Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාරය වේවා.

Dvemātikāpāḷi

ද්වේමාතිකා පාළි (භික්ෂු-භික්ඛුණී උභය ප්‍රාතිමෝක්ෂ දේශනාව)

Bhikkhupātimokkhapāḷi

භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂ පාළිය

Pubbakaraṇaṃ-4

පූර්වකරණ 4 (පෙර කළ යුතු කටයුතු සතර)

Sammajjanī [Pg.1] padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;

Uposathassa etāni, ‘‘pubbakaraṇa’’nti vuccati.

ඇමදීම, පහන් දැල්වීම, පැන් පිළියෙළ කිරීම සහ අසුන් පැනවීම යන මේවා උපෝසථයේ 'පූර්වකරණ' (පෙර කළ යුතු කටයුතු) යැයි කියනු ලැබේ.

Pubbakiccaṃ-5

පූර්වකෘත්‍ය 5 (පෙර පැවැත්විය යුතු වත් පහ)

Chanda, pārisuddhi, utukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo;

Uposathassa etāni, ‘‘pubbakicca’’nti vuccati.

ඡන්දය (කැමැත්ත) ගෙන ඒම, පාරිශුද්ධිය ගෙන ඒම, උතු (ඍතු) ප්‍රකාශ කිරීම, භික්ෂූන් ගණන් කිරීම සහ මෙහෙණි අවවාදය යන මේවා උපෝසථයේ 'පූර්වකෘත්‍ය' යැයි කියනු ලැබේ.

Pattakallaaṅgā-4

පත්තකල්ල අංග 4 (ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කිරීමට සුදුසු අවස්ථාවේ අංග සතර)

Uposatho, yāvatikā ca bhikkhū kammappattā;

Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;

Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti, ‘‘pattakalla’’nti vuccati.

අද උපෝසථ දිනය වීම, කර්මයට පැමිණි (එහි රැස්වූ) සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටීම, සභාග ඇවැත් (සමාන වැරදි) නොමැති වීම සහ වර්ජනය කළ යුතු පුද්ගලයන් එහි නොසිටීම යන මේවා 'පත්තකල්ල' (සුදුසු අවස්ථාව) යැයි කියනු ලැබේ.

Pubbakaraṇapubbakiccāni samāpetvā desitāpattikassa samaggassa bhikkhusaṅghassa anumatiyā pātimokkhaṃ uddisituṃ ārādhanaṃ karoma.

පූර්වකරණ සහ පූර්වකෘත්‍යයන් නිමවා, ඇවැත් දෙසා පිරිසිදු වූ, සමගි වූ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේගේ අනුමැතියෙන් ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කිරීමට ආරාධනා කරමු.

Nidānuddeso

නිදාන උද්දේශය

Suṇātu me bhante saṅgho? Ajjuposatho pannaraso, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho uposathaṃ kareyya, pātimokkhaṃ uddiseyya.

ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. අද පසළොස්වක උපෝසථ දිනයයි. ඉදින් සංඝයා වහන්සේට සුදුසු කාලය පැමිණියේ නම්, සංඝයා වහන්සේ උපෝසථ කර්මය කරන සේක්වා, ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කරන සේක්වා.

Kiṃ saṅghassa pubbakiccaṃ? Pārisuddhiṃ āyasmanto ārocetha, pātimokkhaṃ uddisissāmi, taṃ sabbeva santā sādhukaṃ suṇoma manasi karoma. Yassa siyā āpatti, so āvikareyya, asantiyā āpattiyā tuṇhī bhavitabbaṃ, tuṇhībhāvena kho panāyasmante ‘‘parisuddhā’’ti vedissāmi. Yathā [Pg.2] kho pana paccekapuṭṭhassa veyyākaraṇaṃ hoti, evamevaṃ evarūpāya parisāya yāvatatiyaṃ anusāvitaṃ hoti. Yo pana bhikkhu yāvatatiyaṃ anusāviyamāne saramāno santiṃ āpattiṃ nāvikareyya, sampajānamusāvādassa hoti. Sampajānamusāvādo kho panāyasmanto antarāyiko dhammo vutto bhagavatā, tasmā saramānena bhikkhunā āpannena visuddhāpekkhena santī āpatti āvikātabbā, āvikatā hissa phāsu hoti.

සංඝයා වහන්සේගේ පූර්වකෘත්‍යය කිමෙක්ද? ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා පාරිශුද්ධිය ප්‍රකාශ කරත්වා. මම ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කරමි. එය අප සියල්ලන්ම මනා කොට අසා සිතේ ධාරණය කරගනිමු. යමෙකුට ඇවැතක් ඇත්නම්, ඔහු එය හෙළි කරත්වා. ඇවැතක් නැති කල්හි නිශ්ශබ්ද විය යුතුය. නිශ්ශබ්දතාවයෙන් යුතුවීමෙන් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා පිරිසිදු බව මම දැනගනිමි. එක් එක් නමකගෙන් වෙන් වෙන්ව විමසූ කල්හි පිළිතුරු දීම යම් සේද, එලෙසම මෙබඳු පිරිසක් මැද තුන් වරක් දක්වා ප්‍රකාශ කරනු ලැබේ. යම් භික්ෂුවක් තුන් වරක් ප්‍රකාශ කරද්දී, තමාට ඇති ඇවැත සිහිපත් වෙමින් එය හෙළි නොකරන්නේ නම්, ඔහු දැන දැන බොරු කීවෙක් වෙයි. ආයුෂ්මතුනි, දැන දැන බොරු කීම ධර්ම මාර්ගයට බාධා පමුණුවන කරුණක් බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරා ඇත. එබැවින් ඇවැතකට පත් වූ, පිරිසිදු වීමට කැමති භික්ෂුව විසින් තමා සතු ඇවැත හෙළි කළ යුතුය. හෙළි කිරීමෙන් ඔහුට පහසුව ඇති වේ.

Uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ. Tatthāyasmante pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyasmanto, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආයුෂ්මතුනි, ප්‍රාතිමෝක්ෂයේ නිදානය දේශනා කරන ලදී. එහිදී මම ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාගෙන් විමසමි: ඔබ වහන්සේලා මෙහිලා පිරිසිදුද? දෙවනුවද විමසමි: ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද? තෙවනුවද විමසමි: ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද? ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මෙහිලා පිරිසිදුය. එබැවින් නිශ්ශබ්දය. මෙය මම මෙසේ ධාරණය කරගනිමි.

Nidānaṃ niṭṭhitaṃ.

නිදානය නිමා විය.

Pārājikuddeso

පාරාජිකා උද්දේශය

Tatrime cattāro pārājikā dhammā uddesaṃ āgacchanti.

මෙහිදී මේ පාරාජිකා ධර්ම සතර දේශනාවට පැමිණෙත්.

Methunadhamma sikkhāpadaṃ

මෛථුනධර්ම ශික්ෂාපදය

1. Yo pana bhikkhu bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno sikkhaṃ appaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya, antamaso tiracchānagatāyapi, pārājiko hoti asaṃvāso.

1. යම් භික්ෂුවක්, භික්ෂූන්ගේ ශික්ෂා හා ජීවන ක්‍රමයට ඇතුළත් වී සිටිමින්, ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප නොකොට, තමාගේ දුර්වලකම ප්‍රකාශ නොකොට, අවසානයේ තිරිසන් සතෙකු සමඟ වුවද මෛථුන ධර්මයේ හැසිරෙන්නේ නම්, හෙතෙම පාරාජිකා වෙයි, (සංඝයා සමඟ) එක්ව විසීමට නුසුදුස්සෙක් වෙයි.

Adinnādānasikkhāpadaṃ

අදත්තාදාන ශික්ෂාපදය

2. Yo pana bhikkhu gāmā vā araññā vā adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyeyya, yathārūpe adinnādāne rājāno coraṃ gahetvā haneyyuṃ vā bandheyyuṃ vā pabbājeyyuṃ vā corosi bālosi mūḷhosi thenosīti, tathārūpaṃ bhikkhu adinnaṃ ādiyamāno ayampi pārājiko hoti asaṃvāso.

2. යම් භික්ෂුවක් ගමකින් හෝ වනයකින් හෝ තමාට නොදුන්, සොර සිතින් පැහැරගත් කිසිවක් ගන්නේද, යම්බඳු සොරකමකදී රජවරු සොරා අල්ලාගෙන 'තෝ සොරෙකි, තෝ අඥානයෙකි, තෝ මුළා වූවෙකි, තෝ සොරෙකි' කියා මරන්නාහුද, බඳින්නාහුද, රටින් නෙරපා හරින්නාහුද, එබඳු වූ නොදුන් දෙයක් ගන්නා වූ භික්ෂුවද පාරාජිකා වෙයි, එක්ව විසීමට නුසුදුස්සෙක් වෙයි.

Manussaviggahasikkhāpadaṃ

මනුෂ්‍යවිග්‍රහ ශික්ෂාපදය

3. Yo pana bhikkhu sañcicca manussaviggahaṃ jīvitā voropeyya, satthahārakaṃ vāssa pariyeseyya, maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyya, maraṇāya vā samādapeyya ‘‘ambho purisa kiṃ tuyhiminā pāpakena dujjīvitena, mataṃ [Pg.3] te jīvitā seyyo’’ti, iti cittamano cittasaṅkappo anekapariyāyena maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyya, maraṇāya vā samādapeyya, ayampi pārājiko hoti asaṃvāso.

3. යම් භික්ෂුවක් සිතාමතාම මනුෂ්‍යයෙකු ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේද, නැතහොත් ඔහුට දිවි නසාගැනීම සඳහා ආයුධයක් සොයා දෙන්නේද, නැතහොත් මරණයේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේද, නැතහොත් මරණය සඳහා 'එම්බා පුරුෂය, ඔබට මේ ලාමක වූ, දුක්ඛිත ජීවිතයෙන් ඇති පලය කිම? ඔබට ජීවත් වීමට වඩා මියයාම උතුම්ය' කියා පෙළඹවීම් කරන්නේද, මෙලෙස සිතින් හා අදහසින් යුතුව නොයෙක් ක්‍රමවලින් මරණයේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේද, මරණයට පොළඹවන්නේද, මේ භික්ෂුවද පාරාජිකා වෙයි, එක්ව විසීමට නුසුදුස්සෙක් වෙයි.

Uttarimanussadhammasikkhāpadaṃ

උත්තරීමනුෂ්‍යධර්ම ශික්ෂාපදය

4. Yo pana bhikkhu anabhijānaṃ uttarimanussadhammaṃ attupanāyikaṃ alamariyañāṇadassanaṃ samudācareyya ‘‘iti jānāmi, iti passāmī’’ti, tato aparena samayena samanuggāhīyamāno vā asamanuggāhīyamāno vā āpanno visuddhāpekkho evaṃ vadeyya ‘‘ajānamevaṃ āvuso avacaṃ jānāmi, apassaṃ passāmi, tucchaṃ musā vilapi’’nti, aññatra adhimānā, ayampi pārājiko hoti asaṃvāso.

4. යම් භික්ෂුවක් තමා තුළ සැබවින්ම නැතිව, තමා කෙරෙහි පවත්නා ආර්යයන්ට සුදුසු ඥානදර්ශනයක් (මාර්ග ඵල ආදියක්) ඇතැයි පවසමින් 'මම මෙසේ දනිමි, මෙසේ දකිමි' යි බොරුවෙන් පවසන්නේද, පසුව වෙනත් අවස්ථාවක කරුණු විමසනු ලැබුවද නොලැබුවද, ඇවතට පත්ව, පිරිසිදු වීමට කැමතිව 'ඇවැත්නි, මම නොදැනම දනිමි කියාත්, නොදැකම දකිමි කියාත් කීවෙමි, හිස් වූ බොරුවක් පැවසුවෙමි' යි පවසන්නේද, අධිමානයෙන් (මුළාවෙන් තමාට මාර්ග ඵල ඇතැයි සිතා ගැනීමෙන්) තොරව එසේ පැවසුවේ නම්, මේ භික්ෂුවද පාරාජිකා වෙයි, එක්ව විසීමට නුසුදුස්සෙක් වෙයි.

Uddiṭṭhā kho āyasmanto cattāro pārājikā dhammā. Yesaṃ bhikkhu aññataraṃ vā aññataraṃ vā āpajjitvā na labhati bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāsaṃ yathā pure, tathā pacchā, pārājiko hoti asaṃvāso. Tatthāyasmante pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyasmanto, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආයුෂ්මතුනි, පාරාජිකා ධර්ම සතර දේශනා කරන ලදී. යම් භික්ෂුවක් මෙයින් යම්කිසි ඇවතකට පත් වේද, ඔහුට පෙර පරිදිම පසුවද භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ එක්ව විසීමට ඉඩක් නොලැබේ. හෙතෙම පාරාජිකා වූයේ, එක්ව විසීමට නුසුදුස්සෙක් වෙයි. එහිදී මම ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාගෙන් විමසමි: ඔබ වහන්සේලා මෙහිලා පිරිසිදුද? දෙවනුවද විමසමි: ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද? තෙවනුවද විමසමි: ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද? ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මෙහිලා පිරිසිදුය. එබැවින් නිශ්ශබ්දය. මෙය මම මෙසේ ධාරණය කරගනිමි.

Pārājikaṃ niṭṭhitaṃ.

ပාරාජිකා කොටස නිමා විය.

Saṅghādisesuddeso

සංඝාදිසේස උද්දේශය

Ime kho panāyasmanto terasa saṅghādisesā

ආයුෂ්මතුනි, මේ දහතුනක් වූ සංඝාදිසේස

Dhammā uddesaṃ āgacchanti.

ධර්මයෝ දේශනාවට පැමිණෙත්.

Sukkavissaṭṭhisikkhāpadaṃ

ශුක්‍රවිසර්ජන ශික්ෂාපදය

1. Sañcetanikā sukkavissaṭṭhi aññatra supinantā saṅghādiseso.

1. සිහිනයකින් හැර, සිතාමතාම කැමැත්තෙන් ධාතු පහ කිරීම සංඝාදිසේස ඇවතක් වේ.

Kāyasaṃsaggasikkhāpadaṃ

කායසංසර්ග ශික්ෂාපදය

2. Yo pana bhikkhu otiṇṇo vipariṇatena cittena mātugāmena saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyya hatthaggāhaṃ vā veṇiggāhaṃ vā aññatarassa vā aññatarassa vā aṅgassa parāmasanaṃ, saṅghādiseso.

2. යම් භික්ෂුවක් රාගයෙන් බැඳුණු, විපරීත වූ සිතින් යුතුව ස්ත්‍රියක සමඟ ශරීර ස්පර්ශයට පැමිණෙන්නේ නම්, අතින් ඇල්ලීමක් හෝ කෙස් වැටියෙන් ඇල්ලීමක් හෝ ඇගේ යම්කිසි ශරීර අවයවයක් ස්පර්ශ කිරීමක් කරන්නේ නම්, එය සංඝාදිසේස ඇවතක් වේ.

Duṭṭhullavācāsikkhāpadaṃ

දුට්ඨුල්ලවාචා ශික්ෂාපදය

3. Yo [Pg.4] pana bhikkhu otiṇṇo vipariṇatena cittena mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāseyya yathā taṃ yuvā yuvatiṃ methunupasaṃhitāhi, saṅghādiseso.

3. යම් භික්ෂුවක් රාගයෙන් බැඳුණු, විපරීත වූ සිතින් යුතුව ස්ත්‍රියකට තරුණයෙකු තරුණියකට පවසන්නාක් මෙන් මෛථුනය ඇසුරු කළ අසභ්‍ය වචනවලින් කථා කරන්නේ නම්, එය සංඝාදිසේස ඇවතක් වේ.

Attakāmapāricariyasikkhāpadaṃ

අත්තකාමපාරිචරිය ශික්ෂාපදය

4. Yo pana bhikkhu otiṇṇo vipariṇatena cittena mātugāmassa santike attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhāseyya ‘‘etadaggaṃ bhagini pāricariyānaṃ yā mādisaṃ sīlavantaṃ kalyāṇadhammaṃ brahmacāriṃ etena dhammena paricareyyā’’ti methunupasaṃhitena, saṅghādiseso.

4. යම් භික්ෂුවක් රාගයෙන් බැඳුණු, විපරීත වූ සිතින් යුතුව ස්ත්‍රියක සමීපයෙහි 'නැඟණියනි, මා වැනි සිල්වත් වූ, යහපත් ගුණැති, බ්‍රහ්මචාරී කෙනෙකුට මෛථුන ධර්මයෙන් උපස්ථාන කිරීම උපස්ථානයන් අතුරෙන් අග්‍රතම උපස්ථානය වේ' යැයි පවසමින් මෛථුන සම්බන්ධ කාම සේවයෙහි ගුණ වර්ණනා කරන්නේ නම්, එය සංඝාදිසේස ඇවතක් වේ.

Sañcarittasikkhāpadaṃ

සංචරිත්ත ශික්ෂාපදය

5. Yo pana bhikkhu sañcarittaṃ samāpajjeyya itthiyā vā purisamatiṃ purisassa vā itthimatiṃ, jāyattane vā jārattane vā, antamaso taṅkhaṇikāyapi, saṅghādiseso.

5. යම් භික්ෂුවක් ස්ත්‍රියකගේ අදහස පුරුෂයෙකුටද, පුරුෂයෙකුගේ අදහස ස්ත්‍රියකටද පවසමින්, භාර්යාවක කිරීම පිණිස හෝ හොර සැමියෙකු/බෙරණියක කිරීම පිණිස හෝ අවසානයේ මොහොතකට (තත්කාලීන සේවය සඳහා) පමණක් වුවද ස්ත්‍රී පුරුෂයන් සම්බන්ධ කිරීමේ අතරමැදිකම් (කපුවිකම්) කරන්නේ නම්, එය සංඝාදිසේස ඇවතක් වේ.

Kuṭikārasikkhāpadaṃ

කුටිකාර ශික්ෂාපදය

6. Saññācikāya pana bhikkhunā kuṭiṃ kārayamānena assāmikaṃ attuddesaṃ pamāṇikā kāretabbā, tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso dvādasa vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ sattantarā, bhikkhū abhinetabbā vatthudesanāya, tehi bhikkhūhi vatthu desetabbaṃ anārambhaṃ saparikkamanaṃ. Sārambhe ce bhikkhu vatthusmiṃ aparikkamane saññācikāya kuṭiṃ kāreyya, bhikkhū vā anabhineyya vatthudesanāya, pamāṇaṃ vā atikkāmeyya, saṅghādiseso.

6. තමා විසින් ඉල්ලාගත් ද්‍රව්‍යවලින්, තමා උදෙසා අන් ස්වාමියෙකු නොමැතිව භික්ෂුවක් විසින් කුටියක් කරවනු ලබන්නේ නම්, එය නියමිත ප්‍රමාණයට කරවිය යුතුය. එහි ප්‍රමාණය මෙසේය: දිගින් සුගත වියතින් දොළොස් වියතක් ද, පළලින් ඇතුළතින් හත් වියතක් ද විය යුතුය. භූමිය පරීක්ෂා කර පෙන්වා දීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලා කැඳවාගෙන යා යුතුය. ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් උපද්‍රව රහිත වූ ද, වටා යාමට ඉඩකඩ ඇති වූ ද භූමියක් පෙන්වා දිය යුතුය. ඉදින් භික්ෂුවක් උපද්‍රව සහිත වූ, වටා යාමට ඉඩකඩ නැති භූමියක තමා විසින් ඉල්ලාගත් ද්‍රව්‍යවලින් කුටියක් කරවන්නේ නම්, හෝ භූමිය පෙන්වා දීමට භික්ෂූන් වහන්සේලා නොකැඳවන්නේ නම්, හෝ නියමිත ප්‍රමාණය ඉක්මවා යන්නේ නම්, සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ.

Vihārakārasikkhāpadaṃ

විහාරකාර ශික්ෂාපදය

7. Mahallakaṃ pana bhikkhunā vihāraṃ kārayamānena sassāmikaṃ attuddesaṃ bhikkhū abhinetabbā vatthudesanāya, tehi bhikkhūhi vatthu desetabbaṃ anārambhaṃ saparikkamanaṃ. Sārambhe ce bhikkhu vatthusmiṃ aparikkamane mahallakaṃ vihāraṃ kāreyya, bhikkhū vā anabhineyya vatthudesanāya, saṅghādiseso.

7. භික්ෂුවක් විසින් තමා උදෙසා වෙනත් ස්වාමියෙකු ඇතිව විශාල විහාරයක් කරවනු ලබන්නේ නම්, භූමිය පරීක්ෂා කර පෙන්වා දීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලා කැඳවාගෙන යා යුතුය. ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් උපද්‍රව රහිත වූ ද, වටා යාමට ඉඩකඩ ඇති වූ ද භූමියක් පෙන්වා දිය යුතුය. ඉදින් භික්ෂුවක් උපද්‍රව සහිත වූ, වටා යාමට ඉඩකඩ නැති භූමියක විශාල විහාරයක් කරවන්නේ නම්, හෝ භූමිය පෙන්වා දීමට භික්ෂූන් වහන්සේලා නොකැඳවන්නේ නම්, සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ.

Duṭṭhadosasikkhāpadaṃ

දුට්ඨදෝෂ ශික්ෂාපදය

8. Yo pana bhikkhu bhikkhuṃ duṭṭho doso appatīto amūlakena pārājikena dhammena anuddhaṃseyya ‘‘appeva nāma naṃ imamhā brahmacariyā cāveyya’’nti[Pg.5], tato aparena samayena samanuggāhīyamāno vā asamanuggāhīyamāno vā amūlakañceva taṃ adhikaraṇaṃ hoti, bhikkhu ca dosaṃ patiṭṭhāti, saṅghādiseso.

8. යම් භික්ෂුවක් ක්‍රෝධයෙන් හා ද්වේෂයෙන් පෙලඹී, අමනාපයෙන් යුතුව, “කෙසේ හෝ මොහුව මේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් පහ කරමි” යන අදහසින් වෙනත් භික්ෂුවකට පදනම් විරහිත පාරාජිකා ඇවතකින් චෝදනා කරන්නේ නම්; පසුව වෙනත් අවස්ථාවක කරුණු විමසනු ලැබුව ද නොලැබුව ද, ඒ චෝදනාව පදනම් විරහිත එකක් බව හෙළි වන අතර චෝදනා කළ භික්ෂුව තමා තුළ වූ ද්වේෂය ද පිළිගන්නේ නම්, සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ.

Aññabhāgiyasikkhāpadaṃ

අඤ්ඤභාගිය ශික්ෂාපදය

9. Yo pana bhikkhu bhikkhuṃ duṭṭho doso appatīto aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṃseyya ‘‘appeva nāma naṃ imamhā brahmacariyā cāveyya’’nti, tato aparena samayena samanuggāhīyamāno vā asamanuggāhīyamāno vā aññabhāgiyañceva taṃ adhikaraṇaṃ hoti kocideso lesamatto upādinno, bhikkhu ca dosaṃ patiṭṭhāti, saṅghādiseso.

9. යම් භික්ෂුවක් ක්‍රෝධයෙන් හා ද්වේෂයෙන් පෙලඹී, අමනාපයෙන් යුතුව, “කෙසේ හෝ මොහුව මේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් පහ කරමි” යන අදහසින්, වෙනත් සිදුවීමකට අදාළ කරුණක ඇති යම්කිසි සුළු සමානකමක් (ලේශමාත්‍රයක්) උපයෝගී කරගෙන වෙනත් භික්ෂුවකට පාරාජිකා ඇවතකින් චෝදනා කරන්නේ නම්; පසුව වෙනත් අවස්ථාවක කරුණු විමසනු ලැබුව ද නොලැබුව ද, එය වෙනත් සිදුවීමක් බවත් චෝදනාවට පාදක කරගෙන ඇත්තේ සුළු ලේශමාත්‍රයක් පමණක් බවත් හෙළි වන අතර චෝදනා කළ භික්ෂුව තමා තුළ වූ ද්වේෂය ද පිළිගන්නේ නම්, සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ.

Saṅghabhedasikkhāpadaṃ

සංඝභේද ශික්ෂාපදය

10. Yo pana bhikkhu samaggassa saṅghassa bhedāya parakkameyya, bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇaṃ samādāya paggayha tiṭṭheyya, so bhikkhu bhikkhūhi evamassa vacanīyo ‘‘māyasmā samaggassa saṅghassa bhedāya parakkami, bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇaṃ samādāya paggayha aṭṭhāsi, sametāyasmā saṅghena, samaggo hi saṅgho sammodamāno avivadamāno ekuddeso phāsu viharatī’’ti, evañca so bhikkhu bhikkhūhi vuccamāno tatheva paggaṇheyya, so bhikkhu bhikkhūhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbo tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyañce samanubhāsiyamāno taṃ paṭinissajjeyya, iccetaṃ kusalaṃ, no ce paṭinissajjeyya, saṅghādiseso.

10. යම් භික්ෂුවක් සමගි වූ සංඝයා භේද කිරීම පිණිස වෑයම් කරන්නේ නම්, හෝ සංඝ භේදයට හේතු වන කරුණු දැඩිව ගෙන පක්ෂග්‍රාහීව ක්‍රියා කරන්නේ නම්, එම භික්ෂුවට අනෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් මෙසේ පැවසිය යුතුය: “ඇවැත්නි, සමගි වූ සංඝයා භේද කිරීමට වෑයම් නොකරන්න. සංඝ භේදයට හේතු වන කරුණු දැඩිව ගෙන ක්‍රියා නොකරන්න. ඇවැත්නි, සංඝයා සමඟ සමගි වන්න. සමගි වූ, සතුටින් වෙසෙන, විවාද නොකරන, එකම පාතිමොක්ඛ දේශනයක් ඇති සංඝයා වහන්සේ සුවසේ වෙසෙති.” භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් මෙසේ අවවාද කරනු ලබන කල්හි ද එම භික්ෂුව තවදුරටත් එසේම ක්‍රියා කරන්නේ නම්, ඒ මතය අත්හැරීම සඳහා එම භික්ෂුවට තෙවරක් දක්වා කරුණු කියා අවවාද කළ යුතුය (සමනුභාෂණය කළ යුතුය). තෙවරක් දක්වා අවවාද කරනු ලැබූ කල්හි ඉදින් එය අත්හරින්නේ නම් ඉතා යහපති. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම්, සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ.

Bhedānuvattakasikkhāpadaṃ

භේදානුවත්තක ශික්ෂාපදය

11. Tasseva kho pana bhikkhussa bhikkhū honti anuvattakā vaggavādakā eko vā dve vā tayo vā, te evaṃ vadeyyuṃ ‘‘māyasmanto etaṃ bhikkhuṃ kiñci avacuttha, dhammavādī ceso bhikkhu, vinayavādī ceso bhikkhu, amhākañceso bhikkhu chandañca ruciñca ādāya voharati, jānāti, no bhāsati, amhākampetaṃ khamatī’’ti, te bhikkhū bhikkhūhi evamassu vacanīyā ‘‘māyasmanto evaṃ avacuttha, na ceso bhikkhu dhammavādī, na ceso bhikkhu vinayavādī, māyasmantānampi saṅghabhedo ruccittha, sametāyasmantānaṃ saṅghena, samaggo hi saṅgho sammodamāno avivadamāno ekuddeso phāsu viharatī’’ti[Pg.6], evañca te bhikkhū bhikkhūhi vuccamānā tatheva paggaṇheyyuṃ, te bhikkhū bhikkhūhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyañce samanubhāsiyamānā taṃ paṭinissajjeyyuṃ, iccetaṃ kusalaṃ, no ce paṭinissajjeyyuṃ, saṅghādiseso.

11. එම භික්ෂුව අනුගමනය කරන, පක්ෂග්‍රාහීව කතා කරන එක්, දෙදෙනෙකු හෝ තිදෙනෙකු භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටී ද, ඔවුහු මෙසේ පවසත් නම්: “ඇවැත්නි, මේ භික්ෂුවට කිසිවක් නොකියන්න. මේ භික්ෂුව ධර්මවාදී ය, විනයවාදී ය. අපගේ ද කැමැත්ත හා රුචිය අනුවම මොහු කතා කරයි. මොහු අපේ අදහස් දනියි, අප වෙනුවෙන් කතා කරයි. අපට ද මෙය අනුමත ය.” එවිට ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාට අනෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් මෙසේ පැවසිය යුතුය: “ඇවැත්නි, එසේ නොකියන්න. මේ භික්ෂුව ධර්මවාදී ද නොවේ, විනයවාදී ද නොවේ. ඇවැත්නි, සංඝ භේදය ඔබට ද රුචි නොවේවා! සංඝයා සමඟ සමගි වන්න. සමගි වූ, සතුටින් වෙසෙන, විවාද නොකරන, එකම පාතිමොක්ඛ දේශනයක් ඇති සංඝයා වහන්සේ සුවසේ වෙසෙති.” භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් මෙසේ අවවාද කරනු ලබන කල්හි ද ඔවුහු එම මතයම දැඩිව ගනිත් නම්, ඒ මතය අත්හැරීම සඳහා ඔවුන්ට තෙවරක් දක්වා කරුණු කියා අවවාද කළ යුතුය. තෙවරක් දක්වා අවවාද කරනු ලැබූ කල්හි ඉදින් එය අත්හරිත් නම් ඉතා යහපති. ඉදින් අත් නොහරිත් නම්, සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ.

Dubbacasikkhāpadaṃ

දුබ්බච ශික්ෂාපදය

12. Bhikkhu paneva dubbacajātiko hoti uddesapariyāpannesu sikkhāpadesu bhikkhūhi sahadhammikaṃ vuccamāno attānaṃ avacanīyaṃ karoti ‘‘mā maṃ āyasmanto kiñci avacuttha kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā, ahampāyasmante na kiñci vakkhāmi kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā, viramathāyasmanto mama vacanāyā’’ti, so bhikkhu bhikkhūhi evamassa vacanīyo ‘‘māyasmā attānaṃ avacanīyaṃ akāsi, vacanīyamevāyasmā attānaṃ karotu, āyasmāpi bhikkhū vadatu sahadhammena, bhikkhūpi āyasmantaṃ vakkhanti sahadhammena, evaṃ saṃvaddhā hi tassa bhagavato parisā yadidaṃ aññamaññavacanena aññamaññavuṭṭhāpanenā’’ti, evañca so bhikkhu bhikkhūhi vuccamāno tatheva paggaṇheyya, so bhikkhu bhikkhūhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbo tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyañce samanubhāsiyamāno taṃ paṭinissajjeyya, iccetaṃ kusalaṃ, no ce paṭinissajjeyya, saṅghādiseso.

12. යම් භික්ෂුවක් අකීකරු (දුබ්බච) ස්වභාවයෙන් යුක්ත වී, ප්‍රාතිමෝක්ෂයට ඇතුළත් ශික්ෂාපද පිළිබඳව අනෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් කරුණු සහිතව අවවාද කරනු ලබන කල්හි, “ඇවැත්නි, මට හොඳ හෝ නරක කිසිවක් නොකියන්න. මම ද ඇවැත් ඇත්තන්ට හොඳ හෝ නරක කිසිවක් නොකියමි. ඇවැත්නි, මට අවවාද කිරීමෙන් වළකින්න” යැයි පවසමින් තමා අවවාද කළ නොහැකි අයෙකු කරගන්නේ නම්; ඒ භික්ෂුවට අනෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් මෙසේ පැවසිය යුතුය: “ඇවැත්නි, ඔබ වහන්සේ තමන්ව අවවාද කළ නොහැකි අයෙකු කර නොගන්න. තමන්ව අවවාද කළ හැකි අයෙකු කරගන්න. ඔබ වහන්සේ ද භික්ෂූන් වහන්සේලාට ධර්මානුකූලව අවවාද කරන්න. භික්ෂූන් වහන්සේලා ද ඔබ වහන්සේට ධර්මානුකූලව අවවාද කරනු ඇත. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක පිරිස දියුණුවට පත්ව ඇත්තේ අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් අවවාද කරගැනීමෙන් හා වැරදිවලින් මුදවා ගැනීමෙන් ම ය.” භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් මෙසේ අවවාද කරනු ලබන කල්හි ද එම භික්ෂුව පෙර පරිදිම ක්‍රියා කරන්නේ නම්, ඒ මතය අත්හැරීම පිණිස එම භික්ෂුවට තෙවරක් දක්වා කරුණු කියා අවවාද කළ යුතුය. තෙවරක් දක්වා අවවාද කරනු ලැබූ කල්හි ඉදින් එය අත්හරින්නේ නම් ඉතා යහපති. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම්, සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ.

Kuladūsakasikkhāpadaṃ

කුලදූසක ශික්ෂාපදය

13. Bhikkhu paneva aññataraṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā upanissāya viharati kuladūsako pāpasamācāro, tassa kho pāpakā samācārā dissanti ceva suyyanti ca, kulāni ca tena duṭṭhāni dissanti ceva suyyanti ca, so bhikkhu bhikkhūhi evamassa vacanīyo ‘‘āyasmā kho kuladūsako pāpasamācāro, āyasmato kho pāpakā samācārā dissanti ceva suyyanti ca, kulāni cāyasmatā duṭṭhāni dissanti ceva suyyanti ca, pakkamatāyasmā imamhā āvāsā, alaṃ te idha vāsenā’’ti, evañca so bhikkhu bhikkhūhi vuccamāno te bhikkhū evaṃ vadeyya ‘‘chandagāmino ca bhikkhū, dosagāmino ca bhikkhū, mohagāmino ca bhikkhū, bhayagāmino ca bhikkhū tādisikāya āpattiyā ekaccaṃ pabbājenti, ekaccaṃ na pabbājentī’’ti, so bhikkhu bhikkhūhi evamassa vacanīyo ‘‘māyasmā evaṃ avaca, na ca bhikkhū chandagāmino, na ca bhikkhū dosagāmino, na ca bhikkhū mohagāmino, na ca bhikkhū bhayagāmino, āyasmā kho kuladūsako pāpasamācāro, āyasmato [Pg.7] kho pāpakā samācārā dissanti ceva suyyanti ca, kulāni cāyasmatā duṭṭhāni dissanti ceva suyyanti ca, pakkamatāyasmā imamhā āvāsā, alaṃ te idha vāsenā’’ti, evañca so bhikkhu bhikkhūhi vuccamāno tatheva paggaṇheyya, so bhikkhu bhikkhūhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbo tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyañce samanubhāsiyamāno taṃ paṭinissajjeyya, iccetaṃ kusalaṃ, no ce paṭinissajjeyya, saṅghādiseso.

13. යම් භික්ෂුවක් වනාහි කිසියම් ගමක හෝ නියම්ගමක හෝ ඇසුරු කොට වාසය කරන්නේ, කුල දූෂණය කරන්නෙක්, පාපී හැසිරීම් ඇත්තෙක් වේද, ඔහුගේ ඒ පාපී හැසිරීම් පෙනෙන්නේද ඇසෙන්නේද වේ. ඔහු විසින් කුලයන් දූෂණය කරන ලද්දාහුද පෙනෙන්නාහුද ඇසෙන්නාහුද වෙති. ඒ භික්ෂුව භික්ෂූන් විසින් මෙසේ කිව යුතුය: 'ඇවැත්නි, ඔබ වනාහි කුල දූෂකයෙකි, පාපී හැසිරීම් ඇත්තෙකි. ඔබගේ පාපී හැසිරීම් පෙනෙන්නේද ඇසෙන්නේද වේ. ඔබ විසින් කුලයන් දූෂණය කරන ලද්දාහුද පෙනෙන්නාහුද ඇසෙන්නාහුද වෙති. ඇවැත්නි, මේ ආවාසයෙන් පිටව යන්න. ඔබට මෙහි වාසය කිරීමෙන් පලක් නැත' කියායි. භික්ෂූන් විසින් මෙසේ කියනු ලබන ඒ භික්ෂුව ඒ භික්ෂූන්ට මෙසේ කියන්නේ නම්: 'භික්ෂූන් වහන්සේලා ඡන්දගාමී වෙති, ද්වේෂගාමී වෙති, මෝහගාමී වෙති, භයගාමී වෙති. ඔවුන් මෙබඳු ඇවතකදී සමහර කෙනෙකුන් නෙරපති, සමහර කෙනෙකුන් නොනෙරපති' කියායි. ඒ භික්ෂුව භික්ෂූන් විසින් මෙසේ කිව යුතුය: 'ඇවැත්නි, මෙසේ නොකියන්න. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඡන්දගාමී නොවෙති, ද්වේෂගාමී නොවෙති, මෝහගාමී නොවෙති, භයගාමී නොවෙති. ඇවැත්නි, ඔබ වනාහි කුල දූෂකයෙකි, පාපී හැසිරීම් ඇත්තෙකි. ඔබගේ පාපී හැසිරීම් පෙනෙන්නේද ඇසෙන්නේද වේ. ඔබ විසින් කුලයන් දූෂණය කරන ලද්දාහුද පෙනෙන්නාහුද ඇසෙන්නාහුද වෙති. ඇවැත්නි, මේ ආවාසයෙන් පිටව යන්න. ඔබට මෙහි වාසය කිරීමෙන් පලක් නැත' කියායි. භික්ෂූන් විසින් මෙසේ කියනු ලබන ඒ භික්ෂුව එම මතයම දැඩිව ගන්නේ නම්, ඒ භික්ෂුව එය අත්හැරවීම පිණිස භික්ෂූන් විසින් තුන් වරක් දක්වා අවවාද කළ යුතුය (සමනුභාෂණය කළ යුතුය). තුන් වරක් දක්වා අවවාද කරනු ලබද්දී එය අත්හරින්නේ නම් එය යහපත්ය. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම් සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ.

Uddiṭṭhā kho āyasmanto terasa saṅghādisesā dhammā nava paṭhamāpattikā, cattāro yāvatatiyakā. Yesaṃ bhikkhu aññataraṃ vā aññataraṃ vā āpajjitvā yāvatīhaṃ jānaṃ paṭicchādeti, tāvatīhaṃ tena bhikkhunā akāmā parivatthabbaṃ. Parivutthaparivāsena bhikkhunā uttari chārattaṃ bhikkhumānattāya paṭipajjitabbaṃ, ciṇṇamānatto bhikkhu yattha siyā vīsatigaṇo bhikkhusaṅgho, tattha so bhikkhu abbhetabbo. Ekenapi ce ūno vīsatigaṇo bhikkhusaṅgho taṃ bhikkhuṃ abbheyya, so ca bhikkhu anabbhito, te ca bhikkhū gārayhā, ayaṃ tattha sāmīci. Tatthāyasmante pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyasmanto, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආයුෂ්මතුන් වහන්ස, පළමු ඇවැත් වන නවයක්ද, තුන්වන වර දක්වා අවවාද කිරීමෙන් ඇවැත් වන සතරක්ද වූ, දහතුනක් වූ සංඝාදිසේස ධර්මයෝ උදෙසන ලද්දාහුය. භික්ෂුවක් මෙයින් යම් කිසි ඇවතකට පැමිණ, දැන දැන යම්තාක් දිනක් සඟවන්නේද, ඒ භික්ෂුව විසින් කැමැත්තෙන් තොරව ඒ තාක් දිනක් පරිවාසයෙහි විසිය යුතුය. පරිවාසය වැස නිම කළ භික්ෂුව විසින් ඉන්පසු සදිනක් භික්ෂු මානත් පිරීම කළ යුතුය. මානත් පුරා නිම කළ භික්ෂුව විසි නමකගෙන් යුත් භික්ෂු සංඝයා සිටින තැනකදී, ඒ භික්ෂුව (ඇවතින්) මිදවිය යුතුය (අබ්භාන කළ යුතුය). ඉදින් එක නමකින් හෝ අඩු විසි නමකට වඩා අඩු භික්ෂු සංඝයා ඒ භික්ෂුව ඇවතින් මිදවන්නේ නම්, ඒ භික්ෂුව ඇවතින් නොමිදුණේ වෙයි. ඒ භික්ෂූහුද ගැරහීමට ලක් වෙති. මෙය එහි ක්‍රියා පටිපාටියයි. එහිලා ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාගෙන් අසමි: 'මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' දෙවනුවත් අසමි: 'මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' තුන්වනුවත් අසමි: 'මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මෙහි පිරිසිදුය, එහෙයින් නිශ්ශබ්දය. මෙය මෙසේ මම දරා ගනිමි.

Saṅghādiseso niṭṭhito.

සංඝාදිසේසය නිමි.

Aniyatuddeso

අනියත ධර්ම උදෙසීම

Ime kho panāyasmanto dve aniyatā dhammā

ආයුෂ්මතුන් වහන්ස, මේ වනාහි අනියත ධර්ම දෙකය.

Uddesaṃ āgacchanti.

උදෙසීමට පැමිණෙති.

Paṭhamaaniyatasikkhāpadaṃ

පළමු අනියත ශික්ෂාපදය

1. Yo pana bhikkhu mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho paṭicchanne āsane alaṃkammaniye nisajjaṃ kappeyya, tamenaṃ saddheyyavacasā upāsikā disvā tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena vadeyya pārājikena vā saṅghādisesena vā pācittiyena vā, nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamāno tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena kāretabbo pārājikena vā saṅghādisesena vā pācittiyena [Pg.8] vā, yena vā sā saddheyyavacasā upāsikā vadeyya, tena so bhikkhu kāretabbo, ayaṃ dhammo aniyato.

1. යම් භික්ෂුවක් වනාහි ස්ත්‍රියක සමඟ එකට එකක් රහසිගත වූ, මුවා වූ, මෛථුන්‍ය සේවනයට සුදුසු වූ ආසනයක හිඳීමක් කරන්නේද, විශ්වාසකටයුතු වචන ඇති උපාසිකාවක් ඇය දැක, පාරාජිකාවකින් හෝ සංඝාදිසේසයකින් හෝ පාචිත්තියකින් හෝ යන ධර්ම තුනෙන් යමකින් චෝදනා කරන්නේද, ඒ හිඳීම පිළිගන්නා භික්ෂුව පාරාජිකා, සංඝාදිසේස හෝ පාචිත්තිය යන ධර්ම තුනෙන් එකකින් විනිශ්චය කළ යුතුය. විශ්වාසකටයුතු වචන ඇති ඒ උපාසිකාව යම් ඇවතකින් චෝදනා කරයිද, ඒ අනුව ඒ භික්ෂුව විනිශ්චය කළ යුතුය. මේ ධර්මය අනියත නම් වේ.

Dutiyaaniyatasikkhāpadaṃ

දෙවන අනියත ශික්ෂාපදය

2. Na heva kho pana paṭicchannaṃ āsanaṃ hoti nālaṃkammaniyaṃ, alañca kho hoti mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsituṃ, yo pana bhikkhu tathārūpe āsane mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappeyya, tamenaṃ saddheyyavacasā upāsikā disvā dvinnaṃ dhammānaṃ aññatarena vadeyya saṅghādisesena vā pācittiyena vā, nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamāno dvinnaṃ dhammānaṃ aññatarena kāretabbo saṅghādisesena vā pācittiyena vā, yena vā sā saddheyyavacasā upāsikā vadeyya, tena so bhikkhu kāretabbo, ayampi dhammo aniyato.

2. ආසනය මුවා වූවක් නොවේද, මෛථුන්‍ය සේවනයට සුදුසු වූවක්ද නොවේද, එහෙත් ස්ත්‍රියකට අශීලාචාර (පාපී) වචනයෙන් කතා කිරීමට සුදුසු වේද, යම් භික්ෂුවක් එවැනි ආසනයක ස්ත්‍රියක සමඟ එකට එකක් රහසිගතව හිඳීමක් කරන්නේද, විශ්වාසකටයුතු වචන ඇති උපාසිකාවක් ඇය දැක, සංඝාදිසේසයකින් හෝ පාචිත්තියකින් හෝ යන ධර්ම දෙකෙන් යමකින් චෝදනා කරන්නේද, ඒ හිඳීම පිළිගන්නා භික්ෂුව සංඝාදිසේස හෝ පාචිත්තිය යන ධර්ම දෙකෙන් එකකින් විනිශ්චය කළ යුතුය. විශ්වාසකටයුතු වචන ඇති ඒ උපාසිකාව යම් ඇවතකින් චෝදනා කරයිද, ඒ අනුව ඒ භික්ෂුව විනිශ්චය කළ යුතුය. මේ ධර්මයද අනියත නම් වේ.

Uddiṭṭhā kho āyasmanto dve aniyatā dhammā. Tatthāyasmante pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyasmanto, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආයුෂ්මතුන් වහන්ස, අනියත ධර්ම දෙක උදෙසන ලද්දාහුය. එහිලා ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාගෙන් අසමි: 'මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' දෙවනුවත් අසමි: 'මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' තුන්වනුවත් අසමි: 'මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මෙහි පිරිසිදුය, එහෙයින් නිශ්ශබ්දය. මෙය මෙසේ මම දරා ගනිමි.

Aniyato niṭṭhito.

අනියත කොටස නිමි.

Nissaggiyapācittiyā

නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ධර්ම

Ime kho panāyasmanto tiṃsa nissaggiyā pācittiyā

ආයුෂ්මතුන් වහන්ස, මේ වනාහි තිස් නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය

Dhammā uddesaṃ āgacchanti.

ධර්මයෝ උදෙසීමට පැමිණෙති.

Kathinasikkhāpadaṃ

කඨින ශික්ෂාපදය

1. Niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabbaṃ, taṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

1. සිවුරු මසා නිම වූ පසු, කඨිනාස්තරණය අත්හළ කල්හි, භික්ෂුවක් විසින් උපරිම දස දිනක් දක්වා අතිරේක සිවුරක් දැරිය හැකිය. එය ඉක්මවා තබාගන්නා භික්ෂුවට නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Udositasikkhāpadaṃ

උදොසිත ශික්ෂාපදය

2. Niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine ekarattampi ce bhikkhu ticīvarena vippavaseyya, aññatra bhikkhusammutiyā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

2. සිවුරු මසා නිම වූ පසු, කඨිනාස්තරණය අත්හළ කල්හි, භික්ෂූන්ගේ සම්මුතියකින් තොරව, භික්ෂුවක් තුන් සිවුරෙන් වෙන්ව එක් රැයක් වුවද ගත කරන්නේ නම් නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Akālacīvarasikkhāpadaṃ

අකාලචීවර ශික්ෂාපදය

3. Niṭṭhitacīvarasmiṃ [Pg.9] bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine bhikkhuno paneva akālacīvaraṃ uppajjeyya, ākaṅkhamānena bhikkhunā paṭiggahetabbaṃ, paṭiggahetvā khippameva kāretabbaṃ, no cassa pāripūri, māsaparamaṃ tena bhikkhunā taṃ cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ ūnassa pāripūriyā satiyā paccāsāya. Tato ce uttari nikkhipeyya satiyāpi paccāsāya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

3. සිවුරු මසා නිම වූ පසු, කඨිනාස්තරණය අත්හළ කල්හි, භික්ෂුවකට අකාල සිවුරක් උපදින්නේ නම්, කැමති වන්නේ නම් භික්ෂුව විසින් එය පිළිගත යුතුය. පිළිගෙන වහාම මස්වා ගත යුතුය. ඉදින් එය සම්පූර්ණ කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, අඩුපාඩු සපුරා ගැනීමේ බලාපොරොත්තුව ඇතිව උපරිම මසක් දක්වා ඒ සිවුර තබා ගත හැකිය. බලාපොරොත්තුවක් ඇතිව වුවද ඊට වඩා වැඩි කාලයක් තබාගන්නේ නම් නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Purāṇacīvarasikkhāpadaṃ

පුරාණචීවර ශික්ෂාපදය

4. Yo pana bhikkhu aññātikāya bhikkhuniyā purāṇacīvaraṃ dhovāpeyya vā rajāpeyya vā ākoṭāpeyya vā, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

4. යම් භික්ෂුවක් නෑ නොවන මෙහෙණක ලවා පැරණි සිවුරක් සෝදවන්නේ නම් හෝ සායම් පොවවන්නේ නම් හෝ පොලුවලින් තලවන්නේ නම් හෝ නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Cīvarapaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ

චීවරපටිග්ගහණ ශික්ෂාපදය

5. Yo pana bhikkhu aññātikāya bhikkhuniyā hatthato cīvaraṃ paṭiggaṇheyya aññatra pārivattakā, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

5. යම් භික්ෂුවක් නෑ නොවන මෙහෙණකගේ අතින් හුවමාරුවක් හැර සිවුරක් පිළිගන්නේ නම් නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Aññātakaviññattisikkhāpadaṃ

අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්ති ශික්ෂාපදය

6. Yo pana bhikkhu aññātakaṃ gahapatiṃ vā gahapatāniṃ vā cīvaraṃ viññāpeyya aññatra samayā, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo, acchinnacīvaro vā hoti bhikkhu, naṭṭhacīvaro vā, ayaṃ tattha samayo.

6. යම් මහණෙක් තමන්ට නෑදෑ නොවන ගෘහපතියෙකුගෙන් හෝ ගෘහපතිනියකගෙන් සුදුසු කාලය හැර වෙනත් කාලයකදී සිවුරක් ඉල්ලා සිටින්නේ නම්, එය නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ. එහි සුදුසු කාලය නම්, මහණ තෙමේ සිවුරු පැහැරගනු ලැබූවෙක් හෝ සිවුරු නැතිවූවෙක් හෝ වේද, මෙය එහි සුදුසු කාලයයි.

Tatuttarisikkhāpadaṃ

තදුත්තරී ශික්ෂාපදය

7. Tañce aññātako gahapati vā gahapatānī vā bahūhi cīvarehi abhihaṭṭhuṃ pavāreyya, santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabbaṃ. Tato ce uttari sādiyeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

7. ඉදින් නෑදෑ නොවන ගෘහපතියෙක් හෝ ගෘහපතිනියක් හෝ බොහෝ සිවුරු ඉදිරිපත් කොට කැමති පමණක් ගන්නා ලෙස ආරාධනා කරන්නේ නම්, එම භික්ෂුව විසින් උපරිම වශයෙන් තනිපට සිවුරක් සහ සඟල සිවුරක් (හෙවත් අඳනය සහ සිවුර පමණක්) පිළිගත යුතුය. ඊට වඩා වැඩිපුර පිළිගන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Paṭhamaupakkhaṭasikkhāpadaṃ

පළමු උපක්ඛට ශික්ෂාපදය

8. Bhikkhuṃ paneva uddissa aññātakassa gahapatissa vā gahapatāniyā vā cīvaracetāpannaṃ upakkhaṭaṃ hoti ‘‘iminā cīvaracetāpannena cīvaraṃ cetāpetvā itthannāmaṃ bhikkhuṃ cīvarena acchādessāmī’’ti, tatra ce so bhikkhu pubbe appavārito upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajjeyya ‘‘sādhu vata maṃ āyasmā iminā cīvaracetāpannena evarūpaṃ vā evarūpaṃ vā cīvaraṃ cetāpetvā acchādehī’’ti kalyāṇakamyataṃ upādāya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

8. යම් භික්ෂුවක් උදෙසා නෑදෑ නොවන ගෘහපතියෙකු හෝ ගෘහපතිනියක විසින් ‘මම මේ සිවුරු මිලෙන් සිවුරක් මිලට ගෙන මසන්නා වූ අසවල් භික්ෂුව සිවුරෙන් පොරවන්නෙමි’ යි සිවුරු මිලක් පිළියෙල කර තිබේ නම්, එහිදී ඒ භික්ෂුව පෙර ආරාධනයක් නොලබාම ඔවුන් වෙත පැමිණ, යහපත් දෙයක් ලැබීමේ කැමැත්තෙන් යුතුව, ‘ඇවැත්නි, මට මේ සිවුරු මිලෙන් මෙබඳු වූ හෝ මෙබඳු වූ හෝ සිවුරක් මිලට ගෙන පොරවන්නේ නම් ඉතා මැනවි’ යි කියා සිවුරෙහි වෙනස් කිරීමක් කරවන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Dutiyaupakkhaṭasikkhāpadaṃ

දෙවන උපක්ඛට ශික්ෂාපදය

9. Bhikkhuṃ [Pg.10] paneva uddissa ubhinnaṃ aññātakānaṃ gahapatīnaṃ vā gahapatānīnaṃ vā paccekacīvaracetāpannāni upakkhaṭāni honti ‘‘imehi mayaṃ paccekacīvaracetāpannehi paccekacīvarāni cetāpetvā itthannāmaṃ bhikkhuṃ cīvarehi acchādessāmā’’ti, tatra ce so bhikkhu pubbe appavārito upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajjeyya ‘‘sādhu vata maṃ āyasmanto imehi paccekacīvaracetāpannehi evarūpaṃ vā evarūpaṃ vā cīvaraṃ cetāpetvā acchādetha ubhova santā ekenā’’ti kalyāṇakamyataṃ upādāya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

9. යම් භික්ෂුවක් උදෙසා නෑදෑ නොවන ගෘහපතියන් දෙදෙනෙකු හෝ ගෘහපතිනියන් දෙදෙනෙකු විසින් ‘අපි මේ වෙන වෙනම වූ සිවුරු මිලෙන් වෙන වෙනම සිවුරු මිලට ගෙන අසවල් භික්ෂුවට සිවුරෙන් පොරවන්නෙමු’ යි සිවුරු මිලවල් වෙන වෙනම පිළියෙල කර තිබේ නම්, එහිදී ඒ භික්ෂුව පෙර ආරාධනයක් නොලබාම ඔවුන් වෙත පැමිණ, යහපත් දෙයක් ලැබීමේ කැමැත්තෙන් යුතුව, ‘ඇවැත්නි, මට මේ වෙන වෙනම වූ සිවුරු මිලවලින් මෙබඳු වූ හෝ මෙබඳු වූ හෝ එකම සිවුරක් මිලට ගෙන, දෙදෙනාම එක්ව එකම සිවුරකින් මා පොරවන්නේ නම් ඉතා මැනවි’ යි කියා සිවුරෙහි වෙනස් කිරීමක් කරවන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Rājasikkhāpadaṃ

රාජ ශික්ෂාපදය

10. Bhikkhuṃ paneva uddissa rājā vā rājabhoggo vā brāhmaṇo vā gahapatiko vā dūtena cīvaracetāpannaṃ pahiṇeyya ‘‘iminā cīvaracetāpannena cīvaraṃ cetāpetvā itthannāmaṃ bhikkhuṃ cīvarena acchādehī’’ti. So ce dūto taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya ‘‘idaṃ kho, bhante, āyasmantaṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ, paṭiggaṇhātu āyasmā cīvaracetāpanna’’nti. Tena bhikkhunā so dūto evamassa vacanīyo ‘‘na kho mayaṃ, āvuso, cīvaracetāpannaṃ paṭiggaṇhāma, cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāma kālena kappiya’’nti. So ce dūto taṃ bhikkhuṃ evaṃ vadeyya ‘‘atthi panāyasmato koci veyyāvaccakaro’’ti. Cīvaratthikena, bhikkhave, bhikkhunā veyyāvaccakaro niddisitabbo ārāmiko vā upāsako vā ‘‘eso kho, āvuso, bhikkhūnaṃ veyyāvaccakaro’’ti. So ce dūto taṃ veyyāvaccakaraṃ saññāpetvā taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya ‘‘yaṃ kho, bhante, āyasmā veyyāvaccakaraṃ niddisi, saññatto so mayā, upasaṅkamatāyasmā kālena, cīvarena taṃ acchādessatī’’ti. Cīvaratthikena, bhikkhave, bhikkhunā veyyāvaccakaro upasaṅkamitvā dvattikkhattuṃ codetabbo sāretabbo ‘‘attho me, āvuso, cīvarenā’’ti, dvattikkhattuṃ codayamāno sārayamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya, iccetaṃ kusalaṃ, no ce abhinipphādeyya, catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabbaṃ, catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūto uddissa tiṭṭhamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya, iccetaṃ kusalaṃ, tato ce uttari vāyamamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. No [Pg.11] ce abhinipphādeyya, yatassa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ, tattha sāmaṃ vā gantabbaṃ, dūto vā pāhetabbo ‘‘yaṃ kho tumhe āyasmanto bhikkhuṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ pahiṇittha, na taṃ tassa bhikkhuno kiñci atthaṃ anubhoti, yuñjantāyasmanto sakaṃ, mā vo sakaṃ vinassā’’ti, ayaṃ tattha sāmīci.

10. යම් භික්ෂුවක් උදෙසා රජෙකු හෝ රාජ්‍ය සේවකයෙකු හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු හෝ ගෘහපතියෙකු හෝ දූතයෙකු අත සිවුරු මිලක් යවමින් ‘මේ සිවුරු මිලෙන් සිවුරක් මිලට ගෙන අසවල් භික්ෂුවට සිවුරක් පූජා කරන්න’ යැයි පැවසූ විට, ඒ දූතයා එම භික්ෂුව වෙත පැමිණ, ‘ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ උදෙසා මේ සිවුරු මිල ගෙනෙන ලදී, ඔබ වහන්සේ මේ සිවුරු මිල පිළිගත මැනව’ යි පවසන්නේ නම්, ඒ භික්ෂුව විසින් එම දූතයාට මෙසේ පැවසිය යුතුය: ‘ඇවැත්නි, අපි සිවුරු මිල පිළිනොගනිමු. එහෙත් සුදුසු කාලයේදී කැප වූ සිවුරක් පිළිගනිමු.’ එවිට ඒ දූතයා එම භික්ෂුවගෙන්, ‘ඔබ වහන්සේට උපස්ථායකයෙකු (වෙය්‍යාවච්චකරයෙකු) සිටීද?’ යි ඇසුවහොත්, මහණෙනි, සිවුරු අවශ්‍ය භික්ෂුව විසින් ආරාමිකයෙකු හෝ උපාසකයෙකු පෙන්වා, ‘ඇවැත්නි, මොහු භික්ෂූන්ගේ උපස්ථායකයා ය’ යි පැවසිය යුතුය. ඒ දූතයා එම උපස්ථායකයා කැමති කරවා, එම භික්ෂුව වෙත පැමිණ මෙසේ පවසන්නේ නම්: ‘ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ යම් උපස්ථායකයෙකු පෙන්වූයේද, ඔහු මා විසින් කැමති කරවන ලදී. ඔබ වහන්සේ සුදුසු කාලයේදී ඔහු වෙත වැඩම කළ මැනව, ඔහු සිවුරෙන් ඔබ වහන්සේව පුදනු ඇත.’ මහණෙනි, සිවුරක් අවශ්‍ය භික්ෂුව විසින් ඒ උපස්ථායකයා වෙත පැමිණ, දෙතුන් වතාවක් ‘ඇවැත්නි, මට සිවුරකින් ප්‍රයෝජන ඇත’ යි පවසමින් සිහිපත් කළ යුතුය, චෝදනා කළ යුතුය. දෙතුන් වතාවක් චෝදනා කරමින් සිහිපත් කරද්දී ඒ සිවුර ලැබේ නම් එය ඉතා මැනවි. ඉදින් නොලැබේ නම්, සතර වතාවක්, පස් වතාවක් හෝ උපරිම වශයෙන් හය වතාවක් නිශ්ශබ්දව (ඒ වෙනුවෙන්) බලා සිටිය යුතුය. සතර, පස්, හය වතාවක් නිශ්ශබ්දව බලා සිටීමේදී ඒ සිවුර ලැබේ නම් එය ඉතා මැනවි. ඉදින් ඊට වඩා වැඩි වාර ගණනක් උත්සාහ කරමින් ඒ සිවුර ලබා ගන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ. ඉදින් නොලැබේ නම්, යම් තැනකින් ඒ සිවුරු මිල ගෙනෙන ලද්දේ ද, එහි තමාම හෝ යා යුතුය, නැතහොත් දූතයෙකු හෝ යැවිය යුතුය. ‘පින්වතුනි, ඔබලා යම් භික්ෂුවක් උදෙසා යම් සිවුරු මිලක් එව්වාහුද, එයින් ඒ භික්ෂුවට කිසිදු වැඩක් සිදු නොවීය. ඔබලාගේ වස්තුව ඔබලාම ප්‍රයෝජනයට ගන්න, ඔබලාගේ දේ විනාශ වන්නට නොදෙන්න’ යි පැවසිය යුතුය. මෙය එහි ක්‍රමවේදය (සාමීචිය) වෙයි.

Kathinavaggo paṭhamo.

පළමු කඨින වර්ගයයි.

Kosiyasikkhāpadaṃ

කෝසිය ශික්ෂාපදය

11. Yo pana bhikkhu kosiyamissakaṃ santhataṃ kārāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

11. යම් මහණෙක් පටු පණුවන්ගේ කෙඳි (රෙදි) මිශ්‍ර කොට ඇතිරිල්ලක් කරවන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Suddhakāḷakasikkhāpadaṃ

සුද්ධකාළක ශික්ෂාපදය

12. Yo pana bhikkhu suddhakāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ santhataṃ kārāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

12. යම් මහණෙක් පිරිසිදු කළු එළු ලොමින් පමණක් ඇතිරිල්ලක් කරවන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Dvebhāgasikkhāpadaṃ

ද්වේභාග ශික්ෂාපදය

13. Navaṃ pana bhikkhunā santhataṃ kārayamānena dve bhāgā suddhakāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ ādātabbā, tatiyaṃ odātānaṃ, catutthaṃ gocariyānaṃ. Anādā ce bhikkhu dve bhāge suddhakāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ, tatiyaṃ odātānaṃ, catutthaṃ gocariyānaṃ, navaṃ santhataṃ kārāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

13. අලුතින් ඇතිරිල්ලක් කරවන්නා වූ භික්ෂුව විසින් පිරිසිදු කළු එළු ලොම් කොටස් දෙකක් ද, තුන්වන කොටස සුදු එළු ලොම් ද, හතරවන කොටස රතු-දුඹුරු (ගෝචරිය) එළු ලොම් ද ගත යුතුය. ඉදින් භික්ෂුව පිරිසිදු කළු එළු ලොම් කොටස් දෙකක් ද, තුන්වන කොටස සුදු එළු ලොම් ද, හතරවන කොටස රතු-දුඹුරු එළු ලොම් ද නොගෙන අලුත් ඇතිරිල්ලක් කරවන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Chabbassasikkhāpadaṃ

ඡබ්බස්ස ශික්ෂාපදය

14. Navaṃ pana bhikkhunā santhataṃ kārāpetvā chabbassāni dhāretabbaṃ, orena ce channaṃ vassānaṃ taṃ santhataṃ vissajjetvā vā avissajjetvā vā aññaṃ navaṃ santhataṃ kārāpeyya aññatra bhikkhusammutiyā, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

14. භික්ෂුවක් විසින් අලුතින් ඇතිරිල්ලක් කරවා ගත් පසු එය අවුරුදු හයක් පරිහරණය කළ යුතුය. ඉදින් හය අවුරුද්දකට පෙර, ඒ පැරණි ඇතිරිල්ල අත්හළත් හෝ අත්නොහළත් හෝ භික්ෂූන්ගේ අනුමැතියකින් තොරව වෙනත් අලුත් ඇතිරිල්ලක් කරවන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Nisīdanasanthatasikkhāpadaṃ

නිසීදනසන්ථත ශික්ෂාපදය

15. Nisīdanasanthataṃ pana bhikkhunā kārayamānena purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidatthi ādātabbā dubbaṇṇakaraṇāya. Anādā ce bhikkhu purāṇasantha tassa [Pg.12] sāmantā sugatavidatthiṃ, navaṃ nisīdanasanthataṃ kārāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

15. භික්ෂුවක් විසින් හිඳින ඇතිරිල්ලක් කරවනු ලබන විට, පැරණි ඇතිරිල්ලේ වටපිටාවෙන් බුද්ධ වියතක් ප්‍රමාණයේ කොටසක් (අවලස්සන කිරීම සඳහා) ගත යුතුය. ඉදින් භික්ෂුව පැරණි ඇතිරිල්ලෙන් බුද්ධ වියතක් ප්‍රමාණයේ කොටසක් නොගෙන අලුත් හිඳින ඇතිරිල්ලක් කරවන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Eḷakalomasikkhāpadaṃ

ඒළකලෝම ශික්ෂාපදය

16. Bhikkhuno paneva addhānamaggappaṭipannassa eḷakalomāni uppajjeyyuṃ, ākaṅkhamānena bhikkhunā paṭiggahetabbāni, paṭiggahetvā tiyojanaparamaṃ sahatthā haritabbāni asante hārake. Tato ce uttari hareyya, asantepi hārake, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

16. දීර්ඝ මාර්ගයක ගමන් කරන භික්ෂුවකට එළු ලොම් ලැබෙන්නේ නම්, කැමති නම් ඒවා පිළිගත හැකිය. පිළිගෙන, රැගෙන යන්නෙකු නොමැති කල්හි තමා විසින්ම උපරිම වශයෙන් යොදුන් තුනක් දුර රැගෙන යා යුතුය. රැගෙන යන්නෙකු නොමැති වුවද ඊට වඩා වැඩි දුරක් රැගෙන යන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Eḷakalomadhovāpanasikkhāpadaṃ

ඒළකලෝමධෝවාපන ශික්ෂාපදය

17. Yo pana bhikkhu aññātikāya bhikkhuniyā eḷakalomāni dhovāpeyya vā rajāpeyya vā vijaṭāpeyya vā, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

17. යම් භික්ෂුවක් නෑ නොවන මෙහෙණියක ලවා එළු ලොම් සෝදවන්නේ නම් හෝ සායම් පොවන්නේ නම් හෝ පීරවන්නේ නම්, නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Rūpiyasikkhāpadaṃ

රූපිය ශික්ෂාපදය (රන් රිදී පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

18. Yo pana bhikkhu jātarūparajataṃ uggaṇheyya vā uggaṇhāpeyya vā upanikkhittaṃ vā sādiyeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

18. යම් භික්ෂුවක් රන් රිදී පිළිගන්නේ නම් හෝ පිළිගන්වන්නේ නම් හෝ තමා උදෙසා තබන ලද රන් රිදී ඉවසන්නේ නම්, නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadaṃ

රූපිය සංවෝහාර ශික්ෂාපදය (රන් රිදී ගනුදෙනු පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

19. Yo pana bhikkhu nānappakārakaṃ rūpiyasaṃvohāraṃ samāpajjeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

19. යම් භික්ෂුවක් නොයෙක් ආකාරයේ රන් රිදී ගනුදෙනුවල යෙදෙන්නේ නම්, නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Kayavikkayasikkhāpadaṃ

කයවික්කය ශික්ෂාපදය (මිල දී ගැනීම් හා විකිණීම් පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

20. Yo pana bhikkhu nānappakārakaṃ kayavikkayaṃ samāpajjeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

20. යම් භික්ෂුවක් නොයෙක් ආකාරයේ මිල දී ගැනීම් හා විකිණීම්වල යෙදෙන්නේ නම්, නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Kosiyavaggo dutiyo.

දෙවැනි කොසිය වර්ගයයි.

Pattasikkhāpadaṃ

පත්ත ශික්ෂාපදය (පාත්‍රය පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

21. Dasāhaparamaṃ atirekapatto dhāretabbo, taṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

21. අතිරේක පාත්‍රයක් තබාගත හැක්කේ උපරිම වශයෙන් දස දිනක් පමණි. ඒ කාලය ඉක්මවා එය තබාගන්නා භික්ෂුවට නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Ūnapañcabandhanasikkhāpadaṃ

ඌනපඤ්චබන්ධන ශික්ෂාපදය (බැඳීම් පහකට වඩා අඩු පාත්‍රය පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

22. Yo pana bhikkhu ūnapañcabandhanena pattena aññaṃ navaṃ pattaṃ cetāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Tena bhikkhunā so patto bhikkhuparisāya nissajjitabbo[Pg.13], yo ca tassā bhikkhuparisāya pattapariyanto, so tassa bhikkhuno padātabbo ‘‘ayaṃ te bhikkhu patto yāva bhedanāya dhāretabbo’’ti, ayaṃ tattha sāmīci.

22. යම් භික්ෂුවක් බැඳීම් (පැළීම් සකස් කිරීම්) පහකට වඩා අඩු පාත්‍රයක් ඇතිව, වෙනත් අලුත් පාත්‍රයක් ඉල්ලා ගන්නේ නම්, නිසඟි පාචිත්ති වේ. එම භික්ෂුව විසින් ඒ පාත්‍රය භික්ෂු පිරිස මැද අත්හැරිය යුතුය. එම භික්ෂු පිරිසෙහි ඇති අවසාන පාත්‍රය එම භික්ෂුවට දිය යුතු අතර, ‘ඇවැත්නි, මේ ඔබේ පාත්‍රයයි, මෙය බිඳෙන තෙක් පරිහරණය කළ යුතුය’ යි පැවසිය යුතුය. මෙය එහි පිළිවෙතයි.

Bhesajjasikkhāpadaṃ

භේසජ්ජ ශික්ෂාපදය (ඖෂධ පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

23. Yāni kho pana tāni gilānānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisāyanīyāni bhesajjāni, seyyathidaṃ – sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ, tāni paṭiggahetvā sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbāni, taṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

23. ගිලන් භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් වැළඳිය යුතු යම් ඖෂධ කෙනෙක් වෙත්ද, එනම්: ගිතෙල්, වෙඬරු, තෙල්, මීපැණි, උක්සකුරු යන මේවා පිළිගෙන, උපරිම වශයෙන් සත් දිනක් තබාගෙන වැළඳිය හැකිය. ඒ කාලය ඉක්මවා තබාගන්නා භික්ෂුවට නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Vassikasāṭikasikkhāpadaṃ

වස්සිකසාටික ශික්ෂාපදය (වැසි සළුව පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

24. ‘‘Māso seso gimhāna’’nti bhikkhunā vassikasāṭikacīvaraṃ pariyesitabbaṃ, ‘‘addhamāso seso gimhāna’’nti katvā nivāsetabbaṃ. Orena ce ‘‘māso seso gimhāna’’nti vassikasāṭikacīvaraṃ pariyeseyya, orena‘‘ddhamāso seso gimhāna’’nti katvā nivāseyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

24. ‘ගිම්හාන සෘතුව අවසන් වීමට මාසයක් තිබියදී’ භික්ෂුව විසින් වැසි සළුවක් සෙවිය යුතුය. ‘අඩමසක් තිබියදී’ එය සකස් කොට හැඳිය යුතුය. ඊට වඩා කලින් වැසි සළුවක් සොයන්නේ නම් හෝ ඊට කලින් සකස් කොට අඳින්නේ නම් හෝ නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Cīvaraacchindanasikkhāpadaṃ

චීවර අච්ඡින්දන ශික්ෂාපදය (සිවුරු පැහැර ගැනීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

25. Yo pana bhikkhu bhikkhussa sāmaṃ cīvaraṃ datvā kupito anattamano acchindeyya vā acchindāpeyya vā, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

25. යම් භික්ෂුවක් වෙනත් භික්ෂුවකට තමා විසින්ම සිවුරක් දී, පසුව කිපී නොසතුටු වී, එම සිවුර තමාම පැහැර ගන්නේ නම් හෝ වෙනත් අයෙකු ලවා පැහැර ගන්වන්නේ නම් හෝ නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Suttaviññattisikkhāpadaṃ

සුත්තවිඤ්ඤත්ති ශික්ෂාපදය (නූල් ඉල්ලීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

26. Yo pana bhikkhu sāmaṃ suttaṃ viññāpetvā tantavāyehi cīvaraṃ vāyāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

26. යම් භික්ෂුවක් තමා විසින්ම නූල් ඉල්ලාගෙන, පේෂකාරයන් ලවා සිවුරක් වියවන්නේ නම්, නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Mahāpesakārasikkhāpadaṃ

මහාපේසකාර ශික්ෂාපදය (මහ පේෂකාර ශික්ෂාපදය)

27. Bhikkhuṃ paneva uddissa aññātako gahapati vā gahapatānī vā tantavāyehi cīvaraṃ vāyāpeyya, tatra ce so bhikkhu pubbe appavārito tantavāye upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajjeyya ‘‘idaṃ kho, āvuso, cīvaraṃ maṃ uddissa viyyati, āyatañca karotha, vitthatañca, appitañca, suvītañca, suppavāyitañca, suvilekhitañca, suvitacchitañca karotha, appeva nāma mayampi āyasmantānaṃ kiñcimattaṃ anupadajjeyyāmā’’ti. Evañca so bhikkhu vatvā kiñcimattaṃ anupadajjeyya antamaso piṇḍapātamattampi, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

27. යම් භික්ෂුවක් උදෙසා නෑ නොවන ගෘහපතියෙකු හෝ ගෘහපතිනියක හෝ පේෂකාරයන් ලවා සිවුරක් වියවන කල්හි, එම භික්ෂුව කලින් ආරාධනයක් නොලැබ, පේෂකාරයන් වෙත ගොස්, ‘ඇවැත්නි, මේ සිවුර වියනු ලබන්නේ මා උදෙසාය. මෙය දිගින් ද, පළලින් ද, ඝනව ද, හොඳින් පෙළ ගැසෙන සේ ද, මනාව වියන ලදුව ද, මනා සීරීම් ඇතිව ද කරන්න. මම ද ඔබට කිසියම් දෙයක් දෙන්නෙමි’ යි කියා, අවසානයේ පිණ්ඩපාත මාත්‍රයක් හෝ කිසියම් දෙයක් දෙන්නේ නම්, නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Accekacīvarasikkhāpadaṃ

අච්චේකචීවර ශික්ෂාපදය (හදිසි සිවුරු පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

28. Dasāhānāgataṃ [Pg.14] kattikatemāsikapuṇṇamaṃ bhikkhuno paneva accekacīvaraṃ uppajjeyya, accekaṃ maññamānena bhikkhunā paṭiggahetabbaṃ, paṭiggahetvā yāva cīvarakālasamayaṃ nikkhipitabbaṃ. Tato ce uttari nikkhipeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

28. වස් කාලය අවසන් වන කාර්තික පුන් පොහෝ දිනට දස දිනක් ඉතිරිව තිබියදී භික්ෂුවකට හදිසි සිවුරක් ලැබෙන්නේ නම්, එය හදිසි සිවුරක් යැයි සලකා පිළිගත යුතුය. පිළිගෙන සිවුරු දීමේ කාලය පැමිණෙන තෙක් එය තැබිය යුතුය. ඊට වඩා වැඩි කාලයක් තබන්නේ නම්, නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Sāsaṅkasikkhāpadaṃ

සාසංක ශික්ෂාපදය (සැක සහිත සෙනසුන් පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

29. Upavassaṃ kho pana kattikapuṇṇamaṃ yāni kho pana tāni āraññakāni senāsanāni sāsaṅkasammatāni sappaṭibhayāni, tathārūpesu bhikkhu senāsanesu viharanto ākaṅkhamāno tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ antaraghare nikkhipeyya, siyā ca tassa bhikkhuno kocideva paccayo tena cīvarena vippavāsāya, chārattaparamaṃ tena bhikkhunā tena cīvarena vippavasitabbaṃ. Tato ce uttari vippavaseyya aññatra bhikkhusammutiyā, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

29. කාර්තික පුන් පොහෝ දිනයෙන් පසු වස් කාලය නිම වත්ම, යම්කිසි සැක සහිත වූ, බිය සහිත වූ ආරණ්‍ය සේනාසන වෙත් ද, එවැනි සේනාසනයන්හි වසන භික්ෂුව කැමති වන්නේ නම් තමාගේ තුන් සිවුරෙන් එක් සිවුරක් ගමක තැබිය හැකිය. එම සිවුරෙන් තොරව විසීමට කිසියම් හේතුවක් ඇත්නම්, උපරිම වශයෙන් සය රැයක් පමණක් එම සිවුරෙන් වෙන්ව විසිය හැකිය. සංඝ සම්මුතියක් නැතිව ඊට වඩා වැඩි කාලයක් වෙන්ව වෙසෙන්නේ නම්, නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Pariṇatasikkhāpadaṃ

පරිණත ශික්ෂාපදය (පැවරුණු දෙය වෙනතකට හැරවීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

30. Yo pana bhikkhu jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ attano pariṇāmeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

30. යම් භික්ෂුවක් සංඝයා සතු වූ ද, සංඝයාට පැවරුණා වූ ද ලාභයක් බව දැන දැනම, එය තමා වෙත හරවා ගන්නේ නම්, නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Pattavaggo tatiyo.

තුන්වන පාත්‍ර වර්ගයයි.

Uddiṭṭhā kho āyasmanto tiṃsa nissaggiyā pācittiyā dhammā. Tatthāyasmante pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyasmanto, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආයුෂ්මත්නි, තිස් නිසඟි පාචිත්ති ධර්මයන් දේශනා කරන ලදී. එහිදී ආයුෂ්මත්න්ගෙන් විමසමි: ඔබ මෙයින් පිරිසිදු ද? දෙවැනි වරටත් විමසමි: ඔබ මෙයින් පිරිසිදු ද? තුන්වැනි වරටත් විමසමි: ඔබ මෙයින් පිරිසිදු ද? ආයුෂ්මත්හු මෙයින් පිරිසිදුය. එබැවින් නිශ්ශබ්ද වෙති. මෙය මෙසේ යැයි මම දරා ගනිමි.

Nissaggiyapācittiyā niṭṭhitā.

නිසඟි පාචිත්ති ධර්මයෝ නිමාවූහ.

Suddhapācittiyā

ශුද්ධ පාචිත්තියෝ

Ime kho panāyasmanto dvenavuti pācittiyā

ආයුෂ්මත්නි, මේ අනූදෙකක් වූ පාචිත්ති

Dhammā uddesaṃ āgacchanti.

ධර්මයෝ දේශනාව පිණිස පැමිණෙති.

Musāvādasikkhāpadaṃ

මුසාවාද ශික්ෂාපදය (බොරු කීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

1. Sampajānamusāvāde pācittiyaṃ.

1. දැන දැන බොරු කීමෙන් පාචිත්ති වේ.

Omasavādasikkhāpadaṃ

ඕමසවාද ශික්ෂාපදය (උසුළු විසුළු හා අපහාස කිරීම් පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

2. Omasavāde pācittiyaṃ.

2. අනෙක් අයට අපහාස වන පරිදි කතා කිරීමෙන් පාචිත්ති වේ.

Pesuññasikkhāpadaṃ

පේසුඤ්ඤ ශික්ෂාපදය (කේලාම් කීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

3. Bhikkhupesuññe [Pg.15] pācittiyaṃ.

3. භික්ෂූන්ට කේලාම් කීමෙන් පාචිත්ති වේ.

Padasodhammasikkhāpadaṃ

පදසෝධම්ම සික්ෂාපදය

4. Yo pana bhikkhu anupasampannaṃ padaso dhammaṃ vāceyya, pācittiyaṃ.

4. යම් මහණෙක් උපසම්පන්න නොවූවෙකුට පදයෙන් පදය ධර්මය උගන්වන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Paṭhamasahaseyyasikkhāpadaṃ

පළමු සහසෙය්‍යා සික්ෂාපදය

5. Yo pana bhikkhu anupasampannena uttaridirattatirattaṃ sahaseyyaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

5. යම් මහණෙක් උපසම්පන්න නොවූවෙකු සමඟ දෙතුන් රැයකට වඩා එක්ව සැතපීමක් (එකම වහලක් යට නිදාගැනීමක්) කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Dutiyasahaseyyasikkhāpadaṃ

දෙවන සහසෙය්‍යා සික්ෂාපදය

6. Yo pana bhikkhu mātugāmena sahaseyyaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

6. යම් මහණෙක් ස්ත්‍රියක සමඟ එක්ව සැතපීමක් (එකම වහලක් යට නිදාගැනීමක්) කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Dhammadesanāsikkhāpadaṃ

ධර්මදේශනා සික්ෂාපදය

7. Yo pana bhikkhu mātugāmassa uttarichappañcavācāhi dhammaṃ deseyya aññatra viññunā purisaviggahena, pācittiyaṃ.

7. යම් මහණෙක් නුවණැති පිරිමියෙකු ළඟ නොමැතිව, ස්ත්‍රියකට වචන පහකට හෝ හයකට වඩා වැඩි කොටසක් ධර්මය දේශනා කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Bhūtārocanasikkhāpadaṃ

භූතාරෝචන සික්ෂාපදය

8. Yo pana bhikkhu anupasampannassa uttarimanussadhammaṃ āroceyya, bhūtasmiṃ pācittiyaṃ.

8. යම් මහණෙක් උපසම්පන්න නොවූවෙකුට තමන් තුළ සැබවින්ම පවතින උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයක් (ධ්‍යාන, මඟඵල ආදිය) පවසන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Duṭṭhullārocanasikkhāpadaṃ

දුට්ඨුල්ලා රෝචන සික්ෂාපදය

9. Yo pana bhikkhu bhikkhussa duṭṭhullaṃ āpattiṃ anupasampannassa āroceyya aññatra bhikkhusammutiyā, pācittiyaṃ.

9. යම් මහණෙක් භික්ෂූන්ගේ සම්මතියෙන් තොරව, වෙනත් මහණෙකුගේ බලවත් ඇවැතක් (දුෂ්ටුල්ලා ඇවැතක්) උපසම්පන්න නොවූවෙකුට පවසන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Pathavīkhaṇanasikkhāpadaṃ

පථවීඛණන සික්ෂාපදය

10. Yo pana bhikkhu pathaviṃ khaṇeyya vā khaṇāpeyya vā pācittiyaṃ.

10. යම් මහණෙක් පොළොව හාරන්නේ නම් හෝ හාරවන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Musāvādavaggo paṭhamo.

පළමුවන මුසාවාද වර්ගයයි.

Bhūtagāmasikkhāpadaṃ

භූතගාම සික්ෂාපදය

11. Bhūtagāmapātabyatāya pācittiyaṃ.

11. පැළෑටි (ගස්කොළන්) සිඳ බිඳ දැමීමෙන් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Aññavādakasikkhāpadaṃ

අඤ්ඤවාදක සික්ෂාපදය

12. Aññavādake, vihesake pācittiyaṃ.

12. කරුණ මඟහැර වෙනත් බස් කීමෙන් හෝ සංඝයා වෙහෙසට පත්කිරීමෙන් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Ujjhāpanakasikkhāpadaṃ

උජ්ඣාපනක සික්ෂාපදය

13. Ujjhāpanake[Pg.16], khiyyanake pācittiyaṃ.

13. සංඝයාගේ තීරණවලට දොස් පැවසීමෙන් හා නින්දා අපහාස කිරීමෙන් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Paṭhamasenāsanasikkhāpadaṃ

පළමු සෙනාසන සික්ෂාපදය

14. Yo pana bhikkhu saṅghikaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā bhisiṃ vā kocchaṃ vā ajjhokāse santharitvā vā santharāpetvā vā taṃ pakkamanto neva uddhareyya, na uddharāpeyya, anāpucchaṃ vā gaccheyya, pācittiyaṃ.

14. යම් මහණෙක් සංඝ සන්තක ඇඳක්, පුටුවක්, මෙට්ටයක් හෝ බංකුවක් එළිමහනෙහි අතුරා හෝ අතුරුවා, එතැනින් නික්ම යන විට එය අස් නොකරන්නේ නම්, අස් නොකරවන්නේ නම් හෝ අවසර නොගෙන යන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Dutiyasenāsanasikkhāpadaṃ

දෙවන සෙනාසන සික්ෂාපදය

15. Yo pana bhikkhu saṅghike vihāre seyyaṃ santharitvā vā santharāpetvā vā taṃ pakkamanto neva uddhareyya, na uddharāpeyya, anāpucchaṃ vā gaccheyya, pācittiyaṃ.

15. යම් මහණෙක් සංඝ සන්තක විහාරයක ඇඳ ඇතිරිලි අතුරා හෝ අතුරුවා, එතැනින් නික්ම යන විට එය අස් නොකරන්නේ නම්, අස් නොකරවන්නේ නම් හෝ අවසර නොගෙන යන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Anupakhajjasikkhāpadaṃ

අනුපඛජ්ජ සික්ෂාපදය

16. Yo pana bhikkhu saṅghike vihāre jānaṃ pubbupagataṃ bhikkhuṃ anupakhajja seyyaṃ kappeyya ‘‘yassa sambādho bhavissati, so pakkamissatī’’ti etadeva paccayaṃ karitvā anaññaṃ, pācittiyaṃ.

16. යම් මහණෙක් සංඝ සන්තක විහාරයක කලින් පැමිණ සිටි මහණෙකු සිටින බව දැන දැනම, “මෙහි ඉඩ මදිවන විට ඔහු පිටව යනු ඇත” යන මේ කරුණම අරමුණු කොටගෙන, ඔහු තෙරපමින් එහි සැතපෙන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Nikkaḍḍhanasikkhāpadaṃ

නික්කඩ්ඪන සික්ෂාපදය

17. Yo pana bhikkhu bhikkhuṃ kupito anattamano saṅghikā vihārā nikkaḍḍheyya vā nikkaḍḍhāpeyya vā, pācittiyaṃ.

17. යම් මහණෙක් කිපී නොසතුටු සිතින් යුතුව, වෙනත් මහණෙකු සංඝ සන්තක විහාරයකින් පිටමං කරන්නේ නම් හෝ පිටමං කරවන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Vehāsakuṭisikkhāpadaṃ

වේහාසකුටි සික්ෂාපදය

18. Yo pana bhikkhu saṅghike vihāre uparivehāsakuṭiyā āhaccapādakaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā abhinisīdeyya vā abhinipajjeyya vā, pācittiyaṃ.

18. යම් මහණෙක් සංඝ සන්තක විහාරයක උඩුමහල් කුටියක, ගැලවිය හැකි පාද සහිත ඇඳක් හෝ පුටුවක් මත ඉඳගන්නේ නම් හෝ සැතපෙන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Mahallakavihārasikkhāpadaṃ

මහල්ලක විහාර සික්ෂාපදය

19. Mahallakaṃ pana bhikkhunā vihāraṃ kārayamānena yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāya ālokasandhiparikammāya dvatticchadanassa pariyāyaṃ appaharite ṭhitena adhiṭṭhātabbaṃ, tato ce uttari appaharitepi ṭhito adhiṭṭhaheyya, pācittiyaṃ.

19. විශාල විහාරයක් කරවන මහණෙකු විසින්, දොර රාමු තැබීම, අගුල් සවි කිරීම සහ කවුළු අලංකාර කිරීම සඳහා වහලයේ ස්ථර දෙකක් හෝ තුනක් දක්වා, නිල් ගොයම් නැති තැනක සිට නිරීක්ෂණය කළ හැකිය. ඊට වඩා වැඩි කොටසක් නිල් ගොයම් නැති තැනක සිට වුවද නිරීක්ෂණය කරමින් කරවන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sappāṇakasikkhāpadaṃ

සප්පාණක සික්ෂාපදය

20. Yo pana bhikkhu jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ tiṇaṃ vā mattikaṃ vā siñceyya vā siñcāpeyya vā, pācittiyaṃ.

20. යම් මහණෙක් පණුවන් (පණ ඇති සතුන්) සහිත ජලය බව දැන දැනම, එම ජලය තණකොළ මතට හෝ මැටි මතට ඉසින්නේ නම් හෝ ඉස්සවන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Bhūtagāmavaggo dutiyo.

දෙවන භූතගාම වර්ගයයි.

Ovādasikkhāpadaṃ

ඕවාද සික්ෂාපදය

21. Yo [Pg.17] pana bhikkhu asammato bhikkhuniyo ovadeyya, pācittiyaṃ.

21. යම් මහණෙක් සංඝයා විසින් සම්මත නොකරන ලද්දේ භික්ෂුණීන්ට අනුශාසනා කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Atthaṅgatasikkhāpadaṃ

අත්ථංගත සික්ෂාපදය

22. Sammatopi ce bhikkhu atthaṅgate sūriye bhikkhuniyo ovadeyya, pācittiyaṃ.

22. සංඝයා විසින් සම්මත කරන ලද මහණෙකු වුවද, හිරු බැස ගිය පසු භික්ෂුණීන්ට අනුශාසනා කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Bhikkhunupassayasikkhāpadaṃ

භික්ඛුනූපස්සය සික්ඛාපදය

23. Yo pana bhikkhu bhikkhunupassayaṃ upasaṅkamitvā bhikkhuniyo ovadeyya aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo, gilānā hoti bhikkhunī, ayaṃ tattha samayo.

23. යම් භික්ෂුවක් සුදුසු කාලය හැර භික්ෂුණී ආශ්‍රමයට පැමිණ භික්ෂුණීන් වහන්සේලාට අවවාද කරන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ. එහිදී සුදුසු කාලය නම්, භික්ෂුණියක ගිලන්ව සිටීමයි. මෙය එහි සුදුසු කාලයයි.

Āmisasikkhāpadaṃ

ආමිස සික්ඛාපදය

24. Yo pana bhikkhu evaṃ vadeyya ‘‘āmisahetu therā bhikkhū bhikkhuniyo ovadantī’’ti, pācittiyaṃ.

24. යම් භික්ෂුවක් “තෙරුන් වහන්සේලා භික්ෂුණීන්ට අවවාද කරන්නේ ආමිසය (ලාභ සත්කාර) උදෙසා ය” යි පවසන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ.

Cīvaradānasikkhāpadaṃ

චීවරදාන සික්ඛාපදය

25. Yo pana bhikkhu aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ dadeyya aññatra pārivattakā, pācittiyaṃ.

25. යම් භික්ෂුවක් නෑ නොවන භික්ෂුණියකට හුවමාරුවක් හැර (වෙනත් ලෙසකින්) චීවරයක් දෙන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ.

Cīvarasibbanasikkhāpadaṃ

චීවරසිබ්බන සික්ඛාපදය

26. Yo pana bhikkhu aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ sibbeyya vā sibbāpeyya vā, pācittiyaṃ.

26. යම් භික්ෂුවක් නෑ නොවන භික්ෂුණියකට චීවරයක් මසන්නේ නම් හෝ මස්වන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ.

Saṃvidhānasikkhāpadaṃ

සංවිධාන සික්ඛාපදය

27. Yo pana bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjeyya antamaso gāmantarampi aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo, satthagamanīyo hoti maggo, sāsaṅkasammato, sappaṭibhayo, ayaṃ tattha samayo.

27. යම් භික්ෂුවක් භික්ෂුණියක සමඟ කතාබස් කොට එක්ව, අඩුම තරමින් එක් ගමකින් තවත් ගමකට වුවද දීර්ඝ මාර්ගයක ගමන් කරන්නේ නම්, සුදුසු කාලය හැර එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ. එහිදී සුදුසු කාලය නම්, එම මාර්ගය ගැල් කණ්ඩායම් (කරත්ත) සමඟ යා යුතු, සැක සහිත වූ, බිය සහිත වූ මාර්ගයක් වීමයි. මෙය එහි සුදුසු කාලයයි.

Nāvābhiruhanasikkhāpadaṃ

නාවාභිරුහන සික්ඛාපදය

28. Yo pana bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhāya ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya uddhaṃgāminiṃ vā adhogāminiṃ vā aññatra tiriyaṃ taraṇāya, pācittiyaṃ.

28. යම් භික්ෂුවක් භික්ෂුණියක සමඟ කතාබස් කොට එක්ව, හරහට එතෙර වීම සඳහා හැර, උඩුගං බලා හෝ යටිගං බලා යන එක් නෞකාවකට නැගී යන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ.

Paripācitasikkhāpadaṃ

පරිපාචිත සික්ඛාපදය

29. Yo [Pg.18] pana bhikkhu jānaṃ bhikkhuniparipācitaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjeyya aññatra pubbe gihisamārambhā, pācittiyaṃ.

29. යම් භික්ෂුවක් භික්ෂුණියක විසින් උනන්දු කරවා (පෙලඹවීමෙන්) සූදානම් කරවන ලද පිණ්ඩපාතය, එසේ බව දැන දැනම, පෙර ගිහියන් විසින් ආරම්භ කරන ලද්දක් හැර වළඳන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ.

Rahonisajjasikkhāpadaṃ

රහෝනිසජ්ජ සික්ඛාපදය

30. Yo pana bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

30. යම් භික්ෂුවක් භික්ෂුණියක සමඟ පමණක්, රහසිගත (හුදෙකලා) තැනක එකට අසුන් ගන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ.

Ovādavaggo tatiyo.

ඕවාද වර්ගය තුන්වැනි ය.

Āvasathapiṇḍasikkhāpadaṃ

ආවසථපිණ්ඩ සික්ඛාපදය

31. Agilānena bhikkhunā eko āvasathapiṇḍo bhuñjitabbo. Tato ce uttari bhuñjeyya, pācittiyaṃ.

31. ගිලන් නොවූ භික්ෂුවක් විසින් පොදු දන්හලකින් (ආවසථයකින්) එක් පිණ්ඩපාත වේලක් පමණක් වැළඳිය යුතුය. ඊට වඩා වළඳන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ.

Gaṇabhojanasikkhāpadaṃ

ගණභෝජන සික්ඛාපදය

32. Gaṇabhojane aññatra samayā pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo, gilānasamayo, cīvaradānasamayo, cīvarakārasamayo, addhānagamanasamayo, nāvābhiruhanasamayo, mahāsamayo, samaṇabhattasamayo, ayaṃ tattha samayo.

32. සුදුසු කාලය හැර ගණභෝජනය වැළඳීමෙන් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. එහිදී සුදුසු කාලය නම්, ගිලන් වූ කාලය, චීවර දන් දෙන කාලය, චීවර මසන කාලය, දීර්ඝ ගමනක් යන කාලය, නෞකාවකට නගින කාලය, මහත් වූ පිරිස් රැස්වන කාලය (මහා සමය), ශ්‍රමණයන් සඳහා දෙන බත් පිළියෙළ වූ කාලය යනාදියයි. මෙය එහි සුදුසු කාලයයි.

Paramparabhojanasikkhāpadaṃ

පරම්පරභෝජන සික්ඛාපදය

33. Paramparabhojane aññatra samayā pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo, gilānasamayo, cīvaradānasamayo, cīvarakārasamayo, ayaṃ tattha samayo.

33. සුදුසු කාලය හැර පරම්පරභෝජනය වැළඳීමෙන් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. එහිදී සුදුසු කාලය නම්, ගිලන් වූ කාලය, චීවර දන් දෙන කාලය, චීවර මසන කාලය යනාදියයි. මෙය එහි සුදුසු කාලයයි.

Kāṇamātusikkhāpadaṃ

කාණමාතු සික්ඛාපදය

34. Bhikkhuṃ paneva kulaṃ upagataṃ pūvehi vā manthehi vā abhihaṭṭhuṃ pavāreyya, ākaṅkhamānena bhikkhunā dvattipattapūrā paṭiggahetabbā. Tato ce uttari paṭiggaṇheyya, pācittiyaṃ. Dvattipattapūre paṭiggahetvā tato nīharitvā bhikkhūhi saddhiṃ saṃvibhajitabbaṃ, ayaṃ tattha sāmīci.

34. කිසියම් පවුලකට වැඩි භික්ෂුවකට කැවුම්වලින් හෝ අතින් අනා දෙන සකුලිකා ආදී ආහාරයන්ගෙන් කැමති තාක් පිළිගැනීමට ආරාධනා කරන්නේ නම්, කැමති වන භික්ෂුව විසින් පාත්‍ර දෙකක් හෝ තුනක් පිරෙන තෙක් පිළිගත හැක. ඊට වඩා පිළිගන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ. පාත්‍ර දෙකක් හෝ තුනක් පිරෙන්නට පිළිගෙන, එතැනින් නික්ම ගොස්, සෙසු භික්ෂූන් සමඟ බෙදාහදා ගත යුතුය. මෙය එහි නියමිත පිළිවෙතයි.

Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadaṃ

පළමු පවාරණා සික්ඛාපදය

35. Yo pana bhikkhu bhuttāvī pavārito anatirittaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, pācittiyaṃ.

35. යම් භික්ෂුවක් වළඳා අවසන්ව, තවදුරටත් වැළඳීම ප්‍රතික්ෂේප කර තිබියදී, ඉතිරි නොකරන ලද (කැප නොකරන ලද) ඛාද්‍ය හෝ භෝජ්‍ය දෙයක් වළඳන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ.

Dutiyapavāraṇāsikkhāpadaṃ

දෙවැනි පවාරණා සික්ඛාපදය

36. Yo [Pg.19] pana bhikkhu bhikkhuṃ bhuttāviṃ pavāritaṃ anatirittena khādanīyena vā bhojanīyena vā abhihaṭṭhuṃ pavāreyya ‘‘handa bhikkhu khāda vā bhuñja vā’’ti jānaṃ āsādanāpekkho, bhuttasmiṃ pācittiyaṃ.

36. යම් භික්ෂුවක් වළඳා අවසන්ව, වැළඳීම ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති වෙනත් භික්ෂුවකට, එම භික්ෂුව ඇවැතට පැමිණවීමේ (උපහාසයට හෝ අපහසුතාවයට පත්කිරීමේ) අදහසින්, “ඇවැත්නි, මෙයින් වළඳන්න” යැයි දැන දැනම ඉතිරි නොකරන ලද (කැප නොකරන ලද) ඛාද්‍යයකින් හෝ භෝජ්‍යයකින් ආරාධනා කරන්නේ නම්, (එම භික්ෂුව) වැළඳූ කල්හි (ආරාධනා කළ භික්ෂුවට) පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Vikālabhojanasikkhāpadaṃ

විකාලභෝජන සික්ඛාපදය

37. Yo pana bhikkhu vikāle khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, pācittiyaṃ.

37. යම් භික්ෂුවක් විකාලයෙහි (දහවල් දොළහෙන් පසුව) ඛාද්‍ය හෝ භෝජ්‍ය දෙයක් වළඳන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ.

Sannidhikārakasikkhāpadaṃ

සන්නිධිකාරක සික්ඛාපදය

38. Yo pana bhikkhu sannidhikārakaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, pācittiyaṃ.

38. යම් භික්ෂුවක් තැන්පත් කර තබන ලද (පසුදාට ඉතිරි කරන ලද) ඛාද්‍ය හෝ භෝජ්‍ය දෙයක් වළඳන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ.

Paṇītabhojanasikkhāpadaṃ

ප්‍රණීතභෝජන සික්ඛාපදය

39. Yāni kho pana tāni paṇītabhojanāni, seyyathidaṃ – sappi, navanītaṃ, telaṃ, madhu, phāṇitaṃ, maccho, maṃsaṃ, khīraṃ, dadhi. Yo pana bhikkhu evarūpāni paṇītabhojanāni agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjeyya, pācittiyaṃ.

39. යම් ප්‍රණීත භෝජන කෙනෙක් වෙත්ද, එනම්: ගිතෙල්, වෙඬරු, තලතෙල් ආදී තෙල්, මීපැණි, උක්සකුරු (උක් පැණි), මස්, මාළු, කිරි, දීකිරි යන මේවාය. යම් භික්ෂුවක් ගිලන් නොවී, තමා උදෙසා මෙවැනි ප්‍රණීත භෝජන ඉල්ලා (දායකයන් ලවා සපයාගෙන) වළඳන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ.

Dantaponasikkhāpadaṃ

දන්තපෝන සික්ඛාපදය

40. Yo pana bhikkhu adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āhareyya aññatra udakadantaponā, pācittiyaṃ.

40. යම් භික්ෂුවක් පැන් (ජලය) සහ දන්කූරු (දැහැටි) හැර, නොදෙන ලද කිසියම් ආහාරයක් මුව ද්වාරයට ඇතුළු කර ගන්නේ (වළඳන්නේ) නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ.

Bhojanavaggo catuttho.

භෝජන වර්ගය හතරවැනි ය.

Acelakasikkhāpadaṃ

අචේලක සික්ඛාපදය

41. Yo pana bhikkhu acelakassa vā paribbājakassa vā paribbājikāya vā sahatthā khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā dadeyya, pācittiyaṃ.

41. යම් භික්ෂුවක් අචේලකයෙකුට (නිර්වස්ත්‍ර තපස්වියෙකුට) හෝ පරිබ්‍රාජකයෙකුට හෝ පරිබ්‍රාජිකාවකට හෝ තම අතින්ම ඛාද්‍යයක් හෝ භෝජ්‍යයක් දෙන්නේ නම්, එය පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ.

Uyyojanasikkhāpadaṃ

උය්‍යෝජන සික්ඛාපදය

42. Yo pana bhikkhu bhikkhuṃ ‘‘ehāvuso, gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisissāmā’’ti tassa dāpetvā vā adāpetvā vā uyyojeyya ‘‘gacchāvuso, na me tayā saddhiṃ kathā vā nisajjā vā phāsu hoti, ekakassa me kathā vā nisajjā vā phāsu hotī’’ti etadeva paccayaṃ karitvā anaññaṃ, pācittiyaṃ.

42. යම් මහණෙක් තවත් මහණෙකුට 'ඇවැත්නි, එව, අපි ගමකට හෝ නියම්ගමකට හෝ පිණ්ඩපාතය සඳහා පිවිසෙමු' යි පවසා, ඔහු ලවා (දානය) දෙවා හෝ නොදෙවා හෝ 'ඇවැත්නි, යන්න, මට ඔබ සමඟ කථා කිරීම හෝ එකට හිඳීම හෝ පහසු නැත. මට තනිවම කථා කිරීම හෝ හිඳීම පහසුය' යි මේ කරුණම හේතු කොටගෙන, වෙනත් කරුණක් නොමැතිව, (ඔහු) පිටත් කර හරින්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Sabhojanasikkhāpadaṃ

සභෝජන සික්ඛාපදය

43. Yo [Pg.20] pana bhikkhu sabhojane kule anupakhajja nisajjaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

43. යම් මහණෙක් අඹුසැමියන් වෙසෙන (භෝජන සහිත) නිවසක බලහත්කාරයෙන් ඇතුළු වී හිඳින්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Rahopaṭicchannasikkhāpadaṃ

රහෝපටිච්ඡන්න සික්ඛාපදය

44. Yo pana bhikkhu mātugāmena saddhiṃ raho paṭicchanne āsane nisajjaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

44. යම් මහණෙක් ස්ත්‍රියක සමඟ රහසිගත වූ, ආවරණය වූ අසුනක හිඳින්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Rahonisajjasikkhāpadaṃ

රහෝනිසජ්ජ සික්ඛාපදය

45. Yo pana bhikkhu mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

45. යම් මහණෙක් ස්ත්‍රියක සමඟ රහසින්, තනිවම හිඳින්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Cārittasikkhāpadaṃ

චාරිත්ත සික්ඛාපදය

46. Yo pana bhikkhu nimantito sabhatto samāno santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā purebhattaṃ vā pacchābhattaṃ vā kulesu cārittaṃ āpajjeyya aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo, cīvaradānasamayo, cīvarakārasamayo, ayaṃ tattha samayo.

46. යම් මහණෙක් දානයකට ආරාධනා ලැබ, දානය පිළිගැනීමට ඇති කල්හි (හෝ වළඳා ඇති කල්හි), (ආරාමයේ) සිටින භික්ෂුවකගෙන් අවසර නොගෙන, පෙරබත් වේලෙහි හෝ පසුබත් වේලෙහි කුලයන් කරා හැසිරෙන්නේ නම්, සුදුසු සමය හැර පාචිත්තිය වේ. එහි සුදුසු සමය නම්: චීවර දාන සමය හා චීවර කරණ සමයයි. මෙය එහි සුදුසු සමය වේ.

Mahānāmasikkhāpadaṃ

මහානාම සික්ඛාපදය

47. Agilānena bhikkhunā catumāsappaccayapavāraṇā sāditabbā aññatra punapavāraṇāya, aññatra niccapavāraṇāya. Tato ce uttari sādiyeyya, pācittiyaṃ.

47. ගිලන් නොවූ භික්ෂුවක විසින් සිව්මසක් සඳහා කෙරෙන ප්‍රත්‍යය පවාරණයක් පිළිගත යුතුය. නැවත කරන ලද පවාරණයක් හෝ නිත්‍ය පවාරණයක් හැර, ඊට වඩා වැඩි කාලයක් පිළිගන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Uyyuttasenāsikkhāpadaṃ

උය්‍යුත්තසේනා සික්ඛාපදය

48. Yo pana bhikkhu uyyuttaṃ senaṃ dassanāya gaccheyya aññatra tathārūpappaccayā, pācittiyaṃ.

48. යම් මහණෙක් සුදුසු කරුණක් නොමැතිව, සූදානම් වී නික්මෙන සේනාවක් බැලීමට යන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Senāvāsasikkhāpadaṃ

සේනාවාස සික්ඛාපදය

49. Siyā ca tassa bhikkhuno kocideva paccayo senaṃ gamanāya, dirattatirattaṃ tena bhikkhunā senāya vasitabbaṃ. Tato ce uttari vaseyya, pācittiyaṃ.

49. එම භික්ෂුවට සේනාව වෙත යාමට කිසියම් කරුණක් ඇත්නම්, ඒ භික්ෂුව විසින් සේනාවෙහි රැය දෙකක් හෝ තුනක් වාසය කළ හැකිය. ඊට වඩා වැඩි කාලයක් වාසය කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Uyyodhikasikkhāpadaṃ

උය්‍යෝධික සික්ඛාපදය

50. Dirattatirattaṃ ce bhikkhu senāya vasamāno uyyodhikaṃ vā balaggaṃ vā senābyūhaṃ vā anīkadassanaṃ vā gaccheyya, pācittiyaṃ.

50. සේනාවෙහි රැය දෙකක් හෝ තුනක් වාසය කරන භික්ෂුව, යුද්ධ බිමට හෝ බලඇණි පෙළගස්වන තැනට හෝ ව්‍යූහයන් බැලීමට හෝ සේනා දර්ශනයට යන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Acelakavaggo pañcamo.

අචේලක වර්ගය පස්වැනි වේ.

Surāpānasikkhāpadaṃ

සුරාපාන සික්ඛාපදය

51. Surāmerayapāne [Pg.21] pācittiyaṃ.

51. සුරා හා මේරය පානය කිරීමෙන් පාචිත්තිය වේ.

Aṅgulipatodakasikkhāpadaṃ

අංගුලිපතෝදක සික්ඛාපදය

52. Aṅgulipatodake pācittiyaṃ.

52. ඇඟිල්ලෙන් කෙළි කවටකම් කිරීමෙන් (කිති කැවීමෙන්) පාචිත්තිය වේ.

Hasadhammasikkhāpadaṃ

හසධම්ම සික්ඛාපදය

53. Udake hasadhamme pācittiyaṃ.

53. දියෙහි ක්‍රීඩා කිරීමෙන් පාචිත්තිය වේ.

Anādariyasikkhāpadaṃ

අනාදරිය සික්ඛාපදය

54. Anādariye pācittiyaṃ.

54. අගෞරව කිරීමෙන් (නොසලකා හැරීමෙන්) පාචිත්තිය වේ.

Bhiṃsāpanasikkhāpadaṃ

භිංසාපන සික්ඛාපදය

55. Yo pana bhikkhu bhikkhuṃ bhiṃsāpeyya, pācittiyaṃ.

55. යම් මහණෙක් තවත් මහණෙකු බිය ගන්වන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Jotisikkhāpadaṃ

ජෝති සික්ඛාපදය

56. Yo pana bhikkhu agilāno visibbanāpekkho jotiṃ samādaheyya vā samādahāpeyya vā aññatra tathārūpappaccayā, pācittiyaṃ.

56. යම් මහණෙක් ගිලන් නොවී, ශරීරය තැවීම පිණිස (සීතල මකා ගැනීමට), සුදුසු කරුණක් නොමැතිව ගින්නක් දල්වන්නේ නම් හෝ දල්වන්නට සලස්වන්නේ නම් හෝ පාචිත්තිය වේ.

Nahānasikkhāpadaṃ

නහාන සික්ඛාපදය

57. Yo pana bhikkhu orenaddhamāsaṃ nahāyeyya aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo ‘‘diyaḍḍho māso seso gimhāna’’nti ‘‘vassānassa paṭhamo māso’’ iccete aḍḍhateyyamāsā uṇhasamayo, pariḷāhasamayo, gilānasamayo, kammasamayo, addhānagamanasamayo, vātavuṭṭhisamayo, ayaṃ tattha samayo.

57. යම් මහණෙක් සුදුසු කාලය හැර, අඩමසකට වඩා අඩු කාලයකින් නාන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ. එහි සුදුසු කාලය නම්: ග්‍රීෂ්ම සෘතුවෙන් ඉතිරි එක්මස් එකහමාරද, වර්ෂා සෘතුවේ පළමු මාසයද යන මේ දෙමස් එකහමාර උෂ්ණ කාලයයි, දැවිල්ල සහිත කාලයයි, ගිලන් වූ කාලයයි, වැඩ ඇති කාලයයි, දීර්ඝ මාර්ගයක ගමන් කළ කාලයයි, සුළඟ හා වැසි සහිත කාලයයි. මෙය එහි සුදුසු කාලය වේ.

Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadaṃ

දුබ්බණ්ණකරණ සික්ඛාපදය

58. Navaṃ pana bhikkhunā cīvaralābhena tiṇṇaṃ dubbaṇṇakaraṇānaṃ aññataraṃ dubbaṇṇakaraṇaṃ ādātabbaṃ nīlaṃ vā kaddamaṃ vā kāḷasāmaṃ vā. Anādā ce bhikkhu tiṇṇaṃ dubbaṇṇakaraṇānaṃ aññataraṃ dubbaṇṇakaraṇaṃ navaṃ cīvaraṃ paribhuñjeyya, pācittiyaṃ.

58. භික්ෂුවක විසින් අලුත් සිවුරක් ලැබූ කල්හි, නිල් පාටින් හෝ මඩ පාටින් හෝ කළු-දුඹුරු පාටින් යන දුර්වර්ණ කරන ක්‍රම තුනෙන් එකක් සිවුරෙහි තැබිය යුතුය. ඉදින් භික්ෂුව ඒ දුර්වර්ණ කරන ක්‍රම තුනෙන් එකක්වත් නොතබා අලුත් සිවුර පරිහරණය කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Vikappanasikkhāpadaṃ

විකප්පන සික්ඛාපදය

59. Yo pana bhikkhu bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā sikkhamānāya vā sāmaṇerassa vā sāmaṇeriyā vā sāmaṃ cīvaraṃ vikappetvā appaccuddhāraṇaṃ paribhuñjeyya, pācittiyaṃ.

59. යම් මහණෙක් භික්ෂුවකට හෝ භික්ෂුණියකට හෝ සික්ඛමානාවකට හෝ සාමණේරයෙකුට හෝ සාමණේරියකට හෝ තමා විසින් ම සිවුරක් විකප්පනය කොට (පවරා දී), එය නැවත නොගෙන (හිමිකරුගෙන් නිදහස් කරවා නොගෙන) පරිහරණය කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Apanidhānasikkhāpadaṃ

අපනිධාන සික්ඛාපදය

60. Yo [Pg.22] pana bhikkhu bhikkhussa pattaṃ vā cīvaraṃ vā nisīdanaṃ vā sūcigharaṃ vā kāyabandhanaṃ vā apanidheyya vā apanidhāpeyya vā antamaso hasāpekkhopi, pācittiyaṃ.

60. යම් මහණෙක් තවත් මහණෙකුගේ පාත්‍රය හෝ සිවුර හෝ නිසීදනය (ඇතිරිල්ල) හෝ ඉඳිකටු ගෙය හෝ කායබන්ධනය (පටිය) හෝ සිනහවක් ඇති කර ගැනීමේ අදහසින් වුවද, සඟවන්නේ නම් හෝ සඟවන්නට සලස්වන්නේ නම් හෝ පාචිත්තිය වේ.

Surāpānavaggo chaṭṭho.

සුරාපාන වර්ගය හයවැනි වේ.

Sañciccasikkhāpadaṃ

සංචිච්ච ශික්ෂාපදය

61. Yo pana bhikkhu sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropeyya, pācittiyaṃ.

61. යම් භික්ෂුවක් දැන දැනම සතෙකුගේ ජීවිතය තොර කරන්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Sappāṇakasikkhāpadaṃ

සප්පාණක ශික්ෂාපදය

62. Yo pana bhikkhu jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ paribhuñjeyya, pācittiyaṃ.

62. යම් භික්ෂුවක් පණුවන් සහිත ජලය බව දැන දැනම එය පරිභෝජනය කරන්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Ukkoṭanasikkhāpadaṃ

උක්කෝටන ශික්ෂාපදය

63. Yo pana bhikkhu jānaṃ yathādhammaṃ nihatādhikaraṇaṃ punakammāya ukkoṭeyya, pācittiyaṃ.

63. යම් භික්ෂුවක් ධර්මානුකූලව විසඳන ලද අධිකරණයක්, දැන දැනම නැවත විභාග කරනු පිණිස අවුස්සන්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Duṭṭhullasikkhāpadaṃ

දුට්ඨුල්ල ශික්ෂාපදය

64. Yo pana bhikkhu bhikkhussa jānaṃ duṭṭhullaṃ āpattiṃ paṭicchādeyya, pācittiyaṃ.

64. යම් භික්ෂුවක් වෙනත් භික්ෂුවකගේ බරපතළ (දුට්ඨුල්ල) ඇවැතක් දැන දැනම සඟවන්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Ūnavīsativassasikkhāpadaṃ

ඌනවිසිවස්ස ශික්ෂාපදය

65. Yo pana bhikkhu jānaṃ ūnavīsativassaṃ puggalaṃ upasampādeyya, so ca puggalo anupasampanno, te ca bhikkhū gārayhā, idaṃ tasmiṃ pācittiyaṃ.

65. යම් භික්ෂුවක් වයස අවුරුදු විස්සට අඩු පුද්ගලයෙකු බව දැන දැනම උපසම්පදා කරන්නේ නම්, ඒ පුද්ගලයා උපසම්පදා නොවූවෙක් වෙයි. එම උපසම්පදා කර්මය කළ භික්ෂූහුද ගැරහීමට ලක්විය යුත්තෝ වෙති. මෙය එම භික්ෂුවට පාචිත්ති ඇවැතකි.

Theyyasatthasikkhāpadaṃ

තෙය්‍යසත්ථ ශික්ෂාපදය

66. Yo pana bhikkhu jānaṃ theyyasatthena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjeyya antamaso gāmantarampi, pācittiyaṃ.

66. යම් භික්ෂුවක් සොරුන්ගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් බව දැන දැනම, ඔවුන් සමග කතා බස් කොට එකඟ වී, අවම වශයෙන් එක් ගමකින් තවත් ගමකට වුවද දීර්ඝ මාර්ගයක එකට ගමන් කරන්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Saṃvidhānasikkhāpadaṃ

සංවිධාන ශික්ෂාපදය

67. Yo pana bhikkhu mātugāmena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjeyya antamaso gāmantarampi, pācittiyaṃ.

67. යම් භික්ෂුවක් ස්ත්‍රියක සමග කතා බස් කොට එකඟ වී, අවම වශයෙන් එක් ගමකින් තවත් ගමකට වුවද දීර්ඝ මාර්ගයක එකට ගමන් කරන්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Ariṭṭhasikkhāpadaṃ

අරිට්ඨ ශික්ෂාපදය

68. Yo [Pg.23] pana bhikkhu evaṃ vadeyya ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’’ti, so bhikkhu bhikkhūhi evamassa vacanīyo ‘‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya, anekapariyāyenāvuso antarāyikā dhammā antarāyikā vuttā bhagavatā, alañca pana te paṭisevato antarāyāyā’’ti. Evañca so bhikkhu bhikkhūhi vuccamāno tatheva paggaṇheyya, so bhikkhu bhikkhūhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbo tassa paṭinissaggāya. Yāvatatiyañce samanubhāsiyamāno taṃ paṭinissajjeyya, iccetaṃ kusalaṃ. No ce paṭinissajjeyya, pācittiyaṃ.

68. යම් භික්ෂුවක් මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් අන්තරායකර ධර්ම කෙනෙක් වදාරන ලද්දාහුද, ඒවා සේවනය කරන්නාට බාධාවක් නොවේ යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය මම එසේ වටහා ගනිමි.' එවිට ඒ භික්ෂුවට සෙසු භික්ෂූන් විසින් මෙසේ කිව යුතුය: 'ආයුෂ්මතුනි, මෙසේ නොකියන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූත චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූත චෝදනා කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිවිටෙකත් මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ආයුෂ්මතුනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අන්තරායකර ධර්මයන් අන්තරායකර ධර්මයන් ලෙස නොයෙක් ආකාරයෙන් වදාරන ලද අතර, ඒවා සේවනය කරන්නාට බාධාවක් වන බවද වදාරන ලද්දේය.' මෙසේ සෙසු භික්ෂූන් වහන්සේලා පවසද්දීත් ඒ භික්ෂුව එම මතයම දැඩිව ග්‍රහණය කරගෙන සිටින්නේ නම්, ඒ මතය අත්හැරවීම සඳහා සෙසු භික්ෂූන් විසින් තුන් වරක් දක්වා අවවාද කළ යුතුය. තුන් වරක් දක්වා අවවාද කරද්දී එය අත්හරින්නේ නම් එය ඉතා යහපති. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Ukkhittasambhogasikkhāpadaṃ

උක්ඛිත්තසම්භෝග ශික්ෂාපදය

69. Yo pana bhikkhu jānaṃ tathāvādinā bhikkhunā akaṭānudhammena taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissaṭṭhena saddhiṃ sambhuñjeyya vā, saṃvaseyya vā, saha vā seyyaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

69. යම් භික්ෂුවක්, පෙර කී අයුරින් වැරදි මත දරන, ධර්මානුකූලව කටයුතු නොකළ, එම වැරදි දෘෂ්ටිය අත් නොහළ (සංඝයා විසින් නෙරපන ලද) භික්ෂුවක සමග, එසේ බව දැන දැනම එක්ව වළඳන්නේ නම් හෝ එක්ව වාසය කරන්නේ නම් හෝ එකට සයනය කරන්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Kaṇṭakasikkhāpadaṃ

කණ්ටක ශික්ෂාපදය

70. Samaṇuddesopi ce evaṃ vadeyya ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’’ti, so samaṇuddeso bhikkhūhi evamassa vacanīyo ‘‘māvuso, samaṇuddesa evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya, anekapariyāyenāvuso, samaṇuddesa antarāyikā dhammā antarāyikā vuttā bhagavatā, alañca pana te paṭisevato antarāyāyā’’ti, evañca so samaṇuddeso bhikkhūhi vuccamāno tatheva paggaṇheyya, so samaṇuddeso bhikkhūhi evamassa vacanīyo ‘‘ajjatagge te, āvuso, samaṇuddesa na ceva so bhagavā satthā apadisitabbo, yampi caññe samaṇuddesā labhanti bhikkhūhi saddhiṃ dirattatirattaṃ sahaseyyaṃ, sāpi te natthi, cara pire, vinassā’’ti. Yo pana bhikkhu jānaṃ tathānāsitaṃ samaṇuddesaṃ upalāpeyya vā, upaṭṭhāpeyya vā, sambhuñjeyya vā, saha vā seyyaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

70. සාමණේරනමක වුවද මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් අන්තරායකර ධර්ම කෙනෙක් වදාරන ලද්දාහුද, ඒවා සේවනය කරන්නාට බාධාවක් නොවේ යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය මම එසේ වටහා ගනිමි.' එවිට ඒ සාමණේරනමට භික්ෂූන් විසින් මෙසේ කිව යුතුය: 'ඇවැත්නි සාමණේරය, මෙසේ නොකියන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූත චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූත චෝදනා කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිවිටෙකත් මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ඇවැත්නි සාමණේරය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අන්තරායකර ධර්මයන් අන්තරායකර ධර්මයන් ලෙස නොයෙක් ආකාරයෙන් වදාරන ලද අතර, ඒවා සේවනය කරන්නාට බාධාවක් වන බවද වදාරන ලද්දේය.' මෙසේ භික්ෂූන් වහන්සේලා පවසද්දීත් ඒ සාමණේරනම එම මතයම දැඩිව ග්‍රහණය කරගෙන සිටින්නේ නම්, ඒ සාමණේරනමට භික්ෂූන් විසින් මෙසේ කිව යුතුය: 'ඇවැත්නි සාමණේරය, අද පටන් ඔබ විසින් ඒ භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ මාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ යැයි නොපැවසිය යුතුය. සෙසු සාමණේරවරුන්ට භික්ෂූන් වහන්සේලා සමග දෙරැයක් හෝ තුන් රැයක් එකට සයනය කිරීමට ලැබෙන යම් අවසරයක් ඇත්ද, එයද අද පටන් ඔබට නැත. අඥානය, මෙතැනින් ඉවත් වන්න, වැනසී යන්න.' යම් භික්ෂුවක් එලෙස නෙරපන ලද සාමණේරයෙකු බව දැන දැනම ඔහුව ළං කරගන්නේ නම්, හෝ උපස්ථාන කරවා ගන්නේ නම්, හෝ එකට වළඳන්නේ නම්, හෝ එකට සයනය කරන්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Sappāṇakavaggo sattamo.

සප්පාණක වර්ගය හත්වන වර්ගයයි.

Sahadhammikasikkhāpadaṃ

සහධම්මික ශික්ෂාපදය

71. Yo [Pg.24] pana bhikkhu bhikkhūhi sahadhammikaṃ vuccamāno evaṃ vadeyya ‘‘na tāvāhaṃ, āvuso, etasmiṃ sikkhāpade sikkhissāmi, yāva na aññaṃ bhikkhuṃ byattaṃ vinayadharaṃ paripucchāmī’’ti, pācittiyaṃ. Sikkhamānena, bhikkhave, bhikkhunā aññātabbaṃ paripucchitabbaṃ paripañhitabbaṃ, ayaṃ tattha sāmīci.

71. යම් භික්ෂුවක් සෙසු භික්ෂූන් විසින් ධර්මානුකූලව කරුණු කියනු ලබද්දී මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'ඇවැත්නි, මම ව්‍යවහාරයෙහි දක්ෂ, විනයධර වෙනත් භික්ෂුවකගෙන් විමසන තෙක් මේ ශික්ෂාපදයෙහි හික්මෙන්නේ නැත.' එය පාචිත්ති ඇවැතකි. මහණෙනි, හික්මෙන භික්ෂුව විසින් (තමා නොදන්නා දේ) දැනගත යුතුය, විමසිය යුතුය, විමසා බැලිය යුතුය. මෙය එහි පැවතිය යුතු නිසි පිළිවෙතයි.

Vilekhanasikkhāpadaṃ

විලේඛන ශික්ෂාපදය

72. Yo pana bhikkhu pātimokkhe uddissamāne evaṃ vadeyya ‘‘kiṃ panimehi khuddānukhuddakehi sikkhāpadehi uddiṭṭhehi, yāvadeva kukkuccāya vihesāya vilekhāya saṃvattantī’’ti, sikkhāpadavivaṇṇake pācittiyaṃ.

72. යම් භික්ෂුවක් ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසනු ලබන kල්හි මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'කුමක් හෙයින් මේ සුළු සදෘශ ශික්ෂාපද උදෙසනු ලබන්නේද? මේවා හුදෙක් සැක උපදවීමටත්, වෙහෙසටත්, වික්ෂිප්තභාවයටත් හේතු වන්නේය.' මෙසේ ශික්ෂාපද පහත් කොට සැලකීම පාචිත්ති ඇවැතකි.

Mohanasikkhāpadaṃ

මෝහන ශික්ෂාපදය

73. Yo pana bhikkhu anvaddhamāsaṃ pātimokkhe uddissamāne evaṃ vadeyya ‘‘idāneva kho ahaṃ jānāmi, ayampi kira dhammo suttāgato suttapariyāpanno anvaddhamāsaṃ uddesaṃ āgacchatī’’ti. Tañce bhikkhuṃ aññe bhikkhū jāneyyuṃ nisinnapubbaṃ iminā bhikkhunā dvattikkhattuṃ pātimokkhe uddissamāne, ko pana vādo bhiyyo, na ca tassa bhikkhuno aññāṇakena mutti atthi, yañca tattha āpattiṃ āpanno, tañca yathādhammo kāretabbo, uttari cassa moho āropetabbo ‘‘tassa te, āvuso, alābhā, tassa te dulladdhaṃ, yaṃ tvaṃ pātimokkhe uddissamānena sādhukaṃ aṭṭhiṃ katvā manasi karosī’’ti, idaṃ tasmiṃ mohanake pācittiyaṃ.

73. යම් භික්ෂුවක් අඩමසක් පාසා ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසනු ලබන කල්හි මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'මේ ධර්මයද සූත්‍රයට ඇතුළත් වූවක් බවත්, සූත්‍රයෙහි අඩංගු වූවක් බවත්, අඩමසක් පාසා උදෙසනු ලබන්නක් බවත් මා දැනගත්තේ දැන්මය.' සෙසු භික්ෂූන් වහන්සේලා ඒ භික්ෂුව මීට පෙර දෙතුන් වතාවක් ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන කල්හි එහි අසුන්ගෙන සිටි බව දන්නාහු නම්, එහිදී තවත් කවර කතාද? ඒ භික්ෂුවට නොදැන සිටියේය යන කරුණ නිසා නිදහසක් නැත. ඔහු එහිදී යම් ඇවැතකට පැමිණියේද, ඒ සඳහා ධර්මානුකූලව පිළියම් කළ යුතුය. තවද ඔහුට මුළා කිරීමේ වරද (මෝහනය) ආරෝපණය කළ යුතුය: 'ඇවැත්නි, ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසනු ලබන කල්හි ඔබ එය මැනවින් කන් යොමු කොට, මනසෙහි ධාරණය කර නොගැනීම ඔබට සිදුවූ අලාභයකි, ඔබට සිදුවූ අයහපතකි.' මේ මුළා කිරීමේ ක්‍රියාව එම භික්ෂුවට පාචිත්ති ඇවැතකි.

Pahārasikkhāpadaṃ

පහාර ශික්ෂාපදය

74. Yo pana bhikkhu bhikkhussa kupito anattamano pahāraṃ dadeyya, pācittiyaṃ.

74. යම් භික්ෂුවක් වෙනත් භික්ෂුවක කෙරෙහි කිපී, නොසතුටු සිතින් පහර දෙන්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Talasattikasikkhāpadaṃ

තලසත්තික ශික්ෂාපදය

75. Yo pana bhikkhu bhikkhussa kupito anattamano talasattikaṃ uggireyya, pācittiyaṃ.

75. යම් භික්ෂුවක් වෙනත් භික්ෂුවක කෙරෙහි කිපී, නොසතුටු සිතින් පහර දීමට මෙන් අත ඔසවන්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Amūlakasikkhāpadaṃ

අමූලක ශික්ෂාපදය

76. Yo pana bhikkhu bhikkhuṃ amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃseyya, pācittiyaṃ.

76. යම් භික්ෂුවක් වෙනත් භික්ෂුවකට පදනමක් නොමැතිව (අමූලකව) සංඝාදිසේස ඇවැතකින් චෝදනා කරන්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Sañciccasikkhāpadaṃ

සංචිච්ච ශික්ෂාපදය

77. Yo [Pg.25] pana bhikkhu bhikkhussa sañcicca kukkuccaṃ upadaheyya ‘‘itissa muhuttampi aphāsu bhavissatī’’ti etadeva paccayaṃ karitvā anaññaṃ, pācittiyaṃ.

77. යම් භික්ෂුවක් 'මොහුට මොහොතකට හෝ නොපහසුවක් වේවා' යන චේතනාවෙන්ම, වෙනත් කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව හුදෙක් එම කරුණම පෙරදැරි කරගෙන වෙනත් භික්ෂුවක කෙරෙහි දැන දැනම කුකුසක් (නොසන්සුන්තාවක්) උපදවන්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Upassutisikkhāpadaṃ

උපස්සුති ශික්ෂාපදය

78. Yo pana bhikkhu bhikkhūnaṃ bhaṇḍanajātānaṃ kalahajātānaṃ vivādāpannānaṃ upassutiṃ tiṭṭheyya ‘‘yaṃ ime bhaṇissanti, taṃ sossāmī’’ti etadeva paccayaṃ karitvā anaññaṃ, pācittiyaṃ.

78. යම් භික්ෂුවක්, අඬදබර කරගන්නා වූ, කලහ කරන්නා වූ, විවාදයට පැමිණි භික්ෂූන්ගේ 'මොවුන් පවසන දේ මම අසන්නෙමි' යන චේතනාවෙන්ම, වෙනත් කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව හුදෙක් එම කරුණම පෙරදැරි කරගෙන රහසින් කන් දී අසා සිටින්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Kammappaṭibāhanasikkhāpadaṃ

කම්මප්පටිබාහන ශික්ෂාපදය

79. Yo pana bhikkhu dhammikānaṃ kammānaṃ chandaṃ datvā pacchā khīyanadhammaṃ āpajjeyya, pācittiyaṃ.

79. යම් භික්ෂුවක් ධර්මානුකූලව සිදු කෙරෙන සංඝකර්මයන් සඳහා තම කැමැත්ත (ඡන්දය) ලබා දී, පසුව ඒ පිළිබඳව දොස් නගන්නේ නම්, එය පාචිත්ති ඇවැතකි.

Chandaṃadatvāgamanasikkhāpadaṃ

ඡන්දය නොදී (සංඝ සභාවෙන්) පිටව යාම පිළිබඳ සික්ෂාපදය

80. Yo pana bhikkhu saṅghe vinicchayakathāya vattamānāya chandaṃ adatvā uṭṭhāyāsanā pakkameyya, pācittiyaṃ.

80. යම් මහණෙක් සංඝයා අතර විනිශ්චය කතාවක් පවතිද්දී, (තම) ඡන්දය (කැමැත්ත) නොදී ආසනයෙන් නැගිට පිටව යන්නේ නම්, පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Dubbalasikkhāpadaṃ

දුබ්බල ශික්ෂාපදය

81. Yo pana bhikkhu samaggena saṅghena cīvaraṃ datvā pacchā khīyanadhammaṃ āpajjeyya ‘‘yathāsanthutaṃ bhikkhū saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇāmentī’’ti, pācittiyaṃ.

81. යම් මහණෙක් සමගි සංඝයා විසින් සිවුරක් දුන් පසු, "භික්ෂූහු සංඝ සන්තක ලාභය තමන් හඳුනන පරිදි (තමන්ට හිතවත් අයට) හරවති" යි පසුව දොස් නගන්නේ නම්, පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Pariṇāmanasikkhāpadaṃ

පරිණාමන ශික්ෂාපදය

82. Yo pana bhikkhu jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ puggalassa pariṇāmeyya, pācittiyaṃ.

82. යම් මහණෙක් දැන දැනම සංඝයාට පවරා ඇති සංඝ සන්තක ලාභයක් (යම්කිසි) පුද්ගලයෙකුට හරවා පවරන්නේ නම්, පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sahadhammikavaggo aṭṭhamo.

අටවැනි සහධම්මික වර්ගයයි.

Antepurasikkhāpadaṃ

අන්තඃපුර ශික්ෂාපදය

83. Yo pana bhikkhu rañño khattiyassa muddhābhisittassa anikkhantarājake aniggataratanake pubbe appaṭisaṃvidito indakhīlaṃ atikkāmeyya, pācittiyaṃ.

83. යම් මහණෙක්, රාජාභිෂේකය ලැබූ ක්‍ෂත්‍රිය රජුගේ, රජු බැහැරට නොගිය සහ දේවිය (හෝ රත්නයන්) බැහැරට නොගිය අන්තඃපුරයට, කලින් නොදන්වා සීමාව (පියගැට පෙළ හෝ එළිපත්ත) ඉක්මවා ඇතුල් වන්නේ නම්, පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Ratanasikkhāpadaṃ

රතන ශික්ෂාපදය

84. Yo [Pg.26] pana bhikkhu ratanaṃ vā ratanasammataṃ vā aññatra ajjhārāmā vā ajjhāvasathā vā uggaṇheyya vā uggaṇhāpeyya vā, pācittiyaṃ. Ratanaṃ vā pana bhikkhunā ratanasammataṃ vā ajjhārāme vā ajjhāvasathe vā uggahetvā vā uggahāpetvā vā nikkhipitabbaṃ ‘‘yassa bhavissati, so harissatī’’ti, ayaṃ tattha sāmīci.

84. යම් මහණෙක් ආරාමයකින් බැහැර හෝ තමා වසන නවාතැනකින් බැහැර දී රත්නයක් හෝ රත්නයක් ලෙස සම්මත දෙයක් තමා විසින් ගන්නේ නම් හෝ අන් ලවා ගන්වන්නේ නම් හෝ පාචිත්ති ඇවැත් වේ. යම් හෙයකින් භික්ෂුවක විසින් ආරාමයෙහි හෝ තමා වසන තැනෙහි තිබී රත්නයක් හෝ රත්නයක් ලෙස සම්මත දෙයක් ගන්නා ලද්දේ හෝ ගන්වන ලද්දේ නම්, "යමෙකුට අයිති නම් ඔහු මෙය රැගෙන යනු ඇත" යන අදහසින් එය සුරක්ෂිතව තැබිය යුතුය. මෙය එහි නියමිත පිළිවෙතයි.

Vikālagāmappavesanasikkhāpadaṃ

විකාලයෙහි ගමට පිවිසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය

85. Yo pana bhikkhu santaṃ bhikkhuṃ anāpucchāvikāle gāmaṃ paviseyya aññatra tathārūpā accāyikā karaṇīyā, pācittiyaṃ.

85. යම් මහණෙක් (ආරාමයෙහි) වෙසෙන වෙනත් භික්ෂුවකගෙන් නොවිමසා, එවැනි හදිසි කටයුත්තක් හැර, විකාලයෙහි (පස්වරුවෙහි) ගමට ඇතුළු වන්නේ නම්, පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sūcigharasikkhāpadaṃ

සූචිඝර ශික්ෂාපදය

86. Yo pana bhikkhu aṭṭhimayaṃ vā dantamayaṃ vā visāṇamayaṃ vā sūcigharaṃ kārāpeyya, bhedanakaṃ pācittiyaṃ.

86. යම් මහණෙක් ඇටෙන් කළ හෝ දළෙන් කළ හෝ අඟින් කළ හෝ ඉදිකටු කොපුවක් කරවන්නේ නම්, එය බිඳ දමා ඇවැත් දෙසිය යුතු පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Mañcapīṭhasikkhāpadaṃ

ඇඳ පුටු පිළිබඳ ශික්ෂාපදය

87. Navaṃ pana bhikkhunā mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā kārayamānena aṭṭhaṅgulapādakaṃ kāretabbaṃ sugataṅgulena aññatra heṭṭhimāya aṭaniyā. Taṃ atikkāmayato chedanakaṃ pācittiyaṃ.

87. අලුතින් ඇඳක් හෝ පුටුවක් කරවන භික්ෂුව විසින් යට ලීයෙන් (රාමුවෙන්) පහළ කොටස, සුගත වියතින් අඟල් අටක් දිග පාද ඇතිව කරවිය යුතුය. එය ඉක්මවා කරවන්නාට (වැඩි කොටස) කපා දමා ඇවැත් දෙසිය යුතු පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Tūlonaddhasikkhāpadaṃ

පුළුන් පිරවූ ඇඳ පුටු පිළිබඳ ශික්ෂාපදය

88. Yo pana bhikkhu mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā tūlonaddhaṃ kārāpeyya, uddālanakaṃ pācittiyaṃ.

88. යම් මහණෙක් පුළුන් පුරවන ලද ඇඳක් හෝ පුටුවක් කරවන්නේ නම්, (එම පුළුන්) උදුරා දමා ඇවැත් දෙසිය යුතු පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Nisīdanasikkhāpadaṃ

නිසීදනය (ඇතිරිල්ල) පිළිබඳ ශික්ෂාපදය

89. Nisīdanaṃ pana bhikkhunā kārayamānena pamāṇikaṃ kāretabbaṃ, tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso dve vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ diyaḍḍhaṃ, dasā vidatthi. Taṃ atikkāmayato chedanakaṃ pācittiyaṃ.

89. භික්ෂුවක් විසින් නිසීදනයක් කරවීමේදී නියමිත ප්‍රමාණයට අනුව කරවිය යුතුය. එහි ප්‍රමාණය මෙසේය: සුගත වියතින් දිගින් වියත් දෙකක් ද, පළලින් වියත් එකහමාරක් ද, වාටිය වියතක් ද විය යුතුය. එය ඉක්මවා කරවන්නාට (වැඩි කොටස) කපා දමා ඇවැත් දෙසිය යුතු පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadaṃ

කණ්ඩුපටිච්ඡාදිය (කැසීම් පිළිවැස්ම) පිළිබඳ ශික්ෂාපදය

90. Kaṇḍuppaṭicchādiṃ pana bhikkhunā kārayamānena pamāṇikā kāretabbā, tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso catasso vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ dve vidatthiyo. Taṃ atikkāmayato chedanakaṃ pācittiyaṃ.

90. භික්ෂුවක් විසින් කණ්ඩුපටිච්ඡාදියක් (කැසීම් පිළිවැස්මක්) කරවීමේදී නියමිත ප්‍රමාණයට අනුව කරවිය යුතුය. එහි ප්‍රමාණය මෙසේය: සුගත වියතින් දිගින් වියත් හතරක් ද, පළලින් වියත් දෙකක් ද විය යුතුය. එය ඉක්මවා කරවන්නාට (වැඩි කොටස) කපා දමා ඇවැත් දෙසිය යුතු පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Vassikasāṭikasikkhāpadaṃ

වස්සිකසාටිකාව (වැසි සළුව) පිළිබඳ ශික්ෂාපදය

91. Vassikasāṭikaṃ [Pg.27] pana bhikkhunā kārayamānena pamāṇikā kāretabbā, tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso cha vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ aḍḍhateyyā. Taṃ atikkāmayato chedanakaṃ pācittiyaṃ.

91. භික්ෂුවක් විසින් වැසි සළුවක් කරවීමේදී නියමිත ප්‍රමාණයට අනුව කරවිය යුතුය. එහි ප්‍රමාණය මෙසේය: සුගත වියතින් දිගින් වියත් හයක් ද, පළලින් වියත් දෙකහමාරක් ද විය යුතුය. එය ඉක්මවා කරවන්නාට (වැඩි කොටස) කපා දමා ඇවැත් දෙසිය යුතු පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Nandasikkhāpadaṃ

නන්ද ශික්ෂාපදය

92. Yo pana bhikkhu sugatacīvarappamāṇaṃ cīvaraṃ kārāpeyya, atirekaṃ vā, chedanakaṃ pācittiyaṃ. Tatridaṃ sugatassa sugatacīvarappamāṇaṃ, dīghaso nava vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ cha vidatthiyo, idaṃ sugatassa sugatacīvarappamāṇanti.

92. යම් මහණෙක් සුගත සිවුරේ ප්‍රමාණයට හෝ ඊට වඩා විශාල කොට සිවුරක් කරවන්නේ නම්, (වැඩි කොටස) කපා දමා ඇවැත් දෙසිය යුතු පාචිත්ති ඇවැත් වේ. මෙහි සුගතයන් වහන්සේගේ සුගත සිවුරු ප්‍රමාණය මෙසේය: සුගත වියතින් දිගින් වියත් නවයක් ද, පළලින් වියත් හයක් ද වේ. මෙය සුගතයන් වහන්සේගේ සුගත සිවුරු ප්‍රමාණයයි.

Ratanavaggo navamo.

නවවැනි රතන වර්ගයයි.

Uddiṭṭhā kho āyasmanto dvenavuti pācittiyā dhammā. Tatthāyasmante pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyasmanto, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආයුෂ්මතුනි, අනූදෙකක් වූ පාචිත්ති ධර්මයන් දේශනා කරන ලදී. ඒ පිළිබඳව ආයුෂ්මතුන්ගෙන් විමසමි: "මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?" දෙවැනි වරද විමසමි: "මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?" තුන්වැනි වරද විමසමි: "මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?" ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මෙහිලා පිරිසිදුය. එහෙයින් නිශ්ශබ්ද වන්නාහ. මෙය මෙසේම මම දරා ගනිමි.

Pācittiyā niṭṭhitā.

පාචිත්ති ධර්මයෝ නිමියහ.

Pāṭidesanīyā

පාටිදේසනීය ධර්මයෝ

Ime kho panāyasmanto cattāro pāṭidesanīyā

ආයුෂ්මතුනි, මේ සතරක් වූ පාටිදේසනීය

Dhammā uddesaṃ āgacchanti.

ධර්මයෝ (දේශනා කිරීම සඳහා) උද්දේශයට පැමිණෙත්.

Paṭhamapāṭidesanīyasikkhāpadaṃ

පළමු වන පාටිදේසනීය ශික්ෂාපදය

1. Yo pana bhikkhu aññātikāya bhikkhuniyā antaragharaṃ paviṭṭhāya hatthato khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sahatthā paṭiggahetvā khādeyya vā bhuñjeyya vā, paṭidesetabbaṃ tena bhikkhunā ‘‘gārayhaṃ, āvuso, dhammaṃ āpajjiṃ asappāyaṃ pāṭidesanīyaṃ, taṃ paṭidesemī’’ti.

1. යම් මහණෙක්, නෑ නොවන, නිවසකට ඇතුළු වූ භික්ෂුණියකගේ අතින් කැඳ, බත් හෝ වෙනත් කෑමක් (ඛාද්‍ය හෝ භෝජ්‍ය දෙයක්) තමාගේ අතින් පිළිගෙන වළඳන්නේ නම් හෝ අනුභව කරන්නේ නම් හෝ ඒ භික්ෂුව විසින් "ඇවැත්නි, මම නින්දිත වූ, අකැප වූ, ප්‍රකාශ කළ යුතු (පාටිදේසනීය) ඇවැතකට පැමිණියෙමි. එය ප්‍රකාශ කරමි" යි දෙසිය යුතුය.

Dutiyapāṭidesanīyasikkhāpadaṃ

දෙවන පාටිදේසනීය ශික්ෂාපදය

2. Bhikkhū paneva kulesu nimantitā bhuñjanti, tatra ce sā bhikkhunī vosāsamānarūpā ṭhitā hoti ‘‘idha sūpaṃ detha, idha odanaṃ dethā’’ti. Tehi bhikkhūhi sā bhikkhunī apasādetabbā ‘‘apasakka tāva bhagini, yāva [Pg.28] bhikkhū bhuñjantī’’ti. Ekassapi ce bhikkhuno na paṭibhāseyya taṃ bhikkhuniṃ apasādetuṃ ‘‘apasakka tāva bhagini, yāva bhikkhū bhuñjantī’’ti, paṭidesetabbaṃ tehi bhikkhūhi ‘‘gārayhaṃ, āvuso, dhammaṃ āpajjimhā asappāyaṃ pāṭidesanīyaṃ, taṃ paṭidesemā’’ti.

2. භික්ෂූන් වහන්සේලා නිවෙස්වල ආරාධනා ලබා වළඳන කල්හි, එහි යම් භික්ෂුණියක් "මෙහි වෑංජන දෙන්න, මෙහි බත් දෙන්න" යැයි අණ දෙන්නියක මෙන් සිටින්නී නම්, ඒ භික්ෂූන් විසින් "නැගණියනි, භික්ෂූන් වළඳා නිමවන තුරු මදක් ඉවත් වන්න" යැයි කියා ඇය බැහැර කළ යුතුය. ඉදින් එක් භික්ෂුවකට හෝ ඒ භික්ෂුණිය බැහැර කිරීමට සිහිපත් නොවන්නේ නම්, ඒ භික්ෂූන් විසින් "ඇවැත්නි, අපි නින්දිත වූ, අකැප වූ, ප්‍රකාශ කළ යුතු (පාටිදේසනීය) ඇවැතකට පැමිණියෙමු. එය ප්‍රකාශ කරමු" යි දෙසිය යුතුය.

Tatiyapāṭidesanīyasikkhāpadaṃ

තුන්වන පාටිදේසනීය ශික්ෂාපදය

3. Yāni kho pana tāni sekkhasammatāni kulāni, yo pana bhikkhu tathārūpesu sekkhasammatesu kulesu pubbe animantito agilāno khādanīyaṃ vā, bhojanīyaṃ vā sahatthā paṭiggahetvā khādeyya vā, bhuñjeyya vā, paṭidesetabbaṃ tena bhikkhunā ‘‘gārayhaṃ, āvuso, dhammaṃ āpajjiṃ asappāyaṃ pāṭidesanīyaṃ, taṃ paṭidesemī’’ti.

3. සංඝයා විසින් සේඛ සම්මත යැයි සම්මත කරන ලද කුල පවුල් වෙත්ද, යම් මහණෙක් එවැනි සේඛ සම්මත කුලයන්ගෙන් පෙර ආරාධනා නොලබා, ගිලන් නොවී, කැඳ බත් ආදී කෑමක් තමාගේ අතින් පිළිගෙන වළඳන්නේ නම් හෝ අනුභව කරන්නේ නම් හෝ ඒ භික්ෂුව විසින් "ඇවැත්නි, මම නින්දිත වූ, අකැප වූ, ප්‍රකාශ කළ යුතු (පාටිදේසනීය) ඇවැතකට පැමිණියෙමි. එය ප්‍රකාශ කරමි" යි දෙසිය යුතුය.

Catutthapāṭidesanīyasikkhāpadaṃ

හතරවන පාටිදේසනීය ශික්ෂාපදය

4. Yāni kho pana tāni āraññakāni senāsanāni sāsaṅkasammatāni sappaṭibhayāni, yo pana bhikkhu tathārūpesu senāsanesu pubbe appaṭisaṃviditaṃ khādanīyaṃ vā, bhojanīyaṃ vā ajjhārāme sahatthā paṭiggahetvā agilāno khādeyya vā, bhuñjeyya vā, paṭidesetabbaṃ tena bhikkhunā ‘‘gārayhaṃ, āvuso, dhammaṃ āpajjiṃ asappāyaṃ pāṭidesanīyaṃ, taṃ paṭidesemī’’ti.

4. යම් කිසි භීති සහිත වූ, සාපරාධී යැයි සම්මත වූ ආරණ්‍ය සේනාසන ඇද්ද, යම් භික්ෂුවක් එවැනි සේනාසනයන්හි වසමින්, පෙර නොදැනුම් දුන් ඛාද්‍යයක් හෝ භෝජ්‍යයක් ආරාමයේ දී තම අතින්ම පිළිගෙන, ගිලන් නොවී වළඳන්නේ නම්, ඒ භික්ෂුව විසින් 'ඇවැත්නි, මම ගැරහිය යුතු, අසප්පාය වූ, පාටිදේසනීය ඇවතකට පැමිණියෙමි, එය ප්‍රකාශ කරමි' යි පවසමින් ඇවැත් දෙසිය යුතුය.

Uddiṭṭhā kho āyasmanto cattāro pāṭidesanīyā dhammā. Tatthāyasmante pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyasmanto, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආයුෂ්මතුනි, පාටිදේසනීය ධර්ම සතරක් උදෙසන ලදී. ඒ සම්බන්ධයෙන් ආයුෂ්මතුන්ගෙන් විමසමි; ඔබ වහන්සේලා මෙහි පිරිසිදුද? දෙවනුවද විමසමි; ඔබ වහන්සේලා මෙහි පිරිසිදුද? තෙවනුවද විමසමි; ඔබ වහන්සේලා මෙහි පිරිසිදුද? ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මෙහි පිරිසිදුය, එහෙයින් නිශ්ශබ්ද වෙති. මෙය මෙසේ යැයි මම දරමි.

Pāṭidesanīyā niṭṭhitā.

පාටිදේසනීය ධර්ම නිමවා ඇත.

Sekhiyā

සේඛියා ධර්ම

Ime kho panāyasmanto sekhiyā dhammā uddesaṃ āgacchanti.

ආයුෂ්මතුනි, මේ සේඛියා ධර්මයෝ උදෙසීමට පැමිණෙති.

Parimaṇḍalasikkhāpadaṃ

පරිමණ්ඩල ශික්ෂාපදය

1. Parimaṇḍalaṃ nivāsessāmīti sikkhā karaṇīyā.

1. මඬලක් මෙන් වටකොට අඳින්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

2. Parimaṇḍalaṃ pārupissāmīti sikkhā karaṇīyā.

2. මඬලක් මෙන් වටකොට පොරවන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Suppaṭicchannasikkhāpadaṃ

සුප්පටිච්ඡන්න ශික්ෂාපදය

3. Suppaṭicchanno [Pg.29] antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

3. මැනවින් ශරීරය වසාගෙන ඇතුළු ගමට යන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

4. Suppaṭicchanno antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

4. මැනවින් ශරීරය වසාගෙන ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Susaṃvutasikkhāpadaṃ

සුසංවුත ශික්ෂාපදය

5. Susaṃvuto antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

5. මැනවින් සංවර වූයේ ඇතුළු ගමට යන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

6. Susaṃvuto antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

6. මැනවින් සංවර වූයේ ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Okkhittacakkhusikkhāpadaṃ

ඔක්ඛිත්තචක්ඛු ශික්ෂාපදය

7. Okkhittacakkhu antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

7. පහත් කරගත් ඇස් ඇතිව ඇතුළු ගමට යන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

8. Okkhittacakkhu antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

8. පහත් කරගත් ඇස් ඇතිව ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Ukkhittakasikkhāpadaṃ

උක්ඛිත්තක ශික්ෂාපදය

9. Na ukkhittakāya antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

9. සිවුර ඔසවාගෙන ඇතුළු ගමට නොයන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

10. Na ukkhittakāya antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

10. සිවුර ඔසවාගෙන ඇතුළු ගමෙහි නොහිඳින්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Parimaṇḍalavaggo paṭhamo.

පළමුවන පරිමණ්ඩල වර්ගයයි.

Ujjagghikasikkhāpadaṃ

උජ්ජග්ඝික ශික්ෂාපදය

11. Na ujjagghikāya antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

11. මහා හඬින් නොසිනාසෙමින් ඇතුළු ගමට යන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

12. Na ujjagghikāya antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

12. මහා හඬින් නොසිනාසෙමින් ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Uccasaddasikkhāpadaṃ

උච්චසද්ද ශික්ෂාපදය

13. Appasaddo antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

13. මඳ ශබ්ද ඇතිව ඇතුළු ගමට යන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

14. Appasaddo antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

14. මඳ ශබ්ද ඇතිව ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Kāyappacālakasikkhāpadaṃ

කායප්පචාලක ශික්ෂාපදය

15. Na kāyappacālakaṃ antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

15. කය නොසලවමින් ඇතුළු ගමට යන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

16. Na kāyappacālakaṃ antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

16. කය නොසලවමින් ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Bāhuppacālakasikkhāpadaṃ

බාහුප්පචාලක ශික්ෂාපදය

17. Na bāhuppacālakaṃ antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

17. බාහු නොසලවමින් ඇතුළු ගමට යන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

18. Na bāhuppacālakaṃ antaragharenisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

18. බාහු නොසලවමින් ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Sīsappacālakasikkhāpadaṃ

සීසප්පචාලක ශික්ෂාපදය

19. Na [Pg.30] sīsappacālakaṃ antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

19. හිස නොසලවමින් ඇතුළු ගමට යන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

20. Na sīsappacālakaṃ antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

20. හිස නොසලවමින් ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Ujjagghikavaggo dutiyo.

දෙවන උජ්ජග්ඝික වර්ගයයි.

Khambhakatasikkhāpadaṃ

ඛම්භකත ශික්ෂාපදය

21. Na khambhakato antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

21. ඉණට අත් නොතබා ඇතුළු ගමට යන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

22. Na khambhakato antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

22. ඉණට අත් නොතබා ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Oguṇṭhitasikkhāpadaṃ

ඔගුණ්ඨිත ශික්ෂාපදය

23. Na oguṇṭhito antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

23. “(හිස හෝ සිරුර වසාගත්) ඔගුණ්ඨිතව ඇතුළු ගමෙහි නොයන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

24. Na oguṇṭhito antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

24. “(හිස හෝ සිරුර වසාගත්) ඔගුණ්ඨිතව ඇතුළු ගමෙහි වාඩි නොවන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Ukkuṭikasikkhāpadaṃ

උක්කුටික ශික්ෂාපදය

25. Na ukkuṭikāya antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

25. “ඇතුළු ගමෙහි උත්කුටුකයෙන් (පතුල් බිම නොතබා ඇඟිලි තුඩුවලින්) නොයන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Pallatthikasikkhāpadaṃ

පල්ලත්ථික ශික්ෂාපදය

26. Na pallatthikāya antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

26. “ඇතුළු ගමෙහි දණහිස් බැඳගෙන (පල්ලත්ථිකාවෙන්) වාඩි නොවන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Sakkaccapaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ

සක්කච්චපටිග්ගහණ ශික්ෂාපදය

27. Sakkaccaṃ piṇḍapātaṃ paṭiggahessāmīti sikkhā karaṇīyā.

27. “ගෞරව සහිතව පිණ්ඩපාතය පිළිගන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Pattasaññīpaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ

පත්තසඤ්ඤීපටිග්ගහණ ශික්ෂාපදය

28. Pattasaññī piṇḍapātaṃ paṭiggahessāmīti sikkhā karaṇīyā.

28. “පාත්‍රය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් පිණ්ඩපාතය පිළිගන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Samasūpakapaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ

සමසූපකපටිග්ගහණ ශික්ෂාපදය

29. Samasūpakaṃ piṇḍapātaṃ paṭiggahessāmīti sikkhā karaṇīyā.

29. “බතට සරිලන පරිදි ව්‍යංජන (හොදි) ද සහිතව පිණ්ඩපාතය පිළිගන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Samatittikasikkhāpadaṃ

සමතිත්තික ශික්ෂාපදය

30. Samatittikaṃ piṇḍapātaṃ paṭiggahessāmīti sikkhā karaṇīyā.

30. “පාත්‍ර කට (මුවවිට) දක්වා සමතලා වන සේ පිණ්ඩපාතය පිළිගන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Khambhakatavaggo tatiyo.

තුන්වන ඛම්භකත වර්ගයයි.

Sakkaccabhuñjanasikkhāpadaṃ

සක්කච්චභුඤ්ජන ශික්ෂාපදය

31. Sakkaccaṃ [Pg.31] piṇḍapātaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

31. “ගෞරව සහිතව පිණ්ඩපාතය වළඳන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Pattasaññībhuñjanasikkhāpadaṃ

පත්තසඤ්ඤීභුඤ්ජන ශික්ෂාපදය

32. Pattasaññī piṇḍapātaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

32. “පාත්‍රය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් පිණ්ඩපාතය වළඳන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Sapadānasikkhāpadaṃ

සපදාන ශික්ෂාපදය

33. Sapadānaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

33. “පිළිවෙළින් (එක් කොනක සිට) පිණ්ඩපාතය වළඳන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Samasūpakasikkhāpadaṃ

සමසූපක ශික්ෂාපදය

34. Samasūpakaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

34. “බතට සරිලන පරිදි ව්‍යංජන (හොදි) ද සහිතව පිණ්ඩපාතය වළඳන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Nathūpakatasikkhāpadaṃ

නථූපකත ශික්ෂාපදය

35. Na thūpakato omadditvā piṇḍapātaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

35. “බත් ගොඩ මුදුනින් මිරිකා නොපෙළා (එක් පැත්තකින් පටන් ගෙන) පිණ්ඩපාතය වළඳන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Odanappaṭicchādanasikkhāpadaṃ

ඕදනප්පටිච්ඡාදන ශික්ෂාපදය

36. Na sūpaṃ vā byañjanaṃ vā odanena paṭicchādessāmi bhiyyokamyataṃ upādāyāti sikkhā karaṇīyā.

36. “වැඩිපුර ලබාගැනීමේ කැමැත්තෙන් බතින් ව්‍යංජන හෝ හොදි නොවසා ගන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Sūpodanaviññattisikkhāpadaṃ

සූපෝදනවිඤ්ඤත්ති ශික්ෂාපදය

37. Na sūpaṃ vā odanaṃ vā agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

37. “ගිලන් නොවූයේ තමා උදෙසා ව්‍යංජන හෝ බත් ඉල්ලාගෙන නොවැළඳිය යුතුයැයි හික්මීම කළ යුතුය.

Ujjhānasaññīsikkhāpadaṃ

උජ්ඣානසඤ්ඤී ශික්ෂාපදය

38. Na ujjhānasaññī paresaṃ pattaṃ olokessāmīti sikkhā karaṇīyā.

38. “දෝෂාරෝපණ සිතින් (අනුන්ගේ අඩුපාඩු සෙවීමේ අදහසින්) අනුන්ගේ පාත්‍රය දෙස නොබලන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Kabaḷasikkhāpadaṃ

කබළ ශික්ෂාපදය

39. Nātimahantaṃ kabaḷaṃ karissāmīti sikkhā karaṇīyā.

39. “ඉතා විශාල බත් පිඬු නොකරන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Ālopasikkhāpadaṃ

ආලෝප ශික්ෂාපදය

40. Parimaṇḍalaṃ ālopaṃ karissāmīti sikkhā karaṇīyā.

40. “මනා වටකුරු බත් පිඬක් කරන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Sakkaccavaggo catuttho.

සිව්වන සක්කච්ච වර්ගයයි.

Anāhaṭasikkhāpadaṃ

අනාහට ශික්ෂාපදය

41. Na [Pg.32] anāhaṭe kabaḷe mukhadvāraṃ vivarissāmīti sikkhā karaṇīyā.

41. “බත් පිඬ මුව අසලට ළඟා නොකොට (කලින්ම) මුව විවෘත නොකරන්නෙමි’යි හික්මීම කළ යුතුය.

Bhuñjamānasikkhāpadaṃ

භුඤ්ජමාන ශික්ෂාපදය

42. Na bhuñjamāno sabbahatthaṃ mukhe pakkhipissāmīti sikkhā karaṇīyā.

42. ‘වළඳන අතරතුර මුළු අත ම කට තුළට නොදමන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Sakabaḷasikkhāpadaṃ

සකබළ සික්ඛාපදය

43. Na sakabaḷena mukhena byāharissāmīti sikkhā karaṇīyā.

43. ‘කටෙහි බත් පිඬු තිබිය දී කථා නොකරන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Piṇḍukkhepakasikkhāpadaṃ

පිණ්ඩුක්ඛේපක සික්ඛාපදය

44. Na piṇḍukkhepakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

44. ‘බත් පිඬු උඩ දමමින් නොවළඳන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Kabaḷāvacchedakasikkhāpadaṃ

කබළාවච්ඡේදක සික්ඛාපදය

45. Na kabaḷāvacchedakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

45. ‘බත් පිඬු කඩමින් නොවළඳන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Avagaṇḍakārakasikkhāpadaṃ

අවගණ්ඩකාරක සික්ඛාපදය

46. Na avagaṇḍakārakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

46. ‘කොපුල් පුරවාගෙන නොවළඳන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Hatthaniddhunakasikkhāpadaṃ

හත්ථනිද්ධුනක සික්ඛාපදය

47. Na hatthaniddhunakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

47. ‘අත ගසමින් නොවළඳන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Sitthāvakārakasikkhāpadaṃ

සිත්ථාවකාරක සික්ඛාපදය

48. Na sitthāvakārakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

48. ‘බත් ඇට විසුරුවමින් නොවළඳන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Jivhānicchārakasikkhāpadaṃ

ජිව්හානිච්ඡාරක සික්ඛාපදය

49. Na jivhānicchārakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

49. ‘දිව දිගු කරමින් නොවළඳන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Capucapukārakasikkhāpadaṃ

චපුචපුකාරක සික්ඛාපදය

50. Na capucapukārakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

50. ‘චපු චපු හඬ නගමින් නොවළඳන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Kabaḷavaggo pañcamo.

පස්වැනි කබළ වර්ගය යි.

Surusurukārakasikkhāpadaṃ

සුරුසුරුකාරක සික්ඛාපදය

51. Na surusurukārakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

51. ‘සුරු සුරු හඬ නගමින් නොවළඳන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Hatthanillehakasikkhāpadaṃ

හත්ථනිල්ලේහක සික්ඛාපදය

52. Na hatthanillehakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

52. ‘අත් ලෙවකමින් නොවළඳන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Pattanillehakasikkhāpadaṃ

පත්තනිල්ලේහක සික්ඛාපදය

53. Na [Pg.33] pattanillehakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

53. ‘පාත්‍රය ලෙවකමින් නොවළඳන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Oṭṭhanillehakasikkhāpadaṃ

ඕට්ඨනිල්ලේහක සික්ඛාපදය

54. Na oṭṭhanillehakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

54. ‘තොල් ලෙවකමින් නොවළඳන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Sāmisasikkhāpadaṃ

සාමිස සික්ඛාපදය

55. Na sāmisena hatthena pānīyathālakaṃ paṭiggahessāmīti sikkhā karaṇīyā.

55. ‘ආහාර තැවරුණු අතින් පැන් බඳුන නොපිළිගන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Sasitthakasikkhāpadaṃ

සසිත්ථක සික්ඛාපදය

56. Na sasitthakaṃ pattadhovanaṃ antaraghare chaḍḍessāmīti sikkhā karaṇīyā.

56. ‘බත් ඇට සහිත පාත්‍රය සේදූ පැන් ගෙවල් අතර නොදමන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Chattapāṇisikkhāpadaṃ

ඡත්තපාණි සික්ඛාපදය

57. Na chattapāṇissa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

57. ‘නිරෝගී වූ, කුඩයක් අතින් ගෙන සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Daṇḍapāṇisikkhāpadaṃ

දණ්ඩපාණි සික්ඛාපදය

58. Na daṇḍapāṇissa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

58. ‘නිරෝගී වූ, සැරයටියක් අතින් ගෙන සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Satthapāṇisikkhāpadaṃ

සත්ථපාණි සික්ඛාපදය

59. Na satthapāṇissa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

59. ‘නිරෝගී වූ, කඩුවක් වැනි කැපුම් ආයුධයක් අතින් ගෙන සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Āvudhapāṇisikkhāpadaṃ

ආවුධපාණි සික්ඛාපදය

60. Na āvudhapāṇissa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

60. ‘නිරෝගී වූ, දුන්නක් වැනි පහර දෙන ආයුධයක් අතින් ගෙන සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි’යි හික්මීම ඇති කරගත යුතු ය.

Surusuruvaggo chaṭṭho.

හයවැනි සුරුසුරු වර්ගය යි.

Pādukasikkhāpadaṃ

පාදුකා සික්ඛාපදය

61. Na [Pg.34] pādukāruḷhassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

61. නොගිලන්ව ලී පාවහන් (පාදුකා) පැළඳ සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Upāhanasikkhāpadaṃ

උපාහන සික්ෂාපදය

62. Na upāhanāruḷhassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

62. නොගිලන්ව සම් පාවහන් පැළඳ සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Yānasikkhāpadaṃ

යාන සික්ෂාපදය

63. Na yānagatassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

63. නොගිලන්ව වාහනයක (යානයක) නැඟී සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Sayanasikkhāpadaṃ

සයන සික්ෂාපදය

64. Na sayanagatassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

64. නොගිලන්ව ඇඳක (යහනක) වැතිර සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Pallatthikasikkhāpadaṃ

පල්ලත්ථික සික්ෂාපදය

65. Na pallatthikāya nisinnassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

65. නොගිලන්ව දණහිස් බැඳගෙන වාඩි වී සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Veṭhitasikkhāpadaṃ

වේඨිත සික්ෂාපදය

66. Na veṭhitasīsassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

66. නොගිලන්ව හිස වෙළා සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Oguṇṭhitasikkhāpadaṃ

ඕගුණ්ඨිත සික්ෂාපදය

67. Na oguṇṭhitasīsassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

67. නොගිලන්ව හිස වසාගෙන (පොරවාගෙන) සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Chamāsikkhāpadaṃ

ඡමා සික්ෂාපදය

68. Na chamāyaṃ nisīditvā āsane nisinnassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

68. මම බිම හිඳගෙන, නොගිලන්ව ආසනයක වාඩි වී සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Nīcāsanasikkhāpadaṃ

නීචාසන සික්ෂාපදය

69. Na nīce āsane nisīditvā ucce āsane nisinnassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

69. මම මිටි ආසනයක හිඳගෙන, නොගිලන්ව උස් ආසනයක වාඩි වී සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Ṭhitasikkhāpadaṃ

ඨිත සික්ෂාපදය

70. Na ṭhito nisinnassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

70. මම හිටගෙන සිටිමින්, නොගිලන්ව වාඩි වී සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Pacchatogamanasikkhāpadaṃ

පච්ඡතෝගමන සික්ෂාපදය

71. Na [Pg.35] pacchato gacchanto purato gacchantassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

71. මම පසුපසින් ගමන් කරමින්, නොගිලන්ව ඉදිරියෙන් ගමන් කරන තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Uppathenagamanasikkhāpadaṃ

උප්පථේනගමන සික්ෂාපදය

72. Na uppathena gacchanto pathena gacchantassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

72. මම මඟෙන් පිටත ගමන් කරමින්, නොගිලන්ව මඟෙහි ගමන් කරන තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Ṭhitouccārasikkhāpadaṃ

ඨිතඋච්චාර සික්ෂාපදය

73. Na ṭhito agilāno uccāraṃ vā passāvaṃ vā karissāmīti sikkhā karaṇīyā.

73. නොගිලන් වූ මම හිටගෙන මළ හෝ මුත්‍ර නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Hariteuccārasikkhāpadaṃ

හරිතඋච්චාර සික්ෂාපදය

74. Na harite agilāno uccāraṃ vā passāvaṃ vā kheḷaṃ vā karissāmīti sikkhā karaṇīyā.

74. නොගිලන් වූ මම නිල් තණකොළ මත මළ හෝ මුත්‍ර හෝ කෙළ නොදමන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Udakeuccārasikkhāpadaṃ

උදකඋච්චාර සික්ෂාපදය

75. Na udake agilāno uccāraṃ vā passāvaṃ vā kheḷaṃ vā karissāmīti sikkhā karaṇīyā.

75. නොගිලන් වූ මම ජලයෙහි මළ හෝ මුත්‍ර හෝ කෙළ නොදමන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Pādukavaggo sattamo.

සත්වැනි පාදුකා වර්ගය නිමි.

Uddiṭṭhā kho āyasmanto sekhiyā dhammā. Tatthāyasmante pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyasmanto, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආයුෂ්මතුනි, සේඛියා ධර්මයන් දේශනා කරන ලදී. ඒ පිළිබඳව මම ආයුෂ්මතුන්ගෙන් විමසමි: 'මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' දෙවනුවත් විමසමි: 'මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' තෙවනුවත් විමසමි: 'මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මෙහිලා පිරිසිදුය. එහෙයින් නිශ්ශබ්දව වෙසෙති. මෙය මම මෙසේ දරාගනිමි.

Sekhiyā niṭṭhitā.

සේඛියා ශික්ෂාපද නිම විය.

Adhikaraṇasamathā

අධිකරණසමථ ධර්මයන්

Ime kho panāyasmanto satta adhikaraṇasamathā

ආයුෂ්මතුනි, මේ වනාහි අධිකරණ සංසිඳුවන ධර්ම හතකි.

Dhammā uddesaṃ āgacchanti.

ඒ ධර්මයන් උදෙසීම පිණිස පැමිණෙත්.

Uppannuppannānaṃ adhikaraṇānaṃ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo dātabbo.

උපන් උපන් අධිකරණ සංසිඳවීම සහ සන්සුන් කිරීම පිණිස සම්මුඛාවිනය දිය යුතුය.

Sativinayo dātabbo.

සතිවිනය දිය යුතුය.

Amūḷhavinayo dātabbo.

අමූළ්හවිනය දිය යුතුය.

Paṭiññāya [Pg.36] kāretabbaṃ.

ප්‍රතිඥාව අනුව කටයුතු කළ යුතුය (පටිඤ්ඤාතකරණය).

Yebhuyyasikā.

යේභුය්‍යසිකාව (බහුතර කැමැත්ත අනුව විසඳීම) කළ යුතුය.

Tassapāpiyasikā.

තස්සපාපිය්‍යසිකාවයි.

Tiṇavatthārakoti.

තිණවත්ථාරකයයි.

Uddiṭṭhā kho āyasmanto satta adhikaraṇasamathā dhammā. Tatthāyasmante, pucchāmi kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyasmanto, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආයුෂ්මතුන් වහන්ස, සප්ත අධිකරණ සමථ ධර්මයෝ උදෙසන ලදහ. එහිදී මම ආයුෂ්මතුන්ගෙන් විමසමි: 'මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' දෙවනුවද විමසමි: 'මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' තෙවනුවද විමසමි: 'මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මෙහි පිරිසිදුය. එහෙයින් නිශ්ශබ්ද වෙති. මෙය මෙසේ යැයි මම දරමි.

Adhikaraṇasamathā niṭṭhitā.

අධිකරණසමථයෝ නිමියහ.

Uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ,

ආයුෂ්මතුන් වහන්ස, නිදානය උදෙසන ලදී.

Uddiṭṭhā cattāro pārājikā dhammā,

පාරාජිකා ධර්ම සතර උදෙසන ලදහ.

Uddiṭṭhā terasa saṅghādisesā dhammā,

සංඝාදිසේස ධර්ම දහතුන උදෙසන ලදහ.

Uddiṭṭhā dve aniyatā dhammā,

අනියත ධර්ම ද්විත්වය උදෙසන ලදහ.

Uddiṭṭhā tiṃsa nissaggiyā pācittiyā dhammā,

නිස්සග්ගිය පාචිත්ති ධර්ම තිහ උදෙසන ලදහ.

Uddiṭṭhā dvenavuti pācittiyā dhammā,

පාචිත්ති ධර්ම අනූදෙක උදෙසන ලදහ.

Uddiṭṭhā cattāro pāṭidesanīyā dhammā,

පාටිදේසනීය ධර්ම සතර උදෙසන ලදහ.

Uddiṭṭhā sekhiyā dhammā,

සේඛියා ධර්මයෝ උදෙසන ලදහ.

Uddiṭṭhā satta adhikaraṇasamathā dhammā, ettakaṃ tassa bhagavato suttāgataṃ suttapariyāpannaṃ anvaddhamāsaṃ uddesaṃ āgacchati, tattha sabbeheva samaggehi sammodamānehi avivadamānehi sikkhitabbanti.

සප්ත අධිකරණ සමථ ධර්මයෝ උදෙසන ලදහ. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සූත්‍රගත වූ, සූත්‍රයට ඇතුළත් වූ, මෙතෙක් ධර්මයෝ අඩමසක් පාසා උදෙසීමට පැමිණෙත්. එහිදී සියලු දෙනාම සමඟිව, සතුටින්, විවාද නොකර හික්මිය යුතුය.

Vitthāruddeso pañcamo.

විස්තර උදේසය පස්වැන්නයි.

Bhikkhupātimokkhaṃ niṭṭhitaṃ.

භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂය නිම කරන ලදී.

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ඒ භාග්‍යවත් අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර වේ වා!

Bhikkhunīpātimokkhapāḷi

භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ පාළිය

Pubbakaraṇaṃ-4

පූර්වකරණ - 4

Sammajjanī [Pg.37] padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;

Uposathassa etāni, ‘‘pubbakaraṇa’’nti vuccati.

ඇමදීම, පහන් දැල්වීම, පැන් තැබීම සහ අසුන් පැනවීම යන මොහු උපෝසථයෙහි 'පූර්වකරණ' යැයි කියනු ලැබෙත්.

Pubbakiccaṃ-5

පූර්වකෘත්‍ය - 5

Chanda, pārisuddhi, utukkhānaṃ, bhikkhunigaṇanā ca ovādo;

Uposathassa etāni, ‘‘pubbakicca’’nti vuccati.

ඡන්දය ගෙන ඒම, පාරිශුද්ධිය පැවසීම, ඍතු ප්‍රකාශ කිරීම, භික්ෂුණීන් ගණන් කිරීම සහ අවවාදය දීම යන මොහු උපෝසථයෙහි 'පූර්වකෘත්‍ය' යැයි කියනු ලැබෙත්.

Pattakallaaṅgā-4

පත්තකල්ල අංග - 4

Uposatho, yāvatikā ca bhikkhunī kammappattā;

Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;

Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti, ‘‘pattakalla’’nti vuccati.

උපෝසථ දිනය වීම, කර්මයට පැමිණි යම් තාක් භික්ෂුණීහු වෙත්ද ඔවුන් පැමිණ සිටීම, ඔවුන් අතර සභාග ඇවැත් නොතිබීම, එහි බැහැර කළ යුතු පුද්ගලයන් නොවීම යන මෙය 'පත්තකල්ල' (සුදුසු කාලය) යැයි කියනු ලැබේ.

Pubbakaraṇapubbakiccāni samāpetvā desitāpattikassa samaggassa bhikkhunisaṅghassa anumatiyā pātimokkhaṃ uddisituṃ ārādhanaṃ karoma.

පූර්වකරණ හා පූර්වකෘත්‍යයන් නිමවා, ඇවැත් දෙසූ, සමඟි වූ භික්ෂුණී සංඝයාගේ අනුමැතියෙන් ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසීමට ආරාධනා කරමු.

Nidānuddeso

නිදාන උදේසය

Suṇātu me ayye saṅgho, ajjuposatho pannaraso, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho uposathaṃ kareyya, pātimokkhaṃ uddiseyya.

ආර්යාවනි, සංඝයා මාගේ වචනය අසත්වා. අද පසළොස්වක පොහෝ දිනයයි. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය පැමිණියේ නම්, සංඝයා උපෝසථය කෙරෙත්වා, ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසත්වා.

Kiṃ saṅghassa pubbakiccaṃ? Pārisuddhiṃ ayyāyo ārocetha, pātimokkhaṃ uddisissāmi, taṃ sabbāva santā sādhukaṃ suṇoma manasi karoma. Yassā siyā āpatti, sā āvikareyya, asantiyā āpattiyā tuṇhī bhavitabbaṃ, tuṇhībhāvena kho panāyyāyo, ‘‘parisuddhā’’ti vedissāmi. Yathā kho pana paccekapuṭṭhassā veyyākaraṇaṃ hoti, evamevaṃ evarūpāya parisāya yāvatatiyaṃ anusāvitaṃ hoti. Yā pana bhikkhunī yāvatatiyaṃ anusāviyamāne saramānā santiṃ āpattiṃ nāvikareyya, sampajānamusāvādassā hoti. Sampajānamusāvādo kho panāyyāyo, antarāyiko dhammo [Pg.38] vutto bhagavatā, tasmā saramānāya bhikkhuniyā āpannāya visuddhāpekkhāya santī āpatti āvikātabbā, āvikatā hissā phāsu hoti.

සංඝයාගේ පූර්වකෘත්‍යය කුමක්ද? ආර්යාවනි, පාරිශුද්ධිය ප්‍රකාශ කරනු මැනවි, මම ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන්නෙමි. එය අපි සියලු දෙනාම එක් රැස්ව මනාව අසමු, මෙනෙහි කරමු. යම් භික්ෂුණියකට ඇවතක් ඇත්නම්, ඕ තොමෝ එය හෙළි කෙරේවා. ඇවතක් නොමැති කල්හි නිශ්ශබ්ද විය යුතුය. ආර්යාවනි, නිශ්ශබ්දතාවයෙන් ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදු බව මම දැනගන්නෙමි. එක් අයෙකුගෙන් විමසූ කල්හි පිළිතුරු දීම යම් සේද, එලෙසම මෙබඳු පිරිසක් මැද තෙවරක් දක්වා ප්‍රකාශ කරනු ලැබේ. යම් භික්ෂුණියක් තෙවරක් ප්‍රකාශ කරනු ලබන කල්හි, තමාට ඇති ඇවතක් දැන දැනත් හෙළි නොකරන්නේ නම්, ඇයට සම්පජාන මුසාවාද වෙයි. ආර්යාවනි, දැන දැන බොරු කීම මාර්ග ඵල ලැබීමට බාධා පමුණුවන ධර්මයක් බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරා ඇත. එහෙයින් පිරිසිදු වීමට කැමති, ඇවැත් ඇති, මතකයේ තිබෙන භික්ෂුණිය විසින් තමාට ඇති ඇවත හෙළි කළ යුතුය. හෙළි කිරීමෙන් ඇයට පහසුවක් වෙයි.

Uddiṭṭhaṃ kho, ayyāyo, nidānaṃ. Tatthāyyāyo pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyyāyo, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආර්යාවනි, නිදානය උදෙසන ලදී. එහිදී මම ආර්යාවන්ගෙන් විමසමි: 'මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' දෙවනුවද විමසමි: 'මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' තෙවනුවද විමසමි: 'මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?' ආර්යාවෝ මෙහි පිරිසිදුය. එහෙයින් නිශ්ශබ්ද වෙති. මෙය මෙසේ යැයි මම දරමි.

Nidānaṃ niṭṭhitaṃ.

නිදානය නිමවන ලදී.

Pārājikuddeso

පාරාජිකා උදේසය

Tatrime aṭṭha pārājikā dhammā uddesaṃ āgacchanti.

එහි මේ පාරාජිකා ධර්ම අට උදෙසීමට පැමිණෙත්.

Methunadhammasikkhāpadaṃ

මෛථුනධර්ම ශික්ෂාපදය

1. Yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya, antamaso tiracchānagatenapi, pārājikā hoti asaṃvāsā.

1. යම් භික්ෂුණියක් ස්වකීය කැමැත්තෙන් තිරිසන් සතෙකු සමඟ වුවද මෛථුන ධර්මයේ යෙදෙන්නේ නම්, ඕ තොමෝ පාරාජිකා වෙයි, සවාසයට සුදුසු නොවෙයි.

Adinnādānasikkhāpadaṃ

අදත්තාදාන ශික්ෂාපදය

2. Yā pana bhikkhunī gāmā vā araññā vā adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyeyya, yathārūpe adinnādāne rājāno coraṃ gahetvā haneyyuṃ vā bandheyyuṃ vā pabbājeyyuṃ vā corāsi bālāsi mūḷhāsi thenāsīti, tathārūpaṃ bhikkhunī adinnaṃ ādiyamānā ayampi pārājikā hoti asaṃvāsā.

2. යම් භික්ෂුණියක් ගමකින් හෝ වනයකින් හෝ නුදුන් දෙයක් සොර සිතින් ගන්නේද, යම්බඳු නුදුන් දෙයක් ගැනීමකදී රජවරු සොරෙකු අල්ලාගෙන 'තෝ සොරෙකි, තෝ බාලයෙකි, තෝ මෝඩයෙකි, තෝ සොරකම් කළෙහිය' කියා මරන්නාහු හෝ බඳින්නාහු හෝ රටින් පන්නා දමන්නාහු හෝ වෙත්ද, එබඳු වූ නුදුන් දෙයක් ගන්නා වූ භික්ෂුණියද පාරාජිකා වෙයි, සවාසයට සුදුසු නොවෙයි.

Manussaviggahasikkhāpadaṃ

මනුෂ්‍යවිග්‍රහ ශික්ෂාපදය

3. Yā pana bhikkhunī sañcicca manussaviggahaṃ jīvitā voropeyya, satthahārakaṃ vāssa pariyeseyya, maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyya, maraṇāya vā samādapeyya ‘‘ambho purisa, kiṃ tuyhiminā pāpakena dujjīvitena, mataṃ te jīvitā seyyo’’ti, iti cittamanā cittasaṅkappā anekapariyāyena maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyya, maraṇāya vā samādapeyya, ayampi pārājikā hoti asaṃvāsā.

3. යම් භික්ෂුණියක් දැන දැන මනුෂ්‍යයෙකුගේ ජීවිතය තොර කරන්නේද, ඒ සඳහා ආයුධයක් සොයා දෙන්නේද, මරණයේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේද, 'එම්බා පුරුෂය, මේ ලාමක වූ දුක්ඛිත ජීවිතයෙන් ඔබට ඇති ඵලය කුමක්ද? ඔබට ජීවත් වීමට වඩා මරණය උතුම්ය' කියා මරණය සඳහා පෙළඹෙන්නේද, මෙලෙස මනාප සිත් ඇතිව, මනාප සංකල්ප ඇතිව නොයෙක් අයුරින් මරණයේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේද, මරණය සඳහා පෙළඹෙන්නේද, ඇයද පාරාජිකා වෙයි, සවාසයට සුදුසු නොවෙයි.

Uttarimanussadhammasikkhāpadaṃ

උත්තරිමනුෂ්‍යධර්ම ශික්ෂාපදය

4. Yā pana bhikkhunī anabhijānaṃ uttarimanussadhammaṃ attupanāyikaṃ alamariyañāṇadassanaṃ samudācareyya ‘‘iti jānāmi, iti passāmī’’ti, tato [Pg.39] aparena samayena samanuggāhīyamānā vā asamanuggāhīyamānā vā āpannā visuddhāpekkhā evaṃ vadeyya ‘‘ajānamevaṃ, ayye, avacaṃ jānāmi, apassaṃ passāmi, tucchaṃ musā vilapi’’nti, aññatra adhimānā, ayampi pārājikā hoti asaṃvāsā.

4. යම් භික්ෂුණියක් තමා තුළ ඇත්තෙන්ම නැති උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයක්, තමාට උපදවා ගත් උතුම් ආර්ය ඥානදර්ශනයක් ඇතැයි 'මම මෙසේ දනිමි, මෙසේ දකිමි' යි පවසන්නේද, පසුව වෙනත් අවස්ථාවක ඇයගෙන් විමසනු ලැබුවද නොලැබුවද, ඇවැතට පත්වූ ඇය පිරිසිදු වනු කැමැත්තෙන් 'ආර්යාවනි, මම නොදැනම මම දනිමි කියාත්, නොදැකම මම දකිමි කියාත් හිස් වූ බොරුවක් පැවසුවෙමි' යි කියන්නේද, (අධිමානයෙන් පැවසූ දෙයක් හැර) ඇයද පාරාජිකා වෙයි, සවාසයට සුදුසු නොවෙයි.

Ubbhajāṇumaṇḍalikāsikkhāpadaṃ

උබ්භජාණුමණ්ඩලිකා ශික්ෂාපදය

5. Yā pana bhikkhunī avassutā avassutassa purisapuggalassa, adhakkhakaṃ ubbhajāṇumaṇḍalaṃ āmasanaṃ vā parāmasanaṃ vā gahaṇaṃ vā chupanaṃ vā paṭipīḷanaṃ vā sādiyeyya, ayampi pārājikā hoti asaṃvāsā ubbhajāṇumaṇḍalikā.

5. යම් භික්ෂුණියක් කෙලෙස් සිතින් යුක්තව (රාගයෙන් තෙත් වූවා), රාගයෙන් තෙත් වූ පුරුෂයෙකු විසින්, අකු ඇටයෙන් පහළ දණ මඬලින් ඉහළ දේ (ශරීර ප්‍රදේශය) ඇල්ලීම, පිරිමැදීම, අල්ලා ගැනීම, ස්පර්ශ කිරීම හෝ තෙරපීම ඉවසන්නේ නම් (පිළිගන්නේ නම්), ඇය ද සසුනෙන් නෙරපිය යුතු, එක්ව විසීමට නුසුදුසු වූ, ‘උබ්භජාණුමණ්ඩලිකා’ (දණ මඬලින් ඉහළ ශරීර ප්‍රදේශය ස්පර්ශ කිරීම පිළිගත්) පාරාජිකාවට පැමිණියා වෙයි.

Vajjappaṭicchādikāsikkhāpadaṃ

වජ්ජප්පටිච්ඡාදිකා ශික්ෂාපදය (වැරදි සැඟවීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

6. Yā pana bhikkhunī jānaṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannaṃ bhikkhuniṃ nevattanā paṭicodeyya, na gaṇassa āroceyya, yadā ca sā ṭhitā vā assa cutā vā nāsitā vā avassaṭā vā, sā pacchā evaṃ vadeyya ‘‘pubbevāhaṃ, ayye, aññāsiṃ etaṃ bhikkhuniṃ ‘evarūpā ca evarūpā ca sā bhaginī’ti, no ca kho attanā paṭicodessaṃ, na gaṇassa ārocessa’’nti, ayampi pārājikā hoti asaṃvāsā vajjappaṭicchādikā.

6. යම් භික්ෂුණියක් වෙනත් භික්ෂුණියක පාරාජිකා ඇවතකට පැමිණ ඇති බව දැන දැනම, තමා විසින් ඇයට චෝදනා නොකරන්නේ ද, සඟ පිරිසට (ගණයට) නොපවසන්නේ ද, පසුව ඇය (ඒ පාරාජිකා වූ භික්ෂුණිය) උපසම්පදාවෙහි පිහිටා සිටියදී හෝ වේවා, චුත වූවා (මියගියා) හෝ වේවා, ශාසනයෙන් නෙරපන ලද්දී හෝ වේවා, තමා කැමැත්තෙන් සිවුරු හැර ගියා හෝ වේවා, ඉන්පසු මෙසේ පවසන්නේ නම්: ‘ආර්යාවෙනි, මම පෙර ද මෙම භික්ෂුණිය මෙබඳු වූ ද මෙබඳු වූ ද තැනැත්තියකැයි (පාරාජිකා වූවා යැයි) දැන සිටියෙමි. එහෙත් මම ඇයට චෝදනා නොකළෙමි, සඟ පිරිසට ද නොපැවසුවෙමි’ කියායි. ඇය ද සසුනෙන් නෙරපිය යුතු, එක්ව විසීමට නුසුදුසු වූ, ‘වජ්ජප්පටිච්ඡාදිකා’ (වැරදි සැඟවූ) පාරාජිකාවට පැමිණියා වෙයි.

Ukkhittānuvattikāsikkhāpadaṃ

උක්ඛිත්තානුවත්තිකා ශික්ෂාපදය (නෙරපන ලද භික්ෂුවක් අනුව හැසිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

7. Yā pana bhikkhunī samaggena saṅghena ukkhittaṃ bhikkhuṃ dhammena vinayena satthusāsanena anādaraṃ appaṭikāraṃ akatasahāyaṃ tamanuvatteyya, sā bhikkhunī bhikkhunīhi evamassa vacanīyā ‘‘eso kho, ayye, bhikkhu samaggena saṅghena ukkhitto, dhammena vinayena satthusāsanena anādaro appaṭikāro akatasahāyo, māyye, etaṃ bhikkhuṃ anuvattī’’ti, evañca sā bhikkhunī bhikkhunīhi vuccamānā tatheva paggaṇheyya, sā bhikkhunī bhikkhunīhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyaṃ ce samanubhāsiyamānā taṃ paṭinissajjeyya, iccetaṃ kusalaṃ, no ce paṭinissajjeyya, ayampi pārājikā hoti asaṃvāsā ukkhittānuvattikā.

7. යම් භික්ෂුණියක් සමගි සංඝයා විසින් ධර්මානුකූලව, විනයානුකූලව හා ශාස්තෘ ශාසනයට අනුව (වරදක් නිසා සඟ මැදින්) නෙරපන ලද, (විනය කර්මයන්ට) අනාදර දක්වන, පිළියම් නොකරන, සහායකයන් නොමැති භික්ෂුවක් අනුව යන්නේ නම්, එම භික්ෂුණියට සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ කිව යුතුය: ‘ආර්යාවෙනි, ඔය භික්ෂුව සමගි සංඝයා විසින් ධර්ම විනයානුකූලව සහ ශාස්තෘ ශාසනයට අනුව නෙරපන ලද, අනාදර වූ, පිළියම් නොකරන, සහායකයන් නැති කෙනෙකි. ආර්යාවෙනි, ඔය භික්ෂුව අනුව නොයන්න.’ මෙසේ භික්ෂුණීන් පවසද්දීත් ඇය එම ක්‍රියාවම දැඩිව ගන්නේ නම්, එම භික්ෂුණිය ලවා එය අත්හැරවීම සඳහා භික්ෂුණීන් විසින් තුන් වරක් දක්වා අවවාද (සමනුභාෂණය) කළ යුතුය. ඉදින් තුන් වරක් අවවාද කරද්දී ඇය එය අත්හරින්නේ නම් ඉතා මැනවි. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම්, ඇය ද සසුනෙන් නෙරපිය යුතු, එක්ව විසීමට නුසුදුසු වූ, ‘උක්ඛිත්තානුවත්තිකා’ (නෙරපූ භික්ෂුවක් අනුව ගිය) පාරාජිකාවට පැමිණියා වෙයි.

Aṭṭhavatthukāsikkhāpadaṃ

අට්ඨවත්ථුකා ශික්ෂාපදය (කරුණු අටක් පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

8. Yā [Pg.40] pana bhikkhunī avassutā avassutassa purisapuggalassa hatthaggahaṇaṃ vā sādiyeyya, saṅghāṭikaṇṇaggahaṇaṃ vā sādiyeyya, santiṭṭheyya vā, sallapeyya vā, saṅketaṃ vā gaccheyya, purisassa vā abbhāgamanaṃ sādiyeyya, channaṃ vā anupaviseyya, kāyaṃ vā tadatthāya upasaṃhareyya etassa asaddhammassa paṭisevanatthāya, ayampi pārājikā hoti asaṃvāsā aṭṭhavatthukā.

8. යම් භික්ෂුණියක් කෙලෙස් සිතින් යුක්තව, රාගයෙන් තෙත් වූ පුරුෂයෙකු විසින් (1) අතින් ඇල්ලීම ඉවසන්නේ නම්, හෝ (2) සඟළ සිවුරු කොනෙන් ඇල්ලීම ඉවසන්නේ නම්, හෝ (3) ඔහු සමඟ (තනිව) සිටින්නේ නම්, හෝ (4) ඔහු සමඟ සාකච්ඡා කරන්නේ නම් (කතා බස් කරන්නේ නම්), හෝ (5) කතිකා කරගත් තැනකට යන්නේ නම්, හෝ (6) පුරුෂයා තමා වෙත පැමිණීම ඉවසන්නේ නම්, හෝ (7) රහසිගත (ආවරණය වූ) ස්ථානයකට ඇතුළු වන්නේ නම්, හෝ (8) ඒ අසද්ධර්මය (මෛථුන්‍යය) සේවනය කරනු පිණිස ශරීරය ඒ සඳහා සූදානම් කරන්නේ (ළං කරන්නේ) නම්, ඇය ද සසුනෙන් නෙරපිය යුතු, එක්ව විසීමට නුසුදුසු වූ, ‘අට්ඨවත්ථුකා’ (කරුණු අටකින් යුත්) පාරාජිකාවට පැමිණියා වෙයි.

Uddiṭṭhā kho, ayyāyo, aṭṭha pārājikā dhammā. Yesaṃ bhikkhunī aññataraṃ vā aññataraṃ vā āpajjitvā na labhati bhikkhunīhi saddhiṃ saṃvāsaṃ yathā pure, tathā pacchā, pārājikā hoti asaṃvāsā. Tatthāyyāyo, pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyyāyo, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආර්යාවෙනි, පාරාජිකා ධර්ම අට දේශනා කරන ලදී. යම් භික්ෂුණියක් මෙයින් යම්කිසි ඇවතකට පැමිණියේ නම්, ඇය පෙර මෙන්ම පසුව ද භික්ෂුණීන් සමඟ එක්ව විසීමට නොලබන්නී ය. ඇය සසුනෙන් නෙරපිය යුතු, එක්ව විසීමට නුසුදුසු වූ පාරාජිකාවට පැමිණියා වෙයි. එහිදී ආර්යාවන්ගෙන් විමසමි: ‘මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදු ද?’ දෙවනුව ද විමසමි: ‘මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදු ද?’ තෙවනුව ද විමසමි: ‘මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදු ද?’ ආර්යාවෝ මෙහි පිරිසිදු ය, එහෙයින් නිශ්ශබ්ද ය. මෙය මෙසේ මම දරා ගනිමි.

Pārājikaṃ niṭṭhitaṃ.

පාරාජිකා කාණ්ඩය නිමවෙයි.

Saṅghādisesuddeso

සංඝාදිසේස ධර්මයන් දේශනා කිරීම

Ime kho panāyyāyo sattarasa saṅghādisesā

ආර්යාවෙනි, මේ වනාහි දාහතක් වූ සංඝාදිසේස...

Dhammā uddesaṃ āgacchanti.

...ධර්මයන් දේශනාවට (උදේසයට) පැමිණෙත්.

Ussayavādikāsikkhāpadaṃ

උස්සයවාදිකා ශික්ෂාපදය (නඩු කීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

1. Yā pana bhikkhunī ussayavādikā vihareyya gahapatinā vā gahapatiputtena vā dāsena vā kammakārena vā antamaso samaṇaparibbājakenāpi, ayampi bhikkhunī paṭhamāpattikaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

1. යම් භික්ෂුණියක් ගෘහපතියෙකු සමඟ හෝ, ගෘහපති පුත්‍රයෙකු සමඟ හෝ, දාසයෙකු සමඟ හෝ, සේවකයෙකු සමඟ හෝ, අවසානයේ ශ්‍රමණ පරිබ්‍රාජකයෙකු සමඟ හෝ නඩු කියන්නී (සණ්ඩු සරුවල් කරන්නී) වෙසේ නම්, මෙම භික්ෂුණිය ද පළමු වරටම සිදුවන ඇවතක් වූ, (කලකට) නෙරපිය යුතු සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණියා වෙයි.

Corīvuṭṭhāpikāsikkhāpadaṃ

චෝරීවුට්ඨාපිකා ශික්ෂාපදය (සොරා ගත් ස්ත්‍රියක මහණ කරවීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

2. Yā pana bhikkhunī jānaṃ coriṃ vajjhaṃ viditaṃ anapaloketvā rājānaṃ vā saṅghaṃ vā gaṇaṃ vā pūgaṃ vā seṇiṃ vā, aññatra kappā vuṭṭhāpeyya, ayampi bhikkhunī paṭhamāpattikaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

2. යම් භික්ෂුණියක් සොරකම් කළ, වධකස්ථානයට නියම වූ බව දන්නා ස්ත්‍රියක, රජුගෙන් හෝ, සංඝයාගෙන් හෝ, ගණයෙන් හෝ, පූගයෙන් (ග්‍රාමීය සභාවෙන්) හෝ, සේණියෙන් (වෘත්තීය සමිතියෙන්) හෝ විමසීමක් (අවසර ගැනීමක්) නොකර, (ඇය සුදුසු තැනැත්තියක මිස වෙනත්) මහණ කරවන්නේ නම්, මෙම භික්ෂුණිය ද පළමු වරටම සිදුවන ඇවතක් වූ, නෙරපිය යුතු සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණියා වෙයි.

Ekagāmantaragamanasikkhāpadaṃ

ඒකගාමන්තරගමන ශික්ෂාපදය (තනිව ගමකට යාම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

3. Yā [Pg.41] pana bhikkhunī ekā vā gāmantaraṃ gaccheyya, ekā vā nadīpāraṃ gaccheyya, ekā vā rattiṃ vippavaseyya, ekā vā gaṇamhā ohiyeyya, ayampi bhikkhunī paṭhamāpattikaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

3. යම් භික්ෂුණියක් තනිවම වෙනත් ගමකට යන්නේ නම්, හෝ තනිවම ගඟකින් එතෙර වන්නේ නම්, හෝ තනිවම රාත්‍රියක් (තම ආවාසයෙන් බැහැරව) වෙසෙන්නේ නම්, හෝ තනිවම කණ්ඩායමෙන් (සඟ පිරිසෙන්) මඟහැරී ඉතිරි වන්නේ නම්, මෙම භික්ෂුණිය ද පළමු වරටම සිදුවන ඇවතක් වූ, නෙරපිය යුතු සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණියා වෙයි.

Ukkhittakaosāraṇasikkhāpadaṃ

උක්ඛිත්තකඕසාරණ ශික්ෂාපදය (නෙරපන ලද භික්ෂුණියක නැවත ඇතුළත් කරගැනීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

4. Yā pana bhikkhunī samaggena saṅghena ukkhittaṃ bhikkhuniṃ dhammena vinayena satthusāsanena anapaloketvā kārakasaṅghaṃ, anaññāya gaṇassa chandaṃ osāreyya, ayampi bhikkhunī paṭhamāpattikaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

4. යම් භික්ෂුණියක් සමගි සංඝයා විසින් ධර්මානුකූලව, විනයානුකූලව හා ශාස්තෘ ශාසනයට අනුව නෙරපන ලද භික්ෂුණියක, (ඇයට විනය කර්ම කළ) කාරක සංඝයාගෙන් විමසීමක් නොකර, සඟ පිරිසගේ (ගණයාගේ) කැමැත්ත නොදැන නැවත (සංඝයා මැදට) ඇතුළත් කරගන්නේ නම්, මෙම භික්ෂුණිය ද පළමු වරටම සිදුවන ඇවතක් වූ, නෙරපිය යුතු සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණියා වෙයි.

Bhojanapaṭiggahaṇapaṭhamasikkhāpadaṃ

භෝජනපටිග්ගහණ පඨම ශික්ෂාපදය (ආහාර පිළිගැනීම පිළිබඳ පළමු ශික්ෂාපදය)

5. Yā pana bhikkhunī avassutā avassutassa purisapuggalassa hatthato khādanīyaṃ vā, bhojanīyaṃ vā sahatthā paṭiggahetvā khādeyya vā bhuñjeyya vā, ayampi bhikkhunī paṭhamāpattikaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

5. යම් භික්ෂුණියක් කෙලෙස් සිතින් යුක්තව, රාගයෙන් තෙත් වූ පුරුෂයෙකුගේ අතින් කැඳ, බත් ආදී ඛාද්‍ය හෝ භෝජ්‍ය ද්‍රව්‍යයක් තමාගේ අතින්ම පිළිගෙන අනුභව කරන්නේ නම්, මෙම භික්ෂුණිය ද පළමු වරටම සිදුවන ඇවතක් වූ, නෙරපිය යුතු සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණියා වෙයි.

Bhojanapaṭiggahaṇadutiyasikkhāpadaṃ

භෝජනපටිග්ගහණ දුතිය ශික්ෂාපදය (ආහාර පිළිගැනීම පිළිබඳ දෙවන ශික්ෂාපදය)

6. Yā pana bhikkhunī evaṃ vadeyya ‘‘kiṃ te, ayye, eso purisapuggalo karissati avassuto vā anavassuto vā, yato tvaṃ anavassutā, iṅgha, ayye, yaṃ te eso purisapuggalo deti khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā, taṃ tvaṃ sahatthā paṭiggahetvā khāda vā bhuñja vā’’ti, ayampi bhikkhunī paṭhamāpattikaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

6. යම් භික්ෂුණියක් (තවත් භික්ෂුණියකට) මෙසේ පවසන්නේ නම්: ‘ආර්යාවෙනි, ඔය පුරුෂයා රාගයෙන් තෙත් වූවෙක් හෝ නොවූවෙක් හෝ වේවා, ඔහුගෙන් ඔබට ඇති වැඩක් කුමක්ද? ඔබ රාගයෙන් තෙත් නොවූ බැවින්, ආර්යාවෙනි, ඔය පුරුෂයා දෙන යම් ඛාද්‍ය හෝ භෝජ්‍ය ද්‍රව්‍යයක් ඇත්ද, එය ඔබගේ අතින්ම පිළිගෙන අනුභව කරන්න’ කියායි. මෙම භික්ෂුණිය ද පළමු වරටම සිදුවන ඇවතක් වූ, නෙරපිය යුතු සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණියා වෙයි.

Sañcarittasikkhāpadaṃ

සඤ්චරිත්ත ශික්ෂාපදය (දූත මෙහෙවර/කපුවිකම් කිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

7. Yā pana bhikkhunī sañcarittaṃ samāpajjeyya itthiyā vā purisamatiṃ, purisassa vā itthimatiṃ, jāyattane vā jārattane vā antamaso taṅkhaṇikāyapi, ayampi bhikkhunī paṭhamāpattikaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

7. යම් භික්ෂුණියක් ස්ත්‍රියකගේ අදහසක් පුරුෂයෙකුට හෝ, පුරුෂයෙකුගේ අදහසක් ස්ත්‍රියකට හෝ, බිරිඳක් කරවීම පිණිස, වල්ලභ කාන්තාවක (අන්තඃපුර ස්ත්‍රියක) කරවීම පිණිස හෝ, අවසානයේ මොහොතක් එක්වීම (තත්කාලීන සබඳතාවක්) පිණිස හෝ දූත මෙහෙවරක් (කපුවිකමක්) කරන්නේ නම්, මෙම භික්ෂුණිය ද පළමු වරටම සිදුවන ඇවතක් වූ, නෙරපිය යුතු සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණියා වෙයි.

Duṭṭhadosasikkhāpadaṃ

දුට්ඨදෝස ශික්ෂාපදය (දුෂ්ට සිතින් දොස් නැඟීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

8. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniṃ duṭṭhā dosā appatītā amūlakena pārājikena dhammena anuddhaṃseyya ‘‘appeva nāma naṃ imamhā brahmacariyā cāveyya’’nti, tato aparena samayena samanuggāhīyamānā vā asa manuggāhīyamānā vā amūlakañceva taṃ adhikaraṇaṃ hoti, bhikkhunī ca dosaṃ [Pg.42] patiṭṭhāti, ayampi bhikkhunī paṭhamāpattikaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

8. යම් භික්ෂුණියක් කිපී, ද්වේෂයෙන් යුක්තව, අමනාපයෙන් යුතුව, වෙනත් භික්ෂුණියක මෙම බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් පහ කරමියි යන සිතින්, පදනමක් නැති (අමූලික) පාරාජිකා ඇවතකින් චෝදනා කරන්නේ නම්; පසුව වෙනත් අවස්ථාවක ඇයගෙන් කරුණු විමසනු ලැබුවත් නොලැබුවත්, එම චෝදනාව පදනම් විරහිත එකක් බව හෙළිවේ නම් සහ චෝදනා කළ භික්ෂුණිය තමාගේ ද්වේෂය පිළිගන්නේ නම්, මෙම භික්ෂුණිය ද පළමු වරටම සිදුවන ඇවතක් වූ, නෙරපිය යුතු සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණියා වෙයි.

Aññabhāgiyasikkhāpadaṃ

අඤ්ඤභාගිය ශික්ෂාපදය (වෙනත් කරුණක් නිමිති කරගෙන දොස් නැඟීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය)

9. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniṃ duṭṭhā dosā appatītā aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṃseyya ‘‘appeva nāma naṃ imamhā brahmacariyā cāveyya’’nti, tato aparena samayena samanuggāhīyamānā vā asamanuggāhīyamānā vā aññabhāgiyañceva taṃ adhikaraṇaṃ hoti. Kocideso lesamatto upādinno, bhikkhunī ca dosaṃ patiṭṭhāti, ayampi bhikkhunī paṭhamāpattikaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

9. යම් භික්ෂුණියක් ද්වේෂයෙන් පෙළෙමින්, අමනාපයෙන් යුතුව, වෙනත් කරුණකට අයත් අධිකරණයක සුළු කරුණක් පමණක් මතු කරගෙන, "කෙසේ හෝ ඇය මේ බඹසරින් පහ කරමි" යන අදහසින් පාරාජිකා ධර්මයකින් චෝදනා කරන්නේ නම්, පසුව වෙනත් අවස්ථාවක ඇයගෙන් කරුණු විමසනු ලැබුවත් නොලැබුවත්, ඒ අධිකරණය වෙනත් කරුණකට අයත් වූවක්ම වෙයි නම්, ඇය විසින් දක්වන ලද්දේ සුළු කරුණක් පමණක්ම වෙයි නම්, ඇය ද්වේෂයෙන් යුතුව ක්‍රියා කළ බව පිළිගන්නේ නම්, මේ භික්ෂුණිය ද පළමු වරටම ඇවතට පැමිණෙන, සඟ සබයෙන් නෙරපිය යුතු සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණියා වෙයි.

Sikkhaṃpaccācikkhaṇasikkhāpadaṃ

ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ සික්ෂාපදය

10. Yā pana bhikkhunī kupitā anattamanā evaṃ vadeyya ‘‘buddhaṃ paccācikkhāmi dhammaṃ paccācikkhāmi, saṅghaṃ paccācikkhāmi, sikkhaṃ paccācikkhāmi, kinnumāva samaṇiyo yā samaṇiyo sakyadhītaro, santaññāpi samaṇiyo lajjiniyo kukkuccikā sikkhākāmā, tāsāhaṃ santike brahmacariyaṃ carissāmī’’ti. Sā bhikkhunī bhikkhunīhi evamassa vacanīyā ‘‘māyye kupitā anattamanā evaṃ avaca ‘buddhaṃ paccācikkhāmi, dhammaṃ paccācikkhāmi, saṅghaṃ paccācikkhāmi, sikkhaṃ paccācikkhāmi, kinnumāva samaṇiyo yā samaṇiyo sakyadhītaro, santaññāpi samaṇiyo lajjiniyo kukkuccikā sikkhākāmā, tāsāhaṃ santike brahmacariyaṃ carissāmī’ti, abhiramāyye, svākkhāto dhammo, cara brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti, evañca sā bhikkhunī bhikkhunīhi vuccamānā tatheva paggaṇheyya, sā bhikkhunī bhikkhunīhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyañce samanubhāsiyamānā taṃ paṭinissajjeyya, iccetaṃ kusalaṃ, no ce paṭinissajjeyya, ayampi bhikkhunī yāvatatiyakaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

10. යම් භික්ෂුණියක් කෝපයට හා නොසතුටට පත්ව, "මම බුදුන් වහන්සේ ප්‍රතික්ෂේප කරමි, ධර්මය ප්‍රතික්ෂේප කරමි, සංඝයා ප්‍රතික්ෂේප කරමි, ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප කරමි. මේ ශාක්‍ය දියණිවරුන් වන ශ්‍රමණීන්ගෙන් ඇති පලක් තිබේද? ලජ්ජාශීලී, කුකුස් ඇති, ශික්ෂා කැමති වෙනත් ශ්‍රමණීහුද සිටිති. මම ඔවුන් වෙත බඹසර හැසිරෙන්නෙමි" යි පවසන්නේ නම්, ඒ භික්ෂුණියට සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ පැවසිය යුතුය: "ආර්යාවනි, කෝපයෙන් හා නොසතුටින් යුතුව ඔය කතාව නොකියන්න. ආර්යාවනි, මෙහි ඇලුම් කරන්න. ධර්මය මැනවින් දේශනා කොට ඇත. දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස මැනවින් බඹසර හැසිරෙන්න." මෙසේ පවසද්දීත් ඇය එම ස්ථාවරයේම රැඳී සිටින්නේ නම්, ඇය එය අත්හැරීම පිණිස භික්ෂුණීන් විසින් තෙවරක් දක්වා අවවාද කළ යුතුය. තෙවරක් අවවාද කරද්දී ඇය එය අත්හරින්නේ නම් එය යහපති. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම්, මේ භික්ෂුණිය ද තෙවන වරට ඇවතට පැමිණෙන, සඟ සබයෙන් නෙරපිය යුතු සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණියා වෙයි.

Adhikaraṇakupitasikkhāpadaṃ

අධිකරණයේදී කෝපවීම පිළිබඳ සික්ෂාපදය

11. Yā pana bhikkhunī kismiñcideva adhikaraṇe paccākatā kupitā anattamanā evaṃ vadeyya ‘‘chandagāminiyo ca bhikkhuniyo, dosagāminiyo ca bhikkhuniyo, mohagāminiyo ca bhikkhuniyo, bhayagāminiyo ca bhikkhuniyo’’ti, sā bhikkhunī bhikkhunīhi evamassa vacanīyā ‘‘māyye, kismiñcideva adhikaraṇe paccākatā kupitā anattamanā evaṃ avaca ‘chandagāminiyo [Pg.43] ca bhikkhuniyo, dosagāminiyo ca bhikkhuniyo, mohagāminiyo ca bhikkhuniyo, bhayagāminiyo ca bhikkhuniyo’ti, ayyā kho chandāpi gaccheyya, dosāpi gaccheyya, mohāpi gaccheyya, bhayāpi gaccheyyā’’ti. Evañca sā bhikkhunī bhikkhunīhi vuccamānā tatheva paggaṇheyya, sā bhikkhunī bhikkhunīhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyañce samanubhāsiyamānā taṃ paṭinissajjeyya, iccetaṃ kusalaṃ, no ce paṭinissajjeyya, ayampi bhikkhunī yāvatatiyakaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

11. යම් භික්ෂුණියක් යම් අධිකරණයකදී පරාජයට පත්ව, කෝපයෙන් හා නොසතුටින් යුතුව මෙසේ පවසන්නේ නම්: "භික්ෂුණීහු ඡන්දයෙන් අගතියට යති, ද්වේෂයෙන් අගතියට යති, මෝහයෙන් අගතියට යති, භයෙන් අගතියට යති" යනුවෙනි. ඒ භික්ෂුණියට සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ පැවසිය යුතුය: "ආර්යාවනි, යම් අධිකරණයකදී පරාජයට පත්වීම නිසා කෝපයෙන් හා නොසතුටින් යුතුව 'භික්ෂුණීහු ඡන්දයෙන් අගතියට යති, ද්වේෂයෙන් අගතියට යති, මෝහයෙන් අගතියට යති, භයෙන් අගතියට යති' කියා නොකියන්න. ආර්යාව වනාහි ඡන්දයෙන් ද යා හැකිය, ද්වේෂයෙන් ද යා හැකිය, මෝහයෙන් ද යා හැකිය, භයෙන් ද යා හැකිය" (එනම් තමන්ම අගතියට ගොස් ඇතැයි හැඟවීමට). මෙසේ භික්ෂුණීන් පවසද්දීත් ඇය එම ස්ථාවරයම දැඩිව ගන්නේ නම්, ඇය එය අත්හැරීම පිණිස භික්ෂුණීන් විසින් තෙවරක් දක්වා අවවාද කළ යුතුය. තෙවරක් අවවාද කරද්දී ඇය එය අත්හරින්නේ නම් එය යහපති. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම්, මේ භික්ෂුණිය ද තෙවන වරට ඇවතට පැමිණෙන, සඟ සබයෙන් නෙරපිය යුතු සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණියා වෙයි.

Pāpasamācārapaṭhamasikkhāpadaṃ

පාප සමාචාරය පිළිබඳ පළමු සික්ෂාපදය

12. Bhikkhuniyo paneva saṃsaṭṭhā viharanti pāpācārā pāpasaddā pāpasilokā bhikkhunisaṅghassa vihesikā aññamaññissā vajjappaṭicchādikā, tā bhikkhuniyo bhikkhunīhi evamassu vacanīyā ‘‘bhaginiyo kho saṃsaṭṭhā viharanti pāpācārā pāpasaddā pāpasilokā bhikkhunisaṅghassa vihesikā aññamaññissā vajjappaṭicchādikā, viviccathāyye, vivekaññeva bhaginīnaṃ saṅgho vaṇṇetī’’ti, evañca tā bhikkhuniyo bhikkhunīhi vuccamānā tatheva paggaṇheyyuṃ, tā bhikkhuniyo bhikkhunīhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyañce samanubhāsiyamānā taṃ paṭinissajjeyyuṃ, iccetaṃ kusalaṃ, no ce paṭinissajjeyyuṃ, imāpi bhikkhuniyo yāvatatiyakaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

12. යම් භික්ෂුණීහු පිරිසක් එක්ව වෙසෙමින්, ලාමක හැසිරීම් ඇත්තියන් වී, නරක කීර්තියක් හා අපකීර්තියක් ඇතිව, භික්ෂුණී සංඝයාට පීඩා කරමින්, එකිනෙකාගේ වැරදි සඟවමින් වාසය කෙරෙත් නම්, ඒ භික්ෂුණීන්ට සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ පැවසිය යුතුය: "නැගණිවරුනි, ඔබලා එක්ව වෙසෙමින්, ලාමක හැසිරීම් ඇතිව, දුෂ්කීර්තියෙන් යුතුව, භික්ෂුණී සංඝයාට පීඩා කරමින් එකිනෙකාගේ වැරදි සඟවමින් වෙසෙති. ආර්යාවනි, වෙන් වන්න. සංඝයා වහන්සේ නැගණිවරුන්ගේ වෙන්වීම (විවේකය) ම වර්ණනා කරන සේක." මෙසේ භික්ෂුණීන් පවසද්දීත් ඔවුන් එම ස්ථාවරයම දරන්නේ නම්, එය අත්හැරීම පිණිස භික්ෂුණීන් විසින් තෙවරක් දක්වා අවවාද කළ යුතුය. තෙවරක් අවවාද කරද්දී ඔවුන් එය අත්හරින්නේ නම් එය යහපති. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම්, මේ භික්ෂුණීහු ද තෙවන වරට ඇවතට පැමිණෙන, සඟ සබයෙන් නෙරපිය යුතු සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණියා වෙති.

Pāpasamācāradutiyasikkhāpadaṃ

පාප සමාචාරය පිළිබඳ දෙවන සික්ෂාපදය

13. Yā pana bhikkhunī evaṃ vadeyya ‘‘saṃsaṭṭhāva, ayye, tumhe viharatha, mā tumhe nānā viharittha, santi saṅghe aññāpi bhikkhuniyo evācārā evaṃsaddā evaṃsilokā bhikkhunisaṅghassa vihesikā aññamaññissā vajjappaṭicchādikā, tā saṅgho na kiñci āha tumhaññeva saṅgho uññāya paribhavena akkhantiyā vebhassiyā dubbalyā evamāha – ‘bhaginiyo kho saṃsaṭṭhā viharanti pāpācārā pāpasaddā pāpasilokā bhikkhunisaṅghassa vihesikā aññamaññissā vajjappaṭicchādikā, viviccathāyye, vivekaññeva bhaginīnaṃ saṅgho vaṇṇetī’’’ti, sā bhikkhunī bhikkhunīhi evamassa vacanīyā ‘‘māyye, evaṃ avaca, saṃsaṭṭhāva ayye tumhe viharatha, mā tumhe nānā viharittha, santi saṅghe aññāpi bhikkhuniyo evācārā evaṃsaddā evaṃsilokā bhikkhunisaṅghassa vihesikā aññamaññissā vajjappaṭicchādikā, tā [Pg.44] saṅgho na kiñci āha, tumhaññeva saṅgho uññāya paribhavena akkhantiyā vebhassiyā dubbalyā evamāha – ‘bhaginiyo kho saṃsaṭṭhā viharanti pāpācārā pāpasaddā pāpasilokā bhikkhunisaṅghassa vihesikā aññamaññissā vajjappaṭicchādikā, viviccathāyye, vivekaññeva bhaginīnaṃ saṅgho vaṇṇetī’’’ti, evañca sā bhikkhunī bhikkhunīhi vuccamānā tatheva paggaṇheyya, sā bhikkhunī bhikkhunīhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyañce samanubhāsiyamānā taṃ paṭinissajjeyya, iccetaṃ kusalaṃ, no ce paṭinissajjeyya, ayampi bhikkhunī yāvatatiyakaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

13. යම් භික්ෂුණියක් මෙසේ පවසන්නේ නම්: "ආර්යාවනි, ඔබලා එක්වම වාසය කරන්න, වෙන් නොවන්න. සංඝයා කෙරෙහි මෙවැනි හැසිරීම් ඇති, මෙවැනි කීර්තියක් ඇති, මෙවැනි අපකීර්තියක් ඇති, භික්ෂුණී සංඝයාට පීඩා කරන, එකිනෙකාගේ වැරදි සඟවන වෙනත් භික්ෂුණීහුද සිටිති. ඔවුන්ට සංඝයා කිසිවක් නොකියයි. සංඝයා වහන්සේ ඔබලාට පමණක් මසුරුකමෙන්, පරිභවයෙන්, නොඉවසීමෙන්, පක්ෂපාතීත්වයෙන් හෝ දුර්වලකමෙන් මෙසේ පවසති: 'නැගණිවරුනි, ඔබලා එක්ව වෙසෙමින්... වෙන් වන්න...'". ඒ භික්ෂුණියට සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ පැවසිය යුතුය: "ආර්යාවනි, 'ඔබලා එක්වම වාසය කරන්න... වෙන් නොවන්න...' යැයි මෙසේ නොකියන්න. සංඝයා වහන්සේ ඔවුන්ට කිසිවක් නොකියා, ඔබලාට පමණක් මසුරුකමෙන් හෝ... මෙසේ පවසනවා නොවේ." මෙසේ භික්ෂුණීන් පවසද්දීත් ඇය එම ස්ථාවරයම දැඩිව ගන්නේ නම්, ඇය එය අත්හැරීම පිණිස භික්ෂුණීන් විසින් තෙවරක් දක්වා අවවාද කළ යුතුය. තෙවරක් අවවාද කරද්දී ඇය එය අත්හරින්නේ නම් එය යහපති. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම්, මේ භික්ෂුණිය ද තෙවන වරට ඇවතට පැමිණෙන, සඟ සබයෙන් නෙරපිය යුතු සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණියා වෙයි.

Saṅghabhedakasikkhāpadaṃ

සංඝභේදය පිළිබඳ සික්ෂාපදය

14. Yā pana bhikkhunī samaggassa saṅghassa bhedāya parakkameyya, bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇaṃ samādāya paggayha tiṭṭheyya, sā bhikkhunī bhikkhunīhi evamassa vacanīyā ‘‘māyyā, samaggassa saṅghassa bhedāya parakkami, bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇaṃ samādāya paggayha aṭṭhāsi, sametāyyā, saṅghena, samaggo hi saṅgho sammodamāno avivadamāno ekuddeso phāsu viharatī’’ti. Evañca sā bhikkhunī bhikkhunīhi vuccamānā tatheva paggaṇheyya, sā bhikkhunī bhikkhunīhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyañce samanubhāsiyamānā taṃ paṭinissajjeyya, iccetaṃ kusalaṃ. No ce paṭinissajjeyya, ayampi bhikkhunī yāvatatiyakaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

14. යම් භික්ෂුණියක් සමඟි වූ සංඝයා භේද කිරීම පිණිස වෑයම් කරන්නේ නම්, භේදය ඇති කිරීමට හේතු වන කරුණක් දැඩිව ගෙන සිටින්නේ නම්, එම භික්ෂුණියට සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ කිව යුතුය: "ආර්යාවනි, සමඟි වූ සංඝයා භේද කිරීම පිණිස වෑයම් නොකරන්න. භේදය ඇති කිරීමට හේතු වන කරුණක් දැඩිව ගෙන නොසිටින්න. ආර්යාවනි, සංඝයා සමඟ සමඟි වන්න. සමඟි වූ සංඝයා වනාහි සතුටු වෙමින්, විවාද නොකරමින්, එකම උදේසක් ඇතිව පහසුවෙන් වාසය කරති" කියායි. මෙසේ සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් කියනු ලබන කල්හිද එම භික්ෂුණිය එසේම දැඩිව ගෙන සිටින්නේ නම්, එම භික්ෂුණිය එම මතය අත්හැරීම පිණිස භික්ෂුණීන් විසින් තුන් වරක් දක්වා අනුශාසනා කළ යුතුය. තුන් වරක් දක්වා අනුශාසනා කරනු ලබන කල්හි ඇය එය අත්හරින්නේ නම් එය යහපති. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම්, මේ භික්ෂුණියද තුන්වැනි වර දක්වා අනුශාසනා කිරීමෙන් පසු ඇවැත් වන, සංඝයා කෙරෙන් බැහැර කළ යුතු සංඝාදිසේස ඇවැතට පැමිණෙයි.

Bhedānuvattakasikkhāpadaṃ

භේදානුවර්තක ශික්ෂාපදය

15. Tassāyeva kho pana bhikkhuniyā bhikkhuniyo honti anuvattikā vaggavādikā ekā vā dve vā tisso vā, tā evaṃ vadeyyuṃ ‘‘māyyāyo, etaṃ bhikkhuniṃ kiñci avacuttha dhammavādinī cesā bhikkhunī, vinayavādinī cesā bhikkhunī, amhākañcesā bhikkhunī chandañca ruciñca ādāya voharati, jānāti, no bhāsati, amhākampetaṃ khamatī’’ti, tā bhikkhuniyo bhikkhunīhi evamassu vacanīyā ‘‘māyyāyo, evaṃ avacuttha, na cesā bhikkhunī dhammavādinī, na cesā bhikkhunī vinayavādinī, māyyānampi saṅghabhedo ruccittha, sametāyyānaṃ saṅghena, samaggo hi saṅgho sammodamāno avivadamāno ekuddeso phāsu viharatī’’ti, evañca tā bhikkhuniyo bhikkhunīhi vuccamānā tatheva paggaṇheyyuṃ, tā bhikkhuniyo bhikkhunīhi [Pg.45] yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyañce samanubhāsiyamānā taṃ paṭinissajjeyyuṃ. Iccetaṃ kusalaṃ. No ce paṭinissajjeyyuṃ, imāpi bhikkhuniyo yāvatatiyakaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

15. එම භික්ෂුණියගේම අනුගාමික වූ, ඇයගේ පාර්ශ්වය ගන්නා වූ එක, දෙක හෝ තුන් නමක් වූ භික්ෂුණීහු වෙත්ද, ඔවුහු මෙසේ පවසන්නාහු නම්: "ආර්යාවනි, ඔය භික්ෂුණියට කිසිවක් නොකියන්න. ඇය ධර්මවාදී භික්ෂුණියකි, ඇය විනයවාදී භික්ෂුණියකි. ඇය අපගේ කැමැත්ත හා රුචිය ගෙන ප්‍රකාශ කරයි, ඇය දනී, පවසයි. එය අපටද රුචි වෙයි" කියායි. ඒ භික්ෂුණීන්ට සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ කිව යුතුය: "ආර්යාවනි, එසේ නොකියන්න. ඒ භික්ෂුණිය ධර්මවාදී නොවේ, ඒ භික්ෂුණිය විනයවාදී නොවේ. ආර්යාවන්ටද සංඝභේදය රුචි නොවේවා. ආර්යාවනි, සංඝයා සමඟ සමඟි වන්න. සමඟි වූ සංඝයා වනාහි සතුටු වෙමින්, විවාද නොකරමින්, එකම උදේසක් ඇතිව පහසුවෙන් වාසය කරති" කියායි. මෙසේ සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් කියනු ලබන කල්හිද ඒ භික්ෂුණීහු එසේම දැඩිව ගෙන සිටිත් නම්, ඒ භික්ෂුණීන් එම මතය අත්හැරීම පිණිස භික්ෂුණීන් විසින් තුන් වරක් දක්වා අනුශාසනා කළ යුතුය. තුන් වරක් දක්වා අනුශාසනා කරනු ලබන කල්හි ඔවුහු එය අත්හරිත් නම් එය යහපති. ඉදින් අත් නොහරිත් නම්, මේ භික්ෂුණීහුද තුන්වැනි වර දක්වා අනුශාසනා කිරීමෙන් පසු ඇවැත් වන, සංඝයා කෙරෙන් බැහැර කළ යුතු සංඝාදිසේස ඇවැතට පැමිණෙති.

Dubbacasikkhāpadaṃ

දුබ්බච ශික්ෂාපදය

16. Bhikkhunī paneva dubbacajātikā hoti uddesapariyāpannesu sikkhāpadesu bhikkhunīhi sahadhammikaṃ vuccamānā attānaṃ avacanīyaṃ karoti ‘‘mā maṃ ayyāyo kiñci avacuttha kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā, ahampāyyāyo, na kiñci vakkhāmi kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā, viramathāyyāyo, mama vacanāyā’’ti, sā bhikkhunī bhikkhunīhi evamassa vacanīyā ‘‘māyyā, attānaṃ avacanīyaṃ akāsi, vacanīyameva, ayyā, attānaṃ karotu, ayyāpi bhikkhuniyo vadatu sahadhammena, bhikkhuniyopi ayyaṃ vakkhanti sahadhammena, evaṃ saṃvaddhā hi tassa bhagavato parisā yadidaṃ aññamaññavacanena aññamaññavuṭṭhāpanenā’’ti. Evañca sā bhikkhunī bhikkhunīhi vuccamānā tatheva paggaṇheyya, sā bhikkhunī bhikkhunīhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyañce samanubhāsiyamānā taṃ paṭinissajjeyya, iccetaṃ kusalaṃ. No ce paṭinissajjeyya, ayampi bhikkhunī yāvatatiyakaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

16. යම් භික්ෂුණියක් වනාහි අකීකරු ස්වභාව ඇත්තියක් වෙයිද, ප්‍රාතිමෝක්ෂ උදේසයට ඇතුළත් ශික්ෂාපදයන් ගැන සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් ධර්මානුකූලව කරුණු කියනු ලබන කල්හි, "ආර්යාවනි, මට හොඳක් හෝ නරකක් කිසිවක් නොකියන්න. ආර්යාවනි, මමද ඔබට හොඳක් හෝ නරකක් කිසිවක් නොකියමි. ආර්යාවනි, මට කරුණු කීමෙන් වැළකෙන්න" යි පවසමින් තමන් අවවාද කළ නොහැකි තැනැත්තියක් බවට පත් කරයිද, එම භික්ෂුණියට සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ කිව යුතුය: "ආර්යාවනි, තමන් අවවාද කළ නොහැකි තැනැත්තියක් බවට පත් නොකරන්න. ආර්යාව තමන් අවවාද කළ හැකි තැනැත්තියක් කරගන්න. ආර්යාවද සෙසු භික්ෂුණීන්ට ධර්මානුකූලව අවවාද කරන්න. භික්ෂුණීහුද ආර්යාවට ධර්මානුකූලව අවවාද කරන්නාහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඒ ශ්‍රාවක පිරිස වර්ධනය වූයේ ඔවුනොවුන්ට අවවාද කරගැනීමෙන් හා ඔවුනොවුන් ඇවැත්වලින් නැගී සිටුවීමෙනි" කියායි. මෙසේ සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් කියනු ලබන එම භික්ෂුණිය එසේම දැඩිව ගෙන සිටින්නේ නම්, එම භික්ෂුණිය එම මතය අත්හැරීම පිණිස භික්ෂුණීන් විසින් තුන් වරක් දක්වා අනුශාසනා කළ යුතුය. තුන් වරක් දක්වා අනුශාසනා කරනු ලබන කල්හි ඇය එය අත්හරින්නේ නම් එය යහපති. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම්, මේ භික්ෂුණියද තුන්වැනි වර දක්වා අනුශාසනා කිරීමෙන් පසු ඇවැත් වන, සංඝයා කෙරෙන් බැහැර කළ යුතු සංඝාදිසේස ඇවැතට පැමිණෙයි.

Kuladūsakasikkhāpadaṃ

කුලදූෂක ශික්ෂාපදය

17. Bhikkhunī paneva aññataraṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā upanissāya viharati kuladūsikā pāpasamācārā, tassā kho pāpakā samācārā dissanti ceva suyyanti ca, kulāni ca tāya duṭṭhāni dissanti ceva suyyanti ca, sā bhikkhunī bhikkhunīhi evamassa vacanīyā ‘‘ayyā, kho kuladūsikā pāpasamācārā, ayyāya kho pāpakā samācārā dissanti ceva suyyanti ca, kulāni cāyyāya, duṭṭhāni dissanti ceva suyyanti ca, pakkamatāyyā imamhā āvāsā, alaṃ te idha vāsenā’’ti. Evañca sā bhikkhunī bhikkhunīhi vuccamānā tā bhikkhuniyo evaṃ vadeyya ‘‘chandagāminiyo ca bhikkhuniyo, dosagāminiyo ca bhikkhuniyo, mohagāminiyo ca bhikkhuniyo, bhayagāminiyo ca bhikkhuniyo, tādisikāya āpattiyā ekaccaṃ pabbājenti ekaccaṃ na pabbājentī’’ti, sā bhikkhunī bhikkhunīhi evamassa vacanīyā ‘‘māyyā, evaṃ avaca, na ca bhikkhuniyo chandagāminiyo, na ca bhikkhuniyo dosagāminiyo[Pg.46], na ca bhikkhuniyo mohagāminiyo, na ca bhikkhuniyo bhayagāminiyo, ayyā kho kuladūsikā pāpasamācārā, ayyāya kho pāpakā samācārā dissanti ceva suyyanti ca, kulāni cāyyāya duṭṭhāni dissanti ceva suyyanti ca, pakkamatāyyā, imamhā āvāsā alaṃ te idha vāsenā’’ti. Evañca sā bhikkhunī bhikkhunīhi vuccamānā tatheva paggaṇheyya, sā bhikkhunī bhikkhunīhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyañce samanubhāsiyamānā taṃ paṭinissajjeyya, iccetaṃ kusalaṃ. No ce paṭinissajjeyya, ayampi bhikkhunī yāvatatiyakaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ.

17. යම් භික්ෂුණියක් වනාහි කිසියම් ගමක හෝ නියම්ගමක හෝ ඇසුරු කරගෙන වෙසෙයිද, ඇය කුලයන් දූෂණය කරන්නියක්, ලාමක හැසිරීම් ඇත්තියක් වෙයි. ඇයගේ ලාමක හැසිරීම් දකින්නටද ලැබෙයි, අසන්නටද ලැබෙයි. ඇය විසින් කුලයන් දූෂණය කරන ලද බව දකින්නටද ලැබෙයි, අසන්නටද ලැබෙයි. එම භික්ෂුණියට සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ කිව යුතුය: "ආර්යාවනි, ඔබ වනාහි කුලයන් දූෂණය කරන්නියකි, ලාමක හැසිරීම් ඇත්තියකි. ආර්යාවගේ ලාමක හැසිරීම් දකින්නටද ලැබෙයි, අසන්නටද ලැබෙයි. ආර්යාව විසින් කුලයන් දූෂණය කරන ලද බව දකින්නටද ලැබෙයි, අසන්නටද ලැබෙයි. ආර්යාවනි, මේ ආවාසයෙන් පිටව යන්න. ඔබට මෙහි වාසය කිරීමෙන් ඵලක් නැත" කියායි. මෙසේ සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් කියනු ලබන කල්හි, එම භික්ෂුණිය ඒ භික්ෂුණීන්ට මෙසේ පවසන්නේ නම්: "භික්ෂුණීහු ඡන්දයෙන් අගතියට යති, ද්වේෂයෙන් අගතියට යති, මෝහයෙන් අගතියට යති, භයෙන් අගතියට යති. මෙවැනිම ඇවැතකදී ඇතැමෙකු පන්නා දමති, ඇතැමෙකු පන්නා නොදමති" කියායි. එවිට ඒ භික්ෂුණියට සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ කිව යුතුය: "ආර්යාවනි, එසේ නොකියන්න. භික්ෂුණීහු ඡන්දයෙන් අගතියට නොයති, ද්වේෂයෙන් අගතියට නොයති, මෝහයෙන් අගතියට නොයති, භයෙන් අගතියට නොයති. ආර්යාව වනාහි කුලයන් දූෂණය කරන්නියකි, ලාමක හැසිරීම් ඇත්තියකි. ආර්යාවගේ ලාමක හැසිරීම් දකින්නටද ලැබෙයි, අසන්නටද ලැබෙයි. ආර්යාව විසින් කුලයන් දූෂණය කරන ලද බව දකින්නටද ලැබෙයි, අසන්නටද ලැබෙයි. ආර්යාවනි, මේ ආවාසයෙන් පිටව යන්න. ඔබට මෙහි වාසය කිරීමෙන් ඵලක් නැත" කියායි. මෙසේ සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් කියනු ලබන එම භික්ෂුණිය එසේම දැඩිව ගෙන සිටින්නේ නම්, එම භික්ෂුණිය එම මතය අත්හැරීම පිණිස භික්ෂුණීන් විසින් තුන් වරක් දක්වා අනුශාසනා කළ යුතුය. තුන් වරක් දක්වා අනුශාසනා කරනු ලබන කල්හි ඇය එය අත්හරින්නේ නම් එය යහපති. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම්, මේ භික්ෂුණියද තුන්වැනි වර දක්වා අනුශාසනා කිරීමෙන් පසු ඇවැත් වන, සංඝයා කෙරෙන් බැහැර කළ යුතු සංඝාදිසේස ඇවැතට පැමිණෙයි.

Uddiṭṭhā kho ayyāyo sattarasa saṅghādisesā dhammā nava paṭhamāpattikā, aṭṭha yāvatatiyakā,

ආර්යාවනි, (වැරදි කළ කෙණෙහිම පැමිණෙන) ප්‍රථමාපත්ති වූ නවයක්ද, තුන්වැනි වර දක්වා අනුශාසනා කිරීමෙන් පසුව ඇවැත් වන (යාවතතීයක) අටක්ද වූ, දහහතක් වූ සංඝාදිසේස ධර්මයන් දේශනා කරන ලදී.

Yesaṃ bhikkhunī aññataraṃ vā aññataraṃ vā āpajjati, tāya bhikkhuniyā ubhatosaṅghe pakkhamānattaṃ caritabbaṃ. Ciṇṇamānattā bhikkhunī yattha siyā vīsatigaṇo bhikkhunisaṅgho, tattha sā bhikkhunī abbhetabbā. Ekāyapi ce ūno vīsatigaṇo bhikkhunisaṅgho taṃ bhikkhuniṃ abbheyya, sā ca bhikkhunī anabbhitā, tā ca bhikkhuniyo gārayhā, ayaṃ tattha sāmīci. Tatthāyyāyo pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi, pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyyāyo, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

යම් භික්ෂුණියක් මෙයින් යම් කිසි ආපත්තියකට පැමිණේ ද, ඇය විසින් උභතෝ සංඝයා කෙරෙහි අඩ මසක් මානත් පිරිය යුතුය. මානත් පුරා නිම කළ භික්ෂුණිය විසි නමක් වූ භික්ෂුණී සංඝයා සිටින තැනක දී ඇබ්බේනය කළ යුතුය. ඉදින් එක් නමකින් හෝ අඩු විසි නමක් වූ භික්ෂුණී සංඝයා ඒ භික්ෂුණිය ඇබ්බේන කෙරේ නම්, ඒ භික්ෂුණිය ද ඇබ්බේන නොකළ තැනැත්තියක් වෙයි, ඒ භික්ෂුණීහු ද ගැරහිය යුත්තාහ. මෙය එහි ක්‍රියා පටිපාටියයි. එහිදී ආර්යාවන්ගෙන් විමසමි, “මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?” දෙවනුවත් විමසමි, “මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?” තුන්වනුවත් විමසමි, “මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?” මෙහි ආර්යාවෝ පිරිසිදුහ, එහෙයින් නිශ්ශබ්ද වෙති. මෙය මෙසේ දරාගනිමි.

Saṅghādiseso niṭṭhito.

සංඝාදිසේසය නිම විය.

Nissaggiya pācittiyā

නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ධර්මයෝ

Ime kho panāyyāyo tiṃsa nissaggiyā pācittiyā

ආර්යාවනි, මේ වනාහි තිස් නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය

Dhammā uddesaṃ āgacchanti.

ධර්මයෝ උදෙසීමට පැමිණෙති.

Pattasannicayasikkhāpadaṃ

පාත්‍ර රැස්කර තැබීමේ ශික්ෂාපදය

1. Yā pana bhikkhunī pattasannicayaṃ kareyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

1. යම් භික්ෂුණියක් පාත්‍ර රැස්කර තැබීමක් කරන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Akālacīvarabhājanasikkhāpadaṃ

අකාල චීවර බෙදාදීමේ ශික්ෂාපදය

2. Yā pana bhikkhunī akālacīvaraṃ ‘‘kālacīvara’’nti adhiṭṭhahitvā bhājāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

2. යම් භික්ෂුණියක් අකාල සිවුරක් “කාල සිවුරක්” ලෙස අධිෂ්ඨාන කර බෙදා හරින්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Cīvaraparivattanasikkhāpadaṃ

සිවුරු හුවමාරු කිරීමේ ශික්ෂාපදය

3. Yā [Pg.47] pana bhikkhunī bhikkhuniyā saddhiṃ cīvaraṃ parivattetvā sā pacchā evaṃ vadeyya ‘‘handāyye, tuyhaṃ cīvaraṃ, āhara metaṃ cīvaraṃ, yaṃ tuyhaṃ tuyhamevetaṃ, yaṃ mayhaṃ mayhamevetaṃ, āhara metaṃ cīvaraṃ, sakaṃ paccāharā’’ti acchindeyya vā acchindāpeyya vā, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

3. යම් භික්ෂුණියක් තවත් භික්ෂුණියක සමඟ සිවුරක් හුවමාරු කරගෙන, පසුව මෙසේ පවසයි නම්: “ආර්යාවනි, මෙන්න ඔබගේ සිවුර, මගේ සිවුර මට දෙන්න; ඔබ සතු දේ ඔබ සතුමය, මා සතු දේ මා සතුමය; මගේ සිවුර මට දෙන්න, මගේ දේ නැවත පවරා දෙන්න” කියා (ඒ සිවුර) බලෙන් උදුරා ගන්නේ නම් හෝ උදුරා ගැනීමට සලස්වන්නේ නම් හෝ, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Aññaviññāpanasikkhāpadaṃ

වෙනත් දෙයක් ඉල්ලා සිටීමේ ශික්ෂාපදය

4. Yā pana bhikkhunī aññaṃ viññāpetvā aññaṃ viññāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

4. යම් භික්ෂුණියක් එක් දෙයක් ඉල්ලා සිටීමට නියම කරගෙන, පසුව වෙනත් දෙයක් ඉල්ලන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Aññacetāpana sikkhāpadaṃ

වෙනත් දෙයක් මිලදී ගැනීමට සැලැස්වීමේ ශික්ෂාපදය

5. Yā pana bhikkhunī aññaṃ cetāpetvā aññaṃ cetāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

5. යම් භික්ෂුණියක් එක් දෙයක් මිලදී ගැනීමට නියම කරගෙන, පසුව වෙනත් දෙයක් මිලදී ගැනීමට සලස්වන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Paṭhamasaṅghikacetāpanasikkhāpadaṃ

පළමු සංඝික චේතාපන ශික්ෂාපදය

6. Yā pana bhikkhunī aññadatthikena parikkhārena aññuddisikena saṅghikena aññaṃ cetāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

6. යම් භික්ෂුණියක් වෙනත් අරමුණකට වෙන් කරන ලද, වෙනත් දෙයකට නියමිත වූ සංඝික පිරිකරකින් වෙනත් දෙයක් මිලදී ගැනීමට සලස්වන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Dutiyasaṅghikacetāpanasikkhāpadaṃ

දෙවන සංඝික චේතාපන ශික්ෂාපදය

7. Yā pana bhikkhunī aññadatthikena parikkhārena aññuddisikena saṅghikena saññācikena aññaṃ cetāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

7. යම් භික්ෂුණියක් වෙනත් අරමුණකට වෙන් කරන ලද, වෙනත් දෙයකට නියමිත වූ සංඝික පිරිකරකින් තමා විසින්ම ඉල්ලා සිටීමෙන් වෙනත් දෙයක් මිලදී ගැනීමට සලස්වන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Paṭhamagaṇikacetāpanasikkhāpadaṃ

පළමු ගණික චේතාපන ශික්ෂාපදය

8. Yā pana bhikkhunī aññadatthikena parikkhārena aññuddisikena mahājanikena aññaṃ cetāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

8. යම් භික්ෂුණියක් පිරිසකට (මහාජනයාට) අයත්, වෙනත් අරමුණකට වෙන් කරන ලද, වෙනත් දෙයකට නියමිත වූ පිරිකරකින් වෙනත් දෙයක් මිලදී ගැනීමට සලස්වන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Dutiyagaṇikacetāpanasikkhāpadaṃ

දෙවන ගණික චේතාපන ශික්ෂාපදය

9. Yā pana bhikkhunī aññadatthikena parikkhārena aññuddisikena mahājanikena saññācikena aññaṃ cetāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

9. යම් භික්ෂුණියක් පිරිසකට (මහාජනයාට) අයත්, වෙනත් අරමුණකට වෙන් කරන ලද, වෙනත් දෙයකට නියමිත වූ පිරිකරකින් තමා විසින්ම ඉල්ලා සිටීමෙන් වෙනත් දෙයක් මිලදී ගැනීමට සලස්වන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Puggalikacetāpanasikkhāpadaṃ

පුද්ගලික චේතාපන ශික්ෂාපදය

10. Yā pana bhikkhunī aññadatthikena parikkhārena aññuddisikena puggalikena saññācikena aññaṃ cetāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

10. යම් භික්ෂුණියක් තනි පුද්ගලයෙකුට අයත්, වෙනත් අරමුණකට වෙන් කරන ලද, වෙනත් දෙයකට නියමිත වූ පිරිකරකින් තමා විසින්ම ඉල්ලා සිටීමෙන් වෙනත් දෙයක් මිලදී ගැනීමට සලස්වන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Pattavaggo paṭhamo.

පළමු පාත්‍ර වර්ගයයි.

Garupāvuraṇasikkhāpadaṃ

ඝන පොරෝන ශික්ෂාපදය

11. Garupāvuraṇaṃ [Pg.48] pana bhikkhuniyā cetāpentiyā catukkaṃsaparamaṃ cetāpetabbaṃ. Tato ce uttari cetāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

11. භික්ෂුණියක විසින් ඝන පොරෝනයක් මිලදී ගැනීමට සලස්වන්නේ නම්, එය උපරිම වශයෙන් කංස හතරක් වටිනා එකක් විය යුතුය. ඊට වඩා වැඩි වටිනාකමකින් මිලදී ගැනීමට සලස්වන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Lahupāvuraṇasikkhāpadaṃ

සැහැල්ලු පොරෝන ශික්ෂාපදය

12. Lahupāvuraṇaṃ pana bhikkhuniyā cetāpentiyā aḍḍhateyyakaṃsaparamaṃ cetāpetabbaṃ. Tato ce uttari cetāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

12. භික්ෂුණියක විසින් සැහැල්ලු පොරෝනයක් මිලදී ගැනීමට සලස්වන්නේ නම්, එය උපරිම වශයෙන් කංස දෙකහමාරක් වටිනා එකක් විය යුතුය. ඊට වඩා වැඩි වටිනාකමකින් මිලදී ගැනීමට සලස්වන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Kathinasikkhāpadaṃ

කඨින ශික්ෂාපදය

13. Niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhuniyā ubbhatasmiṃ kathine dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabbaṃ. Taṃ atikkāmentiyā, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

13. සිවුරු මසා නිම වූ පසු, කඨිනය අත්හළ පසු, භික්ෂුණියක විසින් උපරිම වශයෙන් දින දහයක් දක්වා පමණක් අතිරේක සිවුරක් දැරිය යුතුය. ඒ කාලය ඉක්මවා එය දරන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Udositasikkhāpadaṃ

උදෝසිත ශික්ෂාපදය

14. Niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhuniyā ubbhatasmiṃ kathine ekarattampi ce bhikkhunī ticīvarena vippavaseyya, aññatra bhikkhunisammutiyā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

14. සිවුරු මසා නිම වූ පසු, කඨිනය අත්හළ පසු, ඉදින් භික්ෂුණියක් භික්ෂුණී සම්මුතියෙන් තොරව, එක් රැයක් වුවද තුන් සිවුරෙන් වෙන්ව වෙසෙන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Akālacīvarasikkhāpadaṃ

අකාල චීවර ශික්ෂාපදය

15. Niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhuniyā ubbhatasmiṃ kathine bhikkhuniyā paneva akālacīvaraṃ uppajjeyya, ākaṅkhamānāya bhikkhuniyā paṭiggahetabbaṃ, paṭiggahetvā khippameva kāretabbaṃ, no cassa pāripūri, māsaparamaṃ tāya bhikkhuniyā taṃ cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ ūnassa pāripūriyā satiyā paccāsāya. Tato ce uttari nikkhipeyya satiyāpi paccāsāya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

15. සිවුරු මසා නිම වූ පසු, කඨිනය අත්හළ පසු, ඉදින් භික්ෂුණියකට අකාල සිවුරක් උපදින්නේ නම්, කැමති වන්නේ නම් එය පිළිගත යුතුය. පිළිගෙන එය වහාම මස්වා ගත යුතුය. ඉදින් එය සම්පූර්ණ කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, අඩු දේ සම්පූර්ණ කරගැනීමේ බලාපොරොත්තුව ඇතිව උපරිම වශයෙන් මසක් කල් එම සිවුර තබා ගත හැකිය. බලාපොරොත්තුවක් ඇතිව වුවද ඊට වඩා වැඩි කලක් තබා ගන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Aññātakaviññattisikkhāpadaṃ

නොදන්නා අයගෙන් සිවුරු ඉල්ලීමේ ශික්ෂාපදය

16. Yā pana bhikkhunī aññātakaṃ gahapatiṃ vā gahapatāniṃ vā cīvaraṃ viññāpeyya aññatra samayā, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo acchinnacīvarā vā hoti bhikkhunī, naṭṭhacīvarā vā, ayaṃ tattha samayo.

16. යම් භික්ෂුණියක් සුදුසු කාලය හැර, නෑදෑ නොවන ගෘහපතියෙකුගෙන් හෝ ගෘහපතිනියකගෙන් සිවුරක් ඉල්ලන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ. එහි සුදුසු කාලය නම්, භික්ෂුණියගේ සිවුරු පැහැරගනු ලැබූ විට හෝ සිවුරු නැති වූ විට හෝ වේ. මෙය එහි සුදුසු කාලයයි.

Tatuttarisikkhāpadaṃ

තතුත්තරි ශික්ෂාපදය

17. Tañce aññātako gahapati vā gahapatānī vā bahūhi cīvarehi abhihaṭṭhuṃ pavāreyya, santaruttaraparamaṃ tāya bhikkhuniyā tato cīvaraṃ sāditabbaṃ. Tato ce uttari sādiyeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

17. ඉදින් නෑ නොවන ගෘහපතියෙකු හෝ ගෘහපතිනියක හෝ බොහෝ සිවුරු ඉදිරිපත් කරමින් ආරාධනා කරන්නේ නම්, ඒ භික්ෂුණිය විසින් උපරිම වශයෙන් ඇතුළු සිවුරක් සහ පෙරවනයක් (සිවුරු දෙකක්) පමණක් පිළිගත යුතුය. ඊට වඩා පිළිගන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Paṭhamaupakkhaṭasikkhāpadaṃ

පළමු උපක්ඛට ශික්ෂාපදය

18. Bhikkhuniṃ [Pg.49] paneva uddissa aññātakassa gahapatissa vā gahapatāniyā vā cīvaracetāpannaṃ upakkhaṭaṃ hoti ‘‘iminā cīvaracetāpannena cīvaraṃ cetāpetvā itthannāmaṃ bhikkhuniṃ cīvarena acchādessāmī’’ti. Tatra cesā bhikkhunī pubbe appavāritā upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajjeyya ‘‘sādhu vata, maṃ āyasmā iminā cīvaracetāpannena evarūpaṃ vā evarūpaṃ vā cīvaraṃ cetāpetvā acchādehī’’ti kalyāṇakamyataṃ upādāya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

18. යම් භික්ෂුණියක උදෙසා නෑ නොවන ගෘහපතියෙකු හෝ ගෘහපතිනියක හෝ විසින් සිවුරු මිලක් පිළියෙල කරන ලද්දේ වෙයි ද, 'මේ සිවුරු මිලෙන් සිවුරක් මිලයට ගෙන අසවල් භික්ෂුණිය සිවුරෙන් පොරවන්නෙමි' යි කියා ය. එහිදී ඒ භික්ෂුණිය පෙර නොපැවරුණා (ආරාධනා නොලද්දී) වී, ඔවුන් වෙත පැමිණ 'පින්වත, ඉතා මැනවි, මට මේ සිවුරු මිලෙන් මෙබඳු වූ හෝ මෙබඳු වූ හෝ සිවුරක් මිලයට ගෙන පූජා කරනු මැනව' යි යහපත් දෙයක් ලැබීමේ කැමැත්ත පෙරදැරි කරගෙන සිවුර සම්බන්ධයෙන් විකල්පයකට එළඹෙන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Dutiyaupakkhaṭasikkhāpadaṃ

දෙවන උපක්ඛට ශික්ෂාපදය

19. Bhikkhuniṃ paneva uddissa ubhinnaṃ aññātakānaṃ gahapatīnaṃ vā gahapatānīnaṃ vā paccekacīvaracetāpannāni upakkhaṭāni honti ‘‘imehi mayaṃ paccekacīvaracetāpannehi paccekacīvarāni cetāpetvā itthannāmaṃ bhikkhuniṃ cīvarehi acchādessāmā’’ti. Tatra cesā bhikkhūnī pubbe appavāritā upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajjeyya ‘‘sādhu vata maṃ āyasmanto imehi paccekacīvaracetāpannehi evarūpaṃ vā evarūpaṃ vā cīvaraṃ cetāpetvā acchādetha ubhova santā ekenā’’ti kalyāṇakamyataṃ upādāya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

19. යම් භික්ෂුණියක උදෙසා නෑ නොවන ගෘහපතියන් දෙදෙනෙකුගේ හෝ ගෘහපතිනියන් දෙදෙනෙකුගේ හෝ වෙන වෙනම සිවුරු මිලයන් පිළියෙල කරන ලද්දේ වෙයි ද, 'අපි මේ වෙන වෙනම ඇති සිවුරු මිලෙන් වෙන වෙනම සිවුරු මිලයට ගෙන අසවල් භික්ෂුණිය සිවුරුවලින් පොරවන්නෙමු' යි කියා ය. එහිදී ඒ භික්ෂුණිය පෙර නොපැවරුණා වී, ඔවුන් වෙත පැමිණ 'පින්වතුනි, ඉතා මැනවි, මට මේ වෙන වෙනම ඇති සිවුරු මිලෙන් මෙබඳු වූ හෝ මෙබඳු වූ හෝ සිවුරක් මිලයට ගෙන, දෙදෙනාම එක් වී එකක් වශයෙන් මට පූජා කරත්වා' යි යහපත් දෙයක් ලැබීමේ කැමැත්ත පෙරදැරි කරගෙන සිවුර සම්බන්ධයෙන් විකල්පයකට එළඹෙන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Rājasikkhāpadaṃ

රාජ ශික්ෂාපදය

20. Bhikkhuniṃ paneva uddissa rājā vā rājabhoggo vā brāhmaṇo vā gahapatiko vā dūtena cīvaracetāpannaṃ pahiṇeyya ‘‘iminā cīvaracetāpannena cīvaraṃ cetāpetvā itthannāmaṃ bhikkhuniṃ cīvarena acchādehī’’ti. So ce dūto taṃ bhikkhuniṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya ‘‘idaṃ kho, ayye, ayyaṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ, paṭiggaṇhātāyyā cīvaracetāpanna’’nti. Tāya bhikkhuniyā so dūto evamassa vacanīyo ‘‘na kho mayaṃ, āvuso, cīvaracetāpannaṃ paṭiggaṇhāma, cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāma kālena kappiya’’nti. So ce dūto taṃ bhikkhuniṃ evaṃ vadeyya ‘‘atthi panāyyāya, koci veyyāvaccakaro’’ti, cīvaratthikāya, bhikkhave, bhikkhuniyā veyyāvaccakaro niddisitabbo ārāmiko vā upāsako vā ‘‘eso kho, āvuso, bhikkhunīnaṃ veyyāvaccakaro’’ti. So ce dūto taṃ veyyāvaccakaraṃ saññāpetvā taṃ bhikkhuniṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya ‘‘yaṃ kho, ayye, ayyā veyyāvaccakaraṃ niddisi, saññatto so mayā, upasaṅkamatāyyā [Pg.50] kālena, cīvarena taṃ acchādessatī’’ti. Cīvaratthikāya, bhikkhave, bhikkhuniyā veyyāvaccakaro upasaṅkamitvā dvattikkhattuṃ codetabbo sāretabbo ‘‘attho me, āvuso, cīvarenā’’ti, dvattikkhattuṃ codayamānā sārayamānā taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya, iccetaṃ kusalaṃ, no ce abhinipphādeyya, catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtāya uddissa ṭhātabbaṃ, catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtā uddissa tiṭṭhamānā taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya, iccetaṃ kusalaṃ. Tato ce uttari vāyamamānā taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. No ce abhinipphādeyya, yatassā cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ, tattha sāmaṃ vā gantabbaṃ, dūto vā pāhetabbo ‘‘yaṃ kho tumhe āyasmanto bhikkhuniṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ pahiṇittha, na taṃ tassā bhikkhuniyā kiñci atthaṃ anubhoti, yuñjantāyasmanto sakaṃ, mā vo sakaṃ vinassā’’ti, ayaṃ tattha sāmīci.

20. යම් භික්ෂුණියක උදෙසා රජෙකු හෝ රාජ්‍ය නිලධාරියෙකු හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු හෝ ගෘහපතියෙකු හෝ දූතයෙකු අත සිවුරු මිලක් යවන්නේ 'මේ සිවුරු මිලෙන් සිවුරක් මිලයට ගෙන අසවල් භික්ෂුණිය සිවුරෙන් පොරවන්න' යි කියා ය. ඉදින් ඒ දූතයා ඒ භික්ෂුණිය වෙත පැමිණ 'ආර්යාවෙනි, ඔබ වහන්සේ උදෙසා මේ සිවුරු මිල ගෙන එන ලදී, ආර්යාවෝ මේ සිවුරු මිල පිළිගන්නා සේක්වා' යි පවසන්නේ නම්, ඒ භික්ෂුණිය විසින් ඒ දූතයාට මෙසේ කිව යුතුය: 'ඇවැත්නි, අපි සිවුරු මිල පිළි නොගනිමු, සුදුසු කලට කැප වූ සිවුරක් නම් පිළිගනිමු' කියා ය. ඉදින් ඒ දූතයා ඒ භික්ෂුණියට මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'ආර්යාවන්ට ව්‍යවස්ථාපිත (වෙය්‍යාවච්චකර) උපස්ථායකයෙකු සිටීද?' කියා ය. මහණෙනි, සිවුරු අවශ්‍ය භික්ෂුණිය විසින් ආරාමිකයෙකු හෝ උපාසකයෙකු පෙන්වා 'ඇවැත්නි, මෙන්න මේ තැනැත්තා භික්ෂුණීන්ගේ උපස්ථායකයා (වෙය්‍යාවච්චකර) වේ' යි උපස්ථායකයෙකු දැක්විය යුතුය. ඉදින් ඒ දූතයා ඒ උපස්ථායකයා කැමති කරවා, ඒ භික්ෂුණිය වෙත පැමිණ මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'ආර්යාවෙනි, ඔබ වහන්සේ යම් උපස්ථායකයෙකු දැක්වූයේ ද, ඔහු මා විසින් කැමති කරවන ලදී. ආර්යාවෝ සුදුසු කලට ඔහු වෙත පැමිණෙත්වා, ඔහු සිවුරක් ලබා දී ඔබ වහන්සේ පොරවනු ඇත' කියා ය. මහණෙනි, සිවුරු අවශ්‍ය භික්ෂුණිය විසින් ඒ උපස්ථායකයා වෙත පැමිණ දෙතුන් වතාවක් 'ඇවැත්නි, මට සිවුරකින් ප්‍රයෝජන ඇත' යි කියා මෙහෙයවිය යුතුය, සිහිපත් කළ යුතුය. දෙතුන් වතාවක් මෙහෙයවද්දී, සිහිපත් කරද්දී ඒ සිවුර නිපදවා දෙන්නේ නම් එය ඉතා යහපත් ය. ඉදින් නිපදවා නොදෙන්නේ නම්, සිවුර උදෙසා නිශ්ශබ්දව සිව් වතාවක්, පස් වතාවක්, උපරිම වශයෙන් හය වතාවක් බලා සිටිය යුතුය. සිව් වතාවක්, පස් වතාවක්, උපරිම හය වතාවක් නිශ්ශබ්දව බලා සිටිද්දී ඒ සිවුර ලැබෙන්නේ නම් එය ඉතා යහපත් ය. ඉදින් එයින් එහාට උත්සාහ කරමින් ඒ සිවුර ලබා ගන්නේ නම් නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ. ඉදින් සිවුර නොලැබෙන්නේ නම්, යම් තැනකින් සිවුරු මිල ගෙන එන ලද්දේ ද, එහි තමන්ම හෝ යා යුතුය, නැතහොත් දූතයෙකු යැවිය යුතුය: 'පින්වතුනි, ඔබලා යම් භික්ෂුණියක උදෙසා සිවුරු මිලක් යැවූයේ ද, එයින් ඒ භික්ෂුණියට කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් සිදු නොවිණි. පින්වතුනි, ඔබලාගේ වස්තුව නැවත ලබා ගන්න, ඔබලාගේ වස්තුව විනාශ වන්නට නොදෙන්න' යි කියා ය. මෙය එහි ක්‍රමවේදයයි.

Cīvaravaggo dutiyo.

දෙවන සිවුරු වර්ගය නිමි.

Rūpiyasikkhāpadaṃ

රූපිය ශික්ෂාපදය

21. Yā pana bhikkhunī jātarūparajataṃ uggaṇheyya vā uggaṇhāpeyya vā upanikkhittaṃ vā sādiyeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

21. යම් භික්ෂුණියක් රන් රිදී පිළිගන්නේ නම් හෝ පිළිගන්වන්නේ නම් හෝ තමා උදෙසා තබන ලද රන් රිදී අනුමත කරන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadaṃ

රූපියසංවෝහාර ශික්ෂාපදය

22. Yā pana bhikkhunī nānappakārakaṃ rūpiyasaṃvohāraṃ samāpajjeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

22. යම් භික්ෂුණියක් නොයෙක් ආකාරයේ රන් රිදීවලින් කෙරෙන ගනුදෙනුවල යෙදෙන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Kayavikkayasikkhāpadaṃ

කයවිකය ශික්ෂාපදය

23. Yā pana bhikkhunī nānappakārakaṃ kayavikkayaṃ samāpajjeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

23. යම් භික්ෂුණියක් නොයෙක් ආකාරයේ විකිණීම් හා මිලදී ගැනීම්වල යෙදෙන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Ūnapañcabandhanasikkhāpadaṃ

ඌනපංචබන්ධන ශික්ෂාපදය

24. Yā pana bhikkhunī ūnapañcabandhanena pattena aññaṃ navaṃ pattaṃ cetāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Tāya bhikkhuniyā so patto bhikkhuniparisāya nissajjitabbo, yo ca tassā bhikkhuniparisāya pattapariyanto, so tassā bhikkhuniyā padātabbo ‘‘ayaṃ te bhikkhuni patto yāvabhedanāya dhāretabbo’’ti, ayaṃ tattha sāmīci.

24. යම් භික්ෂුණියක් පහකට අඩු බැමි ඇති පාත්‍රයක් ඇතිව, වෙනත් අලුත් පාත්‍රයක් ඉල්ලා ලබා ගන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ. ඒ භික්ෂුණිය විසින් ඒ පාත්‍රය භික්ෂුණී පිරිස මැද අත්හළ යුතුය. ඒ භික්ෂුණී පිරිසෙහි යම් අවසන් පාත්‍රයක් ඇත්ද, එය ඒ භික්ෂුණියට දිය යුතුය: 'භික්ෂුණිය, මේ ඔබේ පාත්‍රයයි, බිඳෙන තෙක් මෙය පරිහරණය කළ යුතුය' කියා ය. මෙය එහි ක්‍රමවේදයයි.

Bhesajjasikkhāpadaṃ

භේසජ්ජ ශික්ෂාපදය

25. Yāni [Pg.51] kho pana tāni gilānānaṃ bhikkhunīnaṃ paṭisāyanīyāni bhesajjāni, seyyathidaṃ – sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ, tāni paṭiggahetvā sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbāni. Taṃ atikkāmentiyā, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

25. ගිලන් භික්ෂුණීන් උදෙසා වැළඳිය යුතු යම් ඖෂධ කෙනෙක් වෙත්ද, එනම්: ගිතෙල්, වෙඬරු, තෙල්, මී පැණි, උක් සකුරු යන මේවා පිළිගෙන උපරිම සත් දිනක් තබාගෙන වැළඳිය යුතුය. ඒ සත් දින ඉක්මවා තබාගන්නා භික්ෂුණියට නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Cīvaraacchindanasikkhāpadaṃ

චීවරඅච්ඡින්දන ශික්ෂාපදය

26. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniyā sāmaṃ cīvaraṃ datvā kupitā anattamanā acchindeyya vā acchindāpeyya vā, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

26. යම් භික්ෂුණියක් වෙනත් භික්ෂුණියකට තමා විසින්ම සිවුරක් දී, පසුව කිපී, නොසතුටු සිතින් යුතුව එය ආපසු උදුරා ගන්නේ නම් හෝ උදුරා ගන්වන්නේ නම් හෝ, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Suttaviññattisikkhāpadaṃ

සුත්තවිඤ්ඤත්ති ශික්ෂාපදය

27. Yā pana bhikkhunī sāmaṃ suttaṃ viññāpetvā tantavāyehi cīvaraṃ vāyāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

27. යම් භික්ෂුණියක් තමාම නූල් ඉල්ලා ලබාගෙන, පේෂකාරයන් ලවා සිවුරු වියවන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Mahāpesakārasikkhāpadaṃ

මහාපේසකාර ශික්ෂාපදය

28. Bhikkhuniṃ paneva uddissa aññātako gahapati vā gahapatānī vā tantavāyehi cīvaraṃ vāyāpeyya, tatra cesā bhikkhunī pubbe appavāritā tantavāye upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajjeyya ‘‘idaṃ kho āvuso cīvaraṃ maṃ uddissa viyyati, āyatañca karotha, vitthatañca appitañca suvītañca suppavāyitañca suvilekhitañca suvitacchitañca karotha, appeva nāma mayampi āyasmantānaṃ kiñcimattaṃ anupadajjeyyāmā’’ti, evañca sā bhikkhunī vatvā kiñcimattaṃ anupadajjeyya antamaso piṇḍapātamattampi, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

28. යම් භික්ෂුණියක උදෙසා නෑ නොවන ගෘහපතියෙකු හෝ ගෘහපතිනියක හෝ විසින් පේෂකාරයන් ලවා සිවුරක් වියවන්නේ නම්, එහිදී ඒ භික්ෂුණිය පෙර නොපැවරුණා (ආරාධනා නොලද්දී) වී පේෂකාරයන් වෙත පැමිණ 'ඇවැත්නි, මේ වියනු ලබන සිවුර මා උදෙසා ය. මෙය දිගින් ද පළලින් ද වැඩි කරත්වා, ඝනව, මනාව ඇද, මනාව වියන ලද, මනාව පීරන ලද, මනාව සීරූ එකක් කරත්වා. අපි ද පින්වතුන්ට යම් පමණකින් හෝ ප්‍රතිඋපකාරයක් දෙන්නෙමු' යි මෙසේ පවසා, පිණ්ඩපාත මාත්‍රයක් පමණ වූ දේකින් පවා සංග්‍රහ කරන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Accekacīvarasikkhāpadaṃ

අච්චේකචීවර ශික්ෂාපදය

29. Dasāhānāgataṃ kattikatemāsikapuṇṇamaṃ bhikkhuniyā paneva accekacīvaraṃ uppajjeyya, accekaṃ maññamānāya bhikkhuniyā paṭiggahetabbaṃ, paṭiggahetvā yāva cīvarakālasamayaṃ nikkhipitabbaṃ. Tato ce uttari nikkhipeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

29. වස් කාලයේ අවසාන කර්තික (කටින) තෙමස් පෝය එළඹීමට දස දිනක් තිබියදී භික්ෂුණියකට හදිසි සිවුරක් (අච්චේක චීවරයක්) ලැබෙන්නේ නම්, එය හදිසි සිවුරක් යැයි සලකා භික්ෂුණිය විසින් එය පිළිගත හැකිය. පිළිගෙන සිවුරු කාලය පැමිණෙන තෙක් එය තබාගත යුතුය. ඉදින් ඉන් ඔබ්බට එය තබාගන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Pariṇatasikkhāpadaṃ

පරිණත ශික්ෂාපදය

30. Yā pana bhikkhunī jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ attano pariṇāmeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

30. යම් භික්ෂුණියක් සඟසතු කිරීමට නියමිත වූ ලාභයක් බව දැන දැනම, එය තමා සතු කරගන්නේ නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ.

Pattavaggo tatiyo.

තෙවැනි පාත්‍ර වර්ගයයි.

Uddiṭṭhā [Pg.52] kho, ayyāyo, tiṃsa nissaggiyā pācittiyā dhammā. Tatthāyyāyo, pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyyāyo, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආර්යාවනි, තිස් නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ධර්මයෝ උදෙසන ලදහ. එහිදී මම ආර්යාවන්ගෙන් විමසමි: "මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?" දෙවනුවද විමසමි: "මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?" තෙවනුවද විමසමි: "මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?" මෙහිලා ආර්යාවෝ පිරිසිදු වෙති. එහෙයින් නිශ්ශබ්ද වෙති. මෙය මෙසේ යැයි මම දරා ගනිමි.

Nissaggiyapācittiyā niṭṭhitā.

නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ධර්මයෝ නිම වූහ.

Suddhapācittiyā

සුද්ධ පාචිත්තිය

Ime kho panāyyāyo, chasaṭṭhisatā pācittiyā

ආර්යාවනි, මේ එක්සිය සැටහයක් (166) වූ පාචිත්තිය

Dhammā uddesaṃ āgacchanti.

ධර්මයෝ උදෙසීම පිණිස පැමිණෙති.

Lasuṇasikkhāpadaṃ

ලසුණ (සුදුළූණු) ශික්ෂාපදය

1. Yā pana bhikkhunī lasuṇaṃ khādeyya pācittiyaṃ.

1. යම් භික්ෂුණියක් සුදුළූණු වළඳන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Sambādhalomasikkhāpadaṃ

සම්බාධලෝම ශික්ෂාපදය

2. Yā pana bhikkhunī sambādhe lomaṃ saṃharāpeyya, pācittiyaṃ.

2. යම් භික්ෂුණියක් රහස් ප්‍රදේශයේ රෝම ඉවත් කරවා ගන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Talaghātakasikkhāpadaṃ

තලඝාතක ශික්ෂාපදය

3. Talaghātake pācittiyaṃ.

3. අත්ලෙන් පහර දීමේදී (තලඝාතකයේදී) පාචිත්තිය වේ.

Jatumaṭṭhakasikkhāpadaṃ

ජතුමට්ඨක ශික්ෂාපදය

4. Jatumaṭṭhake pācittiyaṃ.

4. ලාකඩින් හෝ ඉටිවලින් සෑදූ ලිංගික උපකරණ භාවිත කිරීමේදී (ජතුමට්ඨකයේදී) පාචිත්තිය වේ.

Udakasuddhikasikkhāpadaṃ

උදකසුද්ධික ශික්ෂාපදය

5. Udakasuddhikaṃ pana bhikkhuniyā ādiyamānāya dvaṅgulapabbaparamaṃ ādātabbaṃ. Taṃ atikkāmentiyā pācittiyaṃ.

5. දියෙන් පිරිසිදු වන භික්ෂුණියක විසින් උපරිම වශයෙන් ඇඟිලි පුරුක් දෙකක් පමණක් ඇතුළට දමා සේදිය යුතුය. එය ඉක්මවා යන්නියට පාචිත්තිය වේ.

Upatiṭṭhanasikkhāpadaṃ

උපතිට්ඨන ශික්ෂාපදය

6. Yā pana bhikkhunī bhikkhussa bhuñjantassa pānīyena vā vidhūpanena vā upatiṭṭheyya, pācittiyaṃ.

6. යම් භික්ෂුණියක් වළඳමින් සිටින භික්ෂුවක අසල පැන් පිළිගන්වමින් හෝ පවන් සලමින් හෝ උපස්ථාන කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Āmakadhaññasikkhāpadaṃ

ආමකධාන්‍ය ශික්ෂාපදය

7. Yā pana bhikkhunī āmakadhaññaṃ viññatvā vā viññāpetvā vā bhajjitvā vā bhajjāpetvā vā koṭṭetvā vā koṭṭāpetvā vā pacitvā vā pacāpetvā vā bhuñjeyya, pācittiyaṃ.

7. යම් භික්ෂුණියක් අමු ධාන්‍ය තමා විසින් ඉල්ලා හෝ අනුන් ලවා ඉල්ලවා, තමා විසින් බැද හෝ අනුන් ලවා බදවා, තමා විසින් කොටා හෝ අනුන් ලවා කොටවා, තමා විසින් පිස හෝ අනුන් ලවා පිස්වා වළඳන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Paṭhamauccārachaḍḍanasikkhāpadaṃ

පළමු උච්චාරඡඩ්ඩන ශික්ෂාපදය

8. Yā [Pg.53] pana bhikkhunī uccāraṃ vā passāvaṃ vā saṅkāraṃ vā vighāsaṃ vā tirokuṭṭe vā tiropākāre vā chaḍḍeyya vā chaḍḍāpeyya vā, pācittiyaṃ.

8. යම් භික්ෂුණියක් මල හෝ මුත්‍ර හෝ කසළ හෝ ඉඳුල් හෝ බිත්තියකින් එතෙරට හෝ පවුරකින් එතෙරට දමන්නේ නම් හෝ දම්වන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Dutiyauccārachaḍḍanasikkhāpadaṃ

දෙවන උච්චාරඡඩ්ඩන ශික්ෂාපදය

9. Yā pana bhikkhunī uccāraṃ vā passāvaṃ vā saṅkāraṃ vā vighāsaṃ vā harite chaḍḍeyya vā chaḍḍāpeyya vā, pācittiyaṃ.

9. යම් භික්ෂුණියක් මල හෝ මුත්‍ර හෝ කසළ හෝ ඉඳුල් හෝ නිල් තණකොළ සහිත බිමක දමන්නේ නම් හෝ දම්වන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Naccagītasikkhāpadaṃ

නච්චගීත ශික්ෂාපදය

10. Yā pana bhikkhunī naccaṃ vā gītaṃ vā vāditaṃ vā dassanāya gaccheyya, pācittiyaṃ.

10. යම් භික්ෂුණියක් නැටුම්, ගැයුම් හෝ වැයුම් නැරඹීමට යන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Lasuṇavaggo paṭhamo.

පළමුවැනි ලසුණ වර්ගයයි.

Rattandhakārasikkhāpadaṃ

රත්තන්ධකාර ශික්ෂාපදය

11. Yā pana bhikkhunī rattandhakāre appadīpe purisena saddhiṃ ekenekā santiṭṭheyya vā sallapeyya vā, pācittiyaṃ.

11. යම් භික්ෂුණියක් රාත්‍රී අඳුරෙහි, පහනක් නොමැති තැනක, පුරුෂයෙකු සමඟ තනිව සිටින්නේ නම් හෝ සාකච්ඡා කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Paṭicchannokāsasikkhāpadaṃ

පටිච්ඡන්නෝකාශ ශික්ෂාපදය

12. Yā pana bhikkhunī paṭicchanne okāse purisena saddhiṃ ekenekā santiṭṭheyya vā sallapeyya vā, pācittiyaṃ.

12. යම් භික්ෂුණියක් මුවා වූ (ආවරණය වූ) ස්ථානයක, පුරුෂයෙකු සමඟ තනිව සිටින්නේ නම් හෝ සාකච්ඡා කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Ajjhokāsasallapanasikkhāpadaṃ

අජ්ඣෝකාශසල්ලපන ශික්ෂාපදය

13. Yā pana bhikkhunī ajjhokāse purisena saddhiṃ ekenekā santiṭṭheyya vā sallapeyya vā, pācittiyaṃ.

13. යම් භික්ෂුණියක් එළිමහන් ස්ථානයක, පුරුෂයෙකු සමඟ තනිව සිටින්නේ නම් හෝ සාකච්ඡා කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Dutiyikauyyojanasikkhāpadaṃ

දුතියිකඋය්‍යෝජන ශික්ෂාපදය

14. Yā pana bhikkhunī rathikāya vā byūhe vā siṅghāṭake vā purisena saddhiṃ ekenekā santiṭṭheyya vā sallapeyya vā nikaṇṇikaṃ vā jappeyya dutiyikaṃ vā bhikkhuniṃ uyyojeyya, pācittiyaṃ.

14. යම් භික්ෂුණියක් වීදියක හෝ පටුමගක හෝ හන්දියක පුරුෂයෙකු සමඟ තනිව සිටින්නේ නම්, සාකච්ඡා කරන්නේ නම්, කනට කර රහස් කියන්නේ නම් හෝ තමා සමඟ සිටි සහකාර භික්ෂුණිය පිටත් කර හරින්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Anāpucchāpakkamanasikkhāpadaṃ

අනාපුච්ඡාපක්කමන ශික්ෂාපදය

15. Yā pana bhikkhunī purebhattaṃ kulāni upasaṅkamitvā āsane nisīditvā sāmike anāpucchā pakkameyya, pācittiyaṃ.

15. යම් භික්ෂුණියක් පෙරබත් වේලෙහි කුලයන් කරා එළඹ, අසුනක හිඳ, නිවෙස් හිමියන්ගෙන් නොවිමසා නික්ම යන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Anāpucchāabhinisīdanasikkhāpadaṃ

අනාපුච්ඡා අභිනිසීදන ශික්ෂාපදය

16. Yā [Pg.54] pana bhikkhunī pacchābhattaṃ kulāni upasaṅkamitvā sāmike anāpucchā āsane abhinisīdeyya vā abhinipajjeyya vā, pācittiyaṃ.

16. යම් භික්ෂුණියක් පසුබත් වේලෙහි කුලයන් කරා එළඹ, නිවෙස් හිමියන්ගෙන් නොවිමසා අසුනක ඉඳගන්නේ හෝ සැතපෙන්නේ හෝ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Anāpucchāsantharaṇasikkhāpadaṃ

අනාපුච්ඡා සන්ථරණ ශික්ෂාපදය

17. Yā pana bhikkhunī vikāle kulāni upasaṅkamitvā sāmike anāpucchā seyyaṃ santharitvā vā santharāpetvā vā abhinisīdeyya vā abhinipajjeyya vā, pācittiyaṃ.

17. යම් භික්ෂුණියක් විකාලයෙහි කුලයන් කරා එළඹ, නිවෙස් හිමියන්ගෙන් නොවිමසා ඇතිරිල්ලක් පනවා හෝ පන්වාගෙන හෝ එහි ඉඳගන්නේ හෝ සැතපෙන්නේ හෝ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Paraujjhāpanakasikkhāpadaṃ

පරඋජ්ඣාපනක ශික්ෂාපදය

18. Yā pana bhikkhunī duggahitena dūpadhāritena paraṃ ujjhāpeyya, pācittiyaṃ.

18. යම් භික්ෂුණියක් කරුණු වරදවා වටහාගෙන, වරදවා ධාරණය කරගෙන (අනෙකෙකුට විරුද්ධව) අන්‍යන් ලවා දොස් නංවන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Paraabhisapanasikkhāpadaṃ

පරඅභිසපන ශික්ෂාපදය

19. Yā pana bhikkhunī attānaṃ vā paraṃ vā nirayena vā brahmacariyena vā abhisapeyya, pācittiyaṃ.

19. යම් භික්ෂුණියක් තමාට හෝ අන්‍යයෙකුට හෝ නිරය පිළිබඳව හෝ බ්‍රහ්මචර්යාව (විනාශ වීම) පිළිබඳව හෝ ශාප කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Rodanasikkhāpadaṃ

රෝදන ශික්ෂාපදය

20. Yā pana bhikkhunī attānaṃ vadhitvā vadhitvā rodeyya, pācittiyaṃ.

20. යම් භික්ෂුණියක් තමාටම තළ තළා හඬන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Rattandhakāravaggo dutiyo.

රත්තන්ධකාර වර්ගය දෙවැනි වේ.

Naggasikkhāpadaṃ

නග්ග ශික්ෂාපදය

21. Yā pana bhikkhunī naggā nahāyeyya, pācittiyaṃ.

21. යම් භික්ෂුණියක් නිරුවත්ව ස්නානය කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Udakasāṭikasikkhāpadaṃ

උදකසාටික ශික්ෂාපදය

22. Udakasāṭikaṃ pana bhikkhuniyā kārayamānāya pamāṇikā kāretabbā, tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso catasso vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ dve vidatthiyo. Taṃ atikkāmentiyā chedanakaṃ pācittiyaṃ.

22. දිය නාන සළුවක් කරවන භික්ෂුණියක විසින් එය නියමිත ප්‍රමාණයට කරවිය යුතුය. එහි ප්‍රමාණය මෙසේය: දිගින් සුගත වියත් සතරක් ද, පළලින් වියත් දෙකක් ද විය යුතුය. ඒ ප්‍රමාණය ඉක්මවා කරවන්නියට එය කපා හැරිය යුතු පාචිත්තිය වේ.

Cīvarasibbanasikkhāpadaṃ

චීවරසිබ්බන ශික්ෂාපදය

23. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniyā cīvaraṃ visibbetvā vā visibbāpetvā vā sā pacchā anantarāyikinī neva sibbeyya, na sibbāpanāya ussukkaṃ kareyya aññatra catūhapañcāhā, pācittiyaṃ.

23. යම් භික්ෂුණියක් වෙනත් භික්ෂුණියකගේ සිවුරක් මසා නිම කිරීමට ලිහා හෝ ලියවා හෝ පසුව කිසිදු බාධාවක් නැතිවත්, දින හතරක් හෝ පහක් ඇතුළත එය නොමසන්නේ නම්, හෝ මැස්වීම සඳහා උත්සාහ නොකරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Saṅghāṭicārasikkhāpadaṃ

සංඝාටිචාර ශික්ෂාපදය

24. Yā [Pg.55] pana bhikkhunī pañcāhikaṃ saṅghāṭicāraṃ atikkāmeyya, pācittiyaṃ.

24. යම් භික්ෂුණියක් සඟළ සිවුරෙන් තොරව පස් දිනක් ඉක්මවා හැසිරෙන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Cīvarasaṅkamanīyasikkhāpadaṃ

චීවරසංකමනීය ශික්ෂාපදය

25. Yā pana bhikkhunī cīvarasaṅkamanīyaṃ dhāreyya, pācittiyaṃ.

25. යම් භික්ෂුණියක් තාවකාලික භාවිතයට ගත් (මාරු කළ යුතු) සිවුරක් දරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Gaṇacīvarasikkhāpadaṃ

ගණචීවර ශික්ෂාපදය

26. Yā pana bhikkhunī gaṇassa cīvaralābhaṃ antarāyaṃ kareyya, pācittiyaṃ.

26. යම් භික්ෂුණියක් භික්ෂුණී සමූහයාට (ගණයට) ලැබීමට ඇති සිවුරු ලාභයට බාධා කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Paṭibāhanasikkhāpadaṃ

පටිබාහන ශික්ෂාපදය

27. Yā pana bhikkhunī dhammikaṃ cīvaravibhaṅgaṃ paṭibāheyya, pācittiyaṃ.

27. යම් භික්ෂුණියක් ධර්මානුකූලව සිදුකරන සිවුරු බෙදාදීමක් වළක්වන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Cīvaradānasikkhāpadaṃ

චීවරදාන ශික්ෂාපදය

28. Yā pana bhikkhunī agārikassa vā paribbājakassa vā paribbājikāya vā samaṇacīvaraṃ dadeyya, pācittiyaṃ.

28. යම් භික්ෂුණියක් ගිහියෙකුට හෝ පරිව්‍රාජකයෙකුට හෝ පරිව්‍රාජිකාවකට හෝ ශ්‍රමණ සිවුරක් දෙන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Kālaatikkamanasikkhāpadaṃ

කාලඅතික්කමන ශික්ෂාපදය

29. Yā pana bhikkhunī dubbalacīvarapaccāsāya cīvarakālasamayaṃ atikkāmeyya, pācittiyaṃ.

29. යම් භික්ෂුණියක් දුබල සිවුරක් ලැබීමේ බලාපොරොත්තුවෙන් සිවුරු පිළියෙල කිරීමේ කාලය ඉක්මවා යවන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Kathinuddhārasikkhāpadaṃ

කඨිනුද්ධාර ශික්ෂාපදය

30. Yā pana bhikkhunī dhammikaṃ kathinuddhāraṃ paṭibāheyya, pācittiyaṃ.

30. යම් භික්ෂුණියක් ධර්මානුකූලව සිදුකරන කඨින සිවුරු අත්හැරීම වළක්වන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Naggavaggo tatiyo.

නග්ග වර්ගය තෙවැනි වේ.

Ekamañcatuvaṭṭanasikkhāpadaṃ

ඒකමඤ්චතුවට්ටන ශික්ෂාපදය

31. Yā pana bhikkhuniyo dve ekamañce tuvaṭṭeyyuṃ, pācittiyaṃ.

31. යම් භික්ෂුණීහු දෙදෙනෙක් එක් ඇඳක එකට සැතපෙන්නාහු නම්, පාචිත්තිය වේ.

Ekattharaṇatuvaṭṭanasikkhāpadaṃ

ඒකත්ථරණතුවට්ටන ශික්ෂාපදය

32. Yā pana bhikkhuniyo dve ekattharaṇapāvuraṇā tuvaṭṭeyyuṃ, pācittiyaṃ.

32. යම් භික්ෂුණීහු දෙදෙනෙක් එක් ඇතිරිල්ලක් හා එක් පොරෝනාවක් ඇතිව එකට සැතපෙන්නාහු නම්, පාචිත්තිය වේ.

Aphāsukaraṇasikkhāpadaṃ

අඵාසුකරණ ශික්ෂාපදය

33. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniyā sañcicca aphāsuṃ kareyya, pācittiyaṃ.

33. යම් භික්ෂුණියක් වෙනත් භික්ෂුණියකට සිතාමතාම අපහසුවක් කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Naupaṭṭhāpanasikkhāpadaṃ

නඋපට්ඨාපන ශික්ෂාපදය

34. Yā [Pg.56] pana bhikkhunī dukkhitaṃ sahajīviniṃ neva upaṭṭhaheyya, na upaṭṭhāpanāya ussukkaṃ kareyya, pācittiyaṃ.

34. යම් භික්ෂුණියක් ගිලන් වූ සහජීවිණියකට (එක්ව වෙසෙන තැනැත්තියකට) තමා උපස්ථාන නොකරන්නේ නම්, උපස්ථාන කරවීම පිණිස උත්සාහවත් නොවන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Nikkaḍḍhanasikkhāpadaṃ

නික්කඩ්ඪන සික්ෂාපදය

35. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniyā upassayaṃ datvā kupitā anattamanā nikkaḍḍheyya vā nikkaḍḍhāpeyya vā, pācittiyaṃ.

