Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។

Dīghanikāyo

ទីឃនិកាយ

Pāthikavaggapāḷi

បាថិកវគ្គបាឡី

1. Pāthikasuttaṃ

១. បាថិកសូត្រ

Sunakkhattavatthu

រឿងសុនក្ខត្តភិក្ខុ

1. Evaṃ [Pg.1] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā mallesu viharati anupiyaṃ nāma mallānaṃ nigamo. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya anupiyaṃ piṇḍāya pāvisi. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘atippago kho tāva anupiyāyaṃ piṇḍāya carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ yena bhaggavagottassa paribbājakassa ārāmo, yena bhaggavagotto paribbājako tenupasaṅkameyya’’nti.

១. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងដែនមល្លៈ នាអនុបិយនិគម របស់ពួកមល្លរាជ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្បង់ប្រដាប់បាត្រ និងចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ហើយទ្រង់ស្តេចចូលទៅកាន់អនុបិយនិគម ដើម្បីបិណ្ឌបាត។ ពេលនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ការដើរទៅបិណ្ឌបាត ក្នុងអនុបិយនិគម នៅព្រលឹមពេកណាស់ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញ ចូលទៅកាន់អារាម របស់ភគ្គវគោត្តបរិព្វាជក ក្នុងទីដែលភគ្គវគោត្តបរិព្វាជកនៅនោះចុះ»។

2. Atha kho bhagavā yena bhaggavagottassa paribbājakassa ārāmo, yena bhaggavagotto paribbājako tenupasaṅkami. Atha kho bhaggavagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etu kho, bhante, bhagavā. Svāgataṃ, bhante, bhagavato. Cirassaṃ kho, bhante, bhagavā imaṃ pariyāyamakāsi yadidaṃ idhāgamanāya. Nisīdatu, bhante, bhagavā, idamāsanaṃ paññatta’’nti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Bhaggavagottopi kho paribbājako aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho bhaggavagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘purimāni, bhante, divasāni [Pg.2] purimatarāni sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ etadavoca – ‘paccakkhāto dāni mayā, bhaggava, bhagavā. Na dānāhaṃ bhagavantaṃ uddissa viharāmī’ti. Kaccetaṃ, bhante, tatheva, yathā sunakkhatto licchaviputto avacā’’ti? ‘‘Tatheva kho etaṃ, bhaggava, yathā sunakkhatto licchaviputto avaca’’.

២. លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្តេចចូលទៅកាន់អារាម របស់ភគ្គវគោត្តបរិព្វាជក ក្នុងទីដែលភគ្គវគោត្តបរិព្វាជកនៅនោះ។ គ្រានោះ ភគ្គវគោត្តបរិព្វាជក បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា «សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ស្តេចមកចុះ ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ស្តេចមកល្អហើយ ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន យូរណាស់ហើយ ទើបតែព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើនូវការយាងមកក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់លើអាសនៈដែលបានរៀបចំទុកនេះចុះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំថ្វាយ។ ចំណែកឯភគ្គវគោត្តបរិព្វាជក ក៏កាន់យកអាសនៈមួយដ៏ទាប ហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។ លុះភគ្គវគោត្តបរិព្វាជក អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលពីថ្ងៃមុនៗ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ បានចូលមករកខ្ញុំព្រះអង្គ លុះចូលមកដល់ហើយ ក៏បាននិយាយនឹងខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលភគ្គវៈ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំលះបង់ព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ ខ្ញុំមិននៅអាស្រ័យចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទៀតទេ'។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពាក្យនោះពិតជាយ៉ាងនោះមែនឬ ដូចដែលសុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្របាននិយាយនោះ?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភគ្គវៈ ពាក្យនោះពិតជាយ៉ាងនោះមែន ដូចដែលសុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្របាននិយាយ»។

3. Purimāni, bhaggava, divasāni purimatarāni sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto maṃ etadavoca – ‘paccakkhāmi dānāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ. Na dānāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmī’ti. ‘Evaṃ vutte, ahaṃ, bhaggava, sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘api nu tāhaṃ, sunakkhatta, evaṃ avacaṃ, ehi tvaṃ, sunakkhatta, mamaṃ uddissa viharāhī’ti? ‘No hetaṃ, bhante’. ‘Tvaṃ vā pana maṃ evaṃ avaca – ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmī’ti? ‘No hetaṃ, bhante’. ‘Iti kira, sunakkhatta, nevāhaṃ taṃ vadāmi – ehi tvaṃ, sunakkhatta, mamaṃ uddissa viharāhīti. Napi kira maṃ tvaṃ vadesi – ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmīti. Evaṃ sante, moghapurisa, ko santo kaṃ paccācikkhasi? Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṃ aparaddha’nti.

៣. «ម្នាលភគ្គវៈ កាលពីថ្ងៃមុនៗ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ បានចូលមករកតថាគត លុះចូលមកដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត រួចអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។ ម្នាលភគ្គវៈ លុះសុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏បាននិយាយនឹងតថាគតយ៉ាងនេះថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គសូមលះបង់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គមិននៅអាស្រ័យចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទៀតទេ'។ កាលបើពាក្យយ៉ាងនេះត្រូវបាននិយាយហើយ ម្នាលភគ្គវៈ តថាគតក៏បានសួរទៅសុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលសុនក្ខត្តៈ តើតថាគតធ្លាប់បាននិយាយនឹងអ្នកយ៉ាងនេះថា "ម្នាលសុនក្ខត្តៈ ចូរអ្នកមកនៅអាស្រ័យនឹងតថាគតចុះ" ដែរឬទេ?'។ សុនក្ខត្តៈក្រាបទូលថា 'មិនធ្លាប់ទេ ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន'។ តថាគតសួរទៀតថា 'ឬមួយ ក៏អ្នកធ្លាប់បាននិយាយនឹងតថាគតយ៉ាងនេះថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងនៅអាស្រ័យចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ" ដែរឬទេ?'។ សុនក្ខត្តៈក្រាបទូលថា 'មិនធ្លាប់ទេ ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន'។ តថាគតក៏ពោលថា 'ម្នាលសុនក្ខត្តៈ បើតាមឮមក គឺតថាគតមិនបាននិយាយនឹងអ្នកថា "ម្នាលសុនក្ខត្តៈ ចូរអ្នកមកនៅអាស្រ័យនឹងតថាគតចុះ" ឡើយ ហើយសូម្បីតែអ្នក ក៏មិនបាននិយាយនឹងតថាគតថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងនៅអាស្រ័យចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ" ដែរ។ កាលបើដូច្នោះ ម្នាលមោឃបុរស អ្នកជាអ្វី ហើយអ្នកមកលះបង់អ្នកណា? ម្នាលមោឃបុរស ចូរអ្នកមើលចុះថា កំហុសរបស់អ្នកនេះ មានកម្រិតណា!'។

4. ‘Na hi pana me, bhante, bhagavā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karotī’ti. ‘Api nu tāhaṃ, sunakkhatta, evaṃ avacaṃ – ehi tvaṃ, sunakkhatta, mamaṃ uddissa viharāhi, ahaṃ te uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissāmī’ti? ‘No hetaṃ, bhante’. ‘Tvaṃ vā pana maṃ evaṃ avaca – ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmi, bhagavā me uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissatī’ti? ‘No hetaṃ, bhante’. ‘Iti kira, sunakkhatta, nevāhaṃ taṃ vadāmi – ehi tvaṃ, sunakkhatta, mamaṃ uddissa viharāhi, ahaṃ te uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissāmī’ti; napi kira maṃ tvaṃ vadesi – ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmi, bhagavā me uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissatī’ti. Evaṃ sante, moghapurisa, ko santo kaṃ paccācikkhasi? Taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, kate vā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriye akate vā uttarimanussadhammā [Pg.3] iddhipāṭihāriye yassatthāya mayā dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti? ‘Kate vā, bhante, uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriye akate vā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriye yassatthāya bhagavatā dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti. ‘Iti kira, sunakkhatta, kate vā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriye, akate vā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriye, yassatthāya mayā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya. Tatra, sunakkhatta, kiṃ uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ kataṃ karissati? Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṃ aparaddha’nti.

៤. សុនក្ខត្តៈ និយាយថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនបានធ្វើនូវឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស (ឧត្តរិមនុស្សធម៌) ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គសោះ'។ តថាគតសួរថា 'ម្នាលសុនក្ខត្តៈ តើតថាគតធ្លាប់បាននិយាយនឹងអ្នកយ៉ាងនេះថា "ម្នាលសុនក្ខត្តៈ ចូរអ្នកមកនៅអាស្រ័យនឹងតថាគតចុះ តថាគតនឹងធ្វើនូវឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ដល់អ្នក" ដែរឬទេ?'។ សុនក្ខត្តៈក្រាបទូលថា 'មិនធ្លាប់ទេ ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន'។ តថាគតសួរទៀតថា 'ឬមួយ ក៏អ្នកធ្លាប់បាននិយាយនឹងតថាគតយ៉ាងនេះថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងនៅអាស្រ័យចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងធ្វើនូវឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ" ដែរឬទេ?'។ សុនក្ខត្តៈក្រាបទូលថា 'មិនធ្លាប់ទេ ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន'។ តថាគតពោលថា 'ម្នាលសុនក្ខត្តៈ បើតាមឮមក គឺតថាគតមិនបាននិយាយនឹងអ្នកថា "ម្នាលសុនក្ខត្តៈ ចូរអ្នកមកនៅអាស្រ័យនឹងតថាគតចុះ តថាគតនឹងធ្វើនូវឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ដល់អ្នក" ឡើយ ហើយសូម្បីតែអ្នក ក៏មិនបាននិយាយនឹងតថាគតថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងនៅអាស្រ័យចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងធ្វើនូវឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ" ដែរ។ កាលបើដូច្នោះ ម្នាលមោឃបុរស អ្នកជាអ្វី ហើយអ្នកមកលះបង់អ្នកណា? ម្នាលសុនក្ខត្តៈ តើអ្នកសំគាល់សេចក្តីនោះយ៉ាងណា ទោះបីជាតថាគតធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សក្តី មិនធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សក្តី ធម៌ដែលតថាគតបានសម្តែងហើយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការអស់ទៅនៃទុក្ខ តែងនាំអ្នកប្រតិបត្តិតាម ឲ្យអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃ មែនឬទេ?'។ សុនក្ខត្តៈក្រាបទូលថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទោះបីជាព្រះដ៏មានព្រះភាគ ធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សក្តី មិនធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សក្តី ធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគបានសម្តែងហើយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការអស់ទៅនៃទុក្ខ តែងនាំអ្នកប្រតិបត្តិតាម ឲ្យអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃពិតមែន'。 តថាគតពោលថា 'ម្នាលសុនក្ខត្តៈ បើតាមឮមក ទោះបីជាធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សក្តី មិនធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សក្តី ធម៌ដែលតថាគតបានសម្តែងហើយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការអស់ទៅនៃទុក្ខ ក៏តែងនាំអ្នកប្រតិបត្តិតាម ឲ្យអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃ។ ម្នាលសុនក្ខត្តៈ កាលបើដូច្នោះ តើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ដែលតថាគតធ្វើនោះ នឹងមានប្រយោជន៍អ្វី? ម្នាលមោឃបុរស ចូរអ្នកមើលចុះថា កំហុសរបស់អ្នកនេះ មានកម្រិតណា!'។

5. ‘Na hi pana me, bhante, bhagavā aggaññaṃ paññapetī’ti ? ‘Api nu tāhaṃ, sunakkhatta, evaṃ avacaṃ – ehi tvaṃ, sunakkhatta, mamaṃ uddissa viharāhi, ahaṃ te aggaññaṃ paññapessāmī’ti? ‘No hetaṃ, bhante’. ‘Tvaṃ vā pana maṃ evaṃ avaca – ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmi, bhagavā me aggaññaṃ paññapessatī’ti? ‘No hetaṃ, bhante’. ‘Iti kira, sunakkhatta, nevāhaṃ taṃ vadāmi – ehi tvaṃ, sunakkhatta, mamaṃ uddissa viharāhi, ahaṃ te aggaññaṃ paññapessāmīti. Napi kira maṃ tvaṃ vadesi – ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmi, bhagavā me aggaññaṃ paññapessatī’ti. Evaṃ sante, moghapurisa, ko santo kaṃ paccācikkhasi? Taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, paññatte vā aggaññe, apaññatte vā aggaññe, yassatthāya mayā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti? ‘Paññatte vā, bhante, aggaññe, apaññatte vā aggaññe, yassatthāya bhagavatā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti. ‘Iti kira, sunakkhatta, paññatte vā aggaññe, apaññatte vā aggaññe, yassatthāya mayā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya. Tatra, sunakkhatta, kiṃ aggaññaṃ paññattaṃ karissati? Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṃ aparaddhaṃ’.

