādassa heṭṭhimatale kuṭṭo yathā nimittānaṃ anto hoti, evaṃ uṭṭhahitvā tulārukkhehi ekasambaddho ṭhito, heṭṭhāpi otarati. Ekathambhapāsādassa pana uparimatale baddhā sīmā sace thambhamatthake ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāso hoti, heṭṭhā otarati. Sace pāsādabhittito niggatesu niyyūhakādīsu pāsāṇe ṭhapetvā sīmaṃ bandhanti, pāsādabhitti antosīmāyaṃ hoti. Heṭṭhā panassā otaraṇānotaraṇaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Heṭṭhāpāsāde kittentehipi bhitti ca rukkhatthambhā ca na kittetabbā. Bhittilagge pana pāsāṇatthambhe kittetuṃ vaṭṭati. Evaṃ kittitā sīmā heṭṭhā pāsādassa pariyantathambhānaṃ antoyeva hoti. Sace pana heṭṭhāpāsādassa kuḍḍo uparimatalena sambaddho hoti, uparipāsādampi abhiruhati. Sace pāsādassa bahi nibbodakapatanaṭṭhāne nimittāni karonti, sabbo pāsādo sīmaṭṭho hoti.

ප්‍රාසාදයක (මහල් ගොඩනැගිල්ලක) ඉහළ මහලෙහි සීමාව බඳින විට ද බිත්ති නිමිති නොකොට ඇතුළත ගල් තබා සීමාව සම්මත කළ යුතුය. ඉදින් ඉඩ මදි නම් පමුඛයෙහි ද ගල් තබා සම්මත කළ යුතුය. මෙසේ සම්මත කළ සීමාව ඉහළ මහලෙහිම පමණක් පිහිටන අතර පහළට නොබසී. ඉදින් බොහෝ කුළුණු මත පරාලවලට ඉහළින් කළ ප්‍රාසාදයක, පහළ මාලයේ බිත්තිය නිමිතිවලින් ඇතුළත වන සේ පිහිටා, පරාල හා ලී දඬු සමඟ එකට සම්බන්ධව පවතී නම්, සීමාව පහළට ද බසී. තනි කුළුණක් මත කළ ප්‍රාසාදයක ඉහළ මහලෙහි බැඳි සීමාව, කුළුණු හිසෙහි භික්ෂූන් විසිඑක් නමකට වැඩසිටීමට ඉඩ පවතී නම් පහළට බසී. ඉදින් ප්‍රාසාද බිත්තියෙන් පිටතට විහිදුණු කොන්වල ගල් තබා සීමාව බඳින්නේ නම්, ප්‍රාසාද බිත්තිය සීමාව ඇතුළත වෙයි. මෙහි පහළට බැසීම හෝ නොබැසීම පෙර කී ක්‍රමයටම දත යුතුය. පහළ ප්‍රාසාදයේ නිමිති කරන විට ද බිත්ති හෝ ලී කුළුණු නිමිති නොකළ යුතුය. බිත්තියට හේත්තු වී ඇති ගල් කුළුණු නිමිති කිරීම සුදුසුය. මෙසේ නිමිති කළ සීමාව පහළ මාලයේ කෙළවර කුළුණුවලින් ඇතුළතම පවතියි. ඉදින් පහළ ප්‍රාසාදයේ බිත්තිය ඉහළ මහල සමඟ සම්බන්ධව පවතී නම්, සීමාව ඉහළ ප්‍රාසාදයට ද නගියි. ප්‍රාසාදයෙන් පිටත වතුර වැටෙන සීමාවෙහි නිමිති කළහොත් මුළු ප්‍රාසාදයම සීමාවෙහි පිහිටියේ වෙයි.

Pabbatamatthake [Pg.326] talaṃ hoti ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāsārahaṃ, tattha piṭṭhipāsāṇe viya sīmaṃ bandhanti. Heṭṭhāpabbatepi teneva paricchedena sīmā otarati. Tālamūlakapabbatepi upari sīmā baddhā heṭṭhā otarateva. Yo pana vitānasaṇṭhāno hoti, upari ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāso atthi, heṭṭhā natthi, tassa upari baddhā sīmā heṭṭhā na otarati. Evaṃ mudiṅgasaṇṭhāno vā hotu paṇavasaṇṭhāno vā, yassa heṭṭhā vā majjhe vā sīmappamāṇaṃ natthi, tassupari baddhā sīmā heṭṭhā neva otarati. Yassa pana dve kūṭāni āsanne ṭhitāni, ekassapi upari sīmappamāṇaṃ nappahoti, tassa kūṭantaraṃ cinitvā vā pūretvā vā ekābaddhaṃ katvā upari sīmā sammannitabbā.

පර්වත මුදුනක භික්ෂූන් විසිඑක් නමකට වැඩසිටිය හැකි සමතලා බිමක් පවතී නම්, එහි ගල්තලාවක මෙන් සීමාව බඳිති. එවිට එම සීමාව එම පිරිච්ඡේදයෙන්ම පර්වතයේ පහළට ද බසී. තල් ගසක මුලක් වැනි හැඩය ඇති පර්වතයක වුවද ඉහළ බැඳි සීමාව පහළට බැසීමම සිදුවේ. යම් පර්වතයක් වියනක හැඩය ගන්නේ ද, එහි ඉහළ විසිඑක් නමකට ඉඩ තිබී පහළ ඉඩක් නැත්නම්, එහි ඉහළ බැඳි සීමාව පහළට නොබසී. මෙසේම මෘදංගයක හෝ පණව බෙරයක හැඩය ඇති පර්වතයක වුවද, එහි මැද හෝ පහළ සීමා ප්‍රමාණයට ඉඩක් නැත්නම්, එහි ඉහළ බැඳි සීමාව පහළට නොබසී. යම් පර්වතයක කූට (මුදුන්) දෙකක් ළඟින් පිහිටා තිබේ නම්, එකක මුදුනෙහි පමණක් සීමාවකට සෑහෙන ඉඩක් නැති විට, ඒ කූට දෙක අතර මැද කොටස ගඩොල් හෝ ගල් අතුරා පුරවා එකට සම්බන්ධ කොට ඉහළ සීමාව සම්මත කළ යුතුය.

Eko sappaphaṇasadiso pabbato, tassupari sīmappamāṇassa atthitāya sīmaṃ bandhanti, tassa ce heṭṭhā ākāsapabbhāraṃ hoti, sīmā na otarati. Sace panassa vemajjhe sīmappamāṇo susirapāsāṇo hoti, otarati. So ca pāsāṇo sīmaṭṭhoyeva hoti. Athāpissa heṭṭhā leṇassa kuṭṭo aggakoṭiṃ āhacca tiṭṭhati, otarati, heṭṭhā ca upari ca sīmāyeva hoti. Sace pana heṭṭhā uparimassa sīmāparicchedassa pārato anto-leṇaṃ hoti, bahi sīmā na otarati. Athāpi uparimassa sīmāparicchedassa orato bahileṇaṃ hoti, anto sīmā na otarati. Athāpi upari sīmāya paricchedo khuddako, heṭṭhā leṇaṃ mahantaṃ sīmāparicchedamatikkamitvā ṭhitaṃ, sīmā upariyeva hoti, heṭṭhā na otarati. Yadi pana leṇaṃ khuddakaṃ sabbapacchimasīmāparimāṇaṃ, upari sīmā mahatī taṃ ajjhottharitvā ṭhitā, sīmā otarati. Atha leṇaṃ atikhuddakaṃ sīmappamāṇaṃ na hoti, sīmā upariyeva hoti, heṭṭhā na otarati. Sace tato upaḍḍhaṃ bhijjitvā patati, sīmappamāṇaṃ cepi hoti, bahi patitaṃ asīmā. Apatitaṃ pana yadi sīmappamāṇaṃ, sīmā hotiyeva.

නයෙකුගේ පෙනයක හැඩය ඇති පර්වතයක් ඇත්නම්, එහි ඉහළ සීමා ප්‍රමාණයට ඉඩ ඇති බැවින් සීමාව බඳිති. එහි පහළ එල්ලෙන පර්වතයක් යට හිස් අවකාශයක් ඇත්නම් සීමාව පහළට නොබසී. ඉදින් එහි මැද සීමා ප්‍රමාණයේ සිදුරු සහිත ගල් කුට්ටියක් ඇත්නම් සීමාව පහළට බසී. එම ගල ද සීමාව ඇතුළතම පවතියි. ඉදින් ඒ පර්වතය යට ඇති ලෙනෙහි බිත්තිය පර්වතයේ කෙළවරටම වැදී පවතී නම් සීමාව පහළට බසී; එවිට උඩත් යටත් දෙකම සීමාව වෙයි. ඉදින් පහළ ලෙන ඉහළ සීමා පිරිච්ඡේදයට වඩා ඇතුළතින් පිහිටා ඇත්නම්, පිටතින් සීමාව පහළට නොබසී. ඉදින් ඉහළ සීමා පිරිච්ඡේදයට වඩා පිටතින් බාහිර ලෙනක් ඇත්නම්, ඇතුළතින් සීමාව පහළට නොබසී. ඉදින් ඉහළ සීමා පිරිච්ඡේදය කුඩා වී, පහළ ලෙන විශාල වී සීමා පිරිච්ඡේදය ඉක්මවා පිහිටා ඇත්නම්, සීමාව පවතින්නේ ඉහළ පමණි, පහළට නොබසී. ඉදින් ලෙන කුඩා වී, එය සීමා ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නම්, ඉහළ සීමාව විශාල වී එය වසාගෙන පවතී නම් සීමාව පහළට බසී. ඉදින් ලෙන ඉතා කුඩා වී සීමා ප්‍රමාණයට නොගැළපේ නම්, සීමාව පවතින්නේ ඉහළ පමණි, පහළට නොබසී. එම පර්වතයෙන් අඩක් බිඳී වැටුණත්, එහි සීමා ප්‍රමාණයට ඉඩ තිබුණත්, පිටතට වැටුණු කොටස සීමාව නොවේ. නොවැටුණු කොටසෙහි සීමා ප්‍රමාණයට ඉඩ පවතී නම් සීමාව එලෙසම පවතියි.

Khaṇḍasīmā nīcavatthukā hoti, taṃ pūretvā uccavatthukaṃ karonti, sīmāyeva. Sīmāya gehaṃ karonti, sīmaṭṭhakameva hoti. Sīmāya pokkharaṇiṃ khaṇanti, sīmāyeva. Ogho sīmāmaṇḍalaṃ ottharitvā gacchati, sīmāmāḷake aṭṭaṃ bandhitvā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Sīmāya heṭṭhā umaṅganadī hoti, iddhimā bhikkhu tattha nisīdati, sace sā nadī paṭhamaṃ gatā, sīmā pacchā baddhā[Pg.327], kammaṃ na kopeti. Atha paṭhamaṃ sīmā baddhā, pacchā nadī gatā, kammaṃ kopeti. Heṭṭhāpathavitale ṭhito pana kopetiyeva.

ඛණ්ඩ සීමාවක් මිටි බිමක පිහිටා ඇති විට, එය පස් පුරවා උස් කළ ද එය සීමාවම වෙයි. සීමාවෙහි ගෙයක් කළහොත් එය සීමාව තුළම පවතියි. සීමාවෙහි පොකුණක් හෑරුව ද එය සීමාවම වෙයි. ජල ගැලීමක් සීමා මණ්ඩලය වසාගෙන ගලා යයි නම්, සීමා මාලකයෙහි වේදිකාවක් බැඳ විනය කර්ම කිරීම සුදුසුය. සීමාවට යටින් උමං ගංගාවක් ගලා යයි නම්, සෘද්ධිමත් භික්ෂුවක් එහි වැඩ සිටිය හැකිය. ඉදින් එම ගංගාව සීමාව බැඳීමට පෙර සිටම ගලා ගියේ නම්, පසුව සීමාව බැන්දත් එය විනය කර්මයට බාධාවක් නොවේ. ඉදින් පළමුව සීමාව බැඳ, පසුව උමං ගංගාව ගලා ගියේ නම්, එය විනය කර්මය පලුදු කළ හැකිය. එහෙත් සීමාවට පහළින් පොළොව මතුපිට සිටින භික්ෂුව නම් නියත වශයෙන්ම විනය කර්මය පලුදු කරයි.

Sīmāmāḷake vaṭarukkho hoti, tassa sākhā vā tato niggatapāroho vā mahāsīmāya pathavitalaṃ vā tatthajātarukkhādīni vā āhacca tiṭṭhati, mahāsīmaṃ sodhetvā vā kammaṃ kātabbaṃ, te vā sākhāpārohā chinditvā bahiṭṭhakā kātabbā. Anāhacca ṭhitasākhādīsu āruḷhabhikkhu hatthapāsaṃ ānetabbo. Evaṃ mahāsīmāya jātarukkhassa sākhā vā pāroho vā vuttanayeneva sīmāmāḷake patiṭṭhāti, vuttanayeneva sīmaṃ sodhetvā vā kammaṃ kātabbaṃ, te vā sākhāpārohā chinditvā bahiṭṭhakā kātabbā.

ඛණ්ඩ සීමා මාලකයෙහි නුග ගසක් වේ ද, එහි අත්තක් හෝ එයින් නික්මුණු අහස් මුලක් හෝ මහා සීමාවෙහි පොළොව මතුපිට හෝ එහි හටගත් ගසක් වැනි දෙයක හෝ ගැටී පවතී නම්, මහා සීමාව පිරිසිදු කොට (එනම් එම සම්බන්ධය ඉවත් කොට) සංඝකර්මය කළ යුතුය. නැතහොත් එම අතු හෝ අහස් මුල් කපා දමා සීමාවෙන් බැහැර කළ යුතුය. පොළොවෙහි නොගැටුණු අතු ආදියෙහි නැගී සිටින භික්ෂුව හත්ථපාසයට පැමිණවිය යුතුය. මෙලෙසම මහා සීමාවෙහි හටගත් ගසක අත්තක් හෝ මුලක් ඉහත කී පරිදිම ඛණ්ඩ සීමා මාලකයෙහි පිහිටයි නම්, ඉහත කී පරිදිම සීමාව පිරිසිදු කොට සංඝකර්මය කළ යුතුය. නැතහොත් එම අතු හෝ මුල් කපා දමා බැහැර කළ යුතුය.

Sace sīmāmāḷake kamme kariyamāne koci bhikkhu sīmāmāḷakassa anto pavisitvā vehāsaṭṭhitasākhāya nisīdati, pādā vāssa bhūmigatā honti, nivāsanapārupanaṃ vā bhūmiṃ phusati, kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Pāde pana nivāsanapārupanañca ukkhipāpetvā kātuṃ vaṭṭati. Idañca lakkhaṇaṃ purimanayepi veditabbaṃ. Ayaṃ pana viseso – tatra ukkhipāpetvā kātuṃ na vaṭṭati, hatthapāsameva ānetabbo. Sace antosīmato pabbato abbhugacchati, tatraṭṭho bhikkhu hatthapāsaṃ ānetabbo. Iddhiyā antopabbataṃ paviṭṭhepi eseva nayo. Bajjhamānā eva hi sīmā pamāṇarahitaṃ padesaṃ na otarati. Baddhasīmāya jātaṃ yaṃkiñci yattha katthaci ekasambaddhena gataṃ sīmāsaṅkhyameva gacchatīti.

සීමා මාලකයෙහි සංඝකර්මයක් කරනු ලබන විට, කිසියම් භික්ෂුවක් සීමා මාලකය තුළට පිවිස අහසේ පවතින අත්තක හිඳින්නේ නම්, උන්වහන්සේගේ පාදයන් පොළොවෙහි පිහිටා තිබේ නම් හෝ අඳනය සිවුර හෝ පොළොවෙහි ස්පර්ශ වේ නම්, සංඝකර්මය සිදු කිරීම සුදුසු නොවේ. එහෙත් පාදයන් ද අඳනය හා සිවුර ද ඉහළට ඔසවා ගෙන සංඝකර්මය කිරීම සුදුසුය. මේ ලක්ෂණය පෙර ක්‍රමයෙහි ද දත යුතුය. එහි ඇති විශේෂය නම්, එහිදී (පාද ආදිය) ඔසවා තබාගෙන කර්මය කිරීම සුදුසු නොවන අතර, උන්වහන්සේ හත්ථපාසයටම පැමිණවිය යුතුය. ඉදින් සීමාව තුළින් පර්වතයක් ඉහළට පැන නැගී තිබේ නම්, එහි රැඳී සිටින භික්ෂුව හත්ථපාසයට පැමිණවිය යුතුය. සෘද්ධියෙන් පර්වතය ඇතුළට පිවිසි විට ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මන්දයත්, බඳිනු ලබන සීමාව ප්‍රමාණ රහිත ප්‍රදේශයකට බැස නොයන බැවිනි. බද්ධ සීමාවෙහි හටගත් යම්කිසි ගසක්, පර්වතයක් වැනි දෙයක් යම් තැනක ඒකාබද්ධව පවතී ද, එය සීමා සංඛ්‍යාවටම (සීමාවටම) අයත් වන බව දත යුතුය.

140. Tiyojanaparamanti ettha tiyojanaṃ paramaṃ pamāṇametissāti tiyojanaparamā; taṃ tiyojanaparamaṃ. Sammannantena pana majjhe ṭhatvā yathā catūsupi disāsu diyaḍḍhadiyaḍḍhayojanaṃ hoti, evaṃ sammannitabbā. Sace pana majjhe ṭhatvā ekekadisato tiyojanaṃ karonti, chayojanaṃ hotīti na vaṭṭati. Caturassaṃ vā tikoṇaṃ vā sammannantena yathā koṇato koṇaṃ tiyojanaṃ hoti, evaṃ sammannitabbā. Sace hi yena kenaci pariyantena kesaggamattampi tiyojanaṃ atikkāmeti, āpattiñca āpajjati sīmā ca asīmā hoti.

140. "තියෝජනපරමං" යන්නෙහි අර්ථය නම්, මෙම සීමාවෙහි උපරිම ප්‍රමාණය යොදුන් තුනක් වන බවයි. එබැවින් එය තියෝජනපරම නම් වේ. සීමාව සම්මත කරන භික්ෂුව මැද සිට සතර දිශාවටම යොදුන් එකහමාර බැගින් වන සේ සම්මත කළ යුතුය. ඉදින් මැද සිට එක එක දිශාවට යොදුන් තුන බැගින් කළහොත්, එය යොදුන් හයක් වන බැවින් එසේ කිරීම සුදුසු නොවේ. සතරැස් හෝ තිකෝණාකාර සීමාවක් සම්මත කරන විට, කොණක සිට කොණකට යොදුන් තුනක් වන පරිදි සම්මත කළ යුතුය. ඉදින් යම්කිසි කෙළවරකින් කෙස් අගක ප්‍රමාණයක් තරම් හෝ යොදුන් තුන ඉක්මවා යයි නම්, එය ඇවැත් වීමට ද හේතු වන අතර සීමාව ද අසීමාවක් (වලංගු නොවන සීමාවක්) වෙයි.

Nadīpāranti ettha pārayatīti pārā. Kiṃ pārayati? Nadiṃ. Nadiyā pārā nadīpārā, taṃ nadīpāraṃ; nadiṃ ajjhottharamānanti attho. Ettha ca nadiyā lakkhaṇaṃ [Pg.328] nadīnimitte vuttanayameva. Yatthassa dhuvanāvā vāti yattha nadiyā sīmābandhanaṭṭhānagatesu titthesu niccasañcaraṇanāvā assa, yā sabbantimena paricchedena pājanapurisena saddhiṃ tayo jane vahati. Sace pana sā nāvā uddhaṃ vā adho vā kenacideva karaṇīyena puna āgamanatthāya nītā, corehi vā haṭā, avassaṃ labbhaneyyā, yā pana vātena vā chinnabandhanā vīcīhi nadimajjhaṃ nītā avassaṃ āharitabbā, puna dhuvanāvāva hoti. Udake ogate thalaṃ ussāritāpi sudhākasaṭādīhi pūretvā ṭhapitāpi dhuvanāvāva. Sace bhinnā vā visaṅkhatapadarā vā na vaṭṭati. Mahāpadumatthero panāha – ‘‘sacepi tāvakālikaṃ nāvaṃ ānetvā sīmābandhanaṭṭhāne ṭhapetvā nimittāni kittenti, dhuvanāvāva hotī’’ti. Tatra mahāsumatthero āha – ‘‘nimittaṃ vā sīmā vā kammavācāya gacchati na nāvāya. Bhagavatā ca dhuvanāvā anuññātā, tasmā nibaddhanāvāyeva vaṭṭatī’’ti.

"නදීපාරං" යන්නෙහි 'පාරා' යනු එතර කරන බැවින් (ඉක්මවා යන බැවින්) යන්නයි. කුමක් එතර කරයි ද? නදිය එතර කරයි. නදිය එතර කරන්නා වූ සීමාව නදීපාර සීමාවයි. එහි අර්ථය නදිය යට කරමින් පවතින බවයි. මෙහි නදියේ ලක්ෂණය 'නදී නිමිත්ත' හි කී පරිදිම වේ. "යත්ථස්ස ධුවනාවා වා" යන්නෙහි අර්ථය නම්, යම් නදියක සීමා බන්ධන ස්ථානයන්හි වූ තොටුපළවල නිතර ගමන් කරන ස්ථිර බෝට්ටුවක් (නැවක්) තිබිය යුතුය යන්නයි. එය අවම වශයෙන් පදවන්නා ද සමග පුද්ගලයන් තිදෙනෙකු ගෙන යා හැකි විය යුතුය. ඉදින් එම බෝට්ටුව ඉහළට හෝ පහළට කිසියම් කටයුත්තකට ගෙන ගොස් නැවත පැමිණීමට තිබේ නම් හෝ සොරුන් ගෙන ගිය ද අනිවාර්යයෙන්ම නැවත ලබාගත හැකි නම් හෝ සුළඟ නිසා බැම්ම කැඩී රළ පහරින් මැදට ගිය ද නැවත ගෙන ආ හැකි නම්, එය ද ස්ථිර බෝට්ටුවක්ම වේ. ජලය බැස ගිය විට ගොඩට ගත් බෝට්ටුව ද හුණු හෝ සායම් ආදියෙන් අලුත්වැඩියා කර තැබූ බෝට්ටුව ද ස්ථිර බෝට්ටුවක්ම වේ. ඉදින් එය කැඩී බිඳී ඇත්නම් හෝ ලෑලි ගැලවී ඇත්නම් සුදුසු නොවේ. මහාපදුම තෙරුන් වහන්සේ වදාරන්නේ: "තාවකාලික බෝට්ටුවක් ගෙනැවිත් සීමා බන්ධන ස්ථානයෙහි තබා නිමිති ප්‍රකාශ කරන්නේ නම් එය ද ස්ථිර බෝට්ටුවක්ම වේ" යනුවෙනි. එහිදී මහාසුම තෙරුන් වහන්සේ වදාරන්නේ: "නිමිත්ත හෝ සීමාව සිදුවන්නේ කර්මවාචාවෙනි, බෝට්ටුවෙන් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ස්ථිර බෝට්ටුවක් අනුදැන වදාරන ලදී, එබැවින් බැඳ ඇති ස්ථිර බෝට්ටුවක්ම සුදුසු වේ" යනුවෙනි.

Dhuvasetu vāti yattha rukkhasaṅghāṭamayo vā padarabaddho vā jaṅghasatthasetu vā hatthissādīnaṃ sañcaraṇayoggo mahāsetu vā atthi; antamaso taṅkhaṇaññeva rukkhaṃ chinditvā manussānaṃ sañcaraṇayoggo ekapadikasetupi dhuvasetutveva saṅkhyaṃ gacchati. Sace pana upari baddhāni vettalatādīni hatthena gahetvāpi na sakkā hoti tena sañcarituṃ, na vaṭṭati.

"ධුවසේතු වා" යනු, යම් නදියක ලී කොටවලින් කළ හෝ ලෑලිවලින් තැනූ හෝ පයින් යන වෙළෙන්දන්ට හා කරත්තවලට යා හැකි හෝ ඇත් අස්සන් වැනි සතුන්ට ගමන් කළ හැකි මහා පාලමක් පවතී නම් එයයි. අවම වශයෙන් එම මොහොතෙහිම ගසක් කපා මිනිසුන්ට ගමන් කළ හැකි පරිදි තැනූ තනි පය තැබිය හැකි පාලම ද 'ස්ථිර පාලම' (ධුවසේතු) යනුවෙන් හැඳින්වේ. ඉදින් එහි ඉහළින් බැඳ ඇති වැල් ආදිය අතින් අල්ලාගෙන මිස එතෙර වීමට නොහැකි නම්, එය සුදුසු නොවේ.

Evarūpaṃ nadīpārasīmaṃ sammannitunti yatthāyaṃ vuttappakārā dhuvanāvā vā dhuvasetu vā abhimukhatittheyeva atthi, evarūpaṃ nadīpārasīmaṃ sammannituṃ anujānāmīti attho. Sace dhuvanāvā vā dhuvasetu vā abhimukhatitthe natthi, īsakaṃ uddhaṃ abhiruhitvā adho vā orohitvā atthi, evampi vaṭṭati. Karavīkatissatthero pana ‘‘gāvutamattabbhantarepi vaṭṭatī’’ti āha.

"එවරූපං නදීපාරසීමං සම්මන්නිතුං" යනු, යම් නදියක ඉහත කී ස්ථිර බෝට්ටුවක් හෝ ස්ථිර පාලමක් ඉදිරිපිට ඇති තොටුපළෙහිම පවතී නම්, එවැනි නදීපාර සීමාවක් සම්මත කිරීමට අනුදනිමි යන්නයි. ඉදින් ස්ථිර බෝට්ටුවක් හෝ ස්ථිර පාලමක් ඉදිරිපිට තොටුපළෙහි නැති වුව ද, මඳක් ඉහළට හෝ පහළට ගිය විට පවතී නම්, එය ද සුදුසුය. කරවීකතිස්ස තෙරුන් වහන්සේ වදාරන්නේ "ගාවුතයක පමණ දුර ඇතුළත තිබුණ ද සුදුසු වන" බවයි.

Imañca pana nadīpārasīmaṃ sammannantena ekasmiṃ tīre ṭhatvā uparisote nadītīre nimittaṃ kittetvā tato paṭṭhāya attānaṃ parikkhipantena yattakaṃ paricchedaṃ icchati, tassa pariyosāne adhosotepi nadītīre nimittaṃ kittetvā paratīre sammukhaṭṭhāne nadītīre nimittaṃ kittetabbaṃ. Tato paṭṭhāya yattakaṃ paricchedaṃ icchati, tassa vasena yāva uparisote paṭhamakittitanimittassa sammukhā nadītīre nimittaṃ, tāva kittetvā paccāharitvā paṭhamakittitanimittena [Pg.329] saddhiṃ ghaṭetabbaṃ. Atha sabbanimittānaṃ anto ṭhite bhikkhū hatthapāsagate katvā kammavācāya sīmā sammannitabbā. Nadiyaṃ ṭhitā anāgatāpi kammaṃ na kopenti. Sammutipariyosāne ṭhapetvā nadiṃ nimittānaṃ anto pāratīre ca orimatīre ca ekasīmā hoti. Nadī pana baddhasīmāsaṅkhyaṃ na gacchati, visuṃ nadisīmā eva hi sā.

තවද, මෙම නදීපාර සීමාව සම්මත කරන භික්ෂුව විසින් එක් ඉවුරක සිට, ගඟේ ඉහළ ප්‍රදේශයෙහි ඉවුරේ නිමිත්තක් ප්‍රකාශ කොට, එතැන් සිට තමන් වටා සීමාව ලකුණු කරමින්, තමා කැමති ප්‍රමාණයක් දක්වා ගඟේ පහළ ප්‍රදේශයෙහි ද ඉවුරේ නිමිත්තක් ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉන්පසු එතෙර ඉවුරේ මෙතෙර නිමිත්තට මුහුණලා ඇති ස්ථානයෙහි ද නිමිත්තක් ප්‍රකාශ කළ යුතුය. එතැන් සිට තමා කැමති ප්‍රමාණය අනුව ගඟේ ඉහළ ප්‍රදේශයෙහි පළමු නිමිත්තට මුහුණලා ඇති ස්ථානය දක්වා නිමිති ප්‍රකාශ කරමින් ගොස්, නැවත පැමිණ පළමු නිමිත්ත හා සම්බන්ධ කළ යුතුය. ඉක්බිති සියලු නිමිති ඇතුළත සිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා හත්ථපාසයට පැමිණ කරවා කර්මවාචාවෙන් සීමාව සම්මත කළ යුතුය. ගඟේ රැඳී සිටින, සීමාවට නොපැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලා නිසා සංඝකර්මය නරක් නොවේ. සම්මුතිය අවසානයෙහි ගඟ හැර, නිමිති ඇතුළත වූ එතෙර ඉවුරත් මෙතෙර ඉවුරත් යන දෙකම එකම සීමාවක් වෙයි. නදිය බද්ධ සීමාවට අයත් නොවන අතර එය වෙන් වූ නදී සීමාවක්ම වෙයි.

Sace antonadiyaṃ dīpako hoti, taṃ antosīmāya kātukāmena purimanayeneva attanā ṭhitatīre nimittāni kittetvā dīpakassa orimante ca pārimante ca nimittaṃ kittetabbaṃ. Atha paratīre nadiyā orimatīre nimittassa sammukhaṭṭhāne nimittaṃ kittetvā tato paṭṭhāya purimanayeneva yāva uparisote paṭhamakittitanimittassa sammukhā nimittaṃ, tāva kittetabbaṃ. Atha dīpakassa pārimante ca orimante ca nimittaṃ kittetvā paccāharitvā paṭhamakittitanimittena saddhiṃ ghaṭetabbaṃ. Atha dvīsu tīresu dīpake ca bhikkhū sabbeva hatthapāsagate katvā kammavācāya sīmā sammannitabbā. Nadiyaṃ ṭhitā anāgacchantāpi kammaṃ na kopenti. Sammutipariyosāne ṭhapetvā nadiṃ nimittānaṃ anto tīradvayañca dīpako ca ekasīmā hoti, nadī pana nadisīmāyeva.

ගඟක් ඇතුළත කුඩා දූපතක් තිබේ නම්, එය අන්තෝසීමාවට ඇතුළත් කිරීමට කැමති භික්ෂුව පෙර පරිදිම තමා සිටින ඉවුරෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කොට, දූපතේ මෙපිට කෙළවරෙහි හා එපිට කෙළවරෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉන්පසු ගඟේ එතෙර ඉවුරෙහි, මෙතෙර ඉවුරේ නිමිත්තට ඉදිරියෙන් වූ ස්ථානයෙහි නිමිත්තක් ප්‍රකාශ කොට, එතැන් සිට පෙර ක්‍රමයටම උඩුගං බලා පළමු ප්‍රකාශ කළ නිමිත්තට ඉදිරියෙන් නිමිත්තක් ඇති තාක් ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉන්පසු දූපතේ එපිට කෙළවරෙහි හා මෙපිට කෙළවරෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කොට, ආපසු හැරී පළමු ප්‍රකාශ කළ නිමිත්ත හා සම්බන්ධ කළ යුතුය. ඉන්පසු ඉවුරු දෙකෙහි හා දූපතෙහි ද සිටින සියලුම භික්ෂූන් වහන්සේලා හත්ථපාසයට ඇතුළත් කොට කර්මවාක්‍යයෙන් සීමාව සම්මත කළ යුතුය. ගඟ මැද සිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා (සීමා සම්මතයට) නොපැමිණියත් කර්මය නොබිඳේ. සම්මතිය අවසානයේදී ගඟ හැර නිමිති ඇතුළත ඉවුරු දෙක හා දූපත එක් සීමාවක් වේ. ගඟ වනාහි නදී සීමාවම වේ.

Sace pana dīpako vihārasīmāparicchedato uddhaṃ vā adho vā adhikataro hoti, atha vihārasīmāparicchedanimittassa ujukameva sammukhibhūte dīpakassa sorimante nimittaṃ kittetvā tato paṭṭhāya dīpakasikharaṃ parikkhipantona puna dīpakassa sorimante nimittasammukhe pārimante nimittaṃ kittetabbaṃ. Tato paraṃ purimanayeneva pāratīre sammukhanimīttamādiṃkatvā pāratīranimittāni ca dīpakassa pārimantasorimantanimittāni ca kittetvā paṭhamakittitanimittena saddhiṃ ghaṭanā kātabbā. Evaṃ kittetvā sammatā sīmā pabbatasaṇḍānā hoti.

ඉදින් දූපත විහාර සීමා පරිච්ඡේදයට වඩා ඉහළින් හෝ පහළින් වැඩියෙන් පවතී නම්, විහාර සීමා පරිච්ඡේද නිමිත්තට සෘජුවම ඉදිරියෙන් වූ දූපතේ මෙපිට කෙළවරෙහි නිමිත්තක් ප්‍රකාශ කොට, එතැන් සිට දූපතේ මුදුන වටා ප්‍රදක්ෂිණා කරමින් නැවත දූපතේ මෙපිට කෙළවරෙහි හා නිමිත්තට ඉදිරියෙන් වූ එපිට කෙළවරෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉන්පසු පෙර ක්‍රමයටම එතෙර ඉවුරේ ඉදිරි නිමිත්ත ආදිය කොට, එතෙර ඉවුරේ නිමිති ද දූපතේ එපිට හා මෙපිට කෙළවර නිමිති ද ප්‍රකාශ කොට පළමු ප්‍රකාශ කළ නිමිත්ත හා සම්බන්ධ කළ යුතුය. මෙසේ ප්‍රකාශ කොට සම්මත කළ සීමාව පර්වතයක හැඩය ගනී.

Sace pana dīpako vihārasīmāparicchedato uddhampi adhopi adhikataro hoti. Purimanayeneva dīpakassa ubhopi sīkharāni parikkhipitvā nimittāni kittentena nimittaghaṭanā kātabbā. Evaṃ kittetvā sammatā sīmā mudiṅgasaṇṭhānā hoti.

ඉදින් දූපත විහාර සීමා පරිච්ඡේදයට වඩා ඉහළින් මෙන්ම පහළින් ද වැඩියෙන් පවතී නම්, පෙර ක්‍රමයටම දූපතේ දෙපැත්තේම මුදුන් වටා ප්‍රදක්ෂිණා කරමින් නිමිති ප්‍රකාශ කොට නිමිති සම්බන්ධ කිරීම කළ යුතුය. මෙසේ ප්‍රකාශ කොට සම්මත කළ සීමාව බෙරයක (මෘදංගයක) හැඩය ගනී.

Sace [Pg.330] dīpako vihārasīmāparicchedassa anto khuddako hoti, sabbapaṭhamanayena dīpake nimittāni kittetabbāni. Evaṃ kittetvā sammatā sīmā paṇavasaṇṭhānā hoti.

ඉදින් දූපත විහාර සීමා පරිච්ඡේදය ඇතුළත කුඩා එකක් වේ නම්, සියල්ලටම පෙර කී ක්‍රමයට දූපතෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කළ යුතුය. මෙසේ ප්‍රකාශ කොට සම්මත කළ සීමාව පණවයක (කුඩා බෙරයක) හැඩය ගනී.

Sīmānujānanakathā niṭṭhitā.

සීමා අනුදැන වදාළ කථාව නිම විය.

Uposathāgārādikathā

උපෝසථාගාරාදි කථාව.

141. Anupariveṇiyanti ekasīmamahāvihāre tasmiṃ tasmiṃ pariveṇe. Asaṅketenāti saṅketaṃ akatvā. Ekaṃ samūhanitvāti kammavācāya samūhanitvā.

141. 'අනුපරිවේණියං' යනු එක් සීමාවක් ඇති මහා විහාරයක ඒ ඒ පිරිවෙනෙහි යන්නයි. 'අසංකේතේන' යනු සලකුණක් (නියමයක්) නොකොට යන්නයි. 'ඒකං සමූහනිත්වා' යනු කර්මවාක්‍යයෙන් එකක් බැහැර කොට (ඉවත් කොට) යන්නයි.

142. Yato pātimokkhaṃ suṇātīti yattha katthaci bhikkhūnaṃ hatthapāse nisinno yasmā pātimokkhaṃ suṇāti; katovassa uposathoti attho. Idañca vatthuvasena vuttaṃ, hatthapāse nisinnassa pana asuṇantassāpi katova hoti uposatho. Nimittā kittetabbāti uposathapamukhassa khuddakāni vā mahantāni vā pāsāṇaiṭṭhakadārukhaṇḍadaṇḍakādīni yāni kānici nimittāni abbhokāse vā māḷakādīsu vā yattha katthaci saññaṃ katvā kittetuṃ vaṭṭati. Atha vā nimittā kittetabbāti nimittupagā vā animittupagā vā paricchedajānanatthaṃ kittetabbā.

142. 'යතෝ පාතිමොක්ඛං සුණාති' යනු යම් තැනක භික්ෂූන්ගේ හත්ථපාසයෙහි හිඳ යම් හෙයකින් පාතිමොක්ඛය අසයි ද, ඒ හේතුවෙන් ඔහුට උපෝසථය කරන ලද්දක්ම වේ යන්න අර්ථයයි. මෙය වස්තුව (සිද්ධිය) අනුව කියන ලද්දකි. හත්ථපාසයෙහි හුන් භික්ෂුවට නෑසුණද උපෝසථය කරන ලද්දක්ම වේ. 'නිමිත්තා කිත්තේතබ්බා' යනු උපෝසථ ගෘහය ඉදිරිපිට කුඩා හෝ මහත් වූ ගල්, ගඩොල්, ලී කැබලි, දණ්ඩක් ආදී වූ යම්කිසි නිමිති එළිමහනක හෝ මළුවක හෝ යම් තැනක ලකුණක් කොට ප්‍රකාශ කිරීම වටී. නැතහොත් 'නිමිත්තා කිත්තේතබ්බා' යනු නිමිත්තට සුදුසු වූ හෝ නුසුදුසු වූ හෝ ගල් ආදිය සීමා පරිච්ඡේදය දැන ගැනීම පිණිස ප්‍රකාශ කළ යුතුය යන්නයි.

Therehi bhikkhūhi paṭhamataraṃ sannipatitunti ettha sace mahāthero paṭhamataraṃ na āgacchati, dukkaṭaṃ. Sabbeheva ekajjhaṃ sannipatitvā uposatho kātabboti ettha sace porāṇako āvāso majjhe vihārassa hoti, pahoti cettha bhikkhūnaṃ nisajjaṭṭhānaṃ, tattha sannipatitvā uposatho kātabbo. Sace porāṇako paridubbalo ceva sambādho ca añño pacchā uṭṭhitāvāso asambādho, tattha uposatho kātabbo.

'ථේරේහි භික්ඛූහි පඨමතරං සන්නිපතිතුං' යන මෙහි ඉදින් මහා තෙරණුවෝ පළමුවෙන්ම වැඩම නොකළහොත් දුක්කටාපත්ති වේ. 'සබ්බේහේව ඒකජ්ඣං සන්නිපතිත්වා උපෝසථෝ කාතබ්බෝ' යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. ඉදින් පැරණි ආවාසය මහා විහාර සීමාව මැද පිහිටා තිබේ නම් සහ එහි භික්ෂූන්ට වැඩ සිටීමට ප්‍රමාණවත් ඉඩකඩ තිබේ නම්, එහි රැස්ව උපෝසථය කළ යුතුය. ඉදින් පැරණි ආවාසය දුර්වල මෙන්ම අවහිර සහිත (ඉඩ මදි) නම්, පසුව ඇති වූ වෙනත් අවහිර නොමැති ආවාසයක් ඇත්නම් එහි උපෝසථය කළ යුතුය.

Yattha vā pana thero bhikkhu viharatīti etthāpi sace therassa vihāro sabbesaṃ pahoti, phāsuko hoti, tattha uposatho kātabbo. Sace pana so paccante visamappadese hoti, therassa vattabbaṃ – ‘‘bhante, tumhākaṃ vihāro aphāsukadeso, natthi ettha sabbesaṃ okāso[Pg.331], asukasmiṃ nāma āvāse okāso atthi, tattha gantuṃ vaṭṭatī’’ti. Sace thero nāgacchati, tassa chandapārisuddhiṃ ānetvā sabbesaṃ pahonake phāsukaṭṭhāne uposatho kātabbo.

'යත්ථ වා පන ථේරෝ භික්ඛු විහරති' යන මෙහි ද විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. ඉදින් තෙරුන් වහන්සේගේ විහාරය සැමටම ප්‍රමාණවත් නම්, පහසු නම්, එහි උපෝසථය කළ යුතුය. ඉදින් එය විහාරයේ කෙළවරක විෂම ස්ථානයක පිහිටා තිබේ නම්, තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසිය යුතුය: "ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේගේ විහාරය අපහසු ස්ථානයකි, මෙහි සැමට ඉඩකඩ නැත, අසවල් ආවාසයෙහි ඉඩකඩ ඇත, එහි වැඩම කිරීම වටී" යනුවෙනි. ඉදින් තෙරුන් වහන්සේ වැඩම නොකරන්නේ නම්, උන්වහන්සේගේ ඡන්දය හා පාරිශුද්ධිය ගෙන්වා ගෙන සියල්ලන්ටම ඉඩකඩ ඇති පහසු ස්ථානයක උපෝසථය කළ යුතුය.

Avippavāsasīmānujānanakathā

අවිප්පවාසා සීමා අනුදැන වදාළ කථාව.

143. Andhakavindāti rājagahato gāvutattaye andhakavindaṃ nāma, taṃ upanissāya thero vasati; tato rājagahaṃ uposathaṃ āgacchanto. Rājagahañhi parikkhipitvā aṭṭhārasa mahāvihārā sabbe ekasīmā, dhammasenāpatinā nesaṃ sīmā baddhā, tasmā veḷuvane saṅghassa sāmaggīdānatthaṃ āgacchantoti attho. Nadiṃ tarantoti sippiniyaṃ nāma nadiṃ atikkamanto. Manaṃ vuḷho ahosīti īsakaṃ appattavuḷhabhāvo ahosi. Sā kira nadī gijjhakūṭato otaritvā caṇḍena sotena vahati. Tattha vegena āgacchantaṃ udakaṃ amanasikaronto thero manaṃ vuḷho ahosi, na pana vuḷho, udakabbhāhatānissa cīvarāni allāni jātāni.

143. 'අන්ධකවින්දා' යනු රජගහ නුවර සිට ගාවුත තුනක් දුරින් අන්ධකවින්ද නම් ගමක් ඇත, තෙරුන් වහන්සේ එය ඇසුරු කොට වාසය කරති. එතැන් සිට රජගහ නුවර උපෝසථයට වැඩම කරද්දී යන්නයි. රජගහ නුවර වටා මහා විහාර දහඅටක් ඇත. ඒවා සියල්ල එක් සීමාවක් (මහා සීමාවක්) වේ. ධර්මසේනාපති සාරිපුත්තයන් වහන්සේ විසින් ඒවායේ සීමාවන් බඳින ලදී. එබැවින් වේළුවනාරාමයෙහි සංඝයාට සාමග්‍රිය දීම පිණිස වැඩම කරද්දී යනු අර්ථයයි. 'නදිං තරන්තෝ' යනු සිප්පිනී නම් නදිය තරණය කරද්දී යන්නයි. 'මනං වුළ්හෝ අහෝසි' යනු මදක් ගසාගෙන යන ලදී, එසේත් නැත්නම් ගසාගෙන යන තත්ත්වයට ආසන්න විය යන්නයි. ඒ නදිය ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙන් බැස රළු ජල පහරකින් තෙරුන් වහන්සේව ගසාගෙන ගිය බව කියැවේ. එහිදී වේගයෙන් එන ජලය ගැන නොසිතා සිටි තෙරුන් වහන්සේ මදක් ගසාගෙන ගියහ. නමුත් සැබවින්ම ගසාගෙන නොගියහ. උන්වහන්සේගේ ජලයෙන් තෙමුණු සිවුරු තෙත් විය.

144. Sammatā sā sīmā saṅghena ticīvarena avippavāsā ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcāti imissā kammavācāya uppannakālato paṭṭhāya bhikkhūnaṃ purimakammavācā na vaṭṭati. Ayameva hi thāvarā hoti. Bhikkhunīnaṃ pana ayaṃ na vaṭṭati, purimāyeva vaṭṭati. Kasmā? Bhikkhunisaṅgho hi antogāme vasati. Yadi evaṃ siyā, so etāya kammavācāya ticīvaraparihāraṃ na labheyya, atthi cassa parihāro, tasmā purimāyeva vaṭṭati. Bhikkhunisaṅghassa hi dvepi sīmāyo labbhanti. Tattha bhikkhūnaṃ sīmaṃ ajjhottharitvāpi tassā antopi bhikkhunīnaṃ sīmaṃ sammannituṃ vaṭṭati. Bhikkhūnampi bhikkhunisīmāya eseva nayo. Na hi te aññamaññassa kamme gaṇapūrakā honti, na kammavācaṃ vaggaṃ karonti. Ettha ca nigamanagarānampi gāmeneva saṅgaho veditabbo.

144. 'සම්මතා සා සීමා සංඝේන තිචීවරේන අවිප්පවාසා ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච' යන මෙම කර්මවාක්‍යය ඇති වූ කාලයේ සිට භික්ෂූන්ට පැරණි කර්මවාක්‍යය නොවටී. මන්ද යත් මෙම කර්මවාක්‍යයම ස්ථාවර වන බැවිනි. නමුත් භික්ෂුණීන්ට මෙම කර්මවාක්‍යය නොවටී, පැරණි කර්මවාක්‍යයම වටී. ඒ මන්ද? භික්ෂුණී සංඝයා ගම ඇතුළත වාසය කළ යුතු බැවිනි. ඉදින් ඔවුන්ටද අලුත් කර්මවාක්‍යය අදාළ වූයේ නම්, ඔවුන්ට මෙම කර්මවාක්‍යය නිසා තිචීවර පරිහාරය (සිවුරු තුන හැර නොසිටීමේ ආරක්ෂාව) නොලැබෙන්නේය. නමුත් ඔවුන්ට එම ආරක්ෂාව තිබිය යුතුය, එබැවින් පැරණි කර්මවාක්‍යයම වටී. භික්ෂුණී සංඝයාට සීමා දෙකම ලැබේ. එහිදී භික්ෂූන්ගේ සීමාව මැඩගෙන හෝ එහි ඇතුළත හෝ භික්ෂුණීන්ට සීමා සම්මත කිරීම වටී. භික්ෂූන්ට ද භික්ෂුණී සීමාව සම්බන්ධයෙන් මේ ක්‍රමයම වේ. මන්ද ඔවුන් එකිනෙකාගේ කර්මයන්හි ගණපූරකයන් නොවන බැවිනි, කර්මවාක්‍යය අසම්පූර්ණ නොකරන බැවිනි. තවද මෙහි 'ගම' යන වචනයෙන්ම නිගම හා නගර ද ඇතුළත් වන බව දත යුතුය.

Gāmūpacāroti parikkhittassa parikkhepo, aparikkhittassa parikkhepokāso. Tesu adhiṭṭhitatecīvariko bhikkhu parihāraṃ na labhati. Iti [Pg.332] bhikkhūnaṃ avippavāsasīmā gāmañca gāmūpacārañca na ottharati, samānasaṃvāsakasīmāva ottharati. Samānasaṃvāsakasīmā cettha attano dhammatāya gacchati. Avippavāsasīmā pana yattha samānasaṃvāsakasīmā, tattheva gacchati. Na hi tassā visuṃ nimittakittanaṃ atthi, tattha sace avippavāsāya sammutikāle gāmo atthi, taṃ sā na ottharati. Sace pana sammatāya sīmāya pacchā gāmo nivisati, sopi sīmāsaṅkhyameva gacchati. Yathā ca pacchā niviṭṭho, evaṃ paṭhamaṃ niviṭṭhassa pacchā vaḍḍhitappadesopi sīmāsaṅkhyameva gacchati. Sacepi sīmāsammutikāle gehāni katāni, pavisissāmāti ālayopi atthi, manussā pana appaviṭṭhā, porāṇakagāmaṃ vā sagehameva chaḍḍetvā aññattha gatā, agāmoyeva esa, sīmā ottharati. Sace pana ekampi kulaṃ paviṭṭhaṃ vā āgataṃ vā atthi, gāmoyeva sīmā na ottharati.

ග්‍රාමූපචාරය යනු පවුරු බැඳි ගමක නම් එහි පවුරයි, පවුරු නොබැඳි ගමක නම් පවුරක් ඉදි කිරීමට සුදුසු ප්‍රදේශයයි. ඒ ගමෙහි හෝ ග්‍රාමූපචාරයෙහි අධිෂ්ඨාන කරන ලද තුන් සිවුරු ඇති භික්ෂුව සිවුරෙන් වෙන්ව විසීම පිළිබඳ නිදහස (අසම්මුතිය) නොලබයි. මෙසේ භික්ෂූන්ගේ අවිප්පවාස සීමාව ගම හෝ ග්‍රාමූපචාරය වසා නොපවතියි, සමානසංවාසක සීමාව පමණක් එය වසා පවතියි. මෙහිදී සමානසංවාසක සීමාව තම ස්වභාවයෙන්ම පැතිරෙයි. අවිප්පවාස සීමාව වනාහි යම් තැනක සමානසංවාසක සීමාව ඇද්ද, එතැනටම යයි. මන්දයත් ඒ අවිප්පවාස සීමාව සඳහා වෙන් වශයෙන් නිමිති ප්‍රකාශ කිරීමක් නොමැති බැවිනි. එහි අවිප්පවාස සීමාව සම්මුතිය කරන අවස්ථාවේ ගමක් පවතී නම්, එම සීමාව ඒ ගම වසා නොපවතියි. ඉදින් සීමාව සම්මත කළ පසු ගමක් පිහිටුවනු ලැබුවේ නම්, එයද සීමාව යන සංඛ්‍යාවටම ඇතුළත් වෙයි. පසුව පිහිටුවන ලද ගම මෙන්ම, පළමුව පිහිටි ගමක සීමා සම්මුතියෙන් පසු ව්‍යාප්ත වූ කොටසද සීමාවටම ඇතුළත් වෙයි. සීමා සම්මුතිය කරන කාලයෙහි ගෙවල් සාදා තිබුණද, 'ඇතුළු වන්නෙමු' යන බලාපොරොත්තුව තිබුණද, මිනිසුන් තවමත් පදිංචියට පැමිණ නැති නම් හෝ පැරණි ගම හෝ නිවාස අතහැර වෙනත් තැනකට ගොස් ඇත්නම් එය 'ගමක් නොවන' බැවින් සීමාවට ඇතුළත් වෙයි. ඉදින් එක් කුලයක් හෝ පදිංචි වී සිටී නම් හෝ පැමිණ සිටී නම් එය ගමක්ම වන බැවින් සීමාව එය වසා නොපවතියි.

Evañca pana bhikkhave ticīvarena avippavāso samūhantabboti ettha samūhanantena bhikkhunā vattaṃ jānitabbaṃ. Tatridaṃ vattaṃ – khaṇḍasīmāya ṭhatvā avippavāsasīmā na samūhantabbā, tathā avippavāsasīmāya ṭhatvā khaṇḍasīmāpi. Khaṇḍasīmāyaṃ pana ṭhitena khaṇḍasīmāva samūhanitabbā, tathā itarāya ṭhitena itarā. Sīmaṃ nāma dvīhi kāraṇehi samūhananti pakatiyā khuddakaṃ puna āvāsavaḍḍhanatthāya mahatiṃ vā kātuṃ; pakatiyā mahatiṃ puna aññesaṃ vihārokāsadānatthāya khuddakaṃ vā kātuṃ. Tattha sace khaṇḍasīmañca avippavāsasīmañca jānanti, samūhanituñceva bandhituñca sakkhissanti. Khaṇḍasīmaṃ pana jānantā avippavāsaṃ ajānantāpi samūhanituñceva bandhituñca sakkhissanti. Khaṇḍasīmaṃ ajānantā avippavāsaṃyeva jānantā cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇauposathāgārādīsu nirāsaṅkaṭṭhānesu ṭhatvā appeva nāma samūhanituṃ sakkhissanti, paṭibandhituṃ pana na sakkhissanteva. Sace bandheyyuṃ, sīmāsambhedaṃ katvā vihāraṃ avihāraṃ kareyyuṃ, tasmā na samūhanitabbā. Ye pana ubhopi na jānanti, teneva samūhanituṃ na bandhituṃ sakkhissanti. Ayañhi sīmā nāma kammavācāya vā asīmā hoti sāsanantaradhānena vā, na ca sakkā sīmaṃ ajānantehi kammavācā kātuṃ, tasmā na samūhanitabbā. Sādhukaṃ pana ñatvāyeva samūhanitabbā ca bandhitabbā cāti.

මහණෙනි, 'මෙසේ තුන් සිවුරෙන් වෙන්ව නොවැසීම (අවිප්පවාසය) ඉවත් කළ යුතුය' යන්නෙහි, එය ඉවත් කරන භික්ෂුව විසින් පිළිවෙත් දත යුතුය. ඒ පිළිවෙත මෙසේය: ඛණ්ඩ සීමාවක සිට අවිප්පවාස සීමාව ඉවත් නොකළ යුතුය. එසේම අවිප්පවාස සීමාවක සිට ඛණ්ඩ සීමාවද ඉවත් නොකළ යුතුය. ඛණ්ඩ සීමාවක සිටින්නා විසින් ඛණ්ඩ සීමාවම ඉවත් කළ යුතුය, එසේම අනෙක් සීමාවක සිටින්නා විසින් ඒ අනෙක් සීමාවම ඉවත් කළ යුතුය. සීමාවන් කරුණු දෙකක් නිසා ඉවත් කරනු ලැබේ: එනම්, ස්වභාවයෙන් කුඩා වූ සීමාව ආවාසය විශාල කිරීම පිණිස විශාල කිරීමට හෝ, ස්වභාවයෙන් විශාල වූ සීමාව අනෙකෙකුට විහාරස්ථානයක් ඉදිකිරීමට ඉඩ දීම පිණිස කුඩා කිරීමටය. එහිදී ඉදින් ඛණ්ඩ සීමාව හා අවිප්පවාස සීමාව යන දෙකම දන්නේ නම්, ඒවා ඉවත් කිරීමට හා නැවත බැඳීමට (සම්මත කිරීමට) ඔවුන්ට හැකි වෙයි. ඛණ්ඩ සීමාව දන්නා නමුත් අවිප්පවාස සීමාව නොදන්නා අයටද ඒවා ඉවත් කිරීමට හා බැඳීමට හැකි වෙයි. ඛණ්ඩ සීමාව නොදන්නා නමුත් අවිප්පවාස සීමාව පමණක් දන්නා අයට චෛත්‍ය මළුව, බෝධි මළුව, උපෝසථාගාරය ආදී සැක රහිත ස්ථානවල සිට සීමාව ඉවත් කිරීමට සමහරවිට හැකි වුවද, නැවත බැඳීමට නොහැකි වනු ඇත. ඉදින් ඔවුන් එය බැන්දොත් සීමා මිශ්‍ර වීමක් (සීමාසම්භේද) සිදු වී විහාරය අවිහාරයක් (විහාරයක් නොවන තැනක්) බවට පත් කළ හැක. එබැවින් (නොදැන) සීමා ඉවත් නොකළ යුතුය. යම් කෙනෙක් මේ සීමා දෙකම නොදන්නේ නම්, ඔවුන්ට ඉවත් කිරීමට හෝ බැඳීමට කිසිසේත් නොහැකිය. මන්ද යත් සීමාව යනු කම්මවාචාවකින් හෝ ශාසනය අතුරුදහන් වීමෙන් හෝ අහෝසි වන බැවිනි. සීමාව නොදන්නා අයට කම්මවාචා කළ නොහැක. එබැවින් සීමා ඉවත් නොකළ යුතුය. මැනවින් දැනගෙනම සීමාව ඉවත් කිරීම හා බැඳීම කළ යුතුය. මෙය මෙහි පිළිවෙතයි.

Gāmasīmādikathā

ග්‍රාම සීමා ආදී කථාව

147. Evaṃ [Pg.333] baddhasīmāvasena samānasaṃvāsañca ekūposathabhāvañca dassetvā idāni abaddhasīmesupi okāsesu taṃ dassento ‘‘asammatāya, bhikkhave, sīmāya aṭṭhapitāyā’’tiādimāha. Tattha aṭṭhapitāyāti aparicchinnāya. Gāmaggahaṇena cettha nagarampi gahitameva hoti. Tattha yattake padese tassa gāmassa bhojakā baliṃ labhanti, so padeso appo vā hotu mahanto vā, gāmasīmātveva saṅkhyaṃ gacchati. Nagaranigamasīmāsupi eseva nayo. Yampi ekasmiṃyeva gāmakhette ekaṃ padesaṃ ‘‘ayaṃ visuṃ gāmo hotū’’ti paricchinditvā rājā kassaci deti, sopi visuṃgāmasīmā hotiyeva. Tasmā sā ca itarā ca pakatigāmanagaranigamasīmā baddhasīmāsadisāyeva honti, kevalaṃ pana ticīvaravippavāsaparihāraṃ na labhanti.

147. මෙසේ බද්ධ සීමාවන් මගින් සමාන සංවාසය හා එක්ව උපෝසථය කිරීම පෙන්වා දී, දැන් අබද්ධ සීමා පවතින ස්ථානවලද එය පෙන්වා දීම පිණිස ‘මහණෙනි, සම්මත නොකරන ලද, පිහිටුවනු නොලැබූ සීමාවෙහි’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'අට්ඨපිතාය' යනු වෙන් කර නොදක්වන ලද යන්නයි. මෙහි 'ග්‍රාමය' යන වචනයෙන් නගරයද ඇතුළත් වෙයි. එහි ඒ ඒ ගම්වල ගම් ප්‍රධානීන් යම් ප්‍රමාණයක ප්‍රදේශයකින් බදු ලබා ගන්නේද, ඒ ප්‍රදේශය කුඩා වුවද විශාල වුවද 'ග්‍රාම සීමාව' යන සංඛ්‍යාවටම ඇතුළත් වෙයි. නගර හා නියම්ගම් සීමාවලදීද මෙම ක්‍රමයම වේ. එක් ගම් කෙතකම 'මෙම ප්‍රදේශය වෙන් වූ ගමක් වේවා' යි වෙන් කොට රජු විසින් යමෙකුට ලබා දෙන්නේ නම්, එයද 'විසුංගාම සීමාවක්' වෙයි. එබැවින් එම සීමාවද, අනෙක් සාමාන්‍ය ගම්, නගර, නියම්ගම් සීමාවන්ද බද්ධ සීමා හා සමානම වේ; නමුත් තුන් සිවුරෙන් වෙන්ව විසීම පිළිබඳ නිදහස (අවිප්පවාස පරිහාරය) පමණක් එහි නොලැබේ.

Evaṃ gāmantavāsīnaṃ sīmāparicchedaṃ dassetvā idāni āraññakānaṃ sīmāparicchedaṃ dassento ‘‘agāmake ce’’tiādimāha. Tattha agāmake ceti gāmanigamanagarasīmāhi aparicchinne aṭavippadese. Atha vā agāmake ceti vijjhāṭavisadise araññe bhikkhu vasati, athassa ṭhitokāsato samantā sattabbhantarā samānasaṃvāsakasīmāti attho. Ayaṃ sīmā ticīvaravippavāsaparihārampi labhati. Tattha ekaṃ abbhantaraṃ aṭṭhavīsati hatthappamāṇaṃ hoti. Majjhe ṭhitassa samantā sattabbhantarā vinibbedhena cuddasa honti. Sace dve saṅghā visuṃ vinayakammāni karonti, dvinnaṃ sattabbhantarānaṃ antare aññaṃ ekaṃ sattabbhantaraṃ upacāratthāya ṭhapetabbaṃ. Sesā sattabbhantarasīmakathā mahāvibhaṅge udositasikkhāpadavaṇṇanāyaṃ vuttanayena gahetabbā.

මෙසේ ගම් ආශ්‍රිතව වසන්නන්ගේ සීමා නිර්ණයන් පෙන්වා දී, දැන් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂූන්ගේ සීමා නිර්ණයන් පෙන්වා දීම පිණිස ‘ගමක් නොමැති තැනක’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘ගමක් නොමැති තැනක’ යනු ගම්, නියම්ගම් හෝ නගර සීමාවලින් වෙන් නොකළ වනාන්තර ප්‍රදේශයයි. එසේත් නැතහොත් වින්ධ්‍යා වනය වැනි මහ වනයක භික්ෂුවක් වසයි නම්, එවිට ඔහු සිටින තැන සිට වටා අබ්භන්තර හතක ප්‍රදේශය සමානසංවාසක සීමාව බව අර්ථයයි. මෙම සීමාව තුන් සිවුරෙන් වෙන්ව විසීම පිළිබඳ නිදහසද ලබයි. එහි එක් අබ්භන්තරයක් යනු රියන් විසි අටක ප්‍රමාණයකි. මධ්‍යයෙහි සිටින්නාට සතර දිසාවෙන්ම අබ්භන්තර හත බැගින් ගත් කල මුළු විෂ්කම්භය අබ්භන්තර දහහතරක් වෙයි. ඉදින් සංඝයා කණ්ඩායම් දෙකක් වෙන් වෙන්ව විනය කර්ම කරන්නේ නම්, අබ්භන්තර හතේ සීමා දෙක අතර තවත් එක් අබ්භන්තරයක ප්‍රදේශයක් උපචාර පිණිස (සීමාන්තරික වශයෙන්) තැබිය යුතුය. ඉතිරි අබ්භන්තර සීමා පිළිබඳ විස්තර මහාවිභංගයේ උදෝසිත ශික්ෂාපද වර්ණනාවෙහි දැක්වෙන පරිදි දත යුතුය.

Sabbā bhikkhave nadī asīmāti yā kāci nadīlakkhaṇappattā nadī nimittāni kittetvā ‘‘etaṃ baddhasīmaṃ karomā’’ti katāpi asīmāva hoti, sā pana attano sabhāveneva baddhasīmāsadisā, sabbamettha saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Samuddajātassaresupi eseva nayo. Ettha ca jātassaro nāma yena kenaci khaṇitvā akato sayaṃjātasobbho samantato āgatena udakena pūrito tiṭṭhati.

‘මහණෙනි, සියලු ගංගා අසීමා (බද්ධ සීමා නොවන) වේ’ යනු ගංගාවක ලක්ෂණවලින් යුත් යම් ගංගාවක් ඇද්ද, එය නිමිති ප්‍රකාශ කොට ‘මෙය බද්ධ සීමාවක් කරමු’ යි කීවත් එය බද්ධ සීමාවක් නොවේ. නමුත් එය ස්වභාවයෙන්ම බද්ධ සීමාවක් හා සමාන වේ; එහි සියලුම සංඝකර්ම කිරීමට සුදුසුය. සමුද්‍රය හා ජාතස්සර විල් සම්බන්ධයෙන්ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙහි ‘ජාතස්සර’ යනු කිසිවෙකු විසින් හාරා සාදන ලද්දක් නොව, ඉබේම හටගත් වළක සිව් දෙසින් ගලා ආ ජලයෙන් පිරී පවත්නා විලයි.

Evaṃ [Pg.334] nadīsamuddajātassarānaṃ baddhasīmābhāvaṃ paṭikkhipitvā puna tattha abaddhasīmāpaacchedaṃ dassento ‘‘nadiyā vā bhikkhave’’tiādimāha. Tattha yaṃ majjhimassa purisassa samantā udakukkhepāti yaṃ ṭhānaṃ majjhimassa purisassa samantato udakukkhepena paricchinnaṃ. Kathaṃ pana udakaṃ ukkhipitabbaṃ? Yathā akkhadhuttā dāruguḷaṃ khipanti, evaṃ udakaṃ vā vālikaṃ vā hatthena gahetvā thāmamajjhimena purisena sabbathāmena khipitabbaṃ. Yattha evaṃ khittaṃ udakaṃ vā vālikā vā patati, ayameko udakukkhepo. Tassa anto hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhito kammaṃ kopeti. Yāva parisā vaḍḍhati, tāva sīmāpi vaḍḍhati. Parisapariyantato udakukkhepoyeva pamāṇaṃ. Jātassarasamuddesupi eseva nayo.

මෙසේ ගංගා, සමුද්‍ර හා ස්වභාවික විල්වල බද්ධ සීමා භාවය ප්‍රතික්ෂේප කර, නැවත එහි අබද්ධ සීමා පිරිච්ඡේදය දක්වමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, ගංගාවෙහි හෝ" යනාදිය වදාළ සේක. එහි "මධ්‍යම පුරුෂයෙකු විසින් හාත්පස ජලය ඉසීම" යනු යම් ස්ථානයක් මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ පුරුෂයෙකු විසින් හාත්පස ජලය ඉසීමෙන් වෙන් කරන ලද්දේ ද එයයි. කෙසේ නම් ජලය ඉසිය යුතු ද? දූත ක්‍රීඩාවෙහි නියැලෙන්නන් ලී ගුලි විසි කරන්නාක් මෙන්, ජලය හෝ වැලි හෝ අතින් ගෙන මධ්‍යම ශක්තිය ඇති පුරුෂයෙකු විසින් සියලු වෙර යොදා විසි කළ යුතුය. මෙසේ විසි කළ ජලය හෝ වැලි හෝ යම් තැනක වැටේ ද, එය එක් උදකුක්ඛේපයකි. එහි ඇතුළත හත්පස (අත්පස) අත්හැර සිටින භික්ෂුව විනය කර්මය පළුදු කරයි. පිරිස වැඩි වන විට සීමාව ද විශාල වෙයි. පිරිස කෙළවර සිට උදකුක්ඛේපයම ප්‍රමාණය වේ. ස්වභාවික විල් හා සමුද්‍රවල ද මේ ක්‍රමයම වේ.

Ettha ca sace nadī nātidīghā hoti, pabhavato paṭṭhāya yāva mukhadvārā sabbattha saṅgho nisīdati, udakukkhepasīmākammaṃ natthi, sakalāpi nadī etesaṃyeva bhikkhūnaṃ pahoti. Yaṃ pana mahāsumattherena vuttaṃ ‘‘yojanaṃ pavattamānāyeva nadī, tatrāpi upari addhayojanaṃ pahāya heṭṭhā addhayojane kammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti, taṃ mahāpadumatthereneva paṭikkhittaṃ. Bhagavatā hi ‘‘timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā yattha katthaci uttarantiyā bhikkhuniyā antaravāsako temiyatī’’ti idaṃ nadiyā pamāṇaṃ vuttaṃ, na yojanaṃ vā addhayojanaṃ vā. Tasmā yā imassa suttassa vasena pubbe vuttalakkhaṇā nadī, tassā pabhavato paṭṭhāya saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti. Sace panettha bahū bhikkhū visuṃ visuṃ kammaṃ karonti, sabbehi attano ca aññesañca udakukkhepaparicchedassa antarā añño udakukkhepo sīmantarikatthāya ṭhapetabbo. Tato adhikaṃ vaṭṭatiyeva, ūnakaṃ pana na vaṭṭatīti vuttaṃ. Jātassarasamuddesupi eseva nayo.

මෙහිදී ඉදින් ගංගාව ඉතා දිගු නොවේ නම්, ප්‍රභව ස්ථානයේ සිට මුවදොර දක්වා සෑම තැනකම සංඝයා වැඩසිටින්නේ නම්, උදකුක්ඛේප සීමා කර්මයක් අවශ්‍ය නැත; මුළු ගංගාවම ඒ භික්ෂූන්ට ප්‍රමාණවත් වේ. මහාසුම තෙරුන් වහන්සේ විසින් පවසන ලද "යොදුනක් ගලා යන ගංගාව ගංගාවකි, එහිද ඉහළින් අඩ යොදුනක් හැර පහළ අඩ යොදුනක කර්ම කිරීම වටී" යන කරුණ මහාපදුම තෙරුන් වහන්සේ විසින්ම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. මක්නිසාද යත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් "තිමණ්ඩලය වසාගෙන යම් තැනකින් හෝ එතෙර වන මෙහෙණියගේ අඳනය තෙමෙයි ද" යනුවෙන් ගංගාව පිළිබඳ මේ ප්‍රමාණය වදාරන ලද්දේය, යොදුනක් හෝ අඩ යොදුනක් ලෙස නොවදාරන ලද්දේය. එබැවින් මෙම සූත්‍රයේ වසයෙන් පෙර කියන ලද ලක්ෂණ ඇති යම් ගංගාවක් වේ ද, එහි ප්‍රභවයේ සිට සංඝකර්ම කිරීම වටී. ඉදින් මෙහි බොහෝ භික්ෂූන් වෙන් වෙන්ව කර්ම කරත් නම්, සියලු දෙනාම තමන්ගේත් අන් අයගේත් උදකුක්ඛේප සීමාන්තරය සඳහා වෙනත් උදකුක්ඛේපයක් සීමාන්තරය ලෙස තැබිය යුතුය. එයට වඩා වැඩි වීම වටී, අඩු වීම නොවටී යැයි කියන ලදී. ස්වභාවික විල් හා සමුද්‍රවල ද මේ ක්‍රමයම වේ.

Nadiyā pana kammaṃ karissāmāti gatehi sace nadī paripuṇṇā hoti samatittikā, udakasāṭikaṃ nivāsetvāpi antonadiyaṃyeva kammaṃ kātabbaṃ. Sace na sakkonti, nāvāyapi ṭhatvā kātabbaṃ. Gacchantiyā pana nāvāya kātuṃ na vaṭṭati. Kasmā? Udakukkhepamattameva hi sīmā, taṃ nāvā sīghameva atikkāmeti. Evaṃ sati aññissā sīmāya ñatti aññissā anusāvanā hoti, tasmā nāvaṃ arittena vā ṭhapetvā pāsāṇe vā lambitvā [Pg.335] antonadiyaṃ jātarukkhe vā bandhitvā kammaṃ kātabbaṃ. Antonadiyaṃ baddhaaṭṭakepi antonadiyaṃ jātarukkhepi ṭhitehi kātuṃ vaṭṭati.

ගංගාවෙහි විනය කර්මයක් කරන්නෙමුයි ගිය කල්හි ඉදින් ගංගාව ඉවුරට සමව ජලයෙන් පිරී තිබේ නම්, දිය රෙද්දක් හැඳගෙන හෝ ගඟ ඇතුළතම කර්මය කළ යුතුය. ඉදින් එසේ කළ නොහැකි නම්, බෝට්ටුවක සිට හෝ කළ යුතුය. ගමන් කරන බෝට්ටුවක සිට කර්මය කිරීම නොවටී. ඒ මන්ද? උදකුක්ඛේපයම සීමාව වන බැවිනි, බෝට්ටුව එය වහා ඉක්මවා යයි. එවැනි විටක එක් සීමාවක ඥත්තිය ද, තවත් සීමාවක අනුශාවනාව ද වෙයි. එබැවින් බෝට්ටුව හබලකින් නවත්වා හෝ ගල්වල එල්ලා හෝ ගඟ තුළ වැඩුණු ගසක බැඳ හෝ කර්මය කළ යුතුය. ගඟ තුළ තැනූ මැස්සක හෝ ගඟ තුළ වැඩුණු ගසක හෝ සිටින අයට කර්මය කිරීම වටී.

Sace pana rukkhassa sākhā vā tato nikkhantapāroho vā bahinadītīre vihārasīmāya vā gāmasīmāya vā patiṭṭhito, sīmaṃ vā sodhetvā sākhaṃ vā chinditvā kammaṃ kātabbaṃ. Bahinadītīre jātarukkhassa antonadiyaṃ paviṭṭhasākhāya vā pārohe vā nāvaṃ bandhitvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Karontehi sīmā vā sodhetabbā, chinditvā vāssa bahipatiṭṭhitabhāvo nāsetabbo. Nadītīre pana khāṇukaṃ koṭṭetvā tattha baddhanāvāya na vaṭṭatiyeva.

ඉදින් ගසක අත්තක් හෝ එයින් නික්මුණු මුලක් ගඟ ඉවුරෙන් පිටත විහාර සීමාවක හෝ ගාම සීමාවක පිහිටා තිබේ නම්, සීමාව ශෝධනය කර හෝ අත්ත කපා හෝ කර්මය කළ යුතුය. ගඟෙන් පිටත ඉවුරේ වැඩුණු ගසක ගඟ තුළට වැදුණු අත්තක හෝ මුලක බෝට්ටුව බැඳ කර්මය කිරීම නොවටී. කර්මය කරන්නන් විසින් සීමාව ශෝධනය කළ යුතුය, නැතහොත් අත්ත කපා එහි පිටත පිහිටි බව නැති කළ යුතුය. ගඟ ඉවුරේ කණුවක් ගසා එහි බැඳි බෝට්ටුවක කර්මය කිරීම කිසිසේත් නොවටී.

Nadiyaṃ setuṃ karonti, sace antonadiyaṃyeva setu vā setupādā vā, setumhi ṭhitehi kammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Sace pana setu vā setupādā vā bahitīre patiṭṭhitā, kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati, sīmaṃ sodhetvā kātabbaṃ. Atha setupādā anto, setu pana ubhinnampi tīrānaṃ upariākāse ṭhito, vaṭṭati. Antonadiyaṃ pāsāṇo vā dīpako vā hoti, tassa yattakaṃ padesaṃ pubbe vuttappakāre pakativassakāle vassānassa catūsu māsesu udakaṃ ottharati, so nadīsaṅkhyameva gacchati. Ativuṭṭhikāle pana oghena otthaṭokāso na gahetabbo, so hi gāmasīmāsaṅkhyameva gacchati.

ගංගාවක පාලමක් කරති; ඉදින් පාලම හෝ පාලම් කණු ගඟ තුළම තිබේ නම්, පාලම මත සිටින්නන්ට කර්මය කිරීම වටී. ඉදින් පාලම හෝ පාලම් කණු පිටත ඉවුරේ පිහිටා තිබේ නම්, කර්මය කිරීම නොවටී; සීමාව ශෝධනය කර කළ යුතුය. ඉදින් පාලම් කණු ඇතුළත ද, පාලම දෙපස ඉවුරුවලට ඉහළින් අහසේ පිහිටා තිබේ ද, එවිට වටී. ගඟ තුළ ගලක් හෝ දූපතක් තිබේ නම්, එහි යම් ප්‍රමාණයක පෙදෙසක් පෙර කියන ලද පරිදි සාමාන්‍ය වැසි කාලයේ වැසි මාස හතරේදී ජලයෙන් යට වේ ද, එය ගංගා ගණයටම වැටේ. අධික වැසි කාලයේ සැඩ පහරින් යට වන ප්‍රදේශය නොගත යුතුය. මක්නිසාද යත් එය ගාම සීමා ගණයටම වැටෙන බැවිනි.

Nadito mātikaṃ nīharantā nadiyaṃ āvaraṇaṃ karonti, tañce ottharitvā vā vinibbijjhitvā vā udakaṃ gacchati, sabbattha pavattanaṭṭhāne kammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Sace pana āvaraṇena vā koṭṭakabandhanena vā sotaṃ pacchijjati, udakaṃ nappavattati, appavattanaṭṭhāne kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Āvaraṇamatthakepi kātuṃ na vaṭṭati. Sace koci āvaraṇappadeso pubbe vuttapāsāṇadīpakappadeso viya udakena ajjhotthariyati, tattha vaṭṭati. So hi nadīsaṅkhyameva gacchati. Nadiṃ vināsetvā taḷākaṃ karonti, heṭṭhā pāḷi baddhā, udakaṃ āgantvā taḷākaṃ pūretvā tiṭṭhati, ettha kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Upari pavattanaṭṭhāne heṭṭhā ca chaḍḍitamodakaṃ nadiṃ ottharitvā sandanaṭṭhānato paṭṭhāya vaṭṭati. Deve avassante hemantagimhesu vā sukkhanadiyāpi vaṭṭati. Nadito nīhaṭamātikāya na vaṭṭati. Sace [Pg.336] sā kālantarena bhijjitvā nadī hoti, vaṭṭati. Kāci nadī kālantarena uppatitvā gāmanigamasīmaṃ ottharitvā pavattati, nadīyeva hoti, kammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Sace pana vihārasīmaṃ ottharati, vihārasīmātveva saṅkhyaṃ gacchati.

ගංගාවෙන් ඇළක් කපන්නෝ ගඟේ වේල්ලක් බඳිති. එය උතුරා හෝ පසාරු කරගෙන හෝ ජලය ගලා යයි නම්, ජලය ගලා යන සියලු තැන්වල කර්මය කිරීම වටී. ඉදින් වේල්ලෙන් හෝ බැම්මකින් ජල පහර ඇහිරේ නම්, ජලය ගලා නොයයි නම්, ජලය ගලා නොයන තැන කර්මය කිරීම නොවටී. වේල්ල මත ද කිරීම නොවටී. ඉදින් යම් වේල්ලක කොටසක් පෙර කියන ලද ගල් හෝ දූපත් මෙන් ජලයෙන් යට වේ නම්, එහි වටී. මක්නිසාද යත් එය ගංගා ගණයටම වැටෙන බැවිනි. ගඟ නවත්වා වැවක් කරති; පහළින් වැව් බැම්ම බැඳ ඇත; ජලය පැමිණ වැව පිරී පවතී නම්, මෙහි කර්මය කිරීම නොවටී. ඉහළ ජලය ගලා එන තැන ද, පහළින් පිට කරන ලද ජලය ගඟට බැස ගලා යන තැන සිට ද වටී. වැසි නොලැබෙන හේමන්ත, ගිම්හාන කාලවල වියළුණු ගඟක ද වටී. ගඟෙන් ඉවතට ගත් ඇළක නොවටී. ඉදින් එම ඇළ කලක් ගත වී කැඩී ගොස් ගංගාවක් බවට පත් වේ නම්, එවිට වටී. යම් ගංගාවක් කලක් ගත වී පිටාර ගොස් ගම් නියම්ගම් සීමා යට කරමින් ගලා යයි නම්, එය ගංගාවක්ම වේ, එහි කර්මය කිරීම වටී. ඉදින් විහාර සීමාවක් යට කරයි නම්, එය විහාර සීමාව ලෙසම ගණන් ගැනේ.

Samuddepi kammaṃ karontehi yaṃ padesaṃ uddhaṃ vaḍḍhanaudakaṃ vā pakativīci vā vegena āgantvā ottharati, tattha kātuṃ na vaṭṭati. Yasmiṃ pana padese pakativīciyo ottharitvā saṇṭhahanti, so udakantato paṭṭhāya antosamuddo nāma, tattha ṭhitehi kammaṃ kātabbaṃ. Sace ūmivego bādhati, nāvāya vā aṭṭake vā ṭhatvā kātabbaṃ. Tesu vinicchayo nadiyaṃ vuttanayeneva veditabbo. Samudde piṭṭhipāsāṇo hoti, taṃ kadāci ūmiyo āgantvā ottharanti, kadāci na ottharanti, tattha kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati, so hi gāmasīmāsaṅkhyameva gacchati. Sace pana vīcīsu āgatāsupi anāgatāsupi pakatiudakeneva otthariyati, vaṭṭati. Dīpako vā pabbato vā hoti, so ce dūre hoti macchabandhānaṃ agamanapathe, araññasīmāsaṅkhyameva gacchati. Tesaṃ gamanapariyantassa orato pana gāmasīmāsaṅkhyaṃ gacchati. Tattha gāmasīmaṃ asodhetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Samuddo gāmasīmaṃ vā nigamasīmaṃ vā ottharitvā tiṭṭhati, samuddova hoti, tattha kammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Sace pana vihārasīmaṃ ottharati, vihārasīmātveva saṅkhyaṃ gacchati.

මුහුදෙහි ද (සංඝ) කර්ම කරන්නා වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින්, යම් ප්‍රදේශයකට ඉහළට මතු වන ජලය හෝ ස්වභාවික රළ වේගයෙන් පැමිණ ගලා යයි ද, එහි කර්ම කිරීම සුදුසු නොවේ. නමුත් යම් ප්‍රදේශයක ස්වභාවික රළ ගලා ඇවිත් රැඳී පවතී ද, එය ජල සීමාවේ සිට ඇතුළත වූ 'අන්තෝසමුද්‍රය' (මුහුද ඇතුළත) නම් වේ. එහි සිටින භික්ෂූන් විසින් කර්මය කළ යුතුය. ඉදින් රළ පහර බාධා කරයි නම්, නැවක හෝ මැස්සක (මණ්ඩපයක) සිට කර්මය කළ යුතුය. ඒ පිළිබඳ විනිශ්චය ගංගාවලදී කියන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය. මුහුදෙහි ගල්තලාවක් තිබේ නම්, එයට ඇතැම් විට රළ පැමිණ ගලා යයි, ඇතැම් විට ගලා නොයයි. එහි කර්ම කිරීම සුදුසු නොවේ; මන්ද යත් එය ගාම සීමා ගණයටම වැටෙන බැවිනි. නමුත් ඉදින් රළ ආවත් නාවත්, ස්වභාවික ජලයෙන්ම එය වැසී පවතී නම්, එවිට සුදුසුය. කුඩා දූපතක් හෝ පර්වතයක් තිබේ නම්, එය ධීවරයන්ට ගොස් එදිනම ආපසු පැමිණිය නොහැකි තරම් දුරක පිහිටියේ නම්, එය අරණ්‍ය සීමා ගණයට වැටේ. ඔවුන්ගේ ගමන් සීමාවට මෙපිටින් ඇති ස්ථානය ගාම සීමා ගණයට වැටේ. එහිදී ගාම සීමාව පිරිසිදු නොකර (ශෝධනය නොකර) කර්ම කිරීම සුදුසු නොවේ. මුහුද ගාම සීමාවක් හෝ නිගම සීමාවක් යටපත් කර පවතී නම්, එය මුහුදම වෙයි; එහි කර්ම කිරීම සුදුසුය. ඉදින් විහාර සීමාවක් යටපත් කරයි නම්, එය විහාර සීමාව ලෙසම ගණන් ගැනේ.

Jātassare kammaṃ karontehipi yattha pubbe vuttappakāre vassakāle vasse pacchinnamatte pivituṃ vā hatthapāde vā dhovituṃ udakaṃ na hoti, sukkhati, ayaṃ na jātassaro, gāmakhettasaṅkhyameva gacchati, tattha kammaṃ na kātabbaṃ. Yattha pana vuttappakāre vassakāle udakaṃ santiṭṭhati, ayameva jātassaro. Tassa yattake padese vassānaṃ cātumāse udakaṃ tiṭṭhati, tattha kammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Sace gambhīraṃ udakaṃ, aṭṭakaṃ bandhitvā tattha ṭhitehipi jātassarassa anto jātarukkhamhi baddhaaṭṭakepi kātuṃ vaṭṭati. Piṭṭhipāsāṇadīpakesu panettha nadiyaṃ vuttasadisova vinicchayo. Samavassadevakāle pahonakajātassaro pana sacepi dubbuṭṭhikāle vā gimhahemantesu vā sukkhati, nirudako hoti, tattha saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Yaṃ andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘sabbo jātassaro sukkho anodako[Pg.337], gāmakhettaṃyeva bhajatī’’ti, taṃ na gahetabbaṃ. Sace panettha udakatthāya āvāṭaṃ vā pokkharaṇīādīni vā khaṇanti, taṃ ṭhānaṃ ajātassaro hoti, gāmasīmāsaṅkhyaṃ gacchati. Lābutipusakādivappe katepi eseva nayo.

ජාතස්සරයක (ස්වභාවික විලක) කර්ම කරන භික්ෂූන් විසින් ද, පෙර කියන ලද ආකාරයේ වර්ෂා කාලයකදී, වර්ෂාව නතර වූ සැනින් බීමට හෝ අත් පා සේදීමට ජලය නැතිව වියළී යන යම් තැනක් වේ ද, එය ජාතස්සරයක් නොවේ. එය ගාම සීමාවටම (ගම් කෙතටම) අයත් වන බැවින් එහි කර්ම නොකළ යුතුය. යම් තැනක පෙර කී පරිදි වර්ෂා කාලයේදී ජලය රැඳී පවතී ද, එයම ජාතස්සරය නම් වේ. එහි යම් ප්‍රදේශයක වස් කාලයේ මාස හතර පුරා ජලය පවතී ද, එහි කර්ම කිරීම සුදුසුය. ඉදින් ජලය ගැඹුරු නම්, මැස්සක් බැඳ එහි සිට හෝ ජාතස්සරය තුළ පිහිටි ගසක බඳින ලද මැස්සක සිට හෝ කර්ම කිරීම සුදුසුය. මෙහිදී ගල්තලා සහ දූපත් පිළිබඳ විනිශ්චය ගංගාවලදී කියන ලද විනිශ්චයට සමානය. සාමාන්‍ය වැසි කාලයේදී ජාතස්සරයක් වීමට ප්‍රමාණවත් වන ස්ථානයක්, නියං කාලයකදී හෝ ගිම්හාන හා හේමන්ත කාලවලදී වියළී ජලය රහිත වුව ද, එහි සංඝ කර්ම කිරීම සුදුසුය. අන්ධක අටුවාවෙහි සඳහන් වන “සියලු ජාතස්සරයන් වියළී ජලය නැති වූ විට ගාම සීමාවටම අයත් වේ” යන ප්‍රකාශය පිළිගත යුතු නොවේ. ඉදින් මෙහි ජලය ලබා ගැනීම පිණිස වළවල් හෝ පොකුණු ආදිය කනින්නේ නම්, එම ස්ථානය ජාතස්සරයක් නොවේ; එය ගාම සීමා ගණයට වැටේ. ලබු, පිපිඤ්ඤා ආදිය වැපිරීමක් කළ ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

Sace pana taṃ pūretvā thalaṃ vā karonti, ekasmiṃ disābhāge pāḷiṃ bandhitvā sabbameva taṃ mahātaḷākaṃ vā karonti, sabbopi ajātassaro hoti, gāmasīmāsaṅkhyameva gacchati. Loṇīpi jātassarasaṅkhyameva gacchati. Vassike cattāro māse udakaṭṭhānokāse kammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti.

ඉදින් එය පුරවා ගොඩබිමක් කරන්නේ නම්, හෝ එක් දිශාවක වැටියක් බැඳ එය සම්පූර්ණයෙන්ම මහා වැවක් කරන්නේ නම්, ඒ සියල්ල ජාතස්සරයක් නොවන අතර ගාම සීමා ගණයටම වැටේ. ලෝණිය ද (ලුණු ජලය සහිත විල්) ජාතස්සර ගණයටම වැටේ. වර්ෂා කාලයේ මාස හතරේ ජලය පවතින ස්ථානයෙහි කර්ම කිරීම සුදුසුය.

148. Sīmāya sīmaṃ sambhindantīti attano sīmāya paresaṃ baddhasīmaṃ sambhindanti. Sace hi porāṇakassa vihārassa puratthimāya disāya ambo ceva jambū cāti dve rukkhā aññamaññaṃ saṃsaṭṭhaviṭapā honti, tesu ambassa pacchimadisābhāge jambū. Vihārasīmā ca jambuṃ anto katvā ambaṃ kittetvā baddhā hoti, atha pacchā tassa vihārassa puratthimāya disāya vihāraṃ katvā sīmaṃ bandhantā taṃ ambaṃ anto katvā jambuṃ kittetvā bandhanti, sīmāya sīmā sambhinnā hoti. Evaṃ chabbaggiyā akaṃsu, tenāha – ‘‘sīmāya sīmaṃ sambhindantī’’ti.

148. 'සීමාවෙන් සීමාව මිශ්‍ර කරති' යනු තමන්ගේ සීමාවෙන් අනුන්ගේ බද්ධ සීමාව මිශ්‍ර කිරීමයි. යම් හෙයකින් පැරණි විහාරයකට නැගෙනහිර දිශාවෙහි අඹ ගසක් සහ දඹ ගසක් යන ගස් දෙකක් එකිනෙකා හා අතු පතර පැටලී පවතී නම්, ඒවා අතරින් අඹ ගසට බටහිර දෙසින් දඹ ගස පිහිටා තිබේ. එම විහාරයේ සීමාව දඹ ගස සීමාව ඇතුළතට කර අඹ ගස නිමිත්තක් ලෙස හඳුන්වා (බැහැර කර) බඳින ලද්දේ නම්, පසුව එම විහාරයට නැගෙනහිර දිශාවෙන් තවත් විහාරයක් කර සීමා බඳින්නෝ, එම අඹ ගස සීමාව තුළට ගෙන දඹ ගස නිමිත්තක් ලෙස හඳුන්වා සීමා බඳිත් ද, එවිට සීමාවෙන් සීමාව මිශ්‍ර වූයේ වෙයි. ෂඩ්වර්ගික භික්ෂූහු මෙසේ කළහ. එබැවින් 'සීමාවෙන් සීමාව මිශ්‍ර කරති' යි වදාරන ලදී.

Sīmāya sīmaṃ ajjhottharantīti attano sīmāya paresaṃ baddhasīmaṃ ajjhottharanti;

'සීමාවෙන් සීමාව යටපත් කරති' යනු තමන්ගේ සීමාවෙන් අනුන්ගේ බද්ධ සීමාව යටපත් කිරීමයි.

Paresaṃ baddhasīmaṃ sakalaṃ vā tassā padesaṃ vā anto katvā attano sīmaṃ bandhanti. Sīmantarikaṃ ṭhapetvā sīmaṃ sammannitunti ettha sace paṭhamataraṃ katassa vihārassa sīmā asammatā hoti, sīmāya upacāro ṭhapetabbo. Sace sammatā hoti, pacchimakoṭiyā hatthamattā sīmantarikā ṭhapetabbā. Kurundiyaṃ vidatthimattampi, mahāpaccariyaṃ caturaṅgulamattampi vaṭṭatīti vuttaṃ. Ekarukkhopi ca dvinnaṃ sīmānaṃ nimittaṃ hoti, so pana vaḍḍhanto sīmāsaṅkaraṃ karoti, tasmā na kātabbo.

අනුන්ගේ බද්ධ සීමාවක් සම්පූර්ණයෙන් හෝ එහි කොටසක් හෝ සීමාව ඇතුළට ගෙන තමන්ගේ සීමාව බඳිති. 'සීමාන්තරිකයක් තබා සීමාව සම්මත කළ යුතුය' යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: පළමුව කළ විහාරයේ සීමාව මෙතෙක් සම්මත කර නැති නම්, සීමා උපචාරයක් තැබිය යුතුය. ඉදින් සීමාව සම්මත කර තිබේ නම්, අවම වශයෙන් රියනක ප්‍රමාණයේ සීමාන්තරිකයක් තැබිය යුතුය. කුරුන්දි අටුවාවෙහි වියතක ප්‍රමාණයක් ද, මහාපච්චරියෙහි සතරඟුලක ප්‍රමාණයක් ද සෑහෙන බව කියන ලදී. එක් ගසක් වුව ද සීමා දෙකකට නිමිත්තක් විය හැකිය. නමුත් එම ගස වැඩෙන විට සීමා මිශ්‍ර වීමට හේතු වන බැවින් එසේ නොකළ යුතුය.

Uposathabhedādikathā

උපෝසථ භේද ආදිය පිළිබඳ කතාවයි.

149. Cātuddasiko ca pannarasiko cāti ettha cātuddasikassa pubbakicce ‘‘ajjuposatho cātuddaso’’ti vattabbaṃ.

149. 'චාතුද්දසික සහ පන්නරසික' යන මෙහිදී, චාතුද්දසික උපෝසථයේ පූර්ව කෘත්‍යයන්හිදී 'අජ්ජුපෝසථෝ චාතුද්දසෝ' (අද දහහතර වැනි දින උපෝසථයයි) යනුවෙන් පැවසිය යුතුය.

Adhammena vaggantiādīsu [Pg.338] sace ekasmiṃ vihāre catūsu bhikkhūsu vasantesu ekassa chandapārisuddhiṃ āharitvā tayo pārisuddhiuposathaṃ karonti, tīsu vā vasantesu ekassa chandapārisuddhiṃ āharitvā dve pātimokkhaṃ uddisanti, adhammena vaggaṃ uposathakammaṃ hoti. Sace pana cattāropi sannipatitvā pārisuddhiuposathaṃ karonti, tayo vā dve vā pātimokkhaṃ uddisanti, adhammena samaggaṃ nāma hoti. Sace catūsu janesu ekassa pārisuddhiṃ āharitvā tayo pātimokkhaṃ uddisanti, tīsu vā janesu ekassa pārisuddhiṃ āharitvā dve pārisuddhiuposathaṃ karonti, dhammena vaggaṃ nāma hoti. Sace pana cattāro ekattha vasantā sabbeva sannipatitvā pātimokkhaṃ uddisanti, tayo pārisuddhiuposathaṃ karonti, dve aññamaññaṃ pārisuddhiuposathaṃ karonti, dhammena samaggaṃ nāma hotīti.

'අධර්මයෙන් වෙන් වූ' (අධම්මේන වග්ග) යනාදියෙහි විනිශ්චය මෙසේය: එක් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා සතර නමක් වසන කල්හි, එක් නමකගේ ඡන්ද පාරිශුද්ධිය ගෙන තුන් නමක් පාරිශුද්ධි උපෝසථය කරත් නම්, හෝ තුන් නමක් වසන කල්හි එක් නමකගේ ඡන්ද පාරිශුද්ධිය ගෙන දෙනමක් පාතිමොක්ඛය උදේසත් නම්, එය අධර්මයෙන් වෙන් වූ උපෝසථ කර්මයකි. නමුත් ඉදින් සතර නමම රැස්ව පාරිශුද්ධි උපෝසථය කරත් නම්, හෝ තුන් නමක් හෝ දෙනමක් පාතිමොක්ඛය උදේසත් නම්, එය අධර්මයෙන් යුත් සමගි කර්මයකි. ඉදින් සතර නමකගෙන් එක් නමකගේ පාරිශුද්ධිය ගෙන තුන් නමක් පාතිමොක්ඛය උදේසත් නම්, හෝ තුන් නමකගෙන් එක් නමකගේ පාරිශුද්ධිය ගෙන දෙනමක් පාරිශුද්ධි උපෝසථය කරත් නම්, එය ධර්මයෙන් යුත් වෙන් වූ කර්මයකි. නමුත් ඉදින් එක් ස්ථානයක වසන සතර නමම රැස්ව පාතිමොක්ඛය උදේසත් නම්, තුන් නමක් පාරිශුද්ධි උපෝසථය කරත් නම්, දෙනමක් අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් පාරිශුද්ධි උපෝසථය කරත් නම්, එය ධර්මයෙන් යුත් සමගි කර්මයකි.

Pātimokkhuddesakathā

පාතිමොක්ඛය උදේසීම පිළිබඳ කතාවයි.

150. Nidānaṃ uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbanti ‘‘suṇātu me bhante saṅgho…pe… āvikatā hissa phāsu hotī’’ti imaṃ nidānaṃ uddisitvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ, tatthāyasmante pucchāmi – kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi…pe… evametaṃ dhārayāmīti. Sutā kho panāyasmantehi cattāro pārājikā dhammā…pe… avivadamānehi sikkhitabba’’nti evaṃ avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ. Etena nayena sesāpi cattāro pātimokkhuddesā veditabbā.

150. 'නිදානං උද්දිසිත්වා අවසේසං සුතේන සාවේතබ්බං' යනු 'සුණාතු මේ භන්තේ සංඝෝ...පේ... ආවිකතා හිස්ස ඵාසු හෝති' යන මෙම නිදානය උදේසනය කර (සජ්ඣායනා කර), 'උද්දිට්ඨං ඛෝ ආයස්මන්තෝ නිදානං...පේ... ඒවමේතං ධාරයාමි' යනුවෙන් ද, 'සුතා ඛෝ පනායස්මන්තේහි චත්තාරෝ පාරාජිකා ධම්මා...පේ... අවිවදමානේහි සික්ඛිතබ්බං' යනුවෙන් ද, මෙලෙස ඉතිරි ප්‍රාතිමෝක්ෂය 'සුත' (අසන ලදී) යන පදයෙන් දැනුම් දිය යුතුය. මෙම ක්‍රමය අනුව ඉතිරි ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේසයන් හතර ද දත යුතුය.

Savarabhayanti aṭavimanussabhayaṃ. Rājantarāyotiādīsu sace bhikkhūsu ‘‘uposathaṃ karissāmā’’ti nisinnesu rājā āgacchati, ayaṃ rājantarāyo. Corā āgacchanti, ayaṃ corantarāyo. Davadāho vā āgacchati, āvāse vā aggi uṭṭhahati, ayaṃ aggantarāyo. Megho vā uṭṭheti, ogho vā āgacchati, ayaṃ udakantarāyo. Bahū manussā āgacchanti, ayaṃ manussantarāyo. Bhikkhuṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ amanussantarāyo. Byagghādayo caṇḍamigā āgacchanti, ayaṃ vāḷantarāyo. Bhikkhuṃ sappādayo ḍaṃsanti, ayaṃ sarīsapantarāyo. Bhikkhu gilāno vā hoti, kālaṃ vā karoti, verino vā taṃ māretukāmā gaṇhanti, ayaṃ [Pg.339] jīvitantarāyo. Manussā ekaṃ vā bahū vā bhikkhū brahmacariyā cāvetukāmā gaṇhanti, ayaṃ brahmacariyantarāyo. Evarūpesu antarāyesu saṃkhittena pātimokkho uddisitabbo, paṭhamo vā uddeso uddisitabbo, ādimhi dve tayo cattāro vā. Ettha ca dutiyādīsu uddesesu yasmiṃ apariyosite antarāyo hoti, sopi suteneva sāvetabbo.

'සවරභයන්ති' යනු වනයේ වසන මිනිසුන්ගෙන් වන බියයි. රජුගේ අනතුර යනු භික්ෂූන් වහන්සේලා 'පොහොය කරන්නෙමු'යි රැස්ව සිටින විට රජු පැමිණීමයි. සොරුන් පැමිණීම සොරුන්ගෙන් වන අනතුරයි. ලැව්ගින්නක් පැමිණීම හෝ ආරාමයේ ගින්නක් හටගැනීම ගින්නෙන් වන අනතුරයි. වැසි වැසීම හෝ ගංවතුර පැමිණීම ජලයෙන් වන අනතුරයි. බොහෝ මිනිසුන් පැමිණීම මිනිසුන්ගෙන් වන අනතුරයි. යක්ෂයකු භික්ෂුවක් අල්ලා ගැනීම අමනුෂ්‍ය අනතුරයි. ව්‍යාඝ්‍රයන් වැනි සැඩ මෘගයන් පැමිණීම වාල අනතුරයි. සර්පයන් වැනි සතුන් දෂ්ට කිරීම සරීසප අනතුරයි. භික්ෂුව ගිලන් වීම හෝ කළුරිය කිරීම හෝ සතුරන් මරනු කැමැත්තෙන් අල්ලා ගැනීම ජීවිත අනතුරයි. මිනිසුන් එක් නමක් හෝ බොහෝ භික්ෂූන් බඹසරින් චුත කරනු කැමැත්තෙන් අල්ලා ගැනීම බ්‍රහ්මචර්ය අනතුරයි. මෙවැනි අනතුරු ඇති කල්හි පාතිමොක්ඛය සංක්ෂේපයෙන් උදෙසිය යුතුය. පළමු උදේසය හෝ දෙවන, තුන්වන, හතරවන උදේසයන් දක්වා උදෙසිය යුතුය. මෙහි දෙවන ආදී උදේසයන් අවසන් වීමට පෙර අනතුරක් ඇති වුවහොත් එය 'සුත' (ඇසීම) පමණකින් හඟවා නිම කළ යුතුය.