35. යම් භික්ෂුණියක් වෙනත් භික්ෂුණියකට ලැගුම්ගෙයක් දී, පසුව කිපුණා වූ නොසතුටු වූවා වූ ඇයව එතැනින් පිටමං කරයිද, නැතහොත් පිටමං කරවයිද, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Saṃsaṭṭhasikkhāpadaṃ

සංසට්ඨ සික්ෂාපදය

36. Yā pana bhikkhunī saṃsaṭṭhā vihareyya gahapatinā vā gahapatiputtena vā, sā bhikkhunī bhikkhunīhi evamassa vacanīyā ‘‘māyye, saṃsaṭṭhā vihari gahapatināpi gahapatiputtenāpi, viviccāyye, vivekaññeva bhaginiyā saṅgho vaṇṇetī’’ti. Evañca sā bhikkhunī bhikkhunīhi vuccamānā tatheva paggaṇheyya, sā bhikkhunī bhikkhunīhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā tassa paṭinissaggāya, yāvatatiyañce samanubhāsiyamānā taṃ paṭinissajjeyya, iccetaṃ kusalaṃ. No ce paṭinissajjeyya, pācittiyaṃ.

36. යම් භික්ෂුණියක් ගෘහපතියෙකු හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙකු හෝ සමඟ සමීපව වෙසෙන්නේ නම්, එම භික්ෂුණියට අනෙක් භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ කිව යුතුය: 'ආර්යාවනි, ගෘහපතියා සමඟ හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා සමඟ හෝ සමීපව නොවෙසෙන්න. ආර්යාවනි, වෙන් වන්න. සංඝයා වහන්සේ සහෝදරියකගේ විවේකයම (හුදෙකලාව විසීමම) වර්ණනා කරති' කියායි. මෙසේ ඒ භික්ෂුණිය අනෙක් භික්ෂුණීන් විසින් කියනු ලබද්දීත් එයම දැඩිව ගනියි නම්, ඒ භික්ෂුණිය එය අත්හැරවීම පිණිස භික්ෂුණීන් විසින් තුන් වරක් දක්වා අවවාද කළ යුතුය. තුන් වරක් දක්වා අවවාද කරනු ලබද්දී එය අත්හරින්නේ නම් එය යහපති. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Antoraṭṭhasikkhāpadaṃ

අන්තෝරට්ඨ සික්ෂාපදය

37. Yā pana bhikkhunī antoraṭṭhe sāsaṅkasammate sappaṭibhaye asatthikā cārikaṃ careyya, pācittiyaṃ.

37. යම් භික්ෂුණියක් රට ඇතුළත, සැක සහිත වූ, බිය සහිත වූ (අන්තරායකර වූ) පෙදෙසක ආරක්ෂක පිරිසක් නොමැතිව චාරිකාවේ හැසිරෙන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Tiroraṭṭhasikkhāpadaṃ

තිරෝරට්ඨ සික්ෂාපදය

38. Yā pana bhikkhunī tiroraṭṭhe sāsaṅkasammate sappaṭibhaye asatthikā cārikaṃ careyya, pācittiyaṃ.

38. යම් භික්ෂුණියක් රටින් පිටත, සැක සහිත වූ, බිය සහිත වූ පෙදෙසක ආරක්ෂක පිරිසක් නොමැතිව චාරිකාවේ හැසිරෙන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Antovassasikkhāpadaṃ

අන්තෝවස්ස සික්ෂාපදය

39. Yā pana bhikkhunī antovassaṃ cārikaṃ careyya, pācittiyaṃ.

39. යම් භික්ෂුණියක් වස් කාලය තුළ චාරිකාවේ හැසිරෙන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Cārikanapakkamanasikkhāpadaṃ

චාරිකනපක්කමන සික්ෂාපදය

40. Yā pana bhikkhunī vassaṃvuṭṭhā cārikaṃ na pakkameyya antamaso chappañcayojanānipi, pācittiyaṃ.

40. යම් භික්ෂුණියක් වස් වැස නිම කොට, අඩුම තරමින් යොදුන් පහක් හෝ හයක්වත් චාරිකාවේ නොයන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Tuvaṭṭavaggo catuttho.

සිව්වැනි තුවට්ට වර්ගයයි.

Rājāgārasikkhāpadaṃ

රාජාගාර සික්ෂාපදය

41. Yā [Pg.57] pana bhikkhunī rājāgāraṃ vā cittāgāraṃ vā ārāmaṃ vā uyyānaṃ vā pokkharaṇiṃ vā dassanāya gaccheyya, pācittiyaṃ.

41. යම් භික්ෂුණියක් රජමාලිගාවක් හෝ චිත්‍ර ශාලාවක් හෝ උද්‍යානයක් හෝ ක්‍රීඩා උයනක් හෝ පොකුණක් හෝ නැරඹීම පිණිස යන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Āsandiparibhuñjanasikkhāpadaṃ

ආසන්දිපරිභුඤ්ජන සික්ෂාපදය

42. Yā pana bhikkhunī āsandiṃ vā pallaṅkaṃ vā paribhuñjeyya, pācittiyaṃ.

42. යම් භික්ෂුණියක් මහා ආසනයක් (දිගු පුටුවක්) හෝ පල්ලංකයක් (පර්යංකයක්) හෝ පරිහරණය කරන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Suttakantanasikkhāpadaṃ

සුත්තකන්තන සික්ෂාපදය

43. Yā pana bhikkhunī suttaṃ kanteyya, pācittiyaṃ.

43. යම් භික්ෂුණියක් නූල් කපයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Gihiveyyāvaccasikkhāpadaṃ

ගිහිවෙය්‍යාවච්ච සික්ෂාපදය

44. Yā pana bhikkhunī gihiveyyāvaccaṃ kareyya, pācittiyaṃ.

44. යම් භික්ෂුණියක් ගිහියන්ගේ වතාවත් (උපකාරක වැඩ කටයුතු) කරන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Adhikaraṇasikkhāpadaṃ

අධිකරණ සික්ෂාපදය

45. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniyā ‘‘ehāyye, imaṃ adhikaraṇaṃ vūpasamehī’’ti vuccamānā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā sā pacchā anantarāyikinī neva vūpasameyya, na vūpasamāya ussukkaṃ kareyya, pācittiyaṃ.

45. යම් භික්ෂුණියක් වෙනත් භික්ෂුණියක විසින් 'ආර්යාවනි, එන්න, මේ අධිකරණය සංසිඳුවන්න' යැයි කියනු ලැබ, 'යහපති' කියා පිළිගෙන, පසුව කිසිදු බාධාවක් නොමැතිව එය සංසිඳුවන්නේද නැත්නම්, එය සංසිඳවීම පිණිස උත්සාහවත් නොවන්නේද, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Bhojanadānasikkhāpadaṃ

භෝජනදාන සික්ෂාපදය

46. Yā pana bhikkhunī agārikassa vā paribbājakassa vā paribbājikāya vā sahatthā khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā dadeyya, pācittiyaṃ.

46. යම් භික්ෂුණියක් ගිහියෙකුට හෝ පරිබ්‍රාජකයෙකුට හෝ පරිබ්‍රාජිකාවකට හෝ තමාගේ අතින්ම කැඳ, බත් ආදී ඛාද්‍ය හෝ භෝජ්‍ය දෙයක් දෙන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Āvasathacīvarasikkhāpadaṃ

ආවසථචීවර සික්ෂාපදය

47. Yā pana bhikkhunī āvasathacīvaraṃ anissajjetvā paribhuñjeyya, pācittiyaṃ.

47. යම් භික්ෂුණියක් පොදු පරිහරණය සඳහා වූ සෘතු සිවුර (ආවසථ චීවරය) නැවත භාර නොදී පරිහරණය කරන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Āvasathavihārasikkhāpadaṃ

ආවසථවිහාර සික්ෂාපදය

48. Yā pana bhikkhunī āvasathaṃ anissajjitvā cārikaṃ pakkameyya, pācittiyaṃ.

48. යම් භික්ෂුණියක් පොදු ලැගුම්ගෙය අත් නොහැර (නැවත භාර නොදී) චාරිකාවේ යන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Tiracchānavijjāpariyāpuṇanasikkhāpadaṃ

තිරච්ඡානවිජ්ජාපරියාපුණන සික්ෂාපදය

49. Yā pana bhikkhunī tiracchānavijjaṃ pariyāpuṇeyya, pācittiyaṃ.

49. යම් භික්ෂුණියක් තිරශ්චීන විද්‍යාවක් (ලෞකික විද්‍යාවක් හෝ මන්ත්‍ර ගුරුකම් ආදිය) ඉගෙන ගන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Tiracchānavijjāvācanasikkhāpadaṃ

තිරච්ඡානවිජ්ජාවාචන සික්ෂාපදය

50. Yā pana bhikkhunī tiracchānavijjaṃ vāceyya, pācittiyaṃ.

50. යම් භික්ෂුණියක් තිරශ්චීන විද්‍යාවක් උගන්වන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Cittāgāravaggo pañcamo.

පස්වැනි චිත්තාගාර වර්ගයයි.

Ārāmapavisanasikkhāpadaṃ

ආරාමපවිසන සික්ෂාපදය

51. Yā [Pg.58] pana bhikkhunī jānaṃ sabhikkhukaṃ ārāmaṃ anāpucchā paviseyya, pācittiyaṃ.

51. යම් භික්ෂුණියක් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩවසන ආරාමයක් බව දැන දැනම, අවසර නොගෙන එහි ඇතුළු වන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Bhikkhuakkosanasikkhāpadaṃ

භික්ඛුඅක්කෝසන සික්ෂාපදය

52. Yā pana bhikkhunī bhikkhuṃ akkoseyya vā paribhāseyya vā, pācittiyaṃ.

52. යම් භික්ෂුණියක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට ආක්‍රෝශ කරයිද, නැතහොත් පරිභව කරයිද, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Gaṇaparibhāsanasikkhāpadaṃ

ගණපරිභාසන සික්ෂාපදය

53. Yā pana bhikkhunī caṇḍīkatā gaṇaṃ paribhāseyya, pācittiyaṃ.

53. යම් භික්ෂුණියක් ක්‍රෝධයෙන් යුක්තව ගණයාට (භික්ෂුණී සමූහයට) පරිභව කරයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Pavāritasikkhāpadaṃ

පවාරිත ශික්ෂාපදය

54. Yā pana bhikkhunī nimantitā vā pavāritā vā khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, pācittiyaṃ.

54. යම් භික්ෂුණියක් (දානයකට) ආරාධනා කරනු ලැබූ පසු හෝ වළඳා පැවරූ (නැවත වැළඳීම ප්‍රතික්ෂේප කළ) පසු, ඛාද්‍යයක් හෝ භෝජ්‍යයක් වළඳයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Kulamaccharinīsikkhāpadaṃ

කුලමච්ඡරිනී ශික්ෂාපදය

55. Yā pana bhikkhunī kulamaccharinī assa, pācittiyaṃ.

55. යම් භික්ෂුණියක් කුල මසුරුකම ඇත්තියක් වේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Abhikkhukāvāsasikkhāpadaṃ

අභික්ඛුකාවාස ශික්ෂාපදය

56. Yā pana bhikkhunī abhikkhuke āvāse vassaṃ vaseyya, pācittiyaṃ.

56. යම් භික්ෂුණියක් භික්ෂූන් වහන්සේලා නොමැති ආවාසයක වස් වසයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Apavāraṇāsikkhāpadaṃ

අපවාරණා ශික්ෂාපදය

57. Yā pana bhikkhunī vassaṃvuṭṭhā ubhatosaṅghe tīhi ṭhānehi na pavāreyya diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, pācittiyaṃ.

57. වස් වැස නිම කළ යම් භික්ෂුණියක්, දැකීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් හෝ සැක කිරීමෙන් යන කරුණු තුනෙන් උභතෝ සංඝයා ඉදිරියේ පවාරණය නොකරයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Ovādasikkhāpadaṃ

ඕවාද ශික්ෂාපදය

58. Yā pana bhikkhunī ovādāya vā saṃvāsāya vā na gaccheyya, pācittiyaṃ.

58. යම් භික්ෂුණියක් අවවාද ලැබීම පිණිස හෝ සංවාසය (පොහොය විනය කර්ම) පිණිස හෝ නොයයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Ovādūpasaṅkamanasikkhāpadaṃ

ඕවාදූපසංකමන ශික්ෂාපදය

59. Anvaddhamāsaṃ bhikkhuniyā bhikkhusaṅghato dve dhammā paccāsīsitabbā uposathapucchakañca ovādūpasaṅkamanañca. Taṃ atikkāmentiyā pācittiyaṃ.

59. භික්ෂුණියක විසින් අඩමසක් පාසා භික්ෂු සංඝයාගෙන් කරුණු දෙකක් අපේක්ෂා කළ යුතුය; එනම්, පොහොය විමසීම සහ අවවාද ලැබීම සඳහා පැමිණීමයි. එය ඉක්මවා යන්නියට පාචිත්ති වේ.

Pasākhejātasikkhāpadaṃ

පසාඛේජාත ශික්ෂාපදය

60. Yā pana bhikkhunī pasākhe jātaṃ gaṇḍaṃ vā rudhitaṃ vā anapaloketvā saṅghaṃ vā gaṇaṃ vā purisena saddhiṃ ekenekā bhedāpeyya vā [Pg.59] phālāpeyya vā dhovāpeyya vā ālimpāpeyya vā bandhāpeyya vā mocāpeyya vā, pācittiyaṃ.

60. යම් භික්ෂුණියක්, සිරුරේ රහස්‍ය (හෝ සන්ධි) ස්ථානයක හටගත් ගෙඩියක් හෝ තුවාලයක්, සංඝයාගෙන් හෝ ගණයාගෙන් අවසර නොගෙන, තනිවම පුරුෂයෙකු ලවා පලවයි නම්, හෝ කප්පවයි නම්, හෝ සෝදවයි නම්, හෝ බෙහෙත් ගල්වයි නම්, හෝ බන්ඳවයි නම්, හෝ මුදවයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Ārāmavaggo chaṭṭho.

ආරාම වර්ගය සවැනියි.

Gabbhinīsikkhāpadaṃ

ගබ්භිනී ශික්ෂාපදය

61. Yā pana bhikkhunī gabbhiniṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

61. යම් භික්ෂුණියක් ගැබ්ගත් ස්ත්‍රියක උපසම්පදා කරයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Pāyantīsikkhāpadaṃ

පායන්ති ශික්ෂාපදය

62. Yā pana bhikkhunī pāyantiṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

62. යම් භික්ෂුණියක් කිරිදෙන මවක උපසම්පදා කරයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Paṭhamasikkhamānasikkhāpadaṃ

පළමු සික්ඛමානා ශික්ෂාපදය

63. Yā pana bhikkhunī dve vassāni chasu dhammesu asikkhitasikkhaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

63. යම් භික්ෂුණියක්, වසර දෙකක් මුළුල්ලේ ධර්මයන් හයක (සිල්පද හයක) හික්මීම නොලත් සික්ඛමානාවක උපසම්පදා කරයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Dutiyasikkhamānasikkhāpadaṃ

දෙවැනි සික්ඛමානා ශික්ෂාපදය

64. Yā pana bhikkhunī dve vassāni chasu dhammesu sikkhitasikkhaṃ sikkhamānaṃ saṅghena asammataṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

64. යම් භික්ෂුණියක්, වසර දෙකක් මුළුල්ලේ ධර්මයන් හයක හික්මීම ලැබූ නමුත් සංඝයා විසින් සම්මත නොකරන ලද සික්ඛමානාවක උපසම්පදා කරයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Paṭhamagihigatasikkhāpadaṃ

පළමු ගිහිගත ශික්ෂාපදය

65. Yā pana bhikkhunī ūnadvādasavassaṃ gihigataṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

65. යම් භික්ෂුණියක්, වයස දොළහට අඩු ගිහිගත (විවාහක) තරුණියක උපසම්පදා කරයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Dutiyagihigatasikkhāpadaṃ

දෙවැනි ගිහිගත ශික්ෂාපදය

66. Yā pana bhikkhunī paripuṇṇadvādasavassaṃ gihigataṃ dve vassāni chasu dhammesu asikkhitasikkhaṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

66. යම් භික්ෂුණියක්, පූර්ණ දොළොස් වස් ඇති ගිහිගත (විවාහක) තරුණියක, වසර දෙකක් මුළුල්ලේ ධර්මයන් හයක හික්මීම නොලබාම උපසම්පදා කරයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Tatiyagihigatasikkhāpadaṃ

තෙවැනි ගිහිගත ශික්ෂාපදය

67. Yā pana bhikkhunī paripuṇṇadvādasavassaṃ gihigataṃ dve vassāni chasu dhammesu sikkhitasikkhaṃ saṅghena asammataṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

67. යම් භික්ෂුණියක්, පූර්ණ දොළොස් වස් ඇති, වසර දෙකක් මුළුල්ලේ ධර්මයන් හයක හික්මීම ලැබූ නමුත් සංඝයා විසින් සම්මත නොකරන ලද ගිහිගත (විවාහක) තරුණියක උපසම්පදා කරයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Paṭhamasahajīvinīsikkhāpadaṃ

පළමු සහජීවිනී ශික්ෂාපදය

68. Yā pana bhikkhunī sahajīviniṃ vuṭṭhāpetvā dve vassāni neva anuggaṇheyya na anuggaṇhāpeyya, pācittiyaṃ.

68. යම් භික්ෂුණියක්, සහජීවිනියක (ශිෂ්‍යාවක) උපසම්පදා කර, වසර දෙකක් මුළුල්ලේ ඇයට අනුග්‍රහ නොකරයි නම් හෝ අනුග්‍රහ නොකරවයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Pavattinīnānubandhanasikkhāpadaṃ

පවත්තිනීනානුබන්ධන ශික්ෂාපදය

69. Yā pana bhikkhunī vuṭṭhāpitaṃ pavattiniṃ dve vassāni nānubandheyya, pācittiyaṃ.

69. උපසම්පදා කරනු ලැබූ යම් භික්ෂුණියක්, වසර දෙකක් මුළුල්ලේ තම පවත්තිනිය (උපධ්‍යායිකාව) අනුව නොහැසිරෙයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Dutiyasahajīvinīsikkhāpadaṃ

දෙවැනි සහජීවිනී ශික්ෂාපදය

70. Yā [Pg.60] pana bhikkhunī sahajīviniṃ vuṭṭhāpetvā neva vūpakāseyya na vūpakāsāpeyya antamaso chappañcayojanānipi, pācittiyaṃ.

70. යම් භික්ෂුණියක්, සහජීවිනියක උපසම්පදා කර, අවම වශයෙන් පස් හය යොදුනක්වත් ඇය කැටුව නොයයි නම් හෝ නොයවයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Gabbhinivaggo sattamo.

ගබ්භිනී වර්ගය සත්වැනියි.

Paṭhamakumāribhūtasikkhāpadaṃ

පළමු කුමාරිභූත ශික්ෂාපදය

71. Yā pana bhikkhunī ūnavīsativassaṃ kumāribhūtaṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

71. යම් භික්ෂුණියක්, වයස විසි වසරකට අඩු කුමාරිකාවක (නොවිවාහක තරුණියක) උපසම්පදා කරයි නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Dutiyakumāribhūtasikkhāpadaṃ

දෙවැනි කුමාරිභූත ශික්ෂාපදය

72. Yā pana bhikkhunī paripuṇṇavīsativassaṃ kumāribhūtaṃ dve vassāni chasu dhammesu asikkhitasikkhaṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

72. යම් භික්ෂුණියක් පූර්ණ විසි වයස් වූ, වසර දෙකක් තිස්සේ ධර්මයන් සයක් පිළිබඳව හික්මීමක් (පුහුණුවක්) නොලැබූ කුමාරිකාවක (සික්ඛමානාවක) උපසම්පදා කෙරේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Tatiyakumāribhūtasikkhāpadaṃ

තුන්වන කුමාරිභූත ශික්ෂාපදය

73. Yā pana bhikkhunī paripuṇṇavīsativassaṃ kumāribhūtaṃ dve vassāni chasu dhammesu sikkhitasikkhaṃ saṅghena asammataṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

73. යම් භික්ෂුණියක් පූර්ණ විසි වයස් වූ, වසර දෙකක් තිස්සේ ධර්මයන් සයක් පිළිබඳව හික්මීම ලැබූ, එහෙත් සංඝයා විසින් (උපසම්පදා කිරීමට) සම්මුතිය නොදෙන ලද කුමාරිකාවක උපසම්පදා කෙරේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Ūnadvādasavassasikkhāpadaṃ

ඌනද්වාදසවස්ස ශික්ෂාපදය

74. Yā pana bhikkhunī ūnadvādasavassā vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

74. යම් භික්ෂුණියක් (මහණ වී) දොළොස් වසරකට අඩු වයස් ඇතිව (අන් අයෙකු) උපසම්පදා කෙරේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Paripuṇṇadvādasavassasikkhāpadaṃ

පරිපුණ්ණද්වාදසවස්ස ශික්ෂාපදය

75. Yā pana bhikkhunī paripuṇṇadvādasavassā saṅghena asammatā vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

75. යම් භික්ෂුණියක් (මහණ වී) සපුරන ලද දොළොස් වස් ඇතත්, සංඝයා විසින් සම්මුතිය නොදෙන ලද්දී (අන් අයෙකු) උපසම්පදා කෙරේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Khiyyanadhammasikkhāpadaṃ

ඛීයන්ධම්ම ශික්ෂාපදය

76. Yā pana bhikkhunī ‘‘alaṃ tāva te, ayye, vuṭṭhāpitenā’’ti vuccamānā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā sā pacchā khiyyanadhammaṃ āpajjeyya, pācittiyaṃ.

76. යම් භික්ෂුණියක් 'ආර්යාවනි, දැනට ඕනෑ නැත, ඇය උපසම්පදා කිරීමෙන් කම් නැතැ'යි කියනු ලබන කල්හි 'යහපතැ'යි පිළිගෙන, පසුව දොස් නගන්නේ නම් (අමනාපය පළ කරන්නේ නම්), ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Paṭhamasikkhamānanavuṭṭhāpanasikkhāpadaṃ

පළමුවන සික්ඛමානාවන් උපසම්පදා කිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය

77. Yā pana bhikkhunī sikkhamānaṃ ‘‘sace me tvaṃ, ayye, cīvaraṃ dassasi, evāhaṃ taṃ vuṭṭhāpessāmī’’ti vatvā sā pacchā anantarāyikinī neva vuṭṭhāpeyya, na vuṭṭhāpanāya ussukkaṃ kareyya, pācittiyaṃ.

77. යම් භික්ෂුණියක් සික්ඛමානාවකට 'ආර්යාවනි, ඉදින් ඔබ මට සිවුරක් දෙන්නෙහි නම්, මම ඔබව උපසම්පදා කරමි'යි පවසා, පසුව කිසිදු බාධාවක් නැතිවත් ඇයව උපසම්පදා නොකෙරේ නම්, උපසම්පදා කිරීමට උත්සාහ නොකෙරේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Dutiyasikkhamānanavuṭṭhāpanasikkhāpadaṃ

දෙවන සික්ඛමානාවන් උපසම්පදා කිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය

78. Yā [Pg.61] pana bhikkhunī sikkhamānaṃ ‘‘sace maṃ tvaṃ, ayye, dve vassāni anubandhissasi, evāhaṃ taṃ vuṭṭhāpessāmī’’ti vatvā sā pacchā anantarāyikinī neva vuṭṭhāpeyya, na vuṭṭhāpanāya ussukkaṃ kareyya, pācittiyaṃ.

78. යම් භික්ෂුණියක් සික්ඛමානාවකට 'ආර්යාවනි, ඉදින් ඔබ වසර දෙකක් මා පසුපස හැසිරෙන්නෙහි නම්, මම ඔබව උපසම්පදා කරමි'යි පවසා, පසුව කිසිදු බාධාවක් නැතිවත් ඇයව උපසම්පදා නොකෙරේ නම්, උපසම්පදා කිරීමට උත්සාහ නොකෙරේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sokāvāsasikkhāpadaṃ

සෝකාවාස ශික්ෂාපදය

79. Yā pana bhikkhunī purisasaṃsaṭṭhaṃ kumārakasaṃsaṭṭhaṃ caṇḍiṃ sokāvāsaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

79. යම් භික්ෂුණියක් පුරුෂයන් හා ගැවසෙන්නා වූ, ළමයින් හා ගැවසෙන්නා වූ, දරුණු ගති ඇති, ශෝකයෙන් පිරුණු නිවසක වෙසෙන්නා වූ සික්ඛමානාවක උපසම්පදා කෙරේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Ananuññātasikkhāpadaṃ

අනනුඤ්ඤාත ශික්ෂාපදය

80. Yā pana bhikkhunī mātāpitūhi vā sāmikena vā ananuññātaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

80. යම් භික්ෂුණියක් මවුපියන් විසින් හෝ ස්වාමියා විසින් හෝ අවසර නොදෙන ලද සික්ඛමානාවක උපසම්පදා කෙරේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Pārivāsikasikkhāpadaṃ

පාරිවාසික ශික්ෂාපදය

81. Yā pana bhikkhunī pārivāsikachandadānena sikkhamānaṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

81. යම් භික්ෂුණියක් පරිවාසය සඳහා ඡන්දය (කැමැත්ත) දුන් සික්ඛමානාවක උපසම්පදා කෙරේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Anuvassasikkhāpadaṃ

අනුවස්ස ශික්ෂාපදය

82. Yā pana bhikkhunī anuvassaṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

82. යම් භික්ෂුණියක් වසරක් පාසා (සෑම වසරකම) උපසම්පදා කෙරේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Ekavassasikkhāpadaṃ

ඒකවස්ස ශික්ෂාපදය

83. Yā pana bhikkhunī ekaṃ vassaṃ dve vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ.

83. යම් භික්ෂුණියක් එක් වර්ෂයකදී දෙදෙනෙකු උපසම්පදා කෙරේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Kumāribhūtavaggo aṭṭhamo.

අටවැනි කුමාරිභූත වර්ගයයි.

Chattupāhanasikkhāpadaṃ

ඡත්තුපාහන ශික්ෂාපදය

84. Yā pana bhikkhunī agilānā chattupāhanaṃ dhāreyya, pācittiyaṃ.

84. යම් භික්ෂුණියක් ගිලන් නොවී කුඩ සහ පාවහන් දරන්නේ (පාවිච්චි කරන්නේ) නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Yānasikkhāpadaṃ

යාන ශික්ෂාපදය

85. Yā pana bhikkhunī agilānā yānena yāyeyya, pācittiyaṃ.

85. යම් භික්ෂුණියක් ගිලන් නොවී යානයකින් (වාහනයකින්) යන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Saṅghāṇisikkhāpadaṃ

සංඝාණි ශික්ෂාපදය

86. Yā pana bhikkhunī saṅghāṇiṃ dhāreyya, pācittiyaṃ.

86. යම් භික්ෂුණියක් ඉණ පටි (හෝ ආභරණ) පළඳින්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Itthālaṅkārasikkhāpadaṃ

ඉත්ථාලංකාර ශික්ෂාපදය

87. Yā pana bhikkhunī itthālaṅkāraṃ dhāreyya, pācittiyaṃ.

87. යම් භික්ෂුණියක් ස්ත්‍රී ආභරණ පළඳින්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Gandhavaṇṇakasikkhāpadaṃ

ගන්ධවණ්ණක ශික්ෂාපදය

88. Yā [Pg.62] pana bhikkhunī gandhavaṇṇakena nahāyeyya, pācittiyaṃ.

88. යම් භික්ෂුණියක් සුවඳ ද්‍රව්‍ය හා වර්ණ ගන්වන දෑ ගා නාන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Vāsitakasikkhāpadaṃ

වාසිතක ශික්ෂාපදය

89. Yā pana bhikkhunī vāsitakena piññākena nahāyeyya, pācittiyaṃ.

89. යම් භික්ෂුණියක් සුවඳ කැවූ තලකල්කයෙන් නාන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Bhikkhuniummaddāpanasikkhāpadaṃ

භික්ඛුනිඋම්මද්දාපන ශික්ෂාපදය

90. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniyā ummaddāpeyya vā parimaddāpeyya vā, pācittiyaṃ.

90. යම් භික්ෂුණියක් තවත් භික්ෂුණියක ලවා (තම සිරුර) මර්දනය කරවා ගන්නේ නම් හෝ පිරිමැද්දවා ගන්නේ නම් හෝ, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sikkhamānaummaddāpanasikkhāpadaṃ

සික්ඛමානඋම්මද්දාපන ශික්ෂාපදය

91. Yā pana bhikkhunī sikkhamānāya ummaddāpeyya vā parimaddāpeyya vā, pācittiyaṃ.

91. යම් භික්ෂුණියක් සික්ඛමානාවක ලවා (තම සිරුර) මර්දනය කරවා ගන්නේ නම් හෝ පිරිමැද්දවා ගන්නේ නම් හෝ, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāmaṇerīummaddāpanasikkhāpadaṃ

සාමණේරිය ලවා ඇඟ තැල්වීමේ ශික්ෂාපදය

92. Yā pana bhikkhunī sāmaṇeriyā ummaddāpeyya vā parimaddāpeyya vā, pācittiyaṃ.

92. යම් භික්ෂුණියක් සාමණේරියක ලවා ඇඟ තැල්වීම හෝ පිරිමැදීම හෝ කරවන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Gihiniummaddāpanasikkhāpadaṃ

ගිහි කාන්තාවක ලවා ඇඟ තැල්වීමේ ශික්ෂාපදය

93. Yā pana bhikkhunī gihiniyā ummaddāpeyya vā parimaddāpeyya vā, pācittiyaṃ.

93. යම් භික්ෂුණියක් ගිහි කාන්තාවක ලවා ඇඟ තැල්වීම හෝ පිරිමැදීම හෝ කරවන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Anāpucchāsikkhāpadaṃ

අවසර නොගෙන අසුන් ගැනීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය

94. Yā pana bhikkhunī bhikkhussa purato anāpucchā āsane nisīdeyya, pācittiyaṃ.

94. යම් භික්ෂුණියක් භික්ෂුවක ඉදිරියෙහි අවසර නොගෙන අසුනක හිඳගන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Pañhāpucchanasikkhāpadaṃ

ප්‍රශ්න විමසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය

95. Yā pana bhikkhunī anokāsakataṃ bhikkhuṃ pañhaṃ puccheyya, pācittiyaṃ.

95. යම් භික්ෂුණියක් (ප්‍රශ්න ඇසීමට) අවසර නොදුන් භික්ෂුවකගෙන් ප්‍රශ්න විමසන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Asaṃkaccikasikkhāpadaṃ

තනපට (ළපට) රහිතව ගමට පිවිසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය

96. Yā pana bhikkhunī asaṃkaccikā gāmaṃ paviseyya, pācittiyaṃ.

96. යම් භික්ෂුණියක් තනපට (ළපට) රහිතව ගමට පිවිසෙන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Chattupāhanavaggo navamo.

කුඩ සහ පාවහන් පිළිබඳ නවවැනි වර්ගයයි.

Musāvādasikkhāpadaṃ

මුසාවාද ශික්ෂාපදය

97. Sampajānamusāvāde [Pg.63] pācittiyaṃ.

97. දැන දැන බොරු කීමෙන් පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Omasavādasikkhāpadaṃ

ඕමසවාද ශික්ෂාපදය

98. Omasavāde pācittiyaṃ.

98. අනුන්ට උපහාස අපහාස කිරීමෙන් පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Pesuññasikkhāpadaṃ

පේසුඤ්ඤ ශික්ෂාපදය

99. Bhikkhunipesuññe pācittiyaṃ.

99. භික්ෂුණියක් කේලාම් කීමෙන් පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Padasodhammasikkhāpadaṃ

පදසෝධම්ම ශික්ෂාපදය

100. Yā pana bhikkhunī anupasampannaṃ padaso dhammaṃ vāceyya, pācittiyaṃ.

100. යම් භික්ෂුණියක් උපසම්පන්න නොවූ අයෙකුට පද වශයෙන් ධර්මය උගන්වන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Paṭhamasahaseyyasikkhāpadaṃ

පළමු සහසෙය්‍යා ශික්ෂාපදය

101. Yā pana bhikkhunī anupasampannāya uttaridirattatirattaṃ sahaseyyaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

101. යම් භික්ෂුණියක් උපසම්පන්න නොවූ කාන්තාවක සමඟ දෙතුන් රැයකට වඩා එකට සැතපෙන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Dutiyasahaseyyasikkhāpadaṃ

දෙවන සහසෙය්‍යා ශික්ෂාපදය

102. Yā pana bhikkhunī purisena sahaseyyaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

102. යම් භික්ෂුණියක් පුරුෂයෙකු සමඟ එකට සැතපෙන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Dhammadesanāsikkhāpadaṃ

ධර්ම දේශනා කිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය

103. Yā pana bhikkhunī purisassa uttarichappañcavācāhi dhammaṃ deseyya aññatra viññunā itthiviggahena, pācittiyaṃ.

103. යම් භික්ෂුණියක්, නුවණැති වෙනත් කාන්තාවකගේ පැමිණීමෙන් තොරව, පුරුෂයෙකුට වචන පහකට හෝ හයකට වඩා වැඩි කොට ධර්මය දේශනා කරන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Bhūtārocanasikkhāpadaṃ

භූතාරෝචන ශික්ෂාපදය

104. Yā pana bhikkhunī anupasampannāya uttarimanussadhammaṃ āroceyya, bhūtasmiṃ pācittiyaṃ.

104. යම් භික්ෂුණියක් උපසම්පන්න නොවූ අයෙකුට තමා සතු සත්‍ය වූ උත්තරීතර මනුෂ්‍ය ධර්මයක් පවසන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Duṭṭhullārocanasikkhāpadaṃ

දුට්ඨුල්ලාරෝචන ශික්ෂාපදය

105. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniyā duṭṭhullaṃ āpattiṃ anupasampannāya āroceyya aññatra bhikkhunisammutiyā, pācittiyaṃ.

105. යම් භික්ෂුණියක්, භික්ෂුණී සංඝයාගේ අනුමැතියකින් තොරව, වෙනත් භික්ෂුණියකගේ බරපතළ ඇවැතක් (දුෂ්ටුල්ල ඇවැතක්) උපසම්පන්න නොවූ අයෙකුට පවසන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Pathavīkhaṇanasikkhāpadaṃ

පොළොව කැණීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය

106. Yā pana bhikkhunī pathaviṃ khaṇeyya vā khaṇāpeyya vā, pācittiyaṃ.

106. යම් භික්ෂුණියක් පොළොව හාරන්නේ නම් හෝ හාරවන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Musāvādavaggo dasamo.

මුසාවාද වර්ගය දසවැනි වර්ගයයි.

Bhūtagāmasikkhāpadaṃ

භූතගාම ශික්ෂාපදය

107. Bhūtagāmapātabyatāya [Pg.64] pācittiyaṃ.

107. ගස්කොළන් සහ පැලෑටි විනාශ කිරීමෙන් පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Aññavādakasikkhāpadaṃ

අඤ්ඤවාදක ශික්ෂාපදය

108. Aññavādake, vihesake pācittiyaṃ.

108. වෙනත් කරුණකට කතාව හැරවීමෙන් හා වෙහෙසට පත්කිරීමෙන් පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Ujjhāpanakasikkhāpadaṃ

උජ්ඣාපනක ශික්ෂාපදය

109. Ujjhāpanake, khiyyanake pācittiyaṃ.

109. දොස් පැවරීමෙන් හා ගර්හා කිරීමෙන් පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Paṭhamasenāsanasikkhāpadaṃ

පළමු සෙනාසන ශික්ෂාපදය

110. Yā pana bhikkhunī saṅghikaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā bhisiṃ vā kocchaṃ vā ajjhokāse santharitvā vā santharāpetvā vā taṃ pakkamantī neva uddhareyya, na uddharāpeyya, anāpucchaṃ vā gaccheyya, pācittiyaṃ.

110. යම් භික්ෂුණියක් සංඝයා සතු ඇඳක්, පුටුවක්, මෙට්ටයක් හෝ බට අසුනක් (කොච්ඡයක්) එළිමහනේ එළා හෝ එළවා, එතැනින් බැහැරව යන විට එය අස් නොකරන්නේ නම්, අස් නොකරවන්නේ නම් හෝ අවසර නොගෙන යන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Dutiyasenāsanasikkhāpadaṃ

දෙවැනි සෙනාසන ශික්ෂාපදය

111. Yā pana bhikkhunī saṅghike vihāre seyyaṃ santharitvā vā santharāpetvā vā taṃ pakkamantī neva uddhareyya, na uddharāpeyya, anāpucchaṃ vā gaccheyya, pācittiyaṃ.

111. යම් භික්ෂුණියක් සඟසතු විහාරයක ඇතිරිල්ලක් (සයනයක්) අතුරා හෝ අතුරුවා හෝ එයින් බැහැර යන කල්හි එය අස් නොකරන්නේ නම්, අස් නොකරවන්නේ නම්, හෝ නොවිමසා යන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්ති වේ.

Anupakhajjasikkhāpadaṃ

අනුපඛජ්ජ ශික්ෂාපදය

112. Yā pana bhikkhunī saṅghike vihāre jānaṃ pubbupagataṃ bhikkhuniṃ anupakhajja seyyaṃ kappeyya ‘‘yassā sambādho bhavissati, sā pakkamissatī’’ti etadeva paccayaṃ karitvā anaññaṃ, pācittiyaṃ.

112. යම් භික්ෂුණියක් සඟසතු විහාරයක පෙර පැමිණි භික්ෂුණියක සිටින බව දැන, ‘යමෙකුට අවහිරයක් වේ නම් ඈ බැහැර යනු ඇත’ යන මේ කරුණම පෙරදැරි කරගෙන ඇය අසලම (තෙරපාගෙන) සයනය කරන්නේ නම්, පාචිත්ති වේ.

Nikkaḍḍhanasikkhāpadaṃ

නික්කඩ්ඪන ශික්ෂාපදය

113. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniṃ kupitā anattamanā saṅghikā vihārā nikkaḍḍheyya vā nikkaḍḍhāpeyya vā, pācittiyaṃ.

113. යම් භික්ෂුණියක් කිපුණා වූ අමනාප වූවා වූ වෙනත් භික්ෂුණියක සඟසතු විහාරයකින් නෙරපා හරින්නී නම් හෝ නෙරපා හරවන්නී නම් හෝ පාචිත්ති වේ.

Vehāsakuṭisikkhāpadaṃ

වේහාසකුටි ශික්ෂාපදය

114. Yā pana bhikkhunī saṅghike vihāre uparivehāsakuṭiyā āhaccapādakaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā abhinisīdeyya vā abhinipajjeyya vā, pācittiyaṃ.

114. යම් භික්ෂුණියක් සඟසතු විහාරයක ඉහළ මාලයේ කාමරයක, ගැලවිය හැකි පාද ඇති ඇඳක් හෝ පුටුවක් මත ඉඳගන්නේ නම් හෝ සැතපෙන්නේ නම් හෝ පාචිත්ති වේ.

Mahallakavihārasikkhāpadaṃ

මහල්ලකවිහාර ශික්ෂාපදය

115. Mahallakaṃ pana bhikkhuniyā vihāraṃ kārayamānāya yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāya, ālokasandhiparikammāya dvatticchadanassa pariyāyaṃ appaharite ṭhitāya adhiṭṭhātabbaṃ. Tato ce uttari appaharitepi ṭhitā adhiṭṭhaheyya, pācittiyaṃ.

115. විශාල විහාරයක් කරවන්නා වූ භික්ෂුණියක විසින් දොරකොටුව පිහිටුවීම සඳහා ද, අගුළු දැමීම සඳහා ද, ආලෝකය ලැබෙන කවුළු සැකසීම සඳහා ද, නිල් තණකොළ නැති තැනක සිට වහල වට දෙකක් හෝ තුනක් පමණක් වන සේ ඉලක්ක කොට (පියැසි බඳින්නට) නියම කළ යුතුය. ඊට වඩා වැඩි කොටසක් නිල් තණකොළ නැති තැනක සිට වුවද නියම කරන්නේ නම්, පාචිත්ති වේ.

Sappāṇakasikkhāpadaṃ

සප්පාණක ශික්ෂාපදය

116. Yā [Pg.65] pana bhikkhunī jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ tiṇaṃ vā mattikaṃ vā siñceyya vā siñcāpeyya vā, pācittiyaṃ.

116. යම් භික්ෂුණියක් සතුන් සහිත ජලය බව දැන එය තණකොළ මත හෝ මැටි මත ඉසින්නේ නම් හෝ ඉස්වන්නේ නම් හෝ පාචිත්ති වේ.

Bhūtagāmavaggo ekādasamo.

එකොළොස්වන භූතගාම වර්ගයයි.

Āvasathapiṇḍasikkhāpadaṃ

ආවසථපිණ්ඩ ශික්ෂාපදය

117. Agilānāya bhikkhuniyā eko āvasathapiṇḍo bhuñjitabbo. Tato ce uttari bhuñjeyya, pācittiyaṃ.

117. ගිලන් නොවූ භික්ෂුණියක විසින් පොදු සදන් ශාලාවකින් එක් වරක් පමණක් වැළඳිය යුතුය. ඊට වඩා වළඳන්නේ නම් පාචිත්ති වේ.

Gaṇabhojanasikkhāpadaṃ

ගණභෝජන ශික්ෂාපදය

118. Gaṇabhojane aññatra samayā pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo, gilānasamayo, cīvaradānasamayo, cīvarakārasamayo, addhānagamanasamayo, nāvābhiruhanasamayo, mahāsamayo, samaṇabhattasamayo, ayaṃ tattha samayo.

118. සුදුසු සමයක් හැර සෙසු කාලවලදී ගණභෝජනය වැළඳීමෙන් පාචිත්ති වේ. එහිදී සුදුසු සමය නම්: ගිලන් සමය, සිවුරු දෙන සමය, සිවුරු මසන සමය, දීර්ඝ මාර්ගයක ගමන් කරන සමය, නැවකට නැඟී යන සමය, මහා සමය (ජනයා රැස්වන කාලය), ශ්‍රමණ භක්ත (මහණ බත් දෙන) සමය යන මේවා එහි සුදුසු සමයයන් වේ.

Kāṇamātusikkhāpadaṃ

කාණමාතු ශික්ෂාපදය

119. Bhikkhuniṃ paneva kulaṃ upagataṃ pūvehi vā manthehi vā abhihaṭṭhuṃ pavāreyya, ākaṅkhamānāya bhikkhuniyā dvattipattapūrā paṭiggahetabbā. Tato ce uttari paṭiggaṇheyya, pācittiyaṃ. Dvattipattapūre paṭiggahetvā tato nīharitvā bhikkhunīhi saddhiṃ saṃvibhajitabbaṃ, ayaṃ tattha sāmīci.

119. පවුලකට (නිවසකට) වැඩියා වූ භික්ෂුණියකට කැවුම්වලින් හෝ අතින් අනා දෙන අහරින් (මන්ත) හෝ පිළිගන්වා ආරාධනා කරන්නේ නම්, කැමති වන්නා වූ භික්ෂුණිය විසින් පාත්‍ර දෙකක් හෝ තුනක් පිරෙන තෙක් පිළිගත යුතුය. ඊට වඩා පිළිගන්නේ නම් පාචිත්ති වේ. පාත්‍ර දෙකක් හෝ තුනක් පුරා පිළිගෙන, එතැනින් බැහැරට ගෙන ගොස් සෙසු භික්ෂුණීන් සමඟ බෙදා හදා ගත යුතුය. මෙය එහි සුදුසු පිළිවෙතයි.

Vikālabhojanasikkhāpadaṃ

විකාලභෝජන ශික්ෂාපදය

120. Yā pana bhikkhunī vikāle khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, pācittiyaṃ.

120. යම් භික්ෂුණියක් විකාලයෙහි (දහවලින් පසු අවේලාවේ) කැවිලි හෝ භෝජන වළඳන්නේ නම්, පාචිත්ති වේ.

Sannidhikārakasikkhāpadaṃ

සන්නිධිකාරක ශික්ෂාපදය

121. Yā pana bhikkhunī sannidhikārakaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, pācittiyaṃ.

121. යම් භික්ෂුණියක් තැන්පත් කර තබන ලද කැවිලි හෝ භෝජන වළඳන්නේ නම්, පාචිත්ති වේ.

Dantaponasikkhāpadaṃ

දන්තපෝන ශික්ෂාපදය

122. Yā pana bhikkhunī adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āhareyya aññatra udakadantaponā, pācittiyaṃ.

122. යම් භික්ෂුණියක් පැන් සහ දැහැටි හැර නොදුන් යම් ආහාරයක් මුව ද්වාරයට ගන්නේ නම්, පාචිත්ති වේ.

Uyyojanasikkhāpadaṃ

උය්‍යෝජන ශික්ෂාපදය

123. Yā [Pg.66] pana bhikkhunī bhikkhuniṃ ‘‘ehāyye, gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisissāmā’’ti tassā dāpetvā vā adāpetvā vā uyyojeyya ‘‘gacchāyye, na me tayā saddhiṃ kathā vā nisajjā vā phāsu hoti, ekikāya me kathā vā nisajjā vā phāsu hotī’’ti etadeva paccayaṃ karitvā anaññaṃ, pācittiyaṃ.

123. යම් භික්ෂුණියක් වෙනත් භික්ෂුණියකට, ‘ආර්යාවෙනි, එන්න, අපි ගමකට හෝ නියම්ගමකට පිණ්ඩපාතය සඳහා යමු’ යැයි පවසා ඇයට දන් දී හෝ නොදී, ‘ආර්යාවෙනි, යන්න, මට ඔබ සමඟ කතා කිරීම හෝ එකට හිඳීම පහසුවක් නොවේ, තනිවම කතා කිරීම හෝ හිඳීම මට පහසුවකි’ යි පවසමින්, මේ කරුණම හේතු කොට ගෙන ඇයව පිටත් කර හරින්නේ නම්, පාචිත්ති වේ.

Sabhojanasikkhāpadaṃ

සභෝජන ශික්ෂාපදය

124. Yā pana bhikkhunī sabhojane kule anupakhajja nisajjaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

124. යම් භික්ෂුණියක් සභෝජන කුලයක (අඹුසැමියන් වෙසෙන නිවසක) කඩා වැදී (තෙරපාගෙන) වාඩි වන්නේ නම්, පාචිත්ති වේ.

Rahopaṭicchannasikkhāpadaṃ

රහෝපටිච්ඡන්න ශික්ෂාපදය

125. Yā pana bhikkhunī purisena saddhiṃ raho paṭicchanne āsane nisajjaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

125. යම් භික්ෂුණියක් පුරුෂයෙකු සමඟ රහසිගත වූ, වැසුණු ආසනයක වාඩි වන්නේ නම්, පාචිත්ති වේ.

Rahonisajjasikkhāpadaṃ

රහෝනිසජ්ජ ශික්ෂාපදය

126. Yā pana bhikkhunī purisena saddhiṃ ekenekā raho nisajjaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

126. යම් භික්ෂුණියක් පුරුෂයෙකු සමඟ තනිවම රහසිගත ස්ථානයක වාඩි වන්නේ නම්, පාචිත්ති වේ.

Bhojanavaggo dvādasamo.

දොළොස්වන භෝජන වර්ගයයි.

Cārittasikkhāpadaṃ

චාරිත්ත ශික්ෂාපදය

127. Yā pana bhikkhunī nimantitā sabhattā samānā santiṃ bhikkhuniṃ anāpucchā purebhattaṃ vā pacchābhattaṃ vā kulesu cārittaṃ āpajjeyya aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo, cīvaradānasamayo, cīvarakārasamayo, ayaṃ tattha samayo.

127. යම් භික්ෂුණියක් දන් පිළිගෙන තිබියදී, සුදුසු සමයක් හැර, (ආරාමයේ) සිටින සෙසු භික්ෂුණීන්ගෙන් නොවිමසා, පෙරබත් කාලයෙහි හෝ පසුබත් කාලයෙහි නිවෙස්වල හැසිරෙන්නේ නම්, පාචිත්ති වේ. එහි සුදුසු සමය නම්: සිවුරු දෙන සමය, සිවුරු මසන සමය යන මේවා එහි සුදුසු සමයයන් වේ.

Mahānāmasikkhāpadaṃ

මහානාම ශික්ෂාපදය

128. Agilānāya bhikkhuniyā catumāsappaccayapavāraṇā sāditabbā aññatra punapavāraṇāya, aññatra niccapavāraṇāya. Tato ce uttari sādiyeyya, pācittiyaṃ.

128. ගිලන් නොවූ භික්ෂුණියක විසින් නැවත වරක් කළ ආරාධනාවක් හැර, නිරන්තරයෙන් කරන ලද ආරාධනාවක් හැර, සිව්මසක් සඳහා වූ ප්‍රත්‍ය පහසුකම් පිළිගැනීමේ ආරාධනාවක් පිළිගත යුතුය. ඊට වඩා වැඩි කාලයක් පිළිගන්නේ නම් පාචිත්ති වේ.

Uyyuttasenāsikkhāpadaṃ

උය්‍යුත්තසේනා ශික්ෂාපදය

129. Yā pana bhikkhunī uyyuttaṃ senaṃ dassanāya gaccheyya aññatra tathārūpappaccayā, pācittiyaṃ.

129. යම් භික්ෂුණියක් සුදුසු කරුණක් නොමැතිව, සටනට සැරසුණු සේනාවක් දැකීමට යන්නේ නම්, පාචිත්ති වේ.

Senāvāsasikkhāpadaṃ

සේනාවාස ශික්ෂාපදය

130. Siyā [Pg.67] ca tassā bhikkhuniyā kocideva paccayo senaṃ gamanāya, dirattatirattaṃ tāya bhikkhuniyā senāya vasitabbaṃ. Tato ce uttari vaseyya, pācittiyaṃ.

130. ඉදින් ඒ භික්ෂුණියට සේනාව වෙත යාමට කිසියම් හේතුවක් ඇත්තේ නම්, ඒ භික්ෂුණිය විසින් දෙතුන් රැයක් සේනාවෙහි වාසය කළ හැකිය. ඉදින් ඊට වඩා වැඩිපුර වාසය කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Uyyodhikasikkhāpadaṃ

උය්‍යෝධික ශික්ෂාපදය

131. Dirattatirattaṃ ce bhikkhunī senāya vasamānā uyyodhikaṃ vā balaggaṃ vā senābyūhaṃ vā anīkadassanaṃ vā gaccheyya, pācittiyaṃ.

131. ඉදින් දෙතුන් රැයක් සේනාවෙහි වසන භික්ෂුණියක්, සටන් බිමකට හෝ සේනා සංවිධානයකට හෝ සේනා ව්‍යුහයකට හෝ බලඇණි නැරඹීමට හෝ යන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Surāpānasikkhāpadaṃ

සුරාපාන ශික්ෂාපදය

132. Surāmerayapāne pācittiyaṃ.

132. සුරා මේරය පානය කිරීමෙන් පාචිත්තිය වේ.

Aṅgulipatodakasikkhāpadaṃ

අඟුලිපතෝදක ශික්ෂාපදය

133. Aṅgulipatodake pācittiyaṃ.

133. ඇඟිල්ලෙන් කෙටීමෙන් (කිතිකැවීමෙන්) පාචිත්තිය වේ.

Hasadhammasikkhāpadaṃ

හසධම්ම ශික්ෂාපදය

134. Udake hasadhamme pācittiyaṃ.

134. දියෙහි කෙළීමෙන් පාචිත්තිය වේ.

Anādariyasikkhāpadaṃ

අනාදරිය ශික්ෂාපදය

135. Anādariye pācittiyaṃ.

135. නොසැලකිලිමත්කමෙන් (අනාදරය කිරීමෙන්) පාචිත්තිය වේ.

Bhiṃsāpanasikkhāpadaṃ

භිංසාපන ශික්ෂාපදය

136. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniṃ bhiṃsāpeyya, pācittiyaṃ.

136. යම් භික්ෂුණියක් වෙනත් භික්ෂුණියක බිය ගන්වන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Cārittavaggo terasamo.

දහතුන්වන චාරිත්ත වර්ගයයි.

Jotisikkhāpadaṃ

ජෝති ශික්ෂාපදය

137. Yā pana bhikkhunī agilānā visibbanāpekkhā jotiṃ samādaheyya vā samādahāpeyya vā aññatra tathārūpappaccayā, pācittiyaṃ.

137. යම් භික්ෂුණියක් ගිලන් නොවූවා සේ, ශරීරය තැපීම පිණිස සුදුසු හේතුවක් නොමැතිව, ගින්නක් දල්වන්නේ නම් හෝ දැල්වීමට සලස්වන්නේ නම් හෝ පාචිත්තිය වේ.

Nahānasikkhāpadaṃ

නහාන ශික්ෂාපදය

138. Yā pana bhikkhunī orenaddhamāsaṃ nahāyeyya aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo ‘‘diyaḍḍho māso seso gimhāna’’nti ‘‘vassānassa paṭhamo māso’’ iccete aḍḍhateyyamāsā uṇhasamayo, pariḷāhasamayo, gilānasamayo, kammasamayo, addhānagamanasamayo, vātavuṭṭhisamayo, ayaṃ tattha samayo.

138. යම් භික්ෂුණියක් සුදුසු කාලයකින් බැහැරව අඩමසකට වඩා අඩු කාලයකින් නාන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ. එහි සුදුසු කාලය නම්: 'ගිම්හාන ඍතුවෙහි ඉතිරි එකහමාරක් මාසය' සහ 'වස්සාන ඍතුවෙහි පළමු මාසය' යන මේ දෙමස් අඩ උෂ්ණ කාලයයි, දැවිලි සහිත කාලයයි, ගිලන් වූ කාලයයි, වැඩපල කරන කාලයයි, දීර්ඝ මාර්ගයක ගමන් කරන කාලයයි, සුළං සහ වැසි සහිත කාලයයි. මෙය එහි සුදුසු කාලය වේ.

Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadaṃ

දුබ්බණ්ණකරණ ශික්ෂාපදය

139. Navaṃ [Pg.68] pana bhikkhuniyā cīvaralābhāya tiṇṇaṃ dubbaṇṇakaraṇānaṃ aññataraṃ dubbaṇṇakaraṇaṃ ādātabbaṃ nīlaṃ vā kaddamaṃ vā kāḷasāmaṃ vā. Anādā ce bhikkhunī tiṇṇaṃ dubbaṇṇakaraṇānaṃ aññataraṃ dubbaṇṇakaraṇaṃ navaṃ cīvaraṃ paribhuñjeyya, pācittiyaṃ.

139. භික්ෂුණියක විසින් අලුත් සිවුරක් ලැබූ කල්හි, නිල් පාටින් හෝ මඩ පාටින් හෝ අඳුරු කළු පාටින් හෝ යන විරූපී කරන වර්ණ තුනෙන් එකක් සිවුරෙහි දැක්විය යුතුය. ඉදින් භික්ෂුණියක් එම වර්ණ ගැන්වීම් තුනෙන් එකක්වත් නොකර අලුත් සිවුරක් පරිභෝග කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Vikappanasikkhāpadaṃ

විකප්පන ශික්ෂාපදය

140. Yā pana bhikkhunī bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā sikkhamānāya vā sāmaṇerassa vā sāmaṇeriyā vā sāmaṃ cīvaraṃ vikappetvā apaccuddhāraṇaṃ paribhuñjeyya, pācittiyaṃ.

140. යම් භික්ෂුණියක් භික්ෂුවකට හෝ භික්ෂුණියකට හෝ සික්ඛමානාවකට හෝ සාමණේර නමකට හෝ සාමණේරියකට හෝ තමා විසින් ම සිවුරක් විකල්පනය කොට (පවරා), එය නැවත නොපවරා පරිභෝග කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Apanidhāpanasikkhāpadaṃ

අපනිධාපන ශික්ෂාපදය

141. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniyā pattaṃ vā cīvaraṃ vā nisīdanaṃ vā sūcigharaṃ vā kāyabandhanaṃ vā apanidheyya vā apanidhāpeyya vā antamaso hasāpekkhāpi, pācittiyaṃ.

141. යම් භික්ෂුණියක් තවත් භික්ෂුණියකගේ පාත්‍රය, සිවුර, නිසීදනය, ඉදිකටු ගෙය හෝ පටිය අවසාන වශයෙන් සිනහව පිණිස වුවද සඟවන්නේ නම් හෝ සඟවන්නට සලස්වන්නේ නම් හෝ පාචිත්තිය වේ.

Sañciccasikkhāpadaṃ

සඤ්චිච්ච ශික්ෂාපදය

142. Yā pana bhikkhunī sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropeyya, pācittiyaṃ.

142. යම් භික්ෂුණියක් සිතාමතා ම ප්‍රාණියකු ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Sappāṇakasikkhāpadaṃ

සප්පාණක ශික්ෂාපදය

143. Yā pana bhikkhunī jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ paribhuñjeyya, pācittiyaṃ.

143. යම් භික්ෂුණියක් සතුන් සහිත ජලය බව දැන දැන ම පරිභෝජනය කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Ukkoṭanasikkhāpadaṃ

උක්කෝටන ශික්ෂාපදය

144. Yā pana bhikkhunī jānaṃ yathādhammaṃ nihatādhikaraṇaṃ punakammāya ukkoṭeyya, pācittiyaṃ.

144. යම් භික්ෂුණියක් ධර්මානුකූලව විසඳන ලද අධිකරණයක් බව දැන දැන ම, නැවත විනිශ්චය කරනු පිණිස අවුස්සන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Theyyasatthasikkhāpadaṃ

ථෙය්‍යසත්ථ ශික්ෂාපදය

145. Yā pana bhikkhunī jānaṃ theyyasatthena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjeyya antamaso gāmantarampi, pācittiyaṃ.

145. යම් භික්ෂුණියක් සොර කණ්ඩායමක් බව දැන දැන ම, ඔවුන් සමඟ කතිකා කරගෙන අවසාන වශයෙන් එක් ගමක සිට තවත් ගමකට වුවද එක ම මඟක ගමන් කරන්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Ariṭṭhasikkhāpadaṃ

අරිට්ඨ ශික්ෂාපදය

146. Yā pana bhikkhunī evaṃ vadeyya ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’’ti. Sā bhikkhunī bhikkhunīhi evamassa vacanīyā ‘‘māyye evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya, anekapariyāyenāyye antarāyikā dhammā antarāyikā vuttā bhagavatā, alañca pana te paṭisevato [Pg.69] antarāyāyā’’ti. Evañca sā bhikkhunī bhikkhunīhi vuccamānā tatheva paggaṇheyya, sā bhikkhunī bhikkhunīhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā tassa paṭinissaggāya. Yāvatatiyañce samanubhāsiyamānā taṃ paṭinissajjeyya, iccetaṃ kusalaṃ. No ce paṭinissajjeyya, pācittiyaṃ.

146. යම් භික්ෂුණියක් මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් අන්තරායකර ධර්ම කෙනෙක් වදාරන ලද්දාහු ද, ඒවා සේවනය කරන්නාට අන්තරාය පිණිස නොපවතී යන්න මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙසූ ධර්මයෙන් වටහා ගනිමි.' ඒ භික්ෂුණියට සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ පැවසිය යුතුය: 'ආර්යාවනි, එසේ නොකියන්න, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා කිරීම සුදුසු නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිවිටෙකත් එසේ නොවදාරති. ආර්යාවනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අනේක ප්‍රකාරයෙන් අන්තරායකර ධර්මයන් අන්තරායකර බව වදාරන ලද අතර, ඒවා සේවනය කරන්නාට අන්තරාය පිණිස පවතී.' මෙසේ සෙසු භික්ෂුණීන් පවසද්දීත් ඒ භික්ෂුණිය එම මතය ම තරයේ අල්ලාගෙන සිටින්නේ නම්, ඇය ලවා එම වැරදි මතය අත්හැරවීම පිණිස භික්ෂුණීන් විසින් තුන් වරක් දක්වා අවවාද කළ යුතුය. ඉදින් තුන් වරක් අවවාද කරද්දී ඇය එය අත්හරින්නේ නම් ඉතා මැනවි. ඉදින් අත් නොහරින්නේ නම්, පාචිත්තිය වේ.

Jotivaggo cuddasamo.

දහහතරවන ජෝති වර්ගයයි.

Ukkhittasambhogasikkhāpadaṃ

උක්ඛිත්තසම්භෝග ශික්ෂාපදය

147. Yā pana bhikkhunī jānaṃ tathāvādiniyā bhikkhuniyā akaṭānudhammāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissaṭṭhāya saddhiṃ sambhuñjeyya vā, saṃvaseyya vā, saha vā seyyaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

147. යම් භික්ෂුණියක්, වැරදි මත දරන, ධර්මානුකූලව කටයුතු නොකළ, එම වැරදි දෘෂ්ටිය අත් නොහළ භික්ෂුණියක සමඟ දැන දැන ම එක්ව වළඳන්නේ නම් හෝ එකට වාසය කරන්නේ නම් හෝ එක්ව සැතපෙන්නේ නම් හෝ පාචිත්තිය වේ.

Kaṇṭakasikkhāpadaṃ

කණ්ටක ශික්ෂාපදය

148. Samaṇuddesāpi ce evaṃ vadeyya ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’’ti. Sā samaṇuddesā bhikkhunīhi evamassa vacanīyā ‘‘māyye, samaṇuddese evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya, anekapariyāyenāyye, samaṇuddese antarāyikā dhammā antarāyikā vuttā bhagavatā, alañca pana te paṭisevato antarāyāyā’’ti. Evañca sā samaṇuddesā bhikkhunīhi vuccamānā tatheva paggaṇheyya, sā samaṇuddesā bhikkhunīhi evamassa vacanīyā ‘‘ajjatagge te, ayye, samaṇuddese na ceva so bhagavā satthā apadisitabbo, yampi caññā samaṇuddesā labhanti bhikkhunīhi saddhiṃ dirattatirattaṃ sahaseyyaṃ, sāpi te natthi, cara pire, vinassā’’ti. Yā pana bhikkhunī jānaṃ tathānāsitaṃ samaṇuddesaṃ upalāpeyya vā, upaṭṭhāpeyya vā, sambhuñjeyya vā, saha vā seyyaṃ kappeyya, pācittiyaṃ.

148. ඉදින් සාමණේරියක ද මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් අන්තරායකර ධර්ම කෙනෙක් වදාරන ලද්දාහු ද, ඒවා සේවනය කරන්නාට අන්තරාය පිණිස නොපවතී යන්න මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙසූ ධර්මයෙන් වටහා ගනිමි.' ඒ සාමණේරියට භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ පැවසිය යුතුය: 'ආර්ය සාමණේරිය, එසේ නොකියන්න, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා කිරීම සුදුසු නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිවිටෙකත් එසේ නොවදාරති. ආර්ය සාමණේරිය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අනේක ප්‍රකාරයෙන් අන්තරායකර ධර්මයන් අන්තරායකර බව වදාරන ලද අතර, ඒවා සේවනය කරන්නාට අන්තරාය පිණිස පවතී.' මෙසේ භික්ෂුණීන් පවසද්දීත් ඒ සාමණේරිය එම මතය ම තරයේ අල්ලාගෙන සිටින්නේ නම්, ඇයට භික්ෂුණීන් විසින් මෙසේ පැවසිය යුතුය: 'ආර්ය සාමණේරිය, අද පටන් ඔබට ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේ කොට දැක්වීමට නොහැකිය. සෙසු සාමණේරියන්ට භික්ෂුණීන් සමඟ ලැබෙන දෙතුන් රැයක එක්ව සැතපීමේ අවස්ථාව ද අද සිට ඔබට නැත. නසින්නිය, මෙතැනින් ඉවත් වව, වැනසෙව!' යම් භික්ෂුණියක් එසේ නෙරපා හරින ලද සාමණේරියක බව දැන දැන ම, ඇයව සුරතල් කරන්නේ නම් හෝ ඇයට උපස්ථාන කරන්නේ නම් හෝ ඇය සමඟ වළඳන්නේ නම් හෝ ඇය සමඟ එක්ව සැතපෙන්නේ නම් හෝ පාචිත්තිය වේ.

Sahadhammikasikkhāpadaṃ

සහධම්මික ඡේදයෙහි ශික්ෂාපදය

149. Yā pana bhikkhunī bhikkhunīhi sahadhammikaṃ vuccamānā evaṃ vadeyya ‘‘na tāvāhaṃ, ayye, etasmiṃ sikkhāpade sikkhissāmi, yāva na aññaṃ bhikkhuniṃ byattaṃ vinayadharaṃ paripucchāmī’’ti, pācittiyaṃ. Sikkhamānāya, bhikkhave, bhikkhuniyā aññātabbaṃ paripucchitabbaṃ paripañhitabbaṃ, ayaṃ tattha sāmīci.

149. යම් භික්ෂුණියක්, අනෙක් භික්ෂුණීන් විසින් ධර්මානුකූලව කරුණු කියනු ලබද්දී, ‘ආර්යාවනි, මම ව්‍යවස්ථාව දන්නා, ව්‍යක්ත වෙනත් භික්ෂුණියකගෙන් විමසන තෙක් මේ ශික්ෂාපදයෙහි නොහික්මෙන්නෙමි’ යි පවසන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්තිය වේ. මහණෙනි, හික්මෙන භික්ෂුණිය විසින් නොදන්නා කරුණු දැනගත යුතුය, විමසිය යුතුය, ප්‍රශ්න කළ යුතුය. එහි නියමය මෙය වේ.

Vilekhanasikkhāpadaṃ

විලේඛන ශික්ෂාපදය

150. Yā [Pg.70] pana bhikkhunī pātimokkhe uddissamāne evaṃ vadeyya ‘‘kiṃ panimehi khuddānukhuddakehi sikkhāpadehi uddiṭṭhehi, yāvadeva kukkuccāya vihesāya vilekhāya saṃvattantī’’ti, sikkhāpadavivaṇṇake pācittiyaṃ.

150. යම් භික්ෂුණියක්, ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසනු ලබන (දේශනා කරනු ලබන) කල්හි, ‘මේ කුඩා අනුකුඩා ශික්ෂාපදයන් උදෙසීමෙන් ඇති වැඩක් කිම? මේවා හුදෙක් සැකයට, වෙහෙසට හා කනස්සල්ලට හේතු වේ’ යැයි පවසමින් ශික්ෂාපදයන්ට ගර්හා කරන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්තිය වේ.

Mohanasikkhāpadaṃ

මෝහන ශික්ෂාපදය

151. Yā pana bhikkhunī anvaddhamāsaṃ pātimokkhe uddissamāne evaṃ vadeyya ‘‘idāneva kho ahaṃ, ayye, jānāmi ayampi kira dhammo suttāgato suttapariyāpanno anvaddhamāsaṃ uddesaṃ āgacchatī’’ti, tañce bhikkhuniṃ aññā bhikkhuniyo jāneyyuṃ nisinnapubbaṃ imāya bhikkhuniyā dvattikkhattuṃ pātimokkhe uddissamāne, ko pana vādo bhiyyo, na ca tassā bhikkhuniyā aññāṇakena mutti atthi, yañca tattha āpattiṃ āpannā, tañca yathādhammo kāretabbo, uttari cassā moho āropetabbo ‘‘tassā te, ayye, alābhā, tassā te dulladdhaṃ, yaṃ tvaṃ pātimokkhe uddissamāne na sādhukaṃ aṭṭhiṃ katvā manasi karosī’’ti, idaṃ tasmiṃ mohanake pācittiyaṃ.

151. යම් භික්ෂුණියක්, අඩමසක් පාසා ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසනු ලබද්දී, ‘ආර්යාවනි, මේ ධර්මයත් සූත්‍රගත වූවක්, සූත්‍රයට ඇතුළත් වූවක් බවත්, අඩමසක් පාසා උදෙසීමට පැමිණෙන බවත් මම දැනගත්තේ දැන්මය’ යි පවසන්නේ නම්, අනෙක් භික්ෂුණීන් වහන්සේලා ඇය මීට පෙර දෙතුන් වතාවක් හෝ ඊට වැඩි වාර ගණනක් ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කරන කල්හි එහි අසුන්ගෙන සිටි බව දනිත් නම්, ඇයට නොදන්නාකම නිසා නිදහසක් නොලැබේ. ඇය එහිදී යම් ඇවතකට පැමිණියේ නම්, ධර්මානුකූලව ඊට දඬුවම් පැමිණවිය යුතුය. තවද, ‘ආර්යාවනි, තොපට එය අලාභයකි, තොපට එය දුර්ලභ ලැබීමකි; මක්නිසාද යත් ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන කල්හි තොප මැනවින් කන් යොමා, මනසෙහි රඳවා නොගන්නා බැවිනි’ යි ඇයට මුළාව (මුළා කිරීමේ වරද) ආරෝපණය කළ යුතුය. මේ මෝහනයෙහි පාචිත්තිය වේ.

Pahārasikkhāpadaṃ

පහාර ශික්ෂාපදය

152. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniyā kupitā anattamanā pahāraṃ dadeyya, pācittiyaṃ.

152. යම් භික්ෂුණියක් වෙනත් භික්ෂුණියක කෙරෙහි කිපී, නොසතුටු සිතින් ඇයට පහරක් දෙන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්තිය වේ.

Talasattikasikkhāpadaṃ

තලසත්තික ශික්ෂාපදය

153. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniyā kupitā anattamanā talasattikaṃ uggireyya, pācittiyaṃ.

153. යම් භික්ෂුණියක් වෙනත් භික්ෂුණියක කෙරෙහි කිපී, නොසතුටු සිතින් ඇයට පහර දීමට අත්ල එසවීමක් හෝ තර්ජනයක් කරන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්තිය වේ.

Amūlakasikkhāpadaṃ

අමූලක ශික්ෂාපදය

154. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniṃ amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃseyya, pācittiyaṃ.

154. යම් භික්ෂුණියක් වෙනත් භික්ෂුණියකට පදනම් විරහිතව (අමූලකව) සංඝාදිසේස ඇවතකින් චෝදනා කරන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්තිය වේ.

Sañciccasikkhāpadaṃ

සඤ්චිච්ච ශික්ෂාපදය

155. Yā pana bhikkhunī bhikkhuniyā sañcicca kukkuccaṃ upadaheyya ‘‘itissā muhuttampi aphāsu bhavissatī’’ti etadeva paccayaṃ karitvā anaññaṃ, pācittiyaṃ.

155. යම් භික්ෂුණියක්, ‘මෙසේ කිරීමෙන් ඇයට මොහොතකට හෝ නොපහසුවක් වනු ඇතැයි’ සිතා, වෙනත් කරුණක් නිසා නොව හුදෙක් මේ චේතනාවෙන්ම, චේතනාන්විතව වෙනත් භික්ෂුණියක කෙරෙහි සැකයක් හෝ පසුතැවීමක් ඇති කරන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්තිය වේ.

Upassuti sikkhāpadaṃ

උපස්සුති ශික්ෂාපදය

156. Yā [Pg.71] pana bhikkhunī bhikkhunīnaṃ bhaṇḍanajātānaṃ kalahajātānaṃ vivādāpannānaṃ upassutiṃ tiṭṭheyya ‘‘yaṃ imā bhaṇissanti, taṃ sossāmī’’ti etadeva paccayaṃ karitvā anaññaṃ, pācittiyaṃ.

156. යම් භික්ෂුණියක්, කලහ කරන, වාද විවාද කරගන්නා භික්ෂුණීන් ‘මොවුන් පවසන දෙය මම අසන්නෙමි’ යි සිතා, වෙනත් හේතුවක් නිසා නොව හුදෙක් එම කරුණම අරමුණු කරගෙන හොරෙන් කන් දී සිටින්නේ නම්, ඇයට පාචිත්තිය වේ.

Diṭṭhivaggo pannarasamo.

පහළොස්වන දිට්ඨි වර්ගයයි.

Kammappaṭibāhanasikkhāpadaṃ

කම්මප්පටිබාහන ශික්ෂාපදය

157. Yā pana bhikkhunī dhammikānaṃ kammānaṃ chandaṃ datvā pacchā khīyanadhammaṃ āpajjeyya, pācittiyaṃ.

157. යම් භික්ෂුණියක් ධර්මානුකූල සංඝකර්මයන් සඳහා කැමැත්ත (ඡන්දය) දී, පසුව ඒ පිළිබඳව දොස් පවරන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්තිය වේ.

Chandaṃadatvāgamanasikkhāpadaṃ

ඡන්දං අදත්වා ගමන ශික්ෂාපදය

158. Yā pana bhikkhunī saṅghe vinicchayakathāya vattamānāya chandaṃ adatvā uṭṭhāyāsanā pakkameyya, pācittiyaṃ.

158. යම් භික්ෂුණියක් සංඝයා අතර විනිශ්චය කතාවක් පවතිද්දී, තම කැමැත්ත (ඡන්දය) නොදී, අසුනෙන් නැගිට පිටව යන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්තිය වේ.

Dubbalasikkhāpadaṃ

දුබ්බල ශික්ෂාපදය

159. Yā pana bhikkhunī samaggena saṅghena cīvaraṃ datvā pacchā khīyanadhammaṃ āpajjeyya ‘‘yathāsanthutaṃ bhikkhuniyo saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇāmentī’’ti, pācittiyaṃ.

159. යම් භික්ෂුණියක් සමඟි වූ සඟ පිරිස විසින් සිවුරක් දුන් පසු, ‘භික්ෂුණීහු සංඝික ලාභය තමන්ට හිතවත් පරිදි පවරති’ යි පවසමින් පසුව දොස් පවරන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්තිය වේ.

Pariṇāmanasikkhāpadaṃ

පරිණාමන ශික්ෂාපදය

160. Yā pana bhikkhunī jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ puggalassa pariṇāmeyya, pācittiyaṃ.

160. යම් භික්ෂුණියක් සංඝයා සතු කිරීමට වෙන් කර ඇති ලාභයක් බව දැන දැනම, එය පෞද්ගලික පුද්ගලයෙකුට හරවන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්තිය වේ.

Ratanasikkhāpadaṃ

රතන ශික්ෂාපදය

161. Yā pana bhikkhunī ratanaṃ vā ratanasammataṃ vā aññatra ajjhārāmā vā ajjhāvasathā vā uggaṇheyya vā uggaṇhāpeyya vā, pācittiyaṃ. Ratanaṃ vā pana bhikkhuniyā ratanasammataṃ vā ajjhārāme vā ajjhāvasathe vā uggahetvā vā uggahāpetvā vā nikkhipitabbaṃ ‘‘yassa bhavissati, so harissatī’’ti, ayaṃ tattha sāmīci.

161. යම් භික්ෂුණියක් ආරාමයකින් හෝ තමන් වසන ලැගුම්ගෙයකින් බැහැරව, රත්නයක් හෝ රත්නයක් බඳු වටිනා දෙයක් තමා විසින් ගන්නේ නම් හෝ වෙනත් අයෙකු ලවා ගන්වන්නේ නම්, ඇයට පාචිත්තිය වේ. එසේම, භික්ෂුණියක විසින් ආරාමයෙහි හෝ ලැගුම්ගෙයෙහි තිබූ රත්නයක් හෝ රත්නයක් බඳු වටිනා දෙයක් ගන්නේ නම් හෝ ගන්වන්නේ නම්, ‘මෙය කාට හෝ අයිති වනු ඇත, ඔහු මෙය රැගෙන යනු ඇත’ යන අදහසින් එය සුරක්ෂිතව තැබිය යුතුය. එහි නියමය මෙය වේ.

Sūcigharasikkhāpadaṃ

සූචිඝර ශික්ෂාපදය

162. Yā [Pg.72] pana bhikkhunī aṭṭhimayaṃ vā dantamayaṃ vā visāṇamayaṃ vā sūcigharaṃ kārāpeyya, bhedanakaṃ pācittiyaṃ.

162. යම් භික්ෂුණියක් ඇටෙන් කළ, දතින් කළ (ඇත්දළින් කළ) හෝ අඟින් කළ ඉදිකටු ගෙයක් කරවන්නේ නම්, එය බිඳ දමා ඇවැත් දෙසිය යුතු පාචිත්තියක් වේ.

Mañcapīṭhasikkhāpadaṃ

මඤ්චපීඨ ශික්ෂාපදය

163. Navaṃ pana bhikkhuniyā mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā kārayamānāya aṭṭhaṅgulapādakaṃ kāretabbaṃ sugataṅgulena aññatra heṭṭhimāya aṭaniyā. Taṃ atikkāmentiyā chedanakaṃ pācittiyaṃ.

163. භික්ෂුණියක විසින් අලුතින් ඇඳක් හෝ පුටුවක් කරවනු ලබන්නේ නම්, එහි යට ලීයෙන් මෙපිට, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඇඟිල්ලෙන් අටඟුලක් පමණ උස ඇති පාද තැබිය යුතුය. එම ප්‍රමාණය ඉක්මවා කරවන්නියට එය කපා දමා ඇවැත් දෙසිය යුතු ඡේදනක පාචිත්තිය වේ.

Tūlonaddhasikkhāpadaṃ

තූලෝනද්ධ ශික්ෂාපදය

164. Yā pana bhikkhunī mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā tūlonaddhaṃ kārāpeyya, uddālanakaṃ pācittiyaṃ.

164. යම් භික්ෂුණියක් ඇඳක් හෝ පුටුවක් පුළුන් පුරවා කරවන්නේ නම්, එම පුළුන් උදුරා දමා ඇවැත් දෙසිය යුතු උද්දාලනක පාචිත්තිය වේ.

Kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadaṃ

කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි ශික්ෂාපදය

165. Kaṇḍuppaṭicchādiṃ pana bhikkhuniyā kārayamānāya pamāṇikā kāretabbā, tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso catasso vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ dve vidatthiyo. Taṃ atikkāmentiyā chedanakaṃ pācittiyaṃ.

165. භික්ෂුණියක විසින් කැසීම් පිළියක් කරවනු ලබන්නේ නම්, එය නියමිත ප්‍රමාණයට කරවිය යුතුය. එහි ප්‍රමාණය මෙසේය: සුගත වියතින් දිගින් වියත් හතරක් ද, පළලින් වියත් දෙකක් ද විය යුතුය. එම ප්‍රමාණය ඉක්මවා කරවන්නියට එය කපා දමා ඇවැත් දෙසිය යුතු ඡේදනක පාචිත්තිය වේ.

Nandasikkhāpadaṃ

නන්ද ශික්ෂාපදය

166. Yā pana bhikkhunī sugatacīvarappamāṇaṃ cīvaraṃ kārāpeyya, atirekaṃ vā, chedanakaṃ pācittiyaṃ. Tatridaṃ sugatassa sugatacīvarappamāṇaṃ, dīghaso nava vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ cha vidatthiyo, idaṃ sugatassa sugatacīvarappamāṇanti.

166. යම් භික්ෂුණියක් සුගත සිවුරේ ප්‍රමාණයට හෝ ඊට වඩා විශාල කොට සිවුරක් කරවන්නේ නම්, එය කපා දමා ඇවැත් දෙසිය යුතු ඡේදනක පාචිත්තිය වේ. එහි සුගත සිවුරේ ප්‍රමාණය මෙසේය: සුගත වියතින් දිගින් වියත් නවයක් ද, පළලින් වියත් හයක් ද වේ. මෙය සුගත සිවුරේ ප්‍රමාණයයි.

Dhammikavaggo soḷasamo.

දහසයවන ධම්මික වර්ගයයි.

Uddiṭṭhā kho, ayyāyo, chasaṭṭhisatā pācittiyā dhammā. Tatthāyyāyo, pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyyāyo, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආර්යාවනි, එක්සිය හැටහයක් වූ පාචිත්තිය ධර්මයන් දේශනා කරන ලදී. එහිදී ආර්යාවන්ගෙන් මම විමසමි: ‘තොප මෙහි පිරිසිදුද?’ දෙවනුවත් විමසමි: ‘තොප මෙහි පිරිසිදුද?’ තෙවනුවත් විමසමි: ‘තොප මෙහි පිරිසිදුද?’ ආර්යාවන් වහන්සේලා මෙහි පිරිසිදුය. එබැවින් නිහඬව සිටිති. මෙය මම මෙසේ දරාගනිමි.

Pācittiyā niṭṭhitā.

පාචිත්තිය ඇවැත් නිමි.

Pāṭidesanīyā

පාටිදේසනීය

Ime kho panāyyāyo aṭṭha pāṭidesanīyā

ආර්යාවනි, මේ වනාහි අටක් වූ පාටිදේසනීය

Dhammā uddesaṃ āgacchanti.

ධර්මයෝ උදෙසීම සඳහා පැමිණෙති.

Sappiviññāpanasikkhāpadaṃ

ගිතෙල් ඉල්ලා වැළඳීමේ ශික්ෂාපදය

1. Yā [Pg.73] pana bhikkhunī agilānā sappiṃ viññāpetvā bhuñjeyya, paṭidesetabbaṃ tāya bhikkhuniyā ‘‘gārayhaṃ, ayye, dhammaṃ āpajjiṃ asappāyaṃ pāṭidesanīyaṃ, taṃ paṭidesemī’’ti.

1. යම් භික්ෂුණියක් නිරෝගීව සිටිමින් ගිතෙල් ඉල්ලා වැළඳුවහොත්, ඒ භික්ෂුණිය විසින් “ආර්යාවනි, මම ගැරහිය යුතු, අනුචිත වූ, පාටිදේසනීය ඇවැතකට පැමිණියෙමි, එය දේශනා කරමි”යි දේශනා කළ යුතුය.

Telaviññāpanasikkhāpadaṃ

තෙල් ඉල්ලා වැළඳීමේ ශික්ෂාපදය

2. Yā pana bhikkhunī agilānā telaṃ viññāpetvā bhuñjeyya…pe… taṃ paṭidesemīti.

2. යම් භික්ෂුණියක් නිරෝගීව සිටිමින් තෙල් ඉල්ලා වැළඳුවහොත්...පෙ... “එය දේශනා කරමි”යි දේශනා කළ යුතුය.

Madhuviññāpanasikkhāpadaṃ

මීපැණි ඉල්ලා වැළඳීමේ ශික්ෂාපදය

3. Yā pana bhikkhunī agilānā madhuṃ viññāpetvā bhuñjeyya…pe… taṃ paṭidesemīti.

3. යම් භික්ෂුණියක් නිරෝගීව සිටිමින් මීපැණි ඉල්ලා වැළඳුවහොත්...පෙ... “එය දේශනා කරමි”යි දේශනා කළ යුතුය.

Phāṇitaviññāpanasikkhāpadaṃ

උක්සකුරු ඉල්ලා වැළඳීමේ ශික්ෂාපදය

4. Yā pana bhikkhunī agilānā phāṇitaṃ viññāpetvā bhuñjeyya…pe… taṃ paṭidesemīti.

4. යම් භික්ෂුණියක් නිරෝගීව සිටිමින් උක්සකුරු ඉල්ලා වැළඳුවහොත්...පෙ... “එය දේශනා කරමි”යි දේශනා කළ යුතුය.

Macchaviññāpanasikkhāpadaṃ

මසුන් ඉල්ලා වැළඳීමේ ශික්ෂාපදය

5. Yā pana bhikkhunī agilānā macchaṃ viññāpetvā bhuñjeyya…pe… taṃ paṭidesemīti.

5. යම් භික්ෂුණියක් නිරෝගීව සිටිමින් මසුන් ඉල්ලා වැළඳුවහොත්...පෙ... “එය දේශනා කරමි”යි දේශනා කළ යුතුය.

Maṃsaviññāpanasikkhāpadaṃ

මස් ඉල්ලා වැළඳීමේ ශික්ෂාපදය

6. Yā pana bhikkhunī agilānā maṃsaṃ viññāpetvā bhuñjeyya…pe… taṃ paṭidesemīti.

6. යම් භික්ෂුණියක් නිරෝගීව සිටිමින් මස් ඉල්ලා වැළඳුවහොත්...පෙ... “එය දේශනා කරමි”යි දේශනා කළ යුතුය.

Khīraviññāpanasikkhāpadaṃ

කිරි ඉල්ලා වැළඳීමේ ශික්ෂාපදය

7. Yā pana bhikkhunī agilānā khīraṃ viññāpetvā bhuñjeyya…pe… taṃ paṭidesemīti.

7. යම් භික්ෂුණියක් නිරෝගීව සිටිමින් කිරි ඉල්ලා වැළඳුවහොත්...පෙ... “එය දේශනා කරමි”යි දේශනා කළ යුතුය.

Dadhiviññāpanasikkhāpadaṃ

දීකිරි ඉල්ලා වැළඳීමේ ශික්ෂාපදය

8. Yā pana bhikkhunī agilānā dadhiṃ viññāpetvā bhuñjeyya, paṭidesetabbaṃ tāya bhikkhuniyā ‘‘gārayhaṃ, ayye, dhammaṃ āpajjiṃ asappāyaṃ pāṭidesanīyaṃ, taṃ paṭidesemī’’ti.

8. යම් භික්ෂුණියක් නිරෝගීව සිටිමින් දීකිරි ඉල්ලා වැළඳුවහොත්, ඒ භික්ෂුණිය විසින් “ආර්යාවනි, මම ගැරහිය යුතු, අනුචිත වූ, පාටිදේසනීය ඇවැතකට පැමිණියෙමි, එය දේශනා කරමි”යි දේශනා කළ යුතුය.

Uddiṭṭhā [Pg.74] kho, ayyāyo, aṭṭha pāṭidesanīyā dhammā. Tatthāyyāyo, pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyyāyo, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආර්යාවනි, අටක් වූ පාටිදේසනීය ධර්මයන් උදෙසන ලද්දේය. එහිලා ආර්යාවන්ගෙන් විමසමි: “මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?” දෙවනුවද විමසමි: “මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?” තෙවනුවද විමසමි: “මෙහි ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?” මෙහිලා ආර්යාවෝ පිරිසිදු වෙති. එහෙයින් නිශ්ශබ්ද වෙති. මෙය මෙසේ දරාගනිමි.

Pāṭidesanīyā niṭṭhitā.

පාටිදේසනීය නිම විය.

Sekhiyā

සේඛියා

Ime kho panāyyāyo, sekhiyā dhammā uddesaṃ āgacchanti.

ආර්යාවනි, මේ වනාහි සේඛියා ධර්මයන් උදෙසීම සඳහා පැමිණෙත්.

Parimaṇḍalasikkhāpadaṃ

පරිමණ්ඩල ශික්ෂාපදය

1. Parimaṇḍalaṃ nivāsessāmīti sikkhā karaṇīyā.

1. “මනාව වටකොට සිවුර අඳින්නෙමි”යි හික්මීම කළ යුතුය.

2. Parimaṇḍalaṃ pārupissāmīti sikkhā karaṇīyā.

2. “මනාව වටකොට සිවුර පොරවන්නෙමි”යි හික්මීම කළ යුතුය.

Suppaṭicchannasikkhāpadaṃ

සුප්පටිච්ඡන්න ශික්ෂාපදය

3. Suppaṭicchannā antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

3. “මනාව සිරුර වසාගෙන ඇතුළු ගමට යන්නෙමි”යි හික්මීම කළ යුතුය.

4. Suppaṭicchannā antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

4. “මනාව සිරුර වසාගෙන ඇතුළු ගමෙහි වාඩිවන්නෙමි”යි හික්මීම කළ යුතුය.

Susaṃvutasikkhāpadaṃ

සුසංවුත ශික්ෂාපදය

5. Susaṃvutā antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

5. “මනාව සංවර වූ ඉඳුරන් ඇතුව ඇතුළු ගමට යන්නෙමි”යි හික්මීම කළ යුතුය.

6. Susaṃvutā antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

6. “මනාව සංවර වූ ඉඳුරන් ඇතුව ඇතුළු ගමෙහි වාඩිවන්නෙමි”යි හික්මීම කළ යුතුය.

Okkhittacakkhusikkhāpadaṃ

ඔක්ඛිත්තචක්ඛු ශික්ෂාපදය

7. Okkhittacakkhunī antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

7. “බිම හෙළූ දෑසින් යුක්තව ඇතුළු ගමට යන්නෙමි”යි හික්මීම කළ යුතුය.

8. Okkhittacakkhunī antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

8. “බිම හෙළූ දෑසින් යුක්තව ඇතුළු ගමෙහි වාඩිවන්නෙමි”යි හික්මීම කළ යුතුය.

Ukkhittakasikkhāpadaṃ

උක්ඛිත්තක ශික්ෂාපදය

9. Na ukkhittakāya antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

9. “සිවුර ඔසවා නොගෙන ඇතුළු ගමට යන්නෙමි”යි හික්මීම කළ යුතුය.

10. Na ukkhittakāya antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

10. “සිවුර ඔසවා නොගෙන ඇතුළු ගමෙහි වාඩි නොවන්නෙමි”යි හික්මීම කළ යුතුය.

Parimaṇḍalavaggo paṭhamo.

පළමුවැනි පරිමණ්ඩල වර්ගයයි.

Ujjagghikasikkhāpadaṃ

උජ්ජග්ඝික ශික්ෂාපදය

11. Na [Pg.75] ujjagghikāya antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

11. ඇතුළු ගමෙහි මහ හඬින් නොසිනා යන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

12. Na ujjagghikāya antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

12. ඇතුළු ගමෙහි මහ හඬින් නොසිනා හිඳින්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Uccasaddasikkhāpadaṃ

උච්චසද්ද ශික්ෂාපදය

13. Appasaddā antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

13. ඇතුළු ගමෙහි මහ හඬ නොනඟා යන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

14. Appasaddā antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

14. ඇතුළු ගමෙහි මහ හඬ නොනඟා හිඳින්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Kāyappacālakasikkhāpadaṃ

කායප්පචාලක ශික්ෂාපදය

15. Na kāyappacālakaṃ antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

15. කය නොසොලවා ඇතුළු ගමෙහි යන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

16. Na kāyappacālakaṃ antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

16. කය නොසොලවා ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Bāhuppacālakasikkhāpadaṃ

බාහුප්පචාලක ශික්ෂාපදය

17. Na bāhuppacālakaṃ antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

17. අත් නොසොලවා ඇතුළු ගමෙහි යන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

18. Na bāhuppacālakaṃ antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

18. අත් නොසොලවා ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Sīsappacālakasikkhāpadaṃ

සීසප්පචාලක ශික්ෂාපදය

19. Na sīsappacālakaṃ antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

19. හිස නොසොලවා ඇතුළු ගමෙහි යන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

20. Na sīsappacālakaṃ antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

20. හිස නොසොලවා ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Ujjagghikavaggo dutiyo.

දෙවැනි උජ්ජග්ඝික වර්ගයයි.

Khambhakatasikkhāpadaṃ

ඛම්භකත ශික්ෂාපදය

21. Na khambhakatā antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

21. ඉඟටියට අත් නොතබා ඇතුළු ගමෙහි යන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

22. Na khambhakatā antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

22. ඉඟටියට අත් නොතබා ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Oguṇṭhitasikkhāpadaṃ

ඕගුණ්ඨිත ශික්ෂාපදය

23. Na oguṇṭhitā antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

23. හිස නොපෙරවා ඇතුළු ගමෙහි යන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

24. Na oguṇṭhitā antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

24. හිස නොපෙරවා ඇතුළු ගමෙහි හිඳින්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Ukkuṭikasikkhāpadaṃ

උක්කුටික ශික්ෂාපදය

25. Na ukkuṭikāya antaraghare gamissāmīti sikkhā karaṇīyā.

25. උක්කුටිකයෙන් ඇතුළු ගමෙහි නොයන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Pallatthikasikkhāpadaṃ

පල්ලත්ථික ශික්ෂාපදය

26. Na [Pg.76] pallatthikāya antaraghare nisīdissāmīti sikkhā karaṇīyā.

26. දණහිස් බැඳ ඇතුළු ගමෙහි නොහිඳින්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Sakkaccapaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ

සක්කච්චපටිග්ගහණ ශික්ෂාපදය

27. Sakkaccaṃ piṇḍapātaṃ paṭiggahessāmīti sikkhā karaṇīyā.

27. පිණ්ඩපාතය සකස් කොට පිළිගන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Pattasaññinīpaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ

පත්තසඤ්ඤිනීපටිග්ගහණ ශික්ෂාපදය

28. Pattasaññinī piṇḍapātaṃ paṭiggahessāmīti sikkhā karaṇīyā.

28. පාත්‍රය කෙරෙහි අවධානය ඇතිව පිණ්ඩපාතය පිළිගන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Samasūpakapaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ

සමසූපකපටිග්ගහණ ශික්ෂාපදය

29. Samasūpakaṃ piṇḍapātaṃ paṭiggahessāmīti sikkhā karaṇīyā.

29. බතට සරිලන ව්‍යංජන සහිතව පිණ්ඩපාතය පිළිගන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Samatittikasikkhāpadaṃ

සමතිත්තික ශික්ෂාපදය

30. Samatittikaṃ piṇḍapātaṃ paṭiggahessāmīti sikkhā karaṇīyā.

30. පාත්‍රයේ මුවවිට දක්වා පිණ්ඩපාතය පිළිගන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Khambhakatavaggo tatiyo.

තුන්වැනි ඛම්භකත වර්ගයයි.

Sakkaccabhuñjanasikkhāpadaṃ

සක්කච්චභුඤ්ජන ශික්ෂාපදය

31. Sakkaccaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

31. පිණ්ඩපාතය සකස් කොට වළඳන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Pattasaññinībhuñjanasikkhāpadaṃ

පත්තසඤ්ඤිනීභුඤ්ජන ශික්ෂාපදය

32. Pattasaññinī piṇḍapātaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

32. පාත්‍රය කෙරෙහි අවධානය ඇතිව පිණ්ඩපාතය වළඳන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Sapadānasikkhāpadaṃ

සපදාන ශික්ෂාපදය

33. Sapadānaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

33. පිළිවෙළින් පිණ්ඩපාතය වළඳන්නෙමියි හික්මීම කටයුතුය.

Samasūpakasikkhāpadaṃ

සමසූපක ශික්ෂාපදය

34. Samasūpakaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

34. හොදි (ව්‍යංජන) බතට සමාන ප්‍රමාණයෙන් යුක්තව පිණ්ඩපාතය වළඳන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Na thūpakatasikkhāpadaṃ

න ථූපකත ශික්ෂාපදය

35. Na thūpakato omadditvā piṇḍapātaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

35. බත් ගොඩ මුදුනෙන් පටන් ගෙන මිරිකමින් පිණ්ඩපාතය නොවළඳන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Odanappaṭicchādanasikkhāpadaṃ

ඕදනප්පටිච්ඡාදන ශික්ෂාපදය

36. Na sūpaṃ vā byañjanaṃ vā odanena paṭicchādessāmi bhiyyokamyataṃ upādāyāti sikkhā karaṇīyā.

36. වැඩිපුර ලබාගැනීමේ කැමැත්තෙන් ව්‍යංජන හෝ හොදි බතින් නොවසන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Sūpodanaviññattisikkhāpadaṃ

සූපෝදනවිඤ්ඤත්ති ශික්ෂාපදය

37. Na [Pg.77] sūpaṃ vā odanaṃ vā agilānā attano atthāya viññāpetvā bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

37. නිරෝගීව සිටිමින් තමා උදෙසා හොදි හෝ බත් ඉල්ලාගෙන නොවළඳන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Ujjhānasaññinīsikkhāpadaṃ

උජ්ඣානසඤ්ඤිනී ශික්ෂාපදය

38. Na ujjhānasaññinī paresaṃ pattaṃ olokessāmīti sikkhā karaṇīyā.

38. වැරදි සෙවීමේ අදහසින් අන්‍යන්ගේ පාත්‍රය දෙස නොබලන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Kabaḷasikkhāpadaṃ

කබළ ශික්ෂාපදය

39. Nātimahantaṃ kabaḷaṃ karissāmīti sikkhā karaṇīyā.

39. ඉතා විශාල බත් පිඬු නොකරන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Ālopasikkhāpadaṃ

ආලෝප ශික්ෂාපදය

40. Parimaṇḍalaṃ ālopaṃ karissāmīti sikkhā karaṇīyā.

40. මනා කොට වටකුරු වූ බත් පිඬු කරන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Sakkaccavaggo catuttho.

සක්කච්ච වර්ගය සිව්වැනි යි.

Anāhaṭasikkhāpadaṃ

අනාහට ශික්ෂාපදය

41. Na anāhaṭe kabaḷe mukhadvāraṃ vivarissāmīti sikkhā karaṇīyā.

41. බත් පිඬ මුව අසලට නොපැමිණියේ දී මුව විවෘත නොකරන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Bhuñjamānasikkhāpadaṃ

භුඤ්ජමාන ශික්ෂාපදය

42. Na bhuñjamānā sabbahatthaṃ mukhe pakkhipissāmīti sikkhā karaṇīyā.

42. වළඳන කල්හි මුළු අතම මුවෙහි නොදමන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Sakabaḷasikkhāpadaṃ

සකබළ ශික්ෂාපදය

43. Na sakabaḷena mukhena byāharissāmīti sikkhā karaṇīyā.

43. කටෙහි බත් පිඬක් තබාගෙන කතා නොකරන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Piṇḍukkhepakasikkhāpadaṃ

පිණ්ඩූක්ඛේපක ශික්ෂාපදය

44. Na piṇḍukkhepakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

44. බත් පිඬු උඩ දමමින් නොවළඳන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Kabaḷāvacchedakasikkhāpadaṃ

කබළාවච්ඡේදක ශික්ෂාපදය

45. Na kabaḷāvacchedakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

45. බත් පිඬ කටින් කඩමින් නොවළඳන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Avagaṇḍakārakasikkhāpadaṃ

අවගණ්ඩකාරක ශික්ෂාපදය

46. Na avagaṇḍakārakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

46. කොපුල් පුරවාගෙන නොවළඳන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Hatthaniddhunakasikkhāpadaṃ

හත්ථනිද්ධුනක ශික්ෂාපදය

47. Na hatthaniddhunakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

47. අත ගසමින් නොවළඳන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Sitthāvakārakasikkhāpadaṃ

සිත්ථාවකාරක ශික්ෂාපදය

48. Na sitthāvakārakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

48. බත් ඇට විසුරුවමින් නොවළඳන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Jivhānicchārakasikkhāpadaṃ

ජිව්හානිච්ඡාරක ශික්ෂාපදය

49. Na [Pg.78] jivhānicchārakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

49. දිව පිටතට දිගු කරමින් නොවළඳන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Capucapukārakasikkhāpadaṃ

චපුචපුකාරක ශික්ෂාපදය

50. Na capucapukārakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

50. චපු-චපු හඬ නඟමින් නොවළඳන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Kabaḷavaggo pañcamo.

කබළ වර්ගය පස්වැනි යි.

Surusurukārakasikkhāpadaṃ

සුරුසුරුකාරක ශික්ෂාපදය

51. Na surusurukārakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

51. සුරු-සුරු හඬ නඟමින් නොවළඳන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Hatthanillehakasikkhāpadaṃ

හත්ථනිල්ලේහක ශික්ෂාපදය

52. Na hatthanillehakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

52. අත ලොවමින් නොවළඳන්නෙමි’යි ශික්ෂා කළ යුතුය.

Pattanillehakasikkhāpadaṃ

පත්තනිල්ලේහක ශික්ෂාපදය

53. Na pattanillehakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

53. "පාත්‍රය ලෙවකමින් වළඳන්නේ නැත්තෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Oṭṭhanillehakasikkhāpadaṃ

ඕට්ඨනිල්ලේහක ශික්ෂාපදය

54. Na oṭṭhanillehakaṃ bhuñjissāmīti sikkhā karaṇīyā.

54. "තොල් ලෙවකමින් වළඳන්නේ නැත්තෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Sāmisasikkhāpadaṃ

සාමිස ශික්ෂාපදය

55. Na sāmisena hatthena pānīyathālakaṃ paṭiggahessāmīti sikkhā karaṇīyā.

55. "බත් වැදවුණු (කිලිටි) අතින් පැන් බඳුන නොපිළිගන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Sasitthakasikkhāpadaṃ

සසිත්ථක ශික්ෂාපදය

56. Na sasitthakaṃ pattadhovanaṃ antaraghare chaḍḍessāmīti sikkhā karaṇīyā.

56. "බත් හුල් සහිත පාත්‍රය සේදූ පැන් ගෙවල් අතර (නිවාස අවට) නොදමන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Chattapāṇisikkhāpadaṃ

ඡත්තපාණි ශික්ෂාපදය

57. Na chattapāṇissa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

57. "ගිලන් නොවූ, අතින් කුඩයක් ගෙන සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Daṇḍapāṇisikkhāpadaṃ

දණ්ඩපාණි ශික්ෂාපදය

58. Na daṇḍapāṇissa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

58. "ගිලන් නොවූ, අතින් සැරයටියක් ගෙන සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Satthapāṇisikkhāpadaṃ

සත්ථපාණි ශික්ෂාපදය

59. Na [Pg.79] satthapāṇissa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

59. "ගිලන් නොවූ, අතින් කඩුවක් හෝ පිහියක් වැනි ආයුධයක් ගෙන සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Āvudhapāṇisikkhāpadaṃ

ආවුධපාණි ශික්ෂාපදය

60. Na āvudhapāṇissa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

60. "ගිලන් නොවූ, අතින් දුනු ඊතල ආදී අවි ආයුධ ගෙන සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Surusuruvaggo chaṭṭho.

සුරුසුරු වර්ගය හයවැනි වේ.

Pādukasikkhāpadaṃ

පාදුකා ශික්ෂාපදය

61. Na pādukāruḷhassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

61. "ගිලන් නොවූ, ලී සෙරෙප්පු (පාදුකා) පැළඳ සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Upāhanasikkhāpadaṃ

උපාහන ශික්ෂාපදය

62. Na upāhanāruḷhassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

62. "ගිලන් නොවූ, සෙරෙප්පු (සම් සෙරෙප්පු) පැළඳ සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Yānasikkhāpadaṃ

යාන ශික්ෂාපදය

63. Na yānagatassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

63. "ගිලන් නොවූ, වාහනයක නැගී සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Sayanasikkhāpadaṃ

සයන ශික්ෂාපදය

64. Na sayanagatassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

64. "ගිලන් නොවූ, ඇඳක හෝ යහනක සැතපී සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Pallatthikasikkhāpadaṃ

පල්ලත්ථික ශික්ෂාපදය

65. Na pallatthikāya nisinnassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

65. "ගිලන් නොවූ, දණහිස් බැඳගෙන (පල්ලත්ථිකයෙන්) වාඩි වී සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Veṭhitasikkhāpadaṃ

වේඨිත ශික්ෂාපදය

66. Na veṭhitasīsassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

66. "ගිලන් නොවූ, හිස (ජටාවකින් හෝ රෙදිකඩකින්) වෙළාගෙන සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Oguṇṭhitasikkhāpadaṃ

ඕගුණ්ඨිත ශික්ෂාපදය

67. Na oguṇṭhitasīsassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

67. "ගිලන් නොවූ, හිස මුළුමනින්ම වසාගෙන සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Chamāsikkhāpadaṃ

ඡමා ශික්ෂාපදය

68. Na [Pg.80] chamāyaṃ nisīditvā āsane nisinnassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

68. "මා බිම වාඩි වී, ගිලන් නොවූ ආසනයක වාඩි වී සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Nīcāsanasikkhāpadaṃ

නීචාසන ශික්ෂාපදය

69. Na nīce āsane nisīditvā ucce āsane nisinnassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

69. "මා මිටි අසුනක වාඩි වී, ගිලන් නොවූ උස් අසුනක වාඩි වී සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Ṭhitāsikkhāpadaṃ

ඨිත ශික්ෂාපදය

70. Na ṭhitā nisinnassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

70. "මා හිටගෙන සිටිමින්, ගිලන් නොවූ වාඩි වී සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Pacchatogacchantīsikkhāpadaṃ

පච්ඡතෝගච්ඡන්තී ශික්ෂාපදය

71. Na pacchato gacchantī purato gacchantassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

71. "මා පසුපසින් ගමන් කරමින්, ඉදිරියෙන් ගමන් කරන ගිලන් නොවූ තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමි"යි හික්මීම ඇති කරගත යුතුය.

Uppathenagacchantīsikkhāpadaṃ

උප්පථෙනගච්ඡන්තී ශික්ෂාපදය

72. Na uppathena gacchantī pathena gacchantassa agilānassa dhammaṃ desessāmīti sikkhā karaṇīyā.

72. මඟින් ඉවත යමින්, මඟ යන ගිලන් නොවූවකුට ධර්මය දේශනා නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Ṭhitāuccārasikkhāpadaṃ

සිටගෙන මළමුත්රා කිරීම පිළිබඳ සික පදය.

73. Na ṭhitā agilānā uccāraṃ vā passāvaṃ vā karissāmīti sikkhā karaṇīyā.

73. ගිලන් නොවී සිටගෙන මළ හෝ මුත්‍ර නොකරන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Hariteuccārasikkhāpadaṃ

නිල් තණකොළ මත මළමුත්රා කිරීම පිළිබඳ සික පදය.

74. Na harite agilānā uccāraṃ vā passāvaṃ vā kheḷaṃ vā karissāmīti sikkhā karaṇīyā.

74. ගිලන් නොවී නිල් තණකොළ (හෙවත් අමු පැළෑටි) මත මළ හෝ මුත්‍ර හෝ කෙළ හෝ නොදමන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Udakeuccārasikkhāpadaṃ

ජලයෙහි මළමුත්රා කිරීම පිළිබඳ සික පදය.

75. Na udake agilānā uccāraṃ vā passāvaṃ vā kheḷaṃ vā karissāmīti sikkhā karaṇīyā.

75. ගිලන් නොවී දියෙහි මළ හෝ මුත්‍ර හෝ කෙළ හෝ නොදමන්නෙමියි හික්මිය යුතුය.

Pādukavaggo sattamo.

පාදුකා වර්ගය සත්වැන්නයි.

Uddiṭṭhā kho, ayyāyo, sekhiyā dhammā. Tatthāyyāyo, pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyyāyo, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආර්යාවනි, සේඛියා ධර්මයන් දේශනා කරන ලදී. ඒ පිළිබඳව ආර්යාවන්ගෙන් විමසමි: මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද? දෙවනුවත් විමසමි: මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද? තෙවනුවත් විමසමි: මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද? මෙහිලා ආර්යාවන් පිරිසිදුය, එබැවින් නිශ්ශබ්ද ය. මෙය මෙසේ මම දරාගනිමි.

Sekhiyā niṭṭhitā.

සේඛියා ධර්මයෝ නිමවා ඇත.

Adhikaraṇasamathā

අධිකරණසමථ ධර්මයෝ

Ime [Pg.81] kho panāyyāyo, satta adhikaraṇasamathā

ආර්යාවනි, මේ වනාහි සත් අධිකරණසමථ

Dhammā uddesaṃ āgacchanti.

ධර්මයෝ උදෙසීම පිණිස පැමිණෙත්.

Uppannuppannānaṃ adhikaraṇānaṃ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo dātabbo.

උපන් උපන් අධිකරණ සංසිඳවීම හා සන්සුන් කිරීම පිණිස සම්මුඛාවිනය දිය යුතුය.

Sativinayo dātabbo.

සතිවිනය දිය යුතුය.

Amūḷhavinayo dātabbo.

අමූළ්හවිනය දිය යුතුය.

Paṭiññāya kāretabbaṃ.

ප්‍රතිඥාවෙන් කරවිය යුතුය.

Yebhuyyasikā.

යෙභුය්‍යසිකාව (බහුතර කැමැත්ත අනුව විසඳීම) ය.

Tassapāpiyasikā.

තස්සපාපිය්‍යසිකාව (වැරදිකරුගේ පාපී බව ප්‍රකාශ කර දඬුවම් පැමිණවීම) ය.

Tiṇavatthārakoti.

තිණවත්ථාරකය (තණකොළවලින් වසා දැමීමක් බඳු ක්‍රියාව) ය.

Uddiṭṭhā kho ayyāyo satta adhikaraṇasamathā dhammā. Tatthāyyāyo pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyyāyo, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.

ආර්යාවනි, සත් අධිකරණසමථ ධර්මයන් දේශනා කරන ලදී. ඒ පිළිබඳව ආර්යාවන්ගෙන් විමසමි: මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද? දෙවනුවත් විමසමි: මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද? තෙවනුවත් විමසමි: මෙහිලා ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද? මෙහිලා ආර්යාවන් පිරිසිදුය, එබැවින් නිශ්ශබ්ද ය. මෙය මෙසේ මම දරාගනිමි.

Adhikaraṇasamathā niṭṭhitā.

අධිකරණසමථ ධර්මයෝ නිමවා ඇත.

Uddiṭṭhaṃ kho ayyāyo nidānaṃ,

ආර්යාවනි, නිදානය දේශනා කරන ලදී,

Uddiṭṭhā aṭṭha pārājikā dhammā,

පාරාජිකා ධර්ම අට දේශනා කරන ලදී,

Uddiṭṭhā sattarasa saṅghādisesā dhammā,

සංගාදිසේස ධර්ම දහහත දේශනා කරන ලදී,

Uddiṭṭhā tiṃsa nissaggiyā pācittiyā dhammā,

නිසඟි පචිති ධර්ම තිහ දේශනා කරන ලදී,

Uddiṭṭhā chasaṭṭhi satā pācittiyā dhammā,

පචිති ධර්ම එකසිය හැටහය දේශනා කරන ලදී,

Uddiṭṭhā aṭṭha pāṭidesanīyā dhammā,

පාටිදේසනීය ධර්ම අට දේශනා කරන ලදී,

Uddiṭṭhā sekhiyā dhammā,

සේඛියා ධර්මයන් දේශනා කරන ලදී,

Uddiṭṭhā satta adhikaraṇasamathā dhammā, ettakaṃ tassa bhagavato suttāgataṃ suttapariyāpannaṃ anvaddhamāsaṃ uddesaṃ āgacchati, tattha sabbāheva samaggāhi sammodamānāhi avivadamānāhi sikkhitabbanti.

සත් අධිකරණසමථ ධර්මයන් දේශනා කරන ලදී, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සූත්‍රගත වූ සූත්‍රයෙහි ඇතුළත් වූ මෙතෙක් ධර්මයෝ අඩමසක් පාසා උදෙසීමට පැමිණෙත්. එහිලා සියලු දෙනාම සමඟිව, සතුටින්, විවාද නොකර හික්මිය යුතුය.

Vitthāruddeso catuttho.

විස්තර වශයෙන් උදෙසීම සිව්වැන්නයි.

Bhikkhunipātimokkhaṃ niṭṭhitaṃ.

භික්ෂුණී පාතිමොක්ඛය නිමවා ඇත.

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා!

Kaṅkhāvitaraṇī-aṭṭhakathā

කංඛාවිතරණී අට්ඨකථාව

Ganthārambhakathā

ග්‍රන්ථාරම්භ කථාව

Buddhaṃ [Pg.83] dhammañca saṅghañca, vippasannena cetasā;

Vanditvā vandanāmāna, pūjāsakkārabhājanaṃ.

වන්දනාවටත්, ගෞරවයටත්, පූජා සත්කාරයන්ටත් සුදුසු වූ, බුදුරජාණන් වහන්සේ ද, ධර්ම රත්නය ද, සංඝ රත්නය ද ඉතා ප්‍රසන්න වූ සිතින් වැඳ,

Theravaṃsappadīpānaṃ, thirānaṃ vinayakkame;

Pubbācariyasīhānaṃ, namo katvā katañjalī.

ථේරවංශය ඒකාලෝක කළා වූ, විනය පිළිවෙළෙහි පිහිටි ස්ථිරසාර වූ, සිංහයන් බඳු පූර්වාචාර්යවරුන්ට දෝත් නඟා නමස්කාර කොට,

Pāmokkhaṃ anavajjānaṃ, dhammānaṃ yaṃ mahesinā;

Mukhaṃ mokkhappavesāya, pātimokkhaṃ pakāsitaṃ.

මහා සෘෂීන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද, නිවැරදි ධර්මයන් අතරෙන් ප්‍රධාන වූ, නිවන් මඟට පිවිසීමේ ද්වාරයක් බඳු වූ යම් පාතිමොක්ඛයක් ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ ද,

Sūratena nivātena, sucisallekhavuttinā;

Vinayācārayuttena, soṇattherena yācito.

යහපත් හැසිරීම් ඇති, නිහතමානී වූ, පිරිසිදු අල්පේච්ඡ පැවැත්මක් ඇති, විනයාචාරයෙන් යුක්ත වූ සෝණ ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් අයදින ලැබුවා වූ,

Tattha sañjātakaṅkhānaṃ, bhikkhūnaṃ tassa vaṇṇanaṃ;

Kaṅkhāvitaraṇatthāya, paripuṇṇavinicchayaṃ.

එහි සැක ඇති කරගත් භික්ෂූන්ගේ සැකය දුරු කරනු පිණිස, පරිපූර්ණ විනිශ්චයන්ගෙන් යුත් එම පාතිමොක්ඛයේ අර්ථ වර්ණනාව (කරන්නෙමි).

Mahāvihāravāsīnaṃ, vācanāmagganissitaṃ;

Vattayissāmi nāmena, kaṅkhāvitaraṇiṃ subhanti.

මහාවිහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ දේශනා ක්‍රමය ඇසුරු කොට ගත්, අර්ථයෙන් හා ශබ්දයෙන් අතිශයින් සුන්දර වූ, 'කංඛාවිතරණී' නම් වූ ප්‍රාතිමෝක්ෂ අටුවාව මම පවත්වන්නෙමි (ලියන්නෙමි).

Nidānavaṇṇanā

නිදාන වර්ණනාව (නිදාන උද්දේශය පිළිබඳ විස්තරය)

Tattha [Pg.84] pātimokkhanti paatimokkhaṃ atipamokkhaṃ atiseṭṭhaṃ atiuttamanti attho. Iti iminā vacanatthena ekavidhampi sīlaganthabhedato duvidhaṃ hoti. Tathā hi ‘‘pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharatī’’ti (ma. ni. 1.69; 3.75; vibha. 508) ca ‘‘ādimetaṃ mukhametaṃ pamukhametaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ, tena vuccati pātimokkha’’nti (mahāva. 135) ca ādīsu sīlaṃ pātimokkhanti vuccati, ‘‘ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena svāgatāni hontī’’tiādīsu (pāci. 147; a. ni. 8.52; 10.33) gantho pātimokkhanti vuccati. Tattha sīlaṃ yo naṃ pāti rakkhati, taṃ mokkheti mocayati āpāyikādīhi dukkhehi, attānuvādādīhi vā bhayehīti pātimokkhaṃ. Gantho pana tassa pātimokkhassa jotakattā pātimokkhanti vuccati. Ādimhi pana vutto vacanattho ubhinnampi sādhāraṇo hoti.

එහි 'පාතිමොක්ඛ' යන්නෙන් අතිශයින්ම ප්‍රමුඛ වූ, අතිශයින්ම ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, අති උත්තම වූ යන්න අර්ථවත් වේ. මෙසේ මෙම ශබ්දාර්ථය අනුව එය එක් වැදෑරුම් වුවද, සීලය සහ ග්‍රන්ථය (දේශනා පාඨය) යන ප්‍රභේදය අනුව දෙවැදෑරුම් වේ. එනම්, 'පාතිමොක්ඛ සංවර ශීලයෙන් සංවරව වාසය කරයි' යනුවෙන් ද, 'මෙය කුසල් දහම්හි ආරම්භයයි, මුහුණයි (ප්‍රධානතම දෙයයි), ප්‍රමුඛස්ථානයයි, එබැවින් පාතිමොක්ඛය යැයි කියනු ලැබේ' යනුවෙන් ද දක්වා ඇති තැන්හි 'සීලය' පාතිමොක්ඛය ලෙස හැඳින්වේ. 'ඔහුගේ උභය ප්‍රාතිමෝක්ෂයෝ විස්තර වශයෙන් මනාව ප්‍රගුණ කරන ලද්දාහු වෙති' යනුවෙන් දක්වා ඇති තැන්හි 'ග්‍රන්ථය' (දේශනා පාඨය) පාතිමොක්ඛය ලෙස හැඳින්වේ. එහි සීලය වනාහි, යමෙක් එය රකින්නේ ද, එම රකින්නා වූ පුද්ගලයා අපාය ආදී දුක්වලින් ද තමාටම චෝදනා කර ගැනීම ආදී බියවලින් ද මුදවන බැවින් 'පාතිමොක්ඛ' නම් වේ. ග්‍රන්ථය වනාහි එම සීල පාතිමොක්ඛය පැහැදිලි කර දෙන බැවින් 'පාතිමොක්ඛ' යැයි කියනු ලැබේ. ආරම්භයේ දී පවසන ලද වචනාර්ථය මේ දෙවර්ගයටම පොදු වේ.

Tatthāyaṃ vaṇṇanā sīlapātimokkhassāpi yujjati ganthapātimokkhassāpi, ganthe hi vaṇṇite tassa attho vaṇṇitova hoti. Taṃ panetaṃ ganthapātimokkhaṃ bhikkhupātimokkhaṃ bhikkhunipātimokkhanti duvidhaṃ hoti. Tattha ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho’’tiādikaṃ (mahāva. 134) pañcahi uddesaparicchedehi vavatthitaṃ bhikkhupātimokkhaṃ, ‘‘suṇātu me, ayye, saṅgho’’tiādikaṃ catūhi uddesaparicchedehi vavatthitaṃ bhikkhunipātimokkhaṃ. Tattha bhikkhupātimokkhe pañca uddesā nāma nidānuddeso, pārājikuddeso, saṅghādisesuddeso, aniyatuddeso, vitthāruddesoti. Tattha nidānuddeso tāva ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho…pe… āvikatā hissa phāsu hoti, tatthāyasmante pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyasmanto, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidāna’’ntiādinā nayena avasese sutena sāvite uddiṭṭho hoti. Pārājikuddesādīnaṃ paricchedā nidānassa ādito paṭṭhāya pārājikādīni osāpetvā yojetabbā. Vitthāro vitthāroyeva[Pg.85]. ‘‘Avasesaṃ sutena sāvetabba’’nti (mahāva. 150; pari. 325) vacanato pana pārājikuddesādīsu yasmiṃ vippakate antarāyo uppajjati, tena saddhiṃ avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ. Nidānuddese pana aniṭṭhite sutena sāvetabbaṃ nāma natthi. Bhikkhunipātimokkhe pana aniyatuddeso parihāyati, sesaṃ vuttanayameva. Evametesaṃ pañcahi ceva catūhi ca uddesaparicchedehi vavatthitānaṃ dvinnampi pātimokkhānaṃ ayaṃ vaṇṇanā bhavissati. Yasmā panettha bhikkhupātimokkhaṃ paṭhamaṃ, tasmā tassa tāva vaṇṇanatthamidaṃ vuccati.

එහිදී, මෙම අටුවා විවරණය සීල පාතිමොක්ඛයට ද ග්‍රන්ථ පාතිමොක්ඛයට ද ගැළපේ. මන්දයත්, ග්‍රන්ථය විස්තර කරනු ලැබූ කල්හි එහි අර්ථය ද විස්තර කරන ලද්දක්ම වන බැවිනි. එම ග්‍රන්ථ පාතිමොක්ඛය වනාහි භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂය හා භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂය වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහි 'ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසන සේක්වා' යනුවෙන් ආරම්භ වන උද්දේශ පරිච්ඡේද පහකින් යුත් දේශනාව භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂයයි. 'ආර්යාවෙනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසන සේක්වා' යනුවෙන් ආරම්භ වන උද්දේශ පරිච්ඡේද හතරකින් යුත් දේශනාව භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂයයි. එහි භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි උද්දේශ පහක් ඇත. එනම්: නිදාන උද්දේශය, පාරාජිකා උද්දේශය, සංඝාදිසේස උද්දේශය, අනියත උද්දේශය සහ විස්තාර උද්දේශයයි. එහි නිදාන උද්දේශය වනාහි පළමුව 'ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසන සේක්වා...පෙ... ප්‍රකාශ කිරීමෙන් ඔහුට පහසුවක් වෙයි. එහිදී ආයුෂ්මත්වරුන්ගෙන් විමසමි; ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදු සේක් ද? දෙවනුවත් විමසමි; ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදු සේක් ද? තෙවනුවත් විමසමි; ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදු සේක් ද? එහිදී ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා පිරිසිදුය, එබැවින් නිශ්ශබ්ද වෙති, මෙය මෙසේ මම දරාගනිමි' කියා පවසා, 'ආයුෂ්මතුනි, නිදානය උදෙසන ලදී' යන ආදී ක්‍රමයෙන් ඉතිරි කොටස් ශ්‍රවණය කරවීමෙන් උදෙසන ලද්දක් (දේශනා කරන ලද්දක්) වෙයි. පාරාජිකා උද්දේශ ආදියේ කොටස් නිදානයේ ආරම්භයේ සිට පාරාජිකා ආදිය අවසන් වන තෙක් ගළපාගත යුතුය. විස්තාරය වනාහි විස්තරාත්මකවම පැවසීමයි. 'ඉතිරි කොටස ශ්‍රවණය කරවීමෙන් ඇසිරිය යුතුය' යන දේශනාවට අනුව, පාරාජිකා උද්දේශ ආදියේ යම් කොටසක් දේශනා කරමින් සිටින අතරතුර යම් අනතුරක් (බාධාවක්) පැමිණියහොත්, එම කොටස ද සමඟ ඉතිරි සියල්ල කෙටියෙන් ශ්‍රවණය කරවිය යුතුය. නිදාන උද්දේශය අවසන් නොවී තිබියදී නම් එසේ කෙටියෙන් ශ්‍රවණය කරවීමක් නැත. භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි වනාහි අනියත උද්දේශය අත්හැරෙන අතර, ඉතිරි සියල්ල ඉහත දක්වූ ක්‍රමයටම වේ. මෙසේ උද්දේශ පහකින් සහ හතරකින් යුත් ප්‍රාතිමෝක්ෂ දෙකෙහිම විවරණය මෙහි සිදුවනු ඇත. මෙහිදී භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂය ප්‍රථම වන බැවින්, මුලින්ම එය විස්තර කරනු පිණිස මෙම ගාථාව කියනු ලැබේ:

‘‘Suṇātu me’’tiādīnaṃ, padānaṃ atthanicchayaṃ;

Bhikkhavo sīlasampannā, sikkhākāmā suṇantu meti.

'සුණාතු මේ' (මාගේ වචනය අසත්වා) යනාදී පදවල අර්ථ විනිශ්චය, සීලයෙන් සම්පූර්ණ වූ, ශික්ෂාත්‍රයෙහි හික්මීමට කැමති භික්ෂූන් වහන්සේලා මාගෙන් ශ්‍රවණය කරත්වා.

Ettha hi suṇātūtiidaṃ savanāṇattivacanaṃ. Meti yo sāveti, tassa attaniddesavacanaṃ. Bhanteti sagāravasappatissavacanaṃ. Saṅghoti puggalasamūhavacanaṃ. Sabbameva cetaṃ pātimokkhuddesakena paṭhamaṃ vattabbavacanaṃ. Bhagavatā hi pātimokkhuddesaṃ anujānantena rājagahe vuttaṃ, tasmā yo pātimokkhaṃ uddisati, tena sace saṅghatthero hoti, ‘‘āvuso’’ti vattabbaṃ. Sace navakataro hoti, pāḷiyaṃ (mahāva. 134) āgatanayeneva ‘‘bhante’’ti vattabbaṃ. Saṅghatthero vā hi pātimokkhaṃ uddiseyya ‘‘therādhikaṃ pātimokkha’’ntivacanato (mahāva. 154), navakataro vā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yo tattha bhikkhu byatto paṭibalo, tassādheyyaṃ pātimokkha’’ntivacanato (mahāva. 155).

එහි 'සුණාතු' (අසත්වා) යනු ශ්‍රවණය කිරීමට යොමු කරවන වචනයකි. 'මේ' (මාගේ) යනු දේශනා කරන භික්ෂුව තමා හඳුන්වා දෙන වචනයකි. 'භන්තේ' (ස්වාමීනි) යනු ගෞරව සම්ප්‍රයුක්ත වූ ද ගරුබුහුමන් සහිත වූ ද ආමන්ත්‍රණයකි. 'සංඝෝ' (සංඝයා) යනු පුද්ගල සමූහය հඟවන වචනයකි. මේ සියල්ලම ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන (දේශනා කරන) භික්ෂුව විසින් මුලින්ම ප්‍රකාශ කළ යුතු වචන වේ. මන්දයත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කිරීම අනුදැන වදාරද්දී රජගහ නුවර දී මෙය වදාළ සේක. එබැවින් යමෙක් ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කරන්නේ ද, හෙතෙම ඉදින් සංඝයාගේ ජ්‍යෙෂ්ඨතමයා (සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේ) වන්නේ නම් 'ඇවැත්නි' (ආවුසෝ) යැයි කිව යුතුය. ඉදින් උන්වහන්සේට වඩා බාල අයෙකු (නවකයෙකු) වන්නේ නම්, පාලි පාඨයෙහි එන ක්‍රමයටම 'ස්වාමීනි' (භන්තේ) යැයි කිව යුතුය. මන්දයත්, 'ප්‍රාතිමෝක්ෂය තෙරණුවරුන් සතු කාර්යයකි' යන වචනයට අනුව සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේ හෝ ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කළ යුතුය. නැතහොත්, 'මහණෙනි, එහි වෙසෙන යම් භික්ෂුවක් ව්‍යක්ත ද (දක්ෂ ද), ප්‍රතිබල (හැකියාව ඇති) ද, ඔහු විසින් ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කිරීම අනුදනිමි' යන දේශනාවට අනුව වඩා බාල භික්ෂුවක් වුව ද එය දේශනා කළ යුතුය.

‘‘Saṅgho’’tiiminā pana padena kiñcāpi avisesato puggalasamūho vutto, atha kho so dakkhiṇeyyasaṅgho, sammutisaṅgho cāti duvidho hoti. Tattha dakkhiṇeyyasaṅghoti aṭṭha ariyapuggalasamūho vuccati. Sammutisaṅghoti avisesena bhikkhusamūho, so idha adhippeto. So panesa kammavasena pañcavidho (mahāva. 388) hoti – catuvaggo pañcavaggo dasavaggo vīsativaggo atirekavīsativaggoti. Tattha catuvaggena ṭhapetvā upasampadapavāraṇaabbhānāni sabbaṃ saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Pañcavaggena ṭhapetvā majjhimesu janapadesu upasampadañca abbhānakammañca sabbaṃ saṅghakammaṃ kātuṃ [Pg.86] vaṭṭati. Dasavaggena abbhānakammamattaṃ ṭhapetvā sabbaṃ saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Vīsativaggena na kiñci saṅghakammaṃ kātuṃ na vaṭṭati, tathā atirekavīsativaggena.So pana catuvaggādinā saṅghena kattabbaṃ kammaṃ ūnakatarena kātuṃ na vaṭṭati, atirekena pana vaṭṭatīti dassanatthaṃ vutto. Imasmiṃ panatthe catuvaggaṃ upādāya sabbopi sammutisaṅgho adhippeto.

'සංඝෝ' (සංඝයා) යන මෙම වචනයෙන් පොදුවේ පුද්ගල සමූහයක් අදහස් වුවද, එම සංඝයා වහන්සේලා 'දක්ෂිණෙය්‍ය සංඝයා' සහ 'සම්මුති සංඝයා' වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වෙති. එහි 'දක්ෂිණෙය්‍ය සංඝයා' යනු අෂ්ට ආර්ය පුද්ගල සමූහයයි. 'සම්මුති සංඝයා' යනු විශේෂ ප්‍රභේදයකින් තොරව පොදුවේ හඳුන්වන භික්ෂු සමූහයයි. මෙහිදී (ප්‍රාතිමෝක්ෂ දේශනාවේදී) අදහස් කරන්නේ එම සම්මුති සංඝයා වහන්සේලාය. එම සංඝයා වනාහි විනය කර්මයන්ගේ ස්වභාවය අනුව පස් වැදෑරුම් වේ. එනම්: චතුර්වර්ග (හතර නමකගෙන් යුතු) සංඝයා, පංචවර්ග (පස් නමකගෙන් යුතු) සංඝයා, දසවර්ග (දස නමකගෙන් යුතු) සංඝයා, විංශතිවර්ග (විසි නමකගෙන් යුතු) සංඝයා සහ අතිරේක විංශතිවර්ග (විසි නමකට වැඩි) සංඝයා වශයෙනි. එහි චතුර්වර්ග සංඝයාට උපසම්පදාව, පවාරණය සහ අබ්භානය යන කර්ම හැර අනෙකුත් සියලු සංඝකර්ම සිදු කිරීම සුදුසුය. පංචවර්ග සංඝයාට (ප්‍රත්‍යන්ත දේශයන් හැර) මධ්‍යම දේශයෙහි උපසම්පදාව සහ අබ්භාන කර්මය හැර අනෙකුත් සියලු සංඝකර්ම සිදු කිරීම සුදුසුය. දසවර්ග සංඝයාට අබ්භාන කර්මය පමණක් හැර අනෙකුත් සියලු සංඝකර්ම සිදු කිරීම සුදුසුය. විසි නමකගෙන් යුතු සංඝයාට සිදු කිරීමට නොගැළපෙන කිසිදු සංඝකර්මයක් නැත (සියලු කර්ම කළ හැක). විසි නමකට වැඩි සංඝයාට ද එසේමය. මෙම වර්ගීකරණය දක්වන ලද්දේ, චතුර්වර්ග ආදී සංඝයා විසින් කළ යුතු යම් විනය කර්මයක් ඊට වඩා අඩු පිරිසක් විසින් සිදු කිරීම නොසුදුසු බවත්, ඊට වැඩි පිරිසක් විසින් සිදු කිරීම සුදුසු බවත් පෙන්වා දීම සඳහාය. මෙම (ප්‍රාතිමෝක්ෂ දේශනා) කර්මයේදී වනාහි, චතුර්වර්ග සංඝයාගේ සිට ඉහළට වන සමස්ත සම්මුති සංඝයාම අදහස් කරනු ලැබේ.

Ajjuposathoti ajja uposathadivaso, etena anuposathadivasaṃ paṭikkhipati. Pannarasoti iminā aññaṃ uposathadivasaṃ paṭikkhipati. Divasavasena hi tayo uposathā cātuddasiko pannarasiko sāmaggiuposathoti, evaṃ tayo uposathā vuttā. Tattha hemantagimhavassānānaṃ tiṇṇaṃ utūnaṃ tatiyasattamapakkhesu dve dve katvā cha cātuddasikā, avasesā aṭṭhārasa pannarasikāti evaṃ ekasaṃvacchare catuvīsati uposathā, idaṃ tāva pakaticārittaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sakiṃ pakkhassa cātuddase vā pannarase vā pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 136) vacanato pana ‘‘āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabba’’ntiādivacanato (mahāva. 178) ca tathārūpapaccaye sati aññasmimpi cātuddase uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Purimavassaṃvuṭṭhānaṃ pana pubbakattikapuṇṇamā vā, tesaṃyeva sace bhaṇḍanakārakehi upaddutā pavāraṇaṃ paccukkaḍḍhanti, atha pubbakattikamāsassa kāḷapakkhacātuddaso vā, pacchimakattikapuṇṇamā vā, pacchimavassaṃvuṭṭhānañca pacchimakattikapuṇṇamā evāti ime tayo pavāraṇādivasāpi honti, idampi pakaticārittameva. Tathārūpapaccaye pana sati dvinnaṃ kattikapuṇṇamānaṃ purimesu cātuddasesupi pavāraṇaṃ kātuṃ vaṭṭati. Yadā pana kosambakakkhandhake (mahāva. 451) āgatanayena bhinne saṅghe osārite tasmiṃ bhikkhusmiṃ saṅgho tassa vatthussa vūpasamāya saṅghassa sāmaggiṃ karoti, tadā ‘‘tāvadeva uposatho kātabbo, pātimokkhaṃ uddisitabba’’nti (mahāva. 475) vacanato ṭhapetvā cātuddasapannarase, aññopi yo koci divaso sāmaggiuposathadivaso nāma hoti, purimavassaṃvuṭṭhānaṃ pana kattikamāsabbhantare ayameva sāmaggipavāraṇādivaso nāma hoti. Iti imesu tīsu divasesu ‘‘pannaraso’’tiiminā aññaṃ uposathadivasaṃ paṭikkhipati. Tasmā yvāyaṃ ‘‘ajjuposatho’’tivacanena anuposathadivaso [Pg.87] paṭikkhitto, tasmiṃ uposatho na kātabboyeva. Yo panāyaṃ añño uposathadivaso, tasmiṃ uposatho kātabbo. Karontena pana sace cātuddasiko hoti, ‘‘ajjuposatho cātuddaso’’ti vattabbaṃ. Sace pannarasiko hoti, ‘‘ajjuposatho pannaraso’’ti vattabbaṃ. Sace sāmaggiuposatho hoti, ‘‘ajjuposatho sāmaggī’’ti vattabbaṃ.

‘අජ්ජුපොසථො’ යන්නෙන් ‘අද උපෝසථ දිනයයි’ යන්න අදහස් වේ. මෙයින් උපෝසථ නොවන දිනය බැහැර කෙරේ. ‘පණ්ණරසො’ යන මෙයින් (පසළොස්වක උපෝසථයට වඩා) වෙනත් උපෝසථ දිනයක් බැහැර කෙරේ. මක්නිසාද යත්, දින වශයෙන් චාතුද්දසික උපෝසථය, පණ්ණරසික උපෝසථය සහ සාමග්ගී උපෝසථය යැයි උපෝසථ තුනක් වේ; මෙසේ උපෝසථ තුනක් (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්) වදාරන ලදී. ඒ උපෝසථයන් අතුරෙන් හේමන්ත, ගිම්හාන, වස්සාන යන සෘතු තුනෙහි තෙවන සහ සත්වන පක්ෂයන්හි (සෘතුවකට දෙක බැගින් කරනු ලබන) චාතුද්දසික උපෝසථ සයක් (6ක්) වේ. ඉතිරි උපෝසථ දහඅට (18) පණ්ණරසික උපෝසථ වේ. මෙසේ එක් වර්ෂයක උපෝසථ විසිහතරක් (24ක්) වන අතර, මෙය සාමාන්‍ය චාරිත්‍රයයි (පකති චාරිත්‍රයයි). "මහණෙනි, පක්ෂයකට වරක් දහහතරවන දිනක හෝ පහළොස්වන දිනක හෝ ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන්නට අනුදනිමි" යන වචනය නිසා ද, "ආගන්තුක භික්ෂූන් විසින් ආවාසික භික්ෂූන්ගේ මතයට අනුකූල විය යුතුය" යනාදී වචනය නිසා ද, එබඳු කරුණක් ඇති කල්හි වෙනත් දහහතරවන දිනක වුවද උපෝසථය කරන්නට වටී. පෙර වස් වැස නිම කළ භික්ෂූන්ගේ වප් පුර පසළොස්වක දිනය හෝ වේ; ඉදින් කලහකාරී භික්ෂූන්ගෙන් උපද්‍රව ලැබ පවාරණය පස්සට තල්ලු කරත් නම්, එවිට වප් මස කළු පක්ෂයේ දහහතරවන දිනය හෝ ඉල් පුර පසළොස්වක දිනය හෝ වේ. පසු වස් වැස නිම කළ භික්ෂූන්ගේ පවාරණ දිනය ඉල් පුර පසළොස්වක දිනයම වේ යැයි මේ පවාරණ දින තුන ද වෙති. මෙය ද සාමාන්‍ය චාරිත්‍රයමය. එබඳු හේතුවක් ඇති කල්හි වප් සහ ඉල් මස පෝයවල් දෙකට පෙර එළඹෙන දහහතරවන දිනවල වුවද පවාරණය කරන්නට වටී. යම් කලෙක වනාහි කෝසම්බක ඛන්ධකයෙහි දැක්වෙන ක්‍රමයට සංඝයා භේද වී, පසුව ඒ (උත්ඛිප්තක) භික්ෂුව නැවත සංඝයා අතරට පිළිගෙන, සංඝයා වහන්සේ ඒ අධිකරණය සංසිඳුවීම සඳහා සංඝ සාමග්‍රිය කෙරෙත් ද, එකල්හි "එකෙණෙහිම උපෝසථය කටයුතුය, ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසිය යුතුය" යන වචනය නිසා දහහතරවන සහ පහළොස්වන දින හැර, වෙනත් ඕනෑම දිනයක් සාමග්ගී උපෝසථ දිනය නම් වේ. පෙර වස් වැස නිම කළ භික්ෂූන්ට කත්තික මාසය තුළ මේ දිනයම සාමග්ගී පවාරණ දිනය නම් වේ. මෙසේ මේ දින තුන අතුරෙන් ‘පණ්ණරසො’ යන මෙයින් වෙනත් උපෝසථ දිනයක් බැහැර කරයි. එබැවින් ‘අජ්ජුපොසථො’ යන වචනයෙන් යම් උපෝසථ නොවන දිනයක් බැහැර කරන ලද්දේ ද, ඒ දිනයෙහි උපෝසථය නොකටයුතුමය. යම් වෙනත් උපෝසථ දිනයක් වේ ද, ඒ දිනයෙහි උපෝසථය කටයුතුය. කරන්නා වූ භික්ෂුව විසින් ඉදින් එය චාතුද්දසික උපෝසථයක් නම්, "අජ්ජුපොසථො චාතුද්දසො" (අද දහහතරවන දින උපෝසථයයි) කටයුතුය. ඉදින් පණ්ණරසික උපෝසථයක් නම්, "අජ්ජුපොසථො පණ්ණරසො" (අද පහළොස්වන දින උපෝසථයයි) කටයුතුය. ඉදින් සාමග්ගී උපෝසථයක් නම්, "අජ්ජුපොසථො සාමග්ගී" (අද සාමග්ගී උපෝසථයයි) කටයුතුය.

Yadi saṅghassa pattakallanti ettha patto kālo imassa kammassāti pattakālaṃ, pattakālameva pattakallaṃ. Tadetaṃ idha catūhi aṅgehi saṅgahitaṃ. Yathāhu aṭṭhakathācariyā –

‘යදි සංඝස්ස පත්තකල්ලං’ (ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය පැමිණියේ නම්) යන මෙහි, මේ විනය කර්මයට සුදුසු කාලය පැමිණියේය යන අර්ථයෙන් ‘පත්තකාල’ නම් වේ. පත්තකාල යන්නම ‘පත්තකල්ල’ (සුදුසු බව) වේ. එය මෙහිදී (උපෝසථ විනය කර්මයේදී) අංග හතරකින් සංග්‍රහ කරන ලදී. ඒ බව අටුවාචාරීන් වහන්සේලා මෙසේ වදාළහ –

‘‘Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā,Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;

Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti,‘Pattakalla’nti vuccatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 168);

“උපෝසථ දිනය ද, යම්තාක් කර්මප්‍රාප්ත භික්ෂූහු වෙත් ද (ඔවුහු හස්තපාසය නොහැර එකම සීමාවක සිටිය යුතුය), සභාග ඇවැත් ද විද්‍යමාන නොවේ ද, බැහැර කළ යුතු පුද්ගලයෝ ද එහි නොසිටිත් ද, (මෙම අංග සතරින් යුත් විනය කර්මය) ‘පත්තකල්ල’ (සුදුසු කාලය පැමිණි කර්මය) යැයි කියනු ලැබේ.”

Tattha uposathoti tīsu uposathadivasesu aññatarauposathadivaso. Tasmiñhi sati idaṃ saṅghassa uposathakammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Yathāha ‘‘na ca, bhikkhave, anuposathe uposatho kātabbo, yo kareyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 183).

එහි ‘උපෝසථො’ යනු උපෝසථ දින තුන අතුරෙන් එක්තරා උපෝසථ දිනයකි. මක්නිසාද යත්, ඒ උපෝසථ දිනය ඇති කල්හිම සංඝයාගේ මේ උපෝසථ කර්මය ‘පත්තකල්ල’ (සුදුසු විනය කර්මය) නම් වෙයි, නැති කල්හි නොවේ. ඒ බව (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ) මෙසේ වදාළ සේක: "මහණෙනි, උපෝසථ නොවන දිනයක උපෝසථය නොකටයුතුය. යමෙක් කරන්නේ නම්, ඔහුට දුක්කටාපත්ති වේ" කියායි.

Yāvatikā ca bhikkhū kammappattāti yattakā bhikkhū tassa uposathakammassa pattā yuttā anurūpā, sabbantimena paricchedena cattāro pakatattā, te ca kho hatthapāsaṃ avijahitvā ekasīmāyaṃ ṭhitā.

‘යාවතිකා ච භික්ඛූ kම්මප්පත්තා’ යනු ඒ උපෝසථ කර්මයට සුදුසු, අනුරූප වූ යම්තාක් භික්ෂූහු වෙත් ද, එනම් අවම වශයෙන් සිව්නමක (4 නමක) ප්‍රකෘතිමත් භික්ෂූන්ය. ඔවුහු ද හස්තපාසය නොහැර එකම සීමාවක සිටිය යුතුය.

Sīmā ca nāmesā baddhasīmā abaddhasīmāti duvidhā hoti. Tattha ekādasa vipattisīmāyo atikkamitvā tividhasampattiyuttā nimittena nimittaṃ sambandhitvā sammatā sīmā baddhasīmā nāma, ‘‘atikhuddakā, atimahatī, khaṇḍanimittā, chāyānimittā, animittā, bahisīme ṭhitā sammatā, nadiyā sammatā, samudde sammatā, jātassare sammatā, sīmāya sīmaṃ sambhindantena sammatā, sīmāya sīmaṃ ajjhottharantena sammatā’’ti imā hi ‘‘ekādasahi ākārehi sīmato kammāni vipajjantī’’ti (pari. 486) vacanato ekādasa vipattisīmāyo nāma. Tattha atikhuddakā nāma yattha ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ na sakkonti[Pg.88]. Atimahatī nāma yā antamaso kesaggamattenāpi tiyojanaṃ atikkamitvā sammatā. Khaṇḍanimittā nāma aghaṭitanimittā vuccati, puratthimāya disāya nimittaṃ kittetvā anukkameneva dakkhiṇāya pacchimāya uttarāya disāya kittetvā puna puratthimāya disāya pubbakittitaṃ paṭikittetvā ṭhapetuṃ vaṭṭati, evaṃ akkhaṇḍanimittā hoti. Sace pana anukkamena āharitvā uttarāya disāya nimittaṃ kittetvā tattheva ṭhapeti, khaṇḍanimittā nāma hoti. Aparāpi khaṇḍanimittā nāma yā animittupagaṃ tacasārarukkhaṃ vā khāṇukaṃ vā paṃsupuñjavālukapuñjānaṃ vā aññataraṃ antarā ekaṃ nimittaṃ katvā sammatā. Chāyānimittā nāma pabbatacchāyādīnaṃ yaṃ kiñci chāyaṃ nimittaṃ katvā sammatā. Animittā nāma sabbena sabbaṃ nimittāni akittetvā sammatā. Bahisīme ṭhitasammatā nāma nimittāni kittetvā nimittānaṃ bahiṭhitena sammatā. Nadiyā samudde jātassare sammatā nāma etesu nadiādīsu sammatā. Sā hi evaṃ sammatāpi ‘‘sabbā, bhikkhave, nadī asīmā, sabbo samuddo asīmo, sabbo jātassaro asīmo’’ti (mahāva. 147) vacanato asammatāva hoti. Sīmāya sīmaṃ sambhindantena sammatā nāma attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ sambhindantena sammatā. Sace hi porāṇakassa vihārassa puratthimāya disāya ambo ceva jambū cāti dve rukkhā aññamaññaṃ saṃsaṭṭhaviṭapā honti, tesu ambassa pacchimadisābhāge jambū, vihārasīmā ca jambuṃ anto katvā ambaṃ kittetvā baddhā hoti, atha pacchā tassa vihārassa puratthimāya disāya vihāre kate sīmaṃ bandhantā bhikkhū taṃ ambaṃ anto katvā jambuṃ kittetvā bandhanti, sīmāya sīmaṃ sambhinnā hoti. Sīmāya sīmaṃ ajjhottharantena sammatā nāma attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ ajjhottharantena sammatā. Sace hi paresaṃ baddhasīmaṃ sakalaṃ vā tassā padesaṃ vā anto katvā attano sīmaṃ sammannati, sīmāya sīmaṃ ajjhottharitā nāma hoti. Iti imā ekādasa vipattisīmāyo atikkamitvā sammatā.

මෙම සීමාව බද්ධ සීමාව සහ අබද්ධ සීමාව යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එහිදී, එකොළොස් වැදෑරුම් සීමා විපත්ති ඉක්මවා, ත්‍රිවිධ සම්පත්තියෙන් යුක්තව, නිමිත්තෙන් නිමිත්ත සම්බන්ධ කොට සම්මත කරනු ලබන සීමාව ‘බද්ධ සීමාව’ නම් වේ. මක්නිසාද යත්, ‘අතිඛුද්දිකා (ඉතා කුඩා සීමාව), අතිමහතී (ඉතා විශාල සීමාව), ඛණ්ඩනිමිත්තා (සිඳුණු නිමිති ඇති සීමාව), ඡායානිමිත්තා (සෙවණැලි නිමිති කොට ඇති සීමාව), අනිමිත්තා (නිමිති රහිත සීමාව), බහිසීමෙ ඨිතා සම්මතා (සීමාවෙන් පිටත සිට සම්මත කළ සීමාව), නදියා සම්මතා (ගඟෙහි සම්මත කළ සීමාව), සමුද්දෙ සම්මතා (මුහුදෙහි සම්මත කළ සීමාව), ජාතස්සරෙ සම්මතා (ස්වාභාවික විලෙහි සම්මත කළ සීමාව), සීමාය සීමං සම්භින්දන්තේන සම්මතා (තම සීමාවෙන් වෙනත් සීමාවක් හා මිශ්‍ර වන සේ සම්මත කළ සීමාව) සහ සීමාය සීමං අජ්ඣොත්ථරන්තේන සම්මතා (තම සීමාවෙන් වෙනත් සීමාවක් යටපත් වන සේ සම්මත කළ සීමාව)’ යන මේවා ‘ආකාර එකොළොසකින් සීමාව හේතුවෙන් විනය කර්මයන් විපත්තියට පත් වේ’ යන වචනයට අනුව එකොළොස් වැදෑරුම් සීමා විපත්ති නම් වේ. එහි ‘අතිඛුද්දිකා’ (ඉතා කුඩා සීමාව) යනු භික්ෂූන් වහන්සේලා විසිඑක් නමකට අසුන් ගැනීමට නොහැකි වන සීමාවයි. ‘අතිමහතී’ (ඉතා විශාල සීමාව) යනු අවම වශයෙන් කෙස් ගසක ප්‍රමාණයකින් හෝ යොදුන් තුනක් ඉක්මවා සම්මත කරන ලද සීමාවයි. ‘ඛණ්ඩනිමිත්තා’ යනු නොසම්බන්ධ වූ නිමිති ඇති සීමාවයි. එහිදී නැගෙනහිර දිශාවෙන් නිමිත්ත ප්‍රකාශ කොට, අනුපිළිවෙලින් දකුණ, බටහිර හා උතුරු දිශාවන්ගෙන් නිමිති ප්‍රකාශ කොට, නැවතත් නැගෙනහිර දිශාවෙන් පළමුව ප්‍රකාශ කරන ලද නිමිත්ත යළිත් ප්‍රකාශ කොට නිම කිරීම සුදුසුය. මෙසේ කිරීමෙන් එය නොසිඳුණු නිමිති ඇති (අඛණ්ඩනිමිත්තා) සීමාවක් වේ. ඉදින් අනුපිළිවෙලින් නිමිති ප්‍රකාශ කරමින් ගොස්, උතුරු දිශාවේ නිමිත්ත ප්‍රකාශ කොට එහිදීම අවසන් කරන්නේ නම්, එය ‘ඛණ්ඩනිමිත්තා’ (සිඳුණු නිමිති ඇති සීමාව) නම් වේ. තවද, නිමිත්තක් ලෙස භාවිත කළ නොහැකි, පොත්ත පමණක් අරටුව කොට ඇති ගසක් හෝ කණුවක් හෝ පස් ගොඩක් හෝ වැලි ගොඩක් හෝ යන මෙයින් එකක් අතරතුරේ එක් නිමිත්තක් කොට සම්මත කරන ලද සීමාවද ‘ඛණ්ඩනිමිත්තා’ නම් වේ. ‘ඡායානිමිත්තා’ යනු කඳු සෙවණැලි ආදී යම්කිසි සෙවණැල්ලක් නිමිත්ත කොට සම්මත කරන ලද සීමාවයි. ‘අනිමිත්තා’ යනු කිසිසේත්ම කිසිදු නිමිත්තක් ප්‍රකාශ නොකොට සම්මත කරන ලද සීමාවයි. ‘බහිසීමෙ ඨිතසම්මතා’ යනු නිමිති ප්‍රකාශ කොට, එම නිමිතිවලින් පිටත සිටිමින් සංඝයා විසින් සම්මත කරන ලද සීමාවයි. ගඟෙහි, මුහුදෙහි හෝ ස්වාභාවික විලෙහි සම්මත කරන ලද සීමාව ‘නදියා, සමුද්දේ, ජාතස්සරේ සම්මතා’ නම් වේ. මක්නිසාද යත්, එය එසේ සම්මත කරනු ලැබුවද, ‘මහණෙනි, සියලු ගංගාවෝ අසීමා (බද්ධ සීමා නොවේ) ය, සියලු මහා සමුද්‍රයෝ අසීමාය, සියලු ස්වාභාවික විල් අසීමාය’ යන භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාවට අනුව එය සැබවින්ම සම්මත නොකළ සීමාවක්ම වෙයි. ‘සීමාය සීමං සම්භින්දන්තේන සම්මතා’ යනු තම සීමාවෙන් අනුන්ගේ සීමාවක් මිශ්‍ර කරමින් සම්මත කරන ලද සීමාවයි. ඉදින් පැරණි විහාරයක නැගෙනහිර දිශාවෙහි අතු එකිනෙක පැටලී ගිය අඹ ගසක් සහ ජම්බු ගසක් යන ගස් දෙකක් තිබේ නම්, ඒවා අතුරින් අඹ ගසෙහි බටහිර දෙසින් ජම්බු ගස පිහිටා තිබේ නම් සහ විහාර සීමාව ජම්බු ගස ඇතුළත් කොට අඹ ගස නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කරමින් බඳින ලද්දක් වේ නම්, ඉන්පසු එම විහාරයට නැගෙනහිර දිශාවෙන් අලුත් විහාරයක් කරවා එහි සීමාව බඳින භික්ෂූන් වහන්සේලා එම අඹ ගස ඇතුළත් කොට ජම්බු ගස නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කරමින් සීමාව බඳිත් නම්, එවිට සීමාවෙන් සීමාව මිශ්‍ර වූවා වෙයි. ‘සීමාය සීමං අජ්ඣොත්ථရන්තේන සම්මතා’ යනු තම සීමාවෙන් අනුන්ගේ සීමාවක් වසා ගනිමින් (යටපත් කරමින්) සම්මත කරන ලද සීමාවයි. ඉදින් අනුන්ගේ බද්ධ සීමාවක් සම්පූර්ණයෙන්ම හෝ එහි කොටසක් හෝ තම සීමාව තුළට ඇතුළත් කොට තම සීමාව සම්මත කරන්නේ නම්, එවිට සීමාවෙන් සීමාව යටපත් කරන ලද්දක් වෙයි. මෙසේ මෙම එකොළොස් වැදෑරුම් සීමා විපත්ති ඉක්මවා බද්ධ සීමාව සම්මත කරනු ලැබේ.

Tividhasampattiyuttāti nimittasampattiyā parisāsampattiyā kammavācāsampattiyā ca yuttā. Tattha nimittasampattiyā yuttā nāma pabbatanimittaṃ, pāsāṇanimittaṃ, vananimittaṃ, rukkhanimittaṃ, magganimittaṃ, vammikanimittaṃ, nadinimittaṃ, udakanimittanti evaṃ vuttesu aṭṭhasu nimittesu tasmiṃ tasmiṃ disābhāge yathāladdhāni [Pg.89] nimittupagāni nimittāni ‘‘puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ, pabbato, bhante, eso pabbato nimitta’’ntiādinā nayena sammā kittetvā sammatā. Tatrevaṃ saṅkhepato nimittupagatā veditabbā – suddhapaṃsusuddhapāsāṇaubhayamissakavasena hi tividhopi pabbato hatthippamāṇato paṭṭhāya uddhaṃ nimittupago, tato omakataro na vaṭṭati. Pāsāṇanimitte ayoguḷampi pāsāṇasaṅkhameva gacchati, tasmā yo koci pāsāṇo ukkaṃsavasena hatthippamāṇato omakataraṃ ādiṃ katvā heṭṭhimaparicchedena dvattiṃsapalaguḷapiṇḍaparimāṇo nimittupago, na tato khuddakataro. Piṭṭhipāsāṇo pana atimahantopi vaṭṭati. Vananimitte antosārehi vā antosāramissakehi vā rukkhehi catupañcarukkhamattampi vanaṃ nimittupagaṃ, tato ūnakataraṃ na vaṭṭati. Rukkho jīvantoyeva antosāro bhūmiyaṃ patiṭṭhito, antamaso ubbedhato aṭṭhaṅgulo, pariṇāhato sūcidaṇḍakappamāṇopi nimittupago, tato omakataro na vaṭṭati. Maggo jaṅghamaggo vā hotu sakaṭamaggo vā, yo vinivijjhitvā dve tīṇi gāmakhettāni gacchati, tādiso jaṅghasatthasakaṭasatthehi valañjiyamānoyeva nimittupago, avalañjito na vaṭṭati. Vammiko pana heṭṭhimaparicchedena taṃdivasaṃjāto aṭṭhaṅgulubbedho govisāṇamattopi vammiko nimittupago, tato omakataro na vaṭṭati. Yaṃ pana abaddhasīmālakkhaṇe nadiṃ vakkhāma, sā nimittupagā, aññā na vaṭṭati. Udakaṃ yaṃ asandamānaṃ āvāṭapokkharaṇītaḷākajātassaraloṇisamuddādīsu ṭhitaṃ, taṃ ādiṃ katvā antamaso taṅkhaṇeyeva pathaviyaṃ khaṇite āvāṭake ghaṭehi āharitvā pūritampi yāva kammavācāpariyosānā saṇṭhamānakaṃ nimittupagaṃ, itaraṃ sandamānaṃ vā vuttaparicchedakālaṃ atiṭṭhantaṃ vā bhājanagataṃ vā na vaṭṭatīti.

‘ත්‍රිවිධ සම්පත්තියෙන් යුක්තය’ යනු නිමිති සම්පත්තියෙන් ද, පිරිස් සම්පත්තියෙන් ද, කර්මවාචා සම්පත්තියෙන් ද යුක්ත වීමයි. එහි නිමිති සම්පත්තියෙන් යුක්ත වීම නම්: පර්වත නිමිත්ත, පාෂාණ නිමිත්ත, වන නිමිත්ත, වෘක්ෂ නිමිත්ත, මාර්ග නිමිත්ත, වම්මික නිමිත්ත, nදී නිමිත්ත, උදක නිමිත්ත යැයි වදාරන ලද අටවැදෑරුම් නිමිති අතරින් ඒ ඒ දිශාභාගයෙහි සුදුසු පරිදි ලැබුණු, නිමිති සඳහා සුදුසු වූ නිමිති, ‘නැගෙනහිර දිශාවෙහි නිමිත්ත කුමක්ද? ස්වාමීනි, පර්වතයකි, මේ පර්වතය නිමිත්තයි’ ආදී ක්‍රමයෙන් මනාව ප්‍රකාශ කොට සම්මත කර ගැනීමයි. එහි කෙටියෙන් නිමිත්තකට සුදුසු වන ආකාරය මෙසේ දත යුතුය: පස් සහිත, ගල් සහිත හෝ මේ දෙකම මිශ්‍ර වූ වශයෙන් ත්‍රිවිධ වූ ද පර්වතය, සත් රියන් පමණ වන ඇතුකගේ ප්‍රමාණයේ සිට ඉහළට නිමිත්තකට සුදුසු වේ. ඊට වඩා කුඩා පර්වතය සුදුසු නොවේ. ගල් නිමිත්තෙහිදී යකඩ ගුලියක් වුවද ගල් ගණයටම වැටේ. එබැවින් යම්කිසි ගලක් උපරිම වශයෙන් ඇතුකගේ ප්‍රමාණයට වඩා කුඩා වූ තැන සිට, අවම වශයෙන් පල් තිස්දෙකක බරැති උක් හකුරු ගුලියක් පමණ ප්‍රමාණයේ සිට නිමිත්තකට සුදුසු වේ. ඊට වඩා කුඩා වූයේ සුදුසු නොවේ. නමුත් පැතලි ගල් තලාවක් ඉතා විශාල වුවද සුදුසු වේ. වන නිමිත්තෙහිදී අරටු සහිත වූ හෝ අරටු සහිත ගස් මිශ්‍ර වූ ගස් හතරක් හෝ පහක් පමණ ඇති වනාන්තරය නිමිත්තකට සුදුසු වේ. ඊට වඩා අඩු වනාන්තරයක් සුදුසු නොවේ. ගසක් නිමිත්තක් වීමට නම් එය පණ ඇති, අරටු සහිත, පොළොවෙහි පිහිටි, අවම වශයෙන් උසින් අඟල් අටක් සහ වටප්‍රමාණයෙන් පන්හිඳක මිටක් පමණ වූවක් වුවද නිමිත්තකට සුදුසු වේ. ඊට වඩා කුඩා වූයේ සුදුසු නොවේ. මාර්ගය පියසටහන් ඇති මිනිසුන් ගමන් කරන පාරක් හෝ කරත්ත පාරක් හෝ වේවා, එය ගම්මාන දෙකක් හෝ තුනක් හරහා විනිවිද යන්නක් විය යුතුය. එවැනි පයින් යන වෙළෙන්දන් සහ කරත්තවලින් යන වෙළෙන්දන් විසින් භාවිත කරනු ලබන මාර්ගයම නිමිත්තකට සුදුසු වන අතර, භාවිත නොකරන ලද්දක් සුදුසු නොවේ. වේ තුඹසක් නම් අවම වශයෙන් එදිනම උපන්, උසින් අඟල් අටක් ඇති, ගව අඟක් පමණ වන වේ තුඹසද නිමිත්තකට සුදුසු වන අතර, ඊට වඩා කුඩා වූයේ සුදුසු නොවේ. අබද්ධ සීමා ලක්ෂණවලදී අප විසින් යම් ගඟක් පිළිබඳව පවසනු ලැබේද, එම ගඟම නිමිත්තකට සුදුසු වන අතර, වෙනත් ගංගාවක් සුදුසු නොවේ. ගලා නොයන, ළිං, පොකුණු, වැව්, ස්වාභාවික විල්, ලුණු සමුද්‍රය ආදියෙහි පවතින ජලය නිමිත්තකට සුදුසු වේ. අවම වශයෙන් එසැනින් පොළොවෙහි හෑරූ වළක කළවලින් ගෙනවිත් පුරවන ලද ජලය වුවද කර්මවාචාව අවසන් වන තෙක් නොසැලී පවතින්නේ නම් එය නිමිත්තකට සුදුසු වේ. මීට වඩා වෙනස් වූ, ගලා යන ජලය හෝ ඉහත කී කාලය පුරා නොරැඳෙන ජලය හෝ භාජනයක බහා ඇති ජලය හෝ නිමිත්තකට සුදුසු නොවේ.

Parisāsampattiyā yuttā nāma sabbantimena paricchedena catūhi bhikkhūhi sannipatitvā yāvatikā tasmiṃ gāmakhette baddhasīmaṃ vā nadisamuddajātassare vā anokkamitvā ṭhitā bhikkhū, te sabbe hatthapāse vā katvā chandaṃ vā āharitvā sammatā.

පිරිස් සම්පත්තියෙන් යුක්ත වීම නම්: අවම වශයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා සිව්නමක්වත් රැස්ව, එම ගම් සීමාවෙහි පවතින බද්ධ සීමාවකට හෝ ගඟ, මුහුද, ස්වාභාවික විල යන මෙයින් එකකටවත් ඇතුල් නොවී සිටින යම් තාක් භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙත්ද, ඒ සියලු දෙනාම හස්තපාසයට ඇතුළත් කරගෙන හෝ නොපැමිණි භික්ෂූන්ගේ ඡන්දය (කැමැත්ත) ගෙන්වාගෙන හෝ සීමාව සම්මත කිරීමයි.

Kammavācāsampattiyā [Pg.90] yuttā nāma ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, yāvatā samantā nimittā kittitā’’tiādinā (mahāva. 139) nayena vuttāya parisuddhāya ñattidutiyakammavācāya sammatā. Evaṃ ekādasa vipattisīmāyo atikkamitvā tividhasampattiyuttā nimittena nimittaṃ sambandhitvā sammatā sīmā ‘‘baddhasīmā’’ti veditabbā. Khaṇḍasīmā samānasaṃvāsasīmā avippavāsasīmāti tassāyeva pabhedo.

කර්මවාචා සම්පත්තියෙන් යුක්ත වූයේ නම්, 'සුණාතු මේ භන්තේ සංඝෝ, යාවතා සමන්තා නිමිත්තා කිත්තිතා' (ස්වාමීනී, සංඝයා වහන්සේ මාගේ බස අසත්වා, යම්තාක් හාත්පස නිමිති පවසන ලද්දාහුද...) යනාදී ක්‍රමයෙන් වදාරන ලද, පිරිසිදු වූ ඤත්තිදුතිය කර්මවාචාවෙන් සම්මත කරන ලද්දකි. මෙසේ එකොළොස් වැදෑරුම් විපත්ති සීමාවන් ඉක්මවා, ත්‍රිවිධ සම්පත්තියෙන් යුක්තව, නිමිත්තෙන් නිමිත්ත සම්බන්ධ කොට සම්මත කරන ලද සීමාව 'බද්ධ සීමාව' යැයි දත යුතුය. ඛණ්ඩ සීමාව, සමානසංවාස සීමාව සහ අවිප්පවාස සීමාව යනු එම බද්ධ සීමාවෙහිම ප්‍රභේදයන්ය.

Abaddhasīmā pana gāmasīmā, sattabbhantarasīmā, udakukkhepasīmāti tividhā. Tattha yāvatā ekaṃ gāmakkhettaṃ, ayaṃ gāmasīmā nāma. Agāmake araññe samantā sattabbhantarā sattabbhantarasīmā nāma. Tattha agāmakaṃ nāma araññaṃ viñjhāṭaviādīsu vā samuddamajjhe vā macchabandhānaṃ agamanapathesu dīpakesu labbhati. Samantā sattabbhantarāti majjhe ṭhitānaṃ sabbadisāsu sattabbhantarā vinibbedhena cuddasa honti. Tattha ekaṃ abbhantaraṃ aṭṭhavīsatihatthappamāṇaṃ hoti, ayañca sīmā parisāvasena vaḍḍhati, tasmā samantā parisāpariyantato paṭṭhāya abbhantaraparicchedo kātabbo. Sace pana dve saṅghā visuṃ uposathaṃ karonti, dvinnaṃ sattabbhantarānaṃ antare aññamekaṃ sattabbhantaraṃ upacāratthāya ṭhapetabbaṃ. Yā panesā ‘‘sabbā, bhikkhave, nadī asīmā’’tiādinā (mahāva. 147) nayena nadiādīnaṃ sīmabhāvaṃ paṭikkhipitvā puna ‘‘nadiyā vā, bhikkhave, samudde vā jātassare vā yaṃ majjhimassa purisassa samantā udakukkhepā, ayaṃ tattha samānasaṃvāsā ekūposathā’’ti vuttā ayaṃ udakukkhepasīmā nāma. Tattha yassā dhammikānaṃ rājūnaṃ kāle anvaḍḍhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ anatikkamitvā deve vassante valāhakesu vigatamattesu sotaṃ pacchijjati, ayaṃ nadisaṅkhyaṃ na gacchati. Yassā pana īdise suvuṭṭhikāle vassānassa catumāse sotaṃ na pacchijjati, yattha titthena vā atitthena vā sikkhākaraṇīye āgatalakkhaṇena timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā antaravāsakaṃ anukkhipitvā uttarantiyā bhikkhuniyā ekadvaṅgulamattampi antaravāsako temiyati, ayaṃ samuddaṃ vā pavisatu taḷākaṃ vā, pabhavato paṭṭhāya nadī nāma. Samuddo pākaṭoyeva. Yo pana kenaci khaṇitvā akato sayaṃjāto sobbho samantato āgatena udakena [Pg.91] pūrito tiṭṭhati, yattha nadiyaṃ vuttappakāre vassakāle udakaṃ santiṭṭhati, ayaṃ jātassaro nāma. Yopi nadiṃ vā samuddaṃ vā bhinditvā nikkhantaudakena khato sobbho etaṃ lakkhaṇaṃ pāpuṇāti, ayampi jātassaroyeva.

අබද්ධ සීමාව වනාහි ගාම සීමාව, සත්තබ්භන්තර සීමාව (අබ්භන්තර හතේ සීමාව), උදකුක්ඛේප සීමාව (දිය විසිකරන සීමාව) යැයි ත්‍රිවිධ වේ. එහි යම්තාක් එක් ගම් පියසක් (ගම් සීමාවක්) වේද, මෙය 'ගාම සීමාව' නම් වේ. ගම් නැති ආරණ්‍යයෙහි හාත්පසින් අබ්භන්තර හතක් වූ සීමාව 'Explicit සත්තබ්භන්තර සීමාව' නම් වේ. එහි 'ගම් නැති ආරණ්‍යය' යන්න වින්ධ්‍යා වනය වැනි මහා වනාන්තරවල හෝ සාගරය මධ්‍යයෙහි ධීවරයන්ට දවසකින් ගොස් ආපසු පැමිණිය නොහැකි මාවත් ඇති කුඩා දූපත්හි දත හැකිය. 'හාත්පස අබ්භන්තර හතක්' යනු මැද සිටින්නන්ගේ සතර දිශාවෙන්ම අබ්භන්තර හත බැගින්, කෙළවරින් කෙළවරට (විෂ්කම්භය) අබ්භන්තර දහහතරක් වීමයි. එහි එක් අබ්භන්තරයක් වනාහි රියන් විසිඅටක ප්‍රමාණයකි. මෙම සීමාව පිරිසගේ ප්‍රමාණය අනුව විශාල වන බැවින්, හාත්පස සිටින පිරිසගේ කෙළවර සිට ආරම්භ කොට අබ්භන්තර ප්‍රමාණය මැනිය යුතුය. ඉදින් සංඝයා කොටස් දෙකක් වෙන් වෙන්ව උපෝසථය කරත්නම්, සත්තබ්භන්තර සීමා දෙක අතර තවත් එක් අබ්භන්තරයක් උපචාර සීමාව පිණිස ඉතිරි කළ යුතුය. යම් සීමාවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් 'මහණෙනි, සියලු ගංගාවෝ අසීමා (සීමා නොවූවාහු) වෙති' යනාදී ක්‍රමයෙන් ගංගා ආදියේ සීමාභාවය ප්‍රතික්ෂේප කොට, නැවතත් 'මහණෙනි, ගඟෙහි හෝ මුහුදෙහි හෝ ස්වභාවික විලෙහි හෝ මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ පුරුෂයකු විසින් හාත්පසට දිය විසිකරන මායිම යම් පමණද, එහි සමාන සංවාසය හා එක් උපෝසථය වේ' යැයි වදාරන ලද්දීද, මෙය 'උදකුක්ඛේප සීමාව' නම් වේ. එහි ධාර්මික රජුන්ගේ කාලයෙහි අඩමසක්, දස දවසක් හෝ පස් දවසක් නොයික්මවා වැසි වසින කල්හි වැහි වලාකුළු පහව ගිය සැණින් යම් ජල ප්‍රවාහයක් සිඳී යයිද, එය ගංගාවක් ලෙස ගණන් නොගැනේ. යම් ගංගාවක මෙවැනි යහපත් වැසි ඇති කාලයක වස්සාන සෘතුවේ සතර මාසය මුළුල්ලෙහි ජල ප්‍රවාහය නොසිඳේ නම්, තොටුපළකදී හෝ තොටුපළක් නොවන තැනකදී හෝ සේඛියා ධර්මයන්හි දක්වා ඇති ලක්ෂණ පරිදි තිමණ්ඩලය (දණහිස් දෙක හා පෙකණිය) වැසෙන සේ හැඳ, අඳනය නොඔසවා එතෙර වන භික්ෂුණියකගේ අඳනය එක් ඇඟිල්ලක් හෝ ඇඟිලි දෙකක් පමණ වුවද තෙමෙන්නේ නම්, එම ජලය මුහුදට හෝ වැවකට වැටුණද, උපදනා තැන සිට එය 'ගඟ' නම් වේ. මහා සාගරය වනාහි ප්‍රකටය. යමකු විසින් නොකණින ලද, ස්වභාවයෙන්ම හටගත්, හාත්පසින් ගලා එන ජලයෙන් පිරී පවත්නා වූ, ගංගාව සම්බන්ධයෙන් කියන ලද පරිදි වස්සාන කාලයෙහි ජලය රැඳී පවතින යම් විලක් වේද, එය 'ජාතස්සර' (ස්වභාවික විල) නම් වේ. ගඟක් හෝ මුහුදක් හෝ බිඳී නික්මුණු ජලයෙන් හැරුණු යම් පොකුණක් මෙම ලක්ෂණයට පැමිණේ නම්, එයද 'ජාතස්සර' ම වේ.

Yaṃ majjhimassa purisassa samantā udakukkhepāti yaṃ ṭhānaṃ thāmamajjhimassa purisassa samantato udakukkhepena paricchinnaṃ, tattha yathā akkhadhuttā dāruguḷaṃ khipanti, evaṃ udakaṃ vā vālukaṃ vā hatthena gahetvā majjhimena purisena sabbathāmena khipitabbaṃ, tattha yattha evaṃ khittaṃ udakaṃ vā vālukaṃ vā patati, ayaṃ udakukkhepo nāma.

'මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ පුරුෂයකු විසින් හාත්පසට දිය විසිකරන මායිම යම් පමණද' යන්නෙන් අදහස් කරනුයේ මධ්‍යම ශක්තියක් ඇති පුරුෂයකු විසින් හාත්පසට දිය විසිකිරීමෙන් සීමා කරනු ලබන ස්ථානයයි. එහිදී දූ කෙළින්නන් ලී කැට විසි කරන්නාක් මෙන්, මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ පුරුෂයෙකු විසින් දිය හෝ වැලි හෝ අතට ගෙන සියලු වෙර යොදා විසිකළ යුතුය. එහිදී එසේ විසිකරන ලද දිය හෝ වැලි වැටෙන යම් තැනක් වේද, එය 'උදකුක්ඛේපය' (දිය විසිකරන මායිම) නම් වේ.

Ayaṃ tattha samānasaṃvāsā ekūposathāti ayaṃ tesu nadiādīsu udakukkhepaparicchinnā sīmā samānasaṃvāsā ceva ekūposathā ca, ayaṃ pana etesaṃ nadiādīnaṃ antoyeva labbhati, na bahi. Tasmā nadiyā vā jātassare vā yattakaṃ padesaṃ pakativassakāle catūsu māsesu udakaṃ ottharati, samudde yasmiṃ padese pakativīciyo ottharitvā saṇṭhahanti, tato paṭṭhāya kappiyabhūmi, tattha ṭhatvā uposathādikammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Dubbuṭṭhikāle vā gimhe vā nadijātassaresu sukkhesupi sā eva kappiyabhūmi, sace pana sukkhe jātassare vāpiṃ vā khaṇanti, vappaṃ vā karonti, taṃ ṭhānaṃ gāmakkhettaṃ hoti. Yā panesā ‘‘kappiyabhūmī’’ti vuttā, tato bahi udakukkhepasīmā na gacchati, antoyeva gacchati, tasmā tesaṃ anto parisāpariyantato paṭṭhāya samantā udakukkhepaparicchedo kātabbo. Sace pana dve saṅghā visuṃ visuṃ uposathādikammaṃ karonti, dvinnaṃ udakukkhepānaṃ antare añño eko udakukkhepo upacāratthāya ṭhapetabbo. Ayañhi sattabbhantarasīmā ca udakukkhepasīmā ca bhikkhūnaṃ ṭhitokāsato paṭṭhāya labbhati. Paricchedabbhantare hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhitopi paricchedato bahi aññaṃ tattakaṃyeva paricchedaṃ anatikkamitvā ṭhitopi kammaṃ kopeti, idaṃ sabbaaṭṭhakathāsu (mahāva. aṭṭha. 147) sanniṭṭhānaṃ. Evaṃ abaddhasīmā veditabbā. Iti imaṃ baddhasīmābaddhasīmāvasena duvidhaṃ sīmaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ ‘‘te ca kho hatthapāsaṃ avijahitvā ekasīmāyaṃ ṭhitā’’ti. Tesu hi catūsu bhikkhūsu ekasīmāyaṃ hatthapāsaṃ avijahitvā ṭhitesvevetaṃ [Pg.92] saṅghassa uposathakammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, na itarathā. Yathāha ‘‘anujānāmi, bhikkhave, catunnaṃ pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 168).

'එහි සමාන සංවාසය හා එක් උපෝසථය වේ' යන්නෙන් අදහස් කරනුයේ එම ගංගා ආදියෙහි දිය විසිකරන මායිමෙන් වට වූ මෙම සීමාව සමාන සංවාසය ඇති, එක් උපෝසථයක් ඇති සීමාවක් බවයි. මෙය වනාහි එම ගංගා ආදියෙහි ඇතුළතම ලැබෙන්නේය, පිටත නොවේ. එබැවින් ගඟෙහි හෝ ස්වභාවික විලෙහි හෝ සාමාන්‍ය වස්සාන කාලයේ සතර මාසය තුළ යම් තාක් ප්‍රදේශයක් ජලයෙන් වැසී පවතීද, මුහුදෙහි සාමාන්‍ය රළ පහර පැමිණ රැඳෙන යම් ප්‍රදේශයක් වේද, එතැන් සිට එය කප්පිය භූමිය (සුදුසු භූමිය) වේ. එහි සිට උපෝසථ කර්මාදිය සිදු කිරීම සුදුසුය. නියඟ කාලයකදී හෝ ගිම්හාන කාලයේදී හෝ ගංගා හා ස්වභාවික විල් වියළී ගියද, එම ප්‍රදේශයම කප්පිය භූමිය වේ. ඉදින් වියළී ගිය ස්වභාවික විලෙහි වැවක් කණිත්නම් හෝ වගා කරත්නම්, එම ස්ථානය ගම් සීමාවක් (ගාමකේත්තක්) බවට පත් වේ. යම් ප්‍රදේශයක් 'කප්පිය භූමිය' යැයි කියන ලද්දේද, උදකුක්ඛේප සීමාව ඉන් පිටතට නොයයි; ඇතුළතම පවතී. එබැවින් එහි ඇතුළත පිරිසගේ කෙළවර සිට ආරම්භ කොට හාත්පසින් උදකුක්ඛේප සීමාව (දිය විසිකරන සීමාව) මැනිය යුතුය. ඉදින් සංඝයා කොටස් දෙකක් වෙන් වෙන්ව උපෝසථ කර්මාදිය කරත්නම්, උදකුක්ඛේප සීමා දෙක අතර තවත් එක් උදකුක්ඛේප ප්‍රමාණයක් උපචාර සීමාව පිණිස ඉතිරි කළ යුතුය. මන්දයත්, මෙම සත්තබ්භන්තර සීමාව සහ උදකුක්ඛේප සීමාව යන දෙකම ලැබෙනුයේ භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටින ස්ථානයේ සිට ආරම්භ වන බැවිනි. සීමා සීමාව ඇතුළත හත්ථපාසය හැර සිටින භික්ෂුවද, සීමාවෙන් පිටත එම ප්‍රමාණයේම සීමා මායිම නොයික්මවා සිටින භික්ෂුවද කර්මය පළුදු කරයි. මෙය සියලු අටුවාවල නිගමනයයි. මෙසේ අබද්ධ සීමාව දත යුතුය. මෙලෙස බද්ධ සීමා සහ අබද්ධ සීමා වශයෙන් වූ ද්විවිධ සීමාවන් අරභයා, 'ඔවුහු වනාහි හත්ථපාසය නොහැර එක් සීමාවක සිටියෝය' යැයි වදාරන ලදී. එහිදී එම භික්ෂූන් සතරනම එක් සීමාවක හත්ථපාසය නොහැර සිටි කල්හිම සංඝයාගේ එම උපෝසථ කර්මය ධාර්මික (පත්තකල්ල) වේ, අනෙක් අයුරකින් නොවේ. ඒ බව, 'මහණෙනි, සතර නමකට ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසීමට අනුදනිමි' යැයි වදාළ සේක.

Sabhāgāpattiyo ca na vijjantīti ettha yaṃ sabbo saṅgho vikālabhojanādinā sabhāgavatthunā lahukāpattiṃ āpajjati, evarūpā vatthusabhāgā ‘‘sabhāgā’’ti vuccati, vikālabhojanapaccayā āpannaṃ pana āpattisabhāgaṃ anatirittabhojanapaccayā āpannassa santike desetuṃ vaṭṭati. Sabhāgāpattiyā pana sati tehi bhikkhūhi eko bhikkhu sāmantā āvāsā sajjukaṃ pāhetabbo ‘‘gacchāvuso, taṃ āpattiṃ paṭikaritvā āgaccha, mayaṃ te santike āpattiṃ paṭikarissāmā’’ti, evañcetaṃ labhetha, iccetaṃ kusalaṃ, no ce labhetha, byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, ayaṃ sabbo saṅgho sabhāgaṃ āpattiṃ āpanno, yadā aññaṃ bhikkhuṃ suddhaṃ anāpattikaṃ passissati, tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’’ti (mahāva. 171) vatvā uposatho kātabbo. Sace pana vematiko hoti, ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, ayaṃ sabbo saṅgho sabhāgāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissati, tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’’ti vatvā uposatho kātabbo. Sace panettha koci taṃ sabhāgaṃ āpattiṃ desetuṃ vaṭṭatīti maññamāno ekassa santike deseti, desitā sudesitāva. Aññaṃ pana desanāpaccayā desako, paṭiggahaṇapaccayā paṭiggāhako cāti ubhopi dukkaṭaṃ āpajjanti, taṃ nānāvatthukaṃ hoti, tasmā aññamaññaṃ desetabbaṃ. Ettāvatā te dve nirāpattikā honti, tesaṃ santike sesehi sabhāgāpattiyo desetabbā vā ārocetabbā vā. Sace te evaṃ akatvā uposathaṃ karonti, ‘‘pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā’’tiādinā (mahāva. 134) nayena sāpattikassa uposathakaraṇe paññattaṃ dukkaṭaṃ āpajjanti. Sace sabbo saṅgho sabhāgāpattiyā sati vuttavidhiṃ akatvā uposathaṃ karoti, vuttanayeneva sabbo saṅgho āpattiṃ āpajjati, tasmā sabhāgāpattiyā sati saṅghassa pattakallaṃ [Pg.93] nāma na hoti, tena vuttaṃ ‘‘sabhāgāpattiyo ca na vijjantī’’ti. Etāsu hi sabhāgāpattīsu avijjamānāsu visabhāgāpattīsu vijjamānāsupi pattakallaṃ hotiyeva.

‘‘සභාගාපත්තියෝ ච න විජ්ජන්ති’’ යන්නෙහි අර්ථය නම්, මුළු සංඝයාම විකාලභෝජනය ආදී සමාන වස්තුවක් හේතුවෙන් යම් සැහැල්ලු ඇවැතකට (ලහුක ඇවැතකට) පැමිණේ ද, මෙබඳු වූ වස්තුවෙන් සමාන කොටස් ඇති ඇවැත ‘‘සභාග ඇවැත’’ (සභාගාපත්තිය) යැයි කියනු ලැබේ. එහෙත්, විකාලභෝජනය හේතුවෙන් පැමිණි ඇවැතට සමාන ඇවැතක් ඇති භික්ෂුවක් විසින්, අතිරික්ත නොකළ භෝජනය වැළඳීමේ හේතුවෙන් ඇවැතට පැමිණි භික්ෂුවකගේ සමීපයෙහි ඇවැත් දෙසීම (දේශනා කිරීම) සුදුසුය. සභාග ඇවැතක් ඇති කල්හි, එම භික්ෂූන් විසින් එක් භික්ෂුවක ළඟම ඇති විහාරයකට (ආවාසයකට) එදිනම ආපසු පැමිණිය හැකි පරිදි වහාම පිටත් කර හැරිය යුතුය. ‘‘ඇවැත්නි, ගොස් ඒ ඇවැතින් පිළියම් කොට (ඇවැත් දෙසා) නැවත එන්න; අපි ඔබ සමීපයෙහි ඇවැත් පිළියම් කරන්නෙමු’’ යැයි පවසමිනි. මෙසේ භික්ෂුවක් සොයා ගැනීමට ලැබෙන්නේ නම් එය යහපත්ය. ඉදින් එසේ ලබාගත නොහැකි නම්, ව්‍යක්ත වූ ද ප්‍රකාශ කිරීමට සමත් වූ ද භික්ෂුවක විසින් සංඝයා වහන්සේට මෙසේ සැළ කළ යුතුය: ‘‘ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසන සේක්වා. මේ මුළු සංඝයාම සභාග ඇවැතකට පැමිණ සිටිති. යම් කලෙක ඇවැත් නොමැති පිරිසිදු වෙනත් භික්ෂුවක දකින්නට ලැබේද, එකල්හි උන්වහන්සේ ඉදිරියේ මේ ඇවැත පිළියම් කරන්නෙමු’’ යැයි පවසා උපෝසථය කළ යුතුය. ඉදින් (සභාග ඇවැතක් තිබේද නැද්ද යන්න පිළිබඳව) සැක සහිත වේ නම්, ‘‘ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසන සේක්වා. මේ මුළු සංඝයාම සභාග ඇවැත පිළිබඳව සැක සහිතව සිටිති. යම් කලෙක සැකය දුරු වන්නේද, එකල්හි ඒ ඇවැත පිළියම් කරන්නෙමු’’ යැයි පවසා උපෝසථය කළ යුතුය. ඉදින් මෙහි යමෙක් ’මේ සභාග ඇවැත දෙසීම සුදුසුය’ කියා සිතමින් එක් භික්ෂුවක ඉදිරියේ ඇවැත් දෙසන්නේ නම්, දෙසන ලද ඇවැත මැනවින් දෙසන ලද්දක්ම වේ. එහෙත්, වෙනත් කරුණක් නිසා, එනම් ඇවැත් දෙසීමේ හේතුවෙන් දෙසන්නා ද, ඇවැත් පිළිගැනීමේ හේතුවෙන් පිළිගන්නා ද යන භික්ෂූන් දෙදෙනාම දුකුළා ඇවැතකට පැමිණෙති. එය වෙනස් වස්තූන් (හේතුන්) නිසා සිදුවන බැවින් (නානාවත්ථුක වන බැවින්), එකිනෙකාට ඇවැත් දෙසිය හැකිය. මෙපමණකින් ඒ භික්ෂූන් දෙදෙනාම ඇවැත් නොමැතිව පිරිසිදු වෙති. ඔවුන් ඉදිරියේ සෙසු භික්ෂූන් විසින් තමන්ගේ සභාග ඇවැත් දෙසීම හෝ ප්‍රකාශ කිරීම හෝ කළ යුතුය. ඉදින් ඔවුන් මෙසේ නොකොට උපෝසථය කරත් නම්, ‘‘ඇවැත්නි, පාරිශුද්ධිය ප්‍රකාශ කරනු මැනව’’ යනාදී ක්‍රමයෙන් ඇවැත් සහිතව උපෝසථ කිරීම වෙනුවෙන් පනවන ලද දුකුළා ඇවැතට පැමිණෙති. ඉදින් මුළු සංඝයාම සභාග ඇවැතක් තිබියදී ඉහත කී ක්‍රමය නොකොට උපෝසථය කරත් නම්, ඉහත කී ක්‍රමයෙන්ම මුළු සංඝයාම ඇවැතට පැමිණෙති. එබැවින් සභාග ඇවැතක් ඇති කල්හි සංඝයාට ‘‘පත්තකල්ල’’ (උපෝසථයට සුදුසු සුදුසුකම් පූර්ණ වීම) යන්න සිදු නොවේ. එහෙයින් ‘‘සභාග ඇවැත් නොතිබිය යුතුය’’ (සභාගාපත්තියෝ ච න විජ්ජන්ති) යැයි වදාරන ලදී. සැබවින්ම, මෙම සභාග ඇවැත් නොමැති කල්හි, විභාග (විසභාග) ඇවැත් තිබුණද, පත්තකල්ලය (උපෝසථයට සුදුසු බව) වන්නේමය.

Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na hontīti ‘‘na, bhikkhave, sagahaṭṭhāya parisāya pātimokkhaṃ uddisitabbaṃ, yo uddiseyya āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 154) vacanato gahaṭṭho, ‘‘na, bhikkhave, bhikkhuniyā nisinnaparisāya pātimokkhaṃ uddisitabba’’ntiādinā (mahāva. 183) nayena vuttā bhikkhunī, sikkhamānā, sāmaṇero, sāmaṇerī, sikkhāpaccakkhātako, antimavatthuajjhāpannako, āpattiyā adassane ukkhittako, āpattiyā appaṭikamme ukkhittako, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittako, paṇḍako, theyyasaṃvāsako, titthiyapakkantako, tiracchānagato, mātughātako, pitughātako arahantaghātako, bhikkhunidūsako, saṅghabhedako, lohituppādako, ubhatobyañjanakoti ime vīsati cāti ekavīsati puggalā vajjanīyā nāma, te hatthapāsato bahikaraṇavasena vajjetabbā. Etesu hi tividhe ukkhittake sati uposathaṃ karonto saṅgho pācittiyaṃ āpajjati, sesesu dukkaṭaṃ. Ettha ca tiracchānagatoti yassa upasampadā paṭikkhittā, titthiyā gahaṭṭheneva saṅgahitā. Etepi hi vajjanīyā nāma. Evaṃ pattakallaṃ imehi catūhi aṅgehi saṅgahitanti veditabbaṃ.

‘‘වජ්ජනීයා ච පුග්ගලා තස්මිං න හොන්ති’’ (එහි වර්ජනය කළ යුතු පුද්ගලයෝ නොවිය යුතුය) යන්නෙහි අර්ථය: ‘‘මහණෙනි, ගිහියන් සහිත පිරිසෙහි පාතිමොක්ඛය නොදෙසිය යුතුය. යමෙක් දෙසන්නේ නම් දුකුළා ඇවැත් වේ’’ යන වචනයෙන් ගිහියා ද, ‘‘මහණෙනි, භික්ෂුණියක උන් පිරිසෙහි පාතිමොක්ඛය නොදෙසිය යුතුය’’ යනාදී ක්‍රමයෙන් වදාරන ලද භික්ෂුණිය, සික්ඛමානාව, සාමණේරයා, සාමණේරිය, ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප කළ තැනැත්තා, අන්තිම වස්තුවට (පාරාජිකාවට) පැමිණි තැනැත්තා, ඇවැත් නොදැකීම නිසා නෙරපන ලද භික්ෂුව, ඇවැත් පිළියම් නොකිරීම නිසා නෙරපන ලද භික්ෂුව, ලාමක දෘෂ්ටිය නොහැරීම නිසා නෙරපන ලද භික්ෂුව, පණ්ඩකයා, තෙය්‍යසංවාසකයා (සොරෙන් මහණ වී වෙසෙන්නා), තිත්ථියපක්කන්තකයා (අන්‍ය ආගම්වලට ගිය තැනැත්තා), තිරිසන්නා, මව් නැසූ තැනැත්තා, පිය නැසූ තැනැත්තා, රහතුන් නැසූ තැනැත්තා, භික්ෂුණියන් දූෂණය කළ තැනැත්තා, සංඝයා භේද කළ තැනැත්තා, බුදුන්ගේ ශරීරයෙහි ලේ සෙලවූ තැනැත්තා සහ උභතෝබ්‍යඤ්ජනකයා යන මේ විසිදෙනා ද සමඟින් එක්විසි (21) පුද්ගලයෝ ‘‘වර්ජනය කළ යුතු (වජ්ජනීය) පුද්ගලයෝ’’ නම් වෙති. ඔවුන් හස්තපාසයෙන් බැහැර කිරීමේ ක්‍රමයෙන් වර්ජනය කළ යුතුය. සැබවින්ම මොවුන් අතරින් ත්‍රිවිධ උක්ඛිත්තක (නෙරපන ලද) භික්ෂූන් සිටියදී උපෝසථය කරන සංඝයාට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ; සෙසු අය සිටියදී (උපෝසථය කළහොත්) දුකුළා ඇවැත් වේ. මෙහි ‘‘තිරච්ඡානගත’’ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ යමෙකුගේ උපසම්පදාව ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද්දේද (නාග, ගරුඬ ආදී වෙස්වලාගත් සතුන්) ඔවුන්ය. තීර්ථකයෝ වනාහි ගිහි යන වචනයෙන්ම ඇතුළත් කරනු ලැබෙති. ඔවුන්ද වර්ජනය කළ යුත්තෝම වෙති. මෙසේ පත්තකල්ලය (උපෝසථයේ සුදුසු බව) මෙම අංග සතරින් සංග්‍රහ කරන ලදැයි දත යුතුය.

Saṅgho uposathaṃ kareyyātiiminā ye te aparepi tayo uposathā saṅghe uposatho, gaṇe uposatho, puggale uposathoti, evaṃ kārakavasena tayo uposathā vuttā, tesu itare dve paṭikkhipitvā saṅghe uposathameva dīpeti. Pātimokkhaṃ uddiseyyātiiminā ye te aparepi tayo uposathā suttuddeso, pārisuddhiuposatho, adhiṭṭhānauposathoti, evaṃ kattabbākāravasena tayo uposathā vuttā, tesu itare dve paṭikkhipitvā suttuddesameva dīpeti. Suttuddeso nāma pātimokkhuddeso vuccati, so duvidho ovādapātimokkhuddeso ca āṇāpātimokkhuddeso ca. Tattha

‘‘සංඝෝ උපෝසථං කරෙය්‍ය’’ (සංඝයා උපෝසථය කෙරෙත්වා) යන මෙයින් - වෙනත් ක්‍රමයකින් දක්වන ලද්දා වූ, කරන පුද්ගලයාගේ (කාරකයාගේ) වශයෙන් - ‘‘සංඝ උපෝසථය, ගණ උපෝසථය, පුද්ගල උපෝසථය’’ යැයි කියන ලද ත්‍රිවිධ උපෝසථ අතුරින් අනෙක් දෙක ප්‍රතික්ෂේප කොට සංඝ උපෝසථයම දක්වයි. ‘‘පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙය්‍ය’’ (පාතිමොක්ඛය උදෙසිය යුතුය) යන මෙයින් - ක්‍රියාත්මක කරන ආකාරය අනුව දක්වන ලද්දා වූ, ‘‘සුත්තඋද්දේස උපෝසථය, පාරිශුද්ධි උපෝසථය, අධිට්ඨාන උපෝසථය’’ යැයි කියන ලද ත්‍රිවිධ උපෝසථ අතුරින් අනෙක් දෙක ප්‍රතික්ෂේප කොට සුත්තඋද්දේසයම (සූත්‍ර උදෙසීමම) දක්වයි. සුත්තඋද්දේසය යනු පාතිමොක්ඛය උදෙසීමට (දේශනා කිරීමට) කියනු ලැබේ. එය ඕවාදපාතිමොක්ඛ උදෙසීම සහ ආණාපාතිමොක්ඛ උදෙසීම යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එහි -

‘‘Khantī [Pg.94] paramaṃ tapo titikkhā…pe….

‘‘ඛන්තී පරමං තපෝ තිතික්ඛා...’’ යනාදියයි.

‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ…pe….

‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණං...’’ යනාදියයි.

‘‘Anūpavādo anūpaghāto’’ti. (dī. ni. 2.90; dha. pa. 184, 183, 185)

‘‘අනූපවාදෝ අනූපඝාතෝ...’’ යන්නයි.

Ādinā nayena vuttā tisso gāthāyo ovādapātimokkhaṃ nāma, taṃ buddhā eva uddisanti, na sāvakā. ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho’’tiādinā (mahāva. 134) nayena vuttaṃ āṇāpātimokkhaṃ nāma, taṃ sāvakā eva uddisanti, na buddhā. Idameva ca imasmiṃ atthe ‘‘pātimokkha’’nti adhippetaṃ.

යනාදී ක්‍රමයෙන් වදාරන ලද ගාථාවන් තුන ‘‘ඕවාදපාතිමොක්ඛය’’ නම් වේ. එය බුදුවරුන් වහන්සේලාම පමණක් උදෙසන සේක, ශ්‍රාවකයෝ නොඋදෙසති. ‘‘සුණාතු මේ, භන්තේ, සංඝෝ’’ (ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසන සේක්වා) යනාදී ක්‍රමයෙන් වදාරන ලද්ද ‘‘ආණාපාතිමොක්ඛය’’ (අණපාතිමොක්ඛය) නම් වේ. එය ශ්‍රාවකයෝම උදෙසති, බුදුවරුන් වහන්සේලා නොඋදෙසන සේක. මෙම අර්ථයෙහි ‘‘පාතිමොක්ඛය’’ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ ද මෙයමය.

Ye pana itare dve uposathā, tesu pārisuddhiuposatho tāva aññesañca santike, aññamaññañca ārocanavasena duvidho. Tattha yvāyaṃ aññesaṃ santike karīyati, sopi pavāritānañca appavāritānañca santike karaṇavasena duvidho. Tattha mahāpavāraṇāya pavāritānaṃ santike pacchimikāya upagatena vā anupagatena vā chinnavassena vā cātumāsiniyaṃ pana pavāritānaṃ santike purimikāya upagatena vā anupagatena vā chinnavassena vā kāyasāmaggiṃ datvā ‘‘parisuddho ahaṃ, bhante, ‘parisuddho’ti maṃ dhārethā’’ti tikkhattuṃ vatvā kātabbo, ṭhapetvā ca pana pavāraṇādivasaṃ aññasmiṃ kāle āvāsikehi uddiṭṭhamatte pātimokkhe avuṭṭhitāya vā ekaccāya vuṭṭhitāya vā sabbāya vā vuṭṭhitāya parisāya ye aññe samasamā vā thokatarā vā āgacchanti, tehi tesaṃ santike vuttanayeneva pārisuddhi ārocetabbā. Yo panāyaṃ aññamaññaṃ ārocanavasena karīyati, so ñattiṃ ṭhapetvā ca aṭṭhapetvā ca karaṇavasena duvidho. Tattha yasmiṃ āvāse tayo bhikkhū viharanti, tesu uposathadivase sannipatitesu ekena bhikkhunā ‘‘suṇantu me āyasmantā ajjuposatho cātuddaso’’ti vā ‘‘pannaraso’’ti vā vatvā ‘‘yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ mayaṃ aññamaññaṃ pārisuddhiuposathaṃ kareyyāmā’’ti ñattiyā ṭhapitāya therena bhikkhunā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘parisuddho ahaṃ, āvuso, ‘parisuddho’ti maṃ dhārethā’’ti (mahāva. 168) tikkhattuṃ vattabbaṃ. Itarehi ‘‘bhante’’ti vatvā evameva vattabbaṃ. Evaṃ ñattiṃ ṭhapetvā kātabbo. Yattha pana dve bhikkhū viharanti, tatra [Pg.95] ñattiṃ aṭṭhapetvā vuttanayeneva pārisuddhi ārocetabbāti ayaṃ pārisuddhiuposatho.

යම් වෙනත් උපෝසථ දෙකක් වෙත්ද, ඒ දෙක අතුරෙන් පාරිශුද්ධි උපෝසථය වනාහි අන්‍යයන් ඉදිරියෙහි පැවසීමේ ක්‍රමයෙන් ද, එකිනෙකාට (අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන්) පැවසීමේ ක්‍රමයෙන් ද දෙවැදෑරුම් වේ. එහි අන්‍යයන් ඉදිරියෙහි කරනු ලබන පාරිශුද්ධි උපෝසථය ද පවාරණය කළ භික්ෂූන් (පවාරිතයන්) ඉදිරියෙහි කිරීමේ ක්‍රමයෙන් සහ පවාරණය නොකළ භික්ෂූන් (අපවාරිතයන්) ඉදිරියෙහි කිරීමේ ක්‍රමයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහි මහා පවාරණයෙන් පවාරණය කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඉදිරියෙහි පසු වස් එළඹි හෝ වස් නොඑළඹි හෝ වස් සිඳගත් හෝ භික්ෂුවක් විසින් ද, චාතුමාසිනී පවාරණයෙන් පවාරණය කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඉදිරියෙහි පෙර වස් එළඹි හෝ වස් නොඑළඹි හෝ වස් සිඳගත් හෝ භික්ෂුවක් විසින් ද, කායසාමග්‍රිය (හස්තපාසයට පැමිණීම) ලබා දී 'ස්වාමීනි, මම පිරිසිදු වෙමි, මා පිරිසිදු අයකු ලෙස දරා ගන්නා සේක්වා' යි තෙවරක් කියා පාරිශුද්ධි උපෝසථය කළ යුතුය. පවාරණ දිනය හැර වෙනත් කාලයක නේවාසික භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් පාතිමොක්ඛය දේශනා කර අවසන් වූවා පමණක් වන කල්හි, පිරිස ආසනයෙන් නැගිට නොසිටිද්දී හෝ, පිරිසෙන් කොටසක් නැගිට සිටිද්දී හෝ, සියලු පිරිසම නැගිට සිටිද්දී හෝ, සමාන ප්‍රමාණයක් වූ හෝ ඉතා අඩු ප්‍රමාණයක් වූ හෝ වෙනත් ආගන්තුක භික්ෂූන් පැමිණෙත් නම්, ඔවුන් විසින් ඒ නේවාසික භික්ෂූන් ඉදිරියෙහි පෙර කී ක්‍රමයෙන්ම පාරිශුද්ධිය පැවසිය යුතුය. යම් මේ එකිනෙකාට පැවසීමේ ක්‍රමයෙන් සිදු කරනු ලබන පාරිශුද්ධි උපෝසථය ද ඥත්තිය තබා සහ ඥත්තිය නොතබා කිරීමේ වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහි යම් ආවාසයක භික්ෂූන් වහන්සේලා තුන් නමක් වෙසෙත්ද, ඔවුන් උපෝසථ දිනයෙහි රැස් වූ කල්හි එක් භික්ෂුවක විසින් 'ඇවැත්නි, මාගේ වචනය අසත්වා, අද තුදුස්වක (හෝ පසළොස්වක) උපෝසථයයි, ඉදින් ආයුෂ්මත්න්ට සුදුසු කාලය පැමිණියේ නම්, අපි එකිනෙකාට පාරිශුද්ධි උපෝසථය කරමු' යි ඥත්තිය තැබූ කල්හි, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් සිවුර ඒකාංශ කොට, උක්කුටිකයෙන් හිඳගෙන, දොහොත් මුදුන් දී 'ඇවැත්නි, මම පිරිසිදු වෙමි, මා පිරිසිදු අයකු ලෙස දරා ගන්න' යි තෙවරක් පැවසිය යුතුය. සෙසු භික්ෂූන් විසින් 'ස්වාමීනි' යි පවසා මේ අයුරින්ම පැවසිය යුතුය. මෙසේ ඥත්තිය තබා කළ යුතුය. යම් ආවාසයක භික්ෂූන් දෙනමක් පමණක් වෙසෙත්ද, එහි ඥත්තිය නොතබා පෙර කී ක්‍රමයෙන්ම පාරිශුද්ධිය පැවසිය යුතුය. මෙය පාරිශුද්ධි උපෝසථයයි.

Sace pana ekova bhikkhu hoti, sabbaṃ pubbakaraṇīyaṃ katvā aññesaṃ anāgamanaṃ ñatvā ‘‘ajja me uposatho cātuddaso’’ti vā ‘‘pannaraso’’ti vā vatvā ‘‘adhiṭṭhāmī’’ti vattabbaṃ. Ayaṃ adhiṭṭhānuposathoti evaṃ kattabbākāravasena tayo uposathāti veditabbā. Ettāvatā nava uposathā dīpitā honti. Tesu divasavasena pannarasiko, kārakavasena saṅghuposatho, kattabbākāravasena suttuddesoti evaṃ tilakkhaṇasampanno uposatho idha niddiṭṭhoti veditabbo. Tasmiṃ pavattamāne uposathaṃ akatvā tadahuposathe aññaṃ abhikkhukaṃ nānāsaṃvāsakehi vā sabhikkhukaṃ āvāsaṃ vā anāvāsaṃ vā vāsatthāya aññatra saṅghena, aññatra antarāyā gacchantassa dukkaṭaṃ hoti.

ඉදින් එක් භික්ෂුවක් පමණක් වෙසේ නම්, සියලු පූර්වකරණයන් සිදු කොට, අන්‍යයන්ගේ නොපැමිණීම දැන, 'අද මට තුදුස්වක (හෝ පසළොස්වක) උපෝසථයයි' කියා 'අධිෂ්ඨාන කරමි' යි පැවසිය යුතුය. මෙය අධිෂ්ඨාන උපෝසථයයි. මෙසේ කළ යුතු ආකාරය අනුව උපෝසථ තුනක් යැයි දත යුතුය. මෙතෙකින් උපෝසථ නවයක් දක්වන ලද්දේ වෙයි. ඒ උපෝසථ නවය අතුරෙන්, දිනය අනුව පසළොස්වක උපෝසථය ද, කරන්නන් අනුව සංඝ උපෝසථය ද, කළ යුතු ආකාරය අනුව සූත්‍ර උදේසය ද වශයෙන් ත්‍රිවිධ ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ උපෝසථය මෙහි දක්වන ලද බව දත යුතුය. එම සංඝ උපෝසථය පවතිද්දී උපෝසථය නොකොට, එදිනම වෙනත් භික්ෂූන් නොමැති හෝ නානා සංවාසකයන් සහිත වූ හෝ භික්ෂූන් වෙසෙන ආවාසයකට හෝ ආවාස නොවන ස්ථානයකට සංඝයාගෙන් වෙන්ව හෝ අන්තරායන්ගෙන් තොරව වාසය පිණිස යන භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ.

Kiṃ saṅghassa pubbakiccanti ‘‘saṅgho uposathaṃ kareyyā’’ti evaṃ uposathakaraṇasambandheneva vuttassa saṅghassa uposathe kattabbe yaṃ taṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, uposathāgāraṃ sammajjitu’’ntiādinā (mahāva. 159) nayena pāḷiyaṃ āgataṃ, aṭṭhakathāsu ca –

'සංඝයාගේ පූර්වකෘත්‍යය කුමක්ද?' යන්න, 'සංඝයා උපෝසථය කෙරේවා' යි මෙසේ උපෝසථය කිරීමේ සම්බන්ධයෙන්ම කියන ලද සංඝයා විසින් උපෝසථය කළ යුතු කල්හි, 'මහණෙනි, උපෝසථ මාලකය හැමදීමට අනුදනිමි' යනාදී ක්‍රමයෙන් පාලි පාඨයන්හි ද අටුවාවල ද දක්නට ලැබෙන යම් ඒ පූර්වකෘත්‍යයන් වේද —

‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;

Uposathassa etāni, ‘pubbakaraṇa’nti vuccati.

'කොස්සෙන් හැමදීම, පහන දැල්වීම, පැන් තැබීම සහ ආසන පැනවීම යන මේවා උපෝසථයෙහි පූර්වකරණ (පෙර කළ යුතු දේ) යැයි කියනු ලැබේ.'

‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo;

Uposathassa etāni, ‘pubbakicca’nti vuccatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 168);

'ඡන්දය (කැමැත්ත), පාරිශුද්ධිය, ඍතු කාලය, භික්ෂූන් ගණන් කිරීම සහ අවවාදය (මෙහෙණි අවවාදය) යන මේවා උපෝසථයෙහි පූර්වකෘත්‍ය යැයි කියනු ලැබේ.'

Evaṃ dvīhi nāmehi navavidhaṃ pubbakiccaṃ dassitaṃ, kiṃ taṃ katanti pucchati. Na hi taṃ akatvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati, tasmā therena āṇattena agilānena bhikkhunā uposathāgāraṃ sammajjitabbaṃ, pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ, āsanaṃ paññāpetabbaṃ, padīpo kātabbo, akaronto dukkaṭaṃ āpajjati, therenāpi patirūpaṃ ñatvā āṇāpetabbaṃ.

මෙසේ නම් දෙකකින් නවවැදෑරුම් පූර්වකෘත්‍යය දක්වන ලදී. 'එය කරන ලද ද?' යි (පාතිමොක්ඛය උදෙසන භික්ෂුව විසින්) විමසනු ලැබේ. මන්දයත්, එය නොකොට උපෝසථය කිරීම සුදුසු නොවන බැවිනි. එබැවින් ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් අණ කරනු ලැබූ ගිලන් නොවූ භික්ෂුවක විසින් උපෝසථ මාලකය ඇමදීම, පැන් හා පරිභෝග පැන් පිළියෙළ කිරීම, ආසන පැනවීම, පහන් දැල්වීම කළ යුතුය. නොකරන භික්ෂුව දුක්කටාපත්තියට පත් වේ. ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් ද සුදුසු භික්ෂුව හඳුනාගෙන අණ කළ යුතුය.

Chandapārisuddhīti ettha uposathakaraṇatthaṃ sannipatite saṅghe bahi uposathaṃ katvā āgatena sannipatitaṭṭhānaṃ gantvā kāyasāmaggiṃ adentena [Pg.96] chando dātabbo. Yopi gilāno vā hoti kiccappasuto vā, tenāpi pārisuddhiṃ dentena chandopi dātabbo. Kathaṃ dātabbo? Ekassa bhikkhuno santike ‘‘chandaṃ dammi, chandaṃ me hara, chandaṃ me ārocehī’’ti (mahāva. 165) ayaṃ attho kāyena vā vācāya vā ubhayena vā viññāpetabbo, evaṃ dinno hoti chando. Akatūposathena pana gilānena vā kiccappasutena vā pārisuddhi dātabbā. Kathaṃ dātabbā? Ekassa bhikkhuno santike ‘‘pārisuddhiṃ dammi, pārisuddhiṃ me hara, pārisuddhiṃ me ārocehī’’ti (mahāva. 164) ayaṃ attho kāyena vā vācāya vā ubhayena vā viññāpetabbo, evaṃ dinnā hoti pārisuddhi, taṃ pana dentena chandopi dātabbo. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tadahuposathe pārisuddhiṃ dentena chandampi dātuṃ, santi saṅghassa karaṇīya’’nti (mahāva. 165). Tattha pārisuddhidānaṃ saṅghassapi attanopi uposathakaraṇaṃ sampādeti, na avasesaṃ saṅghakiccaṃ. Chandadānaṃ saṅghasseva uposathakaraṇañca sesakiccañca sampādeti, attano pana uposatho akatoyeva hoti. Tasmā pārisuddhiṃ dentena chandopi dātabbo. Pubbe vuttaṃ pana suddhikacchandaṃ vā imaṃ vā chandapārisuddhiṃ ekena bahūnampi āharituṃ vaṭṭati. Sace pana so antarāmagge aññaṃ bhikkhuṃ passitvā yesaṃ tena chando vā pārisuddhi vā gahitā, tesañca attano ca chandapārisuddhiṃ deti, tasseva sā āgacchati, itarā pana biḷālasaṅkhalikā chandapārisuddhi nāma hoti, sā nāgacchati, tasmā sayameva sannipatitaṭṭhānaṃ gantvā ārocetabbaṃ. Sace pana sañcicca nāroceti, dukkaṭaṃ āpajjati. Chandapārisuddhi pana tasmiṃ hatthapāsaṃ upagatamatteyeva āgatā hoti.

ඡන්ද පාරිශුද්ධිය පිළිබඳ විස්තරය මෙසේය: පොහෝ කර්මය කිරීම පිණිස සංඝයා රැස් වූ කල්හි, සීමාවෙන් පිටත පොහොය කොට පැමිණි භික්ෂුවක් විසින් රැස් වූ ස්ථානයට ගොස්, කායසාමග්‍රිය (ශාරීරික සමගිය) නොදෙන්නේ නම් ඡන්දය දිය යුතුය. ගිලන් වූ හෝ වෙනත් කටයුතුවල නිරත වූ හෝ යම් භික්ෂුවක් වේද, ඔහු විසින් පාරිශුද්ධිය දෙන කල්හි ඡන්දය ද දිය යුතුය. එය දිය යුත්තේ කෙසේද? එක් භික්ෂුවකගේ සමීපයට ගොස් 'මම ඡන්දය දෙමි, මාගේ ඡන්දය රැගෙන යන්න, මාගේ ඡන්දය (සංඝයාට) දන්වන්න' යන මේ අර්ථය කයින් හෝ වචනයෙන් හෝ කය වචන දෙකින්ම හෝ දැන්විය යුතුය. මෙසේ ඡන්දය දෙන ලද්දේ වෙයි. පොහෝය නොකළා වූ, ගිලන් වූ හෝ වෙනත් කටයුතුවල නිරත වූ හෝ භික්ෂුව විසින් පාරිශුද්ධිය දිය යුතුය. එය දිය යුත්තේ කෙසේද? එක් භික්ෂුවකගේ සමීපයෙහි 'මම පාරිශුද්ධිය දෙමි, මාගේ පාරිශුද්ධිය රැගෙන යන්න, මාගේ පාරිශුද්ධිය (සංඝයාට) දන්වන්න' යන මේ අර්ථය කයින් හෝ වචනයෙන් හෝ කය වචන දෙකින්ම හෝ දැන්විය යුතුය. මෙසේ පාරිශුද්ධිය දෙන ලද්දේ වෙයි. එය දෙන භික්ෂුව විසින් ඡන්දය ද දිය යුතුය. ඒ බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙසේ වදාරන ලදී: 'මහණෙනි, පොහෝ දිනෙහි පාරිශුද්ධිය දෙන භික්ෂුව විසින් ඡන්දය ද දීමට මම අනුදනිමි. සංඝයාට කටයුතු (කරණීය) ඇත්තේය' යනුවෙනි. එහි පාරිශුද්ධිය දීමෙන් සංඝයාගේ ද තමාගේ ද පොහෝ කර්මය සිද්ධ වෙයි, ඉතිරි සංඝ කටයුතු සිද්ධ නොවේ. ඡන්දය දීමෙන් සංඝයාගේම පොහෝ කර්මය ද ඉතිරි සංඝ කටයුතු ද සිද්ධ වෙයි; තමාගේ පොහෝය වනාහි නොකරන ලද්දක්ම වෙයි. එබැවින් පාරිශුද්ධිය දෙන භික්ෂුව විසින් ඡන්දය ද දිය යුතුය. පෙර කියන ලද පාරිශුද්ධිය රහිත ඡන්දය පමණක් හෝ මේ ඡන්දපාරිශුද්ධිය හෝ එක් භික්ෂුවක විසින් බොහෝ දෙනෙකු උදෙසා වුවද රැගෙන යාම සුදුසුය. ඉදින් ඔහු මඟ අතරතුරදී වෙනත් භික්ෂුවක දැක, තමා විසින් යම් භික්ෂූන්ගේ ඡන්දයක් හෝ පාරිශුද්ධියක් ගන්නා ලද්දේ ද, ඔවුන්ගේ ද තමාගේ ද ඡන්දපාරිශුද්ධිය (ඒ වෙනත් භික්ෂුවට) දෙන්නේ නම්, එය සංඝයා වෙත පැමිණෙන්නේ ඒ දෙන්නාගේ පමණි. අනෙක් අයගේ ඡන්දපාරිශුද්ධිය වනාහි 'බළල් දම්වැල්' බඳු ඡන්දපාරිශුද්ධියක් නම් වෙයි. එය සංඝයා වෙත නොපැමිණෙයි. එබැවින් තමා විසින්ම සංඝයා රැස් වූ ස්ථානයට ගොස් එය සැළ කළ යුතුය. ඉදින් දැන දැනම නොසලකන්නේ නම් (නොදන්වන්නේ නම්), දුක්කටාපත්ති වේ. ඡන්දපාරිශුද්ධිය වනාහි ඒ රැගෙන යන භික්ෂුව හත්ථපාසයට පැමිණි පමණින්ම සංඝයා වෙත පැමිණියේ වෙයි.

Utukkhānanti ‘‘hemantādīnaṃ utūnaṃ ettakaṃ atikkantaṃ, ettakaṃ avasiṭṭha’’nti evaṃ utūnaṃ ācikkhanaṃ. Bhikkhugaṇanāti ‘‘ettakā bhikkhū uposathagge sannipatitā’’ti bhikkhūnaṃ gaṇanā. Idampi hi ubhayaṃ katvāva uposatho kātabbo. Ovādoti bhikkhunovādo. Na hi bhikkhunīhi yācitaṃ ovādaṃ anārocetvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Bhikkhuniyo hi ‘‘sve uposatho’’ti āgantvā ‘‘ayaṃ uposatho cātuddaso pannaraso’’ti pucchitvā puna uposathadivase āgantvā ‘‘bhikkhunisaṅgho, ayya, bhikkhusaṅghassa [Pg.97] pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira, ayya, bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti (cūḷava. 413) evaṃ ovādaṃ yācanti. Taṃ ṭhapetvā bālagilānagamiye añño sacepi āraññiko hoti, apaṭiggahetuṃ na labhati, tasmā yena so paṭiggahito, tena bhikkhunā uposathagge pātimokkhuddesako bhikkhu evaṃ vattabbo ‘‘bhikkhunisaṅgho, bhante, bhikkhusaṅghassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira, bhante, bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti. Pātimokkhuddesakena vattabbaṃ ‘‘atthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato’’ti. Sace hoti koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato, tato tena so vattabbo ‘‘itthannāmo bhikkhu bhikkhunovādako sammato, taṃ bhikkhunisaṅgho upasaṅkamatū’’ti (cūḷava. 413). Sace natthi, tato tena pucchitabbaṃ ‘‘ko āyasmā ussahati bhikkhuniyo ovaditu’’nti. Sace koci ussahati, sopi ca aṭṭhahi aṅgehi samannāgato, taṃ tattheva sammannitvā ovādapaṭiggāhako vattabbo ‘‘itthannāmo bhikkhu bhikkhunovādako sammato, taṃ bhikkhunisaṅgho upasaṅkamatū’’ti (cuḷava. 413). Sace pana koci na ussahati, pātimokkhuddesakena vattabbaṃ ‘‘natthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato, pāsādikena bhikkhunisaṅgho sampādetū’’ti. Ettāvatā hi sikkhattayasaṅgahitaṃ sakalaṃ sāsanaṃ ārocitaṃ hoti. Tena bhikkhunā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā pāṭipadadivase bhikkhunīnaṃ ārocetabbaṃ.

'උතුක්ඛාන' (සෘතු ප්‍රකාශ කිරීම) යනු 'හේමන්ත ආදී සෘතුන්ගෙන් මෙපමණ ප්‍රමාණයක් ඉක්ම ගියේය, මෙපමණ ප්‍රමාණයක් ඉතිරිව තිබේ' යැයි මෙසේ සෘතුන් ප්‍රකාශ කිරීමයි. 'භික්ඛුගණනා' (භික්ෂූන් ගණන් කිරීම) යනු 'පොහෝ ගෙයෙහි මෙපමණ භික්ෂූන් පිරිසක් රැස්ව සිටිති' යැයි භික්ෂූන් ගණන් කිරීමයි. මේ කරුණු දෙකම සිදු කිරීමෙන් පසුවම පොහෝය කර්මය කළ යුතුය. 'ඕවාද' යනු භික්ෂුණීන්ට දෙන අවවාදයයි. භික්ෂුණීන් විසින් අයදින ලද අවවාදය සංඝයාට නොදන්වා පොහෝය කිරීම සුදුසු නොවේ. භික්ෂුණීහු වනාහි 'හෙට පොහෝ දිනයයි' කියා පැමිණ, 'මේ පොහෝය තුදුස්වකය ද පසළොස්වකය ද' යැයි විමසා, නැවත පොහෝ දින පැමිණ 'ස්වාමීනි, භික්ෂුණී සංඝයා භික්ෂු සංඝයාගේ ශ්‍රී පාද වන්දනා කරති, අවවාද ලබාගැනීම පිණිස පැමිණීමට අවසර අයදිති. ස්වාමීනි, භික්ෂුණී සංඝයාට අවවාද සඳහා පැමිණීමට අවසර ලැබේවා!' යැයි මෙසේ අවවාදය අයදිති. අඥාන, ගිලන් වූ සහ ගමනක් යෑමට සිටින භික්ෂූන් හැර, වෙනත් භික්ෂුවක් ආරණ්‍යවාසී වුවද, එය පිළිනොගෙන සිටීමට නොලැබේ. එබැවින් යම් භික්ෂුවක් විසින් එය පිළිගන්නා ලද්දේ ද, ඒ භික්ෂුව විසින් පොහෝ ගෙයෙහිදී ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන (දේශනා කරන) භික්ෂුවට මෙසේ කිව යුතුය: 'ස්වාමීනි, භික්ෂුණී සංඝයා භික්ෂු සංඝයාගේ ශ්‍රී පාද වන්දනා කරති, අවවාද ලබාගැනීම පිණිස පැමිණීමට අවසර අයදිති. ස්වාමීනි, භික්ෂුණී සංඝයාට අවවාද සඳහා පැමිණීමට අවසර ලැබේවා!' යනුවෙනි. එවිට ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන භික්ෂුව විසින් 'භික්ෂුණීන්ට අවවාද කරන්නෙකු ලෙස සම්මත වූ කිසිදු භික්ෂුවක් සිටීද?' යැයි විමසිය යුතුය. ඉදින් භික්ෂුණීන්ට අවවාද කරන්නෙකු ලෙස සම්මත වූ යම් භික්ෂුවක් සිටී නම්, එවිට ඔහු විසින් (අවවාදය භාරගත් භික්ෂුවට) මෙසේ කිව යුතුය: 'මෙනම් ඇති භික්ෂුව භික්ෂුණී අවවාදකයෙකු ලෙස සම්මතය. භික්ෂුණී සංඝයා ඒ භික්ෂුව වෙත පැමිණෙත්වා!' යනුවෙනි. ඉදින් එබඳු කෙනෙකු නැත්නම්, එවිට ඔහු විසින් 'භික්ෂුණීන්ට අවවාද කිරීමට උත්සාහවත් වන (හැකි) ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ කවුද?' යැයි විමසිය යුතුය. ඉදින් යමෙක් ඒ සඳහා උත්සාහවත් වේ නම්, ඔහු ද අෂ්ට අංගයන්ගෙන් සමන්නාගත නම්, ඔහුව එතැනදීම සම්මත කොට, අවවාදය භාරගත් භික්ෂුවට මෙසේ කිව යුතුය: 'මෙනම් ඇති භික්ෂුව භික්ෂුණී අවවාදකයෙකු ලෙස සම්මතය. භික්ෂුණී සංඝයා ඒ භික්ෂුව වෙත පැමිණෙත්වා!' යනුවෙනි. නමුත් ඉදින් කිසිවෙක් ඒ සඳහා අපොහොසත් වේ නම්, ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන භික්ෂුව විසින් 'භික්ෂුණීන්ට අවවාද කිරීමට සම්මත වූ කිසිදු භික්ෂුවක් නැත. භික්ෂුණී සංඝයා ප්‍රසාදජනක ලෙස (ශික්ෂාත්‍රය) සම්පූර්ණ කරත්වා!' යැයි කිව යුතුය. මෙපමණකින්ම ශික්ෂාත්‍රයට ඇතුළත් වූ මුළු ශාසනයම ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ වෙයි. ඒ භික්ෂුව විසින් 'එසේම වේවා' (සාධු) කියා පිළිගෙන, පෑළවිය දින භික්ෂුණීන්ට එය දැන්විය යුතුය.

Bhikkhunisaṅghenāpi tā bhikkhuniyo pesetabbā, gacchatha, ayyā, pucchatha ‘‘kiṃ, ayya, labhati bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti, tāhi ‘‘sādhu, ayye’’ti sampaṭicchitvā taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā evaṃ vattabbaṃ ‘‘kiṃ, ayya, labhati bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti. Tena vattabbaṃ ‘‘natthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato, pāsādikena bhikkhunisaṅgho sampādetū’’ti, tāhi ‘‘sādhu ayyā’’ti sampaṭicchitabbaṃ. Idañca ekato āgatānaṃ dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā vasena vuttaṃ. Tāsu pana ekāya bhikkhuniyā vattabbañceva sampaṭicchitabbañca, itarā tassā sahāyikā. Sace pana bhikkhusaṅgho vā bhikkhunisaṅgho vā na pūrati, ubhayatopi vā gaṇamattameva puggalamattaṃ vā hoti.

භික්ෂුණී සංඝයා විසින් ද ඒ භික්ෂුණීන් පිටත් කර හැරිය යුතුය: 'ආර්යාවෙනි, ඔබ වහන්සේලා ගොස්, 'ස්වාමීනි, භික්ෂුණී සංඝයාට අවවාද ලබාගැනීම පිණිස පැමිණීමට අවසර ලැබේ ද?' යැයි විමසන්න' යනුවෙනි. ඔවුන් විසින් 'එසේම වේවා, ආර්යාවෙනි' කියා පිළිගෙන, ඒ භික්ෂුව වෙත පැමිණ මෙසේ කිව යුතුය: 'ස්වාමීනි, භික්ෂුණී සංඝයාට අවවාද ලබාගැනීම පිණිස පැමිණීමට අවසර ලැබේ ද?' යනුවෙනි. එවිට ඒ භික්ෂුව විසින් 'භික්ෂුණීන්ට අවවාද කිරීමට සම්මත වූ කිසිදු භික්ෂුවක් නැත. භික්ෂුණී සංඝයා ප්‍රසාදජනක ලෙස (ශික්ෂාත්‍රය) සම්පූර්ණ කරත්වා!' යැයි කිව යුතුය. ඔවුන් විසින් 'එසේම වේවා, ස්වාමීනි' කියා පිළිගත යුතුය. මේ (බහුවචන) ප්‍රකාශය වනාහි එක්ව පැමිණි භික්ෂුණීන් දෙදෙනෙකු හෝ තිදෙනෙකු උදෙසා කියන ලද්දකි. නමුත් ඔවුන් අතරින් එක් භික්ෂුණියක විසින්ම එය කිව යුතු මෙන්ම පිළිගත යුතු ද වේ. අනෙක් අය ඇයගේ සහායිකාවෝ වෙති. ඉදින් භික්ෂු සංඝයා හෝ භික්ෂුණී සංඝයා හෝ (සංඝ කෘත්‍යයට අවශ්‍ය ප්‍රමාණයෙන්) සම්පූර්ණ නොවේ නම්, දෙපාර්ශවයෙහිම ගණ (කණ්ඩායම්) පමණක් හෝ පුද්ගලයන් පමණක් හෝ වේ නම් (එවිටද මේ ක්‍රමයම වේ).

Tatrāyaṃ [Pg.98] vacanakkamo – ‘‘bhikkhuniyo, ayya, bhikkhusaṅghassa pādevandanti, ovādūpasaṅkamanañca yācanti, labhantu kira, ayya, bhikkhuniyo ovādūpasaṅkamana’’nti, ‘‘ahaṃ, ayya, bhikkhusaṅghassa pāde vandāmi, ovādūpasaṅkamanañca yācāmi, labhāmahaṃ, ayya, ovādūpasaṅkamana’’nti, ‘‘bhikkhunisaṅgho, ayyā, ayyānaṃ pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira, ayyā, bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti. ‘‘Bhikkhuniyo, ayyā, ayyānaṃ pāde vandanti, ovādūpasaṅkamanañca yācanti, labhantu kira, ayyā, bhikkhuniyo ovādūpasaṅkamana’’nti, ‘‘ahaṃ, ayyā, ayyānaṃ pāde vandāmi, ovādūpasaṅkamanañca yācāmi, labhāmahaṃ, ayyā, ovādūpasaṅkamana’’nti, ‘‘bhikkhunisaṅgho, ayya, ayyassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira, ayya, bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti. ‘‘Bhikkhuniyo, ayya, ayyassa pāde vandanti, ovādūpasaṅkamanañca yācanti, labhantu kira, ayya, bhikkhuniyo ovādūpasaṅkamana’’nti, ‘‘ahaṃ, ayya, ayyassa pāde vandāmi, ovādūpasaṅkamanañca yācāmi, labhāmahaṃ, ayya, ovādūpasaṅkamana’’nti. Tenāpi bhikkhunā uposathakāle evaṃ vattabbaṃ ‘‘bhikkhuniyo, bhante, bhikkhusaṅghassa pāde vandanti, ovādūpasaṅkamanañca yācanti, labhantu kira, bhante, bhikkhuniyo ovādūpasaṅkamana’’nti, ‘‘bhikkhunī, bhante, bhikkhusaṅghassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira, bhante, bhikkhunī ovādūpasaṅkamana’’nti. ‘‘Bhikkhunisaṅgho, bhante, bhikkhuniyo, bhante, bhikkhunī bhante āyasmantānaṃ pāde vandati, vandanti, vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, yācanti, yācati, labhatu kira, bhante, bhikkhunisaṅgho, labhantu kira, bhante, bhikkhuniyo, labhatu kira, bhante, bhikkhunī ovādūpasaṅkamana’’nti. Uposathaggepi pātimokkhuddesakena vā ñattiṭṭhapakena vā itarena vā bhikkhunā sace sammato bhikkhu atthi, purimanayeneva ‘‘taṃ bhikkhunisaṅgho, taṃ bhikkhuniyo, taṃ bhikkhunī upasaṅkamatu, upasaṅkamantu, upasaṅkamatū’’ti vattabbaṃ. Sace natthi, ‘‘pāsādikena bhikkhunisaṅgho, bhikkhuniyo, bhikkhunī sampādetu, sampādentu, sampādetū’’ti vattabbaṃ. Ovādappaṭiggāhakena pāṭipade taṃ paccāharitvā tatheva vattabbaṃ, ayamettha saṅkhepavinicchayo. Evaṃ bhikkhunīhi yācitaṃ ovādaṃ ārocetvāva uposatho kātabbo. Tena vuttaṃ –

එහිදී ප්‍රකාශ කිරීමේ අනුපිළිවෙල මෙසේය - "ආර්යයන් වහන්ස, භික්ෂුණීහු භික්ෂු සංඝයාගේ පාද වඳිති, අවවාද ලබා ගැනීම පිණිස පැමිණීමද අයදිති; ආර්යයන් වහන්ස, භික්ෂුණීහු අවවාද පිණිස පැමිණීම ලබත්වා!" යි ද, "ආර්යයන් වහන්ස, මම භික්ෂු සංඝයාගේ පාද වඳිමි, අවවාද ලබා ගැනීම පිණිස පැමිණීමද අයදිමි; ආර්යයන් වහන්ස, මම අවවාද පිණිස පැමිණීම ලබමි" යි ද, "ආර්යයන් වහන්සේලානි, භික්ෂුණී සංඝයා ආර්යයන් වහන්සේලාගේ පාද වඳියි, අවවාද ලබා ගැනීම පිණිස පැමිණීමද අයදියි; ආර්යයන් වහන්සේලානි, භික්ෂුණී සංඝයා අවවාද පිණිස පැමිණීම ලබත්වා!" යි ද, "ආර්යයන් වහන්සේලානි, භික්ෂුණීහු ආර්යයන් වහන්සේලාගේ පාද වඳිති, අවවාද ලබා ගැනීම පිණිස පැමිණීමද අයදිති; ආර්යයන් වහන්සේලානි, භික්ෂුණීහු අවවාද පිණිස පැමිණීම ලබත්වා!" යි ද, "ආර්යයන් වහන්සේලානි, මම ආර්යයන් වහන්සේලාගේ පාද වඳිමි, අවවාද ලබා ගැනීම පිණිස පැමිණීමද අයදිමි; ආර්යයන් වහන්සේලානි, මම අවවාද පිණිස පැමිණීම ලබමි" යි ද, "ආර්යයන් වහන්ස, භික්ෂුණී සංඝයා ආර්යයන් වහන්සේගේ පාද වඳියි, අවවාද ලබා ගැනීම පිණිස පැමිණීමද අයදියි; ආර්යයන් වහන්ස, භික්ෂුණී සංඝයා අවවාද පිණිස පැමිණීම ලබත්වා!" යි ද, "ආර්යයන් වහන්ස, භික්ෂුණීහු ආර්යයන් වහන්සේගේ පාද වඳිති, අවවාද ලබා ගැනීම පිණිස පැමිණීමද අයදිති; ආර්යයන් වහන්ස, භික්ෂුණීහු අවවාද පිණිස පැමිණීම ලබත්වා!" යි ද, "ආර්යයන් වහන්ස, මම ආර්යයන් වහන්සේගේ පාද වඳිමි, අවවාද ලබා ගැනීම පිණිස පැමිණීමද අයදිමි; ආර්යයන් වහන්ස, මම අවවාද පිණිස පැමිණීම ලබමි" යි ද පැවසිය යුතුය. එම අවවාද පිළිගත් භික්ෂුව විසින් ද උපෝසථ කාලයෙහි මෙසේ පැවසිය යුතුය - "ස්වාමීනි, භික්ෂුණීහු භික්ෂු සංඝයාගේ පාද වඳිති, අවවාද ලබා ගැනීම පිණිස පැමිණීමද අයදිති; ස්වාමීනි, භික්ෂුණීහු අවවාද පිණිස පැමිණීම ලබත්වා!" යි ද, "ස්වාමීනි, භික්ෂුණිය භික්ෂු සංඝයාගේ පාද වඳියි, අවවාද ලබා ගැනීම පිණිස පැමිණීමද අයදියි; ස්වාමීනි, භික්ෂුණිය අවවාද පිණිස පැමිණීම ලබත්වා!" යි ද, "ස්වාමීනි, භික්ෂුණී සංඝයා ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාගේ පාද වඳියි, අවවාද ලබා ගැනීම පිණිස පැමිණීමද අයදියි; ස්වාමීනි, භික්ෂුණී සංඝයා අවවාද පිණිස පැමිණීම ලබත්වා!" යි ද, "ස්වාමීනි, භික්ෂුණීහු ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාගේ පාද වඳිති, අවවාද ලබා ගැනීම පිණිස පැමිණීමද අයදිති; ස්වාමීනි, භික්ෂුණීහු අවවාද පිණිස පැමිණීම ලබත්වා!" යි ද, "ස්වාමීනි, භික්ෂුණිය ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාගේ පාද වඳියි, අවවාද ලබා ගැනීම පිණිස පැමිණීමද අයදියි; ස්වාමීනි, භික්ෂුණිය අවවාද පිණිස පැමිණීම ලබත්වා!" යි ද පැවසිය යුතුය. උපෝසථාගාරයෙහි ද ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන භික්ෂුව විසින් හෝ ඥප්තිය තබන භික්ෂුව විසින් හෝ වෙනත් භික්ෂුවක් විසින් හෝ ඉදින් (අවවාද දීමට) සම්මත කරන ලද භික්ෂුවක් සිටී නම්, පෙර ක්‍රමයෙන්ම "භික්ෂුණී සංඝයා ඔහු වෙත පැමිණේවා, භික්ෂුණීහු ඔහු වෙත පැමිණෙත්වා, භික්ෂුණිය ඔහු වෙත පැමිණේවා" යි පැවසිය යුතුය. ඉදින් එබඳු භික්ෂුවක් නැතිනම්, "භික්ෂුණී සංඝයා ප්‍රසාදජනක වෘත්තියෙන් යුක්තව ශීලාදී ගුණධර්ම සම්පූර්ණ කෙරේවා, භික්ෂුණීහු ප්‍රසාදජනක වෘත්තියෙන් යුක්තව සම්පූර්ණ කෙරෙත්වා, භික්ෂුණිය ප්‍රසාදජනක වෘත්තියෙන් යුක්තව සම්පූර්ණ කෙරේවා" යි පැවසිය යුතුය. අවවාදය පිළිගත් භික්ෂුව විසින් පොහෝ දිනට පසුදින (පාටිපද දිනයෙහි) එම අවවාදය නැවත ගෙන ගොස් එලෙසම පැවසිය යුතුය. මෙහි ඇති සංක්ෂිප්ත විනිශ්චය මෙයයි. මෙසේ භික්ෂුණීන් විසින් අයදින ලද අවවාදය සංඝයාට දන්වාම උපෝසථය කළ යුතුය. එහෙයින් මෙසේ වදාරන ලදී -

‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ[Pg.99], bhikkhugaṇanā ca ovādo;

Uposathassa etāni, ‘pubbakicca’nti vuccatī’’ti.

"ඡන්දය, පාරිශුද්ධිය, උතුක්ඛානය (ඍතුව පැවසීම), භික්ෂු ගණනාව සහ අවවාදය යන මේවා උපෝසථයෙහි 'පූර්වකෘත්‍ය' යැයි කියනු ලැබෙත්."

Pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethāti attano parisuddhabhāvaṃ ārocetha, ‘‘pātimokkhaṃ uddisissāmī’’tiidaṃ pārisuddhiārocanassa kāraṇavacanaṃ. ‘‘Na ca, bhikkhave, sāpattikena pātimokkhaṃ sotabbaṃ, yo suṇeyya āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 386) hi vacanato aparisuddhehi pātimokkhaṃ sotuṃ na vaṭṭati. Tena vuttaṃ – pārisuddhiṃ āyasmanto ārocetha, pātimokkhaṃ uddisissāmīti. Ettha siyā ‘‘saṅgho uposathaṃ kareyya, pātimokkhaṃ uddiseyyā’’ti (mahāva. 134) vuttattā idhāpi ‘‘pātimokkhaṃ uddisissatī’’ti vattabbaṃ, evañhi sati pubbenāparaṃ sandhiyatīti. Vuccate, vacanamattamevetaṃ na sandhiyati, lakkhaṇato pana sameti, saṅghassa sāmaggiyā, gaṇassa sāmaggiyā, puggalassa uddesā saṅghassa uddiṭṭhaṃ hoti pātimokkhanti idañhettha lakkhaṇaṃ, tasmā ‘‘pātimokkhaṃ uddisissāmī’’ti idamevettha vattabbaṃ.

"පාරිශුද්ධිං ආයස්මන්තෝ ආරෝචේථ" යන්නෙන් තමන්ගේ ඇවැත්වලින් පිරිසිදු බව ප්‍රකාශ කරනු යන්නයි. "පාතිමොක්ඛං උද්දිසිස්සාමි" යනු පාරිශුද්ධිය ප්‍රකාශ කිරීමෙහි හේතු දක්වන වචනයයි. "මහණෙනි, ඇවැත් සහිත වූවෙකු විසින් ප්‍රාතිමෝක්ෂය නොඇසිය යුතුය. යමෙක් අසන්නේ නම්, ඔහුට දුකුළා ඇවැත් වේ" යන වචනය නිසා, අපිරිසිදු වූවන් විසින් ප්‍රාතිමෝක්ෂය ඇසීම සුදුසු නොවේ. එහෙයින්, "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා පාරිශුද්ධිය ප්‍රකාශ කරත්වා, මම ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන්නෙමි" යි වදාරන ලදී. මෙහිදී, "සංඝයා උපෝසථය කෙරේවා, ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසාවා" යැයි වදාළ බැවින් මෙහිදී ද "ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන්නේය" යැයි පැවසිය යුතුය, එවිට පෙර වචන හා පසු වචන ගැලපෙන්නේය යන චෝදනාව විය හැකිය. පිළිතුරු කියනු ලැබේ: එය හුදෙක් වචන මාත්‍රයක් පමණි, එසේ පැවසුවහොත් නොගැලපේ. ලක්ෂණ වශයෙන් ගත් කල එය ගැලපේ. සංඝයාගේ සාමග්‍රියෙන්, ගණයාගේ සාමග්‍රියෙන් සහ එක් පුද්ගලයෙකුගේ උදෙසීමෙන් මුළු සංඝයාටම ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන ලද්දේ වෙයි යන්න මෙහි ලක්ෂණයයි. එබැවින් "ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන්නෙමි" යන්නම මෙහි පැවසිය යුතුය.

Taṃ sabbeva santā sādhukaṃ suṇoma manasi karomāti nti pātimokkhaṃ. Sabbeva santāti yāvatikā tassā parisāya therā ca navā ca majjhimā ca. Sādhukaṃ suṇomāti aṭṭhiṃ katvā manasi karitvā sotadvāravasena sabbacetasā samannāharāma. Manasi karomāti ekaggacittā hutvā citte ṭhapeyyāma. Ettha ca kiñcāpi ‘‘pātimokkhaṃ uddisissāmī’’ti vuttattā ‘‘suṇotha manasi karothā’’ti vattuṃ yuttaṃ viya dissati, ‘‘saṅgho uposathaṃ kareyyā’’tiiminā pana na sameti. Samaggassa hi saṅghassetaṃ uposathakaraṇaṃ, pātimokkhuddesako ca saṅghapariyāpannova, iccassa saṅghapariyāpannattā ‘‘suṇoma manasi karomā’’ti idameva vattuṃ yuttaṃ.

"තං සබ්බේව සන්තා සාධුකං සුණෝම මනසි කරෝම" යන්නෙහි "තං" යනු ප්‍රාතිමෝක්ෂයයි. "සබ්බේව සන්තා" යනු ඒ පිරිසෙහි සිටින තාක් තෙර, නවක සහ මධ්‍යම සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලාය. "සාධුකං සුණෝම" යනු වුවමනාව ඇති කරගෙන, මෙනෙහි කරමින්, ශ්‍රවණ ද්වාරය මඟින් මුළු සිතින්ම එකඟව ග්‍රහණය කර ගනිමු යන්නයි. "මනසි කරෝම" යනු ඒකාග්‍ර වූ සිත් ඇත්තන් වී සිතෙහි තබා ගනිමු යන්නයි. මෙහිදී, "මම ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන්නෙමි" යි පැවසූ නිසා "අසන්න, මෙනෙහි කරන්න" යැයි පැවසීම සුදුසු සේ පෙනුනද, "සංඝයා උපෝසථය කෙරේවා" යන වචනය සමඟ එය නොගැලපේ. මන්දයත්, මෙය සමගි වූ සංඝයාගේ උපෝසථ ක්‍රියාවකි. ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන භික්ෂුව ද සංඝයාටම අයත් කෙනෙකි. මෙසේ ඔහු සංඝයාට අයත් බැවින්, "අපි අසමු, මෙනෙහි කරමු" යන්නම පැවසීම සුදුසුය.

Idāni yaṃ vuttaṃ ‘‘pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā’’ti, tattha yathā pārisuddhiārocanaṃ hoti, taṃ dassetuṃ yassa siyā āpatti, so āvikareyyāti āha. Tattha yassa siyāti yassa channaṃ ākārānaṃ aññatarena āpannāpatti bhaveyya. Āpattiñhi [Pg.100] āpajjanto alajjitā, aññāṇatā, kukkuccappakatatā, akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā, satisammosāti imehi chahākārehi (pari. 295) āpajjati.

දැන්, "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා පාරිශුද්ධිය ප්‍රකාශ කරත්වා" යැයි යමක් වදාරන ලද්දේ ද, එහිදී යම් ආකාරයකින් පාරිශුද්ධි ප්‍රකාශ කිරීම සිදු වේද, එය පෙන්වීම පිණිස "යමෙකුට ඇවැතක් ඇත්නම්, ඔහු එය හෙළි කෙරේවා" යි වදාරන ලදී. එහි "යමෙකුට ඇත්නම්" යනු, කරුණු සය අතරින් යම් කිසි කරුණක් නිසා පැමිණි ඇවැතක් යමෙකුට ඇත්නම් යන්නයි. ඇවැතට පැමිණෙන තැනැත්තා ලජ්ජා නැතිකම, නොදැනුවත්කම, කුකුස (සැකය) ඇති බව, අකැප දෙයෙහි කැපය යන හැඟීම, කැප දෙයෙහි අකැපය යන හැඟීම සහ සිහිමුළාවීම යන මේ කරුණු හයෙන් ඇවැතට පැමිණෙයි.

Kathaṃ alajjitāya āpajjati? Akappiyabhāvaṃ jānantoyeva madditvā vītikkamaṃ karoti.

ලජ්ජා නැතිකම නිසා ඇවැතට පැමිණෙන්නේ කෙසේද? අකැප බව දැන දැනම එය නොසලකා හැර ඉක්මවා යාම කෙරෙයි.

Vuttampi cetaṃ –

මේ බව දේශනා කොටද ඇත -

‘‘Sañcicca āpattiṃ āpajjati, āpattiṃ parigūhati;

Agatigamanañca gacchati, ediso vuccati alajjipuggalo’’ti. (pari. 359);

"දැන දැනම ඇවැතට පැමිණෙයි, ඇවැත සඟවයි, අගතියට ද යයි; එබඳු තැනැත්තා ලජ්ජා නැති පුද්ගලයා (අලජ්ජී පුද්ගලයා) යැයි කියනු ලැබේ."

Kathaṃ aññāṇatāya āpajjati? Aññāṇapuggalo hi mando momūho kattabbākattabbaṃ ajānanto akattabbaṃ karoti, kattabbaṃ virādheti, evaṃ aññāṇatāya āpajjati.

"නොදැනුවත්කම නිසා ඇවැතට පැමිණෙන්නේ කෙසේද? නොදන්නා පුද්ගලයා මෝඩයෙක්, මුළා වූවෙක් වී, කළ යුතු දේ හා නොකළ යුතු දේ නොදැන, නොකළ යුතු දේ කරයි, කළ යුතු දේ මඟහරියි; මෙසේ නොදැනුවත්කම නිසා ඇවැතට පැමිණෙයි."

Kathaṃ kukkuccappakatatāya āpajjati? Kappiyākappiyaṃ nissāya kukkucce uppanne vinayadharaṃ pucchitvā kappiyaṃ ce, kattabbaṃ siyā, akappiyaṃ ce, na kattabbaṃ, ayaṃ pana ‘‘vaṭṭatī’’ti madditvā vītikkamatiyeva, evaṃ kukkuccappakatatāya āpajjati.

සැක බහුල බව නිසා ඇවැතට පැමිණෙන්නේ කෙසේද? කැප අකැප දේ පිළිබඳව සැකයක් උපන් කල්හි, විනයධරයන් වහන්සේගෙන් විමසා, එය කැප නම් කළ යුතුය, අකැප නම් නොකළ යුතුය. එසේ වුවද, මෙම මහණ තෙමේ 'කැපය' යැයි සිතමින් සැකය යටපත් කරමින් ව්‍යතික්‍රමණය (ඇවැත් සිදු කිරීම) ම කරයි. මෙසේ සැක බහුල බව නිසා ඇවැතට පැමිණෙයි.

Kathaṃ akappiye kappiyasaññitāya āpajjati? Acchamaṃsaṃ ‘‘sūkaramaṃsa’’nti khādati, vikāle kālasaññāya bhuñjati, evaṃ akappiye kappiyasaññitāya āpajjati.

අකැප දෙයෙහි කැපය යන වැටහීමෙන් ඇවැතට පැමිණෙන්නේ කෙසේද? වලස් මස් 'ඌරු මස්' යැයි සිතා වළඳයි, විකාලයෙහි කාලය (සුදුසු වේලාව) යැයි සිතා වළඳයි. මෙසේ අකැප දෙයෙහි කැපය යන වැටහීමෙන් ඇවැතට පැමිණෙයි.

Kathaṃ kappiye akappiyasaññitāya āpajjati? Sūkaramaṃsaṃ ‘‘acchamaṃsa’’nti khādati, kāle vikālasaññāya bhuñjati, evaṃ kappiye akappiyasaññitāya āpajjati.

කැප දෙයෙහි අකැපය යන වැටහීමෙන් ඇවැතට පැමිණෙන්නේ කෙසේද? ඌරු මස් 'වලස් මස්' යැයි සිතා වළඳයි, සුදුසු කාලයෙහි විකාලය යැයි සිතා වළඳයි. මෙසේ කැප දෙයෙහි අකැපය යන වැටහීමෙන් ඇවැතට පැමිණෙයි.

Kathaṃ satisammosā āpajjati? Sahaseyyacīvaravippavāsādīni satisammosā āpajjati, iti imesaṃ channaṃ ākārānaṃ aññatarena ākārena āpannā yassa siyā sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ aññatarā āpatti therassa vā navassa vā majjhimassa vāti attho.

සිහිමුළාවෙන් ඇවැතට පැමිණෙන්නේ කෙසේද? සහසෙය්‍යාව (අනුපසම්පන්නයෙකු සමඟ එකට සැතපීම), චීවරවිප්පවාසය (තුන් සිවුරෙන් තොරව රැය ගත කිරීම) ආදී ඇවැත් සිහිමුළාවීම නිසා සිදු කරගනියි. මෙසේ මේ ආකාර හයෙන් කිසියම් ආකාරයකින්, සප්ත ඇවැත් සමූහයෙන් යම්කිසි ඇවැතකට පැමිණීමක් ස්ථවිර, නවක හෝ මධ්‍යම මහණෙකුට වේද, එය මෙහි අදහසයි.

So āvikareyyāti so taṃ āpattiṃ desetu vā pakāsetu vāti vuttaṃ hoti. Asantiyā āpattiyāti yassa pana evaṃ anāpannā vā āpattiṃ [Pg.101] āpajjitvā ca pana vuṭṭhitā vā desitā vā ārocitā vā āpatti, tassa sā āpatti asantī nāma hoti, evaṃ asantiyā āpattiyā tuṇhī bhavitabbaṃ. Tuṇhībhāvena kho panāyasmante ‘‘parisuddhā’’ti vedissāmīti tuṇhībhāvenāpi hi kāraṇena ahaṃ āyasmante ‘‘parisuddhā’’icceva jānissāmīti. Yathā kho pana paccekapuṭṭhassa veyyākaraṇaṃ hotīti yathā ekeneko puṭṭho byākareyya, yathā ekeneko paccekapuṭṭho ‘‘maṃ esa pucchatī’’ti ñatvā byākareyyāti vuttaṃ hoti.

'සෝ ආවීකරෙය්‍ය' (ඔහු ප්‍රකාශ කෙරේවා) යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ, එම ඇවැත ඇති භික්ෂුව එය දේශනා කෙරේවා හෝ ප්‍රකාශ කෙරේවා යන්නයි. 'අසන්තියා ආපත්තියා' (ඇවැතක් නැති කල්හි) යන්නෙහි අර්ථය නම්, යමෙකුට මේ ආකාර හයෙන් කිසිදු ඇවැතක් සිදු නොවූයේ නම් හෝ ඇවැතකට පැමිණ ඉන් නැගී සිටියේ නම්, දේශනා කරන ලද්දේ නම් හෝ ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ නම්, ඔහුට එම ඇවැත 'නොපවත්නා ඇවැතක්' (අසන්තී) නම් වෙයි. එසේ ඇවැතක් නැති කල්හි නිශ්ශබ්ද විය යුතුය. 'තුණ්හීභාවේන ඛෝ පනායස්මන්තේ පරිසුද්ධාති වේදිස්සාමි' (නිශ්ශබ්දතාවයෙන් යුතුව ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා පිරිසිදු යැයි දැනගනිමි) යන්නෙන්, නිශ්ශබ්දව සිටීමේ හේතුවෙන් ද මම ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා පිරිසිදු අය ලෙසම දැනගනිමි යන්න අදහස් කෙරේ. 'යථා ඛෝ පන පච්චේකපුට්ඨස්ස වෙය්‍යාකරණං හෝති' (යම්සේ තනි තනිව අසන ලද්දහුගේ පිළිතුරු දීමක් වේද) යන්නෙන්, එක් එක් අය විමසන ලදුව පිළිතුරු දෙන්නාක් මෙන්, තනි තනිව විමසන කල්හි 'මොහු මාගෙන් විමසයි' කියා දැන පිළිතුරු දිය යුතුය යන්න දක්වන ලදී.

Evamevaṃ evarūpāya parisāya yāvatatiyaṃ anusāvitaṃ hotīti ettha ekacce tāva ācariyā evaṃ vadanti ‘‘evamevaṃ imissāya bhikkhuparisāya yadetaṃ ‘yassa siyā āpatti, so āvikareyya, asantiyā āpattiyā tuṇhī bhavitabbaṃ, tuṇhībhāvena kho panāyasmante parisuddhāti vedissāmī’ti tikkhattuṃ anusāvitaṃ, taṃ ekamekena ‘maṃ esa pucchatī’ti evaṃ jānitabbaṃ hotīti attho’’ti. Taṃ na yujjati, kasmā? Atthabyañjanabhedato. Anussāvanañhi nāma atthato ca byañjanato ca abhinnaṃ hoti ‘‘dutiyampi etamatthaṃ vadāmī’’tiādīsu (mahāva. 72; cūḷava. 3) viya, ‘‘yassa siyā’’tiādivacanattayaṃ pana atthatopi byañjanatopi bhinnaṃ, tenassa anussāvanattayaṃ na yujjati. Yadi cetaṃ yāvatatiyānussāvanaṃ siyā, nidānuddese aniṭṭhitepi āpatti siyā. Na ca yuttaṃ anāpattikkhette āpattiṃ āpajjituṃ.

එසේම මෙබඳු වූ පිරිස මැද තුන් වරක් දක්වා අනුශ්‍රාවණය කරනු ලැබේ (යාවතතියං අනුසාවිතං හෝති) යන්නෙහි ඇතැම් ආචාර්යවරු මෙසේ පවසති: 'එසේම මේ භික්ෂු පිරිස මැද "යමෙකුට ඇවැතක් ඇත්ද, ඔහු ප්‍රකාශ කෙරේවා, ඇවැතක් නැති කල්හි නිශ්ශබ්ද විය යුතුය, නිශ්ශබ්දතාවයෙන් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා පිරිසිදු යැයි දැනගනිමි" යන මෙම වැකිය තුන් වරක් අනුශ්‍රාවණය කරන ලදුව, එය එක් එක් භික්ෂුව විසින් "මගෙන් මොහු අසයි" යනුවෙන් දත යුතුය යනු මෙහි අදහසයි.' එය නොගැලපේ. කුමක් නිසාද? අර්ථයෙන් හා ව්‍යංජනයෙන් (වචනවලින්) වෙනස් වන බැවිනි. අනුශ්‍රාවණය නම් අර්ථයෙන් ද ව්‍යංජනයෙන් ද අභින්න (වෙනස් නොවන) විය යුතුය; 'දුතියම්පි ඒතමත්ථං වදාමි' (දෙවනුව ද මේ කරුණ පවසමි) ආදියේ මෙනි. නමුත් 'යස්ස සියා' යනාදී වැකි තුන අර්ථයෙන් ද ව්‍යංජනයෙන් ද වෙනස් වේ. එබැවින් එහි අනුශ්‍රාවණත්වයක් නොගැලපේ. ඉදින් මෙය තුන්වරක් අනුශ්‍රාවණය කිරීමක් (යාවතතියානුස්සාවන) වන්නේ නම්, නිදාන උද්දේශය අවසන් නොවී තිබියදීත් ඇවැත් සිදුවිය හැකිය. ඇවැත් සිදු නොවන අවස්ථාවක ඇවැතට පැමිණීම නොගැලපේ.

Apare ‘‘anusāvita’’ntipadassa anusāvetabbanti atthaṃ vikappetvā ‘‘yāvatatiya’’ntiidaṃ upari uddesāvasāne ‘‘kaccittha parisuddhā…pe… tatiyampi pucchāmī’’ti etaṃ sandhāya vuttanti āhu. Tampi na yujjati, kasmā? Atthayuttīnaṃ abhāvato. Idañhi padaṃ keci ‘‘anusāveta’’nti sajjhāyanti, keci ‘‘anusāveta’’nti, taṃ ubhayaṃ vāpi atītakālameva dīpeti, na anāgataṃ. Yadi cassa ayaṃ attho siyā, ‘‘anusāvitaṃ hessatī’’ti vadeyya, evaṃ tāva atthābhāvato na yujjati. Yadi cetaṃ uddesāvasāne vacanaṃ sandhāya vuttaṃ siyā, ‘‘na āvikarissāmī’’ti cittaṃ uppādentassa nidāne samattepi vuttamusāvādo na siyā, kasmā? ‘‘Yāvatatiyaṃ anussāviyamāne’’tivacanato (mahāva. 134) ‘‘yāvatatiya’’nti idaṃ vacanameva [Pg.102] niratthakaṃ siyā, kasmā? Nidānuddese yāvatatiyānussāvanassa abhāvatoti evaṃ yuttiabhāvato tampi na yujjati. ‘‘Yāvatatiyaṃ anusāvitaṃ hotī’’ti idaṃ pana lakkhaṇavacanamattaṃ, tena imamatthaṃ dasseti – idaṃ pātimokkhaṃ nāma yāvatatiyaṃ anussāviyati, tasmiṃ yāvatatiyaṃ anussāviyamāne yo saramāno santiṃ āpattiṃ nāvikaroti, tassa yāvatatiyānussāvanāvasāne sampajānamusāvādo hotīti.

වෙනත් ආචාර්යවරු 'අනුසාවිතං' යන පදයට 'අනුසාවේතබ්බං' (අනුශ්‍රාවණය කළ යුතුය) යනුවෙන් අර්ථ දක්වා, 'යාවතතියං' (තුන්වන වර දක්වා) යන්න ඉහළින් දැක්වෙන උද්දේශය අවසානයේ එන 'කච්චිත්ථ පරිසුද්ධා... තතියම්පි පුච්ඡාමි' යන මේ කරුණ අරභයා පවසන ලද්දක් යැයි කියති. එය ද නොගැලපේ. කුමක් නිසාද? අර්ථයේ යුක්තිසහගත බවක් නොමැති බැවිනි. මෙම පදය ඇතැම්හු 'අනුසාවේත' කියා ද, ඇතැම්හු 'අනුසාවේතං' කියා ද සජ්ඣායනා කරති; ඒ දෙකම අතීත කාලය පමණක් දක්වයි, අනාගත කාලය නොවේ. ඉදින් මෙහි අදහස එය (අනාගත කාලය) වූයේ නම් 'අනුසාවිතං හෙස්සති' (අනුශ්‍රාවණය කරනු ලබන්නේය) යනුවෙන් වදාරන්නට තිබුණි. මෙසේ මුලින්ම අර්ථය නොමැති බැවින් එය නොගැලපේ. ඉදින් මෙය උද්දේශය අවසානයේ වචනය අරභයා පවසන ලද්දක් නම්, 'මම ප්‍රකාශ නොකරමි' යන සිත උපදවා ගන්නා භික්ෂුවට නිදානය අවසන් වූ පසුත් කියන ලද මුසාවාදය සිදු නොවන්නේය. කුමක් නිසාද? 'යාවතතියං අනුස්සාවියමානේ' (තුන්වන වර දක්වා අනුශ්‍රාවණය කරනු ලබන කල්හි) යන වචනය නිසා, 'යාවතතියං' යන වචනයම නිශ්ඵල වන්නේය. කුමක් නිසාද? නිදාන උද්දේශයෙහි තුන්වරක් අනුශ්‍රාවණය කිරීමක් නොමැති බැවිනි. මෙසේ යුක්තියක් නොමැති බැවින් එය ද නොගැලපේ. 'යාවතතියං අනුසාවිතං හෝති' යන්න වනාහි ලක්ෂණ ප්‍රකාශ කරන වචනයක් පමණි. එයින් මේ අර්ථය දක්වයි – එනම්, මෙම ප්‍රාතිමෝක්ෂය තුන් වරක් දක්වා අනුශ්‍රාවණය කරනු ලැබේ, එසේ තුන් වරක් දක්වා අනුශ්‍රාවණය කරනු ලබන කල්හි, යම් භික්ෂුවක් තමාට ඇති ඇවැත සිහිපත් වෙමින් ද එය ප්‍රකාශ නොකෙරේ නම්, ඔහුට තුන්වන වර අනුශ්‍රාවණය අවසානයේ දැන දැන බොරු කීමේ (සම්පජාන මුසාවාද) ඇවැත සිදු වේ යන්නයි.

Tadetaṃ yathā anusāvitaṃ yāvatatiyaṃ anusāvitaṃ nāma hoti, taṃ dassetuṃ tatthāyasmante pucchāmītiādi vuttaṃ. Taṃ panetaṃ pārājikādīnaṃ avasāne dissati, na nidānāvasāne. Kiñcāpi na dissati, atha kho uddesakāle ‘‘āvikatā hissa phāsu hotī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ, tatthāyasmante pucchāmī’’tiādinā nayena vattabbameva. Evañhi nidānaṃ suuddiṭṭhaṃ hoti, aññathā duuddiṭṭhaṃ. Imameva ca atthaṃ sandhāya uposathakkhandhake vuttaṃ ‘‘yāvatatiyaṃ anusāvitaṃ hotīti sakimpi anusāvitaṃ hoti, dutiyampi anusāvitaṃ hoti, tatiyampi anusāvitaṃ hotī’’ti (mahāva. 134). Ayamettha ācariyaparamparābhato vinicchayo.

එම ප්‍රාතිමෝක්ෂය අනුශ්‍රාවණය කරන ලද්දේ යම් සේද, එය තුන් වරක් දක්වා අනුශ්‍රාවණය කරන ලද්දක්ම වෙයි; එය පෙන්වා දීම පිණිස 'තත්ථායස්මන්තේ පුච්ඡාමි' (එහි ලා ආයුෂ්මතුන්ගෙන් විමසමි) ආදිය වදාරන ලදී. එය වනාහි පාරාජිකා ආදියේ අවසානයෙහි දක්නට ලැබෙන අතර නිදානය අවසානයෙහි දක්නට නොලැබේ. නිදානය අවසානයෙහි දක්නට නොලැබුණත්, උද්දේශය (ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කරන) කාලයෙහි 'ඇවැත් ප්‍රකාශ කළ තැනැත්තාට පහසු වෙයි' කියා, 'ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලානි, නිදානය උදෙසන ලදී, එහි ලා ආයුෂ්මතුන්ගෙන් විමසමි' ආදී ක්‍රමයෙන් පැවසිය යුතුම වේ. එසේ පැවසූ විට නිදානය මැනවින් උදෙසන ලද්දක් වෙයි, එසේ නොමැති නම් නිසි පරිදි උදෙසන ලද්දක් නොවේ. මේ අර්ථයම අරභයා උපෝසථක්ඛන්ධකයෙහි මෙසේ වදාරන ලදී: 'තුන් වරක් දක්වා අනුශ්‍රාවණය කරන ලද්දේ වෙයි යනු, එක් වරක් ද අනුශ්‍රාවණය කරන ලද්දේ වෙයි, දෙවන වර ද අනුශ්‍රාවණය කරන ලද්දේ වෙයි, තුන්වන වර ද අනුශ්‍රාවණය කරන ලද්දේ වෙයි.' මේ වනාහි මෙහිලා ආචාර්ය පරම්පරාවෙන් පැවත එන විනිශ්චයයි.

Yo pana bhikkhu…pe… sampajānamusāvādassa hotīti sampajānamusāvādo assa hoti, tenassa dukkaṭāpatti hoti, sā ca kho pana na musāvādalakkhaṇena, ‘‘sampajānamusāvāde kiṃ hoti, dukkaṭaṃ hotī’’ti (mahāva. 135) iminā pana bhagavato vacanena vacīdvāre akiriyasamuṭṭhānāpatti hotīti veditabbā.

'යෝ පන භික්ඛු... සම්පජානමුසාවාදස්ස හෝති' යන්නෙන් ඔහුට දැන දැන බොරු කීමේ ඇවැත සිදු වෙයි, එයින් ඔහුට දුක්කටාපත්ති (දුකුළා ඇවැත්) සිදු වෙයි. එසේ වුවද එය මුසාවාදයේ සාමාන්‍ය ලක්ෂණයෙන් සිදුවන්නක් නොවේ. 'දැන දැන බොරු කීමෙහි කුමක් වේද? දුකුළා ඇවැත් වේ' යන භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මෙම වචනය හේතුවෙන් වචීද්වාරයෙහි අකිරියසමුඨාන ඇවැතක් (ක්‍රියාවක් නොකිරීම නිසා හටගන්නා ඇවැතක්) වන බව දත යුතුය.

Vuttampi cetaṃ –

මේ බව මෙසේ ද වදාරන ලදී –

‘‘Anālapanto manujena kenaci,Vācāgiraṃ no ca pare bhaṇeyya;

Āpajjeyya vācasikaṃ, na kāyikaṃ,Pañhāmesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 479);

'කිසිම මිනිසෙකු සමඟ කතා නොකරමින්, අන් අය සමඟ වචනවලින් ශබ්දයක් (කතාවක්) නොපැවසුව ද, කායිකව නොව වාචසිකව ඇවැතකට පැමිණෙන්නේය. මේ ප්‍රශ්නය (විනයෙහි) දක්ෂයන් විසින් සිතන ලද්දකි.'

Antarāyikoti [Pg.103] vippaṭisāravatthutāya pāmojjādisambhavaṃ nivāretvā paṭhamajjhānādīnaṃ adhigamāya antarāyaṃ karoti. Tasmāti yasmā ayaṃ anāvikaraṇasaṅkhāto sampajānamusāvādo antarāyiko hoti, tasmā. Saramānenāti attani santiṃ āpattiṃ jānantena. Visuddhāpekkhenāti vuṭṭhātukāmena visujjhitukāmena. Santī āpattīti āpajjitvā avuṭṭhitā āpatti. Āvikātabbāti saṅghamajjhe vā gaṇamajjhe vā ekapuggale vā pakāsetabbā, antamaso anantarassāpi bhikkhuno ‘‘ahaṃ, āvuso, itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno, ito vuṭṭhahitvā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’’ti (mahāva. 170) vattabbaṃ. Sacepi vematiko hoti, ‘‘ahaṃ, āvuso, itthannāmāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’’ti (mahāva. 169) vattabbaṃ. Āvikatā hissa phāsu hotītiettha āvikatāti āvikatāya, pakāsitāyāti attho. Alajjitātiādīsu (pari. 295) viya hi idampi karaṇatthe paccattavacanaṃ. Hīti nipātamattaṃ. Assāti etassa bhikkhuno. Phāsu hotīti paṭhamajjhānādīnaṃ adhigamāya phāsu hoti, avippaṭisāramūlakānaṃ pāmojjādīnaṃ vasena sukhappaṭipadā sampajjatīti attho.

‘අන්තරායිකෝ’ යන්නෙන් විපිළිසර වීමට කරුණක් වන බැවින්, ප්‍රාමෝද්‍යය ආදියේ උපත වළක්වා ප්‍රථම ධ්‍යානාදියේ අධිගමයට බාධා පමුණුවන බව අදහස් වේ. ‘තස්මා’ යනු, යම් හෙයකින් හෙළි නොකරන ලදැයි කියනු ලබන මෙම දැන දැන මුසාවාද කීම අන්තරායකර වේ ද, එහෙයිනි. ‘සරමානේන’ යනු තමා කෙරෙහි ඇති ඇවත දන්නා වූ (සිහිපත් කරන්නා වූ) තැනැත්තා විසිනි. ‘විසුද්ධාපේක්ඛේන’ යනු ඇවතින් නැගී සිටීමට කැමති, පිරිසිදු වීමට කැමති තැනැත්තා විසිනි. ‘සන්ති ආපත්ති’ යනු පැමිණි (සිදුවූ), එහෙත් තවම ප්‍රතිකර්ම කොට නොනැගී සිටි ඇවතයි. ‘ආවීකාතබ්බා’ යනු සංඝයා මැද හෝ ගණයා මැද හෝ එක් පුද්ගලයකු ඉදිරියේ හෝ ප්‍රකාශ කළ යුතුය. අවම වශයෙන් තමාට ළඟින්ම සිටින භික්ෂුවට හෝ, “ඇවැත්නි, මම මෙනම් ඇති ඇවතකට පැමිණියෙමි. මම මෙතැනින් නැගී සිට (උපෝසථයෙන් බැහැරව ගොස්) එම ඇවත ප්‍රතිකර්ම කරන්නෙමි” යි පැවසිය යුතුය. ඉදින් සැක සහිත වන්නේ නම් ද, “ඇවැත්නි, මම මෙනම් ඇති ඇවත පිළිබඳව සැක සහිත වෙමි. යම් කලෙක සැක රහිත වන්නෙම් ද, එකල්හි එම ඇවත ප්‍රතිකර්ම කරන්නෙමි” යි පැවසිය යුතුය. ‘ආවීකතා හිස්ස ඵාසු හෝති’ යන මෙහි ‘ආවීකතා’ යනු හෙළිදරව් කරන ලද බැවින්, ප්‍රකාශ කරන ලද බැවින් යන අර්ථයයි. ‘අලජ්ජිතා’ යනාදී තැන්හි මෙන් මෙහි ද ප්‍රථමා විභක්ති පදය කරණාර්ථයෙහි (හේත්වර්ථයෙහි) යෙදී ඇත. ‘හි’ යන්න නිපාත මාත්‍රයකි. ‘අස්ස’ යනු ඒ භික්ෂුවට ය. ‘ඵාසු හෝති’ යනු ප්‍රථම ධ්‍යානාදිය ලැබීමට පහසු වේ, එනම් නොතැවීම (අවිපිළිසර බව) මුල් කරගත් ප්‍රාමෝද්‍යය ආදියෙහි වසයෙන් සුඛ පටිපදාව (පහසු පිළිවෙත) උදාවේ යන අර්ථයයි.

Iti kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

මෙසේ කංඛාවිතරණී නම් වූ ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි,

Nidānavaṇṇanā niṭṭhitā.

නිදාන වර්ණනාව නිමවා වදාරන ලදී.

Pārājikakaṇḍo

පාරාජිකා කාණ්ඩය

Idāni [Pg.104] yadetaṃ nidānānantaraṃ tatrime cattārotiādi pārājikakaṇḍaṃ, tattha tatrāti tasmiṃ ‘‘pātimokkhaṃ uddisissāmī’’ti evaṃ vutte pātimokkhe. Imeti idāni vattabbānaṃ abhimukhīkaraṇaṃ. Cattāroti gaṇanaparicchedo. Pārājikāti evaṃnāmakā. Dhammāti āpattiyo. Uddesaṃ āgacchantīti sarūpena uddisitabbataṃ āgacchanti, na nidāne viya ‘‘yassa siyā āpattī’’ti sādhāraṇavacanamattena.

දැන්, නිදානයට පසුව එන යම් ඒ ‘තත්‍රිමේ චත්තාරෝ’ යනාදී පාරාජිකා කාණ්ඩයක් වේ ද, එහි ‘තත්‍ර’ යනු “ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසන්නෙමි” යි මෙසේ කියන ලද ඒ ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි ය. ‘ඉමේ’ යන්නෙන් දැන් පැවසිය යුතු ඇවැත්තු ඉදිරිපත් කෙරෙති. ‘චත්තාරෝ’ යනු සංඛ්‍යා නියමයකි. ‘පාරාජිකා’ යනු එම නම ඇති, ‘ධම්මා’ යනු ඇවැත්තු ය. ‘උද්දේසං ආගච්ඡන්ති’ යනු (පෙළෙහි) තමන්ගේ ස්වරූපයෙන්ම දේශනා කිරීමට පැමිණෙති, නිදානයෙහි මෙන් “යමෙකුට ඇවතක් ඇත්නම්” යන පොදු වචන මාත්‍රයෙන් පමණක් නොවේ.

1. Paṭhamapārājikavaṇṇanā

1. ප්‍රථම පාරාජිකා වර්ණනාව

Yo panāti rassadīghādinā liṅgādibhedena yo koci. Bhikkhūti ehibhikkhuupasampadā, saraṇagamanūpasampadā, ovādappaṭiggahaṇūpasampadā, pañhābyākaraṇūpasampadā, aṭṭhagarudhammappaṭiggahaṇūpasampadā, dūtenūpasampadā, aṭṭhavācikūpasampadā, ñatticatutthakammūpasampadāti imāsu aṭṭhasu upasampadāsu ñatticatutthena upasampadākammena akuppena ṭhānārahena upasampanno. Tassa pana kammassa vatthuñattianussāvana sīmā parisāsampattivasena akuppatā veditabbā.

‘යෝ පන’ යනු මිටි-දිගු ආදී ලිංග (ස්වරූප) ආදී භේදයන්ගෙන් යුත් යම්කිසි කෙනෙකි. ‘භික්ඛු’ යනු ඒහිභික්ෂු උපසම්පදාව, සරණගමන උපසම්පදාව, ඕවාදපටිග්ගහණ උපසම්පදාව, පඤ්හව්‍යාකරණ උපසම්පදාව, අෂ්ටගරුධර්මපටිග්ගහණ උපසම්පදාව, දූතේන උපසම්පදාව, අෂ්ටවාචික උපසම්පදාව සහ ඤත්තිචතුත්ථකම්ම උපසම්පදාව යන මෙකී අටවැදෑරුම් උපසම්පදාවන් අතුරින් නොවෙනස් කළ හැකි, සුදුසු වූ ඤත්තිචතුත්ථ කර්ම උපසම්පදාවෙන් උපසම්පන්න වූ තැනැත්තා ය. ඒ උපසම්පදා කර්මයේ නොවෙනස් කළ හැකි බව (අකුප්පතාව) වස්තු සම්පත්තිය, ඤත්ති සම්පත්තිය, අනුස්සාවන සම්පත්තිය, සීමා සම්පත්තිය හා පිරිස් සම්පත්තිය යන සම්පත්තීන්ගේ වසයෙන් දත යුතුය.

Tattha vatthūti upasampadāpekkho puggalo, so ṭhapetvā ūnavīsativassaṃ antimavatthuajjhāpannapubbaṃ, paṇḍakādayo ca ekādasa abhabbapuggale veditabbo. Tattha ūnavīsativasso nāma paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya aparipuṇṇavīsativasso. Antimavatthuajjhāpannapubbo nāma catunnaṃ pārājikānaṃ aññataraṃ ajjhāpannapubbo. Paṇḍakādayo vajjanīyapuggalakathāyaṃ vuttā. Tesu āsittapaṇḍakañca usūyapaṇḍakañca ṭhapetvā opakkamikapaṇḍako napuṃsakapaṇḍako paṇḍakabhāvapakkhe ṭhito pakkhapaṇḍako ca idha adhippeto.

එහි ‘වස්තුව’ නම් උපසම්පදාව අපේක්ෂා කරන පුද්ගලයා ය. ඔහු, වයස විසි වසරක් නොපිරුණු තැනැත්තා, මීට පෙර අන්තිම වස්තුවට (පාරාජිකාවට) පැමිණි තැනැත්තා සහ පණ්ඩක ආදී එකොළොස් දෙනෙකුන් වූ අභව්‍ය පුද්ගලයන් හැර සෙසු පුද්ගලයා ලෙස දත යුතුය. එහි ‘විසි වසරක් නොපිරුණු තැනැත්තා’ නම් පිළිසඳ ගත් දින සිට අවුරුදු විස්සක් සම්පූර්ණ නොවූ තැනැත්තා ය. ‘මීට පෙර අන්තිම වස්තුවට පැමිණි තැනැත්තා’ නම් සතර පාරාජිකාවන්ගෙන් කිසියම් එකකට මීට පෙර පැමිණි තැනැත්තා ය. පණ්ඩක ආදීහු වර්ජනීය පුද්ගල කථාවෙහි පවසන ලදහ. ඔවුන් අතුරින් ආසිත්ත පණ්ඩකයා සහ උසූය පණ්ඩකයා හැර, උපක්කමික පණ්ඩකයා, නපුංසක පණ්ඩකයා සහ පණ්ඩක පාර්ශ්වයෙහි සිටින පක්ෂ පණ්ඩකයා මෙහිලා අදහස් කෙරෙත්.

Theyyasaṃvāsako pana tividho liṅgatthenako saṃvāsatthenako ubhayatthenakoti. Tattha yo sayaṃ pabbajitvā na bhikkhuvassāni gaṇeti, na yathāvuḍḍhaṃ bhikkhūnaṃ vā sāmaṇerānaṃ vā vandanaṃ sādiyati, na āsanena paṭibāhati, na uposathādīsu sandissati, ayaṃ asuddhacittatāya liṅgamattasseva thenitattā liṅgatthenako nāma. Yo pana bhikkhūhi pabbajito sāmaṇero samāno kāsāyāni apanetvā tesu saussāhova [Pg.105] methunaṃ dhammaṃ paṭisevitvā puna nivāsetvā sāmaṇerabhāvaṃ paṭijānāti, ayaṃ bhikkhūhi dinnaliṅgassa apariccattattā na liṅgatthenako, na liṅgānurūpassa saṃvāsassa sāditattā nāpi saṃvāsatthenako. Antimavatthuajjhāpannakepi eseva nayo. Yo ca kho sāmaṇero samāno videsaṃ gantvā bhikkhuvassāni gaṇeti, yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyati, āsanena paṭibāhati, uposathādīsu sandissati, ayaṃ saṃvāsamattasseva thenitattā saṃvāsatthenako nāma. Bhikkhuvassagaṇanādiko hi sabbopi kiriyabhedo imasmiṃ atthe ‘‘saṃvāso’’ti veditabbo. Sikkhaṃ paccakkhāya ‘‘na maṃ koci jānātī’’ti puna evaṃ paṭipajjantepi eseva nayo. Yo pana sayaṃ pabbajitvā vihāraṃ gantvā yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyati, āsanena paṭibāhati, bhikkhuvassāni gaṇeti, uposathādīsu sandissati, ayaṃ liṅgassa ceva saṃvāsassa ca thenitattā ubhayatthenako nāma. Dhuranikkhepavasena kāsāyāni apanetvā antimavatthuṃ ajjhāpajjitvā puna tāni acchādetvā evaṃ paṭipajjantepi eseva nayo, ayaṃ tividhopi theyyasaṃvāsako idha adhippeto. Ṭhapetvā pana imaṃ tividhaṃ.

සොර සංවාසකයා ලිංගත්ථේನක (වේශය සොරකම් කළ තැනැත්තා), සංවාසත්ථේනක (සංවාසය සොරකම් කළ තැනැත්තා) සහ උභයත්ථේනක (දෙකම සොරකම් කළ තැනැත්තා) යැයි තෙවැදෑරුම් වේ. එහි යමෙක් තමා විසින්ම පැවිදි වී (වේශය ගෙන) භික්ෂු වස් නොගනින්නේ ද, වැඩිහිටි පිළිවෙළින් භික්ෂූන්ගේ හෝ සාමණේරයන්ගේ වැඳීම රිසි නොකරන්නේ ද, ආසනයක් දීමෙන් නොවළක්වන්නේ ද, උපෝසථාදියෙහි පෙනී නොසිටින්නේ ද, මොහු අපිරිසිදු සිතැති බැවින් වේශය පමණක් සොරකම් කළ හෙයින් ‘ලිංගත්ථේනක’ නම් වේ. යමෙක් භික්ෂූන් විසින් පැවිදි කරන ලද සාමණේරයෙක්ව සිටියදී, සිවුරු ඉවත් කොට නැවත ඒවා හැඳීමේ බලාපොරොත්තුව ඇතිවම මෙවුන්දම් සෙවුනය කොට, නැවත සිවුරු හැඳ සාමණේරභාවය පිළිගන්නේ ද, මොහු භික්ෂූන් විසින් දෙන ලද ලිංගය (පැවිදි වේශය) අත් නොහළ බැවින් ලිංගත්ථේනක නොවේ. එමෙන්ම ලිංගයට අනුරූප සංවාසයට ආශා නොකළ බැවින් සංවාසත්ථේනක ද නොවේ. පාරාජිකාවට (අන්තිම වස්තුවට) පැමිණි පුද්ගලයා කෙරෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. යම් සාමණේරයෙක් වෙනත් ප්‍රදේශයකට ගොස් තමා භික්ෂුවක් යැයි වස් ගනින්නේ ද, වැඩිහිටි පිළිවෙළින් වැඳීම පිළිගන්නේ ද, ආසනයෙන් නොවළක්වන්නේ ද, උපෝසථාදියෙහි පෙනී සිටින්නේ ද, මොහු සංවාසය පමණක් සොරකම් කළ බැවින් ‘සංවාසත්ථේනක’ නම් වේ. මක්නිසාද යත් භික්ෂු වස් ගණනය කිරීම ආදී සියලුම ක්‍රියාකාරකම් මෙහිදී ‘සංවාස’ යන්නෙන් දත යුතු බැවිනි. ශික්ෂාව පච්චක්ඛා කොට (පැවිදි බව අත්හැර) “කිසිවෙක් මා නොදනී” යි සිතා නැවත මෙසේ හැසිරෙන්නා කෙරෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. යමෙක් තමාම පැවිදි වී, විහාරයට ගොස් වැඩිහිටි පිළිවෙළින් වැඳීම පිළිගන්නේ ද, ආසනයෙන් නොවළක්වන්නේ ද, භික්ෂු වස් ගනින්නේ ද, උපෝසථාදියෙහි පෙනී සිටින්නේ ද, මොහු වේශයත් සංවාසයත් යන දෙකම සොරකම් කළ බැවින් ‘උභයත්ථේනක’ නම් වේ. පැවිදි බව අත්හැරීමේ අදහසින් සිවුරු ඉවත් කොට, අන්තිම වස්තුවට (පාරාජිකාවට) පැමිණ නැවත ඒවා හැඳ මෙසේ පිළිපදින්නා කෙරෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙකී තෙවැදෑරුම් සොර සංවාසකයාම මෙහිදී අදහස් කරනු ලැබේ. එහෙත් මේ තෙවැදෑරුම් පුද්ගලයා හැර,

‘‘Rāja dubbhikkha kantāra-roga verī bhayena vā;

Cīvarāharaṇatthaṃ vā, liṅgaṃ ādiyatīdha yo.

“රජුන්ගෙන් වන බිය, සාගත බිය, කතර බිය, රෝග බිය හෝ සතුරු බිය නිසා හෝ, සිවුරු ලබාගැනීමේ අදහසින් හෝ යමෙක් මෙහි (ශාසනයෙහි) පැවිදි වේශය ගන්නේ ද,

‘‘Saṃvāsaṃ nādhivāseti, yāva so suddhamānaso;

Theyyasaṃvāsako nāma, tāva esa na vuccatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 110);

යම්තාක් ඔහු පිරිසිදු සිතැතිව (භික්ෂූන් සමඟ පොදු ක්‍රියාවන් වන) සංවාසය ඉවසන්නේ (පිළිගන්නේ) නැද්ද, ඒ තාක් ඔහු ‘සොර සංවාසකයෙක්’ යැයි නොකියනු ලැබේ.”

Yo pana upasampanno titthiyabhāvaṃ patthayamāno sayaṃ vā kusacīrādikaṃ titthiyaliṅgaṃ ādiyati, tesaṃ vā santike pabbajati, naggo vā hutvā ājīvakānaṃ santikaṃ gantvā tesaṃ vatāni ādiyati, ayaṃ titthiyapakkantako nāma. Ṭhapetvā pana manussajātikaṃ avaseso sabbopi tiracchānagato nāma. Yena manussajātikā janetti sayampi manussabhūteneva sañcicca jīvitā voropitā, ayaṃ mātughātako nāma. Pitughātakepi eseva nayo. Yena antamaso gihiliṅge ṭhitopi manussajātiko khīṇāsavo sañcicca jīvitā voropito, ayaṃ arahantaghātako nāma. Yo pana pakatattaṃ bhikkhuniṃ tiṇṇaṃ maggānaṃ aññatarasmiṃ [Pg.106] magge dūseti, ayaṃ bhikkhunidūsako nāma. Yo devadatto viya sāsanaṃ uddhammaṃ ubbinayaṃ katvā catunnaṃ kammānaṃ aññataravasena saṅghaṃ bhindati, ayaṃ saṅghabhedako nāma. Yo devadatto viya duṭṭhacittena vadhakacittena tathāgatassa jīvamānakasarīre khuddakamakkhikāya pivanamattampi lohitaṃ uppādeti, ayaṃ lohituppādako nāma. Yassa itthinimittuppādanakammato ca purisanimittuppādanakammato ca ubhato duvidhampi byañjanaṃ atthi, ayaṃ ubhatobyañjanako nāma. Iti ime terasa puggalā upasampadāya avatthū, ime pana ṭhapetvā aññasmiṃ upasampadāpekkhe sati upasampadākammaṃ vatthusampattivasena akuppaṃ hoti.

යම් උපසම්පන්න භික්ෂුවක් තිර්ථක භාවය පතමින් තමා විසින්ම කුස තණ සිවුරු ආදී තිර්ථක ලාංඡනයක් දරා ගනී ද, නැතහොත් ඔවුන් (තිර්ථකයන්) වෙත පැවිදි වෙයි ද, නැතහොත් නිරුවත් වී ආජීවකයන් වෙත ගොස් ඔවුන්ගේ ව්‍රතයන් සමාදන් වෙයි ද, මොහු ‘තිත්ථියපක්කන්තක’ (තිර්ථකයන් වෙත ගිය පුද්ගලයා) නම් වේ. මනුෂ්‍ය ජාතිකයා හැර, ඉතිරි සියලු සත්ත්වයා ‘තිරිසන්ගත’ නම් වේ. යමෙකු විසින් මනුෂ්‍ය ජාතික වූ තමාගේ මෑණියන්ව, තමා ද මනුෂ්‍යයෙකුව සිටිමින් දැන දැන ජීවිතයෙන් තොර කරන ලද්දේ ද, මොහු ‘මාතෘඝාතක’ (මව් මැරූ පුද්ගලයා) නම් වේ. පිතෘඝාතකයා කෙරෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ. යමෙකු විසින් අන්ත අන්තිම වශයෙන් ගිහි වෙසෙහි සිටි නමුත් මනුෂ්‍ය ජාතික වූ රහතන් වහන්සේනමක දැන දැන ජීවිතයෙන් තොර කරන ලද්දේ ද, මොහු ‘අරහන්තඝාතක’ (රහතන් වහන්සේ මැරූ පුද්ගලයා) නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙක් ප්‍රකෘතිමත් (සිල්වත්) භික්ෂුණියක මෛථුන සේවනය කෙරෙන මාර්ග තුනෙන් එක්තරා මාර්ගයක දූෂණය කරයි ද, මොහු ‘භික්ෂුණීදූෂක’ නම් වේ. යමෙක් දේවදත්තයා මෙන් ධර්මයට විරුද්ධව, විනයට විරුද්ධව ශාසනය බෙදා සතර කර්මයන්ගෙන් එක්තරා ක්‍රමයකින් සංඝයා භේද කරයි ද, මොහු ‘සංඝභේදක’ නම් වේ. යමෙක් දේවදත්තයා මෙන් දුෂ්ට වූ, මරනු කැමති සිතින් තථාගතයන් වහන්සේගේ ජීවමාන ශරීරයෙහි කුඩා මැස්සකු බොන පමණ වූ ද ලේ සෙලවීමක් සිදු කරයි ද, මොහු ‘ලෝහිතුප්පාදක’ නම් වේ. ස්ත්‍රී නිමිත්ත පහළ කරවන කර්මයෙන් ද, පුරුෂ නිමිත්ත පහළ කරවන කර්මයෙන් ද යන දෙකරුණින්ම යමෙකුට ස්ත්‍රී-පුරුෂ ලිංග දෙකම පවතී ද, මොහු ‘උභතෝබ්‍යඤ්ජනක’ නම් වේ. මෙසේ මේ පුද්ගලයෝ දහතුන් දෙනා උපසම්පදාවට නුසුදුස්සෝ (අවස්තු) වෙති. මොවුන් හැර අන්‍ය වූ උපසම්පදාව අපේක්ෂා කරන අයෙකු ඇති කල්හි, උපසම්පදා කර්මය වස්තු සම්පත්ති වශයෙන් අකුප්ප (නිවැරදි) වෙයි.