៥. សុនក្ខត្តៈ និយាយថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនបានបញ្ញត្តនូវអគ្គញ្ញធម៌ (ធម៌ដឹងថាជាដើមដំបូងនៃលោក) ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គសោះ'។ តថាគតសួរថា 'ម្នាលសុនក្ខត្តៈ តើតថាគតធ្លាប់បាននិយាយនឹងអ្នកយ៉ាងនេះថា "ម្នាលសុនក្ខត្តៈ ចូរអ្នកមកនៅអាស្រ័យនឹងតថាគតចុះ តថាគតនឹងបញ្ញត្តនូវអគ្គញ្ញធម៌ ដល់អ្នក" ដែរឬទេ?'។ សុនក្ខត្តៈក្រាបទូលថា 'មិនធ្លាប់ទេ ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន'។ តថាគតសួរទៀតថា 'ឬមួយ ក៏អ្នកធ្លាប់បាននិយាយនឹងតថាគតយ៉ាងនេះថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងនៅអាស្រ័យចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងបញ្ញត្តនូវអគ្គញ្ញធម៌ ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ" ដែរឬទេ?'។ សុនក្ខត្តៈក្រាបទូលថា 'មិនធ្លាប់ទេ ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន'។ តថាគតពោលថា 'ម្នាលសុនក្ខត្តៈ បើតាមឮមក គឺតថាគតមិនបាននិយាយនឹងអ្នកថា "ម្នាលសុនក្ខត្តៈ ចូរអ្នកមកនៅអាស្រ័យនឹងតថាគតចុះ តថាគតនឹងបញ្ញត្តនូវអគ្គញ្ញធម៌ ដល់អ្នក" ឡើយ ហើយសូម្បីតែអ្នក ក៏មិនបាននិយាយនឹងតថាគតថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងនៅអាស្រ័យចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងបញ្ញត្តនូវអគ្គញ្ញធម៌ ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ" ដែរ។ កាលបើដូច្នោះ ម្នាលមោឃបុរស អ្នកជាអ្វី ហើយអ្នកមកលះបង់អ្នកណា? ម្នាលសុនក្ខត្តៈ តើអ្នកសំគាល់សេចក្តីនោះយ៉ាងណា ទោះបីជាតថាគតបញ្ញត្តនូវអគ្គញ្ញធម៌ក្តី មិនបញ្ញត្តនូវអគ្គញ្ញធម៌ក្តី ធម៌ដែលតថាគតបានសម្តែងហើយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការអស់ទៅនៃទុក្ខ តែងនាំអ្នកប្រតិបត្តិតាម ឲ្យអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃ មែនឬទេ?'។ សុនក្ខត្តៈក្រាបទូលថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទោះបីជាព្រះដ៏មានព្រះភាគ បញ្ញត្តនូវអគ្គញ្ញធម៌ក្តី មិនបញ្ញត្តនូវអគ្គញ្ញធម៌ក្តី ធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគបានសម្តែងហើយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការអស់ទៅនៃទុក្ខ តែងនាំអ្នកប្រតិបត្តិតាម ឲ្យអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃពិតមែន'។ តថាគតពោលថា 'ម្នាលសុនក្ខត្តៈ បើតាមឮមក ទោះបីជាបញ្ញត្តនូវអគ្គញ្ញធម៌ក្តី មិនបញ្ញត្តនូវអគ្គញ្ញធម៌ក្តី ធម៌ដែលតថាគតបានសម្តែងហើយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការអស់ទៅនៃទុក្ខ ក៏តែងនាំអ្នកប្រតិបត្តិតាម ឲ្យអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃ។ ម្នាលសុនក្ខត្តៈ កាលបើដូច្នោះ តើអគ្គញ្ញធម៌ដែលតថាគតបញ្ញត្តនោះ នឹងមានប្រយោជន៍អ្វី? ម្នាលមោឃបុរស ចូរអ្នកមើលចុះថា កំហុសរបស់អ្នកនេះ មានកម្រិតណា!'

6. ‘Anekapariyāyena kho te, sunakkhatta, mama vaṇṇo bhāsito vajjigāme – itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato [Pg.4] lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavāti. Iti kho te, sunakkhatta, anekapariyāyena mama vaṇṇo bhāsito vajjigāme.

៦. «ម្នាលសុនក្ខត្តៈ អ្នកធ្លាប់បានពោលសរសើរគុណរបស់តថាគត ដោយអនេកបរិយាយ ក្នុងចន្លោះភូមិរបស់ពួកវជ្ជីថា 'ព្រះដ៏មានព្រះភាគ អង្គនោះ ព្រះអង្គឆ្ងាយចាកសេចក្តីសៅហ្មងគ្រប់យ៉ាង ព្រះអង្គត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌ទាំងពួងដោយប្រពៃ ចំពោះព្រះអង្គ ព្រះអង្គបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ ព្រះអង្គយាងទៅល្អហើយ ព្រះអង្គជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក ព្រះអង្គជាសារថីទូន្មាននូវបុរសដែលគួរទូន្មានបាន គ្មានបុគ្គលណាក្រៃលែងជាង ព្រះអង្គជាសាស្តានៃទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ ព្រះអង្គត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចធម៌ ព្រះអង្គជាព្រះដ៏មានព្រះភាគ'។ ម្នាលសុនក្ខត្តៈ អ្នកធ្លាប់បានពោលសរសើរគុណរបស់តថាគត ដោយអនេកបរិយាយ ក្នុងចន្លោះភូមិរបស់ពួកវជ្ជី យ៉ាងនេះឯង។

‘Anekapariyāyena kho te, sunakkhatta, dhammassa vaṇṇo bhāsito vajjigāme – svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhīti. Iti kho te, sunakkhatta, anekapariyāyena dhammassa vaṇṇo bhāsito vajjigāme.

ម្នាលសុនក្ខត្តៈ អ្នកធ្លាប់បានពោលសរសើរគុណរបស់ព្រះធម៌ ដោយអនេកបរិយាយ ក្នុងចន្លោះភូមិរបស់ពួកវជ្ជីថា 'ព្រះធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងហើយដោយប្រពៃ ជាធម៌ដែលអ្នកប្រតិបត្តិគប្បីឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ជាធម៌មិនរង់ចាំកាលវេលា ជាធម៌គួរហៅអ្នកដទៃឲ្យចូលមកមើល ជាធម៌គប្បីបង្អោនចូលមកទុកក្នុងខ្លួន ជាធម៌ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ គប្បីដឹងបានចំពោះខ្លួន'។ ម្នាលសុនក្ខត្តៈ អ្នកធ្លាប់បានពោលសរសើរគុណរបស់ព្រះធម៌ ដោយអនេកបរិយាយ ក្នុងចន្លោះភូមិរបស់ពួកវជ្ជី យ៉ាងនេះឯង។

‘Anekapariyāyena kho te, sunakkhatta, saṅghassa vaṇṇo bhāsito vajjigāme – suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho, āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassāti. Iti kho te, sunakkhatta, anekapariyāyena saṅghassa vaṇṇo bhāsito vajjigāme.

ម្នាលសុនក្ខត្តៈ អ្នកធ្លាប់បានពោលសរសើរគុណរបស់ព្រះសង្ឃ ដោយអនេកបរិយាយ ក្នុងចន្លោះភូមិរបស់ពួកវជ្ជីថា 'ព្រះសង្ឃជាសាវករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិល្អហើយ ព្រះសង្ឃជាសាវករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិត្រង់ហើយ ព្រះសង្ឃជាសាវករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិដើម្បីចេញចាកទុក្ខហើយ ព្រះសង្ឃជាសាវករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិគួរដល់សេចក្តីគោរពហើយ ព្រះសង្ឃទាំងនោះ បើរាប់ជាគូនៃបុរស មានបួនគូ បើរាប់ជារៀងខ្លួន មានប្រាំបីរូប នេះគឺព្រះសង្ឃជាសាវករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាលោកគួរទទួលនូវគ្រឿងបូជា ជាលោកគួរទទួលនូវគ្រឿងសក្ការៈដែលគេនាំមកអំពីចម្ងាយ ជាលោកគួរទទួលនូវទក្ខិណាទាន ជាលោកដែលសត្វលោកគប្បីធ្វើអញ្ជលីកម្ម ជាបុញ្ញក្ខេត្តដ៏ប្រសើរ គ្មានបុញ្ញក្ខេត្តដទៃក្រៃលែងជាងរបស់សត្វលោកឡើយ'។ ម្នាលសុនក្ខត្តៈ អ្នកធ្លាប់បានពោលសរសើរគុណរបស់ព្រះសង្ឃ ដោយអនេកបរិយាយ ក្នុងចន្លោះភូមិរបស់ពួកវជ្ជី យ៉ាងនេះឯង។

‘Ārocayāmi kho te, sunakkhatta, paṭivedayāmi kho te, sunakkhatta. Bhavissanti kho te, sunakkhatta, vattāro, no visahi sunakkhatto licchaviputto samaṇe gotame brahmacariyaṃ carituṃ, so avisahanto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattoti. Iti kho te, sunakkhatta, bhavissanti vattāro’ti.

តថាគតប្រាប់អ្នក ម្នាលសុនក្ខត្តៈ តថាគតឲ្យអ្នកដឹងច្បាស់ ម្នាលសុនក្ខត្តៈ នឹងមានពួកជនពោលទិតៀនអ្នកថា 'សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ មិនអាចប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ក្នុងសំណាក់ព្រះសមណគោតមបានឡើយ កាលបើមិនអាចប្រព្រឹត្តបាន ក៏លះបង់សិក្ខា ត្រឡប់មកកាន់ភេទថោកទាប (ជាគ្រហស្ថ) វិញ'។ ម្នាលសុនក្ខត្តៈ នឹងមានពួកជនពោលទិតៀនអ្នក យ៉ាងនេះឯង។

Evaṃ pi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṃ āpāyiko nerayiko.

បពិត្រភគ្គវៈ កាលបើខ្ញុំព្រះអង្គនិយាយយ៉ាងនេះហើយ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ ក៏នៅតែដើរចេញចាកធម្មវិន័យនេះដដែល ហាក់ដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវគេបោះទៅក្នុងអបាយ ក្នុងនរកដូច្នោះ។

Korakkhattiyavatthu

រឿងកោរក្ខត្តិយអចេលកៈ

7. ‘‘Ekamidāhaṃ, bhaggava, samayaṃ thūlūsu viharāmi uttarakā nāma thūlūnaṃ nigamo. Atha khvāhaṃ, bhaggava, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sunakkhattena licchaviputtena pacchāsamaṇena uttarakaṃ piṇḍāya pāvisiṃ. Tena kho pana samayena acelo korakkhattiyo kukkuravatiko catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṃ bhakkhasaṃ mukheneva khādati, mukheneva bhuñjati. Addasā kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto acelaṃ korakkhattiyaṃ kukkuravatikaṃ [Pg.5] catukkuṇḍikaṃ chamānikiṇṇaṃ bhakkhasaṃ mukheneva khādantaṃ mukheneva bhuñjantaṃ. Disvānassa etadahosi – ‘sādhurūpo vata, bho, ayaṃ samaṇo catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṃ bhakkhasaṃ mukheneva khādati, mukheneva bhuñjatī’ti.

៧. «បពិត្រភគ្គវៈ សម័យមួយ ខ្ញុំព្រះអង្គគង់នៅក្នុងដែនធូលូ មាននិគមមួយរបស់ពួកធូលូ ឈ្មោះឧត្តរការ។ គ្រានោះ ខ្ញុំព្រះអង្គ ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់បាត្រ និងចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ មានសុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ ជាបច្ឆាសមណៈ ហើយចូលទៅកាន់ឧត្តរការនិគម ដើម្បីបិណ្ឌបាត។ សម័យនោះ មានអចេលកៈម្នាក់ ឈ្មោះកោរក្ខត្តិយៈ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តវត្តដូចជាឆ្កែ ដើរដោយជង្គង់ និងកែងដៃទាំងបួន ស៊ីអាហារដែលគេចាក់ចោលលើផែនដី ដោយមាត់ទទេ ផឹកដោយមាត់ទទេ (មិនប្រើដៃ)។ បពិត្រភគ្គវៈ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ បានឃើញអចេលកៈឈ្មោះកោរក្ខត្តិយៈ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តវត្តដូចជាឆ្កែ ដើរដោយជង្គង់ និងកែងដៃទាំងបួន ស៊ីអាហារដែលគេចាក់ចោលលើផែនដី ដោយមាត់ទទេ ផឹកដោយមាត់ទទេ យ៉ាងនោះ។ លុះឃើញហើយ ក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'ឱហ្ន៎ ព្រះសមណៈនេះ មានរូបល្អណាស់តើ លោកដើរដោយជង្គង់ និងកែងដៃទាំងបួន ស៊ីអាហារដែលគេចាក់ចោលលើផែនដី ដោយមាត់ទទេ ផឹកដោយមាត់ទទេយ៉ាងនេះ'»។

‘‘Atha khvāhaṃ, bhaggava, sunakkhattassa licchaviputtassa cetasā cetoparivitakkamaññāya sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘tvampi nāma, moghapurisa, samaṇo sakyaputtiyo paṭijānissasī’ti! ‘Kiṃ pana maṃ, bhante, bhagavā evamāha – ‘tvampi nāma, moghapurisa, samaṇo sakyaputtiyo paṭijānissasī’ti? ‘Nanu te, sunakkhatta, imaṃ acelaṃ korakkhattiyaṃ kukkuravatikaṃ catukkuṇḍikaṃ chamānikiṇṇaṃ bhakkhasaṃ mukheneva khādantaṃ mukheneva bhuñjantaṃ disvāna etadahosi – sādhurūpo vata, bho, ayaṃ samaṇo catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṃ bhakkhasaṃ mukheneva khādati, mukheneva bhuñjatī’ti? ‘Evaṃ, bhante. Kiṃ pana, bhante, bhagavā arahattassa maccharāyatī’ti? ‘Na kho ahaṃ, moghapurisa, arahattassa maccharāyāmi. Api ca, tuyhevetaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ, taṃ pajaha. Mā te ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya. Yaṃ kho panetaṃ, sunakkhatta, maññasi acelaṃ korakkhattiyaṃ – sādhurūpo ayaṃ samaṇoti. So sattamaṃ divasaṃ alasakena kālaṅkarissati. Kālaṅkato ca kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatra upapajjissati. Kālaṅkatañca naṃ bīraṇatthambake susāne chaḍḍessanti. Ākaṅkhamāno ca tvaṃ, sunakkhatta, acelaṃ korakkhattiyaṃ upasaṅkamitvā puccheyyāsi – jānāsi, āvuso korakkhattiya, attano gatinti? Ṭhānaṃ kho panetaṃ, sunakkhatta, vijjati yaṃ te acelo korakkhattiyo byākarissati – jānāmi, āvuso sunakkhatta, attano gatiṃ; kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatrāmhi upapannoti.

«ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ តថាគតដឹងច្បាស់នូវសេចក្ដីត្រិះរិះក្នុងចិត្តរបស់សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ ដោយចិត្តរបស់តថាគតហើយ ក៏បាននិយាយទៅកាន់សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រយ៉ាងនេះថា ”ម្នាលមោឃបុរស ខ្លួនអ្នកឯងក៏ឈ្មោះថា ប្ដេជ្ញាខ្លួនថាជាសមណៈសក្យបុត្រដែរតើ!”។ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគមានព្រះបន្ទូលនឹងខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនេះថា ’ម្នាលមោឃបុរស ខ្លួនអ្នកឯងក៏ឈ្មោះថា ប្ដេជ្ញាខ្លួនថាជាសមណៈសក្យបុត្រដែរតើ!’ ដូច្នេះ?”។ តថាគតសួរថា ”ម្នាលសុនក្ខត្តៈ កាលដែលអ្នកបានឃើញកោរក្ខត្តិយអចេលកៈ អ្នកប្រព្រឹត្តវត្តដូចជាឆ្កែ ដើរដោយជង្គង់និងកែងដៃទាំងបួន ស៊ីចំណីដែលគេចោលលើផែនដីដោយមាត់តែម្ដង ទំពារស៊ីដោយមាត់តែម្ដង នោះតើអ្នកមិនបានមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះទេឬថា ’ឱ! លោកដ៏មានអាយុ សមណៈនេះមានរូបល្អណាស់តើ លោកដើរដោយជង្គង់និងកែងដៃទាំងបួន ស៊ីចំណីដែលគេចោលលើផែនដីដោយមាត់តែម្ដង ទំពារស៊ីដោយមាត់តែម្ដង’ ដូច្នេះ?“។ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពិតមែនហើយ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់កំណាញ់អរហត្តផលដូច្នេះ?“។ តថាគតតបថា ”ម្នាលមោឃបុរស តថាគតមិនបានកំណាញ់អរហត្តផលឡើយ តែថាសេចក្ដីយល់ខុសដ៏លាមកនេះកើតឡើងដល់អ្នកតែម្នាក់ឯងគត់ ចូរអ្នកលះបង់សេចក្ដីយល់ខុសនោះចេញទៅ កុំឲ្យសេចក្ដីយល់ខុសនោះនាំមកនូវសេចក្ដីមិនជាប្រយោជន៍ និងសេចក្ដីទុក្ខដល់អ្នកអស់កាលជាអង្វែងឡើយ។ ម្នាលសុនក្ខត្តៈ មួយសោត កោរក្ខត្តិយអចេលកៈណាដែលអ្នកសម្គាល់ថា ’សមណៈនេះមានរូបល្អ’ នោះ គេនឹងធ្វើមរណកាលដោយរោគមិនរលាយអាហារក្នុងថ្ងៃទីប្រាំពីរ។ លុះគេធ្វើមរណកាលទៅហើយ នឹងទៅកើតក្នុងពួកអសុរកាយឈ្មោះកាលកញ្ជិកា ដែលជាអសុរកាយថោកទាបបំផុត។ កាលបើគេធ្វើមរណកាលទៅហើយ គេនឹងយកសពរបស់គេទៅចោលក្នុងព្រៃស្មសានដែលមានគុម្ពស្មៅពិរណៈ។ ម្នាលសុនក្ខត្តៈ បើអ្នកប្រាថ្នា ចូរអ្នកចូលទៅរកកោរក្ខត្តិយអចេលកៈនោះ ហើយសួរយ៉ាងនេះចុះថា ’ម្នាលអាវុសោកោរក្ខត្តិយៈ លោកដឹងនូវគតិរបស់ខ្លួនដែរឬទេ?’។ ម្នាលសុនក្ខត្តៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលកោរក្ខត្តិយអចេលកៈនោះនឹងឆ្លើយប្រាប់អ្នកថា ’ម្នាលអាវុសោសុនក្ខត្តៈ ខ្ញុំដឹងនូវគតិរបស់ខ្លួន ខ្ញុំបានទៅកើតក្នុងពួកអសុរកាយឈ្មោះកាលកញ្ជិកា ដែលជាអសុរកាយថោកទាបបំផុតនោះហើយ’ ដូច្នេះ»

‘‘Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yena acelo korakkhattiyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā acelaṃ korakkhattiyaṃ etadavoca [Pg.6] – ‘byākato khosi, āvuso korakkhattiya, samaṇena gotamena – acelo korakkhattiyo sattamaṃ divasaṃ alasakena kālaṅkarissati. Kālaṅkato ca kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatra upapajjissati. Kālaṅkatañca naṃ bīraṇatthambake susāne chaḍḍessantī’ti. Yena tvaṃ, āvuso korakkhattiya, mattaṃ mattañca bhattaṃ bhuñjeyyāsi, mattaṃ mattañca pānīyaṃ piveyyāsi. Yathā samaṇassa gotamassa micchā assa vacana’nti.

«ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ បានចូលទៅរកកោរក្ខត្តិយអចេលកៈ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បាននិយាយទៅកាន់កោរក្ខត្តិយអចេលកៈយ៉ាងនេះថា ”ម្នាលអាវុសោកោរក្ខត្តិយៈ ព្រះសមណគោតមបានព្យាករលោកទុកថា ’កោរក្ខត្តិយអចេលកៈ នឹងធ្វើមរណកាលដោយរោគមិនរលាយអាហារក្នុងថ្ងៃទីប្រាំពីរ លុះធ្វើមរណកាលទៅហើយ នឹងទៅកើតក្នុងពួកអសុរកាយឈ្មោះកាលកញ្ជិកា ដែលជាអសុរកាយថោកទាបបំផុត កាលបើគេធ្វើមរណកាលទៅហើយ គេនឹងយកសពរបស់គេទៅចោលក្នុងព្រៃស្មសានដែលមានគុម្ពស្មៅពិរណៈ’ ដូច្នេះ។ ម្នាលអាវុសោកោរក្ខត្តិយៈ ព្រោះហេតុនោះ ចូរលោកបរិភោគភោជនាហារឲ្យមានប្រមាណ ចូរផឹកទឹកឲ្យមានប្រមាណចុះ ដើម្បីធ្វើឲ្យវាចារបស់ព្រះសមណគោតមនោះក្លាយជាខុសទទេទៅ“»

8. ‘‘Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto ekadvīhikāya sattarattindivāni gaṇesi, yathā taṃ tathāgatassa asaddahamāno. Atha kho, bhaggava, acelo korakkhattiyo sattamaṃ divasaṃ alasakena kālamakāsi. Kālaṅkato ca kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatra upapajji. Kālaṅkatañca naṃ bīraṇatthambake susāne chaḍḍesuṃ.

៨. «ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ បានរាប់រាត្រីនិងទិវាទាំងឡាយប្រាំពីរថ្ងៃ ដោយការរាប់មួយថ្ងៃ ពីរថ្ងៃ ព្រោះតែខ្លួនមិនជឿជាក់លើព្រះតថាគត។ ម្នាលភគ្គវៈ លុះដល់ថ្ងៃទីប្រាំពីរ កោរក្ខត្តិយអចេលកៈ ក៏បានធ្វើមរណកាលដោយរោគមិនរលាយអាហារមែន។ លុះគេធ្វើមរណកាលទៅហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងពួកអសុរកាយឈ្មោះកាលកញ្ជិកា ដែលជាអសុរកាយថោកទាបបំផុត។ ហើយគេក៏បានយកសពរបស់គេទៅចោលក្នុងព្រៃស្មសានដែលមានគុម្ពស្មៅពិរណៈមែន»

9. ‘‘Assosi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto – ‘acelo kira korakkhattiyo alasakena kālaṅkato bīraṇatthambake susāne chaḍḍito’ti. Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yena bīraṇatthambakaṃ susānaṃ, yena acelo korakkhattiyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā acelaṃ korakkhattiyaṃ tikkhattuṃ pāṇinā ākoṭesi – ‘jānāsi, āvuso korakkhattiya, attano gati’nti? Atha kho, bhaggava, acelo korakkhattiyo pāṇinā piṭṭhiṃ paripuñchanto vuṭṭhāsi. ‘Jānāmi, āvuso sunakkhatta, attano gatiṃ. Kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatrāmhi upapanno’ti vatvā tattheva uttāno papati.

៩. «ម្នាលភគ្គវៈ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ បានឮដំណឹងថា ”ឮថា កោរក្ខត្តិយអចេលកៈ ធ្វើមរណកាលដោយរោគមិនរលាយអាហារ ហើយគេយកសពទៅចោលក្នុងព្រៃស្មសានដែលមានគុម្ពស្មៅពិរណៈហើយ“។ ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ ក៏បានចូលទៅកាន់ព្រៃស្មសានដែលមានគុម្ពស្មៅពិរណៈ ត្រង់កន្លែងដែលកោរក្ខត្តិយអចេលកៈដេកស្លាប់នោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានយកដៃគោះសពកោរក្ខត្តិយអចេលកៈនោះបីដង រួចសួរថា ”ម្នាលអាវុសោកោរក្ខត្តិយៈ លោកដឹងនូវគតិរបស់ខ្លួនដែរឬទេ?“។ ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ កោរក្ខត្តិយអចេលកៈ ក៏បានយកដៃអង្អែលខ្នងរបស់ខ្លួន រួចក្រោកឈរឡើង និយាយថា ”ម្នាលអាវុសោសុនក្ខត្តៈ ខ្ញុំដឹងនូវគតិរបស់ខ្លួន ខ្ញុំបានទៅកើតក្នុងពួកអសុរកាយឈ្មោះកាលកញ្ជិកា ដែលជាអសុរកាយថោកទាបបំផុតនោះហើយ“ លុះនិយាយយ៉ាងនេះរួចហើយ ក៏ដួលផ្ងារទៅលើដីត្រង់កន្លែងនោះឯង»

10. ‘‘Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho ahaṃ, bhaggava, sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, yatheva te ahaṃ acelaṃ korakkhattiyaṃ ārabbha byākāsiṃ, tatheva taṃ vipākaṃ, aññathā vā’ti? ‘Yatheva me, bhante, bhagavā acelaṃ korakkhattiyaṃ ārabbha byākāsi, tatheva taṃ vipākaṃ, no aññathā’ti. ‘Taṃ [Pg.7] kiṃ maññasi, sunakkhatta, yadi evaṃ sante kataṃ vā hoti uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ, akataṃ vāti? ‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante kataṃ hoti uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ, no akata’nti. ‘Evampi kho maṃ tvaṃ, moghapurisa, uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karontaṃ evaṃ vadesi – na hi pana me, bhante, bhagavā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karotīti. Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṃ aparaddha’nti. ‘‘Evampi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṃ āpāyiko nerayiko.