Anajjhiṭṭhāti anāṇattā ayācitā vā. Ajjhesanā cettha saṅghena sammatadhammajjhesakāyattā vā saṅghattherāyattā vā, tasmiṃ dhammajjhesake asati saṅghattheraṃ āpucchitvā vā tena yācito vā bhāsituṃ labhati. Saṅghattherenāpi sace vihāre bahū dhammakathikā honti, vārapaṭipāṭiyā vattabbā – ‘‘tvaṃ dhammaṃ bhaṇa, dhammaṃ kathehi, dhammadānaṃ dehī’’ti vā vuttena tīhipi vidhīhi dhammo bhāsitabbo. ‘‘Osārehī’’ti vutto pana osāretumeva labhati, ‘‘kathehī’’ti vutto kathetumeva, ‘‘sarabhaññaṃ bhaṇāhī’’ti vutto sarabhaññameva. Saṅghattheropi ca uccatare āsane nisinno yācituṃ na labhati. Sace upajjhāyo ceva saddhivihāriko ca honti, upajjhāyo ca naṃ uccāsane nisinno ‘‘bhaṇāhī’’ti vadati, sajjhāyaṃ adhiṭṭhahitvā bhaṇitabbaṃ. Sace panettha daharā bhikkhū honti, tesaṃ ‘‘bhaṇāmī’’ti bhaṇitabbaṃ.

'අනජ්ඣිට්ඨා' යනු අණ නොකළ හෝ අයැද නොසිටි බවයි. මෙහි ආරාධනය යනු සංඝයා විසින් සම්මත කළ ධර්ම දේශකයා කෙරෙහි හෝ සංඝස්ථවිරයන් කෙරෙහි පවතින්නකි. එම ධර්ම දේශකයා නොසිටින විට සංඝස්ථවිරයන්ගෙන් විමසා හෝ උන්වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් ධර්මය දේශනා කළ හැකිය. සංඝස්ථවිරයන් වුවද විහාරයේ බොහෝ ධර්මකථිකයන් සිටී නම් වාර පිළිවෙළින් "ඔබ ධර්මය දේශනා කරන්න, ධර්මය කියන්න, ධර්මදානය දෙන්න" යැයි කිව යුතුය. මෙසේ කී විට ක්‍රම තුනකින් ධර්මය දේශනා කළ යුතුය. "පාළිය කියන්න" (ඔසාරේහි) යැයි කී විට පාළිය පමණක් ද, "අර්ථය කියන්න" (කථේහි) යැයි කී විට අර්ථය පමණක් ද, "සරභඤ්ඤයෙන් කියන්න" යැයි කී විට සරභඤ්ඤය පමණක් ද කිව යුතුය. සංඝස්ථවිරයන් ද උස් ආසනයක හිඳ ආරාධනා නොකළ යුතුය. උපාධ්‍යායයන් සහ සද්ධිවිහාරිකයන් සිටින විට, උපාධ්‍යායයන් උස් ආසනයක හිඳ "දේශනා කරන්න" යැයි වදාළහොත්, සජ්ඣායනයක් ලෙස අධිට්ඨානය කොට දේශනා කළ යුතුය. එහි තරුණ භික්ෂූන් සිටී නම් "ඔවුන් වෙනුවෙන් දේශනා කරමි"යි සිතා දේශනා කළ යුතුය.

Sace vihāre saṅghatthero attanoyeva nissitake bhaṇāpeti, aññe madhurabhāṇakepi nājjhesati, so aññehi vattabbo – ‘‘bhante asukaṃ nāma bhaṇāpemā’’ti. Sace ‘‘bhaṇāpethā’’ti vā vadati, tuṇhī vā hoti, bhaṇāpetuṃ vaṭṭati. Sace pana paṭibāhati, na bhaṇāpetabbaṃ. Yadi anāgateyeva saṅghatthere dhammasavanaṃ āraddhaṃ, puna āgate ṭhapetvā āpucchanakiccaṃ natthi. Osāretvā pana kathentena āpucchitvā vā aṭṭhapetvāyeva vā kathetabbaṃ, kathentassa puna āgatepi eseva nayo.

විහාරයක සංඝස්ථවිරයන් තමාගේම නිශ්ශිතකයන් ලවා පමණක් දේශනා කරවයි නම්, මිහිරි හඬැති අනෙක් ධර්මකථිකයන්ට ආරාධනා නොකරයි නම්, අනෙක් අය විසින් "ස්වාමීනි, අසවල් නම ලවා දේශනා කරවමු"යි කිව යුතුය. උන්වහන්සේ "දේශනා කරවන්න" යැයි කීවොත් හෝ නිශ්ශබ්ද වුවහොත් දේශනා කරවීම වටී. වැළැක්වුවහොත් දේශනා නොකරවිය යුතුය. සංඝස්ථවිරයන් වැඩම කිරීමට පෙරම ධර්ම ශ්‍රවණය ආරම්භ වූයේ නම්, උන්වහන්සේ වැඩම කළ පසු නවත්වා අවසර ගැනීම අවශ්‍ය නැත. පාළිය අවසන් කර අර්ථය පවසන්නා විසින් විමසා හෝ නොනවත්වාම දේශනා කළ යුතුය. දේශනා කරද්දී නැවත සංඝස්ථවිරයන් වැඩිය ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

Upanisinnakathāyapi saṅghattherova sāmī, tasmā tena sayaṃ vā kathetabbaṃ, añño vā bhikkhu ‘‘kathehī’’ti vattabbo, no ca kho uccatare āsane nisinnena. Manussānaṃ pana ‘‘bhaṇāhī’’ti vattuṃ vaṭṭati. Manussā attano jānanakabhikkhuṃ āpucchanti, tena theraṃ āpucchitvā kathetabbaṃ. Sace saṅghatthero ‘‘bhante ime pañhaṃ pucchantī’’ti puṭṭho ‘‘kathehī’’ti [Pg.340] vā bhaṇati, tuṇhī vā hoti, kathetuṃ vaṭṭati. Antaraghare anumodanādīsupi eseva nayo. Sace saṅghatthero vihāre vā antaraghare vā ‘‘maṃ anāpucchitvāpi katheyyāsī’’ti anujānāti, laddhakappiyaṃ hoti, sabbattha vattuṃ vaṭṭati.

සමීපයේ හිඳින අයට කරන දේශනාවලදී ද සංඝස්ථවිරයන්ම ප්‍රධාන වේ. එබැවින් උන්වහන්සේ විසින්ම දේශනා කළ යුතුය, නැතහොත් වෙනත් භික්ෂුවකට "දේශනා කරන්න" යැයි කිව යුතුය. එහෙත් උස් ආසනයක හිඳ නොකිව යුතුය. මිනිසුන්ට "දේශනා කරන්න" යැයි පැවසීම වටී. මිනිසුන් තමන් දන්නා භික්ෂුවකගෙන් විමසන විට, එම භික්ෂුව ස්ථවිරයන්ගෙන් අවසර ගෙන දේශනා කළ යුතුය. "ස්වාමීනි, මොවුහු ප්‍රශ්න අසති"යි විමසූ විට සංඝස්ථවිරයන් "කියන්න" යැයි කීවොත් හෝ නිශ්ශබ්ද වුවහොත් දේශනා කිරීම වටී. ගම් මැද අනුමෝදනා ආදියේදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. "මගෙන් නොවිමසා වුවද දේශනා කරන්න" යැයි සංඝස්ථවිරයන් විහාරයේදී හෝ ගම් මැදදී අවසර දී ඇත්නම් එය කප්‍ය වේ, හැම තැනකදීම දේශනා කළ හැකිය.

Sajjhāyaṃ karontenāpi thero āpucchitabboyeva. Ekaṃ āpucchitvā sajjhāyantassa aparo āgacchati, puna āpucchanakiccaṃ natthi. Sace vissamissāmīti ṭhapitassa āgacchati, puna ārabhantenāpi āpucchitabbaṃ. Saṅghatthere anāgateyeva āraddhaṃ sajjhāyantassāpi eseva nayo. Ekena saṅghattherena ‘‘maṃ anāpucchāpi yathāsukhaṃ sajjhāyāhī’’ti anuññāte yathāsukhaṃ sajjhāyituṃ vaṭṭati. Aññasmiṃ pana āgate taṃ āpucchitvāva sajjhāyitabbaṃ.

සජ්ඣායනා කරන්නා විසින් ද ස්ථවිරයන්ගෙන් අවසර ගත යුතුය. එක් ස්ථවිර නමකගෙන් විමසා සජ්ඣායනා කරද්දී වෙනත් ස්ථවිර නමක් වැඩියහොත් නැවත විමසීම අවශ්‍ය නැත. "විවේක ගනිමි"යි නවත්වා තිබියදී ස්ථවිරයන් වැඩියහොත්, නැවත ආරම්භ කරන විට විමසිය යුතුය. සංඝස්ථවිරයන් වැඩම කිරීමට පෙර සජ්ඣායනා කරන්නාට ද මෙයම වේ. එක් සංඝස්ථවිර නමක් "මගෙන් නොවිමසා කැමති පරිදි සජ්ඣායනා කරන්න" යැයි අවසර දුන් විට කැමති පරිදි කළ හැකිය. එහෙත් වෙනත් ස්ථවිර නමක් වැඩම කළ විට උන්වහන්සේගෙන් විමසාම සජ්ඣායනා කළ යුතුය.

151. Attanā vā attānaṃ sammannitabbaṃti attanā vā attā sammannitabbo; pucchantena pana parisaṃ oloketvā sace attano upaddavo natthi, vinayo pucchitabbo.

151. තමා විසින්ම තමා සම්මත කරගත යුතුය යන්නෙහි තේරුම තමා විසින් තමා පත් කරගත හැකි බවයි. විනය ප්‍රශ්න අසන්නා විසින් පිරිස දෙස බලා තමාට අනතුරක් නැති නම් විනය විමසිය යුතුය.

153. Katepi okāse puggalaṃ tulayitvāti ‘‘atthi nu kho me ito upaddavo, natthī’’ti evaṃ upaparikkhitvā. Puramhākanti paṭhamaṃ amhākaṃ. Paṭikaccevāti paṭhamatarameva. Puggalaṃ tulayitvā okāsaṃ kātunti ‘‘bhūtameva nu kho āpattiṃ vadati, abhūta’’nti evaṃ upaparikkhitvā okāsaṃ kātuṃ anujānāmīti attho.

153. අවසර දුන් පසුව ද පුද්ගලයා පිළිබඳ සොයා බැලිය යුතුය යන්නෙන් "මොහුගෙන් මට අනතුරක් වේද, නැද්ද?" යැයි පරීක්ෂා කිරීමයි. 'පුරම්හාකං' යනු පළමුව අපගේය. 'පටිකච්චේව' යනු පළමුවෙන්මයි. පුද්ගලයා මැන බලා අවසර දිය යුතුය යන්නෙන් "මොහු පවසන්නේ සැබෑ ඇවැත් ගැන ද, නැතහොත් අසැබෑ ඇවැත් ගැන ද?" යන්න පරීක්ෂා කර අවසර දීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි.

Adhammakammapaṭikkosanādikathā

අධර්ම කර්ම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ආදී කථාව.

154. Adhammakammaṃ vuttanayameva. Paṭikkositunti vāretuṃ. Diṭṭhimpi āvikātunti ‘‘adhammakammaṃ idaṃ na me khamatī’’ti evaṃ aññassa santike attano diṭṭhiṃ pakāsetuṃ. Catūhi pañcahītiādi tesaṃ anupaddavatthāya vuttaṃ. Sañcicca na sāventīti yathā na suṇanti evaṃ bhaṇissāmāti sañcicca saṇikaṃ uddisanti.

154. අධර්ම කර්මය කලින් කී ක්‍රමයම වේ. 'පටිකොසිතුං' යනු වැළැක්වීමටයි. 'දිට්ඨිම්පි ආවිකාතුං' යනු "මෙය අධර්ම කර්මයකි, මම මෙයට අකමැත්තෙමි"යි වෙනත් අයෙකු ඉදිරියේ තමාගේ මතය ප්‍රකාශ කිරීමයි. "හතර පස් දෙනෙකුට" ආදී වශයෙන් කීවේ ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව සඳහායි. "සිතාමතාම නොඇසෙන සේ කිරීම" යනු ඔවුන්ට නොඇසෙන අයුරින් දේශනා කරන්නෙමුයි සිතා හෙමින් උදෙසීමයි.

155. Therādhikanti therādhīnaṃ; therāyattaṃ bhavitunti attho. ‘‘Therādheyya’’ntipi pāṭho, tasmā therena sayaṃ vā uddisitabbaṃ, añño vā ajjhesitabbo. Ajjhesanavidhānañcettha dhammajjhesane vuttanayameva. So na [Pg.341] jānāti uposathaṃ vātiādīsu cātuddasikapannarasikabhedena duvidhaṃ, saṅghauposathādibhedena navavidhañca uposathaṃ na jānāti, catubbidhaṃ uposathakammaṃ na jānāti, duvidhaṃ pātimokkhaṃ na jānāti, navavidhaṃ pātimokkhuddesaṃ na jānāti. Yo tattha bhikkhu byatto paṭibaloti ettha kiñcāpi daharassāpi byattassa pātimokkho anuññāto. Atha kho ettha ayamadhippāyo. Sace therassa pañca vā cattāro vā tayo vā pātimokkhuddesā nāgacchanti; dve pana akhaṇḍā suvisadā vācuggatā honti, therāyattova pātimokkhā. Sace pana ettakampi visadaṃ kātuṃ na sakkoti, byattassa bhikkhuno āyatto hoti.

155. "ථේරාධිකං" යනු මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට යටත් වූ, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට අයත් වූ බවයි අර්ථය. "ථේරාධෙය්‍ය" කියා ද පාඨයක් ඇත. එබැවින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් තමන් වහන්සේම හෝ අන්‍ය භික්ෂුවක් ලවා (ප්‍රාතිමෝක්ෂය) උද්දේශනය කරවිය යුතුය. මෙහි ආරාධනා කිරීමේ ක්‍රමය ධර්ම දේශනා කිරීමේදී කියන ලද ක්‍රමයම වේ. "සෝ න ජානාති උපෝසථං වා" යනාදී තැන්වල චාතුද්දසී සහ පණ්ණරසී වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වූ ද, සංඝ උපෝසථය ආදී වශයෙන් නවවැදෑරුම් වූ ද උපෝසථය නොදනියි, සිවුවැදෑරුම් උපෝසථ කර්මය නොදනියි, දෙවැදෑරුම් ප්‍රාතිමෝක්ෂය නොදනියි, නවවැදෑරුම් ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේශය නොදනියි. එහි ව්‍යක්ත වූ, ප්‍රතිබල වූ යම් භික්ෂුවක් වේද යන මෙහි තරුණ වූ ද ව්‍යක්ත භික්ෂුවකට ප්‍රාතිමෝක්ෂය (උද්දේශනය කිරීමට) අවසර දී ඇත. එහෙත් මෙහි මෙබඳු අදහසක් ඇත: ඉදින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේශයන් පහක් හෝ හතරක් හෝ තුනක් මතකයට නොපැමිණෙයි ද, එහෙත් උද්දේශයන් දෙකක් නොකැඩී, ඉතා පිරිසිදුව, මුඛස්ථව තිබේ නම්, ප්‍රාතිමෝක්ෂය ස්ථවිරයන් වහන්සේටම අයත් වේ (උන්වහන්සේම උද්දේශනය කළ යුතුය). ඉදින් මෙපමණක්වත් පිරිසිදුව කිරීමට අපොහොසත් වන්නේ නම්, එය ව්‍යක්ත භික්ෂුවට අයත් වේ.

Sāmantā āvāsāti sāmantaṃ āvāsaṃ. Sajjukanti tadaheva āgamanatthāya. Navaṃ bhikkhuṃ āṇāpetunti ettha yo sakkoti uggahetuṃ, evarūpo āṇāpetabbo, na bālo.

"සාමන්තෝ ආවාසා" යනු සමීපයෙහි පිහිටි ආවාසයන්ය. "සජ්ජුකං" යනු එදිනම ආපසු පැමිණීම පිණිසයි. "නවං භික්ඛුං ආණාපේතුං" යන මෙහි (උද්දේශනය) ඉගෙනීමට දක්ෂ භික්ෂුවකට නියම කළ යුතුය, අඥාන (අදක්ෂ) භික්ෂුවකට නියම නොකළ යුතුය.

Pakkhagaṇanādiuggahaṇānujānanakathā

පක්ෂ ගණනය ආදිය ඉගෙනීමට අවසර දීමේ කථාව.

156. Katimī bhanteti ettha katīnaṃ pūraṇīti katimī. Kālavatoti kālasseva; pagevāti attho.

156. "කතිමී භන්තේ" යන මෙහි කීවැනි දවස සම්පූර්ණ කරන්නීද යන අර්ථයෙන් "කතිමී" නම් වේ. "කාලවතෝ" යනු වේලාසනින්ම, එනම් කලින්ම යන අර්ථයයි.

158. Yaṃ kālaṃ saratīti ettha sāyampi ‘‘ajjuposatho samannāharathā’’ti ārocetuṃ vaṭṭati.

158. "යං කාලං සරති" යන්නෙහි සවස් කාලයෙහි වුවද "අද උපෝසථ දිනයයි, සිහිපත් කරගන්න" යැයි දැන්වීම වටී.

159. Therena bhikkhunā navaṃ bhikkhuṃ āṇāpetunti etthāpi kiñci kammaṃ karonto vā sadākālameva eko vā bhāranittharaṇako vā sarabhāṇakadhammakathikādīsu aññataro vā na uposathāgārasammajjanatthaṃ āṇāpetabbo, avasesā pana vārena āṇāpetabbā. Sace āṇatto sammuñjaniṃ tāvakālikampi na labhati, sākhābhaṅgaṃ kappiyaṃ kāretvā sammajjitabbaṃ, tampi alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti.

159. "ස්ථවිර භික්ෂුව විසින් නවක භික්ෂුවකට නියම කිරීම" යන්නෙහිදී ද, යම් වැඩක නිරතව සිටින, නිරතුරුවම තනිව වෙසෙන, සංඝයාගේ වගකීම් ඉටුකරන හෝ සරභඤ්ඤ දේශක, ධර්ම කථික ආදීන්ගෙන් අයෙකු උපෝසථ ශාලාව ඇමදීමට නියම නොකළ යුතුය. සෙසු නවක භික්ෂූන් වාර අනුව නියම කළ යුතුය. ඉදින් නියම කරනු ලැබූ නවක භික්ෂුවට ඇමදීම සඳහා තාවකාලිකවවත් කොස්සක් නොලැබේ නම්, කැප වූ අත්තක් කපාගෙන හෝ ඇමදිය යුතුය. එය ද නොලැබේ නම් පිරිසිදු කිරීමට උත්සාහ කිරීමෙන් එය ඔහුට කැප වේ.

160. Āsanapaññāpanāṇattiyampi vuttanayeneva āṇāpetabbo. Āṇattena ca sace uposathāgāre āsanāni natthi, saṅghikāvāsatopi āharitvā paññapetvā puna āharitabbāni. Āsanesu asati kaṭasārakepi taṭṭikāyopi paññapetuṃ vaṭṭati, taṭṭikāsupi asati sākhābhaṅgāni kappiyaṃ [Pg.342] kāretvā paññapetabbāni, kappiyakārakaṃ alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti.

160. ආසන පැනවීම සඳහා නියම කිරීමේදී ද ඉහත කී ක්‍රමයම අනුගමනය කළ යුතුය. නියම කරනු ලැබූ භික්ෂුව, උපෝසථ ශාලාවෙහි ආසන නැත්නම්, සාංඝික ආවාසයකින් හෝ ගෙනැවිත් පනවා, පසුව නැවත රැගෙන යා යුතුය. ආසන නැති කල්හි පැදුරු හෝ පැදුරු කැබලි හෝ පැනවීම වටී. පැදුරු ද නැතිනම් කැප වූ අතු කපා පැනවිය යුතුය. කැපකරු අයෙකු නොලැබෙන්නා වූ භික්ෂුවට (ඒ සඳහා උත්සාහ කිරීමෙන්) එය කැප වේ.

161. Padīpakaraṇepi vuttanayeneva āṇāpetabbo. Āṇāpentena ca ‘‘amukasmiṃ nāma okāse telaṃ vā vaṭṭi vā kapallikā vā atthi, taṃ gahetvā karohī’’ti vattabbo. Sace telādīni natthi, pariyesitabbāni, pariyesitvā alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti. Apica kapāle aggipi jāletabbo.

161. පහන් දැල්වීමෙහිදී ද ඉහත කී ක්‍රමයම වේ. නියම කරන තැනැත්තා විසින් "අසවල් ස්ථානයෙහි තෙල් හෝ තිර හෝ පහන් කැබලි ඇත, ඒවා ගෙන පහන් දල්වන්න" යැයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් තෙල් ආදිය නැත්නම් ඒවා සෙවිය යුතුය. සෙවීමෙන් පසුව ද නොලැබේ නම් එය කැප වේ. තවද මැටි කබලක ගින්නක් වුව ද දැල්විය යුතුය.

Disaṃgamikādivatthukathā

දිශාංගමික (ඈතින් පැමිණි) භික්ෂූන් පිළිබඳ වස්තු කථාව.

163. Saṅgahetabboti ‘‘sādhu bhante āgatāttha, idha bhikkhā sulabhā sūpabyañjanaṃ atthi, vasatha anukkaṇṭhamānā’’ti evaṃ piyavacanena saṅgahetabbo. Punappunaṃ tathākaraṇavasena anuggahetabbo. ‘‘Āma vasissāmī’’ti paṭivacanadāpanena upalāpetabbo. Atha vā catūhi paccayehi saṅgahetabbo ceva anuggahetabbo ca. Piyavacanena upalāpetabbo, kaṇṇasukhaṃ ālapitabboti attho. Cuṇṇādīhi upaṭṭhāpetabbo. Āpatti dukkaṭassāti sace sakalopi saṅgho na karoti, sabbesaṃ dukkaṭaṃ. Idha neva therā na daharā muccanti, sabbehi vārena upaṭṭhāpetabbo. Attano vāre anupaṭṭhahantassa āpatti. Tena pana mahātherānaṃ pariveṇasammajjanadantakaṭṭhadānādīni na sāditabbāni. Evampi sati mahātherehi sāyaṃpātaṃ upaṭṭhānaṃ āgantabbaṃ. Tena pana tesaṃ āgamanaṃ ñatvā paṭhamataraṃ mahātherānaṃ upaṭṭhānaṃ gantabbaṃ. Sacassa saddhiṃcarā bhikkhuupaṭṭhākā atthi, ‘‘mayhaṃ upaṭṭhākā atthi, tumhe appossukkā viharathā’’ti vattabbaṃ. Athāpissa saddhiṃcarā natthi, tasmiṃyeva pana vihāre eko vā dve vā vattasampannā vadanti ‘‘mayaṃ therassa kattabbaṃ karissāma, avasesā phāsu viharantū’’ti sabbesaṃ anāpatti.

163. "සංගහේතබ්බෝ" යනු "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලාගේ පැමිණීම යහපත්ය, මෙහි පිණ්ඩපාතය පහසුය, ව්‍යංජන ඇත, අපහසුවක් නැතිව වැඩ වසන්න" යැයි මෙසේ ප්‍රිය වචනයෙන් සංග්‍රහ කළ යුතුය. නැවත නැවතත් එසේ කිරීමෙන් අනුග්‍රහ කළ යුතුය. "එසේය, මම මෙහි වසන්නෙමි" යි පිළිවදනක් ලැබෙන තුරු ඔහු සතුටු කළ යුතුය. එසේත් නැතිනම් සතර පසයෙන් සංග්‍රහ ද අනුග්‍රහ ද කළ යුතුය. ප්‍රිය වචනයෙන් හා කනට සුව දෙන අයුරින් කතා කළ යුතුය යනු අර්ථයයි. සුවඳ කුඩු ආදියෙන් උපස්ථාන කළ යුතුය. "ආපත්ති දුක්කටස්ස" යනු ඉදින් මුළු සංඝයාම එය නොකරන්නේ නම්, සැමටම දුක්කටාපත්ති වේ. මෙහිදී මහා ස්ථවිරයන් හෝ නවක භික්ෂූන් නිදහස් නොවේ. සැමදෙනාම වාරය අනුව උපස්ථාන කළ යුතුය. තමාගේ වාරයේදී උපස්ථාන නොකරන භික්ෂුවට ඇවැත් වේ. එහෙත් ඒ (බහුශ්‍රුත) ආගන්තුක භික්ෂුව විසින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ලවා පිරිවෙන් ඇමදීම, දැහැටි දීම ආදිය පිළිනොගත යුතුය. එසේ වුවත් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා විසින් සවස් කාලයේ හා උදෑසන කාලයේ එම භික්ෂුව වෙසෙන තැනට පැමිණිය යුතුය. එවිට එම භික්ෂුව උන්වහන්සේලාගේ පැමිණීම දැන ඊට කලින්ම මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා වෙත උපස්ථානය පිණිස යා යුතුය. ඉදින් එම භික්ෂුවට උපස්ථායක සහචර භික්ෂූන් සිටිත් නම්, "මට උපස්ථායකයන් සිටිති, ඔබ වහන්සේලා උත්සාහවන්ත නොවී (නිදහසේ) වසන්න" යැයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් සහචර උපස්ථායකයන් නැතත්, එම විහාරයෙහිම වත්සම්පන්න භික්ෂූන් එක් අයෙකු හෝ දෙදෙනෙකු "අපි ස්ථවිරයන් වහන්සේට කළ යුතු දේ කරන්නෙමු, සෙසු අය සුවසේ වසත්වා" යි පවසන්නේ නම් සැමටම ඇවැත් නොවේ.

So āvāso gantabboti uposathakaraṇatthāya anvaddhamāsaṃ gantabbo. So ca kho utuvasseyeva, vassāne pana yaṃ kattabbaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘vassaṃ vasanti bālā abyattā’’tiādimāha. Tattha na bhikkhave tehi bhikkhūhi tasmiṃ āvāse vassaṃ vasitabbanti purimikāya pātimokkhuddesakena vinā na vassaṃ upagantabbaṃ. Sace so vassūpagatānaṃ pakkamati [Pg.343] vā, vibbhamati vā, kālaṃ vā karoti, aññasmiṃ satiyeva pacchimikāya vasituṃ vaṭṭati, asati aññattha gantabbaṃ, agacchantānaṃ dukkaṭaṃ. Sace pana pacchimikāya pakkamati vā vibbhamati vā kālaṃ vā karoti, māsadvayaṃ vasitabbaṃ.

"එම ආවාසයට යා යුතුය" යනු උපෝසථය පිණිස අඩ මසකට වරක් යා යුතුය යන්නයි. එය ද හේමන්ත හා ගිම්හාන කාලවලදීය. වස් කාලයෙහි කළ යුතු දේ දැක්වීමට "අඥාන, අදක්ෂ භික්ෂූන් වස් වසති" යනාදිය වදාළ සේක. එහි තේරුම නම්, මහණෙනි, ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේශකයෙකු නොමැතිව එම ආවාසයෙහි වස් නොවැසිය යුතුය යන්නයි. ඉදින් වස් වැසූ පසු ඒ උද්දේශකයා පිටව යයි නම් හෝ, සිවුරු හරියි නම් හෝ, මියයයි නම් හෝ, වෙනත් උද්දේශකයෙකු සිටී නම් පමණක් පසුව වස් කාලයෙහි එහි විසීම වටී. වෙනත් අයෙකු නැත්නම් වෙනත් තැනකට යා යුතුය, එසේ නොයන අයට දුක්කටාපත්ති වේ. ඉදින් පශ්චිමිකා වස් කාලයෙහිදී (උද්දේශකයා) පිටව යයි නම් හෝ, සිවුරු හරියි නම් හෝ, මියයයි නම් හෝ, මාස දෙකක් එතැන විසිය හැකිය.

Pārisuddhidānakathā

පාරිශුද්ධිය දීම පිළිබඳ කථාව.

164. Kāyena viññāpetīti pārisuddhidānaṃ yena kenaci aṅgapaccaṅgena viññāpeti jānāpeti; vācaṃ pana nicchāretuṃ sakkonto vācāya viññāpeti; ubhayathā sakkonto kāyavācāhi. Saṅghena tattha gantvā uposatho kātabboti sace bahū tādisā gilānā honti, saṅghena paṭipāṭiyā ṭhatvā sabbe hatthapāse kātabbā. Sace dūre dūre honti, saṅgho nappahoti, taṃ divasaṃ uposatho na kātabbo, natveva vaggena saṅghena uposatho kātabbo.

164. "කයින් හඟවයි" යනු පාරිශුද්ධිය දීම යම් කිසි අවයවයකින් දැනුම් දීමයි. වචනයෙන් ප්‍රකාශ කළ හැක්කේ නම් වචනයෙන් හඟවයි. දෙයාකාරයෙන්ම හැක්කේ නම් කය හා වචනය යන දෙකින්ම හඟවයි. "සංඝයා එතැනට ගොස් උපෝසථය කළ යුතුය" යනු එබඳු ගිලන් භික්ෂූන් බොහෝ දෙනෙක් සිටිත් නම් සංඝයා පිළිවෙළින් සිට සියලු ගිලනුන් හස්තපාසයට (අතේ දුරට) ගත යුතුය. ඉදින් ඔවුන් ඉතා ඈතින් සිටිත් නම් සහ සංඝයා (පිරිස) ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, එදින උපෝසථය නොකළ යුතුය. වග වශයෙන් (කොටස් වශයෙන්) වෙන්වී සංඝ උපෝසථය නොකළ යුතුමය.

Tattheva pakkamatīti saṅghamajjhaṃ anāgantvā tatova katthaci gacchati. Sāmaṇero paṭijānātīti ‘‘sāmaṇero aha’’nti evaṃ paṭijānāti; bhūtaṃyeva vā sāmaṇerabhāvaṃ āroceti, pacchā vā sāmaṇerabhūmiyaṃ tiṭṭhatīti attho. Esa nayo sabbattha.

"එතැනින්ම පිටව යයි" යනු සංඝ මධ්‍යයට නොපැමිණ එතැනින්ම කොහේ හෝ යෑමයි. "සාමණේරයා පිළිගනියි" යනු "මම සාමණේරයෙක්මි" යි මෙසේ පිළිගැනීමයි. එනම් සැබෑ වූ සාමණේර භාවය පැවසීම හෝ පසුව සාමණේර භූමියෙහි පිහිටීම යන අර්ථයයි. සියලු වස්තූන්හි මෙම ක්‍රමයම වේ.

Saṅghappatto pakkamatīti sabbantimena paricchedena uposathatthāya sannipatitānaṃ catunnaṃ bhikkhūnaṃ hatthapāsaṃ patvā pakkamati. Esa nayo sabbattha. Ettha ca ekena bahūnampi āhaṭā pārisuddhi āhaṭāva hoti. Sace pana so antarāmagge aññaṃ bhikkhuṃ disvā yesaṃ anena pārisuddhi gahitā, tesañca attano ca pārisuddhiṃ deti, tasseva pārisuddhi āgacchati, itarā pana bilāḷasaṅkhalikapārisuddhi nāma hoti. Sā na āgacchati.

“සංඝප්පත්තෝ පක්කමති” යනු අවම වශයෙන් උපෝසථය සඳහා රැස්වූ භික්ෂූන් සතර නමකගේ හස්තපාසයට (හත්පසට) පැමිණ ඉන් බැහැරව යාමයි. සියලු කරුණුවලදී මෙම ක්‍රමයම අදාළ වේ. මෙහිදී එක් භික්ෂුවක් විසින් බොහෝ දෙනෙකුගේ පාරිශුද්ධිය රැගෙන ආවද, එය රැගෙන ආවාම වෙයි. ඉදින් ඔහු අතරමගදී වෙනත් භික්ෂුවක දැක, ඔහු විසින් කාගේ පාරිශුද්ධියක් රැගෙන එන ලද්දේද, ඔවුන්ගේ පාරිශුද්ධිය හා තමාගේ පාරිශුද්ධියද ඒ (අලුත්) භික්ෂුවට දෙන්නේ නම්, එවිට සංඝයා වෙත ලැබෙන්නේ ඒ (අලුත්) භික්ෂුවගේ පාරිශුද්ධිය පමණි. අනෙක් පාරිශුද්ධිය 'බිළාල සංඛලික පාරිශුද්ධිය' (බළල් දම්වැලක් බඳු පාරිශුද්ධිය) නම් වේ. එය සංඝයා වෙත පැමිණියාක් නොවේ.

Sutto na ārocetīti āgantvā supati, ‘‘asukena pārisuddhi dinnā’’ti na āroceti. Pārisuddhihārakassa anāpattīti ettha sace sañcicca nāroceti, dukkaṭaṃ āpajjati, pārisuddhi pana āhaṭāva hoti. Asañcicca anārocitattā panassa anāpatti, ubhinnampi ca uposatho katoyeva hoti.

“සුත්තෝ න ආරෝචේති” යනු (සංඝයා වෙත) පැමිණ නිදාගැනීම නිසා, “අසවල් භික්ෂුව විසින් පාරිශුද්ධිය දෙන ලදී” යන්න ප්‍රකාශ නොකිරීමයි. “පාරිශුද්ධිහාරකස්ස අනාපත්ති” යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. ඉදින් දැන දැනම (චේතනාන්විතව) ප්‍රකාශ නොකරන්නේ නම්, දුක්කට ඇවැත් වේ. එහෙත් පාරිශුද්ධිය රැගෙන ආවාම වෙයි. නොදැනුවත්ව (අතපසුවීමෙන්) ප්‍රකාශ නොකළේ නම් ඔහුට ඇවතක් නැත. පාරිශුද්ධිය දුන් සහ රැගෙන ආ යන භික්ෂූන් දෙදෙනාගේම උපෝසථය සිදු වූවාම වෙයි.

Chandadānakathā

ඡන්දදාන කථා (කැමැත්ත ලබාදීම පිළිබඳ විස්තරය)

165. Chandadānepi [Pg.344] pārisuddhidāne vuttasadisoyeva vinicchayo. Pārisuddhiṃ dentena chandampi dātunti ettha sace pārisuddhimeva deti na chandaṃ, uposatho kato hoti. Yaṃ pana saṅgho aññaṃ kammaṃ karoti, taṃ akataṃ hoti. Chandameva deti na pārisuddhiṃ, bhikkhusaṅghassa uposathopi kammampi katameva hoti, chandadāyakassa pana uposatho akato hoti. Sacepi koci bhikkhu nadiyā vā sīmāya vā uposathaṃ adhiṭṭhahitvā āgacchati, ‘‘kato mayā uposatho’’ti acchituṃ na labhati, sāmaggī vā chando vā dātabbo.

165. ඡන්දය දීමේදී ද පාරිශුද්ධිය දීමේදී පවසන ලද විනිශ්චයම වේ. “පාරිශුද්ධිය දෙන තැනැත්තා විසින් ඡන්දයද දිය යුතුය” යන මෙහි, ඉදින් පාරිශුද්ධිය පමණක් දී ඡන්දය නොදෙන්නේ නම්, උපෝසථය කළා වෙයි. එහෙත් සංඝයා විසින් කරනු ලබන වෙනත් කර්මයක් වේ නම් එය (ඡන්දය නොදුන් බැවින්) සිදු නොවූවා වෙයි. ඉදින් ඡන්දය පමණක් දී පාරිශුද්ධිය නොදෙන්නේ නම්, භික්ෂු සංඝයාගේ උපෝසථය හා සංඝකර්මය සිදු වූවා වෙයි, නමුත් ඡන්දය දුන් භික්ෂුවගේ උපෝසථය සිදු නොවූවා වෙයි. කිසියම් භික්ෂුවක් ගඟක හෝ සීමාවක උපෝසථය අධිෂ්ඨාන කර පැමිණියේ වුවද, “මා විසින් උපෝසථය කරන ලදී” යැයි පවසා (කර්මයට සහභාගී නොවී) සිටිය නොහැක. සාමග්‍රිය (සමගිය) හෝ ඡන්දය හෝ දිය යුතුම වේ.

167. Saratipi uposathaṃ napi saratīti ekadā sarati, ekadā na sarati. Atthi neva saratīti yo ekantaṃ neva sarati, tassa sammutidānakiccaṃ natthi. Anāgacchantopi kammaṃ na kopeti.

167. “සරතිපි උපෝසථං නපි සරති” යනු ඇතැම් විට උපෝසථය මතක් වෙයි, ඇතැම් විට මතක් නොවෙයි යන්නයි. “අත්ථි නේව සරති” යනු යමෙක් සම්පූර්ණයෙන්ම මතක් නොකරන්නේද, ඔහුට සම්මුතිය දීමේ කෘත්‍යයක් නැත. ඔහු (උපෝසථයට) නොපැමිණියද සංඝ කර්මයට බාධාවක් නොවේ.

Saṅghuposathādikathā

සංඝ උපෝසථය පිළිබඳ කථා

168. So deso sammajjitvāti taṃ desaṃ sammajjitvā, upayogatthe paccattaṃ. Pānīyaṃ paribhojanīyantiādi pana uttānatthameva. Kasmā panetaṃ vuttaṃ? Uposathassa pubbakaraṇādidassanatthaṃ. Tenāhu aṭṭhakathācariyā –

168. “සෝ දේසෝ සම්මජ්ජිත්වා” යනු ඒ ස්ථානය ඇමද (පිරිසිදු කර) යන්නයි. මෙහි ‘සෝ දේසෝ’ යන පදය කර්ම විභක්තියේ අර්ථයෙහි ප්‍රථමා විභක්තියෙන් යුක්තය. “පානීයං පරිභෝජනීයං” ආදී පද සමූහය ඉතා පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය කුමක් සඳහා වදාළ සේක්ද? උපෝසථයේ පූර්වකරණ ආදිය දැක්වීම පිණිසයි. ඒ පිළිබඳව අටුවාචාරීන් වහන්සේලා මෙසේ වදාළහ –

‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;

Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccati’’.

“මළුව ඇමදීම, පහන් දැල්වීම, පැන් තැබීම සහ ආසන පැනවීම යන මේවා උපෝසථයේ ‘පූර්වකරණ’ (පෙර කළ යුතු දෑ) යයි කියනු ලැබේ.”

Iti imāni cattāri ‘‘pubbakaraṇa’’nti akkhātāni.

මෙසේ මේ කරුණු සතර ‘පූර්වකරණ’ ලෙස හඳුන්වන ලදී.

‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo;

Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccati.

“ඡන්දය (කැමැත්ත) දැන්වීම, පාරිශුද්ධිය දැන්වීම, ඍතුව දැන්වීම, භික්ෂූන් ගණන් කිරීම සහ භික්ෂුණී අවවාදය දැන්වීම යන මේවා උපෝසථයේ ‘පූර්වකෘත්‍ය’ යයි කියනු ලැබේ.”

Iti imāni pañca pubbakaraṇato pacchā kattabbāni ‘‘pubbakicca’’nti akkhātāni.

මෙසේ පූර්වකරණවලට පසුව කළ යුතු වූ මේ කරුණු පහ ‘පූර්වකෘත්‍ය’ ලෙස හඳුන්වන ලදී. උපෝසථ කර්මයට පෙර කළ යුතු බැවින් හෝ සංඝයා රැස්වූ පසු පාතිමොක්ඛ දේශනාවට පෙර කළ යුතු බැවින් මේවා පූර්වකෘත්‍ය නම් වේ.

‘‘Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā,Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;

Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti,Pattakallanti vuccati’’.

“උපෝසථ කර්මයට සුදුසු සියලු භික්ෂූන් හස්තපාසය නොතකා එකම සීමාවක රැඳී සිටීම, සභාග ඇවැත් නැති බව, සහ හස්තපාසයෙන් බැහැර කළ යුතු පුද්ගලයන් එහි නොසිටීම යන අංග සතරින් යුක්ත වූ කර්මය ‘පත්තකල්ල’ (සුදුසු කාලයෙහි සිදුකළ යුත්ත) යයි කියනු ලැබේ.”

Iti imāni cattāri ‘‘pattakalla’’nti akkhātānīti.

මෙසේ මේ කරුණු සතර ‘පත්තකල්ල’ ලෙස හඳුන්වන ලදී.

Tehi [Pg.345] saddhinti tehi āgatehi saddhiṃ etāni pubbakaraṇādīni katvā uposatho kātabbo. Ajja me uposathoti ettha sace pannaraso hoti, ‘‘ajja me uposatho pannaraso’’tipi adhiṭṭhātuṃ vaṭṭati. Cātuddasikepi eseva nayo.

“තේහි සද්ධිං” යනු පැමිණි ඒ භික්ෂූන් සමඟ මෙම පූර්වකරණ ආදිය සිදුකර උපෝසථය කළ යුතු බවයි. “අජ්ජ මේ උපෝසථෝ” යන මෙහි, ඉදින් පසළොස්වක දිනයක් නම්, “අද මට පසළොස්වක උපෝසථයයි” කියා අධිෂ්ඨාන කිරීම සුදුසුය. තුදුස්වක (14 වන) දිනටද මෙම ක්‍රමයම වේ.

Āpattipaṭikammavidhikathā

ඇවැත් පිළියම් කිරීමේ විධි පිළිබඳ කථා

169. Bhagavatā paññattaṃ ‘‘na sāpattikena uposatho kātabbo’’ti idaṃ ‘‘yassa siyā āpattī’’tiādivacaneneva pārisuddhidānapaññāpanena ca pārisuddhiuposathapaññāpanena ca paññattaṃ hotīti veditabbaṃ. Itthannāmaṃ āpattinti thullaccayādīsu ekissā nāmaṃ gahetvā ‘‘thullaccayaṃ āpattiṃ pācittiyaṃ āpatti’’nti evaṃ vattabbaṃ. Taṃ paṭidesemīti idaṃ ‘‘taṃ tumhamūle, taṃ tuyhamūle paṭidesemī’’ti vuttepi suvuttameva hoti. Passasīti idañca ‘‘passasi āvuso taṃ āpattiṃ, passatha bhante taṃ āpatti’’nti evaṃ vattabbaṃ. Āma passāmīti idaṃ pana ‘‘āma bhante passāmi, āma āvuso passāmī’’ti evaṃ vuttampi suvuttameva hoti. Āyatiṃ saṃvareyyāsīti ettha pana sace vuḍḍhataro ‘‘āyatiṃ saṃvareyyāthā’’ti vattabbo. Evaṃ vuttena pana ‘‘sādhu suṭṭhu saṃvarissāmī’’ti vattabbameva.

169. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් “ඇවැත් සහිතව උපෝසථය නොකළ යුතුය” යන්න පනවන ලද්දේ “යමෙකුට ඇවැතක් ඇත්නම්” යනාදී වචනයෙන්ද, පාරිශුද්ධිය දීම පැනවීමෙන්ද, පාරිශුද්ධි උපෝසථය පැනවීමෙන්ද බව දත යුතුය. “ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං” යනු ථුල්ලච්චය ආදී ඇවැත් පසෙන් එක් ඇවතක නම ගෙන “ථුල්ලච්චය ඇවතට පැමිණියෙමි”, “පාචිත්තිය ඇවතට පැමිණියෙමි” යනාදී වශයෙන් කිව යුතුය. “තං පටිදේසේමි” යන්න “එය ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ දේශනා කරමි” (තං තුම්හමූලේ / තං තුය්හමූලේ පටිදේසේමි) යැයි කීමද මැනවින් දේශනා කළා වෙයි. “පස්සසි” යන මෙහි “ඇවැත්නි, ඒ ඇවත දකින්නෙහිද?” හෝ “ස්වාමීනි, ඒ ඇවත දකින සේක්ද?” යනාදී වශයෙන් කිව යුතුය. “ආම පස්සාමි” යන්න “එසේය ස්වාමීනි, දකිමි” හෝ “එසේය ඇවැත්නි, දකිමි” යැයි කීමද මැනවින් කීවා වෙයි. “ආයතිං සංවරෙය්‍යාසි” යන මෙහි, ඉදින් දේශනාව පිළිගන්නා භික්ෂුව වැඩිමහල් නම් “මතු සංවර වන්න” (ආයතිං සංවරෙය්‍යාථ) යැයි කිව යුතුය. එවිට ඇවැත් දේශනා කළ භික්ෂුව විසින් “සාධු, මැනවින් සංවර වන්නෙමි” යැයි කිව යුතුමය.

Yadā nibbematikoti ettha sace panesa nibbematiko na hoti, vatthuṃ kittetvāva desetuṃ vaṭṭatīti andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tatrāyaṃ desanāvidhi – sace meghacchanne sūriye ‘‘kālo nu kho no’’ti vematiko bhuñjati, tena bhikkhunā ‘‘ahaṃ bhante vematiko bhuñjiṃ’’, sace kālo atthi, ‘‘sambahulā dukkaṭā āpattiyo āpannomhi, no ce atthi, ‘‘sambahulā pācittiyā āpannomhī’’ti evaṃ vatthuṃ kittetvā ‘‘ahaṃ bhante yā tasmiṃ vatthusmiṃ sambahulā dukkaṭā vā pācittiyā vā āpattiyo āpanno, tā tumhamūle paṭidesemī’’ti vattabbaṃ. Esa nayo sabbāpattīsu.

“යදා නිබ්බේමතිකෝ” යන මෙහි, ඉදින් ඔහු සැක රහිත නොවන්නේ නම්, සිදුවීම (වස්තුව) ප්‍රකාශ කර දේශනා කිරීම සුදුසු බව අන්ධක අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. එහි දේශනා කිරීමේ විධිය මෙසේය – වලාකුළින් හිරු වැසුණු කල්හි “කාලයද (දහවලද) නැද්ද?” කියා සැකයෙන් යුතුව වළඳන්නේ නම්, ඒ භික්ෂුව විසින් “ස්වාමීනි, මම සැකයෙන් යුතුව වැළඳුවෙමි, ඉදින් කාලය තිබේ නම් බොහෝ දුක්කට ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි, ඉදින් කාලය නැත්නම් බොහෝ පාචිත්තිය ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි” යැයි මෙසේ වස්තුව පවසා, “ස්වාමීනි, මම ඒ වස්තුව නිසා යම් බොහෝ දුක්කට හෝ පාචිත්තිය ඇවැත්වලට පැමිණියෙම්ද, ඒවා ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ දේශනා කරමි” යැයි කිව යුතුය. සියලු ඇවැත්වලදී මේ ක්‍රමයම වේ.

Na bhikkhave sabhāgā āpattīti ettha yaṃ dvepi janā vikālabhojanādinā sabhāgavatthunā āpattiṃ āpajjanti, evarūpā vatthusabhāgā ‘‘sabhāgā’’ti [Pg.346] vuccati. Vikālabhojanappaccayā āpannaṃ pana anatirittabhojanapaccayā āpannassa santike desetuṃ vaṭṭati. Yāpi cāyaṃ vatthusabhāgā, sāpi desitā sudesitāva. Aññaṃ pana desanapaccayā desako, paṭiggahaṇappaccayā paṭiggahako cāti ubhopi dukkaṭaṃ āpajjanti, taṃ nānāvatthukaṃ hoti, tasmā aññamaññaṃ desetuṃ vaṭṭati.

“මහණෙනි, සභාග ඇවැත් (දේශනා නොකළ යුතුය)” යන මෙහි, දෙදෙනෙක්ම විකාල භෝජනය ආදී සභාග වස්තුවක් නිසා ඇවැතකට පැමිණෙත්ද, මෙබඳු වූ වස්තු සමානත්වය ‘සභාග’ යයි කියනු ලැබේ. විකාල භෝජනය නිසා ඇවැතකට පැමිණි අයෙකුට, අතිරික්ත නොවූ (අනතිරිත්ත) භෝජනය වැළඳීම නිසා ඇවැතකට පැමිණි අයෙකු ඉදිරියේ දේශනා කිරීම සුදුසුය. යම් මේ වස්තු සභාග ඇවතක් වුවද, එය දේශනා කළේ නම් මැනවින් දේශනා කළාම වෙයි. එහෙත් දේශනා කිරීම නිසා දේශකයාද, පිළිගැනීම නිසා පිළිගන්නාද යන දෙදෙනාම දුක්කට ඇවතකට පැමිණෙති. එය නානාවස්තුක (වෙනස් කරුණු නිසා වූවක්) වේ. එබැවින් එකිනෙකා ඉදිරියේ දේශනා කිරීම සුදුසුය.

170. Sāmanto bhikkhu evamassa vacanīyoti ettha sabhāgoyeva vattabbo. Visabhāgassa hi vuccamāne bhaṇḍanakalahasaṅghabhedādīnipi honti, tasmā tassa avatvā ‘‘ito vuṭṭhahitvā paṭikarissāmī’’ti ābhogaṃ katvā uposatho kātabboti andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.

170. “සාමන්තෝ භික්ඛු ඒවමස්ස වචනීයෝ” යන මෙහි සභාග (එකම විනයකර්මයකට අයත්) භික්ෂුවටම කිව යුතුය. මන්ද යත්, විසභාග භික්ෂුවකට පවසන කල්හි භණ්ඩන, කලහ, සංඝභේද ආදිය පවා විය හැකි බැවිනි. එබැවින් ඔහුට නොපවසා, “මම මෙතැනින් නැගිට ගොස් පසුව පිළියම් කරමි” යැයි අදහස් (ආභෝගය) කර උපෝසථය කළ යුතු බව අන්ධක අටුවාවෙහි වදාරන ලදී.

Anāpattipannarasakādikathā

අනාපත්ති පන්නරසක ආදී කථා

172. Anāpattipannarasake – te na jāniṃsūti sīmaṃ okkantāti vā okkamantīti vāti na jāniṃsu. Athaññe āvāsikā bhikkhū āgacchantīti gāmaṃ vā araññaṃ vā kenaci karaṇīyena gantvā tesaṃ nisinnaṭṭhānaṃ āgacchanti. Vaggā samaggasaññinoti tesaṃ sīmaṃ okkantattā vaggā; sīmaṃ okkantabhāvassa ajānanato samaggasaññino.

172. ඇවැත් නොවීමට අදාළ පසළොස් වැදෑරුම් විස්තරයෙහි - "ඔවුහු නොදැන සිටියහ" යනු, සීමාවට ඇතුළු වූ බව හෝ ඇතුළු වෙමින් සිටින බව හෝ ඔවුහු නොදැන සිටියහ යන්නයි. එකල්හි අනෙකුත් ආවාසික භික්ෂූහු පැමිණෙති යනු යම් කිසි කටයුත්තකට ගමකට හෝ ආරණ්‍යයකට හෝ ගොස් ඔවුන් (ආගන්තුකයන්) වාඩි වී සිටින ස්ථානයට පැමිණීමයි. "සමගි සංඥාව ඇති වෙන් වූ පිරිස" යනු ඔවුන් සීමාවට ඇතුළු වූ බැවින් වෙන් වූ පිරිසක් වුවද, සීමාවට ඇතුළු වූ බව නොදන්නා බැවින් සමගි සංඥාවෙන් පසුවන්නෝ වෙති.

173. Vaggāvaggasaññipannarasake – te jānantīti pabbate vā thale vā ṭhitā sīmaṃ okkante vā okkamante vā passanti. Vematikapannarasakaṃ uttānameva.

173. වෙන් වූ පිරිස හා වෙන් නොවූ පිරිස පිළිබඳ සංඥාව ඇති පසළොස් වැදෑරුම් විස්තරයෙහි - "ඔවුහු දනිති" යනු පර්වතයක් මත හෝ ගොඩබිමක හෝ සිට සීමාවට ඇතුළු වූ හෝ ඇතුළු වෙමින් පවතින හෝ භික්ෂූන් දකිති යන්නයි. විමතික (සැක සහිත) පසළොස් වැදෑරුම් විස්තරය ඉතා පැහැදිලිය.

175. Kukkuccapakatapannarasake – yathā icchāya abhibhūto ‘‘icchāpakato’’ti vuccati, evaṃ pubbabhāge sanniṭṭhānaṃ katvāpi karaṇakkhaṇe akappiye akappiyasaññitāsaṅkhātena kukkuccena abhibhūtā ‘‘kukkuccapakatā’’ti veditabbā.

175. කුක්කුච්චපකත (සැකයෙන් මඬනා ලද) පසළොස් වැදෑරුම් විස්තරයෙහි - යම් සේ ආශාවෙන් මඬනා ලද්දහු "ඉච්ඡාපකත" (ආශාවෙන් මඬනා ලද තැනැත්තා) යැයි කියනු ලබනවාද, එලෙසින්ම පෙර භාගයෙහි (පොහෝ කිරීමට පෙර) නිශ්චයකට පැමිණ සිටියද, පොහෝය කරන අවස්ථාවෙහි අකැප වූ දෙයෙහි අකැප සංඥාව සංඛ්‍යාත වූ කුක්කුච්චයෙන් (සැකයෙන්) මඬනා ලද්දෝ "කුක්කුච්චපකත" (කුක්කුච්චයෙන් මඬනා ලද්දෝ) ලෙස දත යුතුය.

176. Bhedapurekkhārapannarasake – akusalabalavatāya thullaccayaṃ vuttaṃ.

176. භේදපුරෙක්ඛාර (සංඝ භේදය පෙරදැරි කරගත්) පසළොස් වැදෑරුම් විස්තරයෙහි - අකුසලයේ බලවත් බව නිසා ථුල්ලච්චය ඇවැත් වන බව වදාරන ලදී.

Sīmokkantikapeyyālakathā

සීමොක්කන්තික පෙය්‍යාල කථාව

177. Āvāsikenaāgantukapeyyāle – yathā purime āvāsikenaāvāsikapeyyāle ‘‘te na jānanti athaññe āvāsikā’’tiādi vuttaṃ, evaṃ ‘‘te na jānanti athaññe āgantukā’’tiādinā nayena [Pg.347] sabbaṃ veditabbaṃ. Āgantukenaāvāsikapeyyāle pana – yathā purimapeyyāle ‘‘āvāsikā bhikkhū sannipatantī’’ti āgataṃ, evaṃ ‘‘āgantukā bhikkhū sannipatantī’’ti ānetabbaṃ. Āgantukenaāgantukapeyyāle pana – ubhayapadesu āgantukavasena yojetabboti.

177. ආවාසික භික්ෂුව හා ආගන්තුක භික්ෂුව පිළිබඳ පෙය්‍යාලයෙහි - පෙර ආවාසික භික්ෂුව හා ආවාසික භික්ෂුව පිළිබඳ පෙය්‍යාලයෙහි "ඔවුහු නොදනිති, අනෙකුත් ආවාසික භික්ෂූහු" යනාදී වශයෙන් වදාරන ලද පරිද්දෙන්ම, "ඔවුහු නොදනිති, අනෙකුත් ආගන්තුක භික්ෂූහු" යනාදී ක්‍රමයෙන් සියල්ල දත යුතුය. ආගන්තුක භික්ෂුව හා ආවාසික භික්ෂුව පිළිබඳ පෙය්‍යාලයෙහි නම් - පෙර පෙය්‍යාලයෙහි "ආවාසික භික්ෂූහු රැස් වෙති" යැයි පැමිණි පරිද්දෙන්ම, "ආගන්තුක භික්ෂූහු රැස් වෙති" යැයි යොදාගත යුතුය. ආගන්තුක භික්ෂුව හා ආගන්තුක භික්ෂුව පිළිබඳ පෙය්‍යාලයෙහි නම් - පද දෙකෙහිම ආගන්තුක වශයෙන් යෙදිය යුතුය.

178. Āvāsikānaṃ bhikkhūnaṃ cātuddaso hoti, āgantukānaṃ pannarasoti ettha yesaṃ pannaraso, te tiroraṭṭhato vā āgatā, atītaṃ vā uposathaṃ cātuddasikaṃ akaṃsūti veditabbā. Āvāsikānaṃ anuvattitabbanti āvāsikehi ‘‘ajjuposatho cātuddaso’’ti pubbakicce kariyamāne anuvattitabbaṃ, na paṭikkositabbaṃ. Na akāmā dātabbāti na anicchāya dātabbā.

178. ආවාසික භික්ෂූන්ට තුදුස්වක වෙයි, ආගන්තුකයන්ට පසළොස්වක වෙයි යන මෙහි, යම් ආගන්තුක භික්ෂූන්ට පසළොස්වක වේද, ඔවුහු වෙනත් රටක සිට පැමිණි අය හෝ පසුගිය පෝය තුදුස්වක ලෙස කළ අය ලෙස හෝ දත යුතුය. "ආවාසිකයන් අනුව පැවතිය යුතුය" යනු ආවාසික භික්ෂූන් විසින් "අද තුදුස්වක පොහෝයයි" පූර්ව කෘත්‍යයන් කරන කල්හි එයට අනුකූල විය යුතුය, එය ප්‍රතික්ෂේප නොකළ යුතුය. "අකමැත්තෙන් නොදිය යුතුය" යනු අකමැත්තෙන් සමගිය සඳහා අවසර නොදිය යුතුය යන්නයි.

Liṅgādidassanakathā

ලිංගාදී දර්ශන කථාව

179. Āvāsikākāranti āvāsikānaṃ ākāraṃ. Esa nayo sabbattha. Ākāro nāma yena tesaṃ vattasampannā vā na vāti ācārasaṇṭhānaṃ gayhati. Liṅgaṃ nāma yaṃ te tattha tattha līne gamayati; adissamānepi jānāpetīti attho. Nimittaṃ nāma yaṃ disvā te atthīti ñāyanti. Uddeso nāma yena te evarūpaparikkhārāti uddisanti; apadesaṃ labhantīti attho. Sabbametaṃ supaññattamañcapīṭhādīnañceva padasaddādīnañca adhivacanaṃ, yathāyogaṃ pana yojetabbaṃ. Āgantukākārādīsupi eseva nayo. Tattha aññātakanti aññesaṃ santakaṃ. Pādānaṃ dhotaṃ udakanissekanti pādānaṃ dhotānaṃ udakanissekaṃ. Bahuvacanassa ekavacanaṃ veditabbaṃ. ‘‘Pādānaṃ dhotaudakanisseka’’nti vā pāṭho; pādānaṃ dhovanaudakanissekanti attho.

179. ආවාසිකාකාරං යනු ආවාසික භික්ෂූන්ගේ ආකාරයයි (ස්වභාවයයි). මෙම ක්‍රමය සෑම තැනකම යෙදේ. ආකාරය යනු යම් ස්වභාවයකින් ඔවුන් වත්සම්පන්නද නැද්ද යන්න පිළිබඳ ඔවුන්ගේ හැසිරීම් රටාව වටහා ගනු ලබයිද එයයි. ලිංගය යනු ඒ ඒ තැන සැඟවී සිටින ඔවුන් ගැන දැන ගැනීමට සලස්වන දෙයයි; එනම් ඇසට නොපෙනෙන විට පවා දැන ගැනීමට සලස්වයි යන අර්ථයයි. නිමිත්ත යනු යමක් දැක ඔවුන් සිටින බව දැන ගනීද එයයි. උද්දේසය යනු යම් දෙයකින් මොවුන් මෙබඳු පිරිකර ඇත්තෝ යැයි හඳුන්වා දෙයිද එයයි; එනම් හඳුනා ගැනීමට ලැබෙයි යන අර්ථයයි. මේ සියල්ල මැනවින් පනවන ලද ඇඳ පුටු ආදියට මෙන්ම පියවර හඬ (පා ශබ්ද) ආදියටද නමකි. එය සුදුසු පරිදි යෙදිය යුතුය. ආගන්තුක ආකාර ආදියෙහිද මෙම ක්‍රමයම වේ. එහි අඤ්ඤාතකං යනු අන් සතු දෙයයි. පාදානං ධෝතං උදකනිස්සේකං යනු සෝදන ලද පාදවලින් වැගිරුණු ජලයයි. මෙහි බහු වචනය වෙනුවට ඒක වචනය යෙදී ඇති බව දත යුතුය. පාදානං ධෝත උදකනිස්සේකං කියාද පාඨයක් ඇත; එහි අර්ථය පාද සේදීමෙන් ඉතිරි වූ ජලය යන්නයි.

180. Nānāsaṃvāsakādivatthūsu – samānasaṃvāsakadiṭṭhinti ‘‘samānasaṃvāsakā ete’’ti diṭṭhiṃ. Na pucchantīti tesaṃ laddhiṃ na pucchanti; apucchitvāva vattapaṭivattiṃ katvā ekato uposathaṃ karonti. Nābhivitarantīti nānāsaṃvāsakabhāvaṃ maddituṃ abhibhavituṃ na sakkonti; taṃ diṭṭhiṃ na nissajjāpentīti attho.

180. නානාසංවාසක (වෙනත් සංවාස ඇති) භික්ෂූන් පිළිබඳ වස්තූන්හි - සමානසංවාසක දිට්ඨිං යනු "මොවුහු සමාන සංවාස ඇත්තෝය" යන දෘෂ්ටියයි. නොවිමසති යනු ඔවුන්ගේ ලබ්ධිය (මතය) නොවිමසති; නොවිමසාම වත් පිළිවෙත් ඉටුකොට එක්ව පොහෝය කරති. නොඉක්මවති (නාභිවිතරන්ති) යනු නානාසංවාසක භාවය මැඩපැවැත්වීමට හෝ යටපත් කිරීමට ඔවුන්ට නොහැකිය; එනම් ඒ දෘෂ්ටිය අත්හැරවීමට නොහැකිය යන අර්ථයයි.

Nagantabbagantabbavārakathā

නොගිය යුතු හා ගිය යුතු වාර පිළිබඳ කථාව

181. Sabhikkhukā āvāsāti yasmiṃ āvāse uposathakārakā bhikkhū atthi, tamhā āvāsā yaṃ na sakkoti tadaheva āgantuṃ[Pg.348], so āvāso uposathaṃ akatvā na gantabbo. Aññatra saṅghenāti saṅghappahonakehi bhikkhūhi vinā. Aññatra antarāyāti pubbe vuttaṃ dasavidhaṃ antarāyaṃ vinā. Sabbantimena pana paricchedena attacatutthena antarāye vā sati gantuṃ vaṭṭati. Anāvāsoti navakammasālādiko yo koci padeso. Yathā ca āvāsādayo na gantabbā; evaṃ sace vihāre uposathaṃ karonti, uposathādhiṭṭhānatthaṃ sīmāpi nadīpi na gantabbā. Sace panettha koci bhikkhu hoti, tassa santikaṃ gantuṃ vaṭṭati. Vissaṭṭhauposathāpi āvāsā gantuṃ vaṭṭati; evaṃ gato adhiṭṭhātumpi labhati. Āraññakenāpi bhikkhunā uposathadivase gāme piṇḍāya caritvā attano vihārameva āgantabbaṃ. Sace aññaṃ vihāraṃ okkamati, tattha uposathaṃ katvāva āgantabbaṃ, akatvā na vaṭṭati.

181. භික්ෂූන් සහිත ආවාස යනු යම් ආවාසයක පොහෝය කරන භික්ෂූන් සිටිත්ද, එදිනම ආපසු පැමිණීමට නොහැකි නම් එවැනි ආවාසයකට පොහෝය නොකර නොගිය යුතුය. සංඝයා කෙරෙන් අන්‍යව යනු සංඝ සම්මතය ලැබීමට ප්‍රමාණවත් භික්ෂූන් නොමැතිව යන්නයි. අන්තරායන් කෙරෙන් අන්‍යව යනු පෙර පවසන ලද දස වැදෑරුම් අන්තරායන් නොමැතිව යන්නයි. අවම වශයෙන් තමා සමඟ හතර නමක් හෝ පස් නමක් සිටී නම් හෝ අන්තරායක් ඇති කල්හි හෝ යාම කැපය. අනාවාස යනු අලුතින් වැඩ කරන ශාලා ආදී යම් කිසි ප්‍රදේශයකි. ආවාස ආදියට නොගිය යුතු සේම, ඉදින් විහාරයෙහි පොහෝය කරන්නේ නම්, පොහෝය අධිෂ්ඨාන කරනු පිණිස සීමාවකට හෝ ගඟකට හෝ නොගිය යුතුය. ඉදින් එහි යම් භික්ෂුවක් සිටී නම් ඔහු වෙත යාම කැපය. අත්හරින ලද පොහෝය ඇති ආවාසයකට යාමද කැපය; එසේ ගිය තැනැත්තාට අධිෂ්ඨාන කිරීමටද අවස්ථාව ලැබේ. ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් වුවද පොහෝ දින ගමෙහි පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර තමාගේම විහාරයට පැමිණිය යුතුය. ඉදින් වෙනත් විහාරයකට ඇතුළු වන්නේ නම්, එහි පොහෝය කොටම පැමිණිය යුතුය; නොකොට පැමිණීම අකැපය.

182. Yaṃ jaññā sakkomi ajjeva gantunti yaṃ jāneyya ajjeva tattha gantuṃ sakkomīti; evarūpo āvāso gantabbo. Tattha bhikkhūhi saddhiṃ uposathaṃ karontenāpi hi iminā neva uposathantarāyo kato bhavissatīti.

182. අදම යාමට හැකි බව දන්නේ නම් යනු අදම එහි යාමට හැකි බව දන්නේ නම්, එවැනි ආවාසයකට යා යුතුය. මක්නිසාද යත්, එහි භික්ෂූන් සමඟ පොහෝය කරන්නා වූ මොහුට එමගින් තමාගේ පොහෝයට බාධාවක් (අන්තරායක්) සිදු නොවන්නේය යන බැවිනි.

Vajjanīyapuggalasandassanakathā

බැහැර කළ යුතු පුද්ගලයන් දැක්වීම පිළිබඳ කථාව

183. Bhikkhuniyā nisinnaparisāyātiādīsu hatthapāsupagamanameva pamāṇaṃ. Aññatra avuṭṭhitāya parisāyāti idañhi pārivāsiyapārisuddhidānaṃ nāma parisāya vuṭṭhitakālato paṭṭhāya na vaṭṭati, avuṭṭhitāya pana vaṭṭati. Tenāha – ‘‘aññatra avuṭṭhitāya parisāyā’’ti. Tassa lakkhaṇaṃ bhikkhunivibhaṅge parivāsiyachandadānavaṇṇanato gahetabbaṃ. Anuposatheti cātuddasiko ca pannarasiko cāti ime dve uposathe ṭhapetvā aññasmiṃ divase. Aññatra saṅghasāmaggiyāti yā kosambakabhikkhūnaṃ viya bhinne saṅghe puna saṅghasāmaggī kariyati, tathārūpiṃ saṅghasāmaggiṃ ṭhapetvā. Tadā ca ‘‘suṇātu me bhante saṅgho ajjuposatho sāmaggī’’ti vatvā kātabbo. Ye pana kismiñcideva appamattake uposathaṃ ṭhapetvā puna samaggā honti, tehi uposatheyeva kātabboti.

183. භික්ෂුණියක හුන් පිරිසෙහි යනාදී තන්හි හස්තපාසයට (අතේ දුරට) පැමිණීමම ප්‍රමාණය වේ. නොනැගිටි පිරිස කෙරෙන් අන්‍යව යනු මෙම පාරිවාසික පාරිශුද්ධිය දීම පිරිස නැගිට ගිය පසු අකැපය, නොනැගිට සිටින තාක් කැපය. එබැවින් "නොනැගිටි පිරිස කෙරෙන් අන්‍යව" යැයි පවසන ලදී. එහි ලක්ෂණය භික්ෂුණී විභංගයේ පාරිවාසික ඡන්දදාන වර්ණනාවෙන් දත යුතුය. අපොහෝය දින යනු තුදුස්වක හා පසළොස්වක යන පොහෝ දින දෙක හැර වෙනත් දිනයක යන්නයි. සංඝ සමගිය කෙරෙන් අන්‍යව යනු කොසඹෑ නුවර භික්ෂූන්ගේ මෙන් බිඳී ගිය සංඝයා නැවත සමගි වන විට යම් සංඝ සමගියක් කරනු ලබයිද, එවැනි සංඝ සමගියක් හැර යන්නයි. එවිට "ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා, අද සමගි පොහෝයයි" කියා ප්‍රකාශ කර පොහෝය කළ යුතුය. යම් භික්ෂූන් වහන්සේලා ඉතා සුළු කරුණක් නිසා පොහෝය නවත්වා නැවත සමගි වෙත්ද, ඔවුන් විසින් පොහෝ දිනකම පොහෝය කළ යුතුය.

Uposathakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

උපෝසථක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

3. Vassūpanāyikakkhandhakaṃ

3. වස්සූපනායිකක්ඛන්ධකය

Vassūpanāyikānujānanakathā

වස් විසීම (වස්සූපනායිකාව) අනුදැන වදාරනු ලැබීම පිළිබඳ කථාව

184. Vassūpanāyikakkhandhake [Pg.349] – apaññattoti ananuññāto asaṃvihito vā. Te idha bhikkhūti te bhikkhū, idhasaddo nipātamatto. Saṅghātaṃ āpādentāti vināsaṃ āpādentā. Saṅkasāyissantīti appossukkā nibaddhavāsaṃ vasissanti. Sakuntakāti sakuṇā. Vassāne vassaṃ upagantunti vassānanāmake temāse vassaṃ upagantabbanti attho. Kati nu kho vassūpanāyikāti kati nu kho vassūpagamanāni. Aparajjugatāyāti ettha aparajjugatāya assāti aparajjugatā, tassā aparajjugatāya; atikkantāya aparasmiṃ divaseti attho. Dutiyanayepi māso gatāya assāti māsagatā, tassā māsagatāya; atikkantāya māse paripuṇṇeti attho. Tasmā āsāḷhīpuṇṇamāya anantare pāṭipadadivase, āsāḷhīpuṇṇamito vā aparāya puṇṇamāya anantare pāṭipadadivaseyeva vihāraṃ paṭijaggitvā pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhapetvā sabbaṃ cetiyavandanādisāmīcikammaṃ niṭṭhāpetvā ‘‘imasmiṃ vihāre imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemī’’ti sakiṃ vā dvattikkhattuṃ vā vācaṃ nicchāretvā vassaṃ upagantabbaṃ.

184. වස්සූපනායිකක්ඛන්ධකයෙහි - 'අපඤ්ඤත්තෝ' යනු අනුදැන වදාරා නැති හෙවත් සම්මත කර නොමැති යන අර්ථයයි. 'තේ ඉධ භික්ඛූ' යන්නෙහි 'තේ භික්ඛූ' (ඒ භික්ෂූහු) යනු අර්ථයයි. මෙහි 'ඉධ' යන්න නිපාත මාත්‍රයකි. 'සංඝාතං ආපාදෙන්තා' යනු විනාශයට පත්කරමින් යන අර්ථයයි. 'සංකසායිස්සන්ති' යනු උත්සාහ රහිතව (චාරිකාවේ නොවැඩ) එක් තැනක නිරන්තරව වාසය කරන්නාහුය යන අර්ථයයි. 'සකුන්තකා' යනු පක්ෂීහු ය. 'වස්සානේ වස්සං උපගන්තුං' යනු වස්සාන කාලය නමින් හැඳින්වෙන තෙමසෙහි වස් විසිය යුතුය යන්න අර්ථයයි. 'කති නු ඛො වස්සූපනායිකා' යනු වස් එළඹීම් කොපමණද යන්නයි. 'අපරජ්ජුගතායා' යන්නෙහි අර්ථය නම්, ඇසළ පුර පසළොස්වක දිනය ගෙවී ගිය පසු එළඹෙන ඊළඟ දිනයෙහි (අව පෑළවියෙහි) යන්නයි. දෙවන ක්‍රමයෙහි ද 'මාසගතායා' යනු (ඇසළ පුර පසළොස්වක සිට) මසක් ඉක්ම ගිය කල්හි, එනම් මසක් සම්පූර්ණ වූ පසු යන අර්ථයයි. එබැවින් ඇසළ පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනට පසු දින වූ අව පෑළවිය දින හෝ, ඇසළ පසළොස්වක දිනෙන් මසකට පසු එළඹෙන නිකිණි පුර පසළොස්වක දිනට පසු දින වූ අව පෑළවිය දිනම හෝ විහාරය පිරිසිදු කොට, පැන් හා පරිභෝග ජලය සපයා තබා, චෛත්‍ය වන්දනා ආදී සියලු වත්පිළිවෙත් නිමවා, "ඉමස්මිං විහාරේ ඉමං තේමාසං වස්සං උපේමි" (මේ විහාරයෙහි මේ තෙමස වස් වසමි) යි එක් වරක් හෝ දෙතුන් වරක් හෝ වාචිකව ප්‍රකාශ කොට වස් එළඹිය යුතුය.

Vācaṃ nicchāretvā vassaṃ upagantabbaṃ.

වචනයෙන් ප්‍රකාශ කොට වස් එළඹිය යුතුය.

Vassānecārikāpaṭikkhepādikathā

වස්සාන කාලයෙහි චාරිකාවෙහි වැඩීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ආදී කතාවයි.

185-6. Yo pakkameyyāti ettha anapekkhagamanena vā aññattha aruṇaṃ uṭṭhāpanena vā āpatti veditabbā. Yo atikkameyyāti ettha vihāragaṇanāya āpattiyo veditabbā. Sace hi taṃ divasaṃ vihārasatassa upacāraṃ okkamitvā atikkamati, sataṃ āpattiyo. Sace pana vihārūpacāraṃ atikkamitvā aññassa vihārassa upacāraṃ anokkamitvāva nivattati, ekā eva āpatti. Kenaci antarāyena purimikaṃ anupagatena pacchimikā upagantabbā.

185-6. 'යො පක්කමෙය්‍ය' යන්නෙහි නැවත පැමිණීමේ අපේක්ෂාවකින් තොරව බැහැරට යාමෙන් හෝ වෙනත් ස්ථානයක අරුණෝදය උදා කරගැනීමෙන් හෝ (වස් කැඩීමේ) ඇවත සිදුවන බව දත යුතුය. 'යො අතික්කමෙය්‍ය' යන්නෙහි විහාර ගණන අනුව ඇවැත් සිදුවන බව දත යුතුය. ඉදින් යම් දිනක විහාර සියයක උපචාර සීමාවන් ඉක්මවා යයි නම්, ඇවැත් සියයක් සිදුවේ. නමුත් තමා වසන විහාරයේ උපචාර සීමාව ඉක්මවා ගොස්, වෙනත් විහාරයක උපචාර සීමාවට ඇතුළු නොවී ආපසු හැරී එන්නේ නම්, සිදුවන්නේ එකම ඇවතකි. යම් අන්තරායක් හේතුවෙන් පෙර වස් (පුරිමිකා වස්) එළඹීමට නොහැකි වූයේ නම්, පසු වස් (පච්ඡිමිකා වස්) එළඹිය යුතුය.

Vassaṃ ukkaḍḍhitukāmoti vassanāmakaṃ paṭhamamāsaṃ ukkaḍḍhitukāmo, sāvaṇamāsaṃ akatvā puna āsāḷhīmāsameva kattukāmoti attho. Āgame juṇheti āgame māseti attho. Anujānāmi bhikkhave rājūnaṃ anuvattitunti ettha vassukkaḍḍhane bhikkhūnaṃ kāci parihāni nāma natthīti anuvattituṃ [Pg.350] anuññātaṃ, tasmā aññasmimpi dhammike kamme anuvattitabbaṃ. Adhammike pana na kassaci anuvattitabbaṃ.

'වස්සං උක්කඩ්ඪිතුකාමො' යනු වස්සාන කාලයට අයත් පළමු මාසය (ඇසළ මාසය) මගහැර, නිකිණි මාසය පටන් ගැනීමට හෝ නැවත ඇසළ මාසයම කිරීමට කැමති වීමයි. 'ආගමේ ජුණ්හේ' යනු පැමිණෙන්නා වූ මාසයෙහි යන අර්ථයයි. "මහණෙනි, රජවරුන්ගේ අණට අනුව ක්‍රියා කිරීමට අනුදනිමි" යන්නෙහි අදහස මෙසේ දත යුතුය: වස් කාලය කල් දැමීම සම්බන්ධයෙන් භික්ෂූන්ට කිසිදු පිරිහීමක් සිදු නොවන බැවින් රජුට අනුකූල වීමට අනුදැන වදාරන ලදී. එබැවින් වෙනත් දැහැමි කටයුතුවලදී ද රජුගේ අණට අනුකූල විය යුතුය. අධර්ම කටයුතුවලදී නම් කිසිවෙකුටත් අනුකූල නොවිය යුතුය.

Sattāhakaraṇīyānujānanakathā

සත්තාහකරණීය (සත් දිනකට අවසරය) අනුදැන වදාරන කතාවයි.

187-8. Sattāhakaraṇīyesu – sattāhakaraṇīyena gantunti sattāhabbhantare yaṃ kattabbaṃ taṃ sattāhakaraṇīyaṃ, tena sattāhakaraṇīyena karaṇabhūtena gantuṃ anujānāmīti attho. Pahite gantunti imehi sattahi bhikkhuādīhi dūte pahiteyeva gantuṃ anujānāmīti attho. Sattāhaṃ sannivatto kātabboti sattāheyeva sannivattitabbo, aṭṭhamo aruṇo tattheva na uṭṭhāpetabboti attho.

187-8. සත්තාහකරණීයයන් සම්බන්ධයෙන් - 'සත්තාහකරණීයේන ගන්තුං' යනු සත් දිනක් ඇතුළත කළ යුතු යම් කටයුත්තක් වේද එය 'සත්තාහකරණීය' නම් වේ. එම සත්තාහකරණීය කටයුත්ත සඳහා බැහැරට වැඩීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'පහිතේ ගන්තුං' යනු භික්ෂූන් වහන්සේලා ආදී වූ මේ සත් දෙනා විසින් දූතයෙකු එවනු ලැබූ විට පමණක් බැහැරට වැඩීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'සත්තාහං සන්නිවත්තෝ කාතබ්බෝ' යනු සත් දිනක් ඇතුළතම පෙරළා පැමිණිය යුතුය, අටවන දින අරුණෝදය එහිදීම උදා කර නොගත යුතුය යන අර්ථයයි.

Bhikkhunisaṅghaṃ uddissāti ito paṭṭhāya vaccakuṭi jantāgharaṃ jantāgharasālāti imāni tīṇi parihīnāni.

"භික්ෂුණී සංඝයා උදෙසා" යන මෙතැන් සිට වැසිකිළි, ගිනිහල් ගෙවල් (ජන්තාඝර) සහ ගිනිහල් ශාලා යන මේ තුන අත්හරින ලදී.

189. Udositādīni udositasikkhāpadādīsu vuttāneva. Rasavatīti bhattagehaṃ vuccati. Vāreyyaṃ sañcarittasikkhāpade vuttameva. Purāyaṃ suttanto palujjatīti yāva ayaṃ suttanto na palujjati, yāva ayaṃ suttanto na vinassati. Aññataraṃ vā panassa kiccaṃ hoti karaṇīyaṃ vāti etena parisaṅkhataṃ yaṃkiñci karaṇīyaṃ saṅgahitaṃ hoti. Sabbattha ca ‘‘icchāmi dānañca dātuṃ dhammañca sotuṃ bhikkhū ca passitu’’nti imināva kappiyavacanena pesite gantabbaṃ, etesaṃ vā vevacanena. Peyyālakkamo pana evaṃ veditabbo, yathā ‘‘upāsakena saṅghaṃ uddissa vihārādayo kārāpitā honti, sambahule bhikkhū uddissa, ekaṃ bhikkhuṃ uddissa, bhikkhunisaṅghaṃ uddissa, sambahulā bhikkhuniyo, ekaṃ bhikkhuniṃ, sambahulā sikkhamānāyo, ekaṃ sikkhamānaṃ, sambahule sāmaṇere, ekaṃ sāmaṇeraṃ, sambahulā sāmaṇeriyo, ekaṃ sāmaṇeriṃ uddissa attano atthāya nivesanaṃ kārāpitaṃ hotī’’ti vuttaṃ; evameva ‘‘upāsikāya, bhikkhunā, bhikkhuniyā, sikkhamānāya, sāmaṇerena, sāmaṇeriyā saṅghaṃ uddissā’’ti sabbaṃ vattabbaṃ. Etesu sattappakāresu karaṇīyesu pahite gantabbaṃ.

189. උදෝසිත ආදිය උදෝසිත ශික්ෂාපදයන්හි පවසා ඇති පරිදිම වේ. 'රසවතී' යනු බත් පිසින ගෙය (මුළුතැන්ගෙය) ට කියනු ලැබේ. 'වාරෙය්‍යං' (විවාහය) යන්න සංචරිත්ත ශික්ෂාපදයෙහි පවසා ඇති පරිදිම වේ. 'පුරායං සුත්තන්තෝ පලුජ්ජතීති' යනු මේ සූත්‍ර දේශනාව විනාශ වී නොයන තාක් කල්, මෙය පිරිහී නොයන තාක් කල් (ඉගෙන ගත යුතුය) යන්නයි. 'අඤ්ඤතරං වා පනස්ස කිච්චං හෝති කරණීයං වා' යන්නෙන් අගය කළ යුතු වෙනත් ඕනෑම කළ යුතු කටයුත්තක් මෙහි සංග්‍රහ වී ඇත. සෑම අවස්ථාවකදීම "මම දන් දීමට, ධර්මය ඇසීමට සහ භික්ෂූන් දැකීමට කැමැත්තෙමි" යන මේ කැප වූ වචනයෙන් දූතයෙකු එවන ලද කල්හි වැඩිය යුතුය, එසේත් නැතිනම් එවැනි අර්ථයක් දෙන වෙනත් වචනයකින් දූතයෙකු එවූ විට වැඩිය යුතුය. පෙයියාල ක්‍රමය මෙසේ දත යුතුය: "උපාසකයෙකු විසින් සංඝයා උදෙසා විහාර ආදිය කරවන ලද්දේ වෙයි, බොහෝ භික්ෂූන් උදෙසා, එක් භික්ෂුවක උදෙසා, භික්ෂුණී සංඝයා උදෙසා, බොහෝ භික්ෂුණීන් උදෙසා, එක් භික්ෂුණියක උදෙසා, බොහෝ සික්ඛමානාවන් උදෙසා, එක් සික්ඛමානාවක උදෙසා, බොහෝ සාමණේරයන් උදෙසා, එක් සාමණේරයෙකු උදෙසා, බොහෝ සාමණේරියන් උදෙසා, එක් සාමණේරියක උදෙසා තමාගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස නිවාසයක් කරවන ලද්දේ වෙයි" යනුවෙන් පවසන ලදී. එලෙසම "උපාසිකාවක විසින්, භික්ෂුවක විසින්, භික්ෂුණියක විසින්, සික්ඛමානාවක විසින්, සාමණේරයෙකු විසින්, සාමණේරියක විසින් සංඝයා උදෙසා..." යනාදී වශයෙන් සියල්ල පැවසිය යුතුය. මෙවැනි සත් ආකාර වූ කරණීයයන්හිදී දූතයෙකු එවනු ලැබූ විට බැහැරට වැඩිය යුතුය.

Pañcannaṃappahitepianujānanakathā

පස් දෙනෙකු සම්බන්ධයෙන් දූතයෙකු නොඑවූවත් බැහැරට වැඩීමට අනුදැන වදාරන කතාවයි.

193. Pañcannaṃ sattāhakaraṇīyenāti etesaṃ bhikkhuādīnaṃ sahadhammikānaṃ ‘‘gilānabhattaṃ vā gilānupaṭṭhākabhattaṃ vā bhesajjaṃ vā pariyesissāmi[Pg.351], pucchissāmi vā, upaṭṭhahissāmi vā’’ti evamādinā parato vitthāretvā dassitena kāraṇena appahitepi gantabbaṃ, pageva pahite. Bhikkhu gilāno hoti, anabhirati uppannā hoti, kukkuccaṃ uppannaṃ hoti, diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti, garudhammaṃ ajjhāpanno hoti parivāsāraho, mūlāya paṭikassanāraho hoti, mānattāraho, abbhānāraho, saṅgho kammaṃ kattukāmo hoti, kataṃ vā saṅghena kammaṃ hotīti etehi dasahi kāraṇehi bhikkhussa santikaṃ gantabbaṃ. Bhikkhuniyā santikaṃ navahi kāraṇehi gantabbaṃ, sikkhamānāya santikaṃ chahi – ādito catūhi, sikkhā kuppitā hoti, upasampajjitukāmā hotīti. Sāmaṇerassāpi chahi – ādito catūhi, vassaṃ pucchitukāmo upasampajjitukāmo hotīti. Sāmaṇeriyā upasampadaṃ apanetvā sikkhāpadaṃ dātukāmo hotīti iminā saddhiṃ pañcahi. Parato mātāpitūnaṃ anuññātaṭṭhānepi eseva nayo. Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ye mātāpitūnaṃ upaṭṭhākā ñātakā vā aññātakā vā tesampi appahite gantuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ, taṃ neva aṭṭhakathāyaṃ, na pāḷiyā vuttaṃ, tasmā na gahetabbaṃ.

193. 'පඤ්චන්නං සත්තාහකරණීයේන' යනු භික්ෂූන් ආදී වූ ඒ සහධර්මිකයන් පස් දෙනා උදෙසා "ගිලන් බතක් හෝ ගිලන් උපස්ථායක බතක් හෝ බෙහෙත් හෝ සොයන්නෙමි, ගිලන් දුක විචාරන්නෙමි, උපස්ථාන කරන්නෙමි" යනාදී වශයෙන් පසුව විස්තර කර දක්වන කරුණු නිසා දූතයෙකු නොඑවූවත් වැඩිය යුතුය, දූතයෙකු එවූ විට වැඩිය යුතු බව අමුතුවෙන් කිව යුතු නොවේ. භික්ෂුවක් ගිලන් වූ විට, නොඇල්ම (අනභිරතිය) ඇති වූ විට, කුකුසක් ඇති වූ විට, මිථ්‍යා දෘෂ්ටියක් ඇති වූ විට, ගරු ඇවැතකට පත් වී පරිවාසයට සුදුසු වූ විට, මූලාය පටිකස්සනයට සුදුසු වූ විට, මානතට සුදුසු වූ විට, අබ්භානයට සුදුසු වූ විට, සංඝයා විසින් විනය කර්මයක් කිරීමට අදහස් කරන විට, හෝ සංඝයා විසින් විනය කර්මයක් කළ විට යන මේ කරුණු දසය නිසා ඒ භික්ෂුව වෙත වැඩිය හැකිය. භික්ෂුණියක් වෙත කරුණු නවයකින් වැඩිය යුතුය. සික්ඛමානාවක වෙත කරුණු හයකින් - එනම් මුලින් සඳහන් කළ කරුණු හතර ද, ශික්ෂාව පලුදු වූ විට ද, උපසම්පදා වීමට කැමති වූ විට ද වේ. සාමණේරයෙකු වෙත ද කරුණු හයකින් - එනම් මුලින් කී කරුණු හතර ද, වස් විචාරීමට කැමති වූ විට හා උපසම්පදා වීමට කැමති වූ විට ද වේ. සාමණේරියක වෙත, උපසම්පදාව ඉවත් කොට ශික්ෂාපද දීමට කැමති වූ විට යන මේ කරුණත් සමඟ කරුණු පහකින් වැඩිය යුතුය. මතු දැක්වෙන මව්පියන් සම්බන්ධයෙන් අනුදැන වදාළ තැන්හි ද මේ නයම වේ. අන්ධක අට්ඨකතාවෙහි නම් "මව්පියන්ගේ උපස්ථායකයන් වූ නෑයන් හෝ නෑ නොවන අය වෙනුවෙන් වුවද දූතයෙකු නොඑවූවත් වැඩීම සුදුසුය" යැයි පවසා ඇත. එය අට්ඨකතාවෙහි හෝ පාළියෙහි සඳහන් වී නැත, එබැවින් එය පිළිගත යුතු නොවේ.

Pahiteyevaanujānanakathā

දූතයෙකු එවන ලද කල්හිම වැඩීම පිළිබඳ අනුදැන වදාළ කතාවයි.

199. Bhikkhugatikoti ekasmiṃ vihāre bhikkhūhi saddhiṃ vasanakapuriso. Undriyatīti palujjati. Bhaṇḍaṃ chedāpitanti dabbasambhārabhaṇḍaṃ chedāpitaṃ. Āvahāpeyyunti āharāpeyyuṃ. Dajjāhanti dajje ahaṃ. Saṅghakaraṇīyenāti ettha yaṃkiñci uposathāgārādīsu senāsanesu cetiyachattavedikādīsu vā kattabbaṃ, antamaso bhikkhuno puggalikasenāsanampi, sabbaṃ saṅghakaraṇīyameva. Tasmā tassa nipphādanatthaṃ dabbasambhārādīni vā āharituṃ vaḍḍhakīppabhutīnaṃ bhattavetanādīni vā dāpetuṃ gantabbaṃ.

199. 'භික්ඛුගතික' යනු එකම විහාරයක භික්ෂූන් සමඟ වසන පුරුෂයායි. 'උන්ද්‍රියති' යනු දිරාපත් වීමයි. 'භණ්ඩං ඡේදාපිතං' යනු ලී දඬු ආදී උපකරණ කප්පවන ලද්දේය යන්නයි. 'ආවහාපෙය්‍යුං' යනු ගෙන එන්නේ නම් යන්නයි. 'දජ්ජාහං' යන්න 'දජ්ජේ අහං' ලෙස පද බෙදිය යුතුය. 'සංඝකරණීයේන' යන්නෙහි උපෝසථාගාර ආදී සේනාසනවල හෝ චෛත්‍යයන්හි ඡත්‍ර, වේදිකා ආදියේ කළ යුතු යම්කිසි දෙයක් වේ නම්, අවසානයේ භික්ෂුවකගේ පෞද්ගලික සේනාසනයක වුවද ඒ සියල්ල සංඝකරණීයම වේ. එබැවින් එය ඉටු කරනු පිණිස ලී දඬු ආදිය ගෙන ඒමට හෝ වඩුවන් ආදීන්ට බත් වැටුප් දීමට හෝ යා යුතුය.

Ayaṃ panettha pāḷimuttakaratticchedavinicchayo – dhammasavanatthāya animantitena gantuṃ na vaṭṭati. Sace ekasmiṃ mahāvāse paṭhamaṃyeva katikā katā hoti – ‘‘asukadivasaṃ nāma sannipatitabba’’nti, nimantitoyeva nāma hoti, gantuṃ vaṭṭati. ‘‘Bhaṇḍakaṃ dhovissāmī’’ti gantuṃ na vaṭṭati. Sace pana [Pg.352] ācariyupajjhāyā pahiṇanti, vaṭṭati. Nātidūre vihāro hoti, tattha gantvā ajjeva āgamissāmīti sampāpuṇituṃ na sakkoti, vaṭṭati. Uddesaparipucchādīnaṃ atthāyapi gantuṃ na vaṭṭati. ‘‘Ācariyaṃ passissāmī’’ti pana gantuṃ labhati. Sace pana naṃ ācariyo ‘‘ajja mā gacchā’’ti vadati, vaṭṭati. Upaṭṭhākakulaṃ vā ñātikulaṃ vā dassanāya gantuṃ na labhatīti.

මේ පිළිබඳව පාළි ග්‍රන්ථයන්හි සඳහන් නොවන, රාත්‍රී ඉක්මවීමේ තීරණය (පාළිමුත්තක රත්තිච්ඡේද විනිශ්චය) මෙසේය: ධර්ම ශ්‍රවණය සඳහා ආරාධනා නොලද භික්ෂුවක් වැඩම කිරීම සුදුසු නැත. ඉදින් යම් මහා ආවාසයක "අසවල් දින රැස් විය යුතුය" කියා කලින්ම සම්මුතියක් (කතිකාවතක්) කර ගෙන තිබේ නම්, එය ආරාධනා කළා සේම සැලකෙන බැවින් එහි වැඩම කිරීම සුදුසුය. "සිවුරු ආදිය සෝදන්නෙමි" යි සිතා (වස් කාලයේ) බැහැර වැඩම කිරීම සුදුසු නැත. ඉදින් ආචාර්ය උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලා ඒ සඳහා පිටත් කරන්නේ නම්, එසේ වැඩම කිරීම සුදුසුය. විහාරය නුදුරු තැනක පිහිටා තිබේ නම්, එහි ගොස් එදිනම ආපසු ඒමට සිතා වැඩම කළ ද, එදිනම පැමිණීමට නොහැකි වුවහොත් (රාත්‍රිය ඉක්ම ගියද) එය වරදක් නොවේ. උද්දේස පරිපුච්ඡා (ධර්මය ඉගෙනීම හා විමසීම) ආදියේ ප්‍රයෝජනය සඳහා වුවද බැහැර වැඩම කිරීම සුදුසු නැත. එහෙත් "ආචාර්යයන් වහන්සේ බැහැදකින්නෙමි" යි සිතා වැඩම කිරීමට අවසර ලැබේ. ඉදින් එහිදී ආචාර්යයන් වහන්සේ "අද යන්න එපා" යි වදාළහොත්, එහි නැවතීම සුදුසුය. උපස්ථායක කුලයක් හෝ නෑ කුලයක් බැලීමට වැඩම කිරීමට අවසර නැත.

Antarāyeanāpattivassacchedakathā

අන්තරායන් නිසා වස් සිඳීමේදී ඇවැත් සිදු නොවන ආකාරය පිළිබඳ කථාව

201. Yena gāmo tena gantuntiādīsu sace gāmo avidūraṃ gato hoti, tattha piṇḍāya caritvā vihārameva āgantvā vasitabbaṃ. Sace dūraṃ gato, sattāhavārena aruṇo uṭṭhāpetabbo. Na sakkā ce hoti, tatreva sabhāgaṭṭhāne vasitabbaṃ. Sace manussā yathāpavattāni salākabhattādīni denti, ‘‘na mayaṃ tasmiṃ vihāre vasimhā’’ti vattabbā. ‘‘Mayaṃ vihārassa vā pāsādassa vā na dema, tumhākaṃ dema, yattha katthaci vasitvā bhuñjathā’’ti vutte pana yathāsukhaṃ bhuñjitabbaṃ, tesaṃyeva taṃ pāpuṇāti. ‘‘Tumhākaṃ vasanaṭṭhāne pāpuṇāpetvā bhuñjathā’’ti vutte pana yattha vasanti, tattha netvā vassaggena pāpuṇāpetvā bhuñjitabbaṃ.

201. "ගම කොහේද එතැනට යා යුතුය" යනාදී පාඨයන්හි විනිශ්චය මෙසේය: යම් ගමක් නුදුරු ස්ථානයකට ගියේ නම්, එහි පිණ්ඩපාතයේ හැසිර නැවත විහාරයටම පැමිණ විසිය යුතුය. ඉදින් ගම බොහෝ දුරකට ගියේ නම්, සත් දිනක කාලයකින් (සත්තාහකරණීයයෙන්) අරුණ නැගීමට පෙර පැමිණිය යුතුය. එසේ කිරීමට නොහැකි නම්, එම ගමෙහිම සමාන ශීල ඇති භික්ෂූන් වෙසෙන තැනක විසිය යුතුය. ඉදින් මිනිසුන් කලින් මෙන්ම සලාක බත් ආදිය පූජා කරන්නේ නම්, "අපි ඒ විහාරයෙහි නොවිසූවෙමු" යි ඔවුන්ට පැවසිය යුතුය. "අපි විහාරයට හෝ ප්‍රාසාදයට පූජා නොකරමු, ඔබ වහන්සේලාටම පූජා කරමු, කැමති තැනක වැඩ සිට වළඳනු මැනව" යි පැවසුවහොත් රුචි පරිදි වැළඳීම සුදුසුය. එවිට එම දානය එම භික්ෂූන්ටම හිමි වේ. "ඔබ වහන්සේලා වසන තැනටම ගෙනැවිත් දී වැළඳීමට සලස්වන්නෙමු" යි පැවසුවහොත්, වසන තැනකට ගෙන්වා ගෙන වස් පිළිවෙළ (වස්සග්ග) අනුව බෙදා වැළඳිය යුතුය.

Sace pavāritakāle vassāvāsikaṃ denti, yadi sattāhavārena aruṇaṃ uṭṭhāpayiṃsu, gahetabbaṃ. Chinnavassehi pana ‘‘na mayaṃ tattha vasimha, chinnavassā maya’’nti vattabbaṃ. Yadi ‘‘yesaṃ amhākaṃ senāsanaṃ pāpitaṃ, te gaṇhantū’’ti vadanti, gahetabbaṃ. Yaṃ pana vihāre upanikkhittakaṃ mā vinassīti idha āhaṭaṃ cīvarādivebhaṅgiyabhaṇḍaṃ, taṃ tattheva gantvā apaloketvā bhājetabbaṃ. ‘‘Ito ayyānaṃ cattāro paccaye dethā’’ti kappiyakārakānaṃ dinne khettavatthuādike tatruppādepi eseva nayo. Saṅghikañhi vebhaṅgiyabhaṇḍaṃ antovihāre vā bahisīmāya vā hotu, bahisīmāya ṭhitānaṃ apaloketvā bhājetuṃ na vaṭṭati. Ubhayattha ṭhitampi pana antosīmāya ṭhitānaṃ apaloketvā bhājetuṃ vaṭṭatiyeva.

ඉදින් පවාරණ කාලයේදී වස්සාවාසික සිවුරු පූජා කරන්නේ නම්, ඉදින් සත් දිනක කාලයකින් අරුණ නැගීම කළේ නම් (වස් ආරක්ෂා කළේ නම්), ඒවා පිළිගත යුතුය. වස් සිඳගත් භික්ෂූන් විසින් "අපි එහි (තුන් මසක්) නොවිසූවෙමු, අපි වස් සිඳගත් අය වෙමු" යි පැවසිය යුතුය. ඉදින් "අපගේ සේනාසනය හිමි වූයේ යම් භික්ෂූන්ටද, ඔවුහුම මේවා ගනිත්වා" යි දායකයන් පවසන්නේ නම් ඒවා පිළිගත යුතුය. විහාරයෙහි තැන්පත් කර තිබූ, විනාශ වේ යැයි බියෙන් මෙහි (අලුත් තැනට) ගෙන ආ යම් සිවුරු ආදී බෙදිය යුතු වස්තූන් (වේභංගිය භාණ්ඩ) වේ නම්, ඒවා මුල් විහාරයටම ගොස් දන්වා බෙදාගත යුතුය. "මෙහි අස්වැන්නෙන් ස්වාමීන් වහන්සේලාට සිවුපසය දෙන්න" යි කප්පියකාරකයන්ට පවරා ඇති කුඹුරු වතුපිටි ආදියෙන් ලැබෙන ප්‍රත්‍යයන් සම්බන්ධයෙන්ද මෙයම ක්‍රමයයි. සඟසතු වූ බෙදිය යුතු දෑ විහාරය ඇතුළත හෝ සීමාවෙන් බැහැර හෝ වේවා, සීමාවෙන් බැහැර සිටින භික්ෂූන්ට සීමාව ඇතුළත අයට නොදන්වා බෙදීම සුදුසු නැත. ස්ථාන දෙකෙහිම තිබෙන දෑ වුවද අන්තෝසීමාවෙහි සිටින භික්ෂූන්ට දන්වා බෙදීම සුදුසුමය.