Kathaṃ ñattisampattivasena akuppaṃ hoti? Vatthusaṅghapuggalañattīnaṃ aparāmasanāni, pacchā ñattiṭṭhapanañcāti ime tāva pañca ñattidosā. Tattha ‘‘ayaṃ itthannāmo’’ti upasampadāpekkhassa akittanaṃ vatthuaparāmasanaṃ nāma. ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho’’tiettha ‘‘suṇātu me, bhante’’ti vatvā ‘‘saṅgho’’ti abhaṇanaṃ saṅghaaparāmasanaṃ nāma. ‘‘Itthannāmassa upasampadāpekkho’’ti upajjhāyassa akittanaṃ puggalaaparāmasanaṃ nāma. Sabbena sabbaṃ ñattiyā anuccāraṇaṃ ñattiaparāmasanaṃ nāma. Paṭhamaṃ kammavācaṃ niṭṭhāpetvā ‘‘esā ñattī’’ti vatvā ‘‘khamati saṅghassā’’ti evaṃ ñattikittanaṃ pacchā ñattiṭṭhapanaṃ nāma. Iti imehi dosehi vimuttāya ñattiyā sampannaṃ ñattisampattivasena akuppaṃ hoti.

ඥප්ති සම්පත්ති (ඥත්ති සම්පත්තිය) වශයෙන් අකුප්ප වන්නේ කෙසේද? වස්තුව, සංඝයා, පුද්ගලයා සහ ඥප්තිය යන මොවුන් සඳහන් නොකිරීම සහ පසුව ඥප්තිය තැබීම යන මේවා ඥප්ති දෝෂ පහ වෙති. එහි ‘මොහු අසවල් නම ඇත්තෙකි’ යනුවෙන් උපසම්පදාව අපේක්ෂා කරන්නාගේ නම නොකීම ‘වස්තුව සඳහන් නොකිරීම’ (වත්ථුඅපරාමසන) නම් වේ. ‘සුණාතු මේ භන්තේ සංඝෝ’ යන මෙහි ‘සුණාතු මේ භන්තේ’ කියා ‘සංඝෝ’ යන්න නොකීම ‘සංඝයා සඳහන් නොකිරීම’ (සංඝඅපරාමසන) නම් වේ. ‘අසවල් නම ඇති උපජ්ඣායන් වහන්සේගේ උපසම්පදා අපේක්ෂකයා’ යයි උපජ්ඣායන් වහන්සේගේ නම නොකීම ‘පුද්ගලයා සඳහන් නොකිරීම’ (පුග්ගලඅපරාමසන) නම් වේ. මුළුමනින්ම ඥප්තිය ප්‍රකාශ නොකිරීම ‘ඥප්තිය සඳහන් නොකිරීම’ (ඥත්තිඅපරාමසන) නම් වේ. පළමුව කර්මවාචාව අවසන් කොට ‘මේ ඥප්තියයි’ කියා ‘සංඝයාට රුචි වෙයි’ යනුවෙන් මෙසේ ඥප්තිය ප්‍රකාශ කිරීම ‘පසුව ඥප්තිය තැබීම’ (පච්ඡාඥත්තිට්ඨපන) නම් වේ. මෙසේ මේ දෝෂයන්ගෙන් මිදුණු ඥප්තියෙන් යුක්ත වූ උපසම්පදා කර්මය ඥත්ති සම්පත්ති වශයෙන් අකුප්ප වෙයි.

Anussāvanavasena akuppatāyapi vatthusaṅghapuggalānaṃ aparāmasanāni, sāvanāya hāpanaṃ, akāle sāvananti ime pañca anussāvanadosā. Tattha vatthādīnaṃ aparāmasanāni ñattiyaṃ vuttasadisāneva. Tīsu pana anussāvanāsu yattha katthaci etesaṃ aparāmasanaṃ aparāmasanameva. Sabbena sabbaṃ pana kammavācaṃ avatvā catukkhattuṃ ñattikittanameva, atha vā pana kammavācābbhantare akkharassa vā padassa vā anuccāraṇaṃ vā duruccāraṇaṃ vā sāvanāya hāpanaṃ nāma. Sāvanāya anokāse paṭhamaṃ ñattiṃ aṭṭhapetvā anussāvanakaraṇaṃ akāle sāvanaṃ nāma. Iti imehi dosehi vimuttāya anussāvanāya sampannaṃ anussāvanasampattivasena akuppaṃ hoti.

අනුශ්‍රාවණය (කර්මවාචාව) වශයෙන් ද අකුප්ප වීමෙහි දී වස්තුව, සංඝයා, පුද්ගලයා යන මොවුන් සඳහන් නොකිරීම, ශ්‍රාවණය (කර්මවාචාව) පිරිහෙළීම (අඩු කිරීම), නුසුදුසු කල්හි ශ්‍රාවණය කිරීම යන මේවා අනුශ්‍රාවණ දෝෂ පහ වෙති. එහි වස්තුව ආදීන් සඳහන් නොකිරීම ඥප්තියෙහි කියන ලද දෑට සමානමය. තුන් වරක් කරනු ලබන අනුශ්‍රාවණයන්හි යම් කිසි තැනක මොවුන් සඳහන් නොකිරීම දෝෂයක්ම වේ. මුළුමනින්ම කර්මවාචාව නොකියා සතර වරක් ඥප්තිය පමණක්ම ප්‍රකාශ කිරීම, නැතහොත් කර්මවාචාව ඇතුළත අකුරක් හෝ පදයක් හෝ නොකීම හෝ වැරදි ලෙස උච්චාරණය කිරීම හෝ ‘ශ්‍රාවණය පිරිහෙළීම’ (සාවනාය හාපන) නම් වේ. ශ්‍රාවණයට සුදුසු නොවන කල්හි, පළමුව ඥප්තිය නොතබා අනුශ්‍රාවණය (කර්මවාචාව) කිරීම ‘අකාල ශ්‍රාවණය’ (අකාලේ සාවන) නම් වේ. මෙසේ මේ දෝෂයන්ගෙන් මිදුණු අනුශ්‍රාවණයෙන් යුක්ත වූ උපසම්පදා කර්මය අනුශ්‍රාවණ සම්පත්ති වශයෙන් අකුප්ප වෙයි.

Pubbe vuttaṃ vipattisīmālakkhaṇaṃ samatikkantāya pana sīmāya kataṃ sīmāsampattivasena akuppaṃ hoti. Yāvatikā bhikkhū kammappattā, tesaṃ [Pg.107] anāgamanaṃ, chandārahānaṃ chandassa anāharaṇaṃ, sammukhībhūtānaṃ paṭikkosananti ime pana tayo parisādosā, tehi vimuttāya parisāya kataṃ parisāsampattivasena akuppaṃ hoti. Kāraṇārahattā pana satthu sāsanārahattā ṭhānārahaṃ nāma hoti. Iti yo iminā evaṃ akuppena ṭhānārahena ñatticatutthena upasampadākammena upasampanno, ayaṃ idha ‘‘bhikkhū’’ti adhippeto. Paṇṇattivajjesu pana aññepi saṅgahaṃ gacchanti.

පෙර දක්වන ලද විපත්ති සීමා ලක්ෂණය ඉක්මවා නොගිය සීමාවක කරන ලද උපසම්පදා කර්මය සීමා සම්පත්ති වශයෙන් අකුප්ප වෙයි. කර්මයට පැමිණිය යුතු යම් පමණ භික්ෂූන් වේ ද, ඔවුන්ගේ නොපැමිණීම ද, ඡන්දය දීමට සුදුස්සන්ගේ ඡන්දය නොගෙන ඒම ද, රැස්ව සිටින භික්ෂූන්ගේ විරෝධය දැක්වීම ද යන මේවා පරිෂද් දෝෂ තුන වෙති. එම දෝෂයන්ගෙන් තොර වූ පරිෂදෙහි කරන ලද උපසම්පදා කර්මය පරිෂද් සම්පත්ති වශයෙන් අකුප්ප වෙයි. කර්මයට සුදුසු බැවින් ද ශාස්තෘ ශාසනයට සුදුසු බැවින් ද (ඒ කර්මය) ‘ස්ථානාර්හ’ (ඨානාරහ) නම් වේ. මෙසේ යම් කෙනෙක් මෙබඳු වූ අකුප්ප වූ, ස්ථානාර්හ වූ, ඥප්ති චතුත්ථ උපසම්පදා කර්මයෙන් උපසම්පන්න වූයේ ද, ඔහු මෙහි ‘භික්ෂු’ යනුවෙන් අදහස් කරනු ලැබේ. ප්‍රඥප්ති වජ්ජයන්හි (දේශනා විනය ශික්ෂාපදයන්හි) දී නම් අන්‍යයෝ ද (උපසම්පන්න නොවන අනෙක් පැවිද්දෝ ද) ඇතුළත් වෙති.

Bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpannoti yā bhikkhūnaṃ adhisīlasaṅkhātā sikkhā, tañca, yattha cete saha jīvanti, ekajīvikā sabhāgavuttino honti, taṃ bhagavatā paññattaṃ sikkhāpadasaṅkhātaṃ sājīvañca, tattha sikkhanabhāvena samāpannoti bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamaāpanno. Samāpannoti sikkhañca paripūrento sājīvañca avītikkamanto hutvā tadubhayaṃ upagatoti attho. Sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvāti yaṃ sikkhaṃ samāpanno, taṃ apaṭikkhipitvā, yañca sājīvaṃ samāpanno, tasmiṃ dubbalabhāvaṃ appakāsetvā. Tattha cittakhettakālapayogapuggalavijānanavasena sikkhāya paccakkhānaṃ ñatvā tadabhāvena apaccakkhānaṃ veditabbaṃ. Kathaṃ? Upasampannabhāvato cavitukāmatācitteneva hi sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na davā vā ravā vā bhaṇantassa. Evaṃ cittavasena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. Tathā ‘‘buddhaṃ paccakkhāmi, dhammaṃ paccakkhāmi, saṅghaṃ paccakkhāmi, sikkhaṃ, vinayaṃ, pātimokkhaṃ, uddesaṃ, upajjhāyaṃ, ācariyaṃ, saddhivihārikaṃ, antevāsikaṃ, samānupajjhāyakaṃ, samānācariyakaṃ, sabrahmacāriṃ paccakkhāmī’’ti evaṃ vuttānaṃ buddhādīnaṃ cuddasannaṃ, ‘‘gihīti maṃ dhārehi, upāsako, ārāmiko, sāmaṇero, titthiyo, titthiyasāvako, asamaṇo, ‘asakyaputtiyo’ti maṃ dhārehī’’ti evaṃ vuttānaṃ gihiādīnaṃ aṭṭhannañcāti imesaṃ dvāvīsatiyā khettapadānaṃ yassa kassaci savevacanassa vasena tesu yaṃkiñci vattukāmassa yaṃkiñci vadato sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na rukkhādīnaṃ aññatarassa nāmaṃ gahetvā paccācikkhantassa. Evaṃ khettavasena paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena.

‘භික්ෂූන්ගේ ශික්ෂා සහ සාජීවයට පැමිණි’ (භික්ඛූනං සික්ඛාසාජීවසමාපන්නෝ) යනු: භික්ෂූන්ගේ අධිශීල සංඛ්‍යාත වූ යම් ශික්ෂාවක් වේ ද, එය ද, යම් ශික්ෂාවක මොවුන් එකට වෙසෙමින් සමාන දිවි පැවැත්මක් ඇතිව, සමාන හැසිරීම් ඇත්තෝ වෙත් ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පනවන ලද ශික්ෂාපද සංඛ්‍යාත වූ ඒ සාජීවය ද යන එහි හික්මෙන ස්වභාවයෙන් යුක්තව පැමිණියේ (පිහිටියේ) යන අර්ථයෙන් ‘භික්ෂූන්ගේ ශික්ෂා සහ සාජීවයට පැමිණි’ නම් වේ. ‘සමාපන්න’ යනු ශික්ෂාව පුරමින් ද, සාජීවය ඉක්මවා නොයමින් ද, ඒ දෙකටම පැමිණියේය යන්න අර්ථයයි. ‘ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප නොකොට, දුර්වල බව ප්‍රකාශ නොකොට’ යනු යම් ශික්ෂාවකට පැමිණියේ ද, එය බැහැර නොකොට, යම් සාජීවයකට පැමිණියේ ද, එහි ඇති දුර්වල බව (තමාට එය රැකිය නොහැකි බව) ප්‍රකාශ නොකොට යන්නයි. එහි සිත, ක්ෂේත්‍රය, කාලය, ප්‍රයෝගය, පුද්ගලයා සහ වටහා ගැනීම (විජානන) යන කරුණු අනුව ශික්ෂාව අත්හැරීම හඳුනාගෙන, ඒවා නොමැති කල්හි ශික්ෂාව අත්හැරීමක් නොවන බව දත යුතුය. කෙසේද යත්? උපසම්පන්න භාවයෙන් බැහැර වීමට කැමති සිතින්ම පමණක් ශික්ෂාව අත්හැරීම සිදු වේ. සෙල්ලමට හෝ වැරදීමකින් හෝ පවසන්නාහට ශික්ෂාව අත්හැරීමක් සිදු නොවේ. මෙසේ සිතේ බලපෑම අනුව ශික්ෂාව අත්හැරීම සිදු වන අතර, එවැනි සිතක් නොමැති විට එය සිදු නොවේ. එසේම ‘බුදුන් ප්‍රතික්ෂේප කරමි, දහම් ප්‍රතික්ෂේප කරමි, සඟුන් ප්‍රතික්ෂේප කරමි, ශික්ෂාව, විනය, ප්‍රාතිමෝක්ෂය, උද්දේසය, උපජ්ඣායන් වහන්සේ, ආචාර්යයන් වහන්සේ, සද්ධිවිහාරිකයා, අන්තේවාසිකයා, සමාන උපජ්ඣායකයා, සමාන ආචාර්යවරයා, සබ්‍රහ්මචාරියා ප්‍රතික්ෂේප කරමි’ යනාදී වශයෙන් කියන ලද බුද්ධාදී පද දහහතර ද, ‘මා ගිහියෙකු ලෙස සලකන්න, උපාසකයෙකු, ආරාමිකයෙකු, සාමණේරයෙකු, තිර්ථකයෙකු, තිර්ථක ශ්‍රාවකයෙකු, මහණ නොවන අයෙකු, ශාක්‍යපුත්‍රයෙකු නොවන අයෙකු ලෙස මා සලකන්න’ යනාදී වශයෙන් කියන ලද ගිහි ආදී පද අට ද යන මේ විසිදෙකක් වූ ක්ෂේත්‍ර පදයන්ගෙන් සමාන පද (වේවචන) සහිත වූ ද, යම් කිසි පදයක් පැවසීමට කැමැත්තෙන්, යමක් පවසන විට ශික්ෂාව අත්හැරීම සිදු වන අතර, ගස් ආදී වෙනත් යමක නමක් ගෙන බැහැර කරන්නාට ශික්ෂාව අත්හැරීමක් සිදු නොවේ. මෙසේ ක්ෂේත්‍රය අනුව ශික්ෂාව අත්හැරීම සිදු වන අතර, එය නොමැති විට සිදු නොවේ.

Tattha yadetaṃ ‘‘paccakkhāmī’’ti ca, ‘‘maṃ dhārehī’’ti (pārā. 51) ca vuttaṃ vattamānakālavacanaṃ, yāni ca ‘‘alaṃ me buddhena, kiṃ nu me buddhena, na mamattho buddhena[Pg.108], sumuttāhaṃ buddhenā’’tiādinā (pārā. 52) nayena ākhyātavasena kālaṃ anāmasitvā purimehi cuddasahi padehi saddhiṃ yojetvā vuttāni ‘‘alaṃ me’’tiādīni cattāri padāni, tesaṃyeva ca savevacanānaṃ vasena paccakkhānaṃ hoti, na ‘‘paccakkhāsi’’nti vā ‘‘paccakkhissa’’nti vā ‘‘maṃ dhāresī’’ti vā ‘‘maṃ dhāressatī’’ti vā ‘‘yaṃnūnāhaṃ paccakkheyya’’nti (pārā. 45) vātiādīni atītānāgataparikappavacanāni bhaṇantassa. Evaṃ vattamāna kālavasena ceva anāmaṭṭhakālavasena ca paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena.

එහිලා ‘‘මම (ශික්ෂාව) ප්‍රතික්ෂේප කරමි’’ කියා හෝ ‘‘මා (ගිහියෙකු ලෙස) දරාගන්න’’ කියා හෝ කියන ලද යම් මේ වර්තමාන කාල වචනයක් වේද, ‘‘මට බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් වැඩක් නැත’’, ‘‘මට බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ඇති පලය කුමක්ද’’, ‘‘මට බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ප්‍රයෝජනයක් නැත’’, ‘‘මම බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් මැනවින් මිදුණෙමි’’ යන ආදී ක්‍රමයෙන් ආඛ්‍යාත ප්‍රත්‍යයන් මගින් කාලය සඳහන් නොකොට, පෙර සඳහන් කළ (බුද්ධ ආදී) පද දහහතර සමඟ ගළපා කියන ලද ‘‘මට ඇති’’ යනාදී පද සතරක් වේද, එම සමාන අර්ථ ඇති වචනවල බලයෙන් ම ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සිදු වේ. එහෙත් ‘‘මම ප්‍රතික්ෂේප කළෙමි’’ කියා හෝ ‘‘මම ප්‍රතික්ෂේප කරන්නෙමි’’ කියා හෝ ‘‘ඔබ මා දරාගත්තේය’’ කියා හෝ ‘‘ඔහු මා දරාගන්නේය’’ කියා හෝ ‘‘මම (ශික්ෂාව) ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ නම් මැනවි’’ කියා හෝ මෙසේ අතීත, අනාගත හෝ විකල්ප අර්ථ දක්වන වචන පවසන්නහුට ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සිදු නොවේ. මෙලෙස වර්තමාන කාලයේ බලයෙන් ද කාලය සඳහන් නොකළ (අනාමට්ඨ) වචනවල බලයෙන් ද ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප වීම සිදු වන අතර, ඒවා නොමැති කල්හි ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප වීම සිදු නොවේ.

Payogo pana duvidho kāyiko ca vācasiko ca. Tattha ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’tiādinā (pārā. 51) nayena yāya kāyaci bhāsāya vacībhedaṃ katvā vācasikappayogeneva paccakkhānaṃ hoti, na akkharalikhanaṃ vā hatthamuddādidassanaṃ vā kāyappayogaṃ karontassa. Evaṃ vācasikappayogeneva paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena.

ප්‍රයෝගය (උත්සාහය) වනාහි කායික ප්‍රයෝගය හා වාචසික ප්‍රයෝගය යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එහිදී ‘‘මම බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රතික්ෂේප කරමි’’ යනාදී ක්‍රමයෙන් යම් කිසි භාෂාවකින් වචන උච්චාරණය කොට, වාචසික ප්‍රයෝගයෙන් ම ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප වීම සිදු වන අතර, අකුරු ලිවීමෙන් හෝ අත් සංඥා ආදිය දැක්වීමෙන් හෝ කායික ප්‍රයෝගයක් කරන්නහුට ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප වීම සිදු නොවේ. මෙලෙස වාචසික ප්‍රයෝගයෙන් ම ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප වන අතර, එය නොමැති කල්හි ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප වීම සිදු නොවේ.

Puggalo pana duvidho – yo ca paccakkhāti, yassa ca paccakkhāti. Tattha yo paccakkhāti, so sace ummattakakhittacittavedanāṭṭānaṃ aññataro na hoti. Yassa pana paccakkhāti, so sace manussajātiko hoti, na ca ummattakādīnaṃ aññataro, sammukhībhūto ca sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Na hi asammukhībhūtassa dūtena vā paṇṇena vā ārocanaṃ ruhati. Evaṃ yathāvuttapuggalavasena paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena.

පුද්ගලයා ද දෙවැදෑරුම් වේ; එනම් ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප කරන පුද්ගලයා සහ යමෙකු ඉදිරියේ ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ ද ඒ පුද්ගලයා ය. එහි ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප කරන තැනැත්තා, ඉදින් උමතු වූවන්, සිහිවිකල් වූවන් හෝ තදබල වේදනා ඇත්තන් අතුරෙන් කෙනෙකු නොවේ නම් ය. යමෙකු ඉදිරියේ ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ ද, ඔහු ඉදින් මිනිස් කුලයක උපන්නෙකු වේ නම්, උමතු වූවන් ආදීන්ගෙන් කෙනෙකු නොවේ නම් සහ මුහුණට මුහුණ ලා ඉදිරිපත්ව සිටින්නේ නම් ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප වීම සිදු වේ. මන්ද යත්, ඉදිරියේ නැති තැනැත්තෙකුට දූතයෙකු මඟින් හෝ ලිපියක් මඟින් හෝ දැනුම් දීම සාර්ථක නොවන හෙයිනි. මෙසේ ඉහත කී පුද්ගලයන්ගේ ස්වභාවය අනුව ම ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප වීම සිදු වන අතර, එය නොමැති කල්හි සිදු නොවේ.

Vijānanampi niyamitāniyamitavasena duvidhaṃ. Tattha yassa yesaṃ vā niyametvā ‘‘imassa, imesaṃ vā ārocemī’’ti vadati, sace te yathā pakatiyā loke manussā vacanaṃ sutvā āvajjanasamaye jānanti, evaṃ tassa vacanānantarameva tassa ‘‘ayaṃ ukkaṇṭhito’’ti vā ‘‘gihibhāvaṃ patthayatī’’ti vā yena kenaci ākārena sikkhāpaccakkhānabhāvaṃ jānanti, paccakkhātāva hoti sikkhā. Atha aparabhāge ‘‘kiṃ iminā vutta’’nti cintetvā jānanti, aññe vā jānanti, apaccakkhātāva hoti sikkhā. Aniyametvā ārocentassa pana sace vuttanayena yo koci manussajātiko vacanatthaṃ jānāti, paccakkhātāva hoti sikkhā. Evaṃ vijānanavasena paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. Yo pana antamaso davāyapi paccakkhāti, tena apaccakkhātāva hoti sikkhā. Iti imesaṃ vuttappakārānaṃ [Pg.109] cittādīnaṃ vā vasena, sabbaso vā pana apaccakkhānena sikkhaṃ apaccakkhāya sikkhāpaccakkhānasseva ca atthabhūtaṃ ekaccaṃ dubbalyaṃ anāvikatvā.

(ඇසෙන්නාගේ) වටහා ගැනීම ද නියම කරන ලද සහ නියම නොකරන ලද වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහිදී, ‘‘මම මොහුට හෝ මොවුන්ට පවසමි’’ යි කලින් ම නියම කොට පවසන්නේ නම්, ලෝකයෙහි සාමාන්‍ය මනුෂ්‍යයන් වචනයක් අසා මෙනෙහි කරන කල්හි වටහා ගන්නාක් මෙන්, එම වචන ඇසූ සැණින් ම ‘‘මොහු නොඇලුණේ ය’’ කියා හෝ ‘‘මොහු ගිහි බව පතයි’’ කියා හෝ යම් කිසි ආකාරයකින් ඔහුගේ ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ ස්වභාවය වටහා ගනිත් නම්, ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප වූවා ම වෙයි. ඉදින් පසුව ‘‘මොහු කුමක් කීවේදැ’’ යි සිතා බලා වටහා ගනිත් නම්, හෝ නියම කරන ලද අය හැර වෙනත් අය වටහා ගනිත් නම් ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප වූවා නොවේ. නියම කිරීමක් නොකොට පවසන්නහුගේ වචනයෙහි අර්ථය, කලින් කී ක්‍රමයට යම් කිසි මනුෂ්‍යයෙකු වටහා ගන්නේ නම්, ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප වූවා ම වෙයි. මෙසේ (අසන්නාට) වැටහීමේ බලයෙන් ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප වන අතර, එය නොමැති කල්හි සිදු නොවේ. යමෙක් කෙළි සෙල්ලමට (විකාරයට) ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප කරයි නම්, ඔහු විසින් ද ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද්දේ නොවේ. මෙලෙස ඉහත දක්වන ලද සිත ආදියේ බලයෙන් හෝ සම්පූර්ණයෙන් ම ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප නොකිරීමෙන් ශික්ෂාව අත් නොහැර, ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ ම අර්ථය වූ යම් කිසි දුබලතාවයක් (මහණදම් පිරීමෙහි නොහැකියාව) ප්‍රකාශ නොකොට...

Methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyāti ettha methunaṃ dhammanti rāgapariyuṭṭhānena sadisānaṃ ubhinnaṃ dhammaṃ. Paṭiseveyyāti paṭiseveyya ajjhāpajjeyya. Antamasoti sabbantimena paricchedena. Tiracchānagatāyapīti paṭisandhivasena tiracchānesu gatāyapi, ayamettha anupaññatti. Pārājiko hotīti parājito hoti, parājayaṃ āpanno. Asaṃvāsoti pakatattā bhikkhū saha vasanti etthāti ekakammādikova tividhopi vidhi saṃvāso nāma, so tena saddhiṃ natthīti asaṃvāso. Saṅghakammesu hi esa gaṇapūrakopi na hoti, ayaṃ tāva padavaṇṇanā.

‘‘මෛථුන ධර්මයක් සේවනය කරන්නේ නම් (methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya)’’ යන්නෙහි ‘‘මෛථුන ධර්මය’’ යනු රාගයෙන් වෙළී යාම නිසා සමාන වූ දෙදෙනෙකුගේ හැසිරීමයි. ‘‘සේවනය කරන්නේ නම් (paṭiseveyya)’’ යනු ඇසුරු කරන්නේ නම්, ඉක්මවා යන්නේ නම් ය. ‘‘අන්තමසෝ (antamaso)’’ යනු අන්තිම සීමාවෙනි. ‘‘තිරච්ඡානගතාය පි (tiracchānagatāyapi)’’ යනු ප්‍රතිසන්ධි වශයෙන් තිරිසන්ගත යෝනියෙහි උපන් සත්ත්වයෙකු සමඟ වුව ද යන්නයි; මෙහි මෙය අනුප්‍රඥප්තිය (පසුව පැනවූ නීතිය) වේ. ‘‘පාරාජිකා වෙයි (pārājiko hoti)’’ යනු පරාජයට පත් වූයේ වෙයි, පරාජය කරා පැමිණියේ වෙයි. ‘‘අසංවාසෝ (asaṃvāso)’’ යනු ප්‍රකෘතිමත් (සිල්වත්) භික්ෂූහු මෙහි එක්ව වෙසෙති යන අර්ථයෙන් ඒකකර්මය (එක්ව පොහොය කර්ම කිරීම) ආදී වූ ත්‍රිවිධ විධිය ම ‘‘සංවාස’’ නම් වේ. ඒ සංවාසය ඔහු සමඟ නැත යන අර්ථයෙන් ‘‘අසංවාස’’ නම් වේ. මන්ද යත්, ඔහු සංඝ කර්මයන්හිදී ගණ පූරක (පිරිස සම්පූර්ණ කරන්නෙකු) වීමට ද සුදුසු නොවන හෙයිනි. මේ වනාහි පළමුවෙන් ම දක්වන ලද පද විවරණයයි.

Ayaṃ panettha vinicchayo – manussāmanussatiracchānagatavasena hi tisso itthiyo, tāsaṃ vaccamaggapassāvamaggamukhamaggavasena tayo tayo katvā nava maggā, tathā ubhatobyañjanakānaṃ. Purisānaṃ pana vaccamaggamukhamaggavasena dve dve katvā cha maggā, tathā paṇḍakānanti evaṃ tiṃsa maggā. Tesu attano vā paresaṃ vā yassa kassaci maggassa santhatassa vā asanthatassa vā, paresaṃ pana matānampi akkhāyitassa vā yebhuyyena akkhāyitassa vā pakativātena asaṃphuṭṭhe allokāse yo bhikkhu ekatilabījamattampi attano aṅgajātaṃ santhataṃ vā asanthataṃ vā sevanacittena paveseti, parena vā pavesiyamāne pavesanapaviṭṭhaṭṭhitauddharaṇesu yaṃkiñci sādiyati, ayaṃ pārājikāpattiṃ āpanno nāma hoti, ayaṃ tāvettha asādhāraṇavinicchayo. Sabbasikkhāpadānaṃ pana sādhāraṇavinicchayatthaṃ ayaṃ mātikā –

මෙහි විනිශ්චය වනාහි මෙසේ ය: මනුෂ්‍ය, අමනුෂ්‍ය සහ තිරිසන් වශයෙන් ස්ත්‍රීහු තිදෙනෙක් වෙති. ඔවුන්ගේ මළ මාර්ගය, මුත්‍ර මාර්ගය හා මුඛ මාර්ගය වශයෙන් එක් අයෙකුට මාර්ග තුන බැගින් මාර්ග නවයක් වේ. උභතෝබ්‍යඤ්ජනකයන්ට ද (ස්ත්‍රී පුරුෂ ලිංග දෙකම ඇති අයට) එසේ ම මාර්ග නවයක් වේ. පුරුෂයන්ට වනාහි මළ මාර්ගය හා මුඛ මාර්ගය වශයෙන් දෙක බැගින් මාර්ග හයක් වේ. පණ්ඩකයන්ට ද (නපුංසකයන්ට) එසේ ම මාර්ග හයක් වේ. මෙසේ මාර්ග තිහක් (30) වෙති. ඔවුන් අතුරෙන් තමාගේ හෝ අන්‍යයන්ගේ හෝ (රෙදි ආදියෙන්) වැසුණු හෝ නොවැසුණු යම් කිසි මාර්ගයකට, අන්‍යයන්ගේ මළ සිරුරුවල වුව ද සතුන් විසින් මුළුමනින් ම නොකන ලද හෝ බොහෝ සෙයින් නොකන ලද, සාමාන්‍ය සුළඟ නොවැදුණු, තතෙමනය සහිත ස්ථානයෙහි, යම් භික්ෂුවක් තල ඇටයක පමණ තරම් වත් වූ තමාගේ ලිංගය (වැසුණු හෝ නොවැසුණු) සේවනය කිරීමේ අදහසින් ඇතුළු කරයි ද, නැතහොත් අන්‍යයෙකු විසින් ඇතුළු කරනු ලබන කල්හි, ඇතුළු කිරීම, ඇතුළු වී තිබීම, රඳවා තැබීම හා ඉවතට ගැනීම යන අවස්ථාවන්ගෙන් යම් කිසිවක් සතුටින් පිළිගනී (ඉවසයි) ද, හෙතෙම පාරාජිකා ඇවැතට පැමිණියේ වෙයි. මෙය වනාහි මෙහි එන අසාධාරණ (විශේෂ) විනිශ්චයයි. සියලු ශික්ෂාපදයන්ට පොදු වූ සාධාරණ විනිශ්චය සඳහා මේ මාතෘකාව (සංක්ෂේපය) වේ:

Nidānaṃ puggalaṃ vatthuṃ, paññattividhimeva ca;

Āṇattāpattināpatti-vipattiṃ aṅgameva ca.

නිදානය (දේශනා කළ ස්ථානය), පුද්ගලයා (මුල් ම වැරදිකරු), වස්තුව (කුමන කරුණක් අරභයා ද යන්න), පැනවීමේ ආකාරය, ආඥාව (නියෝගය), ඇවැත, ඇවැත් නොවීම, විපත්තිය සහ අංගයන් ද,

Samuṭṭhānavidhiṃ kiriyā-saññācittehi nānattaṃ;

Vajjakammappabhedañca, tikadvayavidhiṃ tathā.

සමුඨාන ක්‍රම (ඇවැත් සිදුවන ද්වාරයන්ගේ ආකාර), ක්‍රියාව, සංඥාව හා සිත නිසා සිදුවන වෙනස්කම් ද, වජ්ජ ප්‍රභේද (ලෝකවජ්ජ, පණ්ණත්තිවජ්ජ) හා කර්ම ප්‍රභේද ද, එසේ ම තික (තුන්කෙළවර) සහ දුක (දෙකෙළවර) ක්‍රමයන් ද,

Lakkhaṇaṃ sattarasadhā, ṭhitaṃ sādhāraṇaṃ idaṃ;

Ñatvā yojeyya medhāvī, tattha tattha yathārahanti.

දාහත් වැදෑරුම් ලෙස පිහිටා ඇති මේ පොදු ලක්ෂණයන් වටහා ගෙන, නුවණැති භික්ෂුව විසින් ඒ ඒ ශික්ෂාපදයන්හි සුදුසු පරිදි ගළපා ගත යුතු ය.

Tattha [Pg.110] nidānaṃ nāma vesāli-rājagaha-sāvatthi-āḷavi-kosambi-sagga-bhaggānaṃ vasena sattavidhaṃ paññattiṭṭhānaṃ, idañhi sabbasikkhāpadānaṃ nidānaṃ. Puggalo nāma yaṃ yaṃ ārabbha taṃ taṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ. Vatthu nāma tassa tassa puggalassa ajjhācāro vuccati. Paññattividhinti paññattianupaññattianuppannapaññattisabbatthapaññattipadesapaññattisādhāraṇapaññatti asādhāraṇapaññattiekatopaññattiubhatopaññattivasena navavidhā paññatti. Tattha anuppannapaññatti nāma anuppanne dose paññattā, sā aṭṭhagarudhammappaṭiggahaṇavasena (cūḷava. 403) bhikkhunīnaṃyeva āgatā, aññatra natthi. Vinayadharapañcamena (mahāva. 259) gaṇena upasampadā, gaṇaṅgaṇūpāhanā (mahāva. 259) dhuvanhānaṃ cammattharaṇanti etesaṃ vasena catubbidhā padesapaññatti nāma. Majjhimadeseyeva hi etehi āpatti hoti, tesupi dhuvanhānaṃ paṭikkhepamattameva pātimokkhe āgataṃ, tato aññā padesapaññatti nāma natthi. Sabbāni sabbatthapaññattiyeva honti, sādhāraṇapaññattidukañca ekatopaññattidukañca atthato ekaṃ, tasmā anuppannapaññattiñca sabbatthapaññattidukañca ekatopaññattidukañca ṭhapetvā sesānaṃ catassannaṃ paññattīnaṃ vasena sabbattha vinicchayo veditabbo. Āṇattāpattināpattivipattintiettha āṇattītiāṇāpanā vuccati. Āpattīti pubbappayogādivasena āpattibhedo. Anāpattīti ajānanādivasena anāpatti. Vipattīti sīlaācāradiṭṭhiājīvavipattīnaṃ aññatarā. Iti imāsaṃ āṇattādīnampi vasena sabbattha vinicchayo veditabbo. Aṅganti sabbasikkhāpadesu āpattīnaṃ aṅgaṃ veditabbaṃ.

එහි නිදානය නම් වෛශාලී, රජගහ, සැවැත්, ආළවී, කොසඹෑ, ශාක්‍ය, භග්ග යන ජනපදයන්ගේ වශයෙන් සත් වැදෑරුම් වූ ප්‍රඥප්ති ස්ථානයයි. මක්නිසාද යත්, මෙය සියලු සික්ෂාපදයන්ගේ නිදානය (ආරම්භය) වේ. පුද්ගලයා නම් යම් යම් කෙනෙකු අරභයා ඒ ඒ සික්ෂාපදය පනවන ලද්දේ ද, ඒ පුද්ගලයායි. වස්තුව (වස්තු) නම් ඒ ඒ පුද්ගලයාගේ වරදෙහි හැසිරීම යැයි කියනු ලැබේ. 'ප්‍රඥප්ති ප්‍රභේදය' යන්නෙහි ප්‍රඥප්තිය, අනුප්‍රඥප්තිය, අනුප්පන්නප්‍රඥප්තිය (නූපන් වරදට පැනවීම), සර්වත්‍රප්‍රඥප්තිය (සබ්බත්ථප්‍රඥප්තිය), ප්‍රාදේශීය ප්‍රඥප්තිය (පදේසප්‍රඥප්තිය), සාධාරණප්‍රඥප්තිය, අසාධාරණප්‍රඥප්තිය, ඒකතෝප්‍රඥප්තිය, උභතෝප්‍රඥප්තිය වශයෙන් ප්‍රඥප්තිය නව වැදෑරුම් වේ. එහි අනුප්පන්නප්‍රඥප්තිය නම් වරදක් හට නොගත් කල්හි පනවන ලද්දකි. එය අෂ්ට ගරුධර්මයන් පිළිගැනීමේ වශයෙන් භික්ෂුණීන්ටම පමණක් පනවන ලද්දකි, අන් තැනක නැත. විනයධරයා පස්වැනි කොට ඇති ගණයෙන් උපසම්පදාව ද, අතිරේක (පටල කිහිපයක් ඇති) පාවහන් පැළඳීම ද, නිරන්තරයෙන් ස්නානය කිරීම ද, සම් ඇතිරිලි භාවිතය ද යන මෙයින් ලක්වන සතර වැදෑරුම් ප්‍රඥප්තිය 'ප්‍රාදේශීය ප්‍රඥප්තිය' (පදේසප්‍රඥප්තිය) නම් වේ. මක්නිසාද යත්, මධ්‍ය දේශයෙහි (මජ්ඣිම දේශයෙහි) පමණක් මෙයින් ඇවැත් වේ. ඒ සික්ඛාපද අතරින් ද නිරතුරුව ස්නානය කිරීම වැළැක්වීම පමණක්ම ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි ඇතුළත් වී ඇත. එයින් බාහිරව වෙනත් 'ප්‍රාදේශීය ප්‍රඥප්තියක්' නම් නැත. ඉතිරි සියලු සික්ඛාපද සර්වත්‍රප්‍රඥප්තීහුමය. සාධාරණප්‍රඥප්ති යුගලය ද ඒකතෝප්‍රඥප්ති යුගලය ද අර්ථ වශයෙන් එකක්ම වේ. එබැවින් අනුප්පන්නප්‍රඥප්තිය ද, සර්වත්‍රප්‍රඥප්ති යුගලය ද, ඒකතෝප්‍රඥප්ති යුගලය ද හැර ඉතිරි ප්‍රඥප්ති සතරේ වශයෙන් සියලු තන්හි විනිශ්චය දත යුතුය. 'ආණත්ති-ආපත්ති-අනාපත්ති-විපත්ති' යන මෙහි, 'ආණත්ති' (අණ කිරීම) යනු නියෝග කිරීම යැයි කියනු ලැබේ. 'ආපත්ති' (ඇවැත) යනු පූර්ව ප්‍රයෝග ආදී වශයෙන් ඇවැත්වල ප්‍රභේදයයි. 'අනාපත්ති' (නොඇවැත) යනු නොදැනීම ආදී හේතූන් නිසා ඇවැත් නොවීමයි. 'විපත්ති' යනු ශීල, ආචාර, දෘෂ්ටි, ආජීව යන විපත්තිවලින් එක්තරා විපත්තියකි. මෙසේ මේ අණ කිරීම් ආදියේ වශයෙන් ද සියලු තන්හි විනිශ්චය දත යුතුය. අංගය යනු සියලු සික්ෂාපදයන්හි ඇවැත් සිදුවීමට හේතු වන අංගයන් යැයි දත යුතුය.

Samuṭṭhānavidhinti sabbāpattīnaṃ kāyo vācā kāyavācā kāyacittaṃ vācācittaṃ kāyavācācittanti imāni ekaṅgikadvaṅgikativaṅgikāni. Cha samuṭṭhānāni nāma yāni ‘‘sikkhāpadasamauṭṭhānānī’’tipi vuccanti. Tattha purimāni tīṇi acittakāni, pacchimāni sacittakāni. Tesu ekena vā dvīhi vā tīhi vā catūhi vā chahi vā samuṭṭhānehi āpattiyo samuṭṭhahanti, pañcasamuṭṭhānā nāma natthi. Tattha ekasamuṭṭhānā nāma catutthena ca pañcamena ca chaṭṭhena ca samuṭṭhānena samuṭṭhāti, na aññena. Dvisamuṭṭhānā nāma paṭhamacatutthehi ca dutiyapañcamehi ca tatiyachaṭṭhehi ca catutthachaṭṭhehi ca pañcamachaṭṭhehi ca samuṭṭhānehi, samuṭṭhāti, na aññehi. Tisamuṭṭhānā nāma paṭhamehi [Pg.111] ca tīhi, pacchimehi ca tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti, na aññehi. Catusamuṭṭhānā nāma paṭhamatatiyacatutthachaṭṭhehi ca dutiyatatiyapañcamachaṭṭhehi ca samuṭṭhānehi samuṭṭhāti, na aññehi. Cha samuṭṭhānā nāma chahipi samuṭṭhāti.

සමුට්ඨාන ප්‍රභේදය යනු සියලු ඇවැත්වලට හේතු වන කය, වචනය, කය හා වචනය, කය හා සිත, වචනය හා සිත, කය වචනය හා සිත යන එක් අංගයක්, දෙඅංගයක් හා තෙඅංගයක් සහිත වූ මේ සය වැදෑරුම් සමුට්ඨානයන් (හටගන්නා ක්‍රම) යි. මේවාට 'සික්ඛාපද සමුට්ඨානයෝ' යැයි ද කියනු ලැබේ. එහි මුල් තුන සිත රහිත වූ (අචිත්තක) සමුට්ඨානයන් වන අතර, අවසන් තුන සිත සහිත වූ (සචිත්තක) සමුට්ඨානයෝ වෙති. ඒ සමුට්ඨානයන් අතරින් එකකින් හෝ දෙකකින් හෝ තුනකින් හෝ හතරකින් හෝ හයකින් හෝ ඇවැත් හටගනියි, නමුත් පංචසමුට්ඨානයක් (සමුට්ඨාන පහකින් හටගන්නා ඇවැතක්) නම් නැත. එහි 'එක සමුට්ඨානයක්' (එක් සමුට්ඨානයකින් හටගන්නා ඇවැත) නම් සිව්වැනි, පස්වැනි හෝ සවැනි සමුට්ඨානයෙන් පමණක් හටගන්නා අතර, වෙනත් සමුට්ඨානයකින් හට නොගනියි. 'ද්විසමුට්ඨාන' (සමුට්ඨාන දෙකකින් හටගන්නා ඇවැත්) නම් පළමු-සිව්වැනි, දෙවැනි-පස්වැනි, තෙවැනි-සවැනි, සිව්වැනි-සවැනි, පස්වැනි-සවැනි යන සමුට්ඨානයන්ගෙන් හටගනියි, අන් ඒවායින් හට නොගනියි. 'ත්‍රිසමුට්ඨාන' (සමුට්ඨාන තුනකින් හටගන්නා ඇවැත්) නම් පළමු තුනෙන් හෝ අවසන් තුනෙන් හටගන්නා අතර, වෙනත් ඒවායින් හට නොගනියි. 'චතුසමුට්ඨාන' (සමුට්ඨාන හතරකින් හටගන්නා ඇවැත්) නම් පළමු-තෙවැනි-සිව්වැනි-සවැනි සමුට්ඨානයන්ගෙන් ද, දෙවැනි-තෙවැනි-පස්වැනි-සවැනි සමුට්ඨානයන්ගෙන් ද හටගන්නා අතර, අන් ඒවායින් හට නොගනියි. 'ෂට් සමුට්ඨාන' (සමුට්ඨාන හයෙන්ම හටගන්නා ඇවැත්) නම් සමුට්ඨාන හයෙන්ම හටගනියි.

Evaṃ –

මෙසේය -

Tidhā ekasamuṭṭhānā, pañcadhā dvisamuṭṭhitā;

Dvidhā ticaturo ṭhānā, ekadhā chasamuṭṭhitāti.

එක් සමුට්ඨානයකින් හටගන්නා ඇවැත් තුන් ආකාර වන අතර, ද්විසමුට්ඨාන ඇවැත් පස් ආකාර වේ. ත්‍රිසමුට්ඨාන හා චතුසමුට්ඨාන ඇවැත් දෙයාකාර වන අතර, ෂට්සමුට්ඨාන ඇවැත් එක් ආකාරයක් පමණක් වේ.

Samuṭṭhānavasena sabbāva terasa āpattiyo honti (cūḷava. 165 ādayo), tā paṭhamapaññattisikkhāpadavasena samuṭṭhānato terasa nāmāni labhanti paṭhamapārājikasamuṭṭhānā, adinnādāna-sañcaritta-samanubhāsana-kathina-eḷakaloma-padasodhamma-addhāna-theyyasattha-dhammadesanābhūtārocana-corivuṭṭhāpana-ananuññātasamuṭṭhānāti. Tattha yā kāyacittato samuṭṭhāti, ayaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānā nāma. Yā sacittakehi tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti, ayaṃ adinnādānasamuṭṭhānā nāma. Yā chahipi samuṭṭhāti, ayaṃ sañcarittasamuṭṭhānā nāma. Yā chaṭṭheneva samuṭṭhāti, ayaṃ samanubhāsanasamuṭṭhānā nāma. Yā tatiyachaṭṭhehi samuṭṭhāti, ayaṃ kathinasamuṭṭhānā nāma. Yā paṭhamacatutthehi samuṭṭhāti, ayaṃ eḷakalomasamuṭṭhānā nāma. Yā dutiyapañcamehi samuṭṭhāti, ayaṃ padasodhammasamuṭṭhānā nāma. Yā paṭhamatatiyacatutthachaṭṭhehi samuṭṭhāti, ayaṃ addhānasamuṭṭhānā nāma. Yā catutthachaṭṭhehi samuṭṭhāti, ayaṃ theyyasatthasamuṭṭhānā nāma. Yā pañcameneva samuṭṭhāti, ayaṃ dhammadesanāsamuṭṭhānā nāma. Yā acittakehi tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti, ayaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānā nāma. Yā pañcamachaṭṭhehi samuṭṭhāti, ayaṃ corivuṭṭhāpanasamuṭṭhānā nāma. Yā dutiyatatiyapañcamachaṭṭhehi samuṭṭhāti, ayaṃ ananuññātasamuṭṭhānā nāmāti. Iti imassa samuṭṭhānavidhinopi vasena sabbattha vinicchayo veditabbo.

සමුට්ඨාන වශයෙන් සියලුම ඇවැත් දහතුනක් (13ක්) වේ. ඒ ඇවැත්, ප්‍රථම ප්‍රඥප්ති සික්ඛාපදයන්ගේ වශයෙන් නම් දහතුනක් ලබයි. එනම්: ප්‍රථම පාරාජිකා සමුට්ඨානය, අදින්නාදාන සමුට්ඨානය, සංචරිත්ත සමුට්ඨානය, සමනුභාසන සමුට්ඨානය, කඨින සමුට්ඨානය, එළකලෝම (එළු ලොම්) සමුට්ඨානය, පදසෝධම්ම සමුට්ඨානය, අද්ධාන (මඟ ගමන්) සමුට්ඨානය, ථෙය්‍යසත්ථ (සොර ගැල්) සමුට්ඨානය, ධම්මදේසනා සමුට්ඨානය, භූතාරෝචන (උත්තරී මනුෂ්‍ය ධර්ම ප්‍රකාශ කිරීමේ) සමුට්ඨානය, චෝරිවුට්ඨාපන (සොර ගැහැනියක පැවිදි කිරීමේ) සමුට්ඨානය සහ අනනුඤ්ඤාත (අනු නොදන්නා ලද) සමුට්ඨානය යනුවෙනි. එහි යම් ඇවැතක් කය හා සිතින් හටගන්නේ ද, එය 'ප්‍රථම පාරාජිකා සමුට්ඨානය' නම් වේ. යම් ඇවැතක් සචිත්තක (සිත සහිත) සමුට්ඨාන තුනෙන් හටගන්නේ ද, එය 'අදින්නාදාන සමුට්ඨානය' නම් වේ. යම් ඇවැතක් සමුට්ඨාන හයෙන්ම හටගන්නේ ද, එය 'සංචරිත්ත සමුට්ඨානය' නම් වේ. යම් ඇවැතක් සවැනි සමුට්ඨානයෙන්ම පමණක් හටගන්නේ ද, එය 'සමනුභාසන සමුට්ඨානය' නම් වේ. යම් ඇවැතක් තෙවැනි හා සවැනි සමුට්ඨානයන්ගෙන් හටගන්නේ ද, එය 'කඨින සමුට්ඨානය' නම් වේ. යම් ඇවැතක් පළමු හා සිව්වැනි සමුට්ඨානයන්ගෙන් හටගන්නේ ද, එය 'එළකලෝම සමුට්ඨානය' නම් වේ. යම් ඇවැතක් දෙවැනි හා පස්වැනි සමුට්ඨානයන්ගෙන් හටගන්නේ ද, එය 'පදසෝධම්ම සමුට්ඨානය' නම් වේ. යම් ඇවැතක් පළමු, තෙවැනි, සිව්වැනි හා සවැනි සමුට්ඨානයන්ගෙන් හටගන්නේ ද, එය 'අද්ධාන සමුට්ඨානය' නම් වේ. යම් ඇවැතක් සිව්වැනි හා සවැනි සමුට්ඨානයන්ගෙන් හටගන්නේ ද, එය 'ථෙය්‍යසත්ථ සමුට්ඨානය' නම් වේ. යම් ඇවැතක් පස්වැනි සමුට්ඨානයෙන්ම පමණක් හටගන්නේ ද, එය 'ධම්මදේසනා සමුට්ඨානය' නම් වේ. යම් ඇවැතක් අචිත්තක (සිත රහිත) සමුට්ඨාන තුනෙන් හටගන්නේ ද, එය 'භූතාරෝචන සමුට්ඨානය' නම් වේ. යම් ඇවැතක් පස්වැනි හා සවැනි සමුට්ඨානයන්ගෙන් හටගන්නේ ද, එය 'චෝරිවුට්ඨාපන සමුට්ඨානය' නම් වේ. යම් ඇවැතක් දෙවැනි, තෙවැනි, පස්වැනි හා සවැනි සමුට්ඨානයන්ගෙන් හටගන්නේ ද, එය 'අනනුඤ්ඤාත සමුට්ඨානය' නම් වේ. මෙසේ මේ සමුට්ඨාන ක්‍රමයේ වශයෙන් ද සියලු තන්හි විනිශ්චය දත යුතුය.

Kiriyāsaññācittehi nānattanti etehi kiriyādīhi sabbāpattīnaṃ nānābhāvaṃ ñatvā sabbattha vinicchayo veditabbo. Sabbāpattiyo hi kiriyāvasena pañcavidhā honti, seyyathidaṃ – atthāpatti kiriyato samuṭṭhāti[Pg.112], atthi akiriyato, atthi kiriyākiriyato, atthi siyā kiriyato siyā akiriyato, atthi siyā kiriyato siyā kiriyākiriyatoti. Tattha yā kāyena vā vācāya vā pathavikhaṇanādīsu (paci. 84) viya vītikkamaṃ karontassa hoti, ayaṃ kiriyato samuṭṭhāti nāma. Yā kāyavācāhi kattabbaṃ akarontassa hoti paṭhamakathināpatti (pārā. 459 ādayo) viya, ayaṃ akiriyato samuṭṭhāti nāma. Yā karontassa ca akarontassa ca hoti aññātikāya bhikkhuniyā hatthato cīvarappaṭiggahaṇāpatti (pārā. 508-511) viya, ayaṃ kiriyākiriyato samuṭṭhāti nāma. Yā siyā karontassa ca, siyā akarontassa ca hoti rūpiyappaṭiggahaṇāpatti (pārā. 582) viya, ayaṃ siyā kiriyato siyā akiriyato samuṭṭhāti nāma. Yā siyā karontassa ca siyā karontākarontassa ca hoti kuṭikārāpatti (pārā. 342 ādayo) viya, ayaṃ siyā kiriyato siyā kiriyākiriyato samuṭṭhāti nāma.

‘ක්‍රියා, සංඥා හා සිත් නිසා වන විවිධත්වය’ යන්නෙන්, මේ ක්‍රියා ආදිය නිසා සියලු ඇවැත්වල පවත්නා විවිධත්වය දැන, සෑම තැනකදීම විනිශ්චය දත යුතුය. සැබවින්ම, සියලු ඇවැත් ක්‍රියා වශයෙන් පස් ආකාර වේ. එනම්: ක්‍රියාවෙන් හටගන්නා ඇවැත් ඇත, අක්‍රියාවෙන් හටගන්නා ඇවැත් ඇත, ක්‍රියා හා අක්‍රියා යන දෙකෙන්ම හටගන්නා ඇවැත් ඇත, ඇතැම් විට ක්‍රියාවෙන් ද ඇතැම් විට අක්‍රියාවෙන් ද හටගන්නා ඇවැත් ඇත, ඇතැම් විට ක්‍රියාවෙන් ද ඇතැම් විට ක්‍රියා-අක්‍රියාවෙන් ද හටගන්නා ඇවැත් ඇත. එහි, පොළොව හෑරීම ආදියේදී මෙන්, කයෙන් හෝ වචනයෙන් හෝ ඉක්මවා යෑමක් කරන්නහුට යම් ඇවතක් වේ ද, මෙය ‘ක්‍රියාවෙන් හටගන්නේ’ නම් වේ. පළමු කඨින ඇවතෙහි මෙන්, කයෙන් හා වචනයෙන් කළ යුත්ත නොකරන්නහුට යම් ඇවතක් වේ ද, මෙය ‘අක්‍රියාවෙන් හටගන්නේ’ නම් වේ. නෑ නොවන මෙහෙණියකගේ අතින් සිවුරු පිළිගැනීමේ ඇවත මෙන්, කරන්නහුට මෙන්ම නොකරන්නහුට ද යම් ඇවතක් වේ ද, මෙය ‘ක්‍රියා-අක්‍රියාවෙන් හටගන්නේ’ නම් වේ. රන් රිදී පිළිගැනීමේ ඇවත මෙන්, ඇතැම් විට කරන්නහුට ද ඇතැම් විට නොකරන්නහුට ද යම් ඇවතක් වේ ද, මෙය ‘ඇතැම් විට ක්‍රියාවෙන් ද ඇතැම් විට අක්‍රියාවෙන් ද හටගන්නේ’ නම් වේ. කුටි සෑදීමේ ඇවත මෙන්, ඇතැම් විට කරන්නහුට ද ඇතැම් විට කරන්නා වූත් නොකරන්නා වූත් තැනැත්තාට ද යම් ඇවතක් වේ ද, මෙය ‘ඇතැම් විට ක්‍රියාවෙන් ද ඇතැම් විට ක්‍රියා-අක්‍රියාවෙන් ද හටගන්නේ’ නම් වේ.

Sabbāpattiyo ca saññāvasena duvidhā honti saññāvimokkhā nosaññāvimokkhāti. Tattha yato vītikkamasaññāya abhāvena muccati, ayaṃ saññāvimokkhā, itarā nosaññāvimokkhā. Puna ca sabbāpi cittavasena duvidhā honti sacittakā acittakā cāti. Tattha yā sacittakasamuṭṭhānavaseneva samuṭṭhāti ayaṃ sacittakā. Yā acittakena vā sacittakamissakena vā samuṭṭhāti ayaṃ acittakā.

තවද, සියලු ඇවැත් සංඥා වශයෙන් ‘සංඥා විමොක්ඛ’ සහ ‘නොසංඥා විමොක්ඛ’ යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එහි යම් ඇවතකින්, ඉක්මවා යෑමේ සංඥාව නොමැති වීම නිසා මිදේ ද, එය ‘සංඥා විමොක්ඛ’ ඇවතයි. අනෙක ‘නොසංඥා විමොක්ඛ’ ඇවතයි. නැවත ද සියලු ඇවැත් සිතේ වශයෙන් ‘සචිත්තක’ සහ ‘අචිත්තක’ යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එහි යම් ඇවතක් සචිත්තක සමුට්ඨානයෙන්ම හටගන්නේ ද, එය ‘සචිත්තක’ ඇවතයි. යම් ඇවතක් අචිත්තක සමුට්ඨානයෙන් හෝ සචිත්තක මිශ්‍ර සමුට්ඨානයෙන් හෝ හටගන්නේ ද, එය ‘අචිත්තක’ ඇවතයි.

Vajjakammappabhedanti ettha sabbāpattiyo vajjavasena duvidhā honti lokavajjā paṇṇattivajjā cāti. Tattha yassā sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti, ayaṃ lokavajjā, sesā paṇṇattivajjā. Sabbā ca kāyakammavacīkammatadubhayavasena tividhā honti. Tattha kāyadvāre āpajjitabbā kāyakammanti vuccati, vacīdvāre āpajjitabbā vacīkammanti vuccati, ubhayattha āpajjitabbā kāyakammaṃ vacīkammañcāti, manodvāre āpatti nāma natthi. Iti iminā vajjakammappabhedenāpi sabbattha vinicchayo veditabbo.

‘වැරදි හා ක්‍රියා ප්‍රභේදය’ යන්නෙහි, සියලු ඇවැත් වරදේ වශයෙන් ‘ලෝකවජ්ජ’ සහ ‘පණ්ණත්තිවජ්ජ’ යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එහි සචිත්තක පාර්ශවයෙහි යම් ඇවතක සිත අකුසල්ම වේ ද, එය ‘ලෝකවජ්ජ’ ඇවතයි. ඉතිරි ඇවැත් ‘පණ්ණත්තිවජ්ජ’ ඇවැත් වේ. තවද, සියලු ඇවැත් කායකර්ම, වචීකර්ම සහ ඒ දෙකම වශයෙන් තෙවැදෑරුම් වේ. එහි කායද්වාරයෙන් සිදුවන ඇවත ‘කායකර්මය’ යැයි ද, වචීද්වාරයෙන් සිදුවන ඇවත ‘වචීකර්මය’ යැයි ද, ද්වාර දෙකෙන්ම සිදුවන ඇවත ‘කායකර්මය හා වචීකර්මය’ යැයි ද කියනු ලැබේ. මනෝද්වාරයෙහි ඇවැත් නම් නැත. මෙසේ මෙම වජ්ජ හා කර්ම ප්‍රභේදයන්ගෙන් ද සෑම තැනකදීම විනිශ්චය දත යුතුය.

Tikadvayavidhinti kusalattikavedanāttikavidhiṃ. Āpattiṃ āpajjamāno hi akusalacitto vā āpajjati kusalābyākatacitto vā, tathā dukkhavedanāsamaṅgī [Pg.113] vā itaravedanādvayasamaṅgī vā. Evaṃ santepi sabbasikkhāpadesu akusalacittavasena ekaṃ cittaṃ, kusalābyākatacittavasena dve cittāni, sabbesaṃ vasena tīṇi cittāni. Dukkhavedanāvasena ekā vedanā, sukhaupekkhāvasena dve, sabbāsaṃ vasena tisso vedanāti. Ayameva pabhedo labbhati, na añño.

‘තිකද්වය විධිය’ යනු කුසලත්‍රිකය හා වේදනාත්‍රිකය පිළිබඳ විධියයි. ඇවතකට පත්වන භික්ෂුව අකුසල් සිතින් යුක්තව හෝ කුසල් හෝ අබ්‍යාකෘත සිතින් යුක්තව හෝ ඇවතට පත් වේ; එමෙන්ම දුක්ඛ වේදනාවෙන් යුක්තව හෝ අනෙක් වේදනා දෙකෙන් යුක්තව හෝ ඇවතට පත් වේ. මෙසේ වුවද, සියලු ශික්ෂාපදයන්හි අකුසල් සිතේ වශයෙන් එක් සිතක් ද, කුසල් හා අබ්‍යාකෘත සිතේ වශයෙන් සිත් දෙකක් ද, සියලු සිත්වල වශයෙන් සිත් තුනක් ද වේ. දුක්ඛ වේදනාවේ වශයෙන් එක් වේදනාවක් ද, සුඛ හා උපේක්ඛා වේදනාවේ වශයෙන් වේදනා දෙකක් ද, සියලු වේදනාවන්ගේ වශයෙන් වේදනා තුනක් ද වේ. මේ බෙදීමම පමණක් ලැබෙන අතර, වෙනත් බෙදීමක් නොලැබේ.

Lakkhaṇaṃ sattarasadhā, ṭhitaṃ sādhāraṇaṃ idaṃ, ñatvāti idaṃ nidānādivedanāttikapariyosānaṃ sattarasappakāraṃ lakkhaṇaṃ jānitvā yojeyya medhāvī. Tattha tattha yathārahanti paṇḍito bhikkhu tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade idaṃ lakkhaṇaṃ yathānurūpaṃ yojeyyāti attho. Taṃ pana ayojitaṃ dubbijānaṃ hoti, tasmā naṃ sabbasikkhāpadānaṃ asādhāraṇavinicchayapariyosāne imaṃ mātikaṃ anuddharitvāva yojetvā dassayissāma.

‘ලක්ෂණ දාහතක් ඇති මෙම පොදු ලක්ෂණ දැන’ යන්නෙන්, නිදාන ආදියේ සිට වේදනා ත්‍රිකය දක්වා වූ මේ දහහත් වැදෑරුම් ලක්ෂණ දැන ප්‍රඥාවන්තයා ගළපා ගත යුතුය. ‘ඒ ඒ තැන සුදුසු පරිදි’ යන්නෙන් පණ්ඩිත වූ භික්ෂුව ඒ ඒ ශික්ෂාපදයෙහි මේ ලක්ෂණය සුදුසු පරිදි ගළපිය යුතුය යනු අර්ථයයි. එහෙත්, එය එසේ නොගැලපූ කල්හි තේරුම් ගැනීමට අපහසු වේ. එබැවින්, සියලු ශික්ෂාපදයන්හි අසාධාරණ විනිශ්චය අවසානයේදී, මෙම මාතෘකාව වෙනම ඉදිරිපත් නොකරම, ගළපා දක්වන්නෙමු.

Idha panassa ayaṃ yojanā – idaṃ vesāliyaṃ sudinnattheraṃ ārabbha methunavītikkamavatthusmiṃ paññattaṃ. ‘‘Methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā’’ti ayamettha paññatti, ‘‘sikkhaṃ apaccakkhāyā’’ti ca ‘‘antamaso tiracchānagatāyapī’’ti ca dve anupaññattiyo. Anupaññatti ca nāmesā āpattikarā ca hoti aññavādakasikkhāpadādīsu (pāci. 95 ādayo) viya, anāpattikarā ca aññatra supinantātiādīsu (pārā. 236-237) viya, āpattiupatthambhakarā ca adinnādānādīsu (pārā. 91) viya, idha pana upatthambhakarāti veditabbā. Ito paraṃ pana yattha anupaññatti atthi, tattha ‘‘ayaṃ anupaññattī’’ti ettakameva dassayissāma. Ṭhapetvā pana anupaññattiṃ avasesā paññattiyevāti sabbattha vinicchayo veditabbo. Bhikkhuṃ ārabbha uppannavatthusmiṃyeva ‘‘yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā’’ti evaṃ bhikkhunīnampi paññattito sādhāraṇapaññatti. Āṇattiyā anāpajjanato anāṇattikaṃ. Bhikkhuṃ pana āṇāpento akappiyasamādānāpattito na muccati, methunarāgena kāyasaṃsagge dukkaṭaṃ, jīvamānakasarīrassa vuttappakāre magge sacepi tacādīni anavasesetvā sabbaso chinne nimittasaṇṭhānamattaṃ paññāyati, tattha antamaso aṅgajāte uṭṭhitaṃ anaṭṭhakāyappasādaṃ pīḷakaṃ vā cammakhilaṃ vā pavesentassāpi sevanacitte sati pārājikaṃ, naṭṭhakāyappasādaṃ sukkhapīḷakaṃ vā matacammaṃ vā lomaṃ vā pavesentassa dukkaṭaṃ, sace nimittasaṇṭhānamattampi anavasesetvā sabbaso maggo uppāṭito, tattha upakkamato vaṇasaṅkhepavasena [Pg.114] thullaccayaṃ, tathā manussānaṃ akkhināsākaṇṇacchiddavatthikosesu satthakena katavaṇe vā, hatthiassādīnañca tiracchānānaṃ vatthikosanāsāpuṭesu thullaccayaṃ. Tiracchānānaṃ pana akkhikaṇṇanāsāvaṇesu ahimacchādīnaṃ pavesanappamāṇavirahite aṇunimitte sabbesañca upakacchakādīsu sesasarīresu dukkaṭaṃ. Matasarīre nimitte upaḍḍhakkhāyitato paṭṭhāya yāva na kuthitaṃ hoti, tāva thullaccayaṃ. Kuthite dukkaṭaṃ, tathā vaṭṭakate mukhe acchupantaṃ aṅgajātaṃ pavesentassa dukkaṭaṃ. Oṭṭhato bahi nikkhantajivhāya vā dantesu vā thullaccayaṃ. Nimittato bahi patitamaṃsapesiyaṃ dukkaṭanti ayamettha āpattibhedo.

මෙහිදී මේ ශික්ෂාපදයේ යෙදීම මෙසේය – මෙය විශාලා මහනුවර දී සුදින්න තෙරුන් වහන්සේ අරභයා මෛථුන ධර්ම සේවනය කිරීමේ වස්තුව නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. "මෛථුන ධර්මයක් සේවනය කරන්නේ නම්" යන්න මෙහි මූලික පැනවීම වන අතර, "ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප නොකොට" යන්න සහ "අන්තම වශයෙන් තිරිසන්ගත සතෙකු කෙරෙහි වුවද" යන්න අනුපැනවීම් දෙකකි. තවද, මෙම අනුපැනවීම් නම්, අඤ්ඤවාදක ශික්ෂාපද ආදියේ මෙන් ඇවතක් ඇති කරන සුළු ද වෙයි; "අඤ්ඤත්‍ර සුපිනන්තා" (සිහිනයෙන් හැර) ආදියේ මෙන් ඇවතක් ඇති නොකරන සුළු ද වෙයි; අදින්නාදාන ආදියේ මෙන් ඇවත ස්ථාවර කරන/උපකාරී වන සුළු ද වෙයි. මෙහිදී නම් මෙය උපකාරී වන අනුපැනවීමක් ලෙස දත යුතුය. මෙතැන් සිට ඉදිරියට යම් ශික්ෂාපදයක අනුපැනවීමක් ඇත්නම්, එහි "මෙය අනුපැනවීමයි" යනුවෙන් මෙපමණක්ම දක්වන්නෙමු. අනුපැනවීම් හැර ඉතිරි කොටස මූලික පැනවීම්ම බව හැම තැනදීම විනිශ්චය කටයුතුය. භික්ෂුවක් අරභයා හටගත් කරුණෙහිදීම "යම් භික්ෂුණියක් ස්වකීය කැමැත්තෙන් මෛථුන ධර්මයක් සේවනය කරන්නේ නම්" යැයි භික්ෂුණීන්ට ද පැනවූ බැවින් මෙය සාධාරණ පැනවීමකි. අණ කිරීමෙන් ඇවතක් සිදු නොවන බැවින් මෙය "අනාණත්තික" ශික්ෂාපදයකි. එහෙත් වෙනත් භික්ෂුවකට අණ කරන භික්ෂුව අකැප දෙයක් සමාදන් කරවීමේ දුක්කට ඇවතින් නොමිදෙයි. මෛථුන රාගයෙන් යුතුව ශරීර ස්පර්ශයෙහි යෙදීමේදී දුක්කට ඇවැත් වේ. ජීවත්වන ශරීරයක, ඉහත සඳහන් කළ මඟවල් (තිස් මඟ) සම ආදිය ඉතිරි නොවන සේ මුළුමනින්ම කපා දැමූ කලද, යම් හෙයකින් ලිංගයේ සටහන පමණක් ශේෂව පෙනේ නම්, එහි අන්තම වශයෙන් ස්වකීය ලිංගයේ හටගත්, නොනැසුණු කායප්‍රසාදය ඇති බිබිලක් හෝ චර්මකීලයක් (ඉන්නෙක්) හෝ ඇතුළු කරන්නාට ද සේවනය කිරීමේ සිත ඇති කල්හි පාරාජිකා ඇවැත් වේ. විනාශ වූ කායප්‍රසාදය ඇති වියළි බිබිලක්, මළ සමක් හෝ ලෝමයක් ඇතුළු කරන්නාට දුක්කට ඇවැත් වේ. ඉදින් ලිංග සටහන පවා ඉතිරි නොවන සේ මුළුමනින්ම මඟ උදුරා දමන ලද්දේ නම්, එහි උත්සාහ කිරීමෙන් වණයක් ලෙස සැලකීමෙන් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. එසේම මනුෂ්‍යයන්ගේ ඇස්, นාස්, කන් සිදුරු, මුත්‍රාශය (හෝ ලිංග කෝෂය) සහ පිහියකින් කරන ලද වණයෙහිද, ඇතන්, අසුන් ආදී තිරිසනුන්ගේ මුත්‍රාශයේ සහ නාස්පුඩු ආදියෙහිද ඇතුළු කිරීමට උත්සාහ කිරීමෙන් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. තිරිසනුන්ගේ ඇස්, කන්, නාස් සිදුරු සහ තුවාලවල ද, සර්පයන් මත්ස්‍යයන් ආදීන්ගේ ඇතුළු කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවන ඉතා කුඩා ලිංගයන්හි ද, සියල්ලන්ගේම කිහිලි ආදී සෙසු ශරීර කොටස්වල ද ඇතුළු කිරීමෙන් දුක්කට ඇවැත් වේ. මළ සිරුරක ලිංගය බල්ලන්, සිවලුන් ආදීන් විසින් අඩක් කන ලද තැන් සිට, එය කුණු වී නොමැති තාක් කල් එහි ඇතුළු කිරීමෙන් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. කුණු වූ පසු දුක්කට ඇවැත් වේ. එසේම වටකුරු කරන ලද මුඛයෙහි නොගැටෙන සේ ලිංගය ඇතුළු කරන්නාට දුක්කට ඇවැත් වේ. තොලෙන් පිටතට විහිදුණු දිවෙහි හෝ දත්වල හෝ ගැටෙන සේ ඇතුළු කිරීමෙන් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. ලිංගයෙන් බැහැරව වැටී ඇති මස් වැදැල්ලෙහි ඇතුළු කිරීමෙන් දුක්කට ඇවැත් වේ. මෙහි ඇවැත් ප්‍රභේදය මෙසේය.

Ajānantassa asādiyantassa ummattakassa khittacittassa vedanāṭṭassa ādikammikānañca anāpatti. Ettha pana yo niddaṃ okkantattā parena katampi upakkamaṃ na jānāti, so ajānanto. Yo jānitvāpi na sādiyati, so asādiyanto. Yo pittavasena atekicchaṃ ummādaṃ patto, so ummattako. Yakkhehi katacittavikkhepo khittacitto. Dvinnampi ca etesaṃ aggisuvaṇṇagūthacandanādīsu samappavattibhāvena ajānanabhāvova pamāṇaṃ. Yo adhimattavedanāya āturattā kiñci na jānāti, so vedanāṭṭo. Yo tasmiṃ tasmiṃ vatthusmiṃ ādibhūto, so ādikammiko. Ayaṃ pana anāpatti. Catūsu vipattīsu sīlavipatti. Tassā dve aṅgāni sevanacittañca maggena maggapaṭipādanañcāti. Samuṭṭhānādito idaṃ sikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti, imāni ca samuṭṭhānādīni nāma āpattiyā honti, na sikkhāpadassa. Vohārasukhatthaṃ pana sabbaṭṭhakathāsu sikkhāpadasīsena desanā āgatā, tasmā aññesupi evarūpesu ṭhānesu byañjane ādaraṃ akatvā adhippetameva gahetabbaṃ.

නොදන්නා අයටද, සතුටු නොවන අයටද, උමතු අයටද, සිහි විකල් වූවන්ටද, දැඩි වේදනාවෙන් පෙළෙන්නන්ටද, ප්‍රථමයෙන් වරද කළ අයටද (ආදිකම්මිකයන්ට) ඇවැත් නොවේ. මෙහිලා, යමෙක් නින්දට වැටී සිටීම නිසා අන් අයෙකු විසින් කරන ලද උත්සාහය පවා නොදන්නේද, හේ 'නොදන්නා තැනැත්තා' (අජානන්ත) නම් වේ. යමෙක් දැන සිටියත් සතුටු නොවේද, හේ 'නොඉවසන තැනැත්තා' (අසාදියන්ත) නම් වේ. යමෙක් පිත කිපීමෙන් සුව කළ නොහැකි උන්මාදයට පත්ව සිටීද, හේ 'උමතු තැනැත්තා' (උම්මත්තක) නම් වේ. යක්ෂයන් විසින් කරන ලද සිහි විකල් බව ඇති තැනැත්තා 'සිහි විකල් වූවෙක්' (ඛිත්තචිත්ත) නම් වේ. මෙම උමතු හා සිහි විකල් වූ දෙදෙනාටම ගින්දර හා රන්, අසූචි හා සඳුන් ආදියෙහි එක සමාන ආකල්පයක් පැවතීමෙන් ඇති වන නොදන්නා ස්වභාවයම ඔවුන්ගේ උමතු බව තීරණය කිරීමේ නිර්ණායකය වේ. යමෙක් අධික වේදනාවෙන් පෙළීම නිසා කිසිවක් නොදන්නේද, හේ 'වේදනාවෙන් පෙළෙන්නා' (වේදනාට්ට) නම් වේ. යම් යම් වස්තූන්හි පළමුවෙන්ම වරද කළ තැනැත්තා 'ආදිකම්මිකයා' නම් වේ. මෙය ඇවැත් නොවන අවස්ථා (අනාපත්ති) වේ. සතර විපත්තීන් අතුරින් මෙය 'සීල විපත්තිය' වේ. එහි අංග දෙකකි; එනම්, සේවනය කිරීමේ සිත (සේවන චිත්තය) සහ තමාගේ මඟකින් අනුන්ගේ මඟක ඇතුළු කිරීමයි. සමුට්ඨාන ආදියේ වශයෙන් බලන කල, මෙම ශික්ෂාපදය පළමු පාරාජිකා සමුට්ඨානයෙන් යුක්තය, ක්‍රියාවකි, සංඥා විමොක්ඛයකි, සචිත්තකය, ලෝකවජ්ජය, කායකර්මයකි, අකුසල් සිතින් සිදුවේ, වේදනා දෙකකින් යුක්තය. මේ සමුට්ඨාන ආදිය ඇවතට අදාළ වන අතර ශික්ෂාපදයට අදාළ නොවේ. එහෙත් ව්‍යවහාරයේ පහසුව පිණිස සියලු අටුවාවල ශික්ෂාපදය මුල් කරගෙන දේශනාව දක්වා ඇත. එබැවින් මෙබඳු වෙනත් තැන්වලදී ද වචන කෙරෙහි පමණක්ම දැඩිව නොසිට, අදහස් කරන ලද අර්ථයම ග්‍රහණය කරගත යුතුය.

Atthañhi nātho saraṇaṃ avoca;

Na byañjanaṃ lokahito mahesī.

මක්නිසාද යත්, ලෝකහිතෛෂී වූ මහා ඉසිවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ අර්ථයම සරණ (පිහිට) කොට වදාළ සේක; ව්‍යඤ්ජනය (ශබ්දය පමණක්) සරණ කොට වදාළේ නැත.

Tasmā akatvā ratimakkharesu;

Atthe niveseyya matiṃ mutīmāti.

එබැවින්, ප්‍රඥාවන්තයා අකුරු කෙරෙහි පමණක් ඇලීමක් නොකොට, අර්ථයෙහිම තමාගේ නුවණ පිහිටුවන්නේය.

Paṭhamapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු පාරාජිකා වර්ණනාව නිමවා ඇත.

2. Dutiyapārājikavaṇṇanā

2. දෙවැනි පාරාජිකා වර්ණනාව

Dutiye [Pg.115] gāmā vā araññāvāti ettha sabbopi ekakuṭikādibhedo parikkhitto vā aparikkhitto vā samanusso vā amanusso vā antamaso atirekacātumāsaniviṭṭho yo koci satthopi ‘‘gāmo’’ti veditabbo. Ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca avasesaṃ araññaṃ nāma. Tattha asammohatthaṃ gharaṃ gharūpacāro gāmo gāmūpacāroti ayaṃ vibhāgo veditabbo. Nibbakosassa hi udakapatanaṭṭhānabbhantaraṃ gharaṃ nāma. Yaṃ pana dvāre ṭhito mātugāmo bhājanadhovanaudakaṃ chaḍḍeti, tassa patanaṭṭhānañca mātugāmeneva antogehe ṭhitena pakatiyā bahi khittassa suppassa vā saṃmuñjaniyā vā patanaṭṭhānañca gharassa purato dvīsu koṇesu sambandhitvā majjhe rukkhasūcidvāraṃ ṭhapetvā gorūpānaṃ pavesananivāraṇatthaṃ kataparikkhepo ca ayaṃ sabbopi gharūpacāro nāma. Yaṃ pana sabbantimaṃ gharaṃ hoti, tassa gharassa tādise gharūpacāre ṭhitassa thāmamajjhimassa purisassa yathā taruṇamanussā attano balaṃ dassento bāhuṃ pasāretvā leḍḍuṃ khipanti, evaṃ khittassa leḍḍussa patanaṭṭhānabbhantaraṃ gāmo nāma. Tato aññassa leḍḍupātassa abbhantaraṃ gāmūpacāro nāma. Patitassa pana leḍḍuno pavattitvā gataṭṭhānaṃ na gahetabbaṃ. Parikkhittassa pana gāmassa parikkhepoyeva gāmassa paricchedo, tassa sace dve indakhilā honti abbhantarime indakhile ṭhitassa leḍḍupātabbhantaraṃ gāmūpacāro nāma. Padabhājanepi (pārā. 92) hi imināva nayena attho veditabbo. Tattha yvāyaṃ aparikkhittassa gāmassa upacāro dassito, tassa vasena vikāle gāmappavesanādīsu āpatti paricchinditabbā. Iti imaṃ ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca avasesaṃ imasmiṃ sikkhāpade araññaṃ nāma. Desanāmattameva cetaṃ ‘‘gāmā vā araññāvā’’ti. Ye pana imesaṃ paricchedadassanatthaṃ gharagharūpacāragāmūpacārā vuttā, tatopi pārājikavatthuṃ avaharantassa pārājikaṃ hotiyeva.

දෙවන පාරාජිකා ශික්ෂාපදයෙහි 'ගමකින් හෝ වනයකින් හෝ' යන මෙහි, තනි කුටියක් (ගෙයක්) ඇති ගම ආදී සියලුම ප්‍රභේද සහිත වූ, පවුරු ආදියෙන් වටකරන ලද හෝ වට නොකරන ලද හෝ, මිනිසුන් සහිත වූ හෝ මිනිසුන් რහිත වූ හෝ, අවම වශයෙන් මාස හතරකට වඩා වැඩි කාලයක් පදිංචිව සිටින යම් කිසි වෙළඳ කණ්ඩායමක් වුවද 'ගම' යැයි දත යුතුය. ගම සහ ගම් උපචාරය හැර ඉතිරි ප්‍රදේශය 'අරණ්‍ය' (වනය) නම් වේ. එහි නොමුළා වීම පිණිස ගෙය, ගෙයි උපචාරය, ගම, ගම් උපචාරය යන මේ බෙදීම දත යුතුය. වහලෙන් වතුර වැටෙන සීමාව ඇතුළත ප්‍රදේශය 'ගෙය' (ඝර) නම් වේ. යම් ස්ත්‍රියක් දොරකඩ සිට බඳුන් සේදූ ජලය පිටතට හලයිද, එම ජලය වැටෙන ස්ථානයද, ගෙය ඇතුළත සිටින ස්ත්‍රියක් සාමාන්‍ය පරිදි පිටතට දමන ලද කුල්ලෙන් හෝ කොස්සෙන් ගසා දමන දෑ වැටෙන ස්ථානයද, ගෙට ඉදිරියෙන් කොන් දෙක එකතු කර මධ්‍යයෙහි ලී ඉන්නක් තබා ගවයින් ඇතුළුවීම වැළැක්වීම පිණිස කරන ලද වටකිරීමද යන මේ සියල්ල 'ගෘහ උපචාරය' (ඝරූපචාර) නම් වේ. යම් අවසාන නිවසක් වේද, එම නිවසෙහි එවැනි ගෘහ උපචාරයක සිටි මධ්‍යම බලයක් ඇති පුරුෂයෙක්, තරුණයන් තමන්ගේ බලය පෙන්වමින් අත දිගු කර කැටයක් ගසන්නේ යම් සේද, එලෙස ගැසූ කැටය වැටෙන සීමාව ඇතුළත ප්‍රදේශය 'ගම' (ගාම) නම් වේ. එතැන් සිට තවත් කැටයක් වැටෙන සීමාව ඇතුළත ප්‍රදේශය 'ගම් උපචාරය' (ගාමූපචාර) නම් වේ. වැටුණු කැටය පෙරළී ගිය ස්ථානය නොගත යුතුය. වටකරන ලද ගමක නම්, වටකිරීමම ගමෙහි සීමාව වේ. එහි ඉද්‍රඛීල (දොරටු කණු) දෙකක් තිබේ නම් ඇතුළත ඉද්‍රඛීලයෙහි සිටින්නෙකුගේ කැටය වැටෙන සීමාව ඇතුළත ප්‍රදේශය 'ගම් උපචාරය' නම් වේ. පදභාජනීයෙහිද මේ ක්‍රමයෙන්ම අර්ථය දත යුතුය. එහි වට නොකරන ලද ගමක යම් උපචාරයක් දක්වන ලද්දේද, ඒ ඇසුරින් විකාලයෙහි ගමට වැදීම ආදී ශික්ෂාපදයන්හි ඇවැත් නියම කළ යුතුය. මෙසේ මේ ගම සහ ගම් උපචාරය හැර ඉතිරි ප්‍රදේශය මේ ශික්ෂාපදයෙහි 'අරණ්‍යය' (වනය) නම් වේ. 'ගමකින් හෝ වනයකින් හෝ' යන්න දේශනා මාත්‍රයක්මය. යම් හෙයකින් මේවායේ සීමා දැක්වීම පිණිස ගෘහය, ගෘහ උපචාරය, ගම් උපචාරය දක්වන ලද්දේ නම්, එයින්ද පාරාජිකා වස්තුවක් සොරාගන්නා භික්ෂුවට පාරාජිකා ඇවැත් වේමය.

Adinnanti aññassa manussajātikassa santakaṃ. Theyyasaṅkhātanti ettha thenoti coro, thenassa bhāvo theyyaṃ, avaharaṇacittassetaṃ nāmaṃ. Saṅkhā saṅkhātanti atthato ekaṃ, koṭṭhāsassetaṃ nāmaṃ ‘‘saññānidānā [Pg.116] hi papañcasaṅkhā’’tiādīsu (su. ni. 880; mahāni. 109) viya. Theyyañca taṃ saṅkhātañcāti theyyasaṅkhātaṃ, theyyacittasaṅkhāto eko cittakoṭṭhāsoti attho. Karaṇatthe cetaṃ paccattavacanaṃ, tasmā theyyasaṅkhātenāti atthato daṭṭhabbaṃ. Yo ca theyyasaṅkhātena ādiyati, so yasmā theyyacitto hoti, tasmā byañjanaṃ anādiyitvā atthameva dassetuṃ ‘‘theyyacitto avaharaṇacitto’’ti (pārā. 92) evamassa padabhājanaṃ vuttanti veditabbaṃ.

'අදින්නං' යනු තමා හැර වෙනත් මිනිස් වර්ගයාට අයත් වස්තුවයි. 'ථෙය්‍යසංඛාතං' යන්නෙහි, 'ථේන' යනු සොරාය. සොරාගේ ස්වභාවය 'ථෙය්‍ය' (සොරකම) නම් වේ. මෙය පැහැရගැනීමේ සිතට (අවහරණ සිතට) නමකි. 'සංඛා', 'සංඛාත' යනු අර්ථයෙන් එකකි. 'සඤ්ඤා නිදානා හි පපඤ්චසංඛා' යනාදී තැන්හි මෙන් මෙය කොටසකට (කොට්ඨාසයකට) නමකි. සොරකමද වන, එම සොරකම් කොටසද වන බැවින් 'ථෙය්‍යසංඛාත' නම් වේ. සොර සිත නමැති එක් සිත් කොටසක් යන්න එහි අර්ථයයි. මෙය කරණ අර්ථයෙහි ප්‍රථමා විභක්ති ශබ්දයකි. එබැවින් 'සොර සිතින්' යනුවෙන් අර්ථ වශයෙන් දත යුතුය. යමෙක් සොර සිතින් ගනීද, ඔහු සොර සිතක් ඇති අයෙක් වන බැවින්, වචනය පිළිබඳව පමණක් නොසලකා, අර්ථයම පෙන්වීම පිණිස 'සොර සිතක් ඇති, පැහැရගැනීමේ සිතක් ඇති' යනුවෙන් මෙහි පද විභාගය දක්වන ලදැයි දත යුතුය.

Ādiyeyyāti pañcavīsatiyā avahārānaṃ aññataravasena hareyya. Te pana avahārā pañca pañcakāni samodhānetvā sādhukaṃ sallakkhetabbā. Pañca pañcakāni nāma nānābhaṇḍapañcakaṃ ekabhaṇḍapañcakaṃ sāhatthikapañcakaṃ pubbapayogapañcakaṃ theyyāvahārapañcakanti. Tattha purimāni dve pañcakāni etasseva padassa padabhājane vuttānaṃ ‘‘ādiyeyya hareyya avahareyya iriyāpathaṃ vikopeyya ṭhānā cāveyyā’’ti imesaṃ padānaṃ vasena labbhanti. Tattha nānābhaṇḍapañcakaṃ saviññāṇakāviññāṇakavasena daṭṭhabbaṃ, itaraṃ saviññāṇakavaseneva. Kathaṃ? Ādiyeyyāti ārāmaṃ abhiyuñjati, āpatti dukkaṭassa. Sāmikassa vimatiṃ uppādeti, āpatti thullaccayassa. Sāmiko ‘‘na mayhaṃ bhavissatī’’ti dhuraṃ nikkhipati, āpatti pārājikassa. Hareyyāti aññassa bhaṇḍaṃ haranto sīse bhāraṃ theyyacitto āmasati, dukkaṭaṃ. Phandāpeti, thullaccayaṃ. Khandhaṃ oropeti, pārājikaṃ. Avahareyyāti upanikkhittaṃ bhaṇḍaṃ ‘‘dehi me bhaṇḍa’’nti vuccamāno ‘‘nāhaṃ gaṇhāmī’’ti bhaṇati, dukkaṭaṃ. Sāmikassa vimatiṃ uppādeti, thullaccayaṃ. Sāmiko ‘‘na mayhaṃ bhavissatī’’ti dhuraṃ nikkhipati, pārājikaṃ. Iriyāpathaṃ vikopeyyāti ‘‘saha bhaṇḍahārakaṃ nessāmī’’ti paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmeti, thullaccayaṃ. Dutiyaṃ pādaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. Ṭhānā cāveyyāti thalaṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ theyyacitto āmasati, dukkaṭaṃ. Phandāpeti, thullaccayaṃ. Ṭhānā cāveti, pārājikaṃ. Evaṃ tāva nānābhaṇḍapañcakaṃ veditabbaṃ. Sasāmikassa pana dāsassa vā tiracchānagatassa vā yathāvuttena abhiyogādinā nayena ādiyanaharaṇaavaharaṇairiyāpathavikopanaṭhānācāvanavasena ekabhaṇḍapañcakaṃ veditabbaṃ.

'ආදියෙය්‍ය' යනු විසිපස් වැදෑරුම් සොරකම් කිරීම් අතුරින් එක්තරා ක්‍රමයකින් පැහැရගන්නේය යන්නයි. එම සොරකම් කිරීම් පංචක පහක් ලෙස එක්තැන් කොට මැනවින් වටහාගත යුතුය. පංචක පහ නම්: නානාභණ්ඩ පංචකය, ඒකභණ්ඩ පංචකය, සාහත්ථික පංචකය, පුබ්බපයෝග පංචකය, ථෙය්‍යාවහාර පංචකය යන මේවාය. එහි පළමු පංචක දෙක, මේ පදයේම පදභාජනීයෙහි දක්වන ලද 'ගන්නේය, පැහැරගන්නේය, සොරකම් කරන්නේය, ඉරියව්ව වෙනස් කරන්නේය, ස්ථානයෙන් සොලවන්නේය' යන මේ පදයන්ගේ වශයෙන් ලැබෙන්නේය. එහි නානාභණ්ඩ පංචකය සවිඤ්ඤාණක සහ අවිඤ්ඤාණක වස්තූන්ගේ වශයෙන් දත යුතුය. අනෙක් පංචකය සවිඤ්ඤාණක වස්තූන්ගේ වශයෙන්මය. එය කෙසේද? 'ගන්නේය' යන්නෙන් - ආරාමයකට නඩු පවරයි නම් (බලහත්කාරයෙන් අයත් කරගැනීමට තැත් කරයි නම්) දුක්කටා ඇවැත් වේ. අයිතිකරුට සැක උපදවයි නම් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. අයිතිකරු 'මෙය මට අහිමි වේ' යැයි සිතා උත්සාහය අත්හරී නම් පාරාජිකා ඇවැත් වේ. 'පැහැරගන්නේය' යන්නෙන් - අනුන්ගේ බඩුවක් රැගෙන යද්දී, හිසෙහි ඇති බර සොර සිතින් අතගා බලයි නම් දුක්කටා ඇවැත් වේ. සොලවයි නම් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. කරට බාගනී නම් පාරාජිකා ඇවැත් වේ. 'සොරකම් කරන්නේය' යන්නෙන් - තමා වෙත භාරදෙන ලද බඩුවක් 'මගේ බඩුව දෙන්න' යැයි කී කල, 'මම ගත්තේ නැත' යි පවසයි නම් දුක්කටා ඇවැත් වේ. අයිතිකරුට සැක උපදවයි නම් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. අයිතිකරු 'මෙය මට අහිමි වේ' යැයි උත්සාහය අත්හරී නම් පාරාජිකා ඇවැත් වේ. 'ඉරියව්ව වෙනස් කරන්නේය' යන්නෙන් - 'බඩු ගෙනයන්නා සමඟම බඩුව රැගෙන යන්නෙමි' යි සිතා පළමු පියවර තබයි නම් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. දෙවන පියවර තබයි නම් පාරාජිකා ඇවැත් වේ. 'ස්ථානයෙන් සොලවන්නේය' යන්නෙන් - ගොඩබිම ඇති බඩුවක් සොර සිතින් අතගායි නම් දුක්කටා ඇවැත් වේ. සොලවයි නම් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. ස්ථානයෙන් ඉවත් කරයි නම් පාරාජිකා ඇවැත් වේ. මෙසේ පළමුව නානාභණ්ඩ පංචකය දත යුතුය. අයිතිකරුවෙකු ඇති දාසයෙකු හෝ තිරිසන් සතෙකු හෝ, කලින් කියන ලද නඩු පැවරීම ආදී ක්‍රමයෙන්, ගැනීම, රැගෙන යාම, සොරකම් කිරීම, ඉරියව් වෙනස් කිරීම සහ ස්ථානයෙන් ඉවත් කිරීම යන ක්‍රමයන්ගෙන් ඒකභණ්ඩ පංචකය දත යුතුය.

Katamaṃ sāhatthikapañcakaṃ? Sāhatthiko āṇattiko nissaggiyo atthasādhako dhuranikkhepoti. Tattha sāhatthiko nāma parassa bhaṇḍaṃ [Pg.117] sahatthā avaharati. Āṇattiko nāma ‘‘asukassa bhaṇḍaṃ avaharā’’ti aññaṃ āṇāpeti. Nissaggiyo nāma suṅkaghātakaparikappitokāsānaṃ anto ṭhatvā bahi pātanaṃ. Atthasādhako nāma ‘‘asukassa bhaṇḍaṃ yadā sakkoti, tadā taṃ avaharā’’ti aññaṃ āṇāpeti. Tattha sace paro anantarāyiko hutvā taṃ avaharati, āṇāpakassa āṇattikkhaṇeyeva pārājikaṃ. Parassa vā pana telakumbhiyā pādagghanakatelaṃ avassaṃ pivanakāni upāhanādīni pakkhipati, hatthato muttamatteyeva pārājikaṃ. Dhuranikkhepo pana ārāmābhiyogaupanikkhittabhaṇḍavasena veditabbo. Tāvakālikabhaṇḍadeyyāni adentassāpi esevanayoti idaṃ sāhatthikapañcakaṃ.

ස්වහස්තික පඤ්චකය කුමක්ද? ස්වහස්තිකය, ආණත්තිකය, නිස්සග්ගිය, අර්ථසාධකය, ධුරනික්ෂේපය යන මේවාය. එහි ස්වහස්තික නම්: පරසන්තක බඩු තමාගේ අතින් ම සොරකම් කිරීමයි. ආණත්තික නම්: 'මෙනම් අයගේ බඩු සොරකම් කරව' යි කියා අන්‍යයෙකුට අණ කිරීමයි. නිස්සග්ගිය නම්: තීරු බදු අය කරන ස්ථානයක හෝ තමා සිතූ වෙනත් තැනක හෝ ඇතුළත සිට පිටතට (බඩු) දැමීමයි. අර්ථසාධක නම්: 'මෙනම් අයගේ බඩු යම් දිනක සොරකම් කිරීමට හැකි වේ ද, එදින එය සොරකම් කරව' යි කියා වෙනත් අයෙකුට අණ කිරීමයි. එහිදී ඉදින් අනෙක් තැනැත්තා කිසිදු බාධාවකින් තොරව එම බඩු සොරකම් කරන්නේ නම්, අණ කළ තැනැත්තාට අණ කළ මොහොතෙහි ම පාරාජිකා ඇවැත් වේ. නැතහොත් අන්‍යයෙකුගේ තෙල් කළයකට, පාදයක් (මස්සක්) වටිනා තෙල් ဧකාන්තයෙන් ම උරාබොන පාවහන් ආදිය දමයි නම්, එය අතින් ගිලිහුණු සැනින් ම පාරාජිකා වේ. ධුරනික්ෂේපය යනු: (පරසන්තක) ආරාමයක් තමා සතු කරගැනීමට නඩු පැවරීමෙන් හෝ තමා වෙත තැන්පත් කරන ලද බඩු පැහැරගැනීමෙන් දත යුතුය. තාවකාලිකව ගත් බඩු හෝ ආපසු දිය යුතු දෑ නොදෙන තැනැත්තා කෙရෙහි ද මෙම ක්‍රමය ම වේ. මෙය 'ස්වහස්තික පඤ්චකය' යි.

Katamaṃ pubbapayogapañcakaṃ? Pubbapayogo sahapayogo saṃvidhāvahāro saṅketakammaṃ nimittakammanti. Tattha āṇattivasena pubbapayogo veditabbo. Ṭhānā cāvanavasena, khilādīni saṅkāmetvā khettādiggahaṇavasena ca sahapayogo veditabbo. Saṃvidhāvahāro nāma ‘‘asukaṃ nāma bhaṇḍaṃ avaharissāmā’’ti saṃvidahitvā saṃmantayitvā avaharaṇaṃ. Evaṃ saṃvidahitvā gatesu hi ekenāpi tasmiṃ bhaṇḍe ṭhānā cāvite sabbesaṃ avahārā honti. Saṅketakammaṃ nāma sañjānanakammaṃ. Sace hi purebhattādīsu yaṃkiñci kālaṃ paricchinditvā ‘‘asukasmiṃ kāle itthannāmaṃ bhaṇḍaṃ avaharā’’ti vutto saṅketato apacchā apure taṃ avaharati, saṅketakārakassa saṅketakaraṇakkhaṇeyeva avahāro. Nimittakammaṃ nāma saññuppādanatthaṃ akkhinikkhaṇādinimittakaraṇaṃ. Sace hi evaṃ katanimittato apacchā apure ‘‘yaṃ avaharā’’ti vutto, taṃ avaharati, nimittakārakassa nimittakaraṇakkhaṇeyeva avahāroti idaṃ pubbapayogapañcakaṃ.

පූර්වප්‍රයෝග පඤ්චකය කුමක්ද? පූර්වප්‍රයෝගය, සහප්‍රයෝගය, සංවිධායාවහාරය, සංකේතකර්මය, නිමිත්තකර්මය යන මේවාය. එහි අණ කිරීමේ වශයෙන් සිදුවන සොරකම පූර්වප්‍රයෝගය ලෙස දත යුතුය. ස්ථානයෙන් සෙලවීම් වශයෙන් ද, සීමා කණු ආදිය වෙනස් කර කෙත් වතු ආදිය අත්පත් කරගැනීම් වශයෙන් ද සිදුවන සොරකම සහප්‍රයෝගය ලෙස දත යුතුය. සංවිධායාවහාරය නම්: 'අසවල් බඩුව සොරකම් කරමු' යි කියා සැලසුම් කොට, එක්ව කතිකා කරගෙන සොරකම් කිරීමයි. මෙසේ සැලසුම් කර ගියවුන් අතුරින් එක් අයෙකු වුවද එම භාණ්ඩය තිබූ තැනින් සොලවනු ලැබුවහොත්, සියල්ලන්ටම සොරකම් කිරීමේ ඇවැත් වේ. සංකේත කර්මය නම් හඳුනාගැනීම සඳහා කරන ක්‍රියාවයි (සංඥා කිරීමයි). ඉදින් පෙරබත් (උදෑසන) ආදී කාලයන්ගෙන් යම් කාලයක් නියම කර, 'අසවල් වේලාවේදී මෙනම් බඩුව සොරකම් කරව' යි කී කල්හි, ඔහු එම නියමිත වේලාවට පෙර හෝ පසුව නොවී, නියමිත මොහොතේදී ම එය සොරකම් කරයි නම්, සංඥාව දුන් තැනැත්තාට එම සංඥාව දුන් මොහොතෙහි ම සොරකම් කිරීමේ ඇවැත (පාරාජිකාව) සිදුවේ. නිමිත්ත කර්මය නම් හැඟීමක් ඇති කරනු පිණිස ඇස් ඉඟි කිරීම් ආදී ලකුණු (නිමිති) කිරීමයි. ඉදින් මෙසේ කළ සංඥාවෙන් පෙර හෝ පසුව නොවී 'මෙය සොරකම් කරව' යි කී විට, ඔහු එය සොරකම් කරයි නම්, සංඥාව කළ තැනැත්තාට සංඥාව කළ මොහොතෙහි ම සොරකම් කිරීමේ ඇවැත සිදුවේ. මෙය 'පූර්වප්‍රයෝග පඤ්චකය' යි.

Katamaṃ theyyāvahārapañcakaṃ? Theyyāvahāro pasayhāvahāro parikappāvahāro paṭicchannāvahāro kusāvahāroti. Tattha yo sandhicchedādīni katvā adissamāno avaharati, kūṭamānakūṭakahāpaṇādīhi vā vañcetvā gaṇhāti, tassevaṃ gaṇhato avahāro theyyāvahāroti veditabbo. Yo pana pasayha balakkārena paresaṃ santakaṃ gaṇhāti gāmaghātakādayo viya, attano pattabalito vā vuttanayeneva adhikaṃ gaṇhāti rājabhaṭādayo viya, tassevaṃ gaṇhato avahāro [Pg.118] pasayhāvahāroti veditabbo. Parikappetvā gahaṇaṃ pana parikappāvahāro nāma. So bhaṇḍokāsavasena duvidho. Tatrāyaṃ bhaṇḍaparikappo – sāṭakatthiko antogabbhaṃ pavisitvā ‘‘sace sāṭako bhavissati, gaṇhissāmi, sace suttaṃ, na gaṇhissāmī’’ti parikappetvā andhakāre pasibbakaṃ gaṇhāti, tatra ce sāṭako hoti, uddhāreyeva pārājikaṃ. Suttaṃ ce hoti, rakkhati. Bahi nīharitvā muñcitvā ‘‘sutta’’nti ñatvā puna āharitvā ṭhapeti, rakkhatiyeva. ‘‘Sutta’’nti ñatvāpi ‘‘yaṃ laddhaṃ, taṃ gahetabba’’nti gacchati, padavārena kāretabbo. Bhūmiyaṃ ṭhapetvā gaṇhāti, uddhāre pārājikaṃ. ‘‘Coro coro’’ti anubandho chaṭṭetvā palāyati, rakkhati. Sāmikā disvā gaṇhanti, rakkhati yeva. Añño ce koci gaṇhāti, bhaṇḍadeyyaṃ. Sāmikesu nivattesu sayaṃ disvā paṃsukūlasaññāya ‘‘pagevetaṃ mayā gahitaṃ, mama dāni santaka’’nti gaṇhantassāpi bhaṇḍadeyyameva. Tattha yvāyaṃ ‘‘sace sāṭako bhavissati, gaṇhissāmī’’tiādinā nayena pavatto parikappo, ayaṃ bhaṇḍaparikappo nāma.

තෙය්‍යාවහාර පඤ්චකය කුමක්ද? තෙය්‍යාවහාරය, පසය්හාවහාරය, පරිකප්පාවහාරය, පටිච්ඡන්නාවහාරය, කුසාවහාරය යන මේවාය. එහි යමෙක් ගෙවල් බිඳීම් ආදිය කොට, නොපෙනී සොරකම් කරයිද, නැතහොත් හොර තරාදි, හොර කහවණු ආදියෙන් රවටා ගනීද, මෙසේ ගන්නා වූ ඔහුගේ ඒ සොරකම 'තෙය්‍යාවහාරය' යැයි දත යුතුය. නැතහොත් යමෙක් ගම් පැහැရගන්නා මංකොල්ලකරුවන් මෙන් බලහත්කාරයෙන් අනුන් සතු දෙයක් පැහැරගනීද, නැතහොත් රජයේ නිලධාරීන් මෙන් තමන්ට හිමි බදු ප්‍රමාණයට වඩා ඉහත කී ක්‍රමයෙන් ම වැඩිපුර බලහත්කාරයෙන් ලබාගනීද, මෙසේ ගන්නා වූ ඔහුගේ ඒ සොරකම 'පසය්හාවහාරය' යැයි දත යුතුය. කල්පනා කොට ගැනීම 'පරිකප්පාවහාරය' නම් වේ. එය භාණ්ඩ වශයෙන් සහ ස්ථාන (අවකාශ) වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහි භාණ්ඩ පරිකල්පනය මෙසේය: වස්ත්‍රයක් අවශ්‍ය භික්ෂුවක් කාමරයක් ඇතුළතට වැදී, 'ඉදින් මෙහි වස්ත්‍රයක් තිබුණහොත් ගන්නෙමි, ნූල් පන්දුවක් තිබුණහොත් නොගන්නෙමි' යි කල්පනා කොට, අඳුරේ ම පසුම්බියක් ගනී. එහි වස්ත්‍රයක් තිබුණහොත්, එය ඔසවනවාත් සමඟ ම පාරාජිකා වේ. ඉදින් එහි තිබුණේ ნූල් පන්දුවක් නම්, පාරාජිකාවෙන් බේරේ. එය එළියට ගෙන, ලිහා බලා, 'මේ නූල්ය' කියා දැන නැවත ගෙනවිත් තබයි නම්, පාරාජිකාවෙන් බේරේ ම ය. 'මේ නූල්ය' කියා දැනගෙනත්, 'ලැබුණු දෙය රැගෙන යා යුතුය' කියා යයි නම්, තබන පියවරක් පාසා ඇවැත් තීරණය කළ යුතුය. බිම තබා නැවත ගනී නම්, එසවීමේදී පාරාජිකා වේ. 'සොරා, සොරා' යි හඹා එන විට මල්ල අතහැර පලා යයි නම්, පාරාජිකාවෙන් බේරේ. හිමිකරුවන් දැක එය ආපසු ගන්නේ නම්, පාරාජිකාවෙන් බේරේ ම ය. ඉදින් වෙනත් අයෙකු එය ගන්නේ නම්, භාණ්ඩදෙය්‍ය වේ. හිමිකරුවන් හැරී ගිය පසු, තමාම එය දැක පාංශුකූල සංඥාවෙන්, 'පෙර මවිසින් ගන්නා ලද්දකි, දැන් මෙය මගේ ය' කියා ගන්නා තැනැත්තාට ද භාණ්ඩදෙය්‍ය ම වේ. එහි 'ඉදින් වස්ත්‍රයක් තිබුණහොත් ගන්නෙමි' යන ආදී ක්‍රමයෙන් පවතින සිතීම 'භාණ්ඩ පරිකල්පනය' නම් වේ.

Okāsaparikappo pana evaṃ veditabbo – ekacco pana parapariveṇādīni paviṭṭho kiñci lobhaneyyaṃ bhaṇḍaṃ disvā gabbhadvārapamukhaheṭṭhāpāsādadvārakoṭṭhakarukkhamūlādivasena paricchedaṃ katvā ‘‘sace maṃ etthantare passissanti, daṭṭhukāmatāya gahetvā vicaranto viya dassāmi, no ce passissanti, harissāmī’’ti parikappeti, tassa taṃ ādāya parikappitaparicchedaṃ atikkantamatte avahāro hoti. Iti yvāyaṃ vuttanayeneva pavatto parikappo, ayaṃ okāsaparikappo nāma. Evamimesaṃ dvinnampi parikappānaṃ vasena parikappetvā gaṇhato avahāro ‘‘parikappāvahāro’’ti veditabbo.

ස්ථාන පරිකල්පනය මෙසේ දත යුතුය: ඇතැම් භික්ෂුවක් අනුන්ගේ පිරිවෙනක් ආදියට වැදී, යම් ලෝභ උපදවන භාණ්ඩයක් දැක, කාමරයේ දොරකඩ, පිවිසුම් දොරටුව, ප්‍රාසාදයේ පහළ මාලය, දොරටු ගෙය, ගසක් මුල ආදී වශයෙන් සීමාවක් නියම කොට, 'ඉදින් මොවුන් මේ සීමාව ඇතුළතදී මා දකින්නේ නම්, භාණ්ඩය බැලීමේ කැමැත්තෙන් ගෙන ඇවිදින්නෙකු මෙන් පෙන්වා ආපසු දෙන්නෙමි. ඉදින් නොදකින්නේ නම්, රැගෙන යන්නෙමි' යි කල්පනා කරයි. ඔහු එය රැගෙන තමා නියම කළ සීමාව ඉක්මවූ සැනින් ම සොරකම සිදුවේ. මෙසේ ඉහත දැක්වූ ක්‍රමයෙන් සිදුවන සිතීම 'ස්ථාන පරිකල්පනය' නම් වේ. මෙසේ මේ පරිකල්පන දෙකෙහි ම වශයෙන්, සිතා මතා ගන්නා තැනැත්තාගේ සොරකම 'පරිකප්පාවහාරය' යැයි දත යුතුය.

Paṭicchādetvā pana avaharaṇaṃ paṭicchannāvahāro nāma. So evaṃ veditabbo – yo bhikkhu uyyānādīsu paresaṃ omuñcitvā ṭhapitaaṅgulimuddikādīni disvā ‘‘pacchā gaṇhissāmī’’ti paṃsunā vā paṇṇena vā paṭicchādeti, tassa ettāvatā uddhāro natthīti na tāva avahāro hoti[Pg.119]. Yadā pana sāmikā vicinantā apassitvā ‘‘sve jānissāmā’’ti sālayāva gatā honti, athassa taṃ uddharato uddhāre avahāro. Paṭicchannakāleyeva ‘‘etaṃ mama santaka’’nti sakasaññāya vā ‘‘gatā dāni te, chaṭṭitabhaṇḍaṃ ida’’nti paṃsukūlasaññāya vā gaṇhantassa pana bhaṇḍadeyyaṃ. Tesu dutiyatatiyadivase āgantvā vicinitvā adisvā dhuranikkhepaṃ katvā gatesupi gahitaṃ bhaṇḍadeyyameva. Pacchā ñatvā codiyamānassa adadato sāmikānaṃ dhuranikkhepe avahāro hoti. Kasmā? Yasmā tassa payogena tehi na diṭṭhaṃ. Yo pana tathārūpaṃ bhaṇḍaṃ yathāṭhāne ṭhitaṃyeva appaṭicchādetvā theyyacitto pādena akkamitvā kaddame vā vālukāya vā paveseti, tassa pavesitamatteyeva avahāro.

වසා තබා සොරකම් කිරීම 'පටිච්ඡන්නාවහාරය' නම් වේ. එය මෙසේ දත යුතුය: යම් භික්ෂුවක් උද්‍යාන ආදියේදී අන්‍යයන් විසින් ගලවා තබන ලද මුදු ආදිය දැක, 'පසුව ගන්නෙමි' යි සිතා පස්වලින් හෝ කොළවලින් හෝ වසා තබයිද, එපමණකින් එය එසවීමක් සිදුනොවන බැවින් තවම සොරකම් කිරීමක් සිදුනොවේ. නමුත් හිමිකරුවන් එය සොයාගත නොහැකිව, 'හෙට බලමු' යි කියා බලාපොරොත්තුවෙන් ම ආපසු ගිය කල්හි, එම භික්ෂුව එය එළියට ගන්නා (ඔසවන) මොහොතේදී සොරකම සිදුවේ. වසා තැබූ අවස්ථාවේදී ම 'මේ මගේ දෙයකි' යන ස්වකීය සංඥාවෙන් හෝ 'දැන් ඔවුන් ගොසින්ය, මේ අතහැර දැමූ දෙයකි' යන පාංශුකූල සංඥාවෙන් හෝ එය ගන්නේ නම් භාණ්ඩදෙය්‍ය වේ. හිමිකරුවන් දෙවන තෙවන දිනවල ද පැමිණ සොයා බලා, එය හමුනොවී 'දැන් එය ලැබෙන්නේ නැත' කියා බලාපොරොත්තු අත්හැර ගියද, ගන්නා ලද භාණ්ඩයට භාණ්ඩදෙය්‍ය ම වේ. පසුව දැන චෝදනා කරනු ලබන කල්හි, ආපසු නොදෙන භික්ෂුවට, හිමිකරුවන් බලාපොරොත්තු අත්හළ මොහොතේදී සොරකම් කිරීමේ ඇවැත සිදුවේ. ඒ මන්ද යත්? එම භික්ෂුවගේ වසා තැබීමේ ප්‍රයෝගය නිසා ම හිමිකරුවන්ට එය දැකගන්නට නොලැබුණු බැවිනි. නමුත් යමෙක් එබඳු භාණ්ඩයක් තිබූ තැන ම තිබියදී, වසා නොදමා, සොර සිතින් යුතුව පයින් පාගා මඩෙහි හෝ වැලිවල හෝ ගිල්වයිද, ඔහුට එය ගිල්වූ සැනින් ම සොරකම සිදුවේ.

Kusaṃ saṅkāmetvā pana avaharaṇaṃ kusāvahāro nāma. Sopi evaṃ veditabbo – yo bhikkhu vilīvamayaṃ vā tālapaṇṇamayaṃ vā katasaññāṇaṃ yaṃkiñci kusaṃ pātetvā cīvare bhājīyamāne attano koṭṭhāsassa samīpe ṭhitaṃ appagghataraṃ vā mahagghataraṃ vā samasamaṃ vā agghena parassa koṭṭhāsaṃ haritukāmo attano koṭṭhāse patitaṃ kusaṃ parassa koṭṭhāse pātetukāmatāya uddharati, rakkhati tāva. Parassa koṭṭhāse pātite rakkhateva. Yadā pana tasmiṃ patite parassa koṭṭhāsato parassa kusaṃ uddharati, uddhatamatte avahāro. Sace paṭhamataraṃ parakoṭṭhāsato parassa kusaṃ uddharati, attano koṭṭhāse pātetukāmatāya uddhāre rakkhati, pātanepi rakkhati, attano koṭṭhāsato pana attano kusaṃ uddharato uddhāreyeva rakkhati, taṃ uddharitvā parakoṭṭhāse pātentassa hatthato muttamatte avahāro. Ayaṃ kusāvahāro. Iti yaṃ vuttaṃ ‘‘ādiyeyyāti pañcavīsatiyā avahārānaṃ aññataravasena hareyyā’’ti, tassattho pakāsito hoti.

සළාකය මාරු කොට සොරකම් කිරීම 'කුසාවහාරය' නම් වේ. එය ද මෙසේ දත යුතු ය: යම් භික්ෂුවක් බට ලීයෙන් හෝ තල් කොළයෙන් හෝ සාදන ලද ලකුණු සහිත යම් කිසි සළාකයක් දමා සිවුරු බෙදන කල්හි, තමාගේ කොටස අසල ඇති වටිනාකමෙන් අඩු වූ ද, වැඩි වූ ද, සමාන වූ ද අනෙකාගේ කොටසක් ගැනීමට කැමැතිව, තමාගේ කොටසට වැටුණු සළාකය අනෙකාගේ කොටසට දැමීමේ අදහසින් ඔසවයි ද, එතෙක් (පාරාජිකාවෙන්) රැකේ. අනෙකාගේ කොටසෙහි හෙළූ කල්හි ද රැකේ ම ය. යම් කලෙක එය එහි වැටුණු පසු අනෙකාගේ කොටසෙන් අනෙකාගේ සළාකය ඔසවයි ද, එසේ එසවූ කෙණෙහි ම සොරකම (අවහාරය) සිදු වේ. ඉදින් පළමු කොට ම අනෙකාගේ කොටසින් අනෙකාගේ සළාකය තමාගේ කොටසට දැමීමේ අදහසින් ඔසවයි ද, ඔසවන කල්හි ද රැකේ, හෙළන කල්හි ද රැකේ. තමාගේ කොටසින් තමාගේ සළාකය ඔසවන්නා වූ භික්ෂුවට ද ඔසවන කල්හි ම රැකේ. එය ඔසවා අනෙකාගේ කොටසට දමන්නහුගේ අතින් ගිලිහුණු කෙණෙහි ම සොරකම (අවහාරය) සිදු වේ. මෙය කුසාවහාරය යි. මෙසේ 'ආදියෙය්‍ය (ගන්නේ ය) යනු පස්විසි වැදෑරුම් සොරකම් ක්‍රමයන්ගෙන් (අවහාරයන්ගෙන්) එක්තරා ක්‍රමයකින් පැහැර ගන්නේ ය' යි යමක් වදාරන ලද්දේ ද, එහි අර්ථය මෙයින් පැහැදිලි කරන ලද්දේ වෙයි.

Yathārūpeti yādise. Adinnādāneti adinnassa parasantakassa gahaṇe. Rājānotiidaṃ bimbisāraṃyeva sandhāya vuttaṃ, aññe pana tathā kareyyuṃ vā na kareyyuṃ vāti te nappamāṇaṃ. Haneyyuṃ vāti hatthādīhi vā potheyyuṃ, satthena vā chindeyyuṃ. Bandheyyuṃ vāti rajjubandhanādīhi [Pg.120] bandheyyuṃ vā. Pabbājeyyuṃ vāti nīhareyyuṃ vā. Corosi bālosi mūḷhosi thenosīti imehi vacanehi paribhāseyyuṃ. Kīdisassa pana adinnassa ādāne rājāno evaṃ karonti? Pādassa vā pādārahassa vā. Tathārūpaṃ bhikkhu adinnaṃ ādiyamānoti tādisaṃ bhikkhu porāṇakassa kahāpaṇassa pādaṃ vā pādārahaṃ vā bhaṇḍaṃ adinnaṃ bhūmiādīsu yattha katthaci ṭhitaṃ yaṃkiñci sajīvanijjīvaṃ vuttappakārānaṃ avahārānaṃ yena kenaci avahārena avaharanto pārājiko hoti, ko pana vādo tato atirekatarasminti.

‘යථාරූපේ’ යනු යම්බඳු වූ යන්නයි. ‘අදින්නාදානේ’ යනු නොදුන්, අනුන් සන්තක දෙයක් ගැනීමෙහි දී ය. ‘රාජානෝ’ යනු බිම්බිසාර රජු ම අරභයා වදාරන ලද්දකි. සෙසු රජවරු එසේ කරත් හෝ නොකරත් හෝ විය හැක, එබැවින් ඔවුහු ප්‍රමාණය (ප්‍රධාන නිදර්ශනය) නොවේ. ‘හනෙය්‍යුං වා’ යනු අත් ආදියෙන් තලන්නාහු හෝ ආයුධයකින් කපන්නාහු හෝ ය. ‘බන්ධෙය්‍යුං වා’ යනු ලණු ආදියෙන් බඳින්නාහු හෝ ය. ‘පබ්බාජෙය්‍යුං වා’ යනු රටින් පිටුවහල් කරන්නාහු හෝ ය. ‘තෝ සොරෙකි, තෝ බාලයෙකි, තෝ මුළා වූවෙකි, තෝ සොරෙකි’ යන මේ වචනවලින් ගර්හා කරන්නාහු ය. කිනම් බඳු නොදුන් දෙයක් ගැනීමෙහි දී රජවරු මෙසේ කෙරෙත් ද? පාදයක් (කහවණුවකින් හතරෙන් පංගුවක්) හෝ පාදයක් වටිනා දෙයක් හෝ ගැනීමේ දී ය. ‘තථාරූපං භික්ඛු අදින්නං ආදියමානෝ’ යනු: එබඳු වූ භික්ෂුවක් පැරණි කහවණුවක පාදයක් හෝ පාදයක් වටිනා, අයිතිකරුවන් නොදුන්, පොළොව ආදී යම් කිසි තැනක පිහිටි සජීවී හෝ අජීවී යම් කිසි වස්තුවක්, කලින් කියන ලද සොරකම් ක්‍රමයන්ගෙන් (අවහාරයන්ගෙන්) යම් කිසි ක්‍රමයකින් සොරකම් කරන්නේ නම් පාරාජිකා වේ. එයට වඩා වැඩි වටිනාකමක් ඇති දෙයක් සොරකම් කිරීමෙහි දී පාරාජිකා වීම ගැන කියනු කිම?

Rājagahe dhaniyattheraṃ ārabbha rañño dārūni adinnaṃ ādiyanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘gāmā vā araññā vā’’ti ayamettha anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, haraṇatthāya gamanādike pubbappayoge dukkaṭaṃ, āmasane dukkaṭaṃ, pārājikavatthuno phandāpane thullaccayaṃ. Ādiyantassa māsake vā ūnamāsake vā dukkaṭaṃ, atirekamāsake vā ūnapañcamāsake vā thullaccayaṃ, pañcamāsake vā atirekapañcamāsake vā pārājikaṃ. Sabbattha gahaṇakālavasena ca gahaṇadesavasena ca paribhogabhājanaparivattanādīhi ca parihīnāparihīnavasena vinicchayo veditabbo. Sakasaññissa, vissāsaggāhe, tāvakālike, petapariggahe, tiracchānagatapariggahe, paṃsukūlasaññissa, ummattakādīnañca anāpatti. Sīlavipatti, aññassa manussajātikassa vasena parapariggahitaṃ, parapariggahitasaññitā, garuparikkhāro, theyyacittaṃ, vuttappakārānaṃ avahārānaṃ vasena avaharaṇañcāti imānettha pañca aṅgāni. Adinnādānasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

රජගහ නුවර දී ධනිය තෙරුන් අරභයා රජුගේ ලී නොදුන් පරිදි ගැනීම් වස්තුවෙහි (සිද්ධියෙහි) මෙය පනවන ලදී. ‘ගමක දී හෝ වනයක දී හෝ’ යන්න මෙහි අනුපැනවීමකි. එය සාධාරණ පැනවීමකි, අණකිරීම් සහිත (සාණත්තික) ය. සොරකම් කරනු පිණිස යෑම ආදී පූර්ව පයෝගයන්හි දී දුක්කටාපත්ති ද, ඇල්ලීමේ දී දුක්කටාපත්ති ද, පාරාජිකා වස්තුව සෙලවීමේ දී ථුල්ලච්චයාපත්ති ද වේ. (නොදුන් දේ) ගන්නහුට මසකයක වටිනාකම ඇති හෝ මසකයකට වඩා අඩු වටිනාකම ඇති වස්තුවක දී දුක්කටාපත්ති ද, මසකයකට වඩා වැඩි වූ හෝ මසක පහකට වඩා අඩු වටිනාකම ඇති වස්තුවක දී ථුල්ලච්චයාපත්ති ද, මසක පහක් හෝ මසක පහකට වඩා වැඩි වටිනාකම ඇති වස්තුවක දී පාරාජිකා ද වේ. සියලු සොරකම් පිළිබඳ විනිශ්චය ගත යුතු කාලය අනුව ද, ගත යුතු ස්ථානය අනුව ද, පරිභෝජනය කිරීම, භාජන මාරු කිරීම ආදියෙන් වටිනාකම අඩුවීම හෝ අඩු නොවීම අනුව ද දත යුතු ය. තමාගේ දෙය යැයි හැඟීමෙන් ගැනීමෙහි ද, විශ්වාසයෙන් ගැනීමෙහි ද, තාවකාලිකව පරිහරණයට ගැනීමෙහි ද, ප්‍රේතයන් සන්තක දෙය ගැනීමෙහි ද, තිරිසන් සතුන් සන්තක දෙය ගැනීමෙහි ද, පාංශුකූල යැයි හැඟීමෙන් ගැනීමෙහි ද, උන්මත්තකයන් ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සීල විපත්තියකි. තමා හැර වෙනත් මනුෂ්‍යයෙකු සන්තක වස්තුවක් වීම, අනුන් සන්තක වස්තුවක් යැයි හැඟීම, ගරු පරිෂ්කාරයක් (පාදයක් හෝ ඊට වැඩි වටිනාකමක් ඇති වස්තුවක්) වීම, සොර සිතක් තිබීම, කලින් කියන ලද සොරකම් ක්‍රමයන්ගෙන් සොරකම් කිරීම යන මේවා මෙහි අංග පහ වේ. අදින්නාදාන සමුට්ඨානය, ක්‍රියාව, සංඥාවෙන් මිදීම, සිත සහිත බව, ලෝක වජ්ජ බව, කාය කර්මය, වචී කර්මය, අකුසල් සිත සහ වේදනා තුනෙන් යුක්ත වීම මෙහි ලක්ෂණ වේ.

Dutiyapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවැනි පාරාජිකා වර්ණනාව නිමවා ය.

3. Tatiyapārājikavaṇṇanā

3. තෙවැනි පාරාජිකා වර්ණනාව

Tatiye sañciccāti saṃcetetvā saddhiṃ cetetvā. ‘‘Pāṇo’’tisaññāya saddhiṃyeva ‘‘vadhāmi na’’nti vadhakacetanāya cetetvā pakappetvā. Manussaviggahanti kalalato paṭṭhāya jīvamānakamanussajātikasarīraṃ. Jīvitā [Pg.121] voropeyyāti kalalakālepi tāpanamaddanehi vā bhesajjasampadānena vā tato vā uddhampi tadanurūpena upakkamena jīvitā viyojeyya. Imassa panatthassa āvibhāvatthaṃ pāṇo veditabbo, pāṇātipāto veditabbo, pāṇātipātī veditabbo, pāṇātipātassa payogo veditabbo. Tattha pāṇoti vohārato satto, paramatthato jīvitindriyaṃ. Pāṇātipātoti yāya cetanāya jīvitindriyupacchedakapayogaṃ samuṭṭhāpeti, sā cetanā. Pāṇātipātīti vuttacetanāya samaṅgipuggalo. Pāṇātipātassa payogoti pāṇātipātassa cha payogā sāhatthiko nissaggiyo āṇattiko thāvaro vijjāmayo iddhimayoti. Tattha sāhatthikoti sayaṃ mārentassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā paharaṇaṃ. Nissaggiyoti dūre ṭhitaṃ māretukāmassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā ususattiyantapāsāṇādīnaṃ nissajjanaṃ. Tattha ekeko uddissānuddissabhedato duvidho. Tattha uddissake yaṃ uddissa paharati, tasseva maraṇena kammabaddho. ‘‘Yo koci maratū’’ti evaṃ anuddissake pahārappaccayā yassa kassaci maraṇena kammabaddho. Ubhayatthāpi ca paharitamatte vā maratu, pacchā vā teneva rogena, paharitakkhaṇeyeva kammabaddho. Āṇattikoti ‘‘asukaṃ nāma mārehī’’ti aññaṃ āṇāpentassa āṇāpanaṃ.

තෙවැනි ශික්ෂාපදයෙහි ‘සංචිච්ච’ (දැන දැන) යනු සිතා මතා, චේතනාව උපදවා යන්නයි. ‘ප්‍රාණියා’ යන හැඟීම ඇතිව ම ‘මම මොහු මරමි’ යි මරන්නා වූ චේතනාවෙන් සිතා සැලසුම් කොට ය. ‘මනුෂ්‍ය විග්‍රහයක්’ යනු කළල අවස්ථාවේ පටන් ජීවත් වන්නා වූ මනුෂ්‍ය ජාතික ශරීරය යයි. ‘ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේ ය’ යනු කළල අවස්ථාවේ දී වුව ද රත් කිරීම්, මිරිකීම් ආදියෙන් හෝ ගබ්සා කරවන ඖෂධ ලබා දීමෙන් හෝ ඉන් පසුව වුව ද ඊට ගැලපෙන උපක්‍රමයකින් ජීවිතයෙන් (ජීවිතේන්ද්‍රියෙන්) වෙන් කිරීම යි. මේ අර්ථය පැහැදිලි කරනු පිණිස ප්‍රාණියා දත යුතු ය, ප්‍රාණඝාතය දත යුතු ය, ප්‍රාණඝාතකයා දත යුතු ය, ප්‍රාණඝාතයේ පයෝගය දත යුතු ය. එහි ‘ප්‍රාණියා’ යනු ව්‍යවහාර වශයෙන් සත්වයා ය, පරමාර්ථ වශයෙන් ජීවිතේන්ද්‍රිය යි. ‘ප්‍රාණඝාතය’ යනු යම් චේතනාවකින් ජීවිතේන්ද්‍රිය සිඳලන පයෝගය ඇති කරවයි ද, ඒ චේතනාව යි. ‘ප්‍රාණඝාතකයා’ යනු කියන ලද චේතනාවෙන් යුක්ත වූ පුද්ගලයා ය. ‘ප්‍රාණඝාත පයෝගය’ යනු ප්‍රාණඝාතයෙහි සාහත්ථික (තමාගේ අතින් ම කිරීම), නිස්සග්ගිය (විදීම), ආණත්තික (අණ කිරීම), ථාවර (ස්ථාවර උපක්‍රම), විජ්ජාමය (විද්‍යා/මන්ත්‍ර බලයෙන් මැරීම), ඉද්ධිමය (සෘද්ධි බලයෙන් මැරීම) යැයි පයෝග හයක් වේ. එහි ‘සාහත්ථික’ යනු තමා ම මරන්නහුගේ කයෙන් හෝ කයට සම්බන්ධ වස්තුවකින් පහර දීම යි. ‘නිස්සග්ගිය’ යනු ඈත සිටින අයෙකු මැරීමට කැමැතිව කයෙන් හෝ කයට සම්බන්ධ වූවකින් හී, හෙල්ල, යන්ත්‍ර ගල් ආදිය විසි කිරීම යි. එහි එක එකක් උද්දිස්ස (නියම කොට) සහ අනුද්දිස්ස (නියම නොකොට) යන භේදයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහි උද්දිස්ස පයෝගයෙහි යමෙකු අරමුණු කොට පහර දෙයි ද, ඔහුගේ ම මරණයෙන් කර්මය සිද්ධ වේ. ‘යමෙක් හෝ මැරේවා’ යි මෙසේ අනුද්දිස්ස පයෝගයෙහි දී, පහර දීම හේතුවෙන් යම් කිසිවෙකුගේ මරණය සිදුවීමෙන් කර්මය සිද්ධ වේ. මේ ක්‍රම දෙකෙහි ම පහර දුන් කෙණෙහි ම හෝ පසුව හෝ ඒ රෝගයෙන් ම මිය යයි ද, පහර දුන් මොහොතේ දී ම කර්මය බැඳේ (කර්මපථය වේ). ‘ආණත්තික’ යනු ‘අසවලා මරව’ යි අනෙකෙකුට අණ කරන්නහුගේ අණ කිරීම යි.

Tattha –

එහි –

Vatthu kālo ca okāso, āvudhaṃ iriyāpatho;

Kriyāvisesoti ime, cha āṇatti niyāmakā.

වස්තුව ද, කාලය ද, ස්ථානය ද, ආයුධය ද, ඉරියව්ව ද, ක්‍රියාවේ විශේෂය ද යන මේ සය කරුණ අණ කිරීම නියම කරන්නෝ වෙති.

Tattha vatthūti puggalo. Yañhi puggalaṃ ‘‘mārehī’’ti āṇatto sace tameva māreti, āṇāpakassa āpatti. Atha aññaṃ māreti, taṃmaññamāno vā aññaṃ māreti, āṇāpako muccati. ‘‘Imaṃ mārehī’’ti āṇatte pana āṇāpakassa dukkaṭaṃ. Kāloti purebhattādikālo. Sace hi ‘‘purebhattaṃ mārehī’’ti āṇatto purebhattameva māreti, āṇāpakassa āpatti. Atha yaṃ purebhattaṃ niyāmitaṃ, tato pacchā vā pure vā māreti, āṇāpako muccati. Iminā nayena sabbattha vinicchayo veditabbo. Thāvaroti asaṃhārimena upakaraṇena māretukāmassa [Pg.122] opātakkhaṇanaṃ apassenasaṃvidhānaṃ asiādīnaṃ upanikkhipanaṃ taḷākādīsu visasampayojanaṃ rūpūpahārotievamādi. Vuttanayeneva cetthāpi uddissānuddissabhedo veditabbo. Vijjāmayoti māraṇatthaṃ vijjāparijappanaṃ. Iddhimayoti kammavipākajāya iddhiyā payojanaṃ.

එහි 'වස්තුව' යනු පුද්ගලයා ය. මන්ද යත්, යම් පුද්ගලයෙකු 'මරන්න' යැයි අණ කරනු ලැබූ තැනැත්තා ඉදින් ඒ පුද්ගලයාම මරන්නේ නම්, අණ කළ භික්ෂුවට ඇවැත් වේ. ඉදින් වෙනත් අයෙකු මරයි නම්, හෝ ඔහු යැයි සිතා වෙනත් අයෙකු මරයි නම්, අණ කළ තැනැත්තා ඇවැතින් මිදේ. 'මොහුව මරන්න' යැයි අණ කළ කල්හි (වෙනත් අයෙකු මැරුවද) අණ කළ තැනැත්තාට දුක්කටාපත් වේ. 'කාලය' යනු පෙරවරු (පෙරබත්) කාලය ආදියයි. ඉදින් 'පෙරවරු කාලයෙහි මරන්න' යැයි අණ කරනු ලැබූ තැනැත්තා පෙරවරු කාලයෙහිම මරයි නම්, අණ කළ තැනැත්තාට ඇවැත් වේ. ඉදින් නියම කරන ලද පෙරවරු කාලයට පසුව හෝ පෙර මරයි නම්, අණ කළ තැනැත්තා ඇවැතින් මිදේ. මේ ක්‍රමයෙන් සෙසු සියලු අණකිරීම්වලදී විනිශ්චය දත යුතුය. 'ථාවර' යනු එහා මෙහා කළ නොහැකි උපකරණ මඟින් (මරන්නට කැමති තැනැත්තා විසින්) වළවල් කැපීම, ඇලකොට ආධාරක තැබීම, කඩු ආදිය ළඟින් තැබීම, පොකුණු ආදියෙහි වස මිශ්‍ර කිරීම, බියකරු රූප පෙන්වීම ආදී ප්‍රයෝගයන් ය. මෙහිද වදාරන ලද ක්‍රමයෙන් ම උදෙසා කිරීම සහ නොඋදෙසා කිරීමෙහි වෙනස දත යුතුය. 'විද්‍යාමය' යනු මැරීම පිණිස මන්ත්‍ර මැතිරීමයි. 'සෘද්ධිමය' යනු කර්ම විපාකයෙන් උපන් සෘද්ධියක් ප්‍රයෝජනයට ගැනීමයි.

Satthahārakaṃ vāssa pariyeseyyāti ettha haratīti hārakaṃ, kiṃ harati? Jīvitaṃ. Atha vā haritabbanti hārakaṃ, upanikkhipitabbanti attho. Satthañca taṃ hārakañcāti satthahārakaṃ. Assāti manussaviggahassa. Pariyeseyyāti yathā labhati, tathā kareyya, upanikkhipeyyāti attho. Etena thāvarapayogaṃ dasseti. Itarathā hi pariyiṭṭhimatteyeva pārājiko bhaveyya, na cetaṃ yuttaṃ. Padabhājane panassa byañjanaṃ anādiyitvā yaṃ ettha thāvarapayogasaṅgahitaṃ satthaṃ, tadeva dassetuṃ ‘‘asiṃ vā’’tiādi vuttaṃ. Maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyyāti vācāya vā tālapaṇṇādīsu likhitvā vā ‘‘yo evaṃ marati, so dhanaṃ vā labhatī’’tiādinā nayena maraṇe guṇaṃ pakāseyya. Etena yathā ‘‘adinnādāne ādiyeyyā’’ti vuttattā pariyāyakathāya muccati, nayidha, evaṃ ‘‘saṃvaṇṇeyyā’’ti vacanato pana idha pariyāyakathāyapi na muccatīti ayamattho veditabbo. Maraṇāya vā samādapeyyāti ‘‘satthaṃ vā āharā’’tiādinā (pārā. 172) nayena maraṇatthāya upāyaṃ gāhāpeyya. Etena āṇattikappayogaṃ dasseti. Ambho purisāti ālapanametaṃ. Kiṃ tuyhiminātiādi saṃvaṇṇanākāranidassanaṃ. Iti cittamanoti iti citto iti mano. ‘‘Mataṃ te jīvitā seyyo’’tiettha vuttamaraṇacitto maraṇamanoti attho. Ettha ca ‘‘mano’’tiidaṃ cittassa atthadīpanatthaṃ vuttaṃ. Tenevassa padabhājane ‘‘yaṃ cittaṃ taṃ mano’’ti (pārā. 172) āha. Cittasaṅkappoti vicittasaṅkappo. Etthāpi iti-saddo āharitabbo. ‘‘Saṅkappo’’ti ca saṃvidahanamattassetaṃ nāmaṃ, na vitakkasseva. Tañca saṃvidahanaṃ imasmiṃ atthe saññācetanādhippāyehi saṅgahaṃ gacchati, tasmā ‘‘iti cittasaṅkappo’’ti ‘‘mataṃ te jīvitā seyyo’’tiettha vuttamaraṇasaññī maraṇacetano maraṇādhippāyoti evamettha attho daṭṭhabbo. Padabhājanepi hi ayameva nayo dassito[Pg.123]. Etena maraṇacittādīhi vinā ‘‘ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, vīriyamārabhato daḷha’’ntiādinā (dha. pa. 112) nayena dhammaṃ bhāsantassa saṃvaṇṇanā nāma na hotīti dasseti. Anekapariyāyenāti nānappakārena uccāvacena kāraṇena. Puna maraṇavaṇṇantiādi nigamanavacanaṃ. Pārājiko hotīti taṅkhaṇūpapannampi manussaviggahaṃ vuttanayena jīvitā voropento pārājiko hotīti.

'ඔහුට ආයුධයක් සොයන්නේද' යන්නෙහි 'හාරක' යනු පැහැරගන්නා බැවින් (හරතීති) එම නම ලැබීය. කුමක් පැහැරගනීද? ජීවිතයයි. නැතහොත් ගෙන ආ යුතු බැවින් (හරිතබ්බං) 'හාරක' නම් වේ, ළඟ තැබිය යුතු යන්න එහි අර්ථයයි. ආයුධයක් ද වන, ජීවිතය පැහැරගන්නා සුලු ද වන බැවින් 'සත්ථහාරක' (ජීවිතය නසන ආයුධය) නම් වේ. 'අස්ස' (ඔහුට) යනු මනුෂ්‍යයාට ය. 'පරියෙසෙය්‍ය' (සොයන්නේද) යනු යම් අයුරකින් ලැබේද, එලෙස පිළියෙල කරන්නේය, ළඟ තබන්නේය යන අර්ථයයි. මෙයින් ථාවර ප්‍රයෝගය දක්වයි. මන්ද යත්, එසේ නොවුණහොත් සෙවීම පමණකින් ම පාරාජිකා වන්නේය, එය සුදුසු නොවේ. පදභාජනයෙහි (පද විවරණයෙහි) එහි වචනාර්ථය පමණක් නොගෙන, මෙහි ථාවර ප්‍රයෝගයට ඇතුළත් වන යම් ආයුධයක් වේද, එයම දැක්වීම පිණිස 'කඩුවක් හෝ' යනාදිය වදාරන ලදී. 'මරණයෙහි ගුණ වර්ණනා කරන්නේද' යනු වචනයෙන් හෝ තල්පත් ආදියෙහි ලියා හෝ 'යමෙක් මෙසේ මියයන්නේද, හෙතෙම ධනය ලබන්නේය' ආදී ක්‍රමයෙන් මරණයෙහි ගුණ ප්‍රකාශ කරන්නේය. මෙයින්, අදත්තාදානයෙහි 'ගන්නේය' යනුවෙන් වදාරන ලද බැවින් පර්යාය කථාවෙන් (වක්‍ර කථාවෙන්) ඇවැතින් මිදෙන නමුත්, මෙහි එසේ නොවන බව දත යුතුය. 'වර්ණනා කරන්නේය' යන වචනය නිසා මෙහි පර්යාය කථාවෙන් වුවද ඇවැතින් නොමිදෙන්නේය යන අර්ථය දත යුතුය. 'මරණය පිණිස හෝ සමාදන් කරවන්නේද' යනු 'ආයුධයක් ගෙනෙන්න' ආදී ක්‍රමයෙන් මරණය පිණිස උපක්‍රමයක් සමාදන් කරවීමයි (ගන්නට සැලැස්වීමයි). මෙයින් ආණත්තික ප්‍රයෝගය දක්වයි. 'අම්භෝ පුරිස' යනු ඇමතීමකි. 'කිං තුය්හිමිනා' (ඔබට මෙයින් ඇති පලය කිම?) යනාදිය වර්ණනා කරන ආකාරය දැක්වීමකි. 'ඉති චිත්තමනෝ' යනු මෙබඳු සිත් ඇති, මෙබඳු මනසක් ඇති යන්නයි. 'ඔබගේ මරණය ජීවත්වීමට වඩා උතුම්ය' යන්නෙහි වදාරන ලද, මරණය පිළිබඳ සිත් ඇති, මරණය පිළිබඳ අදහස් ඇති යන අර්ථයයි. මෙහි 'මනෝ' (මනස) යන්න 'චිත්ත' (සිත) යන්නෙහි අර්ථය පැහැදිලි කරනු පිණිස වදාරන ලදී. එබැවින්ම එහි පදභාජනයෙහි 'යම් සිතක් වේද, එය මනසයි' යනුවෙන් වදාරන ලදී. 'චිත්තසංකප්පෝ' යනු විවිධ (විචිත්‍ර) සංකල්පනා ඇති බවයි. මෙහිද 'ඉති' යන ශබ්දය එක්කර ගත යුතුය. 'සංකප්ප' යනු පිළියෙල කිරීම (සංවිධානය කිරීම) පමණකට කියන නමකි, විතර්කයටම පමණක් නොවේ. ඒ සංවිධානය කිරීම මෙහිදී සංඥා, චේතනා හා අධිප්‍රාය (අදහස) යන්නෙන් ඇතුළත් වීමට පැමිණේ. එබැවින් 'ඉති චිත්තසංකප්පෝ' යන්නෙන්, 'ඔබගේ මරණය ජීවත්වීමට වඩා උතුම්ය' යන්නෙහි වදාරන ලද, මරණ සංඥාව ඇති, මරණ චේතනාව ඇති, මරණ අධිප්‍රාය (අදහස) ඇති යනුවෙන් මෙහි අර්ථය දත යුතුය. පදභාජනයෙහි ද මෙම ක්‍රමයම දක්වන ලදී. මෙයින් මරණ චේතනා ආදියෙන් තොරව, 'වීර්යය වඩන්නහුගේ එක් දිනක ජීවිතය උතුම්ය' ආදී ක්‍රමයෙන් ධර්මය දේශනා කරන තැනැත්තා හට මරණ වර්ණනාවක් සිදු නොවන බව දක්වයි. 'අනෙකපරියායෙන' යනු නොයෙක් ආකාර වූ, විශාල හෝ සුළු කරුණු මඟින් ය. නැවත 'මරණවණ්ණං' යනාදිය නිගමන වචනයකි. 'පාරාජිකෝ හෝති' යනු ඒ මොහොතෙහි පිළිසිඳගත් මනුෂ්‍ය කලලයක් වුවද වදාරන ලද ක්‍රමයෙන් ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේ නම්, පාරාජිකා වෙයි යන්නයි.

Vesāliyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha aññamaññaṃ jīvitā voropanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘maraṇavaṇṇaṃ vā’’ti ayamettha anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, māraṇatthāya opātakkhaṇanādīsu dukkaṭaṃ, anodissa khate opāte yassa kassaci patanepi dukkaṭaṃ, yakkhapetatiracchānagatamanussaviggahānaṃ tiracchānagatassa ca dukkhuppattiyaṃ dukkaṭameva, manussajātikassa dukkhuppattiyaṃ thullaccayaṃ, tathā yakkhādīnaṃ maraṇe, tiracchānagatamaraṇe pana pācittiyaṃ, manussamaraṇe pārājikanti. Iminā nayena sabbattha payogabhedavasena āpattibhedo veditabbo. Asañcicca mārentassa ajānantassa namaraṇādhippāyassa ummattakādīnañca anāpatti. Tattha asañciccāti ‘‘iminā upakkamena imaṃ māremī’’ti acetetvā katena upakkamena musalussāpanavatthusmiṃ (pārā. 180 ādayo) viya pare matepi anāpatti. Ajānantassāti ‘‘iminā ayaṃ marissatī’’ti ajānantassa upakkamena visagatapiṇḍapātavatthusmiṃ (pārā. 181) viya pare matepi anāpatti. Namaraṇādhippāyassāti maraṇaṃ anicchantassa upakkamena bhesajjavatthusmiṃ (pārā. 187) viya pare matepi anāpatti. Evaṃ asañciccātiādīsu vinicchayo veditabbo. Sīlavipatti, manussajātikapāṇo, pāṇasaññitā, vadhakacittaṃ, upakkamo, tena maraṇanti imānettha pañca aṅgāni. Adinnādānasamauṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

වෛශාලියෙහි දී බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා එකිනෙකා ජීවිතයෙන් තොර කරගැනීමේ සිද්ධිය මුල් කොට ගෙන පනවන ලදී. 'මරණයෙහි ගුණ වර්ණනා කිරීම හෝ' යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. එය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණ කිරීම සහිත (සාණත්තික) ශික්ෂාපදයකි. මරණු පිණිස වළවල් කැපීම ආදී ප්‍රයෝගයන්හිදී දුක්කටාපත් වේ. කිසිවෙකු නියම නොකොට කපන ලද වළක කවරෙකු හෝ වැටුණද දුක්කටාපත් වේ. යක්ෂ, ප්‍රේත, තිරිසන්ගත වූවන් මනුෂ්‍ය වේශයක් මවාගෙන සිටින විට ඔවුන්ට ද තිරිසනුන්ට ද දුක් ඉපදවීමේදී දුක්කටාපත් ම වේ. මනුෂ්‍යයෙකුට දුක් ඉපදවීමේදී ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. එමෙන්ම යක්ෂාදීන් මැරීමේදී ද ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. තිරිසනුන් මැරීමේදී පාචිත්තිය ඇවැත් වන අතර, මනුෂ්‍යයෙකු මැරීමේදී පාරාජිකා ඇවැත් වේ. මේ ක්‍රමයෙන් සෙසු සියලු තන්හි ප්‍රයෝග භේදය අනුව ඇවැත් භේදය දත යුතුය. නොසිතා (චේතනාවකින් තොරව) මරන්නහුට, නොදැන මරන්නහුට, මරණ අදහසක් නැතිව මරන්නහුට සහ උන්මත්තකාදීන්ට ඇවැත් නොවේ. එහි 'නොසිතා' යනු 'මෙම උපක්‍රමයෙන් මොහු මරමි' කියා චේතනාවකින් තොරව කරන ලද උපක්‍රමයෙන්, මොහොල් එසවීමේ සිද්ධියෙහි මෙන්, අනෙකා මියගිය ද ඇවැත් නොවේ. 'නොදැන' යනු 'මෙයින් මොහු මියයන්නේය' කියා නොදැන කරන ලද උපක්‍රමයෙන්, වස මිශ්‍ර පිණ්ඩපාත සිද්ධියෙහි මෙන්, අනෙකා මියගිය ද ඇවැත් නොවේ. 'මරණ අදහසක් නැති' යනු මරණය අකැමැති වන්නහුගේ උපක්‍රමයෙන්, බෙහෙත් දීමේ සිද්ධියෙහි මෙන්, අනෙකා මියගිය ද ඇවැත් නොවේ. මෙලෙස නොසිතා කිරීම් ආදියේදී විනිශ්චය දත යුතුය. මනුෂ්‍ය ප්‍රාණියෙකු වීම, මනුෂ්‍යයෙකු බව දැනීම, මරණ චේතනාව, මරන්නට උපක්‍රම යෙදීම සහ එම උපක්‍රමයෙන් මරණය සිදුවීමයි යන මේවා මෙහි අංග පහයි. (මෙය) ශීල විපත්තියකි. අදත්තාදාන සමුට්ඨානයෙන් නැඟී සිටින්නකි, ක්‍රියාවකි, සංඥා විමෝක්ෂයකි, සචිත්තකයකි, ලෝකවජ්ජයකි, කායකර්මයකි, වචීකර්මයකි, අකුසල් සිතකි, දුක් වේදනාවකි.

Tatiyapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.

තෙවන පාරාජිකා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

4. Catutthapārājikavaṇṇanā

4. සිව්වන පාරාජිකා වර්ණනාව

Catutthe [Pg.124] anabhijānanti sakasantāne anuppannattā attani atthibhāvaṃ ajānanto. Uttarimanussadhammanti uttarimanussānaṃ jhāyīnañceva ariyānañca dhammaṃ. Attupanāyikanti attani taṃ upaneti ‘‘mayi atthī’’ti samudācaranto, attānaṃ vā tattha upaneti ‘‘ahaṃ ettha sandissāmī’’ti samudācarantoti attupanāyiko, taṃ attupanāyikaṃ. Evaṃ katvā samudācareyyāti sambandho. Alamariyañāṇadassanantiettha mahaggatalokuttarapaññā jānanaṭṭhena ñāṇaṃ, cakkhunā ca diṭṭhamiva dhammaṃ paccakkhakaraṇato dassanatthena dassananti ñāṇadassanaṃ, ariyaṃ visuddhaṃ uttamaṃ ñāṇadassananti ariyañāṇadassanaṃ, alaṃ pariyattaṃ kilesaviddhaṃsanasamatthaṃ ariyañāṇadassanamettha jhānādibhede uttarimanussadhamme, alaṃ vā ariyañāṇadassanamassāti alamariyañāṇadassano, taṃ alamariyañāṇadassanaṃ. Samudācareyyāti vuttappakārametaṃ uttarimanussadhammaṃ attupanāyikaṃ katvā kāyena vā vācāya vā tadubhayena vā viññussa manussajātikassa āroceyya. Iti jānāmi iti passāmīti samudācaraṇākāradassanametaṃ, attupanāyikañhi katvā vinā aññāpadesena samudācaranto evaṃ samudācarati, tasmā yvāyaṃ padabhājane (pārā. 209) ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjiṃ, samāpajjāmi, samāpanno’’tiādibhedo vutto, so sabbo idheva saṅgahaṃ gacchatīti veditabbo. ‘‘Iti jānāmi iti passāmī’’ti hi vadanto na yidaṃ vacanamattameva vadati, atha kho ‘‘iminā ca iminā ca kāraṇena ayaṃ dhammo mayi atthī’’ti dīpeti, ‘‘samāpajji’’ntiādīni ca vadantena hi samāpajjanādīhi kāraṇehi atthitā dīpitā hoti, tena vuttaṃ ‘‘yvāyaṃ padabhājane paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjiṃ, samāpajjāmi, samāpannotiādibhedo vutto, so sabbo idheva saṅgahaṃ gacchatī’’ti. Tato aparena samayenāti tato ārocitakālato aññatarasmiṃ kāle. Iti āpattipaṭijānanakāladassanametaṃ, ayaṃ pana ārocitakkhaṇeva āpattiṃ āpajjati. Āpattiṃ pana āpanno yasmā parena codito vā acodito vā paṭijānāti, tasmā ‘‘samanuggāhīyamāno vā asamanuggāhīyamāno vā’’ti vuttaṃ. Āpannoti ārocitakkhaṇeyeva pārājikaṃ āpanno. Visuddhāpekkhoti [Pg.125] attano gihibhāvādikaṃ visuddhiṃ apekkhamāno icchamāno. Ayañhi yasmā pārājikaṃ āpanno, tasmā bhikkhubhāve ṭhatvā abhabbo jhānādīni adhigantuṃ, iccassa bhikkhubhāvo visuddhi nāma na hoti. Yasmā pana gihi vā upāsakārāmikasāmaṇerānaṃ vā aññataro hutvā dānādīhi saggamaggaṃ vā jhānādīhi mokkhamaggaṃ vā ārādhetuṃ bhabbo hoti, tasmāssa gihiādibhāvo visuddhi nāma hoti. Tena vuttaṃ ‘‘gihibhāvādikaṃ visuddhiṃ apekkhamāno’’ti. Evaṃ vadeyyāti evaṃ bhaṇeyya, kathaṃ? ‘‘Ajānamevaṃ, āvuso’’tiādiṃ. Tattha ajānanti ajānanto. Apassanti apassanto. Tucchaṃ musā vilapinti ahaṃ vacanatthavirahato tucchaṃ, vañcanādhippāyato musā vilapiṃ abhaṇinti vuttaṃ hoti. Aññatra adhimānāti yvāyaṃ tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhāre sammasantassa āraddhavipassakassa apatte pattasaññitāsaṅkhāto adhimāno uppajjati, taṃ adhimānaṃ ṭhapetvā kevalaṃ pāpicchatāya yo samudācareyya, ayampi pārājiko hotīti attho.

සතරවන පාරාජිකා ශික්ෂාපදයෙහි 'අනභිජානං' (නොදැන) යනු තමාගේ සන්තානයෙහි එම ගුණය හට නොගත් බැවින් තමා කෙරෙහි එම ගුණය පවතින බව නොදැනීමයි. 'උත්තරිමනුස්සධම්මං' (උත්තරිමනුෂ්‍ය ධර්මය) යනු උත්තරිමනුෂ්‍යයන් වන ධ්‍යානලාභීන්ගේ සහ ආර්යයන් වහන්සේලාගේ ධර්මයයි. 'අත්තුපනායිකං' (තමා වෙත පමුණුවා ගනිමින්) යනු 'මා කෙරෙහි මේ ධර්මය පවතී' යැයි පවසමින් එය තමා වෙත පමුණුවා ගැනීමයි, නොහොත් 'මම මෙහි (මේ ධර්මයෙහි) දැකිය හැක්කෙක් වෙමි' යැයි පවසමින් තමා එහි පමුණුවා ගැනීමයි. මෙසේ තමා වෙත පමුණුවා ගන්නා ස්වභාවය ඇති බැවින් 'අත්තුපනායික' නම් වේ. එය 'අත්තුපනායිකං' යන්නයි. 'මෙසේ කොට ප්‍රකාශ කරන්නේය' (එවං කත්වා සමුදාචරෙය්‍ය) යනු මෙහි පද සම්බන්ධයයි. 'අලමරියඤාණදස්සනං' යන්නෙහි මහග්ගත සහ ලෝකෝත්තර ප්‍රඥාව දැනගන්නා අර්ථයෙන් 'ඥානය' නම් වේ, ඇසින් දුටුවාක් මෙන් ධර්මය ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීමේ අර්ථයෙන් 'දර්ශනය' නම් වේ. මෙසේ ඥානය ද දර්ශනය ද වන බැවින් 'ඥානදර්ශනය' නම් වේ. ආර්ය වූ, පිරිසිදු වූ, උතුම් වූ ඥානදර්ශනය 'ආර්යඥානදර්ශනය' නම් වේ. ධ්‍යානාදී ප්‍රභේද ඇති මේ උත්තරිමනුෂ්‍ය ධර්මයෙහි කෙලෙස් නැසීමට සමත් වූ ප්‍රමාණවත් වූ ආර්යඥානදර්ශනය පවතින බැවින් හෝ ඒ උත්තරිමනුෂ්‍ය ධර්මයට ප්‍රමාණවත් වූ ආර්යඥානදර්ශනයක් ඇති බැවින් එය 'අලමරියඤාණදස්සන' නම් වේ. එය 'අලමරියඤාණදස්සනං' යන්නයි. 'සමුදාචරෙය්‍ය' (ප්‍රකාශ කරන්නේය) යනු ඉහත සඳහන් කරන ලද ආකාරයේ උත්තරිමනුෂ්‍ය ධර්මය තමා වෙත පමුණුවා ගනිමින් කයෙන් හෝ වචනයෙන් හෝ ඒ දෙකෙන්ම හෝ කරුණු වටහාගත හැකි මනුෂ්‍යයෙකුට පවසන්නේය යන්නයි. 'මෙසේ දනිමි, මෙසේ දකිමි' යන්න ප්‍රකාශ කරන ආකාරය දැක්වීමකි. මක්නිසාද යත්, තමා වෙත පමුණුවා ගනිමින් වෙනත් උපක්‍රමයකින් තොරව කෙලින්ම ප්‍රකාශ කරන තැනැත්තා මෙසේ ප්‍රකාශ කරයි. එබැවින් පදභාජනීයෙහි 'ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමවැදුණෙමි, සමවදිමි, සමවැදී සිටිමි' යනාදී වශයෙන් දක්වන ලද සියලුම ප්‍රභේදයන් මෙහිදීම ඇතුළත් වන බව දත යුතුය. මක්නිසාද යත්, 'මෙසේ දනිමි, මෙසේ දකිමි' යි පවසන්නා හුදෙක් වචන පමණක් නොපවසයි. වැදගත් වන්නේ 'මේ මේ හේතුවෙන් මේ ධර්මය මා තුළ පවතී' යන්න ඔහු ඉන් පැහැදිලි කරයි. 'සමවැදුණෙමි' යනාදිය පවසන්නා විසින්ද සමවැදීම ආදී කරුණු මඟින් එම ධර්මය තමා කෙරෙහි පවතින බව ප්‍රකාශ කරනු ලැබේ. එබැවින් 'පදභාජනීයෙහි ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමවැදුණෙමි, සමවදිමි, සමවැදී සිටිමි යනාදී වශයෙන් දක්වන ලද සියලුම ප්‍රභේදයන් මෙහිදීම ඇතුළත් වේ' යැයි පවසන ලදී. 'තතෝ අපරේන සමයේන' (ඉන් පසු වෙනත් කාලයකදී) යනු එම ප්‍රකාශ කළ අවස්ථාවෙන් පසුව වෙනත් යම් කාලයකදී යන්නයි. මෙය ඇවැත් පිළිගන්නා කාලය දැක්වීමකි. නමුත් මොහු ප්‍රකාශ කළ ක්ෂණයෙහිදීම ඇවතට පැමිණෙයි. ඇවතට පැමිණි තැනැත්තා අනුන් විසින් විමසන ලද්දේ හෝ නොවිමසන ලද්දේ හෝ තමාගේ වරද පිළිගන්නා බැවින් 'විමසනු ලබන්නේ හෝ නොවිමසනු ලබන්නේ හෝ' යැයි වදාරන ලදී. 'ආපන්නෝ' (ඇවතට පැමිණියේ) යනු ප්‍රකාශ කළ ක්ෂණයෙහිදීම පාරාජිකා ඇවතට පැමිණි තැනැත්තා යන්නයි. 'විසුද්ධාපේක්ඛෝ' (පිරිසිදුකම අපේක්ෂා කරන්නේ) යනු තමාගේ ගිහිභාවය ආදී පිරිසිදු බව අපේක්ෂා කරමින්, කැමති වෙමින් යන්නයි. මක්නිසාද යත්, මොහු පාරාජිකා ඇවතට පැමිණි බැවින් භික්ෂුභාවයෙහි පිහිටා ධ්‍යානාදී ගුණධර්මයන් ලැබීමට අභව්‍ය වෙයි. එබැවින් මොහුගේ භික්ෂුභාවය පිරිසිදුකම (විශුද්ධිය) නොවේ. නමුත් ඔහු ගිහියෙකු හෝ උපාසකයෙකු, ආරාමිකයෙකු හෝ සාමණේරයන් වහන්සේ නමක හෝ වී දානාදියෙන් ස්වර්ග මාර්ගය හෝ ධ්‍යානාදියෙන් මෝක්ෂ මාර්ගය හෝ සම්පූර්ණ කරගැනීමට භව්‍ය වන බැවින්, ඔහුගේ ගිහිභාවය ආදිය පිරිසිදු බව (විශුද්ධිය) නම් වේ. එබැවින් 'ගිහිභාවය ආදී පිරිසිදු බව අපේක්ෂා කරමින්' යැයි පවසන ලදී. 'එවං වදෙය්‍ය' (මෙසේ පවසන්නේය) යනු මෙසේ පවසන්නේය යන්නයි. කෙසේද? 'ඇවැත්නි, මම නොදැන මෙසේ පැවසුවෙමි' යනාදී වශයෙනි. එහි 'අජානං' යනු නොදැනීමයි. 'අපස්සං' යනු නොදැකීමයි. 'තුච්ඡං මුසා විලපිං' යනු 'මම අර්ථයෙන් තොර හිස් වචන (තුච්ඡ) සහ රැවටීමේ අදහසින් බොරු (මුසා) වැල්වටාරම් පැවසුවෙමි' යන්න ප්‍රකාශ කිරීමයි. 'අඤ්ඤත්‍ර අධිමානා' (අධිමානයෙන් තොරව) යනු ත්‍රිලක්ෂණයට නංවා සංස්කාරයන් මෙනෙහි කරන, විදර්ශනාව ආරම්භ කළ භික්ෂුවකට නොපැමිණි ගුණ කෙරෙහි පැමිණියේය යන හැඟීමෙන් ඇතිවන යම් අධිමානයක් වේද, එම අධිමානය හැර, හුදෙක් ලාමක ආශාව (පාපිච්ඡතාව) නිසාම යමෙක් ප්‍රකාශ කරන්නේ නම්, ඔහුද පාරාජිකා වේ යන්න මෙහි අර්ථයයි.

Vesāliyaṃ vaggumudātīriye bhikkhū ārabbha tesaṃ uttarimanussadhammārocanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra adhimānā’’ti ayamettha anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji’’ntiādinā nayena vuttappakāraṃ asantaṃ jhānādidhammaṃ ārocentassa sace yassa kassaci āroceti, so manussajātiko hoti, anantarameva ‘‘ayaṃ jhānalābhī’’ti vā ‘‘ariyo’’ti vā yena kenaci ākārena tamatthaṃ jānāti, pārājikaṃ. Sace na jānāti, thullaccayaṃ. Sace pana ‘‘yo te vihāre vasi, so bhikkhu paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjī’’tiādinā (pārā. 220) nayena aññāpadesena ārocentassa jānāti, thullaccayaṃ. Sace na jānāti, dukkaṭaṃ. Adhimānena ārocentassa, anullapanādhippāyassa, ummattakādīnañca anāpatti. Sīlavipatti, uttarimanussadhammassa attani asantatā, pāpicchatāya tassa ārocanaṃ, anaññāpadeso, yassa āroceti, tassa manussajātikatā, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādāne vuttasadisānevāti.

විශාලා මහනුවර වග්ගුමුදා ගංතෙර වැඩ විසූ භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා ඔවුන් විසින් උත්තරිමනුෂ්‍ය ධර්ම ප්‍රකාශ කිරීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන මෙය පනවන ලදී. 'අධිමානයෙන් තොරව' (අඤ්ඤත්‍ර අධිමානා) යනු මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණකිරීම් රහිතය. 'ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමවැදුණෙමි' යනාදී ක්‍රමයෙන් ඉහත දක්වන ලද ආකාරයට තමා තුළ නැති ධ්‍යානාදී ධර්මයක් ප්‍රකාශ කරන්නෙකු විසින් යමෙකුට පවසන කල්හි, එම අසන්නා මිනිසෙකු වී, එම අවස්ථාවේදීම 'මොහු ධ්‍යානලාභියෙකි' හෝ 'ආර්යයෙකි' හෝ යනාදී වශයෙන් යම්කිසි ආකාරයකින් ඒ අර්ථය වටහා ගන්නේ නම්, පාරාජිකා වේ. ඉදින් වටහා නොගන්නේ නම් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. ඉදින් 'ඔබගේ විහාරයෙහි යම් භික්ෂුවක් වාසය කළේ ද, එම භික්ෂුව ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමවැදුණේය' යනාදී ක්‍රමයෙන් වෙනත් කෙනෙකු ගැන පවසන ආකාරයෙන් පවසන කල්හි වටහා ගන්නේ නම් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. වටහා නොගන්නේ නම් දුක්කට ඇවැත් වේ. අධිමානයෙන් යුතුව පවසන්නාට ද, උජාරු කීමට අදහසක් නොමැතිව පවසන්නාට ද, උන්මත්තක (සිහිමුළා වූ) ආදීන්ට ද ඇවැත් නොවේ. ශීල විපත්තිය, තමා කෙරෙහි උත්තරිමනුෂ්‍ය ධර්මයන් නොමැති වීම, ලාමක ආශාව නිසා එය ප්‍රකාශ කිරීම, වෙනත් කෙනෙකු ගැන පවසන ස්වරූපයෙන් තොරව පැවසීම, අසන පුද්ගලයා මිනිසෙකු වීම සහ එම ක්ෂණයෙහිදීම ඔහුට එය වැටහීම යන මේවා මෙහි අංග පහ වේ. මෙහි සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදාන ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද සමුට්ඨානයන් හා සමාන වේ.

Catutthapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.

සතරවන පාරාජිකා වර්ණනාව නිමවා ඇත.

Uddiṭṭhā [Pg.126] kho āyasmanto cattāro pārājikā dhammātiidaṃ idha uddiṭṭhapārājikaparidīpanameva. Samodhānetvā pana sabbāneva catuvīsati pārājikāni veditabbāni. Katamāni catuvīsati? Pāḷiyaṃ āgatāni tāva bhikkhūnaṃ cattāri bhikkhunīnaṃ asādhāraṇāni cattārīti aṭṭha, tāni ekādasannaṃ paṇḍakādīnaṃ abhabbabhāvasaṅkhātehi ekādasahi pārājikehi saddhiṃ ekūnavīsati, gihibhāvaṃ patthayamānāya bhikkhuniyā vibbhantabhāvapārājikena saddhiṃ vīsati, aparānipi lambī, mudupiṭṭhiko, parassa aṅgajātaṃ mukhena gaṇhāti, parassa aṅgajāte abhinisīdatīti imesaṃ catunnaṃ vasena ‘‘cattāri anulomapārājikānī’’ti vadanti, iti imāni ca cattāri, purimāni ca vīsatīti samodhānetvā sabbāneva catuvīsati pārājikāni veditabbāni. Na labhati bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāsanti uposathādibhedaṃ saṃvāsaṃ bhikkhūhi saddhiṃ na labhati. Yathā pure, tathā pacchāti yathā pubbe gihikāle anupasampannakāle ca, pacchā pārājikaṃ āpannopi tatheva asaṃvāso hoti, natthi tassa bhikkhūhi saddhiṃ uposathādibhedo saṃvāsoti. Tatthāyasmante pucchāmīti tesu catūsu pārājikesu āyasmante ‘‘kaccittha parisuddhā’’ti pucchāmi. Kaccitthāti kacci ettha, etesu catūsu pārājikesu kacci parisuddhāti attho. Atha vā kaccittha parisuddhāti kacci parisuddhā attha, bhavathāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

"ආයුෂ්මතුනි, පාරාජිකා ධර්ම සතරක් උදෙසන ලදහ" යන මෙයින්, මෙහි (පාතිමොක්ඛයෙහි) උදෙසන ලද පාරාජිකාවන් පමණක් පැහැදිලි කර දක්වයි. එසේ වුවද, සියල්ල එක් කොට පාරාජිකා විසිහතරක් (24) ලෙස දත යුතුය. ඒ විසිහතර කවරේද යත්: පළමුව පාලියෙහි සඳහන් වන භික්ෂූන්ගේ පාරාජිකා හතර සහ භික්ෂුණීන්ගේ අසාධාරණ (භික්ෂූන්ට පොදු නොවන) පාරාජිකා හතර යන අට (8) ද, පණ්ඩක ආදී එකොළොස් දෙනාගේ මහණ වීමට නුසුදුසු බව (අභව්‍යභාවය) සංඛ්‍යාත එකොළොස් (11) පාරාජිකාවන් සමඟ එක්ව දහනවයකි (19). ගිහි බව පතන්නා වූ භික්ෂුණියගේ විභ්‍රාන්තභාවය (සිවුරු හැර යාම) නැමති පාරාජිකාව සමඟ විස්සකි (20). වෙනත් ද, දීර්ඝ ලිංගයක් ඇති භික්ෂුව, නම්‍යශීලී කොන්දක් ඇති භික්ෂුව, අන්‍යයෙකුගේ ලිංගය කටින් ගන්නා භික්ෂුව, අන්‍යයෙකුගේ ලිංගය මත වාඩි වන භික්ෂුව යන මේ සතර දෙනාගේ වශයෙන් "අනුලෝම පාරාජිකා හතරක්" යැයි කියති. මෙසේ මේ හතර ද, පෙර සඳහන් කළ විස්ස ද එක් කොට සියල්ල විසිහතරක් (24) වූ පාරාජිකා දත යුතුය. "භික්ෂූන් සමඟ සංවාසය නොලබයි" යනු උපෝසථ ආදී වූ භික්ෂූන් සමඟ පැවැත්විය යුතු සහවාසය නොලබයි යන්නයි. "පෙර යම් සේද, පසුවද එසේමය" යනු, පෙර ගිහි කාලයෙහි සහ උපසම්පදා නොවූ සාමණේර කාලයෙහි යම් සේද, පසුව පාරාජිකාවට පැමිණි තැනැත්තාටද එසේම සංවාසයක් නැත, ඔහුට භික්ෂූන් සමඟ උපෝසථ ආදී වූ කිසිදු සංවාසයක් නැත යන්නයි. "එහි ආයුෂ්මතුන්ගෙන් විමසමි" යනු, ඒ පාරාජිකා සතරෙහි ආයුෂ්මතුන් "පිරිසිදුදැයි" විමසමි. "කච්චිත්ථ" යනු 'කච්චි එත්ථ' යන්නයි. මේ පාරාජිකා සතරෙහි ඔබ පිරිසිදුද යන අර්ථයයි. නැතහොත්, "කච්චිත්ථ පරිසුද්ධා" යනු ඔබ පිරිසිදුව සිටින්නහුද යන අර්ථයයි. සෙසු සියලු තන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

කංඛාවිතරණී නම් වූ පාතිමොක්ඛ වර්ණනාවෙහි

Pārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.

ပාරාජිකා වර්ණනාව නිමවා ඇත.

Saṅghādisesakaṇḍo

සංඝාදිසේස කාණ්ඩය

Ime [Pg.127] kho panāti idāni vattabbānaṃ abhimukhīkaraṇaṃ. Āyasmantoti sannipatitānaṃ piyavacanena ālapanaṃ. Terasāti gaṇanaparicchedo. Saṅghādisesāti evaṃnāmakā. Dhammāti āpattiyo. Uddesaṃ āgacchantīti sarūpena uddisitabbataṃ āgacchanti, na nidāne viya ‘‘yassa siyā āpattī’’ti sādhāraṇavacanamattena.

"ඉමේ ඛෝ පන" (මේ වනාහි) යන වචනය, දැන් කිවයුතු ඇවැත් ඉදිරිපත් කිරීම (අභිමුඛ කිරීම) සඳහා යෙදේ. "ආයස්මන්තෝ" (ආයුෂ්මතුනි) යන වචනය රැස්ව සිටින භික්ෂූන්ට ප්‍රිය වචනයෙන් ආමන්ත්‍රණය කිරීමකි. "තේරස" (දහතුනක්) යනු ගණන් ප්‍රමාණය දැක්වීමකි. "සංඝාදිසේසා" යනු මේ නම ඇති ධර්මයෝය. "ධම්මා" යනු ඇවැත්හුය. "උද්දේසං ආගච්ඡන්ති" (උදෙසීමට පැමිණෙත්) යනු තමන්ගේම ස්වරූපයෙන් උදෙසීමට (දේශනා කිරීමට) පැමිණෙත් යන්නයි. එය නිදානයෙහි (ප්‍රස්තාවනාවෙහි) "යම් කෙනෙකුට ඇවතක් ඇත්නම්" යන්නාක් මෙන් පොදු වචනයකින් පමණක් නොවේ.

1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā

1. ශුක්‍ර විස්සට්ඨි ශික්ෂාපදයේ විස්තරය

Saṃvijjati cetanā assāti sañcetanā, sañcetanāva sañcetanikā, sañcetanā vā assa atthīti sañcetanikā. Sukkavissaṭṭhīti sukkassa vissaṭṭhi, rāgūpatthambhādīsu yena kenaci aṅgajāte kammaññataṃ patte ārogyādīsu yaṃkiñci apadisitvā ajjhattarūpādīsu yattha katthaci mocanassādacetanāya nimitte upakkamantassa āsayadhātunānattato nīlādivasena (pārā. 239-240) dasavidhesu sukkesu yassa kassaci sukkassa ṭhānā cāvanāti attho. Aññatra supinantāti yā supine sukkavissaṭṭhi hoti, taṃ ṭhapetvā. Saṅghādisesoti yā aññatra supinantā sañcetanikā sukkavissaṭṭhi, ayaṃ saṅghādiseso nāma āpattinikāyoti attho. Vacanattho panettha saṅgho ādimhi ceva sese ca icchitabbo assāti saṅghādiseso. Kiṃ vuttaṃ hoti – imaṃ āpattiṃ āpajjitvā vuṭṭhātukāmassa yaṃ taṃ āpattivuṭṭhānaṃ, tassa ādimhi ceva parivāsadānatthāya, ādito sese majjhe mānattadānatthāya mūlāya paṭikassanena vā saha mānattadānatthāya, avasāne abbhānatthāya ca saṅgho icchitabbo, na hettha ekampi kammaṃ vinā saṅghena sakkā kātuṃ. Iti saṅgho ādimhi ceva sese ca icchitabbo assāti saṅghādisesoti.

"යමෙකු තුළ (ඇවතක් වීමට) පැහැදිලි චේතනාවක් පවතීද, එය 'සංචේතනා' නම් වේ. සංචේතනාවම 'සංචේතනිකා' නම් වේ. නැතහොත්, ඇයට සංචේතනාව ඇත්තේය යන අර්ථයෙන් 'සංචේතනිකා' යැයි කියනු ලැබේ. 'ශුක්‍ර විස්සට්ඨි' යනු ශුක්‍ර ධාතුව පිට කිරීමයි. රාගයෙන් ලිංගය ප්‍රාණවත් වීම ආදී යම්කිසි හේතුවක් නිසා, ලිංගය ක්‍රියාකාරීත්වයට පත් වූ කල්හි, නිරෝගීභාවය ලැබීම ආදී යම් ප්‍රයෝජනයක් අරමුණු කරගෙන, ආධ්‍යාත්මික රූපයෙහි (තම සිරුරෙහි) හෝ බාහිර රූපයෙහි හෝ යම් තැනක ශුක්‍ර පිටකිරීමේ ආශ්වාදය විඳීමේ චේතනාවෙන් නිමිත්තෙහි (ලිංගයෙහි) උත්සාහ කරන්නා වූ භික්ෂුවගේ, ආශය ධාතුන්ගේ වෙනස්කම් නිසා නිල් ආදී වශයෙන් දස වැදෑරුම් වූ ශුක්‍ර ධාතූන්ගෙන් යම්කිසි ශුක්‍රයක් තම ස්ථානයෙන් පහ කිරීම (සෙලවීම) යන අර්ථයයි. 'අඤ්ඤත්‍ර සුපිනන්තා' යනු සිහිනයෙන් ශුක්‍ර පිටවීම හැර, එය ඉතිරි කර (මඟහැර) යන්නයි. 'සංඝාදිසේස' යනු සිහිනෙන් පිටවීම හැර, සෙසු සිතාමතාම (සංචේතනිකව) සිදුකරන යම් ශුක්‍ර මෝචනයක් වේද, මෙය සංඝාදිසේස නම් වූ ඇවැත් ගණයට අයත් වේ යන අර්ථයයි. එහි වචනාර්ථය නම්: මෙම ඇවතේ මුලෙහිද, ඉතිරි මැද සහ අග කොටස්වලද සංඝයාගේ මැදිහත්වීම අවශ්‍ය වන බැවින් 'සංඝාදිසේස' නම් වේ. මෙයින් කුමක් කියන ලද්දේ වෙද? මෙම ඇවතට පැමිණ ඉන් නැගී සිටීමට කැමති භික්ෂුවගේ යම් ඇවතින් නැගී සිටීමක් ඇත්ද, එහි ආරම්භයෙහි පිරිවාස (පරිවාස) දීම සඳහාද, මුලින් පටන්ගෙන ඉතිරි මැද කොටසෙහි මානත් (මානත්ත) දීම සඳහා හෝ මූලාය පටිකස්සනය (නැවත මුලට පැමිණවීම) සමඟ මානත් දීම සඳහාද, අවසානයෙහි අබ්භානය (ඇවතින් මිදීම) සඳහාද සංඝයා අවශ්‍ය වේ. මක්නිසාද යත්, මෙහි කිසිදු විනය කර්මයක් සංඝයා නොමැතිව කළ නොහැකි බැවිනි. මෙසේ මුලෙහිද සෙසු තන්හිද සංඝයා අවශ්‍ය වන බැවින් 'සංඝාදිසේස' යැයි කියනු ලැබේ."

Sāvatthiyaṃ seyyasakaṃ ārabbha upakkamitvā asucimocanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra supinantā’’ti ayamettha anupaññatti, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ. Sace pana parena attano aṅgajāte upakkamaṃ kāretvā mocāpeti, āpajjatiyeva. Cetetvā antamaso ākāse kaṭikampanenapi nimitte upakkamantassa sace na muccati, thullaccayaṃ. Sace pana antamaso [Pg.128] yaṃ ekā khuddakamakkhikā piveyya, tattakampi ṭhānato muccati, dakasotaṃ anotiṇṇepi saṅghādiseso. Ṭhānato pana cutaṃ avassameva dakasotaṃ otarati, tasmā ‘‘dakasotaṃ otiṇṇamatte bahi nikkhante vā anikkhante vā saṅghādiseso’’ti (pārā. aṭṭha. 2.237) aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Anupakkamantassa ca, amocanādhippāyassa ca, supinaṃ passantassa ca, ummattakādīnañca muttepi anāpatti. Sīlavipatti, cetanā, upakkamo, muccananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājike vuttasadisānevāti.

"සැවැත් නුවරදී සෙය්‍යසක භික්ෂුව අරභයා, උත්සාහ කොට අශුචි (ශුක්‍ර) පිට කිරීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. 'සිහිනයෙන් පිටවීම හැර' යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියකි, අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික (අණ කිරීමෙන් තොරව තමන්ම කිරීමෙන් සිදුවන) ඇවතකි. ඉදින් අන්‍යයෙකු ලවා තම ලිංගයෙහි උත්සාහ කරවා (ශුක්‍ර) පිට කරවයිද, එවිටද ඇවැත් වේ. සිතාමතා අවසානයේ අහසෙහි ඉණ සෙලවීමෙන් වුවද ලිංගයෙහි උත්සාහ කරන්නා වූ භික්ෂුවට, ඉදින් ශුක්‍ර පිට නොවේ නම්, ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. ඉදින් අවසානයේ එක් කුඩා මැස්සෙකුට බීමට හැකි තරම් සුළු ප්‍රමාණයක් වුවද තම ස්ථානයෙන් ගිලිහී පිටවේ නම්, මුත්‍රා මාර්ගයෙන් පිටතට නොපැමිණියද සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ. ස්ථානයෙන් ගිලිහුණු ශුක්‍රය අනිවාර්යයෙන්ම මුත්‍රා මාර්ගයට පැමිණේ. එබැවින් 'මුත්‍රා මාර්ගයට පැමිණි පමණින්, එය පිටතට නික්මුණද නොනික්මුණද සංඝාදිසේස වේ' යැයි අටුවාවල දක්වා ඇත. උත්සාහ නොකරන්නා වූද, පිට කිරීමේ අදහසක් නැත්තා වූද, සිහින දකින්නා වූද, උන්මත්තක ආදීන්ගේද ශුක්‍ර පිට වුවද ඇවැත් සිදු නොවේ. (මෙය) සීල විපත්තියකි. චේතනාව, උත්සාහය, පිටවීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු පාරාජිකාවෙහි දැක්වූ පරිදිම වේ."

Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ශුක්‍ර විස්සට්ඨි ශික්ෂාපදයේ විස්තරය නිමවා ඇත.

2. Kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā

2. කායසංසග්ග ශික්ෂාපදයේ විස්තරය

Dutiye otiṇṇoti yakkhādīhi viya sattā anto uppajjantena rāgena vā otiṇṇo, kūpādīni viya sattā asamapekkhitvā rajjanīye ṭhāne rajjanto sayaṃ vā rāgaṃ otiṇṇo, kāyasaṃsaggarāgasamaṅgissetaṃ adhivacanaṃ. Vipariṇatena cittenāti parisuddhabhavaṅgasantatisaṅkhātaṃ pakatiṃ vijahitvā aññathā pavattena, virūpaṃ vā pariṇatena yathā parivattamānaṃ virūpaṃ hoti, evaṃ vuttarāgavasena parivattetvā ṭhitena cittenāti attho. Mātugāmena saddhinti tadahujātāyapi jīvamānakamanussitthiyā saddhiṃ. Kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyāti hatthaggahaṇādikaāyasampayogaṃ kāyamissībhāvaṃ samāpajjeyya. Hatthaggāhaṃ vātiādi panassa vitthārena atthadassanaṃ. Tattha hattho nāma kapparato paṭṭhāya yāva agganakhā. Veṇī nāma vinandhitvā vā avinandhitvā vā suddhakesehi vā nīlādivaṇṇasuttakusumakahāpaṇamālāsuvaṇṇacīrakamuttāvaḷiādīsu aññataramissehi vā katakesakalāpassetaṃ adhivacanaṃ. Veṇiggahaṇena cettha kesāpi gahitāyeva saddhiṃ lomehi. Iti vuttalakkhaṇassa hatthassa gahaṇaṃ hatthaggāho, veṇiyā gahaṇaṃ veṇiggāho. Avasesassa sarīrassa parāmasanaṃ aññatarassa vā aññatarassa vā aṅgassa parāmasanaṃ nāma. Yo taṃ hatthaggāhaṃ vā veṇiggāhaṃ vā aññatarassa vā aññatarassa vā aṅgassa parāmasanaṃ samāpajjeyya, tassa saṅghādiseso nāma āpattinikāyo hotīti.

දෙවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'ඕතිණ්ණ' (බැසගත්) යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ යක්ෂයන් ආදීන් විසින් සත්වයන් ආවේශ කරනු ලබන්නාක් මෙන්, තමා තුළ උපදනා වූ රාගය විසින් යටපත් කරගන්නා ලද හෝ ළිං ආදියට වැටෙන සත්වයන් මෙන් නොසලකා ඇලිය යුතු තැනැත්තිය කෙරෙහි තමාම රාගයෙන් බැසගත් (ඇලුණු) බවයි. මෙය කායසංසර්ග රාගයෙන් යුක්ත වූ භික්ෂුවට කියන නමකි. 'විපරිණතේන චිත්තේන' (වෙනස් වූ සිතින්) යනු පිරිසිදු භවංග සන්තතිය සංඛ්‍යාත ප්‍රකෘති ස්වභාවය හැරදමා වෙනත් ආකාරයකින් පැවති, එසේ නැතහොත් විකෘති ලෙස වෙනස් වූ, යම් ආකාරයකින් වෙනස් වන කල්හි විකෘති වේද, එමෙන්ම ඉහත කී රාගයේ බලපෑමෙන් වෙනස් වී පවත්නා වූ සිතින් යන්න අර්ථයයි. 'මාතුගාමේන සද්ධිං' (මාතුගාමයා සමඟ) යනු එදින උපන් දැරියක වුව ද ජීවමාන වූ මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියක සමඟ යන්නයි. 'කායසංසග්ගං සමාපජ්ජෙය්‍ය' (කායසංසර්ගයට පැමිණෙන්නේ නම්) යනු අතින් ඇල්ලීම ආදී ශරීර ස්පර්ශයට හෙවත් ශරීරය එක්කිරීමට පැමිණෙන්නේ නම් යන්නයි. 'හත්ථග්ගාහං වා' (අත ඇල්ලීම හෝ) යනාදී වචනවලින් එහි විස්තරාත්මක අර්ථය දක්වයි. එහි 'අත' (හත්ථ) යනු වැලමිටේ සිට නියපොතු කොන දක්වා වූ කොටසයි. 'කෙස් වැටිය' (වේණී) යනු ගොතා හෝ නොගොතා, පිරිසිදු කෙස්වලින් හෝ නිල් පැහැති නූල්, මල්, රිදී මල්, රන් නූල්, මුතු පොටවල් ආදී වෙනත් යමකින් මිශ්‍ර කර සාදන ලද කෙස් වැටියට කියන නමකි. මෙහි කෙස් වැටිය ගැනීමෙන් රෝමයන් ද සමඟ කෙස් ද ගන්නා ලද්දේම වේ. මෙසේ කියන ලද ලක්ෂණ ඇති අත ඇල්ලීම 'හත්ථග්ගාහ' නම් වේ, කෙස් වැටිය ඇල්ලීම 'වේණිග්ගාහ' නම් වේ. ශරීරයේ ඉතිරි කොටස් ස්පර්ශ කිරීම හෝ වෙනත් යම් අවයවයක් ස්පර්ශ කිරීම 'පරාමාසන' නම් වේ. යමෙක් ඒ අත ඇල්ලීම හෝ කෙස් වැටිය ඇල්ලීම හෝ වෙනත් යම් අවයවයක් ස්පර්ශ කිරීම හෝ කරන්නේ නම්, ඔහුට සංඝාදිසේස නම් වූ ඇවැත් ගණයට අයත් ඇවතක් වේ.

Sāvatthiyaṃ [Pg.129] udāyittheraṃ ārabbha kāyasaṃsaggasamāpajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, itthiyā itthisaññino antamaso lomena lomaṃ phusantassāpi, itthiyā vā phusiyamānassa sevanādhippāyena vāyamitvā phassaṃ paṭijānantassa saṅghādiseso. Ekena pana hatthena gahetvā dutiyena hatthena divasampi tattha tattha phusantassa ekāva āpatti, aggahetvā phusanto pana sace sīsato yāva pādā, tāva kāyato hatthaṃ amocentoyeva phusati, ekāva āpatti, pañcannaṃ aṅgulīnaṃ ekato gahaṇepi ekāyeva. Sace pana nānitthīnaṃ pañcaṅguliyo ekato gaṇhāti, pañca āpattiyo. Itthiyā vematikassa, paṇḍakapurisatiracchānagatasaññissa ca thullaccayaṃ, tathā kāyena kāyappaṭibaddhena, amanussitthipaṇḍakehi ca saddhiṃ kāyasaṃsaggepi. Manussitthiyā pana kāyappaṭibaddhena kāyappaṭibaddhādīsu, purisakāyaphusanādīsu ca dukkaṭaṃ. Itthiyā phusiyamānassa sevanādhippāyassāpi kāyena avāyamitvā phassaṃ paṭijānantassa, mokkhādhippāyena itthiṃ phusantassa, asañcicca, assatiyā, ajānantassa, asādiyantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Sīlavipatti, manussitthī, itthisaññitā, kāyasaṃsaggarāgo, tena rāgena vāyāmo, hatthaggāhādisamāpajjananti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājike vuttasadisānevāti.

මෙම ශික්ෂාපදය සැවැත් නුවරදී උදායි තෙරුන් අරභයා කායසංසර්ගයට පැමිණීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියක් වන අතර අණ කිරීමකින් තොරව (අනාණත්තික) සිදුවන්නකි. ස්ත්‍රියක කෙරෙහි ස්ත්‍රී සංඥාව ඇතිව, අවම වශයෙන් තමාගේ රෝමයකින් ඇගේ රෝමයක් ස්පර්ශ කරන්නාට ද, නැතහොත් ස්ත්‍රියක විසින් තමා ස්පර්ශ කරනු ලබන කල්හි මෛථුන ආශාවෙන් යුතුව උත්සාහ කොට ස්පර්ශය විඳගන්නා භික්ෂුවට ද සංඝාදිසේස ඇවතක් වේ. එක් අතකින් අල්ලාගෙන දෙවැනි අතින් දවස පුරාම ඒ ඒ තැන ස්පර්ශ කරන්නාට ද සිදුවන්නේ එක් ඇවතක්මය. නොඅල්ලා ස්පර්ශ කරන්නේ නම්, හිසේ සිට දෙපා දක්වා ශරීරයෙන් අත ඉවත් නොකර ස්පර්ශ කරයි නම් සිදුවන්නේද එක් ඇවතක්මය. ඇඟිලි පහම එක්වර ඇල්ලීමේදී ද සිදුවන්නේ එක් ඇවතක්මය. ඉදින් විවිධ ස්ත්‍රීන්ගේ ඇඟිලි පහක් එක්වර අල්ලා ගන්නේ නම් ඇවැත් පහක් වේ. ස්ත්‍රියක කෙරෙහි සැක ඇති භික්ෂුවට ද, පණ්ඩක, පුරුෂ, තිරිසන් සතුන් යැයි සංඥාව ඇති භික්ෂුවට ද ථුල්ලච්චය ඇවතක් වේ. එසේම තමාගේ ශරීරය හා බැඳුණු දෙයකින් (කායපටිබද්ධයෙන්) ස්පර්ශ කිරීමේදී සහ අමනුෂ්‍ය ස්ත්‍රීන් හා පණ්ඩකයන් සමඟ කායසංසර්ගයේදී ද ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියකගේ ශරීරය හා බැඳුණු ඇඳුම් ආදියෙහි තමාගේ ශරීරය හා බැඳුණු දෙයකින් ස්පර්ශ කිරීමේදී සහ පුරුෂ ශරීරය ස්පර්ශ කිරීම් ආදියේදී දුක්කටා ඇවතක් වේ. ස්ත්‍රිය විසින් ස්පර්ශ කරනු ලබන කල්හි මෛථුන ආශාව තිබුණ ද ශරීරයෙන් උත්සාහ නොකර ස්පර්ශය දැනගන්නා වූ භික්ෂුවට ද, බේරීමේ අදහසින් ස්ත්‍රිය ස්පර්ශ කරන්නාට ද, නොදැනුවත්ව (අසංචිච්ච), සිහිමුළාවෙන් (අස්සතියා), නොදැන (අජානන්ත), නොඉවසන්නා වූ ද (අසාදියන්ත) භික්ෂුවට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සීලවිපත්තිය, මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රිය, ස්ත්‍රී සංඥාව, කායසංසර්ග රාගය, එම රාගයෙන් කරන උත්සාහය, අත ඇල්ලීම ආදීයට පැමිණීම යන මේවා මෙහි අංග පහක් වේ. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු පාරාජිකාවෙහි කියන ලද දෑ හා සමානමය.

Kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

කායසංසර්ග ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

3. Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā

3. දුට්ඨුල්ලවාචා ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye otiṇṇatā ca vipariṇatacittatā ca duṭṭhullavācassādarāgavasena veditabbā. Mātugāmanti duṭṭhullāduṭṭhullasaṃlakkhaṇasamatthaṃ manussitthiṃ. Duṭṭhullāhivācāhīti vaccamaggapassāvamaggemethunadhammappaṭisaṃyuttāhi vācāhi. Obhāseyyāti avabhāseyya, vaṇṇāvaṇṇayācanaāyācanapucchanapaṭipucchanaācikkhaṇānusāsanaakkosanavasena nānappakāraṃ asaddhammavacanaṃ vadeyya. Yathā tanti ettha nti nipātamattaṃ, yathā yuvā yuvatinti attho. Etena obhāsane nirāsaṅkabhāvaṃ dasseti. Methunupasaṃhitāhītiidaṃ [Pg.130] duṭṭhullavācāya sikhāpattalakkhaṇadassanaṃ. Saṅghādisesoti dvinnaṃ maggānaṃ vasena vaṇṇāvaṇṇehi vā methunayācanādīhi vā ‘‘sikharaṇīsi, saṃbhinnāsi, ubhatobyañjanakāsī’’ti imesu tīsu aññatarena akkosavacanena vā mātugāmaṃ obhāsantassa saṅghādiseso nāma āpattinikāyo hotīti.

තුන්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'ඕතිණ්ණ' (බැසගත්) බව හා වෙනස් වූ සිතැති බව දුට්ඨුල්ලවාචා (අශිෂ්ට වචන) කෙරෙහි ඇලුම් කරන රාගයේ වශයෙන් දත යුතුය. 'මාතුගාමයා' යනු අශිෂ්ට වූ ද අශිෂ්ට නොවූ ද වචන වටහා ගැනීමට සමත් මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියයි. 'දුට්ඨුල්ල වාචා' (අශිෂ්ට වචන) යනු වච්ච මාර්ගය (මළ මඟ), පස්සාව මාර්ගය (මුත්‍ර මඟ) සහ මෛථුන ධර්මය හා සබැඳි වචනයි. 'ඔභාසෙය්‍ය' (නින්දා සහගතව කතා කරන්නේ නම්) යනු ගුණ වැණීම, අගුණ වැණීම, යැදීම (ඉල්ලීම), ਆයාචනා කිරීම, ප්‍රශ්න කිරීම, පෙරළා ප්‍රශ්න කිරීම, (අසන ලදුව) කියා දීම, (නොඅසන ලදුව) අනුශාසනා කිරීම, ආක්‍රෝශ කිරීම (දොස් නැඟීම) වශයෙන් නොයෙක් ආකාර වූ අසද්ධර්ම වචන කියන්නේ නම් යන්නයි. 'යථා තං' යන්නෙහි 'තං' යනු නිපාත මාත්‍රයකි. තරුණයෙක් තරුණියකට කතා කරන්නාක් මෙන් යනු එහි අර්ථයයි. මෙයින් නින්දිත වචන කීමේදී ඇති වන බිය රහිත බව (ලැජ්ජා නැති බව) පෙන්වයි. 'මෛථුනය හා සබැඳි' යන්න දුට්ඨුල්ල වචනයේ උච්චතම ලක්ෂණය පෙන්වන වචනයකි. 'සංඝාදිසේස' යනු මඟ දෙක (වච්ච, පස්සාව) ඇසුරෙන් ගුණ හෝ අගුණ කීමෙන් හෝ මෛථුනය ඉල්ලීම් ආදියෙන් හෝ 'ඇය සිකරණී (අණ්ඩ සණ්ඨාන ඇත්තී) ය, සම්භින්නා (මඟ දෙක එක් වූ තැනැත්තී) ය, උභතෝබ්‍යඤ්ජනිකා (ස්ත්‍රී පුරුෂ ලිංග දෙකම ඇත්තී) ය' යන මේ වචන තුනෙන් එක්තරා ආක්‍රෝශ වචනයකින් මාතුගාමයාට නින්දා කරන්නා වූ භික්ෂුවට සංඝාදිසේස ඇවතක් වේ.

Sāvatthiyaṃ udāyittheraṃ ārabbha duṭṭhullavācāhi obhāsanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, itthiyā itthisaññino antamaso hatthamuddāyapi vuttanayena obhāsantassa sace sā tamatthaṃ tasmiṃyeva khaṇe jānāti, saṅghādiseso. Paṇḍake thullaccayaṃ. Tasmiṃyeva itthisaññino dukkaṭaṃ. Punappunaṃ obhāsantassa, sambahulā ca itthiyo ekavācāya obhāsantassa vācāgaṇanāya ceva itthigaṇanāya ca āpattiyo. Sace yaṃ itthiṃ obhāsati, sā na jānāti, thullaccayaṃ. Adhakkhakaṃ ubbhajāṇumaṇḍalaṃ ādissa vaṇṇādibhaṇanepi thullaccayaṃ. Paṇḍake dukkaṭaṃ, ubbhakkhakaṃ adhojāṇumaṇḍalaṃ kāyappaṭibaddhañca ādissa vaṇṇādibhaṇane sabbattha dukkaṭaṃ. Atthadhammaanusāsanipurekkhārānaṃ ummattakādīnañca anāpatti. Sīlavipatti, manussitthī, itthisaññitā, duṭṭhullavācassādarāgo, tena rāgena obhāsanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni. Adinnādānasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.

සැවැත් නුවරදී උදායි තෙරුන් අරභයා දුට්ඨුල්ල (අශිෂ්ට) වචනවලින් නින්දා කිරීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියක් වන අතර අණ කිරීමකින් තොරව සිදුවන්නකි. ස්ත්‍රියක කෙරෙහි ස්ත්‍රී සංඥාව ඇතිව, අවම වශයෙන් අත් සඥාවෙන් (ඇඟිලි නැමීමෙන්) වුවද ඉහත කී ක්‍රමයට නින්දා කරන්නේ නම්, ඉදින් ඇය එම අර්ථය ඒ ක්ෂණයෙහිම වටහා ගනී නම් සංඝාදිසේස ඇවතක් වේ. පණ්ඩකයෙකුට නින්දා කිරීමේදී ථුල්ලච්චය ඇවතක් වේ. එම පණ්ඩකයා කෙරෙහිම ස්ත්‍රී සංඥාව ඇතිව නින්දා කරන්නේ නම් දුක්කටා ඇවතක් වේ. නැවත නැවතත් නින්දා කරන්නාට ද, බොහෝ ස්ත්‍රීන්ට එකම වචනයෙන් නින්දා කරන්නාට ද වචන ගණනින් මෙන්ම ස්ත්‍රීන් ගණනින් ද ඇවැත් වේ. ඉදින් යම් ස්ත්‍රියකට නින්දා කරයිද, ඇය එය වටහා නොගනී නම් ථුල්ලච්චය ඇවතක් වේ. අකු ඇටයට (clavicle) පහළ, දණ මණ්ඩලයට ඉහළ ප්‍රදේශය (ශරීර අවයව) අරභයා ගුණ වැණීම් ආදිය කිරීමේදී ද ථුල්ලච්චය වේ. පණ්ඩකයා කෙරෙහි දුක්කටා වේ. අකු ඇටයෙන් ඉහළ කොටස, දණහිසෙන් පහළ කොටස සහ ශරීරය හා බැඳි වස්ත්‍රාදිය අරභයා ගුණ වැණීම් ආදී සියලු තැන්හි දුක්කටා ඇවැත් වේ. අර්ථය, ධර්මය, අනුශාසනාව පෙරදැරි කරගෙන කතා කරන්නන්ට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සීලවිපත්තිය, මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රිය, ස්ත්‍රී සංඥාව, දුට්ඨුල්ල වචන කෙරෙහි ඇල්ම ඇති රාගය, එම රාගයෙන් නින්දා සහගතව කතා කිරීම, ඒ ක්ෂණයෙහිම ඇයට එය වැටහීම යන මේවා මෙහි අංග පහක් වේ. මෙය අදින්නාදාන සමුට්ඨානය හා සමාන වන අතර, ක්‍රියාව, සංඥාවිමොක්ඛය, සචිත්තකය, ලෝකවජ්ජය, kāyakamma (කායකර්මය), vacīkamma (වචීකර්මය), අකුසල් සිත හා ද්විවේදනා (වේදනා දෙකක්) ඇත්තකි.

Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දුට්ඨුල්ලවාචා ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

4. Attakāmasikkhāpadavaṇṇanā

4. අත්තකාම ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe otiṇṇatā ca vipariṇatacittatā ca attakāmapāricariyāvasena veditabbā. Mātugāmassa santiketi duṭṭhullobhāsane vuttappakārāya itthiyā samīpe. Attakāmapāricariyāyāti methunadhammasaṅkhātena kāmena pāricariyā kāmapāricariyā, attano atthāya kāmapāricariyā attakāmapāricariyā, attanā vā kāmitā icchitāti attakāmā, sayaṃ methunarāgavasena patthitāti attho, attakāmā ca sā pāricariyā [Pg.131] cāti attakāmapāricariyā, tassā attakāmapāricariyāya. Vaṇṇaṃ bhāseyyāti guṇaṃ ānisaṃsaṃ pakāseyya. Etadaggantiādi tassā attakāmapāricariyāya vaṇṇabhāsanākāranidassanaṃ. Tatrāyaṃ padasambandhavaseneva saṅkhepattho – yā mādisaṃ pāṇātipātādīhi virahitattā sīlavantaṃ methunadhammā virahitattā brahmacāriṃ tadubhayenāpi kalyāṇadhammaṃ etena dhammena paricareyya abhirameyya, tassā evaṃ mādisaṃ paricarantiyā yā ayaṃ pāricariyā nāma, etadaggaṃ pāricariyānanti. Methunupasaṃhitena saṅghādisesoti evaṃ attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhāsanto ca ‘‘arahasi tvaṃ mayhaṃ methunadhammaṃ dātu’’ntiādinā methunappaṭisaṃyutteneva vacanena yo bhāseyya, tassa saṅghādiseso.

හතරවන ශික්ෂාපදයෙහි රාගයෙන් බැඳුණු බව (ඕතිණ්ණතා) සහ විකෘති වූ සිතැති බව (විපරිණතචිත්තතා) අත්තකාම පාරිචරියාව (තමා උදෙසා කෙරෙන කාම සේවය) ඇසුරෙන් දත යුතුය. 'මාතුගාමස්ස සන්තිකේ' යනු දුට්ඨුල්ලොභාස ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද ආකාරයේ ස්ත්‍රියකගේ සමීපයෙහි යන්නයි. 'අත්තකාමපාරිචරියායා' යනු මෛථුන ධර්ම සංඛ්‍යාත කාමයෙන් උපස්ථාන කිරීම 'කාම පාරිචරියාව' යි. තමාගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා වූ කාම පාරිචරියාව 'අත්තකාම පාරිචරියාව' යි. තමා විසින් කැමති වන ලද හෝ ඉච්ඡා කරන ලද බැවින් 'අත්තකාම' නම් වේ. තමා විසින් මෛථුන රාගය හේතුවෙන් පතන ලද යන්න මෙහි අර්ථයයි. කැමති වන ලද්දී ද වූ ඒ උපස්ථානය අත්තකාම පාරිචරියාවයි; එම අත්තකාම පාරිචරියාවෙහි යන්නයි. 'වණ්ණං භාසෙය්‍ය' යනු ගුණ සහ ආනිශංස ප්‍රකාශ කරන්නේ නම් යන්නයි. 'එතදග්ගං' යනාදී වචන එම අත්තකාම පාරිචරියාවෙහි ගුණ වර්ණනා කරන ආකාරය දැක්වීමකි. එහි පද සම්බන්ධය අනුව සංක්ෂිප්ත අර්ථය මෙසේය: 'යම් ස්ත්‍රියක් මා වැනි ප්‍රාණාතිපාතාදියෙන් තොර වූ බැවින් සිල්වත් වූ, මෛථුන ධර්මයෙන් තොර වූ බැවින් බ්‍රහ්මචාරී වූ, ඒ කරුණු දෙකෙන්ම කල්‍යාණ ධර්මයෙන් යුතු වූ උතුමෙකුට මේ මෛථුන ධර්මයෙන් උපස්ථාන කරන්නේද, සතුටු කරන්නේද, මා වැනි කෙනෙකුට එසේ උපස්ථාන කරන්නා වූ ඇයගේ යම් මේ උපස්ථානයක් වේද, එය උපස්ථානයන් අතුරෙන් අග්‍ර වේ' යන්නයි. 'මෛථුනුපසංහිතේන සංඝාදිසේසෝ' යනු මෙසේ අත්තකාම පාරිචරියාවේ ගුණ පවසමින් ද, 'නුඹ මට මෛථුන ධර්මය දීමට සුදුසුය' යනාදී වශයෙන් මෛථුනය හා සබැඳි වචනයෙන්ම යමෙක් පවසන්නේ නම්, ඔහුට සංඝාදිසේස ඇවත වේ යන්නයි.

Sāvatthiyaṃ udāyittheraṃ ārabbha attakāmapāricariyāya vaṇṇabhāsanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, itthiyā itthisaññino antamaso hatthamuddāyapi vuttanayeneva attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhāsantassa sace sā tamatthaṃ tasmiṃyeva khaṇe jānāti, saṅghādiseso. No ce jānāti, thullaccayaṃ. Paṇḍake paṇḍakasaññinopi thullaccayaṃ. Tasmiṃyeva itthisaññino dukkaṭaṃ. Cīvarādīhi vatthukāmehi pāricariyāya vaṇṇaṃ bhāsantassa ummattakādīnañca anāpatti. Sīlavipatti, manussitthī, itthisaññitā, attakāmapāricariyāya rāgo, tena rāgena vaṇṇabhaṇanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni duṭṭhullobhāsane vuttasadisānevāti.

මෙම ශික්ෂාපදය සැවැත්නුවරදී උදායී තෙරුන් වහන්සේ අරභයා අත්තකාම පාරිචරියාවෙහි ගුණ වර්ණනා කිරීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන පනවන ලද්දකි. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික (මෙහෙයවීමකින් තොරව තමාම කරන) එකකි. ස්ත්‍රියක කෙරෙහි ස්ත්‍රී සංඥාව ඇතිව, අවසානයේ අත් සලකුණකින් (හැඟවීමකින්) වුවද කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම අත්තකාම පාරිචරියාවෙහි ගුණ පවසන කල්හි, ඉදින් ඇය ඒ අදහස එම ක්ෂණයෙහිම තේරුම් ගනී නම් සංඝාදිසේස ඇවත වේ. ඉදින් තේරුම් නොගනී නම් ථුල්ලච්චය ඇවත වේ. පණ්ඩකයෙකු කෙරෙහි පණ්ඩක සංඥාව ඇතිව පවසන්නාටද ථුල්ලච්චය ඇවත වේ. ඔහු කෙරෙහිම ස්ත්‍රී සංඥාව ඇතිව පවසන්නේ නම් දුක්කට ඇවත වේ. සිවුරු ආදී වස්තු කාමයන්ගෙන් උපස්ථාන කිරීමේ ගුණ පවසන්නාට සහ උන්මත්තකාදීන්ට ඇවැත් නැත. ශීල විපත්තිය, මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියක වීම, ඇය කෙරෙහි ස්ත්‍රී සංඥාව තිබීම, අත්තකාම පාරිචරියාව කෙරෙහි රාගය ඇති වීම, එම රාගයෙන් ගුණ වර්ණනා කිරීම සහ එම ක්ෂණයෙහිම ඇය එය වටහා ගැනීම යන මේවා මෙහි අංග පහ වේ. සමුට්ඨානාදිය දුට්ඨුල්ලොභාස ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද දේ හා සමාන වේ.

Attakāmasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අත්තකාම ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

5. Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā

5. සංචරිත්ත ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame sañcarittanti itthipurisānaṃ antare saṃcaraṇabhāvaṃ. Samāpajjeyyāti sammā paṭiggaṇhanavīmaṃsanapaccāharaṇāni karonto āpajjeyya. Itthiyā vātiādi samāpajjanākāradassanaṃ. Tattha itthiyā vā purisamatinti purisena vā tassa mātāpitādīhi vā pesito purisassa matiṃ adhippāyaṃ itthiyā āroceyyāti attho. Purisassa vā itthimatinti itthiyā vā tassā mātāpitādīhi vā pesito itthiyā matiṃ adhippāyaṃ purisassa [Pg.132] āroceyyāti attho. Jāyattane vā jārattane vāti jāyabhāve vā jārabhāve vā. Purisassa hi matiṃ itthiyā ārocento jāyattane āroceti, itthiyā matiṃ purisassa ārocento jārattane āroceti. Apica purisasseva matiṃ itthiyā ārocento jāyattane vā āroceti nibaddhabhariyabhāve, jārattane vā micchācārabhāve, tenevassa padabhājane (pārā. 302) ‘‘jāyattane vāti jāyā bhavissasi, jārattane vāti jārī bhavissasī’’ti vuttaṃ. Eteneva upāyena itthiyā matiṃ purisassa ārocanepi ‘‘pati bhavissasi, jāro bhavissasī’’ti vattabbatā veditabbā. Antamaso taṅkhaṇikāyapīti sabbantimena paricchedena yā ayaṃ taṅkhaṇe muhuttamatte saṃvasitabbato ‘‘taṅkhaṇikā’’ti vuccati, muhuttikāti attho. Tassāpi ‘‘muhuttikā bhavissasī’’ti evaṃ purisassa matiṃ ārocentassa saṅghādiseso, eteneva upāyena ‘‘muhuttiko bhavissasī’’ti evaṃ purisassa itthimatiṃ ārocentopi saṅghādisesaṃ āpajjatīti veditabbo.

පස්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'සංචරිත්තං' යනු ස්ත්‍රීන් හා පුරුෂයන් අතර තැරැව්කාරකම් කිරීමෙහි යෙදීමයි. 'සමාපජ්ජෙය්‍ය' යනු පිළිගැනීම, විමසීම සහ නැවත දන්වා සිටීම මනාව සිදුකරමින් ඇවතට පැමිණෙන්නේය යන්නයි. 'ඉත්ථියා වා' යනාදී වාක්‍යය ඇවතට පැමිණෙන ආකාරය දැක්වීමකි. එහි 'ඉත්ථියා වා පුරිසමතිං' යනු පුරුෂයා විසින් හෝ ඔහුගේ මව්පියන් ආදීන් විසින් හෝ මෙහෙයවන ලද්දේ, පුරුෂයාගේ අදහස (කැමැත්ත) ස්ත්‍රියට දන්වන්නේය යන්න අර්ථයයි. 'පුරිසස්ස වා ඉත්ථිමතිං' යනු ස්ත්‍රිය විසින් හෝ ඇගේ මව්පියන් ආදීන් විසින් හෝ මෙහෙයවන ලද්දේ, ස්ත්‍රියගේ අදහස (කැමැත්ත) පුරුෂයාට දන්වන්නේය යන්න අර්ථයයි. 'ජායත්තනෙ වා ජාරත්තනෙ වා' යනු භාර්යා භාවයෙහි (බිරිඳක කිරීමෙහි) හෝ වල්ලභ භාවයෙහි (තාවකාලික/අනියම් බිරිඳක කිරීමෙහි) හෝ යන්නයි. පුරුෂයාගේ අදහස ස්ත්‍රියට දන්වන්නේ භාර්යා භාවය උදෙසාය, ස්ත්‍රියගේ අදහස පුරුෂයාට දන්වන්නේ ජාර භාවය උදෙසාය. තවද පුරුෂයාගේම අදහස ස්ත්‍රියට දන්වන්නේ ස්ථිර භාර්යා භාවය උදෙසා හෝ තාවකාලික/මිථ්‍යාචාර භාවය උදෙසා හෝ වේ. එහෙයින්ම පදභාජන විවරණයෙහි "ජායත්තනෙවාති භාර්යාව වන්නීය, ජාරත්තනෙවාති තාවකාලික බිරිඳ වන්නීය" යනුවෙන් වදාරන ලදී. මේ ක්‍රමයෙන්ම ස්ත්‍රියකගේ අදහස පුරුෂයෙකුට දැන්වීමේදී ද "ස්වාමියා වන්නෙහිය, අනියම් සැමියා වන්නෙහිය" යනුවෙන් කිවයුතු බව දත යුතුය. 'අන්තමසෝ තංඛණිකායාපි' යනු සියල්ලටම වඩා කෙටිම කාල සීමාවෙන්, යම් ස්ත්‍රියක් ක්ෂණයකින්, මොහොතක් පමණක් එකට වාසය කිරීමට සුදුසු බැවින් 'තංඛණිකā' (ක්ෂණික තැනැත්තිය) යැයි කියනු ලැබේ, 'මුහුත්තිකා' (මොහොතක් පවතින බිරිඳ) යන්න එහි අර්ථයයි. ඇයට වුවද "මොහොතක් පවතින බිරිඳක් වන්නීය" යනුවෙන් පුරුෂයෙකුගේ අදහස පවසන භික්ෂුවට සංඝාදිසේස ඇවත වේ. මේ ක්‍රමයෙන්ම "මොහොතක් පවතින සැමියෙකු වන්නෙහිය" යනුවෙන් පුරුෂයාට ස්ත්‍රියගේ අදහස දන්වන්නාද සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණෙන බව දත යුතුය.

Sāvatthiyaṃ udāyittheraṃ ārabbha sañcarittasamāpajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘antamaso taṅkhaṇikāyapī’’ti ayamettha anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, ‘‘paṭiggaṇhāti, vīmaṃsati, antevāsiṃ paccāharāpetī’’tiiminā (pārā. 338) nayena sāṇattikaṃ, aññatra nālaṃvacanīyāya yāya kāyaci itthiyā antamaso mātuyāpi purisamatiṃ ārocento ‘‘hohi kira bhariyā dhanakkītā’’ti vattukāmo sacepi chandavāsinīādīsu aññatarākārena ārocetvā tāya ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitepi asampaṭicchitepi puna āgantvā yena pahito, tassa taṃ pavattiṃ āroceti, saṅghādisesaṃ āpajjati. Sā pana tassa bhariyā hotu vā, mā vā, akāraṇametaṃ. Sacepi yassā santikaṃ pesito, taṃ adisvā aññatarassa avassārocanakassa ‘‘ārocehī’’ti vatvā paccāharati, āpajjatiyeva. ‘‘Māturakkhitaṃ brūhī’’ti pesitassa pana gantvā aññaṃ piturakkhitādīsu aññataraṃ vadantassa visaṅketaṃ hoti, purisassa vā itthiyā vā vacanaṃ ‘‘sādhū’’ti kāyena vā vācāya vā ubhayena vā paṭiggaṇhitvā tassā itthiyā vā purisassa vā ārocetvā vā ārocāpetvā vā puna yena pesito, tassa taṃ pavattiṃ sayaṃ ārocentassa vā aññena ārocāpentassa vā saṅghādiseso[Pg.133]. Ettāvatā hi ‘‘paṭiggaṇhāti, vīmaṃsati, paccāharatī’’tiidaṃ aṅgattayaṃ sampāditameva hoti, ito pana yehi kehici dvīhi aṅgehi, paṇḍake ca aṅgattayenāpi thullaccayaṃ. Ekena dukkaṭaṃ. Saṅghassa vā cetiyassa vā gilānassa vā kiccena gacchantassa, ummattakādīnañca anāpatti.

සැවැත්නුවරදී උදායී තෙරුන් වහන්සේ අරභයා තැරැව්කාරකම් කිරීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. "අවසානයේ ක්ෂණික බිරිඳක සම්බන්ධයෙන් වුවද" යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි. "පිළිගනී, විමසයි, අතවැසියා ලවා නැවත දන්වයි" යන මේ ක්‍රමයෙන් මෙය සාණත්තික (නියෝග සහිත) ශික්ෂාපදයකි. කතාබස් කිරීමට නුසුදුසු තැනැත්තියක හැර, වෙනත් ඕනෑම ස්ත්‍රියකට, අවසානයේ තමාගේ මවට වුවද, පුරුෂයාගේ අදහස පවසමින් "ධන ක්‍රීතා (මිලදී ගත් බිරිඳක්) වන්නෙහිය" යනාදී වශයෙන් පැවසීමට කැමතිව, ඉදින් ඡන්දවාසිනී ආදීන් අතුරෙන් යම් ආකාරයකින් දන්වා, ඇය විසින් "යහපති" කියා පිළිගනු ලැබුවද නොලැබුවද, නැවත පැමිණ යමෙකු විසින් තමා මෙහෙයවන ලද්දේ නම්, ඔහුට ඒ තොරතුර දන්වයිද, සංඝාදිසේස ඇවතට පැමිණේ. ඇය ඔහුගේ බිරිඳ වේවා නොවේවා එය මෙහිදී හේතුවක් නොවේ. ඉදින් යම් ස්ත්‍රියක් වෙත මෙහෙයවන ලද්දේ නම්, ඇය නොදැක, ඒ බව ස්ථිරවම පවසන වෙනත් අයෙකුට "ඇයට පවසන්න" යැයි කියා පෙරළා දන්වයිද, ඇවතට පැමිණේ. "මව විසින් රකිනු ලබන තැනැත්තියට (මාතුරක්ඛිතාට) පවසන්න" යැයි මෙහෙයවනු ලැබූ භික්ෂුව, ගොස් වෙනත් පියෙකු විසින් රකිනු ලබන (පිතුරක්ඛිතා) ආදීන්ගෙන් කෙනෙකුට පවසන්නේ නම් එය විගිලනය (පටලවා ගැනීම) වේ. පුරුෂයාගේ හෝ ස්ත්‍රියගේ වචනය "යහපති" කියා කයින් හෝ වචනයෙන් හෝ ඒ දෙකෙන්ම හෝ පිළිගෙන, එම ස්ත්‍රියට හෝ පුරුෂයාට තමාම පවසා හෝ අනුන් ලවා පවසවා හෝ නැවත යමෙකු විසින් මෙහෙයවන ලද්දේ නම්, ඔහුට ඒ තොරතුර තමාම පවසන හෝ අනුන් ලවා පවසවන හෝ භික්ෂුවට සංඝාදිසේස ඇවත වේ. මේ තාක් දුරට "පිළිගනී, විමසයි, නැවත දන්වයි" යන මේ අංග තුන සම්පූර්ණ කරන ලද්දේම වේ. මින් යම් කිසි අංග දෙකකින් යුක්ත වුවහොත් සහ පණ්ඩකයෙකු සම්බන්ධයෙන් අංග තුනෙන්ම යුක්ත වුවහොත් ථුල්ලච්චය ඇවත වේ. එක් අංගයකින් දුක්කට ඇවත වේ. සංඝයාගේ හෝ චෛත්‍යයේ හෝ ගිලනෙකුගේ හෝ කටයුත්තක් සඳහා යන්නා වූ භික්ෂුවට සහ උන්මත්තකාදීන්ට ඇවැත් නැත.

Sīlavipatti, yesu sañcarittaṃ samāpajjati, tesaṃ manussajātikatā, na nālaṃvacanīyatā,

ශීල විපත්තිය, යම් අය උදෙසා තැරැව්කාරකම් සිදුකරයිද ඔවුන් මනුෂ්‍ය ජාතිකයන් වීම සහ කතාබස් කිරීමට නුසුදුසු අය නොවීම (යන මේවා මෙහි අංග වේ).

Paṭiggaṇhanavīmaṃsanapaccāharaṇānīti imānettha pañca aṅgāni. Chasamuṭṭhānaṃ, paṇṇattiṃ vā alaṃvacanīyabhāvaṃ vā ajānantassa kāyavikārena sāsanaṃ gahetvā tatheva vīmaṃsitvā tatheva paccāharantassa kāyato samuṭṭhāti. ‘‘Itthannāmā āgamissati, tassā cittaṃ jāneyyāthā’’ti kenaci vutte ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā taṃ āgataṃ vatvā puna tasmiṃ purise āgate ārocentassa kāyena kiñci akatattā vācato samuṭṭhāti. Vācāya ‘‘sādhū’’ti sāsanaṃ gahetvā aññena karaṇīyena tassā gharaṃ gantvā aññattha vā gamanakāle taṃ disvā vacībhedena vīmaṃsitvā punapi aññeneva kāraṇena tato apakkamma kadācideva taṃ purisaṃ disvā ārocentassāpi vācato samuṭṭhāti. Paṇṇattiṃ ajānantassa pana khīṇāsavassāpi pituvacanena gantvā alaṃvacanīyaṃ mātarampi ‘‘ehi me pitaraṃ upaṭṭhāhī’’ti vatvā paccāharantassa kāyavācato samuṭṭhāti. Imāni tīṇi acittakasamuṭṭhānāni. Tadubhayaṃ pana jānitvā eteheva tīhi nayehi samāpajjantassa tāneva tīṇi tadubhayajānanacittena sacittakāni honti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, kusalādivasena cettha tīṇi cittāni, sukhādivasena tisso vedanāti.

ප්‍රතිග්‍රහණය, විමසීම සහ ප්‍රත්‍යාහරණය (නැවත රැගෙන යාම) යන මේවා මෙහි අංග පහ වෙති. සමුට්ඨාන හයකින් යුත් මෙම ශික්ෂාපදයෙහි, ප්‍රඥප්තිය හෝ දූතකමට සුදුසු බව නොදන්නා වූ, ශරීරයේ ඉඟියකින් (කាយවිකාරයෙන්) පණිවිඩය ගෙන, එලෙසම විමසා බලා, එලෙසම නැවත රැගෙන යන්නා වූ භික්ෂුවට කයින් (ඇවත) සමුට්ඨානය වේ. "මෙනම් ඇති ස්ත්‍රිය පැමිණෙනු ඇත, ඇයගේ අදහස දැනගන්න" යැයි යම් පුරුෂයෙකු පැවසූ කල්හි, "යහපතැයි" පිළිගෙන, ඇය පැමිණි කල්හි ඇයට පවසා, නැවත එම පුරුෂයා පැමිණි විට පවසන්නා වූ භික්ෂුවට, කයින් කිසිවක් නොකළ බැවින් වචනයෙන් (ඇවත) සමුට්ඨානය වේ. වචනයෙන් "යහපතැයි" පවසා පණිවිඩය ගෙන, වෙනත් කටයුත්තක් සඳහා ඇගේ නිවසට ගොස් හෝ වෙනත් ස්ථානයකට යන අතරතුර ඇය දැක වචනයෙන් විමසා, නැවතත් වෙනත් ම කරුණක් නිසා එතැනින් පිටත්ව ගොස්, කලාතුරකින් ඒ පුරුෂයා දැක පවසන්නා වූ භික්ෂුවට ද වචනයෙන් (ඇවත) සමුට්ඨානය වේ. ප්‍රඥප්තිය නොදන්නා වූ රහතන් වහන්සේ නමකට වුවද, පියාණන්ගේ වචනයෙන් ගොස් දූතකමට සුදුසු වූ මවට වුවද, "එන්න, මාගේ පියාණන්ට උපස්ථාන කරන්න" යැයි පවසා පණිවිඩය රැගෙන එන්නා වූ භික්ෂුවට කය හා වචනයෙන් (ඇවත) සමුට්ඨානය වේ. මේවා අචිත්තක සමුට්ඨාන තුනයි. එහෙත් ඒ කරුණු දෙකම දැන, මේ ක්‍රම තුනෙන්ම ඇවතට පැමිණෙන්නා වූ භික්ෂුවට, ඒ කරුණු දෙකම දැනගන්නා වූ සිතින් යුක්ත වන බැවින් ඒ තුනම සචිත්තක සමුට්ඨානයෝ වෙති. ක්‍රියාවකි, සංඥාවෙන් මිදීමක් නැත, අචිත්තකය, ප්‍රඥප්ති වද්‍යය, කායකර්මය, වචීකර්මය වේ. මෙහි කුසල් ආදී වශයෙන් සිත් තුනක් ද, සුඛ ආදී වශයෙන් වේදනා තුනක් ද වෙති.

Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සංචරිත්ත ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

6. Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā

6. කුටිකාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe saññācikāya panāti ettha saññācikā nāma sayaṃ pavattitayācanā vuccati, tasmā saññācikāyāti attano yācanāyāti vuttaṃ hoti, sayaṃ yācitakehi upakaraṇehīti attho. Ettha ca yaṃkiñci parapariggahitakaṃ [Pg.134] mūlacchedavasena yācituṃ na vaṭṭati, tāvakālikaṃ pana vaṭṭati. Sahāyatthāya kammakaraṇatthāya ‘‘purisaṃ dethā’’ti vattuṃ vaṭṭati, purisattakarampi yācituṃ vaṭṭati, purisattakaro nāma vaḍḍhakiādinā purisena kātabbaṃ hatthakammaṃ. Taṃ ‘‘purisattakaraṃ dehī’’ti vā ‘‘hatthakammaṃ dehī’’ti vā vatvā yācituṃ vaṭṭati. Hatthakammaṃ nāma kiñci vatthu na hoti, tasmā ‘‘kiṃ, bhante, āgatatthā’’ti pucchite vā apucchite vā yācituṃ vaṭṭati, viññattipaccayā doso natthi, migaluddakādayo pana sakakammaṃ na yācitabbā. Kuṭinti ullittādīsu aññataraṃ. Tattha ullittā nāma ṭhapetvā thambhatulāpiṭṭhasaṅghāṭavātapānadhūmacchiddādibhedaṃ alepokāsaṃ avasese lepokāse kuṭṭehi saddhiṃ ghaṭetvā chadanassa anto sudhāya vā mattikāya vā littā. Avalittā nāma tatheva vuttanayeneva chadanassa bahi littā. Ullittāvalittā nāma tatheva chadanassa anto ca bahi ca littā. Kārayamānenāti sayaṃ vā karontena, āṇattiyā vā kārāpentena. Asāmikanti kāretā dāyakena virahitaṃ. Attuddesanti ‘‘mayhaṃ vāsāgāraṃ esā’’ti evaṃ attā uddeso etissāti attuddesā, taṃ attuddesaṃ. Pamāṇikā kāretabbāti pamāṇayuttā kāretabbā. Tatridaṃ pamāṇanti tassā kuṭiyā idaṃ pamāṇaṃ. Dīghasoti dīghato. Dvādasa vidatthiyo sugatavidatthiyātiettha sugatavidatthi nāma idāni majjhimassa purisassa tisso vidatthiyo, vaḍḍhakihatthena diyaḍḍho hattho hoti. Minantena pana kuṭiyā bahikuṭṭe paṭhamaṃ dinnaṃ mahāmattikapariyantaṃ aggahetvā thusapiṇḍapariyantena dvādasa vidatthiyo minetabbā, sace thusapiṇḍakena anatthiko hoti, mahāmattikalepeneva niṭṭhāpeti, sveva paricchedo. Tiriyanti vitthārato. Sattantarāti kuṭṭassa bahiantaṃ aggahetvā abbhantarimena antena satta sugatavidatthiyo pamāṇanti vuttaṃ hoti. Ettha ca kesaggamattampi dīghato hāpetvā tiriyaṃ, tiriyato vā hāpetvā dīghaṃ vaḍḍhetuṃ na vaṭṭati, ko pana vādo ubhatovaḍḍhane. Yā pana dīghato saṭṭhihatthāpi hoti, tiriyato tihatthā vā ūnakacatuhatthā vā, yattha pamāṇayutto mañco ito cito ca na parivaṭṭati, pacchimakoṭiyā catuhatthavitthārā na hoti, ayaṃ kuṭisaṅkhyaṃ na gacchati, tasmā vaṭṭati. Bhikkhū [Pg.135] abhinetabbā vatthudesanāyāti yasmiṃ padese kuṭiṃ kāretukāmo hoti, taṃ sodhetvā padabhājane (pārā. 349) vuttanayena saṅghaṃ tikkhattuṃ yācitvā sabbe vā saṅghapariyāpannā saṅghena vā sammatā dve tayo bhikkhū tattha vatthudesanatthāya netabbā. Tehi bhikkhūhi vatthu desetabbaṃ anārambhaṃ saparikkamananti tehi bhikkhūhi kipillikādīnaṃ āsayādīhi terasahi, pubbaṇṇāparaṇṇanissitādīhi soḷasahi upaddavehi virahitattā anārambhaṃ, dvīhi vā catūhi vā balibaddhehi yuttena sakaṭena ekaṃ cakkaṃ nibbodakapatanaṭṭhāne ekaṃ bahi katvā āvijjhituṃ sakkuṇeyyatāya saparikkamananti sallakkhetvā sace saṅghapahonakā honti, tattheva, no ce, saṅghamajjhaṃ gantvā tena bhikkhunā yācitehi ñattidutiyena kammena vatthu desetabbaṃ. Sārambhe cetiādi paṭipakkhanayena veditabbaṃ.

සවැනි ශික්ෂාපදයෙහි "සඤ්ඤාචිකාය පන" යන්නෙහි, "සඤ්ඤාචිකා" යනු තමා විසින්ම කරනු ලබන ඉල්ලීමයි. එබැවින් "සඤ්ඤාචිකාය" යන්නෙන් තමාගේ ඉල්ලීමෙන් යන්න ප්‍රකාශ වේ. තමා විසින් ඉල්ලාගත් උපකරණවලින් යන්න එහි අර්ථයයි. තවද මෙහිදී අනුන් සන්තක වූ ඕනෑම දෙයක් සහමුලින්ම තමා සතු කරගැනීමේ අදහසින් ඉල්ලීම නොකැපය, තාවකාලික භාවිතය සඳහා ඉල්ලීම කැපය. උපකාරය පිණිස හෝ වැඩ කරවා ගැනීම පිණිස "පුරුෂයෙකු (සේවකයෙකු) දෙන්න" යැයි පැවසීම කැපය, පුරුෂයන් විසින් කළ යුතු කාර්යයන් (පුරිසත්තකර) ඉල්ලීම ද කැපය. "පුරිසත්තකර" යනු වඩුවන් ආදී පුරුෂයන් විසින් කළ යුතු අත්කම් (හස්තකර්ම) යි. එය "පුරුෂයෙකුගේ සේවය දෙන්න" කියා හෝ "අත්කම් උදව්වක් දෙන්න" කියා හෝ පවසා ඉල්ලීම කැපය. අත්කම් යනු කිසියම් ස්පර්ශ කළ හැකි ද්‍රව්‍යයක් නොවේ. එබැවින් "ස්වාමීනි, කුමන කරුණකට වැඩම කළේද?" යැයි ඇසූ කල්හි හෝ නොඇසූ කල්හි හෝ ඉල්ලීම කැපය. ඉල්ලීම (විඥප්තිය) නිසා වන වරදක් නැත. එහෙත් මුව වැද්දන් ආදීන්ගෙන් ඔවුන්ගේ වෘත්තියට අදාළ දේ නොඉල්ලිය යුතුය. "කුටිං" යනු උල්ලිත්ත ආදී කුටි අතුරින් එක්තරා කුටියකි. එහි "උල්ලිත්ත" නම් කුටිය යනු කණු, හරස් ලී, දොර රාමු, කවුළු, දුම් කවුළු ආදී බදාම නොගෑ යුතු ස්ථාන හැර, ඉතිරි බදාම ගෑ යුතු ස්ථාන බිත්ති ද සමග එක් කොට, වහලයේ ඇතුළත බදාමයෙන් හෝ මැටිවලින් ආලේප කරන ලද කුටියයි. "අවලිත්ත" නම් කුටිය යනු එලෙසම කලින් පවසන ලද ක්‍රමයෙන් වහලයෙන් පිටත බදාම ගෑ කුටියයි. "උල්ලිත්තාවලිත්ත" නම් කුටිය යනු එලෙසම වහලයේ ඇතුළත සහ පිටත යන දෙපසම බදාම ගෑ කුටියයි. "කාරයමානේන" යනු තමාම කරන්නා වූ හෝ නියෝග කොට කරවන්නා වූ හෝ භික්ෂුව විසිනි. "අසාමිකං" යනු සාදවන දායකයෙකුගෙන් තොර වූ. "අත්තුද්දේසං" යනු "මේ මාගේ වාසස්ථානයයි" මෙසේ තමා උදෙසාම අදහස් කරන ලද කුටියයි. "පමාණිකා කාර්තබ්බා" යනු නියමිත ප්‍රමාණයට අනුකූලව කරවිය යුතුය. "තත්‍රිදං පමාණං" යනු ඒ කුටියෙහි ප්‍රමාණය මෙසේය. "දීඝසෝ" යනු දිගිනි. "ද්වාදස විදත්ථියෝ සුගතවිදත්ථියා" යන්නෙහි "සුගතවිදත්ථි" (සුගත වියත) නම් වර්තමානයෙහි මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ පුරුෂයෙකුගේ වියත් තුනකි. වඩුවාගේ රියනෙන් රියන් එකහමාරක් වේ. මනින්නා වූ භික්ෂුව විසින් කුටියේ පිටත බිත්තියෙහි පළමුව තබන ලද මහත් මැටි ආලේපයේ කෙළවර නොගෙන, දහයියා මිශ්‍ර මැටි පිඩෙහි කෙළවරින් වියත් දොළහක් මැනිය යුතුය. ඉදින් දහයියා මිශ්‍ර මැටි පිඩක් අවශ්‍ය නොවේ නම්, මහත් මැටි ආලේපයෙන්ම නිමවන්නේ නම්, එයම සීමාව වේ. "තිරියං" යනු පළලිනි. "සත්තන්තරා" යනු බිත්තියේ පිටත කෙළවර නොගෙන, ඇතුළත කෙළවරින් සුගත වියත් හතක් ප්‍රමාණය වන බව පැවසේ. මෙහිදී කෙස් ගසක ප්‍රමාණයක්වත් දිගින් අඩු කොට පළල වැඩි කිරීමට හෝ පළලින් අඩු කොට දිග වැඩි කිරීමට නොකැපය. දෙපසම වැඩි කිරීම ගැන කුමන කතාද? යම් කුටියක් දිගින් රියන් හැටක් වුවද, පළලින් රියන් තුනක් හෝ රියන් හතරකට වඩා අඩු වුවද, යම් තැනක ප්‍රමාණවත් ඇඳක් මේ පසට හෝ එපසට හැරවීමට නොහැකි නම්, අවසාන කෙළවරින් රියන් හතරක පළලක් නොමැති නම්, මෙය කුටි ගණයට නොවැටේ. එබැවින් (එසේ කිරීම) කැපය. "භික්ඛූ අභිනේතබ්බා වත්ථුදේසනාය" යනු යම් ප්‍රදේශයක කුටියක් කරවීමට කැමති වේද, එම ස්ථානය පවිත්‍ර කොට, පදභාජනයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයට සඟයාගෙන් තුන් වරක් ඉල්ලා, සඟ පිරිසට අයත් සියලු භික්ෂූන් හෝ සංඝයා විසින් සම්මත කරන ලද භික්ෂූන් දෙතුන් නමක් එහි භූමිය පෙන්වීම සඳහා කැඳවාගෙන යා යුතුය. ඒ භික්ෂූන් විසින්, කූඹි ආදී සතුන්ගේ වාසස්ථාන ආදී උපද්‍රව දහතුනෙන් ද, ධාන්‍ය හෝ බෝග ආශ්‍රිත උපද්‍රව දහසයෙන් ද තොර වූ බැවින් ආරම්භ රහිත වූ ද, ගොනුන් දෙදෙනෙකු හෝ සිවුදෙනෙකු බැඳි කරත්තයකින් වහලයේ වැහි බිංදු වැටෙන ස්ථානයෙන් එක් රෝදයක් පිටත තබා කරකැවිය හැකි බැවින් පරික්‍රමණ (ඉඩකඩ) සහිත වූ ද භූමියක් බව වටහාගෙන, ඉදින් සංඝයා ප්‍රමාණවත් නම් එහිදීම, එසේ නොවේ නම් සංඝයා මැදට ගොස්, ඒ භික්ෂුව විසින් ඉල්ලන ලදුව ඥප්ති ද්විතීය කර්ම වාක්‍යයෙන් භූමිය නියම කළ යුතුය. "සාරම්භේ චේ" ආදී වාක්‍යය මෙයට ප්‍රතිපක්ෂ ක්‍රමයෙන් වටහා ගත යුතුය.

Āḷaviyaṃ āḷavike bhikkhū ārabbha saññācikāya kuṭikaraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, ‘‘adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ kuṭiṃ kāressāmī’’ti upakaraṇatthaṃ araññaṃ gamanato paṭṭhāya sabbapayogesu dukkaṭaṃ, ‘‘idāni dvīhi piṇḍehi niṭṭhānaṃ gamissatī’’ti tesu paṭhamapiṇḍadāne thullaccayaṃ, dutiyadānena lepe ghaṭite sace adesitavatthukā eva vā pamāṇātikkantā eva vā hoti, eko saṅghādiseso, dve ca dukkaṭāni. Ubhayavippannā, dve saṅghādisesā, dve ca dukkaṭāni. Sace pana dvārabandhaṃ vā vātapānaṃ vā aṭṭhapetvāva mattikāya limpati, ṭhapite ca tasmiṃ lepo na ghaṭiyati, rakkhati tāva. Puna limpantassa pana ghaṭitamatte saṅghādiseso. Sace taṃ ṭhapiyamānaṃ paṭhamadinnalepena saddhiṃ nirantarameva hutvā tiṭṭhati, paṭhamameva saṅghādiseso. Kevalaṃ sārambhāya dukkaṭaṃ, tathā aparikkamanāya. Vippakataṃ kuṭiṃ aññassa dadato ca, bhūmiṃ samaṃ katvā bhindantassa ca, leṇaguhātiṇakuṭipaṇṇacchadanagehesu aññataraṃ kārentassa, kuṭimpi aññassa vāsatthāya, vāsāgāraṃ ṭhapetvā uposathāgārādīsu aññataratthāya kārentassa ca ummattakādīnañca anāpatti. Sīlavipatti, ullittādīnaṃ aññataratā, heṭṭhimapamāṇasambhavo, adesitavatthukatā, pamāṇātikkantatā, attuddesikatā, vāsāgāratā[Pg.136], lepaghaṭanāti imānettha cha vā satta vā aṅgāni. Chasamuṭṭhānaṃ, kiriyañca, kiriyākiriyañca. Idañhi vatthuṃ desāpetvā pamāṇātikkantaṃ vā karoto kiriyato samuṭṭhāti, adesāpetvā karoto kiriyākiriyato samuṭṭhāti. Sesamettha sañcaritte vuttasadisamevāti.

මෙම සික්ඛාපදය ආළවී නුවරදී ආළවී වැසි භික්ෂූන් අරභයා, තමා විසින්ම අයැද කුටියක් කරවීම යන කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, සාණත්තික වේ. 'භික්ෂූන් ලවා භූමිය නොපෙන්වන ලද, ප්‍රමාණය ඉක්මවූ කුටියක් කරවන්නෙමි' යි අදහස් කොට, උපකරණ සෙවීම පිණිස වනයට යාමේ සිට කරනු ලබන සියලු උත්සාහයන්හිදී දුක්කට ඇවැත් වේ. 'දැන් බදාම පිඬු දෙකකින් වැඩ නිමවෙයි' යන අවස්ථාවේදී, ඉන් පළමු බදාම පිඬ දීමෙන් ථුල්ලච්චය ඇවැතක් ද, දෙවැනි බදාම පිඬ දීමෙන් බදාමය ගෑවී සවි වූ විට, ඉදින් නොපෙන්වන ලද භූමියෙහි කළ එකක්ම හෝ ප්‍රමාණය ඉක්මවූ එකක්ම හෝ වේ නම් එක් සංඝාදිසේස ඇවැතක් සහ දුක්කට ඇවැත් දෙකක්ද වේ. කරුණු දෙකින්ම විපන්න වූ විට සංඝාදිසේස ඇවැත් දෙකක් සහ දුක්කට ඇවැත් දෙකක් වේ. ඉදින් දොර උළුවස්ස හෝ කවුළු උළුවස්ස හෝ නොතබාම මැටි බදාම ගායිද, ඒවා තැබූ කල්හි බදාමය නොසැබැඳෙයිද, ඒ තාක් ඇවැතෙන් ආරක්ෂා වේ. නැවත බදාම ගාන්නහුට බදාමය ගැටුණු මාත්‍රයෙන් සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ. ඉදින් උළුවස්ස තබන කල්හි පළමු ගාන ලද බදාමය හා සමඟ අතරක් නොමැතිවම එක්ව පවතී නම්, මුලදීම සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ. කේවළ සාරම්භය (හිංසාකාරී බව) නිසා දුක්කට ඇවැත් වේ, එසේම අපරික්කමනය නිසාද දුක්කට ඇවැත් වේ. වැඩ නිම නොකළ කුටියක් අන්‍යයෙකුට දෙන්නහුට ද, බිම සමතලා කොට බිඳ දමන්නහුට ද, ලෙන්, ගුහා, තණ කුටි, කොළ සෙවිලි කළ ගෙවල් අතුරින් එකක් කරවන්නහුට ද, අන්‍යයෙකුගේ වාසය පිණිස කුටියක් කරවන්නහුට ද, වාසස්ථානයක් හැර උපෝසථාගාර ආදී ස්ථානයන්ගෙන් එකක් කරවන්නහුට ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නොවේ. ශීල විපත්තිය, බදාම ගෑ ආදී කුටි අතුරින් එකක් වීම, අවම ප්‍රමාණය ලැබීම, නොපෙන්වන ලද වස්තුවක් ඇති බව, ප්‍රමාණය ඉක්මවීම, තමා උදෙසාම කරවීම, වාසස්ථානයක් වීම, බදාමයෙන් සවිවීම යන මේවා මෙහි අංග හයක් හෝ හතක් වේ. සසමුට්ඨානික වේ, ක්‍රියා සහ ක්‍රියාක්‍රියා වේ. යම් හෙයකින් මෙම සික්ඛාපදය භූමිය පෙන්වා ප්‍රමාණය ඉක්මවූවක් කරන්නහුට ක්‍රියාවෙන් උපදී, නොපෙන්වා කරන්නහුට ක්‍රියාක්‍රියාවෙන් උපදී. මෙහි ඉතිරි විනිශ්චය සඤ්චරිත්ත සික්ඛාපදයෙහි කියන ලද ක්‍රමයටම සමාන වේ.

Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

කුටිකාර සික්ඛාපද වර්ණනාව නිම විය.

7. Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā

7. විහාරකාර සික්ඛාපද වර්ණනාව

Sattame mahallakanti sasāmikabhāvena saññācitakuṭito mahantabhāvo etassa atthīti mahallako, yasmā vā vatthuṃ desāpetvā pamāṇātikkamenāpi kātuṃ vaṭṭati, tasmā pamāṇamahantatāyapi mahallako, taṃ mahallakaṃ. Yasmā panassa taṃ pamāṇamahantattaṃ sasāmikattāva labbhati, tasmā tadatthadassanatthaṃ ‘‘mahallako nāma vihāro sasāmiko vuccatī’’ti evamassa padabhājane (pārā. 367) vuttaṃ. Sesaṃ sabbaṃ kuṭikārasikkhāpade vuttasadisaṃ, sasāmikabhāvamattameva hi viseso.

සත්වැනි සික්ඛාපදයෙහි 'මහල්ලක' යන්නෙන්, දායකයෙකු (ස්වාමියෙකු) සිටින බැවින් තමා අයැද කළ කුටියට වඩා උතුම් (හෝ විශාල) බව මෙයට ඇත යන අර්ථයෙන් 'මහල්ලක' නම් වේ. නැතහොත්, භූමිය පෙන්වා ප්‍රමාණය ඉක්මවා වුවද කිරීමට සුදුසු වන බැවින්, ප්‍රමාණයෙන් විශාල විය හැකි බැවින්ද එය 'මහල්ලක' නම් වේ. එසේ ප්‍රමාණයෙන් විශාල විය හැකි බව දායකයෙකු සිටින බැවින්ම ලැබෙන හෙයින්, ඒ අර්ථය දැක්වීම පිණිස පදභාජනයෙහි 'මහල්ලක නම් විහාරය සසාමික (දායකයෙකු සහිත) එකක් යැයි කියනු ලැබේ' යි මෙසේ වදාරන ලදී. ඉතිරි සියල්ල කුටිකාර සික්ඛාපදයෙහි කියන ලද දේ හා සමාන වේ. දායකයෙකු සිටින බව පමණක්ම මෙහි ඇති විශේෂයයි.

Kosambiyaṃ channattheraṃ ārabbha cetiyarukkhaṃ chedāpanavatthusmiṃ paññattabhāvo, akiriyamattato samuṭṭhānabhāvo, ekasaṅghādisesatā ca ettha viseso.

කොසඹෑ නුවරදී ඡන්න තෙරුන් අරභයා පූජනීය වෘක්ෂයක් කැපවීම් නිමිත්තෙන් පනවන ලද බව ද, අක්‍රියාවෙන් පමණක් (භූමිය නොපෙන්වීමෙන්) සමුට්ඨානය වන බව ද, එක් සංඝාදිසේස ඇවැතක් පමණක් වන බව ද මෙහි විශේෂයයි.

Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

විහාරකාර සික්ඛාපද වර්ණනාව නිම විය.

8. Duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā

8. දුට්ඨදෝස සික්ඛාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame duṭṭho dosoti dūsito ceva dūsako ca. Uppanne hi dose puggalo tena dosena dūsito hoti, pakatibhāvaṃ jahāpito, tasmā ‘‘duṭṭho’’ti vuccati. Parañca dūseti vināseti, tasmā ‘‘doso’’ti vuccati. Iti ‘‘duṭṭho doso’’ti ekassevetaṃ puggalassa ākāranānattena nidassanaṃ. Appatītoti nappatīto, pītisukhādīhi vivajjito, na abhisaṭoti attho. Amūlakenāti yaṃ codakena cuditakamhi [Pg.137] puggale adiṭṭhaṃ assutaṃ aparisaṅkitaṃ, idaṃ etesaṃ dassanasavanaparisaṅkāsaṅkhātānaṃ mūlānaṃ abhāvato amūlakaṃ nāma. Taṃ pana so āpanno vā hotu, anāpanno vā, etaṃ idha appamāṇaṃ. Ettha ca adiṭṭhaṃ nāma attano pasādacakkhunā vā dibbacakkhunā vā adiṭṭhaṃ, assutaṃ nāma tatheva kenaci vuccamānaṃ na sutaṃ, aparisaṅkitaṃ nāma attano vā parassa vā diṭṭhasutamutavasena cetasā aparisaṅkitaṃ, iti evarūpena amūlakena. Pārājikenāti bhikkhuno anurūpesu ekūnavīsatiyā aññatarena, padabhājane (pārā. 386) pana pārājikuddese āgatāneva gahetvā ‘‘catunnaṃ aññatarenā’’ti vuttaṃ. Anuddhaṃseyyāti dhaṃseyya viddhaṃseyya padhaṃseyya abhibhaveyya. Taṃ pana anuddhaṃsanaṃ yasmā attanā codentopi parena codāpentopi karoti, tasmāssa padabhājane ‘‘codeti vā codāpeti vā’’ti vuttaṃ. Tattha vatthusandassanā āpattisandassanā saṃvāsappaṭikkhepo sāmīcippaṭikkhepoti saṅkhepato catasso codanā. Tāsu vatthusandassanā nāma ‘‘tvaṃ methunaṃ dhammaṃ paṭisevī’’tiādinā nayena pavattā. Āpattisandassanā nāma ‘‘tvaṃ methunadhammāpattiṃ āpanno’’tiādinā nayena pavattā. Saṃvāsappaṭikkhepo nāma ‘‘natthi tayā saddhiṃ uposatho vā pavāraṇā vā saṅghakammaṃ vā’’ti evaṃ pavatto. Ettāvatā pana sīsaṃ na eti, ‘‘assamaṇosī’’tiādīhi vacanehi saddhiṃ ghaṭiteyeva sīsaṃ eti. Sāmīcippaṭikkhepo nāma abhivādanapaccuṭṭhānaañjalikammasāmīcikammabījanikammādīnaṃ akaraṇaṃ, taṃ paṭipātiyā vandanādīni karoto ekassa akatvā sesānaṃ karaṇakāle veditabbaṃ. Ettāvatā ca codanā nāma hoti, āpatti pana sīsaṃ na eti. ‘‘Kasmā mama vandanādīni na karosī’’ti pucchite pana ‘‘assamaṇosī’’tiādivacanehi saddhiṃ ghaṭiteyeva sīsaṃ eti, tasmā yo bhikkhu bhikkhuṃ samīpe ṭhatvā ‘‘tvaṃ methunaṃ dhammaṃ paṭisevī’’ti vā ‘‘assamaṇosī’’ti vā ādīhi vacanehi hatthamuddāya eva vā etamatthaṃ dīpento sayaṃ vā codeti, gahaṭṭhapabbajitesu vā aññatarena codāpeti, ayaṃ anuddhaṃseti nāma. Appeva nāma naṃ imamhā brahmacariyā cāveyyanti api eva nāma naṃ puggalaṃ imamhā seṭṭhacariyā apaneyyaṃ. ‘‘Sādhu vatassa sacāhaṃ imaṃ puggalaṃ imamhā brahmacariyā cāveyya’’nti iminā adhippāyena anuddhaṃseyyāti vuttaṃ hoti. Etena [Pg.138] ekaṃ cāvanādhippāyaṃ gahetvā avasesā akkosādhippāyo kammādhippāyo vuṭṭhānādhippāyo uposathaṭṭhapanādhippāyo pavāraṇaṭṭhapanādhippāyo anuvijjanādhippāyo dhammakathādhippāyoti satta adhippāyā paṭikkhittā honti. Tato aparena samayenāti yasmiṃ samaye anuddhaṃsito hoti, tato aññasmiṃ samaye. Samanuggāhīyamāno vāti anuvijjakena kiṃ te diṭṭhantiādinā nayena anuvijjiyamāno upaparikkhiyamāno. Asamanuggāhīyamāno vāti diṭṭhādīsu kenaci vatthunāvā anuvijjakādīsu yena kenaci puggalena vā avuccamāno. Imesaṃ pana padānaṃ parato ‘‘bhikkhu ca dosaṃ patiṭṭhātī’’ti iminā sambandho. Idañhi vuttaṃ hoti – evaṃ samanuggāhīyamāno vā asamanuggāhīyamāno vā bhikkhu ca dosaṃ patiṭṭhāti paṭicca tiṭṭhati paṭijānāti, saṅghādisesoti. Idañca amūlakabhāvassa pākaṭakāladassanatthaṃ vuttaṃ. Āpattiṃ pana anuddhaṃsitakkhaṇeyeva āpajjati. Amūlakañceva taṃ adhikaraṇaṃ hotīti ettha pana diṭṭhamūlādīnaṃ abhāvena amūlakaṃ, samathehi adhikaraṇīyabhāvena adhikaraṇaṃ. Yañhi adhikicca ārabbha paṭicca sandhāya samathā pavattanti, taṃ adhikaraṇaṃ. Idha pana pārājikasaṅkhātaṃ āpattādhikaraṇameva adhippetaṃ. Yadi hi taṃ adhikaraṇaṃ diṭṭhādīhi mūlehi amūlakañceva hoti, ayaṃ codetuṃ āgato bhikkhu ca dosaṃ patiṭṭhāti paṭicca tiṭṭhati, ‘‘tucchakaṃ mayā bhaṇita’’ntiādīni (pārā. 386) vadanto paṭijānāti, tassa bhikkhuno anuddhaṃsitakkhaṇeyeva saṅghādisesoti, ayaṃ sikkhāpadassa padānukkamena attho.

අටවැනි ශික්ෂාපදයේ 'දුට්ඨෝ දෝසෝ' (ද්වේෂයෙන් දූෂිත වූ) යන්නෙහි අර්ථය නම්, දූෂණය කරන ලද මෙන්ම දූෂණය කරන්නා වූ ද යන්නයි. සැබවින්ම ද්වේෂය උපන් කල්හි, පුද්ගලයා ඒ ද්වේෂය විසින් දූෂණය කරනු ලබන අතර, ඔහුගේ ප්‍රකෘති ස්වභාවය ද අත්හරිනු ලැබෙයි. එබැවින් ඔහු 'දුට්ඨෝ' (දූෂිත වූයේ) යැයි කියනු ලැබේ. තවද ඔහු අන්‍යයන් ද දූෂණය කරයි, විනාශ කරයි; එබැවින් 'දෝසෝ' (ද්වේෂ කරන්නා) යැයි කියනු ලැබේ. මෙසේ 'දුට්ඨෝ දෝසෝ' යනු එක් පුද්ගලයෙකුගේම විවිධ ආකාර දැක්වීම සඳහා යොදන ලද පද ද්විත්වයකි. 'අප්පතීතෝ' යනු සතුටක් නැති, ප්‍රීතිය හා සැපය ආදියෙන් තොර වූ, සිත විසිරී නොගිය (කලකිරුණු) යන අර්ථයයි. 'අමූලකේන' යනු චෝදනා කරන්නා විසින් චෝදනා ලැබූ පුද්ගලයා කෙරෙහි නොදුටු, නොඇසූ සහ සැක නොකළ කරුණයි. දැකීම, ඇසීම හා සැක කිරීම යන මූලයන් නොමැති බැවින් මෙය 'අමූලක' (පදනම් විරහිත) යැයි කියනු ලැබේ. චෝදනා ලැබූ තැනැත්තා එම ඇවැතට පත්ව සිටියද, නැතද, මෙහිදී එය ප්‍රමාණයක් (සලකා බැලිය යුතු කරුණක්) නොවේ. මෙහි 'නොදුටු' (අදිට්ඨ) යනු තමාගේ මස්සැසින් හෝ දිවැසින් නොදකින ලද අරමුණයි. 'නොඇසූ' (අස්සුත) යනු එසේම කිසිවෙකු පවසන වචනයක් ශ්‍රවණේන්ද්‍රියෙන් හෝ දිව්‍ය ශ්‍රෝතයෙන් නොඅසන ලද අරමුණයි. 'සැක නොකළ' (අපරිසංකිත) යනු තමා හෝ අන්‍යයන් විසින් දුටු, ඇසූ හෝ විඳි (දිට්ඨ, සුත, මුත) දේ ඇසුරින් සිතින් සැක නොකරන ලද අරමුණයි. මෙබඳු වූ පදනම් විරහිත කරුණකිනි. 'පාරාජිකාවකින්' යනු භික්ෂුවකට අදාළ පාරාජිකා දහනවයෙන් (19) එකකි. පදභාජනයෙහි (ප්‍රතිපාඨයෙහි) පාරාජිකා උද්දේසයෙහි කෙළින්ම ඇතුළත් කරුණු පමණක් ගෙන 'සතරින් එකකින්' යැයි වදාරන ලදී. 'අනුද්ධංසෙය්‍ය' යනු නසන්නේය, විනාශ කරන්නේය, මැඩපවත්වන්නේය යන්නයි. එම චෝදනා කිරීම තමා විසින්ම හෝ අන්‍යයෙකු ලවා කරවිය හැකි බැවින්, පදභාජනයෙහි 'චෝදනා කරයි හෝ චෝදනා කරවයි' යැයි වදාරන ලදී. එහි චෝදනා කිරීම් සංක්ෂේපයෙන් සතර ආකාර වේ. එනම්: වස්තු සන්දර්ශනා, ආපත්ති සන්දර්ශනා, සංවාස ප්‍රතික්ෂේපය සහ සාමීචි ප්‍රතික්ෂේපය යන්නයි. ඒවා අතුරින් 'වස්තු සන්දර්ශනා' යනු 'ඔබ මෛථුන ධර්මයෙහි යෙදුණෙහිය' යනාදී වශයෙන් පවත්වන චෝදනාවයි. 'ආපත්ති සන්දර්ශනා' යනු 'ඔබ මෛථුන ධර්මයට අදාළ පාරාජිකා ඇවැතට පත් වූවෙහිය' යනාදී වශයෙන් පවත්වන චෝදනාවයි. 'සංවාස ප්‍රතික්ෂේපය' යනු 'ඔබ සමඟ අපට උපෝසථයක්, පවාරණයක් හෝ සංඝකර්මයක් නැත' යන්නයි. මෙපමණකින් පමණක් ඇවැත මුදුනට (සංඝාදිසේසයට) පත් නොවේ. 'ඔබ ශ්‍රමණයෙක් නොවේ' යනාදී වචන සමඟ සම්බන්ධ වූ විටම එය මුදුනට පත්වේ. 'සාමීචි ප්‍රතික්ෂේපය' යනු වැඳීම, පෙරගමන් කිරීම, ඇඳිලි බැඳීම, වත්පිළිවෙත් කිරීම, පවන් සැලීම ආදී ගරුබුහුමන් නොකිරීමයි. පිළිවෙළින් වත්පිළිවෙත් කරන්නා වූ භික්ෂුවක් එක් භික්ෂුවකට පමණක් නොකර අන්‍යයන්ට කරන කල්හි මෙය දත යුතුය. මෙපමණකින් චෝදනාව සිදුවුවද, ඇවැත මුදුනට පත් නොවේ. 'ඇයි මට නොවඳින්නේ?' යැයි ඇසූ විට, 'ඔබ ශ්‍රමණයෙක් නොවේ' යනාදී වචන සමඟ සම්බන්ධ වූ විටම එය මුදුනට පත්වේ. එබැවින් යම් භික්ෂුවක් වෙනත් භික්ෂුවක් අසල සිට 'ඔබ මෛථුන ධර්මයෙහි යෙදුණෙහිය' කියා හෝ 'ඔබ ශ්‍රමණයෙක් නොවේ' කියා හෝ අත් සලකුණෙන් හෝ අර්ථය දක්වමින් තමාම චෝදනා කරයිද, නැතහොත් ගිහියෙකු හෝ පැවිද්දෙකු ලවා චෝදනා කරවයිද, මෙය 'අනුද්ධංසේති' (චෝදනා කිරීම) නම් වේ. 'කිසියම් අයුරකින් මොහුව මේ උතුම් බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් පහ කරන්නෙම් නම් මැනවි' යන්නෙහි අර්ථය නම්, මේ පුද්ගලයා උතුම් ප්‍රතිපත්තියෙන් හෝ ශාසනයෙන් පහ කිරීමට හැකි වුවහොත් ඉතා යහපත්ය යන අදහසින් චෝදනා කරන්නේය යන්නයි. මෙයින් ශාසනයෙන් පහ කිරීමේ එක් අදහසක් පමණක් ගෙන, ආක්‍රෝශ කිරීමේ අදහස, කර්ම කිරීමේ අදහස, ඇවැතින් නැඟී සිටීමේ අදහස, උපෝසථ තැබීමේ අදහස, පවාරණ තැබීමේ අදහස, විමසීමේ අදහස සහ ධර්ම දේශනා කිරීමේ අදහස යන සෙසු අදහස් සත ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබේ. 'ඉන් පසු වෙනත් සමයෙක' යනු චෝදනා කරනු ලැබූ කාලයට වඩා වෙනත් කාලයකදීය. 'සමනුග්ගාහීයමානෝ වා' යනු විමර්ශක (විනයධර) භික්ෂුව විසින් 'ඔබ කුමක් දුටුවෙහිද?' යනාදී වශයෙන් ප්‍රශ්න කරනු ලබන, විමසනු ලබන කල්හි යන්නයි. 'අසමනුග්ගාහීයමානෝ වා' යනු දුටු දේ ආදිය සම්බන්ධයෙන් කිසිදු කරුණක් ගැන විමර්ශකයෙකු හෝ වෙනත් කිසිම පුද්ගලයෙකු විසින් නොකියනු ලබන කල්හි යන්නයි. මෙම පදවලට පසුව 'භික්ෂුව ද්වේෂයෙහි (වරදෙහි) පිහිටයි' යන පදය හා සම්බන්ධ වේ. මෙයින් කියැවෙන්නේ මෙසේ ප්‍රශ්න කරනු ලැබුවද, නොලැබුවද, චෝදනා කළ භික්ෂුව වරද පිළිගෙන 'මා විසින් හිස් බස් පවසන ලදී' යනාදී වශයෙන් පිළිගන්නේ නම්, සංඝාදිසේස ඇවැත සිදුවේ යන්නයි. මෙය පදනම් විරහිත බව ප්‍රකාශ වන කාලය දැක්වීම සඳහා වදාරන ලද්දකි. එහෙත් ඇවැත සිදුවන්නේ චෝදනා කළ මොහොතේමය. 'ඒ අධිකරණය පදනම් විරහිත වෙයි' යන්නෙහි, දුටු දේ ආදී මූලයන් නොමැති බැවින් 'අමූලක' (පදනම් විරහිත) වන අතර, සමථයන්ගෙන් සංසිඳවිය යුතු බැවින් 'අධිකරණ' නම් වේ. යමක් මුල් කරගෙන, අරභයා, හේතු කොටගෙන, අරමුණු කරගෙන සමථයන් පවතීද, එය අධිකරණයයි. මෙහිදී පාරාජිකා සංඛ්‍යාත 'ආපත්තාධිකරණයම' අදහස් කෙරේ. යම් හෙයකින් එම අධිකරණය දැකීම් ආදී මූලයන්ගෙන් තොරව පදනම් විරහිත වුවහොත්, චෝදනා කිරීමට පැමිණි භික්ෂුව ද වරදෙහි පිහිටා, 'මා විසින් පවසන ලද්දේ හිස් වචනයකි' යනාදී වශයෙන් වරද පිළිගන්නේ නම්, ඒ භික්ෂුවට චෝදනා කළ මොහොතේම සංඝාදිසේස ඇවැත සිදුවේ. මෙය ශික්ෂාපදයේ අනුපිළිවෙළින් දක්වන ලද අර්ථයයි.

Rājagahe mettiyabhūmajake bhikkhū ārabbha amūlakena pārājikena anuddhaṃsanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, katūpasampadaṃ suddhaṃ vā asuddhaṃ vā puggalaṃ yena pārājikena codeti, taṃ ‘‘ayaṃ anajjhāpanno’’ti ñatvā cāvanādhippāyena ‘‘karotu me āyasmā okāsaṃ, ahaṃ taṃ vattukāmo’’ti evaṃ okāsaṃ akāretvā codentassa sace so taṅkhaṇeyeva jānāti ‘‘maṃ codetī’’ti, vācāya vācāya saṅghādiseso ceva dukkaṭañca. Okāsaṃ kāretvā codentassa saṅghādisesoyeva. Hatthamuddāya sammukhā codentassāpi eseva nayo. Parammukhā codentassa pana sīsaṃ na eti. Attanā samīpe ṭhatvā aññaṃ bhikkhuṃ āṇāpeti[Pg.139], so tassa vacanena taṃ codeti, codāpakasseva vuttanayena āpattiyo. Atha sopi ‘‘mayā diṭṭhaṃ sutaṃ atthī’’ti codeti, dvinnampi jānānaṃ tatheva āpattiyo. Akkosādhippāyena pana okāsaṃ akāretvā vadantassa vuttanayeneva pācittiyañceva dukkaṭañca. Okāsaṃ kāretvā vadantassa pācittiyameva. Kammādhippāyena asammukhā sattavidhampi kammaṃ karontassa dukkaṭameva. Vuṭṭhānādhippāyena ‘‘tvaṃ itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno, taṃ paṭikarohī’’ti vadantassa, uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā ṭhapentassa ca okāsakammaṃ natthi, ṭhapanakkhettaṃ pana jānitabbaṃ, anuvijjakassāpi osaṭe vatthusmiṃ ‘‘atthetaṃ tavā’’ti anuvijjanādhippāyena vadantassa okāsakammaṃ natthi, dhammakathikassāpi ‘‘yo idañca idañca karoti, ayaṃ assamaṇo’’tiādinā nayena anodisakaṃ dhammaṃ kathentassa okāsakammaṃ natthi. Sace pana odissa niyametvā ‘‘asuko ca asuko ca assamaṇo anupāsako’’ti katheti, āsanato oruyha āpattiṃ desetvā gantabbaṃ. Ummattakādīnañca anāpatti, sīlavipatti, yaṃ codeti vā codāpeti vā, tassa ‘‘upasampanno’’ti saṅkhyupagamanaṃ, tasmiṃ suddhasaññitā, yena pārājikena codeti, tassa diṭṭhādivasena amūlakatā, cāvanādhippāyena sammukhācodanā, tassa taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni. Vedanā panettha dukkhāyevāti.

රජගහනුවර දී මෙත්තියභුම්මජක භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා, අමූලක පාරාජිකාවකින් චෝදනා කිරීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පඤ්ඤත්තියකි, සාණත්තික වේ. උපසම්පන්න වූ, සිල්වත් හෝ දුසිල්වත් පුද්ගලයෙකුට යම් පාරාජිකා ඇවැතකින් චෝදනා කරන විට, 'මොහු ඇවැතට නොපැමිණියේය' කියා දැන දැනම, ශාසනයෙන් පහ කිරීමේ අදහසින් යුතුව, 'ආයුෂ්මතුන් වහන්ස, මට අවසර දෙනු මැනව, මම ඔබ වහන්සේට කරුණක් පවසනු කැමැත්තෙමි' කියා මෙසේ අවසර නොගෙන චෝදනා කරන්නා වූ භික්ෂුවට, ඉදින් චෝදනා ලබන භික්ෂුව එම ක්ෂණයෙහිම 'මට චෝදනා කරයි' කියා දැනගන්නේ නම්, පවසන වචනයක් වචනයක් පාසා සංඝාදිසේස ඇවැත් ද දුක්කට ඇවැත් ද වේ. අවසර ගෙන චෝදනා කරන්නාට සංඝාදිසේස ඇවැත පමණක් වේ. අත් සංඥාවෙන් මුහුණට මුහුණ ලා චෝදනා කරන්නාට ද මෙම ක්‍රමයම වේ. නමුත් නොපෙනෙන තැනක (පිටුපසින්) චෝදනා කරන්නාගේ චෝදනාව කෙළවරකට නොපැමිණේ. තමා ළඟ සිටගෙන වෙනත් භික්ෂුවකට අණ කරයි ද, එම භික්ෂුව ඔහුගේ වචනයෙන් ඔහුට චෝදනා කරයි ද, පෙර කී ක්‍රමයට අනුව අණ කළ භික්ෂුවටම ඇවැත් වේ. ඉදින් චෝදනා ලබන භික්ෂුව ද 'මා විසින් දකින ලද හෝ අසන ලද කරුණක් ඇත' කියා චෝදනා කරයි ද, කරුණු දන්නා ඒ භික්ෂූන් දෙදෙනාටම එසේම ඇවැත් වේ. ආක්‍රෝශ කිරීමේ අදහසින් අවසර නොගෙන පවසන්නාට පෙර කී ක්‍රමයෙන්ම පාචිත්තිය ඇවැත් ද දුක්කට ඇවැත් ද වේ. අවසර ගෙන පවසන්නාට පාචිත්තිය පමණක් වේ. කර්ම කිරීමේ අදහසින් මුහුණට මුහුණ නොලා සප්තවිධ කර්මයන් කරන්නාට දුක්කට ඇවැත් පමණක් වේ. ඇවැතින් නැගී සිටීමේ අදහසින් 'ඔබ අසවල් ඇවැතට පැමිණ ඇත, එය පිළියම් කරගන්න' කියා පවසන්නාට ද උපෝසථය හෝ පවාරණය තබන්නාට ද අවසර ගැනීමක් අවශ්‍ය නැත. එහෙත් තැබිය යුතු ස්ථානය (ක්ෂේත්‍රය) දැනගත යුතුය. විනිශ්චය කරන විනයධර භික්ෂුවකට ද කරුණක් විමසීමට මතු වූ කල්හි, 'ඔබට මෙබඳු වරදක් තිබේ ද?' කියා විමසීමේ අදහසින් පවසන්නාට අවසර ගැනීමක් අවශ්‍ය නැත. ධර්ම දේශක භික්ෂුවකට ද, 'යමෙක් මෙබඳු දෙයක් කරයි ද, හෙතෙම මහණෙක් නොවේ' යනාදී ක්‍රමයෙන් පුද්ගලයෙකු නියම නොකර ධර්ම දේශනා කරන්නාට ද අවසර ගැනීමක් අවශ්‍ය නැත. ඉදින් පුද්ගලයා නියම කොට, 'අසවල් අසවල් පුද්ගලයා මහණෙක් නොවේ, උපාසකයෙක් නොවේ' කියා පවසන්නේ නම්, ආසනයෙන් බැස ඇවැත් දෙසා යා යුතුය. උමතු වූවන් ආදීන්ට ඇවැත් නැත. මෙහි අංග පහකි: සීලවිපත්තිය (ඇවැත), චෝදනා ලබන්නා උපසම්පන්න අයෙකු වීම, ඔහු කෙරෙහි පිරිසිදු සංඥාව ඇති බව, චෝදනා කරන පාරාජිකාව දැකීම ආදී වශයෙන් අමූලක වීම, ශාසනයෙන් නෙරපීමේ අදහසින් මුහුණට මුහුණ ලා චෝදනා කිරීම, සහ චෝදනා ලැබූ තැනැත්තා එම ක්ෂණයෙහිම එය වටහා ගැනීම යන මේවා ය. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදාන ශික්ෂාපදයට සමානය. මෙහි වේදනාව වනාහි දුක්ඛ වේදනාවම වේ.

Duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දුට්ඨදෝස ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමා විය.

9. Aññabhāgiyasikkhāpadavaṇṇanā

9. අඤ්ඤභාගිය ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Navame aññabhāgiyassātiādīsu aññabhāgassa idaṃ, aññabhāgo vā assa atthīti aññabhāgiyaṃ. Adhikaraṇanti ādhāro veditabbo, vatthu adhiṭṭhānanti vuttaṃ hoti. Yo hi so aṭṭhuppattiyaṃ ‘‘dabbo mallaputto nāmā’’ti chagalako vutto. So yvāyaṃ āyasmato dabbassa mallaputtassa bhāgo koṭṭhāso pakkho manussajāti ceva bhikkhubhāvo ca, tato aññassa bhāgassa koṭṭhāsassa pakkhassa hoti tiracchānajātiyā [Pg.140] ceva chagalakabhāvassa ca, so vā aññabhāgo assa atthi, tasmā aññabhāgiyasaṅkhyaṃ labhati. Yasmā ca tesaṃ ‘‘imaṃ mayaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ nāma karomā’’ti vadantānaṃ tassa nāmakaraṇasaññāya ādhāro vatthu adhiṭṭhānaṃ, tasmā ‘‘adhikaraṇa’’nti veditabbo. Tañhi sandhāya ‘‘saccaṃ kira tumhe, bhikkhave, dabbaṃ mallaputtaṃ aññabhāgiyassa adhikaraṇassā’’tiādi (pārā. 391) vuttaṃ. Na vivādādhikaraṇādīsu aññataraṃ, kasmā? Asambhavato. Na hi mettiyabhūmajakā catunnaṃ adhikaraṇānaṃ kassaci aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kiñcidesaṃ lesamattaṃ uppādiyiṃsu, na ca catunnaṃ adhikaraṇānaṃ leso nāma atthi. Jātilesādayo hi puggalānaṃyeva lesā vuttā, na vivādādhikaraṇādīnaṃ. Tañca ‘‘dabbo mallaputto’’ti nāmaṃ tassa aññabhāgiyādhikaraṇabhāve ṭhitassa chagalakassa koci deso hoti theraṃ pārājikena dhammena anuddhaṃsetuṃ lesamatto, ettha ca dissati apadissati ‘‘assa aya’’nti voharīyatīti deso, jātiādīsu aññatarakoṭṭhāsassetaṃ adhivacanaṃ. Aññampi vatthuṃ lissati silissati vohāramatteneva īsakaṃ allīyatīti leso, jātiādīnaṃyeva aññatarakoṭṭhāsassetaṃ adhivacanaṃ. Padabhājane (pārā. 393) pana yassa aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṃseyya, taṃ yasmā aṭṭhuppattivaseneva āvibhūtaṃ, tasmā taṃ avibhajitvā yāni ‘‘adhikaraṇa’’nti vacanasāmaññato atthuddhāravasena pavattāni cattāri adhikaraṇāni, tesaṃ aññabhāgiyatā ca tabbhāgiyatā ca yasmā apākaṭā, jānitabbā ca vinayadharehi, tasmā tañca avasāne āpattaññabhāgiyena codanañca āvikātuṃ ‘‘aññabhāgiyassa adhikaraṇassāti āpattaññabhāgiyaṃ vā hoti adhikaraṇaññabhāgiyaṃ vā’’tiādi vuttaṃ, sesā vinicchayakathā aṭṭhame vuttasadisāyeva. Ayaṃ pana viseso – idaṃ aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṃsanavatthusmiṃ paññattaṃ, idha ca āpattaññabhāgiyacodanāya tathāsaññinopi anāpatti. Aṅgesu ca aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādiyanatā adhikāti.

නවවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'අඤ්ඤභාගියස්ස' යනාදී තැන්වල, වෙනත් කොටසකට අයත් වූයේ (අන්‍යභාගස්ස ඉදං) හෝ වෙනත් කොටසක් මෙයට ඇත්තේය (අඤ්ඤභාගෝ වා අස්ස අත්ථි) යන අර්ථයෙන් 'අඤ්ඤභාගිය' (වෙනත් පාර්ශවයකට අයත් වූ) නම් වේ. 'අධිකරණ' යනු ආධාරය (පිහිටන ස්ථානය) ලෙස දත යුතුය. වස්තුව හෙවත් අධිෂ්ඨාන ස්ථානය යන්න මෙයින් අදහස් කෙරේ. නිදර්ශන කථාවෙහි (උත්පත්ති සිද්ධියෙහි) 'දබ්බ මල්ලපුත්ත' නම් වූ කියා යම් එළුවෙකු ගැන සඳහන් කර තිබේද, ආයුෂ්මත් දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරුන්ගේ මිනිස් ජාතිය සහ භික්ෂු භාවය යන යම් කොටසක් හෝ පාර්ශවයක් වේද, එයින් බැහැර වූ තිරිසන් ජාතිය සහ එළු භාවය යන වෙනත් කොටසක් එම එළුවා සතු බැවින්, හෙතෙම 'අඤ්ඤභාගිය' (වෙනත් පාර්ශවයකට අයත්) යන නාමය ලබයි. 'අපි මෙම එළුවා දබ්බ මල්ලපුත්ත යැයි නම් කරමු' කියා පැවසූ එම මෙත්තියභුම්මජක භික්ෂූන්ගේ එම නම් තැබීමේ සංඥාවට ආධාරය, වස්තුව සහ පදනම එම එළුවා වූ බැවින්, එය 'අධිකරණය' යැයි දත යුතුය. එය අරමුණු කොටගෙන, 'මහණෙනි, තොප දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරුන්ට අන්‍ය පාර්ශවයකට අයත් අධිකරණයක් ඇතිව...' යනාදී වශයෙන් (පාරාජිකා පාලියෙහි 391) වදාරන ලදී. මෙයින් විවාදාධිකරණ ආදී සතර අධිකරණවලින් එකක්වත් අදහස් නොකෙරේ. ඒ මන්ද? එබඳු දෙයක් සිදු විය නොහැකි බැවිනි. මන්දයත් මෙත්තියභුම්මජක භික්ෂූහු සතර අධිකරණවලින් කිසිදු අන්‍ය පාර්ශවීය අධිකරණයක අංශුමාත්‍ර ලේශයක්වත් ගෙන හැර නොදැක්වූහ. තවද සතර අධිකරණයන්හි 'ලේශය' කියා එකක් නැත. ජාති ලේශය ආදිය පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන්ම වදාරන ලද ලේශයන් වන අතර, විවාදාධිකරණ ආදිය සම්බන්ධයෙන් පවසන ලද ඒවා නොවේ. 'දබ්බ මල්ලපුත්ත' යන එම නාමය, එම අන්‍ය පාර්ශවීය අධිකරණ ස්වභාවයෙහි පිහිටි එළුවා කෙරෙහි, තෙරුන් වහන්සේට පාරාජිකා ඇවැතකින් චෝදනා කිරීම පිණිස යම්කිසි දේශයක් (අංශුවක්) හෙවත් ලේශමාත්‍රයක් වේ. මෙහි යමක් පෙනේ ද, නිදර්ශනය කෙරේ ද, 'මොහුගේ මේ දේ' යැයි ව්‍යවහාර කෙරේ ද, එය 'දේශ' නම් වේ. ජාති ආදී කොටස් අතුරින් එක්තරා කොටසකගේ නාමයකි. වෙනත් වස්තුවක් ද ව්‍යවහාර මාත්‍රයෙන්ම යන්තමින් බැඳේ ද, ස්පර්ශ වේ ද, ඇලී පවතී ද, එය 'ලේශ' නම් වේ. ජාති ආදී කොටස් අතුරින් එක්තරා කොටසකට මෙය නාමයකි. පදභාජන විවරණයෙහි වනාහි, යම් අන්‍ය පාර්ශවීය අධිකරණයක යම්කිසි ලේශමාත්‍රයක් ඇසුරු කොට පාරාජිකා ධර්මයෙන් චෝදනා කරයි ද, එය සිද්ධි උත්පත්තියෙන්ම පැහැදිලි වී ඇති බැවින්, එය වෙන් නොකොට, 'අධිකරණ' යන පොදු වචනය නිසා අර්ථ උද්ධරණ වශයෙන් පැමිණෙන සතර අධිකරණයන්ගේ අන්‍ය පාර්ශවීය බව සහ තත් පාර්ශවීය බව නොපැහැදිලි බැවින් ද, විනයධරයන් විසින් එය දත යුතු බැවින් ද, අවසානයෙහි ඇවැත් අන්‍ය පාර්ශවීය බව සහ චෝදනාව පැහැදිලි කරනු පිණිස 'අන්‍ය පාර්ශවීය අධිකරණයක...' යනාදී වශයෙන් වදාරන ලදී. ඉතිරි විනිශ්චය කථාව අටවැනි ශික්ෂාපදයේ දක්වන ලද කරුණුවලට සමාන වේ. එහෙත් මෙහි විශේෂත්වය වනාහි - මෙම ශික්ෂාපදය අන්‍ය පාර්ශවීය අධිකරණයක යම්කිසි ලේශමාත්‍රයක් ඇසුරු කොට පාරාජිකා ධර්මයෙන් චෝදනා කිරීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන පනවන ලද්දකි. මෙහිදී අන්‍ය පාර්ශවීය ඇවැත් චෝදනාවකදී එසේමය කියා සිතා සිටින්නාට ද ඇවැත් නොවේ. අංගයන්හිදී වනාහි, අන්‍ය පාර්ශවීය අධිකරණයක යම්කිසි ලේශමාත්‍රයක් ඇසුරු කිරීමේ ස්වභාවය මෙහි අතිරේක වේ.

Aññabhāgiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අඤ්ඤභාගිය ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමා විය.

10. Saṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā

10. සංඝභේද ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame [Pg.141] samaggassa saṅghassāti sahitassa bhikkhusaṅghassa, cittena ca sarīrena ca aviyuttassāti attho. Tenevassa padabhājane (pārā. 412) ‘‘samaggo nāma saṅgho samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito’’ti vuttaṃ. Samānasaṃvāsako hi samacittatāya cittena aviyutto hoti, samānasīmāyaṃ ṭhito kāyasāmaggidānato sarīrena aviyutto. Bhedāya parakkameyyāti ‘‘kathaṃ nāmāyaṃ bhijjeyyā’’ti bhedanatthāya vāyāmeyya. Bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇanti bhedanassa saṅghabhedassa atthāya saṃvattanikaṃ kāraṇaṃ. Imasmiñhi okāse ‘‘kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇa’’nti ādīsu (ma. ni. 1.168, 178) viya kāraṇaṃ ‘‘adhikaraṇa’’nti adhippetaṃ. Taṃ bhedakaravatthuvasena aṭṭhārasavidhaṃ. Samādāyāti gahetvā. Paggayha tiṭṭheyyāti taṃ saṅghabhedassa atthāya saṃvattanikaṃ saṅghabhedanibbattisamatthaṃ kāraṇaṃ gahetvā dīpeyya ceva nappaṭinissajjeyya ca. Bhikkhūhi evamassa vacanīyoti ye taṃ paggayha tiṭṭhantaṃ sammukhā passanti, ye vā ‘‘asukasmiṃ nāma vihāre’’ti suṇanti, tehi sabbantimena paricchedena aḍḍhayojanamattaṃ gantvāpi yvāyaṃ anantare ‘‘māyasmā’’tiādivacanakkamo vutto, evamassa vacanīyo. Disvā vā sutvā vā avadantānaṃ dukkaṭaṃ. Ettha ca māiti padaṃ ‘‘parakkamī’’tipadena ‘‘aṭṭhāsī’’tipadena ca saddhiṃ ‘‘mā parakkami, mā aṭṭhāsī’’ti yojetabbaṃ. Sametāyasmā saṅghenāti āyasmā saṅghena saddhiṃ sametu samāgacchatu, ekaladdhiko hotūti attho. Kiṃ kāraṇā? Samaggo hi saṅgho…pe… viharatīti. Tattha sammodamānoti aññamaññasampattiyā suṭṭhu modamāno. Avivadamānoti ‘‘ayaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo’’ti evaṃ na vivadamāno. Eko uddeso assāti ekuddeso, ekato pavattapātimokkhuddesoti attho. Phāsu viharatīti sukhaṃ viharati. Evaṃ visumpi saṅghamajjhepi tikkhattuṃ vuccamānassa appaṭinissajjato dukkaṭaṃ. Evañca sotiādimhi samanubhāsitabboti samanubhāsanakammaṃ kātabbaṃ. Iccetaṃ kusalanti iti etaṃ paṭinissajjanaṃ kusalaṃ khemaṃ sotthibhāvo tassa bhikkhuno. No ce [Pg.142] paṭinissajjeyya, saṅghādisesoti ettha samanubhāsanakammapariyosāne appaṭinissajjantassa saṅghādiseso. Sesaṃ uttānapadatthameva.