១០. «ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ ក៏បានចូលមកគាល់តថាគត លុះចូលមកដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត រួចអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។ ម្នាលភគ្គវៈ កាលដែលសុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ តថាគតក៏បានសួរយ៉ាងនេះថា ”ម្នាលសុនក្ខត្តៈ តើអ្នកយល់សេចក្ដីនោះយ៉ាងណា សេចក្ដីព្យាករដែលតថាគតបានប្រាប់អ្នក អាស្រ័យហេតុកោរក្ខត្តិយអចេលកៈនោះ តើលទ្ធផលបានកើតឡើងយ៉ាងនោះមែន ឬក៏ប្រែប្រួលទៅជាផ្សេង?“។ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេចក្ដីព្យាករដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគបានប្រាប់ខ្ញុំព្រះអង្គ អាស្រ័យហេតុកោរក្ខត្តិយអចេលកៈនោះ លទ្ធផលបានកើតឡើងយ៉ាងនោះមែន មិនប្រែប្រួលជាផ្សេងឡើយ“។ តថាគតសួរថា ”ម្នាលសុនក្ខត្តៈ តើអ្នកយល់សេចក្ដីនោះយ៉ាងណា កាលបើហេតុការណ៍យ៉ាងនេះកើតឡើងហើយ តើឈ្មោះថា តថាគតបានធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សធម្មតា ឬក៏មិនបានធ្វើ?“។ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើហេតុការណ៍យ៉ាងនេះកើតឡើងហើយ ពិតជាឈ្មោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សធម្មតាពិតប្រាកដមែន មិនមែនជាមិនបានធ្វើឡើយ“។ តថាគតពោលថា ”ម្នាលមោឃបុរស កាលដែលតថាគតធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សធម្មតាយ៉ាងនេះហើយ ចុះហេតុអ្វីបានជាអ្នកនិយាយមកកាន់តថាគតយ៉ាងនេះថា ’បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សធម្មតាដល់ខ្ញុំព្រះអង្គសោះឡើយ’ ដូច្នេះ? ម្នាលមោឃបុរស ចូរអ្នកមើលចុះ ថាអ្នកបានធ្វើខុសឆ្គងដ៏ធំធេងដល់កម្រិតណា!“។ ម្នាលភគ្គវៈ កាលដែលតថាគតនិយាយយ៉ាងនេះហើយ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ ក៏បានចៀសចេញទៅពីរដ្ឋធម្មវិន័យនេះ ដូចជាសត្វដែលត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយភូមិ និងនរកដូច្នោះឯង»

Acelakaḷāramaṭṭakavatthu

«រឿងកឡារមដ្ដកអចេលកៈ»

11. ‘‘Ekamidāhaṃ, bhaggava, samayaṃ vesāliyaṃ viharāmi mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena acelo kaḷāramaṭṭako vesāliyaṃ paṭivasati lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca vajjigāme. Tassa sattavatapadāni samattāni samādinnāni honti – ‘yāvajīvaṃ acelako assaṃ, na vatthaṃ paridaheyyaṃ, yāvajīvaṃ brahmacārī assaṃ, na methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyaṃ, yāvajīvaṃ surāmaṃseneva yāpeyyaṃ, na odanakummāsaṃ bhuñjeyyaṃ. Puratthimena vesāliṃ udenaṃ nāma cetiyaṃ, taṃ nātikkameyyaṃ, dakkhiṇena vesāliṃ gotamakaṃ nāma cetiyaṃ, taṃ nātikkameyyaṃ, pacchimena vesāliṃ sattambaṃ nāma cetiyaṃ, taṃ nātikkameyyaṃ, uttarena vesāliṃ bahuputtaṃ nāma cetiyaṃ taṃ nātikkameyya’nti. So imesaṃ sattannaṃ vatapadānaṃ samādānahetu lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca vajjigāme.

១១. «ម្នាលភគ្គវៈ សម័យមួយ តថាគតស្នាក់នៅក្នុងកូដាគារសាលា ព្រៃមហាវន ជិតក្រុងវេសាលី។ សម័យនោះឯង អចេលកៈម្នាក់ឈ្មោះកឡារមដ្ដកៈ រស់នៅក្នុងក្រុងវេសាលី ជាអ្នកដល់នូវលាភសក្ការៈដ៏កំពូល និងយសសក្ការៈដ៏កំពូល ក្នុងដែនវជ្ជី។ គេបានសមាទានកាន់ខ្ជាប់នូវវត្តបទប្រាំពីរប្រការយ៉ាងពេញលេញគឺ៖ ’តថាគតនឹងធ្វើជាអចេលកៈអស់មួយជីវិត មិនស្លៀកដណ្ដប់សម្លៀកបំពាក់ឡើយ, នឹងប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌អស់មួយជីវិត មិនសេពមេថុនធម្មឡើយ, នឹងចិញ្ចឹមជីវិតដោយសុរានិងសាច់អស់មួយជីវិត មិនបរិភោគបាយនិងនំកុម្មាសឡើយ, នឹងមិនដើរហួសពីឧទេនចេតិយ ដែលនៅទិសខាងកើតនៃក្រុងវេសាលីឡើយ, នឹងមិនដើរហួសពីគោតមកចេតិយ ដែលនៅទិសខាងត្បូងនៃក្រុងវេសាលីឡើយ, នឹងមិនដើរហួសពីសត្តម្ពចេតិយ ដែលនៅទិសខាងលិចនៃក្រុងវេសាលីឡើយ, នឹងមិនដើរហួសពីពហុបុត្តចេតិយ ដែលនៅទិសខាងជើងនៃក្រុងវេសាលីឡើយ’ ដូច្នេះ។ ព្រោះតែការសមាទាននូវវត្តបទទាំងប្រាំពីរប្រការនេះឯង ទើបគេបានដល់នូវលាភសក្ការៈដ៏កំពូល និងយសសក្ការៈដ៏កំពូល ក្នុងដែនវជ្ជី»

12. ‘‘Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yena acelo kaḷāramaṭṭako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā acelaṃ kaḷāramaṭṭakaṃ pañhaṃ apucchi. Tassa acelo kaḷāramaṭṭako pañhaṃ puṭṭho na sampāyāsi. Asampāyanto kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Atha kho, bhaggava, sunakkhattassa licchaviputtassa etadahosi – ‘sādhurūpaṃ vata bho arahantaṃ samaṇaṃ āsādimhase. Mā vata no ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’ti.

១២. «ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ បានចូលទៅរកកឡារមដ្ដកអចេលកៈ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានសួរប្រស្នានឹងកឡារមដ្ដកអចេលកៈ។ កាលដែលកឡារមដ្ដកអចេលកៈ ត្រូវសុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រសួរប្រស្នាយ៉ាងនេះហើយ ក៏មិនអាចឆ្លើយដោះស្រាយបានឡើយ។ កាលបើមិនអាចឆ្លើយដោះស្រាយបាន ក៏សម្ដែងចេញនូវសេចក្ដីក្រោធ សេចក្ដីទោមនស្ស និងសេចក្ដីមិនត្រេកអរឲ្យប្រាកដឡើង។ ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ ក៏មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ’ឱ! យើងបានប៉ះពាល់ដល់ព្រះអរហន្តសមណៈដ៏មានរូបល្អទៅហើយតើ! សូមកុំឲ្យការប្រមាថនោះ នាំមកនូវសេចក្ដីមិនជាប្រយោជន៍ និងសេចក្ដីទុក្ខដល់យើងអស់កាលជាអង្វែងឡើយ’»

13. ‘‘Atha [Pg.8] kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho ahaṃ, bhaggava, sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘tvampi nāma, moghapurisa, samaṇo sakyaputtiyo paṭijānissasī’ti! ‘Kiṃ pana maṃ, bhante, bhagavā evamāha – tvampi nāma, moghapurisa, samaṇo sakyaputtiyo paṭijānissasī’ti? ‘Nanu tvaṃ, sunakkhatta, acelaṃ kaḷāramaṭṭakaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ apucchi. Tassa te acelo kaḷāramaṭṭako pañhaṃ puṭṭho na sampāyāsi. Asampāyanto kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Tassa te etadahosi – ‘‘sādhurūpaṃ vata, bho, arahantaṃ samaṇaṃ āsādimhase. Mā vata no ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’ti. ‘Evaṃ, bhante. Kiṃ pana, bhante, bhagavā arahattassa maccharāyatī’ti? ‘Na kho ahaṃ, moghapurisa, arahattassa maccharāyāmi, api ca tuyhevetaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ, taṃ pajaha. Mā te ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya. Yaṃ kho panetaṃ, sunakkhatta, maññasi acelaṃ kaḷāramaṭṭakaṃ – sādhurūpo ayaṃ samaṇoti, so nacirasseva parihito sānucāriko vicaranto odanakummāsaṃ bhuñjamāno sabbāneva vesāliyāni cetiyāni samatikkamitvā yasā nihīno kālaṃ karissatī’ti.

១៣. «ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ បានចូលមកគាល់តថាគត លុះចូលមកដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត រួចអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។ ម្នាលភគ្គវៈ កាលដែលសុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ តថាគតក៏បាននិយាយយ៉ាងនេះថា ”ម្នាលមោឃបុរស ខ្លួនអ្នកឯងក៏ឈ្មោះថា ប្ដេជ្ញាខ្លួនថាជាសមណៈសក្យបុត្រដែរតើ!“។ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគមានព្រះបន្ទូលនឹងខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនេះថា ’ម្នាលមោឃបុរស ខ្លួនអ្នកឯងក៏ឈ្មោះថា ប្ដេជ្ញាខ្លួនថាជាសមណៈសក្យបុត្រដែរតើ!’ ដូច្នេះ?“។ តថាគតសួរថា ”ម្នាលសុនក្ខត្តៈ តើអ្នកមិនបានចូលទៅរកកឡារមដ្ដកអចេលកៈ ហើយសួរប្រស្នាទេឬ? កាលដែលអ្នកសួរប្រស្នាហើយ កឡារមដ្ដកអចេលកៈនោះ មិនអាចឆ្លើយដោះស្រាយបានឡើយ។ កាលបើមិនអាចឆ្លើយដោះស្រាយបាន ក៏សម្ដែងចេញនូវសេចក្ដីក្រោធ សេចក្ដីទោមនស្ស និងសេចក្ដីមិនត្រេកអរឲ្យប្រាកដឡើង។ ហើយអ្នកក៏បានមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ’ឱ! យើងបានប៉ះពាល់ដល់ព្រះអរហន្តសមណៈដ៏មានរូបល្អទៅហើយតើ! សូមកុំឲ្យការប្រមាថនោះ នាំមកនូវសេចក្ដីមិនជាប្រយោជន៍ និងសេចក្ដីទុក្ខដល់យើងអស់កាលជាអង្វែងឡើយ’ ដូច្នេះមិនមែនឬ?“។ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពិតមែនហើយ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់កំណាញ់អរហត្តផលដូច្នេះ?“។ តថាគតតបថា ”ម្នាលមោឃបុរស តថាគតមិនបានកំណាញ់អរហត្តផលឡើយ តែថាសេចក្ដីយល់ខុសដ៏លាមកនេះកើតឡើងដល់អ្នកតែម្នាក់ឯងគត់ ចូរអ្នកលះបង់សេចក្ដីយល់ខុសនោះចេញទៅ កុំឲ្យសេចក្ដីយល់ខុសនោះនាំមកនូវសេចក្ដីមិនជាប្រយោជន៍ និងសេចក្ដីទុក្ខដល់អ្នកអស់កាលជាអង្វែងឡើយ។ ម្នាលសុនក្ខត្តៈ មួយសោត កឡារមដ្ដកអចេលកៈណាដែលអ្នកសម្គាល់ថា ’សមណៈនេះមានរូបល្អ’ នោះ មិនយូរប៉ុន្មានឡើយ គេនឹងស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ ដើរទៅណាត្រឡប់មកវិញជាមួយភរិយា បរិភោគបាយនិងនំកុម្មាស ដើរហួសរាល់ចេតិយទាំងអស់ក្នុងក្រុងវេសាលី ហើយនឹងសាបសូន្យចាកយសសក្ការៈ រួចធ្វើមរណកាលទៅជាមិនខាន“»

‘‘‘Atha kho, bhaggava, acelo kaḷāramaṭṭako nacirasseva parihito sānucāriko vicaranto odanakummāsaṃ bhuñjamāno sabbāneva vesāliyāni cetiyāni samatikkamitvā yasā nihīno kālamakāsi.

«ម្នាលភគ្គវៈ មិនយូរប៉ុន្មានឡើយ កឡារមដ្ដកអចេលកៈនោះ ក៏បានស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ ដើរទៅណាត្រឡប់មកវិញជាមួយភរិយា បរិភោគបាយនិងនំកុម្មាស ដើរហួសរាល់ចេតិយទាំងអស់ក្នុងក្រុងវេសាលី ហើយក៏បានសាបសូន្យចាកយសសក្ការៈ រួចធ្វើមរណកាលទៅមែន»

14. ‘‘Assosi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto – ‘acelo kira kaḷāramaṭṭako parihito sānucāriko vicaranto odanakummāsaṃ bhuñjamāno sabbāneva vesāliyāni cetiyāni samatikkamitvā yasā nihīno kālaṅkato’ti. Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho ahaṃ, bhaggava, sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, yatheva te ahaṃ acelaṃ kaḷāramaṭṭakaṃ ārabbha byākāsiṃ, tatheva taṃ vipākaṃ, aññathā vā’ti? ‘Yatheva me, bhante, bhagavā acelaṃ kaḷāramaṭṭakaṃ ārabbha byākāsi, tatheva taṃ vipākaṃ, no [Pg.9] aññathā’ti. ‘Taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, yadi evaṃ sante kataṃ vā hoti uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ akataṃ vā’ti? ‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante kataṃ hoti uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ, no akata’nti. ‘Evampi kho maṃ tvaṃ, moghapurisa, uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karontaṃ evaṃ vadesi – na hi pana me, bhante, bhagavā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karotī’’ti. Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṃ aparaddha’nti. ‘‘Eva’mpi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṃ āpāyiko nerayiko.