Saṅghabhedeanāpattivassacchedakathā

සංඝ භේදය නිසා වස් සිඳීමේදී ඇවැත් නොවන ආකාරය පිළිබඳ කථාව

202. Saṅgho [Pg.353] bhinnoti ettha bhinne saṅghe gantvā karaṇīyaṃ natthi, yo pana ‘‘bhijjissatī’’ti āsaṅkito, taṃ sandhāya ‘‘bhinno’’ti vuttaṃ. Sambahulāhi bhikkhunīhi saṅgho bhinnoti ettha na bhikkhunīhi saṅgho bhinnoti daṭṭhabbo. Vuttañhetaṃ ‘‘na kho upāli bhikkhunī saṅghaṃ bhindatī’’ti. Etā pana nissāya anubalaṃ katvā yaṃ saṅghaṃ ‘‘bhikkhū bhindeyyu’’nti āsaṅkā hoti, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.

202. "සංඝයා භේද වේ" යන මෙහිදී, සංඝයා භේද වූ පසු එහි ගොස් කළ යුතු කටයුත්තක් නැත. යම් සංඝයෙක් "භේද වනු ඇත" කියා සැකයක් ඇත්නම්, එය අරභයා "භේද වූ" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. "බොහෝ මෙහෙණින් විසින් සංඝයා භේද කරනු ලැබේ" යන මෙහිදී, මෙහෙණින් විසින් සංඝයා භේද කරනු ලබන බවක් අදහස් නොකළ යුතුය. "උපාලිය, මෙහෙණියක විසින් සංඝයා භේද කරනු නොලැබේ" යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරා ඇත. එහෙත් එම මෙහෙණින් නිශ්‍රය කරගෙන, ඔවුන්ගේ බලය උපකාර කරගෙන, යම් සංඝයෙකු "භික්ෂූන් විසින් භේද කරනු ලැබෙතැ" යි සැකයක් ඇති වේ නම්, එය අරභයා මෙය වදාරන ලදී.

Vajādīsuvassūpagamanakathā

වජ (ගව පට්ටි) ආදියෙහි වස් එළඹීම පිළිබඳ කථාව

203. Vajoti gopālakānaṃ nivāsaṭṭhānaṃ. Yena vajoti ettha vajena saddhiṃ gatassa vassacchede anāpatti.

203. "වජ" යනු ගොපල්ලන් වසන ස්ථානයයි. "යෙන වජෝ" යන මෙහිදී ගව පට්ටි සමඟ යන භික්ෂුවට වස් සිඳීම නිසා ඇවැත් සිදු නොවේ.

Upakaṭṭhāyāti āsannāya. Satthe vassaṃ upagantunti ettha vassūpanāyikadivase tena bhikkhunā upāsakā vattabbā ‘‘kuṭikā laddhuṃ vaṭṭatī’’ti. Sace karitvā denti, tattha pavisitvā ‘‘idha vassaṃ upemī’’ti tikkhattuṃ vattabbaṃ. No ce denti, sālāsaṅkhepena ṭhitasakaṭassa heṭṭhā upagantabbaṃ. Tampi alabhantena ālayo kātabbo. Satthe pana vassaṃ upagantuṃ na vaṭṭati. Ālayo nāma ‘‘idha vassaṃ vasissāmī’’ti cittuppādamattaṃ. Sace maggappaṭipanneyeva satthe pavāraṇadivaso hoti, tattheva pavāretabbaṃ. Atha sattho antovasseyeva bhikkhunā patthitaṭṭhānaṃ patvā atikkamati, patthitaṭṭhāne vasitvā tattha bhikkhūhi saddhiṃ pavāretabbaṃ. Athāpi sattho antovasseyeva antarā ekasmiṃ gāme tiṭṭhati vā vippakirati vā, tasmiṃyeva gāme bhikkhūhi saddhiṃ vasitvā pavāretabbaṃ, apavāretvā tato paraṃ gantuṃ na vaṭṭati.

"උපකට්ඨායා" යනු කාලය ආසන්න වූ කල්හිය. ගැල් කණ්ඩායමක (සත්ථයක) වස් එළඹීම සම්බන්ධයෙන්, වස් එළඹෙන දිනයෙහි එම භික්ෂුව විසින් උපාසකවරුන්ට "කුටියක් ලබා ගැනීම සුදුසුය" යි කිව යුතුය. ඉදින් ඔවුන් කුටියක් සාදා දෙන්නේ නම්, එහි ඇතුළු වී "මෙහි වස් වසමි" යි තෙවරක් පැවසිය යුතුය. ඉදින් සාදා නොදෙන්නේ නම්, සාලාවක් මෙන් නතර කර ඇති ගැල් සමූහයක් යට වස් එළඹිය යුතුය. එයද නොලැබේ නම්, "මෙහි වස් වසන්නෙමි" යි සිතින් අධිෂ්ඨාන (ආලය) කළ යුතුය. ගැල් කණ්ඩායමෙහි (ගැල් මත) වස් එළඹීම සුදුසු නැත. ආලය යනු "මෙහි වස් වසන්නෙමි" යි සිත උපදවා ගැනීම පමණි. ඉදින් මගෙහි යමින් සිටියදීම පවාරණ දිනය පැමිණේ නම්, එහිදීම පවාරණය කළ යුතුය. ඉදින් ගැල් කණ්ඩායම වස් කාලය ඇතුළතදීම භික්ෂුව බලාපොරොත්තු වූ තැනට පැමිණ ඉන් ඔබ්බට යන්නේ නම්, එම බලාපොරොත්තු වූ ස්ථානයෙහි නැවතී එහි සිටින භික්ෂූන් සමඟ පවාරණය කළ යුතුය. ඉදින් ගැල් කණ්ඩායම වස් කාලය අතරතුර යම් ගමක නතර වන්නේ නම් හෝ විසිර යන්නේ නම්, එම ගමෙහිම භික්ෂූන් සමඟ වස් වැස පවාරණය කළ යුතුය. පවාරණය නොකොට එතැනින් ඔබ්බට යාම සුදුසු නැත.

Nāvāyaṃ vassaṃ upagacchantenāpi kuṭiyaṃyeva upagantabbaṃ. Pariyesitvā alabhantena ālayo kātabbo. Sace antotemāsaṃ nāvā samuddeyeva hoti, tattheva pavāretabbaṃ. Atha nāvā kūlaṃ labhati, ayañca parato gantukāmo hoti, gantuṃ na vaṭṭati. Nāvāya laddhagāmeyeva vasitvā bhikkhūhi saddhiṃ pavāretabbaṃ. Sacepi nāvā anutīrameva aññattha gacchati, bhikkhu ca paṭhamaṃ laddhagāmeyeva vasitukāmo, nāvā gacchatu bhikkhunā tattheva vasitvā bhikkhūhi saddhiṃ pavāretabbaṃ.

නෞකාවක වස් වසන භික්ෂුව විසින්ද කුටියකම වස් එළඹිය යුතුය. සොයා බලා එවැනි තැනක් නොලැබේ නම් සිතින් අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. ඉදින් වස් තුන් මාසය ඇතුළත නෞකාව මුහුදේම පවතින්නේ නම්, එහිදීම පවාරණය කළ යුතුය. ඉදින් නෞකාව වෙරළට පැමිණි විට භික්ෂුවට ඉන් ඔබ්බට යාමට වුවමනා වුවද, එසේ යාම සුදුසු නැත. නෞකාව නතර කළ ගමෙහිම නැවතී භික්ෂූන් සමඟ පවාරණය කළ යුතුය. ඉදින් නෞකාව වෙරළ දිගේම වෙනත් තැනකට යන්නේ නම් සහ භික්ෂුව මුලින් නතර වූ ගමෙහිම විසීමට කැමති නම්, නෞකාව ගියද භික්ෂුව එම ගමෙහිම නැවතී භික්ෂූන් සමඟ පවාරණය කළ යුතුය.

Iti [Pg.354] vaje satthe nāvāyanti tīsu ṭhānesu natthi vassacchede āpatti, pavāretuñca labhati. Purimesu pana ‘‘vāḷehi ubbāḷhā hontī’’tiādīsu saṅghabhedapariyantesu vatthūsu kevalaṃ anāpatti hoti, pavāretuṃ pana na labhati.

මෙසේ වජ (ගව පට්ටි), සත්ථ (ගැල් කණ්ඩායම්), නෞකා යන ස්ථාන තුනෙහිදී වස් සිඳීම නිසා ඇවැත් සිදු නොවන අතර, පවාරණය කිරීමටද අවස්ථාව ලැබේ. මීට පෙර සඳහන් කළ "වන සතුන්ගෙන් පීඩා වීම" යනාදී සංඝ භේදය දක්වා වූ කරුණු වලදී ඇවැත් සිදු නොවුණද, පවාරණය කිරීමට අවසර නොලැබේ.

204. Na bhikkhave rukkhasusireti ettha suddhe rukkhasusireyeva na vaṭṭati; mahantassa pana rukkhasusirassa anto padaracchadanaṃ kuṭikaṃ katvā pavisanadvāraṃ yojetvā upagantuṃ vaṭṭati. Rūkkhaṃ chinditvā khāṇukamatthake padaracchadanaṃ kuṭikaṃ katvāpi vaṭṭatiyeva. Rukkhaviṭabhiyāti etthāpi suddhe viṭapamatte na vaṭṭati. Mahāviṭape pana aṭṭakaṃ bandhitvā tattha padaracchadanaṃ kuṭikaṃ katvā upagantabbaṃ. Asenāsanikenāti yassa pañcannaṃ chadanānaṃ aññatarena channaṃ yojitadvārabandhanaṃ senāsanaṃ natthi, tena na upagantabbaṃ. Na bhikkhave chavakuṭikāyanti chavakuṭikā nāma ṭaṅkitamañcādibhedā kuṭi, tattha upagantuṃ na vaṭṭati. Susāne pana aññaṃ kuṭikaṃ katvā upagantuṃ vaṭṭati. Na bhikkhave chatteti etthāpi catūsu thambhesu chattaṃ ṭhapetvā āvaraṇaṃ katvā dvāraṃ yojetvā upagantuṃ vaṭṭati, chattakuṭikā nāmesā hoti. Cāṭiyāti etthāpi mahantena kapallena chatte vuttanayena kuṭiṃ katvā upagantuṃ vaṭṭati.

204. මහණෙනි, ගසක බෙනයක (වස් විසීම) නොකටයුතුය යන්නෙහි, පිරිසිදු (වහලක් රහිත) ගස් බෙනයක පමණක් වස් විසීම නුසුදුසුය. එහෙත් විශාල ගස් බෙනයක් ඇතුළත ලෑලිවලින් වහලක් සහිත කුටියක් සාදා, පිවිසෙන දොරක් සවිකර වස් විසීම සුදුසුය. ගසක් කපා කොටය මුදුනේ ලෑලි වහලක් ඇති කුටියක් සාදා වස් විසීම ද සුදුසුමය. 'රුක්ඛවිටභිය' (ගසක කරුවක) යන්නෙහි ද පිරිසිදු ගස් කරුවක පමණක් වස් විසීම නුසුදුසුය. එහෙත් විශාල ගස් කරුවක මැස්සක් බැඳ එහි ලෑලි වහලක් සහිත කුටියක් සාදා වස් විසිය යුතුය. 'අසේනාසනිකේන' යනු පංචවිධ සෙවිලි වර්ගයන්ගෙන් කිසියම් එකකින් සෙවිලි කළ, දොර පියන් සවිකළ සෙනසුනක් යමෙකුට නැත්නම් ඔහු විසින් වස් නොවිසිය යුතුය. 'මහණෙනි, මිනී මඩුවක' යන්නෙහි 'ඡවකුටිකා' යනු තට්ටු ඇඳන් ආදියෙන් යුත් කුටියකි, එහි වස් විසීම නුසුදුසුය. සොහොනෙහි වෙනත් කුටියක් සාදා වස් විසීම සුදුසුය. 'මහණෙනි, කුඩයක' යන්නෙහි ද කුළුණු හතරක් මත කුඩයක් තබා, ආවරණ යොදා, දොරක් සවිකර වස් විසීම සුදුසුය; මෙය 'ඡත්තකුටිකා' (කුඩ කුටිය) නම් වේ. 'චාටියා' යන්නෙහි ද විශාල කබලක් (අතුළත බෙනයක්) යොදාගෙන කුඩය පිළිබඳ කියන ලද ක්‍රමයටම කුටියක් සාදා වස් විසීම සුදුසුය.

Adhammikakatikādikathā

අධාර්මික කතිකාවත් ආදිය පිළිබඳ කථාව.

205. Evarūpā katikāti ettha aññāpi yā īdisī adhammikā katikā hoti, sā na kātabbāti attho. Tassā lakkhaṇaṃ mahāvibhaṅge vuttaṃ.

205. 'එබඳු කතිකාවක්' යන්නෙහි මෙවැනි වෙනත් යම් අධාර්මික කතිකාවක් වේ නම්, එය නොකටයුතුය යනු අර්ථයයි. එහි ලක්ෂණ මහා විභංගයෙහි දක්වා ඇත.

207-8. Paṭissave ca āpatti dukkaṭassāti ettha na kevalaṃ ‘‘imaṃ temāsaṃ idha vassaṃ vasathā’’ti etasseva paṭissave āpatti, ‘‘imaṃ temāsaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha, ubhopi mayaṃ idha vassaṃ vasissāma, ekato uddisāpessāmā’’ti evamādināpi tassa tassa paṭissave dukkaṭaṃ. Tañca kho paṭhamaṃ suddhacittassa pacchā visaṃvādanapaccayā, paṭhamampi asuddhacittassa pana paṭissave pācittiyaṃ, visaṃvādane dukkaṭanti pācittiyena saddhiṃ dukkaṭaṃ yujjati.

207-8. 'පොරොන්දු වීමෙහි දුක්කටාපත්ති වේ' යන්නෙහි 'මේ තෙමස මෙහි වස් වසන්න' යන මේ පොරොන්දුව කඩ කිරීමෙන් පමණක් ඇවැත් නොවේ. 'මේ තෙමස දානය පිළිගන්න, අපි දෙදෙනාම මෙහි වස් වසමු, එක්ව පෙළ හදාරමු' යනාදී වශයෙන් කරන ලද ඒ ඒ පොරොන්දු කඩ කිරීමෙන් ද දුක්කටාපත්ති වේ. එය ද මුලින් පිරිසිදු සිතින් සිට පසුව පොරොන්දුව කඩ කිරීමේ හේතුවෙන් වේ. එහෙත් මුල සිටම අපිරිසිදු සිතින් (පොරොන්දුව ඉටු නොකිරීමේ චේතනාවෙන්) පොරොන්දු වන්නහුට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ, පොරොන්දුව කඩ කිරීමේදී දුක්කට ඇවැත් වේ; මෙසේ පාචිත්තිය සමග දුක්කට ඇවැත යෙදේ.

So [Pg.355] tadaheva akaraṇīyotiādīsu sace vassaṃ anupagantvā vā pakkamati, upagantvā vā sattāhaṃ bahiddhā vītināmeti, purimikā ca na paññāyati, paṭissave ca āpatti. Vassaṃ upagantvā pana aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā tadaheva sattāhakaraṇīyena pakkamantassāpi antosattāhe nivattantassa anāpatti, ko pana vādo dvīhatīhaṃ vasitvā antosattāhe nivattantassa. Dvīhatīhaṃ vasitvāti etthāpi nirapekkheneva upacārātikkame vassacchedo veditabbo. Sace idha vasissāmīti ālayo atthi, asatiyā pana vassaṃ na upeti, gahitasenāsanaṃ suggahitaṃ, chinnavasso na hoti, pavāretuṃ labhatiyeva.

'ඔහු එදිනම කටයුත්තක් නැතිව' යනාදී තැන්හි, ඉදින් වස් නොඑළඹ හෝ බැහැර යයිද, වස් එළඹ හෝ සත් දිනක් පිටත ගත කරයිද, එවිට පෙර වස් සමාදන් වීමක් පැන නොනගී, පොරොන්දුව කඩ කිරීම නිසා ඇවැත් ද වේ. වස් එළඹ අරුණ නොනංවා එදිනම සත්දිනක කරණීයයක් සඳහා බැහැර යන මහණෙකු වුවද සත් දිනක් ඇතුළත ආපසු එන්නේ නම් ඇවැත් නැත; දින දෙකක් හෝ තුනක් වාසය කොට සත් දිනක් ඇතුළත පෙරළා එන්නා ගැන කවර කතා ද? 'දින දෙකක් හෝ තුනක් වාසය කොට' යන්නෙහි ද (සෙනසුන කෙරෙහි) කිසිදු අපේක්ෂාවකින් තොරව සීමාව ඉක්මවා ගියහොත් වස් බිඳීම සිදුවන බව දත යුතුය. ඉදින් 'මෙහි වසන්නෙමි' යන බලාපොරොත්තුව (ආලය) තිබේ නම්, නොදැනුවත්කමින් (සිහිය ගිලිහීමෙන්) වස් නොඑළඹුණ ද, ගත් සෙනසුන නිසි පරිදි ගත්තා වේ, වස් බිඳුණෙක් නොවේ, පවාරණය කිරීමට ද අවස්ථාව ලැබේ.

Sattāhaṃ anāgatāya pavāraṇāyāti ettha navamito paṭṭhāya gantuṃ vaṭṭati, āgacchatu vā mā vā, anāpatti. Sesaṃ uttānamevāti.

'පවාරණයට සත් දිනක් තිබියදී' යන්නෙහි නවවන දිනයේ සිට බැහැර යාම සුදුසුය. ආපසු ආවත් නැතත් ඇවැත් නැත. සෙසු පද පැහැදිලිය.

Vassūpanāyikakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

වස්සූපනායිකක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ලදි.

4. Pavāraṇākkhandhakaṃ

4. පවාරණක්ඛන්ධකය

Aphāsukavihārakathā

අඵාසුවිහාර කථාව (අපහසු විහරණය පිළිබඳ කථාව).

209. Pavāraṇākkhandhake [Pg.356] – neva ālapeyyāma na sallapeyyāmāti ettha ālāpo nāma paṭhamavacanaṃ; sallāpo pacchimavacanaṃ. Hatthavilaṅghakenāti hatthukkhepakena. Pasusaṃvāsanti pasūnaṃ viya saṃvāsaṃ. Pasavopi hi attano uppannaṃ sukhadukkhaṃ aññamaññassa na ārocenti, paṭisanthāraṃ na karonti, tathā etepi na akaṃsu; tasmā nesaṃ saṃvāso ‘‘pasusaṃvāso’’ti vuccati. Esa nayo sabbattha. Na bhikkhave mūgabbataṃ titthiyasamādānanti ‘‘imaṃ temāsaṃ na kathetabba’’nti evarūpaṃ vatasamādānaṃ na kātabbaṃ; adhammakatikā hesā. Aññamaññānulomatāti aññamaññaṃ vattuṃ anulomabhāvo. ‘‘Vadantu maṃ āyasmanto’’ti hi vadantaṃ sakkā hoti kiñci vattuṃ; na itaraṃ. Āpattivuṭṭhānatā vinayapurekkhāratāti āpattīhi vuṭṭhānabhāvo vinayaṃ purato katvā caraṇabhāvo. ‘‘Vadantu maṃ āyasmanto’’ti hi evaṃ vadanto āpattīhi vuṭṭhahissati, vinayañca purakkhatvā viharissatīti vuccati.

209. පවාරණක්ඛන්ධකයෙහි - 'අපි කතා බහ නොකරමු' යන්නෙහි 'ආලාප' යනු පළමු වචනයයි; 'සල්ලාප' යනු පසුව කතා කිරීමයි. 'හත්ථවිලංඝකේන' යනු දෑත් එසවීමෙන් කරන සංඥා මගිනි. 'පසුසංවාස' යනු තිරිසන් සතුන්ගේ වාසය මෙනි. තිරිසන් සත්තු ද තමන්ට ඇති වූ සැප හෝ දුක එකිනෙකාට නොකියති, පිළිසඳරෙහි නොයෙදෙති; එලෙසම මොවුහු ද නොකළහ. එබැවින් මොවුන්ගේ වාසය 'පසුසංවාස' (තිරිසන් වාසය) යැයි කියනු ලැබේ. සියලු තැන්හි ක්‍රමය මෙයයි. 'මහණෙනි, තීර්ථකයන් සමාදන් වන ගොළු වත' යනු 'මේ තෙමස කතා නොකළ යුතුය' යන මෙබඳු වතක් සමාදන් නොවිය යුතුය; මෙය අධාර්මික කතිකාවකි. 'අඤ්ඤමඤ්ඤානුලෝමතා' යනු එකිනෙකාට කතා කිරීමට අනුකූල බවයි. 'ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මට අවවාද කෙරෙත්වා' යැයි කියන්නාට යමක් කීමට හැකිය; අනෙකාට එසේ කළ නොහැකිය. 'ඇවැතින් නැගී සිටීම හා විනය පෙරදැරි කර ගැනීම' යනු ඇවැත්වලින් මිදෙන බවත්, විනය ඉදිරියෙහි තබාගෙන හැසිරෙන බවත්ය. 'ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මට අවවාද කෙරෙත්වා' යැයි මෙසේ පවසන්නා ඇවැත්වලින් නැගී සිටින්නේ යැයි ද, විනය පෙරදැරි කොට වසන්නේ යැයි ද කියනු ලැබේ.

210. Suṇātu me bhante saṅgho ajja pavāraṇā, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho pavāreyyāti ayaṃ sabbasaṅgāhikā nāma ñatti; evañhi vutte tevācikaṃ dvevācikaṃ ekavācikañca pavāretuṃ vaṭṭati. Samānavassikaṃ na vaṭṭati. ‘‘Tevācikaṃ pavāreyyā’’ti vutte pana tevācikameva vaṭṭati, aññaṃ na vaṭṭati. ‘‘Dvevācikaṃ pavāreyyā’’ti vutte dvevācikañca tevācikañca vaṭṭati, ekavācikañca samānavassikañca na vaṭṭati. ‘‘Ekavācikaṃ pavāreyyā’’ti vutte pana ekavācika-dvevācika-tevācikāni vaṭṭanti, samānavassikameva na vaṭṭati. ‘‘Samānavassika’’nti vutte sabbaṃ vaṭṭati.

210. 'ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා, අද පවාරණයයි, ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කල් පැමිණියේ නම් සංඝයා පවාරණය කෙරේවා' යන මෙය සියල්ල ඇතුළත් (සබ්බසංගාහික) ඥප්තියයි; මෙසේ කී විට තෙවටක්, දෙවටක් හෝ එක් වරක් බැගින් පවාරණය කිරීමට සුදුසුය. සමාන වස් ඇත්තන්ගේ පවාරණය (සමානවස්සික) නුසුදුසුය. එහෙත් 'තෙවටක් පවාරණය කෙරේවා' යැයි කී විට තෙවටක්ම පවාරණය කිරීම සුදුසුය, වෙනත් ක්‍රමයක් නුසුදුසුය. 'දෙවටක් පවාරණය කෙරේවා' යැයි කී විට දෙවටක් හා තෙවටක් පවාරණය කිරීම සුදුසුය, එක් වරක් හා සමාන වස් ඇත්තන්ගේ පවාරණය නුසුදුසුය. 'එක් වරක් පවාරණය කෙරේවා' යැයි කී විට එක් වරක්, දෙවටක් හා තෙවටක් පවාරණය කිරීම සුදුසුය, සමාන වස් ඇත්තන්ගේ පවාරණය පමණක් නුසුදුසුය. 'සමානවස්සික' යැයි පවසන ලද්දේ නම් සියල්ල සුදුසුය.

211. Acchantīti nisinnāva honti, na uṭṭhahanti. Tadamantarāti tadantarā; tāvatakaṃ kālanti attho.

211. 'අච්ඡන්ති' යනු වාඩි වී සිටිති, නැගී නොසිටිති යන්නයි. 'තදන්තරා' යනු ඒ අතරතුර; ඒ සා කාලයක් යනු අර්ථයයි.

Pavāraṇābhedakathā

පවාරණ ප්‍රභේද පිළිබඳ කථාව.

212. Cātuddasikā [Pg.357] ca pannarasikā cāti ettha cātuddasikāya ‘‘ajja pavāraṇā cātuddasī’’ti evaṃ pubbakiccaṃ kātabbaṃ, pannarasikāya ‘‘ajja pavāraṇā pannarasī’’ti.

212. 'තුදුස්වක හා පසළොස්වක' යන්නෙහි තුදුස්වක පවාරණයේදී 'අද තුදුස්වක පවාරණයයි' ලෙස ද, පසළොස්වක පවාරණයේදී 'අද පසළොස්වක පවාරණයයි' ලෙස ද පූර්ව කෘත්‍ය කළ යුතුය.

Pavāraṇakammesu sace ekasmiṃ vihāre pañcasu bhikkhūsu vasantesu ekassa pavāraṇaṃ āharitvā cattāro gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavārenti, catūsu tīsu vā vasantesu ekassa pavāraṇaṃ āharitvā tayo vā dve vā saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavārenti, sabbametaṃ adhammenavaggaṃ pavāraṇakammaṃ.

පවාරණ කර්මයන්හි ඉදින් එක් විහාරයක භික්ෂූන් පස් නමක් වසන කල්හි, එක් නමකගේ පවාරණය ගෙන එවා සතර නමක් ගණ ඥප්තිය තබා පවාරණය කරත්ද, භික්ෂූන් සතර නමක් හෝ තුන් නමක් වසන කල්හි එක් නමකගේ පවාරණය ගෙන එවා තිදෙනෙකු හෝ දෙදෙනෙකු සංඝ ඥප්තිය තබා පවාරණය කරත්ද, ඒ සියල්ල අධාර්මික වූ වර්ග (කණ්ඩායම්) පවාරණ කර්ම වේ.

Sace pana sabbepi pañca janā ekato sannipatitvā gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavārenti, cattāro tayo vā dve vā vasantā ekato sannipatitvā saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavārenti, sabbametaṃ adhammenasamaggaṃ pavāraṇakammaṃ.

එහෙත් ඉදින් පස් දෙනාම එකට රැස්ව ගණ ඥප්තිය තබා පවාරණය කරත්ද, වසන්නා වූ සතර නමක් හෝ තිදෙනෙක් හෝ දෙදෙනෙක් එකට රැස්ව සංඝ ඥප්තිය තබා පවාරණය කරත්ද, මේ සියල්ල අධාර්මික වූ සමග පවාරණ කර්ම වේ.

Sace pañcasu janesu ekassa pavāraṇaṃ āharitvā cattāro saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavārenti, catūsu tīsu vā ekassa pavāraṇaṃ āharitvā tayo vā dve vā gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavārenti, sabbametaṃ dhammenavaggaṃ pavāraṇakammaṃ.

ඉදින් පස්දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකුගේ පවාරණය ගෙනැවිත් සතර දෙනෙක් සංඝඤත්තිය (සංඝ සම්මතය) තබා පවාරණය කෙරෙත් නම්, එසේම සිව් දෙනෙකුගෙන් හෝ තිදෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකුගේ පවාරණය ගෙනැවිත් තිදෙනෙක් හෝ දෙදෙනෙක් ගණඤත්තිය (ගණ සම්මතය) තබා පවාරණය කෙරෙත් නම්, මේ සියල්ල ධර්මානුකූල නොවන වග (වෙන් වූ) පවාරණ කර්මයෝ වෙති.

Sace pana sabbepi pañca janā ekato sannipatitvā saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavārenti, cattāro vā tayo vā ekato sannipatitvā gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavārenti, dve aññamaññaṃ pavārenti, ekako vasanto adhiṭṭhānapavāraṇaṃ karoti, sabbametaṃ dhammenasamaggaṃ nāma pavāraṇakammanti.

නමුත් ඉදින් පස්දෙනාම එක්ව රැස්ව සංඝඤත්තිය තබා පවාරණය කෙරෙත් නම්, සතර දෙනෙක් හෝ තිදෙනෙක් හෝ එක්ව රැස්ව ගණඤත්තිය තබා පවාරණය කෙරෙත් නම්, දෙදෙනෙක් ඔවුනොවුන් පවාරණය කෙරෙත් නම්, එක් අයෙක් වසමින් අධිෂ්ඨාන පවාරණය කෙරේ නම්, මේ සියල්ල ධර්මානුකූල වූ සමග පවාරණ කර්මයෝ යැයි දත යුතුය.

Pavāraṇādānānujānanakathā

පවාරණය දීම හා අනුදැනීම පිළිබඳ කථාව.

213. Dinnā hoti pavāraṇāti ettha evaṃ dinnāya pavāraṇāya pavāraṇāhārakena saṅghaṃ upasaṅkamitvā evaṃ pavāretabbaṃ – ‘‘tisso bhante bhikkhu saṅghaṃ pavāreti diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatu taṃ bhante saṅgho anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissati. Dutiyampi…pe… tatiyampi bhante tisso bhikkhu saṅghaṃ pavāreti…pe… paṭikarissatī’’ti. Sace pana vuḍḍhataro hoti, ‘‘āyasmā bhante tisso’’ti vattabbaṃ; evañhi tena tassatthāya pavāritaṃ hotīti.

213. “පවාරණය දෙන ලද්දේ වෙයි” යන මෙහි, පවාරණය මෙසේ දෙන ලද කල්හි, පවාරණය ගෙන එන්නා වූ භික්ෂුව විසින් සංඝයා වෙත එළඹ මෙසේ පවාරණය කළ යුතුය - “ස්වාමීනි, තිස්ස භික්ෂුව දක්නා ලද දෙයකින් හෝ අසන ලද දෙයකින් හෝ සැක කරන ලද දෙයකින් හෝ සංඝයා පවාරණය කරයි. ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ අනුකම්පා උපදවා ඔහුට වදාරන සේක්වා, ඔහු එය දකිමින් පිළියම් කරන්නේය. දෙවනුවත්... තෙවනුවත්... පවාරණය කරයි” යනුවෙනි. ඉදින් පවාරණය එවූ භික්ෂුව වැඩිමහලු අයෙක් නම්, “ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් තිස්ස” යනුවෙන් පැවසිය යුතුය. මෙසේ කළ විට එම පවාරණය ගෙන ආ භික්ෂුව විසින් ඔහු වෙනුවෙන් පවාරණය කරන ලද්දේ වෙයි.

Pavāraṇaṃ [Pg.358] dentena chandampi dātunti ettha chandadānaṃ uposathakkhandhake vuttanayeneva veditabbaṃ. Idhāpi ca chandadānaṃ avasesakammatthāya. Tasmā sace pavāraṇaṃ dento chandaṃ deti, vuttanayena āhaṭāya pavāraṇāya tena ca bhikkhunā saṅghena ca pavāritameva hoti. Atha pavāraṇameva deti, na chandaṃ, tassa ca pavāraṇāya ārocitāya saṅghena ca pavārite sabbesaṃ suppavāritaṃ hoti, aññaṃ pana kammaṃ kuppati. Sace chandameva deti na pavāraṇaṃ, saṅghassa pavāraṇā ca sesakammāni ca na kuppanti, tena pana bhikkhunā appavāritaṃ hoti. Pavāraṇadivase pana bahisīmāyaṃ pavāraṇaṃ adhiṭṭhahitvā āgatenapi chando dātabbo, tena saṅghassa pavāraṇakammaṃ na kuppati.

“පවාරණය දෙන්නා විසින් ඡන්දය ද දිය යුතුය” යන මෙහි, ඡන්දය දීම පිළිබඳව උපෝසථක්ඛන්ධකයෙහි කී ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය. මෙහි ද ඡන්දය දීම පවාරණ කර්මයෙන් ඉතිරි වූ අනෙකුත් කර්මයන්ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස වේ. එබැවින් ඉදින් පවාරණය දෙන්නා ඡන්දය ද ලබා දෙයි නම්, කී පරිදි පවාරණය ගෙන ආ කල්හි එම භික්ෂුව ද සංඝයා ද පවාරණය කළාම වෙයි. ඉදින් පවාරණය පමණක් දෙයි නම්, ඡන්දය නොදෙයි නම්, පවාරණය දැන්වූ පසු සංඝයා විසින් පවාරණය කළ විට සැමටම මැනවින් පවාරණය කළා වෙයි, නමුත් අනෙක් විනය කර්මයන් පලුදු වෙයි. ඉදින් ඡන්දය පමණක් දෙයි, පවාරණය නොදෙයි නම්, සංඝයාගේ පවාරණය හා ඉතිරි කර්මයන් පලුදු නොවේ, නමුත් එම භික්ෂුව පවාරණය නොකළ අයෙක් වෙයි. පවාරණ දිනයෙහි සීමාවෙන් පිටත පවාරණය අධිෂ්ඨාන කොට පැමිණි භික්ෂුව විසින් ද ඡන්දය දිය යුතුය, එවිට සංඝයාගේ පවාරණ කර්මය පලුදු නොවේ.

218. Ajja me pavāraṇāti ettha sace cātuddasikā hoti, ‘‘ajja me pavāraṇā cātuddasī’’ti sace pannarasikā ‘‘ajja me pavāraṇā pannarasī’’ti evaṃ adhiṭṭhātabbaṃ.

218. “අද මාගේ පවාරණයයි” යන මෙහි, ඉදින් තුදුස්වක දින පවාරණය නම් “අද මාගේ තුදුස්වක පවාරණයයි” කියා ද, පසළොස්වක නම් “අද මාගේ පසළොස්වක පවාරණයයි” කියා ද අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය.

219. Tadahupavāraṇāya āpattintiādi vuttanayameva.

219. “එදින පවාරණය සඳහා වූ ඇවැත” යනාදිය පෙර කී පරිදිමය.

Anāpattipannarasakādikathā

ඇවැත් නොවන පසළොස්වක ආදිය පිළිබඳ කථාව.

222. Puna pavāretabbanti puna pubbakiccaṃ katvā ñattiṃ ṭhapetvā saṅghattherato paṭṭhāya pavāretabbaṃ. Sesaṃ uposathakkhandhakavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ.

222. “නැවත පවාරණය කළ යුතුය” යනු, නැවත පූර්වකෘත්‍ය කොට ඤත්තිය තබා සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේගේ පටන් පවාරණය කළ යුතුය. ඉතිරි කරුණු උපෝසථක්ඛන්ධක වර්ණනාවෙහි කී පරිද්දෙන්ම දත යුතුය.

228. Āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabbanti ‘‘ajja pavāraṇā cātuddasī’’ti etadeva pubbakiccaṃ kātabbaṃ. Pannarasikavārepi eseva nayo. Āvāsikehi nissīmaṃ gantvā pavāretabbanti assāvasāne ayaṃ pāḷimuttakavinicchayo – sace purimikāya pañca bhikkhū vassaṃ upagatā, pacchimikāyapi pañca, purimehi ñattiṃ ṭhapetvā pavārite pacchimehi tesaṃ santike pārisuddhiuposatho kātabbo, na ekasmiṃ uposathagge dve ñattiyo ṭhapetabbā. Sacepi pacchimikāya upagatā cattāro tayo dve eko vā hoti, eseva nayo. Atha purimikāya cattāro pacchimikāyapi cattāro tayo dve eko vā eseva nayo. Athāpi purimikāya tayo, pacchimikāyapi tayo dve vā, eseva nayo. Idañhettha lakkhaṇaṃ – sace purimikāya upagatehi pacchimikāya upagatā thokatarā [Pg.359] ceva honti samasamā ca, saṅghapavāraṇāya gaṇaṃ pūrenti, saṅghapavāraṇāvasena ñatti ṭhapetabbāti.

228. “ආගන්තුකයන් විසින් ආවාසිකයන් අනුව පැවතිය යුතුය” යන්නෙහි “අද තුදුස්වක පවාරණයයි” යන පූර්වකෘත්‍යයම කළ යුතුය. පසළොස්වක පවාරණයේදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. “ආවාසිකයන් විසින් සීමාවෙන් බැහැරට ගොස් පවාරණය කළ යුතුය” යන මෙහි අවසානයෙහි මෙම පාළිමුත්තක විනිශ්චය වේ - ඉදින් පූර්ව වස් එළඹි භික්ෂූන් පස්දෙනෙක් ද, පශ්චිම වස් එළඹි භික්ෂූන් පස්දෙනෙක් ද වෙත් නම්, පූර්ව වස් එළඹි අය විසින් ඤත්තිය තබා පවාරණය කළ පසු පශ්චිම වස් එළඹි අය විසින් ඔවුන් සමීපයෙහි පාරිශුද්ධි උපෝසථය කළ යුතුය; එක් උපෝසථාගාරයක ඤත්ති දෙකක් නොතැබිය යුතුය. ඉදින් පශ්චිම වස් එළඹි අය සතර, තුන, දෙක හෝ එක් අයෙක් වුවද මෙම ක්‍රමයම වේ. පූර්ව වස් එළඹි අය සතර දෙනෙක් ද පශ්චිම වස් එළඹි අය සතර, තුන, දෙක හෝ එක් අයෙක් වුවද මෙම ක්‍රමයම වේ. පූර්ව වස් එළඹි අය තිදෙනෙක් හා පශ්චිම වස් එළඹි අය තිදෙනෙක් හෝ දෙදෙනෙක් වුවද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙහි ලක්ෂණය මෙයයි - පූර්ව වස් එළඹි අයට වඩා පශ්චිම වස් එළඹි අය අඩුවෙන් හෝ සමානව සිටිත් නම්, ඔවුන් සංඝ පවාරණයට අවශ්‍ය ගණපූරණය කරත් නම්, සංඝ පවාරණ වශයෙන් ඤත්තිය තැබිය යුතුය.

Sace pana purimikāya tayo, pacchimikāya eko hoti, tena saddhiṃ te cattāro honti, catunnaṃ saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavāretuṃ na vaṭṭati. Gaṇañattiyā pana so gaṇapūrako hoti, tasmā gaṇavasena ñattiṃ ṭhapetvā purimehi pavāretabbaṃ. Itarena tesaṃ santike pārisuddhiuposatho kātabbo. Sace purimikāya dve pacchimikāya dve vā eko vā hoti, eseva nayo. Sace purimikāya eko, pacchimikāyapi eko hoti, ekena ekassa santike pavāretabbaṃ, ekena pārisuddhiuposatho kātabbo. Sace pana purimavassūpagatehi pacchimavassūpagatā ekenapi adhikatarā honti, paṭhamaṃ pātimokkhaṃ uddisitvā pacchā thokatarehi tesaṃ santike pavāretabbaṃ.

නමුත් ඉදින් පූර්ව වස් එළඹි අය තිදෙනෙක් ද පශ්චිම වස් එළඹි අය එක් අයෙක් ද වෙත් නම්, ඔහු සමඟ සතර දෙනෙකු වෙති; සතර දෙනෙකු සඳහා සංඝඤත්තිය තබා පවාරණය කිරීම නුසුදුසුය. නමුත් ගණඤත්තිය සඳහා ඔහු ගණපූරකයෙක් වෙයි. එබැවින් ගණ වශයෙන් ඤත්තිය තබා පූර්ව වස් එළඹි අය විසින් පවාරණය කළ යුතුය. අනෙකා විසින් ඔවුන් සමීපයෙහි පාරිශුද්ධි උපෝසථය කළ යුතුය. පූර්ව වස් එළඹි අය දෙදෙනෙක් හා පශ්චිම වස් එළඹි අය දෙදෙනෙක් හෝ එක් අයෙක් වුවද මෙම ක්‍රමයම වේ. පූර්ව වස් එළඹි අය එක් අයෙක් ද පශ්චිම වස් එළඹි අය එක් අයෙක් ද වුවහොත්, එක් අයෙකු විසින් අනෙකා සමීපයෙහි පවාරණය කළ යුතුය, අනෙකා පාරිශුද්ධි උපෝසථය කළ යුතුය. ඉදින් පූර්ව වස් එළඹි අයට වඩා පශ්චිම වස් එළඹි අය එක් අයෙකුගෙන් හෝ වැඩි වන්නේ නම්, පළමුව ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදේසනය කොට පසුව සුළු පිරිසක් වූ පූර්ව වස් එළඹි අය විසින් ඔවුන් සමීපයෙහි පවාරණය කළ යුතුය.

Kattikacātumāsiniyā pavāraṇāya pana sace paṭhamaṃ vassūpagatehi mahāpavāraṇāya pavāritehi pacchā upagatā adhikatarā vā samasamā vā honti, pavāraṇāñattiṃ ṭhapetvā pavāretabbaṃ. Tehi pavārite pacchā itarehi pārisuddhiuposatho kātabbo. Atha mahāpavāraṇāya pavāritā bahū bhikkhū honti, pacchimavassūpagatā thokatarā vā eko vā, pātimokkhe uddiṭṭhe pacchā tesaṃ santike tena pavāretabbaṃ.

කාර්තික චතුමාසිනී පවාරණයෙහි දී, පූර්ව වස් එළඹ මහා පවාරණයෙන් පවාරණය කළ අයට වඩා පසුව වස් එළඹි අය වැඩි හෝ සමාන වන්නේ නම්, පවාරණ ඤත්තිය තබා පවාරණය කළ යුතුය. ඔවුන් පවාරණය කළ පසු අනෙක් අය විසින් පාරිශුද්ධි උපෝසථය කළ යුතුය. ඉදින් මහා පවාරණයෙන් පවාරණය කළ භික්ෂූන් බොහෝ දෙනෙක් සිටිත් නම්, පශ්චිම වස් එළඹි අය ස්වල්ප දෙනෙක් හෝ එක් අයෙක් නම්, ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදේසනය කළ පසු ඔහු විසින් ඔවුන් සමීපයෙහි පවාරණය කළ යුතුය. මෙය පාළිමුත්තක විනිශ්චයයි.

233. Na ca bhikkhave appavāraṇāya pavāretabbaṃ, aññatra saṅghasāmaggiyāti ettha kosambakasāmaggīsadisāva sāmaggī veditabbā. ‘‘Ajja pavāraṇā sāmaggī’’ti evañcettha pubbakiccaṃ kātabbaṃ. Ye pana kismiñcideva appamattake pavāraṇaṃ ṭhapetvā samaggā honti, tehi pavāraṇāyameva pavāraṇā kātabbā. Sāmaggīpavāraṇaṃ karontehi ca paṭhamapavāraṇaṃ ṭhapetvā pāṭipadato paṭṭhāya yāva kattikacātumāsinī puṇṇamā, etthantare kātabbā, tato pacchā vā pure vā na vaṭṭati.

233. “මහණෙනි, සංඝ සමගිය ඇති කිරීම සඳහා මිස පවාරණය නොවන දිනක පවාරණය නොකළ යුතුය” යන මෙහි කෝසම්බක සමගිය වැනි සමගියක් දත යුතුය. “අද සමගි පවාරණයයි” කියා මෙහි පූර්වකෘත්‍ය කළ යුතුය. යම් භික්ෂූන් වහන්සේලා ඉතා සුළු කරුණක් නිසා පවාරණය පසෙක තබා සමගි වෙත් නම්, ඔවුන් විසින් පවාරණ දිනයෙහිම පවාරණය කළ යුතුය. සමගි පවාරණය කරන්නවුන් විසින් පළමු පවාරණය පසෙක තබා, වප් මස පෑළවිය දින පටන් ඉල් මස පුන් පෝය දක්වා වූ කාලය තුළ එය කළ යුතුය. ඉන් පසුව හෝ පෙර හෝ කිරීම නොසැලකේ.

Dvevācikādipavāraṇākathā

ද්වේවාචික ආදී පවාරණ කථාව.

234. Dvevācikaṃ pavāretunti ettha ñattiṃ ṭhapentenāpi ‘‘yadi saṅghassa pattakallaṃ saṅgho dvevācikaṃ pavāreyyā’’ti vattabbaṃ, ekavācike ‘‘ekavācikaṃ [Pg.360] pavāreyyā’’ti, samānavassikepi ‘‘samānavassikaṃ pavāreyyā’’ti vattabbaṃ, ettha ca bahūpi samānavassā ekato pavāretuṃ labhanti.

234. ‘දෙවරක් පවාරණය කිරීම’ යන මෙහිදී ඤත්තිය තබන භික්ෂුව විසින් ද "ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කල් පැමිණියේ නම්, සංඝයා දෙවරක් පවාරණය කෙරේවා" යි කිව යුතුය. එක් වරක් පවාරණය කරන කල්හි "එක් වරක් පවාරණය කෙරේවා" යි ද, සමාන වස් ඇති අයගේ පවාරණයේදී ද "සමාන වස් ඇත්තෝ පවාරණය කෙරෙත්වා" යි ද කිව යුතුය. මෙහිදී සමාන වස් ඇති බොහෝ දෙනෙකුට වුවද එක්ව පවාරණය කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ.

Pavāraṇāṭhapanakathā

පවාරණය නැවැත්වීම (පවාරණා ඨපන) පිළිබඳ කථාව.

236. Bhāsitāya lapitāya apariyositāyāti ettha sabbasaṅgāhikañca puggalikañcāti duvidhaṃ pavāraṇāṭhapanaṃ. Tattha sabbasaṅgāhike ‘‘suṇātu me bhante saṅgho…pe… saṅgho tevācikaṃ pavāre’’ iti sukārato yāva rekāro, tāva bhāsitā lapitā apariyositāva hoti pavāraṇā. Etthantare ekapadepi ṭhapentena ṭhapitā hoti pavāraṇā. ‘Yya’kāre pana patte pariyositā hoti, tasmā tato paṭṭhāya ṭhapentena ṭhapitāpi aṭṭhapitā hoti. Puggalikaṭhapane pana – ‘‘saṅghaṃ bhante pavāremi…pe… tatiyampi bhante saṅghaṃ pavāremi diṭṭhena vā…pe… passanto paṭī’’ti saṅkārato yāva ayaṃ sabbapacchimo ‘ṭi’kāro tāva bhāsitā lapitā apariyositāva hoti pavāraṇā, etthantare ekapadepi ṭhapentena ṭhapitā hoti pavāraṇā, ‘‘karissāmī’’ti vutte pana pariyositā hoti, tasmā ‘‘karissāmī’’ti etasmiṃ pade patte ṭhapitāpi aṭṭhapitā hoti. Esa nayo dvevācikaekavācikasamānavassikāsupi. Etāsupi hi ṭikārāvasānaṃyeva ṭhapanakhettanti.

236. "පවසන ලද, උච්චාරණය කරන ලද, නොනිමවන ලද" යන මෙහි පවාරණය නැවැත්වීම සබ්බසංගාහික (පොදු) සහ පුද්ගලික වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහිදී සබ්බසංගාහික පවාරණයේදී "සුණාතු මේ භන්තේ සංඝෝ...පේ... සංඝෝ තේවාචිකං පවාරේ" යනුවෙන් 'සු' අකුරේ සිට 'රේ' අකුර දක්වා පවසන කාලය තුළ පවාරණය පවසන ලද, උච්චාරණය කරන ලද නමුත් අවසන් නොකරන ලද්දක් වේ. මේ අතරතුර එකදු පදයකදී හෝ නවත්වන්නා විසින් පවාරණය නවත්වා ඇත්තේ වෙයි. 'ය්‍ය' (yya) අකුරට පැමිණි කල්හි එය අවසන් වූයේ වෙයි. එබැවින් එතැන් සිට නවත්වන්නා විසින් නැවැත්වුව ද එය නොනැවැත්වූවාක් ම වෙයි. පුද්ගලිකව පවාරණය නැවැත්වීමේදී නම් - "සංඝං භන්තේ පවාරේමි...පේ... තතියම්පි භන්තේ සංඝං පවාරේමි දිට්ඨේන වා...පේ... පස්සන්තෝ පටී" යනුවෙන් 'සං' අකුරේ සිට අවසාන 'ටි' අකුර දක්වා පවසන කාලය තුළ පවාරණය පවසන ලද, උච්චාරණය කරන ලද නමුත් අවසන් නොකරන ලද්දක් වේ. මේ අතරතුර එකදු පදයකදී හෝ නවත්වන්නා විසින් පවාරණය නවත්වා ඇත්තේ වෙයි. "කරිස්සාමි" යැයි කී කල එය අවසන් වූයේ වෙයි. එබැවින් "කරිස්සාමි" යන පදයට පැමිණි පසු නැවැත්වුව ද එය නොනැවැත්වූවාක් ම වෙයි. ද්වේවාචික, ඒකවාචික සහ සමානවස්සික පවාරණයන්හිදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මන්ද යත්, මේවාහි ද 'ටි' අකුරෙන් අවසන් වීමම නැවැත්විය හැකි සීමාව වන බැවිනි.

237. Anuyuñjiyamānoti ‘‘kimhi naṃ ṭhapesī’’ti parato vuttanayena pucchiyamāno. Omadditvāti etāni ‘‘alaṃ bhikkhu mā bhaṇḍana’’ntiādīni vacanāni vatvā, vacanomaddanā hi idha omaddanāti adhippetā. Anuddhaṃsitaṃ paṭijānātīti ‘‘amūlakena pārājikena anuddhaṃsito ayaṃ mayā’’ti evaṃ paṭijānāti. Yathādhammanti saṅghādisesena anuddhaṃsane pācittiyaṃ; itarehi dukkaṭaṃ. Nāsetvāti liṅganāsanāya nāsetvā.

237. 'අනුයුඤ්ජියමානෝ' යනු "කුමන කරුණක් නිසා ඔහු පවාරණය නැවැත්වූයේද?" යැයි පසුව කියවෙන ක්‍රමයට විමසනු ලබන කල්හි ය. 'ඔමද්දිත්වා' යනු "මහණ, දැන් ඇති, කලහ නොකරන්න" ආදී වචන කියා වචනයෙන් මර්ධනය කිරීම මෙහි අදහසයි. 'අනුද්ධංසිතං පටිජානාති' යනු "මා විසින් මේ භික්ෂුව පදනම් විරහිත පාරාජිකා ඇවතකින් චෝදනා කර නෙරපා හරින ලදී" යැයි මෙසේ පිළිගැනීමයි. 'යථාධම්මං' යනු සංඝාදිසේස ඇවතකින් චෝදනා කිරීමේදී පාචිත්තිය ඇවතක් ද, සෙසු ඇවැත්වලින් චෝදනා කිරීමේදී දුක්කට ඇවතක් ද වේ. 'නාසෙත්වා' යනු ලිංග නාසනයෙන් (මහණකමින් නෙරපා) විනාශ කර ය.

238. Sāssa yathādhammaṃ paṭikatāti ettakameva vatvā pavārethāti vattabbā, asukā nāma āpattīti idaṃ pana na vattabbaṃ, etañhi kalahassa mukhaṃ hoti.

238. "ඇයට (ඇවතට) ධර්මානුකූලව පිළියම් කරන ලදී" යැයි මෙපමණක්ම පවසා "පවාරණය කරන්න" යැයි කිව යුතුය. "අසවල් ඇවත" යැයි මෙය නොපැවසිය යුතුය. මන්ද යත්, එය කලහයට හේතුවක් වන බැවිනි.

Vatthuṭhapanādikathā

වස්තුව නැවැත්වීම (වස්තු ඨපන) ආදී කථාව.

239. Idaṃ vatthu paññāyati na puggaloti ettha corā kira araññavihāre pokkharaṇito macche gahetvā pacitvā khāditvā agamaṃsu. So [Pg.361] taṃ vippakāraṃ disvā ārāme vā kiñci dhuttena kataṃ vippakāraṃ disvā ‘‘bhikkhussa iminā kammena bhavitabba’’nti sallakkhetvā evamāha. Vatthuṃ ṭhapetvā saṅgho pavāreyyāti ‘‘yadā taṃ puggalaṃ jānissāma, tadā naṃ codessāma. Idāni pana saṅgho pavāretū’’ti ayamettha attho. Idāneva naṃ vadehīti sace iminā vatthunā kañci puggalaṃ parisaṅkasi, idāneva naṃ apadisāhīti attho. Sace apadisati, taṃ puggalaṃ anuvijjitvā pavāretabbaṃ; no ce apadisati, upaparikkhitvā jānissāmāti pavāretabbaṃ.

239. "මේ වස්තුව (සිද්ධිය) ප්‍රකටව පවතී, පුද්ගලයා නොවේ" යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: සොරුන් පිරිසක් ආරණ්‍ය සේනාසනයක පොකුණකින් මසුන් අල්ලා, උයා, අනුභව කොට ගියහ. පවාරණය නවත්වන භික්ෂුව එම විපර්යාසය දැක හෝ ආරාමයේ යම් ධූර්තයෙකු කළ විපර්යාසයක් දැක, "මෙය භික්ෂුවකගේ වැඩක් විය යුතුය" යි සලකා මෙසේ කීවේය. "වස්තුව නවත්වා සංඝයා පවාරණය කෙරේවා" යනු "යම් කලෙක ඒ පුද්ගලයා හඳුනා ගනිමු ද, එකල්හි ඔහුට චෝදනා කරන්නෙමු. දැනට සංඝයා පවාරණය කෙරේවා" යන්න මෙහි අදහසයි. "දැන්ම ඔහු පවසන්න" යනු ඉදින් මේ සිද්ධිය නිසා යම් පුද්ගලයෙකු ගැන සැක කරන්නේ නම්, දැන්ම ඔහු පෙන්වා දෙන්න යන අදහසයි. ඉදින් පෙන්වා දෙන්නේ නම්, ඒ පුද්ගලයා ගැන විමසා පවාරණය කළ යුතුය. ඉදින් පෙන්වා නොදෙන්නේ නම්, විමසා බලමු යයි කියා පවාරණය කළ යුතුය.

Ayaṃ puggalo paññāyati na vatthūti ettha eko bhikkhu mālāgandhavilepanehi cetiyaṃ vā pūjesi, ariṭṭhaṃ vā pivi, tassa tadanurūpo sarīragandho ahosi; so taṃ gandhaṃ sandhāya ‘‘imassa bhikkhuno evarūpo sarīragandho’’ti vatthuṃ pakāsento evamāha. Puggalaṃ ṭhapetvā saṅgho pavāreyyāti etaṃ puggalaṃ ṭhapetvā saṅgho pavāretu. Idāneva naṃ vadehīti yaṃ tvaṃ puggalaṃ ṭhapesi, tassa puggalassa idāneva dosaṃ vada. Sace ayamassa dosoti vadati, taṃ puggalaṃ sodhetvā pavāretabbaṃ. Atha nāhaṃ jānāmīti vadati, upaparikkhitvā jānissāmāti pavāretabbaṃ.

"මේ පුද්ගලයා ප්‍රකටව පවතී, වස්තුව නොවේ" යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: එක් භික්ෂුවක් මල්, සුවඳ විලවුන් ආදියෙන් චෛත්‍යයක් පූජා කළේය, නැතහොත් අරිට්ඨ (ඖෂධීය පානයක්) පානය කළේය. ඔහුට ඒ සුවඳට අනුරූප ශරීර ගන්ධයක් ඇති විය. ඒ ගන්ධය නිමිති කරගෙන "මේ භික්ෂුවට මෙබඳු ශරීර ගන්ධයක් ඇතැ" යි වස්තුව (ඇවත) ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ පැවසීය. "පුද්ගලයා නවත්වා සංඝයා පවාරණය කෙරේවා" යනු ඒ පුද්ගලයා පවාරණයෙන් බැහැර කර සංඝයා පවාරණය කෙරේවා යන්නයි. "දැන්ම ඔහු පවසන්න" යනු ඔබ යම් පුද්ගලයෙකු පවාරණයෙන් නතර කරන්නේ නම්, ඒ පුද්ගලයාගේ වරද දැන්ම පවසන්න. ඉදින් "මොහුගේ වරද මෙයයි" කියා පවසන්නේ නම්, ඒ පුද්ගලයා පිරිසිදු කර (ඇවතින් මිදවා) පවාරණය කළ යුතුය. ඉදින් "මම නොදනිමි" යි පවසන්නේ නම්, විමසා බලා පසුව දැනගනිමු යයි කියා පවාරණය කළ යුතුය.

Idaṃ vatthu ca puggalo ca paññāyatīti purimanayeneva corehi macche gahetvā pacitvā paribhuttaṭṭhānañca gandhādīhi nahānaṭṭhānañca disvā ‘‘pabbajitassa kamma’’nti maññamāno so evamāha. Idāneva naṃ vadehīti idāneva tena vatthunā parisaṅkitaṃ puggalaṃ vadehi; idaṃ pana ubhayampi disvā diṭṭhakālato paṭṭhāya vinicchinitvāva pavāretabbaṃ. Kallaṃ vacanāyāti kallaṃ codanāya; codetuṃ vaṭṭatīti attho. Kasmā? Pavāraṇato pubbe avinicchitattā pacchā ca disvā coditattāti. Ukkoṭanakaṃ pācittiyanti idañhi ubhayaṃ pubbe pavāraṇāya disvā vinicchinitvāva bhikkhū pavārenti, tasmā puna taṃ ukkoṭentassa āpatti.

"මේ වස්තුව ද පුද්ගලයා ද යන දෙකම ප්‍රකටව පවතී" යනු පෙර ක්‍රමයෙන් ම සොරුන් මසුන් අල්ලා උයා අනුභව කළ ස්ථානය ද, සුවඳ විලවුන් ආදියෙන් ස්නානය කළ ස්ථානය ද දැක "මෙය පැවිද්දෙකුගේ වැඩක්" යැයි සිතා ඔහු මෙසේ පැවසීය. "දැන්ම ඔහු පවසන්න" යනු දැන්ම ඒ වස්තුව (සිද්ධිය) නිසා සැක කරන පුද්ගලයා පවසන්න යන්නයි. තවද මේ දෙකම දැක, දුටු වේලාවේ සිටම විනිශ්චය කොටම පවාරණය කළ යුතුය. "චෝදනා කිරීමට සුදුසුය" යනු චෝදනා කිරීමට වටී යන අදහසයි. ඒ මන්ද? පවාරණයට පෙර විනිශ්චය නොකළ නිසාත්, පසුව දැක චෝදනා කළ නිසාත් ය. "උක්කෝටනක පාචිත්තිය" යනු මේ වස්තුව සහ පුද්ගලයා යන දෙකම පවාරණයට පෙර දැක, විනිශ්චය කොටම භික්ෂූහු පවාරණය කරති. එබැවින් නැවත එය අවුස්සන්නාට (නැවත ආරම්භ කරන්නාට) ඇවැත් වේ.

Bhaṇḍanakārakavatthukathā

කලහකාරී භික්ෂූන් පිළිබඳ කථාව.

240. Dve tayo uposathe cātuddasike kātunti ettha catutthapañcamā dve, tatiyo pana pakatiyāpi catuddasikoyevāti. Tasmā [Pg.362] tatiyacatutthā vā tatiyacatutthapañcamā vā dve tayo cātuddasikā kātabbā. Atha catutthe kate suṇanti, pañcamo cātuddasiko kātabbo. Evampi dve cātuddasikā honti. Evaṃ karontā bhaṇḍanakārakānaṃ terase vā cātuddase vā ime pannarasīpavāraṇaṃ pavāressanti. Evaṃ pavārentehi ca bahisīmāya sāmaṇere ṭhapetvā ‘‘te āgacchantī’’ti sutvā lahuṃ lahuṃ sannipatitvā pavāretabbaṃ. Etamatthaṃ dassetuṃ ‘‘te ce bhikkhave…pe… tathā karontū’’ti vuttaṃ.

240. "උපෝසථ දෙකක් හෝ තුනක් තුදුස්වක (14 වන දින) කළ යුතුය" යන මෙහි හතරවන සහ පස්වන යන උපෝසථ දෙක ද, තුන්වන උපෝසථය ස්වභාවයෙන්ම තුදුස්වකක් වන බැවින් ද මෙසේ දත යුතුය. එබැවින් තුන්වන සහ හතරවන, නැතහොත් තුන්වන, හතරවන සහ පස්වන වශයෙන් තුදුස්වක පවාරණයන් දෙකක් හෝ තුනක් කළ යුතුය. ඉදින් හතරවැන්න කළ පසු (කලහකාරීන්) ඒ බව අසන්නේ නම්, පස්වැන්න ද තුදුස්වක කළ යුතුය. එවිට ද තුදුස්වක පවාරණ දෙකක් වෙයි. මෙසේ කිරීමෙන් කලහකාරීන්ට දහතුන් වන දිනකදී හෝ තුදුස්වක දිනකදී "මොවුන් පසළොස්වක පවාරණය කරනු ඇතැ" යි සිතෙනු ඇත. මෙසේ පවාරණය කරන විට සීමාවෙන් පිටත සාමණේරයන් නවත්වා, "ඔවුහු (කලහකාරීහු) එති" යි අසා වහා වහා රැස්ව පවාරණය කළ යුතුය. මේ අර්ථය පෙන්වීම පිණිස "මහණෙනි, ඉදින් ඔවුහු...පේ... එසේ කරත්වා" යි වදාරන ලදී.

Asaṃvihitāti saṃvidahanarahitā āgamanajānanatthāya akatasaṃvidahitā; aviññātāva hutvāti attho. Tesaṃ vikkhitvāti ‘‘kilantattha muhuttaṃ vissamathā’’tiādinā nayena sammohaṃ katvāti attho. No ce labhethāti no ce bahisīmaṃ gantuṃ labheyyuṃ; bhaṇḍanakārakānaṃ sāmaṇerehi ca daharabhikkhūhi ca nirantaraṃ anubaddhāva honti. Āgame juṇheti yaṃ sandhāya āgame juṇhe pavāreyyāmāti ñattiṃ ṭhapesuṃ, tasmiṃ āgame juṇhe komudiyā cātumāsiniyā akāmā pavāretabbaṃ, avassaṃ pavāretabbaṃ, na hi taṃ atikkamitvā pavāretuṃ labbhati. Tehi ce bhikkhave bhikkhūhi pavāriyamāneti evaṃ cātumāsiniyā pavāriyamāne.

'අසංවිහිතා' යනු සංවිධානයෙන් තොර වූ, පැමිණීම දැනගැනීම සඳහා පිළියෙළ නොකරන ලද; නොදැනුවත්වම වූයේය යන අර්ථයයි. 'තේසං වික්ඛිත්වා' යනු 'වෙහෙසට පත්ව සිටින්නාහු මොහොතක් විවේක ගන්න' යනාදී වශයෙන් පවසා මුලාවට පත්කොට යන අර්ථයයි. 'නෝ චේ ලභේථා' යනු ඉදින් සීමාවෙන් පිටතට යාමට අවස්ථාවක් නොලැබුණහොත් යන්නයි; (එවිට) කලහ කරන්නන් සාමණේරයන් හා දහම් පවසන කුඩා භික්ෂූන් විසින් නිරන්තරයෙන් ලුහුබඳින ලද්දෝ වෙති. 'ආගමේ ජුණ්හේ' යන්නෙන් අදහස් කළේ යම් කරුණක් අරමුණු කොට 'පසළොස්වක පෝය දින පවාරණය කරමු' යැයි ඤප්තිය තැබුවේද, ඒ පසළොස්වක පෝය දිනයේදී හෙවත් කාර්තික පුර පසළොස්වක දින කැමැත්තෙන් හෝ අකමැත්තෙන් වුවද අනිවාර්යයෙන්ම පවාරණය කළ යුතුය, එය ඉක්මවා පවාරණය කිරීමට අවස්ථාවක් නොමැති බැවිනි. 'තේහි චේ භික්ඛවේ භික්ඛූහි පවාරියමානේ' යනු මෙලෙස කාර්තික පුර පසළොස්වක දිනයෙහි පවාරණය කරන කල්හිය.

Pavāraṇāsaṅgahakathā

පවාරණා සංග්‍රහ කථාව.

241. Aññataro phāsuvihāroti taruṇasamatho vā taruṇavipassanā vā. Paribāhirā bhavissāmāti anibaddharattiṭṭhānadivāṭṭhānādibhāvena bhāvanānuyogaṃ sampādetuṃ asakkontā bāhirā bhavissāma. Sabbeheva ekajjhaṃ sannipatitabbanti iminā chandadānaṃ paṭikkhipati. Bhinnassa hi saṅghassa samaggakaraṇakāle tiṇavatthārakasamathe imasmiñca pavāraṇāsaṅgaheti imesu tīsu ṭhānesu chandaṃ dātuṃ na vaṭṭati. Pavāraṇāsaṅgaho nāmāyaṃ vissaṭṭhakammaṭṭhānānaṃ thāmagatasamathavipassanānaṃ sotāpannādīnañca na dātabbo. Taruṇasamathavipassanālābhino pana sabbe vā hontu, upaḍḍhā vā, ekapuggalo vā ekassapi vasena dātabboyeva. Dinne pavāraṇāsaṅgahe [Pg.363] antovasse parihārova hoti, āgantukā tesaṃ senāsanaṃ gahetuṃ na labhanti. Tehipi chinnavassehi na bhavitabbaṃ, pavāretvā pana antarāpi cārikaṃ pakkamituṃ labhantīti dassanatthaṃ ‘‘tehi ce bhikkhave’’tiādimāha. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

241. 'අඤ්ඤතරෝ ඵාසුවිහාරෝ' යනු තරුණ (අලුතින් උපන්) සමථය හෝ තරුණ විදර්ශනාවයි. 'පරිබාහිරා භවිස්සාමා' යනු රාත්‍රී ස්ථාන, දිවා ස්ථාන ආදියෙහි නිබද්ධව භාවනාවෙහි යෙදීමට නොහැකි වී බාහිර වන්නෙමු යන අර්ථයයි. 'සබ්බේහේව ඒකජ්ඣං සන්නිපතිතබ්බං' යන්නෙන් ඡන්දය දීම (වෙනුවට පැමිණීමම කළ යුතු බව) ප්‍රතික්ෂේප කරයි. මක්නිසාද යත්, භේද වූ සංඝයා සමගි කරන කාලයෙහි ද, තිණවත්ථාරක සමථයෙහි ද සහ මෙම පවාරණා සංග්‍රහයෙහි ද යන ස්ථාන තුනෙහි ඡන්දය දීම සුදුසු නොවන බැවිනි. පවාරණා සංග්‍රහය නම් වූ මෙය කමටහන් අත්හළ අයට හෝ බලවත් සමථ විදර්ශනා ඇති සෝවාන් ආදී උතුමන්ට දිය යුතු නොවේ. තරුණ සමථ විදර්ශනා ලාභීන් සියල්ලෝම හෝ ඉන් අඩක් හෝ එකම පුද්ගලයෙකු වුවද වේවා, එක් අයෙකු උදෙසා වුවද (පවාරණා සංග්‍රහය) දිය යුතුමය. පවාරණා සංග්‍රහය දුන් කල්හි වස් කාලය ඇතුළත එය ආරක්ෂාවක් බඳු වෙයි; ආගන්තුක භික්ෂූන්ට ඔවුන්ගේ සේනාසන ගැනීමට අවසර නැත. ඔවුන් ද වස් කඩ කරගත් අය නොවිය යුතුය. පවාරණය කිරීමෙන් පසු අතරතුර කාලයේදී වුවද චාරිකාවේ වැඩීමට අවසර ඇති බව දැක්වීම සඳහා 'තේහි චේ භික්ඛවේ' යනාදිය වදාළ සේක. ඉතිරි සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

Pavāraṇākkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

පවාරණා ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ලදි.

5. Cammakkhandhakaṃ

5. චම්ම ඛන්ධකය

Soṇakoḷivisavatthukathā

සෝණ කෝළිවිස වස්තු කථාව

242. Cammakkhandhake [Pg.364] – issariyādhipaccanti issarabhāvena ca adhipatibhāvena ca samannāgataṃ. Rajjanti rājabhāvaṃ, raññā kattabbakiccaṃ vā. Soṇo nāma koḷivisoti ettha soṇoti tassa nāmaṃ; koḷivisoti gottaṃ. Pādatalesu lomānīti rattesu pādatalesu sukhumāni añjanavaṇṇāni kammacittīkatāni lomāni jātāni honti. So kira pubbe asītisahassānaṃ purisānaṃ jeṭṭhapuriso hutvā tehi saddhiṃ paccekabuddhassa vasanaṭṭhāne paṇṇasālaṃ katvā attano sassirikaṃ uṇṇapāvārakaṃ paccekabuddhassa pādehi akkamanaṭṭhāne pādapuñchanikaṃ katvā ṭhapesi. Temāsaṃ pana sabbeva paccekabuddhaṃ upaṭṭhahiṃsu. Ayaṃ tassa ca tesañca asītiyā gāmikasahassānaṃ pubbayogo.

242. චම්ම ඛන්ධකයෙහි - 'ඉස්සරියාධිපච්චං' යනු ඊශ්වර භාවයෙන් හා අධිපති භාවයෙන් යුක්ත වීමයි. 'රජ්ජං' යනු රජ බව හෝ රජු විසින් කළ යුතු කටයුතුයි. 'සෝණෝ නාම කෝළිවිසෝ' යන්නෙහි 'සෝණ' යනු ඔහුගේ නමයි; 'කෝළිවිස' යනු ගෝත්‍රයයි. 'පාදතලේසු ලෝමානි' යනු රත් පැහැති පාද තලයන්හි අඳුන් වන් ඉතා සිනිඳු කෙස් හටගෙන තිබීමයි. ඔහු පෙර ආත්මයක අසූදහසක් පුරුෂයන්ට ප්‍රධානියා වී ඔවුන් සමඟ එක්ව පසේබුදු රදුන් වැඩ සිටි තැන පන්සලක් කරවා, තමා සතු ඉතා වටිනා ලොම් ඇතිරිල්ලක් පසේබුදු රදුන් පා තබන ස්ථානයෙහි පා පිසින පිණිස එළා තැබීය. තෙමසක් මුළුල්ලේ ඔවුන් සැවොම පසේබුදු රදුන්ට උපස්ථාන කළහ. මෙය ඔහුටත් ඒ අසූදහසක් ගම්වැසියන්ටත් තිබූ පෙර පිනයි (පුබ්බයෝගයයි).

Asītigāmikasahassānīti tesu gāmesu vasantānaṃ kulaputtānaṃ asītisahassāni. Kenacideva karaṇīyenāti kenaci karaṇīyena viya; na panassa kiñci karaṇīyaṃ atthi aññatra tassa dassanā. Rājā kira tānipi asītikulaputtasahassāni sannipātāpento ‘‘evaṃ aparisaṅkanto soṇo āgamissatī’’ti sannipātāpesi. Diṭṭhadhammike attheti ‘‘kasivaṇijjādīni dhammena kattabbāni, mātāpitaro dhammena positabbā’’ti evamādinā nayena idhalokahite atthe anusāsitvā. So no bhagavāti so amhākaṃ bhagavā tumhe samparāyike atthe anusāsissatīti attho.

'අසීතිගාමිකසහස්සානි' යනු එම ගම්වල වසන කුලපුත්‍රයන් අසූදහසකි. 'කේනචිදේව කරණීයේන' යනු කිසියම් කටයුත්තකට මෙනි; නමුත් ඔහු දැකීම මිස වෙනත් කළ යුතු කටයුත්තක් රජුට නොවීය. රජතුමා ඒ අසූදහසක් කුලපුත්‍රයන් රැස්කරවූයේ 'සෝණ කිසිදු චකිතයකින් තොරව පැමිණෙනු ඇත' යන අදහසිනි. 'දිට්ඨධම්මිකේ අත්ථේ' යනු 'ගොවිතැන් වෙළඳාම් ආදිය ධර්මානුකූලව කළ යුතුය, මවුපියන් ධර්මානුකූලව පෝෂණය කළ යුතුය' යනාදී වශයෙන් මෙලොව යහපත පිණිස අනුශාසනා කොට යන්නයි. 'සෝ නෝ භගවා' යනු ඒ අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නුඹලාට පරලොව අර්ථයන් පිළිබඳව අනුශාසනා කරනු ඇත යන අර්ථයයි.

Bhagavantaṃ paṭivedemīti bhagavantaṃ jānāpemi. Pāṭikāya nimujjitvāti sopānassa heṭṭhā aḍḍhacandapāsāṇe nimujjitvā. Yassa dāni bhante bhagavā kālaṃ maññatīti yassa tesaṃ hitakiriyatthassa bhagavā kālaṃ jānāti. Vihārapacchāyāyanti vihārapaccante chāyāyaṃ. Samannāharantīti pasādavasena punappunaṃ manasi karonti. Bhiyyosomattāyāti bhiyyosomattāya puna visiṭṭhataraṃ dassehīti attho. Antaradhāyatīti adassanaṃ hoti.

'භගවන්තං පටිවේදේමි' යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දන්වමි යන්නයි. 'පාටිකාය නිමුජ්ජිත්වා' යනු පියගැටපෙළ පාමුල ඇති අඩසඳ පාෂාණයෙහි (සඳකඩපහණෙහි) ගිලී යන්නාක් මෙන් අතුරුදන් වී යන්නයි. 'යස්ස දානි භන්තේ භගවා කාලං මඤ්ඤති' යනු ස්වාමීනි, ඒ අර්ථය සිදුකිරීම පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් කාලයක් සුදුසු යැයි දන්නා සේක් ද (එය කළ මැනව) යන්නයි. 'විහාරපච්ඡායායං' යනු විහාර සීමාව කෙළවර ඇති සෙවණෙහිය. 'සමන්නාහරන්ති' යනු ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව නැවත නැවතත් මෙනෙහි කරති. 'භිය්‍යෝසෝමත්තායා' යනු නැවතත් වඩාත් සුවිශේෂී ලෙස පෙන්වනු ඇත යන අර්ථයයි. 'අන්තරධායති' යනු නොපෙනී යයි.

Soṇassa pabbajjākathā

සෝණ තෙරුන්ගේ පැවිදි කථාව

243. Lohitena [Pg.365] phuṭo hotīti lohitena makkhito hoti. Gavāghātananti yattha gāvo haññanti, tādisoti attho. Kusalo nāma vīṇāya vādanakusalo. Vīṇāya tantissareti vīṇāya tantiyā sare. Accāyatāti atiāyatā kharamucchitā. Saravatīti sarasampannā. Kammaññāti kammakkhamā. Atisithilāti mandamucchanā. Same guṇe patiṭṭhitāti majjhime sare ṭhapetvā mucchitā. Vīriyasamataṃ adhiṭṭhahāti vīriyasampayuttasamataṃ adhiṭṭhāhi, vīriyaṃ samathena yojehīti attho. Indriyānañca samataṃ paṭivijjhāti saddhādīnaṃ indriyānaṃ samataṃ samabhāvaṃ. Tattha saddhaṃ paññāya, paññañca saddhāya, vīriyaṃ samādhinā, samādhiñca vīriyena yojayamāno indriyānaṃ samataṃ paṭivijjha. Tattha ca nimittaṃ gaṇhāhīti tasmiṃ samathe sati, yena ādāse mukhabimbeneva nimittena uppajjitabbaṃ, taṃ samathanimittaṃ vipassanānimittaṃ magganimittaṃ phalanimittañca gaṇhāhi, nibbattehīti attho.

243. 'ලෝහිතේන ඵුටෝ හෝති' යනු ලෙයින් තැවරුණේ වෙයි. 'ගවාඝාතනං' යනු හරකුන් මරන ස්ථානය වැනි යන අර්ථයයි. 'කුසලෝ' නම් වීණා වාදනයෙහි දක්ෂයායි. 'වීණාය තන්තිස්සරේ' යනු වීණා තන්තියෙන් නැගෙන ස්වරයයි. 'අච්චායතා' යනු ඉතා තදින් ඇදුණු, රළු ස්වර ඇති වූ යන්නයි. 'සරවතී' යනු මිහිරි හඬින් යුක්ත වූ යන්නයි. 'කම්මඤ්ඤා' යනු වැයීමට සුදුසු වූ යන්නයි. 'අතිසිථිලා' යනු ඉතා ලිහිල් වූ මන්ද ස්වර ඇති යන්නයි. 'සමේ ගුණේ පතිට්ඨිතා' යනු මධ්‍යම ස්වරයෙහි පිහිටුවා වයන ලද්දේය යන්නයි. 'වීරියසමතං අධිට්ඨහා' යනු වීර්යයෙන් යුක්ත වූ සමථය (සමාධිය) පිහිටුවන්න, වීර්යය සමබරතාව සමඟ ගළපන්න යන අර්ථයයි. 'ඉන්ද්‍රියානඤ්ච සමතං පටිවිජ්ඣා' යනු ශ්‍රද්ධාදී ඉන්ද්‍රියයන්ගේ සමබරතාව අවබෝධ කරගන්න යන්නයි. එහිදී ශ්‍රද්ධාව ප්‍රඥාව සමඟ ද, ප්‍රඥාව ශ්‍රද්ධාව සමඟ ද, වීර්යය සමාධිය සමඟ ද, සමාධිය වීර්යය සමඟ ද ගළපමින් ඉන්ද්‍රියයන්ගේ සමබරතාව පසක් කරන්න. 'තත්ථ ච නිමිත්තං ගණ්හාහි' යනු ඒ සමථය ඇති කල්හි, කැඩපතකින් මුහුණේ ඡායාව මතු වන්නාක් මෙන් යම් නිමිත්තක් උපදියි ද, ඒ සමථ නිමිත්ත, විදර්ශනා නිමිත්ත, මාර්ග නිමිත්ත හා ඵල නිමිත්ත ලබාගන්න, උපදවා ගන්න යන අර්ථයයි.

244. Aññaṃ byākareyyanti arahā ahanti jānāpeyyaṃ. Cha ṭhānānīti cha kāraṇāni. Adhimutto hotīti paṭivijjhitvā paccakkhaṃ katvā ṭhito hoti. Nekkhammādhimuttotiādi sabbaṃ arahattavasena vuttaṃ. Arahattañhi sabbakilesehi nikkhantattā nekkhammaṃ, teheva pavivittattā paviveko, byāpajjābhāvato abyāpajjaṃ, upādānassa khayante uppannattā upādānakkhayo, taṇhākkhayante uppannattā taṇhakkhayo, sammohābhāvato asammohoti ca vuccati.

244. 'අඤ්ඤං බ්‍යාකරෙය්‍යං' යනු 'මම රහතන් වහන්සේ නමකැයි' දන්වන්නෙමි යන්නයි. 'ඡ ඨානානි' යනු කරුණු සයකි. 'අධිමුත්තෝ හෝති' යනු පසක් කොට, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පිහිටා සිටියි යන්නයි. 'නෙක්ඛම්මාධිමුත්තෝ' යනාදී සියල්ල රහත් භාවයේ වශයෙන් වදාරන ලදී. මක්නිසාද යත්, රහත් බව සියලු කෙලෙසුන්ගෙන් නික්මුණු බැවින් 'නෛෂ්ක්‍රම්‍යය' (නෙක්ඛම්ම) යැයි ද, ඒ කෙලෙසුන්ගෙන් වෙන් වූ බැවින් 'පවිවේකය' යැයි ද, ව්‍යාපාදයක් නැති බැවින් 'අව්‍යාපාදය' (අබ්‍යාපජ්ජ) යැයි ද, උපාදානයන්ගේ ක්ෂය වීමෙන් පසු උපදින බැවින් 'උපාදානක්ඛය' යැයි ද, තණ්හාව ක්ෂය වීමෙන් පසු උපදින බැවින් 'තණ්හක්ඛය' යැයි ද, මෝහයක් නැති බැවින් 'අසම්මෝහය' යැයි ද කියනු ලබන බැවිනි.

Kevalaṃ saddhāmattakanti paṭivedharahitaṃ kevalaṃ paṭivedhapaññāya asammissaṃ saddhāmattakaṃ. Paṭicayanti punappunaṃ karaṇena vuḍḍhiṃ. Vītarāgattāti maggappaṭivedhena rāgassa vigatattāyeva nekkhammasaṅkhātaṃ arahattaṃ paṭivijjhitvā ṭhito hoti. Phalasamāpattivihāreneva viharati, tanninnamānasoyeva hotīti attho. Sesapadesupi eseva nayo.

"කේවලං සද්ධාමත්තකං" යනු අවබෝධයෙන් තොර වූ, අවබෝධ ඥානය හා මිශ්‍ර නොවූ ශ්‍රද්ධාව පමණක් ඇති බවයි. "පටිචයන්ති" යනු නැවත නැවත කිරීමෙන් වර්ධනය කිරීමයි. "වීතරාගත්තා" යනු මාර්ගාවබෝධයෙන් රාගය ප්‍රහීණ කළ බැවින්, නෙක්ඛම්ම යැයි කියනු ලබන අර්හත් ඵලයට පැමිණ සිටීමයි. ඵල සමාවත් විහරණයෙන් යුතුව වෙසෙන, ඒ කෙරෙහිම නැමුණු සිත් ඇති බව අර්ථයයි. සෙසු පදයන්හිද ක්‍රමය මෙයම වේ.

Lābhasakkārasilokanti [Pg.366] catupaccayalābhañca tesaṃyeva sukatabhāvañca vaṇṇabhaṇanañca. Nikāmayamānoti icchamāno patthayamāno. Pavivekādhimuttoti viveke adhimutto ahanti evaṃ arahattaṃ byākarotīti attho.

"ලාභසක්කාරසිලෝකං" යනු සිවුපසය ලැබීමත්, ඒවා ප්‍රණීත ලෙස ලැබීමත්, කීර්ති ප්‍රශංසා ලැබීමත්ය. "නිකාමයමානෝ" යනු කැමති වන, ප්‍රාර්ථනා කරන යන අර්ථයයි. "පවිවේකාධිමුත්තෝ" යනු "මම විවේකයෙහි (කාය හා චිත්ත විවේකයෙහි) ඇලී සිටිමි" යි මෙසේ අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කිරීම අර්ථයයි.

Sīlabbataparāmāsanti sīlañca vatañca parāmasitvā gahitagahaṇamattaṃ. Sārato paccāgacchantoti sārabhāvena jānanto. Abyāpajjādhimuttoti abyāpajjaṃ arahattaṃ byākarotīti attho. Imināva nayena sabbavāresu attho veditabbo.

‘සීලබ්බතපරාමාසන්ති’ යනු ශීලය හා වෘතය (වැරදි ලෙස) පරාමර්ශනය කරමින් ගත් දෘෂ්ටි මාත්‍රයකි. ‘සාරතෝ පච්චාගච්ඡන්තෝ’ යනු සාරයක් වශයෙන් දැනගන්නා තැනැත්තා ය. ‘අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තෝ’ යනු අව්‍යාපාදය හෙවත් අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කරයි යන්න අර්ථයයි. මේ ක්‍රමයෙන්ම සියලු වාරයන්හි අර්ථය දත යුතුය.

Bhusāti balavanto. Nevassa cittaṃ pariyādiyantīti etassa khīṇāsavassa cittaṃ gahetvā ṭhātuṃ na sakkonti. Amissīkatanti amissakataṃ. Kilesāhi ārammaṇena saddhiṃ cittaṃ missaṃ karonti, tesaṃ abhāvā amissīkataṃ. Ṭhitanti patiṭṭhitaṃ. Āneñjappattanti acalanappattaṃ. Vayañcassānupassatīti tassa cittassa uppādampi vayampi passati.

‘භුසා’ යනු බලවත් වූවෝ ය. ‘නේවස්ස චිත්තං පරියාදියන්ති’ යනු ඒ ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේගේ සිත අල්ලාගෙන සිටීමට ඔවුහු අසමත් වෙති යන්නයි. ‘අමිස්සීකතන්ති’ යනු මිශ්‍ර නොකරන ලද්ද යන්නයි. කෙලෙස්හු අරමුණ සමඟ සිත මිශ්‍ර කරති, ඒ කෙලෙසුන්ගේ අභාවය නිසා සිත අමිශ්‍රිත (නොමුසු) වෙයි. ‘ඨිතං’ යනු ස්ථාවරව පිහිටි යන්නයි. ‘ආනෙඤ්ජප්පත්තන්ති’ යනු නොසැලෙන බවට පත් වූ යන්නයි. ‘වයඤ්චස්සානුපස්සතී’ යනු ඒ රහතන් වහන්සේ සිතෙහි උප්පාදය (හටගැනීම) මෙන්ම වය (නිරුද්ධ වීම) ද දකිති යන්නයි.

Nekkhammaṃ adhimuttassāti arahattaṃ paṭivijjhitvā ṭhitassa. Sesapadehipi arahattameva kathitaṃ. Upādānakkhayassāti upayogatthe sāmivacanaṃ. Asammohañca cetasoti cittassa ca asammohaṃ adhimuttassa. Disvā āyatanuppādanti āyatanānaṃ uppādañca vayañca disvā. Sammā cittaṃ vimuccatīti sammā hetunā nayena imāya vipassanāya paṭipattiyā phalasamāpattivasena cittaṃ vimuccati, nibbānārammaṇe adhimuccati. Santacittassāti nibbutacittassa. Tādinoti iṭṭhāniṭṭhe anunayapaṭighehi akampiyattā tādī, tassa tādino.

‘නෙක්ඛම්මං අධිමුත්තස්ස’ යනු අර්හත් ඵලය අවබෝධ කොට සිටින තැනැත්තා හටය. සෙසු පදයන්ගෙන් ද අර්හත් ඵලයම ප්‍රකාශ කරන ලදී. ‘උපාදානක්ඛයස්ස’ යනු මෙහි කර්ම විභක්ති අර්ථයෙහි යෙදුණු සාමී වචනයකි (ෂෂ්ඨී විභක්තියකි). ‘අසම්මෝහඤ්ච චේතසෝ’ යනු සිතෙහි මුළා නොවීම වූ අර්හත් ඵලයට දැඩිව නැඹුරු වූ තැනැත්තා හට ද යන්නයි. ‘දිස්වා ආයතනුප්පාදං’ යනු ආයතනයන්ගේ හටගැනීම හා විනාශය දැක යන්නයි. ‘සම්මා චිත්තං විමුච්චතී’ යනු නිවැරදි හේතු ක්‍රමයෙන්, මේ විදර්ශනා පිළිවෙතින් හා ඵලසමාපත්ති වශයෙන් සිත මිදෙයි, නිවන් අරමුණෙහි බැසගනියි. ‘සන්තචිත්තස්ස’ යනු ශාන්ත වූ (නිවුණු) සිත ඇති තැනැත්තාට යන්නයි. ‘තාදිනෝ’ යනු ඉෂ්ට අනිෂ්ට අරමුණුවලදී ලෝභ ද්වේෂයන්ගෙන් කම්පා නොවන බැවින් ‘තාදී’ නම් වේ, ඒ තාදී ගුණයෙන් යුත් රහතන් වහන්සේගේ සිත ස්ථාවරව පවතී.

Diguṇādiupāhanapaṭikkhepakathā

ද්විගුණාදී (දෙපට) වහන් ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ කතාව

245. Aññaṃ byākarontīti arahattaṃ byākaronti. Attho ca vuttoti yena arahāti ñāyati, so attho vutto. Suttattho pana suttavaṇṇanatoyeva gahetabbo. Attā ca anupanītoti ahaṃ arahāti evaṃ byañjanavasena attā na upanīto. Atha ca panidhekacce moghapurisāti aññe pana tucchapurisā hasamānā viya asantameva aññaṃ vacanamattena santaṃ katvā byākaronti. Ekapalāsikanti ekapaṭalaṃ[Pg.367]. Asītisakaṭavāheti ettha dve sakaṭabhārā eko vāhoti veditabbo. Sattahatthikañca anīkanti ettha cha hatthiniyo eko ca hatthīti idamekaṃ anīkaṃ. Īdisāni satta anīkāni sattahatthikaṃ anīkaṃ nāma. Diguṇāti dvipaṭalā. Tiguṇāti tipaṭalā. Gaṇaṅguṇūpāhanāti catupaṭalato paṭṭhāya vuccati.

245. ‘අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්ති’ යනු අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කරති. ‘අත්ථෝ ච වුත්තෝ’ යනු යම් අර්ථයකින් රහතන් වහන්සේ නමක් බව දත හැකිද, ඒ අර්ථය පවසන ලදී. සූත්‍රයේ අර්ථය නම් සූත්‍ර වර්ණනාවෙන්ම (අටුවාවෙන්ම) ගත යුතුය. ‘අත්තා ච අනුපනීතෝ’ යනු ‘මම රහතෙක්මි’ යි මෙසේ අකුරු (වචන) වශයෙන් තමා මතු කොට නොදක්වන ලදී. ‘අථ ච පනිධේකච්චේ මෝඝපුරිසා’ යනු සැබෑ රහතන් වහන්සේලා හැර සෙසු හිස් පුද්ගලයෝ සිනාසෙන්නාක් මෙන්, නැති අර්හත් ඵලය වචනයෙන් පමණක් ඇති බව පෙන්වා ප්‍රකාශ කරති. ‘ඒකපලාසිකන්ති’ යනු එක් ස්තරයක් (පටක්) ඇති වහනයි. ‘අසීතිසකටවාහේ’ යන්නෙහි ගැල් දෙකක බරක් එක් ‘වාහයක්’ ලෙස දත යුතුය. ‘සත්තහත්ථිකඤ්ච අනීකං’ යන්නෙහි ඇතින්නියන් හය දෙනෙකු හා එක් ඇතෙකු යන මේ ඇතුන් සත් දෙනා එක් ‘අනීකයක්’ (සමූහයක්) නම් වේ. මෙබඳු අනීක හතක් ‘සත්තහත්ථික අනීකය’ නම් වේ. ‘ද්විගුණා’ යනු දෙපට ඇති වහන්ය. ‘තිගුණා’ යනු තුන්පට ඇති වහන්ය. ‘ගුණංගුණූපහනා’ යනු සිව්පටේ සිට ඉහළට ඇති වහන් සඳහා කියනු ලැබේ.

Sabbanīlikādipaṭikkhepakathā

මුළුමනින්ම නිල් පැහැති වහන් ආදිය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ කතාව

246. Sabbanīlikāti sabbāva nīlikā. Esa nayo sabbapītikādīsupi. Tattha ca nīlikā umāpupphavaṇṇā hoti, pītikā kaṇikārapupphavaṇṇā, lohitikā jayasumanapupphavaṇṇā, mañjiṭṭhikā mañjiṭṭhavaṇṇā eva, kaṇhā addāriṭṭhakavaṇṇā, mahāraṅgarattā satapadipiṭṭhivaṇṇā, mahānāmarattā sambhinnavaṇṇā hoti paṇḍupalāsavaṇṇā. Kurundiyaṃ pana ‘‘padumapupphavaṇṇā’’ti vuttā. Etāsu yaṃkiñci labhitvā rajanaṃ coḷakena puñchitvā vaṇṇaṃ bhinditvā dhāretuṃ vaṭṭati. Appamattakepi bhinne vaṭṭatiyeva.

246. ‘සබ්බනීලිකා’ යනු මුළුමනින්ම නිල් පැහැති වහන්ය. ‘සබ්බපීතික’ ආදී සෙසු පදයන්හි ද මේ ක්‍රමයම වේ. එහි ‘නීලිකා’ (නිල්) වහන් හණ මලක පැහැය ගනී. ‘පීතිකා’ (කහ) වහන් කණේර මලක පැහැය ගනී. ‘ලෝහිතකා’ (රතු) වහන් වද මලක පැහැය ගනී. ‘මඤ්ජිට්ඨිකා’ (මදටිය පැහැති) වහන් මදටිය පැහැයම ගනී. ‘කණ්හා’ (කළු) වහන් අමු මියන් ලේ ගෙඩියක පැහැය ගනී. ‘මහාරංගරත්තා’ (තදින් සායම් කළ) වහන් පත්තෑයෙකුගේ පිටෙහි පැහැය ගනී. ‘මහානාමරත්තා’ (විවිධ නම් ඇති සායමින් කළ) වහන් මිශ්‍ර පැහැයක් ගනී, එනම් පඬු පැහැ ගැන්වුණු වියළි පත්‍රයක පැහැයයි. කුරුන්දි අටුවාවෙහි මෙය ‘නෙළුම් මලක පැහැය’ යැයි කියන ලදී. මෙබඳු වහනක් ලැබ එහි සායම රෙදි කැබැල්ලකින් පිසදමා පැහැය වෙනස් කොට පරිහරණය කිරීම වටී. ස්වල්පයක් හෝ පැහැය වෙනස් වුවහොත් පරිහරණය කිරීම වටී.

Nīlakavaddhikāti yāsaṃ vaddhāyeva nīlā. Eseva nayo sabbattha. Etāpi vaṇṇabhedaṃ katvā dhāretabbā. Khallakabaddhāti paṇhipidhānatthaṃ tale khallakaṃ bandhitvā katā. Puṭabaddhāti yonakaupāhanā vuccati, yā yāvajaṅghato sabbapādaṃ paṭicchādeti. Pāliguṇṭhimāti paliguṇṭhitvā katā; yā upari pādamattameva paṭicchādeti, na jaṅghaṃ. Tūlapuṇṇikāti tūlapicunā pūretvā katā. Tittirapattikāti tittirapattasadisā vicittabaddhā. Meṇḍavisāṇavaddhikāti kaṇṇikaṭṭhāne meṇḍakasiṅgasaṇṭhāne vaddhe yojetvā katā. Ajavisāṇavaddhikādīsupi eseva nayo. Vicchikāḷikāpi tattheva vicchikanaṅguṭṭhasaṇṭhāne vaddhe yojetvā katā. Morapiñchaparisibbitāti talesu vā vaddhesu vā morapiñchehi suttakasadisehi parisibbitā. Citrāti vicitrā; etāsu yaṃkiñci labhitvā, sace tāni khallakādīni apanetvā sakkā honti vaḷañjituṃ, vaḷañjetabbā. Tesu pana sati vaḷañjantassa dukkaṭaṃ. Sīhacammaparikkhaṭā nāma pariyantesu cīvare anuvātaṃ viya sīhacammaṃ yojetvā katā. Lūvakacammaparikkhaṭāti pakkhibiḷālacammaparikkhaṭā[Pg.368]. Etāsupi yā kāci labhitvā taṃ cammaṃ apanetvā dhāretabbā.

‘නීලකවද්ධිකා’ යනු යම් වහනක පටි පමණක් නිල් පැහැති වේද ඒ වහන්ය. සෑම තැනම මේ ක්‍රමයම වේ. මේවා ද පැහැය වෙනස් කොට පරිහරණය කළ යුතුය. ‘ඛල්ලකබද්ධා’ යනු විලුඹ වැසීම සඳහා යටි පතුලේ විලුඹ වැස්මක් බැඳ කළ වහන්ය. ‘පුටබද්ධා’ යනු යෝනක වහන්ය, ඒවා කෙණ්ඩය දක්වා මුළු පාදයම වසයි. ‘පාලිගුණ්ඨිමා’ යනු පාදය වටා ඔතා කරන ලද වහන්ය; ඒවා පාදයේ ඉහළ කොටස පමණක් වසයි, කෙණ්ඩය නොවසයි. ‘තූලපුණ්ණිකා’ යනු පුළුන් පුරවා කරන ලද වහන්ය. ‘තිත්තිරපත්තිකා’ යනු වටු පක්ෂියෙකුගේ පියාපත් බඳු විසිතුරු පටි සහිත වහන්ය. ‘මේණ්ඪවිසාණවද්ධිකා’ යනු පටි දෙක එක්වන ස්ථානයෙහි බැටළු අඟක හැඩයේ පටි යොදා කළ වහන්ය. ‘අජවිසාණවද්ධිකා’ ආදියෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ. ‘විච්ඡිකාලිකා’ යනු ඒ ස්ථානයෙහිම ගෝනුස්සෙකුගේ නගුටේ හැඩයට පටි යොදා කළ වහන්ය. ‘මෝරපිඤ්ඡපරිසිබ්බිතා’ යනු පතුල්වල හෝ පටිවල මයුර පිල්වලින් නූල් මෙන් වටා මැසූ වහන්ය. ‘චිත්‍රා’ යනු විසිතුරු වහන්ය. මේවා අතරින් යමක් ලැබ ඒ ඛල්ලක (විලුඹ වැසුම්) ආදිය ඉවත් කොට පරිහරණය කළ හැකි නම්, එසේ පරිහරණය කළ යුතුය. ඒවා තිබියදී පරිහරණය කරන්නාට දුක්කටාපත්ති වේ. ‘සීහචම්මපරික්ඛටා’ යනු සිවුරක වාටිය මෙන් වහන් වාටියේ සිංහ සමක් යොදා කළ වහන්ය. ‘ලූවකචම්මපරික්ඛටා’ යනු පක්ෂීන්ගේ හෝ බළලුන්ගේ සමින් වාටිය මසන ලද වහන්ය. මෙයින් ද යමක් ලැබ ඒ සම ඉවත් කොට පරිහරණය කළ යුතුය.

247. Omukkanti paṭimuñcitvā apanītaṃ. Navāti aparibhuttā.

247. ‘ඕමුක්කං’ යනු පැළඳ පසුව ඉවත් කරන ලද (පාවිච්චි කළ) වහනයි. ‘නවා’ යනු පරිහරණය නොකරන ලද (අලුත්) වහන්ය.

Ajjhārāmeupāhanapaṭikkhepakathā

ආරාමයක් ඇතුළත වහන් පැළඳීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ කතාව

248. Abhijīvanikassāti yena sippena abhijīvanti, jīvikaṃ kappenti, tassa kāraṇāti attho. Idha kho taṃ bhikkhaveti ettha tanti nipātamattaṃ, idha kho bhikkhave sobheyyāthāti attho. Yaṃ tumheti ye tumhe. Atha vā yadi tumheti vuttaṃ hoti. Yadisaddassa hi atthe ayaṃ nipāto. Ācariyesūtiādimhi pabbajjācariyo, upasampadācariyo, nissayācāriyo, uddesācariyoti ime cattāropi idha ācariyā eva. Avassikassa chabbasso ācariyamatto. So hi catuvassakāle taṃ nissāya vacchati; evaṃ ekavassassa sattavasso, duvassassa aṭṭhavasso, tivassassa navavasso, catuvassassa dasavasso. Imepi ācariyamattā eva. Upajjhāyassa sandiṭṭhasambhattā pana sahāyabhikkhū, ye vā pana keci dasahi vassehi mahantatarā te sabbepi upajjhāyamattā nāma. Ettakesu bhikkhūsu anupāhanesu caṅkamantesu saupāhanassa caṅkamato āpatti.