දසවන (ශික්ෂාපදයේ) 'සමග්ගස්ස සංඝස්ස' යනු එක්ව සිටින භික්ෂු සංඝයාගේ සිතින් ද කයින් ද වෙන් නොවූ (එකඟ වූ) යන අර්ථයයි. එහෙයින්ම එහි පදභාජනයෙහි 'සමගි සංඝයා නම් සමාන සංවාස ඇති, සමාන සීමාවක පිහිටි සංඝයාය' යැයි වදාරන ලදී. මක්නිසාද යත්, සමාන සංවාස ඇති භික්ෂුව සමාන අදහස් ඇති බැවින් සිතින් වෙන් නොවේ. සමාන සීමාවක වෙසෙන භික්ෂුව ශාරීරික එකඟතාව ඇති කරන බැවින් කයින් වෙන් නොවේ. 'භේදාය පරක්කමෙය්‍ය' යනු 'මේ සංඝයා කෙසේ නම් බෙදන්නද' යි සංඝයා භේද කිරීමේ අදහසින් වෑයම් කිරීමයි. 'භේදනසංවත්තනිකං වා අධිකරණං' යනු සංඝ භේදය ඇති කරනු පිණිස පවතින කරුණක් (හේතුවක්) යන්නයි. මෙම ස්ථානයෙහි 'කාම හේතුවෙන්, කාම නිදානයෙන්, කාම අධිකරණයෙන්' යනාදී තැන්හි මෙන් 'අධිකරණ' යන්නෙන් 'හේතුව' හෝ 'කාරණය' යන්න අදහස් කෙරේ. එය සංඝයා භේද කරවන කරුණු වශයෙන් අෂ්ටාදශවිධ (දහඅට වැදෑරුම්) වේ. 'සමාදාය' යනු (ඒ කරුණු) දැඩිව ගෙන යන්නයි. 'පග්ගය්හ තිට්ඨෙය්‍ය' යනු සංඝ භේදය ඇති කිරීමට සමත් වූ ඒ කරුණ ගෙන, එය ප්‍රකාශ කරමින්, අත් නොහැර සිටීමයි. 'භික්ඛූහි ඒවමස්ස වචනීයෝ' යනු ඔහුව එසේ දැඩිව ගෙන සිටිනු මුහුණට මුහුණ දකින යම් භික්ෂූන් වේ ද, නැතහොත් 'අසවල් විහාරයෙහි' (භික්ෂුවක් මෙසේ හැසිරේ යැයි) අසන යම් භික්ෂූන් වේ ද, ඔවුන් විසින් අවම වශයෙන් අඩ යොදුනක් පමණ මඟ ගෙවා ගොස් හෝ ඊළඟට එන 'ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ එසේ නොකරත්වා' යනාදී වශයෙන් වදාල වචන පිළිවෙළින් ඔහුට මෙසේ කිව යුතුය. (භික්ෂුවගේ මේ හැසිරීම) දැක හෝ අසා හෝ (අවවාද) නොකරන භික්ෂූන්ට දුක්කටාපත්ති වේ. මෙහි 'මා' යන නිපාත පදය 'පරක්කමි' යන පදය සමඟ ද 'අට්ඨාසි' යන පදය සමඟ ද එක් කොට 'වෑයම් නොකරත්වා, ස්ථාවරව නොසිටිත්වා' (අදිටන් කොට නොසිටිත්වා) යැයි සම්බන්ධ කළ යුතුය. 'සමෙතායස්මා සංඝේන' යනු ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ සංඝයා සමඟ සමගි වෙත්වා, එක්වෙත්වා, එකඟ අදහස් ඇත්තෙක් වෙත්වා යන්න අර්ථයයි. කුමන හේතුවක් නිසාද? 'සමගි වූ සංඝයා...පෙ... වෙසෙති' යනුවෙන් දක්වා ඇති බැවිනි. එහි 'සම්මෝදමානෝ' යනු එකිනෙකාගේ යහපත දැක මැනවින් සතුටු වන බවයි. 'අවිවදමානෝ' යනු 'මේ ධර්මයයි, මේ ධර්මය නොවේ' යැයි විවාද නොකරන බවයි. 'එකෝ උද්දේසෝ අස්සාති ඒකුද්දේසෝ' යනු එක්ව පවත්වන පාතිමොක්ඛ උදෙසීමක් ඇත්තේ යන්නයි. 'ඵාසු විහරති' යනු සුවසේ වාසය කරයි යන්නයි. මෙසේ තනි තනිව ද සංඝයා මැද දී ද තෙවරක් අවවාද කරනු ලබද්දීත් එය අත් නොහරින භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ. 'ඒවඤ්ච සෝ' යනාදී තන්හි 'සමනුභාසිතබ්බෝ' යනු සමනුභාසන විනය කර්මය කළ යුතුය යන්නයි. 'ඉච්චේතං කුසලං' යනු මෙසේ අත්හැරීම යහපති, එය ඒ භික්ෂුවට නිර්භය බව හා සුබසිද්ධිය පිණිස පවතී යන්නයි. 'නෝ චේ පටිනිස්සජ්ජෙය්‍ය, සංඝාදිසේසෝ' යන්නෙහි අර්ථය නම්, සමනුභාසන කර්මය අවසානයේ දීත් අත් නොහරින්නා වූ භික්ෂුවට සංඝාදිසේස ඇවතක් සිදු වේ යන්නයි. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

Rājagahe devadattaṃ ārabbha saṅghabhedāya parakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, samanubhāsanakamme kariyamāne appaṭinissajjantassa ñattipariyosāne dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi dve thullaccayā, ‘‘yassa nakkhamati, so bhāseyyā’’ti evaṃ yya-kārapattāya tatiyakammavācāya tañca dukkaṭaṃ te ca thullaccayā paṭippassambhanti, saṅghādisesoyeva tiṭṭhati. Asamanubhāsiyamānassa ca paṭinissajjantassa ca ummattakādīnañca anāpatti. Sīlavipatti, bhedāya parakkamanaṃ, dhammakammena samanubhāsanaṃ, kammavācāpariyosānaṃ, appaṭinissajjananti imānettha cattāri aṅgāni. Samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ, akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

(මේ ශික්ෂාපදය) රජගහනුවර දී දේවදත්ත තෙරුන් අරභයා සංඝ භේදය පිණිස වෑයම් කිරීමේ සිදුවීම මුල්කොට ගෙන පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණක් නොමැතිව සිදුවන්නකි (අනාණත්තික). සමනුභාසන කර්මය කරනු ලබද්දී (අදහස) අත් නොහරින භික්ෂුවට ඤත්ති (දැනුම්දීමේ) කර්මාවසානයේ දී දුක්කටාපත්ති ද, කම්මවාචා දෙක අවසානයේ දී ථුල්ලච්චය ඇවැත් දෙකක් ද සිදු වේ. 'යමෙකුට මෙය රුචි නොවේ නම් ඔහු පවසාවා' යැයි 'ය්ය' (yya) අක්ෂරයෙන් කෙළවර වන තෙවන කම්මවාචාව අවසාන වූ විට, එම දුක්කටාපත්තිය ද ථුල්ලච්චය ඇවැත් දෙක ද සංසිඳෙන අතර සංඝාදිසේස ඇවතම පිහිටයි. සමනුභාසනය නොකරන ලද්දහුට ද, (අවවාද කළ විට) අත්හරින්නහුට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ශීලවිපත්තිය, භේදය පිණිස වෑයම් කිරීම, ධර්මානුකූල කර්මයෙන් සමනුභාසනය කිරීම, කම්මවාචාව අවසන් වීම සහ අත් නොහැරීම යන මේවා මෙහි අංග සතර වෙයි. මෙය සමනුභාසන සමුට්ඨානයක් ඇති, අකිරිය වූ, සඤ්ඤාවිමොක්ඛ වූ, සචිත්තක වූ, ලෝකවජ්ජ වූ, කායකර්ම වාචීකර්මයන්ගෙන් සිදුවන, අකුසල් සිතින් යුත්, දුක්ඛ වේදනාවෙන් යුක්ත වූ ශික්ෂාපදයකි.

Saṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සංඝභේද ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමි.

11. Bhedānuvattakasikkhāpadavaṇṇanā

11. භේදානුවත්තක ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Ekādasame tasseva kho panāti yo saṅghabhedāya parakkamati, tasseva. Anuvattakāti tassa diṭṭhiṃ khantiṃ ruciṃ gahaṇena anupaṭipajjanakā. Vaggaṃ asāmaggipakkhiyavacanaṃ vadantīti vaggavādakā. Yasmā pana tiṇṇaṃ uddhaṃ kammārahā na honti. Na hi saṅgho saṅghassa kammaṃ karoti, tasmā ‘‘eko vā dve vā tayo vā’’ti vuttaṃ. Jānāti noti amhākaṃ chandādīni jānāti. Bhāsatīti ‘‘evaṃ karomā’’ti amhehi saddhiṃ bhāsati. Amhākampetaṃ khamatīti yaṃ so karoti, etaṃ amhākampi ruccati. Sametāyasmantānaṃ saṅghenāti āyasmantānaṃ cittaṃ saṅghena saddhiṃ sametu samāgacchatu, ekībhāvaṃ gacchatūti vuttaṃ hoti. Sesaṃ padatthato uttānameva. Vinicchayakathāpettha dasame vuttasadisāyeva.

එකොළොස්වන (ශික්ෂාපදයේ) 'තස්සේව ඛෝ පන' යන්නෙහි අර්ථය සංඝ භේදය පිණිස වෑයම් කරන ඒ භික්ෂුවගේම යන්නයි. 'අනුවත්තකා' යනු ඔහුගේ දෘෂ්ටිය, කැමැත්ත සහ රුචිය වැළඳගෙන ඒ අනුව ක්‍රියා කරන (අනුගාමික භික්ෂූන්) ය. අසමගි පාර්ශවයේ අදහස් පවසන බැවින් ඔවුහු 'වග්ගවාදක' (බෙදී වෙන්ව කථා කරන්නෝ) නම් වෙති. මක්නිසාද යත්, තුන් නමකට වඩා වැඩි වූ විට ඔවුන් සංඝයාට අයත් වන බැවින් විනය කර්මයට ලක් කිරීමට නුසුදුසු වෙති. සැබවින්ම සංඝයා විසින් සංඝයාට විනය කර්ම නොකරන බැවින්, 'එක් නමක් හෝ දෙනමක් හෝ තුන්නමක් හෝ' යැයි වදාරන ලදී. 'ජානාති නෝ' යනු ඔහු අපගේ ඡන්දය (කැමැත්ත) ආදිය දන්නේය යන්නයි. 'භාසති' යනු 'අපි මෙසේ කරමු' යැයි අප සමඟ කතා කරන්නේය (සාකච්ඡා කරන්නේය) යන්නයි. 'අම්හාකම්පේතං ඛමති' යනු ඔහු කරන යමක් වේ ද, එය අපට ද රුචි වේ (අනුමත වේ) යන්නයි. 'සමෙතායස්මන්තානං සංඝේන' යනු ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාගේ සිත සංඝයා සමඟ සමගි වේවා, එක්වේවා, එක්සත් බවට පැමිණේවා යන්නයි. ඉතිරි කොටස පද අර්ථ වශයෙන් ඉතා පැහැදිලිය. මෙහි විනිශ්චය කථාව ද දසවන ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද විනිශ්චයට සමානමය.

Ayaṃ pana viseso – idaṃ rājagahe sambahule bhikkhū ārabbha devadattassa saṅghabhedāya parakkamantassa anuvattanavatthusmiṃ paññattaṃ, aṅgesu ca yathā tattha parakkamanaṃ, evaṃ idha anuvattanaṃ daṭṭhabbanti.

විශේෂත්වය වනාහි, මේ ශික්ෂාපදය රජගහනුවර දී සංඝ භේදය පිණිස වෑයම් කළ දේවදත්ත තෙරුන් අනුගමනය කළ බොහෝ භික්ෂූන් අරභයා පනවන ලද්දකි. මෙහි අංගයන් සම්බන්ධයෙන් ද, එහි (දසවන ශික්ෂාපදයේ) වෑයම් කිරීම යම් සේ ද, මෙහි දී (ඔහුගේ අදහස්) අනුගමනය කිරීම ද එලෙසින්ම දත යුතුය.

Bhedānuvattakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

භේදානුවත්තක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමි.

12. Dubbacasikkhāpadavaṇṇanā

12. දුබ්බච ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dvādasame [Pg.143] dubbacajātikoti dubbacasabhāvo, vattuṃ asakkuṇeyyoti attho. Uddesapariyāpannesūti uddese pariyāpannesu antogadhesu, ‘‘yassa siyā āpatti, so āvikareyyā’’ti evaṃ saṅgahitattā anto pātimokkhassa vattamānesūti attho. Sahadhammikaṃ vuccamānoti sahadhammikena vuccamāno, kāraṇatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Pañcahi sahadhammikehi sikkhitabbattā, tesaṃ vā santakattā ‘‘sahadhammika’’nti laddhanāmena buddhapaññattena sikkhāpadena vuccamānoti attho. Viramathāyasmanto mama vacanāyāti yena vacanena maṃ vadatha, tato mama vacanato viramatha, mā maṃ taṃ vacanaṃ vadathāti vuttaṃ hoti. Vadatu saha dhammenāti sahadhammikena sikkhāpadena, sahadhammena vā aññenapi pāsādikabhāvasaṃvattanikena vacanena vadetu. Yadidanti vuddhikāraṇadassanatthe nipāto, tena yaṃ idaṃ aññamaññassa hitavacanaṃ, āpattito ca vuṭṭhāpanaṃ, tena aññamaññavacanena aññamaññavuṭṭhāpanena. Evaṃ saṃvaddhāhi tassa bhagavato parisāti evaṃ parisāya vuddhikāraṇaṃ dassitaṃ hoti. Sesaṃ uttānatthameva. Vinicchayakathāpi dasame vuttasadisāyeva.

දොළොස්වන සික්ඛාපදයෙහි 'දුබ්බචජාතිකෝ' යනු කීකරුවීමට අපහසු ස්වභාවය ඇති බවයි, 'වත්තුං අසක්කුණෙය්‍යෝ' යනු අවවාද කිරීමට නොහැකි යන අර්ථයයි. 'උද්දේසපරියාපන්නේසු' යනු ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේසයෙහි ඇතුළත් වූ, එහි අන්තර්ගත වූ, 'යමෙකුට ඇවැතක් වේ නම් ඔහු එය ප්‍රකාශ කරන්නේය' යනුවෙන් සියලු ඇවැත් සංග්‍රහ කරන ලද බැවින් ප්‍රාතිමෝක්ෂය ඇතුළත පවත්නා වූ (සික්ඛාපදයන්හි) යනු අර්ථයයි. 'සහධම්මිකං වුච්චමානෝ' යනු සබ්‍රහ්මචාරීන් විසින් අවවාද කරනු ලබන්නේ යන්නයි, මෙහි 'සහධම්මිකං' යන වචනය කරණාර්ථයෙහි (තෘතීයා විභක්ති අර්ථයෙහි) යෙදුණු ද්විතීයා විභක්ති වචනයකි. සබ්‍රහ්මචාරීන් පස්දෙනා විසින් හික්මිය යුතු බැවින් හෝ ඔවුන්ට අයත් බැවින් 'සහධම්මික' යන නම ලැබූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පනවන ලද සික්ඛාපදයෙන් අවවාද කරනු ලබන්නේ යනු අර්ථයයි. 'විරමථායස්මන්තෝ මම වචනාය' යනු 'යම් වචනයකින් මට කියත්ද, ඒ මා පිළිබඳ කීමෙන් වැළකෙත්වා, මට ඒ වචනය නොකියත්වා' යි පවසන ලද්දේ වෙයි. 'වදතු සහධම්මේන' යනු සබ්‍රහ්මචාරීන්ට අයත් සික්ඛාපදයෙන් හෝ කරුණු සහිත වූ ද ප්‍රසාදජනක බව ඇති කරන්නා වූ ද වෙනත් වචනයකින් පවසත්වා යන්නයි. 'යදිදං' යනු වෘද්ධියට (දියුණුවට) හේතුව දැක්වීම් අර්ථයෙහි වැටෙන නිපාතයකි, එමඟින් යම් මේ අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් හිතවත් ලෙස කීම සහ ඇවැතින් නැඟී සිටුවීම දැක්වෙයි, ඒ අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් අවවාද කීමෙන් සහ අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් ඇවැතින් නැඟී සිටුවීමෙන් යන්න පැහැදිලි වේ. 'එවං සංවද්ධාහි තස්ස bhagavato පරිසා' යන්නෙන් මෙසේ පිරිසගේ දියුණුවට හේතුව දක්වන ලද්දේ වෙයි. සෙසු කොටස් පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය. විනිශ්චය කථාව ද දසවන සික්ඛාපදයෙහි පවසන ලද ආකාරයටම වේ.

Ayaṃ pana viseso – idaṃ kosambiyaṃ channattheraṃ ārabbha attānaṃ avacanīyakaraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, aṅgesu ca yathā tattha parakkamanaṃ, evaṃ idha avacanīyakaraṇatā daṭṭhabbāti.

මෙහි ඇති වෙනස නම් – මේ සික්ඛාපදය කොසඹෑ නුවරදී ඡන්න තෙරුන් වහන්සේ අරභයා තමා අවවාද කළ නොහැකි පුද්ගලයෙකු බවට පත් කිරීමේ කරුණෙහි පනවන ලද්දකි. එහි අංගයන් සම්බන්ධයෙන්, එහි (දසවන සික්ඛාපදයෙහි) වීර්යය දැකිය යුතු සේම, මෙහිද අවවාද කළ නොහැකි ස්වභාවය (අවචනීයකරණතාව) දැකිය යුතුය.

Dubbacasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දුබ්බච සික්ඛාපද වර්ණනාව නිම විය.

13. Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā

13. කුලදූසක සික්ඛාපද වර්ණනාව

Terasame gāmaṃ vā nigamaṃvāti ettha nagarampi gāme antogadhameva. Upanissāya viharatītitattha paṭibaddhacīvarādipaccayatāya taṃ nissāya vasati. Pupphadānādīhi manussānaṃ saddhaṃ vināsento kulāni dūsetīti kuladūsako. Mālāvaccharopanādayo pāpakā samācārā assāti pāpasamācāro. So bhikkhūti so kuladūsako bhikkhu. Āyasmā kho [Pg.144] kuladūsako…pe… alaṃ te idha vāsenāti imināssa pabbājanīyakammārahataṃ dasseti. Pabbājanīyakammakato panesa yasmiṃ gāme vā nigame vā kuladūsakakammaṃ kataṃ, yasmiñca vihāre vasati, neva tasmiṃ gāme vā nigame vā carituṃ labhati, na vihāre vasituṃ. Evañca so bhikkhūtiettha soti pabbājanīyakammakato adhippeto. Chandena gacchantīti chandagāmino, esa nayo sesesu. So bhikkhūti so ‘‘chandagāmino’’tiādīni vadamāno. Tassa vacanassa paṭinissaggāya evaṃ vacanīyo, na kuladūsananivāraṇatthāya. Kuladūsanakammena hi so āpajjitabbā āpattiyo pubbeva āpanno, evaṃ panassa visumpi saṅghamajjhepi vuccamānassa appaṭinissajjato aparaṃ dukkaṭaṃ. Evañca sotiādi ito pubbe vuttañca avuttañca sabbaṃ uttānatthameva. Vinicchayakathāpi dasame vuttasadisāyeva.

දහතුන්වන සික්ඛාපදයෙහි 'ගාමං වා නිගමං වා' යන්නෙහි, නගරය ද ගමෙහිම ඇතුළත් වෙයි. 'උපනිස්සාය විහරති' යනු, එහි සිවුරු ආදී ප්‍රත්‍යයන් සම්බන්ධයෙන් බැඳුණු බැවින් ඒ ගම හෝ නියම්ගම ඇසුරු කොට වාසය කරයි. මල් දීම ආදියෙන් මිනිසුන්ගේ ශ්‍රද්ධාව විනාශ කරමින් කුලයන් දූෂණය කරන බැවින් 'කුලදූසක' නම් වේ. මල් පැළ සිටුවීම් ආදී ලාමක (පාපී) පැවැත්මවල් (සමාචාරයන්) ඔහුට ඇති බැවින් 'පාපසමාචාර' නම් වේ. 'සෝ භික්ඛු' යනු ඒ කුලදූසක භික්ෂුවයි. 'ආයුෂ්මත් කුලදූසක තෙමේ...පෙ... ඔබ මෙහි වාසය කිරීමෙන් පලක් නැත' යන්නෙන් මොහුගේ පබ්බාජනීය කර්මයට සුදුසු බව දක්වයි. පබ්බාජනීය කර්මය කරනු ලැබූ ඒ භික්ෂුව, යම් ගමක හෝ නියම්ගමක කුලදූෂණ කර්මය කරන ලද්දේ ද, යම් විහාරයක වාසය කරන්නේ ද, ඔහුට ඒ ගමෙහි හෝ නියම්ගමෙහි හැසිරෙන්නට නොලැබේ, විහාරයෙහි වාසය කරන්නට ද නොලැබේ. 'එවං ච සෝ භික්ඛු' යන්නෙහි 'සෝ' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ පබ්බාජනීය කර්මය කරන ලද භික්ෂුවයි. ඡන්දයෙන් (පක්ෂපාතීත්වයෙන්) අයහපත් මඟට යන්නාහු 'ඡන්දගාමී' නම් වෙති. සෙසු පදයන්හි ද ක්‍රමය මෙයමය. 'සෝ භික්ඛු' යනු 'ඡන්දගාමී' ආදී වශයෙන් පවසන ඒ භික්ෂුවයි. ඔහුගේ ඒ වචනය අත්හැරවීම පිණිස මෙසේ පැවසිය යුතුය, කුලදූෂණය වැළැක්වීම පිණිස නොවේ. මක්නිසාද යත්, කුලදූෂණ ක්‍රියාව හේතුවෙන් ඔහු පැමිණිය යුතු ඇවැත්වලට පබ්බාජනීය කර්මයට පෙරම පැමිණ ඇති බැවිනි. එසේ වුවද, වෙන් වෙන් වශයෙන් හෝ සංඝයා මැද හෝ අවවාද කරනු ලබද්දී එය අත්නොහරින ඔහුට තවත් දුක්කටා ඇවැතක් සිදුවේ. 'එවං ච සෝ' යනාදී පද මාලාව ද, මෙයට පෙර පවසන ලද සහ නොපවසන ලද සියල්ල ද ඉතා පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය. විනිශ්චය කථාව ද දසවන සික්ඛාපදයෙහි පවසන ලද ආකාරයටම වේ.

Ayaṃ pana viseso – idaṃ sāvatthiyaṃ assajipunabbasuke bhikkhū ārabbha chandagāmitādīhi pāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, aṅgesu ca yathā tattha parakkamanaṃ, evaṃ idha chandādīhi pāpanaṃ daṭṭhabbanti.

මෙහි ඇති වෙනස නම් – මෙය සැවැත් නුවරදී අස්සජි-පුනබ්බසුක භික්ෂූන් අරභයා, ඡන්දගාමී ආදී පාපී තත්ත්වයන්ට පැමිණවීමේ කරුණෙහි පනවන ලද්දකි. එහි අංගයන් සම්බන්ධයෙන්, එහි වීර්යය දැකිය යුතු සේම, මෙහිද ඡන්දය ආදියෙන් පාපයට පැමිණවීම දැකිය යුතුය.

Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

කුලදූසක සික්ඛාපද වර්ණනාව නිම විය.

Nigamanavaṇṇanā

නිගමන වර්ණනාව

Uddiṭṭhā kho…pe… evametaṃ dhārayāmītiettha paṭhamaṃ āpatti etesanti paṭhamāpattikā, paṭhamaṃ vītikkamanakkhaṇeyeva āpajjitabbāti attho. Itare pana yathā tatiye ca catutthe ca divase hotīti ettha ‘‘tatiyako, catutthako’’ti vuccati, evaṃ yāvatatiye samanubhāsanakamme hontīti yāvatatiyakāti veditabbā. Yāvatīhanti yattakāni ahāni. Jānaṃ paṭicchādetīti jānanto paṭicchādeti. Tatthāyaṃ paṭicchādanalakkhaṇassa mātikā – āpatti ca hoti, āpattisaññī ca, pakatatto ca hoti, pakatattasaññī ca, anantarāyiko ca hoti, anantarāyikasaññī ca, pahu ca hoti, pahusaññī ca, chādetukāmo ca hoti, chādeti cāti. Tattha āpatti ca hoti, āpattisaññī cāti yaṃ āpattiṃ āpanno, sā terasannaṃ aññatarā hoti, sopi ca tattha vatthuvasena vā ‘‘idaṃ bhikkhūnaṃ na vaṭṭatī’’ti [Pg.145] nāmamattavasena vā ‘‘ayaṃ itthannāmā āpattī’’ti āpattisaññīyeva hutvā ‘‘na dāni naṃ kassaci ārocessāmī’’ti evaṃ chādetukāmova dhuraṃ nikkhipitvā aruṇaṃ uṭṭhāpeti, channā hoti āpatti. Sace panettha anāpattisaññī vā hoti, aññāpattikkhandhasaññī vā, vematiko vā, acchannāva hoti. Pakatattoti anukkhitto samānasaṃvāsako. So ce pakatattasaññī hutvā vuttanayeneva chādeti, channā hoti. Anantarāyikoti yassa dasasu rājacoraaggiudakamanussaamanussavāḷasarīsapajīvitabrahmacariyantarāyesu ekopi natthi, so ce anantarāyikasaññī chādeti, channā hoti. Pahūti yo sakkoti bhikkhuno santikaṃ gantuñceva ārocetuñca, so ce pahusaññī hutvā chādeti, channā hoti. Chādetukāmo ca hoti, chādeti cātiidaṃ uttānameva. Sacepi hi so sabhāgaṃ disvā ‘‘ayaṃ me upajjhāyo vā ācariyo vā’’ti lajjāya nāroceti, channāva hoti. Upajjhāyādibhāvo hi idha appamāṇaṃ, sabhāgamattameva pamāṇaṃ. Ayaṃ ‘‘jānaṃ paṭicchādetī’’tipadassa saṅkhepato atthavinicchayo.

'උද්දිට්ඨා ඛෝ...පෙ... ඒවමේතං ධාරයාමි' යන්නෙහි: පළමුවෙන්ම මේවාට පැමිණීම සිදු වන බැවින් 'පඨමාපත්තිකා' (පළමු වීතික්‍රමණයෙන්ම සිදුවන ඇවැත්) නම් වේ, වරද කළ පළමු ක්ෂණයෙහිම පැමිණිය යුතු ඇවැත් යනු අර්ථයයි. සෙසු ඇවැත් වනාහි, තුන්වන දිනෙහි හෝ හතරවන දිනෙහි උණ රෝගය වැළඳුණු කල, එයට 'තෘතීයක හෝ චතුර්ථක' (එක් දිනක් හැර හෝ දෙදිනක් හැර වැළඳෙන උණ) යැයි කියනු ලබන්නාක් මෙනි, එලෙසින්ම තුන්වන වර දක්වා කරනු ලබන සමනුභාෂණ කර්මයේදී සිදුවන බැවින් ඒවා 'යාවතතීයක' (තුන්වන වර දක්වා අවවාද කිරීමෙන් සිදුවන ඇවැත්) ලෙස දත යුතුය. 'යාවතීහං' යනු යම් තාක් දින ගණනක් ද යන්නයි. 'ජානං පටිච්ඡාදේති' යනු දැන දැනම සඟවයි යන්නයි. එහි, ඇවැත් සැඟවීමේ ලක්ෂණ පිළිබඳ මාතෘකාව මෙසේය: ඇවැතක් ද වෙයි, ඇවැත් යන හැඟීම ද වෙයි; ප්‍රකෘතිමත් භික්ෂුවක් ද වෙයි, ප්‍රකෘතිමත් භික්ෂුවක්ය යන හැඟීම ද වෙයි; අන්තරායක් ද නොවෙයි, අන්තරායක් නැත යන හැඟීම ද වෙයි; හැකියා ඇත්තෙක් ද වෙයි, හැකියා ඇත යන හැඟීම ද වෙයි; සැඟවීමේ කැමැත්ත ද වෙයි, සඟවයි ද යනුවෙනි. එහි, 'ඇවැතක් ද වෙයි, ඇවැත් යන හැඟීම ද වෙයි' යනු: යම් ඇවැතකට පැමිණියේ ද, එය (සංඝාදිසේස) දහතුනෙන් එකක් වෙයි, ඔහු ද එහිදී වස්තු වශයෙන් හෝ 'මෙය භික්ෂූන්ට කැප නැත' කියා, හෝ නාම මාත්‍ර වශයෙන් 'මෙය අසවල් ඇවැතය' කියා, ඇවැත්ය යන හැඟීමෙන්ම යුක්තව, 'දැන් මම මෙය කිසිවෙකුට නොකියමි' කියා මෙසේ සඟවනු කැමැත්තෙන්ම ප්‍රකාශ කිරීමේ වගකීම බැහැර කොට අරුණ උදාවට පත් කරයි ද, ඒ ඇවැත සඟවන ලද්දක් වෙයි. ඉදින් මෙහි, ඇවැත් නැත යන හැඟීමක් හෝ වෙයි ද, වෙනත් ඇවැත් ගණයකට අයත්ය යන හැඟීමක් හෝ වෙයි ද, නැතහොත් සැක සහිත වෙයි ද, එවිට එය නොසඟවන ලද්දක්ම වෙයි. 'පකතත්තෝ' යනු සංඝයාගෙන් නෙරපන ලද නොවන, සමාන සංවාස ඇති භික්ෂුවයි. ඔහු ඉදින් තමා ප්‍රකෘතිමත් භික්ෂුවක්ය යන හැඟීමෙන් යුක්තව කලින් කී ක්‍රමයෙන්ම සඟවයි නම්, ඇවැත සඟවන ලද්දක් වෙයි. 'අනන්තරායිකෝ' යනු: රජුන්ගෙන් වන අන්තරාය, සොරුන්ගෙන් වන අන්තරාය, ගින්නෙන් වන අන්තරාය, ජලයෙන් වන අන්තරාය, මනුෂ්‍යයන්ගෙන් වන අන්තරාය, අමනුෂ්‍යයන්ගෙන් වන අන්තරාය, චණ්ඩ සතුන්ගෙන් වන අන්තරාය, සර්පයන්ගෙන් වන අන්තරාය, ජීවිතයට වන අන්තරාය, බ්‍රහ්මචර්යාවට වන අන්තරාය යන දස වැදෑරුම් අන්තරායන්ගෙන් එකක් හෝ යමෙකුට නැත්ද, ඔහුය. ඔහු ඉදින් තමාට අන්තරායක් නැත යන හැඟීමෙන් යුක්තව සඟවයි නම්, ඇවැත සඟවන ලද්දක් වෙයි. 'පහූ' යනු: භික්ෂුවක් වෙත යාමට ද ඇවැත ප්‍රකාශ කිරීමට ද යමෙක් සමත් වෙයි ද, ඔහුය. ඔහු ඉදින් තමාට හැකියාව ඇත යන හැඟීමෙන් යුක්තව සඟවයි නම්, ඇවැත සඟවන ලද්දක් වෙයි. 'සඟවනු කැමති ද වෙයි, සඟවයි ද' යන මේ අංග දෙක ඉතා පැහැදිලිය. මක්නිසාද යත්, ඔහු සභාග භික්ෂුවක් දැක, 'මොහු මාගේ උපජ්ඣායන් වහන්සේය' හෝ 'ආචාර්යයන් වහන්සේය' කියා ලැජ්ජාවෙන් නොපවසයි නම්, එය ද සඟවන ලද්දක්ම වන බැවිනි. මක්නිසාද යත්, මෙහිදී උපජ්ඣාය ආදී බව ප්‍රමාණයක් නොවන අතර, සභාග භික්ෂුවක් වීම පමණක්ම ප්‍රමාණය වන බැවිනි. මෙය 'ජානං පටිච්ඡාදේති' යන පදයේ සැකෙවින් දක්වන ලද අර්ථ විනිශ්චයයි.

Tāvatīhanti tattakāni ahāni, paṭicchāditadivasato paṭṭhāya yāva ārocitadivaso, tāva divasapakkhamāsasaṃvaccharavasena yattako kālo atikkanto, tattakaṃ kālanti attho. Akāmā parivatthabbanti na kāmena na vasena, atha kho akāmena avasena parivāsaṃ samādāya vatthabbaṃ. Tattha paṭicchannaparivāso suddhantaparivāso samodhānaparivāso cāti tividho parivāso. Tattha paṭicchannaparivāso tāva yathāpaṭicchannāya āpattiyā dātabbo. Kassaci hi ekāhappaṭicchannā āpatti hoti, kassaci dvīhādippaṭicchannā. Kassaci ekā āpatti hoti, kassaci dve vā tisso vā taduttari vā. Tasmā paṭicchannaparivāsaṃ dentena paṭhamameva vuttanayena paṭicchannabhāvaṃ ñatvā tato paṭicchannadivase ca āpattiyo ca sallakkhetvā sace ekā ekāhappaṭicchannā hoti, ‘‘ahaṃ, bhante, ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiṃ ekāhappaṭicchanna’’nti evaṃ parivāsaṃ yācāpetvā khandhake (cūḷava. 98) āgatanayena kammavācaṃ vatvā parivāso dātabbo. Atha dvīhatīhādippaṭicchannā hoti[Pg.146], dvīhappaṭicchannaṃ tīhappaṭicchannaṃ catūhappaṭicchannaṃ pañcāhappaṭicchannaṃ…pe… cuddasāhappaṭicchannantievaṃ yāva cuddasadivasāni divasavasena yojanā kātabbā, pañcadasadivasappaṭicchannāyaṃ ‘‘pakkhappaṭicchanna’’nti yojanā kātabbā. Tato yāva ekūnatiṃsatimo divaso, tāva ‘‘atirekapakkhappaṭicchanna’’nti, tato māsappaṭicchannaṃ atirekamāsappaṭicchannaṃ dvemāsappaṭicchannaṃ atirekadvemāsappaṭicchannaṃ temāsappaṭicchannaṃ…pe… atirekaekādasamāsappaṭicchannanti evaṃ yojanā kātabbā. Saṃvacchare puṇṇe ‘‘ekasaṃvaccharappaṭicchanna’’nti, tato paraṃ atirekasaṃvaccharaṃ dvesaṃvaccharaṃ evaṃ yāva saṭṭhisaṃvaccharaatirekasaṭṭhisaṃvaccharappaṭicchannanti, tato vā bhiyyopi vatvā yojanā kātabbā.

"Tāvatīhanti" යනු එපමණ දින ගණනක් යන්නයි. ඇවැත සඟවා තැබූ දින සිට එය ප්‍රකාශ කළ දින දක්වා දින, පක්ෂ, මාස හෝ වර්ෂ වශයෙන් යම් තාක් කාලයක් ඉක්ම ගියේ ද, එපමණ කාලයක් යන්න මෙහි අදහසයි. "Akāmā parivatthabbaṃ" යනු තමාගේ කැමැත්තෙන් හෝ වසඟයෙන් නොව, තමාගේ කැමැත්තෙන් තොරව (ඇවැතට අදාළ ශික්ෂානුකූලව) පරිවාසය සමාදන් වී වාසය කළ යුතුය යන්නයි. එහි පටිච්ඡන්න පරිවාසය, සුද්ධන්ත පරිවාසය සහ සමෝධාන පරිවාසය යැයි පරිවාසය තෙවැදෑරුම් වේ. ඒ අතුරින් පටිච්ඡන්න පරිවාසය යනු සඟවන ලද ඇවැතේ ප්‍රමාණයට අනුව දිය යුත්තකි. මන්ද යත්, ඇතැම් භික්ෂුවකගේ එක් දිනක් සඟවන ලද ඇවැතක් ද, ඇතැමෙකුගේ දින දෙකක් ආදී වශයෙන් සඟවන ලද ඇවැතක් ද තිබිය හැකි බැවිනි. ඇතැමෙකුට එක් ඇවැතක් ද, ඇතැමෙකුට ඇවැත් දෙකක්, තුනක් හෝ ඊට වැඩි ගණනක් ද තිබිය හැකිය. එබැවින්, පටිච්ඡන්න පරිවාසය දෙන විනයධර භික්ෂුව විසින් ප්‍රථමයෙන් ම ඉහත දැක්වූ පරිදි ඇවැත් සඟවා ඇති බව දැනගෙන, ඉන්පසු සඟවන ලද දින ගණන සහ ඇවැත් ප්‍රමාණය සලකා බලා, ඉදින් එක් දිනක් සඟවන ලද එක් ඇවැතක් නම්, "ස්වාමීනී, මම එක් දිනක් සඟවන ලද, සංචේතනික ශුක්‍ර විස්සට්ඨි නම් වූ එක් ඇවැතකට පැමිණියෙමි" යි මෙසේ පරිවාසය ඉල්ලා සිටීමට සලස්වා, ඛන්ධකයේ (චුල්ලවග්ගයේ) දක්වා ඇති ක්‍රමයට කර්මවාක්‍යය ප්‍රකාශ කොට පරිවාසය දිය යුතුය. ඉදින් දින දෙකක්, තුනක් ආදී වශයෙන් සඟවන ලද්දක් නම්, "දින දෙකක් සඟවන ලද, දින තුනක් සඟවන ලද, දින හතරක් සඟවන ලද, දින පහක් සඟවන ලද ...පෙ... දින දහහතරක් සඟවන ලද" යැයි දින දහහතරක් දක්වා දින ක්‍රමයෙන් යෙදිය යුතුය. පහළොස් දිනක් සඟවන ලද ඇවැතක දී "පක්ෂයක් (පෝය භාගයක්) සඟවන ලද" යැයි යෙදිය යුතුය. එතැන් සිට විසි නව වන දිනය දක්වා "පක්ෂයකට වඩා වැඩි කාලයක් සඟවන ලද" යැයි ද, ඉන්පසු "මාසයක් සඟවන ලද, මාසයකට වැඩි කාලයක් සඟවන ලද, මාස දෙකක් සඟවන ලද, මාස දෙකකට වැඩි කාලයක් සඟවන ලද, මාස තුනක් සඟවන ලද ...පෙ... එකොළොස් මාසයකට වැඩි කාලයක් සඟවන ලද" යැයි මෙලෙස යෙදිය යුතුය. වසරක් සම්පූර්ණ වූ කල්හි "එක් වසරක් සඟවන ලද" යැයි ද, ඉන් ඔබ්බට "වසරකට වැඩි කාලයක් සඟවන ලද, වසර දෙකක් සඟවන ලද" යැයි ද, මෙලෙස වසර හැටක් සහ වසර හැටකට වැඩි කාලයක් සඟවන ලදැයි දක්වා ද, ඊටත් වඩා වැඩි කාලයක් වුව ද ප්‍රකාශ කොට යෙදුම් සැකසිය යුතුය.

Sace pana dve tisso taduttari vā āpattiyo honti, yathā ‘‘ekaṃ āpatti’’nti vuttaṃ, evaṃ ‘‘dve āpattiyo, tisso āpattiyo’’ti vattabbaṃ. Tato paraṃ pana sataṃ vā hotu, sahassaṃ vā, ‘‘sambahulā’’ti vattuṃ vaṭṭati. Nānāvatthukāsupi ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekaṃ sukkavissaṭṭhiṃ ekaṃ kāyasaṃsaggaṃ ekaṃ duṭṭhullavācaṃ ekaṃ attakāmaṃ ekaṃ sañcarittaṃ ekāhappaṭicchannāyo’’ti evaṃ gaṇanavasena vā, ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ nānāvatthukāyo ekāhappaṭicchannāyo’’ti evaṃ vatthukittanavasena vā, ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekāhappaṭicchannāyo’’ti evaṃ nāmamattavasena vā yojanā kātabbā. Tattha nāmaṃ duvidhaṃ sajātisādhāraṇaṃ sabbasādhāraṇañca, tattha saṅghādisesoti sajātisādhāraṇaṃ, āpattīti sabbasādhāraṇaṃ, tasmā ‘‘sambahulā āpattiyo āpajjiṃ ekāhappaṭicchannāyo’’ti evaṃ sabbasādhāraṇanāmavasenāpi vattuṃ vaṭṭati. Idañhi parivāsādivinayakammaṃ vatthuvasena gottavasena nāmavasena āpattivasena ca kātuṃ vaṭṭatiyeva. Tattha sukkavissaṭṭhīti vatthu ceva gottañca, saṅghādisesoti nāmañceva āpatti ca, tattha ‘‘sukkavissaṭṭhiṃ kāyasaṃsagga’’ntiādivacanenāpi ‘‘nānāvatthukāyo’’tivacanenāpi vatthu ceva gottañca gahitaṃ hoti, ‘‘saṅghādiseso’’tivacanenāpi ‘‘āpattiyo’’tivacanenāpi nāmañceva āpatti ca gahitā hoti, tasmā etesu yassa kassaci vasena kammavācā kātabbā.

ඉදින් ඇවැත් දෙකක්, තුනක් හෝ ඊට වැඩි ගණනක් තිබේ නම්, "එක් ඇවැතක්" යැයි පැවසූ පරිදි ම "ඇවැත් දෙකක්, ඇවැත් තුනක්" යැයි පැවසිය යුතුය. ඉන් ඔබ්බට ඇවැත් සියයක් හෝ දහසක් වුව ද, "බොහෝ ඇවැත්" (සම්බහුලා ඇවැත්) යැයි පැවසීම වටී. නොයෙක් වස්තූන් (හේතුන්) මුල් කරගත් ඇවැත්හි දී ද, "ස්වාමීනී, මම එක් දිනක් සඟවන ලද, එක් සංචේතනික ශුක්‍ර විස්සට්ඨියක්, එක් කායසංසර්ගයක්, එක් දුට්ඨුල්ලවාචාවක්, එක් අත්තකාමයක්, එක් සංචරිත්තයක් වශයෙන් බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි" යි මෙසේ සංඛ්‍යා වශයෙන් හෝ, "ස්වාමීනී, මම එක් දිනක් සඟවන ලද, නානාවිධ වස්තූන්ගෙන් යුත් බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි" යි මෙසේ වස්තුව ප්‍රකාශ කිරීමේ වශයෙන් හෝ, "ස්වාමීනී, මම එක් දිනක් සඟවන ලද බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි" යි මෙසේ නාම මාත්‍රය පමණක් දැක්වීමේ වශයෙන් හෝ යෙදුම් සැකසිය යුතුය. එහි නාමය සජාතිසාධාරණ (සමාන ජාති ඇති දේට පොදු වූ) සහ සබ්බසාධාරණ (සියල්ලට පොදු වූ) යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එහි "සංඝාදිසේස" යනු සජාතිසාධාරණ නාමයකි. "ඇවැත" (ආපත්ති) යනු සබ්බසාධාරණ නාමයකි. එබැවින්, "එක් දිනක් සඟවන ලද බොහෝ ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි" යි මෙසේ සබ්බසාධාරණ නාමයේ වශයෙන් පැවසීම ද සුදුසු ය. මන්ද යත්, මෙම පරිවාස ආදී විනය කර්මයන් වස්තුව (නිමිත්ත) වශයෙන් ද, ගෝත්‍රය (පරපුර/වර්ගය) වශයෙන් ද, නාමය වශයෙන් ද, ඇවැතේ ස්වභාවය වශයෙන් ද සිදු කිරීම සුදුසු ම වන බැවිනි. එහි "ශුක්‍ර විස්සට්ඨි" (ධාතු පිටවීම) යන්න වස්තුව මෙන් ම ගෝත්‍රය ද වේ. "සංඝාදිසේස" යන්න නාමය මෙන් ම ඇවැත ද වේ. එහි "ශුක්‍ර විස්සට්ඨි කායසංසර්ග" ආදී වචනයෙන් ද, "නොයෙක් වස්තූන්ගෙන් යුක්ත වූ" යන වචනයෙන් ද වස්තුව සහ ගෝත්‍රය යන දෙක ම ග්‍රහණය වේ. "සංඝාදිසේස" යන වචනයෙන් මෙන් ම "ඇවැත්" යන වචනයෙන් ද නාමය සහ ඇවැත යන දෙක ම ග්‍රහණය වේ. එබැවින්, මෙයින් කැමති ක්‍රමයක් අනුව කර්මවාක්‍යය සිදු කළ යුතුය.

Kammavācāpariyosāne [Pg.147] ca sace appabhikkhuko āvāso hoti, sakkā ratticchedaṃ anāpajjantena vasituṃ, tattheva ‘‘parivāsaṃ samādiyāmi, vattaṃ samādiyāmī’’ti tikkhattuṃ vattaṃ samādātabbaṃ, samādiyitvā tattheva saṅghassa ārocetvā puna āgatāgatānaṃ bhikkhūnaṃ ārocentena vattabhedañca ratticchedañca akatvā parivasitabbaṃ. Sace na sakkā hoti parivāsaṃ sodhetuṃ, nikkhittavattena vasitukāmo hoti, tattheva saṅghamajjhe, ekapuggalassa vā santike ‘‘parivāsaṃ nikkhipāmi, vattaṃ nikkhipāmī’’ti parivāso nikkhipitabbo, ekapadenāpi cettha nikkhitto hoti parivāso, dvīhi pana sunikkhittoyeva, samādānepi eseva nayo. Nikkhittakālato paṭṭhāya pakatattaṭṭhāne tiṭṭhati, athānena paccūsasamaye ekena bhikkhunā saddhiṃ parikkhittassa vihārassa parikkhepato, aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānato dve leḍḍupāte atikkamitvā mahāmaggato okkamma gumbena vā vatiyā vā paṭicchannaṭṭhāne nisīditvā antoaruṇeyeva vattaṃ samādiyitvā ārocetabbaṃ. Yampi aññaṃ bhikkhuṃ passati, tassāpi ārocetabbameva. Aruṇe uṭṭhite tassa santike vattaṃ nikkhipitvā vihāraṃ gantabbaṃ. Sace so pure aruṇeyeva kenaci karaṇīyena gato, vihāraṃ gantvā yaṃ sabbapaṭhamaṃ bhikkhuṃ passati, tassa ārocetvā nikkhipitabbaṃ. Evaṃ sallakkhetvā yāva rattiyo pūrenti, tāva parivatthabbaṃ, ayaṃ saṅkhepato paṭicchannaparivāsavinicchayo, vitthāro pana samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya (cūḷava. aṭṭha. 97) vuttanayeneva veditabbo.

කර්මවාක්‍යය අවසානයේ දී, ඉදින් භික්ෂූන් අල්ප වූ විහාරස්ථානයක් වේ නම්, එහිදී රත්තිච්ඡේදයකට (රාත්‍රිය ගෙවී යාමෙන් පරිවාසය සිඳී යාමට) පත් නොවී වාසය කළ හැකි නම්, එම කර්ම මණ්ඩපයෙහි ම "පරිවාසය සමාදන් වෙමි, වත සමාදන් වෙමි" යි තෙවරක් වත සමාදන් විය යුතුය. එසේ සමාදන් වී එහිදී ම සංඝයාට දන්වා, නැවත නැවත පැමිණෙන භික්ෂූන්ට ද දන්වමින්, වත් බිඳීමක් හෝ රත්තිච්ඡේදයක් සිදු නොකොට පරිවාසයෙහි වාසය කළ යුතුය. ඉදින් පරිවාසය පිරිසිදුව රැකීමට අපොහොසත් වේ නම්, වත තබා (පරිවාසය තාවකාලිකව නතර කොට) වාසය කිරීමට කැමති නම්, එහිදී ම සංඝයා මැද හෝ එක් භික්ෂුවක ඉදිරියේ "පරිවාසය තබමි, වත තබමි" යි පරිවාසය තැබිය යුතුය. මෙහිදී එක් පදයකින් වුව ද පරිවාසය තැබීම සිදුවන නමුත්, පද දෙකෙන් ම තැබීම ඉතා මැනවින් සිදු වූවක් වේ. සමාදන් වීමේ දී ද මේ ක්‍රමය ම වේ. වත තැබූ කාලයේ සිට භික්ෂුව ප්‍රකෘතිමත් (සාමාන්‍ය) තත්ත්වයෙහි පිහිටයි. ඉන්පසු ඔහු විසින් අලුයම් කාලයේ දී එක් භික්ෂුවක සමඟ වට කරන ලද විහාරයක වට වටා ඇති සීමාවෙන් ද, වට නොකරන ලද විහාරයක වට කිරීමට සුදුසු සීමාවෙන් ද ලෙඩවලු (කැට) දෙකක් ගසා වැටෙන දුර ඉක්මවා, මහා මාර්ගයෙන් ඉවතට හැරී, පඳුරකින් හෝ වැටකින් හෝ වැසුණු රහසිගත ස්ථානයක හිඳගෙන, අරුණෝදයට පෙර ම (අරුණ ඇතුළත ම) වත සමාදන් වී ප්‍රකාශ කළ යුතුය. වෙනත් යම් භික්ෂුවක දකී නම්, උන්වහන්සේට ද අනිවාර්යයෙන් ම ප්‍රකාශ කළ යුතුය. අරුණෝදය උදා වූ කල, ඒ භික්ෂුව ඉදිරියේ වත තබා නැවත විහාරයට යා යුතුය. ඉදින් එම භික්ෂුව අරුණෝදයට පෙර ම කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා පිටත්ව ගියේ නම්, විහාරයට ගොස් තමාට ප්‍රථමයෙන් ම හමුවන භික්ෂුවට දන්වා වත තැබිය යුතුය. මෙලෙස දින ගණන් සලකා බලා, රාත්‍රීන් සම්පූර්ණ වන තෙක් පරිවාසයෙහි වාසය කළ යුතුය. මෙය සැකෙවින් දක්වන ලද පටිච්ඡන්න පරිවාස විනිශ්චයයි. මෙහි විස්තරය නම් සමන්තපාසාදිකා විනය අටුවාවෙහි දක්වා ඇති ක්‍රමයට ම දත යුතුය.

Itaresu pana dvīsu ‘‘āpattipariyantaṃ na jānāti, rattipariyantaṃ na jānātī’’ti (cūḷava. 157) imasmiṃ vatthusmiṃ khandhake anuññāto suddhantaparivāso nāma, so duvidho cūḷasuddhanto mahāsuddhantoti, duvidhopi cesa rattiparicchedaṃ sakalaṃ vā ekaccaṃ vā ajānantassa ca assarantassa ca tattha vematikassa ca dātabbo. Āpattipariyantaṃ pana ‘‘ettikā ahaṃ āpattiyo āpanno’’ti jānātu vā, mā vā, akāraṇametaṃ. Tassa dānavidhi khandhake āgato, vinicchayakathā pana vitthārato samantapāsādikāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 102) vuttā. Itaro pana samodhānaparivāso nāma, so tividho hoti odhānasamodhāno [Pg.148] agghasamodhāno missakasamodhānoti. Tattha odhānasamodhāno nāma antarāpattiṃ āpajjitvā paṭicchādentassa parivutthadivase odhunitvā makkhetvā purimāya āpattiyā mūladivasaparicchede pacchā āpannaṃ āpattiṃ samodahitvā dātabbaparivāso vuccati. Agghasamodhāno nāma sambahulāsu āpattīsu yā ekā vā dve vā tisso vā sambahulā vā āpattiyo sabbacirappaṭicchannāyo, tāsaṃ agghena samodhāya tāsaṃ rattiparicchedavasena avasesānaṃ ūnatarappaṭicchannānaṃ āpattīnaṃ dātabbaparivāso vuccati. Missakasamodhāno nāma nānāvatthukāyo āpattiyo ekato katvā dātabbaparivāso vuccati, ayaṃ tividhepi samodhānaparivāse saṅkhepakathā, vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 102) vutto, idaṃ ‘‘parivatthabba’’nti padassa vinicchayakathāmukhaṃ.

ඉතිරි (පරිවාස) දෙක අතුරින්, චුල්ලවග්ග පාලියේ 'ඇවැත් ප්‍රමාණය නොදනී, රාත්‍රී ප්‍රමාණය නොදනී' යන සිදුවීමේදී අනුදැන වදාරන ලද්දේ 'සුද්ධන්ත පරිවාසය' නම් වේ. එය චූළසුද්ධන්තය හා මහාසුද්ධන්තය කියා දෙවැදෑරුම් වේ. මේ දෙවර්ගයම මුළු රාත්‍රී ප්‍රමාණය හෝ ඉන් කොටසක් හෝ නොදන්නා වූ, මතක නැති වූ, හෝ ඒ පිළිබඳව සැක ඇති වූ භික්ෂුවකට දිය යුතුය. ඇවැත් කෙළවර පිළිබඳව 'මම මෙපමණ ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි' යි දැනගත්තද, නොදැනගත්තද එය හේතුවක් නොවේ. එය දීමේ ක්‍රමය ඛන්ධකයෙහි දක්වා ඇත. විනිශ්චය කථාව විස්තර වශයෙන් සමන්තපාසාදිකාවෙහි දක්වා ඇත. අනෙක් පරිවාසය 'සමෝධාන පරිවාසය' නම් වේ. එය ඕධානසමෝධානය, අග්ඝසමෝධානය හා මිස්සකසමෝධානය කියා තෙවැදෑරුම් වේ. එහි 'ඕධානසමෝධානය' යනු, අතරතුර ඇවැතකට පැමිණ එය සඟවා සිටි භික්ෂුවකට, ඔහු විසින් පරිවාසයෙහි හැසිරුණු දින ඉවත් කොට (මකා දමා), පෙර ඇවැතෙහි مූලික දින සීමාව තුළට පසුව පැමිණි ඇවැත ඇතුළත් කොට දිය යුතු වූ පරිවාසයයි. 'අග්ඝසමෝධානය' යනු, බොහෝ ඇවැත් අතුරින් යම් එකක්, දෙකක්, තුනක් හෝ බොහෝ ඇවැත් දීර්ඝතම කාලයක් සඟවන ලද්දේ වේද, ඒවායේ අගය (කාලය) අනුව එකතු කොට, එම රාත්‍රී සීමාවන්ගේ වශයෙන්, ඉතිරි අඩු කාලයක් සඟවන ලද ඇවැත් සඳහා දිය යුතු පරිවාසයයි. 'මිස්සකසමෝධානය' යනු, විවිධ වස්තූන් ඇසුරු කළ ඇවැත් එක් කොට දිය යුතු පරිවාසයයි. මෙය සමෝධාන පරිවාස තුන පිළිබඳව සංක්ෂිප්ත කථාවයි. විස්තරය සමන්තපාසාදිකාවෙහි දක්වා ඇත. මෙය 'පරිවත්ථබ්බං' යන පදයේ විනිශ්චය කථාවේ ප්‍රවේශයයි.

Uttari chārattanti parivāsato uttari cha rattiyo. Bhikkhumānattāyāti bhikkhūnaṃ mānabhāvāya, ārādhanatthāyāti vuttaṃ hoti. Paṭipajjitabbanti vattitabbaṃ. Bhikkhumānattañca panetaṃ paṭicchannāpaṭicchannavasena duvidhaṃ. Tattha yassa appaṭicchannāpatti hoti, tassa parivāsaṃ adatvā mānattameva dātabbaṃ, idaṃ appaṭicchannamānattaṃ. Yassa paṭicchannā hoti, tassa parivāsapariyosāne dātabbaṃ mānattaṃ paṭicchannamānattanti vuccati, idaṃ idha adhippetaṃ. Ubhinnampi panetesaṃ dānavidhi vinicchayakathā ca samantapāsādikāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 102) vuttanayena veditabbā, ayaṃ panettha saṅkhepo. Sace ayaṃ vattaṃ nikkhipitvā paccūsasamaye samādātuṃ gacchati, sabbantimena paricchedena catūhi bhikkhūhi saddhiṃ parivāse vuttappakāraṃ padesaṃ gantvā ‘‘mānattaṃ samādiyāmi, vattaṃ samādiyāmī’’ti samādiyitvā nesaṃ ārocetvā tato tesu gatesu vā agatesu vā purimanayena paṭipajjitabbaṃ. Yattha siyā vīsatigaṇoti ettha vīsatisaṅgho gaṇo assāti vīsatigaṇo. Tatrāti yatra sabbantimena paricchedena vīsatigaṇo bhikkhusaṅgho atthi, tattha. Abbhetabboti abhietabbo, sampaṭicchitabbo, abbhānakammavasena osāretabboti vuttaṃ hoti. Avhātabboti vā attho. Abbhānakammaṃ pana pāḷivasena khandhake (cūḷava. 100 ādayo) vinicchayavasena samantapāsādikāyaṃ vuttaṃ. Anabbhitoti na abbhito asampaṭicchito, akatabbhānakammoti vuttaṃ hoti. Anavhātoti vā attho. Te ca bhikkhū gārayhāti ye ūnabhāvaṃ ñatvā [Pg.149] abbhenti, te bhikkhū ca garahitabbā, sātisārā sadosā dukkaṭaṃ āpajjantīti attho. Ayaṃ tattha sāmīcīti ayaṃ tattha anudhammatā lokuttaradhammaṃ anugatā ovādānusāsanī sāmīci dhammatā. Sesamettha vuttanayamevāti.

'උත්තරිඡාරත්තං' යනු පරිවාසයට වඩා වැඩිපුර රාත්‍රී හයකි. 'භික්ඛුමානත්තාය' යනු භික්ෂූන්ගේ ගෞරවය පිණිස, එනම් (භික්ෂූන් වහන්සේලා) සතුටු කරනු පිණිස යන්නයි. 'පටිපජ්ජිතබ්බං' යනු හැසිරිය යුතුය (වත් පිරිය යුතුය). මේ භික්ෂු මානත ද සඟවන ලද (පටිච්ඡන්න) සහ නොසඟවන ලද (අප්පටිච්ඡන්න) වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහි යමෙකුට නොසඟවන ලද ඇවැතක් වේද, ඔහුට පරිවාසය නොදී මානතම දිය යුතුය, මෙය 'අප්පටිච්ඡන්න මානත' නම් වේ. යමෙකුට සඟවන ලද ඇවැතක් වේද, ඔහුට පරිවාසය කෙළවර දිය යුතු මානත 'පටිච්ඡන්න මානත' යැයි කියනු ලැබේ. මෙහි අදහස් කරන ලද්දේ එයයි. මේ දෙකෙහිම දීමේ ක්‍රමය හා විනිශ්චය කථාව සමන්තපාසාදිකාවෙහි දක්වා ඇති ක්‍රමයෙන් දත යුතුය. මෙහි සංක්ෂිප්තය මෙසේය: ඉදින් මොහු වත් තබා අලුයම් කාලයෙහි (වත්) සමාදන් වීමට යන්නේ නම්, අවම වශයෙන් භික්ෂූන් සතරනමක සමඟ පරිවාසයෙහි කියන ලද ස්ථානයකට ගොස්, 'මානත සමාදන් වෙමි, වත් සමාදන් වෙමි' යි සමාදන් වී, ඔවුන්ට දන්වා, ඉන්පසු ඔවුන් ගියද නොගියද පෙර ක්‍රමයෙන් වත් පිරිය යුතුය. 'යත්ථ සියා වීසතිගණෝ' යන්නෙහි විසිනමකගෙන් යුත් සංඝ සමූහය 'වීසතිගණෝ' නම් වේ. 'තත්‍රා' යනු අවම වශයෙන් විසිනමකගෙන් යුත් භික්ෂු සංඝයා සිටින තැනයි. 'අබ්භේතබ්බෝ' යනු පිළිගත යුතුය, අබ්භාන කර්මය මඟින් සංඝයා අතරට ඇතුළත් කරගත යුතුය යන්නයි. නැතහොත් 'අව්හාතබ්බෝ' (කැඳවිය යුතුය) යනු එහි අර්ථයයි. අබ්භාන කර්මය පාලි වශයෙන් ඛන්ධකයෙහිද, විනිශ්චය වශයෙන් සමන්තපාසාදිකාවෙහිද දක්වා ඇත. 'අනබ්භිතෝ' යනු පිළි නොගන්නා ලද, අබ්භාන කර්මය නොකරන ලද යන්නයි. නැතහොත් 'අනව්හාතෝ' (නොකැඳවන ලද) යනු එහි අර්ථයයි. 'තේ ච භික්ඛූ ගාරය්හා' යනු විසිනමකට වඩා අඩු බව දැන දැනත් අබ්භාන කර්මය කරන්නා වූ ඒ භික්ෂූන් ගැරහිය යුතු බවත්, වැරදි සහිත වූ, දොස් සහිත වූ, දුකුළා ඇවැත් සිදුවන බවත් අර්ථයයි. 'අයං තත්ථ සාමීචී' යනු එහි ලෝකෝත්තර ධර්මයට අනුකූල වූ අවවාද අනුශාසනාවයි, සුදුසු ධර්මතාවයි. මෙහි ඉතිරි කොටස පෙර කියන ලද ක්‍රමයම වේ.

Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

කංඛාවිතරණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි

Saṅghādisesavaṇṇanā niṭṭhitā.

සංඝාදිසේස වර්ණනාව නිමවා ඇත.

Aniyatakaṇḍo

අනියත කාණ්ඩය

1. Paṭhamāniyatasikkhāpadavaṇṇanā

1. පළමු අනියත ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Aniyatuddese [Pg.150] ime kho panātiādi vuttanayameva. Mātugāmenāti tadahujātāyapi jīvamānakamanussitthiyā. Eko ekāyāti eko bhikkhu mātugāmasaṅkhātāya ekāya itthiyā saddhiṃ. Rahoti cakkhussa raho. Kiñcāpi pāḷiyaṃ (pārā. 445) sotassa raho āgato, cakkhusseva pana raho ‘‘raho’’ti idha adhippeto. Sacepi hi pihitakavāṭassa gabbhassa dvāre nisinno viññū puriso hoti, neva anāpattiṃ karoti. Yattha pana sakkā daṭṭhuṃ, tādise antodvādasahatthepi okāse nisinno sacakkhuko vikkhittacittopi niddāyantopi anāpattiṃ karoti, samīpe ṭhitopi andho na karoti, cakkhumāpi nipajjitvā niddāyantopi na karoti, itthīnaṃ pana satampi na karotiyeva, tena vuttaṃ ‘‘rahoti cakkhussa raho’’ti. Paṭicchanne āsaneti kuṭṭādīhi paṭicchannokāse. Alaṃkammaniyeti kammakkhamaṃ kammayogganti kammaniyaṃ, alaṃ pariyattaṃ kammaniyabhāvāyāti alaṃkammaniyaṃ, tasmiṃ alaṃkammaniye. Yattha ajjhācāraṃ karontā sakkonti taṃ kammaṃ kātuṃ, tādiseti attho. Nisajjaṃ kappeyyāti nisajjaṃ kareyya, nisīdeyyāti attho. Ettha ca sayanampi nisajjāya eva saṅgahitaṃ. Saddheyyavacasāti saddhātabbavacanā, ariyasāvikāti attho. Nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamānoti kiñcāpi evarūpā upāsikā disvā vadati, atha kho bhikkhu nisajjaṃ paṭijānamānova tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena kāretabbo, na appaṭijānamānoti attho. Yena vā sāti nisajjādīsu ākāresu yena vā ākārena saddhiṃ methunādīni āropetvā sā upāsikā vadeyya, paṭijānamānova tena so bhikkhu kāretabbo, evarūpāyapi hi upāsikāya vacanamattena ākārena na kāretabboti attho. Kasmā? Yasmā diṭṭhaṃ nāma tathāpi hoti, aññathāpīti. Ayaṃ dhammo aniyatoti tiṇṇaṃ āpattīnaṃ yaṃ āpattiṃ vā vatthuṃ vā paṭijānāti, tassa vasena kāretabbatāya aniyato.

අනියත උද්දේසයෙහි 'ඉමේ ඛෝ පනා' යනාදී පාඨයෙහි අර්ථය කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම වේ. 'මාතුගාමේන' යන්නෙන් එදින උපන් දැරියක වුවද, ජීවත්වන මිනිස් ස්ත්‍රියක් සමඟ යන්න අදහස් වේ. 'එකෝ එකායා' යනු එක් භික්ෂුවක් මාතුගාම සංඛ්‍යාත එක් ස්ත්‍රියක සමඟ (හුදකලාව සිටීම) යි. 'රහෝ' යනු ඇසට නොපෙනෙන රහසිගත ස්ථානයයි. පාලි පෙළෙහි කනට නොඇසෙන ස්ථානය (සෝතස්ස රහෝ) ගැනද පැමිණියද, මෙහිදී 'රහෝ' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ ඇසට නොපෙනෙන ස්ථානය (චක්ඛුස්සේව රහෝ) පමණි. මන්දයත්, වසා ඇති දොරක් ඇති කාමරයක දොර අසල නුවණැති පුරුෂයෙකු වාඩි වී සිටියද, ඔහු (රහසිගත බව වැළැක්වීමට නොහැකි බැවින්) ඇවතින් නිදහස් කිරීමක් නොකරයි. යම් තැනක දැකගත හැකිද, එවැනි රහසිගත නොවන ස්ථානයක (රියන් දොළහක් ඇතුළත අවකාශයෙහි) වාඩි වී සිටින, ඇස් පෙනෙන අයෙක් විසිරුණු සිත් ඇත්තෙකු වුවද, නිදි කිරන්නෙකු වුවද ඇවැත් නොවීම සිදු කරයි. නමුත් ළඟ සිටින අන්ධයෙකුට එලෙස ඇවැත් නොවීම සිදු කළ නොහැක. ඇස් පෙනෙන අයෙකු වුවද වැතිර නිදාගන්නේ නම් එසේ කළ නොහැක. ස්ත්‍රීන් සියයක් සිටියද ඇවැත් නොවීම කළ නොහැක්කේමය. එබැවින් 'රහෝ යනු ඇසට නොපෙනෙන තැනක්' යැයි කියන ලදී. 'පටිච්ඡන්නේ ආසනේ' යනු බිත්ති ආදියෙන් වැසුණු ස්ථානයක යන්නයි. 'අලං කම්මනියේ' යනු මෛථුන ආදී වැරදි ක්‍රියාවලට සුදුසු වූ, ඊට ගැළපෙන ස්ථානයයි. එම මෛථුන ක්‍රියාව සඳහා ප්‍රමාණවත් (අලං) වූ බැවින් 'අලං කම්මනිය' නම් වේ. එවැනි මෛථුන ක්‍රියාවට සුදුසු ස්ථානයෙහි යන්නයි. යම් තැනක වරදෙහි හැසිරෙන්නෝ එම මෛථුන ක්‍රියාව කිරීමට සමත් වෙත්ද, එවැනි ස්ථානයක් යනු එහි අර්ථයයි. 'නිසජ්ජං කප්පෙය්‍ය' යනු වාඩිවන්නේ නම් හෝ නිදන්නේ නම් යන්නයි. මෙහිදී වැතිරීමද (සයනය) වාඩිවීම් ගණයටම ඇතුළත් වේ. 'සද්ධෙය්‍යවචසා' යනු විශ්වාස කටයුතු වචන ඇති, ආර්ය ශ්‍රාවිකාවක් යන්නයි. 'නිසජ්ජං භික්ඛු පටිජානමානෝ' යනු මෙවැනි ආර්ය උපාසිකාවක් දැක පවසන කල, භික්ෂුව වාඩිවීම පිළිගන්නේ නම් පමණක් ඇවැත් තුනෙන් එකකට පත් කළ යුතුය, පිළිනොගන්නේ නම් නොකළ යුතුය යන්නයි. 'යේන වා සා' යනු වාඩිවීම් ආදී ඉරියව්වලින් යම් ඉරියව්වක් සමඟ මෛථුන ආදී වැරදි ක්‍රියා ආරෝපණය කරමින් එම උපාසිකාව පවසන්නේද, භික්ෂුව එය පිළිගන්නේ නම් පමණක් ඒ අනුව දඬුවම් පැමිණවිය යුතුය. මෙවැනි ආර්ය උපාසිකාවකගේ වචනය පමණකින් හෝ සැකය ඇති කරන ඉරියව්ව පමණකින් දඬුවම් නොකළ යුතුය යනු අර්ථයයි. ඒ මන්ද? මන්දයත් දුටු දෙය එලෙසම විය හැකි සේම වෙනත් ආකාරයකින්ද විය හැකි බැවිනි. 'අයං ධම්මෝ අනියතෝ' යනු ඇවැත් තුනෙන් යම් ඇවතක් හෝ වස්තුවක් භික්ෂුව පිළිගන්නේද, ඒ අනුව දඬුවම් කළ යුතු බැවින් මෙය අනියත (ස්ථිර නොවන) ධර්මයකි.

Sāvatthiyaṃ [Pg.151] udāyittheraṃ ārabbha mātugāmena saddhiṃ vuttappakāre āsane nisajjakappanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, methunadhammasannissitakilesasaṅkhātena rahassādena mātugāmassa santikaṃ gantukāmatāya akkhiañjanādito paṭṭhāya sabbapayogesu dukkaṭaṃ. Gantvā tasmiṃ vā nisinne itthī nisīdatu, tassā vā nisinnāya so nisīdatu, apacchā apurimaṃyeva ubho vā nisīdantu, ubhinnaṃ nisajjāya pācittiyaṃ. Sace pana kāyasaṃsaggaṃ vā methunaṃ vā samāpajjati, tesaṃ vasena kāretabbo. Nipajjanepi eseva nayo. Vuttappakāre purise nipajjitvā aniddāyante anandhe viññupurise upacāragate sati, ṭhitassa, arahopekkhassa, aññavihitassa ca nisajjanapaccayā anāpatti. Ummattakādīnaṃ pana tīhipi āpattīhi anāpatti. Siyā sīlavipatti, siyā ācāravipatti. Yaṃ pana āpattiṃ paṭijānāti, tassā vasena aṅgabhedo ñātabbo. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānevāti.

මෙම ශික්ෂාපදය සැවැත් නුවරදී උදායි තෙරුන් වහන්සේ අරභයා මාතුගාමයක් සමඟ කලින් කියන ලද ආකාරයේ ආසනයක වාඩිවීම් වස්තුව නිමිති කොට පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ පනතකි, අනාණත්තික වේ. මෛථුන ධර්මයට සම්බන්ධ කෙලෙස් සංඛ්‍යාත රහසිගත ආශ්වාදයෙන් මාතුගාමයා වෙත යාමට ඇති කැමැත්ත නිසා, ඇස් අඳුන් ගැල්වීමේ සිට ආරම්භ වන සියලු ප්‍රයෝගයන්හිදී දුක්කටා ඇවැත් වේ. ගොස්, එම භික්ෂුව වාඩි වී සිටියදී ස්ත්‍රිය වාඩි වේවා, හෝ ස්ත්‍රිය වාඩි වී සිටියදී භික්ෂුව වාඩි වේවා, පෙර පසු නොවී දෙදෙනාම එක්වර වාඩි වේවා, දෙදෙනාගේම වාඩිවීම නිසා පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. ඉදින් කායසංසර්ගයට හෝ මෛථුනයට පැමිණේ නම්, ඒ අනුව දඬුවම් පැමිණවිය යුතුය. වැතිරීමේදීද මෙම ක්‍රමයම වේ. කලින් කියන ලද ආකාරයේ පුරුෂයෙකු වැතිර සිටින කල, ඔහු නිදා නොගන්නා, අන්ධ නොවන, නුවණැති පුරුෂයෙකු වී ළඟ සිටින්නේ නම්, සිටගෙන සිටින භික්ෂුවටද, රහසිගත බවක් අපේක්ෂා නොකරන භික්ෂුවටද, වෙනත් අරමුණක සිත යොමු කර ඇති භික්ෂුවටද වාඩිවීම නිසා ඇවැත් නොවේ. උන්මත්තක ආදීන්ට නම් ඇවැත් තුනෙන්ම නිදහස් වේ (අනාපත්ති වේ). ඇතැම්විට සීලවිපත්තියක් විය හැක, ඇතැම්විට ආචාරවිපත්තියක් විය හැක. යම් ඇවතක් පිළිගන්නේද, ඒ අනුව ඇවැත්හි ප්‍රභේදය දැනගත යුතුය. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු පාරාජිකා ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Paṭhamāniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු අනියත ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

2. Dutiyāniyatasikkhāpadavaṇṇanā

2. දෙවන අනියත ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye itthīpi purisopi yo koci viññū anandho abadhiro antodvādasahatthe okāse ṭhito vā nisinno vā vikkhittopi niddāyantopi anāpattiṃ karoti. Badhiro pana cakkhumāpi, andho vā abadhiropi na karoti. Pārājikāpattiñca parihāpetvā duṭṭhullavācāpatti vuttāti ayaṃ viseso. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Samuṭṭhānādīni panettha adinnādānasadisānevāti.

දෙවන අනියත ශික්ෂාපදයෙහි, ස්ත්‍රියක් හෝ පුරුෂයෙක් හෝ වේවා යම්කිසි නුවණැති, අන්ධ නොවන, බිහිරි නොවන අයෙකු රියන් දොළහක් ඇතුළත අවකාශයෙහි සිටගෙන හෝ වාඩි වී හෝ සිටින්නේ නම්, ඔහු විසිරුණු සිත් ඇත්තෙකු වුවද, නිදි කිරන්නෙකු වුවද ඇවැත් නොවීම සිදු කරයි. නමුත් බිහිරි වූවෙක් ඇස් පෙනෙන්නෙකු වුවද, අන්ධ වූවෙක් බිහිරි නොවූවෙකු වුවද ඇවැත් නොවීම සිදු කළ නොහැක. මෙහි ඇති විශේෂය නම්, පාරාජිකා ඇවත හැරදමා දුෂ්ඨුල්ලවාචා (සංඝාදිසේස) ඇවත පවසන ලද්දේය යන්නයි. ඉතිරි කොටස පෙර ක්‍රමයටම දත යුතුය. මෙහි සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Dutiyāniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවන අනියත ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

Uddiṭṭhā khotiādi sabbattha vuttanayeneva veditabbaṃ.

’උද්දිට්ඨා ඛෝ’ යනාදී සියලු තැන්හි කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය.

Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

කංඛාවිතරණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි

Aniyatavaṇṇanā niṭṭhitā.

අනියත වර්ණනාව නිමවා ඇත.

Nissaggiyakaṇḍo

නිස්සග්ගිය කාණ්ඩය

Ito paraṃ pana ime kho panātiādi sabbattha vuttanayeneva veditabbaṃ.

මීට පසුව එන 'ඉමේ ඛෝ පනා' යනාදී සියල්ල පෙර කියන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය.

1. Cīvaravaggo

1. චීවර වර්ගය

1. Kathinasikkhāpadavaṇṇanā

1. කඨින ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Nissaggiyesu [Pg.152] pana cīvaravaggassa tāva paṭhamasikkhāpade niṭṭhitacīvarasminti sūcikammapariyosānena vā, ‘‘naṭṭhaṃ vā vinaṭṭhaṃ vā daḍḍhaṃ vā cīvarāsā vā upacchinnā’’ti (pārā. 463) imesu vā yena kenaci ākārena niṭṭhite cīvarasmiṃ, cīvarassa karaṇapalibodhe upacchinneti attho. Atthatakathinassa hi bhikkhuno yāva imehākārehi cīvarapalibodho na chijjati, tāva kathinānisaṃsaṃ labhati. Ubbhatasmiṃ kathineti yaṃ saṅghassa kathinaṃ atthataṃ, tasmiñca ubbhate. Tatrevaṃ saṅkhepato kathinatthāro ca ubbhāro ca veditabbo. Ayañhi kathinatthāro nāma bhagavatā purimavassaṃvuṭṭhānaṃ anuññāto, so sabbantimena paricchedena pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭati, tasmā yattha cattāro vā tayo vā dve vā eko vā purimavassaṃ upagato, tattha pacchimavassūpagate gaṇapūrake katvā attharitabbaṃ, te ca gaṇapūrakāva honti, ānisaṃse na labhanti, tasmā sace purimavassaṃvuṭṭhānaṃ gahaṭṭhapabbajitesu yo koci dhammena samena cīvaraṃ deti ‘‘iminā kathinaṃ attharathā’’ti (mahāva. 306-309), taṃ khandhake vuttāya ñattidutiyakammavācāya kathinatthārārahassa bhikkhuno dātabbaṃ. Tena tadaheva pañca vā atirekāni vā khaṇḍāni chinditvā saṅghāṭi vā uttarāsaṅgo vā antaravāsako vā kātabbo, sesabhikkhūhipi tassa sahāyehi bhavitabbaṃ, sace katacīvarameva uppajjati, sundarameva. Acchinnāsibbitaṃ pana na vaṭṭati. Tena bhikkhunā sace saṅghāṭiyā attharitukāmo hoti, porāṇikaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharitvā navaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhahitvā ‘‘imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’ti attharitabbaṃ. Uttarāsaṅgaantaravāsakesupi eseva nayo. Tato tena purimavassaṃvuṭṭhe antosīmāgate bhikkhū upasaṅkamitvā ‘‘atthataṃ, bhante, saṅghassa kathinaṃ, dhammiko kathinatthāro, anumodathā’’ti (pari. 413) vattabbaṃ, therānañca navānañca bahūnañca ekassa ca anurūpaṃ sallakkhetvā [Pg.153] vattabbaṃ. Tehipi ‘‘atthataṃ, bhante, saṅghassa kathina’’nti vā ‘‘atthataṃ, āvuso, saṅghassa kathina’’nti vā vatvā ‘‘dhammiko kathinatthāro, anumodāmā’’ti vā ‘‘anumodāmī’’ti vā vattabbaṃ. Purimavassaṃvuṭṭhesupi ye anumodanti, tesaṃyeva atthataṃ hoti kathinaṃ. Te tato paṭṭhāya yāva kathinassubbhārā anāmantacāro, asamādānacāro, yāvadatthacīvaraṃ, gaṇabhojanaṃ, yo ca tattha cīvaruppādo, tasmiṃ āvāse saṅghassa uppannacīvarañcāti ime pañcānisaṃse labhanti, ayaṃ tāva kathinatthāro. Taṃ panetaṃ kathinaṃ ‘‘aṭṭhimā, bhikkhave, mātikā kathinassubbhārāya pakkamanantikā niṭṭhānantikā sanniṭṭhānantikā nāsanantikā savanantikā āsāvacchedikā sīmātikkamanantikā sahubbhārā’’ti (mahāva. 310) evaṃ vuttāsu aṭṭhasu mātikāsu aññataravasena uddharīyati, tattha vitthāravinicchayo samantapāsādikāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 310) vuttanayena veditabbo. Iti ‘‘ubbhatasmiṃ kathine’’tiiminā sesapalibodhābhāvaṃ dasseti.

නිසග්ගිය පචිත්තියයන් අතුරෙන් චීවර වර්ගයේ ප්‍රථම ශික්ෂාපදයෙහි එන "නිමවන ලද සිවුරු ඇති කල්හි" (නිට්ඨිතචීවරස්මිං) යන්නෙහි අර්ථය නම්, මහණ මැසීමේ කටයුතු නිමවීමෙන් හෝ නැසුණා වූ, විනාශ වූ, ගින්නෙන් දැවුණා වූ හෝ සිවුරු ලැබීමේ බලාපොරොත්තුව සිඳී ගියා වූ හෝ යන මෙකී ආකාරයන්ගෙන් යම් කිසි ක්‍රමයකින් සිවුර නිම වූ කල්හි, සිවුරු කිරීම් සංඛ්‍යාත පලිබෝධය (බාධාව) සිඳී ගිය කල්හි යන්නයි. මක්නිසාද යත්, කඨිනය අතුරන ලද භික්ෂුවට යම් තාක් කල් මෙකී ආකාරයන්ගෙන් සිවුරු පලිබෝධය නොසිඳේ ද, ඒ තාක් කල් ඔහු කඨින ආනිශංස ලබයි. "කඨිනය උදුළ කල්හි" (උබ්භතස්මිං කථිනෙ) යනු සංඝයා විසින් යම් කඨිනයක් අතුරන ලද ද, එය (විනය කර්මයකින්) අත්හරින ලද කල්හි යන්නයි. එහි සැකෙවින් කඨින ඇතිරීම ද කඨින උද්ධාරය (නැවත උදුරා ගැනීම) ද මෙසේ දත යුතුය. මෙම කඨින ඇතිරීම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පෙරවස් වැස නිම කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා අනුදන්නා ලද්දකි. එය අවම සීමාව වශයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා පස්නමකගෙන් යුත් කණ්ඩායමකට සුදුසු (කැප) වෙයි. එබැවින්, යම් විහාරයක සිවුනමක් හෝ තුන්නමක් හෝ දෙනමක් හෝ එක්නමක් හෝ පෙරවස් සමාදන් වූයේ නම්, එහි පසුවස් සමාදන් වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිස සම්පූර්ණ කරන්නන් (ගණපූරකයන්) කොට කඨිනය ඇතිරිය යුතුය. එම පසුවස් විසූ භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිස සම්පූර්ණ කරන්නන් පමණක්ම වන අතර, කඨින ආනිශංස නොලබති. එබැවින් ඉදින් පෙරවස් වැස නිම කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා ගිහියන් හෝ පැවිද්දන් අතුරෙන් යමෙකු ධාර්මිකව හා සාධාරණව "මෙයින් කඨිනය අතුරත්වා" යි සිවුරක් පූජා කෙරේ නම්, එය මහාවග්ග පාලියේ ඛන්ධකයෙහි වදාළ පරිදි ඥත්තිදුතිය කර්මවාචාවෙන් කඨිනය ඇතිරීමට සුදුසු භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට දිය යුතුය. එම භික්ෂුව විසින් එදිනම කැබලි පහක් හෝ ඊට වැඩි ප්‍රමාණයක් කපා මසා සංඝාටියක් (දෙපට සිවුරක්) හෝ උත්තරාසංගයක් (තනිපට සිවුරක්) හෝ අන්තරවාසකයක් (අඳනයක්) හෝ සකස් කළ යුතුය. සෙසු භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් ද උන්වහන්සේට සහායකයන් විය යුතුය. ඉදින් මසා නිම කළ සිවුරක්ම ලැබෙන්නේ නම් එය ඉතා යහපත්ය. නොකැපූ හා නොමසන ලද රෙදි කඩකින් කඨිනය ඇතිරීම නොකැපය. එම භික්ෂුව විසින් ඉදින් සංඝාටියෙන් කඨිනය ඇතිරීමට කැමති නම්, තමන් පරිහරණය කළ පැරණි සංඝාටිය පච්චුද්ධရණය කොට (අධිෂ්ඨානය අත්හැර), අලුත් සංඝාටිය අධිෂ්ඨාන කරගෙන "ඉමාය සංඝාටියා කඨිනං අත්ථරාමි" (මේ සංඝාටියෙන් කඨිනය අතුරමි) යි පවසා කඨිනය ඇතිරිය යුතුය. උත්තරාසංගය හා අන්තරවාසකය සම්බන්ධයෙන් ද මේ ක්‍රමයම වේ. ඉන්පසු එම භික්ෂුව විසින් පෙරවස් වැස නිම කළ සීමාව ඇතුළත සිටින සෙසු භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙත එළඹ, "ස්වාමීනි, සංඝයාගේ කඨිනය අතුරන ලදී, කඨින ඇතිරීම ධර්මානුකූල වේ, මෙය අනුමෝදන් වන්න" යැයි පැවසිය යුතුය. මෙහිදී මහා තෙරවරුන්ට ද, නවක භික්ෂූන්ට ද, සමූහයකට ද, තනි නමකට ද යන ආදී වශයෙන් උචිත පරිදි සලකා බලා ඒ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාට ගැලපෙන අයුරින් පැවසිය යුතුය. එවිට සෙසු භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් ද "ස්වාමීනි, සංඝයාගේ කඨිනය අතුරන ලදී" හෝ "ඇවැත්නි, සංඝයාගේ කඨිනය අතුරන ලදී" යි පවසා, "කඨින ඇතිරීම ධර්මානුකූල වේ, අපි අනුමෝදන් වෙමු" හෝ "මම අනුමෝදන් වෙමි" හෝ යනුවෙන් පැවසිය යුතුය. පෙරවස් වැස නිම කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා අතරින් ද යම් භික්ෂූන් වහන්සේලා කඨිනය අනුමෝදන් වෙත්ද, ඔවුන්ටම කඨිනය අතුරන ලද්දක් (සිද්ධ වූවක්) වෙයි. ඔවුහු එතැන් පටන් කඨිනය උදුරා දමන (අත්හරින) තෙක් අනාමන්තචාරය, අසමාදානචාරය, යාවදත්ථචීවරය, ගණභෝජනය සහ එහිදී සිදුවන යම් චීවර උත්පාදයක් (සිවුරු ලැබීමක්) වේද එයත්, ඒ ආවාසයෙහි සංඝයාට උපදින සිවුරත් යන මේ ආනිශංස පහ ලබති. කඨින ඇතිරීම පිළිබඳ විස්තරය මේ තාක් වේ. නැවත ද, ඒ කඨිනය වනාහි "මහණෙනි, කඨිනය උදුරා දැමීම (අහෝසි කිරීම) සඳහා මාතිකා (පදනම් කරුණු) අටක් වෙති. එනම්, පක්කමනන්තිකා (බැහැර යාම අවසන් කොට ඇති), නිට්ඨානන්තිකා (සිවුර නිමවීම අවසන් කොට ඇති), සන්නිට්ඨානන්තිකා (අදහස අත්හැරීම අවසන් කොට ඇති), නාසනන්තිකා (සිවුර නැසීම අවසන් කොට ඇති), සවණන්තිකා (කඨිනය උදුරා දැමූ බව ඇසීම අවසන් කොට ඇති), ආසාවච්ඡේදිකා (සිවුරු බලාපොරොත්තුව සිඳීම අවසන් කොට ඇති), සීමාතික්කමනන්තිකා (සීමාව ඉක්මවීම අවසන් කොට ඇති), සහුබ්භාරා (සංඝයා සමඟ එක්ව උදුරා දැමීම)" යනුවෙන් වදාරන ලද අට වැදෑරුම් මාතිකා අතුරෙන් යම් කිසි එක් ක්‍රමයකින් උදුරා දැමෙනු (අහෝසි කරනු) ලැබේ. එහි විස්තරාත්මක විනිශ්චය සමන්තපාසාදිකා අටුවාවෙහි දක්වා ඇති ක්‍රමයෙන් දත යුතුය. මෙසේ "කඨිනය උදුළ කල්හි" යන්නෙන් සෙසු පලිබෝධයන්ගේ (බාධාවන්ගේ) නොමැති බව පෙන්වා දෙයි.

Dasāhaparamanti dasa ahāni paramo paricchedo assāti dasāhaparamo, taṃ dasāhaparamaṃ kālaṃ dhāretabbanti attho. Adhiṭṭhitavikappitesu apariyāpannattā atirekaṃ cīvaranti atirekacīvaraṃ, cīvaraṃ nāma khomaṃ kappāsikaṃ koseyyaṃ kambalaṃ sāṇaṃ bhaṅganti etesaṃ vā tadanulomānaṃ vā aññataraṃ ayamassa jāti, pamāṇato pana taṃ vikappanupagaṃ pacchimaṃ idha adhippetaṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, āyāmato aṭṭhaṅgulaṃ sugataṅgulena caturaṅgulavitthataṃ pacchimaṃ cīvaraṃ vikappetu’’nti (mahāva. 358). Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘adhiṭṭhitavikappitesu apariyāpannattā’’ti, ettha ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ, vassikasāṭikaṃ vassānaṃ catumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetuṃ, nisīdanaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ paccattharaṇaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ, kaṇḍuppaṭicchādiṃ yāva ābādhā adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetuṃ, mukhapuñchanacoḷakaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ, parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetu’’nti (mahāva. 358) iminā nayena adhiṭṭhātabbavikappetabbatā jānitabbā. Tattha ticīvaraṃ adhiṭṭhahantena rajitvā kappabinduṃ datvā pamāṇayuttameva adhiṭṭhātabbaṃ, tassa pamāṇaṃ ukkaṭṭhaparicchedena sugatacīvarato ūnakaṃ vaṭṭati, lāmakaparicchedena saṅghāṭiyā [Pg.154] tāva uttarāsaṅgassa ca dīghato muṭṭhipañcakaṃ, tiriyaṃ muṭṭhittikaṃ, antaravāsako dīghato muṭṭhipañcako, tiriyaṃ dvihatthopi vaṭṭati. Vuttappamāṇato pana atirekañca ūnakañca ‘‘parikkhāracoḷa’’nti adhiṭṭhātabbaṃ. Tattha yasmā ‘‘dve cīvarassa adhiṭṭhānāni kāyena vā adhiṭṭheti, vācāya vā adhiṭṭhetī’’ti vuttaṃ, tasmā purāṇasaṅghāṭiṃ ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī’’ti paccuddharitvā navaṃ hatthena gahetvā ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti cittena ābhogaṃ katvā kāyavikāraṃ karontena kāyena vā adhiṭṭhātabbā, vacībhedaṃ katvā vācāya vā adhiṭṭhātabbā. Tatra duvidhaṃ adhiṭṭhānaṃ – sace hatthapāse hoti, ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vācā bhinditabbā. Atha antogabbhādīsu sāmantavihāre vā hoti, ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vācā bhinditabbā. Esa nayo uttarāsaṅge ca antaravāsake ca. Nāmamattameva hi viseso. Tasmā sabbāni saṅghāṭiṃ uttarāsaṅgaṃ antaravāsakanti evaṃ attano attano nāmeneva adhiṭṭhātabbāni. Sace adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehi saṅghāṭiādīni karoti, niṭṭhite rajane ca kappe ca ‘‘imaṃ paccuddharāmī’’ti paccuddharitvā puna adhiṭṭhātabbāni. Idañca pana ticīvaraṃ sukhaparibhogatthaṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātumpi vaṭṭati.

"දසාහපරමං" යනු: දස දිනක් යනු මෙහි උපරිම සීමාවයි. එබැවින් එය 'දසාහපරම' (දහසක් දින උපරිම කොට ඇති) නම් වේ. එම දස දිනක් වූ උපරිම කාලය දක්වා පමණක් දැරිය යුතුය යනු මෙහි අර්ථයයි. අධිෂ්ඨාන කරන ලද හෝ විකප්පනය කරන ලද සිවුරු අතරට නොඇතුළත් වූ බැවින්, එය අතිරේක (අතිරික්ත) සිවුරක් වන බැවින් 'අතිරේක චීවර' නම් වේ. සිවුර නම්: ක්ෂෝම (හණ නූලෙන් කළ), කපstatus (කපු නූලෙන් කළ), කෝසෙය්‍ය (පට නූලෙන් කළ), කම්බල (එළු ලොම් ආදියෙන් කළ), සාණ (වැණ නූලෙන් කළ) සහ භංග (මිශ්‍ර නූලෙන් කළ) යන මේ ෂඩ්විධ වස්ත්‍රයන්ගෙන් හෝ ඊට අනුලෝම වූ වස්ත්‍රයන්ගෙන් හෝ එකකි. මෙය එහි ජාතියයි (වර්ගයයි). ප්‍රමාණයෙන් ගත් කල, මෙහි අදහස් කරන්නේ විකප්පනය කිරීමට සුදුසු අවම ප්‍රමාණයේ සිවුරයි. එසේම මෙසේ වදාරන ලදී: "මහණෙනි, දිගින් සුගත වියතෙන් අඟල් අටක් ද, පළලින් අඟල් හතරක් ද වූ අවම ප්‍රමාණයේ සිවුර විකප්පනය කිරීමට මම අනුදනිමි" (මහාවග්ග). "අධිෂ්ඨාන කරන ලද හෝ විකප්පනය කරන ලද සිවුරු අතරට නොඇතුළත් වූ බැවින්" යැයි යමක් පවසන ලද්දේ ද, එහිදී: "මහණෙනි, තුන්සිවුර අධිෂ්ඨාන කිරීමට අනුදනිමි, විකප්පනය කිරීමට නොවෙයි; වැසි සළුව වස් කාලයේ මාස හතරක් අධිෂ්ඨාන කිරීමට ද ඉන් පසුව විකප්පනය කිරීමට ද අනුදනිමි; නිසීදනය අධිෂ්ඨාන කිරීමට අනුදනිමි, විකප්පනය කිරීමට නොවෙයි; පච්චත්ථරණය (ඇඳ ඇතිරිල්ල) අධිෂ්ඨාන කිරීමට අනුදනිමි, විකප්පනය කිරීමට නොවෙයි; කණ්ඩුපටිච්ඡාදිය (කැසීම වසන සිවුර) ව්‍යාධිය පවතින තාක් අධිෂ්ඨාන කිරීමට ද ඉන් පසු විකප්පනය කිරීමට ද අනුදනිමි; මුඛපුංඡන චෝළකය (මුහුණ පිසින ලේන්සුව) අධිෂ්ඨාන කිරීමට අනුදනිමි, විකප්පනය කිරීමට නොවෙයි; පරික්ඛාර චෝළකය (පිරිකර කඩ) අධිෂ්ඨාන කිරීමට අනුදනිමි, විකප්පනය කිරීමට නොවෙයි" යන මේ ක්‍රමයෙන් අධිෂ්ඨාන කළ යුතු සහ විකප්පනය කළ යුතු ආකාරය දත යුතුය. එහිදී තුන්සිවුර අධිෂ්ඨාන කරන්නා විසින් එය සායම් පොවා, කප්පබිංදුව තබා, නිසි ප්‍රමාණයෙන් යුතු වූවක්ම අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. එහි ප්‍රමාණය උපරිම වශයෙන් සුගත සිවුරට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් විය යුතුය. අවම ප්‍රමාණය වශයෙන්, සඟළ සිවුර සහ උත්තරාසංගය (තනිපට සිවුර) දිගින් මිටි (වියත්) පහක් ද, පළලින් මිටි (වියත්) තුනක් ද විය යුතුය. අඳනය දිගින් මිටි පහක් ද, පළලින් රියන් දෙකක් වුව ද සුදුසුය. පැවසූ ප්‍රමාණයට වඩා වැඩි හෝ අඩු වස්ත්‍රයක් නම්, එය "පරික්ඛාර චෝළක" (පිරිකර කඩක්) ලෙස අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. එහිදී, "සිවුරෙහි අධිෂ්ඨාන ක්‍රම දෙකකි; කයින් හෝ අධිෂ්ඨාන කරයි, වචනයෙන් හෝ අධිෂ්ඨාන කරයි" යනුවෙන් වදාළ බැවින්, එබැවින් පැරණි සඟළ සිවුර "ඉමං සඞ්ඝාටිං පච්චුද්ධරාමි" (මෙම සඟළ සිවුර අස් කරමි) යනුවෙන් අධිෂ්ඨානය අත්හැර, අලුත් සිවුර අතින් ගෙන "ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමි" (මෙම සඟළ සිවුර අධිෂ්ඨාන කරමි) යැයි සිතින් මෙනෙහි කොට, ශරීරයේ යම් චලනයක් කරමින් කයින් හෝ අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය, නැතහොත් වචන ශබ්ද කොට වචනයෙන් හෝ අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. එහි අධිෂ්ඨානය දෙවැදෑරුම් වේ: ඉදින් සිවුර හත්ථපාසයෙහි (අතින් අල්ලාගත හැකි සීමාවෙහි) ඇත්නම්, "ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමි" යනුවෙන් වචනය ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉදින් සිවුර කාමරයක් ඇතුළත හෝ ආසන්න වෙහෙරක හෝ ඇත්නම්, එය තබා ඇති ස්ථානය සිතින් ලකුණු කරගෙන "ඒතං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමි" (එම සඟළ සිවුර අධිෂ්ඨාන කරමි) යනුවෙන් වචනය ප්‍රකාශ කළ යුතුය. උත්තරාසංගය (තනිපට සිවුර) සහ අන්තරවාසකය (අඳනය) සම්බන්ධයෙන් ද මෙම ක්‍රමයම වේ. වෙනස වන්නේ නාමය පමණි. එබැවින් සියල්ලම සඟළ සිවුර, උත්තරාසංගය, අන්තරවාසකය වශයෙන් තම තමන්ගේම නාමයෙන්ම අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. ඉදින් අධිෂ්ඨාන කොට තබන ලද වස්ත්‍රවලින් සඟළ සිවුරු ආදිය මසන්නේ නම්, සායම් පෙවීම හා කප්පබිංදු තැබීම නිම වූ පසු "ඉමං පච්චුද්ධරාමි" (මෙය අස් කරමි) කියා අධිෂ්ඨානය අත්හැර නැවත අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. තවද, මෙම තුන්සිවුර පහසුවෙන් පරිහරණය කරනු පිණිස පිරිකර කඩක් (පරික්ඛාරචෝළක) ලෙස අධිෂ්ඨාන කිරීමට ද වටනේය.

Vassikasāṭikā anatirittapamāṇā nāmaṃ gahetvā vuttanayeneva cattāro vassike māse adhiṭṭhātabbā, tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā, vaṇṇabhedamattarattāpi cesā vaṭṭati, dve pana na vaṭṭanti. Nisīdanaṃ vuttanayena adhiṭṭhātabbameva, tañca kho pamāṇayuttaṃ ekameva, dve na vaṭṭanti. Paccattharaṇampi adhiṭṭhātabbameva, taṃ pana mahantampi ekampi bahūnipi vaṭṭanti, nīlampi pītakampi sadasampi pupphadasampīti sabbappakārampi vaṭṭati. Kaṇḍuppaṭicchādi yāva ābādho atthi, tāva pamāṇikā adhiṭṭhātabbā, ābādhe vūpasante paccuddharitvā vikappetabbā, sā ekāva vaṭṭati. Mukhapuñchanacoḷaṃ adhiṭṭhātabbameva, taṃ pana ekampi bahūnipi mahantampi vaṭṭatiyeva. Parikkhāracoḷe gaṇanā natthi, yattakaṃ icchati, tattakaṃ adhiṭṭhātabbameva. Thavikāpi parissāvanampi vikappanupagaṃ pacchimapamāṇaṃ ‘‘parikkhāracoḷa’’nti adhiṭṭhātabbameva, bahūnipi ekato katvā ‘‘imāni cīvarāni parikkhāracoḷāni adhiṭṭhāmī’’tiādinā nayena adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatiyeva. Mañcabhisi pīṭhabhisi bibbohanaṃ [Pg.155] pāvāro kojavoti etesu pana senāsanaparikkhāratthāya dinnapaccattharaṇe ca adhiṭṭhānakiccaṃ natthiyeva. Sabbañca panetaṃ vuttappakārena adhiṭṭhitacīvaraṃ aññassa dānena, acchinditvā gahaṇena, vissāsaggāhena, hīnāyāvattanena, sikkhāpaccakkhānena, kālaṅkiriyāya, liṅgaparivattanena, paccuddharaṇenāti imehi aṭṭhahi kāraṇehi adhiṭṭhānaṃ vijahati. Ticīvaraṃ pana kaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhippamāṇena chiddenāpi vijahati, tañca kho vinibbedheneva. Sace hi chiddassa abbhantare ekatantupi acchinno hoti, rakkhatiyeva. Tattha saṅghāṭiyā ca uttarāsaṅgassa ca dīghantato vidatthippamāṇassa tiriyantato aṭṭhaṅgulappamāṇassa padesassa orato chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati, antaravāsakepi dīghantato etadeva pamāṇaṃ, tiriyantena pana caturaṅgulatā veditabbā. Tiṇṇannampi vuttokāsassa parato na bhindati, tasmā chidde jāte ticīvaraṃ atirekacīvaraṭṭhāne tiṭṭhati, sūcikammaṃ katvā puna adhiṭṭhātabbaṃ. Vassikasāṭikā vassānamāsātikkamenāpi, kaṇḍuppaṭicchādi ābādhavūpasamenāpi adhiṭṭhānaṃ vijahati. Tasmā sā tato paraṃ vikappetabbā. Vikappanalakkhaṇaṃ pana sabbacīvarānaṃ vikappanasikkhāpadeyeva vaṇṇayissāma. Kevalañhi imasmiṃ okāse yaṃ evaṃ anadhiṭṭhitaṃ avikappitañca, taṃ ‘‘atirekacīvara’’nti veditabbaṃ.

වැසි සළුව නියමිත ප්‍රමාණය ඉක්මවා නොගියේ නම්, එහි නම සඳහන් කරමින් ඉහත සඳහන් කළ ක්‍රමයෙන්ම වස් කාලයේ මාස හතරක් පුරා අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. ඉන්පසු එය අධිෂ්ඨානයෙන් අත්හැර (පච්චුද්ධරණය කොට) විකප්පනය කළ යුතුය. පැහැය වෙනස් වන ලෙස පමණක් සායම් පොවන ලද වැසි සළුව ද සුදුසු වේ. එහෙත් දෙකක් තිබීම සුදුසු නොවේ. නිසීදනය ද ඉහත කී ක්‍රමයෙන්ම අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. එය ද නිසි ප්‍රමාණයෙන් යුතු වූ එකක්ම විය යුතුය; දෙකක් නොවැටෙයි (නුසුදුසුය). පච්චත්ථරණය ද (ඇඳ ඇතිරිල්ල ද) අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. එය විශාල වුව ද, එකක් වුව ද, බොහෝ වුව ද සුදුසුය. නිල් පාටින් යුත්, කහ පාටින් යුත්, දාවලු සහිත වූ හෝ මල් මෝස්තර දාවලු සහිත වූ හෝ සෑම ආකාරයකම ඇතිරිල්ලක්ම සුදුසුය. කණ්ඩුපටිච්ඡාදිය (කැසීම වසන සිවුර) ව්‍යාධිය පවතින තාක් කල්, නිසි ප්‍රමාණයෙන් යුතුව අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. ව්‍යාධිය සුව වූ විට අධිෂ්ඨානයෙන් අත්හැර විකප්පනය කළ යුතුය. එය ද එකක්ම පමණක් සුදුසු වේ. මුඛපුංඡන චෝළකය (මුහුණ පිසින ලේන්සුව) ද අධිෂ්ඨාන කළ යුත්තේමය. එය එකක් වුව ද, බොහෝ වුව ද, විශාල වුව ද සුදුසුමය. පිරිකර කඩ (පරික්ඛාරචෝළක) පිළිබඳව ගණනක් (සීමාවක්) නැත. යම් පමණක් කැමති ද, ඒ හැම එකක්ම අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. තවද, පාත්‍ර බෑගය (තවිකා) සහ පැරහණය ද (පරිස්සාවනය) විකප්පනය කිරීමට සුදුසු අවම ප්‍රමාණයෙන් යුතු වේ නම්, ඒවා ද "පරික්ඛාර චෝළක" ලෙසම අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. බොහෝ වස්ත්‍රයන් ද එකතු කොට "ඉමානි චීවරානි පරික්ඛාරචෝළානි අධිට්ඨාමි" (මෙම සිවුරු පිරිකර කඩවල් ලෙස අධිෂ්ඨාන කරමි) යන ආදී ක්‍රමයෙන් අධිෂ්ඨාන කිරීම ද සුදුසුමය. ඇඳ ඇතිරිලි (මංචභිසි), පුටු ඇතිරිලි (පීඨභිසි), කොට්ට (බිබ්බෝහන), සාලු/පොරෝනා (පාවාර), ලොම් ඇතිරිලි (කෝජව) යන මේවායෙහි ද, සේනාසන පරිහරණය පිණිස දෙන ලද ඇතිරිලිවල ද අධිෂ්ඨාන කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් නැත්තේමය. තවද, ඉහත කී පරිදි අධිෂ්ඨාන කරන ලද මේ සියලු සිවුරු: අන් අයට දීමෙන් ද, බලහත්කාරයෙන් පැහැර ගැනීමෙන් ද, විශ්වාසයෙන් ගැනීමෙන් ද, හීනයට (ගිහිභාවයට) හැරීමෙන් ද, සික පද ප්‍රත්‍යාඛ්‍යාන කිරීමෙන් (සිවුරු හැරීමෙන්) ද, කළුරිය කිරීමෙන් ද, ලිංගය වෙනස් වීමෙන් (ස්ත්‍රී/පුරුෂ ලිංග පෙරළීමෙන්) ද, අධිෂ්ඨානය අත්හැරීමෙන් (පච්චුද්ධරණයෙන්) ද යන මෙම කරුණු අට නිසා අධිෂ්ඨානය නැති වී යයි. එහෙත් තුන්සිවුරෙහි අධිෂ්ඨානය කුඩා ඇඟිල්ලේ නියපිට ප්‍රමාණයේ සිදුරක් වීමෙන් ද නැති වී යයි. එය ද සිදුර විනිවිද ගියහොත් පමණි. ඉදින් සිදුර තුළ එකම නූල් පොටක් හෝ නොකැඩී පවතී නම්, අධිෂ්ඨානය ආරක්ෂා වේ. එහිදී සඟළ සිවුරේ සහ තනිපට සිවුරේ දිග අන්තයෙන් වියතක් ද, පළල අන්තයෙන් අඟල් අටක් ද ඇතුළත වූ කොටසෙහි සිදුවන සිදුර අධිෂ්ඨානය බිඳ දමයි. අඳනයෙහි ද දිග අන්තයෙන් මෙම ප්‍රමාණයම වන අතර, පළල අන්තයෙන් අඟල් හතරක් බව දත යුතුය. තුන් සිවුරෙහිම ඉහත සඳහන් ස්ථානයෙන් පිටත ඇති වන සිදුර අධිෂ්ඨානය බිඳ නොදමයි. එබැවින් සිදුරක් ඇති වූ විට තුන්සිවුර අතිරේක සිවුරු බවට පත් වේ; එවිට මැහුම් වැඩ (මසා පිළිසකර) කොට නැවත අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. වැසි සළුව වස් කාලය ඉක්මවීමෙන් ද, කැසීම වසන සිවුර (කණ්ඩුපටිච්ඡාදිය) රෝගය සුව වීමෙන් ද අධිෂ්ඨානය අත්හැරෙයි. එබැවින් ඉන්පසු ඒවා විකප්පනය කළ යුතුය. සියලු සිවුරුවල විකප්පන ලක්ෂණය (විකප්පන කරන ක්‍රමය) විකප්පන ශික්ෂාපදයේදීම විස්තර කරන්නෙමු. මෙම ස්ථානයේදී අධිෂ්ඨාන නොකරන ලද හෝ විකප්පනය නොකරන ලද යම් සිවුරක් ඇත්නම්, එය හුදෙක් "අතිරේක සිවුරක්" ලෙස දත යුතුය.

Taṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyanti taṃ yathāvuttajātippamāṇaṃ cīvaraṃdasāhaparamaṃ kālaṃ atikkāmayato etthantare yathā atirekacīvaraṃ na hoti, tathā akrubbato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, tañca cīvaraṃ nissaggiyaṃ hoti, pācittiyaṃ āpatti cassa hotīti attho. Atha vā nissajjanaṃ nissaggiyaṃ, pubbabhāge kattabbassa vinayakammassetaṃ nāmaṃ, nissaggiyamassa atthīti nissaggiyamicceva. Kiṃ taṃ? Pācittiyaṃ. Taṃ atikkāmayato saha nissaggiyena nissaggiyavinayakammaṃ pācittiyaṃ hotīti ayamettha attho. Tañca panetaṃ cīvaraṃ yaṃ divasaṃ uppannaṃ, tassa yo aruṇo, so uppannadivasanissito, tasmā cīvaruppādadivasena saddhiṃ ekādase aruṇuggamane dasāhātikkamitaṃ hoti, taṃ gahetvā saṅghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā nissajjitabbaṃ, tatrāyaṃ nayo – saṅghassa tāva evaṃ nissajjitabbaṃ ‘‘idaṃ me, bhante, cīvaraṃ dasahātikkantaṃ nissaggiyaṃ, imāhaṃ saṅghassa nissajjāmī’’ti nissajjitvā ‘‘ahaṃ, bhante, ekaṃ nissaggiyaṃ pācittiyaṃ āpanno, taṃ [Pg.156] paṭidesemī’’ti evaṃ āpatti desetabbā. Sace dve honti, ‘‘dve’’ti vattabbaṃ, sace taduttari, ‘‘sambahulā’’ti vattabbaṃ. Nissajjanepi sace dve vā bahūni vā honti, ‘‘imāni me, bhante, cīvarāni dasāhātikkantāni nissaggiyāni, imānāhaṃ saṅghassa nissajjāmī’’ti vattabbaṃ, pāḷiṃ vattuṃ asakkontena aññathāpi vattabbaṃ. Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, ayaṃ itthannāmo bhikkhu āpattiṃ sarati vivarati uttāniṃ karoti deseti, yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmassa bhikkhuno āpattiṃ paṭiggaṇheyya’’nti (cūḷava. 239), iminā lakkhaṇena āpattiṃ paṭiggaṇhitvā vattabbo ‘‘passasī’’ti, ‘‘āma passāmī’’ti, ‘‘āyatiṃ saṃvareyyāsī’’ti, ‘‘sādhu suṭṭhu saṃvarissāmī’’ti. Dvīsu pana sambahulāsu vā purimanayeneva vacanabhedo kātabbo. Desitāya āpattiyā ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, idaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno nissaggiyaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyyā’’ti (pārā. 464) evaṃ nissaṭṭhacīvaraṃ dātabbaṃ, dvīsu bahūsu vā vacanabhedo kātabbo.

එහි 'තං අතික්කාමයතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං' යන්නෙහි අර්ථය නම්: ඉහත සඳහන් කරන ලද වර්ගයේ හා ප්‍රමාණයේ අතිරේක සිවුරක් දින දහයක උපරිම කාලය ඉක්මවා තබාගන්නා වූ, ඒ කාලය ඇතුළත එය අතිරේක සිවුරක් නොවන පරිදි කටයුතු නොකරන්නා වූ මහණහට නිසඟි පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. එම සිවුර ද නිසඟි කටයුතු (අත්හළ යුතු) වන අතර, ඔහුට පාචිත්තිය ඇවැත ද සිදුවේ යනු අර්ථයයි. නැතහොත්, 'නිස්සග්ගිය' යනු අත්හැරීමයි. ඇවැත් දෙසීමට පෙර කළ යුතු විනය කර්මයට මෙම නම යෙදේ. එම නිසඟි කිරීමේ විනය කර්මය ඇත්තේය යන අර්ථයෙන් 'නිස්සග්ගිය' (නිසඟි පාචිත්තිය) යැයි කියනු ලැබේ. එය කුමක්ද? පාචිත්තිය ඇවැතකි. දින දහය ඉක්මවූ කල්හි, නිසඟි කිරීමේ විනය කර්මය සහිත වූ පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ යන්න මෙහි දෙවන අර්ථයයි. තවද, එම සිවුර ලැබුණු දිනයේ යම් අරුණෝදයක් වේද, එය සිවුර ලැබුණු දිනටම අයත් වේ. එබැවින් සිවුර ලැබුණු දිනයත් සමග එකොළොස්වන අරුණෝදය උදාවීමේදී දින දහය ඉක්මවා ගියේ වෙයි. එය ගෙන සංඝයාට හෝ ගණයට හෝ පුද්ගලයෙකුට හෝ නිසඟි කළ යුතුය (අත්හළ යුතුය). එහි ක්‍රමය මෙසේය: පළමුව සංඝයාට නිසඟි කරන්නේ නම් මෙසේ නිසඟි කළ යුතුය: 'ස්වාමීනී, මාගේ මෙම දින දහය ඉක්මගිය සිවුර නිසඟි වේ. මම මෙය සංඝයාට අත්හරිමි' කියා නිසඟි කොට, 'ස්වාමීනී, මම එක් නිසඟි පාචිත්තිය ඇවැතකට පැමිණියෙමි, එය දෙසමි' කියා මෙසේ ඇවැත් දෙසිය යුතුය. ඉදින් ඇවැත් දෙකක් තිබේ නම් 'දෙකක්' කියාද, ඊට වඩා වැඩි නම් 'බොහෝ' කියාද කිව යුතුය. නිසඟි කිරීමේදී ද සිවුරු දෙකක් හෝ බොහෝ සිවුරු තිබේ නම්, 'ස්වාමීනී, මාගේ මෙම දින දහය ඉක්මගිය සිවුරු නිසඟි වේ, මම මේවා සංඝයාට අත්හරිමි' කියා පැවසිය යුතුය. පාලි භාෂාවෙන් කීමට අපොහොසත් භික්ෂුව විසින් වෙනත් ආකාරයකින් (තමන් දන්නා භාෂාවකින්) කිව යුතුය. ව්‍යක්ත වූ දක්ෂ වූ භික්ෂුවක විසින් 'ස්වාමීනී, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. මසන්නම් ඇති මෙම භික්ෂුව ඇවැත සිහි කරයි, හෙළි කරයි, ප්‍රකාශ කරයි, දෙසයි. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය පැමිණියේ නම්, මම මසන්නම් ඇති භික්ෂුවගේ ඇවැත පිළිගන්නෙමි' කියා සංඝයා වහන්සේ දැනුවත් කළ යුතුය. මේ ආකාරයෙන් ඇවැත පිළිගෙන, 'ඇවැත දකින්නෙහිද?' කියා ඇසිය යුතුය. එවිට 'එසේය, දකිමි' කියා පැවසිය යුතුය. 'මතු සංවර වන්න' කියා පැවසූ කල, 'යහපති, මැනවින් සංවර වෙමි' කියා පැවසිය යුතුය. ඇවැත් දෙකක් හෝ බොහෝ ඇවැත් ඇති කල්හි ද පෙර ක්‍රමයෙන්ම වචන වෙනස් කරගත යුතුය. ඇවැත් දෙසූ පසු, 'ස්වාමීනී, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. මසන්නම් ඇති භික්ෂුවගේ නිසඟි වූ මෙම සිවුර සංඝයාට අත්හරින ලදී. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය පැමිණියේ නම්, සංඝයා වහන්සේ මෙම සිවුර මසන්නම් ඇති භික්ෂුවට දෙන සේක්වා' කියා මෙසේ අත්හළ සිවුර නැවත දිය යුතුය. සිවුරු දෙකක් හෝ බොහෝ සිවුරු ඇති විට වචන වෙනස් කරගත යුතුය.

Gaṇassa pana nissajjantena ‘‘imāha’’nti vā ‘‘imāni aha’’nti vā vatvā ‘‘āyasmantānaṃ nissajjāmī’’ti vattabbaṃ, āpattippaṭiggāhakenāpi ‘‘suṇantu me āyasmantā, ayaṃ itthannāmo bhikkhu āpattiṃ sarati…pe… deseti, yadāyasmantānaṃ pattakalla’’nti vattabbaṃ, cīvaradānepi ‘‘suṇantu me āyasmantā, idaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno nissaggiyaṃ āyasmantānaṃ nissaṭṭhaṃ, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, āyasmantā imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyyu’’nti (pārā. 466) vattabbaṃ, sesaṃ purimasadisameva. Puggalassa pana nissajjantena ‘‘imāha’’nti vā ‘‘imāni aha’’nti vā vatvā ‘‘āyasmato nissajjāmī’’ti vattabbaṃ, nissajjitvā ‘‘ahaṃ, bhante, ekaṃ nissaggiyaṃ pācittiyaṃ āpanno, taṃ paṭidesemī’’ti evaṃ āpatti desetabbā. Sace pana navakataro hoti, ‘‘āvuso’’ti vattabbaṃ, tenāpi ‘‘passasī’’ti vā ‘‘passathā’’ti vā vutte ‘‘āma, bhante’’ti vā ‘‘āma āvuso’’ti vā vatvā ‘‘passāmī’’ti vattabbaṃ, tato ‘‘āyatiṃ saṃvareyyāsī’’ti vā ‘‘saṃvareyyāthā’’ti vā vutte ‘‘sādhu suṭṭhu saṃvarissāmī’’ti vattabbaṃ. Evaṃ desitāya āpattiyā ‘‘imaṃ cīvaraṃ āyasmato dammī’’ti dātabbaṃ, dvīsu tīsu [Pg.157] vā pubbe vuttānusāreneva nayo veditabbo. Dvinnaṃ pana yathā gaṇassa, evaṃ nissajjitabbaṃ, tato āpattippaṭiggahaṇañca nissaṭṭhacīvaradānañca tesaṃ aññatarena yathā ekena puggalena, tathā kātabbaṃ, idaṃ pana sabbanissaggiyesu vidhānaṃ. Cīvaraṃ patto nisīdananti vatthumattameva hi nānaṃ, parammukhaṃ pana vatthu ‘‘eta’’nti nissajjitabbaṃ. Sace bahūni honti, ‘‘etānī’’ti vattabbaṃ. Nissaṭṭhadānepi eseva nayo. Nissaṭṭhavatthuṃ ‘‘dinnamidaṃ iminā mayha’’nti saññāya na paṭidentassa dukkaṭaṃ, tassa santakabhāvaṃ ñatvā lesena acchindanto sāmikassa dhuranikkhepena bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabboti.

ගණයට (භික්ෂූන් තිදෙනෙකුට) නිසඟි කරන්නේ නම්, 'මෙය මම' හෝ 'මේවා මම' කියා පවසා, 'ආයුෂ්මත්වරුන්ට අත්හරිමි' කියා කිව යුතුය. ඇවැත් පිළිගන්නා භික්ෂුව විසින් ද 'ආයුෂ්මත්වරුනි, මාගේ වචනය අසත්වා, මසන්නම් ඇති මෙම භික්ෂුව ඇවැත සිහි කරයි... දෙසයි, ඉදින් ආයුෂ්මත්වරුන්ට සුදුසු කාලය පැමිණියේ නම්...' කියා පැවසිය යුතුය. සිවුර නැවත දීමේදී ද 'ආයුෂ්මත්වරුනි, මාගේ වචනය අසත්වා, මසන්නම් ඇති භික්ෂුවගේ නිසඟි වූ මෙම සිවුර ආයුෂ්මත්වරුන්ට අත්හරින ලදී, ඉදින් ආයුෂ්මත්වරුන්ට සුදුසු කාලය පැමිණියේ නම්, ආයුෂ්මත්හු මෙම සිවුර මසන්නම් ඇති භික්ෂුවට දෙන සේක්වා' කියා කිව යුතුය. ඉතිරි සියල්ල පෙර ක්‍රමය හා සමානමය. පුද්ගලයෙකුට (එක් භික්ෂුවකට) නිසඟි කරන්නේ නම්, 'මෙය මම' හෝ 'මේවා මම' කියා පවසා, 'ආයුෂ්මතුන්ට අත්හරිමි' කියා කිව යුතුය. නිසඟි කොට, 'ස්වාමීනී, මම එක් නිසඟි පාචිත්තිය ඇවැතකට පැමිණියෙමි, එය දෙසමි' කියා මෙසේ ඇවැත් දෙසිය යුතුය. ඉදින් (ඇවැත් දෙසන තැනැත්තා) බාලයා (කණිෂ්ඨයා) වේ නම්, 'ඇවැත්නි' කියා පැවසිය යුතුය. ඔහු විසින් ද 'දකින්නෙහිද?' හෝ 'දකින සේක්ද?' කියා ඇසූ කල, 'එසේය ස්වාමීනී' හෝ 'එසේය ඇවැත්නි' කියා පවසා 'දකිමි' කියා පැවසිය යුතුය. ඉන්පසු 'මතු සංවර වන්න' හෝ 'මතු සංවර වන සේක්වා' කියා පැවසූ කල, 'යහපති, මැනවින් සංවර වෙමි' කියා පැවසිය යුතුය. මෙසේ ඇවැත් දෙසූ පසු, 'මෙම සිවුර ආයුෂ්මතුන්ට දෙමි' කියා නැවත දිය යුතුය. සිවුරු හෝ ඇවැත් දෙකක් හෝ තුනක් ඇති කල්හි, පෙර සඳහන් කරන ලද ක්‍රමයට අනුවම වචන වෙනස් කරගත යුතු බව තේරුම් ගත යුතුය. භික්ෂූන් දෙනමකට නිසඟි කරන්නේ නම් ගණයට නිසඟි කරන ක්‍රමයටම නිසඟි කළ යුතුය. ඉන්පසු ඇවැත් පිළිගැනීම හා අත්හළ සිවුර නැවත දීම ඔවුන් අතරින් එක් භික්ෂුවක විසින් එක් පුද්ගලයෙකු කරන ආකාරයටම කළ යුතුය. මෙම ක්‍රමය සියලුම නිසඟි ඇවැත් සඳහා වන පොදු නියමයයි. සිවුර, පාත්‍රය, නිසීදනය ආදී වශයෙන් වස්තුව පමණක්ම වෙනස් වේ. ඉදින් වස්තුව ඇස් පනාපිට නොමැති නම්, 'එය' කියා නිසඟි කළ යුතුය. බොහෝ වස්තූන් ඇත්නම් 'ඒවා' කියා පැවසිය යුතුය. අත්හළ වස්තුව නැවත දීමේදී ද මෙම ක්‍රමයමය. 'මෙම වස්තුව මේ භික්ෂුව විසින් මට දෙන ලදී' යන සඤ්ඤාවෙන් අත්හළ වස්තුව නැවත නොදෙන භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ. එය අයිතිකරුගේ වස්තුවක් බව දැනගෙන, කිසියම් ලේශයක් (ව්‍යාජ හේතුවක්) දක්වා පැහැරගන්නේ නම්, අයිතිකරුගේ අයිතිය අත්හැරීම (ධුරනික්ඛේපය) සලකා බලා වස්තුවේ අගය තක්සේරු කරවා වන්දි ගෙවිය යුතුය.

Vesāliyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha atirekacīvaradhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘dasāhaparama’’nti ayamettha anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, anissajjitvā paribhuñjantassa dukkaṭaṃ, yathā ca idha, evaṃ sabbattha, tasmā naṃ parato na vakkhāma. Dasāhaṃ anatikkantepi atikkantasaññino vematikassa ca dukkaṭaṃ. Atikkante anatikkantasaññinopi vematikassapi nissaggiyaṃ pācittiyameva, tathā anadhiṭṭhitāvikappitaaassajjitaanaṭṭhāvinaṭṭhaadaḍḍhāviluttesu adhiṭṭhitādisaññino. Antodasāhaṃ adhiṭṭhite vikappite vissajjite naṭṭhe vinaṭṭhe daḍḍhe acchinne vissāsena gāhite ummattakādīnañca anāpatti. Ācāravipatti, yathā ca idaṃ, evaṃ ito parānipi, ubhatopātimokkhesupi hi pārājikāni ca saṅghādisesā ca sīlavipatti, sesāpattiyo ācāravipatti, ājīvavipatti vā diṭṭhivipatti vā kāci āpatti nāma natthi. Ājīvavipattipaccayā pana ṭhapetvā dubbhāsitaṃ cha āpattikkhandhā paññattā, diṭṭhivipattipaccayā pācittiyadukkaṭavasena dve āpattikkhandhā paññattāti, idamettha lakkhaṇaṃ, iti vipattikathā idheva niṭṭhitāti, na naṃ ito paraṃ vicārayissāma. Jātippamāṇasampannassa cīvarassa attano santakatā, gaṇanupagatā, chinnapalibodhabhāvo, atirekacīvaratā, dasāhātikkamoti imānettha pañca aṅgāni. Kathinasamuṭṭhānaṃ, akiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

මෙම ශික්ෂාපදය විශාලා මහනුවරදී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා අතිරේක සිවුරු දැරීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. 'දස දිනක් පරම කොට' යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි. අනාණත්තික (අණ කිරීමක් නැති) ශික්ෂාපදයකි. පරිත්‍යාග නොකර (නිසඟි සිවුර) පරිභෝග කරන භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ. මෙහි යම් සේ ද, එලෙසම සියලු ශික්ෂාපදයන්හි ද වන බැවින්, එම නිසා ඒ පිළිබඳව ඉදිරි ශික්ෂාපදයන්හිදී සඳහන් නොකරන්නෙමු. දස දිනක් ඉක්ම නොගියද, ඉක්ම ගියේය යන හැඟීම ඇති තැනැත්තාට සහ සැක ඇති තැනැත්තාට දුක්කට ඇවැත් වේ. දස දින ඉක්ම ගිය කල්හි, ඉක්ම ගියේය යන හැඟීම ඇති තැනැත්තාට ද, ඉක්ම නොගියේය යන හැඟීම ඇති තැනැත්තාට ද, සැක ඇති තැනැත්තාට ද නිසඟි පාචිත්ති ඇවැත් ම වේ. එලෙසම අධිෂ්ඨාන නොකළ, විකප්පන නොකළ, අත්නොහළ, සොරකම් නොකළ, විනාශ නොවූ, නොදැවුණු, පැහැර නොගත් සිවුරුවල අධිෂ්ඨාන කළ ආදී හැඟීම් ඇති තැනැත්තාට ද එසේමය. දස දිනක් ඇතුළත අධිෂ්ඨාන කරන ලද, විකප්පන කරන ලද, අත්හරින ලද, නැති වූ, විනාශ වූ, දැවුණු, පැහැර ගන්නා ලද, විශ්වාසයෙන් ගන්නා ලද සිවුරුවලදී ද, උමතු වූවන් ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙය ආචාර විපත්තියකි. මෙම ශික්ෂාපදය යම් සේ ද, මින් මතු ඇති ශික්ෂාපද ද එසේමය. ද්විවිධ ප්‍රාතිමෝක්ෂයන්හිම පාරාජිකා සහ සංඝාදිසේස ඇවැත් සීල විපත්තිය වේ. ඉතිරි ඇවැත් ආචාර විපත්තිය වේ. ආජීව විපත්තියක් හෝ දිට්ඨි විපත්තියක් වන කිසිදු ඇවැතක් නැත. ආජීව විපත්තිය හේතුවෙන් දුබ්භාසිතය හැර ඇවැත් කඳන් හයක් පනවන ලදී. දිට්ඨි විපත්තිය හේතුවෙන් පාචිත්ති සහ දුක්කට වශයෙන් ඇවැත් කඳන් දෙකක් පනවන ලදී. මෙහි ලක්ෂණය මෙය වේ. මෙසේ විපත්ති කථාව මෙහිදීම නිම වන බැවින්, මින් පසුව ඒ පිළිබඳව විමර්ශනය නොකරන්නෙමු. ජාති ප්‍රමාණයෙන් සම්පූර්ණ වූ සිවුර තමා සතු වීම, ගණනයට පැමිණීම, සිඳුණු පලිබෝධ ඇති බව, අතිරේක සිවුරු බව, දස දින ඉක්මවීම යන මේවා මෙහි අංග පහ වේ. කඨින සමුට්ඨානයයි, අක්‍රියයි, නොසංඥාවිමෝක්ෂයි, අචිත්තකයි, පණ්ණත්තිවජ්ජයි, කාය කර්මය හා වචී කර්මයයි, තෙවැදෑරුම් සිතින් හා තෙවැදෑරුම් වේදනාවෙන් යුක්ත වේ.

Kathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

කඨින ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

2. Udositasikkhāpadavaṇṇanā

2. උදෝසිත ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye [Pg.158] niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunātiettha purimasikkhāpade viya atthaṃ aggahetvā niṭṭhite cīvarasmiṃ bhikkhunoti evaṃ sāmivasena karaṇavacanassa attho veditabbo. Karaṇavasena hi bhikkhunā idaṃ nāma kammaṃ kātabbaṃ, taṃ natthi, sāmivasena pana bhikkhuno cīvarasmiṃ niṭṭhite kathine ca ubbhate evaṃ imehi cīvaraniṭṭhānakathinubbhārehi chinnapalibodho ekarattampi ce bhikkhu ticīvarena vippavaseyyāti evaṃ attho yujjati. Tattha ticīvarenāti ticīvarādhiṭṭhānanayena adhiṭṭhitesu saṅghāṭiādīsu yenakenaci. Vippavaseyyāti viyutto vaseyya, ‘‘gāmo ekūpacāro nānūpacāro’’tiādinā (pārā. 477) nayena pāḷiyaṃ vuttānaṃ gāmanigamananivesanaudositaaṭṭamāḷapāsādahammiyanāvāsatthakhettadhaññakaraṇaārāmavihārarukkhamūlaajjhokāsappabhedānaṃ pannarasānaṃ nikkhepaṭṭhānānaṃ yatthakatthaci nikkhipitvā tesaṃ gāmādīnaṃ bahi hatthapāsātikkamena aruṇaṃ uṭṭhāpeyyāti ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.473-477-8) vutto. Aññatra bhikkhusammutiyāti yaṃ saṅgho gilānassa bhikkhuno ticīvarena avippavāsasammutiṃ deti, taṃ ṭhapetvā aladdhasammutikassa bhikkhuno ekarattampi vippavāsato vuttanayeneva nissaggiyaṃ pācittiyanti veditabbaṃ, kevalaṃ idha ‘‘idaṃ me, bhante, cīvaraṃ rattivippavutthaṃ aññatra bhikkhusammutiyā nissaggiya’’ntiādinā nayena vacanabhedo hoti, ayaṃ pana viseso.

දෙවන ශික්ෂාපදයේ 'niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā' යන්නෙහි, පළමු ශික්ෂාපදයේ මෙන් අර්ථ නොගෙන, 'භික්ෂුවගේ සිවුර නිම වූ කල්හි' යනුවෙන් මෙසේ සාමි විභක්ති අර්ථයෙන් කරණ විභක්තියේ අර්ථය දත යුතුය. මක්නිසාද යත්, කරණ විභක්ති අර්ථයෙන් 'භික්ෂුව විසින් මෙබඳු කර්මයක් කළ යුතුය' යන්නක් මෙහි නැත. සාමි විභක්ති අර්ථයෙන් වනාහි, භික්ෂුවගේ සිවුර නිම වූ කල්හි ද කඨිනය උදුරන ලද කල්හි ද මෙසේ මේ සිවුරු නිම වීම හා කඨින උද්ධාරය යන කරුණු නිසා සිඳුණු පලිබෝධ ඇති භික්ෂුව, අන්තිම වශයෙන් එක් රැයක් වුවද තුන් සිවුරෙන් වෙන්ව වසන්නේ නම් යන අර්ථය ගැලපේ. එහි 'ticīvarena' යනු තිසිවුරු අධිෂ්ඨාන ක්‍රමයෙන් අධිෂ්ඨාන කරන ලද සඟල සිවුර ආදී තුන් සිවුරු අතුරින් යම් කිසි එක් සිවුරක් සමඟ ය. 'vippavaseyya' යනු වෙන්ව වසන්නේය යන්නයි. 'ගාමය, ඒකූපචාරය, නානූපචාරය' ආදී ක්‍රමයෙන් පාලියෙහි වදාරන ලද ගම්, නියම්ගම්, නිවාස, බඩු ගබඩා (උදෝසිත), අට්ටාල, මාලක, ප්‍රාසාද, හම්මිය, නැව්, ගැල් සමූහ, කෙත්, කමත්, ආරාම, විහාර, රුක්මුල්, අභ්‍යවකාශ යන ප්‍රභේද ඇති සිවුරු තබන ස්ථාන පහළොව අතුරින් යම් කිසි ස්ථානයක තබා, එම ගම් ආදියේ පිටත හත්ථපාසය ඉක්මවා අරුණ නැගෙන්නේ නම් යන්න මෙහි සංක්ෂේපයයි. විස්තරය වනාහි සමන්තපාසාදිකාවෙහි දක්වන ලදී. 'aññatra bhikkhusammutiyā' යනු සංඝයා විසින් ගිලන් භික්ෂුවට තුන් සිවුරෙන් තොරව විසීම සඳහා යම් අවිප්පවාස සම්මුතියක් දෙයි ද, එය හැර සම්මුතිය නොලත් භික්ෂුව එක් රැයක් වුවද සිවුරෙන් තොරව විසීමෙන් පෙර කී ක්‍රමයෙන්ම නිසඟි පාචිත්ති ඇවැත් වේ යැයි දත යුතුය. මෙහි සුවිශේෂී වන්නේ 'ඉදං මේ භන්තේ චීවරං රත්තිවිප්පවුත්ථං අඤ්ඤත්‍ර භික්ෂුසම්මුතියා නිස්සග්ගියං' ආදී වශයෙන් වචන වෙනස් වීම පමණි. මෙය එහි ඇති විශේෂත්වයයි.

Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha santaruttarena janapadacārikaṃ pakkamanavatthusmiṃ

සැවැත් නුවරදී බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා සන්තරුත්තරයෙන් (අඳන සිවුර හා සඟල සිවුර පමණක් හැඳ පෙරවාගෙන) ජනපද චාරිකාවේ වැඩම කිරීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන

Paññattaṃ, ‘‘aññatra bhikkhusammutiyā’’ti ayamettha anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, avippavutthe vippavutthasaññino ceva vematikassa ca dukkaṭaṃ. Vippavutthe vippavutthasaññinopi avippavutthasaññinopi vematikassāpi nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, tathā apaccuddhaṭaavissajjitādīsu ca paccuddhaṭavissajjitādisaññino. Antoaruṇe paccuddhaṭe pana paṭhamakathine vuttavissajjitādibhede ca anāpatti, tathā laddhasammutikassa vippavāse. Ābādhe pana vūpasante paccāgantabbaṃ, tattheva vā ṭhitena paccuddharitabbaṃ, athāpissa puna so vā añño vā ābādho kuppati, laddhakappiyameva. Adhiṭṭhitacīvaratā[Pg.159], anatthatakathinatā, aladdhasammutikatā, rattivippavāsoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamakathine vuttappakārāneva. Kevalañhi tattha anadhiṭṭhānaṃ avikappanañca akiriyā, idha appaccuddharaṇaṃ, ayaṃ visesoti.

පනවන ලදී. 'භික්ෂු සම්මුතියෙන් තොරව' යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි. අනාණත්තික වේ. වෙන්ව නොසිටි සිවුරෙහි වෙන්ව සිටියේය යන හැඟීම ඇති තැනැත්තාට සහ සැක ඇති තැනැත්තාට දුක්කට ඇවැත් වේ. වෙන්ව සිටි සිවුරෙහි වෙන්ව සිටියේය යන හැඟීම ඇති තැනැත්තාට ද, වෙන්ව නොසිටියේය යන හැඟීම ඇති තැනැත්තාට ද, සැක ඇති තැනැත්තාට ද නිසඟි පාචිත්ති ඇවැත් ම වේ. එලෙසම පච්චුද්ධරණය නොකළ, අත්නොහළ ආදී සිවුරුවල පච්චුද්ධරණය කරන ලද, අත්හරින ලද ආදී හැඟීම් ඇති තැනැත්තාට ද එසේමය. අරුණ නැගීමට පෙර පච්චුද්ධරණය කරන ලද සිවුරෙහි ද, පළමු කඨින ශික්ෂාපදයේ දක්වන ලද පරිත්‍යාග කරන ලද ආදී ප්‍රභේද ඇති සිවුරෙහි ද ඇවැත් නැත. එසේම සම්මුතිය ලත් භික්ෂුව වෙන්ව විසීමේදී ද එසේමය. නමුත් රෝගය සන්සිඳුණු කල්හි (සිවුර ඇති තැනට) පෙරළා පැමිණිය යුතුය, නැතහොත් එහිම සිට පච්චුද්ධරණය කළ යුතුය. ඉදින් ඔහුට නැවතත් එම රෝගයම හෝ වෙනත් රෝගයක් වැළඳේ නම් (පෙර පරිද්දෙන්ම) කැප වූවක්ම වේ. අධිෂ්ඨාන කළ සිවුරු ඇති බව, නොඅතුරන ලද කඨින ඇති බව, සම්මුතිය නොලත් බව, රාත්‍රියෙහි වෙන්ව විසීම යන මේවා මෙහි අංග හතර වේ. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු කඨින ශික්ෂාපදයේ දක්වන ලද ආකාරයම වේ. එහි විශේෂය වනාහි, එහි අධිෂ්ඨාන නොකිරීම සහ විකප්පන නොකිරීම අක්‍රිය භාවය වන අතර, මෙහි පච්චුද්ධරණය නොකිරීම අක්‍රිය භාවයයි. මෙය මෙහි විශේෂත්වයයි.

Udositasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උදෝසිත ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

3. Akālacīvarasikkhāpadavaṇṇanā

3. අකාලචීවර ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunāti sāmivaseneva karaṇattho veditabbo. Akālacīvaraṃ nāma yvāyaṃ ‘‘anatthate kathine vassānassa pacchimo māso, atthate kathine pañcamāsā’’ti (pārā. 649) cīvarakālo vutto, taṃ ṭhapetvā aññadā uppannaṃ, yañca kālepi saṅghassa vā ‘‘idaṃ akālacīvara’’nti, puggalassa vā ‘‘idaṃ tuyhaṃ dammī’’tiādinā nayena dinnaṃ, etaṃ akālacīvaraṃ nāma. Uppajjeyyāti evarūpaṃ cīvaraṃ attano bhāgapaṭilābhavasena saṅghato vā suttantikādigaṇato vā ñātito vā mittato vā paṃsukūlaṃ vā attano vā dhanena (pārā. 500), atha vā pana ‘‘aṭṭhimā, bhikkhave, mātikā cīvarassa uppādāya sīmāya deti, katikāya deti, bhikkhāpaññattikāya deti, saṅghassa deti, ubhatosaṅghassa deti, vassaṃvuṭṭhasaṅghassa deti, ādissa deti, puggalassa detī’’ti (mahāva. 379) imāsaṃ aṭṭhannaṃ mātikānaṃ aññatarato uppajjeyya. Ettha ca ‘‘sīmāya dammī’’ti evaṃ sīmaṃ parāmasitvā dento sīmāya deti nāma, esa nayo sabbattha. Ettha ca sīmāti khaṇḍasīmā upacārasīmā samānasaṃvāsasīmā avippavāsasīmā lābhasīmā gāmasīmā nigamasīmā nagarasīmā abbhantarasīmā udakukkhepasīmā janapadasīmā raṭṭhasīmā rajjasīmā dīpasīmā cakkavāḷasīmāti pannarasavidhā. Tattha upacārasīmā nāma parikkhittassa vihārassa parikkhepena, aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānena paricchinnā. Api ca bhikkhūnaṃ dhuvasannipātaṭṭhānato vā pariyante ṭhitabhojanasālato vā nibaddhavasanakaāvāsato vā thāmamajjhimassa purisassa dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ anto ‘‘upacārasīmā’’ti veditabbā. Sā pana āvāse vaḍḍhante vaḍḍhati, hāyante hāyati[Pg.160], yojanasatampi upacārasīmāva hoti. Tattha dinnalābho sabbesaṃ antosīmagatānaṃ pāpuṇāti, bhikkhunīnaṃ ārāmapavesanasenāsanāpucchanāni parivāsamānattārocanaṃ vassacchedanissayasenāsanaggāhādividhānanti idampi sabbaṃ imissāva sīmāya vasena veditabbaṃ. Lābhasīmāti yaṃ rājarājamahāmattādayo vihāraṃ kārāpetvā gāvutaṃ vā addhayojanaṃ vā yojanaṃ vā samantā paricchinditvā ‘‘ayaṃ amhākaṃ vihārassa lābhasīmā, yaṃ etthantare uppajjati, taṃ sabbaṃ amhākaṃ vihārassa demā’’ti ṭhapenti, ayaṃ lābhasīmā nāma. Kāsikosalādīnaṃ pana raṭṭhānaṃ anto bahū janapadā honti, tattha eko janapadaparicchedo janapadasīmā, kāsikosalādiraṭṭhaparicchedo raṭṭhasīmā, ekassa rañño āṇāpavattiṭṭhānaṃ rajjasīmā, samuddantena paricchinno mahādīpo vā antaradīpo vā dīpasīmā, ekacakkavāḷapabbataparikkhepabbhantaraṃ cakkavāḷasīmā, sesā nidānakathāyaṃ vuttanayā eva. Tattha ‘‘khaṇḍasīmāya demā’’ti dinnaṃ khaṇḍasīmaṭṭhānaṃyeva pāpuṇāti, tato bahisīmāya sīmantarikaṭṭhānampi na pāpuṇāti. ‘‘Upacārasīmāya demā’’ti dinnaṃ pana antoparicchede khaṇḍasīmāsīmantarikāsu ṭhitānampi pāpuṇāti, samānasaṃvāsasīmāya dinnaṃ khaṇḍasīmāsīmantarikaṭṭhānaṃ na pāpuṇāti, avippavāsasīmālābhasīmāsu dinnaṃ tāsaṃ antogadhānaṃyeva pāpuṇāti, gāmasīmādīsu dinnaṃ tāsaṃ sīmānaṃ abbhantare baddhasīmaṭṭhānampi pāpuṇāti, abbhantarasīmāudakukkhepasīmāsu dinnaṃ tattha antogadhānaṃyeva pāpuṇāti, janapadasīmādīsu dinnampi tāsaṃ abbhantare baddhasīmaṭṭhānampi pāpuṇāti, tasmā yaṃ jambudīpe ṭhatvā ‘‘tambapaṇṇidīpe saṅghassa demā’’ti dīyati, taṃ tambapaṇṇidīpato ekopi gantvā sabbesaṃ saṅgaṇhituṃ labhati. Sacepi tattheva eko sabhāgo bhikkhu sabhāgānaṃ bhāgaṃ gaṇhāti, na vāretabbo. Yo pana vihāraṃ pavisitvā ‘‘asukasīmāyā’’ti avatvāva kevalaṃ ‘‘sīmāya dammī’’ti vadati, so pucchitabbo ‘‘sīmā nāma bahuvidhā, kataraṃ sandhāya vadasī’’ti, sace vadati ‘‘ahametaṃ bhedaṃ na jānāmi, sīmaṭṭhakasaṅgho gaṇhatū’’ti, upacārasīmaṭṭhehi bhājetabbaṃ.

තුන්වන (කඨින) ශික්ෂාපදයේ එන "නිට්ඨිතචීවරස්මිං භික්ඛුනා" යන්නෙහි අර්ථය (දෙවන ශික්ෂාපදයේ මෙන්) සාමි (අයිතිකරුවා යන) අර්ථයෙන්ම තේරුම් ගත යුතුය. "අකාල චීවරය" නම්: භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් "කඨිනයක් අතුරා නැති කල්හි වස්සාන සෘතුවේ අවසාන මාසය ද, කඨිනය අතුරා ඇති කල්හි පස් මසක් ද වේ" යැයි යම් සිවුරු කාලයක් වදාරන ලද්දේ ද, එම සිවුරු කාලය හැර වෙනත් කාලයක උපන් (ලැබුණු) සිවුරයි. තවද, සිවුරු කාලය තුළ වුවද, සංඝයා වහන්සේට "මෙය අකාල සිවුරකි" යනුවෙන් හෝ පුද්ගලිකව "මෙය ඔබට පූජා කරමි" ආදී වශයෙන් පූජා කරන ලද යම් සිවුරක් වේ ද, එය ද "අකාල චීවරය" නම් වේ. "උප්පජ්ජෙය්‍ය" (ලැබෙන්නේ නම්) යනු: මෙබඳු වූ අකාල සිවුරක් තමාගේ කොටසක් ලැබීමේ ක්‍රමයෙන් සංඝයාගෙන් හෝ සූත්‍රාන්තිකාදී ගණයකින් (පාර්ශ්වයකින්) හෝ ඥාතියෙකුගෙන් හෝ මිතුරෙකුගෙන් හෝ පාංශුකූල වශයෙන් හෝ තමාගේම ධනයෙන් (නූල්, කපු ආදියෙන්) ලැබෙන්නේ නම්, නැතහොත් "මහණෙනි, සිවුරු ලැබීමට හේතු වන මේ මාතිකා (ප්‍රභවයන්) අටක් වෙති: සීමාව නිසා දේ, කතිකාව නිසා දේ, භික්ෂා පැනවීම නිසා දේ, සංඝයාට දේ, උභතෝ සංඝයාට දේ, වස් වැස නිම වූ සංඝයාට දේ, නියම කර දේ, පුද්ගලයාට දේ" යන මේ අට වැදෑරුම් මාතිකාවන්ගෙන් යම් ක්‍රමයකින් ලැබෙන්නේ නම් යන්නයි. එහි "සීමාවට පූජා කරමි" යැයි මෙසේ සීමාව හඳුන්වා පූජා කරන්නා "සීමාවෙහි දේ" (සීමාය දේති) නම් වේ. මෙම ක්‍රමය හැම තැනටම අදාළ වේ. මෙහි "සීමාව" යනු: ඛණ්ඩ සීමාව, උපචාර සීමාව, සමානසංවාස සීමාව, අවිප්පවාස සීමාව, ලාභ සීමාව, ගාම සීමාව, නිගම සීමාව, නගර සීමාව, අබ්භන්තර සීමාව, උදකුක්ඛේප සීමාව, ජනපද සීමාව, රට්ඨ සීමාව, රජ්ජ සීමාව, දීප සීමාව සහ චක්කවාළ සීමාව යැයි පහළොස් වැදෑරුම් වේ. ඒ අතරින් "උපචාර සීමාව" නම්: පවුරකින් (වැටකින්) වට කරන ලද විහාරයක පවුරේ සීමාව ද, වට නොකරන ලද විහාරයක වට කිරීමට සුදුසු භූමි ප්‍රමාණයෙන් වෙන් කරන ලද සීමාව ද වේ. තවද, භික්ෂූන් වහන්සේලා නිතර රැස්වන ස්ථානයේ සිට හෝ, කෙළවර පිහිටි දන්හලේ (භෝජන ශාලාවේ) සිට හෝ, නිතර වසන ආවාසයේ සිට හෝ මධ්‍යම ශක්තියක් ඇති මිනිසෙකු ගල් කැට දෙවරක් විසි කරන දුර ප්‍රමාණය ඇතුළත ප්‍රදේශය "උපචාර සීමාව" ලෙස දත යුතුය. එම උපචාර සීමාව වනාහි ආවාසය විශාල වන විට විශාල වන අතර, කුඩා වන විට කුඩා වේ. එය ඇතැම් විට යොදුන් සියයක් වුව ද උපචාර සීමාවම විය හැකිය. එහි පූජා කරන ලද ලාභය සීමාව ඇතුළත සිටින සියලු දෙනාටම හිමි වේ. භික්ෂුණීන් වහන්සේලාගේ ආරාමයට ඇතුළු වීම, සෙනසුන් විමසීම, පරිවාස හා මානත් දැනුම් දීම, වස් කැඩීම, නිශ්‍රය ගැනීම, සෙනසුන් පිළිගැනීම ආදී සියලු විධිවිධාන ද මෙම උපචාර සීමාව ඇසුරෙන් තේරුම් ගත යුතුය. "ලාභ සීමාව" නම්: රජවරුන්, රාජ මහාමාත්‍යාදීන් විහාරයක් කරවා, එහි සිව්කොනින් ගවුවක්, අඩ යොදුනක් හෝ යොදුනක් පමණ සීමා කොට, "මෙය අපගේ විහාරයේ ලාභ සීමාවයි, මේ සීමාව ඇතුළත ලැබෙන යම් බදු, ධාන්‍යාදී වස්තුවක් වේ ද, ඒ සියල්ල අපගේ විහාරයට පූජා කරමු" යැයි යම් සීමාවක් පනවයි ද, එය ලාභ සීමාව නම් වේ. කාසි, කොසොල් ආදී රටවල් තුළ බොහෝ ජනපද ඇත්තේය. එහි එක් ජනපද සීමාවක් "ජනපද සීමාව" නම් වේ. කාසි, කොසොල් ආදී රාජ්‍යයන්හි සීමාව "රට්ඨ සීමාව" නම් වේ. එක් රජෙකුගේ ආඥාව පැතිරෙන සීමාව "රජ්ජ සීමාව" නම් වේ. මහා සමුද්‍රයෙන් වට වූ මහා ද්වීපය හෝ කුඩා ද්වීපය "දීප සීමාව" නම් වේ. එක් චක්‍රාවාට පර්වතයකින් වට වූ ඇතුළත ප්‍රදේශය "චක්කවාළ සීමාව" නම් වේ. සෙසු සීමාවන් නිදාන කථාවෙහි වදාරන ලද පරිදිම දත යුතුය. එහි "ඛණ්ඩ සීමාවට පූජා කරමු" යැයි දෙන ලද දෙය ඛණ්ඩ සීමාවෙහි සිටින භික්ෂූන්ටම පමණක් හිමි වේ. ඉන් පිටත පිහිටි සීමාන්තරික ස්ථානවල සිටින අයට පවා එය හිමි නොවේ. එහෙත් "උපචාර සීමාවට පූජා කරමු" යැයි දෙන ලද දෙය සීමාව ඇතුළත පිහිටි ඛණ්ඩ සීමාවන්හි හා සීමාන්තරිකයන්හි සිටින භික්ෂූන්ට ද හිමි වේ. සමානසංවාස සීමාවට දෙන ලද දෙය ඛණ්ඩ සීමාවට හා සීමාන්තරික ස්ථානයට හිමි නොවේ. අවිප්පවාස සීමාවට හා ලාභ සීමාවට දෙන ලද දෙය ඒවාට ඇතුළත් වූවන්ටම පමණක් හිමි වේ. ගාම සීමා ආදියට දෙන ලද දෙය එම සීමා ඇතුළත පිහිටි බද්ධ සීමාවල සිටින්නන්ට ද හිමි වේ. අබ්භන්තර සීමාව හා උදකුක්ඛේප සීමාවට දෙන ලද දෙය එහි ඇතුළත් වූවන්ටම පමණක් හිමි වේ. ජනපද සීමා ආදියට දෙන ලද දෙය ද ඒවා ඇතුළත පිහිටි බද්ධ සීමාවල සිටින්නන්ට පවා හිමි වේ. එබැවින් දඹදිව්හි සිට "ලංකාද්වීපයෙහි (තම්බපණ්ණි ද්වීපයෙහි) සංඝයා වහන්සේට පූජා කරමු" යැයි යමක් පූජා කරන්නේ නම්, ලංකාද්වීපයෙන් එක් භික්ෂුවක් වහන්සේ නමක වුව ද ගොස් සියලු දෙනා වෙනුවෙන් එය ලබා ගැනීමට සුදුසුය. එහිදීම සභාග භික්ෂුවක් විසින් සභාග භික්ෂූන්ගේ කොටස ලබා ගන්නේ නම් එය ද නොවැළැක්විය යුතුය. යම් දායකයෙක් විහාරයට පැමිණ "අසවල් සීමාවටය" යි නොකියා, හුදෙක් "සීමාවට පූජා කරමි" යැයි පවසන්නේ නම්, ඔහුගෙන් "සීමාවන් බොහෝ ප්‍රභේද පවතී, ඔබ පවසන්නේ කුමන සීමාවක් පිළිබඳවද?" යැයි විමසිය යුතුය. ඉදින් ඔහු "මම ඒ ප්‍රභේද නොදනිමි, සීමාවෙහි වැඩසිටින සංඝයා වහන්සේලා මෙය ලබා ගන්නා සේක්වා" යැයි පවසන්නේ නම්, උපචාර සීමාවෙහි වැඩසිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් එය බෙදා ගත යුතුය.

Katikāyātiettha katikā nāma samānalābhakatikā. Sā pana evaṃ kātabbā, ekasmiṃ vihāre sannipatitehi bhikkhūhi yaṃ vihāraṃ saṅgaṇhitukāmā samānalābhaṃ kātuṃ icchanti, tassa nāmaṃ gahetvā ‘‘asuko nāma vihāro porāṇako appalābho’’ti yaṃ [Pg.161] kiñci kāraṇaṃ vatvā ‘‘taṃ vihāraṃ iminā vihārena saddhiṃ ekalābhaṃ kātuṃ saṅghassa ruccatī’’ti tikkhattuṃ sāvetabbaṃ, ettāvatā tasmiṃ vihāre nisinnopi idha nisinnova hoti, tasmiṃ vihārepi evameva kātabbaṃ, ettāvatā idha nisinnopi tasmiṃ nisinnova hoti. Ekasmiṃ vihāre lābhe bhājiyamāne itarasmiṃ ṭhitassa bhāgaṃ gahetuṃ vaṭṭati.

"කතිකාය" (කතිකාව නිසා දේ) යන්නෙහි "කතිකාව" නම් සමාන ලාභ ලබා ගැනීම සඳහා කරනු ලබන ගිවිසුමයි (කතිකාවතයි). එය මෙසේ කළ යුතුය: එක් විහාරයක රැස් වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින්, තමන් උපකාර කිරීමට කැමති, සමාන ලාභ ලැබීමට කැමති යම් විහාරයක් වේ ද, එම විහාරයේ නම සඳහන් කරමින්, "අසවල් විහාරය පැරණි එකකි, ලාභ ලැබීම ඉතා අඩුය" යනාදී වශයෙන් යම් කරුණක් පවසා, "එම විහාරය මෙම විහාරය සමඟ එක් කොට සමාන ලාභ ලැබීමට සංඝයා වහන්සේලා කැමති සේක් ද?" යැයි තෙවරක් සංඝයාට ඇස්විය යුතුය (දැනුම් දිය යුතුය). මෙපමණකින් එම විහාරයේ වැඩසිටින භික්ෂුව ද මෙම විහාරයේම වැඩසිටින්නාක් මෙන් වේ. එම විහාරයෙහි ද මෙලෙසම කළ යුතුය. එවිට මෙහි වැඩසිටින භික්ෂුව ද එහි වැඩසිටින්නාක් මෙන් වේ. එක් විහාරයක ලැබෙන ලාභය බෙදන කල්හි අනෙක් විහාරයේ වැඩසිටින භික්ෂුවට ද එහි කොටසක් ලබා ගැනීම සුදුසු වේ.

Bhikkhāpaññattiyāti ettha bhikkhāpaññatti nāma dāyakassa pariccāgapaññattiṭṭhānaṃ, tasmā ‘‘yattha mayhaṃ dhuvakārā karīyanti, tattha dammī’’ti vā ‘‘tattha dethā’’ti vā vutte yattha tassa pākavattaṃ vā vattati, yato vā bhikkhū niccaṃ bhojeti, yattha vā tena kiñci senāsanaṃ kataṃ, sabbattha dinnameva hoti. Sace pana ekasmiṃ dhuvakāraṭṭhāne thokatarā bhikkhū honti, ekameva vā vatthaṃ hoti, mātikaṃ āropetvā yathā so vadati, tathā gahetabbaṃ.

"භික්ඛාපඤ්ඤත්තියා" (භික්ෂා පැනවීම නිසා) යන්නෙහි "භික්ෂා පැනවීම" නම් දායකයා විසින් දාන වස්තූන් පූජා කිරීම සඳහා නියම කරන ලද ස්ථානයයි. එබැවින් "මාගේ නිත්‍ය පින්කම් (නිත්‍ය දානාදිය) යම් ස්ථානයක සිදු කෙරේ ද, එහි පූජා කරමි" හෝ "එහි ලබා දෙන්න" යැයි පැවසූ විට, එම දායකයාගේ නිත්‍ය දාන වට්ටෝරුවක් පවතිනුයේ යම් විහාරයක ද, නැතහොත් ඔහු නිතරම භික්ෂූන් වහන්සේලාට දන් පිළිගන්වනුයේ යම් විහාරයකින් ද, නැතහොත් ඔහු විසින් යම් සෙනසුනක් සාදා දෙන ලද්දේ යම් විහාරයක ද, ඒ සියලු ස්ථානයන්හිම පූජා කරන ලද්දක්ම වේ. ඉදින් එක් නිත්‍ය පින්කම් සිදුවන ස්ථානයක වැඩසිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා ඉතා සීමිත පිරිසක් වෙත් නම්, නැතහොත් පූජා කිරීමට ඇත්තේ එක් සිවුරක් (වස්ත්‍රයක්) පමණක් නම්, එය මාතිකාවට (ප්‍රකාරයට) නංවා, එම දායකයා පවසන පරිදිම භාරගත යුතුය.

Saṅghassa detīti ettha vihāraṃ pavisitvā ‘‘saṅghassa dammī’’ti dinnaṃ upacārasīmāgatānañca tato bahiddhāpi tehi saddhiṃ ekābaddhānañca pāpuṇāti, tasmā tesaṃ gāhake sati asampattānampi bhāgo dātabbo. Yaṃ pana bahi upacārasīmāya bhikkhū disvā ‘‘saṅghassā’’ti dīyati, taṃ ekābaddhaparisāya pāpuṇāti. Ye pana dvādasahi hatthehi parisaṃ asampattā, tesaṃ na pāpuṇāti.

‘සංඝස්ස දේති’ (සංඝයාට දෙයි) යන්නෙහි අර්ථය මෙසේය: විහාරයට ඇතුළු වී ‘සංඝයා වහන්සේට පූජා කරමි’ යි පවසා දෙන ලද වස්තුව, උපචාර සීමාවට පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට ද, එම උපචාර සීමාවෙන් බාහිරව වුවද එහි සිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ එකට බැඳී සිටින (එක පෙළට සිටින) භික්ෂූන් වහන්සේලාට ද හිමි වේ. එම නිසා, ඔවුන් වෙනුවෙන් කොටස් ලබා ගැනීමට කෙනෙකු සිටින කල්හි බෙදා දෙන ස්ථානයට නොපැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට ද කොටස දිය යුතුය. යම්හෙයකින් උපචාර සීමාවෙන් පිටත දී භික්ෂූන් වහන්සේලා දැක, ‘සංඝයා වහන්සේට පූජා කරමි’ යි යමක් දෙනු ලැබේද, එය එකට බැඳී සිටින පිරිසට හිමි වේ. යම් භික්ෂූන් වහන්සේලා කෙනෙක් දොළොස් රියනක් ඇතුළත එම පිරිස වෙත නොපැමිණියේ නම්, ඔවුන්ට එය හිමි නොවේ.

Ubhatosaṅghassāti ettha pana yaṃ ubhatosaṅghassa dinnaṃ, tato upaḍḍhaṃ bhikkhūnaṃ, upaḍḍhaṃ bhikkhunīnaṃ dātabbaṃ. Sacepi eko bhikkhu hoti, ekā vā bhikkhunī, antamaso anupasampannassāpi upaḍḍhameva dātabbaṃ. ‘‘Ubhatosaṅghassa ca tuyhañcā’’ti vutte pana sace dasa bhikkhū ca dasa bhikkhuniyo ca honti, ekavīsati paṭivīse katvā eko puggalassa dātabbo, dasa bhikkhusaṅghassa, dasa bhikkhunisaṅghassa ca, yena puggaliko laddho, so saṅghatopi attano vassaggena gahetuṃ labhati, kasmā? Ubhatosaṅghaggahaṇena gahitattā, ‘‘ubhatosaṅghassa ca cetiyassa cā’’ti vuttepi eseva nayo. Idha pana cetiyassa saṅghato pāpuṇakoṭṭhāso nāma natthi, ekapuggalassa pattakoṭṭhāsasamo eko koṭṭhāso hoti. ‘‘Bhikkhusaṅghassa ca bhikkhunīnañcā’’ti vutte pana na majjhe bhinditvā dātabbaṃ, bhikkhū ca bhikkhuniyo ca gaṇetvā dātabbaṃ. ‘‘Bhikkhusaṅghassa ca bhikkhunīnañca tuyhañcā’’ti vutte puggalo visuṃ na labhati, pāpuṇakoṭṭhāsato ekameva labhati[Pg.162]. ‘‘Cetiyassa cā’’ti vutte pana cetiyassa eko puggalapaṭivīso labbhati. ‘‘Bhikkhūnañca bhikkhunīnañcā’’ti vuttepi na majjhe bhinditvā dātabbaṃ, puggalagaṇanāya eva vibhajitabbaṃ, tehi saddhiṃ puggalacetiyaparāmasanaṃ anantaranayasadisameva, yathā ca bhikkhusaṅghaṃ ādiṃ katvā nayo nīto, evaṃ bhikkhunisaṅghaṃ ādiṃ katvāpi netabbo. ‘‘Bhikkhusaṅghassa ca tuyhañcā’’ti vuttepi puggalassa visuṃ na labbhati, cetiyassa pana labbhati. ‘‘Bhikkhūnañca tuyhañcā’’ti vuttepi visuṃ na labbhati, cetiyassa pana labbhatiyeva.

‘උභතෝසංඝස්ස’ (දෙපක්ෂයේ සංඝයාට) යන්නෙහි අර්ථය මෙසේය: යමක් භික්ෂු හා භික්ෂුණී යන දෙපිරිසටම පූජා කරන ලද්දේ ද, එයින් අඩක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ද, අඩක් භික්ෂුණීන් වහන්සේලාට ද දිය යුතුය. ඉදින් භික්ෂු පාර්ශවයෙන් එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් පමණක් වුව ද, භික්ෂුණී පාර්ශවයෙන් එක් භික්ෂුණීන් වහන්සේ නමක් පමණක් වුව ද සිටී නම්, අවසානයේ සාමණේර නමකට වුව ද ඉන් අඩක්ම දිය යුතුය. ‘උභතෝසංඝයා වහන්සේට ද ඔබට ද පූජා කරමි’ යි පැවසූ කල්හි, ඉදින් භික්ෂූන් වහන්සේලා දස නමක් ද භික්ෂුණීන් වහන්සේලා දස නමක් ද සිටිත් නම්, කොටස් විසි එකක් කොට ඉන් එක් කොටසක් පුද්ගලයාට දිය යුතුය; දස කොටසක් භික්ෂු සංඝයාට ද, දස කොටසක් භික්ෂුණී සංඝයාට ද දිය යුතුය. යම් භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට පෞද්ගලික කොටස ලැබුණේ ද, උන්වහන්සේට සංඝයා කෙරෙන් ද තමාගේ වස් පිළිවෙළ අනුව කොටසක් ගැනීමට ලැබේ. ඒ මන්ද යත්? ‘උභතෝසංඝ’ යන වචනයෙන් උන්වහන්සේ ද ඇතුළත් කර ගන්නา ලද බැවිනි. ‘උභතෝසංඝයා වහන්සේට ද චෛත්‍යයට ද පූජා කරමි’ යි පැවසූ කල්හි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙහි දී චෛත්‍යය වෙනුවෙන් සංඝයාගෙන් ලැබිය යුතු කොටසක් නම් නැත. එක් පුද්ගලයෙකුට ලැබෙන කොටසට සමාන එක් කොටසක් චෛත්‍යයට හිමි වේ. ‘භික්ෂු සංඝයාට ද භික්ෂුණීන්ට ද පූජා කරමි’ යි පැවසූ විට මැදින් අඩක් බැගින් බෙදා නොදිය යුතුය, භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ භික්ෂුණීන් වහන්සේලා ගණන් කර (පුද්ගල සංඛ්‍යාව අනුව) දිය යුතුය. ‘භික්ෂු සංඝයාට ද භික්ෂුණීන්ට ද ඔබට ද පූජා කරමි’ යි පැවසූ විට පුද්ගලයාට වෙන් වශයෙන් කොටසක් නොලැබේ, ලැබෙන සාධාරණ කොටසින් එක් කොටසක් පමණක් ලැබේ. ‘චෛත්‍යයට ද පූජා කරමි’ යි පැවසූ විට චෛත්‍යයට එක් පුද්ගල කොටසක් ලැබේ. ‘භික්ෂූන්ට ද භික්ෂුණීන්ට ද පූජා කරමි’ යි පැවසූ විට ද මැදින් අඩක් බැගින් බෙදා නොදිය යුතුය, පුද්ගල සංඛ්‍යාව අනුවම බෙදිය යුතුය. ඔවුන් සමඟ පුද්ගලයා හෝ චෛත්‍යය සම්බන්ධ කිරීම ඊට පෙර දක්වන ලද ක්‍රමයට සමානය. භික්ෂු සංඝයා මුල් කරගෙන යම් ක්‍රමයක් දක්වන ලද්දේ ද, එලෙසම භික්ෂුණී සංඝයා මුල් කරගෙන ද ක්‍රමය දැක්විය යුතුය. ‘භික්ෂු සංඝයාට ද ඔබට ද පූජා කරමි’ යි පැවසූ විට ද පුද්ගලයාට වෙන් වශයෙන් නොලැබේ, චෛත්‍යයට නම් වෙන්ව ලැබේ. ‘භික්ෂූන්ට ද ඔබට ද පූජා කරමි’ යි පැවසූ විට ද පුද්ගලයාට වෙන් වශයෙන් නොලැබේ, චෛත්‍යයට නම් වෙන්ව ලැබෙන්නේමය.

Vassaṃvuṭṭhasaṅghassāti ettha sace vihāraṃ pavisitvā ‘‘vassaṃvuṭṭhasaṅghassa dammī’’ti vadati, ye tattha vassacchedaṃ akatvā purimavassaṃvuṭṭhā, tesaṃ bahi sīmaṭṭhānampi pāpuṇāti, na aññesaṃ. Sace pana bahiupacārasīmāyaṃ ṭhito ‘‘vassaṃvuṭṭhasaṅghassā’’ti vadati, yatthakatthaci vuṭṭhavassānaṃ sabbesaṃ sampattānaṃ pāpuṇāti. Atha ‘‘asukavihāre vassaṃvuṭṭhassā’’ti vadati, tattha vassaṃvuṭṭhānaṃyeva yāva kathinassubbhārā pāpuṇāti. Gimhānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya evaṃ vadati, tatra sammukhībhūtānaṃ sabbesaṃ pāpuṇāti, na aññesaṃ.

‘වස්සංවුට්ඨසංඝස්ස’ (වස් වැසූ සංඝයාට) යන්නෙහි අර්ථය මෙසේය: ඉදින් විහාරයට ඇතුළු වී ‘වස් වැසූ සංඝයා වහන්සේට පූජා කරමි’ යි පවසන්නේ නම්, යම් භික්ෂූන් වහන්සේලා කෙනෙක් එහි වස් නොකඩා පෙර වස් වැස නිම කළෝ ද, උන්වහන්සේලා උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිටිය ද උන්වහන්සේලාට එය හිමි වේ, අන් අයට හිමි නොවේ. ඉදින් උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිටගෙන ‘වස් වැසූ සංඝයා වහන්සේට පූජා කරමි’ යි පවසන්නේ නම්, ඕනෑම විහාරයක වස් වැස නිම කළ, එහි පැමිණි සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලාට එය හිමි වේ. ඉදින් ‘අසවල් විහාරයේ වස් වැසූ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පූජා කරමි’ යි පවසන්නේ නම්, එම විහාරයේ වස් වැසූ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පමණක් කඨින සිවුර අතුරා ඇති කාලය (කඨින උද්ධාරය) තෙක් එය හිමි වේ. ඉදින් ගිම්හාන සෘතුවේ පළමු දින සිට පටන් ගෙන මෙසේ පවසන්නේ නම්, එහි ඉදිරියට පැමිණ සිටින සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලාට හිමි වේ, අන් අයට හිමි නොවේ.

Ādissa detīti ādisitvā paricchinditvā deti, kathaṃ? Bhikkhū ajjatanāya vā svātanāya vā yāguyā nimantetvā te ghare yāguṃ pāyetvā ‘‘imāni cīvarāni yehi mayhaṃ yāgu pītā, tesaṃ dammī’’ti vadati, yehi nimantitehi yāgu pītā, tesaṃyeva pāpuṇāti, bhattakhajjakādīhi nimantitesupi eseva nayo.

‘ආදිස්ස දේති’ (රෙජිස්ටර් කර/නියම කර දෙයි) යනු විශේෂයෙන් නියම කර සීමා කොට පූජා කිරීමයි. කෙසේද යත්? භික්ෂූන් වහන්සේලා අද දිනට හෝ හෙට දිනට කැඳ (යාගු) සඳහා නිමන්ත්‍රණය කොට, නිවසේ දී කැඳ වළඳවා, ‘මාගේ කැඳ වැළඳූ යම් භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙත්ද, ඔවුන්ට මේ සිවුරු පූජා කරමි’ යි පවසන්නේ නම්, නිමන්ත්‍රණය කරන ලද භික්ෂූන් වහන්සේලා අතරින් යම් භික්ෂූන් වහන්සේලා කෙනෙක් කැඳ වැළඳුවාහු ද, ඔවුන්ටම පමණක් එය හිමි වේ. බත්, කැවිලි ආදියෙන් නිමන්ත්‍රණය කළ කල්හි ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

Puggalassa detīti ‘‘idaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dammī’’ti evaṃ parammukhā vā, pādamūle ṭhapetvā ‘‘idaṃ tumhāka’’nti evaṃ sammukhā vā detīti ayamettha saṅkhepakathā, vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ vutto. Iti imāsaṃ aṭṭhannaṃ mātikāpadānaṃ vasena yaṃ akālacīvaralakkhaṇena paṭiladdhaṃ, taṃ sandhāya ‘‘akālacīvaraṃ uppajjeyyā’’ti vuttaṃ.

‘පුග්ගලස්ස දේති’ (පුද්ගලයාට දෙයි) යනු ‘මේ සිවුර අසවල් නම ඇති භික්ෂූන් වහන්සේට පූජා කරමි’ යි මෙසේ ඇස් පනාපිට නොවන තැනක දී (නැති තැනක දී) හෝ, පාමුල තබා ‘මෙය ඔබටයි’ කියා ඇස් පනාපිට (සම්මුඛව) හෝ පූජා කිරීමයි. මෙය මෙහි (කංඛාවිතරණී අටුවාවෙහි) දක්වන ලද සංක්ෂේප විස්තරයයි. එහි විස්තරය වනාහි සමන්තපාසාදිකාවෙහි දක්වන ලදී. මෙසේ මේ මාතිකා පද අටෙහි බලයෙන් යම් සිවුරක් අකාල සිවුරු ලක්ෂණයෙන් ලබන ලද්දේ ද, එය අරභයා ‘අකාල සිවුරක් උපදින්නේ නම්’ යැයි වදාරන ලදී.

Ākaṅkhamānenāti icchamānena. Khippameva kāretabbanti sīghaṃ antodasāheyeva kāretabbaṃ. No cassa pāripūrīti no ce pāripūrī bhaveyya, yattakena kariyamānaṃ adhiṭṭhānacīvaraṃ pahoti, taṃ cīvaraṃ tattakaṃ na bhaveyya, ūnakaṃ bhaveyyāti attho. Satiyā paccāsāyāti ‘‘asukadivasaṃ nāma saṅgho cīvarāni labhissati, tato me cīvaraṃ uppajjissatī’’tiiminā [Pg.163] nayena saṅghagaṇañātimittesu vā aññataraṭṭhānato, ‘‘paṃsukūlaṃ vā lacchāmī’’ti, ‘‘iminā vā kappiyabhaṇḍena cīvaraṃ gaṇhissāmī’’ti evaṃ vijjamānāya cīvarāsāya. Tato ce uttarīti māsaparamato ce uttari nikkhipeyya, nissaggiyanti attho. Yadi panassa mūlacīvaraṃ saṇhaṃ hoti, paccāsācīvaraṃ thūlaṃ hoti, na sakkā yojetuṃ, rattiyo ca sesā honti, na tāva māso pūrati, na akāmā cīvaraṃ kāretabbaṃ, aññaṃ paccāsācīvaraṃ labhitvā eva kālabbhantare kāretabbaṃ. Sace na labhati, paccāsācīvarampi parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātabbaṃ. Atha mūlacīvaraṃ thūlaṃ hoti, paccāsācīvaraṃ saṇhaṃ, mūlacīvaraṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhahitvā paccāsācīvarameva mūlacīvaraṃ katvā ṭhapetabbaṃ, taṃ puna māsaparihāraṃ labhati, etenupāyena yāva na lacchati, tāva aññaṃ mūlacīvaraṃ katvā ṭhapetuṃ labbhati. Imassa ‘‘idaṃ me, bhante, akālacīvaraṃ māsātikkantaṃ nissaggiya’’nti (pārā. 500) iminā nayena nissajjanavidhānaṃ veditabbaṃ.

‘ආකංඛමානේන’ යනු කැමති වන්නා වූ (භික්ෂුව) විසිනි. ‘ඛිප්පමේව කාරේතබ්බං’ යනු ඉක්මනින් දින දහයක් ඇතුළතම කරවා ගත යුතුය යන්නයි. ‘නෝ චස්ස පාරිපූරී’ යනු ඉදින් සිවුර සම්පූර්ණ නොවන්නේ නම්, එනම් යම් පමණ රෙදි ප්‍රමාණයකින් අධිෂ්ඨාන සිවුරක් කළ හැකි වේ ද, එම රෙදි ප්‍රමාණය ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, අඩු පාඩු වේ නම් යන අර්ථයයි. ‘සතියා පච්චාසායා’ යනු ‘අසවල් දවසේ දී සංඝයා වහන්සේට සිවුරු ලැබෙනු ඇත, එයින් මට ද සිවුරක් ලැබෙනු ඇත’ යන මේ ක්‍රමයෙන් සංඝයා, ගණය, ඥාතීන් හෝ මිතුරන් අතරින් යම් ස්ථානයකින් හෝ, ‘පාංශුකූල සිවුරක් ලබන්නෙමි’ කියා හෝ, ‘මේ කැප වූ භාණ්ඩයෙන් සිවුරක් ලබා ගන්නෙමි’ කියා හෝ මෙසේ සිවුරක් ලැබීමේ බලාපොරොත්තුව ඇති කල්හි යන්නයි. ‘තතෝ චේ උත්තරී’ යනු උපරිම මාසයකට වඩා වැඩි කාලයක් තබා ගන්නේ නම්, නිසඟි වේ යන අර්ථයයි. නමුත් ඉදින් ඔහුගේ මූලික සිවුරු رෙද්ද සිනිඳු එකක් වී, බලාපොරොත්තුවෙන් ලැබුණු සිවුරු රෙද්ද රළු එකක් වේ නම්, එය එකට මසා නිම කිරීමට නොහැකි නම්, තවමත් රැයවල් ඉතිරිව තිබේ නම් (එනම් තවමත් මාසයක් පිරී නොමැති නම්), අකමැත්තෙන් සිවුර නොකළ යුතුය. වෙනත් බලාපොරොත්තු වූ සිවුරු රෙද්දක් ලැබීමෙන් පසුවම මාසයක කාලය ඇතුළත කළ යුතුය. ඉදින් නොලැබේ නම්, එම බලාපොරොත්තු වූ සිවුරු රෙද්ද ද පිරිකර රෙදි (පරික්ඛාරචෝළ) ලෙස අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. නැතහොත් මූලික සිවුරු රෙද්ද රළු වී, බලාපොරොත්තු වූ සිවුරු රෙද්ද සිනිඳු වේ නම්, මූලික සිවුරු රෙද්ද පිරිකර රෙදි ලෙස අධිෂ්ඨාන කොට, බලාපොරොත්තු වූ සිවුරු රෙද්දම මූලික සිවුරු රෙද්ද කර තැබිය යුතුය. එය නැවතත් මාසයක ආරක්ෂිත කාල සීමාවක් ලබයි. මේ ක්‍රමයෙන්, තමාට සුදුසු සිවුරක් ලැබෙන තුරු, වෙනත් වෙනත් බලාපොරොත්තු වූ සිවුරු රෙදි මූලික සිවුරු රෙදි කොට තැබීමට ලැබේ. මෙයට අදාළව, ‘ස්වාමීනි, මාගේ මේ අකාල සිවුර මාසය ඉක්මවීමෙන් නිසඟි විය’ යන මේ ක්‍රමයෙන් නිසඟි කිරීමේ (අත්හැරීමේ) ක්‍රමය දත යුතුය.

Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha akālacīvaraṃ paṭiggahetvā māsaṃ atikkamanavatthusmiṃ

සැවැත් නුවර දී බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා, අකාල සිවුරක් පිළිගෙන මාසය ඉක්මවීමේ සිද්ධිය නිමිති කරගෙන...

Paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, ito paraṃ sabbaṃ paṭhamakathine vuttasadisameva. Kevalañhi tattha dasāhātikkamo, idha māsātikkamoti ayaṃ viseso. Sesaṃ tādisamevāti.

පනවන ලදී. (මෙය) සාධාරණ පැනවීමකි, අනාණත්තික වේ. මෙයින් පසු සියලු විස්තර පළමු කඨින සික්ෂාපදයේ දක්වන ලද විස්තරයට සමානය. එහි ඇති විශේෂය නම්, එහි දින දහයක් ඉක්මවීම ද, මෙහි මාසයක් ඉක්මවීම ද යන මේ වෙනස පමණි. ඉතිරි විස්තරය ඊට සමානම වේ.

Akālacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අකාල සිවුරු ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

4. Purāṇacīvarasikkhāpadavaṇṇanā

4. පුරාණචීවර සික්ඛාපද වර්ණනාව

Catutthe aññātikāyāti na ñātikāya, mātito vā pitito vā yāva sattamaṃ yugaṃ, tāva kenaci ākārena asambaddhāyāti attho. Bhikkhuniyāti sākiyāniyo viya suddhabhikkhusaṅghe vā ubhatosaṅghe vā upasampannāya. Purāṇacīvaranti rajitvā kappaṃ katvā ekavārampi nivatthaṃ vā pārutaṃ vā, yaṃ antamaso paribhogasīsena aṃse vā matthake vā katvā maggaṃ gato hoti, ussīsakaṃ vā katvā nipanno, etampi purāṇacīvarameva. Dhovāpeyya vāti sace ‘‘dhovā’’tivācāya vadati, kāyavikāraṃ vā karoti, hatthena vā hatthe deti, pādamūle vā ṭhapeti, antodvādasahatthe okāse ṭhatvā upari vā khipati, aññassa vā [Pg.164] hatthe peseti, tāya dhotaṃ, dhovāpitameva hoti, rajāpanākoṭāpanesupi eseva nayo. Sikkhamānāya vā sāmaṇeriyā vā upāsikāya vā hatthe dhovanatthāya deti, sā sace upasampajjitvā dhovati, evampi nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Upāsakassa vā sāmaṇerassa vā hatthe dinnaṃ hoti, so ce liṅge parivatte upasampajjitvā dhovati, daharassa bhikkhussa vā dinnaṃ hoti, sopi liṅge parivatte dhovati, nissaggiyaṃ pācittiyameva, rajāpanākoṭāpanesupi eseva nayo. ‘‘Idaṃ me, bhante, purāṇacīvaraṃ aññātikāya bhikkhuniyā dhovāpitaṃ nissaggiya’’nti (pārā. 505) iminā panettha nayena nissajjanavidhānaṃ veditabbaṃ.

සතරවන සික්ඛාපදයෙහි ‘අඤ්ඤාතිකාය’ (නෑ නොවන තැනැත්තියක ලවා) යන්නෙහි අර්ථය මව් පාර්ශවයෙන් හෝ පිය පාර්ශවයෙන් සත්වන පරපුර දක්වා කිසිදු ආකාරයකින් නෑ සබඳතාවක් නොමැති තැනැත්තිය යන්නයි. ‘භික්ඛුනියා’ (භික්ෂුණිය ලවා) යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ ශාක්‍ය රාජකුමාරිකාවන් පන්සියය මෙන් ශුද්ධ භික්ෂු සංඝයා කෙරෙහි හෝ උභතෝ සංඝයා කෙරෙහි උපසම්පන්න වූ භික්ෂුණියයි. ‘පුරාණචීවරං’ (පැරණි සිවුර) යනු සායම් පොවා, කප් බිංදු තබා, එක් වරක් හෝ හැඳි හෝ පෙරවූ, අවසානයේ පරිභෝජනය කිරීමේ අදහසින් උරහිසෙහි හෝ හිසෙහි තබාගෙන මඟ ගිය, හෝ හිසට කොට්ටයක් කොට නිදාගත්, එවැනි සිවුර ද පැරණි සිවුරක්ම වේ. ‘ධෝවාපෙය්‍ය වා’ (සෝදවන්නේ නම්) යනු ඉදින් ‘සෝදන්න’ යැයි වචනයෙන් පවසයි නම්, හෝ කයෙහි විකාරයක් කරයි නම්, හෝ සිය අතින් ඇයගේ අතට දෙයි නම්, හෝ පාමුල තබයි නම්, රියන් දොළහක් ඇතුළත අවකාශයෙහි සිට උඩින් විසි කරයි නම්, හෝ වෙනත් අයෙකු අත යවයි නම්, ඇය විසින් සෝදන ලද්දේ ද, එය සෝදවන ලද්දක්ම වෙයි. සායම් පොවනු ලැබීමෙහි ද, තලනු ලැබීමෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ. සික්ඛමානාවකගේ හෝ සාමණේරියකගේ හෝ උපාසිකාවකගේ හෝ අතට සේදීම පිණිස දෙයි නම්, ඇය උපසම්පදා වී සෝදයි නම්, මෙසේ ද නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ. උපාසකයෙකුගේ හෝ සාමණේරයෙකුගේ හෝ අතට දෙන ලද්දේ වෙයි ද, ඔහු ලිංගය වෙනස් වී (ස්ත්‍රී භාවයට පත් වී) උපසම්පදා වී සෝදයි නම්, හෝ බාල භික්ෂුවකගේ අතට දෙන ලද්දේ වෙයි ද, ඔහු ද ලිංගය වෙනස් වී සෝදයි නම්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තියම වෙයි. සායම් පොවනු ලැබීමෙහි ද, තලනු ලැබීමෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ. ‘ස්වාමීනි, මාගේ මේ පැරණි සිවුර නෑ නොවන භික්ෂුණියක ලවා සෝදවන ලද්දේ නිස්සග්ගි වෙයි’ යන මේ ක්‍රමයෙන් මෙහි නිස්සජ්ජන විධානය දත යුතුය.

Sāvatthiyaṃ udāyittheraṃ ārabbha purāṇacīvaradhovāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ ‘‘dhovā’’tiādikāya āṇattiyā, evaṃ āṇattāya ca bhikkhuniyā uddhanasajjanādīsu sabbappayogesu bhikkhuno dukkaṭaṃ. Dhovitvā ukkhittamattaṃ pana rattamattaṃ ākoṭitamattañca nissaggiyaṃ hoti, dhovanādīni tīṇipi dve vā kārāpentassa ekena vatthunā nissaggiyaṃ, itarehi dukkaṭaṃ. Sace pana ‘‘dhovā’’ti vuttā sabbānipi karoti, dhovanapaccayāva āpatti. ‘‘Imasmiṃ cīvare yaṃ kattabbaṃ, taṃ karohī’’ti vadato pana ekavācāya pācittiyena saddhiṃ dve dukkaṭāni, bhikkhunisaṅghavasena ekatoupasampannāya dhovāpentassa anissajjitvā paribhuñjantassa, aññassa vā santakaṃ nisīdanapaccattharaṇaṃ vā dhovāpentassa, ñātikāya aññātikasaññino ceva, vematikassa ca dukkaṭaṃ, aññātikāya ñātikasaññinopi vematikassāpi nissaggiyaṃ pācittiyameva. Ito paraṃ pana evarūpesu ṭhānesu ‘‘tikapācittiya’’nti vakkhāma, sace ñātikāya sahāyā aññātikā ‘‘dhovā’’ti avuttā vā dhovati, aparibhuttaṃ vā aññaṃ vā parikkhāraṃ dhovati, sikkhamānasāmaṇeriyo vā dhovanti, anāpatti, ummattakādīnaṃ anāpattiyeva. Purāṇacīvaratā, upacāre ṭhatvā aññātikāya bhikkhuniyā āṇāpanaṃ, tassā dhovanādīni cāti imānettha tīṇi aṅgāni. Sañcarittasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

සැවැත් නුවර දී උදායී තෙරුන් වහන්සේ අරභයා පැරණි සිවුරු සෝදවා ගැනීමේ කරුණෙහි දී මෙම සික්ඛාපදය පනවන ලදී. මෙය (භික්ෂූන්ට පමණක් අදාළ වන) අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි. ‘සෝදන්න’ යනාදී නියෝගය නිසා අණ කිරීම් සහිත (සාණත්තික) වේ. මෙසේ අණ කරනු ලැබූ භික්ෂුණිය ලිප සකස් කිරීම් ආදී සියලු ප්‍රයෝගයන්හි යෙදෙන විට භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ. සෝදා උඩට ගත් කෙණෙහිම ද, සායම් පෙවූ කෙණෙහිම ද, තැළුෑ කෙණෙහිම ද සිවුර නිස්සග්ගි වෙයි. සේදීම ආදී තුනම හෝ දෙකක් හෝ කරවන්නාට එක් කරුණක් නිසා නිස්සග්ගි ද, ඉතිරි ඒවායින් දුක්කටාපත් ද වේ. ඉදින් ‘සෝදන්න’ යැයි කියනු ලැබූ තැනැත්තිය ඒ සියල්ල කරයි නම්, සේදීමේ ප්‍රත්‍යයෙන්ම පමණක් ඇවැත් වේ. ‘මේ සිවුරෙහි කළ යුත්තක් වේ ද, එය කරන්න’ යැයි පවසන්නාට එක් වචනයක් නිසා පාචිත්තියක් සමඟ දුක්කටාපත් දෙකක් වේ. භික්ෂුණී සංඝයා කෙරෙහි එකතෝ උපසම්පන්න වූ භික්ෂුණිය ලවා සෝදවන්නාට ද, ඇවැත් නොහරවා පරිභෝජනය කරන්නාට ද, අන් සතු වූ හෝ නිසීදනය හෝ ඇතිරිල්ලක් හෝ සෝදවන්නාට ද, නෑ වන තැනැත්තිය කෙරෙහි නෑ නොවේය යන සංඥාව ඇත්තාට ද, සැක ඇත්තාට ද දුක්කටාපත් වේ. නෑ නොවන තැනැත්තිය කෙරෙහි නෑ වේය යන සංඥාව ඇත්තාට ද, සැක ඇත්තාට ද නිස්සග්ගිය පාචිත්තියම වේ. මින් මතු මෙබඳු තැන්වල දී ‘තික පාචිත්තිය’ යැයි කියන්නෙමු. ඉදින් නෑ වන තැනැත්තියගේ යෙහෙළියක වූ නෑ නොවන තැනැත්තිය, ‘සෝදන්න’ යැයි නොකියන ලද්දී සෝදයි නම්, හෝ නොපරිභෝග කළ අලුත් සිවුරක් හෝ වෙනත් පිරිකරක් සෝදයි නම්, හෝ සික්ඛමානාවන්, සාමණේරියන් සෝදයි නම් ඇවැත් නැත. උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. පැරණි සිවුරක් වීම, (රියන් දොළහක) උපචාරයෙහි සිට නෑ නොවන භික්ෂුණියකට අණ කිරීම, ඇය ලවා සේදවීම ආදිය කිරීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සංචරිත්ත සමුට්ඨානය, කිරිය, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛය, අචිත්තකය, පණ්ණත්තිවජ්ජය, කායකර්මය, වචීකර්මය, තිචිත්තය, තිවේදනාවයි.

Purāṇacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පුරාණචීවර සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

5. Cīvarappaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā

5. චීවරපටිග්ගහණ සික්ඛාපද වර්ණනාව

Pañcame [Pg.165] aññātikāyātiidaṃ vuttanayameva, tasmā ito paraṃ katthaci na vicārayissāma. Cīvaranti channaṃ aññataraṃ vikappanupagaṃ, esa nayo sabbesu cīvarappaṭisaṃyuttasikkhāpadesu. Yattha pana viseso bhavissati, tattha vakkhāma. Paṭiggaṇheyyātiettha hatthena vā hatthe detu, pādamūle vā ṭhapetu, dhammakathaṃ kathentassa vatthesu khipiyamānesu upacāraṃ muñcitvāpi upari vā khipatu, sace sādiyati, paṭiggahitameva hoti. Yassa kassaci pana anupasampannassa hatthe pesitaṃ gaṇhituṃ vaṭṭati, ‘‘paṃsukūlaṃ gaṇhissatī’’ti saṅkārakūṭādīsu ṭhapitampi paṃsukūlaṃ adhiṭṭhahitvā gahetuṃ vaṭṭatiyeva. Aññatra pārivattakāti yaṃ ‘‘antamaso harīṭakakkhaṇḍampi datvā vā dassāmī’’ti ābhogaṃ katvā vā pārivattakaṃ gaṇhāti, taṃ ṭhapetvā aññaṃ antamaso vikappanupagaṃ paṭaparissāvanampi gaṇhantassa nissaggiyaṃ hoti. Tatra ‘‘idaṃ me, bhante, cīvaraṃ aññātikāya bhikkhuniyā hatthato paṭiggahitaṃ aññatra pārivattakā nissaggiya’’nti (pārā. 512) iminā nayena nissajjanavidhānaṃ veditabbaṃ.

පස්වන සික්ඛාපදයෙහි ‘අඤ්ඤාතිකාය’ යන්න කලින් පවසන ලද පරිදිමය. එබැවින් මින් මතු කිසිදු තැනක මේ පිළිබඳව නැවත විමසීමක් නොකරන්නෙමු. ‘සිවුර’ යනු සය වැදෑරුම් සිවුරු අතරින් විකප්පනයට සුදුසු යම් සිවුරකි. සිවුරු හා සම්බන්ධ සියලු සික්ඛාපදයන්හි මෙම ක්‍රමයම වේ. යම් තැනක විශේෂයක් වේ ද, එය එතැන දී පවසන්නෙමු. ‘පිළිගන්නේ නම්’ යන්නෙහි අතින් අතට දුන්න ද, පාමුල තැබුව ද, දහම් දෙසන කල්හි වස්ත්‍ර විසි කරන විට දොළොස් රියන් උපචාරය හැර උඩින් විසි කළ ද, ඉදින් (භික්ෂුව) සතුටින් පිළිගන්නේ නම්, එය පිළිගන්නා ලද්දක්ම වේ. යම් කිසි උපසම්පන්න නොවන අයෙකු අත යවන ලද්දක් පිළිගැනීමසුදුසු වේ. ‘පාංශුකූලයක් ගන්නේය’ කියා කසළ ගොඩවල් ආදියෙහි තබන ලද පාංශුකූලය ද අධිෂ්ඨාන කොට ගැනීම සුදුසුමය. ‘මාරු කර ගැනීමෙන් තොරව’ යනු අඩුම තරමින් අරළු කැබැල්ලක් දී හෝ ‘දෙන්නෙමි’ යැයි අදහස් කර හෝ මාරු කර ගන්නා වූ යම් සිවුරක් ගනී ද, එය හැර, වෙනත් අඩුම තරමින් විකප්පනයට සුදුසු පෙරහන් කඩක් වුව ද ගන්නා භික්ෂුවට නිස්සග්ගි වේ. එහි දී ‘ස්වාමීනි, නෑ නොවන භික්ෂුණියකගේ අතින් මාරු කර ගැනීමෙන් තොරව පිළිගන්නා ලද මාගේ මේ සිවුර නිස්සග්ගි වෙයි’ යන මේ ක්‍රමයෙන් නිස්සජ්ජන විධානය දත යුතුය.

Rājagahe udāyittheraṃ ārabbha cīvarappaṭiggahaṇavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra pārivattakā’’ti ayamettha anupaññatti, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, gahaṇatthāya hatthappasāraṇādippayoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti, nissajjitabbaṃ, tikapācittiyaṃ, ekatoupasampannāya ñātikāya ca aññātikasaññissa vematikassa vā dukkaṭaṃ. Vissāsaggāhe, tāvakālike, pattatthavikādimhi ca anadhiṭṭhātabbaparikkhāre, sikkhamānasāmaṇerīnaṃ hatthato gahaṇe, ummattakādīnañca anāpatti. Vikappanupagacīvaratā, pārivattakābhāvo, aññātikāya hatthato gahaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Sañcarittasamuṭṭhānaṃ, kiriyākiriyaṃ, sesaṃ catutthasadisamevāti.

රජගහ නුවර දී උදායී තෙරුන් වහන්සේ අරභයා සිවුරු පිළිගැනීමේ කරුණෙහි දී මෙම සික්ඛාපදය පනවන ලදී. ‘මාරු කර ගැනීමෙන් තොරව’ යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි. අණ කිරීම් රහිත (අනාණත්තික) වේ. පිළිගැනීම සඳහා අත් දිගු කිරීම් ආදී ප්‍රයෝගයන්හි දී දුක්කටාපත් ද, ලැබීමත් සමඟ නිස්සග්ගි ද වේ. එය අත්හැරිය යුතුය. තික පාචිත්තිය වේ. එකතෝ උපසම්පන්න භික්ෂුණියක කෙරෙහි ද, නෑ වන තැනැත්තියක කෙරෙහි නෑ නොවේය යන සංඥාව ඇත්තාට හෝ සැක ඇත්තාට හෝ දුක්කටාපත් වේ. විශ්වාසයෙන් ගැනීමෙහි ද, තාවකාලිකව (ණයට) ගැනීමෙහි ද, පාත්‍ර උර මලු ආදී අධිෂ්ඨාන නොකළ යුතු පිරිකර ගැනීමෙහි ද, සික්ඛමානාවන්ගේ හා සාමණේරියන්ගේ අතින් ගැනීමෙහි ද, උම්මත්තක ආදීන්ගෙන් ගැනීමෙහි ද ඇවැත් නැත. විකප්පනයට සුදුසු සිවුරක් වීම, මාරු කර ගැනීමක් නොවීම, නෑ නොවන භික්ෂුණියකගේ අතින් ගැනීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සංචරිත්ත සමුට්ඨානය, කිරියාකිරිය වේ. ඉතිරිය සතරවන සික්ඛාපදයට සමානමය.

Cīvarappaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

චීවරපටිග්ගහණ සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

6. Aññātakaviññattisikkhāpadavaṇṇanā

6. අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්ති සික්ඛාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe gahapatinti bhikkhūsu apabbajitamanussaṃ. Gahapatāninti bhikkhunīsu apabbajititthiṃ, esa nayo sabbesu gahapatippaṭisaṃyuttesu sikkhāpadesu. Viññāpeyyāti [Pg.166] yāceyya vā yācāpeyya vā. Aññatra samayāti yo acchinnacīvaro vā hoti naṭṭhacīvaro vā, tassa taṃ samayaṃ ṭhapetvā aññasmiṃ viññāpanappayoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti. Tattha ‘‘idaṃ me, bhante, cīvaraṃ aññātakaṃ gahapatikaṃ aññatra samayā viññāpitaṃ nissaggiya’’nti (pārā. 524) iminā nayena nissajjanavidhānaṃ veditabbaṃ.

හයවන ශික්ෂාපදයේ 'ගහපති' යන්නෙන් භික්ෂූන් විෂයයෙහි පැවිදි නොවූ ගිහි පුරුෂයා අදහස් කෙරේ. 'ගහපතානි' යන්නෙන් භික්ෂුණීන් විෂයයෙහි පැවිදි නොවූ ගිහි ස්ත්‍රිය අදහස් කෙරේ. ගෘහපතියන් හා සම්බන්ධ සියලු ශික්ෂාපදයන්හි ක්‍රමය මෙයම වේ. 'විඤ්ඤාපෙය්‍ය' යනු තමාම ඉල්ලීම හෝ අන් ලවා ඉල්ලවීමයි. 'අඤ්ඤත්‍ර සමයා' යනු යම් භික්ෂුවකගේ සිවුරු පැහැරගනු ලැබුවේ හෝ විනාශ වූයේ හෝ වේද, ඒ භික්ෂුවට එම අවස්ථාව හැර වෙනත් අවස්ථාවක සිවුරු ඉල්ලා සිටීමේ උත්සාහය නිසා දුක්කටාපත් ද, ලැබුණු විට නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ද වේ. එහිදී ඇවැත් අත්හැරීමේ ක්‍රමය (නිස්සජ්ජන විධානය) මෙසේ දත යුතුය: 'ස්වාමීනි, නෑ නොවන ගෘහපතියෙකුගෙන් සුදුසු කාලය හැර වෙනත් කාලයක ඉල්ලා ලබාගත් මගේ මේ සිවුර නිස්සග්ගිය (අත්හළ යුතු) වේ.'

Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha cīvaraviññāpanavatthusmiṃ paññattaṃ. ‘‘Aññatra samayā’’ti ayamettha anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ñātake aññātakasaññino vematikassa ca dukkaṭaṃ. Samaye vā ñātakappavārite vā viññāpentassa, aññassa vā ñātakappavārite tassevatthāya viññāpentassa, attano dhanena gaṇhantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Vikappanupagacīvaratā, samayābhāvo, aññātakaviññatti, tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni catutthasadisānevāti.

සැවැත් නුවරදී උපනන්ද හිමියන් අරභයා සිවුරු ඉල්ලීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන මෙය පනවන ලදී. 'සුදුසු කාලය හැර' යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණ කිරීමෙන් ඇවැත් නොවේ (අනාණත්තික වේ), තික පාචිත්තිය වේ. ඥාතීන් කෙරෙහි නොනෑ යන සංඥා ඇති තැනැත්තාට සහ සැක ඇති තැනැත්තාට දුක්කටාපත් වේ. සුදුසු කාලයෙහි හෝ ඥාතීන්ගෙන් සහ පවාරණය කළවුන්ගෙන් ඉල්ලන්නාට ද, අන් කෙනෙකුගේ ඥාතීන්ගෙන් හෝ පවාරණය කළවුන්ගෙන් එම තැනැත්තා වෙනුවෙන්ම ඉල්ලා දෙන්නාට ද, තමාගේම ධනයෙන් ලබාගන්නාට ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. විකප්පනයට සුදුසු සිවුරක් වීම, සුදුසු කාලය නොවීම, නෑ නොවන අයෙකුගෙන් ඉල්ලීම, එම ඉල්ලීම නිසා ලැබීම යන මේවා මෙහි අංග සතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය සතරවන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Aññātakaviññattisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නෑ නොවන අයගෙන් සිවුරු ඉල්ලීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

7. Tatuttarisikkhāpadavaṇṇanā

7. තතුත්තරි ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sattame tañceti taṃ acchinnacīvaraṃ vā naṭṭhacīvaraṃ vā. Abhihaṭṭhunti abhīti upasaggo, haritunti attho, gaṇhitunti vuttaṃ hoti. Pavāreyyāti icchāpeyya, icchaṃ ruciṃ uppādeyya, ‘‘yāvattakaṃ icchasi, tāvattakaṃ gaṇhāhī’’ti evaṃ nimanteyyāti attho, yathā vā ‘‘nekkhammaṃ daṭṭhu khemato’’ti (su. ni. 426, 1104; cūḷani. jatukaṇṇīmāṇavapucchāniddesa 67) ettha disvāti attho, evamidhāpi ‘‘abhihaṭṭhuṃ pavāreyyā’’ti upanetvā purato ṭhapento kāyena vā, ‘‘amhākaṃ dussakoṭṭhāgārato yattakaṃ icchatha, tattakaṃ gaṇhathā’’ti vadanto vācāya vā abhiharitvā nimanteyyāti attho. Santaruttaraparamanti saantaraṃ uttaraṃ paramaṃ assa cīvarassāti santaruttaraparamaṃ, nivāsanena saddhiṃ pārupanaṃ ukkaṭṭhaparicchedo assāti vuttaṃ hoti. Tato cīvaraṃ sāditabbanti tato abhihaṭacīvarato ettakaṃ cīvaraṃ gahetabbaṃ, na tato paraṃ.

හත්වන ශික්ෂාපදයේ 'තඤ්චෙ' යන්නෙන් පැහැරගනු ලැබූ හෝ විනාශ වූ හෝ සිවුරු ඇති ඒ භික්ෂුව අදහස් වේ. 'අභිහට්ඨුං' යන්නෙහි 'අභි' යනු උපසර්ගයකි, 'ගෙන ඒම' යනු එහි අර්ථයයි, 'පිළිගැනීම' යන්න මෙයින් කියවේ. 'පවාරෙය්‍ය' යනු කැමැත්ත ඇති කරවීමයි, එනම් 'ඔබ කැමති තාක් සිවුරු ගන්න' යැයි ආරාධනා කිරීමයි. යම් සේ 'නෙක්ඛම්මං දට්ඨු ඛේමතෝ' යන්නෙහි 'දට්ඨු' යන්නෙන් 'දැක' යන අර්ථය ලැබේද, එලෙසම මෙහිද 'අභිහට්ඨුං පවාරෙය්‍ය' යන්නෙන් ළඟට ගෙනැවිත් ඉදිරියෙන් තබමින් කයින් හෝ 'අපගේ වස්ත්‍ර ගබඩාවෙන් කැමති පමණක් ගන්න' යැයි පවසමින් වචනයෙන් හෝ ඉදිරිපත් කර ආරාධනා කිරීම අදහස් වේ. 'සන්තරුත්තරපරමං' යනු අඳනය (සන්තර) සහ සඟල සිවුර (උත්තර) උපරිම සීමාව කොට ඇති සිවුරයි. එනම් ඇඳීම සඳහා වන වස්ත්‍රය (අඳනය) සහ පොරවන වස්ත්‍රය (එකස් වහන සිවුර/සඟල සිවුර) උපරිම සීමාව වන බවයි. 'තතෝ චීවරං සාදිතබ්බං' යනු එසේ ගෙන ආ සිවුරු අතුරෙන් ඒ සා (එනම් සිවුරු දෙකක්) පමණක් පිළිගත යුතුය, එයින් ඔබ්බට නොවේ.

Tatrāyaṃ [Pg.167] vinicchayo – yassa adhiṭṭhitacīvarassa tīṇi naṭṭhāni, tena dve sāditabbāni, ekaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā aññaṃ sabhāgaṭṭhānato pariyesitabbaṃ. Yassa dve naṭṭhāni, tena ekaṃ sāditabbaṃ. Sace pana pakatiyāva santaruttarena carati, dve sāditabbāni, evaṃ ekaṃ sādiyanteneva samo bhavissati. Yassa tīsu ekaṃ naṭṭhaṃ, kiñci na sāditabbaṃ. Yassa pana dvīsu ekaṃ naṭṭhaṃ, ekaṃ sāditabbaṃ. Yassa ekaṃyeva hoti, tañca naṭṭhaṃ, dve sāditabbāni. Bhikkhuniyā pana pañcasu naṭṭhesu dve sāditabbāni, catūsu naṭṭhesu ekaṃ sāditabbaṃ, tīsu naṭṭhesu na kiñci sāditabbaṃ, ko pana vādo dvīsu vā ekasmiṃ vā. Yena kenaci hi santaruttaraparamatāya ṭhātabbaṃ, tato uttari viññāpanappayoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti. Tattha ‘‘idaṃ me, bhante, cīvaraṃ aññātakaṃ gahapatikaṃ tatuttari viññāpitaṃ nissaggiya’’nti (pārā. 524) iminā nayena nissajjanavidhānaṃ veditabbaṃ.

මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: යම් භික්ෂුවකගේ අධිෂ්ඨාන කළ තුන් සිවුරම විනාශ වී නම්, ඔහුට සිවුරු දෙකක් පිළිගත හැක. ඉන් එකක් හැඳ, එකක් පොරවා, අනෙක් සිවුර (සඟල සිවුර) සුදුසු ස්ථානයකින් (මව්පියන්, නෑයන් හෝ සබ්‍රහ්මචාරීන් වැනි අයගෙන්) සෙවිය යුතුය. යම් භික්ෂුවකගේ සිවුරු දෙකක් විනාශ වී නම්, ඔහුට එක් සිවුරක් පිළිගත හැක. ඉදින් ඔහු සාමාන්‍යයෙන් හැසිරෙන්නේ සිවුරු දෙකකින් (අඳනය සහ තනිපට සිවුර පමණක් ඇතිව) නම්, ඔහුට සිවුරු දෙකක් පිළිගත හැක; එවිට එය එක් සිවුරක් පිළිගන්නා හා සමාන වේ. යම් භික්ෂුවකගේ තුන් සිවුරෙන් එක් සිවුරක් පමණක් විනාශ වී නම්, කිසිවක් නොපිළිගත යුතුය. යම් භික්ෂුවකට තිබූ සිවුරු දෙකෙන් එකක් විනාශ වී නම්, එක් සිවුරක් පිළිගත යුතුය. යම් භික්ෂුවකට තිබුණේ එක් සිවුරක් පමණක් වන අතර එයද විනාශ වී නම්, සිවුරු දෙකක් පිළිගත හැක. භික්ෂුණියකට නම්, ඇගේ සිවුරු පහම විනාශ වූ කල්හි සිවුරු දෙකක්ද, සිවුරු හතරක් විනාශ වූ කල්හි එක් සිවුරක්ද පිළිගත හැක. සිවුරු තුනක් විනාශ වූ කල්හි කිසිවක් නොපිළිගත යුතුය; එසේ නම් සිවුරු දෙකක් හෝ එකක් විනාශ වූ විට පිළි නොගත යුතු බව කියනුම කිම? මන්දයත්, කවරෙකු වුවද අඳනය සහ පෙරවීම් සිවුර යන උපරිම සීමාවෙහි පිහිටිය යුතුය. එයින් ඔබ්බට ඉල්ලීමේ උත්සාහය නිසා දුක්කටාපත් ද, ලැබුණු විට නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ද වේ. එහිදී ඇවැත් හැරීමේ ක්‍රමය මෙසේ දත යුතුය: 'ස්වාමීනි, නෑ නොවන ගෘහපතියෙකුගෙන් ඒ සීමාවට වඩා වැඩියෙන් ඉල්ලා ලබාගත් මගේ මේ සිවුර නිස්සග්ගිය වේ.'

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha bahucīvaraviññāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ñātake aññātakasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ. Dve cīvarāni katvā ‘‘sesakaṃ āharissāmī’’ti vatvā gaṇhantassa, ‘‘sesakaṃ tuyhaṃyeva hotū’’ti vuttassa, na acchinnanaṭṭhakāraṇā dinnaṃ gaṇhantassa, vuttanayena ñātakappavārite viññāpentassa, attano dhanena gaṇhantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Tatuttaritā, acchinnādikāraṇatā, aññātakaviññatti, tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni catutthasadisānevāti.

සැවැත් නුවරදී සදෙව් වගී (ඡබ්බග්ගිය) භික්ෂූන් අරභයා බොහෝ සිවුරු ඉල්ලීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන මෙය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණ කිරීමෙන් ඇවැත් නොවේ (අනාණත්තික වේ), තික පාචිත්තිය වේ. ඥාතීන් කෙරෙහි නොනෑ යන සංඥා ඇති තැනැත්තාට සහ සැක ඇති තැනැත්තාට දුක්කටාපත් වේ. සිවුරු දෙකක් සාදා 'ඉතිරිය ආපසු දෙන්නෙමි' යි පවසා පිළිගන්නා තැනැත්තාට ද, (දායකයා විසින්) 'ඉතිරිය ඔබවහන්සේටම වේවා' යැයි පැවසූ කල පිළිගන්නා තැනැත්තාට ද, සිවුරු පැහැරගැනීම හෝ විනාශ වීම යන හේතුව නිසා නොව (වෙනත් අයුරකින් ස්වේච්ඡාවෙන්) දෙන ලද්ද පිළිගන්නා තැනැත්තාට ද, පෙර කී ක්‍රමයට නෑයන්ගෙන් හා පවාරණය කළවුන්ගෙන් ඉල්ලන්නාට ද, තමාගේම ධනයෙන් ලබාගන්නාට ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. එම උපරිම සීමාව ඉක්මවා යාම, සිවුරු පැහැරගැනීම හෝ විනාශ වීම යන හේතුව පැවතීම, නෑ නොවන අයෙකුගෙන් ඉල්ලීම, එම ඉල්ලීම නිසා ලැබීම යන මේවා මෙහි අංග සතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය සතරවන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Tatuttarisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

තතුත්තරි ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

8. Upakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā

8. උපක්ඛට ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame bhikkhuṃ paneva uddissāti ‘‘itthannāmassa bhikkhuno dassāmī’’ti evaṃ apadisitvā. Cīvaracetāpannanti hiraññādikaṃ cīvaramūlaṃ. Upakkhaṭaṃ hotīti sajjitaṃ hoti, saṃharitvā ṭhapitaṃ. Cetāpetvāti parivattetvā, kāretvā vā kiṇitvā vāti attho. Cīvarena acchādessāmīti vohāravacanametaṃ, itthannāmassa bhikkhuno dassāmīti ayaṃ panettha [Pg.168] attho. Tatra ce soti yatra so gahapati vā gahapatānī vā, tatra so bhikkhu pubbe appavārito upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajjeyya ceti ayamettha padasambandho. Vikappaṃ āpajjeyyāti visiṭṭhakappaṃ adhikavidhānaṃ āpajjeyya. Yathā pana tamāpajjati, taṃ dassetuṃ sādhu vatātiādimāha. Tattha sādhūti āyācane nipāto. Vatāti parivitakke. Manti attānaṃ niddisati. Āyasmāti paraṃ ālapati. Evarūpaṃ vā evarūpaṃ vāti āyatādīsu aññataraṃ. Kalyāṇakamyataṃ upādāyāti sundarakāmataṃ visiṭṭhakāmataṃ cittena gahetvā, tassa ‘‘āpajjeyya ce’’tiiminā sambandho, sace pana evarūpaṃ āpajjantassa tassa vacanena yo paṭhamaṃ adhippetato mūlaṃ vaḍḍhetvā sundarataraṃ cetāpeti, tassa payoge bhikkhuno dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti. Tattha ‘‘idaṃ me, bhante, cīvaraṃ pubbe appavāritaṃ aññātakaṃ gahapatikaṃ upasaṅkamitvā vikappaṃ āpannaṃ nissaggiya’’nti (pārā. 529) iminā nayena nissajjanavidhānaṃ veditabbaṃ.

අටවන (ශික්ෂාපදයේ) 'bhikkhuṃ paneva uddissā' යනු 'මම අසවල් භික්ෂුවට දෙන්නෙමි' යි මෙලෙස හඳුන්වා දීමයි. 'cīvaracetāpannaṃ' යනු රන් රිදී ආදී වූ සිවුරු මිලයි. 'upakkhaṭaṃ hoti' යනු පිළියෙල කරන ලද, රැස් කර තබන ලද යන්නයි. 'cetāpetvā' යනු හුවමාරු කරගෙන හෝ කරවාගෙන හෝ මිල දී ගෙන යන අර්ථයයි. 'cīvarena acchādessāmi' (සිවුරෙන් වසන්නෙමි) යනු ලෝක ව්‍යවහාර වචනයකි, 'අසවල් භික්ෂුවට දෙන්නෙමි' යන්න මෙහි අර්ථයයි. 'tatra ce so' යනු යම් තැනක ඒ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපතිනිය හෝ සිටී නම්, එතැනට පෙර නොපැවරුණු ඒ භික්ෂුව එළඹ සිවුරෙහි විශේෂ කිරීමකට (වෙනස් කිරීමකට) පැමිණෙන්නේ නම් යන පද සම්බන්ධයයි. 'vikappaṃ āpajjeyya' යනු විශිෂ්ට වූ හෝ අතිරේක වූ හෝ පිළියෙල කිරීමකට පැමිණීමයි. ඒ වෙනස් කිරීම කෙසේ සිදු කරන්නේද යන්න පෙන්වීමට 'sādhu vata' යනාදිය වදාරන ලදී. එහි 'sādhū' යනු ආයාචනාර්ථයේ නිපාතයකි. 'vatā' යනු කල්පනාවෙහි (පරිවිතර්කයෙහි) යෙදෙන නිපාතයකි. 'maṃ' යන්නෙන් තමාම හඳුන්වයි. 'āyasmā' යන්නෙන් අනෙකා අමතයි. 'evarūpaṃ vā evarūpaṃ vā' යනු දිග ආදී දේ අතුරින් එක්තරා ආකාරයකි. 'kalyāṇakamyataṃ upādāya' යනු යහපත් සිවුරක් කැමති බව, විශිෂ්ට සිවුරක් කැමති බව සිතින් ගෙන, එය 'āpajjeyya ce' යන්න සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඉදින් මෙබඳු තත්ත්වයකට පත්වන ඔහුගේ වචනයෙන් යමෙක් පළමුව අදහස් කළ මිලට වඩා මිල වැඩි කොට වඩාත් යහපත් සිවුරක් පිළියෙල කරවා දෙන්නේ නම්, ඔහුගේ උත්සාහය නිසා භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ, ලැබුණු පසු නිස්සර්ගී වෙයි. එහිදී 'ස්වාමීනි, මා විසින් පෙර නොපැවරුණු, නෑ නොවන ගෘහපතියා වෙත එළඹ වෙනස් කොට (විශේෂ කොට) කරවන ලද මේ සිවුර නිස්සර්ගීය වේ' යන මේ ක්‍රමයෙන් නිස්සර්ජන විධානය දත යුතුය.

Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha cīvare vikappaṃ āpajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ñātake aññātakasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ. Mahagghaṃ cetāpetukāmaṃ appagghaṃ vā, eteneva mūlena ‘‘aññaṃ evarūpaṃ vā dehī’’ti vadantassa, vuttanayena ñātakappavārite viññāpentassa, attano dhanena gaṇhantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Cīvare bhiyyokamyatā, aññātakaviññatti, tāya ca paṭilābhoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni catutthasadisānevāti.

සැවැත්නුවරදී උපනන්ද හිමියන් අරභයා සිවුරු වෙනස් කරවා ගැනීමේ වස්තුවෙහි පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පනතකි, අණ නොකරන ලද්දකි (අනාණත්තිකයි), තිකපාචිත්තියකි. නෑයන් කෙရෙහි නොනෑ සංඥා ඇත්තහුට හෝ සැක ඇත්තහුට හෝ දුක්කටාපත් වේ. වටිනා සිවුරක් පිළියෙල කරවා දීමට කැමති දායකයාට 'අඩු මිලැති සිවුරක් දෙන්න' යැයි කීමෙන් හෝ, 'මෙම මිලෙන්ම වෙනත් මෙබඳු සිවුරක් දෙන්න' යැයි කියන්නාට ද, කියන ලද ක්‍රමයෙන් නෑයන් හා පවරා ඇති අයගෙන් ඉල්ලන්නාට ද, තමාගේ ධනයෙන් ගන්නාට ද, උන්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සිවුරෙහි වඩාත් යහපත් කැමැත්ත, නොනෑයන්ගෙන් ඉල්ලීම, එයින් ලැබීම යන මොහු මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය සතරවන ශික්ෂාපදයට සමානමය.

Upakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උපක්ඛට ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

9. Dutiyaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā

9. දුතිය උපක්ඛට ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Navame imināva nayena attho veditabbo. Idañhi purimassa anupaññattisadisaṃ, kevalaṃ tattha ekassa pīḷā katā, idha dvinnaṃ, ayamettha viseso, sesaṃ sabbaṃ purimasadisameva. Yathā ca dvinnaṃ, evaṃ bahūnaṃ pīḷaṃ katvā gaṇhatopi āpatti veditabbā. Nissajjanavidhāne ca ‘‘idaṃ me, bhante[Pg.169], cīvaraṃ pubbe appavārite aññātake gahapatike upasaṅkamitvā vikappaṃ āpannaṃ nissaggiya’’nti (pārā. 534) iminā nayena vacanabhedo ñātabboti.

නවවන (ශික්ෂාපදයේ) ද මෙම ක්‍රමයෙන්ම අර්ථය දත යුතුය. මක්නිසාද යත්, මෙය පෙර ශික්ෂාපදයේ අනුප්‍රඥප්තියට සමානය. එහි ඇති එකම වෙනස නම්, එහිදී එක් අයෙකුට පීඩාවක් කරන ලද අතර මෙහිදී දෙදෙනෙකුට (පීඩාවක් කරන ලදී). ඉතිරි සියල්ල පෙර ශික්ෂාපදයට සමානමය. දෙදෙනෙකුට මෙන්ම, බොහෝ දෙනෙකුට පීඩා කොට ලබන්නහුට ද ඇවැත් වන බව දත යුතුය. නිස්සර්ජන ක්‍රමයේදී ද, 'ස්වාමීනි, මා විසින් පෙර නොපැවරුණු, නෑ නොවන ගෘහපතියන් වෙත එළඹ වෙනස් කොට (විශේෂ කොට) කරවන ලද මේ සිවුර නිස්සර්ගීය වේ' යන මෙම ක්‍රමයෙන් වචන භේදය (බහුවචන භාවිතය) දත යුතුය.

Dutiyaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දුතිය උපක්ඛට ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

10. Rājasikkhāpadavaṇṇanā

10. රාජ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame rājabhoggoti rājato bhoggaṃ bhuñjitabbaṃ assa atthīti rājabhoggo, ‘‘rājabhogo’’tipi pāṭho, rājato bhogo assa atthīti attho. Cīvaracetāpannanti hiraññādikaṃ akappiyaṃ. Pahiṇeyyāti peseyya. Iminātiādi āgamanasuddhiṃ dassetuṃ vuttaṃ. Sace hi ‘‘idaṃ itthannāmassa bhikkhuno dehī’’ti peseyya, āgamanassa asuddhattā akappiyavatthuṃ ārabbha bhikkhunā kappiyakārakopi niddisitabbo na bhaveyya. Ābhatanti ānītaṃ. Na kho mayantiādi idaṃ kappiyavasena ābhatampi cīvaramūlaṃ īdisena dūtavacanena akappiyaṃ hoti, tasmā taṃ paṭikkhipitabbanti dassetuṃ vuttaṃ. Suvaṇṇaṃ rajataṃ kahāpaṇo māsakoti imāni hi cattāri nissaggiyavatthūni, muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ lohitaṅko masāragallaṃ satta dhaññāni dāsidāsakhettavatthupupphārāmaphalārāmādayoti imāni dukkaṭavatthūni ca attano vā cetiyasaṅghagaṇapuggalānaṃ vā atthāya sampaṭicchituṃ na vaṭṭanti, tasmā taṃ sādituṃ na vaṭṭatīti dassanatthaṃ ‘‘na kho maya’’ntiādi vuttaṃ.

දසවන (ශික්ෂාපදයේ) 'rājabhoggo' යනු රජුගෙන් ලැබිය යුතු, අනුභව කළ යුතු වස්තුවක් (රාජ්‍ය භාගයක්) ඇත්තා රජභෝග්‍ය නම් වේ. 'rājabhogo' කියා ද පාඨයක් ඇත, රජුගෙන් ලැබුණු භෝගයක් (තනතුරක්) ඇත්තේය යනු එහි අර්ථයයි. 'cīvaracetāpannaṃ' යනු රන් රිදී ආදී වූ අකැප වස්තුවයි. 'pahiṇeyyā' යනු යවන්නේය යන්නයි. 'iminā' යනාදිය පවසන ලද්දේ පැමිණීමේ පිරිසිදු බව (ආගමන ශුද්ධිය) පෙන්වීම පිණਿසය. ඉදින් 'මෙය අසවල් භික්ෂුවට දෙන්න' යැයි පවසමින් යවන්නේ නම්, පැමිණීමේ අපිරිසිදු බව නිසා (ආගමනය අශුද්ධ බැවින්) අකැප වස්තුව අරභයා භික්ෂුව විසින් කැපකරුවෙකු පවා නොපැවසිය යුතුය. 'ābhataṃ' යනු ගෙනෙන ලද්දකි. 'na kho mayaṃ' යනාදිය පවසන လද්දේ, කැපවන ආකාරයෙන් ගෙනෙන ලද සිවුරු මිල වුවද, මෙබඳු දූත වචනයක් නිසා අකැප වන බැවින් එය ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතු බව පෙන්වීම පිණිසය. රන්, රිදී, කහවණු, මස්ක යන මේ සතර නිස්සර්ගීය වස්තූන් වන අතර; මුතු, මැණික්, වෛදූර්ය, සක්, පළිඟු, පබළු, රතුකැට, මසාරගල්ල (බහු වර්ණ මැණික්), සප්ත ධාන්‍යයන්, ස්ත්‍රී-පුරුෂ දාසයන්, කෙත්-වත්, මල් වතු, පලතුරු වතු ආදී මේවා දුක්කටාපත් සිදුවන වස්තූන් වේ. මේවා තමා උදෙසා හෝ චෛත්‍ය, සංඝ, ගණ, පුද්ගලයන් උදෙසා හෝ පිළිගැනීම සුදුසු නොවේ. එබැවින් ඒවා කැමැත්තෙන් පිළිගැනීම සුදුසු නොවන බව පෙන්වනු පිණිස 'na kho mayaṃ' යනාදිය වදාරන ලදී.

Cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāmāti idaṃ pana attānaṃ uddissa ābhatattā vattuṃ vaṭṭati, tasmā vuttaṃ. Kālenāti yuttapattakālena, yadā no attho hoti, tadā kappiyaṃ cīvaraṃ paṭiggaṇhāmāti attho. Veyyāvaccakaroti kappiyakārako. Niddisitabbotiidaṃ ‘‘atthi panāyasmato koci veyyāvaccakaro’’ti kappiyavacanena vuttattā anuññātaṃ. Sace pana dūto ‘‘ko imaṃ gaṇhātī’’ti vā ‘‘kassa demī’’ti vā vadati, na niddisitabbo. Ārāmiko vā upāsako vātiidaṃ sāruppatāya vuttaṃ, ṭhapetvā pana pañca sahadhammike yo koci kappiyakārako vaṭṭati. Eso kho, āvusotiidaṃ bhikkhussa kappiyavacanadassanatthaṃ vuttaṃ, evameva hi [Pg.170] vattabbaṃ, ‘‘etassa dehī’’tiādi na vattabbaṃ. Saññatto so mayāti āṇatto so mayā, yathā tumhākaṃ cīvarena atthe sati cīvaraṃ dassati, evaṃ vuttoti attho. Dūtena hi evaṃ ārociteyeva taṃ codetuṃ vaṭṭati, neva tassa hatthe datvā gatamattakāraṇena. Sace pana ‘‘ayaṃ veyyāvaccakaro’’ti sammukhā niddiṭṭho hoti, dūto ca sammukhā eva tassa hatthe cetāpannaṃ datvā ‘‘therassa cīvaraṃ kiṇitvā dehī’’ti gacchati, evaṃ ‘‘saññatto so mayā’’ti avuttepi codetuṃ vaṭṭati. Sace pana dūto gacchantova ‘‘ahaṃ tassa hatthe dassāmi, tumhe cīvaraṃ gaṇheyyāthā’’ti bhikkhuno vatvā vā gacchati, aññaṃ vā pesetvā ārocāpeti, evaṃ sati itarampi codetuṃ vaṭṭatiyeva. Desanāmattameva cetaṃ ‘‘dūtenā’’ti. Yopi attanā āharitvā evaṃ paṭipajjati, tasmimpi idameva lakkhaṇaṃ. Attho me, āvuso, cīvarenāti codanālakkhaṇanidassanametaṃ. Sace hi vācāya codeti, idaṃ vā vacanaṃ yāya kāyaci bhāsāya etassa attho vā vattabbo, ‘‘dehi me, āhara me’’tiādinā nayena pana vattuṃ na vaṭṭati. Abhinipphādeyyāti evaṃ vacībhedaṃ katvā tikkhattuṃ codayamāno paṭilābhavasena sādheyya. Iccetaṃ kusalanti etaṃ sundaraṃ.

“Cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāmā” (එහෙත් අපි සිවුරු පිළිගනිමු) යන මෙයින් තමන් උදෙසා ගෙනෙන ලද බැවින් පැවසීමට සුදුසුය, එබැවින් වදාරන ලදී. “Kālenā” යනු සුදුසු අවස්ථාවකදී ය. යම් කලෙක අපට අවශ්‍යතාවක් ඇත්ද, එකල්හි කැප වූ සිවුරු පිළිගනිමු යනු අර්ථයයි. “Veyyāvaccakaro” යනු කැපකරුවා ය. “Niddisitabbo” යන්න “ආයුෂ්මතුන් වහන්සේට කැපකරුවෙක් සිටීද” යනුවෙන් කැප වචනයෙන් පැවසුණු බැවින් අනුදන්නා ලදී. එහෙත් ඉදින් දූතයා “මෙය කවුරුන් ගන්නේද?” හෝ “කාට දෙම්ද?” කියා පවසන්නේ නම් (කැපකරුවෙකු) නොපෙන්විය යුතුය. “Ārāmiko vā upāsako vā” යන්න සුදුසු බව තකා වදාරන ලදී. එහෙත් සබ්‍රහ්මචාරීන් පස්දෙනා හැර, වෙනත් ඕනෑම කැපකරුවෙකු සුදුසුය. “Eso kho, āvuso” යන්න භික්ෂුව විසින් කැප වචන දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. මෙලෙසම පැවසිය යුතුය. “මොහුට දෙන්න” යනාදී වශයෙන් නොපැවසිය යුතුය. “Saññatto so mayā” යනු මා විසින් ඔහුට නියම කරන ලදි, “ඔබට සිවුරෙන් ප්‍රයෝජන ඇති කල්හි ඔහු සිවුරක් ලබා දෙනු ඇත” යනුවෙන් පවසන ලද අර්ථයයි. නියත වශයෙන්ම දූතයා විසින් මෙලෙස දැන්වූ කල්හිම එය ඉල්ලා සිටීමට සුදුසුය. ඔහුගේ අතට දී ගිය පමණින්ම (ඉල්ලීමට) නොසුදුසුය. නමුත් ඉදින් “මොහු කැපකරුවාය” කියා ඉදිරිපිටදීම දක්වන ලද්දේ නම්, දූතයාද ඔහුගේ අතටම සිවුරු මිල දී “තෙරුන් වහන්සේට සිවුරක් මිලදී ගෙන දෙන්න” කියා යන්නේ නම්, මෙසේ “ඔහු මා විසින් පවරන ලදී” කියා නොපැවසුවද ඉල්ලීමට සුදුසුය. නමුත් ඉදින් දූතයා යමින්ම “මම ඔහුගේ අතට දෙන්නෙමි, ඔබ වහන්සේලා සිවුර පිළිගත මැනව” කියා භික්ෂුවට පවසා හෝ යන්නේ නම්, වෙනත් අයෙකු ලවා හෝ දන්වන්නේ නම්, එසේ ඇති කල්හි අනෙක් කැපකරුවාගෙන්ද ඉල්ලීමට සුදුසුම වේ. “Dūtena” යන්න දේශනාවේ ප්‍රධාන මාත්‍රයකි (උදාහරණයක් පමණි). යම් දායකයෙකු තමාම ගෙනැවිත් මෙලෙස පිළිපදින්නේ නම්, ඔහු කෙරෙහිද මේ ක්‍රමයම ලක්ෂණය වේ. “Attho me, āvuso, cīvarena” යන්න ඉල්ලීමේ ලක්ෂණය දැක්වීමකි. ඉදින් වචනයෙන් ඉල්ලන්නේ නම්, මේ වචනය හෝ යම් භාෂාවකින් මෙහි අර්ථය හෝ පැවසිය යුතුය. “මට දෙන්න, මට ගෙනෙන්න” යනාදී ක්‍රමයෙන් පැවසීමට නොසුදුසුය. “Abhinipphādeyyā” යනු මෙසේ වාග් භේදය සිදුකර (වචනයෙන් පවසා) තුන් වරක් ඉල්ලමින් ලැබීමෙන් සිද්ධ කරන්නේය. “Iccetaṃ kusalaṃ” යනු එය යහපත්ය.

Chakkhattuparamanti bhāvanapuṃsakavacanametaṃ. Chakkhattuparamañhi tena cīvaraṃ uddissa tuṇhībhūtena ṭhātabbaṃ, na nisīditabbaṃ, na āmisaṃ paṭiggahetabbaṃ, na dhammo bhāsitabbo. ‘‘Kiṃkāraṇā āgatosī’’ti vutte pana ‘‘jānāhi, āvuso’’ti ettakameva vattabbaṃ. Sace nisajjādīni karoti, ṭhānaṃ bhañjati, āgatakāraṇaṃ vināseti, idaṃ kāyena codanāya lakkhaṇadassanatthaṃ vuttaṃ. Ettha ca ukkaṭṭhaparicchedena tissannaṃ codanānaṃ channañca ṭhānānaṃ anuññātattā codanāya diguṇaṃ ṭhānaṃ anuññātaṃ hoti, tasmā sace codetiyeva, na tiṭṭhati, cha codanāyo labbhanti. Sace tiṭṭhatiyeva, na codeti, dvādasa ṭhānāni labbhanti. Sace ubhayaṃ karoti, ekāya codanāya dve ṭhānāni hāpetabbāni. Tattha yo ekadivasameva punappunaṃ gantvā chakkhattuṃ codeti, sakiṃyeva vā gantvā ‘‘attho me, āvuso, cīvarenā’’ti chakkhattuṃ vadati, tathā ekadivasameva punappunaṃ gantvā dvādasakkhattuṃ tiṭṭhati, sakiṃyeva vā gantvā tatra tatra ṭhāne tiṭṭhati, sopi sabbacodanāyo sabbaṭṭhānāni ca bhañjati, ko pana vādo [Pg.171] nānādivasesu evaṃ karontassāti ayamettha vinicchayo. Ye pana kappiyakārake dāyako sayameva gantvā nisīdati te satakkhattumpi codetuṃ vaṭṭati. Yo pana ubhohi pi aniddiṭṭho mukhavevaṭikakappiyakārako ca parammukhakappiyakārako ca, so na kiñci vattabbo, evaṃ idha dasapi kappiyakārakā dassitā honti.

“Chakkhattuparamanti” යන්න ක්‍රියා විශේෂණයකි. නියත වශයෙන්ම හය වරක් පරම කොට (වැඩිම වුවහොත් හය වරක්) ඔහු විසින් සිවුර උදෙසා නිශ්ශබ්දව නැගී සිටිය යුතුය. නොහිඳිය යුතුය, ආමිස පිළි නොගත යුතුය, ධර්මය දේශනා නොකළ යුතුය. “කුමන කරුණක් නිසා පැමිණියෙහිද?” කියා ඇසූ කල්හි, “ඇවැත්නි, දැනගන්න” යනුවෙන් මෙපමණක්ම පැවසිය යුතුය. ඉදින් වාඩිවීම් ආදිය කරන්නේ නම්, (එම නැවත නැවත) සිටීම බිඳ දමයි, පැමිණි කරුණ විනාශ කරයි. මෙය කයින් කරන ඉල්ලීමේ ලක්ෂණය දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. මෙහි උපරිම සීමාව වශයෙන් ඉල්ලීම් තුනක් සහ සිටීම් හයක් අනුදන්නා ලද බැවින්, ඉල්ලීමට වඩා දෙගුණයක් සිටීම අනුදැන වදාරන ලදී. එබැවින් ඉදින් ඉල්ලීම පමණක් කරන්නේ නම්, නොසිටින්නේ නම්, ඉල්ලීම් හයක් ලැබේ. ඉදින් සිටීම පමණක් කරන්නේ නම්, නොඉල්ලන්නේ නම්, සිටීම් දොළසක් ලැබේ. ඉදින් දෙකම කරන්නේ නම්, එක් ඉල්ලීමකින් සිටීම් දෙකක් අඩු කළ යුතුය. එහි යම් භික්ෂුවක් එක් දිනක් තුළම නැවත නැවත ගොස් හය වරක් ඉල්ලන්නේද, නැතහොත් එක් වරක්ම ගොස් “ඇවැත්නි, මට සිවුරෙන් ප්‍රයෝජන ඇත” කියා හය වරක් පවසන්නේද, එසේම එක් දිනකදීම නැවත නැවත ගොස් දොළොස් වරක් සිටින්නේද, නැතහොත් එක් වරක්ම ගොස් තැනින් තැන සිටින්නේද, ඔහුද සියලු ඉල්ලීම් සහ සියලු සිටීම් බිඳ දමයි. විවිධ දිනවලදී මෙසේ කරන්නෙකු ගැන කුමන කතාද? මෙහි විනිශ්චය මෙයයි. යම් කැපකරුවන් දායකයා විසින්ම ගොස් නියම කරයිද, ඔවුන්ගෙන් සිය වතාවක් වුවද ඉල්ලීමට සුදුසුය. නමුත් ඉදින් දෙදෙනා විසින්ම නියම නොකරන ලද “මුඛවේවටික” කැපකරුවා හෝ “ပရම්මුඛ” කැපකරුවා හෝ වේද, ඔහුට කිසිවක් නොපැවසිය යුතුය. මෙසේ මෙහි කැපකරුවන් දස දෙනෙකු දක්වන ලදී.

Tato ce uttarīti vuttacodanāṭhānaparimāṇato uttari. Nissaggiyanti uttari vāyāmamānassa sabbappayogesu dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti. Ettha ca ‘‘idaṃ me, bhante, cīvaraṃ atirekatikkhattuṃ codanāya atirekachakkhattuṃ ṭhānena abhinipphāditaṃ nissaggiya’’nti (pārā. 539) iminā nayena nissajjanavidhānaṃ veditabbaṃ. Yatassa cīvaracetāpannaṃ ābhatanti yato rājato vā rājabhoggato vā assa bhikkhuno cīvaracetāpannaṃ ānītaṃ, ‘‘yatvassā’’tipi pāṭho, ayameva attho. Tatthāti tassa rañño vā rājabhoggassa vā santikaṃ, samīpatthe hi idaṃ bhummavacanaṃ. Na taṃ tassa bhikkhuno kiñci atthaṃ anubhotīti taṃ cetāpannaṃ tassa bhikkhuno appamattakampi kammaṃ na nipphādeti. Yuñjantāyasmanto sakanti āyasmanto attano santakaṃ dhanaṃ pāpuṇantu. Mā vo sakaṃ vinassāti tumhākaṃ santakaṃ mā vinassatu. Ayaṃ tattha sāmīcīti ayaṃ tattha anudhammatā lokuttaradhammaṃ anugatā, vattadhammatāti attho, tasmā evaṃ akaronto vattabhede dukkaṭaṃ āpajjati.

“Tato ce uttarī” යනු කියන ලද ඉල්ලීම් හා සිටීම් ප්‍රමාණයට වඩා වැඩියෙනි. “Nissaggiyanti” යනු ඊට වඩා උත්සාහ කරන්නා වූ භික්ෂුවට සියලු උපක්‍රමයන්හිදී දුක්කටාපත් වේ, (සිවුර) ලැබීමෙන් නිස්සර්ගිය පාචිත්ති වේ. මෙහිදී “ස්වාමීනි, මාගේ මේ සිවුර තුන් වරකට වඩා ඉල්ලීමෙන්, හය වරකට වඩා සිටීමෙන් උපදවන ලදී, නිස්සර්ගිය වේ” යන මේ ක්‍රමයෙන් නිස්සජ්ජන (අත්හැරීමේ) විධිය දත යුතුය. “Yatassa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ” යනු යම් රජෙකුගෙන් හෝ රාජභෝග්‍යයෙකුගෙන් (ඇමතියෙකුගෙන්) ඒ භික්ෂුව උදෙසා සිවුරු මිල ගෙනෙන ලද්දේද, “Yatvassa” කියාද පාඨයක් ඇත, එහි අර්ථයද මෙයම වේ. “Tatthā” යනු ඒ රජු හෝ රාජභෝග්‍යයා වෙතටය. ළඟ යන අර්ථයෙහි මේ සප්තමී විභක්ති වචනය පිහිටා ඇත. “Na taṃ tassa bhikkhuno kiñci atthaṃ anubhotī” යනු ඒ සිවුරු මිල ඒ භික්ෂුවගේ ස්වල්ප වූද කාර්යයක් ඉටු නොකරයි. “Yuñjantāyasmanto sakaṃ” යනු ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා තමන්ගේම ධනය ලබා ගනිත්වා (නැවත ලබා ගැනීමට උත්සාහ කෙරෙත්වා). “Mā vo sakaṃ vinassā” යනු ඔබලාගේ වස්තුව විනාශ නොවේවා. “Ayaṃ tattha sāmīcī” යනු එහි මෙය අනුධර්මතාවයයි, ලෝකෝත්තර ධර්මයට අනුකූල වූ පැවැත්මයි, වත් පිළිවෙත් ස්වභාවයි යනු අර්ථයයි. එබැවින් මෙසේ නොකරන භික්ෂුව වත් බිඳීමෙන් දුක්කටාපත් වේ.

Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha ‘‘ajjuṇho, bhante, āgamehī’’ti (pārā. 537) vuccamāno nāgamesi, tasmiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ūnakesu codanāṭhānesu atirekasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ. Acodanāya laddhe, sāmikehi codetvā dinne, ummattakādīnañca anāpatti. Kappiyakārakassa bhikkhuno niddiṭṭhabhāvo, dūtena appitatā, tatuttarivāyāmo, tena vāyāmena paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni catutthasadisānevāti.

සැවැත්නුවරදී උපනන්ද තෙරුන් අරභයා, “ස්වාමීනි, අද දිනට ඉවසනු මැනවි” යි කියනු ලබද්දීත් නොඉවසූ බැවින් ඒ වස්තුවෙහි පණවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අනාණත්තික (අණ නොකරන ලද) එකකි, තිකපාචිත්තියකි. අඩු වූ ඉල්ලීම් සහ සිටීම්වලදී “වැඩිය” කියා සංඥාව ඇත්තහුට හෝ සැක ඇත්තහුට හෝ දුක්කටාපත් වේ. නොඉල්ලා ලැබුණු කල්හි, අයිතිකරුවන් විසින් ඉල්ලා දෙන ලද කල්හි, උන්මත්තකාදීන්ට ඇවැත් නැත. භික්ෂුව විසින් කැපකරුවා නියම කරන ලද බව, දූතයා විසින් සිවුරු මිල භාර දෙන ලද බව, ඉන් ඔබ්බට උත්සාහ කිරීම, එම උත්සාහය නිසා ලැබීම යන මේවා මෙහි අංග හතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය සතරවන (සික්ඛාපදයට) සමානම වේ.

Rājasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

රාජ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

Cīvaravaggo paṭhamo.

පළමුවන චීවර වර්ගයයි.

2. Eḷakalomavaggo

2. එළුලොම් වර්ගය (එළකලෝම වර්ගය) යි.

1. Kosiyasikkhāpadavaṇṇanā

1. කෝසිය ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි.

Eḷakalomavaggassa [Pg.172] paṭhame kosiyamissakanti ekenāpi kosiyaṃsunā antamaso tassa karaṇaṭṭhāne vātavegena nipātitenāpi missīkataṃ. Santhatanti same bhūmibhāge kosiyaṃsūni uparūpari santharitvā kañjiyādīhi siñcitvā kattabbatālakkhaṇaṃ. Kārāpeyya nissaggiyanti karaṇakārāpanappayogesu dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti. Ettha ca ‘‘idaṃ me, bhante, kosiyamissakaṃ santhataṃ kārāpitaṃ nissaggiya’’nti (pārā. 544) iminā nayena nissajjanavidhānaṃ veditabbaṃ, imasseva vacanassa anusārena ito paraṃ sabbasanthataṃ veditabbaṃ. Sakkā hi ettāvatā jānitunti na taṃ ito paraṃ dassayissāma.

එළකලෝම වර්ගයේ පළමු ශික්ෂාපදයේ "කෝසියමිස්සකං" යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ, අඩුම තරමින් එය සාදන ස්ථානයේදී සුළඟින් ගසාගෙන විත් වැටුණු එකම එක පိုး නූලකින් (පටුපණු නූලකින්) වුවද මිශ්‍ර කර සාදන ලද්දක් යන්නයි. "සන්තතං" යනු, සමතලා වූ පොළොවක පိုး නූල් එක පිට එක තබා, කැඳ වතුර ආදිය ඉස, තද කර සාදාගත යුතු ලක්ෂණ ඇති ඇතිරිල්ලකි. "කාරාපෙය්‍ය නිස්සග්ගියං" යනු තමා විසින් කිරීම හෝ අනුන් ලවා කරවීම යන ප්‍රයෝගයන්හිදී දුකුළා ඇවැත් වන අතර, ලැබුණු පසු නිස්සගි ඇවැත් වේ. මෙහිදී "ස්වාමීනි, මා විසින් පိုး නූල් මිශ්‍ර කර කරවන ලද මේ ඇතිරිල්ල නිස්සගි වේ" යන මෙම ක්‍රමයෙන් අත්හැරීමේ (නිස්සජ්ජන) ක්‍රමය දත යුතුය. මෙම වාක්‍යයට අනුකූලව මෙතැන් සිට ඉදිරියට සියලු ඇතිරිලි පිළිබඳව අත්හැරීමේ ක්‍රමය දත යුතුය. මෙතෙකින්ම එය තේරුම් ගත හැකි බැවින්, මෙතැන් සිට ඉදිරියට එය නොදක්වන්නෙමු.

Āḷaviyaṃ chabbaggiye ārabbha kosiyamissakaṃ santhataṃ kārāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, attano atthāya kārāpanavasena sāṇattikaṃ, attanā vippakatapaayosāpananayena catukkapācittiyaṃ, aññassatthāya karaṇakārāpanesu aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjane ca dukkaṭaṃ. Vitānādikaraṇe, ummattakādīnañca anāpatti. Kosiyamissakabhāvo, attano atthāya santhatassa karaṇakārāpanaṃ, paṭilābho cāti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni dhovāpanasikkhāpade vuttanayenevāti.

ආළවි නුවරදී සදවග භික්ෂූන් අරභයා පိုး නූල් මිශ්‍ර ඇතිරිල්ලක් කරවීම් වස්තුවෙහි මෙය පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ පැනවීමකි. තමාගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා කරවීම් වශයෙන් අණ කිරීමෙන් සිදුවන ඇවැත් ඇති එකකි. තමා විසින් අඩක් කළ එක නිම කිරීමේ ක්‍රමයෙන් පාචිත්ති සතරක් වේ. අන්‍යයන්ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස කිරීමෙහි හා කරවීමෙහි ද, අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක් ලබාගෙන පරිභෝග කිරීමෙහි ද දුකුළා ඇවැත් වේ. වියන් ආදිය කිරීමෙහි ද, උම්මත්තකයන් ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. පိုး නූල් මිශ්‍ර වූ බව, තමාගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස ඇතිරිල්ල කිරීම හෝ කරවීම, ලැබීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය ධෝවාපන ශික්ෂාපදයෙහි පවසන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය.

Kosiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

කෝසිය ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

2. Suddhakāḷakasikkhāpadavaṇṇanā

2. ශුද්ධකාළක ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Dutiye suddhakāḷakānanti suddhānaṃ kāḷakānaṃ aññehi amissīkatānaṃ. Vesāliyaṃ chabbaggiye ārabbha tādisaṃ santhataṃ karaṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sesaṃ paṭhamasadisamevāti.

දෙවන ශික්ෂාපදයේ "සුද්ධකාළකානං" යන්නෙන්, අන් කිසිදු පැහැයක් මිශ්‍ර නොකළ, පිරිසිදු කළු පැහැති එළු ලොම්වලින් යන්නයි. විශාලා නුවරදී සදවග භික්ෂූන් අරභයා එවැනි ඇතිරිල්ලක් කිරීම් වස්තුවෙහි මෙය පනවන ලදී. සෙසු සියල්ල පළමු ශික්ෂාපදයට සමානමය.

Suddhakāḷakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ශුද්ධකාළක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

3. Dvebhāgasikkhāpadavaṇṇanā

3. ද්වේභාග ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Tatiye [Pg.173] dve bhāgāti dve koṭṭhāsā. Ādātabbāti gahetabbā. Gocariyānanti kapilavaṇṇānaṃ. Ayaṃ panettha vinicchayo – yattakehi kattukāmo hoti, tesu tulayitvā dve koṭṭhāsā kāḷakānaṃ gahetabbā, eko odātānaṃ, eko gocariyānaṃ. Ekassāpi kāḷakalomassa atirekabhāve nissaggiyaṃ hoti, ūnakaṃ vaṭṭati.

තුන්වන ශික්ෂාපදයේ "ද්වෙ භාගා" යනු කොටස් දෙකකි. "ආදාතබ්බා" යනු ගත යුතුය යන්නයි. "ගෝචරියානං" යනු පඬු (ළා රතු හෝ දුඹුරු) පැහැති ලොම්වලින් යන්නයි. මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: යම් පමණ වූ එළු ලොම් ප්‍රමාණයකින් ඇතිරිල්ලක් කිරීමට කැමති වේ ද, ඒ ලොම් අතුරින් කිරා බලා කොටස් දෙකක් කළු ලොම් ද, එක් කොටසක් සුදු ලොම් ද, එක් කොටසක් පඬු පැහැති (ගෝචරිය) ලොම් ද ගත යුතුය. නියමිත ප්‍රමාණයට වඩා එකම කළු ලොම් කෙඳිත්තක් හෝ වැඩි වුවහොත් නිස්සගි ඇවැත් වේ; අඩු වුවහොත් සුදුසුය (ඇවැත් නොවේ).

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha tādisaṃ santhataṃ karaṇavatthusmiṃ paññattaṃ, kiriyākiriyaṃ, sesaṃ paṭhamasadisamevāti. Imāni pana tīṇi nissajjitvā paṭiladdhānipi paribhuñjituṃ na vaṭṭanti.

සැවැත් නුවරදී සදවග භික්ෂූන් අරභයා එවැනි ඇතිරිල්ලක් කිරීම් වස්තුවෙහි මෙය පනවන ලදී. මෙය කිරියාකිරිය (කිරීම හා නොකිරීම් වශයෙන් වන) ඇවැත් ඇති එකකි. සෙසු සියල්ල පළමු ශික්ෂාපදයට සමානමය. එහෙත් මෙම ඇතිරිලි තුන, අත්හැරීමෙන් පසු නැවත ලැබුණද පරිභෝග කිරීමට නොසුදුසුය.

Dvebhāgasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ද්වේභාග ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

4. Chabbassasikkhāpadavaṇṇanā

4. ඡබ්බස්ස ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Catutthe orena ce channaṃ vassānanti channaṃ vassānaṃ orimabhāge, antoti attho. Aññatra bhikkhusammutiyāti yaṃ saṅgho gilānassa bhikkhuno santhatasammutiṃ deti, taṃ ṭhapetvā aladdhasammutikassa chabbassabbhantare aññaṃ santhataṃ karontassa nissaggiyaṃ hoti.

හතරවන ශික්ෂාපදයේ "ඕරේන චේ ඡන්නං වස්සානං" යනු හය අවුරුද්දකට මෙපිටින්, එනම් හය අවුරුද්දක් ඇතුළත යන අර්ථයයි. "අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසම්මුතියා" යනු සංඝයා විසින් ගිලන් භික්ෂුවකට යම් ඇතිරිලි සම්මුතියක් (සන්ථත සම්මුතියක්) දෙනු ලබයි ද, එය හැර, සම්මුතියක් නොලද භික්ෂුවක් විසින් හය අවුරුද්දක් ඇතුළත වෙනත් ඇතිරිල්ලක් කරනු ලබන්නේ නම් නිස්සගි ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha anuvassaṃ santhataṃ kārāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra bhikkhusammutiyā’’ti ayamettha anupaññatti, sā yena laddhā hoti, tassa yāva rogo na vūpasammati, vūpasanto vā puna kuppati, tāva gatagataṭṭhāne anuvassampi kātuṃ vaṭṭati, aññassatthāya kāretuṃ, katañca paṭilabhitvā paribhuñjitumpi vaṭṭati, sesaṃ paṭhamasadisamevāti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ භික්ෂූන් අරභයා වසරක් පාසා ඇතිරිලි කරවීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන මෙය පනවන ලදී. "භික්ෂු සම්මුතියෙන් තොරව" යන්න මෙහි ඇති අනුපැනවීමයි. යම් භික්ෂුවක් විසින් එම ඇතිරිලි සම්මුතිය ලබා ගන්නා ලද්දේ ද, ඔහුගේ රෝගය සුව නොවන තාක්, හෝ සුව වී නැවතත් රෝගය මතු වන තාක්, ඔහු යන යන තැන වසරක් පාසා වුවද ඇතිරිල්ලක් සාදා ගැනීම සුදුසුය. අන්‍යයෙකුගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස කරවීමට ද, අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක් ලබාගෙන පරිභෝග කිරීමට ද සුදුසුය. සෙසු සියල්ල පළමු ශික්ෂාපදයට සමානමය.

Chabbassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඡබ්බස්ස ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

5. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā

5. නිසීදන ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Pañcame purāṇasanthataṃ nāma yattha sakimpi nisinno vā hoti nipanno vā. Samantāti ekapassato vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā chinditvā gahitaṭṭhānaṃ yathā [Pg.174] vidatthimattaṃ hoti, evaṃ gahetabbaṃ. Santharantena pana ekadese vā santharitabbaṃ, vijaṭetvā vā missakaṃ katvā santharitabbaṃ, evaṃ thirataraṃ hoti. Anādā ceti sati purāṇasanthate aggahetvā. Asati pana aggahetvāpi vaṭṭati, aññassatthāya kāretuṃ, katañca paṭilabhitvā paribhuñjitumpi vaṭṭati.

පස්වන ශික්ෂාපදයේ "පුරාණසන්තතං" (පරණ ඇතිරිල්ල) නම්, යම් ඇතිරිල්ලක එකම වරක් හෝ වාඩි වී හෝ වැතිරී තිබේ ද එයයි. "සමන්තා" යනු එක් පසෙකින් වටකුරුව හෝ හතරැස්ව කපාගත් කොටසක්, වියත් ප්‍රමාණයක් (වියතක් පමණ) වන පරිදි ගත යුතු බවයි. ඇතිරිල්ල සාදන්නා විසින් එක් තැනක හෝ එය තබා අතුළ යුතුය (මැසිය යුතුය), නැතහොත් පරණ ලොම් ලිහා දමා අලුත් ලොම් සමඟ මිශ්‍ර කර හෝ අතුළ යුතුය; මෙසේ කිරීමෙන් එය වඩාත් ශක්තිමත් වේ. "අනාදා" යනු පරණ ඇතිරිල්ලක් තිබියදී එයින් කොටසක් නොගෙන අලුත් එකක් කරවන්නේ නම් ඇවැත් වේ යන්නයි. පරණ ඇතිරිල්ලක් නැති කල්හි නොගෙන වුවද අලුත් ඇතිරිල්ලක් කරවීම වටී. අන්‍යයෙකුගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස කරවීමට ද, අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක් ලබාගෙන පරිභෝග කිරීමට ද වටී.

Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha santhatavissajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesaṃ tatiyasadisamevāti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ භික්ෂූන් අරභයා ඇතිරිලි අත්හැරීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන මෙය පනවන ලදී. සෙසු සියල්ල තුන්වන ශික්ෂාපදයට සමානමය.

Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නිසීදන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

6. Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā

6. එළු ලොම් ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Chaṭṭhe addhānamaggappaṭipannassāti addhānasaṅkhātaṃ dīghamaggaṃ paṭipannassa, sabbañcetaṃ vatthumattadīpanameva, yattha katthaci pana dhammena labhitvā gaṇhato doso natthi. Tiyojanaparamanti gahitaṭṭhānato tiyojanappamāṇaṃ desaṃ. Sahatthāti sahatthena, attanā haritabbānīti attho. Asante hāraketi asanteyeva aññasmimpi hārake. Sace pana atthi, taṃ gāhetuṃ vaṭṭati. Attanā pana antamaso vātābādhappaṭikāratthaṃ suttakena abandhitvā kaṇṇacchidde pakkhittānipi ādāya tiyojanaṃ ekaṃ pādaṃ atikkāmentassa dukkaṭaṃ, dutiyapādātikkame nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

හයවන ශික්ෂාපදයේ "අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නස්ස" යනු දීර්ඝ මාර්ගයකට පිළිපන් තැනැත්තාට යන්නයි. මේ සියලු විස්තරය වස්තු ප්‍රමාණය (සිදුවීම සිදු වූ ආකාරය) දැක්වීමක් පමණි. සැබවින්ම, යම් තැනකදී ධර්මානුකූලව ලබාගෙන පිළිගන්නා භික්ෂුවකට කිසිදු වරදක් නැත. "තියෝජනපරමං" යනු ලබාගත් ස්ථානයේ සිට උපරිම තුන් යොදුනක් දක්වා වූ ප්‍රදේශයයි. "සහත්ථා" යනු තමාගේම අතින්, එනම් තමා විසින්ම ගෙන යා යුතු බවයි. "අසන්තේ හාරකේ" යනු ගෙන යාමට වෙනත් අයෙකු නොමැති කල්හිම පමණි. ඉදින් වෙනත් අයෙකු සිටී නම්, ඔහු ලවා ගෙන්වා ගැනීම සුදුසුය. එහෙත් තමා විසින්, අඩුම තරමින් වාත රෝගයට පිළියමක් ලෙස නූලකින් නොබැඳ කන් සිදුරෙහි බහාලූ එළු ලොම් වුවද ගෙන, තුන් යොදුන ඉක්මවා එක පියවරක් තබන කල්හි දුකුළා ඇවැත් ද, දෙවන පියවර තබන කල්හි නිස්සගි පාචිත්ති ඇවැත් ද වේ.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha tiyojanātikkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ūnakatiyojane atirekasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ. Tiyojanaṃ haraṇapaccāharaṇe, vāsādhippāyena gantvā tato paraṃ haraṇe, acchinnaṃ vā nissaṭṭhaṃ vā paṭilabhitvā haraṇe, aññaṃ harāpane, antamaso suttakenapi baddhakatabhaṇḍaharaṇe, ummattakādīnañca anāpatti. Eḷakalomānaṃ akatabhaṇḍatā, paṭhamappaṭilābho, attanā ādāya vā aññassa ajānantassa yāne pakkhipitvā vā tiyojanātikkamanaṃ, āharaṇapaccāharaṇaṃ, avāsādhippāyatāti imānettha pañca aṅgāni. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ[Pg.175], kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

සැවැත් නුවරදී එක්තරා භික්ෂුවක් අරභයා තුන් යොදුන ඉක්මවා රැගෙන යාමේ කරුණ නිමිති කරගෙන මෙය පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ පැනවීමකි, අණ කිරීමක් නැතිව (තමා විසින්ම කිරීමෙන් ඇවැත් වන) එකකි, තික පාචිත්තියකි. තුන් යොදුනට අඩු මාර්ගයකදී වැඩි යැයි සිතන්නාට ද, සැක සහිත වූවන්ට ද දුකුළා ඇවැත් වේ. තුන් යොදුනක් රැගෙන යාම හා නැවත රැගෙන ඒමෙහි ද, නැවතී සිටීමේ අදහසින් ගොස් එතැන් සිට තවදුරටත් රැගෙන යාමෙහි ද, සොරුන් පැහැရගත් හෝ විනයානුකූලව අත්හරින ලද ලොම් නැවත ලබාගෙන රැගෙන යාමෙහි ද, අන්‍යයෙකු ලවා රැගෙන යෑමෙහි ද, අඩුම තරමින් නූලකින් බැඳ සාදන ලද බණ්ඩයක් රැගෙන යාමෙහි ද, උම්මත්තකයන් ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. එළු ලොම් නිම නොකළ බණ්ඩයක් (බඩුබාහිරාදියක්) වීම, පළමුව ලැබීම, තමා විසින් රැගෙන යාමෙන් හෝ නොදන්නා අන්‍යයෙකුගේ වාහනයක බහාලීමෙන් හෝ තුන් යොදුන ඉක්මවීම, ගෙනයාම හා ආපසු ගෙන ඒම, නැවතී සිටීමේ අදහසක් නොමැති වීම යන මේවා මෙහි අංග පහයි. එළු ලොම් ශික්ෂාපදයේ සමුට්ඨානය, කිරිය, නෝසඤ්ඤාවිමොක්ඛ, අචිත්තක, පණ්ණත්තිවජ්ජ, කායකර්ම, තිචිත්ත, තිවේදනා (යන ලක්ෂණවලින් යුක්ත) වේ.

Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

එළු ලොම් ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

7. Eḷakalomadhovāpanasikkhāpadavaṇṇanā

7. එළු ලොම් සේදීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Sattame sakkesu chabbaggiye ārabbha eḷakalomadhovāpanavatthusmiṃ paññattaṃ. Tattha purāṇacīvaradhovāpane vuttanayeneva sabbopi vinicchayo veditabbo.

සත්වන සික්ඛාපදය ශාක්‍ය ජනපදයෙහි ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් අරභයා එළු ලොම් සෝදවා ගැනීම් වස්තුවෙහි පනවන ලදී. එහි (එළු ලොම් සේදවීමේ සික්ඛාපදයෙහි) පැරණි සිවුරු සේදවීමේ සික්ඛාපදයෙහි (පුරාණචීවරධෝවාපන සික්ඛාපදයෙහි) කියන ලද ක්‍රමයෙන්ම සියලු විනිශ්චය දත යුතුය.

Eḷakalomadhovāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

එළුලොම් සේදවීමේ සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමියේය.

8. Jātarūpasikkhāpadavaṇṇanā

8. ජාතරූප සික්ඛාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame jātarūparajatanti suvaṇṇañceva rūpiyañca, apica kahāpaṇo lohamāsakadārumāsakajatumāsakādayopi ye vohāraṃ gacchanti, sabbe te idha rajatantveva vuttā. Uggaṇheyya vāti attano atthāya diyyamānaṃ vā yatthakatthaci ṭhitaṃ vā nippariggahitaṃ disvā sayaṃ gaṇheyya vā. Uggaṇhāpeyya vāti tadeva aññena gāhāpeyya vā. Upanikkhittaṃ vā sādiyeyyāti ‘‘idaṃ ayyassa hotū’’ti evaṃ sammukhā vā, ‘‘asukasmiṃ nāma ṭhāne mama hiraññasuvaṇṇaṃ, taṃ tuyhaṃ hotū’’ti evaṃ parammukhā ṭhitaṃ vā kevalaṃ vācāya vā hatthamuddāya vā ‘‘tuyha’’nti vatvā pariccattaṃ yo kāyavācāhi appaṭikkhipitvā cittena adhivāseyya, ayaṃ ‘‘sādiyeyyā’’ti vuccati. Sace pana cittena sādiyati, gaṇhitukāmo hoti, kāyena vā vācāya vā ‘‘nayidaṃ kappatī’’ti paṭikkhipati, kāyavācāhi appaṭikkhipitvā suddhacitto hutvā ‘‘nayidaṃ amhākaṃ kappatī’’ti na sādiyati, vaṭṭati. Nissaggiyanti uggahaṇādīsu yaṃkiñci karontassa aghanabaddhesu vatthūsu vatthugaṇanāya nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Taṃ nissajjantena ‘‘ahaṃ, bhante, rūpiyaṃ paṭiggahesiṃ, idaṃ me, bhante, nissaggiyaṃ, imāhaṃ saṅghassa nissajjāmī’’ti (pārā. 584) evaṃ saṅghamajjheyeva nissajjitabbaṃ. Sace tattha koci gahaṭṭho āgacchati[Pg.176], ‘‘idaṃ jānāhī’’ti vattabbo. ‘‘Iminā kiṃ āhariyyatū’’ti bhaṇante pana ‘‘idaṃ nāmā’’ti avatvā ‘‘sappiādīni bhikkhūnaṃ kappantī’’ti evaṃ kappiyaṃ ācikkhitabbaṃ. Sace so āharati, rūpiyappaṭiggāhakaṃ ṭhapetvā sabbehi bhājetvā paribhuñjitabbaṃ. Rūpiyappaṭiggāhakassa pana yaṃ tappaccayā uppannaṃ, taṃ aññena labhitvā diyyamānampi antamaso tato nibbattarukkhacchāyāpi paribhuñjituṃ na vaṭṭati. Sace pana so kiñci āharituṃ na icchati, ‘‘imaṃ chaṭṭehī’’ti vattabbo. Sace yattha katthaci nikkhipati, gahetvā vā gacchati, na vāretabbo. No ce chaṭṭeti, pañcaṅgasamannāgato bhikkhu rūpiyachaṭṭako sammannitabbo. Tena animittaṃ katvāva gūthaṃ viya chaṭṭetabbaṃ. Sace nimittaṃ karoti, dukkaṭaṃ āpajjati.

අටවන සික්ඛාපදයෙහි 'ජාතරූප රජත' යනු රන් ද රිදී ද වේ. තවද කහවණු, ලෝහ කාසි, ලී කාසි, ලාකඩ කාසි ආදී වූ යම් ගනුදෙනු සඳහා භාවිත වන සියල්ලක් වේද, ඒ සියල්ල මෙහි 'රජත' (රිදී) යනුවෙන්ම හඳුන්වන ලදී. 'උග්ගන්හෙය්‍ය වා' (පිළිගන්නේ නම් හෝ) යනු තමා උදෙසා දෙනු ලබන්නක් හෝ, යම් කිසි ස්ථානයක තිබෙන්නක් හෝ, හිමිකරුවෙකු නොමැති දෙයක් දැක තමා විසින්ම පිළිගන්නේ නම් හෝ වේ. 'උග්ගන්හාපෙය්‍ය වා' (පිළිගන්වන්නේ නම් හෝ) යනු එයම වෙනත් අයෙකු ලවා පිළිගන්වන්නේ නම් හෝ වේ. 'උපනික්ඛිත්තං වා සාදියෙය්‍ය' (තැන්පත් කරන ලද්ද පිළිගන්නේ නම් හෝ) යනු 'මෙය ස්වාමීන් වහන්සේට වේවා' යි මෙසේ ඉදිරිපිට තබන ලද්දක් හෝ, 'අසවල් ස්ථානයෙහි මාගේ රන් රිදී ඇත, එය ඔබ වහන්සේට වේවා' යි මෙසේ නැති තැනක තබන ලද්දක් හෝ, කට වචනයෙන් පමණක් හෝ අත් සලකුණෙන් පමණක් හෝ 'ඔබ වහන්සේටය' යි පවසා අත්හරින ලද රන් රිදී, යම් භික්ෂුවක් කයින් හා වචනයෙන් ප්‍රතික්ෂේප නොකොට සිතින් පිළිගන්නේ නම්, මෙය 'සාදියෙය්‍ය' (පිළිගන්නේය) යැයි කියනු ලැබේ. ඉදින් සිතින් පිළිගන්නේ නම්, ගැනීමට කැමති වන්නේ නම්, නමුත් කයින් හෝ වචනයෙන් 'මෙය නොකැපය' යි ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ නම්, නොහොත් කයින් හා වචනයෙන් ප්‍රතික්ෂේප නොකළද පිරිසිදු සිතින් යුක්තව 'මෙය අපට නොකැපය' යි සිතින් නොපිළිගන්නේ නම් (පිළිගැනීමට අකමැති නම්), එය කැප වෙයි (ඇවතක් නොවේ). 'නිස්සග්ගිය' යනු පිළිගැනීම ආදී වූ කවර හෝ ක්‍රියාවක් කරන්නා වූ භික්ෂුවට, ඝන ලෙස නොබැඳි වස්තූන් කෙරෙහි, වස්තූන්ගේ ප්‍රමාණය අනුව නිස්සගි පාචිත්තිය වේ. එය අත්හරින්නා වූ භික්ෂුව විසින් 'ස්වාමීනි, මම රන් රිදී පිළිගත්තෙමි. මාගේ මේ රන් රිදී නිස්සගි වේ. මම මෙය සංඝයාට අත්හරිමි' යි මෙසේ සංඝයා මැදදීම අත්හැරිය යුතුය. ඉදින් එහි යම් ගිහියෙකු පැමිණෙන්නේ නම්, 'මෙය දැනගනුව' යි පැවසිය යුතුය. 'මූයින් කුමක් ගෙන ආ යුතුද?' යැයි ගිහියා පවසන කල්හි, 'අසවල් දේ' යැයි කෙලින්ම නොකියා, 'ගිතෙල් ආදිය භික්ෂූන්ට කැපය' යි මෙසේ කැප දෙයම ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉදින් ඔහු (ගිතෙල් ආදිය) ගෙන එන්නේ නම්, රන් රිදී පිළිගත් භික්ෂුව හැර, සෙසු සියලු භික්ෂූන් විසින් බෙදාගෙන වැළඳිය යුතුය. රන් රිදී පිළිගත් භික්ෂුවට නම්, එම රන් රිදී හේතුවෙන් යම් වස්තුවක් උපන්නේද, එය වෙනත් අයෙකු ලබාගෙන දුන්නද, අවසානයේ එයින් හටගත් ගසක සෙවණ පවා පරිභෝග කිරීම නොකැපය. ඉදින් ඒ ගිහියා කිසිවක් ගෙන ඒමට අකමැති නම්, 'මෙය බැහැර කරන්න' යැයි ඔහුට පැවසිය යුතුය. ඉදින් ඔහු එය යම් කිසි තැනක දමා යන්නේ නම් හෝ රැගෙන යන්නේ නම්, වැළැක්විය යුතු නොවේ. ඉදින් බැහැර නොකරන්නේ නම්, අංග පහකින් සමන්විත භික්ෂුවක් 'රූපියඡඩ්ඩක' (රන් රිදීය බැහැර කරන්නා) ලෙස සම්මත කරගත යුතුය. එම භික්ෂුව විසින් කිසිදු සලකුණක් නොකොට, අශූචි මෙන් බැහැර කළ යුතුය. ඉදින් සලකුණු කරන්නේ නම්, දුක්කටාපත් වේ.

Rājagahe upanandaṃ ārabbha rūpiyappaṭiggahaṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, arūpiye rūpiyasaññino vematikassa vā, saṅghacetiyādīnaṃ atthāya gaṇhantassa, muttāmaṇiādippaṭiggahaṇe ca dukkaṭaṃ. Ratanasikkhāpadanayena nikkhipantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Jātarūparajatabhāvo, attuddesikatā, gahaṇādīsu aññatarabhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīsu siyā kiriyaṃ gahaṇena āpajjanato, siyā akiriyaṃ paṭikkhepassa akaraṇato, sesaṃ sañcaritte vuttanayamevāti.

රජගහනුවර දී උපනන්ද තෙරුන් අරභයා රන් රිදී පිළිගැනීමේ වස්තුවෙහි පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පනතකි, අණත්තිකය, තික පාචිත්තියකි. රන් රිදී නොවන දෙයෙහි රන් රිදී යන සංඥාව ඇත්තෙකුට හෝ සැක ඇත්තෙකුට ද, සංඝයා හෝ චෛත්‍යය ආදියේ ප්‍රයෝජනය සඳහා පිළිගන්නා භික්ෂුවට ද, මුතු, මැණික් ආදිය පිළිගැනීමේදී ද දුක්කටාපත් වේ. රතන සික්ඛාපද ක්‍රමයෙන් (ආරක්ෂාව පිණිස) තැන්පත් කර තබන්නාට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. රන් රිදී බව, තමා උදෙසාම වීම, පිළිගැනීම ආදී ක්‍රියාවන්ගෙන් එකක් සිදු කිරීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදියේදී, පිළිගැනීමෙන් ඇවැත් වන බැවින් ඇතැම් විට ක්‍රියා සමුට්ඨානයක් ද, ප්‍රතික්ෂේප නොකිරීමෙන් ඇවැත් වන බැවින් ඇතැම් විට අක්‍රියා සමුට්ඨානයක් ද වෙයි. සෙසු විස්තර සඤ්චරිත්ත සික්ඛාපදයෙහි කියන ලද ක්‍රමයටම වේ.

Jātarūpasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ජාතරූප සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමියේය.

9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā

9. රූපියසංවෝහාර සික්ඛාපද වර්ණනාව

Navame nānappakārakanti katādivasena anekavidhaṃ. Rūpiyasaṃvohāranti jātarūparajataparivattanaṃ. Purimasikkhāpadena hi nissaggiyavatthudukkaṭavatthūnaṃ paṭiggahaṇaṃ vāritaṃ, iminā parivattanaṃ. Tasmā dukkaṭavatthunā dukkaṭavatthukappiyavatthūni, kappiyavatthunā ca dukkaṭavatthuṃ parivattentassa dukkaṭaṃ. Nissaggiyavatthunā pana nissaggiyavatthuṃ vā dukkaṭavatthuṃ vā kappiyavatthuṃ vā, dukkaṭavatthukappiyavatthūhi ca nissaggiyavatthuṃ parivattentassa nissaggiyaṃ hoti, taṃ purimanayānusāreneva saṅghamajjhe nissajjitabbaṃ, nissaṭṭhavatthusmiñca tattha vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ.

නවවන සික්ඛාපදයෙහි 'නානාප්පකාරකං' යනු (ආභරණ ආදී වශයෙන් සකස් කරන ලද රන් රිදීවල) නේකාකාර ප්‍රභේදයන් ය. 'රූපියසංවෝහාරං' යනු රන් රිදී ලෝහයන් හුවමාරු කර ගැනීම (මිලදී ගැනීම් ආදිය) යි. මන්ද යත්, පෙර සික්ඛාපදයෙන් නිස්සග්ගිය වස්තූන් හා දුක්කට වස්තූන් පිළිගැනීම වළක්වන ලදී. මෙම සික්ඛාපදයෙන් ඒවා හුවමාරු කර ගැනීම වළක්වනු ලැබේ. එබැවින් (මුතු, මැණික් වැනි) දුක්කට වස්තුවකින් තවත් දුක්කට වස්තුවක් හෝ කැප වස්තුවක් (සිවුරු ආදිය), එමෙන්ම කැප වස්තුවකින් දුක්කට වස්තුවක් හුවමාරු කරගන්නා භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ. නමුත්, නිස්සග්ගිය වස්තුවකින් (රන් රිදීවලින්) තවත් නිස්සග්ගිය වස්තුවක් හෝ දුක්කට වස්තුවක් හෝ කැප වස්තුවක් ද, දුක්කට වස්තූන් හා කැප වස්තූන්ගෙන් නිස්සග්ගිය වස්තුවක් ද හුවමාරු කරගන්නා භික්ෂුවට නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ. එම හුවමාරු කරන ලද රන් රිදී පෙර කියන ලද ක්‍රමයටම සංඝයා මැද අත්හැරිය යුතු අතර, අත්හරින ලද වස්තුව සම්බන්ධයෙන්ද එහි (පෙර සික්ඛාපදයෙහි) දක්වන ලද පරිදිම කටයුතු කළ යුතුය.

Sāvatthiyaṃ [Pg.177] chabbaggiye ārabbha rūpiyasaṃvohāravatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, yaṃ attano dhanena parivatteti, tassa vā dhanassa vā rūpiyabhāvo ceva, parivattanañcāti imānettha dve aṅgāni. Kiriyaṃ, sesaṃ anantarasikkhāpade vuttanayamevāti.

සැවැත්නුවර දී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් අරභයා රන් රිදීයෙන් ගනුදෙනු කිරීමේ වස්තුවෙහි පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පනතකි, අනාණත්තිකය. යම් කැප භාණ්ඩයක් තමාගේ ධනයෙන් හුවමාරු කරගන්නේද, එම හුවමාරු කරගත් භාණ්ඩයේ හෝ ධනයේ රන් රිදී බව සහ හුවමාරු කර ගැනීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. ක්‍රියා සමුට්ඨානයකි, සෙසු විස්තර මීට පෙර සික්ඛාපදයෙහි දක්වන ලද පරිදිම වේ.

Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

රූපියසංවෝහාර සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමියේය.

10. Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā

10. කයා වික්කයා සික්ඛාපද වර්ණනාව

Dasame nānappakārakanti cīvarādīnaṃ kappiyabhaṇḍānaṃ vasena anekavidhaṃ. Kayavikkayanti kayañceva vikkayañca. ‘‘Iminā imaṃ dehi, imaṃ āhara, parivattehi, cetāpehī’’ti iminā hi nayena parassa kappiyabhaṇḍaṃ gaṇhanto kayaṃ samāpajjati, attano kappiyabhaṇḍaṃ dento vikkayaṃ samāpajjati. Tasmā ṭhapetvā pañca sahadhammike yaṃ evaṃ attano kappiyabhaṇḍaṃ datvā mātu santakampi kappiyabhaṇḍaṃ gaṇhāti, taṃ nissaggiyaṃ hoti. Vuttalakkhaṇavasena saṅghagaṇapuggalesu yassa kassaci nissajjitabbaṃ, ‘‘imaṃ bhuñjitvā vā gahetvā vā idaṃ nāma āhara vā karohi vā’’ti rajanādiṃ āharāpetvā vā dhamakaraṇādiparikkhāraṃ bhūmisodhanādiñca navakammaṃ kāretvā vā santaṃ vatthu nissajjitabbaṃ, asante pācittiyaṃ desetabbameva.

දසවන සික්ඛාපදයෙහි 'නානාප්පකාරකං' යනු සිවුරු ආදී වූ කැප භාණ්ඩයන්ගේ වශයෙන් අනේක ප්‍රභේදයන් ය. 'කයා වික්කයං' යනු මිලදී ගැනීම (ගැනීම) සහ විකිණීම (දීම) යි. මන්ද යත්, 'මූයින් මට මෙය දෙන්න, මෙය රැගෙන එන්න, හුවමාරු කරන්න, මිලදී ගන්න' යනාදී ක්‍රමයෙන් අනෙකාගේ කැප භාණ්ඩයක් ලබාගන්නා භික්ෂුව මිලදී ගැනීම් ඇවැතට පැමිණෙයි, තමාගේ කැප භාණ්ඩයක් දෙන භික්ෂුව විකිණීම් ඇවැතට පැමිණෙයි. එබැවින්, පස් වැදෑරුම් සබ්‍රහ්මචාරීන් හැර, මෙසේ තමාගේ කැප භාණ්ඩයක් දී (මවගේ වුවද) අනෙකෙකුගේ යම් කැප භාණ්ඩයක් ලබාගන්නේද, එය නිස්සග්ගිය වෙයි. කියන ලද ලක්ෂණ අනුව සංඝ, ගණ, පුද්ගල යන තිදෙනාගෙන් කවරෙකුට වුවද එය අත්හැරිය යුතුය. 'මෙය වළඳා හෝ ගෙන හෝ අසවල් දේ රැගෙන එන්න නැතහොත් කරන්න' යැයි කියා පඬු (සායම්) ආදිය ගෙන්වාගෙන හෝ, ධම්මකරක (පෙරහන්කඩ) ආදී පිරිකර ලබාගෙන හෝ, බිම පිරිසිදු කිරීම් ආදී නවකර්මාන්ත කරවා හෝ, එම වස්තුව ඇති කල්හි එය අත්හැරිය යුතුය. නැති කල්හි හුදෙක් පාචිත්ති ඇවැත පමණක් දේශනා කළ යුතුය.

Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha kayavikkayavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘idaṃ kiṃ agghatī’’ti evaṃ agghaṃ pucchantassa, yassa hatthato bhaṇḍaṃ gaṇhitukāmo hoti, taṃ ṭhapetvā aññaṃ antamaso tasseva puttabhātukampi kappiyakārakaṃ katvā ‘‘iminā idaṃ nāma gahetvā dehī’’ti ācikkhantassa, ‘‘idaṃ amhākaṃ atthi, amhākañca iminā ca iminā ca attho’’ti evaṃ vatvā attano dhanena laddhaṃ gaṇhantassa, sahadhammikehi saddhiṃ kayavikkayaṃ karontassa, ummattakādīnañca anāpatti. Yaṃ attano dhanena parivatteti, yena ca parivatteti, tesaṃ kappiyavatthutā, asahadhammikatā, kayavikkayāpajjanañcāti imānettha tīṇi aṅgāni. Sesaṃ rūpiyasaṃvohāre vuttanayamevāti.

සැවැත්නුවරදී උපනන්ද හිමියන් අරභයා මිලදී ගැනීම් සහ විකිණීම් (කයවික්කය) පිළිබඳව මෙය පනවන ලදී. "මෙය කෙතරම් වටින්නේද?" කියා මිල අසන භික්ෂුවට ද, යම් කෙනෙකුගෙන් බඩු ගැනීමට කැමති වන්නේද, ඔහු හැර අන් අයෙකු, අවසානයේ ඔහුගේම පුත්‍රයෙකු හෝ සහෝදරයෙකු හෝ කැපිකරුවෙකු කොට "මීට මෙය ගෙන දෙන්න" කියා පවසන භික්ෂුවට ද, "මෙය අප සතුය, අපට මෙයින් ද මෙයින් ද ප්‍රයෝජන ඇත" කියා පවසා තමාගේ ධනයෙන් ලත් දෙය ගන්නා භික්ෂුවට ද, සහධර්මිකයන් සමඟ ගනුදෙනු (මිලදී ගැනීම් හා විකිණීම්) කරන්නාට ද, උමතු වූවන්ට ද ඇවැත් නොවේ (අනාපත්ති වේ). යමක් තමාගේ ධනයෙන් මාරු කෙරේද, යමකින් මාරු කෙරේද, ඒ මාරු කරන වස්තූන්ගේ කැප බව (කැපියවස්තුතාව), අසහධර්මික බව (සහධර්මික නොවන බව) සහ ගැනුම්-විකුණුම්වලට නොපැමිණීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. ඉතිරිය රන් රිදී පරිහරණ ශික්ෂාපදයේ (රූපියසංවෝහාරයේ) දැක්වූ පරිදිම වේ.

Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

කයවික්කය (ගැනුම්-විකුණුම්) ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදී.

Eḷakalomavaggo dutiyo.

දෙවැනි ඒළකලෝම වර්ගයයි.

3. Pattavaggo

3. පත්ත වර්ගය (පාත්‍ර වර්ගය)

1. Pattasikkhāpadavaṇṇanā

1. පත්ත (පාත්‍ර) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pattavaggassa [Pg.178] paṭhame atirekapattoti anadhiṭṭhito ca avikappito ca, so ca kho ukkaṭṭhamajjhimomakānaṃ aññataro pamāṇayuttova, tassa pamāṇaṃ ‘‘aḍḍhāḷhakodanaṃ gaṇhātī’’tiādinā (pārā 602) nayena pāḷiyaṃ vuttaṃ. Tatrāyaṃ vinicchayo – anupahatapurāṇasālitaṇḍulānaṃ sukoṭṭitaparisuddhānaṃ dve magadhanāḷiyo gahetvā tehi taṇḍulehi anuttaṇḍulamakilinnamapiṇḍikaṃ suvisadaṃ kundamakuḷarāsisadisaṃ avassāvitodanaṃ pacitvā niravasesaṃ patte pakkhipitvā tassa odanassa catutthabhāgappamāṇo nātighano nātitanuko hatthahāriyo sabbasambhārasaṅkhato muggasūpo pakkhipitabbo, tato ālopassa anurūpaṃ yāvacarimālopappahonakaṃ macchamaṃsādibyañjanaṃ pakkhipitabbaṃ, sappitelatakkarasakañjiyādīni pana gaṇanūpagāni na honti. Tāni hi odanagatikāneva, neva hāpetuṃ, na vaḍḍhetuṃ sakkonti, evametaṃ sabbampi pakkhittaṃ sace pattassa mukhavaṭṭiyā heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati, suttena vā hīrena vā chindantassa suttassa vā hīrassa vā heṭṭhimantaṃ phusati, ayaṃ ukkaṭṭho nāma patto. Sace taṃ rājiṃ atikkamma thūpīkataṃ tiṭṭhati, ayaṃ ukkaṭṭhomako nāma patto. Sace taṃ rājiṃ na sampāpuṇāti, antogadhameva hoti, ayaṃ ukkaṭṭhukkaṭṭho nāma patto. Ukkaṭṭhato upaḍḍhappamāṇo majjhimo. Majjhimapattato upaḍḍhappamāṇo omako. Tesampi vuttanayeneva bhedo veditabbo. Iccetesu navasu ukkaṭṭhukkaṭṭho ca omakomako cāti dve apattā, sesā satta pattā pamāṇayuttā nāma, ayametthasaṅkhepo, vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.598 ādayo) vutto, tasmā evaṃ pamāṇayuttaṃ samaṇasāruppena pakkaṃ ayopattaṃ vā mattikāpattaṃ vā labhitvā purāṇapattaṃ paccuddharitvā antodasāhe adhiṭṭhātabbo. Sace panassa mūlato kākaṇikamattampi dātabbaṃ avasiṭṭhaṃ hoti, adhiṭṭhānupago na hoti, appaccuddharantena vikappetabbo. Tattha paccuddharaṇādhiṭṭhānalakkhaṇaṃ cīvaravagge vuttanayeneva veditabbaṃ, vikappanalakkhaṇaṃ parato vakkhāma. Sace pana koci apattako bhikkhu dasa patte labhitvā sabbe attanāva paribhuñjitukāmo hoti, ekaṃ pattaṃ adhiṭṭhāya puna divase taṃ paccuddharitvā añño adhiṭṭhātabbo, etenupāyena vassasatampi [Pg.179] pariharituṃ sakkā. Yo panassa patto mukhavaṭṭito heṭṭhā dvaṅgulamattokāsato paṭṭhāya yatthakatthaci kaṅgusitthanikkhamanamattena chiddena chiddo hoti, so adhiṭṭhānupago na hoti. Puna chidde pākatike kate adhiṭṭhātabbo, sesaṃ adhiṭṭhānavijahanaṃ ticīvare vuttanayameva.

පත්ත වර්ගයේ පළමුවන ශික්ෂාපදයෙහි "අතිරේක පාත්‍රය" යනු අධිෂ්ඨාන නොකරන ලද සහ විකප්පනය නොකරන ලද පාත්‍රයයි. එය උත්කෘෂ්ට, මධ්‍යම, අවමක (කුඩා) යන පාත්‍රයන්ගෙන් එකක් වූ ප්‍රමාණවත් පාත්‍රයක්ම වේ. එහි ප්‍රමාණය "අඩ ආළ්හකයක බත් ගන්නේය" ආදී ක්‍රමයෙන් පාලියෙහි දක්වන ලදී. එහි විනිශ්චය මෙසේය - නොකැඩුණු පැරණි ඇල්හැල් සහල්වලින් හොඳින් කොටන ලද පිරිසිදු මගධ නැළි දෙකක් ගෙන, ඒ සහලින් නොනැවුණු, තෙත නැති, කැටි නොගැසුණු, ඉතා පිරිසිදු, පිච්ච පොහොට්ටු සමූහයක් බඳු වූ, බත් දිය නොපෙරූ බතක් පිස, එය කිසිවක් ඉතිරි නොකර පාත්‍රයට දමා, එම බතෙන් හතරෙන් පංගුවක ප්‍රමාණය ඇති, ඉතා ඝන නොවූ, ඉතා දියර නොවූ, අතින් බෙදිය හැකි, සියලු කුළුබඩු යොදා සකස් කළ මුං ඇට හොද්දක් දැමිය යුතුය. ඉන්පසු එක් එක් බත් පිඩට සරිලන සේ අවසන් බත් පිඩ දක්වා සෑහෙන මාළු, මස් ආදී ව්‍යංජන දැමිය යුතුය. එහෙත් ගිතෙල්, තෙල්, මෝරු, කාඩි ආදිය ගණනට නොගැනේ. මන්දයත් ඒවා බතෙහිම කොටසක් වන බැවින්, (පාත්‍රයේ ප්‍රමාණය) අඩු කිරීමට හෝ වැඩි කිරීමට සමත් නොවේ. මෙසේ දමන ලද ඒ සියල්ල පාත්‍රයේ කට වටයේ යටි ඉර (රේඛාව) හා සම මට්ටමක පවතී නම්, නූලකින් හෝ කෙඳි පටකින් කපන විට නූලේ හෝ කෙඳි පටේ යටි කෙළවර ස්පර්ශ වේ නම්, මෙය "උත්කෘෂ්ට" පාත්‍රය නම් වේ. ඉදින් එම රේඛාව ඉක්මවා ස්තූපයක් සේ ඉහළට මතු වී තිබේ නම්, එය "උත්කෘෂ්ට-අවමක" පාත්‍රය නම් වේ. ඉදින් එම රේඛාවට ළඟා නොවේ නම්, ඇතුළතම පවතී නම්, එය "උත්කෘෂ්ට-උත්කෘෂ්ට" පාත්‍රය නම් වේ. උත්කෘෂ්ට පාත්‍රයෙන් අඩක් ප්‍රමාණ වූ පාත්‍රය "මධ්‍යම" පාත්‍රයයි. මධ්‍යම පාත්‍රයෙන් අඩක් ප්‍රමාණ වූ පාත්‍රය "අවමක" පාත්‍රයයි. ඒවායේ ද වෙනස ඉහත කී ක්‍රමයෙන්ම තේරුම් ගත යුතුය. මෙසේ වූ පාත්‍ර නවය අතුරින් "උත්කෘෂ්ට-උත්කෘෂ්ට" සහ "අවමක-අවමක" යන දෙක පාත්‍ර ගණයට නොවැටේ (පාත්‍ර නොවේ). ඉතිරි පාත්‍ර හත ප්‍රමාණවත් පාත්‍ර නම් වේ. මෙය මෙහි සංක්ෂේපයයි. විස්තරය සමන්තපාසාදිකාවෙහි දක්වා ඇත. එබැවින් මෙසේ ප්‍රමාණවත් වූ ශ්‍රමණ සාරූප්‍ය ලෙස පුලුස්සන ලද යකඩ පාත්‍රයක් හෝ මැටි පාත්‍රයක් ලැබී, පැරණි පාත්‍රය පච්චුද්ධරණය (අධිෂ්ඨානය අත්හැරීම) කොට දස දිනක් ඇතුළත අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. ඉදින් එහි මිලෙන් කකාණික (මුදලක්) පමණක් හෝ දීමට ඉතිරිව තිබේ නම්, එය අධිෂ්ඨානයට සුදුසු නොවේ. පච්චුද්ධරණය නොකරන්නේ නම් විකප්පනය කළ යුතුය. එහි පච්චුද්ධරණය සහ අධිෂ්ඨාන ලක්ෂණය චීවර වර්ගයෙහි දක්වූ ක්‍රමයෙන්ම තේරුම් ගත යුතුය. විකප්පන ලක්ෂණය මතු විස්තර කරමු. ඉදින් පාත්‍රයක් නොමැති කිසියම් භික්ෂුවක් පාත්‍ර දසයක් ලබා ඒ සියල්ල තමන්ම පරිහරණය කිරීමට කැමති වේ නම්, එක් පාත්‍රයක් අධිෂ්ඨාන කොට පසුදින එය පච්චුද්ධරණය කර අන් එකක් අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. මෙම ක්‍රමයෙන් වසර සියයක් වුවද පරිහරණය කළ හැකිය. යම් භික්ෂුවකගේ පාත්‍රය කට වටයේ සිට පහළට ඇඟිලි දෙකක පමණ ප්‍රමාණයෙන් පටන්ගෙන, යම් තැනක තණහාල් බතක් පිටවිය හැකි තරම් සිදුරකින් සිදුරු වී තිබේ නම්, එය අධිෂ්ඨානයට සුදුසු නොවේ. නැවත සිදුර යථා තත්ත්වයට පත් කළ පසු අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. ඉතිරි අධිෂ්ඨාන අත්හැරීමේ ක්‍රමය තිචීවරයෙහි (තුන් සිවුරෙහි) දක්වූ ක්‍රමයම වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha atirekapattadhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, sesavaṇṇanākkamo cīvaravaggassa paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva veditabboti.