១៤. ម្នាលភគ្គវៈ សុនិក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ បានឮថា «អចេលកៈ ឈ្មោះ កឡារមដ្តកៈ ស្លៀកដណ្តប់សម្លៀកបំពាក់ ដើរត្រឡប់ត្រឡិនទៅជាមួយភរិយា បរិភោគបាយ និងនំកុម្មាសៈ កន្លងហួសចេតិយទាំងអស់ក្នុងក្រុងវេសាលី វិនាសចាកយស ហើយធ្វើមរណកាលទៅហើយ»។ ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ សុនិក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ ចូលទៅរកតថាគត ដល់ទីកន្លែងដែលតថាគតគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ ម្នាលភគ្គវៈ តថាគតបានពោលពាក្យនេះ នឹងសុនិក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ ដែលអង្គុយក្នុងទីសមគួរនោះថា «ម្នាលសុនិក្ខត្តៈ តើអ្នកយល់ដូចម្តេច ផលនៃពាក្យដែលតថាគតបានព្យាករ ផ្ដើមចំពោះអចេលកៈ ឈ្មោះ កឡារមដ្តកៈ នោះ ផលនោះក៏កើតមានយ៉ាងនោះមែន ឬក៏ប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃ?»។ សុនិក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានព្យាករផ្ដើមចំពោះអចេលកៈ ឈ្មោះ កឡារមដ្តកៈ ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងណា ផលនោះក៏កើតមានយ៉ាងនោះមែន មិនប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃឡើយ»។ «ម្នាលសុនិក្ខត្តៈ តើអ្នកយល់ដូចម្តេច កាលបើហេតុយ៉ាងនោះមានពិត តើឈ្មោះថា តថាគតបានធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ឬក៏មិនបានធ្វើ?»។ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើហេតុយ៉ាងនោះមានពិត ពិតណាស់ ឈ្មោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស មិនមែនជាមិនបានធ្វើឡើយ»។ «ម្នាលមោឃបុរស កាលបើដូច្នោះហើយ ហេតុអ្វីក៏អ្នកពោលចំពោះតថាគត ដែលកំពុងធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស យ៉ាងនេះថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនបានធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គសោះឡើយ'? ម្នាលមោឃបុរស ចូរអ្នកមើលចុះ ថាអ្នកបានធ្វើខុសឆ្គងច្រើនត្រឹមណា»។ ម្នាលភគ្គវៈ កាលដែលតថាគតពោលយ៉ាងនេះហើយ សុនិក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ ក៏ចៀសចេញចាកធម្មវិន័យនេះ ដូចជាសត្វដែលត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយ និងនរកដូច្នោះឯង។

Acelapāthikaputtavatthu

រឿងអចេលកបាដិកបុត្រ

15. ‘‘Ekamidāhaṃ, bhaggava, samayaṃ tattheva vesāliyaṃ viharāmi mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena acelo pāthikaputto vesāliyaṃ paṭivasati lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca vajjigāme. So vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsati – ‘samaṇopi gotamo ñāṇavādo, ahampi ñāṇavādo. Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ dassetuṃ. Samaṇo gotamo upaḍḍhapathaṃ āgaccheyya, ahampi upaḍḍhapathaṃ gaccheyyaṃ. Te tattha ubhopi uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ kareyyāma. Ekaṃ ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissati, dvāhaṃ karissāmi. Dve ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, cattārāhaṃ karissāmi. Cattāri ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, aṭṭhāhaṃ karissāmi. Iti yāvatakaṃ yāvatakaṃ samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissati, taddiguṇaṃ taddiguṇāhaṃ karissāmī’ti.

១៥. ម្នាលភគ្គវៈ សម័យមួយ តថាគតនៅក្នុងព្រៃមហាវន ក្បែរក្រុងវេសាលីនោះឯង ក្នុងសាលាដែលមានកំពូលស្រួច (កូដាគារសាលា)។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង អចេលកបាដិកបុត្រ អាស្រ័យនៅក្នុងក្រុងវេសាលី ជាអ្នកដល់នូវភាពដ៏ប្រសើរដោយលាភ និងភាពដ៏ប្រសើរដោយយស ក្នុងដែនវជ្ជី។ អចេលកបាដិកបុត្រនោះ តែងពោលវាចាយ៉ាងនេះ ក្នុងជំនុំជននាទីក្រុងវេសាលីថា «ព្រះសមណគោតម ជាអ្នកពោលអះអាងនូវញាណ ទុកជាខ្លួនខ្ញុំ ក៏ជាអ្នកពោលអះអាងនូវញាណដែរ។ អ្នកពោលអះអាងនូវញាណ គួរតែបង្ហាញឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ជាមួយអ្នកពោលអះអាងនូវញាណដូចគ្នា។ សូមព្រះសមណគោតម យាងមកពាក់កណ្តាលផ្លូវ ទុកជាខ្លួនខ្ញុំ ក៏នឹងទៅពាក់កណ្តាលផ្លូវដែរ។ យើងទាំងពីរនាក់ នឹងធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ក្នុងទីនោះជាមួយគ្នា។ បើព្រះសមណគោតម ធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សមួយ ខ្ញុំនឹងធ្វើពីរ។ បើព្រះសមណគោតម ធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សពីរ ខ្ញុំនឹងធ្វើបួន។ បើព្រះសមណគោតម ធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សបួន ខ្ញុំនឹងធ្វើប្រាំបី។ ព្រះសមណគោតម ធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ប៉ុន្មានៗ ខ្ញុំនឹងធ្វើឲ្យបានពីរគុណៗ លើសជាងព្រះសមណគោតមនោះ»។

16. ‘‘Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto maṃ etadavoca – ‘acelo, bhante, pāthikaputto vesāliyaṃ paṭivasati lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca vajjigāme. So vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsati – samaṇopi gotamo [Pg.10] ñāṇavādo, ahampi ñāṇavādo. Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ dassetuṃ. Samaṇo gotamo upaḍḍhapathaṃ āgaccheyya, ahampi upaḍḍhapathaṃ gaccheyyaṃ. Te tattha ubhopi uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ kareyyāma. Ekaṃ ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissati, dvāhaṃ karissāmi. Dve ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, cattārāhaṃ karissāmi. Cattāri ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, aṭṭhāhaṃ karissāmi. Iti yāvatakaṃ yāvatakaṃ samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissati, taddiguṇaṃ taddiguṇāhaṃ karissāmī’’ti.

១៦. ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ សុនិក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ ចូលទៅរកតថាគត ដល់ទីកន្លែងដែលតថាគតគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ ម្នាលភគ្គវៈ លុះសុនិក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបទូលតថាគតយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អចេលកបាដិកបុត្រ អាស្រ័យនៅក្នុងក្រុងវេសាលី ជាអ្នកដល់នូវភាពដ៏ប្រសើរដោយលាភ និងភាពដ៏ប្រសើរដោយយស ក្នុងដែនវជ្ជី។ អចេលកបាដិកបុត្រនោះ តែងពោលវាចាយ៉ាងនេះ ក្នុងជំនុំជននាទីក្រុងវេសាលីថា 'ព្រះសមណគោតម ជាអ្នកពោលអះអាងនូវញាណ ទុកជាខ្លួនខ្ញុំ ក៏ជាអ្នកពោលអះអាងនូវញាណដែរ។ អ្នកពោលអះអាងនូវញាណ គួរតែបង្ហាញឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ជាមួយអ្នកពោលអះអាងនូវញាណដូចគ្នា។ សូមព្រះសមណគោតម យាងមកពាក់កណ្តាលផ្លូវ ទុកជាខ្លួនខ្ញុំ ក៏នឹងទៅពាក់កណ្តាលផ្លូវដែរ។ យើងទាំងពីរនាក់ នឹងធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ក្នុងទីនោះជាមួយគ្នា។ បើព្រះសមណគោតម ធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សមួយ ខ្ញុំនឹងធ្វើពីរ。 បើព្រះសមណគោតម ធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សពីរ ខ្ញុំនឹងធ្វើបួន។ បើព្រះសមណគោតម ធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សបួន ខ្ញុំនឹងធ្វើប្រាំបី។ ព្រះសមណគោតម ធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ប៉ុន្មានៗ ខ្ញុំនឹងធ្វើឲ្យបានពីរគុណៗ លើសជាងព្រះសមណគោតមនោះ'»។

‘‘Evaṃ vutte, ahaṃ, bhaggava, sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘abhabbo kho, sunakkhatta, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

ម្នាលភគ្គវៈ កាលបើពាក្យយ៉ាងនេះត្រូវបានក្រាបទូលហើយ តថាគតបានពោលនឹងសុនិក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រយ៉ាងនេះថា «ម្នាលសុនិក្ខត្តៈ អចេលកបាដិកបុត្រ មិនគួរនឹងចូលមកកាន់ទីចំពោះមុខរបស់តថាគតបានឡើយ បើមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនលះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញ។ ប្រសិនបើអចេលកបាដិកបុត្រនោះ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា 'អាត្មាអញ មិនបាច់លះបង់វាចានោះ មិនបាច់លះបង់ចិត្តនោះ មិនបាច់លះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញឡើយ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម' គំនិតនោះឯង នឹងធ្វើឲ្យក្បាលរបស់គេធ្លាក់ចុះទៅលើដី»។

17. ‘Rakkhatetaṃ, bhante, bhagavā vācaṃ, rakkhatetaṃ sugato vāca’nti. ‘Kiṃ pana maṃ tvaṃ, sunakkhatta, evaṃ vadesi – rakkhatetaṃ, bhante, bhagavā vācaṃ, rakkhatetaṃ sugato vāca’nti? ‘Bhagavatā cassa, bhante, esā vācā ekaṃsena odhāritā – abhabbo acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti. Acelo ca, bhante, pāthikaputto virūparūpena bhagavato sammukhībhāvaṃ āgaccheyya, tadassa bhagavato musā’ti.

១៧. សុនិក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្រក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគរក្សានូវវាចានោះ បពិត្រព្រះសុគត សូមព្រះអង្គរក្សានូវវាចានោះ»។ «ម្នាលសុនិក្ខត្តៈ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកពោលនឹងតថាគតយ៉ាងនេះថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគរក្សានូវវាចានោះ បពិត្រព្រះសុគត សូមព្រះអង្គរក្សានូវវាចានោះ'?»។ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះវាចាដែលកំណត់ទុកដោយពិតប្រាកដថា 'អចេលកបាដិកបុត្រ មិនគួរនឹងចូលមកកាន់ទីចំពោះមុខរបស់តថាគតបានឡើយ បើមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនលះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញ។ ប្រសិនបើអចេលកបាដិកបុត្រនោះ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា អាត្មាអញ មិនបាច់លះបង់វាចានោះ មិនបាច់លះបង់ចិត្តនោះ មិនបាច់លះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញឡើយ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម គំនិតនោះឯង នឹងធ្វើឲ្យក្បាលរបស់គេធ្លាក់ចុះទៅលើដី'។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះបើអចេលកបាដិកបុត្រ មកកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយភេទផ្សេងៗ ព្រះវាចារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ នឹងទៅជាពាក្យមិនពិត (មុសា) ទៅវិញ»।

18. ‘Api nu, sunakkhatta, tathāgato taṃ vācaṃ bhāseyya yā sā vācā dvayagāminī’ti? ‘Kiṃ pana, bhante, bhagavatā acelo pāthikaputto cetasā [Pg.11] ceto paricca vidito – abhabbo acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti?

១៨. «ម្នាលសុនិក្ខត្តៈ តើតថាគតគួរពោលវាចាណា ដែលជាវាចាមានផ្លូវពីរ (មិនទៀងទាត់) ដែរឬ?»។ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់កំណត់ដឹងចិត្តរបស់អចេលកបាដិកបុត្រ ដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គឬថា 'អចេលកបាដិកបុត្រ មិនគួរនឹងចូលមកកាន់ទីចំពោះមុខរបស់តថាគតបានឡើយ បើមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនលះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញ។ ប្រសិនបើអចេលកបាដិកបុត្រនោះ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា អាត្មាអញ មិនបាច់លះបង់វាចានោះ មិនបាច់លះបង់ចិត្តនោះ មិនបាច់លះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញឡើយ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម គំនិតនោះឯង នឹងធ្វើឲ្យក្បាលរបស់គេធ្លាក់ចុះទៅលើដី'?»

‘Udāhu, devatā bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ – abhabbo, bhante, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā bhagavato sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti?

«ឬមួយក៏ពួកទេវតា បានក្រាបទូលសេចក្តីនេះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អចេលកបាដិកបុត្រ មិនគួរនឹងចូលមកកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានឡើយ បើមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនលះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញ។ ប្រសិនបើអចេលកបាដិកបុត្រនោះ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា អាត្មាអញ មិនបាច់លះបង់វាចានោះ មិនបាច់លះបង់ចិត្តនោះ មិនបាច់លះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញឡើយ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម គំនិតនោះឯង នឹងធ្វើឲ្យក្បាលរបស់គេធ្លាក់ចុះទៅលើដី'?»