248. 'Abhijīvanikassā' යනු යම් ශිල්පයකින් දිවි පවත්වත්ද, ජීවිකාව කෙරෙත්ද, එහි හේතුවෙන් යන අර්ථයයි. 'Idha kho taṃ bhikkhaveti' යන්නෙහි 'taṃ' යනු නිපාත මාත්‍රයකි. 'මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි ඔබ බබළන්නාහුය' යන අර්ථයයි. 'Yaṃ tumhe' යනු 'යම් ඔබලා' යන්නයි. නැතහොත් 'yadi tumhe' (සැබැවින්ම ඔබලා) යන්නයි. 'Yadi' යන ශබ්දයේ අර්ථයෙහි මෙම 'yaṃ' යන නිපාතය වැටේ. 'Ācariyesū' යනාදියේදී - පැවිදි කළ ආචාර්ය, උපසම්පදා කළ ආචාර්ය, නිස්සය දුන් ආචාර්ය, උදේස දුන් ආචාර්ය යන මොවුහු සිව්දෙනාම මෙහි ආචාර්යවරු වෙති. වස් නැති (නවක) මහණෙකුට හය වස් ඇති මහණා ආචාර්ය මට්ටමේ (ආචාර්යවරයෙකු වැනි) වේ. ඔහු සතර වස් කාලයේදී ඔහු ඇසුරු කරමින් (නිස්සය ගෙන) වාසය කරනු ලබයි. එසේම එක් වස් ඇති මහණාට හත් වස් ඇති මහණාද, දෙවස් ඇති මහණාට අට වස් ඇති මහණාද, තෙවස් ඇති මහණාට නව වස් ඇති මහණාද, සතර වස් ඇති මහණාට දස වස් ඇති මහණාද ආචාර්ය මට්ටමේ වේ. මොවුහුද ආචාර්ය මට්ටම්ය. උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගේ කුළුපග (හිතවත්) සහායක භික්ෂූහු හෝ දස වසකින් තමාට වඩා වැඩිමහල් වූ යම් භික්ෂූහු වෙත්ද, ඒ සියල්ලෝම උපාධ්‍යාය මට්ටමේ (උපාධ්‍යායයන් වැනි) වෙති. මෙවැනි ආචාර්ය, ආචාර්ය මට්ටම්, උපාධ්‍යාය, උපාධ්‍යාය මට්ටම් වූ භික්ෂූන් පාවහන් රහිතව සක්මන් කරන කල්හි, පාවහන් පැළඳ සක්මන් කරන භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ.

249. Pādakhīlābādho nāma pādato khīlasadisaṃ maṃsaṃ nikkhantaṃ hoti.

249. 'Pādakhīlābādho' (පාදඛීල රෝගය) යනු පාදයෙන් ඇණයකට සමාන මාංසයක් (මස් දල්ලක්) පිටතට නෙරා තිබීමයි.

251. Tiṇapādukāti yena kenaci tiṇena katapādukā. Hintālapādukāti khajjūrīpattehi katapādukā; hintālapattehipi na vaṭṭatiyeva. Kamalapādukāti kamalatiṇaṃ nāma atthi, tena katapādukā; usīrapādukātipi vadanti. Kambalapādukāti uṇṇāhi katapādukā. Asaṅkamanīyāti bhūmiyaṃ suppatiṭṭhitā niccalā asaṃhāriyā.

251. 'Tiṇapādukā' යනු යම්කිසි තණකොළ වර්ගයකින් සාදන ලද පාවහන්ය. 'Hintālapādukā' යනු ඉඳි කොළවලින් සාදන ලද පාවහන්ය; හින්තාල (කිතුල් විශේෂයක්) කොළවලින් සාදන ලද්දද අකැපමය. 'Kamalapādukā' යනු කමල තණ නම් තණකොළ වර්ගයක් ඇත, එයින් කළ පාවහන්ය; ඒවාට 'usīra' (සැවැන්න) පාවහන් කියාද කියති. 'Kambalapādukā' යනු ලොම්වලින් කළ පාවහන්ය. 'Asaṅkamanīyā' යනු පොළොවෙහි මැනවින් පිහිටි, නොසෙල්වන, වෙනත් තැනකට ගෙන යා නොහැකි (ස්ථාවර) පාවහන්ය.

252. Aṅgajātaṃ chupantīti aṅgajāteneva aṅgajātaṃ chupanti. Ogāhetvā mārentīti anto udake daḷhaṃ gahetvā mārenti.

252. 'Aṅgajātaṃ chupantī' යනු ලිංගයෙන්ම ලිංගය ස්පර්ශ කිරීමයි. 'Ogāhetvā mārentī' යනු ජලය තුළ තදින් ගිල්වා මරා දැමීමයි.

Yānādipaṭikkhepakathā

යානාදි පටික‍්ඛෙප කථා (යානාදිය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ විස්තරය).

253. Itthiyuttenāti [Pg.369] dhenuyuttena. Purisantarenāti purisasārathinā. Purisayuttenāti goṇayuttena. Itthantarenāti itthisārathinā. Gaṅgāmahiyāyāti gaṅgāmahakīḷikāya. Purisayuttaṃ hatthavaṭṭakanti ettha purisayuttaṃ itthisārathi vā hotu, purisasārathi vā vaṭṭati. Hatthavaṭṭakaṃ pana itthiyo vā vaṭṭentu purisā vā, vaṭṭatiyeva. Yānugghātenāti yānaṃ abhiruhantassa sabbo kāyo calati tappaccayā. Sivikanti pīṭhakasivikaṃ. Pāṭaṅkinti vaṃse laggetvā kataṃ paṭapotalikaṃ.

253. 'Itthiyuttena' යනු එළදෙනුන් යෙදූ (රියකින්) යන්නයි. 'Purisantarena' යනු පුරුෂයෙකු රියදුරු ලෙස සිටින (රියකින්) යන්නයි. 'Purisayuttena' යනු ගොනුන් යෙදූ (රියකින්) යන්නයි. 'Itthantarena' යනු ස්ත්‍රියක රියදුරු ලෙස සිටින (රියකින්) යන්නයි. 'Gaṅgāmahiyāyā' යනු ගංගා මහා පූජා උත්සවයකදී කෙරෙන ක්‍රීඩාවන් මෙනි. 'Purisayuttaṃ hatthavaṭṭakaṃ' යන්නෙහි - ගොනුන් යෙදූ රියෙහි ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයෙකු රියදුරු වුවද කැපය. නමුත් අතින් පදවන රිය (අත් රිය) ස්ත්‍රීන් හෝ පුරුෂයන් පැදෙවුවද එය කැපමය. 'Yānugghātena' යනු වාහනයකට නගින භික්ෂුවගේ මුළු ශරීරයම සෙලවෙයි, ඒ හේතුවෙන් (ඇතිවන ආපත්තියයි). 'Sivika' යනු පීඨක සිවිකාවයි (පුටුවක් වැනි දෝලාවයි). 'Pāṭaṅki' යනු උණ බම්බුවක එල්ලා සාදන ලද රෙදි දෝලාවයි.

254. Uccāsayanamahāsayananānīti ettha uccāsayananti pamāṇātikkantaṃ mañcaṃ. Mahāsayananti akappiyattharaṇaṃ, āsandīādīsu āsandīti pamāṇātikkantāsanaṃ. Pallaṅkoti pādesu vāḷarūpāni ṭhapetvā kato. Gonakoti dīghalomako mahākojavo; caturaṅgulādhikāni kira tassa lomāni. Cittakāti vānacitro uṇṇāmayattharaṇo. Paṭikāti uṇṇāmayo setattharaṇo. Paṭalikāti ghanapupphako uṇṇāmayalohitattharaṇo; yo āmalakapaṭṭotipi vuccati. Tūlikāti pakatitūlikāyeva. Vikatikāti sīhabyagghādirūpavicitro uṇṇāmayattharaṇo. Uddalomīti ekato uggatalomaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ; ‘‘uddhalomī’’tipi pāṭho. Ekantalomīti ubhato uggatalomaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ. Kaṭṭissanti ratanaparisibbitaṃ koseyyakaṭṭissamayaṃ paccattharaṇaṃ. Koseyyanti ratanaparisibbitaṃ kosiyasuttamayaṃ paccattharaṇaṃ; suddhakoseyyaṃ pana vaṭṭati.

254. 'Uccāsayanamahāsayananānī' යන්නෙහි - 'Uccāsayana' යනු ප්‍රමාණය ඉක්මවා උස වූ පාද ඇති ඇඳයි. 'Mahāsayana' යනු අකැප වූ ඇතිරිලි වේ. 'Āsandī' යනාදියේදී 'Āsandī' යනු ප්‍රමාණය ඉක්මවා උස වූ අසුනයි. 'Pallaṅka' යනු පාදවල සිංහ, ව්‍යාඝ්‍ර ආදී සතුන්ගේ රූප යොදා කළ අසුනයි. 'Gonaka' යනු සතරඟුලකට වඩා දිග ලොම් ඇති විශාල ඇතිරිල්ලකි. 'Cittakā' යනු විවීමෙන් විසිතුරු කරන ලද එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි. 'Paṭikā' යනු සුදු පැහැති එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි. 'Paṭalikā' යනු ඝනව මල් මෝස්තර යෙදූ, රතු පැහැති එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි; මෙය 'āmalakapaṭṭa' (නෙල්ලි පත්‍ර හැඩැති ඇතිරිල්ල) කියාද කියනු ලැබේ. 'Tūlikā' යනු පුළුන් පිරවූ මෙට්ටයමයි. 'Vikatikā' යනු සිංහ ව්‍යාඝ්‍ර ආදී රූපවලින් විසිතුරු කළ එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි. 'Uddalomī' යනු එක් පැත්තක පමණක් දිග ලොම් ඇති එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි; 'uddhalomī' කියාද පාඨයක් ඇත. 'Ekantalomī' යනු දෙපැත්තෙහිම දිග ලොම් ඇති එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි. 'Kaṭṭissa' යනු මැණික් වර්ග අල්ලා මසන ලද, රන් නූල් මිශ්‍ර පට නූලෙන් කළ ඇතිරිල්ලකි. 'Koseyya' යනු මැණික් අල්ලා මසන ලද, පට නූලෙන් කළ ඇතිරිල්ලකි; නමුත් පිරිසිදු පට ඇතිරිල්ල (කෝසෙය්‍ය) කැපය.

Kuttakanti soḷasannaṃ nāṭakitthīnaṃ ṭhatvā naccanayoggaṃ uṇṇāmayaattharaṇaṃ. Hatthattharaassattharāti hatthiassapiṭṭhīsu attharaṇakaattharaṇā eva. Rathattharepi eseva nayo. Ajinappaveṇīti ajinacammehi mañcappamāṇena sibbitvā katā paveṇī. Kadalīmigapavarapaccattharaṇanti kadalīmigacammaṃ nāma atthi, tena kataṃ pavarapaccattharaṇaṃ, uttamapaccattharaṇanti attho. Taṃ kira setavatthassa upari kadalīmigacammaṃ pattharitvā sibbitvā karonti. Sauttaracchadanti saha uttaracchadanena; uparibaddhena rattavitānena saddhinti attho[Pg.370]. Setavitānampi heṭṭhā akappiyapaccattharaṇe sati na vaṭṭati, asati pana vaṭṭati. Ubhatolohitakūpadhānanti sīsūpadhānañca pādūpadhānañcāti mañcassa ubhatolohitakūpadhānaṃ, etaṃ na kappati. Yaṃ pana ekameva upadhānaṃ ubhosu passesu rattaṃ vā hoti, padumavaṇṇaṃ vā citraṃ vā, sace pamāṇayuttaṃ, vaṭṭati. Mahāupadhānaṃ pana paṭikkhittaṃ.

'Kuttaka' යනු නාට්‍ය ස්ත්‍රීන් දහසය දෙනෙකුට සිටගෙන නැටිය හැකි විශාල එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි. 'Hatthatthara-assattharā' යනු ඇතුන්ගේ හා අශ්වයන්ගේ පිට මත පනවන ඇතිරිලිමය. රථ ඇතිරිලි (rathatthara) සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයමය. 'Ajinappaveṇī' යනු අඳුන් දිවි සම්වලින් ඇඳක ප්‍රමාණයට මසා කළ ඇතිරිල්ලකි. 'Kadalīmigapavarapaccattharaṇa' යනු කදලීමිග (මුව විශේෂයක්) නම් සතෙකුගේ සමෙන් කළ උතුම් ඇතිරිල්ලයි. එය සුදු රෙද්දක් මතුපිට කදලීමිග සම එළා මසා සකස් කරනු ලබතැයි කියනු ලැබේ. 'Sauttaracchada' යනු උඩු වියනක් සහිත වූ යන්නයි; එනම් ඉහළින් බඳින ලද රතු පැහැති වියනක් සමඟ ඇති ඇතිරිල්ලයි. සුදු වියනක් වුවද යටින් අකැප ඇතිරිල්ලක් ඇති විට නොකැපය, එවැන්නක් නැති විට කැපය. 'Ubhatolohitakūpadhāna' යනු ඇඳෙහි දෙපසම (හිසට සහ පයට) රතු පැහැති කොට්ට තබා ඇති ඇතිරිල්ලයි, එය අකැපය. යම් කොට්ටයක් දෙපසම රතු පැහැති හෝ පියුම් පැහැති හෝ විසිතුරු පැහැති වීද, එය නියමිත ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නම් කැපය. නමුත් විශාල කොට්ට (මහා උපාධාන) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.

Sabbacammapaṭikkhepādikathā

සියලු සම් වර්ග ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ විස්තරය.

255. Dīpicchāpoti dīpipotako. Ogumphiyantīti bhittidaṇḍakādīsu veṭhetvā bandhanti.

255. 'Dīpicchāpo' යනු දිවි පැටියාය. 'Ogumphiyantī' යනු බිත්ති, දණ්ඩ ආදියෙහි (සම්) ඔතා බඳිති.

256. Abhinisīditunti abhinissāya nisīdituṃ; apassayaṃ katvā nisīditunti attho. Gilānena bhikkhunā saupāhanenāti ettha gilāno nāma yo na sakkoti anupāhano gāmaṃ pavisituṃ.

256. 'Abhinisīdituṃ' යනු යමක් ඇසුරු කොට (හේත්තු වී) හිඳීමයි; එනම් ඇඳි ආදිය තබාගෙන හිඳීම යන අර්ථයයි. 'Gilānena bhikkhunā saupāhanena' යන්නෙහි - පාවහන් රහිතව ගමට ඇතුළු වීමට අපොහොසත් වන යම් භික්ෂුවක් වේද, ඔහු 'ගිලාන' (රෝගී) නම් වේ.

257. Kuraraghareti evaṃnāmake nagare; etenassa gocaragāmo vutto. Papatake pabbateti papatanāmake pabbate; etenassa nivāsanaṭṭhānaṃ vuttaṃ. Soṇoti tassa nāmaṃ. Koṭiagghanakaṃ pana kaṇṇapiḷandhanakaṃ dhāreti, tasmā ‘‘kuṭikaṇṇo’’ti vuccati; koṭikaṇṇoti attho. Pāsādikanti pasādajanakaṃ. Pasādanīyanti idaṃ tasseva atthavevacanaṃ. Uttamadamathasamathanti uttamaṃ damathañca samathañca paññañca samādhiñca kāyūpasamañca cittūpasamañcātipi attho. Dantanti sabbesaṃ visūkāyikavipphanditānaṃ upacchinnattā dantaṃ; khīṇakilesanti attho. Guttanti saṃvaraguttiyā guttaṃ. Santindriyanti yatindriyaṃ. Nāganti āguvirahitaṃ. Tiṇṇaṃ me vassānaṃ accayenāti mama pabbajjādivasato paṭṭhāya tiṇṇaṃ vassānaṃ accayena. Upasampadaṃ alatthanti ahaṃ upasampadaṃ alabhiṃ. Kaṇhuttarāti kaṇhamattikuttarā; upari vaḍḍhitakaṇhamattikāti attho. Gokaṇṭakahatāti gunnaṃ khurehi akkantabhūmito samuṭṭhitehi gokaṇṭakehi upahatā. Te kira gokaṇṭake ekapaṭalikā upāhanā rakkhituṃ na sakkonti; evaṃ kharā honti. Eragū, moragū, majjārū, jantūti imā catassopi tiṇajātiyo; etehi kaṭasārake ca taṭṭikāyo ca karonti. Ettha eragūti [Pg.371] erakatiṇaṃ; taṃ oḷārikaṃ. Moragūtiṇaṃ tambasīsaṃ mudukaṃ sukhasamphassaṃ, tena katataṭṭikā nipajjitvā vuṭṭhitamatte puna uddhumātā hutvā tiṭṭhati. Majjārunā sāṭakepi karonti. Jantussa maṇisadiso vaṇṇo hoti. Senāsanaṃ paññapesīti bhisiṃ vā kaṭasārakaṃ vā paññapesi; paññapetvā ca pana soṇassa āroceti – ‘‘āvuso satthā tayā saddhiṃ ekāvāse vasitukāmo, gandhakuṭiyaṃyeva te senāsanaṃ paññatta’’nti.

257. ‘කුරරඝරයෙහි’ යනු එම නම ඇති නගරයෙහි ය; මෙයින් ඒ (මහාකච්චායන) තෙරුන්ගේ ගෝචර ග්‍රාමය (පිඬු පිණිස වඩින ගම) පවසන ලදී. ‘පපාතක පර්වතයෙහි’ යනු පපාත නම් වූ පර්වතයෙහි ය; මෙයින් උන්වහන්සේගේ නිවාසස්ථානය පවසන ලදී. ‘සෝණ’ යනු ඒ උපාසකයාගේ නමයි. ඔහු කෝටියක් වටිනා කන් ආභරණ පැළඳි බැවින් ‘කුටිකණ්ණ’ යයි කියනු ලැබේ; කෝටියක් වටිනා කන් ආභරණ ඇත්තා යනු එහි අර්ථයයි. ‘පාසාදික’ යනු පැහැදීම ඇති කරන්නා වූ යන්නයි. ‘පසාදනීය’ යන්න එහිම පර්යාය වචනයකි. ‘උත්තම දමථ සමථ’ යනු උතුම් වූ දමනය ද, සංසිඳීම ද, ප්‍රඥාව ද, සමාධිය ද, කාය වූපසමය හා චිත්ත වූපසමය ද යන්න අර්ථයයි. ‘දන්ත’ යනු සියලු ආකාරයේ මානසික නොසන්සුන්තා කපා හැර ඇති බැවින් දමනය වූ යන්නයි; ක්ෂීණාශ්‍රව වූ යනු අර්ථයයි. ‘ගුත්ත’ යනු සංවරය නමැති ආරක්ෂාවෙන් යුක්ත වූ යන්නයි. ‘සන්තින්ද්‍රිය’ යනු සංවර කරගත් ඉන්ද්‍රියයන් ඇති යන්නයි. ‘නාග’ යනු වැරදිවලින් තොර වූ තැනැත්තා ය. ‘මගේ වර්ෂ තුනක් ඇවෑමෙන්’ යනු මාගේ පැවිදි වූ දින සිට වසර තුනක් ගත වූ පසු යන්නයි. ‘උපසම්පදාව ලත්තිමි’ යනු මම උපසම්පදාව ලැබුවෙමි යන්නයි. ‘කණ්හුත්තරා’ යනු කළු මැටි අධික වූ පොළොවයි; මතුපිට කළු මැටි වැඩී ඇති භූමිය යනු අර්ථයයි. ‘ගෝකණ්ටකහතා’ යනු ගවයන්ගේ කුරවලින් පෑගුණු පොළොවෙන් මතු වූ ගව කුර සලකුණු (වලවල්) නිසා දුෂ්කර වූ යන්නයි. එවැනි ගව කුර සලකුණු පවතින රළු භූමියෙහි එක් පටක් ඇති පාවහන්වලට ආරක්ෂාව සැලසීමට නොහැකි බව කියැවේ; ඒ තරමටම ඒවා රළු ය. ‘එරගූ, මොරගූ, මජ්ජාරූ, ජන්තූ’ යනු මේ හතර වර්ගයේම තණකොළ විශේෂයන් ය; මේවායින් පැදුරු සහ ඇතිරිලි සාදනු ලබයි. මෙහි ‘එරගූ’ යනු එරක තණකොළයි; ඒවා රළු ය. ‘මොරගූ’ තණකොළ රතු පැහැති කෙළවරක් ඇති, මෘදු වූ, ස්පර්ශයට සුවදායක ඒවා වේ; එයින් කළ පැදුරක නිදා නැගිටි සැනින් එය නැවත පිම්බී යථා තත්ත්වයට පත්වෙයි. ‘මජ්ජාරූ’ තණවලින් වස්ත්‍ර පවා සාදයි. ‘ජන්තූ’ තණවල පැහැය මැණිකක් බඳු ය. ‘සෙනසුනක් පැනවීය’ යනු මෙට්ටයක් හෝ පැදුරක් හෝ පැනවීය යන්නයි; එසේ පනවා සෝණ තෙරුන්ට මෙසේ පවසයි: “ඇවැත්නි, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබ සමඟ එකම වාසස්ථානයක වැඩසිටීමට කැමති සේක, ගඳකිළියෙහිම ඔබට සෙනසුනක් පනවන ලදී” යනුවෙනි.

258. Ayaṃ khvassa kāloti ayaṃ kho kālo bhaveyya. Paridassīti paridassesi. ‘‘Idañcidañca vadeyyāsīti yaṃ me upajjhāyo jānāpesi, tassa ayaṃ kālo bhaveyya, handa dāni ārocemi taṃ sāsana’’nti ayamettha adhippāyo.

258. “මේ එයට සුදුසු කාලයයි” යනු මෙය (උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගේ පණිවිඩය පැවසීමට) කාලය විය හැකිය යන්නයි. ‘පරිදස්සී’ යනු පෙන්වා දුන්නේය යන්නයි. “මාගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ මට යම් කරුණක් දැනුම් දුන්නේ ද, එය පැවසීමට දැන් සුදුසු කාලයයි, දැන් මම ඒ පණිවිඩය සැල කරමි” යනු මෙහි අදහසයි.

259. Vinayadharapañcamenāti anussāvanācariyapañcamena. Anujānāmi bhikkhave sabbapaccantimesu janapadesu guṇaṅguṇūpāhananti ettha manussacammaṃ ṭhapetvā yena kenaci cammena upāhanā vaṭṭati. Upāhanakosakasatthakosakakuñcikakosakesupi eseva nayo. Cammāni attharaṇānīti ettha pana yaṃkiñci eḷakacammaṃ ajacammañca attharitvā nipajjituṃ vā nisīdituṃ vā vaṭṭati. Migacamme eṇīmigo vātamigo pasadamigo kuraṅgamigo migamātuko rohitamigoti etesaṃyeva cammāni vaṭṭanti. Aññesaṃ pana –

259. ‘විනයධර පංචම’ යනු කම්මවාචාචාර්යවරයා පස්වැන්නා කොට ඇති පංචවග්ගික සංඝයා විසිනි. “මහණෙනි, සියලුම ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදයන්හි (අතිරේක වටපට පවතින) පාවහන් අනුදනිමි” යන මෙහි මිනිස් සම හැර අන් ඕනෑම සමකින් කළ පාවහන් සුදුසු වේ. පාවහන් බහාලන කවර, ආයුධ කවර සහ යතුරු කවර සඳහා ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ‘සම් ඇතිරිලි’ යන්නෙහි බැටළු සමක් හෝ එළු සමක් හෝ එළා නිදාගැනීමට හෝ වාඩිවීමට සුදුසු බව පැවසේ. මුව සම සම්බන්ධයෙන් නම්, ඒණී මුවා, වාත මුවා, පසද මුවා, කුරංග මුවා, මෘග මාතෘක මුවා සහ රෝහිත මුවා යන මේ මුව වර්ගයන්ගේ සම පමණක් සුදුසු වේ. අනෙක් සතුන්ගේ නම් —

Makkaṭo kāḷasīho ca, sarabho kadalīmigo;

Ye ca vāḷamigā keci, tesaṃ cammaṃ na vaṭṭati.

වඳුරා, කළු සිංහයා, සරභ මුවා, කදලී මුවා සහ යම් රුදුරු මෘගයෝ වෙත් ද, ඔවුන්ගේ සම පරිභෝජනයට සුදුසු නොවේ.

Tattha vāḷamigāti sīhabyagghaacchataracchā; na kevalañca etesaṃyeva, yesaṃ pana cammaṃ vaṭṭatīti vuttaṃ, te ṭhapetvā avasesā antamaso gomahiṃsasasabiḷārādayopi sabbe imasmiṃ atthe vāḷamigātveva veditabbā. Etesañhi sabbesaṃ cammaṃ na vaṭṭati. Na tāva taṃ gaṇanūpagaṃ yāva na hatthaṃ gacchatīti yāva āharitvā vā na dinnaṃ, tumhākaṃ bhante cīvaraṃ uppannanti pahiṇitvā vā nārocitaṃ, tāva gaṇanaṃ na upeti. Sace anadhiṭṭhitaṃ, vaṭṭati; adhiṭṭhitañca gaṇanaṃ na upetīti attho. Yadā pana ānetvā vā dinnaṃ hoti, uppannanti vā sutaṃ, tato paṭṭhāya dasāhameva parihāraṃ labhatīti.

එහි ‘වාළමෘග’ (රුදුරු මෘගයන්) යනු සිංහ, ව්‍යාඝ්‍ර, වලස් සහ දිවියන් ය; මේ සතුන්ගේ පමණක් නොව, යම් සතුන්ගේ සම සුදුසු යැයි පවසා ඇත් ද, ඒ සතුන් හැර ඉතිරි හරක්, මීහරක්, හාවුන්, බළලුන් ඇතුළු සියලු සතුන් මෙම ශික්ෂාපදයේ අර්ථය අනුව ‘වාළමෘග’ ගණයෙහිම ලා සැලකිය යුතුය. මේ සියලු සතුන්ගේ සම පරිභෝජනයට නුසුදුසු ය. “අතට පත්වන තෙක් එය ගණනයට (සන්තක වීමට) නොපැමිණේ” යනු ගෙනැවිත් දෙන තුරු හෝ “ස්වාමීනි, ඔබට සිවුරක් උපන්නා (ලැබුණා)” යැයි දන්වා එවන තුරු එය සන්තක වූවා සේ නොසැලකේ. ඉදින් එය අධිෂ්ඨාන නොකළේ නම් සුදුසු ය; අධිෂ්ඨාන කළ සිවුර ද (දස දිනක් ඉක්මවන තෙක්) ගණනයට නොපැමිණේ යනු අර්ථයයි. යම් දිනක එය ගෙනැවිත් දෙනු ලැබුවේ ද, නැතහොත් ලැබුණා යැයි අසන්නට ලැබුණේ ද, එතැන් සිට දස දිනක් පමණක් තබා ගැනීමට අවසර ලැබේ.

Cammakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

චම්මක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

6. Bhesajjakkhandhakaṃ

6. භේසජ්ජක්ඛන්ධකය

Pañcabhesajjādikathā

පංච භේසජ්ජාදි කථාව

260. Bhesajjakkhandhake [Pg.372] – sāradikena ābādhenāti saradakāle uppannena pittābādhena, tasmiñhi kāle vassodakenapi tementi, kaddamampi maddanti, antarantarā ātapopi kharo hoti, tena tesaṃ pittaṃ koṭṭhabbhantaragataṃ hoti. Āhāratthañca phareyyāti āhāratthaṃ sādheyya.

260. භේසජ්ජක්ඛන්ධකයෙහි — ‘සාරදිකේන ආබාධේනා’ යනු සරත් කාලයෙහි හටගන්නා පීත්ත (පිත) ආබාධය නිසා යන්නයි. ඒ කාලයෙහි වැසි දියෙන් තෙමෙන බැවින් ද, මඩ පාගන බැවින් ද, අතරින් පතර තද අව් රශ්මිය පවතින බැවින් ද, ඔවුන්ගේ පිත උදරය අභ්‍යන්තරයට යයි. ‘ආහාරත්ථඤ්ච ඵරෙය්‍යා’ යනු ආහාරයෙන් සිදුවන කාර්යය ඉටුකරයි යන්නයි.

261. Nacchādentīti na jiranti, na vātarogaṃ paṭippassambhetuṃ sakkonti. Senesitānīti siniddhāni. Bhattācchādakenāti bhattaṃ arocikena.

261. ‘නච්ඡාදෙන්ති’ යනු ආහාර දිරවන්නේ නැත, නැතහොත් වාත රෝගය සන්සිඳවීමට නොහැකි වේ යන්නයි. ‘සේනේසිතානි’ යනු තෙල් සහිත (ස්නිග්ධ) ආහාරයි. ‘භත්තාච්ඡාදකේන’ යනු ආහාර කෙරෙහි අරුචිය ඇති කරන ඖෂධය නිසා යන්නයි.

262. Acchavasantiādīsu nissaggiyavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Kāle paṭiggahitantiādīsu majjhanhike avītivatte paṭiggahetvā pacitvā parissāvetvā cāti attho. Telaparibhogena paribhuñjitunti sattāhakālikatelaparibhogena paribhuñjituṃ.

262. ‘අච්ඡවසන්ති’ ආදී පාඨයන්හි නිස්සග්ගිය වර්ණනාවෙහි පැවසූ පරිදිම විනිශ්චය දත යුතුය. ‘කාලේ පටිග්ගහිතං’ ආදී තන්හි මධ්‍යාහ්නය ඉක්මවීමට පෙර පිළිගෙන, පිසගෙන සහ පෙරාගෙන යනු අර්ථයයි. ‘තේල පරිභෝගයෙන් පරිභෝජනය කිරීමට’ යනු සත් දිනක් පමණක් තබාගත හැකි තෙල් පරිභෝජනය කරන ක්‍රමයට අනුකූලව පරිභෝජනය කිරීමට යන්නයි.

263. Mūlabhesajjādi vinicchayopi khuddakavaṇṇanāyaṃ vuttoyeva. Tasmā idha yaṃ yaṃ pubbe avuttaṃ taṃ tadeva vaṇṇayissāma. Vacattanti setavacaṃ. Nisadaṃ nisadapotakanti pisanasilā ca pisanapoto ca. Phaggavanti latājāti. Nattamālanti karañjaṃ. Hiṅguhiṅgujatuhiṅgusipāṭikā hiṅgujātiyoyeva. Takatakapattitakapaṇṇiyo lākhājātiyo.

263. මූල ඖෂධ ආදී විනිශ්චය ද ඛුද්දක වර්ණනාවෙහි පවසන ලදී. එබැවින් මෙහි කලින් නොපැවසූ දෑ පමණක් විස්තර කරමු. ‘වචත්තං’ යනු සුදු වජ (ලිනේල්) හෝ සේත් වජ ය. ‘නිසදං නිසදපෝතකං’ යනු බෙහෙත් අඹරන ගල සහ බෙහෙත් අඹරන කුඩා ගල් කැබැල්ලයි. ‘ඵග්ගවං’ යනු වැල් වර්ගයකි. ‘නත්තමාලං’ යනු කරඳ ගසයි. ‘හිංගු, හිංගුජතු, හිංගුසිපාටිකා’ යනු හිංගු (පෙරුම්කායම්) වර්ගයන්මය. ‘තකටක, පත්තිතක, පණ්ණියෝ’ යනු ලාකඩ වර්ග වේ.

Sāmuddanti samuddatīre vālukā viya santiṭṭhati. Kāḷaloṇanti pakatiloṇaṃ. Sindhavanti setavaṇṇaṃ pabbate uṭṭhahati. Ubbhidanti bhūmito aṅkuraṃ uṭṭhahati. Bilanti dabbasambhārehi saddhiṃ pacitaṃ, taṃ rattavaṇṇaṃ.

‘සාමුද්දං’ යනු මුහුදු වෙරළෙහි වැලි මෙන් පවතින ලුණු ය. ‘කාලලෝණං’ යනු ස්වභාවික ලුණු (කළු ලුණු) ය. ‘සින්ධවං’ යනු සින්ධු පර්වතයෙහි හටගන්නා සුදු පැහැති ලුණු ය. ‘උබ්භිදං’ යනු පොළොවෙන් අංකුරයක් මෙන් මතු වන ලුණු ය. ‘බිලං’ යනු විවිධ ද්‍රව්‍යයන් සමඟ පිසින ලද රතු පැහැති ලුණු වර්ගයකි.

264-6. Kāyo vā duggandhoti kassaci assādīnaṃ viya kāyagandho hoti, tassāpi sirīsakosumbādicuṇṇāni vā gandhacuṇṇāni vā sabbāni vaṭṭanti. Chakaṇanti gomayaṃ. Rajananippakkanti rajanakasaṭaṃ. Pākatikacuṇṇampi koṭṭetvā udakena temetvā nhāyituṃ vaṭṭati; etampi rajananippakkasaṅkhepameva gacchati.

264-6. ‘කය හෝ දුගඳ වේ නම්’ යනු යම් පුද්ගලයෙකුගේ ශරීරයෙන් අශ්වයෙකුගේ වැනි දුගඳක් හමන්නේ නම්, ඔහුට කුඹුක් (සිරිස), කොසුඹ ආදියෙහි කුඩු හෝ සුවඳ කුඩු වර්ග පාවිච්චි කිරීම සුදුසු ය. ‘ඡකණං’ යනු ගොම ය. ‘රජනනිප්පක්කං’ යනු සායම් පිසූ පසු ඉතිරි වන රොඩු ය. සාමාන්‍ය ඖෂධ කුඩු වුව ද කොටා දියෙන් තෙමා ස්නානය කිරීම සුදුසු ය; මෙය ද සායම් රොඩුවලටම ඇතුළත් වේ.

Āmakamaṃsañca [Pg.373] khādi āmakalohitañca pivīti na taṃ bhikkhu khādi na pivi, amanusso khāditvā ca pivitvā ca pakkanto, tena vuttaṃ – ‘‘tassa so amanussikābādho paṭippassambhī’’ti.

‘අමු මස් කෑවේය, අමු ලේ බීවේය’ යනු ඒ භික්ෂුව එය කෑවේ හෝ බීවේ නැත, අමනුෂ්‍යයෙකු (ආවේශ වී) එය අනුභව කර නික්ම ගියේය; එබැවින් “ඔහුගේ ඒ අමනුෂ්‍ය ආබාධය සන්සිඳුණේය” යයි සංගීතිකාරකයන් වහන්සේලා වදාළහ.

Añjananti sabbasaṅgāhikavacanametaṃ. Kāḷañjananti ekā añjanajāti. Rasañjanaṃ nānāsambhārehi kataṃ. Sotañjananti nadīsotādīsu uppajjanakaṃ añjanaṃ. Geruko nāma suvaṇṇageruko. Kapallanti dīpasikhato gahitamasi. Añjanūpapiṃsanehīti añjanena saddhiṃ ekato piṃsitabbehi, na hi kiñci aññanūpapiṃsanaṃ na vaṭṭati. Candananti lohitacandanādikaṃ yaṃkiñci. Tagarādīni pākaṭāni, aññānipi nīluppalādīni vaṭṭantiyeva.

'අඤ්ජන' යනු සියලු වර්ගයේ අඳුන් සඳහා පොදු වූ නාමයකි. 'කාලඤ්ජන' යනු එක්තරා අඳුන් විශේෂයකි. 'රසඤ්ජන' යනු විවිධ ද්‍රව්‍යයන් එක්කොට සාදන ලද්දකි. 'සොතඤ්ජන' යනු ගංගා ඇළ දොළ ආදියෙහි උපදින අඳුන් විශේෂයකි. 'ගෙරුක' යනු රන්වන් පැහැති ගුරුගල් විශේෂයකි. 'කපල්ල' යනු පහන් දැල්ලෙන් ලබාගත් දැලි ය. 'අඤ්ජනූපපිංසන' යනු අඳුන් සමඟ එක්ව අඹරන ඖෂධ වර්ගයි. අඳුන් සමඟ ඕනෑම දෙයක් අඹරා ගැනීමට අවසර ඇත. 'චන්දන' යනු රත් සඳුන් ආදී ඕනෑම සඳුන් වර්ගයකි. තගර ආදිය ප්‍රසිද්ධ ය. නිල් මහනෙල් ආදිය ද අනුදන්නා ලද්දේමය.

Aṭṭhimayanti manussaṭṭhiṃ ṭhapetvā avasesaaṭṭhimayaṃ. Dantamayanti hatthidantādisabbadantamayaṃ. Visāṇamayepi akappiyaṃ nāma natthi, naḷamayādayo ekantakappiyāyeva. Salākaṭṭhāniyanti yattha salākaṃ odahanti, taṃ susiradaṇḍakaṃ vā thavikaṃ vā anujānāmīti attho. Aṃsabaddhakoti añjanitthavikāya aṃsabaddhako. Yamakanatthukaraṇinti samasotāhi dvīhi panāḷikāhi ekaṃ natthukaraṇiṃ.

'අට්ඨිමය' යනු මිනිස් ඇට හැර සෙසු සතුන්ගේ ඇටවලින් කළ අඳුන් නල ආදියයි. 'දන්තමය' යනු ඇත් දළ ආදී දළවලින් කළ උපකරණයි. අං වලින් කළ (විසාණමය) උපකරණවල ද අකැප බවක් නැත. බට ආදියෙන් කළ ඒවා ඒකාන්තයෙන්ම කැප ය. 'සලාකට්ඨානිය' යනු අඳුන් කූර තබන සිදුරක් සහිත දණ්ඩක් හෝ මල්ලක් වැනි ස්ථානයක් බව අර්ථයයි. 'අංසබද්ධක' යනු අඳුන් මල්ලේ උරහිසෙහි බඳින පටියයි. 'යමකනත්ථුකරණි' යනු නාස් පුඩු දෙකටම එකවර නස්‍ය කිරීමට හැකි වන පරිදි නළ දෙකක් සහිත නස්‍ය උපකරණයකි.

267. Anujānāmi bhikkhave telapākanti yaṃkiñci bhesajjapakkhittaṃ sabbaṃ anuññātameva hoti. Atipakkhittamajjānīti ativiya khittamajjāni; bahuṃ majjaṃ pakkhipitvā yojitānīti attho.

267. මහණෙනි, යම්කිසි ඖෂධයක් එක්කොට පලවන තෙල් (තෛලපාකය) මම අනුදනිමි, එය සියලු ආකාරයෙන්ම අනුදන්නා ලද්දකි. 'අතිපක්ඛිත්තමජ්ජ' යනු මත්පැන් ඉතා වැඩිපුර දමා සකස් කරන ලද ඖෂධ බව අර්ථයයි.

Aṅgavātoti hatthapāde vāto. Sambhārasedanti nānāvidhapaṇṇabhaṅgasedaṃ. Mahāsedanti mahantaṃ sedaṃ; porisappamāṇaṃ āvāṭaṃ aṅgārānaṃ pūretvā paṃsuvālikādīhi pidahitvā tattha nānāvidhāni vātaharaṇapaṇṇāni santharitvā telamakkhitena gattena tattha nipajjitvā samparivattantena sarīraṃ sedetuṃ anujānāmīti attho. Bhaṅgodakanti nānāpaṇṇabhaṅgakuthitaṃ udakaṃ; tehi paṇṇehi ca udakena ca siñcitvā siñcitvā sedetabbo. Udakakoṭṭhakanti udakakoṭṭhe cāṭiṃ vā doṇiṃ vā uṇhodakassa pūretvā tattha pavisitvā sedakammakaraṇaṃ anujānāmīti attho.

'අංගවාත' යනු අත් පා වල ඇති වන වාත රෝගයයි. 'සම්භාරසේද' යනු විවිධ කොළ වර්ග තම්බා හුමාලයෙන් තැවීමයි. 'මහාසේද' යනු මිනිසෙකුගේ ප්‍රමාණයට වලක් හාරා, එය ගිනි අඟුරු වලින් පුරවා, වැලි හා පස් වලින් වසා, ඒ මත වාතය නසන කොළ අතු අතුරා, තෙල් ගාගත් ශරීරයෙන් එහි සැතපී ඒ මේ අත පෙරළෙමින් ශරීරය තැවීම මම අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'භංගෝදක' යනු විවිධ කොළ වර්ග දමා තැම්බූ ජලයයි; එම කොළ වලින් හා ජලයෙන් ශරීරය නහවා තැවිය යුතුය. 'උදකකොට්ඨක' යනු ස්නානය කරන ස්ථානයක රත් වූ ජලය පිරවූ භාජනයක් හෝ ඔරුවක් තබා, එහි බැස දහඩිය පිට කිරීම මම අනුදනිමි යනු අර්ථයයි.

Pabbavāto [Pg.374] hotīti pabbe pabbe vāto vijjhati. Lohitaṃ mocetunti satthakena lohitaṃ mocetuṃ. Pajjaṃ abhisaṅkharitunti yena phālitapādā pākatikā honti; taṃ nāḷikerādīsu nānābhesajjāni pakkhipitvā pajjaṃ abhisaṅkharituṃ; pādānaṃ sappāyabhesajjaṃ pacitunti attho. Tilakakkena atthoti piṭṭhehi tilehi attho. Kabaḷikanti vaṇamukhe sattupiṇḍaṃ pakkhipituṃ. Sāsapakuḍḍenāti sāsapapiṭṭhena. Vaḍḍhamaṃsanti adhikamaṃsaṃ āṇi viya uṭṭhahati. Loṇasakkharikāya chinditunti khurena chindituṃ. Vikāsikanti telarundhanapilotikaṃ. Sabbaṃ vaṇapaṭikammanti yaṃkiñci vaṇaparikammaṃ nāma atthi; sabbaṃ anujānāmīti attho.

'පබ්බවාත' යනු හන්දිපත් වල ඇති වන විදින සුලු වාත වේදනාවයි. 'ලෝහිතං මෝචේතුං' යනු කුඩා පිහියකින් ලේ පිට කිරීමයි. 'පජ්ජං අභිසංඛරිතුං' යනු පතුල් පැලී ඇති විට, ඒ සඳහා පොල් ගෙඩි ආදියට විවිධ ඖෂධ දමා පතුල් වලට සුදුසු ඖෂධ පිස සකස් කර ගැනීමයි. 'තිලකක්ක' යනු අඹරන ලද තල ය. 'කබලිකා' යනු තුවාල මුඛයෙහි තබන පිටි ගුලියකි. 'සාසපකුඩ්ඩ' යනු අබ පිටි ය. 'වඩ්ඪමංස' යනු තුවාලය මත ඇණයක් මෙන් මතුවන වැඩුණු මස් ය. 'ලෝණසක්ඛරිකාය ඡින්දිතුං' යනු දැලි පිහියකින් එය කපා දැමීමයි. 'විකාසිකා' යනු තෙල් රඳවා තබා ගැනීමට තුවාලය මත තබන රෙදි කැබැල්ලයි. සියලු වණ පිළියම් (තුවාල වලට කරන ප්‍රතිකාර) මම අනුදනිමි යනු අර්ථයයි.

268. Sāmaṃ gahetvāti idaṃ na kevalaṃ sappadaṭṭhasseva, aññasmimpi daṭṭhavise sati sāmaṃ gahetvā paribhuñjitabbaṃ; aññesu pana kāraṇesu paṭiggahitameva vaṭṭati. Kato na puna paṭiggahetabboti sace bhūmippatto, paṭiggahetabbo; appattaṃ pana gahetuṃ vaṭṭati.

268. 'සාමං ගහෙත්වා' යනු මෙම මහා විකට ඖෂධය සර්පයෙකු දෂ්ට කළ විට පමණක් නොව, වෙනත් විෂ සහිත සතෙකු දෂ්ට කළ විට ද තමන්ම ගෙන පරිභෝජනය කළ හැකි බවයි. එහෙත් සෙසු අවස්ථාවන්හිදී පිළිගන්වන ලද දෙයම කැප වේ. 'කතෝ න පුන පටිග්ගහේතබ්බෝ' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ අසූචි ආදිය භූමියට පත් වූයේ නම් එය පිළිගැන්විය යුතු බවයි. භූමියට පත් වීමට පෙර (භාජනයකට වැටීමට පෙර) ඒවා තමන්ටම ගත හැකිය.

269. Gharadinnakābādhoti vasīkaraṇapānakasamuṭṭhitarogo. Sītāloḷinti naṅgalena kasantassa phāle laggamattikaṃ udakena āloḷetvā pāyetuṃ anujānāmīti attho.

269. 'ඝරදින්නක' යනු වශීකෘත පාන වර්ග ආදිය නිසා ඇති වන රෝගයකි. 'සීතාලෝලි' යනු සී සෑමේදී නගුල් තලයේ තැවරුණු පස් ජලයෙහි දියකර පෙවීම අනුදනිමි යනු අර්ථයයි.

Duṭṭhagahaṇikoti vipannagahaṇiko; kicchena uccāro nikkhamatīti attho. Āmisakhāranti sukkhodanaṃ jhāpetvā tāya chārikāya paggharitaṃ khārodakaṃ. Muttaharītakanti gomuttaparibhāvitaṃ harītakaṃ. Abhisannakāyoti ussannadosakāyo. Acchakañjiyanti taṇḍulodakamaṇḍo. Akaṭayusanti asiniddho muggapacitapānīyo. Kaṭākaṭanti sova dhotasiniddho. Paṭicchādanīyenāti maṃsarasena.

'දුට්ඨගහණික' යනු අජීර්ණ රෝගයයි; එහිදී මළපහ කිරීම අපහසු වේ. 'ආමිසක්ඛාර' යනු වියළි බත් පුලුස්සා එම අළු වලින් පෙරූ ක්ෂාර දියරයයි. 'මුත්තහරීතක' යනු ගව මුත්‍රයෙන් පෙඟවූ අරළු ය. 'අභිසන්නකාය' යනු දෝෂ බහුල වූ ශරීරයයි. 'අච්ඡකඤ්ජිය' යනු බත් සේදූ පැහැදිලි දියරයයි. 'අකටයූස' යනු තෙල් රහිතව මුං ඇට තම්බා ගත් පානයයි. 'කටාකට' යනු පිරිසිදුව සකස් කළ එම මුං යුෂමයි. 'පටිච්ඡාදනීය' යනු මස් හොදියි.

Guḷādianujānanakathā

හකුරු ආදිය අනුදැන වදාළ කතාවයි.

272. Sace bhikkhave pakkāpi muggā jāyantīti pakkā muggā sacepi jāyanti, yathāsukhaṃ paribhuñjitabbā. Pakkattā hi te kappiyā eva.

272. මහණෙනි, ඉදින් මුං ඇට පිසූ පසුත් ඒවා පැළ වේ නම්, කැමති පරිදි පරිභෝජනය කරන්න. පිසූ බැවින් ඒවා භික්ෂූන්ට කැපමය.

274. Antovutthanti [Pg.375] akappiyakuṭiyaṃ vutthaṃ. Sāmaṃ pakkanti ettha yaṃkiñci āmisaṃ bhikkhuno pacituṃ na vaṭṭati. Sacepissa uṇhayāguyā sulasipaṇṇāni vā siṅgiveraṃ vā loṇaṃ vā pakkhipanti, tampi cāletuṃ na vaṭṭati, ‘‘yāguṃ nibbāpemī’’ti pana cāletuṃ vaṭṭati. Uttaṇḍulabhattaṃ labhitvāpi pidahituṃ na vaṭṭati. Sace pana manussā pidahitvāva denti, vaṭṭati; ‘‘bhattaṃ vā mā nibbāyatū’’ti pidahituṃ vaṭṭati. Khīratakkādīsu pana sakiṃ kuthitesu aggiṃ dātuṃ vaṭṭati, punapākassa anuññātattā. Ukkapiṇḍakāpi khādantīti biḷāmūsikagodhāmaṅgusā khādanti. Damakāti vighāsādā.

274. 'අන්තෝවුත්ථ' යනු අකැප කුටියක් තුළ තබා ගත් දෙයයි. භික්ෂුවක් විසින් තමන් විසින්ම කිසිදු ආමිසයක් පිසීම අකැපය. ඉදින් රත් වූ කැඳකට මිනිසුන් කොළ වර්ග, ඉඟුරු හෝ ලුණු දැමූ විට එය හැඳිගෑම අකැප ය. එහෙත් 'කැඳ නිවමි' යන අදහසින් හැඳිගෑම කැප ය. නොපිසූ සහල් සහිත බත් ලැබුණු විට පාත්‍රය වැසීම අකැප ය. එහෙත් මිනිසුන් වසා දුන්නේ නම් කැප ය. එසේම 'බත් නිවෙන්නට නොදී තබා ගනිමි' යන අදහසින් වැසීම කැප ය. කිරි සහ මෝරු ආදිය එක් වරක් රත් වූ පසු නැවත ගින්දර දීම කැප ය, මන්ද යත් නැවත පිසීමට අවසර දී ඇති බැවිනි. 'උක්කපිණ්ඩකා' යනු බළලුන්, මීයන්, තලගොයන් සහ මුගටියන් වැනි සතුන් කන දේ ය. 'දමක' යනු ඉඳුල් කන්නන් ය.

276. Tato nīhaṭanti yattha nimantitā bhuñjanti, tato nīhaṭaṃ.

276. 'තතෝ නීහට' යනු ආරාධනා ලබා වළඳන ස්ථානයෙන් බැහැරට ගෙනෙන ලද කෑම වර්ගයි.

278. Vanaṭṭhaṃ pokkharaṭṭhanti vane ceva paduminigacche ca jātaṃ. Abījanti taruṇaphalaṃ, yassa bījaṃ na aṅkuraṃ janeti. Nibbaṭṭabījanti bījaṃ nibbaṭṭetvā apanetvā paribhuñjitabbakaṃ ambapanasādi.

278. 'වනට්ඨ පොක්ඛරට්ඨ' යනු වනයේ හෝ නෙළුම් පොකුණු වල වැවෙන දෑ ය. 'අබීජ' යනු පැළ නොවන බීජ සහිත ළපටි ගෙඩි ය. 'නිබ්බට්ටබීජ' යනු ඇට ඉවත් කර අනුභව කළ යුතු අඹ, කොස් ආදී පලතුරු ය.

279. Duropayo vaṇoti dukkhena ruhati, dukkhena pākatiko hotīti attho. Dupparihāraṃ satthanti sambādhe dukkhena satthaṃ parihareyyaṃ. Satthakammaṃ vā vatthikammaṃ vāti yathāparicchinne okāse yena kenaci satthena vā sūciyā vā kaṇṭakena vā sattikāya vā pāsāṇasakkhalikāya vā nakhena vā chindanaṃ vā phālanaṃ vā vijjhanaṃ vā lekhanaṃ vā na kātabbaṃ; sabbañhetaṃ satthakammameva hoti. Yena kenaci pana cammena vā vatthena vā vatthipīḷanampi na kātabbaṃ; sabbañhetaṃ vatthikammameva hoti. Ettha ca sambādhassa sāmantā dvaṅgulāti idaṃ satthakammaṃyeva sandhāya vuttaṃ. Vatthikammaṃ pana sambādheyeva paṭikkhittaṃ. Tattha pana khāraṃ ādātuṃ yena kenaci rajjukena vā bandhituṃ vaṭṭati. Yadi tena chijjati, succhinnaṃ. Aṇḍavuḍḍhirogepi satthakammaṃ na vaṭṭati, tasmā aṇḍaṃ phāletvā bījāni uddharitvā ‘‘arogaṃ karissāmī’’ti na kattabbaṃ. Aggitāpanabhesajjālimpanesu pana paṭikkhepo natthi. Vaccamagge bhesajjamakkhitā ādānavaṭṭi vā veḷunāḷikā vā vaṭṭati, yāya khārakammaṃ vā karonti, telaṃ vā pavesenti.

279. 'දුරෝපයෝ වණෝ' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ දුක සේ හෙවත් අපහසුවෙන් සුවවන, අපහසුවෙන් ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත්වන තුවාලය යන්නයි. 'දුප්පරිහාරං සත්ථං' යනු රහස් ප්‍රදේශයෙහි (සම්බාධයෙහි) අපහසුවෙන් ශස්ත්‍රය (සැත්) පරිහරණය කළ යුතුය යන්නයි. 'සත්ථකම්මං වා වත්ථිකම්මං වා' යනු, නියම කරන ලද ස්ථානයක යම්කිසි සැතකින්, ඉදිකටුවකින්, කටුවකින්, හෙල්ලකින්, ගල් කැටයකින් හෝ නියපොත්තකින් කැපීම, පැලීම, විදීම හෝ ඉරි ඇඳීම නොකළ යුතුය; මේ සියල්ල ශල්‍යකර්ම (සත්ථකම්ම) ගණයට වැටේ. කිසියම් සමකින් හෝ රෙදි කඩකින් වස්තිය (මුත්‍රාශය හෝ ගුද මාර්ගය ආශ්‍රිත පෙදෙස) තෙරපීම ද නොකළ යුතුය; ඒ සියල්ල වස්ති කර්ම (වත්ථිකම්ම) වේ. මෙහි 'සම්බාධයට සමීපව අඟල් දෙකක්' යන ප්‍රකාශය ශල්‍යකර්ම සම්බන්ධයෙන්ම කරන ලද්දකි. වස්ති කර්මය සම්බාධයෙහිම (රහස් පෙදෙසෙහිම) ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. එහිදී ලුණුදිය (ඛාර) ගැනීමට හෝ කිසියම් ලණුවකින් බැඳීමට වටනේය. ඉදින් එයින් කැපී යයි නම්, එය මැනවින් කැපීමකි. අණ්ඩවෘද්ධි රෝගයේදී ද ශල්‍යකර්ම කිරීම නොකැපය. එබැවින් අණ්ඩය පළා බීජ ඉවත් කොට 'නිරෝගී කරමි' යි ශල්‍යකර්ම නොකළ යුතුය. ගින්නෙන් තැවීම, බෙහෙත් ආලේප කිරීම ආදියේදී තහනමක් නැත. මළ මාර්ගයෙහි බෙහෙත් ආලේප කළ රෙදි කැබැල්ලක් හෝ උණ බටයක් තැබීම වටනේය. එයින් ලුණුදිය පිරවීම හෝ තෙල් ඇතුළු කිරීම හෝ කරති.

280. Pavattamaṃsanti [Pg.376] matassa maṃsaṃ. Māghātoti taṃ divasaṃ na labbhā kenaci kiñci jīvitā voropetuṃ. Potthanikanti maṃsacchedanasatthakaṃ vuccati. Kimpimāyāti kimpi imāya. Na bhagavā ussahatīti na bhagavā sakkoti. Yatra hi nāmāti yasmā nāma. Paṭivekkhīti vīmaṃsi; paṭipucchīti vuttaṃ hoti. Appaṭivekkhitvāti appaṭipucchitvā. Sace pana asukamaṃsanti jānāti, paṭipucchanakiccaṃ natthi, ajānantena pana pucchitvāva khāditabbaṃ.

280. 'පවත්තමංස' යනු මළ සතෙකුගේ මස්ය. 'මාඝාත' යනු එදින කිසිවෙකු විසින් කිසිදු සතෙකු ජීවිතයෙන් තොර නොකළ යුතුය යන්නයි. මස් කපන කුඩා පිහියට 'පොත්ථනික' යයි කියනු ලැබේ. 'කිම්පිමායා' යනු 'මේ (සුප්පියා) විසින් කුමක් නම් (නොකරන ලද්දේද)' යන්නයි. 'න භගවා උස්සහති' යනු 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේට (එය අනුභව කිරීමට) නොහැකිය' යන්නයි. 'යත්‍ර හි නාම' යනු 'යම් හෙයකින්' යන්නයි. 'පටිවෙක්ඛි' යනු විමසා බැලුවේය, නැවත විචාළේය යන්නයි. 'අප්පටිවෙක්ඛිත්වා' යනු නොවිමසාය. ඉදින් 'මේ අසවල් මස්' යයි දන්නේ නම්, විමසීමක් අවශ්‍ය නැත. නොදන්නේ නම් විමසා බලාම අනුභව කළ යුතුය.

Hatthimaṃsādipaṭikkhepakathā

හස්ති මාංශ ආදිය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ කථාව.

281. Sunakhamaṃsanti ettha araññakokā nāma sunakhasadisā honti, tesaṃ maṃsaṃ vaṭṭati. Yo pana gāmasunakhiyā vā kokena kokasunakhiyā vā gāmasunakhena saṃyogā uppanno, tassa maṃsaṃ na vaṭṭati, so hi ubhayaṃ bhajatīti. Ahimaṃsanti kassaci apādakassa dīghajātikassa maṃsaṃ na vaṭṭati. Sīhamaṃsādīni pākaṭāneva.

281. 'සුනඛමංස' යන්නෙහි, වෘකයෝ (අරණ්‍ය කෝක) බල්ලන්ට සමාන වෙති, ඔවුන්ගේ මස් වැටහෙයි (කැපය). යම් සතෙකු ගම් බැල්ලකගෙන් හා වෘකයෙකුගෙන් හෝ වෘක දෙනකගෙන් හා ගම් බල්ලෙකුගෙන් හෝ උපන්නේ නම්, එම සතාගේ මස් නොකැපය. මන්දයත් ඔහු දෙපාර්ශවයටම අයත් වන බැවිනි. 'අහිමංස' යනු කිසියම් පාද රහිත දීර්ඝ ජාතිකයෙකුගේ (සර්පයෙකුගේ) මස් නොකැප බවයි. සිංහ මස් ආදිය (අකැප බව) ප්‍රකටමය.

Ettha ca manussamaṃsaṃ sajātitāya paṭikkhittaṃ, hatthiassamaṃsaṃ rājaṅgatāya, sunakhamaṃsañca ahimaṃsañca paṭikūlatāya, sīhamaṃsādīni pañca attano anupaddavatthāyāti. Imesaṃ manussādīnaṃ dasannaṃ maṃsampi aṭṭhipi lohitampi cammampi lomampi sabbaṃ na vaṭṭati, yaṃkiñci ñatvā vā añatvā vā khādantassa āpattiyeva. Yadā jānāti, tadā desetabbā. ‘‘Apucchitvā khādissāmī’’ti gaṇhato paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, ‘‘pucchitvā khādissāmī’’ti gaṇhato anāpatti. Uddissa kataṃ pana jānitvā khādantasseva āpatti, pacchā jānanto āpattiyā na kāretabboti.

මෙහිදී මනුෂ්‍ය මාංශය ස්වජාතිකයින්ගේ මස් බැවින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. ඇත් සහ අස් මස් රාජකීය අංගයන් බැවින් ද, සුනඛ සහ සර්ප මස් පිළිකුල් සහගත බැවින් ද, සිංහ මස් ආදී වර්ග පහ තමාට උවදුරු නොවනු පිණිස ද ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. මනුෂ්‍යයා ඇතුළු මෙම දස වැදෑරුම් මස් වර්ගයන්හි මස් ද, ඇට ද, ලේ ද, සම ද, ලොම් ද යන සියල්ලම නොකැපය. යම් කිසිවක් දැන හෝ නොදැන අනුභව කරන්නාට ඇවැත් වේ. දන්නා කල්හි දේශනා කළ යුතුය. 'නොවිමසා අනුභව කරමි' යි ගන්නා භික්ෂුවට පිළිගැනීමේදී දුක්කට ඇවැත් වේ. 'විමසා අනුභව කරමි' යි ගන්නා භික්ෂුවට ඇවැත් නැත. උදේසා කරන ලද මස් (උද්දිස්ස මස්) බව දැන අනුභව කරන්නාටම ඇවැත් වේ. පසුව දැනගන්නා භික්ෂුව ඇවැතට පත් නොකළ යුතුය.

Yāgumadhugoḷakādikathā

කැඳ, මීපැණි ගුලි ආදිය පිළිබඳ කථාව.

282. Ekattakoti ekako, natthi me dutiyoti attho. Pahūtaṃ yāguñca madhugoḷakañca paṭiyādāpetvāti so kira satasahassaṃ vayaṃ katvā paṭiyādāpesi. Anumodanāgāthāpariyosāne ‘‘patthayataṃ icchata’’nti padānaṃ ‘‘alameva dātu’’nti iminā sambandho. Sace pana ‘‘patthayatā icchatā’’ti pāṭho atthi, soyeva gahetabbo.

282. 'ඒකත්තකෝ' යනු හුදකලාව වූ, මට දෙවැන්නෙකු නැත යන අර්ථයයි. 'පහූතං යාගුඤ්ච මධුගෝළකඤ්ච පටියාදාපේත්වා' යනු, ඔහු ලක්ෂයක් වියදම් කොට (කැඳ හා මීපැණි ගුලි) පිළියෙල කරවූ බවයි. අනුමෝදනා ගාථාවන්ගේ අවසානයෙහි 'පත්ථයතං ඉච්ඡතං' යන පදයන්ගේ සම්බන්ධය 'අලමේව දාතුං' යන්න සමඟ වේ. ඉදින් 'පත්ථයතා ඉච්ඡතා' යන පාඨය තිබේ නම්, එයම ගත යුතුය.

283. Bhojjayāgunti yā pavāraṇaṃ janeti. Yadaggenāti yaṃ ādiṃ katvā. Saggā te āraddhāti sagganibbattakapuññaṃ upacitanti attho. Yathādhammo [Pg.377] kāretabboti paramparabhojanena kāretabbo, bhojjayāguyā hi pavāraṇā hotīti.

283. 'භෝජ්ජයාගු' යනු පවාරණය ඇති කරන කැඳයි. 'යදග්ගේන' යනු යම් කලක සිට ආරම්භ කොට යන්නයි. 'සග්ගා තේ ආරද්ධා' යනු ස්වර්ගයෙහි ඉපදවීමට සමත් පින් රැස් කරන ලදී යන අර්ථයයි. 'යථාධම්මෝ කාරේතබ්බෝ' යනු පරම්පර භෝජන ශික්ෂාපදයෙන් විනය කර්ම කළ යුතුය යන්නයි. මන්දයත් භෝජ්ජයාගු නිසා පවාරණය සිදුවන බැවිනි.

284. Nāhaṃ taṃ kaccānāti tasmiṃ kira avasiṭṭhaguḷe devatā sukhumojaṃ pakkhipiṃsu, sā aññesaṃ pariṇāmaṃ na gacchati, tasmā evamāha. Gilānassa guḷanti tathārūpena byādhinā gilānassa pacchābhattaṃ guḷaṃ anujānāmīti attho.

284. 'නාහං තං කච්චාන' යනු, එම ඉතිරි වූ දිය උක් පැනියෙහි දේවතාවෝ සියුම් දිව්‍ය ඕජසක් තැන්පත් කළ බැවින්, එය අන් අයගේ ශරීරවල පැසවීමට (ජීරණය වීමට) නොහැකි නිසා එසේ වදාළ සේක. 'ගිලානස්ස ගුළං' යනු එබඳු රෝගයකින් පෙළෙන රෝගී භික්ෂුවකට විකාලයෙහි (පස්වරු කාලයෙහි) උක් හකුරු අනුදනිමි යන්නයි.

Pāṭaligāmavatthukathā

පාටලීගාම වස්තු කථාව.

285. Sabbasantharinti yathā sabbaṃ santhataṃ hoti, evaṃ.

285. 'සබ්බසන්ථරිං' යනු සියල්ල අතුරා ඇති පරිදි යන්නයි.

286. Sunidhavassakārāti sunidho ca vassakāro ca dve brāhmaṇā magadharañño mahāmattā mahāmaccā. Vajjīnaṃ paṭibāhāyāti vajjirājakulānaṃ āyamukhapacchindanatthaṃ. Vatthūnīti gharavatthūni. Cittāni namanti nivesanāni māpetunti tā kira devatā vatthuvijjāpāṭhakānaṃ sarīre adhimuccitvā evaṃ cittāni nāmenti. Kasmā? Amhākaṃ yathānurūpaṃ sakkāraṃ karissantīti attho. Tāvatiṃsehīti loke kira sakkaṃ devarājānaṃ vissakammañca upādāya tāvatiṃsā paṇḍitāti saddo abbhuggato, tenevāha tāvatiṃsehīti, tāvatiṃsehi saddhiṃ mantetvā viya māpentīti attho. Yāvatā ariyaṃ āyatananti yattakaṃ ariyamanussānaṃ osaraṇaṭṭhānaṃ nāma atthi. Yāvatā vaṇippathoti yattakaṃ vāṇijānaṃ ābhatabhaṇḍassa rāsivaseneva kayavikkayaṭṭhānaṃ nāma atthi. Idaṃ agganagaranti tesaṃ ariyāyatanavaṇippathānaṃ idaṃ agganagaraṃ bhavissati. Puṭabhedananti puṭabhedanaṭṭhānaṃ mocanaṭṭhānanti vuttaṃ hoti. Aggito vātiādīsu samuccayattho vā saddo. Tatra hi ekassa koṭṭhāsassa aggito, ekassa udakato, ekassa abbhantarato, aññamaññabhedā antarāyo bhavissati. Uḷumpanti pāragamanatthāya āṇiyo ākoṭetvā kataṃ. Kullanti valliādīhi bandhitvā kataṃ.

286. 'සුනිධවස්සකාරා' යනු සුනිධ සහ වස්සකාර යන මගධ රජුගේ මහා අමාත්‍යවරුන් වූ බ්‍රාහ්මණයන් දෙදෙනාය. 'වජ්ජීනං පටිබාහාය' යනු වජ්ජී රජ දරුවන්ගේ ආදායම් මාර්ග අවහිර කිරීම පිණිසයි. 'වත්ථූනි' යනු ගෘහ වස්තූන් (ගෙබිම්) ය. 'චිත්තානි නමන්ති නිවේසනානි මාපේතුං' යනු, එම දේවතාවෝ වාස්තු විද්‍යාව දන්නා අයගේ ශරීරවලට අරක්ගෙන ඔවුන්ගේ සිත් එලෙස නැඹුරු කරවති. ඒ මන්ද? 'අපට නිසි පරිදි සත්කාර කරනු ඇත' යන අදහසිනි. 'තාවතිංසේහි' යනු ලෝකයෙහි සක් දෙවිඳු සහ විශ්වකර්ම දිව්‍ය පුත්‍රයා ඇතුළු තව්තිසා වැසි දෙවියෝ පණ්ඩිතයෝය යන ශබ්දය (කීර්තිය) පැතිර පවතී. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'තව්තිසා වැසියන් සමඟ' යයි වදාළ සේක. තව්තිසා වැසියන් සමඟ මන්ත්‍රණය කොට මවන්නාක් මෙන් මවති යනු අර්ථයයි. 'යාවතා අරියං ආයතනං' යනු ආර්ය මනුෂ්‍යයන් ගැවසෙන යම්තාක් ස්ථාන තිබේද යන්නයි. 'යාවතා වණිප්පථෝ' යනු වෙළඳුන් විසින් රැගෙන එන ලද භාණ්ඩ සමූහය විකුණන සහ මිලදී ගන්නා යම්තාක් ස්ථාන තිබේද යන්නයි. 'ඉදං අග්ගනගරං' යනු ඒ ආර්යයන් වසන, වෙළඳාම් කෙරෙන ස්ථාන අතරින් මෙය අග්‍ර නගරය වනු ඇත යන්නයි. 'පුටභේදනං' යනු භාණ්ඩ මලු ලිහන ස්ථානය, මුදාහරින ස්ථානය වනු ඇත යන්නයි. 'අග්ගිතෝ වා' යනාදී තැන්හි 'වා' යන්න සමුච්චය අර්ථයෙහි වැටේ. එහිදී එක් කොටසකට ගින්නෙන් ද, එක් කොටසකට ජලයෙන් ද, එක් කොටසකට අභ්‍යන්තරයෙහි සිදුවන අන්‍යෝන්‍ය භේදයෙන් ද අන්තරාය වනු ඇත. 'උළුම්ප' යනු එතෙර වීම පිණිස කූඤ්ඤ ගසා සාදන ලද පහුරකි. 'කුල්ල' යනු වැල් ආදියෙන් බැඳ සාදන ලද (උණ) පහුරකි.

Aṇṇavanti sabbantimena paricchedena yojanamattaṃ gambhīrassa ca puthullassa ca udakaṭṭhānassetaṃ adhivacanaṃ. Saranti idha nadī adhippetā. Idaṃ vuttaṃ hoti – ye [Pg.378] gambhīraṃ vitthataṃ taṇhāsaraṃ taranti, te ariyamaggasaṅkhātaṃ setuṃ katvāna visajja pallalāni anāmasitvāva udakabharitāni ninnaṭṭhānāni; ayaṃ pana idaṃ appamattakaṃ udakaṃ uttaritukāmopi kullañhi parijano bandhati, buddhā pana buddhasāvakā ca vinā eva kullena tiṇṇā medhāvino janāti.

‘අණ්ණවං’ යන මේ නාමය අවම වශයෙන් යොදුනක් පමණ ගැඹුරු වූ ද පෘථුල (පළල්) වූ ද ජලාශයකට නමකි. මෙහි ‘සරන්ති’ යන්නෙන් ගංගාව අදහස් කෙරේ. මෙහි අදහස මෙයයි: යම් ආර්ය කෙනෙක් ගැඹුරු වූ ද පෘථුල වූ ද තණ්හාව නමැති ගංගාව තරණය කරද්ද, ඔවුහු ආර්ය මාර්ගය නමැති පාලම සාදා, මඩ වගුරු හා ජලයෙන් පිරුණු පල්ලම් සහිත තැන් මඟහරිමින් එතෙර වෙති. එහෙත් මේ ලෝකවැසියා ස්වල්ප වූ ද මේ ගංගා ජලයෙන් එතෙර වීමට පහුරු බඳිති. බුදුහු ද බුද්ධ ශ්‍රාවකයෝ ද ප්‍රඥාවන්තයෝ ද පහුරු රහිතවම එතෙර වූහ යන්න මෙහි අදහසයි.

287. Ananubodhāti abujjhanena. Sandhāvitanti bhavato bhavaṃ gamanavasena sandhāvitaṃ. Saṃsaritanti punappunaṃ gamanavasena saṃsaritaṃ. Mamañceva tumhākañcāti mayā ca tumhehi ca. Atha vā sandhāvitaṃ saṃsaritanti sandhāvanaṃ saṃsaraṇaṃ mamañceva tumhākañca ahosīti evamettha attho daṭṭhabbo. Saṃsitanti saṃsaritaṃ. Bhavanetti samūhatāti bhavato bhavagamanā sandhāvanā taṇhārajju suṭṭhu hatā chinnā appavattikatā.

287. ‘අනනුබෝධා’ යනු අවබෝධ නොකිරීම හේතුවෙනි. ‘සන්ධාවිතං’ යනු භවයෙන් භවයට යාමෙන් බොහෝ කලක් දිව ගිය බවයි. ‘සංසරිතං’ යනු නැවත නැවත යාමෙන් සංසාරයෙහි සැරිසැරූ බවයි. ‘මමඤ්චේව තුම්හාකඤ්චාති’ යනු මා විසින් ද ඔබ විසින් ද යන්නයි. නැතහොත් දිවීම හා සැරිසැරීම මගේ ද ඔබගේ ද විය යනුවෙන් මෙහි අර්ථය දත යුතුය. ‘සංසිතං’ යනු සැරිසැරූ බවයි. ‘භවනෙත්ති සමූහතා’ යනු භවයෙන් භවයට යාමට හේතු වන තණ්හාව නමැති රැහැන මැනවින් නසන ලදී, කපා දමන ලදී, නැවත හට නොගන්නා ලෙස කරන ලදී.

289. Nīlāti idaṃ sabbasaṅgāhakaṃ. Nīlavaṇṇātiādi tasseva vibhāgadassanatthaṃ. Tattha na tesaṃ pakativaṇṇā nīlā, nīlavilepanānaṃ vicittatāvasenetaṃ vuttaṃ. Paṭivaṭṭesīti pahāresi. Sāhāraṃ dajjeyyāthāti sajanapadaṃ dadeyyātha. Aṅguliṃ phoṭesunti aṅguliṃ cālesuṃ. Ambakāyāti itthikāya. Olokethāti passatha. Apalokethāti punappunaṃ passatha. Upasaṃharathāti upanetha. Imaṃ licchaviparisaṃ tumhākaṃ cittena tāvatiṃsaparisaṃ haratha, tāvatiṃsassa samakaṃ katvā passathāti attho.

289. "නීලා" යනු සියලුම නිල් වර්ණයන් ඇතුළත් වන පදයකි. "නීලවණ්ණා" යනාදිය එම නිල් වර්ණයේම ප්‍රභේද දැක්වීම සඳහා යොදා ඇත. එහිදී ඒ ලිච්ඡවීන්ගේ ස්වභාවික ශරීර වර්ණය නිල් පැහැති වූවක් නොවේ, නිල් පැහැති ආලේපනයන්ගේ විවිධත්වය නිසා මෙසේ පවසා ඇත. "පටිවට්ටේසි" යනු ගැටුණේය (පැහැරුවේය) යන්නයි. "සාහාරං දජ්ජෙය්‍යාථ" යනු ජනපදය ද සහිතව මුළු වේසාලි නුවරම දෙන්නාහු නම් යන්නයි. "අංගුලිං ඵෝටේසුං" යනු ඇඟිලි ගැසූහ (ඇඟිලි සැලවූහ). "අම්බකායා" යනු ස්ත්‍රියක විසිනි. "ඕලෝකේථ" යනු බලන්න. "අපලෝකේථ" යනු නැවත නැවත බලන්න. "උපසංහරථ" යනු සමීප කරන්න (සසඳන්න). මේ ලිච්ඡවී පිරිස ඔබේ සිතින් තාවතිංස දිව්‍ය පිරිස හා සමාන කොට සලකා බලන්න යනු අර්ථයයි.

Sīhasenāpativatthuādikathā

සීහ සේනාපති වස්තුව ආදී කථාව

290. Dhammassa ca anudhammaṃ byākarontīti bhagavatā vuttakāraṇassa anukāraṇaṃ kathenti. Sahadhammiko vādānuvādoti aparehi vuttakāraṇena sakāraṇo hutvā tumhākaṃ vādo viññugarahitabbaṃ kāraṇaṃ koci appamattakopi kiṃ na āgacchati. Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘kiṃ sabbakārenāpi tumhākaṃ vāde gārayhakāraṇaṃ natthī’’ti. Anabbhakkhātukāmāti abhibhavitvā na ācikkhitukāmā.

290. "ධම්මස්ස ච අනුධම්මං බ්‍යාකරොන්ති" යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ කරුණට අනුකූල වූ කරුණු පවසති යන්නයි. "සහධම්මිකෝ වාදානුවාදෝ" යනු අන්‍යන් විසින් පවසන ලද කරුණු අනුව සකල කරුණු සහිතව ඔබ වහන්සේගේ වාදයෙහි නුවණැත්තන් විසින් ගර්හා කළ යුතු ඉතා සුළු වූ ද කරුණක් හමු නොවන්නේද? මෙයින් පැවසෙන්නේ "සෑම ආකාරයකින්ම ඔබ වහන්සේගේ වාදයෙහි ගැරහිය යුතු කිසිදු කරුණක් නැද්ද?" යන්නයි. "අනබ්භක්ඛාතුකාමා" යනු යටපත් කොට අභූත චෝදනා කිරීමට අකමැති වූවෝ යන්නයි.

293. Anuviccakāranti anuviditvā cintetvā tulayitvā kātabbaṃ karohīti vuttaṃ hoti. Ñātamanussānanti loke pākaṭānaṃ. Sādhu hotīti [Pg.379] sundaraṃ hoti. Paṭākaṃ parihareyyunti paṭākaṃ ukkhipitvā nagare ghosantā āhiṇḍeyyuṃ. Kasmā? ‘‘Evaṃ no amhākaṃ mahantabhāvo bhavissatī’’ti. Opānabhūtanti paṭiyattaudapāno viya ṭhitaṃ. Kulanti nivesanaṃ. Dātabbaṃ maññeyyāsīti mā imesaṃ deyyadhammaṃ upacchindittha, sampattānañhi dātabbamevāti ovadati. Okāroti avakāro lāmakabhāvo. Sāmukkaṃsikāti attanāyeva uddharitvā gahitā; asādhāraṇaṃ aññesanti attho. Uddissa katanti uddisitvā kataṃ.

293. "අනුවිච්චකාරං" යනු මැනවින් දැන, සිතා, මැන බලා කළ යුතු දේ කරන්න යන අර්ථයයි. "ඤාතමනුස්සානං" යනු ලොව ප්‍රකට වූවන්ගේ. "සාධු හෝති" යනු යහපත් වෙයි. "පටාකං පරිහරෙය්‍යුං" යනු කොඩි ඔසවාගෙන නුවර පුරා ඝෝෂා කරමින් ඇවිදින්නාහුය. ඒ මන්ද? "මෙසේ අපගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය ඇති වන්නේය" යනුවෙනි. "ඕපානභූතං" යනු සකස් කරන ලද ලිඳක් මෙන් පවතින. "කුලං" යනු නිවසයි. "දාතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යාසි" යනු මොවුන්ට දිය යුතු දාන වස්තුව නතර නොකරන්න, පැමිණි අයට දිය යුතුම යැයි අවවාද කරයි. "ඕකාරෝ" යනු අවකැපෙන හෙවත් ලාමක ස්වභාවයයි. "සාමුක්කංසිකා" යනු තමන් විසින්ම මතු කර ගන්නා ලද, අන්‍යන්ට පොදු නොවන යන අර්ථයයි. "උද්දිස්ස කතං" යනු තමා උදෙසා කරන ලද.

294. Paṭiccakammanti attānaṃ paṭicca katanti attho. Atha vā paṭiccakammanti nimittakammassetaṃ adhivacanaṃ, taṃ paṭiccakammaṃ ettha atthīti maṃsampi paṭiccakammanti vuttaṃ. Yo hi evarūpaṃ maṃsaṃ paribhuñjati, sopi tassa kammassa dāyādo hoti, vadhakassa viya tassāpi pāṇaghātakammaṃ hotīti adhippāyo. Jiridantiti jiranti abbhācikkhantā na jiranti, abbhakkhānassa antaṃ na gacchantīti attho. Tikoṭiparisuddhakathā saṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanāyaṃ vuttā.

294. "පටිච්චකම්මං" යනු තමා උදෙසා කරන ලද්ද යන අර්ථයයි. නැතහොත් "පටිච්චකම්මං" යනු නිමිත්ත කර්මයට (සතුන් මැරීමට) නමකි. එම පටිච්ච කර්මය මෙහි ඇති බැවින් මස් ද "පටිච්චකම්ම" යයි කියනු ලැබේ. යමෙක් මෙබඳු මස් අනුභව කරයි ද ඔහු ද එම කර්මයට දායාද වෙයි, මරන්නාට මෙන් ඔහුට ද ප්‍රාණඝාත අකුසලය සිදුවේ යන්න නිගණ්ඨයන්ගේ අදහසයි. "ජිරිදන්ති" යනු දිරා යයි; අභූත චෝදනා කරන්නෝ නොදිරති (එනම් එම චෝදනාවල කෙළවරට පත් නොවෙති) යන අර්ථයයි. ත්‍රිකෝටි පාරිශුද්ධ කථාව සංඝභේද ශික්ෂාපද වර්ණනාවෙහි මා විසින් පවසන ලදී.

Kappiyabhūmianujānanakathā

කැපභූමි අනුදැන වදාරණ කථාව

295. Sakaṭaparivaṭṭanti sakaṭehi parikkhepaṃ viya katvā acchanti. Paccantimanti abhilāpamattametaṃ ‘‘yaṃ saṅgho ākaṅkhatī’’ti vuttattā pana dhuravihāropi sammannituṃ vaṭṭati, kammavācaṃ avatvā apalokanenāpi vaṭṭatiyeva. Kākoravasaddanti tattha tattha paviṭṭhānaṃ āmisakhādanatthāya anuppageyeva sannipatitānaṃ kākānaṃ oravasaddaṃ. Yasojo nāma kapilasuttapariyosāne pabbajitānaṃ pañcannaṃ satānaṃ aggapuriso.

295. "සකටපරිවට්ටං" යනු කරත්තවලින් වට කළාක් මෙන් පෙනෙන සේ සිටිති යන්නයි. "පච්චන්තිමං" යන්න හුදු නාමික පදයක් පමණි, "සංඝයා කැමති යමක්" යැයි වදාළ බැවින් ප්‍රධාන විහාරය වුවද කැපභූමියක් ලෙස සම්මත කිරීම සුදුසුය. කම්මවාචාව නොකියා දැන්වීම් මාත්‍රයකින් (අපලෝකනයෙන්) වුවද සම්මත කිරීම සුදුසුමය. "කාකෝරවසද්දං" යනු ඒ ඒ තැනට පැමිණි, ආහාර අනුභවය සඳහා අලුයම සිට රැස්වී සිටින කපුටන්ගේ මහා හඬයි. යසෝජ යනු කපිල සූත්‍රය කෙළවර පැවිදි වූ පන්සියයක් දෙනා අතුරින් අග්‍ර පුරුෂයාය.

Ussāvanantikantiādīsu ussāvanantikā tāva evaṃ kattabbā. Yo thambhānaṃ vā upari bhittipāde vā nikhanitvā vihāro kariyati, tassa heṭṭhā thambhapaṭicchakā pāsāṇā bhūmigatikā eva. Paṭhamathambhaṃ pana paṭhamabhittipādaṃ vā patiṭṭhāpentehi bahūhi samparivāretvā ‘‘kappiyakuṭiṃ karoma, kappiyakuṭiṃ karomā’’ti vācaṃ nicchārentehi manussesu ukkhipitvā patiṭṭhāpentesu āmasitvā vā sayaṃ ukkhipitvā vā thambhe vā bhittipādo vā patiṭṭhāpetabbo. Kurundimahāpaccarīsu pana ‘‘kappiyakuṭi kappiyakuṭī’’ti vatvā patiṭṭhāpetabbanti vuttaṃ. Andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘saṅghassa kappiyakuṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vuttaṃ. Taṃ pana avatvāpi aṭṭhakathāsu vuttanayena vutte [Pg.380] doso natthi. Idaṃ panettha sādhāraṇalakkhaṇaṃ, thambhapatiṭṭhānañca vacanapariyosānañca samakālaṃ vaṭṭati. Sace hi aniṭṭhite vacane thambho patiṭṭhāti, appatiṭṭhite vā tasmiṃ vacanaṃ niṭṭhāti, akatā hoti kappiyakuṭi. Teneva mahāpaccariyaṃ vuttaṃ – ‘‘bahūhi samparivāretvā vattabbaṃ, avassañhi ettha ekassapi vacananiṭṭhānañca thambhapatiṭṭhānañca ekato bhavissatī’’ti.

"උස්සාවනන්තිකා" යනාදී තැන්වලදී උස්සාවනන්තිකා කුටිය මෙසේ කළ යුතුය. කණුවල හෝ බිත්ති පාදම් මත හෝ හාරා පිහිටුවා යම් විහාරයක් කරනු ලබයි ද, එහි යටින් කණු දරා සිටින ගල් පොළොව හා සමාන වූවාහුමය. පළමු කණුව හෝ පළමු බිත්ති පාදම පිහිටුවන විට බොහෝ භික්ෂූන් පිරිවරාගෙන "කප්පියකුටිං කරෝම, කප්පියකුටිං කරෝම" යනුවෙන් පවසමින්, ශිල්පීන් එය ඔසවා තබන විට අතින් ස්පර්ශ කොට හෝ තමන්ම ඔසවා තබා හෝ කණුව හෝ බිත්ති පාදම පිහිටුවිය යුතුය. කුරුන්දි සහ මහාපච්චරී අටුවාවල "කප්පියකුටි කප්පියකුටි" ලෙස පවසා පිහිටුවිය යුතු යැයි දක්වා ඇත. අන්ධක අටුවාවෙහි "සංඝයාට කැප කුටියක් අධිට්ඨාන කරමි" යනුවෙන් පවසන ලදී. එය නොකියා වුවද අටුවාවල දැක්වෙන පරිදි පැවසූ විට දෝෂයක් නැත. මෙහි පොදු ලක්ෂණය නම්, කණුව පිහිටුවීම සහ වචනය අවසන් කිරීම එකම කාලයක සිදු විය යුතුය යන්නයි. ඉදින් වචනය අවසන් වීමට පෙර කණුව පිහිටුවයි නම් හෝ කණුව පිහිටුවීමට පෙර වචනය අවසන් වෙයි නම් කැප කුටිය සිදු නොවෙයි. එබැවිනි මහාපච්චරියෙහි "බොහෝ දෙනා පිරිවරාගෙන පැවසිය යුතුය, එවිට ඒ අතරින් එක් අයෙකුගේ හෝ වචනය අවසන් වීමත් කණුව පිහිටුවීමත් එකවර සිදු වනු ඇත" යනුවෙන් වදාළේ.

Iṭṭhakasilāmattikākuṭṭikāsu pana kuṭīsu heṭṭhā cayaṃ bandhitvā vā abandhitvā vā karontu, yato paṭṭhāya bhittiṃ uṭṭhāpetukāmā honti, taṃ sabbapaṭhamaṃ iṭṭhakaṃ vā silaṃ vā mattikāpiṇḍaṃ vā gahetvā vuttanayeneva kappiyakuṭi kātabbā. Iṭṭhakādayo hi bhittiyā paṭhamiṭṭhakādīnaṃ heṭṭhā na vaṭṭanti, thambhā pana upari uggacchanti, tasmā vaṭṭanti. Andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘thambhehi kariyamāne catūsu koṇesu cattāro thambhā iṭṭhakādikuṭṭe catūsu koṇesu dve tisso iṭṭhakā adhiṭṭhātabbā’’ti vuttaṃ. Tathā pana akatāyapi doso natthi, aṭṭhakathāsu hi vuttameva pamāṇaṃ.

ගඩොල්, ගල් හෝ මැටි බිත්ති සහිත කුටිවල නම්, යටින් අත්තිවාරම් බැම්මක් (චය) බැඳ හෝ නොබැඳ හෝ කළ හැකිය. බිත්තිය නැංවීමට අදහස් කරන තැන සිටම, ප්‍රථමයෙන්ම ඒ ගඩොල හෝ ගල හෝ මැටි පිණ්ඩය හෝ ගෙන කලින් කී ක්‍රමයටම කප්පියකුටිය කළ යුතුය. බිත්තියේ පළමු ගඩොල් ආදියට යටින් ඇති ගඩොල් ආදිය කප්පියකුටි විනය කර්මයට ඇතුළත් නොවන නමුත්, කණු (තම්බ) පොළොවෙන් ඉහළට නැගෙන බැවින් ඒවා ඇතුළත් වේ. අන්ධක අටුවාවෙහි, 'කණුවලින් කරනු ලබන කුටියක නම් සතර කොණෙහි කණු සතරක්ද, ගඩොල් ආදී බිත්ති සහිත කුටියක නම් සතර කොණෙහි ගඩොල් දෙකක් හෝ තුනක් හෝ අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය' යි වදාරන ලදී. එසේ නොවූවත් දොසක් නැත; පැරණි අටුවාවල වදාළ කරුණුම මෙහිදී ප්‍රමාණවත් වේ.

Gonisādikā duvidhā – ārāmagonisādikā, vihāragonisādikāti. Tāsu yattha neva ārāmo na senāsanāni parikkhittāni honti, ayaṃ ‘‘ārāmagonisādikā’’ nāma. Yattha senāsanāni sabbāni vā ekaccāni vā parikkhittāni, ārāmo aparikkhitto, ayaṃ ‘‘vihāragonisādikā’’ nāma. Iti ubhayatrāpi ārāmassa aparikkhittabhāvoyeva pamāṇaṃ. Ārāmo pana upaḍḍhaparikkhittopi bahutaraṃ parikkhittopi parikkhittoyeva nāmāti kurundimahaāpaccariyādīsu vuttaṃ. Ettha kappiyakuṭiṃ laddhuṃ vaṭṭati.

ගෝනිසාදිකා කුටිය 'ආරාම ගෝනිසාදිකා' සහ 'විහාර ගෝනිසාදිකා' යයි දෙවදෑරුම් වේ. ඒ අතුරින්, යම් තැනක ආරාමය හෝ සේනාසන හෝ වටකර නොමැති නම්, එය 'ආරාම ගෝනිසාදිකා' නම්‍ වේ. යම් තැනක සේනාසන සියල්ලම හෝ කොටසක් හෝ වටකර ඇති නමුත් ආරාමය වටකර නොමැති නම්, එය 'විහාර ගෝනිසාදිකා' නම්‍ වේ. මෙසේ මේ අවස්ථා දෙකේදීම ආරාමය වටකර නොතිබීමම ප්‍රමාණය වේ. කුරුන්දි සහ මහාපච්චරී ආදී අටුවාවල වදාරා ඇත්තේ, ආරාමය අඩක් වටකර තිබුණද, බොහෝ දුරට වටකර තිබුණද එය වටකරන ලද (පරික්ඛිත්ත) ස්ථානයක් ලෙසම සැලකෙන බවයි. එවැනි තැන්වලදී කප්පියකුටියක් ලබා ගැනීම සුදුසු වේ.

Gahapatīti manussā āvāsaṃ katvā ‘‘kappiyakuṭiṃ dema, paribhuñjathā’’ti vadanti, esā gahapati nāma. ‘‘Kappiyakuṭiṃ kātuṃ demā’’ti vuttepi vaṭṭatiyeva. Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘yasmā bhikkhuṃ ṭhapetvā sesasahadhammikānaṃ sabbesañca devamanussānaṃ hatthato paṭiggaho ca sannidhi ca antovutthañca tesaṃ santakaṃ bhikkhussa vaṭṭati, tasmā tesaṃ gehāni vā tehi dinnā kappiyakuṭi vā gahapatīti vuccatī’’ti vuttaṃ. Punapi vuttaṃ – ‘‘bhikkhusaṅghassa vihāraṃ ṭhapetvā bhikkhunupassayo vā ārāmikānaṃ vā titthiyānaṃ vā devatānaṃ vā nāgānaṃ vā api brahmānaṃ vimānaṃ kappiyakuṭi hotī’’ti, taṃ suvuttaṃ; saṅghasantakameva [Pg.381] hi bhikkhusantakaṃ vā gehaṃ gahapatikuṭikā na hoti. Sammutikā nāma kammavācaṃ sāvetvā katāti.

ගහපති කුටිය යනු මිනිසුන් වාසස්ථානයක් කර, 'අපි කප්පියකුටියක් පූජා කරමු, මෙය පරිභෝජනය කරන්න' යයි පවසන්නේ නම්, එය ගහපති කුටිය නම්‍ වේ. 'කප්පියකුටියක් කිරීමට ඉඩ දෙමු' යයි කීවත් සුදුසුමය. අන්ධක අටුවාවෙහි වනාහි, 'යම් හෙයකින් භික්ෂුව හැර සෙසු සබ්‍රහ්මචාරීන්ගේ සහ සියලු දෙවි මිනිසුන්ගේ අතින් පිළිගැනීම, තැන්පත් කිරීම සහ එහි තිබූ ආහාර පරිභෝජනය කිරීම භික්ෂුවට කැප වේද, එබැවින් ඔවුන්ගේ නිවාස හෝ ඔවුන් විසින් දෙන ලද කප්පියකුටි ගහපති කුටි යයි කියනු ලැබේ' යි වදාරන ලදී. නැවතත්, 'භික්ෂු සංඝයාගේ විහාරය හැර, භික්ෂුණී ආරාම, ආරාමිකයන්ගේ නිවාස, තීර්ථකයන්ගේ වාසස්ථාන, දෙවියන්ගේ, නාගයන්ගේ හෝ බ්‍රහ්මයන්ගේ විමාන පවා කප්පියකුටි වේ' යයි වදාරන ලදී. එය මැනවින් වදාරන ලද්දකි; මන්ද සංඝ සන්තක හෝ පුද්ගලික භික්ෂු සන්තක නිවසක් ගහපති කුටියක් නොවන බැවිනි. සම්මුති කුටිය යනු කම්මවාචා කියවා සම්මත කරන ලද්දකි.

Yaṃ imāsu catūsu kappiyabhūmīsu vutthaṃ āmisaṃ, taṃ sabbaṃ antovutthasaṅkhyaṃ na gacchati. Bhikkhūnañca bhikkhunīnañca antovutthaantopakkamocanatthañhi kappiyakuṭiyo anuññātā. Yaṃ pana akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe vutthaṃ saṅghikaṃ vā puggalikaṃ vā bhikkhussa bhikkhuniyā vā santakaṃ ekarattampi ṭhapitaṃ, taṃ antovutthaṃ; tattha pakkañca antopakkaṃ nāma hoti, etaṃ na kappati. Sattāhakālikaṃ pana yāvajīvikañca vaṭṭati.

මෙම කප්පිය භූමි සතරෙහි තබන ලද යම් ආමිසයක් වේද, ඒ සියල්ල අන්තෝවුත්ථ (ඇතුළත තබාගත්) ගණයට වැටෙන්නේ නැත. භික්ෂු භික්ෂුණීන් අන්තෝවුත්ථ සහ අන්තෝපක්ක (ඇතුළත පිසූ) යන දොසින් මුදවාලීම පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කප්පියකුටි අනුදැන වදාරන ලදී. යම් අකප්පිය භූමියක, නිදා ගැනීමට හැකි තරම් වූ ගෘහයක තබන ලද, සංඝ සන්තක වූ හෝ පුද්ගලික වූ හෝ භික්ෂුවකට හෝ භික්ෂුණියකට අයත් වූ යම් දෙයක් එක් රැයක් හෝ තබන ලද්දේ නම් එය අන්තෝවුත්ථ වේ. එහි පිසින ලද දෙය අන්තෝපක්ක නම්‍ වේ. එය වැළඳීම අකැපය. එහෙත් සත්තාහකාලික සහ යාවජීවික වස්තූන් එහි තැබීම කැප වේ.

Tatrāyaṃ vinicchayo – sāmaṇero bhikkhussa taṇḍulādikaṃ āmisaṃ āharitvā kappiyakuṭiyaṃ nikkhipitvā punadivase pacitvā deti, antovutthaṃ na hoti. Tattha akappiyakuṭiyaṃ nikkhittasappiādīsu yaṃkiñci pakkhipitvā deti, mukhasannidhi nāma hoti. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘antovutthaṃ hotī’’ti vuttaṃ. Tattha nāmamattameva nānākaraṇaṃ. Bhikkhu akappiyakuṭiyaṃ ṭhapitasappiñca yāvajīvikapaṇṇañca ekato pacitvā paribhuñjati, sattāhaṃ nirāmisaṃ vaṭṭati. Sace āmisasaṃsaṭṭhaṃ katvā paribhuñjati, antovutthañceva sāmaṃpākañca hoti. Etenupāyena sabbasaṃsaggā veditabbā.

මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: සාමණේර නමක් භික්ෂුවකට සහල් ආදී ආමිසයක් ගෙනවිත් කප්පියකුටියක තබා, පසුදින පිස දෙන්නේ නම් එය අන්තෝවුත්ථ නොවේ. එහිදී අකප්පියකුටියක තබන ලද ගිතෙල් ආදියෙන් යමක් (එම කප්පියකුටියේ පිසින දෙයට) මුසු කර දෙන්නේ නම් එය මුඛසන්නිධි වේ. මහාපච්චරී අටුවාවෙහි නම් එය අන්තෝවුත්ථ වන බව වදාරා ඇත. එහි වෙනස ඇත්තේ නාමමාත්‍රිකව පමණි. භික්ෂුවක් අකප්පියකුටියක තබන ලද ගිතෙල් සහ යාවජීවික පත්‍ර එක්ව පිස වළඳන්නේ නම්, සත් දිනක් යනතුරු ආමිසයක් මුසු නොවන්නේ නම් එය කැප වේ. ඉදින් ආමිසයක් මුසු කර වළඳන්නේ නම් එය අන්තෝවුත්ථ මෙන්ම සාමංපාක (තමන්ම පිසීම) ද වේ. මෙම ක්‍රමය අනුව සියලු මුසු වීම් (සංසග්ග) තේරුම් ගත යුතුය.

Imā pana kappiyakuṭiyo kadā jahitavatthukā honti? Ussāvanantikā tāva yā thambhānaṃ upari bhittipāde vā nikhaṇitvā katā, sā sabbesu thambhesu ca bhittipādesu ca apanītesu jahitavatthukā hoti. Sace pana thambhe vā bhittipāde vā parivattenti, yo yo ṭhito tattha tattha patiṭṭhāti, sabbesupi parivattitesu ajahitavatthukāva hoti. Iṭṭhakādīhi katā cayassa upari bhittiatthāya ṭhapitaṃ iṭṭhakaṃ vā silaṃ vā mattikāpiṇḍaṃ vā ādiṃkatvā vināsitakāle jahitavatthukā hoti. Yehi pana iṭṭhakādīhi adhiṭṭhitā, tesu apanītesupi tadaññāsu patiṭṭhitāsu ajahitavatthukāva hoti.

මෙම කප්පියකුටි කවදා නම් තමන්ගේ භූමි ලක්ෂණය අත්හරින්නේ (ජහිතවත්ථුකා) ද? ප්‍රථමයෙන්ම කණු මත හෝ බිත්ති පාදම මත සාදන ලද උස්සාවනන්තිකා කුටිය, එහි සියලු කණු සහ බිත්ති පාදම ඉවත් කළ විට කප්පියකුටි බවින් මිදේ. ඉදින් කණු හෝ බිත්ති පාදම මාරු කරන්නේ නම්, යම් යම් කොටසක් ඉතිරිව පවතීද ඒ ඒ තැන්හි කප්පියකුටි බව පවතී. සියල්ල මාරු කළද එය කප්පියකුටි බවින් තොර නොවේ. ගඩොල් ආදියෙන් කළ කුටියක නම්, බිත්තිය සඳහා තැබූ පළමු ගඩොල, ගල හෝ මැටි පිණ්ඩය ආදිය විනාශ වූ කල එය කප්පියකුටි බවින් මිදේ. එහෙත් යම් ගඩොල් ආදියකින් අධිෂ්ඨාන කරන ලද්දේද, ඒවා ඉවත් කළද වෙනත් ගඩොල් එහි තබා ඇති තාක් එය කප්පියකුටි බවින් තොර නොවේ.

Gonisādikā pākārādīhi parikkhepe kate jahitavatthukā hoti. Puna tasmiṃ ārāme kappiyakuṭi laddhuṃ vaṭṭati. Sace pana punapi pākārādayo tattha tattha khaṇḍā honti, tato tato gāvo pavisanti, puna kappiyakuṭi hoti. Itarā pana dve gopānasīmattaṃ ṭhapetvā [Pg.382] sabbasmiṃ chadane vinaṭṭhe jahitavatthukā honti. Sace gopānasīnaṃ upari ekampi pakkhapāsakamaṇḍalaṃ atthi, rakkhati.

ගෝනිසාදිකා කුටියක් වටා තාප්ප ආදිය බැඳීමෙන් එය කප්පියකුටි බවින් මිදේ. නැවතත් එම ආරාමයෙහි කප්පියකුටියක් ලබා ගැනීම සුදුසුය. ඉදින් නැවතත් ඒ තාප්ප ආදිය තැනින් තැන බිඳී ගොස්, එතැනින් ගවයන් ඇතුළු වන්නේ නම් එය නැවතත් කප්පියකුටියක් වේ. අනෙක් කුටි දෙක (ගහපති හා සම්මුති) වනාහි, පරාල (ගෝපානසී) පමණක් ඉතිරිව මුළු වහලයම විනාශ වූ විට කප්පියකුටි බවින් මිදේ. ඉදින් පරාල මත එකම පේකඩයක් (පක්ඛපාසක) හෝ තිබේ නම්, එය කප්පියකුටි බව ආරක්ෂා කරයි.