සැවැත්නුවරදී සදවග භික්ෂූන් අරභයා අතිරේක පාත්‍ර දැරීමේ කරුණෙහි මෙය පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ පනතකි (අසාධාරණ පඤ්ඤත්තියකි). ඉතිරි විස්තර ක්‍රමය චීවර වර්ගයේ පළමු ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම තේරුම් ගත යුතුය.

Pattasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පත්ත (පාත්‍ර) ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදී.

2. Ūnapañcabandhanasikkhāpadavaṇṇanā

2. ඌනපඤ්චබන්ධන ශික්ෂාපද වර්ණනාව (ඇබින්ද පහකට අඩු බැඳුම් ඇති පාත්‍රය පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය)

Dutiye ūnāni pañca bandhanāni assāti ūnapañcabandhano, nāssa pañca bandhanāni pūrentīti attho, tena ūnapañcabandhanena, itthambhūtassa lakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Tattha yasmā abandhanassāpi pañca bandhanāni na pūrenti sabbaso natthitāya, tenassa padabhājane ‘‘ūnapañcabandhano nāma patto abandhano vā ekabandhano vā’’tiādi (pārā. 613) vuttaṃ. ‘‘Ūnapañcabandhanenā’’ti ca vuttattā yassa pañcabandhano patto hoti pañcabandhanokāso vā, tassa so apatto, tasmā aññaṃ viññāpetuṃ vaṭṭati. Yasmiṃ pana patte mukhavaṭṭito heṭṭhā bhaṭṭhā dvaṅgulappamāṇā ekāpi rāji hoti, taṃ tassā rājiyā heṭṭhimapariyante pattavedhakena vijjhitvā pacitvā suttarajjukamakacirajjukādīhi vā tipusuttakena vā bandhitvā taṃ bandhanaṃ āmisassa alagganatthaṃ tipupaṭṭakena vā kenaci baddhasilesādinā vā paṭicchādetabbaṃ, so ca patto adhiṭṭhahitvā paribhuñjitabbo, sukhumaṃ vā chiddaṃ katvā bandhitabbo, phāṇitaṃ jhāpetvā pāsāṇacuṇṇena bandhitumpi vaṭṭati. Yassa pana dve rājiyo vā ekāyeva vā caturaṅgulā, tassa dve bandhanāni dātabbāni. Yassa tisso vā ekāyeva vā chaḷaṅgulā, tassa tīṇi. Yassa catasso vā ekāyeva vā aṭṭhaṅgulā, tassa cattāri. Yassa pañca vā ekāyeva vā dasaṅgulā, so baddhopi abaddhopi apattoyeva, añño viññāpetabbo, esa tāva mattikāpatte vinicchayo.

දෙවැනි ශික්ෂාපදයෙහි "ඌනපඤ්චබන්ධන" යනු යමකට බැඳුම් (ඇබිලි) පහකට වඩා අඩු වේද එයයි. එහි අර්ථය නම් ඔහුට බැඳුම් පහක් සම්පූර්ණ නොවන බවයි. "ඌනපඤ්චබන්ධනේන" (පහකට වඩා අඩු බැඳුම් ඇති පාත්‍රයෙන්) යන්නෙහි තෘතීයා (කරණ) විභක්තිය යෙදී ඇත්තේ යම් විශේෂ ලක්ෂණයකින් යුක්ත වූවෙකු හැඟවීම පිණිසය. එහිදී බැඳුම් නැති පාත්‍රයකට ද සම්පූර්ණයෙන්ම බැඳුම් නොමැති බැවින් බැඳුම් පහක් සම්පූර්ණ නොවේ. එබැවින් එහි පදභාජනීයෙහි "ඌනපඤ්චබන්ධන නම් පාත්‍රය බැඳුම් නැති පාත්‍රය හෝ එක් බැඳුමක් ඇති පාත්‍රය හෝ වේ" යනාදී වශයෙන් වදාරන ලදී. "ඌනපඤ්චබන්ධනේන" කියා වදාළ බැවින් යමෙකුට බැඳුම් පහක් ඇති පාත්‍රයක් තිබේ නම් හෝ බැඳුම් පහක් යෙදිය හැකි ඉඩක් තිබේ නම් හෝ, ඔහුගේ එම පාත්‍රය (අලුත් එකක් ඉල්ලීමට සුදුසු) "අපාත්‍රයක්" නොවේ. එබැවින් වෙනත් පාත්‍රයක් ඉල්ලා සිටීම නුසුදුසුය. යම් පාත්‍රයක කට වටයෙන් පහළ බිඳුණු ඇඟිලි දෙකක් පමණ ප්‍රමාණ වූ එක් ඉරක් (ඉරිතැලීමක්) තිබේ නම්, එම ඉරෙහි පහළ කෙළවර පාත්‍ර විදින කූරකින් විද, පුලුස්සා, නූල් ලණුවලින් හෝ ලෙලි කෙඳි ලණුවලින් හෝ ඊයම් නූලකින් හෝ බැඳ, එම බැඳුම බත් ආදිය නොඇලෙනු පිණිස ඊයම් පටියකින් හෝ යම් කිසි ඇලෙන ද්‍රව්‍යයකින් හෝ වැසිය යුතුය. එම පාත්‍රය අධිෂ්ඨාන කොට පරිහරණය කළ යුතුය. සියුම් සිදුරක් වුවද සාදා බැඳිය යුතුය. පැණි (උක් පැණි) උණුකොට ගල් කුඩු සමඟ මිශ්‍ර කර බැඳීමට ද (පැල්ලම් කිරීමට ද) වටී. යමෙකුට ඉරි (ඉරිතැලීම්) දෙකක් හෝ ඇඟිලි හතරක් දිගැති එක් ඉරක් හෝ තිබේ නම්, ඔහුට බැඳුම් දෙකක් යෙදිය යුතුය. යමෙකුට ඉරි තුනක් හෝ ඇඟිලි හයක් දිගැති එක් ඉරක් හෝ තිබේ නම්, බැඳුම් තුනකි. යමෙකුට ඉරි හතරක් හෝ ඇඟිලි අටක් දිගැති එක් ඉරක් හෝ තිබේ නම්, බැඳුම් හතරකි. යමෙකුට ඉරි පහක් හෝ ඇඟිලි දහයක් දිගැති එක් ඉරක් හෝ තිබේ නම්, එය බැන්දත් නොබැන්දත් "අපාත්‍රයක්" (පරිහරණයට නුසුදුසු පාත්‍රයක්) ම වේ. වෙනත් එකක් ඉල්ලා සිටිය යුතුය. මැටි පාත්‍රය පිළිබඳ විනිශ්චය මෙසේය.

Ayopatte [Pg.180] pana sacepi pañca vā atirekāni vā chiddāni honti, tāni ce ayacuṇṇena vā āṇiyā vā lohamaṇḍalena vā baddhāni maṭṭhāni honti, sveva paribhuñjitabbo, añño na viññāpetabbo. Atha pana ekampi chiddaṃ mahantaṃ hoti, lohamaṇḍalena baddhampi maṭṭhaṃ na hoti, patte āmisaṃ laggati, akappiyo hoti ayaṃ patto, añño viññāpetabbo. Yo pana evaṃ pattasaṅkhepagate vā ayopatte, ūnapañcabandhane vā mattikāpatte sati aññaṃ viññāpeti, payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyo hoti, nissajjitabbo. Nissajjantena saṅghamajjhe eva nissajjitabbo, tena vuttaṃ ‘‘bhikkhuparisāya nissajjitabbo’’ti. Yo ca tassā bhikkhuparisāyātiettha tehi bhikkhūhi pakatiyā eva attano attano adhiṭṭhitaṃ pattaṃ gahetvā sannipatitabbaṃ, tato sammatena pattaggāhāpakena pattassa vijjamānaguṇaṃ vatvā ‘‘bhante, imaṃ gaṇhathā’’ti thero vattabbo. Sace therassa so patto na ruccati, appicchatāya vā na gaṇhāti, vaṭṭati. Tasmiṃ pana anukampāya agaṇhantassa dukkaṭaṃ. Sace pana gaṇhāti, therassa pattaṃ dutiyattheraṃ gāhāpetvā eteneva upāyena yāva saṅghanavakā gāhāpetabbo, tena pariccattapatto pana pattapariyanto nāma, so tassa bhikkhuno padātabbo. Tenāpi so yathā viññāpetvā gahitapatto, evameva sakkaccaṃ paribhuñjitabbo. Sace pana taṃ jigucchanto adese vā nikkhipati, aparibhogena vā paribhuñjati, vissajjeti vā, dukkaṭaṃ āpajjati.

යකඩ පාත්‍රයෙහි සිදුරු පහක් හෝ ඊට වැඩි ප්‍රමාණයක් තිබුණ ද, ඒවා යකඩ කුඩු, ඇණ හෝ යකඩ තහඩු මඟින් බැඳ මනාව සිනිඳු කර ඇත්නම්, එම පාත්‍රයම පරිහරණය කළ යුතුය; වෙනත් පාත්‍රයක් නොඉල්ලිය යුතුය. එසේ වුවද, එක් සිදුරක් වුවද විශාලව තිබේ නම්, යකඩ තහඩුවකින් බැන්දද එය සිනිඳු නොවේ නම්, පාත්‍රයෙහි ආහාර ඇලෙන්නේ නම්, එම පාත්‍රය අකැප වෙයි, එය සුදුසු පාත්‍රයක් නොවේ. එවිට වෙනත් පාත්‍රයක් ඉල්ලා සිටිය යුතුය. යමෙකු මෙසේ පාත්‍ර ගණයට වැටෙන යකඩ පාත්‍රයක් හෝ සිදුරු පහකට වඩා අඩු මැටි පාත්‍රයක් තිබියදී වෙනත් පාත්‍රයක් ඉල්ලා සිටින්නේ නම්, එම උත්සාහයේදී දුක්කටාපත්ති ද, ලැබුණු විට නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ද වෙයි. එය අත්හළ යුතුමය. අත්හරින්නා විසින් සංඝයා මැදම එය අත්හළ යුතුය. එහෙයින් 'භික්ෂු පිරිස මැද අත්හළ යුතුය' යි වදාරන ලදී. 'එම භික්ෂු පිරිසෙහි' යන්නෙහි අර්ථය නම්, ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා සාමාන්‍ය පරිදි තමන් තමන්ගේ අධිෂ්ඨාන කරගත් පාත්‍රය රැගෙන රැස්විය යුතුය. ඉන්පසු, සම්මත කරගත් පාත්‍ර බෙදන්නා වූ භික්ෂුව විසින් පාත්‍රයෙහි පවත්නා ගුණ පවසා, 'ස්වාමීනී, මෙයට පිළිගත් මැනව' යි මහතෙරුන් වහන්සේට පැවසිය යුතුය. ඉදින් මහතෙරුන් වහන්සේට එම පාත්‍රය රුචි නොවේ නම්, හෝ අල්පේච්ඡතාවය නිසා නොපිළිගන්නේ නම්, එය සුදුසුය. එහෙත් එම භික්ෂුව කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් තොරව නොපිළිගන්නේ නම් දුක්කටාපත්ති වේ. ඉදින් පිළිගන්නේ නම්, මහතෙරුන් වහන්සේගේ පාත්‍රය දෙවන තෙරුන් වහන්සේට පිළිගන්වා, මේ ක්‍රමයෙන්ම සංඝයා අතර සිටින බාලම භික්ෂුව දක්වා පිළිගැන්විය යුතුය. එම බාලම භික්ෂුව විසින් අත්හළ පාත්‍රය 'පාත්‍ර පරියන්ත' (අවසාන පාත්‍රය) නම් වේ. එය එම භික්ෂුවට දිය යුතුය. එම භික්ෂුව විසින් ද, ඉල්ලා ලබාගත් පාත්‍රයක් පරිහරණය කරන ආකාරයටම, ගෞරවයෙන් යුතුව එම පාත්‍රය පරිහරණය කළ යුතුය. ඉදින් ඔහු එයට පිළිකුල් කරමින් නුසුදුසු තැනක තබයි නම්, හෝ අයෝග්‍ය ලෙස පරිහරණය කරයි නම්, හෝ එය අත්හරින්නේ නම්, දුක්කටාපත්තියට පැමිණෙයි.

Sakkesu chabbaggiye ārabbha bahū patte viññāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, abandhanena abandhanaṃ, ekabandhanaṃ, dubandhanaṃ, tibandhanaṃ, catubbandhanaṃ, abandhanokāsaṃ, ekadviticatubbandhanokāsaṃ cetāpeti, evaṃ ekekena pattena dasadhā dasavidhaṃ pattaṃ. Cetāpanavasena pana ekaṃ nissaggiyapācittiyasataṃ hoti. Naṭṭhapattassa, bhinnapattassa, attano ñātakappavārite, aññassa ca ñātakappavārite, tassevatthāya viññāpentassa, attano dhanena gaṇhato, ummattakādīnañca anāpatti. Adhiṭṭhānupagapattassa ūnapañcabandhanatā, attuddesikatā, akataviññatti, tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni dhovāpanasikkhāpade vuttanayānevāti.

සක්ක ජනපදයෙහිදී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් අරභයා බොහෝ පාත්‍ර ඉල්ලීමේ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණ කිරීමක් නැත (අනාණත්තික වේ). බැඳීමක් නැති පාත්‍රයකින් බැඳීමක් නැති පාත්‍රයක් ද, එක් බැඳීමක් ඇත්තක් ද, බැඳීම් දෙකක් ඇත්තක් ද, බැඳීම් තුනක් ඇත්තක් ද, බැඳීම් හතරක් ඇත්තක් ද, බැඳීමට සුදුසු තැනක් නැති පාත්‍රයක් ද, එක්-දෙක-තුන-හතර බැඳීම් වලට සුදුසු තැනක් ඇති පාත්‍රයක් ද ඉල්ලන්නේ නම්, මෙසේ එක් එක් පාත්‍රය අනුව දස ආකාරයකින් දස වැදෑරුම් පාත්‍රයක් වේ. ඉල්ලීමේ අනුසාරයෙන් නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ආපත්ති සියයක් (100ක්) සිදු වේ. පාත්‍රය නැතිවූවන්ට ද, බිඳුණු පාත්‍ර ඇත්තන්ට ද, තමන්ගේ නෑයන්ගෙන් හා ප්‍රවාරණය කළ අයගෙන් ද, අන් අයගේ නෑයන්ගෙන් හා ප්‍රවාරණය කළ අයගෙන් ද, අන් අයෙකු උදෙසා ඉල්ලන්නන්ට ද, තමන්ගේම ධනයෙන් මිලදී ගන්නන්ට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ආපත්ති නොවේ. අධිෂ්ඨාන කළ හැකි පාත්‍රයක සිදුරු පහකට වඩා අඩු බැඳීම් (පලුදු) තිබීම, තමා උදෙසාම වීම, ආරාධනා නොකළ තැනක ඉල්ලීම සහ ඒ ඉල්ලීමෙන් එය ලැබීම යන මේවා මෙහි අංග සතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය ධෝවාපන සික්ඛාපදයෙහි සඳහන් කළ ක්‍රමයටම වේ.

Ūnapañcabandhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඌනපංචබන්ධන සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

3. Bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā

3. භේසජ්ජ සික්ඛාපද වර්ණනාව

Tatiye [Pg.181] paṭisāyanīyānīti paṭisāyitabbāni, paribhuñjitabbānīti attho. Etena sayaṃ uggahetvā nikkhittānaṃ sattāhātikkamepi anāpattiṃ dasseti, tāni hi paṭisāyituṃ na vaṭṭanti. Bhesajjānīti bhesajjakiccaṃ karontu vā, mā vā, evaṃ laddhavohārāni. Sappi nāma gavādīnaṃ sappi, yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappi. Tathā navanītaṃ. Telaṃ nāma tilasāsapamadhūkaeraṇḍakavasādīhi nibbattitaṃ. Madhu nāma makkhikāmadhumeva. Phāṇitaṃ nāma ucchurasaṃ upādāya pana apakkā vā avatthukapakkā vā sabbāpi ucchuvikati ‘‘phāṇita’’nti veditabbaṃ. Tāni paṭiggahetvāti tāni bhesajjāni paṭiggahetvā, na tesaṃ vatthūni. Etena ṭhapetvā vasātelaṃ yānettha yāvakālikavatthukāni, tesaṃ vatthūni paṭiggahetvā katāni sappiādīni sattāhaṃ atikkāmayatopi anāpattiṃ dasseti. Vasātelaṃ pana kāle paṭiggahitaṃ kāle nipakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ telaparibhogena paribhuñjituṃ anuññātaṃ, tasmā ṭhapetvā manussavasaṃ aññaṃ yaṃkañci vasaṃ purebhattaṃ paṭiggahetvā sāmaṃ pacitvā nibbattitatelampi sattāhaṃ nirāmisaparibhogena vaṭṭati. Anupasampannena pacitvā dinnaṃ pana tadahupurebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, aññesaṃ yāvakālikavatthūnaṃ vatthuṃ pacituṃ na vaṭṭatiyeva. Nibbattitasappi vā navanītaṃ vā pacituṃ vaṭṭati, taṃ pana tadahupurebhattampi sāmisaṃ paribhuñjituṃ na vaṭṭati. Purebhattaṃ paṭiggahitakhīrādito anupasampannena pacitvā katasappiādīni pana tadahupurebhattaṃ sāmisānipi vaṭṭanti, pacchābhattato paṭṭhāya anajjhoharaṇīyāni, sattāhātikkamepi anāpatti. Sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbānīti sannidhiṃ katvā nidahitvā purebhattaṃ paṭiggahitāni tadahupurebhattaṃ sāmisaparibhogenāpi vaṭṭanti, pacchābhattato paṭṭhāya pana tāni ca, pacchābhattaṃ paṭiggahitāni ca sattāhaṃ nirāmisaparibhogena paribhuñjitabbānīti attho. ‘‘Paribhuñjitabbānī’’ti ca vacanato antosattāhe abbhañjanādīnaṃ atthāya adhiṭṭhahitvā ṭhapitesu anāpatti, yāvajīvikāni sāsapamadhūkaeraṇḍakaaṭṭhīni telakaraṇatthaṃ paṭiggahetvā tadaheva katatelaṃ sattāhakālikaṃ, dutiyadivase kataṃ chāhaṃ vaṭṭati, tatiyadivase kataṃ pañcāhaṃ, catutthapañcamachaṭṭhasattamadivase kataṃ tadaheva vaṭṭati. Sace yāva aruṇassa uggamanā [Pg.182] tiṭṭhati, nissaggiyaṃ hoti, aṭṭhamadivase kataṃ anajjhoharaṇīyaṃ, anissaggiyattā pana bāhiraparibhogena vaṭṭati. Sacepi na karoti, telatthāya paṭiggahitasāsapādīnaṃ pana pāḷiyaṃ anāgatasappiādīnañca sattāhātikkame dukkaṭaṃ āpajjati. Sītudakena katamadhūkapupphaphāṇitaṃ pana phāṇitagatikameva, ambaphāṇitādīni yāvakālikāni. Yaṃ panettha sattāhakālikaṃ, taṃ nissaṭṭhaṃ paṭilabhitvāpi aruādīni vā makkhetuṃ, ajjhoharituṃ vā na vaṭṭati. Padīpe kāḷavaṇṇe vā upanetabbaṃ, aññassa bhikkhuno kāyikaparibhogaṃ vaṭṭati. Yaṃ pana nirapekkho pariccajitvā puna labhati, taṃ ajjhoharitumpi vaṭṭati. Visuṃ ṭhapitasappiādīsu, ekabhājane vā amissitesu vatthugaṇanāya āpattiyo.

තුන්වන සික්ඛාපදයෙහි ‘පටිසායනීයානි’ යනු අනුභව කළ යුතු, පරිභෝජනය කළ යුතු දෑ යන්නයි. මෙයින්, තමා විසින්ම පිළි නොගෙන තැන්පත් කර තබන ලද ගිතෙල් ආදියේ සත් දිනක් ඉක්ම ගියද ඇවැත් නොවන බව දක්වයි. මන්දයත්, පිළි නොගෙන තබා ඇති ඒවා අනුභව කිරීමට නුසුදුසු බැවිනි. ‘භේසජ්ජානි’ යනු බෙහෙත් පිණිස ක්‍රියා කළත් නොකළත්, බෙහෙත් යන ව්‍යවහාරය ලබන දෑය. ‘සප්පි’ (ගිතෙල්) නම් එළදෙනන් ආදී, යම් සත්ත්වයන්ගේ මස් කැප වේද, ඒ සත්ත්වයන්ගේ ගිතෙල්ය. වෙඬරු ද එසේමය. ‘තෙල’ (තෙල්) නම් තල, අබ, මී ඇට, එඬරු ඇට සහ වසාවන්ගෙන් (සත්ත්ව අဆීයෙන්) උපදවා ගත් තෙල්ය. ‘මධු’ (මී පැණි) නම් මී මැස්සන් විසින් කරන ලද මී පැණිමය. ‘ඵාණිත’ (උක් සකුරු) නම් උක් යුෂ මුල් කරගෙන, නොපිසූ හෝ වෙනත් ද්‍රව්‍යයක් නොදමා පිසූ හෝ සියලු උක් විකාරයන් (උක් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන) ඵාණිත ලෙස දත යුතුය. ‘තානි පටිග්ගහෙත්වා’ යනු ඒ බෙහෙත් පිළිගෙන මිස, ඒවායේ නිමිත්ත වූ (කිරි ආදී) වස්තූන් පිළිගෙන නොවේ. මෙයින්, වසා තෙල් හැර, යම් යාමකාලික වස්තූන්ගෙන් උපන් දෑ වෙත්ද, ඒ වස්තූන් (කිරි ආදිය) පිළිගෙන සාදන ලද ගිතෙල් ආදිය සත් දිනක් ඉක්මවා තබාගන්නා භික්ෂුවටද ඇවැත් නොවන බව දක්වයි. වසා තෙල් (සත්ත්ව තෙල්) සම්බන්ධයෙන් නම්, පෙරවරු කාලයේ පිළිගෙන, පෙරවරු කාලයේම පිසගෙන, පෙරවරු කාලයේම පෙරා ගෙන තෙල් පරිභෝජනයක් ලෙස අනුභව කිරීමට අනුදැන වදාරන ලදී. එබැවින් මිනිස් වසා හැර, වෙනත් ඕනෑම සත්ත්ව වසාවක් පෙරවරු කාලයේ පිළිගෙන, තමා විසින්ම පිසගෙන සාදාගත් තෙල් ද සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි නිරාමිස පරිභෝජනයෙන් (ආමිසය රහිතව) වැළඳීම කැප වේ. උපසම්පන්න නොවූවකු (මහණ නොවන අයෙකු) විසින් පිස දෙන ලද තෙල් නම්, එදින පෙරවරුවෙහි ආමිසය (බත් ආදිය) සමඟ වුවද වැළඳීම කැපය. සෙසු යාමකාලික වස්තූන්ගෙන් උපන් බෙහෙත් වර්ග තමා විසින් පිසීමට කොහෙත්ම නොකැපය. යාමකාලික වස්තුවෙන් නිපදවාගත් ගිතෙල් හෝ වෙඬරු පිසීම කැපය. එහෙත් එය එදින පෙරවරුවෙහි වුවද ආමිසය සමඟ පරිභෝජනය කිරීම නොකැපය. පෙරවරුවේ පිළිගත් කිරි ආදියෙන් උපසම්පන්න නොවූවකු විසින් පිස සාදන ලද ගිතෙල් ආදිය එදින පෙරවරුවේ ආමිසය සමඟ වුවද කැප වේ. පස්වරුවේ සිට ඒවා වැළඳීමට නුසුදුසුය. සත් දිනක් ඉක්ම ගියද ඇවැත් නොවේ. ‘සන්නිධිකාරකං පරිභුඤ්ජිතබ්බානි’ යනු තැන්පත් කිරීමක් (සන්නිධි කිරීමක්) කොට, සුරැකිව තබා, පෙරවරුවේ පිළිගන්නා ලද බෙහෙත් එදින පෙරවරුවෙහි ආමිස පරිභෝජනය සමඟ වුවද කැප වේ. පස්වරුවේ සිට නම්, පෙරවරුවේ පිළිගත් ඒ බෙහෙත්ද පස්වරුවේ පිළිගත් බෙහෙත්ද සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි නිරාමිස පරිභෝජනයෙන් වැළඳිය යුතුය යන්න අදහස් වේ. ‘පරිභුඤ්ජිතබ්බානි’ යන වචනය නිසා සත් දිනක් ඇතුළත ශරීරයෙහි ආලේප කිරීම් ආදිය සඳහා අධිෂ්ඨාන කොට තබන ලද බෙහෙත් සම්බන්ධයෙන් ඇවැත් නොවේ. තෙල් සිඳීම පිණිස පිළිගන්නා ලද යාවජීවික වූ අබ, මී ඇට, එඬරු ඇට ආදිය එදිනම තෙල් සිඳ ගත්තේ නම් එය සත් දිනක් කැපය. දෙවන දිනයේ සිඳින ලද තෙල් හය දිනක් කැපය. තෙවන දිනයේ සිඳින ලද තෙල් පස් දිනක් කැපය. සිව්වන, පස්වන, හයවන සහ හත්වන දිනයන්හි සිඳින ලද තෙල් එදිනට පමණක් කැප වේ. ඉදින් අරුණෝදයට පෙර තෙල් එලෙසම තිබුණේ නම්, (සත් දින ඉක්මවූ බැවින්) නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ. අටවන දිනයේ සාදන ලද්දක් නම් අනුභවයට නුසුදුසුය. එහෙත් එය නිස්සග්ගිය නොවන බැවින් බාහිර පරිභෝජනයට (ආලේප ආදියට) කැපය. ඉදින් තෙල් නොසෑදුවද, තෙල් පිණිස පිළිගන්නා ලද අබ ආදියේද, පාලියෙහි සෘජුවම සඳහන් නොවන ගිතෙල් ආදියේද සත් දිනක් ඉක්ම යාමෙන් දුක්කට ඇවැත් සිදු වේ. සිසිල් ජලයෙන් සාදන ලද මී මල් පැණි නම් ඵාණිතය (සකුරු පැණි) වැනිය. අඹ පැණි ආදිය යාමකාලික වේ. මෙහි ඇති යම් සත්තාහකාලික (සත් දිනක් කැප) බෙහෙතක් වේද, එය (ඇවැත් වීමෙන් පසු) අත්හැර නැවත ලබාගතද, තුවාල ආදියේ ආලේප කිරීමට හෝ අනුභව කිරීමට හෝ සුදුසු නොවේ. (එවැනි තෙල්) පහන් දැල්වීමට හෝ කළු පැහැය ගෑමට හෝ යෙදිය යුතුය. වෙනත් භික්ෂුවකගේ ශරීර පරිභෝජනය සඳහා (ආලේප ආදියට) එය සුදුසු වේ. යම් බෙහෙතක් කිසිදු අපේක්ෂාවක් (ආශාවක්) නොමැතිව අත්හැරදමා නැවත ලබාගන්නේ නම්, එය අනුභව කිරීමද කැප වේ. වෙන් වෙන්ව තබන ලද ගිතෙල් ආදියේද, එක් භාජනයක වුවද එකිනෙක මිශ්‍ර නොවී ඇති ද්‍රව්‍යයන්හිද වස්තු ප්‍රමාණය අනුව ඇවැත් සිදු වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha sattāhaṃ atikkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesaṃ cīvaravaggassa paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva veditabbanti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා, සත් දිනක් ඉක්මවීමේ වස්තුව නිමිති කරගෙන මෙම සික්ඛාපදය පනවන ලදී. මෙහි ඉතිරි විස්තරය චීවර වර්ගයේ පළමු සික්ඛාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය.

Bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

භේසජ්ජ සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

4. Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā

4. වස්සිකසාටික (වැසි සළුව පිළිබඳ) සික්ඛාපද වර්ණනාව.

Catutthe māso seso gimhānanti catunnaṃ gimhamāsānaṃ eko pacchimamāso seso. Pariyesitabbanti gimhānaṃ pacchimamāsassa paṭhamadivasato paṭṭhāya yāva kattikamāsassa pacchimadivaso, tāva ‘‘kālo vassikasāṭikāyā’’tiādinā satuppādakaraṇena, saṅghassa pavāritaṭṭhānato, attano ñātakappavāritaṭṭhānato pana ‘‘detha me vassikasāṭikacīvara’’ntiādikāya viññattiyāpi pariyesitabbaṃ. Aññātakaappavāritaṭṭhāne satuppādaṃ karontassa vattabhede dukkaṭaṃ, yathā vā tathā vā ‘‘detha me’’tiādivacanena viññāpentassa aññātakaviññattisikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Katvā nivāsetabbanti gimhānaṃ pacchimaddhamāsassa paṭhamadivasato paṭṭhāya yāva kattikamāsassa pacchimadivaso, tāva sūcikammaniṭṭhānena sakimpi vaṇṇabhedamattarajanena kappabindukaraṇena ca katvā paridahitabbā. Ettāvatā gimhānaṃ pacchimo māso pariyesanakkhettaṃ[Pg.183], pacchimo addhamāso karaṇanivāsanakkhettampi, vassānassa catūsu māsesu sabbampi taṃ vaṭṭatīti ayamattho dassito hoti. Yo cāyaṃ gimhānaṃ pacchimo māso anuññāto, ettha katapariyesitampi vassikasāṭikaṃ adhiṭṭhātuṃ na vaṭṭati. Sace tasmiṃ māse atikkante vassaṃ ukkaḍḍhiyati, puna māsaparihāraṃ labhati, dhovitvā pana nikkhipitvā vassūpanāyikadivase adhiṭṭhātabbā. Sace satisammosena vā appahonakabhāvena vā akatā hoti. Te ca dve māse vassānassa catumāsanti cha māse parihāraṃ labhati. Sace pana kattikamāse kathinaṃ atthariyati, aparepi cattāro māse labhati, evaṃ dasa māsā honti. Tato parampi satiyā paccāsāya taṃ mūlacīvaraṃ katvā ṭhapentassa ekamāsanti evaṃ ekādasa māse parihāraṃ labhati, ito paraṃ ekāhampi na labhati.

සිව්වන සික්ඛාපදයෙහි ‘මාසො සෙසො ගිම්හානං’ යනු සතරක් වූ ගිම්හාන (නියං) මාසයන් අතුරින් අවසන් මාසය පමණක් ඉතිරිව ඇත යන්නයි. ‘පරියෙසිතබ්බං’ (සෙවිය යුතුය) යනු ගිම්හාන කාලයේ අවසන් මාසයේ පළමු දින සිට ඉල් මස (කාර්තික මාසයේ) අවසන් දිනය දක්වා කාලය තුළ "මෙය වැසි සළුව සඳහා වූ කාලයයි" ආදී වශයෙන් සිහිකැඳවීම් කිරීමෙන් සඟයා කෙරෙහි ප්‍රවාරණය කරන ලද ස්ථානයන්ගෙන්ද, තමන්ගේ නෑයන් හෝ ප්‍රවාරණය කළවුන්ගෙන් "මට වැසි සළුවක් දෙන්න" ආදී වශයෙන් කෙරෙන ඉල්ලීම්වලින්ද සෙවිය යුතුය. ඥාති නොවන, ප්‍රවාරණය නොකළ අය ඇති තැනක සිහිකැඳවීමක් කරන්නාට වත් බිඳීමෙන් දුක්කට ඇවැත් වේ. යම් කිසි ක්‍රමයකින් "මට දෙන්න" ආදී වචනයෙන් ඉල්ලීම් කරන්නාට අඥාති විඥප්ති සික්ඛාපදයෙන් නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. ‘කත්වා නිවාසෙතබ්බං’ (මසා හැඳිය යුතුය) යනු ගිම්හාන කාලයේ අවසන් අඩ මසෙහි (අවසාන මාසයේ දෙවන අර්ධයේ) පළමු දින සිට ඉල් මස අවසන් දිනය දක්වා කාලය තුළ, මසා නිම කිරීමෙන්ද, එක් වරක් හෝ පැහැය වෙනස් වන ලෙස සායම් පෙවීමෙන්ද, කප්පබින්දු තැබීමෙන්ද යුතු කොට හැඳ පෙරවිය යුතුය. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ ගිම්හාන ඍතුවේ අවසන් මාසය වැසි සළුව සෙවිය යුතු කාලය බවත්, එහි අවසන් අඩ මස මසා හැඳීමටද සුදුසු කාලය වන බවත්, වස්සාන කාලයේ මාස හතර මුළුල්ලෙහිම මේ සියල්ල කැප වන බවත්ය. ගිම්හාන ඍතුවේ අවසන් මාසය ලෙස යමක් අනුදැන වදාරන ලද්දේද, එහිදී සොයා සකස් කර ගන්නා ලද වැසි සළුව වස්සාන කාලය එළඹෙන තෙක් අධිෂ්ඨාන කිරීමට නොකැපය. ඉදින් එම මාසය ඉක්ම ගිය පසු වස් කාලය දීර්ඝ කරන්නේ නම් (අධික මාසයක් යෙදෙන්නේ නම්), නැවතත් එක් මසක රැකවරණය ලැබේ. එය සෝදා, තැන්පත් කර තබා වස් එළඹෙන දිනයේදී අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. ඉදින් මුළාවීමකින් හෝ රෙදි ප්‍රමාණවත් නොවීම නිසා හෝ නොමසන ලද්දේ නම්, ඒ (පසු වස් එළඹෙන) මාස දෙකද වස්සාන කාලයේ මාස හතරද ඇතුළුව මාස හයක කාලයක් තබා ගැනීමේ රැකවරණය ලැබේ. ඉදින් ඉල් මසෙහි කඨිනයක් අතුරන්නේ නම්, ඉන් පසු එළඹෙන සිසිර කාලයේ මාස හතරද ලැබේ. එවිට මාස දහයක් වේ. ඉන් පසුවද බලාපොරොත්තුවක් ඇතිව, එය මුල් සිවුරක් ලෙස තබා ගැනීමට අදහස් කරන භික්ෂුවට තවත් එක් මසක් ලැබේ. මෙසේ එකොළොස් මසක රැකවරණය ලැබෙන අතර ඉන් ඔබ්බට එක් දිනක්වත් රැකවරණයක් නොලැබේ.

Orena ce māso seso gimhānanti gimhānaṃ pacchimamāsassa orimabhāge yāva hemantassa paṭhamadivaso, tāvāti attho. Pariyeseyyāti etesu sattasu piṭṭhisamayamāsesu aññātakaappavāritaṭṭhānato satuppādakaraṇena pariyesantassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, viññāpentassa aññātakaviññattisikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, ñātakappavārite viññāpentassa tena sikkhāpadena anāpatti, satuppādaṃ karontassa iminā sikkhāpadena āpatti. Orenaddhamāso seso gimhānanti gimhānassa pacchimaddhamāsato orimabhāge ekasmiṃ addhamāse. Katvā nivāseyyāti etthantare dhammena uppannampi katvā nivāsentassa nissaggiyaṃ hoti.

"Orena ce māso seso gimhānaṃ" යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ ගිම්හාන ඍතුවේ අවසන් මාසයේ පෙර කොටසෙහි පටන් හේමන්ත ඍතුවේ පළමු දිනය දක්වා කාලයයි. "Pariyeseyya" යනු (වස්සිකසාටිකාව සෙවීම සඳහා නියමිත කාලයෙන් බැහැර වූ) මෙම අවශේෂ මාස හත ඇතුළත, නෑදෑ නොවන ප්‍රවාරණය නොකළ ස්ථානයකින් සිහිකැඳවීම් කිරීම් ආදියෙන් (උත්සාහයෙන්) සොයන්නා වූ හෝ ලබාගන්නා වූ භික්ෂුවට (නෑදෑ නොවන අයගෙන් ඉල්ලීම සම්බන්ධ) 'අඤ්ඤාතක විඤ්ඤත්ති ශික්ෂාපදය' අනුව නිසඟි පාචිත්ති ඇවැත් වේ. ඥාතීන්ගෙන් හෝ ප්‍රවාරණය කළ අයගෙන් ඉල්ලන්නා වූ භික්ෂුවට ඒ ශික්ෂාපදයෙන් ඇවැත් නොවන නමුත්, (නුසුදුසු කාලයෙහි) සිහිකැඳවීම් කරන්නා වූ භික්ෂුවට මෙම (වස්සිකසාටික) ශික්ෂාපදයෙන් ඇවැත් වේ. "Orenaddhamāso seso gimhānaṃ" යනු ගිම්හාන ඍතුවේ අවසන් අඩමසට මෙපිටින් වූ එක් අඩමසක කාලයයි. "Katvā nivāseyya" යනු මේ අඩමස තුළ ධර්මානුකූලව ලැබුණු වස්ත්‍රය වුවද සකස් කොට (මසා හෝ සාදා) අඳින්නා වූ භික්ෂුවට නිසඟි ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha vassikasāṭikapariyesanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ūnakamāsaddhamāsesu atirekasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ, tathā satiyā vassikasāṭikāya naggassa kāyaṃ ovassāpayato. Pokkharaṇiyādīsu pana nhāyantassa vā acchinnacīvarassa vā naṭṭhacīvarassa vā ‘‘anivatthaṃ corā harantī’’ti evaṃ āpadāsu vā nivāsayato ummattakādīnañca anāpatti. Ettha ca vassikasāṭikāya attuddesikatā, asamaye pariyesanatā, tāya ca paṭilābhoti imāni tāva pariyesanāpattiyā tīṇi aṅgāni[Pg.184]. Sacīvaratā, āpadābhāvo, vassikasāṭikāya sakabhāvo, asamaye nivāsananti imāni nivāsanāpattiyā cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni dhovāpanasikkhāpade vuttanayānevāti.

මෙම ශික්ෂාපදය සැවැත් නුවරදී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් අරභයා වස්සිකසාටිකා (වැසි සළුව) සෙවීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන පනවන ලද්දකි. මෙය (භික්ෂුණීන්ට පොදු නොවන) අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණ නොකළ යුත්තකි (අනාණත්තික), තික පාචිත්තියකි. නියමිත කාලයට වඩා අඩු මාසයක හෝ අඩමසක කාලයකදී (කාලය) වැඩි යැයි සිතන්නාට හෝ සැක ඇත්තාට දුක්කටා ඇවැත් වේ. එමෙන්ම, වස්සිකසාටිකාව තිබියදී නිරුවත්ව ශරීරය වැස්සෙන් තෙමාගන්නා වූ භික්ෂුවටද එසේම වේ. නමුත් පොකුණු ආදියේ නාන්නා වූ ද, සිවුරු පැහැරගනු ලැබූවහුට ද, සිවුරු නැතිවූවහුට ද, "නොඇඳ සිටියහොත් සොරුන් වැසි සළුව පැහැර ගනු ඇතැයි" සිතා එවැනි ආපදාවන්හිදී අඳින්නහුට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහිදී (වැසි සළුව සෙවීම සම්බන්ධයෙන්): තමා උදෙසාම වීම, නුසුදුසු කාලයෙහි සෙවීම, එම සෙවීමෙන් ලැබීම යන මේවා සෙවීමේ ඇවැත සිදුවන අංග තුනයි. වෙනත් සිවුරු ඇති බව, ආපදාවක් නොමැති බව, වස්සිකසාටිකාව තමාගේම වීම, නුසුදුසු කාලයෙහි හැඳීම යන මේවා හැඳීමේ ඇවැත සිදුවන අංග හතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය ධෝවාපන ශික්ෂාපදයෙහි දැක්වුණු ක්‍රමයටම වේ.

Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

වස්සිකසාටික ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදිමි.

5. Cīvaraacchindanasikkhāpadavaṇṇanā

5. සිවුරු පැහැරගැනීමේ (චීවරඅච්ඡින්දන) ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Pañcame sāmaṃ cīvaraṃ datvāti veyyāvaccādīni paccāsisamāno sayameva datvā. Acchindeyyāti veyyāvaccādīni akarontaṃ disvā sakasaññāya acchindantassa vatthugaṇanāya āpattiyo. Acchindāpeyyātiettha pana ‘‘acchindā’’ti āṇattiyā dukkaṭaṃ, acchindesu yattakāni āṇattāni, tesaṃ gaṇanāya āpattiyo.

පස්වන ශික්ෂාපදයෙහි "sāmaṃ cīvaraṃ datvā" (තමාම සිවුරක් දී) යනු තමාගේ වත් පිළිවෙත් (වෙය්‍යාවච්ච) ආදිය බලාපොරොත්තුවෙන් තමාම (එම සිවුර) දී යන්නයි. "Acchindeyya" (පැහැරගන්නේ නම්) යනු වත් පිළිවෙත් ආදිය නොකරනු දැක, "මගේම දෙයකි" යන හැඟීමෙන් පැහැරගන්නා වූ භික්ෂුවට පැහැරගත් වස්තූන්ගේ ප්‍රමාණය අනුව ඇවැත් වේ. "Acchindāpeyya" යන මෙහිදී "පැහැරගනුව" යි අණ කිරීමෙන් දුක්කටා ඇවැත් වේ. පැහැරගත් කල්හි, යම් පමණක් පැහැරගැනීමට අණ කරන ලද්දේ ද ඒ වස්තූන්ගේ ප්‍රමාණය අනුව ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha cīvaraacchindanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ. Anupasampanne upasampannasaññino, vematikassa, anupasampannasaññino vā, upasampannassāpi vikappanupagapacchimacīvaraṃ ṭhapetvā aññaṃ parikkhāraṃ, anupasampannassa ca yaṃkiñci acchindato vā dukkaṭaṃ. Tena tuṭṭhena vā kupitena vā dinnaṃ pana tassa vissāsaṃ vā gaṇhantassa ummattakādīnañca anāpatti. Vikappanupagapacchimacīvaratā, sāmaṃ dinnatā, sakasaññitā, upasampannatā, kodhavasena acchindanaṃ vā acchindāpanaṃ vāti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni aññatra vedanāya. Vedanā pana idha dukkhavedanāyevāti.

මෙම ශික්ෂාපදය සැවැත් නුවරදී උපනන්ද හිමියන් අරභයා සිවුරු පැහැරගැනීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන පනවන ලද්දකි. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණ සහිත වූවකි (සාණත්තික), තික පාචිත්තියකි. උපසම්පන්න නොවූවෙකු කෙරෙහි උපසම්පන්න යන හැඟීම ඇතිව හෝ සැක සහිතව හෝ උපසම්පන්න නොවූවෙකු යන හැඟීම ඇතිව හෝ පැහැරගන්නාට දුක්කටා ඇවැත් වේ. උපසම්පන්න වූවෙකුගේ වුවද විකප්පනයට සුදුසු අවම සිවුර හැර වෙනත් පිරිකරක් පැහැරගන්නාට ද, උපසම්පන්න නොවූවෙකුගේ යම් කිසිවක් පැහැරගන්නාට ද දුක්කටා ඇවැත් වේ. නමුත් ඔහු සතුටින් හෝ කිපී හෝ දුන් දෙයක් නැවත ගන්නාට ද, ඔහු කෙරෙහි වූ විශ්වාසයෙන් ගන්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහිදී: (1) විකප්පනයට සුදුසු අවම සිවුරක් වීම, (2) තමාම දුන් දෙයක් වීම, (3) තමාගේම ය යන හැඟීම තිබීම, (4) උපසම්පන්නව සිටීම, (5) ක්‍රෝධය නිසා පැහැරගැනීම හෝ පැහැරගැනීමට සැලැස්වීම යන මේවා මෙහි අංග පහ වේ. සමුට්ඨාන ආදිය වේදනාව හැර අදින්නාදානයට (සොරකමට) සමාන වේ. මෙහි වේදනාව වනාහි දුක්ඛ වේදනාවම වේ.

Cīvaraacchindanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සිවුරු පැහැරගැනීමේ (චීවරඅච්ඡින්දන) ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදිමි.

6. Suttaviññattisikkhāpadavaṇṇanā

6. නූල් ඉල්ලා ගැනීමේ (සුත්තවිඤ්ඤත්ති) ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Chaṭṭhe suttanti chabbidhaṃ khomasuttādiṃ vā tesaṃ anulomaṃ vā. Viññāpetvāti cīvaratthāya yācitvā. Vāyāpeyyāti ‘‘cīvaraṃ me, āvuso, vāyathā’’ti akappiyāya viññattiyā vāyāpeyya. Nissaggiyanti evaṃ [Pg.185] vāyāpentassa yo tantavāyo cīvaravāyanatthaṃ turivemasajjanādike payoge karoti, tassa sabbappayogesu dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti.

හයවන ශික්ෂාපදයෙහි "sutta" (නූල්) යනු ඛෝම (හණ) නූල් ආදී සය වැදෑරුම් නූල් හෝ ඒවාට අනුලෝම වූ නූල් ය. "Viññāpetvā" (ඉල්ලා) යනු සිවුරක් සඳහා ඉල්ලා යන්නයි. "Vāyāpeyya" (වියවන්නේ නම්) යනු "ඇවැත්නි, මට සිවුරක් වියන්න" යැයි නොකැප වූ ඉල්ලීමකින් වියවන්නේ නම් යන්නයි. "Nissaggiyaṃ" (නිසඟි වේ) යනු මෙසේ වියවන කල්හි, යම් පේෂකාරයෙක් (වියන්නෙක්) සිවුර වියනු පිණිස නූල් ඇදීම, ලේබ පේ කිරීම ආදී උත්සාහයන් (පයෝගයන්) කෙරේද, ඔහුගේ සියලු පයෝගයන්හිදී දුක්කටා ඇවැත් වේ, (වියූ සිවුර) ලැබීමෙන් නිසඟි ඇවැත් වේ.

Rājagahe chabbaggiye bhikkhū ārabbha cīvaravāyāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, viññāpitasuttaṃ viññāpitatantavāyena vāyāpentassa dīghato vidatthimatte tiriyañca hatthamatte vīte nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Iti yāva cīvaraṃ vaḍḍhati, tāva iminā pamāṇena āpattiyo vaḍḍhanti. Teneva pana aviññattiyā laddhasuttaṃ vāyāpentassa yathā pubbe nissaggiyaṃ, evaṃ idha dukkaṭaṃ. Teneva viññattañca aviññattañca vāyāpentassa sace vuttappamāṇena kedārabaddhaṃ viya cīvaraṃ hoti, akappiyasuttamaye paricchede pācittiyaṃ, itarasmiṃ tatheva dukkaṭaṃ. Tato ce ūnatarā paricchedā, sabbaparicchedesu dukkaṭāneva. Atha ekantarikena vā suttena dīghato vā kappiyaṃ tiriyaṃ akappiyaṃ katvā vītaṃ hoti, pubbe vuttappamāṇagaṇanāya dukkaṭāni. Eteneva upāyena kappiyatantavāyena akappiyasutte, kappiyākappiyehi tantavāyehi suttepi kappiye akappiye kappiyākappiye ca āpattibhedo veditabbo. Tikapācittiyaṃ, avāyāpite vāyāpitasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ. Cīvarasibbanaāyogakāyabandhanaaṃsabaddhakapattatthavikaparissāvanānaṃ atthāya suttaṃ viññāpentassa, ñātakappavāritehi kappiyasuttaṃ vāyāpentassa, aññassatthāya, attano dhanena, ummattakādīnañca anāpatti, cīvaratthāya viññāpitasuttaṃ, attuddesikatā, akappiyatantavāyena akappiyaviññattiyā vāyāpananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni dhovāpanasikkhāpade vuttanayānevāti.

මෙම ශික්ෂාපදය රජගහ නුවරදී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් අරභයා සිවුරු වියවීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන පනවන ලද්දකි. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණ නොකළ යුත්තකි, තික පාචිත්තියකි. ඉල්ලාගත් නූල්, නොකැප ක්‍රමයෙන් නියම කරන ලද පේෂකාරයෙකු ලවා වියවන කල්හි, දිගින් වියතක් හා පළලින් රියනක් පමණ වියූ විට නිසඟි පාචිත්ති ඇවැත් වේ. මෙසේ සිවුරේ වියමන වැඩෙන තාක්, මේ ප්‍රමාණයෙන් ඇවැත් ද වැඩෙයි. නමුත් එම පේෂකාරයා ලවාම, නොඉල්ලා ලැබුණු නූල් වියවන්නාට පෙර පරිදි නිසඟි නොවී මෙහිදී දුක්කටා ඇවැත් වේ. ඔහු ලවාම ඉල්ලාගත් නූල් සහ නොඉල්ලාගත් නූල් දෙවර්ගයම එකතු කර වියවන්නේ නම්, එහිදී කියන ලද ප්‍රමාණයෙන් කුඹුරු නියරක් මෙන් වෙන් වෙන්ව සිවුර තිබේ නම්, නොකැප නූලෙන් කළ කොටසෙහි පාචිත්ති ඇවැත් වේ, අනෙක් කොටසෙහි එසේම දුක්කටා ඇවැත් වේ. ඉන් අඩු ප්‍රමාණයේ කොටස් නම්, සියලු කොටස්හි දුක්කටා ඇවැත් වේ. නැතහොත්, එකක් හැර එකක් බැගින් වූ නූලෙන් හෝ දිගින් කැප නූලෙන් සහ පළලින් නොකැප නූලෙන් සාදා වියන ලද්දේ නම්, පෙර කියන ලද ප්‍රමාණයේ ගණන අනුව දුක්කටා ඇවැත් වේ. මේ ක්‍රමයෙන්ම, කැප පේෂකාරයෙකු ලවා නොකැප නූල් වියවීමේදී ද, කැප සහ නොකැප පේෂකාරයන් ලවා කැප නූල්, නොකැප නූල් මෙන්ම කැප-නොකැප මිශ්‍ර නූල් වියවීමේදී ද ඇවැත්වල වෙනස්කම් තේරුම් ගත යුතුය. තික පාචිත්තියකි, නොවියවන ලද්දේ වුවද වියවන ලද්දේය යන හැඟීම ඇතිව හෝ සැක සහිතව හෝ වියවන්නාට දුක්කටා ඇවැත් වේ. සිවුරු මැසීම, ආයෝග පටිය, කායබන්ධනය, අංසකඩ (උර පටිය), පාත්‍ර උරමාලය, පෙරහන්කඩ යන මේවායේ ප්‍රයෝජනය පිණිස නූල් ඉල්ලන්නාට ද, ඥාති ප්‍රවාරිතයන්ගෙන් කැප වූ නූල් වියවන්නාට ද, අනෙකෙකු උදෙසා වියවන්නාට ද, තමාගේම ධනයෙන් වියවන්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහිදී: සිවුරු පිණිස ඉල්ලාගත් නූල් වීම, තමා උදෙසාම වියවීම, නොකැප පේෂකාරයෙකු ලවා නොකැප ඉල්ලීමකින් වියවීම යන මේවා මෙහි ඇති අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය ධෝවාපන ශික්ෂාපදයෙහි දැක්වුණු ක්‍රමයටම වේ.

Suttaviññattisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නූල් ඉල්ලා ගැනීමේ (සුත්තවිඤ්ඤත්ති) ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදිමි.

7. Mahāpesakārasikkhāpadavaṇṇanā

7. මහාපේෂකාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Sattame tatra ce so bhikkhūti yatra gāme vā nigame vā tantavāyā, tatra. Pubbe appavāritoti cīvarasāmikehi appavārito hutvā[Pg.186]. Vikappaṃ āpajjeyyāti visiṭṭhakappaṃ adhikavidhānaṃ āpajjeyya. Idāni yenākārena vikappaṃ āpanno hoti, taṃ dassetuṃ idaṃ kho, āvusotiādi vuttaṃ. Tattha āyatanti dīghaṃ. Vitthatanti puthulaṃ. Appitanti ghanaṃ. Suvītanti suṭṭhu vītaṃ, sabbaṭṭhānesu samaṃ katvā vītaṃ. Suppavāyitanti suṭṭhu pavāyitaṃ, sabbaṭṭhānesu samaṃ katvā tante pasāritaṃ. Suvilekhitanti lekhaniyā suṭṭhu vilekhitaṃ. Suvitacchitanti kocchena suṭṭhu vitacchitaṃ, suṭṭhu niddhotanti attho. Piṇḍapātamattampīti ettha ca na bhikkhuno piṇḍapātadānamattena taṃ nissaggiyaṃ hoti, sace pana te tassa vacanena cīvarasāmikānaṃ hatthato suttaṃ gahetvā īsakampi āyataṃ vā vitthataṃ vā appitaṃ vā karonti, atha tesaṃ payoge bhikkhuno dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti.

හත්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'තත්‍ර චේ සෝ භික්ඛූ' යනු යම් ගමක හෝ නියම්ගමක පේෂකාරයෝ (වියන්නෝ) වෙත්ද, එහි යන්නයි. 'පුබ්බේ අප්පවාරිතෝ' යනු සිවුරු හිමිකරුවන් විසින් පෙර නොපැවරුණේ (ආරාධනා නොකරන ලද්දේ) වෙමින් යන්නයි. 'විකප්පං ආපජ්ජෙය්‍ය' යනු විශේෂ පිළියෙල කිරීමකට, එනම් අතිරේක විධානයකට පැමිණෙන්නේය යන්නයි. දැන් යම් ආකාරයකින් විශේෂ විධානයකට පැමිණියේ වෙයිද, එය දැක්වීම පිණිස 'ඉදං ඛෝ ආවුසෝ' යනාදී වචන වදාරන ලදී. එහි 'ආයතං' යනු දිගින් වැඩි කිරීමයි. 'විත්ථතං' යනු පළලින් වැඩි කිරීමයි. 'අප්පිතං' යනු ඝනව (තදින්) කිරීමයි. 'සුවීතං' යනු මනාව වියන ලද, එනම් හැම තැනම සමසේ වියන ලද යන්නයි. 'සුප්පවායිතං' යනු මනාව පීරන ලද, එනම් හැම තැනම සමව නූල් ඇද සකසන ලද යන්නයි. 'සුවිලේඛිතං' යනු පනාව වැනි උපකරණයකින් මනාව පීරන ලද්දකි. 'සුවිතච්ඡිතං' යනු කොස්සෙන් මනාව පීරන ලද, එනම් මනාව සෝදා පිරිසිදු කරන ලද යන්න අදහසයි. 'පිණ්ඩපාතමත්තම්පි' යන්නෙහි අදහස නම් භික්ෂුව විසින් දෙනු ලබන පිණ්ඩපාත මාත්‍රයකින් පමණක් එය නිසඟි නොවේ. ඉදින් ඔවුන් ඒ භික්ෂුවගේ වචනයෙන් සිවුරු හිමියන්ගෙන් නූල් ලබාගෙන ස්වල්පයක් හෝ දිග, පළල හෝ ඝනකම වැඩි කරත්ද, එවිට ඔවුන්ගේ ඒ ක්‍රියාව නිසා භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති ද, සිවුර ලැබුණු පසු නිසඟි ද වේ.

Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha cīvare vikappaṃ āpajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ñātake aññātakasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ. Ñātakappavāritānaṃ tantavāyehi, aññassa vā atthāya, attano vā dhanena, mahagghaṃ vāyāpetukāmaṃ appagghaṃ vāyāpentassa, ummattakādīnañca anāpatti. Aññātakaappavāritānaṃ tantavāye upasaṅkamitvā vikappamāpajjanatā, cīvarassa attuddesikatā, tassa vacanena suttavaḍḍhanaṃ, cīvarappaṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni dhovāpanasikkhāpade vuttanayānevāti.

සැවැත් නුවරදී උපනන්ද හිමියන් අරභයා සිවුර සම්බන්ධයෙන් විශේෂ විධානයකට (විකල්පයට) පැමිණීමේ සිද්ධියෙහි මෙය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි. අණ නොකිරීමෙන් සිදුවන්නකි. තික පාචිත්තියකි. ඥාතීන් කෙරෙහි නොඥාති සංඥා ඇත්තහුට හෝ සැක ඇත්තහුට දුක්කටාපත්ති වේ. ඥාති වූ හෝ ප්‍රවාරණය කළ අයගේ පේෂකාරයන් ලවා වියවා ගැනීමෙහි ද, අන්‍යයෙකු උදෙසා හෝ තමාගේ ධනයෙන් හෝ මහත් අග ඇති සිවුරක් වියවනු කැමති දායකයාට අඩු අග ඇති සිවුරක් වියවන්නහුට ද, උන්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. නොඥාති වූ, ප්‍රවාරණය නොකළ අයගේ පේෂකාරයන් වෙත එළඹ විශේෂ විධානයකට පැමිණීම, සිවුර තමා උදෙසා වීම, ඔහුගේ වචනයෙන් නූල් වැඩි කිරීම, සිවුර ලැබීම යන මේ කරුණු සතර මෙහි අංගයෝ වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය ධෝවාපන ශික්ෂාපදයෙහි කියන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය.

Mahāpesakārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

මහා පේෂකාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

8. Accekacīvarasikkhāpadavaṇṇanā

8. අච්චේකචීවර ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame dasāhānāgatanti dasa ahāni dasāhaṃ, tena dasāhena anāgatā dasāhānāgatā, dasāhena asampattāti attho, taṃ dasāhānāgataṃ, accantasaṃyogavasena bhummatthe upayogavacanaṃ. Kattikatemāsikapuṇṇamanti paṭhamakattikapuṇṇamaṃ, idhāpi paṭhamapadassa anupayogatā purimanayeneva bhummatthe upayogavacanaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yato paṭṭhāya paṭhamappavāraṇā ‘‘dasāhānāgatā’’ti vuccati, sacepi tāni divasāni accantameva bhikkhuno accekacīvaraṃ uppajjeyya, ‘‘accekaṃ ida’’nti jānamānena bhikkhunā [Pg.187] sabbampi paṭiggahetabbanti. Tena pavāraṇāmāsassa juṇhapakkhapañcamito paṭṭhāya uppannassa cīvarassa nidhānakālo dassito hoti. Kāmañcesa ‘‘dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabba’’ntiimināva siddho, aṭṭhuppattivasena pana apubbaṃ viya atthaṃ dassetvā sikkhāpadaṃ ṭhapitaṃ. Accekacīvaranti gamikagilānagabbhiniabhinavuppannasaddhānaṃ puggalānaṃ aññatarena ‘‘vassāvāsikaṃ dassāmī’’ti evaṃ ārocetvā dinnaṃ. Sace taṃ pure pavāraṇāya vibhajitaṃ, yena gahitaṃ, tena vassacchedo na kātabbo, karoti ce, taṃ cīvaraṃ saṅghikaṃ hoti. Yāva cīvarakālasamayanti anatthate kathine yāva vassānassa pacchimo māso, atthate kathine yāva pañca māsā, tāva nikkhipitabbaṃ.

අටවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'දසාහානාගතං' යනු දින දහයකි. ඒ දින දහයකින් නොපැමිණි බැවින් 'දසාහානාගත' නම් වේ. දින දහයකින් නොපැමිණි (ඉතිරිව ඇති) යන අදහසයි. 'දසාහානාගතං' යන්නෙහි අත්‍යන්ත සංයෝගය නිසා සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්ති වචනය යෙදී ඇත. 'කත්තිකතේමාසිකපුණ්ණමං' යනු පළමු කත්තික පුර පසළොස්වක (වප් පොහෝ දින) යන්නයි. මෙහි ද පළමු පදයේ අනුපයෝගීතාවය නිසා කලින් ක්‍රමයටම සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්තිය යෙදී ඇත. මෙසේ පවසන ලද්දේ වෙයි - යම් දිනක සිට පළමු පවාරණය 'දහසක් දින නොපැමිණි' (දින දහයක් ඉතිරිව ඇති) යැයි කියනු ලැබේද, ඉදින් ඒ දවස්වල භික්ෂුවකට අත්‍යයික සිවුරක් උපදින්නේ නම්, 'මෙය අත්‍යයික (හදිසි) සිවුරකි' යි දන්නා භික්ෂුව විසින් ඒ සියල්ලම පිළිගත යුතුය යන්නයි. එයින් පවාරණ මාසයේ (වප් මස) පුර පක්ෂයේ පස්වැනි දින සිට උපන් සිවුර තැන්පත් කර තැබිය හැකි කාලය දක්වන ලදී. සැබවින්ම මෙය 'දස දිනක් පරම කොට අතිරේක සිවුරු දැරිය යුතුය' යන මෙයින්ම සිද්ධ වන නමුත්, උත්පත්ති කථාවේ (සිද්ධියේ) බලයෙන් අලුත් දෙයක් මෙන් අර්ථය දක්වා ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. 'අච්චේකචීවරං' (අත්‍යයික සිවුර) යනු මඟියා, ගිලනා, ගැබ්බර ස්ත්‍රිය, අලුතින් ශ්‍රද්ධාව උපන් අය යන පුද්ගලයන් අතුරින් එක් අයෙකු විසින් 'වස්සාවාසික සිවුරක් දෙන්නෙමි' යි මෙසේ දන්වා දෙන ලද සිවුරයි. ඉදින් එය පවාරණයට පෙර බෙදන ලද්දේ නම්, යමෙකු විසින් ගන්නා ලද්දේ ද, ඔහු විසින් වස් සිඳීම (වස් වසන කාලය කඩ කිරීම) නොකළ යුතුය. ඉදින් කරයි නම්, ඒ සිවුර සංඝික වෙයි. 'සිවුරු කාලය දක්වා' යනු කඨිනයක් අතුරා නැති කල්හි වස්සාන සෘතුවේ අවසන් මාසය (ඉල් මාසය) දක්වා ද, කඨිනය අතුරා ඇති කල්හි මාස පහක් දක්වා ද තැන්පත් කර තැබිය යුතුය.

Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha accekacīvarassa cīvarakālasamayaṃ atikkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha cīvaravaggassa paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva veditabbanti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ භික්ෂූන් අරභයා අත්‍යයික සිවුරේ සිවුරු කාලය ඉක්මවීමේ සිද්ධියෙහි (වස්තුවෙහි) පනවන ලදී. මෙහි ඉතිරි කොටස සිවුරු වර්ගයේ පළමු ශික්ෂාපදයෙහි කියන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Accekacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අච්චේකචීවර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

9. Sāsaṅkasikkhāpadavaṇṇanā

9. සාසංකශික්ෂාපද වර්ණනාව

Navame upavassaṃ kho panāti ettha upavassanti upavassa, upavasitvāti vuttaṃ hoti, upasampajjantiādīsu (vibha. 570) viya hettha anunāsiko daṭṭhabbo, vassaṃ upagantvā vasitvā cāti attho. Imassa ca padassa ‘‘tathārūpesu bhikkhu senāsanesu viharanto’’tiiminā sambandho, idaṃ vuttaṃ hoti – vassaṃ upagantvā vasitvā ca tato paraṃ pacchimakattikapuṇṇamapariyosānakālaṃ yāni kho pana tāni āraññakāni…pe… antaraghare nikkhipeyyāti. Tattha āraññakānīti sabbapacchimāni āropitena ācariyadhanunā gāmassa indakhīlato paṭṭhāya pañcadhanusatappamāṇe padese katasenāsanāni. Sace pana aparikkhitto gāmo hoti, parikkhepārahaṭṭhānato paṭṭhāya minetabbaṃ. Sace vihārassa parikkhepo vā aparikkhittassa yaṃ gāmato sabbapaṭhamaṃ senāsanaṃ vā cetiyaṃ vā bodhi vā dhuvasannipātaṭṭhānaṃ vā yāva[Pg.188], taṃ tāva pakatimaggena minetabbaṃ, aññaṃ maggaṃ kātuṃ, amaggena vā minetuṃ na vaṭṭati. Sāsaṅkasammatānīti corādīnaṃ niviṭṭhokāsādidassanena ‘‘sāsaṅkānī’’ti sammatāni, evaṃ saññātānīti attho. Saha paṭibhayena sappaṭibhayāni, corehi manussānaṃ hataviluttākoṭitabhāvadassanato sannihitabalavabhayānīti attho.

නවවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'උපවස්සං ඛෝ පන' යන්නෙහි 'උපවස්සං' යනු උපවස්ස කොට, වස් වැස යන්නයි. 'උපසම්පජ්ජන්ති' යනාදී තැන්හි මෙන් මෙහි ද අනුනාසිකය (නිග්ගහිතය) දත යුතුය. වස් එළඹ වාසය කොට යන අදහසයි. මේ පදයේ 'තථාරූපේසු භික්ඛු සේනාසනේසු විහරන්තෝ' යන මෙයින් සබඳතාවය වේ. මෙසේ පවසන ලද්දේ වෙයි - වස් එළඹ වාසය කොට, ඉන් පසුව අවසාන කත්තික පුර පසළොස්වක (ඉල් පොහෝ දින) අවසන් වන කාලය දක්වා යම් ඒ ආරණ්‍යක සේනාසන වෙත්ද... පෙ... (සිවුරක්) ඇතුළු ගමෙහි තැන්පත් කර තබන්නේය යන්නයි. එහි 'ආරණ්‍යක' සේනාසන යනු වඩාත්ම පිටතින් පිහිටි, දුනුවායෙකුගේ දුන්නෙන් මැන බලන කල්හි ගමෙහි ඉන්ද්‍රඛීලයේ (දොරකොඩ/සීමාවේ) සිට දුනු පන්සියයක පමණ ප්‍රමාණයකින් පිහිටි සේනාසනයන්ය. ඉදින් වට නොකරන ලද ගමක් වේ නම්, ගමෙහි සීමා කොටසින් පටන් ගෙන මැනිය යුතුය. ඉදින් විහාරය වට කොට තාප්පයක් (වැටක්) තිබේ නම් එය ද, වට නොකරන ලද විහාරයක් වේ නම් ගමේ සිට පළමුවෙන්ම ඇති සේනාසනය, චෛත්‍යය, බෝධිය හෝ ස්ථිර රැස්වීම් ශාලාව දක්වා සාමාන්‍ය ගමන් මාර්ගයෙන් මැනිය යුතුය. වෙනත් මඟක් සෑදීමට හෝ නොමඟින් මැනීමට හෝ නුසුදුසුය. 'සාසංකසම්මතානි' යනු සොරුන් ආදීන් ගැවසෙන ස්ථාන දැකීමෙන් 'සැක සහිතය' යි සම්මත වූ, එසේ හඳුනාගන්නා ලද යන්නයි. 'සප්පටිබයානි' යනු භය සහිත වූ යන්නයි. සොරුන් විසින් මිනිසුන් මැරීම, කොල්ලකෑම, පහර දීම ආදිය දැකීමෙන් හටගත් බලවත් බිය සහිත ස්ථාන යන්න අදහසයි.

Antaraghare nikkhipeyyāti āraññakassa senāsanassa samantā sabbadisābhāgesu attanā abhirucite gocaragāme nikkhipeyya. Tañca kho satiyā aṅgasampattiyā, tatrāyaṃ aṅgasampatti – purimikāya upagantvā mahāpavāraṇāya pavārito hoti, idamekaṃ aṅgaṃ. Kattikamāsoyeva hoti, idaṃ dutiyaṃ aṅgaṃ. Pañcadhanusatikapacchimappamāṇayuttaṃ senāsanaṃ hoti, idaṃ tatiyaṃ aṅgaṃ. Ūnappamāṇe vā gāvutato atirekappamāṇe vā na labhati, yatra hi piṇḍāya caritvā bhuttavelāyameva puna vihāraṃ sakkā āgantuṃ, tadeva idhādhippetaṃ. Sāsaṅkasappaṭibhayameva hoti, idaṃ catutthaṃ aṅgaṃ hotīti. Kocideva paccayoti kiñcideva kāraṇaṃ. Tena cīvarenāti tena antaraghare nikkhittacīvarena. Vippavāsāyāti viyogavāsāya. Tato ce uttari vippavaseyyāti chārattato uttari tasmiṃ senāsane sattamaṃ aruṇaṃ uṭṭhāpeyyāti attho, tathā asakkontena pana gāmasīmaṃ okkamitvā sabhāyaṃ vā yattha katthaci vā vasitvā cīvarappavattiṃ ñatvā pakkamituṃ vaṭṭati. Aññatra bhikkhusammutiyāti yaṃ saṅgho gilānassa bhikkhuno cīvarena vippavāsasammutiṃ deti, taṃ ṭhapetvā aladdhasammutikassa atirekachārattaṃ vippavasato nissaggiyaṃ hoti.

‘අන්තරඝරෙ නික්ඛිපෙය්‍ය’ යනු ආරණ්‍යක සෙනසුනක හාත්පස සියලු දිශාභාගයන්හි තමන් කැමති වූ ගොදුරුගමක තැන්පත් කළ හැකිය යන්නයි. ඒ තැබීම ද අංගසම්පත්තියක් ඇති කල්හිම වේ. එහි අංගසම්පත්තිය මෙසේය: පෙර වස් එළඹ මහා පවාරණයෙන් පවාරණය කරන ලද්දේ වෙයි, මෙය පළමු අංගයයි. ඉල් මාසයම වෙයි, මෙය දෙවන අංගයයි. දුනු පන්සියයක අවම ප්‍රමාණයෙන් යුතු ආරණ්‍ය සෙනසුනක් වෙයි, මෙය තුන්වන අංගයයි. දුනු පන්සියයකට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක හෝ ගාවුතයකට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක සෙනසුනක තැබීමට නොලැබේ. යම් සෙනසුනක සිට පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර, දන් වැළඳූ වේලාවෙහිම නැවත විහාරයට පැමිණීමට හැකිවේද, එයම මෙහි අදහස් කරන ලදී. සැක සහිත සහ බිය සහිත වූයේම වෙයි, මෙය සිව්වන අංගයයි. ‘කොචිදෙව පච්චයො’ යනු කිසියම්ම කරුණක් යන්නයි. ‘තෙන චීවරෙන’ යනු ගමෙහි තබන ලද ඒ සිවුරෙන් යන්නයි. ‘විප්පවාසාය’ යනු වෙන්ව වාසය කිරීම පිණිසයි. ‘තතො චෙ උත්තරි විප්පවසෙය්‍ය’ යනු සය රැයකට වඩා වැඩියෙන් ඒ සෙනසුනෙහි වසමින් සත්වන අරුණ උදාවීමට නොපැමිණවිය යුතුය යන්න අර්ථයයි. එසේ කිරීමට අපොහොසත් වන භික්ෂුව විසින් ගම් සීමාවට බැස සභාවක හෝ වෙනත් යම් තැනක හෝ වාසය කොට සිවුරෙහි පැවැත්ම දැන බැහැර යාම වටී. ‘අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛු සම්මුතියා’ යනු සංඝයා විසින් ගිලන් භික්ෂුවට සිවුරෙන් තොරව වාසය කිරීමට යම් සම්මුතියක් දෙයිද, එය හැර සම්මුතියක් නොලද භික්ෂුව සය රැයකට වඩා වෙන්ව වාසය කළහොත් නිසඟි වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha cīvaravippavāsavatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha cīvaravaggassa dutiyasikkhāpade vuttanayeneva veditabbanti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ භික්ෂූන් අරභයා සිවුරෙන් තොරව වාසය කිරීමේ කරුණෙහිදී පනවන ලදි. මෙහි ඉතිරි කොටස චීවර වර්ගයේ දෙවන ශික්ෂාපදයේ දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Sāsaṅkasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සාසංක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලන ලදි.

10. Pariṇatasikkhāpadavaṇṇanā

10. පරිණත ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame saṅghikanti saṅghassa santakaṃ. So hi saṅghassa pariṇatattā hatthe anāruḷhopi ekena pariyāyena saṅghasantako hoti. Lābhanti labhitabbaṃ cīvarādivatthuṃ. Pariṇatanti ‘‘dassāma karissāmā’’ti vacībhedena vā [Pg.189] hatthamuddāya vā saṅghassa ninnaṃ hutvā ṭhitaṃ. Attano pariṇāmeyyāti ‘‘idaṃ mayhaṃ dethā’’tiādīni vadanto attaninnaṃ kareyya. Sace pana saṅghassa dinnaṃ hoti, taṃ gahetuṃ na vaṭṭati, saṅghasseva dātabbaṃ. Pariṇataṃ pana sahadhammikānaṃ vā gihīnaṃ vā antamaso mātusantakampi attano pariṇāmentassa payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti.

දසවන ශික්ෂාපදයෙහි ‘සංඝිකං’ යනු සංඝයා සතු දෙයයි. ඒ ලාභය සංඝයා වෙත නැඹුරු කරන ලද බැවින් අතට පත් නොවූයේ වුවද එක් ආකාරයකින් සංඝයා සතු දෙයක් වෙයි. ‘ලාභං’ යනු ලැබිය යුතු සිවුරු ආදී වස්තුවයි. ‘පරිණතං’ යනු ‘දෙන්නෙමු, කරන්නෙමු’ යි වචනයෙන් හෝ අත් සංඥාවෙන් හෝ සංඝයා දෙසට නැඹුරු කොට තබන ලද ලාභයයි. ‘අත්තනො පරිණාමෙය්‍ය’ යනු ‘මෙය මට දෙන්න’ යනාදී වශයෙන් පවසමින් තමා දෙසට නැඹුරු කර ගන්නේ නම් යන්නයි. ඉදින් සංඝයාට දෙන ලද්දක් වේ නම් එය ගැනීම සුදුසු නොවේ, සංඝයාටම දිය යුතුය. සබ්‍රහ්මචාරීන්ට හෝ ගිහියන්ට හෝ අවසානයේ මව සතු වස්තුවක් වුවද තමාට හරවා ගන්නා භික්ෂුවට ප්‍රයෝගය නිසා දුකුළා වේ, ලැබීමෙන් නිසඟි පාචිත්ති වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha pariṇāmanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, pariṇate vematikassa, apariṇate pariṇatasaññino ceva vematikassa ca, saṅghacetiyapuggalesu yassa kassaci pariṇataṃ aññasaṅghādīnaṃ pariṇāmentassa ca dukkaṭaṃ. Apariṇatasaññino, ‘‘kattha demā’’ti pucchite ‘‘yattha tumhākaṃ cittaṃ pasīdati, tattha detha, tumhākaṃ deyyadhammo paribhogaṃ vā labheyyā’’tiādīni vadantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Saṅghe pariṇatabhāvo, taṃ ñatvā attano pariṇāmanaṃ, paṭilābhoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී සද වැදෑරුම් භික්ෂූන් අරභයා ලාභයන් තමාට හරවා ගැනීමේ කරුණෙහිදී පනවන ලදි. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණ නොකළ හැක්කකි. හරවා ගන්නා ලද ලාභයෙහි සැක ඇති තැනැත්තාටද, හරවා නොගත් ලාභයෙහි හරවා ගන්නා ලදැයි සිතන්නාට සහ සැක ඇති තැනැත්තාටද, සංඝ, චෛත්‍ය, පුද්ගලයන් අතුරින් යම් කෙනෙකුට හරවා ගන්නා ලද ලාභය අනෙක් සංඝයා ආදීන්ට හරවා ගන්නා තැනැත්තාටද දුකුළා වේ. හරවා නොගත් සිතැත්තාට, ‘කොහේ දෙමුද?’ කියා ඇසූ කල ‘ඔබගේ සිත යම් තැනක පැහැදේ නම් එතැන දෙන්න, ඔබගේ දෙය්‍යධර්මය පරිභෝජනයට ලක්වන්නේ යම් තැනකද එතැන දෙන්න’ යනාදී වශයෙන් පවසන්නාටද, උම්මත්තක ආදීන්ටද ඇවැත් නැත. සංඝයා කෙරෙහි නැඹුරු වූ බව, එය දැන තමාට හරවා ගැනීම, ලැබීම යන මොහු මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදානයට සමාන වේ.

Pariṇatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පරිණත ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලන ලදි.

Pattavaggo tatiyo.

තුන්වන පත්ත වර්ගයයි.

Iti kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

මෙසේ කංඛාවිතරණී පාතිමොක්ඛ වර්ණනාවෙහි

Nissaggiyapācittiyavaṇṇanā niṭṭhitā.

නිසඟි පාචිත්තිය වර්ණනාව නිමවා ලන ලදි.

Pācittiyakaṇḍo

පාචිත්තිය කණ්ඩය

1. Musāvādavaggo

1. මුසාවාද වර්ගය

1. Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā

1. මුසාවාද ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pācittiyesu [Pg.190] musāvādavaggassa paṭhame sampajānamusāvādeti pubbepi jānitvā vacanakkhaṇepi jānantasseva musāvādabhaṇane. Bhaṇanañca nāma idha abhūtassa vā bhūtataṃ, bhūtassa vā abhūtataṃ katvā kāyena vā vācāya vā viññāpanappayogo, nimittatthe cetaṃ bhummavacanaṃ. Tasmā yo sampajānamusāvādaṃ vadati, tassa taṃnimittaṃ taṃhetu tappaccayā pācittiyaṃ hotīti evamettha aññesu ca īdisesu attho veditabbo.

පාචිත්තියන් අතුරින් මුසාවාද වර්ගයේ පළමු ශික්ෂාපදයෙහි ‘සම්පජානමුසාවාදෙ’ යනු කීමට පෙරද දැන, කියන මොහොතෙහිද දැන දැනම බොරු කීමයි. ‘භණනං’ (කීම) නම් මෙහි නොවූවක් වූවක් කොට හෝ වූවක් නොවූවක් කොට හෝ කයෙන් හෝ වචනයෙන් හෝ හැඟවීමේ ප්‍රයෝගයයි. මෙහි සප්තමී විභක්තිය නිමිත්තාර්ථයෙහි වැටේ. එබැවින් යමෙක් දැන දැනම බොරු කියයිද, ඔහුට ඒ නිමිත්තෙන්, ඒ හේතුවෙන්, ඒ ප්‍රත්‍යයෙන් පාචිත්ති වේ යන්න මෙහිද මෙබඳු වෙනත් තැන්හිද අර්ථය දත යුතුය.

Sāvatthiyaṃ hatthakaṃ sakyaputtaṃ ārabbha avajānitvā paṭijānanādivatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, uttarimanussadhammārocanatthaṃ musā bhaṇantassa pārājikaṃ, amūlakena pārājikena anuddhaṃsanatthaṃ saṅghādiseso, saṅghādisesena anuddhaṃsanatthaṃ pācittiyaṃ, ācāravipattiyā anuddhaṃsanatthaṃ dukkaṭaṃ, ‘‘yo te vihāre vasī’’tiādinā (pārā. 220) pariyāyena uttarimanussadhammārocanatthaṃ paṭivijānantassa musā bhaṇite thullaccayaṃ, appaṭivijānantassa dukkaṭaṃ, kevalaṃ musā bhaṇantassa idha pācittiyaṃ. Anupadhāretvā sahasā bhaṇantassa, ‘‘aññaṃ bhaṇissāmī’’ti aññaṃ bhaṇantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Visaṃvādanapurekkhāratā, visaṃvādanacittena yamatthaṃ vattukāmo, tassa puggalassa viññāpanapayogo cāti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී ශාක්‍ය පුත්‍ර හත්ථක භික්ෂුව අරභයා, ප්‍රතික්ෂේප කොට පසුව පිළිගැනීම ආදී කරුණෙහිදී පනවන ලදි. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණ නොකළ හැක්කකි. උත්තරීමනුෂ්‍යධර්ම ප්‍රකාශ කිරීමේ අදහසින් බොරු කියන්නාට පාරාජිකා වේ. අමූලක පාරාජිකාවෙන් චෝදනා කිරීමේ අදහසින් බොරු කියන්නාට සංඝාදිසේස වේ. සංඝාදිසේසයෙන් චෝදනා කිරීමේ අදහසින් බොරු කියන්නාට පාචිත්ති වේ. ආචාර විපත්තියෙන් චෝදනා කිරීමේ අදහසින් බොරු කියන්නාට දුකුළා වේ. ‘ඔබගේ විහාරයෙහි වසන්නේ කවරෙක්ද’ යනාදී වක්‍ර ආකාරයෙන් උත්තරීමනුෂ්‍යධර්ම ප්‍රකාශ කිරීම පිණිස කියන ලද බොරුව අසන්නා වටහා ගත් කල්හි ථුල්ලච්චය වේ, වටහා නොගත් කල්හි දුකුළා වේ. කේවළ වශයෙන් බොරු කියන්නාට මෙහි පාචිත්ති වේ. සිහියෙන් විමසා නොබලා ඉක්මනින් පවසන්නාටද, ‘වෙනත් දෙයක් පවසන්නෙමි’ යි සිතා වෙනත් දෙයක් පවසන්නාටද, උම්මත්තක ආදීන්ටද ඇවැත් නැත. රැවටීමේ අදහස පෙරදැරි කරගත් බව, රැවටීමේ සිතින් යම් කරුණක් පැවසීමට කැමතිද, ඒ අසන පුද්ගලයාට හැඟවීමේ ප්‍රයෝගයද යන මොහු මෙහි අංග දෙකයි. සමුඨාන ආදිය අදත්තාදානයට සමාන වේ.

Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

මුසාවාද ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලන ලදි.

2. Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā

2. ඕමසවාද ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye omasavādeti ovijjhanavacane, jātināmagottakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattiakkosesu bhūtena vā abhūtena vā yena kenaci pārājikaṃ āpannaṃ vā anāpannaṃ vā yaṃkiñci bhikkhuṃ yāya kāyaci [Pg.191] vācāya vā hatthamuddāya vā anaññāpadesena akkosanavacane pācittiyanti attho.

දෙවන ශික්ෂාපදයෙහි ‘ඕමසවාදෙ’ යනු උපහාසාත්මක (කණට හා හදවතට විදින්නාක් බඳු) වචන කීමෙහි, ජාතිය, නම, ගෝත්‍රය, කර්මාන්තය, ශිල්පය, ආබාධය, ලිංගය, කෙලෙස්, ඇවැත් සහ ආක්‍රෝෂ යන කරුණුවලින් සත්‍ය වූ හෝ අසත්‍ය වූ හෝ යම්කිසි කරුණකින්, පාරාජිකාවට පැමිණි හෝ නොපැමිණි හෝ යම්කිසි භික්ෂුවකට යම්කිසි වචනයකින් හෝ අත් සංඥාවකින් හෝ වෙනත් අයෙකුට පවසන්නාක් මෙන් නොව සෘජුවම ආක්‍රෝෂ වචනයෙන් අපහාස කිරීමෙහි පාචිත්ති වේ යන්න අර්ථයයි.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha omasanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tehiyeva dasahi akkosavatthūhi ‘‘santi idhekacce caṇḍālā’’tiādinā (pāci. 26) nayena aññāpadesaṃ katvā akkosantassa, ‘‘corosi gaṇṭhibhedakosī’’tiādīhi pāḷimuttakapadehi akkosantassa, yathā tathā vā anupasampannaṃ akkosantassa ca dukkaṭaṃ. Idha bhikkhunīpi anupasampannasaṅkhyaṃ gacchati. Anakkositukāmassa kevalaṃ davakamyatāya vadato sabbattha dubbhāsitaṃ. Atthadhammaanusāsanipurekkhārānaṃ, ummattakādīnañca anāpatti. Yaṃ akkosati, tassa upasampannatā, anaññāpadesena jātiādīhi akkosanaṃ, ‘‘maṃ akkosatī’’ti jānanā, atthapurekkhāratādīnaṃ abhāvoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, vedanā pana idha dukkhāti.

සැවැත් නුවරදී සදිබ්බගිය භික්ෂූන් අරභයා නිග්‍රහ කිරීමේ (නින්දා කිරීමේ) කරුණෙහි පනවන ලදි. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ. එම දස වැදෑරුම් ආක්‍රෝෂ වස්තූන්ගෙන්ම "මෙහි ඇතැම් චණ්ඩාලයෝ වෙති" යනාදී ක්‍රමයෙන් අන්‍යයෙකුට පවසන්නාක් මෙන් වක්‍රව ආක්‍රෝෂ කරන්නාට ද, "තෝ සොරෙකි, තෝ ගැටකපන්නෙකි" යනාදී පාලි පාඨයෙන් බාහිර වූ පදවලින් ආක්‍රෝෂ කරන්නාට ද, කෙසේ හෝ වේවා අනුපසම්පන්නයෙකුට ආක්‍රෝෂ කරන්නාට ද දුක්කටාපත් වේ. මෙහිදී භික්ෂුණිය ද අනුපසම්පන්න ගණයට ඇතුළත් වේ. ආක්‍රෝෂ කිරීමේ කැමැත්තක් නොමැතිව, හුදෙක් සිනහව හෝ කවටකම පිණිස පවසන්නාට සෑම තැනදීම දුබ්භාසිත ඇවැත් වේ. අර්ථය, ධර්මය හා අනුශාසනාව පෙරදැරි කරගෙන පවසන්නන්ට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. යමෙකුට ආක්‍රෝෂ කෙරේ ද, ඔහුගේ උපසම්පන්න භාවය, වක්‍රව හැඟවීමක් නොකර (සෘජුවම) ජාති ආදියෙන් ආක්‍රෝෂ කිරීම, "මට ආක්‍රෝෂ කරයි" කියා අනෙකා දැනගැනීම, අර්ථය පෙරදැරි කරගැනීම ආදියේ නොතිබීම යන මොහු මෙහි අංග සතර වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදානයට සමාන වේ, මෙහි වේදනාව වනාහි දුක්ඛ වේදනාවයි.

Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඕමසවාද ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

3. Pesuññasikkhāpadavaṇṇanā

3. පේසුඤ්ඤ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye bhikkhupesuññeti bhikkhussa pesuññe, jātiādīhi akkosavatthūhi bhikkhū akkosantassa bhikkhuno sutvā vacanaṃ bhikkhuno piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā yo akkuddho, tassa bhikkhussa kāyena vā vācāya vā upasaṃhaṭe tasmiṃ pesuññakaraṇavacane pācittiyanti attho.

තුන්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි "භික්ඛුපේසුඤ්ඤේ" යනු භික්ෂුවක කෙරෙහි කේලාම් කීමෙහි ය. ජාති ආදී ආක්‍රෝෂ වස්තූන්ගෙන් භික්ෂුවකට ආක්‍රෝෂ කරන භික්ෂුවකගේ වචනය අසා, (කේලාම් කියනු ලබන) භික්ෂුවට තමන් ප්‍රිය වීමේ කැමැත්තෙන් හෝ (දෙදෙනා) භේද කිරීමේ අදහසින් හෝ යම් භික්ෂුවක් ආක්‍රෝෂයට ලක් වූයේ ද, ඒ භික්ෂුව වෙත කයින් හෝ වචනයෙන් හෝ පමුණුවන ලද්දා වූ, ඒ කේලාම් කීමේ වචනය හේතුවෙන් පාචිත්තිය වේ යන්න අර්ථයයි.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha pesuññaupasaṃharaṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, vuttanayeneva aññāpadesena akkosantassa vacanūpasaṃhāre vā pāḷimuttakaakkosūpasaṃhāre vā anupasampannassa ca upasaṃhāre dukkaṭaṃ. Idhāpi bhikkhunī anupasampannaṭṭhāne ṭhitā. Na piyakamyatāya, na bhedādhippāyena kevalaṃ pāpagarahitāya vadantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Jātiādīhi anaññāpadesena akkosantassa bhikkhuno sutvā vacanaṃ bhikkhussa upasaṃharaṇaṃ, piyakamyatābhedādhippāyesu [Pg.192] aññataratā, tassa vijānanāti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānevāti.

සැවැත් නුවරදී සදිබ්බගිය භික්ෂූන් අරභයා කේලාම් පැමිණවීමේ කරුණෙහි පනවන ලදි. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ. කියන ලද ක්‍රමයෙන්ම වක්‍රව ආක්‍රෝෂ කරන්නාගේ වචනය පැමිණවීමේදී හෝ පාලි පාඨයෙන් බාහිර වූ ආක්‍රෝෂයන් පැමිණවීමේදී හෝ අනුපසම්පන්නයෙකු වෙත පැමිණවීමේදී හෝ දුක්කටාපත් වේ. මෙහිදී ද භික්ෂුණිය අනුපසම්පන්නස්ථානයෙහි පිහිටන්නීය. ප්‍රිය වීමේ කැමැත්තෙන් තොරව, භේද කිරීමේ අදහසින් තොරව, හුදෙක් පාපී පුද්ගලයාට ගර්හා කිරීමේ (නින්දා කිරීමේ) අදහසින් පවසන්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ජාති ආදියෙන් වක්‍රව හැඟවීමක් නොකර ආක්‍රෝෂ කරන භික්ෂුවකගේ වචනය අසා, එය භික්ෂුව වෙත පැමිණවීම ද, ප්‍රිය වීමේ කැමැත්ත හෝ භේද කිරීමේ අදහස යන දෙකෙන් එකක් තිබීම ද, අනෙකා එය දැනගැනීම ද යන මොහු මෙහි අංග තුන වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදානයට සමාන වේ.

Pesuññasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පේසුඤ්ඤ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā

4. පදසෝධම්ම ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe padaso dhammaṃ vāceyyāti saṅgītittayaṃ anāruḷhampi rājovādatikkhindriyacatuparivattananandopanandakulumpasuttamaggakathādidhammañca saṅgītittayamāruḷhaṃ tipiṭakadhammañca padaṃ padaṃ vāceyya, padānupadaanvakkharaanubyañjanesu ekekaṃ koṭṭhāsanti attho. Pācittiyanti etesu padādīsu bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā yaṃkañci koṭṭhāsaṃ avasesapuggalehi saddhiṃ ekato bhaṇantassa padādigaṇanāya pācittiyaṃ.

සතරවන ශික්ෂාපදයෙහි "පදසෝ ධම්මං වාචෙය්‍ය" යනු, සංගායනා තුනට ඇතුළත් නොවුණ ද රාජෝවාද, තික්ඛින්ද්‍රිය, චතුපරිවට්ට, nන්දෝපනන්ද, කුලුම්ප සූත්‍ර සහ මග්ගකථා ආදී වූ ධර්මය ද, සංගායනා තුනට ඇතුළත් වූ ත්‍රිපිටක ධර්මය ද පදයෙන් පදය උගන්වන්නේ නම්, පද, අනුපද, අන්වක්ඛර, අනුබ්‍යඤ්ජන යන මෙයින් එක් එක් කොටසක් (උගන්වන්නේය) යන්න අර්ථයයි. "පාචිත්තියං" යනු මේ පද ආදියේදී භික්ෂුව හා භික්ෂුණිය හැර සෙසු පුද්ගලයන් සමඟ එක්ව සජ්ඣායනා කරන්නාට පද ආදියේ ගණන අනුව පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha padaso dhammavācanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ. Upasampanne anupasampannasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ. Anupasampannena saddhiṃ ekato uddesaggahaṇe, sajjhāyakaraṇe, tassa santike uddesaggahaṇe, yebhuyyena paguṇaganthaṃ bhaṇantassa, osārentassa ca khalitaṭṭhāne ‘‘evaṃ bhaṇāhī’’ti vacane ca ekato bhaṇantassāpi, ummattakādīnañca anāpatti. Anupasampannatā, vuttalakkhaṇaṃ dhammaṃ padaso vācanatā, ekato osāpanañcāti imānettha tīṇi aṅgāni. Padasodhammasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

සැවැත් නුවරදී සදිබ්බගිය භික්ෂූන් අරභයා පද වශයෙන් ධර්මය ඉගැන්වීමේ කරුණෙහි පනවන ලදි. සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ, තිකපාචිත්තියකි. උපසම්පන්නයෙකු කෙරෙහි අනුපසම්පන්න සඥාව ඇත්තාට හෝ සැක ඇත්තාට හෝ දුක්කටාපත් වේ. අනුපසම්පන්නයෙකු සමඟ එක්ව (පාලි හෝ අටුවා) ඉගෙනීමේදී, සජ්ඣායනා කිරීමේදී, ඔහු ඉදිරියෙහි ඉගෙනීමේදී, බොහෝ සෙයින් ප්‍රගුණ කරන ලද ග්‍රන්ථයක් සජ්ඣායනා කරන්නා වූ ද පිරිස මැද පාලිය පවසන්නා වූ ද (අනුපසම්පන්නයාට) වැරදුණු තැනකදී "මෙසේ කියව" යි කීමේදී ද, එක්ව සජ්ඣායනා කළ ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. අනුපසම්පන්න භාවය, කියන ලද ලක්ෂණ ඇති ධර්මය පද වශයෙන් ඉගැන්වීම, එක්ව අවසන් කිරීම (සජ්ඣායනා කිරීම) යන මොහු මෙහි අංග තුන වෙති. පදසෝධම්ම සමුට්ඨානය, කිරිය, නෝසඤ්ඤාවිමොක්ඛ, අචිත්තක, පණ්ණත්තිවජ්ජ, වචීකර්ම, තිචිත්ත, තිවේදනා වෙති.

Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පදසෝධම්ම ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

5. Paṭhamasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā

5. ප්‍රථම සහසෙය්‍ය ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame anupasampannenāti bhikkhuṃ ṭhapetvā antamaso pārājikavatthubhūtena tiracchānagatenāpi. Uttaridirattatirattanti dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā rattīnaṃ upari. Sahaseyyanti sabbacchannaparicchanne yebhuyyena channaparicchanne vā senāsane pubbāpariyena vā ekakkhaṇena vā ekato nipajjanaṃ. Kappeyyāti [Pg.193] vidaheyya sampādeyya. Tattha chadanaṃ anāhacca diyaḍḍhahatthubbedhena pākārādinā paricchinnampi sabbaparicchannamicceva veditabbaṃ, tasmā iminā lakkhaṇena samannāgato sacepi sattabhūmiko pāsādo ekūpacāro hoti, satagabbhaṃ vā catusālaṃ, yo tattha vā aññattha vā tādise tena vā aññena vā anupasampannena saha tisso rattiyo sayitvā catutthadivase atthaṅgate sūriye anupasampanne nipanne gabbhadvāraṃ pidhāya vā apidhāya vā nipajjati, paṭhamanipanno vā tasmiṃ nipajjante na vuṭṭhāti, tassa ubhinnaṃ uṭṭhahitvā nipajjanappayogagaṇanāya anupasampannagaṇanāya ca pācittiyaṃ. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ (pāci. aṭṭha. 51) sabbappakārato vutto.

පස්වන ශික්ෂාපදයෙහි "අනුපසම්පන්නයෙකු සමඟ" යනු භික්ෂුව හැර අවසානයේ පාරාජිකාවට වස්තු වූ තිරිසනෙකු සමඟ වුව ද වේ. "උත්තරිදිරත්තතිරත්තං" යනු රැයවල් දෙකක් හෝ තුනක් ඉක්මවා ය. "සහසෙය්‍යං" යනු සම්පූර්ණයෙන්ම සෙවිලි කළ හා වට කළ වූ ද, බොහෝ සෙයින් සෙවිලි කළ හා වට කළ වූ ද සෙනාසනයෙහි පෙර පසු වශයෙන් හෝ එක් ක්ෂණයකින් හෝ එක්ව සැතපීමයි. "කප්පෙය්‍ය" යනු පිළියෙල කරන්නේ ද (සිදු කරන්නේ ද) වේ. එහි වහලට නොතැවරී, රියන් එකහමාරක් උසැති පවුරු ආදියෙන් වට කරන ලද්දක් වුව ද සම්පූර්ණයෙන්ම වට කරන ලද්දක් ලෙසම දත යුතුය. එහෙයින් මේ ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වූයේ, ඉදින් සත් මහල් ප්‍රාසාදයක් වුව ද එක් උපචාරයක් (පරිශ්‍රයක්) ඇත්තේ වේ. කාමර සියයක් ඇති හෝ සිව්මැදිරි ගෙයක් (චතුස්සාලාවක්) වුව ද එසේමය. යම් භික්ෂුවක් එහි හෝ වෙනත් එවැනි ස්ථානයක හෝ ඒ අනුපසම්පන්නයා සමඟ හෝ වෙනත් අනුපසම්පන්නයෙකු සමඟ රැයවල් තුනක් සැතපී, සතරවන දිනයෙහි හිරු බැස ගිය කල්හි, අනුපසම්පන්නයා සැතපී සිටින විට, කාමරයේ දොර වසා හෝ නොවසා හෝ සැතපෙන්නේ ද, පළමුව සැතපී සිටි භික්ෂුව හෝ අනුපසම්පන්නයා සැතපෙන කල්හි නැඟී නොසිටින්නේ ද, නැඟිට නැවත සැතපීමේ ප්‍රයෝග ගණන අනුව ද, අනුපසම්පන්නයන්ගේ ගණන අනුව ද ඔහුට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. මෙය මෙහි සංක්ෂේපයයි, විස්තරය වනාහි සමන්තපාසාදිකාවෙහි සෑම ආකාරයකින්ම පවසා ඇත.

Āḷaviyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha anupasampannena sahaseyyavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘uttaridirattatiratta’’nti ayamettha anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, upasampanne anupasampannasaññino vematikassa vā upaddhacchannaparicchannādīsu ca dukkaṭaṃ. Ūnakadirattatirattaṃ vasantassa, tatiyāya rattiyā purāruṇā nikkhamitvā puna vasantassa, sabbacchannasabbāparicchannādīsu vasantassa, itarasmiṃ nisinne nipajjantassa, nipanne vā nisīdantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Pācittiyavatthukasenāsanaṃ, tattha anupasampannena saha nipajjanaṃ, catutthadivase sūriyatthaṅgamananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānevāti.

ආළවියෙහිදී බොහෝ භික්ෂූන් අරභයා අනුපසම්පන්නයෙකු සමඟ එක්ව සැතපීමේ කරුණෙහි පනවන ලදි. "උත්තරiදිරත්තතිරත්තං" යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ, තිකපාචිත්තියකි. උපසම්පන්නයෙකු කෙරෙහි අනුපසම්පන්න සඥාව ඇත්තාට හෝ සැක ඇත්තාට හෝ අඩක් සෙවිලි කළ, අඩක් වට කළ සෙනාසන ආදියේදී දුක්කටාපත් වේ. රැයවල් දෙක තුනකට වඩා අඩු කාලයක් වසන්නාට ද, තුන්වන රැයෙහි අරුණෝදයට පෙර නික්ම ගොස් නැවත වසන්නාට ද, සම්පූර්ණයෙන්ම සෙවිලි කළ ද සම්පූර්ණයෙන්ම වට නොකළ සෙනාසන ආදියේ වසන්නාට ද, අනෙකා හිඳගෙන සිටින විට සැතපෙන්නාට ද, සැතපී සිටින විට හිඳගන්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. පාචිත්තිය ඇවැතට වස්තු වූ සෙනාසනය, එහි අනුපසම්පන්නයෙකු සමඟ සැතපීම, සතරවන දිනයෙහි හිරු බැස යාම යන මොහු මෙහි අංග තුන වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය ඒළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Paṭhamasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ප්‍රථම සහසෙය්‍ය ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

6. Dutiyasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā

6. ද්විතීය සහසෙය්‍ය සික්ඛාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe mātugāmenāti antamaso tadahujātāyapi manussitthiyā. Dissamānarūpā pana yakkhipetiyo paṇḍako methunavatthubhūtā ca tiracchānitthiyo idha dukkaṭavatthukā honti.

හයවන සික්ඛාපදයෙහි 'මාතුගාමෙන' යනු අවම වශයෙන් එදිනම උපන් මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියක ද ඇතුළුව ය. ශරීරය පෙනෙන්නට තිබෙන යක්ෂණියන්, ප්‍රේතයන්, පණ්ඩකයන් සහ මෙවුන්දම් සෙවීමෙහි වස්තුවක් වූ තිරිසන් ස්ත්‍රීන් ද මෙහි දී දුක්කටාපත් ලැබීමට හේතු වන වස්තූහු වෙති.

Sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ anuruddhattheraṃ ārabbha mātugāmena sahaseyyavatthusmiṃ paññattaṃ, sesaṃ anantarasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ aññatra [Pg.194] rattiparicchedā, tatra hi catutthadivase āpatti, idha pana paṭhamadivasepīti.

සැවැත් නුවර දී ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ තෙරුන් වහන්සේ අරභයා මාතුගාමිකාවක (ස්ත්‍රියක) සමඟ එක්ව සැතපීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන මෙම සික්ඛාපදය පනවන ලදී. රාත්‍රී කාල සීමාව හැර ඉතිරි විස්තරය මීට පෙර සික්ඛාපදයෙහි සඳහන් වූ ක්‍රමයෙන් ම දත යුතුය. එහි දී හතරවන දිනයේ දී ඇවැත් සිදු වන අතර, මෙහි දී නම් පළමු දිනයේ දී ම ඇවැත් සිදු වේ.

Dutiyasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ද්විතීය සහසෙය්‍ය සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදිමි.

7. Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā

7. ධර්මදේශනා සික්ඛාපද වර්ණනාව

Sattame uttarichappañcavācāhītiettha eko gāthāpādo ekā vācāti evaṃ sabbattha vācāpamāṇaṃ veditabbaṃ. Dhammaṃ deseyyāti padasodhammasikkhāpade vuttalakkhaṇaṃ dhammaṃ vā aṭṭhakathādhammaṃ vā bhāseyya. Aññatra viññunā purisaviggahenāti vinā viññunā purisena. Manussaviggahaṃ gahetvā ṭhitena pana yakkhena vā petena vā tiracchānena vā saddhiṃ ṭhitāyapi dhammaṃ desetuṃ na vaṭṭati. Pācittiyanti dutiyāniyate vuttalakkhaṇena manussena vinā viññumanussitthiyā channaṃ vācānaṃ upari padādivasena dhammaṃ desentassa padādigaṇanāya, bahūnaṃ desayato mātugāmagaṇanāya ca pācittiyaṃ.

හත්වන සික්ඛාපදයෙහි 'උත්තරිඡප්පඤ්චවාචාහි' යන්නෙහි එක් ගාථා පාදයක් එක් වචනයක් (වාචාවක්) ලෙස ද, මෙසේ හැමතැනම වචන ප්‍රමාණය දත යුතුය. 'ධම්මං දෙසෙය්‍ය' යනු පදසෝධර්ම සික්ඛාපදයෙහි දක්වන ලද ලක්ෂණ ඇති ධර්මය හෝ අටුවා ධර්මය හෝ දේශනා කරන්නේ නම් ය. 'අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤුනා පුරිසවිග්ගහෙන' යනු වියත් (තේරුම් ගත හැකි) මනුෂ්‍ය පුරුෂයෙකු හැර ය. මනුෂ්‍ය වේශයක් මවාගෙන සිටින යක්ෂයෙකු හෝ ප්‍රේතයෙකු හෝ තිරිසනෙකු හෝ සමඟ සිටින ස්ත්‍රියකට වුව ද ධර්මය දේශනා කිරීම සුදුසු නොවේ. 'පාචිත්තියං' යනු ද්විතීය අනියතයෙහි දක්වන ලද ලක්ෂණ ඇති මනුෂ්‍ය පුරුෂයෙකු රහිතව, වියත් මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියකට වචන හයකට වඩා පද ආදියේ වසයෙන් ධර්ම දේශනා කරන භික්ෂුවට, පද ආදියේ ගණනින් ද බොහෝ දෙනෙකුට දේශනා කරද්දී මාතුගාමයන්ගේ ගණනින් ද පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ udāyittheraṃ ārabbha mātugāmassa dhammadesanāvatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra viññunā’’ti ayamettha anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, amātugāme mātugāmasaññino vematikassa vā yakkhipetipaṇḍakamanussaviggahatiracchānitthīnaṃ desentassa ca dukkaṭaṃ. Chahi vācāhi, tato vā oraṃ desentassa, vuttalakkhaṇe vā purise sati, sayaṃ vā uṭṭhāya, puna nisīditvā mātugāmassa vā uṭṭhahitvā puna nisinnassa, aññassa vā mātugāmassa desayato, ‘‘dīghanikāyo nāma bhante kimatthiyo’’ti evaṃ pana puṭṭhe sabbampi dīghanikāyaṃ desentassa, aññassatthāya vuccamānaṃ mātugāme suṇante, ummattakādīnañca anāpatti. Vuttalakkhaṇassa dhammassa channaṃ vācānaṃ upari desanā, vuttalakkhaṇo mātugāmo, iriyāpathaparivattābhāvo, kappiyakārakassābhāvo, apañhāvissajjanāti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni padasodhammasadisāneva, kevalaṃ idha kiriyākiriyaṃ hotīti.

සැවැත් නුවර දී උදායි තෙරුන් වහන්සේ අරභයා මාතුගාමයාට ධර්ම දේශනා කිරීමේ කරුණෙහි දී මෙය පනවන ලදී. 'අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤුනා' යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. එය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික ය, තිකපාචිත්තියකි. මාතුගාම නොවන අයෙකු කෙරෙහි මාතුගාම සංඥාව ඇත්තාට හෝ සැක ඇත්තාට හෝ යක්ෂණී, ප්‍රේතී, පණ්ඩක හා මනුෂ්‍ය වේශධාරී තිරිසන් ස්ත්‍රීන්ට දේශනා කරන්නාට ද දුක්කටාපත් වේ. වචන හයකින් හෝ ඊට අඩු ප්‍රමාණයකින් ධර්මය දේශනා කරන්නේ නම්, හෝ ලක්ෂණ සහිත පුරුෂයා සිටියදී දේශනා කරන්නේ නම්, හෝ තෙමේ නැගී සිට නැවත හිඳගෙන මාතුගාමයාට දේශනා කරන්නේ නම්, හෝ නැගිට නැවත හුන් වෙනත් මාතුගාමයකට දේශනා කරන්නේ නම්, හෝ 'ස්වාමීනි, දීඝනිකාය යනු කුමක් සඳහා ද?' යැයි මෙසේ ඇසූ කල්හි මුළු දීඝනිකායම දේශනා කරන්නේ නම්, හෝ වෙනත් අයෙකු උදෙසා කියනු ලබන ධර්මය මාතුගාමයා අසා සිටින්නේ නම්, උමතු අය ආදින්ට ඇවැත් නැත. දක්වන ලද ලක්ෂණ ඇති ධර්මය වචන හයකට වඩා දේශනා කිරීම, කියන ලද ලක්ෂණ ඇති මාතුගාමයා සිටීම, ඉරියව් වෙනස් නොවීම, කැපකරු පුරුෂයෙකු නොසිටීම සහ ප්‍රශ්න විසඳීමක් නොවීම යන මේවා මෙහි අංග පහයි. සමුට්ඨාන ආදිය පදසෝධර්ම සික්ඛාපදයට සමානමය, විශේෂයෙන් මෙහි ක්‍රියා-අක්‍රියා සිද්ධ වේ.

Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ධර්මදේශනා සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදිමි.

8. Bhūtārocanasikkhāpadavaṇṇanā

8. භූතාරෝචන සික්ඛාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame [Pg.195] uttarimanussadhammanti catutthapārājike vuttalakkhaṇaṃ uttarimanussānaṃ jhāyīnañceva ariyānañca dhammaṃ. Bhūtasmiṃ pācittiyanti attani jhānādidhamme sati taṃ bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā aññassa ārocayato pācittiyaṃ.

අටවන සික්ඛාපදයෙහි 'උත්තරිමනුස්සධම්මං' යනු සතරවන පාරාජිකාවෙහි දක්වන ලද ලක්ෂණ ඇති, උත්තරීතර මනුෂ්‍යයන් වන ධ්‍යාන ලාභීන්ගේ සහ ආර්යයන්ගේ ධර්මයයි. 'භූතස්මිං පාචිත්තියං' යනු තමා තුළ ධ්‍යාන ආදී ධර්මයන් ඇති කල්හි, එය භික්ෂුවක හා භික්ෂුණියක හැර වෙනත් අයෙකුට (නොඋපසම්පන්නයෙකුට) පවසන්නාට පාචිත්ති ඇවැත් වේ යන්නයි.

Vesāliyaṃ vaggumudātīriye bhikkhū ārabbha tesaṃ bhūtārocanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, nippariyāyena attani vijjamānaṃ jhānādidhammaṃ ārocentassa sace yassa āroceti, so anantarameva ‘‘ayaṃ jhānalābhī’’ti vā ‘‘ariyo’’ti vā yena kenaci ākārena tamatthaṃ jānāti, pācittiyaṃ. No ce jānāti, dukkaṭaṃ. Pariyāyena ārocitaṃ pana jānātu vā, mā vā, dukkaṭameva. Tathārūpe kāraṇe sati upasampannassa ārocayato, ādikammikassa ca anāpatti. Yasmā pana ariyānaṃ ummattakādibhāvo natthi, jhānalābhino pana tasmiṃ sati jhānā parihāyanti, tasmā te idha na gahitā. Uttarimanussadhammassa bhūtatā, anupasampannassa ārocanaṃ, taṅkhaṇavijānanā, anaññāpadesoti imānettha cattāri aṅgāni. Bhūtārocanasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, kusalābyākatacittehi dvicittaṃ, sukhamajjhattavedanāhi dvivedananti.

විශාලා මහනුවර දී වග්ගුමුදා ගංතෙර වසන භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා, ඔවුන්ගේ (තමන් තුළ ඇති උත්තරීතර මනුෂ්‍ය ධර්මයන්) සැබවින්ම පැවසීමේ කරුණ නිමිති කොටගෙන මෙය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික ය. තමා තුළ පවත්නා ධ්‍යාන ආදී ධර්මයන් ඍජුවම ප්‍රකාශ කරද්දී, යමෙකුට පවසන්නේ ද, ඔහු ඒ මොහොතේම 'මොහු ධ්‍යානලාභියෙකි' හෝ 'ආර්යයෙකි' හෝ යනුවෙන් යම් කිසි ආකාරයකින් ඒ අර්ථය වටහා ගන්නේ නම්, පාචිත්ති ඇවැත් වේ. ඉදින් වටහා නොගන්නේ නම්, දුක්කටාපත් වේ. වක්‍රව (පර්යායෙන්) පවසන ලද්දක් වටහා ගත්ත ද, වටහා නොගත්ත ද දුක්කටාපත් ම වේ. එවැනි සුදුසු කරුණක් ඇති කල්හි උපසම්පන්නයෙකුට පවසන්නාට ද, ආදිකම්මිකයාට ද ඇවැත් නැත. ආර්යයන්ට උමතු බව ආදිය නොමැති හෙයින් ද, ධ්‍යානලාභීන්ට උමතු බව ඇති කල්හි ධ්‍යානයෙන් පිරිහෙන හෙයින් ද, ඔවුන් මෙහි දී නොගන්නා ලදී. උත්තරීතර මනුෂ්‍ය ධර්මය සැබවින්ම තිබීම, නොඋපසම්පන්නයෙකුට පැවසීම, ඒ මොහොතේම ඔහුට වැටහීම, වෙනත් අයෙකු සේ අඟවා නොකීම යන මේවා මෙහි අංග සතරයි. භූතාරෝචන සමුට්ඨානය ක්‍රියාවකි, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛයකි, අචිත්තකයකි, පන්නත්තිවජ්ජයකි, කායකර්ම වාක්කර්ම දෙකින්ම වේ, කුසල් අකුසල් සිත් දෙකකින් වන බැවින් ද්විචිත්තක වේ, සුඛ සහ උපේක්ෂා වේදනා දෙකින් වන බැවින් ද්විවේදනා වේ.

Bhūtārocanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

භූතාරෝචන සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදිමි.

9. Duṭṭhullārocanasikkhāpadavaṇṇanā

9. දුට්ඨුල්ලා රෝචන සික්ඛාපද වර්ණනාව

Navame bhikkhussāti pārājikaṃ anajjhāpannassa. Duṭṭhullanti kiñcāpi dvinnaṃ āpattikkhandhānametaṃ adhivacanaṃ, idha pana saṅghādisesameva adhippetaṃ. Aññatra bhikkhusammutiyāti yaṃ saṅgho abhiṇhāpattikassa bhikkhuno āyatiṃ saṃvaratthāya āpattīnañca kulānañca pariyantaṃ katvā vā akatvā vā tikkhattuṃ apaloketvā katikaṃ karoti, taṃ ṭhapetvā, ayathākatikāya ‘‘ayaṃ asuciṃ mocetvā saṅghādisesaṃ āpanno’’tiādinā nayena vatthunā saddhiṃ āpattiṃ ghaṭetvā ārocentassa pācittiyaṃ.

නවවන සික්ඛාපදයෙහි 'භික්ඛුස්ස' යනු පාරාජිකාවට පත් නොවූ භික්ෂුවකගේ ය. 'දුට්ඨුල්ලං' යනු ඇවැත් සමූහයන් දෙකකට (පාරාජිකා, සංඝාදිසේස) නමක් වුව ද, මෙහි දී සංඝාදිසේස ඇවැත් සමූහය පමණක් අදහස් කෙරේ. 'අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසම්මුතියා' යනු නිතර ඇවැත් වන භික්ෂුවකගේ මතු සංවරය පිණිසත්, ඇවැත්වල සහ කුලයන්ගේ සීමාවන් කොට හෝ නොකොට හෝ සංඝයා විසින් තුන් වරක් අපලෝකනය කොට යම් සම්මුතියක් (කතිකාවක්) කරනු ලැබේද, එය හැර, සම්මුතියෙන් බැහැරව 'මොහු ශුක්‍ර මෝචනය කොට සංඝාදිසේස ඇවැතට පත් විය' ආදී වශයෙන් කරුණු සමඟ ගළපා ඇවැත පවසන තැනැත්තාට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ [Pg.196] chabbaggiye bhikkhū ārabbha duṭṭhullāpattiārocanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, aduṭṭhullāya duṭṭhullasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ, avasese cha āpattikkhandhe, anupasampannassa purimapañcasikkhāpadavītikkamasaṅkhātaṃ duṭṭhullaṃ vā itaraṃ aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāraṃ ārocentassāpi dukkaṭameva. Vatthumattaṃ vā āpattimattaṃ vā ārocentassa, bhikkhusammutiparicchedaṃ anatikkamitvā ārocentassa, ummattakādīnañca anāpatti. Vuttalakkhaṇassa bhikkhuno savatthuko saṅghādiseso, anupasampannassa ārocanaṃ, bhikkhusammutiyā abhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, vedanā pana idha dukkhāyevāti.

සැවැත් නුවර දී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා, දුෂ්ටුල්ල ඇවැත (සංඝාදිසේස ඇවැත) පැවසීමේ කරුණෙහි දී මෙය පනවන ලදී. සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික ය, තිකපාචිත්තියකි. දුෂ්ටුල්ල නොවන ඇවැතක් ගැන දුෂ්ටුල්ල යැයි සංඥාව ඇත්තාට හෝ සැක ඇත්තාට හෝ දුක්කටාපත් වේ. ඉතිරි ඇවැත් සමූහයන් හය හෝ නොඋපසම්පන්නයෙකුට පෙර සඳහන් කළ සික්ඛාපද පහ ඉක්මවා යෑමෙන් සිදු වූ රළු වූ (දුෂ්ටුල්ල) හෝ වෙනත් නොරළු (අදුෂ්ටුල්ල) වූ වැරදි හැසිරීමක් පවසන්නාට ද දුක්කටාපත් ම වේ. කරුණු පමණක් හෝ ඇවැත පමණක් හෝ පවසන්නාට ද, භික්ෂු සම්මුති සීමාව ඉක්මවා නොගොස් පවසන්නාට ද, උමතු වැන්නවුන්ට ද ඇවැත් නැත. කියන ලද ලක්ෂණ ඇති භික්ෂුවගේ වස්තුව සහිත සංඝාදිසේස ඇවැත, නොඋපසම්පන්නයෙකුට පැවසීම සහ භික්ෂු සම්මුතියක් නොතිබීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදාන සික්ඛාපදයට සමාන වන අතර, මෙහි දී වේදනාව දුක්ඛ වේදනාව ම වේ.

Duṭṭhullārocanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දුට්ඨුල්ලා රෝචන සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදිමි.

10. Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā

10. පඨවීඛණන සික්ඛාපද වර්ණනාව

Dasame pathavinti duvidhā pathavī jātapathavī ajātapathavīti. Tattha jātapathavī suddhamissapuñjavasena tividhā, tattha suddhapathavī nāma pakatiyā suddhapaṃsu vā suddhamattikā vā. Missapathavī nāma yattha paṃsuto vā mattikāto vā pāsāṇasakkharakathalamarumbavālukāsu aññatarassa tatiyabhāgo hoti. Puñjapathavī nāma ‘‘atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā’’ti (pāci. 86) vuttaṃ, vuttalakkhaṇena pana missakapuñjopi piṭṭhipāsāṇe ṭhitasukhumarajampi ca deve phusāyante sakiṃ tintaṃ catumāsaccayena tintokāso puñjapathavisaṅkhameva gacchati. Tividhāpi cesā pathavī uddhanapattapacanādivasena vā yathā tathā vā adaḍḍhā ‘jātapathavī’ti vuccati, daḍḍhā pana vuttappamāṇato adhikatarapāsāṇādimissā vā ajātapathavī nāma hoti, ko pana vādo suddhapāsāṇādibhedāya. Tattha yā ‘jātapathavī’ti vuttā, ayaṃ akappiyapathavī. Yo bhikkhu taṃ evarūpaṃ pathaviṃ sayaṃ khaṇati, khaṇanabhedanavilekhanapacanādīhi vikopeti, tassa payogagaṇanāya pācittiyaṃ. Yo pana khaṇāpeti, vuttanayeneva vikopāpeti, tassa ‘‘imaṃ padesa’’nti vā ‘‘imaṃ pathavi’’nti vā evaṃ niyametvā ‘‘khaṇa, bhindā’’tiādinā nayena āṇāpentassa āṇattiyā [Pg.197] dukkaṭaṃ, sakiṃ āṇatte divasampi khaṇante āṇāpakassa ekameva pācittiyaṃ, sace itaro punappunaṃ āṇāpeti, vācāya vācāya pācittiyaṃ.

දහවැනි ශික්ෂාපදයේ 'පඨවිං' යන්නෙහි පඨවිය (පොළොව) ජාතපඨවි සහ අජාතපඨවි යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එහි ජාතපඨවිය පිරිසිදු, මිශ්‍ර සහ ගොඩ ගැසුණු වශයෙන් තෙවැදෑරුම් වේ. එහි ශුද්ධපඨවි (පිරිසිදු පොළොව) නම් ස්වභාවික පිරිසිදු දූවිලි (පස්) හෝ පිරිසිදු මැටි ය. මිශ්‍රපඨවි (මිශ්‍ර පොළොව) නම්, පස් හෝ මැටි සමඟ ගල්, බොරළු, කැටිකර තැබූ මැටි කැබලි, ගල් කැට, වැලි යන මෙයින් යම් කිසිවක තුනෙන් එකක් මිශ්‍ර වී ඇති පොළොවයි. පුඤ්ජපඨවි (ගොඩගැසුණු පොළොව) නම් 'මාස හතරකට වඩා වැස්සෙන් තෙමුණු පස් ගොඩක් හෝ මැටි ගොඩක්' යැයි (පාචිත්තිය පාළියෙහි) වදාරන ලදී. දක්වන ලද ලක්ෂණ අනුව මිශ්‍ර පස් ගොඩක් ද, ගල්තලාවක් මත පිහිටි සියුම් දූවිලි ද වැසි වසින කල එක් වරක් තෙමී මාස හතරක් ඉක්ම යාමෙන් එම තෙමුණු ස්ථානය ද පුඤ්ජපඨවි ගණයට ම වැටේ. මේ තෙවැදෑරුම් පොළොව ම ලිප් බැඳීම, පාත්‍ර පිළිස්සීම ආදී වශයෙන් හෝ වෙනත් යම් ක්‍රමයකින් නොපිලිස්සුණු පොළොව වේ නම් එය 'ජාතපඨවි' යැයි කියනු ලැබේ. පිළිස්සුණු පොළොව හෝ කලින් කියන ලද ප්‍රමාණයට වඩා ගල් ආදිය මිශ්‍ර වූ පොළොව 'අජාතපඨවි' නම් වේ. පිරිසිදු ගල් ආදිය පිළිබඳව කුමන කතා ද? එහි යම් පොළොවක් 'ජාතපඨවි' යැයි කියන ලද්දේ ද, එය අකැප පොළොව (කැණීම් නොකටයුතු පොළොව) වේ. යම් භික්ෂුවක් එවැනි පොළොවක් තමන් ම කණින්නේ ද, කෙටීමෙන්, සිරීමෙන්, පිළිස්සීමෙන් ආදී වශයෙන් විනාශ කරන්නේ ද, ඔහුගේ එම උත්සාහයන් (ප්‍රයෝග) ගණන අනුව පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. යම් භික්ෂුවක් අනුන් ලවා කණවන්නේ ද, කලින් කී ක්‍රමයෙන් ම විනාශ කරවන්නේ ද, ඔහු 'මේ ප්‍රදේශය' හෝ 'මේ පොළොව' යැයි නියම කොට, 'කණින්න, බිඳින්න' ආදී වශයෙන් අණ කරන කල්හි එම නියෝගය නිසා දුක්කට ඇවැත් වේ. එක් වරක් අණ කළ පසු, අණ ලැබූ තැනැත්තා දවස පුරා කැණීම් කළත්, අණ කළ භික්ෂුවට එක් පාචිත්තිය ඇවැතක් ම වේ. ඉදින් අනෙක් තැනැත්තා (අණ කරන්නා) නැවත නැවතත් අණ කරන්නේ නම්, පවසන වචනයක් වචනයක් පාසා පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Āḷaviyaṃ āḷavake bhikkhū ārabbha pathavikhaṇanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, pathaviyā vematikassa, apathaviyā pathavisaññino ceva vematikassa ca dukkaṭaṃ. Okāsaṃ aniyametvā ‘‘pokkharaṇiṃ khaṇa, āvāṭaṃ khaṇa, kandaṃ khaṇā’’tiādīni bhaṇantassa, ātapena sussitvā phalitakaddamaṃ vā gokaṇṭakaṃ vā heṭṭhā pathaviyā asambaddhaṃ bhijjitvā patitanaditaṭaṃ vā mahantampi naṅgalacchinnamattikāpiṇḍantievamādīni sabbañca ajātapathaviṃ vikopentassa, ‘‘imassa thambhassa āvāṭaṃ jāna, mattikaṃ dehi, mattikaṃ āhara, paṃsunā me attho, mattikaṃ kappiyaṃ karohī’’ti bhaṇantassa, asañcicca rukkhādipavaṭṭanena bhindantassa, asatiyā pādaṅguṭṭhakādīhi vilekhantassa, jātapathavibhāvaṃ vā, ‘‘khaṇāmi vā aha’’nti ajānantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Jātapathavī, pathavisaññitā, khaṇanakhaṇāpanānaṃ aññataranti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana paṇṇattivajjaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

ආළවී නුවරදී ආළවක භික්ෂූන් අරභයා පොළොව කැණීමේ කරුණෙහි මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණ කිරීමෙන් ද ඇවැත් වේ. කැප පොළොවෙහි නොකැප පොළොවක් යැයි සැක ඇතිව කණින්නහුට ද, නොකැප පොළොවෙහි කැප පොළොවක් යැයි සිතා හෝ සැක ඇතිව කණින්නහුට හෝ කණවන්නහුට හෝ දුක්කට ඇවැත් වේ. ස්ථානයක් නියම නොකර 'පොකුණක් කණින්න, වළක් කණින්න, අලයක් කණින්න' ආදී වශයෙන් පවසන්නහුට ද, අව්වෙන් වේලී පැළුණු මඩ තට්ටුවක් හෝ ගොන් කුර පහරින් බිඳී ගිය වියළි මඩ ද, යට පොළොව සමඟ සම්බන්ධ නොවී බිඳී වැටුණු ගඟ ඉවුරක් හෝ ලොකු නගුලෙන් කැපී ගිය පස් පිඩක් ආදී මෙවැනි සියලු අජාතපඨවියක් විනාශ කරන්නහුට ද, 'මේ කුළුණ සඳහා වළක් ගැන සොයා බලන්න, මැටි දෙන්න, මැටි ගෙනෙන්න, මට පස් අවශ්‍යයි, මැටි කැප කර දෙන්න' යැයි පවසන්නහුට ද, නොසිතා (අතපසුවීමකින්) ගසක් ආදිය පෙරළීමෙන් පොළොව බිඳෙන්නහුට ද, සිහියක් නොමැතිව පයැඟිල්ලෙන් ආදියෙන් පොළොව සූරන්නහුට ද, ජාතපඨවි බව හෝ 'මම කණිමි' යන්න නොදන්නහුට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ජාතපඨවි වීම, ජාතපඨවි යැයි සංඥාව (වැටහීම) තිබීම, කැණීම හෝ කැණවීම යන මෙයින් එකක් වීම යන මේ කරුණු තුන මෙහි අංගයෝ වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ. එහෙත් මෙය පැනවීම් (දේශනා) ඉක්මවීමෙන් වන වරදකි. සිත් තුනකින් හා වේදනා තුනකින් යුක්ත වේ.

Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පඨවීඛණන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

Musāvādavaggo paṭhamo.

පළමුවැනි මුසාවාද වර්ගය නිමවා ඇත.

2. Bhūtagāmavaggo

2. භූතගාම වර්ගය

1. Bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā

1. භූතගාම ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Bhūtagāmavaggassa paṭhame bhūtagāmapātabyatāyāti ettha bhavanti ahesuñcāti bhūtā, jāyanti vaḍḍhanti jātā vaḍḍhitā cāti attho. Gāmoti rāsi, bhūtānaṃ gāmo, bhūtā eva vā gāmoti bhūtagāmo, patiṭṭhitaharitatiṇarukkhādīnametaṃ adhivacanaṃ. Pātabyassa bhāvo pātabyatā, chedanabhedanādīhi yathāruci paribhuñjitabbatāti attho, tassaṃ bhūtagāmapātabyatāya, nimittatthe cetaṃ bhummavacanaṃ, bhūtagāmapātabyatāhetu bhūtagāmassa chedanādipaccayā pācittiyanti attho. Tasmā yo bhikkhu [Pg.198] pathaviudakapākārādīsu yatthakatthaci jātaṃ asukkhaṃ antamaso atisukhumatiṇampi sāsapabījakasevālampi uddharaṇacchedanavijjhanādīhi vikopeti vā pathavikhaṇane vuttanayena vikopāpeti vā pācittiyaṃ āpajjati.

භූතගාම වර්ගයේ පළමු ශික්ෂාපදයෙහි 'භූතගාමපාතබ්‍යතාය' යන්නෙහි - හටගන්නා වූ ද, වැඩෙන්නා වූ ද, හටගත්තා වූ ද, වැඩුණා වූ ද දෑ 'භූත' නම් වේ. 'ගාම' යනු සමූහයයි. භූතයන්ගේ සමූහය හෝ භූතයෝ ම සමූහයක් වන බැවින් 'භූතගාම' නම් වේ. පොළොවෙහි පිහිටි අමු තණකොළ, ගස් වැල් ආදිය සඳහා යෙදෙන නමකි. විනාශ කළ යුත්තෙහි ස්වභාවය 'පාතබ්‍යතා' නම් වේ. එහි අර්ථය කැපීම, බිඳීම ආදියෙන් කැමති පරිදි පරිභෝජනය කිරීමේ (විනාශ කිරීමේ) ස්වභාවය යන්නයි. එම භූතගාමය විනාශ කිරීමේ හේතුවෙන්, මෙය නිමිති අර්ථයෙහි සප්තමී විභක්තියයි. භූතගාමය විනාශ කිරීමේ හේතුවෙන්, භූතගාමය කැපීම ආදී ප්‍රත්‍යයෙන් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ යනු අර්ථයයි. එබැවින් යම් භික්ෂුවක් පොළොව, ජලය, තාප්ප ආදී යම් තැනක වැවුණු, නොවියළුණු, අවම වශයෙන් ඉතා සියුම් තණකොළක් හෝ අබ ඇටයක් තරම් වන දිය සෙවලක් වුව ද උදුරා දැමීමෙන්, කැපීමෙන්, විදීමෙන් ආදී වශයෙන් තමන් ම විනාශ කරයි ද, නැතහොත් පඨවීඛණන ශික්ෂාපදයේ දැක්වුණු ක්‍රමයට අනුන් ලවා විනාශ කරවයි ද, ඔහුට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Āḷaviyaṃ āḷavake bhikkhū ārabbha rukkhachindanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, bhūtagāmato viyojitamūlabījakhandhabījaphalubījaaggabījabījabījānaṃ aññataraṃ bhājanagataṃ vā rāsikataṃ vā bhūmiyaṃ ropitampi nikkhantamūlamattaṃ vā nikkhantaaṅkuramattaṃ vā sacepissa vidatthimattā pattavaṭṭi niggacchati, anikkhante vā mūle nikkhante vā mūle yāva aṅkuro harito na hoti, tāva taṃ vikopentassa dukkaṭaṃ, tathā bhūtagāmabījagāme vematikassa, abhūtagāmabījagāme bhūtagāmabījagāmasaññino ceva vematikassa ca. Ubhayattha pana atathāsaññissa, ummattakādīnañca anāpatti, asañcicca asatiyā ajānitvā vā vikopentassa, ‘imaṃ rukkha’nti evaṃ aniyametvā ‘‘rukkhaṃ chinda, valliṃ chindā’’tiādīni bhaṇantassa, ‘‘imaṃ pupphaṃ vā phalaṃ vā jāna, imaṃ dehi, imaṃ āhara, iminā me attho, imaṃ kappiyaṃ karohī’’ti bhaṇantassa ca anāpatti. Evaṃ kappiyavacanena bhūtagāmato viyojitaṃ pana bījajātaṃ puna pi ‘‘kappiyaṃ karohī’’ti kāretvāva paribhuñjitabbaṃ. Evañhissa bījagāmaparimocanampi kataṃ hoti.

ආළවී නුවරදී ආළවක භික්ෂූන් අරභයා ගස් කැපීමේ කරුණෙහි මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණ කිරීමෙන් ද ඇවැත් වේ. භූතගාමයෙන් වෙන් කරන ලද මුල් බීජ (මූලබීජ), කඳ බීජ (ඛන්ධබීජ), පුරුක් බීජ (ඵලුබීජ), අතු බීජ (අග්ගබීජ), ඇට බීජ (බීජබීජ) යන මෙයින් යම් කිසි බීජයක් බඳුනක බහා ඇති කල්හි හෝ ගොඩගසා ඇති කල්හි හෝ පොළොවෙහි පැළ කළ ද මුල් ඇදුණු මාත්‍රයක් හෝ පැළය මතු වූ මාත්‍රයක් පමණක් වන කල්හි, ඉදින් එහි වියතක් පමණ දලු පතක් මතු වුව ද, මුල් නොඇදුණු කල්හි හෝ මුල් ඇදුණ ද පැළය අමු වන තෙක් (කොළ පාට වන තෙක්) එය විනාශ කරන්නහුට දුක්කට ඇවැත් වේ. එසේ ම භූතගාම හා බීජගාම කෙරෙහි සැක ඇතිව විනාශ කරන්නහුට ද, භූතගාම හෝ බීජගාම නොවන දෙයෙහි භූතගාම හෝ බීජගාම යන වැටහීමෙන් යුතුව හෝ සැක සහිතව හෝ විනාශ කරන්නහුට ද දුක්කට ඇවැත් වේ. එහෙත් දෙතැනෙහි ම එසේ නොවන සංඥාව ඇති තැනැත්තාට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. නොසිතා, නොදැනුවත්ව හෝ අමතක වීමෙන් විනාශ කරන්නහුට ද, 'මේ ගස' යැයි නියම නොකොට 'ගස කපන්න, වැල කපන්න' ආදී වශයෙන් පවසන්නහුට ද, 'මේ මල හෝ ගෙඩිය ගැන බලන්න, මෙය දෙන්න, මෙය ගෙනෙන්න, මට මෙයින් වැඩක් ඇත, මෙය කැප කරන්න' යැයි පවසන්නහුට ද ඇවැත් නැත. මෙසේ කැප වචනයෙන් භූතගාමයෙන් වෙන් කරන ලද බීජ සමූහය නැවතත් 'කැප කරන්න' යැයි කරවා ම පරිභෝජනය කළ යුතු ය. මෙසේ කිරීමෙන් ඔහුට බීජගාමයෙන් මිදීම ද සිදු වේ.

Kappiyaṃ karontena pana agginā vā nakhena vā satthena vā kattabbaṃ, agginā karontena ca yena kenaci agginā ekadese phusantena ‘kappiya’nti vatvāva kātabbaṃ. Satthena karontena yassa kassaci tikhiṇasatthassa antamaso sūcinakhacchedanādīnampi tuṇḍena vā dhārāya vā vedhaṃ vā chedaṃ vā dassentena tatheva kātabbaṃ. Nakhena karontena ṭhapetvā gomahiṃsādīnaṃ khure yena kenaci apūtinā manussānaṃ vā tiracchānānaṃ vā nakhena antamaso chinditvā āhaṭenāpi satthe vuttanayeneva kātabbaṃ. Tattha sacepi bījānaṃ pabbatamatto rāsi, rukkhasahassaṃ vā chinditvā ekābaddhaṃ, ucchūnaṃ vā mahābhāro bandhitvā ṭhapito hoti, ekasmiṃ bīje vā rukkhasākhāya vā ucchumhi vā kappiye kate sabbaṃ kataṃ hoti. Ucchuṃ ‘‘kappiyaṃ karissāmī’’ti tehi saddhiṃ baddhaṃ dārukaṃ vijjhati, vaṭṭatiyeva. Sace pana yāya valliyā bhāro baddho, taṃ vijjhati, na vaṭṭati. Maricapakkādīhi missetvā [Pg.199] bhattaṃ āharanti, ‘‘kappiyaṃ karohī’’ti vutte sacepi bhattasitthe vijjhati, vaṭṭatiyeva, tilataṇḍulesupi eseva nayo. Yāguyā pakkhittāni pana ekābaddhāni hutvā na santiṭṭhanti, tattha ekekaṃ vijjhitvāva kātabbaṃ. Kapiṭṭhaphalādīnaṃ anto miñjaṃ kaṭāhaṃ muñcitvā sañcarati, bhindāpetvā kappiyaṃ kāretabbaṃ. Ekābaddhā ce, kaṭāhepi kātuṃ vaṭṭati. Yaṃ pana phalaṃ taruṇaṃ hoti abījaṃ yañca nibbattabījaṃ bījaṃ apanetvā paribhuñjitabbaṃ, tattha kappiyakaraṇakiccaṃ natthi. Bhūtagāmo, bhūtagāmasaññitā, vikopanaṃ vā vikopāpanaṃ vāti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni pathavikhaṇanasadisānevāti.

කැප කිරීම් (කප්පියකරණය) කරන්නා විසින් ගින්නෙන් හෝ නියපොත්තෙන් හෝ ආයුධයකින් (පිහියකින්) හෝ එය කළ යුතුය. ගින්නෙන් කැප කරන්නේ නම්, කිසියම් ගින්නකින් එක් තැනක ස්පර්ශ කරමින් 'කප්පියං' (කැපය) යැයි පවසාම කළ යුතුය. ආයුධයකින් කැප කරන්නේ නම්, තියුණු වූ යම් කිසි ආයුධයක, අවසාන වශයෙන් ඉදිකටුවක හෝ නිය කපන පිහියක හෝ තුඩෙන් හෝ මුවහතින් හෝ විදීමක් හෝ කැපීමක් හෝ පෙන්වමින් එලෙසම කළ යුතුය. නියපොත්තෙන් කැප කරන්නේ නම්, ගව-මීහරක් ආදීන්ගේ කුර හැර, මිනිසුන්ගේ හෝ තිරිසනුන්ගේ හෝ නොකුණු වූ යම් කිසි නියපොත්තකින් අවසාන වශයෙන් කපා ගෙනෙන ලද නියපොත්තකින් වුවද ආයුධය සම්බන්ධයෙන් කියන ලද ක්‍රමයටම කළ යුතුය. එහිදී බීජයන්ගේ කන්දක් වැනි විශාල රැසක් වුවද, ගස් දහසක් කපා එකට බැඳ තිබුණද, උක්ගස් විශාල බරක් බැඳ තබා තිබුණද, එක බීජයක් හෝ එක ගස් අත්තක් හෝ එක උක්ගසක් හෝ කැප කළ කල්හි සියල්ලම කැප කරන ලද්දේ වෙයි. 'උක්ගස් කැප කරන්නෙමි' යි සිතා ඒවා සමඟ බැඳ ඇති කුඩා ලී කැබැල්ල විදින්නේ නම්, එයද කැප වේ (සුදුසු වේ). යම් වැලකින් උක් මිටිය බැඳ තිබේද, එය විදින්නේ නම්, සුදුසු නොවේ. මිරිස් කරල් ආදිය මිශ්‍ර කර බත් ගෙන එන කල්හි, 'කැප කරනු' යැයි කී කල, බත් ඇටයක් වුවද විදින්නේ නම් සුදුසුම වේ. තල සහ සහල්වලද මෙම ක්‍රමයම වේ. කැඳෙහි දමන ලද තල එකට බැඳී නොපවතින බැවින්, එහිදී එකින් එක විද කැප කළ යුතුය. දිවුල් ආදී ගෙඩිවල ඇතුළත මදය කටුවෙන් ගිලිහී සෙලවෙන්නේ නම්, එය පලන්නට සලස්වා කැප කරවා ගත යුතුය. කටුවටම බැඳී පවතී නම්, කටුවෙහි කැප කිරීමද සුදුසුය. යම් ඵලයක් ළපටි වේද, බීජ රහිත වේද, නැතහොත් බීජය ඉවත් කර පරිභෝග කළ යුතු වේද, එහි කැප කිරීමේ කෘත්‍යයක් නැත. භූතගාමය, භූතගාම සඤ්ඤිතාව, විකෝපනය හෝ විකෝපනය කරවීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය පඨවිඛණන ශික්ෂාපදයට සමානය.

Bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

භූතගාම ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

2. Aññavādakasikkhāpadavaṇṇanā

2. අඤ්ඤවාදක ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye yamatthaṃ saṅghamajjhe vinayadharo pucchati, tato aññaṃ vadatīti aññavādako, aññenaññaṃ paṭicaraṇassetaṃ nāmaṃ. Vihesatīti vihesako, tuṇhībhāvassetaṃ nāmaṃ, tasmiṃ aññavādake vihesake. Pācittiyanti vatthudvaye pācittiyadvayaṃ vuttaṃ. Tasmā yo bhikkhu sāvasesaṃ āpattiṃ āpanno saṅghamajjhe anuyuñjiyamāno taṃ na kathetukāmo aññena vacanena aññaṃ chādento tathā tathā vikkhipati, yo ca tuṇhībhāvena viheseti, tesaṃ yaṃ bhagavatā aññavādakakammañceva vihesakakammañca anuññātaṃ, tasmiṃ saṅghena kate puna tathā karontānaṃ pācittiyaṃ.

දෙවැනි (ශික්ෂාපදයෙහි) සංඝයා මධ්‍යයෙහි විනයධරයන් වහන්සේ යම් කරුණක් විමසන කල්හි, එයින් බැහැරව වෙනත් කරුණක් පවසන්නේද හෙතෙම 'අඤ්ඤවාදක' නම් වේ. මෙය වෙනත් දෙයකින් වෙනත් දෙයක් වසා පැවසීමට (පටීචරණයට) නමකි. වෙහෙසවන්නේද හෙතෙම 'විහේසක' නම් වේ. මෙය නිශ්ශබ්දව සිටීමට නමකි. එම අඤ්ඤවාදක හා විහේසක යන කරුණු දෙකෙහි, 'පාචිත්තියං' යනු වස්තු දෙක හේතුවෙන් පාචිත්තිය දෙකක් වදාරන ලදි. එබැවින් යම් මහණෙක් සාවශේෂ (ඉතිරි ඇති) ඇවතකට පැමිණ සංඝයා මධ්‍යයෙහි විමසනු ලබන්නේ, එය ප්‍රකාශ කරනු කැමති නොවී, වෙනත් වචනයකින් වෙනත් කරුණක් වසමින් එසේ මෙසේ මගහරිමින් කතා කෙරේද, යමෙක් නිශ්ශබ්දතාවයෙන් වෙහෙසවන්නේද, ඔවුන් උදෙසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් අඤ්ඤවාදක කර්මයක් සහ විහේසක කර්මයක් අනුදන්නා ලද්දේද, සංඝයා විසින් එම කර්මය කරන ලද කල්හි නැවතත් එලෙසම කරන්නවුන්ට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Kosambiyaṃ channattheraṃ ārabbha aññenaññaṃ paṭicaraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, dhammakamme tikapācittiyaṃ, adhammakamme tikadukkaṭaṃ, anāropite pana aññavādake vā vihesake vā tathā karontassa dukkaṭameva. Āpattiṃ āpannabhāvaṃ vā ajānantassa ‘‘kiṃ tumhe bhaṇathā’’ti pucchato, gelaññena vā, ‘‘saṅghassa bhaṇḍanādīni vā bhavissanti, adhammena vā vaggena vā nakammārahassa vā kammaṃ karissantī’’ti iminā adhippāyena na kathentassa, ummattakādīnañca anāpatti. Dhammakammena āropitatā, āpattiyā vā vatthunā vā anuyuñjiyamānatā, chādetukāmatāya [Pg.200] aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ vā tuṇhībhāvo vāti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana siyā kiriyaṃ, siyā akiriyaṃ, dukkhavedanañca hotīti.

කෝසම්බි නුවරදී ඡන්න තෙරුන් වහන්සේ අරභයා වෙනත් දෙයකින් වෙනත් දෙයක් වසා පැවසීමේ කරුණෙහි මෙය පනවන ලදි. සාධාරණ පැනවීමකි, අණ නැත (අනාණත්තිකයි). ධර්මකර්මයකදී තිකපාචිත්තියක්ද, අධර්මකර්මයකදී තිකදුක්කටයක්ද වේ. අඤ්ඤවාදක කර්මයක් හෝ විහේසක කර්මයක් ආරෝපණය නොකළ කල්හි එලෙස කරන්නාට දුක්කට ඇවැත් පමණක් වේ. තමා ඇවතකට පැමිණි බව නොදන්නා වූ ද 'ඔබ වහන්සේලා කුමක් පවසන්නේද' යි විමසන්නා වූ ද, ගිලන් බව නිසා හෝ, 'සංඝයාගේ කලහ ආදිය සිදුවන්නේය, නැතහොත් අධර්මයෙන් හෝ භින්න වූ සංඝයා විසින් හෝ කර්මයට නුසුදුස්සෙකුට කර්ම කරන්නේය' යන අදහසින් නොපවසන්නා වූ ද භික්ෂුවට සහ උම්මත්තක ආදීන්ට ඇවැත් නැත. ධර්මකර්මයෙන් ආරෝපණය කරන ලද බව, ඇවතින් හෝ කරුණෙන් විමසනු ලබන බව, සඟවනු කැමති බව නිසා වෙනත් දෙයකින් වෙනත් දෙයක් වසා පැවසීම හෝ නිශ්ශබ්දව සිටීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදාන ශික්ෂාපදයට සමානය. මෙය ක්‍රියාවෙන්ද සිදුවිය හැකිය, අක්‍රියාවෙන්ද සිදුවිය හැකිය, දුක්ඛ වේදනාව ඇති කරයි.

Aññavādakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අඤ්ඤවාදක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

3. Ujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā

3. උජ්ඣාපනක ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye yena vacanena ujjhāpenti ‘‘chandāya itthannāmo idaṃ nāma karotī’’tiādīni vadantā upasampannaṃ saṅghena sammataṃ senāsanapaññāpakādibhedaṃ tassa ayasakāmā hutvā bhikkhūhi avajānāpenti, avaññāya olokāpenti, lāmakato vā cintāpenti, taṃ vacanaṃ ujjhāpanakaṃ. Yena ca tatheva vadantā khiyyanti, sabbattha tassa avaṇṇaṃ pakāsenti, taṃ khiyyanakaṃ, tasmiṃ ujjhāpanake khiyyanake. Pācittiyanti vatthudvaye pācittiyadvayaṃ vuttaṃ. Tasmā yo sammatassa bhikkhuno ayasakāmatāya upasampannassa vadanto ujjhāpeti vā khiyyati vā, tassa pācittiyaṃ hoti.

තුන්වැන්නෙහි, යම් වචනයකින් දොස් පවරත්ද, එනම් 'මෙනම් ඇති භික්ෂුව ඡන්දයෙන් මේ මේ දේ කරයි' ආදී වශයෙන් පවසමින්, සංඝයා විසින් සම්මත කරන ලද සේනාසනපඤ්ඤාපක ආදී වූ උපසම්පන්න භික්ෂුවට, ඔහුගේ අකීර්තිය කැමති වූවාහු වී, අන්‍ය භික්ෂූන් ලවා පහත් කොට සලකවද්ද, අවඥාවෙන් බලවද්ද, ලාමක කෙනෙකු ලෙස සිතවද්ද, ඒ වචනය 'උජ්ඣාපනක' නම් වේ. යම් වචනයකින් එලෙසම පවසමින් ගර්හා කෙරෙත්ද, හැම තැනම ඔහුගේ අගුණ පවසත්ද, ඒ වචනය 'ඛීයනක' නම් වේ. එම උජ්ඣාපනක සහ ඛීයනක යන කරුණු දෙකෙහි, 'පාචිත්තියං' යනු වස්තු දෙකෙහි පාචිත්තිය දෙකක් වදාරන ලදි. එබැවින් යමෙක් සම්මත කරන ලද භික්ෂුවකගේ අකීර්තිය කැමතිව උපසම්පන්න භික්ෂුවකට පවසමින් දොස් පවරයිද හෝ ගර්හා කරයිද, ඔහුට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Rājagahe mettiyabhūmajake bhikkhū ārabbha ujjhāpanakhiyyanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, yaṃ tassa upasampannassa sammutikammaṃ kataṃ, tasmiṃ dhammakamme tikapācittiyaṃ, adhammakamme tikadukkaṭaṃ, anupasampannassa pana santike tathā bhaṇantassa, asammatassa ca avaṇṇaṃ yassa kassaci santike bhaṇantassa, anupasampannassa pana sammatassa vā asammatassa vā avaṇṇaṃ yassa kassacideva santike bhaṇantassa ca dukkaṭameva. Pakatiyāva chandādivasena karontaṃ ujjhāpentassa vā khiyyantassa vā, ummattakādīnañca anāpatti. Dhammakammena sammatatā, upasampannatā, agatigamanābhāvo, tassa avaṇṇakāmatā, yassa santike vadati, tassa upasampannatā, ujjhāpanaṃ vā khiyyanaṃ vāti imānettha cha aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedanamevāti.

රජගහ නුවරදී මෙත්තිය-භුම්මජක භික්ෂූන් අරභයා දොස් පැවරීමේ සහ ගර්හා කිරීමේ කරුණෙහි මෙය පනවන ලදි. සාධාරණ පැනවීමකි, අණ නැත (අනාණත්තිකයි). එම උපසම්පන්න භික්ෂුව කෙරෙහි යම් සම්මුති කර්මයක් කරන ලදද, එම ධර්මකර්මයකදී තිකපාචිත්තියක්ද, අධර්මකර්මයකදී තිකදුක්කටයක්ද වේ. අනුපසම්පන්නයෙකු සමීපයෙහි එලෙස පවසන්නාටද, සම්මත නොකළ භික්ෂුවකගේ අගුණ යම් කිසිවෙකු සමීපයෙහි පවසන්නාටද, අනුපසම්පන්න වූ සම්මත හෝ අසම්මත අයෙකුගේ අගුණ යම් කිසිවෙකු සමීපයෙහි පවසන්නාටද දුක්කට ඇවැත් පමණක් වේ. ස්වභාවයෙන්ම ඡන්ද ආදියෙන් අගතියට ගොස් කටයුතු කරන භික්ෂුවකට දොස් පවරන්නාට හෝ ගර්හා කරන්නාට සහ උම්මත්තක ආදීන්ට ඇවැත් නැත. ධර්මකර්මයෙන් සම්මත කරන ලද බව, උපසම්පන්න බව, අගතියට නොයෑම, ඔහුගේ අගුණ පැවසීමේ අදහස ඇති බව, යමෙකු ඉදිරියෙහි පවසන්නේද ඔහුගේ උපසම්පන්න බව, දොස් පැවරීම හෝ ගර්හා කිරීම යන මේවා මෙහි අංග හයයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදානයට සමානය. මෙහි ඇත්තේ දුක්ඛ වේදනාව පමණකි.

Ujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උජ්ඣාපනක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā

4. පළමු සේනාසන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe [Pg.201] saṅghikanti saṅghassa santakaṃ. Mañcādīsu yokoci mañcasaṅkhepena kato sabbopi mañcoyeva, pīṭhepi eseva nayo. Yena kenaci pana coḷena vā kappiyacammena vā chaviṃ katvā ṭhapetvā manussalomaṃ tālīsapattañca yehi kehici lomapaṇṇatiṇavākacoḷehi pūretvā katasenāsanaṃ bhisīti vuccati. Tattha nisīditumpi nipajjitumpi vaṭṭati, pamāṇaparicchedopi cettha natthi. Kocchaṃ pana vākausīramuñjapabbajādīnaṃ aññataramayaṃ anto saṃvellitvā baddhaṃ heṭṭhā ca upari ca vitthataṃ paṇavasaṇṭhānaṃ majjhe sīhacammādiparikkhittaṃ hoti, akappiyacammaṃ nāmettha natthi. Senāsanañhi sovaṇṇamayampi vaṭṭati. Ajjhokāseti ettha ye avassikasaṅketā vassānamāsāti evaṃ asaññitā aṭṭha māsā, te ṭhapetvā itaresu catūsu māsesu sacepi devo na vassati. Tathāpi pakatiajjhokāse ca ovassakamaṇḍape ca santharituṃ na vaṭṭati. Yattha pana hemante vassati, tattha aparepi cattāro māse na vaṭṭati. Gimhe pana sabbattha vigatavalāhakaṃ visuddhaṃ nabhaṃ hoti, tasmā tadā kenacideva karaṇīyena gacchati, vaṭṭati. Kākādīnaṃ nibaddhavāsarukkhamūle pana kadācipi na vaṭṭati. Iti yattha ca yadā ca santharituṃ na vaṭṭati, taṃ sabbamidha ajjhokāsasaṅkhameva gatanti veditabbaṃ.

හතරවන සික්ඛාපදයෙහි, 'සංඝිකං' යනු සංඝයා සතු වූ දෙයයි. ඇඳන් ආදී උපකරණ අතර යම්කිසිවක් ඇඳක ස්වරූපයෙන් සාදන ලද්දේ නම්, ඒ සියල්ලම ඇඳක්ම වේ. පුටු (පීඨ) සම්බන්ධයෙන් ද මේ ක්‍රමයම වේ. යම්කිසි රෙද්දකින් හෝ අනුදැන වදාළ සම් කැබැල්ලකින් බාහිර වැස්ම සාදා, මිනිස් කෙස් සහ තාලීස පත්‍ර (කොළ වර්ගයක්) හැර වෙනත් යම් ලොම්, පත්‍ර, තණකොළ, කෙඳි හෝ රෙදි කැබලිවලින් පුරවා සාදන ලද සේනාසනය 'භිසි' (කොට්ටය හෝ මෙට්ටය) යැයි කියනු ලැබේ. එහි වාඩි වීමට ද සැතපීමට ද සුදුසු ය. මෙහි ප්‍රමාණ සීමාවක් ද නැත. 'කෝච්ඡ' (කොච්ඡය) යනු කෙඳි, සැවැන්න, මුන්ජ තණ, පබ්බජ තණ ආදීන්ගෙන් එකකින් කරන ලද්දකි. එහි ඇතුළත හොඳින් වෙළා බැඳ ඇති අතර, යටින් සහ උඩින් පළල් වූ ද උඩැක්කියක හැඩය ගත්තා වූ ද මැද සිංහ සම් ආදියෙන් වට කරන ලද්දක් වෙයි. මෙහි අකැප සම් කියා දෙයක් නැත. රන්මුවා වූ ද සේනාසනය සුදුසු ය. 'අජ්ඣෝකාසේ' (එළිමහනෙහි) යන්නෙහි - 'වැසි කාලය' කියා සම්මත නොවන යම් අට මසක් වේ ද, ඒ අට මාසය හැර ඉතිරි සිව් මස තුළ වැස්ස නොවැටුණ ද, සාමාන්‍ය එළිමහනෙහි ද වැසි වදින මණ්ඩපයෙහි ද සේනාසන එලන්නට නුසුදුසු ය. යම් ප්‍රදේශයක හේමන්ත (ශීත) කාලයේ වැසි වසින්නේ නම්, එහි අනෙක් සිව් මසෙහි ද එසේ කිරීම නුසුදුසු ය. ග්‍රීෂ්ම කාලයේ දී සියලු තැන්හි වලාකුළු රහිත පිරිසිදු අහස පවතින බැවින්, එකල යම්කිසි කටයුත්තක් සඳහා නොතකා යන්නේ නම් එය සුදුසු ය. එහෙත් කපුටන් ආදී සතුන් නිරන්තරයෙන් වසන ගස් යට දී කිසිවිටෙකත් එසේ කිරීම නුසුදුසු ය. මෙසේ යම් තැනක ද යම් කලක ද සේනාසන එලීම නුසුදුසු ද, ඒ සියල්ල මෙහි එළිමහන (අජ්ඣෝකාස) ගණයටම වැටෙන බව දත යුතුය.

Santharitvāti tathārūpe ṭhāne attano vā parassa vā atthāya santharitvā. Aññassatthāya santhatampi hi yāva so tattha na nisīdati, ‘gaccha tva’nti vā na bhaṇati, tāva santhārakasseva bhāro. Santharāpetvāti anupasampannena santharāpetvā. Etadeva hi tassa palibodho hoti, upasampannena santhataṃ santhārakasseva bhāro, tañca kho yāva āṇāpako tattha na nisīdati, ‘gaccha tva’nti vā na bhaṇati. Yasmiñhi attanā santharāpite vā pakatisanthate vā upasampanno nisīdati, sabbaṃ taṃ nisinnasseva bhāro, tasmā santharāpitantveva saṅkhaṃ gacchati. Taṃ pakkamanto neva uddhareyya, na uddharāpeyyāti attanā vā uddharitvā patirūpe ṭhāne na ṭhapeyya, parena vā tathā na kārāpeyya. Anāpucchaṃ vā gaccheyyāti yo bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā lajjī [Pg.202] hoti, attano palibodhaṃ viya maññati, tathārūpaṃ anāpucchitvā taṃ senāsanaṃ tassa aniyyātetvā nirapekkho gacchati, thāmamajjhimassa purisassa leḍḍupātaṃ atikkameyya, tassa ekena pādena leḍḍupātātikkame dukkaṭaṃ, dutiyapādātikkame pācittiyaṃ. Bhojanasālāya ṭhito pana ‘‘asukasmiṃ nāma divāvihāraṭṭhāne paññapetvā gacchāhī’’ti pesetvā tato nikkhamitvā aññattha gacchanto pāduddhārena kāretabbo.

'සන්ථරිත්වා' (එළා) යනු, එවැනි එළිමහන් ස්ථානයක තමාගේ හෝ අන් අයෙකුගේ හෝ ප්‍රයෝජනය පිණිස එළීමයි. අන් අයෙකු වෙනුවෙන් එළන ලද දෙය ද යම් තාක් කල් ඔහු එහි වාඩි නොවන්නේ ද, නැතහොත් 'ඔබ යන්න' කියා නොකියන්නේ ද, ඒ තාක් කල් එය එළූ තැනැත්තාගේම වගකීම වේ. 'සන්ථරාපෙත්වා' (එලවා) යනු, උපසම්පන්න නොවූවෙකු ලවා එලවීමයි. එයම ඔහුගේ බාධාව (වගකීම) වෙයි. උපසම්පන්න නමක ලවා එලවන ලද්දක් නම්, එය එළූ භික්ෂුවගේම වගකීමකි. එය ද අණ කළ භික්ෂුව එහි වාඩි වන තුරු හෝ 'ඔබ යන්න' කියා පවසන තුරු ය. යම් හෙයකින් තමා විසින් එලවන ලද හෝ සාමාන්‍යයෙන් එළා තිබූ ආසනයක උපසම්පන්න භික්ෂුවක් වාඩි වේ ද, ඒ සියල්ල එහි වාඩි වූ තැනැත්තාගේම වගකීම වේ. එබැවින් එය ද 'එලවන ලද්දක්' ලෙසම ගිණිය යුතුය. 'බැහැරව යන්නේ එය නොඔසවන්නේ ද, නොඔසවන්නේ ද' යන්න - තමා විසින්ම ඔසවා සුදුසු ස්ථානයක නොතබන්නේ නම් හෝ අන් අයෙකු ලවා එසේ නොකරවන්නේ නම් ය. 'නොදන්වා යන්නේ නම්' යනු - යම් භික්ෂුවක් හෝ සාමණේරයෙක් හෝ ආරාමිකයෙක් ලැජ්ජාශීලී වී, එය තමාගේම වගකීමක් සේ සලකයි ද, එවැනි අයෙකුට නොදන්වා, එම සේනාසනය ඔහුට භාර නොදී, කිසිදු අපේක්ෂාවකින් තොරව යන්නේ ද, මධ්‍යම බල ඇති මිනිසෙකුගේ කැටකිරිල්ලක් (ගලක් විසි කරන දුර) ඉක්මවා යයි ද, ඔහුගේ පළමු පියවරෙන් කැටකිරිල්ල ඉක්මවීමේ දී දුක්කටාපත්තිය ද, දෙවන පියවරෙන් පාචිත්තිය ද වේ. දන්හලෙහි සිට 'අසවල් දහවල් කාලයේ වසන ස්ථානයෙහි ආසනය පනවා යන්න' යැයි කියා පිටත් කර, පසුව එතැනින් නික්ම වෙනත් තැනකට යන්නේ නම්, පියවර එසවීමේදීම ඇවතට පත් වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha santhataṃ anuddharitvā anāpucchaṃ pakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, puggalike tikadukkaṭaṃ, cimilikaṃ vā uttarattharaṇaṃ vā bhūmattharaṇaṃ vā taṭṭikaṃ vā cammakkhaṇḍaṃ vā pādapuñchanaṃ vā phalakapīṭhaṃ vā yaṃ vā panaññaṃ kañci dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍaṃ antamaso pattādhārakampi vuttalakkhaṇe ajjhokāse ṭhapetvā gacchantassa dukkaṭameva. Āraññakena pana asati anovassake sabbaṃ rukkhe laggetvāpi yathā vā upacikāhi na khajjati, evaṃ katvāpi gantuṃ vaṭṭati. Abbhokāsikena pana cīvarakuṭikaṃ katvāpi rakkhitabbaṃ. Attano santake, vissāsikapuggalike, uddharaṇādīni katvā gamane, otāpentassa, ‘‘āgantvā uddharissāmī’’ti gacchato, vuḍḍhatarā uṭṭhāpenti, amanusso tattha nisīdati, koci issaro gaṇhāti, sīhādayo taṃ ṭhānaṃ āgantvā tiṭṭhanti, evaṃ senāsanaṃ palibuddhaṃ hoti, tathā palibuddhe vā senāsane, jīvitabrahmacariyantarāyakarāsu āpadāsu vā gacchantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Mañcādīnaṃ saṅghikatā, vuttalakkhaṇe dese santharaṇaṃ vā santharāpanaṃ vā, apalibuddhatā, āpadāya abhāvo, nirapekkhatā, leḍḍupātātikkamoti imānettha cha aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāneva, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත් නුවර දී බොහෝ භික්ෂූන් අරභයා, එලන ලද ආසන නොඔසවා, නොදන්වා බැහැර යාම පිළිබඳව මෙම සික්ඛාපදය පනවන ලදි. මෙය සාධාරණ පනතකි, අණ නොකිරීම හා බැඳි (අනාණත්තික) එකකි, තික පාචිත්තියකි. පුද්ගලික උපකරණ සම්බන්ධයෙන් තික දුක්කට වේ. රළු රෙදි කඩක්, උඩු ඇතිරිල්ලක්, බිම් ඇතිරිල්ලක්, පන් පැදුරක්, සම් කඩක්, පා පිස්නක්, ලෑලි අසුනක් හෝ වෙනත් යම් කිසි ලී බඩුවක්, මැටි බඩුවක්, අවසානයේ පාත්‍ර රඳවනය පවා මෙසේ කී ලක්ෂණ ඇති එළිමහනෙහි තබා බැහැර යන භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ. ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවකට වැසි නොවැදෙන ස්ථානයක් නොමැති කල්හි, සියලු උපකරණ ගසක එල්ලා තැබිය හැකිය. නැතහොත් වේයන් විසින් විනාශ නොකරන ලෙස පිළියෙළ කොට යාම ද සුදුසු ය. අබ්භෝකාසික භික්ෂුව විසින් සිවුරු කුටියක් සාදා හෝ ඒවා ආරක්ෂා කළ යුතුය. තමා සතු දෙයෙහි දී ද, විශ්වාසවන්ත පුද්ගලයෙකු සතු දෙයෙහි දී ද, ඉවත් කිරීම් ආදිය කර බැහැර යාමේ දී ද, අව්වේ ලන කල්හි ද, 'නැවත පැමිණ ඉවත් කරන්නෙමි' යි සිතා යන්නාට ද, වැඩිහිටි භික්ෂූන් නැගිටුවත් ද, අමනුෂ්‍යයෙකු එහි වාඩි වී සිටී ද, යම් බලවතෙකු බලහත්කාරයෙන් ගන්නේ ද, සිංහයන් ආදීන් එම ස්ථානයට පැමිණ සිටී ද, මෙසේ සේනාසනය අවහිර වූ කල්හි හෝ ජීවිතයට හා බඹසරට අනතුරු කරන ආපදාවන් ඇති කල්හි බැහැර යන්නාට ද, උන්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ඇඳ පුටු ආදියේ සංඝික බව, ඉහත කී ලක්ෂණ ඇති ස්ථානයක එලීම හෝ එලවීම, බාධා රහිත බව, ආපදාවක් නොමැති වීම, අපේක්ෂා රහිත බව, සහ කැටකිරිල්ල ඉක්මවා යාම යන මේවා මෙහි අංග හය වේ. සමුට්ඨාන ආදිය ප්‍රථම කඨින සික්ඛාපදයට සමාන වන අතර, මෙය ක්‍රියා-අක්‍රියා සික්ඛාපදයකි.

Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු සේනාසන සික්ඛාපද වර්ණනාව නිම විය.

5. Dutiyasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā

5. දෙවන සේනාසන සික්ඛාපද වර්ණනාව

Pañcame vihāreti gabbhe vā aññatarasmiṃ vā sabbaparicchanne vuttasenāsane. Seyyanti seyyā nāma bhisī cimilikā uttarattharaṇaṃ bhūmattharaṇaṃ taṭṭikā [Pg.203] cammakkhaṇḍo nisīdanaṃ paccattharaṇaṃ tiṇasanthāro paṇṇasanthāroti vuttaṃ. Tattha cimilikā nāma parikammakatāya bhūmiyā vaṇṇānurakkhaṇatthaṃ katā. Uttarattharaṇaṃ nāma mañcapīṭhādīnaṃ upari attharitabbayuttakaṃ paccattharaṇaṃ. Bhūmattharaṇaṃ nāma cimilikāya sati tassā upari, asati suddhabhūmiyaṃ attharitabbā kaṭasārakādi vikati. Taṭṭikā nāma tālapaṇṇādīhi katataṭṭikā. Cammakkhaṇḍo nāma yaṃkiñci cammaṃ, sīhacammādīnañhi pariharaṇeyeva parikkhepo, senāsanaparibhoge pana akappiyacammaṃ nāma natthi. Paccattharaṇaṃ nāma pāvāro kojavoti ettakameva, sesaṃ pākaṭameva. Iti imāsu dasasu seyyāsu ekampi seyyaṃ attano vassaggena gahetvā vuttalakkhaṇe vihāre santharitvā vā santharāpetvā vā yo bhikkhu disaṃgamiko yathā ṭhapitaṃ upacikāhi na khajjati, tathā ṭhapanavasena neva uddhareyya, na uddharāpeyya, purimasikkhāpade vuttanayena anāpucchaṃ vā gaccheyya, tassa parikkhittassa ārāmassa parikkhepaṃ, aparikkhittassa upacāraṃ atikkamantassa paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiyapāde pācittiyaṃ. Yattha pana upacikāsaṅkā natthi, tato anāpucchāpi gantuṃ vaṭṭati, āpucchanaṃ pana vattaṃ.

පස්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'විහාරයෙහි' යනු ගර්භයෙහි (කාමරයෙහි) හෝ සියල්ලෙන් වසන ලද වෙනත් යම් ආරක්‍ෂිත සේනාසනයක හෝ වේ. 'සෙය්‍යා' (ඇඳ ඇතිරිලි) යනු මෙට්ටය, රළු ඇතිරිල්ල, උඩ ඇතිරිල්ල, බිම් ඇතිරිල්ල, තල්කොළ පැදුර, සම් කැබැල්ල, නිසීදනය, පච්චත්ථරණය, තණ ඇතිරිල්ල, කොළ ඇතිරිල්ල යැයි වදාරන ලදී. එහි 'සිමිලිකා' නම් පිරියම් කරන ලද පොළොවේ වර්ණය ආරක්‍ෂා කරනු පිණිස කරන ලද ඇතිරිල්ලකි. 'උත්තරත්ථරණ' නම් ඇඳ පුටු ආදියෙහි මතුපිට එලීමට සුදුසු වූ ඇතිරිල්ලකි. 'භූමත්ථරණ' නම් සිමිලිකාවක් ඇති කල්හි ඒ මත ද, නැති කල්හි ශුද්ධ වූ පොළොව මත ද එළිය යුතු වූ පැදුරු ආදී විවිධ ඇතිරිලි ය. 'තට්ඨිකා' නම් තල්කොළ ආදියෙන් වියන ලද පැදුරයි. 'චම්මක්ඛණ්ඩ' නම් යම්කිසි සම් කැබැල්ලකි. සිංහ සම් ආදිය සන්තක කරගෙන රැගෙන යාමෙහි ම පමණක් තහනම ඇත; සේනාසන පරිභෝගයෙහි දී නම් අකැප සම් කියා දෙයක් නැත. 'පච්චත්ථරණ' යනු සාලු, ලොම් ඇතිරිලි ආදී මෙපමණක් ම වේ, සෙසු දේ ප්‍රකට ය. මෙසේ මේ දස වැදෑරුම් සෙය්‍යාවන් අතුරින් එක් සෙය්‍යාවක් වුව ද තම වස් පිළිවෙළ අනුව ලබාගෙන, කියන ලද ලක්ෂණ ඇති විහාරයෙහි තමා විසින් එළා හෝ අන් ලවා එළවා හෝ, වෙනත් පළාතකට වඩින්නා වූ යම් භික්ෂුවක්, තබන ලද සෙය්‍යාව වේයන් විසින් විනාශ නොකරන අයුරින් තැබීමේ ක්‍රමයෙන් තමා විසින් අස් නොකරන්නේ නම්, අන් ලවා අස් නොකරවන්නේ නම්, පෙර ශික්ෂාපදයේ සඳහන් ක්‍රමයෙන් අවසර නොගෙන වඩින්නේ නම්, වටකරන ලද ආරාමයක සීමාව හෝ වට නොකරන ලද ආරාමයක උපචාර සීමාව හෝ ඉක්මවා යද්දී පළමු පියවරේ දී දුක්කටාපත්ති ද, දෙවන පියවරේ දී පාචිත්තියාපත්ති ද වේ. යම් තැනක වේයන් පිළිබඳ සැකයක් නැද්ද, එතැනින් අවසර නොගෙන යාම ද වටනේ ය; එහෙත් අවසර ගැනීම (දන්වා යාම) වතකි.

Sāvatthiyaṃ sattarasavaggiye bhikkhū ārabbha saṅghike vihāre seyyaṃ santharitvā anuddharitvā anāpucchā pakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, puggalike tikadukkaṭaṃ, vuttalakkhaṇassa pana vihārassa upacāre bahi āsanne upaṭṭhānasālāya vā aparicchannamaṇḍape vā paricchanne vāpi bahūnaṃ sannipātabhūte rukkhamūle vā santharitvā vā santharāpetvā vā, mañcapīṭhañca vihāre vā vuttappakāre vihārūpacāre vā santharitvā vā santharāpetvā vā uddharaṇādīni akatvā gacchantassa dukkaṭameva. Attano santake, vissāsikapuggalike, uddharaṇādīni katvā, purimanayeneva palibuddhaṃ chaḍḍetvā gamane, yo ca ‘‘ajjeva āgantvā paṭijaggissāmī’’ti evaṃ sāpekkho nadipāraṃ vā gāmantaraṃ vā gantvā yatthassa gamanacittaṃ uppannaṃ, tattheva ṭhito kañci pesetvā vā āpucchati, nadipūrarājacorādīsu vā kenaci palibuddho na sakkoti paccāgantuṃ, tassa ca, āpadāsu ca, ummattakādīnañca anāpatti. Vuttalakkhaṇaseyyā, tassā saṅghikatā, vuttalakkhaṇe vihāre santharaṇaṃ vā santharāpanaṃ vā, apalibuddhatā, āpadāya abhāvo, anapekkhassa disāpakkamanaṃ[Pg.204], upacārasīmātikkamoti imānettha satta aṅgāni. Samuṭṭhānādīni anantarasikkhāpade vuttanayānevāti.

මෙය සැවැත් නුවර දී සත්ළොස්වග භික්ෂූන් අරභයා, සඟසතු විහාරයෙහි ඇඳ ඇතිරිලි එළා අස් නොකොට අවසර නොගෙන බැහැර යාමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණ නොකළ යුත්තකි, තික පාචිත්තියකි, පුද්ගලික සෙය්‍යාවන්හි දී තික දුක්කටාපත්ති වේ. කියන ලද ලක්ෂණ ඇති විහාරයේ උපචාරයෙන් පිටත, නුදුරෙහි වූ උපට්ඨාන ශාලාවක (දන්හලක) හෝ වට නොකරන ලද මණ්ඩපයක හෝ වට කරන ලද වුව ද බොහෝ දෙනා රැස්වන ස්ථානයක හෝ ගසක් මුල හෝ තමා විසින් එළා හෝ අන් ලවා එළවා හෝ, ඇඳ පුටු ද විහාරයෙහි හෝ කියන ලද විහාර උපචාරයෙහි හෝ එළා හෝ එළවා හෝ අස් කිරීම් ආදිය නොකොට යන්නා වූ භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති ම වේ. තමා සන්තක දෙයෙහි දී, විශ්වාසවන්ත පුද්ගලයෙකු සන්තක දෙයෙහි දී, අස් කිරීම් ආදිය කොට යාමෙහි දී ද, පෙර ක්‍රමයෙන් ම පලිබෝධයන් හැර දමා යාමෙහි දී ද, 'මම අද ම පෙරළා පැමිණ මෙය අස් කරන්නෙමි' යි මෙසේ අපේක්ෂා සහිත ව ගඟෙන් එතෙරට හෝ වෙනත් ගමකට හෝ ගොස්, යම් තැනක දී තවදුරටත් යාමේ අදහස උපන්නේ ද, එතැන ම සිට යමෙකු යවා හෝ දන්වන්නේ ද, ගංවතුර, රජුන්, සොරුන් ආදී යම්කිසි බාධාවක් නිසා පෙරළා පැමිණීමට නොහැකි වන්නේ ද, ඔහුට ද, ආපදාවන්හි දී ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. කියන ලද ලක්ෂණ ඇති සෙය්‍යාව වීම, එහි සඟසතු බව, කියන ලද ලක්ෂණ ඇති විහාරයෙහි එළීම හෝ එළවීම, පලිබෝධයක් නොවීම, ආපදාවක් නොතිබීම, අපේක්ෂාවක් නොමැති ව බැහැරට යාම, උපචාර සීමාව ඉක්මවීම යන මේවා මෙහි අංග සත වේ. සමුට්ඨාන ආදිය ඊළඟ ශික්ෂාපදයෙහි කියන ලද ක්‍රමයට ම සමාන වේ.

Dutiyasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවන සේනාසන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

6. Anupakhajjasikkhāpadavaṇṇanā

6. අනුපඛජ්ජ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe jānanti ‘‘anuṭṭhāpanīyo aya’’nti jānanto, tenevassa padabhājane ‘‘vuḍḍho’ti jānāti, ‘gilāno’ti jānāti, ‘saṅghena dinno’ti jānātī’’ti (pāci. 121) vuttaṃ. Vuḍḍho hi attano vuḍḍhatāya anuṭṭhāpanīyo, gilāno gilānatāya, saṅgho pana bhaṇḍāgārikassa vā dhammakathikavinayadharagaṇavācakācariyānaṃ vā bahūpakārataṃ guṇavisiṭṭhatañca sallakkhetvā dhuvavāsatthāya vihāraṃ sallakkhetvā sammannitvā deti, tasmā yassa saṅghena dinno, sopi anuṭṭhāpanīyo. Pubbupagatanti pubbaṃ upagataṃ. Anupakhajjāti mañcapīṭhānaṃ vā tassa vā bhikkhuno pavisantassa vā nikkhamantassa vā upacāraṃ anupavisitvā. Tattha mañcapīṭhānaṃ tāva mahallake vihāre samantā diyaḍḍho hattho upacāro, khuddake yato pahoti, tato diyaḍḍho hattho, tassa pana pavisantassa pādadhovanapāsāṇato yāva mañcapīṭhaṃ, nikkhamantassa mañcapīṭhato yāva passāvaṭṭhānaṃ, tāva upacāro. Seyyaṃ kappeyyāti tassa sambādhaṃ kattukāmatāya tasmiṃ upacāre dasasu seyyāsu ekampi santharantassa vā santharāpentassa vā dukkaṭaṃ, tattha nisīdantassa vā nipajjantassa vā pācittiyaṃ, dvepi karontassa dve pācittiyāni, punappunaṃ karontassa payogagaṇanāya pācittiyaṃ.

හයවන ශික්ෂාපදයෙහි 'ජානං' (දැන දැන) යනු 'මොහු නැගිටුවිය නොයුත්තෙකි' යි දැනගෙන සිටීමයි. එහෙයින් ම එහි පදභාජනීයෙහි 'මහලු කෙනෙකු බව දනී, ගිලනෙකු බව දනී, සංඝයා විසින් දෙන ලද (විහාරයක් ඇති) කෙනෙකු බව දනී' යැයි වදාරන ලදී. මක්නිසාද යත්, මහලු තැනැත්තා තමාගේ වෘද්ධභාවය නිසා නැගිටුවිය නොයුත්තෙකි. ගිලන් තැනැත්තා තමාගේ ගිලන් බව නිසා නැගිටුවිය නොයුත්තෙකි. සංඝයා වනාහි භාණ්ඩාගාරික භික්ෂුවට හෝ ධර්මකථික, විනයධර, ගණවාචක ආචාර්යවරුන්ට හෝ ඔවුන්ගේ බොහෝ උපකාරී බව සහ ගුණ විශිෂ්ටත්වය සලකා බලා ස්ථිර පදිංචිය පිණිස විහාරය වෙන් කොට සම්මත කොට දෙයි. එබැවින් යම් භික්ෂුවකට සංඝයා විසින් විහාරය දෙන ලද්දේ ද, ඔහු ද නැගිටුවිය නොයුත්තෙකි. 'පුබ්බුපගතං' යනු කලින් පැමිණි (ඇතුල් වූ) යන්නයි. 'අනුපඛජ්ජ' යනු ඇඳ පුටු ආදියේ හෝ ඒ භික්ෂුව ඇතුල් වන කල්හි හෝ පිටවන කල්හි හෝ උපචාරයට (ළඟට) වැදී (ළඟට ළං වී) යන්නයි. එහි ඇඳ පුටු සම්බන්ධයෙන් නම්, විශාල විහාරයෙහි වටා රියන් එකහමාරක් උපචාරය වේ; කුඩා විහාරයෙහි යම් පැත්තකින් ඉඩ තිබේ ද, එපැත්තෙන් රියන් එකහමාරක් උපචාරය වේ. ඇතුළු වන ඒ භික්ෂුවට නම් පය සෝදන ගලෙහි සිට ඇඳ පුටු තෙක් ද, පිටවන භික්ෂුවට ඇඳ පුටු වල සිට මුත්‍ර කරන ස්ථානය තෙක් ද උපචාරය වේ. 'සෙය්‍යං කප්පෙය්‍ය' යනු ඔහුට පීඩාවක් (ඉඩ මදි කිරීමක්) කරනු කැමැත්තෙන් ඒ උපචාර සීමාවෙහි දස වැදෑරුම් සෙය්‍යාවන් අතුරින් එකක් වුව ද එළන්නා වූ හෝ එළවන්නා වූ හෝ භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ. එහි වාඩිවන්නා වූ හෝ සැතපෙන්නා වූ හෝ භික්ෂුවට පාචිත්තියාපත්ති වේ. ඒ දෙක ම කරන්නාට පාචිත්ති දෙකක් වේ. නැවත නැවත කරන්නාට ප්‍රයෝග ගණනින් පාචිත්තියාපත්ති වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha anupakhajja seyyakappanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, puggalike tikadukkaṭaṃ, vuttūpacārato vā bahi, upaṭṭhānasālādike vā, vihārassa upacāre vā, santharaṇasantharāpanesupi nisajjasayanesupi dukkaṭameva. Attano vā, vissāsikassa vā santake pana vihāre santharantassa, yo ca gilāno vā sītuṇhapīḷito vā pavisati, tassa ca, āpadāsu ca, ummattakādīnañca anāpatti. Saṅghikavihāratā, anuṭṭhāpanīyabhāvajānanaṃ, sambādhetukāmatā, upacāre nisīdanaṃ vā nipajjanaṃ vāti imānettha [Pg.205] cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisāneva, idaṃ pana dukkhavedanamevāti.

සැවැත් නුවර දී සද්‍වගී භික්ෂූන් අරභයා, තෙරපමින් (ළඟට වැදී) සෙය්‍යා පිහිටුවීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණ නොකළ යුත්තකි, තික පාචිත්තියකි, පුද්ගලික දේ සම්බන්ධයෙන් තික දුක්කටාපත්ති වේ. කියන ලද උපචාරයෙන් පිටත, උපට්ඨාන ශාලා (දන්හල්) ආදියෙහි හෝ විහාරයේ උපචාරයෙහි හෝ එළීමෙහි හා එළවීමෙහි දී ද, වාඩිවීම් හා සැතපීම්වල දී ද දුක්කටාපත්ති ම වේ. තමාගේ හෝ විශ්වාසවන්තයෙකුගේ හෝ සන්තක විහාරයෙහි එළන්නාට ද, ගිලන් වූ හෝ ශීත උෂ්ණයෙන් පීඩිත වූ හෝ යම් භික්ෂුවක් ඇතුළු වේ ද ඔහුට ද, ආපදාවන්හි දී ද, ummattakādīnañca (උම්මත්තක ආදීන්ට ද) ඇවැත් නැත. සඟසතු විහාරයක් වීම, නැගිටුවිය නොයුතු බව දැනගැනීම, තෙරපීමට (ඉඩ මදි කිරීමට) කැමැත්ත, උපචාරයෙහි වාඩිවීම හෝ සැතපීම යන මේවා මෙහි අංග හතර වේ. සමුට්ඨාන ආදිය ප්‍රථම පාරාජිකාවට සමාන වේ. මේ ශික්ෂාපදය වනාහි දුක්ඛ වේදනාව ම ඇත්තේ ය.

Anupakhajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අනුපඛජ්ජ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

7. Nikkaḍḍhanasikkhāpadavaṇṇanā

7. නික්කඩ්ඪන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sattame kupitoti kuddho. Anattamanoti atuṭṭhacitto. Nikkaḍḍheyya vā nikkaḍḍhāpeyya vā pācittiyanti ettha ye anekabhūmakā pāsādā, anekakoṭṭhakāni vā catussālāni, tādisesu senāsanesu gahetvā antarā aṭṭhapetvā ekeneva payogena atikkāmentassa ekaṃ pācittiyaṃ, ṭhapetvā ṭhapetvā nānāpayogehi atikkāmentassa dvāragaṇanāya pācittiyāni, hatthena anāmasitvā ‘nikkhamā’ti vatvā vācāya nikkaḍḍhantassāpi eseva nayo. Nikkaḍḍhāpentassa pana ‘nikkaḍḍhā’ti āṇattamatte dukkaṭaṃ, sakiṃ āṇatte pana tasmiṃ bahukepi dvāre nikkhamante itarassa ekameva pācittiyaṃ. Sace pana ‘‘ettakāni dvārāni nikkaḍḍhāhī’’ti vā, ‘‘yāva mahādvāraṃ, tāva nikkaḍḍhāhī’’ti vā evaṃ niyametvā āṇatto hoti, dvāragaṇanāya pācittiyāni.

සත්වන (සික්ඛාපදයේ) 'කුපිතෝ' යනු ක්‍රෝධ කළාවූ ය. 'අනත්තමනෝ' යනු නොසතුටු සිත් ඇති වූ ය. 'නික්කඩ්ඪෙය්‍ය වා නික්කඩ්ඪාපෙය්‍ය වා පාචිත්තියං' යන මෙහි— බොහෝ මහල් ඇති ප්‍රාසාදයක් හෝ බොහෝ දොරටු ඇති සතරැස් ශාලා වැනි සේනාසනයන්හි, (භික්ෂුවක්) අල්ලාගෙන මඟ නතර නොකර එකම ප්‍රයෝගයකින් සීමාව ඉක්මවා (එළියට) දමන්නාට එක් පාචිත්තියක් වේ. නතර කරමින් නතර කරමින් විවිධ ප්‍රයෝගයන්ගෙන් (දොරටු) ඉක්මවන්නාට දොරටු ගණනින් පාචිත්ති වේ. අතින් නොඅල්ලා, 'පිටවෙව' යැයි වචනයෙන් පන්නා දමන්නාට ද මේ ක්‍රමයම වේ. පන්නා දැමීමට අණ කරන්නාට වනාහි 'පන්නා දමව' යැයි අණ කළ පමණින් දුක්කටාපත්ති වේ. එක් වරක් අණ ලැබූ තැනැත්තා බොහෝ දොරටු පසු කරමින් නික්මෙන කල්හි, අණ කළ අනෙක් භික්ෂුවට එක් පාචිත්තියක්ම වේ. ඉදින් 'මෙපමණ දොරවල් ප්‍රමාණයකින් පන්නා දමව' කියා හෝ 'මහා දොරටුව දක්වා පන්නා දමව' කියා හෝ මෙසේ සීමා කොට අණ කරනු ලැබුවේ නම් දොරටු ගණනින් පාචිත්ති වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha bhikkhuṃ saṅghikā vihārā nikkaḍḍhanavatthusmiṃ

සැවැත් නුවරදී ෂඩ්වර්ගික භික්ෂූන් අරභයා භික්ෂුවක සඟසතු විහාරයෙන් පන්නා දැමීමේ සිද්ධියෙහි

Paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, puggalike tikadukkaṭaṃ, tassa parikkhāranikkaḍḍhane, upaṭṭhānasālādikā vihārūpacārā tassa vā tassa parikkhārassa vā nikkaḍḍhane, anupasampannassa pana anupasampannaparikkhārassa vā vihārā vā vihārūpacārā vā nikkaḍḍhane nikkaḍḍhāpane ca dukkaṭameva. Tañca kho asambaddhesu parikkhāresu parikkhāragaṇanāya veditabbaṃ. Attano vā, vissāsikassa vā santakā vihārā nikkaḍḍhane, sakalasaṅghārāmatopi bhaṇḍanakārakassa vā tassa parikkhārassa vā nikkaḍḍhane nikkaḍḍhāpane vā, attano vasanaṭṭhānato alajjissa, ummattakassa, na sammāvattantānaṃ antevāsikasaavihārikānaṃ, tesaṃ parikkhārassa vā nikkaḍḍhane ca, sayaṃ ummattakādīnañca anāpatti. Saṅghikavihāro[Pg.206], upasampannassa bhaṇḍanakārakabhāvādivinimuttatā, kopena nikkaḍḍhanaṃ vā nikkaḍḍhāpanaṃ vāti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

පනවන ලද මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, සාණත්තික (අණ කිරීම් සහිත) වේ, ප්‍රඥප්ති තිකයෙහි පාචිත්ති වේ, පුද්ගලික විහාරයකදී තික දුක්කටාපත්ති වේ. එම භික්ෂුවගේ පිරිකර එළියට දැමීමෙහි ද, උපස්ථාන ශාලාව ආදී විහාර උපචාරයෙන් ඔහුව හෝ ඔහුගේ පිරිකර එළියට දැමීමෙහි ද, උපසම්පන්න නොවූවකු හෝ උපසම්පන්න නොවූවෙකුගේ පිරිකර විහාරයෙන් හෝ විහාර උපචාරයෙන් පන්නා දැමීමෙහි හා පන්නා දැමවීමට අණ කිරීමෙහි ද දුක්කටාපත්තිම වේ. එය ද වනාහි එකිනෙකට සම්බන්ධ නොවූ පිරිකරයන්හි පිරිකර ගණනින් (ඇවැත් ලැබෙන බව) දත යුතුය. තමාගේ හෝ විශ්වාසවන්තයෙකුගේ සන්තක විහාරයකින් පන්නා දැමීමෙහි ද, මුළු සංඝාරාමයෙන් වුව ද කලහකාරී භික්ෂුවක හෝ ඔහුගේ පිරිකර පන්නා දැමීමෙහි හෝ පන්නා දැමවීමට අණ කිරීමෙහි ද, තමා වසන ස්ථානයෙන් අලජ්ජී භික්ෂුවක, උම්මත්තක භික්ෂුවක, මැනවින් වත් නොපුරන අතේවාසික හා සද්ධිවිහාරිකයන් හෝ ඔවුන්ගේ පිරිකර පන්නා දැමීමෙහි ද, තමා උම්මත්තක වූ කල ආදීන්හි ද ඇවැත් නොවේ. සඟසතු විහාරයක් වීම, උපසම්පන්න භික්ෂුව කලහකාරී බව ආදියෙන් තොර වූවෙකු වීම, ක්‍රෝධයෙන් යුතුව පන්නා දැමීම හෝ පන්නා දැමවීමට අණ කිරීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදාන සික්ඛාපදයට සමාන වන අතර, මෙය වනාහි දුක්ඛ වේදනා ඇත්තේය.

Nikkaḍḍhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නික්කඩ්ඪන සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

8. Vehāsakuṭisikkhāpadavaṇṇanā

8. වේහාසකුටි සික්ඛාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame uparivehāsakuṭiyāti upari acchannatalāya dvibhūmikakuṭiyā vā tibhūmikakuṭiyā vā, padabhājane pana idha adhippetaṃ kuṭiṃ dassetuṃ ‘‘majjhimassa purisassa asīsaghaṭṭā’’ti (pāci. 131) vuttaṃ. Āhaccapādakanti aṅge vijjhitvā pavesitapādakaṃ. Abhinisīdeyyāti abhibhavitvā ajjhottharitvā nisīdeyya, bhummatthe vā etaṃ upayogavacanaṃ, mañce vā pīṭhe vā nisīdeyya vā nipajjeyya vāti attho. Abhīti idaṃ pana padasobhaṇatthe upasaggamattameva, tasmā yo bhikkhu vuttalakkhaṇāya vehāsakuṭiyā sabbantimena paricchedena yāva pamāṇamajjhimassa purisassa sabbaso heṭṭhimāhi tulāhi sīsaṃ na ghaṭṭeti, ettakaṃ uccāya tulānaṃ upari ṭhapite āhaccapādake mañce vā pīṭhe vā nisīdati vā nipajjati vā, tassa anupakhajjasikkhāpade vuttanayena payogagaṇanāya pācittiyaṃ.

අටවන සික්ඛාපදයේ 'උපරිවෙහාසකුටියා' යනු උඩුමහලෙහි බිම ලෑලි නොපැතිරූ (නොවැසූ බිම් ඇති) දෙමහල් හෝ තෙමහල් කුටියක ය. පදභාජනීයෙහි වනාහි මෙහි අදහස් කරන ලද කුටිය දැක්වීම සඳහා 'මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ පුරුෂයෙකුගේ හිස නොවැදෙන' (හිසෙහි නොහැපෙන උස ඇති) යැයි වදාරන ලදී. 'ආහච්චපාදකං' යනු ලී කඳ සිදුරු කොට කකුල් ඇතුල් කරන ලද පාද ඇති ඇඳ හෝ පුටුවයි. 'අභිනිසීදෙය්‍ය' යනු තද කොට හිඳින්නේ නම් ය. නැතහොත්, මෙහි ද්විතීයා විභක්ති පදය සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි යෙදී ඇත; එබැවින්, ඇඳෙහි හෝ පුටුවෙහි හිඳින්නේ හෝ සැතපෙන්නේ හෝ වේ යන අර්ථයයි. 'අභි' යන්න වනාහි පදයේ අලංකාරය පිණිස යෙදුණු උපසර්ග මාත්‍රයක්ම වේ. එබැවින්, යම් භික්ෂුවක් වදාරන ලද ලක්ෂණ ඇති, අවම සීමාව වශයෙන් මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ පුරුෂයෙකුගේ හිස යට ලී (පරාල) වල කිසිසේත් නොහැපෙන තරම් උස ඇති වේහාස කුටියෙහි, යට ලී මතුපිට තබන ලද, සිදුරු කොට කකුල් සවිකළ (ආහච්චපාදක) ඇඳක හෝ පුටුවක හිඳී ද හෝ සැතපේ ද, ඔහුට අනුපඛජ්ජසික්ඛාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයට අනුව ප්‍රයෝග ගණනින් පාචිත්ති වේ.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha uparivehāsakuṭiyā āhaccapādakaṃ mañcaṃ pīṭhaṃ sahasā abhinisīdanaabhinipajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, puggalike tikadukkaṭaṃ, attano vā, vissāsikassa vā santake vihāre, avehāsakuṭiyā, sīsaghaṭṭāya, yassa vā heṭṭhā dabbasambhārādīnaṃ nikkhittattā aparibhogaṃ hoti, uparitalaṃ vā padarasañcitaṃ sudhādiparikammakataṃ vā, tattha āhaccapādake nisīdantassa, yo ce tasmiṃ vehāsaṭṭhepi āhaccapādake ṭhito kiñci gaṇhāti vā laggati vā, yassa ca paṭāṇī dinnā hoti, pādasīsānaṃ upari āṇī pavesitā, tattha nisīdantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Saṅghiko vihāro, asīsaghaṭṭā vehāsakuṭi, heṭṭhā saparibhogaṃ[Pg.207], apaṭāṇidinne āhaccapādake nisīdanaṃ vā nipajjanaṃ vāti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී එක්තරා භික්ෂුවක අරභයා උඩුමහල් වේහාස කුටියෙහි සිදුරු කොට කකුල් සවිකළ (ආහච්චපාදක) ඇඳක හෝ පුටුවක හදිසියේ හිඳීම හා සැතපීම පිළිබඳ සිද්ධියෙහි (මෙම සික්ඛාපදය) පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණ කිරීම් රහිතය, ප්‍රඥප්ති තිකයෙහි පාචිත්ති වේ, පුද්ගලික විහාරයකදී තික දුක්කටාපත්ති වේ. තමාගේ හෝ විශ්වාසවන්තයෙකුගේ සන්තක විහාරයකදී, වේහාස කුටියක් නොවන ස්ථානයකදී, හිස හැපෙන (පහත්) වේහාස කුටියකදී, යම් කුටියක යට මහල ලී දඬු ආදී ද්‍රව්‍ය සම්භාරයන් තබා ඇති බැවින් පරිහරණය නොකරන්නක් වේ ද, උඩුමහල ලෑලි අතුරා ඇති හෝ බදාම ගා පිරියම් කර ඇත්තේ වේ ද, එහි ආහච්චපාදක ඇඳ පුටුවෙහි හිඳින්නාට ද, යම් භික්ෂුවක් උඩුමහලෙහි පිහිටි ඒ ආහච්චපාදක ඇඳ පුටුව මත සිටගෙන කිසිවක් ගන්නේ හෝ එල්ලන්නේ හෝ වේ ද, යම් ඇඳ පුටුවක ලී ඇණ ගසා ඇත්තේ වේ ද, කකුල් මුදුනෙහි ඇණ සවිකර ඇත්තේ වේ ද, එහි හිඳින්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නොවේ. සඟසතු විහාරයක් වීම, හිස නොහැපෙන වේහාස කුටියක් වීම, යට මහල පරිහරණය කරනු ලබන්නක් වීම, ලී ඇණ නොගැසූ ආහච්චපාදක ඇඳ පුටුවක හිඳීම හෝ සැතපීම යන මේවා මෙහි අංග සතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය ඒළකලෝම සික්ඛාපදයට සමාන වේ.

Vehāsakuṭisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

වේහාසකුටි සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

9. Mahallakavihārasikkhāpadavaṇṇanā

9. මහල්ලක විහාර සික්ඛාපද වර්ණනාව

Navame mahallakanti sassāmikaṃ. Vihāranti ullittāvallittaṃ. Yāva dvārakosātiettha dvārakoso nāma ukkaṭṭhaparicchedena piṭṭhasaṅghāṭassa sāmantā aḍḍhateyyahattho padeso. Aggaḷaṭṭhapanāyāti sakavāṭakassa dvārabandhassa niccalabhāvatthāya. Kavāṭañhi lahuparivattakaṃ vivaraṇakāle bhittiṃ āhanati, pidahanakāle dvārabandhaṃ. Tena āhanena bhitti kampati, tato mattikā calati, calitvā sithilā vā hoti patati vā, tenāha bhagavā ‘‘yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāyā’’ti. Tattha kiñcāpi ‘‘idaṃ nāma kattabba’’nti neva mātikāyaṃ, na padabhājane vuttaṃ, aṭṭhuppattiyaṃ pana ‘‘punappunaṃ chādāpesi, punappunaṃ lepāpesī’’ti (pāci. 134) adhikārato yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāya punappunaṃ limpitabbo vā lepāpetabbo vāti evamattho daṭṭhabbo. Ālokasandhiparikammāyātiettha ālokasandhīti vātapānakavāṭakā vuccanti. Te vivaraṇakāle vidatthimattampi atirekampi bhittippadesaṃ paharanti, upacāro panettha sabbadisāsu labbhati, tasmā sabbadisāsu kavāṭavitthārappamāṇo okāso ālokasandhiparikammatthāya limpitabbo vā lepāpetabbo vāti ayamettha adhippāyo.

නවවන සික්ඛාපදයේ 'මහල්ලකං' යනු හිමිකරුවෙකු (දායකයෙකු) සහිත වූ විහාරයයි. 'විහාරං' යනු ඇතුළත හා පිටත බදාම ගා පිරියම් කරන ලද විහාරයයි. 'යාව ද්වාරකොසා' යන මෙහි 'ද්වාරකොස' නම් උපරිම සීමාව වශයෙන් දොර උළුවස්ස (රාමුව) වටා රියන් දෙකහමාරක් පමණ වූ ප්‍රදේශයයි. 'අග්ගළඨපනාය' යනු දොර පියන් සහිත දොර රාමුව නොසැලී ස්ථාවරව තැබීම පිණිස ය. දොර පියන වනාහි පහසුවෙන් කැරකෙන (ඇරෙන වැහෙන) සුළු බැවින් හැරීමේදී බිත්තියෙහි වදියි, වැසීමේදී දොර රාමුවෙහි වදියි. එම වැදීම හේතුවෙන් බිත්තිය සෙලවෙයි, ඉන්පසු බදාම මැටි බුරුල් වෙයි, බුරුල් වී ලිහිල් වේ හෝ කඩා වැටේ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'ද්වාරකොසය දක්වා දොර රාමුව ශක්තිමත් කිරීම පිණිස' යැයි වදාළ සේක. එහි 'මෙබඳු දෙයක් කළ යුතුය' යන්න මාතිකාවෙහි හෝ පදභාජනීයෙහි කෙලින්ම වදාරා නැතත්, උත්පත්ති කතාවෙහි 'නැවත නැවත සෙවිලි කරවයි, නැවත නැවත බදාම ගන්වයි' යන යෙදීම අනුව ද්වාරකොසය දක්වා දොර රාමුව ස්ථාවර කිරීම පිණිස නැවත නැවතත් (බදාම) ආලේප කළ යුතුය හෝ ආලේප කරවිය යුතුය යන මෙබඳු අර්ථයක් එහි ගත යුතුය. 'ආලෝකසන්ධිපරිකම්මාය' යන මෙහි 'ආලෝකසන්ධි' යනු ජනෙල් (කවුළු) පියන් යැයි කියනු ලැබේ. ඒවා හරින කල්හි වියත් පමණක් වූ ද ඊට වඩා වැඩි වූ ද බිත්ති ප්‍රදේශයෙහි වදී. මෙහිදී උපචාරය හැම දිසාවකම ලැබෙයි. එබැවින් හැම දිසාවකම ජනෙල් පියන්වල පළල ප්‍රමාණයේ ඉඩ ප්‍රමාණය කවුළු පිරියම් කිරීම පිණිස නැවත නැවතත් (බදාම) ආලේප කළ යුතුය හෝ ආලේප කරවිය යුතුය යන්න මෙහි අදහසයි.

Evaṃ lepakamme yaṃ kattabbaṃ, taṃ dassetvā idāni chadane kattabbaṃ dassetuṃ dvatticchadanassātiādimāha. Tattha dvatticchadanassa pariyāyanti chadanassa dvattipariyāyaṃ, pariyāyaṃ vuccati parikkhepo, parikkhepadvayaṃ vā parikkhepattayaṃ vā adhiṭṭhātabbanti attho. Appaharite ṭhitenāti aharite ṭhitena. Haritanti cettha sattadhaññādibhedaṃ pubbaṇṇaṃ, muggamāsatilakulatthaalābukumbhaṇḍādibhedañca aparaṇṇaṃ adhippetaṃ. Yaṃ tasmiṃ khette vuttaṃ [Pg.208] na tāva sampajjati, vasse pana patite sampajjissati, tampi haritasaṅkhameva gacchati. Tasmā tasmiṃ ṭhatvā adhiṭṭhahanto dukkaṭaṃ āpajjati. Appaharite ṭhatvā adhiṭṭhahantassāpi ayaṃ paricchedo, piṭṭhivaṃsassa vā kūṭāgārathūpikāya vā passe nisinno puriso chadanamukhavaṭṭiantena olokento yasmiṃ bhūmibhāge ṭhitaṃ bhikkhuṃ passati, yasmiñca ṭhito taṃ upari nisinnakaṃ tatheva ullokento passati, tasmiṃ ṭhātabbaṃ, tassa anto aharitepi ṭhātuṃ na labhati. Tato ce uttarīti maggena chādiyamāne tiṇṇaṃ maggānaṃ, pariyāyena chādiyamāne tiṇṇaṃ pariyāyānaṃ upari iṭṭhakasilāsudhāhi chādiyamāne iṭṭhakasilāsudhāpiṇḍagaṇanāya, tiṇapaṇṇehi chādiyamāne paṇṇagaṇanāya ceva tiṇamuṭṭhigaṇanāya ca pācittiyaṃ.

මෙසේ බදාම ගෑමෙහි කළ යුතු යමක් වේ ද, එය දක්වා දැන් සෙවිලි කිරීමෙහි කළ යුතු කාර්යය දැක්වීම සඳහා "ද්වත්තිච්ඡදනස්ස" යනාදිය වදාළ සේක. එහි "ද්වත්තිච්ඡදනස්ස පරියායං" යනු වහලයේ වට දෙකක් හෝ තුනක් සෙවිලි කිරීමයි. වටය (පරියාය) යනු වටකර සෙවිලි කිරීමයි. වට දෙකක් හෝ වට තුනක් සෙවිලි කිරීම මෙහෙයවිය යුතු ය යනු අර්ථයයි. "අප්පහරිතෙ ඨිතෙන" යනු නිල් තණකොළ හෝ ධාන්‍ය රහිත ස්ථානයක සිටගෙන යන්නයි. මෙහි "හරිත" (නිල් පැහැති දෙය) යන්නෙන් සප්ත විධ ධාන්‍ය ආදී පූර්වවර්තී ධාන්‍ය (පුබ්බණ්ණ) සහ මුං, මෑ, තල, කොල්ලු, ලබු, පුහුල් ආදී අපරවර්තී ධාන්‍ය (අපරණ්ණ) අදහස් කෙරේ. යම් ධාන්‍යයක් ඒ කුඹුරේ වපුරන ලද නමුත් තවම නොවැඩී ඇත්ද, වැසි වැටුණු පසු වැඩෙන්නේද, එය ද හරිත ගණයටම වැටේ. එබැවින් එහි සිටගෙන විධාන කරන භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ. නිල් තණකොළ රහිත තැනක සිටගෙන විධාන කරන්නාට ද සීමාව මෙසේය: වහලයේ මුදුන් ලීයේ හෝ කූටාගාරයේ කොත අසල සිටින පුරුෂයෙකු වහලයේ කෙළවරින් පහළ බලන කල යම් බිම් පෙදෙසක සිටින භික්ෂුව දකී ද, එමෙන්ම පහළ සිටින භික්ෂුව උඩ සිටින ඒ පුරුෂයා දෙස බලන විට දකී ද, ඒ සීමාව තුළ සිටිය යුතුය. ඉන් ඔබ්බෙහි නිල් තණකොළ නැති තැනක වුවද සිටීමට අවසර නැත. "තතො චෙ උත්තරී" යනු පෙළට (මගෙන්) සෙවිලි කරන විට වට තුනකට වඩා සෙවිලි කිරීමෙහි ද, වටයෙන් වටයට (පරියායෙන) සෙවිලි කරන විට වට තුනකට වඩා සෙවිලි කිරීමෙහි ද, ගඩොල්, ගල් හෝ බදාමයෙන් සෙවිලි කරන කල්හි ගඩොල්, ගල් හෝ බදාම පිඬු ගණනින් ද, තණ හෝ කොළවලින් සෙවිලි කරන කල්හි කොළ ගණනින් සහ තණ මිටි ගණනින් ද පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Kosambiyaṃ channattheraṃ ārabbha punappunaṃ chādāpanalepāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ūnadvattipariyāye atirekasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ. Setavaṇṇādikaraṇe, dvattipariyāye vā ūnakadvattipariyāye vā, leṇaguhātiṇakuṭikādīsu, aññassatthāya, attano dhanena kārentassa, vāsāgāraṃ ṭhapetvā sesāni adhiṭṭhahantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Mahallakavihāratā, attano vāsāgāratā, uttari adhiṭṭhānanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni sañcaritte vuttanayānevāti.

කොසඹෑ නුවරදී ඡන්න තෙරුන් අරභයා නැවත නැවතත් වහල සෙවිලි කිරීම හා බදාම ගෑම පිළිබඳ වස්තුවේදී පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි. අණ නොකරන්නාට ද (තමාම කරන්නේ නම්) අදාළ වේ. තික පාචිත්තියකි. වට දෙකක් හෝ තුනකට වඩා අඩු වූ සෙවිලි කිරීමකදී ඊට වඩා වැඩි යැයි සිතන්නාට හෝ සැක ඇත්තාට දුක්කටාපත්ති වේ. සුදු පිරියම් කිරීම් ආදියේදී, වට දෙකක් හෝ තුනක් සෙවිලි කිරීමේදී හෝ ඊට අඩු වට ගණනකදී, ලෙන්, ගුහා, පිදුරු සෙවිලි කළ කුටි ආදියේදී, අන්‍යයෙකු උදෙසා කරවීමේදී, තමාගේ ධනයෙන් කරවන කල්හි, වාසය කරන නිවස හැර සෙසු ගොඩනැගිලි විධාන කරන කල්හි සහ උන්මත්තක ආදීන්ට ඇවැත් නැත. මහා විහාරයක් වීම, තමාගේ වාසස්ථානයක් වීම, සීමාව ඉක්මවා විධාන කිරීම යන මේ කරුණු තුන මෙහි අංගයෝ වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය සඤ්චරිත්ත ශික්ෂාපදයේ පැහැදිලි කළ පරිදිම වේ.

Mahallakavihārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

මහා විහාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

10. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā

10. සප්පාණක (සතුන් සහිත ජලය ඉසීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame jānaṃ sappāṇakanti ‘‘sappāṇakaṃ eta’’nti disvā vā sutvā vā yena kenaci ākārena jānanto. Siñceyya vā siñcāpeyya vāti tena udakena sayaṃ vā siñceyya, aññaṃ vā āṇāpetvā siñcāpeyya. Tattha dhāraṃ avicchinditvā siñcantassa ekasmiṃ ghaṭe ekāva āpatti, vicchindantassa payogagaṇanāya āpattiyo. Mātikaṃ pamukhaṃ karoti, divasampi sandatu, ekāva āpatti. Tattha tattha bandhitvā aññato nentassa payogagaṇanāya āpattiyo. Bahukampi tiṇapaṇṇasākhādiṃ ekappayogena [Pg.209] udake pakkhipantassa ekāva āpatti, ekekaṃ pakkhipantassa payogagaṇanāya āpattiyo. Idañca yaṃ evaṃ pakkhipiyamāne pariyādānaṃ gacchati, āvilaṃ vā hoti, yathā pāṇakā maranti, tādisaṃ sandhāya vuttaṃ, na mahāudakaṃ. Siñcāpane āṇattiyā dukkaṭaṃ, ekāṇattiyā bahukampi siñcatu, āṇāpakassa ekameva pācittiyaṃ.

දහවන ශික්ෂාපදයෙහි "ජානං සප්පාණකං" යනු "මෙය සතුන් සහිත ජලයයි" කියා දැකීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් හෝ යම් කිසි ආකාරයකින් දැනගැනීමයි. "සිඤ්චෙය්‍ය වා සිඤ්චාපෙය්‍ය වා" යනු ඒ ජලයෙන් තමා හෝ ඉසින්නේය, අන්‍යයෙකු ලවා හෝ ඉස්සවන්නේය. එහි ජල ධාරාව නොකඩවා ඉසින්නාට එක් කළයකට එක් ඇවැතක් බැගින් ද, කඩින් කඩ ඉසින්නාට ප්‍රයෝග ගණනින් ඇවැත් ද වේ. සතුන් සහිත ජල මාර්ගයක් තමාට අවශ්‍ය දෙසට හරවන්නේ නම්, මුළු දවස පුරාම ජලය ගලා ගියත් ඇවැතක් පමණි. තැන් තැන්වලින් බැඳ වෙනත් දෙසකට හරවා යවන්නාට ප්‍රයෝග ගණනින් ඇවැත් වේ. බොහෝ වූ තණකොළ, කොළ, අතු ආදිය එකවරම ජලයට දමන්නාට එක් ඇවැතක් ද, එකින් එක දමන්නාට ප්‍රයෝග ගණනින් ඇවැත් ද වේ. මෙය වනාහි තණ කොළ ආදිය දැමූ කල ජලය හිඳී යන පරිදි හෝ කැළඹෙන පරිදි, එනම් සතුන් මැරෙන පරිදි වූ අවස්ථාවක් අරභයා වදාරන ලද්දකි, මහත් වූ ජලාශයක් පිළිබඳව නොවේ. ඉසීමට අණ කිරීමෙන් දුක්කටාපත්ති වේ. එක් වරක් අණ කිරීමෙන් බොහෝ ජලය ඉසුවද, අණ කළ තැනැත්තාට එක් පාචිත්තියක් පමණක් වේ.

Āḷaviyaṃ āḷavake bhikkhū ārabbha siñcanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, appāṇake sappāṇakasaññino, ubhosu vematikassa dukkaṭaṃ. Appāṇakasaññino, asañcicca assatiyā vā siñcantassa, ajānantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Udakassa sappāṇakatā, ‘‘siñcanena pāṇakā marissantī’’ti jānanaṃ, tañca udakaṃ tādisameva, vinā vadhakacetanāya yena kenaci karaṇīyena tiṇādīnaṃ siñcananti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana paṇṇattivajjaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

ආළවී නුවරදී ආළවක භික්ෂූන් අරභයා ජලය ඉසීමේ වස්තුවේදී පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි. අණ කිරීම සහිතය (සාරම්භක). සතුන් රහිත ජලයෙහි සතුන් ඇතැයි සිතන්නාට ද, දෙතැනෙහිම සැක ඇති තැනැත්තාට ද දුක්කටාපත්ති වේ. සතුන් රහිත ජලයෙහි සතුන් නැතැයි සිතා ඉසින්නාට, චේතනාවකින් තොරව හෝ මතකය ගිලිහීමෙන් ඉසින්නාට, සතුන් සිටින බව නොදන්නා තැනැත්තාට සහ උන්මත්තක ආදීන්ට ඇවැත් නැත. ජලය සතුන් සහිත වීම, "ඉසීමෙන් සත්තු මැරෙති" කියා දැනීම, ඒ ජලය ද එබඳුම වීම, මරණ චේතනාවෙන් තොරව කිසියම් කළ යුතු කටයුත්තක් නිසා තණකොළ ආදියට ජලය ඉසීම යන මේ කරුණු සතර මෙහි අංගයෝ වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදානය හා සමාන වේ. මෙය වනාහි ප්‍රඥප්ති වද්‍යයකි (දේශනා ලාභී ඇවැතකි). සිත් තුනක් සහ වේදනා තුනක් ඇති වේ.

Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සප්පාණක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

Bhūtagāmavaggo dutiyo.

දෙවන භූතගාම වර්ගයයි.

3. Ovādavaggo

3. ඕවාද වර්ගය

1. Ovādasikkhāpadavaṇṇanā

1. ඕවාද ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Ovādavaggassa paṭhame asammatoti yā aṭṭhaṅgasamannāgatassa bhikkhuno bhagavatā ñatticatutthena kammena (pāci. 146) bhikkhunovādakasammuti anuññātā, tāya asammato. Ovadeyyāti bhikkhunisaṅghaṃ vā sambahulā vā ekaṃ bhikkhuniṃ vā ‘‘vassasatūpasampannāya bhikkhuniyā tadahupasampannassa bhikkhuno abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ kātabba’’nti ādike (cūḷava. 403) aṭṭha garudhamme ovādavasena osārento ovadeyya. Pācittiyanti ovādapariyosāne pācittiyaṃ.

ඕවාද වර්ගයේ පළමු වන ශික්ෂාපදයෙහි "අසම්මතො" යනු අෂ්ටාංගයකින් සමන්නාගත භික්ෂුවකට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ඤත්ති චතුත්ථ කර්මයෙන් යම් භික්ෂුණී අවවාදක සම්මුතියක් අනුදැන වදාරන ලද ද, එම සම්මුතියෙන් සම්මත නොවන ලද තැනැත්තා ය. "ඔවදෙය්‍ය" යනු භික්ෂුණී සංඝයාට හෝ බොහෝ භික්ෂුණීන්ට හෝ එක් භික්ෂුණියකට හෝ "වස් සියයක් පිරුණු භික්ෂුණියක විසින් එදින උපසම්පදා වූ භික්ෂුවකට වැඳීම, හුනස්නෙන් නැගිටීම, ඇඳිලි බැඳීම, ගරු බුහුමන් දැක්වීම කළ යුතුය" යනාදී අට මහ ගරුධර්මයන් අවවාද වශයෙන් රජ කරවමින් (දේශනා කරමින්) අවවාද කරන්නේ නම් ය. "පාචිත්තියං" යනු අවවාදය අවසානයෙහි පාචිත්තිය ඇවැත් වේ යන්නයි.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha ovadanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, aññena vā dhammena bhikkhunīsu upasampannamattaṃ vā ovadato dukkaṭaṃ. Sammatassāpi tañce sammutikammaṃ adhammakammaṃ hoti, tasmiṃ adhammakamme adhammakammasaññino vagge bhikkhunisaṅghe ovadato [Pg.210] tikapācittiyaṃ, tathā vematikassa dhammakammasaññino cāti nava pācittiyāni, samaggepi bhikkhunisaṅghena vāti adhammakammavasena aṭṭhārasa. Sace pana taṃ dhammakammaṃ hoti, ‘‘dhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ samaggasaññī ovadatī’’ti (pāci. 151) idaṃ avasānapadaṃ ṭhapetvā teneva nayena sattarasa dukkaṭāni, ‘‘samaggamhāyyā’’ti ca vutte aññaṃ dhammaṃ, ‘‘vaggamhāyyā’’ti ca vutte aṭṭha garudhamme bhaṇantassa, ovādañca aniyyātetvā aññaṃ dhammaṃ bhaṇantassa dukkaṭameva. Yo pana dhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ samaggasaññī ovadati, garudhammapāḷiṃ uddesaṃ deti, paripucchaṃ deti, ‘‘osārehi ayyā’’ti vuccamāno osāreti, pañhaṃ puṭṭho katheti, bhikkhunīnaṃ suṇamānānaṃ aññassatthāya bhaṇati, sikkhamānāya vā sāmaṇeriyā vā bhaṇati, tassa, ummattakādīnañca anāpatti. Asammatatā, bhikkhuniyā paripuṇṇūpasampannatā, ovādavasena aṭṭhagarudhammabhaṇananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni padasodhammasadisānevāti.

සැවැත් නුවරදී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා අවවාද දීමේ කරුණෙහි (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ. ගරුධර්මයන්ගෙන් තොරව වෙනත් ධර්මයකින් හෝ (භික්ෂු සංඝයා කෙරෙහි පමණක්) උපසම්පන්න වූවා පමණක් වූ භික්ෂුණියකට අවවාද කරන භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ. (අවවාදකයා ලෙස) සම්මත වූවෙකුගේ වුවද, එම සම්මුති කර්මය අධර්ම කර්මයක් වේ නම්, එම අධර්ම කර්මයෙහි අධර්ම කර්ම සංඥාව ඇතිව, සමඟි නොවන (ව්‍යග්ග) භික්ෂුණී සංඝයාට අවවාද කරන්නාට පාචිත්තිය තිකයක් ද (පාචිත්ති තුනක් ද), එසේම සැක ඇති තැනැත්තාට සහ ධර්ම කර්ම සංඥාව ඇති තැනැත්තාට ද වශයෙන් පාචිත්ති නවයක් (9) වේ. සමඟි වූ භික්ෂුණී සංඝයා කෙරෙහි ද අවවාද දීමෙන්, මෙසේ අධර්ම කර්මයේ බලයෙන් පාචිත්ති දහඅටක් (18) වේ. ඉදින් එම සම්මුති කර්මය ධර්ම කර්මයක් වේ නම්, 'ධර්ම කර්මයෙහි ධර්ම කර්ම සංඥාව ඇතිව සමඟි වූ භික්ෂුණී සංඝයාට සමඟි සංඥාව ඇතිව අවවාද කරයි' යන මේ අවසාන පදය හැර, එම ක්‍රමයෙන්ම (දුක්කටාපත්ති) දාහතක් (17) වේ. 'ආර්යයන් වහන්ස, අපි සමඟි වීමු' යැයි (භික්ෂුණීන්) පැවසූ කල්හි ගරුධර්මයන්ගෙන් බාහිර වූ වෙනත් ධර්මයක් දේශනා කරන්නාට ද, 'ආර්යයන් වහන්ස, අපි කණ්ඩායම් වශයෙන් වෙන් වීමු' යැයි පැවසූ කල්හි අෂ්ට ගරුධර්මයන් දේශනා කරන්නාට ද, අවවාදය භාර නොදී (අවසාන නොකර) වෙනත් ධර්මයක් දේශනා කරන්නාට ද දුක්කටාපත්තිම වේ. යම් භික්ෂුවක් ධර්ම කර්මයෙහි ධර්ම කර්ම සංඥාව ඇතිව සමඟි වූ භික්ෂුණී සංඝයාට සමඟි සංඥාව ඇතිව අවවාද කෙරේ ද, අෂ්ට ගරුධර්ම පාළිය උදෙසා කෙරේ ද (උද්දේශය දෙයි ද), ප්‍රශ්න විචාරීම කරයි ද, 'ආර්යයන් වහන්ස, ගරුධර්ම දේශනා කරනු මැනවි' යැයි භික්ෂුණීන් විසින් කියනු ලබන්නේ (ගරුධර්ම) දේශනා කරයි ද, ප්‍රශ්න අසන လද්දේ පිළිතුරු දෙයි ද, භික්ෂුණීන් අසා සිටින අතරතුර වෙනත් අයෙකුගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා දේශනා කරයි ද, සික්ඛමානාවකට හෝ සාමණේရියකට දේශනා කරයි ද, එම භික්ෂුවට සහ උම්මත්තකාදීන්ට ඇවැත් නැත. සම්මුතියක් නොලැබූ බව, භික්ෂුණියකගේ පරිපූර්ණ උපසම්පන්න බව, අවවාද වශයෙන් අෂ්ට ගරුධර්මයන් දේශනා කිරීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය පදසෝධම්ම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Ovādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අවවාද ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā

2. අත්ථංගත ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye ovadeyyāti aṭṭhagarudhammehi vā aññena vā dhammena ovadantassa sammatassāpi pācittiyameva.

දෙවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'අවවාද කරන්නේ නම්' යන්නෙන් අෂ්ට ගරුධර්මයන්ගෙන් හෝ වෙනත් ධර්මයකින් අවවාද කරන්නා වූ, (අවවාදක ලෙස) සම්මත වූවෙකුට වුවද පාචිත්තියක්ම වේ.

Sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ cūḷapanthakaṃ ārabbha atthaṅgate sūriye ovadanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, sūriye atthaṅgate atthaṅgatasaññino vematikassa vā, ekatoupasampannaṃ ovadantassa ca dukkaṭaṃ. Purimasikkhāpade viya uddesādinayena anāpatti. Atthaṅgatasūriyatā, paripuṇṇūpasampannatā, ovadananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni padasodhammasadisānevāti.

සැවැත් නුවරදී ආයුෂ්මත් චූළපන්ථක තෙරුන් වහන්සේ අරභයා හිරු බැස ගිය පසු අවවාද දීමේ කරුණෙහි (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ, තික පාචිත්තියක් වේ. හිරු බැස ගිය කල්හි 'හිරු බැස ගියේය' යන සංඥාව ඇතිව හෝ සැක සහිත වූවාට ද, එක් පැත්තකින් උපසම්පන්න වූ තැනැත්තියකට අවවාද කරන්නාට ද දුක්කටාපත්ති වේ. පෙර ශික්ෂාපදයෙහි මෙන් උදෙසීම ආදී ක්‍රමයෙන් ඇවැත් නොවේ. හිරු බැස යාම, පරිපූර්ණ උපසම්පන්න භික්ෂුණියක වීම, අවවාද කිරීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය පදසෝධම්ම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අත්ථංගත ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

3. Bhikkhunupassayasikkhāpadavaṇṇanā

3. භික්ඛුනුපස්සය ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye [Pg.211] bhikkhunupassayanti bhikkhuniyā ekarattaṃ vasanaṭṭhānampi. Ovadeyyāti idha garudhammehi ovadantasseva pācittiyaṃ. Sace pana asammato hoti, dve pācittiyāni. Sace pana sūriyepi atthaṅgate ovadati, tīṇi honti. Sammatassa pana rattiṃ ovadantassapi dve eva honti. Sammatattā hi bhikkhussa garudhammovādamūlakaṃ pācittiyaṃ natthi. Gilānāti na sakkoti ovādāya vā saṃvāsāya vā gantuṃ.

තුන්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'භิක්ඛුනුපස්සය' (භික්ෂුණී ආරාමය) යනු භික්ෂුණියක් එක් රැයක් පමණක් වුවද වාසය කරන ස්ථානයයි. 'අවවාද කරන්නේ නම්' යන්නෙන් මෙහි ගරුධර්මයන්ගෙන් අවවාද කරන්නාටම පාචිත්තිය වේ. ඉදින් (අවවාදකයා ලෙස) සම්මුතියක් නොලැබූවෙක් වේ නම්, පාචිත්ති දෙකක් වේ. ඉදින් හිරු බැස ගිය පසු ද අවවාද කෙරේ නම්, (පාචිත්ති) තුනක් වේ. සම්මත වූ භික්ෂුවක් රාත්‍රී කාලයෙහි අවවාද කරන්නේ වුවද (පාචිත්ති) දෙකක්ම වේ. සම්මත වූවෙකු බැවින් භික්ෂුවට ගරුධර්ම අවවාදය මුල් කරගත් පාචිත්තියක් නැත. 'ගිලානා' යනු අවවාදය පිණිස හෝ පොහොය කර්මය (සංවාසය) පිණිස යාමට නොහැකි වූ තැනැත්තියයි.

Sakkesu chabbaggiye bhikkhū ārabbha bhikkhunupassayaṃ upasaṅkamitvā ovadanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra samayā’’ti ayamettha anupaññatti, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampannāya upasampannasaññino vematikassa vā, ekatoupasampannaṃ yena kenaci, itaraṃ aññena dhammena ovadantassa ca dukkaṭaṃ. Samaye, anupasampannāya, purimasikkhāpade viya uddesādinayena ca anāpatti. Upassayūpagamanaṃ, paripuṇṇūpasampannatā, samayābhāvo, garudhammehi ovadananti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāni, idaṃ pana kiriyaṃ hotīti.

ශාක්‍ය ජනපදයෙහි ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා භික්ෂුණී ආරාමයට ගොස් අවවාද දීමේ කරුණෙහි (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. 'සුදුසු සමය හැර' යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ, තික පාචිත්තියක් වේ. උපසම්පන්න නොවන (සික්ඛමානාවකට හෝ සාමණේරියකට) 'උපසම්පන්නය' යන සංඥාව ඇතිව හෝ සැක සහිතව අවවාද කරන්නාට ද, එක් පැත්තකින් උපසම්පන්න වූ තැනැත්තියකට යම් කිසි වෙනත් ධර්මයකින් අවවාද කරන්නාට ද, අනෙක් (උභතෝ උපසම්පන්න) භික්ෂුණියට ගරුධර්ම හැර වෙනත් ධර්මයකින් අවවාද කරන්නාට ද දුක්කටාපත්ති වේ. සුදුසු සමයෙහි ද, උපසම්පන්න නොවන තැනැත්තියකට අවවාද කිරීමෙහි ද, පෙර ශික්ෂාපදයෙහි මෙන් උදෙසීම ආදී ක්‍රමයෙන් ද ඇවැත් නොවේ. භික්ෂුණී ආරාමයට යාම, පරිපූර්ණ උපසම්පන්න භික්ෂුණියක වීම, සුදුසු සමය නොවීම, ගරුධර්මයන්ගෙන් අවවාද කිරීම යන මේවා මෙහි අංග හතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය ප්‍රථම කඨින ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය ක්‍රියා කර්මයක් වේ.

Bhikkhunupassayasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

භික්ඛුනුපස්සය ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

4. Āmisasikkhāpadavaṇṇanā

4. ආමිස ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe āmisahetūti cīvarādīnaṃ aññatarahetu. Bhikkhūti sammatā bhikkhū idhādhippetā. Pācittiyanti evarūpe bhikkhū avaṇṇakāmatāya evaṃ bhaṇantassa pācittiyaṃ.

සිව්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'ආමිස හේතුවෙන්' යනු සිවුරු ආදී සිව්පසයෙන් එක්තරා ප්‍රත්‍යයක් ලබා ගැනීමේ හේතුවෙනි. 'භික්ෂූන්' යන්නෙන් මෙහිලා අදහස් කරන්නේ සම්මුතිය ලත් භික්ෂූන් වහන්සේලාය. 'පාචිත්තියක් වේ' යනු එවැනි සම්මුතිය ලත් භික්ෂූන්ට අකීර්තියක් කැමැත්තෙන් (අගුණ පැවසීමේ අදහසින්) මෙසේ පවසන තැනැත්තාට පාචිත්තියක් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha ‘‘āmisahetu ovadantī’’ti bhaṇanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, dhammakamme tikapācittiyaṃ, adhammakamme tikadukkaṭaṃ, asammataṃ upasampannañca, anupasampannañca sammataṃ vā asammataṃ vā evaṃ bhaṇantassa dukkaṭameva. Tattha yo bhikkhu kāle sammutiṃ labhitvā sāmaṇerabhūmiyaṃ saṇṭhito, ayaṃ sammato nāma anupasampanno. Pakatiyā cīvarādihetu ovadantaṃ pana evaṃ bhaṇantassa[Pg.212], ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannatā, dhammena laddhasammutitā, anāmisantaratā, avaṇṇakāmatāya evaṃ bhaṇananti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedanamevāti.

සැවැත් නුවරදී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා 'ප්‍රත්‍ය පහසුකම් ලබා ගැනීමේ අදහසින් අවවාද කරති' යැයි පැවසීමේ කරුණෙහි (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ. ධර්ම කර්මයෙහි (සත්‍ය වූ කර්මයෙහි) තික පාචිත්තියක් ද, අධර්ම කර්මයෙහි තික දුක්කටයක් ද වේ. සම්මුතියක් නොලද උපසම්පන්න භික්ෂුවකට ද, සම්මුතිය ලත් හෝ නොලත් උපසම්පන්න නොවන සාමණේර නමකට ද මෙසේ (ආමිසය සඳහා අවවාද කරතියਿ) පවසන්නාට දුක්කටාපත්තිම වේ. එහි යම් සාමණේර නමක් භික්ෂුවක්ව සිටි කාලයෙහි සම්මුතිය ලබා පසුව සාමණේර භූමියෙහි පිහිටියේ ද, ඔහු 'සම්මත වූ උපසම්පන්න නොවන' තැනැත්තා නම් වේ. සැබවින්ම සිවුරු ආදී ආමිසයක් නිසා අවවාද කරන්නෙකුට මෙසේ පවසන්නාට ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. චෝදනා ලබන්නා උපසම්පන්න වීම, ධර්මානුකූලව ලත් සම්මුතිය ඇති බව, අවවාද කරන්නා ආමිසයක් අපේක්ෂා නොකරන්නෙකු වීම, අකීර්තියක් කැමැත්තෙන් මෙසේ පැවසීම යන මේවා මෙහි අංග හතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය දුක්ඛ වේදනාවටම අයත් වේ.

Āmisasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ආමිස ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

5. Cīvaradānasikkhāpadavaṇṇanā

5. චීවරදාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha cīvaradānavatthusmiṃ paññattaṃ, sesakathāmaggo panettha cīvarappaṭiggahaṇasikkhāpade vuttanayeneva veditabbo. Tatra hi bhikkhu paṭiggāhako, idha bhikkhunī, ayaṃ viseso, sesaṃ tādisamevāti.

පස්වැනි ශික්ෂාපදය සැවැත් නුවරදී එක්තරා භික්ෂුවක් අරභයා සිවුරු දීමේ කරුණෙහි පනවන ලදී. මෙහි ඉතිරි විස්තරය චීවරප්‍රතිග්‍රහණ ශික්ෂාපදයෙහි (නිසඟි පාචිත්ති සිවුරු වර්ගයේ 5 වැනි ශික්ෂාපදයේ) දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම තේරුම් ගත යුතුය. එහිදී භික්ෂුව පිළිගන්නා තැනැත්තා වන අතර, මෙහිදී භික්ෂුණිය පිළිගන්නා තැනැත්තිය වේ; මෙය එහි ඇති වෙනසයි. ඉතිරි සියල්ල ඊට සමානම වේ.

Cīvaradānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

චීවරදාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

6. Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā

6. චීවරසිබ්බන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe cīvaranti nivāsanapārupanupagaṃ. Sibbeyya vā sibbāpeyyā vāti ettha sayaṃ sibbantassa sūciṃ pavesetvā pavesetvā nīharaṇe pācittiyaṃ, satakkhattumpi vijjhitvā sakiṃ nīharantassa ekameva pācittiyaṃ. ‘Sibbā’ti vutto pana sacepi sabbaṃ sūcikammaṃ niṭṭhāpeti, āṇāpakassa ekameva pācittiyaṃ. Atha ‘‘yaṃ ettha cīvare kattabbaṃ, sabbaṃ taṃ tava bhāro’’ti vutto niṭṭhāpeti, tassa ārāpathe ārāpathe pācittiyaṃ. Āṇāpakassa ekavācāya sambahulānipi, punappunaṃ āṇattiyaṃ pana vattabbameva natthi.

සවැනි ශික්ෂාපදයේ 'චීවරං' යනු හැඳීමට හෝ පෙරවීමට සුදුසු වූ සිවුරයි. 'මහන්නේ හෝ මස්වන්නේ හෝ වේවා' යන මෙහි තමාම මහන භික්ෂුවකට ඉදිකටුව (රෙද්දට) ඇතුළු කර නැවත ඉවතට ගන්නා වාරයක් පාසා පාචිත්තිය බැගින් වේ. සිය වතාවක් විද (රෙද්ද සිදුරු කර) එක වරක් ඉදිකටුව ඉවතට ගන්නා භික්ෂුවට ලැබෙන්නේ එක් පාචිත්තියක් පමණි. 'මහන්න' යැයි කියනු ලැබූ භික්ෂුවක් ඉදින් සියලු මැහුම් කටයුතු අවසන් කරයි නම්, අණ කළ භික්ෂුවට එක් පාචිත්තියක්ම වේ. යම් හෙයකින් 'මේ සිවුරෙහි කළ යුතු යම් කටයුත්තක් වේද, ඒ සියල්ල ඔබගේ වගකීමකි' යි කියනු ලැබූ භික්ෂුව එය නිම කරයි නම්, අණ කළ භික්ෂුවට (මැසූ) සෑම ඉදිකටු පාරක් (මැස්මක්) පාසාම පාචිත්තිය බැගින් වේ. අණ කරන්නාගේ එක් වචනයකින් බොහෝ වාර ගණනක් මැසීමට සැලැස්වුවද, නැවත නැවත අණ කිරීමේදී බොහෝ ආපත් සිදුවන බව කිව යුතුම නොවේ.

Sāvatthiyaṃ udāyittheraṃ ārabbha cīvarasibbanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ñātikāya aññātikasaññino vā vematikassa vā, ekatoupasampannāya sibbantassa ca dukkaṭaṃ. Aññaṃ thavikādiparikkhāraṃ sibbantassa, ñātikāya, sikkhamānasāmaṇerīnañca cīvarampi sibbantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Aññātikāya bhikkhuniyā santakatā[Pg.213], nivāsanapārupanupagatā, vuttalakkhaṇaṃ sibbanaṃ vā sibbāpanaṃ vāti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni sañcarittasadisānevāti.

සැවැත්නුවරදී උදායි තෙරුන් වහන්සේ අරභයා සිවුරු මැසීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, සාණත්තික වේ, තික පාචිත්තියකි. නෑදෑ වන භික්ෂුණියක කෙරෙහි නෑදෑ නොවන බවට සංඥා ඇතිව හෝ සැක ඇතිව හෝ මහන්නහුටද, එක් පාර්ශ්වයකින් පමණක් උපසම්පන්න වූ භික්ෂුණියකගේ සිවුරක් මහන්නහුටද දුක්කටාපත් වේ. සිවුරු හැර වෙනත් මලු ආදී පිරිකර මහන්නහුටද, නෑදෑ භික්ෂුණියකගේ හෝ සික්ඛමානාවන්ගේ හා සාමණේරියන්ගේ සිවුරු මහන්නහුටද, උම්මත්තක ආදීන්ටද ඇවැත් නැත. නෑදෑ නොවන භික්ෂුණියකට අයත් වීම, හැඳීමට හෝ පෙරවීමට සුදුසු සිවුරක් වීම, කලින් සඳහන් කළ ලක්ෂණ සහිතව තමාම මැසීම හෝ අන් ලවා මැස්වීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය සංචරිත්ත ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

චීවරසිබ්බන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā

7. සංවිධාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Sattame saṃvidhāyāti saṃvidahitvā, gamanakāle saṅketaṃ katvāti attho. Ekaddhānamagganti ekaṃ addhānasaṅkhātaṃ maggaṃ, ekato vā addhānamaggaṃ. Satthagamanīyoti satthena saddhiṃ gantabbo, sesaṃ uttānapadatthameva. Ayaṃ panettha vinicchayo – akappiyabhūmiyaṃ saṃvidahantassa saṃvidahanapaccayā tāva dukkaṭaṃ. Tattha ṭhapetvā bhikkhunupassayaṃ antarārāmaṃ āsanasālaṃ titthiyaseyyañca sesā akappiyabhūmi, tattha ṭhatvā saṃvidahantassāti attho. Saṃvidahitvā pana ‘‘ajja vā sve vā’’ti niyamitaṃ kālaṃ visaṅketaṃ akatvā, dvāravisaṅketaṃ pana maggavisaṅketaṃ vā katvāpi bhikkhuniyā saddhiṃ gacchantassa yāva āsannassāpi aññassa gāmassa ‘‘ayaṃ imassa upacāro’’ti manussehi ṭhapitaṃ upacāraṃ na okkamati, tāva anāpatti. Taṃ okkamantassa pana paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiyapāde pācittiyaṃ, iti gāmūpacārokkamanagaṇanāya pācittiyāni. Addhayojanātikkame pana gāme asati addhayojanagaṇanāya pācittiyaṃ.

හත්වන ශික්ෂාපදයේ 'සංවිධාය' යනු එකඟ වී, පිටත්වන වේලාවෙහි නියමයක් කරගෙන යන අර්ථයයි. 'ඒකද්ධානමග්ගං' යනු එක්තරා දීර්ඝ මාර්ගයක් හෝ එක්ව යා යුතු දීර්ඝ මාර්ගයයි. 'සත්ථගමනීයෝ' යනු වෙළඳ කණ්ඩායමක් (ගැල් සාත්තුවක්) සමඟ යා යුතු වූ යන්නයි. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇති පදයන්මය. මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: අකැප භූමියක සිට ගමන සංවිධානය කරන්නහුට සංවිධානය කිරීමේ හේතුවෙන් පළමුව දුක්කටාපත් වේ. එහි භික්ෂුණී ආරාමය, ගම් මැද විහාරය, දාන ශාලාව සහ තිර්ථකයන්ගේ ආරාමය හැර ඉතිරි සියලු ස්ථාන අකැප භූමියයි. එහි සිට සංවිධානය කරන්නහුට (ඇවැත් වේ) යනු අර්ථයයි. එකඟ වී 'අද හෝ හෙට හෝ' යැයි නියම කරන ලද කාලය වෙනස් නොකොට, පිටත්වන ද්වාරය හෝ මාර්ගය හෝ වෙනස් කරගෙන වුවද භික්ෂුණිය සමඟ යන්නහුට, ඉතා ආසන්නයේ ඇති වෙනත් ගමක 'මෙය මේ ගමේ උපචාරයයි' මිනිසුන් විසින් නියම කරන ලද ගම් සීමාවට ඇතුළු නොවන තාක් ඇවැත් නැත. එයට ඇතුළු වන්නහුගේ පළමු පියවර තැබීමේදී දුක්කටාපත් වන අතර, දෙවන පියවර තැබීමේදී පාචිත්තිය වේ. මෙසේ ගම් සීමාවට ඇතුළු වීම් ගණනය කිරීමෙන් පාචිත්ති ඇවැත් වේ. අර්ධ යොදුනක් ඇතුළත ගමක් නොමැති විට, අර්ධ යොදුන බැගින් පසු කිරීම ගණනය කිරීමෙන් පාචිත්තිය වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha ekaddhānamaggappaṭipajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra samayā’’ti ayamettha anupaññatti, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, asaṃvidahite saṃvidahitasaññino vematikassa vā, yo ca bhikkhuniyā asaṃvidahantiyā kevalaṃ attanāva saṃvidahati, tassa dukkaṭaṃ. Samaye saṃvidahitvāpi gacchantassa, attanā asaṃvidahantassa, visaṅketena vā, āpadāsu gacchantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Dvinnampi saṃvidahitvā maggappaṭipatti, avisaṅketatā, samayābhāvo, anāpadā, gāmantarokkamanaṃ vā addhayojanātikkamo vāti imānettha pañca aṅgāni. Ekatoupasampannādīhi pana saddhiṃ mātugāmasikkhāpadena āpatti, addhānasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

සැවැත්නුවරදී ෂඩ්වර්ගික භික්ෂූන් අරභයා එක්ව දීර්ඝ මාර්ගයක යාමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. 'සුදුසු අවස්ථාවක් හැර' (අන්‍යත්‍ර සමයා) යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ, තික පාචිත්තියකි. එකඟ නොවී යන ගමනකදී, එකඟ වී යන ගමනක් යැයි සංඥා ඇතිව හෝ සැක ඇතිව හෝ යන්නහුටද, භික්ෂුණිය එකඟ නොවන කල්හි තමාම පමණක් ගමන පිළියෙල කරගන්නා භික්ෂුවටද දුක්කටාපත් වේ. (ගමන් යාමට අනුදත්) සමයකදී, එකඟ වී ගියද, තමා එකඟ නොවී යන්නේ නම් හෝ, ගිවිසුම් වේලාව mඟ හැරී යන්නේ නම් හෝ, ආපදාවන්හිදී යන්නේ නම් හෝ, උම්මත්තක ආදීන්ට හෝ ඇවැත් නැත. දෙදෙනාම එකඟ වී මාර්ගයට පිළිපන්නාහු වීම, ගිවිසුම මඟ නොහැරීම, සුදුසු සමය නොවීම, ආපදාවක් නොවීම, වෙනත් ගමකට ඇතුළු වීම හෝ අර්ධ යොදුනක් ඉක්මවා යාම යන මේවා මෙහි අංග පහයි. එක් පාර්ශ්වයකින් පමණක් උපසම්පන්න වූවන් ආදීන් සමඟ යාමෙන් මාතුගාම ශික්ෂාපදයෙන් ඇවැත් වේ. මෙය අද්ධ්වාන සමුට්ඨානයයි, ක්‍රියා ශික්ෂාපදයකි, නොසංඥාවිමොක්ඛ වේ, අචිත්තක වේ, පණත්තිවජ්ජ වේ, කායකර්ම වාචීකර්මයන්ගෙන් සිදුවේ, තිචිත්තක වේ, ත්‍රිවේදනාත්මක වේ.

Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සංවිධාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

8. Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā

8. නාවාභිරුහන ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Aṭṭhame [Pg.214] saṃvidhāyāti kīḷāpurekkhāro saṃvidahitvā, abhiruhanakāle saṅketaṃ katvāti attho. Uddhaṃgāmininti kīḷāvasena uddhaṃ nadiyā paṭisotaṃ gacchantiṃ. Adhogāmininti tatheva adho anusotaṃ gacchantiṃ. Yaṃ pana titthappaṭipādanatthaṃ uddhaṃ vā adho vā haranti, ettha anāpatti. Aññatra tiriyaṃ taraṇāyāti upayogatthe nissakkavacanaṃ, yā tiriyaṃ taraṇā, taṃ ṭhapetvāti attho. Pācittiyanti sagāmakatīrapassena gamanakāle gāmantaragaṇanāya, agāmakatīrapassena vā yojanavitthatāya nadiyā majjhena vā gamanakāle addhayojanagaṇanāya pācittiyaṃ, samudde pana yathāsukhaṃ gantuṃ vaṭṭati.

අටවන ශික්ෂාපදයේ 'සංවිධාය' යනු විනෝදය (ජල ක්‍රීඩාව) පෙරදැරි කරගෙන එකඟ වී, නැවට/ඔරුවට නගින වේලාවෙහි නියමයක් කරගෙන යන අර්ථයයි. 'උද්ධංගාමිනිං' යනු විනෝද වීම සඳහා ගඟේ උඩුගං බලා යන (නැව/ඔරුව) යන්නයි. 'අධෝගාමිනිං' යනු එලෙසම විනෝද වීම සඳහා ගඟේ යටිගං බලා යන (නැව/ඔරුව) යන්නයි. යම් ඔරුවක් නියමිත තොටුපළ වෙත ළඟා කරවීම පිණිස ඉහළට හෝ පහළට හෝ පදවනු ලබයි නම් එහිදී ඇවැත් නැත. 'හරස් අතට එතෙර වීම හැර' (අන්‍යත්‍ර තිරියං තරණාය) යන මෙහි 'තරණාය' යන්න ද්විතීයා විභක්තියේ අර්ථයෙහි පඤ්චමී විභක්තියෙන් යෙදී ඇති අතර, 'හරස් අතට එතෙර වීම හැර' යනු එහි අර්ථයයි. 'පාචිත්තියං' යනු ගම් සහිත ඉවුරක් දිගේ යන කල්හි වෙනත් ගම් සීමාවන් පසු කිරීමේ ගණනින්ද, ගම් රහිත ඉවුරක් දිගේ හෝ යොදුනක් පළල ඇති ගඟක මැදින් යන කල්හි අර්ධ යොදුන බැගින් පසු කිරීමේ ගණනින්ද පාචිත්තිය බැගින් වේ. මුහුදෙහි නම් පහසු පරිදි යාම කැපය.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha nāvābhiruhanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra tiriyaṃ taraṇāyā’’ti ayamettha anupaññatti, sesaṃ anantarasikkhāpade vuttanayeneva veditabbanti.

සැවැත්නුවරදී ෂඩ්වර්ගික භික්ෂූන් අරභයා නැවට/ඔරුවට නැගීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. 'හරස් අතට එතෙර වීම හැර' (අන්‍යත්‍ර තිරියං තරණාය) යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. ඉතිරි කොටස කලින් ශික්ෂාපදයේ දක්වන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය.

Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නාවාභිරුහන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

9. Paripācitasikkhāpadavaṇṇanā

9. පරිපාචිත ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Navame bhikkhuniparipācitanti bhikkhuniyā paripācitaṃ, neva tassa nāttano ñātakappavāritānaṃ gihīnaṃ santike bhikkhussa guṇaṃ pakāsetvā ‘‘detha ayyassa, karotha ayyassā’’ti evaṃ nipphāditaṃ laddhabbaṃ katanti attho. Pubbe gihisamārambhāti ettha samārambhoti samāraddhaṃ, paṭiyāditassetaṃ nāmaṃ. Gihīnaṃ samārambho gihisamārambho, bhikkhuniyā paripācanato pubbe paṭhamataraṃyeva yaṃ bhikkhūnaṃ atthāya gihīnaṃ paṭiyāditabhattaṃ, ñātakappavāritānaṃ vā santakaṃ, taṃ ṭhapetvā aññaṃ jānaṃ bhuñjantassa pācittiyanti attho. Tañca kho ajjhoharaṇagaṇanāya, paṭiggahaṇe panassa dukkaṭaṃ.

නවවන ශික්ෂාපදයේ 'භික්ඛුණිපරිපාචිතං' යනු භික්ෂුණිය විසින් මෙහෙයවන ලද (පිළියෙල කරවන ලද) යන්නයි. එනම්, ඇගේද එම භික්ෂුවගේද නෑදෑ නොවන, නොපැවරූ ගිහියන් ඉදිරියේ භික්ෂුවගේ ගුණ වර්ණනා කරමින් 'අපගේ ස්වාමීන් වහන්සේට (දානය) දෙන්න, ස්වාමීන් වහන්සේ වෙනුවෙන් (දානය) සකස් කරන්න' යැයි මෙසේ පවසා සලසා දෙන ලද ලැබිය යුතු දානයයි යන්න අර්ථයයි. 'පුබ්බේ ගිහිසමාරම්භා' යන්නෙහි 'සමාරම්භ' යනු මැනවින් පිළියෙල කරන ලද දානයට නමකි. ගිහියන් විසින් පිළියෙල කරන ලද දානය 'ගිහිසමාරම්භය' වේ. භික්ෂුණියගේ මෙහෙයවීමට පෙරම, මුලින්ම භික්ෂූන් උදෙසා ගිහියන් විසින් පිළියෙල කරන ලද දානයක් හෝ, නෑදෑ හෝ පවරා ඇති අය සතු දානයක් හෝ වේද, එය හැර වෙනත් දානයක් (භික්ෂුණියක විසින් මෙහෙයවා පිළියෙල කරවූ බව) දැන දැනම වළඳන භික්ෂුවට පාචිත්තිය වේ යනු අර්ථයයි. එයද (ඇවැත් සිදුවන්නේ) වළඳන කබළක් (බත් පිඬක්) පාසා වන අතර පිළිගැනීමේදී ඔහුට දුක්කටාපත් වේ.

Rājagahe devadattaṃ ārabbha bhikkhuniparipācitapiṇḍapātabhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra pubbe gihisamārambhā’’ti ayamettha anupaññatti, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, ekatoupasampannāya paripācitaṃ bhuñjantassa[Pg.215], aparipācite paripācitasaññino, ubhayattha vematikassa ca dukkaṭaṃ. Ubhayattha aparipācitasaññino, gihisamārambhe, sikkhamānasāmaṇerādīhi paripācite, pañca bhojanāni ṭhapetvā avasese, ummattakādīnañca anāpatti. Bhikkhuniyā paripācitatā, paripācitabhāvajānanaṃ, gihisamārambhābhāvo, odanādīnaṃ aññataratā, tassa ajjhoharaṇanti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasaasāni, idaṃ pana paṇṇattivajjaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

රජගහ නුවරදී දේවදත්ත තෙරුන් අරභයා, මෙහෙණියක විසින් පිළියෙල කරවන ලද පිණ්ඩපාතය වැළඳීමේ සිදුවීම මුල් කරගෙන මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. 'පෙර ගිහියන් විසින් ඇරඹූ දෙයක් හැර' යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ. උපසම්පන්න මෙහෙණියක විසින් පිළියෙල කරවන ලද දානය වළඳන භික්ෂුවට ද, පිළියෙල නොකරන ලද්දක පිළියෙල කරන ලදැයි සිතා වළඳන්නාට ද, දෙතැනෙහිම සැක සහිතව වළඳන්නාට ද දුක්කටාපත් වේ. දෙතැනෙහිම පිළියෙල නොකරන ලදැයි සිතා වළඳන්නාට ද, ගිහියන් විසින් ඇරඹූ දානයෙහි ද, සික්ඛමානාවන් හෝ සාමණේරයන් ආදීන් විසින් පිළියෙල කරවන ලද දානයෙහි ද, පස් වැදෑරුම් භෝජන හැර ඉතිරි (කැඳ, කැවිලි ආදී) දෑ වළඳන්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහෙණියක විසින් පිළියෙල කරවන ලද බව, පිළියෙල කරවන ලද බව දැනගැනීම, ගිහියන්ගේ ඇරඹීමක් නොවීම, බත් ආදී පස් පංගුවෙන් එකක් වීම, එය ගිලීම යන මේවා මෙහි අංග පහයි. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු පාරාජිකාව හා සමාන වේ. එහෙත් මෙය ප්‍රඥප්ති වජ්ජයකි, තිචිත්තයකි, තිවේදනයකි.

Paripācitasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පරිපාචිත ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

10. Rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā

10. රහෝනිසජ්ජ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame sabbopi kathāmaggo dutiyaaniyate vuttanayeneva veditabbo. Idañhi sikkhāpadaṃ dutiyaaniyatena ca upari upanandassa catutthasikkhāpadena ca ekaparicchedaṃ, aṭṭhuppattivasena pana visuṃ paññattanti.

දසවන ශික්ෂාපදයෙහි සියලු කථා මාර්ගයම දෙවන අනියත ශික්ෂාපදයෙහි කියන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය. මන්දයත්, මෙම ශික්ෂාපදය දෙවන අනියත ශික්ෂාපදය හා මතුයෙහි එන උපනන්ද හිමියන්ගේ සිව්වන ශික්ෂාපදය හා සමාන සීමා ඇත්තේය. එසේ වුවද, සිදුවීමෙහි උපත අනුව මෙය වෙන් වෙන් වශයෙන් පනවන ලදී.

Rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

රහෝනිසජ්ජ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

Ovādavaggo tatiyo.

තුන්වන ඕවාද වර්ගයයි.

4. Bhojanavaggo

4. භෝජන වර්ගය

1. Āvasathasikkhāpadavaṇṇanā

1. ආවසථ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Bhojanavaggassa paṭhame agilānenāti addhayojanampi gantuṃ samatthena. Ekoti ekadivasiko. Āvasathapiṇḍoti ‘‘imesaṃ vā ettakānaṃ vā’’ti ekaṃ pāsaṇḍaṃ vā, ‘‘ettakamevā’’ti evaṃ bhattaṃ vā anodissa sālādīsu yattha katthaci puññakāmehi paññattaṃ bhojanaṃ. Bhuñjitabboti ekakulena vā nānākulehi vā ekato hutvā ekasmiṃ vā ṭhāne, nānāṭhānesu vā ‘‘ajja ekasmiṃ, sve ekasmi’’nti evaṃ aniyataṭṭhāne vā paññatto ekasmiṃ ṭhāne ekadivasameva bhuñjitabbo. Tato ce uttarīti dutiyadivasato paṭṭhāya tasmiṃ vā ṭhāne aññasmiṃ vā ṭhāne tesaṃ santakassa paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāre pācittiyaṃ.

භෝජන වර්ගයෙහි පළමු ශික්ෂාපදයෙහි 'නොගිලන්වූවන් විසින්' යනු අර්ධ යොජනාවක් වුවද ගමන් කිරීමට සමත් වූවන් විසිනි. 'එකක්' යනු එක් දිනකට සෑහෙන භෝජනයයි. 'ආවසථ පිණ්ඩය' යනු 'මොවුන්ට හෝ මෙපමණ සංඛ්‍යාවකට' යැයි කිසිදු ලබ්ධිකයෙකු හෝ 'මෙපමණක්ම වූ' යැයි බතක් හෝ විශේෂයෙන් නොවෙන් කර, අම්බලම් ආදී කිසියම් ස්ථානයක පින් කැමත්තන් විසින් පිළියෙල කරවන ලද භෝජනයයි. 'වැළඳිය යුතුය' යනු එක් කුලයකින් හෝ විවිධ කුලයන් විසින් එක්වී හෝ එක් ස්ථානයක හෝ විවිධ ස්ථානවල හෝ 'අද එක් තැනක, හෙට තවත් තැනක' යැයි මෙසේ නියම නොකළ ස්ථානයක පනවන ලද දානය එක් ස්ථානයක එක් දිනක් පමණක් වැළඳිය යුතුය. 'ඉන් මතු නම්' යනු දෙවන දින සිට එම ස්ථානයෙහි හෝ වෙනත් ස්ථානයක හෝ ඔවුන් සතු දෑ පිළිගැනීමේදී දුක්කටාපත් ද, ගිලින වාරයක් පාසා පාචිත්තිය ඇවැත් ද වේ.

Sāvatthiyaṃ [Pg.216] chabbaggiye bhikkhū ārabbha anuvasitvā āvasathapiṇḍabhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘agilānenā’’ti ayamettha anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, gilānassa agilānasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ. Gilānassa gilānasaññino, yo ca sakiṃ bhuñjati, gacchanto vā antarāmagge ekadivasaṃ, gataṭṭhāne ekadivasaṃ, paccāgantopi antarāmagge ekadivasaṃ, āgataṭṭhāne ekadivasaṃ, gamissāmī’ti ca bhuñjitvā nikkhanto kenaci upaddavena nivattitvā khemabhāvaṃ ñatvā gacchanto puna ekadivasaṃ bhuñjati, yassa vā sāmikā nimantetvā denti, yo vā bhikkhūnaṃyeva uddissa paññattaṃ, na yāvadatthaṃ paññattaṃ, ṭhapetvā vā pañca bhojanāni aññaṃ bhuñjati, tassa ca, ummattakādīnañca anāpatti. Āvasathapiṇḍatā, agilānatā, anuvasitvā paribhojananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasikkhāpadasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් අරභයා, ආවසථ පිණ්ඩය වැළඳීමේ සිදුවීම මුල් කරගෙන මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. 'නොගිලන්වූවන් විසින්' යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ, තික පාචිත්තියකි. ගිලන් වූවකු වුවද නොගිලන් යැයි සිතන්නාට හා සැක සහිත වූවන්ට දුක්කටාපත් වේ. ගිලන් වූ, ගිලන් යැයි සන්නාව ඇති භික්ෂුවට ද, එක් වරක් පමණක් වළඳන්නාට ද, යන අතරමඟදී එක් දිනක් ද, ගිය තැනදී එක් දිනක් ද, ආපසු එන විට අතරමඟදී එක් දිනක් ද, පැමිණි තැනදී එක් දිනක් ද වළඳන්නාට ද, 'යන්නෙමි' යි වළඳා නික්මුණු පසු යම් උපද්‍රවයක් නිසා ආපසු හැරී, පසුව බිය රහිත බව දැන නැවත යද්දී තව දිනක් වළඳන්නාට ද, දායකයන් විසින් ආරාධනා කර දෙනු ලබන දානය වළඳන්නාට ද, භික්ෂූන් උදෙසාම පනවන ලද දානය වළඳන්නාට ද, කැමති තාක් වැළඳීමට නොවූ දානය වළඳන්නාට ද, පස් වැදෑරුම් භෝජන හැර වෙනත් යමක් වළඳන්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ආවසථ පිණ්ඩයක් වීම, නොගිලන් බව, නැවත රැඳී සිට වැළඳීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Āvasathasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ආවසථ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

2. Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

2. ගණභෝජන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye gaṇabhojaneti gaṇassa bhojane. Idha ca gaṇoti cattāro vā tatuttari vā bhikkhū, tesaṃ nimantanato vā viññattito vā laddhe odanādīnaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarabhojaneti attho. Tatthāyaṃ vinicchayo – sace hi koci cattāro bhikkhū upasaṅkamitvā yena kenaci vevacanena vā bhāsantarena vā pañcannaṃ bhojanānaṃ nāmaṃ gahetvā ‘‘odanena nimantemi, odanaṃ me gaṇhathā’’tiādinā nayena nimanteti, te ce evaṃ ekato vā nānāto vā nimantitā ekato vā nānāto vā gantvā ekato gaṇhanti, pacchā ekato vā nānāto vā bhuñjanti, gaṇabhojanaṃ hoti. Paṭiggahaṇameva hettha pamāṇaṃ. Sace odanādīnaṃ nāmaṃ gahetvā ekato vā nānāto vā viññāpetvā ca gantvā ca ekato gaṇhanti, evampi gaṇabhojanameva. Tassa duvidhassāpi evaṃ paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāre pācittiyaṃ. Gilānasamayādīsu yadā pādānampi phalitattā na sakkā piṇḍāya carituṃ, ayaṃ [Pg.217] gilānasamayo. Atthatakathinānaṃ pañca māsā, itaresaṃ kattikamāsoti ayaṃ cīvaradānasamayo. Yadā yo cīvare kariyamāne kiñcideva cīvare kattabbaṃ kammaṃ karoti, ayaṃ cīvarakārasamayo. Yadā addhayojanampi gantukāmo vā hoti gacchati vā gato vā, ayaṃ addhānagamanasamayo. Nāvābhiruhanasamayepi eseva nayo. Yadā gocaragāme cattāro bhikkhū piṇḍāya caritvā na yāpenti, ayaṃ mahāsamayo. Yadā yokoci pabbajito bhattena nimanteti, ayaṃ samaṇabhattasamayo, etesu samayesu bhuñjituṃ vaṭṭati.

දෙවන ශික්ෂාපදයෙහි 'ගණභෝජනයෙහි' යනු සමූහයාගේ භෝජනය වැළඳීමෙහි යන්නයි. මෙහි 'ගණය' යනු භික්ෂූන් සතරනමක් හෝ ඊට වැඩි පිරිසකි. ඔවුන් විසින් ආරාධනයෙන් හෝ ඉල්ලීමෙන් ලබන ලද බත් ආදී පස් වැදෑරුම් භෝජනයෙන් එක්තරා භෝජනයක් වැළඳීම යනු මෙහි අර්ථයයි. එහි විනිශ්චය මෙසේය: යම් දායකයෙක් භික්ෂූන් සතරනමක වෙත පැමිණ, කිසියම් සමාන වචනයකින් හෝ වෙනත් භාෂාවකින් හෝ පස් වැදෑරුම් භෝජනයක නම සඳහන් කරමින්, 'බතින් ආරාධනා කරමි, මාගේ බත පිළිගනු මැනවි' යනාදී ක්‍රමයෙන් ආරාධනා කරන්නේ නම්, එසේ එක්ව හෝ වෙන් වෙන්ව හෝ ආරාධනා ලත් ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා එක්ව හෝ වෙන් වෙන්ව හෝ වැඩම කොට එක්ව පිළිගනිත් නම්, පසුව එක්ව හෝ වෙන් වෙන්ව හෝ වළඳත් නම්, එය ගණභෝජනය වේ. මෙහිදී පිළිගැනීමම ප්‍රධාන සාධකය වේ. බත් ආදියේ නම ගෙන එක්ව හෝ වෙන් වෙන්ව හෝ ඉල්ලා, වැඩම කොට එක්ව පිළිගනිත් නම්, එයද ගණභෝජනයම වේ. එසේ වූ දෙවැදෑරුම් ගණභෝජනයම පිළිගැනීමේදී දුක්කටාපත් ද, ගිලින වාරයක් පාසා පාචිත්තිය ඇවැත් ද වේ. ගිලන් සමය ආදියේදී, පාද පැලී යාම ආදී හේතුවෙන් පිණ්ඩපාතය පිණිස හැසිරෙන්නට නොහැකි කාලය 'ගිලන් සමය' නම් වේ. කඨින අතුළ භික්ෂූන්ට මාස පහක් ද, සෙසු භික්ෂූන්ට ඉල් මාසය ද යන මෙය 'චීවරදාන සමය' නම් වේ. සිවුරු මසන කල්හි යම් භික්ෂුවක් සිවුරෙහි කටයුතු කිසිවක් කෙරේද, මෙය 'චීවරකාර සමය' නම් වේ. අර්ධ යොජනාවක් වුවද යාමට කැමති වන, යන හෝ ගියාවූ කාලය 'අද්ධානගමන සමය' නම් වේ. ඔරුවක හෝ නැවක නැඟී යන කාලයෙහිද මෙම ක්‍රමයම වේ. යම් කලෙක ගොදුරු ගමෙහි භික්ෂූන් සතරනමකට පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරී දිවි රැකගත නොහැකි වේද, මෙය 'මහා සමය' නම් වේ. යම් කිසි පැවිද්දෙකු බතින් ආරාධනා කරයිද, මෙය 'සමණභක්ත සමය' නම් වේ. මෙම සමයන්හිදී ගණභෝජන වැළඳීම කැප වේ.

Rājagahe devadattaṃ ārabbha viññāpetvā bhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra samayā’’ti ayamettha sattavidhā anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, nagaṇabhojane gaṇabhojanasaññissa vematikassa vā dukkaṭaṃ. Nagaṇabhojanasaññissa pana, ye ca dve tayo ekato gaṇhanti, bahūnaṃ piṇḍāya caritvā ekato bhuñjantānaṃ, niccabhattikādīsu, pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha, ummattakādīnañca anāpatti. Gaṇabhojanatā, samayābhāvo, ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānevāti.

රජගහ නුවරදී දේවදත්ත තෙරුන් අරභයා, ඉල්ලා වැළඳීම මුල් කරගෙන මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. 'සමයෙන් බාහිරව' යන්න මෙහි සත් වැදෑරුම් අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ, තික පාචිත්තියකි. ගණභෝජනයක් නොවන දෙයෙහි ගණභෝජනයක් යන හැඟීම ඇතිව වළඳන්නාට ද, සැක සහිත වූවන්ට ද දුක්කටාපත් වේ. ගණභෝජනයක් නොවන බව සිතා වළඳන්නාට ද, දෙනමක හෝ තුන්නමක එක්ව පිළිගන්නා විට ද, බොහෝ දෙනා පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරී එක්ව වළඳන කල්හි ද, නිත්‍ය බත් ආදියෙහි ද, පස් වැදෑරුම් භෝජන හැර සෙසු සියලු දෑ වළඳන්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ගණභෝජනයක් වීම, සුදුසු සමයක් නොවීම, ගිලීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ගණභෝජන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

3. Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

3. පරම්පරභෝජන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye paramparabhojaneti gaṇabhojane vuttanayeneva pañcahi bhojanehi nimantitassa yena yena paṭhamaṃ nimantito, tassa tassa bhojanato uppaṭipāṭiyā vā avikappetvā vā parassa parassa bhojane. Tasmā yo bhikkhu pañcasu sahadhammikesu aññatarassa ‘‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī’’ti vā ‘‘vikappemī’’ti vā evaṃ sammukhā vā ‘‘itthannāmassa dammī’’ti (pāci. 226) vā ‘‘vikappemī’’ti vā evaṃ parammukhāvā paṭhamanimantanaṃ avikappetvā pacchā nimantitakule laddhabhikkhato ekasitthampi ajjhoharati, pācittiyaṃ. Samayā vuttanayā eva.

තුන්වන පරම්පරභෝජන ශික්ෂාපදයෙහි 'පරම්පරභෝජනෙ' යනු: ගණභෝජන ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම, පංච භෝජනයන්ගෙන් ආරාධනා කරන ලද භික්ෂුවකගේ, යම් යම් දායකයෙකු විසින් පළමුව ආරාධනා කරන ලද්දේ නම්, එම පළමුව ආරාධනා කළ දායකයාගේ භෝජනයට පෙර, අනුපිළිවෙළ නොවන පරිදි හෝ විකල්පනය නොකර හෝ වෙනත් වෙනත් පසුකාලීනව ආරාධනා කළ දායකයන්ගේ භෝජනය වැළඳීමයි. එබැවින් යම් භික්ෂුවක් සබ්‍රහ්මචාරීන් පස්දෙනාගෙන් එක්තරා භික්ෂුවකට 'මාගේ භක්ත බලාපොරොත්තුව (ආරාධනය) ඔබට දෙමි' හෝ 'විකල්පනය කරමි' යි මෙසේ හමුවෙහි හෝ 'මෙනම් ඇති භික්ෂුවට දෙමි' හෝ 'විකල්පනය කරමි' යි මෙසේ පියවි ඇසට නොපෙනෙන තැනකදී හෝ පළමු ආරාධනය විකල්පනය නොකර, පසුව ආරාධනා කළ කුලයෙන් ලැබුණු ბතින් එක බත් පිඩක් හෝ වළඳයි නම්, පාචිත්තිය වේ. මෙහි 'සමය' (අවස්ථා) පෙර කියන ලද ක්‍රමයෙන්මය.

Vesāliyaṃ [Pg.218] sambahule bhikkhū ārabbha aññatra nimantitabhojanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra samayā’’ti ayamettha tividhā anupaññatti, parivāre pana vikappanampi gahetvā ‘‘catasso anupaññattiyo’’ti (pari. 86) vuttaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, naparamparabhojane paramparabhojanasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ. Naparamparabhojanasaññissa pana, yo ca samaye vā vikappetvā vā ekasaṃsaṭṭhāni vā dve tīṇi nimantanāni ekato vā katvā bhuñjati, nimantanappaṭipāṭiyā bhuñjati, sakalena gāmena vā pūgena vā nimantito tesu yatthakatthaci bhuñjati, nimantiyamāno vā ‘‘bhikkhaṃ gahessāmī’’ti vadati, tassa, niccabhattikādīsu, pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha, ummattakādīnañca anāpatti. Paramparabhojanatā, samayābhāvo, ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāneva, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

විශාලා මහනුවරදී බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා, ආරාධිත භෝජන කාරණය හැර වෙනත් අවස්ථාවකදී (පරම්පර භෝජනයෙහි) පනවන ලදී. 'අඤ්ඤත්‍ර සමයා' යන්නෙහි මෙහි තෙවැදෑරුම් අනුප්‍රඥප්තියක් ඇත්තේය. පරිවාර පාළියෙහි වනාහි විකල්පනය ද ඇතුළත් කොට 'අනුප්‍රඥප්ති සතරකි' යි කියන ලදී. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ, තිකපාචිත්තිය වේ. පරම්පර භෝජනයක් නොවන කල්හි පරම්පර භෝජනය යන හැඟීම ඇති තැනැත්තාට හෝ සැක ඇති තැනැත්තාට දුක්කටාපත්ති වේ. පරම්පර භෝජනයක් නොවන කල්හි, පරම්පර භෝජනය නොවේය යන හැඟීම ඇති තැනැත්තාට, සුදුසු සමයෙහි හෝ විකල්පනය කොට හෝ එකට මිශ්‍ර කරන ලද හෝ ආරාධනා දෙකක් තුනක් එක් කොට වළඳන භික්ෂුවට ද, ආරාධනා අනුපිළිවෙළින් වළඳන භික්ෂුවට ද, මුළු ගමකින් හෝ පූගයකින් (සංවිධානයකින්) ආරාධනා කරන ලදුව ඔවුන් අතරෙන් යම් කිසි නිවසක වළඳන භික්ෂුවට ද, ආරාධනා කරනු ලබන කල්හි 'पिණ්ඩපාතය පිළිගන්නෙමි' යි පවසන භික්ෂුවට ද, නිත්‍යභක්තාදියෙහි ද, පංච භෝජනයන් හැර සෙසු සියලු කැවිලි පෙවිලිවල ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. පරම්පරභෝජන බව, සමය (අවස්ථාව) නොමැති බව, වැළඳීම යන මොහු මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨානාදිය පළමු කඨින ශික්ෂාපදයට සමානමය. මෙය වනාහි ක්‍රියාක්‍රියා ශික්ෂාපදයකි.

Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පරම්පරභෝජන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā

4. කාණමාතු ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe pūvehīti paheṇakatthāya paṭiyattehi atirasakamodakasakkhalikādīhi yehi kehici khajjakehi. Manthehīti pātheyyatthāya paṭiyattehi yehi kehici sattutilataṇḍulādīhi. Dvattipattapūrāti mukhavaṭṭiyā heṭṭhimalekhaṃ anatikkantā dve vā tayo vā pattapūrā. Tato ce uttarīti sacepi tatiyaṃ pattaṃ thūpīkataṃ gaṇhāti, mukhavaṭṭiyā heṭṭhimalekhato upariṭṭhitapūvagaṇanāya pācittiyaṃ. Dvattipattapūre paṭiggahetvāti ettha yena dve gahitā honti, tena bahi bhikkhuṃ disvā ‘‘ettha mayā dve pattapūrā gahitā, tvaṃ ekaṃ gaṇheyyāsī’’ti vattabbaṃ, tenāpi aññaṃ passitvā ‘‘paṭhamaṃ āgatena dve pattapūrā gahitā, mayā eko gahito, tvaṃ mā gaṇhī’’ti vattabbaṃ. Yena paṭhamaṃ eko gahito, tassāpi paramparārocane eseva nayo. Yena pana sayameva tayo gahitā, tena aññaṃ disvā ‘‘mā kho tvaṃ ettha paṭiggaṇhīti vattabbaṃ, avadantassa dukkaṭaṃ, taṃ sutvā gaṇhantassāpi dukkaṭameva. Tato nīharitvā bhikkhūhi saddhiṃ saṃvibhajitabbanti [Pg.219] laddhaṭṭhānato sabbāsannaṃ āsanasālaṃ vā vihāraṃ vā yattha vā pana nibaddhaṃ paṭikkamati, tattha gantvā ekaṃ pattapūraṃ attano ṭhapetvā sesaṃ bhikkhusaṅghassa dātabbaṃ. Yathāmittaṃ pana dātuṃ na labbhati. Yena eko gahito, na tena kiñci akāmā dātabbaṃ, yathāruci kātabbaṃ.

සිව්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'පූවෙහි' යනු: යැවීම (තෑගි දීම) පිණිස පිළියෙල කරන ලද අතිරසක, මෝදක, සක්ඛලිකා ආදී වූ යම් කිසි කැවිලි වර්ගයන්ගෙනි. 'මන්තෙහි' යනු: මඟ වියදම් සඳහා පිළියෙල කරන ලද යම් කිසි අග්ගලා, තල, සහල් ආදියෙනි. 'ද්වත්තිපත්තපූරා' යනු: පාත්‍රයේ මුවවිටේ පහළ රේඛාව ඉක්මවා නොගිය පාත්‍රා දෙකක් හෝ තුනක් පිරුණු කැවිලි ය. 'තතො චෙ උත්තරි' යනු: ඉදින් තුන්වන පාත්‍රය ද කේතුවක් බඳු (උඩට නෙරා යන සේ) පුරවා පිළිගන්නේ නම්, පාත්‍ර මුවවිටේ පහළ රේඛාවෙන් මතුපිට පිහිටි කැවිලි ගණන අනුව පාචිත්තිය වේ. 'ද්වත්තිපත්තපූරෙ පටිග්ගහෙත්වා' යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: යම් භික්ෂුවක් විසින් පාත්‍රා දෙකක් පිරෙන්නට කැවිලි පිළිගන්නා ලද්දේ නම්, එම භික්ෂුව විසින් නිවසින් පිටතදී වෙනත් භික්ෂුවක් දැක 'මෙහි මා විසින් පාත්‍රා දෙකක් පිරෙන්නට පිළිගන්නා ලදී, ඔබ එක් පාත්‍රයක් පිළිගන්න' යැයි කිව යුතුය. එම දෙවන භික්ෂුව ද වෙනත් භික්ෂුවක් දැක 'පළමුව පැමිණි භික්ෂුව විසින් පාත්‍රා දෙකක් පිළිගන්නා ලදී, මා විසින් එක් පාත්‍රයක් පිළිගන්නා ලදී, ඔබ පිළි නොගන්න' යැයි කිව යුතුය. යමෙකු විසින් පළමුව එක් පාත්‍රයක් පිළිගන්නා ලද්දේ නම්, ඔහු විසින් ද අන් අයට පිළිවෙළින් පැවසීමේදී මේ ක්‍රමයම වේ. යම් භික්ෂුවක් විසින් තමාම පාත්‍රා තුනක් පිරෙන්නට පිළිගන්නා ලද්දේ නම්, ඔහු වෙනත් භික්ෂුවක් දැක 'ඔබ මෙහි පිළි නොගන්න' යැයි කිව යුතුය. නොකියන භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ. එය අසා දැන දැනත් පිළිගන්නා භික්ෂුවට ද දුක්කටාපත්තිමය. 'තතො නීහරිත්වා භික්ඛූහි සද්ධිං සංවිභජිතබ්බං' යනු: ලැබුණු ස්ථානයේ සිට වඩාත්ම ආසන්න වූ දන්හලට හෝ විහාරයට හෝ යම් තැනකට නිතර වඩින්නේ ද, එහි ගොස් එක් පාත්‍රයක් තමා සඳහා තබාගෙන ඉතිරිය භික්ෂු සංඝයාට දිය යුතුය. මිත්‍රත්වය අනුව (මිතුරන්ට පමණක්) දීමට අවසර නැත. යමෙකු විසින් එක් පාත්‍රයක් පමණක් පිළිගන්නා ලද්දේ නම්, ඔහු අකමැත්තෙන් කිසිවක් දිය යුතු නැත, කැමති පරිදි කළ හැකිය.

Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha na mattaṃ jānitvā paṭiggahaṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ūnakadvattipattapūre atirekasaññissa vematikassa vā dukkaṭaṃ. Ūnakasaññissa pana, na paheṇakatthāya na pātheyyatthāya vā paṭiyattaṃ, tadatthāya paṭiyattasesakaṃ vā, gamane vā paṭippassaddhe, ñātakappavāritānaṃ vā dentānaṃ, attano dhanena gaṇhantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Vuttalakkhaṇapūvamanthatā, asesakatā, appaṭippassaddhagamanatā, anaññātakāditā, atirekappaṭiggahaṇanti imānettha pañca aṅgāni, samuṭṭhānādīni sañcarittasadisānevāti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා, ප්‍රමාණය නොදැන පිළිගැනීමේ කාරණය නිසාවෙන් පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ, තිකපාචිත්තිය වේ. පාත්‍රා දෙක තුනකට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් ඇති කල්හි, ඊට වඩා වැඩි යැයි හැඟීම ඇති තැනැත්තාට හෝ සැක ඇති තැනැත්තාට දුක්කටාපත්ති වේ. අඩුය යන හැඟීම ඇති තැනැත්තාට ද, තෑගි පිණිස හෝ මඟ වියදම් පිණිස හෝ පිළියෙල නොකරන ලද කැවිලි පිළිගැනීමේදී ද, ඒ සඳහා පිළියෙල කොට ඉතිරි වූ කැවිලි පිළිගැනීමේදී ද, ගමන් කටයුත්ත සංසිඳුණු කල්හි පිළිගැනීමේදී ද, නෑදෑයන් හෝ ප්‍රවාරණය කළ අය දෙන කල්හි ද, තමාගේ ධනයෙන් මිලදී ගන්නා භික්ෂුවට ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. කියන ලද ලක්ෂණ ඇති පූප-මන්ථ (කැවිලි සහ අග්ගලා) බව, ඉතිරි නොවූ බව, නොසංසිඳුණු ගමන් ඇති බව, නෑ නොවන බව ආදිය, සහ නියමිත ප්‍රමාණයට වඩා වැඩිපුර පිළිගැනීම යන මොහු මෙහි අංග පහයි. සමුට්ඨානාදිය සංචරිත්ත ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

කාණමාතු ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

5. Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā

5. පළමු ප්‍රවාරණා ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame bhuttāvīti bhuttavā, yena pañcannaṃ bhojanānaṃ sāsapamattampi ajjhoharitaṃ, so evaṃ vuccati. Pavāritoti ‘‘asanaṃ paññāyati, bhojanaṃ paññāyati, hatthapāse ṭhito abhiharati, paṭikkhepo paññāyatī’’ti (pāci. 239) evaṃ pāḷiyaṃ vuttapañcaṅgavasena katappavāraṇo, katappaṭikkhepoti attho. Tattha yasmā ‘‘asanaṃ paññāyatī’’ti iminā vippakatabhojano ‘pavārito’ti vutto. Yo ca vippakatabhojano, tena kiñci bhuttaṃ, kiñci abhuttaṃ, yañca bhuttaṃ, taṃ sandhāya ‘bhuttāvī’tipi saṅkhaṃ gacchati. Tasmā ‘bhuttāvī’tivacanena visuṃ kiñci atthasiddhiṃ na passāma, ‘‘dirattatiratta’’ntiādīsu (pāci. 52) pana dirattādivacanaṃ viya pavāritapadassa parivārabhāvena byañjanasiliṭṭhatāya cetaṃ vuttanti veditabbaṃ.

පස්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'භුත්තාවී' යනු: වැළඳූ තැනැත්තා ය. යමෙකු විසින් පංච භෝජනයන්ගෙන් අබ ඇටයක් බඳු ප්‍රමාණයක් වුව ද ගිලින (වළඳන) ලද ද, ඔහු මෙසේ කියනු ලැබේ. 'පවාရිතො' යනු: 'අසනං පඤ්ඤායති, භොජනං පඤ්ඤායති, හත්ථපාසෙ ඨිතො අභิහරති, පටික්ඛෙපො පඤ්ඤායති' යි මෙසේ පාළියෙහි වදාරන ලද අංග පහේ බලයෙන් කරන ලද ප්‍රවාරණය (වැළැක්වීම) ඇති, කරන ලද ප්‍රතික්ෂේපය ඇති යන අර්ථයයි. එහි යම් හෙයකින් 'අසනං පඤ්ඤායති' යන්නෙන් අඩක් වළඳන ලද භෝජනය ඇති භික්ෂුව 'පවාරිත' යැයි කියන ලදී. යම් අඩක් වැළඳූ භෝජනය ඇති භික්ෂුවක් වේ ද, ඔහු විසින් යමක් වළඳන ලදී, යමක් නොවළඳන ලදී. වැළඳූ යමක් වේ ද, එය අරභයා 'භුත්තාවී' යන නමට ද පැමිණේ. එබැවින් 'භුත්තාවී' යන වචනයෙන් වෙන් වූ කිසිදු අර්ථ සිද්ධියක් අප නොදකිමු. එතෙකුදුවත් 'දිරත්තතිရත්තං' ආදී පාඨයන්හි 'දිරත්ත' ආදී වචනයන් මෙන්, 'පවාරිත' යන පදයට උපකාරී වන පරිදි සහ ව්‍යඤ්ජන ශ්ලිෂ්ටත්වය (ශබ්ද සෞන්දර්යය) සඳහා මෙය වදාරන ලදැයි දත යුතුය.

Pavāraṇaṅgesu pana asanaṃ paññāyatīti vippakatabhojanaṃ dissati, taṃ bhuñjamāno cesa puggalo hotīti attho. Bhojanaṃ paññāyatīti pavāraṇappahonakaṃ [Pg.220] bhojanaṃ dissati, odanādīnaṃ ce aññataraṃ paṭikkhipitabbaṃ bhojanaṃ hotīti attho. Hatthapāse ṭhitoti pavāraṇappahonakaṃ ce bhojanaṃ gaṇhitvā dāyako aḍḍhateyyahatthappamāṇe okāse ṭhito hotīti attho. Abhiharatīti so ce dāyako tassa taṃ bhojanaṃ kāyena abhisaṃharatīti attho. Paṭikkhepo paññāyatīti paṭikkhepo dissati, taṃ ce abhihaṭaṃ so bhikkhu kāyena vā vācāya vā paṭikkhipatīti attho. Evaṃ pañcannaṃ aṅgānaṃ vasena pavārito hoti.

පවාරණ අංගයන් අතුරින්, ‘අසනය (වැළඳීම) පෙනෙයි’ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ අඩක් වැළඳූ භෝජනයක් දැකීමයි. එනම්, එම පුද්ගලයා එම භෝජනය වළඳමින් සිටින්නෙකු විය යුතුය යන්නයි. ‘භෝජනය පෙනෙයි’ යන්නෙන් පවාරණය වීමට ප්‍රමාණවත් භෝජනයක් දැකීම අදහස් වේ. එනම්, බත් ආදී පස් වැදෑරුම් භෝජනයන්ගෙන් ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතු එක්තරා භෝජනයක් විය යුතුය යන්නයි. ‘හස්තපාසයෙහි සිටියේ’ යනු පවාරණයට ප්‍රමාණවත් භෝජනයක් ගෙන දායකයා රියන් දෙකහමාරක් පමණ වූ ස්ථානයක සිටීමයි. ‘අභිහරණය කරයි (එළඹවයි)’ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ එම දායකයා එම භෝජනය භික්ෂුව වෙත කයෙන් ළඟා කරයි යන්නයි. ‘ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පෙනෙයි’ යනු ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් දක්නට ලැබීමයි. එනම්, එසේ එළඹවූ එම භෝජනය එම භික්ෂුව කයින් හෝ වචනයෙන් හෝ ප්‍රතික්ෂේප කරයි යන්න අර්ථයයි. මෙසේ මෙම අංග පහේ වශයෙන් භික්ෂුව පවාරිත වූයේ (පවාරණයට පත්වූයේ) වෙයි.

Tatrāyaṃ vinicchayo – ‘asana’ntiādīsu tāva yañca asnāti, yañca bhojanaṃ hatthapāse ṭhitena abhihaṭaṃ paṭikkhipati, taṃ odano kummāso sattu maccho maṃsanti imesaṃ aññatarameva veditabbaṃ. Tattha odano nāma sāli vīhi yavo godhumo kaṅgu varako kudrūsakoti imesaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ taṇḍule gahetvā ‘‘bhattaṃ pacāmā’’ti vā ‘‘yāguṃ pacāmā’’ti vā yaṃkiñci sandhāya pacantu, sace uṇhaṃ vā sītalaṃ vā bhuñjantānaṃ bhojanakāle gahitagahitaṭṭhāne odhi paññāyati, odano hoti, pavāraṇaṃ janeti. Yo pana pāyāso vā ambilayāgu vā uddhanato otāritamattā abbhuṇhā sakkā hoti āvijjhitvā pivituṃ, sā yassa hatthena gahitokāsepi odhi na paññāyati, pavāraṇaṃ na janeti. Sace pana usumāya vigatāya ghanabhāvaṃ gacchati, odhiṃ dasseti, puna pavāraṇaṃ janeti, pubbe tanukabhāvo na rakkhati. Sacepi bahū paṇṇaphalakaḷīre pakkhipitvā muṭṭhimattāpi taṇḍulā pakkhittā honti, bhojanakāle ce odhi paññāyati, pavāraṇaṃ janeti. Ayāguke nimantane ‘‘yāguṃ dassāmā’’ti bhatte udakakañjikakhīrādīni ākiritvā ‘‘yāguṃ gaṇhathā’’ti denti, kiñcāpi tanukā hoti, pavāraṇaṃ janetiyeva. Sace pana pakkuthitesu udakādīsu pakkhipitvā pacitvā denti, yāgusaṅgahameva gacchati. Sace yāguyāpi sāsapamattampi macchamaṃsakkhaṇḍaṃ vā nhāru vā pakkhittaṃ hoti, pavāraṇaṃ janeti. Ṭhapetvā sānulomānaṃ vuttadhaññānaṃ taṇḍule aññehi veḷutaṇḍulādīhi vā kandamūlaphalehi vā yehi kehici katabhattaṃ pavāraṇaṃ na janeti. Kummāso nāma yavehi kato. Aññehi pana muggādīhi katakummāso pavāraṇaṃ na janeti. Sattu nāma satta dhaññāni bhajjitvā kato. Antamaso kharapākabhajjitānaṃ vīhīnaṃ taṇḍule [Pg.221] koṭṭetvā katacuṇṇampi kuṇḍakampi sattusaṅgahameva gacchati. Samapākabhajjitānaṃ pana ātapasukkhānaṃ kuṇḍakaṃ vā, ye keci taṇḍulā vā lājā vā, lājehi katabhattasattuādīni vā na pavārenti. Macchamaṃsesu sace yāguṃ pivantassa yāgusitthamattāneva dve macchakkhaṇḍāni vā maṃsakkhaṇḍāni vā ekabhājane vā nānābhājane vā denti, tāni ce akhādanto aññaṃ pavāraṇappahonakaṃ yaṃkiñci paṭikkhipati, na pavāreti. Tato ekaṃ khāditaṃ, ekaṃ hatthe vā patte vā hoti, sace aññaṃ paṭikkhipati pavāreti. Dvepi khāditāni honti, mukhe sāsapamattampi avasiṭṭhaṃ natthi, sacepi aññaṃ paṭikkhipati, na pavāreti. Yo pana akappiyamaṃsaṃ kuladūsanavejjakammauttarimanussadhammārocanasāditarūpiyādīhi nibbattaṃ akappiyabhojanañca aññaṃ kappiyaṃ vā akappiyaṃ vā khādanto paṭikkhipati, na pavāreti.