19. ‘Cetasā ceto paricca vidito ceva me, sunakkhatta, acelo pāthikaputto abhabbo acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

១៩. «ម្នាលសុនិក្ខត្តៈ តថាគតបានកំណត់ដឹងចិត្តរបស់អចេលកបាដិកបុត្រ ដោយចិត្តរបស់តថាគតពិតមែនថា 'អចេលកបាដិកបុត្រ មិនគួរនឹងចូលមកកាន់ទីចំពោះមុខរបស់តថាគតបានឡើយ បើមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនលះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញ។ ប្រសិនបើអចេលកបាដិកបុត្រនោះ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា អាត្មាអញ មិនបាច់លះបង់វាចានោះ មិនបាច់លះបង់ចិត្តនោះ មិនបាច់លះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញឡើយ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម គំនិតនោះឯង នឹងធ្វើឲ្យក្បាលរបស់គេធ្លាក់ចុះទៅលើដី'។

‘Devatāpi me etamatthaṃ ārocesuṃ – abhabbo, bhante, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā bhagavato sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

ទោះបីពួកទេវតាក៏បានប្រាប់សេចក្តីនេះដល់តថាគតដែរថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អចេលកបាដិកបុត្រ មិនគួរនឹងចូលមកកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានឡើយ បើមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនលះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញ។ ប្រសិនបើអចេលកបាដិកបុត្រនោះ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា អាត្មាអញ មិនបាច់លះបង់វាចានោះ មិនបាច់លះបង់ចិត្តនោះ មិនបាច់លះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញឡើយ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម គំនិតនោះឯង នឹងធ្វើឲ្យក្បាលរបស់គេធ្លាក់ចុះទៅលើដី'»។

‘Ajitopi nāma licchavīnaṃ senāpati adhunā kālaṅkato tāvatiṃsakāyaṃ upapanno. Sopi maṃ upasaṅkamitvā evamārocesi – alajjī, bhante, acelo pāthikaputto; musāvādī, bhante, acelo pāthikaputto. Mampi, bhante, acelo pāthikaputto byākāsi vajjigāme – ajito licchavīnaṃ senāpati mahānirayaṃ upapannoti. Na kho panāhaṃ, bhante, mahānirayaṃ upapanno; tāvatiṃsakāyamhi upapanno. Alajjī, bhante, acelo pāthikaputto; musāvādī, bhante, acelo pāthikaputto; abhabbo ca, bhante, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā bhagavato sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa [Pg.12] evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

«មួយវិញទៀត សេនាបតីរបស់ពួកលិច្ឆវិ ឈ្មោះ អជិតៈ ទើបតែធ្វើមរណកាលទៅមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានទៅកើតក្នុងពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស។ សេនាបតីនោះ ក៏បានចូលមករកតថាគត ហើយក្រាបទូលយ៉ាងនេះថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អចេលកបាដិកបុត្រ ជាមនុស្សឥតខ្មាស បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អចេលកបាដិកបុត្រ ជាមនុស្សនិយាយកុហក។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អចេលកបាដិកបុត្រ បានព្យាករចំពោះខ្ញុំព្រះអង្គ ក្នុងភូមិរបស់ពួកវជ្ជីថា សេនាបតីរបស់ពួកលិច្ឆវិ ឈ្មោះ អជិតៈ ទៅកើតក្នុងមហានរក។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គមិនបានទៅកើតក្នុងមហានរកឡើយ គឺខ្ញុំព្រះអង្គទៅកើតក្នុងពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្សវិញទេ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អចេលកបាដិកបុត្រ ជាមនុស្សឥតខ្មាស បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អចេលកបាដិកបុត្រ ជាមនុស្សនិយាយកុហក។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អចេលកបាដិកបុត្រ មិនគួរនឹងចូលមកកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានឡើយ បើមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនលះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញ។ ប្រសិនបើអចេលកបាដិកបុត្រនោះ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា អាត្មាអញ មិនបាច់លះបង់វាចានោះ មិនបាច់លះបង់ចិត្តនោះ មិនបាច់លះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញឡើយ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម គំនិតនោះឯង នឹងធ្វើឲ្យក្បាលរបស់គេធ្លាក់ចុះទៅលើដី'»។

‘Iti kho, sunakkhatta, cetasā ceto paricca vidito ceva me acelo pāthikaputto abhabbo acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti. Devatāpi me etamatthaṃ ārocesuṃ – abhabbo, bhante, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā bhagavato sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

«ម្នាលសុនក្ខត្តៈ យ៉ាងនេះឯង តថាគតកំណត់ដឹងចិត្តរបស់អចេលកៈបាដិកបុត្តដោយចិត្តរបស់តថាគតថា 'អចេលកៈបាដិកបុត្ត មិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនលះបង់ទិដ្ឋិនោះទេ មិនគួរនឹងមកកាន់ទីចំពោះមុខរបស់តថាគតឡើយ។ ប្រសិនបើគេមានគំនិតយ៉ាងនេះថា "អាត្មាអញ មិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនលះបង់ទិដ្ឋិនោះ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម" ដូច្នេះ ក្បាលរបស់គេក៏នឹងធ្លាក់ចុះទៅ'។ សូម្បីតែទេវតាទាំងឡាយក៏បានប្រាប់សេចក្តីនេះដល់តថាគតថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អចេលកៈបាដិកបុត្ត មិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនលះបង់ទិដ្ឋិនោះទេ មិនគួរនឹងមកកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ។ ប្រសិនបើគេមានគំនិតយ៉ាងនេះថា "អាត្មាអញ មិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនលះបង់ទិដ្ឋិនោះ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម" ដូច្នេះ ក្បាលរបស់គេក៏នឹងធ្លាក់ចុះទៅ'»។

‘So kho panāhaṃ, sunakkhatta, vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkamissāmi divāvihārāya. Yassadāni tvaṃ, sunakkhatta, icchasi, tassa ārocehī’ti.

«ម្នាលសុនក្ខត្តៈ តថាគតនោះឯង កាលត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងវេសាលី ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត នឹងចូលទៅកាន់អារាមរបស់អចេលកៈបាដិកបុត្ត ដើម្បីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ម្នាលសុនក្ខត្តៈ ឥឡូវនេះ អ្នកចង់ប្រាប់ដល់បុគ្គលណា ក៏ចូរប្រាប់ដល់បុគ្គលនោះចុះ»។

Iddhipāṭihāriyakathā

ឥទ្ធិបាដិហារិយកថា

20. ‘‘Atha khvāhaṃ, bhaggava, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisiṃ. Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkamiṃ divāvihārāya. Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto taramānarūpo vesāliṃ pavisitvā yena abhiññātā abhiññātā licchavī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā abhiññāte abhiññāte licchavī etadavoca – ‘esāvuso, bhagavā vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkami divāvihārāya. Abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto, sādhurūpānaṃ samaṇānaṃ uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ bhavissatī’ti[Pg.13]. Atha kho, bhaggava, abhiññātānaṃ abhiññātānaṃ licchavīnaṃ etadahosi – ‘sādhurūpānaṃ kira, bho, samaṇānaṃ uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ bhavissati; handa vata, bho, gacchāmā’ti. Yena ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā abhiññāte abhiññāte nānātitthiye samaṇabrāhmaṇe etadavoca – ‘esāvuso, bhagavā vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkami divāvihārāya. Abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto, sādhurūpānaṃ samaṇānaṃ uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ bhavissatī’ti. Atha kho, bhaggava, abhiññātānaṃ abhiññātānaṃ nānātitthiyānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ etadahosi – ‘sādhurūpānaṃ kira, bho, samaṇānaṃ uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ bhavissati; handa vata, bho, gacchāmā’ti.

២០. «ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ ក្នុងវេលាព្រឹក តថាគតស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចូលទៅកាន់ក្រុងវេសាលីដើម្បីបិណ្ឌបាត។ លុះត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងវេសាលី ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏ចូលទៅកាន់អារាមរបស់អចេលកៈបាដិកបុត្ត ដើម្បីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្ត មានអាការៈប្រញាប់ប្រញាល់ ចូលទៅកាន់ក្រុងវេសាលី ហើយចូលទៅរកពួកលិច្ឆវិដែលមានឈ្មោះល្បីៗ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏និយាយពាក្យនេះនឹងពួកលិច្ឆវិដែលមានឈ្មោះល្បីៗទាំងនោះថា 'ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ កាលត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងវេសាលី ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត បានចូលទៅកាន់អារាមរបស់អចេលកៈបាដិកបុត្ត ដើម្បីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃហើយ។ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយអញ្ជើញទៅ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយអញ្ជើញទៅ ព្រោះការសម្តែងឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស របស់ពួកសមណៈដែលមានសភាពល្អ នឹងមានឡើងមិនខាន'។ ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ ពួកលិច្ឆវិដែលមានឈ្មោះល្បីៗទាំងនោះ ក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'នែគ្នាយើង ឮថា ការសម្តែងឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស របស់ពួកសមណៈដែលមានសភាពល្អ នឹងមានឡើង នែគ្នាយើង បើដូច្នោះ ពួកយើងនឹងទៅ'។ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្ត ក៏ចូលទៅរកពួកព្រាហ្មណមហាសាល គហបតីអ្នកមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភ និងសមណព្រាហ្មណ៍ជាអន្យតិរ្ថិយដែលមានឈ្មោះល្បីៗ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏និយាយពាក្យនេះនឹងពួកសមណព្រាហ្មណ៍ជាអន្យតិរ្ថិយដែលមានឈ្មោះល្បីៗទាំងនោះថា 'ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ កាលត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងវេសាលី ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត បានចូលទៅកាន់អារាមរបស់អចេលកៈបាដិកបុត្ត ដើម្បីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃហើយ។ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយអញ្ជើញទៅ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយអញ្ជើញទៅ ព្រោះការសម្តែងឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស របស់ពួកសមណៈដែលមានសភាពល្អ នឹងមានឡើងមិនខាន'។ ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ជាអន្យតិរ្ថិយដែលមានឈ្មោះល្បីៗទាំងនោះ ក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'នែគ្នាយើង ឮថា ការសម្តែងឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស របស់ពួកសមណៈដែលមានសភាពល្អ នឹងមានឡើង នែគ្នាយើង បើដូច្នោះ ពួកយើងនឹងទៅ'»។

‘‘Atha kho, bhaggava, abhiññātā abhiññātā licchavī, abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkamiṃsu. Sā esā, bhaggava, parisā mahā hoti anekasatā anekasahassā.

«ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ ពួកលិច្ឆវិដែលមានឈ្មោះល្បីៗ ព្រមទាំងពួកព្រាហ្មណមហាសាល គហបតីអ្នកមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភ និងសមណព្រាហ្មណ៍ជាអន្យតិរ្ថិយដែលមានឈ្មោះល្បីៗ ក៏បានចូលទៅកាន់អារាមរបស់អចេលកៈបាដិកបុត្ត។ ម្នាលភគ្គវៈ បរិស័ទនោះជាបរិស័ទធំ មានចំនួនច្រើនរយ ច្រើនពាន់នាក់»។

21. ‘‘Assosi kho, bhaggava, acelo pāthikaputto – ‘abhikkantā kira abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi gotamo mayhaṃ ārāme divāvihāraṃ nisinno’ti. Sutvānassa bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso udapādi. Atha kho, bhaggava, acelo pāthikaputto bhīto saṃviggo lomahaṭṭhajāto yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo tenupasaṅkami.

២១. «ម្នាលភគ្គវៈ អចេលកៈបាដិកបុត្តបានឮថា 'ឮថា ពួកលិច្ឆវិដែលមានឈ្មោះល្បីៗ ព្រមទាំងពួកព្រាហ្មណមហាសាល គហបតីអ្នកមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភ និងសមណព្រាហ្មណ៍ជាអន្យតិរ្ថិយដែលមានឈ្មោះល្បីៗ នាំគ្នាអញ្ជើញមកហើយ។ សូម្បីព្រះសមណគោតមក៏គង់សម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ក្នុងអារាមរបស់អញដែរ'។ លុះបានឮហើយ សេចក្តីខ្លាច សេចក្តីតក់ស្លុត និងការព្រឺរោម ក៏កើតឡើងដល់អចេលកៈបាដិកបុត្តនោះ។ ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ អចេលកៈបាដិកបុត្ត កាលដែលខ្លាច តក់ស្លុត ព្រឺរោមហើយ ក៏ចូលទៅកាន់តិណ្ឌុកខាណុបរិព្វាជការាម»។

‘‘Assosi kho, bhaggava, sā parisā – ‘acelo kira pāthikaputto bhīto saṃviggo lomahaṭṭhajāto yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo [Pg.14] tenupasaṅkanto’ti. Atha kho, bhaggava, sā parisā aññataraṃ purisaṃ āmantesi –

«ម្នាលភគ្គវៈ បរិស័ទនោះបានឮថា 'ឮថា អចេលកៈបាដិកបុត្ត ខ្លាច តក់ស្លុត ព្រឺរោម ហើយចូលទៅកាន់តិណ្ឌុកខាណុបរិព្វាជការាមហើយ'។ ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ បរិស័ទនោះ ក៏បានហៅបុរសម្នាក់មកបង្គាប់ថា៖»

‘Ehi tvaṃ, bho purisa, yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo pāthikaputto tenupasaṅkama. Upasaṅkamitvā acelaṃ pāthikaputtaṃ evaṃ vadehi – abhikkamāvuso, pāthikaputta, abhikkantā abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā, samaṇopi gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno; bhāsitā kho pana te esā, āvuso pāthikaputta, vesāliyaṃ parisati vācā samaṇopi gotamo ñāṇavādo, ahampi ñāṇavādo. Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ dassetuṃ. Samaṇo gotamo upaḍḍhapathaṃ āgaccheyya ahampi upaḍḍhapathaṃ gaccheyyaṃ. Te tattha ubhopi uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ kareyyāma. Ekaṃ ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissati, dvāhaṃ karissāmi. Dve ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, cattārāhaṃ karissāmi. Cattāri ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, aṭṭhāhaṃ karissāmi. Iti yāvatakaṃ yāvatakaṃ samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissati, taddiguṇaṃ taddiguṇāhaṃ karissāmī’ti abhikkamasseva kho; āvuso pāthikaputta, upaḍḍhapathaṃ. Sabbapaṭhamaṃyeva āgantvā samaṇo gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno’ti.