Yatra panimā catassopi kappiyabhūmiyo natthi, tattha kiṃ kātabbaṃ? Anupasampannassa datvā tassa santakaṃ katvā paribhuñjitabbaṃ. Tatridaṃ vatthu – karavikatissatthero kira vinayadharapāmokkho mahāsīvattherassa santikaṃ agamāsi. So dīpālokena sappikumbhaṃ passitvā ‘‘bhante kimeta’’nti pucchi. Thero ‘‘āvuso gāmato sappikumbho ābhato, lūkhadivase sappinā bhuñjanatthāyā’’ti āha. Tato naṃ tissatthero ‘‘na vaṭṭati bhante’’ti āha. Thero punadivase pamukhe nikkhipāpesi. Tissatthero puna ekadivase āgato taṃ disvā tatheva pucchitvā ‘‘bhante sahaseyyappahonakaṭṭhāne ṭhapetuṃ na vaṭṭatī’’ti āha. Thero punadivase bahi nīharāpetvā nikkhipāpesi, taṃ corā hariṃsu. So puna ekadivasaṃ āgataṃ tissattheraṃ āha – ‘‘āvuso tayā ‘na vaṭṭatī’ti vutto so kumbho bahi nikkhitto corehi avahato’’ti. Tato naṃ tissatthero āha – ‘‘nanu bhante anupasampannassa dātabbo assa, anupasampannassa hi datvā tassa santakaṃ katvā paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti.

යම් ආරාමයක මේ සිව්වැදෑරුම් වූ කප්පිය භූමි (කැප ඉඩම්) නොමැති නම්, එහි කුමක් කළ යුතුද? උපසම්පන්න නොවූවෙකුට (ගිහියෙකුට හෝ සාමණේර නමකට) දී එය ඔහු සතු දෙයක් බවට පත් කර පරිභෝජනය කළ යුතුය. මේ ඒ පිළිබඳ කථා පුවතයි - විනයධරයන් අතර ප්‍රමුඛ වූ කරවිකතිස්ස තෙරුන් වහන්සේ මහාසීව තෙරුන් වහන්සේ වෙත වැඩම කළ සේක. උන්වහන්සේ පහන් එළියෙන් ගිතෙල් කළයක් දැක, “ස්වාමීනි, මේ කුමක්ද?” යි විමසූහ. තෙරුන් වහන්සේ, “ඇවැත්නි, ආහාර හිඟ දිනවලදී වැළඳීම සඳහා ගමෙන් ගිතෙල් කළයක් ගෙන එන ලදී” යි වදාළහ. එවිට තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ, “ස්වාමීනි, මෙය කැප නැත” යි පැවසූහ. තෙරුන් වහන්සේ පසුදින එය දොරකඩ මණ්ඩපයෙහි තැබවූහ. තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ නැවත දිනක පැමිණ එය දැක පෙර පරිදිම විමසා, “ස්වාමීනි, සහසෙය්‍යාවට (එක්ව සැතපීමට) සුදුසු තැනක තැබීම කැප නැත” යි පැවසූහ. තෙරුන් වහන්සේ පසුදින එය පිටත තැබවූහ. සොරුන් එය රැගෙන ගියහ. උන්වහන්සේ නැවත දිනක වැඩම කළ තිස්ස තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, ඔබ වහන්සේ ‘කැප නැත’ යි පැවසූ ඒ කළය පිටත තැබූ විට සොරුන් විසින් සොරා ගන්නා ලදී.” එවිට තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: “ස්වාමීනි, එය උපසම්පන්න නොවූවෙකුට දිය යුතුව තිබුණා නොවේද? මන්ද, උපසම්පන්න නොවූවෙකුට දී එය ඔහු සතු දෙයක් බවට පත් කර පරිභෝජනය කිරීම කැප බැවිනි.”

296-9. Meṇḍakavatthu uttānameva. Api cettha anujānāmi bhikkhave pañca goraseti ime pañca gorase visuṃ paribhogena paribhuñjitumpi anujānāmīti attho. Pātheyyaṃ pariyesitunti ettha sace keci sayameva ñatvā denti, iccetaṃ kusalaṃ; no ce denti, ñātipavāritaṭṭhānato vā bhikkhācāravattena vā pariyesitabbaṃ. Tathā alabhantena aññātikaapavāritaṭṭhānato yācitvāpi gahetabbaṃ. Ekadivasena gamanīye magge ekabhattatthāya pariyesitabbaṃ. Dīghe addhāne yattakena kantāraṃ nittharati, tattakaṃ pariyesitabbaṃ.

296-9. මෙණ්ඩක වස්තුව ඉතා පැහැදිලිය. එහි විශේෂත්වය නම්, “මහණෙනි, පස්වැදෑරුම් ගෝරස අනුදනිමි” යන මෙහි අර්ථය නම්, මේ පස්වැදෑරුම් ගෝරසයන් වෙන් වෙන් වශයෙන් ද පරිභෝජනය කිරීමට අනුදැන වදාළ බවයි. “මග වියදම් (පහෙය්‍ය) සෙවිය යුතුය” යන්නෙහි අර්ථය නම්, ඉදින් යම් කෙනෙකු තමන්ම දැන දන් දෙත් නම් එය යහපති. ඉදින් එසේ නොදෙත් නම්, නෑයන්ගෙන් හෝ ඇරයුම් කළවුන්ගෙන් හෝ පිඬු සිඟා යන පිළිවෙළින් හෝ සෙවිය යුතුය. එසේම, නොලැබෙන්නේ නම් නොහඳුනන, ඇරයුම් නොකළවුන්ගෙන් පවා ඉල්ලා ගත යුතුය. දිනකින් යා හැකි මාර්ගයකදී එක් වේලක ආහාර සඳහා සෙවිය යුතුය. දිගු මාර්ගයකදී නම් කතර ගෙවා යාමට අවශ්‍ය පමණට සෙවිය යුතුය.

Keṇiyajaṭilavatthukathā

කේණිය ජටිල වස්තු කථාව.

300. Kājehi gāhāpetvāti pañcahi kājasatehi susaṅkhatassa badarapānassa kuṭasahassaṃ gāhāpetvā. Etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvāti ‘‘sādhu bhikkhave pānaṃ apivantā samaṇassa gotamassa [Pg.383] sāvakā paccayabāhullikāti vādaṃ na uppādayittha, mayi ca gāravaṃ akattha, mama ca tumhesu gāravaṃ janayittha, iti vo ahaṃ iminā kāraṇena suṭṭhu pasanno’’tiādinā nayena dhammiṃ kathaṃ katvā anujānāmi bhikkhave aṭṭha pānānītiādimāha.

300. “කාවාඩි (කර තබා යන බර) මගින් ගෙන්වාගෙන” යනු පන්සියයක් කාවාඩි මගින් මැනවින් පිළියෙල කරන ලද කොලොම් (ජම්බු) පානයන් අඩංගු කළ දහසක් ගෙන්වා ගැනීමයි. “මෙම කරුණෙහිදී, මෙම නිදානයෙහිදී දැහැනි කථාවක් පවත්වා” යනු, “මහණෙනි, යහපති, යහපති. මෙම පානයන් නොබොන ඔබ වහන්සේලා, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ ප්‍රත්‍ය බහුල කර ගන්නෝය’ යන දෝෂාරෝපණයට ඉඩ නොතැබූහ. මා කෙරෙහි ද ගෞරවය කළහ, මා තුළ ද ඔබ වහන්සේලා කෙරෙහි ගෞරවය ඇති කළහ. එබැවින් මම මේ කරුණ නිසා ඔබ වහන්සේලා කෙරෙහි ඉතා පැහැදුණෙමි” ආදී වශයෙන් දැහැනි කථාවක් පවත්වා “මහණෙනි, අෂ්ට විධ පානයන් අනුදනිමි” යනාදිය වදාළ සේක.

Tattha ambapānanti āmehi vā pakkehi vā ambehi katapānaṃ. Tattha āmehi karontena ambataruṇāni bhinditvā udake pakkhipitvā ātape ādiccapākena pacitvā parissāvetvā tadahupaṭiggahitehi madhusakkarakappūrādīhi yojetvā kātabbaṃ. Evaṃ kataṃ purebhattameva kappati. Anupasampannehi kataṃ labhitvā pana purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisaparibhogenāpi vaṭṭati, pacchābhattaṃ nirāmisaparibhogena yāva aruṇuggamanā vaṭṭatiyeva. Esa nayo sabbapānesu.

එහි ‘අඹ පානය’ යනු අමු හෝ ඉදුණු අඹවලින් සාදන ලද පානයයි. එහි අමු අඹවලින් පිළියෙල කරන්නේ නම්, ලා අඹ කැබලි කර ජලයට දමා, අව්වේ තබා රශ්මියෙන් තම්බා, පෙරා, එදිනම පිළිගත් මී පැණි, සීනි, කපුරු ආදිය දමා සෑදිය යුතුය. මෙසේ සාදන ලද පානය පෙරබත් කාලයටම කැප වේ. උපසම්පන්න නොවූවන් විසින් සාදන ලද අඹ පානය ලබාගෙන, එය පෙරබත් කාලයෙහි පිළිගත්තේ නම්, පෙරබත් කාලයෙහි ආහාර සමග ද කැප වේ. පස්වරු කාලයෙහි ආහාර රහිතව අරුණෝදය තෙක් පරිභෝජනය කිරීම කැපමය. සියලු පානයන් සම්බන්ධයෙන් මේ ක්‍රමයම වේ.

Tesu pana jambupānanti jambuphalehi katapānaṃ. Cocapānanti aṭṭhikehi kadaliphalehi katapānaṃ. Mocapānanti anaṭṭhikehi kadaliphalehi katapānaṃ. Madhukapānanti madhukānaṃ jātirasena katapānaṃ; taṃ pana udakasambhinnaṃ vaṭṭati, suddhaṃ na vaṭṭati. Muddikapānanti muddikā udake madditvā ambapānaṃ viya katapānaṃ. Sālūkapānanti rattuppalanīluppalādīnaṃ sālūke madditvā katapānaṃ. Phārusakapānanti phārusakaphalehi ambapānaṃ viya katapānaṃ. Imāni aṭṭha pānāni sītānipi ādiccapākānipi vaṭṭanti, aggipākāni na vaṭṭanti. Dhaññaphalarasanti sattannaṃ dhaññānaṃ phalarasaṃ. Ḍākarasanti pakkaḍākarasaṃ. Yāvakālikapattānañhi purebhattaṃyeva raso kappati. Yāvajīvikānaṃ paṭiggahetvā ṭhapitasappiādīhi saddhiṃ pakkānaṃ sattāhaṃ kappati. Sace pana suddhaudakena pacati, yāvajīvampi vaṭṭati. Khīrādīhi pana saddhiṃ pacituṃ na vaṭṭati. Aññehi pakkampi ḍākarasasaṅkhyameva gacchati. Kurundiyaṃ pana ‘‘yāvakālikapattānampi sītodakena madditvā kataraso vā ādiccapāko vā vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Ṭhapetvā madhukapuppharasanti ettha madhukapuppharaso aggipāko vā hotu ādiccapāko vā, pacchābhattaṃ na vaṭṭati. Purebhattampi yaṃ pānaṃ gahetvā majjaṃ karonti, so ādito paṭṭhāya na vaṭṭati. Madhukapupphaṃ pana allaṃ vā sukkhaṃ vā bhajjitaṃ vā tena kataphāṇitaṃ vā yato paṭṭhāya majjaṃ na karonti, taṃ sabbaṃ purebhattaṃ vaṭṭati. Ucchuraso nikasaṭo pacchābhattaṃ vaṭṭati[Pg.384]. Iti pānāni anujānantena imepi cattāro rasā anuññātāti. Aggihuttamukhā yaññātiādīsu aggihutaṃ seṭṭhaṃ, aggihutaṃ mukhanti vuttaṃ hoti.

ඒ පානයන් අතුරින් ‘ජම්බු පානය’ යනු දඹගෙඩිවලින් කළ පානයයි. ‘චෝච පානය’ යනු ඇට සහිත වල් කෙසෙල් ගෙඩිවලින් කළ පානයයි. ‘මෝච පානය’ යනු ඇට නැති ගෙවතු කෙසෙල් ගෙඩිවලින් කළ පානයයි. ‘මධුක පානය’ යනු මී මල්වල ස්වභාවික යුෂයෙන් කළ පානයයි. එය ජලය සමග මිශ්‍ර වූ විට කැප වේ, පිරිසිදු යුෂය කැප නැත. ‘මුද්දික පානය’ යනු මිදි ගෙඩි ජලයේ පොඩි කර අඹ පානය මෙන් සාදන ලද පානයයි. ‘සාලූක පානය’ යනු රතු මානෙල්, නිල් මානෙල් ආදියේ අල පොඩි කර සාදන ලද පානයයි. ‘ඵාරුසක පානය’ යනු පලු ගෙඩිවලින් අඹ පානය මෙන් සාදන ලද පානයයි. මෙම අෂ්ට විධ පානයන් සීතල ජලයෙන් කළ ඒවා හෝ හිරු රශ්මියෙන් පිසූ ඒවා හෝ වේවා කැප වේ. ගින්නෙන් පිසූ ඒවා කැප නැත. ‘ධාන්‍ය ඵල රස’ යනු සප්තවිධ ධාන්‍ය වර්ගවල යුෂයයි. ‘ඩාක රස’ යනු පිසූ පලා යුෂයයි. යාමකාලික පත්‍රවල යුෂය පෙරබත් කාලයටම කැප වේ. යාමජීවික පත්‍ර පිළිගෙන තබා ගත් ගිතෙල් ආදිය සමග පිසූයේ නම් සතියක් කැප වේ. ඉදින් පිරිසිදු ජලයෙන් පමණක් පිසින්නේ නම් දිවි ඇති තෙක් කැප වේ. කිරි ආදිය සමග පිසීම කැප නැත. වෙනත් යාමකාලික දෑ සමග පිසූ පලා යුෂය ද ‘ඩාක රස’ ගණයටම වැටේ. කුරුන්දි අටුවාවෙහි, “යාමකාලික පත්‍ර වුවද සීතල ජලයෙන් පොඩි කර සාදන ලද යුෂය හෝ හිරු රශ්මියෙන් පිසූ යුෂය කැප වේ” යයි පවසා ඇත. ‘මී මල් යුෂය හැර’ යන මෙහි, මී මල් යුෂය ගින්නෙන් පිසූවක් වේවා, හිරු රශ්මියෙන් පිසූවක් වේවා පස්වරු කාලයෙහි කැප නැත. යම් පානයක් ගෙන මත්පැන් සාදන්නේ ද, එය ආරම්භයේ සිටම කැප නැත. අමු වූ, වියළි වූ හෝ බැදපු මී මල්වලින් කළ පැණි, මත්පැන් සඳහා යොදා නොගන්නේ නම්, ඒ සියල්ල පෙරබත් කාලයෙහි කැප වේ. උක් යුෂය රොඩු රහිත වූ විට පස්වරු කාලයෙහි කැප වේ. මෙසේ පානයන් අනුදැන වදාළ බුදුරජාණන් වහන්සේ ඵල, පත්‍ර, පුෂ්ප සහ රස යන මේ සිව්වැදෑරුම් රසයන් ද අනුදැන වදාළ බව දත යුතුය. “අග්ගිහුත්තමුඛා යඤ්ඤා” යනාදී පාඨයන්හි අග්නි හෝත්‍රය ශ්‍රේෂ්ඨ බවත්, අග්නි හෝත්‍රය ප්‍රමුඛ බවත් පවසන ලදී.

Rojamallādivatthukathā

රෝජ මල්ල ආදීන්ගේ වස්තු කථාව.

301-2. Rojavatthu uttānatthameva. Tattha saṅkaraṃ akaṃsūti katikaṃ akaṃsu. Uḷāraṃ kho te idanti sundaraṃ kho te idaṃ. Nāhaṃ bhante ānanda bahukatoti nāhaṃ buddhādigatapasādabahumānena idhāgatoti dasseti. Sabbañca ḍākanti sappiādīhi pakkaṃ vā apakkaṃ vā yaṃkiñci ḍākaṃ. Piṭṭhakhādanīyanti piṭṭhamayaṃ khādanīyaṃ; rojo kira idaṃ ubhayampi satasahassaṃ vayaṃ katvā paṭiyādāpesi.

301-2. රෝජ වස්තුව පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තකි. එහි ‘සංකරං අකංසු’ යනු ගිවිසුමක් (කතිකාවක්) කර ගත්හ යන්නයි. ‘උළාරං ඛො තෙ ඉදං’ යනු මෙය ඔබට ඉතා යහපත්ය යන්නයි. “ස්වාමීනි ආනන්දයෙනි, මම බහුමානයෙන් පැමිණියෙමි” යන්නෙන්, “මම බුද්ධාදීන් කෙරෙහි ඇති වූ පැහැදීම හෝ ගෞරවය නිසා මෙහි ආවෙමි” යන්න අදහස් නොවන බව පෙන්වයි. ‘සබ්බඤ්ච ඩාකං’ යනු ගිතෙල් ආදියෙන් පිසූ හෝ නොපිසූ ඕනෑම පලා වර්ගයකි. ‘පිට්ඨඛාදනීය’ යනු පිටිවලින් කළ කැවිලි වර්ගයකි. රෝජ මල්ල තෙමේ මේ වර්ග දෙකම ලක්ෂයක් වියදම් කර පිළියෙල කරවූ බව කියනු ලැබේ.

303. Mañjukāti madhuravacanā. Paṭibhāneyyakāti sake sippe paṭibhānasampannā. Dakkhāti chekā, analasā vā. Pariyodātasippāti niddosasippā. Nāḷiyāvāpakenāti nāḷiyā ca āvāpakena ca. Āvāpako nāma yattha laddhaṃ laddhaṃ āvapanti, pakkhipantīti vuttaṃ hoti. Na ca bhikkhave nahāpitapubbena khurabhaṇḍanti ettha gahetvā pariharitumeva na vaṭṭati, aññassa santakena kese chedetuṃ vaṭṭati. Sace vetanaṃ gahetvā chindati, na vaṭṭati. Yo anahāpitapubbo tassa pariharitumpi vaṭṭati, taṃ vā aññaṃ vā gahetvā kese chedetumpi vaṭṭati.

303. 'මඤ්ජුකා' යනු මිහිරි වචන ඇත්තෝ ය. 'පටිභානෙය්‍යකා' යනු තමන්ගේ ශිල්පයෙහි (කරණවෑමි ශිල්පයෙහි) තැනට ඔබින නුවණින් යුක්ත වූවෝ ය. 'දක්ඛා' යනු දක්ෂ වූ හෝ අලස නොවූවෝ ය. 'පරියෝදාතසිප්පා' යනු නිදොස් ශිල්ප ඇත්තෝ ය. 'නාළියාවාපකේන' යනු නාළියෙන් (කුඩා බඳුනකින්) සහ ආවාපකයෙන් (කුඩා පෙට්ටියකින්) යන්නයි. 'ආවාපකය' යනු යම් තැනක ලත් දෙය දමන්නේ ද, බහාලන්නේ ද එයයි. "මහණෙනි, පෙර කරණවෑමියෙකු වූවෙකු විසින් දැලිපිහි ආම්පන්න (තමන් සතු කරගෙන) පරිහරණය නොකළ යුතුය" යන්නෙහි තේරුම නම්, තමන් සතු කරගෙන රැගෙන යාම පමණක් සුදුසු නොවන බවයි. අනුන් සතු දෙයකින් කෙස් කැපීම සුදුසුය. ඉදින් කුලියක් ගෙන කපන්නේ නම් එය අකැපය. යමෙක් පෙර කරණවෑමියෙකු නොවූයේ ද, ඔහුට (දැලිපිහි ආම්පන්න) පරිහරණය කිරීම ද සුදුසු ය. එය හෝ වෙනත් එකක් ගෙන කෙස් කැපීම ද සුදුසු ය.

304. Bhāgaṃ datvāti dasamabhāgaṃ datvā; idaṃ kira jambudīpe porāṇakacārittaṃ, tasmā dasakoṭṭhāse katvā eko koṭṭhāso bhūmisāmikānaṃ dātabbo.

304. 'භාගං දත්වා' යනු දසයෙන් එකක් දී යන්නයි. මෙය දඹදිව පැරණි චාරිත්‍රයකි. එබැවින් කොටස් දහයකට බෙදා එක් කොටසක් ඉඩම් හිමියන්ට දිය යුතුය.

Catumahāpadesakathā

සතර මහාපදේස කතාව

305. Yaṃ bhikkhave mayā idaṃ na kappatīti ime cattāro mahāpadese bhagavā bhikkhūnaṃ nayaggahaṇatthāya āha. Tattha dhammasaṅgāhakattherā suttaṃ gahetvā parimaddantā idaṃ addasaṃsu. Ṭhapetvā dhaññaphalarasanti sattadhaññarasāni pacchābhattaṃ na kappantīti paṭikkhittāni. Tālanāḷikerapanasalabujaalābukumbhaṇḍapussaphalatipusaphalaeḷālukāni, nava mahāphalāni sabbañca aparaṇṇaṃ, dhaññagatikameva. Taṃ kiñcāpi na paṭikkhittaṃ, atha kho akappiyaṃ anulometi, tasmā pacchābhattaṃ na kappati. Aṭṭha [Pg.385] pānāni anuññātāni. Avasesāni vettatintiṇikamātuluṅgakapitthakosambakaramandādikhuddakaphalapānāni aṭṭhapānagatikāneva, tāni kiñcāpi na anuññātāni, atha kho kappiyaṃ anulomenti, tasmā kappanti. Ṭhapetvā hi sānulomaṃ dhaññaphalarasaṃ aññaṃ phalapānaṃ nāma akappiyaṃ natthi, sabbaṃ yāmakālikaṃyevāti kurundiyaṃ vuttaṃ.

305. "මහණෙනි, මා විසින් යමක් අකැප යැයි පවසන ලද ද..." යනාදී වශයෙන් මෙම මහාපදේස සතර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට ක්‍රමවේදයන් වටහා ගැනීම පිණිස වදාළ සේක. එහිදී ධර්ම සංගායකාචාර්ය ස්ථවිරයන් වහන්සේලා සූත්‍ර පාඨ ගෙන විමසා බැලීමේදී මෙය දුටුවෝ ය. ධාන්‍ය හා ඵල යුෂ හැර, සත් වැදෑරුම් ධාන්‍ය යුෂ විකාලයෙහි (පස්වරු කාලයෙහි) අකැප බව ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. තල්, පොල්, කොස්, වැල, පුහුල්, ලබු, කොමඩු, පිපිඤ්ඤා, කැකිරි යන මහා ඵල නවය සහ සියලුම අපරණ්ණ (ධාන්‍ය වැනි බීජ), ධාන්‍ය ගණයටම වැටේ. එය (සෘජුව) ප්‍රතික්ෂේප කර නොතිබුණ ද, එය අකැප දෙයට අනුලෝම වේ (සමාන වේ). එබැවින් පස්වරු කාලයෙහි අකැප ය. පාන වර්ග අටක් අනුදන්නා ලදී. ඉතිරි වේවැල්, සියඹලා, නාරං, දිවුල්, කෝසඹ, කරමර්ද ආදී කුඩා ඵලවල යුෂ අෂ්ට පානයන්ටම අයත් වේ. ඒවා (සෘජුව) අනුදැන නොතිබුණ ද, කැප දෙයට අනුලෝම වන බැවින් කැප වේ. අනුලෝම සහිත වූ ධාන්‍ය හා ඵල යුෂ හැර, අකැප වූ වෙනත් ඵල යුෂයක් නැත. සියලුම ඵල යුෂ 'යාමකාලික' ම වන්නේ යැයි කුරුන්දියෙහි පවසා ඇත.

Bhagavatā cha cīvarāni anuññātāni. Dhammasaṅgāhakattherehi tesaṃ anulomāni dukūlaṃ, pattuṇṇaṃ, cīnapaṭṭaṃ, somārapaṭṭaṃ, iddhimayikaṃ, devadattiyanti aparāni cha anuññātāni. Tattha ‘‘pattuṇṇa’’nti pattuṇṇadese pāṇakehi sañjātavatthaṃ. Dve paṭā desanāmeneva vuttā. Tāni tīṇi koseyyassānulomāni. Dukūlaṃ sāṇassa, itarāni dve kappāsikassa vā sabbesaṃ vā.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සිවුරු හයක් අනුදන්නා ලදී. ධර්ම සංගායකාචාර්ය ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ඒවාට අනුලෝම වූ දුකුළ, පත්තුණ්ණ, චීනපට්ට, සෝමාරපට්ට, ඉද්ධිමය සහ දේවදත්තිය යන තවත් (වස්ත්‍ර) හයක් අනුදන්නා ලදී. එහි 'පත්තුණ්ණ' යනු පත්තුණ්ණ දේශයෙහි පණුවන්ගෙන් හටගත් වස්ත්‍රයකි. චීනපට්ට සහ සෝමාරපට්ට යන වස්ත්‍ර දෙක දේශ නාමයෙන්ම හඳුන්වා ඇත. එම තුන පට වස්ත්‍රයට (කෝසෙය්‍ය) අනුලෝම වේ. දුකුළ වස්ත්‍රය හණ වස්ත්‍රයට (සාණ) අනුලෝම වේ. ඉතිරි දෙක කපු වස්ත්‍රයට හෝ සියලු සිවුරුවලට අනුලෝම වේ.

Bhagavatā ekādasa patte paṭikkhipitvā dve pattā anuññātā – lohapatto ceva mattikāpatto ca. Lohathālakaṃ, mattikāthālakaṃ, tambalohathālakanti tesaṃyeva anulomāni. Bhagavatā tayo tumbā anuññātā – lohatumbo, kaṭṭhatumbo, phalatumboti. Kuṇḍikā, kañcanako, udakatumboti tesaṃyeva anulomāni. Kurundiyaṃ pana ‘‘pānīyasaṅkhapānīyasarāvakāni etesaṃ anulomānī’’ti vuttaṃ. Paṭṭikā, sūkarantanti dve kāyabandhanāni anuññātāni, dussapaṭṭena rajjukena ca katakāyabandhanāni tesaṃ anulomāni. Setacchattaṃ, kilañjacchattaṃ, paṇṇacchattanti tīṇi chattāni anuññātāni. Ekapaṇṇacchattaṃ tesaṃyeva anulomanti iminā nayena pāḷiñca aṭṭhakathañca anupekkhitvā aññānipi kappiyākappiyānaṃ anulomāni veditabbāni.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පාත්‍ර එකොළසක් ප්‍රතික්ෂේප කර පාත්‍ර දෙකක් - එනම් ලෝහ පාත්‍රය සහ මැටි පාත්‍රය අනුදන්නා ලදී. ලෝහ තැටි, මැටි තැටි සහ තඹ තැටි ඒවාටම අනුලෝම වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලෝහ බඳුන, ලී බඳුන සහ ඵල බඳුන (ලබු කබල වැනි) යන බඳුන් තුනක් අනුදන්නා ලදී. පැන් කෙණ්ඩිය, තැටිය සහ පැන් බඳුන ඒවාටම අනුලෝම වේ. කුරුන්දියෙහි වනාහි "පැන් බොන සක් සහ පැන් බොන කෝප්ප මේවාට අනුලෝම වේ" යැයි පවසා ඇත. පටිය සහ ඌරු වල්ගය වැනි ලණුව (සූකරන්ත) යන කායබන්ධන (ඉණ පටි) දෙකක් අනුදන්නා ලදී. වස්ත්‍ර පටියෙන් සහ රොදෙන් (ලණුවෙන්) කළ කායබන්ධන ඒවාට අනුලෝම වේ. සේසත (සුදු කුඩය), පැදුරු කුඩය සහ කොළ කුඩය යන කුඩ තුන අනුදන්නා ලදී. තනි කොළ කුඩය ඒවාටම අනුලෝම වේ. මේ ක්‍රමයෙන් පාළිය සහ අටුවාව විමසා බලා කැප අකැප දේට අනුලෝම වන වෙනත් දෑ ද දත යුතුය.

Tadahupaṭiggahitaṃ kāle kappatītiādi sabbaṃ sambhinnarasaṃ sandhāya vuttaṃ. Sace hi challimpi anapanetvā sakaleneva nāḷikeraphalena saddhiṃ pānakaṃ paṭiggahitaṃ hoti, nāḷikeraṃ apanetvā taṃ vikālepi kappati. Upari sappipiṇḍaṃ ṭhapetvā sītalapāyāsaṃ denti, yaṃ pāyāsena asaṃsaṭṭhaṃ sappi, taṃ apanetvā sattāhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭati. Baddhamadhuphāṇitādīsupi eseva nayo. Takkolajātiphalādīhi alaṅkaritvā piṇḍapātaṃ denti, tāni uddharitvā dhovitvā yāvajīvaṃ paribhuñjitabbāni. Yāguyaṃ pakkhipitvā dinnasiṅgiverādīsupi telādīsu pakkhipitvā dinnalaṭṭhimadhukādīsupi eseva nayo. Evaṃ yaṃ yaṃ asambhinnarasaṃ hoti, taṃ taṃ ekato paṭiggahitampi yathā [Pg.386] suddhaṃ hoti, tathā dhovitvā vā tacchetvā vā tassa tassa kālavasena paribhuñjituṃ vaṭṭati.

"එදින පිළිගන්නා ලද්දේ කාලයෙහි කැප වේ" යනාදී සියල්ල පවසන ලද්දේ රස මුසු වූ දෙය අරභයා ය. ඉදින් ලෙල්ල හෝ කබල ඉවත් නොකොට මුළු පොල් ගෙඩිය පිටින්ම පානයක් ලෙස පිළිගත්තේ නම්, පොල් කබල ඉවත් කළ පසු එම යුෂය විකාලයෙහි ද කැප වේ. ශීතල කිරිපිඬු මත ගිතෙල් පිඬක් තබා පූජා කරන විට, එම කිරිපිඬු හා නොමුසු වූ ගිතෙල් කොටස ඉවත් කර සත් දිනක් පරිභෝජනය කිරීම සුදුසුය. බැඳි මී පැණි, උක් පැණි ආදියෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ. තක්කෝල, සාදික්කා ආදියෙන් සරසා පිණ්ඩපාතය පූජා කරන්නේ නම්, ඒවා ඉවත් කර සෝදා දිවි හිමියෙන් පරිභෝජනය කළ හැකිය. කැඳෙහි දැමූ ඉඟුරු ආදියෙහි ද, තෙල් ආදියෙහි දැමූ වැල්මී ආදියෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ. මෙසේ යම් දෙයක් රස මුසු නොවී පවතින්නේ ද, එය එකට පිළිගත්ත ද, පිරිසිදු වන සේ සෝදා හෝ සූරා ඉවත් කර ඒ ඒ (යාමකාලික, සත්තාහකාලික, යාවජීවික) කාල සීමාවන් අනුව පරිභෝජනය කිරීම සුදුසුය.

Sace pana sambhinnarasaṃ hoti saṃsaṭṭhaṃ, na vaṭṭati. Yāvakālikañhi attanā saddhiṃ sambhinnarasāni tīṇipi yāmakālikādīni attano sabhāvaṃ upaneti, yāmakālikaṃ dvepi sattāhakālikādīni attano sabhāvaṃ upaneti, sattāhakālikampi attanā saddhiṃ saṃsaṭṭhaṃ yāvajīvikaṃ attano sabhāvaññeva upaneti; tasmā tena tadahupaṭiggahitena saddhiṃ tadahupaṭiggahitaṃ vā purepaṭiggahitaṃ vā yāvajīvikaṃ sattāhaṃ kappati dvīhapaṭiggahitena chāhaṃ, tīhapaṭiggahitena pañcāhaṃ…pe… sattāhapaṭiggahitena tadaheva kappatīti veditabbaṃ. Tasmāyeva hi ‘‘sattāhakālikena bhikkhave yāvajīvikaṃ tadahupaṭiggahita’’nti avatvā ‘‘paṭiggahitaṃ sattāhaṃ kappatī’’ti vuttaṃ.

ඉදින් රස මුසු වී ඇත්නම් (කාල සීමාව ඉක්මවා) පරිභෝජනය සුදුසු නොවේ. යාවකාලික දෙය (ආහාර) තමන් හා රස මුසු වූ අනෙක් කාලික තුනම (යාමකාලික ආදිය) තමන්ගේ ස්වභාවයට (එනම් මධ්‍යහ්නයෙන් පසු අකැප වන තත්ත්වයට) පත් කරයි. යාමකාලික දෙය ඉතිරි කාලික දෙක තමන්ගේ ස්වභාවයට පත් කරයි. සත්තාහකාලික දෙය තමන් හා මුසු වූ යාවජීවික දෙය තමන්ගේ ස්වභාවයට (සත් දිනකට) පත් කරයි. එබැවින් එදින පිළිගත් සත්තාහකාලික දෙයක් සමඟ එදිනම හෝ කලින් පිළිගත් යාවජීවික දෙයක් මුසු වූ විට එය සත් දිනක් කැප වේ. පිළිගෙන දින දෙකක් ගත වූ සත්තාහකාලික දෙයක් සමඟ මුසු වූ විට දින හයක් ද, දින තුනක් ගත වූ විට දින පහක් ද... වශයෙන් පිළිගෙන දින හතක් ගත වූ විට එදිනට පමණක් කැප වන බව දත යුතුය. ඒ නිසාම "මහණෙනි, සත්තාහකාලිකය සමඟ යාවජීවිකය එදිනම පිළිගත යුතුය" යි වදාරන්නේ නැතිව "පිළිගත් දින සිට සත් දිනක් කැප වේ" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

Kālayāmasattāhātikkamesu cettha vikālabhojanasannidhibhesajjasikkhāpadānaṃ vasena āpattiyo veditabbā. Imesu ca pana catūsu kālikesu yāvakālikaṃ yāmakālikanti idameva dvayaṃ antovutthakañceva sannidhikārakañca hoti, sattāhakālikañca yāvajīvikañca akappiyakuṭiyaṃ nikkhipitumpi vaṭṭati, sannidhimpi na janetīti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

මෙහිදී කාලය, යාමය සහ සත් දින ඉක්මවීමේදී විකාල භෝජන, සන්නිධි (තැන්පත් කර තැබීම) සහ භේසජ්ජ යන ශික්ෂාපදයන්ට අනුව ඇවැත් සිදු වන බව දත යුතුය. මෙම කාලික හතර අතුරින් යාවකාලික සහ යාමකාලික යන දෙවර්ගය පමණක් ගෘහය තුළ තබා ගැනීම (අන්තෝවුත්ථක) සහ තැන්පත් කර තැබීම (සන්නිධිකාරක) නිසා ඇවැත් සිදු වේ. සත්තාහකාලික සහ යාවජීවික යන දෑ අකැප කුටියක තැබීම ද සුදුසු ය, තැන්පත් කර තැබීමේ (සන්නිධි) ඇවත ද සිදු නොවේ. ඉතිරි සියල්ල හැම තැනකම පැහැදිලි ය.

Bhesajjakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

භේසජ්ජක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ලදි.

7. Kathinakkhandhakaṃ

7. කඨිනක්ඛන්ධකය

Kathinānujānanakathā

කඨින අනුදැනීම පිළිබඳ කතාව

306. Kathinakkhandhake [Pg.387] – pāveyyakāti pāveyyaraṭṭhavāsino. Pāveyyaṃ nāma kosalesu pacchimadisābhāge raṭṭhaṃ; tattha vāsinoti vuttaṃ hoti. Kosalarañño ekapitukabhātūnaṃ bhaddavaggiyattherānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Tesu sabbajeṭṭhako anāgāmī, sabbapacchimako sotāpanno, ekopi arahā vā puthujjano vā natthi. Āraññikāti dhutaṅgasamādānavasena āraññikā; na araññavāsamattena. Piṇḍapātikādibhāvepi tesaṃ eseva nayo. Sīsavasena cetaṃ vuttaṃ. Ime pana terasāpi dhutaṅgāni samādāyeva vattanti. Udakasaṅgaheti udakena saṅgahite ghaṭite saṃsaṭṭhe; thale ca ninne ca ekodakībhūteti attho.

306. කඨිනක්ඛන්ධකයෙහි "පාවේය්‍යකා" යනු පාවේය්‍ය රට වැසියෝය. පාවේය්‍ය යනු කෝසල ජනපදයේ බටහිර දිග පිහිටි රටකි; එහි වැසියෝ යනු අර්ථයයි. කෝසල රජුගේ එකම පියෙකුගේ පුතුන් වූ (සොහොයුරු වූ) භද්‍රවර්ගීය ස්ථවිරයන්ට මෙය නමකි. ඔවුන් අතුරින් වැඩමහල් තැනැත්තා අනාගාමී වූ අතර බාලයා සෝතාපන්න විය. ඔවුන් අතර කිසිවෙක් රහත් වූවකු හෝ පෘථග්ජනයකු හෝ නොවීය. "ආරඤ්ඤිකා" යනු ධුතාංග සමාදානයෙන් ආරණ්‍යවාසී වූවන්ය; ආරණ්‍යයක විසීමෙන් පමණක් ආරණ්‍යවාසී වූවෝ නොවෙති. පිණ්ඩපාතික ආදී භාවයන්හි ද මේ ක්‍රමයම වේ. ප්‍රධාන වශයෙන් මේ ධුතාංග හතර පවසන ලදී. එහෙත් මොවුන් ධුතාංග දහතුනම සමාදන්ව පිළිපැද්දාහ. "උදකසංගහේ" යනු ජලයෙන් ගැවසී ගත්, එකට එක් වූ; ගොඩබිම හා පල්ලම් එකම ජල කඳකින් වැසී ගිය යන අර්ථයයි.

Udakacikkhalleti akkantaakkantaṭṭhāne udakacikkhallo uṭṭhahitvā yāva ānisadā paharati, īdise cikkhalleti attho. Okapuṇṇehīti udakapuṇṇehi. Tesaṃ kira cīvarāni ghanāni, tesu patitaṃ udakaṃ na paggharati ghanattā puṭabaddhaṃ viya tiṭṭhati. Tena vuttaṃ – ‘‘okapuṇṇehi cīvarehī’’ti. ‘‘Oghapuṇṇehī’’tipi pāṭho.

"උදකචික්ඛල්ලේ" යනු පය තබන තබන තැන ජලය මිශ්‍ර වූ මඩ ඉස්සී තට්ටම් දක්වා පහර දෙන, මෙබඳු මඩෙහි යන අර්ථයයි. "ඕකපුණ්ණේහි" යනු ජලයෙන් පිරී ගිය. ඔවුන්ගේ සිවුරු ඉතා ඝනකම් වූ බව කියනු ලැබේ. එම ඝනකම නිසා සිවුරට වැටුණු ජලය පහළට නොගොස් බඳුනක පිරී ඇති සේ රැඳී පවතී. එබැවින් "ඕකපුණ්ණේහි චීවරේහි" (දිය පිරුණු සිවුරෙන්) යැයි වදාරන ලදී. "ඕඝපුණ්ණේහි" කියා ද පාඨයක් ඇත.

Avivadamānā vassaṃ vasimhāti ettha āgantukaṭṭhāne senāsanaphāsutāya abhāvena ca bhagavato dassanālābhena ukkaṇṭhitatāya ca te bhikkhū phāsuṃ na vasiṃsu, tasmā ‘‘avivadamānā phāsukaṃ vassaṃ vasimhā’’ti nāvocuṃ. Dhammiṃ kathaṃ katvāti bhagavā tesaṃ bhikkhūnaṃ anamataggiyakathaṃ kathesi. Te sabbepi kathāpariyosāne arahattaṃ pāpuṇitvā nisinnaṭṭhānatoyeva ākāse uppatitvā agamaṃsu, taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘dhammiṃ kathaṃ katvā’’ti. Tato bhagavā ‘‘sace kathinatthāro paññatto abhavissa, ete bhikkhū ekaṃ cīvaraṃ ṭhapetvā santaruttarena āgacchantā na evaṃ kilantā assu, kathinatthāro ca nāmesa sabbabuddhehi anuññāto’’ti cintetvā kathinatthāraṃ anujānitukāmo bhikkhū āmantesi, āmantetvā ca pana ‘‘anujānāmi bhikkhave’’tiādimāha.

“කලහයකින් තොරව වස් විසූවෙමු” යන්නෙහි අර්ථය මෙසේය: ආගන්තුක ස්ථානයක සේනාසනයන්හි පහසුව නොමැති වීම නිසාත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැකගන්නට නොලැබීමෙන් ඇති වූ අසතුට නිසාත් ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා පහසුවෙන් වස් විසුවේ නැත. එබැවින් උන්වහන්සේලා “කලහයකින් තොරව පහසුවෙන් වස් විසූවෙමු” යැයි ප්‍රකාශ නොකළහ. “ධර්ම කථාවක් කොට” යනු, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම භික්ෂූන් වහන්සේලාට අනමතග්ගිය ධර්ම දේශනාව පැවැත්වූ සේක. ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා දේශනාව අවසානයේ අරහත් ඵලයට පැමිණ, වැඩසිටි තැන්වලින්ම අහසට පැනනැගී වැඩම කළහ. එය අරභයා “ධර්ම කථාවක් කොට” යන්න සඳහන් විය. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, “සැබවින්ම කඨින ඇතිරීමක් පනවා තිබුණේ නම්, මෙම භික්ෂූන් වහන්සේලා එක් සිවුරක් තබා අඳනය සහ සඟල සිවුර පමණක් ගෙන වැඩම කරන විට මෙතරම් වෙහෙසට පත් නොවනු ඇත. තවද මෙම කඨින ඇතිරීම සියලු බුදුවරුන් විසින් අනුදැන වදාරන ලද්දකි” යි සිතා, කඨිනාස්තරණය අනුමත කරනු පිණිස භික්ෂූන් වහන්සේලා අමතා, “මහණෙනි, මම අනුදැන වදාරමි” යනාදිය වදාළ සේක.

Tattha [Pg.388] atthatakathinānaṃ voti nipātamattaṃ vokāro; atthatakathinānanti attho. Evañhi sati parato ‘‘so nesaṃ bhavissatī’’ti yujjati. Atha vā voti sāmivacanamevetaṃ. So nesanti ettha pana so cīvaruppādo ye atthatakathinā, tesaṃ bhavissatīti attho.

එහි “අත්ථතකඨිනානං වෝ” (atthatakathinānaṃ vo) යන්නෙහි “වෝ” (vo) යනු නිපාත මාත්‍රයකි. එහි අර්ථය ‘කඨිනය අතුළ භික්ෂූන්ට’ යන්නයි. එසේ වූ විට, පසුව එන “සෝ නේසං භවිස්සති” (එය ඔවුන්ට ලැබෙනු ඇත) යන වාක්‍යය සමඟ අර්ථය ගැළපේ. එසේත් නොමැති නම් “වෝ” යනු සාමී වචනයක් (අයිතිවාසිකම හඟවන පදයක්) ලෙස ද ගත හැකිය. “සෝ නේසං” යන්නෙහි අර්ථය නම්, කඨිනය අතුළ භික්ෂූන් හට යම් සිවුරු පහළ වීමක් වේ නම්, එය ඔවුන් සියලු දෙනාටම හිමි වනු ඇති බවයි.

Tattha anāmantacāroti yāva kathinaṃ na uddhariyati, tāva anāmantetvā caraṇaṃ kappissati, cārittasikkhāpadena anāpatti bhavissatīti attho. Asamādānacāroti ticīvaraṃ asamādāya caraṇaṃ; cīvaravippavāso kappissatīti attho. Gaṇabhojananti gaṇabhojanampi kappissati. Yāvadatthacīvaranti yāvattakena cīvarena attho, tāvattakaṃ anadhiṭṭhitaṃ avikappitaṃ kappissatīti attho. Yo ca tattha cīvaruppādoti tattha kathinatthatasīmāyaṃ matakacīvaraṃ vā hotu saṅghaṃ uddissa dinnaṃ vā saṅghikena tatruppādena ābhataṃ vā, yena kenaci ākārena yaṃ saṅghikacīvaraṃ uppajjati, taṃ tesaṃ bhavissatīti attho.

එහි “අනාමන්තචාරෝ” යනු කඨිනය උදුරා දමන තෙක් (කඨින කාලය අවසන් වන තෙක්), විමසීමකින් තොරව නිවෙස් කරා වැඩම කිරීම කැපවන බවයි; එය චාරිත්ත ශික්ෂා පදයෙන් ඇවැත් නොවන බව අදහස් වේ. “අසමාදානචාරෝ” යනු තෙසිවුර සමාදන් නොවී (සිවුරක් නොමැතිව රාත්‍රිය ගත කරමින්) හැසිරීම කැපවන බවයි; එනම් සිවුරෙන් වෙන්ව විසීම කැපවන බවයි. “ගණභෝජනං” යනු ගණ භෝජනය අනුභව කිරීම ද කැපවන බවයි. “යාවදත්ථචීවරං” යනු යම් තාක් සිවුරුවල අවශ්‍යතාව පවතී ද, ඒ තාක් අධිට්ඨානයක් හෝ විකල්පනයක් නොකළ සිවුරු තබා ගැනීම කැපවන බවයි. “යෝ ච තත්ථ චීවරුප්පාදෝ” යනු කඨිනය අතුළ සීමාව තුළ, මළක සිවුරක් වේවා, සංඝයා උදෙසා දුන් දෙයක් වේවා, සංඝ සන්තක දෙයකින් ගෙනෙන ලද්දක් වේවා, යම් අයුරකින් සංඝ සන්තක සිවුරක් පහළ වේ නම්, එය එම කඨිනය අතුළ භික්ෂූන්ටම හිමි වන බවයි.

Evañca pana bhikkhave kathinaṃ attharitabbanti ettha kathinatthāraṃ ke labhanti, ke na labhantīti? Gaṇanavasena tāva pacchimakoṭiyā pañca janā labhanti, uddhaṃ satasahassampi, pañcannaṃ heṭṭhā na labhanti. Vutthavassavasena purimikāya vassaṃ upagantvā paṭhamapavāraṇāya pavāritā labhanti, chinnavassā vā pacchimikāya upagatā vā na labhanti, aññasmiṃ vihāre vutthavassāpi na labhantīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Purimikāya upagatānaṃ pana sabbe gaṇapūrakā honti, ānisaṃsaṃ na labhanti, ānisaṃso itaresaṃyeva hoti. Sace purimikāya upagatā cattāro vā honti tayo vā dve vā eko vā, itare gaṇapūrake katvā kathinaṃ attharitabbaṃ. Atha cattāro bhikkhū upagatā, eko paripuṇṇavasso sāmaṇero, so ce pacchimikāya upasampajjati, gaṇapūrako ceva hoti, ānisaṃsañca labhati. Tayo bhikkhū dve sāmaṇerā, dve bhikkhū tayo sāmaṇerā, eko bhikkhu cattāro sāmaṇerāti etthāpi eseva nayo. Sace purimikāya upagatā kathinatthārakusalā na honti, atthārakusalā khandhakabhāṇakatherā pariyesitvā ānetabbā. Kammavācaṃ sāvetvā kathinaṃ attharāpetvā dānañca bhuñjitvā gamissanti. Ānisaṃso pana itaresaṃyeva hoti.

“මහණෙනි, මෙසේ කඨිනය ඇතිරිය යුතුය” යන්නෙහි, කඨිනාස්තරණය ලැබීමට සුදුසු කවුරුන්ද, නුසුදුසු කවුරුන්ද යන ප්‍රශ්නයට පිළිතුර මෙසේය: සංඛ්‍යාව අනුව අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් පස් දෙනෙකු සිටිය යුතුය, උපරිමය ලක්ෂයක් වුවද විය හැකිය. පස් දෙනෙකුට වඩා අඩු නම් කඨිනයක් ලැබිය නොහැක. වස් විසීම අනුව බලන කල, පූර්ව වස් එළඹ, පළමු පවාරණයෙන් පවාරණය කළ භික්ෂූන්ට කඨිනය අතුළ හැකිය. වස් කඩ වූ හෝ පශ්චිම වස් එළඹි භික්ෂූන්ට එය කළ නොහැක. වෙනත් වෙහෙරක වස් විසූ භික්ෂූන්ට ද එම විහාරයේ කඨිනාස්තරණය කළ නොහැකි බව මහාපච්චරියෙහි සඳහන් වේ. පූර්ව වස් එළඹි සියලු භික්ෂූහු ගණ පූරකයන් (ගණ සංඛ්‍යාව සම්පූර්ණ කරන්නන්) වෙති. නමුත් කඨිනානිසංස ලැබෙන්නේ එය අතුළ භික්ෂූන්ට පමණි. පූර්ව වස් එළඹි භික්ෂූන් හතර නමක්, තුන් නමක්, දෙනමක් හෝ එක් නමක් සිටී නම්, අනෙක් ගණ පූරකයන් සම්පූර්ණ කර කඨිනය ඇතිරිය යුතුය. යම් හෙයකින් භික්ෂූන් හතර නමක් සහ පූර්ණ වයසැති සාමණේර නමක් පූර්ව වස් එළඹ සිටියදී, පසුව එම සාමණේරයන් වහන්සේ උපසම්පදා වුවහොත්, උන්වහන්සේ ද ගණ පූරකයක් වන අතරම ආනිසංස ද ලබති. භික්ෂූන් තිදෙනෙකු හා සාමණේරවරුන් දෙදෙනෙකු ආදී වශයෙන් වස් එළඹ සිටින විට ද ක්‍රමය මෙයම වේ. ඉදින් පූර්ව වස් විසූ භික්ෂූහු කඨිනය ඇතිරීමට දක්ෂ නොවෙත් නම්, ඒ පිළිබඳ දක්ෂ ඛන්ධකභාණක ස්ථවිරයන් වහන්සේලා සොයා වැඩම කරවිය යුතුය. උන්වහන්සේලා කම්මවාචාව ශ්‍රවණය කරවා, කඨිනය අතුරවා, දානය ද වළඳා ආපසු වැඩම කරති. නමුත් එහි ආනිසංස හිමි වන්නේ අදාළ විහාරයේ වස් විසූ භික්ෂූන්ටමය.

Kathinaṃ [Pg.389] kena dinnaṃ vaṭṭati? Yena kenaci devena vā manussena vā pañcannaṃ vā sahadhammikānaṃ aññatarena dinnaṃ vaṭṭati. Kathinadāyakassa vattaṃ atthi, sace so taṃ ajānanto pucchati – ‘‘bhante kathaṃ kathinaṃ dātabba’’nti tassa evaṃ ācikkhitabbaṃ – ‘‘tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññatarappahonakaṃ sūriyuggamanasamaye vatthaṃ ‘kathinacīvaraṃ demā’ti dātuṃ vaṭṭati, tassa parikammatthaṃ ettakā nāma sūciyo, ettakaṃ suttaṃ, ettakaṃ rajanaṃ, parikammaṃ karontānaṃ ettakānaṃ bhikkhūnaṃ yāgubhattañca dātuṃ vaṭṭatī’’ti.

කඨිනය කවුරුන් විසින් පූජා කළහොත් එය සුදුසු වේද? යම් කිසි දෙවියෙකු විසින් හෝ මිනිසෙකු විසින් හෝ පස් වැදෑරුම් සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලාගෙන් අයෙකු විසින් හෝ පූජා කිරීම සුදුසුය. කඨින දායකයා සඳහා පිළිවෙත් පද්ධතියක් ඇත. ඉදින් ඔහු එය නොදැන “ස්වාමීනි, කඨිනයක් පූජා කරන්නේ කෙසේද?” යැයි විමසයි නම්, ඔහුට මෙසේ කියා දිය යුතුය: “තෙසිවුරෙන් ඕනෑම එකකට සරිලන රෙදි කැබැල්ලක් හිරු උදාවන අවස්ථාවේදී ‘මෙම කඨින සිවුර පූජා කරමු’ යැයි පවසා පූජා කිරීම සුදුසුය. එම කඨින රෙද්ද පිළියෙල කිරීම සඳහා අවශ්‍ය වන අල්පෙනෙති, නූල්, සායම් වර්ග සහ එම කටයුතුවල නිරත වන භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා කැඳ හා දන් පූජා කිරීම ද සුදුසුය” යනුවෙනි.

Kathinatthārakenāpi dhammena samena uppannaṃ kathinaṃ attharantena vattaṃ jānitabbaṃ. Tantavāyagehato hi ābhatasantāneneva khalimakkhitasāṭako na vaṭṭati, malīnasāṭakopi na vaṭṭati, tasmā kathinatthārasāṭakaṃ labhitvā suṭṭhu dhovitvā sūciādīni cīvarakammūpakaraṇāni sajjetvā bahūhi bhikkhūhi saddhiṃ tadaheva sibbitvā niṭṭhitasūcikammaṃ rajitvā kappabinduṃ datvā kathinaṃ attharitabbaṃ. Sace tasmiṃ anatthateyeva aññaṃ kathinasāṭakaṃ āharati, aññāni ca bahūni kathinānisaṃsavatthāni deti, yo ānisaṃsaṃ bahuṃ deti, tassa santakeneva attharitabbaṃ. Itaro yathā tathā ovaditvā saññāpetabbo.

කඨින ඇතිරීම සිදුකරන භික්ෂූන් වහන්සේ විසින් ද ධර්මානුකූලව හා සාධාරණව (සාමූහිකව) ලැබුණු කඨිනයක් අතුරන කල්හි පිළිපැදිය යුතු වත්පිළිවෙත් දත යුතුය. මන්ද, වියන්නන්ගේ නිවසින් ගෙන ආ අයුරින්ම, කැඳ තැවරූ රෙදි කඨිනය සඳහා නුසුදුසුය. කිලිටි වූ රෙදි ද නුසුදුසුය. එබැවින් කඨින වස්ත්‍රය ලැබුණු පසු එය මැනවින් සෝදා, ඉදිකටු ආදී සිවුරු මැසීමට අවශ්‍ය උපකරණ සූදානම් කරගෙන බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ එදිනම මසා නිමවා, මැහුම් කටයුතු අවසන් කළ පසු පඬු ගසා, කප්පබින්දුව තබා කඨිනය අතුළ යුතුය. ඉදින් එම කඨිනය නොපැතිරවූයේ නම්, වෙනත් කඨින රෙදි කඩක් ගෙන එන්නේ නම් සහ තවත් බොහෝ කඨිනානිසංස රෙදිපිළි පූජා කරන්නේ නම්, යම් දායකයෙක් බොහෝ ආනිසංස රෙදි පූජා කරන්නේ ද, ඔහුගේ එම වස්ත්‍රයෙන්ම කඨිනය අතුළ යුතුය. අනෙක් දායකයාට සුදුසු පරිදි අවවාද කර කරුණු වටහා දී ඔහු පැහැදවිය යුතුය.

Kathinaṃ pana kena attharitabbaṃ? Yassa saṅgho kathinacīvaraṃ deti. Saṅghena pana kassa dātabbaṃ? Yo jiṇṇacīvaro hoti. Sace bahū jiṇṇacīvarā honti, vuḍḍhassa dātabbaṃ. Vuḍḍhesupi yo mahāpariso tadaheva cīvaraṃ katvā attharituṃ sakkoti, tassa dātabbaṃ. Sace vuḍḍho na sakkoti navakataro sakkoti, tassa dātabbaṃ. Apica saṅghena mahātherassa saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭati, tasmā ‘‘tumhe bhante gaṇhatha, mayaṃ katvā dassāmā’’ti vattabbaṃ. Tīsu cīvaresu yaṃ jiṇṇaṃ hoti, tadatthāya dātabbaṃ. Pakatiyā dupaṭṭacīvarassa dupaṭṭatthāyeva dātabbaṃ. Sacepissa ekapaṭṭacīvaraṃ ghanaṃ hoti, kathinasāṭako ca pelavo, sāruppatthāya dupaṭṭappahonakameva dātabbaṃ, ‘‘ahaṃ alabhanto ekapaṭṭaṃ pārupāmī’’ti vadantassāpi dupaṭṭaṃ dātuṃ vaṭṭati. Yo pana lobhapakatiko hoti, tassa na dātabbaṃ. Tenāpi ‘‘kathinaṃ attharitvā pacchā sibbitvā dve cīvarāni karissāmī’’ti na gahetabbaṃ. Yassa pana dīyati, tassa yena vidhinā dātabbaṃ, taṃ [Pg.390] dassetuṃ ‘‘evañca pana bhikkhave kathinaṃ attharitabba’’nti ārabhitvā suṇātu me bhantetiādikā dānakammavācā tāva vuttā.

කඨිනය කවුරුන් විසින් අතුළ යුතු ද? සංඝයා වහන්සේ විසින් යම් භික්ෂුවකට කඨින සිවුර පූජා කරන්නේ ද, උන්වහන්සේ විසිනි. සංඝයා විසින් එය කා හට පූජා කළ යුතු ද? දිරා ගිය සිවුරු ඇති භික්ෂුවකට එය දිය යුතුය. ඉදින් දිරා ගිය සිවුරු ඇති භික්ෂූන් බොහෝ දෙනෙක් සිටිත් නම්, වැඩිමහලු (ස්ථවිර) භික්ෂුවට එය දිය යුතුය. වැඩිමහලු භික්ෂූන් අතරින් ද යම් භික්ෂුවකට පිරිවර බොහෝ සිටී ද, එදිනම සිවුර සාදා නිමවා පැතිරවීමට (කඨිනය අතුිරීමට) හැකි ද, උන්වහන්සේට දිය යුතුය. ඉදින් වැඩිමහලු භික්ෂුවට එය කළ නොහැකි නම්, නවක භික්ෂුවට එය කළ හැකි නම්, උන්වහන්සේට දිය යුතුය. එසේ වුවද සංඝයා විසින් මහා තේරූන් වහන්සේට සංග්‍රහ කිරීම සුදුසුය. එබැවින්, "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ මෙය පිළිගනු මැනව, අපි මෙය සිවුරක් බවට පත්කර දෙන්නෙමු" යි පැවසිය යුතුය. තුන් සිවුරෙන් යම් සිවුරක් දිරා ඇත් ද, ඒ වෙනුවෙන් (එය අලුත් කිරීමට) දිය යුතුය. ස්වභාවයෙන්ම දෙපට සිවුරක් ඇති භික්ෂුවකට, දෙපට සිවුරක් සඳහාම දිය යුතුය. ඉදින් උන්වහන්සේගේ තනිපට සිවුර ඝනකම් වූයේ ද, කඨින රෙදි කඩ සියුම් වූයේ ද, එවිට ගැළපෙන පරිදි දෙපටක් කිරීමට ප්‍රමාණවත් රෙදි දිය යුතුය. "මට දෙපට සිවුරක් නොලැබුණොත් මම තනිපට සිවුරක් පොරවන්නෙමි" යි පවසන භික්ෂුවට ද දෙපට සිවුරක් දීම සුදුසුය. ලෝභී ස්වභාවයක් ඇති භික්ෂුවකට එය නොදිය යුතුය. උන්වහන්සේ ද "කඨිනය අතුළ පසු පසුව මසා සිවුරු දෙකක් සාදා ගන්නෙමි" යන අදහසින් එය නොගත යුතුය. කා හට පූජා කරන්නේ ද, උන්වහන්සේට දිය යුතු පිළිවෙළ පෙන්වීමට "මහණෙනි, කඨිනය මෙසේ අතුළ යුතුය" යි ආරම්භ කර, "ස්වාමීනි, සංඝයා මට සවන් දෙත්වා" යනාදී දාන කර්මවාචාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී.

Evaṃ dinne pana kathine sace taṃ kathinadussaṃ niṭṭhitaparikammameva hoti, iccetaṃ kusalaṃ. No ce niṭṭhitaparikammaṃ hoti, ‘‘ahaṃ thero’’ti vā ‘‘bahussuto’’ti vā ekenāpi akātuṃ na labbhati, sabbeheva sannipatitvā dhovanasibbanarajanāni niṭṭhāpetabbāni. Idañhi kathinavattaṃ nāma buddhappasatthaṃ. Atīte padumuttaropi bhagavā kathinavattaṃ akāsi. Tassa kira aggasāvako sujātatthero nāma kathinaṃ gaṇhi, taṃ satthā aṭṭhasaṭṭhiyā bhikkhusatasahassehi saddhiṃ nisīditvā akāsi.

මෙසේ කඨිනය පූජා කළ පසු, ඉදින් ඒ කඨින වස්ත්‍රය පූර්ව කර්තව්‍යයන් අවසන් කළ එකක්ම නම්, එය යහපති. ඉදින් පූර්ව කර්තව්‍යයන් නිම කර නැති නම්, "මම ස්ථවිර නමකි" කියා හෝ "මම බහුශ්‍රැතයෙකි" කියා හෝ කිසිවෙකුටත් (ඒ කටයුතු) නොකර සිටිය නොහැක. සියලු දෙනාම රැස් වී සේදීම, මැසීම, පඬු ගැසීම ආදිය නිම කළ යුතුය. මක්නිසාද යත්, මේ කඨින වත්පිළිවෙත බුදුවරුන් විසින් පසසන ලද්දකි. අතීතයේ පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද කඨින වත්පිළිවෙත් ඉටු කළහ. උන්වහන්සේගේ අග්‍රශ්‍රාවක වූ සුජාත තෙරුන් වහන්සේ කඨිනය පිළිගත් බව කියැවේ. ශාස්තෘන් වහන්සේ හැට අට ලක්ෂයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ වැඩසිටිමින් එය ඉටු කළහ.

Katapariyositaṃ pana kathinaṃ gahetvā atthārakena bhikkhunā ‘‘sace saṅghāṭiyā kathinaṃ attharitukāmo hoti, porāṇikā saṅghāṭi paccuddharitabbā, navā saṅghāṭi adhiṭṭhātabbā. ‘Imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’ti vācā bhinditabbā’’tiādinā parivāre vuttavidhānena kathinaṃ attharitabbaṃ. Attharitvā ca pana ‘‘tena kathinatthārakena bhikkhunā saṅghaṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā añjaliṃ paggahetvā evamassa vacanīyo – ‘atthataṃ bhante saṅghassa kathinaṃ, dhammiko kathinatthāro, anumodathā’ti tehi anumodakehi bhikkhūhi ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā añjaliṃ paggahetvā evamassa vacanīyo – ‘atthataṃ āvuso saṅghassa kathinaṃ, dhammiko kathinatthāro, anumodāmā’’ti evamādinā parivāre vuttavidhāneneva anumodāpetabbaṃ, itarehi ca anumoditabbaṃ. Evaṃ sabbesaṃ atthataṃ hoti kathinaṃ. Vuttañhetaṃ parivāre ‘‘dvinnaṃ puggalānaṃ atthataṃ hoti kathinaṃ – atthārakassa ca anumodakassa cā’’ti (pari. 403). Punapi vuttaṃ – ‘‘na saṅgho kathinaṃ attharati, na gaṇo kathinaṃ attharati, puggalo kathinaṃ attharati, saṅghassa anumodanā gaṇassa anumodanā puggalassa atthārā saṅghassa atthataṃ hoti kathinaṃ, gaṇassa atthataṃ hoti kathinaṃ, puggalassa atthataṃ hoti kathinaṃ’’ti (pari. 414).

සාදා නිම කළ කඨිනය ගෙන එය අතුරන භික්ෂුව විසින්: ඉදින් සංඝාටියෙන් කඨිනය අතුරනු කැමති නම්, පැරණි සංඝාටිය පච්චුද්ධරණය කළ යුතුය, අලුත් සංඝාටිය අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. "මෙම සංඝාටියෙන් කඨිනය අතුරමි" යි වචනයෙන් පැවසිය යුතුය යනාදී වශයෙන් පරිවාර පාලියෙහි දැක්වෙන විධික්‍රමයට අනුව කඨිනය අතුළ යුතුය. කඨිනය අතුළ පසු, එම කඨිනය අතුළ භික්ෂුව සංඝයා වෙත එළඹ, සිවුර ඒකාංශ කර පොරවා ගෙන, ඇඳිලි බැඳ මෙසේ පැවසිය යුතුය: "ස්වාමීනි, සංඝයාගේ කඨිනය අතුරන ලදී, කඨින ඇතිරීම ධර්මානුකූල වේ, එය අනුමෝදන් වන්න." එවිට අනුමෝදන් වන භික්ෂූන් විසින් සිවුර ඒකාංශ කර, ඇඳිලි බැඳ මෙසේ පැවසිය යුතුය: "ඇවැත්නි, සංඝයාගේ කඨිනය අතුරන ලදී, කඨින ඇතිරීම ධර්මානුකූල වේ, අපි එය අනුමෝදන් වෙමු." මේ අයුරින් පරිවාර පාලියෙහි දැක්වෙන විධික්‍රමයට අනුවම අනුමෝදන් කරවිය යුතුය. අනෙක් භික්ෂූන් විසින් ද අනුමෝදන් විය යුතුය. මෙසේ කළ විට සැමටම කඨිනය අතුළ බව වේ. මක්නිසාද යත්, "පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකුට කඨිනය අතුළ බව වේ - එනම් කඨිනය අතුරන භික්ෂුවට සහ අනුමෝදන් වන භික්ෂුවට ය" යි පරිවාර පාලියෙහි සඳහන් වේ. තවද, "සංඝයා කඨිනය අතුරන්නේ නැත, ගණය කඨිනය අතුරන්නේ නැත, පුද්ගලයෙක් කඨිනය අතුරයි; සංඝයාගේ අනුමෝදනාව නිසාත්, ගණයාගේ අනුමෝදනාව නිසාත්, පුද්ගලයාගේ ඇතිරීම නිසාත් සංඝයාට කඨිනය අතුළ බව වේ, ගණයට කඨිනය අතුළ බව වේ, පුද්ගලයාට කඨිනය අතුළ බව වේ" යි එහි දැක්වේ.

Evaṃ atthate pana kathine sace kathinacīvarena saddhiṃ ābhataṃ ānisaṃsaṃ dāyakā ‘‘yena amhākaṃ kathinaṃ gahitaṃ, tasseva demā’’ti denti[Pg.391], bhikkhusaṅgho anissaro. Atha avicāretvāva datvā gacchanti, bhikkhusaṅgho issaro. Tasmā sace kathinatthārakassa sesacīvarānipi dubbalāni honti, saṅghena apaloketvā tesampi atthāya vatthāni dātabbāni. Kammavācā pana ekāyeva vaṭṭati. Avasese kathinānisaṃse balavavatthāni vassāvāsikaṭṭhitikāya dātabbāni, ṭhitikāya abhāve therāsanato paṭṭhāya dātabbāni, garubhaṇḍaṃ na bhājetabbaṃ. Sace pana ekasīmāya bahū vihārā honti, sabbe bhikkhū sannipātetvā ekattha kathinaṃ attharitabbaṃ, visuṃ visuṃ attharituṃ na vaṭṭati.

මෙසේ කඨිනය අතුළ පසු, ඉදින් දායකයන් කඨින සිවුර සමඟ ගෙන ආ ආනිසංස රෙදිපිළි ගැන, "අපගේ කඨිනය යම් භික්ෂුවක් පිළිගත්තේ ද, උන්වහන්සේටම මෙය පූජා කරමු" යි පවසමින් පූජා කරන්නේ නම්, භික්ෂු සංඝයාට එහි අයිතියක් නැත. ඉදින් කිසිවෙකුටත් නියම නොකර පූජා කර යන්නේ නම්, භික්ෂු සංඝයා එහි හිමිකරු වේ. එබැවින් ඉදින් කඨිනය අතුළ භික්ෂුවගේ ඉතිරි සිවුරු දිරා පත් වී ඇත්නම්, සංඝයාගේ අවසරය ගෙන එම සිවුරු වෙනුවෙන් ද රෙදිපිළි දිය යුතුය. කර්මවාචාව එක් වරක් පමණක් කිරීම ප්‍රමාණවත්ය. ඉතිරි කඨිනානිසංස රෙදිපිළි, වස් විසූ භික්ෂූන්ගේ පිළිවෙළට දිය යුතුය. එසේ පිළිවෙළක් නැති නම්, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආසනයේ සිට පිළිවෙළින් දිය යුතුය. ගරු භාණ්ඩ බෙදා නොගත යුතුය. ඉදින් එක් සීමාවක් තුළ විහාරස්ථාන බොහෝමයක් ඇත්නම්, සියලුම භික්ෂූන් එක තැනකට රැස් කරවා එක තැනක කඨිනය අතුළ යුතුය. වෙන වෙනම කඨිනය ඇතිරීම සුදුසු නැත.

308. Idāni yathā ca kathinaṃ atthataṃ hoti, yathā ca anatthataṃ, taṃ vidhiṃ vitthārato dassetuṃ evañca pana bhikkhave atthataṃ hoti kathinaṃ evaṃ anatthatanti vatvā akaraṇīyañceva mahābhūmikañca anatthatalakkhaṇaṃ tāva dassento na ullikhitamattenātiādike catuvīsati ākāre dassesi. Tato paraṃ atthatalakkhaṇaṃ dassento ahatena atthatantiādike sattarasa ākāre dassesi. Parivārepi hi ‘‘catuvīsatiyā ākārehi anatthataṃ hoti kathinaṃ, sattarasahi ākārehi atthataṃ hoti kathina’’nti idameva lakkhaṇaṃ vuttaṃ.

308. දැන් කඨිනය අතුළ බව වන්නේ කෙසේද සහ නොඅතුළ බව වන්නේ කෙසේද යන ඒ විධික්‍රමය විස්තරාත්මකව දැක්වීමට: "මහණෙනි, කඨිනය මෙසේ අතුළ බව වේ, මෙසේ අතුළ බව නොවේ" යි වදාරා, පළමුව නොකළ යුතු සහ වැදගත් වූ 'අනත්තත' (නොඅතුළ බවේ) ලක්ෂණ දක්වමින්, "රෙදි ඉරි තැලීම පමණකින් නොවේ" යනාදී ආකාර විසි හතරක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක්වූ සේක. ඉන්පසු 'අත්තත' (අතුළ බවේ) ලක්ෂණ දක්වමින්, "අලුත් රෙද්දෙන් අතුරන ලද්දේ නම්" යනාදී ආකාර දාහතක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. පරිවාර පාලියෙහි ද "ආකාර විසි හතරකින් කඨිනය නොඅතුළ බව වේ, ආකාර දාහතකින් කඨිනය අතුළ බව වේ" යි මේ ලක්ෂණයම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී.

Tattha ullikhitamattenāti dīghato ca puthulato ca pamāṇaggahaṇamattena. Pamāṇañhi gaṇhanto tassa tassa padesassa sañjānanatthaṃ nakhādīhi vā paricchedaṃ dassento ullikhati, nalāṭādīsu vā ghaṃsati, tasmā taṃ pamāṇaggahaṇaṃ ‘‘ullikhitamatta’’nti vuccati. Dhovanamattenāti kathinadussadhovanamattena. Cīvaravicāraṇamattenāti ‘‘pañcakaṃ vā sattakaṃ vā navakaṃ vā ekādasakaṃ vā hotū’’ti evaṃ vicāritamattena. Chedanamattenāti yathāvicāritassa vatthassa chedanamattena. Bandhanamattenāti moghasuttakāropanamattena. Ovaṭṭiyakaraṇamattenāti moghasuttakānusārena dīghasibbitamattena. Kaṇḍusakaraṇamattenāti muddhiyapattabandhanamattena. Daḷhīkammakaraṇamattenāti dve cimilikāyo ekato katvā sibbitamattena. Atha vā paṭhamacimilikā ghaṭetvā ṭhapitā hoti, kathinasāṭakaṃ tassā kucchicimilikaṃ katvā sibbitamattenātipi attho. Mahāpaccariyaṃ [Pg.392] ‘‘pakaticīvarassa upassayadānenā’’ti vuttaṃ. Kurundiyaṃ pana ‘‘pakatipattabaddhacīvaraṃ dupaṭṭaṃ kātuṃ kucchicimilikaṃ alliyāpanamattenā’’ti vuttaṃ. Anuvātakaraṇamattenāti piṭṭhianuvātāropanamattena. Paribhaṇḍakaraṇamattenāti kucchianauvātāropanamattena. Ovaddheyyakaraṇamattenāti āgantukapattāropanamattena. Kathinacīvarato vā pattaṃ gahetvā aññasmiṃ akathinacīvare pattāropanamattena.

එහි ‘ullikhitamattena’ යනු දිගින් හා පළලින් ප්‍රමාණ ගැනීම පමණකිනි. මන්දයත්, සිවුරක් කැපීමට ප්‍රමාණ ගන්නා තැනැත්තා ඒ ඒ ස්ථාන හඳුනාගැනීම පිණිස නිය ආදියෙන් ඉරි ඇඳීමෙන් සලකුණු කරයි, නැතහොත් නළල ආදියේ ඇතිල්ලීම (පිරිමැදීම) කරයි; එබැවින් එම ප්‍රමාණ ගැනීම ‘ඉරි ඇඳීම පමණක්’ (උල්ලීඛිතමත්ත) යැයි කියනු ලැබේ. ‘dhovanamattena’ යනු කඨින වස්ත්‍රය සේදීම පමණකිනි. ‘cīvaravicāraṇamattena’ යනු පස්කඩක් හෝ හත්කඩක් හෝ නවකඩක් හෝ එකොළොස්කඩක් හෝ වේවායි මෙසේ විචාරණය කිරීම (සැලසුම් කිරීම) පමණකිනි. ‘chedanamattena’ යනු සැලසුම් කළ පරිදි වස්ත්‍රය කැපීම පමණකිනි. ‘bandhanamattena’ යනු තාවකාලික නූල් (මොඝසූත්‍ර) ඇල්ලීම පමණකිනි. ‘ovaṭṭiyakaraṇamattena’ යනු එම තාවකාලික නූල් අනුව දිගින් මැසීම පමණකිනි. ‘kaṇḀusakaraṇamattena’ යනු සිවුරු ගර්භයන් (අලුවා) එකට සම්බන්ධ කිරීම පමණකිනි. ‘daḷhሩkammakaraṇamattena’ යනු රෙදි ස්ථර දෙකක් එක්කොට මැසීම පමණකිනි. නැතහොත්, පළමු රෙදි ස්ථරය මසා තිබියදී, කඨින වස්ත්‍රය එහි ඇතුළු ස්ථරය (කුච්ඡිචිමිලිකා) ලෙස තබා මැසීම පමණකින් ද කඨිනය අතුළා නොවේ යනු අර්ථයයි. මහාපච්චරියෙහි ‘ප්‍රකෘති සිවුරකට (සාමාන්‍ය සිවුරකට) උඩින් තබා මැසීමෙන්’ යැයි දක්වා ඇත. කුරුන්දියෙහි නම් ‘දෙපට සිවුරක් කිරීම සඳහා සාමාන්‍යයෙන් මසා ඇති සිවුරකට ඇතුළු ස්ථරයක් ඇල්ලීම පමණකින්’ යැයි දක්වා ඇත. ‘anuvātakaraṇamattena’ යනු පිටපස අනුවාතය (වැටිය) ඇල්ලීම පමණකිනි. ‘paribhaṇḀakaraṇamattena’ යනු ඇතුළු පැත්තේ අනුවාතය ඇල්ලීම පමණකිනි. ‘ovaddheyyakaraṇamattena’ යනු අතිරේක රෙදි කැබැල්ලක් ඇල්ලීම පමණකිනි. නැතහොත් කඨින සිවුරෙන් රෙදි කැබැල්ලක් ගෙන වෙනත් කඨින නොවන සිවුරකට ඇල්ලීම පමණකිනි.

Kambalamaddanamattenāti ekavāraṃyeva rajane pakkhittena dantavaṇṇena paṇḍupalāsavaṇṇena vā. Sace pana sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā rattampi sāruppaṃ hoti, vaṭṭati. Nimittakatenāti ‘‘iminā dussena kathinaṃ attharissāmī’’ti evaṃ nimittakatena. Ettakameva hi parivāre vuttaṃ. Aṭṭhakathāsu pana ‘‘ayaṃ sāṭako sundaro, sakkā iminā kathinaṃ attharitu’nti evaṃ nimittakammaṃ katvā laddhenā’’ti vuttaṃ. Parikathākatenāti ‘‘kathinaṃ nāma dātuṃ vaṭṭati, kathinadāyako bahuṃ puññaṃ pasavatī’’ti evaṃ parikathāya uppāditena. Kathinaṃ nāma atiukkaṭṭhaṃ vaṭṭati, mātarampi viññāpetuṃ na vaṭṭati, ākāsato otiṇṇasadisameva vaṭṭatīti. Kukkukatenāti tāvakālikena. Sannidhikatenāti ettha duvidho sannidhi karaṇasannidhi ca nicayasannidhi ca. Tattha tadaheva akatvā ṭhapetvā karaṇaṃ karaṇasannidhi. Saṅgho ajja kathinadussaṃ labhitvā punadivase deti, ayaṃ nicayasannidhi.

‘kambalamaddanamattena’ යනු එකම වරක් පමණක් සායම්හි බහාලූ ඇත්දත් පැහැති හෝ පඬුපලාවන් පැහැති වස්ත්‍රයෙනි. ඉදින් එක් වරක් හෝ දෙවරක් සායම් පෙවූ පසුත් එය ශ්‍රමණයන්ට සුදුසු පැහැයක් ගන්නේ නම්, එය කඨිනය සඳහා කැප වේ. ‘nimittakatena’ යනු ‘මම මේ වස්ත්‍රයෙන් කඨිනය අතුරන්නෙමි’ යැයි මෙසේ නිමිති කිරීමෙන් (ඉඟි කිරීමෙන්) ලැබුණු වස්ත්‍රයෙනි. පරිවාර පාලියෙහි දක්වා ඇත්තේ මේ පමණකි. අටුවාවන්හි නම් ‘මේ වස්ත්‍රය ඉතා හොඳයි, මෙයින් කඨිනය ඇතුරිය හැකියි’ යැයි මෙසේ නිමිති පහළ කර ලබාගත් වස්ත්‍රයෙනි යැයි දක්වා ඇත. ‘parikathākatena’ යනු ‘කඨින පූජාව ඉතා අගනේය, කඨින දායකයා බොහෝ පින් රැස්කර ගන්නේය’ යැයි මෙසේ වටින් ගොඩින් කළ කතාවෙන් (පරිකථාවෙන්) උපදවා ගත් වස්ත්‍රයෙනි. කඨිනය යනු ඉතා උත්කෘෂ්ට විය යුතුය, එය තමාගේ මෑණියන්ගෙන් වුවද ඉල්ලා ගැනීම නොකැපය, එය අහසින් වැටුණාක් වැනි (අසංකල්පිත) වස්ත්‍රයක්ම විය යුතුය. ‘kukkukatena’ යනු තාවකාලිකව ඉල්ලා ගත් (ණයට ගත්) වස්ත්‍රයෙනි. ‘sannidhikatena’ යන්නෙහි සන්නිධි (තැන්පත් කර තැබීම) දෙවර්ගයකි: කරණසන්නිධි හා නිචයසන්නිධි වශයෙනි. එහි, වස්ත්‍රය ලැබුණු දිනයේදීම මසා නිම නොකර තබාගෙන පසුව මැසීම ‘කරණසන්නිධි’ නම් වේ. සංඝයා අද කඨින වස්ත්‍රය ලබාගෙන පසුවදා එය (පුද්ගලිකව) පවරන්නේ නම්, එය ‘නිචයසන්නිධි’ නම් වේ.

Nissaggiyenāti rattinissaggiyena. Parivārepi vuttaṃ – ‘‘nissaggiyaṃ nāma kariyamāne aruṇaṃ uṭṭhahatī’’ti. Akappakatenāti anādinnakappabindunā. Aññatra saṅghāṭiyātiādīsu ṭhapetvā saṅghāṭiuttarāsaṅgaantaravāsake aññena paccattharaṇādinā atthataṃ anatthataṃ hotīti. Aññatra pañcakena vā atirekapañcakena vāti pañca vā atirekāni vā khaṇḍāni katvā mahāmaṇḍalaaḍḍhamaṇḍalāni dassetvā kateneva vaṭṭati. Evañhi samaṇḍalikataṃ hoti, taṃ ṭhapetvā aññena acchinnakena vā dvatticatukhaṇḍena vā na vaṭṭati. Aññatra puggalassa atthārāti puggalassa atthāraṃ ṭhapetvā na aññena saṅghassa vā gaṇassa vā atthārena atthataṃ hoti. Nissīmaṭṭho anumodatīti bahiupacārasīmāya ṭhito anumodati.

‘nissaggiyena’ යනු රාත්‍රිය ඉක්මවීමෙන් නිස්සග්ගි වූ සිවුරෙනි. පරිවාර පාලියෙහි ද ‘සිවුර මසමින් සිටියදී අරුණ නැගුණහොත් එය නිස්සග්ගි වේ’ යයි වදාරන ලදී. ‘akappakatena’ යනු කප්බින්දුව නොතැබූ සිවුරෙනි. ‘aññatra saṄghāṭiyā’ ආදී පාඨයන්හි අදහස නම්, සඟළ සිවුර, තනිපට සිවුර සහ අඳනය යන තුන් සිවුර හැර ඇතිරිලි ආදී වෙනත් වස්ත්‍රයකින් අතුළහොත් එය කඨිනය අතුළා නොවේ යන්නයි. ‘aññatra pacakena vā atirekapacakena vā’ යනු පස්කඩක් හෝ ඊට වැඩි කැබලි ගණනක් කොට, මණ්ඩල හා අඩමඬල දක්වා නිසි පරිදි මසන ලද සිවුරකින්ම කඨිනය ඇතුරිය යුතුය. එවිට එය ‘සමණ්ඩලික’ (මඬල සහිත) වේ. එසේ නොමැතිව නොකැපූ වස්ත්‍රයකින් හෝ දෙකඩ, තුන්කඩ, සිවුකඩ වස්ත්‍රයකින් කඨිනය ඇතුරීම නොකැපය. ‘aññatra puggalassa atthārā’ යනු පුද්ගලයෙකු විසින් අතුරනු ලබන අතුළා ගැනීම හැර, සංඝයා හෝ ගණයක් විසින් පොදුවේ අතුළා ගැනීමෙන් කඨිනය සිද්ධ නොවේ. ‘nissĩmaṭṭho anumodatĩ’ යනු උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිට අනුමෝදන් වීමයි.

309. Ahatenāti [Pg.393] aparibhuttena. Ahatakappenāti ahatasadisena ekavāraṃ vā dvikkhattuṃ vā dhotena. Pilotikāyāti hatavatthakasāṭakena. Paṃsukūlenāti tevīsatiyā khettesu uppannapaṃsukūlena. Paṃsukūlikabhikkhunā coḷakabhikkhaṃ āhiṇḍitvā laddhacoḷakehi katacīvarenātipi kurundimahāpaccarīsu vuttaṃ. Pāpaṇikenāti āpaṇadvāre patitapilotikaṃ gahetvā kathinatthāya deti, tenāpi vaṭṭatīti attho. Sesaṃ vuttavipallāseneva veditabbaṃ. Imasmiṃ pana ṭhāne ‘‘saha kathinassa atthārā kati dhammā jāyantī’’tiādi bahuaṭṭhakathāsu vuttaṃ, taṃ sabbaṃ parivāre pāḷiārūḷhameva, tasmā tattha āgatanayeneva veditabbaṃ. Na hi tena idha avuccamānena kathinatthārakassa kiñci parihāyati.

309. ‘ahatena’ යනු පාවිච්චි නොකළ අලුත් රෙද්දෙනි. ‘ahatakappena’ යනු අලුත් රෙද්දට සමාන වූ, එක් වරක් හෝ දෙවරක් සෝදන ලද රෙද්දෙනි. ‘pilotikāyā’ යනු කඩමාලු රෙදි කැබලිවලිනි. ‘paṃsukũlena’ යනු විසිතුන් වැදෑරුම් පාංශුකූල ක්ෂේත්‍රයන්ගෙන් උපන් පාංශුකූල වස්ත්‍රයෙනි. පාංශුකූලික භික්ෂුවක විසින් රෙදි කැබලි සොයා ඇවිද ලබාගත් රෙදිවලින් මසන ලද සිවුරෙන් ද කඨිනය ඇතුරිය හැකි බව කුරුන්දි හා මහාපච්චරියන්හි දක්වා ඇත. ‘pāpaṇikena’ යනු වෙළඳසැලක් අසල වැටී තිබී සොයාගත් රෙදි කැබැල්ලකින් ද කඨිනය ඇතුරීම කැප වේ යනු අර්ථයයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථ පෙර කී කරුණුවලට ප්‍රතිවිරුද්ධ අර්ථයෙන් දත යුතුය. මෙම ස්ථානයෙහි ‘කඨිනය අතුළා ගැනීමත් සමඟ ධර්මයන් කීයක් උපදී ද?’ යනාදී බොහෝ කරුණු අටුවාවන්හි දක්වා ඇතත්, ඒ සියල්ල පරිවාර පාලියෙහි ඇතුළත් වන බැවින් එහි එන ක්‍රමයටම දත යුතුය. මෙහි සෘජුව නොදැක්වූ පමණින් කඨිනය අතුරන භික්ෂුවට දැනගත යුතු යමක අඩුවක් නොවේ.

310. Evaṃ kathinatthāraṃ dassetvā idāni ubbhāraṃ dassetuṃ kathañca bhikkhave ubbhataṃ hoti kathinantiādimāha. Tattha mātikāti mātaro; janettiyoti attho. Kathinubbhārañhi etā aṭṭha janettiyo. Tāsu pakkamanaṃ anto assāti pakkamanantikā. Evaṃ sesāpi veditabbā.

310. මෙසේ කඨින අතුළා ගැනීම දක්වා, දැන් එහි උබ්භාරය (ඉවත් වීම) දැක්වීම පිණිස ‘kathaca bhikkhave ubbhataṃ hoti kathinaṃ’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘mātikā’ යනු මව්වරුන් බඳු වූ කරුණුය; ජනෙත්තියෝ යනු අර්ථයයි. කඨින උබ්භාරය මේ මාතිකා අට නිසා උපදී. ඒවා අතරින් බැහැර යාම කෙළවර කොට ඇත්තේ ‘pakkamanantikā’ නම් වේ. සෙසු මාතිකා ද මෙසේම දත යුතුය.

Ādāyasattakakathā

Ādāyasattakakathā - (සිවුරු ගෙන යාම පිළිබඳ සප්තකය පිළිබඳ කතාව)

311. Na paccessanti na puna āgamissaṃ. Etasmiṃ pana pakkamanantike kathinuddhāre paṭhamaṃ cīvarapalibodho chijjati, pacchā āvāsapalibodho. Evaṃ pakkamato hi cīvarapalibodho antosīmāyameva chijjati, āvāsapalibodho sīmātikkame. Vuttampi cetaṃ parivāre –

311. ‘na paccessanti’ යනු නැවත නොඑන්නෙමි යන්නයි. මෙම පක්කමනන්තික කඨින උබ්භාරයේදී පළමුව සිවුරු පලිබෝධය සිඳේ, පසුව ආවාස පලිබෝධය සිඳේ. මෙසේ බැහැර යන භික්ෂුවගේ සිවුරු පලිබෝධය උපචාර සීමාව තුළදීම සිඳෙන අතර, ආවාස පලිබෝධය සීමාව ඉක්මවා ගිය විට සිඳේ. මේ බව පරිවාර පාලියෙහි ද මෙසේ දක්වා ඇත -

‘‘Pakkamanantiko kathinuddhāro, vutto ādiccabandhunā;

Etañca tāhaṃ vissajjissaṃ, cīvarapalibodho paṭhamaṃ chijjati;

Pacchā āvāsapalibodho chijjatī’’ti. (pari. 415);

‘බැහැර යාම කෙළවර කොට ඇති කඨින උබ්භාරය බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. ඒ පිළිබඳ මම ඔබට පිළිතුරු දෙන්නෙමි; පළමුව සිවුරු පලිබෝධය සිඳෙයි, පසුව ආවාස පලිබෝධය සිඳෙයි.’

Cīvaraṃ ādāyāti akatacīvaraṃ ādāya. Bahisīmagatassāti aññaṃ sāmantavihāraṃ gatassa. Evaṃ hotīti tasmiṃ vihāre senāsanaphāsukaṃ vā sahāyasampattiṃ vā disvā evaṃ hoti. Etasmiṃ pana niṭṭhānantike kathinuddhāre āvāsapalibodho paṭhamaṃ chijjati, so hi ‘‘na paccessa’’nti citte uppannamatteyeva chijjati. Vuttampi cetaṃ –

‘cĩvaraṃ ādāya’ යනු නොමසන ලද වස්ත්‍රය ගෙන යෑමයි. ‘bahisĩmagatassa’ යනු වෙනත් අසල විහාරයකට ගිය තැනැත්තාටයි. ‘evaṃ hoti’ යනු එම විහාරයෙහි සෙනසුන් පහසුව හෝ කල්‍යාණ මිතුරන් හෝ දැක මෙසේ සිතෙයි. මෙම නිට්ඨානන්තික කඨින උබ්භාරයේදී (සිවුර නිමවීම කෙළවර වන උබ්භාරයේදී) පළමුව ආවාස පලිබෝධය සිඳේ. මන්දයත්, ‘මම නැවත නොඑන්නෙමි’ යැයි සිත උපන් මාත්‍රයෙන්ම එය සිඳෙන බැවිනි. ඒ බව මෙසේ ද වදාරන ලදී –

‘‘Niṭṭhānantiko [Pg.394] kathinuddhāro, vutto ādiccabandhunā;

Etañca tāhaṃ vissajjissaṃ, āvāsapalibodho paṭhamaṃ chijjati;

Cīvare niṭṭhite cīvarapalibodho chijjatī’’ti.

“නිමවීම අවසානය කොට ඇති කඨිනුද්ධාරය (කඨින සිවුර ඉවත් වීම) ගැන ආදිත්‍ය බන්ධු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. මම ඔබට එම ප්‍රශ්නය විසඳා දෙන්නෙමි. එහිදී පළමුව ආවාස පලිබෝධය (නේවාසික බාධාව) සිඳී යයි. සිවුරේ කටයුතු නිම වූ කල්හි චීවර පලිබෝධය සිඳී යයි.” යනුවෙන් සංගීතිකාරක හිමිවරුන් විසින් ද වදාරන ලදී.

Etena nayena sesamātikāvibhajanepi attho veditabbo. Ayaṃ pana viseso – ‘‘sanniṭṭhānantike dvepi palibodhā nevimaṃ cīvaraṃ kāressaṃ, na paccessanti citte uppannamatteyeva ekato chijjantīti. Vuttañhetaṃ –

මෙම ක්‍රමයෙන් සෙසු මාතිකා විභජනයේදී ද අර්ථය දත යුතුය. මෙහි විශේෂය නම් - ‘සන්නිට්ඨානන්තික’ (අධිෂ්ඨානය අවසන් වීමෙන්) කඨිනුද්ධාරයේදී, “මම මේ සිවුර මස්වන්නේ නැත, නැවත එන්නේ ද නැතැයි” සිත උපන් මාත්‍රයෙන් ම පලිබෝධ දෙකම එක්වරම සිඳී යයි. ඒ බව මෙසේ වදාරන ලදී -

‘‘Sanniṭṭhānantiko kathinuddhāro, vutto ādiccabandhunā;

Etañca tāhaṃ vissajjissaṃ, dve palibodhā apubbaṃ acarimaṃ chijjantī’’ti.

“සන්නිට්ඨානන්තික කඨිනුද්ධාරය ආදිත්‍ය බන්ධු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. මම ඔබට එම ප්‍රශ්නය විසඳා දෙන්නෙමි. එහිදී චීවර හා ආවාස යන පලිබෝධ දෙකම පෙර පසු නොවී (එක්වරම) සිඳී යයි.”

Evaṃ sabbakathinuddhāresu palibodhupacchedo veditabbo. So pana yasmā iminā ca vuttanayena parivāre ca āgatabhāvena sakkā jānituṃ, tasmā vitthārato na vutto. Ayaṃ panettha saṅkhepo – nāsanantike āvāsapalibodho paṭhamaṃ chijjati, cīvare naṭṭhe cīvarapalibodho chijjati. Yasmā cīvare naṭṭhe cīvarapalibodho chijjati, tasmā ‘‘nāsanantiko’’ti vuttaṃ.

මෙසේ සියලු කඨිනුද්ධාරයන්හි පලිබෝධ සිඳී යාම දත යුතුය. එය මෙම ක්‍රමයෙන් මෙන්ම පරිවාර පාළියේ සඳහන් වන බැවින් මෙහි විස්තරාත්මකව දක්වා නැත. මෙහි සංක්ෂේපය මෙයයි - නාසනන්තික (සිවුර විනාශ වීමෙන් වන) කඨිනුද්ධාරයේදී පළමුව ආවාස පලිබෝධය සිඳේ. සිවුර විනාශ වූ කල්හි චීවර පලිබෝධය සිඳේ. සිවුර විනාශ වූ විට චීවර පලිබෝධය සිඳෙන බැවින් එය ‘නාසනන්තික’ යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

Savanantike cīvarapalibodho paṭhamaṃ chijjati, tasmā tassa saha savanena āvāsapalibodho chijjati.

සවනන්තික (ඇසීම අවසානය කොට ඇති) කඨිනුද්ධාරයේදී පළමුව චීවර පලිබෝධය සිඳේ. එබැවින් ඔහුට ඇසීමත් සමඟම ආවාස පලිබෝධය ද සිඳී යයි.

Āsāvacchedike āvāsapalibodho paṭhamaṃ chijjati. Cīvarāsāya upacchinnāya cīvarapalibodho chijjati. Ayaṃ pana yasmā ‘‘anāsāya labhati; āsāya na labhati; tassa evaṃ hoti ‘idhevimaṃ cīvaraṃ kāressaṃ, na paccessa’’’ntiādinā nayena itarehi uddhārehi saddhiṃ vomissakadesano anekappabhedo hoti, tasmā parato visuṃ vitthāretvā vutto, idha na vutto. Idha pana savanantikassa anantaraṃ sīmātikkantiko vutto. Tattha cīvarapalibodho paṭhamaṃ chijjati, tassa bahisīme āvāsapalibodho chijjati. Sahubbhāre dve palibodhā apubbaṃ acarimaṃ chijjantīti.

316-325. ආසාවච්ඡේදික (බලාපොරොත්තුව සිඳීමෙන් වන) කඨිනුද්ධාරයේදී පළමුව ආවාස පලිබෝධය සිඳේ. චීවරය පිළිබඳ බලාපොරොත්තුව සිඳී ගිය කල්හි චීවර පලිබෝධය සිඳී යයි. මෙය “බලාපොරොත්තුවක් නැතිව ලබයි, බලාපොරොත්තුව ඇතිව නොලබයි, ඔහුට ‘මම මෙහිම මේ සිවුර මස්වන්නෙමි, නැවත නොඑන්නෙමි’ යනාදී වශයෙන් වෙනත් උද්ධාරයන් හා මිශ්‍රව දේශනා කර ඇති බැවින් බොහෝ ප්‍රභේද ඇත්තේය. එබැවින් මතු විස්තර වශයෙන් වදාරන ලදී, මෙහි නොවදාරන ලදී. මෙහිදී සවනන්තිකයට අනතුරුව සීමාතික්කන්තිකය වදාරන ලදී. එහිදී පළමුව චීවර පලිබෝධය සිඳේ, ඔහුගේ ආවාස පලිබෝධය සීමාවෙන් පිටතදී සිඳේ. සහුබ්භාරයේදී (භික්ෂූන් සමඟ එක්ව උදුරා දැමීමේදී) පලිබෝධ දෙකම පෙර පසු නොවී සිඳේ. මෙය සංක්ෂේපයයි.

316-325. Evaṃ [Pg.395] ādāyavāre sattakathinuddhāre dassetvā puna samādāyavārepi vippakatacīvarassa ādāyasamādāyavāresupi yathāsambhavaṃ teyeva dassitā. Tato paraṃ antosīmāyaṃ ‘‘paccessaṃ na paccessa’’nti imaṃ vidhiṃ anāmasitvāva ‘‘na paccessa’’nti imameva āmasitvā anadhiṭṭhitenā’’tiādinā nayena ca ye ye yujjanti, te te dassitā. Tato paraṃ ‘‘cīvarāsāya pakkamatī’’tiādinā nayena itarehi saddhiṃ vomissakanayena anekakkhattuṃ āsāvacchedikaṃ dassetvā puna disaṃgamiyavasena ca phāsuvihārikavasena ca niṭṭhānantikesu yujjamānā kathinuddhārā dassitā. Evaṃ pabhedato kathinuddhāraṃ dassetvā idāni ye tena tena kathinuddhārena palibodhā chijjantīti vuttā, tesaṃ paṭipakkhe dassento dveme bhikkhave kathinassa palibodhātiādimāha. Tattha cattenāti yena cittena so āvāso catto hoti, taṃ cattaṃ nāma, tena cattena. Vantamuttesupi eseva nayo. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

මෙසේ ආදායවාරයේදී සත් වැදෑරුම් කඨිනුද්ධාරයන් දක්වා නැවත සමාදායවාරයේදී ද, නිම නොකළ සිවුරක් ඇති විට ආදාය-සමාදාය වාරයන්හිදී ද සුදුසු පරිදි ඒ සත් වැදෑරුම් උද්ධාරයන්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දක්වන ලදහ. ඉන්පසු සීමාව ඇතුළත සිටියදීම “එන්නෙමි, නොඑන්නෙමි” යන විධිය නොතකා “නොඑන්නෙමි” යන්න පමණක් සලකා “අනධිට්ඨිතේන” යනාදී ක්‍රමයෙන් යෝග්‍ය වන වාරයන් දක්වන ලදහ. ඉන්පසු “චීවරාසාය පක්කමති” යනාදී ක්‍රමයෙන් අනෙක් උද්ධාරයන් හා මිශ්‍ර වූ ක්‍රමයෙන් බොහෝ වර ආසාවච්ඡේදිකය දක්වා, නැවත අන් ප්‍රදේශයකට යෑමේ වශයෙන් හා පහසු විහරණය කැමති භික්ෂුවගේ වශයෙන් නිට්ඨානන්තිකයන්හි යෙදෙන කඨිනුද්ධාරයන් වදාරන ලදහ. මෙසේ ප්‍රභේද වශයෙන් කඨිනුද්ධාරය දක්වා, දැන් ඒ ඒ කඨිනුද්ධාරයෙන් පලිබෝධ සිඳෙන ආකාරය වදාළා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ඒවාට විරුද්ධ පක්ෂය දක්වනු පිණිස “මහණෙනි, කඨිනයේ පලිබෝධ දෙකකි” යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘චත්තේන’ යනු යම් සිතකින් ඒ ආවාසය අත්හරින ලද්දේ ද, එය ‘චත්ත’ නම් වේ. එම අත්හළ සිතින් යන්නයි. වන්ත-මුත්ත පදයන්හි ද මේ ක්‍රමයම වේ. සෙසු සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

Kathinakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

8. කඨිනක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

8. Cīvarakkhandhakaṃ

චීවරක්ඛන්ධකය

Jīvakavatthukathā

ජීවක වස්තු කථාව

326. Cīvarakkhandhake [Pg.396] – padakkhiṇāti chekā kusalā. Abhisaṭāti abhigatā. Kehi abhigatāti? Atthikehi atthikehi manussehi; karaṇatthe pana sāmivacanaṃ katvā ‘‘atthikānaṃ atthikānaṃ manussāna’’nti vuttaṃ. Paññāsāya ca rattiṃ gacchatīti paññāsa kahāpaṇe gahetvā rattiṃ gacchati. Negamoti kuṭumbiyagaṇo.