එහි විනිශ්චය මෙසේය: ‘අසන’ යනාදී වචනවල, පළමුව (පවාරණය වීමට පෙර) යම් භෝජනයක් වළඳයිද, හස්තපාසයෙහි සිටි අයෙකු විසින් එළඹවූ යම් භෝජනයක් ප්‍රතික්ෂේප කරයිද, එය තැම්බූ බත් (ඕදන), කොල්ලු/යවෙන් කළ ආහාර (කුම්මාස), බැදපු පිටි (සත්තු), මසුන් (මච්ඡ), මස් (මංස) යන මේ පස් වැදෑරුම් භෝජනයන්ගෙන් එකක්ම බව දත යුතුය. එහි ‘ඕදන’ (බත්) නම්: හැල්, වී, යව, තිරිඟු, කඟු, අමු, කුද්‍රූසක යන මේ සප්ත ධාන්‍යයන්ගේ සහල් ගෙන, 'බත් පිසින්නෙමු' කියා හෝ 'කැඳ පිසින්නෙමු' කියා හෝ යම්කිසි අදහසකින් පිසින ලද, උණුසුම් වූ හෝ සිසිල් වූ හෝ එය වළඳන අයගේ වැළඳීමේදී ගන්නා ගන්නා ස්ථානයෙහි බෙදූ සීමාව (හැඳි පාර/අත් පාර) පැහැදිලිව පෙනේ නම්, එය ‘ඕදන’ වන අතර පවාරණය ඇති කරයි. යම් කිරිපිඬු (පායාස) හෝ ඇඹුල් කැඳක් (අම්බිලයාගු) හෝ උඳුනෙන් බෑවා පමණින් ඉතා උණුව තිබියදී බඳුන ඇල කර පානය කළ හැකි නම්, අතින් ගත් ස්ථානයෙහි පවා බෙදූ සීමාව පැහැදිලිව නොපෙනේ නම්, එය පවාරණය ඇති නොකරයි. ඉදින් රස්නය නිවී යාමෙන් එය ඝන බවට පැමිණෙන්නේ නම්, බෙදූ සීමාව පෙන්වයිද, එවිට නැවත පවාරණය ඇති කරයි. පෙර තුනීව (දියරව) පැවතීම (පවාරණයෙන්) නොරකී. බොහෝ කොළ වර්ග, ගෙඩි වර්ග, අංකුර දමා, සහල් මිටක් පමණක් වුවද දමා පිසූවක් වුවත්, වළඳන අවස්ථාවේදී බෙදූ සීමාව පෙනේ නම්, එය පවාරණය ඇති කරයි. කැඳ නොපිළිගන්වන ලද නිමන්ත්‍රණයකදී, 'කැඳ දෙන්නෙමු' යැයි සිතා බතට පැන්, කාඩි, කිරි ආදිය වත්කර, 'කැඳ පිළිගන්න' යැයි පවසමින් දෙයි නම්, එය කෙතරම් දියර වුවත්, පවාරණය ඇති කරන්නේමය. ඉදින් නටන ලද පැන් ආදියෙහි (බත්) දමා, පිස සා දෙයි නම්, එය කැඳ ගණයටම (යාගු සංග්‍රහයටම) වැටේ. ඉදින් කැඳෙහි වුවද අබ ඇටයක් තරම් වූ මස් හෝ මාළු කැබැල්ලක් හෝ නහරයක් හෝ දමා තිබේ නම්, එය පවාරණය ඇති කරයි. කලින් කියන ලද සප්ත ධාන්‍යයන් හා ඊට අනුලෝම සහල් හැර, උණ සහල් ආදියෙන් හෝ අල, මුල්, ගෙඩි වර්ග ආදී වෙනත් යම්කිසි දෙයකින් පිළියෙල කළ බත පවාරණය ඇති නොකරයි. ‘කුම්මාස’ නම් යව සහලින් කළ ආහාරයයි. මුං ඇට ආදී වෙනත් ධාන්‍යවලින් කළ කුම්මාසය පවාරණය ඇති නොකරයි. ‘සත්තු’ (බැදපු පිටි) නම් සප්ත ධාන්‍යයන් බැද කුඩුකර සාදන လද්දයි. අවසාන වශයෙන්, තදින් බැදපු වී සහල් කොටා සාදන ලද කුඩු (පිටි) හෝ සහල් කුඩු (කුඩුක) පවා සත්තු ගණයටම වැටේ. නමුත්, නිසි පදමට බැදපු හෝ අව්වේ වේලන ලද සහල් කුඩු හෝ වෙනත් යම් සහල් වර්ගයක්, විලඳ හෝ විලඳින් කළ බත්, සත්තු ආදිය පවාරණය ඇති නොකරයි. මස් සහ මාළු සම්බන්ධයෙන්: කැඳ පානය කරන භික්ෂුවකට, කැඳෙහි ඇති බත් ඇටයක් පමණ වූ කුඩා මාළු කැබලි දෙකක් හෝ මස් කැබලි දෙකක් එක් භාජනයක හෝ වෙනස් භාජනවල හෝ පිළිගන්වයිද, ඒවා නොසපා (නොවළඳා) වෙනත් පවාරණයට ප්‍රමාණවත් යම් භෝජනයක් ප්‍රතික්ෂේප කරයි නම්, උන්වහන්සේ පවාරිත නොවේ. එයින් එක් කැබැල්ලක් වළඳා, අනෙක් කැබැල්ල අතෙහි හෝ පාත්‍රයෙහි හෝ තිබියදී, වෙනත් භෝජනයක් ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ නම් පවාරිත වෙයි. ඉදින් කැබලි දෙකම වළඳා අවසන්ව තිබේ නම්, කටෙහි අබ ඇටයක් තරම්වත් ඉතිරිව නැත්නම්, වෙනත් භෝජනයක් ප්‍රතික්ෂේප කළද පවාරිත නොවේ. යම් භික්ෂුවක් අකැප මස් හෝ කුලදූෂණය, වෛද්‍යකර්මය, උත්තරීමනුෂ්‍යධර්ම ප්‍රකාශ කිරීම, රන් රිදී පිළිගෙන සතුටුවීම ආදී අකැප ක්‍රියාවලින් උපදවා ගත් අකැප භෝජන හෝ වෙනත් කැප හෝ අකැප හෝ භෝජනයක් වළඳමින් සිටියදී ප්‍රතික්ෂේප කරයි නම්, උන්වහන්සේ පවාරිත නොවේ.

Evaṃ yañca asnāti, yañca bhojanaṃ hatthapāse ṭhitena abhihaṭaṃ paṭikkhipanto pavāraṇaṃ janeti, taṃ ñatvā idāni yathā āpajjati, tassa jānanatthaṃ ayaṃ vinicchayo veditabbo – ‘‘asanaṃ bhojana’’nti ettha tāva yena ekasitthampi ajjhohaṭaṃ hoti, so sace pattamukhahatthesu yatthakatthaci bhojane sati sāpekkhova aññaṃ vuttalakkhaṇaṃ bhojanaṃ paṭikkhipati, pavāreti. Sace pana nirapekkho hoti, yaṃ pattādīsu avasiṭṭhaṃ, taṃ na ca ajjhoharitukāmo, aññassa vā dātukāmo, aññatra vā gantvā bhuñjitukāmo, so paṭikkhipantopi na pavāreti. ‘‘Hatthapāse ṭhito’’ti ettha pana sace bhikkhu nisinno hoti, ānisadassa pacchimantato paṭṭhāya, sace ṭhito, paṇhīnaṃ antato paṭṭhāya, sace nipanno, yena passena nipanno, tassa pārimantato paṭṭhāya dāyakassa nisinnassa vā ṭhitassa vā nipannassa vā ṭhapetvā pasāritahatthaṃ yaṃ āsannataraṃ aṅgaṃ, tassa orimantena paricchinditvā aḍḍhateyyahattho ‘hatthapāso’ti veditabbo. Tasmiṃ ṭhatvā abhihaṭaṃ paṭikkhipantasseva pavāraṇā hoti, na tato paraṃ. ‘Abhiharatī’ti hatthapāsabbhantare ṭhito gahaṇatthaṃ upanāmeti. Sace pana anantaranisinnopi bhikkhu hatthe vā ādhārake vā ṭhitaṃ pattaṃ anabhiharitvāva ‘‘bhattaṃ gaṇhathā’’ti vadati, taṃ paṭikkhipato pavāraṇā natthi. Bhattapacchiṃ ānetvā purato bhūmiyaṃ ṭhapetvā evaṃ vuttepi eseva nayo. Īsakaṃ pana uddharitvā vā apanāmetvā vā ‘gaṇhathā’ti vutte taṃ paṭikkhipato pavāraṇā [Pg.222] hoti. Bhattapacchiṃ gahetvā parivisantassa añño ‘‘ahaṃ dhāressāmī’’ti gahitamattameva karoti, parivesakoyeva pana taṃ dhāreti, tasmā sā abhihaṭāva hoti, tato dātukāmatāya gaṇhantaṃ paṭikkhipantassa pavāraṇā hoti. Sace pana parivesakena phuṭṭhamattāva hoti, itarova naṃ dhāreti, tato dātukāmatāya gaṇhantaṃ paṭikkhipantassa pavāraṇā na hoti. Kaṭacchunā uddhaṭe pana hoti, dvinnaṃ samabhārepi paṭikkhipanto pavāretiyeva. Anantarassa diyyamāne itaro pattaṃ pidahati, aññassa abhihaṭaṃ nāma paṭikkhittaṃ hoti, tasmā pavāraṇā natthi. ‘Paṭikkhepo’ti ettha vācāya abhihaṭe paṭikkhepo na ruhati, kāyena abhihaṭaṃ pana aṅgulicalanādinā kāyavikārena vā ‘‘alaṃ, mā dehī’’tiādinā vacīvikārena vā paṭikkhipato pavāraṇā hoti.

මෙසේ යමෙකු වළඳමින් සිටින අතරතුර, හත්ථපාසයෙහි සිටින අයෙකු විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ආහාරයක් ප්‍රතික්ෂේප කරමින් යම් පවාරණාවක් ඇති කෙරේද, එය දැනගෙන, දැන් කෙසේ ඇවැත් සිදු වේද යන්න දැනගනු පිණිස මෙම විනිශ්චය දත යුතුය. - පළමුවෙන්ම 'අසනං භෝජනං' (භෝජනය වැළඳීම) යන්නෙහි, යම් භික්ෂුවක් විසින් බත් ඇටයක් පවා ගිලින ලද්දේ වෙයිද, උන්වහන්සේ පාත්‍රය, මුඛය හෝ අත යන මෙයින් යම් තැනක ආහාර තිබියදී, තවදුරටත් වැළඳීමේ අපේක්ෂාව සහිතවම, කලින් කියන ලද ලක්ෂණ ඇති වෙනත් ආහාරයක් ප්‍රතික්ෂේප කරයි නම්, උන්වහන්සේ පවාරිත (ප්‍රතික්ෂේප කළ තැනැත්තෙකු) වෙයි. ඉදින් අපේක්ෂාවක් නොමැති නම්, පාත්‍රා ආදියෙහි යම් ඉතිරි ආහාරයක් ඇද්ද, එය වැළඳීමට අදහස් නොකරයි නම්, වෙනත් අයෙකුට දීමට කැමති නම්, හෝ වෙනත් තැනකට ගොස් වැළඳීමට කැමති නම්, උන්වහන්සේ ප්‍රතික්ෂේප කළද පවාරිත නොවේ. 'හත්ථපාසයෙහි සිටියේ' යන්නෙහි වනාහි, ඉදින් භික්ෂුව හිඳගෙන සිටී නම් තට්ටමේ පසුපස කෙළවරේ සිටද, ඉදින් සිටගෙන සිටී නම් විලුඹේ කෙළවරේ සිටද, ඉදින් සැතපී සිටී නම් යම් පැත්තකින් සැතපී සිටීද ඒ පැත්තේ අවසාන කෙළවරේ සිටද ආරම්භ කොට, හිඳගෙන, සිටගෙන හෝ සැතපී සිටින දායකයාගේ දිගු කරන ලද අත හැර වඩාත් ආසන්නතම අවයවය යම් තැනකද, එහි මෙම පැත්තේ කෙළවරින් සීමා කොට, රියන් දෙකහමාරක් 'හත්ථපාසය' යැයි දත යුතුය. එහි සිටගෙන ඉදිරිපත් කරන ලද ආහාරය ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාටම පවාරණාව සිදුවේ, ඉන් පිටතදී නොවේ. 'ඉදිරිපත් කරයි' යනු හත්ථපාසය ඇතුළත සිට පිළිගැනීම සඳහා ළං කිරීමයි. ඉදින් ළඟම හිඳගෙන සිටින භික්ෂුවක් වුවද, අතෙහි හෝ පාත්‍රා ආධාරකයෙහි තිබෙන පාත්‍රය ළං නොකරම 'බත් ගන්න' යැයි පවසයි නම්, එය ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාට පවාරණාවක් නැත. බත් පැස (කූඩය) ගෙනැවිත් ඉදිරියෙන් බිම තබා මෙසේ කීවද ක්‍රමය මෙයම වේ. ඉදින් (බත් පැස) මඳක් ඔසවා හෝ ඇල කර හෝ 'ගන්න' යැයි කී කල්හි, එය ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාට පවාරණාව සිදුවේ. බත් පැස ගෙන බෙදන්නාට වෙනත් අයෙකු 'මම මෙය දරාගෙන සිටින්නම්' යැයි කියා අල්ලා ගැනීම පමණක් කරයි නම්, නමුත් බෙදන්නාම එය දරාගෙන සිටී නම්, එබැවින් එය (බෙදන්නා විසින්) ඉදිරිපත් කරන ලද්දක්ම වේ. එබැවින් දීමට කැමැත්තෙන් බෙදන කල්හි, එය ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාට පවාරණාව සිදුවේ. ඉදින් බෙදන්නා විසින් ස්පර්ශ කරන လද්දක් පමණක් වී, අනෙක් තැනැත්තාම එය දරාගෙන සිටී නම්, එතැනින් දීමට කැමැත්තෙන් බෙදන කල්හි එය ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාට පවාරණාවක් සිදු නොවේ. හැන්දෙන් බෙදීමට උඩට ගත් කල්හි පවාරණාව සිදුවේ. දෙදෙනෙකු එක්ව සමව බර දරාගෙන සිටින විටදීද ප්‍රතික්ෂේප කරන්නා පවාරිතම වේ. ළඟ සිටින භික්ෂුවකට බෙදන කල්හි, අනෙක් භික්ෂුවක් (තම) පාත්‍රය වසයි නම්, එය වෙනත් අයෙකු වෙනුවෙන් ඉදිරිපත් කරන ලද ආහාරයක් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් වන බැවින්, පවාරණාවක් නැත. 'ප්‍රතික්ෂේප කිරීම' යන්නෙහි, වාචිකව පමණක් (ළං නොකරන ලද ආහාරයක්) ප්‍රතික්ෂේප කිරීම වලංගු නොවේ. ශාරීරිකව ළං කරන ලද ආහාරය ඇඟිල්ලක් සෙලවීම ආදී ශාරීරික ඉරියව්වකින් හෝ 'කමක් නැත, දෙන්න එපා' ආදී වාචික ප්‍රකාශයකින් හෝ ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාට පවාරණාව සිදුවේ.

Eko samaṃsakaṃ rasaṃ abhiharati, ‘‘rasaṃ paṭiggaṇhathā’’ti vadati, taṃ sutvā paṭikkhipato pavāraṇā natthi. ‘Maṃsarasa’nti vutte pana paṭikkhipato pavāraṇā hoti. ‘‘Imaṃ gaṇhathā’’ti vuttepi hotiyeva. Maṃsaṃ visuṃ katvā ‘maṃsarasa’nti vuttepi sace sāsapamattampi khaṇḍaṃ atthi, paṭikkhipato pavāraṇā hoti. Sace natthi, vaṭṭati. Kaḷīrapanasādīhi missetvā macchamaṃsaṃ pacanti, taṃ gahetvā ‘‘kaḷīrasūpaṃ gaṇhatha, panasabyañjanaṃ gaṇhathā’’ti vadati, evampi na pavāreti. Kasmā? Apavāraṇārahassa nāmena vuttattā. ‘‘Macchamaṃsaṃ byañjana’’nti vā ‘‘imaṃ gaṇhathā’’ti vā vutte pana pavāreti, ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ vutto. Gamanādīsu pana yasmiṃ iriyāpathe pavāreti, taṃ avikopenteneva bhuñjitabbaṃ.

එක් දායකයෙක් මස් සහිත හොද්දක් ඉදිරිපත් කරයි. 'හොද්ද පිළිගන්න' යැයි පවසයි. එය අසා ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාට පවාරණාවක් නැත. ඉදින් 'මස් හොද්ද' යැයි කී කල්හි ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාට පවාරණාව සිදුවේ. 'මෙය ගන්න' යැයි කී කල්හිද පවාරණාව සිදුවේමයි. මස් වෙන් කොට, 'මස් හොද්ද' යැයි කීවද, ඉදින් අබ ඇටයක් තරම් වූ හෝ මස් කැබැල්ලක් එහි තිබේ නම්, ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාට පවාරණාව සිදුවේ. ඉදින් (මස් කැබැල්ලක්) නොමැති නම්, (ප්‍රතික්ෂේප කිරීම) සුදුසුය. උණ පැළෑටි (කළීර), කොස් ආදිය සමඟ මිශ්‍ර කොට මස් හෝ මාළු පිසිනු ලබත්ද, එය ගෙන 'උණ දළු හොද්ද ගන්න, කොස් වෑංජනය ගන්න' යැයි පවසයි නම්, මෙසේ පැවසුවද පවාරණාවක් සිදු නොවේ. ඊට හේතුව කුමක්ද? පවාරණාවට සුදුසු නොවන නමකින් එය පැවසූ බැවිනි. ඉදින් 'මාළු මස් වෑංජනය' කියා හෝ 'මෙය ගන්න' කියා හෝ පැවසූ කල්හි පවාරණාව සිදුවේ. මේ සම්බන්ධයෙන් මෙහි කෙටි විස්තරයයි. විස්තරාත්මක විග්‍රහය සමන්තපාසාදිකාවෙහි දක්වා ඇත. යෑම ඊම ආදී ඉරියව් අතුරින් යම් ඉරියව්වක සිටියදී පවාරණාව සිදුවේද, එම ඉරියව්ව වෙනස් නොකරමින්ම අනුභව කළ යුතුය.

Anatirittanti na atirittaṃ, na adhikanti attho. Taṃ pana kappiyakatādīhi sattahi vinayakammākārehi akataṃ vā gilānassa anadhikaṃ vā hoti. Tasmā padabhājane (pāci. 239) ‘akappiyakata’ntiādi vuttaṃ, tattha yaṃ phalaṃ vā kandamūlādi vā pañcahi samaṇakappiyehi kappiyaṃ akataṃ, yañca akappiyamaṃsaṃ vā akappiyabhojanaṃ vā, etaṃ akappiyaṃ nāma, taṃ akappiyaṃ ‘‘alametaṃ sabba’’nti evaṃ atirittaṃ kataṃ akappiyakatanti veditabbaṃ. Appaṭiggahitakatanti bhikkhunā appaṭiggahitaṃyeva purimanayena atirittaṃ kataṃ. Anuccāritakatanti kappiyaṃ kāretuṃ āgatena bhikkhunā īsakampi anukkhittaṃ [Pg.223] vā anapanāmitaṃ vā kataṃ. Ahatthapāse katanti kappiyaṃ kāretuṃ āgatassa hatthapāsato bahi ṭhitena kataṃ. Abhuttāvinā katanti yo atirittaṃ karoti, tena pavāraṇappahonakaṃ bhojanaṃ abhuttena kataṃ. Bhuttāvinā pavāritena āsanā vuṭṭhitena katanti idaṃ uttānameva. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti avuttanti vacībhedaṃ katvā evaṃ avuttaṃ hoti. Iti imehi sattahi vinayakammākārehi yaṃ atirittaṃ kappiyaṃ akataṃ, yañca pana na gilānātirittaṃ, tadubhayampi anatirittaṃ. Atirittaṃ pana tasseva paṭipakkhanayena veditabbaṃ.

‘අනතිරිත්ත’ යනු ඉතිරි නොවූ, අතිරික්ත නොවන යන අර්ථයයි. එය වනාහි, කැප කළ බව (කප්පියකත) ආදී වූ විනය කර්ම ආකාර සතකින් නොකරන ලද්දක් හෝ ගිලන් භික්ෂුවකට අතිරික්ත නොවන දෙයක් හෝ වේ. එබැවින් පදභාජනයෙහි ‘අකප්පියකතං’ ආදී වශයෙන් වදාරන ලදී. එහි, යම් ඵලාඵලයක් හෝ අල මුල් ආදියක් ශ්‍රමණ කැපකිරීම් පහකින් කැප නොකරන ලද්දේ වෙයිද, යම් අකැප මසක් හෝ අකැප භෝජනයක් වෙයිද, මෙය ‘අකැප’ නම් වේ. එම අකැප දෙය ‘මේ සියල්ල සෑහේ’ යැයි මෙසේ අතිරික්ත කරන ලද්දේ නම්, එය ‘අකප්පියකත’ (අකැප ලෙස අතිරික්ත කරන ලද) යැයි දත යුතුය. ‘අප්පටිග්ගහිතකත’ යනු භික්ෂුව විසින් පිළිනොගන්නා ලද ආහාරයක්ම පෙර ක්‍රමයෙන් අතිරික්ත කරන ලද්දක් වීමයි. ‘අනුච්චාරිතකත’ යනු කැප කරවා ගැනීම සඳහා පැමිණි භික්ෂුව විසින් (ආහාරය) මඳක් හෝ ඔසවනු නොලැබූ හෝ ළං නොකරනු ලැබූ හෝ ආකාරයෙන් කරන ලද්දක් වීමයි. ‘අහත්ථපාසේ කත’ යනු කැප කරවා ගැනීම සඳහා පැමිණි භික්ෂුවගේ හත්ථපාසයෙන් පිටත සිටින්නෙකු විසින් කරන ලද්දක් වීමයි. ‘අභුත්තාවිනා කත’ යනු යමෙක් අතිරික්තය කෙරේද, ඔහු විසින් පවාරණය වීමට සෑහෙන ආහාරයක් අනුභව නොකරන ලදුව කරන ලද්දක් වීමයි. ‘භුත්තාවිනා පවාරිතේන ආසනා වුට්ඨිතේන කත’ (වැළඳීමෙන් පසු පවාරණය වී අසුනෙන් නැගිට සිටියෙකු විසින් කරන ලද්දක්) යන්න පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තකි. ‘මේ සියල්ල සෑහේ’ යැයි වචනයෙන් ප්‍රකාශ නොකරන ලද්දක් වීමයි. මෙසේ මෙම විනය කර්ම ආකාර සතෙන් යම් අතිරික්තයක් හෝ කැප කිරීමක් නොකරන ලද්දේද, යමක් ගිලන් භික්ෂුවකගේ අතිරික්තයක් නොවේද, ඒ දෙකම ‘අනතිරිත්ත’ (අතිරික්ත නොවන) නම් වේ. ‘අතිරිත්ත’ (අතිරික්ත වූ) යන්න වනාහි, මෙයට ප්‍රතිපක්ෂ ක්‍රමයෙන් දත යුතුය.

Apicettha bhuttāvinā kataṃ hotīti (pāci. 239) antamaso anantaranisinnassa pattato ekampi sitthaṃ vā maṃsahīraṃ vā khāditvā katampi bhuttāvinā kataṃ hoti, yo pātova evaṃ bhuttāvī pavārito nisīdatiyeva, so upakaṭṭhepi kāle abhihaṭaṃ piṇḍaṃ bhikkhunā upanītaṃ kappiyaṃ kātuṃ labhati. Sace pana tasmiṃ kappiye kate bhuñjantassa aññaṃ āmisaṃ ākiranti, taṃ so puna kātuṃ na labhati. Yañhi akataṃ, taṃ kātabbaṃ. Yena ca akataṃ, tena ca kātabbanti (pāci. aṭṭha. 238-9) vuttaṃ, tasmā tasmiṃ bhājane kariyamāne paṭhamakatena saddhiṃ kataṃ hotīti taṃ kātuṃ na vaṭṭati. Aññasmiṃ pana bhājane tena vā aññena vā kātuṃ vaṭṭati. Evaṃ kataṃ paṭhamakatena missetvāpi bhuñjituṃ vaṭṭati, na kevalañca tassa yena pana kataṃ, taṃ ṭhapetvā aññesaṃ pavāritānampi bhuñjituṃ vaṭṭati. Yathā pana akatena missaṃ na hoti, evaṃ mukhañca hatthañca suddhaṃ katvā bhuñjitabbaṃ. Gilānātirittaṃ pana na kevalaṃ gilānassa bhuttāvasesameva, atha kho yaṃkiñci gilānaṃ uddissa ‘‘ajja vā sve vā yadā vā icchati, tadā khādissatī’’ti āhaṭaṃ, taṃ sabbaṃ ‘gilānātiritta’nti veditabbaṃ. Khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vāti yaṃkiñci yāvakālikaṃ. Khādeyya vā bhuñjeyya vā pācittiyanti ettha vuttanayena pavāritassa anatirittaṃ yaṃkiñci āmisaṃ ajjhoharaṇatthāya paṭiggaṇhato gahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāre pācittiyaṃ.

තවද මෙහි 'වැළඳූවෙකු විසින් කරන ලද්දක්' යනු, අවම වශයෙන් ළඟින්ම ඉඳගෙන සිටින භික්ෂුවකගේ පාත්‍රයෙන් එක් බත් හුලක් හෝ මස් කැබැල්ලක් හෝ වළඳා කරනු ලබන දෙය ද වැළඳූවෙකු විසින් කරන ලද්දක් වෙයි. යම් භික්ෂුවක් උදෑසනම මෙසේ වළඳා ප්‍රවාරණය වී (වැළඳීම ප්‍රතික්ෂේප කර) වාඩි වී සිටින්නේ ද, උන්වහන්සේට මද්දහන ආසන්න කාලයේ දී වුවද වෙනත් භික්ෂුවක් විසින් පමුණුවන ලද පිණ්ඩපාතය කැප කිරීමට (අතිරික්ත කිරීමට) සුදුසු වෙයි. ඉදින් එම කැප කිරීම කළ පසු වළඳමින් සිටින විට වෙනත් ආමිසයක් එහි බහාලන්නේ නම්, එය නැවත කැප කිරීමට උන්වහන්සේට අවසර නැත. යමක් කැප නොකරන ලද්දේ ද, එය කැප කළ යුතුය. යමෙකු විසින් කැප නොකරන ලද්දේ ද, ඔහු විසින්ම එය කැප කළ යුතුයැයි අටුවාවල දක්වා ඇත. එබැවින් එම පාත්‍රයෙහි කැප කිරීම් කරනු ලබන කල්හි, පළමු කොට කරන ලද දෙය සමඟම එය ද කරන ලද්දක් වන බැවින්, එය නැවත කැප කිරීම සුදුසු නොවේ. වෙනත් භාජනයක දී නම්, එම භික්ෂුව විසින් හෝ වෙනත් භික්ෂුවක් විසින් හෝ කැප කිරීම සුදුසු වෙයි. මෙසේ කැප කරන ලද ආහාරය පළමු කොට කැප කරන ලද ආහාරය සමඟ මිශ්‍ර කර වුවද වැළඳීම සුදුසුය. එය එම කැප කළ භික්ෂුවට පමණක් නොව, එම භික්ෂුව හැර ප්‍රවාරණය වූ වෙනත් භික්ෂූන්ට ද වැළඳීම සුදුසුය. යම් සේ නොකැප කළ ආහාරය සමඟ මිශ්‍ර නොවේ ද, එසේ කට ද අත ද පිරිසිදු කරගෙන වැළඳිය යුතුය. ගිලාන අතිරික්තය යනු ගිලන් භික්ෂුව වැළඳූ ඉතිරි කොටස පමණක් නොවේ. යම්කිසි ආහාරයක් ගිලන් භික්ෂුවක් උදෙසා 'අද හෝ හෙට හෝ කැමති කල්හි වළඳනු ඇත' යන අදහසින් ගෙන එන ලද්දේ ද, ඒ සියල්ල 'ගිලාන අතිරික්ත' යැයි දත යුතුය. 'ඛාදනීය හෝ භෝජනීය' යනු යම්කිසි යාවකාලික දෙයකි. 'වළඳන්නේ හෝ බුදින්නේ හෝ නම් පාචිත්ති වේ' යන්නෙහි මෙසේ දක්වන ලද ක්‍රමයට ප්‍රවාරණය වූ භික්ෂුවකට අතිරික්ත නොවන යම්කිසි ආමිසයක් වැළඳීම පිණිස පිළිගන්නා කල්හි පිළිගැනීමේ දී දුක්කටාපත් ද, ගිලිනු ලබන එක් එක් වාරයක් පාසා පාචිත්තිය ද වෙයි.

Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha aññatra bhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘anatiritta’’nti ayamettha anupaññatti, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, yāmakālikādīni āhāratthāya gaṇhato, nirāmisāni ajjhoharato ca dukkaṭaṃ, tathā atiritte anatirittasaññino ceva vematikassa [Pg.224] ca. Atirittasaññino pana, ‘‘atirittaṃ kārāpetvā bhuñjissāmī’’ti gaṇhantassa, aññassatthāya gaṇhantassa, yāmakālikādīni tesaṃ anuññātaparibhogavasena nirāmisāni paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Pavāritabhāvo, āmisassa anatirittatā, kālena ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāneva, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත් නුවර දී බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා වෙනත් භෝජන වස්තුවක දී පණවන ලදී. 'අනතිරික්ත' යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වෙයි, තිකපාචිත්තිය වෙයි. යාවකාලික ආදී දෑ ආහාරය පිණිස පිළිගන්නා භික්ෂුවට ද, ආමිස රහිත දෑ ගිලින්නාට ද දුක්කටාපත් වෙයි. එමෙන්ම අතිරික්ත දෙයෙහි අනතිරික්ත සංඥා ඇත්තාට ද, සැක ඇත්තාට ද එසේම වෙයි. අතිරික්ත සංඥා ඇතිව, 'අතිරික්ත කරවා වළඳන්නෙමි' කියා පිළිගන්නා භික්ෂුවට ද, වෙනත් අයෙකු උදෙසා පිළිගන්නා භික්ෂුවට ද, යාවකාලික ආදී දෑ ඒවායේ අනුදැන වදාළ පරිභෝග ක්‍රමයට අනුව ආමිස රහිතව පරිභෝග කරන්නාට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ප්‍රවාරිත භාවය, ආමිසය අනතිරික්ත වීම, සුදුසු කාලයෙහි වැළඳීම යන මොහු මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු කඨින සික්ඛාපදයට සමාන වන අතර, මෙය ක්‍රියාක්‍රියා ඇවැත්තකි.

Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු ප්‍රවාරණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

6. Dutiyapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā

6. දෙවන ප්‍රවාරණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe abhihaṭṭhuṃ pavāreyyāti abhiharitvā ‘‘handa, bhikkhu khāda vā bhuñja vā’’ti evaṃ pavāreyya. Jānanti sutvā vā disvā vā tassa pavāritabhāvaṃ jānanto. Āsādanāpekkhoti āsādanaṃ codanaṃ maṅkukaraṇabhāvaṃ apekkhamāno. Bhuttasmiṃ pācittiyanti ettha abhihāre tāva dukkaṭaṃ, sace so taṃ gaṇhāti, puna abhihārakassa dukkaṭaṃ, tasmiṃ pana bhuñjante abhihārakassa tassa ajjhohāre ajjhohāre dukkaṭaṃ, bhojanapariyosāne pācittiyaṃ.

හයවන ශික්ෂාපදයෙහි 'පමුණුවා ප්‍රවාරණය කරන්නේ නම්' යනු ළඟට ගෙනැවිත් 'භික්ෂුවෙනි, මෙන්න වළඳන්න හෝ බුදින්න' යැයි මෙසේ ප්‍රවාරණය කරන්නේය යන්නයි. 'දනිමින්' යනු අසා හෝ දැක හෝ උන්වහන්සේගේ ප්‍රවාරිත භාවය දනිමින් යන්නයි. 'අපහාස කරනු කැමැත්තෙන්' යනු අපහාස කිරීම, චෝදනා කිරීම, ලැජ්ජාවට පත් කිරීම අපේක්ෂා කරමින් යන්නයි. 'වැළඳූ කල්හි පාචිත්ති වේ' යන්නෙහි මුලින්ම ආහාරය පමුණුවන විට දුක්කටාපත් වෙයි. ඉදින් ඔහු එය පිළිගන්නේ නම්, නැවත පමුණුවන භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වෙයි. ඔහු එය වළඳන කල්හි පමුණුවන භික්ෂුවට ඔහුගේ ගිලිනු ලබන එක් එක් වාරයක් පාසා දුක්කටාපත් වන අතර, වැළඳීම අවසානයේ දී පාචිත්තිය වෙයි.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha anatirittena bhojanena abhihaṭṭhuṃ pavāraṇāvatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, pavārite pavāritasaññino pācittiyaṃ. Vematikassa, yāmakālikādīni āhāratthāya abhiharantassa, tesañca paṭiggahaṇaajjhohāresu, appavārite ca pavāritasaññino, vematikassa ca dukkaṭaṃ. Appavāritasaññissa pana, yo ca atirittaṃ kārāpetvā deti, ‘‘kārāpetvā vā bhuñjāhī’’ti deti, yo vā ‘‘aññassatthāya haranto gacchāhī’’ti deti, yo ca yāmakālikādīni ‘‘sati paccaye paribhuñjāhī’’ti deti, tassa, ummattakādīnañca anāpatti. Pavāritatā, pavāritasaññitā, āsādanāpekkhatā, anatirittena abhihaṭṭhuṃ pavāraṇatā, bhojanapariyosānanti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

සැවැත් නුවර දී එක්තරා භික්ෂුවක් අරභයා අනතිරික්ත භෝජනයෙන් පමුණුවා ප්‍රවාරණය කිරීමේ වස්තුවෙහි පණවන ලදී. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වෙයි. ප්‍රවාරණය වූ භික්ෂුව කෙරෙහි ප්‍රවාරිත සංඥා ඇතිව පමුණුවන්නාට පාචිත්ති වෙයි. සැක ඇත්තාට ද, යාවකාලික ආදී දෑ ආහාරය පිණිස පමුණුවන්නාට ද, ඒවා පිළිගැනීමේ දී හා ගිලීමේ දී ද, ප්‍රවාරණය නොවූ භික්ෂුව කෙරෙහි ප්‍රවාරිත සංඥා ඇත්තාට ද, සැක ඇත්තාට ද දුක්කටාපත් වෙයි. ප්‍රවාරණය නොවූ සංඥා ඇතිව, යමෙක් අතිරික්ත කරවා දෙන්නේ ද, 'අතිරික්ත කරවා වළඳන්න' යැයි පවසමින් දෙන්නේ ද, යමෙක් 'වෙනත් අයෙකු උදෙසා ගෙන යන්න' යැයි පවසමින් දෙන්නේ ද, යමෙක් යාවකාලික ආදී දෑ 'කරුණක් ඇති කල්හි පරිභෝග කරන්න' යැයි පවසමින් දෙන්නේ ද, ඔහුට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ප්‍රවාරිත භාවය, ප්‍රවාරිත සංඥාව, අපහාස කිරීමේ අදහස, අනතිරික්ත දෙයින් පමුණුවා ප්‍රවාරණය කිරීම, වැළඳීම අවසන් කිරීම යන මොහු මෙහි අංග පහයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය දුක්ඛවේදනා ඇවැත්තකි.

Dutiyapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවන ප්‍රවාරණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

7. Vikālabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

7. විකාලභෝජන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sattame [Pg.225] vikāleti vigate kāle, majjhanhikātikkamanato yāva aruṇuggamanāti adhippāyo. Tasmā yo bhikkhu etasmiṃ antare yaṃkiñci vanamūlaphalaṃ upādāya āmaṃ vā pakkaṃ vā āmisasaṅkhepagataṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā ajjhoharaṇatthāya paṭiggaṇhāti, tassa paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāre pācittiyaṃ.

හත්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'විකාලයෙහි' යනු නියමිත කාලය ඉක්ම ගිය කල්හි, එනම් මද්දහන ඉක්මවූ තැන් පටන් අරුණෝදය දක්වා කාලය යන්න අදහසයි. එබැවින් යම් භික්ෂුවක් මේ අතරතුර කාලයේ දී යම්කිසි වල් අල, වල් ගෙඩි ආදී අමු හෝ පැසුණු හෝ ආමිස ගණයට වැටෙන ඛාදනීය හෝ භෝජනීය හෝ දෙයක් වැළඳීම පිණිස පිළිගන්නේ නම්, පිළිගැනීමේ දී දුක්කටාපත් ද, ගිලිනු ලබන එක් එක් වාරයක් පාසා පාචිත්තිය ද වෙයි.

Rājagahe sattarasavaggiye bhikkhū ārabbha vikāle bhojanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, yāmakālikādīni āhāratthāya paṭiggahaṇaajjhohāresu, kāle vikālasaññissa, vematikassa ca dukkaṭaṃ, kāle kālasaññissa yāmakālikādīni sati paccaye paribhuñjantassa ummattakādīnañca anāpatti. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, romaṭṭhakassa romaṭṭhaṃ, na ca bhikkhave bahimukhadvārā nīharitvā ajjhoharitabba’’nti (cūḷava. 273) anuññātanayena romaṭṭhakassāpi anāpatti. Vikālatā, yāvakālikatā, ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

රජගහ නුවර දී සත්තරසවග්ගිය භික්ෂූන් අරභයා විකාලයෙහි වැළඳීමේ වස්තුවෙහි පණවන ලදී. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වෙයි, තිකපාචිත්තිය වෙයි. යාවකාලික ආදී දෑ ආහාර පිණිස පිළිගැනීමේ දී හා ගිලීමේ දී ද, සුදුසු කාලයෙහි විකාල සංඥා ඇත්තාට ද, සැක ඇත්තාට ද දුක්කටාපත් වෙයි. කාලයෙහි කාල සංඥාව ඇතිව, යාවකාලික ආදී දෑ කරුණක් ඇති කල්හි පරිභෝග කරන්නාට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. 'මහණෙනි, වමාරා කන (රෝමන්ථක) භික්ෂුවට එම වමාරා කෑම අනුදනිමි. මහණෙනි, කටින් පිටතට ගෙන නැවත නොගිලිය යුතුය' යන අනුදැන වදාළ ක්‍රමයට අනුව වමාරා කන භික්ෂුවට ද ඇවැත් නැත. විකාල භාවය, යාවකාලික භාවය, ගිලීම යන මොහු මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමානය.

Vikālabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

විකාලභෝජන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

8. Sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā

8. සන්නිධිකාරක ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame sannidhikārakanti kāro karaṇaṃ kiriyāti atthato ekaṃ, sannidhi kāro assāti sannidhikāraṃ, sannidhikārameva sannidhikārakaṃ, paṭiggahetvā ekarattiṃ vītināmitassetaṃ nāmaṃ. Tasmā evaṃ sannidhikataṃ yaṃkiñci yāvakālikaṃ vā yāmakālikaṃ vā ‘ajjhoharissāmī’ti gaṇhantassa paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāre pācittiyaṃ. Sacepi patto duddhoto hoti, yaṃ aṅguliyā ghaṃsantassa lekhā paññāyati, gaṇṭhikapattassa vā gaṇṭhikantare sneho paviṭṭho hoti, yo uṇhe otāpentassa paggharati, uṇhayāguyā vā gahitāya sandissati, tādise pattepi punadivase bhuñjantassa pācittiyaṃ. Yaṃ pana bhikkhu nirapekkho sāmaṇerānaṃ pariccajitvā tehi nihitaṃ labhitvā bhuñjati, taṃ vaṭṭati[Pg.226]. Sayaṃ paṭiggahetvā apariccattameva hi dutiyadivase kappiyabhojanaṃ bhuñjantassa pācittiyaṃ. Akappiyesu pana manussamaṃse thullaccayena saddhiṃ pācittiyaṃ, sesesu pana dukkaṭena saddhiṃ. Yāmakālikaṃ sati paccaye ajjhoharato pācittiyaṃ, āhāratthāya ajjhoharato dukkaṭena saddhiṃ. Yo pana pavārito hutvā anatirittakataṃ ajjhoharati, tassa sabbavikappesu aparampi pācittiyaṃ vaḍḍhati. Sace vikāle ajjhoharati, anatirittapaccayā sabbavikappesu anāpatti, sati paccaye vikālapaccayā yāmakālikādīsu ca anāpatti. Avasesesu vikālapaccayā pācittiyaṃ vaḍḍhatiyeva. Bhikkhussa pana sannidhi bhikkhuniyā vaṭṭati, bhikkhuniyā ca sannidhi bhikkhussa vaṭṭati, bhikkhunikkhandhake (cūḷava. 421-422) anuññātattā vaṭṭatīti.

අටවැනි සික්ඛාපදයේ 'සන්නිධිකාරකං' යන්නෙහි 'කාර', 'කරණ', 'කිරිය' යන වචන අර්ථය අතින් සමාන වේ. යමක තැන්පත් කර තැබීමක් ඇත්නම් එය සන්නිධිකාර නම් වේ. සන්නිධිකාර යන්නම සන්නිධිකාරක ද වේ. පිළිගෙන එක් රැයක් ඉක්මවූ පසු එම ආහාරයට කියන නමකි. එබැවින්, මෙසේ රැස් කර තබන ලද යම් කිසි වූ යාවකාලික හෝ යාමකාලික දෙයක් 'මම වළඳමි' යන සිතින් පිළිගන්නා භික්ෂුවට පිළිගැනීමේදී දුක්කටාපත් ද, වළඳන වළඳන වාරයක් පාසා පාචිත්තියාපත් ද වේ. සෝදා පිරිසිදු නොකළ පාත්‍රයක් වේ නම්, එනම් ඇඟිල්ලෙන් පිසදමන විට ඇඟිලි පාරවල් මතු වේ නම්, හෝ ගැට සහිත පාත්‍රයක ගැට අතර තෙල් තැන්පත් වී තිබේ නම්, එය අව්වේ තබන විට වැගිරේ නම් හෝ උණු කැඳ දැමූ විට තෙල් මතුවේ නම්, එවැනි පාත්‍රයකින් පසුදින ආහාර වළඳන භික්ෂුවට ද පාචිත්තියාපත් වේ. යම් භික්ෂුවක් කිසිදු අපේක්ෂාවකින් තොරව සාමණේරයන්ට එම ආහාරය පරිත්‍යාග කර, පසුව ඔවුන් විසින් තැන්පත් කර තබන ලද එම ආහාරය ලබන්නේ නම් එය වැළඳීම කැප වේ. තමා විසින්ම පිළිගෙන, පරිත්‍යාග නොකරන ලද කැපවූ ආහාරයක් වුවද පසුදින වළඳන භික්ෂුවට පාචිත්තියාපත් වේ. අකැප මස් වර්ග අතරින් මිනිස් මස් වැළඳීමේදී ථුල්ලච්චයාපත සමඟ පාචිත්තියාපත ද, සෙසු අකැප මස් වැළඳීමේදී දුක්කටාපත සමඟ පාචිත්තියාපත ද වේ. සුදුසු හේතුවක් ඇති කල්හි යාමකාලික දෙයක් වුවද වළඳන්නාට පාචිත්තියාපත ද, ශාරීරික ශක්තිය පිණිස වළඳන්නාට දුක්කටාපත සමඟ පාචිත්තියාපත ද වේ. යම් භික්ෂුවක් පවාරණය වී අතිරික්ත නොකරන ලද දෙයක් වළඳයි නම්, ඔහුට සියලු විකල්පයන්හිදී තවත් අමතර පාචිත්තියාපතක් බැගින් වැඩි වේ. විකාලයෙහි වළඳයි නම්, අතිරික්ත නොකිරීමේ හේතුවෙන් සියලු විකල්පයන්හිදී ඇවැත් සිදු නොවේ. සුදුසු හේතුවක් ඇති කල්හි විකාලයෙහි වැළඳීම නිසා යාමකාලික ආදියේදී ද ඇවැත් සිදු නොවේ. සෙසු යාවකාලික වස්තූන්හිදී විකාලයෙහි වැළඳීම නිසා පාචිත්තියාපත තවදුරටත් වැඩි වේ. භික්ෂුවක් රැස් කර තැබූ අමීෂය භික්ෂුණියකට කැප වන අතර, භික්ෂුණියක් රැස් කර තැබූ අමීෂය භික්ෂුවකට කැප වේ. භික්ෂුණී ඛන්ධකයෙහි එසේ අනුදැන වදාරා ඇති බැවිනි.

Sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ belaṭṭhasīsaṃ ārabbha sannidhikārakabhojanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, sattāhakālika yāvajīvikānaṃ pana āhāratthāya paṭiggahaṇe ajjhohāre ca dukkaṭaṃ. Yathā cetāni āhāratthāya na kappanti, evaṃ yāvakālikādīhi saṃsaṭṭhānipi, vuttañhetaṃ ‘‘yāvakālikena, bhikkhave, yāmakālikaṃ tadahupaṭiggahitaṃ kāle kappati, vikāle na kappatī’’tiādi (mahāva. 305). Tasmā sacepi taṃ taṃ tena tena saddhiṃ saṃsaṭṭhaṃ labhati, sace asambhinnarasaṃ vā hoti sudhotaṃ vā, yathā itarena saṃsaggo na paññāyati, attano kālānurūpena paribhuñjituṃ vaṭṭati.

මෙම සික්ඛාපදය සැවැත් නුවරදී ආයුෂ්මත් බෙලට්ඨසීස තෙරුන් වහන්සේ අරභයා රැස් කර තැබූ ආහාර වැළඳීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන පනවන ලද්දකි. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණකිරීම් රහිතය, තිකපාචිත්තිය ගණයට අයත් වේ. සත්තාහකාලික හා යාවජීවික ද්‍රව්‍යයන් ආහාර පිණිස පිළිගැනීමේදී හා වැළඳීමේදී දුක්කටාපත් වේ. මෙම ද්‍රව්‍යයන් ආහාර පිණිස කැප නොවන්නා සේම, යාවකාලික ආදිය හා මිශ්‍ර වූ ද්‍රව්‍යයන් ද කැප නොවේ. ඒ බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාරා ඇත: 'මහණෙනි, එදිනම පිළිගන්නා ලද යාවකාලික දෙයක් සමඟ මිශ්‍ර වූ යාමකාලික දෙය සුදුසු කාලයෙහි කැප වන අතර විකාලයෙහි කැප නොවේ.' එබැවින්, ඒ ඒ කාලික ද්‍රව්‍යයන් තවත් එකක් සමඟ මිශ්‍රව ලැබුණද, එහි රසයන් එකිනෙක මිශ්‍ර වී නොමැති නම් හෝ මනාව සෝදා පිරිසිදු කර ඇත්නම්, අනෙක් ද්‍රව්‍යයෙහි ස්පර්ශය නොදැනෙන පරිදි, තමාට අයත් කාලයට අනුරූපව එය පරිභෝජනය කිරීම කැප වේ.

Sace pana sambhinnarasaṃ vā hoti duddhotaṃ vā, na vaṭṭati. Yāvakālikañhi attanā saddhiṃ sambhinnarasāni tīṇipi yāmakālikādīni attano sabhāvaṃ upaneti, yāmakālikaṃ dvepi sattāhakālikādīni attano sabhāvaṃ upaneti, sattāhakālikaṃ yāvajīvikameva attano sabhāvaṃ upaneti. Tasmā tena tadahupaṭiggahitena saddhiṃ tadahupaṭiggahitaṃ vā pure paṭiggahitaṃ vā yāvajīvikaṃ sattāhaṃ kappati, dvīhappaṭiggahitena chāhaṃ, tīhappaṭiggahitena pañcāhaṃ…pe… sattāhappaṭiggahitena tadaheva kappatīti veditabbaṃ. Tasmāyeva hi ‘‘sattāhakālikena, bhikkhave, yāvajīvikaṃ tadahupaṭiggahita’’nti avatvā ‘‘paṭiggahitaṃ sattāhaṃ kappatī’’ti vuttaṃ. Kālayāmasattāhātikkamesu cettha vikālabhojana sannidhibhesajjasikkhāpadānaṃ vasena āpattiyo veditabbā, imesu pana catūsu kālikesu [Pg.227] yāvakālikaṃ yāmakālikanti imameva dvayaṃ antovuṭṭhañceva sannidhikārakañca, sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca akappiyakuṭiyaṃ nikkhipitumpi vaṭṭati, sannidhimpi na janeti. Akappiyakuṭiyaṃ antovuṭṭhena pana tena saddhiṃ itaradvayaṃ tadahupaṭiggahitampi na vaṭṭati, mukhasannidhi nāma hoti, mahāpaccariyaṃ pana antovuṭṭhaṃ hotīti vuttaṃ. Tattha nāmamattameva nānākaraṇaṃ, āpatti pana dukkaṭameva. Tattha akappiyakuṭi nāma saṅghassa vā upasampannapuggalassa vā santakaṃ vasanatthāya katagehaṃ, tattha sahaseyyappahonake padese vuṭṭhaṃ yāvakālikañca yāmakālikañca saṅghikaṃ vā upasampannapuggalassa vā santakaṃ antovuṭṭhaṃ nāma hoti, tattha pakkaṃ antopakkaṃ nāma, yattha katthaci pana sayaṃ pakkaṃ sāmaṃ pakkaṃ nāma, taṃ sabbaṃ anajjhoharaṇīyaṃ. Tena tena saddhiṃ saṃsaṭṭhampi taṃgatikameva, sabbaṃ ajjhoharantassa dukkaṭaṃ. Tasmā antovuṭṭhaantopakkamocanatthaṃ bhagavatā catasso kappiyabhūmiyo (mahāva. 295) anuññātā, tāsaṃ vinicchayo samantapāsādikāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 295) vutto. Yattha panetā na santi, tattha anupasampannassa santakaṃ katvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Sāmaṃ pākampi punapākaṃ vaṭṭati, asannidhikārake sannidhikārakasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Asannidhikārakasaññino, yāvakālikādīni tīṇi nidahitvā sakaṃ sakaṃ kālaṃ anatikkamitvā, yāvajīvikaṃ sadāpi sati paccaye paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Āmisaṃ, sannidhibhāvo, tassa ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānevāti.

නමුත් රසයන් එකිනෙක මිශ්‍ර වී ඇත්නම් හෝ මනාව සෝදා නැත්නම් එය කැප නොවේ. යාවකාලික ද්‍රව්‍යය තමා සමඟ මිශ්‍ර වූ රස ඇති යාමකාලික ආදී අනෙක් කාලික ද්‍රව්‍ය තුනම තමාගේ ස්වභාවයට පත් කරයි. යාමකාලික ද්‍රව්‍යය සත්තාහකාලික ආදී අනෙක් ද්‍රව්‍ය දෙක තමාගේ ස්වභාවයට පත් කරයි. සත්තාහකාලික ද්‍රව්‍යය යාවජීවික ද්‍රව්‍යය තමාගේ ස්වභාවයට පත් කරයි. එබැවින් එදිනම පිළිගත් සත්තාහකාලික ද්‍රව්‍යයක් සමඟ මිශ්‍ර වූ එදිනම හෝ ඊට පෙර දිනක පිළිගත් යාවජීවික ද්‍රව්‍යය දින හතක් දක්වා කැප වේ. දින දෙකක් ඉක්ම ගිය සත්තාහකාලික ද්‍රව්‍යයක් සමඟ මිශ්‍ර වූ විට දින හයක් ද, දින තුනක් ඉක්ම ගිය විට දින පහක් ද... මෙසේ දක්වන ලද පරිදි දින හතක් ඉක්ම ගිය විට එදිනම පමණක් ද කැප වන බව දත යුතුය. එහෙයින්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'මහණෙනි, සත්තාහකාලික ද්‍රව්‍යය සමඟ එදිනම පිළිගත් යාවජීවික ද්‍රව්‍යය' යැයි නොවදාරා 'පිළිගත් ද්‍රව්‍යය දින හතක් කැප වේ' යැයි වදාරන ලදී. කාලය, යාමය සහ දින හත ඉක්මවීමේදී මෙහි විකාලභෝජන, සන්නිධි සහ භේසජ්ජ සික්ඛාපදයන්ට අනුකූලව ඇවැත් සිදුවන බව දත යුතුය. මෙම කාලික හතර අතුරින් යාවකාලික හා යාමකාලික යන දෙකම අන්තෝවුත්ථ සහ සන්නිධිකාරක ගණයට වැටේ. සත්තාහකාලික සහ යාවජීවික ද්‍රව්‍යයන් අකැප කුටියක තැන්පත් කර තැබීම කැප වන අතර ඉන් සන්නිධි ඇවැත් සිදු නොවේ. අකැප කුටියක තැන්පත් කර තැබූ එම ද්‍රව්‍යයන් සමඟ මිශ්‍ර වූ සෙසු ද්‍රව්‍ය දෙක එදිනම පිළිගත්තේ වුවද වැළඳීම කැප නොවේ. එය මුඛ සන්නිධි නම් වේ. මහාපච්චරියෙහි එය ද අන්තෝවුත්ථ වන බව දක්වා ඇත. එහි වෙනස ඇත්තේ නාමමාත්‍රිකව පමණි, ඇවැත නම් දුක්කටාපතම වේ. එහි අකැප කුටිය යනු සංඝයාට හෝ උපසම්පන්න පුද්ගලයෙකුට අයත්, වාසය පිණિස සාදන ලද ගෘහයයි. එහි සයනය කළ හැකි ප්‍රමාණයේ ස්ථානයක තැන්පත් කර තබන ලද, සංඝයා සතු හෝ උපසම්පන්න පුද්ගලයෙකු සතු යාවකාලික හෝ යාමකාලික ද්‍රව්‍යයන් අන්තෝවුත්ථ නම් වේ. එහි පිසින ලද දෑ අන්තෝපක්ක නම් වේ. වෙනත් ඕනෑම තැනක තමා විසින්ම පිසින ලද දෑ සාමංපක්ක නම් වේ. ඒ සියල්ල අනුභවයට නුසුදුසුය. ඒ ඒ ද්‍රව්‍ය සමඟ මිශ්‍ර වූ දෑ ද එම තත්ත්වයටම පත් වේ. ඒ සියල්ල වළඳන්නාට දුක්කටාපත් වේ. එබැවින් අන්තෝවුත්ථ හා අන්තෝපක්ක දෝෂවලින් මිදීම පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කප්පියභූමි හතරක් අනුදැන වදාරන ලදී. ඒවායේ විනිශ්චය සමන්තපාසාදිකාවෙහි දක්වා ඇත. යම් විහාරයක මෙම කැප භූමි නොමැති නම්, එහි අනුපසම්පන්න අයෙකු සතු කර එය පරිභෝජනය කිරීම කැප වේ. තමා විසින්ම පිසින ලද දෙය වුවද නැවත පිසීමෙන් වැළඳීම කැප වේ. රැස් කර නොතැබූ දෙයක රැස් කර තැබූවක්ය යන සඤ්ඤාව ඇතිව හෝ සැකයෙන් යුතුව වළඳන්නාට දුක්කටාපත් වේ. රැස් කර නොතැබූවක්ය යන සඤ්ඤාව ඇතිව, යාවකාලික ආදී ද්‍රව්‍ය තුන තැන්පත් කර තබා තමාට අදාළ කාලය ඉක්මවීමට පෙර වළඳන්නාට ද, යාවජීවික ද්‍රව්‍යයන් සුදුසු ප්‍රත්‍යයක් ඇති කල්හි සැමදා වළඳන්නාට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් සිදු නොවේ. ආමිෂය, රැස් කර තබන ලද බව, එය වැළඳීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම සික්ඛාපදයට සමාන වේ.

Sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සන්නිධිකාරක සික්ඛාපද වර්ණනාව නිම විය.

9. Paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

9. පණීතභෝජන සික්ඛාපද වර්ණනාව

Navame paṇītabhojanānīti paṇītasaṃsaṭṭhāni sattadhaññanibbattāni bhojanāni. Yathā hi ājaññayutto ratho ‘ājaññaratho’ti vuccati, evamidhāpi paṇītasaṃsaṭṭhāni bhojanāni paṇītabhojanānīti. Yehi pana paṇītehi saṃsaṭṭhāni, tāni ‘paṇītabhojanānī’ti vuccanti, tesaṃ pabhedadassanatthaṃ seyyathidaṃ sappi navanītantiādimāha, tattha sappiādīni bhesajjasikkhāpade [Pg.228] (kaṅkhā. aṭṭha. bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā) vuttalakkhaṇeneva veditabbāni. Macchādīsu pana sabbopi ‘odako’ti (pāci. 260) vuttalakkhaṇo maccho macchoyeva. Yesaṃ pana maṃsaṃ kappati, tesaṃ maṃsañca khīradadhīni ca idhādhippetāni. Evarūpāni paṇītabhojanānīti yāni etehi sappiādīhi saṃsaṭṭhattā ‘paṇītabhojanānī’ti vuccanti, tathārūpāni paṇītabhojanāni. Agilānoti yassa tehi vināpi phāsu hoti. Attano atthāya viññāpetvāti ettha pana yo agilāno suddhāni sappiādīni bhesajjatthāya viññāpeti, so mahānāmasikkhāpadena (pāci. 303) kāretabbo, macchādīni cattāri viññāpento sūpodanaviññattiyā (pāci. 612-613) kāretabbo, sappiādīhi saṃsaṭṭhabhojanāni viññāpento iminā kāretabbo. Tatrāyaṃ vinicchayo – ‘‘sappinā bhattaṃ dehi, sappiṃ ākiritvā dehi, sappimissakaṃ katvā dehi, saha sappinā dehi, sappiñca bhattañca dehī’’ti evaṃ viññāpentassa tāva viññattiyā dukkaṭaṃ, paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhoharaṇe ajjhoharaṇe pācittiyaṃ. ‘‘Sappibhattaṃ dehī’’ti vutte pana yasmā sālibhattaṃ viya sappibhattaṃ nāma natthi, tasmā sūpodanaviññattiyā dukkaṭameva hoti. Sace pana ‘‘sappinā bhattaṃ dehī’’ti vutte bhattaṃ datvā ‘‘sappiṃ katvā bhuñjāhī’’ti navanītakhīrādīni vā kappiyabhaṇḍaṃ vā deti ‘‘iminā sappiṃ gahetvā bhuñjāhī’’ti, yathāvatthukameva. ‘‘Gosappinā bhattaṃ dehī’’ti vutte pana gosappiṃ vā detu, tasmiṃ asati purimanayena navanītādīni vā, gāviṃyeva vā detu ‘‘ito sappinā bhuñjāhī’’ti, yathāvatthukameva. Sace pana ‘‘gosappinā dehī’’ti yācito ajikāsappiādīhi deti, visaṅketaṃ. Evañhi sati aññaṃ yācitena aññaṃ dinnaṃ nāma hoti, tasmā anāpatti, esa nayo ‘‘ajikāsappinā dehī’’tiādīsupi. ‘‘Kappiyasappinā dehī’’ti vutte akappiyasappinā deti, visaṅketameva. ‘‘Akappiyasappinā dehī’’ti vutte akappiyasappināva deti, paṭiggahaṇepi paribhogepi dukkaṭameva. Iminā nayena sabbapadesu vinicchayo veditabbo. Sace pana sabbehipi sappiādīhi ekaṭṭhāne vā nānāṭṭhāne vā viññāpetvā paṭiladdhaṃ ekato sambhinnarasaṃ katvā tato kusaggena ekabindumpi ajjhoharati, nava pācittiyāni.

නවවැනි සික්ෂාපදයේ ‘පණීතභෝජනානි’ (ප්‍රණීත භෝජන) යනු ප්‍රණීත ද්‍රව්‍යයන් හා මිශ්‍ර වූ, සත් වැදෑරුම් ධාන්‍යයෙන් උපන් භෝජනයන් ය. යම් සේ ආජාන්‍ය අශ්වයෙකු යෙදූ රථය ‘ආජාන්‍ය රථය’ යි කියනු ලැබේද, එමෙන්ම මෙහි ද ප්‍රණීත ද්‍රව්‍ය හා මුසු වූ භෝජන ‘ප්‍රණීත භෝජන’ යැයි කියනු ලැබේ. යම් ප්‍රණීත ද්‍රව්‍යයන් හා මිශ්‍ර වූ භෝජන ‘ප්‍රණීත භෝජන’ යැයි කියනු ලැබේද, ඒවායේ ප්‍රභේද දැක්වීම පිණිස ‘සෙය්‍යථිදං සප්පි නවනීතං’ (එනම්: ගිතෙල්, වෙඬරු) යනාදිය වදාළ සේක. එහි ගිතෙල් ආදියේ ලක්ෂණ භෙසජ්ජ සික්ෂාපදයේ වදාළ ලක්ෂණයන්ගෙන් ම දත යුතුය. මසුන් ආදියේ දී ‘ඕදක’ (දියෙහි හැසිරෙන) යැයි වදාළ ලක්ෂණයෙන් යුත් සියලු ම දියෙහි වසන සත්තු මත්ස්‍යයෝ ම වෙති. යම් සතුන්ගේ මාංශය කැප වේ ද, ඔවුන්ගේ මාංශය, කිරි සහ දී කිරි ද මෙහි අදහස් කරනු ලැබේ. ‘එවරූපපාණීතභෝජනානි’ යනු මේ ගිතෙල් ආදිය හා මිශ්‍ර වූ බැවින් ‘ප්‍රණීත භෝජන’ යැයි කියනු ලබන, එබඳු ස්වභාව ඇති ප්‍රණීත භෝජනයන් ය. ‘අගිලාන’ යනු ඒ ප්‍රණීත භෝජන නොමැතිව ද පහසුවෙන් වෙසෙන තැනැත්තා ය. ‘තමා උදෙසා ඉල්ලා’ යන්නෙහි යම් ගිලන් නොවුණු භික්ෂුවක් බෙහෙත් පිණිස මිශ්‍ර නොවූ ශුද්ධ වූ ගිතෙල් ආදිය ඉල්ලයි නම්, ඔහු මහානාම සික්ෂාපදයෙන් විනිශ්චය කළ යුතුය. මසුන් ආදී සතරක් ඉල්ලන්නා සූපෝදන විඤ්ඤත්ති සික්ෂාපදයෙන් විනිශ්චය කළ යුතුය. ගිතෙල් ආදියෙන් මිශ්‍ර වූ භෝජන ඉල්ලන්නා මෙම සික්ෂාපදයෙන් විනිශ්චය කළ යුතුය. එහි විනිශ්චය මෙසේ ය: ‘ගිතෙල් සමඟ බත් දෙන්න, ගිතෙල් වත්කර බත් දෙන්න, ගිතෙල් මිශ්‍ර කර බත් දෙන්න, ගිතෙල් සමඟ දෙන්න, ගිතෙල් සහ බත් දෙන්න’ යැයි මෙසේ ඉල්ලන්නාට පළමුව ඉල්ලීම නිසා දුක්කටාපත්තියක් ද, පිළිගැනීමේ දී දුක්කටාපත්තියක් ද, වළඳන වළඳන උගුරක් පාසා පාචිත්තියක් ද වේ. ‘ගිතෙල් බත් දෙන්න’ යැයි කී කල්හි, ඇල්බත් මෙන් ‘ගිතෙල් බත්’ නමින් වෙනම බතක් ලොව නැති බැවින්, සූපෝදන විඤ්ඤත්ති සික්ෂාපදයෙන් දුක්කටාපත්තියක් ම වේ. ඉදින් ‘ගිතෙල් සමඟ බත් දෙන්න’ යැයි කී කල්හි, බත් දී ‘ගිතෙල් කරගෙන වළඳන්න’ යැයි වෙඬරු, කිරි ආදිය හෝ ‘මෙයින් ගිතෙල් ගෙන වළඳන්න’ යැයි කැප භාණ්ඩයක් හෝ දෙයි නම්, එය ද වස්තුවට අනුව ම (ඇවත) වේ. ‘එළඟිතෙල් සමඟ බත් දෙන්න’ යැයි කී කල්හි, එළඟිතෙල් ම දේවා; එය නැති කල්හි පෙර ක්‍රමයෙන් වෙඬරු ආදිය හෝ ‘මෙහි කිරිවලින් උපන් ගිතෙල් වළඳන්න’ යැයි එළදෙනක ම හෝ දේවා, එය ද වස්තුවට අනුව ම වේ. ඉදින් ‘එළඟිතෙල් දෙන්න’ යැයි ඉල්ලූ කල එළුගිතෙල් ආදිය දෙයි නම්, එය විසංකේතයකි (ගිවිසුම ඉක්මවීමකි). එසේ වූ කල වෙනත් දෙයක් ඉල්ලා වෙනත් දෙයක් දුන්නා සේ වන බැවින් ඇවැත් නැත. ‘එළුගිතෙල් දෙන්න’ යනාදී ඉල්ලීම්වල දී ද මේ ක්‍රමය ම ය. ‘කැප වූ ගිතෙල් දෙන්න’ යැයි කී කල අකැප ගිතෙල් දෙයි නම්, එය ද විසංකේතයකි. ‘අකැප ගිතෙල් දෙන්න’ යැයි කී කල අකැප ගිතෙල් ම දෙයි නම්, පිළිගැනීමේ දී ද වැළඳීමේ දී ද දුක්කටාපත්තියක් ම වේ. මෙම ක්‍රමයෙන් සියලු පදයන්හි විනිශ්චය දත යුතුය. ඉදින් සියලු ම ගිතෙල් ආදිය එක් තැනක හෝ වෙන වෙනම තැන්වලින් හෝ ඉල්ලා ලබාගෙන, එක් කොට මිශ්‍ර රස කර, එයින් කුස තණ අගකින් එක බින්දුවක් වුව ද වළඳයි නම්, පාචිත්තිය ඇවැත් නවයක් වේ.

Sāvatthiyaṃ [Pg.229] chabbaggiye bhikkhū ārabbha paṇītabhojanaviññattivatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘agilāno’’ti ayamettha anupaññatti, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, gilānassa agilānasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Gilānasaññissa, gilānakāle viññāpetvā agilānassa bhuñjato, gilānassa sesake, ñātakappavāritaṭṭhānato, aññassatthāya viññatte, attano dhanena gahite, ummattakādīnañca anāpatti. Paṇītabhojanatā, agilānatā, kataviññattiyā paṭilābho, ajjhoharaṇanti imānettha cattāri aṅgāni. Addhānasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

සැවැත් නුවර දී සදවග භික්ෂූන් අරභයා ප්‍රණීත භෝජන ඉල්ලීමේ කරුණෙහි (මෙම සික්ෂාපදය) පනවන ලදී. ‘අගිලානෝ’ යනු මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ (අණ කිරීමෙන් සිදු නොවේ). තිකපාචිත්තියකි. ගිලන් වූවකුට ගිලන් නොවේය යන හැඟීම ඇති කල්හි හෝ සැක ඇති කල්හි හෝ දුක්කටාපත්ති වේ. ගිලන් වූවෙකුට ගිලන් යන හැඟීම ඇති කල්හි ද, ගිලන් කාලයෙහි ඉල්ලා ගිලන් නොවන කාලයෙහි වළඳන්නාට ද, ගිලන් වූවකුගේ ඉතිරි වූ භෝජනයෙහි ද, නෑයන්ගෙන් හෝ පවාරණය කළ අයගෙන් ඉල්ලා වැළඳීමේ දී ද, වෙනත් කෙනෙකු උදෙසා ඉල්ලන ලද ප්‍රණීත භෝජනයෙහි ද, තමාගේ ම ධනයෙන් මිලදී ගත් ප්‍රණීත භෝජනයෙහි ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ප්‍රණීත භෝජන බව, ගිලන් නොවීම, කරන ලද ඉල්ලීමෙන් ලැබීම, වැළඳීම යන මොහු මෙහි අංග සතරකි. (මෙය) අද්ධ්වාන සමුට්ඨානයකි, ක්‍රියාවකි, සඤ්ඤාවිමොක්ඛ නොවේ, අචිත්තකයකි, පන්නත්තිවජ්ජයකි, කායකර්ම වාක්කර්ම දෙකින් සිදුවේ, සිත් තුනකින් යුක්ත වේ, ත්‍රිවිධ වේදනාවන්ගෙන් යුක්ත වේ.

Paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ප්‍රණීතභෝජන සික්ෂාපද වර්ණනාව නිමි.

10. Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā

10. දන්තපෝන සික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame adinnanti kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā gaṇhantassa hatthapāse ṭhatvā kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññatarena na dinnaṃ, appaṭiggahitakassetaṃ nāmaṃ. Appaṭiggahitakañhi bhikkhuno attano santakampi ajjhoharituṃ na vaṭṭati. Paṭiggahitaṃ antamaso vissāsikasantakampi vaṭṭati, tassa lakkhaṇaṃ vuttavipallāsena veditabbaṃ. Sace hi yo koci anupasampanno antamaso tiracchānopi bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā hatthapāse ṭhito kāyādīnaṃ aññatarena deti, tañce bhikkhunā yena kenaci sarīrāvayavena vā, tappaṭibaddhena vā, saṃhārimena ca antamaso mañcenāpi, dhāretuṃ samatthena ca antamaso atatthajātakarukkhapaṇṇenāpi, sūciyā parāmaṭṭhamattenāpi paṭiggahitaṃ, paṭiggahitameva hoti. Paṭibaddhappaṭibaddhaṃ nāma idha natthi, yampi natthukaraṇiyā diyyamānaṃ nāsikāya, akallako vā mukhena paṭiggaṇhāti, sabbaṃ vaṭṭati, ābhogamattameva hettha pamāṇaṃ. Pubbābhoge ca sati pacchā niddāyantassa patte dinnampi hatthapāse sati paṭiggahitameva hoti. Yampi ‘‘pattena paṭiggaṇhissāmī’’ti nisinnasseva hatthe patati, taṃ vaṭṭatiyeva. Abhihaṭabhājanato [Pg.230] patitarajampi vaṭṭati, tattha ṭhitanisinnanipannānaṃ pavāraṇāsikkhāpade vuttanayeneva hatthapāso veditabbo.

දහවැනි සික්ෂාපදයෙහි ‘අදින්නං’ (නොදුන්) යනු කයින් හෝ කය හා බැඳි ද්‍රව්‍යයකින් හෝ පිළිගන්නා භික්ෂුවගේ හස්තපාසයෙහි (අතින් අත දිය හැකි සීමාවෙහි) සිට, කය, කය හා බැඳි ද්‍රව්‍යය හෝ අතහැරීම (දැමීම) යන ක්‍රමයන්ගෙන් එකකින්වත් නොදෙන ලද දෙයයි. මෙය පිළි නොගත් (අප්පටිග්ගහිතක) ද්‍රව්‍යය සඳහා නමකි. පිළි නොගත් දෙය භික්ෂුවට තමා සතු දෙයක් වුව ද වැළඳීමට නොකැප ය. පිළිගත් දෙය අවම වශයෙන් විශ්වාසවන්තයෙකු සතු දෙයක් වුව ද වැළඳීමට කැප ය. එහි ලක්ෂණය පෙර කී පිළි නොගත් දෙයෙහි ප්‍රතිවිරුද්ධ ක්‍රමයෙන් දත යුතුය. ඉදින් උපසම්පන්න නොවූ යම් කිසිවෙක්, අවසාන වශයෙන් තිරිසනෙකු වුව ද, භික්ෂුවකගේ හෝ භික්ෂුණියකගේ හස්තපාසයෙහි සිට කය ආදී ක්‍රමවලින් එකකින් දෙයි නම්, එය භික්ෂුව විසින් කිසියම් ශරීර අවයවයකින් හෝ ශරීරය හා බැඳි ද්‍රව්‍යයකින් හෝ සෙලවිය හැකි, අවම වශයෙන් ඇඳක් (මංච) වැනි දරා සිටීමට හැකි දෙයකින් හෝ අවම වශයෙන් ගසෙහි නොබැඳි කොළයකින් හෝ ඉදිකටුවකින් ස්පර්ශ කිරීම පමණකින් හෝ පිළිගන්නා ලද්දේ නම්, එය පිළිගන්නා ලද්දක් ම වේ. මෙහි කය හා බැඳි ද්‍රව්‍යයට බැඳි ද්‍රව්‍යයක් (පටිබද්ධප්පටිබද්ධ) කියා දෙයක් නැත. නස්‍ය කරන උපකරණයකින් නහයට දෙනු ලබන දෙය හෝ ගිලන් වූවෙකු මුඛයෙන් පිළිගන්නා දෙය හෝ ඒ සියල්ල කැප වේ. මෙහි දී පිළිගනිමි යන අවධානය (ආභෝගය) පමණක් ම ප්‍රමාණය වේ. පෙර පිළිගැනීමේ අදහස ඇති කල්හි, පසුව නිදා සිටින භික්ෂුවගේ පාත්‍රයට දෙනු ලැබූ දෙය ද හස්තපාසයෙහි ඇති කල්හි පිළිගන්නා ලද්දක් ම වේ. ‘පාත්‍රයෙන් පිළිගන්නෙමි’ යි වාඩි වී සිටින කල්හි ම අතට වැටෙන යමක් වේ ද, එය ද කැප වේ ම ය. ළඟට ගෙනෙන ලද බඳුනකින් වැටෙන දූවිලි පවා කැප ය. එහි සිටගෙන, වාඩි වී හෝ වැතිර සිටින්නන්ගේ හස්තපාසය පවාරණ සික්ෂාපදයේ වදාළ ක්‍රමයෙන් ම දත යුතුය.

Sace pana dāyakappaṭiggāhakesu eko ākāse hoti, eko bhūmiyaṃ, bhūmaṭṭhassa sīsena ākāsaṭṭhassa ca ṭhapetvā dātuṃ vā gahetuṃ vā pasāritahatthaṃ yaṃ āsannataraṃ aṅgaṃ, tassa orimantena hatthapāsappamāṇaṃ paricchinditabbaṃ. Sacepi eko kūpe hoti, eko kūpataṭe, eko vā rukkhe, eko pathaviyaṃ, vuttanayeneva hatthapāsappamāṇaṃ paricchinditabbaṃ. Tasmiṃ ṭhatvā sacepi dve tayo vā sāmaṇerā yaṃ majjhimo puriso ukkhipituṃ sakkoti, evarūpaṃ bhāraṃ pavaṭṭentā bhikkhuno bhūmiyaṃ ṭhapitahatthaṃ āropenti, ukkhipitvā vā bhikkhuno pasāritahatthe ekadesenāpi ṭhapenti, taṃ paṭiggahitameva hoti. Yaṃ pana piṇḍāya carantassa patte rajaṃ patati, taṃ appaṭiggahitameva hoti, tasmā paṭiggahetvāva bhikkhā gaṇhitabbā. Appaṭiggahetvā gaṇhantassa vinayadukkaṭaṃ, taṃ pana puna paṭiggahetvā bhuñjantassa anāpatti. Sace ‘‘paṭiggahetvā dethā’’ti vutte vacanaṃ assutvā vā anādiyitvā vā bhikkhaṃ dentiyeva, vinayadukkaṭā muccati, puna paṭiggahetvā aññā bhikkhā paṭiggahetabbā. Sace mahāvāto tato tato rajaṃ pāteti, na sakkā hoti bhikkhaṃ gahetuṃ, ‘‘anupasampannassa dassāmī’’ti suddhacittena ābhogaṃ katvā gaṇhituṃ vaṭṭati. Taṃ anupasampannassa datvā puna tena dinnaṃ vā tassa vissāsena vā paṭiggahetvā bhuñjituṃ vaṭṭati. Assukheḷasiṅghāṇikādīsu yaṃ ṭhānato cavitvā hatthe vā patte vā patati, taṃ paṭiggahetabbaṃ, aṅgalaggaṃ paṭiggahitameva. Patantampi vocchinnañce antarā na gahetabbaṃ, uggahitakaṃ nāma hoti, taṃ pacchā paṭiggahitampi na vaṭṭati. Yaṃ pana bhesajjaṃ vā mūlaphalaṃ vā mātādīnaṃ atthāya gahetvā chāyatthāya vā phalinisākhaṃ ukkhipitvā gacchati, tato yaṃ icchati, taṃ puna paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Yo pana tattha jātakaphalinisākhāya vā valliyā vā gahetvā cāleti. Tassa tato laddhaṃ phalaṃ na vaṭṭati, durupaciṇṇadukkaṭañca āpajjati, aññassa taṃ vaṭṭati, phalirukkhaṃ pana apassayituṃ vā ālambituṃ vā vaṭṭati, paṭiggahetvā ṭhapite yaṃ aññaṃ aṅkurādi uppajjati, paṭiggahitameva taṃ. Yāva hi hatthato mutte nirapekkho na hoti, nirapekkhatāya vā hatthato na [Pg.231] muccati, tāva na paṭiggahaṇaṃ vijahati, ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ vutto.

නමුත් ඉදින් දායකයා සහ පිළිගන්නා භික්ෂුව යන දෙදෙනාගෙන් එක් අයෙකු අහසේ ද, එක් අයෙකු පොළොවෙහි ද සිටී නම්, පොළොවේ සිටින්නාගේ හිසෙන් ද, අහසේ සිටින්නාගේ (දීමට හෝ ගැනීමට) දිගු කළ අත හැර, වඩාත්ම ආසන්න වූ යම් ශරීර අවයවයක් වේ ද, එහි මෙපිට කෙළවරේ සිට හත්ථපාස ප්‍රමාණය තීරණය කළ යුතුය. ඉදින් එක් අයෙකු ළිඳ තුළ ද, එක් අයෙකු ළිං ඉවුරෙහි ද සිටින්නේ නම්, නැතහොත් එක් අයෙකු ගසක් උඩ ද, එක් අයෙකු පොළොවෙහි ද සිටින්නේ නම්, කලින් කී ක්‍රමයෙන්ම හත්ථපාස ප්‍රමාණය තීරණය කළ යුතුය. එම හත්ථපාසයෙහි සිටගෙන, සාමණේරවරුන් දෙදෙනෙකු හෝ තුන්දෙනෙකු විසින් මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ පුරුෂයෙකුට ඔසවන්නට හැකි බරක් ඇති දෙයක් පෙරළමින් හෝ රෝල් කරමින් ගෙනවුත් භික්ෂුවගේ පොළොව මත තබා ඇති අත මත තබන්නේ නම්, නැතහොත් ඔසවා භික්ෂුවගේ දිගු කළ අතෙහි යම් කොටසක තබන්නේ නම්, එය පිළිගන්නා ලද්දක්ම (කැප වූවක්ම) වේ. නමුත් පිඬුසිඟා වඩිනා භික්ෂුවගේ පාත්‍රයට යම් දූවිල්ලක් වැටේ නම්, එය පිළි නොගන්නා ලද්දක්ම වේ. එබැවින් නැවත පිළිගන්වාගෙනම දානය පිළිගත යුතුය. නොපිළිගෙන ගන්නා භික්ෂුවට විනය නීතියට අනුව දුක්කට ඇවැත් වේ. නමුත් එය නැවත පිළිගන්වාගෙන වළඳන භික්ෂුවට ඇවැත් නොවේ. ඉදින් 'පිළිගන්වා දෙන්න' යැයි පැවසූ කල්හි, එම වචනය නොඇසීමෙන් හෝ නොසලකා හැරීමෙන් හෝ දායකයා දානය දෙන්නේම නම්, භික්ෂුව දුක්කට ඇවැතෙන් මිදේ. එහෙත් නැවත පිළිගන්වා වෙනත් දානයක් පිළිගත යුතුය. ඉදින් මහා සුළඟක් නිසා නොයෙක් දෙසින් දූවිලි වැටේ නම්, (නැවත නැවත පිළිගන්වමින්) දානය ගැනීමට නොහැකි නම්, 'නොඋපසම්පන්නයෙකුට දෙන්නෙමි' කියා පිරිසිදු සිතින් මෙනෙහි කොට එය ගැනීම සුදුසුය. එම දානය නොඋපසම්පන්නයාට දී, නැවත ඔහු විසින් දෙන ලද්දක් හෝ ඔහු කෙරෙහි ඇති විශ්වාසයෙන් (විස්සාසගාහයෙන්) හෝ පිළිගෙන වැළඳීම සුදුසුය. කඳුළු, කෙළ, සොටු ආදියෙන් යමක් තම උපන් ස්ථානයෙන් (ඇස, කට, නාසය ආදියෙන්) ගිලිහී අතට හෝ පාත්‍රයට වැටේ නම්, එය (නැවත) පිළිගන්වාගත යුතුය. ශරීරයේ තවමත් තැවරී පවතින දෙය වනාහි පිළිගත් දෙයක්ම වේ. වැටෙන දෙය ද (උපන් ස්ථානයෙන්) වෙන්වී ගියේ නම්, අතරමගදී නොගත යුතුය. එය 'උග්ගහිතක' (වැරදි ලෙස ගන්නා ලද්දක්) නම් වේ. පසුව පිළිගත්ත ද එය වැළඳීම සුදුසු නොවේ. නමුත් යම් බෙහෙතක් හෝ අල-ගෙඩි ආදියක් මව ආදීන් උදෙසා ගෙන හෝ සෙවණ පිණිස ගෙඩි සහිත අත්තක් ඔසවාගෙන යන්නේ නම්, එයින් යමක් වැළඳීමට කැමති වේ නම්, එය නැවත පිළිගන්වාගෙන වැළඳීම සුදුසුය. නමුත් යම් භික්ෂුවක් එහි හටගෙන තිබෙන ගෙඩි සහිත අත්තක් හෝ වැලක් හෝ අල්ලා සොලවයි ද, එයින් ලැබුණු ඵලය එම භික්ෂුවට කැප නැත, දුරුපචිණ්ණ දුක්කට ඇවැත් ද වේ. වෙනත් භික්ෂුවකට එය වැළඳීම සුදුසුය. ඵල දරන ගසකට හේත්තු වීම හෝ එය අල්ලාගෙන සිටීම හෝ සුදුසුය. පිළිගෙන තැබූ දෙයක යම් වෙනත් අංකුර ආදියක් හටගන්නේ නම්, එය ද පිළිගන්නා ලද්දක්ම වේ. මක්නිසාද යත්, යම් තාක් අතින් මිදුණු පසුව ද (වැළඳීමේ) අපේක්ෂාව නැති නොවේ ද, නැතහොත් අපේක්ෂාව නැති වුවද අතින් නොමිදුණේ ද, ඒ තාක් පිළිගැනීම (කැප බව) නැති නොවේ. මේ මෙහි සැකෙවි අර්ථයයි. විස්තරය වනාහි සමන්තපාසාදිකාවෙහි දක්වන ලදී.

Mukhadvāranti galanāḷikaṃ. Mukhena vā hi paviṭṭhaṃ hotu, nāsikāya vā, galena ajjhoharaṇīyatāya sabbampi taṃ mukhadvāraṃ pavesitameva hoti. Āhāranti yaṃkiñci yāvakālikaṃ vā yāmakālikaṃ vā sattāhakālikaṃ vā yāvajīvikaṃ vā. Sabbañhetaṃ ajjhoharaṇīyattā ‘āhāro’ti vuccati, tattha sabbampi dhaññaṃ vā dhaññānulomaṃ vā tālanāḷikerapanasalabujaalābukumbhaṇḍapussaphalatipusaphalaeḷālukasaṅkhātaṃ navavidhaṃ mahāphalañceva aparaṇṇañca, yañcaññaṃ vanamūlapattapupphaphalādi āhāratthaṃ pharati, taṃ sabbaṃ yāva majjhanhikakālo, tāva paribhuñjitabbato yāvakālikaṃ nāma. Ambapānaṃ jambupānaṃ cocapānaṃ mocapānaṃ madhukapānaṃ muddikapānaṃ sālūkapānaṃ phārusakapānanti imāni aṭṭha pānāni, yāni ca tesaṃ anulomāni vettatintiṇikamātuluṅgakapiṭṭhakosambakaramandādikhuddakaphalapānāni, etāni sabbāni anupasampannehi sītodakena madditvā katāni ādiccapākāni vā yāva rattiyā pacchimayāmaṃ nidahitvā paribhuñjitabbato yāmakālikāni nāma. Avasesesu anuññātaphalapattapuppharasesupi eseva nayo. Sappiādīni pañca bhesajjāni sattāhaṃ nidahitvā paribhuñjitabbato sattāhakālikāni nāma. Idaṃ pana yāvakālikādittayaṃ kālavimuttañca udakaṃ ṭhapetvā avasesamūlaphalāphalādi yaṃ neva khādanīyatthaṃ na bhojanīyatthaṃ pharati, taṃ yāvajīvaṃ nidahitvā sati paccaye paribhuñjitabbato yāvajīvikaṃ nāma. Āhareyyāti paveseyya. Aññatra udakadantaponāti idaṃ anāhārepi udake āhārasaññāya, dantapone ca ‘‘mukhadvāraṃ āhaṭaṃ ida’’nti saññāya kukkuccāyantānaṃ kukkuccavinodanatthaṃ vuttaṃ. Udakañhi yathāsukhaṃ pātuṃ, dantakaṭṭhañca dantaponaparibhogena paribhuñjituṃ vaṭṭati. Ṭhapetvā pana idaṃ dvayaṃ avasesaṃ ajjhoharaṇatthāya gaṇhato gahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāre pācittiyaṃ, sacepi dantakaṭṭharaso ajānantassa anto pavisati, pācittiyameva.

'මුඛද්වාරය' යනු ගලනාලය (උගුර) යි. මක්නිසාද යත්, කටින් හෝ වේවා නාසයෙන් හෝ වේවා ඇතුළු වූ දේ උගුරෙන් ගිලිය යුතු බැවින්, ඒ සියල්ලම මුඛද්වාරයට ඇතුළු කරන ලද්දක්ම වේ. 'ආහාර' යනු යම්කිසි යාවකාලික හෝ යාමකාලික හෝ සත්තාහකාලික හෝ යාවජීවික හෝ දෙයකි. මක්නිසාද යත්, ගිල දැමිය යුතු බැවින් මේ සියල්ල 'ආහාර' යැයි කියනු ලැබේ. එහිදී, සියලුම ධාන්‍ය වර්ග හෝ ධාන්‍ය හා සමාන දේ හෝ, තල්, පොල්, කොස්, රට කොස් (ලබුජ), දිය ලබු, පුහුල්, පැණි කොමඩු (පුස්සඵල), පිපිඤ්ඤා, කැකිරි යන නව වැදෑරුම් මහා ඵල වර්ග ද, අපරණ්ණ (පියලි ජාති) ද, ආහාරය පිණිස පවතින අනෙකුත් යම් වනාන්තරයේ හටගත් අල, කොළ, මල්, ගෙඩි ආදිය වේද, ඒ සියල්ල මධ්‍යහ්න කාලය දක්වා පමණක් වැළඳිය යුතු බැවින් 'යාවකාලික' නම් වේ. අඹ පැනය, ජම්බු පැනය, ඇට කෙහෙල් පැනය (චෝච පානය), ගෙඩි කෙහෙල් පැනය (මෝච පානය), මී මල් පැනය (මධුක පානය), මිදි පැනය (මුද්දික පානය), නෙළුම් අල පැනය, බෝරළු පැනය (ඵාරුසක පානය) යන මේ අෂ්ට පානයෝ ද, ඒවාට අනුලෝම වූ වේවැල් ගෙඩි, සියඹලා, ජම්බීර (ලෙමන්), දිවුල්, කෝසම්බ, කරමුදු ආදී කුඩා ඵලවලින් සාදන ලද පානයෝ ද යන මේ සියල්ල නොඋපසම්පන්නයන් විසින් සිසිල් දියෙන් මිරිකා සාදන ලද හෝ අව්වේ තබා පදම් කරන ලද හෝ රාත්‍රියේ පශ්චිම යාමය දක්වා තබාගෙන වැළඳිය හැකි බැවින් 'යාමකාලික' නම් වේ. ඉතිරි අනුදැන වදාළ පලතුරු යුෂ, කොළ යුෂ, මල් යුෂ ආදියෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ගිතෙල් ආදී පස් මහා ඖෂධයන් සත් දිනක් තබාගෙන වැළඳිය හැකි බැවින් 'සත්තාහකාලික' නම් වේ. නමුත් මෙම යාවකාලික ආදී තුන සහ කාලවිමුක්ත වූ ජලය හැර, ඉතිරි අල, මුල්, ගෙඩි ආදියෙන් යමක් කැවිලි හෝ භෝජන කෘත්‍යය පිණිස නොපවතී ද, එය ජීවිතාන්තය දක්වා තබාගෙන ප්‍රත්‍යය (ලෙඩක්-දුකක්) ඇති කල්හි වැළඳිය හැකි බැවින් 'යාවජීවික' නම් වේ. 'ආහරෙය්‍ය' යනු ඇතුළු කරන්නේය යන්නයි. 'පැන් සහ දැහැටි හැර' යන මෙම වචනය, ආහාර නොවන ජලයෙහි ද ආහාරය යන සංඥාවෙන් සහ දැහැටි දණ්ඩෙහි ද 'මෙය මුඛද්වාරයට ඇතුළු කරන ලද්දකි' යන සංඥාවෙන් සැක කරන (කුකුස් කරන) භික්ෂූන්ගේ සැකය දුරු කිරීම පිණිස (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්) වදාරන ලද්දකි. මන්ද, පැන් රිසි සේ බීමට ද දැහැටි දණ්ඩ දැහැටි පරිභෝජනයක් ලෙස භාවිත කිරීමට ද කැපය. නමුත් මේ දෙක හැර ඉතිරි දෙය ගිල දැමීම පිණිස පිළිගන්නා භික්ෂුවට ගැනීමේදී දුක්කට ඇවැත් ද, ගිලින වාරයක් පාසා පාචිත්තිය ඇවැත් ද වේ. ඉදින් නොදැනුවත්වම දැහැටි යුෂ ඇතුළට ගියද, පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Vesāliyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha adinnaṃ āhāraṃ āharaṇavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra udakadantaponā’’ti ayamettha anupaññatti, sādhāraṇapaññatti[Pg.232], anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, paṭiggahitake appaṭiggahitasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Paṭiggahitasaññissa, udakadantapone, cattāri mahāvikaṭāni sati paccaye asati kappiyakārake sāmaṃ gahetvā paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Ettha dubbacopi asamatthopi kappiyakārako asantapakkheyeva tiṭṭhati, chārikāya asati sukkhadāruṃ jhāpetvā, tasmiñca asati alladāruṃ rukkhato chinditvāpi kātuṃ, mattikatthāya ca pathaviṃ khaṇitumpi vaṭṭati, idaṃ pana catubbidhampi mahāvikaṭaṃ kālodissaṃ nāma sappadaṭṭhakkhaṇeyeva sāmaṃ gahetuṃ vaṭṭati, aññadā paṭiggāhāpetvā paribhuñjitabbaṃ. Appaṭiggahitakatā, ananuññātatā, dhūmādiabbohārikābhāvo, ajjhoharaṇanti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

විශාලා මහනුවරදී එක්තරා භික්ෂුවක් අරභයා නොපිළිගැන්වූ ආහාර මුවට ඇතුළු කිරීමේ කරුණ නිමිත්ත කොට මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. 'පැන් සහ දැහැටි හැර' යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණ කිරීමක් නැත්තකි, තිකපාචිත්තියකි. පිළිගන්නා ලද දෙයෙහි 'නොපිළිගන්නා ලද්දේය' යන සඥාව ඇති භික්ෂුවට හෝ ඒ පිළිබඳව සැක ඇති භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ. පිළිගත් දෙයෙහි 'පිළිගන්නා ලද්දේය' යන සඥාව ඇති භික්ෂුවට ද, පැන් සහ දැහැටි වැළඳීමේදී ද, සර්පයෙකු දෂ්ට කිරීම වැනි ප්‍රත්‍යයක් ඇති කල්හි කැපකරුවෙකු නොමැති නම් මහා විකෘති ඖෂධ සතර තමා විසින්ම ගෙන වළඳන භික්ෂුවට ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහිදී කථා කිරීමට අපහසු (අකීකරු) හෝ අසමත් කැපකරුවා ද නැති අයෙකුගේ ගණයෙහිම වැටේ. අළු නොමැති කල්හි වියළි දර පුලුස්සා අළු කර ගැනීමට ද, වියළි දර ද නොමැති කල්හි ගසකින් අමු දර කපාගෙන හෝ අළු කර ගැනීමට ද, මැටි අවශ්‍යතාව සඳහා පොළොව හෑරීමට ද සුදුසු ය. එහෙත් මේ සිව්වැදෑරුම් මහා විකෘති ඖෂධය 'කාලෝදිස්ස' (කාලානුරූපව නියමිත) වන අතර, සර්පයෙකු දෂ්ට කළ ක්ෂණයෙහිම තමා විසින්ම ගැනීමට සුදුසු ය. වෙනත් අවස්ථාවලදී පිළිගන්වාගෙන වැළඳිය යුතුය. නොපිළිගන්වන ලද බව, අනුදැන නොවදාරන ලද බව, දුම් ආදී අල්පමාත්‍ර (අබ්බෝහාරික) නොවන බව සහ ගිලීම යන මේවා මෙහි අංග සතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය ඒළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දැහැටි ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

Bhojanavaggo catuttho.

සතරවන භෝජන වර්ගයයි.

5. Acelakavaggo

5. අචේලක වර්ගය

1. Acelakasikkhāpadavaṇṇanā

1. අචේලක ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Acelakavaggassa paṭhame etesaṃ acelakādīnaṃ aññatitthiyānaṃ yaṃkiñci āmisaṃ ekappayogena dentassa ekaṃ pācittiyaṃ, avacchinditvā avacchinditvā dentassa payoge payoge pācittiyaṃ.

අචේලක වර්ගයේ පළමු වන ශික්ෂාපදයෙහි, ඒ අචේලකයන් ආදී අන්‍ය තීර්ථකයන්ට යම්කිසි ආමිසයක් එක් වරක උත්සාහයෙන් දෙන භික්ෂුවට එක් පාචිත්තියක් ද, කැබලි කරමින් නැවත නැවත දෙන භික්ෂුවට ඒ ඒ උත්සාහයක් (පයෝගයක්) පාසා පාචිත්තිය බැගින් ද වේ.

Vesāliyaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha paribbājikāya dve pūve dānavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, udakadantaponaṃ dentassa, atitthiye titthiyasaññissa, vematikassa ca dukkaṭaṃ. Atitthiye atitthiyasaññissa, anupasampannena dāpentassa, tesaṃ santike bhājanaṃ nikkhipitvā ‘‘idaṃ gaṇhathā’’ti bhaṇantassa, tesaṃ vā nikkhittabhājane dentassa, bāhiralepaṃ dentassa, ummattakādīnañca anāpatti. Aññatitthiyatā, ananuññātatā, ajjhoharaṇīyaṃ ajjhoharaṇatthāya sahatthā anikkhittabhājane dānanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

විශාලා මහනුවරදී ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ අරභයා පරිබ්‍රාජිකාවකට කැවුම් දෙකක් දීමේ කරුණ නිමිත්ත කොට මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණ කිරීමක් නැත්තකි, තිකපාචිත්තියකි. පැන් හෝ දැහැටි දෙන භික්ෂුවට ද, තීර්ථකයෙකු නොවන අයෙකු කෙරෙහි තීර්ථකයෙකුය යන සඥාව ඇති භික්ෂුවට ද, ඒ පිළිබඳව සැක ඇති භික්ෂුවට ද දුක්කටාපත්ති වේ. තීර්ථකයෙකු නොවන අයෙකු කෙරෙහි තීර්ථකයෙකු නොවන බවට සඥාව ඇති භික්ෂුවට ද, උපසම්පන්න නොවන අයෙකු ලවා දෙවන භික්ෂුවට ද, ඔවුන් සමීපයෙහි බඳුනක් තබා 'මෙය ගන්න' යැයි පවසන භික්ෂුවට ද, ඔවුන් විසින් තබන ලද බඳුනකට දමන භික්ෂුවට ද, බාහිරව ආලේප කරන තෙල් ආදිය දෙන භික්ෂුවට ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. අන්‍ය තීර්ථකයෙකු වීම, අනුදැන නොවදාරන ලද බව, වැළඳිය යුතු දෙයක් වැළඳීම පිණිස තමාගේ අතින් ඔවුන් නොතැබූ බඳුනක දීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය ඒළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Acelakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අචේලක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

2. Uyyojanasikkhāpadavaṇṇanā

2. උය්‍යෝජන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye [Pg.233] dāpetvā vā adāpetvā vāti yaṃkiñci āmisaṃ dāpetvā vā na dāpetvā vā. Uyyojeyyāti mātugāmena saddhiṃ hasanakīḷanarahonisajjādīni kattukāmo ‘gacchā’tiādīni vatvā uyyojeyya. Etadevāti etaṃ anācārameva paccayaṃ karitvā, na aññaṃ patirūpaṃ kāraṇaṃ. Pācittiyanti uyyojanamatte tāva dukkaṭaṃ, yadā panassa so dassanūpacāraṃ vā savanūpacāraṃ vā ekena pādena vijahati, aparaṃ dukkaṭaṃ, dutiyena vijahite pācittiyaṃ. Ettha ca dassanūpacārassa ajjhokāse ṭhatvā dvādasahatthappamāṇaṃ, tathā savanūpacārassa. Sace pana antarā kuṭṭadvārapākārādayo honti, tehi antaritabhāvoyeva upacārātikkamo.

දෙවන ශික්ෂාපදයෙහි, 'දවා හෝ නොදවා හෝ' යනු යම්කිසි ආමිසයක් දවා හෝ නොදවා හෝ යන්නයි. 'පිටත් කර හරින්නේ නම්' යනු ස්ත්‍රියක සමඟ සිනාසීම, ක්‍රීඩා කිරීම හෝ රහසිගතව වාඩිවීම ආදිය කිරීමට කැමති වූයේ, 'යන්න' යනාදී වශයෙන් පවසා පිටත් කර හැරීමයි. 'මෙයම' යනු ඒ අනාචාරයම (නුසුදුසු හැසිරීමම) නිමිත්ත කොටගෙන මිස වෙනත් සුදුසු හේතුවක් නිසා නොවේ. 'පාචිත්තියක් වේ' යනු, පිටත් කර හැරීමේ මාත්‍රයකදී (පිටත් කරන්නැයි කී පමණින්) මුලින්ම දුක්කටාපත්ති වේ. යම් කලෙක ඒ පිටත් කරන ලද භික්ෂුව තමාගේ දර්ශන උපචාරය (පෙනෙන සීමාව) හෝ ශ්‍රවණ උපචාරය (ඇසෙන සීමාව) එක් පියවරකින් ඉක්මවයි ද, එවිට තවත් දුක්කටාපත්තියක් වේ. දෙවන පියවරෙන් ද ඉක්මවූ කල්හි පාචිත්ති ඇවැත් වේ. මෙහිදී එළිමහනෙහි සිටින කල්හි දර්ශන උපචාරය වනාහි රියන් දොළසක ප්‍රමාණයකි. ශ්‍රවණ උපචාරය ද එසේමය. ඉදින් අතරමඟ බිත්ති, දොරවල්, තාප්ප ආදිය තිබේ නම්, ඒවායින් වැසී යාමම උපචාරය ඉක්මවීමක් ලෙස සැලකේ.

Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha uyyojanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, uyyojanāṇattikāya sāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, ubhinnampi kalisāsanāropane dukkaṭameva, ‘‘ubho ekato na yāpessāmā’’ti evamādīhi patirūpakāraṇehi uyyojentassa, ummattakādīnañca anāpatti. Anācāraṃ ācaritukāmatā, tadatthameva upasampannassa uyyojanaṃ, evaṃ uyyojitassa upacārātikkamoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී උපනන්ද තෙරුන් වහන්සේ අරභයා පිටත් කර හැරීමේ කරුණ නිමිත්ත කොට මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණ කිරීම් සහිතය, තිකපාචිත්තියකි. උපසම්පන්න නොවන අයෙකු සම්බන්ධයෙන් තික දුක්කටාපත්ති වේ. කෝපය නිසා දෙදෙනාටම චෝදනා කිරීමේදී (අපහාස කිරීමේදී) දුක්කටාපත්තිම වේ. 'අප දෙදෙනා එක්ව ගියහොත් ප්‍රමාණවත් නොවේ' යනාදී සුදුසු හේතු නිසා පිටත් කර හරින භික්ෂුවට ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. අනාචාරයෙහි හැසිරීමට ඇති කැමැත්ත, ඒ සඳහාම උපසම්පන්න භික්ෂුවක් පිටත් කර හැරීම, එසේ පිටත් කරන ලද භික්ෂුව උපචාරය ඉක්මවා යාම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Uyyojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උය්‍යෝජන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

3. Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

3. සභෝජන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye saha ubhohi janehīti sabhojanaṃ, tasmiṃ sabhojane. Atha vā sabhojaneti sabhoge, rāgapariyuṭṭhitapurisassa hi itthī bhogo, itthiyā ca puriso, tenevassa padabhājane ‘‘itthī ceva hoti, puriso cā’’tiādi (pāci. 281) vuttaṃ. Anupakhajja nisajjaṃ kappeyyāti anupavisitvā nisīdeyya, yaṃ tasmiṃ kule sayanigharaṃ, tassa mahācatussālādīsu katassa mahallakassa piṭṭhasaṅghāṭato hatthapāsaṃ vijahitvā antosayanassa āsanne ṭhāne, khuddakassa vā vemajjhaṃ atikkamitvā nisīdeyyāti attho, evaṃ nisinnassa pācittiyaṃ.

තුන්වන ශික්ෂාපදයෙහි, 'පුද්ගලයන් දෙදෙනා (අඹුසැමියන්) සමඟ' යනු සභෝජන යන්නයි, ඒ සභෝජනයෙහි ය. නැතහොත් 'සභෝජන' යනු සභෝග (භුක්ති විඳිය හැකි දෙය) සහිත යන්නයි. රාගයෙන් වෙළුණු පුරුෂයාට ස්ත්‍රිය භෝගයක් (භුක්ති විඳින දෙයක්) වන අතර, ස්ත්‍රියට ද පුරුෂයා භෝගයකි. එහෙයින්ම මෙහි පදභාජනයෙහි 'ස්ත්‍රියක් ද වෙයි, පුරුෂයෙක් ද වෙයි' යනාදී වශයෙන් පවසා ලදී. 'ළඟට වැද වාඩිවන්නේ නම්' යනු ඇතුළු වී වාඩිවීමයි. ඒ නිවසෙහි යම් නිදන කාමරයක් වේ ද, විශාල සිවුරැස් මාලිගා ආදියෙහි සාදන ලද විශාල නිදන කාමරයක නම්, දොර පියනෙන් හත්ථපාසය හැර ඇතුළත ඇඳට ආසන්න ස්ථානයක වාඩිවීම ද, කුඩා කාමරයක නම් එහි මධ්‍යය ඉක්මවා ඇතුළත වාඩිවීම ද මෙහි අර්ථයයි. මෙසේ වාඩිවන භික්ෂුවට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ [Pg.234] upanandaṃ ārabbha anupakhajja nisajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, asayanighare sayanigharasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Nasayanigharasaññissa, vuttalakkhaṇaṃ padesaṃ anatikkamitvā nisinnassa, bhikkhusmiṃ dutiyake sati, ubhosu nikkhantesu vā, vītarāgesu vā nisīdantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Avītarāgajāyampatikānaṃ sannihitatā, sayanigharatā, dutiyassa bhikkhuno abhāvo, anupakhajja nisīdananti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී උපනන්ද තෙරුන් වහන්සේ අරභයා ළඟට වැද වාඩිවීමේ කරුණ නිමිත්ත කොට මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණ කිරීමක් නැත්තකි, තිකපාචිත්තියකි. නිදන කාමරයක් නොවන තැනක 'නිදන කාමරයකි' යන සඥාව ඇති භික්ෂුවට හෝ ඒ පිළිබඳව සැක ඇති භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ. නිදන කාමරයක් නොවන තැනක 'නිදන කාමරයක් නොවේ' යන සඥාව ඇති භික්ෂුවට ද, කියන ලද ලක්ෂණ ඇති ප්‍රදේශය ඉක්මවා නොගොස් වාඩි වූ භික්ෂුවට ද, දෙවන භික්ෂුවකගේ සහභාගීත්වය ඇති කල්හි ද, අඹුසැමියන් දෙදෙනාම කාමරයෙන් බැහැරව ගිය කල්හි හෝ ඔවුන් කෙලෙස් රහිත (වීතරාගී) වූ කල්හි හෝ එහි වාඩිවන භික්ෂුවට ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. කෙලෙස් සහිත අඹුසැමි යුවළ එහි සිටීම, නිදන කාමරයක් වීම, දෙවන භික්ෂුවක් නොමැති වීම, ළඟට වැද වාඩිවීම යන මේවා මෙහි අංග සතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය ප්‍රථම පාරාජිකාවට සමාන වේ.

Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සභෝජන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

4-5. Rahopaṭicchanna-rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā

4-5. රහෝපටිච්ඡන්න සහ රහෝනිසජ්ජ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthapañcamāni sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha paṭicchannāsane ca, raho ca nisajjanavatthusmiṃ paññattāni, sādhāraṇapaññattiyo, etesampi samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisāneva. Seso kathānayo aniyatadvaye vuttanayeneva veditabbo.

සතරවන සහ පස්වන ශික්ෂාපදයන් සැවැත් නුවරදී උපනන්ද තෙරුන් වහන්සේ අරභයා ආවරණය වූ ආසනයක සහ රහසිගත ස්ථානයක වාඩිවීමේ කරුණ නිමිත්ත කොට පනවන ලදී. මේවා සාධාරණ ප්‍රඥප්තීන් ය. මේවායේ ද සමුට්ඨාන ආදිය ප්‍රථම පාරාජිකාවටම සමාන වේ. ඉතිරි විස්තරය අනියත ශික්ෂාපද දෙකෙහි දැක්වුණු ක්‍රමයටම දත යුතුය.

Rahopaṭicchanna-rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

රහෝපටිච්ඡන්න සහ රහෝනිසජ්ජ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

6. Cārittasikkhāpadavaṇṇanā

6. චාරිත්ත ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe nimantitoti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena nimantito. Sabhatto samānoti teneva nimantanabhattena sabhatto samāno. Santaṃ bhikkhuṃ anāpucchāti antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ disvā yaṃ sakkā hoti pakativacanena āpucchituṃ, tādisaṃ ‘‘ahaṃ itthannāmassa gharaṃ gacchāmī’’ti vā ‘‘cārittaṃ āpajjāmī’’ti vā īdisena vacanena anāpucchitvā. Purebhattaṃ vā pacchābhattaṃ vāti yena bhattena nimantito, tasmiṃ bhutte vā abhutte vā. Kulesu cārittaṃ āpajjeyyāti yasmiṃ kule nimantito, tato aññāni kulāni paviseyya. Aññatra samayā pācittiyanti sace so bhikkhu vuttalakkhaṇaṃ duvidhampi samayaṃ ṭhapetvā avītivatte [Pg.235] majjhanhike aññaṃ kulaṃ pavisati, athassa gharūpacārokkamane dukkaṭaṃ, paṭhamapādena ummāraṃ atikkamantassa aparampi dukkaṭaṃ, dutiyapādena atikkame pācittiyaṃ.

හයවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'නිමන්තිතෝ' (පැවරූ කල්හි) යනු පස්වැදෑරුම් භෝජනයන්ගෙන් එක්තරා භෝජනයකින් ආරාධනා කරනු ලැබූ යන්නයි. 'සභත්තෝ සමානෝ' යනු එම ආරාධිත භක්තය (දානය) ඇතිවම යන්නයි. 'සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා' යනු ඇතුළු උපචාර සීමාවෙහි දර්ශන උපචාරයෙහි භික්ෂුවක දැක, සාමාන්‍ය වචනයෙන් විමසීමට හැකි වන, එවැනි භික්ෂුවකගෙන් 'මම අසවල් අයගේ නිවසට යමි' කියා හෝ 'චාරිකාවෙහි හැසිරෙමි' කියා හෝ මෙවැනි වචනයකින් නොවිමසා යන්නයි. 'පුරේභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා' යනු යම් දානයකට ආරාධනා කරන ලද්දේ ද, එය වැළඳීමට පෙර හෝ වැළඳීමෙන් පසු යන්නයි. 'කුලේසු චාරිත්තං ආපජ්ජෙය්‍ය' යනු යම් කුලයකට ආරාධනා කරන ලද්දේ ද, ඉන් පරිබාහිර වෙනත් කුලයන් වෙත පිවිසෙන්නේ නම් යන්නයි. 'අඤ්ඤත්‍ර සමයා පාචිත්තියං' යනු ඉදින් ඒ භික්ෂුව වදාරන ලද ලක්ෂණ ඇති දෙවැදෑරුම් සමය හැර, මද්දහන නොයික්මුණු කල්හි වෙනත් කුලයකට පිවිසේ ද, එවිට ඔහුගේ ගෘහ උපචාරයට පිවිසීමේදී දුක්කටාපත් වේ. පළමු පයෙන් එළිපත්ත ඉක්මවන කල්හි තවත් දුක්කටාපත්තියක් ද, දෙවැනි පයෙන් ඉක්මවීමේදී ප්‍රාචිත්තියක් ද වේ.

Rājagahe upanandaṃ ārabbha cārittāpajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘santaṃ bhikkhuṃ, anāpucchā, purebhattaṃ pacchābhattaṃ, aññatra samayā’’ti ayamettha catubbidhā anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, animantite nimantitasaññissa, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Tasmiṃ animantitasaññissa, samaye santaṃ bhikkhuṃ āpucchitvā, asantaṃ bhikkhuṃ anāpucchitvā pavisato, aññassa gharena vā gharūpacārena vā maggo hoti, tena gacchato, antarārāmabhikkhunupassayatitthiyaseyyapaṭikkamanabhattiyagharāni gacchato, āpadāsu, ummattakādīnañca anāpatti. Pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena nimantanasādiyanaṃ, santaṃ bhikkhuṃ anāpucchanā, bhattiyagharato aññagharappavisanaṃ, majjhanhikānatikkamo, samayassa vā āpadānaṃ vā abhāvoti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāneva, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

රජගහනුවර දී උපනන්ද හිමියන් අරභයා චාරිකාවෙහි හැසිරීමේ සිද්ධිය නිමිති කොට පනවන ලදි. 'සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා, පුරේභත්තං පච්ඡාභත්තං, අඤ්ඤත්‍ර සමයා' යනු මෙහි සතර වැදෑරුම් අනුප්‍රඥප්තියයි. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ, තික ප්‍රාචිත්තිය වේ. ආරාධනා නොලත් කල්හි ආරාධනා ලද්දේ යැයි සිතන්නාට හෝ සැක ඇත්තාට දුක්කටාපත් වේ. එම ආරාධනා නොලත් කල්හි ආරාධනා නොලද්දේ යැයි සිතන්නාට, සුදුසු කාලයෙහි (සමයෙහි) පිවිසෙන්නාට, විද්‍යාමාන භික්ෂුවගෙන් විමසා පිවිසෙන්නාට, නොසිටින භික්ෂුවගෙන් නොවිමසා පිවිසෙන්නාට, වෙනත් අයෙකුගේ නිවසක් හෝ නිවෙස් උපචාරයක් මැදින් මාර්ගය වැටී තිබී ඒ ඔස්සේ යන්නාට, අභ්‍යන්තර ආරාමය, භික්ෂුණී ආශ්‍රමය, තීර්ථකයන්ගේ සෙනසුන, ප්‍රතිකමනය (කැඳ ශාලාව), භක්තිකාගාරය (දාන ශාලාව) වෙත යන්නාට, ආපදාවන්හිදී සහ උමතු වූවන් ආදීන්ට ඇවැත් නැත. පස්වැදෑරුම් භෝජනයෙන් එක්තරා භෝජනයකින් ආරාධනා පිළිගැනීම, විද්‍යාමාන භික්ෂුවගෙන් නොවිමසීම, ආරාධිත නිවසින් බැහැරව වෙනත් නිවසකට පිවිසීම, මද්දහන ඉක්ම නොයෑම, සුදුසු කාලය (සමය) හෝ ආපදාවන් නොතිබීම යන මේවා මෙහි අංග පහයි. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු කඨින ශික්ෂාපදයට සමානය. මෙය ක්‍රියාක්‍රියා (ක්‍රියා සහ අක්‍රියා දෙකම ඇති) ශික්ෂාපදයකි.

Cārittasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

චාරිත්ත ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

7. Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā

7. මහානාම ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sattame catumāsappaccayapavāraṇāti cattāro māse gilānappaccayapavāraṇā, sabbañcetaṃ vatthuvasena vuttaṃ. Ayaṃ panettha attho – catumāsapavāraṇā vā hotu, punapavāraṇā vā, niccapavāraṇā vā, sabbāpi sāditabbā, ‘‘idāni mama rogo natthī’’ti na paṭikkhipitabbā, ‘‘roge pana sati viññāpessāmī’’ti adhivāsetabbāti. Tato ce uttari sādiyeyyāti ettha sace tattha rattīhi vā bhesajjehi vā paricchedo kato hoti ‘‘ettakāyeva rattiyo, ettakāni vā bhesajjāni viññāpetabbānī’’ti, atha tato rattipariyantato vā bhesajjapariyantato vā uttari, na bhesajjakaraṇīyena vā bhesajjaṃ, aññabhesajjakaraṇīyena vā aññaṃ bhesajjaṃ viññāpentassa pācittiyaṃ.

හත්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'චතුමාසප්පච්චයපවාරණා' යනු සිව් මසක් මුළුල්ලෙහි ගිලන්පසින් පැවරීමයි. මේ සියල්ල වස්තුව (සිදුවීම) නිමිති කොට වදාරන ලදි. මෙහි අර්ථය මෙසේය: සිව්මස් පැවරීමක් හෝ වේවා, නැවත පැවරීමක් හෝ වේවා, නිත්‍ය පැවරීමක් හෝ වේවා, ඒ සියල්ල පිළිගත යුතුය. 'දැන් මට රෝගයක් නැතැ'යි ප්‍රතික්ෂේප නොකළ යුතුය. 'රෝගයක් ඇති කල්හි දන්වන්නෙමි' යි ඉවසිය යුතුය (පිළිගත යුතුය). 'තතෝ චේ උත්තරි සාදියෙය්‍ය' යන්නෙහි: ඉදින් එහි රාත්‍රීන්ගෙන් හෝ බෙහෙත්වලින් 'මෙපමණ රාත්‍රී ගණනක් හෝ මෙපමණ බෙහෙත් ප්‍රමාණයක් ඉල්ලා සිටිය යුතුය' කියා සීමාවක් පනවන ලද්දේ නම්, ඉන්පසු ඒ රාත්‍රී සීමාවෙන් හෝ බෙහෙත් සීමාවෙන් ඔබ්බෙහි, බෙහෙත්වලින් කළ යුතු කිසක් නොමැතිව බෙහෙත් හෝ, වෙනත් බෙහෙතකින් කළ යුතු කිසක් ඇතිව වෙනත් බෙහෙතක් ඉල්ලන්නාට ප්‍රාචිත්තිය වේ.

Sakkesu [Pg.236] chabbaggiye ārabbha bhesajjaviññāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, natatuttari tatuttarisaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Natatuttari natatuttarisaññissa, yehi bhesajjehi pavārito, tato aññehi vā adhikatarehi vā atthe sati, yāsu ca rattīsu pavārito, tā atikkamitvāpi atthe sati yathābhūtaṃ ācikkhitvā viññāpentassa, ye ca ñātake vā puggalikappavāraṇāya pavārite vā apariyantapavāraṇāya vā pavārite, aññassa vā atthāya, attano vā dhanena viññāpenti, tesaṃ, ummattakādīnañca anāpatti. Saṅghapavāraṇatā, tato bhesajjaviññatti, agilānatā, pariyantātikkamoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni sañcarittasadisānīti.

ශාක්‍ය ජනපදයෙහි ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් අරභයා බෙහෙත් ඉල්ලීමේ සිද්ධිය නිමිති කොට පනවන ලදි. සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ, තික ප්‍රාචිත්තිය වේ. සීමාව නොයික්මවූ කල්හි සීමාව ඉක්මවූයේ යැයි සිතන්නාට හෝ සැක ඇත්තාට දුක්කටාපත් වේ. සීමාව නොයික්මවූ කල්හි සීමාව නොයික්මවූයේ යැයි සිතන්නාට ද, යම් බෙහෙත්වලින් පවරන ලද්දේ ද, අවශ්‍යතාවක් ඇති කල්හි ඉන් බාහිර වෙනත් බෙහෙත් හෝ ඊට වඩා වැඩි බෙහෙත් ඉල්ලන්නාට ද, යම් රාත්‍රීන්හි පවරන ලද්දේ ද, ඒවා ඉක්මවා ගියත් අවශ්‍යතාවක් ඇති කල්හි තතු පරිදි පවසා ඉල්ලන්නාට ද, ඥාතීන්ගෙන් හෝ පෞද්ගලික පැවරීමකින් පැවරූවන්ගෙන් හෝ සීමාවක් නැති පැවරීමකින් පැවරූවන්ගෙන් ඉල්ලන්නාට ද, වෙනත් අයෙකුගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස හෝ තමාගේ ධනයෙන් මිලදී ගන්නාට ද, උමතු වූවන් ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සංඝ ප්‍රවාරණාව (සංඝයා පැවරූ බව), ඉන්පසු බෙහෙත් ඉල්ලීම, නීරෝගී බව (ගිලන් නොවන බව), සීමාව ඉක්මවීම යන මේවා මෙහි අංග සතරයි. සමුඨාන ආදිය සංචරිත්ත ශික්ෂාපදයට සමානය.

Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

මහානාම ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

8. Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā

8. උය්‍යුත්තසේනා ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame uyyuttanti katauyyogaṃ, gāmato nikkhantanti attho. Senanti caturaṅginiṃ. Aññatra tathārūpappaccayāti tathārūpe kāraṇe asati kevalaṃ senaṃ dassanatthāya gacchato pade pade dukkaṭaṃ, dassanūpacāre ṭhatvā passato pācittiyaṃ. Dassanūpacāro nāma yattha ṭhito passati, taṃ pana vijahitvā punappunaṃ passato payoge payoge pācittiyaṃ.

අටවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'උය්‍යුත්තං' යනු පිටත්ව ගිය (ගමනට සූදානම් වූ), ගමෙන් නික්මුණු යන අර්ථයයි. 'සේනං' යනු සිවුරඟ සේනාවයි. 'අඤ්ඤත්‍ර තථාරූපප්පච්චයා' යනු එවැනි සුදුසු හේතුවක් නොමැතිව, හුදෙක් සේනාව බැලීම පිණිස යන්නහුට පියවරක් පියවරක් පාසා දුක්කටාපත් වේ. දර්ශන උපචාරයෙහි සිට බලන්නාට ප්‍රාචිත්තිය වේ. 'දර්ශන උපචාරය' නම් යම් තැනක සිට සේනාව පෙනෙන්නේ ද ඒ ස්ථානයයි. එය හැරදමා නැවත නැවතත් බලන්නාට උත්සාහයක් උත්සාහයක් පාසා ප්‍රාචිත්තිය වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha senādassanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra tathārūpappaccayā’’ti ayamettha anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, hatthiādīsu ekamekaṃ dassanāya gamane vuttanayeneva dukkaṭaṃ, tathā anuyyutte uyyuttasaññino, vematikassa ca dukkaṭaṃ. Anuyyuttasaññino pana, ārāme ṭhatvā attano ṭhitokāsaṃ āgataṃ, paṭipathaṃ āgacchantañca passato, tathārūpappaccaye, āpadāsu, ummattakādīnañca anāpatti. Uyyuttasenaṃ dassanatthāya gamanaṃ, anuññātokāsato aññatra dassanaṃ, tathārūpappaccayassa āpadāya vā abhāvoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisāni, idaṃ pana lokavajjaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

සැවැත්නුවර දී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් අරභයා සේනාව බැලීමේ සිද්ධිය නිමිති කොට පනවන ලදි. 'අඤ්ඤත්‍ර තථාරූපප්පච්චයා' යනු මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික වේ, තික ප්‍රාචිත්තිය වේ. ඇතුන් ආදී සේනාංගයන්ගෙන් එකක් එකක් බැගින් බැලීම පිණිස යෑමේදී ඉහත කී ක්‍රමයෙන් ම දුක්කටාපත් වේ. එමෙන්ම පිටත් නොවූ සේනාවෙහි පිටත් වූ සේනාවක් යැයි සිතන්නාට ද, සැක ඇත්තාට ද දුක්කටාපත් වේ. පිටත් නොවූ සේනාවෙහි පිටත් නොවූ සේනාවක් යැයි සිතන්නාට, ආරාමයෙහි සිට තමා සිටින තැනට පැමිණි සේනාව දෙස බලන්නාට ද, ඉදිරියෙන් පැමිණෙන සේනාව දෙස බලන්නාට ද, එවැනි හේතුවක් ඇති කල්හි ද, ආපදාවන්හිදී ද, උමතු වූවන් ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. පිටත්ව ගිය සේනාව බැලීම පිණිස යෑම, අනුදැන වදාරන ලද ස්ථානයෙන් පරිබාහිර ස්ථානයකදී බැලීම, එවැනි සුදුසු හේතුවක් හෝ ආපදාවක් නොවීම යන මේවා මෙහි අංග සතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළු ලොම් ශික්ෂාපදයට සමානය. මෙය ලෝකවජ්ජ වේ, අකුසල චිත්තයකි, තිවේදනා (වේදනා තුනක් ඇති) වේ.

Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උය්‍යුත්තසේනා ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

9. Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā

9. සේනාවාස ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Navame [Pg.237] tato ce uttarīti tirattato uttari catutthadivase atthaṅgate sūriye senāya tiṭṭhatu vā nisīdatu vā sayatu vā, sacepi ākāse iddhiyā kañci iriyāpathaṃ kappeti, pācittiyameva.

නවවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'තතෝ චේ උත්තරී' යනු තෙරැයකට (රාත්‍රී තුනකට) වඩා වැඩි වූ සිව්වැනි දිනයෙහි හිරු බැස ගිය කල්හි සේනාවෙහි සිටිය ද, හිඳ සිටිය ද, සැතපුණ ද, ඉදින් ආකාශයෙහි සෘද්ධියෙන් යම් ඉරියව්වක් පවත්වන්නේ වුව ද ප්‍රාචිත්තියක් ම වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha atirekatirattaṃ senāya vasanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ūnakatiratte atirekasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Ūnakasaññissa, tatiyāya rattiyā purāruṇā nikkhamitvā puna vasato, gilānassa vā gilānakaraṇīyena vā vasato, paṭisenāruddhāya senāya, kenaci palibuddhassa, āpadāsu, ummattakādīnañca anāpatti. Tirattātikkamo, senāya sūriyassa atthaṅgamo, gilānatādīnaṃ abhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānevāti.

සැවැත් නුවරදී සදවග භික්ෂූන් අරභයා, සේනාවෙහි තුන් රැයකට වඩා වැඩි කාලයක් වාසය කිරීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන මේ ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණ කිරීමෙන් තොරව තමාම කරන ප්‍රඥප්තියකි, තිකපාචිත්තියකි. තුන් රැයකට වඩා අඩු කාලයකදී, තුන් රැයකට වඩා වැඩි යැයි සිතන්නාට සහ සැක ඇති වන්නාට දුකුළා ඇවැත් වේ. තුන් රැයකට වඩා අඩු යැයි සිතන්නාට ද, තුන්වන රාත්‍රියේ අරුණෝදයට පෙර සේනාවෙන් බැහැරව ගොස් නැවත වාසය කරන්නාට ද, ගිලන්වූවෙකුට හෝ ගිලනෙකුගේ කටයුත්තක් නිසා වාසය කරන්නාට ද, සතුරු සේනාව විසින් වටලන ලද සේනාවෙහි සිටින්නාට ද, යම් අයෙකු විසින් අවහිර කරන ලද්දෙකුට ද, ආපදාවලදී ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. තුන් රැය ඉක්මවීම, සේනාවෙහි සිටියදී සූර්යයා අස්තංගත වීම, ගිලන් බව ආදිය නොමැති වීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළුලොම් ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සේනාවාස ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

10. Uyyodhikasikkhāpadavaṇṇanā

10. උය්‍යෝධික ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame uggantvā uggantvā ettha yujjhantīti uyyodhikaṃ, sampahāraṭṭhānassetaṃ nāmaṃ. Balassa aggaṃ jānanti etthāti balaggaṃ, balagaṇanaṭṭhānanti attho. Senāya viyūhaṃ senābyūhaṃ, senānivesassetaṃ nāmaṃ. Anīkassa dassanaṃ anīkadassanaṃ. Anīkaṃ nāma ‘‘dvādasapuriso hatthī, tipuriso asso, catuppuriso ratho’’tiiminā (pāci. 314) lakkhaṇena tayo hatthī pacchimakaṃ hatthānīkaṃ, assānīkarathānīkesupi eseva nayo. Cattāro pana āvudhahatthā purisā pacchimakaṃ pattānīkaṃ. Etesu yaṃkiñci dassanāya gacchato pade pade dukkaṭaṃ, dassanūpacāre ṭhatvā passato pācittiyaṃ, upacāraṃ pana vijahitvā punappunaṃ passato payoge payoge pācittiyaṃ. Sesaṃ uyyuttasenāsikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ, āpattibhedo panettha natthevāti.

දහවන ශික්ෂාපදයෙහි - මෙහි නැවත නැවතත් ඉදිරියට ගොස් සටන් වදින බැවින් 'උය්‍යෝධික' නම් වේ. මෙය යුද වදින ස්ථානයට නමකි. මෙහිදී සේනාවේ ප්‍රමාණය දැනගන්නා බැවින් 'බලග්ග' නම් වේ, එහි අර්ථය සේනාව ගණන් කරන ස්ථානය යන්නයි. සේනාව පිළිවෙළට පෙළගැස්වීම සේනාබ්‍යූහ නම් වේ, එය සේනාව රැඳී සිටින ස්ථානයට නමකි. සේනාවේ කොටස් නැරඹීම අනීකදස්සන නම් වේ. 'අනීක' යනු - 'ඇතු පිට දොළොස් දෙනෙක් ද, අශ්වයා පිට තිදෙනෙක් ද, රථයෙහි සිව්දෙනෙක් ද' යන මෙම ලක්ෂණයෙන් යුත් ඇතුන් තිදෙනෙකුගෙන් යුත් අවම සමූහය 'හත්ථානීක' (ඇත් සේනාව) නම් වේ. අශ්ව සේනාවෙහි සහ රථ සේනාවෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ආයුධ අතැති පුරුෂයන් සිව්දෙනෙකුගෙන් යුත් අවම සමූහය 'පත්තානීක' (පාබල සේනාව) නම් වේ. මේවායින් යම්කිසිවක් බැලීමට යන්නාට පියවරක් පියවරක් පාසා දුකුළා ඇවැත් වේ. නැරඹීමට සුදුසු සීමාවෙහි සිට බලන්නාට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. එම සීමාව හැර යළි යළිත් බලන්නාට උත්සාහයක් උත්සාහයක් පාසා පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. ඉතිරි විස්තරය උය්‍යුත්තසේනා ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය. මෙහි ඇවැත්වල වෙනසක් නැත.

Uyyodhikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උය්‍යෝධික ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

Acelakavaggo pañcamo.

පස්වන අචේලක වර්ගයයි.

6. Surāpānavaggo

6. සුරාපාන වර්ගය

1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā

1. සුරාපාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Surāpānavaggassa [Pg.238] paṭhame surāmerayapāneti ettha piṭṭhādīhi kataṃ majjaṃ surā, pupphādīhi kato āsavo merayaṃ, tadubhayampi bījato paṭṭhāya kusaggenāpi pivato payoge payoge pācittiyaṃ.

සුරාපාන වර්ගයේ පළමු ශික්ෂාපදයෙහි - 'සුරාමේරයපානේ' යන්නෙහි, පිටි ආදියෙන් කරන ලද මත්පැන් සුරා නම් වේ. මල් ආදියෙන් පෙරන ලද ආසවය මේරය නම් වේ. එම දෙවර්ගයම, එහි බීජ (නිෂ්පාදන අවස්ථාව) සිට පටන් ගෙන, කුස තණ අගකින් වුවද බොන්නාට බොන වාරයක් වාරයක් පාසා පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Kosambiyaṃ sāgatattheraṃ ārabbha majjapivanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, amajje majjasaññissa, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Amajjasaññissa, amajjaṃ majjavaṇṇagandharasaṃ loṇasovīrakaṃ vā suttaṃ vā pivato, vāsaggāhāpanatthaṃ īsakaṃ majjaṃ pakkhipitvā sūpādīni pacanti, tesu sūpasampākādīsu, āmalakarasādīhi amajjaṃ majjasadisaṃ ariṭṭhaṃ karonti, taṃ pivato, ummattakādīnañca anāpatti. Majjabhāvo, tassa pānañcāti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisāni, idaṃ pana lokavajjaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

කොසඹෑ නුවරදී සාගත තෙරුන් අරභයා මත්පැන් පානය කිරීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන මේ ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, තමාම කරන ප්‍රඥප්තියකි, තිකපාචිත්තියකි. මත්පැන් නොවන දෙයකදී මත්පැන් යැයි සිතන්නාට සහ සැක ඇති වන්නාට දුකුළා ඇවැත් වේ. මත්පැන් නොවේ යැයි සිතන්නාට ද, මත්පැන් නොවන එහෙත් මත්පැන්වල වර්ණය, ගන්ධය හා රසය ඇති ලෝණසෝවීරක හෝ සුත්ත නම් පානය බොන්නාට ද, සුවඳවත් කිරීම සඳහා ස්වල්ප වශයෙන් මත්පැන් දමා සුප් ආදිය පිසින කල එම සුප් ආදිය අනුභව කිරීමේදී ද, නෙල්ලි යුෂ ආදියෙන් මත්පැන් නොවන එහෙත් මත්පැන් වැනි අරිට්ඨ නම් ඖෂධය පිළියෙල කර එය බොන්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මත්පැන් බව සහ එය පානය කිරීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුටුඨාන ආදිය එළුලොම් ශික්ෂාපදයට සමාන වේ. මෙය ලෝක වජ්ජයකි, අකුසල් සිතකි, වේදනා තුනම ඇති වේ.

Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සුරාපාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā

2. අංගුලිපතෝදක ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye aṅgulipatodaketi aṅgulīhi upakacchakādighaṭṭanaṃ vuccati, apica yena kenaci sarīrāvayavena hasādhippāyassa upasampannaṃ phusato pācittiyaṃ.

දෙවන ශික්ෂාපදයෙහි - 'අංගුලිපතෝදක' යනු ඇඟිලිවලින් කිහිලි ආදී ස්ථානවල ඇනීම (කිතිකැවීම) කියනු ලැබේ. තවද විහිළු තහළු කිරීමේ අදහසින් ශරීරයේ යම්කිසි අවයවයකින් උපසම්පන්න වූවෙකු ස්පර්ශ කරන්නාට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha aṅgulipatodakena hasanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, idha pana bhikkhunīpi bhikkhussa, bhikkhu ca bhikkhuniyā anupasampanno eva, kāyappaṭibaddhādīsu sabbattha dukkaṭameva. Na hasanādhippāyassa, sati karaṇīye āmasato, ummattakādīnañca anāpatti. Hasādhippāyatā, upasampannassa kāyena kāyāmasananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānevāti.

සැවැත් නුවරදී සදවග භික්ෂූන් අරභයා ඇඟිල්ලෙන් කිතිකවා සිනහසීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන මේ ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, තමාම කරන ප්‍රඥප්තියකි, තිකපාචිත්තියකි. අනුපසම්පන්නයෙකු සම්බන්ධයෙන් තිකදුකුළා වේ. මෙහිදී භික්ෂුණිය ද භික්ෂුවට, භික්ෂුව ද භික්ෂුණියට අනුපසම්පන්නයෙකු ම වේ. කය හා බැඳි වස්තු ආදී සියලු තැන්හි දුකුළා ඇවැත් වේ. විහිළු කිරීමේ අදහසින් තොරව, කළ යුතු කටයුත්තක් ඇති කල්හි ස්පර්ශ කරන්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. විහිළු කිරීමේ අදහස සහ උපසම්පන්නයෙකුගේ ශරීරයෙන් ශරීරය ස්පර්ශ කිරීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු පාරාජිකාවට සමාන වේ.

Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අංගුලිපතෝදක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā

3. හසධම්ම ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye [Pg.239] udake hasadhammeti udakakīḷā vuccati. Tasmā yo bhikkhu uparigopphake udakeyeva gacchanto hasādhippāyo nimujjati vā ummujjati vā, tassa nimujjanādīnaṃ atthāya otarantassa hatthavāre padavāre dukkaṭaṃ, nimujjanummujjanesu payoge payoge pācittiyaṃ, nimujjitvā antoudakeyeva gacchantassa hatthavārapadavāresu, tarantassa vā yena yena aṅgena tarati, tassa tassa payoge payoge pācittiyaṃ.

තුන්වන ශික්ෂාපදයෙහි - 'උදකේ හසධම්ම' යන්නෙන් දිය කෙළිය කියනු ලැබේ. එබැවින් යම් භික්ෂුවක් වළලුකරට ඉහළින් ජලය ඇති තැනක යමින්, විහිළු කිරීමේ අදහසින් (දියෙහි) ගිලෙන්නේ හෝ මතු වන්නේ නම්, එසේ ගිලීම ආදිය සඳහා (ජලයට) බසින්නා වූ ඒ භික්ෂුවට අත ඔසවන වාරයක් පාසා ද පය ඔසවන වාරයක් පාසා ද දුකුළා ඇවැත් වේ. ගිලෙන සහ මතුවන වාරයක් වාරයක් පාසා පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. ගිලී දිය යටින්ම යන්නාට අතපය ඔසවන වාරයක් පාසා ද, පිහිනන්නාට යම් යම් අවයවයකින් පිහිනයි ද, ඒ ඒ අවයවය ක්‍රියා කරවන වාරයක් වාරයක් පාසා පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ sattarasavaggiye bhikkhū ārabbha udake kīḷanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, udake ahasadhamme hasadhammasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ, tathā nāvāya kīḷato hatthena vā pādena vā kaṭṭhena vā kathalāya vā udakaṃ paharato, bhājanagataṃ udakaṃ vā kañjikādīni vā cikkhallaṃ vā khipanakīḷāya kīḷato dukkaṭaṃ. Atthajotakaṃ pana akkharaṃ chindituṃ vaṭṭati. Na hasādhippāyassa, sati karaṇīye otaritvā nimujjanādīni karontassa, pāraṃ gacchato, āpadāsu, ummattakādīnañca anāpatti. Uparigopphakatā, hasādhippāyena kīḷananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී දාහත් වග භික්ෂූන් අරභයා දියෙහි ක්‍රීඩා කිරීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන මේ ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, තමාම කරන ප්‍රඥප්තියකි, තිකපාචිත්තියකි. දියෙහි කෙළි නොවන තැනක කෙළි යැයි සිතන්නාට සහ සැක ඇති වන්නාට දුකුළා ඇවැත් වේ. එමෙන්ම ඔරුවෙන් ක්‍රීඩා කරන්නාට ද, අතින් හෝ පයින් හෝ ලීයකින් හෝ කැබලිත්තකින් හෝ ජලයට ගසන්නාට ද, බඳුනක ඇති ජලය හෝ කැඳ ආදිය හෝ මඩ හෝ ඉසීමේ කෙළියෙන් ක්‍රීඩා කරන්නාට ද දුකුළා ඇවැත් වේ. අර්ථය ප්‍රකාශ කරන අකුරක් කපා හැරීම (දියෙහි ලිවීම) වටී. විහිළු කිරීමේ අදහසින් තොරව, කළ යුතු කටයුත්තක් ඇති කල්හි බැස ගිලීම ආදිය කරන්නාට ද, එතෙරට යන්නාට ද, ආපදාවලදී ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. වළලුකරට ඉහළින් ජලය තිබීම සහ විහිළු කිරීමේ අදහසින් ක්‍රීඩා කිරීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු පාරාජිකාවට සමාන වේ.

Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

හසධම්ම ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā

4. අනාදරිය ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe anādariyeti puggalassa vā dhammassa vā anādarakaraṇe. Tasmā yo bhikkhu upasampannena paññattena vuccamāno tassa vā vacanaṃ akattukāmatāya, taṃ vā dhammaṃ asikkhitukāmatāya anādariyaṃ karoti, tassa tasmiṃ anādariye pācittiyaṃ.

සිව්වන ශික්ෂාපදයෙහි - 'අනාදරිය' යනු පුද්ගලයාට හෝ ධර්මයට අනාදර කිරීමයි. එබැවින් යම් භික්ෂුවක් උපසම්පන්න භික්ෂුවක් විසින් පනවන ලද ධර්මයක් (ශික්ෂාපදයක්) මුල් කොට අවවාද කරනු ලබන කල්හි, ඔහුගේ වචනය පිළිපැදීමට අකමැති කමින් හෝ එම ධර්මය ඉගෙනීමට අකමැති කමින් හෝ අනාදරයක් කෙරේ නම්, ඔහුගේ එම අනාදරය හේතුවෙන් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Kosambiyaṃ channattheraṃ ārabbha anādariyakaraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, upasampannena vā anupasampannena vā ‘‘idaṃ na sallekhāya saṃvattatī’’tiādinā [Pg.240] nayena apaññattena vuccamānassa anādariyepi dukkaṭameva. Paveṇiāgataṃ pana uggahaṃ gahetvā ‘‘evaṃ amhākaṃ ācariyānaṃ uggaho paripucchā’’ti (pāci. 344) bhaṇantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannassa paññattena vacanaṃ, anādariyakaraṇanti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

කොසඹෑ නුවරදී ඡන්න තෙරුන් වහන්සේ අරභයා නොසැලකිලිමත්කම (අනාදරය) දැක්වීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි. මෙහි අණ කිරීමක් නැත. මෙය තික පාචිත්තියකි. උපසම්පන්න නොවූවෙකු කෙරෙහි තික දුක්කටාපත් වේ. උපසම්පන්න වූ හෝ උපසම්පන්න නොවූ හෝ කෙනෙකු විසින් "මෙය කෙලෙස් සන්සිඳවීම පිණිස නොපවතින්නේය" යනාදී ක්‍රමයෙන් විනයෙහි නොපැනවුණු (සූත්‍ර හෝ අභිධර්මයේ එන) වචනයෙන් කියනු ලබන කල්හි, නොසැලකිලිමත්කම දැක්වුවද දුක්කටාපත් ම වේ. පරම්පරාගතව පැමිණි ඉගෙනීම අල්ලාගෙන "අපගේ ආචාර්යවරුන්ගේ ඉගෙනීම සහ විමසීම මෙසේ ය" යි පවසන්නාට ද, උමතු වූවන් ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. "උපසම්පන්නයෙකු විසින් පනවන ලද ධර්මයෙන් කීම" සහ "නොසැලකිලිමත්කම කිරීම" යන මේවා මෙහි ඇති අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර මෙය දුක්ඛ වේදනාවක් සහිත වේ.

Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අනාදර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā

5. භීසාපන (බිය ගැන්වීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Pañcame bhiṃsāpeyyāti bhiṃsāpanatthaṃ rūpādīni upasaṃhareyya, bhayānakakathaṃ vā katheyya. So pana bhāyatu vā, mā vā, itarassa pācittiyaṃ.

පස්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'භිංසාපෙය්‍ය' (බිය ගන්වන්නේ නම්) යනු බිය ගැන්වීම පිණිස බියකරු රූප ආදිය පෙන්වීම හෝ බියකරු කතාවක් කීම හෝ වේ. ඒ බිය ගැන්වූ තැනැත්තා බිය වුව ද, බිය නොවුව ද අනෙක් (බිය ගැන්වූ) භික්ෂුවට පාචිත්තියක් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha bhiṃsāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ. Anupasampanne tikadukkaṭaṃ, na bhiṃsāpetukāmassa tathā karoto, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannatā, tassa dassanasavanavisaye bhiṃsāpetukāmatāya vāyāmananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni anantarasikkhāpadasadisānevāti.

සැවැත් නුවරදී ෂඩ්වර්ගික භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා බිය ගැන්වීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි. අණ නොකිරීම් ඇති අතර තික පාචිත්තියක් වේ. උපසම්පන්න නොවූවෙකු කෙරෙහි තික දුක්කටාපත් වේ. බිය ගැන්වීමේ අභිප්‍රායක් නොමැතිව එසේ කරන්නාට සහ උමතු වූවන් ආදීන්ට ඇවැත් නැත. උපසම්පන්න භාවය සහ බිය ගැන්වීමේ අදහසින් යුතුව ඔහුගේ ඇසෙන පෙනෙන මානයේ උත්සාහ කිරීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය පෙර ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

භීසාපන (බිය ගැන්වීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā

6. ජෝති (ගිනි දැල්වීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Chaṭṭhe visibbanāpekkhoti tappitukāmo. Samādaheyyāti jāleyya, aññatra tathārūpappaccayāti padīpujjālanaṃ vā pattapacanādīsu jotikaraṇaṃ vāti evarūpaṃ paccayaṃ vinā. Tatrāyaṃ vinicchayo – sayaṃ samādahantassa araṇisaṇṭhāpanato paṭṭhāya yāva jālā na uṭṭhahati, tāva sabbappayogesu dukkaṭaṃ, jāluṭṭhāne pācittiyaṃ. Samādahāpentassa āṇattiyā dukkaṭaṃ, sakiṃ āṇattena bahumpi samādahite ekameva pācittiyaṃ.

හයවන ශික්ෂාපදයෙහි 'විසිබ්බනාපෙක්ඛෝ' (ගිනි තැපීමේ අපේක්ෂාව ඇතිව) යනු ශරීරය උණුසුම් කරගැනීමට කැමති වූයේ යන්නයි. 'සමාදහෙය්‍ය' (දල්වන්නේ නම්) යනු දැල්වීමයි. 'අඤ්ඤත්‍ර තථාරූපප්පච්චයා' (එබඳු සුදුසු හේතුවක් නොමැතිව) යනු පහන් දැල්වීම හෝ පාත්‍ර පදම් කිරීම ආදියේදී ගිනි මෙළවීම හෝ යන මෙබඳු සුදුසු හේතුවක් නොමැතිව යන්නයි. එහි විනිශ්චය මෙසේ ය: තමා විසින්ම ගිනි දල්වන කල්හි, ගිනිගානා ලී තැබූ අවස්ථාවේ පටන් ගිනි දැල්ල මතු වන තෙක් කරනු ලබන සියලු උත්සාහයන්හිදී දුක්කටාපත් වන අතර, ගිනි දැල්ල මතු වූ විට පාචිත්තියක් වේ. අන් ලවා ගිනි දල්වන්නාට අණ කිරීම නිසා දුක්කටාපත් වේ. එක් වරක් කළ අණ කිරීමකින් බොහෝ වාරයක් ගිනි දැල්වුව ද සිදුවන්නේ එක් පාචිත්තියක් පමණි.

Bhaggesu [Pg.241] sambahule bhikkhū ārabbha jotiṃ samādahitvā visibbanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘agilāno, aññatra tathārūpappaccayā’’ti imānettha dve anupaññattiyo, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, gilānassa agilānasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ, tathā paṭilātaṃ ukkhipantassa, tañca avijjhātaṃ ukkhipitvā yathāṭhāne ṭhapentassa. Vijjhātaṃ pana jālayato pācittiyameva. Gilānassa gilānasaññissa, aññena kataṃ vā vītaccitaṅgāraṃ vā visibbentassa, padīpajotikajantāgharādike tathārūpappaccaye, āpadāsu, ummattakādīnañca anāpatti. Agilānatā, anuññātakāraṇābhāvo, visibbetukāmatā, samādahananti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni sañcaritte vuttanayeneva veditabbānīti.

භග්ග ජනපදයේදී බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා ගිනි දල්වා තැපීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. 'නොගිලන්ව, එබඳු සුදුසු හේතුවක් නොමැතිව' යන මේවා මෙහි ඇති අනුපැනවීම් දෙකයි. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි. අණ කිරීම් සහිත වන අතර තික පාචිත්තියක් වේ. ගිලන්ව සිටියදී නොගිලන් යැයි හැඟීමක් ඇත්තාට හෝ සැක සහිත වූවකුට හෝ දුක්කටාපත් වේ. එසේම ගිනි මැලයෙන් වැටුණු ගිනිපෙනෙල්ලක් ඔසවන්නාට ද, නොනිවුණු ගිනිපෙනෙල්ලක් ඔසවා නැවත තිබූ තැනම තබන්නාට ද දුක්කටාපත් වේ. නිවුණු ගිනිපෙනෙල්ලක් නැවත දල්වන්නාට පාචිත්තියක්ම වේ. ගිලන්ව සිට ගිලන් යැයි සිතන්නාට ද, අන් අයෙකු විසින් කරන ලද හෝ ගිනිදැල් නැති රතු වූ අඟුරු තැපීමේදී ද, පහන් දැල්වීම, පාත්‍ර පදම් කිරීම, ජන්තාඝර (ගිනිහල්ගෙය) ආදී සුදුසු හේතූන් ඇති කල්හි ද, ආපදාවන්හිදී ද, උමතු වූවන් ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. නොගිලන් බව, අනුදැන වදාල හේතුවක් නොමැති වීම, තැපීමේ කැමැත්ත සහ ගිනි දැල්වීම යන මේවා මෙහි අංග සතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය සඤ්චරිත්ත ශික්ෂාපදයෙහි සඳහන් කළ ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Jotisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ජෝති (ගිනි දැල්වීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

7. Nahānasikkhāpadavaṇṇanā

7. නහාන (නෑවීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Sattame nahāyeyyāti yo bhikkhu majjhimadese nahānadivasato paṭṭhāya addhamāse apuṇṇe aññatra samayā ‘‘nahāyissāmī’’ti cuṇṇaṃ vā mattikaṃ vā abhisaṅkharoti, tassa tato paṭṭhāya sabbappayogesu dukkaṭaṃ, nahānapariyosāne pācittiyaṃ. Samayesu pariveṇasammajjanamattampi kammasamayo, addhayojanaṃ gantukāmassa, gacchato, gatassa vā addhānagamanasamayo, sarajena vātena okiṇṇassa dvīsu vā tīsu vā udakaphusitesu kāye patitesu vātavuṭṭhisamayoti veditabbo. Sesaṃ uttānameva.

හත්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'නහායෙය්‍ය' (නාන්නේ නම්) යනු යම් භික්ෂුවක් මධ්‍ය දේශයෙහි නෑ දින පටන් අඩමසක් (දින 15ක්) නොපිරුණු කල්හි, සුදුසු කාලයෙන් තොරව 'නාන්නෙමි' යි සිතා සබන් කුඩු හෝ මැටි හෝ සූදානම් කෙරෙයි ද, ඔහුට එතැන් සිට කරනු ලබන සියලු උත්සාහයන්හිදී දුක්කටාපත් වන අතර, නෑම අවසානයේදී පාචිත්තියක් වේ. සුදුසු කාලයන් අතරින්, සක්මන් මළුව හෝ පිරිවෙන් මිදුල අතුගෑම වැනි සුළු වැඩක් වුවද 'කම්ම සමය' (වැඩෙහි යෙදුණු කාලය) නම් වේ. අඩ යොදුනක මඟක් යෑමට කැමති වූ, යමින් සිටින, හෝ ගොස් අවසන් වූ භික්ෂුවට 'අද්ධਾਨගමන සමය' (මාර්ගයෙහි ගමන් කළ කාලය) නම් වේ. ධූලි සහිත සුළඟින් ශරීරය වැසී ගිය කල්හි හෝ වැසි බිංදු දෙකක් තුනක් ශරීරයට වැටුණු කල්හි 'වාතවුට්ඨි සමය' (සුළඟ හා වැසි කාලය) යැයි දත යුතුය. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි ය.

Rājagahe sambahule bhikkhū ārabbha na mattaṃ jānitvā nahāyanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra samayā’’ti ayamettha chabbidhā anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, atirekaddhamāse ūnakasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Atirekasaññissa, samaye vā nahāyantassa, yo vā nadīpāraṃ gacchanto vālukaṃ ukkiritvā kataāvāṭesupi nahāyati, tassa, paccantime janapade sabbesaṃ, āpadāsu, ummattakādīnañca anāpatti. Majjhimadeso, ūnakaddhamāse nahānaṃ, samayānaṃ vā nadīpāragamanassa vā [Pg.242] āpadānaṃ vā abhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānevāti.

රජගහ නුවරදී බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා ප්‍රමාණය නොදැන නෑමේ කරුණ නිමිති කරගෙන මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. 'සුදුසු කාලයෙන් තොරව' යනු මෙහි ඇති සය වැදෑරුම් අනුපැනවීමයි. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි. අණ නොකිරීම් ඇති අතර තික පාචිත්තියක් වේ. අඩමසකට වැඩි කාලයකදී අඩමසට අඩු යැයි හැඟීමක් ඇත්තාට හෝ සැක සහිත වූවකුට හෝ දුක්කටාපත් වේ. අඩමසට වැඩි යැයි සිතන්නාට ද, සුදුසු කාලයෙහි නාන්නාට ද, ගඟෙන් එතෙරට යද්දී වැලි හාරා සාදන ලද වළවල්හි නාන්නාට ද, ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදයන්හි වසන සියලු භික්ෂූන්ට ද, ආපදාවන්හිදී ද, උමතු වූවන් ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මධ්‍ය දේශයෙහි වීම, අඩමසකට අඩු කාලයකදී නෑම, සුදුසු කාලයන්ගේ හෝ ගඟෙන් එතරව යෑමේ හෝ ආපදාවන්ගේ හෝ නොමැති වීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Nahānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නහාන (නෑවීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā

8. දුබ්බණ්ණකරණ (විකෘති පැහැ ගැන්වීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Aṭṭhame alabhīti labho, labho eva lābho, kiṃ alabhi? Cīvaraṃ, kīdisaṃ? Navaṃ, iti ‘‘navacīvaralābhenā’’ti vattabbe anunāsikalopaṃ akatvā navaṃcīvaralābhenāti vuttaṃ, paṭiladdhanavacīvarenāti attho. Majjhe ṭhitapadadvaye panāti nipātamattaṃ. Bhikkhunāti yena laddhaṃ, tassa nidassanaṃ, sesaṃ padatthato uttānameva. Ayaṃ panettha vinicchayo – nivāsanapārupanupagaṃ cīvaraṃ labhitvā tassa niṭṭhitarajanassa yasmiṃ vā tasmiṃ vā padese kaṃsanīlena vā pattanīlena vā kaddamena vā yena kenaci kāḷakena vā morakkhimaṇḍalamaṅgulapiṭṭhīnaṃ aññatarappamāṇaṃ kappabinduṃ ādiyitvā taṃ cīvaraṃ paribhuñjitabbaṃ, anādiyitvā paribhuñjantassa pācittiyaṃ.

අටවන ශික්ෂාපදයෙහි 'අලභි' (ලැබුවේය) යනු ලැබීමයි. ලැබීමම ලාභයයි. කුමක් ලැබුවේද? සිවුරකි. කෙබඳු සිවුරක්ද? අලුත් සිවුරකි. මෙසේ 'නවචීවරලාභේන' යි කිව යුතුව තිබියදී අනුනාසික (නිග්ගහীත) ලෝපය නොකොට 'නවංචීවරලාභේන' යි වදාරන ලදී. අලුත් සිවුරක් ලැබීමෙන් යනු එහි අර්ථයයි. මැද පිහිටි පද දෙක අතර ඇති 'පන' යන්න නිපාත මාත්‍රයකි. 'භික්ඛුනා' යන්නෙන් යමෙකු විසින් සිවුර ලබන ලද්දේ ද ඔහුව දක්වනු ලැබේ. ඉතිරි කොටස පද අර්ථ වශයෙන් පැහැදිලි ය. එහි විනිශ්චය මෙසේ ය: ඇඳීමට හෝ පෙරවීමට සුදුසු සිවුරක් ලැබ, එහි සායම් පෙවීම් කටයුතු අවසන් වූ පසු, එහි යම් කිසි ස්ථානයක නිල්වන් ලෝහ මලින් හෝ, කොළ පැහැති පත්‍ර යුෂයෙන් හෝ, මඩෙන් හෝ, වෙනත් යම් කිසි කළු පැහැයකින් හෝ, මොනර ඇසක ප්‍රමාණයෙන් යුත් හෝ ඇඟිලි පුරුකක ප්‍රමාණයෙන් යුත් හෝ කප්පබිංදුවක් තබා එම සිවුර පරිභෝග කළ යුතුය. කප්පබිංදුව නොතබා පරිභෝග කරන්නාට පාචිත්තියක් වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha attano cīvaraajānanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ādinne anādinnasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Ādinnasaññissa, kappe naṭṭhe, kappakatokāse jiṇṇe, kappakatena akappakate saṃsibbite, pacchā āropitesu aggaḷaanuvātaparibhaṇḍesu taṃ paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Vuttappakārassa cīvarassa akatakappakatā, na naṭṭhacīvarāditā, nivāsanaṃ vā pārupanaṃ vāti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා තමන්ගේ සිවුර හඳුනා නොගැනීමේ කරුණ මුල් කරගෙන පනවන ලදි. මෙය සාධාරණ පනතකි, අණකිරීම් රහිතය (අනාණත්තික), තිකපාචිත්තියකි. කප් බින්දු තබන ලද සිවුරක තබන ලද්දක් නොවේය යන සංඥාව ඇති තැනැත්තාට හෝ සැක ඇති තැනැත්තාට දුක්කටාපත් වේ. කප් බින්දු තබන ලද සිවුරක් යැයි සංඥාව ඇතිව පරිභෝග කරන්නාට, කප් බින්දුව විනාශ වූ කල්හි, කප් බින්දුව තැබූ ස්ථානය දිරා ගිය කල්හි, කප් බින්දු තැබූ සිවුරක් හා කප් බින්දු නොතැබූ සිවුරක් එක්කර මසා ඇති කල්හි, පසුව අණ්ඩ (කැබලි), අනු වාත හෝ පරිභණ්ඩ එක් කළ කල්හි එය පරිභෝග කරන්නාට සහ උම්මත්තකාදීන්ට ඇවැත් නැත. කියන ලද ආකාරයේ සිවුරක කප් බින්දු නොතැබීම, විනාශ වූ සිවුරක් ආදිය නොවීම, හැඳීම හෝ පෙරවීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළු ලොම් ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර මෙය ක්‍රියාක්‍රියාවකි.

Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දුබ්බණ්ණකරණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

9. Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā

9. විකප්පන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Navame vikappetvāti ettha dve vikappanā sammukhāvikappanā parammukhāvikappanā ca. Kathaṃ sammukhāvikappanā hoti? Cīvarānaṃ ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca [Pg.243] ñatvā ‘imaṃ cīvara’nti vā ‘imāni cīvarānī’ti vā ‘etaṃ cīvara’nti vā ‘etāni cīvarānī’ti vā vatvā ‘tuyhaṃ vikappemī’ti vattabbaṃ, ayamekā sammukhāvikappanā. Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati, paribhuñjituṃ pana vissajjetuṃ vā adhiṭṭhātuṃ vā na vaṭṭati. ‘‘Mayhaṃ santakaṃ, mayhaṃ santakāni paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ karohī’’ti (pāci. 374) evaṃ pana vutte paccuddhāro nāma hoti, tato pabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti. Aparo nayo, tatheva cīvarānaṃ ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā tasseva bhikkhuno santike ‘imaṃ cīvara’nti vā ‘imāni cīvarānī’ti vā ‘etaṃ cīvara’nti vā ‘etāni cīvarānī’ti vā vatvā pañcasu sahadhammikesu aññatarassa attanā abhirucitassa yassa kassaci nāmaṃ gahetvā ‘‘tissassa bhikkhuno vikappemī’’ti vā ‘‘tissāya bhikkhuniyā, sikkhamānāya, sāmaṇerassa, tissāya sāmaṇeriyā vikappemī’’ti vā vattabbaṃ, ayaṃ aparāpi sammukhāvikappanā. Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati, paribhogādīsu ekampi na vaṭṭati. Tena pana bhikkhunā ‘‘tissassa bhikkhuno santakaṃ…pe… tissāya sāmaṇeriyā santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ karohī’’ti vutte paccuddhāro nāma hoti, tato pabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti.

නවවන ශික්ෂාපදයෙහි 'විකප්පෙත්වා' යන්නෙහි විකප්පනයෝ (විකල්පනයෝ) දෙදෙනෙක් වෙති. එනම් සම්මුඛ විකප්පනය සහ පරම්මුඛ විකප්පනයයි. සම්මුඛ විකප්පනය කෙසේ වෙයිද? සිවුරුවල තනි හෝ බහු බව (එකක් ද බොහෝ ද යන බව) සහ ළඟ ඇති නැති බව දැන, 'මෙම සිවුර' කියා හෝ 'මෙම සිවුරු' කියා හෝ 'එම සිවුර' කියා හෝ 'එම සිවුරු' කියා හෝ පවසා, 'ඔබට විකල්පනය කරමි' යි පැවසිය යුතුය. මෙය එක් සම්මුඛ විකප්පනයකි. මෙපමණකින් තැන්පත් කර තැබීමට වටී, නමුත් පරිභෝග කිරීමට හෝ පරිත්‍යාග කිරීමට හෝ අධිෂ්ඨාන කිරීමට නොවටී. එහෙත් 'මගේ අයත් දෙය (සිවුර/සිවුරු) පරිභෝග කරන්න හෝ පරිත්‍යාග කරන්න හෝ සුදුසු පරිදි කරන්න' යැයි පැවසූ කල්හි ප්‍රත්‍යුද්ධාරය (පච්චුද්ධාරය) නම් වෙයි. එතැන් සිට පරිභෝග කිරීම ආදිය වටී. තවත් ක්‍රමයක් නම්: එලෙසම සිවුරුවල තනි හෝ බහු බව සහ ළඟ ඇති නැති බව දැන, එම භික්ෂුව සමීපයෙහිදීම 'මෙම සිවුර' කියා හෝ 'මෙම සිවුරු' කියා හෝ 'එම සිවුර' කියා හෝ 'එම සිවුරු' කියා හෝ පවසා, සදම්සහචරයන් පස්දෙනාගෙන් තමා කැමති යම් කිසිවෙකුගේ නම ගෙන 'තිස්ස භික්ෂුවට විකල්පනය කරමි' යි හෝ 'තිස්සා භික්ෂුණියට, සික්ෂමානාවට, සාමණේරයන් වහන්සේට, තිස්සා සාමණේරියට විකල්පනය කරමි' යි පැවසිය යුතුය. මෙය අනෙක් සම්මුඛ විකප්පනයයි. මෙපමණකින් තැන්පත් කර තැබීමට වටී, පරිභෝග කිරීම් ආදී කිසිවක් නොවටී. එම භික්ෂුව විසින් 'තිස්ස භික්ෂුවගේ අයත් දෙය...පෙ... තිස්සා සාමණේරියගේ අයත් දෙය පරිභෝග කරන්න හෝ පරිත්‍යාග කරන්න හෝ සුදුසු පරිදි කරන්න' යැයි පැවසූ කල්හි ප්‍රත්‍යුද්ධාරය නම් වෙයි. එතැන් සිට පරිභෝග කිරීම ආදිය වටී.

Kathaṃ parammukhāvikappanā hoti? Cīvarānaṃ tatheva ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘imaṃ cīvara’nti vā ‘imāni cīvarānī’ti vā ‘etaṃ cīvara’nti vā ‘etāni cīvarānī’ti vā vatvā ‘‘tuyhaṃ vikappanatthāya dammī’’ti vattabbaṃ. Tena vattabbo ‘‘ko te mitto vā sandiṭṭho vā’’ti. Tato itarena purimanayeneva ‘tisso bhikkhū’ti vā…pe… ‘tissā sāmaṇerī’ti vā vattabbaṃ. Puna tena bhikkhunā ‘‘ahaṃ tissassa bhikkhuno dammī’’ti vā…pe… ‘‘tissāya sāmaṇeriyā dammī’’ti vā vattabbaṃ, ayaṃ parammukhāvikappanā. Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati, paribhogādīsu ekampi na vaṭṭati. Tena pana bhikkhunā dutiyasammukhāvikappanāyaṃ vuttanayeneva ‘‘itthannāmassa santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ karohī’’ti vutte paccuddhāro nāma hoti, tato pabhuti paribhogādayopi vaṭṭantīti. Pattavikappanāyampi eseva nayo. Iti imāsu dvīsu vikappanāsu yāya kāyaci vikappanāya pañcasu sahadhammikesu yassa kassaci cīvaraṃ vikappetvā vuttanayena [Pg.244] akatappaccuddhāraṃ vā yena vinayakammaṃ kataṃ, tassa vā vissāsena aggahetvā paribhuñjantassa pācittiyaṃ.

පරම්මුඛ විකප්පනය කෙසේ වෙයිද? සිවුරුවල එලෙසම තනි හෝ බහු බව සහ ළඟ ඇති නැති බව දැන, 'මෙම සිවුර' කියා හෝ 'මෙම සිවුරු' කියා හෝ 'එම සිවුර' කියා හෝ 'එම සිවුරු' කියා හෝ පවසා, 'ඔබට විකල්පනය කරනු පිණිස දෙමි' යි පැවසිය යුතුය. එවිට අනෙක් භික්ෂුව විසින් 'ඔබගේ ස්ථිර මිතුරා හෝ දුටු පමණින් හඳුනන මිතුරා කවුද?' කියා ඇසිය යුතුය. ඉන්පසු අනෙක් තැනැත්තා පෙර පරිදිම 'තිස්ස භික්ෂුව' කියා හෝ... 'තිස්සා සාමණේරිය' කියා හෝ පැවසිය යුතුය. නැවතත් එම භික්ෂුව විසින් 'මම තිස්ස භික්ෂුවට දෙමි' යි හෝ... 'තිස්සා සාමණේරියට දෙමි' යි හෝ පැවසිය යුතුය. මෙය පරම්මුඛ විකප්පනයයි. මෙපමණකින් තැන්පත් කර තැබීමට වටී, පරිභෝග කිරීම් ආදී කිසිවක් නොවටී. එම භික්ෂුව විසින් දෙවන සම්මුඛ විකප්පනයෙහි කියන ලද ක්‍රමයටම 'මහණ, අසවලාගේ අයත් දෙය පරිභෝග කරන්න හෝ පරිත්‍යාග කරන්න හෝ සුදුසු පරිදි කරන්න' යැයි පැවසූ කල්හි ප්‍රත්‍යුද්ධාරය නම් වෙයි. එතැන් සිට පරිභෝග කිරීම ආදිය වටී. පාත්‍ර විකප්පනයෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙසේ මෙම විකප්පන දෙක අතරින් යම් කිසි විකප්පනයකින් සදම්සහචරයන් පස්දෙනාගෙන් යමකුට සිවුරක් විකල්පනය කොට, කියන ලද ක්‍රමයට ප්‍රත්‍යුද්ධාර නොකරන ලද හෝ යමෙකු සමඟ විනය කර්මය කරන ලද ද, ඔහුගේ විශ්වාසයෙන් නොගෙන පරිභෝග කරන භික්ෂුවට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha appaccuddhāraṇaṃ paribhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, taṃ pana adhiṭṭhahantassa vā vissajjentassa vā dukkaṭaṃ, tathā paccuddhāraṇe appaccuddhāraṇasaññissa vematikassa vā. Paccuddhāraṇasaññissa pana vissāsena paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Sāmaṃ vikappitassa appaccuddhāro, vikappanupagacīvaratā, paribhogoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāneva, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත් නුවරදී උපනන්ද හිමියන් අරභයා ප්‍රත්‍යුද්ධාර නොකරන ලද සිවුරු පරිභෝග කිරීමේ කරුණ මුල් කරගෙන පනවන ලදි. මෙය සාධාරණ පනතකි, අණකිරීම් රහිතය, තිකපාචිත්තියකි. එය අධිෂ්ඨාන කරන්නාට හෝ පරිත්‍යාග කරන්නාට දුක්කටාපත් වේ. එසේම ප්‍රත්‍යුද්ධාර කරන ලද්දේ ද, ප්‍රත්‍යුද්ධාර නොකරන ලද්දක්ය යන සංඥාව ඇති තැනැත්තාට හෝ සැක ඇති තැනැත්තාට (දුක්කටාපත් වේ). ප්‍රත්‍යුද්ධාර කරන ලදැයි සංඥාව ඇතිව විශ්වාසයෙන් පරිභෝග කරන්නාට සහ උම්මත්තකාදීන්ට ඇවැත් නැත. තමා විසින්ම විකල්පනය කරන ලද සිවුරෙහි ප්‍රත්‍යුද්ධාර නොවීම, විකල්පනයට සුදුසු සිවුරක් වීම, පරිභෝග කිරීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු කඨින ශික්ෂාපදයට සමානමය. මෙය ක්‍රියාක්‍රියාවකි.

Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

විකප්පන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

10. Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā

10. අපනිධාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame pattanti adhiṭṭhānupagaṃ. Cīvaranti vikappanupagaṃ. Nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccati. Sūcigharaṃ nāma sasūcikaṃ vā asūcikaṃ vā. Kāyabandhanaṃ nāma paṭṭikā vā sūkarantakaṃ vā. Apanidheyyāti apanetvā nidaheyya. Hasāpekkhoti hasādhippāyo. Pācittiyanti sayaṃ apanidhentassa pācittiyaṃ, aññaṃ āṇāpentassa āṇattiyā dukkaṭaṃ, tena apanihite itarassa pācittiyaṃ.

දසවන ශික්ෂාපදයෙහි 'පත්තං' (පාත්‍රය) යනු අධිෂ්ඨානයට සුදුසු පාත්‍රයයි. 'චීවරං' (සිවුර) යනු විකල්පනයට සුදුසු සිවුරයි. 'නිසීදනං' යනු දාවලු සහිත නිසීදනයයි. 'සූචිඝරං' යනු කටු සහිත හෝ කටු රහිත ඉදිකටු කොපුවයි. 'කායබන්ධනං' යනු පටියක් හෝ ඌරු වල්ගා හැඩැති පටියකි. 'අපනිධෙය්‍ය' යනු ඉවත් කොට සඟවන්නේය යන්නයි. 'හසාපෙක්ඛෝ' යනු කවටකම් කිරීමේ (සිනහවීමේ) අදහස ඇතිවය. 'පාචිත්තියං' යනු තමාම සඟවන තැනැත්තාට පාචිත්ති ඇවැත් වේ, අනෙකකු ලවා කරවීමේදී අණ කරන්නාට දුක්කටාපත් වේ, ඔහු විසින් සැඟවූ කල්හි අණ කළ අනෙක් පුද්ගලයාට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha apanidhānavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, vuttappakārāni pana pattādīni ṭhapetvā aññaṃ parikkhāraṃ upasampannassa vā anupasampannassa vā santakaṃ apanidhentassa dukkaṭameva. Dunnikkhittaṃ paṭisāmentassa, ‘‘dhammakathaṃ katvā dassāmī’’ti paṭisāmentassa, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannassa santakānaṃ pattādīnaṃ apanidhānaṃ, vihesetukāmatā vā hasādhippāyatā vāti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා බඩු සඟවා තැබීමේ කරුණ මුල් කරගෙන පනවන ලදි. මෙය සාධාරණ පනතකි, අණකිරීම් සහිතය, තිකපාචිත්තියකි. උපසම්පන්න නොවූවන් කෙරෙහි තිකදුක්කටාපත් වේ. මෙහි දක්වන ලද පාත්‍ර ආදිය හැර උපසම්පන්න හෝ අනුපසම්පන්න අයෙකුගේ වෙනත් පිරිකරක් සඟවන තැනැත්තාට දුක්කටාපත් වේ. නොමනා ලෙස තබන ලද බඩු පිළියෙල කරන්නාට, 'ධර්ම කථාවක් පවත්වා දෙන්නෙමි' යි සිතා පිළියෙල කරන්නාට සහ උම්මත්තකාදීන්ට ඇවැත් නැත. උපසම්පන්න පුද්ගලයෙකුගේ පාත්‍ර ආදී උපකරණ සඟවා තැබීම, වෙහෙසීමට කැමැත්ත හෝ කවටකම් කිරීමේ අදහස යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදාන ශික්ෂාපදයට සමානය.

Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අපනිධාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

Surāpānavaggo chaṭṭho.

හයවන සුරාපාන වර්ගය නිමියේය.

7. Sappāṇakavaggo

7. සප්පාණක වර්ගය

1. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā

1. සංචිච්ච ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sappāṇakavaggassa [Pg.245] paṭhame pāṇoti tiracchānagatapāṇo adhippeto. Taṃ khuddakampi mahantampi mārentassa pācittiyameva, mahante pana upakkamamahantatāya akusalaṃ mahantaṃ hoti.

සප්පාණක වර්ගයේ පළමු ශික්ෂාපදයේ 'ප්‍රාණියා' යන්නෙන් තිරිසන්ගත ප්‍රාණියා අදහස් කරනු ලැබේ. කුඩා හෝ විශාල හෝ වේවා, ඒ තිරිසන් සත්ත්වයා මරන්නා වූ භික්ෂුවට පාචිත්තිය ඇවැත් ම වේ. එසේ වුවද, විශාල සත්ත්වයෙකු මැරීමේදී උපක්‍රමයේ මහත් බව නිසා අකුසලය මහත් වේ.

Sāvatthiyaṃ udāyittheraṃ ārabbha pāṇaṃ jīvitā voropanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, pāṇe vematikassa, apāṇe pāṇasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Apāṇasaññissa, asañcicca, ajānantassa, namaraṇādhippāyassa, ummattakādīnañca anāpatti. Sesaṃ manussaviggahe vuttanayamevāti.

සැවැත්නුවරදී උදායී තෙරුන් වහන්සේ අරභයා ප්‍රාණියෙකු ජීවිතයෙන් තොර කිරීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන (මෙය) පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පනතකි, අණ කිරීම් සහිත ය. ප්‍රාණියෙකු කෙරෙහි සැක ඇති තැනැත්තාට ද, ප්‍රාණියෙකු නොවන දෙයක් කෙරෙහි ප්‍රාණියෙකු යන සංඥාව ඇති තැනැත්තාට ද, (ප්‍රාණියෙකු නොවන දෙයක් කෙරෙහි) සැක ඇති තැනැත්තාට ද දුක්කටාපත්ති වේ. ප්‍රාණියෙකු නොවන බවට සංඥා ඇති තැනැත්තාට ද, නොදැනුවත්ව කරන්නාට ද, නොදන්නා තැනැත්තාට ද, මරණ අදහසක් නොමැති තැනැත්තාට ද, උන්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ඉතිරි කරුණු මනුස්සවිග්ගහ ශික්ෂාපදයේ දක්වන ලද ක්‍රමයට ම දත යුතුය.

Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සංචිච්ච ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

2. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā

2. සප්පාණක ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye sappāṇakanti ye pāṇakā paribhogena maranti, tehi sappāṇakaṃ, tādisañhi jānaṃ paribhuñjantassa payoge payoge pācittiyaṃ.

දෙවන ශික්ෂාපදයේ 'සප්පාණක' යනු යම් කුඩා පණුවන් වැනි සත්ත්වයන් පරිභෝජනය කිරීම නිසා මියයත් ද, එවැනි සතුන් සහිත වූ (පැන්) ය. එවැනි පැන් පණුවන් සහිත බව දැන දැනත් පරිභෝජනය කරන්නා වූ භික්ෂුවට උත්සාහයක් උත්සාහයක් පාසා පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ paribhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha siñcanasikkhāpade vuttanayeneva veditabbanti.

සැවැත්නුවරදී සදෙව් වග භික්ෂූන් අරභයා, පණුවන් සහිත බව දැන දැනත් ජලය පරිභෝජනය කිරීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙහි ඉතිරි කරුණු සිංචන ශික්ෂාපදයේ දක්වන ලද ක්‍රමයෙන් ම දත යුතුය.

Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සප්පාණක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

3. Ukkoṭanasikkhāpadavaṇṇanā

3. උක්කෝටන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye yathādhammanti yo yassa adhikaraṇassa vūpasamāya dhammo vutto, teneva dhammena. Nihatādhikaraṇanti nihataṃ adhikaraṇaṃ, samathakkhandhake (cūḷava. 185 ādayo) satthārā vuttadhammeneva vūpasamitanti attho, vūpasamananayaṃ panassa adhikaraṇasamathesu dassayissāma. Punakammāya ukkoṭeyyāti tassa tassa bhikkhuno santikaṃ gantvā ‘‘akataṃ kamma’’ntiādīni (pāci. 394) vadanto punakaraṇatthāya uccāleyya. Yathāṭhitabhāvena patiṭṭhātuṃ na dadeyya, tassevaṃ karontassa pācittiyaṃ. Yaṃ pana dhammena adhikaraṇaṃ nihataṃ[Pg.246], taṃ sunihatameva. Sace vippakate kamme paṭikkosati, taṃ saññāpetvā kātabbaṃ. Itarathā kammañca kuppati, kārakānañca āpatti.

තුන්වන ශික්ෂාපදයේ 'යථාධම්මං' යනු යම් අධිකරණයක් සංසිඳවීම සඳහා යම් විනය ධර්මයක් වදාරන ලද්දේ ද, ඒ ධර්මයෙන් ම යන්නයි. 'නිහතාධිකරණං' යනු සංසිඳවන ලද අධිකරණයයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් සමථක්ඛන්ධකයේ වදාරන ලද ධර්මයෙන් ම සංසිඳවන ලද අධිකරණය යන්න අර්ථයයි. එහි සංසිඳවීමේ ක්‍රමය 'අධිකරණසමථ' පරිච්ඡේදවලදී පෙන්වා දෙන්නෙමු. 'පුනකම්මාය උක්කෝටෙය්‍ය' යනු ඒ ඒ භික්ෂුව වෙත ගොස්, 'කර්මය නිසි පරිදි නොකරන ලදී' ආදී වශයෙන් පවසමින් නැවත සිදු කිරීම සඳහා අවුස්සන්නේ ද, පැවති පරිදි ම ස්ථිර වීමට ඉඩ නොදෙන්නේ ද, එසේ කරන්නා වූ ඒ භික්ෂුවට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. ධර්මානුකූලව සංසිඳවන ලද යම් අධිකරණයක් වේ ද, එය මනාව සංසිඳවන ලද්දක් ම ය. ඉදින් විනය කර්මය අවසන් වීමට පෙර (අතරමගදී) විරුද්ධත්වය පළ කරන්නේ නම්, ඔහුව මනාව වටහා දී එය කළ යුතුය. එසේ නොවුවහොත් කර්මය ද පිරිහෙයි, කර්මය කරන්නා වූ භික්ෂූන්ට ද ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha ukkoṭanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, dhammakamme vematikassa, adhammakamme dhammakammasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Ubhayesu adhammakammasaññissa, ‘‘adhammena vā vaggena vā akammārahassa vā kammaṃ kata’’nti jānantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Yathādhammaṃ nihatabhāvo, jānanā, ukkoṭanāti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

සැවැත්නුවරදී සදෙව් වග භික්ෂූන් අරභයා, (සංසිඳවූ අධිකරණයක් නැවත) ඇවිස්සීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පනතකි, අණ කිරීමක් නැත. ධර්මකර්මයකදී සැක ඇති තැනැත්තාට ද, අධර්මකර්මයකදී ධර්මකර්මයක් යන සංඥාව ඇති තැනැත්තාට ද, සැක ඇති තැනැත්තාට ද දුක්කටාපත්ති වේ. කරුණු දෙකෙහි ම අධර්මකර්මයක් යන සංඥාව ඇති තැනැත්තාට ද, 'අධර්මයෙන් හෝ වෙන් වූ සංඝයා විසින් හෝ කර්මයට නුසුදුස්සෙකු කෙරෙහි හෝ කර්මය කරන ලදී' යි දැන දැනත් (නැවත ඇවිස්සීමක් කරන්නාට) ද, උන්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ධර්මානුකූලව සංසිඳවන ලද බව, එසේ සංසිඳවූ බව දැනීම, නැවත ඇවිස්සීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨානාදිය අදින්නාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය දුක්ඛ වේදනාවට අයත් වේ.

Ukkoṭanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උක්කෝටන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

4. Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā

4. දුට්ඨුල්ල ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe duṭṭhullanti saṅghādisesaṃ adhippetaṃ, taṃ yena kenaci upāyena ñatvā paṭicchādentassa pācittiyaṃ. Sacepi ‘‘na dāni naṃ kassaci bhikkhuno ārocessāmī’’ti dhuraṃ nikkhipitvā pacchā āroceti, pācittiyaṃ, āpajjitvāva ārocessati. Sace pana evaṃ dhuraṃ nikkhipitvā paṭicchādanatthameva aññassa āroceti, sopi aññassāti etenupāyena samaṇasatampi āpajjatiyeva tāva, yāva koṭi na chijjati. Kathaṃ pana koṭi chijjati? Sace hi āpanno ekassa āroceti, sopi aññassa āroceti, so nivattitvā yenassa ārocitaṃ, tasseva āroceti, evaṃ tatiyena puggalena dutiyassa ārocite koṭi chinnā hoti.

සිව්වන ශික්ෂාපදයේ 'දුට්ඨුල්ල' යන්නෙන් සංඝාදිසේස ඇවැත අදහස් කරනු ලැබේ. එය යම් කිසි ක්‍රමයකින් දැනගෙන සඟවන්නා වූ භික්ෂුවට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. 'දැන් මම මෙය කිසිදු භික්ෂුවකට නොපවසමි' යි වගකීම අත්හැර පසුව පවසන්නේ වුවද, පාචිත්තිය ඇවැතට පැමිණ ම පවසන්නාහ. ඉදින් එසේ වගකීම අත්හැර සඟවාලීමේ අදහසින් ම වෙනත් භික්ෂුවකට පවසන්නේ නම්, ඔහු ද තවත් කෙනෙකුට පවසන්නේ නම්, මේ ක්‍රමයෙන් කෙළවරක් නොවන තාක් භික්ෂූන් සියයක් වුව ද ඇවැතට ම පැමිණෙති. කෙළවරක් වන්නේ කෙසේද? ඉදින් ඇවැතට පත් භික්ෂුව එක් අයෙකුට පවසන්නේ නම්, ඔහු ද වෙනත් අයෙකුට පවසන්නේ නම්, ඔහු නැවත හැරී තමාට පැවසූ ඒ දෙවැන්නාට ම පවසන්නේ නම්, මෙසේ තුන්වන පුද්ගලයා විසින් දෙවැන්නාට පැවසූ කල කෙළවර සිඳෙයි.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha duṭṭhullāpattipaṭicchādanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, duṭṭhullāya āpattiyā ādipade pācittiyaṃ, itaresu dvīsu dukkaṭaṃ, aduṭṭhullāya tikadukkaṭaṃ, anupasampannassa duṭṭhulle vā aduṭṭhulle vā ajjhācāre dukkaṭameva. ‘‘Saṅghassa bhaṇḍanādīni bhavissantī’’ti (pāci. 401) vā ‘‘ayaṃ kakkhaḷo pharuso jīvitantarāyaṃ vā brahmacariyantarāyaṃ vā karissatī’’ti vā anārocentassa, patirūpaṃ bhikkhuṃ apassato[Pg.247], na chādetukāmassa, ‘‘paññāyissati sakena kammenā’’ti anārocentassa, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannassa duṭṭhullāpattijānanaṃ, ‘‘paṭicchādetukāmatāya nārocessāmī’’ti dhuranikkhepoti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni samanubhāsanasaasānevāti.

සැවැත්නුවරදී එක්තරා භික්ෂුවක් අරභයා, දුෂ්ටුල ඇවැතක් සැඟවීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ පනතකි, අණ කිරීමක් නැත. දුෂ්ටුල ඇවැතෙහි පළමු පදයේදී පාචිත්තිය ඇවැත් ද, ඉතිරි පද දෙකේදී දුක්කටාපත්ති ද, දුෂ්ටුල නොවන ඇවැත සැඟවීමේදී තික-දුක්කටාපත්ති ද වේ. උපසම්පන්න නොවූවෙකුගේ සදොස් හෝ නිර්දෝෂී හෝ හැසිරීමක් සැඟවීමේදී දුක්කටාපත්ති ම වේ. 'සංඝයාට කලහ ආදිය ඇතිවන්නේ ය' කියා හෝ 'මොහු රළු ය, සැර පරුෂ ය, මාගේ ජීවිතයට හෝ බ්‍රහ්මචර්යාවට හෝ අනතුරක් කරන්නේ ය' කියා හෝ නොපවසන භික්ෂුවට ද, සුදුසු භික්ෂුවක් නොදැකීමෙන් නොපවසන භික්ෂුවට ද, සඟවනු කැමති නොවීමෙන් නොපවසන භික්ෂුවට ද, 'තමාගේ ක්‍රියාවෙන් ම මෙය හෙළිවනු ඇත' කියා නොපවසන භික්ෂුවට ද, උන්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. උපසම්පන්න භික්ෂුවගේ දුෂ්ටුල ඇවැත දැනීම, 'සඟවනු කැමැත්තෙන් නොපවසමි' යි වගකීම අත්හැරීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨානාදිය සමනුභාසන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දුට්ඨුල්ල ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā

5. ඌනවීසතිවස්ස ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame ūnavīsativassanti paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya aparipuṇṇavīsativassaṃ. Upasampādeyyāti upajjhāyo hutvā upasampādeyya. So ca puggalo anupasampannoti jānantenāpi ajānantenāpi upasampādito anupasampannova. Sace pana so dasavassaccayena aññaṃ upasampādeti, tañce muñcitvā gaṇo pūrati, sūpasampanno. Sopi yāva na jānāti, tāva tassa neva saggantarāyo na mokkhantarāyo, ñatvā pana puna upasampajjitabbaṃ. Te ca bhikkhū gārayhāti ṭhapetvā upajjhāyaṃ avasesā gārayhā honti, sabbe dukkaṭaṃ āpajjanti. Idaṃ tasmiṃ pācittiyanti yo pana upajjhāyo hutvā upasampādeti, tasmiṃyeva puggale idaṃ pācittiyaṃ veditabbaṃ. Tasmā yo ‘‘evaṃ upasampādessāmī’’ti gaṇaṃ vā ācariyaṃ vā pattaṃ vā cīvaraṃ vā pariyesati, sīmaṃ vā sammannati (pāci. 404), udakukkhepaṃ vā paricchindati, so etesu sabbakiccesu ñattiyā, dvīsu ca kammavācāsu dukkaṭāni āpajjitvā kammavācāpariyosāne pācittiyaṃ āpajjati.

පස්වන ශික්ෂාපදයේ 'ඌනවීසතිවස්ස' යනු මව්කුස පිළිසිඳගත් තැන් සිට ගණන් බලා විසි වසරක් සම්පූර්ණ නොවූ යන්නයි. 'උපසම්පාදෙය්‍ය' යනු උපාධ්‍යායවරයා වී උපසම්පදාව සිදු කිරීමයි. 'ඒ පුද්ගලයා උපසම්පන්න නොවේ' යනු දැන දැන හෝ නොදැනුවත්ව හෝ උපසම්පදා කරන ලද ඒ තැනැත්තා සැබවින් ම උපසම්පන්න නොවූවෙක් ම ය. ඉදින් ඔහු දස වසක් ඇවෑමෙන් වෙනත් අයෙකු උපසම්පදා කරන්නේ නම්, ඔහු හැර ගණය පිරෙන්නේ නම්, එම උපසම්පදාව මනාව සිදුවූවක් වේ. ඔහු ද යම් තාක් කල් තමා (විසි වසරක් නොපිරී උපසම්පදා වූ බව) නොදන්නේ ද, ඒ තාක් කල් ඔහුට ස්වර්ගයට ද බාධාවක් නොවේ, නිවනට ද බාධාවක් නොවේ. නමුත් දැනගත් පසු නැවත උපසම්පදා විය යුතුය. 'ඒ භික්ෂූහු ද ගැරහිය යුත්තාහ' යනු උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ හැර ඉතිරි භික්ෂූන් ගැරහිය යුත්තෝ වෙති, සැමදෙනා ම දුක්කටාපත්තියට පැමිණෙති. 'මෙය ඔහුට පාචිත්තිය වේ' යනු යම් කෙනෙකු උපාධ්‍යාය වී උපසම්පදා කෙරේද, ඒ පුද්ගලයාට ම (උපාධ්‍යායවරයාට ම) මේ පාචිත්තිය ඇවැත වන බව දත යුතුය. එබැවින් යමෙක් 'මම මෙසේ උපසම්පදා කරමි' යි සිතා ගණය හෝ ආචාර්යවරයා හෝ පාත්‍රය හෝ සිවුර හෝ සොයයි ද, සීමාව සම්මත කරයි ද, දිය සීමාව සීමා කරයි ද, හෙතෙම මේ සියලු කෘත්‍යයන්හිදී ඤත්තිය නිසාත් කර්මවාචා දෙක නිසාත් දුක්කටාපත්තිවලට පැමිණ, කර්මවාචාව අවසානයේදී පාචිත්තිය ඇවැතට පැමිණෙයි.

Rājagahe sambahule bhikkhū ārabbha ūnavīsativassaṃ upasampādanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, ūnavīsativasse vematikassa, paripuṇṇavīsativasse ūnakasaññino, vematikassa ca dukkaṭaṃ. Ubhayattha paripuṇṇasaññissa, ummattakādīnañca anāpatti. Ūnavīsativassatā, ūnakasaññitā, upasampādananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana paṇṇattivajjaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

රජගහනුවර දී බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා, වයස විසි වසරකට අඩු අයෙකු උපසම්පදා කිරීමේ සිද්ධිය නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණකිරීම් රහිතය (අනාණත්තික). වයස විසි වසරකට අඩු අයෙකු කෙරෙහි සැක ඇති තැනැත්තාට ද, විසි වසර පිරුණු අයෙකු කෙරෙහි 'අඩුය' යන සංඥාව ඇති තැනැත්තාට ද, සැක ඇති තැනැත්තාට ද දුක්කටාපත්ති වේ. දෙතැනදීම 'පිරිපුන් විසි වසර ඇත්තෙක්' යැයි සංඥාව ඇති තැනැත්තාට ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. වයස විසි වසරට අඩු බව, (විසි වසරට) අඩුය යන සංඥාව, උපසම්පදා කිරීම යන මොහු මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨානය ආදිය අදින්නාදානය හා සමානය. මෙය වනාහි පැනවීම් උල්ලංඝනය නිසා වන වරදකි (පන්නත්තිවජ්ජ), සිත තුනක් ඇත්තේය (ත්‍රිචිත්තක), වේදනා තුනක් ඇත්තේය (ත්‍රිවේදනක) යනුයි.

Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඌනවිසිවස් සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

6. Theyyasatthasikkhāpadavaṇṇanā

6. ථෙය්‍යසත්ථ සික්ඛාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe [Pg.248] ye rājānaṃ vā vañcetvā suṅkaṃ vā pariharitukāmā corā katakammā ceva akatakammā ca maggappaṭipannā, tesu idha theyyasatthasaññino tassa theyyasatthabhāvaṃ ñatvā tena saddhiṃ saṃvidhāya gacchantassa saṃvidhāne ca gamane ca ovādavagge vuttanayena āpattivinicchayo veditabbo.

හයවැන්නෙහි - යම් සොරු කෙනෙක් රජු රවටා හෝ රේගු බදු මඟහැරීමට කැමතිව, සොරකම් කරන ලද්දාහු හෝ සොරකම් නොකරන ලද්දාහු හෝ මාර්ගයට පිළිපන්නාහු ද, ඔවුන් කෙරෙහි මෙහි 'සොර ගැල් කණ්ඩායමක්' යන සංඥාව ඇතිව, එහි සොර ගැල් කණ්ඩායම් ස්වභාවය දැන, ඔහු සමඟ කතිකා කොට යන භික්ෂුවට, කතිකා කිරීමෙහි දී ද යාමෙහි දී ද ඕවාද වර්ගයෙහි වදාළ ක්‍රමයෙන් ඇවැත් විනිශ්චය දත යුතුය.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha theyyasatthena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, manussesu asaṃvidahantesu sayameva saṃvidahitvā gacchantassa, theyyasatthe vematikassa, atheyyasatthe theyyasatthasaññino, vematikassa ca dukkaṭaṃ. Atheyyasatthasaññissa, asaṃvidahitvā vā kālavisaṅketena vā, āpadāsu vā, gacchantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Theyyasatthabhāvo, jānanaṃ, saṃvidhānaṃ, avisaṅketena gamananti imānettha cattāri aṅgāni. Theyyasatthasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

සැවැත්නුවර දී එක්තරා භික්ෂුවක් අරභයා, සොර ගැල් කණ්ඩායමක් සමඟ කතිකා කොට එකම දීර්ඝ මාර්ගයකට පිළිපැනීමේ සිද්ධිය නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණකිරීම් රහිතය. මිනිසුන් කතිකා නොකරද්දී තමාම කතිකා කොට යන්නහුට ද, සොර ගැල් කණ්ඩායම කෙරෙහි සැක ඇති විට ද, සොර ගැල් කණ්ඩායමක් නොවන කල්හි සොර ගැල් කණ්ඩායමක් යැයි සංඥාව ඇති විට ද, සැක ඇති විට ද දුක්කටාපත්ති වේ. සොර ගැල් කණ්ඩායමක් නොවන බවට සංඥාව ඇති විට, කතිකා නොකොට හෝ වේලාව වෙනස් වීමෙන් (කාල විසංකේතයෙන්) හෝ ආපදාවලදී හෝ යන්නහුට ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සොර ගැල් කණ්ඩායමක් වීම, එය දැන ගැනීම, කතිකා කිරීම, කාලය වෙනස් නොකොට (අවිසංකේතයෙන්) යාම යන මොහු මෙහි අංග හතරයි. සොර ගැල් සමුට්ඨානයයි (ථෙය්‍යසත්ථසමුට්ඨානය), ක්‍රියාවකි, සංඥාවිමොක්ඛයකි, සචිත්තක වේ, පන්නත්තිවජ්ජ වේ, කායකර්ම වාක්කර්ම වේ, ත්‍රිචිත්තක වේ, ත්‍රිවේදනක වේ.

Theyyasatthasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ථෙය්‍යසත්ථ සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā

7. සංවිධාන සික්ඛාපද වර්ණනාව

Sattame sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha mātugāmena saddhiṃ ekaddhānamaggaṃ paṭipajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhānasikkhāpade vuttanayeneva veditabbanti.

සත්වැන්නෙහි - සැවැත්නුවර දී එක්තරා භික්ෂුවක් අරභයා, මාතුගාමයක (ස්ත්‍රියක) සමඟ කතිකා කොට එකම දීර්ඝ මාර්ගයකට පිළිපැනීමේ සිද්ධිය නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙහි ඉතිරි විස්තර භික්ෂුණියක සමඟ කතිකා කිරීමේ සික්ඛාපදයෙහි වදාළ ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සංවිධාන සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

8. Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

8. අරිට්ඨ සික්ඛාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame saggamokkhānaṃ antarāyaṃ karontīti antarāyikā, te kammakilesavipākaupavādapaññattivītikkamanavasena pañcavidhā. Tesu mudukānaṃ [Pg.249] attharaṇādīnaṃ phasso viya itthisamphassopi vaṭṭatīti methunavītikkamane dosaṃ adisvā paññattivītikkamantarāyike sandhāya ‘‘yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’’ti vuttaṃ. Anekapariyāyenāti ‘‘aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā’’tiādīhi (ma. ni. 2.42; pāci. 417; cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 147) nekehi kāraṇehi. So bhikkhu bhikkhūhīti ye passanti vā suṇanti vā, tehi tikkhattuṃ evaṃ vattabbo ‘‘mā āyasmā evaṃ avaca…pe… alañca pana te paṭisevato antarāyāyā’’ti. Evaṃ vutte appaṭinissajjantassa dukkaṭaṃ, sutvā avadantānampi dukkaṭaṃ. Puna saṅghamajjhampi ākaḍḍhitvā tatheva vattabbo, tatrāpi tassa appaṭinissajjane, itaresañca avacane dukkaṭameva. Evampi appaṭinissajjanto puna ñatticatutthena kammena yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbo, athassa appaṭinissajjato puna ñattiyā ca dvīhi ca kammavācāhi dukkaṭaṃ, kammavācāpariyosāne pācittiyaṃ.

අටවැන්නෙහි - ස්වර්ග මෝක්ෂයන්ට අන්තරාය (බාධා) පමුණුවන බැවින් 'අන්තරායික' නම් වේ. ඒවා කර්ම, කිලෙස, විපාක, උපවාද, පන්නත්තිවීතික්කම වශයෙන් පස් වැදෑරුම් වේ. ඒ අතුරින් මෘදු වූ ඇතිරිලි ආදියේ ස්පර්ශය මෙන් ස්ත්‍රී ස්පර්ශය ද සුදුසු යැයි මෛථුන ධර්මයෙහි වරදක් නොදැක, ප්‍රඥප්ති ඉක්මවීම් නම් වූ අන්තරායික ධර්මය අරභයා 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් මේ අන්තරායකර ධර්ම කෙනෙක් වදාරන ලද්දාහු ද, ඒවා සේවනය කරන්නහුට බාධාවක් නොවේ' යැයි (අරිට්ඨ භික්ෂුව විසින්) පවසන ලදී. 'අනේක පරියායෙන' යනු 'කාමයෝ වනාහි ඇටසැකිල්ලක් බඳුය' යනාදී බොහෝ කරුණුවලින් (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බැවිනි). 'ඒ භික්ෂුව භික්ෂූන් විසින්' යනු යම් භික්ෂූන් දකිත් ද හෝ අසත් ද, ඔවුන් විසින් තුන් වරක් මෙසේ කිව යුතුය: 'ඇවැත්නි, මෙසේ නොකියන්න...පෙ... ඒවා සේවනය කරන්නහුට ඒකාන්තයෙන්ම අන්තරාය පිණිස පවතී' යැයි කිව යුතුය. මෙසේ කී කල්හි නොහරින්නා වූ භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ. අසා සිටිමින් නොකියන්නා වූ භික්ෂූන්ට ද දුක්කටාපත්ති වේ. නැවත සංඝ මධ්‍යයට ඇදගෙන ගොස් එසේම කිව යුතුය. එතැනදීත් ඔහු විසින් නොහැරීමේ දී ද, අන්‍යයන්ගේ නොකීමෙහි දී ද දුක්කටාපත්තිම වේ. මෙසේ ද නොහරින්නා වූ භික්ෂුව නැවත ඥත්ති චතුත්ථ කර්මයෙන් තුන් වරක් දක්වා සමනුභාෂණය (අනුශාසනා) කළ යුතුය. එවිට ද නොහරින ඔහුගේ ඥත්තියෙන් ද, කර්මවාචා දෙකකින් ද දුක්කටාපත්ති වේ. කර්මවාචාව අවසානයෙහි පාචිත්තිය වේ.

Sāvatthiyaṃ ariṭṭhaṃ ārabbha pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, adhammakamme tikadukkaṭaṃ. Asamanubhāsiyamānassa, paṭinissajjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Dhammakammatā, samanubhāsanā, appaṭinissajjananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni samanubhāsanasadisānevāti.

සැවැත්නුවර දී අරිට්ඨ භික්ෂුව අරභයා, ලාමක දෘෂ්ටිය නොහැරීමේ සිද්ධිය නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණකිරීම් රහිතය, තිකපාචිත්තියකි, අධර්ම කර්මයකදී තිකදුක්කටාපත්ති වේ. සමනුභාෂණය නොකරනු ලබන්නහුට ද, දෘෂ්ටිය හරින්නහුට ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ධර්මකර්මතාවය, සමනුභාෂණය, දෘෂ්ටිය නොහැරීම යන මොහු මෙහි අංග තුනයි. සමුඨාන ආදිය සමනුභාෂණ සික්ඛාපදයට සමානමය.

Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අරිට්ඨ සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

9. Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā

9. උක්ඛිත්තසම්භෝග සික්ඛාපද වර්ණනාව

Navame tathāvādināti ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhamma’’ntiādivādinā. Akatānudhammenāti anudhammo vuccati āpattiyā adassane vā appaṭikamme vā pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge vā dhammena vinayena ukkhittakassa anulomavattaṃ disvā kataosāraṇā, so osāraṇasaṅkhāto anudhammo yassa na kato, ayaṃ akatānudhammo nāma, tādisena saddhinti attho. Sambhuñjeyya vāti āmisasambhogaṃ vā dhammasambhogaṃ vā kareyya. Saṃvaseyya vāti uposathādikaṃ saṅghakammaṃ kareyya[Pg.250]. Saha vā seyyaṃ kappeyyāti nānūpacārepi ekacchanne nipajjeyya. Tattha āmisaparibhoge ekappayogena bahūpi dadato vā gaṇhato vā ekaṃ pācittiyaṃ, vicchindane sati payoge payoge pācittiyaṃ. Dhammasambhoge padādīhi uddisantassa vā uddisāpentassa vā padasodhamme vuttanayena, saṃvāse kammapariyosānavasena, sahaseyyāya ekasmiṃ nipanne itarassa nipajjanappayogavasena āpattiparicchedo veditabbo.

නවවැන්නෙහි - 'තථාවාදිනා' යනු 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දෙසන ලද ධර්මය මම මෙසේ (දනිමි)' යනාදී වශයෙන් පවසන්නා වූ යන්නයි. 'අකතානුධම්මෙන' යන්නෙහි - ඇවැත් නොදැකීම නිසා හෝ, පිළියම් නොකිරීම නිසා හෝ, ලාමක දෘෂ්ටිය නොහැරීම නිසා හෝ ධර්මානුකූලව විනයානුකූලව නෙරපන ලද (උක්ඛිත්තක) භික්ෂුවගේ අනුලෝම වත් පිළිවෙත් දැක, කරනු ලබන ඔසාරණය (නැවත සංඝයා අතරට පිළිගැනීම) 'අනුධර්ම' යැයි කියනු ලැබේ. යම් භික්ෂුවක් කෙරෙහි ඔසාරණ සංඛ්‍යාත ඒ අනුධර්මය නොකරන ලද්දේ ද, ඔහු 'අකතානුධර්ම' නම් වේ. එවැනි භික්ෂුවක සමඟ යන්න අර්ථයයි. 'සම්භුඤ්ජෙය්‍ය වා' යනු ආමිස සම්භෝගය හෝ ධර්ම සම්භෝගය හෝ කරන්නේය. 'සංවසේය්‍ය වා' යනු උපෝසථ ආදී සංඝ කර්ම කරන්නේය. 'සහ වා සෙය්‍යං කප්පෙය්‍ය' යනු වෙනස් උපචාරයන්හි වුවද එකම වහලක් යට නිදන්නේය යන්නයි. එහි ආමිස පරිභෝගයෙහි දී එක් ප්‍රයෝගයකින් බොහෝ දේ දුන්න ද ගත්ත ද එක් පාචිත්තියක් වේ, (දීමේ හෝ ගැනීමේ) ක්‍රියාව කඩ කළ කල්හි ප්‍රයෝගයක් ප්‍රයෝගයක් පාසා පාචිත්තිය වේ. ධර්ම සම්භෝගයෙහි දී පද ආදියෙන් උගන්වන්නාට හෝ උගන්වා ගන්නාට පදසෝධම්ම සික්ඛාපදයෙහි වදාළ ක්‍රමයෙන් ද, සංවාසයෙහි දී කර්මාවසාන වශයෙන් ද, සහසෙය්‍යාවෙහි දී එක් අයෙකු නිදාගත් කල්හි අනෙකාගේ නිදාගැනීමේ ප්‍රයෝගයේ වශයෙන් ද ඇවැත් ප්‍රමාණය දත යුතුය.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha ariṭṭhena bhikkhunā saddhiṃ sambhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, ukkhittake vematikassa, anukkhittake ukkhittakasaññino ceva vematikassa ca dukkaṭaṃ. Ubhosu anukkhittakasaññissa, ‘‘osārito’’ti vā ‘‘taṃ diṭṭhiṃ paṭinissaṭṭho’’ti vā jānantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Akatānudhammatā, jānanā, sambhogādikaraṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana paṇṇattivajjaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

සැවැත්නුවර දී සදවග භික්ෂූන් අරභයා, (නෙරපන ලද) අරිට්ඨ භික්ෂුව සමඟ පරිභෝග කිරීමේ සිද්ධිය නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අණකිරීම් රහිතය. නෙරපන ලද භික්ෂුව කෙරෙහි සැක ඇති විට ද, නෙරපනු නොලැබූ භික්ෂුව කෙරෙහි 'නෙරපන ලද්දෙක්' යැයි සංඥාව ඇති විට ද, සැක ඇති විට ද දුක්කටාපත්ති වේ. දෙදෙනා කෙරෙහිම 'නෙරපනු නොලැබූවෙක්' යැයි සංඥාව ඇති විට ද, 'ඔසාරණය කරන ලදී' කියා හෝ 'ඒ දෘෂ්ටිය හරින ලදී' කියා හෝ දැනගන්නහුට ද, උම්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. අකතානුධර්ම බව, දැනගැනීම, සම්භෝගාදිය කිරීම යන මොහු මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨානය ආදිය අදින්නාදානය හා සමානය. මෙය වනාහි පැනවීම් උල්ලංඝනය නිසා වන වරදකි (පන්නත්තිවජ්ජ), සිත තුනක් ඇත්තේය (ත්‍රිචිත්තක), වේදනා තුනක් ඇත්තේය (ත්‍රිවේදනක) යනුයි.

Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උක්ඛිත්තසම්භෝග සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

10. Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā

10. කණ්ටක ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame samaṇuddesoti sāmaṇero. Carāti gaccha. Pireti para amāmaka. Vinassāti nassa, yattha taṃ na passāma, tattha gacchāti vuttaṃ hoti. Tathānāsitantiettha saṃvāsanāsanā liṅganāsanā daṇḍakammanāsanāti tisso nāsanā. Tattha āpattiyā adassanādīsu ukkhepanā saṃvāsanāsanā nāma. Dūsako nāsetabbo (pārā. 66), mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethāti (cūḷava. 193; pārā. 384) ayaṃ liṅganāsanā nāma. ‘‘Ajjatagge te, āvuso samaṇuddesa, na ceva so bhagavā satthā apadisitabbo’’ti (pāci. 429) ayaṃ daṇḍakammanāsanā nāma, ayaṃ idhādhippetā. Tena vuttaṃ ‘‘tathānāsita’’nti. Upalāpeyyāti ‘‘pattaṃ vā cīvaraṃ vā uddesaṃ vā paripucchaṃ vā dassāmī’’ti saṅgaṇheyya. Upaṭṭhāpeyyāti cuṇṇamattikādīni sādiyanto tena [Pg.251] attano upaṭṭhānaṃ kārāpeyya. Sambhogasahaseyyā anantarasikkhāpade vuttanayā eva, tasmā āpattiparicchedopettha tasmiṃ vuttanayeneva veditabbo.

දසවන (ශික්ෂාපදයේ). 'සමණුද්දෙස' යනු සාමණේරයා ය. 'චර' යනු යන්න (පලයන්න) යන්නයි. 'පිරෙ' යනු ත්‍රිවිධ රත්නය කෙරෙහි ආදරයක් නැති, පරස්තර වූ (අඥාන) පුද්ගලයා ය. 'විනස්ස' යනු විනාශ වී යව, අපට නුඹව නොපෙනෙන තැනකට යව යන්නයි. 'තථානාසිතං' යන මෙහි සංවාසනාසනාව, ලිංගනාසනාව සහ දණ්ඩකම්මනාසනාව යනුවෙන් ප්‍රණාශනයෝ (නෙරපා හැරීම්) තිදෙනෙකි. ඒ අතරින්, ඇවත නොදැකීම ආදී කරුණු නිසා නෙරපා හැරීම (උත්ඛේපනීය කර්මය) 'සංවාසනාසනාව' නම් වේ. ශාසනය දූෂණය කරන සාමණේරයා නෙරපිය යුතුය, මෙත්තියා භික්ෂුණිය නෙරපා හරින්න (සිවුරු හරවන්න) යන මේ 'ලිංගනාසනාව' නම් වේ. 'ඇවැත්නි සාමණේරය, අද පටන් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔබට ශාස්තෘවරයා කොට නොහැඟවිය යුතුය' යන මේ 'දණ්ඩකම්මනාසනාව' නම් වේ. මෙහි අදහස් කරන්නේ මෙයයි. එබැවින් 'එසේ නෙරපන ලද' (තථානාසිතං) යැයි වදාරන ලදී. 'උපලාපෙය්‍ය' යනු පාත්‍රයක් හෝ සිවුරක් හෝ උදෙසීමක් (පාළි ඉගැන්වීමක්) හෝ විචාරීමක් (අටුවා ඉගැන්වීමක්) හෝ දෙන්නෙමි යි කියා තමන් වෙත නතු කර ගැනීමයි (මුළා කිරීමයි). 'උපට්ඨාපෙය්‍ය' යනු නෑමට ගන්නා සබන් කුඩු, මැටි ආදිය පිළිගනිමින්, ඔහු ලවා තමන්ට උපස්ථාන කරවා ගැනීමයි. සම්භෝගය සහ සහසෙය්‍යාව පිළිබඳව මීට පෙර ශික්ෂාපදයේ සඳහන් වූ ක්‍රමයම වේ. එබැවින් මෙහි ද ඇවැත් ප්‍රමාණයන් ඒ ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha kaṇṭakasamaṇuddesaupalāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesaṃ ariṭṭhasikkhāpade vuttasadisamevāti.

සැවැත් නුවරදී සදෙව් වග භික්ෂූන් අරභයා කණ්ටක සාමණේරයා උපලාපනය කිරීමේ (මුළා කර තමන් වෙත නතු කර ගැනීමේ) කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. ඉතිරි විස්තරය අරිට්ඨ ශික්ෂාපදයේ දැක්වූ පරිදිම වේ.

Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

කණ්ටක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

Sappāṇakavaggo sattamo.

සත්වන සප්පාණක වර්ගයයි.

8. Sahadhammikavaggo

8. සහධම්මික වර්ගය

1. Sahadhammikasikkhāpadavaṇṇanā

1. සහධම්මික ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sahadhammikavaggassa paṭhame sahadhammikaṃ vuccamānoti imassattho dubbacasikkhāpade vutto. Etasmiṃ sikkhāpadeti etasmiṃ sikkhāpade yaṃ vuttaṃ, taṃ na tāva sikkhissāmīti attho. Pācittiyanti ettha pana anādariyabhayā lesena evaṃ vadantassa vācāya vācāya pācittiyaṃ veditabbaṃ. Sikkhamānenāti ovādaṃ sirasā sampaṭicchitvā sikkhitukāmeneva hutvā. Aññātabbanti ājānitabbaṃ. Paripucchitabbanti ‘‘imassa ko attho’’ti paripucchitabbaṃ. Paripañhitabbanti cintetabbaṃ tulayitabbaṃ.

සහධම්මික වර්ගයේ පළමු ශික්ෂාපදයේ එන 'සහධම්මිකං වුච්චමානෝ' යන පදයේ අර්ථය දුබ්බච ශික්ෂාපදයේ විස්තර කරන ලදී. 'එතස්මිං සික්ඛාපදේ' යනු 'මේ ශික්ෂාපදයේ යමක් කියන ලද ද, එය තාම නොහික්මෙමි' යන අර්ථයයි. 'පාචිත්තියං' යන මෙහි වනාහි, අනාදරය නිසා ඇවතට ඇති බියෙන් ව්‍යාජ ලෙස මෙසේ පවසන භික්ෂුවගේ වචනයක් වචනයක් පාසා පාචිත්තිය ඇවැත් වන බව දත යුතුය. 'සික්ඛමානේන' යනු අවවාදය හිස මුදුනින් පිළිගෙන හික්මීමට කැමති වූවෙකු වෙමින් යන්නයි. 'අඤ්ඤාතබ්බං' යනු නොදන්නා දෙය දැනගත යුතුය යන්නයි. 'PARIPUCCHITABBAṄ' යනු 'මෙහි අර්ථය කුමක්ද?' කියා නැවත නැවත විමසිය යුතුය යන්නයි. 'පරිපඤ්හිතබ්බං' යනු සිතා බැලිය යුතුය, සසඳා බැලිය යුතුය යන්නයි.

Kosambiyaṃ channattheraṃ ārabbha evaṃ bhaṇanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, ubhohipi ‘‘idaṃ na sallekhāyā’’tiādinā (pāci. 436) nayeneva appaññattena vuccamānassāpi evaṃ vadato dukkaṭameva. ‘‘Jānissāmi sikkhissāmī’’ti bhaṇantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannassa paññattena vacanaṃ, asikkhitukāmatāya evaṃ vacananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

කොසඹෑ නුවරදී ඡන්න තෙරුන් අරභයා මෙසේ පැවසීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණ කිරීමක් නැත (අනාණත්තිකයි), තිදෙනෙකුට පාචිත්තිය වේ, උපසම්පන්න නොවූවෙකු සම්බන්ධයෙන් තිකදුක්කට වේ. උපසම්පන්න, අනුපසම්පන්න යන දෙදෙනාටම 'මෙය කෙලෙස් නැසීමට හේතු නොවේ' ආදී ක්‍රමයෙන් විනයෙහි නොපැනවූ සූත්‍ර, අභිධර්ම ධර්මයන්ගෙන් කියනු ලබන කල්හි වුවද මෙසේ පවසන පුද්ගලයාට දුක්කට ඇවැත් වේ. 'මම දැනගන්නෙමි, හික්මෙන්නෙමි' යි පවසන්නාට සහ උම්මත්තක ආදීන්ට ඇවැත් නැත. උපසම්පන්නයෙකුට පැනවූ විනය වචනයෙන් කීම ද, නොහික්මීමේ කැමැත්තෙන් මෙසේ පැවසීම ද යන මේ කරුණු දෙක මෙහි අංග වේ. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය දුක්ඛ වේදනාවට අයත් වේ.

Sahadhammikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සහධම්මික ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

2. Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā

2. විලේඛන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye [Pg.252] uddissamāneti ācariyena antevāsikassa vuccamāne vā sajjhāyavasena parivattiyamāne vā. Khuddānukhuddakehīti khuddakehi ca anukhuddakehi ca. Yāvadevāti tesaṃ saṃvattanamariyādaparicchedavacanaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – etāni hi ye uddisanti vā uddisāpenti vā sajjhāyanti vā, tesaṃ tāva saṃvattanti, yāva ‘‘kappati nu kho, na kappati nu kho’’ti kukkuccavippaṭisāro, vihesā, vicikicchā manovilekhā ca uppajjantiyeva. Atha vā yāvadevāti atisayavavatthāpanaṃ. Tassa ‘saṃvattantī’tiiminā sambandho, kukkuccāya vihesāya vilekhāya ativiya saṃvattantiyevāti vuttaṃ hoti. Sikkhāpadavivaṇṇaketi evaṃ sikkhāpadānaṃ vivaṇṇake garahaṇe pācittiyaṃ hotīti attho.

දෙවැනි ශික්ෂාපදයේ 'උද්දිස්සමානේ' යනු ආචාර්යවරයා විසින් අතවැසියාට උගන්වනු ලබන කල්හි හෝ සජ්ඣායනා කිරීමේ වශයෙන් නැවත නැවත පවත්වනු ලබන කල්හි හෝ පාඩම් දෙන කල්හි ය. 'ඛුද්දානුඛුද්දකේහි' යනු කුඩා වූ ද, ඊටත් වඩා කුඩා වූ ද (ශික්ෂාපදයන්ගෙන්) යන්නයි. 'යාවදේව' යනු ඒ කුකුස ආදියේ ඇතිවීමේ සීමාව කපා දැක්වීමේ වචනයකි. මෙයින් කියන ලද්දේ මෙයයි - මේ ඛුද්දානුඛුද්දක ශික්ෂාපදයන් යම් භික්ෂූන් කෙනෙක් තමන් උදෙසත් ද, අන් ලවා උදෙසවත් ද, සජ්ඣායනා කෙරෙත් ද, ඔවුන්ට 'මෙය කැපද, නොකැපද' කියා කුකුස හා පසුතැවිල්ල (කුක්කුච්ච විප්පටිසාරය), වෙහෙස, විචිකිච්ඡාව සහ සිතෙහි කැළඹීම (මනෝවිලේඛය) උපදින තාක් පමණක් ඒවා පවතී. නැතහොත් 'යාවදේව' යනු අතිශයින් සීමා කිරීමේ වචනයකි. එහි 'සංවත්තንති' යන්න සමඟ සම්බන්ධය මෙසේය - කුකුසට, වෙහෙසට, මනෝවිලේඛයට අතිශයින්ම පවතින්නේය යන්නයි. 'සික්ඛාපදවිවණ්ණකේ' යනු මෙසේ ශික්ෂාපදයන්ට ගර්හා කිරීමෙහි, นින්දා කිරීමෙහි පාචිත්තිය ඇවැත් වේ යන්නයි.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha vinayavivaṇṇanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampannassa vivaṇṇane tikadukkaṭaṃ, ubhinnampi aññadhammavivaṇṇane dukkaṭameva. Na vivaṇṇetukāmassa, ‘‘iṅgha tāva suttante vā gāthāyo vā abhidhammaṃ vā pariyāpuṇassu, pacchāpi vinayaṃ pariyāpuṇissasī’’ti bhaṇato, ummattakādīnañca anāpatti. Garahitukāmatā ca, upasampannassa santike sikkhāpadavivaṇṇanañcāti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

සැවැත් නුවරදී සදෙව් වග භික්ෂූන් අරභයා විනය හෙළා දැකීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණ කිරීමක් නැත (අනාණත්තිකයි), තිදෙනෙකුට පාචිත්තිය වේ, අනුපසම්පන්නයා ඉදිරියේ හෙළා දැකීමෙන් තිකදුක්කට වේ. උපසම්පන්න, අනුපසම්පන්න යන දෙදෙනා ඉදිරියෙහිම විනය හැර වෙනත් ධර්මයන් (සූත්‍ර, අභිධර්ම) හෙළා දැකීමෙන් දුක්කට ඇවැත් වේ. හෙළා දැකීමේ අදහසක් නැතිව 'පළමුව සූත්‍ර හෝ ගාථා හෝ අභිධර්මය හෝ ඉගෙන ගන්න, පසුව විනය ඉගෙන ගත හැකිය' යි පවසන්නාට සහ උම්මත්තක ආදීන්ට ඇවැත් නැත. ගර්හා කිරීමේ අදහස ද, උපසම්පන්නයෙකු ඉදිරියෙහි ශික්ෂාපද හෙළා දැකීම ද යන මේ කරුණු දෙක මෙහි අංග වේ. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය දුක්ඛ වේදනාවට අයත් වේ.

Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

විලේඛන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

3. Mohanasikkhāpadavaṇṇanā

3. මෝහන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye anvaḍḍhamāsanti anupaṭipāṭiyā addhamāse addhamāse. Uddissamāneti uposathavasena uddisiyamāne. Yañca tattha āpattiṃ āpannoti yaṃ so anācāraṃ ācaritvā aññāṇakena āpannabhāvaṃ jānāpetukāmo evamāha, tasmiṃ anācāre yaṃ āpattiṃ āpanno. Tañca yathādhammo kāretabboti aññāṇakena āpannattā mokkho natthi, yathā pana dhammo ca vinayo ca ṭhito, tathā taṃ āpattiṃ kāretabbo, desanāgāminiyā desāpetabbo, vuṭṭhānagāminiyā vuṭṭhāpetabboti [Pg.253] attho. Uttari cassa moho āropetabboti yathādhammakaraṇato ca uttari ‘‘tassa te, āvuso’’tiādivacanehi ninditvā tassa puggalassa ñattidutiyakammena moho āropetabbo. Idaṃ tasmiṃ mohanake pācittiyanti yo evaṃ āropite mohe puna moheti, tasmiṃ mohanake puggale idaṃ pācittiyaṃ veditabbaṃ, na anāropite moheti attho.

තුන්වැනි ශික්ෂාපදයේ 'අන්වඩ්ඪමාසං' යනු අනුපිළිවෙලින් අඩමසක් අඩමසක් පාසා (පෝයෙන් පෝයට) යන්නයි. 'උද්දිස්සමානේ' යනු පොහොය කිරීමේ වශයෙන් දේශනා කරනු ලබන කල්හි ය. 'යඤ්ච තත්ථ ආපත්තිං ආපන්නෝ' යනු ඔහු යම් අනාචාරයක් (නොකටයුත්තක්) කොට, නොදන්නා බව නිසා ඇවතට පැමිණි බව අඟවනු කැමතිව මෙසේ පැවසුවේද, ඒ අනාචාරය නිසා යම් ඇවතකට පැමිණියේද යන්නයි. 'තඤ්ච යථාධම්මෝ කාරේතබ්බෝ' යනු නොදැනීම නිසා ඇවතට පැමිණි බැවින් එයින් මිදීමක් නැත, එහෙත් යම් සේ ධර්මය හා විනය පිහිටා තිබේද, එසේ ඒ ඇවත පිළියම් කරවා ගත යුතුය, දේසනාගාමී ඇවතක් නම් දෙසවා ගත යුතුය, වුඨානගාමී ඇවතක් නම් ඇවතින් නැගී සිටුවිය යුතුය යන්නයි. 'උත්තරි චස්ස මෝහෝ ආරෝපේතබ්බෝ' යනු ධර්මානුකූලව පිළියම් කරවීමට අමතරව 'ඇවැත්නි, ඔබට...' ආදී වචනවලින් ගර්හා කොට, ඒ පුද්ගලයා කෙරෙහි ඤත්තිදුතිය කර්මවාචාවෙන් මෝහකර්මය (මුළාකිරීමේ වရද) ආරෝපණය කළ යුතුය. 'ඉදං තස්මිං මෝහනකේ පාචිත්තියං' යනු මෙසේ මෝහකර්මය ආරෝපණය කළ පසු නැවතත් මුළා කරයිද, ඒ මුළා කරන්නා වූ පුද්ගලයා කෙරෙහි මේ පාචිත්තිය ඇවැත් වන බව දත යුතුය, මෝහකර්මය ආරෝපණය නොකළ කල්හි නොවේ යන්න අර්ථයයි.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha mohanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, adhammakamme tikadukkaṭaṃ, anāropite mohe dukkaṭameva. Yena na vitthārena sutaṃ, ūnakadvattikkhattuṃ vā vitthārena sutaṃ, ye ca na mohetukāmā tesaṃ, ummattakādīnañca anāpatti. Mohāropanaṃ, mohetukāmatā, vuttanayena sutabhāvo, mohananti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

සැවැත් නුවරදී සදෙව් වග භික්ෂූන් අරභයා මුළා කිරීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණ කිරීමක් නැත (අනාණත්තිකයි), තිදෙනෙකුට පාචිත්තිය වේ, අධර්ම කර්මයකදී තිකදුක්කට වේ, මෝහකර්මය ආරෝපණය නොකරන ලද කල්හි මුළා කිරීමේදී දුක්කට ඇවැත් පමණක් වේ. යමෙකු විසින් විස්තර වශයෙන් (ප්‍රාතිමෝක්ෂය) නොඅසන ලද්දේ ද, නැතහොත් දෙතුන් වතාවකට වඩා අඩුවෙන් විස්තර වශයෙන් අසන ලද්දේ ද, මුළා කිරීමේ අදහසක් නැති අයට ද සහ උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෝහ ආරෝපණය කිරීම, මුළා කිරීමේ අභිප්‍රාය, ඉහත සඳහන් කළ පරිදි ඇසූ බව, මුළා කිරීම යන මේ කරුණු හතර මෙහි අංග වේ. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය දුක්ඛ වේදනාවට අයත් වේ.

Mohanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

මෝහන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

4. Pahārasikkhāpadavaṇṇanā

4. ප්‍රහාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe pahāraṃ dadeyyāti ettha paharitukāmatāya pahāre dinne sacepi marati, pācittiyameva.

සිව්වන (ශික්ෂාපදයේ) 'පහරක් දෙන්නේ නම්' (පහාරං දදෙය්‍ය) යන්නෙහි අර්ථය: පහර දීමේ කැමැත්තෙන් පහරක් දුන් කල්හි, (එයින්) ඉදින් මරණයට පත් වුව ද, පාචිත්තියක් ම වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha pahāradānavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, virūpakaraṇādhippāyena pana upasampannassapi kaṇṇādicchedane dukkaṭameva. Kenaci viheṭhiyamānassa pana mokkhādhippāyassa, ummattakādīnañca anāpatti. Kupitatā, na mokkhādhippāyatā, upasampannassa pahāradānanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

සැවැත් නුවරදී ෂඩ්වර්ගික භික්ෂූන් අරභයා පහර දීමේ කරුණෙහි මෙය පනවන ලදී. (මෙය) සාධාරණ පනතකි, අණ නොකිරීමෙන් සිදුවන්නකි (අනාණත්තික), තිකපාචිත්තියකි, උපසම්පන්න නොවන අයෙකුට (පහර දීමේදී) තිකදුක්කට වේ. විරූප කිරීමේ අදහසින් උපසම්පන්න වූවෙකුගේ වුවද කන් ආදිය කැපීමේදී දුක්කටයක්ම වේ. යමෙකු විසින් පෙළනු ලබන්නෙකුට (ගැලවීමේ අදහසින් පහර දෙන්නේ නම්) ගැලවීමේ අදහස ඇති තැනැත්තාට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවතක් නැත. (1) කෝපයට පත්බව, (2) ගැලවීමේ අදහසක් නොමැති බව, (3) උපසම්පන්න භික්ෂුවකට පහර දීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය ප්‍රථම පාරාජිකාවට සමාන වන අතර, මෙය දුක්ඛ වේදනාව ඇති කරන්නකි.

Pahārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ප්‍රහාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

5. Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā

5. තලසත්තික (අත්ලෙන් හෝ ආයුධයකින් තර්ජනය කිරීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame talasattikaṃ uggireyyāti pahāradānākāraṃ dassento kāyaṃ vā kāyappaṭibaddhaṃ vā uccāreyya. Ettha ca uggiraṇapaccayā pācittiyaṃ. Sace pana [Pg.254] uggiritvā viraddho pahāraṃ deti, na paharitukāmatāya dinnattā dukkaṭameva, tena pahārena hatthādīsu yaṃkiñci bhijjati, dukkaṭameva. Sesamettha sabbaṃ purimasikkhāpade vuttanayeneva veditabbanti.

පස්වන (ශික්ෂාපදයේ) 'තලසත්තිකය එසවන්නේ නම්' (තලසත්තිකං උග්ගිරෙය්‍ය) යන්නෙහි: පහර දීමේ ස්වරූපය පෙන්වමින් තමාගේ ශරීරය හෝ ශරීරයට සම්බන්ධ දෙයක් (ආයුධයක් ආදිය) එසවීම හෝ දැරීමයි. මෙහි (ආයුධ ආදිය) එසවීමේ හේතුවෙන් පාචිත්තියක් වේ. ඉදින් එසවීමෙන් පසු, වැරදී පහරක් වැදුණේ නම්, පහර දීමේ අදහසක් නොමැතිව දෙන ලද බැවින් දුක්කටයක්ම වේ. එම පහරින් අත් ආදී යම් අවයවයක් බිඳී ගියහොත්, දුක්කටයක්ම වේ. මෙහි ඉතිරි සියල්ල පෙර ශික්ෂාපදයෙහි කියන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය.

Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

තලසත්තික ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

6. Amūlakasikkhāpadavaṇṇanā

6. අමූලක ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe amūlakenāti diṭṭhādimūlavirahitena. Anuddhaṃseyyāti codeyya vā codāpeyya vā. Pācittiyanti sace cuditako taṅkhaṇaññeva ‘‘codeti ma’’nti jānāti, codakassa pācittiyaṃ.

හයවන (ශික්ෂාපදයේ) 'අමූලකේන' යනු දැකීම ආදී පදනමකින් තොරවයි. 'අනුද්ධංසෙය්‍ය' යනු තමා විසින්ම චෝදනා කිරීම හෝ අන් අය ලවා චෝදනා කරවීමයි. 'පාචිත්තියං' යනු ඉදින් චෝදනා ලබන්නා එම මොහොතේදීම 'මට චෝදනා කරයි' කියා දැන ගනී නම්, චෝදකයාට පාචිත්තියක් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃsanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ācāravipattiyā vā diṭṭhivipattiyā vā anuddhaṃsane dukkaṭaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ. Tathāsaññissa, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannatā, saṅghādisesassa amūlakatā, anuddhaṃsanā, taṅkhaṇavijānanāti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

සැවැත් නුවරදී ෂඩ්වර්ගික භික්ෂූන් අරභයා පදනමක් නැති (අමූලක) සංඝාදිසේස ඇවතකින් චෝදනා කිරීමේ කරුණෙහි මෙය පනවන ලදී. (මෙය) සාධාරණ පනතකි, අණ කිරීමෙන් සිදුවන්නකි (සාණත්තික), තිකපාචිත්තියකි, ආචාර විපත්තියකින් හෝ දිට්ඨි විපත්තියකින් චෝදනා කිරීමෙහිදී දුක්කට වේ. උපසම්පන්න නොවන අයෙකුට චෝදනා කිරීමෙහිදී තිකදුක්කට වේ. එම සඥාව ඇති තැනැත්තාට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවතක් නැත. (1) උපසම්පන්න බව, (2) සංඝාදිසේසයේ අමූලක (පදනම් විරහිත) බව, (3) චෝදනා කිරීම, (4) එම මොහොතේම එය දැනගැනීම යන මේවා මෙහි අංග හතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදානයට සමාන වන අතර, මෙය දුක්ඛ වේදනාව ඇති කරන්නකි.

Amūlakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අමූලක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

7. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā

7. සඤ්චිච්ච (චේතනාන්විතව කුකුසක් ඇති කිරීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sattame kukkuccaṃ upadaheyyāti ‘‘ūnavīsativasso tvaṃ maññe’’tiādīni (pāci. 466) bhaṇanto uppādeyya. Evaṃ aññasmiṃ uppādanapaccaye asati sañcicca uppādentassa vācāya vācāya pācittiyaṃ.

හත්වන (ශික්ෂාපදයේ) 'කුක්කුච්චං උපදහෙය්‍ය' (කුකුසක් ඇති කරන්නේ නම්) යනු 'මා සිතන්නේ ඔබ වයස විස්සට අඩු කෙනෙකු කියායි' යනාදී වදන් පවසමින් (සැකයක්) උපදවන්නේ නම් යන්නයි. මෙසේ කුකුසක් ඇති කිරීමට වෙනත් හේතුවක් නොමැතිව, සිතාමතා (කුකුසක්) ඇති කරන භික්ෂුවට පවසන වචනයක් වචනයක් පාසා පාචිත්තියක් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha kukkuccauppādanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ. Nauppādetukāmassa, kevalaṃ hitesitāya tathā vadantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannatā, aphāsukāmatā, kukkuccuppādananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni anantarasadisānevāti.

සැවැත් නුවරදී ෂඩ්වර්ගික භික්ෂූන් අරභයා කුකුසක් ඇති කිරීමේ කරුණෙහි මෙය පනවන ලදී. (මෙය) සාධාරණ පනතකි, අණ නොකිරීමෙන් සිදුවන්නකි, තිකපාචිත්තියකි, උපසම්පන්න නොවන අයෙකුට කුකුසක් ඇති කිරීමෙහිදී තිකදුක්කට වේ. කුකුසක් ඇති කිරීමේ අදහසක් නොමැතිව, හුදෙක් යහපත කැමැත්තෙන් එසේ පවසන්නාට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවතක් නැත. (1) උපසම්පන්න බව, (2) නොසන්සුන් කිරීමට (අසතුටු කිරීමට) ඇති අදහස, (3) කුකුස ඇති කිරීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය අනන්තර (පෙර) ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සඤ්චිච්ච ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

8. Upassutisikkhāpadavaṇṇanā

8. උපස්සුති (රහසින් ඇහුම්කන් දීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame [Pg.255] vivādāpannānanti bhaṇḍanakalahehi vivaḍḍhitaṃ vivādādhikaraṇaṃ āpannānaṃ. Upassutinti sutisamīpaṃ, yattha ṭhatvā sakkā hoti tesaṃ vacanaṃ sotuṃ, tattha tiṭṭheyyāti attho. ‘‘Tattha sossāmī’’ti codetukāmatāya gacchato pade pade dukkaṭaṃ, turitagamanepi ohīyamānepi eseva nayo. Yattha pana ṭhito suṇāti, tattha ṭhitassa pācittiyaṃ, attano ṭhitokāsaṃ āgantvā tesu mantayamānesupi ukkāsitvā, ‘‘ahaṃ etthā’’ti vā vatvā jānāpetabbaṃ, evaṃ akarontassāpi savane pācittiyameva.

අටවන (ශික්ෂාපදයේ) 'විවාදාපන්නානං' යනු කලහ කෝලාහල ආදියෙන් වර්ධනය වූ විවාදාධිකරණයකට පැමිණි අයයි. 'උපස්සුතිං' යනු කතා කරන ශබ්දය ඇසෙන සීමාවට සමීප වීමයි; යම් තැනක සිට ඔවුන්ගේ වචන ඇසීමට හැකිවේද, එතැන සිටින්නේය යන්න අර්ථයයි. 'එතැනදී අසන්නෙමි' කියා චෝදනා කිරීමේ අදහසින් යන තැනැත්තාට පියවරක් පියවරක් පාසා දුක්කටයක් වේ; වේගයෙන් යන විටද, පසුවෙමින් යන විටද ක්‍රමය මෙයම වේ. යම් තැනක සිටගෙන අසන්නේද, එතැන සිටගෙන සිටින භික්ෂුවට පාචිත්තියක් වේ. තමා සිටින තැනට පැමිණ ඔවුන් සාකච්ඡා කරන කල්හි වුවද, කැස්සක් හැරයෙන් හෝ 'මම මෙහි සිටිමි' යි පැවසීමෙන් හෝ තමා සිටින බව දැනගත යුතුය. මෙසේ නොදන්වා ඇසීමට උත්සාහ කරන්නේ නම්, ඇසීම නිසා පාචිත්තියක්ම වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha upassutiṭṭhānavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, ‘‘imesaṃ sutvā oramissāmi viramissāmi vūpasamissāmi attānaṃ parimocessāmī’’ti (pāci. 473) gacchato, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannatā, codanādhippāyo, savananti imānettha tīṇi aṅgāni. Theyyasatthasamuṭṭhānaṃ idaṃ pana siyā kiriyaṃ, siyā akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

සැවැත් නුවරදී ෂඩ්වර්ගික භික්ෂූන් අරභයා රහසින් ඇහුම්කන් දීමේ ස්ථානයෙහි සිටීමේ කරුණෙහි මෙය පනවන ලදී. (මෙය) සාධාරණ පනතකි, අණ නොකිරීමෙන් සිදුවන්නකි, තිකපාචිත්තියකි, උපසම්පන්න නොවන අයෙකුට (ඇහුම්කන් දීමේදී) තිකදුක්කට වේ. 'මොවුන්ගේ වචන අසා (වැරදි ක්‍රියාවලින්) වැළකෙන්නෙමි, විශේෂයෙන් වැළකෙන්නෙමි, සංසිඳෙන්නෙමි, මාව මුදවාගන්නෙමි' යි සිතා යන්නෙකුට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවතක් නැත. (1) උපසම්පන්න බව, (2) චෝදනා කිරීමේ අදහස, (3) රහසින් ඇසීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. මෙය තෙය්‍යසත්ථ සමුට්ඨානයට සමාන වන අතර, මෙය ඇතැම් විට ක්‍රියාවක් ද (කිරිය), ඇතැම් විට නොකිරීමක් ද (අකිරිය) වේ, සංඥාවිමොක්ඛයකි, සචිත්තකයකි, ලෝකවජ්ජයකි, කායකර්මයක් හා වචීකර්මයක් වේ, අකුසල් සිතකින් උපදින්නකි, දුක්ඛ වේදනාව ඇති කරන්නකි.

Upassutisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උපස්සුති ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

9. Kammappaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā

9. කම්මප්පටිබාහන (සංඝ කර්ම වළක්වාලීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Navame dhammikānaṃ kammānanti dhammena vinayena satthusāsanena katānaṃ apalokanakammaṃ ñattikammaṃ ñattidutiyakammaṃ ñatticatutthakammanti imesaṃ catunnaṃ kammānaṃ. Tatrāyaṃ saṅkhepato kammavinicchayo – tatra apalokanakammaṃ nāma samaggassa saṅghassa anumatiyā taṃ taṃ vatthuṃ kittetvā ‘‘ruccati saṅghassā’’ti tikkhattuṃ sāvetvā kattabbaṃ kammaṃ vuccati. Samaggasseva pana saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā kattabbaṃ kammaṃ ñattikammaṃ nāma. Ekāya ñattiyā ceva anussāvanāya ca kattabbaṃ kammaṃ ñattidutiyakammaṃ nāma. Ekāya [Pg.256] pana ñattiyā tīhi ca anussāvanāhi kattabbaṃ kammaṃ ñatticatutthakammaṃ nāma.

නවවන (ශික්ෂාපදයේ) 'ධම්මිකානං කම්මානං' යනු ධර්මයට අනුව, විනයට අනුව හා ශාස්තෘ සාසනයට අනුව කරන ලද අපලෝකන කර්මය, ඥත්ති කර්මය, ඥත්ති දුතිය කර්මය, ඥත්ති චතුත්ථ කර්මය යන සතර විධ සංඝ කර්මයන් සඳහා ය. මෙහි සංක්ෂේපයෙන් කර්ම විනිශ්චය මෙසේය: එහි 'අපලෝකන කර්මය' යනු සමගි වූ සංඝයාගේ අනුමැතියෙන් ඒ ඒ කරුණ ප්‍රකාශ කොට, 'සංඝයාට රුචි වන්නේද' යි තුන් වරක් ඇස්වීමේ (දැනුම් දීමේ) ක්‍රමයෙන් කළ යුතු කර්මයයි. සමගි වූ සංඝයාගේම අනුමැතියෙන් එක් ඥත්තියකින් පමණක් කළ යුතු කර්මය 'ඥත්ති කර්මය' නම් වේ. එක් ඥත්තියකින් සහ එක් අනුස්සාවනයකින් (කම්මවාචාවකින්) කළ යුතු කර්මය 'ඥත්ති දුතිය කර්මය' නම් වේ. එක් ඥත්තියකින් සහ අනුස්සාවන තුනකින් කළ යුතු කර්මය 'ඥත්ති චතුත්ථ කර්මය' නම් වේ.

Tesu apalokanakammaṃ (pari. 496; pari. aṭṭha. 495-496) pañca ṭhānāni gacchati osāraṇaṃ nissāraṇaṃ bhaṇḍukammaṃ brahmadaṇḍaṃ kammalakkhaṇanti. Tattha kaṇṭakasāmaṇerassa nāsanā viya nissāraṇā, tādisaṃyeva sammāvattantaṃ disvā pavesanā ‘osāraṇā’ti veditabbā. Pabbajjāpekkhassa kesacchedanāpucchanaṃ bhaṇḍukammaṃ (mahāva. 98) nāma. Mukharassa bhikkhuno bhikkhū duruttavacanehi ghaṭṭentassa ‘‘itthannāmo bhikkhu mukharo bhikkhū duruttavacanehi ghaṭṭento viharati, so bhikkhu yaṃ iccheyya, taṃ vadeyya, bhikkhūhi itthannāmo bhikkhu neva vattabbo, na ovādānusāsaniṃ kattabbo, na ovaditabbo’’ti ‘‘saṅghaṃ, bhante, pucchāmi ‘itthannāmassa bhikkhuno brahmadaṇḍassa dānaṃ ruccati saṅghassā’ti, dutiyampi pucchāmi, tatiyampi pucchāmi ‘itthannāmassa, bhante, bhikkhuno brahmadaṇḍassa dānaṃ ruccati saṅghassā’’’ti evaṃ kattabbaṃ kammaṃ brahmadaṇḍaṃ (cūḷava. 445) nāma. Yaṃ pana bhagavatā bhikkhunīnaṃ ūruṃ vivaritvā dassanādivatthūsu ‘‘avandiyo so, bhikkhave, bhikkhu bhikkhunisaṅghena kātabbo’’ti (cūḷava. 411) evaṃ avandiyakammaṃ anuññātaṃ, yaṃ bhikkhunīhi ‘‘ayye, asuko nāma ayyo bhikkhunīnaṃ appasādanīyaṃ dasseti, etassa ayyassa avandiyakaraṇaṃ ‘ruccati bhikkhunisaṅghassā’’’ti evaṃ upassaye nisinnāheva bhikkhunīhi kattabbaṃ, evarūpaṃ kammaṃ yasmā tassa kammaṃyeva lakkhaṇaṃ na osāraṇādīni, tasmā kammalakkhaṇanti vuccati. Idañca kammalakkhaṇaṃ nāma bhikkhunimūlakaṃ paññattaṃ, apica bhikkhūnampi labbhati, tasmā bhikkhūhipi acchinnacīvarakādīnaṃ cīvarādīni vā dentehi, paribhuñjitabbāni apanetabbānipi vatthūni paribhuñjantehi vā, apanentehi vā, tathārūpaṃ vā dhammikaṃ katikaṃ karontehi tikkhattuṃ sāvetvā apalokanakammaṃ kātabbaṃ, sabbañhetaṃ kammalakkhaṇameva pavisati, iti apalokanakammaṃ pañca ṭhānāni gacchati.

ඒ කර්ම හතර අතුරින් අපලෝකන කර්මය ස්ථාන පහකට පැමිණේ. එනම්: ඕසාරණ (ඇතුළත් කිරීම), නිස්සාරණ (පිටුවහල් කිරීම), භණ්ඩකර්ම (කෙස් කැපීම ආදී කටයුතු), බ්‍රහ්මදණ්ඩ සහ කම්මලක්ඛණ (කර්ම ලක්ෂණය) යනුවෙනි. එහි කණ්ටක සාමණේරයා නෙරපා හැරීම (නාසනා) මෙන් සංඝයා කෙරෙන් පිටුවහල් කිරීම 'නිස්සාරණා' යැයි ද, එබඳු වූ ම (නෙරපන ලද) සාමණේරයකු මැනවින් හැසිරෙනු දැක නැවත සංඝයා අතරට ඇතුළත් කර ගැනීම 'ඕසාරණා' යැයි ද දත යුතු ය. පැවිදි වීමට අපේක්ෂා කරන්නාගේ කෙස් කැපීම පිළිබඳව සංඝයාගෙන් විමසීම 'භණ්ඩකර්ම' නම් වේ. අන් භික්ෂූන්ට නොමනා වචනවලින් දොස් පවසමින් රිදවන, සැරපරුෂ මුඛ ඇති භික්ෂුවක කෙරෙහි, "මෙනම් ඇති භික්ෂුව සැරපරුෂ මුඛ ඇත්තේ, අන් භික්ෂූන්ට නොමනා වචනවලින් රිදවමින් වෙසෙයි. ඒ භික්ෂුව තමන් කැමති දෙයක් කියාවා. භික්ෂූන් විසින් මෙනම් ඇති භික්ෂුවට කිසිවක් නොකිය යුතු ය, අවවාද අනුශාසනා නොකළ යුතු ය" යනුවෙන් ද, "ස්වාමීනි, මම සංඝයාගෙන් විමසමි. මෙනම් ඇති භික්ෂුවට බ්‍රහ්මදණ්ඩය දීම සංඝයාට රුචි වන්නේ ද? දෙවනුවත් විමසමි... තෙවනුවත් විමසමි... මෙනම් ඇති භික්ෂුවට බ්‍රහ්මදණ්ඩය දීම සංඝයාට රුචි වන්නේ ද?" යනුවෙන් මෙසේ කළ යුතු කර්මය 'බ්‍රහ්මදණ්ඩ' නම් වේ. තවද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් භික්ෂුණීන්ට කලවා විවෘත කොට දැක්වීම ආදී කරුණුවලදී "මහණෙනි, ඒ භික්ෂුව භික්ෂුණී සංඝයා විසින් වන්දනා නොකළ යුත්තෙකු (අවන්දනීය) කළ යුතු ය" යනුවෙන් යම් අවන්දනීය කර්මයක් අනුදන්නා ලද ද, එය භික්ෂුණීන් විසින් "ආර්යාවෙනි, මෙනම් ඇති ආර්යයන් වහන්සේ භික්ෂුණීන්ට නොපහදිනා සුලු ක්‍රියාවන් දක්වයි, මේ ආර්යයන් වහන්සේට වන්දනා නොකිරීම භික්ෂුණී සංඝයාට රුචි කෙරේ ද?" යනුවෙන් මෙසේ මෙහෙණවරෙහි (උපස්සයෙහි) හිඳගෙන ම කළ යුතු ය. මෙබඳු කර්මයේ දී එහි කර්මය ම (කර්ම කිරීමේ ලක්ෂණය ම) ප්‍රධාන වන බැවින් ද, ඕසාරණා ආදිය නොවන බැවින් ද, එය 'කම්මලක්ඛණ' (කර්ම ලක්ෂණය) යැයි කියනු ලැබේ. මේ කම්මලක්ඛණ නම් කර්මය භික්ෂුණීන් මුල් කොට පනවන ලද නමුත්, භික්ෂූන්ට ද එය හිමි වේ. එබැවින් සිවුරු පැහැරගනු ලැබූවන් ආදී භික්ෂූන්ට සිවුරු ආදිය දෙන භික්ෂූන් විසින් ද, පරිභෝජනය කළ යුතු හෝ ඉවත් කළ යුතු දෑ පරිභෝජනය කරන හෝ ඉවත් කරන භික්ෂූන් විසින් ද, එබඳු වූ ධාර්මික සම්මුතියක් (කතිකාවක්) කරන භික්ෂූන් විසින් ද තෙවරක් ඇස්වීමෙන් පසු අපලෝකන කර්මය කළ යුතු ය. මේ සියල්ල ම කම්මලක්ඛණයට ම ඇතුළත් වේ. මෙසේ අපලෝකන කර්මය ස්ථාන පහකට පැමිණේ.

Ñattikammaṃ pana nava ṭhānāni gacchati osāraṇaṃ nissāraṇaṃ uposathaṃ pavāraṇaṃ sammutiṃ dānaṃ paṭiggahaṃ paccukkaḍḍhanaṃ kammalakkhaṇanti. Tattha ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, itthannāmo itthannāmassa āyasmato upasampadāpekkho, anusiṭṭho so mayā, yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo āgaccheyya[Pg.257], ‘āgacchāhī’ti vattabbo’’ti (mahāva. 126) evaṃ upasampadāpekkhassa osāraṇā osāraṇā nāma. ‘‘Suṇantu me āyasmantā, ayaṃ itthannāmo bhikkhu dhammakathiko, imassa neva suttaṃ āgacchati, no suttavibhaṅgo, so atthaṃ asallakkhetvā byañjanacchāyāya atthaṃ paṭibāhati, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, itthannāmaṃ bhikkhuṃ vuṭṭhāpetvā avasesā imaṃ adhikaraṇaṃ vūpasameyyāmā’’ti evaṃ ubbhāhikavinicchaye (cūḷava. 233) dhammakathikassa bhikkhuno nissāraṇā nissāraṇā nāma. ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho, ajjuposatho…pe… uposathaṃ kareyyā’’ti evaṃ uposathakammavasena ṭhapitā ñatti uposatho nāma. ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho, ajja pavāraṇā pannarasī, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho pavāreyyā’’ti (mahāva. 210) evaṃ pavāraṇākammavasena ṭhapitā ñatti pavāraṇā nāma. ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho, itthannāmo itthannāmassa upasampadāpekkho, yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmaṃ anusāseyya’’nti, ‘‘yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo itthannāmaṃ anusāseyyā’’ti (mahāva. 126) evaṃ attānaṃ vā paraṃ vā sammannituṃ ṭhapitā ñatti sammuti nāma. ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho, imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno nissaggiyaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyyā’’ti (pārā. 464) evaṃ nissaṭṭhacīvarapattādīnaṃ dānaṃ dānaṃ nāma. ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho, ayaṃ itthannāmo bhikkhu āpattiṃ sarati vivarati uttāniṃ karoti deseti, yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmassa bhikkhuno āpattiṃ paṭiggaṇheyya’’nti, tena vattabbo ‘passasī’ti, ‘āma, passāmī’ti, ‘‘āyatiṃ saṃvareyyāsī’’ti (cūḷava. 239) evaṃ āpattippaṭiggaho paṭiggaho nāma. ‘‘Suṇantu me āyasmantā āvāsikā, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, idāni uposathaṃ kareyyāma, pātimokkhaṃ uddiseyyāma, āgame kāle pavāreyyāmā’’ti (mahāva. 240) evaṃ katappavāraṇappaccukkaḍḍhanā paccukkaḍḍhanā nāma. Tiṇavattārakasamathe (cūḷava. 212) sabbasaṅgāhikañatti, ekekasmiṃ pakkhe ekekā ñatti cāti tissopi ñattiyo kammalakkhaṇaṃ nāma. Iti ñattikammaṃ nava ṭhānāni gacchati.

ඤත්ති කර්මය වනාහි ස්ථාන නවයකට පැමිණේ. එනම්: ඕසාරණ, නිස්සාරණ, උපෝසථ, පවාරණ, සම්මුති, දාන, පටිග්ගහ, පච්චුක්කඩ්ඪන සහ කම්මලක්ඛණ යනුවෙනි. එහි, "ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. මෙනම් ඇත්තා මෙනම් ඇති ආයුෂ්මතුන් වහන්සේගේ උපසම්පදා අපේක්ෂකයා ය. ඔහු මා විසින් අනුශාසනා කරන ලදී. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, මෙනම් ඇත්තා පැමිණේවා, 'පැමිණෙන්න' යැයි කිව යුතු ය" යනුවෙන් මෙසේ උපසම්පදා අපේක්ෂකයා ඇතුළත් කර ගැනීම 'ඕසාරණා' නම් වේ. "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මාගේ වචනය අසත්වා. මේ මෙනම් ඇති භික්ෂුව ධර්මකථිකයෙකි. මොහුට සූත්‍රය ද මතක නැත, සූත්‍ර විභංගය ද මතක නැත. ඔහු අර්ථය වටහා නොගෙන ව්‍යඤ්ජන ඡායාවෙන් අර්ථය වළක්වයි. ඉදින් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාට සුදුසු කාලය නම්, මෙනම් ඇති භික්ෂුව බැහැර කර, ඉතිරි අප මේ අධිකරණය සංසිඳවන්නෙමු" යනුවෙන් මෙසේ උබ්බාහිකා විනිශ්චයේදී ධර්මකථික භික්ෂුව පිටුවහල් කිරීම 'නිස්සාරණා' නම් වේ. "ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. අද පොහෝය දවසයි... පෙ... උපෝසථය කරන්නේ ය" යනුවෙන් මෙසේ උපෝසථ කර්ම වශයෙන් තබන ලද ඤත්තිය 'උපෝසථ' නම් වේ. "ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. අද පසළොස්වක් පවාරණයයි. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, සංඝයා පවාරණය කරන්නේ ය" යනුවෙන් මෙසේ පවාරණ කර්ම වශයෙන් තබන ලද ඤත්තිය 'පවාරණා' නම් වේ. "ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. මෙනම් ඇත්තා මෙනම් ඇත්තාගේ උපසම්පදා අපේක්ෂකයා ය. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, මම මෙනම් ඇත්තාට අනුශාසනා කරන්නෙමි" කියා හෝ "ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, මෙනම් ඇත්තා මෙනම් ඇත්තාට අනුශාසනා කරන්නේ ය" කියා හෝ මෙසේ තමා හෝ අන්‍යයෙකු සම්මත කරනු පිණිස තබන ලද ඤත්තිය 'සම්මුති' නම් වේ. "ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. මේ සිවුර මෙනම් ඇති භික්ෂුවගේ නිසඟි සිවුරක් වන අතර සංඝයාට අත්හරින ลද්දකි. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, සංඝයා මේ සිවුර මෙනම් ඇති භික්ෂුවට දෙන්නේ ය" යනුවෙන් මෙසේ අත්හළ සිවුරු, පාත්‍රා ආදිය දීම 'දාන' නම් වේ. "ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. මේ මෙනම් ඇති භික්ෂුව ඇවැත සිහි කරයි, විවෘත කරයි, හෙළි කරයි, දේශනා කරයි. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, මම මෙනම් ඇති භික්ෂුවගේ ඇවැත පිළිගන්නෙමි" යැයි කියා, ඔහු විසින් 'ඇවැත දකිවු ද?' යැයි ඇසිය යුතු ය. එවිට 'එසේ ය, දකිමි' යැයි කිව යුතු ය. "මතු සංවර වන්න" යනුවෙන් මෙසේ ඇවැත් පිළිගැනීම 'පටිග්ගහ' නම් වේ. "වාසික ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මාගේ වචනය අසත්වා. ඉදින් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාට සුදුසු කාලය නම්, අපි දැන් උපෝසථය කරමු, ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදෙසමු, මතු පැමිණෙන කාලයෙහි පවාරණය කරමු" යනුවෙන් මෙසේ කරන ලද පවාරණය පසුපසට ඇදීම 'පච්චුක්කඩ්ඪනා' නම් වේ. තිණවත්ථාරක සමථයෙහි සියල්ල ඇතුළත් වන ඤත්තිය ද, එක් එක් පාර්ශවයෙහි එක් එක් ඤත්තිය බැගින් ද යන මේ ඤත්ති තුන ම 'කම්මලක්ඛණ' නම් වේ. මෙසේ ඤත්ති කර්මය ස්ථාන නවයකට පැමිණේ.

Ñattidutiyakammaṃ [Pg.258] satta ṭhānāni gacchati osāraṇaṃ nissāraṇaṃ sammutiṃ dānaṃ uddhāraṃ desanaṃ kammalakkhaṇanti. Tattha bhikkhūnaṃ alābhāya parisakkanādikehi aṭṭhahi aṅgehi samannāgatassa upāsakassa saṅghena asambhogakaraṇatthaṃ pattanikkujjanavasena nissāraṇā nissāraṇā nāma. Tasseva sammāvattantassa pattukkujjanavasena osāraṇā ca veditabbā, sā khuddakakkhandhake vaḍḍhalicchavivatthusmiṃ (cūḷava. 265-266) vuttā. Sīmāsammuti ticīvarena avippavāsasammutisanthatasammutibhattuddesakasenāsanaggāhāpakabhaṇḍāgārikacīvarappaṭiggāhakayāgubhājakaphalabhājakakhajjabhājakaappamattakavissajjakasāṭiyaggāhapakapattaggāhāpakaārāmikapesakasāmaṇerapesakasammutīti etāsaṃ sammutīnaṃ vasena sammuti veditabbā. Kathinacīvaramatakacīvaradānavasena dānaṃ veditabbaṃ. Kathinuddhāravasena uddhāro veditabbo. Kuṭivatthuvihāravatthudesanāvasena desanā veditabbā. Yā pana tiṇavatthārakasamathe (cūḷava. 212 ādayo) ekasmiṃ pakkhe ekā, ekasmiṃ pakkhe ekāti dve ñattidutiyakammavācā vuttā, yā ca mohāropanādīsu kammavācā (pāci. 446) vuttā, tāsaṃ vasena kammalakkhaṇaṃ veditabbaṃ, iti ñattidutiyakammaṃ satta ṭhānāni gacchati.

ඥත්තිදුතිය කර්මය (1) ඕසාරණය (නැවත ඇතුළත් කර ගැනීම), (2) නිස්සාරණය (බැහැර කිරීම), (3) සම්මුතිය, (4) දානය, (5) උද්ධාරය, (6) දේශනාව සහ (7) කර්ම ලක්ෂණය යන ස්ථාන හතකට පැමිණෙයි. එහිදී, භික්ෂූන්ට ලාභ නොලැබෙනු පිණිස උත්සාහ කිරීම ආදී වූ අංග අටකින් යුත් උපාසකයා කෙරෙහි, සංඝයා සමඟ පරිභෝග නොකිරීම (අසම්භෝගය) පිණිස, පාත්‍රය මුනින් නැවීම් (පත්තනික්කුජ්ජන) වශයෙන් කරන බැහැර කිරීම 'නිස්සාරණය' නම් වේ. මනා කොට හැසිරෙන ඒ උපාසකයාටම පාත්‍රය උඩුකුරු කිරීම් (පත්තුක්කුජ්ජන) වශයෙන් නැවත ඇතුළත් කර ගැනීම 'ඕසාරණය' යැයි දත යුතුය. එය ඛුද්දකඛන්ධකයෙහි වඩ්ඪ ලිච්ඡවි වස්තුවෙහි දක්වන ලදී. සීමා සම්මුතිය, තිචීවර අවිප්පවාස සම්මුතිය, සන්ථත සම්මුතිය, භත්තුද්දේසක සම්මුතිය, සේනාසනග්ගාහාපක සම්මුතිය, භණ්ඩාගාරික සම්මුතිය, චීවරප්පටිග්ගාහක සම්මුතිය, යාගුභාජක සම්මුතිය, ඵලභාජක සම්මුතිය, ඛජ්ජභාජක සම්මුතිය, අප්පමත්තකවිස්සජ්ජක සම්මුතිය, සාටියග්ගාහාපක සම්මුතිය, පත්තග්ගාහාපක සම්මුතිය, ආරාමිකපේසක සම්මුතිය සහ සාමණේරපේසක සම්මුතිය යන මේ සම්මුතීන්ගේ වශයෙන් 'සම්මුතිය' දත යුතුය. කඨින සිවුරු දීම සහ මළගිය භික්ෂූන්ගේ සිවුරු දීම වශයෙන් 'දානය' දත යුතුය. කඨින උද්ධාරය (කඨිනය අත්හැරීම) වශයෙන් 'උද්ධාරය' දත යුතුය. කුටි පිහිටුවන ස්ථානය සහ විහාර පිහිටුවන ස්ථානය නියම කර දීම වශයෙන් 'දේශනාව' දත යුතුය. තවද, තිණවත්ථාරක සමථයෙහි එක් පාර්ශවයකට එකක් බැගින් ද අනෙක් පාර්ශවයකට එකක් බැගින් ද වශයෙන් ඥත්තිදුතිය කර්මවාචා දෙකක් වදාරන ලද්දේ ද, මෝහාරෝපනය ආදියේ දී යම් කර්මවාචාවක් වදාරන ලද්දේ ද, ඒවායේ වශයෙන් 'කර්ම ලක්ෂණය' දත යුතුය. මෙසේ ඥත්තිදුතිය කර්මය කරුණු හතකට පැමිණෙයි.

Ñatticatutthakammampi satteva ṭhānāni gacchati osāraṇaṃ nissāraṇaṃ sammutiṃ dānaṃ niggahaṃ samanubhāsanaṃ kammalakkhaṇanti. Tattha tajjanīyakammādīnaṃ (cūḷava. 1 ādayo) sattannaṃ kammānaṃ vasena nissāraṇā, tesaṃyeva kammānaṃ paṭippassambhanavasena osāraṇā ca veditabbā, bhikkhunovādakasammutivasena (pāci. 146-147) sammuti, parivāsadāna(caūḷava. 102) mānattadānavasena (cūḷava. 105) dānaṃ, mūlāyapaṭikassanavasena (cūḷava. 110) niggaho, ukkhittānuvattikā, aṭṭha yāvatatiyakā, ariṭṭho (pāci. 417), caṇḍakāḷī (pāci. 709) cāti ime te yāvatatiyakāti imāsaṃ ekādasannaṃ samanubhāsanānaṃ vasena samanubhāsanā, upasampadākammaabbhānakammavasena kammalakkhaṇaṃ veditabbaṃ. Iti ñatticatutthakammaṃ satta ṭhānāni gacchati.

ඥත්තිචතුත්ථ කර්මය ද (1) ඕසාරණය, (2) නිස්සාරණය, (3) සම්මුතිය, (4) දානය, (5) නිග්ගහය, (6) සමනුභාසනය සහ (7) කර්ම ලක්ෂණය යන කරුණු හතටම පැමිණෙයි. එහි තජ්ජනීය කර්මය ආදී කර්ම හතක් වශයෙන් 'නිස්සාරණය' ද, එම කර්මයන්ම සංසිඳුවීම (පටිප්පස්සම්භන) වශයෙන් 'ඕසාරණය' ද දත යුතුය. භික්ෂුනෝවාදක සම්මුතිය වශයෙන් 'සම්මුතිය' ද, පරිවාස දීම සහ මානත් දීම වශයෙන් 'දානය' ද, මූලාය පටිකස්සනය වශයෙන් 'නිග්ගහය' ද දත යුතුය. උක්ඛිත්තානුවත්තිකා භික්ෂුණිය ද, යාවතතියක භික්ෂූන් අටදෙනා ද, අරිට්ඨ භික්ෂුව ද, චණ්ඩාකාළී භික්ෂුණිය ද යන මේ එකොළොස් දෙනා (යාවතතියකයන් වන බැවින්) පිළිබඳ වූ සමනුභාසන එකොළොස වශයෙන් 'සමනුභාසනය' ද, උපසම්පදා කර්මය හා අබ්භාන කර්මය වශයෙන් 'කර්ම ලක්ෂණය' ද දත යුතුය. මෙසේ ඥත්තිචතුත්ථ කර්මය කරුණු හතකට පැමිණෙයි.

Imesu pana catūsu kammesu apalokanakammaṃ apaloketvāva kātabbaṃ, ñattikammādivasena na kātabbaṃ. Ñattikammampi ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvāva kātabbaṃ, apalokanakammādivasena na kātabbaṃ. Ñattidutiyakammaṃ pana apaloketvā [Pg.259] kātabbampi atthi akātabbampi, tattha sīmāsammuti sīmāsamūhananaṃ (mahāva. 139-140, 144 ādayo) kathinacīvaradānaṃ kathinuddhāro kuṭivatthudesanā vihāravatthudesanāti imāni cha kammāni garukāni apaloketvā kātuṃ na vaṭṭanti, ñattidutiyakammavācaṃ sāvetvāva kātabbāni. Avasesā terasa sammutiyo senāsanaggāhāpakamatakacīvaradānasammutiyo cāti etāni lahukammāni apaloketvāpi kātuṃ vaṭṭanti, ñattikammādivasena pana na kātabbāneva. Ñatticatutthakammampi sakalakkhaṇeneva kātabbaṃ, na sesakammavasena. Evaṃ attano attano lakkhaṇeneva vatthuñattianussāvanāsīmāparisāsampattiyā katāni etāni kammāni dhammena vinayena satthusāsanena katattā dhammo etesu atthīti dhammikāni nāma honti, iti etesaṃ dhammikānaṃ kammānaṃ chandaṃ datvā pacchā khīyanadhammaṃ āpajjantassa vācāya vācāya pācittiyaṃ.

නමුත්, මෙම කර්ම සතර අතුරින් අපලෝකන කර්මය (සංඝයාට දැනුම් දී කැමැත්ත විමසීම) අපලෝකනය කිරීමෙන්ම කළ යුතුය, ඥත්ති කර්ම ආදියේ වශයෙන් නොකළ යුතුය. ඥත්ති කර්මය ද එක් ඥත්තියක් (නිවේදනයක්) පමණක් තැබීමෙන්ම කළ යුතුය, අපලෝකන කර්ම ආදියේ වශයෙන් නොකළ යුතුය. ඥත්තිදුතිය කර්මයෙහි නම් අපලෝකනය කොට කළ යුතු කර්ම ද ඇත්තේය, නොකළ යුතු කර්ම ද ඇත්තේය. එහි සීමා සම්මුතිය, සීමා සමූහනනය (සීමාව ඉවත් කිරීම), කඨින චීවර දානය, කඨින උද්ධාරය, කුටි පිහිටුවන ස්ථානය නියම කිරීම සහ විහාර පිහිටුවන ස්ථානය නියම කිරීම යන මේ කර්ම සය ගරුක කර්ම වන බැවින්, අපලෝකනය කිරීමෙන් පමණක් කරන්නට නොවැටහෙයි (නුසුදුසුය); ඥත්තිදුතිය කර්මවාචාව ඇස්වීමෙන්ම ඒවා කළ යුතුය. ඉතිරි සම්මුතීන් දහතුන ද, සේනාසනග්ගාහාපක සම්මුතිය සහ මටකචීවරදාන සම්මුතිය ද යන මේවා ලහුක කර්ම බැවින් අපලෝකනය කිරීමෙන් ද කරන්නට වැටහෙයි; නමුත් ඥත්ති කර්ම ආදී වශයෙන් නොකළ යුතුමය. ඥත්තිචතුත්ථ කර්මය ද ස්වකීය ලක්ෂණයෙන්ම කළ යුතුය, සෙසු කර්මයන්ගේ වශයෙන් නොකළ යුතුය. මෙසේ තමන් තමන්ගේ ලක්ෂණයෙන්ම, වස්තු සම්පත්තිය, ඥත්ති සම්පත්තිය, අනුස්සාවන සම්පත්තිය, සීමා සම්පත්තිය සහ පරිසා සම්පත්තිය යන මෙයින් කරන ලද මේ කර්මයෝ ධර්මානුකූලව, විනයානුකූලව, ශාස්තෘ සාසනයට අනුකූලව කරන ලද බැවින්, මෙහි 'ධර්මය' පවතින හෙයින් 'ධර්ම කර්මයෝ' නම් වෙති. මෙවැනි ධර්ම කර්මයන්ට තමාගේ කැමැත්ත (ඡන්දය) දී, පසුව දොස් නඟන (ගර්හා කරන) භික්ෂුවට වචනයක් වචනයක් පාසා පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha khīyanadhammāpajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, dhammakamme vematikassa, adhammakamme dhammakammasaññino, vematikassa ca dukkaṭaṃ. Adhammakammasaññissa, ‘‘adhammena vā vaggena vā nakammārahassa vā kammaṃ karontī’’ti ñatvā khīyantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Dhammakammatā, dhammakammasaññitā, chandaṃ datvā khīyananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāneva, idaṃ pana dukkhavedananti.

සැවැත් නුවර දී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් අරභයා, (ඡන්දය දී පසුව) දොස් නැඟීමේ සිද්ධිය නිමිති කරගෙන මෙය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පනතකි; අනණත්තික ඇවැතකි. ධර්ම කර්මයක දී සැක ඇතිව දොස් නඟන්නාට ද, අධර්ම කර්මයක දී එය ධර්ම කර්මයක් යැයි සිතා හෝ සැක ඇතිව දොස් නඟන්නාට ද දුක්කට ඇවැත් වේ. අධර්ම කර්මයක දී එය අධර්ම කර්මයක් යැයි සිතා දොස් නඟන්නාට ද, 'අධර්මයෙන් හෝ වග (ගණ) වශයෙන් හෝ කර්මයට නුසුදුස්සෙකුට කර්මය කරති' යි දැන දොස් නඟන්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. (1) ධර්ම කර්මයක් වීම, (2) ධර්ම කර්මයක් යැයි සිතීම, (3) ඡන්දය දී පසුව දොස් නැඟීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදානය හා සමාන වේ. මෙහි වේදනාව දුක්ඛ වේදනාවයි.

Kammappaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

කම්මප්පටිබාහන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

10. Chandaṃadatvāgamanasikkhāpadavaṇṇanā

10. ඡන්දය නොදී බැහැර යාමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame vinicchayakathāyāti yāva ārocitaṃ vatthu avinicchikaṃ, ñattiṃ vā ṭhapetvā kammavācā aniṭṭhāpitā, tāva vinicchayakathā vattamānā nāma hoti. Yo bhikkhu etasmiṃ antare kammaṃ kopetukāmatāya parisāya hatthapāsaṃ vijahati, tassa vijahane dukkaṭaṃ, vijahite pācittiyaṃ.

දස වන ශික්ෂාපදයෙහි, 'විනිච්ඡයකථාය' යනු - යම්තාක් කල් ඉදිරිපත් කරන ලද කරුණක් විනිශ්චය කර නොමැති ද, නැතහොත් ඥත්තිය තබා කර්මවාචාව අවසන් කර නොමැති ද, ඒ තාක් කල් 'විනිශ්චය කථාව පවතිනුයේ' නම් වේ. යම් භික්ෂුවක් මේ අතරතුර දී, කර්මය පියවීමට (කැඩීමට) අදහස් කරමින් පිරිසෙහි හත්ථපාසය අත්හරී ද, ඔහුට හත්ථපාසය අත්හරින විට දුක්කට ඇවැත් ද, අත්හළ පසු පාචිත්ති ඇවැත් ද වේ.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha chandaṃ adatvā pakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, dhammakamme vematikassa, adhammakamme [Pg.260] dhammakammasaññino, vematikassa ca dukkaṭaṃ. Adhammakammasaññissa pana, yo ca ‘‘saṅghassa bhaṇḍanādīni vā bhavissanti, adhammena vā vaggena vā nakammārahassa vā kammaṃ karissantī’’ti (pāci. 483) ñatvā, gilāno vā hutvā, gilānassa vā karaṇīyena, uccārādīhi vā pīḷito, na ca kammaṃ kopetukāmo ‘‘puna paccāgamissāmī’’ti gacchati, tassa, ummattakādīnañca anāpatti. Vinicchayakathāya vattamānatā, dhammakammatā, dhammakammasaññitā, samānasīmāyaṃ ṭhitatā, samānasaṃvāsakatā, kopetukāmatāya hatthapāsavijahananti imānettha cha aṅgāni. Samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ, kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

සැවැත් නුවර දී එක්තරා භික්ෂුවක් අරභයා, ඡන්දය නොදී බැහැර යාමේ සිද්ධිය නිමිති කරගෙන මෙය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පනතකි; අනණත්තික ඇවැතකි. ධර්ම කර්මයක දී සැක ඇතිව බැහැර යන්නාට ද, අධර්ම කර්මයක දී එය ධර්ම කර්මයක් යැයි සිතා හෝ සැක ඇතිව බැහැර යන්නාට ද දුක්කට ඇවැත් වේ. අධර්ම කර්මයක දී එය අධර්ම කර්මයක් යැයි සිතා බැහැර යන්නාට ද, 'සංඝයාට කලහ ආදියක් සිදුවනු ඇත, නැතහොත් අධර්මයෙන් හෝ වග (ගණ) වශයෙන් හෝ කර්මයට නුසුදුස්සෙකුට කර්මය කරනු ඇත' යි දැන බැහැර යන්නාට ද, ගිලන්වී හෝ ගිලනෙකුගේ කටයුත්තක් නිසා හෝ වැසිකිළි කැසිකිළි යාමෙන් පීඩිතව හෝ කර්මය නැසීමේ අදහසක් නොමැතිව 'නැවත එන්නෙමි' යි සිතා යන්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. (1) විනිශ්චය කථාව පැවතීම, (2) ධර්ම කර්මයක් වීම, (3) ධර්ම කර්මයක් යැයි සිතීම, (4) සමාන සීමාවක සිටීම, (5) සමාන සංවාසිකයෙකු වීම, (6) කර්මය නැසීමේ කැමැත්තෙන් හත්ථපාසය අත්හැරීම යන මේවා මෙහි අංග හයයි. සමුට්ඨානය සමනුභාසන සමුට්ඨානය හා සමාන වේ. ක්‍රියා ක්‍රියා, සඤ්ඤාවිමොක්ඛ, සචිත්තක, ලෝකවජ්ජ, කායකර්ම, වචීකර්ම, අකුසල් සිත, දුක්ඛ වේදනා වේ.

Chandaṃadatvāgamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඡන්දය නොදී බැහැර යාමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමා විය.

11. Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā

11. 11 වන දුබ්බල සික්ඛාපද වර්ණනාව

Ekādasame samaggena saṅghenāti samānasaṃvāsakena samānasīmāyaṃ ṭhitena saṅghena saddhiṃ cīvaraṃ datvā. Yathāsanthutanti yo yo mittasandiṭṭhasambhattavasena santhuto, tassa tassāti attho. Pācittiyanti evaṃ saṅghena saddhiṃ sayameva senāsanapaññāpanādivasena sammatassa bhikkhuno cīvaraṃ datvā pacchā khīyantassa vācāya vācāya pācittiyaṃ.

එකොළොස්වන සික්ඛාපදයෙහි 'සමග්ගෙන සංඝේන' යනු එකම සීමාවෙහි වෙසෙන, එකම සංවාසයෙහි වෙසෙන සංඝයා සමඟ එක්ව සිවුරු පූජා කිරීමයි. 'යථාසන්ථুතං' යනු සාමාන්‍ය මිත්‍රත්වය, දැක හුරුපුරුදු බව හෝ ළඟින් ඇසුරු කිරීම් වශයෙන් යම් යම් කෙනෙකු සමඟ දැඩි හිතවත්කමක් ඇත්ද, ඒ ඒ පුද්ගලයා උදෙසා (පැවරීමයි). 'පාචිත්තියං' යනු මෙසේ සංඝයා සමඟ එක්ව තමන් විසින්ම සේනාසන පැනවීම් ආදියෙහි සම්මත කරන ලද භික්ෂුවකට සිවුරක් පූජා කොට, පසුව දොස් පවරන (අමනාපය පළ කරන) තැනැත්තාට වචනයක් වචනයක් පාසා පාචිත්ති ඇවැත් වේ යන්නයි.

Rājagahe chabbaggiye ārabbha cīvaraṃ datvā pacchā khīyanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, dhammakamme tikapācittiyaṃ, cīvaraṃ ṭhapetvā aññaṃ vissajjiyavebhaṅgiyaṃ parikkhāraṃ datvā pacchākhīyantassa dukkaṭaṃ, vissajjiyavebhaṅgiyo nāma ṭhapetvā pañca garubhaṇḍāni avaseso. Rāsivasena hi pañca garubhaṇḍāni vuttāni, tattha ārāmo ārāmavatthūti ekaṃ, vihāro vihāravatthūti dutiyaṃ, mañco pīṭhaṃ bhisi bimbohananti tatiyaṃ, lohakumbhī lohabhāṇakaṃ lohavārako lohakaṭāhaṃ vāsi parasu kuṭhārī kudālo nikhādananti catutthaṃ, valli veḷu muñjaṃ pabbajaṃ tiṇaṃ mattikā [Pg.261] dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍanti pañcamaṃ. Etāni hi pañca saṅghasantakāni neva saṅghassa, na gaṇapuggalānaṃ vissajjetuṃ vā vibhajituṃ vā vaṭṭanti, vissajjitavibhattānipi saṅghikāneva honti. Thāvarena pana thāvaraṃ, itarena ca akappiyena mahagghakappiyena vā itaraṃ saṅghassa upakāraṃ sallakkhetvā kappiyaparivattanena parivattetuṃ vaṭṭati, varasenāsanādīnaṃ saṃrakkhaṇatthaṃ lāmakāni vissajjetuṃ vissajjetvā paribhuñjituñca vaṭṭati. Ettha ca purimesu tīsu rāsīsu agarubhaṇḍaṃ nāma kiñci natthi, catutthe lohakumbhī arañjarasaṇṭhānaṃ lohabhāṇakaṃ lohakaṭāhanti imāni tīṇi antamaso pasatamattaudakaggaṇhanakānipi garubhaṇḍāni. Lohavārako pana kāḷalohatambalohakaṃsalohavaṭṭalohānaṃ yena kenaci kato sīhaḷadīpe pādaggaṇhanako bhājetabbo, pādo ca nāma magadhanāḷiyā pañcanāḷimattaṃ gaṇhāti, tato atirekaṃ garubhaṇḍaṃ, imāni tāva pāḷiyaṃ āgatāni lohabhājanāni.

රජගහනුවරදී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් අරභයා සිවුරු පූජා කොට පසුව දොස් පැවරීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන මෙය පනවන ලදී. මෙය සාධාරණ පැනවීමකි, අණ නොකළ (අනාණත්තික) එකකි. ධර්මකර්මයෙහි තිකපාචිත්තියක් වේ. සිවුර හැර අනෙකුත් දිය හැකි හෝ බෙදිය හැකි පිරිකරක් දී පසුව දොස් පවරන්නාට දුක්කට ඇවැත් වේ. 'දිය හැකි හා බෙදිය හැකි පිරිකර' යනු ගරුභාණ්ඩ පහ හැර ඉතිරි පිරිකරයි. සමූහ වශයෙන් ගරුභාණ්ඩ පහක් වදාරන ලදී. එහි (1) ආරාමය හා ආරාම වස්තුව (ඉඩම) පළමුවැන්නයි. (2) විහාරය හා විහාර වස්තුව දෙවැන්නයි. (3) ඇඳ, පුටුව, මෙට්ටය, කොට්ටය තුන්වැන්නයි. (4) ลෝහ සැළිය, ලෝහ බඳුන, ලෝහ දිය බඳුන, ලෝහ තාච්චිය, වෑය, පොරව, කෙටේරිය, උදැල්ල, නියන හතරවැන්නයි. (5) වැල්, උණ, මුංජ තණ, පබ්බජ තණ, සාමාන්‍ය තණකොළ, මැටි, ලී බඩු සහ මැටි බඩු පස්වැන්නයි. සංඝයා සතු වූ මෙම පස් වැදෑරුම් දෑ සංඝයාට හෝ ගණ-පුද්ගලයන්ට දීමට හෝ බෙදීමට නොහොබී. එසේ දෙන ලද හෝ බෙදන ලද දෑ ද සංඝිකම වන්නේය. එහෙත් ස්ථාවර ගරුභාණ්ඩයකින් ස්ථාවර ගරුභාණ්ඩයක් ද, අනික් අස්ථාවර වූ අකැප දෙයකින් හෝ වටිනා කැප දෙයකින් වෙනත් අස්ථාවර ගරුභාණ්ඩයක් ද සංඝයාට වන යහපත සලකා බලා කැප වූ හුවමාරු ක්‍රමයකින් (කප්පිය පරිවර්තනයෙන්) හුවමාරු කර ගැනීම සුදුසු වේ. උතුම් වූ සේනාසනාදිය ආරක්ෂා කරනු පිණිස බාල මට්ටමේ දෑ අත්හැරීමට (විකුණා දැමීමට) සහ එසේ කර ලැබෙන දෙයින් කැඳ-බත් ආදිය වැළඳීමට වටනේය. මෙහි මුල් සමූහ තුනෙහි ගරුභාණ්ඩ නොවන කිසිවක් නැත. හතරවන සමූහයෙහි ලෝහ සැළිය, මැටි කලයක හැඩය ඇති ලෝහ බඳුන සහ ලෝහ තාච්චිය යන මේ තුන අවම වශයෙන් එක් අල්ලක් පමණ ජලය ගත හැකි වුවද ගරුභාණ්ඩ වේ. ලෝහ දිය බඳුන වනාහි යකඩ, තඹ, ලෝකඩ, වට්ට ලෝකඩ යන මෙයින් යම් ලෝහයකින් සාදන ලද්දක් වුවද, ලංකාද්වීපයෙහි එක් පාදයක් ගන්නා බඳුන බෙදා දිය යුතුය. 'පාදයක්' යනු මගධ නැළියෙන් නැළි පහක ප්‍රමාණයකි. ඊට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ගන්නා බඳුන ගරුභාණ්ඩ වේ. මේවා වනාහි පාළියෙහි සඳහන් ලෝහ භාජන වේ.

Pāḷiyaṃ pana anāgatānipi bhiṅgārapaṭiggahauḷuṅkadabbikaṭacchupāti taṭṭakasarakasamuggaaṅgārakapalladhūmakaṭacchuādīni khuddakānipi garubhaṇḍāneva, ayapatto ayathālakaṃ tambalohathālakanti imāni pana bhājanīyāni, kaṃsalohavaṭṭalohabhājanavikati saṅghikaparibhogena vā gihivikaṭā vā vaṭṭati, puggalikaparibhogena na vaṭṭati. Ṭhapetvā pana taṃ bhājanavikatiṃ aññasmimpi kappiyalohabhaṇḍe añjanī añjanisalākā natthudānaṃ kaṇṇamalaharaṇī sūci khuddako pipphaliko khuddakaṃ ārakaṇṭakaṃ kuñcikā tāḷaṃ kattarayaṭṭhi vedhako bhindivālako yathātathāghanakatalohaṃvippakatalohabhaṇḍañca sabbaṃ bhājanīyaṃ. Dhūmanettaphāladīparukkhadīpakapallikaolambakadīpaitthipurisatiracchānarūpakāni pana aññāni vā bhitticchadanakavāṭādīsu upanetabbāni, antamaso lohakhilakaṃ upādāya sabbānipi lohabhaṇḍāni garubhaṇḍāniyeva, attanā laddhāni pariharitvāpi puggalikaparibhogena na paribhuñjitabbāni, saṅghikaparibhogena vā gihivikaṭāni vā vaṭṭanti, tipubhaṇḍepi eseva nayo. Khīrapāsāṇamayāni taṭṭakasarakādīni garubhaṇḍāniyeva.

පාළියෙහි සඳහන් නොවූවද, පැන් කෙණ්ඩිය, පඩික්කම, දිය හැන්ද, ලොකු හැන්ද, කැට හැන්ද, තැටිය, කෝප්පය, පෙට්ටිය, අඟුරු කබල, දුම් හැන්ද ආදී කුඩා උපකරණ ද ගරුභාණ්ඩම වේ. යකඩ පාත්‍රය, යකඩ තැටිය, තඹ තැටිය යන මේවා බෙදා දිය හැකිය. සුදු ලෝකඩ හා වට්ට ලෝකඩ වලින් කරන ලද භාජන විශේෂය සංඝික පරිභෝගයෙන් හෝ ගිහියන් විසින් සකස් කරන ලද දෙයක් ලෙස පරිභෝජනය කිරීම කැපය, පුද්ගලික පරිභෝගයෙන් කැප නොවේ. එම භාජන විශේෂය හැර අනෙකුත් කැප වූ ලෝහ භාණ්ඩ අතර ඇති අඳුන් කූර, නස්න දෙන කූර, කන් කූර, ඉදිකටුව, කුඩා පිහිය, කුඩා සිදුරු විදින කූර, යතුරු කටුව, යතුර, සැරයටියෙහි යකඩ මුදුව, ගෑරුප්පුව, යම් කිසි අයුරකින් තනි ලෝහයෙන් තනන ලද ඝන ලෝහය සහ වැඩ නිම නොකළ ලෝහ භාණ්ඩ යන මේ සියල්ල බෙදා දිය හැකිය. දුම් නළය, නඟුල් තල, පහන් කණුව, පහන් කබල, එල්ලෙන පහන, ස්ත්‍රී-පුරුෂ-තිරිසන් රූප, හෝ බිත්ති, වහල, දොරවල් ආදියෙහි සවි කළ යුතු වෙනත් දෑ ද, අවම වශයෙන් ලෝහ ඇණය දක්වා වූ සියලු ලෝහ භාණ්ඩ ගරුභාණ්ඩම වේ. තමන් විසින් ලැබූ ඒවා වුවද පුද්ගලික පරිභෝජනයක් වශයෙන් තබාගෙන නොවැළඳිය යුතුය. සංඝික වශයෙන් හෝ ගිහියන් විසින් සකස් කරන ලද දෙයක් ලෙස හෝ පරිභෝජනය කිරීම වටනේය. ඊයම් භාණ්ඩ සම්බන්ධයෙන් ද මේ ක්‍රමයම වේ. කිරිගරුඬෙන් කරන ලද තැටි, කෝප්ප ආදිය ද ගරුභාණ්ඩම වේ.

Ghaṭako [Pg.262] pana telabhājanaṃ vā pādaggaṇhanakato atirekameva garubhaṇḍaṃ, suvaṇṇarajataārakūṭajātiphalikabhājanāni gihivikaṭānipi na vaṭṭanti. Senāsanaparibhoge pana āmāsampi anāmāsampi sabbaṃ vaṭṭati.

කුඩා පැන් බඳුන හෝ තෙල් බඳුන එක් පාදයක ප්‍රමාණයට වඩා වැඩි නම් ගරුභාණ්ඩ වේ. රන්, රිදී, පිත්තල, පළිඟු භාජන ගිහියන් විසින් කරන ලද දෑ වුවද පරිහරණයට කැප නැත. එහෙත් සේනාසන පරිභෝගයෙහිදී ඇල්ලිය හැකි දෑ ද, නොඇල්ලිය හැකි දෑ ද යන සියල්ල කැප වේ.

Vāsiyādīsu pana yāya vāsiyā dantakaṭṭhacchedanaucchutacchanamattato aññaṃ mahākammaṃ kātuṃ na sakkā, ayaṃ bhājanīyā. Sesā yena kenaci ākārena katā garubhaṇḍaṃ, parasu pana antamaso vejjānaṃ sirāvedhakopi garubhaṇḍameva, tathā kuṭhārī. Yā pana āvudhasaṅkhepena katā, ayaṃ anāmāsā, kudālo daṇḍabandhanikhādanaṃ vā agarubhaṇḍaṃ nāma natthi. Sammuñjanidaṇḍakhaṇanakaṃ pana adaṇḍakaṃ phalamattakameva, yaṃ sakkā sipāṭikāya pakkhipitvā pariharituṃ, taṃ bhājanīyaṃ. Sikharampi nikhādaneneva saṅgahitaṃ, yehi manussehi vihāre vāsiādīni dinnāni honti, te ce ghare daḍḍhe vā vilutte vā ‘‘detha no, bhante, upakkhare, puna āharissāmā’’ti vadanti, dātabbā. Sace haranti, na vāretabbā, anāharantāpi na codetabbā.