«'នែបុរសដ៏ចម្រើន ចូរអ្នកមកនេះ ចូរអ្នកចូលទៅកាន់តិណ្ឌុកខាណុបរិព្វាជការាម ទៅរកអចេលកៈបាដិកបុត្ត។ លុះចូលទៅដល់ហើយ ចូរនិយាយនឹងអចេលកៈបាដិកបុត្តយ៉ាងនេះថា "ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត សូមអញ្ជើញមក ពួកលិច្ឆវិដែលមានឈ្មោះល្បីៗ នាំគ្នាអញ្ជើញមកហើយ ពួកព្រាហ្មណមហាសាល គហបតីអ្នកមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភ និងសមណព្រាហ្មណ៍ជាអន្យតិរ្ថិយដែលមានឈ្មោះល្បីៗ ក៏នាំគ្នាអញ្ជើញមកហើយ សូម្បីព្រះសមណគោតមក៏គង់សម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ក្នុងអារាមរបស់លោកម្ចាស់ដែរ។ ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត វាចានេះ លោកម្ចាស់បានពោលហើយ ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទក្នុងក្រុងវេសាលីថា 'ព្រះសមណគោតមក៏ជាអ្នកពោលនូវញាណ អាត្មាអញក៏ជាអ្នកពោលនូវញាណ។ អ្នកពោលនូវញាណ គួរតែសម្តែងនូវឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ជាមួយអ្នកពោលនូវញាណដូចគ្នា។ ប្រសិនបើព្រះសមណគោតមយាងមកពាក់កណ្តាលផ្លូវ អាត្មាអញក៏នឹងទៅពាក់កណ្តាលផ្លូវដែរ។ ពួកយើងទាំងពីរនាក់ នឹងធ្វើនូវឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សក្នុងទីនោះ។ ប្រសិនបើព្រះសមណគោតមធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សមួយ អាត្មាអញនឹងធ្វើពីរ។ ប្រសិនបើព្រះសមណគោតមធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សពីរ អាត្មាអញនឹងធ្វើបួន។ ប្រសិនបើព្រះសមណគោតមធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សបួន អាត្មាអញនឹងធ្វើប្រាំបី។ ព្រះសមណគោតមធ្វើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សត្រឹមណាៗ អាត្មាអញនឹងធ្វើឲ្យឡើងជាពីរគុណៗ ត្រឹមណោះ' ដូច្នេះ។ ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត សូមលោកម្ចាស់អញ្ជើញមកត្រឹមពាក់កណ្តាលផ្លូវចុះ ព្រះសមណគោតមបានយាងមកមុនគេបង្អស់ ហើយគង់សម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ក្នុងអារាមរបស់លោកម្ចាស់ហើយ" ដូច្នេះ'»

22. ‘‘Evaṃ, bhoti kho, bhaggava, so puriso tassā parisāya paṭissutvā yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo pāthikaputto tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā acelaṃ pāthikaputtaṃ etadavoca – ‘abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkantā abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno. Bhāsitā [Pg.15] kho pana te esā, āvuso pāthikaputta, vesāliyaṃ parisati vācā – samaṇopi gotamo ñāṇavādo; ahampi ñāṇavādo. Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ dassetuṃ…pe… taddiguṇaṃ taddiguṇāhaṃ karissāmīti. Abhikkamasseva kho, āvuso pāthikaputta, upaḍḍhapathaṃ. Sabbapaṭhamaṃyeva āgantvā samaṇo gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno’ti.

២២. «ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ បុរសនោះទទួលពាក្យរបស់បរិស័ទនោះថា 'បាទ លោកម្ចាស់' ហើយក៏ចូលទៅកាន់តិណ្ឌុកខាណុបរិព្វាជការាម ទៅរកអចេលកៈបាដិកបុត្ត។ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏និយាយនឹងអចេលកៈបាដិកបុត្តយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត សូមអញ្ជើញមក ពួកលិច្ឆវិដែលមានឈ្មោះល្បីៗ នាំគ្នាអញ្ជើញមកហើយ ពួកព្រាហ្មណមហាសាល គហបតីអ្នកមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភ និងសមណព្រាហ្មណ៍ជាអន្យតិរ្ថិយដែលមានឈ្មោះល្បីៗ ក៏នាំគ្នាអញ្ជើញមកហើយ សូម្បីព្រះសមណគោតមក៏គង់សម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ក្នុងអារាមរបស់លោកម្ចាស់ដែរ។ ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត វាចានេះ លោកម្ចាស់បានពោលហើយ ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទក្នុងក្រុងវេសាលីថា "ព្រះសមណគោតមក៏ជាអ្នកពោលនូវញាណ អាត្មាអញក៏ជាអ្នកពោលនូវញាណ។ អ្នកពោលនូវញាណ គួរតែសម្តែងនូវឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស ជាមួយអ្នកពោលនូវញាណដូចគ្នា...បេ... អាត្មាអញនឹងធ្វើឲ្យឡើងជាពីរគុណៗ" ដូច្នេះ។ ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត សូមលោកម្ចាស់អញ្ជើញមកត្រឹមពាក់កណ្តាលផ្លូវចុះ ព្រះសមណគោតមបានយាងមកមុនគេបង្អស់ ហើយគង់សម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ក្នុងអារាមរបស់លោកម្ចាស់ហើយ'»

‘‘Evaṃ vutte, bhaggava, acelo pāthikaputto ‘āyāmi āvuso, āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṃ. Atha kho so, bhaggava, puriso acelaṃ pāthikaputtaṃ etadavoca – ‘kiṃ su nāma te, āvuso pāthikaputta, pāvaḷā su nāma te pīṭhakasmiṃ allīnā, pīṭhakaṃ su nāma te pāvaḷāsu allīnaṃ? Āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappasi, na sakkosi āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Evampi kho, bhaggava, vuccamāno acelo pāthikaputto ‘āyāmi āvuso, āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṃ.

«ម្នាលភគ្គវៈ កាលដែលបុរសនោះនិយាយយ៉ាងនេះហើយ អចេលកៈបាដិកបុត្តនិយាយថា 'ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ' តែនៅតែត្រដរនៅក្នុងទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានឡើយ។ ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ បុរសនោះបាននិយាយនឹងអចេលកៈបាដិកបុត្តយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត ដូចម្តេចហ្ន៎ កំប៉េះគូទរបស់លោកម្ចាស់ស្អិតជាប់នឹងតាំង ឬក៏តាំងស្អិតជាប់នឹងកំប៉េះគូទរបស់លោកម្ចាស់ បានជាលោកម្ចាស់និយាយថា "ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ" តែនៅតែត្រដរនៅក្នុងទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានសោះ?'។ ម្នាលភគ្គវៈ ទោះបីបុរសនោះនិយាយយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏អចេលកៈបាដិកបុត្តនិយាយថា 'ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ' តែនៅតែត្រដរនៅក្នុងទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានឡើយ»

23. ‘‘Yadā kho so, bhaggava, puriso aññāsi – ‘parābhūtarūpo ayaṃ acelo pāthikaputto. Āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Atha taṃ parisaṃ āgantvā evamārocesi – ‘parābhūtarūpo, bho, acelo pāthikaputto. Āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Evaṃ vutte, ahaṃ, bhaggava, taṃ parisaṃ etadavocaṃ – ‘abhabbo kho, āvuso, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ‘ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyya’nti, muddhāpi tassa vipateyyāti.

២៣. «ម្នាលភគ្គវៈ កាលណាដែលបុរសនោះដឹងច្បាស់ថា 'អចេលកៈបាដិកបុត្តនេះ មានសភាពដូចជាអ្នកចាញ់ហើយ ព្រោះនិយាយថា "ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ" តែនៅតែត្រដរនៅក្នុងទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានឡើយ' ដូច្នេះ ទើបត្រឡប់មកកាន់បរិស័ទនោះវិញ ហើយប្រាប់យ៉ាងនេះថា 'លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ អចេលកៈបាដិកបុត្ត មានសភាពដូចជាអ្នកចាញ់ហើយ ព្រោះនិយាយថា "ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ" តែនៅតែត្រដរនៅក្នុងទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានឡើយ'។ ម្នាលភគ្គវៈ កាលដែលបុរសនោះនិយាយយ៉ាងនេះហើយ តថាគតក៏បាននិយាយនឹងបរិស័ទនោះថា 'ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ អចេលកៈបាដិកបុត្ត មិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនលះបង់ទិដ្ឋិនោះទេ មិនគួរនឹងមកកាន់ទីចំពោះមុខរបស់តថាគតឡើយ។ ប្រសិនបើគេមានគំនិតយ៉ាងនេះថា "អាត្មាអញ មិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនលះបង់ទិដ្ឋិនោះ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម" ដូច្នេះ ក្បាលរបស់គេក៏នឹងធ្លាក់ចុះទៅ'»

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

ចប់ ភាណវារៈទីមួយ។

24. ‘‘Atha [Pg.16] kho, bhaggava, aññataro licchavimahāmatto uṭṭhāyāsanā taṃ parisaṃ etadavoca – ‘tena hi, bho, muhuttaṃ tāva āgametha, yāvāhaṃ gacchāmi. Appeva nāma ahampi sakkuṇeyyaṃ acelaṃ pāthikaputtaṃ imaṃ parisaṃ ānetu’nti.

២៤. «ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះ មហាមាត្យម្នាក់របស់ពួកលិច្ឆវិ ក្រោកពីអាសនៈ ហើយនិយាយនឹងបរិស័ទនោះយ៉ាងនេះថា 'នែអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ បើដូច្នោះ សូមលោកទាំងឡាយរង់ចាំមួយរំពេចសិន ចាំខ្ញុំទៅ ធ្វើម្តេចឡើយ ខ្ញុំនឹងអាចនាំអចេលកៈបាដិកបុត្ត មកកាន់បរិស័ទនេះបានខ្លះ'»

‘‘Atha kho so, bhaggava, licchavimahāmatto yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo pāthikaputto tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā acelaṃ pāthikaputtaṃ etadavoca – ‘abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkantaṃ te seyyo, abhikkantā abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno. Bhāsitā kho pana te esā, āvuso pāthikaputta, vesāliyaṃ parisati vācā – samaṇopi gotamo ñāṇavādo…pe… taddiguṇaṃ taddiguṇāhaṃ karissāmīti. Abhikkamasseva kho, āvuso pāthikaputta, upaḍḍhapathaṃ. Sabbapaṭhamaṃyeva āgantvā samaṇo gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno. Bhāsitā kho panesā, āvuso pāthikaputta, samaṇena gotamena parisati vācā – abhabbo kho acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti. Abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkamaneneva te jayaṃ karissāma, samaṇassa gotamassa parājaya’nti.

ម្នាលភគ្គវៈ លំដាប់នោះឯង មហាមាត្យរបស់ពួកលិច្ឆវីនោះ ចូលទៅរកអចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្ត ត្រង់កន្លែងដែលអារាមរបស់បរិព្វាជកឈ្មោះតិណ្ឌុកខាណុ និងអចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្តនោះនៅ។ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលពាក្យនេះនឹងអចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្តថា «ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត ចូរមកចុះ ការមករបស់លោក ជាការប្រសើរណាស់ ពួកលិច្ឆវីដែលមានឈ្មោះល្បីល្បាញៗ ក៏បានមកហើយ ទាំងពួកព្រាហ្មណ៍មហាសាល គហបតីអ្នកមានទ្រព្យច្រើន និងសមណព្រាហ្មណ៍ដែលមានលទ្ធិផ្សេងៗ ក៏បានមកហើយដែរ។ សូម្បីតែព្រះសមណគោតម ក៏កំពុងគង់សម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ នៅក្នុងអារាមរបស់លោកដែរ។ ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត ពាក្យនេះលោកធ្លាប់បាននិយាយក្នុងជំនុំជននាទីក្រុងវេសាលីថា “ព្រះសមណគោតមក៏ពោលអួតអាងនូវញាណ... ខ្ញុំនឹងធ្វើប៉ាដិហារិយ៍ឲ្យលើសជាងព្រះសមណគោតមនោះពីរដងៗ”។ ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត ចូរលោកមកត្រឹមពាក់កណ្តាលផ្លូវចុះ។ ព្រះសមណគោតមបានយាងមកមុនគេបង្អស់ ហើយគង់សម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ នៅក្នុងអារាមរបស់លោក។ ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត ព្រះសមណគោតមបានពោលពាក្យនេះក្នុងជំនុំជនថា “អចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្ត មិនអាចនឹងមកចំពោះមុខតថាគតបានឡើយ បើមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនរលាស់ចោលនូវទិដ្ឋិនោះចេញទេ។ ប្រសិនបើគេមានគំនិតយ៉ាងនេះថា ‘អាត្មាអញ មិនបាច់លះបង់វាចានោះ មិនបាច់លះបង់ចិត្តនោះ មិនបាច់រលាស់ចោលនូវទិដ្ឋិនោះទេ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម’ ក្បាលរបស់គេនឹងត្រូវធ្លាក់ចុះជាប្រាកដ”។ ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត ចូរមកចុះ គ្រាន់តែលោកមកដល់ យើងនឹងធ្វើឲ្យលោកឈ្នះ ហើយធ្វើឲ្យព្រះសមណគោតមចាញ់វិញ»។

‘‘Evaṃ vutte, bhaggava, acelo pāthikaputto ‘āyāmi āvuso, āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṃ. Atha kho so, bhaggava, licchavimahāmatto acelaṃ pāthikaputtaṃ etadavoca – ‘kiṃ su nāma te, āvuso pāthikaputta, pāvaḷā su nāma te pīṭhakasmiṃ allīnā, pīṭhakaṃ su nāma te pāvaḷāsu allīnaṃ[Pg.17]? Āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappasi, na sakkosi āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Evampi kho, bhaggava, vuccamāno acelo pāthikaputto ‘āyāmi āvuso, āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṃ.