326. චීවරක්ඛන්ධකයේ - ‘ප දක්ඛිණා’ යනු දක්ෂ වූ, කුසලතාව ඇති තැනැත්තියයි. ‘අභිසටා’ යනු හමුවීමට පැමිණි යන්නයි. කවුරුන් විසින් හමුවීමට පැමිණියේ ද? ප්‍රයෝජන අපේක්ෂිත මනුෂ්‍යයන් විසිනි; මෙහිදී කරණාර්ථයේ සාමී වචනය යොදා ‘අත්ථිකානං අත්ථිකානං මනුස්සානං’ යැයි සංගීතිකාරකයන් වදාළහ. ‘පඤ්ඤාසාය ච රත්තිං ගච්ඡති’ යනු කහාපණ පනහක් ගෙන රාත්‍රියෙහි යයි යන්නයි. ‘නේගමෝ’ යනු සිටුවරුන්ගේ සමූහයයි.

327. Sālavatiṃ kumāriṃ gaṇikaṃ vuṭṭhāpesīti nāgarā dve satasahassāni, rājā satasahassanti tīṇi satasahassāni, aññañca ārāmuyyānavāhanādiparicchedaṃ datvā vuṭṭhāpesuṃ; gaṇikaṭṭhāne ṭhapesunti attho. Paṭisatena ca rattiṃ gacchatīti rattiṃ paṭisatena gacchati. Gilānaṃ paṭivedeyyanti gilānabhāvaṃ jānāpeyyaṃ. Kattarasuppeti jiṇṇasuppe.

327. ‘සාලවතිං කුමාරිං ගණිකං වුට්ඨාපේසි’ යනු නගරවාසීන් ලක්ෂ දෙකක් ද, රජු ලක්ෂයක් ද වශයෙන් ලක්ෂ තුනක් දී, තවත් උයන්වතු හා වාහන ආදිය ලබා දී ගණිකා තනතුරේ තැබූහ යන්නයි. ‘පටිසතේන ච රත්තිං ගච්ඡති’ යනු රාත්‍රියට එක් අයෙකුගෙන් සියයක් බැගින් ගෙන යයි යන්නයි. ‘ගිලානං පටිවේදෙය්‍යං’ යනු ගිලන් බව දැනුම් දෙන්නෙමි යන්නයි. ‘කත්තරසුප්පේ’ යනු පරණ කුල්ලක යන්නයි.

328. Kā me deva mātā, ko pitāti kasmā pucchi? Taṃ kira aññe rājadārakā kīḷantā kalahe uṭṭhite ‘‘nimmātiko nippitiko’’ti vadanti. Yathā ca aññesaṃ dārakānaṃ chaṇādīsu cuḷamātāmahāmātādayo kiñci paṇṇākāraṃ pesenti, tathā tassa na koci kiñci peseti. Iti so taṃ sabbaṃ cintetvā ‘‘nimmātikoyeva nu kho aha’’nti jānanatthaṃ ‘‘kā me deva mātā, ko pitā’’ti pucchi.

328. “දේවයන් වහන්ස, මගේ මව කවුද? පියා කවුද?” කියා ඔහු විමසුවේ ඇයි? අනෙක් රජකුමාරවරු සෙල්ලම් කරන විට කලහයක් ඇති වූ විට, ඔහුට “මවක් නැති එකා, පියෙක් නැති එකා” යැයි කියති. එසේම අනෙක් දරුවන්ට උත්සව කාලවලදී කුඩම්මා, කිරිඅම්මා ආදීන් යම් තෑගිබෝග එවන නමුත්, ඔහුට කිසිවෙක් කිසිවක් එවන්නේ නැත. මේ සියල්ල ගැන සිතා, “සැබවින්ම මම මවක් නැති අයෙක්දැයි” දැනගැනීම පිණිස ඔහු එසේ විමසුවේය.

Yannūnāhaṃ sippaṃ sikkheyyanti yaṃnūna ahaṃ vejjasippaṃ sikkheyyanti cintesi. Tassa kira etadahosi – ‘‘imāni kho hatthiassasippādīni parūpaghātapaṭisaṃyuttāni, vejjasippaṃ mettāpubbabhāgaṃ sattānaṃ hitapaṭisaṃyutta’’nti. Tasmā vejjasippameva sandhāya ‘‘yaṃnūnāhaṃ sippaṃ sikkheyya’’nti cintesi. Apicāyaṃ ito kappasatasahassassa upari padumuttarassa bhagavato upaṭṭhākaṃ ‘‘buddhupaṭṭhāko aya’’nti catuparisantare patthataguṇaṃ vejjaṃ disvā ‘‘aho vatāhampi evarūpaṃ ṭhānantaraṃ pāpuṇeyya’’nti cintetvā sattāhaṃ buddhappamukhassa saṅghassa dānaṃ datvā bhagavantaṃ vanditvā ‘‘ahampi bhagavā tumhākaṃ [Pg.397] upaṭṭhāko asukavejjo viya anāgate buddhupaṭṭhāko bhaveyya’’nti patthanamakāsi. Tāya purimapatthanāya codiyamānopesa vejjasippameva sandhāya ‘‘yaṃnūnāhaṃ sippaṃ sikkheyya’’nti cintesi.

“මම යම් ශිල්පයක් උගන්නෙම් නම් යෙහෙකැයි” සිතා ඔහු වෙදකම උගැනීමට අදහස් කළේය. ඔහුට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: “මේ ඇත්, අස් ආදී ශිල්පයන් අන් අයට පීඩා කිරීම හා සම්බන්ධය, වෙදකම වනාහි මෛත්‍රිය පූර්වාංගම කරගත් සත්ත්වයන්ගේ හිතසුව පිණිස පවතින්නකි.” එබැවින් වෙදකම අරභයාම “මම ශිල්පයක් උගන්නෙම් නම් යෙහෙකැයි” සිතීය. තවද, මොහු මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ උපස්ථායක වූ, “මොහු බුද්ධෝපස්ථායකයෙකැයි” සිව්වනක් පිරිස මැද ගුණ පැතිර ගිය වෙදෙකු දැක, “මම ද මෙබඳු තනතුරකට පත් වෙම්වා” යැයි සිතා, සත් දිනක් බුද්ධ ප්‍රමුඛ මහා සංඝයාට දන් දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, “ස්වාමීනි, මම ද මතු කාලයක ඔබ වහන්සේ වැනි බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට අසවල් වෙදා මෙන් බුද්ධෝපස්ථායක වෙම්වා” යැයි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඒ පූර්ව ප්‍රාර්ථනාවෙන් මෙහෙයවනු ලැබූයේ ද ඔහු වෙදකම අරභයාම ශිල්පයක් ඉගෙනීමට අදහස් කළේය.

329. Disāpāmokkhoti sabbadisāsu vidito pākaṭo padhāno vāti attho. Tasmiñca samaye takkasīlato vāṇijā abhayarājakumāraṃ dassanāya agamaṃsu. Te jīvako ‘‘kuto tumhe āgatā’’ti pucchi. ‘‘Takkasīlato’’ti vutte ‘‘atthi tattha vejjasippācariyo’’ti pucchi. ‘‘Āma kumāra, takkasīlāyaṃ disāpāmokkho vejjo paṭivasatī’’ti sutvā ‘‘tena hi yadā gacchatha, mayhaṃ āroceyyāthā’’ti āha. Te tathā akaṃsu. So pitaraṃ anāpucchā tehi saddhiṃ takkasīlaṃ agamāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘abhayaṃ rājakumāraṃ anāpucchā’’tiādi.

329. “දිසාපාමොක්ඛ” යනු සියලු දිශාවන්හි ප්‍රසිද්ධ වූ, ප්‍රකට වූ හෝ ප්‍රධාන වූ යන අර්ථයයි. ඒ අවස්ථාවේ තක්සලා නුවර සිට පැමිණි වෙළෙන්දෝ අභය රාජකුමාරයා දැකීම පිණිස ආහ. “නුඹලා කොහේ සිට පැමිණියේද?” යැයි ජීවක ඔවුන්ගෙන් විමසීය. “තක්සලාවේ සිට” යැයි පැවසූ කල, “එහි වෙද ශිල්පය උගන්වන ගුරුවරයෙක් සිටීද?” යැයි ඔහු ඇසීය. “එසේය කුමාරය, තක්සලාවේ දිසාපාමොක්ඛ වෙදැදුරෙක් වාසය කරයි” යන්න අසා, “එසේ නම් නුඹලා ආපසු යන කල මටත් දන්වන්න” යැයි ජීවක කීවේය. ඔවුන් එසේ කළහ. ජීවක තමාගේ පියාගෙන් (අභය කුමරුගෙන්) අවසර නොගෙනම ඔවුන් සමඟ තක්සලාව බලා ගියේය. එය අරභයා “අභය රාජකුමාරයාගෙන් අවසර නොගෙන” යනාදිය සංගීතිකාරකයන් විසින් සඳහන් කරන ලදී.

Icchāmahaṃ ācariya sippaṃ sikkhitunti taṃ kira upasaṅkamantaṃ disvā so vejjo ‘‘kosi tvaṃ tātā’’ti pucchi. So ‘‘bimbisāramahārājassa nattā abhayakumārassa puttomhī’’ti āha. ‘‘Kasmā pana tvamasi tāta idhāgato’’ti, tato so ‘‘tumhākaṃ santike sippaṃ sikkhitu’’nti vatvā icchāmahaṃ ācariya sippaṃ sikkhitunti āha. Bahuñca gaṇhātīti yathā aññe khattiyakumārādayo ācariyassa dhanaṃ datvā kiñci kammaṃ akatvā sikkhantiyeva, na so evaṃ. So pana kiñci dhanaṃ adatvā dhammantevāsikova hutvā ekaṃ kālaṃ upajjhāyassa kammaṃ karoti, ekaṃ kālaṃ sikkhati. Evaṃ santepi abhinīhārasampanno kulaputto attano medhāvitāya bahuñca gaṇhāti, lahuñca gaṇhāti, suṭṭhu ca upadhāreti, gahitañcassa na sammussati.

“ගුරුතුමනි, මම ශිල්පය ඉගෙන ගැනීමට කැමැත්තෙමි” යන්නෙහි තේරුම නම්, ඔහු තමා වෙත පැමිණෙනු දුටු ඒ වෙදැදුරා, “පුතේ, නුඹ කවුද?” යැයි විමසීය. ඔහු, “මම බිම්බිසාර මහරජුගේ මුණුබුරා වූ ද, අභය රාජකුමාරයාගේ පුතා වූ ද ජීවක වෙමි” යැයි කීවේය. “පුතේ, නුඹ කුමක් නිසා මෙහි පැමිණියේද?” යැයි ඇසූ විට, “ඔබ වහන්සේ වෙතින් ශිල්පය හැදෑරීමට පැමිණියෙමි” යැයි පවසා, “ගුරුතුමනි, මම ශිල්ප ඉගෙන ගැනීමට කැමැත්තෙමි” යි පැවසීය. “බොහෝ දේ උගනියි” යනු, අනෙක් ක්ෂත්‍රිය කුමාරවරුන් ආදීන් ගුරුවරයාට ධනය ලබා දී කිසිදු මෙහෙවරක් නොකර ශිල්ප උගත්තා සේ ඔහු ක්‍රියා කළේ නැත. ඔහු කිසිදු ධනයක් දීමට නොහැකිව ධර්මාන්තේවාසිකයෙකු (ශිල්පය වෙනුවෙන් සේවය කරන්නෙකු) වී, එක් කාලයක ගුරුවරයාගේ කටයුතු කරමින් අනෙක් කාලයේ ශිල්පය හැදෑරීය. එසේ වුවද, බුද්ධ උපස්ථායකයෙකු වීමේ ප්‍රාර්ථනාවෙන් යුත් මේ කුලපුත්‍රයා තමාගේ ප්‍රඥාවන්ත බව නිසා බොහෝ දේ උගනියි, ඉතා ඉක්මනින් උගනියි, මැනවින් විමසා තේරුම් ගනියි, එමෙන්ම උගත් කිසිවක් ඔහුට අමතක නොවේ.

Satta ca me vassāni adhīyantassa nayimassa sippassa anto paññāyatīti ettha ayaṃ kira jīvako yattakaṃ ācariyo jānāti, yaṃ aññe soḷasahi vassehi uggaṇhanti, taṃ sabbaṃ sattahi vassehi uggahesi. Sakkassa pana devarañño etadahosi – ‘‘ayaṃ buddhānaṃ upaṭṭhāko aggavissāsako bhavissati, handa naṃ bhesajjayojanaṃ sikkhāpemī’’ti ācariyassa sarīre ajjhāvasitvā yathā ṭhapetvā kammavipākaṃ avasesarogaṃ ekeneva bhesajjayogena tikicchituṃ sakkoti, tathā naṃ bhesajjayojanaṃ sikkhāpesi. So pana ‘‘ācariyassa santike sikkhāmī’’ti maññati, tasmā ‘‘samattho idāni jīvako tikicchitu’’nti [Pg.398] sakkena vissaṭṭhamatte evaṃ cintetvā ācariyaṃ pucchi. Ācariyo pana ‘‘na iminā mamānubhāvena uggahitaṃ, devatānubhāvena uggahita’’nti ñatvāva tena hi bhaṇetiādimāha. Samantā yojanaṃ āhiṇḍantoti divase divase ekekena dvārena nikkhamitvā cattāro divase āhiṇḍanto. Parittaṃ pātheyyaṃ pādāsīti appamattakaṃ adāsi. Kasmā? Tassa kira etadahosi – ‘‘ayaṃ mahākulassa putto gatamattoyeva pitipitāmahānaṃ santikā mahāsakkāraṃ labhissati, tato mayhaṃ vā sippassa vā guṇaṃ na jānissati, antarāmagge pana khīṇapātheyyo sippaṃ payojetvā avassaṃ mayhañca sippassa ca guṇaṃ jānissatī’’ti parittaṃ dāpesi.

‘සත් වසරක් මුළුල්ලෙහි මා මෙම ශිල්පය හදාරන නමුත්, මෙහි අවසානයක් නොපෙනේ’ යනු මෙහි අදහසයි. එහිදී, මෙම ජීවක තෙමේ සිය ගුරුවරයා දන්නා යම් පමණ ශිල්පයක් ඇද්ද, අන්‍යයන් විසින් වසර දහසයකින් උගන්නා ඒ සියල්ල සත් වසරකින් ඉගෙන ගත්තේය. එවිට ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාට මෙබඳු අදහසක් විය: ‘මොහු බුදුවරුන්ගේ උපස්ථායකයා ද, අග්‍ර වූ විශ්වාසවන්තයා ද වන්නේය. එබැවින් මොහුට බෙහෙත් පලඳන (සකස් කරන) ක්‍රමය උගන්වන්නෙමි.’ මෙසේ සිතා ගුරුවරයාගේ ශරීරයට අධිගෘහිත වී, කර්ම විපාකයෙන් හටගත් රෝග හැර, සෙසු රෝග එක් වරක් බෙහෙත් ගැල්වීමෙන් පමණක් සුවපත් කළ හැකි වන සේ ඔහුට බෙහෙත් සකස් කිරීමේ ක්‍රමය ඉගැන්වීය. ඔහු (ජීවක) ‘මම ගුරුවරයාගෙන් ඉගෙන ගනිමි’ යි සිතයි. එබැවින් ‘දැන් ජීවක තෙමේ ප්‍රතිකාර කිරීමට සමත්ය’ යි ශක්‍රයා විසින් අත්හළ කල්හි, ඔහු මෙසේ සිතා ගුරුවරයාගෙන් විමසීය. ගුරුවරයා ද ‘මොහු මෙය ඉගෙන ගත්තේ මගේ අනුභාවයෙන් නොව, දෙවියන්ගේ අනුභාවයෙන්’ යැයි දැන ‘එසේ නම් පුත්‍රය’ යනාදිය පැවසීය. ‘සමන්තා යොජනං ආහිණ්ඩන්තො’ යනු දිනපතා එක් එක් දොරටුවකින් පිටවී දින හතරක් මුළුල්ලෙහි ඇවිදින්නේ යන්නයි. ‘පරිත්තං පාථෙය්‍යං පාදාසි’ යනු ඉතා ස්වල්ප වූ මඟ වියදම් (අහර) දුන්නේය යන්නයි. ඒ මන්ද? ඔහුට මෙබඳු අදහසක් විය: ‘මොහු මහා කුලයක පුත්‍රයෙකි. ගිය සැණින් මව්පියන්ගෙන් හා මුතුන් මිත්තන්ගෙන් මහත් සත්කාර ලබන්නේය. එවිට මාගේ හෝ මා ඉගැන්වූ ශිල්පයේ හෝ ගුණයක් ඔහු නොදන්නේය. මඟ අතරතුරදී මඟ වියදම් අවසන් වූ විට, ශිල්පය භාවිත කොට අනිවාර්යයෙන්ම මාගේ ද ශිල්පයේ ද ගුණ දැනගනු ඇත’ යි සිතා ස්වල්ප වූ මඟ වියදම් ලබා දුන්නේය.

Seṭṭhibhariyādivatthukathā

සිටු දේවිය ආදීන්ගේ වස්තුව පිළිබඳ කථාව.

330. Pasatenāti ekahatthapuṭena. Picunāti kappāsapaṭalena. Yatrahi nāmāti yā nāma. Kimpimāyanti kimpi me ayaṃ. Upajānāmetassa saṃyamassāti katassa ca rogūpasamassa ca upakāraṃ jānāmāti adhippāyo.

330. ‘පසතෙනා’ යනු එක් අතක දෝතක් පමණ වූ ප්‍රමාණයෙනි. ‘පිචුනා’ යනු පුළුන් පටලයකිනි. ‘යත්‍රහි නාමා’ යනු යම් කාන්තාවක් නම් වේද (ඇයයි). ‘කිම්පිමායන්ති’ යනු ‘ඇය මට කුමක් නම් දේවිද?’ යන්නයි. ‘උපජානාමෙතස්ස සංයමස්සා’ යනු කළා වූ ප්‍රතිකාරයට හා රෝගය සන්සිඳීමට ඇය කරන උපකාරය දනිමු යන්න අදහසයි.

331. Sabbālaṅkāraṃ tuyhaṃ hotūti rājā kira ‘‘sace imaṃ gaṇhissati, pamāṇayutte ṭhāne naṃ ṭhapessāmi. Sace na gaṇhissati, abbhantarikaṃ naṃ vissāsakaṃ karissāmī’’ti cintetvā evamāha. Abhayakumārassāpi nāṭakānampi cittaṃ uppajji ‘‘aho vata na gaṇheyyā’’ti. Sopi tesaṃ cittaṃ ñatvā viya ‘‘idaṃ me deva ayyikānaṃ ābharaṇaṃ, nayidaṃ mayhaṃ gaṇhituṃ patirūpa’’nti vatvā alaṃ devātiādimāha. Adhikāraṃ me devo saratūti katassa upakāraṃ me devo saratūti attho. Rājā pasanno sabbākārasampannaṃ gehañca ambavanuyyānañca anusaṃvaccharaṃ satasahassauṭṭhānakaṃ gāmañca mahāsakkārañca datvā tena hi bhaṇetiādimāha.

331. ‘සබ්බාලංකාරං තුය්හං හොතු’ යන තැන්හි රජු මෙසේ සිතුවේය: ‘ඉදින් මොහු මෙය පිළිගන්නේ නම්, සුදුසු තනතුරක මොහුව තබන්නෙමි. ඉදින් පිළි නොගන්නේ නම්, අභ්‍යන්තරික විශ්වාසවන්තයෙකු කරගන්නෙමි’ යි සිතා මෙසේ කීවේය. අභය කුමරුට ද නළඟනන්ට ද ‘අනේ මොහු මෙය පිළි නොගන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද’ යි සිතක් ඇති විය. ඔහු ද ඔවුන්ගේ අදහස දන්නාක් මෙන්, ‘දේවයන් වහන්ස, මේ සියලු අභරණ මාගේ ආච්චිලාගේ (මිත්තණියන්ගේ) ආභරණ වේ, මෙය මා පිළිගැනීම සුදුසු නොවේ’ යැයි පවසා ‘දේවයන් වහන්ස, කම් නැත’ යනාදිය පැවසීය. ‘අධිකාරං මෙ දෙවො සරතු’ යනු ‘දේවයන් වහන්ස, මා කළ උපකාරය සිහිපත් කරනු මැනවි’ යනු අර්ථයයි. රජු පැහැදී, සියලු අංගයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වූ නිවසක් ද, අඹ උයනක් ද, වාර්ෂිකව ලක්ෂයක ආදායමක් ලබන ග්‍රාමයක් ද, මහත් වූ සත්කාර ද ලබා දී ‘එසේ නම් පුත්‍රය’ යනාදිය පැවසීය.

Rājagahaseṭṭhivatthukathā

රජගහ සිටුතුමාගේ වස්තුව පිළිබඳ කථාව.

332. Sakkhissasi pana tvaṃ gahapatīti kasmā āha? Iriyāpathasamparivattanena kira matthaluṅgaṃ na saṇṭhāti, assa ca tīhi sattāhehi niccalassa [Pg.399] nipannassa matthaluṅgaṃ saṇṭhahissatīti ñatvā appeva nāma sattasattamāse paṭijānitvā sattasattadivasepi nipajjeyyāti naṃ evamāha. Teneva parato vuttaṃ ‘‘api ca paṭikacceva mayā ñāto’’ti. Sīsacchaviṃ uppāṭetvāti sīsacammaṃ apanetvā. Sibbiniṃ vināmetvāti sibbiniṃ vivaritvā. Nāhaṃ ācariya sakkomīti tassa kira sarīre mahāḍāho uppajji, tasmā evamāha. Tīhi sattāhehīti tīhi passehi ekekena sattāhena.

332. ‘සක්ඛිස්සසි පන ත්වං ගහපති’ යි කුමක් හෙයින් කීවේද? ඉරියව් වෙනස් කිරීම නිසා මොළය නිසි පරිදි නොපිහිටන බැවින්, සති තුනක් නිශ්චලව සැතපී සිටින විට මොළය නිසි පරිදි පිහිටනු ඇතැයි දැන, ‘සමහරවිට හත් මසක් යැයි පොරොන්දු කරවා ගතහොත් දින හතක් හෝ සැතපී සිටිනු ඇතැයි’ සිතා සිටුතුමාට මෙසේ කීවේය. එබැවින් පසුව ‘මම මෙය කලින්ම දැන සිටියෙමි’ යි ජීවක විසින් පවසන ලදී. ‘සීසච්ඡවිං උප්පාටෙත්වා’ යනු හිසේ සම ඉවත් කොට යන්නයි. ‘සිබ්බිනිං විනාමෙත්වා’ යනු මැහුම් විවර කොට යන්නයි. ‘නාහං ආචරිය සක්කොමි’ යනු ඔහුගේ ශරීරයෙහි දැඩි දැවිල්ලක් හටගත් නිසා මෙසේ කීවේය. ‘තීහි සත්තාහෙහි’ යනු පැති තුනකින් (එක් එක් පැත්තකට) සතිය බැගින් වේ.

333. Janaṃ ussāretvāti janaṃ nīharāpetvā.

333. ‘ජනං උස්සාරෙත්වා’ යනු ජනයා ඉවත් කරවා යන්නයි.

Pajjotarājavatthukathā

පජ්ජෝත රජුගේ වස්තුව පිළිබඳ කථාව.

334. Jegucchaṃ me sappīti ayaṃ kira rājā vicchikassa jāto, vicchikavisapaṭighātāya ca sappi bhesajjaṃ hoti vicchikānaṃ paṭikūlaṃ, tasmā evamāha. Uddekaṃ dassatīti uggāraṃ dassati. Paññāsa yojanikā hotīti paññāsa yojanāni gantuṃ samatthā hoti. Na kevalañcassa rañño hatthinīyeva, nāḷāgiri nāma hatthī yojanasataṃ gacchati, celakaṇṇo ca muñcakeso cāti dve assā vīsayojanasataṃ gacchanti, kāko dāso saṭṭhiyojanāni gacchati.

334. ‘ජේගුච්ඡං මෙ සප්පි’ යනු, මේ රජු ගෝනුස්සෙකු නිසා උපන් බැවින් ද, ගෝනුස්සන්ගේ විෂ නසාලීම සඳහා ගිතෙල් ඖෂධයක් වුවද එය ගෝනුස්සන්ට පිළිකුල් සහගත බැවින් ද මෙසේ පැවසීය. ‘උද්දෙකං දස්සති’ යනු ඒඩ්ඩි (උගුරට ඒම) ඇති කරයි යන්නයි. ‘පඤ්ඤාස යොජනිකා හොති’ යනු යොදුන් පනහක් යාමට සමත්ය යන්නයි. රජුගේ එම වෙළඹ පමණක් නොව, ‘නාලාගිරි’ නම් ඇතා යොදුන් සියයක් යයි. ‘චේලකණ්ණ’ සහ ‘මුඤ්ජකේස’ නම් අශ්වයන් දෙදෙනා යොදුන් එකසිය විස්සක් යති. ‘කාක’ නම් දාසයා යොදුන් සැටක් යයි.

Ekassa kira kulaputtassa anuppanne buddhe ekadivasaṃ bhuñjituṃ nisinnassa paccekabuddho dvāre ṭhatvā agamāsi, tasseko puriso ‘‘paccekabuddho āgantvā gato’’ti ārocesi. So sutvā ‘‘gaccha, vegena pattaṃ āharā’’ti āharāpetvā attano sajjitaṃ bhattaṃ sabbaṃ datvā pesesi. Itaro taṃ āharitvā paccekabuddhassa hatthe ṭhapetvā ‘‘ahaṃ bhante tumhākaṃ katena iminā kāyaveyyāvatikena yattha yattha nibbattopi vāhanasampanno homī’’ti patthanaṃ akāsi. So ayaṃ etarahi pajjoto nāma rājā jāto, tāya patthanāya ayaṃ vāhanasampatti.

බුදුවරුන් ලොව පහළ නොවූ කාලයක, එක්තරා කුලපුත්‍රයෙකු එක් දිනක ආහාර ගැනීමට වාඩි වී සිටින කල්හි පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් ඔහුගේ දොරකඩට වැඩි සේක. එවිට එක් පුරුෂයෙක් ඔහුට, "පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් වැඩම කර ආපසු වැඩි සේක" යි කීවේය. එය ඇසූ ඔහු, "යන්න, ඉක්මනින් පාත්‍රය රැගෙන එන්න" යි පවසා පාත්‍රය ගෙන්වාගෙන, තමා වෙනුවෙන් පිළියෙළ කර තිබූ සියලු බත් පූජා කර යැවීය. අනෙක් පුරුෂයා (සේවකයා) එම පාත්‍රය රැගෙන ගොස් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේගේ අතෙහි තබා, "ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ වෙනුවෙන් මා කළා වූ මේ කායවේය්‍යාවතී කර්මයෙන් (කය වෙහෙසා කළ උපස්ථානයෙන්) උපන් උපන් සෑම භවයකදීම මම යාන වාහන සම්පත්තියෙන් යුක්ත වෙම්වා" යි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඔහු දැන් පජ්ජෝත නම් රජු වී උපන්නේය. ඒ ප්‍රාර්ථනාව නිසාම මොහුට මේ යාන වාහන සම්පත්තිය ලැබිණි.

Sappiṃ pāyetvāti sappiñca pāyetvā; paricārikānañca āhārācāre vidhiṃ ācikkhitvā. Nakhena bhesajjaṃ olumpetvāti nakhena bhesajjaṃ odahitvā; pakkhipitvāti attho. Nicchāresīti virecesi.

'සප්පිං පායෙත්වා' යනු ගිතෙල් පානය කරවා සහ උපස්ථායකයන්ට ආහාර පරිභෝජනය පිළිබඳ ක්‍රමවේදය කියා දී යන්නයි. 'නඛේන භේසජ්ජං ඔලුම්පෙත්වා' යනු නියපොත්තෙන් බෙහෙත් තබා, එහි බහාලීම යන අර්ථයයි. 'නිච්ඡාරේසී' යනු විරේක කළේය යන්නයි.

Siveyyakadussayugakathā

සිවෙය්‍යක වස්ත්‍ර යුගලය පිළිබඳ කථාව

335. Siveyyakaṃ [Pg.400] nāma uttarakurūsu sivathikaṃ avamaṅgalavatthaṃ. Tattha kira manussā mataṃ tena vatthena veṭhetvā nikkhipanti, taṃ ‘‘maṃsapesī’’ti sallakkhetvā hatthisoṇḍakasakuṇā ukkhipitvā himavantakūṭe ṭhapetvā vatthaṃ apanetvā khādanti. Atha vanacarakā vatthaṃ disvā rañño āharanti. Evamidaṃ pajjotena laddhaṃ. Siviraṭṭhe kusalā itthiyo tīhi aṃsūhi suttaṃ kantanti, tena suttena vāyitavatthaṃ etantipi vadanti.

335. 'සිවෙය්‍යක' යනු උත්තරකුරු දිවයිනේ සොහොනෙහි දමන ලද අවමංගල වස්ත්‍රයකි. එහි මිනිසුන් මළ සිරුර එම වස්ත්‍රයෙන් ඔතා දමන බව කියනු ලැබේ. එය 'මස් වැදැල්ලක්' යැයි සලකා ඇත් සොඬක් වැනි හොටක් ඇති පක්ෂීන් (හත්ථිසොණ්ඩක පක්ෂීන්) එය ඔසවාගෙන ගොස් හිමාල පර්වත කූටයන්හි තබා, වස්ත්‍රය ඉවත් කර (මළ සිරුර) අනුභව කරති. ඉන්පසු වනයේ හැසිරෙන වැද්දන් ඒ වස්ත්‍රය දැක රජුට රැගෙන එති. මෙසේ මේ වස්ත්‍රය පජ්ජෝත රජුට ලැබුණි. සිවි රටෙහි දක්ෂ ස්ත්‍රීහු නූල් පටවල් තුනකින් නූල් කටිති, ඒ නූලෙන් වියන ලද වස්ත්‍රය ද මෙය යැයි කියති.

Samattiṃsavirecanakathā

තිස් වරක් විරේක කිරීම පිළිබඳ කථාව

336. Sinehethāti kiṃ pana bhagavato kāyo lūkhoti na lūkho? Bhagavato hi āhāre sadā devatā dibbojaṃ pakkhipanti, sinehapānaṃ pana sabbattha dose temeti, sirā mudukā karoti, tenāyaṃ evamāha. Tīṇi uppalahatthānīti ekaṃ oḷārikadosaharaṇatthaṃ, ekaṃ majjhimadosaharaṇatthaṃ, ekaṃ sukhumadosaharaṇatthaṃ. Nacirasseva pakatatto ahosīti evaṃ pakatatte pana kāye nāgarā dānaṃ sampādesuṃ. Jīvako āgantvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘bhagavā ajja nāgarā tumhākaṃ dānaṃ dātukāmā, mā antogāmaṃ piṇḍāya pavisathā’’ti. Mahāmoggallānatthero cintesi – ‘‘kuto nu kho ajja bhagavato paṭhamaṃ piṇḍapāto laddhuṃ vaṭṭatī’’ti. Tato cintesi – ‘‘soṇo seṭṭhiputto khettaparikammato paṭṭhāya aññehi asādhāraṇānaṃ khīrodakasecanasaṃvaddhānaṃ gandhasālīnaṃ odanaṃ bhuñjati, tato bhagavato piṇḍapātaṃ āharissāmī’’ti iddhiyā gantvā tassa pāsādatale attānaṃ dassesi. So therassa pattaṃ gahetvā paṇītaṃ piṇḍapātaṃ adāsi. Therassa ca gamanākāraṃ disvā ‘‘bhuñjatha bhante’’ti āha. Thero tamatthaṃ ārocesi ‘‘bhuñjatha bhante, ahaṃ aññaṃ bhagavato dassāmī’’ti theraṃ bhojetvā gandhehi pattaṃ ubbaṭṭetvā piṇḍapātassa pūretvā adāsi, taṃ thero āharitvā bhagavato adāsi.

336. 'සිනේහේථ' යනු කුමක්ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරය රළු වී තිබුණේද? නැත, රළු වී නොතිබුණි. මන්ද, දේවතාවෝ නිරන්තරයෙන්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ආහාරයට දිව්‍ය ඕජාව බහති. එහෙත් ස්නේහ පානය (තෙල් පෑම) මුළු ශරීරයෙහිම දෝෂයන් තෙත් කර නහර නම්‍යශීලී කරයි, එබැවින් ඔහු මෙසේ කීවේය. 'තිණි උප්පලහත්ථානි' යනු එකක් රළු දෝෂ දුරු කිරීම සඳහාත්, එකක් මධ්‍යම දෝෂ දුරු කිරීම සඳහාත්, අනෙක සියුම් දෝෂ දුරු කිරීම සඳහාත් පූජා කළේය යන්නයි. 'නචිරස්සේව පකතත්තෝ අහෝසි' යනු, මෙසේ ශරීරය යථා තත්ත්වයට පත් වූ පසු නුවර වැසියෝ දානය සූදානම් කළහ. ජීවක පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය - "ස්වාමීනී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, අද නුවර වැසියෝ ඔබ වහන්සේට දානය පූජා කිරීමට කැමැත්තෙන් සිටිති, අද පිණ්ඩපාතය සඳහා ගම ඇතුළට වැඩම නොකරනු මැනවි." මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ සිතූහ - "අද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ප්‍රථම පිණ්ඩපාතය කොහෙන් ලබා ගැනීම සුදුසුද?" එවිට උන්වහන්සේ සිතූහ - "සෝණ සිටුපුත්‍රයා කෙත පිළියෙළ කරන අවස්ථාවේ සිටම, අන් අයට සාධාරණ නොවන පරිදි කිරි පැන් වත්කර වැඩූ සුවඳැල් සහල් බත් අනුභව කරයි. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ඒ බත් පිණ්ඩපාතය ගෙන එන්නෙමි" යි සිතා සෘද්ධියෙන් වැඩම කර ඔහුගේ ප්‍රාසාද තලයේ පෙනී සිටි සේක. ඔහු තෙරුන් වහන්සේගේ පාත්‍රය ගෙන ප්‍රණීත පිණ්ඩපාතය පූජා කළේය. තෙරුන් වහන්සේගේ ආපසු වැඩම කරන ආකාරය දැක, "ස්වාමීනී, අනුභව කරනු මැනවි" යි කීවේය. තෙරුන් වහන්සේ ඒ කාරණය දැන්වූහ. "ස්වාමීනී, අනුභව කරනු මැනවි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වෙනත් දානයක් පූජා කරන්නෙමි" යි පවසා තෙරුන් වහන්සේට වළඳවා, පාත්‍රය සුවඳින් පිරිමැද පිණ්ඩපාතයෙන් පුරවා පූජා කළේය. තෙරුන් වහන්සේ එය රැගෙන විත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළහ.

Rājāpi kho bimbisāro ‘‘ajja bhagavā kiṃ bhuñjissatī’’ti vihāraṃ āgantvā pavisamānova piṇḍapātagandhaṃ ghāyitvā bhuñjitukāmo ahosi. Bhagavato [Pg.401] dvīsuyeva piṇḍapātesu bhājanagatesu devatā ojaṃ pakkhipiṃsu – yañca sujātā adāsi; yañca parinibbānakāle cundo kammāraputto; aññesu kabaḷe kabaḷe pakkhipiṃsu, tasmā bhagavā rañño icchaṃ jānitvā apakkhittojameva thokaṃ piṇḍapātaṃ rañño dāpesi. So paribhuñjitvā pucchi – ‘‘kiṃ bhante, uttarakuruto ābhataṃ bhojana’’nti? ‘‘Na mahārāja, uttarakuruto; apica kho taveva raṭṭhavāsino gahapatiputtassa bhojanaṃ eta’’nti vatvā soṇassa sampattiṃ ācikkhi. Taṃ sutvā rājā soṇaṃ daṭṭhukāmo hutvā cammakkhandhake vuttanayena asītiyā kulaputtasahassehi saddhiṃ soṇassa āgamanaṃ akāsi. Te bhagavato dhammadesanaṃ sutvā sotāpannā jātā. Soṇo pana pabbajitvā arahatte patiṭṭhito. Bhagavāpi etadatthameva rañño piṇḍapātaṃ dāpesi.

බිම්බිසාර රජු ද "අද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුමක් වළඳන සේක්ද?" යි සිතා විහාරයට පැමිණ, ඇතුළු වන විටම පිණ්ඩපාතයේ සුවඳ දැනී එය අනුභව කිරීමට ආශා විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පිණ්ඩපාත දෙවර්ගයක් පාත්‍රයට වැටුණු කල්හි දේවතාවෝ ඕජාව දැමූහ: එනම් සුජාතාව පූජා කළ දානය සහ පිරිනිවන් පාන අවස්ථාවේදී කම්මාරපුත්ත චුන්ද පූජා කළ දානයයි; අන් දානයන්හිදී නම් එක් එක් බත් පිඬක් පාසා දේවතාවෝ ඕජාව දැමූහ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජුගේ කැමැත්ත දැන දිව්‍ය ඕජාව නොදැමූ පිණ්ඩපාතයෙන් ස්වල්පයක් රජුට දීමට සැලැස්වූහ. ඔහු එය අනුභව කර, "ස්වාමීනී, මෙය උත්තරකුරු දිවයිනෙන් ගෙනා භෝජනයක්ද?" යි ඇසීය. "මහාරාජ, මෙය උත්තරකුරු දිවයිනෙන් ගෙනා එකක් නොවේ; ඔබගේම රටේ වසන සිටු පුත්‍රයෙකුගේ භෝජනයකි" යි පවසා සෝණගේ සම්පත්තිය ගැන වදාළ සේක. එය අසා රජු සෝණව දැකීමට කැමති වී චම්මක්ඛන්ධකයෙහි දැක්වෙන පරිදි අසූ දහසක් කුලපුත්‍රයන් සමඟ සෝණ කැඳවීම සිදු කළේය. ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා සෝවාන් වූහ. සෝණ මහණ වී අරිහත් භාවයට පත් විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද මේ අර්ථය තකාම රජුට ඒ පිණ්ඩපාතය ලබා දුන් සේක.

Varayācanakathā

වරය අයැදීම පිළිබඳ කථාව

337. Evaṃ katabhattakicce bhagavati atha kho jīvako komārabhacco taṃ siveyyakaṃ dussayugaṃ ādāya…pe… etadavoca. Atikkantavarāti ettha vinicchayo mahākhandhake vuttanayeneva veditabbo. Bhagavā bhante paṃsukūliko bhikkhusaṅgho cāti bhagavato hi buddhattaṃ pattato paṭṭhāya yāva idaṃ vatthaṃ, etthantare vīsati vassāni na koci gahapaticīvaraṃ sādiyi, sabbe paṃsukūlikāva ahesuṃ. Tenāyaṃ evamāha. Gahapaticīvaranti gahapatīhi dinnacīvaraṃ. Dhammiyā kathāyāti vatthadānānisaṃsapaṭisaṃyuttāya kathāya. Itarītarenāpīti appagghenapi mahagghenapi; yena kenacīti attho. Pāvāroti salomako kappāsādibhedo. Anujānāmi bhikkhave kojavanti ettha pakatikojavameva vaṭṭati, mahāpiṭṭhiyakojavaṃ na vaṭṭati. Mahāpiṭṭhiyakojavanti uṇṇāmayo pāvārasadiso kojavo.

337. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බත් කිස නිමවා සිටි කල්හි, කෝමාරභච්ච ජීවක ඒ සිවෙය්‍යක වස්ත්‍ර යුගලය රැගෙන...පෙ... මෙසේ කීවේය. 'අතික්කන්තවරා' යන්නෙහි විනිශ්චය මහාඛන්ධකයෙහි දැක්වෙන පරිදිම දත යුතුය. 'භගවා භන්තේ පංසුකූලිකෝ භික්ඛුසංඝෝ ච' යන්නෙහි අදහස නම්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත් වූ දින පටන් මේ වස්ත්‍රය ලැබෙන තෙක් ගත වූ වසර විස්සක් පුරා කිසිදු භික්ෂුවක් ගෘහපති චීවරයක් (දායකයන් දුන් සිවුරු) පිළි නොගත්හ; සියල්ලෝම පාංශුකූලිකවම සිටියහ. එබැවින් ඔහු මෙසේ කීවේය. 'ගහපතිචීවරං' යනු ගෘහපතියන් විසින් පූජා කරන ලද සිවුරුයි. 'ධම්මියා කථායා' යනු වස්ත්‍ර දානයෙහි ආනිසංස පිළිබඳ වූ කථාවෙනි. 'ඉතරීතරේනාපී' යනු අඩු මිලැති හෝ වැඩි මිලැති හෝ යම් කිසි වස්ත්‍රයකින් යන්න අර්ථයයි. 'පාවාරෝ' යනු ලොම් සහිත, කපු ආදියෙන් කළ පොරවන වස්ත්‍රයකි. 'අනුජානාමි භික්ඛවේ කොජවං' යන්නෙහි සාමාන්‍ය ඇතිරිලි (කොජව) කැප වේ; 'මහාපිට්ඨිය කොජව' (විශාල වටිනා ඇතිරිලි) කැප නොවේ. 'මහාපිට්ඨිය කොජව' යනු එළු ලොමින් කළ, පොරෝනයක් වැනි වූ ඇතිරිල්ලකි.

Kambalānujānanādikathā

කම්බිලි අනුදැන වදාළ කථාව

338. Kāsirājāti kāsīnaṃ rājā; pasenadissa ekapitikabhātā esa. Aḍḍhakāsiyanti ettha kāsīti sahassaṃ vuccati taṃ agghanako kāsiyo[Pg.402]. Ayaṃ pana pañcasatāni agghati, tasmā ‘‘aḍḍhakāsiyo’’ti vutto. Tenevāha – ‘‘upaḍḍhakāsīnaṃ khamamāna’’nti.

338. 'කාසිරාජා' යනු කාසි රටෙහි රජුයි; මොහු පසේනදී රජුගේ එකම පියෙකුගේ පුත් වූ සහෝදරයෙකි. 'අඩ්ඪකාසියං' යන්නෙහි කාසියක් යනු දහසකට (1000) කියනු ලැබේ, ඒ වටිනාකම ඇති කම්බිලිය කාසිය නම් වේ. මෙය පන්සියයක් (500) වටී, එබැවින් 'අඩ්ඪකාසික' යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් 'උපඩ්ඪකාසීනං ඛමමානං' යි සංගීතිකාරකයන් වදාළහ.

339. Uccāvacānīti sundarāni ca asundarāni ca. Bhaṅgaṃ nāma khomādīhi pañcahi suttehi missetvā kataṃ; vākamayamevātipi vadanti.

339. 'උච්චාවචානි' යනු යහපත් වූ ද අයහපත් වූ ද යන්නයි. 'භංග' නම් වන්නේ කෝම (හණ) ආදී නූල් වර්ග පහක් මිශ්‍ර කර සාදන ලද වස්ත්‍රයයි; එය නියඳ නූලෙන් කළ වස්ත්‍රය යැයි ද කියති.

340. Ekaṃyeva bhagavatā cīvaraṃ anuññātaṃ na dveti te kira itarītarena cīvarenāti etassa ‘‘gahapatikena vā paṃsukūlena vā’’ti evaṃ atthaṃ sallakkhiṃsu. Nāgamesunti yāva te susānato āgacchanti, tāva te na acchiṃsu; pakkamiṃsuyeva. Nākāmā bhāgaṃ dātunti na anicchāya dātuṃ; yadi pana icchanti, dātabbo. Āgamesunti upacāre acchiṃsu. Tenāha bhagavā āha – ‘‘anujānāmi bhikkhave āgamentānaṃ akāmā bhāgaṃ dātu’’nti. Yadi pana manussā ‘‘idhāgatā eva gaṇhantū’’ti denti, saññāṇaṃ vā katvā gacchanti ‘‘sampattā gaṇhantū’’ti sampattānaṃ sabbesampi pāpuṇanti. Sace chaḍḍetvā gatā, yena gahitaṃ, so eva sāmī. Sadisā susānaṃ okkamiṃsūti sabbe samaṃ okkamiṃsu; ekadisāya vā okkamiṃsūtipi attho. Te katikaṃ katvāti laddhaṃ paṃsukūlaṃ sabbe bhājetvā gaṇhissāmāti bahimeva katikaṃ katvā.

340. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් එක් සිවුරක් ම අනුදැන වදාළ සේක, දෙකක් නොවේ. ඒ භික්ෂූහු ‘ඉතරීතරේන චීවරේන’ (යම්කිසි සිවුරකින්) යන්නෙහි අර්ථය ‘ගෘහපතියන් විසින් දෙන ලද හෝ පංසුකූල වූ හෝ’ යනුවෙන් වටහා ගත්හ. ‘නාගමේසුං’ යනු ඒ පංසුකූල සොයන භික්ෂූන් සොහොනෙන් එනතෙක් බලා නොසිටීමයි, ඔවුහු වහා නික්ම ගියහ. ‘නාකාමා භාගං දාතුං’ යනු අකමැත්තෙන් වුව ද කොටස දිය යුතුය යන්නයි; ඉදින් කැමති නම් දිය හැකිය. ‘ආගමේසුං’ යනු සොහොන් සීමාවෙහි (උපචාරයෙහි) රැඳී සිටියහ යන්නයි. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි, බලා සිටින්නන් හට අකමැත්තෙන් වුව ද කොටසක් දීමට අනුදනිමි” යි වදාළ සේක. ඉදින් මිනිසුන් “මෙහි පැමිණි භික්ෂූන් ම මෙය ගනිත්වා” යි පවසා දෙත් නම් හෝ, “පැමිණි අය ගනිත්වා” යි සලකුණක් තබා යත් නම්, පැමිණි සියලු භික්ෂූන්ට ම එය හිමි වේ. ඉදින් බැහැර කර ගියහොත්, ගත් තැනැත්තා ම එහි අයිතිකරු වේ. ‘සදිසා සුසානං ඔක්කමිංසු’ යනු සියල්ලෝ ම සමව බැස ගත්හ යන්නයි; නැතහොත් එක් දිසාවකින් බැස ගත්හ යනු ද අර්ථයයි. ‘තේ කතිකං කත්වා’ යනු ලැබුණු පංසුකූලය සියල්ලෝ ම බෙදා ගනිමු යි සොහොනෙන් පිටත දී ම කතිකාවක් කර ගැනීමයි.

342. Cīvarapaṭiggāhakanti yo gahapatikehi saṅghassa dīyamānaṃ cīvaraṃ gaṇhāti. Yo na chandāgatiṃ gaccheyyātiādīsu cīvarapaṭiggāhakesu pacchā āgatānampi attano ñātakādīnaṃ paṭhamataraṃ paṭiggaṇhanto vā ekaccasmiṃ pemaṃ dassetvā gaṇhanto vā lobhapakatikatāya attano pariṇāmento vā chandāgatiṃ gacchati nāma. Paṭhamataraṃ āgatassāpi kodhavasena pacchā gaṇhanto vā duggatamanussesu avamaññaṃ katvā gaṇhanto vā ‘‘kiṃ vo ghare ṭhapanokāso natthi, tumhākaṃ santakaṃ gahetvā gacchathā’’ti evaṃ saṅghassa lābhantarāyaṃ karonto vā dosāgatiṃ gacchati nāma. Yo pana muṭṭhassati asampajāno, ayaṃ mohāgatiṃ gacchati nāma. Pacchā āgatānampi issarānampi bhayena paṭhamataraṃ paṭiggaṇhanto vā ‘‘cīvarapaṭiggāhakaṭṭhānaṃ nāmetaṃ bhāriya’’nti santasanto vā bhayāgatiṃ gacchati nāma. ‘‘Mayā idañcidañca gahitaṃ, idañciṃdañca na gahita’’nti evaṃ jānanto gahitāgahitaṃ jānāti nāma. Tasmā yo na chandāgatiādivasena gacchati, ñātakaaññātakaaḍḍhaduggatesu visesaṃ akatvā [Pg.403] āgatapaapāṭiyā gaṇhāti, sīlācārapaṭipattiyutto hoti, satimā medhāvī bahussuto, sakkoti dāyakānaṃ vissaṭṭhavācāya parimaṇḍalehi padabyañjanehi anumodanaṃ karonto pasādaṃ janetuṃ, evarūpo sammannitabbo.

342. ‘චීවරපටිග්ගාහක’ යනු ගෘහපතියන් විසින් සංඝයා වහන්සේ උදෙසා පූජා කරනු ලබන සිවුරු පිළිගන්නා භික්ෂුවයි. ‘යෝ න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය’ යනාදී පාඨයන්හි, පසුව පැමිණි වුව ද තමාගේ නෑයින්ට පළමුව සිවුරු දීම හෝ, ඇතැමෙකු කෙරෙහි ප්‍රේමය පෙන්වා සිවුරු පිළිගැනීම හෝ, ලෝභී ස්වභාවය නිසා තමා වෙත නතු කර ගැනීම ‘ඡන්දාගතියට’ පත්වීමයි. පළමුව පැමිණි දායකයාගේ සිවුර වුව ද ක්‍රෝධය නිසා පසුව පිළිගැනීම හෝ, දිළිඳු මිනිසුන් කෙරෙහි අවඥාවෙන් යුතුව සිවුරු පිළිගැනීම හෝ, “නුඹලාගේ ගෙවල්වල තබා ගැනීමට තැනක් නැද්ද, මේවා ආපසු රැගෙන යන්න” යනාදී වශයෙන් පවසා සංඝයාගේ ලාභයට බාධා කිරීම ‘දෝසාගතියට’ පත්වීමයි. යමෙක් මුළා වූ සිහියෙන් හා අසම්පජන්‍යයෙන් කටයුතු කරයි ද, ඔහු ‘මෝහාගතියට’ පත්වීම නම් වේ. පසුව පැමිණි බලවතුන් කෙරෙහි බියෙන් ඔවුන්ට පළමුව සිවුරු දීම හෝ, ‘මේ සිවුරු පිළිගැනීමේ තනතුර භාරදූර එකකැ’යි තැති ගැනීම ‘භයාගතියට’ පත්වීම නම් වේ. “මා විසින් මේ මේ සිවුරු ගන්නා ලදී, මේ මේ ඒවා නොගන්නා ලදී” යි දැන ගැනීම ‘ගහිතාගහිත’ දැන ගැනීමයි. එබැවින් යමෙක් ඡන්දාගති ආදියට පත් නොවේ ද, නෑ නොනෑ සහ පොහොසත් දිළිඳු භේදයකින් තොරව පැමිණි පිළිවෙළට ම සිවුරු පිළිගනී ද, ඔහු ශීලාචාර ප්‍රතිපත්තියෙන් යුක්ත වූ, සිහි බුද්ධිය ඇති, බහුශ්‍රුත භික්ෂුවක් විය යුතුය. ඔහු දායකයන්ට පැහැදිලි වචනයෙන් හා පිරිපුන් පද ව්‍යංජනයෙන් යුතුව අනුමෝදනාව කරමින් ඔවුන් තුළ පැහැදීම ඇති කිරීමට සමත් විය යුතුය. මෙබඳු ගුණ ඇති භික්ෂුවක් සිවුරු පිළිගන්නා තනතුරට සම්මත කළ යුතුය.

Evañca pana bhikkhave sammannitabboti ettha pana etāya yathāvuttāya kammavācāyapi apalokanenāpi antovihāre sabbasaṅghamajjhepi khaṇḍasīmāyapi sammannituṃ vaṭṭatiyeva. Evaṃ sammatena ca vihārapaccante vā padhānaghare vā na acchitabbaṃ. Yattha pana āgatāgatā manussā sukhaṃ passanti, tādise dhuravihāraṭṭhāne bījaniṃ passe ṭhapetvā sunivatthena supārutena nisīditabbanti.

“මහණෙනි, මෙසේ සම්මත කළ යුතුය” යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: ඉහත කී කර්මවාක්‍යයෙන් හෝ අපලෝකන කර්මයෙන්, විහාරය ඇතුළත දී හෝ සියලු සංඝයා මධ්‍යයේ දී හෝ ඛණ්ඩ සීමාවක දී හෝ සම්මත කිරීම සුදුසු ය. මෙසේ සම්මත වූ භික්ෂුව විහාරය කෙළවරක හෝ ප්‍රධාන ගෘහයක (කමටහන් ගෙයක) නොසිටිය යුතුය. නිතර පැමිණෙන මිනිසුන්ට පහසුවෙන් පෙනෙන තැනක, ප්‍රධාන විහාරස්ථානයක, පසෙකින් වටාපතක් තබාගෙන, මැනවින් සිවුරු හැඳ පෙරවාගෙන සිටිය යුතුය.

Tattheva ujjhitvāti ‘‘paṭiggahaṇameva amhākaṃ bhāro’’ti vatvā gahitaṭṭhāneyeva chaḍḍetvā gacchanti. Cīvaranidahakanti cīvarapaṭisāmakaṃ. Yo na chandāgatiṃ gaccheyyātiādīsu cettha ito parañca sabbattha vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Sammutivinicchayopi kathitānusāreneva jānitabbo.

‘තත්ථේව උජ්ඣිත්වා’ යනු “පිළිගැනීම පමණක් අපගේ වගකීමයි” කියා පවසා, ගත් තැන ම සිවුරු දමා යෑමයි. ‘චීවරනිදහක’ යනු සිවුරු පිළිවෙළකට තැන්පත් කරන්නා ය. ‘යෝ න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය’ යනාදී පාඨයන්හි ද, මින් පසුව එන භාණ්ඩාගාරික සම්මුති ආදියේ දී ද, සියලු තන්හි පෙර කී ක්‍රමයට ම විනිශ්චය දත යුතුය. සම්මුති විනිශ්චය ද පවසා ඇති අනුපිළිවෙළට ම දත යුතුය.

Bhaṇḍāgārasammutiādikathā

භාණ්ඩාගාර සම්මුති ආදිය පිළිබඳ කථාව

343. Vihāraṃ vātiādīsu yo ārāmamajjhe ārāmikasāmaṇerādīhi avivitto sabbesaṃ samosaraṇaṭṭhāne vihāro vā aḍḍhayogo vā hoti, so sammannitabbo. Paccantasenāsanaṃ pana na sammannitabbaṃ. Idaṃ pana bhaṇḍāgāraṃ khaṇḍasīmaṃ gantvā khaṇḍasīmāya nisinnehi sammannituṃ na vaṭṭati, vihāramajjheyeva sammannitabbaṃ.

343. ‘විහාරං වා’ යනාදී පාඨයන්හි විනිශ්චය මෙසේ ය: ආරාමය මධ්‍යයේ ආරාමික සාමණේරයන් ආදීන් ගැවසෙන, සියල්ලන් ම මුණගැසෙන ස්ථානයක පිහිටි විහාරයක් හෝ අඩයෝගයක් (දෙපල මෝලක්) භාණ්ඩාගාරය ලෙස සම්මත කළ යුතුය. එහෙත් ඉතා ඈත පිහිටි සේනාසන සම්මත නොකළ යුතුය. මෙම භාණ්ඩාගාර සම්මුතිය සඳහා ඛණ්ඩ සීමාවට ගොස් එහි සිටින්නන් විසින් සම්මත කිරීම නොකළ යුතුය, එය විහාර මධ්‍යයේ දී ම කළ යුතුය.

Guttāguttañca jāneyyāti ettha yassa tāva chadanādīsu koci doso natthi, taṃ guttaṃ. Yassa pana chadanatiṇaṃ vā chadaniṭṭhakā vā yattha katthaci patitā, yena ovassati vā, mūsikādīnaṃ vā paveso hoti, bhittiādīsu vā katthaci chiddaṃ hoti, upacikā vā uṭṭhahanti, taṃ sabbaṃ aguttaṃ nāma. Taṃ sallakkhetvā paṭisaṅkharitabbaṃ. Sītasamaye dvārañca vātapānañca supihitaṃ kātabbaṃ, sītena hi cīvarāni kaṇṇakitāni honti. Uṇhasamaye antarantarā vātappavesanatthaṃ vivaritabbaṃ. Evaṃ karonto hi guttāguttaṃ jānāti nāma.

‘ගුත්තාගුත්තඤ්ච ජානෙය්‍ය’ යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ ය: යම් විහාරයක වහලය ආදියෙහි කිසිදු දෝෂයක් නැත්නම් එය ‘ගුත්ත’ (ආරක්ෂිත) නම් වේ. යම් විහාරයක වහලයේ තණකොළ හෝ උළු යම් තැනකින් වැටී ඇත්නම්, ඒ නිසා වැසි කලට තෙමෙන්නේ නම්, මීයන් ආදීන් ඇතුළු වන්නේ නම්, බිත්තිවල සිදුරු ඇත්නම් හෝ වේයන් බඳින්නේ නම්, ඒ සියල්ල ‘අගුත්ත’ (අනාරක්ෂිත) නම් වේ. එය හඳුනාගෙන පිළිසකර කළ යුතුය. ශීත කාලයේ දී දොරවල් හා ජනෙල් මැනවින් වසා තැබිය යුතුය, මන්ද ශීතල නිසා සිවුරු පුස් කෑමට (මල බැඳීමට) ඉඩ ඇති බැවිනි. උෂ්ණ කාලයේ දී වරින් වර වාතාශ්‍රය ලැබීම සඳහා ඒවා විවෘත කළ යුතුය. මෙසේ කරන්නා ආරක්ෂිත අනාරක්ෂිත බව දන්නා භික්ෂුවක් නම් වේ.

Imehi [Pg.404] pana cīvarapaṭiggāhakādīhi tīhipi attano vattaṃ jānitabbaṃ. Tattha cīvarapaṭiggāhakena tāva yaṃ yaṃ manussā ‘‘kālacīvara’’nti vā ‘‘akālacīvara’’nti vā ‘‘accekacīvara’’nti vā ‘‘vassikasāṭika’’nti vā ‘‘nisīdana’’nti vā ‘‘paccattharaṇa’’nti vā ‘‘mukhapuñchanacoḷa’’nti vā denti, taṃ sabbaṃ ekarāsiṃ katvā missetvā na gaṇhitabbaṃ, visuṃ visuṃ katvāva gaṇhitvā cīvaranidahakassa tatheva ācikkhitvā dātabbaṃ. Cīvaranidahakenāpi bhaṇḍāgārikassa dadamānena idaṃ kālacīvaraṃ…pe… idaṃ mukhapuñchanacoḷanti ācikkhitvāva dātabbaṃ. Bhaṇḍāgārikenāpi tatheva visuṃ visuṃ viya saññāṇaṃ katvā ṭhapetabbaṃ. Tato saṅghena ‘‘kālacīvaraṃ āharā’’ti vutte kālacīvarameva dātabbaṃ…pe… mukhapuñchanacoḷakaṃ āharāti vutte tadeva dātabbaṃ.

සිවුරු පිළිගන්නා භික්ෂුව ආදී මේ තිදෙනා ම තම තමන්ගේ වත්පිළිවෙත් දැනගත යුතුය. එහිදී සිවුරු පිළිගන්නා භික්ෂුව, මිනිසුන් විසින් ‘කාල චීවරය’, ‘අකාල චීවරය’, ‘අච්චේක චීවරය’, ‘වස්සිකසාටිකය’, ‘නිසීදනය’, ‘ඇඳ ඇතිරිල්ල’ හෝ ‘මුහුණ පිසින තුවාය’ යනුවෙන් පවසා පූජා කරන සියලු සිවුරු එකට මිශ්‍ර නොකොට පිළිගත යුතුය. ඒවා වෙන් වෙන්ව පිළිගෙන, සිවුරු තැන්පත් කරන භික්ෂුවට (චීවරනිදහක) දායකයන් පැවසූ පරිදි ම දන්වා භාර දිය යුතුය. සිවුරු තැන්පත් කරන භික්ෂුව ද භාණ්ඩාගාරික භික්ෂුවට භාර දීමේදී, “මෙය කාල චීවරයකි... මෙය මුහුණ පිසින තුවායකි” යනාදී වශයෙන් පවසා ම භාර දිය යුතුය. භාණ්ඩාගාරික භික්ෂුව ද ඒ දන්වා ඇති පරිදි ම වෙන් වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි සලකුණු තබා තැන්පත් කළ යුතුය. ඉන්පසු සංඝයා වහන්සේ විසින් “කාල චීවරයක් ගෙනෙන්න” යැයි කී විට කාල චීවරය ම දිය යුතුය... “මුහුණ පිසින තුවායක් ගෙනෙන්න” යැයි කී විට එය ම දිය යුතුය.

Iti bhagavatā cīvarapaṭiggāhako anuññāto, cīvaranidahako anuññāto, bhaṇḍāgāraṃ anuññātaṃ, bhaṇḍāgāriko anuññāto, na bāhulikatāya na asantuṭṭhiyā; apica kho saṅghassānuggahāya. Sace hi āhaṭāhaṭaṃ gahetvā bhikkhū bhājeyyuṃ, neva āhaṭaṃ na anāhaṭaṃ na dinnaṃ nādinnaṃ na laddhaṃ nāladdhaṃ jāneyyuṃ, āhaṭāhaṭaṃ therāsane vā dadeyyuṃ, khaṇḍākhaṇḍaṃ vā chinditvā gaṇheyyuṃ; evaṃ sati ayuttaparibhogo ca hoti, na ca sabbesaṃ saṅgaho kato hoti. Bhaṇḍāgāre pana cīvaraṃ ṭhapetvā ussannakāle ekekassa bhikkhuno ticīvaraṃ vā dve dve vā ekekaṃ vā cīvaraṃ dassanti, laddhāladdhaṃ jānissanti, aladdhabhāvaṃ ñatvā saṅgahaṃ kātuṃ maññissantīti.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සිවුරු පිළිගන්නා භික්ෂුවක, සිවුරු තැන්පත් කරන භික්ෂුවක, බණ්ඩාරාගාරයක් (ගබඩාවක්) සහ බණ්ඩාරාගාරික භික්ෂුවක අනුදැන වදාරන ලදී. මෙය බොහෝ දේ රැස් කිරීමේ අදහසින් හෝ අසන්තෝෂය නිසා නොව, සංඝයා කෙරෙහි අනුග්‍රහය පිණිසමය. මිනිසුන් ගෙන එන ලද සිවුරු ලැබුණු වහාම භික්ෂූන් විසින් බෙදා ගන්නේ නම්, ගෙන එන ලද හෝ නොඑන ලද දේ, පූජා කළ හෝ නොකළ දේ, ලැබුණු හෝ නොලැබුණු දේ පිළිබඳව ඔවුන්ට නිසි අවබෝධයක් ඇති නොවේ. එවිට ලැබෙන සිවුරු තෙරවරුන්ගේ අසුන් මත තබනු ඇත, නැතහොත් කැබලි කර බෙදා ගනු ඇත. එවැනි විටෙක අයෝග්‍ය පරිභෝජනයක් සිදුවන අතර සියලු සංඝයාට නිසි ලෙස සංග්‍රහ කිරීමක් ද සිදු නොවේ. එහෙත් ගබඩාවේ සිවුරු තැන්පත් කර තබා, ඒවා බහුල වූ කාලයකදී එක් එක් භික්ෂුවට තුන් සිවුරු බැගින්, දෙක බැගින් හෝ එක බැගින් ලබා දෙනු ඇත. එවිට ලැබුණු සහ නොලැබුණු දේ පිළිබඳ අවබෝධයක් ඇති වන අතර, නොලැබුණු අය හඳුනාගෙන ඔවුන්ට සංග්‍රහ කිරීමට හැකි බව දන්නේය.

Na bhikkhave bhaṇḍāgāriko vuṭṭhāpetabboti ettha aññepi avuṭṭhāpanīyā jānitabbā. Cattāro hi na vuṭṭhāpetabbā – vuḍḍhataro, bhaṇḍāgāriko, gilāno, saṅghato laddhasenāsanoti. Tattha vuḍḍhataro attano vuḍḍhatāya navakatarena na vuṭṭhāpetabbo, bhaṇḍāgāriko saṅghena sammannitvā bhaṇḍāgārassa dinnatāya, gilāno attano gilānatāya, saṅgho pana bahussutassa uddesaparipucchādīhi bahupakārassa bhāranitthārakassa phāsukaṃ āvāsaṃ anuṭṭhāpanīyaṃ katvā deti, tasmā so upakāratāya ca saṅghato laddhatāya ca na vuṭṭhāpetabboti.

"මහණෙනි, බණ්ඩාරාගාරික භික්ෂුව වාසස්ථානයෙන් නැගිටුවිය (පහ කළ) යුතු නොවේ" යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. වාසස්ථානයෙන් පහ නොකළ යුතු පුද්ගලයන් සිවු දෙනෙකි: තමන්ට වඩා ජ්‍යෙෂ්ඨ භික්ෂුව, බණ්ඩාරාගාරික භික්ෂුව, ගිලන් භික්ෂුව සහ සංඝයාගෙන් සේනාසනයක් ලැබූ භික්ෂුවයි. එහිදී තමන්ට වඩා ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ භික්ෂුව නවක භික්ෂුවක විසින් නැගිටුවිය යුතු නැත. සංඝයා විසින් සම්මත කොට බණ්ඩාරාගාරය පවරා දී ඇති බැවින් බණ්ඩාරාගාරික භික්ෂුව පහ නොකළ යුතුය. ගිලන් වූ භික්ෂුව ගිලන් බව නිසාම පහ නොකළ යුතුය. තවද, බහුශ්‍රැත වූ, ධර්මය ඉගැන්වීම් හා විචාරීම් ආදියෙන් සංඝයාට බෙහෙවින් උපකාරී වන, වගකීම් දරන භික්ෂුවකට සංඝයා විසින් පහ නොකළ යුතු පහසු වාසස්ථානයක් පවරා දෙයි. එබැවින් ඔහු සංඝයාට කරන උපකාරය නිසාත් සංඝයාගෙන් එම සේනාසනය ලැබුණු නිසාත් පහ නොකළ යුතුය.

Ussannaṃ [Pg.405] hotīti bahu rāsikataṃ hoti, bhaṇḍāgāraṃ na gaṇhāti. Sammukhībhūtenāti antoupacārasīmāyaṃ ṭhitena. Bhājetunti kālaṃ ghosetvā paṭipāṭiyā bhājetuṃ. Kolāhalaṃ akāsīti ‘‘amhākaṃ ācariyassa detha, upajjhāyassa dethā’’ti evaṃ mahāsaddaṃ akāsi. Cīvarabhājanakaṅgesu sabhāgānaṃ bhikkhūnaṃ apāpuṇantampi mahagghaṃ cīvaraṃ dento chandāgatiṃ gacchati nāma. Aññesaṃ vuḍḍhatarānaṃ pāpuṇantampi mahagghaṃ cīvaraṃ adatvā appagghaṃ dento dosāgatiṃ gacchati nāma. Mohamūḷho cīvaradānavattaṃ ajānanto mohāgatiṃ gacchati nāma. Mukharānaṃ navakānampi bhayena apāpuṇantameva mahagghaṃ cīvaraṃ dento bhayāgatiṃ gacchati nāma. Yo evaṃ na gacchati, sabbesaṃ tulābhūto pamāṇabhūto majjhatto hoti, so sammannitabbo. Bhājitābhājitanti ‘‘ettakāni vatthāni bhājitāni, ettakāni abhājitānī’’ti jānanto ‘‘bhājitābhājitañca jāneyyā’’ti vuccati.

'උස්සන්නං හෝති' යනු බොහෝ සේ ගොඩගැසී තිබීමයි, එය ගබඩාවට පවා දරාගත නොහැකි තරම්ය. 'සම්මුඛීභූතේන' යනු උපචාර සීමාව ඇතුළත සිටින සංඝයා විසිනි. 'භාජේතුං' යනු කාලය ප්‍රකාශ කර අනුපිළිවෙලින් බෙදා දීමයි. 'කෝලාහලං අකාසි' යනු "අපගේ ආචාර්යයන් වහන්සේට දෙන්න, අපගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේට දෙන්න" යැයි පවසමින් මහත් ඝෝෂාවක් කිරීමයි. සිවුරු බෙදන භික්ෂුවක සතු විය යුතු අංග අතර, ලැබිය යුතු භික්ෂූන්ට නොදී පක්ෂපාතීත්වය (ඡන්දය) නිසා වටිනා සිවුරු ලබා දෙන්නේ නම් ඔහු ඡන්දාගතියට යන්නේ නමුවේ. අන්‍ය වූ ජ්‍යෙෂ්ඨ භික්ෂූන්ට ලැබිය යුතු වටිනා සිවුරු නොදී අඩු වටිනාකමින් යුත් සිවුරු දෙන්නේ නම් ඔහු දෝෂාගතියට යන්නේ නමුවේ. මෝහයෙන් මුලා වී සිවුරු බෙදීමේ වත්පිළිවෙළ නොදැන කටයුතු කරන්නේ නම් ඔහු මෝහාගතියට යන්නේ නමුවේ. රළු බස් පවසන නවක භික්ෂූන්ට පවා බිය නිසා, ඔවුන්ට නුසුදුසු වුවත් වටිනා සිවුරු දෙන්නේ නම් ඔහු භයාගතියට යන්නේ නමුවේ. යම් භික්ෂුවක් මෙසේ අගතියට පත් නොවී, සියල්ලන් කෙරෙහි තරාදියක් මෙන් සාධාරණව හා මධ්‍යස්ථව කටයුතු කරන්නේ ද, ඔහුව සිවුරු බෙදන්නෙකු ලෙස සම්මත කළ යුතුය. "මෙපමණ වස්ත්‍ර ප්‍රමාණයක් බෙදන ලදී, මෙපමණ ප්‍රමාණයක් බෙදා නොමැත" යැයි දන්නා භික්ෂුව 'බෙදන ලද හා නොබෙදන ලද දේ දන්නා තැනැත්තා' යැයි කියනු ලැබේ.

Uccinitvāti ‘‘idaṃ thūlaṃ, idaṃ saṇhaṃ, idaṃ ghanaṃ, idaṃ tanukaṃ, idaṃ paribhuttaṃ, idaṃ aparibhuttaṃ, idaṃ dīghato ettakaṃ puthulato ettaka’’nti evaṃ vatthāni vicinitvā. Tulayitvāti ‘‘idaṃ ettakaṃ agghati, idaṃ ettaka’’nti evaṃ agghaparicchedaṃ katvā. Vaṇṇāvaṇṇaṃ katvāti sace sabbesaṃ ekekameva dasagghanakaṃ pāpuṇāti, iccetaṃ kusalaṃ; no ce pāpuṇāti, yaṃ nava vā aṭṭha vā agghati, taṃ aññena ekaagghanakena ca dviagghanakena ca saddhiṃ bandhitvā etena upāyena same paṭivīse ṭhapetvāti attho. Bhikkhū gaṇetvā vaggaṃ bandhitvāti sace ekekassa diyamāne divaso nappahoti, dasa dasa bhikkhū gaṇetvā dasa dasa cīvarapaṭivīse ekavaggaṃ bandhitvā ekaṃ bhaṇḍikaṃ katvā evaṃ cīvarapaṭivīsaṃ ṭhapetuṃ anujānāmīti attho. Evaṃ ṭhapitesu cīvarapaṭivīsesu kuso pātetabbo. Tehipi bhikkhūhi puna kusapātaṃ katvā bhājetabbaṃ.

'උච්චිනිත්වා' යනු "මෙය රළු ය, මෙය සියුම් ය, මෙය ඝන ය, මෙය තුනී ය, මෙය පරිභෝජනය කළ එකකි, මෙය අලුත් එකකි, දිගින් මෙපමණය, පළලින් මෙපමණය" යනාදී වශයෙන් වස්ත්‍ර තෝරා බේරා ගැනීමයි. 'තුලයිත්වා' යනු "මෙය මෙපමණ අගනේය, මෙය මෙපමණ අගනේය" යැයි අගය තක්සේරු කිරීමයි. 'වණ්ණාවණ්ණං කත්වා' යනු සැමටම දහයක් වටිනා සිවුරු බැගින් ලැබෙන්නේ නම් එය යහපත්ය; එසේ නොවේ නම්, නවයක් හෝ අටක් වටිනා සිවුරකට එකක් හෝ දෙකක් වටිනා වස්ත්‍රයක් එක් කොට අගය සමාන කර පංගු වෙන් කිරීමයි. 'භික්ෂූන් ගණන් කර කණ්ඩායම් කිරීම' යනු එක් එක් භික්ෂුවට බෙදන විට මුළු දවස ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, දස නම බැගින් ගණන් කර සිවුරු පංගු දහය බැගින් එක මිටියකට බැඳ තැබීමට අනුදැන වදාරමි යන්නයි. මෙසේ සිවුරු පංගු තැබූ පසු ලොතරැයි (සීට්ටු) දැමිය යුතුය. එම දස නම විසින් ද නැවත ලොතරැයි දමා තමන් අතර බෙදා ගත යුතුය.

Sāmaṇerānaṃ upaḍḍhapaṭivīsanti ettha ye sāmaṇerā attissarā bhikkhusaṅghassa kattabbakammaṃ na karonti, uddesaparipucchāsu yuttā ācariyupajjhāyānaṃyeva vattapaṭipattiṃ karonti, aññesaṃ na karonti, etesaṃyeva upaḍḍhabhāgo dātabbo. Ye pana purebhattañca pacchābhattañca bhikkhusaṅghasseva kattabbakiccaṃ karonti, tesaṃ samako dātabbo. Idañca piṭṭhisamaye [Pg.406] uppannena bhaṇḍāgāre ṭhapitena akālacīvareneva kathitaṃ. Kālacīvaraṃ pana samakameva dātabbaṃ. Tatruppādavassāvāsikaṃ sammuñjanībandhanādi saṅghassa phātikammaṃ katvā gahetabbaṃ. Etañhettha sabbesaṃ vattaṃ. Bhaṇḍāgārikacīvarepi sace sāmaṇerā āgantvā ‘‘bhante mayaṃ yāguṃ pacāma, bhattaṃ pacāma, khajjakaṃ pacāma, appaharitakaṃ karoma, dantakaṭṭhaṃ āharāma, raṅgachalliṃ kappiyaṃ katvā dema, kiṃ amhehi na kataṃ nāmā’’ti ukkuṭṭhiṃ karonti, samabhāgova dātabbo. Etaṃ ye ca virajjhitvā karonti, yesañca karaṇabhāvo na paññāyati, te sandhāya vuttaṃ. Kurundiyaṃ pana ‘‘sace sāmaṇerā ‘kasmā mayaṃ bhante saṅghakammaṃ na karoma, karissāmā’ti yācanti, samapaṭivīso dātabbo’’ti vuttaṃ.

'සාමණේරයන්ට අර්ධ පංගුවක්' යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: යම් සාමණේර කෙනෙක් ස්වාධීනව කටයුතු කරමින් සංඝයාගේ වැඩ නොකර, ඉගෙනීම් කටයුතුවල පමණක් නිරත වෙමින් තම ආචාර්ය උපාධ්‍යායයන්ට පමණක් වත්පිළිවෙත් කරන්නේ ද, අන් අයට වත්පිළිවෙත් නොකරන්නේ ද, ඔවුන්ට පමණක් අර්ධ පංගුවක් දිය යුතුය. යම් සාමණේර කෙනෙක් දහවලට පෙර සහ පසු කාලයන්හි සංඝයාගේ කටයුතු කරන්නේ ද, ඔවුන්ට භික්ෂූන් හා සමාන පංගුවක් දිය යුතුය. මෙය චීවර කාලයෙන් පසුව ලැබෙන, ගබඩාවේ තැන්පත් කරන ලද 'අකාල සිවුරු' සම්බන්ධයෙනි. 'කාල සිවුරු' නම් සැමටම සමානව දිය යුතුය. වස්සාවාසික සිවුරු (වස් වැසීමෙන් ලැබෙන) ලබා ගත යුත්තේ මළුව හැමදීම ආදී සංඝයාගේ කටයුතු කිරීමෙනි. එය සැමටම පොදු වතකි. ගබඩාවේ ඇති සිවුරු සම්බන්ධයෙන් ද සාමණේරයන් පැමිණ "ස්වාමීනි, අප කැඳ පිසුවා, බත් පිසුවා, කැවිලි පිසුවා, වත්ත පිරිසිදු කළා, දත්කැටි ගෙනාවා, සායම් පොතු සකස් කළා, අප විසින් නොකළ දෙයක් තිබේද?" යැයි හඬ නගන්නේ නම් ඔවුන්ට ද සම පංගුවක් දිය යුතුය. අර්ධ පංගුවක් ලබා දීම ගැන පවසා ඇත්තේ වත්පිළිවෙත් පැහැර හරින හෝ කළ බවක් නොපෙනෙන අය උදෙසාය. එහෙත් කුරුන්දි අටුවාවෙහි සඳහන් වන්නේ "ස්වාමීනි, අප ඇයි සංඝයාගේ වැඩ නොකරන්නේ, අපි වැඩ කරන්නම්" යැයි ඉල්ලා සිටින්නේ නම් ඔවුන්ට ද සම පංගුවක් දිය යුතු බවයි.

Uttaritukāmoti nadiṃ vā kantāraṃ vā uttaritukāmo; satthaṃ labhitvā disā pakkamitukāmoti attho. Sakaṃ bhāgaṃ dātunti idaṃ bhaṇḍāgārato cīvarāni nīharitvā puñje kate ghaṇṭiyā pahaṭāya bhikkhusaṅghe sannipatite satthaṃ labhitvā gantukāmo ‘‘satthato mā parihāyī’’ti etamatthaṃ sandhāya vuttaṃ. Tasmā anīhatesu vā cīvaresu appahaṭāya vā ghaṇṭiyā asannipatite vā saṅghe dātuṃ na vaṭṭati. Cīvaresu pana nīhatesu ghaṇṭiṃ paharitvā bhikkhusaṅghe sannipatite cīvarabhājakena ‘‘imassa bhikkhuno koṭṭhāsena ettakena bhavitabba’’nti takketvā nayaggāhena cīvaraṃ dātabbaṃ. Tulāya tulitamiva hi samasamaṃ dātuṃ na sakkā, tasmā ūnaṃ vā hotu adhikaṃ vā, evaṃ takkena nayena dinnaṃ sudinnaṃ. Neva ūnakaṃ puna dātabbaṃ, nātirittaṃ paṭiggaṇhitabbanti.

"එතෙර වීමට කැමති" යනු ගඟකින් හෝ කාන්තාරයකින් (දුෂ්කර මාර්ගයකින්) එතෙර වීමට කැමති වූ; වෙළඳ පිරිසක් සමඟ එක්ව දිශාවන් කරා පිටත්ව යාමට කැමති වූ යන අර්ථයයි. "තම කොටස ලබා දීමට" යන්නෙහි අදහස නම්: ගබඩාවෙන් චීවර පිටතට ගෙන ගොඩගසා, සීනුව නාද කර භික්ෂු සංඝයා රැස් වූ කල්හි, වෙළඳ පිරිසක් සමඟ යාමට කැමති භික්ෂුව "මම පිරිසෙන් මඟ හැරී නොයෙම්වා" යන අර්ථය අරමුණු කරගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. එබැවින්, චීවර පිටතට නොගෙන හෝ සීනුව නාද නොකර හෝ සංඝයා රැස් නොවී හෝ (කොටස) දීම සුදුසු නොවේ. චීවර පිටතට ගෙන සීනුව නාද කර භික්ෂු සංඝයා රැස් වූ පසු, චීවර බෙදන්නා වූ භික්ෂුව විසින් "මෙම භික්ෂුවගේ කොටස මෙපමණ විය යුතුය" යි අනුමාන කර නීතියට අනුව චීවරය දිය යුතුය. තරාදියකින් මැන්නාක් මෙන් හරියටම සමානව දීමට නොහැකි බැවින්, එය අඩු වුවත් වැඩි වුවත් මෙසේ අනුමානයෙන් දුන් දෙය නිසි ලෙස දෙන ලද්දකි. අඩු වූ කොටසක් නැවත නොදිය යුතු අතර, වැඩි වූ කොටසක් නැවත ලබා නොගත යුතුය.

Atirekabhāgenāti dasa bhikkhū honti, sāṭakāpi daseva, tesu eko dvādasa agghati, sesā dasagghanakā. Sabbesu dasagghanakavasena kuse pātite yassa bhikkhuno dvādasagghanako kuso pātito, so ‘‘ettakena mama cīvaraṃ pahotī’’ti tena atirekabhāgena gantukāmo hoti. Bhikkhū ‘‘atirekaṃ āvuso saṅghassa santaka’’nti vadanti, taṃ sutvā bhagavā ‘‘saṅghike ca gaṇasantake ca appakaṃ nāma natthi, sabbattha saṃyamo kātabbo, gaṇhantenāpi kukkuccāyitabba’’nti dassetuṃ ‘‘anujānāmi bhikkhave anukkhepe dinne’’ti āha. Tattha anukkhepo nāma yaṃkiñci anukkhipitabbaṃ anuppadātabbaṃ kappiyabhaṇḍaṃ; yattakaṃ [Pg.407] tassa paṭivīse adhikaṃ, tattake agghanake yasmiṃ kismiñci kappiyabhaṇḍe dinneti attho.

"අතිරේක භාගයකින්" යනු: භික්ෂූන් වහන්සේලා දස නමකි, සාටක (සළුව) ද දසයකි. ඒ අතරින් එකක් කාසි දොළසක් වටිනා අතර ඉතිරි ඒවා දහය බැගින් වටී. සියල්ල දහයේ වටිනාකම ඇති සේ සලකා පස ඇට (කුස) දැමූ විට, යම් භික්ෂුවකට දොළසක් වටිනා චීවරයට හිමි පස ඇටය වැටුණේ නම්, උන්වහන්සේ "මට මෙපමණකින් සෑහේ" යැයි පවසා එම අතිරේක කොටස ද රැගෙන යාමට කැමති වෙයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා "ඇවැත්නි, අතිරික්තය සංඝයා සතු දෙයකි" යි පවසති. එය අසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "සංඝ සතු හෝ ගණ සතු දේෙහි ස්වල්පයක් කියා දෙයක් නැත, හැම තැනකදීම සංයමය ඇති කර ගත යුතුය, ලබා ගන්නා තැනැත්තා විසින් පවා සැක (කුකුස) ඇති කර ගත යුතුය" යන්න පෙන්වා දීම සඳහා "මහණෙනි, අනුක්ඛේපය (අතිරේක වටිනාකමට හිලව් වන දෙය) දුන් කල්හි (යාමට) අනුදනිමි" යි වදාළ සේක. එහි අනුක්ඛේපය නම් පසුව එක් කළ යුතු හෝ දිය යුතු යම් කැප වස්තුවකි; එනම් උන්වහන්සේගේ කොටසට වඩා යම් අතිරික්ත වටිනාකමක් ඇත්ද, ඒ හා සමාන වටිනාකමක් ඇති යම් කැප වස්තුවක් දීම යන අර්ථයයි.

Vikalake tosetvāti ettha cīvaravikalakaṃ puggalavikalakanti dve vikalakā. Cīvaravikalakaṃ nāma sabbesaṃ pañca pañca vatthāni pattāni, sesānipi atthi, ekekaṃ pana na pāpuṇāti, chinditvā dātabbāni. Chindantehi ca aḍḍhamaṇḍalādīnaṃ vā upāhanatthavikādīnaṃ vā pahonakāni khaṇḍāni katvā dātabbāni, heṭṭhimaparicchedena caturaṅgulavitthārampi anuvātappahonakāyāmaṃ khaṇḍaṃ katvā dātuṃ vaṭṭati, aparibhogaṃ pana na kātabbanti evamettha cīvarassa appahonakabhāvo cīvaravikalakaṃ. Chinditvā dinne pana taṃ tositaṃ hoti, atha kusapāto kātabbo. Sacepi ekassa bhikkhuno koṭṭhāse ekaṃ vā dve vā vatthāni nappahonti, tattha aññaṃ sāmaṇakaṃ parikkhāraṃ ṭhapetvā yo tena tussati, tassa taṃ bhāgaṃ datvā pacchā kusapāto kātabbo. Idampi cīvaravikalakanti andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.

"විකලක සම්පූර්ණ කර සතුටු කිරීම" යන්නෙහි: චීවර විකලකය හා පුද්ගල විකලකය යි අඩුපාඩු (විකලක) දෙවර්ගයකි. චීවර විකලකය නම්: සියලු භික්ෂූන්ට වස්ත්‍ර පහ බැගින් ලැබී, තවත් ඉතිරි වස්ත්‍ර තිබුණත්, එක බැගින් ලැබීමට ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, ඒවා කපා බෙදා දිය යුතුය. කපන විට අඩ මණ්ඩල ආදියට හෝ පාවහන් බෑග් ආදියට සෑහෙන ලෙස කැබලි කර දිය යුතුය. අවම වශයෙන් අඟල් හතරක පළල ඇති, වාටියට සෑහෙන දිග ඇති කැබැල්ලක් වුව ද කපා දීම සුදුසුය. එහෙත් ප්‍රයෝජනයට ගත නොහැකි වන ලෙස නොකළ යුතුය. මෙසේ චීවර ප්‍රමාණවත් නොවීම චීවර විකලකය යි. කපා දුන් විට එය සම්පූර්ණ (සතුටු) කිරීමක් වේ, ඉන්පසු පස ඇට දැමිය යුතුය. එක් භික්ෂුවකගේ කොටසකට වස්ත්‍ර එකක් හෝ දෙකක් මදි වුවහොත්, එහි වෙනත් ශ්‍රමණ පරිෂ්කාරයක් තබා, එයින් යමෙකු සතුටු වන්නේ නම්, උන්වහන්සේට එම කොටස දී පසුව පස ඇට දැමිය යුතුය. මෙය ද චීවර විකලකය බව අන්ධක අටුවාවෙහි සඳහන් වේ.

Puggalavikalakaṃ nāma dasa dasa bhikkhū gaṇetvā vaggaṃ karontānaṃ eko vaggo na pūrati, aṭṭha vā nava vā honti, tesaṃ aṭṭha vā nava vā koṭṭhāsā ‘‘tumhe ime gahetvā visuṃ bhājethā’’ti dātabbā. Evamayaṃ puggalānaṃ appahonakabhāvo puggalavikalakaṃ. Visuṃ dinne pana taṃ tositaṃ hoti, evaṃ tosetvā kusapāto kātabboti. Atha vā vikalake tosetvāti yo cīvaravibhāgo ūnako, taṃ aññena parikkhārena samaṃ katvā kusapāto kātabbo.

පුද්ගල විකලකය නම්: භික්ෂූන් දස නම බැගින් ගණනය කර කණ්ඩායම් කරන විට එක් කණ්ඩායමක් සම්පූර්ණ නොවී, අට නමක් හෝ නව නමක් සිටී නම්, ඔවුන්ට කොටස් අටක් හෝ නවයක් දී "ඔබ වහන්සේලා මේවා රැගෙන වෙන් වෙන්ව බෙදා ගන්න" යයි දිය යුතුය. මෙසේ පුද්ගලයන් ප්‍රමාණවත් නොවීම පුද්ගල විකලකයයි. වෙන් වෙන්ව දුන් විට එය සතුටු කිරීමක් (සම්පූර්ණ කිරීමක්) වේ. එසේ සතුටු කර පස ඇට දැමිය යුතුය. එසේ නැතහොත්, විකලක සතුටු කිරීම යනු යම් සිවුරු කොටසක් අඩු නම්, එය වෙනත් පරිෂ්කාරයකින් සමාන කර පස ඇට දැමීමයි.

Cīvararajanakathā

චීවර රජන කථාව (සිවුරු සායම් කිරීම පිළිබඳ කථාව)

344. Chakaṇenāti gomayena. Paṇḍumattikāyāti tambamattikāya. Mūlarajanādīsu haliddiṃ ṭhapetvā sabbaṃ mūlarajanaṃ vaṭṭati. Mañjiṭṭhiñca tuṅgahārañca ṭhapetvā sabbaṃ khandharajanaṃ vaṭṭati. Tuṅgahāro nāma eko sakaṇṭakarukkho, tassa haritālavaṇṇaṃ khandharajanaṃ hoti. Loddañca kaṇḍulañca ṭhapetvā sabbaṃ tacarajanaṃ vaṭṭati. Allipattaṃ nīlipattañca ṭhapetvā sabbaṃ pattarajanaṃ vaṭṭati. Gihiparibhuttaṃ pana allipattena ekavāraṃ rajituṃ vaṭṭati. Kiṃsukapupphañca kusumbhapupphañca ṭhapetvā sabbaṃ puppharajanaṃ vaṭṭati. Phalarajane pana na kiñci na vaṭṭati.

344. 'ඡකණ' යනු ගොම ය. 'පණ්ඩුමත්තිකා' යනු රතු මැටි ය. මුල් සායම් අතරින් කහ (නනුව) හැර ඉතිරි සියලු මුල් සායම් කැප වේ. මංජිට්ඨ හා තුංගහාර (කොස් ආදිය) හැර සියලු කඳ සායම් කැප වේ. තුංගහාර යනු කටු සහිත එක්තරා ගසකි, එහි කඳ සායම හිරියල් පැහැයට සමානය. ලොද්ද හා කණ්ඩුල (මදම) හැර සියලු පොතු සායම් කැප වේ. අල්ලිපත්ත (දෑන් පත්‍ර) හා නීලිපත්ත (අවරිය) හැර සියලු පත්‍ර සායම් කැප වේ. ගිහියන් පරිභෝග කළ වස්ත්‍රයක් වුව ද අල්ලිපත්ත සායමෙන් එක් වරක් සායම් කිරීම කැප වේ. කෑල මල් හා කුසුම් මල් හැර සියලු මල් සායම් කැප වේ. ඵල (ගෙඩි) සායම්වල කැප නොවන කිසිවක් නැත, ඒවා සියල්ල කැප වේ.

Sītudakāti [Pg.408] apakkarajanaṃ vuccati. Uttarāḷumpanti vaṭṭādhārakaṃ, rajanakumbhiyā majjhe ṭhapetvā taṃ ādhārakaṃ parikkhipitvā rajanaṃ pakkhipituṃ anujānāmīti attho. Evañhi kate rajanaṃ na uttarati. Udake vā nakhapiṭṭhikāya vāti sace paripakkaṃ hoti, udakapātiyā dinno thevo sahasā na visarati, nakhapiṭṭhiyampi avisaranto tiṭṭhati. Rajanuḷuṅkanti rajanauḷuṅkaṃ. Daṇḍakathālakanti tameva sadaṇḍakaṃ. Rajanakolambanti rajanakuṇḍaṃ. Omaddantīti sammaddanti. Na ca acchinne theve pakkamitunti yāva rajanabindu gaḷitaṃ na chijjati, tāva na aññatra gantabbaṃ. Patthinnanti atirajitattā thaddhaṃ. Udake osāretunti udake pakkhipitvā ṭhapetuṃ. Rajane pana nikkhante taṃ udakaṃ chaḍḍetvā cīvaraṃ madditabbaṃ. Dantakāsāvānīti ekaṃ vā dve vā vāre rajitvā dantavaṇṇāni dhārenti.

'සීතුදක' යනු නොපිසූ (නොපැසුණු) සායම් ය. 'උත්තරාළුම්ප' යනු වළලු හැඩැති ආධාරකයකි; සායම් හැළිය මැද එය තබා, එම ආධාරකය වටා සායම් දැමීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. මෙසේ කළ විට සායම උතුරා නොයයි. 'ජලයේ හෝ නියපිට හෝ' යනු: සායම හොඳින් පැසී ඇත්නම්, ජලය සහිත බඳුනකට දැමූ සායම් බිංදුව වහාම පැතිරී නොයයි; නියපිට තැබූ විට ද නොවිසිරී පවතී. 'රජනුළුංක' යනු සායම් හැන්දයි. 'දණ්ඩකථාලක' යනු මිට සහිත එම බඳුනමයි. 'රජනකොලම්බ' යනු සායම් බඳුනයි. 'ඔමද්දන්ති' යනු මැනවින් මඩති (අනති). 'සායම් බිංදු වැගිරීම නොනැවතී පිටව නොයන්න' යනු: සායම් බිංදු වැගිරී අවසන් වන තුරු වෙනත් තැනකට නොයා යුතුය යන්නයි. 'පත්ථින්න' යනු වැඩිපුර සායම් වැදී තද වූ බවයි. 'උදකේ ඕසාරේතුං' යනු ජලයේ බහා තැබීමයි. සායම් ඉවත් වූ පසු එම ජලය බැහැර කර සිවුර මිරිකිය යුතුය. 'දන්තකාසාවානි' යනු එක් වරක් හෝ දෙවරක් සායම් පොවා ඇත් දළ පැහැති සිවුරු දරති යන්නයි.

Chinnakacīvarānujānanakathā

ඡින්නක චීවර අනුදැන වදාළ කථාව (කැපූ සිවුරු අනුදැනීම පිළිබඳ කථාව)

345. Acchibaddhanti caturassakedārakabaddhaṃ. Pāḷibaddhanti āyāmato ca vitthārato ca dīghamariyādabaddhaṃ. Mariyādabaddhanti antarantarā rassamariyādabaddhaṃ. Siṅghāṭakabaddhanti mariyādāya mariyādaṃ vinivijjhitvā gataṭṭhāne siṅghāṭakabaddhaṃ; catukkasaṇṭhānanti attho. Saṃvidahitunti kātuṃ. Ussahasi tvaṃ ānandāti sakkosi tvaṃ ānanda. Ussahāmi bhagavāti tumhehi dinnanayena sakkomīti dasseti. Yatra hi nāmāti yo nāma. Kusimpi nāmātiādīsu kusīti āyāmato ca vitthārato ca anuvātādīnaṃ dīghapattānametaṃ adhivacanaṃ. Aḍḍhakusīti antarantarā rassapattānaṃ nāmaṃ. Maṇḍalanti pañcakhaṇḍikacīvarassa ekekasmiṃ khaṇḍe mahāmaṇḍalaṃ. Aḍḍhamaṇḍalanti khuddakamaṇḍalaṃ. Vivaṭṭanti maṇḍalañca aḍḍhamaṇḍalañca ekato katvā sibbitaṃ majjhimakhaṇḍaṃ.

345. "අච්ඡිබද්ධ" යනු සතරැස් ලියැදි සහිත කුඹුරක් මෙන් මසන ලද බැම්මයි. "පාලිබද්ධ" යනු දිගින් හා පළලින් දිගු නියරවල් (වැටි) ඇති වන සේ මසන ලද බැම්මයි. "මරියාදබද්ධ" යනු අතරින් පතර කෙටි නියරවල් සහිතව මසන ලද බැම්මයි. "සිංඝාටකබද්ධ" යනු එක් නියරක් තවත් නියරක් විනිවිද යන සේ මසන ලද සතරමං හන්දියක හැඩය ඇති බැම්ම යන්නයි. "සංවිදහිතුං" යනු සකස් කිරීම පිණිසයි. "උස්සහසි ත්වං ආනන්ද" යනු "ආනන්දය, ඔබ එය කිරීමට සමර්ථ වන්නේද?" යන්නයි. "උස්සහාමි භගවා" යන්නෙන් "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ දුන් උපදෙස් අනුව මට එය කළ හැකිය" යන්න පෙන්වා දෙයි. "යත්‍ර හි නාම" යනු යමෙක් ද යන්නයි. "කුසිම්පි නාම" යනාදී තැන්වල "කුසි" යනු දිගින් හා පළලින් යුත් අනුවාත ආදී දිගු රෙදි පටිවලට නමකි. "අඩ්ඪකුසි" යනු අතරින් පතර තබන කෙටි රෙදි පටිවල නමයි. "මණ්ඩල" යනු පස්කඩ සිවුරක එක් එක් කඩයක ඇති විශාල වෘත්තාකාර (හෝ සතරැස්) කොටසයි. "අඩ්ඪමණ්ඩල" යනු කුඩා වෘත්තාකාර කොටසයි. "විවට්ට" යනු මණ්ඩලය හා අඩ්ඪමණ්ඩලය එකතු කර මැසූ මැද කොටසයි.

Anuvivaṭṭanti tassa ubhosu passesu dve khaṇḍāni. Gīveyyakanti gīvāveṭhanaṭṭhāne daḷhīkaraṇatthaṃ aññaṃ suttasaṃsibbitaṃ āgantukapattaṃ. Jaṅgheyyakanti jaṅghapāpuṇanaṭṭhāne tatheva saṃsibbitaṃ pattaṃ. Gīvaṭṭhāne ca jaṅghaṭṭhāne ca pattānamevetaṃ nāmantipi vadanti. Bāhantanti anuvivaṭṭānaṃ bahi ekekaṃ khaṇḍaṃ. Iti pañcakhaṇḍikacīvarenetaṃ vicāritanti. Atha vā anuvivaṭṭanti vivaṭṭassa [Pg.409] ekapassato dvinnaṃ ekapassato dvinnanti catunnampi khaṇḍānametaṃ nāmaṃ. Bāhantanti suppamāṇaṃ cīvaraṃ pārupantena saṃharitvā bāhāya upari ṭhapitā ubho antā bahimukhā tiṭṭhanti, tesaṃ etaṃ nāmaṃ. Ayameva hi nayo mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttoti.

"අනුවිවට්ට" යනු එම මැද කොටසට දෙපසින් ඇති කෑලි දෙකයි. "ගීවෙය්‍යක" යනු බෙල්ල වටා එතෙන තැන ශක්තිමත් කිරීම සඳහා වෙනත් නූලකින් මසන ලද අතිරේක රෙදි පටියයි. "ජංඝෙය්‍යක" යනු කෙණ්ඩාවට වැටෙන තැන එලෙසම මසන ලද රෙදි පටියයි. බෙල්ල තිබෙන තැනට සහ කෙණ්ඩාව තිබෙන තැනට යොදන රෙදි පටිවලට ද මෙම නම් කියනු ලැබේ. "බාහන්ත" යනු අනුවිවට්ට වලට පිටතින් ඇති එක් එක් කඩයයි. මෙලෙස පස්කඩ සිවුරේ විස්තරය විමසා බැලිය යුතුය. නැතහොත්, අනුවිවට්ට යනු විවට්ටයේ එක් පැත්තක කෑලි දෙකක් හා අනෙක් පැත්තේ කෑලි දෙකක් වශයෙන් කෑලි හතරටම කියන නමකි. "බාහන්ත" යනු නිසි ප්‍රමාණ ඇති සිවුරක් පෙරවන භික්ෂුවක් විසින් සිවුර එකතු කොට බාහුව මත තැබූ විට පිටතට මුහුණ ලා ඇති අන්ත දෙකයි, එයට එම නම යෙදේ. මහා අටුවාවෙහි ද මෙම ක්‍රමයම පවසා ඇත.