වෑය ආදී උපකරණ අතුරෙන් යම් වෑයකින් දැහැටි කැපීම, උක් ලෙලි ගැසීම වැනි සුළු වැඩක් හැර වෙනත් විශාල කාර්යයක් කළ නොහැකි ද, එය බෙදා දිය හැකිය. වෙනත් ඕනෑම අයුරකින් සාදන ලද ඉතිරි වෑයවල් ගරුභාණ්ඩ වේ. පොරව වනාහි අවම වශයෙන් වෙදවරුන්ගේ නහර විදින කුඩා පොරව වුවද ගරුභාණ්ඩම වේ. එසේම කැත්ත ද ගරුභාණ්ඩ වේ. යම් කඩුවක් ආයුධයක් ලෙස සාදන ලද්දේ නම්, එය අනාමාස (ඇල්ලීම අකැප) වේ. උදැල්ල, මිට සවි කරන ලද නියන යන මෙයින් ගරුභාණ්ඩ නොවන කිසිවක් නැත. කොස්සට සිදුරක් සාදන, මිටක් නැති, මල්ලක දමා රැගෙන යා හැකි තලයක් පමණක් ඇති නියන බෙදා දිය හැකිය. සූචි-කටුව ද නියනටම ඇතුළත් වේ. යම් මිනිසුන් විසින් විහාරයට වෑය ආදිය දෙන ලදුව, ඔවුන්ගේ නිවාස ගින්නෙන් දැවුණු කල්හි හෝ සොරුන් විසින් කොල්ලකන ලද කල්හි, 'ස්වාමීනි, අපට එම උපකරණ දුන මැනව, පසුව නැවත ගෙනැත් දෙන්නෙමු' යි කියත් නම්, ඒවා දිය යුතුය. ඔවුන් ඒවා රැගෙන යත් නම් වැළැක්විය යුතු නැත. නැවත නොගෙනෙතත් චෝදනා නොකට යුතුය.

Kammārataṭṭakāracundakāranaḷakāramaṇikārapattabandhakānaṃ adhikaraṇimuṭṭhisaṇḍāsatulādīni sabbāni lohamayāni upakaraṇāni saṅghe dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍāni. Tipukoṭṭakasuvaṇṇakāracammakāraupakaraṇesupi eseva nayo. Ayaṃ pana viseso, tipukoṭṭakaupakaraṇesu tipucchedanakasatthakaṃ, suvaṇṇakāraupakaraṇesu suvaṇṇacchedanakasatthakaṃ, cammakāraupakaraṇesu kataparikammacammacchedanakhuddakasatthanti imāni bhājanīyāni. Nhāpitatunnakāraupakaraṇesupi ṭhapetvā mahākattariṃ mahāsaṇḍāsaṃ mahāpipphalikañca sabbaṃ vaṭṭati, itarāni garubhaṇḍāni.

කම්මල්කරුවන්, ලෝකඩ වැඩකරන්නන්, පට්ටල්කරුවන්, බටවැඩ කරන්නන්, මැණික් ඔපදමන්නන් සහ පාත්‍ර බඳින්නන්ගේ කිණිහිරිය, මිටිය, අඬුව, තරාදිය ආදී සියලු ලෝහමය උපකරණ සංඝයාට පූජා කළ තැන් පටන් ගරුභාණ්ඩ වේ. ඊයම් තලන්නන්, රන්කරුවන් සහ සම් පදම් කරන්නන්ගේ උපකරණ සම්බන්ධයෙන් ද මේ ක්‍රමයම වේ. එහෙත් මෙහි වෙනස නම්, ඊයම් කපන කුඩා පිහිය, රන් කපන කුඩා පිහිය, සම් පදම් කර කපන කුඩා පිහිය යන මේවා බෙදා දිය හැකිය. කරණවෑමියන්ගේ සහ මහන්නන්ගේ උපකරණ අතුරෙන් මහ කතුර, මහ අඬුව සහ මහ පිහිය හැර සෙසු සියල්ල බෙදා ගැනීමට කැප වේ. අනෙක් ඒවා (මහ කතුර ආදිය) ගරුභාණ්ඩ වේ.

Valliādīsu vettavalliādikā yā kāci aḍḍhabāhuppamāṇā valli saṅghassa dinnā vā tatthajātakā vā rakkhitagopitāva garubhaṇḍaṃ, sā saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate sace atirekā hoti, puggalikakammepi upanetuṃ vaṭṭati, suttamakacivākanāḷikerahīracammamayā rajjukā vā yottāni vā vāke ca nāḷikerahīre ca vaṭṭetvā katā ekavaṭṭā vā dvivaṭṭā vā saṅghassa santakā garubhaṇḍaṃ. Suttaṃ pana avaṭṭetvā dinnaṃ makacivākanāḷikerahīrā ca bhājanīyā. Yehi panetāni [Pg.263] rajjukādīni dinnāni honti, te attano karaṇīyena harantā na vāretabbā.

වැල් ආදියේදී, වේවැල් ආදී වූ යම් අඩබාහුවක් (වැළමිටේ සිට උරහිස දක්වා වූ, එනම් වියත් එකක් සහ ඇඟිලි හතරක් පමණ වූ ප්‍රමාණය) පමණ දිගැති වැලක් සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ හෝ ඒ සංඝික භූමියෙහි හටගත්තේ හෝ වේද, රැකබලා ආරක්ෂා කරන ලද ඒ වැලම ගරුභාණ්ඩයකි. එය සංඝ කටයුතු හා චෛත්‍ය කටයුතුවලින් පසුව ඉතිරි වුවහොත්, පුද්ගලික කටයුතු සඳහා ද ගැනීමට වටින්නේය. නූල්වලින්, හන වැල්වලින්, පොල්කෙඳිවලින් හා සම්වලින් සාදන ලද ලනු හෝ පටි ද, හනවලින් හෝ පොල්කෙඳිවලින් අඹරා සාදන ලද එක් පොටක් ඇති හෝ දෙපොටක් ඇති ලනු ද සංඝයා සතු වූයේ නම් ඒවා ද ගරුභාණ්ඩ වේ. එහෙත් නොඅඹරන ලද නූල් ද, පූජා කරන ලද හන වැල් සහ පොල්කෙඳි ද බෙදා දීමට සුදුසුය (භාජනීය වේ). යම් දායකයන් විසින් මේ ලණු ආදිය පූජා කරන ලද්දේ නම්, ඔවුන් තමන්ගේ අවශ්‍යතාවක් සඳහා ඒවා රැගෙන යන්නේ නම් වැළැක්විය යුතු නොවේ.

Yo koci aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍakamattopi veḷu saṅghassa dinno vā tatthajātako vā rakkhitagopito garubhaṇḍaṃ, sopi saṅghassa kamme ca cetiyakamme ca kate atireko puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati. Pādaggaṇhanakatelanāḷi pana kattarayaṭṭhi upāhanadaṇḍako chattadaṇḍo chattasalākāti idamettha bhājanīyabhaṇḍaṃ, daḍḍhagehamanussā gaṇhitvā gacchantā na vāretabbā.

දිගින් අඟල් අටක් සහ මහතින් මහන කටු කූරක් පමණ වූ ද යම් උණ බටයක් සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ හෝ, සංඝික භූමියෙහි හටගත්තේ හෝ, රැකබලා ආරක්ෂා කරන ලද්දේ වේද, එය ගරුභාණ්ඩයකි. එය ද සංඝ කටයුතු හා චෛත්‍ය කටයුතුවලින් පසුව ඉතිරි වුවහොත් පුද්ගලික කටයුතුවලට දීමට වටින්නේය. එහෙත් පලා (කාල්) ප්‍රමාණයක් ගන්නා තෙල් නලාව (තෙල් උණ බටය), සැරයටිය, පාවහන් රඳවන ලී කූර, කුඩ මිට, කුඩ කූරු යන මේවා මෙහි බෙදා දිය හැකි (භාජනීය) භාණ්ඩ වේ. නිවාස ගිනිබත් වූ මිනිසුන් මේවා රැගෙන යන්නේ නම් ඔවුන් වැළැක්විය යුතු නොවේ.

Muñjañca pabbajañca avasesañca chadanatiṇaṃ muṭṭhippamāṇampi chadanatiṇasaṅkhepagatesu tālapaṇṇādīsu yaṃkiñci ekapaṇṇampi saṅghassa dinnaṃ vā tatthajātakaṃ vā bahiārāme saṅghike tiṇavatthusmiṃ jātakaṃ vā rakkhitagopitaṃ garubhaṇḍaṃ, tampi saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate atirekaṃ puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati. Daḍḍhagehamanussā gahetvā gacchantā na vāretabbā, aṭṭhaṅgulappamāṇopi rittakapotthako garubhaṇḍameva.

මුංජ තණ ද, පබ්බජ තණ ද, සෙසු සෙවිලි තණ ද මිටක් පමණ වුව ද, සෙවිලි තණ ගණයට වැටෙන තල් කොළ ආදියෙන් එක් කොළයක් වුව ද සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ හෝ, එහි හටගත්තේ හෝ, ආරාමයෙන් පිටත පිහිටි සංඝික තණබිමක හටගත්තේ හෝ වේද, රැකබලා ආරක්ෂා කරන ලද්දේ නම් එය ගරුභාණ්ඩයකි. එය ද සංඝ කටයුතු හා චෛත්‍ය කටයුතුවලින් පසුව ඉතිරි වුවහොත් පුද්ගලික කටයුතුවලට දීමට වටින්නේය. නිවාස ගිනිබත් වූ මිනිසුන් ඒවා රැගෙන යන්නේ නම් වැළැක්විය යුතු නොවේ. දිගින් අඟල් අටක් පමණ වූ ද, ලිය නොලද හිස් පුස්කොළ පොත ද ගරුභාණ්ඩයක්ම වේ.

Mattikā pakatimattikā vā hotu pañcavaṇṇā vā sudhā vā sajjurasakaṅguṭṭhasilesādīsu vā yaṃkiñci dullabhaṭṭhāne ānetvā vā dinnaṃ tatthajātakaṃ vā rakkhitagopitaṃ tālapakkamattaṃ garubhaṇḍaṃ hoti, tampi saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate atirekaṃ puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati. Hiṅguhiṅgulakaharitālamanosilañjanādīni pana bhājanīyāni.

මැටි වනාහි සාමාන්‍ය මැටි වේවා, පස්වණක් පැහැති මැටි වේවා, හුණු බදාම වේවා, පයින් මැලියම්, කන්ගුට්ඨ, ලාටු ආදියෙන් යමක් වේවා, දුර්ලභ ස්ථානයකින් රැගෙන ආවේ හෝ, පූජා කරන ලද්දේ හෝ, එහි හටගත්තේ හෝ රැකබලා ආරක්ෂා කරන ලද තල් ගෙඩියක් පමණ වූ මැටි හෝ මැලියම් ද ගරුභාණ්ඩයකි. එය ද සංඝ කටයුතු හා චෛත්‍ය කටයුතුවලින් පසුව ඉතිරි වුවහොත් පුද්ගලික කටයුතුවලට දීමට වටින්නේය. එහෙත් පෙරුම්කායම්, සාදිලිංගම්, හිරියල්, මනෝසීල, අඳුන් ගල් ආදිය බෙදා දීමට සුදුසුය (භාජනීය වේ).

Dārubhaṇḍe yo koci veḷumhi vuttappamāṇo dārubhaṇḍako saṅghassa dinno vā tatthajātako vā rakkhitagopito garubhaṇḍaṃ, api ca sabbāpi dāruveḷucammapāsāṇādivikati dārubhaṇḍena saṅgahitā, tattha mañcapīṭhehi asaṅgahitāni āsandikādīni antamaso coḷena vā palālehi vā paṇṇehi vā katapīṭhaṃ upādāya sabbāni āsanāni.

ලී භාණ්ඩ සම්බන්ධයෙන්, උණ බට සම්බන්ධයෙන් කලින් කියන ලද ප්‍රමාණය ඇති යම් ලී භාණ්ඩයක් සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ හෝ, එහි හටගත්තේ හෝ, රැකබලා ආරක්ෂා කරන ලද්දේ වේද, එය ගරුභාණ්ඩයකි. තවද ලී, උණ, සම්, ගල් ආදියෙන් කරන ලද සියලුම නිර්මාණ ද ලී භාණ්ඩ (දාරුභාණ්ඩ) ගණයටම ඇතුළත් වේ. එහි ඇඳ පුටු හැර සෙසු වූ දිගු පුටු (ආසන්දික) ආදිය ද, අවසානයේ රෙදිවලින් හෝ පිදුරුවලින් හෝ කොළවලින් (කෙසෙල් කොළ ආදියෙන්) කරන ලද ආසන ද ඇතුළුව සියලුම අසුන් (ගරුභාණ්ඩ වේ).

Vaṅkaphalakaṃ dīghaphalakaṃ cīvaradhovanaphalakaṃ ghaṭṭanaphalakaṃ ghaṭṭanamuggaro dantakaṭṭhacchedanagaṇṭhikā daṇḍamuggaro nāvā ambaṇaṃ rajanadoṇi udakapaṭicchako dārumayo vā dantamayo vā veḷumayo vā sapādakopi apādakopi samuggo mañjūsā pādaggaṇhanakato atirekappamāṇo karaṇḍo udakadoṇi udakakaṭāhaṃ uḷuṅko kaṭacchupānīyasarāvaṃ pānīyasaṅkhoti [Pg.264] etesu yaṃkiñci saṅghe dinnaṃ garubhaṇḍaṃ. Saṅkhathālakaṃ pana bhājanīyaṃ, tathā dārumayo udakatumbo.

ඇද ලෑල්ල, දිග ලෑල්ල, සිවුරු සෝදන ලෑල්ල, සිවුරු තලන ලෑල්ල, සිවුරු තැලීමට ගන්නා මුගුර, දැහැටි කපන ලී කට්ටය, මිට සහිත මුගුර, ඔරුව, පැන් ඔරුව (අම්බණ), සායම් ඔරුව, වතුර පෙරා ගන්නා බඳුන, ලීයෙන් හෝ ඇතින්නන්ගේ දළින් හෝ උණ ලීයෙන් සාදන ලද පය සහිත හෝ පය රහිත වූ කරඬුව, පෙට්ටිය, පලා (කාල්) ප්‍රමාණයට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ගන්නා මංජුසාව, පැන් ඔරුව, පැන් තාච්චිය (කළය), පැන් හැන්ද (උලුංකය), හැන්ද, පැන් බඳුන, පැන් සක්ගෙඩිය යන මේවායින් යමක් සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ නම් එය ගරුභාණ්ඩයකි. සක් කෝප්පය (සක්ගෙඩියෙන් කළ බඳුන) සහ ලීයෙන් කළ පැන් ලබු කැටය බෙදා දීමට සුදුසුය (භාජනීය වේ).

Pādakathalikamaṇḍalaṃ dārumayaṃ vā hotu coḷapaṇṇādimayaṃ vā sabbaṃ garubhaṇḍaṃ. Ādhārako pattapidhānaṃ tālavaṇṭaṃ bījanī caṅkoṭakaṃ pacchi yaṭṭhisammuñjanī muṭṭhisammuñjanīti etesupi yaṃkiñci khuddakaṃ vā mahantaṃ vā dāruveḷupaṇṇacammādīsu yena kenaci kataṃ garubhaṇḍameva.

පා පිසදමන වටකුරු ලෑල්ල (පෑ කදලි මණ්ඩලය) ලීයෙන් කළ එකක් වේවා, රෙදි හෝ කොළ ආදියෙන් කළ එකක් වේවා, ඒ සියල්ලම ගරුභාණ්ඩ වේ. පාත්‍ර ආධාරකය (කලාලය), පාත්‍ර පියන, තල්පත් පවන, වටාපත, මල් වට්ටිය, කූඩය, මිට සහිත කොස්ස, අත් කොස්ස යන මේවායින් ද කුඩා වේවා, මහා වේවා, ලී, උණ, කොළ, සම් ආදී යමකින් කරන ලද්දේ ද, ඒ සියල්ලම ගරුභාණ්ඩමය.

Thambhatulāsopānaphalakādīsu yaṃkiñci dārumayaṃ vā pāsāṇamayaṃ vā gehasambhārūpagaṃ yo koci kaṭasārako yaṃkiñci bhūmattharaṇaṃ yaṃkiñci akappiyacammaṃ, sabbaṃ saṅghikaṃ garubhaṇḍaṃ, bhūmattharaṇaṃ kātuṃ vaṭṭati. Eḷakacammaṃ pana paccattharaṇagatikaṃ hoti, tampi garubhaṇḍameva, kappiyacammāni bhājanīyāni, kurundiyaṃ pana sabbaṃ mañcappamāṇaṃ cammaṃ garubhaṇḍanti vuttaṃ.

කුළුණු, පරාල, පඩිපෙළ ලෑලි ආදියෙන් ලීයෙන් හෝ ගලින් කරන ලද, ගොඩනැගිලි තැනීමට ගන්නා යම් උපකරණයක් වේද, යම් පැදුරක් වේද, බිමට අතුරන යම් ඇතිරිල්ලක් වේද, අකැප වූ යම් සම් ඇතිරිල්ලක් වේද, ඒ සියලුම සංඝික භාණ්ඩ ගරුභාණ්ඩ වේ. ඒවා බිමට ඇතිරීම සඳහා භාවිතා කිරීම වටින්නේය. බැටළු සම වනාහි උඩ ඇතිරිල්ලක් හා සමාන වේ, එය ද ගරුභාණ්ඩයක්ම වේ. කැප වූ සම් වර්ග බෙදා දීමට සුදුසුය (භාජනීය වේ). කුරුන්දි අටුවාවෙහි වනාහි ඇඳක් පමණ වූ සියලුම සම් ගරුභාණ්ඩ බව පවසා ඇත.

Udukkhalaṃ musalaṃ suppaṃ nisadaṃ nisadapoto pāsāṇadoṇi pāsāṇakaṭāhaṃ sabbaṃ kasibhaṇḍampi garubhaṇḍaṃ, sabbaṃ cakkayuttayānaṃ garubhaṇḍameva. Mañcapīṭhānaṃ pādā ca aṭaniyo ca vāsiparasuādīnaṃ daṇḍā cāti etesu yaṃkiñci aniṭṭhitaṃ bhājanīyaṃ, tacchitamaṭṭhaṃ pana garubhaṇḍaṃ hoti, anuññātavāsiyā daṇḍo chattaṃ muṭṭhipaṇṇaṃ kattarayaṭṭhi upāhanā araṇisahitaṃ dhammakaraṇo pādaggaṇhanakato anatirittaṃ āmalakatumbaṃ āmalakaghaṭo lābukatumbaṃ lābukaghaṭo visāṇatumbanti sabbametaṃ bhājanīyaṃ, tato paraṃ garubhaṇḍaṃ.

වංගෙඩිය, මෝල්ගහ, කුල්ල (සහල් පොළන), මිරිස්ගල, ඇඹරුම් ගල (මිරිස්ගල් පුතා), ගල් ඔරුව, ගල් තාච්චිය, ගොවිතැන් කරන සියලු උපකරණ ද ගරුභාණ්ඩ වේ. රෝද සහිත සියලුම වාහන ද ගරුභාණ්ඩමය. ඇඳ පුටුවල පය සහ රාමුව (අටනිය), වෑය, පොරව ආදියේ මිටවල් යන මෙයින් නොනිමවන ලද (අඩක් නිම කළ) යමක් වේ නම් එය බෙදා දීමට සුදුසුය. රන ලද, ඔපමට්ටම් කරන ලද ඇඳ පය ආදිය වනාහි ගරුභාණ්ඩ වේ. අනුදැන වදාල වෑ මිට, කුඩය, අත් පත (තල්පත), සැරයටිය, පාවහන්, ගිනිගන්නා උපකරණ (අරණි යුගලය), පෙරහන්කඩ (ධමකරණය), පලා ප්‍රමාණය ඉක්මවා නොගිය නෙල්ලි බූවල්ල, නෙල්ලි කළය, ලබු කැටය, ලබු කළය, අං බූවල්ල යන මේ සියල්ල බෙදා දීමට සුදුසුය (භාජනීය වේ). මීට වඩා විශාල ඒවා ගරුභාණ්ඩ වේ.

Hatthidanto vā yaṃkiñci visāṇaṃ vā atacchitaṃ yathāgatameva bhājanīyaṃ, tehi katamañcapīṭhapādādīsu purimasadisova vinicchayo. Tacchitaniṭṭhitopi hiṅgukaraṇḍako añjanikaraṇḍako gaṇṭhikā vidho añjanī añjanisalākā udakapuñchanīti idaṃ sabbaṃ bhājanīyameva.

ඇත් දළ හෝ යම් සතෙකුගේ අඟක් හෝ නොකැපූ පරිද්දෙන්ම (ස්වභාවිකව) ලැබුණේ නම් එය බෙදා දීමට සුදුසුය. ඒවායින් කරන ලද ඇඳ පුටු පය ආදියේදී කලින් සඳහන් කළ පරිදිම විනිශ්චය දත යුතුය. කපා නිම කරන ලද වුව ද, පෙරුම්කායම් බඳුන, අඳුන් බඳුන, ගැටය (පොට්ටනිය), හිස් පටිය, අඳුන් කූර, අඳුන් තැටිය, පැන් පිසදමන ලේන්සුව යන මේ සියල්ල බෙදා දීමට සුදුසු (භාජනීය) ඒවාමය.

Mattikābhaṇḍe sabbaṃ manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ ghaṭapiṭharādikulālabhājanaṃ, pattakaṭāhaṃ aṅgārakaṭāhaṃ dhūmadānakaṃ dīparukkhako dīpakapallikā cayaniṭṭhakā chadaniṭṭhakā thupikāti sabbaṃ garubhaṇḍaṃ, etesu pana vuttanayesu garubhaṇḍesu yaṃkiñci veḷuādiṃ attano atthāya gaṇhantena samakaṃ vā atirekaṃ vā phātikammaṃ katvā gahetabbaṃ. Pādaggaṇhanakato [Pg.265] anatirittappamāṇo pana ghaṭako patto thālakaṃ kañcanako kuṇḍikāti idamettha bhājanīyaṃ, yathā ca mattikābhaṇḍe evaṃ lohabhaṇḍepi kuṇḍikā bhājanīyakoṭṭhāsameva bhajati. Iti yaṃ bhājanīyaṃ vissajjanīyampi taṃ evaṃ vissajjiyavebhaṅgiyasaṅkhātaṃ aññaṃ parikkhāraṃ datvā khīyantassa dukkaṭaṃ, itaraṃ pana dātumeva na vaṭṭati. Issaravatāya dento thullaccayaṃ āpajjati, theyyacittena gaṇhanto bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo. Yathā ca aññaṃ parikkhāraṃ datvā khīyantassa dukkaṭaṃ, tathā saṅghena asammatassa cīvaraṃ vā aññaṃ vā parikkhāraṃ datvā khīyantassa dukkaṭameva, anupasampanne sabbattha tikadukkaṭaṃ. Pakatiyā pana chandādivasena (pāci. 488) karontaṃ disvā ‘‘ko attho tassa dinnena, laddhāpi vinipātessati, na sammā upanessatī’’ti khīyantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannatā, dhammena laddhasammutitā, saṅghena saddhiṃ vikappanupagacīvaradānaṃ, pacchā khīyitukāmatāya khīyanāti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

මැටි බඳුන් පිළිබඳව - මිනිසුන්ගේ අභ්‍යන්තර හා බාහිර පරිභෝගයට ගන්නා වූ, කළගෙඩි පියන් ආදී කුඹල් බඳුන් ද, පාත්‍ර පුලුස්සන මැටි කබල් ද, අඟුරු බඳුන් ද, දුම් දෙන බඳුන් ද, පහන් රුක් (පහන් කණු) ද, පහන් තැටි ද, බැඳීමට ගන්නා ගඩොල් ද, සෙවිලි කිරීමට ගන්නා උළු ද, කොත් ද යන මේ සියල්ල ගරුභාණ්ඩ වේ. මෙම ගරුභාණ්ඩ අතරින්, කලින් කියන ලද ක්‍රමයට අනුව යම්කිසි උණ ආදියක් තමාගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා ගන්නා භික්ෂුව විසින් ඊට සමාන වූ හෝ වැඩි වූ හෝ හිලව්වක් (වර්ධනයක්) කොට එය ගත යුතුය. පාදයක වටිනාකමට වඩා වැඩි නොවන ප්‍රමාණයක් ඇති කුඩා කළය, පාත්‍රය, තලිය, දිය බඳුන, පැන් කෙණ්ඩිය යන මේවා මෙහි බෙදා දිය යුතු ලහුභාණ්ඩ වේ. මැටි බඳුන්හි පැන් කෙණ්ඩිය බෙදා දිය යුතු කොටසට අයත් වන්නා සේම, ලෝහ බඳුන්හි ද පැන් කෙණ්ඩිය බෙදා දිය යුතු කොටසට ම අයත් වේ. මෙසේ යම් පිරිකරක් බෙදා දිය හැකි ද, විසර්ජනය කළ හැකි ද, එවැනි විසර්ජනීය හෝ බෙදා දිය යුතු යැයි කියනු ලබන සිවුරු හැර වෙනත් පිරිකරක් දීමෙන් පසු දොස් පවරන භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ. අනෙක් (අවිසර්ජනීය අබේභංගීය) පිරිකර දීම පවා නොකැපය. ස්වාමීත්වයෙන් දෙන භික්ෂුවට ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. සොර සිතින් ගන්නා භික්ෂුව ලවා එහි වටිනාකම තක්සේරු කරවා දඬුවම් පැමිණවිය යුතුය. වෙනත් පිරිකරක් දී දොස් පවරන්නාට දුක්කටාපත් වන්නා සේම, සංඝයා විසින් සම්මත නොකරන ලද්දහුට සිවුරක් හෝ වෙනත් පිරිකරක් දී දොස් පවරන්නාට ද දුක්කටාපත් ම වේ. උපසම්පන්න නොවූවන් කෙරෙහි සෑම තැනකදීම තික දුක්කටාපත් වේ. නමුත් ස්වභාවයෙන් ම පක්ෂපාතීත්වය ආදී වශයෙන් කටයුතු කරන්නෙකු දැක, 'මොහුට දීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ලැබුණත් විනාශ කර දමනු ඇත, මැනවින් පරිහරණය නොකරනු ඇත' කියා දොස් පවරන්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. උපසම්පන්න බව, ධර්මානුකූලව ලත් සම්මුතිය ඇති බව, සංඝයා සමඟ විකප්පනයට සුදුසු සිවුරු දීම සහ පසුව දොස් පැවරීමේ කැමැත්තෙන් දොස් පැවරීම යන මේවා මෙහි අංග සතර වේ. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදානය හා සමාන වන අතර, මෙය වනාහි දුක්ඛ වේදනාවකි.

Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දුබල ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

12. Pariṇāmanasikkhāpadavaṇṇanā

12. පරිණාමන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dvādasame sabbaṃ tiṃsakakaṇḍe pariṇāmanasikkhāpade vuttanayameva. Ayameva hi viseso, tattha attano pariṇāmitattā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, idha puggalassa pariṇāmitattā suddhikapācittiyanti.

දොළොස්වන ශික්ෂාපදයෙහි සියල්ල තිංසක කණ්ඩයේ පරිණාමන ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයට ම වේ. මෙහි ඇති විශේෂය නම් මෙයයි; එහි තමාට පැමිණවූ බැවින් නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වන අතර, මෙහි වෙනත් පුද්ගලයෙකුට පැමිණවූ බැවින් ශුද්ධික පාචිත්තිය වේ.

Pariṇāmanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පරිණාමන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

Sahadhammikavaggo aṭṭhamo.

අටවන සහධම්මික වර්ගයයි.

9. Ratanavaggo

9. රතන වර්ගය

1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā

1. අන්තේපුර ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Ratanavaggassa paṭhame khattiyassāti khattiyajātikassa, muddhābhisittassāti khattiyābhisekena muddhani abhisittassa. Anikkhanto rājā itoti [Pg.266] anikkhantarājakaṃ, tasmiṃ anikkhantarājake, sayanighareti attho. Ratanaṃ vuccati mahesī, niggatanti nikkhantaṃ, aniggataṃ ratanaṃ itoti aniggataratanakaṃ, tasmiṃ aniggataratanake, sayanighareti attho. Indakhīlaṃ atikkameyyāti ettha attano āgatabhāvaṃ ajānāpetvā sayanigharassa ummāraṃ paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentassa dukkaṭaṃ, dutiyaṃ pācittiyaṃ.

රතන වර්ගයේ පළමු ශික්ෂාපදයෙහි 'කත්ථියස්ස' යනු ක්ෂත්‍රිය ජාතිකයාට ය. 'මුද්ධාභිසිත්තස්ස' යනු ක්ෂත්‍රිය අභිෂේකයෙන් හිසෙහි අභිෂේක ලද්දාට ය. 'රජු මෙයින් පිටත්ව නොගියේය' යන අර්ථයෙන් 'අනික්ඛන්තරාජක' නම් වේ. 'රජු නික්ම නොගිය සයනගෘහයෙහි' යනු එහි අර්ථයයි. අගමෙහෙසිය 'රත්නය' යැයි කියනු ලැබේ. 'නිග්ගතං' යනු නික්මුණු යන්නයි. 'අගමෙහෙසිය මෙයින් පිටත්ව නොගියාය' යන අර්ථයෙන් 'අනිග්ගත රතනක' නම් වේ. 'එම අගමෙහෙසිය නික්ම නොගිය සයනගෘහයෙහි' යනු එහි අර්ථයයි. 'ඉන්දඛීලං අතික්කමෙය්‍ය' යන්නෙහි තමා පැමිණි බව නොදන්වා සයනගෘහයේ එළිපත්තෙන් පළමු පය තබා ඉක්මවන්නාට දුක්කටාපත් වේ. දෙවන පය තැබීමේදී පාචිත්තිය වේ.

Sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha rañño antepurappavisanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, paṭisaṃvidite appaṭisaṃviditasaññino, vematikassa ca dukkaṭaṃ. Paṭisaṃviditasaññissa, na khattiyassa vā, na khattiyābhisekena abhisittassa vā, ubhosu vā, ubhinnaṃ vā aññatarasmiṃ nikkhante sayanigharaṃ pavisantassa, asayanighare, ummattakādīnañca anāpatti. Khattiyatā, abhisittatā, ubhinnampi sayanigharato anikkhantatā, appaṭisaṃviditatā, indakhīlātikkamoti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත් නුවරදී ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ අරභයා රජුගේ අන්තඃපුරයට පිවිසීමේ සිදුවීම මුල් කොට ගෙන මෙය පනවන ලදී. මෙය අසාධාරණ පැනවීමකි, අණ නොකළ හැකිය, තික පාචිත්තිය වේ. තමා පැමිණි බව දන්වන ලද කල්හි, නොදන්වන ලදැයි සංඥා ඇතියහුට සහ සැක ඇතියහුට දුක්කටාපත් වේ. දන්වන ලදැයි සංඥා ඇතියහුට, ක්ෂත්‍රියයෙකු නොවූවෙකුගේ හෝ ක්ෂත්‍රිය අභිෂේකයෙන් අභිෂේක නොලද්දෙකුගේ හෝ සයනගෘහයට ඇතුළු වන කල්හි, දෙදෙනාම හෝ දෙදෙනාගෙන් එක් අයෙකු හෝ බැහැරට නික්ම ගිය කල්හි සයනගෘහයට ඇතුළු වන්නාට ද, සයනගෘහය නොවන තැනකදී ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ක්ෂත්‍රිය භාවය, අභිෂේක ලත් බව, දෙදෙනාම සයනගෘහයෙන් බැහැර නොගිය බව, පූර්ව දැනුම්දීමක් නොකළ බව සහ එළිපත්ත ඉක්මවීම යන මේවා මෙහි අංග පහ වේ. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු කඨින ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය වනාහි ක්‍රියා-අක්‍රියා සිතිවිල්ලකි.

Antepurasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අන්තේපුර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

2. Ratanasikkhāpadavaṇṇanā

2. රතන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye ratananti muttādidasavidhaṃ. Ratanasammatanti yaṃkiñci manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ. Ajjhārāme vāti parikkhittassa antopaṭikkhepe aparikkhittassa dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ anto. Ajjhāvasatheti parikkhittassa antopaṭikkhepe, aparikkhittassa musalapātabbhantare. Ayaṃ panettha vinicchayo – jātarūparajataṃ attano atthāya uggaṇhantassa vā uggaṇhāpentassa vā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Saṅghagaṇapuggalacetiyanavakammānaṃ atthāya dukkaṭaṃ, avasese muttādiratane sabbesampi atthāya dukkaṭameva. Kappiyavatthuṃ vā akappiyavatthuṃ vā antamaso mātusantakampi bhaṇḍāgārikasīsena paṭisāmentassa pācittiyaṃ, tādisaṃ pana attano santakaṃ katvā paṭisāmetuṃ vaṭṭati. ‘‘Idaṃ paṭisāmethā’’ti vutte pana ‘‘na [Pg.267] vaṭṭatī’’ti paṭikkhipitabbaṃ. Sace kupitā pātetvā gacchanti, palibodho nāma hoti, paṭisāmetabbaṃ. Vihāre kammaṃ karontā vaḍḍhakīādayo vā rājavallabhā vā ‘‘yaṃkiñci upakaraṇaṃ vā sayanabhaṇḍaṃ vā paṭisāmetvā dethā’’ti vadanti, chandenapi bhayenapi na kātabbameva, guttaṭṭhānaṃ pana dassetuṃ vaṭṭati.

දෙවන ශික්ෂාපදයෙහි 'රතනං' යනු මුතු ආදී දස වැදෑරුම් රත්නයන් ය. 'රතනසම්මතං' යනු මිනිසුන්ගේ පරිහරණයට ගන්නා යම්කිසි වස්තුවකි. 'අජ්ඣාරාමෙ' යනු වටකර පවුරක් ඇති ආරාමයක නම් එහි ඇතුළත ද, පවුරක් නැති ආරාමයක නම් කැට දෙකක් ගසා වැටෙන මායිම ඇතුළත ද වේ. 'අජ්ඣාවසථෙ' යනු පවුරක් ඇති නිවසක නම් එහි ඇතුළත ද, පවුරක් නැති නිවසක නම් මෝල්ගසක් ගසා වැටෙන මායිම ඇතුළත ද වේ. මෙහි විනිශ්චය මෙසේය – රන් රිදී තමාගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා තමා විසින් ගන්නා හෝ අනුන් ලවා ගන්වන්නා වූ හෝ භික්ෂුවට නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය වේ. සංඝ, ගණ, පුද්ගල, චෛත්‍ය හා නවකර්ම සඳහා ගන්නේ හෝ ගන්වන්නේ නම් දුක්කටාපත් වේ. ඉතිරි මුතු ආදී රත්නයන්හි, සියල්ලන්ගේ ම ප්‍රයෝජනය සඳහා වුවද දුක්කටාපත් ම වේ. කැප වස්තුවක් හෝ අකැප වස්තුවක් හෝ අවසානයේ මව සතු වස්තුවක් වුවද භාණ්ඩාරිකයෙකු ලෙස තැන්පත් කර තබන්නාට පාචිත්තිය වේ. එවැනි වස්තුවක් වුවද තමා සතු දෙයක් කොට තැන්පත් කර තැබීම කැප වේ. 'මෙය තැන්පත් කර තබන්න' කියා කී කල, 'එය නොකැපය' කියා ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතුය. ඉදින් කිපී දමා යත් නම්, එය කරදරයක් හෝ අන්තරායක් වේ නම්, තැන්පත් කර තැබිය යුතුය. විහාරයෙහි වැඩ කරන වඩුවන් ආදීන් හෝ රජුට ලැදි අය හෝ 'යම්කිසි මෙවලමක් හෝ සයන භාණ්ඩයක් සිරුක්ෂිතව තබා දෙන්න' කියා පවසත් නම්, කැමැත්තෙන් හෝ බියෙන් හෝ එසේ නොකළ යුතු ම වේ; නමුත් ආරක්ෂිත ස්ථානයක් පෙන්වා දීම කැප වේ.

Ajjhārāmaajjhāvasathesupi yādise ṭhāne ‘‘bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā gahitaṃ bhavissatī’’ti āsaṅkā uppajjati, tādiseyeva ṭhāne uggahetvā vā uggahāpetvā vā saññāṇaṃ katvā nikkhipitabbaṃ, ‘‘yassa bhaṇḍaṃ naṭṭhaṃ, so āgacchatū’’ti ca ācikkhitabbaṃ. Atha yo āgacchati, so ‘‘kīdisaṃ te bhaṇḍaṃ naṭṭha’’nti pucchitabbo, sace saññāṇena sampādeti, dātabbaṃ. No ce, ‘vicināhī’ti vattabbo. Tamhā āvāsā pakkamantena patirūpānaṃ bhikkhūnaṃ hatthe, tesu asati patirūpānaṃ gahapatikānaṃ hatthe nikkhipitvā pakkamitabbaṃ. Yo pana neva pakkamati, na sāmikaṃ passati, tena thāvaraṃ senāsanaṃ vā cetiyaṃ vā pokkharaṇiṃ vā kāretabbo. Sace dīghassa addhuno accayena sāmiko āgacchati, taṃ dassetvā ‘anumodāhī’ti vattabbo. Sace nānumodati, ‘‘dehi me dhana’’nti codeti, samādapetvā dātabbaṃ.

ආරාමයන් හා ආවාසයන්හි ද, යම්බඳු ස්ථානයක 'භික්ෂූන් හෝ සාමණේරයන් විසින් ගන්නා ලද්දක් විය හැකිය' කියා සැකයක් උපදී ද, එබඳුම වූ ස්ථානයක දී තමන් විසින් හෝ අන්‍යයන් ලවා හෝ (එම වස්තුව) ගෙන්වා ගෙන, සලකුණක් තබා සුරක්ෂිතව තැබිය යුතුය. 'යමෙකුගේ බඩු නැති වූයේ ද, ඔහු පැමිණේවා' යි ද දැන්විය යුතුය. ඉක්බිති යමෙක් පැමිණේ ද, ඔහුගෙන් 'ඔබගේ නැති වූ බඩුව කෙසේ බඳු ද?' කියා විමසිය යුතුය. ඉදින් සලකුණු මඟින් එය සැසඳීමට හැකිනම්, එය දිය යුතුය. ඉදින් නොහැකි නම්, 'සොයා බලන්න' යැයි පැවසිය යුතුය. එම ආවාසයෙන් බැහැර යන භික්ෂුව විසින් සුදුසු භික්ෂූන් අතට ද, ඔවුන් නොමැති කල්හි සුදුසු ගෘහපතියන් අත තබා (භාර දී) බැහැර යා යුතුය. යම් භික්ෂුවක් බැහැර නොයයි ද, අයිතිකරු ද නොදකියි ද, ඔහු විසින් ස්ථාවර සේනාසනයක් හෝ චෛත්‍යයක් හෝ පොකුණක් හෝ කරවිය යුතුය. ඉදින් දීර්ඝ කාලයක් ඇවෑමෙන් අයිතිකරු පැමිණේ නම්, එය පෙන්වා 'අනුමෝදන් වන්න' යැයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් අනුමෝදන් නොවේ නම්, 'මාගේ ධනය දෙන්න' යැයි ඉල්ලා සිටී නම්, එය සම්පූර්ණ කර දිය යුතුය.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha ratanauggaṇhanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra ajjhārāmā vā, ajjhāvasathā vā’’ti ayamettha duvidhā anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, anuññātaṭṭhāne anādariyena uggahetvā anikkhipantassa dukkaṭaṃ. Anuññātaṭṭhāne gahetvā nikkhipantassa, yaṃ hoti āmāsaṃ ratanasammataṃ, taṃ vissāsaṃ vā tāvakālikaṃ vā uggaṇhantassa, paṃsukūlasaññāya gaṇhato, ummattakādīnañca anāpatti. Ananuññātakaraṇaṃ, parasantakatā, vissāsaggāhapaṃsukūlasaññānaṃ abhāvo, uggahaṇaṃ vā uggahāpanaṃ vāti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni sañcarittasadisānīti.

සැවැත් නුවර දී එක්තරා භික්ෂුවක් අරභයා රත්න (ස්වර්ණාදී වස්තූන්) ගැනීම පිළිබඳ වස්තුවෙහි (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදි. 'ආරාමයකින් බැහැරව හෝ ආවාසයකින් බැහැරව හෝ' යන මෙහි දෙවැදෑරුම් අනුප්‍රඥප්තියකි. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, සඅණත්තික වේ. අනුදැන වදාල ස්ථානයෙහි නොසැලකිලිමත් ලෙස ගෙන තැන්පත් නොකරන භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ. අනුදැන වදාල ස්ථානයෙහි ගෙන තැන්පත් කරන්නාට ද, ස්පර්ශ කිරීමට සුදුසු රත්න සම්මත යම් වස්තුවක් වේ ද, එය විශ්වාසය නිසා හෝ තාවකාලිකව හෝ ගන්නා භික්ෂුවට ද, පාංශුකූල සංඥාවෙන් ගන්නා භික්ෂුවට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. අනුදැන නොදුන් දෙයක් කිරීම, අන්සතු බව, විශ්වාසයෙන් ගැනීම සහ පාංශුකූල සංඥාව නොතිබීම, තමා ගැනීම හෝ අනුන් ලවා ගැන්වීම යන මේවා මෙහි අංග සතරකි. සමුට්ඨාන ආදිය සංචරිත්ත ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Ratanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

රතන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

3. Vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā

3. විකාලයෙහි ගමට පිවිසීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye [Pg.268] santaṃ bhikkhuṃ anāpucchāti idaṃ cāritte vuttanayameva. Vikāleti majjhanhikātikkamato paṭṭhāya antoaruṇe, etasmiṃ antare ‘‘vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī’’ti vā, ‘‘gāmaṃ pavisissāmī’’ti vā anāpucchitvā asati tathārūpe accāyike karaṇīye parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa, aparikkhittassa upacāraṃ okkamantassa paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiyapāde pācittiyaṃ. Sacepi sambahulā kenaci kammena gāmaṃ pavisanti, sabbehi aññamaññaṃ āpucchitabbaṃ. ‘‘Tasmiṃ gāme taṃ kammaṃ na sampajjatī’’ti aññaṃ gāmaṃ gacchantānaṃ puna āpucchanakiccaṃ natthi. Sace pana ussāhaṃ paṭippassambhetvā vihāraṃ gacchantā antarā aññaṃ gāmaṃ pavisitukāmā honti, āpucchitabbameva. Kulaghare vā āsanasālāyaṃ vā bhattakiccaṃ katvā telabhikkhāya vā sappibhikkhāya vā caritukāmena sace passe bhikkhu atthi, āpucchitabbo, asante ‘natthī’ti gantabbaṃ. Vīthiṃ otaritvā pana bhikkhuṃ disvāpi āpucchanakiccaṃ natthi. Yo pana gāmamajjhena maggo hoti, sace tena gacchantassa ‘‘telādīnaṃ atthāya carissāmī’’ti cittaṃ uppajjati, passe bhikkhuṃ disvā āpucchitabbaṃ. Maggā anokkamma carantassa pana āpucchanakiccaṃ natthi, okkamantassa vuttanayeneva pācittiyaṃ.

තුන්වැන්නෙහි 'santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā' (ඇති භික්ෂුවකගෙන් නොවිමසා) යන්න චාරිත්ත ශික්ෂාපදයෙහි කියන ලද ක්‍රමයටම වේ. 'විකාලයෙහි' යනු මධ්‍යහ්නය ඉක්මවූ තැන් පටන් අලුයම අරුණෝදය තෙක් කාලයයි. මෙම කාලයෙහි 'විකාලයෙහි ගමට පිවිසීමට අවසර ඉල්ලමි' කියා හෝ 'gāmaṃ pavisissāmī' (ගමට පිවිසෙන්නෙමි) කියා හෝ නොවිමසා, එබඳු වූ හදිසි කටයුත්තක් ද නොමැතිව, පවුරෙන් වටවූ ගමක පවුර (සීමාව) ඉක්මවා යන්නාට ද, පවුරෙන් වට නොවූ ගමක උපචාර සීමාවට ඇතුළු වන්නාට ද පළමු පියවරෙහි දී දුක්කටාපත් ද, දෙවන පියවරෙහි දී පාචිත්තිය ඇවැත් ද වේ. ඉදින් බොහෝ භික්ෂූන් කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා ගමට පිවිසෙත් නම්, සියල්ලන් විසින්ම එකිනෙකාගෙන් විමසිය යුතුය. 'එම ගමෙහි ඒ කටයුත්ත සිදු නොවේ' යැයි වෙනත් ගමකට යන්නන්ට නැවත විමසීමේ කටයුත්තක් නැත. ඉදින් (ගමට යාමේ) උත්සාහය සංසිඳුවා විහාරයට වඩිනා කල්හි, අතරමඟ දී වෙනත් ගමකට පිවිසීමට කැමති වෙත් නම්, අනිවාර්යයෙන්ම විමසිය යුතුය. කුලගෙයක හෝ ආසන ශාලාවක (දන්හලක) බත් කිස නිමවා, තෙල් සිඟීම පිණિස හෝ ගිතෙල් සිඟීම පිණිස හෝ හැසිරීමට කැමති භික්ෂුව විසින්, තමන් අසල භික්ෂුවක් සිටී නම්, ඔහුගෙන් විමසිය යුතුය. නොමැති කල්හි 'නැත' කියා සිතා යා යුතුය. වීථියට බැසීමෙන් පසු භික්ෂුවක දුටුව ද නැවත විමසීමේ කටයුත්තක් නැත. යමෙක් ගම මැදින් ඇති මාර්ගයෙන් යන්නේ ද, ඉදින් එසේ යන ඔහුට 'තෙල් ආදිය පිණිස හැසිරෙන්නෙමි' යි සිතක් උපදී නම්, අසල භික්ෂුවක දැක විමසිය යුතුය. මාර්ගයෙන් බැහැර නොවී හැසිරෙන්නාට විමසීමේ කටයුත්තක් නැත. (මාර්ගයෙන්) බැහැර වන්නාට කලින් සඳහန် කළ ක්‍රමයෙන්ම පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha vikāle gāmappavesanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘santaṃ bhikkhu’’nti ca ‘‘anāpucchā’’ti ca ‘‘aññatra tathārūpā accāyikā karaṇīyā’’ti ca imā panettha tisso anupaññattiyo, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, kāle vikālasaññino, vematikassa ca dukkaṭaṃ. Kālasaññino pana, yo ca accāyike vā karaṇīye, santaṃ vā āpucchitvā, asantaṃ vā anāpucchitvā pavisati, antarārāmabhikkhunupassayatitthiyaseyyapaṭikkamanesu vā aññataraṃ gacchati, tassa, gāmena maggo hoti, tena gacchato, āpadāsu, ummattakādīnañca anāpatti. Santaṃ bhikkhuṃ anāpucchatā, anuññātakāraṇābhāvo, vikāle gāmappavisananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisāneva, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත් නුවර දී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් අරභයා විකාලයෙහි ගමට පිවිසීම පිළිබඳ වස්තුවෙහි (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදි. 'santaṃ bhikkhuṃ' කියා ද, 'anāpucchā' කියා ද, 'aññatra tathārūpā accāyikā karaṇīyā' කියා ද යන මේවා මෙහි අනුප්‍රඥප්ති තුනකි. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනණත්තික වේ, තිකපාචිත්තිය වේ. කාලයෙහි විකාල සංඥාව ඇති භික්ෂුවට ද, සැක සහිත භික්ෂුවට ද දුක්කටාපත් වේ. කාලයෙහි කාල සංඥාව ඇති භික්ෂුවක් වනාහි, යම් හදිසි කටයුත්තක දී ඇති භික්ෂුවගෙන් විමසා හෝ නැති භික්ෂුවගෙන් නොවිමසා හෝ (ගමට) පිවිසේ ද, අතරමඟ ඇති ආරාම, භික්ෂුණී ආරාම, තීර්ථකයන්ගේ වාසස්ථාන, දන්හල් යන මෙයින් එක්තරා ස්ථානයකට යයි ද, ඔහුට ද, ගම මැදින් මාර්ගය තිබී ඒ මඟින් යන්නාට ද, ආපදාවන්හි දී ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ඇති භික්ෂුවගෙන් නොවිමසීම, අනුදැන වදාල හේතුවක් නොමැති වීම, විකාලයෙහි ගමට පිවිසීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය කඨින ශික්ෂාපදයට සමානමය. මෙය වනාහි ක්‍රියා-අක්‍රියා ඇවතකි.

Vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

විකාලයෙහි ගමට පිවිසීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

4. Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā

4. අප්කොපු ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe [Pg.269] bhedanameva bhedanakaṃ, taṃ assa atthīti bhedanakaṃ. Tasmā evarūpe sūcighare karaṇakārāpanesu dukkaṭaṃ, paṭilābhena pana taṃ bhinditvā pācittiyaṃ desetabbaṃ.

හතරවැන්නෙහි බිඳීමම (වෙනස් කිරීමම) 'භේදනක' නම් වේ. එය (බිඳීම) මෙයට ඇත යන අර්ථයෙන් 'භේදනක' (බිඳිය යුතු පාචිත්තිය) නම් වේ. එබැවින් එබඳු වූ අප්කොපු (සූචිඝර) තමා විසින් කිරීමෙහි හෝ අනුන් ලවා කරවීමෙහි දී දුක්කටාපත් වේ. ලැබුණු පසු වනාහි එය බිඳ (වෙනස් කොට) පාචිත්තිය දෙසා (ඇවැත් දෙසා) ගත යුතුය.

Sakkesu sambahule bhikkhū ārabbha bahusūcigharaviññāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, attanā vippakataṃ attanā vā, parehi vā, parehi vippakatampi attanā vā, parehi vā pariyosāpetvā labhantassa catukkapācittiyaṃ. Aññassatthāya karaṇakārāpanesu, aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjane dukkaṭaṃ. Gaṇṭhike araṇike vidhe añjaniyā añjanisalākāya vāsijaṭe udakapuñchaniyāti etesu yaṃkiñci aṭṭhiādīhi karontassa, ummattakādīnañca anāpatti. Sūcigharatā, aṭṭhimayāditā, attano atthāya karaṇaṃ vā kārāpetvā vā paṭilābhoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni sañcarittasadisānīti.

ශාක්‍ය ජනපදයෙහි දී බොහෝ භික්ෂූන් අරභයා බොහෝ අප්කොපු ඉල්ලීම පිළිබඳ වස්තුවෙහි (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදි. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, සඅණත්තික වේ. තමන් විසින් අඩක් නිම කරන ලද්දක් තමන් විසින් හෝ අන්‍යයන් ලවා හෝ, අන්‍යයන් විසින් අඩක් නිම කරන ලද්දක් තමන් විසින් හෝ අන්‍යයන් ලවා හෝ අවසන් කරවා ලබාගන්නාට සිව්වැදෑරුම් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. අන්‍යයෙකුගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා තමා විසින් කිරීමෙහි හෝ කරවීමෙහි ද, අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක් ලබාගෙන පරිහරණය කිරීමෙහි ද දුක්කටාපත් වේ. ගණ්ඨිකාව (ගැටය), අරණිකය (ගිණි පීර), විධය (විදින උපකරණය), අංජනිය (අඳුන් ගුලාව), අංජන සලාකාව (අඳුන් කූර), වාසිජටය (වෑ මිට), උදකපුඤ්ඡනිය (දිය පිසින කඩ) යන මෙයින් කිසිවක් ඇට ਆਦියෙන් තනන්නාට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. අප්කොපුවක් වීම, ඇට ආදියෙන් කරන ලද්දක් වීම, තමාගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා තමා කිරීම හෝ කරවා ලබාගැනීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය සංචරිත්ත ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අප්කොපු ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

5. Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā

5. ඇඳ පුටු පිළිබඳ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame mañcanti masārakādīsu aññataraṃ. Pīṭhampi tādisameva, taṃ pana mañco viya atidīghaṃ, āsandiko viya ca samaṃ caturassaṃ na hoti. Chedanakaṃ bhedanakasadisameva.

පස්වැන්නෙහි 'මඤ්ච' (ඇඳ) යනු මසාරක ආදී ඇඳන් අතරින් එක්තරා ඇඳකි. 'පීඨ' (පුටුව/අසුන) ද එබඳුමය. එහෙත් එය ඇඳක් මෙන් ඉතා දිගු ද නොවේ, ආසන්දික (දිගු පා ඇති අසුන) මෙන් සමචතුරස්‍ර ද නොවේ. 'ඡේදනය කිරීම' (කපා දැමීම) යනු භේදනක ශික්ෂාපදයට (බිඳ දැමීමට) සමානමය.

Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha ucce mañce sayanavatthusmiṃ paññattaṃ, pamāṇikaṃ karontassa, pamāṇātikkantaṃ labhitvā chinditvā yathā pamāṇameva upari dissati, evaṃ nikhaṇitvā vā, uttānaṃ vā katvā, aṭṭakaṃ vā bandhitvā paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Pamāṇātikkantamañcapīṭhatā, attano atthāya karaṇaṃ vā kārāpetvā vā paṭilābhoti imānettha dve aṅgāni. Sesaṃ sabbaṃ sūcigharasikkhāpadasadisamevāti.

සැවැත් නුවරදී උපනන්ද හිමියන් අරභයා උස් ඇඳක් මත සැතපීමේ කරුණ මුල් කරගෙන පණවන ලදී. නියමිත ප්‍රමාණය ඇතිව (ඇඳ පුටු) සාදන්නෙකුට ද, ප්‍රමාණය ඉක්මවා ගිය ඇඳක් ලැබී එය කපා නියමිත ප්‍රමාණය පමණක් ඉහළින් පෙනෙන සේ පොළොවේ වැළලීමෙන් හෝ උඩුකුරු කර තැබීමෙන් හෝ පලංචියක් බැඳ භාවිත කරන්නෙකුට ද, උන්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ප්‍රමාණය ඉක්මවා ගිය ඇඳ පුටු ඇති බව, තමා වෙනුවෙන් කිරීම හෝ කරවීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. ඉතිරි සියල්ල සූචිඝර ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඇඳ පුටු (මඤ්චපීඨ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

6. Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā

6. තූලෝනද්ධ ශික්ෂාපද වර්ණනාව (පුළුන් පිරවූ ඇඳ පුටු පිළිබඳ විස්තරය)

Chaṭṭhe [Pg.270] tūlaṃ onaddhametthāti tūlonaddhaṃ, cimilikaṃ pattharitvā tūlaṃ pakkhipitvā upari cimilikāya onaddhanti vuttaṃ hoti. Uddālanakaṃ bhedanakasadisameva.

හයවන ශික්ෂාපදයෙහි: මෙහි පුළුන් (ඇතුළත් කර) වටකර මසන ලද බැවින් 'තූලෝනද්ධ' (පුළුන් පිරවූ ඇඳ පුටු) නම් වේ. ගොරෝසු රෙද්දක් එළා, පුළුන් දමා, ඉහළින් තවත් ගොරෝසු රෙද්දකින් වටකර මැසීම මෙයින් අදහස් කෙරේ. පුළුන් උදුරා දැමීම (උද්දාලනය) යනු බිඳ දැමීම (භේදනකය) වැනිමය.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha tūlonaddhakārāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, āyoge kāyabandhane aṃsabaddhake pattatthavikāya parissāvane bimbohane, aññena kataṃ tūlonaddhaṃ paṭilabhitvā uddāletvā paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Bimbohanañcettha sīsappamāṇameva vaṭṭati, sīsappamāṇaṃ nāma yassa vitthārato tīsu koṇesu dvinnaṃ antaraṃ vidatthicaturaṅgulaṃ hoti, majjhe muṭṭhiratanaṃ, dīghato diyaḍḍharatanaṃ vā dviratanaṃ vā. Tūlonaddhamañcapīṭhatā, attano atthāya karaṇaṃ vā kārāpetvā vā paṭilābhoti imānettha dve aṅgāni. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti.

සැවැත් නුවරදී සදවග භික්ෂූන් අරභයා පුළුන් පුරවා ඇඳ පුටු කරවීම මුල් කරගෙන පණවන ලදී. ආයෝග පටියෙහි, කායබන්ධනයෙහි (පටියෙහි), උරපටියෙහි, පාත්‍ර මල්ලෙහි, පෙරහන් කඩෙහි, කොට්ටයෙහි (පුළුන් දැමීමෙන්) ද, වෙනත් අයෙකු කළ පුළුන් පිරවූ ඇඳක් හෝ පුටුවක් ලැබී එහි පුළුන් ඉවත් කොට පරිභෝග කරන්නෙකුට ද, උන්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහි කොට්ටය හිසට සරිලන ප්‍රමාණයෙන් (සීසප්පමාණ) පමණක් කැප වේ. හිසට සරිලන ප්‍රමාණය යනු: එහි පළලින් කොන් තුනක් අතුරින් කොන් දෙකක් අතර දුර වියතක් හා සතරඟුලක් ද, මැද කොටස මුෂ්ටි රියනක් (විටක්) ද, දිගින් එකහමාර රියනක් හෝ රියන් දෙකක් ද වීමයි. පුළුන් පුරවන ලද ඇඳ පුටු බව, තමා වෙනුවෙන් කිරීම හෝ කරවීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. ඉතිරි කොටස කලින් කියූ ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

තූලෝනද්ධ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

7. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā

7. නිසීදන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sattame nisīdananti santhatasadisaṃ santharitvā ekasmiṃ ante sugatavidatthippamāṇaṃ dvīsu ṭhānesu phāletvā katāhi tīhi dasāhi yuttassa parikkhārassetaṃ nāmaṃ.

හත්වන ශික්ෂාපදයෙහි: 'නිසීදනය' යනු ඇතිරිල්ලක් සේ එළා, එහි එක් කෙළවරක සුගත වියත් ප්‍රමාණයක් ස්ථාන දෙකකින් පලා සකස් කරන ලද දාවලු (නූල් වාටි) තුනකින් යුක්ත වූ පිරිකරකට කියන නමකි.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha appamāṇikāni nisīdanāni dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘dasā vidatthī’’ti ayamettha anupaññatti, asādhāraṇapaññatti, pamāṇikaṃ vā ūnakaṃ vā karontassa, aññena kataṃ pamāṇātikkantaṃ paṭilabhitvā chinditvā paribhuñjantassa, vitānādīsu yaṃkiñci karontassa, ummattakādīnañca anāpatti. Nisīdanassa pamāṇātikkantatā, attano atthāya karaṇaṃ vā kārāpetvā vā paṭilābhoti imānettha dve aṅgāni. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti.

සැවැත් නුවරදී සදවග භික්ෂූන් අරභයා ප්‍රමාණයක් නොමැති නිසීදන දැරීමේ කරුණ මුල් කරගෙන පණවන ලදී. "දාවල්ල වියතක් විය යුතුය" යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියකි, අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි. නියමිත ප්‍රමාණයට හෝ ඊට වඩා අඩුවෙන් සාදන්නෙකුට ද, වෙනත් අයෙකු විසින් කරන ලද ප්‍රමාණය ඉක්මවා ගිය නිසීදනයක් ලැබ එය කපා පරිභෝග කරන්නෙකුට ද, වියන් ආදියේ කිසියම් දෙයකට භාවිත කරන්නෙකුට ද, උන්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. නිසීදනය ප්‍රමාණය ඉක්මවා ගිය එකක් වීම, තමා වෙනුවෙන් කිරීම හෝ කරවීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. ඉතිරි කොටස කලින් කියූ ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නිසීදන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

8. Kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā

8. කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame [Pg.271] kaṇḍuppaṭicchādinti adhonābhiubbhajāṇumaṇḍalaṃ kaṇḍupīḷakaassāvathullakacchābādhānaṃ paṭicchādanatthaṃ anuññātaṃ cīvaraṃ.

අටවන ශික්ෂාපදයෙහි: 'කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදිය' (කැසීම් පිළිකුත් වසන සිවුර) යනු පෙකණියෙන් පහළ සහ දණමඬලින් ඉහළ ප්‍රදේශයෙහි හටගන්නා කැසීම්, කුෂ්ඨ, තුවාලවලින් වැගිරෙන දියර හෝ දද ආදී ආබාධ වසා ගැනීම සඳහා අනුදැන වදාල සිවුරකි.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha appamāṇikāyo kaṇḍuppaṭicchādikāyo dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sesaṃ nisīdane vuttanayeneva veditabbanti.

සැවැත් නුවරදී සදවග භික්ෂූන් අරභයා ප්‍රමාණය ඉක්මවා ගිය කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි (කැසීම් පිළිකුත් වසන සිවුරු) දැරීම මුල් කරගෙන පණවන ලදී. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි. ඉතිරි කොටස නිසීදන ශික්ෂාපදයෙහි සඳහන් වූ ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

9. Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā

9. වස්සිකසාටික (වැසි සළු) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Navame sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha appamāṇikāyo vassikasāṭikāyo dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ nisīdane vuttanayamevāti.

නවවන ශික්ෂාපදයෙහි: සැවැත් නුවරදී සදවග භික්ෂූන් අරභයා ප්‍රමාණය ඉක්මවා ගිය වැසි සළු (වස්සිකසාටික) දැරීම මුල් කරගෙන පණවන ලදී. මෙහි කිව යුතු ඉතිරි කරුණු නිසීදන ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයටම සමාන වේ.

Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

වස්සිකසාටික ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

10. Nandasikkhāpadavaṇṇanā

10. නන්ද ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ nandaṃ ārabbha sugatacīvarappamāṇaṃ cīvaraṃ dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sesaṃ nisīdane vuttanayamevāti.

දසවන ශික්ෂාපදයෙහි: සැවැත් නුවරදී ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියන් අරභයා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සිවුරු ප්‍රමාණයට සමාන ප්‍රමාණ ඇති සිවුරු දැරීමේ කරුණ මුල් කරගෙන පණවන ලදී. මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි. ඉතිරි කොටස නිසීදන ශික්ෂාපදයෙහි සඳහන් වූ ක්‍රමයටම සමාන වේ.

Nandasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නන්ද ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

Ratanavaggo navamo.

නවවන රතන වර්ගයයි.

Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

කංඛාවිතරණී පාතිමොක්ඛ වර්ණනාවෙහි

Suddhapācittiyavaṇṇanā niṭṭhitā.

ශුද්ධ පාචිත්තිය වර්ණනාව නිමියේය.

Pāṭidesanīyakaṇḍo

පාටිදේසනීය කාණ්ඩය

1. Paṭhamapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā

1. ප්‍රථම පාටිදේසනීය ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pāṭidesanīyesu [Pg.272] paṭhame antaragharaṃ paviṭṭhāyāti vacanato sace tassā antarārāmādīsu ṭhatvāpi dadamānāya hatthato sayaṃ rathiyābyūhasiṅghāṭakagharānaṃ aññatarasmiṃ ṭhitopi gaṇhāti, doso natthi. Tassā pana rathiyādīsu ṭhatvā dadamānāya, rathiyādīsu vā, antarārāmādīsu vā ṭhatvāpi yaṃkiñci āmisaṃ ajjhoharaṇatthāya gaṇhato paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāre pāṭidesanīyaṃ. Tassa desetabbākāro gārayhaṃ āvusotiādinā nayena sikkhāpade dassitoyeva.

පාටිදේසනීය ශික්ෂාපද අතුරින් පළමුවැන්නෙහි: "ඇතුළු ගමට පිවිසි (මෙහෙණියකගෙන්)" යන වචනය නිසා, ඇය ඇතුළු ආරාම ආදියේ සිට දෙන කල්හි, තමා වීථිය, අතුරු පාර, තුන්මං හෝ සතරමං හන්දිය හෝ නිවාසයන්ගෙන් කිසියම් ස්ථානයක සිට හෝ ඇගේ අතින් පිළිගන්නේ නම් වරදක් නැත. නමුත් ඇය වීථි ආදියේ සිට දෙන කල්හි, නැතහොත් වීථි ආදියේ හෝ ඇතුළු ආරාම ආදියේ සිටියදී වුව ද, කිසියම් ආමිසයක් (ආහාරයක්) අනුභව කිරීම පිණිස පිළිගන්නා භික්ෂුවට පිළිගැනීමේදී දුක්කටාපත්ති ද, ගිලිනු ලබන එක් එක් උගුරක් පාසා පාටිදේසනීය ඇවැත් ද වේ. එම ඇවැත දෙසිය යුතු ආකාරය "ගාරය්හං ආවුසෝ..." යනාදී ක්‍රමයෙන් ශික්ෂාපදයෙහිම දක්වා ඇත.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha aññātikāya bhikkhuniyā antaragharaṃ paviṭṭhāya hatthato āmisaṃ paṭiggahaṇavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, yathā cetaṃ, tathā sesānipi, tikapāṭidesanīyaṃ, yāmakālikādīsu paṭiggahaṇepi ajjhoharaṇepi dukkaṭaṃ, ekatoupasampannāya yāvakālikepi tatheva, ñātikāya aññātikasaññivematikānampi eseva nayo. Ñātikasaññino pana, ñātikāya vā dāpentiyā, upanikkhipitvā vā dadamānāya, yā ca antarārāmabhikkhunupassayatitthiyaseyyapaṭikkamanesu ṭhatvā gāmato bahi nīharitvā, yāmakālikādīni vā ‘‘sati paccaye paribhuñjā’’ti deti, tassa, sikkhamānasāmaṇerīnañca hatthato gahetvā paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Paripuṇṇūpasampannatā, aññātikatā, antaraghare ṭhitāya hatthato sahatthā paṭiggahaṇaṃ, yāvakālikatā, ajjhoharaṇanti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී එක්තරා භික්ෂුවක් අරභයා, ඇතුළු ගමට පිවිසි නෑ නොවන මෙහෙණියකගේ අතින් ආමිසය පිළිගැනීමේ කරුණ මුල් කරගෙන පණවන ලදී. මෙය අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියකි, අනාණත්තික (අණ කිරීමකින් තොරව සිදුවන) ඇවැතකි. මෙම ශික්ෂාපදය යම් සේද, ඉතිරි (පාටිදේසනීය) ශික්ෂාපද ද එසේමය. තික-පාටිදේසනීය (කාරණා තුනකින් යුත්) වේ. යාමකාලික ආදියේදී පිළිගැනීමේදී ද වැළඳීමේදී ද දුක්කටාපත්ති වේ. එක් පාර්ශ්වයකින් පමණක් උපසම්පන්න වූ මෙහෙණියකගෙන් යාවකාලික දෙයක් පිළිගැනීමේදී ද එසේමය. නෑදෑ වන මෙහෙණියක කෙරෙහි නෑදෑ නොවේය යන සංඥාව ඇතිවිට හෝ සැක ඇතිවිට ද මෙම ක්‍රමයම වේ. නෑදෑය යන සංඥාව ඇතිවිට, හෝ නෑදෑ මෙහෙණියක ලවා දෙන කල්හි, හෝ ළඟින් තබා දෙන කල්හි, හෝ ඇතුළු ආරාමය, මෙහෙණි ආරාමය, තීර්ථක ආරාමය, උපස්ථාන ශාලාව යන මෙහි සිට ගමෙන් බැහැරට ගෙන ගොස් යාමකාලික ආදිය "ප්‍රත්‍යයක් (අවශ්‍යතාවක්) ඇති කල්හි වළඳන්න" යැයි පවසමින් දෙන කල්හි, ඇගෙන් ද, සික්ඛමානාවන් සහ සාමණේරියන්ගේ අතින් ද ගෙන වළඳන්නෙකුට ද, උන්මත්තකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. පරිපූර්ණ උපසම්පන්න බව, නෑ නොවන බව, ඇතුළු ගමෙහි සිටින්නියකගේ අතින් සියතින් පිළිගැනීම, යාවකාලික බව, ගිලීම යන මේවා මෙහි අංග පහයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම (බැටළු ලොම්) ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Paṭhamapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ප්‍රථම පාටිදේසනීය ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

2. Dutiyapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā

2. ද්විතීය පාටිදේසනීය ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye idha sūpantiādi vosāsanākāradassanaṃ. Apasakka tāva bhaginītiādi apasādetabbākāradassanaṃ. Tatrāyaṃ vinicchayo – ekenāpi [Pg.273] bhikkhunā anapasādite ajjhoharaṇatthāya āmisaṃ gaṇhantānaṃ paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāre pāṭidesanīyanti.

දෙවන ශික්ෂාපදයෙහි: "මෙහි වෑංජන ඇත" යනාදී වචන විධාන කරන ආකාරය දැක්වීමකි. "නැඟණියනි, මදක් ඉවත් වන්න" යනාදී වචන වැළැක්විය යුතු (පලවා හැරිය යුතු) ආකාරය දැක්වීමකි. එහි විනිශ්චය මෙසේය: එක් භික්ෂුවක විසින් හෝ නොවැළැක්වූ කල්හි, අනුභවය පිණිස ආමිසය පිළිගන්නා භික්ෂූන්ට පිළිගැනීමේදී දුක්කටාපත්ති ද, ගිලිනු ලබන එක් එක් උගුරක් පාසා පාටිදේසනීය ඇවැත් ද වේ.

Rājagahe chabbaggiye ārabbha bhikkhuniyā vosāsantiyā nanivāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapāṭidesanīyaṃ, ekatoupasampannāya vosāsantiyā nanivārentassa dukkaṭaṃ, tathā anupasampannāya upasampannasaññino vematikassa ca. Anupasampannasaññino, pana yo ca attano vā bhattaṃ dāpentiyā, aññesaṃ vā bhattaṃ dentiyā, yaṃ vā na dinnaṃ, taṃ dāpentiyā, yattha vā na dinnaṃ, tattha, sabbesaṃ vā samakaṃ dāpentiyā, sikkhamānāya vā sāmaṇeriyā vā vosāsantiyā paṭiggahetvā bhuñjati, tassa, pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha, ummattakādīnañca anāpatti. Paripuṇṇūpasampannatā, pañcabhojanatā, antaraghare anuññātapakārato aññathā vosāsanā, anivāraṇā, ajjhoharaṇanti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisānīti.

රජගහනුවරදී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් අරභයා, භික්ෂුණියක විසින් අණ කරද්දී නොවැළැක්වීම නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙය තික-පාටිදේසනීය වේ. එක් පාර්ශ්වයකින් උපසම්පන්න වූ භික්ෂුණියක අණ කරද්දී නොවැළැක්වීමේදී දුක්කටාපත්ති වේ. එමෙන්ම උපසම්පන්න නොවන තැනැත්තියක කෙරෙහි උපසම්පන්න සංඥා ඇති විට සහ සැක ඇති විටද එසේමය. උපසම්පන්න නොවන සංඥා ඇති විට, තමන්ගේ බත දීමට සලස්වන විට හෝ අන් අයගේ බත දෙන විට හෝ නොදුන් දෙයක් දීමට සලස්වන විට හෝ යම් තැනක නොදුන් දෙයක් එහිදී දීමට සලස්වන විට හෝ සියල්ලන්ටම සමානව දීමට සලස්වන විට හෝ සික්ඛමානාවක හෝ සාමණේරියක හෝ අණ කරද්දී පිළිගෙන වළඳන භික්ෂුවට, පංච භෝජනයන් හැර සෙසු සියලු දේ සම්බන්ධයෙන්ද, උම්මත්තක ආදීන්ටද ඇවැත් නැත. පරිපූර්ණ උපසම්පන්නභාවය, පංච භෝජනයක් වීම, ඇතුළුගමෙහි අනුදැන වදාළ පරිදි හැර අන් ආකාරයකින් අණ කිරීම, නොවැළැක්වීම, වැළඳීම යන මේවා මෙහි අංග පහයි. සමුට්ඨාන ආදිය කඨින සික්ඛාපදය හා සමාන වේ.

Dutiyapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවැනි පාටිදේසනීය ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

3. Tatiyapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā

3. තුන්වැනි පාටිදේසනීය ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye sekkhasammatānīti laddhasekkhasammutikāni. Pubbe animantitoti gharūpacārokkamanato paṭhamataraṃ upacāraṃ anokkamanteyeva pubbe animantito. Agilāno nāma yo sakkoti piṇḍāya carituṃ. Pāṭidesanīyanti gharūpacāraṃ okkamitvā āmisaṃ gaṇhantassa paṭiggahaṇe tāva dukkaṭaṃ, taṃ gahetvā yatthakatthaci bhuñjantassa ajjhohāre ajjhohāre pāṭidesanīyanti.

තුන්වැන්නෙහි 'සේක්ඛසම්මතානි' යනු සේඛ සම්මුතිය ලබන ලද කුලයන්ය. 'පුබ්බේ අනිමන්තිතෝ' යනු නිවසේ උපචාරයට ඇතුළු වීමට වඩා පළමුවෙන්ම, එනම් උපචාරයට තවමත් ඇතුළු නොවූ කාලයේදී කලින් ආරාධනා නොලැබූ තැනැත්තායි. පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙන්නට හැකි තැනැත්තා 'අගිලාන' (නොගිලන්) නම් වේ. 'පාටිදේසනීයං' යනු නිවසේ උපචාරයට පැමිණ ආමිසය පිළිගන්නා තැනැත්තාට පළමුව පිළිගැනීමේදී දුක්කටාපත්ති වේ. එය රැගෙන යම් තැනකදී වළඳන විට ගිලින ගිලින වාරයක් පාසා පාටිදේසනීය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha na mattaṃ jānitvā paṭiggahaṇavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘pubbe animantito, agilāno’’ti imā panettha dve anupaññattiyo, tikapāṭidesanīyaṃ, yāmakālikādīsu paṭiggahaṇepi ajjhohārepi dukkaṭaṃ, tathā asekkhasammate sekkhasammatasaññino vematikassa ca. Asekkhasammatasaññino, pana yo ca pubbe nimantito vā [Pg.274] gilāno vā aññassa vā tesaṃ ghare paññattaṃ bhikkhaṃ gaṇhāti, yassa ca gharato nīharitvā, āsanasālādīsu vā bhikkhuṃ adisvā paṭhamaṃyeva nīharitvā, dvāramūle vā ṭhapitaṃ denti, tassa taṃ bhuñjantassa, niccabhattake, salākabhatte, pakkhike, uposathike, pāṭipadike, yāmakālikādiṃ ‘‘sati paccaye paribhuñjā’’ti dinnaṃ paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Sekkhasammatatā, pubbe animantitatā, agilānatā, gharūpacārokkamanaṃ, ṭhapetvā niccabhattakādīni aññaṃ āmisaṃ gahetvā bhuñjananti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂූන් අරභයා, ප්‍රමාණය නොදැන පිළිගැනීම නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. 'පුබ්බේ අනිමන්තිතෝ' සහ 'අගිලානෝ' යන මේවා මෙහි අනුප්‍රඥප්ති දෙකකි. මෙය තික-පාටිදේසනීය වේ. යාමකාලික ආදියේදී පිළිගැනීමේදී මෙන්ම වැළඳීමේදීද දුක්කටාපත්ති වේ. සේඛ සම්මත නොවන කුලයක් කෙරෙහි සේඛ සම්මත යැයි සංඥාව ඇති විට සහ සැක ඇති විටද එසේමය. සේඛ සම්මත නොවන සංඥාව ඇති විට, කලින් ආරාධනා ලැබූ හෝ ගිලන් වූ හෝ අන් අයෙකු වෙනුවෙන් එම කුලයන්හි පනවන ලද පිණ්ඩපාතය පිළිගන්නා භික්ෂුවට, යම් භික්ෂුවක් සඳහා නිවසින් පිටතට ගෙනැවිත්, අසුන් හල ආදියේදී භික්ෂුව නොදැක, පළමුවෙන්ම නිවසින් බැහැර කර, දොරකඩ තබා දෙන දෙය වළඳන භික්ෂුවට ද, නිත්‍ය බත, සලාක බත, පක්ඛික බත, උපෝසථික බත, පාටිපදික බත වළඳන්නාට ද, යාමකාලික ආදිය 'ප්‍රත්‍යය ඇති කල්හි වළඳන්න' යැයි දෙන ලද දෙය වළඳන්නාට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සේඛ සම්මත කුලයක් වීම, කලින් ආරාධනා නොලැබූ බව, නොගිලන් බව, නිවාස උපචාරයට ඇතුළු වීම, නිත්‍ය බත් ආදිය හැර වෙනත් ආමිසයක් ගෙන වැළඳීම යන මේවා මෙහි අංග පහයි. සමුට්ඨාන ආදිය ඒළකලෝම සික්ඛාපදය හා සමාන වේ.

Tatiyapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

තුන්වැනි පාටිදේසනීය ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

4. Catutthapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā

4. සිව්වැනි පාටිදේසනීය ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe yāni kho pana tāni āraññakānītiādi cīvaravippavāsasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ. Pubbe appaṭisaṃviditanti ettha yaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā ārāmaṃ vā ārāmūpacāraṃ vā pavisitvā ‘‘itthannāmassa, bhante, kulassa khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā āhariyissatī’’ti (pāci. 573) ārocitaṃ, taṃ pacchā yathāārocitameva vā āhariyatu, tassa parivāraṃ katvā aññaṃ vā tena saddhiṃ bahukampi, ‘‘itthannāmaṃ kulaṃ paṭisaṃviditaṃ katvā khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā gahetvā gacchatī’’ti sutvā aññāni vā kulāni tehi saddhiṃ āharantu, taṃ sabbaṃ paṭisaṃviditaṃ nāma. Yaṃ pana evaṃ anārocitaṃ anāhaṭañca, taṃ appaṭisaṃviditaṃ nāma. Agilāno nāma yo sakkoti piṇḍāya gantuṃ. Pāṭidesanīyanti evarūpaṃ antamaso ārāmamajjhena gacchantehi addhikehi dinnampi ārāme vā ārāmūpacāre vā paṭiggahetvā ajjhoharantassa paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāre pāṭidesanīyanti.

සිව්වැන්නෙහි 'යානි ඛෝ පන තානි ආරඤ්ඤකානී' යනාදී පාඨයන් චීවරවිප්පවාස ශික්ෂාපදයෙහි සඳහන් කළ ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය. 'පුබ්බේ අප්පටිසංවිදිතං' යන්නෙහි අර්ථය නම්: යම් ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයෙකු හෝ ගෘහස්ථයෙකු හෝ පැවිද්දෙකු හෝ ආරාමයට හෝ ආරාම උපචාරයට පැමිණ 'අසවල් කුලයෙහි කැවිලි හෝ භෝජන රැගෙන එනු ඇත' කියා දන්වන ලද්දේද, පසුව එය දැනුම් දුන් ආකාරයෙන්ම හෝ රැගෙන ඒමට ඉඩ හරීද, එහි පිරිවාර කොට හෝ එය සමඟ වෙනත් බොහෝ දේ හෝ රැගෙන ඒමට සලස්වයිද, 'අසවල් කුලය කලින් දන්වා කැවිලි හෝ භෝජන රැගෙන යන්නේය' කියා අසා වෙනත් කුලයන්ද ඔවුන් සමඟ ඒවා රැගෙන එයිද, ඒ සියල්ල 'පටිසංවිදිත' (කලින් දන්වන ලද) නම් වේ. යමක් එසේ නොදන්වන ලද, නොගෙනෙන ලද්දේද එය 'අප්පටිසංවිදිත' (කලින් නොදන්වන ලද) නම් වේ. පිණ්ඩපාතය පිණිස යාමට හැකි තැනැත්තා 'අගිලාන' (නොගිලන්) නම් වේ. 'පාටිදේසනීයං' යනු මෙවැනි දෙයක් අවම වශයෙන් ආරාමය මැදින් යන මගීන් විසින් දෙන ලද්දක් වුවද ආරාමයෙහිදී හෝ ආරාම උපචාරයෙහිදී හෝ පිළිගෙන වළඳන තැනැත්තාට, පිළිගැනීමේදී දුක්කටාපත්ති ද, වළඳන වළඳන වාරයක් පාසා පාටිදේසනීය ඇවැත් ද වේ.

Sakkesu sambahule bhikkhū ārabbha ārāme core paṭivasante anārocanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘agilāno’’ti ayamettha ekā anupaññatti, tikapāṭidesanīyaṃ[Pg.275], yāmakālikādīsu āhāratthāya paṭiggahaṇepi ajjhohārepi dukkaṭameva, tathā paṭisaṃvidite appaṭisaṃviditasaññino vematikassa ca, paṭisaṃviditasaññino, pana gilānassa, yo ca paṭisaṃviditaṃ katvā āhaṭaṃ vā gilānāvasesakaṃ vā bahārāme vā paṭiggahitaṃ, tatthajātakameva vā mūlaphalādiṃ, yāmakālikādīsu vā yaṃkiñci ‘‘sati paccaye paribhuñjā’’ti laddhaṃ paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Yathāvuttaāraññakasenāsanatā, yāvakālikassa atatthajātakatā, agilānatā, agilānāvasesakatā, appaṭisaṃviditatā, ajjhārāme paṭiggahaṇaṃ, ajjhoharaṇanti imānettha satta aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisāneva, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

ශාක්‍ය ජනපදයේදී බොහෝ භික්ෂූන් අරභයා, ආරාමයේ සොර සතුරන් වසන බව නොදැන්වීම නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. 'අගිලානෝ' යනු මෙහි ඇති එක් අනුප්‍රඥප්තියකි. මෙය තික-පාටිදේසනීය වේ. යාමකාලික ආදියේදී ආහාර පිණිස පිළිගැනීමේදී මෙන්ම වැළඳීමේදීද දුක්කටාපත්තිම වේ. කලින් දන්වන ලද දෙයෙහි නොදන්වන ලදැයි සංඥාව ඇති විට සහ සැක ඇති විටද එසේමය. කලින් දන්වන ලදැයි සංඥාව ඇති ගිලන් භික්ෂුවටද, කලින් දන්වා රැගෙන එන ලද හෝ ගිලන්වූවන්ගේ ඉතිරි වූ දෙය හෝ ආරාමයෙන් පිටතදී පිළිගන්නා ලද හෝ එහිම හටගත් අල, ගෙඩි ආදිය හෝ යාමකාලික ආදියෙන් යමක් 'ප්‍රත්‍යය ඇති කල්හි වළඳන්න' යැයි ලබාගෙන වළඳන්නාටද, උම්මත්තක ආදීන්ටද ඇවැත් නැත. ඉහත සඳහන් කරන ලද ආරණ්‍යක සේනාසනයක් වීම, යාමකාලික දෙය එහි හට නොගත් එකක් වීම, නොගිලන් බව, ගිලනුන්ගේ ඉතිරි වූවක් නොවීම, කලින් නොදන්වන ලද බව, ආරාමය තුළදී පිළිගැනීම, වැළඳීම යන මේවා මෙහි අංග හතයි. සමුට්ඨාන ආදිය කඨින සික්ඛාපදය හා සමානමය. මෙය ක්‍රියා-අක්‍රියා සික්ඛාපදයකි.

Catutthapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සිව්වැනි පාටිදේසනීය ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

කංඛාවිතරණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි

Pāṭidesanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.

පාටිදේසනීය වර්ණනාව නිම විය.

Sekhiyakaṇḍo

සේඛියා කාණ්ඩය

1. Parimaṇḍalasikkhāpadavaṇṇanā

1. පරිමණ්ඩල ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sekhiyesu [Pg.276] paṭhame parimaṇḍalanti samantato maṇḍalaṃ. Sikkhā karaṇīyāti ‘‘evaṃ nivāsessāmī’’ti ārāmepi antaragharepi sabbattha sikkhā kātabbā, ettha ca yasmā vattakkhandhake vuttavattānipi sikkhitabbattā sekhiyāneva honti, tasmā pārājikādīsu viya paricchedo na kato. Cārittavinayadassanatthañca ‘‘yo pana bhikkhu olambento nivāseyya, dukkaṭa’’nti evaṃ āpattināmena avatvā ‘‘sikkhā karaṇīyā’’ti evaṃ sabbasikkhāpadesu pāḷi āropitā, padabhājane (pāci. 576) pana ‘‘āpatti dukkaṭassā’’ti vuttattā sabbattha anādariyakaraṇe dukkaṭaṃ veditabbaṃ.

සේඛියා ධර්මයන් අතර පළමු වැන්නෙහි 'පරිමණ්ඩලං' යනු හාත්පසින්ම වටකුරු වන සේය. 'සික්ඛා කරණීයා' යනු 'මෙසේ අඳින්නෙමි' කියා ආරාමයේද ඇතුළුගමෙහිද හැම තැනම හික්මීම කළ යුතුය. මෙහිදී, වත්තක්ඛන්ධකයේ වදාරන ලද වත්ද හික්මිය යුතු බැවින් සේඛියාමය වන හෙයින්, පාරාජිකා ආදියේදී මෙන් ප්‍රමාණ සීමාවක් කොට නැත. චාරිත්‍ර විනය දැක්වීම පිණිස 'යම් භික්ෂුවක් සිවුර එල්ලා වැටෙන සේ අඳින්නේ නම් දුක්කටාපත්ති වේ' කියා මෙසේ ඇවැත් නමින් නොදක්වා, 'හික්මීම කළ යුතුය' කියා මෙසේ සියලු ශික්ෂාපදයන්හි පාලිය පිහිටුවන ලදී. එහෙත් පදභාජනීයෙහි 'දුක්කටාපත්ති වේ' යැයි වදාළ හෙයින්, හැම තැනදීම නොසැලකිලිමත් ලෙස ක්‍රියා කිරීමේදී දුක්කටාපත්ති වන බව දත යුතුය.

Idāni parimaṇḍalanti ettha nābhimaṇḍalaṃ paṭicchādetvā jāṇumaṇḍalassa heṭṭhā jaṅghaṭṭhikato paṭṭhāya aṭṭhaṅgulamattaṃ nivāsanaṃ otāretvā nivāsentena parimaṇḍalaṃ nivatthaṃ nāma hoti, evaṃ anivāsetvā anādariyena purato vā pacchato vā olambetvā nivāsentassa dukkaṭaṃ. Na kevalañca tasseva, ye caññe ‘‘tena kho pana samayena chabbaggiyā gihinivatthaṃ nivāsenti, hatthisoṇḍakaṃ macchavālakaṃ catukkaṇṇakaṃ tālavaṇṭakaṃ satavalikaṃ nivāsenti, saṃvalliyaṃ nivāsentī’’ti khandhake (cūḷava. 280) nivāsanadosā vuttā, tathā nivāsentassapi dukkaṭameva.

දැන් මෙහි 'පරිමණ්ඩලං' (වටකොට හැඳීම) යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: ချက် මණ්ඩලය වසා, දණ මණ්ඩලයෙන් පහළ කෙණ්ඩ ඇටයේ සිට ඇඟිලි අටක පමණ ප්‍රමාණයක් පහළට සිවුර (අඳනය) බස්වා අඳින්නා වූ භික්ෂුව විසින් 'වටකොට අඳින ලද්දේ' නම් වෙයි. එසේ නොඇඳ, නොසැලකිලිමත්කමින් ඉදිරියෙන් හෝ පසුපසින් එල්ලා වැටෙන සේ අඳින්නා වූ භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ. එසේ එල්ලා වැටෙන සේ අඳින භික්ෂුවට පමණක් නොව, 'එසමයෙහි සවග මහණහු ගිහියන් මෙන් අඳිති; හත්ථිසොණ්ඩක (ඇත්සොඬ හැඩයට), මච්ඡවාලක (මස්පෙති හැඩයට), චතුක්කණ්ණක (කොන් සතරක් වන සේ), තාලවණ්ටක (තල්වැටක හැඩයට), සතවලික (රැළි සියයක් වන සේ) සහ සංවල්ලිය (කඩ ඇඳීම) ලෙස අඳිති' යි ඛන්ධකයෙහි (චූළවග්ගයෙහි) දක්වන ලද යම් ඇඳීමේ දෝෂ කෙනෙක් වදාරන ලද්දාහුද, එසේ අඳින්නා වූ භික්ෂුවටද දුක්කටාපත් ම වෙයි.

Tattha hatthisoṇḍakaṃ nāma nābhimūlato hatthisoṇḍasaṇṭhānaṃ olambakaṃ katvā nivatthaṃ coḷikaitthīnaṃ nivāsanaṃ viya. Macchavālakaṃ nāma ekatodasantaṃ ekato pāsantaṃ olambetvā nivatthaṃ. Catukkaṇṇakaṃ nāma upari dve, heṭṭhato dveti evaṃ cattāro kaṇṇe dassetvā nivatthaṃ. Tālavaṇṭakaṃ nāma tālavaṇṭākārena sāṭakaṃ olambetvā nivatthaṃ. Satavalikaṃ nāma dīghasāṭakaṃ anekakkhattuṃ obhujitvā ovaṭṭikaṃ karontena nivatthaṃ, vāmadakkhiṇapassesu vā nirantaraṃ valiyo dassetvā nivatthaṃ. Sace pana jāṇuto paṭṭhāya ekā vā dve vā valiyo paññāyanti, vaṭṭati. Saṃvalliyanti [Pg.277] mallakammakārādīhi viya kacchaṃ bandhitvā nivatthaṃ. Evaṃ nivāsetuṃ gilānassāpi maggappaṭipannassāpi na vaṭṭati. Yampi maggaṃ gacchantā ekaṃ vā dve vā kaṇṇe ukkhipitvā antaravāsakassa upari lagganti, anto vā ekaṃ kāsāvaṃ tathā nivāsetvā bahi aparaṃ nivāsenti, sabbaṃ na vaṭṭati.

එහි 'හත්ථිසොණ්ඩක' නම් ချက် මුල සිට ඇතෙකුගේ සොඬක හැඩය ඇති වන සේ එල්ලා වැටෙන්නට සලස්වා ඇඳීමයි; එය චෝළ දේශයේ ස්ත්‍රීන්ගේ ඇඳීම වැනිය. 'මච්ඡවාලක' නම් එක් පැත්තකින් සිවුරු කෙළවර ද අනෙක් පැත්තෙන් ඇතුළු කෙළවර ද එල්ලා වැටෙන සේ ඇඳීමයි. 'චතුක්කණ්ණක' නම් උඩින් කොන් දෙකක් ද, යටින් කොන් දෙකක් ද වශයෙන් කොන් සතරක් පෙනෙන සේ ඇඳීමයි. 'තාලවණ්ටක' නම් තල්වැටක හැඩයෙන් වස්ත්‍රය එල්ලා වැටෙන්නට සලස්වා ඇඳීමයි. 'සතවලික' නම් දිග වස්ත්‍රයක් බොහෝ වාරයක් නමා, ඉණ වටා රැළි ලိပ် ඇති කරමින් ඇඳීමයි; නොහොත් වම් හා දකුණු දෙපසෙහි නොකඩවා රැළි පෙනෙන සේ ඇඳීමයි. ඉදින් දණහිසේ සිට එකක් හෝ දෙකක් රැළි පෙනෙන්නේ නම්, එය සුදුසුය. 'සංවල්ලිය' නම් මල්ලව පොරකරුවන්, කම්කරුවන් ආදීන් මෙන් කඩ බඳිමින් (කඩ ගසමින්) ඇඳීමයි. මෙසේ ඇඳීම ගිලන් වූ භික්ෂුවකට වුවද, මඟ යන භික්ෂුවකට වුවද සුදුසු නොවේ. මඟ යන්නන් විසින් එක් කොනක් හෝ කොන් දෙකක් ඔසවා අන්තරවාසකය (අඳනය) මතුපිට රඳවා ගනිත්ද, නොහොත් ඇතුළතින් එක් සිවුරක් එසේ ඇඳ පිටතින් වෙනත් සිවුරක් අඳිත්ද, ඒ සියල්ල සුදුසු නොවේ.

Gilāno pana antokāsāvassa ovaṭṭikaṃ dassetvā aparaṃ upari nivāsetuṃ labhati, agilānena dve nivāsentena saguṇaṃ katvā nivāsetabbāni. Iti imaṃ khandhake paṭikkhittañca olambakañca sabbaṃ vivajjetvā vuttalakkhaṇasampannaṃ nibbikāraṃ parimaṇḍalaṃ nivāsetabbaṃ, tathā anivāsetvā yaṃkiñci vikāraṃ karontassa dukkaṭaṃ.

ගිලන් භික්ෂුවට නම් ඇතුළත සිවුරේ රැළි ලိပ် (ඔවට්ටිකය) පෙන්වමින්, මතුපිටින් තවත් සිවුරක් හැඳීමට අවසර තිබේ. නොගිලන් භික්ෂුවක් විසින් සිවුරු දෙකක් අඳින්නේ නම්, ඒවා එකට තට්ටු කොට (එක් කොට) හැඳිය යුතුය. මෙසේ ඛන්ධකයෙහි ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද සහ එල්ලා වැටෙන ලෙස ඇඳීම් ආදී මේ සියල්ල දුරු කොට, වදාරන ලද ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්තව, කිසිදු විකෘතියක් නොවන සේ වටකොට සිවුර (අඳනය) හැඳිය යුතුය. එසේ නොඇඳ, යම්කිසි විකෘතියක් කරන්නා වූ භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ.

‘‘Nidānaṃ puggalaṃ vatthu’’ntiādike (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā ) pana vinicchaye surusurukārakaṃ kosambiyaṃ paññattaṃ, sāmisena hatthena pānīyathālakasasitthakapattadhovanapaṭisaṃyuttadvayaṃ bhaggesu sambahule bhikkhū ārabbha, sesāni sabbāneva sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha olambetvā nivāsanādivatthusmiṃ paññattāni. Sūpodanaviññattiyaṃ dhammadesanādīsu ca gilānavasena ekā anupaññatti, sabbāni sādhāraṇapaññattiyo, anāṇattikāni, sabbesu dukkaṭameva, añño āpattibhedo natthi, vipattivicāraṇā vuttāyeva, samuṭṭhānādīni sabbesaṃ avasāne dassayissāma. Anāpattimattaṃ pana aṅgañca sabbattha vattabbaṃ, tayidaṃ vuccati. Imasmiṃ tāva sikkhāpade asañcicca, assatiyā, ajānantassa, gilānassa, āpadāsu, ummattakādīnañca anāpatti.

නමුත් 'නිදානය, පුද්ගලයා, වස්තුව' යනාදී විනිශ්චයන්හිදී: 'සුරුසුරුකාරක' ශික්ෂාපදය කොසඹෑ නුවරදී පනවන ලදි. ආමිස සහිත අතින් පැන් තලිය ඇල්ලීම සහ බත් හුල් සහිත පාත්‍ර සේදූ ජලය දැමීම යන ශික්ෂාපද දෙක භග්ග ජනපදයෙහිදී බොහෝ භික්ෂූන් අරභයා පනවන ලදි. ඉතිරි සියලුම සේඛියා ශික්ෂාපද සැවැත් නුවරදී සවග මහණුන් අරභයා, සිවුර එල්ලා වැටෙන සේ ඇඳීම ආදී කරුණු මුල් කරගෙන පනවන ලද්දාහු වෙති. සූපෝදනවිඤ්ඤත්ති (කොළ කැඳ සහ බත් ඉල්ලීමේ) ශික්ෂාපදයෙහි ද, ධර්ම දේශනා කිරීම ආදී ශික්ෂාපදයන්හි ද ගිලන් බව නිමිති කරගෙන එක් අනුප්‍රඥප්තියක් බැගින් පනවා ඇත. මේ සියලු සේඛියා ශික්ෂාපද (භික්ෂු-භික්ෂුණී දෙපිරිසටම) පොදු වූ ප්‍රඥප්තීහු වෙති. මේවා අණ කිරීමක් (මෙහෙයවීමක්) නැති ශික්ෂාපදයන්ය. මේ සියලු ශික්ෂාපදයන් උල්ලංඝනය කිරීමෙහිදී ඇත්තේ දුක්කටාපත් පමණි; වෙනත් ආපත් භේදයක් නැත. විපත්ති විභාගය කලින්ම පවසන ලදි. සමුට්ඨාන ආදිය සියලු ශික්ෂාපදයන් අවසානයේදී දක්වන්නෙමු. ශික්ෂාපදයන්හි ඇවැත් නොවන කරුණු (අනාපත්තිය) සහ අංගයන් පිළිබඳව සියලු තන්හිම පැවසිය යුතුය; එය මෙසේ කියනු ලැබේ: පළමුවෙන්ම මේ ශික්ෂාපදයෙහි සිතාමතා නොකිරීමෙන් (අසංචිච්ච), සිහි මුළාවීමෙන් (අසති), නොදැනීමෙන් (අජානන්ත), ගිලන් වූවහුට (ගිලාන), ආපදාවන්හිදී (ආපදා) සහ උන්මත්තක ආදීන්ට (උම්මත්තක) ඇවැත් නොවේ.

Tattha asañciccāti ‘‘aparimaṇḍalaṃ nivāsessāmī’’ti evaṃ asañcicca, atha kho ‘‘parimaṇḍalaṃyeva nivāsessāmī’’ti virajjhitvā aparimaṇḍalaṃ nivāsentassa anāpatti. Assatiyāti aññāvihitassāpi tathā nivāsentassa anāpatti. Ajānantassāti parimaṇḍalaṃ nivāsetuṃ ajānantassa anāpatti, apica nivāsanavattaṃ uggahetabbaṃ. Yo pana sukkhajaṅgho vā hoti mahāpiṇḍikamaṃso vā, tassa sāruppatthāya aṭṭhaṅgulādhikampi otāretvā nivāsetuṃ vaṭṭati. Gilānassāti yassa jaṅghāya vā pāde vā vaṇo hoti, tassa ukkhipitvā vā otāretvā vā nivāsetuṃ vaṭṭati. Āpadāsūti vāḷā vā corā vā anubandhanti, evarūpāsu āpadāsu anāpatti[Pg.278]. Ummattakādayo vuttanayā eva. Anādariyaṃ, anāpattikāraṇābhāvo, aparimaṇḍalanivāsananti imānettha tīṇi aṅgāni. Yathā cettha, evaṃ sabbattha purimāni dve tattha tattha vuttappaṭipakkhakaraṇañcāti tīṇiyeva honti, tasmā ito paraṃ tānipi avatvā anāpattimattameva vakkhāmāti.

එහි 'අසංචිච්ච' (සිතාමතා නොකිරීමෙන්) යන්නෙහි අදහස: 'වටකොට නොඅඳින්නෙමි' යි මෙසේ චේතනාවක් නැතිව, 'වටකොටම අඳින්නෙමි' යි සිතා, එය වැරදී වටකොට නොඇඳුණහොත් ඇවැත් නොවේ. 'අසති' (සිහි මුළාවීමෙන්) යන්නෙහි අදහස: වෙනත් අරමුණක සිත යොමුවී සිටියදී එසේ ඇඳුණු භික්ෂුවට ඇවැත් නොවේ. 'අජානන්ත' (නොදැනීමෙන්) යන්නෙහි අදහස: වටකොට අඳින්නට නොදන්නා භික්ෂුවට ඇවැත් නොවේ. එසේ වුවද, හැඳීමේ වත ඉගෙන ගත යුතුය. යම් භික්ෂුවක් වැහැරුණු කෙණ්ඩ ඇත්තෙක් වේද, නැතහොත් මහත් වූ කෙණ්ඩ මස් ඇත්තෙක් වේද, ඔහුට සුදුසු පරිදි ඇඟිලි අටකට වඩා පහත් කොට හැඳීම සුදුසුය. 'ගිලාන' (ගිලන් වූවහුට) යන්නෙහි අදහස: යම් භික්ෂුවකගේ කෙණ්ඩයෙහි හෝ පාදයෙහි තුවාලයක් තිබේද, ඔහුට (සිවුර) ඉහළට ඔසවා හෝ පහළට බස්වා හැඳීම සුදුසුය. 'ආපදා' (ආපදාවන්හිදී) යන්නෙහි අදහස: වන මෘගයන් හෝ සොරුන් ලුහුබඳින විට, මෙබඳු ආපදාවන්හිදී ඇවැත් නොවේ. උම්මත්තක ආදීන්ගේ විස්තරය කලින් පවසන ලද පරිදිම වේ. නොසැලකිලිමත්කම (අනාදරිය), ඇවැත් නොවීමට හේතුවක් නොමැති වීම (අනාපත්තිකාරණාභාවය), වටකොට නොහැඳීම (අපරිමණ්ඩලනිවාසනය) යන මේ කරුණු තුන මෙහි අංගයෝ වෙති. මෙහි යම් සේද, එසේම සියලු ශික්ෂාපදයන්හි ද පෙර කී (අංග) දෙක ද, ඒ ඒ තන්හි වදාරන ලද ප්‍රතිපක්ෂ ක්‍රියාව ද වශයෙන් අංග තුනක් ම වෙයි. එබැවින් මෙයින් මතු ඒ අංගයන් නොකියා, ඇවැත් නොවන කරුණු (අනාපත්තිය) පමණක් පවසන්නෙමු.

2. Dutiyaparimaṇḍalasikkhāpadavaṇṇanā

2. දෙවන පරිමණ්ඩල ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි.

Dutiye ‘‘na, bhikkhave, gihipārutaṃ pārupitabba’’nti (cūḷava. 280) evaṃ paṭikkhittaṃ gihipārutaṃ apārupitvā ubho kaṇṇe samaṃ katvā pārupanaṃ parimaṇḍalapārupanaṃ nāma, tattha yaṃkiñci setapaṭapārutaṃ paribbājakapārutaṃ ekasāṭakapārutaṃ surāsoṇḍapārutaṃ antepurikapārutaṃ mahājeṭṭhapārutaṃ kuṭippavesakapārutaṃ brāhmaṇapārutaṃ pāḷikārakapārutanti evamādi parimaṇḍalalakkhaṇato aññathā pārutaṃ, sabbametaṃ gihipārutaṃ nāma. Tasmā yathā setapaṭā aḍḍhapālakanigaṇṭhā pārupanti, yathā ca ekacce paribbājakā uraṃ vivaritvā dvīsu aṃsakūṭesu pāvuraṇaṃ ṭhapenti, yathā ca ekasāṭakā manussā nivatthasāṭakassa ekena antena piṭṭhiṃ pārupitvā ubho kaṇṇe ubhosu aṃsakūṭesu ṭhapenti, yathā ca surāsoṇḍādayo sāṭakena gīvaṃ parikkhipitvā ubho ante ure vā olambenti, piṭṭhiyaṃ vā khipanti, yathā ca antepurikāyo akkhitārakamattaṃ dassetvā oguṇṭhitaṃ pārupanti, yathā ca mahājeṭṭhā dīghasāṭakaṃ nivāsetvā tasseva ekenantena sakalasarīraṃ pārupanti, yathā ca kassakā khettakuṭiṃ pavisantā sāṭakaṃ paliveṭhetvā upakacchake pakkhipitvā tasseva ekenantena sarīraṃ pārupanti, yathā ca brāhmaṇā ubhinnaṃ upakacchakānaṃ antare sāṭakaṃ pavesetvā aṃsakūṭesu pakkhipanti, yathā ca pāḷikārako bhikkhu ekaṃsapārupanena pārutaṃ vāmabāhuṃ vivaritvā cīvaraṃ aṃsakūṭe āropeti, evaṃ apārupitvā sabbepi ete, aññe ca evarūpe pārupanadose vajjetvā nibbikāraṃ parimaṇḍalaṃ pārupitabbaṃ. Tathā apārupitvā ārāme vā antaraghare vā anādarena yaṃkiñci vikāraṃ karontassa dukkaṭaṃ, anāpatti purimasadisāyeva, yathā cettha, evaṃ sabbattha. Yattha pana viseso bhavissati, tattha vakkhāmāti.

දෙවැනි ශික්ෂාපදයේ 'මහණෙනි, ගිහියන් පොරවන සේ නොපොරවිය යුතුය' යැයි මෙසේ ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද ගිහි පොරවන ක්‍රමයෙන් තොරව, දෙකොණ සමව තබා පෙරවීම 'පරිමණ්ඩල පෙරවීම' නම් වේ. එහි සුදු වස්ත්‍ර අඳින්නන්ගේ පෙරවීම, පරිබ්‍රාජකයන්ගේ පෙරවීම, තනි සළුවක් පොරවන්නන්ගේ පෙරවීම, බේබද්දන්ගේ පෙරවීම, අන්තඃපුර ස්ත්‍රීන්ගේ පෙරවීම, ප්‍රධාන වඩුවන්ගේ පෙරවීම, ගොවි පැල්පත්වලට වදින්නන්ගේ පෙරවීම, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ පෙරවීම, සංඝයා පෙළගස්වන භික්ෂූන්ගේ පෙරවීම යනාදී වශයෙන් පරිමණ්ඩල ලක්ෂණයෙන් බැහැරව පොරවන යම් පෙරවීමක් වේද, ඒ සියල්ල 'ගිහි පෙරවීම' නම් වේ. එබැවින් සුදු වස්ත්‍ර අඳින, උඩුකය පමණක් වසාගන්නා නිගණ්ඨයන් පොරවන්නාක් මෙන් ද, සමහර පරිබ්‍රාජකයන් ළය ප්‍රදේශය විවෘත කොට උරහිස් දෙක මත පෙරවීම තබන්නාක් මෙන් ද, තනි සළුවක් අඳින මිනිසුන් හැඳි සළුවේ එක් කෙළවරකින් පිටුපස වසා, දෙකොණ උරහිස් දෙක මත තබන්නාක් මෙන් ද, බේබද්දන් ආදීන් සළුවෙන් බෙල්ල වටා ඔතා දෙකෙළවර පපුව මත එල්ලා වැටෙන්නට හැරීම හෝ පිටුපසට දැමීම කරන්නාක් මෙන් ද, අන්තඃපුර ස්ත්‍රීන් ඇස් පමණක් පෙනෙන සේ මුළු හිස වසා පොරවන්නාක් මෙන් ද, ප්‍රධාන වඩුවන් දිග සළුවක් හැඳ, එහිම එක් කෙළවරකින් මුළු ශරීරයම පොරවන්නාක් මෙන් ද, ගොවියන් ගොවි පැල්පත්වලට වදින කල, සළුව ඔතා කිහිල්ලේ රඳවා, එහිම එක් කෙළවරකින් ශරීරය පොරවන්නාක් මෙන් ද, බ්‍රාහ්මණයන් කිහිලි දෙක අතරින් සළුව රිංගවා උරහිස් මත දමාගන්නාක් මෙන් ද, සංඝයා පෙළගස්වන භික්ෂුව ඒකාංශව පොරවා වම් බාහුව විවෘත කොට සිවුර උරහිස මත තබන්නාක් මෙන් ද, මෙසේ නොපොරවා, මේ සියලුම සහ මෙබඳු වූ අනෙකුත් පෙරවීමේ දොස් මඟහැර, වෙනස් නොවන සේ මනාව වටකොට පෙරවිය යුතුය. එසේ මනාව නොපොරවා ආරාමයේ හෝ නිවාස ඇති ගමෙහි (අන්තරඝරයෙහි) නොසැලකිලිමත් ලෙස යම් විකෘති ආකාරයකින් පෙරවන්නාහට දුකුළා ඇවැත් වේ. ඇවැත් නොවීම පළමු ශික්ෂාපදයේ හා සමානමය. මෙහි යම් සේද, එසේම හැම තැනමය. යම් ශික්ෂාපදයක විශේෂයක් වේද, එය එහිදී පවසන්නෙමු.

3-4. Suppaṭicchannasikkhāpadavaṇṇanā

3-4. සුප්පටිච්ඡන්න ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye [Pg.279] suppaṭicchannoti suṭṭhu paṭicchanno, gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā anuvātantena gīvaṃ paṭicchādetvā ubho kaṇṇe samaṃ katvā paṭisaṅgharitvā yāva maṇibandhaṃ paṭicchādetvā antaraghare gamissāmīti attho, tathā akatvā pana jāṇuṃ vā uraṃ vā vivaritvā gacchantassa dukkaṭaṃ.

තුන්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'සුප්පටිච්ඡන්නෝ' යනු මනාව වසාගත් බවයි. ගැටය (පටිය) අන්‍ය ගැටයෙහි සවිකොට, වාටියෙන් බෙල්ල වසා, දෙකොණ සමව තබා, නමා, මැණික්කටුව දක්වා වසාගෙන අන්තරඝරයෙහි යන්නෙමි යනු අර්ථයයි. එසේ නොකොට දණහිස හෝ පපුව විවෘත කරගෙන යන්නාහට දුකුළා ඇවැත් වේ.

Catutthe galavāṭakato paṭṭhāya sīsaṃ, maṇibandhato paṭṭhāya hatthe, piṇḍikamaṃsato paṭṭhāya pāde vivaritvā sesaṃ chādetvā nisinno suppaṭicchanno nāma hoti, ettha pana vāsūpagatassa anāpatti.

හතරවැනි ශික්ෂාපදයෙහි ලෙලැල්ලෙන් (බෙල්ලේ වළෙන්) පටන් හිස ද, මැණික්කටුවෙන් පටන් දෑත් ද, කෙණ්ඩ මස් පිඬුවෙන් පටන් දෙපා ද විවෘත කොට, ශරීරයේ ඉතිරි කොටස වසාගෙන වාඩි වී සිටින්නා 'සුප්පටිච්ඡන්න' නම් වේ. මෙහිදී වාසය පිණිස ගිය (නැවතී සිටින) භික්ෂුවට ඇවැත් නොවේ.

5-6. Susaṃvutasikkhāpadavaṇṇanā

5-6. සුසංවුත ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame susaṃvutoti hatthaṃ vā pādaṃ vā akīḷāpento suvinītoti attho. Chaṭṭhepi eseva nayo.

පස්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'සුසංවුතෝ' යනු දෑත් හෝ දෙපා නොසොලවමින් මනාව හික්මුණු බව යනු අර්ථයයි. හයවැනි ශික්ෂාපදයේ ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

7-8. Okkhittacakkhusikkhāpadavaṇṇanā

7-8. ඔක්ඛිත්තචක්ඛු ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sattame okkhittacakkhūti heṭṭhā khittacakkhu hutvā purato yugamattaṃ bhūmibhāgaṃ pekkhamāno, ekasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā hatthiassādiparissayābhāvaṃ oloketuṃ vaṭṭati. Aṭṭhamepi eseva nayo.

හත්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'ඔක්ඛිත්තචක්ඛු' යනු පහත හෙළන ලද නෙත් ඇතිව, ඉදිරියෙන් විය ගසක ප්‍රමාණය ඇති බිම් පෙදෙස දෙස බලමින් යෑමයි. එක් ස්ථානයක නැවතී, අලි, අසුන් ආදී අනතුරු නැති බව බැලීම සුදුසුය. අටවැනි ශික්ෂාපදයේ ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

9-10. Ukkhittakasikkhāpadavaṇṇanā

9-10. උක්ඛිත්තක ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Navame ukkhittakāyāti ukkhepena, itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ, ekato vā ubhato vā ukkhittacīvaro hutvāti attho, anto indakhīlato paṭṭhāya evaṃ na gantabbaṃ.

නවවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'උක්ඛිත්තකාය' යනු (සිවුර) ඉහළට එසවීමෙන් වන අතර, එය 'ඉත්ථම්භූත ලක්ෂණ' අර්ථයෙහි තෘතීයා විභක්තියයි. එක් පසෙකින් හෝ දෙපසින්ම සිවුර ඔසවාගත් තැනැත්තකු වී යනු අර්ථයයි. ගම් දොරින් ඇතුළත මෙසේ නොයා යුතුය.

Dasame nisinnakāle dhamakaraṇaṃ nīharantenāpi cīvaraṃ anukkhipitvāva nīharitabbaṃ, vāsūpagatassa pana anāpatti.

දහවැනි ශික්ෂාපදයෙහි වාඩි වී සිටින අවස්ථාවෙහි පැන් පෙරහන (ධමකරණය) පිටතට ගන්නා කල්හි ද සිවුර ඉහළට නොඔසවාම එය පිටතට ගත යුතුය. වාසය සඳහා ගිය තැනැත්තාට ඇවැත් නැත.

11-12. Ujjagghikasikkhāpadavaṇṇanā

11-12. උජ්ජග්ඝික ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Ekādasame ujjagghikāyāti mahāhasitaṃ hasantoti attho. Idhāpi hi itthambhūtalakkhaṇeyeva karaṇavacanaṃ.

එකොළොස්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'උජ්ජග්ඝිකාය' යනු මහ හඬින් සිනාසෙමින් යනු අර්ථයයි. මෙහිද තෘතීයා විභක්තිය යෙදී ඇත්තේ 'ඉත්ථම්භူත ලක්ෂණ' අර්ථයෙහිය.

Dvādasamepi eseva nayo. Ubhayattha hasanīyasmiṃ vatthusmiṃ mihitamattaṃ karontassa anāpatti.

දොළොස්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ශික්ෂාපද දෙකෙහිම සිනහව උපදවන කරුණකදී මඳ සිනහවක් පමණක් කරන්නාහට ඇවැත් නොවේ.

13-14. Uccasaddasikkhāpadavaṇṇanā

13-14. උච්චසද්ද ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Terasame [Pg.280] appasaddoti na uccāsaddamahāsaddo hutvā. Cuddasamepi eseva nayo. Ayaṃ panettha appasaddatāparicchedo – sace dvādasahatthe gehe ādimhi saṅghatthero, majjhe dutiyatthero, ante tatiyattheroti evaṃ nisinnesu yaṃ saṅghatthero dutiyattherena saddhiṃ manteti, dutiyatthero ca tassa saddaṃ suṇāti, kathañca vavatthapeti. Tatiyatthero pana saddameva suṇāti, kathaṃ na vavatthapeti, ettāvatā appasaddo hoti. Sace pana tatiyatthero kathañca vavatthapeti, mahāsaddo nāma hoti.

දහතුන්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'අප්පසද්දෝ' යනු උස් හඬක් හෝ මහත් ශබ්දයක් ඇති නොකර ගැනීමයි. දහහතරවැනි ශික්ෂාපදයෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙහි අල්ප ශබ්ද ඇති බව පිළිබඳ සීමාව මෙසේය: ඉදින් රියන් දොළහක් ඇති නිවසක මුල සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ ද, මැද දෙවැනි ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද, අග තුන්වැනි ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද වශයෙන් වැඩ සිටින කල්හි, සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ දෙවැනි ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමඟ යමක් සාකච්ඡා කරත් ද, දෙවැනි ස්ථවිරයන් වහන්සේ උන්වහන්සේගේ ශබ්දය අසයි, වචන ද වෙන් කොට හඳුනාගනී. නමුත් තුන්වැනි ස්ථවිරයන් වහන්සේ ශබ්දය පමණක් අසයි, වචන වෙන් කොට හඳුනා නොගනී ද, මෙපමණකින් එය 'අල්ප ශබ්දය' වේ. ඉදින් තුන්වැනි ස්ථවිරයන් වහන්සේ වචන ද වෙන් කොට හඳුනාගනී නම්, එය 'මහා ශබ්දය' නම් වේ.

15…Pe…20. kāyappacālakādisikkhāpadavaṇṇanā

15 ...පෙ... 20. කායප්පචාලකාදී ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Ito paresu chasu kāyappacālakanti kāyaṃ cāletvā cāletvā, esa nayo sabbattha. Tasmā kāyādīni paggahetvā niccalāni ujukāni ṭhapetvā gantabbañceva nisīditabbañca, nisīdanappaṭisaṃyuttesu tīsu vāsūpagatassa anāpatti.

මීට පසු ඇති ශික්ෂාපද හයෙහි 'කායප්පචාලකං' යනු කය නිතර සොලවමින් යෑමයි. සෑම තැනකම මෙම ක්‍රමයම වේ. එබැවින් කය ආදිය මනාව පවත්වා ගනිමින්, නොසොල්වා කෙළින් තබාගෙන යා යුතු මෙන්ම වාඩි විය යුතුය. වාඩි වීම හා සම්බන්ධ ශික්ෂාපද තුනෙහිදී වාසය සඳහා ගිය තැනැත්තාට ඇවැත් නැත.

21-22. Khambhakatasikkhāpadavaṇṇanā

21-22. ඛම්භකත ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Ekavīsadvāvīsesu khambhakatoti kaṭiyaṃ hatthaṃ ṭhapetvā katakhambho.

විසිඑක්වැනි සහ විසිදෙවැනි ශික්ෂාපදයන්හි 'ඛම්භකතෝ' යනු ඉණෙහි අත තබා වැලමිට පසෙකට විදහා සිටීමයි.

23-24. Oguṇṭhitasikkhāpadavaṇṇanā

23-24. ඔගුණ්ඨිත ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tevīsacatuvīsesu oguṇṭhitoti sasīsaṃ pāruto.

විසිතුන්වැනි සහ විසිහතරවැනි ශික්ෂාපදයන්හි 'ඔගුණ්ඨිතෝ' යනු හිස ද සහිතව වසාගෙන පොරවා ගැනීමයි.

25. Ukkuṭikasikkhāpadavaṇṇanā

25. උක්කුටික ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcavīse ukkuṭikā vuccati paṇhiyo ukkhipitvā aggapādeheva, aggapāde vā ukkhipitvā paṇhīhiyeva bhūmiyaṃ phusantassa gamanaṃ, karaṇavacanaṃ panettha vuttalakkhaṇameva.

විසිපස්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'උක්කුටිකා' යැයි කියනු ලබන්නේ විලුඹ ඔසවා ඇඟිලි තුඩුවලින් පමණක් හෝ, ඇඟිලි තුඩු ඔසවා විලුඹෙන් පමණක් හෝ පොළොව ස්පර්ශ කරමින් යෑමයි. මෙහි තෘතීයා විභක්තිය කලින් පවසන ලද ලක්ෂණයෙන්ම යුක්ත වේ.

26. Pallatthikasikkhāpadavaṇṇanā

26. පල්ලත්ථික ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Chabbīse [Pg.281] na pallatthikāyāti hatthapallatthikāya vā dussapallatthikāya vā na nisīditabbaṃ. Anādarena nisīdantassa dukkaṭaṃ, vāsūpagatassa pana idhāpi purimesu ca dvāvīsacatuvīsesu anāpatti.

විසිහයවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'න පල්ලත්ථිකාය' යනු දෑත් එකතු කොට බැඳීමෙන් හෝ වස්ත්‍රයකින් බැඳ වාඩි නොවිය යුතුය යන්නයි. නොසැලකිලිමත් ලෙස එසේ වාඩි වන්නාහට දුකුළා ඇවැත් වේ. වාසය පිණිස ගිය භික්ෂුවට මෙහිද, කලින් සඳහන් කළ විසිදෙවැනි සහ විසිහතරවැනි ශික්ෂාපදයන්හි ද ඇවැත් නොවේ.

Chabbīsatisāruppasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

විසිහයක් වූ සාරුප්ප ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

27. Sakkaccapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā

27. සක්කච්චපටිග්ගහණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Bhojanappaṭisaṃyuttesu paṭhame sakkaccanti satiṃ upaṭṭhāpetvā.

භෝජන හා සම්බන්ධ ශික්ෂාපදයන් අතරින් පළමුවැන්නෙහි 'සක්කච්චං' යනු සිහිය පිහිටුවාගෙන යන්නයි.

28. Pattasaññīpaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā

28. පත්තසඤ්ඤීපටිග්ගහණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye patte saññā pattasaññā, sā assa atthīti pattasaññī, attano bhājane upanibaddhasaññī hutvāti attho.

දෙවැන්නෙහි පාත්‍රයෙහි සංඥාව 'පත්තසඤ්ඤා' නම් වේ. එම සංඥාව ඇත්තා 'පත්තසඤ්ඤී' නම් වේ. තමාගේ පාත්‍රයෙහිම අවධානය යොමු කළ තැනැත්තකු වී යනු එහි අර්ථයයි.

29. Samasūpakapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā

29. සමසූපක පටිග්ගහණ සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Tatiye samasūpako nāma yattha muggamāsehi vā kulatthādīhi vā kato hatthahāriyo sūpo bhattassa catutthabhāgappamāṇo hoti, tato hi adhikaṃ gaṇhantassa dukkaṭaṃ. Ṭhapetvā pana sūpaṃ avasesā sabbāpi sūpeyyabyañjanavikati rasaraso nāma hoti, tasmiṃ rasarase, ñātakānaṃ vā pavāritānaṃ vā aññassatthāya vā attano dhanena vā idha anāpatti.

තුන්වන සික්ඛාපදයෙහි - යම් බතක මුං, මෑ හෝ කොල්ලු ආදියෙන් සාදන ලද, අතින් පහසුවෙන් ගත හැකි වෑංජනය (සූපය) බතෙන් හතරෙන් පංගුවක් පමණ ප්‍රමාණයක් වේද, එය 'සමසූපක' නම් වේ. ඊට වඩා වැඩිපුර ගන්නා භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ. නමුත් සූපය (පරිප්පු ආදී වෑංජනය) හැර ඉතිරි සියලුම වෑංජන වර්ග 'රසරස' (ප්‍රණීත රසැති වෑංජන) නම් වේ. ඒ රසවත් වෑංජනයෙහි, තමාගේ ඥාතීන්ගෙන් හෝ ප්‍රවාරණය කළ අයගෙන් හෝ වෙනත් අයෙකුගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා හෝ තමාගේම ධනයෙන් ලබාගන්නේ නම් මෙහි ඇවැත් නැත.

30…Pe…32. samatittikasikkhāpadavaṇṇanā

30 ...පෙ... 32. සමතිත්තික සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Catutthe samatittikanti samapuṇṇaṃ samabharitaṃ adhiṭṭhānupagapattassa antomukhavaṭṭilekhaṃ anatikkamitvā racitaṃ. Piṇḍapātanti yaṃkiñci yāvakālikaṃ. Anadhiṭṭhānupage pana yāvakālikaṃ yāmakālikādīni ca yatthakatthaci thūpīkatānipi vaṭṭanti, yaṃ pana dvīsu pattesu gahetvā ekaṃ pūretvā vihāraṃ harati, yaṃ vā pakkhipiyamānaṃ pūvaucchukkhaṇḍaphalāphalādi heṭṭhā orohati, takkolavaṭaṃsakādayo vā upari ṭhapetvā diyyanti, yañca paṇṇe vā thālake vā pakkhipitvā pattamatthake ṭhapitaṃ hoti, na taṃ thūpīkataṃ nāma, tasmā taṃ sabbaṃ vaṭṭati. Idha pana gilānassāpi anāpatti natthi, tasmā tenapi samatittikoyeva [Pg.282] gahetabbo. Sabbattha pana paṭiggahetumeva na vaṭṭati, paṭiggahitaṃ pana suppaṭiggahitaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭati. Pañcamachaṭṭhāni vuttanayāneva.

හතරවන සික්ඛාපදයෙහි - 'සමතිත්තික' යනු අධිෂ්ඨානයට සුදුසු පාත්‍රයේ ඇතුළු කටෙහි වෘත්ත රේඛාව (මුවවිට) නොයික්මවා සම්පූර්ණයෙන් පිරුණු, සම මට්ටමට සකස් කරන ලද්දකි. 'පිණ්ඩපාතය' යනු යම්කිසි යාවකාලික ආහාරයකි. නමුත් අධිෂ්ඨානයට නොසුදුසු (කුඩා) පාත්‍රයක යාවකාලික, යාමකාලික ආදී දෑ යම්කිසි භාජනයක ගොඩක් ලෙස (ඉහළට මතු වන සේ) තිබුණ ද සුදුසු වෙයි. යම් ආහාරයක් පාත්‍ර දෙකකින් පිළිගෙන ඉන් එකක් පුරවා විහාරයට ගෙන යන්නේ ද, බෙදනු ලබන කල්හි කැවුම්, උක් කෑලි, කුඩා හා මහා පළතුරු ආදිය පහළට වැටෙන්නේ (බැස යන්නේ) ද, තක්කෝල සැරසිලි ආදිය පාත්‍රය මතුපිට තබා දෙන්නේ ද, කොළයක හෝ කුඩා තැටියක දමා පාත්‍රය මතුපිට තබන ලද්දක් වේද, එය 'ථූපීකෘත' (ගොඩ ගැසූ දෙයක්) ලෙස නොසැලකේ. එබැවින් ඒ සියල්ල කැප වෙයි. නමුත් මෙම සික්ඛාපදයෙහි ගිලන් භික්ෂුවට ද නිදහසක් නැත. එබැවින් ගිලන් භික්ෂුව විසින් ද මුවවිට හා සම වූ පිණ්ඩපාතයම පිළිගත යුතුය. හැම තැනකදීම (මුවවිට ඉක්මවා) පිළිගැනීම පමණක්ම නොකැප වන අතර, පිළිගත් පසු එය මැනවින් පිළිගත් දෙයක් සේ වැළඳීම කැප වෙයි. පස්වන හා සයවන සික්ඛාපද කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම වේ.

33-34. Sapadānasikkhāpadavaṇṇanā

33-34. සපදාන සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Sattame sapadānanti tattha tattha odhiṃ akatvā anupaṭipāṭiyā. Yo pana aññesaṃ vā dento, aññabhājane vā ākiranto tato tato omasati, tassa, uttaribhaṅgañca uppaṭipāṭiyā gaṇhantassāpi idha anāpatti. Aṭṭhamaṃ vuttanayameva.

හත්වන සික්ඛාපදයෙහි - 'සපදාන' යනු ඒ ඒ තැන සීමා නොකොට, අනුපිළිවෙලින් ගැනීමයි. යමෙක් අනෙක් අයට බෙදා දෙමින් හෝ වෙනත් භාජනයකට දමමින් හෝ ඒ ඒ තැනින් මාරුවෙන් මාරුවට ගන්නේ නම්, ඔහුට ද, අතිරේක වෑංජන (උත්තරීභංග) අනුපිළිවෙලින් තොරව ගන්නා භික්ෂුවට ද මෙහිදී ඇවැත් නැත. අටවන සික්ඛාපදය කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම වේ.

35. Thūpakatasikkhāpadavaṇṇanā

35. ථූපකත සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Navame thūpakatoti matthakato vemajjhatoti attho. Yo pana parittake sese ekato saṅkaḍḍhitvā omadditvā bhuñjati, tassāpi anāpatti.

නවවන සික්ඛාපදයෙහි - 'ථූපකත' (ගොඩක් සේ) යන්නෙහි අර්ථය මුදුනෙන් හෙවත් මැදින් යන්නයි. යම් භික්ෂුවක් ඉතිරි වූ ස්වල්ප වූ බත් එකට එකතු කොට, මිරිකා වළඳන්නේ නම් ඔහුට ද ඇවැත් නැත.

36. Odanappaṭicchādanasikkhāpadavaṇṇanā

36. ඕදනප්පටිච්ඡාදන සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Dasame yassa bhattasāmikā māghātasamayādīsu byañjanaṃ paṭicchādetvā denti, yo ca na bhiyyokamyatāya paṭicchādeti, tesaṃ anāpatti, gilānassa pana anāgatattā āpattiyeva.

දසවන සික්ඛාපදයෙහි - යම් භික්ෂුවකට දායකයන් විසින් සතුන් මැරීම තහනම් කළ කාලයන්හි (මාඝාත කාලයන්හි) වෑංජන (මස්/මාළු ආදිය) බතින් වසා දෙත්ද, යම් භික්ෂුවක් වැඩිපුර ලබාගැනීමේ කැමැත්තෙන් තොරව (සඟවන්නේ නැතිව) වසා තබන්නේ ද, ඔවුන්ට ඇවැත් නැත. නමුත්, ගිලන් භික්ෂුව පිළිබඳව (අනාපත්ති වාරයෙහි) සඳහන් වී නොමැති බැවින් ඇවැත් වේමය.

37. Sūpodanaviññattisikkhāpadavaṇṇanā

37. සූපෝදනවිඤ්ඤත්ති සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Ekādasame ñātakānaṃ vā pavāritānaṃ vā aññassatthāya attano dhanenāti idaṃ anāpattiyaṃ adhikaṃ.

එකොළොස්වන සික්ඛාපදයෙහි - 'ඥාතීන්ගෙන් හෝ ප්‍රවාරණය කරන ලද අයගෙන් හෝ වෙනත් අයෙකු වෙනුවෙන් හෝ තමාගේම ධනයෙන්' යන මෙම වචන අනාපත්ති වාරයෙහි අතිරේකව ඇතුළත් කර ඇත.

38. Ujjhānasaññīsikkhāpadavaṇṇanā

38. උජ්ඣානසඤ්ඤී සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Dvādasame ujjhāne saññā ujjhānasaññā, sā assa atthīti ujjhānasaññī. Idhāpi gilāno na muccati, ‘‘dassāmī’’ti vā, ‘‘dāpessāmī’’ti vā olokentassa pana, na ujjhānasaññissa ca anāpatti.

දොළොස්වන සික්ඛාපදයෙහි - දොස් සෙවීමේ (කැරහීමේ) හැඟීම 'උජ්ඣානසඤ්ඤා' නම් වන අතර, එම හැඟීම ඇති තැනැත්තා 'උජ්ඣානසඤ්ඤී' නම් වේ. මෙහිදී ද ගිලන් භික්ෂුව ඇවැතින් නොමිදෙයි. නමුත්, 'මම දෙන්නෙමි' කියා හෝ 'දෙවන්නෙමි' කියා හෝ බලන භික්ෂුවට ද, දොස් සෙවීමේ හැඟීමෙන් තොරව බලන භික්ෂුවට ද ඇවැත් නැත.

39. Kabaḷasikkhāpadavaṇṇanā

39. කබළ සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Terasame nātimahantanti mayūraṇḍaṃ atimahantaṃ, kukkuṭaṇḍaṃ atikhuddakaṃ, tesaṃ vemajjhappamāṇaṃ. Mūlakhādanīyādibhede pana sabbakhajjake phalāphale ca anāpatti.

දහතුන්වන සික්ඛාපදයෙහි - 'ඉතා විශාල නොවන' යනු, මොනර බිත්තරය ඉතා විශාලය, කුකුළු බිත්තරය ඉතා කුඩාය, ඒ දෙකෙහි අතරමැදි ප්‍රමාණයයි. නමුත් අල වර්ග ආදී ප්‍රභේද සහිත සියලු කැවිලි වර්ග සහ පළතුරු වැළඳීමේදී ඇවැත් නැත.

40. Ālopasikkhāpadavaṇṇanā

40. ආලෝප සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Cuddasame [Pg.283] parimaṇḍalanti adīghaṃ. Idha pana khajjakaphalāphalehi saddhiṃ uttaribhaṅgepi anāpatti.

දහහතරවන සික්ඛාපදයෙහි - 'පරිමණ්ඩල' යනු දිගටි නොවන වටකුරු බවයි. මෙහිදී වනාහි, කැවිලි සහ පළතුරු සමඟ අතිරේක වෑංජන වැළඳීමේදී ද ඇවැත් නැත.

41-42. Anāhaṭasikkhāpadavaṇṇanā

41-42. අනාහට සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Pannarasame anāhaṭeti anāharite, mukhadvāraṃ asampatteti attho. Soḷasame sabbahatthanti sakalaṃ hatthaṃ.

පහළොස්වන සික්ඛාපදයෙහි - 'අනාහට' යනු (ආහාරය) මුවට ළං නොකළ හෙවත් මුව ද්වාරයට නොපැමිණි යන්න අර්ථයයි. දහසයවන සික්ඛාපදයෙහි - 'සබ්බහත්ථ' යනු මුළු අතම (ඇඟිලි සියල්ලම මුවෙහි බහාලීම) යන්නයි.

43. Sakabaḷasikkhāpadavaṇṇanā

43. සකබළ සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Sattarasame sakabaḷenāti ettha yattakena vacanaṃ aparipuṇṇaṃ hoti, tattake sati kathentassa āpatti. Yo pana dhammaṃ kathento hariṭakādīni mukhe pakkhipitvā katheti, yattakena vacanaṃ aparipuṇṇaṃ na hoti, tattake mukhamhi sati vaṭṭati.

දහහත්වන සික්ඛාපදයෙහි - 'සකබළ' (කටේ බත් පිඬක් ඇතිව) යන්නෙහි අර්ථය නම්, යම් ප්‍රමාණයක බත් පිඬක් කටේ තිබීම නිසා කතා කරන වචන අපැහැදිලි (අසම්පූර්ණ) වේද, එපමණ ආහාරයක් කටේ තිබියදී කතා කරන්නේ නම් ඇවැත් වේ. යම් භික්ෂුවක් ධර්මය දේශනා කරන කල්හි අරළු ආදිය කටේ දමාගෙන කතා කරයිද, එමඟින් වචන උච්චාරණය අපැහැදිලි නොවේ නම්, එපමණ ප්‍රමාණයක් කටේ තිබීම කැප වෙයි.

44. Piṇḍukkhepakasikkhāpadavaṇṇanā

44. පිණ්ඩුක්ඛේපක සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Aṭṭhārasame piṇḍukkhepakanti piṇḍaṃ ukkhipitvā ukkhipitvā, idhāpi khajjakaphalāphalesu anāpatti.

දහඅටවන සික්ඛාපදයෙහි - 'පිණ්ඩුක්ඛේපක' යනු බත් පිඬ උඩ දමදමා වැළඳීමයි. මෙහිදී ද කැවිලි සහ පළතුරු වැළඳීමේදී ඇවැත් නැත.

45. Kabaḷāvacchedakasikkhāpadavaṇṇanā

45. කබළාවච්ඡේදක සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Ekūnavīsatime kabaḷāvacchedakanti kabaḷaṃ avacchinditvā avacchinditvā, idha khajjakaphalāphalehi saddhiṃ uttaribhaṅgepi anāpatti.

දහනවවන සික්ඛාපදයෙහි - 'කබළාවච්ඡේදක' යනු බත් පිඬ කටින් කඩා කඩා වැළඳීමයි. මෙහිදී කැවිලි සහ පළතුරු සමඟ අතිරේක වෑංජන වැළඳීමේදී ද ඇවැත් නැත.

46. Avagaṇḍakārakasikkhāpadavaṇṇanā

46. අවගණ්ඩකාරක සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Vīsatime avagaṇḍakārakanti makkaṭo viya gaṇḍe katvā katvā, idha phalāphalamattake anāpatti.

විසිවන සික්ඛාපදයෙහි - 'අවගණ්ඩකාරක' යනු වඳුරෙකු මෙන් කම්මුල් (කොපුල්) දෙපස ආහාර පුරවාගෙන වැළඳීමයි. මෙහිදී පළතුරු වැළඳීමේදී පමණක් ඇවැත් නැත.

47. Hatthaniddhunakasikkhāpadavaṇṇanā

47. හත්ථනිද්ධුනක සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Ekavīsatime hatthaniddhunakanti hatthaṃ niddhunitvā niddhunitvā, anāpattiyaṃ panettha ‘‘kacavaraṃ chaḍḍento hatthaṃ niddhunātī’’ti (pāci. 623) idaṃ adhikaṃ.

විසිඑක්වන සික්ඛාපදයෙහි - 'හත්ථනිද්ධුනක' යනු අත ගසමින් (ගසා දමමින්) වැළඳීමයි. මෙහි අනාපත්ති වාරයෙහි වනාහි 'කුණු කසළ දමන විට අත ගසා දමයි' යන මෙම කරුණ අතිරේකව දක්වා ඇත.

48. Sitthāvakārakasikkhāpadavaṇṇanā

48. සිත්ථාවකාරක සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Dvāvīsatime [Pg.284] sitthāvakārakanti sitthāni avakiritvā avakiritvā, idhāpi ‘‘kacavaraṃ chaḍḍento sitthaṃ chaḍḍayatī’’ti (pāci. 623) idaṃ anāpattiyaṃ adhikaṃ.

විසිදෙවන සික්ඛාපදයෙහි - 'සිත්ථාවකාරක' යනු බත් ඇට විසුරුවමින් (හලමින්) වැළඳීමයි. මෙහි ද 'කුණු කසළ බැහැර කරන විට බත් ඇටයක් බැහැර කරයි' යන කරුණ අනාපත්ති වාරයෙහි අතිරේකව ඇතුළත් කර ඇත.

49. Jivhānicchārakasikkhāpadavaṇṇanā

49. ජිව්හානිච්ඡාරක සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Tevīsatime jivhānicchārakanti jivhaṃ nicchāretvā nicchāretvā.

විසිතුන්වන සික්ඛාපදයෙහි - 'ජිව්හානිච්ඡාරක' යනු දිව පිටතට දික් කරමින් වැළඳීමයි.

50-51. Capucapukārakasikkhāpadavaṇṇanā

50-51. චපුචපුකාරක සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Catuvīsatime capucapukārakanti capu capūti evaṃ saddaṃ katvā katvā. Pañcavīsatimepi eseva nayo.

විසිහතරවන සික්ඛාපදයෙහි - 'චපුචපුකාරක' යනු 'චපු චපු' හඬ නගමින් වැළඳීමයි. විසිපස්වන සික්ඛාපදයෙහි ද (සුරු සුරු හඬ නැගීමේදී ද) මේ ක්‍රමයම වේ.

52…Pe…54. hatthanillehakādisikkhāpadavaṇṇanā

52 ...පෙ... 54. හත්ථනිල්ලේහක ආදී සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Chabbīsatime hatthanillehakanti hatthaṃ nillehitvā nillehitvā. Bhuñjantena hi aṅgulimattampi nillehituṃ na vaṭṭati. Ghanayāguphāṇitapāyāsādike pana aṅgulīhi gahetvā aṅguliyo mukhe pavesetvā bhuñjituṃ vaṭṭati, sattavīsatimaaṭṭhavīsatimesupi eseva nayo. Tasmā ekaṅguliyāpi patto na nillehitabbo, ekaoṭṭhopi ca jivhāya na nillehitabbo, oṭṭhamaṃsehi eva pana gahetvā anto pavesetuṃ vaṭṭati.

විසිහයවන සික්ඛාපදයෙහි - 'හත්ථනිල්ලේහක' යනු අත ලෙවකමින් වැළඳීමයි. ආහාර වළඳන භික්ෂුව විසින් ඇඟිල්ලක්වත් ලෙවකෑම නොකැපය. නමුත් උකු කැඳ, උක් පැණි, කිරිපිඬු ආදිය ඇඟිලිවලින් ගෙන ඇඟිලි මුව තුළට දමා වැළඳීම කැප වෙයි. විසිහත්වන සහ විසිඅටවන සික්ඛාපදයන්හි ද (පාත්‍රය ලෙවකෑම සහ තොල් ලෙවකෑම යන සික්ඛාපදයන්හි ද) මේ ක්‍රමයම වේ. එබැවින් එක් ඇඟිල්ලකින්වත් පාත්‍රය නොපිසිය යුතුය (ලෙව නොකෑ යුතුය). තවද, එක් තොලක්වත් දිවෙන් නොලෙවිය යුතුය. නමුත් තොල්වලින්ම ආහාරය එක්තැන් කොට මුව ඇතුළට ගැනීම කැප වෙයි.

55. Sāmisasikkhāpadavaṇṇanā

55. සාමිස සික්ඛාපද වර්ණනාවයි.

Ekūnatiṃsatime na sāmisenāti etaṃ paṭikūlavasena paṭikkhittaṃ, tasmā saṅghikampi puggalikampi gihisantakampi attano santakampi saṅkhopi sarāvakampi thālakampi na gahetabbameva, gaṇhantassa dukkaṭaṃ. Sace pana hatthassa ekadeso āmisamakkhito na hoti, tena padesena gahetuṃ vaṭṭati, idha ‘‘dhovissāmīti vā, dhovāpessāmīti vā paṭiggaṇhātī’’ti (pāci. 631) idaṃ anāpattiyaṃ adhikaṃ.

විසිනව වන ශික්ෂාපදයේ 'න සාමිසේන' (ආමිෂ සහිත අතින් නොවේ) යන්නෙන් අදහස් කළේ, ආමිෂයෙන් තැවරුණු අතින් බඳුන් ඇල්ලීම පිළිකුල් සහගත බැවින් එය වළක්වා ඇති බවයි. එබැවින් සඟසතු වූ ද, පුද්ගලික වූ ද, ගිහියන් සතු වූ ද, තමා සතු වූ ද පැන් බොන සක්ගෙඩියක්, කුඩා පැන් බඳුනක් හෝ පැන් බොන තලියක් (ආමිෂ සහිත අතින්) නොඇල්ලිය යුතු ම ය. එසේ අල්ලන භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ. නමුත් ඉදින් අතෙහි එක් කොටසක ආමිෂය නොතැවරී තිබේ නම්, ඒ කොටසින් ඇල්ලීම සුදුසු ය. මෙහි 'මම සෝදන්නෙමි' කියා හෝ 'සෝදවන්නෙමි' කියා හෝ පිළිගන්නේ ද (අල්ලන්නේ ද) යන මේ වචනය අනාපත්ති වාරයෙහි අතිරේකව දක්වා ඇත.

56. Sasitthakasikkhāpadavaṇṇanā

56. සසිත්ථක ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (බත් ඇට සහිත පැන් වැගිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Tiṃsatime ‘‘uddharitvā vā bhinditvā vā paṭiggahe vā nīharitvā vā chaḍḍetī’’ti idaṃ anāpattiyaṃ adhikaṃ. Tattha uddharitvā vāti sitthāni udakato [Pg.285] uddharitvā, ekasmiṃ ṭhāne rāsiṃ katvā udakaṃ chaḍḍeti. Bhinditvā vāti sitthāni bhinditvā udakagatikāni katvā chaḍḍeti. Paṭiggahe vāti paṭiggahena paṭicchantānaṃ paṭiggahe chaḍḍeti. Nīharitvāti bahi nīharitvā chaḍḍeti, evaṃ chaḍḍentassa anāpatti.

තිස්වන ශික්ෂාපදයේ 'පෙරාගෙන හෝ, පොඩි කර හෝ, බඳුනක පිළිගෙන හෝ, පිටතට ගෙන ගොස් හෝ හළන්නේ නම්' යන මේ වචන අනාපත්ති වාරයෙහි අතිරේකව දක්වා ඇත. එහි 'පෙරාගෙන හෝ' යනු බත් ඇට ජලයෙන් ඉවත් කර (පෙරා), එක් තැනක ගොඩ ගසා ජලය පමණක් හළන්නේ නම් යන්නයි. 'පොඩි කර හෝ' යනු බත් ඇට පොඩි කර ජලය හා සමාන තත්ත්වයට පත් කර (දිය කර) හළන්නේ නම් යන්නයි. 'බඳුනෙහි' යනු සේදූ පැන් පිළිගැනීමට බඳුනක් අල්ලාගෙන සිටින්නන්ගේ ඒ බඳුන තුළට හළන්නේ නම් යන්නයි. 'පිටතට ගෙන ගොස්' යනු පිටතට (සෙනසුනෙන් බැහැරට) ගෙන ගොස් හළන්නේ නම් යන්නයි. මෙසේ හළන භික්ෂුවට ඇවැත් නොවේ.

Tiṃsabhojanappaṭisaṃyuttasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

භෝජන පටිසංයුක්ත වූ තිස් ශික්ෂාපදයන්ගේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

57. Chattapāṇisikkhāpadavaṇṇanā

57. ඡත්තපාණි ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (කුඩයක් අතින් ගත් තැනැත්තාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Dhammadesanāpaṭisaṃyuttesu paṭhame yaṃkiñci chattaṃ pāṇimhi assāti chattapāṇi. So taṃ chattaṃ yatthakatthaci sarīrāvayave ṭhapetvāpi yāva hatthena na muñcati, tāvassa dhammaṃ desetuṃ na vaṭṭati. Sace panassa añño chattaṃ dhāreti, passe vā ṭhitaṃ hoti, hatthato apagatamatte chattapāṇi nāma na hoti, tassa desetuṃ vaṭṭati. Dhammaparicchedo cettha padasodhamme vuttanayeneva veditabbo.

ධර්ම දේශනාව හා සම්බන්ධ ශික්ෂාපදයන් අතුරින් පළමුවැන්නෙහි, අතෙහි යම්කිසි කුඩයක් ඇති තැනැත්තා 'ඡත්තපාණි' (කුඩයක් අතැති පුද්ගලයා) නම් වේ. හෙතෙම ඒ කුඩය ශරීරයේ යම්කිසි අවයවයක රඳවාගෙන සිටිය ද, යම්තාක් කල් අතින් එය අත් නොහරින්නේ ද, ඒ තාක් කල් ඔහුට ධර්මය දේශනා කිරීම සුදුසු නොවේ. නමුත් ඉදින් වෙනත් අයෙකු ඔහුට කුඩය අල්ලාගෙන සිටින්නේ නම් හෝ කුඩය පසෙක තබා තිබෙන්නේ නම් හෝ අතින් මිදුණු පමණින් ම ඔහු 'ඡත්තපාණි' නොවේ. එබැවින් ඔහුට ධර්මය දේශනා කිරීම සුදුසු ය. මෙහි දේශනා කරන ධර්මය පිළිබඳ සීමාව පදසෝධර්ම ශික්ෂාපදයේ දක්වා ඇති ක්‍රමයට ම දත යුතු ය.

58-59. Daṇḍapāṇisikkhāpadavaṇṇanā

58-59. දණ්ඩපාණි ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (සැරයටියක් අතින් ගත් තැනැත්තාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Dutiye daṇḍo nāma majjhimassa purisassa catuhatthappamāṇo, daṇḍapāṇibhāvo panassa chattapāṇimhi vuttanayeneva veditabbo. Tatiyepi eseva nayo. Asiṃ sannahitvā ṭhitopi hi satthapāṇisaṅkhyaṃ na gacchati.

දෙවන ශික්ෂාපදයේ 'දණ්ඩ' (සැරයටිය) යනු මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ මිනිසෙකුගේ රියන් හතරක් පමණ දිගැති ලී සැරයටියයි. ඔහුගේ දණ්ඩපාණි (සැරයටියක් අතින් ගත්) බව ද ඡත්තපාණි ශික්ෂාපදයේ සඳහන් වූ ක්‍රමයට ම දත යුතු ය. තුන්වන ශික්ෂාපදයේ ද (සත්ථපාණි ශික්ෂාපදයේ ද) මේ ක්‍රමය ම වේ. කඩුවක් (ඉණෙහි) බැඳගෙන සිටින තැනැත්තා වුව ද එය අතින් නොඅල්ලන තාක් 'සත්ථපාණි' (අතින් ආයුධයක් ගත්තෙකු) යන ගණයට නොවැටේ.

60. Āvudhapāṇisikkhāpadavaṇṇanā

60. ආවුධපාණි ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (ආයුධයක් අතින් ගත් තැනැත්තාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Catutthe sabbāpi dhanuvikati saddhiṃ saravikatiyā āvudhanti veditabbā, tasmā saddhiṃ vā sarena dhanuṃ gahetvā, suddhadhanuṃ vā suddhasaraṃ vā sajiyadhanuṃ vā nijjiyadhanuṃ vā gahetvā ṭhitassa vā nisinnassa vā dhammaṃ desetuṃ na vaṭṭati. Sace panassa dhanu khandhepi paṭimukkaṃ hoti, yāva na gaṇhāti, tāva vaṭṭati.

හතරවන ශික්ෂාපදයේ විවිධ වර්ගයේ ඊතල සමඟ සියලු වර්ගයේ දුනු ද 'ආයුධ' ලෙස දත යුතු ය. එබැවින් ඊතල සහිතව දුන්නක් ගත්, හිස් දුන්නක් පමණක් ගත්, ඊතලයක් පමණක් ගත්, දුනු දිය සහිත දුන්නක් ගත් හෝ දුනු දිය රහිත දුන්නක් ගෙන සිටගෙන හෝ වාඩි වී හෝ සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා කිරීම සුදුසු නොවේ. ඉදින් ඔහුගේ දුන්න කරෙහි දමාගෙන සිටිය ද, යම්තාක් කල් එය අතින් නොඅල්ලන්නේ ද, ඒ තාක් කල් ධර්මය දේශනා කිරීම සුදුසු ය.

61-62. Pādukasikkhāpadavaṇṇanā

61-62. පාදුකා ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (පාවහන් පැළඳ සිටින්නාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Pañcame pādukāruḷhassāti chattadaṇḍake aṅgulantarikaṃ appavesetvā kevalaṃ akkantassa vā, pavesetvā ṭhānavasena paṭimukkassa vā. Chaṭṭhepi eseva [Pg.286] nayo. Idha pana yvāyaṃ paṇhikabandhaṃ omuñcitvā ṭhānavasena ‘‘omukko’’ti vuccati, tassāpi na vaṭṭati.

පස්වන ශික්ෂාපදයේ 'පාවහන් පැළඳ සිටින්නාට' යනු කුඩ මිටක හැඩය ඇති (පාවහන්වල ඇති) ඇබය ඇඟිලි අතරට නොදමා, නිකම්ම පාවහන් පෑගාගෙන සිටින්නා හෝ ඇඟිලි අතරට ඇතුළු කරගෙන සිටගෙන සිටින ක්‍රමයෙන් පාවහන් පැළඳ සිටින්නා ය. හයවන ශික්ෂාපදයේ ද (උපාහනාරුළ්හ ශික්ෂාපදයේ ද) මේ ක්‍රමය ම වේ. මෙහි විශේෂයෙන් යමෙක් විලුඹ වසන පටිය ලිහා දමා සිටගෙන සිටින ක්‍රමයෙන් 'ඕමුක්ක' (පාවහන් මඳක් පැළඳි තැනැත්තා) යැයි කියනු ලැබේද, ඔහුට ද ධර්මය දේශනා කිරීම සුදුසු නොවේ.

63. Yānasikkhāpadavaṇṇanā

63. යාන ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (වාහනයක සිටින්නාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Sattame sacepi dvīhi janehi hatthasaṅghāṭena gahito, sāṭake vā ṭhapetvā vaṃsena vayhati, ayutte vā vayhādike yāne visaṅkharitvā vā ṭhapite cakkamattepi nisinno hoti, yānagatotveva saṅkhaṃ gacchati. Sace pana dvepi ekayāne nisinnā honti, vaṭṭati. Visuṃ nisinnesupi ucce yāne nisinnena nīce nisinnassa desetuṃ vaṭṭati, samappamāṇepi vaṭṭati, tathā purime nisinnena pacchime nisinnassa. Pacchime pana uccatarepi nisinnena desetuṃ na vaṭṭati.

හත්වන ශික්ෂාපදයේ, ඉදින් දෙදෙනෙකු විසින් අත් පටලා සාදාගත් අසුනක osවාගෙන යනු ලැබුව ද, රෙද්දක තබා උණ ලීයකින් කර තබාගෙන යනු ලැබුව ද, ගොනුන් හෝ අසුන් නොබැඳි කරත්ත ආදී වාහනයක හෝ ගලවා තබා ඇති කරත්ත රෝදයක් මත වුව ද වාඩි වී සිටින්නේ නම්, ඔහු ද 'යානගත' (වාහනයක සිටින්නෙකු) යන ගණයට ම වැටේ. නමුත් ඉදින් දෙදෙනා ම එක ම වාහනයක වාඩි වී සිටිත් නම් ධර්මය දේශනා කිරීම සුදුසු ය. වෙන වෙනම වාහනවල සිටින විට ද, උස් වාහනයක සිටින භික්ෂුවට මිටි වාහනයක සිටින්නාට දේශනා කිරීම සුදුසු ය. සමාන උස ඇති වාහනවල සිටින විට ද සුදුසු ය. එසේ ම ඉදිරි වාහනයේ සිටින භික්ෂුවට පසුපස වාහනයේ සිටින්නාට දේශනා කිරීම ද සුදුසු ය. නමුත් පසුපස ඇති වඩාත් උස් වූ වාහනයක සිටින භික්ෂුවට දේශනා කිරීම සුදුසු නොවේ.

64. Sayanasikkhāpadavaṇṇanā

64. සයන ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (යහනක සැතපී සිටින්නාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Aṭṭhame sayanagatassāti antamaso kaṭasārakepi pakatibhūmiyampi nipannassa uccepi mañce vā pīṭhe vā bhūmippadese vā ṭhitena nisinnena vā desetuṃ na vaṭṭati. Sayanagatena pana sayanagatassa uccatare vā samappamāṇe vā nipannena desetuṃ vaṭṭati. Nipannena pana ṭhitassa vā nisinnassa vā nipannassa vā, nisinnena ca ṭhitassa vā nisinnassa vā, ṭhitena ṭhitasseva vaṭṭati.

අටවන ශික්ෂාපදයේ 'යහනක සිටින්නාට' යනු අවම වශයෙන් පැදුරක හෝ සාමාන්‍ය පොළොවෙහි හෝ වැතිර සිටින තැනැත්තාට උස් වූ ඇඳක, පුටුවක හෝ උස් බිම් පෙදෙසක සිටගෙන හෝ වාඩි වී හෝ සිටින භික්ෂුව විසින් ධර්මය දේශනා කිරීම සුදුසු නොවේ. නමුත් තමා ද යහනක වැතිර සිටින භික්ෂුවකට, වැතිර සිටින අන්‍යයාට උස් වූ හෝ සමාන ප්‍රමාණයේ වූ යහනක වැතිර සිටිමින් දේශනා කිරීම සුදුසු ය. වැතිර සිටින භික්ෂුවට සිටගෙන සිටින්නාට, වාඩි වී සිටින්නාට හෝ වැතිර සිටින්නාට ද, වාඩි වී සිටින භික්ෂුවට සිටගෙන සිටින්නාට හෝ වාඩි වී සිටින්නාට ද, සිටගෙන සිටින භික්ෂුවට සිටගෙන සිටින්නාට ම පමණක් ද ධර්මය දේශනා කිරීම සුදුසු ය.

65. Pallatthikasikkhāpadavaṇṇanā

65. පල්ලත්ථිකා ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (පළක් බැඳගෙන සිටින්නාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Navame hatthapallatthikādīsu yāya kāyaci nisinnassa desetuṃ na vaṭṭati.

නවවන ශික්ෂාපදයේ, අත්වලින් දණහිස් බැඳ වාඩි වී සිටීම (හත්ථපල්ලත්ථිකා) ආදී යම්කිසි ආකාරයකින් පළක් බැඳගෙන (පල්ලත්ථිකාවෙන්) වාඩි වී සිටින තැනැත්තාට ධර්මය දේශනා කිරීම සුදුසු නොවේ.

66. Veṭhitasikkhāpadavaṇṇanā

66. වේඨිත ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (හිස වෙළාගෙන සිටින්නාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Dasame veṭhitasīsassāti dussaveṭhena vā moḷiādīhi vā yathā kesanto na dissati, evaṃ veṭhitasīsassa, tenevassa anāpattiyaṃ ‘‘kesantaṃ vivarāpetvā desetī’’ti (pāci. 643) vuttaṃ.

දසවන ශික්ෂාපදයේ 'හිස වෙළාගෙන සිටින්නාට' යනු රෙදි පටියකින් හෝ ඔටුනු ආදියෙන් හෝ කෙස් කෙළවර නොපෙනෙන සේ හිස වෙළාගෙන සිටින්නාට ය. එබැවින් ම මෙහි අනාපත්ති වාරයෙහි 'කෙස් කෙළවර විවෘත කරවා දේශනා කරන්නේ නම්' (ඇවැත් නොවේ) යැයි වදාරන ලදී.

67. Oguṇṭhitasikkhāpadavaṇṇanā

67. ඕගුණ්ඨිත ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (හිස වසාගෙන සිටින්නාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Ekādasame oguṇṭhitasīsassāti sasīsaṃ pārutassa, anāpattiyaṃ panettha ‘‘sīsaṃ vivarāpetvā desetī’’ti (pāci. 644) adhikaṃ.

එකොළොස්වන ශික්ෂාපදයේ 'හිස වසාගෙන සිටින්නාට' යනු හිස ද සමඟ මුළු සිරුර ම පොරවාගෙන සිටින්නාට ය. මෙහි ද අනාපත්ති වාරයෙහි 'හිස විවෘත කරවා දේශනා කරන්නේ නම්' යන මේ වචනය අතිරේකව දක්වා ඇත.

68. Chamāsikkhāpadavaṇṇanā

68. ඡමා ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (පොළොවෙහි වාඩි වී සිටින්නාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Dvādasame [Pg.287] chamāyaṃ nisīditvāti bhūmiyaṃ nisīditvā. Āsaneti antamaso vatthampi tiṇānipi santharitvā nisinnassa.

දොළොස්වන ශික්ෂාපදයේ 'පොළොවෙහි වාඩි වී' යනු නිරුවත් බිම වාඩි වීමයි. 'ආසනයෙහි' යනු අවම වශයෙන් රෙද්දක් හෝ තණකොළ හෝ අතුරා සාදාගත් ආසනයක වාඩි වී සිටින්නාට ය.

69. Nīcāsanasikkhāpadavaṇṇanā

69. නීචාසන ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (මිටි ආසනයක සිටින භික්ෂුව උස් ආසනයක සිටින්නාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Terasame ucce āsaneti antamaso bhūmippadesepi unnatappadese nisinnassa.

දහතුන්වන ශික්ෂාපදයේ 'උස් ආසනයෙහි' යනු අවම වශයෙන් බිම් පෙදෙසක වුව ද උස් වූ තැනක වාඩි වී සිටින්නාට ය.

70. Ṭhitasikkhāpadavaṇṇanā

70. ඨිත ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (සිටගෙන සිටින භික්ෂුව වාඩි වී සිටින්නාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Cuddasame na ṭhito nisinnassāti sace therassa upaṭṭhānaṃ gantvā ṭhitaṃ daharaṃ āsane nisinno mahāthero pañhaṃ pucchati, na kathetabbaṃ. Gāravena pana theraṃ ‘‘uṭṭhahitvā pucchā’’ti vattuṃ na sakkā, tasmā ‘‘passe ṭhitassa bhikkhuno kathessāmī’’ti kathetuṃ vaṭṭati.

දහහතරවන ශික්ෂාපදයේ 'සිටගෙන සිටින්නා වාඩි වී සිටින්නාට' යන්නෙහි, ඉදින් මහා තෙරුන් වහන්සේට උපස්ථාන කිරීමට ගොස් ළඟ සිටගෙන සිටින තරුණ භික්ෂුවගෙන්, ආසනයෙහි වාඩි වී සිටින මහා තෙරුන් වහන්සේ ප්‍රශ්නයක් විමසත් නම්, (තරුණ භික්ෂුව විසින් සිටගෙන සිටිමින්) පිළිතුරු නොදිය යුතු ය. නමුත් තෙරුන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති ගෞරවය නිසා 'නැගිට ප්‍රශ්න විමසන්න' යැයි කීමට නොහැකි බැවින්, 'මා ළඟ සිටගෙන සිටින භික්ෂුවට පවසන්නෙමි' යි සිතා පිළිතුරු දීම සුදුසු ය.

71. Pacchatogamanasikkhāpadavaṇṇanā

71. පච්ඡතෝගමන ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (පසුපසින් යමින් පෙරටුවෙන් යන්නාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Pannarasame sace purato gacchanto pañhaṃ pucchati, tassa taṃ akathetvā ‘‘pacchimassa bhikkhuno kathessāmī’’ti kathetabbaṃ. Saddhiṃ uggahitadhammaṃ pana sajjhāyituṃ, samadhurena vā gacchantassa kathetuṃ vaṭṭati.

පහළොස්වන ශික්ෂාපදයේ, ඉදින් ඉදිරියෙන් යන්නා ප්‍රශ්නයක් අසන්නේ නම්, ඔහුට (ඍජුව) පිළිතුරු නොදී 'පසුපසින් එන භික්ෂුවකට පවසන්නෙමි' යි සිතා පැවසිය යුතු ය. නමුත් එකට ඉගෙනගත් ධර්මය සජ්ඣායනා කිරීමට හෝ කරට කර (සමානව) ගමන් කරන්නාට පැවසීමට හෝ සුදුසු ය.

72. Uppathenagamanasikkhāpadavaṇṇanā

72. උප්පථේනගමන ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (පාරෙන් බැහැරව යමින් පාරේ යන්නාට බණ නොදෙසීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Soḷasame na uppathenāti ettha sace dvepi sakaṭamaggasmiṃ ekekacakkapathena vā uppathena vā samadhuraṃ gacchanti, vaṭṭati.

දහසයවන ශික්ෂාපදයේ 'පාරෙන් බැහැරව නොවේ' යන්නෙහි, ඉදින් දෙදෙනා ම කරත්ත පාරේ එක් එක් රෝද පාරෙන් හෝ පාරෙන් බැහැරින් හෝ කරට කර (සමානව) ගමන් කරත් නම් ධර්මය පැවසීම සුදුසු ය.

73. Ṭhitouccārasikkhāpadavaṇṇanā

73. ඨිතඋච්චාර ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (සිටගෙන සිටිමින් මලමුත්‍ර නොකිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Sattarasame ‘‘asañciccā’’ti anāpattiyaṃ sace paṭicchannaṭṭhānaṃ gacchantassa sahasā uccāro vā passāvo vā nikkhamati, asañcicca kato nāma hoti.

දහහත්වන ශික්ෂාපදයේ 'නොදැනුවත්ව' (චේතනාවකින් තොරව) යන අනාපත්ති වාරයෙහි, ඉදින් ආවරණය වූ ස්ථානයකට යන්නහුට හදිසියේ ම මල හෝ මුත්‍ර හෝ පිටවේ නම්, එය නොදැනුවත්ව (චේතනාවකින් තොරව) කරන ලද්දක් බැවින් ඇවැත් නොවේ.

74. Hariteuccārasikkhāpadavaṇṇanā

74. හරිතඋච්චාර ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි (නිල් තණකොළ මත මලමුත්‍ර නොකිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද විස්තරය).

Aṭṭhārasame yampi jīvamānarukkhassa mūlaṃ pathaviyaṃ dissamānaṃ gacchati, sākhā vā bhūmilaggā gacchati, sabbaṃ haritasaṅkhātameva. Khandhe nisīditvā pana appaharitaṭṭhāne [Pg.288] pātetuṃ vaṭṭati. Sace appaharitaṭṭhānaṃ olokentasseva sahasā nikkhamati, gilānaṭṭhāne ṭhito hoti, ‘‘appaharite kato haritaṃ ottharatī’’ti (pāci. 652) idamettha anāpattiyaṃ adhikaṃ. Tattha sacepi appaharitaṃ alabhantena tiṇaṇḍupakaṃ vā palalaṇḍupakaṃ vā ṭhapetvā kato pacchā haritaṃ ottharati, vaṭṭatiyeva. Kheḷena cettha siṅghāṇikāpi saṅgahitā.

දහඅටවන සික්ඛාපදයේහි; පණ ඇති ගසක යම් මුලක් පොළොව මතුපිට පෙනෙමින් යන්නේද, නැතහොත් අත්තක් පොළොවෙහි ස්පර්ශ වෙමින් පවතීද, ඒ සියල්ල 'හරිත' (නිල් තණකොළ ආදී සජීවී දෑ) යනුවෙන්ම හැඳින්වේ. (ගසක) කඳක් මත හිඳ, හරිත රහිත (නිල් තණකොළ නොමැති) ස්ථානයකට (මලමූත්‍රා ආදිය) හෙළීමට වටී. ඉදින් හරිත රහිත ස්ථානයක් සොයමින් සිටියදීම හදිසියේම (මලමූත්‍රා) පිටවී යන්නේ නම්, ඔහු ගිලන් (රෝගී) තත්ත්වයක සිටින්නෙකු වේ. 'හරිත රහිත ස්ථානයක කරන ලද දෙය (පසුව ගලා ගොස්) හරිතය වසාගන්නේ නම්' යන මේ කරුණ මෙහි ඇවැත් නොවන කරුණුවලට අමතරව දැක්වේ. එහිදී, ඉදින් හරිත රහිත ස්ථානයක් නොලැබෙන්නේ නම්, තණකොළ වළල්ලක් හෝ පිදුරු වළල්ලක් තබා (මලමූත්‍රා) කළ පසු, එය පසුව හරිතය වසා පැතිර ගියද වටනේමය. මෙහි කෙළ යන වචනයෙන් සොටු ද ඇතුළත් කරගන්නා ලදී.

75. Udakeuccārasikkhāpadavaṇṇanā

75. ජලයෙහි මලමූත්‍රා කිරීම පිළිබඳ සික්ඛාපදයේ විස්තරයයි.

Ekūnavīsatime na udaketi etaṃ paribhogaudakameva sandhāya vuttaṃ, vaccakuṭisamuddādiudakesu pana aparibhogesu anāpatti. Deve vassante samantato udakoghe jāte anudakaṭṭhānaṃ alabhantena udake kātuṃ vaṭṭati, idhāpi ‘‘thale kato udakaṃ ottharatī’’ti (pāci. 654) idaṃ anāpattiyaṃ adhikaṃ, sesaṃ sabbasikkhāpadesu uttānameva.

දහනවවන සික්ඛාපදයෙහි 'ජලයෙහි නොකළ යුතුය' යන මෙය පරිභෝජනයට ගන්නා ජලයම අරභයා වදාරන ලද්දකි. වැසිකිළි වළවල්, මහා සමුද්‍රය ආදී පරිභෝජනයට නොගන්නා ජලයෙහි (මලමූත්‍රා කිරීමෙන්) ඇවැත් නොවේ. වැසි වසින කල හාත්පස ජල ගැල්මක් ඇති වූ විට, ජලය නොමැති වියළි ස්ථානයක් නොලැබෙන්නහු විසින් ජලයෙහි (මලමූත්‍රා) කිරීමට වටී. මෙහිද, 'ගොඩබිමක කරන ලද දෙය (පසුව) ජලයට ගලා යයි නම්' යන මේ කරුණ ඇවැත් නොවන කරුණුවලට අමතරව දැක්වේ. ඉතිරි කරුණු සියලු සික්ඛාපදයන්හි ඉතා පැහැදිලිමය.

Samuṭṭhānādidīpanatthāya panettha idaṃ pakiṇṇakaṃ – ujjagghikauccāsaddappaṭisaṃyuttāni cattāri, sakabaḷena mukhena byāharaṇaṃ ekaṃ, chamānīcāsananisinnaṭhitapacchatogamanauppathagamanappaṭisaṃyuttāni pañcāti imāni dasa sikkhāpadāni samanubhāsanasamuṭṭhānāni, ekekamettha kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedanaṃ. Sūpodanaviññattisikkhāpadaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedanaṃ. Chattapāṇidaṇḍapāṇisatthapāṇiāvudhapāṇipādukāupāhanayānasayanapallatthikaveṭhitaoguṇṭhitanāmakāni ekādasa dhammadesanāsamuṭṭhānāni, kiriyākiriyāni, saññāvimokkhāni, sacittakāni, lokavajjāni, vacīkammāni, akusalacittāni, dukkhavedanāni. Sesāni tepaṇṇāsa paṭhamapārājikasamauṭṭhānādibhedānīti.

මෙහි සමුට්ඨාන (ඇවැත් සිදුවන ක්‍රම) ආදිය පැහැදිලි කිරීම සඳහා මේ ප්‍රකීර්ණක (විවිධ කරුණු එකතු කළ) විනිශ්චය දැක්වේ: මහ hඬින් සිනාසීම සහ මහ hඬ නැගීම පිළිබඳ සික්ඛාපද හතරක් ද, කටේ බත් පිඬක් තබාගෙන කතා කිරීම පිළිබඳ එක් සික්ඛාපදයක් ද, බිම ඉඳීම, මිටි අසුනක ඉඳීම, හිටගෙන සිටීම, පසුව පසින් යාම සහ නොමග යාම හා සම්බන්ධ සික්ඛාපද පහක් ද යන මේ සික්ඛාපද දසය 'සමනුභාසන සමුට්ඨානය' (තොරතුරු තිදොරින්ම සිදුවන සමුට්ඨානය) ඇත්තේය. මෙහි එක් එක් සික්ඛාපදයක්ම ක්‍රියා (කිරීමෙන් සිදුවන), සංඥාවිමොක්ඛ (ඇවැත් බව දැන දැනත් සිදුවන), සචිත්තක (සිතාමතා කෙරෙන), ලෝකවජ්ජ (ලෝක සම්මතයෙන් වරදක් වන), කායකර්ම, වාක්කර්ම, අකුසල සිත සහ දුක්ඛවේදනා සහිත වේ. සූප සහ ඕදන විඥප්ති සික්ඛාපදය (හොදි සහ බත් ඉල්ලා වැළඳීම පිළිබඳ සික්ඛාපදය) 'ථෙය්‍යසත්ථ සමුට්ඨානය' (සොර සිතින් බඩු ප්‍රවාහනය කිරීමේ සික්ඛාපදයේ සමුට්ඨානය) වැනිය. එයද ක්‍රියා, සංඥාවිමොක්ඛ, සචිත්තක, ලෝකවජ්ජ, කායකර්ම, වාක්කර්ම, අකුසල සිත සහ දුක්ඛවේදනා සහිත වේ. කුඩයක්, සැරයටියක්, කඩුවක්, අවි ආයුධයක් ගත් අයට සහ පාවහන්, උපහන් පැළඳි අයට, යානයක, ශයනයක සිටින අයට, දණහිස් බැඳ (පල්ලත්ථිකාවෙන්) සිටින අයට, හිස වෙළාගත් සහ හිස පෙරවාගත් අයට (දහම් දෙසීම පිළිබඳ) වූ සික්ඛාපද එකොළොස 'ධර්මදේශනා සමුට්ඨාන' (ධර්ම දේශනා කිරීමේ සමුට්ඨානය ඇති) ඒවා වෙති. ඒවා ක්‍රියා-අක්‍රියා (කිරීමෙන් හෝ නොකිරීමෙන් සිදුවන), සංඥාවිමොක්ඛ, sacittakāni, ලෝකවජ්ජ, වාක්කර්ම, අකුසල සිත සහ දුක්ඛවේදනා සහිත වේ. ඉතිරි සික්ඛාපද පනස් තුන ප්‍රථම පාරාජිකා සමුට්ඨානය ආදී විවිධ සමුට්ඨාන භේදයන්ගෙන් යුක්ත වේ.

Ekūnavīsatidhammadesanāpaṭisaṃyuttasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දහනවයක් වූ ධර්ම දේශනාව හා සම්බන්ධ සික්ඛාපදයන්ගේ විස්තරය නිමවා ලදිමි.

Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

කංඛාවිතරණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි (විස්තරයෙහි),

Sekhiyavaṇṇanā niṭṭhitā.

සේඛියා වර්ණනාව නිමවන ලදි.

Adhikaraṇasamathavaṇṇanā

අධිකරණසමථ වර්ණනාවයි.

Adhikaraṇasamathesu [Pg.289] sattāti tesaṃ gaṇanaparicchedo. Adhikaraṇāni samenti vūpasamentīti adhikaraṇasamathā. Uddesaṃ āgacchantīti āpattādhikaraṇasaṅkhātāsu ca avasesādhikaraṇattayapaccayāsu ca āpattīsu parisuddhabhāvaṃ pucchanatthaṃ uddisitabbataṃ āgacchanti. Uppannuppannānanti uppannānaṃ uppannānaṃ. Adhikaraṇānanti vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇanti imesaṃ catunnaṃ. Samathāya vūpasamāyāti samanatthañceva vūpasamanatthañca sammukhāvinayo dātabbo…pe… tiṇavatthārakoti ime satta samathā dātabbā. Tatrāyaṃ vinicchayo – adhikaraṇesu tāva ‘‘dhammo’’ti vā, ‘‘adhammo’’ti vā aṭṭhārasahi vatthūhi vivadantānaṃ bhikkhūnaṃ yo vivādo, idaṃ vivādādhikaraṇaṃ nāma. Sīlavipattiyā vā ācāradiṭṭhiājīvavipattiyā vā anuvadantānaṃ yo anuvādo upavadanā ceva codanā ca, idaṃ anuvādādhikaraṇaṃ nāma. Mātikāya āgatā pañca, vibhaṅge dveti sattapi āpattikkhandhā āpattādhikaraṇaṃ, nāma. Yaṃ saṅghassa apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ karaṇaṃ, idaṃ kiccādhikaraṇaṃ nāma.

අධිකරණ සමථයන්හි 'සප්ත' (හතක්) යනු එම අධිකරණ සමථයන්ගේ සංඛ්‍යාත්මක පිරිසිඳීමයි. අධිකරණයන් සංසිඳුවන, නැතහොත් සන්සුන් කරන බැවින් 'අධිකරණ සමථ' නම් වේ. 'උද්දේසයට පැමිණෙති' යනු, ආපත්තාධිකරණය ලෙස හැඳින්වෙන සහ ඉතිරි අධිකරණ තුනට හේතු වන ආපත්තීන් කෙරෙහි පිරිසිදු බව විමසීම පිණිස දේශනා කළ යුතු බවට පැමිණෙති යන්නයි. 'උප්පන්නුප්පන්නානං' යනු ඇති වූ ඇති වූ (උපන් උපන්) යන්නයි. 'අධිකරණානං' යනු විවාදාධිකරණය, අනුවාදාධිකරණය, ආපත්තාධිකරණය සහ කිච්චාධිකරණය යන මේ සතර වර්ගයේ අධිකරණයන්ගේ යන්නයි. 'සමථය පිණිස, වූපසමය පිණිස' යනු සංසිඳවීම පිණිස සහ සන්සුන් කිරීම පිණිස සම්මුඛාවිනය දිය යුතුය... පේ... තිණවත්ථාරකය දිය යුතුය යන මේ සමථ සත දිය යුතුය යන්නයි. එහි මේ විනිශ්චයයි: පළමුව අධිකරණ අතුරින් 'ධර්මය' කියා හෝ 'අධර්මය' කියා හෝ කරුණු දහඅටක් (වස්තූන් දහඅටක්) මුල් කරගෙන විවාද කරන්නා වූ භික්ෂූන්ගේ යම් විවාදයක් වේද, මෙය 'විවාදාධිකරණය' නම් වේ. ශීල විපත්තියෙන් හෝ ආචාර විපත්තියෙන්, දිට්ඨි විපත්තියෙන්, ආජීව විපත්තියෙන් චෝදනා කරන්නා වූ භික්ෂූන්ගේ යම් අනුවාදයක් (දොස් නැගීමක්), උපවාදයක් (ගර්හා කිරීමක්) සහ චෝදනා කිරීමක් (විමසා බැලීමක්) වේද, මෙය 'අනුවාදාධිකරණය' නම් වේ. මාතෘකාවෙහි (භික්ෂු භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ ද්විමාතෘකාවන්හි) ඇතුළත් ඇවැත් ගොනු පහ සහ විභංගයෙහි ඇතුළත් ඇවැත් ගොනු දෙක යන සප්ත ඇවැත් කඳන් (ඇවැත් සමූහය) 'ආපත්තාධිකරණය' නම් වේ. සංඝයාගේ අපලෝකන කර්මය ආදී සතර සංඝකර්මයන් සිදු කිරීම යමක් වේද, මෙය 'කිච්චාධිකරණය' නම් වේ.

Tattha vivādādhikaraṇaṃ (cūḷava. 228) dvīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca, sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yasmiṃ vihāre uppannaṃ, tasmiṃyeva vā, aññattha vūpasametuṃ gacchantānaṃ antarāmagge vā, yattha gantvā saṅghassa niyyātitaṃ, tattha saṅghena vā vūpasametuṃ asakkonte tattheva ubbāhikāya sammatapuggalehi vā vinicchitaṃ sammati, evaṃ sammamāne ca pana tasmiṃ yā saṅghasammukhatā dhammasammukhatā vinayasammukhatā puggalasammukhatā ayaṃ sammukhāvinayo nāma. Tattha ca kārakasaṅghassa saṅghasāmaggivasena sammukhībhāvo saṅghasammukhatā, sametabbassa vatthuno bhūtatā dhammasammukhatā, yathā taṃ sametabbaṃ, tathevassa samanaṃ vinayasammukhatā, yo ca vivadati, yena ca vivadati, tesaṃ ubhinnaṃ atthapaccatthikānaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā. Ubbāhikāya vūpasamane panettha saṅghasammukhatā parihāyati, evaṃ tāva sammukhāvinayeneva sammati.

එහිදී විවාදාධිකරණය 'සම්මුඛාවිනය' සහ 'යේභුය්‍යසිකාව' යන සමථ දෙකෙන් සංසිඳේ. සම්මුඛාවිනයෙන්ම සංසිඳෙන්නේ නම්, යම් විහාරයක එම අධිකරණය උපන්නේද, එහිදීම හෝ වෙනත් ස්ථානයක සංසිඳවීම පිණිස යන භික්ෂූන්ගේ අතරමගදී හෝ, යම් තැනකට ගොස් සංඝයාට පවරන ලද්දේ නම්, එහිදී සංඝයා විසින් හෝ, (මුළු සංඝයාට) සංසිඳවීමට අපොහොසත් වූ කල, එහිදීම උබ්බාහිකා සම්මුතියෙන් පත් කරන ලද පිරිස විසින් විනිශ්චය කරනු ලැබ සංසිඳේ. මෙසේ සංසිඳෙන කල්හි, එහි යම් සංඝසම්මුඛතාවයක්, ධර්මසම්මුඛතාවයක්, විනයසම්මුඛතාවයක් සහ පුද්ගලසම්මුඛතාවයක් වේද, මෙය 'සම්මුඛාවිනය' නම් වේ. එහිදී කාරක සංඝයාගේ සංඝ සාමග්‍රිය (සංඝ සමගිය) හේතුවෙන් ඍජුව ඉදිරිපත් වීම 'සංඝසම්මුඛතාවය' යි. සංසිඳවිය යුතු කරුණෙහි ඇති සත්‍ය ස්වභාවය 'ධර්මසම්මුඛතාවය' යි. යම් ආකාරයකින් එය සංසිඳවිය යුතුද, එම විනයානුකූල ක්‍රමයෙන්ම සංසිඳවීම 'විනයසම්මුඛතාවය' යි. යමෙක් විවාද කරන්නේද, යමෙකු සමග විවාද කරන්නේද, ඒ පැමිණිලිකාර සහ විත්තිකාර දෙපාර්ශ්වයේම පුද්ගලයන් ඉදිරිපත්වීම 'පුද්ගලසම්මුඛතාවය' යි. උබ්බාහිකා ක්‍රමයෙන් සංසිඳවීමේදී මෙහි සංඝසම්මුඛතාවය ගිලිහී යයි. මෙසේ මුලින්ම සම්මුඛාවිනයෙන්ම (විවාදාධිකරණය) සංසිඳේ.

Sace [Pg.290] panevampi na sammati, atha naṃ ubbāhikāya sammatā bhikkhū ‘‘na mayaṃ sakkoma vūpasametu’’nti saṅghasseva niyyātenti, tato saṅgho pañcaṅgasamannāgataṃ bhikkhuṃ salākaggāhāpakaṃ sammannitvā tena guḷhakavivaṭṭakasakaṇṇajappakesu tīsu salākaggāhesu aññataravasena salākaṃ gāhetvā sannipatitaparisāya dhammavādīnaṃ yebhuyyatāya yathā te dhammavādino vadanti, evaṃ vūpasantaṃ adhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca vūpasantaṃ hoti. Tattha sammukhāvinayo vuttanayo eva, yaṃ pana yebhuyyasikakammassa karaṇaṃ. Ayaṃ yebhuyyasikā nāma, evaṃ vivādādhikaraṇaṃ dvīhi samathehi sammati.

ඉදින් මෙසේද එය සංසිඳෙන්නේ නැත්නම්, එකල්හි උබ්බාහිකාවෙන් පත් වූ භික්ෂූහු 'අපට මෙය සංසිඳවීමට නොහැකිය' කියා සංඝයාටම පවරති. ඉන්පසු සංඝයා විසින් අංග පහකින් යුක්ත භික්ෂුවක් සලාක (ඡන්ද පත්‍රිකා) බෙදා දෙන්නෙකු ලෙස සම්මුතියෙන් පත් කරනු ලබයි. ඒ භික්ෂුව ලවා ගුළ්හක (රහසිගත ක්‍රමය), විවටක (ප්‍රසිද්ධ ක්‍රමය), සකණ්ණජප්පක (කනට කොඳුරා පවසන ක්‍රමය) යන තුන් වැදෑරුම් සලාක ක්‍රමයන්ගෙන් එක් ක්‍රමයකින් සලාක (ඡන්දය) ලබා ගැනීමට සලස්වා, රැස්වූ පිරිස අතරෙහි ධර්මවාදීන්ගේ බහුතරය (යේභුය්‍යභාවය) අනුව, ඒ ධර්මවාදීන් පවසන ආකාරයට සංසිඳවන ලද අධිකරණය, සම්මුඛාවිනයෙන් සහ යේභුය්‍යසිකාවෙන් සංසිඳුණේ වෙයි. එහි සම්මුඛාවිනය යනු කලින් කියන ලද ක්‍රමයමයි. යම් යේභුය්‍යසික කර්මයක් කිරීමක් වේද, මෙය 'යේභුය්‍යසිකා' (බහුතරයේ කැමැත්ත අනුව විසඳීම) නම් වේ. මෙසේ විවාදාධිකරණය සමථ දෙකකින් සංසිඳේ.

Anuvādādhikaraṇaṃ (cūḷava. 236) catūhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca sativinayena ca amūḷhavinayena ca tassapāpiyasikāya ca. Sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yo ca anuvadati, yañca anuvadati, tesaṃ vacanaṃ sutvā sace kāci āpatti natthi, ubho khamāpetvā, sace atthi, ‘‘ayaṃ nāmettha āpattī’’ti evaṃ vinicchitaṃ vūpasammati, tattha sammukhāvinayalakkhaṇaṃ vuttanayameva. Yadā pana khīṇāsavassa bhikkhuno amūlikāya sīlavipattiyā anuddhaṃsitassa sativinayaṃ yācamānassa saṅgho ñatticatutthena kammena sativinayaṃ deti, tadā sammukhāvinayena ca sativinayena ca vūpasantaṃ hoti, dinne pana sativinaye puna tasmiṃ puggale kassaci anuvādo na ruhati. Yadā ummattako bhikkhu ummādavasena gate assāmaṇake ajjhācāre ‘‘saratāyasmā evarūpiṃ āpatti’’nti bhikkhūhi codiyamāno ‘‘ummattakena me, āvuso, etaṃ kataṃ, nāhaṃ taṃ sarāmī’’ti bhaṇantopi bhikkhūhi codiyamānova puna acodanatthāya amūḷhavinayaṃ yācati, saṅgho cassa ñatticatutthena kammena amūḷhavinayaṃ deti. Tadā sammukhāvinayena ca amūḷhavinayena ca vūpasantaṃ hoti, dinne pana amūḷhavinaye puna tasmiṃ puggale kassaci tappaccayā anuvādo na ruhati.

අනුවාදාධිකරණය (චුල්ලවග්ග 236) සමථ හතරකින් සංසිඳේ. එනම්: සම්මුඛාවිනයෙන් ද, සතිවිනයෙන් ද, අමූළ්හවිනයෙන් ද, තස්සපාපියසිකාවෙන් ද යනුවෙනි. සම්මුඛාවිනයෙන්ම පමණක් සංසිඳෙන කල්හි, යම් මහණෙක් චෝදනා කෙරේද, යම් මහණෙකුට චෝදනා කෙරේද, ඔවුන්ගේ වචන අසා ඉදින් කිසිදු ඇවතක් නැත්නම්, දෙදෙනාම ක්ෂමා කරවා, ඉදින් ඇවතක් තිබේ නම්, "මෙහි මේ නමින් යුත් ඇවතක් ඇතැ"යි මෙසේ තීරණය කර සංසිඳවනු ලැබේ. එහි සම්මුඛාවිනයෙහි ලක්ෂණය පෙර කියන ලද පරිදිමය. යම් කලෙක රහතන් වහන්සේ නමකට, පදනමක් රහිත වූ ශීල විපත්තියකින් චෝදනා කරනු ලැබූ කල්හි, සතිවිනය ඉල්ලා සිටින විට සංඝයා වහන්සේ ඥත්ති චතුත්ථ කර්මයකින් සතිවිනය ලබා දෙත්ද, එකල්හි එය සම්මුඛාවිනයෙන් සහ සතිවිනයෙන් සංසිඳුණු බවට පත් වේ. සතිවිනය ලබා දුන් පසු, නැවත ඒ පුද්ගලයා කෙරෙහි කිසිවෙකුගේ චෝදනාවක් නොපිහිටයි. යම් කලෙක උමතු වූ මහණෙකු උන්මාද ස්වභාවයෙන් යුක්තව ශ්‍රමණ සාරූප්‍ය නොවන වැරදි හැසිරීමක් කළ කල්හි, "ඇවැත්නි, මෙබඳු ඇවතක් සිහිපත් කරන්නැ"යි භික්ෂූන් විසින් චෝදනා කරනු ලබන විට, "ඇවැත්නි, මා උමතුව සිටියදී මෙය කරන ලදී, මට එය මතක නැතැ"යි පැවසුවද, භික්ෂූන් විසින් නැවත නැවතත් චෝදනා කරනු ලබන බැවින්, නැවත චෝදනා නොකරනු පිණිස අමූළ්හවිනය ඉල්ලා සිටීද, සංඝයා වහන්සේ ඔහුට ඥත්ති චතුත්ථ කර්මයෙන් අමූළ්හවිනය ලබා දෙත්ද, එකල්හි එය සම්මුඛාවිනයෙන් සහ අමූළ්හවිනයෙන් සංසිඳේ. අමූළ්හවිනය දුන් පසු, නැවත ඒ පුද්ගලයා කෙරෙහි ඒ හේතුවෙන් කිසිවෙකුගේ චෝදනාවක් නොපිහිටයි.

Yadā pana pārājikena vā pārājikasāmantena vā codiyamānassa aññenaññaṃ paṭicarato pāpussannatāya pāpiyassa puggalassa ‘‘sacāyaṃ acchinnamūlo bhavissati, sammā vattitvā osāraṇaṃ labhissati, sace chinnamūlo, sayamevassa nāsanā bhavissatī’’ti maññamāno saṅgho ñatticatutthena [Pg.291] kammena tassapāpiyasikaṃ kammaṃ karoti, tadā sammukhāvinayena ca tassapāpiyasikāya ca vūpasantaṃ hoti, evaṃ anuvādādhikaraṇaṃ catūhi samathehi sammati.

නමුත් යම් කලෙක පාරාජිකාවකින් හෝ පාරාජිකාවකට ආසන්න ඇවතකින් හෝ චෝදනා කරනු ලබන කල්හි, වෙනත් කරුණක් පවසමින් වෙනත් කරුණක් වසන් කරන්නා වූ, අකුසල් බහුල වීම හේතුවෙන් පාපී පුද්ගලයෙකු සම්බන්ධයෙන් "ඉදින් මොහුගේ මුල් නොසිඳී පවතී නම්, මැනවින් හැසිර නැවත සංඝයා අතරට පැමිණීම (ඕසාරණය) ලබනු ඇත; ඉදින් මුල් සිඳී ඇත්නම්, ඔහුට ස්වයංවම ශාසනයෙන් විනාශ වීම (නාසනය) සිදු වනු ඇතැ"යි සිතා සංඝයා වහන්සේ ඥත්ති චතුත්ථ කර්මයෙන් ඔහුට තස්සපාපියසිකා කර්මය කෙරෙත්ද, එකල්හි එය සම්මුඛාවිනයෙන් සහ තස්සපාපියසිකාවෙන් සංසිඳේ. මෙසේ අනුවාදාධිකරණය සමථ හතරකින් සංසිඳේ.

Āpattādhikaraṇaṃ (cūḷava. 239) tīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca tiṇavatthārakena ca. Tassa sammukhāvinayeneva vūpasamo natthi, yadā pana ekassa vā bhikkhuno, nissaggiyavaṇṇanāyaṃ vuttanayena saṅghagaṇamajjhesu vā bhikkhu lahukaṃ āpattiṃ deseti, tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca vūpasammati. Tattha sammukhāvinaye tāva yo ca deseti, yassa ca deseti, tesaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā, sesaṃ vuttanayameva. Puggalassa ca gaṇassa ca desanākāle saṅghasammukhatā parihāyati.

ඇවැත්තාධිකරණය (චුල්ලවග්ග 239) සමථ තුනකින් සංසිඳේ. එනම්: සම්මුඛාවිනයෙන් ද, පටිඥ්ญาตකරණයෙන් ද, තිණවත්ථාරකයෙන් ද යනුවෙනි. එහි සම්මුඛාවිනයෙන්ම පමණක් සංසිඳීමක් නැත. නමුත් යම් කලෙක එක් භික්ෂුවක් ඉදිරියෙහි හෝ, නිසඟි විස්තරයෙහි දැක්වෙන ක්‍රමයට සංඝයා හෝ ගණය මැද භික්ෂුවක් ලාහුක (සැහැල්ලු) ඇවතක් දේශනා කෙරේද, එකල්හි ඇවැත්තාධිකරණය සම්මුඛාවිනයෙන් සහ පටිඥ්ญาตකරණයෙන් සංසිඳේ. එහි සම්මුඛාවිනයෙහි ලා යමෙක් දේශනා කෙරේද, යමෙකු ඉදිරියේ දේශනා කෙරේද, ඔවුන් මුහුණට මුහුණ ලා සිටීම 'පුද්ගල සම්මුඛතාව' නම් වේ. සෙසු කරුණු පෙර පවසන ලද පරිදිමය. පුද්ගලයා සහ ගණය ඉදිරියේ ඇවැත් දේශනා කරන අවස්ථාවෙහි සංඝ සම්මුඛතාව ගිලිහී යයි.

Yā panettha ‘‘ahaṃ, bhante, itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno’’ti ca, ‘‘passasī’’ti, ‘‘āma passāmī’’ti ca paṭiññā, tāya ‘‘āyatiṃ saṃvareyyāsī’’ti karaṇaṃ paṭiññātakaraṇaṃ nāma. Saṅghādisese parivāsādiyācanā paṭiññā, parivāsādīnaṃ dānaṃ paṭiññātakaraṇaṃ nāma. Dvepakkhajātā pana bhaṇḍanakārakā bhikkhū bahuṃ assāmaṇakaṃ ajjhācāraṃ caritvā puna lajjidhamme uppanne ‘‘sace mayaṃ imāhi āpattīhi aññamaññaṃ karissāma, siyāpi taṃ adhikaraṇaṃ kakkhaḷatthāya vāḷatthāya saṃvatteyyā’’ti aññamaññaṃ āpattiyā kārāpane dosaṃ disvā yadā tiṇavatthārakakammaṃ karonti, tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca sammati. Tatra hi yattakā hatthapāsūpagatā ‘‘na metaṃ khamatī’’ti evaṃ diṭṭhāvikammaṃ akatvā niddampi okkamantā honti, sabbesaṃ ṭhapetvā thullavajjañca gihippaṭisaṃyuttañca sabbāpattiyo vuṭṭhahanti, evaṃ āpattādhikaraṇaṃ tīhi samathehi sammati.

මෙහි "ස්වාමීනි, මම මේ නමින් යුත් ඇවතට පැමිණියෙමි" යි කීම සහ, "දකින්නෙහිද?" "එසේය, දකිමි" යි පැවසීම යන යම් පිළිගැනීමක් (ප්‍රතිඥාවක්) වේද, එමඟින් "මතු සංවර වන්න" යැයි පැවසීම පටිඥ්ญาตකරණය නම් වේ. සංඝාදිසේස ඇවතෙහි දී පරිවාස ආදිය ඉල්ලීම ප්‍රතිඥාව වන අතර, පරිවාස ආදිය ලබා දීම පටිඥ්ญาตකරණය නම් වේ. දෙපසකට බෙදී කලහ කරන්නා වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා ශ්‍රමණයන්ට නුසුදුසු බොහෝ වැරදි හැසිරීම්හි යෙදී, නැවත ලැජ්ජා සහගත බව (ලජ්ජිධර්මය) උපන් කල්හි, "ඉදින් අප මේ ඇවැත්වලින් එකිනෙකා විනිශ්චයට පත් කළහොත්, ඒ අධිකරණය රළු බවට හා රෞද්‍ර බවට හැරීමට ඉඩ ඇතැ"යි සිතා, එකිනෙකා ඇවැත්වලින් විනිශ්චය කරවා ගැනීමේ දෝෂය දැක, යම් කලෙක තිණවත්ථාරක කර්මය කෙරෙත්ද, එකල්හි ඇවැත්තාධිකරණය සම්මුඛාවිනයෙන් සහ තිණවත්ථාරකයෙන් සංසිඳේ. එහිදී හස්තපාසයට පැමිණි යම් තාක් භික්ෂූහු "මට මෙය රුචි නොවේ" යැයි මෙසේ තම මතය ප්‍රකාශ නොකර නින්දට වැටුණද, සියල්ලන්ගේම ථුල්ලච්චය (ගුරුක) ඇවැත් සහ ගිහියන් හා සම්බන්ධ ඇවැත් හැර සෙසු සියලු ඇවැත්වලින් නැඟී සිටීම (මිදීම) සිදු වේ. මෙසේ ඇවැත්තාධිකරණය සමථ තුනකින් සංසිඳේ.

Kiccādhikaraṇaṃ (cūḷava. 242) ekena samathena sammati sammukhāvinayeneva. Iti imāni cattāri adhikaraṇāni yathānurūpaṃ imehi sattahi samathehi sammanti, tena vuttaṃ ‘‘uppannuppannānaṃ adhikaraṇānaṃ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo [Pg.292] dātabbo…pe… tiṇavatthārako’’ti. Ayamettha vinicchayanayo, vitthāro pana samathakkhandhake āgatoyeva, vinicchayopissa samantapāsādikāyaṃ vutto.

කිච්චාධිකරණය (චුල්ලවග්ග 242) එකම සමථයකින් සංසිඳේ. ඒ සම්මුඛාවිනයෙන්ම පමණි. මෙසේ මේ අධිකරණ සතර සුදුසු පරිදි මෙම සමථ සතින් සංසිඳේ. එබැවින් "උපන් උපන් අධිකරණයන්ගේ සංසිඳීම හා උපසමය පිණිස සම්මුඛාවිනය දිය යුතුය... පෙ... තිණවත්ථාරකය දිය යුතුය" යි වදාරන ලදී. මෙහි විනිශ්චය ක්‍රමය මෙය වන අතර, විස්තරය සමථක්ඛන්ධකයෙහි පැමිණි පරිදිමය. මෙහි විනිශ්චය ද සමන්තපාසාදිකාවෙහි දක්වන ලදී.

Tatthāyasmante pucchāmi, kaccittha parisuddhāti tesu sattasu adhikaraṇasamathesu kaccittha parisuddhā, natthi vo kiñci samathehi vūpasametabbanti pucchāmi, etena sabbāpattīhi parisuddhabhāvo pucchito hoti.

"එහිලා ආයුෂ්මත්න්ගෙන් විමසමි, ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුද?" යන්නෙන්, ඒ අධිකරණ සමථ සත සම්බන්ධයෙන් ඔබ වහන්සේලා පිරිසිදුදැයි විමසනු ලැබේ. "සමථයන්ගෙන් සංසිඳවිය යුතු කිසිවක් ඔබ වහන්සේලාට නැද්දැ"යි විමසමි. මෙයින් සියලු ඇවැත්වලින් පිරිසිදු බව විමසන ලද්දේ වෙයි.

Uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānantiādi nigamanavacanaṃ. Tattha ettakanti ettakaṃ sikkhāpadaṃ. Suttāgatanti sutte pātimokkhe āgataṃ. Suttapariyāpannanti tattheva antogadhaṃ. Anvaddhamāsaṃ uddesaṃ āgacchatīti addhamāse addhamāse uposathavasena uddisitabbataṃ āgacchati. Samaggehīti kāyasāmaggivasena samaggehi. Sammodamānehīti cittasāmaggivasena ekajjhāsayatāya suṭṭhu modamānehi. Avivadamānehīti aṭṭhārasasu vivādavatthūsu aññataravasenāpi avivadamānehi. Sikkhitabbanti taṃ taṃ sikkhāpadaṃ avītikkamantehi adhisīlasikkhā sampādetabbā. Antarantarā pana yaṃ na vuttaṃ, taṃ sabbaṃ purime purime sikkhāpade vuttattā ceva uttānatthattā cāti.

"ඇවැත්නි, නිදානය උදෙසන ලදී" යනාදිය නිගමන වචනයයි. එහි "එත්තකං" යනු මෙපමණ වූ ශික්ෂාපදයි. "සුත්තාගතං" යනු සූත්‍රයෙහි හෙවත් ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි පැමිණි බවයි. "සුත්තපරියාපන්නං" යනු එහිම ඇතුළත් වූ බවයි. "අන්වඩ්ඪමාසං උද්දේසං ආගච්ඡති" යනු අඩමසක් පාසා උපෝසථ වශයෙන් උදෙසීම පිණිස පැමිණේ යන්නයි. "සමග්ගේහි" යනු කයෙහි සමගියෙන් එක්සත් වූවන් විසිනි. "සම්මෝදමානේහි" යනු සිතෙහි සමගියෙන් සමාන අදහස් ඇතිව මැනවින් සතුටු වන්නන් විසිනි. "අවිවදමානේහි" යනු අටළොස් විවාද වස්තූන්ගෙන් කිසිදු කරුණකින් හෝ විවාද නොකරන්නන් විසිනි. "සික්ඛිතබ්බං" යනු ඒ ඒ ශික්ෂාපද නොයික්මවමින් අධිශීල ශික්ෂාව සම්පූර්ණ කළ යුතුය යන්නයි. අතරතුර යමක් නොකියන ලද්දේ නම්, ඒ සියල්ල පෙර පෙර ශික්ෂාපදයන්හි පවසන ලද බැවින් ද පැහැදිලි අර්ථ ඇති බැවින් ද නොකියන ලද්දේ යැයි දත යුතුය.

Adhikaraṇasamathavaṇṇanā niṭṭhitā.

අධිකරණසමථ විස්තරය නිමා විය.

Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

කංඛාවිතරණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි

Bhikkhupātimokkhavaṇṇanā niṭṭhitā.

භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාව නිමා විය.

Namo tassa bhagavato arahato sammasambuddhassa

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

Bhikkhunīpātimokkhavaṇṇanā

භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාව

Pārājikakaṇḍo

පාරාජිකා කාණ්ඩය

Bhikkhunīnaṃ hitatthāya, pātimokkhaṃ pakāsayi;

Yaṃ nātho, tassa dāneso, sampatto vaṇṇanākkamo.

ලෝකනාථ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂුණීන්ගේ යහපත පිණිස යම් ප්‍රාතිමෝක්ෂයක් ප්‍රකාශ කළ සේක් ද, දැන් ඒ භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂය විස්තර කිරීමේ අනුපිළිවෙළ පැමිණියේය.

Sādhāraṇapārājikaṃ

සාධාරණ පාරාජිකා

1…Pe…4. methunadhammasikkhāpadavaṇṇanā

1 ...පෙ... 4. මෛථුනධර්ම ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tattha [Pg.293] suṇātu metiādīnaṃ bhikkhupātimokkhavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva attho veditabbo. Kevalañhi, bhante, ayyetiādivasena tasmiñca idha ca abhilāpamattameva liṅgabhedamattañca viseso. Yasmā ca bhikkhuniyā sikkhāpaccakkhānaṃ nāma natthi, tasmā bhikkhunīnaṃ ‘‘sikkhāsājīvasamāpannā sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā’’ti avatvā yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyāti vuttaṃ. Tattha chandasoti methunarāgappaṭisaṃyuttena chandena ceva ruciyā ca. Chande pana asati balakkārena padhaṃsitāya anāpatti, tasmā yā paripuṇṇūpasampadā bhikkhunī manussāmanussatiracchānajātīsu purisaubhatobyañjanakapaṇḍakānaṃ yassa kassaci sajīvassa vā nijjīvassa vā santhatassa vā asanthatassa vā akkhāyitassa vā yebhuyyena akkhāyitassa vā aṅgajātassa attano vaccamaggapassāvamaggamukhesu tīsu yatthakatthaci santhate vā asanthate vā pakativātena asaṃphuṭṭhe allokāse antamaso tilaphalamattampi padesaṃ chandaso paveseti, parena vā pavesiyamānā pavesanapaviṭṭhaṭṭhitauddharaṇesu yaṃkiñci sādiyati, ayaṃ pārājikā hoti. Sesamettha ito paresu ca sādhāraṇasikkhāpadesu vuttanayānusāreneva veditabbaṃ.

එහි 'සුණාතු මේ' (මාගේ වචනය අසත්වා) යනාදී පදවල අර්ථය භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි කියන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය. එහි ඇති විශේෂය නම්, භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි 'භන්තේ' (ස්වාමීනි) කියාද, මෙහි (භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි) 'අය්‍යේ' (ආර්යාවනි) කියාද යෙදෙන ව්‍යවහාර මාත්‍රය හා ලිංග භේදය (ස්ත්‍රී-පුරුෂ භාවය) පමණි. තවද, භික්ෂුණියකට ශික්ෂාව ප්‍රත්‍යක්ෂා කිරීමක් (ශික්ෂාව අත්හැරීමක්) නැති බැවින්, භික්ෂුණීන්ට 'ශික්ෂා සමාජීවයට පැමිණි, ශික්ෂාව අත් නොහැර, දුර්වලකම ප්‍රකාශ නොකොට' යැයි නොදක්වා, 'යම් භික්ෂුණියක් ස්වකීය කැමැත්තෙන් මෛථුන ධර්මයක් සේවනය කෙරේ නම්' යැයි වදාරන ලදී. එහි 'ඡන්දසෝ' යනු මෛථුන රාගයෙන් යුක්ත වූ කැමැත්තෙන් හා රුචියෙන් ද යන්නයි. කැමැත්තක් නොමැතිව, බලහත්කාරයෙන් දූෂණය කරන ලද භික්ෂුණියකට ඇවැත් සිදු නොවේ. එබැවින් උපසම්පදාවෙන් පරිපූර්ණ වූ යම් භික්ෂුණියක්, මනුෂ්‍ය, අමනුෂ්‍ය, තිරිසන් යන සතුන් අතර පුරුෂයන්, උභතෝබ්‍යංජනකයන්, පණ්ඩකයන් අතුරින් පණ ඇති හෝ පණ නැති හෝ වසන ලද හෝ නොවසන ලද හෝ හිවලුන් ආදීන් විසින් නොකන ලද හෝ බොහෝ දුරට නොකන ලද හෝ යම්කිසිවෙකුගේ අඟජාතයක් තමාගේ වච්ච මාර්ගය, පස්සාව මාර්ගය, මුඛය යන මාර්ග තුනෙන් යම් කිසිදු මාර්ගයකට, වැසුණු හෝ නොවසුණු තැනක, සාමාන්‍ය සුළඟ පවා නොගැටෙන තෙතමනය සහිත ස්ථානයක, අවම වශයෙන් තල ඇටයක පමණ ප්‍රමාණයක් හෝ තමාගේ කැමැත්තෙන් ඇතුල් කරයිද, නැතහොත් අන්‍යයෙකු විසින් ඇතුල් කරනු ලබන කල්හි, ඇතුල් කිරීම, ඇතුල් වී තිබීම, රඳවා තැබීම, පිටතට ගැනීම යන ක්‍රියාවලින් යම්කිසිවක් සතුටින් පිළිගනීද, ඇය පාරාජිකා වෙයි. මෙහි ඉතිරි කොටසද, මෙයින් මතු එන සාධාරණ ශික්ෂාපදයන්හිද අර්ථය කලින් දක්වන ලද ක්‍රමයට අනුවම දත යුතුය.

Asādhāraṇapārājikaṃ

අසාධාරණ පාරාජිකා (භික්ෂුණීන්ට පමණක් විශේෂ වූ පාරාජිකා)

5. Ubbhajāṇumaṇḍalikāsikkhāpadavaṇṇanā

5. උබ්භජාණුමණ්ඩලික ශික්ෂාපද වර්ණනාව (දණහිසෙන් ඉහළ ස්පර්ශ කිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය)

Asādhāraṇesu [Pg.294] pana catunnaṃ tāva pārājikānaṃ paṭhame avassutāti kāyasaṃsaggarāgena tintā, kilinnāti attho. Dutiyapadepi eseva nayo. Purisapuggalassāti kāyasaṃsaggaṃ samāpajjituṃ viññussa manussajātikassa purisasaṅkhātassa puggalassa. Adhakkhakanti attano akkhakānaṃ adho. Ubbhajāṇumaṇḍalanti jāṇumaṇḍalānaṃ upari, ettha ca ubbhakapparampi ubbhajāṇumaṇḍaleneva saṅgahitaṃ. Āmasananti āmajjanaṃ phuṭṭhokāsaṃ anatikkamitvā tattheva saṅghaṭṭanaṃ. Parāmasananti ito cito ca sañcaraṇaṃ. Gahaṇanti gahitamattaṃ. Chupananti asaṅghaṭṭetvā phuṭṭhamattaṃ. Paṭipīḷananti aṅge gahetvā nippīḷanaṃ. Sādiyeyyāti yā bhikkhunī attano yathāparicchinne kāye purisassa etaṃ āmasanādiṃ sādiyati, sayaṃ vā pana tena kāyena purisassa yaṃkiñci kāyappadesaṃ sādayamānā chupati, ayaṃ ubbhajāṇumaṇḍalikā nāma pārājikāti ayamettha saṅkhepo.

අසාධාරණ (භික්ෂුණීන්ට පමණක් විශේෂ වූ) පාරාජිකා හතර අතුරින් පළමුවැන්නෙහි 'අවස්සුතා' (තෙත් වූ) යනු කායසංසර්ග රාගයෙන් තෙත් වූ, කිලිටි වූ යන අර්ථයයි. දෙවැනි පදයෙහිද (අවස්සුතස්ස යන්නෙහිද) ක්‍රමය මෙයමය. 'පුරිසපුග්ගලස්ස' (පුරුෂ පුද්ගලයාගේ) යනු කායසංසර්ගයට පැමිණීමට තරම් අවබෝධයක් ඇති, මනුෂ්‍ය ජාතියට අයත්, පුරුෂයෙකු ලෙස හැඳින්වෙන පුද්ගලයාගේ යන්නයි. 'අධක්ඛකං' යනු තමාගේ අකු ඇටවලින් පහළ කොටසයි. 'උබ්භජාණුමණ්ඩලං' යනු දණමඬලින් ඉහළ කොටසයි. මෙහිදී වැලමිටෙන් ඉහළ කොටසද 'උබ්භජාණුමණ්ඩල' යන්නෙන්ම සංග්‍රහ කරනු ලැබේ. 'ආමසන' යනු පිරිමැදීමයි, එනම් ස්පර්ශ වූ ස්ථානය ඉක්මවා නොගොස් එතැනම තදින් ගැටීමයි. 'පරාමසන' යනු මෙහාට එහාට හැසිරවීමයි. 'ගහණ' යනු අල්ලා ගැනීම පමණකි. 'ඡුපන' යනු තදින් නොගැටී ස්පර්ශ කිරීම පමණකි. 'පටිපීළන' යනු අවයවයක් අල්ලා තෙරපීම (මිරිකීම) යි. 'සාදියෙය්‍ය' යනු යම් භික්ෂුණියක් තමාගේ ඉහත කී පරිදි නියම කරන ලද ශරීර ප්‍රදේශයෙහි පුරුෂයාගේ ඒ ස්පර්ශ කිරීම් ආදිය සතුටින් පිළිගනීද, නැතහොත් තමා විසින්ම ඒ නියමිත ශරීර අවයවයකින් පුරුෂයාගේ යම්කිසි ශරීර ප්‍රදේශයක් ආශාවෙන් යුතුව ස්පර්ශ කරයිද, ඇය 'උබ්භජාණුමණ්ඩලිකා' නම් පාරාජිකාවට පැමිණෙන්නී වෙයි. මෙහි සංක්ෂිප්ත අර්ථය මෙයයි.

‘‘Nidānaṃ puggalaṃ vatthu’’ntiādike (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) tena vitthāravinicchaye yasmā sabbāneva asādhāraṇapaññattiyo honti, tasmā ito paṭṭhāya santiṃ anupaññattiṃ vatvā sādhāraṇapaññattīti vā asādhāraṇapaññattīti vā na vakkhāma, āṇattiyaṃ yattha āṇatti natthi, tattha kiñci avatvā yattha atthi, tattheva vakkhāma, vipattivicāraṇā vuttāyeva.

"නිදානය, පුද්ගලයා, වස්තුව" යනාදී වශයෙන් (කංඛාවිතරණී අටුවාවේ පළමු පාරාජිකා වර්ණනාවෙහි එන) විස්තරාත්මක විනිශ්චයෙහිදී, මෙතැන් සිට සියලු ශික්ෂාපදයන් අසාධාරණ ප්‍රඥප්තීන් වන බැවින්, මෙතැන් පටන් පවත්නා අනුප්‍රඥප්තීන් පවසා, මෙය සාධාරණ ප්‍රඥප්තියක් හෝ අසාධාරණ ප්‍රඥප්තියක් හෝ යැයි වෙන් වෙන්ව නොකියන්නෙමු. ආණත්තිය (නියෝගය) පිළිබඳව, යම් ශික්ෂාපදයක ආණත්තියක් නැත්නම් එහි කිසිවක් නොකියා, ආණත්තියක් ඇති තැනක පමණක් එය පවසන්නෙමු. විපත්ති විමර්ශනය කලින් පවසන ලද්දේමය.

Avasesaṃ pana sabbattha vattabbaṃ, tayidaṃ vuccati, idaṃ tāva sikkhāpadaṃ sāvatthiyaṃ sundarīnandaṃ ārabbha kāyasaṃsaggaṃ samāpajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, ekatoavassute yathāparicchinnena kāyena purisassa kāyaṃ, ubhatoavassutepi kāyena kāyappaṭibaddhaṃ, yathāparicchinnakāyappaṭibaddhena vā avasesakāyena vā tassa kāyaṃ āmasantiyā thullaccayaṃ, yakkhapetapaṇḍakatiracchānagatamanussaviggahānaṃ ubhatoavassute yathāparicchinnena kāyena kāyaṃ āmasantiyāpi thullaccayaṃ, sace pana purisassa kāyasaṃsaggarāgo natthi, pārājikakkhettepi thullaccayameva. Avasese pana kāyappaṭibaddhena kāyappaṭibaddhādibhede, methunarāgagehasitapemesu ca sabbattha dukkaṭaṃ. Asañcicca, assatiyā, ajānantiyā, asādiyantiyā[Pg.295], ummattikādīnañca anāpatti. Aṅgāni samuṭṭhānādīni ca bhikkhupātimokkhe kāyasaṃsagge vuttanayeneva veditabbānīti.

ඉතිරි විනිශ්චය කථාව සියලු තැන්හිම කිව යුතුය, එය මෙසේ කියනු ලැබේ: මෙම ශික්ෂාපදය සැවැත්නුවරදී සුන්දරීනන්දා භික්ෂුණිය අරභයා කායසංසර්ගයට පැමිණීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. එක් පාර්ශ්වයක් පමණක් (භික්ෂුණිය පමණක්) රාගයෙන් තෙත් වූ කල්හි, නියමිත ශරීර ප්‍රදේශයකින් පුරුෂයාගේ ශරීරය ස්පර්ශ කිරීමෙන්ද, දෙපාර්ශ්වයම රාගයෙන් තෙත් වූ කල්හිද ශරීරයෙන් ශරීරයට බැඳි වස්තුවක් ස්පර්ශ කිරීමෙන් හෝ, නියමිත ශරීරයට බැඳි වස්තුවකින් හෝ ඉතිරි ශරීර කොටසකින් ඔහුගේ ශරීරය ස්පර්ශ කරන භික්ෂුණියට ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. යක්ෂ, ප්‍රේත, පණ්ඩක සහ මනුෂ්‍ය වේශධාරී තිරිසනුන් සම්බන්ධයෙන්, දෙපාර්ශ්වයම රාගයෙන් තෙත් වූ කල්හි නියමිත ශරීර ප්‍රදේශයෙන් ඔවුන්ගේ ශරීරය ස්පර්ශ කරන්නීටද ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. ඉදින් පුරුෂයාට කායසංසර්ග රාගයක් නැතිනම්, පාරාජිකා ලැබිය හැකි ස්ථානයකදී වුවද ථුල්ලච්චය ඇවැත් පමණක්ම වේ. ශරීරයට බැඳි වස්තුවකින් තවත් ශරීරයකට බැඳි වස්තුවක් ස්පර්ශ කිරීම ආදී ඉතිරි කරුණු වලදීද, මෛථුන රාගයෙන් තොරව ගිහි ගෙදර ඇල්ම වැනි සෙනෙහසකින් ස්පර්ශ කිරීම් ආදියේදීද හැම තැනකදීම දුක්කට ඇවැත් වේ. නොදැනුවත්ව, සිහිය නැතිව, නොදැන, අකමැත්තෙන් ස්පර්ශ කළ විට සහ උමතු වූවන්ට ඇවැත් සිදු නොවේ. මෙහි අංග සහ සමුට්ඨාන ආදිය භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි කායසංසර්ග ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Ubbhajāṇumaṇḍalikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උබ්භජාණුමණ්ඩලික ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

6. Vajjappaṭicchādikāsikkhāpadavaṇṇanā

6. වජ්ජපටිච්ඡාදික ශික්ෂාපද වර්ණනාව (ඇවැත් සැඟවීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය)

Dutiye gaṇassāti aññāsaṃ bhikkhunīnaṃ. Ṭhitāti saliṅge ṭhitā. Cutāti kālaṅkatā. Nāsitāti liṅganāsanāya sayaṃ vā naṭṭhā, aññehi vā nāsitā. Avassaṭāti titthāyatanaṃ saṅkantā. Pubbevāhaṃ ayye aññāsinti idaṃ tassā vacanakāladassanaṃ, saliṅge ṭhitāya pana pārājikabhāvaṃ ñatvā ‘‘na dāni naṃ kassaci ārocessāmī’’ti dhure nikkhittamatteyeva ayaṃ vajjappaṭicchādikā nāma pārājikā hotīti.

දෙවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'ගණස්ස' (ගණයට) යනු අන්‍ය භික්ෂුණීන් උදෙසා යන්නයි. 'ඨිතා' යනු තමාගේ ස්වකීය ලිංගයෙහි (භික්ෂුණී ස්වරූපයෙහි) පිහිටා සිටි කල්හිය. 'චුතා' යනු කළුරිය කළ කල්හිය (මියගිය කල්හිය). 'නාසිතා' යනු ලිංග නාශනයෙන් තමා විසින්ම විනාශ වූ හෝ අන්‍යයන් විසින් විනාශ කරන ලද හෝ කල්හිය. 'අවස්සටා' යනු අන්‍ය තීර්ථක ආයතනයකට ගිය කල්හිය. "ආර්යාවනි, මම මීට පෙරද දැන සිටියෙමි" යන්න ඇය පවසන කාලය දැක්වීමකි. ස්වකීය ලිංගයෙහි පිහිටි තැනැත්තියගේ පාරාජිකා භාවය දැනගෙන "දැන් මම මෙය කිසිවෙකුට නොකියමි" යැයි වගකීම අත්හළ සැනින්ම ඇය 'වජ්ජපටිච්ඡාදිකා' නම් පාරාජිකාවට පැමිණෙන්නී වෙයි.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha nevaattanāpaṭicodanā nagaṇassa ārocanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha sappāṇakavaggamhi duṭṭhullāpattippaṭicchādanasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ. Tatra hi pācittiyaṃ, idha pārājikanti ayameva viseso, sesaṃ tādisamevāti.

මෙම ශික්ෂාපදය සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය අරභයා, තමා විසින්ද නොචෝදනා කිරීම, සංඝයාට හෝ ගණයටද නොදැන්වීම යන සිදුවීම නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙහි ඉතිරි කොටස සප්පාණක වර්ගයේ එන දුට්ඨුල්ලාපත්ති පටිච්ඡාදන ශික්ෂාපදයෙහි (ඇවැත් සැඟවීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයෙහි) දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය. එහි ප්‍රාචිත්තිය ඇවැත් වේ, මෙහි පාරාජිකා ඇවැත් වේ; ඇති එකම වෙනස මෙයයි, ඉතිරි සියල්ල ඊට සමාන වේ.

Vajjappaṭicchādikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

වජ්ජපටිච්ඡාදික ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

7. Ukkhittānuvattikāsikkhāpadavaṇṇanā

7. උක්ඛිත්තානුවත්තිකා ශික්ෂාපද වර්ණනාව (නෙරපන ලද භික්ෂුවක් අනුව යෑම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය)

Tatiye ukkhittanti āpattiyā adassanādīsu ukkhittaṃ. Dhammenāti bhūtena vatthunā. Vinayenāti codetvā sāretvā. Satthusāsanenāti idhāpi codetvā sāretvā karaṇameva satthusāsanaṃ nāma. Anādaranti yena saṅghena ukkhepaniyakammaṃ kataṃ, tasmiṃ vā, tattha pariyāpannagaṇe vā ekapuggale vā tasmiṃ vā kamme ādaravirahitaṃ, sammāvattanāya avattamānanti attho. Appaṭikāranti paṭikārarahitaṃ, anosāritanti attho. Akatasahāyanti ekakammādike saṃvāse saha ayanabhāvena samānasaṃvāsakā bhikkhū sahāyā nāma, yassa pana so saṃvāso tehi saddhiṃ natthi na tena te sahāyā katā honti[Pg.296], iti so akatasahāyo nāma, taṃ akatasahāyaṃ, samānasaṃvāsakabhāvaṃ anupagatanti attho. Tamanuvatteyyāti taṃ ukkhittakaṃ ukkhittakabhāveyeva ṭhitaṃ bhikkhuṃ yā bhikkhunī yaṃdiṭṭhiko so hoti, tāya diṭṭhiyā gahaṇabhāvena anuvatteyya. Sā bhikkhunī bhikkhunīhi saṅghabhedasikkhāpadādīsu vuttanayena visuṃ saṅghamajjhe ca vuccamānā taṃ vatthuṃ appaṭinissajjantī samanubhāsanakammapariyosāne ukkhittānuvattikā nāma pārājikā hotīti.

තුන්වන ශික්ෂාපදයෙහි "උක්ඛිත්තං" යනු ඇවැත් නොදැකීම ආදිය නිසා නෙරපා හරින ලද භික්ෂුවයි. "ධම්මේන" යනු සැබෑ වූ කරුණෙන් (නියම වස්තුවෙන්) ය. "විනයේන" යනු චෝදනා කොට වැරදි සිහිපත් කරවීමෙනි. "සත්ථුසාසනේන" යනු මෙහි ද චෝදනා කොට වැරදි සිහිපත් කරවීම් වශයෙන් කටයුතු කිරීම ම ශාස්තෘ ශාසනය නම් වේ. "අනාදරං" යනු යම් සංඝයකු විසින් උක්ඛේපනීය කර්මය කරන ලද ද, ඒ මුළු සංඝයා කෙරෙහි හෝ එහි ඇතුළත් ගණයා කෙරෙහි හෝ එක් පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි හෝ ඒ කර්මය කෙරෙහි හෝ ගෞරවයෙන් තොර වූ, මනා හැසිරීමෙන් නොපවතින යන අර්ථයයි. "අප්පටිකාරං" යනු පිළියම් රහිත වූ, නැවත සංඝයා අතරට පිළිගෙන නොමැති (අනෝසාරිත) යන අර්ථයයි. "අකතසහායං" යනු එකම විනය කර්ම ආදී සංවාසයන්හි එකට හැසිරෙන ස්වභාවය ඇති බැවින් සමාන සංවාස ඇති භික්ෂූහු සහායකයෝ නම් වෙති. යම් භික්ෂුවකට ඔවුන් සමඟ ඒ සංවාසය නැද්ද, ඔහු විසින් ඔවුහු සහායකයන් කරගනු ලැබූවෝ නොවෙති. එබැවින් ඔහු 'අකතසහාය' (සහායකයන් නොකරන ලද) නම් වේ. ඒ අකතසහාය වූ, සමාන සංවාසික භාවයට පත් නොවූ තැනැත්තා යන අර්ථයයි. "තමනුවත්තෙය්‍ය" යනු නෙරපන ලද භික්ෂු භාවයෙහි ම පිහිටි ඒ භික්ෂුව, යම් භික්ෂුණියක් විසින්, ඔහු යම් බඳු දෘෂ්ටියක් ඇතිව සිටී ද, ඒ දෘෂ්ටිය වැළඳගැනීමෙන් අනුගමනය කරන්නේ නම් (යන අර්ථයයි). ඒ භික්ෂුණිය, සෙසු භික්ෂුණීන් විසින් සංඝභේද ශික්ෂාපද ආදියේ දැක්වුණු ක්‍රමයට වෙන් වෙන් වශයෙන් ද සංඝයා මැද දී ද කරුණු කියා අවවාද කරනු ලබද්දීත් ඒ කරුණ (දෘෂ්ටිය) අත් නොහරින්නී නම්, සමනුභාෂණ කර්මයේ කෙළවර දී 'උක්ඛිත්තානුවත්තිකා' නම් වූ පාරාජිකාවට පත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha ukkhittānuvattanavatthusmiṃ paññattaṃ, ñattiyā dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi dve thullaccayā, ‘‘yassā nakkhamati, sā bhāseyyā’’ti evaṃ yya-kārappattāya tatiyakammavācāya pārājikaṃ, adhammakamme tikadukkaṭaṃ, sesaṃ saṅghabhedasikkhāpadādīsu vuttanayeneva veditabbaṃ.

මෙය සැවැත්නුවර දී ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය අරභයා නෙරපන ලද භික්ෂුවක් අනුගමනය කිරීමේ කරුණෙහි දී පනවන ලදි. ඥප්තියෙන් දුකුළා ඇවැත් වේ; කර්මවාචා දෙකකින් ථුල්ලච්චය ඇවැත් දෙකක් වේ; ‘‘යස්සා නක්ඛමති, සා භාසෙය්‍ය’’ යනුවෙන් 'ය්‍ය' අක්ෂරයට පැමිණි තුන්වන කර්මවාචාවෙන් පාරාජිකා වේ. අධර්ම කර්මයෙහි තික දුකුළා ඇවැත් වේ. සෙසු විස්තරය සංඝභේද ශික්ෂාපද ආදියේ කියන ලද ක්‍රමයෙන් ම දත යුතුය.

Ukkhittānuvattikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උක්ඛිත්තානුවත්තිකා ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමි.

8. Aṭṭhavatthukāsikkhāpadavaṇṇanā

8. අට්ඨවත්ථුක ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe avassutāti lokassādamittasanthavavasena kāyasaṃsaggarāgena tintā. Ayameva hi attho sīhaḷamātikāṭṭhakathāyaṃ vutto, samantapāsādikāyaṃ (pāci. aṭṭha. 675) panassa vicāraṇā katā, dutiyapadepi eseva nayo. Purisapuggalassa hatthaggahaṇaṃ vātiādīsu pana yaṃ purisapuggalena hatthe gahaṇaṃ kataṃ, taṃ ‘‘purisapuggalassa hatthaggahaṇa’’nti vuttaṃ, eseva nayo saṅghāṭikaṇṇaggahaṇepi. Hatthaggahaṇanti ettha ca yassa kassaci apārājikakkhettabhūtassa aṅgassa gahaṇaṃ hatthaggahaṇaṃ, yassa kassaci nivatthassa vā pārutassa vā gahaṇaṃ saṅghāṭikaṇṇaggahaṇaṃ. Santiṭṭheyya vātiādīsu kāyasaṃsaggasaṅkhātassa asaddhammassa paṭisevanatthāya purisassa hatthapāse santiṭṭheyya vā, tattha ṭhitā sallapeyya vā, purisena vā ‘‘itthannāmaṃ ṭhānaṃ āgacchā’’ti vuttā taṃ saṅketaṃ gaccheyya, tassa vā purisassa abbhāgamanaṃ sādiyeyya, yena kenaci vā paṭicchannaṃ okāsaṃ [Pg.297] paviseyya, purisassa hatthapāse ṭhatvā kāyaṃ upasaṃhareyyāti evamattho daṭṭhabbo. Ayampi pārājikāti yathā purimāyo, evaṃ ayampi bhikkhunī etassa kāyasaṃsaggasaṅkhātassa asaddhammassa paṭisevanatthāya etāni aṭṭha vatthūni paṭipāṭiyā vā uppaṭipāṭiyā vā pūretvā aṭṭhavatthukā nāma pārājikā hotīti.

හතරවන ශික්ෂාපදයෙහි "අවස්සුතා" යනු ලෝක ආශ්වාද සංඛ්‍යාත මෛත්‍රී සන්ථවය නිසා කායසංසර්ග රාගයෙන් තෙත් වූ තැනැත්තියයි. මේ අර්ථය ම සීහළ මාතිකා අටුවාවෙහි ද දක්වන ලද අතර, සමන්තපාසාදිකාවෙහි වනාහි මේ පිළිබඳව විමසීමක් කරන ලදි. දෙවන පදයෙහි ද මේ ක්‍රමය ම වේ. "පුරිසපුග්ගලස්ස හත්ථග්ගහණං වා" ආදී පාඨයන්හි පුරුෂ පුද්ගලයෙකු විසින් අත අල්ලා ගැනීමක් කරනු ලැබේද, එය "පුරුෂ පුද්ගලයා විසින් අත ඇල්ලීම" යැයි කියනු ලැබේ. සඟළ සිවුරු කොන ඇල්ලීමෙහි (සංඝාටිකණ්ණග්ගහණ) ද මේ ක්‍රමය ම වේ. මෙහි 'අත ඇල්ලීම' යනු පාරාජිකාවට පත් නොවන යම් කිසි ශරීර අවයවයක් ඇල්ලීම 'හත්ථග්ගහණ' නම් වේ. ඇඳ සිටින අඳනය හෝ පෙරවා සිටින සිවුරු කොනක් හෝ ඇල්ලීම 'සංඝාටිකණ්ණග්ගහණ' නම් වේ. "සන්තිට්ඨෙය්‍ය වා" ආදී පාඨයන්හි, කායසංසර්ගය යැයි කියන ලද අසද්ධර්මය සේවනය කරනු පිණිස පුරුෂයෙකුගේ හත්ථපාසයෙහි (අත ලඟ) එකට සිටින්නී ද, එහි සිට කතාබස් කරන්නී ද, පුරුෂයා විසින් "අසවල් ස්ථානයට එන්න" යැයි කියන ලදුව ඒ කතිකා කරගත් ස්ථානයට යන්නී ද, ඒ පුරුෂයා තමා වෙත පැමිණීම ඉවසන්නී ද, යම් කිසිවකින් වැසුණු ස්ථානයකට ඇතුළු වන්නී ද, පුරුෂයාගේ හත්ථපාසයෙහි සිට තමාගේ ශරීරය ඔහු වෙත පමුණුවන්නී (ළං කරන්නී) ද යන මෙසේ මෙහි අර්ථය දත යුතුය. "අයම්පි පාරාජිකා" යනු පෙර භික්ෂුණීන් යම් සේ පාරාජිකා වූවාහු ද, එමෙන්ම මේ භික්ෂුණිය ද කායසංසර්ගය නම් වූ ඒ අසද්ධර්මය සේවනය කරනු පිණිස, මේ අට කරුණු (අෂ්ට වස්තූන්) පිළිවෙළින් හෝ පිළිවෙළින් තොරව හෝ සම්පූර්ණ කොට 'අට්ඨවත්ථුකා' නම් වූ පාරාජිකාවට පත් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha aṭṭhamaṃ vatthuṃ paripūraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, saṅketagamane pade pade dukkaṭaṃ, purisassa hatthapāsaṃ okkantamatte thullaccayaṃ, purisassa abbhāgamanasādayamānepi dukkaṭaṃ. Hatthapāsokkamane thullaccayaṃ, sesesu ekekasmiṃ thullaccayameva, aṭṭhame paripuṇṇe pārājikaṃ. Ekekasmiṃ pana vatthusmiṃ satakkhattumpi vītikkante tā āpattiyo desetvā muccati, apicettha gaṇanūpikā āpatti veditabbā, ‘‘idāni nāpajjissāmī’’ti hi dhuranikkhepaṃ katvā desitā gaṇanūpikā, desitagaṇanaṃ upeti, pārājikassa aṅgaṃ na hoti. Tasmā yā ekaṃ āpannā dhuranikkhepaṃ katvā desetvā puna kilesavasena āpajjati, punapi deseti, evaṃ aṭṭhamaṃ paripūrentīpi pārājikā na hoti. Yā pana āpajjitvā ‘‘punapi aññaṃ vatthuṃ āpajjissāmī’’ti saussāhāva deseti, tassā sā āpatti agaṇanūpikā, desitāpi adesitā hoti, pārājikassa aṅgaṃ hoti. Asañcicca, assatiyā, ajānantiyā asādiyantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Kāyasaṃsaggarāgo, saussāhatā, aṭṭhamassa vatthussa pūraṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ, kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.

සැවැත්නුවර දී ෂඩ්වර්ගික භික්ෂුණීන් අරභයා, අටවන කරුණ සම්පූර්ණ කිරීමේ කරුණෙහි දී මෙය පනවන ලදි. කතිකාවත් කරගත් ස්ථානයට යාමේ දී පියවරක් පාසා දුකුළා ඇවැත් වේ. පුරුෂයාගේ හත්ථපාසයට (අත ලඟට) පිවිසි කෙණෙහි ම ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ; පුරුෂයා තමා වෙත පැමිණීම ඉවසීමේ දී ද දුකුළා ඇවැත් වේ. හත්ථපාසයට පැමිණීමේ දී ථුල්ලච්චය වේ. සෙසු කරුණුවලින් එක් එක් කරුණක දී ථුල්ලච්චය ඇවැත් ම වන අතර, අටවන කරුණ ද සම්පූර්ණ වූ කල්හි පාරාජිකා වේ. එක් එක් කරුණක් සිය වරක් ඉක්මවා ගිය ද, ඒ ඇවැත් දෙසා (දේශනා කොට) ඇවැතින් මිදේ. එසේ වුව ද, මෙහි 'ගණනූපිකා' ඇවැත දත යුතුය. "දැන් මම නැවත ඇවැතට පත් නොවෙමි" යි වීර්යය හැරදමා දෙසන ලද ඇවැත 'ගණනූපිකා' නම් වේ. එය දෙසන ලද ගණනට ඇතුළත් වන අතර, පාරාජිකාවේ අංගයක් නොවේ. එබැවින් යම් භික්ෂුණියක් එක් ඇවැතකට පැමිණ, වීර්යය හැරදමා ඇවැත් දෙසා, නැවත කෙලෙස් වසයෙන් ඇවැතට පත් වේ ද, නැවතත් දෙසා ද, මෙසේ අටවන කරුණ සම්පූර්ණ කළ ද ඇය පාරාජිකා නොවේ. යම් භික්ෂුණියක් වනාහි ඇවැතට පත්ව "නැවතත් වෙනත් කරුණකින් ඇවැතට පත්වෙමි" යි උත්සාහය සහිතව ම ඇවැත් දෙසා ද, ඇයගේ ඒ ඇවැත 'අගණනූපිකා' (ගණනට නොවැටෙන ඇවැතක්) වේ. එය දෙසන ලද්දක් වුව ද නොදෙසන ලද්දක් ම වන අතර පාරාජිකාවේ අංගයක් ද වේ. නොසිතා (නොදැනුවත්ව), සිහිමුළාවෙන්, නොදැනීමෙන්, නොඉවසීමෙන් සහ උම්මත්තක ආදී අයට ඇවැත් නොවේ. කායසංසර්ග රාගය, උත්සාහය සහිත බව, අටවන කරුණ සම්පූර්ණ කිරීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමනුභාෂණ සමුට්ඨානය, ක්‍රියාක්‍රියා, සංඥාවිමෝක්ෂය, සචිත්තකය, ලෝකවද්‍යය, කායකර්මය, වචීකර්මය, අකුසල් සිත, ද්විවේදනය (යනාදිය මෙහි ක්‍රමයයි).

Aṭṭhavatthukāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අට්ඨවත්ථුක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමි.

Uddiṭṭhā kho ayyāyo aṭṭha pārājikā dhammāti bhikkhū ārabbha paññattā sādhāraṇā cattāro, ime cattāroti evaṃ pātimokkhuddesamaggena aṭṭha pārājikā dhammā uddiṭṭhāti evamettha attho veditabbo, sesaṃ bhikkhupātimokkhavaṇṇanāyaṃ vuttanayamevāti.

අට පාරාජිකා ධර්මයන් උදෙසන ලද්දාහුය යන්නෙහි, භික්ෂූන් අරභයා පනවන ලද (භික්ෂුණීන්ට ද) සාධාරණ වූ සතර ද, අසාධාරණ වූ මේ සතර ද යන මෙසේ ප්‍රාතිමෝක්ෂ උදේසන මාර්ගයෙන් අටක් වූ පාරාජිකා ධර්මයෝ උදෙසන ලද්දාහයි මෙහි අර්ථය දත යුතුය. සෙසු විස්තරය භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි කියන ලද ක්‍රමයෙන් ම දත යුතුය.

Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

කංඛාවිතරණී නම් වූ ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි,

Bhikkhunipātimokkhe

භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි,

Pārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.

පාරාජිකා වර්ණනාව නිමි.

Saṅghādisesakaṇḍo

සංඝාදිසේස කණ්ඩය

1. Ussayavādikāsikkhāpadavaṇṇanā

1. උස්සයවාදිකා ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Saṅghādisesesu [Pg.298] paṭhame ussayavādikāti mānussayavasena kodhussayavasena aḍḍakaraṇatthāya vinicchayamahāmattānaṃ santike vivadamānā. Gahapatinā vātiādīhi ṭhapetvā pañca sahadhammike avasesā gahaṭṭhapabbajitā saṅgahitā. Ayaṃ bhikkhunī paṭhamāpattikanti ādimhi paṭhamaṃ āpatti etassāti paṭhamāpattiko, vītikkamakkhaṇeyeva āpajjitabboti attho, taṃ paṭhamāpattikaṃ. Āpannāti aḍḍapariyosāne āpannā. Bhikkhuniṃ saṅghato nissāretīti nissāraṇīyo, taṃ nissāraṇīyaṃ. Saṅghādisesanti evaṃnāmakaṃ.

සංඝාදිසේස ශික්ෂාපදයන් අතරින් පළමු ශික්ෂාපදයෙහි 'උස්සයවාදිකා' යනු මාන්නය නිසා ඇති වන උඩඟුකමින් හෝ ක්‍රෝධය නිසා ඇති වන කෝපයෙන් හෝ නඩු කීම (පැමිණිලි කිරීම) පිණිස විනිශ්චය කරන මහා ඇමතිවරුන් ඉදිරියෙහි වාද විවාද කරන තැනැත්තියයි. 'ගහපතිනා' (ගෘහපතියා විසින්) යනාදී වචන මඟින් සහධර්මිකයන් පස්දෙනා හැර සෙසු සියලු ගිහි පැවිදි අය ඇතුළත් කරගන්නා ලදි. 'අයං භික්ඛුනී පඨමාපත්තිකා' යනු ඇගේ වැරැද්ද සිදුවන මුල්ම අවස්ථාවෙහිම සිදුවන ආපත්තිය බැවින් 'පඨමාපත්තිකා' නම් වේ. එනම් වැරැද්ද සිදු කරන ක්ෂණයෙහිම පැමිණිය යුතු ආපත්තිය යන අර්ථයයි. 'ආපන්නා' යනු නඩුවේ (විනිශ්චයේ) අවසානයෙහිදී ආපත්තියට පැමිණියා යන්නයි. 'භික්ඛුනිං සංඝතෝ නිස්සාරේති' යනු භික්ෂුණිය සංඝයා කෙරෙන් බැහැර කරවන බැවින් 'නිස්සාරණීය' නම් වේ. 'සංඝාදිසේසං' යනු මේ නමින් හඳුන්වන ආපත්තියයි.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha ussayavādikavatthusmiṃ paññattaṃ, sāṇattikaṃ, ‘‘aḍḍaṃ karissāmī’’ti yaṃkiñci dutiyikaṃ vā sakkhiṃ vā sahāyaṃ vā pariyesantiyā pariyesane dukkaṭaṃ, yattha ṭhitāya ‘‘aḍḍaṃ kātuṃ gacchāmī’’ti cittaṃ uppajjati, tato paṭṭhāya gacchantiyā pade pade dukkaṭaṃ, yatthakatthaci antamaso bhikkhunupassayaṃ āgatepi vohārike disvā attano kathaṃ ārocentiyā dukkaṭaṃ. Itarena attano kathāya ārocitāya bhikkhuniyā thullaccayaṃ, paṭhamaṃ itarena pacchā bhikkhuniyā ārocanepi eseva nayo. Sace pana bhikkhunī taṃ vadati ‘‘mama ca tava ca kathaṃ tvaṃyeva ārocehī’’ti, so attano vā kathaṃ paṭhamaṃ ārocetu, tassā vā, paṭhamārocane bhikkhuniyā dukkaṭaṃ, dutiye thullaccayaṃ, tena evaṃ vuttāya bhikkhuniyā ārocanepi eseva nayo. Sace pana bhikkhunī aññena kathāpeti, tatrāpi eseva nayo. Yathā vā tathā vā hi ārociyamāne paṭhamārocane bhikkhuniyā dukkaṭaṃ, dutiye thullaccayaṃ. Ubhinnaṃ pana kathaṃ sutvā vohārikehi vinicchaye kate aḍḍapariyosānaṃ nāma hoti, tasmiṃ aḍḍapariyosāne bhikkhuniyā jayepi parājayepi saṅghādiseso.

සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය අරභයා නඩු කීමේ (පැමිණිලි කිරීමේ) කරුණ නිමිති කරගෙන මෙය පනවන ලදි. මෙය අණ කිරීම් සහිත ශික්ෂාපදයකි. 'මම නඩු කියන්නෙමි' යි සිතා, යම්කිසි දෙවැන්නෙකු හෝ සාක්ෂිකරුවෙකු හෝ යහළුවෙකු හෝ සොයන භික්ෂුණියට එසේ සෙවීමේදී දුක්කටාපත්ති වේ. යම් ස්ථානයක සිටගෙන 'නඩු කීමට යන්නෙමි' කියා ඇයට සිත උපදී ද, එතැන් සිට යන ඇයට පියවරක් පාසා දුක්කටාපත්ති වේ. යම්කිසි තැනකදී, අවසානයේ භික්ෂුණී ආරාමයට පැමිණි විනිශ්චයකරුවන් දැක වුවද තමාගේ කතාව පවසන භික්ෂුණියට දුක්කටාපත්ති වේ. අනෙක් තැනැත්තා (උපාසකයා) විසින් තමාගේ කතාව පැවසූ විට, භික්ෂුණියට ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. පළමුව අනෙක් තැනැත්තා විසින් ද පසුව භික්ෂුණිය විසින් ද පැවසීමේදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ඉදින් භික්ෂුණිය එම තැනැත්තාට 'මගේ කතාවත් ඔබේ කතාවත් ඔබම පවසන්න' යැයි කියයි නම්, ඔහු තමාගේ කතාව පළමුව පැවසුවද ඇගේ කතාව පළමුව පැවසුවද, පළමුවන කීම නිසා භික්ෂුණියට දුක්කටාපත්ති ද, දෙවන කීම නිසා ථුල්ලච්චයාපත්ති ද වේ. ඔහු විසින් එසේ පවසනු ලැබූ භික්ෂුණිය විසින්ම පවසන අවස්ථාවෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ඉදින් භික්ෂුණිය වෙනත් අයෙකු ලවා පවසවයි නම්, එහිදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මන්ද යත්, කිනම් ආකාරයකින් හෝ පවසන කල්හි පළමු ප්‍රකාශයේදී භික්ෂුණියට දුක්කට් ඇවැත් ද, දෙවන ප්‍රකාශයේදී ථුල්ලච්චය ඇවැත් ද වේ. දෙදෙනාගේම කතාව අසා විනිශ්චයකරුවන් විසින් තීන්දුව දෙනු ලැබූ කල්හි එය 'නඩුවේ අවසානය' නම් වේ. එම නඩුව අවසන් වන අවස්ථාවෙහිදී භික්ෂුණියට ජය ලැබුණ ද පරාජය ලැබුණ ද සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ.

Yā pana paccatthikamanussehi dūtaṃ vā pahiṇitvā, sayaṃ vā āgantvā ‘‘ehi, ayye’’ti ākaḍḍhiyamānā gacchati, yā vā upassaye aññehi kataṃ anācāraṃ anodissa ācikkhantī rakkhaṃ yācati, yāya ca kiñci avuttā [Pg.299] vohārikā aññato sutvā sayameva aḍḍaṃ pariyosāpenti, tassā, ummattikādīnañca anāpatti. Aññehi anākaḍḍhitāya aḍḍakaraṇaṃ, aḍḍapariyosānanti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāni, idaṃ pana kiriyamevāti.

යම් භික්ෂුණියක් සතුරන් විසින් දූතයෙකු එවා හෝ තමන්ම පැමිණ හෝ 'ආර්යාවනි, එන්න' යැයි බලහත්කාරයෙන් කැඳවාගෙන යන බැවින් යයි ද, යම් භික්ෂුණියක් ආරාමයෙහි අන් අය විසින් කරන ලද අනාචාරයක් (නොමනා හැසිරීමක්) පුද්ගලයා නම් නොකර විස්තර කරමින් තමාගේ ආරක්ෂාව ඉල්ලයි ද, යම් භික්ෂුණියක් කිසිවක් නොපැවසූ නමුත් විනිශ්චයකරුවන් වෙනත් මාර්ගයකින් කරුණු අසා තමන්ම නඩුව අවසන් කරයි ද, ඇයට ද උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. අන්‍යයන් විසින් බල නොකරන ලදුව නඩු කීම සහ නඩුවේ අවසානය යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු කඨින ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය ක්‍රියාප්‍රවෘත්තියෙන් (කිරීමෙන්ම) සිදුවන ඇවැතක් පමණි.

Ussayavādikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උස්සයවාදිකා ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

2. Corivuṭṭhāpikāsikkhāpadavaṇṇanā

2. චෝරිවුට්ඨාපිකා ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye yāya pañcamāsagghanakato paṭṭhāya yaṃkiñci parasantakaṃ avaharitaṃ, ayaṃ corī nāma, taṃ coriṃ. Vajjhaṃ viditanti tena kammena ‘‘vadhārahā aya’’nti evaṃ viditaṃ. Anapaloketvāti anāpucchā. Gaṇanti mallagaṇabhaṭiputtagaṇādikaṃ. Pūganti dhammagaṇaṃ. Seṇinti gandhikaseṇidussikaseṇiādikaṃ. Yattha yattha hi rājāno gaṇādīnaṃ gāmanigame niyyātenti ‘‘tumheva ettha anusāsathā’’ti, tattha tattha teyeva issarā honti, tasmā te sandhāya idaṃ vuttaṃ. Ettha ca rājānaṃ vā gaṇādike vā apaloketvāpi bhikkhunisaṅgho apaloketabbova. Aññatra kappāti titthiyesu vā aññabhikkhunīsu vā pabbajitapubbā kappā nāma, taṃ ṭhapetvā aññaṃ upasampādentiyā gaṇaācarinī pattacīvarapariyesanesu sīmāsammutiyā ñattiyā ca dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi thullaccayaṃ, kammavācāpariyosāne saṅghādiseso.

දෙවන ශික්ෂාපදයෙහි, යම් ස්ත්‍රියක් විසින් පස්මස්කයක වටිනාකමේ සිට අන්‍යයන් සතු යම්කිසි ධනයක් සොරකම් කරන ලද්දේ ද, ඕ තොමෝ 'චෝරී' (සොරු ලිය) නම් වේ. 'වජ්ඣං විදිතං' යනු ඒ සොරකම් කිරීමේ ක්‍රියාව නිසා 'ඇය මරණ දඬුවමට සුදුසුය' කියා ප්‍රකට වූ යන්නයි. 'අනපලෝකෙත්වා' යනු අවසර නොගෙන (නොවිමසා) යන්නයි. 'ගණං' යනු මල්ලගණ, භටිපුත්තගණ ආදී (දේව වන්දනා කරන කණ්ඩායම් හෝ පිරිස්) ය. 'පූගං' යනු ධර්මගණය (බුද්ධ ශාසනය අදහන සංගම්/පිරිස්) ය. 'සේණිං' යනු සුවඳ විලවුන් වෙළෙන්දන්ගේ සංගමය, රෙදි වෙළෙන්දන්ගේ සංගමය ආදී වෙළඳ ශ්‍රේණීන් ය. මන්ද යත්, යම් යම් ස්ථානයන්හි රජවරුන් විසින් ගණ ආදීන්ට ගම් සහ නියම්ගම් පවරා දී 'මෙහි නුඹලාම පාලනය කරව්' යැයි කියන လද්දේ ද, ඒ ඒ තැන්වල ඔවුහුම අධිපතියෝ වෙති. එබැවින් ඔවුන් අරභයා මෙය පවසන ලදි. මෙහිදී රජුගෙන් හෝ ගණ ආදීන්ගෙන් හෝ අවසර ගත්තද, භික්ෂුණී සංඝයාගෙන් ද අනිවාර්යයෙන්ම අවසර ගත යුතුය. 'අඤ්ඤත්‍ර කප්පා' යනු තීර්ථකයන් ළඟ හෝ සෙසු භික්ෂුණීන් ළඟ හෝ පෙර පැවිදි වූ තැනැත්තිය 'කප්පා' නම් වේ. ඇය හැර වෙනත් ස්ත්‍රියක උපසම්පදා කරවන භික්ෂුණියට, කාරක සංඝයා සෙවීම, කර්මාචාර්යවරිය සෙවීම, පාත්‍ර සිවුරු සෙවීම යන මෙයින් ද, සීමා සම්මත කිරීමෙන් හා ඥප්තියෙන් ද දුක්කටාපත්ති වේ. කර්මවාචා දෙකකින් ථුල්ලච්චයාපත්ති ද කර්මවාචාවේ අවසානයේදී සංඝාදිසේස ඇවැත් ද වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha coriṃ vuṭṭhāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, coriyā vematikāya dukkaṭaṃ, tathā acoriyā corisaññāya ceva vematikāya ca. Acorisaññāya, ajānantiyā, apaloketvā vuṭṭhāpentiyā, kappaṃ vuṭṭhāpentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Coritā, corisaññitā, aññatra anuññātakāraṇā vuṭṭhāpananti, imānettha tīṇi aṅgāni. Corivuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ, kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය අරභයා සොරකම් කළ ස්ත්‍රියක පැවිදි කරවීම (උපසම්පදා කරවීම) නිමිති කරගෙන මෙය පනවන ලදි. සොරකම් කළ ස්ත්‍රියක කෙරෙහි සැක ඇතිව මහණ කරවන්නීට දුක්කටාපත්ති වේ. එසේම සොරකම් නොකළ ස්ත්‍රියක කෙරෙහි 'සොරකම් කළ ස්ත්‍රියකැයි' යන හැඟීමෙන් හෝ සැකයෙන් යුතුව මහණ කරවන්නීට ද එසේම දුක්කටාපත්ති වේ. සොරකම් නොකළාය යන හැඟීමෙන්, සොරකම් කළ බව නොදැනීමෙන්, අවසර ගෙන මහණ කරවීමෙන්, පෙර පැවිදි වූ තැනැත්තියක (කප්පා) මහණ කරවීමෙන් ද උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සොරකම් කළ තැනැත්තියක වීම, ඇය සොරකම් කළ තැනැත්තියකැයි සිතීම, අනුදැන වදාරන ලද කරුණකින් තොරව මහණ කරවීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. මෙය චෝරිවුට්ඨාපන සමුඨානයෙන් යුක්ත වන අතර, ක්‍රියා-අක්‍රියා, සංඥාවෙන් මිදෙන, සචිත්තක, පණ්ණත්තිවජ්ජ, කායකර්ම හා වචීකර්මයෙන් වන, සිත් තුනකින් හා වේදනා තුනකින් යුක්ත ඇවැතකි.

Corivuṭṭhāpikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

චෝරිවුට්ඨාපිකා ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

3. Ekagāmantaragamanasikkhāpadavaṇṇanā

3. ඒකගාමන්තරගමන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye [Pg.300] gāmantarantiādīsu sakagāmato tāva nikkhamantiyā anāpatti, nikkhamitvā pana aññaṃ gāmaṃ gacchantiyā pade pade dukkaṭaṃ, ekena pādena itarassa gāmassa parikkhepe vā upacāre vā atikkante thullaccayaṃ, dutiyena atikkantamatte saṅghādiseso, tato nikkhamitvā puna sakagāmaṃ pavisantiyāpi eseva nayo. Sace pana khaṇḍapākārena vā vaticchiddena vā bhikkhunivihārabhūmiṃyeva sakkā hoti pavisituṃ, evaṃ pavisamānāya kappiyabhūmiyā paviṭṭhā nāma hoti, tasmā vaṭṭati. Bahigāme ṭhatvā yaṃkiñci sakagāmaṃ vā paragāmaṃ vā akappiyabhūmiṃ padasā pavisantiyā āpattīti ayamettha saṅkhepo.

තුන්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'ගාමන්තරං' යනාදී පාඨයන්හි, තමාගේ ගමෙන් බැහැර වන කල්හි පළමුව ඇවැත් නැත. බැහැර වී වෙනත් ගමකට යන භික්ෂුණියට පියවරක් පාසා දුක්කටාපත්ති වේ. එක් පයෙකින් වෙනත් ගමක වට තාප්පය හෝ උපචාර සීමාව ඉක්මවා ගිය කල්හි ථුල්ලචිචයාපත්ති ද, දෙවන පියවර ද ඉක්මවූ සැණින් සංඝාදිසේස ඇවැත් ද වේ. එතැනින් නික්ම නැවත තමාගේ ගමට ඇතුළු වන කල්හි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ඉදින් බිඳුණු තාප්පයකින් හෝ වැටෙහි සිදුරකින් හෝ භික්ෂුණී විහාර භූමියටම ඇතුළු වීමට හැකි වේ නම්, එසේ ඇතුළු වන ඇය කැප වූ භූමියට ඇතුළු වූවා නම් වේ, එබැවින් එය සුදුසු ය. ගමෙන් පිටත සිටගෙන තමාගේ ගමට හෝ වෙනත් ගමකට අකැප භූමියක් හරහා පයින් ඇතුළු වන භික්ෂුණියට ආපත්ති වේ යන්න මෙහි සංක්ෂේපයයි.

Nadipāragamane vuttalakkhaṇāya nadiyā dutiyikaṃ vinā paratīraṃ gacchantiyā vā antarānadiyaṃ dutiyikāya saddhiṃ bhaṇḍitvā puna orimatīrameva paccuttarantiyā vā paṭhamapādaṃ uddharitvā tīre ṭhapitakkhaṇe thullaccayaṃ, dutiyapāduddhāre saṅghādiseso. Iddhisetuyānanāvāhi pana paratīraṃ otarituṃ, nahānādikāraṇena ca otiṇṇāya orimatīraṃ padasāpi paccuttarituṃ vaṭṭati.

ගඟෙන් එතෙර වීමේදී, දක්වන ලද ලක්ෂණයන්ගෙන් යුත් ගඟකින් දෙවැන්නියක (අනුගාමිකාවක) නොමැතිව එතෙර වෙරළට යන්නා වූ භික්ෂුණියට හෝ ගඟ මැදදී දෙවැන්නිය සමඟ රණ්ඩු වී නැවත මෙතෙරටම හැරී එන්නා වූ භික්ෂුණියට හෝ පළමු පය ඔසවා ගොඩබිම තැබූ ක්ෂණයෙහි ථුල්ලච්චයාපත්ති ද, දෙවන පය එසවීමේදී සංඝාදිසේස ඇවැත් ද වේ. සෘද්ධියෙන්, පාලමෙන්, යානයෙන් හෝ ඔරුවෙන් එතෙර වෙරළට බැසීමට ද, නෑම ආදී කරුණු නිසා ගඟට බැස පසුව මෙතෙරට පයින් වුවද නැවත පැමිණීමට ද සුදුසු ය.

Rattivippavāse ‘‘purearuṇeyeva dutiyikāya hatthapāsaṃ okkamissāmī’’ti ābhogaṃ vinā ekagabbhepi dutiyikāya hatthapāsātikkame ṭhatvā aruṇaṃ uṭṭhāpentiyā āpatti.

රෑ තනිව විසීමේදී, 'අරුණෝදයට පෙරම දෙවැන්නියගේ හත්ථපාසයට පැමිණෙන්නෙමි' යි සිතීමෙන් තොරව, එකම කාමරයක වුවද දෙවැන්නියගේ හත්ථපාස සීමාවෙන් බැහැරව සිටිමින් අරුණ උදා කරවන භික්ෂුණියට ආපත්ති වේ.

Ekā vā gaṇamhāti ettha pana ekā bhikkhunīpi gaṇoyeva. Ohīyeyyāti avahīyeyya, dassanūpacāraṃ vā savanūpacāraṃ vā vijaheyyāti attho. Tasmā indakhīlātikkamato paṭṭhāya bahigāme rukkhathambhasāṇipākārādiantaritabhāvenāpi dutiyikāya dassanūpacāre vijahite sacepi savanūpacāro atthi, āpattiyeva. Ajjhokāse pana dūrepi dassanūpacāro hoti, tattha maggamūḷhasaddena viya dhammassavanārocanasaddena viya ca ‘ayye’ti saddāyantiyā saddassavanātikkame āpattiyeva. Sace pana maggaṃ gacchantī ohīyitvā ‘‘idāni pāpuṇissāmī’’ti saussāhā anubandhati, vaṭṭati.

‘එකා වා ගණම්හා’ යන්නෙහි එක් භික්ෂුණියක් ද ‘ගණ’ (කණ්ඩායම) නම් වේ. ‘ඕහීයෙය්‍ය’ යනු මඟ හැරී පසුපසින් ඉතිරි වීමයි, එනම් දැකීමේ සීමාව (දස්සනූපචාරය) හෝ ඇසීමේ සීමාව (සවනූපචාරය) ඉක්මවා යාමයි යන අර්ථයයි. එබැවින්, ඉන්ද්‍රඛීලය (ගම් දොර) ඉක්මවා ගිය තැන් පටන් ගමෙන් පිටත දී ගස්, කණු, තිර, තාප්ප ආදියෙන් මුවා වීම නිසා වුවද, දෙවැනි භික්ෂුණියගේ දෘෂ්ටි සීමාව ඉක්මවා ගිය කල්හි, ශ්‍රවණ සීමාව තිබුණත් ඇවැත් වේ. එළිමහනක දී නම් ඈතට ද දෘෂ්ටි සීමාව පවතී, එහිදී මඟ මුළා වූවෙකුගේ හඬක් මෙන් හෝ ධර්ම ශ්‍රවණය සඳහා කෙරෙන දැනුම් දීමක හඬක් මෙන් ‘ආර්යාවනි’ යි හඬ නඟන භික්ෂුණියගේ ශබ්දය ඇසෙන සීමාව ඉක්මවා ගියහොත් ඇවැත් වේ. ඉදින් මඟ යන අතරතුර මඟ හැරී ‘දැන් මම ඇය වෙත ළඟා වන්නෙමි’ යි උත්සාහයෙන් යුතුව ලුහුබඳින්නී නම්, එය කැප වේ.

Sāvatthiyaṃ [Pg.301] aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha gāmantaragamanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘ekā vā nadipāra’’ntiādikā ettha tividhā anupaññatti, pure aruṇe sakagāmato nikkhamitvā aruṇuggamanakāle gāmantarapariyāpannaṃ nadipāraṃ okkamanantiyā pana catassopi āpattiyo ekakkhaṇeyeva honti. Vuttampi cetaṃ –

සැවැත් නුවරදී එක්තරා භික්ෂුණියක මුල් කරගෙන ගමෙන් තොර ගමකට යාමේ කාරණයෙහි මෙය පනවන ලදී. මෙහි ‘එකා වා නදිපාරං’ යනාදී වශයෙන් ත්‍රිවිධ අනුප්‍රඥප්තියක් වේ. අරුණ නැගීමට පෙර තමාගේ ගමෙන් නික්මී, අරුණෝදය කාලයෙහි වෙනත් ගමකට අයත් ගංතෙරින් එතෙර වන භික්ෂුණියට ඇවැත් සතරම එකම ක්ෂණයකදී සිදුවේ. මේ බව මෙසේද වදාරන ලදී –

‘‘Sikkhāpadā buddhavarena vaṇṇitā;

Saṅghādisesā caturo bhaveyyuṃ;

Āpajjeyya ekapayogena sabbā;

Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 479);

‘බුද්ධශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්සේ විසින් වර්ණනා කරන ලද, සංඝාදිසේස ඇවැත් සතරක් ඇත්තේය. එක් උපක්‍රමයකින් (ප්‍රයෝගයකින්) ඒ සියලු ඇවැත්වලට පැමිණිය හැකිය. මේ ප්‍රශ්නය විනීත ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් සිතන ලද්දකි’

Etenupāyena tiṇṇaṃ, dvinnañca ekatobhāvo veditabbo. Dutiyikāya pana pakkantāya vā vibbhantāya vā kālaṅkatāya vā pakkhasaṅkantāya vā āpadāsu vā gāmantaragamanādīni karontiyā ummattikādīnañca anāpatti. Antarāyena ekatobhāvo, gāmantaragamanādīsu aññataratāpajjanaṃ, āpadāya abhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisāni, idaṃ pana paṇṇattivajjaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

මෙම ක්‍රමයෙන් ඇවැත් තුනක සහ දෙකක එක්වීම දත යුතුය. එහෙත් දෙවැනි භික්ෂුණිය බැහැර ගිය කල්හි, සිවුරු හැර ගිය කල්හි, කළුරිය කළ කල්හි, වෙනත් පාර්ශ්වයකට (තීර්ථකයන් වෙත) ගිය කල්හි හෝ උපද්‍රවයන්හිදී හෝ ගමෙන් තොර ගමකට යාම ආදිය කරන්නියට ද, උම්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. අන්තරාය රහිතව තනිවීම, ගමෙන් තොර ගමකට යාම ආදියෙන් යම් කිසිවකට පැමිණීම, උපද්‍රවයක් නොමැති වීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු පාරාජිකාවට සමාන වේ. මෙය ප්‍රඥප්ති වද්‍යයකි, චිත්ත තුනකින් හා වේදනා තුනකින් යුක්ත වේ.

Ekagāmantaragamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

තනිව ගමෙන් තොර ගමකට යාමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

4. Ukkhittakaosāraṇasikkhāpadavaṇṇanā

4. උක්ඛිත්තක ඕසාරණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව (නෙරපන ලද භික්ෂුණියක නැවත සංඝයා අතරට පිළිගැනීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව)

Catutthe ukkhittanti āpattiyā adassanādīsu ukkhittaṃ. Anaññāya gaṇassa chandanti tasseva kārakasaṅghassa chandaṃ ajānitvā. Osāreyyāti osāraṇakammaṃ kareyya. Tassā evaṃ karontiyā, gaṇapariyesane sīmāsammutiyā ñattiyā ca dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi thullaccayaṃ, kammavācāpariyosāne saṅghādiseso.

සිව්වන ශික්ෂාපදයෙහි ‘උක්ඛිත්තං’ යනු ඇවැත් නොදැකීම ආදී කරුණු නිසා නෙරපන ලද තැනැත්තියයි. ‘අනඤ්ඤාය ගණස්ස ඡන්දං’ යනු ඒ කර්මකාරක සංඝයාගේ කැමැත්ත (ඡන්දය) නොදැන යන්නයි. ‘ඕසාරෙය්‍ය’ යනු නැවත සංඝයා අතරට පිළිගැනීමේ කර්මය (ඕසාරණ කර්මය) කරන්නේ නම් යන්නයි. එසේ කරන්නා වූ ඇයට, ගණයා සෙවීමේදී ද සීමා සම්මත කිරීමේදී ද ඥප්තියේදී ද දුක්කටාපත් වේ. කර්මවාචා දෙකකින් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. කර්මවාචාව අවසානයෙහි සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha evaṃ osāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, tikasaṅghādisesaṃ, adhammakamme tikadukkaṭaṃ, kārakasaṅghaṃ vā āpucchitvā, gaṇassa vā chandaṃ jānitvā, vatte vā vattantiṃ, asante kārakasaṅghe osārentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Dhammakammena ukkhittatā, aññatra anuññātakāraṇā [Pg.302] osāraṇanti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni saṅghabhedasikkhāpade vuttanayāneva, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය මුල් කරගෙන මෙසේ සංඝයා අතරට පිළිගැනීමේ කාරණයෙහි පනවන ලදී. මෙය තික-සංඝාදිසේස ඇවැතකි, අධර්ම කර්මයකදී තික-දුක්කටාපත් වේ. කර්මකාරක සංඝයාගෙන් විමසා හෝ ගණයාගේ කැමැත්ත දැන හෝ වත් පුරන්නියක හෝ කර්මකාරක සංඝයා නොමැති කල්හි පුනරුත්ථාපනය කරන්නියට ද, උම්මත්තිකāදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ධර්මානුකූල කර්මයකින් නෙරපන ලද තැනැත්තියක වීම, අනුදැන වදාරන ලද කරුණකින් තොරව සංඝයා අතරට පිළිගැනීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය සංඝභේද ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයටම වේ, මෙය ක්‍රියා-අක්‍රියා ශික්ෂාපදයකි.

Ukkhittakaosāraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උක්ඛිත්තක ඕසාරණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

5. Bhojanappaṭiggahaṇapaṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

5. පළමු භෝජන පටිග්ගහණ (ආහාර පිළිගැනීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame avassutāti chandarāgena tintā. Avassutassāti tādisasseva. Khādeyya vā bhuñjeyya vāti ettha paṭiggahaṇe thullaccayaṃ, ajjhohāre ajjhohāre saṅghādiseso.

පස්වන ශික්ෂාපදයෙහි ‘අවස්සුතා’ යනු ඡන්දරාගයෙන් තෙත් වූ (කෙලෙස් සහිත වූ) තැනැත්තියයි. ‘අවස්සුතස්ස’ යනු එවැනිම වූ (ඡන්දරාගයෙන් තෙත් වූ පුරුෂයෙකුගේ) යන්නයි. ‘ඛාදෙය්‍ය වා භුඤ්ජෙය්‍ය වා’ යන්නෙහි පිළිගැනීමේදී ථුල්ලච්චය ඇවැත් ද, ගිලින වාරයක් පාසා සංඝාදිසේස ඇවැත් ද වේ.

Sāvatthiyaṃ sundarīnandaṃ ārabbha avassutāya avassutassa hatthato āmisappaṭiggahaṇavatthusmiṃ paññattaṃ, ekatoavassute paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāre thullaccayaṃ, yakkhapetapaṇḍakatiracchānagatamanussaviggahānaṃ hatthato ubhatoavassutepi sati eseva nayo. Tattha pana ekatoavassute sati dukkaṭaṃ, sabbattha udakadantaponaggahaṇepi paribhogepi dukkaṭameva. Ubhosu anavassutesu, ‘‘anavassuto’’ti vā ñatvā gaṇhantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Udakadantaponato aññaṃ ajjhoharaṇīyaṃ, ubhatoavassutatā, sahatthā gahaṇaṃ, ajjhoharaṇanti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී සුන්දරීනන්දා භික්ෂුණිය මුල් කරගෙන ඡන්දරාගයෙන් තෙත් වූ භික්ෂුණියක විසින් ඡන්දරාගයෙන් තෙත් වූ පුරුෂයෙකුගේ අතින් ආමිසය (ආහාර) පිළිගැනීමේ කාරණයෙහි මෙය පනවන ලදී. එක් පාර්ශ්වයක් පමණක් කෙලෙස් සහිත වූ විට පිළිගැනීමේදී දුක්කටාපත් ද, ගිලින වාරයක් පාසා ථුල්ලච්චය ඇවැත් ද වේ. යක්ෂ, ප්‍රේත, පණ්ඩක, මිනිස් වෙස් ගත් තිරිසනුන්ගේ අතින් පිළිගැනීමේදී දෙපාර්ශ්වයම කෙලෙස් සහිත වූවද මෙම ක්‍රමයම වේ. එහිදී එක් පාර්ශ්වයක් පමණක් කෙලෙස් සහිත වූ විට දුක්කටාපත් වේ. ඒ සියලු තැන්හිදී පැන් සහ දැහැටි පිළිගැනීමේදී ද පරිභෝජනය කිරීමේදී ද දුක්කටාපත් ම වේ. දෙදෙනාම කෙලෙස් රහිත වූ විට හෝ ‘කෙලෙස් රහිත අයෙකි’ යි සිතා පිළිගන්නා භික්ෂුණියට ද, උම්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. පැන් සහ දැහැටි හැර වෙනත් ගිලිය යුතු දෙයක් වීම, දෙපාර්ශ්වයම කෙලෙස් සහිත වීම, ස්වහස්තයෙන් පිළිගැනීම, ගිලීම යන මේවා මෙහි අංග හතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු පාරාජිකාවට සමාන වේ.

Bhojanappaṭiggahaṇapaṭhamasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු භෝජන පටිග්ගහණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

6. Bhojanappaṭiggahaṇadutiyasikkhāpadavaṇṇanā

6. දෙවන භෝජන පටිග්ගහණ (ආහාර පිළිගැනීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe yato tvanti yasmā tvaṃ. Iṅghāti uyyojanatthe nipāto. Ayampīti yā evaṃ uyyojeti, sā evaṃ uyyojanena ca tena vacanena itarissā paṭiggahaṇena ca dukkaṭāni, ajjhohāragaṇanāya thullaccayāni ca āpajjitvā bhojanapariyosāne saṅghādisesaṃ āpajjati.

හයවන ශික්ෂාපදයෙහි ‘යතො ත්වං’ යනු යම් හෙයකින් ඔබ යන්නයි. ‘ඉංඝ’ යනු මෙහෙයවීම්/උනන්දු කිරීම් අර්ථයෙහි වැටෙන නිපාතයකි. ‘අයම්පි’ යනු යම් භික්ෂුණියක් මෙසේ මෙහෙයවයිද, ඇය එසේ මෙහෙයවීමෙන් ද, එම වචනයෙන් අනෙක් භික්ෂුණිය පිළිගැනීමෙන් ද දුක්කටාපත්වලට ද, ගිලින වාර ගණන අනුව ථුල්ලච්චය ඇවැත්වලට ද පැමිණ, ආහාර අනුභවය අවසානයෙහි සංඝාදිසේස ඇවැතට පැමිණේ.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha evaṃ uyyojanavatthusmiṃ paññattaṃ, sāṇattikameva, purisassa vā yakkhādīnaṃ vā hatthato udakadantaponappaṭiggahaṇuyyojane ca tesaṃ paribhoge ca dukkaṭaṃ, esa nayo yakkhādīnaṃ hatthato avasesaggahaṇatthaṃ uyyojane, tesaṃ gahaṇe, ajjhohāre ca. Bhojanapariyosāne pana thullaccayaṃ. ‘‘Anavassuto’’ti ñatvā [Pg.303] vā, ‘‘kupitā na paṭiggaṇhatī’’ti vā, ‘‘kulānuddayatāya na paṭiggaṇhatī’’ti vā uyyojentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Manussapurisatā, aññatra anuññātakāraṇā, ‘‘khādanīyaṃ bhojanīyaṃ gahetvā bhuñjā’’ti uyyojanā, tena vacanena gahetvā itarissā bhojanapariyosānanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී එක්තරා භික්ෂුණියක මුල් කරගෙන මෙසේ මෙහෙයවීමේ කාරණයෙහි පනවන ලදී. මෙය අණ කිරීමක් හා සමානම වේ. පුරුෂයෙකුගේ හෝ යක්ෂාදීන්ගේ අතින් පැන් සහ දැහැටි පිළිගැනීමට මෙහෙයවීමේදී ද, ඒවා පරිභෝජනය කිරීමේදී ද දුක්කටාපත් වේ. යක්ෂාදීන්ගේ අතින් ඉතිරි ආහාර පිළිගැනීමට මෙහෙයවීමේදී ද, ඒවා පිළිගැනීමේදී ද, ගිලීමේදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ආහාර අනුභවය අවසානයේදී ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. ‘කෙලෙස් රහිත අයෙකි’ යි සිතා හෝ ‘කිපී පිළිනොගනී’ යි සිතා හෝ ‘කුලයන් කෙရෙහි අනුකම්පාවෙන් පිළිනොගනී’ යි සිතා හෝ මෙහෙයවන්නියට ද, උම්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මනුෂ්‍ය පුරුෂයෙකු වීම, අනුදැන වදාරන ලද කරුණකින් තොරව ‘කෑ යුතු බිදිය යුතු දෑ ගෙන අනුභව කරන්න’ යැයි මෙහෙයවීම, එම වචනය අසා අනෙක් භික්ෂුණිය ආහාර ගෙන අනුභව කර අවසන් කිරීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදානයට (සොරකම් කිරීමට) සමාන වේ.

Bhojanappaṭiggahaṇadutiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවන භෝජන පටිග්ගහණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

7-8-9. Sañcarittādisikkhāpadavaṇṇanā

7-8-9. සංචරිත්තාදි ශික්ෂාපද වර්ණනාව (දූතකම් කිරීම් ආදී ශික්ෂාපද වර්ණනාව)

Sattamaaṭṭhamanavamasikkhāpadānaṃ sañcarittādittaye vuttanayeneva vinicchayo veditabbo.

හත්වන, අටවන සහ නවවන ශික්ෂාපදයන්ගෙන් යුත් සංචරිත්තාදි ත්‍රිවිධ ශික්ෂාපදයන්හි විනිශ්චය කලින් දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Sañcarittādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සංචරිත්තාදි ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

10. Sikkhaṃpaccācikkhaṇasikkhāpadavaṇṇanā

10. ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ (ශික්ෂා පච්චාචික්ඛන) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame kiṃnumāva samaṇiyoti kiṃnu imā eva samaṇiyo. Tāsāhanti tāsaṃ ahaṃ. Yāvatatiyakapadattho bhikkhupātimokkhavaṇṇanāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. nigamanavaṇṇanā), avasesavinicchayo ca tattheva saṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbo, idaṃ pana sāvatthiyaṃ caṇḍakāḷibhikkhuniṃ (pāci. 709) ārabbha ‘‘buddhaṃ paccācikkhāmī’’tiādivacanavatthusmiṃ paññattaṃ, evaṃ vacanameva cettha catūsu aṅgesu paṭhamaṃ aṅganti ayaṃ viseso, sesaṃ tādisamevāti.

දසවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'kiṃnumāva samaṇiyo' යන්නෙන් "මොවුහු ම මහණවරියෝ (භික්ෂුණීහු) වෙත්ද?" යන්නයි. 'tāsāhaṃ' යන්නෙහි "මම එම භික්ෂුණීන්ගේ" යන්න අර්ථයයි. තෙවැනි වර දක්වා වන පදයන්ගේ අර්ථය භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි (කංඛාවිතරණී අටුවාවෙහි) ද, ඉතිරි විනිශ්චය එහි ම සංඝභේද ශික්ෂාපද වර්ණනාවෙහි කියැවුණු ක්‍රමයෙන් ම දත යුතුය. මෙම ශික්ෂාපදය වනාහි සැවැත් නුවරදී චණ්ඩකාලී භික්ෂුණිය අරභයා, "මම බුදුන් ප්‍රතික්ෂේප කරමි" යනාදී වචන ප්‍රකාශ කිරීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන පනවන ලද්දකි. මෙහි කරුණු සතර අතුරින් මෙසේ පැවසීම ම පළමු කරුණ (අංගය) වන අතර, මෙය මෙහි ඇති විශේෂත්වයයි. සෙසු කරුණු එහි (සංඝභේද ශික්ෂාපදයෙහි) දැක්වූ පරිදි ම වේ.

Sikkhaṃpaccācikkhaṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සික්ඛාපච්චාචික්ඛණ (ශික්ෂා ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

11. Adhikaraṇakupitasikkhāpadavaṇṇanā

11. අධිකරණකුපිත ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Ekādasame kismiñcideva adhikaraṇeti catunnaṃ aññatarasmiṃ. Paccākatāti parājitā. Idampi sāvatthiyaṃ caṇḍakāḷiṃ ārabbha ‘‘chandagāminiyo ca bhikkhuniyo’’tiādivacanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesaṃ dasame vuttanayeneva veditabbanti.

එකොළොස්වැනි සික පදයෙහි 'kismiñcideva adhikaraṇe' යන්නෙන් සතර වැදෑරුම් අධිකරණයන්ගෙන් යම්කිසි එක් අධිකරණයක යන්නයි. 'paccākatā' යනු පරාජයට පත් වූ (ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද) යන්නයි. මෙම ශික්ෂාපදය ද සැවැත් නුවරදී චණ්ඩකාලී භික්ෂුණිය අරභයා, "භික්ෂුණීහු ඡන්දගාමී වෙති (කැමැත්තට බර වෙති)" යනාදී වචන ප්‍රකාශ කිරීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන පනවන ලද්දකි. සෙසු විස්තර දසවැනි ශික්ෂාපදයෙහි කියැවුණු ක්‍රමයෙන් ම දත යුතුය.

Adhikaraṇakupitasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අධිකරණකුපිත ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

12. Pāpasamācārapaṭhamasikkhāpadavaṇṇanā

12. පළමු පාපසමාචාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dvādasame [Pg.304] saṃsaṭṭhāti pabbajitānaṃ ananulomena gihīnaṃ koṭṭanapacanasāsanaharaṇādinā kāyikavācasikena missībhūtā. Pāpo kāyikavācasiko ācāro etāsanti pāpācārā. Pāpo kittisaddo etāsanti pāpasaddā. Pāpo ājīvasaṅkhāto siloko etāsanti pāpasilokā. Bhikkhunisaṅghassa vihesikāti aññamaññissā kamme kariyamāne paṭikkosanena vihesikā. Vajjappaṭicchādikāti khuddānukhuddakassa vajjassa paṭicchādikā.

දොළොස්වැනි සික පදයෙහි 'saṃsaṭṭhā' යනු පැවිද්දන්ට නොගැලපෙන අයුරින් වී කෙටීම්, පිසීම්, පණිවිඩ ගෙනයෑම් ආදී වූ කායික හා වාචසික ක්‍රියාවන්ගෙන් ගිහියන් සමඟ මිශ්‍ර වී (ළඟින් ඇසුරු කරමින්) හැසිරෙන බවයි. ඔවුන්ගේ කායික හා වාචසික හැසිරීම ලාමක (පාපී) බැවින් ඔවුහු 'පාපාචාරා' (ලාමක හැසිරීම් ඇත්තියෝ) නම් වෙති. ඔවුන්ගේ කීර්ති ඝෝෂාව ලාමක බැවින් ඔවුහු 'පාපසද්දා' (නරක ප්‍රසිද්ධියක් ඇත්තියෝ) නම් වෙති. ජීවිකාව යැයි කියන ලද ඔවුන්ගේ ප්‍රශංසාව (කීර්තිය) ලාමක බැවින් ඔවුහු 'පාපසිලෝකා' (නරක ජීවිකා ඇත්තියෝ) නම් වෙති. 'bhikkhunisaṅghassa vihesikā' යනු අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් එක් අයෙකුට කර්මයක් සිදු කරන කල්හි එයට විරුද්ධ වීමෙන් වෙහෙසන්නියෝ යන්නයි. 'vajjappaṭicchādikā' යනු කුඩා හා අනුකුඩා වැරදි වසන්නියෝ යන්නයි.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha saṃsaṭṭhavihāravatthusmiṃ paññattaṃ, sesametthāpi dasame vuttanayeneva veditabbaṃ, samanubhāsanakammakāle pana dvetisso ekato samanubhāsitabbāti.

මෙය සැවැත් නුවරදී බහුතරයක් භික්ෂුණීන් වහන්සේලා අරභයා, ගිහියන් සමඟ මිශ්‍ර වී වාසය කිරීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන පනවන ලද්දකි. මෙහි ද සෙසු විස්තර දසවැනි ශික්ෂාපදයෙහි කියැවුණු ක්‍රමයෙන් ම දත යුතුය. එහෙත්, සමනුභාෂණ කර්මය සිදු කරන අවස්ථාවෙහිදී දෙදෙනෙකු හෝ තිදෙනෙකු එක්ව සමනුභාෂණය (කර්ම වාක්‍ය මඟින් අවවාද කිරීම) කළ යුතුය.

Pāpasamācārapaṭhamasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු පාපසමාචාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

13. Pāpasamācāradutiyasikkhāpadavaṇṇanā

13. දෙවැනි පාපසමාචාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Terasame evaṃ vadeyyāti tā samanubhaṭṭhā bhikkhuniyo evaṃ vadeyya. Evācārāti evaṃācārā, yādiso tumhākaṃ ācāro, tādiso ācāroti attho, esa nayo sabbattha. Uññāyāti avaññāya nīcaṃ katvā jānanāya. Paribhavenāti ‘‘kiṃ imā karissantī’’ti evaṃ paribhavitvā jānanena. Akkhantiyāti asahanatāya, kodhenāti attho. Vebhassiyāti balavantassa bhāvena, attano balappakāsanena samutrāsenāti attho. Dubbalyāti tumhākaṃ dubbalabhāvena, sabbattha uññāya ca paribhavena cāti evaṃ samuccayattho daṭṭhabbo. Viviccathāti nānā hotha, ananulomikaṃ kāyikavācasikasaṃsaggaṃ pajahathāti attho.

දහතුන්වැනි සික පදයෙහි 'evaṃ vadeyya' යනු එම සමනුභාෂණය කරන ලද (අවවාද කරන ලද) භික්ෂුණීන්ට මෙසේ කියන්නේය යන්නයි. 'evācārā' යනු මෙවැනි හැසිරීම් ඇති යන්නයි, එනම් "ඔබ වහන්සේලාගේ හැසිරීම යම් බඳු ද, ඔවුන්ගේ හැසිරීම ද එබඳු ම ය" යන අර්ථයයි. මෙම ක්‍රමය සෑම තැනක දී ම (එවංසද්දා, එවංසිලෝකා ආදී තැන්හි) යෙදිය යුතුය. 'uññāya' යනු හෙළා දැකීමෙන් (අවඥාවෙන්), පහත් කොට සලකා දැනගැනීමෙනි. 'paribhavena' යනු "මොවුන් කුමක් කරන්නද?" යැයි මෙසේ පරිභව කොට (සුළු කොට තකා) සිතීමෙනි. 'akkhantiyā' යනු නොඉවසීමෙන්, එනම් ක්‍රෝධයෙන් යන අර්ථයයි. 'vebhassiyā' යනු බලවත් බව නිසා (මුරණ්ඩු බව නිසා), තමාගේ ශක්තිය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් සහ බිය වැද්දීමේ අදහසින් යුතුව යන්නයි. 'dubbalyā' යනු ඔබ වහන්සේලාගේ දුර්වල බව නිසාය. සෑම තැනක දී ම 'හෙළා දැකීමෙන් ද පරිභව කිරීමෙන් ද' යනාදී වශයෙන් සමුච්චය (එක් රැස් කිරීමේ) අර්ථය දත යුතුය. 'viviccatha' යනු වෙන් වන්න, භික්ෂුණීන්ට නොගැලපෙන කායික හා වාචසික සබඳතා දුරු කරන්න යන අර්ථයයි.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha ‘‘saṃsaṭṭhāva, ayye, tumhe viharatha, mā tumhe nānā viharitthā’’ti uyyojanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesametthāpi dasame vuttanayeneva veditabbanti.

මෙය සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය අරභයා, "ආර්යාවෙනි, ඔබ වහන්සේලා එක්ව ම වාසය කරන්න, වෙන් ව වාසය නොකරන්න" යැයි (නරක හැසිරීම් ඇති භික්ෂුණීන්ව) උනන්දු කරවීමේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන පනවන ලද්දකි. මෙහි ද සෙසු විස්තර දසවැනි ශික්ෂාපදයෙහි කියැවුණු ක්‍රමයෙන් ම දත යුතුය.

Pāpasamācāradutiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවැනි පාපසමාචාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

14. Saṅghabhedakādisikkhāpadavaṇṇanā

14. සංඝභේදකාදී ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Saṅghabhedādīsu [Pg.305] catūsu vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Kevalañhi bhikkhunī saṅghaṃ na bhindati, bhedāya pana parakkamati ceva anuvattati ca. Uddiṭṭhā kho ayyāyo sattarasa saṅghādisesā dhammāti bhikkhū ārabbha paññattā sādhāraṇā satta, asādhāraṇā dasāti evaṃ sattarasa. Ubhatosaṅghe pakkhamānattaṃ caritabbanti bhikkhuniyā hi āpattiṃ chādentiyāpi parivāso nāma natthi, chādanapaccayāpi na dukkaṭaṃ āpajjati, tasmā chādetvāpi achādetvāpi ekaṃ pakkhamānattameva caritabbaṃ. Taṃ bhikkhunīhi attano sīmaṃ sodhetvā vihārasīmāya vā, sodhetuṃ asakkontīhi khaṇḍasīmāya vā sabbantimena paricchedena catuvaggaṃ gaṇaṃ sannipātāpetvā dātabbaṃ. Sace ekā āpatti hoti, ekissā vasena, sace dve vā tisso vā sambahulā vā ekavatthukā vā nānāvatthukā vā, tāsaṃ tāsaṃ vasena bhikkhupātimokkhavaṇṇanāyaṃ vuttavatthugottanāmaāpattibhedesu yaṃ yaṃ icchati, taṃ taṃ ādāya yojanā kātabbā.