Ticīvarānujānanakathā

තුන් සිවුරු අනුදැන වදාළ කතාවයි.

346. Cīvarehi ubbhaṇḍiketi cīvarehi ubbhaṇḍe kate; yathā ukkhittabhaṇḍā honti evaṃ kate; ukkhittabhaṇḍikabhāvaṃ āpāditeti attho. Cīvarabhisinti ettha bhisīti dve tīṇi ekato katvā bhisisaṅkhepena saṃharitacīvarāni vuttāni. Te kira bhikkhū ‘‘dakkhiṇāgirito bhagavā lahuṃ paṭinivattissatī’’ti tattha gacchantā jīvakavatthusmiṃ laddhacīvarāni ṭhapetvā agamaṃsu. Idāni pana cirena āgamissatīti maññamānā ādāya pakkamiṃsu. Antaraṭṭhakāsūti māghassa ca phagguṇassa ca antarā aṭṭhasu. Na bhagavantaṃ sītaṃ ahosīti bhagavato sītaṃ nāhosi. Etadahosi yepi kho te kulaputtāti na bhagavā ajjhokāse anisīditvā etamatthaṃ na jānāti, mahājanasaññāpanatthaṃ pana evamakāsi. Sītālukāti sītapakatikā; ye pakatiyāva sītena kilamanti. Diguṇaṃ saṅghāṭinti dupaṭṭaṃ saṅghāṭiṃ. Ekacciyanti ekapaṭṭaṃ. Iti ‘‘bhagavā attanā catūhi cīvarehi yāpeti, amhākaṃ pana ticīvaraṃ anujānātī’’ti vacanassa okāsaṃ upacchindituṃ diguṇaṃ saṅghāṭiṃ anujānāti, ekaccike itare. Evañhi nesaṃ cattāri bhavissantīti.

346. "සිවුරු පොදි බැඳගත්" (චීවරෙහි උබ්භණ්ඩිකේ) යනු සිවුරු බඩු බාහිරාදිය මෙන් ඉහළට ඔසවා තබා ගත් බවයි. "චීවරභිසි" යන්නෙහි "භිසි" යනු සිවුරු දෙකක් හෝ තුනක් එකතු කොට මෙට්ටයක් මෙන් හකුළුවා ගත් සිවුරු සඳහා කියන නමකි. ඒ භික්ෂූහු "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දක්‍ෂිණාගිරි ජනපදයේ සිට ඉක්මනින් වැඩම කරනු ඇතැයි" සිතා, එහි යන විට ජීවක වස්තුවේදී ලැබුණු සිවුරු තබා ගියහ. දැන් වෛශාලියට වඩින විට "බොහෝ කල් ගත වී වැඩම කරනු ඇතැයි" සිතා එම සිවුරු ද රැගෙන පිටත් වූහ. "අන්තරට්ඨක" යනු මාඝ සහ ඵග්ගුණ (නවම්-මැදින්) මාස දෙක අතර මැද පවතින සීතල දින අටයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සීතලක් ඇති නොවූ බව පවසන්නේ, උන්වහන්සේ එළිමහනේ වැඩ නොසිට මේ කරුණ නොදන්නා නිසා නොව, මහජනයාට අවබෝධ කරවීම පිණිස මෙසේ කළ නිසාය. "සීතාලුකා" යනු ස්වභාවයෙන්ම සීතලට පීඩා විඳින අයයි. "දිගුණ සංඝාටි" යනු ද්විත්ව පටල (පොටවල් දෙකක්) ඇති සංඝාටියයි. "ඒකච්චිය" යනු තනි පටලයක් ඇති සිවුරයි. "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිවුරු හතරකින් යැපෙන සේක, අපට තුන් සිවුරක් අනුදැන වදාළ සේක" යන කතාවට ඉඩ නොතබා උන්වහන්සේ දෙපොට සංඝාටියක් ද අනෙක් සිවුරු (තනි පොට ඇති) අන්තරාවාසක හා උත්තරාසංග ද අනුදැන වදාළ සේක. එවිට ඔවුන්ට සිවුරු හතරක් ලැබෙන්නේය.

Atirekacīvarādikathā

අතිරේක සිවුරු ආදිය පිළිබඳ කතාවයි.

348. Aggaḷaṃ acchupeyyanti chiddaṭṭhāne pilotikakhaṇḍaṃ laggāpeyyaṃ. Ahatakappānanti ekavāraṃ dhotānaṃ. Utuddhaṭānanti ututo dīghakālato uddhaṭānaṃ hatavatthakānaṃ, pilotikānanti vuttaṃ hoti. Pāpaṇiketi antarāpaṇato patitapilotikacīvare. Ussāho karaṇīyoti pariyesanā kātabbā. Paricchedo panettha natthi, paṭṭasatampi vaṭṭati. Sabbamidaṃ sādiyantassa bhikkhuno vasena vuttaṃ. Aggaḷaṃ tunnanti ettha uddharitvā allīyāpanakhaṇḍaṃ aggaḷaṃ, suttena saṃsibbitaṃ tunnaṃ; vaṭṭetvā karaṇaṃ ovaṭṭikaṃ [Pg.410] . Kaṇḍusakaṃ vuccati muddikā. Daḷhīkammanti anuddharitvāva upassayaṃ katvā allīyāpanakaṃ vatthakhaṇḍaṃ.

348. "අග්ගළං අච්ඡුපෙය්‍ය" යනු සිදුරු වූ තැනට රෙදි කැබැල්ලක් අල්ලා මැසීමයි. "අහතකප්පානං" යනු එක් වරක් සෝදන ලද රෙදි සඳහායි. "උතුද්ධටානං" යනු බොහෝ කලක් පෙට්ටියක හෝ අල්මාරියක තබා පසුව පිටතට ගත් රෙදි සඳහායි. "පාපණික" යනු වෙළඳසැලකින් වැටුණු රෙදි කැබැල්ලෙන් කළ සිවුරයි. එවැනි රෙදි සෙවීම කළ යුතුය. මෙහි සීමාවක් නැත, රෙදි ස්ථර සියයක් වුවද කැප වේ. මේ සියල්ල එම සිවුරු පිළිගන්නා භික්ෂුව වෙනුවෙන් වදාරන ලදී. "අග්ගළ තුන්න" යන්නෙහි දිරූ කොටස් ඉවත් කර රෙදි කැබැල්ලක් අල්ලා මැසීම අග්ගළයකි, නූලෙන් මැසීම "තුන්න" ය. නවා මැසීම "ඔවට්ටික" ය. මුද්‍රිකා මැස්ම "කණ්ඩුසක" යැයි කියනු ලැබේ. "දළ්හීකම්ම" යනු දිරූ කොටස ඉවත් නොකරම ඒ මත රෙදි කැබැල්ලක් තබා මසා ශක්තිමත් කිරීමයි.

349-351. Visākhāvatthu uttānatthaṃ. Tato paraṃ pubbe vinicchitameva. Sovaggikanti saggappattahetukaṃ. Tenevāha ‘‘sovaggika’’nti. Sokaṃ apanetīti sokanudaṃ. Anāmayāti arogā. Saggamhi kāyamhīti saggopapannā.

349-351. විසාඛා වස්තුව පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය. ඉන් පසු කොටස පෙර තීරණය කළ පරිදිම වේ. "සොවග්ගික" යනු ස්වර්ගයට පැමිණීමට හේතු වන බැවිනි. එබැවින් "සොවග්ගික" යැයි වදාළ සේක. ශෝකය දුරු කරන බැවින් "සෝකනුද" නම් වේ. "අනාමයා" යනු නිරෝගී බවයි. "සග්ගම්හි කායම්හි" යනු ස්වර්ගයෙහි උපන් බවයි.

353. Puthujjanā kāmesu vītarāgāti jhānalābhino.

353. "කාමයන් කෙරෙහි විරාගී වූ පෘථග්ජනයෝ" යනු ධ්‍යාන ලාභීන් ය.

356. Sandiṭṭhoti diṭṭhamattakamitto. Sambhattoti ekasambhogo daḷhamitto. Ālapitoti ‘‘mama santakaṃ yaṃ iccheyyāsi, taṃ gaṇhāhī’’ti evaṃ vutto. Etesu tīsu aññataranāmena saddhiṃ jīvati, gahite attamano hotīti imehi gahitavissāso ruhati.

356. "සන්දිට්ඨ" යනු දුටු පමණින් හඳුනන මිතුරායි. "සම්භත්ත" යනු එක්ව පරිභෝජනය කරන දැඩි මිතුරායි. "ආලපිත" යනු "මා සතු යමක් ගැනීමට කැමති නම් එය ගන්න" යැයි පවසන ලද තැනැත්තායි. මෙම කරුණු තුනෙන් එකක් හෝ ඇති තැනැත්තා කෙරෙහි විශ්වාසය තැබිය හැකිය.

Pacchimavikappanupagacīvarādikathā

පසුකාලීනව විකල්ප වශයෙන් ලැබුණු සිවුරු ආදිය පිළිබඳ කතාවයි.

359. Paṃsukūlakatoti katapaṃsukūlo. Garuko hotīti jiṇṇajiṇṇaṭṭhāne aggaḷāropanena garuko hoti. Suttalūkhaṃ kātunti sutteneva aggaḷaṃ kātunti attho. Vikaṇṇo hotīti suttaṃ acchetvā acchetvā sibbantānaṃ eko saṅghāṭikoṇo dīgho hoti. Vikaṇṇaṃ uddharitunti dīghakoṇaṃ chindituṃ. Okiriyantīti chinnakoṇato gaḷanti. Anuvātaṃ paribhaṇḍanti anuvātañceva paribhaṇḍañca. Pattā lujjantīti mahantesu pattamukhesu dinnāni suttāni gaḷanti, tato pattā lujjanti. Aṭṭhapadakaṃ kātunti aṭṭhapadakacchannena pattamukhaṃ sibbituṃ.

359. "පංසුකූලකත" යනු පාංශුකූල රෙදිවලින් කරන ලද සිවුරයි. "ගරුකෝ හෝති" යනු දිරූ තැන්වල අණ්ඩ දැමීම නිසා බර වීමයි. "සුත්තලූඛං කාතුං" යනු නූලෙන් ම අණ්ඩ දැමීමයි. "විකණ්ණෝ හෝති" යනු නූල අදිමින් මසන විට සිවුරේ එක් කොණක් දික් වීමයි. "විකණ්ණං උද්ධරිතුං" යනු එම දික් වූ කොණ කපා ඉවත් කිරීමයි. "ඕකිරියන්ති" යනු කැපූ කොණෙන් නූල් ගැලවී යාමයි. "අනුවාතං පරිභණ්ඩං" යනු අනුවාතය සහ පරිභණ්ඩයයි. "පත්තා ලුජ්ජන්ති" යනු විශාල සිවුරු වාටිවල නූල් ගැලවී වාටි පලුදු වීමයි. "අට්ඨපදකං කාතුං" යනු අටපද (සතරැස්) හැඩයට වාටිය මැසීමයි.

360. Anvādhikampi āropetunti āgantukapattampi dātuṃ. Idaṃ pana appahonake āropetabbaṃ. Sace pahoti, āgantukapattaṃ na vaṭṭati, chinditabbameva.

360. "අන්වාධිකම්පි ආරෝපේතුං" යනු අතිරේක රෙදි පටියක් (පොටක්) තැබීමයි. මෙය කළ යුත්තේ සිවුර මදි වූ විට පමණි. සිවුර ප්‍රමාණවත් නම් අතිරේක රෙදි පටි තැබීම අකැප ය, එය කපා දැමිය යුතුය.

361. Na ca bhikkhave saddhādeyyanti ettha sesañātīnaṃ dento vinipātetiyeva. Mātāpitaro pana sace rajje ṭhitā patthayanti, dātabbaṃ.

361. "මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාදෙය්‍යය (ශ්‍රද්ධාවෙන් දුන් දෑ) විනාශ නොකළ යුතුය" යන්නෙහි අර්ථය: දෙමාපියන් හැර සෙසු ඥාතීන්ට දීම විනාශ කිරීමකි. නමුත් දෙමාපියන් රජකම දරන්නන් වුවද, ඔවුන් යමක් ප්‍රාර්ථනා කරන්නේ නම් එය දිය යුතුය.

362. Gilānoti [Pg.411] gilānatāya gahetvā gantuṃ asamattho. Vassikasaṅketanti vassike cattāro māse. Nadīpāranti nadiyā pāre bhattaṃ bhuñjitabbaṃ hoti. Aggaḷaguttivihāroti sabbesveva cetesu gilānavassikasaṅketanadīpāragamanaatthatakathinabhāvesu aggaḷaguttiyeva pamāṇaṃ. Gutte eva hi vihāre etesu kāraṇesu nikkhipitvā bahi gantuṃ vaṭṭati, na agutte. Āraññakassa pana vihāro na sugutto hoti, tena bhaṇḍukkhalikāya pakkhipitvā pāsāṇasusira rukkhasusirādīsu suppaṭicchannesu ṭhapetvā gantabbaṃ.

362. "ගිලානො" යනු අසනීප බව නිසා සිවුරු ගෙන යාමට අපොහොසත් වීමයි. "වස්සිකසංකේත" යනු වස් කාලයේ මාස හතරයි. "නදීපාර" යනු ගඟෙන් එතෙර දානය වැළඳිය යුතු අවස්ථාවයි. "අග්ගළගුත්ති විහාර" යනු ගිලන් බව, වස් කාලයේ පොරොන්දුව, ගඟෙන් එතෙර යාම සහ කඨින අත්තාරය යන මේ සියලු කරුණුවලදී දොර අගුළු ලා සුරක්ෂිත කළ විහාරයම ප්‍රමාණවත් බවයි. සැබවින්ම, සුරක්ෂිත විහාරයක නම් මෙම කරුණු නිසා සිවුරු තබා බැහැර යාම සුදුසුය; සුරක්ෂිත නොවන විහාරයක එසේ නොකළ යුතුය. ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවකගේ විහාරය මැනවින් සුරක්ෂිත නොවන බැවින්, එබඳු භික්ෂුවක් භාණ්ඩ බහාලන බඳුනක බහා ගල් ගුහා හෝ ගස් බෙන වැනි මැනවින් වැසුණු තැන්වල තබා යා යුතුය.

Saṅghikacīvaruppādakathā

සංඝික සිවුරු පහළ වීම පිළිබඳ කථාව

363. Tuyheva bhikkhu tāni cīvarānīti aññattha gahetvā haṭānipi tuyheva; na tesaṃ añño koci issaroti. Evañca pana vatvā anāgatepi nikkukkuccā gaṇhissantīti dassetuṃ idha panātiādimāha. Tasseva tāni cīvarāni yāva kathinassa ubbhārāti sace gaṇapūrake bhikkhū labhitvā kathinaṃ atthataṃ hoti, pañcamāse; no ce atthataṃ hoti, ekaṃ cīvaramāsameva. Yaṃ ‘‘saṅghassa demā’’ti vā denti, ‘‘saṅghaṃ uddissa demā’’ti vā denti, ‘‘vassaṃvutthasaṅghassa demā’’ti vā denti, ‘‘vassāvāsikaṃ demā’’ti vā denti, sacepi matakacīvaraṃ avibhajitvā taṃ vihāraṃ pavisanti, taṃ sabbaṃ tasseva bhikkhuno hoti. Yampi so vassāvāsatthāya vaḍḍhiṃ payojetvā ṭhapitaupanikkhepato vā tatruppādato vā vassāvāsikaṃ gaṇhāti, sabbaṃ suggahitameva hoti. Idamettha lakkhaṇaṃ, yena tenākārena saṅghassa uppannaṃ vatthaṃ atthatakathinassa pañcamāse, anatthatakathinassa ekaṃ cīvaramāsaṃ pāpuṇātīti. Yaṃ pana ‘‘idaṃ idha vassaṃvutthasaṅghassa demā’’ti vā ‘‘vassāvāsikaṃ demā’’ti vā vatvā dinnaṃ, taṃ anatthatakathinassāpi pañcamāse pāpuṇāti. Tato paraṃ pana uppannaṃ vassāvāsikaṃ pucchitabbaṃ – ‘‘kiṃ atītavasse idaṃ vassāvāsikaṃ, udāhu anāgatavasse’’ti! Kasmā? Piṭṭhisamaye uppannattā.

363. "මහණ, ඒ සිවුරු ඔබටම වේ" යනු වෙනත් තැනක සිට රැගෙන එන ලද ඒවා වුවද, ඒවා ඔබටම අයිති බවයි; ඒවාට වෙනත් කිසිදු භික්ෂුවකගේ අයිතියක් නැත. මෙසේ වදාරා අනාගතයෙහි ද භික්ෂූන් වහන්සේලා සැක රහිතව සිවුරු පිළිගන්නා බව පෙන්වනු පිණිස "ඉධ පන" යනාදිය වදාළ සේක. "කඨින උද්ධාරය දක්වා ඒ සිවුරු ඔහුටම වේ" යනු ඉදින් ගණපූරක භික්ෂූන් ලබා කඨිනය අතුරන ලද්දේ නම් මාස පහක් දක්වාත්; ඉදින් කඨිනය අතුරන ලද්දේ නොවේ නම් සිවුරු මාසය (එක් මාසයක්) පමණක් ඒ භික්ෂුවට අයිති වන බවයි. "සංඝයාට පූජා කරමු" කියා හෝ, "සංඝයා උදෙසා පූජා කරමු" කියා හෝ, "වස් වැසූ සංඝයාට පූජා කරමු" කියා හෝ, "වස්සාවාසික සිවුරු පූජා කරමු" කියා හෝ යම් සිවුරක් පූජා කරත්ද, මියගිය භික්ෂුවකගේ සිවුරු බෙදා වෙන් කිරීමට පෙර එම විහාරයට ඇතුළු වෙත්ද, ඒ සියල්ල එම විහාරයේ වෙසෙන භික්ෂුවටම අයිති වේ. එම භික්ෂුව වස්සාවාසික ප්‍රයෝජනය පිණිස යම් වර්ධනයක් (පොලියක් වැනි) යොදවා තැන්පත් කළ දෙයකින් හෝ එහිම හටගත් දෙයකින් වස්සාවාසික සිවුරු ගනීද, ඒ සියල්ල මැනවින් ගන්නා ලද්දකි. මෙහි ලක්ෂණය නම්, යම් ආකාරයකින් සංඝයාට පහළ වූ වස්ත්‍රයක් කඨිනය අතුළ භික්ෂුවකට මාස පහක් ද, කඨිනය නොඅතුළ භික්ෂුවකට එක් සිවුරු මාසයක් ද හිමි වන බවයි. එහෙත් "මෙය මෙහි වස් වැසූ සංඝයාට පූජා කරමු" හෝ "වස්සාවාසිකව පූජා කරමු" යැයි කියා දෙන ලද දෙය කඨිනය නොඅතුළ භික්ෂුවකට වුවද මාස පහක් පුරා හිමි වේ. ඉන් පසුව පහළ වන වස්සාවාසික දෑ ගැන "මෙය පසුගිය වස් කාලයේ එකක්ද නැතහොත් මතු වස් කාලයේ එකක්ද?" කියා විමසිය යුතුය. ඒ මන්ද යත්, එය සිවුරු මාසයෙන් පසුව ලැබුණු බැවිනි.

Utukālanti vassānato aññaṃ kālaṃ. Tāni cīvarāni ādāya sāvatthiṃ gantvāti ettha tāni cīvarāni gatagataṭṭhāne saṅghikāneva honti, bhikkhūhi diṭṭhamattamevettha pamāṇaṃ. Tasmā sace keci paṭipathaṃ āgacchantā ‘‘kuhiṃ [Pg.412] āvuso gacchasī’’ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘kiṃ āvuso mayaṃ saṅgho na homā’’ti tattheva bhājetvā gaṇhanti, suggahitāni. Sacepi esa maggā okkamitvā kañci vihāraṃ vā āsanasālaṃ vā piṇḍāya caranto ekaṃ gehameva vā pavisati, tatra ca naṃ bhikkhū disvā tamatthaṃ pucchitvā bhājetvā gaṇhanti, suggahitāneva.

"උතුකාල" යනු වස් කාලයෙන් බැහැර කාලයයි. සිවුරු රැගෙන සැවැත් නුවරට යන විට එම සිවුරු යන යන තැන සංඝිකම වේ, එහිදී භික්ෂූන් දැකීමම ප්‍රමාණවත් වේ. එබැවින් යම් භික්ෂූන් පිරිසක් මඟ ඉදිරියට පැමිණ "ඇවැත්නි, කොහි යන්නෙහිද?" කියා විමසා කරුණු අසා "ඇවැත්නි, අපි සංඝයා නොවෙමුද?" කියා එහිදීම බෙදා ගනිත් නම් එය මැනවින් ගන්නා ලද්දකි. ඉදින් එම භික්ෂුව මඟින් ඉවත්ව යම් විහාරයකට හෝ අසන ශාලාවකට හෝ පිණ්ඩපාතය සඳහා එක් නිවසකට හෝ ඇතුළු වූ විටෙක, එහි සිටින භික්ෂූන් ඔහුව දැක කරුණු විමසා බෙදා ගනිත් නම් එය ද මැනවින් ගන්නා ලද්දකි.

Adhiṭṭhātunti ettha adhiṭṭhahantena vattaṃ jānitabbaṃ. Tena hi bhikkhunā ghaṇṭiṃ paharitvā kālaṃ ghosetvā thokaṃ āgametvā sace ghaṇṭisaññāya vā kālasaññāya vā bhikkhū āgacchanti, tehi saddhiṃ bhājetabbāni. No ce āgacchanti, ‘‘mayhimāni cīvarāni pāpuṇantī’’ti adhiṭṭhātabbāni. Evaṃ adhiṭṭhite sabbāni tasseva honti, ṭhitikā pana na tiṭṭhati.

"අධිට්ඨාතුං" යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: අධිෂ්ඨාන කරන භික්ෂුව වත්පිළිවෙත් දැනගත යුතුය. එම භික්ෂුව ගෙඩිය (සීනුව) ගසා කාලය ප්‍රකාශ කර මඳක් රැඳී සිටිය යුතුය. සීනු හඬින් හෝ කාලය දැනගැනීමෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩින්නේ නම්, ඔවුන් සමඟ බෙදාගත යුතුය. ඉදින් නොවඩින්නේ නම් "මේ සිවුරු මට හිමි වේ" යැයි අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. එසේ අධිෂ්ඨාන කළ විට සියල්ල ඔහුටම අයිති වේ. එහෙත් බෙදා දීමේ නියමය (ස්ථිතිකාව) එතැනින් නොනවතී.

Sace ekekaṃ uddharitvā ‘‘ayaṃ paṭhamabhāgo mayhaṃ pāpuṇāti, ayaṃ dutiyabhāgo’’ti evaṃ gaṇhāti, gahitāni ca suggahitāni honti, ṭhitikā ca tiṭṭhati. Evaṃ pāpetvā gaṇhantenāpi adhiṭṭhitameva hoti. Sace pana ghaṇṭiṃ paharitvā vā appaharitvā vā kālampi ghosetvā vā aghosetvā vā ‘‘ahamevettha mayhameva imāni cīvarānī’’ti gaṇhāti, duggahitāni honti. Atha ‘‘añño koci idha natthi, mayhaṃ etāni pāpuṇantī’’ti gaṇhāti, suggahitāni.

ඉදින් එකිනෙක ගෙන "මෙය මට හිමි පළමු කොටසයි, මෙය දෙවන කොටසයි" වශයෙන් ගනී නම්, ගත් දෑ මැනවින් ගන්නා ලද බවට පත් වන අතර බෙදා දීමේ ක්‍රමය ද පවතී. මෙලෙස කොටස් වශයෙන් ගනිද්දී එය අධිෂ්ඨාන කළාම වේ. ඉදින් සීනුව ගසා හෝ නොගසා, කාලය ප්‍රකාශ කර හෝ නොකර "මෙහි මම පමණි, මේවා මටම අයිතිය" යන සිතිවිල්ලෙන් ගනී නම් එය නිසි ලෙස ගත්තක් නොවේ. එහෙත් "මෙහි වෙනත් අයෙක් නැත, එබැවින් මේවා මට හිමි වේ" යන සිතිවිල්ලෙන් ගනී නම් එය මැනවින් ගන්නා ලද්දකි.

Pātite kuseti ekakoṭṭhāse kusadaṇḍake pātitamatte sacepi bhikkhusahassaṃ hoti, gahitameva nāma cīvaraṃ. Nākāmā bhāgo dātabbo. Sace pana attano ruciyā dātukāmā honti, dentu. Anubhāgepi eseva nayo.

"පාතිතෙ කුසෙ" යනු එක් කොටසකට සලකුණක් (සලකක් හෝ කුසයක්) දැමූ පමණින්, එහි භික්ෂූන් දහසක් සිටියත් එම සිවුර ගන්නා ලද්දක්ම වේ. අකමැත්තෙන් වුවද කොටසක් දිය යුතු නැත. ඉදින් ස්වකීය රුචියෙන් දීමට කැමති නම් දිය හැකිය. අනු-කොටස්වලදී ද මෙයම ක්‍රමයයි.

Sacīvarānīti ‘‘kālacīvarampi saṅghassa itova dassāma, visuṃ sajjiyamāne aticiraṃ hotī’’ti khippaṃyeva sacīvarāni bhattāni akaṃsu. There āgamma uppannānīti tumhesu pasādena khippaṃ uppannāni.

"සචීවරානි" යනු "කාල චීවරය ද සංඝයාට මෙතැනින්ම දෙන්නෙමු, වෙන් වෙන්ව පිළියෙළ කිරීමේදී බොහෝ කල් ගත වේ" යැයි සිතා වහාම සිවුරු සමඟ දානය පිළියෙළ කළහ. "තේරේ ආගම්ම උප්පන්නානි" යනු ඔබ වහන්සේලා කෙරෙහි පැහැදීමෙන් වහාම උපන් දෑ යන්නයි.

Saṅghassa demāti cīvarāni dentīti sakalampi cīvarakālaṃ saṇikaṃ saṇikaṃ dentiyeva. Purimesu pana dvīsu vatthūsu pacchinnadānattā adaṃsūti vuttaṃ. Sambahulā therāti vinayadharapāmokkhatherā. Idaṃ pana vatthuṃ saddhiṃ purimena dvebhātikavatthunā parinibbute bhagavati uppannaṃ, ime ca therā diṭṭhapubbā tathāgataṃ, tasmā purimesu vatthūsu tathāgatena paññattanayeneva kathesuṃ.

"සංඝයාට පූජා කරමු" කියා සිවුරු දෙන්නේ මුළු සිවුරු කාලය පුරාම ක්‍රමයෙන්ය. පෙර වස්තු දෙකෙහිදී නම් පූජා කිරීම අවසන් වූ බැවින් "අදංසු" (දුන්හ) යැයි වදාරන ලදී. "සම්බහුලා ථේරා" යනු විනයධර ප්‍රමුඛ මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලායි. මේ සිව්වන වස්තුව සහ පෙර ද්වේභාතික වස්තුව බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමෙන් පසුව සිදු වූ ඒවාය. මෙම තේරවරුන් තථාගතයන් වහන්සේව පෙර දැක තිබුණහ. එබැවින් පෙර වස්තුවලදී තථාගතයන් වහන්සේ පැනවූ ක්‍රමයටම ඔවුහු කරුණු ප්‍රකාශ කළහ.

Upanandasakyaputtavatthukathā

උපනන්ද ශාක්‍යපුත්‍ර වස්තු කථාව

364. Gāmakāvāsaṃ [Pg.413] agamāsīti appeva nāma cīvarāni bhājentā mayhampi saṅgahaṃ kareyyunti cīvarabhājanakālaṃ sallakkhetvāva agamāsi. Sādiyissasīti gaṇhissasi. Ettha ca kiñcāpi tassa bhāgo na pāpuṇāti. Atha kho ‘‘nagaravāsiko ayaṃ mukharo dhammakathiko’’ti te bhikkhū ‘‘sādiyissasī’’ti āhaṃsu. Yo sādiyeyya āpatti dukkaṭassāti ettha pana kiñcāpi lahukā āpatti, atha kho gahitāni gahitaṭṭhāne dātabbāni. Sacepi naṭṭhāni vā jiṇṇāni vā honti, tasseva gīvā. Dehīti vutte adento dhuranikkhepe bhaṇḍagghena kāretabbo.

364. "ගාමකාවාසං අගමාසි" යනු සිවුරු බෙදන විට මට ද යම් සංග්‍රහයක් කරනු ඇතැයි සිතා සිවුරු බෙදන කාලය සලකා එහි ගියේය. "සාදියිස්සසි" යනු පිළිගන්නෙහිද යන්නයි. මෙහිදී ඔහුට කිසිදු කොටසක් හිමි නොවුණත්, "මොහු නුවර වසන කථික භික්ෂුවකි, ධර්ම කථිකයෙකි" යැයි සිතා ඒ භික්ෂූන් "පිළිගන්නෙහිද?" කියා ඇසූහ. "යො සාදියෙය්ය ආපත්ති දුක්කටස්ස" යන්නෙහි වරද සුළු වුවද, ගත් දෑ ගත් තැනටම ආපසු දිය යුතුය. ඉදින් ඒවා නැති වී හෝ දිරා පත් වී ඇත්නම් එය එම භික්ෂුවගේම වගකීමකි. "ආපසු දෙන්න" කියා කී විට නොදෙන්නේ නම්, වගකීම අත්හැරීම නිසා භාණ්ඩයේ වටිනාකමට අනුව විනය කර්ම කළ යුතුය.

Ekādhippāyanti ekaṃ adhippāyaṃ; ekaṃ puggalapaṭivīsameva dethāti attho. Idāni yathā so dātabbo, taṃ dassetuṃ tantiṃ ṭhapento idha panātiādimāha. Tattha sace amutra upaḍḍhaṃ amutra upaḍḍhanti ekekasmiṃ ekāhamekāhaṃ vā sattāhaṃ sattāhaṃ vā sace vasati, ekekasmiṃ vihāre yaṃ eko puggalo labhati, tato tato upaḍḍhaṃ upaḍḍhaṃ dātabbaṃ. Evaṃ ekādhippāyo dinno hoti. Yattha vā pana bahutaranti sace ekasmiṃ vihāre vasanto itarasmiṃ sattāhavārena aruṇameva uṭṭhāpeti, evaṃ purimasmiṃ bahutaraṃ vasati nāma. Tasmā tato bahutaraṃ vasitavihārato tassa paṭivīso dātabbo. Evampi ekādhippāyo dinno hoti. Idañca nānālābhehi nānūpacārehi ekasīmavihārehi kathitaṃ, nānāsīmavihāre pana senāsanaggāho paṭippassambhati. Tasmā tattha cīvarapaṭivīso na pāpuṇāti. Sesaṃ pana āmisabhesajjādi sabbaṃ sabbattha antosīmagatassa pāpuṇāti.

‘ඒකාධිප්පායං’ යනු එක් අදහසක් හෙවත් එක් පුද්ගලයෙකුට හිමි කොටසක් පමණක් ලබා දෙන්න යන අර්ථයයි. දැන් එය ලබා දිය යුතු ආකාරය දැක්වීම සඳහා ‘ඉධ පනා’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘සචෙ අමුත්‍ර උපඩ්ඪං’ යනාදියෙහි, ඉදින් එක් එක් විහාරයක එක් දිනක් හෝ සත් දිනක් බැගින් වසන්නේ නම්, එක් භික්ෂුවකට ලැබෙන කොටසින් අඩක් බැගින් ඒ ඒ විහාරවලින් ලබා දිය යුතුය. එවිට එක් පුද්ගලයෙකුට හිමි කොටසක් දුන්නා වෙයි. ‘යත්ථ වා පන බහුතරං’ යනු ඉදින් එක් විහාරයක වසමින් අනික් විහාරයෙහි සත් දිනකට වරක් අරුණ නැගීමට සලස්වන්නේ නම්, එවිට පළමු විහාරයෙහි වැඩිපුර විසූවා නම් වෙයි. එබැවින් වැඩිපුර විසූ එම විහාරයෙන් ඔහුට කොටස ලබා දිය යුතුය. එවිට ද එක් පුද්ගලයෙකුට හිමි කොටසක් දුන්නා වෙයි. මෙය විවිධ ලාභ ලැබෙන, විවිධ උපචාර ඇති, එකම සීමාවක ඇති විහාර සම්බන්ධයෙන් කියන ලද්දකි. විවිධ සීමාවන් ඇති විහාරවලදී නම් සේනාසන පිළිගැනීමක් සිදු නොවේ. එබැවින් එහිදී සිවුරු කොටසක් හිමි නොවේ. සෙසු ආමිස, ඖෂධ ආදී සියල්ල සීමාව ඇතුළත සිටින භික්ෂුවට සෑම තැනකදීම හිමි වෙයි.

Gilānavatthukathā

ගිලන් වස්තුව පිළිබඳ කථාව.

365. Mañcake nipātesunti evaṃ dhovitvā aññaṃ kāsāvaṃ nivāsetvā mañcake nipajjāpesuṃ; nipajjāpetvā ca panāyasmā ānando muttakarīsakiliṭṭhaṃ kāsāvaṃ dhovitvā bhūmiyaṃ paribhaṇḍaṃ akāsi. Yo bhikkhave maṃ upaṭṭhaheyya, so gilānaṃ upaṭṭhaheyyāti yo maṃ ovādānusāsanīkaraṇena upaṭṭhaheyya, so gilānaṃ upaṭṭhaheyya; mama ovādakārakena gilāno upaṭṭhātabboti ayamevettha attho. Bhagavato ca gilānassa ca upaṭṭhānaṃ ekasadisanti evaṃ panettha attho na gahetabbo. Saṅghena upaṭṭhātabboti yassete upajjhādayo tasmiṃ vihāre natthi, āgantuko hoti ekacāriko bhikkhu, so saṅghassa bhāro, tasmā saṅghena [Pg.414] upaṭṭhātabbo. No ce upaṭṭhaheyya, sakalassa saṅghassa āpatti. Vāraṃ ṭhapetvā jaggantesu pana yo attano vāre na jaggati, tasseva āpatti. Saṅghattheropi vārako na muccati. Sace sakalo saṅgho ekassa bhāraṃ karoti, eko vā vattasampanno bhikkhu ahameva jaggissāmīti paṭijaggati, saṅgho āpattito muccati.

365. 'ඇඳෙහි හොවා' යන්නෙහි අර්ථය මෙසේ සෝදා පවිත්‍ර කොට වෙනත් සිවුරක් හඳවා ඇඳෙහි සැතපවූහ යන්නයි. එසේ සැතපවා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ මලමූත්‍රවලින් කිලිටි වූ සිවුර සෝදා පවිත්‍ර කොට පොළොවෙහි අතුරා වියළා ගත්හ. "මහණෙනි, යමෙක් මට උපස්ථාන කරන්නේ ද, හෙතෙම ගිලනාට උපස්ථාන කරන්නේ ය" යන්නෙහි අර්ථය නම්, යමෙක් මාගේ අවවාද අනුශාසනා පිළිපැදීමෙන් මට උපස්ථාන කරන්නේ ද, හෙතෙම ගිලනාට උපස්ථාන කරන්නේ ය; මාගේ අවවාද පිළිපදින්නා විසින් ගිලනාට උපස්ථාන කළ යුතු ය යන්න මෙහි අර්ථයයි. එසේ මිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උපස්ථාන කිරීමත් ගිලනාට උපස්ථාන කිරීමත් එක හා සමාන යැයි මෙහි අර්ථ නොගත යුතු ය. 'සංඝයා විසින් උපස්ථාන කළ යුතු ය' යනු, යම් ගිලන් භික්ෂුවකගේ උපාධ්‍යාය ආදීහු එම විහාරයෙහි නැත්නම්, එම භික්ෂුව ආගන්තුක වූ ද තනිව හැසිරෙන්නා වූ ද කෙනෙක් වේ නම්, එය සංඝයාගේ වගකීමකි. එබැවින් සංඝයා විසින් උපස්ථාන කළ යුතු ය. ඉදින් උපස්ථාන නොකරන්නේ නම් මුළු සංඝයාටම ඇවැත් වේ. වාරය නියම කර උපස්ථාන කරන කල්හි යම් භික්ෂුවක් තමාගේ වාරයෙහි උපස්ථාන නොකරන්නේ ද, ඔහුට පමණක් ඇවැත් වේ. සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ පවා වාරයෙන් නිදහස් නොවේ. ඉදින් මුළු සංඝයාම එක් අයෙකුගේ වගකීම භාර ගන්නේ නම් හෝ එක් වත්සම්පන්න භික්ෂුවක් "මම ම උපස්ථාන කරන්නෙමි" යි ප්‍රතිඥා දී උපස්ථාන කරන්නේ නම්, සංඝයා ඇවැතින් නිදහස් වේ.

366. Abhikkamantaṃ vā abhikkamatītiādīsu vaḍḍhantaṃ vā ābādhaṃ ‘‘idaṃ nāma me paribhuñjantassa vaḍḍhati, idaṃ paribhuñjantassa parihāyati, idaṃ paribhuñjantassa tiṭṭhatī’’ti yathābhūtaṃ nāvikarotīti evamattho daṭṭhabbo. Nālanti na patirūpo, na yutto upaṭṭhātuṃ. Bhesajjaṃ saṃvidhātunti bhesajjaṃ yojetuṃ asamattho hoti. Āmisantaroti āmisaṃ assa antaranti āmisantaro. Antaranti kāraṇaṃ vuccati; āmisakāraṇā yāgubhattapattacīvarāni patthento upaṭṭhātīti attho.

366. 'වැඩි වන රෝගය හෝ වැඩි වේ' යනාදී තැන්වල, වැඩි වන රෝගය පිළිබඳව "මෙය පරිභෝජනය කරන විට මාගේ රෝගය වැඩි වේ, මෙය පරිභෝජනය කරන විට රෝගය අඩු වේ, මෙය පරිභෝජනය කරන විට රෝගය නොවෙනස්ව පවතී" යනාදී වශයෙන් සත්‍යය හෙළි නොකරයි යන අර්ථය දත යුතු ය. 'නුසුදුසු ය' යනු උපස්ථාන කිරීමට නුසුදුසු ය, නොගැලපේ යන්නයි. 'බෙහෙත් පිළියෙළ කිරීමට' යනු බෙහෙත් සංයෝග කිරීමට අසමත් වීමයි. 'ආමිසය අරමුණු කොට' යනු ඔහුට ආමිසය පිළිබඳ අදහසක් තිබේ යන අර්ථයයි. මෙහි 'අන්තර' යනු හේතුවයි. ආමිසය හේතු කොට ගෙන කැඳ, බත්, පාත්‍ර, සිවුරු පතමින් උපස්ථාන කරයි යනු අර්ථයයි.

Matasantakakathā

මියගිය භික්ෂුව සතු දෑ පිළිබඳ කතාව

367. Kālaṅkateti kālakiriyāya. Gilānupaṭṭhākānaṃ dātunti ettha anantaraṃ vuttāya kammavācāya dinnampi apaloketvā dinnampi dinnameva hoti, vaṭṭati.

367. 'කාලක්‍රියා කළ කල්හි' යනු මරණයට පත් වූ කල්හි යන්නයි. 'ගිලනුපස්ථායකයන්ට දීමට' යන්නෙහි අර්ථය නම්, මින් පසුව කියවෙන කම්මවාචාවකින් දුන් දෙය ද, අපලෝකන කර්මයකින් දන්වා දුන් දෙය ද දුන්නාම වෙයි, එය කැප වේ.

369. Yaṃ tattha lahubhaṇḍaṃ yaṃ tattha garubhaṇḍanti ettha lahubhaṇḍagarubhaṇḍānaṃ nānākaraṇaṃ parato vaṇṇayissāma. Gilānupaṭṭhākalābhe pana ayaṃ ādito paṭṭhāya vinicchayo –

369. 'එහි යම් ලහුභාණ්ඩයක් වේ ද, යම් ගරුභාණ්ඩයක් වේ ද' යන්නෙහි ලහුභාණ්ඩ සහ ගරුභාණ්ඩවල වෙනස මතු සේනාසනක්ඛන්ධකයේදී විස්තර කරන්නෙමු. ගිලනුපස්ථායකයන්ට ලැබෙන ලාභය පිළිබඳව ආරම්භයේ සිට විනිශ්චය මෙසේ ය -

Sace sakale bhikkhusaṅghe upaṭṭhahante kālaṃ karoti, sabbepi sāmikā. Atha ekaccehi vāre kate ekaccehi akateyeva kālaṃ karoti, tattha ekacce ācariyā vadanti – ‘‘sabbepi attano vāre sampatte kareyyuṃ, tasmā sabbepi sāmino’’ti. Ekacce vadanti – ‘‘yehi jaggito te eva labhanti, itare na labhantī’’ti. Sāmaṇere kālaṅkate sace cīvaraṃ atthi, gilānupaṭṭhākānaṃ dātabbaṃ. No ce atthi yaṃ atthi, taṃ dātabbaṃ. Aññasmiṃ parikkhāre sati cīvarabhāgaṃ katvā dātabbaṃ.

ඉදින් මුළු භික්ෂු සංඝයාම උපස්ථාන කරන කල්හි ගිලන් භික්ෂුව කළුරිය කරන්නේ නම්, සියලු දෙනාම හිමිකරුවෝ වෙති. යම් පිරිසක් වාරය අවසන් කළ පසු තවත් පිරිසකගේ වාරය පැමිණීමට පෙර කළුරිය කරන්නේ නම්, ඒ සම්බන්ධව ඇතැම් ආචාර්යවරු මෙසේ පවසති: "සියලු දෙනාම තම වාරය පැමිණි විට උපස්ථාන කිරීමට සිටි බැවින් සියලු දෙනාම හිමිකරුවෝ වෙති." ඇතැම්හු පවසනුයේ "යම් පිරිසක් උපස්ථාන කළේ ද ඔවුන්ට ම ලැබිය යුතුය, අනෙක් අයට නොලැබේ" යනුවෙනි. සාමණේර නමක කළුරිය කළ විට ඉදින් සිවුරු තිබේ නම්, ඒවා ගිලනුපස්ථායකයන්ට දිය යුතු ය. සිවුරු නැත්නම් ඇති දේ දිය යුතු ය. වෙනත් පිරිකර ඇති විට ඒවා සිවුරුවල වටිනාකමට කොටස් කර දිය යුතු ය.

Bhikkhu [Pg.415] ca sāmaṇero ca sace samaṃ upaṭṭhahiṃsu, samako bhāgo dātabbo. Atha sāmaṇerova upaṭṭhahati, bhikkhussa saṃvidahanamattameva hoti, sāmaṇerassa jeṭṭhakabhāgo dātabbo. Sace sāmaṇero bhikkhunā ānītaudakena yāguṃ pacitvā paṭiggāhāpanamattameva karoti, bhikkhu upaṭṭhahati, bhikkhussa jeṭṭhakabhāgo dātabbo.

භික්ෂුවක සහ සාමණේර නමක සමානව උපස්ථාන කළේ නම්, සමාන කොටස් දිය යුතු ය. ඉදින් සාමණේර නම ම උපස්ථාන කරන අතර භික්ෂුව නියම කිරීම් පමණක් කරන්නේ නම්, සාමණේර නමට වැඩි කොටසක් දිය යුතු ය. ඉදින් භික්ෂුව ගෙන ආ පැන්වලින් සාමණේර නම කැඳ පිස පිළිගැන්වීම පමණක් කරන්නේ නම් සහ භික්ෂුව උපස්ථාන කරන්නේ නම්, භික්ෂුවට වැඩි කොටසක් දිය යුතු ය.

Bahū bhikkhū samaggā hutvā upaṭṭhahanti, sabbesaṃ samako bhāgo dātabbo. Yo panettha visesena upaṭṭhahati, tassa viseso kātabbo. Yena pana ekadivasampi gilānupaṭṭhākavasena yāgubhattaṃ vā pacitvā dinnaṃ, nahānaṃ vā paṭiyāditaṃ, sopi gilānupaṭṭhākova. Yo samīpaṃ anāgantvā bhesajjataṇḍulādīni peseti, ayaṃ gilānupaṭṭhāko na hoti. Yo pariyesitvā gāhāpetvā āgacchati, ayaṃ gilānupaṭṭhākova.

භික්ෂූන් බොහෝ දෙනෙක් සමගිව උපස්ථාන කරන්නේ නම්, සියලු දෙනාටම සමාන කොටස් දිය යුතු ය. එහි යමෙක් විශේෂයෙන් උපස්ථාන කරන්නේ ද, ඔහුට විශේෂයක් කළ යුතු ය. යමෙක් එක දිනක් හෝ ගිලනුපස්ථායකයෙකු ලෙස කැඳ හෝ බත් පිස දුන්නේ ද, නෑමට පැන් පිළියෙළ කර දුන්නේ ද, ඔහු ද ගිලනුපස්ථායකයෙකි. යමෙක් ගිලනා අසලට නොපැමිණ බෙහෙත්, සහල් ආදිය පමණක් එවන්නේ නම් ඔහු ගිලනුපස්ථායකයෙකු නොවේ. යමෙක් ඒවා සොයා ගෙනවුත් දී යන්නේ නම් ඔහු ද ගිලනුපස්ථායකයෙකි.

Eko vattasīsena jaggati; eko paccāsāya, matakāle ubhopi paccāsīsanti, ubhinnampi dātabbaṃ. Eko upaṭṭhahitvā gilānassa vā kammena attano vā kammena katthaci gato ‘‘puna āgantvā jaggissāmī’’ti, etassapi dātabbaṃ. Eko ciraṃ upaṭṭhahitvā ‘‘idāni na sakkomī’’ti dhuraṃ nikkhipitvā gacchati, sacepi taṃdivasameva gilāno kālaṃkaroti, upaṭṭhākabhāgo na dātabbo.

එක් අයෙක් වත් පිළිවෙත් අරමුණු කරගෙන උපස්ථාන කරයි; අනෙකා ලාභ අපේක්ෂාවෙන් උපස්ථාන කරයි. මරණ මොහොතේ දෙදෙනාම ලාභය අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, දෙදෙනාටම දිය යුතු ය. එක් අයෙකු උපස්ථාන කොට ගිලනාගේ වැඩකට හෝ තමාගේ වැඩකට කොහේ හෝ ගොස් "නැවත පැමිණ උපස්ථාන කරමි" යි සිතුවේ නම්, ඔහුට ද දිය යුතු ය. එක් අයෙකු බොහෝ කලක් උපස්ථාන කොට "දැන් මට නොහැකිය" යි උත්සාහය අතහැර යන්නේ නම්, එදිනම ගිලනා කළුරිය කළ ද ඔහුට උපස්ථායක කොටස නොදිය යුතු ය.

Gilānupaṭṭhāko nāma gihi vā hotu pabbajito vā, antamaso mātugāmopi, sabbe bhāgaṃ labhanti. Sace tassa bhikkhuno pattacīvaramattameva hoti, aññaṃ natthi; sabbaṃ gilānupaṭṭhākānaṃyeva dātabbaṃ. Sacepi sahassaṃ agghati, aññaṃ pana bahumpi parikkhāraṃ te na labhanti; saṅghasseva hoti. Avasesaṃ bhaṇḍaṃ bahukañceva mahagghañca, ticīvaraṃ appagghaṃ; tato gahetvā ticīvaraparikkhāro dātabbo. Sabbañcetaṃ saṅghikatova labbhati.

ගිලනුපස්ථායකයා යනු ගිහියෙකු වේවා, පැවිද්දෙකු වේවා, අවසානයේ ස්ත්‍රියක වේවා, සියලු දෙනාටම කොටස හිමි වේ. ඉදින් එම භික්ෂුවට පාත්‍ර සහ සිවුරු පමණක් තිබේ නම්, වෙනත් කිසිවක් නැත්නම්, ඒවා සියල්ල ගිලනුපස්ථායකයන්ට ම දිය යුතු ය. එය දහසක් වටින්නේ වුව ද එසේම ය. නමුත් වෙනත් බොහෝ පිරිකර තිබේ නම් ඒවා ඔවුන්ට නොලැබේ; ඒවා සංඝයා සතු වේ. ඉතිරි භාණ්ඩ ප්‍රමාණයෙන් වැඩි සහ වටිනාකමින් වැඩි නම්, තුන් සිවුර අල්ප අගයකින් යුක්ත නම්, එවිට එම භාණ්ඩවලින් ගෙන තුන් සිවුරට අදාළ පිරිකර දිය යුතු ය. මේ සියල්ල සංඝයා සතු දේවලින් ම ලැබේ.

Sace pana so jīvamānoyeva sabbaṃ attano parikkhāraṃ nissajjitvā kassaci adāsi, koci vā vissāsaṃ aggahesi, yassa dinnaṃ, yena ca gahitaṃ, tasseva hoti. Tassa ruciyā eva gilānupaṭṭhākā labhanti, aññesaṃ adatvā dūre ṭhapitaparikkhārāpi tattha tattha saṅghasseva honti. Dvinnaṃ santakaṃ hoti avibhattaṃ, ekasmiṃ kālaṅkate itaro sāmī[Pg.416]. Bahūnampi santake eseva nayo. Sabbesu matesu saṅghikaṃ hoti. Sacepi avibhajitvā saddhivihārikādīnaṃ denti adinnameva hoti. Vibhajitvā dinnaṃ pana sudinnaṃ. Taṃ tesu matesupi saddhivihārikādīnaṃyeva hoti, na saṅghassa.

එහෙත් එම ස්වාමීන් වහන්සේ ජීවත්ව සිටියදීම තම සියලු පිරිකර අත්හැර කිසිවෙකුට දුන්නේ නම් හෝ යමෙකු විශ්වාසය නිසා ඒවා ගත්තේ නම්, එය කා හට දෙන ලද්දේ ද, කවරෙකු විසින් ගන්නා ලද්දේ ද, ඔහුටම හිමි වේ. ඔහුගේ අභිමතය පරිදි ගිලානුපස්ථායකයන්ට ඒවා ලැබේ. අන් අයට නොදී දුර බැහැර තබා ඇති පිරිකර වුව ද ඒ ඒ ස්ථානවලදී සංඝයාටම අයත් වේ. දෙනමකට අයත් නොබෙදන ලද වස්තුව ඇති කල්හි, එක් නමක් අපවත් වූ විට අනෙක් නම එහි හිමිකරු වේ. බොහෝ දෙනෙකුට අයත් වස්තුව සම්බන්ධයෙන් ද මේ ක්‍රමයම වේ. සියලු දෙනාම අපවත් වූ විට ඒවා සංඝික වේ. නොබෙදා සද්ධිවිහාරිකාදීන්ට දෙන්නේ නම් එය නොදුන් දෙයක්ම වේ. බෙදා දෙන ලද්දේ නම් එය මනා කොට දෙන ලද්දකි. එම වස්තුව හිමිකරුවන් අපවත් වූවත් සද්ධිවිහාරිකාදීන්ටම හිමි වන අතර සංඝයාට අයත් නොවේ. මෙය මෙහි විනිශ්චයයි.

Kusacīrādipaṭikkhepakathā

කුසචීරාදි පටික්ඛේප කථාව (කුස තණ ආදියෙන් කළ සිවුරු ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ විස්තරය)

371. Kusacīrādīsu akkanāḷanti akkanāḷamayaṃ. Potthakoti makacimayo vuccati. Sesāni paṭhamapārājikavaṇṇanāyaṃ vuttāni. Tesu potthake eva dukkaṭaṃ. Sesesu thullaccayānīti. Akkadussakadalidussaerakadussāni pana potthakagatikāneva.

371. කුසචීරාදීන් අතුරින් ‘අක්කනාළ’ යනු වරා කෙඳිවලින් කළ සිවුරයි. ‘පොත්ථක’ යනු හණ කෙඳිවලින් කළ සිවුරයි. සෙසු දේ පළමු පාරාජිකා වර්ණනාවෙහි දක්වන ලදී. ඒවා අතුරින් පොත්ථක සිවුරක් දැරීමෙන් දුක්කට ඇවතක් වේ. සෙසු සිවුරු දැරීමෙන් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ යැයි දත යුතුය. එහෙත් ‘අක්කදුස්ස’, ‘කදලිදුස්ස’, ‘එරකදුස්ස’ (වරා රෙදි, කෙසෙල් රෙදි, තෘණ රෙදි) යන මේවා ද පොත්ථක වර්ගයටම අයත් වේ.

372. Sabbanīlakādīni rajanaṃ dhovitvā puna rajitvā dhāretabbāni. Na sakkā ce honti dhovituṃ, paccattharaṇāni vā kātabbāni. Dupaṭṭacīvarassa vā majjhe dātabbāni. Tesaṃ vaṇṇanānattaṃ upāhanāsu vuttanayameva. Acchinnadasadīghadasāni dasā chinditvā dhāretabbāni. Kañcukaṃ labhitvā phāletvā rajitvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Veṭhanepi eseva nayo. Tirīṭakaṃ pana rukkhachallimayaṃ; taṃ pādapuñchanaṃ kātuṃ vaṭṭati.

372. සබ්බනීලකාදී (තනි නිල් ආදි) සිවුරු සායම් සෝදා හැර නැවත සායම් පොවා පරිහරණය කළ යුතුය. සේදීමට නොහැකි නම් ඇතිරිලි ලෙස හෝ භාවිත කළ යුතුය. නැතහොත් දෙපට සිවුරක මැදට දිය යුතුය. ඒවායේ වර්ණ විස්තරය උපහන් පිළිබඳව කී ක්‍රමයම වේ. නොකැපූ දාවලු ඇති සහ දිග දාවලු ඇති සිවුරුවල දාවලු කපා පරිහරණය කළ යුතුය. කඤ්චුකයක් (හැට්ටයක්) ලැබුණහොත් එය ඉරා සායම් පොවා පරිහරණය කිරීම වටී. හිස් වෙස්ටි සම්බන්ධයෙන් ද මේ ක්‍රමයම වේ. ‘තිරීටක’ යනු ගස් පට්ටාවලින් කළ සිවුරයි. එය පයට පිසිනා රෙදි ලෙස භාවිත කිරීම වටී.

374. Patirūpe gāhaketi sace koci bhikkhu ‘‘ahaṃ tassa gaṇhāmī’’ti gaṇhāti, dātabbanti attho. Evametesu tevīsatiyā puggalesu soḷasa janā na labhanti, satta janā labhantīti.

374. ‘පතිරූපේ ගාහකේ’ යන්නෙහි අර්ථය නම්, යම් මහණෙක් ‘මම ඔහු වෙනුවෙන් පිළිගනිමි’ යි කියා පිළිගන්නේ නම් එය දිය යුතු බවයි. මෙලෙස මෙම පුද්ගලයන් විසිතුන් දෙනා අතුරින් පුද්ගලයන් දහසය දෙනෙකුට (සිවුරු) නොලැබෙන අතර පුද්ගලයන් හත් දෙනෙකුට ලැබේ යැයි දත යුතුය.

Saṅghebhinnecīvaruppādakathā

සංඝ භේදයේදී සිවුරු උපදින ආකාරය පිළිබඳ කථාව

376. Saṅgho bhijjatīti bhijjitvā kosambakabhikkhū viya dve koṭṭhāsā honti. Ekasmiṃ pakkheti ekasmiṃ koṭṭhāse dakkhiṇodakañca gandhādīni ca denti, ekasmiṃ cīvarāni. Saṅghassevetanti sakalassa saṅghassa dvinnampi koṭṭhāsānaṃ etaṃ hoti, ghaṇṭiṃ paharitvā dvīhipi pakkhehi ekato bhājetabbaṃ. Pakkhassevetanti evaṃ dinne yassa koṭṭhāsassa udakaṃ dinnaṃ, tassa udakameva hoti; yassa cīvaraṃ dinnaṃ, tasseva cīvaraṃ. Yattha pana dakkhiṇodakaṃ pamāṇaṃ hoti, tattha eko pakkho dakkhiṇodakassa [Pg.417] laddhattā cīvarāni labhati, eko cīvarānameva laddhattāti ubhohipi ekato hutvā yathāvuḍḍhaṃ bhājetabbaṃ. Idaṃ kira parasamudde lakkhaṇanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tasmiṃyeva pakkheti ettha pana itaro pakkho anissaroyeva. Cīvarapesanavatthūni pākaṭāneva.

376. සංඝයා භේද වන්නේ නම්, භේද වී කොසඹෑ නුවර භික්ෂූන් මෙන් කොටස් දෙකක් වේ. ‘එකස්මිං පක්ඛේ’ යනු එක් පාර්ශ්වයකට පැන් හා සුවඳ ආදිය ද, අනෙක් පාර්ශ්වයකට සිවුරු ද දෙයි. ‘සංඝස්සේවේතං’ යනු එම සිවුරු මුළු සංඝයාටම හෙවත් කොටස් දෙකටම අයත් වේ. මිණිගෙඩිය ගසා පාර්ශ්ව දෙකම එක් වී බෙදාගත යුතුය. ‘පක්ඛස්සේවේතං’ යනු එලෙස දෙනු ලැබූ කල්හි යම් පාර්ශ්වයකට පැන් දෙන ලද්දේ ද එය ඔවුන්ටම වේ, යම් පාර්ශ්වයකට සිවුරු දෙන ලද්දේ ද එය ඔවුන්ටම වේ. එහෙත් යම් දේශයක දක්ෂිණෝදකය ප්‍රධාන වේ ද, එහිදී එක් පාර්ශ්වයකට දක්ෂිණෝදකය ලැබුණු බැවින් සිවුරු ලැබෙන අතර, අනෙක් පාර්ශ්වයට සිවුරු ලැබුණු බැවින් සිවුරු ලැබේ. එබැවින් දෙපාර්ශ්වයම එක්ව වැඩිහිටි පිළිවෙළට බෙදාගත යුතුය. මෙය මුහුදෙන් එතෙර (දඹදිව) ලක්ෂණය යැයි මහා අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. ‘තස්මිංයේව පක්ඛේ’ යන්නෙහි අර්ථය නම් අනෙක් පාර්ශ්වයට එහි අයිතියක් නොමැති බවයි. සිවුරු යැවීම පිළිබඳ කරුණු ප්‍රකටය.

Aṭṭhacīvaramātikākathā

අෂ්ට චීවර මාතිකා කථාව

379. Idāni ādito paṭṭhāya vuttacīvarānaṃ paṭilābhakhettaṃ dassetuṃ ‘‘aṭṭhimā bhikkhave mātikā’’tiādimāha. Sīmāya detītiādi puggalādhiṭṭhānanayena vuttaṃ. Ettha pana sīmāya dānaṃ ekā mātikā, katikāya dānaṃ dutiyā…pe… puggalassa dānaṃ aṭṭhamā. Tattha sīmāya dammīti evaṃ sīmaṃ parāmasitvā dento sīmāya deti nāma. Esa nayo sabbattha.

379. දැන් මුල සිට පවසා ඇති සිවුරු ලැබෙන ක්ෂේත්‍ර දැක්වීමට ‘අට්ඨිමා භික්ඛවේ මාතිකා’ යනාදිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ‘සීමාය දේති’ යනාදිය පුද්ගලාධිෂ්ඨාන ක්‍රමයෙන් වදාරන ලදී. මෙහි සීමාවට දීම එක් මාතිකාවකි, කතිකාවට දීම දෙවන මාතිකාවකි... පෑ... පුද්ගලයාට දීම අටවන මාතිකාවකි. එහි ‘සීමාවට දෙමි’ යි මෙලෙස සීමාව සඳහන් කරමින් දෙන තැනැත්තා සීමාවට දෙන්නේ නම් වේ. සෑම මාතිකාවකදීම මේ ක්‍රමයම වේ.

Sīmāya deti, yāvatikā bhikkhū antosīmagatā tehi bhājetabbantiādimhi pana mātikāniddese sīmāya detīti ettha tāva khaṇḍasīmā, upacārasīmā, samānasaṃvāsasīmā, avippavāsasīmā, lābhasīmā, gāmasīmā, nigamasīmā, nagarasīmā, abbhantarasīmā, udakukkhepasīmā, janapadasīmā, raṭṭhasīmā, rajjasīmā, dīpasīmā, cakkavāḷasīmāti pannarasa sīmā veditabbā.

‘සීමාය දේති’ යනාදී මාතිකා නිද්දේසයෙහි ‘සීමාය දේති’ යන්නෙහි ඛණ්ඩ සීමාව, උපචාර සීමාව, සමාන සංවාස සීමාව, අවිප්පවාස සීමාව, ලාභ සීමාව, ගාම සීමාව, නිගම සීමාව, නගර සීමාව, අබ්භන්තර සීමාව, උදකුක්ඛේප සීමාව, ජනපද සීමාව, රට්ඨ සීමාව, රජ්ජ සීමාව, දීප සීමාව, චක්කවාළ සීමාව යැයි සීමා පහළොවක් දත යුතුය.

Tattha khaṇḍasīmā sīmākathāyaṃ vuttāva. Upacārasīmā parikkhittassa vihārassa parikkhepena aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānena paricchinnā hoti. Apica bhikkhūnaṃ dhuvasannipātaṭṭhānato vā pariyante ṭhitabhojanasālato vā nibaddhavasanakaāvāsato vā thāmamajjhimassa purisassa dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ anto upacārasīmā veditabbā, sā pana āvāsesu vaḍḍhantesu vaḍḍhati, parihāyantesu parihāyati. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘bhikkhūsupi vaḍḍhantesu vaḍḍhatī’’ti vuttaṃ. Tasmā sace vihāre sannipatitabhikkhūhi saddhiṃ ekābaddhā hutvā yojanasatampi pūretvā nisīdanti, yojanasatampi upacārasīmāva hoti, sabbesaṃ lābho pāpuṇāti. Samānasaṃvāsaavippavāsasīmādvayampi vuttameva.

එහි ඛණ්ඩ සීමාව ‘සීමා කථා’ හි දක්වන ලදී. උපචාර සීමාව යනු පවුරු බැඳි විහාරයක නම් එම පවුරෙන් ද, පවුරු රහිත විහාරයක නම් පවුරු බැඳීමට සුදුසු ස්ථානයෙන් ද වෙන් කරන ලද්දකි. තවද භික්ෂූන් නිරන්තරයෙන් රැස්වන ස්ථානයෙන් හෝ කෙළවර ඇති භෝජන ශාලාවෙන් හෝ නිබද්ධ වාසස්ථානයෙන් හෝ මධ්‍යම ශක්තිය ඇති පුරුෂයෙකු විසින් දමන ලද කැට දෙකක් වැටෙන මානය ඇතුළත උපචාර සීමාව ලෙස දත යුතුය. එම උපචාර සීමාව ආවාස වැඩිවන විට වැඩෙන අතර, ආවාස පිරිහෙන විට පිරිහෙයි. මහා පච්චරියෙහි නම් ‘භික්ෂූන් වැඩිවන විට ද වැඩේ’ යැයි පවසා ඇත. එබැවින් විහාරයෙහි රැස් වූ භික්ෂූන් හා එක්ව යොදුන් සියයක් පිරී සිටින්නේ නම්, එම යොදුන් සියයම උපචාර සීමාව වන අතර සැමටම ලාභය හිමි වේ. සමාන සංවාස හා අවිප්පවාස යන සීමා දෙක ද පෙර දක්වා ඇත.

Lābhasīmā [Pg.418] nāma neva sammāsambuddhena anuññātā, na dhammasaṅgāhakattherehi ṭhapitā; apica kho rājarājamahāmattā vihāraṃ kāretvā gāvutaṃ vā aḍḍhayojanaṃ vā yojanaṃ vā samantato paricchinditvā ‘‘ayaṃ amhākaṃ vihārassa lābhasīmā’’ti nāmalikhitake thambhe nikhaṇitvā ‘‘yaṃ etthantare uppajjati, sabbaṃ taṃ amhākaṃ vihārassa demā’’ti sīmaṃ ṭhapenti, ayaṃ lābhasīmā nāma. Gāmanigamanagaraabbhantaraudakukkhepasīmāpi vuttā eva. Janapadasīmā nāma – kāsikosalaraṭṭhādīnaṃ anto bahū janapadā honti, tattha ekeko janapadaparicchedo janapadasīmā. Raṭṭhasīmā nāma kāsikosalādiraṭṭhaparicchedo. Rajjasīmā nāma ‘‘coḷabhogo keraḷabhogo’’ti evaṃ ekekassa rañño āṇāpavattiṭṭhānaṃ. Dīpasīmā nāma samuddantena paricchinnamahādīpā ca antaradīpā ca. Cakkavāḷasīmā nāma cakkavāḷapabbateneva paricchinnā.

ලාභ සීමාව නම් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අනුදැන වදාරන ලද්දක් නොවේ, ධර්ම සංගායකාචාර්ය තෙරණුවරුන් විසින් පනවන ලද්දක් ද නොවේ. එහෙත් රජවරුන් හෝ රජ මහා ඇමතිවරුන් විහාර කරවා අවට ගාවුතක් හෝ යොදුන් භාගයක් හෝ යොදුනක් හෝ සීමා කොට, ‘මෙය අපගේ විහාරයේ ලාභ සීමාවයි’ කියා නම ලියන ලද ටැම් සිටුවා, ‘මෙහි ඇතුළත යම් පිරිකරක් උපදී ද ඒ සියල්ල අපගේ විහාරයට දෙමු’ යි සීමා පනවති. මෙය ලාභ සීමාවයි. ගාම, නිගම, නගර, අබ්භන්තර, උදකුක්ඛේප සීමාවෝ ද දක්වන ලදී. ජනපද සීමාව නම් - කාසි කෝසල ආදී රටවල් තුළ බොහෝ ජනපද ඇති අතර, එහි එක් එක් ජනපද සීමාව ජනපද සීමාවයි. රට්ඨ සීමාව නම් කාසි කෝසල ආදී රටවල සීමාවයි. රජ්ජ සීමාව නම් ‘චෝළ භෝග, කේරළ භෝග’ යනාදී වශයෙන් එක් එක් රජුගේ ආඥාව පවතින ස්ථානයයි. දීප සීමාව නම් සාගරයෙන් වට වූ මහා ද්වීප හා අන්තර ද්වීපයි. චක්කවාළ සීමාව නම් සක්වළ ගලින් වට වූ සීමාවයි.

Evametāsu sīmāsu khaṇḍasīmāya kenaci kammena sannipatitaṃ saṅghaṃ disvā ‘‘ettheva sīmāya saṅghassa demī’’ti vutte yāvatikā bhikkhū antokhaṇḍasīmagatā, tehi bhājetabbaṃ. Tesaṃyeva hi taṃ pāpuṇāti. Aññesaṃ sīmantarikāya vā upacārasīmāya vā ṭhitānampi na pāpuṇāti. Khaṇḍasīmāya ṭhite pana rukkhe vā pabbate vā ṭhitassa heṭṭhā vā pathavīvemajjhagatassa pāpuṇātiyeva. ‘‘Imissā upacārasīmāya saṅghassa dammī’’ti dinnaṃ pana khaṇḍasīmāsīmantarikāsu ṭhitānampi pāpuṇāti. ‘‘Samānasaṃvāsasīmāya dammī’’ti dinnaṃ pana khaṇḍasīmāsīmantarikāsu ṭhitānaṃ na pāpuṇāti. Avippavāsasīmālābhasīmāsu dinnaṃ tāsu sīmāsu antogatānaṃ pāpuṇāti. Gāmasīmādīsu dinnaṃ tāsaṃ sīmānaṃ abbhantare baddhasīmāya ṭhitānampi pāpuṇāti. Abbhantarasīmāudakukkhepasīmāsu dinnaṃ tattha antogatānaṃyeva pāpuṇāti. Janapadaraṭṭharajjadīpacakkavāḷasīmāsupi gāmasīmādīsu vuttasadisoyeva vinicchayo.

මෙසේ මෙම සීමාවන් අතුරින් ඛණ්ඩ සීමාවක යම් කර්මයක් සඳහා රැස්ව සිටින සංඝයා දැක "මෙම සීමාවෙහි සිටින සංඝයාට පූජා කරමි" යි පැවසූ කල්හි, ඛණ්ඩ සීමාව ඇතුළත සිටින යම් තාක් භික්ෂූහු වෙත් ද, ඔවුන් විසින් එය බෙදා ගත යුතු ය. මන්දයත් එය හිමි වන්නේ ඔවුන්ට පමණි. සීමාන්තරිකයෙහි හෝ උපචාර සීමාවෙහි සිටින අන් අයට එය හිමි නොවේ. ඛණ්ඩ සීමාවෙහි ඇති ගසක හෝ පර්වතයක හෝ සිටින අයට ද, පහළ පොළොව මධ්‍යයෙහි සිටින අයට ද එය හිමි වේ. "මෙම උපචාර සීමාවෙහි සිටින සංඝයාට පූජා කරමි" යි දුන් දෙය ඛණ්ඩ සීමාවෙහි සහ සීමාන්තරිකයෙහි සිටින අයට ද හිමි වේ. "සමාන සංවාස සීමාවෙහි සිටින අයට පූජා කරමි" යි දුන් දෙය ඛණ්ඩ සීමාවෙහි සහ සීමාන්තරිකයෙහි සිටින අයට හිමි නොවේ. අවිප්පවාස සීමාවෙහි සහ ලාභ සීමාවෙහි දුන් දෙය එම සීමාවන් ඇතුළත සිටින අයට හිමි වේ. ගාම සීමා ආදියෙහි දුන් දෙය එම සීමා ඇතුළත ඇති බද්ධ සීමාවෙහි සිටින අයට ද හිමි වේ. අභ්‍යන්තර සීමාව සහ උදකුක්ඛේප සීමාවෙහි දුන් දෙය එහි ඇතුළත සිටින අයට ම හිමි වේ. ජනපද, රට, රාජ්‍ය, දීප සහ චක්‍රවාළ සීමාවන්හි ද විනිශ්චය ගාම සීමා ආදියට සමාන වේ.

Sace pana jambudīpe ṭhito ‘‘tambapaṇṇidīpe saṅghassa dammī’’ti deti, tambapaṇṇidīpato ekopi gantvā sabbesaṃ gaṇhituṃ labhati. Sacepi tatreva eko sabhāgabhikkhu sabhāgānaṃ bhāgaṃ gaṇhāti, na vāretabbo. Evaṃ tāva yo sīmaṃ parāmasitvā deti, tassa dāne vinicchayo veditabbo.

ඉදින් දඹදිව සිටින දායකයෙක් "මම ලක්දිව සංඝයා වහන්සේට පූජා කරමි"යි පූජා කරයි නම්, ලක්දිව සිට එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් හෝ ගොස් සියල්ලන් වෙනුවෙන් එය ලබා ගැනීමට අවසර ඇත. ඉදින් එහිම සිටින සභාග භික්ෂුවක් සභාග භික්ෂූන්ගේ කොටස ලබා ගන්නේ නම්, එය වැළැක්විය යුතු නැත. යම් දායකයෙක් සීමාව නිශ්චය කර පූජා කරයි නම්, ඔහුගේ දානය පිළිබඳ විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය.

Yo [Pg.419] pana asukasīmāyāti vattuṃ na jānāti, kevalaṃ sīmāti vacanamattameva jānanto vihāraṃ gantvā ‘‘sīmāya dammī’’ti vā ‘‘sīmaṭṭhakasaṅghassa dammī’’ti vā bhaṇati, so pucchitabbo – ‘‘sīmā nāma bahuvidhā, katarasīmaṃ sandhāya bhaṇasī’’ti? Sace vadati – ‘‘ahaṃ asukasīmāti na jānāmi, sīmaṭṭhakasaṅgho bhājetvā gaṇhātū’’ti katarasīmāya bhājetabbaṃ? Mahāsīvatthero kirāha – ‘‘avippavāsasīmāyā’’ti. Tato naṃ āhaṃsu – ‘‘avippavāsasīmā nāma tiyojanāpi hoti, evaṃ sante tiyojane ṭhitā lābhaṃ gaṇhissanti, tiyojane ṭhatvā āgantukavattaṃ pūretvā ārāmaṃ pavisitabbaṃ bhavissati, gamiko tiyojanaṃ gantvā senāsanaṃ āpucchissati, nissayapaṭipannassa tiyojanātikkame nissayo paṭippassambhissati, pārivāsikena tiyojanaṃ atikkamitvā aruṇaṃ uṭṭhāpetabbaṃ bhavissati, bhikkhuniyā tiyojane ṭhatvā ārāmappavesanaṃ āpucchitabbaṃ bhavissati, sabbampetaṃ upacārasīmāya paricchedavaseneva kātuṃ vaṭṭati. Tasmā upacārasīmāyameva bhājetabba’’nti.

යම් දායකයෙක් "අසවල් සීමාවට" යැයි පැවසීමට නොදන්නේද, "සීමාව" යන වචනය පමණක් දැන විහාරයට ගොස් "සීමාවට පූජා කරමි" හෝ "සීමාවේ වැඩසිටින සංඝයාට පූජා කරමි" යැයි පවසයි නම්, ඔහුගෙන් මෙසේ විමසිය යුතුය: "සීමාවන් බොහෝ ප්‍රකාර වේ, ඔබ කිනම් සීමාවක් අදහස් කර පවසන්නේද?" කියාය. ඉදින් ඔහු "මම අසවල් සීමාව දැයි නොදනිමි, සීමාවේ වැඩසිටින සංඝයා බෙදා ගනිත්වා" යැයි පවසයි නම්, කිනම් සීමාවක ලාභ බෙදිය යුතුද? මහාසීව තෙරුන් වහන්සේ "අවිප්පවාස සීමාවේ" බෙදිය යුතු යැයි වදාළ සේක. එවිට භික්ෂූන් වහන්සේලා උන්වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "අවිප්පවාස සීමාව යනු යොදුන් තුනක් පමණ වූද විය හැකිය. එවැනි තත්ත්වයකදී යොදුන් තුනක් ඇතුළත සිටින භික්ෂූන් ලාභය ලබා ගනු ඇත. එවිට යොදුන් තුනක් දුර සිට පැමිණ ආගන්තුක වත් පුරා විහාරයට ඇතුළු වීමට සිදුවනු ඇත. ගමික භික්ෂුව යොදුන් තුනක් ගොස් සේනාසනය පිළිබඳව විමසිය යුතු වනු ඇත. නිස්සය ගෙන වසන භික්ෂුවට යොදුන් තුනක් ඉක්මවූ පසු නිස්සය නැති වී යනු ඇත. පරිවාසයෙහි වසන භික්ෂුව යොදුන් තුනක් ඉක්මවා ගොස් අරුණ නැගිය යුතු වනු ඇත. භික්ෂුණියක විසින් යොදුන් තුනක් ඇතුළත සිට ආරාමයට ඇතුළු වීම පිළිබඳව විමසිය යුතු වනු ඇත. මේ සියල්ල උපචාර සීමාවේ ප්‍රමාණයට අනුවම කිරීම සුදුසුය. එබැවින් උපචාර සීමාවෙහිම ලාභ බෙදිය යුතුය" යි පැවසූහ.

Katikāyāti samānalābhakatikāya. Tenevāha – ‘‘sambahulā āvāsā samānalābhā hontī’’ti. Tatrevaṃ katikā kātabbā, ekasmiṃ vihāre sannipatitehi bhikkhūhi yaṃ vihāraṃ saṅgaṇhitukāmā samānalābhaṃ kātuṃ icchanti, tassa nāmaṃ gahetvā asuko nāma vihāro porāṇakoti vā buddhādhivutthoti vā appalābhoti vā yaṃkiñci kāraṇaṃ vatvā taṃ vihāraṃ iminā vihārena saddhiṃ ekalābhaṃ kātuṃ saṅghassa ruccatīti tikkhattuṃ sāvetabbaṃ. Ettāvatā tasmiṃ vihāre nisinnopi idha nisinnova hoti, tasmiṃ vihārepi saṅghena evameva kātabbaṃ. Ettāvatā idha nisinnopi tasmiṃ nisinnova hoti. Ekasmiṃ lābhe bhājiyamāne itarasmiṃ ṭhitassa bhāgaṃ gahetuṃ vaṭṭati. Evaṃ ekena vihārena saddhiṃ bahūpi āvāsā ekalābhā kātabbā.

"කතිකාවෙන්" යනු සමාන ලාභ ඇති කර ගැනීම සඳහා වූ සම්මුතියෙනි. එබැවින් "බොහෝ ආවාස සමාන ලාභ ඇත්තෝ වෙත්" යැයි භගවත්හු වදාළහ. එහිදී කතිකාව මෙසේ කළ යුතුය: එක් විහාරයකට රැස් වූ භික්ෂූන් විසින්, යම් විහාරයකට අනුග්‍රහ කිරීමට කැමතිව සමාන ලාභ ඇති කිරීමට කැමති වෙත්ද, ඒ විහාරයේ නම සඳහන් කර "අසවල් විහාරය පැරණි එකකි" හෝ "බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනකි" හෝ "අල්ප ලාභ ඇති තැනකි" යනාදී වශයෙන් යම් කරුණක් පවසා, "මේ විහාරය මෙම විහාරය සමඟ එක් ලාභයක් (සමාන ලාභ) ඇති කිරීමට සංඝයාට රුචි වන්නේද?" යැයි තෙවරක් දැන්විය යුතුය. මෙපමණකින් ඒ විහාරයේ වැඩසිටින භික්ෂුවද මෙහිම වැඩසිටින්නෙකු වැනිය. එම විහාරයේදීද සංඝයා විසින් මේ අයුරින්ම කළ යුතුය. මෙපමණකින් මෙහි වැඩසිටින භික්ෂුවද එහි වැඩසිටින්නෙකු වැනිය. එක් විහාරයක ලාභ බෙදන කල්හි අනෙක් විහාරයේ සිටින භික්ෂුවටද කොටස ලබා ගැනීමට සුදුසුය. මෙලෙස එක් විහාරයක් සමඟ බොහෝ ආවාස සමාන ලාභ ඇති ඒවා බවට පත් කළ හැකිය.

Bhikkhāpaññattiyāti attano pariccāgapaññāpanaṭṭhāne. Tenevāha – ‘‘yattha saṅghassa dhuvakārā kariyantī’’ti. Tassattho – yasmiṃ vihāre imassa cīvaradāyakassa santakaṃ saṅghassa pākavaṭṭaṃ vā vattati, yasmiṃ vā vihāre bhikkhū attano bhāraṃ katvā sadā gehe bhojeti, yattha vā [Pg.420] anena āvāso kārito, salākabhattādīni vā nibaddhāni, yena pana sakalopi vihāro patiṭṭhāpito, tattha vattabbameva natthi, ime dhuvakārā nāma. Tasmā sace so ‘‘yattha mayhaṃ dhuvakārā karīyanti, tattha dammī’’ti vā ‘‘tattha dethā’’ti vā bhaṇati, bahūsu cepi ṭhānesu dhuvakārā honti, sabbattha dinnameva hoti.

"භික්ඛාපඤ්ඤත්තියෙන්" යනු තමන්ගේ පරිත්‍යාගයන් නියම කරන ලද ස්ථානයෙහිය. එබැවින් "සංඝයාට ස්ථිර දානයන් (ධුවකාර) කරන තැන" යැයි භගවත්හු වදාළහ. එහි අර්ථය නම් - යම් විහාරයක මෙම චීවර දායකයාගේ සංඝයා උදෙසා පිසූ දාන වත් පවතීද, නැතහොත් යම් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා තමන්ගේ වගකීමක් ලෙස සලකා නිරතුරුවම නිවසෙහි වළඳවයිද, නැතහොත් ඔහු විසින් යම් ආවාසයක් කරවන ලද්දේද, සලාක බත් ආදිය නියම කරන ලද්දේද, යමෙකු විසින් මුළු විහාරයම කරවන ලද්දේද, එහිදී ධුවකාර පවතින බව කිව යුත්තක්ම නැත. මේවා "ධුවකාර" නම් වේ. එබැවින් ඉදින් ඔහු "මාගේ ධුවකාර කෙරෙන තැන මම පූජා කරමි" හෝ "එහි දෙන්න" යැයි පවසයි නම්, ස්ථාන කිහිපයක ධුවකාර තිබුණද, ඒ සියලු තැන්හිම දෙන ලද්දක්ම වෙයි.

Sace pana ekasmiṃ vihāre bhikkhū bahutarā honti, tehi vattabbaṃ – ‘‘tumhākaṃ dhuvakāre ekattha bhikkhū bahū ekattha appakā’’ti. Sace ‘‘bhikkhugaṇanāya gaṇhathā’’ti bhaṇati, tathā bhājetvā gaṇhituṃ vaṭṭati. Ettha ca vatthabhesajjādi appakampi sukhena bhājiyati. Yadi pana mañco vā pīṭhakaṃ vā ekameva hoti, taṃ pucchitvā yassa vā vihārassa ekavihārepi vā yassa senāsanassa so vicāreti, tattha dātabbaṃ. Sace ‘‘asukabhikkhu gaṇhātū’’ti vadati, vaṭṭati. Atha ‘‘mayhaṃ dhuvakāre dethā’’ti vatvā avicāretvāva gacchati, saṅghassāpi vicāretuṃ vaṭṭati. Evaṃ pana vicāretabbaṃ – ‘‘saṅghattherassa vasanaṭṭhāne dethā’’ti vattabbaṃ. Sace tassa senāsanaṃ paripuṇṇaṃ hoti, yattha nappahoti, tattha dātabbaṃ. Sace eko bhikkhu ‘‘mayhaṃ vasanaṭṭhāne senāsanaparibhogabhaṇḍaṃ natthī’’ti vadati, tattha dātabbaṃ.

ඉදින් එක් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩිපුර සිටිත් නම්, ඒ භික්ෂූන් විසින් "ඔබගේ ධුවකාර පවතින එක් තැනක භික්ෂූන් වැඩියි, එක් තැනක අඩුයි" යැයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් "භික්ෂූන්ගේ සංඛ්‍යාව අනුව ලබා ගන්න" යැයි පවසයි නම්, එලෙස බෙදා ගැනීමට සුදුසුය. මෙහිදී වස්ත්‍ර, බෙහෙත් ආදිය ස්වල්පයක් වුවද පහසුවෙන් බෙදිය හැකිය. ඉදින් ඇඳක් හෝ පුටුවක් එකක් පමණක් තිබේ නම්, ඒ ගැන දායකයාගෙන් විමසා එක් විහාරයක හෝ එක් සේනාසනයක ඔහු පවසන පරිදි එහි දිය යුතුය. ඉදින් "අසවල් භික්ෂුව ලබා ගනීවා" යැයි පවසයි නම් එය සුදුසුය. ඉදින් "මාගේ ධුවකාර පවතින තැනට දෙන්න" යැයි පවසා කිසිවක් නිශ්චය නොකරම යන්නේ නම්, සංඝයාටද ඒ ගැන තීරණය කිරීමට අයිතිය ඇත. එය මෙසේ තීරණය කළ යුතුය: "සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට දෙන්න" යැයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් උන්වහන්සේගේ සේනාසනය සම්පූර්ණ නම්, කොතැනක සේනාසන ප්‍රමාණවත් නැද්ද එහි දිය යුතුය. ඉදින් එක් භික්ෂුවක් "මා වැඩසිටින තැන සේනාසන පරිභෝග භාණ්ඩ නැත" යැයි පවසයි නම්, එහි දිය යුතුය.

Saṅghassa detīti vihāraṃ pavisitvā ‘‘imāni cīvarāni saṅghassa dammī’’ti deti. Sammukhībhūtenāti upacārasīmāya ṭhitena saṅghena ghaṇṭiṃ paharitvā kālaṃ ghosetvā bhājetabbaṃ. Sīmaṭṭhassa asampattassāpi bhāgaṃ gaṇhanto na vāretabbo. Vihāro mahā hoti, therāsanato paṭṭhāya vatthesu diyyamānesu alasajātikā mahātherā pacchā āgacchanti, ‘‘bhante vīsativassānaṃ diyyati, tumhākaṃ ṭhitikā atikkantā’’ti na vattabbā, ṭhitikaṃ ṭhapetvā tesaṃ datvā pacchā ṭhitikāya dātabbaṃ.

‘සංඝයාට පූජා කරමි’ යන්නෙහි අර්ථය නම්, විහාරයට ඇතුළු වී ‘‘මෙම සිවුරු සංඝයාට පූජා කරමි’’ යි පවසා පූජා කිරීමයි. ‘සම්මුඛ වූවන් විසින්’ යනු උපචාර සීමාවෙහි රැඳී සිටින සංඝයා විසින් ඝණ්ඨාව නාද කර, කාලය දැනුම් දී බෙදා දිය යුතු බවයි. සීමාව තුළ සිටියද (බෙදා දෙන ස්ථානයට) පැමිණීමට නොහැකි වූ අයෙකු වෙනුවෙන් කොටසක් ලබා ගන්නා භික්ෂුවක් වළක්වාලිය යුතු නැත. විහාරය විශාල වූ කල්හි, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ අසුනේ සිට පිළිවෙළින් වස්ත්‍ර බෙදා දෙන විට, පසුබෑමේ ස්වභාවය ඇති (ප්‍රමාද වී වැඩම කරන) මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා පසුව වැඩම කරන්නේ නම්, ‘‘ස්වාමීනි, දැන් වස් විස්සක් ඇති ස්ථවිරයන්ට බෙදා දෙනු ලැබේ, ඔබ වහන්සේලාගේ වාරය ඉක්ම ගොස් ඇත’’ යි නොපැවසිය යුතුය. එම වාරය නවත්වා, ඔවුන් වහන්සේලාට (පළමුව) ලබා දී පසුව ඉතිරි වාරය අනුව දිය යුතුය.

Asukavihāre kira bahuṃ cīvaraṃ uppannanti sutvā yojanantarikavihāratopi bhikkhū āgacchanti, sampattasampattānaṃ ṭhitaṭṭhānato paṭṭhāya dātabbaṃ. Asampattānampi upacārasīmaṃ paviṭṭhānaṃ antevāsikādīsu gaṇhantesu dātabbameva. ‘‘Bahiupacārasīmāya ṭhitānaṃ dethā’’ti vadanti, na dātabbaṃ. Sace pana upacārasīmaṃ okkantehi ekābaddhā hutvā attano vihāradvāre vā antovihāreyeva vā honti, parisavasena vaḍḍhitā nāma hoti sīmā[Pg.421], tasmā dātabbaṃ. Saṅghanavakassa dinnepi pacchā āgatānaṃ dātabbameva. Dutiyabhāge pana therāsanaṃ āruḷhe āgatānaṃ paṭhamabhāgo na pāpuṇāti, dutiyabhāgato vassaggena dātabbaṃ.

‘අසවල් විහාරයේ බොහෝ සිවුරු ලැබී ඇතැයි’ අසා යොදුනක් පමණ දුර විහාරවල සිට ද භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩම කරති. එසේ පැමිණි පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට ඔවුන් වැඩ සිටින අනුපිළිවෙළ අනුව දිය යුතුය. (බෙදන ස්ථානයට) පැමිණීමට නොහැකි වූවත්, උපචාර සීමාවට ඇතුළු වී සිටින භික්ෂූන් වෙනුවෙන් අතේවැසි ආදීන් (කොටස්) ලබා ගන්නේ නම් එය දිය යුතුම වේ. ‘‘උපචාර සීමාවෙන් බැහැරව සිටින අයටත් දෙන්න’’ යැයි පවසන්නේ නම්, නොදිය යුතුය. ඉදින් උපචාර සීමාවට ඇතුළු වූවන් හා එකට සම්බන්ධ වී තමන්ගේ විහාර ද්වාරයෙහි හෝ විහාරය තුළම හෝ සිටින්නේ නම්, පිරිසේ පවතින සම්බන්ධය නිසා සීමාව විශාල වූවා සේ සැලකේ, එබැවින් දිය යුතුය. සංඝයා අතර නවක භික්ෂුවට දුන් පසුව වුවද, පසුව වැඩම කළ අයට දිය යුතුමය. දෙවන වර බෙදා දීමේදී ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ අසුනට (වාරය) පැමිණි විට වැඩම කළ අයට පළමු කොටස හිමි නොවේ; දෙවන කොටසින් වස් පිළිවෙළ අනුව දිය යුතුය.

Ekasmiṃ vihāre dasa bhikkhū honti, ‘‘dasa vatthāni saṅghassa demā’’ti denti, pāṭekkaṃ bhājetabbāni. Sace ‘‘sabbāneva amhākaṃ pāpuṇantī’’ti gahetvā gacchanti, duppāpitāni ceva duggahitāni ca gatagataṭṭhāne saṅghikāneva honti. Ekaṃ pana uddharitvā ‘‘idaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī’’ti saṅghattherassa datvā ‘‘sesāni amhākaṃ pāpuṇantī’’ti gahetuṃ vaṭṭati.

එක් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා දස නමක් වෙසෙති, (දායකයෝ) ‘‘මෙම වස්ත්‍ර දහය සංඝයාට පූජා කරමු’’ යැයි පවසමින් පූජා කරති. ඒවා වෙන් වෙන් වශයෙන් බෙදා දිය යුතුය. ඉදින් ‘‘මේ සියල්ලම අපට හිමි වේ’’ යැයි පවසා (එකම පිරිසක්) රැගෙන යන්නේ නම්, ඒවා වැරදි ලෙස පමුණුවන ලද සහ වැරදි ලෙස ලබා ගන්නා ලද දෑ වේ. යන යන තැන ඒවා සංඝික දෑ ලෙසම පවතී. නමුත් (ඉන්) එක් වස්ත්‍රයක් වෙන් කර, ‘‘මෙය ඔබ වහන්සේට හිමි වේ’’ යැයි සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේට දී, ‘‘ඉතිරි ඒවා අපට හිමි වේ’’ යැයි පවසා ලබා ගැනීම සුදුසුය.

Ekameva vatthaṃ saṅghassa demāti āharanti, abhājetvāva amhākaṃ pāpuṇantīti gaṇhanti, duppāpitañceva duggahitañca. Satthakena pana haliddiādinā vā lekhaṃ katvā ekaṃ koṭṭhāsaṃ ‘‘imaṃ ṭhānaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī’’ti saṅghattherassa pāpetvā ‘‘sesaṃ amhākaṃ pāpuṇātī’’ti gahetuṃ vaṭṭati. Yaṃ pana vatthasseva pupphaṃ vā vali vā, tena paricchedaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Sace ekaṃ tantaṃ uddharitvā ‘‘idaṃ ṭhānaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī’’ti saṅghattherassa datvā ‘‘sesaṃ amhākaṃ pāpuṇātī’’ti gaṇhanti, vaṭṭati. Khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ chinditvā bhājiyamānaṃ vaṭṭatiyeva.

එක් වස්ත්‍රයක් පමණක් සංඝයාට පූජා කරමු යැයි පවසා ගෙන එන්නේ නම්, එය නොබෙදාම ‘‘මෙය අපට හිමි වේ’’ යැයි පවසා ලබා ගන්නේ නම් එය වැරදි ලෙස පමුණුවන ලද හා වැරදි ලෙස ලබා ගන්නා ලද දෙයකි. එහෙත් කුඩා පිහියකින් හෝ කහ ආදියෙන් හෝ ලකුණක් කොට, එක් කොටසක් ‘‘මෙම ස්ථානය ඔබ වහන්සේට හිමි වේ’’ යැයි සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේට පමුණුවා, ‘‘ඉතිරි කොටස අපට හිමි වේ’’ යැයි පවසා ලබා ගැනීම සුදුසුය. වස්ත්‍රයේම පවතින මලක් හෝ රැල්ලක් හෝ මගින් සීමා වෙන් කිරීම නොකට යුතුය. ඉදින් එක් නූල් පටක් ඉවත් කර, ‘‘මෙම ස්ථානය ඔබ වහන්සේට හිමි වේ’’ යැයි සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේට දී, ‘‘ඉතිරි කොටස අපට හිමි වේ’’ යැයි පවසා ලබා ගන්නේ නම් එය සුදුසුය. කැබලිවලට කපා බෙදා දෙනු ලබන වස්ත්‍රය ද සුදුසුම වේ.

Ekabhikkhuke vihāre saṅghassa cīvaresu uppannesu sace pubbe vuttanayeneva so bhikkhu ‘‘sabbāni mayhaṃ pāpuṇantī’’ti gaṇhāti, suggahitāni, ṭhitikā pana na tiṭṭhati. Sace ekekaṃ uddharitvā ‘‘idaṃ mayhaṃ pāpuṇātī’’ti gaṇhāti, ṭhitikā tiṭṭhati. Tattha aṭṭhitāya ṭhitikāya puna aññasmiṃ cīvare uppanne sace eko bhikkhu āgacchati, majjhe chinditvā dvīhipi gahetabbaṃ. Ṭhitāya ṭhitikāya puna aññasmiṃ cīvare uppanne sace navakataro āgacchati, ṭhitikā heṭṭhā orohati. Sace vuḍḍhataro āgacchati, ṭhitikā uddhaṃ ārohati. Athañño natthi, puna attano pāpetvā gahetabbaṃ.

එක් භික්ෂුවක් පමණක් වැඩ සිටින විහාරයක සංඝයා සතු සිවුරු ලැබුණු කල්හි, ඉදින් පෙර කී පරිද්දෙන්ම එම භික්ෂුව ‘‘මේ සියල්ලම මට හිමි වේ’’ යැයි පවසා ලබා ගන්නේ නම්, ඒවා මැනවින් ලබා ගත්තා වේ, නමුත් වාරය (අනුපිළිවෙළ) ස්ථාවර නොවේ. ඉදින් එකින් එක වෙන් කොට ‘‘මෙය මට හිමි වේ’’ යැයි පවසා ලබා ගන්නේ නම් වාරය ස්ථාවර වේ. එහිදී වාරය ස්ථාවර නොවූ කල්හි නැවත වෙනත් සිවුරක් ලැබුණු විට වෙනත් භික්ෂුවක් වැඩම කරන්නේ නම්, මැදින් කපා දෙදෙනාම ගත යුතුය. වාරය ස්ථාවර වූ කල්හි වෙනත් සිවුරක් ලැබී, නවක භික්ෂුවක් වැඩම කරන්නේ නම් වාරය පහළට බැස යයි. ඉදින් වැඩිමහලු භික්ෂුවක් වැඩම කරන්නේ නම් වාරය ඉහළට යයි. ඉදින් වෙනත් අයෙකු නැති නම් නැවත තමන් වෙත පමුණුවාගෙන ගත යුතුය.

‘‘Saṅghassa demā’’ti vā ‘‘bhikkhusaṅghassa demā’’ti vā yena kenaci ākārena saṅghaṃ āmasitvā dinnaṃ pana paṃsukūlikānaṃ na vaṭṭati, ‘‘gahapaticīvaraṃ paṭikkhipāmi paṃsukūlikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti vuttattā, na pana akappiyattā[Pg.422]. Bhikkhusaṅghena apaloketvā dinnampi na gahetabbaṃ. Yaṃ pana bhikkhu attano santakaṃ deti, taṃ bhikkhudattiyaṃ nāma vaṭṭati, paṃsukūlaṃ pana na hoti. Evaṃ santepi dhutaṅgaṃ na bhijjati. ‘‘Bhikkhūnaṃ dema, therānaṃ demā’’ti vutte pana paṃsukūlikānampi vaṭṭati. ‘‘Idaṃ vatthaṃ saṅghassa dema, iminā upāhanatthavikapattatthavikaāyogaaṃsabaddhakādīni karontū’’ti dinnampi vaṭṭati.

‘‘සංඝයාට පූජා කරමු’’ හෝ ‘‘භික්ෂු සංඝයාට පූජා කරමු’’ යි කවර හෝ ආකාරයකින් සංඝයා අරභයා පූජා කරන ලද දෑ පංශුකූලික භික්ෂූන්ට නුසුදුසුය. එය ‘‘මම ගෘහපති සිවුරු ප්‍රතික්ෂේප කරමි, පංශුකූලික අංගය සමාදන් වෙමි’’ යි පැවසූ බැවිනි. එය අකැප දෙයක් නිසා නුසුදුසු වන්නේ නොවේ. භික්ෂු සංඝයා විසින් විමසා (අනුමත කර) ලබා දෙන දෑ ද පංශුකූලිකයන් විසින් නොගත යුතුය. යම් භික්ෂුවක් තමන් සතු දෙයක් දෙන්නේ නම්, එය ‘භික්ෂු දත්තිය’ (භික්ෂුවක් දුන් දෙය) ලෙස සුදුසු වේ, නමුත් එය පංශුකූල සිවුරක් නොවේ. එසේ වුවද ධුතාංගය බිඳී නොයයි. ‘‘භික්ෂූන්ට දෙමු, ස්ථවිරයන්ට දෙමු’’ යැයි පැවසූ විට පංශුකූලිකයන්ට ද එය සුදුසුය. ‘‘මෙම වස්ත්‍රය සංඝයාට දෙමු, මෙයින් පාවහන් බෑග්, පාත්‍ර බෑග්, අංශකඩ ආදිය සකස් කරත්වා’’ යි පවසා පූජා කළ විට ද (එය පංශුකූලිකයන්ට) සුදුසුය.

Pattatthavikādīnaṃ atthāya dinnāni bahūnipi honti, cīvaratthāyapi pahonti, tato cīvaraṃ katvā pārupituṃ vaṭṭati. Sace pana saṅgho bhājitātirittāni vatthāni chinditvā upāhanatthavikādīnaṃ atthāya bhājeti, tato gahetuṃ na vaṭṭati. Sāmikehi vicāritameva hi vaṭṭati, na itaraṃ.

පාත්‍ර බෑග් ආදිය සඳහා පූජා කරන ලද වස්ත්‍ර බොහෝ වී, සිවුරු සඳහා ද ප්‍රමාණවත් වන්නේ නම්, ඉන් සිවුරු මසා පරිහරණය කිරීම සුදුසුය. ඉදින් සංඝයා විසින් බෙදා ඉතිරි වූ වස්ත්‍ර කැබලි කොට පාවහන් බෑග් ආදිය සඳහා බෙදා දෙන්නේ නම්, එය ලබා ගැනීම පංශුකූලිකයන්ට නුසුදුසුය. දායකයන් විසින් නියම කරන ලද පිරිකරම (පංශුකූලිකයන්ට) සුදුසු වන අතර, ඉන් පරිබාහිර දෑ නුසුදුසුය.

‘‘Paṃsukūlikasaṅghassa dhamakaraṇapaṭādīnaṃ atthāya demā’’ti vuttepi gahetuṃ vaṭṭati, parikkhāro nāma paṃsukūlikānampi icchitabbo. Yaṃ tattha atirekaṃ hoti, taṃ cīvarepi upanetuṃ vaṭṭati. Suttaṃ saṅghassa denti, paṃsukūlikehipi gahetabbaṃ. Ayaṃ tāva vihāraṃ pavisitvā ‘‘imāni cīvarāni saṅghassa dammī’’ti dinnesu vinicchayo.

‘‘පංශුකූලික සංඝයාට ධම්මකරක (පෙරහන් කඩ) ආදිය සඳහා දෙමු’’ යැයි පැවසූ විට ද එය ලබා ගැනීම සුදුසුය. පිරිකර යන දෑ පංශුකූලිකයන්ට ද අවශ්‍ය වේ. එහි යමක් ඉතිරි වන්නේ නම් එය සිවුරු සඳහා ද යෙදීම සුදුසුය. සංඝයාට නූල් පූජා කරන්නේ නම් පංශුකූලිකයන් ද ඒවා ලබා ගත යුතුය. විහාරයට ඇතුළු වී ‘‘මෙම සිවුරු සංඝයාට පූජා කරමි’’ යි පවසමින් පූජා කරන ලද දෑ පිළිබඳ විනිශ්චය මෙසේය.

Sace pana bahiupacārasīmāyaṃ addhānappaṭipanne bhikkhū disvā ‘‘saṅghassa dammī’’ti saṅghattherassa vā saṅghanavakassa vā āroceti, sacepi yojanaṃ pharitvā parisā ṭhitā hoti, ekabaddhā ce, sabbesaṃ pāpuṇāti. Ye pana dvādasahi hatthehi parisaṃ asampattā, tesaṃ na pāpuṇāti.

ඉදින් උපචාර සීමාවෙන් බැහැර, මඟ ගමන් කරන භික්ෂූන් දැක ‘‘සංඝයාට පූජා කරමි’’ යැයි සංඝ ස්ථවිරයන්ට හෝ සංඝ නවකයාට හෝ පවසන්නේ නම්, ඉදින් යොදුනක් පුරා පැතිරී පිරිස රැඳී සිටියත්, ඔවුන් එකිනෙකාට සම්බන්ධව (නොකැඩී) සිටින්නේ නම්, ඒ සැමටම එය හිමි වේ. යම් කෙනෙක් පිරිසේ සිට රියන් දොළසකට වඩා ඈතින් සිටිත් නම්, ඔවුන්ට එය හිමි නොවේ.

Ubhatosaṅghassa detīti ettha ‘‘ubhatosaṅghassa dammī’’ti vuttepi ‘‘dvidhā saṅghassa dammi, dvinnaṃ saṅghānaṃ dammi, bhikkhusaṅghassa ca bhikkhunisaṅghassa ca dammī’’ti vuttepi ubhatosaṅghassa dinnameva hoti. Upaḍḍhaṃ dātabbanti dvebhāge same katvā eko dātabbo. ‘‘Ubhatosaṅghassa ca tuyhañca dammī’’ti vutte sace dasa dasa bhikkhū ca bhikkhuniyo ca honti, ekavīsati paṭivīse katvā eko puggalassa dātabbo, dasa bhikkhusaṅghassa, dasa bhikkhunisaṅghassa yena puggaliko laddho so saṅghatopi attano vassaggena gahetuṃ labhati. Kasmā? Ubhatosaṅghaggahaṇena gahitattā.

"උභතෝසංඝයාට පූජා කරමි" යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. "උභතෝසංඝයාට පූජා කරමි"යි කීවද, "දෙවැදෑරුම් සංඝයාට පූජා කරමි", "සංඝයන් දෙපිරිසටම පූජා කරමි", "භික්ෂු සංඝයාට සහ භික්ෂුණී සංඝයාට පූජා කරමි"යි කීවද, එය උභතෝසංඝයාටම පූජා කළා වෙයි. "අඩක් දිය යුතුය" යනු සමාන කොටස් දෙකකට බෙදා එක් කොටසක් බැගින් දිය යුතුය. "උභතෝසංඝයාටත් ඔබවහන්සේටත් පූජා කරමි"යි කී විට, ඉදින් භික්ෂූන් වහන්සේලා දස නමක් සහ භික්ෂුණීන් වහන්සේලා දස නමක් සිටිත් නම්, කොටස් විසි එකක් කොට එක් කොටසක් පුද්ගලයාට දිය යුතුය, දස කොටසක් භික්ෂු සංඝයාට ද, දස කොටසක් භික්ෂුණී සංඝයාට ද දිය යුතුය. යම් භික්ෂුවකට පුද්ගලික කොටස ලැබුණේද, උන්වහන්සේට සංඝයාගේ කොටසින්ද තමන්ගේ වස් පිළිවෙළ (මහණකමේ ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය) අනුව කොටසක් ලැබීමට හිමිකම ඇත. ඒ මන්ද යත්? "උභතෝසංඝ" යන වචනයට උන්වහන්සේද ඇතුළත් වන බැවිනි.

‘‘Ubhatosaṅghassa [Pg.423] ca cetiyassa ca dammī’’ti vuttepi eseva nayo. Idha pana cetiyassa saṅghato pāpuṇanakoṭṭhāso nāma natthi, ekapuggalassa pattakoṭṭhāsasamova koṭṭhāso hoti.

"උභතෝසංඝයාටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විටද ක්‍රමය මෙයම වේ. මෙහි විශේෂය නම්, චෛත්‍යය වෙනුවෙන් සංඝයාගෙන් ලැබිය යුතු වෙනම කොටසක් කියා දෙයක් නැත. චෛත්‍යයට හිමිවන්නේ එක් පුද්ගලයකුට ලැබෙන කොටසට සමාන කොටසක් පමණි.

‘‘Ubhatosaṅghassa ca tuyhañca cetiyassa cā’’ti vutte pana dvāvīsati koṭṭhāse katvā dasa bhikkhūnaṃ, dasa bhikkhunīnaṃ, eko puggalassa, eko cetiyassa dātabbo. Tattha puggalo saṅghatopi attano vassaggena puna gahetuṃ labhati, cetiyassa ekoyeva.

"උභතෝසංඝයාටත්, ඔබවහන්සේටත්, චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විට වනාහි කොටස් විසි දෙකක් කොට භික්ෂූන්ට දස කොටසක්ද, භික්ෂුණීන්ට දස කොටසක්ද, පුද්ගලයාට එක් කොටසක්ද, චෛත්‍යයට එක් කොටසක්ද දිය යුතුය. එහිදී පුද්ගලයාට සංඝයාගේ කොටසින්ද තමන්ගේ වස් පිළිවෙළ අනුව නැවත කොටසක් ලැබිය හැකිය. චෛත්‍යයට ලැබෙන්නේ එක් කොටසක් පමණි.

‘‘Bhikkhusaṅghassa ca bhikkhunīnañca dammī’’ti vutte pana na majjhe bhinditvā dātabbaṃ, bhikkhū ca bhikkhuniyo ca gaṇetvā dātabbaṃ. ‘‘Bhikkhusaṅghassa ca bhikkhunīnañca tuyhañcā’’ti vutte pana puggalo visuṃ na labhati, pāpuṇanaṭṭhānato ekameva labhati. Kasmā? Bhikkhusaṅghaggahaṇena gahitattā. ‘‘Bhikkhusaṅghassa ca bhikkhunīnañca tuyhañca cetiyassa cā’’ti vuttepi cetiyassa ekapuggalapaṭivīso labbhati, puggalassa visuṃ na labbhati, tasmā ekaṃ cetiyassa datvā avasesaṃ bhikkhū ca bhikkhuniyo ca gaṇetvā bhājetabbaṃ.

"භික්ෂු සංඝයාටත් භික්ෂුණීන්ටත් පූජා කරමි"යි කී විට වනාහි මැදින් දෙකට බෙදා නොදිය යුතුය. භික්ෂූන් සහ භික්ෂුණීන් ගණනය කොට (පුද්ගල සංඛ්‍යාව අනුව) දිය යුතුය. "භික්ෂු සංඝයාටත් භික්ෂුණීන්ටත් ඔබවහන්සේටත් පූජා කරමි"යි කී විට වනාහි පුද්ගලයාට වෙන් වශයෙන් කොටසක් නොලැබේ. හිමිවන ස්ථානයෙන් එක් කොටසක් පමණක් ලැබේ. ඒ මන්ද යත්? භික්ෂු සංඝ යන වචනයට එම පුද්ගලයාද ඇතුළත් බැවිනි. "භික්ෂු සංඝයාටත් භික්ෂුණීන්ටත් ඔබවහන්සේටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විටද, චෛත්‍යයට එක් පුද්ගල කොටසක් ලැබේ. පුද්ගලයාට වෙන් වශයෙන් කොටසක් නොලැබේ. එබැවින් එක් කොටසක් චෛත්‍යයට දී, ඉතිරිය භික්ෂූන් සහ භික්ෂුණීන් ගණනය කොට බෙදා දිය යුතුය.

‘‘Bhikkhūnañca bhikkhunīnañca dammī’’ti vuttepi majjhe bhinditvā na dātabbaṃ, puggalagaṇanāya eva vibhajitabbaṃ. ‘‘Bhikkhūnañca bhikkhunīnañca tuyhañca cetiyassa cā’’ti evaṃ vuttepi cetiyassa ekapuggalapaṭivīso labbhati, puggalassa visuṃ natthi, bhikkhū ca bhikkhuniyo ca gaṇetvā eva bhājetabbaṃ. Yathā ca bhikkhusaṅghaṃ ādiṃ katvā nayo nīto, evaṃ bhikkhunisaṅghaṃ ādiṃ katvāpi netabbo. ‘‘Bhikkhusaṅghassa ca tuyhañcā’’ti vutte puggalassa visuṃ na labbhati, vassaggeneva gahetabbaṃ. ‘‘Bhikkhusaṅghassa ca cetiyassa cā’’ti vutte pana cetiyassa visuṃ paṭivīso labbhati. ‘‘Bhikkhusaṅghassa ca tuyhañca cetiyassa cā’’ti vuttepi cetiyasseva labbhati, na puggalassa.

"භික්ෂූන්ටත් භික්ෂුණීන්ටත් පූජා කරමි"යි කී විටද මැදින් දෙකට බෙදා නොදිය යුතුය. පුද්ගල සංඛ්‍යාව අනුවම බෙදිය යුතුය. "භික්ෂූන්ටත් භික්ෂුණීන්ටත් ඔබවහන්සේටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විටද චෛත්‍යයට එක් පුද්ගල කොටසක් ලැබේ. පුද්ගලයාට වෙන් කොටසක් නැත. භික්ෂූන් සහ භික්ෂුණීන් ගණනය කොටම බෙදා දිය යුතුය. භික්ෂු සංඝයා මුල් කොට ගෙන යම් ක්‍රමයක් පෙන්වන ලද්දේද, භික්ෂුණී සංඝයා මුල් කොට ගත් විටද එම ක්‍රමයම යෙදිය යුතුය. "භික්ෂු සංඝයාටත් ඔබවහන්සේටත් පූජා කරමි"යි කී විට පුද්ගලයාට වෙන් කොටසක් නොලැබේ, වස් පිළිවෙළ අනුවම ලබාගත යුතුය. "භික්ෂු සංඝයාටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විට චෛත්‍යයට වෙන්ව කොටසක් ලැබේ. "භික්ෂු සංඝයාටත් ඔබවහන්සේටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විටද චෛත්‍යයටම වෙන් කොටසක් ලැබෙන අතර පුද්ගලයාට (වෙනම) නොලැබේ.

‘‘Bhikkhūnañca tuyhañcā’’ti vuttepi visuṃ na labbhati. ‘‘Bhikkhūnañca cetiyassa cā’’ti vutte pana cetiyassa labbhati. ‘‘Bhikkhūnañca tuyhañca cetiyassa cā’’ti vuttepi cetiyasseva visuṃ labbhati, na puggalassa. Bhikkhunisaṅghaṃ ādiṃ katvāpi evameva yojetabbaṃ.

"භික්ෂූන්ටත් ඔබවහන්සේටත් පූජා කරමි"යි කී විටද වෙන් වශයෙන් කොටසක් නොලැබේ. "භික්ෂූන්ටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විට වනාහි චෛත්‍යයට කොටසක් ලැබේ. "භික්ෂූන්ටත් ඔබවහන්සේටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විටද චෛත්‍යයටම වෙන් වශයෙන් කොටසක් ලැබෙන අතර පුද්ගලයාට වෙන් වශයෙන් නොලැබේ. භික්ෂුණී සංඝයා මුල් කොට ගත් විටද මෙසේම යෙදිය යුතුය.

Pubbe buddhappamukhassa ubhatosaṅghassa dānaṃ denti, bhagavā majjhe nisīdati, dakkhiṇato bhikkhū vāmato bhikkhuniyo nisīdanti, bhagavā ubhinnaṃ saṅghatthero, tadā bhagavā attanā laddhapaccaye attanāpi paribhuñjati, bhikkhūnampi [Pg.424] dāpeti. Etarahi pana paṇḍitamanussā sadhātukaṃ paṭimaṃ vā cetiyaṃ vā ṭhapetvā buddhappamukhassa ubhatosaṅghassa dānaṃ denti. Paṭimāya vā cetiyassa vā purato ādhārake pattaṃ ṭhapetvā dakkhiṇodakaṃ datvā buddhānaṃ demāti, tattha yaṃ paṭhamaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ denti, vihāraṃ vā āharitvā idaṃ cetiyassa demāti piṇḍapātañca mālāgandhādīni ca denti, tattha kathaṃ paṭipajjitabbanti? Mālāgandhādīni tāva cetiye āropetabbāni, vatthehi paṭākā, telena padīpā kātabbā, piṇḍapātamadhuphāṇitādīni pana yo nibaddhacetiyajaggako hoti pabbajito vā gahaṭṭho vā, tasseva dātabbāni. Nibaddhajaggake asati āhaṭabhattaṃ ṭhapetvā vattaṃ katvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Upakaṭṭhe kāle bhuñjitvā pacchāpi vattaṃ kātuṃ vaṭṭatiyeva.

පෙර කාලයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ උභතෝසංඝයාට දානය පූජා කරති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මැද වැඩසිටින සේක. දකුණු පසින් භික්ෂූන් වහන්සේලාද, වම් පසින් භික්ෂුණීන් වහන්සේලාද වැඩසිටිති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සංඝයන් දෙපිරිසටම සංඝ ස්ථවිර වන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේට ලැබුණු ප්‍රත්‍යයන් තමන් වහන්සේද පරිභෝජනය කරන සේක, භික්ෂූන්ටද ලබා දෙන සේක. දැන් කාලයෙහි වනාහි නුවණැති මනුෂ්‍යයෝ සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා සහිත පිළිම වහන්සේ නමක් හෝ චෛත්‍යයක් වඩා හිඳුවා බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ උභතෝසංඝයාට දානය පූජා කරති. පිළිම වහන්සේ හෝ චෛත්‍යය ඉදිරියෙහි ආධාරකයක් මත පාත්‍රයක් තබා පැන් වඩා "බුදුරජාණන් වහන්සේලාට පූජා කරමු"යි පවසා පූජා කරති. එහිදී පළමුව යම් ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයක් පූජා කරද්දී, විහාරයට ගෙනවිත් "මෙය චෛත්‍යයට පූජා කරමු"යි පවසා පිණ්ඩපාතයද මල් ගඳ විලවුන් ආදියද පූජා කරති. එහිදී කෙසේ පිළිපැදිය යුතුද යත්? මල් ගඳ විලවුන් ආදිය පළමුව චෛත්‍යයට පූජා කළ යුතුය. වස්ත්‍රවලින් ධජ පතාකද, තෙල්වලින් පහන් පූජාවද කළ යුතුය. පිණ්ඩපාත, මීපැණි, සකුරු ආදිය වනාහි පැවිදි වූ හෝ ගිහි වූ හෝ යම් කෙනෙක් නිරතුරුව චෛත්‍යය ඇප උපස්ථායකව සිටිත්ද, ඔවුනටම දිය යුතුය. එබඳු නිරන්තර උපස්ථායකයෙකු නැති කල්හි, ගෙන එන ලද දානය තබා වත්පිළිවෙත් කොට පරිභෝජනය කිරීම වටී. දහවල් කාලය ආසන්න නම්, වළඳා පසුව වත්පිළිවෙත් කිරීමද වටින්නේමය.

Mālāgandhādīsu ca yaṃ kiñci ‘‘idaṃ haritvā cetiyassapūjaṃ karothā’’ti vutte dūrampi haritvā pūjetabbaṃ. ‘‘Bhikkhaṃ saṅghassa harā’’ti vuttepi haritabbaṃ. Sace pana ‘‘ahaṃ piṇḍāya carāmi, āsanasālāya bhikkhū atthi, te āharissantī’’ti vutte ‘‘bhante tuyhaṃyeva dammī’’ti vadati, bhuñjituṃ vaṭṭati. Atha pana ‘‘bhikkhusaṅghassa dassāmī’’ti harantassa gacchato antarāva kālo upakaṭṭho hoti, attano pāpetvā bhuñjituṃ vaṭṭati.

මල් ගඳ විලවුන් ආදිය අතරින් යමක් "මෙය ගෙන ගොස් චෛත්‍යයට පූජා කරන්න"යි කීවොත්, දුර බැහැර වුවද ගෙන ගොස් පූජා කළ යුතුය. "මෙම දානය සංඝයා වෙත ගෙන යන්න"යි කී විටද එය ගෙන යා යුතුය. ඉදින් වනාහි "මම පිණ්ඩපාතයේ වඩිමි, අසන ශාලාවෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටිති, උන්වහන්සේලා මෙය ගෙන යනු ඇත"යි කී විට, "ස්වාමීනි, ඔබවහන්සේටම පූජා කරමි"යි පවසන්නේ නම්, වැළඳීම වටී. එසේම, "භික්ෂු සංඝයාට පූජා කරමි"යි සිතා දානය ගෙන යද්දී, අතරමගදී ඉර හැරීමට ආසන්න වන්නේ නම්, එය තමන් සතු කරගෙන වැළඳීම වටී.

Vassaṃvuṭṭhasaṅghassa detīti vihāraṃ pavisitvā ‘‘imāni cīvarāni vassaṃvuṭṭhasaṅghassa dammī’’ti deti. Yāvatikā bhikkhū tasmiṃ āvāse vassaṃvuṭṭhāti yattakā vassacchedaṃ akatvā purimavassaṃvuṭṭhā, tehi bhājetabbaṃ, aññesaṃ na pāpuṇāti. Disāpakkantassāpi sati paṭiggāhake yāva kathinassubbhārā dātabbaṃ, anatthate pana kathine antohemante evañca vatvā dinnaṃ, pacchimavassaṃvuṭṭhānampi pāpuṇātīti lakkhaṇaññū vadanti. Aṭṭhakathāsu panetaṃ na vicāritaṃ.

"වස් විසූ සංඝයාට පූජා කරමි" යනු විහාරයට පැමිණ "මෙම සිවුරු වස් විසූ සංඝයාට පූජා කරමි"යි පවසා දීමයි. එම ආවාසයෙහි යම් පමණක් භික්ෂූන් වහන්සේලා වස් නොකඩා පෙර වස් වැස නිම කළාහුද, උන්වහන්සේලා විසින්ම එය බෙදාගත යුතුය, අනෙක් අයට එය හිමි නොවේ. වෙනත් දිශාවකට වැඩම කළ භික්ෂූන් සඳහාද, පිළිගැනීමට කෙනෙකු සිටී නම් කඨිනය අතහැරෙන තෙක් දිය යුතුය. ඉදින් කඨිනයක් අතුරා නැති කල්හි, හේමන්ත සෘතුව තුළදී මෙසේ කියා දෙන ලද සිවුරු, පශ්චිමවස්සික භික්ෂූන්ටද හිමි වන බව ලක්ෂණ දන්නා පණ්ඩිතයෝ පවසති. අටුවාවන්හි වනාහි මෙය විස්තර කර නැත.

Sace pana bahiupacārasīmāyaṃ ṭhito ‘‘vassaṃvuṭṭhasaṅghassa dammī’’ti vadati, sampattānaṃ sabbesaṃ pāpuṇāti. Atha ‘‘asukavihāre vassaṃvuṭṭhasaṅghassā’’ti vadati, tatra vassaṃvuṭṭhānameva yāva kathinassubbhārā pāpuṇāti. Sace pana gimhānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya evaṃ vadati, tatra sammukhībhūtānaṃ sabbesaṃ pāpuṇāti. Kasmā? Piṭṭhisamaye uppannattā. Antovasseyeva ‘‘vassaṃ vasantānaṃ dammī’’ti vutte chinnavassā na labhanti, vassaṃ vasantāva labhanti. Cīvaramāse [Pg.425] pana ‘‘vassaṃ vasantānaṃ dammī’’ti vutte pacchimikāya vassūpagatānaṃyeva pāpuṇāti, purimikāya vassūpagatānañca chinnavassānañca na pāpuṇāti.

නමුදු ඉදින් යම් දායකයෙකු සීමාවෙන් බැහැර උපචාරයෙහි සිට 'වස් විසූ සංඝයාට පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, එය එතැනට පැමිණි සියලු භික්ෂූන්ට හිමි වේ. එසේ නොමැතිව 'අසවල් විහාරයේ වස් විසූ සංඝයාට පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, එම විහාරයේ වස් විසූ භික්ෂූන්ටම කඨිනය උද්ධාරය කරන තෙක් එය හිමි වේ. ඉදින් ගිම්හාන කාලයේ පළමු දිනයේ සිට මෙලෙස පවසයි නම්, එහි සම්මුඛ වී සිටින සියලු භික්ෂූන්ට හිමි වේ. ඒ මන්ද? සිවුරු කාලයට පසුව (පිටුපස කාලයේ) එය උපන් බැවිනි. වස් කාලය තුළදීම 'වස් වසන භික්ෂූන්ට පූජා කරමි' යි කී කල්හි, වස් සිඳගත් භික්ෂූන්ට එය නොලැබේ, වස් වසන්නන්ටම ලැබේ. සිවුරු මාසයෙහි 'වස් වසන්නන්ට පූජා කරමි' යි කී කල්හි, පශ්චිම වස් එළඹි භික්ෂූන්ටම එය හිමි වේ. පූර්ව වස් එළඹි භික්ෂූන්ට හා වස් සිඳගත් භික්ෂූන්ට එය හිමි නොවේ.

Cīvaramāsato paṭṭhāya yāva hemantassa pacchimo divaso, tāva vassāvāsikaṃ demāti vutte kathinaṃ atthataṃ vā hotu anatthataṃ vā atītavassaṃvuṭṭhānameva pāpuṇāti. Gimhānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya vutte pana mātikā āropetabbā – ‘‘atītavassāvāsassa pañca māsā atikkantā, anāgato catumāsaccayena bhavissati, kataravassāvāsassa detī’’ti? Sace ‘‘atītavassaṃvuṭṭhānaṃ dammī’’ti vadati, taṃantovassaṃvuṭṭhānameva pāpuṇāti, disāpakkantānampi sabhāgā gaṇhituṃ labhanti.

සිවුරු මාසයේ පටන් හේමන්ත සෘතුවේ අවසාන දිනය දක්වා, 'වස්සාවාසික (වස් විසූ අයට දෙන සිවුරු) පූජා කරමු' යි කී කල්හි, කඨිනය අතුරා තිබුණද නැතත්, අතීත වස් විසූ භික්ෂූන්ටම එය හිමි වේ. ගිම්හාන කාලයේ පළමු දිනයේ පටන් මෙලෙස පැවසූ විට මාතෘකාවක් නැගිය යුතුය - 'අතීත වස් වාසයෙන් මාස පහක් ඉක්ම ගොස් ඇත, අනාගත වස් වාසය මාස හතරකින් පැමිණෙන්නේය, මොහු කවර වස් වාසයක භික්ෂූන්ට පූජා කරන්නේද?' කියාය. ඉදින් 'අතීත වස් විසූ අයට පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, එය වස් තුළ විසූ අයටම හිමි වේ. වෙනත් දිශාවලට වැඩම කළද ඒ හා සමාන (සභාග) භික්ෂූන්ට එය ලබාගත හැකිය.

Sace ‘‘anāgate vassāvāsikaṃ dammī’’ti vadati, taṃ ṭhapetvā vassūpanāyikadivase gahetabbaṃ. Atha ‘‘agutto vihāro, corabhayaṃ atthi, na sakkā ṭhapetuṃ, gaṇhitvā vā āhiṇḍitu’’nti vutte ‘‘sampattānaṃ dammī’’ti vadati, bhājetvā gahetabbaṃ. Sace vadati ‘‘ito me bhante tatiye vasse vassāvāsikaṃ na dinnaṃ, taṃ dammī’’ti, tasmiṃ antovasse vuṭṭhabhikkhūnaṃ pāpuṇāti. Sace te disā pakkantā, añño vissāsiko gaṇhāti, dātabbaṃ. Atha ekoyeva avasiṭṭho, sesā kālaṅkatā, sabbaṃ ekasseva pāpuṇāti. Sace ekopi natthi, saṅghikaṃ hoti, sammukhībhūtehi bhājetabbaṃ.

ඉදින් 'මතු වස් වාසය සඳහා වස්සාවාසික පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, එය තබාගෙන වස් එළඹෙන දිනයේදී ගත යුතුය. ඉදින් 'විහාරය අනාරක්ෂිතය, සොරුන්ගේ බිය ඇත, තබා ගැනීමට නොහැකිය, රැගෙන හැසිරීමටද නොහැකිය' යි කී කල, 'පැමිණ සිටින අයට පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, එය බෙදා ගත යුතුය. ඉදින් 'ස්වාමීනි, මවිසින් මීට තුන් වසරකට පෙර වස්සාවාසික පූජා නොකරන ලදී, එය පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, එම වස් කාලය තුළ වස් විසූ භික්ෂූන්ට එය හිමි වේ. ඉදින් ඔවුන් වෙනත් දිශාවලට වැඩම කර ඇත්නම්, වෙනත් විශ්වාසවන්ත භික්ෂුවක් එය ලබා ගනී නම්, එය දිය යුතුය. ඉදින් එක් නමක් පමණක් ඉතිරිව ඇත්නම්, සෙසු අය කළුරිය කර ඇත්නම්, සියල්ල ඒ එක් නමටම හිමි වේ. ඉදින් එක් නමක්වත් නැතිනම්, එය සංඝික වේ, සම්මුඛ වූ භික්ෂූන් විසින් එය බෙදාගත යුතුය.

Ādissa detīti ādisitvā paricchinditvā deti; yāguyā vātiādīsu ayamattho – yāguyā vā…pe… bhesajje vā ādissa deti. Tatrāyaṃ yojanā – bhikkhū ajjatanāya vā svātanāya vā yāguyā nimantetvā tesaṃ gharaṃ paviṭṭhānaṃ yāguṃ deti, yāguṃ datvā pītāya yāguyā ‘‘imāni cīvarāni, yehi mayhaṃ yāgu pītā, tesaṃ dammī’’ti deti, yehi nimantitehi yāgu pītā, tesaṃyeva pāpuṇāti. Yehi pana bhikkhācāravattena gharadvārena gacchantehi vā gharaṃ paviṭṭhehi vā yāgu laddhā, yesaṃ vā āsanasālato pattaṃ āharitvā manussehi nītā, yesaṃ vā therehi pesitā, tesaṃ na pāpuṇāti. Sace pana nimantitabhikkhūhi saddhiṃ aññepi bahū āgantvā antogehañca bahigehañca pūretvā nisinnā, dāyako ca evaṃ vadati – ‘‘nimantitā vā hontu animantitā vā, yesaṃ mayā yāgu dinnā, sabbesaṃ imāni vatthāni hontū’’ti sabbesaṃ pāpuṇanti. Yehi pana therānaṃ hatthato yāgu laddhā[Pg.426], tesaṃ na pāpuṇanti. Atha so ‘‘yehi mayhaṃ yāgu pītā, sabbesaṃ hontū’’ti vadati, sabbesaṃ pāpuṇanti. Bhattakhādanīyesupi eseva nayo.

'ආදිස්ස දේති' යනු නම් කර හෝ වෙන් කර දීමයි. 'යාගුයා වා' යනාදී පාඨවල අර්ථය මෙසේය - කැඳෙහි හෝ...පෙ... බෙහෙත්හි හෝ නම් කර දෙයි. එහි සම්බන්ධය මෙසේය - අද හෝ හෙට දින සඳහා කැඳ පිළිගැන්වීමට භික්ෂූන්ට ආරාධනා කොට, නිවසට වැඩම කළ එම භික්ෂූන්ට කැඳ පිළිගන්වයි, කැඳ වැළඳූ පසු 'යම් භික්ෂූන් වහන්සේලා මගේ කැඳ වැළඳුවේද, ඔවුන්ට මේ සිවුරු පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, ආරාධිතව කැඳ වැළඳූ අයටම එය හිමි වේ. පිණ්ඩපාත චාරිත්‍රයෙන් නිවෙස් දොරකඩින් වඩිනා විට හෝ නිවසට වැඩම කළ විට කැඳ ලැබූ අයට හෝ අසන ශාලාවෙන් පාත්‍රය රැගෙන ගොස් මිනිසුන් විසින් කැඳ පිළිගන්වන ලද අයට හෝ ස්ථවිරයන් වහන්සේලා විසින් යවන ලද අයට හෝ එය හිමි නොවේ. ඉදින් ආරාධිත භික්ෂූන් සමඟ තවත් බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩම කොට නිවස ඇතුළත හා පිටත පිරී යන සේ වැඩ සිටින්නේ නම්, දායකයා මෙසේ පවසයි නම් - 'ආරාධිත වුවත් නැතත්, මවිසින් යම් භික්ෂූන් වහන්සේලාට කැඳ පූජා කරන ලදද, ඒ සැමට මේ වස්ත්‍ර හිමි වේවා' යි කීවොත්, සැමටම හිමි වේ. ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ අතින් කැඳ ලැබූ අයට එය හිමි නොවේ. ඉදින් ඔහු 'මගේ කැඳ වැළඳූ සැමටම හිමි වේවා' යි පවසයි නම්, සැමටම හිමි වේ. බත් හා කැවිලි පෙවිලි සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයම වේ.

Cīvare vāti pubbepi yena vassaṃ vāsetvā bhikkhūnaṃ cīvaraṃ dinnapubbaṃ hoti, so ce bhikkhū bhojetvā vadati – ‘‘yesaṃ mayā pubbe cīvaraṃ dinnaṃ, tesaṃyeva imaṃ cīvaraṃ vā suttaṃ vā sappimadhuphāṇitādīni vā hontū’’ti, sabbaṃ tesaṃyeva pāpuṇāti. Senāsane vāti yo mayā kārite vihāre vā pariveṇe vā vasati, tassidaṃ hotū’’ti vutte tasseva hoti. Bhesajje vāti ‘‘mayaṃ kālena kālaṃ therānaṃ sappiādīni bhesajjāni dema, yehi tāni laddhāni, tesaṃyevidaṃ hotū’’ti vutte tesaṃyeva hoti.

'චීවරේ වා' යනු, පෙරද යම් දායකයෙකු විසින් වස් වස්වා භික්ෂූන්ට සිවුරු පූජා කර ඇත්නම්, ඔහු භික්ෂූන්ට දානය දී මෙසේ පවසයි නම් - 'මවිසින් පෙර යම් භික්ෂූන් වහන්සේලාට සිවුරු පූජා කරන ලදද, ඔවුන්ටම මේ සිවුර හෝ නූල් හෝ ගිතෙල්, මී පැණි, උක් හකුරු ආදිය හිමි වේවා' යි පවසයි නම්, ඒ සියල්ල ඔවුන්ටම හිමි වේ. 'සේනාසනේ වා' යනු, 'මවිසින් කරවන ලද විහාරයෙහි හෝ පරිවේණයෙහි යමෙක් වසන්නේද, ඔහුට මෙය හිමි වේවා' යි කී කල, ඔහුටම හිමි වේ. 'භේසජ්ජේ වා' යනු, 'අපි කලින් කලට ස්ථවිරයන් වහන්සේලාට ගිතෙල් ආදී බෙහෙත් පූජා කරමු, යම් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ඒවා ලැබුණේද, ඔවුන්ටම මෙය හිමි වේවා' යි කී කල, ඔවුන්ටම හිමි වේ.

Puggalassa detīti ‘‘imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dammī’’ti evaṃ parammukhā vā pādamūle ṭhapetvā ‘‘imaṃ bhante tumhākaṃ dammī’’ti evaṃ sammukhā vā deti. Sace pana ‘‘idaṃ tumhākañca tumhākaṃ antevāsikānañca dammī’’ti evaṃ vadati, therassa ca antevāsikānañca pāpuṇāti. Uddesaṃ gahetuṃ āgato gahetvā gacchanto ca atthi, tassāpi pāpuṇāti. ‘‘Tumhehi saddhiṃ nibaddhacārikabhikkhūnaṃ dammī’’ti vutte uddesantevāsikānaṃ vattaṃ katvā uddesaparipucchādīni gahetvā vicarantānaṃ sabbesaṃ pāpuṇāti. Ayaṃ puggalassa detīti imasmiṃ pade vinicchayo. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

'පුද්ගලස්ස දේති' යනු 'මේ සිවුර අසවල් නම ඇති භික්ෂුවට පූජා කරමි' යි මෙසේ පසෙක සිට හෝ පාමුල තබා 'ස්වාමීනි, මෙය ඔබ වහන්සේට පූජා කරමි' යි මෙසේ ඉදිරියේ සිට හෝ පූජා කිරීමයි. ඉදින් 'මෙය ඔබ වහන්සේටත් ඔබ වහන්සේගේ අතේවාසිකයන්ටත් පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, ස්ථවිරයන් වහන්සේටත් අතේවාසිකයන්ටත් එය හිමි වේ. උද්දේස (පාළිය) ඉගෙන ගැනීමට පැමිණි අයෙක් හෝ ඉගෙන ගෙන යන අයෙක් ඇත්නම්, ඔහුටද හිමි වේ. 'ඔබ වහන්සේලා සමඟ නිතර හැසිරෙන (නිබද්ධචාරික) භික්ෂූන්ට පූජා කරමි' යි කී කල, උද්දේස අතේවාසිකයන්ටද, වත්පිළිවෙත් කොට උද්දේස පරිපෘච්ඡා ආදිය ලබාගෙන හැසිරෙන සියලු භික්ෂූන්ටද හිමි වේ. මෙය 'පුද්ගලස්ස දේති' යන පදයෙහි විනිශ්චයයි. සෙසු සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

Cīvarakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

චීවරක්ඛන්ධක වණ්ණනාව නිම විය.

9. Campeyyakkhandhakaṃ

9. චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකය

Kassapagottabhikkhuvatthukathā

කස්සපගොත්ත භික්ෂු වස්තුව පිළිබඳ කතාව

380. Campeyyakkhandhake [Pg.427] – gaggarāya pokkharaṇiyā tīreti gaggarānāmikāya itthiyā kāritapokkharaṇiyā tīre. Tantibaddhoti tasmiṃ āvāse kattabbatātantipaṭibaddho. Ussukkampi akāsi yāguyātiādīsu manussehi āgantukesu āgatesu ācikkheyyāthāti vuttaṭṭhāneyeva ussukkaṃ kātuṃ vaṭṭati; na avuttaṭṭhāne. Gaccha tvaṃ bhikkhūti satthā tassa bhikkhuno tattheva senāsanaṃ sappāyanti addasa, tenevamāha.

380. චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකයේ - 'ගග්ගරාය පොක්ඛරණියා තීරේ' යනු ගග්ගරා නම් දේවිය විසින් කරවන ලද පොකුණේ ඉවුරෙහි යන්නයි. 'තන්තිබද්ධෝ' යනු එම ආවාසයෙහි කළ යුතු කටයුතු කෙරෙහි උනන්දු වූ තැනැත්තා යන්නයි. 'උස්සුක්කම්පි අකාසි යාගුයා' යනාදී තැන්හි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: මිනිසුන් විසින් 'ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩම කළ විට අපට දන්වන්න' යි පැවසූ තැනකම ඒ පිළිබඳව උනන්දු වීම වටී; එසේ නොපැවසූ තැනක උනන්දු වීම නොවටී. 'ගච්ඡ ත්වං භික්ඛු' යනු - ශාස්තෘන් වහන්සේ එම භික්ෂුවට එතැනම සේනාසනය සප්පාය බව දැක මෙසේ වදාළ සේක.

382. Adhammena vaggakammaṃ karontītiādīnaṃ parato pāḷiyaṃyeva nānākaraṇaṃ āgamissati.

382. 'අධම්මේන වග්ගකම්මං කරොන්ති' යනාදී කර්මයන්ට පසුව පාළියෙහිම එහි වෙනස්කම් (විස්තර) පැමිණෙන්නේය.

385. Aññatrāpi dhammā kammaṃ karontīti aññatrāpi dhammaṃ kammaṃ karonti, ayameva vā pāṭho. Bhūtena vatthunā kataṃ dhammena kataṃ nāma hoti, tathā na karontīti attho. Aññatrāpi vinayā kammaṃ, aññatrāpi satthusāsanā kammanti etesupi eseva nayo. Ettha pana vinayoti codanā ca sāraṇā ca. Satthusāsananti ñattisampadā anussāvanasampadā ca; tāhi vinā kammaṃ karontīti attho. Paṭikuṭṭhakatanti paṭikuṭṭhañceva katañca; yaṃ aññesu paṭikkosantesu kataṃ taṃ paṭikuṭṭhañceva hoti katañca; tādisampi kammaṃ karontīti attho.

385. "ධර්මයෙන් බැහැරවද කර්මය කරති" යනු ධර්මය හැරදමා කර්මය කරති යන්නයි, නැතහොත් මෙයම පාඨයයි. පවතින කරුණු අනුව කරන ලද කර්මය "ධර්මයෙන් කරන ලද්දක්" නම් වේ, එසේ නොකරන බව මෙහි අර්ථයයි. "විනයෙන් බැහැරවද කර්මය කරති, ශාස්තෘ ශාසනයෙන් බැහැරවද කර්මය කරති" යන පදයන්හිද ක්‍රමය මෙයමය. මෙහි "විනය" යනු චෝදනා කිරීම සහ සිහිපත් කරවීමයි. "ශාස්තෘ ශාසනය" යනු ඤත්ති සම්පත්තිය සහ අනුස්සාවන සම්පත්තියයි. ඒවායින් තොරව කර්මය කරති යනු අර්ථයයි. "පටිකුට්ඨ කත" යනු වළක්වන ලද්දක්ම කරන ලද බවයි. අන් අය වළක්වද්දී කරන ලද යම් කර්මයක් වේද, එය පටිකුට්ඨ (වළක්වන ලද) ද වෙයි, කත (කරන ලද) ද වෙයි. එවැනි කර්මයද කරති යනු අර්ථයයි.

387. Chayimāni bhikkhave kammāni adhammakammantiādīsu pana ‘‘dhammo’’ti pāḷiyā adhivacanaṃ. Tasmā yaṃ yathāvuttāya pāḷiyā na kariyati, taṃ adhammakammanti veditabbaṃ. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana pāḷiyaṃyeva āgato. So ca kho ñattidutiyañatticatutthakammānaṃyeva vasena. Yasmā pana ñattikamme ñattidutiyañatticatutthesu viya hāpanaṃ vā aññathā karaṇaṃ vā natthi, apalokanakammañca sāvetvāva kariyati, tasmā tāni pāḷiyaṃ na dassitāni, tesaṃ sabbesampi kammānaṃ vinicchayaṃ parato vaṇṇayissāma.

387. "මහණෙනි, මේ අසද්ධර්ම කර්ම සයකි" යනාදී පාඨයන්හි "ධර්මය" යනු පාලි පාඨයට නමකි. එබැවින් යම් කර්මයක් ඉහත දැක්වූ පාලි පාඨයට අනුව සිදු නොකෙරේ නම්, එය "අධර්ම කර්මයක්" ලෙස දත යුතුය. මෙය මෙහි සංක්ෂේපයයි, විස්තරය පාලියෙහිම පැමිණ ඇත. එය ඤත්තිදුතිය සහ ඤත්තිචතුත්ථ කර්මයන්ගේ වශයෙන් පැමිණ ඇත. ඤත්ති කර්මයේදී ඤත්තිදුතිය සහ ඤත්තිචතුත්ථ කර්මයන්හි මෙන් අඩුවක් හෝ වෙනත් ආකාරයකින් කිරීමක් නොමැති බැවින්ද, අපලෝකන කර්මයද දැන්වීමෙන් පසුව කරනු ලබන බැවින්ද, ඒවා පාලියෙහි විස්තර කර නැත. ඒ සියලු කර්මයන්ගේ විනිශ්චය පසුව විස්තර කරන්නෙමු.

Catuvaggakaraṇādikathā

චතුවග්ගකරණාදි කථාව

388. Idāni [Pg.428] yadidaṃ chaṭṭhaṃ dhammena samaggakammaṃ nāma, taṃ yehi saṅghehi kātabbaṃ, tesaṃ pabhedaṃ dassetuṃ ‘‘pañca saṅghā’’tiādi vuttaṃ. Kammappattoti kammaṃ patto, kammayutto kammāraho; na kiñci kammaṃ kātuṃ nārahatīti attho.

388. දැන් හයවැනි වූ යම් මේ "ධර්මයෙන් වූ සමග්‍ර කර්මය" නම් වේද, එය කිනම් සංඝයා විසින් කළ යුතුද යන්න පෙන්වීමට "පඤ්ච සංඝා" යනාදිය වදාරන ලදී. "කම්මප්පත්තෝ" යනු කර්මයට පැමිණි, කර්මයට සම්බන්ධ වූ, කර්මයට සුදුසු වූ යන්නයි. කිසිදු කර්මයක් කිරීමට නුසුදුසු නොවේ යනු අර්ථයයි.

389. Catuvaggakaraṇañce bhikkhave kammaṃ bhikkhunicatutthotiādi parisato kammavipattidassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha ukkhittakaggahaṇena kammanānāsaṃvāsako gahito, nānāsaṃvāsakaggahaṇena laddhinānāsaṃvāsako. Nānāsīmāya ṭhitacatutthoti sīmantarikāya vā bahisīmāya vā hatthapāse ṭhitenāpi saddhiṃ catuvaggo hutvāti attho.

389. මහණෙනි, ‘සිවුනමක් ඇති කිරීමෙහි දී භික්ෂුණියක සිවුවැන්නිය කොට ඇති’ ආදී වචන, පිරිස හේතුවෙන් කර්මයේ විපත්තිය (පිරිහීම) දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. එහි ‘උක්ඛිත්තක’ (මහණකම අත්හිටවූ) යන වචනයෙන් විනය කර්මය හේතුවෙන් නානාසංවාසක වූ මහණා ගැනෙන අතර, ‘නානාසංවාසක’ යන වචනයෙන් ලබ්ධිය (මතය) හේතුවෙන් නානාසංවාසක වූ මහණා ගැනේ. ‘නානා සීමාවක සිටි සිවුවැන්නා’ යනු සීමාන්තරිකයක හෝ සීමාවෙන් පිටත හෝ හස්තපාසයෙහි සිටි මහණා ද සමඟ සිවුනමක් වීම යන්න අදහසයි.

393. Pārivāsikacatutthotiādi parivāsādikammānaṃyeva parisato vipattidassanatthaṃ vuttaṃ, tesaṃ vinicchayaṃ parato vaṇṇayissāma.

393. ‘පාරිවාසිකයා සිවුවැන්නා කොට’ යනාදී වචන පරිවාස ආදී කර්මයන්හි ම පිරිස නිසා සිදුවන විපත්තිය දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. ඒවායේ විනිශ්චය පසුව (චුල්ලවග්ග සමුච්චයක්‍ඛන්ධකයෙහි) විස්තර කරන්නෙමු.

394. Ekaccassa bhikkhave saṅghamajjhe paṭikkosanā ruhatītiādi paṭikuṭṭhakatakammassa kuppākuppabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Pakatattassāti avipannasīlassa pārājikaṃ anajjhāpannassa. Ānantarikassāti attano anantaraṃ nisinnassa.

394. ‘මහණෙනි, එක්තරා පුද්ගලයෙකුගේ සංඝයා මැද කරන විරෝධය වලංගු වේ’ යනාදී වචන වළක්වන ලද හා කරන ලද කර්මයක වලංගු බව හෝ නොවළංගු බව දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. ‘පකතත්ත’ යනු නොපිරිහුණු සීලය ඇති, පාරාජිකාවකට පත් නොවූ තැනැත්තායි. ‘ආනන්තරික’ යනු තමාට පසෙකින් ම වාඩි වී සිටින තැනැත්තායි.

Dvenissāraṇādikathā

නිස්සාරණ දෙවර්ගය පිළිබඳ කථාව

395. Dvemā bhikkhave nissāraṇātiādi vatthuto kammānaṃ kuppākuppabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha ‘‘appatto nissāraṇaṃ, tañce saṅgho nissāreti, sunissārito’’ti idaṃ pabbājanīyakammaṃ sandhāya vuttaṃ. Pabbājanīyakammena hi vihārato nissārenti, tasmā taṃ ‘‘nissāraṇā’’ti vuccati. Tañcesa yasmā kuladūsako na hoti, tasmā āveṇikena lakkhaṇena appatto. Yasmā panassa ākaṅkhamāno saṅgho pabbājanīyakammaṃ kareyyāti vuttaṃ, tasmā sunissārito hoti. Tañce saṅgho nissāretīti sace saṅgho tajjanīyakammādivasena nissāreti, so yasmā tattha ‘‘tiṇṇaṃ bhikkhave bhikkhūnaṃ ākaṅkhamāno saṅgho tajjanīyakammaṃ kareyya – eko bhaṇḍanakārako hoti kalahakārako vivādakārako bhassakārako saṅghe adhikaraṇakārako, eko bālo [Pg.429] hoti abyatto āpattibahulo anapadāno, eko gihisaṃsaṭṭho viharati ananulomikehi gihisaṃsaggehī’’ti (cūḷava. 395) evaṃ ekekenapi aṅgena nissāraṇā anuññātā, tasmā sunissārito.

395. ‘මහණෙනි, මේ නිස්සාරණ (පිටුවහල් කිරීම්) දෙකකි’ යනාදී වචන වස්තුව (පුද්ගලයා) අනුව කර්මයන්ගේ වලංගු බව හෝ නොවළංගු බව දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. එහි ‘නිස්සාරණයට පත් නොවූවකු සංඝයා නිස්සාරණය කරයි නම්, ඔහු මැනවින් නිස්සාරණය කරන ලද්දෙකි’ යන මෙය පබ්බාජනීය කර්මය අරභයා වදාරන ලදී. මන්ද, පබ්බාජනීය කර්මයෙන් විහාරයෙන් පිටුවහල් කරනු ලබන බැවින් එයට ‘නිස්සාරණ’ යැයි කියනු ලැබේ. ඔහු කුලදූෂකයෙකු නොවන බැවින්, පබ්බාජනීය කර්මයට අදාළ විශේෂ ලක්ෂණවලට ඔහු ඇතුළත් නොවේ. එසේ වුවද, සංඝයා කැමති වන්නේ නම් ඔහුට පබ්බාජනීය කර්මය කළ හැකි යැයි වදාරා ඇති බැවින්, ඔහු මැනවින් නිස්සාරණය කරන ලද්දෙකු වේ. ‘සංඝයා ඔහු නිස්සාරණය කරයි නම්’ යනු, ඉදින් සංඝයා තජ්ජනීය කර්ම ආදියෙන් නිස්සාරණය කරයි නම්, එහි ‘මහණෙනි, සංඝයා කැමති වන්නේ නම් කරුණු තුනකින් යුත් මහණෙකුට තජ්ජනීය කර්මය කළ හැකිය - එක්කෝ ඔහු කලහකාරී, දබරකාරී, විවාදකාරී, නිරර්ථක කතා බහුල, සංඝයා තුළ අධිකරණ ඇති කරන්නෙකු වේ; එක්කෝ ඔහු අඥාන, අදක්ෂ, ආපත්ති බහුල, සීමාවක් නැති වැරදි කරන්නෙකු වේ; එක්කෝ ඔහු ගිහියන් හා අනුලෝම නොවන ලෙස ඇසුරු කරන්නෙකු වේ’ යනුවෙන් මෙසේ එක් අංගයකින් වුවද නිස්සාරණය අනුදැන වදාරා ඇති බැවින්, ඔහු මැනවින් නිස්සාරණය කරන ලද්දෙකු වේ.

396. Osāraṇāti pavesanā. Tattha tañce saṅgho osāretīti upasampadakammavasena paveseti. Dosāritoti duosārito. Sahassakkhattumpi upasampādito anupasampannova hoti ācariyupajjhāyā ca sātisārā, tathā seso kārakasaṅgho, na koci āpattito muccati. Iti ime ekādasa abhabbapuggalā dosāritā. Hatthacchinnādayo pana dvattiṃsa suosāritā, upasampāditā upasampannāva honti, na te labbhā kiñci vattuṃ. Ācariyupajjhāyā pana kārakasaṅgho ca sātisārā, na koci āpattito muccati.

396. ඕසාරණ යනු ඇතුළත් කර ගැනීමයි. එහි ‘සංඝයා ඔහු ඇතුළත් කර ගනියි’ යනු උපසම්පදා කර්මය මගින් ඇතුළත් කර ගැනීමයි. ‘දෝසාරිත’ යනු වැරදි ලෙස ඇතුළත් කරන ලද්දකි. දහස් වාරයක් උපසම්පදා කළ ද ඔහු උපසම්පන්න නොවන අතර ආචාර්ය උපධ්‍යායවරු ද ඇතුළු කර්මකාරක සංඝයා වැරදි කරන්නෝ වෙති, කිසිවෙක් ඇවැතින් නිදහස් නොවේ. මෙසේ මේ අභව්‍ය පුද්ගලයන් එකොළොස් දෙනා වැරදි ලෙස ඇතුළත් කරන ලද්දෝ වෙති. අත් කැපූ ආදී තිස් දෙදෙනා මැනවින් ඇතුළත් කරන ලද්දෝ (සුඕසාරිත) වෙති. උපසම්පදා කළ පසු ඔවුහු උපසම්පන්නයෝ ම වෙති, ඔවුන්ට කිසිවක් කිව නොහැක. එහෙත් ආචාර්ය උපධ්‍යායවරු සහ කර්මකාරක සංඝයා වැරදි කරන්නෝ වෙති, කිසිවෙක් ඇවැතින් නිදහස් නොවේ.

397. Idha pana bhikkhave bhikkhussa na hoti āpatti daṭṭhabbātiādi abhūtavatthuvasena adhammakammaṃ, bhūtavatthuvasena dhammakammañca dassetuṃ vuttaṃ. Tattha paṭinissajjitāti paṭinissajjitabbā.

397. ‘මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුවට ඇවතක් නැතැයි දත යුතුය’ යනාදී වචන අසත්‍ය කරුණු පදනම් කරගත් අධර්ම කර්ම සහ සත්‍ය කරුණු පදනම් කරගත් ධර්ම කර්ම දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. එහි ‘පටිනිස්සජ්ජිතා’ යනු අත්හළ යුතු යන්නයි.

Upālipucchākathā

උපාලි හිමියන්ගේ ප්‍රශ්න පිළිබඳ කථාව

400. Upālipañhesupi vatthuvaseneva dhammādhammakammaṃ vibhattaṃ. Tattha dve nayā – ekamūlako ca dvimūlako ca. Ekamūlako uttānoyeva. Dvimūlake yathā sativinayo amūḷhavinayena saddhiṃ ekā pucchā katā, evaṃ amūḷhavinayādayopi tassapāpiyyasikādīhi. Avasāne pana upasampadārahaṃ upasampādetīti ekameva padaṃ hoti. Parato bhikkhūnampi sativinayaṃ ādiṃ katvā ekekena saddhiṃ sesapadāni yojetabbāni.

400. උපාලි ප්‍රශ්නවලදී ද වස්තුව අනුව ම ධර්ම සහ අධර්ම කර්ම බෙදා දක්වන ලදී. එහි ඒකමූලක සහ ද්විමූලක යනුවෙන් ක්‍රම දෙකකි. ඒකමූලක ක්‍රමය පැහැදිලි ය. ද්විමූලක ක්‍රමයේදී සතිවිනය, අමූළ්හවිනය සමඟ එක් ප්‍රශ්නයක් ලෙස කරන ලද්දේ යම් සේ ද, එසේ ම අමූළ්හවිනය ආදිය ද තස්සපාපිය්‍යසිකා ආදිය සමඟ එක් එක් ප්‍රශ්න ලෙස කරන ලදී. අවසානයේ දී ‘උපසම්පදාවට සුදුස්සා උපසම්පදා කරයි’ යනුවෙන් එක් පදයක් ම වේ. මින් ඉදිරියට භික්ෂූන්ගේ වාරයේදී ද සතිවිනය මුල් කරගෙන ඉතිරි පද එකිනෙක සමඟ ගැලපිය යුතුය.

Tajjanīyakammakathā

තජ්ජනීය කර්මය පිළිබඳ කථාව

407. Idha pana bhikkhave bhikkhu bhaṇḍanakārakotiādi ‘‘adhammenavaggaṃ, adhammenasamaggaṃ; dhammenavaggaṃ, dhammapatirūpakenavaggaṃ, dhammapatirūpakenasamagga’’nti imesaṃ vasena cakkaṃ bandhitvā tajjanīyādīsu sattasu kammesu paṭipassaddhīsu ca [Pg.430] vipattidassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha anapadānoti apadānavirahito. Apadānaṃ vuccati paricchedo; āpattiparicchedavirahitoti attho. Tato paraṃ paṭikuṭṭhakatakammappabhedaṃ dassetuṃ sāyeva pāḷi ‘‘akataṃ kamma’’ntiādīhi saṃsanditvā vuttā. Tattha na kiñci pāḷianusārena na sakkā vidituṃ, tasmā vaṇṇanaṃ na vitthārayimhāti.

407. ‘මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් කලහකාරී වේ’ යනාදී වචන ‘අධර්මයෙන් වග්ග කර්මය, අධර්මයෙන් සමග්ග කර්මය, ධර්මයෙන් වග්ග කර්මය, ධර්ම රූපකයෙන් වග්ග කර්මය, ධර්ම රූපකයෙන් සමග්ග කර්මය’ යන මේවායේ වසයෙන් චක්‍රයක් බඳවා තජ්ජනීය ආදී කර්ම සතෙහි සහ ඒවා සංසිඳුවීමෙහි විපත්තිය දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. එහි ‘අනපදාන’ යනු සීමාවක් (අපදානයක්) නැති තැනැත්තායි. ‘අපදානය’ යනු සීමාවයි; ඇවතෙහි සීමාවක් නැති තැනැත්තා යනු අදහසයි. ඉන් පසුව වළක්වන ලද කර්ම ප්‍රභේද දැක්වීම පිණිස ඒ පාළිය ම ‘අකතං කම්මං’ ආදී පාඨයන් සමඟ සසඳා වදාරන ලදී. එහි පාළිය අනුව තේරුම් ගත නොහැකි කිසිවක් නැත. එබැවින් අටුවා විස්තරය වැඩි නොකළෙමු.

Campeyyakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ඇත.

10. Kosambakakkhandhakaṃ

10. කෝසම්බකක්ඛන්ධකය

Kosambakavivādakathā

කෝසම්බක විවාද කථාව

451. Kosambakakkhandhake [Pg.431] – taṃ bhikkhuṃ āpattiyā adassane ukkhipiṃsūti ettha ayamanupubbikathā – dve kira bhikkhū ekasmiṃ āvāse vasanti vinayadharo ca suttantiko ca. Tesu suttantiko bhikkhu ekadivasaṃ vaccakuṭiṃ paviṭṭho ācamanaudakāvasesaṃ bhājane ṭhapetvāva nikkhami. Vinayadharo pacchā paviṭṭho taṃ udakaṃ disvā nikkhamitvā taṃ bhikkhuṃ pucchi – ‘‘āvuso, tayā idaṃ udakaṃ ṭhapita’’nti? ‘‘Āmāvuso’’ti. ‘‘Kiṃ tvaṃ ettha āpattibhāvaṃ na jānāsī’’ti? ‘‘Āma, na jānāmī’’ti. ‘‘Hoti, āvuso ettha āpattī’’ti? ‘‘Sace hoti, desissāmī’’ti. ‘‘Sace pana te, āvuso, asañcicca asatiyā kataṃ, natthi āpattī’’ti. So tassā āpattiyā anāpattidiṭṭhi ahosi.

451. කෝසම්බකඛන්ධකයෙහි - ‘එම භික්ෂුව ඇවත නොදැකීම නිසා නෙරපා හරින ලදී’ යන්නෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය: එක්තරා ආරාමයක විනයධර සහ සුත්තන්තික යනුවෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙනමක් වැඩසිටියහ. ඔවුන් අතුරින් සුත්තන්තික භික්ෂුව දිනක් වැසිකිළියට ගොස්, සෝදන පැන් බඳුනෙහි ඉතිරි කර පිටවී පැමිණියේය. පසුව එහි ගිය විනයධර භික්ෂුව එම ඉතිරි වූ පැන් දැක පිටතට පැමිණ සුත්තන්තික භික්ෂුවගෙන්, ‘ඇවැත්නි, ඔබ මෙහි පැන් ඉතිරි කළෙහිද?’ යි ඇසීය. ‘එසේය ඇවැත්නි’ යි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. ‘මෙහි ඇවතක් සිදුවන බව ඔබ නොදන්නෙහිද?’ යි ඇසූ විට, ‘එසේය, මම නොදනිමි’ යි පැවසීය. ‘ඇවැත්නි, මෙහි ඇවතක් සිදුවේ’ යයි විනයධර භික්ෂුව කී විට, ‘ඉදින් ඇවතක් වේ නම් මම එය දේශනා (ප්‍රකාශ) කරමි’ යි සුත්තන්තික භික්ෂුව කීය. ‘ඇවැත්නි, ඉදින් ඔබ එය නොදැනුවත්ව හෝ සිහියක් නොමැතිව කළේ නම් ඇවතක් නැත’ යි විනයධර භික්ෂුව පැවසීය. එවිට සුත්තන්තික භික්ෂුව එය ඇවතක් නොවන බවට නිගමනය කළේය.

Vinayadharopi attano nissitakānaṃ ‘‘ayaṃ suttantiko āpattiṃ āpajjamānopi na jānātī’’ti ārocesi. Te tassa nissitake disvā ‘‘tumhākaṃ upajjhāyo āpattiṃ āpajjitvāpi āpattibhāvaṃ na jānātī’’ti āhaṃsu. Te gantvā attano upajjhāyassa ārocesuṃ. So evamāha – ‘‘ayaṃ vinayadharo pubbe anāpattī’’ti vatvā ‘‘idāni āpattī’’ti vadati. Musāvādī esoti. Te gantvā ‘‘tumhākaṃ upajjhāyo musāvādī’’ti evaṃ aññamaññaṃ kalahaṃ vaḍḍhayiṃsu. Tato vinayadharo okāsaṃ labhitvā tassa āpattiyā adassane ukkhepanīyakammaṃ akāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘taṃ bhikkhuṃ āpattiyā adassane ukkhipiṃsū’’ti.

විනයධර භික්ෂුවද තමාගේ අතේවාසිකයන්ට, ‘මේ සුත්තන්තික භික්ෂුව ඇවතට පත්වීත් ඒ බව නොදනී’ යයි පැවසීය. ඒ අතේවාසිකයෝ සුත්තන්තික භික්ෂුවගේ අතේවාසිකයන් දැක, ‘ඔබලාගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ ඇවතට පත්වීත් ඇවතෙහි ස්වභාවය නොදනිති’ යි කීහ. ඔවුහු ගොස් තම උපාධ්‍යායයන්ට ඒ බව පැවසූහ. එවිට සුත්තන්තික භික්ෂුව මෙසේ කීය: ‘මේ විනයධර භික්ෂුව කලින් ඇවතක් නැතැයි කියා දැන් ඇවතක් ඇතැයි පවසයි. මොහු මුසාවාදියෙකි.’ ඒ ශිෂ්‍යයෝ ද ගොස්, ‘ඔබලාගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ මුසාවාදියෙකි’ යි කියමින් ඔවුනොවුන් අතර කලහය වැඩි කළහ. පසුව විනයධර භික්ෂුව අවස්ථාවක් ලබාගෙන, එම ඇවත පිළිගැනීමට අකමැති වීම සම්බන්ධයෙන් සුත්තන්තික භික්ෂුවට උක්ඛේපනීය කර්මය (සංඝයාගෙන් නෙරපීම) කළේය. එබැවින් සංගීතිකාරකයන් විසින් ‘එම භික්ෂුව ඇවත නොදැකීම නිසා නෙරපා හරින ලදී’ යයි වදාරන ලදී.

453. Bhinno bhikkhusaṅgho bhinno bhikkhusaṅghoti ettha na tāva bhinno; apica kho yathā deve vuṭṭhe ‘‘idāni sassaṃ nipphanna’’nti vuccati, avassañhi taṃ nipphajjissati, evameva iminā kāraṇena āyatiṃ avassaṃ bhijjissati, so ca kho kalahavasena na saṅghabhedavasena, tasmā ‘‘bhinno’’ti vuttaṃ. Sambhamaatthavasena cettha āmeḍitaṃ veditabbaṃ.

453. ‘භික්ෂු සංඝයා භේද විය, භික්ෂු සංඝයා භේද විය’ යන මෙහි තාමත් සංඝයා භේද වී නැත. එසේ වුවත්, වැසි වැටුණු පසු ‘දැන් ගොවිතැන සාර්ථක විය’ යි පවසන්නා සේ (එය අනාගතයේ ඒකාන්තයෙන් සිදුවන බැවින්), මෙම හේතුව නිසා මතු ඒකාන්තයෙන්ම භේදය සිදුවේ. එම භේදයද කලහය නිසා සිදුවන්නක් මිස සංඝභේදක කර්මය නිසා සිදුවන භේදයක් නොවේ. එබැවින් ඒකාන්තයෙන් සිදුවන බව සැලකීමෙන් ‘භේද විය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මෙහි දෙවරක් පැවසීම (ආමේඩිතය) කළබලකාරී ස්වභාවය හැඟවීම පිණිස බව දත යුතුය.

454. Etamatthaṃ [Pg.432] bhāsitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti kasmā evaṃ bhāsitvā pakkāmi? Sace hi bhagavā ukkhepake vā ‘‘akāraṇe tumhehi so bhikkhu ukkhitto’’ti vadeyya, ukkhittānuvattake vā ‘‘tumhe āpattiṃ āpannā’’ti vadeyya, ‘‘etesaṃ bhagavā pakkho, etesaṃ bhagavā pakkho’’ti vatvā āghātaṃ bandheyyuṃ, tasmā tantimeva ṭhapetvā etamatthaṃ bhāsitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

454. ‘මෙම කරුණ වදාරා අස්නෙන් නැගිට වැඩියහ’ යන්නෙහි, ඇයි එසේ වදාරා වැඩම කළ සේක්ද? ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නෙරපා හරින ලද භික්ෂූන්ට ‘නුඹලා හේතුවක් නොමැතිව එම භික්ෂුව නෙරපා හැරියා’ යයි පැවසුවහොත් හෝ නෙරපීමට අනුබල දුන් අයට ‘නුඹලා ඇවතට පත්වුණා’ යයි පැවසුවහොත්, ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක් පාර්ශ්වයකට පක්ෂග්‍රාහී ය’ යි පවසා වෛර බඳිනු ඇත. එබැවින් ධර්මය පමණක් ස්ථිරව තබා, මෙම අර්ථය වදාරා අස්නෙන් නැගිට වැඩම කළහ.

455. Attanā vā attānanti ettha yo saṅghena ukkhepanīyakatānaṃ adhammavādīnaṃ pakkhe nisinno ‘‘tumhe kiṃ bhaṇathā’’ti tesañca itaresañca laddhiṃ sutvā ‘‘ime adhammavādino, itare dhammavādino’’ti cittaṃ uppādeti, ayaṃ tesaṃ majjhe nisinnova tesaṃ nānāsaṃvāsako hoti, kammaṃ kopeti, itaresampi hatthapāsaṃ anāgatattā kopeti. Evaṃ attanā vā attānaṃ nānāsaṃvāsakaṃ karoti. Samānasaṃvāsakanti etthāpi yo adhammavādīnaṃ pakkhe nisinno ‘‘adhammavādino ime, itare dhammavādino’’ti tesaṃ majjhaṃ pavisati, yattha vā tattha vā pana pakkhe nisinno ‘‘ime dhammavādino’’ti gaṇhāti, ayaṃ attanā vā attānaṃ samānasaṃvāsakaṃ karotīti veditabbo.

455. ‘තමාම තමා’ යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. යම් භික්ෂුවක් සංඝයා විසින් උක්ඛේපනීය කර්මය කරන ලද අධර්මවාදීන්ගේ පාර්ශ්වයෙහි හිඳ, ‘ඔබලා කුමක් පවසන්නහුද?’ යි ඔවුන්ගේත් අන් අයගේත් මතයන් අසා, ‘මොවුහු අධර්මවාදීහුය, අනෙක් අය ධර්මවාදීහුය’ යි සිතක් උපදවයිද, ඔහු ඔවුන් මැද සිටියදීම ඔවුන්ගෙන් වෙන්වූ වාසය ඇත්තෙකු (නානාසංවාසක) වෙයි. එමගින් විනය කර්මය අවුල් කරයි. අනෙක් පාර්ශ්වයට සමීප නොවූ නිසාත් කර්මය අවුල් කරයි. මෙසේ ඔහු තමාම තමා නානාසංවාසකයෙකු බවට පත්කර ගනී. ‘සමාන සංවාසකයෙකු’ යන්නෙහිද, අධර්මවාදීන් පස හිඳ ‘මොවුහු අධර්මවාදීහුය, අනෙක් අය ධර්මවාදීහුය’ යි දැන ඔවුන් (ධර්මවාදීන්) මැදට පිවිසෙයිද, නැතහොත් යම් පාර්ශ්වයක හිඳ ‘මොවුහු ධර්මවාදීහුය’ යි පිළිගනීද, ඔහු තමාම තමා සමාන සංවාසකයෙකු කරගන්නේ යයි දත යුතුය.

456. Kāyakammaṃ vacīkammanti ettha kāyena paharantā kāyakammaṃ upadaṃsenti, pharusaṃ vadantā vacīkammaṃ upadaṃsentīti veditabbā. Hatthaparāmāsaṃ karontīti kodhavasena hatthehi aññamaññaṃ parāmasanaṃ karonti. Adhammiyāyamāneti adhammiyāni kiccāni kurumāne. Asammodikāvattamānāyāti asammodikāya vattamānāya. Ayameva vā pāṭho. Sammodanakathāya avattamānāyāti attho. Ettāvatā na aññamaññanti ettha dve pantiyo katvā upacāraṃ muñcitvā nisīditabbaṃ, dhammiyāyamāne pana sammodikāya vattamānāya āsanantarikāya nisīditabbaṃ, ekekaṃ āsanaṃ antaraṃ katvā nisīditabbaṃ.

456. ‘කායකර්මය හා වචීකර්මය’ යන මෙහි, පහර දෙන භික්ෂූහු කායකර්මය දක්වති, රළු වදන් පවසන්නාහු වචීකර්මය දක්වතැයි දත යුතුය. ‘අතින් අල්ලති’ යන්නෙන් ක්‍රෝධය නිසා ඔවුනොවුන්ගේ අත් ඇල්ලීම හෝ පිරිමැදීම කරති. ‘අධාර්මික කටයුතු කරන කල්හි’ යනු ධර්මයට පටහැනි ක්‍රියාවන් කරන විටය. ‘නොසතුටින් පවතින කල්හි’ යනු ප්‍රීතිමත් නොවන වචන පවතින විටය. නැතහොත් සතුටු සාමීචි කතා නොපවතින කල්හි යනු අර්ථයයි. ‘මෙතෙක් ඔවුනොවුන් අතර නැත’ යන්නෙහි පේළි දෙකක් සාදා, සීමාව (උපචාරය) අතහැර වාඩි විය යුතුය. ධාර්මික කටයුතු කරන කල්හි සහ සතුටු සාමීචි පවතින කල්හි, ආසන දෙකක් අතර එක් ආසනයක් හිස්ව තබමින් වාඩි විය යුතුය.

457-458. Mā bhaṇḍanantiādīsu ‘‘akatthā’’ti pāṭhasesaṃ gahetvā ‘‘mā bhaṇḍanaṃ akatthā’’ti evamattho daṭṭhabbo. Adhammavādīti ukkhittānuvattakesu aññataro. Ayaṃ pana bhikkhu bhagavato atthakāmo, ayaṃ kirassa adhippāyo [Pg.433] ‘‘ime bhikkhū kodhābhibhūtā satthu vacanaṃ na gaṇhanti, mā bhagavā ete ovadanto kilamitthā’’ti tasmā evamāha. Bhagavā pana ‘‘pacchāpi saññaṃ labhitvā oramissantī’’ti tesaṃ anukampāya atītavatthuṃ āharitvā kathesi. Tattha anatthatoti anattho ato; etasmā me purisā anatthoti vuttaṃ hoti. Atha vā anatthatoti anatthado. Sesaṃ pākaṭameva.

457-458. ‘කලහ නොකරන්න’ යනාදී තන්හි, ‘නොකළාහුය’ යන ඉතිරි පාඨය ගෙන ‘කලහයක් නොකරන්න’ යන්න අර්ථය ලෙස දත යුතුය. ‘අධර්මවාදී’ යනු නෙරපන ලද භික්ෂුව අනුගමනය කරන්නන් අතර එක් අයෙකි. මේ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට හිතවත් අයෙකි. ඔහු මෙසේ සිතූ බව කියැවේ: ‘මේ භික්ෂූහු ක්‍රෝධයෙන් මඬනා ලදහ, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වචනය නොපිළිපදිති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මොවුන්ට අවවාද කරමින් වෙහෙස නොවී වැඩසිටින සේක්වා.’ එබැවින් ඔහු එසේ පැවසීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘පසුව හෝ මොවුහු සිහිය ලබා සංසිඳෙනු ඇත’ යි සිතා, ඔවුන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් අතීත කතාවක් ගෙන හැර දැක්වූහ. එහි ‘අනත්ථතො’ යනු මේ තැනැත්තාගෙන් අවැඩක් වේවා යන්නයි. එනම් ‘මට මොහුගෙන් අවැඩක් වේවා’ යන්නයි. නැතහොත් අවැඩක් කරන්නා යන්නයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

464. Puthusaddotiādigāthāsu pana puthu mahā saddo assāti puthusaddo. Samajanoti samāno ekasadiso jano; sabbo cāyaṃ bhaṇḍanakārakojano samantato saddanicchāraṇena puthusaddo ceva sadiso cāti vuttaṃ hoti. Na bālo koci maññathāti tattha koci ekopi ‘‘ahaṃ bālo’’ti na maññittha; sabbepi paṇḍitamāninoyeva. Nāññaṃ bhiyyo amaññarunti koci ekopi ‘‘ahaṃ bālo’’ti ca na maññittha; bhiyyo ca saṅghasmiṃ bhijjamāne aññampi ekaṃ ‘‘mayhaṃ kāraṇā saṅgho bhijjatī’’ti idaṃ kāraṇaṃ na maññitthāti attho.

464. ‘මහත් ශබ්ද ඇත්තේය’ යනාදී ගාථාවල, විශාල ශබ්ද පවතින බැවින් ‘පුථුසද්ද’ නම් වේ. ‘සමජන’ යනු කලහ කිරීමෙහි සමාන වූ ජනයායි. කලහ කරන මේ සියලු පිරිස හැම තැනින්ම ශබ්ද පිට කිරීම නිසා විශාල ශබ්ද ඇත්තෝ සහ සමාන අදහස් ඇත්තෝ යයි කියන ලදී. ‘කිසිවෙකු තමා බාලයෙකු යයි නොසිතුවේය’ යන්නෙහි, එහි සිටි එකම භික්ෂුවකවත් ‘මම මෝඩයෙක්මි’ යි නොසිතූහ. සියල්ලෝම තමන් පණ්ඩිතයන් යයි සිතා සිටියහ. ‘වෙනත් වැඩි දෙයක් නොදත්හ’ යනු කිසිවෙකු ‘මා මෝඩයෙකි’ යි නොසිතූවා සේම, ‘සංඝයා භේද වන කල්හි මා නිසා සංඝයා භේද වේ’ යන මේ කරුණ පවා ඔවුන් නොදැන සිටි බව අර්ථයයි.

Parimuṭṭhāti parimuṭṭhassatino. Vācāgocarabhāṇinoti rākārassa rassādeso kato, vācāgocarā na satipaṭṭhānādigocarā. Bhāṇino ca kathaṃ bhāṇino? Yāvicchanti mukhāyāmaṃ yāva mukhaṃ pasāretuṃ icchanti, tāva pasāretvā bhāṇino, ekopi saṅghagāravena mukhasaṅkocaṃ na karotīti attho. Yena nītāti yena kalahena imaṃ nillajjabhāvaṃ nītā. Na taṃ vidūti na taṃ jānanti, ‘‘evaṃ sādīnavo aya’’nti.

‘පරිමුට්ඨා’ යනු මුළා වූ සිහිය ඇත්තෝය. ‘වාචාගෝචරභාණිනො’ යන්නෙහි ‘රා’ අක්ෂරය කෙටි (රස්ස) කර ඇත. ඔවුන්ගේ ගෝචරය (විෂයය) වචනය මිස සතිපට්ඨානය ආදිය නොවේ. ඔවුන් කතා කරන්නෝය. කෙසේ කතා කරන්නෝද? කට ඇරීමට හැකි තාක් දුරට කට ඇරගෙන කතා කරති. සංඝයා කෙරෙහි ගෞරවයෙන් එකෙකු හෝ කට පියාගෙන නිහඬ නොවන බව අර්ථයයි. ‘යම් කලහයක් නිසා’ යනු යම් රණ්ඩුවක් නිසා මේ ලැජ්ජා නැති බවට පත් වූවාහුද, ‘එය නොදනිති’ යනු එම කලහයෙහි මෙතරම් ආදීනවයක් පවතින බව ඔවුහු නොදනිති යන්නයි.

Ye ca taṃ upanayhantīti taṃ ‘‘akkocchi maṃ, avadhi ma’’ntiādikaṃ ākāraṃ ye ca upanayhanti. Sanantanoti porāṇo.

"මොහු මට බැන්නේය, මට පහර දුන්නේය" යනාදී වශයෙන් වූ ඒ (වෛරී) ස්වභාවය යම් කෙනෙක් බැඳ තබා ගනිත්ද (එය මෙහි අදහසයි). 'සනන්තන' යනු පැරණි වූ ස්වභාවයයි (හෙවත් සනාතන ධර්මයයි).

Pareti paṇḍite ṭhapetvā tato aññe bhaṇḍanakārakā pare nāma. Te ettha saṅghamajjhe kalahaṃ karontā ‘‘mayaṃ yamāmase upayamāma; satataṃ samitaṃ maccusantikaṃ gacchāmā’’ti na jānanti. Ye ca tattha vijānantīti ye tattha paṇḍitā ‘‘mayaṃ maccusamīpaṃ gacchāmā’’ti vijānanti. Tato [Pg.434] sammanti medhagāti evañhi te jānantā yonisomanasikāraṃ uppādetvā medhagānaṃ kalahānaṃ vūpasamāya paṭipajjanti.

'පරෙ' යනු පණ්ඩිතයන් හැර අන්‍ය වූ කලහ කරන්නා වූ පුද්ගලයෝය. ඔවුහු මේ සංඝයා මැද කලහ කරමින්, "අපි (වෛරයෙන්) වෙන් වෙමු, අපි නිරන්තරයෙන්ම මරණය අභියසට යන්නෙමු" යන කරුණ නොදනිති. 'යෙ ච තත්ථ විජානන්ති' යනු එහි සිටින යම් පණ්ඩිත කෙනෙක් "අපි මරණය වෙත යන්නෙමු" යැයි දනිත්ද (යන්නයි). එසේ දන්නා වූ ඒ පණ්ඩිතයෝ යෝනිසෝ මනසිකාරය උපදවාගෙන කලහයන් සංසිඳුවීම පිණිස පිළිපදිති.

Aṭṭhicchinnāti ayaṃ gāthā brahmadattañca dīghāvukumārañca sandhāya vuttā. Tesampi hoti saṅgati, kasmā tumhākaṃ na hoti, yesaṃ vo neva mātāpitūnaṃ aṭṭhīni chinnāni, na pāṇā hatā, na gavāssadhanāni haṭānīti.

'අට්ඨිච්ඡින්නා' යන මෙම ගාථාව බ්‍රහ්මදත්ත රජු සහ දීඝාවු කුමාරයා අරභයා වදාරන ලදී. ඔවුන් අතර පවා (යළි) සමගියක් ඇති වූයේ නම්, මව්පියන්ගේ ඇට නොසිඳුණු, ප්‍රාණීන් නසනු නොලැබූ, ගව අශ්ව ධනය පැහැර නොගත් තොපට (සමගියක්) ඇති නොවන්නේ මන්ද? (යනු අර්ථයයි).

Sace labhethātiādigāthā paṇḍitasahāyassa ca bālasahāyassa ca vaṇṇāvaṇṇadīpanatthaṃ vuttā. Abhibhuyya sabbāni parissayānīti pākaṭaparissaye ca paṭicchannaparissaye ca abhibhavitvā tena saddhiṃ attamano satimā careyya.

'සචෙ ලභේථ' යනාදී ගාථාව පණ්ඩිත යහළුවාගේ සහ බාල (අඥාන) යහළුවාගේ ගුණ සහ අගුණ දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. 'අභිභුය්ය සබ්බානි පරිස්සයානි' යනු ප්‍රකට උවදුරු මෙන්ම සැඟවුණු උවදුරු (රාගාදී කෙලෙස්) ද මැඩපවත්වා ඔහු සමඟ සතුටු සිතින් හා සිහි නුවණින් යුක්තව හැසිරිය යුතුය (යන්නයි).

Rājāva raṭṭhaṃ vijitanti yathā attano vijitaṃ raṭṭhaṃ mahājanakarājā ca arindamamahārājā ca pahāya ekakā cariṃsu; evaṃ careyyāti attho. Mātaṅgaraññeva nāgoti mātaṅgo araññe nāgova. Mātaṅgoti hatthī vuccati; nāgoti mahantādhivacanametaṃ. Yathā hi mātuposako mātaṅganāgo araññe eko cari, na ca pāpāni akāsi. Yathā ca pālileyyako, evaṃ eko care, na ca pāpāni kayirāti vuttaṃ hoti.

'රාජාව රට්ඨං විජිතං' යනු මහාජනක රජු සහ අරින්දම මහාරාජයා තමන් දිනාගත් රාජ්‍යය හැරදමා හුදකලාව හැසිරුණා සේ (හැසිරිය යුතුය යනුයි). 'මාතංගරඤ්ඤේව නාගෝ' යනු වනයේ වසන මාතංග හස්තියෙකු මෙනි. 'මාතංග' යනු හස්තියාට නමකි. 'නාග' යනු ශ්‍රේෂ්ඨත්වය හඟවන නාමයකි. මව්පියන් පෝෂණය කළ මාතංග හස්තියා වනයේ හුදකලාව හැසිරෙමින් පව් නොකළා සේ ද, පාලිලෙය්යක හස්තියා සේ ද, එලෙසම තනිව හැසිරිය යුතුය, පව් නොකළ යුතුය යන්න මෙහි අදහසයි.

Pālileyyakagamanakathā

පාලිලෙය්යක වනයට වැඩම කිරීම පිළිබඳ කථාව.

467. Pālileyyake viharati rakkhitavanasaṇḍeti pālileyyakaṃ upanissāya rakkhitavanasaṇḍe viharati. Hatthināgoti mahāhatthī. Hatthikalabhehīti hatthipotakehi. Hatthicchāpehīti khīrūpakehi daharapotakehi. Chinnaggānīti tehi purato purato gacchantehi chinnaggāni khāyitāvasesāni khāṇusadisāni tiṇāni khādati. Obhaggobhagganti tena hatthināgena uccaṭṭhānato bhañjitvā bhañjitvā pātitaṃ. Assa sākhābhaṅganti etassa santakaṃ sākhābhaṅgaṃ te khādanti. Āvilānīti tehi paṭhamataraṃ otaritvā pivantehi ālulitāni kaddamodakāni pivati. Ogāhāti titthato.

467. 'පාලිලෙය්යකෙ විහරති රක්ඛිතවනසණ්ඩෙ' යනු පාලිලෙය්යක ගම ඇසුරු කරමින් රක්ඛිත වනයෙහි වසන සේක (යන්නයි). 'හත්ථිනාගො' යනු මහා හස්තියාය. 'හත්ථිකලභෙහි' යනු ඇත් පැටවුන් සමඟය. 'හත්ථිච්ඡාපෙහි' යනු මව් කිරි බොන කුඩා ඇත් පැටවුන් සමඟය. 'ඡින්නග්ගානි' යනු උන් තමන්ට ඉදිරියෙන් යමින් අග සිඳ දැමූ, කෑ පසු ඉතිරි වූ ඉපල් වැනි තණකොළ අනුභව කරයි. 'ඔභග්ගොභග්ගං' යනු ඒ හස්තියා උස් තැන්වලින් කඩා හෙළන ලද අතුය. 'අස්ස සාඛාභංගං' යනු උන් මේ හස්තියාට අයිති අතු අනුභව කරති. 'ආවිලානි' යනු උන් පළමුව දියට බැස බීම නිසා මඩ සහිත වූ බොර ජලය බොන්නට සිදු වෙයි. 'ඕගාහා' යනු තොටුපළෙනි.

Nāgassa nāgenāti hatthināgassa buddhanāgena. Īsādantassāti rathaīsāsadisadantassa. Yadeko ramatī vaneti yasmā buddhanāgo viya ayampi hatthināgo eko pavivitto vane ramati; tasmāssa nāgassa [Pg.435] nāgena cittaṃ sameti, ekībhāvaratiyā ekasadisaṃ hotīti attho.

'නාගස්ස නාගෙන' යනු ඇත් රජුගේ සිත බුදු රජාණන් වහන්සේගේ සිත සමඟ (සසඳයි). 'ඊසාදන්තස්ස' යනු කරත්ත රිය සකක නැගිල්ලක් වැනි දළ ඇති හස්තියාගේය. 'යදෙකො රමතී වනෙ' යනු බුදු රජාණන් වහන්සේ මෙන්ම මේ හස්තියා ද හුදකලාව වනයෙහි ඇලී වසන බැවින්, ඒ හස්තියාගේ සිත බුදු රජාණන් වහන්සේගේ සිත සමඟ එක්වෙයි. ඒකාකීව විසීමේ සතුට නිසා (සිත) සමාන වේ යනු අර්ථයයි.

Yathābhirantaṃ viharitvāti ettha temāsaṃ bhagavā tattha vihāsīti veditabbo. Ettāvatā kosambakehi kira ubbāḷho bhagavā temāsaṃ araññaṃ pavisitvā vasīti sabbattha kathā patthaṭā ahosi.

'යථාභිරන්තං විහරිත්වා' යන්නෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි තෙමසක් වැඩසිටි බව දත යුතුය. කොසඹෑ නුවර භික්ෂූන්ගේ කරදරය නිසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තෙමසක් වනයට වැදී වැඩසිටි බව සියලු තැන පැතිර ගිය කථාව විය.

Atha kho kosambakā upāsakāti atha kho imaṃ kathāsallāpaṃ sutvā kosambivāsino upāsakā.

'අථ ඛො කොසම්බකා උපාසකා' යනු, එම කථාව අසා කොසඹෑ නුවර වාසී උපාසකවරු (මෙසේ කතාබහ කළහ).

Aṭṭhārasavatthukathā

කරුණු දහඅටක් පිළිබඳ කථාව.

468. Adhammaṃ dhammotiādīni aṭṭhārasa bhedakaravatthūni saṅghabhedakakkhandhake vaṇṇayissāma.

468. අධර්මය ධර්මය යනාදී වශයෙන් වූ සංඝ භේදයට කරුණු වන කරුණු දහඅට සංඝභේදකක්ඛන්ධකයේදී විස්තර කරන්නෙමු.

475. Taṃ ukkhittakaṃ bhikkhuṃ osāretvāti taṃ gahetvā sīmaṃ gantvā āpattiṃ desāpetvā kammavācāya osāretvā. Tāvadeva uposathoti taṃdivasameva uposathakkhandhake vuttanayeneva sāmaggīuposatho kātabbo.

475. 'තං උක්ඛිත්තකං භික්ඛුං ඕසාරෙත්වා' යනු ඔහු කැඳවාගෙන සීමාවට ගොස් ඇවැත් දේශනා කරවා කම්මවාචාවෙන් (සංඝයා අතරට) පිළිගැනීමයි. 'තාවදෙව උපොසථො' යනු එදිනම උපොසථක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ පරිදි සාමග්‍රී උපෝසථය කළ යුතුය.

476. Amūlā mūlaṃ gantvāti na mūlā mūlaṃ gantvā; taṃ vatthuṃ avinicchinitvāti attho. Ayaṃ vuccati upāli saṅghasāmaggī atthāpetā byañjanūpetāti atthato apagatā, ‘‘saṅghasāmaggī’’ti imaṃ pana byañjanamattaṃ upetā.

476. 'අමූලා මූලං ගන්ත්වා' යනු මුල සිට අගට නොගොස්, ඒ කරුණ විනිශ්චය නොකර (යන අර්ථයයි). උපාලිය, මෙය අර්ථයෙන් තොර වූ, එහෙත් 'සංඝ සාමග්‍රිය' යන වචනයට පමණක් සීමා වූ සාමග්‍රියක් යැයි කියනු ලැබේ.

477. Saṅghassa kiccesūti saṅghassa karaṇīyesu uppannesu. Mantanāsūti vinayamantanāsu. Atthesu jātesūti vinayaatthesu uppannesu. Vinicchayesūti tesaṃyeva atthānaṃ vinicchayesu. Mahatthikoti mahāupakāro. Paggahārahoti paggaṇhituṃ vutto.

477. 'සංඝස්ස කිච්චේසු' යනු සංඝයාගේ කටයුතු ඇති වූ කල්හිය. 'මන්තනාසු' යනු විනය පිළිබඳ සාකච්ඡාවන්හිය. 'අත්ථේසු ජාතේසු' යනු විනය පිළිබඳ අර්ථයන් පැනනැඟුණු කල්හිය. 'විනිච්ඡයේසු' යනු ඒ අර්ථයන්ම විනිශ්චය කිරීමේදීය. 'මහත්ථිකො' යනු බොහෝ උපකාර ඇති තැනැත්තාය. 'පග්ගහාරහෝ' යනු ප්‍රශංසා කිරීමට සුදුසු තැනැත්තා යැයි කියන ලදී.

Anānuvajjo paṭhamena sīlatotiādimhiyeva tāva sīlato na upavajjo. Avekkhitācāroti apekkhitācāro; ālokite vilokite sampajānakārītiādinā nayena upaparikkhitācāro. Aṭṭhakathāsu pana ‘‘appaṭicchannācāro’’ti vuttaṃ.

'අනානුවජ්ජො පඨමෙන සීලතො' යනු මුලින්ම සීලයෙන් දොස් රහිත වූ තැනැත්තාය. 'අවෙක්ඛිතාචාරෝ' යනු මැනවින් සලකා බලන ලද හැසිරීම් ඇති, බැලීමේදී හා හැරී බැලීමේදී සම්පජානයෙන් යුතුව කටයුතු කරන ආකාරයෙන් පිරික්සන ලද හැසිරීම් ඇත්තාය. අට්ඨකතාවන්හි 'නොසැඟවුණු හැසිරීම් ඇත්තා' යැයි ද කියන ලදී.

Visayhāti [Pg.436] abhibhavitvā. Anuyyutaṃ bhaṇanti anuññātaṃ anapagataṃ bhaṇanto. Yasmā hi so anuyyutaṃ bhaṇati, usūyāya vā agatigamanavasena vā kāraṇāpagataṃ na bhaṇati, tasmā atthaṃ na hāpeti. Usūyāya pana agatigamanavasena vā bhaṇanto atthaṃ hāpeti, kāraṇaṃ na deti, tasmā so parisagato chambhati ceva vedhati ca. Yo īdiso na hoti, ayaṃ ‘‘paggahāraho’’ti dasseti.

'විසය්හ' යනු අභිභවා (මැඩපවත්වා) ය. 'අනුය්යුතං භණන්ති' යනු අනුදැන වදාළ, කරුණු සහිත වූ දේ පවසන්නාය. ඔහු අනුදැන වදාළ දේ පවසන බැවින් ද, ඊර්ෂ්‍යාවෙන් හෝ අගතියට යාමෙන් කරුණු විරහිත දේ නොපවසන බැවින් ද, අර්ථය හානි නොකරයි. එහෙත් ඊර්ෂ්‍යාවෙන් හෝ අගතියෙන් පවසන්නා අර්ථය හානි කරයි, නිවැරදි හේතු නොදක්වයි. එබැවින් ඔහු පිරිස මැදට ගිය විට තැතිගනී, වෙව්ලයි. යමෙක් එබඳු නොවේද, ඔහු 'පග්ගහාරහ' (ප්‍රශංසාවට සුදුසු) බව දක්වයි.

Kiñca bhiyyo ‘‘tatheva pañha’’nti gāthā, tassattho – yathā ca anuyyutaṃ bhaṇanto atthaṃ na hāpeti, tatheva parisāya majjhe pañhaṃ pucchito samāno na ceva pajjhāyati, na ca maṅku hoti. Yo hi atthaṃ na jānāti, so pajjhāyati. Yo vattuṃ na sakkoti, so maṅku hoti. Yo pana atthañca jānāti, vattuñca sakkoti; so na pajjhāyati, na maṅku hoti. Kālāgatanti kathetabbayuttakāle āgataṃ. Byākaraṇārahanti pañhassa atthānulomatāya byākaraṇānucchavikaṃ. Vacoti vadanto; evarūpaṃ vacanaṃ bhaṇantoti attho. Rañjetīti toseti. Viññūparisanti viññūnaṃ parisaṃ.

තවදුරටත් කිවහොත් 'තථේව පඤ්හං' යන ගාථාවයි. එහි අර්ථය නම් - අනුදැන වදාළ පරිදි පවසන්නා අර්ථය හානි නොකරන්නා සේම, පිරිස මැද ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි ඔහු මන්දෝත්සාහීව කල්පනා කරමින් නොසිටියි, මුහුණ නොමැලවෙයි. යමෙක් අර්ථය නොදනී ද ඔහු මන්දෝත්සාහීව කල්පනා කරමින් සිටියි. යමෙක් පැවසීමට නොහැකි වේ ද ඔහු මැලවුණු මුහුණැති වෙයි. යමෙක් අර්ථය දනී ද, පැවසීමට ද සමත් වේ ද, ඔහු කල්පනා කරමින් නොසිටියි, මැලවුණු මුහුණැති ද නොවේ. 'කාලාගතං' යනු කීමට සුදුසු කාලයෙහි පැමිණි (වචනයයි). 'බ්‍යාකරණාරහං' යනු ප්‍රශ්නයෙහි අර්ථයට අනුකූලව දිය යුතු පිළිතුරයි. 'වචො' යනු පවසමින් යන්නයි. 'රඤ්ජේති' යනු සතුටු කරයි. 'විඤ්ඤූපරිසං' යනු ප්‍රඥාවන්තයන්ගේ පිරිසයි.

Ācerakamhi ca saketi attano ācariyavāde. Alaṃ pametunti vīmaṃsituṃ taṃ taṃ kāraṇaṃ paññāya tulayituṃ samattho. Paguṇoti kataparicayo laddhāsevano. Kathetaveti kathetabbe. Viraddhikovidoti viraddhaṭṭhānakusalo.

'ආචේරකම්හි ච සකෙ' යනු තම ආචාර්යවාදයෙහි ය. 'අලං පමේතුං' යනු විමසීමට හෝ ඒ ඒ කරුණු ප්‍රඥාවෙන් සසඳා බැලීමට සමත් බවයි. 'පගුණො' යනු පුරුදු පුහුණු කළ, නැවත නැවත සේවනය කළ (අර්ථයයි). 'කථේතවේ' යනු කිවයුතු දේ පිළිබඳවයි. 'විරද්ධිකෝවිදෝ' යනු වැරදුණු තැන් පිළිබඳ දක්ෂ වූ (වැරදි හඳුනාගැනීමට සමත්) තැනැත්තාය.

Paccatthikā yena vajantīti ayaṃ gāthā yādise kathetabbe paguṇo, taṃ dassetuṃ vuttā. Ayañhettha attho – yādisena kathitena paccatthikā ca niggahaṃ gacchanti, mahājano ca saññapanaṃ gacchati; saññattiṃ avabodhanaṃ gacchatīti attho. Yañca kathento sakaṃ ādāyaṃ attano ācariyavādaṃ na hāpeti, yasmiṃ vatthusmiṃ adhikaraṇaṃ uppannaṃ, tadanurūpaṃ anupaghātakaraṃ pañhaṃ byākaramāno tādise kathetabbe paguṇo hotīti.

“පච්චත්ථිකා යෙන වජන්තී” යන මෙම ගාථාව කිනම් වූ කථාවක දී දක්ෂ විය යුතු ද යන්න පෙන්වා දීම පිණිස වදාරන ලදී. මෙහි අර්ථය මෙසේ ය - යම්බඳු කථාවකින් සතුරෝ (ප්‍රතිවාදීහු) මර්දනය කරනු ලබත් ද, මහජනයා කරුණු වටහා ගනිත් ද; එනම් කරුණු වටහා ගැනීමට සහ අවබෝධ කර ගැනීමට පැමිණෙත් ද යනු අර්ථයයි. තවද යමෙක් කරුණු දක්වන කල්හි තමා ගත් ස්ථාවරය හෝ තමාගේ ආචාර්යවාදය පිරිහෙන්නට නොදී, යම් වස්තුවක් (ගැටලුවක්) හේතුවෙන් අධිකරණයක් උපන්නේ ද, ඊට අනුරූප වූ ද, කිසිවෙකුට පීඩා නොකරන්නා වූ ද පිළිතුරු සැපයීමෙහි ලා එවන් කථාවක දී ඔහු දක්ෂ වන්නේ ය යනු මෙහි අර්ථයයි.

Dūteyyakammesu alanti aṭṭhahi dūtaṅgehi samannāgatattā saṅghassa dūteyyakammesu samattho. Suṭṭhu uggaṇhātīti samuggaho. Idaṃ vuttaṃ hoti [Pg.437] – yathā nāma āhunaṃ āhutipiṇḍaṃ samuggaṇhanti, evaṃ pītisomanassajāteneva cetasā saṅghassa kiccesu samuggaho, saṅghassakiccesu tassa tassa kiccassa paṭiggāhakoti attho. Karaṃ vacoti vacanaṃ karonto. Na tena maññatīti tena vacanakaraṇena ‘‘ahaṃ karomi, saṅghabhāraṃ nittharāmī’’ti na mānātimānaṃ jappeti.

“දූතෙය්‍යකම්මේසු අලං” යනු දූතයෙකු සතු අංග අටකින් සමන්නාගත වීම නිසා සංඝයාගේ දූත මෙහෙවරෙහි ඔහු සමර්ථ වේ. මැනවින් උගෙන ගන්නා බැවින් “සමුග්ගහ” නම් වේ. මෙයින් අදහස් කරන්නේ මෙයයි - යම් සේ ආහුනෙය්‍ය දානය (පිණ්ඩපාතය) මහත් ගෞරවයෙන් පිළිගනිත් ද, එසේම ප්‍රීති සොම්නස් සහගත සිතින්ම සංඝයාගේ කටයුතු පිළිගැනීම “සමුග්ගහ” නම් වේ. එනම් සංඝයාගේ ඒ ඒ කටයුතුවල දී එම වගකීම් භාරගන්නෙකු වේ ය යනු අර්ථයයි. “කරං වචෝ” යනු (සංඝයාගේ) වචනය පිළිපදින්නා යන්නයි. “න තේන මඤ්ඤති” යනු එසේ වචනය පිළිපැදීම නිසා “මම මෙය කරමි, මම සංඝයාගේ බර කරට ගනිමි” යි මානයක් හෝ අතිමානයක් ඇති කර නොගනී.

Āpajjati yāvatakesu vatthūsūti yattakesu vatthūsu āpattiṃ āpajjamāno āpajjati. Hoti yathā ca vuṭṭhitīti tassā ca āpattiyā yathā vuṭṭhānaṃ hoti. Ete vibhaṅgāti yesu vatthūsu āpajjati, yathā ca vuṭṭhānaṃ hoti, imesaṃ atthānaṃ jotakā ete vibhaṅgā. Ubhayassāti ubhaye assa. Svāgatāti suṭṭhu āgatā. Āpattivuṭṭhānapadassa kovidoti āpattivuṭṭhānakāraṇakusalo.

“ආපජ්ජති යාවතකේසු වත්ථූසූ” යනු යම් තාක් ප්‍රමාණයක් වූ වස්තූන් (කරුණු) නිසා ඇවැත්වලට පැමිණෙන්නේ ද යන්නයි. “හෝති යථා ච වුට්ඨිති” යනු එම ඇවැතින් කෙසේ නැගී සිටීම (මිදීම) සිදු වේ ද යන්නයි. “එතේ විභංගා” යනු යම් කරුණු නිසා ඇවැත් වේ ද, කෙසේ එයින් මිදෙන්නේ ද යන අර්ථයන් ප්‍රකාශ කරන විභංගයන් ය. “උභයස්ස” යනු මේ උභය විභංගයන් (මහාවිභංග සහ භික්ඛුනිවිභංග) ය. “ස්වාගතා” යනු (ඔහුගේ මුවෙහි) මැනවින් පිහිටා ඇති (ධාරණය වී ඇති) බවයි. “ආපත්තිවුට්ඨානපදස්ස කොවිදෝ” යනු ඇවැත්වලින් මිදීමේ ක්‍රමවේදයන්හි දක්ෂ වූ තැනැත්තා ය.

Yāni cācaranti yāni ca bhaṇḍanakāraṇādīni ācaranto tajjanīyakammādivasena nissāraṇaṃ gacchati. Osāraṇaṃ taṃvusitassa jantunoti taṃ vattaṃ vusitassa jantuno, yā osāraṇā kātabbā, etampi jānāti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

“යානි චාචරන්ති” යනු යමෙක් කලහ කිරීම් ආදී අකුසල ක්‍රියාවන්හි නිරත වන්නේ ද, ඔහු තජ්ජනීය කර්ම ආදිය මඟින් සංඝ සමාජයෙන් නෙරපා හැරීමට (නිස්සාරණයට) පත් වේ. “ඕසාරණං තං වුසිතස්ස ජන්තුනෝ” යනු එම දඬුවම් වත් සම්පූර්ණ කළ පුද්ගලයා නැවත සංඝයාට එකතු කර ගැනීම (ඕසාරණය) කළ යුතු ආකාරය ද ඔහු දනී. සෙසු සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලි ය.

Kosambakakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

කොසම්බකක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya

සමන්තපාසාදිකා නම් වූ විනය අටුවාවෙහි;

Mahāvaggavaṇṇanā samattā.

මහාවග්ග පාලි වර්ණනාව සමාප්ත විය.

Mahāvagga-aṭṭhakathā niṭṭhitā.

මහාවග්ග අටුවාව නිමාවට පත් විය.