සංඝභේදය ආදී වූ සිව්වැදෑරුම් ශික්ෂාපදයන්හි විනිශ්චය (භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි) කලින් කියැවුණු ක්‍රමයෙන් ම දත යුතුය. සැබවින් ම, භික්ෂුණියක තනිව ම සංඝයා භේද (කඩ) නොකරයි. එහෙත්, සංඝභේදය සඳහා උත්සාහ කිරීමට ද, එයට අනුබල දීමට (පසුපස යාමට) ද ඇයට හැකිය. 'Uddiṭṭhā kho ayyāyo sattarasa saṅghādisesā dhammā' (ආර්යාවෙනි, සතළොස් සංඝාදිසේස ධර්මයන් උදෙසන ලද්දාහු ය) යන්නෙහි භික්ෂූන් අරභයා පනවන ලද (භික්ෂූන් හා) සාධාරණ ශික්ෂාපද හතක් ද, අසාධාරණ (භික්ෂුණීන්ට පමණක් සීමා වූ) ශික්ෂාපද දහයක් ද වශයෙන් සතළොසකි. 'Ubhatosaṅghe pakkhamānattaṃ caritabbaṃ' (උභතෝ සංඝයා කෙරෙහි අඩමසක මානත් පිරිය යුතුය) යන්නෙහි භික්ෂුණියකට ඇවත වසා තැබුව ද පරිවාසය නමින් ක්‍රියාවක් නැත. වසා තැබීම හේතුවෙන් ඇයට දුක්කට ඇවතක් ද සිදු නොවේ. එබැවින්, ඇවැත වසා තැබුව ද වසා නොතැබුව ද එක් අඩමසක (පක්ඛ) මානත ම පිරිය යුතුය. එය භික්ෂුණීන් විසින් තමන්ගේ සීමාව පිරිසිදු කොට විහාර සීමාවෙහි හෝ සීමාව පිරිසිදු කිරීමට නොහැකි නම් ඛණ්ඩ සීමාවෙහි හෝ අවම වශයෙන් සිව්නමකගෙන් යුත් භික්ෂුණී ගණයක් රැස් කරවා දිය යුතුය. ඉදින් එක් ඇවැතක් වේ නම් එම එක් ඇවැතට අනුව ද, ඉදින් දෙකක් හෝ තුනක් හෝ බොහෝ ඇවැත් හෝ එක් වස්තුවක් (කරුණක්) මුල් කරගත් හෝ විවිධ වස්තූන් මුල් කරගත් ඇවැත් වේ නම්, ඒ ඒ ඇවැත්වලට අනුව භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි කියැවුණු වස්තු, ගෝත්‍ර, නාම, ඇවැත් ප්‍රභේද අතුරින් තමා කැමති යමක් වේ ද, එය තෝරාගෙන කර්ම වාක්‍යයෙහි යෙදිය යුතුය.

Tatridaṃ paṭhamāpattivasena mukhamattanidassanaṃ – tāya āpannāya bhikkhuniyā bhikkhunisaṅghaṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhunīnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā evamassavacanīyo ‘‘ahaṃ, ayye, ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ ussayavādaṃ, sāhaṃ, ayye, saṅghaṃ ekissā āpattiyā ussayavādāya pakkhamānattaṃ yācāmī’’ti, evaṃ tikkhattuṃ yācāpetvā byattāya bhikkhuniyā paṭibalāya saṅgho ñāpetabbo –

එහි පළමු ඇවැතට අනුව උදාහරණයක් පමණක් දැක්වීම මෙසේ ය – ඇවැතට පත් එම භික්ෂුණිය භික්ෂුණී සංඝයා වෙත පැමිණ, උතුරු සළුව ඒකාංශ කොට (එක් උරහිසක් වැසෙන සේ පොරවා), වැඩිහිටි භික්ෂුණීන් වහන්සේලාගේ පාද වැඳ, උක්කුටිකයෙන් (දණ නමා) හිඳගෙන, දොහොත් මුදුන් දී මෙසේ පැවසිය යුතුය: "ආර්යාවෙනි, මම 'උස්සයවාද' නම් වූ එක් ඇවැතකට පත් වීමි. ආර්යාවෙනි, මම එම එක් උස්සයවාද ඇවැත වෙනුවෙන් සංඝයාගෙන් අඩමසක (පක්ඛ) මානත අයදිමි." මෙසේ තුන් වරක් අයැදවීමෙන් පසු, ව්‍යක්ත වූ ද ප්‍රතිබල සම්පන්න වූ ද භික්ෂුණියක විසින් සංඝයාට මෙසේ දැන්විය යුතුය:

‘‘Suṇātu me, ayye, saṅgho, ayaṃ itthannāmā bhikkhunī ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ ussayavādaṃ, sā saṅghaṃ ekissā āpattiyā ussayavādāya pakkhamānattaṃ yācati, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho itthannāmāya bhikkhuniyā ekissā āpattiyā ussayavādāya pakkhamānattaṃ dadeyya, esā ñatti.

"ආර්යාවෙනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. මේ අසවල් නම් භික්ෂුණිය 'උස්සයවාද' නම් වූ එක් ඇවැතකට පත් වූවාය. ඇය එම එක් උස්සයවාද ඇවැත වෙනුවෙන් සංඝයාගෙන් අඩමසක (පක්ඛ) මානත අයදියි. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කල් පැමිණියේ නම්, සංඝයා විසින් අසවල් නම් භික්ෂුණියට එම එක් උස්සයවාද ඇවැත වෙනුවෙන් අඩමසක මානත දෙනු ලැබේවා. මෙය ඥප්තියයි (නිවේදනයයි)."

‘‘Suṇātu me, ayye, saṅgho, ayaṃ itthannāmā bhikkhunī…pe… dutiyampi…pe… tatiyampi etamatthaṃ vadāmi, suṇātu me, ayye, saṅgho…pe… sā bhāseyya. Dinnaṃ saṅghena itthannāmāya bhikkhuniyā ekissā āpattiyā [Pg.306] ussayavādāya pakkhamānattaṃ. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti.

"ආර්යාවෙනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. මේ අසවල් නම් භික්ෂුණිය... (පෙ)... දෙවැනි වරටත්... (පෙ)... තෙවැනි වරටත් මම මේ කරුණ පවසමි, සංඝයා වහන්සේ අසත්වා... (පෙ)... (මෙසේ කර්ම වාක්‍යය) ඇය විසින් කියවිය යුතුය. 'සංඝයා විසින් අසවල් නම් භික්ෂුණියට එම එක් උස්සයවාද ඇවැත වෙනුවෙන් අඩමසක මානත දෙන ලදී. මෙය සංඝයාට රුචි වන්නේය (එකඟ වන්නේය), එබැවින් නිශ්ශබ්ද වන්නාහ. මේ අයුරින් මම මෙය දරමි (සලකමි)'" යන්නයි.

Kammavācāpariyosāne ‘‘vattaṃ samādiyāmi, mānattaṃ samādiyāmī’’ti samādiyitvā saṅghassa ārocetvā nikkhittavattena tāva vasitukāmāya tattheva saṅghamajjhe vā pakkantāsu bhikkhunīsu ekabhikkhuniyā vā dutiyikāya vā santike ‘‘vattaṃ nikkhipāmi, mānattaṃ nikkhipāmī’’ti nikkhipitabbaṃ. Aññissā pana āgantukāya santike ārocetvā nikkhipitabbaṃ, nikkhittakālato paṭṭhāya pakatattaṭṭhāne tiṭṭhati, tato purearuṇeyeva catūhi bhikkhunīhi taṃ bhikkhuniṃ gahetvā gāmūpacārato ca bhikkhūnaṃ vihārūpacārato ca dve leḍḍupāte atikkamitvā mahāmaggā okkamma gumbavatiādīhi paṭicchanne okāse nisīditabbaṃ. Catūhi bhikkhūhipi tattha gantabbaṃ, gantvā bhikkhunīnaṃ avidūre visuṃ nisīditabbaṃ. Atha tāya bhikkhuniyā vuttanayeneva vattaṃ samādiyitvā bhikkhunisaṅghassa tāva evaṃ ārocetabbaṃ –

කම්මවාචාව කෙළවරෙහි “මම වතාවත් සමාදන් වෙමි, මානත් සමාදන් වෙමි” යි සමාදන් වී සංඝයාට දන්වා, තාවකාලිකව වත් තබා (අත්හළ වත් ඇතිව) වාසය කරනු කැමති භික්ෂුණිය විසින්, එතැනම සංඝයා මැද හෝ භික්ෂුණීන් නික්ම ගිය කල්හි තමන්ට සහකාරියක නොවන එක් භික්ෂුණියකගේ සමීපයෙහි “මම වත තබමි, මානත තබමි” යි වත් තැබිය යුතුය. අන්‍ය වූ ආගන්තුක භික්ෂුණියකගේ සමීපයෙහි ද දන්වා වත් තැබිය යුතුය. වත් තැබූ මොහොතේ පටන් ඇය ප්‍රකෘතිමත් භික්ෂුණියකගේ තත්ත්වයෙහි පිහිටයි. ඉන්පසු අරුණෝදයට පෙරම භික්ෂුණීන් සතර නමක් විසින් ඒ භික්ෂුණිය කැඳවාගෙන ගොස්, ගම් උපචාරයෙන් සහ භික්ෂූන්ගේ විහාර උපචාරයෙන් කැට දෙකක් ගසන පමණ දුරක් ඉක්මවා, මහා මාර්ගයෙන් ඉවතට හැරී පඳුරු ආදියෙන් වැසුණු සැඟවුණු ස්ථානයක හිඳගත යුතුය. භික්ෂූන් සතර නමක විසින් ද එහි ගොස් භික්ෂුණීන්ට නොදුරින් වෙන්ව හිඳගත යුතුය. ඉන්පසු ඒ භික්ෂුණිය විසින් කලින් කී ක්‍රමයටම වත් සමාදන් වී, පළමුව භික්ෂුණී සංඝයාට මෙසේ සැලකළ යුතුය:

‘‘Ahaṃ, ayye, ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ ussayavādaṃ, sāhaṃ saṅghaṃ ekissā āpattiyā ussayavādāya pakkhamānattaṃ yāciṃ, tassā me saṅgho ekissā āpattiyā ussayavādāya pakkhamānattaṃ adāsi, sāhaṃ mānattaṃ carāmi, vedayāmahaṃ, ayye, ‘vedayatī’ti maṃ saṅgho dhāretū’’ti.

“ආර්යාවෙනි, මම උස්සයවාද නම් වූ එක් ඇවතකට පැමිණියෙමි. ඒ මම එම එක් උස්සයවාද ඇවත වෙනුවෙන් සංඝයාගෙන් පක්ෂ මානතක් යැදීමි. සංඝයා වහන්සේ ඒ මට එම එක් උස්සයවාද ඇවත වෙනුවෙන් පක්ෂ මානතක් දුන්හ. ඒ මම මානත් පුරමි. ආර්යාවෙනි, මම (මානත් පුරන බව) දන්වමි. සංඝයා වහන්සේ මම මානත් පුරන බව මතක තබා ගනිත්වා” යනුයි.

Tato bhikkhusaṅghassa santikaṃ gantvā evaṃ ārocetabbaṃ ‘‘ahaṃ, ayyā, ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ…pe… vedayāmahaṃ, ayyā, ‘vedayatī’ti maṃ saṅgho dhāretū’’ti. Ārocetvā bhikkhunisaṅghasseva santike nisīditabbaṃ, tato paṭṭhāya bhikkhūsu vā, dutiyikaṃ ṭhapetvā bhikkhunīsu vā pakkantāsupi ubhatosaṅghe mānattaṃ ciṇṇameva hoti. Yāva aruṇaṃ na uṭṭhahati, tāva yaṃ paṭhamaṃ passati bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā, tassā ārocetabbaṃ. Uṭṭhite aruṇe vattaṃ nikkhipitvā upassayaṃ gantabbaṃ, evaṃ pañcadasa aruṇā gahetabbā.

ඉන්පසු භික්ෂු සංඝයා වෙත ගොස්, “ස්වාමීනි, මම එක් ඇවතකට පැමිණියෙමි...පෙ... ස්වාමීනි, මම දන්වමි. සංඝයා වහන්සේ මම මානත් පුරන බව මතක තබා ගනිත්වා” යි මෙසේ සැලකළ යුතුය. එසේ දන්වා භික්ෂුණී සංඝයා සමීපයෙහිම හිඳගත යුතුය. එතැන් පටන් භික්ෂූන් වහන්සේලා නික්ම ගියත්, නැතහොත් සහකාරියක ඉතිරි කොට භික්ෂුණීන් නික්ම ගියත්, උභතෝ සංඝයා කෙරෙහි මානත් පිරීම සම්පූර්ණ වූවක්ම වෙයි. අරුණෝදය උදා වන තුරු, තමන්ට පළමුවෙන්ම මුණගැසෙන යම් භික්ෂුවකට හෝ භික්ෂුණියකට ඒ බව සැලකළ යුතුය. අරුණ නැගුණු පසු වත් තබා භික්ෂුණී ආරාමයට යා යුතුය. මේ ආකාරයෙන් අරුණෝද පහළොවක් සම්පූර්ණ කළ යුතුය.

Anikkhittavattāya pana āgantukesu asati catunnaṃ bhikkhūnañca bhikkhunīnañca devasikaṃ ārocetvā, āgantukesu sati sabbesampi āgantukānaṃ ārocentiyā [Pg.307] pañcadasa divasāni pārivāsikakkhandhake (cūḷava. 75 ādayo) vuttanayeneva sammā vattitabbanti ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 75 ādayo) vutto, ciṇṇamānattāya bhikkhuniyāti yadā evaṃ ciṇṇamānattā bhikkhunī hoti, athassā yattha siyā vīsatigaṇo bhikkhunisaṅghoti vuttanayeneva abbhānakammaṃ kātabbaṃ, sesaṃ uttānamevāti.

වත් නොතැබූ භික්ෂුණිය විසින් නම්, ආගන්තුක භික්ෂු භික්ෂුණීන් නොමැති කල්හි, දිනපතා භික්ෂූන් සතර නමකට සහ භික්ෂුණීන් සතර නමකට දන්වා, ආගන්තුකයන් සිටී නම් සියලුම ආගන්තුකයන්ට ද දන්වමින් දින පහළොවක් මුළුල්ලෙහි පාරිවාසිකක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ ක්‍රමයටම මැනවින් වත් පිළිවෙත් පිරිය යුතුය. මෙහි සංක්ෂිප්තය මෙයයි. විස්තරය සමන්තපාසාදිකාවෙහි දක්වා ඇත. “මානත් පුරා නිම කළ භික්ෂුණියට” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ යම් කලෙක මෙසේ මානත් පුරා නිම කළ භික්ෂුණියක වෙයිද, එකල්හි ඇයට “විසි නමකගෙන් යුතු භික්ෂුණී සංඝයෙක් යම් තැනක වෙත්ද” යනාදී වශයෙන් වදාළ ක්‍රමයටම අබ්භාන කර්මය කළ යුතුය. ඉතිරි කොටස ඉතා පැහැදිලිය.

Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

කංඛාවිතරණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි

Bhikkhunipātimokkhe

භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි

Saṅghādisesavaṇṇanā niṭṭhitā.

සංඝාදිසේස වර්ණනාව අවසන් විය.

Nissaggiyakaṇḍo

නිසග්ගිය කාණ්ඩය

1. Pattasannicayasikkhāpadavaṇṇanā

1. පත්තසන්නිචය ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Nissaggiyesu [Pg.308] ādivaggassa tāva paṭhame pattasannicayaṃ kareyyāti pattasannidhiṃ kareyya, ekāhaṃ anadhiṭṭhahitvā vā avikappetvā vā adhiṭṭhānupagaṃ pattaṃ ṭhapeyyāti attho.

නිසඟි ඇවැත් අතුරෙන් පළමු වර්ගයාගේ පළමු ශික්ෂාපදයෙහි “පාත්‍ර රැස්කිරීම කරන්නේය” යන්නෙහි අර්ථය නම්, පාත්‍ර රැස්කර තබා ගැනීමයි. එනම්, එක් දිනක් වුවද අධිෂ්ඨාන නොකොට හෝ විකප්පනය නොකොට අධිෂ්ඨාන කිරීමට සුදුසු පාත්‍රයක් ළඟ තබා ගැනීමයි.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha pattasannicayavatthusmiṃ paññattaṃ, sesakathāmaggo bhikkhupātimokkhavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbo, tatra hi dasāhātikkame āpatti, idha ekāhātikkameti ettakameva tassa ca imassa ca nānākaraṇaṃ, sesaṃ tādisamevāti.

සැවැත්නුවරදී ෂඩ්වර්ගික භික්ෂුණීන් අරභයා, පාත්‍ර රැස්කිරීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදි. ඉතිරි කථා මාර්ගය භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි වදාළ ක්‍රමයටම දත යුතුය. එහි දින දහයක් ඉක්මවීමෙන් ඇවත සිදුවන අතර, මෙහි එක් දිනක් ඉක්මවීමෙන් ඇවත සිදු වේ. ඒ ශික්ෂාපදය හා මේ ශික්ෂාපදය අතර ඇති වෙනස මෙපමණක්මය. ඉතිරි සියල්ල ඊට සමානමය.

Pattasannicayasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පත්තසන්නිචය ශික්ෂාපද වර්ණනාව අවසන් විය.

2. Akālacīvarasikkhāpadavaṇṇanā

2. අකාලචීවර ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye akālacīvaranti atthate kathine kathinamāsehi, anatthate cīvaramāsato aññasmiṃ kāle uppannaṃ, yaṃ vā pana kālepi ādissa dinnaṃ. Ādissa dinnaṃ nāma ‘‘sampattā bhājentū’’ti vatvā vā, ‘‘idaṃ gaṇassa, idaṃ tumhākaṃ dammī’’ti vatvā vā, dātukāmatāya pādamūle ṭhapetvā vā dinnaṃ. Iccetaṃ akālacīvaraṃ ‘‘kālacīvara’’nti adhiṭṭhahitvā bhājāpentiyā payoge dukkaṭaṃ, yaṃ attanā laddhaṃ, taṃ nissaggiyaṃ hoti. Nissaṭṭhaṃ paṭilabhitvāpi yathādāneyeva upanetabbaṃ, aññasmimpi evarūpe sikkhāpade eseva nayo.

දෙවැනි ශික්ෂාපදයෙහි “අකාල චීවරය” නම්, කඨිනය අතුරන ලද්දේ නම් කඨින මාසයන්ගෙන් බාහිර වූ, කඨිනය නොඅතුරන ලද්දේ නම් චීවර (සිවුරු) මාසයෙන් බාහිර වූ කාලයක උපන් සිවුරයි. නැතහොත් සිවුරු කාලයෙහි වුවද යම් පිරිසක් හෝ පුද්ගලයෙකු උදෙසා පූජා කරන ලද්දකි. “උදෙසා පූජා කරන ලද්දක්” නම්, “පැමිණි භික්ෂුණීන් බෙදාගනිත්වා” යි පවසා හෝ, “මෙය ගණයාටය, මෙය ඔබට දෙමි” යි පවසා හෝ, දීමේ කැමැත්තෙන් පාමුල තබා පූජා කරන ලද සිවුරයි. මෙබඳු වූ අකාල සිවුර “කාල සිවුරක්” යැයි අධිෂ්ඨාන කොට බෙදවන්නී නම්, ඇගේ එම ක්‍රියාව නිසා දුක්කටාපත් වේ. තමන් විසින් යමක් ලබන ලද්දේ ද, එය නිසඟි වේ. අත්හළ සිවුර නැවත ලැබුණු විට ද, එය මුලින් දීමට අදහස් කළ පරිදිම එම ස්ථානයටම පැමිණවිය යුතුය. මෙබඳු වූ වෙනත් ශික්ෂාපදයන්හි ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha akālacīvaraṃ ‘‘kālacīvara’’nti adhiṭṭhahitvā bhājanavatthusmiṃ paññattaṃ, akālacīvare vematikāya, kālacīvare akālacīvarasaññāya ceva vematikāya ca dukkaṭaṃ. Ubhosu kālacīvarasaññāya, ummattikādīnañca anāpatti. Akālacīvaratā, tathāsaññitā, ‘‘kālacīvara’’nti adhiṭṭhāya lesena bhājāpanaṃ, paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය අරභයා, අකාල සිවුර “කාල සිවුරක්” යැයි අධිෂ්ඨාන කොට බෙදවීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදි. අකාල සිවුරෙහි සැක ඇතිව බෙදවන්නීට ද, කාල සිවුරෙහි අකාල සිවුරක් යන හැඟීමෙන් (සංඥාවෙන්) යුතුව බෙදවන්නීට ද, සැක ඇතිව බෙදවන්නීට ද දුක්කටාපත් වේ. සිවුරු වර්ග දෙකෙහිම “කාල සිවුරුය” යන හැඟීම ඇති තැනැත්තියට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. අකාල සිවුරක් වීම, එබඳු වූ හැඟීම ඇති බව, “කාල සිවුරක්” යැයි අධිෂ්ඨාන කොට කිසියම් උපක්‍රමයෙන් බෙදවීම සහ එය ලැබීම යන මේවා මෙහි අංග සතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Akālacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අකාලචීවර ශික්ෂාපද වර්ණනාව අවසන් විය.

3. Cīvaraparivattanasikkhāpadavaṇṇanā

3. චීවරපරිවත්තන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye [Pg.309] handāti gaṇha. Acchindeyyāti sayaṃ acchindantiyā bandhitvā ṭhapitesu bahūsupi ekāpatti, itaresu vatthugaṇanāya āpattiyo. Acchindāpane pana ekāya āṇattiyā bahūsu acchinnesupi ekāvāpatti.

තුන්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි “හන්ද” යන්නෙහි තේරුම “ගන්න” යන්නයි. “පැහැර ගන්නේය” යනු තමන්ම සිවුරු පැහැර ගැනීමයි. පොදි බැඳ තබන ලද බොහෝ සිවුරු පැහැර ගත්ත ද සිදුවන්නේ එක් ඇවතක් පමණි. අන්‍ය වූ සිවුරුවලදී වස්තු ප්‍රමාණය අනුව ඇවැත් සිදු වේ. පැහැර ගැනීමට අණ කිරීමේදී නම්, එක් අණ කිරීමකින් බොහෝ සිවුරු පැහැර ගත්ත ද සිදුවන්නේ එක් ඇවතක් පමණි.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha cīvaraṃ parivattetvā acchindanavatthusmiṃ paññattaṃ, sāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, aññasmiṃ parikkhāre tikadukkaṭaṃ, anupasampannāya cīvarepi tikadukkaṭameva. Yā pana tāya vā diyyamānaṃ, tassā vā vissāsaṃ gaṇhāti, tassā, ummattikādīnañca anāpatti. Upasampannatā, parivattitacīvarassa vikappanupagatā, sakasaññāya acchindanaṃ vā acchindāpanaṃ vāti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය අරභයා, සිවුරු මාරු කොට පසුව පැහැර ගැනීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදි. මෙය අණ කිරීමෙන් ද ඇවැත් සිදුවන ශික්ෂාපදයක් වන අතර, තික පාචිත්තියකි. සිවුරු හැර වෙනත් පිරිකරවලදී තික දුක්කටාපත් වේ. නොඋපසම්පන්න තැනැත්තියකගේ සිවුරකදී ද තික දුක්කටාපත් වේ. යම් භික්ෂුණියක් විසින්, ඇය කැමැත්තෙන් දෙන ලද සිවුරක් ගනී නම්, හෝ ඇය කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය නිසා ගනී නම්, ඇයට ද උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. උපසම්පන්න භික්ෂුණියක වීම, මාරු කළ සිවුර විකප්පනයට සුදුසු එකක් වීම, තමාගේ නොවන බව දැන දැනම පැහැර ගැනීම හෝ පැහැර ගැනීමට අණ කිරීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙහිදී දුක්ඛ වේදනාවක් ඇති වේ.

Cīvaraparivattanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

චීවරපරිවත්තන ශික්ෂාපද වර්ණනාව අවසන් විය.

4. Aññaviññāpanasikkhāpadavaṇṇanā

4. අඤ්ඤවිඤ්ඤාපන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe viññāpetvāti jānāpetvā, ‘‘idaṃ nāma āharā’’ti yācitvā vā. Aññaṃ viññāpeyyāti yaṃ pubbe ‘‘kinte, ayye, aphāsu, kiṃ āhariyatū’’ti vuttāya viññāpitaṃ, taṃ paṭikkhipitvā tañceva aññañca gahetukāmā tato aññaṃ viññāpeyya, tassā viññattiyā dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti.

සිව්වන සිකපදයෙහි 'ඉල්ලා සිටීම' යනු දන්වා සිටීම හෝ 'මෙනම් වස්තුවක් රැගෙන එන්න' යැයි අයැදීමයි. 'වෙනත් දෙයක් ඉල්ලා සිටින්නේ නම්' යනු, පෙර දී 'ආර්යාවනි, ඔබට ඇති අපහසුව කුමක්ද? කුමක් රැගෙන ආ යුතුද?' යැයි විමසූ කල්හි යම් වස්තුවක් ඉල්ලා සිටියේද, එය ප්‍රතික්ෂේප කොට, එයම හෝ වෙනත් දෙයක් ලබාගැනීමේ කැමැත්තෙන් එයට වඩා වෙනස් දෙයක් ඉල්ලා සිටීමයි. ඇයගේ එම ඉල්ලීම නිසා දුක්කටාපත්ති ද, ලැබුණු කල්හි නිසඟි පාචිත්තිය ද වෙයි.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha aññaṃ viññāpetvā aññaṃ viññāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, anaññe dvikadukkaṭaṃ. Anaññe anaññasaññāya pana, tasmiṃ appahonte puna taññeva, aññenapi atthe sati tena saddhiṃ aññañca, yañca viññattaṃ, tato ce aññaṃ samagghataraṃ hoti, imaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā suddhaṃ aññameva ca viññāpentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Lesena gahetukāmatā, aññassa viññāpanaṃ, paṭilābhoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni sañcarittasadisānīti.

සැවැත්නුවර දී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය අරභයා, වෙනත් දෙයක් ඉල්ලා සිටීමේ කරුණ මුල්කොටගෙන මෙය පනවන ලදී. මෙහි දී තිකපාචිත්තියක් ද, වෙනත් දෙයක් නොවන කල්හි ද්විකදුක්කටයක් ද වෙයි. කෙසේ වෙතත්, වෙනත් දෙයක් නොවන කල්හි වෙනත් දෙයක් නොවේය යන සංඥාවෙන් යුතුව ඉල්ලන්නීට ද, එම වස්තුව ප්‍රමාණවත් නොවන කල්හි නැවත එයම ඉල්ලන්නීට ද, වෙනත් දෙයකින් ද ප්‍රයෝජනයක් ඇති කල්හි එය ද සමඟ වෙනත් දෙයක් ද ඉල්ලන්නීට ද, යම් වස්තුවක් ඉල්ලා සිටියේ ද, එයට වඩා වෙනත් වස්තුවක් ලාභදායී වන කල්හි, එම ආනිසංසය පෙන්වා දී වෙනත් දෙයක්ම පමණක් ඉල්ලා සිටින්නීට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. උපායෙන් ලබාගැනීමේ කැමැත්ත, වෙනත් දෙයක් ඉල්ලා සිටීම සහ ලැබීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය සංචරිත්ත සිකපදයට සමාන වේ.

Aññaviññāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

වෙනත් දෙයක් ඉල්ලා සිටීමේ සිකපද වර්ණනාව නිමා විය.

5. Aññacetāpanasikkhāpadavaṇṇanā

5. වෙනත් දෙයක් මාරු කරවා ගැනීමේ සිකපද වර්ණනාව

Pañcame [Pg.310] aññaṃ cetāpetvāti attano kappiyabhaṇḍena ‘‘idaṃ nāma āharā’’ti aññaṃ parivattāpetvā. Aññaṃ cetāpeyyāti ‘‘evaṃ me idaṃ datvā aññampi āharissatī’’ti maññamānā ‘‘na me iminā attho, idaṃ nāma me āharā’’ti tato aññaṃ cetāpeyya. Tassā cetāpanappayoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena tena vā aññena vā mūlena āhaṭaṃ nissaggiyaṃ hoti, sesaṃ catutthasadisamevāti.

පස්වන සිකපදයෙහි 'වෙනත් දෙයක් මාරු කරවාගෙන' යනු තමාගේ කැපවූ බඩුබාහිරාදියෙන් 'මෙනම් දෙයක් රැගෙන එන්න' යැයි කියා වෙනත් දෙයක් මාරු කරවා ගැනීමයි. 'වෙනත් දෙයක් මාරු කරවා ගන්නේ නම්' යනු, 'මෙලෙස මට මෙය ලබා දී වෙනත් දෙයක් ද රැගෙන එනු ඇතැ'යි සිතමින් 'මට මෙයින් ප්‍රයෝජනයක් නැත, මෙනම් වස්තුවක් මට රැගෙන එන්න' යැයි පවසමින්, මුලින් මාරු කිරීමට නියම කළ දෙයට වඩා වෙනත් දෙයක් මාරු කරවා ගැනීමයි. ඇයගේ එම මාරු කරවා ගැනීමේ ප්‍රයෝගයේ දී දුක්කටාපත්ති ද, ලැබුණු කල්හි එම කැප භාණ්ඩයෙන් හෝ වෙනත් මිලකින් හෝ රැගෙන එන ලද වස්තුව නිසඟි ද වෙයි. ඉතිරි කොටස සිව්වන සිකපදයට සමානමය.

Aññacetāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

වෙනත් දෙයක් මාරු කරවා ගැනීමේ සිකපද වර්ණනාව නිමා විය.

6. Paṭhamasaṅghikacetāpanasikkhāpadavaṇṇanā

6. පළමු සංඝික වස්තු මාරු කරවා ගැනීමේ සිකපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe aññadatthikenāti aññassatthāya dinnena. Aññuddisikenāti aññaṃ uddisitvā dinnena. Saṅghikenāti saṅghassa pariccattena. Parikkhārenāti kappiyabhaṇḍena. Aññaṃ cetāpeyyāti ‘‘idaṃ nāma paribhuñjeyyāthā’’ti yaṃ uddisitvā niyametvā yo parikkhāro dinno, tato aññaṃ parivattāpeyya, tassā payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ.

හයවන සිකපදයෙහි 'වෙනත් ප්‍රයෝජනයක් සඳහා දෙන ලද්දකින්' යනු වෙනත් දෙයක ප්‍රයෝජනය උදෙසා දෙන ලද වස්තුවෙනි. 'වෙනත් දෙයක් අරමුණු කොට දෙන ලද්දකින්' යනු වෙනත් දෙයක් නියම කොට දෙන ලද්දෙනි. 'සංඝික වූ' යනු සංඝයා විෂයෙහි පූජා කරන ලද යන්නයි. 'පිරිකරෙන්' යනු කැප වූ බඩුබාහිරාදියෙනි. 'වෙනත් දෙයක් මාරු කරවා ගන්නේ නම්' යනු, 'මෙන්න මේ වස්තුව පරිභෝජනය කරත්වා' යැයි යමක් නියම කොට යම් පිරිකරක් පූජා කරන ලද්දේ ද, එයින් වෙනත් දෙයක් මාරු කරවා ගැනීමයි. ඇයගේ එම ප්‍රයෝගයේ දී දුක්කටාපත්ති ද, ලැබුණු කල්හි නිසඟි ද වෙයි.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha tādisena parikkhārena aññaṃ cetāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, anaññadatthike dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana anaññadatthikasaññāya, sesakaṃ upanentiyā, ‘‘tumhehi etadatthāya dinno, amhākañca iminā nāma attho’’ti sāmike apaloketvā upanentiyā, yadā bhikkhuniyo vihārampi chaḍḍetvā pakkamanti, evarūpāsu āpadāsu upanentīnaṃ, ummattikādīnañca anāpatti. Sesaṃ catutthasadisamevāti.

සැවැත්නුවර දී බොහෝ මෙහෙණින් අරභයා, එවැනි පිරිකරකින් වෙනත් දෙයක් මාරු කරවා ගැනීමේ කරුණ මුල්කොටගෙන මෙය පනවන ලදී. මෙහි දී තිකපාචිත්තියක් ද, වෙනත් ප්‍රයෝජනයක් සඳහා නොවන වස්තුවක දී ද්විකදුක්කටයක් ද වෙයි. කෙසේ වෙතත්, එහි වෙනත් ප්‍රයෝජනයක් සඳහා නොවේය යන සංඥාව ඇති කල්හි ද, ඉතිරි කොටස ප්‍රයෝජනයට ගන්නීට ද, 'ඔබලා විසින් මෙය මේ සඳහා පූජා කරන ලදී, අපට ද මෙනම් දෙයකින් ප්‍රයෝජනයක් ඇතැ'යි දායකයන්ගෙන් විමසා ප්‍රයෝජනයට ගන්නීට ද, යම් කලෙක මෙහෙණින් වහන්සේලා විහාරය පවා අත්හැර පලා යත් ද, මෙවැනි ආපදා ඇති කල්හි ප්‍රයෝජනයට ගන්නීට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ඉතිරි කොටස සිව්වන සිකපදයට සමානමය.

Paṭhamasaṅghikacetāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු සංඝික වස්තු මාරු කරවා ගැනීමේ සිකපද වර්ණනාව නිමා විය.

7. Dutiyasaṅghikacetāpanasikkhāpadavaṇṇanā

7. දෙවන සංඝික වස්තු මාරු කරවා ගැනීමේ සිකපද වර්ණනාව

Sattame saññācikenāti sayaṃ yācitakenāpi. Etadevettha nānākaraṇaṃ, sesaṃ chaṭṭhasadisamevāti.

හත්වන සිකපදයෙහි 'තමා විසින්ම ඉල්ලා ගන්නා ලද' යනු තමා විසින්ම ඉල්ලා ගන්නා ලද පිරිකරෙන් ද යන්නයි. මෙහි ඇති එකම වෙනස මෙය වන අතර, ඉතිරි කොටස හයවන සිකපදයට සමානමය.

Dutiyasaṅghikacetāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවන සංඝික වස්තු මාරු කරවා ගැනීමේ සිකපද වර්ණනාව නිමා විය.

8. Paṭhamagaṇikacetāpanasikkhāpadavaṇṇanā

8. පළමු ගණික වස්තු මාරු කරවා ගැනීමේ සිකපද වර්ණනාව

Aṭṭhame [Pg.311] mahājanikenāti gaṇassa pariccattena, idamettha chaṭṭhato nānākaraṇaṃ.

අටවන සිකපදයෙහි 'මහාජනික' යනු මෙහෙණි සමූහයාට පූජා කරන ලද පිරිකරෙනි. මෙහි හයවන සිකපදයෙන් ඇති වෙනස මෙයයි.

Paṭhamagaṇikacetāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු ගණික වස්තු මාරු කරවා ගැනීමේ සිකපද වර්ණනාව නිමා විය.

9. Dutiyagaṇikacetāpanasikkhāpadavaṇṇanā

9. දෙවන ගණික වස්තු මාරු කරවා ගැනීමේ සිකපද වර්ණනාව

Navame saññācikenāti idaṃ aṭṭhamato atirittaṃ, sesaṃ dvīsupi chaṭṭhasikkhāpadasadisamevāti.

නවවන සිකපදයෙහි 'තමා විසින්ම ඉල්ලා ගන්නා ලද' යන මේ පදය අටවන සිකපදයට වඩා වැඩිපුර ඇතුළත් වූවකි. මේ සිකපද දෙකෙහිම ඉතිරි කොටස හයවන සිකපදයට සමානමය.

Dutiyagaṇikacetāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවන ගණික වස්තු මාරු කරවා ගැනීමේ සිකපද වර්ණනාව නිමා විය.

10. Puggalikacetāpanasikkhāpadavaṇṇanā

10. පුද්ගලික වස්තු මාරු කරවා ගැනීමේ සිකපද වර්ණනාව

Dasame puggalikenāti ekabhikkhuniyā pariccattena. Saññācikenāti sayaṃ yācitakena ca. Aññaṃ cetāpeyyāti yaṃ uddisitvā dinnaṃ, tato aññaṃ cetāpentiyā payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti.

දසවන සිකපදයෙහි 'පුද්ගලික වූ' යනු එක් මෙහෙණියක උදෙසා පූජා කරන ලද පිරිකරෙනි. 'තමා විසින්ම ඉල්ලා ගන්නා ලද' යනු තමා විසින්ම ඉල්ලා ගන්නා ලද පිරිකරෙන් ද යන්නයි. 'වෙනත් දෙයක් මාරු කරවා ගන්නේ නම්' යනු යම් වස්තුවක් නියම කොට පූජා කරන ලද්දේ ද, එයින් වෙනත් දෙයක් මාරු කරවා ගන්නා මෙහෙණියගේ ප්‍රයෝගයේ දී දුක්කටාපත්ති ද, ලැබුණු කල්හි නිසඟි ද වෙයි.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha tādisena parikkhārena aññaṃ cetāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesaṃ chaṭṭhasadisamevāti.

සැවැත්නුවර දී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය අරභයා, එවැනි පිරිකරකින් වෙනත් දෙයක් මාරු කරවා ගැනීමේ කරුණ මුල්කොටගෙන මෙය පනවන ලදී. ඉතිරි කොටස හයවන සිකපදයට සමානමය.

Puggalikacetāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පුද්ගලික වස්තු මාරු කරවා ගැනීමේ සිකපද වර්ණනාව නිමා විය.

Pattavaggo paṭhamo.

පළමු පාත්‍ර වර්ගය නිමා විය.

11. Garupāvuraṇasikkhāpadavaṇṇanā

11. ගරුපාවුරණ සිකපද වර්ණනාව

Dutiyassa paṭhame garupāvuraṇanti sītakāle pāvuraṇaṃ. Catukkaṃsaparamanti kaṃso nāma catukkahāpaṇiko hoti, tasmā soḷasakahāpaṇagghanakaṃ. Cetāpetabbanti ṭhapetvā sahadhammike ca ñātakappavārite ca aññena kismiñcideva guṇe parituṭṭhena ‘‘vadethāyye, yenattho’’ti vuttāya viññāpetabbaṃ. Tato ce uttarīti tatuttari viññāpentiyā dukkaṭaṃ, paṭiladdhaṃ nissaggiyaṃ hoti.

දෙවන වර්ගයේ පළමු සිකපදයෙහි 'ගරුපාවුරණ' යනු ශීත කාලයෙහි පෙරවන ඝන සළුවයි. 'උපරිම කංස හතරක්' යනු, මෙහි 'කංස' යනු කහවණු හතරක ප්‍රමාණයකි; එබැවින් කහවණු දහසයක් වටිනා සළුවකි. 'මාරු කරවාගත යුතුය' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ සබ්‍රහ්මචාරීන්, නෑයන් හා පවාරණය කළ අය හැර, වෙනත් අයෙකු යම් ගුණයකින් පැහැදී 'ආර්යාවනි, ඔබට අවශ්‍ය කුමක්දැයි පවසන්න' යැයි පැවසූ කල්හි ඉල්ලාගත හැකි බවයි. එයට වඩා වැඩි අගයක් ඇති දෙයක් ඉල්ලන කල්හි දුක්කටාපත්ති ද, ලැබුණු සළුව නිසඟි ද වෙයි.

Sāvatthiyaṃ [Pg.312] thullanandaṃ ārabbha rājānaṃ kambalaṃ viññāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, ūnakacatukkaṃse dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana ūnakasaññāya, catukkaṃsaparamaṃ cetāpentiyā, ñātakappavārite vā, aññassa vā atthāya, attano vā dhanena, mahagghaṃ cetāpentaṃ appagghaṃ cetāpentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Garupāvuraṇatā, atirekacatukkaṃsatā, ananuññātaṭṭhāne viññatti, paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni sañcarittasadisānīti.

සැවැත්නුවර දී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය අරභයා, රජුගෙන් කම්බිලියක් ඉල්ලා සිටීමේ කරුණ මුල්කොටගෙන මෙය පනවන ලදී. මෙහි දී තිකපාචිත්තියක් ද, කංස හතරකට වඩා අඩු වටිනාකමක දී ද්විකදුක්කටයක් ද වෙයි. කෙසේ වෙතත්, කංස හතරකට වඩා අඩුය යන සංඥාව ඇති කල්හි ද, උපරිම කංස හතරක් වටිනා සළුවක් ඉල්ලන්නීට ද, නෑයන්ගෙන් හෝ පවාරණය කළ අයගෙන් ඉල්ලන්නීට ද, වෙනත් අයෙකුගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා ඉල්ලන්නීට ද, තමාගේම ධනයෙන් ලබාගන්නීට ද, අධික මිලක් ඇති සළුවක් දීමට කැමති වූ දායකයාගෙන් අඩු මිලක් ඇති සළුවක් ඉල්ලන්නීට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ඝන සළුවක් වීම, කංස හතරකට වඩා වැඩි වටිනාකමක් තිබීම, අනුමත නොකළ තැනක දී ඉල්ලීම, ලැබීම යන මේවා මෙහි අංග හතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය සංචරිත්ත සිකපදයට සමානය.

Garupāvuraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ගරුපාවුරණ සිකපද වර්ණනාව නිමා විය.

12. Lahupāvuraṇasikkhāpadavaṇṇanā

12. ලහුපාවුරණ සිකපද වර්ණනාව

Dutiye lahupāvuraṇanti uṇhakāle pāvuraṇaṃ. Aḍḍhateyyakaṃsaparamanti dasakahāpaṇagghanakaṃ, sesaṃ paṭhamasadisamevāti.

දෙවන සිකපදයෙහි 'ලහුපාවුරණ' යනු උෂ්ණ කාලයෙහි පෙරවන සැහැල්ලු සළුවයි. 'අඩ තෙවන කංස උපරිම කොට ඇති' යනු කහවණු දහයක් වටිනා සළුවකි. ඉතිරි කොටස පළමු සිකපදයට සමානමය.

Lahupāvuraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ලහුපාවුරණ සිකපද වර්ණනාව නිමා විය.

Ito parāni imasmiṃ vagge aṭṭha, tatiyavagge dasāti imāni aṭṭhārasa sikkhāpadāni bhikkhupātimokkhavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbānīti.

මෙයින් මතු මෙම වර්ගයෙහි සිකපද αටක් ද, තුන්වන වර්ගයෙහි සිකපද දහයක් ද වශයෙන් වන මේ සිකපද දහඅටම භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම තේරුම් ගත යුතුය.

Jātarūpavaggo tatiyo.

තුන්වන ජාතරූප වර්ගයයි.

Uddiṭṭhā kho ayyāyo tiṃsa nissaggiyā pācittiyā dhammāti bhikkhū ārabbha paññattā sādhāraṇā aṭṭhārasa, asādhāraṇā dvādasāti evaṃ tiṃsa. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

‘ආර්යාවනි, තිස් නිසඟි පාචිත්තිය ධර්මයන් උදෙසන ලදී’ යන්නෙහි, භික්ෂූන් අරභයා පනවන ලද සාධාරණ සිකපද දහඅටක් සහ අසාධාරණ සිකපද දොළහක් වශයෙන් මෙසේ තිහකි. ඉතිරි කොටස සෑම තැනකදීම ඉතා පැහැදිලි සහිතය.

Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya bhikkhunipātimokkhe

කංඛාවිතරණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂයේ

Nissaggiyapācittiyavaṇṇanā niṭṭhitā.

නිසඟි පාචිත්තිය වර්ණනාව නිමා විය.

Pācittiyakaṇḍo

පාචිත්තිය කාණ්ඩය

1. Lasuṇavaggo

1. ලසුණ වර්ගය

1. Lasuṇasikkhāpadavaṇṇanā

1. ලසුණ සික්ඛාපද වර්ණනාව (සුදු ලූනු පිළිබඳ සික්ඛාපදයේ විස්තරය).

Pācittiyesu [Pg.313] lasuṇavaggassa tāva paṭhame lasuṇanti magadharaṭṭhe jātaṃ āmakaṃ bhaṇḍikalasuṇameva, na ekadvitimiñjakaṃ. Tañhi ‘‘khādissāmī’’ti paṭiggaṇhantiyā dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāre pācittiyaṃ.

ශුද්ධ ප්‍රාචිත්තියන් අතරෙහි පළමුව ලසුණ වර්ගයට අයත් ප්‍රථම සික්ඛාපදයේ 'ලසුණ' (ලූනු) යනු මගධ රටෙහි හටගත්, අමු වූ, බොහෝ බික් (අල කොටස්) සහිත සුදු ලූනුමය. එක් බික්, දෙබික් හෝ තුන්බික් ඇති ලූනු නොවේ. 'කන්නෙමි' යි සිතා එය පිළිගන්නා භික්ෂුණියට දුක්කටාපත් වේ. ගිලින වාරයක් පාසා පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha lasuṇaṃ harāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, alasuṇe dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana alasuṇasaññāya, palaṇḍuke, bhañjanake, haritake, cāpalasuṇe, sūpasampāke, maṃsasampāke, telasampāke, sāḷave, uttaribhaṅge, ummattikādīnañca anāpatti. Āmakalasuṇañceva, ajjhoharaṇañcāti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය අරභයා සුදු ලූනු ගෙන්වා ගැනීමේ කරුණ මුල් කරගෙන මෙය පනවන ලදී. මෙහිදී තිකපාචිත්තියක් (පාචිත්තිය ඇවැත් තුනක්) සහ සුදු ලූනු නොවන දෙයෙහි ද්වික දුක්කටාපත් (දුක්කටාපත් දෙකක්) වේ. එහෙත් සුදු ලූනු නොවන දෙයෙහි සුදු ලූනු නොවේය යන සංඥාව ඇතිවිට ද, රතු ලූනු (පලණ්ඩක), ලූනු කොළ හෝ වෙනත් ලූනු වර්ග (භඤ්ජනක, හරිතක, චාපලසුණ), ව්‍යංජන පිසීමේදී, මස් පිසීමේදී, තෙල් පිසීමේදී, අච්චාරු හෝ පැණි රස කෑම (සාළව) සහ වෙනත් ව්‍යංජන රසවත් කිරීමේදී (උත්තරිබංග) යෙදූ කලද, උම්මත්තිකාදීන්ටද ඇවැත් නැත. අමු සුදු ලූනු වීම සහ ගිලීම යන මේ කරුණු දෙක මෙහි අංග වේ. සමුට්ඨාන ආදිය එළුලොම් සික්ඛාපදයට සමාන වේ.

Lasuṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ලසුණ සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදී.

2. Sambādhalomasikkhāpadavaṇṇanā

2. සම්බාධලෝම සික්ඛාපද වර්ණනාව (රහස් ප්‍රදේශයේ රෝම ඉවත් කිරීම පිළිබඳ සික්ඛාපදයේ විස්තරය).

Dutiye sambādheti paṭicchannokāse, upakacchakesu ca muttakaraṇe cāti attho. Saṃharāpeyyāti ettha khurasaṇḍāsakattariādīsu yena kenaci saṃharāpentiyā payogagaṇanāya pācittiyaṃ, na lomagaṇanāya.

දෙවන සික්ඛාපදයෙහි 'සම්බාධෙ' යනු වසා ඇති රහස් ප්‍රදේශයෙහි, කිහිලිවල සහ මුත්‍ර මාර්ගයෙහි යන අර්ථයයි. 'සංහරාපෙය්‍ය' යන්නෙහි අර්ථය නම්, දැලිපිහිය, අඬුව, කතුර ආදී යම් උපකරණයකින් රෝම ඉවත් කරවන භික්ෂුණියට, රෝම ගණන අනුව නොව උත්සාහය (ප්‍රයෝග) අනුව පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha sambādhe lomaṃ saṃharāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, attano atthāya aññaṃ āṇāpentiyā sāṇattikaṃ, āpattibhedonatthi. Ābādhapaccayā, ummattikādīnañca anāpatti. Ābādhābhāvo, sambādhe lomasaṃharaṇanti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni bhikkhuniyā saddhiṃ ekaddhānamaggagamanasikkhāpadasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී සදවග භික්ෂුණීන් අරභයා රහස් ප්‍රදේශයේ රෝම ඉවත් කරවීමේ කරුණ මුල් කරගෙන මෙය පනවන ලදී. තමා උදෙසා අන් අයෙකු ලවා කරවීමේදී අණ කිරීමත් සමඟ ඇවැත් වේ (සාණත්තික). මෙහි වෙනත් ඇවැත් ප්‍රභේද නැත. අසනීපයක් නිසා හෝ උම්මත්තිකාදීන්ට හෝ ඇවැත් නැත. රෝගයක් නොමැති වීම සහ රහස් ප්‍රදේශයේ රෝම ඉවත් කිරීම යන මේ කරුණු දෙක මෙහි අංග වේ. සමුට්ඨාන ආදිය භික්ෂුණියක සමඟ එකම මඟ ගමන් කිරීමේ සික්ඛාපදයට සමාන වේ.

Sambādhalomasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සම්බාධලෝම සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදී.

3. Talaghātakasikkhāpadavaṇṇanā

3. තලඝාතක සික්ඛාපද වර්ණනාව (පහර දීමෙන් ලිංගික තෘප්තිය ලැබීම පිළිබඳ සික්ඛාපදයේ විස්තරය).

Tatiye [Pg.314] talaghātaketi antamaso uppalakesarenāpi muttakaraṇassa talaghātane muttakaraṇamhi pahāradāne pācittiyanti attho.

තුන්වන සික්ඛාපදයෙහි 'තලඝාතක' යනු අවසානයේ නෙළුම් රේණුවකින් හෝ මුත්‍ර මාර්ගයේ මතුපිටට පහර දීම, එනම් මුත්‍ර මාර්ගයට පහර දීම නිසා පාචිත්තිය ඇවැත් වන බවයි.

Sāvatthiyaṃ dve bhikkhuniyo ārabbha talaghātakaraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, purimanayeneva sāṇattikaṃ, āpattibhedo natthi. Ito paraṃ pana yattha natthi, tattha avatvāva gamissāma. Ābādhapaccayā gaṇḍaṃ vā vaṇaṃ vā paharantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Ābādhābhāvo, muttakaraṇe pahāradānaṃ, phassasādiyananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී භික්ෂුණීන් දෙදෙනෙකු අරභයා තලඝාතනය (පහර දීම) කිරීමේ කරුණ මුල් කරගෙන මෙය පනවන ලදී. පෙර ක්‍රමයටම අණ කිරීමත් සමඟ ඇවැත් වේ, වෙනත් ඇවැත් ප්‍රභේද නැත. මෙතැන් සිට යම් තැනක ඇවැත් ප්‍රභේද නැද්ද, එය නොකියාම ඉදිරියට යන්නෙමු. අසනීපයක් නිසා ගෙඩියකට හෝ තුවාලයකට තට්ටු කරන භික්ෂුණියට සහ උම්මත්තිකාදීන්ට ඇවැත් නැත. නීරෝගී බව, මුත්‍ර මාර්ගයට පහර දීම සහ ස්පර්ශය සතුටින් විඳීම යන කරුණු තුන මෙහි අංග වේ. සමුට්ඨාන ආදිය ප්‍රථම පාරාජිකාවට සමාන වේ.

Talaghātakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

තලඝාතක සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදී.

4. Jatumaṭṭhakasikkhāpadavaṇṇanā

4. ජතුමට්ඨක සික්ඛාපද වර්ණනාව (ලාකඩින් කළ දණ්ඩක් ඇතුල් කිරීම පිළිබඳ සික්ඛාපදයේ විස්තරය).

Catutthe jatumaṭṭhaketi jatunā kate maṭṭhadaṇḍake. Vatthuvasenetaṃ vuttaṃ, kāmarāgena pana uppalakesarampi pavesentiyā āpatti.

හතරවන සික්ඛාපදයෙහි 'ජතුමට්ඨක' යනු ලාකඩින් සාදන ලද මෘදු දණ්ඩකි. මෙය සිදුවීමක් මුල් කරගෙන වදාරන ලද්දකි. එහෙත් කාමරාගයෙන් යුතුව නෙළුම් රේණුවක් වුවද ඇතුළු කරන භික්ෂුණියට ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha jatumaṭṭhakasādiyanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesaṃ tatiyasadisamevāti.

සැවැත් නුවරදී එක්තරා භික්ෂුණියක අරභයා ලාකඩ දණ්ඩක් ඇතුළු කර සතුටු වීමේ කරුණ මුල් කරගෙන මෙය පනවන ලදී. ඉතිරි විස්තරය තුන්වන සික්ඛාපදයට සමානමය.

Jatumaṭṭhakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ජතුමට්ඨක සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදී.

5. Udakasuddhikasikkhāpadavaṇṇanā

5. උදකසුද්ධික සික්ඛාපද වර්ණනාව (දියෙන් පිරිසිදු කිරීම පිළිබඳ සික්ඛාපදයේ විස්තරය).

Pañcame udakasuddhikanti muttakaraṇassa dhovanaṃ. Ādiyamānāyāti karontiyā. Dvaṅgulapabbaparamaṃ ādātabbanti dvīsu aṅgulīsu ekekaṃ katvā dvaṅgulapabbaparamaṃ ādātabbaṃ. Taṃ atikkāmentiyāti sace dhovanakāle rāgavasena vitthārato tatiyāya aṅguliyā aggapabbaṃ, gambhīrato ekissāva aṅguliyā tatiyapabbaṃ paveseti pācittiyaṃ.

පස්වන සික්ඛාපදයෙහි 'උදකසුද්ධික' යනු මුත්‍ර මාර්ගය සේදීමයි. 'ආදියමානාය' යනු එය කරන්නා වූ තැනැත්තියයි. 'දංගුලපබ්බපරමං ආදාතබ්බං' යනු ඇඟිලි දෙකකින් එක් එක් ඇඟිල්ලක පුරුක් දෙකක් බැගින් උපරිම ඇඟිලි පුරුක් දෙකක ප්‍රමාණය ඉක්මවා නොගත යුතුය යන්නයි. 'තං අතික්කාමෙන්තියා' යනු සෝදන අවස්ථාවේදී රාගය නිසා පළලින් තුන්වන ඇඟිල්ලේ අග පුරුක හෝ ගැඹුරින් එක් ඇඟිල්ලක තුන්වන පුරුක ඇතුළු කරන්නේ නම් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sakkesu aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha atigambhīraṃ udakasuddhikaṃ ādiyanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, ūnakadvaṅgulapabbe dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana [Pg.315] ūnakasaññāya, dvaṅgulapabbaparamaṃ ādiyantiyā, ābādhapaccayā atirekampi, ummattikādīnañca anāpatti, sesaṃ tatiyasadisamevāti.

ශාක්‍ය ජනපදයේදී එක්තරා භික්ෂුණියක අරභයා පමණට වඩා ගැඹුරට ජලයෙන් පිරිසිදු කිරීමේ කරුණ මුල් කරගෙන මෙය පනවන ලදී. මෙහිදී තිකපාචිත්තියක් සහ ඇඟිලි පුරුක් දෙකකට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් ඇතුල් කිරීමේදී ද්වික දුක්කටාපත් වේ. එහෙත් අඩුය යන සංඥාව ඇතිවිට ද, උපරිම ඇඟිලි පුරුක් දෙකක ප්‍රමාණය පිරිසිදු කරන විට ද, ආබාධයක් නිසා ඊට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් කරන විට ද, උම්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ඉතිරි විස්තරය තුන්වන සික්ඛාපදයට සමානමය.

Udakasuddhikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උදකසුද්ධික සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදී.

6. Upatiṭṭhanasikkhāpadavaṇṇanā

6. උපතිට්ඨන සික්ඛාපද වර්ණනාව (භික්ෂූන් වළඳන කල සමීපයෙහි උපස්ථාන කරමින් සිටීම පිළිබඳ සික්ඛාපදයේ විස්තරය).

Chaṭṭhe bhuñjantassāti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhuñjato. Pānīyenāti suddhena vā udakena, takkādīsu vā aññatarena. Vidhūpanenāti yāya kāyaci bījaniyā. Upatiṭṭheyyāti yā etesu dvīsu aññataraṃ gahetvā hatthapāse tiṭṭhati, tassā pācittiyaṃ.

සවන සික්ඛාපදයෙහි 'භුඤ්ජන්තස්ස' යනු පස් වැදෑරුම් භෝජනයන්ගෙන් එකක් වළඳන භික්ෂුවකගේය. 'පානීයෙන' යනු පිරිසිදු පැන් හෝ මෝරු ආදී පාන වර්ගයන්ගෙන් එකකි. 'විධූපනෙන' යනු යම්කිසි පවනක් සලන පතකි. 'උපතිට්ඨෙය්‍ය' යනු යම් භික්ෂුණියක් මේ දෙකින් එකක් ගෙන හස්තපාසයෙහි සිටින්නීද, ඇයට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha bhuñjantassa evaṃ tiṭṭhanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, hatthapāsaṃ vijahitvā khādanīyaṃ khādantassa upatiṭṭhantiyā dukkaṭaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ. ‘‘Imaṃ pivatha, iminā bījathā’’ti evaṃ dentiyā vā, dāpentiyā vā, anupasampannaṃ vā upatiṭṭhāpanatthaṃ āṇāpentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Bhuñjantassa bhikkhuno hatthapāse ṭhānaṃ, pānīyassa vā vidhūpanassa vā gahaṇanti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී එක්තරා භික්ෂුණියක අරභයා වළඳන භික්ෂුවක අසල මෙසේ උපස්ථාන කරමින් සිටීමේ කරුණ මුල් කරගෙන මෙය පනවන ලදී. මෙහිදී තිකපාචිත්තියක් ද, හස්තපාසයෙන් බැහැරව වැළඳීම හෝ කැවිලි වර්ග වළඳන කල උපස්ථාන කරමින් සිටින භික්ෂුණියට දුක්කටාපත්තියක් ද, උපසම්පන්න නොවන අයෙකු සම්බන්ධයෙන් තික දුක්කටාපත්තියක් ද වේ. 'මෙය බොන්න, මෙයින් පවන් සලන්න' යි මෙසේ තමා දෙන, අන් ලවා දෙන, හෝ උපසම්පන්න නොවන අයෙකු උපස්ථානයෙහි තැබීමට අණ කරන භික්ෂුණියට ද, උම්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. වළඳන භික්ෂුවගේ හස්තපාසයෙහි සිටීම, පැන් හෝ පවන් සලන පත දරා සිටීම යන කරුණු දෙක මෙහි අංග වේ. සමුට්ඨාන ආදිය එළුලොම් සික්ඛාපදයට සමාන වේ.

Upatiṭṭhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උපතිට්ඨන සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදී.

7. Āmakadhaññasikkhāpadavaṇṇanā

7. ආමකධන්‍ය සික්ඛාපද වර්ණනාව (අමු ධාන්‍ය පිළිබඳ සික්ඛාපදයේ විස්තරය).

Sattame viññatvāti antamaso mātarampi yācitvā. Bhuñjeyyāti ajjhohareyya. Ettha ca viññatti ceva bhojanañca pamāṇaṃ, tasmā sayaṃ viññatvā aññāya bhajjanādīni kārāpetvā vā, aññāya viññāpetvā sayaṃ bhajjanādīni katvā vā paṭiggahaṇato paṭṭhāya yāva dantehi saṃkhādanaṃ, tāva pubbappayogesu dukkaṭāni, ajjhohāre ajjhohāre pācittiyaṃ.

හත්වන සික්ඛාපදයෙහි 'විඤ්ඤත්වා' යනු අවසානයේ මවගෙන් හෝ ඉල්ලා යන්නයි. 'භුඤ්ජෙය්‍ය' යනු ගිලින්නේය යන්නයි. මෙහිදී ඉල්ලීම සහ අනුභව කිරීම යන දෙකම ප්‍රමාණ වේ. එබැවින් තමා විසින් ඉල්ලා අන් අයෙකු ලවා බැදීම ආදිය කරවා හෝ, අන් අයෙකු ලවා ඉල්ලවා තමා විසින් බැදීම ආදිය කරගෙන හෝ පිළිගැනීමේ පටන් දත්වලින් හපන තෙක් සිදු කරන සියලු පූර්ව ප්‍රයෝගයන්හිදී දුක්කටාපත් ද, ගිලින වාරයක් පාසා පාචිත්තිය ඇවැත් ද වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha āmakadhaññaṃ viññāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, sayaṃ vā aññāya vā aviññattiyā laddhaṃ bhajjanādīni katvā [Pg.316] vā kāretvā vā bhuñjantiyā dukkaṭaṃ, aññāya viññattiyā laddhaṃ pana sayaṃ bhajjanādīni katvāpi kāretvāpi bhuñjantiyā dukkaṭameva. Ābādhe sati sedakammādīnaṃ atthāya viññāpentiyā, aviññattiyā labbhamānaṃ navakammatthāya sampaṭicchantiyā, ñātakappavāritaṭṭhāne muggamāsādiaparaṇṇaṃ viññāpentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Sattannaṃ dhaññānaṃ aññatarassa viññāpanaṃ vā viññāpāpanaṃ vā, paṭilābho, bhajjanādīni katvā vā kāretvā vā ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni addhānamaggasikkhāpadasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් වහන්සේලා අරභයා අමු ධාන්‍ය ඉල්වීමේ කරුණෙහි (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. තමා විසින් හෝ වෙනත් අයෙකු විසින් හෝ නොඉල්ලා ලැබුණු අමු ධාන්‍ය බැදීම ආදිය තමා විසින්ම කොට හෝ කරවා හෝ වළඳන භික්ෂුණියට දුක්කටාපත් වේ. වෙනත් භික්ෂුණියකගේ ඉල්ලීම නිසා ලත් අමු ධාන්‍ය තමා විසින් බැදීම ආදිය කොට හෝ කරවා හෝ වළඳන භික්ෂුණියටද දුක්කටාපත් ම වේ. ගිලන් බවක් ඇති කල්හි දහඩිය දැමීම (තැවීම්) ආදී ප්‍රතිකාර සඳහා ඉල්ලන භික්ෂුණියට ද, නොඉල්ලා ලැබෙන අමු ධාන්‍ය නවකම් සඳහා පිළිගන්නා භික්ෂුණියට ද, ඥාතීන් හෝ ප්‍රවාරණය කළ අය වෙතින් මුං, මෑ ආදී අපරණ්ණ ධාන්‍ය වර්ග ඉල්ලන භික්ෂුණියට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සප්ත විධ ධාන්‍යයන්ගෙන් යම් ධාන්‍යයක් තමා විසින් ඉල්ලීම හෝ අන් ලවා ඉල්ලවීම ද, ලැබීම ද, බැදීම් ආදිය තමා කොට හෝ කරවා හෝ වැළඳීම ද යන මේ කරුණු තුන මෙහි අංගයෝ වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය අද්ධානමග්ග ශික්ෂාපදය හා සමාන වේ.

Āmakadhaññasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අමු ධාන්‍ය ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදී.

8. Paṭhamauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā

8. පළමු උච්චාරඡඩ්ඩන (මළමුත්‍ර දැමීමේ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame saṅkāranti kacavaraṃ. Vighāsanti yaṃkiñci paribhuttāvasesaṃ ucchiṭṭhodakampi dantakaṭṭhampi, aṭṭhikacalakesu pana vattabbameva natthi. Tirokuṭṭe vā tiropākāre vāti yassakassaci kuṭṭassa vā pākārassa vā parato. Chaḍḍeyya vā chaḍḍāpeyya vāti sabbānipetāni ekato chaḍḍentiyā ekappayoge ekāpatti, sakiṃ āṇattiyā bahukepi chaḍḍite ekāva.

අටවන ශික්ෂාපදයෙහි, 'සංකාර' යනු කුණු කසළ ය. 'විඝාස' යනු අනුභව කොට ඉතිරි වූ ඉඳුල් ජලය හෝ දැහැටි දඬු ආදී යම් කිසිවකි. ඇට කැබලි හෝ කෙස් සම්බන්ධයෙන් නම් විශේෂයෙන් කිවයුතු දෙයක් නැත. 'තිරොකුට්ටෙ වා තිරොපාකාරෙ වා' යනු යම්කිසි බිත්තියකට හෝ තාප්පයකට එපිටින් යන්නයි. 'ඡඩ්ඩෙය්‍ය වා ඡඩ්ඩාපෙය්‍ය වා' යන්නෙහි, මේ සියල්ලම එක්වර බැහැර කරන භික්ෂුණියට එක් උත්සාහයකදී (එක් පයෝගයකදී) එක් ඇවැතක් වේ. එක් වරක් අණ කිරීමෙන් බොහෝ දේ බැහැර කළ ද ලැබෙන්නේ එක් ඇවැතක් පමණි.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha uccāraṃ tirokuṭṭe chaḍḍanavatthusmiṃ paññattaṃ, sāṇattikaṃ, bhikkhussa dukkaṭaṃ, oloketvā vā avalañje vā chaḍḍentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Uccārādibhāvo, anolokanaṃ, valañjanaṭṭhānaṃ, tirokuṭṭatiropākāratā, chaḍḍanaṃ vā chaḍḍāpanaṃ vāti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni sañcarittasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත්නුවරදී එක්තරා භික්ෂුණියක් අරභයා බිත්තියෙන් එපිටට මළමුත්‍ර දැමීමේ කරුණෙහි (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. මෙය අණ කිරීම් සහිත වූවකි. භික්ෂුවකට දුක්කටාපත් වේ. බලා හෝ පරිහරණය නොකරන ස්ථානයකට හෝ බැහැර කරන භික්ෂුණියට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මළමුත්‍ර ආදිය වීම, නොබැලීම, පරිහරණය නොකරන තැනක් වීම, බිත්තියෙන් හෝ තාප්පයෙන් එපිට වීම, තමා දැමීම හෝ අන් ලවා දැමවීම යන මේ කරුණු පහ මෙහි අංගයෝ වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය සංචරිත්ත ශික්ෂාපදය හා සමාන වන අතර, මෙය ක්‍රියා-අක්‍රියා කර්මයක් වේ.

Paṭhamauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු උච්චාරඡඩ්ඩන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදී.

9. Dutiyauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā

9. දෙවන උච්චාරඡඩ්ඩන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Navame hariteti khette vā nāḷikerādiārāme vā yatthakatthaci ropimaharitaṭṭhāne. Tāni vatthūni chaḍḍentiyā vā chaḍḍāpentiyā vā purimanayeneva [Pg.317] āpatti, tādise ṭhāne nisīditvā antamaso udakaṃ pivitvā matthakacchinnaṃ nāḷikerampi chaḍḍentiyā āpattiyeva.

නවවන ශික්ෂාපදයෙහි 'හරිත' යනු කුඹුරක හෝ පොල් වැනි වතු වල හෝ යම් කිසි වගා කරන ලද නිල් පැහැති (හරිත) ස්ථානයකි. එම ද්‍රව්‍යයන් එහි දමන හෝ අන් ලවා දමවන භික්ෂුණියට පෙර ක්‍රමයෙන්ම ඇවැත් වේ. එවැනි ස්ථානයක හිඳ අවම වශයෙන් පැන් පානය කොට උඩ කොටස කපන ලද පොල් ගෙඩියක් වුවද දමන භික්ෂුණියට ඇවැත් ම වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha uccārādīni harite chaḍḍanavatthusmiṃ paññattaṃ, sāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, bhikkhuno dukkaṭaṃ, bhikkhuniyāpi nikkhittabīje khette yāva aṅkuro na uṭṭhahati, tāva dukkaṭaṃ, aharite dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana aharitasaññāya chaḍḍitakhette vā, sāmike apaloketvā vā chaḍḍentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Sesaṃ aṭṭhamasadisamevāti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් වහන්සේලා අරභයා මළමුත්‍ර ආදිය නිල් පැහැති වගා බිමෙහි දැමීමේ කරුණෙහි (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. මෙය අණ කිරීම් සහිත වූවකි. තිකපාචිත්තියක් (පාචිත්තිය ඇවැත් තුනක්) වේ. භික්ෂුවකට දුක්කටාපත් වේ. භික්ෂුණියකට වුවද බීජ වපුරන ලද කුඹුරක තවමත් අංකුර (පැළෑටි) මතු වී නැති තාක් කල් දුක්කටාපත් වේ. නිල් පැහැති වගාවන් නැති තැනකදී ද්විකදුක්කටාපත් වේ. එහෙත් එම නිල් පැහැති තැනෙහි නිල් පැහැති නොවේය යන සංඥාවෙන් යුතුව හෝ අස්වනු නෙලා අවසන් වූ කුඹුරක හෝ අයිතිකරුවන්ගෙන් අවසර ගෙන බැහැර කරන භික්ෂුණියට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ඉතිරි කොටස අටවන ශික්ෂාපදයට සමාන ම වේ.

Dutiyauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවන උච්චාරඡඩ්ඩන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදී.

10. Naccagītasikkhāpadavaṇṇanā

10. නච්චගීත (නැටුම් ගැයුම්) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame naccanti antamaso moranaccampi. Gītanti antamaso dhammabhāṇakagītampi. Vāditanti antamaso udakabherivāditampi. Dassanāyāti etesu yaṃkiñci dassanāya gacchantiyā pade pade dukkaṭaṃ, yattha ṭhitā passati vā suṇāti vā, ekappayoge ekāpatti, taṃ taṃ disaṃ olokentiyā payoge payoge āpatti.

දසවන ශික්ෂාපදයෙහි 'නච්ච' යනු අවම වශයෙන් මොණරුන්ගේ නැටුම ද ඇතුළත් වේ. 'ගීත' යනු අවම වශයෙන් ධර්ම දේශකයන් වහන්සේලාගේ (ගීත ස්වරූපයෙන් සජ්ඣායනා කරන) ගායනා ද ඇතුළත් වේ. 'වාදිත' යනු අවම වශයෙන් දියබෙර වාදනය ද ඇතුළත් වේ. 'දස්සනාය' යනු මෙයින් යම් කිසිවක් නැරඹීමට යන භික්ෂුණියට පියවරක් පියවරක් පාසා දුක්කටාපත් වේ. යම් තැනක සිට නරඹයිද හෝ අසයිද, එහිදී එක් ප්‍රයෝගයකදී එක් ඇවැතක් වේ. ඒ ඒ දිසාවන් බලන කල්හි හැම වාරයකදීම ඇවැත් වේ.

Rājagahe chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha naccādīni dassanāya gamanavatthusmiṃ paññattaṃ, sayaṃ tāni vatthūni karontiyā, aññaṃ vā āṇāpentiyā, ‘‘cetiyassa upahāraṃ dethā’’ti īdisena pariyāyena vā bhaṇantiyā, ‘‘cetiyassa upahāraṃ karomā’’ti vā vutte ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchantiyā ca pācittiyamevāti sabbaaṭṭhakathāsu (pāci. aṭṭha. 835-837) vuttaṃ, bhikkhuno sabbattha dukkaṭaṃ. ‘‘Tumhākaṃ cetiyassa upaṭṭhānaṃ karomā’’ti vutte pana ‘‘upaṭṭhānakaraṇaṃ nāma sundara’’nti īdisaṃ pariyāyaṃ bhaṇantiyā, ārāme ṭhatvā passantiyā vā suṇantiyā vā, tathā attano ṭhitokāsaṃ āgantvā payojitaṃ paṭipathaṃ gacchantiyā sammukhībhūtaṃ salākabhattādike sati karaṇīye gantvā, āpadāsu vā samajjaṭṭhānaṃ pavisitvāpi passantiyā vā suṇantiyā vā, ummattikādīnañca anāpatti. Naccādīnaṃ aññataratā, aññatra anuññātakāraṇā gamanaṃ, dassanaṃ vā savanaṃ [Pg.318] vāti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisāni, idaṃ pana lokavajjaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

රජගහනුවරදී සදුවග භික්ෂුණීන් වහන්සේලා අරභයා නැටුම් ගැයුම් නැරඹීමට යාමේ කරුණෙහි (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. තමා විසින්ම ඒවා කිරීමෙහිදී හෝ වෙනත් අයෙකුට අණ කිරීමෙහිදී හෝ 'චෛත්‍යයට පූජාවක් පවත්වන්න' යන එවැනි ක්‍රමයකින් පැවසීමේදී හෝ 'චෛත්‍යයට පූජාවක් කරමු' යැයි කී කල්හි 'යහපතැයි' කියා පිළිගැනීමේදී හෝ භික්ෂුණියට පාචිත්තිය ඇවැත් ම වන බව සියලු අටුවාවල සඳහන් වේ. භික්ෂුවකට සෑම තැනකදීම දුක්කටාපත් වේ. එහෙත්, 'ඔබ වහන්සේලාගේ චෛත්‍යයට උපස්ථාන කරමු' යැයි කී කල්හි, 'උපස්ථාන කිරීම නම් යහපත් ය' යන මෙවැනි ආකාරයකින් පවසන භික්ෂුණියට ද, ආරාමයෙහි සිට බලන හෝ අසන භික්ෂුණියට ද, එසේම තමා සිටින තැනට පැමිණ ඉදිරිපත් කරන දේ හෝ මඟ ගමන් ගන්නා කල්හි ඉදිරියට හමුවන නැටුම් ගැයුම් බලන හෝ අසන භික්ෂුණියට ද, සලාක බත් පිළිගැනීම ආදී කටයුත්තක් ඇති කල්හි යාමෙන් හෝ ආපදාවකදී උත්සව පැවැත්වෙන තැනකට ඇතුළු වී බැලීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. නැටුම් ගැයුම් ආදියෙන් එකක් වීම, අනුදැන වදාල හේතුවක් නොමැතිව යාම, නැරඹීම හෝ ඇසීම යන මේ කරුණු තුන මෙහි අංගයෝ වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම ශික්ෂාපදය හා සමාන වන අතර, මෙය ලෝකවජ්ජ, අකුසල සිත් ඇති, ත්‍රිවේදනා (වේදනා තුනම ඇති කරන) එකක් වේ.

Naccagītasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නැටුම් ගැයුම් ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදී.

Lasuṇavaggo paṭhamo.

පළමු ලසුණ වර්ගයයි.

2. Rattandhakāravaggo

2. රත්තන්ධකාර වර්ගය.

1. Rattandhakārasikkhāpadavaṇṇanā

1. රත්තන්ධකාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Andhakāravaggassa paṭhame rattandhakāreti rattiandhakāre. Appadīpeti pajjotacandasūriyaaggīsu ekekenāpi anobhāsite. Purisenāti santiṭṭhituṃ sallapituñca viññunā manussapurisena saddhiṃ. Santiṭṭheyya vāti hatthapāse ṭhitamattāya pācittiyaṃ. Sallapeyyāti tattha ṭhatvā gehasitakathaṃ kathentiyāpi pācittiyameva.

අන්ධකාර වර්ගයේ පළමු වන ශික්ෂාපදයෙහි, 'රත්තන්ධකාරෙ' යනු රාත්‍රී අන්ධකාරයෙහි ය. 'අප්පදීපෙ' යනු පහන් එළිය, සඳ එළිය, හිරු එළිය හෝ ගිනි එළිය යන මෙයින් එකකින් වුවද ආලෝකමත් නොවූ තැනකදී ය. 'පුරිසෙන' යනු එක්ව සිටීමට හා කතාබස් කිරීමට සුදුසු, නුවණ ඇති මනුෂ්‍ය පුරුෂයෙකු සමඟ ය. 'සන්තිට්ඨෙය්‍ය' යනු හත්ථපාසයෙහි (අත පෙවිය හැකි සීමාවෙහි) සිටීමෙන් පමණක්ම භික්ෂුණියට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. 'සල්ලාපෙය්‍ය' යනු එහි සිට ගෘහශ්‍රිත කථා පවසන භික්ෂුණියට ද පාචිත්තිය ඇවැත් ම වේ.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha evaṃ santiṭṭhanavatthusmiṃ paññattaṃ, purisassa hatthapāsaṃ vijahitvā, yakkhādīnaṃ hatthapāsaṃ avijahitvāpi santiṭṭhantiyā, sallapentiyā vā dukkaṭaṃ, yaṃkiñci viññuṃ dutiyaṃ gahetvā evaṃ karontiyā, arahopekkhāya, aññavihitāya, ummattikādīnañca anāpatti. Rattandhakāratā, purisassa hatthapāse ṭhānaṃ vā sallapanaṃ vā, sahāyābhāvo, rahopekkhatāti imānettha cattāri aṅgāni. Theyyasatthasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

සැවැත්නුවරදී එක්තරා භික්ෂුණියක් අරභයා මෙසේ (පුරුෂයෙකු සමඟ) සිටීමේ කරුණෙහි (මෙම ශික්ෂාපදය) පනවන ලදී. පුරුෂයාගේ හත්ථපාසයෙන් ඉවත් වී, යක්ෂ ආදීන්ගේ හත්ථපාසයෙන් ඉවත් නොවී සිටින හෝ කතා කරන භික්ෂුණියට දුක්කටාපත් වේ. යම් කිසි නුවණ ඇති දෙවැන්නෙකු සමඟ මෙසේ කරන භික්ෂුණියට ද, රහස්‍යභාවය අපේක්ෂා නොකරන තැනැත්තියට ද, වෙනත් අරමුණක සිත පිහිටි තැනැත්තියට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. රාත්‍රී අන්ධකාරය වීම, පුරුෂයාගේ හත්ථපාසයෙහි සිටීම හෝ කතා කිරීම, සහායකයෙකු නොවීම (අතවැසියෙකු නොවීම), රහස අපේක්ෂා කිරීම යන මේ කරුණු හතර මෙහි අංගයෝ වෙති. සමුට්ඨානය ථෙය්‍යසත්ථ ශික්ෂාපදය හා සමාන වන අතර, මෙය ක්‍රියා කර්මයක්, සංඥාවිමොක්ඛයක්, සචිත්තකයක්, ලෝකවජ්ජයක්, කායකර්මයක්, වාක්කර්මයක්, අකුසල් සිත් සහිත සහ ත්‍රිවේදනා ඇති එකක් වේ.

Rattandhakārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

රත්තන්ධකාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ලදී.

2. Paṭicchannokāsasikkhāpadavaṇṇanā

2. පටිච්ඡන්නෝකාස (වැසුණු ස්ථාන පිළිබඳ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye paṭicchanne okāseti kuṭṭādīsu yena kenaci paṭicchanne, idamevettha nānattaṃ.

දෙවන ශික්ෂාපදයෙහි 'පටිච්ඡන්නෙ ඕකාසෙ' (ආවරණය වූ ස්ථානයක) යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ බිත්ති ආදී යම් කිසිවකින් ආවරණය කරන ලද ස්ථානයකය. මෙහි (පළමු ශික්ෂාපදයට වඩා) වෙනසක් ඇත්තේ මේ පදයෙහි පමණි.

Paṭicchannokāsasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ආවරණය වූ ස්ථානය පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය නිමවාය.

3. Ajjhokāsasallapanasikkhāpadavaṇṇanā

3. එළිමහන් ස්ථානයක කථා කිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය.

Tatiye [Pg.319] ajjhokāseti nānaṃ, sesaṃ ubhayatthāpi paṭhamasadisamevāti.

තෙවන ශික්ෂාපදයෙහි 'අජ්ඣොකාසෙ' (එළිමහනෙහි) යන්න පමණක් වෙනස් වේ. ඉතිරි සියලු විස්තර දෙපාර්ශවයටම පළමු ශික්ෂාපදය හා සමාන වේ.

Ajjhokāsasallapanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

එළිමහන් ස්ථානයක කථා කිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය නිමවාය.

4. Dutiyikauyyojanasikkhāpadavaṇṇanā

4. සහකාරිය පිටත් කර හැරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය.

Catutthe rathikāyāti racchāyaṃ. Byūheti anividdharacchāyaṃ. Siṅghāṭaketi caccare. Nikaṇṇikaṃ vā jappeyyāti kaṇṇamūle kiñci jappeyya. Uyyojeyyāti anācāraṃ caritukāmatāya ‘‘gaccha tva’’nti dutiyikaṃ uyyojeyya. Pācittiyanti purimanayeneva tāva santiṭṭhanādīsu tīṇi pācittiyāni, uyyojentiyā pana uyyojane ca hatthapāsavijahane ca dukkaṭaṃ, vijahite pācittiyaṃ.

සිව්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'රථිකාය' යනු වීථියෙහි (රථ ගමන් කරන මාර්ගයෙහි) ය. 'බ්‍යූහ' යනු කෙළවරක් නොපෙනෙන කුඩා අතුරු පාරවල්ය. 'සිඞ්ඝාටක' යනු තුන්මං හෝ සතරමං සන්ධියයි. 'නිකණ්ණිකං වා ජප්පෙය්‍ය' යනු කන අසල රහසින් යමක් කීමයි. 'උය්‍යොජෙය්‍ය' යනු නොකටයුතු හැසිරීමක් (අනාචාරයක්) කිරීමට කැමති බැවින් 'ඔබ යන්න' යැයි පවසමින් තමාගේ සහකාරිය පිටත් කර හැරීමයි. 'පාචිත්තියං' යනු කලින් ක්‍රමයටම මුලින්ම නැවතී සිටීම ආදියෙහි ප්‍රාචිත්ති ඇවැත් තුනක් වේ. සහකාරිය පිටත් කර හරින මෙහෙණියට පිටත් කර හැරීමේදීත් හස්තපාසයෙන් ඉවත් වීමේදීත් දුක්කටාපත් වේ. හස්තපාසය ඉක්මවූ කල්හි ප්‍රාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha evaṃ santiṭṭhanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesaṃ purimattayasadisameva. Anāpattiyaṃ pana ‘‘na anācāraṃ ācaritukāmā, sati karaṇīye dutiyikaṃ bhikkhuniṃ uyyojetī’’ti (pāci. 852) ettakaṃ adhikanti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය අරභයා මේ අයුරින් නැවතී සිටීමේ කරුණ පිළිබඳව මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. ඉතිරි සියල්ල පෙර ශික්ෂාපද තුනට සමාන වේ. නොඇවැත් වන අවස්ථාවන්හිදී, "අනාචාරයක් කිරීමට අදහස් නොකර, කළ යුතු කටයුත්තක් ඇති කල්හි සහකාරිය වූ භික්ෂුණිය පිටත් කර හරියි" යන මෙපමණක් අමතරව දැක්වේ.

Dutiyikauyyojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සහකාරිය පිටත් කර හැරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය නිමවාය.

5. Anāpucchāpakkamanasikkhāpadavaṇṇanā

5. අවසර නොගෙන පිටත්ව යාම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය.

Pañcame purebhattanti aruṇuggamanaṃ upādāya yāva majjhanhikaṃ. Āsaneti pallaṅkassokāsabhūte. Sāmike anāpucchāti tasmiṃ kule yaṃkiñci viññuṃ manussaṃ anāpucchā. Pakkameyyāti ettha channassa anto nisīditvā anovassakaṃ ajjhokāse upacāraṃ atikkāmentiyā paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiye pācittiyaṃ.

පස්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'පුරෙභත්තං' යනු අරුණෝදයේ සිට මධ්‍යහ්නය දක්වා කාලයයි. 'ආසනෙ' යනු පර්යංකයට (ආසනයට) සුදුසු ස්ථානයෙහිය. 'සාමිකෙ අනාපුච්ඡා' යනු එම කුලයෙහි (ගෘහයෙහි) සිටින යම් කිසි නුවණැති මනුෂ්‍යයෙකුගෙන් අවසර නොගෙනයි. 'පක්කමෙය්‍ය' යන්නෙහි අර්ථය නම්, වහලක් සහිත තැනක හිඳ, වැස්සෙන් නොතෙමෙන ස්ථානයෙන් එළිමහනට නික්මී රියන් දොළහක උපචාර සීමාව ඉක්මවා යන්නියට පළමු පියවර තැබීමේදී දුක්කටාපත් වන අතර දෙවන පියවරේදී ප්‍රාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha anāpucchā pakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, pallaṅkassa anokāse dukkaṭaṃ, tathā āpucchite [Pg.320] anāpucchitasaññāya ceva vematikāya ca. Āpucchitasaññāya pana, asaṃhārime, gilānāya, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Purebhattatā, antaraghare nisajjā, āsanassa pallaṅkokāsatā, aññatra anuññātakāraṇā anāpucchanaṃ, vuttaparicchedātikkamoti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත්නුවරදී එක්තරා භික්ෂුණියක් අරභයා අවසර නොගෙන බැහැරට යාම පිළිබඳ මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙහි තිකපාචිත්තියක් (ප්‍රාචිත්ති ඇවැත් තුනක්) වේ. පර්යංකයකට නුසුදුසු තැනකදී දුක්කටාපත් වේ. එසේම, අවසර ගෙන තිබියදීත් අවසර නොගත් බවට සිතීමෙන් හෝ සැක ඇතිව යාමෙන් ද දුක්කටාපත් වේ. අවසර ගෙන ඇති බවට හැඟීමක් ඇති විට, එහා මෙහා කළ නොහැකි ස්ථාවර අසුනකදී, ගිලන්ව සිටින විට, ආපදාවලදී සහ උම්මත්තක ආදීන්ට ඇවැත් නැත. පෙරබත් කාලය වීම, ඇතුළුගමෙහි හිඳීම, ආසනය පර්යංකයක් තැබිය හැකි තැනක් වීම, අනුමත හේතුවක් හැර අවසර නොගෙන යාම, කියන ලද සීමාව ඉක්මවා යාම යන කරුණු පහ මෙහි අංගයෝ වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය කඨින සික්ෂාපදයට සමානය, මෙය ක්‍රියා-අක්‍රියා සික්ෂාපදයකි.

Anāpucchāpakkamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අවසර නොගෙන පිටත්ව යාම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය නිමවාය.

6. Anāpucchāabhinisīdanasikkhāpadavaṇṇanā

6. අවසර නොගෙන වාඩිවීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය.

Chaṭṭhe pacchābhattanti majjhanhike vītivatte yāva sūriyassa atthaṅgamā. Abhinisīdeyya vāti ādimhi nisīditvā gacchantiyā ekā āpatti, anisīditvā nipajjitvāva gacchantiyāpi ekā, nisīditvā nipajjantiyā dve.

සවන ශික්ෂාපදයෙහි 'පච්ඡාභත්තං' යනු මධ්‍යහ්නය ඉක්ම ගිය තැන් සිට හිරු බැස යන තෙක් කාලයයි. 'අභිනිසීදෙය්‍ය වා' යන පාඨයෙහි වාඩි වී සිට නැගිට යන්නියට එක් ඇවැතක් ද, වාඩි නොවී සැතපී සිට යන්නියටද එක් ඇවැතක් ද, වාඩි වී පසුව සැතපෙන්නියට ඇවැත් දෙකක් ද වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha āsane abhinisīdanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesaṃ pañcamasadisameva. Yathā pana tattha asaṃhārime, evamidha dhuvapaññatte anāpattīti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය අරභයා ආසනයක අවසර නොගෙන වාඩිවීමේ කරුණ පිළිබඳව මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. ඉතිරි විස්තර පස්වන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ. එහි (පස්වන ශික්ෂාපදයේ) එහා මෙහා කළ නොහැකි ස්ථාවර අසුනකදී මෙන්ම, මෙහිද නිරන්තරයෙන්ම පනවන ලද (නිත්‍ය) ආසනයකදී ඇවැත් නොවේ.

Anāpucchāabhinisīdanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අවසර නොගෙන වාඩිවීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය නිමවාය.

7. Anāpucchāsantharaṇasikkhāpadavaṇṇanā

7. අවසර නොගෙන ඇතිරිලි ඇතිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය.

Sattame vikāleti atthaṅgate sūriye. Seyyanti antamaso paṇṇasanthārampi, sesaṃ chaṭṭhasadisameva.

හත්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'විකාලෙ' යනු හිරු බැස ගිය පසු කාලයයි. 'සෙය්‍යං' යනු අවසාන වශයෙන් කොළ අතු ඇතිරීමක් වුවද වේ. ඉතිරි විස්තර සවන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Idaṃ pana sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha vikāle kulāni upasaṅkamitvā sāmike anāpucchitvā seyyaṃ santharitvā abhinisīdanavatthusmiṃ paññattaṃ, anāpattiyañcettha dhuvapaññattaṃ nāma natthīti.

මේ ශික්ෂාපදය සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් වහන්සේලා අරභයා පනවන ලද්දකි. ඔවුහු නොකල්හි ගිහි ගෙවල්වලට ගොස් නිවැසියන්ගෙන් අවසර නොගෙන සයනයක් පනවා එහි හිඳීම පිළිබඳව මෙය පනවන ලදී. මෙහි නොඇවැත් වන අවස්ථා අතර නිත්‍ය ආසනයක් යන්නක් නොමැත.

Anāpucchāsantharaṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අවසර නොගෙන ඇතිරිලි ඇතිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය නිමවාය.

8. Paraujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā

8. අන්‍යයන් ලවා දොස් පැවසීම (කේලාම් කීම) පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය.

Aṭṭhame [Pg.321] duggahitena dūpadhāritenāti yaṃ vuttaṃ, tato aññathā gahitena ca upadhāritena ca. Paranti ‘‘ahaṃ kirayye ayyaṃ na sakkaccaṃ upaṭṭhahāmī’’tiādinā (pāci. 869) nayena upasampannaṃ ujjhāpentiyā pācittiyaṃ.

අටවන ශික්ෂාපදයෙහි 'දුග්ගහිතෙන දූපධාරිතෙන' යනු යම් බසක් පවසන ලදද, එයට වෙනස් අයුරකින් වටහා ගැනීම සහ සිතෙහි ධාරණය කර ගැනීමයි. 'පරං' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ, "ආර්යාවනි, මම ඔබට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන නොකරන්නේලු" යනාදී වශයෙන් උපසම්පන්න භික්ෂුණියකට වෙනත් අයෙකු ලවා දොස් පවසන්නියට ප්‍රාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha evaṃ paraṃ ujjhāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampannāya tikadukkaṭaṃ, ummattikādīnaṃyeva anāpatti. Duggahitatā, ujjhāpanaṃ, yaṃ ujjhāpeti, tassā upasampannatāti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

සැවැත්නුවරදී එක්තරා භික්ෂුණියක් අරභයා අන්‍යයන් ලවා දොස් පැවසීමේ කරුණ පිළිබඳව මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙහි තිකපාචිත්තියක් (ප්‍රාචිත්ති ඇවැත් තුනක්) වේ. අනුපසම්පන්නාවකට (සාමණේරියකට හෝ සික්ඛමානාවකට) දොස් පැවසීමේදී දුක්කටාපත් තුනක් වේ. උම්මත්තක ආදීන්ට පමණක් ඇවැත් නැත. වැරදි ලෙස වටහා ගැනීම, දොස් පැවසීම, යමෙකුට දොස් පවසන්නේද ඇය උපසම්පන්න භික්ෂුණියක් වීම යන කරුණු තුන මෙහි අංගයෝ වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදාන ශික්ෂාපදයට සමානය, මෙය දුක්ඛ වේදනාවට අදාළ වේ.

Paraujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අන්‍යයන් ලවා දොස් පැවසීම (කේලාම් කීම) පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය නිමවාය.

9. Paraabhisapanasikkhāpadavaṇṇanā

9. අන්‍යයන්ට ශාප කිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය.

Navame abhisapeyyāti sapathaṃ kareyya. Tattha ‘‘niraye upapajjāmi, niraye upapajjatū’’tievamādīni vadamānā nirayena abhisapati nāma, akkosatīti attho. ‘‘Gihinī homi, gihinī hotū’’tievamādīni vadamānā brahmacariyena. Tassā vācāya vācāya pācittiyaṃ.

නවවන ශික්ෂාපදයෙහි 'අභිසපෙය්‍ය' යනු දිවුරා ශාප කිරීමයි. එහිදී, "මම නිරයෙහි උපදිම්වා, ඕ තොමෝ නිරයෙහි උපදීවා" යනාදී වශයෙන් පවසන්නී නිරයෙන් ශාප කරයි, දොස් පවරයි. "මම ගිහියෙකු වෙම්වා, ඕ තොමෝ ගිහියෙකු වේවා" යනාදී වශයෙන් පවසන්නී බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් ශාප කරයි. ඇගේ වචනයක් වචනයක් පාසා ප්‍රාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ caṇḍakāḷiṃ ārabbha evaṃ abhisapanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampannāya tikadukkaṭaṃ, tiracchānayoniyā vā pettivisayena vā manussadobhaggena vā abhisapane dukkaṭaṃ. Atthadhammānusāsanipurekkhārānaṃ ummattikādīnañca anāpatti. Nirayena vā brahmacariyena vā abhisapanaṃ, upasampannatā, atthadhammapurekkhārādīnaṃ abhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni aṭṭhamasadisānevāti.

සැවැත්නුවරදී චණ්ඩකාළී මෙහෙණිය අරභයා මෙසේ ශාප කිරීමේ කරුණ පිළිබඳව ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙහි තිකපාචිත්තියක් වේ. අනුපසම්පන්නාවකට ශාප කිරීමේදී තිකදුක්කටාපත්තියක් වේ. තිරිසන් යෝනියෙහි ඉපදේවා කියා හෝ ප්‍රේත ලෝකයෙහි ඉපදේවා කියා හෝ මනුෂ්‍යයන් අතර අවාසනාවන්තයෙකු වේවා කියා හෝ ශාප කිරීමේදී දුක්කටාපත් වේ. අර්ථය, ධර්මය සහ අනුශාසනාව පෙරදැරි කරගෙන කතා කරන අයට සහ උම්මත්තක ආදීන්ට ඇවැත් නැත. නිරයෙන් හෝ බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් ශාප කිරීම, උපසම්පන්න භික්ෂුණියක් වීම, අර්ථ හා ධර්ම පෙරදැරිකම නොමැති වීම යන කරුණු තුන මෙහි අංගයෝ වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය අටවන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Paraabhisapanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අන්‍යයන්ට ශාප කිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය නිමවාය.

10. Rodanasikkhāpadavaṇṇanā

10. හැඬීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය.

Dasame vadhitvāti hatthādīhi paharitvā, ubhayaṃ karontiyāva pācittiyaṃ.

දසවන ශික්ෂාපදයෙහි 'වධිත්වා' යනු අතින් පයින් ආදියෙන් පහර දී, පහර දීම සහ හැඬීම යන දෙකම සිදු කරන්නියට ප්‍රාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ [Pg.322] caṇḍakāḷiṃ ārabbha attānaṃ vadhitvā rodanavatthusmiṃ paññattaṃ, kevalaṃ vadhantiyā vā rodantiyā vā dukkaṭameva. Ñātirogabhogabyasanehi phuṭṭhāya kevalaṃ rodantiyā eva na vadhantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Attānaṃ vadhanañceva, rodanañcāti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni samanubhāsanasadisāni, idaṃ pana kiriyamevāti.

සැවැත්නුවරදී චණ්ඩකාළී මෙහෙණිය අරභයා තමාටම පහර දී හැඬීමේ කරුණ පිළිබඳව මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. නොහඬා පහර දීම පමණක් කරන්නියට හෝ පහර නොදී හැඬීම පමණක් කරන්නියට දුක්කටාපත් වේ. ඥාතීන් විපතට පත්වීම, රෝගාතුර වීම හෝ ධන විනාශය වැනි විපත්තිවලට මුහුණ දී පහර නොදී හඬන්නියටත්, උම්මත්තක ආදීන්ටත් ඇවැත් නැත. තමාටම පහර දීම, හැඬීම යන කරුණු දෙක මෙහි අංගයෝ වෙති. සමුට්ඨාන ආදිය සමනුභාසන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ. මෙය ක්‍රියාත්මක වන ඇවැතකි.

Rodanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

හැඬීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයේ විස්තරය නිමවාය.

Rattandhakāravaggo dutiyo.

දෙවන රත්තන්ධකාර වර්ගය නිමවිණි.

3. Naggavaggo

3. නග්ග වර්ගය

1. Naggasikkhāpadavaṇṇanā

1. නග්ග ශික්ෂාපදයේ විස්තරය

Naggavaggassa paṭhame naggāti anivatthā vā apārutā vā. Evañhi nahāyantiyā sabbappayogesu dukkaṭaṃ, nahānapariyosāne pācittiyaṃ.

නග්ග වර්ගයේ පළමු ශික්ෂාපදයෙහි ‘නග්ගා’ (නිරුවත්) යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ යට ඇඳුමක් හෝ පොරවන සිවුරක් නොමැතිව සිටීමයි. මෙසේ දිය නාන භික්ෂුණියට සියලු උත්සාහයන්හිදී (දිය නෑම සඳහා කරන ක්‍රියාවලියේදී) දුකුළා ඇවැත් වේ. දිය නා අවසන් වූ විට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha evaṃ nahānavatthusmiṃ paññattaṃ, udakasāṭikacīvare acchinne vā naṭṭhe vā, ‘‘mahagghaṃ idaṃ disvā corāpi hareyyu’’nti evarūpāsu āpadāsu vā nahāyantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Naggatā, anuññātakāraṇābhāvo, nahānapariyosānanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් වහන්සේලා අරභයා මෙසේ දිය නෑමේ කරුණෙහිදී මෙය පනවන ලදී. දිය නාන සිවුර (දිය සළුව) පැහැරගනු ලැබූ විට හෝ නැති වූ විට හෝ “මෙය වටිනා එකක් බැවින් සොරුන් ද පැහැරගත හැකිය”යි සිතා එවැනි ආපදාවලදී නිරුවත්ව දිය නාන භික්ෂුණියට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නොවේ. මෙහිදී නිරුවත් බව, අනුදැන වදාළ හේතුවක් නොමැති වීම, ස්නානය නිමවීම යන කරුණු තුන මෙහි අංග වේ. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම (බැටළු ලොම්) ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Naggasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නග්ග ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

2. Udakasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā

2. උදකසාටික ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha appamāṇikāyo udakasāṭikāyo dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha sabbaṃ ratanavagge nisīdanasikkhāpade vuttanayeneva veditabbanti.

දෙවැනි ශික්ෂාපදයෙහි, සැවැත්නුවරදී සවග භික්ෂුණීන් අරභයා ප්‍රමාණ නොකළ දිය සළු පරිහරණය කිරීමේ කරුණෙහිදී මෙය පනවන ලදී. මෙහි ඉතිරි සියලු විස්තර රතන වර්ගයේ නිසීදන ශික්ෂාපදයෙහි දක්වා ඇති ක්‍රමයටම දත යුතුය.

Udakasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

උදකසාටික ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

3. Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā

3. චීවරසිබ්බන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye visibbetvāti dussibbitaṃ punasibbanatthāya visibbetvā. Anantarāyikinīti dasasu antarāyesu ekekasmimpi asati. Aññatra catūhapañcāhāti [Pg.323] visibbitadivasato pañca divase atikkāmetvā ‘‘neva sibbissāmi, na sibbāpanāya ussukkaṃ karissāmī’’ti dhuraṃ nikkhittamatte pācittiyaṃ.

තුන්වන ශික්ෂාපදයෙහි ‘විසිබ්බෙත්වා’ යනු වැරදි ලෙස මසන ලද සිවුරක් නැවත මැසීම පිණිස මැහුම් ලිහා යන්නයි. ‘අනන්තරායිකිනී’ යනු දස අන්තරායන්ගෙන් එකක් හෝ නොමැති කල්හිය. ‘අඤ්ඤත්‍ර චතූහපඤ්චාහා’ යනු සිවුර ලිහූ දවසේ සිට දින පහක් ඉක්මවා “මම මෙය නොමසන්නෙමි, මැස්වීම පිණිස උත්සාහ නොකරන්නෙමි” කියා වීර්යය අත්හළ කෙණෙහිම පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha cīvaraṃ visibbetvā na sibbanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampannāya tikadukkaṭaṃ, tathā ubhinnampi aññasmiṃ parikkhāre. Yā pana antarāyikinī vā hoti, pariyesitvā vā kiñci na labhati, karontī vā pañcāhaṃ atikkāmeti, tassā ca, gilānāya ca, āpadāsu ca, ummattikādīnañca anāpatti. Nivāsanapārupanupagacīvaratā, upasampannāya santakatā, sibbanatthāya visibbanaṃ vā visibbāpanaṃ vā, aññatra anuññātakāraṇā pañcāhātikkamo, dhuranikkhepoti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni samanubhāsanasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය අරභයා, සිවුරක් ලිහා නැවත නොමැසීමේ කරුණ මත මෙය පනවන ලදී. මෙහිදී තිකපාචිත්තියක් (පාචිත්ති තුනක්) වේ. උපසම්පන්න නොවූ තැනැත්තියක කෙරෙහි තික දුක්කටාපත් වේ. එසේම දෙපාර්ශවයටම අයත් අනෙකුත් පිරිකර සම්බන්ධයෙන්ද එසේමය. යම් භික්ෂුණියකට අන්තරායක් ඇත්නම්, හෝ සොයා බලා කිසිවක් නොලැබේ නම්, හෝ මසමින් සිටියදී දින පහක් ඉක්මවයි නම්, ඇයටද, ගිලන් වූ භික්ෂුණියටද, ආපදාවන්හිදීද, උන්මත්තක ආදීන්ටද ඇවැත් නැත. මෙහිදී අංග පහකි: (1) හැඳීමට හා පොරවීමට සුදුසු සිවුරක් වීම, (2) උපසම්පන්න භික්ෂුණියකට අයත් එකක් වීම, (3) මැසීම පිණිස ලිහීම හෝ ලික්වීම, (4) අනුදැන වදාළ හේතුවක් නොමැතිව දින පහක් ඉක්මවීම, (5) වීර්යය අත්හැරීම යනුයි. සමුට්ඨාන ආදිය සමනුභාසන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

චීවරසිබ්බන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

4. Saṅghāṭicārasikkhāpadavaṇṇanā

4. සංඝාටිචාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe pañca ahāni pañcāhaṃ, pañcāhameva pañcāhikaṃ. Saṅghāṭīnaṃ cāro saṅghāṭicāro, paribhogavasena vā otāpanavasena vā saṅghaṭitaṭṭhena ‘saṅghāṭī’ti laddhanāmaṃ ticīvaraṃ, udakasāṭikā, saṃkaccikāti imesaṃ pañcannaṃ cīvarānaṃ parivattananti attho. Atikkāmeyya pācittiyanti chaṭṭhe aruṇuggamane ekasmiṃ cīvare vuttanayena aparivattite ekā āpatti, pañcasu pañca.

සතරවන ශික්ෂාපදයෙහි ‘පඤ්චාහං’ යනු දින පහකි. ‘පඤ්චාහිකං’ යනු දින පහක්මය. ‘සංඝාටිචාර’ යනු සඟළ සිවුරු ආදියේ මාරු කරමින් පරිහරණය කිරීමයි. පරිභෝග කිරීමෙන් හෝ අව්වේ දැමීමෙන්, මැසූ බැවින් ‘සංඝාටි’ යන නම ලත් තුන්සිවුර, දිය සළුව සහ තනපට (සංකච්චිකාව) යන මේ සිවුරු පහ මාරු කරමින් පරිහරණය කිරීම මෙහි අදහසයි. ‘අතික්කාමෙය්‍ය පාචිත්තියං’ යනු හයවැනි අරුණෝදයේදී ඉහත කී ක්‍රමයෙන් එක් සිවුරක් හෝ මාරු නොකරන ලද්දේ නම් එක් ඇවැතක් ද, සිවුරු පහම මාරු නොකරන ලද්දේ නම් ඇවැත් පහක් ද වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha cīvaraṃ nikkhipitvā santaruttarena janapadacārikaṃ pakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, pañcāhānatikkante dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana anatikkantasaññāya, pañcamaṃ divasaṃ pañca cīvarāni nivāsentiyā vā pārupantiyā vā otāpentiyā vā, gilānāya, ‘‘idaṃ me cīvaraṃ mahagghaṃ īdise corabhaye na sakkā dhāretu’’nti evarūpāsu āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Pañcannaṃ cīvarānaṃ aññataratā, pañcāhātikkamo, anuññātakāraṇābhāvo, aparivattananti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් අරභයා, සිවුර තබා අඳනය හා උත්තරාසංගය පමණක් හැඳ ජනපද චාරිකාවෙහි වැඩම කිරීමේ කරුණ නිසා මෙය පනවන ලදී. මෙහිදී තිකපාචිත්තියක් වේ. දින පහ ඉක්මවා නොගියහොත් ද්වික දුක්කටාපත් වේ. එහිදී, දින පහ ඉක්මවා නැතැයි යන සංඥාවෙන් සිටින විට, පස්වැනි දිනයෙහි සිවුරු පහ අඳින්නා වූ හෝ පොරවන්නා වූ හෝ අව්වේ දමන්නා වූ භික්ෂුණියට ද, ගිලන් වූ භික්ෂුණියට ද, “මාගේ මේ සිවුර වටිනා එකකි, මෙවැනි සොරුන් ඇති බියකදී මෙය දැරිය නොහැක” යන ආදී උපද්‍රවයන්හිදී ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නොවේ. මෙහිදී අංග සතරකි: (1) සිවුරු පහෙන් එකක් වීම, (2) දින පහ ඉක්මවීම, (3) අනුදැන වදාළ හේතුවක් නොමැති වීම, (4) මාරු නොකර පරිහරණය කිරීම යනුයි. සමුට්ඨාන ආදිය කඨින ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Saṅghāṭicārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සංඝාටිචාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

5. Cīvarasaṅkamanīyasikkhāpadavaṇṇanā

5. චීවරසංකාමනීය ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame [Pg.324] cīvarasaṅkamanīyanti saṅkametabbaṃ cīvaraṃ, aññissā santakaṃ anāpucchā gahitaṃ puna paṭidātabbaṃ pañcannaṃ aññataraṃ cīvaranti attho. Dhāreyyāti sace taṃ nivāseti vā pārupati vā pācittiyaṃ.

පස්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි ‘චීවරසංකාමනීයං’ යනු වෙනත් භික්ෂුණියක සතු වූ, නොවිචාරා ගන්නා ලද, නැවත ආපසු දිය යුතු වූ සිවුරු පහෙන් එක්තරා සිවුරක් පැවරීමයි. ‘ධාරෙය්‍ය’ යනු ඉදින් ඇය එය අඳින්නේ හෝ පොරවන්නේ නම් පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha bhikkhuniyā cīvaraṃ ādāya anāpucchā pārupanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampannāya tikadukkaṭaṃ. Yā pana tāya vā dinnaṃ, taṃ vā āpucchā, acchinnanaṭṭhacīvarikā vā hutvā, ‘‘idaṃ me cīvaraṃ mahagghaṃ īdise corabhaye na sakkā dhāretu’’nti evarūpāsu āpadāsu vā dhāreti, tassā, ummattikādīnañca anāpatti. Cīvarasaṅkamanīyatā, upasampannāya santakatā, anuññātakāraṇābhāvo, dhāraṇanti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත්නුවරදී එක්තරා භික්ෂුණියක් අරභයා, වෙනත් භික්ෂුණියකගේ සිවුරක් නොවිචාරා ගෙන පෙරවීමේ කරුණ මත මෙය පනවන ලදී. මෙහිදී තිකපාචිත්තියක් ද, උපසම්පන්න නොවූ තැනැත්තියක කෙරෙහි තික දුක්කටාපත්තියක් ද වේ. යම් භික්ෂුණියකට ඇය විසින් දෙන ලද හෝ ඇගෙන් විචාරා හෝ සිවුර සොරාගත් හෝ නැති වූ හෝ තැනැත්තියක වී, “මාගේ මේ සිවුර වටිනා එකකි, මෙවැනි සොරුන් ඇති බියකදී මෙය දැරිය නොහැක” යන ආදී උපද්‍රවයන්හිදී එය දරයි නම් ඇයට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නොවේ. මෙහිදී අංග සතරකි: (1) පැවරිය යුතු සිවුරක් වීම, (2) උපසම්පන්න භික්ෂුණියකට අයත් එකක් වීම, (3) අනුදැන වදාළ හේතුවක් නොමැති වීම, (4) දැරීම යනුයි. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු කඨින ශික්ෂාපදයට සමාන වේ, නමුත් මෙය ක්‍රියාක්‍රියා (ක්‍රියාව හා නොක්‍රියාව) ස්වභාවයෙන් යුක්ත වේ.

Cīvarasaṅkamanīyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

Double check: චීවරසංකාමනීය ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

6. Gaṇacīvarasikkhāpadavaṇṇanā

6. ගණචීවර ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe gaṇassāti bhikkhunisaṅghassa. Cīvaralābhanti vikappanupagampi pacchimaṃ labhitabbaṃ cīvaraṃ. Antarāyaṃ kareyyāti yathā te dātukāmā na denti, evaṃ parakkameyya. Pācittiyanti sace tassā vacanena te na denti, bhikkhuniyā pācittiyaṃ.

හයවැනි ශික්ෂාපදයෙහි ‘ගණස්ස’ යනු භික්ෂුණී සංඝයාගේ යන්නයි. ‘චීවරලාභං’ යනු විකප්පනය කිරීමට සුදුසු වූ අවම වශයෙන් ලැබිය යුතු සිවුරක් වුවද ලැබීමයි. ‘අන්තරායං කරෙය්‍ය’ යනු දීමට කැමති දායකයන් නොදෙන ආකාරයට උත්සාහ කිරීමයි. ‘පාචิත්තියං’ යනු ඉදින් ඇයගේ වචනය නිසා ඔවුන් නොදෙන්නේ නම්, එම භික්ෂුණියට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha gaṇassa cīvaralābhantarāyakaraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, aññasmiṃ parikkhāre dukkaṭaṃ, sambahulānaṃ pana ekabhikkhuniyā vā cīvaralābhepi dukkaṭameva. ‘‘Samagghakāle dassathā’’ti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā nivārentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Vikappanupagapacchimatā, saṅghassa pariṇatabhāvo, vinā ānisaṃsadassanena antarāyakaraṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය අරභයා, ගණයා සතු සිවුරු ලැබීමට අන්තරාය කිරීමේ කරුණ මත මෙය පනවන ලදී. වෙනත් පිරිකරකට අන්තරාය කිරීමේදී දුක්කටාපත් වේ. බොහෝ භික්ෂුණීන්ගේ හෝ එක් භික්ෂුණියකගේ හෝ සිවුරු ලැබීමට අන්තරාය කිරීමේදී ද දුක්කටාපත් වේ. “මිල අඩු කාලයකදී දෙන්න” යැයි මෙසේ ආනිශංස පෙන්වා වළක්වන භික්ෂුණියට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නොවේ. මෙහිදී අංග තුනකි: (1) විකප්පනයට සුදුසු අවම සිවුරක් වීම, (2) සංඝයාට අයත් වූ එකක් වීම, (3) ආනිශංස පෙන්වීමෙන් තොරව අන්තරාය කිරීම යනුයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Gaṇacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ගණචීවර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

7. Paṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā

7. පටිබාහන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sattame [Pg.325] dhammikaṃ cīvaravibhaṅganti samaggena saṅghena sannipatitvā karīyamānaṃ cīvaravibhaṅga. Paṭibāheyyāti paṭisedheyya, evaṃ paṭisedhentiyā pācittiyaṃ.

හත්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි ‘ධම්මිකං චීවරවිභංගං’ යනු සමගි වූ සංඝයා රැස්ව සිදුකරනු ලබන ධාර්මික සිවුරු බෙදාදීමයි. ‘පටිබාහෙය්‍ය’ යනු වළක්වන්නේ නම් (ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ නම්) යන්නයි. මෙසේ වළක්වන භික්ෂුණියට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha dhammikaṃ cīvaravibhaṅgaṃ paṭibāhanavatthusmiṃ paññattaṃ, dhammike vematikāya, adhammike dhammikasaññāya ceva vematikāya ca dukkaṭaṃ. Ubhayattha adhammikasaññāya, ānisaṃsaṃ dassetvā paṭibāhantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Cīvaravibhaṅgassa dhammikatā, dhammikasaññitā, vinā ānisaṃsena paṭibāhananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānevāti.

සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය මුල් කරගෙන ධර්මානුකූල සිවුරු බෙදාදීමක් වැළැක්වීමේ සිද්ධිය නිමිත්තෙන් මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදි. ධර්මානුකූල බෙදාදීමකදී සැක ඇති තැනැත්තියට ද, ධර්මානුකූල නොවන බෙදාදීමකදී ධර්මානුකූල යැයි සිතන්නියට සහ සැක ඇති තැනැත්තියට ද දුක්කටාපත්ති වේ. දෙතැනෙහිදීම ධර්මානුකූල නොවේ යැයි සිතන්නියට ද, ආනිසංස පෙන්වා වළක්වන්නියට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සිවුරු බෙදාදීමේ ධර්මානුකූල බව, ධර්මානුකූල යැයි හැඟීම, ආනිසංසයකින් තොරව වැළැක්වීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදාන (සොරකම් කිරීමේ) ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Paṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පටිබාහන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

8. Cīvaradānasikkhāpadavaṇṇanā

8. චීවරදාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Aṭṭhame samaṇacīvaranti kappakataṃ nivāsanapārupanupagaṃ, evarūpaṃ ṭhapetvā pañca sahadhammike mātāpitaro ca yassa kassaci gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā pariccajitvā dentiyā pācittiyaṃ.

අටවැනි ශික්ෂාපදයෙහි ‘ශ්‍රමණ චීවර’ යනු කප්පබිංදු තබන ලද, හැඳීමට හා පෙරවීමට සුදුසු වූ සිවුරකි. මෙබඳු වූ සිවුරක්, සහධර්මිකයන් පස්දෙනා සහ මව්පියන් හැර වෙනත් යම්කිසි ගිහියෙකුට හෝ බාහිර පැවිද්දෙකුට හෝ සම්පූර්ණයෙන් පවරා දෙන්නා වූ මෙහෙණියට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha agārikassa samaṇacīvaradānavatthusmiṃ paññattaṃ, bhikkhuno dukkaṭaṃ. Mātāpitūnaṃ pariccajitvāpi, aññesaṃ tāvakālikameva dentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Samaṇacīvaratā, ṭhapetvā sahadhammike ca mātāpitaro ca aññesaṃ dānaṃ, atāvakālikatāti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni sañcarittasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය මුල් කරගෙන ගිහියෙකුට ශ්‍රමණ සිවුරක් දීමේ සිද්ධිය නිමිත්තෙන් මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදි. භික්ෂුවකට දුක්කටාපත්ති වේ. මව්පියන්ට සම්පූර්ණයෙන් පවරා දුන්නද, අන් අයට තාවකාලිකව පමණක් දෙන්නියට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ශ්‍රමණ සිවුරක් වීම, සහධර්මිකයන් සහ මව්පියන් හැර අන් අයට දීම, තාවකාලික නොවන ලෙස (සම්පූර්ණයෙන්) දීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය සංචරිත්ත ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Cīvaradānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

චීවරදාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

9. Kālaatikkamanasikkhāpadavaṇṇanā

9. කාලාතික්කමන ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Navame dubbalacīvarapaccāsāyāti dubbalāya cīvarapaccāsāya, ‘‘sace sakkoma dassāmā’’ti ettakamattaṃ sutvā uppāditāya āsāyāti attho[Pg.326]. Cīvarakālasamayaṃ atikkāmeyyāti vassaṃvuṭṭhabhikkhunīhi kālacīvare bhājiyamāne ‘‘āgameyyātha, ayye, atthi saṅghassa cīvarapaccāsā’’ti vatvā taṃ cīvaravibhaṅgaṃ cīvarakālaṃ atikkāmeyya, tassā anatthate kathine vassānassa pacchimamāsaṃ, atthate kathine kathinubbhāradivasaṃ atikkāmentiyā pācittiyaṃ.

නවවැනි ශික්ෂාපදයෙහි ‘දුබ්බල චීවර පච්චාසාය’ යනු ‘හැකි වුවහොත් දෙන්නෙමු’ යැයි මෙපමණක් අසා ඇති වූ දුර්වල සිවුරු බලාපොරොත්තුවෙන් යන්න අර්ථයයි. ‘චීවරකාලසමයං අතික්කාමෙය්‍ය’ යනු වස් විසූ මෙහෙණියන් විසින් කාල සිවුරු බෙදා දෙන කල්හි ‘ආර්යාවෙනි, රැඳී සිටින්න, සංඝයාට සිවුරු බලාපොරොත්තුවක් ඇත’ යැයි කියා, එම සිවුරු බෙදා දීම සිවුරු කාලය ඉක්මවා යවන්නේ නම්, කඨිනයක් අතුරා නැති කල්හි වස්සාන සෘතුවේ අවසාන මාසය ද, කඨිනය අතුරා ඇති කල්හි කඨින උද්ධාර සිදු කරන දිනය ද ඉක්මවා යවන්නා වූ මෙහෙණියට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha dubbalacīvarapaccāsāya cīvarakālasamayaṃ atikkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, dubbalacīvare vematikāya, adubbalacīvare dubbalacīvarasaññāya ceva vematikāya ca dukkaṭaṃ. Ubhayattha adubbalacīvarasaññāya, kiñcāpi ‘na sakkomā’ti vadanti, ‘‘idāni pana tesaṃ kappāso vā uppajjissati, saddho vā puriso āgamissati, tasmiṃ āgate addhā dassantī’’ti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā nivārentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Dubbalacīvaratā, dubbalasaññitā, vinā ānisaṃsena nivāraṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය මුල් කරගෙන දුර්වල සිවුරු බලාපොරොත්තුවෙන් සිවුරු ලැබීමේ කාලය ඉක්මවා යැවීමේ සිද්ධිය නිමිත්තෙන් මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදි. දුර්වල සිවුරක් පිළිබඳව සැක ඇති තැනැත්තියට ද, දුර්වල නොවන සිවුරක් පිළිබඳව දුර්වල සිවුරක් යැයි හැඟීමක් ඇති තැනැත්තියට සහ සැක ඇති තැනැත්තියට ද දුක්කටාපත්ති වේ. දෙතැනෙහිදීම දුර්වල නොවන සිවුරක් යැයි හැඟීමෙන්, ‘අපට දිය නොහැක’ යැයි යම් හෙයකින් පැවසුවත්, ‘දැන් ඔවුන්ගේ කපු වගාව ලැබෙනු ඇත, නැතහොත් ශ්‍රද්ධාවන්ත පුරුෂයෙක් පැමිණෙනු ඇත, ඔහු පැමිණි විට ඒකාන්තයෙන්ම දෙනු ඇත’ යනාදී වශයෙන් ආනිසංස පෙන්වා වළක්වන්නියට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. දුර්වල සිවුරක් වීම, දුර්වල සිවුරක් යැයි හැඟීම, ආනිසංසයකින් තොරව වැළැක්වීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදානය හා සමාන වේ.

Kālaatikkamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

කාලාතික්කමන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

10. Kathinuddhārasikkhāpadavaṇṇanā

10. කඨිනුද්ධාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Dasame dhammikaṃ kathinuddhāranti sabbāsaṃ bhikkhunīnaṃ akālacīvaraṃ dātukāmena upāsakena yattako atthāramūliko ānisaṃso, tato adhikaṃ vā samakaṃ vā datvā yācitena samaggena bhikkhunisaṅghena yaṃ kathinaṃ ñattidutiyakammena antarā uddharīyati, tassa so uddhāro ‘dhammiko’ti vuccati, evarūpaṃ kathinuddhāranti attho. Paṭibāheyyāti nivāreyya, tassa evarūpaṃ kathinuddhāraṃ nivārentiyā pācittiyaṃ.

දසවැනි ශික්ෂාපදයෙහි ‘ධම්මිකං කඨිනුද්ධාරං’ යනු සියලුම මෙහෙණියන්ට අකාල සිවුරු දීමට කැමති උපාසකයෙකු විසින් කඨින ඇතිරීම මුල් කරගත් යම් ආනිසංසයක් වේ ද, ඊට වඩා වැඩි හෝ සමාන හෝ දෙයක් දී, ඉල්ලා සිටින ලද සමගි මෙහෙණි සංඝයා විසින් යම් කඨිනයක් ඥප්ති ද්විතීය කර්මවාචාවෙන් අතරතුර කාලයේදී අස්කරනු (උදුරනු) ලැබේද, සංඝයාගේ එම අස්කිරීම ‘ධර්මානුකූල කඨින උද්ධාරයක්’ යැයි කියනු ලැබේ. මෙබඳු වූ කඨින උද්ධාරයක් යනු අර්ථයයි. ‘පටිබාහෙය්‍ය’ යනු වළක්වන්නේ නම් යන්නයි. මෙබඳු කඨින උද්ධාරයක් වළක්වන මෙහෙණියට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha kathinuddhāraṃ paṭibāhanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesaṃ sattame vuttanayeneva veditabbanti.

සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය මුල් කරගෙන කඨින උද්ධාරය වැළැක්වීමේ සිද්ධිය නිමිත්තෙන් මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදි. සෙසු කරුණු සත්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි කියන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය.

Kathinuddhārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

කඨිනුද්ධාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

Naggavaggo tatiyo.

තෙවැනි නග්ග වර්ගය නිම විය.

4. Tuvaṭṭavaggo

4. තුවට්ට වර්ගය.

1. Ekamañcatuvaṭṭanasikkhāpadavaṇṇanā

1. ඒකමංචතුවට්ටන ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Tuvaṭṭavaggassa [Pg.327] paṭhame tuvaṭṭeyyunti nipajjeyyuṃ. Tāsu pana ekāya vā nipannāya aparā nipajjatu, dvepi vā saheva nipajjantu, dvinnampi pācittiyaṃ.

තුවට්ට වර්ගයේ පළමු ශික්ෂාපදයෙහි ‘තුවට්ටෙය්‍යුං’ යනු නිදන්නාහුය (ඇලවෙන්නාහුය) යන්නයි. ඔවුන් අතරින් එක් අයෙකු නිදා සිටියදී අනෙකා නිදන්නේ වුවද, දෙදෙනාම එක්වරම නිදන්නේ වුවද, දෙදෙනාටම පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha dvinnaṃ ekamañce tuvaṭṭanavatthusmiṃ paññattaṃ, sace pana ekāya nipannāya ekā nisīdati, ubho vā nisīdanti, tāsaṃ, ummattikādīnañca anāpatti. Ekamañcatā, dvinnaṃ tuvaṭṭananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ මෙහෙණියන් මුල් කරගෙන දෙදෙනෙකු එක් ඇඳක නිදීමේ සිද්ධිය නිමිත්තෙන් මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදි. ඉදින් එක් අයෙකු නිදා සිටියදී අනෙකා වාඩි වී සිටී නම්, හෝ දෙදෙනාම වාඩි වී සිටිත් නම් ඔවුන්ට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. එක් ඇඳක් වීම, දෙදෙනෙකු නිදීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Ekamañcatuvaṭṭanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඒකමංචතුවට්ටන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

2. Ekattharaṇatuvaṭṭanasikkhāpadavaṇṇanā

2. ඒකත්ථරණතුවට්ටන ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Dutiye ekaṃ attharaṇañceva pāvuraṇañca etāsanti ekattharaṇapāvuraṇā, saṃhārimānaṃ pāvārattharaṇakaṭasārakādīnaṃ ekaṃ antaṃ attharitvā ekaṃ pārupitvā tuvaṭṭentīnametaṃ adhivacanaṃ. Pācittiyanti taṃyeva attharitvā taṃ pārupitvā nipajjantīnaṃ pācittiyaṃ.

දෙවැනි ශික්ෂාපදයෙහි, මොවුන්ට එකම ඇතිරිල්ලක් සහ එකම පොරෝනයක් ඇති බැවින් ‘ඒකත්ථරණපාවුරණා’ නම් වේ. එහා මෙහා කළ හැකි ඇතිරිලි, පැදුරු, පොරෝන ආදියෙහි එක් කෙළවරක් අතුරා, එක් කෙළවරක් පොරවාගෙන නිදන්නවුන් සඳහා මෙය ව්‍යවහාර කෙරේ. ‘පාචිත්තියං’ යනු එම ඇතිරිල්ලම අතුරා, එයම පොරවාගෙන නිදන්නවුන්ට පාචිත්ති ඇවැත් වන බවයි.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha evaṃ tuvaṭṭanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, attharaṇe vā pāvuraṇe vā ekasmiṃ dukkaṭaṃ, nānattharaṇapāvuraṇe dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana nānattharaṇapāvuraṇasaññāya, vavatthānaṃ dassetvā nipajjantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Sesaṃ paṭhamasadisamevāti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ මෙහෙණියන් මුල් කරගෙන මෙසේ නිදීමේ සිද්ධිය නිමිත්තෙන් මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදි. මෙහි තිකපාචිත්තියක් වේ. ඇතිරිල්ලක් හෝ පොරෝනයක් හෝ එකක් පමණක් ඇති විට දුක්කටාපත්ති වේ. වෙන වෙනම ඇතිරිලි හා පොරෝන ඇති විට ද්විකදුක්කටාපත්ති වේ. එහි වෙන වෙනම ඇතිරිලි හා පොරෝන ඇතැයි සිතාගෙන, සීමාවන් වෙන්කර පෙන්වා නිදන්නියට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සෙසු කරුණු පළමු ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Ekattharaṇatuvaṭṭanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඒකත්ථරණතුවට්ටන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

3. Aphāsukaraṇasikkhāpadavaṇṇanā

3. අඵාසුකරණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

Tatiye aphāsunti ‘‘iminā imissā aphāsu bhavissatī’’ti anāpucchā purato caṅkamanaṭṭhānanissajjādayo vā uddisauddisāpanaparipucchanasajjhāyaṃ vā karontiyā caṅkamane nivattanagaṇanāya, ṭhānādīsu payogagaṇanāya, uddesādīsu padagaṇanāya pācittiyaṃ.

තුන්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි ‘අඵාසුං’ යනු ‘මෙම ක්‍රියාවෙන් ඇයට අපහසුවක් වනු ඇත’ යැයි නොවිමසා, ඇය ඉදිරිපිට සක්මන් කිරීම, නැවතීම, වාඩිවීම ආදිය හෝ ධර්මය උගන්වා දීම, උගන්වන්නට සැලැස්වීම, අර්ථ විමසීම හෝ පාඩම් කිරීම කරන්නා වූ මෙහෙණියට සක්මන් කිරීමෙහි ආපසු හැරීමේ වාර ගණන අනුව ද, නැවතී සිටීම ආදියෙහි ප්‍රයෝග ගණන අනුව ද, ධර්මය ඉගැන්වීම් ආදියෙහි පද ගණන අනුව ද පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ [Pg.328] thullanandaṃ ārabbha sañcicca aphāsukaraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampannāya tikadukkaṭaṃ, na aphāsukāmatāya, āpucchā purato caṅkamanādīni karontiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Upasampannatā, aphāsukāmatā, aphāsukaraṇaṃ, anāpucchananti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyaṃ, dukkhavedananti.

සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය මුල් කරගෙන සිතාමතා අපහසුතාවයක් ඇති කිරීමේ සිද්ධිය නිමිත්තෙන් මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදි. මෙහි තිකපාචිත්තියක් වේ. උපසම්පන්න නොවන තැනැත්තියකට අපහසුතාවයක් කිරීමෙහි තිකදුක්කටාපත්ති වේ. අපහසුතාවයක් කිරීමේ අදහසක් නොමැතිව, විමසා බලා ඇය ඉදිරිපිට සක්මන් කිරීම් ආදිය කරන්නියට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. උපසම්පන්න බව, අපහසුතාවයක් කිරීමේ අදහස, අපහසුතාවයක් ඇති කිරීම, නොවිමසා සිටීම යන මේවා මෙහි අංග හතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදානය හා සමාන වේ. මෙහි ක්‍රියා අක්‍රියා දෙකම ඇති අතර, මෙය දුක්ඛ වේදනාව ඇති කරන්නකි.

Aphāsukaraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අඵාසුකරණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

4. Naupaṭṭhāpanasikkhāpadavaṇṇanā

4. නොඋපස්ථාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe dukkhitanti gilānaṃ. Sahajīvininti saddhivihāriniṃ. Neva upaṭṭhaheyyāti tassā upaṭṭhānaṃ sayaṃ vā akarontiyā, parehi vā akārentiyā dhuraṃ nikkhittamatte pācittiyaṃ.

සිව්වන ශික්ෂාපදයෙහි - 'දුක්ඛිතං' යනු ගිලන් වූ (රෝගී වූ) තැනැත්තියයි. 'සහජීවිනිං' යනු සද්ධිවිහාරිණියයි. 'නේව උපට්ඨහෙය්‍ය' යනු ඇයට උපස්ථාන කිරීම තමා විසින් නොකරන්නා වූ හෝ අන්‍යයන් ලවා නොකරවන්නා වූ හෝ (උපස්ථානය පිළිබඳ) වෑයම අත්හළ කෙණෙහිම පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha dukkhitaṃ sahajīviniṃ anupaṭṭhānavatthusmiṃ paññattaṃ, antevāsiniyā vā anupasampannāya vā dukkaṭaṃ, dasasu aññatarantarāye sati pariyesitvā alabhantiyā, gilānāya, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Gilānatā, saddhivihāritā, anuññātakāraṇābhāvo, upaṭṭhāne dhuranikkhepoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni samanubhāsanasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය අරභයා ගිලන් වූ සහජීවිනියට උපස්ථාන නොකිරීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. අතවැසි මෙහෙණක කෙරෙහි හෝ උපසම්පන්න නොවූ තැනැත්තියක කෙරෙහි හෝ (උපස්ථාන නොකිරීමෙහි) දුක්කටා ඇවැත් වේ. දස වැදෑරුම් අන්තරායන්ගෙන් එක්තරා අන්තරායක් ඇති කල්හි, උපස්ථාන කරන්නෙකු සොයා නොලැබුණහොත්, තමා ගිලන් වූ කල්හි, ආපදාවන්හිදී, උන්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ගිලන් බව, සද්ධිවිහාරිණියක වීම, අනුදැන වදාළ කරුණක් නොමැති වීම, උපස්ථානයෙහි වෑයම අත්හැරීම යන මේවා මෙහි අංග සතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය සමනුභාසන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Naupaṭṭhāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නොඋපස්ථාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

5. Nikkaḍḍhanasikkhāpadavaṇṇanā

5. නික්කඩ්ඪන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame upassayaṃ datvāti sakavāṭabaddhaṃ attano puggalikavihāraṃ datvā. Nikkaḍḍheyyāti bahūnipi dvārāni ekappayogena nikkaḍḍhentiyā ekā āpatti, nānāpayogehi payogagaṇanāya āpattiyo, āṇattiyampi eseva nayo. Sace pana ‘‘imañcimañca dvāraṃ atikkāmehī’’ti āṇāpeti, ekāya āṇattiyā eva dvāragaṇanāya āpattiyo.

පස්වන ශික්ෂාපදයෙහි - 'උපස්සයං දත්වා' යනු සවිකරන ලද දොර පියන් සහිත වූ තමාගේ පෞද්ගලික විහාරය (ආවාසය) දී යන්නයි. 'නික්කඩ්ඪෙය්‍ය' යනු බොහෝ දොරටු ද එක් පයෝගයකින් (එක් වරකින්) පිටමන් කරන්නී නම් එක් ඇවැතක් වේ, වෙන වෙනම පයෝගයන්ගෙන් නම් පයෝග සංඛ්‍යාව අනුව ඇවැත් වේ; අණ කිරීමෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ. ඉදින් 'මේ මේ දොරටුවලින් පිටත් කරන්න' යැයි අණ කරයි නම්, එක් අණ කිරීමකින් වුව ද දොරටු සංඛ්‍යාව අනුව ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ [Pg.329] thullanandaṃ ārabbha etādise vatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, akavāṭabaddhato dukkaṭaṃ, anupasampannāya tikadukkaṭaṃ, sakavāṭabaddhato vā akavāṭabaddhato vā ubhinnampi parikkhāranikkaḍḍhane dukkaṭameva, sesaṃ saṅghikavihāranikkaḍḍhanasikkhāpade vuttanayamevāti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය අරභයා මෙබඳු කරුණකදී පනවන ලදී. එහි (මෙහෙණකට) තික පාචිත්තිය වේ. දොර පියන් සවි නොකළ විහාරයකින් පිටමන් කිරීමෙහි දුක්කටා ඇවැත් වේ. උපසම්පන්න නොවූ තැනැත්තියක කෙරෙහි තික දුක්කටා වේ. දොර පියන් සවි කළ හෝ නොකළ හෝ විහාරයෙන් දෙදෙනාගේම පිරිකර පිටතට ඇද දැමීමෙහි දුක්කටා ඇවැත් පමණක්ම වේ. සෙසු විස්තරය සංඝික විහාරයෙන් පිටමන් කිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයෙහි වදාළ ක්‍රමයටමය.

Nikkaḍḍhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නික්කඩ්ඪන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

6. Saṃsaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

6. සංසට්ඨ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhaṃ uttānapadatthameva. Sāvatthiyaṃ caṇḍakāḷiṃ ārabbha saṃsaṭṭhavihāravatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha paṭhamaariṭṭhasikkhāpade vuttavinicchayasadisamevāti.

හයවන ශික්ෂාපදය පැහැදිලි අර්ථ ඇති පද සහිතය. සැවැත්නුවරදී චණ්ඩකාළී මෙහෙණිය අරභයා (ගිහියන් සමඟ) මිශ්‍රව විසීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. මෙහි සෙසු විස්තරය පළමු අරිට්ඨ ශික්ෂාපදයෙහි වදාළ විනිශ්චයට සමානමය.

Saṃsaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සංසට්ඨ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

7. Antoraṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

7. අන්තෝරට්ඨ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sattame antoraṭṭheti yassa vijite viharati, tassa raṭṭhe. Asatthikā cārikanti vinā satthena gacchantiyā, gāmantaragaṇanāya, agāmake araññe addhayojanagaṇanāya pācittiyaṃ.

හත්වන ශික්ෂාපදයෙහි - 'අන්තෝරට්ඨේ' යනු යම් රජෙකුගේ රාජ්‍යයෙහි වෙසේද, එම රජුගේ රටෙහිය. 'අසත්ථිකා චාරිකං' යනු ගැල් සාත්තු කණ්ඩායමක් (ආරක්ෂකයන්) නොමැතිව චාරිකාවේ යන්නී නම්, ගම් අතර ගණන අනුව ද, ගම් නොමැති ආරණ්‍යයෙහි නම් අඩ යොදුනෙන් අඩ යොදුනට ද පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha vuttanayeneva desacārikaṃ pakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ. Satthena saha gacchantiyā, kheme appaṭibhaye, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Antoraṭṭhatā, akhematā, anuññātakāraṇābhāvo, cārikaṃ pakkamananti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ මෙහෙණිවරුන් අරභයා ඉහත වදාළ ක්‍රමයෙන්ම දේශචාරිකාවෙහි නික්ම යාමේ කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. ගැල් කණ්ඩායමක් සමඟ යන්නියට ද, බිය රහිත වූ ද, උපද්‍රව රහිත වූ ද තැනක යන්නියට ද, ආපදාවන්හිදී ද, උන්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. රට ඇතුළත වීම, බිය සහිත බව, අනුදැන වදාළ කරුණක් නොමැති වීම, චාරිකාවෙහි නික්ම යාම යන මේවා මෙහි අංග සතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Antoraṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අන්තෝරට්ඨ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

8. Tiroraṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

8. තිරෝරට්ඨ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame tiroraṭṭheti yassa vijite viharati, taṃ ṭhapetvā aññassa raṭṭhe. Sesaṃ sattame vuttanayeneva veditabbaṃ, nagaraṃ panettha rājagahanti.

අටවන ශික්ෂාපදයෙහි - 'තිරෝරට්ඨේ' යනු යම් රජෙකුගේ රාජ්‍යයක වෙසේද, එම රජු හැර අන්‍ය රජෙකුගේ රටෙහිය. සෙසු විස්තරය හත්වන ශික්ෂාපදයෙහි වදාළ ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය. මෙහි නගරය වනාහි රජගහනුවරයි.

Tiroraṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

තිරෝරට්ඨ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

9. Antovassasikkhāpadavaṇṇanā

9. අන්තෝවස්ස ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Navame [Pg.330] antovassanti purimaṃ vā temāsaṃ, pacchimaṃ vā temāsaṃ avasitvā tassa vassassa antoyeva. Idha sattāhakaraṇīyena vā kenaci ubbaḷhāya vā āpadāsu vā gacchantiyā ummattikādīnañca anāpatti. Sesaṃ aṭṭhamasadisamevāti.

නවවන ශික්ෂාපදයෙහි - 'අන්තෝවස්සං' යනු පෙර වස් තෙමස හෝ පසු වස් තෙමස හෝ (සම්පූර්ණ කොට) නොවසා, එම වස් කාලය තුළදීම බැහැර යාමයි. මෙහිදී සත්තාහ කරණීයයෙන් හෝ යමෙකු විසින් මතු කරන ලද පීඩාවක් නිසා හෝ ආපදාවන්හිදී හෝ යන්නියට ද, උන්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සෙසු විස්තරය අටවන ශික්ෂාපදයට සමානමය.

Antovassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අන්තෝවස්ස ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

10. Cārikanapakkamanasikkhāpadavaṇṇanā

10. චාරිකනපක්කමන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame vassaṃvuṭṭhāti purimaṃ vā temāsaṃ, pacchimaṃ vā temāsaṃ vuṭṭhā. Chappañcayojanānīti ettha pavāretvā pañca yojanāni gantumpi vaṭṭati, chasu vattabbameva natthi. Sace pana tīṇi gantvā teneva maggena paccāgacchati, na vaṭṭati, aññena āgantuṃ vaṭṭati. ‘‘Vuttappamāṇaṃ addhānaṃ na gacchissāmī’’ti dhure nikkhittamatte pācittiyaṃ.

දසවන ශික්ෂාපදයෙහි - 'වස්සංවුට්ඨා' යනු පෙර වස් තෙමස හෝ පසු වස් තෙමස හෝ විසූ තැනැත්තියයි. 'ඡප්පඤ්චයෝජනානි' යන්නෙහි පවාරණය කොට පස් යොදුනක් යාමට ද කැපය, යොදුන් හයක් යාම ගැන කිව යුතු දෙයක්ම නැත. ඉදින් යොදුන් තුනක් ගොස් එම මඟින්ම ආපසු පැමිණේ නම් කැප නැත, වෙනත් මඟකින් ආපසු පැමිණීමට කැපය. 'වදාළ ප්‍රමාණවත් දුරක් නොයන්නෙමි' යි වෑයම අත්හළ කෙණෙහිම පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Rājagahe sambahulā bhikkhuniyo ārabbha vassaṃ vasitvā cārikaṃ apakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ. Antarāye sati, pariyesitvā dutiyikaṃ bhikkhuniṃ alabhantiyā, gilānāya, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Vassaṃvuṭṭhatā, anuññātakāraṇābhāvo, pañcayojanānatikkamoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisāni, idaṃ pana akiriyaṃ, dukkhavedananti.

රජගහනුවරදී බොහෝ මෙහෙණිවරුන් අරභයා වස් වැස චාරිකාවෙහි පිටත්ව නොයෑමේ කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන လදී. අන්තරායක් ඇති කල්හි ද, සොයා බලා සහයක මෙහෙණක නොලැබුණු කල්හි ද, තමා ගිලන් වූ කල්හි ද, ಆපදාවන්හිදී ද, උන්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. වස් වැස අවසන් වූ බව, අනුදැන වදාළ කරුණක් නොමැති වීම, පස් යොදුනක් ඉක්මවා නොයෑම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය ප්‍රථම පාරාජිකාවට සමාන වේ; මෙය වනාහි නොකිරීමක් (අක්‍රියාවක්) වන අතර, දුක්ඛ වේදනා සහගත වේ.

Cārikanapakkamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

චාරිකනපක්කමන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

Tuvaṭṭavaggo catuttho.

හතරවන තුවට්ට වර්ගය නිමවා ඇත.

5. Cittāgāravaggo

5. චිත්තාගාර වර්ගය

1. Rājāgārasikkhāpadavaṇṇanā

1. රාජාගාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Cittāgāravaggassa paṭhame rājāgāranti rañño kīḷanagharaṃ. Cittāgāranti kīḷanacittasālaṃ. Ārāmanti kīḷanaupavanaṃ. Uyyānanti kīḷanuyyānaṃ. Pokkharaṇinti kīḷanapokkharaṇiṃ. Dassanāyāti ‘‘etesu yaṃkiñci passissāmī’’ti [Pg.331] gacchantiyā pade pade dukkaṭaṃ, yattha ṭhatvā passati, tattha padaṃ anuddharitvā pañcāpi passantiyā ekāva āpatti. Sace pana taṃ taṃ viloketvā passati, gīvaṃ parivattanappayogagaṇanāya āpattiyo, na ummīlanagaṇanāya.

චිත්තාගාර වර්ගයෙහි පළමු ශික්ෂාපදයෙහි - 'රාජාගාරං' යනු රජුගේ ක්‍රීඩා මන්දිරයයි. 'චිත්තාගාරං' යනු විසිතුරු චිත්‍ර ඇඳ ඇති ක්‍රීඩා ශාලාවයි. 'ආරාමං' යනු ක්‍රීඩා පිණිස ඇති නගරය ඇතුළත වූ වන උද්‍යානයයි. 'උය්‍යානං' යනු ක්‍රීඩා පිණිස ඇති නගරයෙන් පිටත වූ උද්‍යානයයි. 'පොක්ඛරණිං' යනු ක්‍රීඩා පිණිස ඇති පොකුණයි. 'දස්සනාය' යනු 'මොවුන්ගෙන් යමක් බලන්නෙමි' යි යන අදහසින් යන්නියට පියවරක් පාසා දුක්කටා ඇවැත් වේ. යම් තැනක සිට බලයිද, එහි පය බිමෙන් ඔසවන්නේ නැතිව පහම බලන්නියට ද එක් ඇවැතක්ම වේ. ඉදින් ඒ ඒ දෙස හැරී බලමින් බලයි නම්, බෙල්ල හැරවීමේ පයෝග සංඛ්‍යාව අනුව ඇවැත් වේ; ඇස් හැර බැලීමේ සංඛ්‍යාව අනුව නොවේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha cittāgāraṃ dassanāya gamanavatthusmiṃ paññattaṃ, bhikkhussa sabbattha dukkaṭaṃ, avaseso vinicchayo naccadassanasikkhāpade vuttanayeneva veditabboti.

සැවැත්නුවරදී සදවග මෙහෙණිවරුන් අරභයා චිත්තාගාරය නැරඹීමට යාමේ කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. භික්ෂුවට සෑම තැනකදීම දුක්කටා ඇවැත් වේ. සෙසු විනිශ්චය නච්චදස්සන ශික්ෂාපදයෙහි වදාළ ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Rājāgārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

රාජාගාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

2. Āsandiparibhuñjanasikkhāpadavaṇṇanā

2. ආසන්දි පරිභුඤ්ජන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye āsandī nāma atikkantappamāṇā vuccati. Pallaṅko nāma saṃhārimena vāḷena katoti vutto. Paribhuñjeyyāti ettha pana nisīdananipajjanappayogagaṇanāya pācittiyaṃ veditabbaṃ.

දෙවන ශික්ෂාපදයෙහි - 'ආසන්දි' නම් ප්‍රමාණය ඉක්මවූ (වියත් අටකට වඩා උස් පාද ඇති) අසුන යැයි කියනු ලැබේ. 'පල්ලංක' නම් සතුන්ගේ රූප (කැටයම්) සහිතව සාදන ලද්දක් යැයි වදාරන ලදී. 'පරිභුඤ්ජෙය්‍ය' යන්නෙහි, වාඩි වීම හා සැතපීම (නිදා ගැනීම) පිළිබඳ පයෝග සංඛ්‍යාව අනුව පාචිත්තිය ඇවැත් වන බව දත යුතුය.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha āsandipallaṅkaparibhogavatthusmiṃ paññattaṃ, āsandiyā pāde chinditvā, pallaṅkassa vāḷe bhinditvā paribhuñjantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Āsandipallaṅkatā, nisīdanaṃ nipajjanaṃ vāti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ මෙහෙණිවරුන් අරභයා ආසන්දි හා පල්ලංක පරිභෝග කිරීමේ කරුණ නිමිති කරගෙන පනවන ලදී. ආසන්දියෙහි පාද කපා හෝ පල්ලංකයෙහි සත්ව රූප කැටයම් කපා දමා පරිභෝග කරන්නියට ද, උන්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ආසන්දි හෝ පල්ලංකයක් වීම, එහි වාඩි වීම හෝ සැතපීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Āsandiparibhuñjanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ආසන්දි පරිභෝජන සික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

3. Suttakantanasikkhāpadavaṇṇanā

3. නූල් කැටීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye suttanti channaṃ aññataraṃ. Kanteyyāti ettha yattakaṃ hatthena añchitaṃ hoti, tasmiṃ takkamhi veṭhite ekā āpatti. Idañhi sandhāya padabhājanīye (pāci. 988) ‘‘ujjavujjave’’ti vuttaṃ.

තුන්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'සුත්තං' (නූල) යනු සය වැදෑරුම් නූල් අතුරින් එක්තරා නූලකි. 'කන්තෙය්‍ය' යන්නෙහි අදහස නම්: අතින් අදින ලද්දේ යම් පමණ නූලක් වේද, එය සරකට (කටින කූරට) එතූ විට එක් ඇවතක් වේ. මෙය අරමුණු කොට පදභාජනීයෙහි 'උජ්ජවූජ්ජවේ' (කරකවන කරකවන වාරයක් පාසා) යැයි වදාරන ලදී.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha suttaṃ kantanavatthusmiṃ paññattaṃ, kantanato pubbe kappāsavicinanaṃ ādiṃ katvā sabbappayogesu hatthavāragaṇanāya [Pg.332] dukkaṭaṃ. Kantitasuttaṃ kantantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Akantitatā, kantananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී ෂඩ්වර්ගික මෙහෙණියන් අරමුණු කොට නූල් කැටීමේ කරුණෙහිදී මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. නූල් කැටීමට පෙර කපු තේරීම ආදී සියලු පූර්ව ප්‍රයෝගයන්හිදී අත මෙහෙයවන වාර ගණන අනුව දුකුළා ඇවැත් වේ. කැටූ නූල් නැවත කැටීමේදී සහ උන්මත්තිකාදීන්ට ඇවැත් නැත. නොකැටූ බව සහ කැටීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Suttakantanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නූල් කැටීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

4. Gihiveyyāvaccasikkhāpadavaṇṇanā

4. ගිහි උපස්ථාන (වෙය්‍යාවච්ච) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe gihiveyyāvaccanti gihīnaṃ veyyāvaccaṃ. Sacepi hi mātāpitaro attano kiñci kammaṃ akārāpetvā tesaṃ yāgupacanādīni karonti, pubbappayogesu payogagaṇanāya dukkaṭāni āpajjitvā yāguādīsu bhājanagaṇanāya, khādanīyādīsu pūvagaṇanāya pācittiyaṃ āpajjati.

හතරවන ශික්ෂාපදයෙහි 'ගිහි වෙය්‍යාවච්චං' යනු ගිහියන්ගේ වතාවත් කිරීමයි. මවුපියන් වුවද තමන් වෙනුවෙන් කිසිදු වැඩක් නොකරවා, ඔවුන් වෙනුවෙන් කැඳ පිසීම ආදිය කරන්නේ නම්, පූර්ව ප්‍රයෝගයන්හිදී ප්‍රයෝග ගණන අනුව දුකුළා ඇවැත් ලබා, කැඳ පිසීමේදී භාජන ගණන අනුවද, කැවිලි පෙවිලිවලදී කැවිලි (කැවුම්) ගණන අනුවද පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha gihīnaṃ veyyāvaccakaraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, manussehi saṅghassa yāgupāne vā bhatte vā cetiyapūjāya vā karīyamānāya tesaṃ sahāyabhāvena yāgupacanādīni, attano veyyāvaccakarassa ca tāniyeva karontiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Gihiveyyāvaccakaraṇaṃ, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānevāti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් අරමුණු කොට ගිහියන්ට වතාවත් කිරීමේ කරුණෙහිදී මෙය පනවන ලදී. මිනිසුන් විසින් සඟයා උදෙසා කැඳ පිළියෙල කිරීමේදී හෝ බත් පිළියෙල කිරීමේදී හෝ චෛත්‍ය පූජාවන් කිරීමේදී හෝ ඔවුන්ගේ සහායකයෙකු ලෙස කැඳ පිසීම ආදිය කරන්නී නම්ද, තමන්ගේ වෙය්‍යාවච්චකරුවාට (උපස්ථායකයාට) ඒවාම කර දෙන්නී නම්ද, උන්මත්තිකාදීන්ටද ඇවැත් නැත. ගිහි වතාවත් කිරීම සහ අනුදැන වදාළ කරුණක් නොවීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුඨාන ආදිය එළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමානමය.

Gihiveyyāvaccasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ගිහි උපස්ථාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

5. Adhikaraṇasikkhāpadavaṇṇanā

5. අධිකරණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame adhikaraṇanti catunnaṃ aññataraṃ. Pācittiyanti idha cīvarasibbane viya dhuraṃ nikkhittamatte pācittiyaṃ, ekāhampi parihāro natthi.

පස්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'අධිකරණං' යනු සතර වැදෑරුම් අධිකරණ අතුරින් එක්තරා අධිකරණයකි. 'පාචිත්තියං' යනු මෙහි සිවුරු මැසීමේ ශික්ෂාපදයෙහි මෙන් උත්සාහය අත්හළ සැණින් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ, එක් දිනක වුවද මඟහැරීමක් (ඇවැතින් මිදීමක්) නැත.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha adhikaraṇaṃ navūpasamanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha cīvarasibbanasikkhāpade vuttanayeneva veditabbanti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය අරමුණු කොට අධිකරණය සංසිඳුවා නොදැමීමේ කරුණෙහිදී මෙය පනවන ලදී. මෙහි ඉතිරි විස්තර සිවුරු මැසීමේ ශික්ෂාපදයෙහි කියූ ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Adhikaraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අධිකරණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

6. Bhojanadānasikkhāpadavaṇṇanā

6. භෝජන දාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe [Pg.333] sahatthāti kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā nissaggiyena vā ṭhapetvā pañcasahadhammike avasesānaṃ aññatra udakadantaponā yaṃkiñci ajjhoharaṇīyaṃ dadantiyā pācittiyaṃ.

හයවන ශික්ෂාපදයෙහි 'සහත්ථා' (තමන්ගේ අතින්) යනු තමන්ගේ ශරීරයෙන් හෝ ශරීරයට සම්බන්ධ වූ දෙයකින් හෝ විසි කිරීමෙන් හෝ පස්දෙනෙක් වූ සදම්සඟුන් හැර සෙසු පුද්ගලයන්ට, පැන් සහ දැහැටි හැර වෙනත් යම්කිසි ගිල දැමිය හැකි ආහාරයක් දෙන්නී නම් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha agārikassa khādanīyabhojanīyadānavatthusmiṃ paññattaṃ, udakadantapone dukkaṭaṃ. Yā pana dāpeti na deti, upanikkhipitvā deti, bāhiralepaṃ deti, tassā, ummattikādīnañca anāpatti. Aññatra udakadantaponā ajjhoharaṇiyaṃ, ṭhapetvā pañca sahadhammike aññassa sahatthā dānanti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය අරමුණු කොට ගිහියන්ට ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය දීමේ කරුණෙහිදී මෙය පනවන ලදී. පැන් හා දැහැටි දීමේදී දුකුළා ඇවැත් වේ. යම් මෙහෙණක් තමා නොදී අන් ලවා දෙවයිද, ළඟින් තබා දෙයිද, ශරීරයෙහි ආලේප කිරීමට (තෙල් ආදිය) දෙයිද, ඇයටද උන්මත්තිකාදීන්ටද ඇවැත් නැත. පැන් හා දැහැටි හැර ගිල දැමිය හැකි ආහාරයක් වීම, පස්දෙනෙක් වූ සදම්සඟුන් හැර අන් අයෙකුට තමාගේ අතින් දීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Bhojanadānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

භෝජන දාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

7. Āvasathacīvarasikkhāpadavaṇṇanā

7. පොදු නවාතැන් සිවුරු (ආවසථ චීවර) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sattame āvasathacīvaranti ‘‘utuniyo bhikkhuniyo paribhuñjantū’’ti dinnacīvaraṃ. Anissajjitvāti catutthe divase dhovitvā aññissā antamaso sāmaṇeriyāpi utuniyā adatvā. Pācittiyanti evaṃ anissajjitvā paribhuñjantiyā pācittiyaṃ.

හත්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'ආවසථ චීවරං' යනු 'ඔසප් වූ (ඍතුමතී) භික්ෂුණීහු පරිභෝජනය කෙරෙත්වා' යි පූජා කරන ලද සිවුරයි. 'අනිස්සජ්ජිත්වා' යනු සතරවන දිනයෙහි සෝදා, අවම වශයෙන් ඔසප් වූ සාමණේරියකට හෝ වෙනත් අයෙකුට නොදී සිටීමයි. 'පාචිත්තියං' යනු මෙසේ නොහැර පරිභෝජනය කරන්නියට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha āvasathacīvaraṃ anissajjitvā paribhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, nissajjite dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana nissajjitasaññāya, puna pariyāyena vā, aññāsaṃ utunīnaṃ abhāvena vā, acchinnanaṭṭhacīvarikāya vā, āpadāsu vā paribhuñjantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Āvasathacīvaratā, catutthadivasatā, dhovitvā anissajjanaṃ, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය අරමුණු කොට ආවසථ චීවරය අත්නොහැර පරිභෝජනය කිරීමේ කරුණෙහිදී මෙය පනවන ලදී. තික පාචිත්තිය වේ, අත්හළ පසු ද්වික දුකුළා ඇවැත් වේ. එහෙත් එය අත්හරින ලදැයි සිතා හෝ නැවත වාරයකදී හෝ වෙනත් ඔසප් වූ භික්ෂුණීන් නැති බැවින් හෝ සිවුරු පැහැරගන්නා ලද හෝ නැති වූ හෝ භික්ෂුණියක විසින් හෝ ආපදාවලදී හෝ පරිභෝජනය කරන්නී නම්ද, උන්මත්තිකාදීන්ටද ඇවැත් නැත. ආවසථ චීවරයක් වීම, සිව්වන දිනය වීම, සෝදා අත්නොහැරීම, අනුදැන වදාළ කරුණක් නොවීම යන මේවා මෙහි අංග හතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය කඨින ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය ක්‍රියාවෙන් හා අක්‍රියාවෙන් සිදුවන එකකි.

Āvasathacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පොදු නවාතැන් සිවුරු ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

8. Āvasathavihārasikkhāpadavaṇṇanā

8. නවාතැන් විහාර (ආවසථ විහාර) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame [Pg.334] āvasathanti kavāṭabaddhavihāraṃ. Anissajjitvāti rakkhaṇatthāya adatvā, ‘‘idaṃ jaggeyyāsī’’ti evaṃ anāpucchitvāti attho. Cārikaṃ pakkameyya pācittiyanti ettha sakagāmato aññaṃ gāmaṃ ekarattivāsatthāyapi pakkamantiyā parikkhittassa āvasathassa parikkhepaṃ, aparikkhittassa upacāraṃ paṭhamapādena atikkantamatte dukkaṭaṃ, dutiyena pācittiyaṃ.

අටවන ශික්ෂාපදයෙහි 'ආවසථං' යනු පියන් සවි කළ දොරවල් ඇති විහාරයයි. 'අනිස්සජ්ජිත්වා' යනු ආරක්ෂාව පිණිස නොදී, 'මෙය බලාගන්න' යැයි මෙසේ නොවිමසා යන අර්ථයයි. 'චාරිකං පක්කමෙය්‍ය පාචිත්තියං' යන්නෙහි අදහස: තමන්ගේ ගමෙන් වෙනත් ගමකට එක් රැයක් හෝ විසීම පිණිස පිටත්ව යන මෙහෙණක, වටකළ විහාරයක නම් එහි පවුර (වටකොට ඇති සීමාව), වට නොකළ විහාරයක නම් එහි උපචාරය පළමු පියවරෙන් ඉක්මවූ සැණින් දුකුළා ඇවැත් වේ, දෙවන පියවරෙන් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha āvasathaṃ anissajjitvā cārikaṃ pakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, akavāṭabaddhe dukkaṭaṃ, nissajjite dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana nissajjitasaññāya, sati antarāye, paṭijaggikaṃ pariyesitvā alabhantiyā, gilānāya, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Sakavāṭabaddhatā, vuttanayena pakkamanaṃ, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisānīti, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය අරමුණු කොට විහාරය භාර නොදී චාරිකාවේ යෑමේ කරුණෙහිදී මෙය පනවන ලදී. තික පාචිත්තිය වේ, දොර පියන් නැති විහාරයකදී දුකුළා වේ, භාර දී ගිය පසු ද්වික දුකුළා වේ. එහෙත් භාර දෙන ලදැයි සිතා සිටින්නියට, බාධාවක් ඇති කල්හි, රැකබලාගන්නෙකු සොයා නොලැබුණහොත්, ගිලන්ව සිටින්නියට, ආපදාවලදී සහ උන්මත්තිකාදීන්ට ඇවැත් නැත. දොර පියන් සහිත විහාරයක් වීම, කියන ලද ක්‍රමයට බැහැර යාම, අනුදැන වදාළ කරුණක් නොවීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය කඨින ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙයද ක්‍රියාවෙන් හා අක්‍රියාවෙන් සිදුවන එකකි.

Āvasathavihārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නවාතැන් විහාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

9. Tiracchānavijjāpariyāpuṇanasikkhāpadavaṇṇanā

9. තිරිච්ඡාන විද්‍යා හැදෑරීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Navame tiracchānavijjanti yaṃkiñci bāhirakaṃ anatthasaṃhitaṃ hatthiassarathadhanutharusippaāthabbaṇakhilanavasīkaraṇasosāpanamantāgadappayogādibhedaṃ parūpaghātakaraṃ vijjaṃ. Pariyāpuṇeyyāti ettha yassa kassaci santike taṃ padādivasena pariyāpuṇantiyā padagaṇanāya ceva akkharagaṇanāya ca pācittiyanti.

නවවන ශික්ෂාපදයෙහි 'තිරච්ඡාන විජ්ජා' යනු ශාසනයෙන් පිටත වූ, කිසිදු යහපතක් ළඟා නොකරන්නා වූ, අලි-අස්-රථ-දුනු-කඩු සිල්ප ක්‍රම, ආථර්වන් මන්ත්‍ර, කිලාන මන්ත්‍ර, වශීකරණ මන්ත්‍ර, සෝසාපන මන්ත්‍ර, විෂ වෛද්‍ය ක්‍රම ආදී විවිධ ප්‍රභේද ඇති අන්‍යයන්ට හානි පමුණුවන යම්කිසි ශිල්ප ශාස්ත්‍රයකි. 'පරියාපුණෙය්‍ය' යන්නෙහි අර්ථය: යම් කිසිවෙකු සමීපයෙහි එම තිරිච්ඡාන විද්‍යාව පද ආදී වශයෙන් හදාරන්නියට, පද ගණනක් පාසා සහ අකුරු ගණනක් පාසා පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Tiracchānavijjāpariyāpuṇanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

තිරිච්ඡාන විද්‍යා හැදෑරීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

10. Tiracchānavijjāvācanasikkhāpadavaṇṇanā

10. තිරිච්ඡාන විද්‍යා ඉගැන්වීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame vāceyyāti padaṃ viseso. Ubhayampi sāvatthiyaṃ chabbaggiyā ceva sambahulā bhikkhuniyo ca ārabbha tiracchānavijjaṃ pariyāpuṇanavācanavatthusmiṃ paññattaṃ. Lekhe, dhāraṇāya ca, guttatthāya ca yakkhaparittanāgamaṇḍalādike [Pg.335] sabbaparitte, ummattikādīnañca anāpatti. Tiracchānavijjatā, pariyāpuṇanavācanā, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha dvīsupi tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni padasodhammasadisānīti.

දසවන ශික්ෂාපදයේ 'වාචෙය්‍ය' (උගන්වන්නේ නම්) යන පදය විශේෂයයි. මෙම ශික්ෂාපද දෙකම සැවැත් නුවරදී ඡබ්බග්ගිය මෙහෙණින් සහ බොහෝ මෙහෙණින් අරභයා තිරශ්චීන විද්‍යාවන් ඉගෙනීම හා ඉගැන්වීම් නිමිත්තෙන් පනවන ලදී. ලේඛන ශිල්පයෙහි ද, ධාරණ ශාස්ත්‍රයෙහි ද, තමා රැකගැනීම පිණිස යක්ෂ පිරිත්, නාග මණ්ඩල ආදී සියලු ආරක්ෂාවන්හි දී ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. තිරශ්චීන විද්‍යාවක් වීම ද, එය ඉගෙනීම හෝ ඉගැන්වීම ද, අනුදැන වදාළ හේතුවක් නොවීම ද යන මේවා මෙහි ශික්ෂාපද දෙකෙහිම අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය පදසෝධර්ම ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Tiracchānavijjāvācanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

තිරශ්චීන විද්‍යා ඉගැන්වීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

Cittāgāravaggo pañcamo.

පස්වන චිත්තාගාර වර්ගය නිමි.

6. Ārāmavaggo

6. ආරාම වර්ගය

1. Ārāmapavisanasikkhāpadavaṇṇanā

1. ආරාමයට ඇතුල්වීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Ārāmavaggassa paṭhame sabhikkhukaṃ ārāmanti yattha bhikkhū rukkhamūlepi vasanti, taṃ padesaṃ. Anāpucchāti ettha bhikkhusāmaṇeraārāmikesu yaṃkiñci anāpucchā, parikkhittassa ārāmassa parikkhepaṃ atikkamantiyā, aparikkhittassa upacāraṃ okkamantiyā paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiyapāde pācittiyaṃ.

ආරාම වර්ගයේ පළමු ශික්ෂාපදයෙහි 'සභික්ඛුකං ආරාමං' යනු යම් තැනක භික්ෂූන් වහන්සේලා රුක්මුලක වුවද වාසය කෙරෙත් ද, ඒ ප්‍රදේශයයි. 'අනාපුච්ඡා' යන්නෙන් මෙහි භික්ෂු, සාමණේර, ආරාමිකයන් අතුරෙන් කිසිවෙකුගෙන් නොවිමසා, වට කරන ලද ආරාමයක වට තාප්පය/වැට ඉක්මවා යන්නියට ද, වට නොකරන ලද ආරාමයක උපචාර සීමාවට ඇතුළු වන්නියට ද පළමු පියවරෙහි දුක්කටාපත් ද, දෙවන පියවරෙහි පාචිත්ති ඇවැත් ද වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha anāpucchā ārāmaṃ pavisanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā’’ti ca ‘‘jānaṃ sabhikkhuka’’nti ca imānettha dve anupaññattiyo, sabhikkhuke vematikāya, abhikkhuke sabhikkhukasaññāya ceva vematikāya ca dukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana duvidhepi abhikkhukasaññāya, santaṃ bhikkhuṃ āpucchā pavisantiyā, paṭhamappaviṭṭhānaṃ vā bhikkhunīnaṃ sīsaṃnulokikāya, yattha vā bhikkhuniyo sannipatitā, tattha ‘‘tāsaṃ santikaṃ gacchāmī’’ti saññāya, ārāmena vā maggo hoti, tena gacchantiyā, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Sabhikkhukārāmatā, sabhikkhukasaññitā, vuttaparicchedātikkamo, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha cattāri aṅgāni. Samanubhāsanasamauṭṭhānaṃ, kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් අරභයා නොවිමසා ආරාමයට ඇතුළුවීමේ සිද්ධිය නිමිත්තෙන් මෙය පනවන ලදී. 'සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා' (වැඩ වසන භික්ෂුවගෙන් නොවිමසා) යන්න සහ 'ජානං සභික්ඛුකං' (භික්ෂූන් සිටින බව දැන දැන) යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්ති දෙකයි. භික්ෂූන් වෙසෙන ආරාමයක සැක සහිතව ඇතුළු වන්නියට ද, භික්ෂූන් නොමැති ආරාමයක භික්ෂූන් ඇතැයි යන හැඟීමෙන් හෝ සැකය සහිතව ඇතුළු වන්නියට ද දුක්කටාපත් වේ. එහෙත් එම දෙවැදෑරුම් ආරාමයන්හිම භික්ෂූන් නොමැත යන හැඟීමෙන් ඇතුළු වන්නියට ද, වැඩ වසන භික්ෂුවගෙන් විමසා ඇතුළු වන්නියට ද, පළමුව ඇතුළු වූ භික්ෂුණීන්ගේ මුහුණු බලමින් ඔවුන් පසුපස යන්නියට ද, යම් තැනක භික්ෂුණීන් රැස්ව සිටිත් ද, 'ඔවුන් වෙත යන්නෙමි' යන හැඟීමෙන් ඇතුළු වන්නියට ද, ආරාමය මැදින් මාර්ගය වැටී තිබී එයින් යන්නියට ද, ආපදාවන්හිදී ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. භික්ෂූන් සහිත ආරාමයක් වීම ද, භික්ෂූන් සහිතය යන හැඟීම ඇති බව ද, කියන ලද සීමාව ඉක්මවීම ද, අනුදැන වදාළ හේතුවක් නොවීම ද යන මේවා මෙහි අංග හතරයි. සමනුභාසන සමුට්ඨානයයි, කිරියාකිරියයි, සංඥාවිමොක්ඛයි, සචිත්තකයි, පණ්ණත්තිවජ්ජයි, කායකර්ම-වචීකර්මයි, තිචිත්තයි, තිවේදනායි.

Ārāmapavisanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ආරාමයට ඇතුල්වීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

2. Bhikkhuakkosanasikkhāpadavaṇṇanā

2. භික්ෂූන්ට ආක්‍රෝශ කිරීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye akkoseyyāti dasannaṃ akkosavatthūnaṃ aññatarena sammukhā vā parammukhā vā akkoseyya. Paribhāseyyāti bhayamassa upadaṃseyya. Pācittiyanti tassā evaṃ karontiyā pācittiyaṃ.

දෙවන ශික්ෂාපදයෙහි 'අක්කෝසෙය්‍ය' යනු දස අක්කෝස වස්තූන්ගෙන් (බැනවැදීමට හේතු වන කරුණු දහයෙන්) එක්තරා කරුණකින් මුහුණට මුහුණ ලා හෝ නැතහොත් පිටුපසින් හෝ බැනවදින්නේ නම් යන්නයි. 'පරිභාසෙය්‍ය' යනු ඔහුට බිය දක්වන්නේ නම් යන්නයි. 'පාචිත්තියං' යනු එසේ කරන ඇයට පාචිත්ති ඇවැත් වේ යන්නයි.

Vesāliyaṃ [Pg.336] chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha āyasmantaṃ upāliṃ akkosanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, atthadhammaanusāsanipurekkhārāya, ummattikādīnañca anāpatti. Upasampannatā, akkosanaparibhāsanaṃ, atthapurekkhāratādīnaṃ abhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

විශාලා මහනුවරදී ඡබ්බග්ගිය භික්ෂුණීන් අරභයා ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේට බැනවැදීමේ සිද්ධිය නිමිත්තෙන් පනවන ලදී. (භික්ෂු විෂයෙහි) තික පාචිත්තිය වේ. උපසම්පන්න නොවූවෙකු කෙරෙහි තික දුක්කටාපත් වේ. අර්ථය හා ධර්මය අනුශාසනා කිරීම පෙරදැරි කරගත්තියට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. උපසම්පන්නයෙකු වීම ද, බැනවැදීම හෝ බියගැන්වීම ද, අර්ථය පෙරදැරි කරගැනීම ආදියේ නොවීම ද යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය දුක්ඛ වේදනා සහිත වේ.

Bhikkhuakkosanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

භික්ෂූන්ට ආක්‍රෝශ කිරීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

3. Gaṇaparibhāsanasikkhāpadavaṇṇanā

3. ගණයාට (භික්ෂුණී සංඝයාට) පරිභාෂණය කිරීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye caṇḍikatāti kuddhā. Gaṇanti bhikkhunisaṅghaṃ. Paribhāseyyāti ettha ‘‘bālā etā abyattā etā, netā jānanti kammaṃ vā kammadosaṃ vā kammasampattiṃ vā kammavipattiṃ vā’’ti evaṃ yattha katthaci paribhāsantiyā pācittiyaṃ.

තුන්වන ශික්ෂාපදයෙහි 'චණ්ඩිකතා' යනු කිපියා වූ (තරහ ගත්) තැනැත්තියයි. 'ගණං' යනු භික්ෂුණී සංඝයායි. 'පරිභාසෙය්‍ය' යන්නෙන් මෙහි 'මොවුහු අඥානයෝය, මොවුහු අදක්ෂයෝය, මොවුහු කර්මය හෝ කර්ම දෝෂය හෝ කර්ම සම්පත්තිය හෝ කර්ම විපත්තිය හෝ නොදනිති' යනාදී වශයෙන් යම් කිසි තැනක නින්දා කරන තැනැත්තියට පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha gaṇaṃ paribhāsanavatthusmiṃ paññattaṃ, sambahulā vā ekaṃ vā anupasampannaṃ vā paribhāsantiyā dukkaṭaṃ. Sesaṃ dutiyasadisamevāti.

සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය අරභයා සංඝයාට නින්දා කිරීමේ සිද්ධිය නිමිත්තෙන් පනවන ලදී. බොහෝ දෙනෙකුට හෝ එක් අයෙකුට හෝ උපසම්පන්න නොවූවෙකුට හෝ නින්දා කරන්නියට දුක්කටාපත් වේ. ඉතිරි විස්තරය දෙවන ශික්ෂාපදයට සමානමය.

Gaṇaparibhāsanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ගණයාට පරිභාෂණය කිරීමේ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

4. Pavāritasikkhāpadavaṇṇanā

4. පවාරිත ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe gaṇabhojane vuttanayena nimantitā, pavāraṇāsikkhāpade vuttanayena pavāritā veditabbā. Pācittiyanti tassā purebhattaṃ ṭhapetvā yāguñceva sesāni ca tīṇi kālikāni aññaṃ yaṃkiñci āmisaṃ ajjhoharaṇatthāya paṭiggaṇhantiyā gahaṇe dukkaṭaṃ, ajjhohāre ajjhohāre pācittiyaṃ.

හතරවන ශික්ෂාපදයෙහි, ගණභෝජන ශික්ෂාපදයෙහි දැක්වූ ක්‍රමයට ඇරයුම් ලැබූ තැනැත්තිය ද, පවාරණා ශික්ෂාපදයෙහි දැක්වූ ක්‍රමයට වැළැක්වූ තැනැත්තිය ද වශයෙන් දත යුතුය. 'පාචිත්තියං' යනු ඇය පෙරබත් වේලෙහි, කැඳ සහ ඉතිරි කාලික තුන හැර වෙනත් යම් කිසි ආමිසයක් වැළඳීම පිණිස පිළිගන්නේ නම්, පිළිගැනීමේදී දුක්කටාපත් ද, ගිලින ගිලින වාරයක් පාසා පාචිත්ති ඇවැත් ද වේ යන්නයි.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha aññatra bhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ, tīṇi kālikāni āhāratthāya paṭiggaṇhantiyāpi ajjhoharantiyāpi dukkaṭaṃ. Yā pana nimantitā appavāritā yāguṃ pivati, sāmike apaloketvā [Pg.337] bhuñjati, tīṇi kālikāni sati paccaye paribhuñjati, tassā, ummattikādīnañca anāpatti. Nimantitā vā pavāritā vā taṃ ubhayaṃ vā, purebhattaṃ vuttalakkhaṇassa āmisassa ajjhohāro, sāmikānaṃ anāpucchananti imānettha tīṇi aṅgāni. Addhānasamuṭṭhānaṃ, nimantitāya anāpucchā bhuñjantiyā āpattisambhavato siyā kiriyākiriyaṃ, pavāritāya kappiyaṃ kāretvāpi akāretvāpi paribhuñjantiyā āpattisambhavato siyā kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් අරභයා වෙනත් තැනක වැළඳීමේ සිද්ධිය නිමිත්තෙන් පනවන ලදී. කාලික තුන ආහාර පිණිස පිළිගන්නියට ද වළඳන්නියට ද දුක්කටාපත් වේ. යම් භික්ෂුණියක් ඇරයුම් ලැබුවද පවාරණය නොකොට කැඳ බොයිද, හිමිකරුවන්ගෙන් විමසා වළඳයිද, ප්‍රත්‍යයන් ඇති කල්හි කාලික තුන පරිභෝජනය කරයිද, ඇයට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ඇරයුම් ලැබීම හෝ පවාරණය වීම හෝ ඒ දෙකම වීම ද, පෙරබත් වේලෙහි කියන ලද ලක්ෂණ සහිත ආමිසය වැළඳීම ද, හිමිකරුවන්ගෙන් නොවිමසීම ද යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. අද්ධාන සමුට්ඨානයයි, ආරාධනා ලැබ නොවිමසා වළඳන්නියට ඇවැත් සිදුවන බැවින් ඇතැම් විට කිරියාකිරිය වෙයි, පවාරණය වූ තැනැත්තිය කැප කරවා හෝ නොකරවා හෝ පරිභෝජනය කිරීමේදී ඇවැත් සිදුවන බැවින් ඇතැම් විට කිරිය වෙයි, නොසංඥාවිමොක්ඛයි, අචිත්තකයි, පණ්ණත්තිවජ්ජයි, කායකර්ම-වචීකර්මයි, තිචිත්තයි, තිවේදනායි.

Pavāritasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පවාරිත ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිම විය.

5. Kulamaccharinīsikkhāpadavaṇṇanā

5. කුල මච්ඡරිනී ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame kule maccharo kulamaccharo, kulamaccharo etissā atthi, kulaṃ vā maccharāyatīti kulamaccharinī. Assāti yā īdisī bhaveyya. Pācittiyanti tassā ‘‘yaṃ kulaṃ bhikkhunīnaṃ paccaye dātukāmaṃ, kathaṃ nāma tattha bhikkhuniyo na gaccheyyu’’nti bhikkhunīnaṃ vā santike kulassa, ‘‘kathaṃ nāma ime tāsaṃ kiñci na dajjeyyu’’nti kulassa vā santike bhikkhunīnaṃ avaṇṇaṃ bhāsantiyā pācittiyaṃ.

පස්වන ශික්ෂාපදයෙහි, කුලය කෙරෙහි මසුරුකම 'කුලමච්ඡර' නම් වේ. එම කුල මසුරුකම ඇයට ඇත යන අර්ථයෙන් හෝ කුලය කෙරෙහි මසුරුකම් කරයි යන අර්ථයෙන් 'කුලමච්ඡරිනී' (කුල මසුරුකම් ඇති තැනැත්තිය) නම් වේ. 'අස්සා' යනු යම් මෙහෙණක් මෙබඳු වන්නීද යන්නයි. 'පාචිත්තියං' යනු 'යම් කුලයක් භික්ෂුණීන්ට ප්‍රත්‍යයන් දීමට කැමතිද, එහි භික්ෂුණීහු කෙසේ නම් නොයන්නාහුද' කියා භික්ෂුණීන් වෙත එම කුලයේ අගුණ පවසන්නියට ද, 'මොවුහු කෙසේ නම් ඔවුන්ට කිසිවක් නොදෙන්නාහුද' කියා එම කුලය වෙත භික්ෂුණීන්ගේ අගුණ පවසන්නියට ද පාචිත්ති ඇවැත් වේ යන්නයි.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha kulamaccharāyanavatthusmiṃ paññattaṃ. Amaccharāyitvā santaṃyeva ādīnavaṃ ācikkhantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Bhikkhunīnaṃ alābhakāmatā, kulassa vā santike bhikkhunīnaṃ bhikkhunīnaṃ vā santike kulassa avaṇṇabhaṇananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

සැවැත් නුවරදී එක්තරා භික්ෂුණියක් අරභයා කුල මත්සර්‍යය දැක්වීමේ සිද්ධිය නිමිත්තෙන් පනවන ලදී. මසුරුකම් නොකොට ඇති තතු ලෙසම දෝෂය පවසන්නියට ද, උන්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. භික්ෂුණීන්ට ලාභ අකමැති බව ද, කුලය වෙත භික්ෂුණීන්ගේ හෝ භික්ෂුණීන් වෙත කුලයේ හෝ අගුණ කීම ද යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදින්නාදාන ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය දුක්ඛ වේදනා සහිත වේ.

Kulamaccharinīsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

කුලමච්ඡරිනී සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

6. Abhikkhukāvāsasikkhāpadavaṇṇanā

6. අභික්ඛුක ආවාස සික්ඛාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe sace bhikkhunupassayato addhayojanabbhantare ovādadāyakā bhikkhū na vasanti, maggo vā akhemo hoti na sakkā anantarāyena gantuṃ[Pg.338], ayaṃ abhikkhuko nāma āvāso. Tattha ‘‘vassaṃ vasissāmī’’ti senāsanapaññāpanapānīyaupaṭṭhāpanādīni karontiyā dukkaṭaṃ, saha aruṇuggamanā pācittiyaṃ. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ (pāci. aṭṭha. 144 ādayo) vutto.

හයවන සික්ඛාපදයෙහි: ඉදින් භික්ෂුණී ආරාමයේ සිට අඩ යොදුනක් ඇතුළත අවවාද දෙන භික්ෂූන් වහන්සේලා නොවෙසෙත් නම්, නොහොත් මාර්ගය බිය සහිත බැවින් උපද්‍රව රහිතව යාමට නොහැකි වේ නම්, මේ ‘අභික්ඛුක’ (භික්ෂූන් රහිත) නම් ආවාසයයි. එහි "මම වස් වසන්නෙමි" යි සිතා සේනාසන පැනවීම, පැන් පිළියෙල කිරීම ආදිය කරන්නා වූ භික්ෂුණියට දුක්කටාපත්ති වේ; අරුණෝදය උදාවීමත් සමඟ පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. මෙහි සංක්ෂේපය මෙයයි, විස්තරය වනාහි සමන්තපාසාදිකාවෙහි දක්වා ඇත.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha abhikkhuke āvāse vassaṃ vasanavatthusmiṃ paññattaṃ, yattha pana vassūpagatā bhikkhū pakkantā vā honti vibbhantā vā kālaṅkatā vā pakkhasaṅkantā vā tattha vasantiyā, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Abhikkhukāvāsatā, vassūpagamanaṃ, aruṇuggamananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānevāti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් අරභයා භික්ෂූන් රහිත ආවාසයක වස් විසීමේ කරුණ පිළිබඳව මෙය පණවන ලදී. යම් ආවාසයක වස් එළඹි භික්ෂූන් වහන්සේලා බැහැර ගියාහු හෝ වෙත්ද, සිවුරු හැර ගියාහු (මහණදම් හැරදමා ගියාහු) හෝ වෙත්ද, අපවත් වී වදාළාහු හෝ වෙත්ද, අන්‍ය ලබ්ධි ගත්තාහු හෝ වෙත්ද, එහි වෙසෙන භික්ෂුණියට ද, ආපදාවන්හිදී ද, උම්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. භික්ෂූන් නොමැති ආවාසයක් වීම, වස් එළඹීම, අරුණ උදාවීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළුලොම් සික්ඛාපදයට සමාන වේ.

Abhikkhukāvāsasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අභික්ඛුක ආවාස සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

7. Apavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā

7. අපවාරණා සික්ඛාපද වර්ණනාව

Sattame vassaṃvuṭṭhāti purimaṃ vā pacchimaṃ vā temāsaṃ vuṭṭhā. Ubhatosaṅgheti bhikkhunisaṅghe ceva bhikkhusaṅghe ca. Ayaṃ panettha vinicchayakathā – bhikkhunīhi cātuddaseyeva sannipatitvā ‘‘suṇātu me, ayye, saṅgho, ajja pavāraṇā cātuddasī, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho pavāreyyā’’ti evaṃ sabbasaṅgāhikañattiṃ vā, ‘‘tevācikaṃ pavāreyyā’’ti evaṃ tevācikañattiṃ vā, sati antarāye ‘‘dvevācikaṃ, ekavācikaṃ, samānavassikaṃ pavāreyyā’’ti evaṃ dvevācikādiñattiṃ vā ṭhapetvā sabbasaṅgāhikañatti ce ṭhapitā, ‘‘saṅghaṃ, ayye, pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ ayyāyo anukampaṃ upādāya, passantī paṭikarissāmī’’ti (cūḷava. 427) evaṃ sakiṃ vā, ‘‘dutiyampi, ayye, saṅghaṃ…pe… tatiyampi, ayye, saṅghaṃ…pe… paṭikarissāmī’’ti evaṃ dvattikkhattuṃ vā vatvā paṭipāṭiyā pavāretabbaṃ. Tevācikāya ñattiyā vacanaṃ na hāpetabbaṃ, dvevācikādīsu vaḍḍhetuṃ vaṭṭati, hāpetuṃ na vaṭṭati. Evaṃ bhikkhunisaṅghe pavāretvā tattheva ekā bhikkhunī bhikkhunikkhandhake (cūḷava. 427) vuttena ñattidutiyakammena bhikkhunisaṅghassatthāya bhikkhusaṅghaṃ pavāretuṃ sammannitabbā. Tāya sammatāya bhikkhuniyā pannarase [Pg.339] bhikkhunisaṅghaṃ ādāya bhikkhusaṅghaṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā añjaliṃ paggahetvā evamassa vacanīyo ‘‘bhikkhunisaṅgho ayya bhikkhusaṅghaṃ pavāreti diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatāyya bhikkhusaṅgho bhikkhunisaṅghaṃ anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissati, dutiyampi ayya…pe… tatiyampi ayya…pe… passanto paṭikarissatī’’ti evaṃ pavāretabbaṃ.

හත්වන සික්ඛාපදයෙහි: ‘වස් වැස නිම කළ’ යනු පෙරවස් හෝ පසු වස් තුන් මසක් මුළුල්ලේ විසූ යන්නයි. ‘උභතෝසංඝයා කෙරෙහි’ යනු භික්ෂුණී සංඝයා කෙරෙහි ද භික්ෂු සංඝයා කෙරෙහි ද යන්නයි. මෙහි විනිශ්චය කථාව වනාහි - භික්ෂුණීන් විසින් තුදුස්වක් දිනයෙහිම රැස්වී, "ආර්යාවෙනි, සංඝයා මගේ වචනය අසත්වා, අද තුදුස්වක් පවාරණයයි. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය පැමිණියේ නම් සංඝයා පවාරණය කෙරේවා" යි මෙසේ සියල්ල ඇතුළත් ඤත්තියක් (සබ්බසංගාහික ඤත්ති) හෝ, "තෙවටක් කියමින් පවාරණය කෙරේවා" යි මෙසේ තේවාවික ඤත්තියක් හෝ, උපද්‍රවයක් ඇති කල්හි "දෙවටක්, එක්වටක්, සමාන වස් ඇත්තන් පවාරණය කෙරේවා" යි මෙසේ ද්වීවාචිකාදී ඤත්තියක් හෝ තබා, ඉදින් සබ්බසංගාහික ඤත්තිය තබන ලද්දේ නම්, "ආර්යාවෙනි, මම සංඝයා පවාරණය කරමි; දැකීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් හෝ සැකයෙන් හෝ (යම් වරදක් ඇත්නම්) ආර්යාවෝ මට අනුකම්පා උපදවා වදාරත්වා, වරද දකින්නී පිළියම් කරන්නෙමි" යි මෙසේ එක් වරක් හෝ, "දෙවනුවත් ආර්යාවෙනි, සංඝයා...පෙ... තෙවනුවත් ආර්යාවෙනි, සංඝයා...පෙ... පිළියම් කරන්නෙමි" යි මෙසේ දෙතුන් වරක් කියා පිළිවෙළින් පවාරණය කළ යුතුය. තේවාවික ඤත්තියෙහි වචන අඩු නොකළ යුතුය. ද්වීවාචිකාදීන්හි වැඩි කිරීමට සුදුසුය, අඩු කිරීමට නොසුදුසුය. මෙසේ භික්ෂුණී සංඝයා කෙරෙහි පවාරණය කොට, එම සීමාවෙහිදීම එක් භික්ෂුණියක භික්ෂුණී ඛන්ධකයෙහි දක්වා ඇති පරිදි ඤත්ති දුතිය කර්මයකින් භික්ෂුණී සංඝයාගේ ප්‍රයෝජනය උදෙසා භික්ෂු සංඝයා පවාරණය කිරීමට සම්මත කරගත යුතුය. එසේ සම්මත කරන ලද භික්ෂුණිය විසින් පසළොස්වක් දිනයෙහි භික්ෂුණී සංඝයා ද කැටුව භික්ෂු සංඝයා වෙත එළඹ, සිවුර ඒකාංශ කොට පොරවා, දොහොත් මුදුන් දී මෙසේ කිව යුතුය: "ස්වාමීනි, භික්ෂුණී සංඝයා භික්ෂු සංඝයා පවාරණය කරයි; දැකීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් හෝ සැකයෙන් හෝ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ භික්ෂුණී සංඝයාට අනුකම්පා උපදවා වදාරත්වා, වරද දකින්නී පිළියම් කරන්නීය; දෙවනුවත් ස්වාමීනි...පෙ... තෙවනුවත් ස්වාමීනි...පෙ... වරද දකින්නී පිළියම් කරන්නීය" යි මෙසේ පවාරණය කළ යුතුය.

Sace pañcavaggo bhikkhunisaṅgho na pūrati, catūhi vā tīhi vā gaṇañattiṃ ṭhapetvā, dvīhi vinā ñattiyā aññamaññaṃ pavāretabbaṃ. Ekāya ‘‘ajja me pavāraṇā’’ti adhiṭṭhātabbaṃ.

ඉදින් පස්නමක් ඇති භික්ෂුණී සංඝයා සම්පූර්ණ නොවේ නම්, සිව්නමකගෙන් හෝ තුන්නමකගෙන් යුත් ගණයක් ලෙස ගණ ඤත්තිය තබා පවාරණය කළ යුතුය. දෙනමක් පමණක් සිටින කල්හි ඤත්තියක් නොමැතිව අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් පවාරණය කළ යුතුය. එක් භික්ෂුණියක පමණක් සිටී නම් "අද මගේ පවාරණයයි" කියා අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය.

Vihāraṃ pana gantvā ‘‘bhikkhuniyo, ayya, bhikkhusaṅghaṃ pavārenti diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatāyya bhikkhusaṅgho bhikkhuniyo anukampaṃ upādāya, passantiyo paṭikarissantī’’ti ca, ‘‘ahaṃ, ayya, bhikkhusaṅghaṃ pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatu maṃ, ayya, bhikkhusaṅgho anukampaṃ upādāya, passantī paṭikarissāmī’’ti ca evaṃ tikkhattuṃ vattabbaṃ.

නමුත් විහාරයට ගොස්, "ස්වාමීනි, භික්ෂුණීහු භික්ෂු සංඝයා පවාරණය කරති; දැකීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් හෝ සැකයෙන් හෝ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ භික්ෂුණීන්ට අනුකම්පා උපදවා වදාරත්වා, (වරද) දකින්නියෝ පිළියම් කරන්නාහ" යි ද, "ස්වාමීනි, මම භික්ෂු සංඝයා පවාරණය කරමි; දැකීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් හෝ සැකයෙන් හෝ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ මට අනුකම්පා උපදවා වදාරත්වා, (වරද) දකින්නී පිළියම් කරන්නෙමි" යි ද මෙසේ තුන් වරක් කිව යුතුය.

Sace bhikkhusaṅgho na pūrati, ‘‘bhikkhunisaṅgho, ayya, ayye pavāreti diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu ayyā bhikkhunisaṅghaṃ anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissatī’’ti ca, ‘‘bhikkhunisaṅgho, ayya, ayyaṃ pavāreti diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatāyyo bhikkhunisaṅghaṃ anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissatī’’ti ca evaṃ tikkhattuṃ vattabbaṃ.

ඉදින් භික්ෂු සංඝයා සම්පූර්ණ නොවේ නම්, "ස්වාමීනි, භික්ෂුණී සංඝයා ආර්යයන් වහන්සේලා පවාරණය කරයි; දැකීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් හෝ සැකයෙන් හෝ ආර්යයන් වහන්සේලා භික්ෂුණී සංඝයාට අනුකම්පා උපදවා වදාරත්වා, (වරද) දකින්නී පිළියම් කරන්නීය" යි ද, "ස්වාමීනි, භික්ෂුණී සංඝයා ආර්යයන් වහන්සේ පවාරණය කරයි; දැකීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් හෝ සැකයෙන් හෝ ආර්යයන් වහන්සේ භික්ෂුණී සංඝයාට අනුකම්පා උපදවා වදාරත්වා, (වරද) දකින්නී පිළියම් කරන්නීය" යි ද මෙසේ තුන් වරක් කිව යුතුය.

Ubhinnaṃ aparipūriyā ‘‘bhikkhuniyo, ayyā, ayye pavārenti diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantāyyā bhikkhuniyo anukampaṃ upādāya, passantiyo paṭikarissantī’’ti ca, ‘‘bhikkhuniyo, ayya, ayyaṃ pavārenti diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatāyyo bhikkhuniyo anukampaṃ upādāya, passantiyo paṭikarissantī’’ti ca, ‘‘ahaṃ, ayyā, ayye pavāremi diṭṭhena vā sutena vā…pe… vadantu maṃ, ayyā, anukampaṃ upādāya, passantī paṭikarissāmī’’ti ca, ‘‘ahaṃ, ayya, ayyaṃ pavāremi diṭṭhena vā sutena vā…pe… vadatu maṃ, ayyo, anukampaṃ upādāya, passantī paṭikarissāmī’’ti ca evaṃ tikkhattuṃ vattabbaṃ. Sabbāheva hi iminā nayena ubhatosaṅghe [Pg.340] pavāritā hoti, yā pana vassaṃvuṭṭhā ‘‘ubhatosaṅghe evaṃ na pavāressāmī’’ti dhuraṃ nikkhipati, tassā saha dhuranikkhepena pācittiyaṃ.

දෙපාර්ශ්වයේම (සංඝයාගේ) අසම්පූර්ණත්වයෙහිදී: "ආර්යාවෙනි, භික්ෂුණීහු ආර්යයන් වහන්සේලා පවාරණය කරති; දැකීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් හෝ සැකයෙන් හෝ ආර්යයන් වහන්සේලා භික්ෂුණීන්ට අනුකම්පා උපදවා වදාරත්වා, දකින්නියෝ පිළියම් කරන්නාහ" යි ද, "ස්වාමීනි, භික්ෂුණීහු ආර්යයන් වහන්සේ පවාරණය කරති; දැකීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් හෝ සැකයෙන් හෝ ආර්යයන් වහන්සේ භික්ෂුණීන්ට අනුකම්පා උපදවා වදාරත්වා, දකින්නියෝ පිළියම් කරන්නාහ" යි ද, "ආර්යාවෙනි, මම ආර්යයන් වහන්සේලා පවාරණය කරමි; දැකීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් හෝ...පෙ... ආර්යාවෝ මට අනුකම්පා උපදවා වදාරත්වා, දකින්නී පිළියම් කරන්නෙමි" යි ද, "ස්වාමීනි, මම ආර්යයන් වහන්සේ පවාරණය කරමි; දැකීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් හෝ...පෙ... ආර්යයන් වහන්සේ මට අනුකම්පා උපදවා වදාරත්වා, දකින්නී පිළියම් කරන්නෙමි" යි ද මෙසේ තුන් වරක් කිව යුතුය. මෙසේ කිරීමෙන් සියලුම භික්ෂුණීන් විසින් උභතෝ සංඝයා කෙරෙහිම පවාරණය කරන ලද්දේ වෙයි. යම් භික්ෂුණියක් වස් වැස නිමවා "මම උභතෝ සංඝයා කෙරෙහි මෙසේ පවාරණය නොකරන්නෙමි" යි කියා ධුරය (උත්සාහය) අත්හරී නම්, ඇයට ධුරය අත්හැරීමත් සමඟම පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha vassaṃ vasitvā na pavāraṇāvatthusmiṃ paññattaṃ. Antarāye pana sati, pariyesitvā bhikkhū alabhantiyā, gilānāya, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Vassaṃvuṭṭhatā, na ubhatosaṅghe pavāraṇā, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni samanubhāsanasadisānīti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් අරභයා වස් වැස පවාරණය නොකිරීමේ කරුණ පිළිබඳව මෙය පණවන ලදී. උපද්‍රව ඇති කල්හි ද, සොයා බලා ද භික්ෂූන් වහන්සේලා සොයාගත නොහැකි වූ විට ද, ගිලන් වූ විට ද, ආපදාවන්හිදී ද, උම්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. වස් වැස නිම කළ බව, උභතෝ සංඝයා කෙරෙහි පවාරණය නොකිරීම, අනුදැන වදාළ සුදුසු හේතුවක් නොමැති වීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය සමනුභාසන සික්ඛාපදයට සමාන වේ.

Apavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අපවාරණා සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

8. Ovādasikkhāpadavaṇṇanā

8. ඕවාද සික්ඛාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame ovādāyāti garudhammassavanatthāya. Saṃvāsāyāti uposathapucchanatthāya ceva pavāraṇatthāya ca. Pācittiyanti ‘‘etesaṃ atthāya na gacchāmī’’ti dhuraṃ nikkhittamatte pācittiyaṃ.

අටවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'ඕවාදාය' යනු ගරුධර්ම අවවාද ඇසීම පිණිසයි. 'සංවාසාය' යනු පොහෝ දින විමසීම පිණිස සහ පවාරණය කිරීම පිණිසත් ය. 'පාචිත්තියන්ති' යනු 'මම මොවුන් උදෙසා නොයන්නෙමි' යි වීර්යය අත්හළ කෙණෙහිම පාචිත්තිය වේ.

Sakkesu chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha ovādāya agamanavatthusmiṃ paññattaṃ. Antarāye pana sati, pariyesitvā dutiyikaṃ alabhantiyā, gilānāya, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Ovādasaṃvāsānaṃ atthāya agamanaṃ, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisāni, idaṃ pana akiriyaṃ, dukkhavedananti.

ශාක්‍ය ජනපදයෙහි සදවග භික්ෂුණීන් අරභයා අවවාද ලබා ගැනීමට නොයෑමේ සිද්ධියෙහි මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. යම් කිසි අන්තරායක් ඇති කල්හි, සොයා බලා දෙවැන්නියක නොලැබුණු කල්හි, ගිලන් වූ කල්හි, ආපදාවලදී සහ උම්මත්තක ආදීන්ට ඇවැත් නොවේ. අවවාද සහ සංවාසය සඳහා නොයෑම, අනුදැන වදාළ හේතුවක් නොමැති වීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු පාරාජිකාව හා සමාන වේ, මෙය අක්‍රියාවකි, දුක්ඛ වේදනාවකි.

Ovādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඕවාද ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

9. Ovādūpasaṅkamanasikkhāpadavaṇṇanā

9. ඕවාදූපසංකමන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Navame anvaddhamāsanti addhamāse addhamāse. Uposathapucchakanti uposathapucchanaṃ. Ovādūpasaṅkamananti ovādatthāya upasaṅkamanaṃ. Taṃ atikkāmentiyāti ettha bhikkhunīhi terase vā cātuddase vā ārāmaṃ gantvā ‘‘ayaṃ uposatho cātuddaso pannaraso’’ti pucchitabbaṃ, uposathadivase [Pg.341] nidānavaṇṇanāyaṃ vuttanayena ovādūpasaṅkamanaṃ yācitabbaṃ. Yā bhikkhunī vuttappakāre kāle tadubhayaṃ na karoti, sā taṃ atikkāmeti nāma, tassā ‘‘uposathampi na pucchissāmi, ovādampi na yācissāmī’’ti dhuraṃ nikkhittamatte pācittiyaṃ.

නවවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'අන්වඩ්ඪමාසං' යනු අඩමසක් පාසා (නිරන්තරයෙන්ම අඩමසක් පාසා) යන්නයි. 'උපෝසථපුච්ඡකං' යනු පොහෝ දින විචාරීමයි. 'ඕවාදූපසංකමනං' යනු අවවාද ලැබීම පිණිස එළඹීමයි. 'තං අතික්කාමෙන්තියා' යන්නෙහි අර්ථය නම්, භික්ෂුණීන් විසින් තෙළෙස්වන (13 වන) හෝ තුදුස්වන (14 වන) දිනයෙහි විහාරයට ගොස් 'මෙම පොහොය තුදුස්වැනි (14 වැනි) දිනයෙහි ද, නැතහොත් පසළොස්වැනි (15 වැනි) දිනයෙහි ද?' යි විමසිය යුතුය. පොහෝ දිනයෙහි නිදාන වර්ණනාවෙහි දැක්වුණු ක්‍රමයට අවවාද පිණිස එළඹීමට ආරාධනා කළ යුතුය. යම් භික්ෂුණියක් වදාලා වූ කාලයෙහි ඒ කරුණු දෙකම නොකරයිද, ඇය එය ඉක්මවූවා නම් වේ. ඇය 'මම උපෝසථයත් නොවිචාරමි, අවවාදයත් නොඉල්ලමි' යි වීර්යය අත්හළ කෙණෙහිම පාචිත්තිය වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha uposathaovādānaṃ apucchanaayācanavatthusmiṃ paññattaṃ, anāpatti aṭṭhamasadisāyeva. Uposathovādānaṃ apucchanaayācanāyaṃ dhuranikkhepo, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni samanubhāsanasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් අරභයා උපෝසථය නොවිචාරීමේ සහ අවවාද නොඉල්ලීමේ සිද්ධියෙහි මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. ඇවැත් නොවීම අටවැනි ශික්ෂාපදයට සමාන වේ. උපෝසථය සහ අවවාදය නොවිමසීමෙහි හා නොඉල්ලීමෙහි වීර්යය අත්හැරීම, අනුදැන වදාළ හේතුවක් නොමැති වීම යන මේවා මෙහි අංග දෙකයි. සමුට්ඨාන ආදිය සමනුභාසන ශික්ෂාපදය හා සමාන වේ.

Ovādūpasaṅkamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඕවාදූපසංකමන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

10. Pasākhejātasikkhāpadavaṇṇanā

10. පසාඛේජාත ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dasame pasākheti nābhiyā heṭṭhā jāṇumaṇḍalānaṃ uparipadese. Tato hi yasmā rukkhassa sākhā viya ubho ūrū pabhijjitvā gatā, tasmā so ‘‘pasākho’’ti vuccati, tasmiṃ pasākhe. Gaṇḍanti yaṃkiñci gaṇḍaṃ. Rudhitanti vaṇaṃ. Bhedāpeyya vātiādīsu sace ‘‘bhinda phālehī’’ti sabbāni āṇāpeti, so ca tatheva karoti, cha dukkaṭāni cha ca pācittiyāni. Athāpi ‘‘yaṃkiñci ettha kattabbaṃ, taṃ sabbaṃ karohī’’ti evaṃ āṇāpeti, so ca sabbānipi bhedanādīni karoti, ekavācāya cha dukkaṭāni cha ca pācittiyāni. Sace pana bhedanādīsu ekaṃyeva ‘‘idaṃ nāma karohī’’ti āṇāpeti, so ca sabbāni karoti. Yaṃ āṇattaṃ, tasseva karaṇe pācittiyaṃ.

දහවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'පසාඛේ' යනු පෙකණියෙන් පහළ, දණ මඬලින් ඉහළ ප්‍රදේශයයි. එහිදී යම් හෙයකින් වෘක්ෂයක අතු බෙදී යන්නාක් මෙන් දෙපස කලවා බෙදී යන බැවින් එම ප්‍රදේශයට 'පසාඛ' (කටිය/කලවා සන්ධිය) යැයි කියනු ලැබේ. 'ගණ්ඩං' යනු යම් කිසි ගෙඩියකි. 'රුධිතං' යනු තුවාලයකි. 'භේදාපෙය්‍ය වා' යනාදී පාඨයන්හි, ඉදින් 'පළන්න, කපන්න' යි සියල්ල අණ කරයි නම්, ඔහුද එලෙසම කරයි නම්, දුකුළා හයක් සහ පාචිත්තිය හයක් වේ. නැතහොත් 'මෙහි යමක් කළ යුතුද, ඒ සියල්ල කරව' යි මෙලෙස අණ කරයි නම්, ඔහුද පැළීම ආදී සියල්ල කරයි නම්, එකම වචනයෙන් දුකුළා හයක් සහ පාචිත්තිය හයක් වේ. ඉදින් පැළීම ආද්‍යය අතුරින් එකක්ම 'මෙන්න මේ දේ කරව' යි අණ කරයි නම්, ඔහුද සියල්ල කරයි නම්, යමක් අණ කරන ලද්දේ ද, එය කිරීමෙන් පමණක් පාචිත්තිය වේ.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha pasākhe jātaṃ gaṇḍaṃ purisena bhedāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, apaloketvā vā viññuṃ vā yaṃkañci dutiyikaṃ gahetvā evaṃ karontiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Pasākhe jātatā, anapalokanaṃ, dutiyikābhāvo, purisena bhedādīnaṃ kārāpananti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත්නුවරදී එක්තරා භික්ෂුණියක් අරභයා රහස් ප්‍රදේශයෙහි හටගත් ගෙඩියක් පුරුෂයෙකු ලවා පැළවීමේ සිද්ධියෙහි මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. (සංඝයාට) දන්වා හෝ නුවණැති යම් කිසි දෙවැන්නියක කැටුව හෝ මෙසේ කරන්නියට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නොවේ. රහස් ප්‍රදේශයෙහි (ගෙඩිය) හටගෙන තිබීම, (සංඝයාට) නොදැන්වීම, දෙවැන්නියක නොමැති වීම, පුරුෂයෙකු ලවා පැළීම ආදිය කරවීම යන මේවා මෙහි අංග හතරයි. සමුට්ඨාන ආදිය කඨින ශික්ෂාපදය හා සමාන වේ, මෙය ක්‍රියා-අක්‍රියාවකි.

Pasākhejātasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පසාඛේජාත ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

Ārāmavaggo chaṭṭho.

හයවැනි ආරාම වර්ගය නිමි.

7. Gabbhinīvaggo

7. ගබ්භිනී වර්ගය

1. Gabbhinīsikkhāpadavaṇṇanā

1. ගබ්භිනී ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Gabbhinivaggassa [Pg.342] paṭhame ‘‘gabbhinī’’ti jānitvā upajjhāyāya vuṭṭhāpentiyā gaṇapariyesanādīsu ca ñattikammavācādvaye ca dukkaṭaṃ, kammavācāpariyosāne pācittiyaṃ.

ගබ්භිනී වර්ගයේ පළමු ශික්ෂාපදයෙහි 'ගර්භිණියක' යැයි දැනගෙන උපජ්ඣායිකාව විසින් උපසම්පදා කරවනු ලබන කල්හි, ගණයා (කාරක සංඝයා) සෙවීම් ආදියෙහි සහ ඥත්ති කර්මවාචා දෙකෙහිදී දුකුළා ද, කර්මවාචා කෙළවරෙහි පාචිත්තිය ද වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha gabbhiniṃ vuṭṭhāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, gabbhiniyā vematikāya agabbhiniyā gabbhinisaññāya ceva vematikāya ca dukkaṭaṃ. Ubhosu agabbhinisaññāya, ummattikādīnañca anāpatti. Gabbhinitā, ‘gabbhinī’ti jānanaṃ, vuṭṭhāpananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana paṇṇattivajjaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් අරභයා ගර්භිණියක උපසම්පදා කරවීමේ සිද්ධියෙහි මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. ගර්භිණියක කෙරෙහි සැක ඇත්තී නම් ද, ගර්භිණී නොවූ තැනැත්තියක කෙරෙහි ගර්භිණියක යන සඥාව ඇත්තී නම් ද, සැක ඇත්තී නම් ද දුකුළා වේ. (ගර්භිණී, ගර්භිණී නොවන) දෙදෙනා කෙරෙහිම ගර්භිණී නොවේය යන සඥාව ඇති කල්හි ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නොවේ. ගර්භිණී බව, 'ගර්භිණියකැ'යි දැනීම, උපසම්පදා කරවීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදානය හා සමාන වේ, විශේෂයක් නම් මෙය පණත් වජ්ජයකි, සිත් තුනකි, වේදනා තුනකි.

Gabbhinīsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ගබ්භිනී ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

2. Pāyantīsikkhāpadavaṇṇanā

2. පායන්තී ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye pāyantinti thaññaṃ pāyamānaṃ, yaṃ pāyeti, tassa mātā vā, dhāti vā. Idaṃ vatthumattamevettha viseso, sesaṃ paṭhamasikkhāpadasadisamevāti.

දෙවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'පායන්තී' යනු මව්කිරි පොවන්නියයි, එනම් යම් දරුවෙකුට කිරි පොවයිද, එම දරුවාගේ මව හෝ කිරිමව (හෙද කාන්තාව) හෝ වේ. මෙහි මෙම වස්තුව (සිදුවීම) පමණක් විශේෂ වන අතර, ඉතිරි සියල්ල පළමු ශික්ෂාපදය හා සමාන වේ.

Pāyantīsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පායන්තී ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

3. Paṭhamasikkhamānasikkhāpadavaṇṇanā

3. පළමු සික්ඛමාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye dve vassānīti pavāraṇāvasena dve saṃvaccharāni. Chasu dhammesūti pāṇātipātāveramaṇiādīsu vikālabhojanāveramaṇipariyosānesu chasu sikkhāpadesu. Asikkhitasikkhanti padabhājane (pāci. 1077) vuttanayeneva adinnasikkhaṃ vā kupitasikkhaṃ vā. Sikkhamānaṃ vuṭṭhāpeyyāti tesu chasu dhammesu sikkhanato, te vā sikkhāsaṅkhāte dhamme mānanato evaṃladdhanāmaṃ anupasampannaṃ upasampādeyya. Pācittiyanti paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva kammavācāpariyosāne pācittiyaṃ.

තුන්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'ද්වේ වස්සානි' යනු පවාරණ ක්‍රමයෙන් අවුරුදු දෙකක් මුළුල්ලෙහි යන්නයි. 'ඡසු ධම්මේසු' යනු ප්‍රාණාතිපාතයෙන් වැළකීම ආදී වූ, විකාලභෝජනයෙන් වැළකීම අවසාන කොට ඇති ශික්ෂාපද හයෙහි ය. 'අසික්ඛිතසික්ඛං' යනු පදභාජනයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම හිමි කර නොදුන් ශික්ෂණය ඇත්තී හෝ, හිමි කර දුන්නද පිරිහුණු ශික්ෂණය ඇත්තී හෝ යන්නයි. 'සික්ඛමානං වුට්ඨාපෙය්‍ය' යනු ඒ ධර්මයන් හයෙහි ශික්ෂණය ලබන බැවින් හෝ, ශික්ෂා සංඛ්‍යාත වූ ඒ ධර්මයන් ගරු කරන බැවින් හෝ මෙලෙස නම් ලත්, උපසම්පන්න නොවූ ස්ත්‍රියක උපසම්පදා කරවන්නේ නම් යන්නයි. 'පාචිත්තියං' යනු පළමු ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම කර්මවාචාව අවසානයෙහි පාචිත්තිය වේ.

Sāvatthiyaṃ [Pg.343] sambahulā bhikkhuniyo ārabbha evarūpaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, dhammakamme tikapācittiyaṃ, adhammakamme tikadukkaṭaṃ. Dve vassāni chasu dhammesu sikkhitasikkhaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Vuttanayena asikkhitasikkhatā, dhammakammatā, kammavācāpariyosānanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhame vuttanayānevāti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් අරභයා මෙබඳු වූ සික්ඛමානාවක උපසම්පදා කරවීමේ සිද්ධියෙහි මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. ධර්ම කර්මයෙහිදී තික-පාචිත්තිය (පාචිත්තිය තුනක්) ද, අධර්ම කර්මයෙහිදී තික-දුකුළා (දුකුළා තුනක්) ද වේ. වසර දෙකක් තිස්සේ ධර්මයන් හයෙහි හික්මුණු ශික්ෂණය ඇති සික්ඛමානාවක උපසම්පදා කරවන්නියට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නොවේ. දක්වන ලද ක්‍රමයෙන් ශික්ෂණය නොලැබූ සික්ඛමානාවකගේ ස්වභාවය, ධර්ම කර්මයක් වීම, කර්මවාචාව කෙළවර වීම යන මේවා මෙහි අංග තුනයි. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයටම වේ.

Paṭhamasikkhamānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු සික්ඛමාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

4. Dutiyasikkhamānasikkhāpadavaṇṇanā

4. දෙවැනි සික්ඛමාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe saṅghena asammatanti yassā saṅghena antamaso upasampadāmāḷakepi padabhājane (pāci. 1086) vuttā upasampadāsammuti na dinnā hoti, taṃ imā dvepi mahāsikkhamānā nāma. Idha saṅghena sammataṃ vuṭṭhāpentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Sesaṃ tatiye vuttasadisameva, idaṃ pana kiriyākiriyaṃ hotīti.

හතරවැනි ශික්ෂාපදයෙහි 'සංඝේන අසම්මතං' යනු යම් සික්ඛමානාවකට සංඝයා විසින් අවම වශයෙන් උපසම්පදා මාලකයෙහිදී හෝ පදභාජනයෙහි දක්වන ලද උපසම්පදා සම්මුතිය ලබා නොදෙන ලද්දේ ද, ඒ මේ සික්ඛමානාවන් දෙදෙනාම 'මහා සික්ඛමානා' නම් වෙති. මෙහිදී සංඝයා විසින් සම්මත කරන ලද්දක් උපසම්පදා කරවන්නියට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නොවේ. ඉතිරි කොටස තුන්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි දැක්වුණු දෙයටම සමාන වේ. විශේෂයක් නම්, මෙය ක්‍රියා-අක්‍රියාවක් වේ.

Dutiyasikkhamānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවන සික්ඛමානා සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

5. Paṭhamagihigatasikkhāpadavaṇṇanā

5. පළමු ගිහිගත සික්ඛාපද වර්ණනාව

Pañcame gihigatanti purisantaragataṃ, idhāpi idaṃ vatthumattameva viseso. Ūnadvādasavassañca paripuṇṇasaññāya vuṭṭhāpentiyā kiñcāpi anāpatti, sā pana anupasampannāva hoti. Sesaṃ paṭhamasikkhāpadasadisamevāti.

පස්වන සික්ඛාපදයෙහි, ‘ගිහිගතා’ යනු පුරුෂයෙකු කරා ගියා වූ (විවාහ වූ) ස්ත්‍රියයි. මෙහිද මේ වස්තුව (පුද්ගලයා) පමණක්ම පළමු සික්ඛාපදයට වඩා වෙනස් වේ. දොළොස් වසරකට අඩු තැනැත්තියක (ඇය දොළොස් වසරක් පිරුණී යැයි) පිරුණු වැටහීමෙන් උපසම්පදා කරන්නියට ඇවැත් නොවන මුත්, ඕ තොමෝ උපසම්පන්න නොවූවක්ම වෙයි. සෙසු සියල්ල පළමු වන සික්ඛාපදයට සමාන වේ.

Paṭhamagihigatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු ගිහිගත සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

6-7. Dutiyatatiyagihigatasikkhāpadavaṇṇanā

6-7. දෙවන හා තෙවන ගිහිගත සික්ඛාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe sabbaṃ tatiye vuttanayena. Sattamepi sabbaṃ catutthe vuttanayeneva veditabbanti.

හයවන සික්ඛාපදයෙහි සියල්ල තෙවන සික්ඛාපදයෙහි කියූ ක්‍රමයෙන්ද, හත්වන සික්ඛාපදයෙහිද සියල්ල සිව්වන සික්ඛාපදයෙහි කියූ ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Dutiyatatiyagihigatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවන හා තෙවන ගිහිගත සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

8. Paṭhamasahajīvinisikkhāpadavaṇṇanā

8. පළමු සහජීවිනී සික්ඛාපද වර්ණනාව

Aṭṭhame [Pg.344] sahajīvininti saddhivihāriniṃ. Neva anuggaṇheyyāti sayaṃ uddesādīhi nānuggaṇheyya. Na anuggaṇhāpeyyāti ‘‘imissā, ayye, uddesādīni dehī’’ti evaṃ na aññāya anuggaṇhāpeyya. Pācittiyanti dhure nikkhittamatte pācittiyaṃ.

අටවන සික්ඛාපදයෙහි, ‘සහජීවිනී’ යනු සද්ධිවිහාරිණියයි (තමන් ඇසුරෙහි වසන ශිෂ්‍යාවයි). ‘අනුග්‍රහ නොකරන්නේය’ යනු තමා විසින් උද්දේස ආදියෙන් (පාළි පාඨ ඉගැන්වීම් ආදියෙන්) අනුග්‍රහ නොකිරීමයි. ‘අනුග්‍රහ නොකරවන්නේය’ යනු ‘ආර්යාවනි, ඇයට උද්දේස ආදිය දෙන්න’ යැයි මෙසේ අන්‍ය භික්ෂුණියක ලවා අනුග්‍රහ නොකරවීමයි. ‘පාචිත්තිය’ යනු ධුරය (වගකීම) අත්හළ කෙණෙහිම පාචිත්තිය වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha evarūpe vatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha tuvaṭṭavagge dukkhitasahajīvinisikkhāpade vuttasadisamevāti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය අරභයා මෙබඳු කරුණකදී පනවන ලදී. මෙහි සෙසු කරුණු තුවට්ට වර්ගයෙහි දුක්ඛිත සහජීවිනී සික්ඛාපදයෙහි කියූ දෙයට සමානම වේ.

Paṭhamasahajīvinisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු සහජීවිනී සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

9. Nānubandhanasikkhāpadavaṇṇanā

9. නානුබන්ධන (පසුපස නොයාම පිළිබඳ) සික්ඛාපද වර්ණනාව

Navame vuṭṭhāpitaṃ pavattininti vuṭṭhāpitaṃ pavattiniṃ yāya upasampāditā, taṃ upajjhāyininti attho. Nānubandheyyāti cuṇṇena mattikāya dantakaṭṭhena mukhodakenāti evaṃ tena tena karaṇīyena na upaṭṭhaheyya. Pācittiyanti nānubandhissanti dhure nikkhittamatte pācittiyaṃ.

නවවන සික්ඛාපදයෙහි, ‘පැවිදි කළ උපාධ්‍යායිකාව’ යනු යම් උපාධ්‍යායිකාවක විසින් උපසම්පදා කරන ලද්දේද, ඇය (පසුපස) නොයා යුතුය යන්න අර්ථයි. ‘නොබැඳෙන්නේය (පසුපස නොයන්නේය)’ යනු සබන් කුඩු, මැටි, දැහැටි, මුහුණ සෝදන පැන් යනාදී ඒ ඒ කටයුතුවලින් උපස්ථාන නොකිරීමයි. ‘පාචිත්තිය’ යනු ‘මම පසුපස නොයන්නෙමි’ යි ධුරය අත්හළ කෙණෙහිම පාචිත්තිය වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha nānubandhanavatthusmiṃ paññattaṃ. Bālaṃ pana alajjiniṃ vā ananubandhantiyā, gilānāya, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Vuṭṭhāpitappavattinitā, dve vassāni ananubandhane dhuranikkhepo, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisāni, idaṃ pana akiriyaṃ, dukkhavedananti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් අරභයා පසුපස නොයාමේ කරුණෙහි පනවන ලදී. මෝඩ හෝ අලජ්ජී වූ උපාධ්‍යායිකාවක පසුපස නොයන භික්ෂුණියටද, ගිලන් වූවිටද, ආපදාවලදීද, උමතු ආදීන්ටද ඇවැත් නැත. තමා පැවිදි කළ උපාධ්‍යායිකාවක වීම, වසර දෙකක් තිස්සේ පසුපස නොයාමෙහි ධුරය අත්හැරීම, අනුදැන වදාළ කරුණක් නොවීම යන මේ කරුණු තුන මෙහි අංග වේ. සමුට්ඨාන ආදිය පළමු ප්‍රාජිකාවට සමාන වන අතර, මෙය ක්‍රියාවෙන් බැහැර වීමක් (අක්‍රියාවක්) වන අතර දුක් වේදනා උපදවන්නකි.

Nānubandhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

නානුබන්ධන සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

10. Dutiyasahajīvinisikkhāpadavaṇṇanā

10. දෙවන සහජීවිනී සික්ඛාපද වර්ණනාව

Dasame neva vūpakāseyyāti na gahetvā gaccheyya. Na vūpakāsāpeyyāti ‘‘imaṃ, ayye, gahetvā gacchāhī’’ti aññaṃ na āṇāpeyya. Pācittiyanti dhure nikkhittamatte pācittiyaṃ.

දසවන සික්ඛාපදයෙහි, ‘වෙන් නොකරන්නේය’ යනු කැටුව නොයා යුතුය. ‘වෙන් නොකරවන්නේය’ යනු ‘ආර්යාවනි, ඇය කැටුව යන්න’ යැයි අන්‍ය භික්ෂුණියකට අණ නොකිරීමයි. ‘පාචිත්තිය’ යනු ධුරය අත්හළ කෙණෙහිම පාචිත්තිය වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha sahajīviniyā avūpakāsanavatthusmiṃ paññattaṃ. Sati pana antarāye, pariyesitvā dutiyikaṃ alabhantiyā, gilānāya[Pg.345], āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Sahajīvinitā, vūpakāsavūpakāsāpane dhuranikkhepo, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni samanubhāsanasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය අරභයා තමන් ඇසුරෙහි වසන ශිෂ්‍යාව කැටුව නොයාමේ (වෙන් නොකිරීමේ) කරුණෙහි පනවන ලදී. උවදුරක් ඇති කල්හිද, සොයාද සහකාරියක නොලබන්නියටද, ගිලන් වූ විටද, ආපදාවලදීද, උමතු ආදීන්ටද ඇවැත් නැත. ඇසුරෙහි වසන ශිෂ්‍යාවක වීම, තමා හෝ අන්‍යයෙකු ලවා කැටුව යාමෙහි ධුරය අත්හැරීම, අනුදැන වදාළ කරුණක් නොවීම යන මේ කරුණු තුන මෙහි අංග වේ. සමුට්ඨාන ආදිය සමනුභාසනාවට සමාන වේ.

Dutiyasahajīvinisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවන සහජීවිනී සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

Gabbhinīvaggo sattamo.

ගර්භිණී වර්ගය හත්වන වර්ගයයි.

8. Kumāribhūtavaggo

8. කුමාරිභූත වර්ගය

1-2-3. Paṭhamakumāribhūtādisikkhāpadavaṇṇanā

1-2-3. පළමු කුමාරිභූත ආදි සික්ඛාපද වර්ණනාව

Kumāribhūtavaggassa paṭhamadutiyatatiyāni tīhi gihigatasikkhāpadehi sadisāneva. Yā pana tā sabbapaṭhamā dve mahāsikkhamānā, tā atikkantavīsativassāti veditabbā. Tā hi gihigatā vā hontu, agihigatā vā, sammutikammādīsu ‘‘sikkhamānā’’icceva vattabbā, ‘‘gihigatā’’ti vā ‘‘kumāribhūtā’’ti vā na vattabbā. Gihigatāya dasavassakāle sikkhāsammutiṃ datvā dvādasavassakāle upasampadā kātabbā, ekādasavassakāle datvā terasavassakāle kātabbā, dvādasaterasacuddasapannarasasoḷasasattarasaaṭṭhārasavassakāle sikkhāsammutiṃ datvā vīsativassakāle upasampadā kātabbā. Aṭṭhārasavassakālato paṭṭhāya ca panāyaṃ ‘‘gihigatā’’tipi ‘‘kumāribhūtā’’tipi vattuṃ vaṭṭati. Yā panāyaṃ ‘‘kumāribhūtā’’ti vuttā sāmaṇerī, sā ‘‘gihigatā’’ti na vattabbā, ‘‘kumāribhūtā’’icceva vattabbā. Sikkhāsammutidānavasena pana sabbāpi ‘‘sikkhamānā’’ti vattuṃ vaṭṭatīti.

කුමාරිභූත වර්ගයේ පළමු, දෙවන හා තෙවන සික්ඛාපදයන් ගිහිගත සික්ඛාපද තුනට සමාන වේ. එහි පළමු සික්ඛාපද දෙකෙහි දැක්වෙන මහා සික්ඛමානාවන් වයස විසි වසර ඉක්මවූවන් ලෙස දත යුතුය. මක්නිසාද යත්, ඔවුන් විවාහක වුවද අවිවාහක වුවද, සම්මුති කර්මයන්හිදී ඔවුන් ‘සික්ඛමානා’ (ශික්ෂාමානාවන්) ලෙසම හැඳින්විය යුතු අතර, ‘ගිහිගතා’ හෝ ‘කුමාරිභූතා’ ලෙස නොහැඳින්විය යුතුය. විවාහක තැනැත්තියකට ඇගේ දසවන වියෙහිදී ශික්ෂා සම්මුතිය දී දොළොස්වන වියෙහිදී උපසම්පදාව කළ යුතුය. එකොළොස්වන වියෙහිදී දී දහතුන්වන වියෙහිදී කළ යුතුය. දොළොස්, දහතුන්, දහහතර, පහළොස්, දහසය, දහහත්, දහඅට වන වියෙහිදී ශික්ෂා සම්මුතිය දී විසිවන වියෙහිදී උපසම්පදාව කළ යුතුය. දහඅට වන වියෙහි සිට ඇයට ‘ගිහිගතා’ කියා හෝ ‘කුමාරිභූතා’ කියා හෝ කීම සුදුසු වේ. ‘කුමාරිභූතා’ යනුවෙන් දැක්වුණු යම් සාමණේරියක වේද, ඇයට ‘ගිහිගතා’ කියා නොකිව යුතු අතර, ‘කුමාරිභූතා’ යනුවෙන් පමණක්ම කිව යුතුය. ශික්ෂා සම්මුතිය දීමෙන් සියලුම භික්ෂුණී අපේක්ෂිකාවන් ‘සික්ඛමානා’ යනුවෙන් හැඳින්වීම සුදුසු වේ.

Paṭhamakumāribhūtādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු කුමාරිභූත ආදි සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

4. Ūnadvādasavassasikkhāpadavaṇṇanā

4. ඌනද්වාදසවස්සා (දොළොස් වසරකට අඩු) සික්ඛාපද වර්ණනාව

Catutthe ūnadvādasavassāti upasampadāvasena aparipuṇṇadvādasavassā. Pācittiyanti upajjhāyā hutvā vuṭṭhāpentiyā vuttanayeneva dukkaṭāni antarā, kammavācāpariyosāne pācittiyanti.

හතරවන සික්ඛාපදයෙහි, ‘දොළොස් වසරකට අඩු’ යනු උපසම්පදා වීමේ අදහසින් වසර දොළහක් සම්පූර්ණ නොවූ තැනැත්තියයි. ‘පාචිත්තිය’ යනු උපද්‍රව ඇති කල්හි උපාධ්‍යායිකාව වී උපසම්පදා කරන්නියට කලින් කියූ ආකාරයෙන්ම අතරතුර දුක්කටුද, කර්මවාචාව අවසානයේදී පාචිත්තියද වේ.

Ūnadvādasavassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඌනද්වාදසවස්සා සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

5. Paripuṇṇadvādasavassasikkhāpadavaṇṇanā

5. පරිපුණ්ණද්වාදසවස්සා (පිරුණු දොළොස් වස් ඇති) සික්ඛාපද වර්ණනාව

Pañcame [Pg.346] saṅghena asammatāti yassā saṅghena padabhājane (pāci. 1132) vuttā vuṭṭhāpanasammuti na dinnā. Sesaṃ ubhayatthāpi mahāsikkhamānāsikkhāpadadvayasadisamevāti.

පස්වන සික්ඛාපදයෙහි, ‘සංඝයා විසින් සම්මත නොකරන ලද’ යනු යම් භික්ෂුණියකට සංඝයා විසින් පදභාජනයෙහි (විභංගයෙහි) දැක්වූ පරිදි වුට්ඨාපන (උපසම්පදා කරවීමේ) සම්මුතිය නොදෙන ලද්දේද, ඇයයි. සෙසු සියල්ල මෙම සික්ඛාපද දෙකෙහිම මහාසික්ඛමානා සික්ඛාපද දෙකට සමාන වේ.

Paripuṇṇadvādasavassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පරිපුණ්ණද්වාදසවස්සා සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

6. Khīyanadhammasikkhāpadavaṇṇanā

6. ඛීයනධම්ම (ගරහන සුලු ස්වභාවය ඇති) සික්ඛාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe alaṃ tāva te ayye vuṭṭhāpitenāti vuccamānāti vuṭṭhāpanasammutiyā yācitāya saṅghena upaparikkhipitvā ‘‘yasmā bālā abyattā ca alajjinī ca hoti, tasmā alaṃ tāva tuyhaṃ upasampāditenā’’ti evaṃ nivārīyamānā. Pacchā khīyanadhammanti pacchā aññāsaṃ byattānaṃ lajjinīnaṃ vuṭṭhāpanasammutiṃ diyyamānaṃ disvā ‘‘ahameva nūna bālā’’tiādīni bhaṇamānā yattha katthaci khīyeyya. Pācittiyanti evaṃ khīyanadhammaṃ āpajjantiyā pācittiyaṃ.

හයවන සික්ඛාපදයෙහි, ‘ආර්යාවනි, ඔබ විසින් උපසම්පදා කරවීමෙන් ප්‍රයෝජනයක් නැතැයි කියනු ලබන’ යනු වුට්ඨාපන සම්මුතිය ඉල්ලා සිටි කල්හි සංඝයා විසින් විමසා බලා, ‘යම් හෙයකින් ඔබ මෝඩය, අදක්ෂය, අලජ්ජී තැනැත්තියක වේද, එබැවින් ඔබට උපසම්පදා කරවීමට තවම සුදුසු නැතැයි’ මෙසේ වළක්වනු ලබන කල්හිය. ‘පසුව ගරහන ස්වභාවය ඇති’ යනු පසුව අනෙක් දක්ෂ, ලජ්ජී භික්ෂුණීන්ට වුට්ඨාපන සම්මුතිය දෙනු දැක ‘මමම මෝඩයෙක් වෙමි’ යනාදී වචන කියමින් යම් තැනකදී හෝ ගරහන්නේ නම් වේ. ‘පාචිත්තිය’ යනු මෙසේ ගරහන ස්වභාවයට පැමිණෙන භික්ෂුණියට පාචිත්තිය වේ.

Sāvatthiyaṃ caṇḍakāḷiṃ ārabbha evaṃ khīyanadhammaṃ āpajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, pakatiyā chandādīnaṃ vasena karontīnaṃ khīyantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Vuṭṭhāpanasammutiyā yācanaṃ, upaparikkhitvā na chandādivasena paṭikkhittāya ‘‘sādhū’’ti paṭissavo, pacchākhīyananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.

සැවැත්නුවරදී චණ්ඩකාළී භික්ෂුණිය අරභයා මෙසේ ගරහන සුලු ස්වභාවයට පැමිණීමේ කරුණෙහි පනවන ලදී. සාමාන්‍යයෙන් ඡන්දය ආදියේ වසඟයෙන් ක්‍රියා කරන අයට ගරහන භික්ෂුණියටද, උමතු ආදීන්ටද ඇවැත් නැත. වුට්ඨාපන සම්මුතිය ඉල්ලා සිටීම, විමසා බලා ඡන්දය ආදියේ වසඟයෙන් තොරව ප්‍රතික්ෂේප කළ කල්හි ‘යහපති’ යි පිළිගැනීම, පසුව ගැරහීම යන මේ කරුණු තුන මෙහි අංග වේ. සමුට්ඨාන ආදිය අදත්තාදානයට (සොරකමට) සමාන වන අතර, මෙය දුක් වේදනා උපදවන්නකි.

Khīyanadhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඛීයනධම්ම සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

7-8. Sikkhamānanavuṭṭhāpanapaṭhamadutiyasikkhāpadavaṇṇanā

7-8. සික්ෂමානාවන් උපසම්පදා කිරීම පිළිබඳ පළමු සහ දෙවැනි ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි.

Sattame sā pacchāti sikkhamānāya upasampadāya yāciyamānāya sā bhikkhunī evaṃ vatvā laddhe cīvare pacchā asati antarāye ‘‘neva vuṭṭhāpessāmi, na vuṭṭhāpanāya ussukkaṃ karissāmī’’ti dhuraṃ nikkhipeyya, tassā saha dhuranikkhepena pācittiyanti. Aṭṭhamepi eseva nayo.

සත්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි "ඈ පසුව" (සා පච්ඡා) යන්නෙහි අර්ථය මෙසේය: උපසම්පදාව ඉල්ලා සිටින සික්ෂමානාවකගෙන් (සිවුරක්) ලබා ගැනීම සඳහා "මම තී උපසම්පදා කරන්නෙමි" යැයි කියා, සිවුර ලැබුණු පසු, කිසිදු බාධාවක් නොමැතිව "මම ඇයව උපසම්පදා නොකරමි, ඇය උපසම්පදා කරවීම උදෙසා උත්සාහ නොකරමි" යැයි වීර්යය අත්හරින්නේ නම්, ඇයගේ ඒ වීර්යය අත්හැරීමත් සමඟම පාචිත්තිය ආපත්ති වේ. අටවැනි ශික්ෂාපදයෙහි ද ක්‍රමය මෙයමය.

Ubhayampi sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha etesu vatthūsu paññattaṃ, dvīsupi sati antarāye, pariyesitvā alabhantiyā, gilānāya, āpadāsu, ummattikādīnañca [Pg.347] anāpatti. Ubhayattha ‘‘evāhaṃ taṃ vuṭṭhāpessāmī’’ti paṭiññā, ākaṅkhitanipphatti, pacchā dhuranikkhepo, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni samanubhāsanasadisānīti.

මෙම ශික්ෂාපද දෙකම සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය මුල් කරගෙන මෙම කරුණු පිළිබඳව පනවන ලදී. බාධාවක් ඇති කල්හි ද, සොයා බලා ලබාගත නොහැකි වූ කල්හි ද, ගිලන් වූ කල්හි ද, ආපදාවන්හිදී ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙම ශික්ෂාපද දෙකෙහිම: "මම මෙසේ තී උපසම්පදා කරන්නෙමි" යන්න පිළිගැනීම, අපේක්ෂිත අභිප්‍රාය ඉටුවීම, පසුව වීර්යය අත්හැරීම සහ අනුදැන වදාළ හේතුවක් නොමැති වීම යන කරුණු සතර මෙහි අංග වේ. සමුට්ඨාන ආදිය සමනුභාසන ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Sikkhamānanavuṭṭhāpanapaṭhamadutiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සික්ෂමානාවන් උපසම්පදා කිරීම පිළිබඳ පළමු සහ දෙවැනි ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

9. Sokāvāsasikkhāpadavaṇṇanā

9. සෝකාවාස ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි.

Navame sokāvāsanti saṅketaṃ katvā āgacchamānā purisānaṃ antosokaṃ pavesetīti sokāvāsā, taṃ sokāvāsaṃ. Atha vā gharaṃ viya gharasāmikā ayampi purisasamāgamaṃ alabhamānā sokaṃ āvisati, iti yaṃ āvisati, svāssā āvāso hotīti sokāvāsā. Tenevassa padabhājane (pāci. 1160) ‘‘sokāvāsā nāma paresaṃ dukkhaṃ uppādeti, sokaṃ āvisatī’’ti dvidhā attho vutto. Pācittiyanti evarūpaṃ vuṭṭhāpentiyā vuttanayeneva kammavācāpariyosāne upajjhāyāya pācittiyaṃ.

නවවැනි ශික්ෂාපදයෙහි "සෝකාවාස" (සෝකාවාසං) යනු: පිරිමින් සමඟ හමුවීමට කතිකාවක් කොට, එහි නොගොස් ඔවුන්ගේ සිත් තුළට ශෝකය ඇතුළු කරවන්නී ද, ඕ සෝකාවාස නම් වේ. ඇයව "සෝකාවාස" නම් සික්ෂමානාවයි. නැතහොත්, නිවාස හිමියන් නිවසට පිවිසෙන්නාක් මෙන්, ඇය ද පිරිමින්ගේ ඇසුර නොලැබ ශෝකයට පිවිසෙයි. මෙසේ ඇය යම් ශෝකයකට පිවිසෙයි ද, එය ඇයගේ වාසස්ථානය (ආවාසය) වන බැවින් ඕ සෝකාවාස නම් වේ. එබැවින් ඇය පිළිබඳව පදභාජනයෙහි "සෝකාවාස නම් අනුන්ගේ දුක උපදවන්නී ය, ශෝකයට පිවිසෙන්නී ය" යනුවෙන් දෙයාකාරයකින් අර්ථ දක්වන ලදී. "පාචිත්තියං" යනු මෙවැනි තැනැත්තියක උපසම්පදා කරන උපජ්ඣායාවට කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම කර්මවාචාව අවසානයේදී පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha evarūpaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpanavatthusmiṃ paññattaṃ. Ajānantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Sokāvāsatā, jānanaṃ, vuṭṭhāpananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni gabbhinivuṭṭhāpanasadisānevāti.

සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය මුල් කරගෙන මෙවැනි ශික්ෂමානාවක උපසම්පදා කරවීමේ කරුණ පිළිබඳව මෙය පනවන ලදී. ඇය එවැනි තැනැත්තියක බව නොදන්නීට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහි අංග තුනකි: සෝකාවාස බව, එසේ බව දැනගැනීම සහ උපසම්පදා කරවීමයි. මෙහි සමුට්ඨාන ආදිය ගර්භිණී උපසම්පදා ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Sokāvāsasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සෝකාවාස ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

10. Ananuññātasikkhāpadavaṇṇanā

10. අනනුඤ්ඤාත (අනුමැතිය නොලත්) ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි.

Dasame mātāpitūhīti vijātamātarā ca janakapitarā ca. Sāmikenāti yena pariggahitā, tena. Ananuññātanti upasampadatthāya ananuññātaṃ. Dvikkhattuñhi bhikkhunīhi āpucchitabbaṃ, pabbajjākāle ca upasampadākāle ca, bhikkhūnaṃ pana sakiṃ āpucchitepi vaṭṭati. Tasmā yā upasampadākāle anāpucchā upasampādeti, tassā vuttanayeneva pācittiyaṃ.

දසවැනි ශික්ෂාපදයෙහි "මව්පියන් විසින්" (මාතාපිතුහි) යනු වැදූ මව සහ ජනක පියා විසිනි. "ස්වාමියා විසින්" (සාමිකේන) යනු යම් පුරුෂයෙකු විසින් ඇයව (බිරිඳ කොට) තබාගන්නා ලද්දේ ද, ඒ ස්වාමියා විසිනි. "අනනුඤ්ඤාතං" යනු උපසම්පදාව සඳහා අනුමැතිය නොලද බවයි. මෙහෙණින් වහන්සේලා විසින් පැවිදි වන අවස්ථාවෙහි ද, උපසම්පදා වන අවස්ථාවෙහි ද යන දෙවාරයකදීම විමසිය යුතුය. භික්ෂූන් වහන්සේලාට නම් එක් වරක් විමසීම ද සෑහේ. එබැවින්, යම් උපජ්ඣායාවක උපසම්පදා අවස්ථාවෙහි නොවිමසා උපසම්පදා කරවයි ද, ඇයට කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ [Pg.348] thullanandaṃ ārabbha ananuññātavuṭṭhāpanavatthusmiṃ paññattaṃ. Apaloketvā vuṭṭhāpentiyā, tesaṃ atthibhāvaṃ ajānantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Anapalokanaṃ, atthibhāvajānanaṃ, vuṭṭhāpananti imānettha tīṇi aṅgāni. Ananuññātasamuṭṭhānaṃ, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

සැවැත් නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය මුල් කරගෙන අනුමැතිය නොලද සික්ෂමානාවක උපසම්පදා කරවීමේ කරුණ පිළිබඳව මෙය පනවන ලදී. විමසා බලා උපසම්පදා කරන්නීට ද, ඔවුන් (මව්පියන් හෝ ස්වාමියා) ජීවත්ව සිටින බව නොදන්නීට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහි අංග තුනකි: නොවිමසීම, ඔවුන් ජීවත්ව සිටින බව දැනගැනීම සහ උපසම්පදා කරවීමයි. මෙය අනනුඤ්ඤාත සමුට්ඨානයයි, ක්‍රියා-අක්‍රියාවකි, සංඥාවෙන් මිදීමක් නැත, අචිත්තකයකි (සිතක් නැතත් ඇවැත් වේ), ලෝක වජ්ජ නොව පන්නත්ති වජ්ජයකි, කායකර්ම වාචීකර්ම දෙකින්ම වේ, සිත් තුනකින් සහ වේදනා තුනකින් යුක්ත වේ.

Ananuññātasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අනනුඤ්ඤාත ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

11. Pārivāsikasikkhāpadavaṇṇanā

11. පාරිවාසික ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි.

Ekādasame pārivāsikachandadānenāti pārivāsiyena chandadānena. Tattha catubbidhaṃ pārivāsiyaṃ parisapārivāsiyaṃ rattipārivāsiyaṃ chandapārivāsiyaṃ ajjhāsayapārivāsiyanti.

එකොළොස්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි "කල් ඉකුත් වූ කැමැත්ත දීමෙන්" (පාරිවාසිකච්ඡන්දදානේන) යනු කල් ඉකුත් වූ ඡන්දය දීමෙනි. එහි කල් ඉකුත් වීම් (පාරිවාසික) සතර වැදෑරුම් වේ: පරිසපාරිවාසිකය, රත්තිපාරිවාසිකය, ඡන්දපාරිවාසිකය සහ අජ්ඣාසයපාරිවාසිකය යනුවෙනි.

Tattha parisapārivāsiyaṃ nāma bhikkhū kenacideva karaṇīyena sannipatitā honti, atha megho vā uṭṭhahati, ussāraṇā vā karīyati, manussā vā ajjhottharantā āgacchanti, bhikkhū ‘‘anokāsā mayaṃ, aññatra gacchāmā’’ti chandaṃ avissajjitvāva uṭṭhahanti, idaṃ parisapārivāsiyaṃ nāma, kiñcāpi parisapārivāsiyaṃ, chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati.

එහි "පරිසපාරිවාසික" නම්: භික්ෂූන් වහන්සේලා කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා රැස්ව සිටිති. එකල්හි වැසි වලාකුළු නැඟී එයි, නැතහොත් සෙනඟ විසිරුවා හැරීමක් සිදුවේ, නැතහොත් මිනිස්සු රොක් වී පැමිණෙති. එවිට භික්ෂූන් වහන්සේලා "අපට මෙහි ඉඩක් නැත, අපි වෙනත් තැනකට යමු" යැයි කියා ඡන්දය (කැමැත්ත) අත්නොහැරම නැගිට යති. මෙය "පරිසපාරිවාසික" නම් වේ. එය පරිසපාරිවාසික වුව ද, කැමැත්ත අත්නොහළ බැවින් (වෙනත් ස්ථානයකදී) කර්මය කිරීමට සුදුසු වේ.

Puna bhikkhū ‘‘uposathādīni karissāmā’’ti rattiṃ sannipatitvā ‘‘yāva sabbe sannipatanti, tāva dhammaṃ suṇissāmā’’ti ekaṃ ajjhesanti, tasmiṃ dhammakathaṃ kathenteyeva aruṇo uggacchati. Sace ‘‘cātuddasikaṃ uposathaṃ karissāmā’’ti nisinnā, ‘‘pannaraso’’ti kātuṃ vaṭṭati. Sace pannarasikaṃ kātuṃ nisinnā, pāṭipade anuposathe uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Aññaṃ pana saṅghakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati, idaṃ rattipārivāsiyaṃ nāma.

නැතහොත් භික්ෂූන් වහන්සේලා "අපි උපෝසථ ආදිය කරමු" යැයි සිතා රාත්‍රියෙහි රැස්ව, "සියල්ලන්ම රැස්වන තුරු අපි ධර්මය අසමු" යැයි එක් නමකට ආරාධනා කරති. උන්වහන්සේ ධර්ම දේශනා කරමින් සිටියදීම අරුණෝදය උදාවේ. ඉදින් උන්වහන්සේලා "දහහතරවැනිදා උපෝසථය කරමු" යැයි රැස්ව සිටියේ නම්, එය පසළොස්වැනිදා උපෝසථය ලෙස කිරීමට සුදුසුය. ඉදින් පසළොස්වැනිදා උපෝසථය කිරීමට රැස්ව සිටියේ නම්, උපෝසථ නොවන පාටිපද දිනයෙහි උපෝසථය කිරීමට නොසුදුසුය. නමුත් වෙනත් සංඝ කර්මයක් කිරීමට සුදුසුය. මෙය "රත්තිපාරිවාසික" නම් වේ.

Puna bhikkhū ‘‘kiñcideva abbhānādisaṅghakammaṃ karissāmā’’ti sannisinnā honti, tatreko nakkhattapāṭhako bhikkhu evaṃ vadati ‘‘ajja nakkhattaṃ dāruṇaṃ, mā idaṃ kammaṃ karothā’’ti. Te tassa vacanena chandaṃ vissajjetvā tattheva nisinnā honti, athañño āgantvā ‘‘nakkhattaṃ patimānentaṃ, attho [Pg.349] bālaṃ upajjhagā (jā. 1.1.49), kiṃ nakkhattena karothā’’ti vadati, idaṃ chandapārivāsiyañceva ajjhāsayapārivāsiyañca. Etasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ anāharitvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati, idaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘pārivāsikachandadānenā’’ti. Pācittiyanti evaṃ vuṭṭhāpentiyā vuttanayeneva kammavācāpariyosāne pācittiyaṃ.

නැතහොත් භික්ෂූන් වහන්සේලා "අපි අබ්භාන ආදී කිසියම් සංඝ කර්මයක් කරමු" යැයි රැස්ව සිටිති. එහි සිටින එක් නක්ෂත්‍රධර භික්ෂුවක් "අද නක්ෂත්‍රය ඉතා දරුණුය, මේ කර්මය නොකරන්න" යැයි පවසයි. උන්වහන්සේලා ඒ වචනය අසා ඡන්දය (කැමැත්ත) අත්හැර එතැනම වාඩි වී සිටිති. එවිට වෙනත් භික්ෂුවක් පැමිණ, "නක්ෂත්‍රය අපේක්ෂාවෙන් සිටින අඥාන පුද්ගලයාට ලැබෙන්නට තිබෙන ප්‍රයෝජනය මඟහැරී යයි, නක්ෂත්‍රයෙන් කුමක් කරම්ද?" යැයි පවසයි. මෙය "ඡන්දපාරිවාසික" ද "අජ්ඣාසයපාරිවාසික" ද වේ. මෙවැනි පාරිවාසිකයකදී නැවත ඡන්ද පාරිශුද්ධිය නොගෙන කර්මය කිරීම සුදුසු නොවේ. "පාරිවාසිකච්ඡන්දදානේන" (කල් ඉකුත් වූ කැමැත්ත දීමෙන්) යැයි වදාරන ලද්දේ මෙය අදහස් කරගෙනය. "පාචිත්තියං" යනු මෙසේ උපසම්පදා කරවන මෙහෙණියට කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම කර්මවාචාව අවසානයේදී පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Rājagahe thullanandaṃ ārabbha evaṃ vuṭṭhāpanavatthusmiṃ paññattaṃ. Chandaṃ avissajjetvāva avuṭṭhitāya parisāya vuṭṭhāpentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Pārivāsikachandadānatā, vuṭṭhāpananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni gambhinisikkhāpadasadisānevāti.

රජගහ නුවරදී ථුල්ලනන්දා මෙහෙණිය මුල් කරගෙන මෙසේ උපසම්පදා කරවීමේ කරුණ පිළිබඳව මෙය පනවන ලදී. ඡන්දය අත්නොහැරම, පිරිස නොනැඟිට සිටියදී උපසම්පදා කරන්නීට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහි අංග දෙකකි: කල් ඉකුත් වූ කැමැත්ත ලබාදීම සහ උපසම්පදා කරවීමයි. සමුට්ඨාන ආදිය ගර්භිණී ශික්ෂාපදයට සමාන වේ.

Pārivāsikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

පාරිවාසික ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

12. Anuvassasikkhāpadavaṇṇanā

12. අනුවස්ස (සෑම වසරකම උපසම්පදා කිරීම පිළිබඳ) ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි.

Dvādasame anuvassanti anusaṃvaccharaṃ. Evaṃ vuṭṭhāpentiyāpi vuttanayeneva pācittiyaṃ.

දොළොස්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි "අනුවස්සං" යනු වසරක් පාසා (සෑම වසරකම) යන්නයි. මෙසේ (සෑම වසරකම) උපසම්පදා කරවන්නීට ද කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම පාචිත්ති ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha anuvassaṃ vuṭṭhāpanavatthusmiṃ paññattaṃ. Ekantarikaṃ vuṭṭhāpentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Anuvassatā, vuṭṭhāpananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni ekādasame vuttanayānevāti.

සැවැත් නුවරදී බොහෝ මෙහෙණින් වහන්සේලා මුල් කරගෙන වසරක් පාසා උපසම්පදා කරවීමේ කරුණ පිළිබඳව මෙය පනවන ලදී. වසරක් හැර වසරක් (වසරක් බැගින් පරතරයක් තබා) උපසම්පදා කරන්නීට ද, උම්මත්තක ආදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහි අංග දෙකකි: වසරක් පාසා කිරීම සහ උපසම්පදා කරවීමයි. සමුට්ඨාන ආදිය එකොළොස්වැනි ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයටම වේ.

Anuvassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අනුවස්ස ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

13. Ekavassasikkhāpadavaṇṇanā

13. ඒකවස්ස (එක් වසරකදී දෙදෙනෙකු උපසම්පදා කිරීම පිළිබඳ) ශික්ෂාපද වර්ණනාවයි.

Terasame ekantarikaṃ ekaṃ vuṭṭhāpentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Sesaṃ dvādasamena sadisamevāti.

දහතුන්වන ශික්ෂාපදයේදී, එක් අවුරුද්දක් හැර එක් අවුරුද්දකදී එක් තැනැත්තියක පැවිදි උපසම්පදා කරවන්නියට ද, උන්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. ශේෂය දොළොස්වන ශික්ෂාපදය හා සමානමය.

Ekavassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

එක් වර්ෂ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

Kumāribhūtavaggo aṭṭhamo.

අටවැනි කුමාරිභූත වර්ගයයි.

9. Chattupāhanavaggo

9. ඡත්තුපාහන වර්ගය (කුඩ සහ පාවහන් වර්ගය)

1. Chattupāhanasikkhāpadavaṇṇanā

1. ඡත්තුපාහන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Chattavaggassa [Pg.350] paṭhame chattupāhananti padabhājane (pāci. 1178-1182) vuttalakkhaṇaṃ chattañca upāhanāyo ca. Dhāreyyāti paribhogavasena maggagamane ekappayogeneva divasampi dhārentiyā ekā āpatti. Sace pana tādisaṃ ṭhānaṃ patvā chattampi apanāmetvā upāhanāpi omuñcitvā punappunaṃ dhāreti, payogagaṇanāya pācittiyaṃ.

ඡත්ත වර්ගයේ පළමු වන ශික්ෂාපදයෙහි "ඡත්තුපාහනං" යනු පදභාජනීයෙහි වදාරන ලද ලක්ෂණ ඇති කුඩය සහ පාවහන් ය. "ධාරෙය්‍ය" යනු පරිභෝජනය කිරීම් වශයෙන් මඟ යන විට එකම ප්‍රයත්නයකින් දවස මුළුල්ලෙහි වුවද දරන්නියට එක් ඇවැතක් වේ. ඉදින් යම්කිසි ස්ථානයකට පැමිණ, කුඩය ද පසෙක තබා, පාවහන් ද ගලවා, නැවත නැවතත් දරයි නම්, ප්‍රයෝග ගණනින් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha chattupāhanadhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘agilānā’’ti ayamettha anupaññatti, chattasseva upāhanānaṃyeva vā dhāraṇe dukkaṭaṃ, agilānāya tikapācittiyaṃ, gilānāya dvikadukkaṭaṃ. Gilānasaññāya pana, ārāme ārāmūpacāre dhārentiyā, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Ubhinnaṃ dhāraṇaṃ, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

සැවැත්නුවරදී සදවග භික්ෂුණීන් අරභයා කුඩ සහ පාවහන් දැරීමේ කරුණෙහි මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. "නොගිලන් වූ" යන්න මෙහි අනුප්‍රඥප්තියයි. කුඩය පමණක් හෝ පාවහන් පමණක් හෝ දැරීමෙහි දුක්කටා ඇවැත් වේ. නොගිලන් තැනැත්තියට තිකපාචිත්තියක් ද, ගිලන් තැනැත්තියට ද්විකදුක්කටා ඇවැත් ද වේ. ගිලන් සඤ්ඤාව ඇති විට, ආරාමයෙහි හෝ ආරාම උපචාරයෙහි හෝ දරන්නියට ද, ආපදාවලදී ද, උන්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහි (1) දෙකම දැරීම, (2) අනුදැන වදාළ කරුණක් නොවීම යන අංග දෙකක් ඇත. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම ශික්ෂාපදයට සමානය.

Chattupāhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඡත්තුපාහන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

2. Yānasikkhāpadavaṇṇanā

2. යාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dutiye yānenāti vayhādinā. Etthāpi orohitvā punappunaṃ abhiruhantiyā payogagaṇanāya pācittiyaṃ. Anāpattiyaṃ ‘‘ārāme ārāmūpacāre’’ti natthi, sesaṃ paṭhame vuttanayeneva veditabbanti.

දෙවන ශික්ෂාපදයෙහි "යානයෙන්" යනු සිවිගෙය (දෝලාව) ආදී වාහනයෙනි. මෙහි ද වාහනයෙන් බැස නැවත නැවතත් නගින්නියට ප්‍රයෝග ගණනින් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. නිරාවත්ති (ඇවැත් නොවන) අවස්ථාවන්හි "ආරාමයෙහි හෝ ආරාම උපචාරයෙහි" යන්නක් නැත. සෙසු සියල්ල පළමු ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Yānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

යාන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

3. Saṅghāṇisikkhāpadavaṇṇanā

3. සංඝාණි (බඳපටිය) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Tatiye saṅghāṇinti yaṃkiñci kaṭūpagaṃ. Dhāreyyāti kaṭiyaṃ paṭimuñceyya. Etthāpi omuñcitvā omuñcitvā dhārentiyā payogagaṇanāya pācittiyaṃ.

තුන්වන ශික්ෂාපදයෙහි "සංඝාණි" යනු ඉඟටියෙහි පලඳින යම්කිසි ආභරණයකි. "ධාරෙය්‍ය" යනු ඉඟටියෙහි බැඳීමයි. මෙහි ද බඳපටිය ගලවමින් නැවත නැවත පළඳින්නියට ප්‍රයෝග ගණනින් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha saṅghāṇiṃ dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ. Ābādhapaccayā kaṭisuttaṃ dhārentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ, idaṃ pana akusalacittanti.

සැවැත්නුවරදී එක්තරා භික්ෂුණියක් අරභයා බඳපටියක් පැලඳීමේ කරුණෙහි මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. රෝගාබාධයක් නිසා බඳපටිය (කටීසූත්‍රය) පළඳින්නියට ද, උන්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සෙසු කොටස දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය. මෙය අකුසල් සිතින් සිදු වන්නකි.

Saṅghāṇisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සංඝාණි ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

4. Itthālaṅkārasikkhāpadavaṇṇanā

4. ඉත්ථාලංකාර (ස්ත්‍රී ආභරණ) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Catutthe [Pg.351] itthālaṅkāranti sīsūpagādīsu aññataraṃ yaṃkiñci piḷandhanaṃ. Idha tassa tassa vasena vatthugaṇanāya āpatti veditabbā.

සිව්වන ශික්ෂාපදයෙහි "ඉත්ථාලංකාර" යනු හිස පළඳින ආභරණ ආදී වූ යම්කිසි ස්ත්‍රී ආභරණයකි. මෙහිදී ඒ ඒ ආභරණයේ ප්‍රමාණය අනුව වස්තු ගණනින් ඇවැත් දත යුතුය.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha itthālaṅkāraṃ dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, ābādhapaccayā kiñcideva dhārentiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Sesaṃ vuttasadisamevāti.

සැවැත්නුවරදී සදවග භික්ෂුණීන් අරභයා ස්ත්‍රී ආභරණ පැලඳීමේ කරුණෙහි මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. රෝගාබාධයක් නිසා කිසියම් ආභරණයක් පළඳින්නියට ද, උන්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සෙසු කොටස ඉහත දක්වන ලද ක්‍රමයට සමානය.

Itthālaṅkārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ඉත්ථාලංකාර ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

5. Gandhavaṇṇakasikkhāpadavaṇṇanā

5. ගන්ධවණ්ණක (සුවඳ විලවුන් සහ වර්ණක) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Pañcame gandhavaṇṇakenāti yenakenaci gandhena ca vaṇṇakena ca. Idha gandhādiyojanato paṭṭhāya pubbapayoge dukkaṭaṃ, nahānapariyosāne pācittiyaṃ. Ābādhapaccayā, ummattikādīnañca anāpatti. Sesaṃ catutthasadisamevāti.

පස්වන ශික්ෂාපදයෙහි "ගන්ධවණ්ණකයෙන්" යනු යම්කිසි සුවඳ වර්ගයකින් හෝ ශරීර වර්ණවත් කරන දියරයකිනි. මෙහි සුවඳ ආදිය මිශ්‍ර කරන අවස්ථාවේ පටන් පූර්ව ප්‍රයෝගයෙහි දුක්කටා ඇවැත් ද, නෑම අවසන් වූ පසු පාචිත්තිය ඇවැත් ද වේ. රෝගාබාධයක් නිසා ද, උන්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. සෙසු කොටස සිව්වන ශික්ෂාපදයට සමානය.

Gandhavaṇṇakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ගන්ධවණ්ණක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

6. Vāsitakasikkhāpadavaṇṇanā

6. වාසිතක ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Chaṭṭhe vāsitakenāti gandhavāsitakena. Piññākenāti tilapiṭṭhena. Sesaṃ pañcamasadisamevāti.

හයවන ශික්ෂාපදයෙහි "වාසිතකයෙන්" යනු සුවඳ ගන්වන ලද කුඩු ආදියෙනි. "පිඤ්ඤාකයෙන්" යනු තලපිටිවලිනි. සෙසු කොටස පස්වන ශික්ෂාපදයට සමානය.

Vāsitakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

වාසිතක ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

7. Bhikkhuniummaddāpanasikkhāpadavaṇṇanā

7. භික්ෂුණී උම්මද්දාපන (භික්ෂුණිය ලවා ඇඟ පිරිමැදවීම) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Sattame ummaddāpeyyāti ubbaṭṭāpeyya. Parimaddāpeyyāti sambāhāpeyya. Ettha ca hatthaṃ amuñcitvā ubbaṭṭane ekāva āpatti, mocetvā mocetvā ubbaṭṭane payogagaṇanāya āpattiyo. Sambāhanepi eseva nayo.

හත්වන ශික්ෂාපදයෙහි "උම්මද්දාපෙය්‍ය" යනු ඇඟ පිරිමැදීම කරවයිද යන්නයි. "පරිමද්දාපෙය්‍ය" යනු ඇඟ තැල්වීම කරවයිද යන්නයි. මෙහිදී අත නොහැර පිරිමැදීමෙහිදී එක් ඇවැතක් ද, අත මුදා මුදා නැවත නැවතත් පිරිමැදීමෙහිදී ප්‍රයෝග ගණනින් ඇවැත් ද වේ. තැල්වීමෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ.

Sāvatthiyaṃ [Pg.352] sambahulā bhikkhuniyo ārabbha bhikkhuniyā ummaddāpanaparimaddāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, gilānāya, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Idha maggagamanaparissamopi gelaññaṃ, corabhayādīhi sarīrakampanādayopi āpadā. Sesaṃ catutthe vuttanayeneva veditabbanti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් අරභයා භික්ෂුණියක ලවා ඇඟ පිරිමැදවීම සහ තැල්වීම කිරීමේ කරුණෙහි මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. ගිලන් වූ තැනැත්තියට ද, ආපදාවලදී ද, උන්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහි මඟ යාමෙන් ඇති වන වෙහෙස ද ගිලන් බවක් සේ සලකනු ලැබේ; සොර බිය ආදියෙන් ශරීරය වෙව්ලීම ආදිය ද ආපදා වේ. සෙසු කොටස සිව්වන ශික්ෂාපදයෙහි දක්වන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

Bhikkhuniummaddāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

භික්ෂුණී උම්මද්දාපන ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

8-9-10. Sikkhamānaummaddāpanādisikkhāpadavaṇṇanā

8-9-10. සික්ඛමානා උම්මද්දාපන ආදී ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Aṭṭhamanavamadasamesupi sikkhamānāya sāmaṇeriyā gihiniyāti ettakameva nānaṃ. Sesaṃ sattamasadisamevāti.

අටවන, නවවන සහ දහවන ශික්ෂාපදයන්හි ද "සික්ඛමානාව ලවා", "සාමණේරිය ලවා", "ගෘහස්ථ කාන්තාවක ලවා" යන වචන පමණක් වෙනස් වේ. සෙසු කොටස හත්වන ශික්ෂාපදයට සමානමය.

Sikkhamānaummaddāpanādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සික්ඛමානා උම්මද්දාපන ආදී ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

11. Anāpucchāsikkhāpadavaṇṇanā

11. අනාපුච්ඡා (අවසර නොවිමසා වාඩිවීම) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Ekādasame bhikkhussa puratoti na abhimukhamevāti attho, idaṃ pana upacāraṃ sandhāya kathitanti veditabbaṃ. Tasmā bhikkhussa upacāre antamaso chamāyapi ‘‘nisīdāmi, ayyā’’ti anāpucchitvā nisīdantiyā pācittiyaṃ.

එකොළොස්වන ශික්ෂාපදයෙහි "භික්ෂුවක ඉදිරියෙහි" යනු කෙළින්ම මුහුණලා සිටින තැන පමණක් අදහස් නොකෙරේ. මෙය උපචාර සීමාව (රියන් දොළහක පමණ සීමාව) අරභයා පවසන ලද්දක් බව දත යුතුය. එබැවින්, භික්ෂුවකගේ උපචාර සීමාවෙහි අවසානයේ බිමෙහි වුවද, "අය්‍යාවරුණි, මම වාඩි වෙමි" යි අවසර නොවිචාරා වාඩි වන්නියට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha anāpucchā nisīdanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, āpucchite dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ āpucchitasaññāya, gilānāya, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Bhikkhussa anāpucchā, upacāre nisajjā, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් අරභයා අවසර නොවිචාරා වාඩිවීමේ කරුණෙහි මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. මෙහිදී තිකපාචිත්තියක් ද, අවසර විමසූ කල්හි ද්විකදුක්කටා ඇවැත් ද වේ. එම භික්ෂුවගෙන් අවසර ලබන ලදැයි සිතා සිටින විට ද, ගිලන් වූ විට ද, ආපදාවලදී ද, උන්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහි (1) භික්ෂුවගෙන් අවසර නොවිමසීම, (2) උපචාර සීමාවෙහි වාඩිවීම, (3) අනුදැන වදාළ කරුණක් නොවීම යන අංග තුනක් ඇත. සමුට්ඨාන ආදිය කඨින ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය ක්‍රියාවෙන් හා අක්‍රියාවෙන් සිදුවන ඇවැතකි.

Anāpucchāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අනාපුච්ඡා ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

12. Pañhāpucchanasikkhāpadavaṇṇanā

12. ප්‍රශ්න විචාරණ (ප්‍රශ්න ඇසීම) ශික්ෂාපද වර්ණනාව

Dvādasame anokāsakatanti ‘‘asukasmiṃ nāma ṭhāne pucchāmī’’ti evaṃ akataokāsaṃ, tasmā suttante okāsaṃ kārāpetvā vinayaṃ vā abhidhammaṃ vā pucchantiyā pācittiyaṃ. Sesesupi eseva nayo, sabbaso akārite pana vattabbameva natthi.

දොළොස්වන ශික්ෂාපදයෙහි "අනෝකාසකතං" යනු "අසවල් කරුණෙහි ප්‍රශ්න විචාරමි" යි මෙසේ අවසර නොලබා ඇසීමයි. එබැවින් සූත්‍රාන්තයෙහි ප්‍රශ්න ඇසීමට අවසර ගෙන, විනය හෝ අභිධර්මය පිළිබඳව ප්‍රශ්න විචාරන්නියට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. සෙසු තැන්හි ද මේ ක්‍රමයම වේ. කිසිසේත්ම අවසර නොදුන් විට අමුතුවෙන් කිව යුතු නොවේ.

Sāvatthiyaṃ [Pg.353] sambahulā bhikkhuniyo ārabbha anokāsakataṃ bhikkhuṃ pañhaṃ pucchanavatthusmiṃ paññattaṃ. Tattha tattha okāsaṃ kārāpetvā pucchantiyā, anodissa okāsaṃ kārāpetvā yattha katthaci pucchantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Bhikkhussa anokāsakārāpanaṃ, pañhaṃ pucchananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni padasodhammasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyanti.

සැවැත්නුවරදී බොහෝ භික්ෂුණීන් අරභයා අවසර නොදුන් භික්ෂුවකගෙන් ප්‍රශ්න ඇසීමේ කරුණෙහි මෙම ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. ඒ ඒ විෂයයෙහි අවසර ගෙන ප්‍රශ්න විචාරන්නියට ද, විශේෂ කොට නොදක්වා අවසර ගෙන කැමති තැනක ප්‍රශ්න විචාරන්නියට ද, උන්මත්තිකාදීන්ට ද ඇවැත් නැත. මෙහි (1) භික්ෂුව ලවා අවසර නොකරවා ගැනීම, (2) ප්‍රශ්න විචාරීම යන අංග දෙකක් ඇත. සමුට්ඨාන ආදිය පදසෝධම්ම ශික්ෂාපදයට සමාන වන අතර, මෙය ක්‍රියාවෙන් හා අක්‍රියාවෙන් සිදුවන ඇවැතකි.

Pañhāpucchanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ප්‍රශ්න විචාරණ ශික්ෂාපද වර්ණනාව නිමියේය.

13. Asaṃkaccikasikkhāpadavaṇṇanā

13. අසංකච්චික සික්ඛාපද වර්ණනාව (ළය වැස්ම නොමැතිව ගමට පිවිසීම පිළිබඳ සික්ඛාපදයේ විස්තරය)

Terasame asaṃkaccikāti adhakkhakaubbhanābhimaṇḍalasaṅkhātassa sarīrassa paṭicchādanatthaṃ anuññātasaṃkaccikavirahitā. Gāmaṃ paviseyyāti ettha parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ, aparikkhittassa upacāraṃ atikkamantiyā vā okkamantiyā vā paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiye pācittiyaṃ.

දහතුන්වන සික්ඛාපදයෙහි, ‘අසංකච්චිකා’ යනු අකු ඇට දෙකට පහළින් හා නාභි මණ්ඩලයට ඉහළින් වූ ශරීර ප්‍රදේශය වසා ගැනීම පිණිස අනුදැන වදාළ ළය වැස්මෙන් තොර වූවා යන්නයි. ‘ගාමං පවිසෙය්‍ය’ යන්නෙහි - වටකරන ලද ගමක නම් එහි සීමාව ද, වට නොකරන ලද ගමක නම් එහි උපචාර සීමාව ද ඉක්මවා යන විට හෝ ඊට ඇතුළු වන විට පළමු පියවර තැබීමේදී දුක්කටාපත්තියක් ද, දෙවන පියවරෙහිදී පාචිත්තිය ආපත්තියක් ද වේ.

Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha asaṃkaccikāya gāmaṃ pavisanavatthusmiṃ paññattaṃ. Yassā pana saṃkaccikacīvaraṃ acchinnaṃ vā naṭṭhaṃ vā, tassā, gilānāya, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Asaṃkaccikatā, vuttaparicchedātikkamo, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.

මෙම සික්ඛාපදය සැවැත් නුවරදී එක්තරා භික්ෂුණියක් අරභයා, ළය වැස්ම නොමැතිව ගමට පිවිසීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන පනවන ලද්දකි. යම් භික්ෂුණියකගේ ළය වැස්ම සිවුර පැහැරගනු ලැබුවේ නම් හෝ නැති වූයේ නම්, ඇයට ද, ගිලන් වූ භික්ෂුණියට ද, ආපදාවන්හිදී ද, උම්මත්තිකා ආදීන්ට ද ආපත්ති නොවේ. මෙහි අංග තුනකි: ළය වැස්ම නොමැති බව, කියන ලද සීමාව ඉක්මවීම සහ අනුදැන වදාළ කරුණක් නොමැති වීමයි. සමුට්ඨාන ආදිය එළකලෝම සික්ඛාපදයට සමාන වේ.

Asaṃkaccikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

අසංකච්චික සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

Chattupāhanavaggo navamo.

නවවන ජත්තූපහන වර්ගයයි.

10…Pe…16. musāvādādivaggo

10 ...පෙ... 16 වන මුසාවාද ආදි වර්ගය

Musāvādādisikkhāpadavaṇṇanā

මුසාවාද ආදි සික්ඛාපද වර්ණනාව

Ito paresu musāvādavaggādīsu sattasu vaggesu bhikkhupātimokkhavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva vinicchayo veditabboti.

මීට පසුව එන මුසාවාද වර්ගය ආදි සෙසු වර්ග සතෙහි විනිශ්චය, භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි සඳහන් වූ ක්‍රමයටම දත යුතු වේ.

Soḷasamavaggo.

දහසයවන වර්ගයයි.

Uddiṭṭhā [Pg.354] kho ayyāyo chasaṭṭhisatā pācittiyā dhammāti bhikkhū ārabbha paññattā sādhāraṇā sattati, asādhāraṇā channavutīti evaṃ chasaṭṭhisatā. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

‘ආර්යාවනි, එකසිය සැටහයක් වූ පාචිත්තිය ධර්මයෝ උදෙසන ලදහ’ යන්නෙහි - භික්ෂූන් අරභයා පනවන ලද සාධාරණ වූ සික්ඛාපද හැත්තෑවකි, අසාධාරණ වූ සික්ඛාපද අනූහයකි. මෙසේ එකසිය සැටහයකි. සෙසු සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිමය.

Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

කංඛාවිතරණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි

Bhikkhunipātimokkhe

භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි

Suddhapācittiyavaṇṇanā niṭṭhitā.

ශුද්ධ පාචිත්තිය වර්ණනාව නිමවා ලදි.

Tatrāyaṃ saṅkhepato asādhāraṇasikkhāpadesu samuṭṭhānavinicchayo – giraggasamajjā cittāgārasikkhāpadaṃ saṅghāṇī itthālaṅkāro gandhavaṇṇako vāsitakapiññāko bhikkhuniādīhi ummaddanaparimaddanāti imāni dasa sikkhāpadāni acittakāni lokavajjāni akusalacittāni. Ayaṃ panettha adhippāyo, vināpi cittena āpajjitabbattā acittakāni, citte pana sati akusaleneva āpajjitabbattā lokavajjāni ceva akusalacittāni cāti. Avasesāni sacittakāni paṇṇattivajjāneva. Corivuṭṭhāpanaṃ gāmantaraṃ ārāmasikkhāpadaṃ gabbhinivagge ādito paṭṭhāya satta, kumāribhūtavagge ādito paṭṭhāya pañca purisādisaṃsaṭṭhaṃ pārivāsikachandadānaṃ anuvassavuṭṭhāpanaṃ ekantarikavuṭṭhāpananti imāni ekūnavīsati sikkhāpadāni sacittakāni paṇṇattivajjāni. Avasesāni sacittakāni lokavajjānevāti.

එහි අසාධාරණ සික්ඛාපදයන්හි සංක්ෂිප්ත සමුට්ඨාන විනිශ්චය මෙසේය: ගිරග්ගසමජ්ජා (කඳු මුදුන් උත්සව නැරඹීම), චිත්තාගාර (සිත්තම් ගෙවල් නැරඹීම), සංඝාණී (උකුල් පටි හෝ ආභරණ පැළඳීම), ඉත්ථාලංකාර (ස්ත්‍රී ආභරණ පැළඳීම), ගන්ධවණ්ණක (සුවඳ විලවුන් ගැල්වීම), වාසිතකපිඤ්ඤාක (සුවඳ තලකල්ක ගැල්වීම), සහ භික්ෂුණී ආදීන් ලවා ඇඟ තෙරපීම හා පිරිමැදීම යන මේ සික්ඛාපද දහය අචිත්තක වේ, ලෝකවජ්ජ වේ, අකුසල් සිතින් සිදු වන්නා වූ ද වේ. මෙහි අදහස නම්: සිතක් නොමැතිව වුවද ආපත්තියට පැමිණිය හැකි බැවින් මේවා ‘අචිත්තක’ වේ. සිත ඇති කල්හි අකුසල් සිතින්ම පැමිණිය යුතු බැවින් මේවා ‘ලෝකවජ්ජ’ ද ‘අකුසල චිත්තක’ ද වේ යන්නයි. සෙසු සික්ඛාපදයන් සචිත්තක වන අතර පණ්ණත්තිවජ්ජ පමණක්ම වේ. චෝරිවුට්ඨාපන (සොර ගැහැනියක පැවිදි කිරීම), ගාමන්තර (ගම් අතර තනිව යෑම), ආරාම සික්ඛාපදය (අවසර නැතිව ආරාමයට පිවිසීම), ගර්භිණී වර්ගයෙහි මුල සිට සික්ඛාපද හත, කුමාරිභූත වර්ගයෙහි මුල සිට සික්ඛාපද පහ, පුරිසාදි සංසට්ඨ සික්ඛාපදය, පාරිවාසික ඡන්දදාන සික්ඛාපදය, අනුවස්ස වුට්ඨාපන සික්ඛාපදය, ඒකන්තරික වුට්ඨාපන සික්ඛාපදය යන මේ සික්ඛාපද දහනවය සචිත්තක වන අතර පණ්ණත්තිවජ්ජ වේ. සෙසු සික්ඛාපදයන් සචිත්තක වන අතර ලෝකවජ්ජම වේ.

Pāṭidesanīyakaṇḍo

පාටිදේසනීය කාණ්ඩය

1. Sappiviññāpanasikkhāpadavaṇṇanā

1. සප්පිවිඤ්ඤාපන සික්ඛාපද වර්ණනාව (ගිතෙල් ඉල්ලා වැළඳීම පිළිබඳ සික්ඛාපදයේ විස්තරය)

Pāṭidesanīyesu [Pg.355] paṭhame sappinti pubbe vuttavinicchayaṃ pāḷiāgataṃ (pāci. 1230) gosappiādimeva. Viññāpetvā bhuñjeyyāti ettha ‘‘viññattiyā paṭiladdhaṃ bhuñjissāmī’’ti gahaṇe dukkaṭaṃ, gahitassa ajjhohāre ajjhohāre pāṭidesanīyaṃ.

පාටිදේසනීය සික්ඛාපදයන් අතරින් පළමු වැන්නෙහි, ‘සප්පි’ යනු පෙර කියන ලද විනිශ්චය ඇති, පාළියෙහි සඳහන් වන එළදෙනගෙන් ලත් ගිතෙල් ආදියම වේ. ‘විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජෙය්‍ය’ යන්නෙහි - ‘ඉල්ලීමෙන් ලත් ගිතෙල් වළඳන්නෙමි’ යි සිතා පිළිගන්නා කල්හි දුක්කටාපත්ති වේ; පිළිගත් ගිතෙල් ගිලිනු ලබන සැම වාරයක් පාසාම පාටිදේසනීය ආපත්ති වේ.

Sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha sappiṃ viññāpetvā bhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘agilānā’’ti ayamettha anupaññatti, tikapāṭidesanīyaṃ, gilānāya dvikadukkaṭaṃ. Yā pana gilānā gilānasaññā, gilānakāle vā viññāpetvā pacchā agilānā hutvā bhuñjati, gilānāya vā sesakaṃ, ñātakappavāritaṭṭhānato vā viññattaṃ, aññassa vā atthāya, attano vā dhanena gahitaṃ bhuñjati, tassā, ummattikādīnañca anāpatti. Vuttalakkhaṇasappitā, anuññātakāraṇābhāvo, viññatti, ajjhohāroti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni addhānasadisānīti.

මෙම සික්ඛාපදය සැවැත් නුවරදී ෂඩ්වර්ගික භික්ෂුණීන් අරභයා, ගිතෙල් ඉල්ලා වැළඳීමේ සිදුවීම නිමිති කරගෙන පනවන ලද්දකි. ‘අගිලානා’ යන්න මෙහි අනුපညප්තියයි. තික පාටිදේසනීය වේ; ගිලන් වූ භික්ෂුණියක කෙරෙහි ද්වික දුක්කටාපත්ති වේ. යම් භික්ෂුණියක් ගිලන්ව සිටියදී හෝ ගිලන්ය යන හැඟීමෙන් යුතුව වළඳයිද, නැතහොත් ගිලන් කාලයෙහි ඉල්ලා පසුව නොගිලන්ව වළඳයිද, ගිලන් වූ භික්ෂුණියකගේ ඉතිරි වූ ගිතෙල් වළඳයිද, තම ඥාතීන්ගෙන් හෝ ප්‍රවාරණය කරන ලද ස්ථානයකින් හෝ ඉල්ලා වළඳයිද, අන් අයෙකු වෙනුවෙන් හෝ තමාගේම ධනයෙන් ලබාගත් ගිතෙල් වළඳයිද, ඇයට ද, උම්මත්තිකා ආදීන්ට ද ආපත්ති නොවේ. මෙහි අංග හතරකි: කියන ලද ලක්ෂණ ඇති ගිතෙල් වීම, අනුදැන වදාළ කරුණක් නොමැති වීම, ඉල්ලීම, සහ ගිලීමයි. සමුට්ඨාන ආදිය අද්ධාන සික්ඛාපදයට සමාන වේ.

Sappiviññāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

සප්පිවිඤ්ඤාපන සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

2. Telaviññāpanādisikkhāpadavaṇṇanā

2. තෙලවිඤ්ඤාපන ආදි සික්ඛාපද වර්ණනාව (තෙල් ආදිය ඉල්ලා වැළඳීම පිළිබඳ සික්ඛාපද විස්තරය)

Dutiyādīsupi telādīni pubbe vuttavinicchayāni pāḷiyaṃ (pāci. 1236) āgatāneva, pāḷiyaṃ anāgatesu pana aṭṭhasupi dukkaṭameva. Sesaṃ sabbattha paṭhame vuttasadisamevāti.

දෙවන සික්ඛාපදය ආදියේදී ද ‘තෙල්’ ආදිය, පෙර කියන ලද විනිශ්චය ඇති පාළියෙහි සඳහන් වන තෙල් ආදියම වේ. පාළියෙහි කෙළින්ම සඳහන් නොවන සෙසු ප්‍රණීත භෝජන අටෙහි නම් දුක්කටාපත්ති පමණක්ම වේ. සෙසු සියලු විස්තර පළමු සික්ඛාපදයෙහි සඳහන් වූවා හා සමාන වේ.

Telaviññāpanādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

තෙලවිඤ්ඤාපන ආදි සික්ඛාපද වර්ණනාව නිමවා ලදි.

Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

කංඛාවිතරණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි

Bhikkhunipātimokkhe

භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි

Pāṭidesanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.

පාටිදේසනීය වර්ණනාව නිමවා ලදි.

1. Parimaṇḍalādisikkhāpadavaṇṇanā

1. පරිමණ්ඩල ආදි සික්ඛාපද වර්ණනාව

Ito [Pg.356] paraṃ pana sekhiyāni ceva adhikaraṇasamathā ca sabbapakārato bhikkhupātimokkhavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbāti.

මීට පසුව එන සේඛියා ධර්මයන් ද අධිකරණසමථයන් ද සියලු ආකාරයෙන් භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි සඳහන් වූ ක්‍රමයටම දත යුතුය.

Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

කංඛාවිතරණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවෙහි

Bhikkhunipātimokkhavaṇṇanā niṭṭhitā.

භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාව නිමවා ලදි.

Nigamanakathā

නිගමන කතාව (අවසාන දේශනාව)

Ettāvatā ca –

මෙතෙකින් ද -

Vaṇṇanaṃ pātimokkhassa, soṇattherena yācito;

Vinaye jātakaṅkhānaṃ, kaṅkhāvitaraṇatthiko.

සෝණ තෙරුන් වහන්සේ විසින් ආරාධනා කරන ලද්දාවූත්, විනය පිළිබඳව සැක උපදවා ගත්තවුන්ගේ සැකය දුරු කිරීම කැමති වන්නාවූත් මම,

Ārabhiṃ yamahaṃ sabbaṃ, sīhaḷaṭṭhakathānayaṃ;

Mahāvihāravāsīnaṃ, vācanāmagganissitaṃ.

මහාවිහාරවාසී තෙරුන් වහන්සේලාගේ පාලන ක්‍රමයට හා දේශනා මාර්ගයට අනුකූල වූ මුළු සිංහල අටුවා ක්‍රමය ඇසුරු කොටගෙන යම් ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාවක් ආරම්භ කළෙම්ද,

Nissāya sā ayaṃ niṭṭhaṃ, gatā ādāya sabbaso;

Sabbaṃ aṭṭhakathāsāraṃ, pāḷiyatthañca kevalaṃ.

ඒ මෙම අටුවාව, සියලු අටුවාවන්ගේ සාරය ද මුළු පාළි අර්ථය ද ගෙන සම්පූර්ණයෙන්ම නිමාවට පත්විය.

Na hettha taṃ padaṃ atthi, yaṃ virujjheyya pāḷiyā;

Mahāvihāravāsīnaṃ, porāṇaṭṭhakathāhi vā.

මෙහි පාලි පාඨයන් සමඟ හෝ මහාවිහාරවාසීන්ගේ පැරණි අටුවාවන් සමඟ හෝ ගැටෙන කිසිදු පදයක් අන්තර්ගත නොවේ.

Yasmā tasmā akatvāva, ettha kaṅkhaṃ hitesinā;

Sikkhitabbāva sakkaccaṃ, kaṅkhāvitaraṇī ayaṃ.

එබැවින් තමාගේ යහපත කැමති පුද්ගලයා විසින් මෙහි කිසිදු සැකයක් නොතබා මෙම කංඛාවිතරණී අටුවාව මැනවින් ගෞරවයෙන් යුතුව උගත යුතුම වේ.

Yathā ca niṭṭhaṃ sampattā, kaṅkhāvitaraṇī ayaṃ;

Dvāvīsati bhāṇavārapaamāṇāya pāḷiyā.

භාණවාර විසිදෙකක් (22) පමණ වූ ග්‍රන්ථ ප්‍රමාණයකින් යුත් මෙම කංඛාවිතරණී අටුවාව මැනවින් නිමාවට පත් වූවා සේම,

Evaṃ anantarāyena, niṭṭhaṃ kalyāṇanissitā;

Aciraṃ sabbasattānaṃ, yantu sabbe manorathāti.

එලෙසම සියලු සත්වයන්ගේ යහපත ඇසුරු කළා වූ සියලු යහපත් මනෝරථයන් කිසිදු බාධාවකින් තොරව නොබෝ කලකින්ම මුදුන්පත් වේවා!

Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyappaṭimaṇḍitena [Pg.357] sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthena paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasuviniggatamadhaurodāravacanalāvaṇṇayuttena yuttamuttavādinā vādīvarena mahākavinā pabhinnapaṭisambhidāparivāre chaḷabhiññādippabhedaguṇappaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme suppatiṭṭhitabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena vipulavisuddhabuddhinā buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katā ayaṃ kaṅkhāvitaraṇī nāma pātimokkhavaṇṇanā –

අතිශයින්ම පිරිසිදු වූ ශ්‍රද්ධා, ප්‍රඥා සහ වීර්යයෙන් අලංකාරවත් වූ ද, ශීල, ආචාර, සෘජු බව හා මෘදු බව ආදී ගුණ සමූහයෙන් යුක්ත වූ ද, ස්වකීය මතය හා පරමතයන් නමැති ඝන වනාන්තරයෙහි නුවණින් හැසිරීමට සමත් වූ ද, ප්‍රඥාවේ වෛශාරද්‍යයෙන් යුක්ත වූ ද, අටුවා සහිත වූ ත්‍රිපිටක පරියත්ති ප්‍රභේදයෙන් යුත් බුද්ධ ශාසනයෙහි බාධාරහිත ඥානාලෝකයක් ඇති, මහා ව්‍යාකරණඥයෙකු වූ ද, ශබ්ද උත්පාදක ස්ථානයන්ගේ සම්පූර්ණත්වයෙන් උපන්, මෘදු ලෙස නික්මෙන්නා වූ මිහිරි හා උදාර වචන මාලාවේ මනහර බවින් යුක්ත වූ ද, සුදුසු වූත් ප්‍රියමනාප වූත් වචන පවසන්නා වූ ද, වාදීන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ද, මහා කවියෙකු වූ ද, ප්‍රභේදගත සිව්පිළිසිඹියාවන් පිරිවර කොට ඇති, ෂඩභිඥා ආදී විවිධ ගුණාංගයන්ගෙන් විභූෂිත වූ උත්තරීතර මනුෂ්‍ය ධර්මයෙහි මැනවින් පිහිටි බුද්ධියක් ඇති, තේරිය වංශයට ප්‍රදීපයක් බඳු වූ, මහා විහාරවාසී මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ පරපුරට ආභරණයක් බඳු වූ, අතිශය පෘථුල හා පිරිසිදු ප්‍රඥාවෙන් යුත්, ගුරු උතුමන් විසින් 'බුද්ධඝෝෂ' යන නාමයෙන් හඳුන්වන ලද ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් කරන ලද 'කංඛාවිතරණී' නම් වූ මේ ප්‍රාතිමෝක්ෂ වර්ණනාව (අටුවාව) –

Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ, lokanittharaṇesinaṃ;

Dassentī kulaputtānaṃ, nayaṃ sīlavisuddhiyā.

සංසාර ලෝකයෙන් එතෙර වීම පතන්නා වූ කුලපුත්‍රයන්ට ශීල විශුද්ධිය ලැබීමේ මඟ පෙන්වා දෙමින්, (මේ අටුවා ග්‍රන්ථය) ලෝකයෙහි ඒ තාක් කල් පවතීවා!

Yāva ‘‘buddho’’ti nāmampi, suddhacittassa tādino;

Lokamhi lokajeṭṭhassa, pavattati mahesinoti.

අතිශයින්ම පිරිසිදු සිත් ඇති, අෂ්ටලෝකධර්මයෙන් නොසැලෙන (තාදී ගුණැති), ලෝකයාට ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ, මහා සෘෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ 'බුද්ධ' යන ශ්‍රී නාමය පවා ලෝකයෙහි යම් තාක් කල් පවතී ද (ඒ තාක් කල්).

Kaṅkhāvitaraṇī-aṭṭhakathā niṭṭhitā.

කංඛාවිතරණී අට්ඨකථාව නිම විය.