ម្នាលភគ្គវៈ កាលបើមហាមាត្យពោលយ៉ាងនេះហើយ អចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្ត និយាយថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ» តែនៅតែបម្រះននៀលនៅលើទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានឡើយ។ ម្នាលភគ្គវៈ លំដាប់នោះ មហាមាត្យរបស់ពួកលិច្ឆវីនោះ បានពោលពាក្យនេះនឹងអចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្តថា «ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត ដូចម្តេចក៏កំប៉េះគូទរបស់លោកស្អិតជាប់នឹងតាំង ឬក៏តាំងស្អិតជាប់នឹងកំប៉េះគូទរបស់លោកទៅវិញ? លោកនិយាយថា “ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ” តែនៅតែបម្រះននៀលនៅលើទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានឡើយ»។ ម្នាលភគ្គវៈ ទោះបីមហាមាត្យពោលយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏អចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្តនិយាយថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ» តែនៅតែបម្រះននៀលនៅលើទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានឡើយ។

25. ‘‘Yadā kho so, bhaggava, licchavimahāmatto aññāsi – ‘parābhūtarūpo ayaṃ acelo pāthikaputto āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Atha taṃ parisaṃ āgantvā evamārocesi – ‘parābhūtarūpo, bho, acelo pāthikaputto āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Evaṃ vutte, ahaṃ, bhaggava, taṃ parisaṃ etadavocaṃ – ‘abhabbo kho, āvuso, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyya. Sace pāyasmantānaṃ licchavīnaṃ evamassa – mayaṃ acelaṃ pāthikaputtaṃ varattāhi bandhitvā goyugehi āviñcheyyāmāti, tā varattā chijjeyyuṃ pāthikaputto vā. Abhabbo pana acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

២៥. ម្នាលភគ្គវៈ កាលណាដែលមហាមាត្យរបស់ពួកលិច្ឆវីនោះ ដឹងច្បាស់ថា «អចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្តនេះ ហាក់ដូចជាបរាជ័យហើយ ព្រោះនិយាយថា “ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ” តែនៅតែបម្រះននៀលនៅលើទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានឡើយ» ដូច្នេះហើយ ក៏ត្រឡប់មកកាន់ជំនុំជននោះវិញ ហើយប្រាប់យ៉ាងនេះថា «លោកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ អចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្ត ហាក់ដូចជាបរាជ័យហើយ ព្រោះនិយាយថា “ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ” តែនៅតែបម្រះននៀលនៅលើទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានឡើយ»។ ម្នាលភគ្គវៈ កាលបើមហាមាត្យពោលយ៉ាងនេះហើយ តថាគតបានពោលនឹងជំនុំជននោះថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ អចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្ត មិនអាចនឹងមកចំពោះមុខតថាគតបានឡើយ បើមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនរលាស់ចោលនូវទិដ្ឋិនោះចេញទេ។ ប្រសិនបើគេមានគំនិតយ៉ាងនេះថា ‘អាត្មាអញ មិនបាច់លះបង់វាចានោះ មិនបាច់លះបង់ចិត្តនោះ មិនបាច់រលាស់ចោលនូវទិដ្ឋិនោះទេ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម’ ក្បាលរបស់គេនឹងត្រូវធ្លាក់ចុះជាប្រាកដ។ ប្រសិនបើពួកលិច្ឆវីដ៏មានអាយុ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា ‘ពួកយើងនឹងចងអចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្តនោះ ដោយខ្សែព្រាត់ទាំងឡាយ ហើយទាញអូសដោយគោនឹមមួយគូ’ ខ្សែព្រាត់ទាំងនោះក៏គង់នឹងដាច់ ឬក៏ខ្លួនបាដិកបុត្តនោះឯងនឹងត្រូវដាច់ចេញជាចំណែកៗ។ តែអចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្ត មិនអាចនឹងមកចំពោះមុខតថាគតបានឡើយ បើមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនរលាស់ចោលនូវទិដ្ឋិនោះចេញទេ។ ប្រសិនបើគេមានគំនិតយ៉ាងនេះថា ‘អាត្មាអញ មិនបាច់លះបង់វាចានោះ មិនបាច់លះបង់ចិត្តនោះ មិនបាច់រលាស់ចោលនូវទិដ្ឋិនោះទេ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម’ ក្បាលរបស់គេនឹងត្រូវធ្លាក់ចុះជាប្រាកដ»។

26. ‘‘Atha kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī uṭṭhāyāsanā taṃ parisaṃ etadavoca – ‘tena hi, bho, muhuttaṃ tāva āgametha, yāvāhaṃ gacchāmi; appeva nāma ahampi sakkuṇeyyaṃ acelaṃ pāthikaputtaṃ imaṃ parisaṃ ānetu’’nti.

២៦. ម្នាលភគ្គវៈ លំដាប់នោះ ជលិយសិស្សរបស់លោកទារុបត្តិកៈ ក្រោកពីអាសនៈ ហើយបានពោលនឹងជំនុំជននោះថា «លោកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ បើដូច្នោះ សូមលោកទាំងឡាយរង់ចាំមួយរំពេចសិន ចាំខ្ញុំទៅ ប្រហែលជាខ្ញុំអាចនាំអចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្ត មកកាន់ជំនុំជននេះបាន»។

‘‘Atha [Pg.18] kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo pāthikaputto tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā acelaṃ pāthikaputtaṃ etadavoca – ‘abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkantaṃ te seyyo. Abhikkantā abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno. Bhāsitā kho pana te esā, āvuso pāthikaputta, vesāliyaṃ parisati vācā – samaṇopi gotamo ñāṇavādo…pe… taddiguṇaṃ taddiguṇāhaṃ karissāmīti. Abhikkamasseva, kho āvuso pāthikaputta, upaḍḍhapathaṃ. Sabbapaṭhamaṃyeva āgantvā samaṇo gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno. Bhāsitā kho panesā, āvuso pāthikaputta, samaṇena gotamena parisati vācā – abhabbo acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyya. Sace pāyasmantānaṃ licchavīnaṃ evamassa – mayaṃ acelaṃ pāthikaputtaṃ varattāhi bandhitvā goyugehi āviñcheyyāmāti. Tā varattā chijjeyyuṃ pāthikaputto vā. Abhabbo pana acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ āgaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti. Abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkamaneneva te jayaṃ karissāma, samaṇassa gotamassa parājaya’nti.

ម្នាលភគ្គវៈ លំដាប់នោះ ជលិយសិស្សរបស់លោកទារុបត្តិកៈ ចូលទៅរកអចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្ត ត្រង់កន្លែងដែលអារាមរបស់បរិព្វាជកឈ្មោះតិណ្ឌុកខាណុ និងអចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្តនោះនៅ។ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលពាក្យនេះនឹងអចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្តថា «ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត ចូរមកចុះ ការមករបស់លោក ជាការប្រសើរណាស់ ពួកលិច្ឆវីដែលមានឈ្មោះល្បីល្បាញៗ ក៏បានមកហើយ ទាំងពួកព្រាហ្មណ៍មហាសាល គហបតីអ្នកមានទ្រព្យច្រើន និងសមណព្រាហ្មណ៍ដែលមានលទ្ធិផ្សេងៗ ក៏បានមកហើយដែរ។ សូម្បីតែព្រះសមណគោតម ក៏កំពុងគង់សម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ នៅក្នុងអារាមរបស់លោកដែរ។ ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត ពាក្យនេះលោកធ្លាប់បាននិយាយក្នុងជំនុំជននាទីក្រុងវេសាលីថា “ព្រះសមណគោតមក៏ពោលអួតអាងនូវញាណ... ខ្ញុំនឹងធ្វើប៉ាដិហារិយ៍ឲ្យលើសជាងព្រះសមណគោតមនោះពីរដងៗ”។ ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត ចូរលោកមកត្រឹមពាក់កណ្តាលផ្លូវចុះ។ ព្រះសមណគោតមបានយាងមកមុនគេបង្អស់ ហើយគង់សម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ នៅក្នុងអារាមរបស់លោក។ ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត ព្រះសមណគោតមបានពោលពាក្យនេះក្នុងជំនុំជនថា “អចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្ត មិនអាចនឹងមកចំពោះមុខតថាគតបានឡើយ បើមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនរលាស់ចោលនូវទិដ្ឋិនោះចេញទេ។ ប្រសិនបើគេមានគំនិតយ៉ាងនេះថា ‘អាត្មាអញ មិនបាច់លះបង់វាចានោះ មិនបាច់លះបង់ចិត្តនោះ មិនបាច់រលាស់ចោលនូវទិដ្ឋិនោះទេ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម’ ក្បាលរបស់គេនឹងត្រូវធ្លាក់ចុះជាប្រាកដ។ ប្រសិនបើពួកលិច្ឆវីដ៏មានអាយុ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា ‘ពួកយើងនឹងចងអចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្តនោះ ដោយខ្សែព្រាត់ទាំងឡាយ ហើយទាញអូសដោយគោនឹមមួយគូ’ ខ្សែព្រាត់ទាំងនោះក៏គង់នឹងដាច់ ឬក៏ខ្លួនបាដិកបុត្តនោះឯងនឹងត្រូវដាច់ចេញជាចំណែកៗ។ តែអចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្ត មិនអាចនឹងមកចំពោះមុខតថាគតបានឡើយ បើមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនរលាស់ចោលនូវទិដ្ឋិនោះចេញទេ។ ប្រសិនបើគេមានគំនិតយ៉ាងនេះថា ‘អាត្មាអញ មិនបាច់លះបង់វាចានោះ មិនបាច់លះបង់ចិត្តនោះ មិនបាច់រលាស់ចោលនូវទិដ្ឋិនោះទេ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម’ ក្បាលរបស់គេនឹងត្រូវធ្លាក់ចុះជាប្រាកដ។ ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត ចូរមកចុះ គ្រាន់តែលោកមកដល់ យើងនឹងធ្វើឲ្យលោកឈ្នះ ហើយធ្វើឲ្យព្រះសមណគោតមចាញ់វិញ»។

‘‘Evaṃ vutte, bhaggava, acelo pāthikaputto ‘āyāmi āvuso, āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṃ. Atha kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī acelaṃ pāthikaputtaṃ etadavoca – ‘kiṃ su nāma te, āvuso pāthikaputta, pāvaḷā su nāma te pīṭhakasmiṃ allīnā, pīṭhakaṃ su nāma te pāvaḷāsu allīnaṃ? Āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva [Pg.19] saṃsappasi, na sakkosi āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Evampi kho, bhaggava, vuccamāno acelo pāthikaputto ‘‘āyāmi āvuso, āyāmi āvuso’’ti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātunti.

ម្នាលភគ្គវៈ កាលបើជលិយសិស្សពោលយ៉ាងនេះហើយ អចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្ត និយាយថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ» តែនៅតែบម្រះននៀលនៅលើទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានឡើយ។ ម្នាលភគ្គវៈ លំដាប់នោះ ជលិយសិស្សរបស់លោកទារុបត្តិកៈ បានពោលពាក្យនេះនឹងអចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្តថា «ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត ដូចម្តេចក៏កំប៉េះគូទរបស់លោកស្អិតជាប់នឹងតាំង ឬក៏តាំងស្អិតជាប់នឹងកំប៉េះគូទរបស់លោកទៅវិញ? លោកនិយាយថា “ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ” តែនៅតែបម្រះននៀលនៅលើទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានឡើយ»។ ម្នាលភគ្គវៈ ទោះបីជលិយសិស្សពោលយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏អចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្តនិយាយថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ» តែនៅតែបម្រះននៀលនៅលើទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានឡើយ។

27. ‘‘Yadā kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī aññāsi – ‘parābhūtarūpo ayaṃ acelo pāthikaputto ‘āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātu’nti, atha naṃ etadavoca –

២៧. ម្នាលភគ្គវៈ កាលណាដែលជលិយសិស្សរបស់លោកទារុបត្តិកៈ ដឹងច្បាស់ថា «អចេលកៈឈ្មោះបាដិកបុត្តនេះ ហាក់ដូចជាបរាជ័យហើយ ព្រោះនិយាយថា “ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទៅហើយ” តែនៅតែបម្រះននៀលនៅលើទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកពីអាសនៈបានឡើយ» ដូច្នេះហើយ ក៏បានពោលពាក្យនេះនឹងអចេលកៈនោះថា៖

‘Bhūtapubbaṃ, āvuso pāthikaputta, sīhassa migarañño etadahosi – yaṃnūnāhaṃ aññataraṃ vanasaṇḍaṃ nissāya āsayaṃ kappeyyaṃ. Tatrāsayaṃ kappetvā sāyanhasamayaṃ āsayā nikkhameyyaṃ, āsayā nikkhamitvā vijambheyyaṃ, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokeyyaṃ, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadeyyaṃ, tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkameyyaṃ. So varaṃ varaṃ migasaṃghe vadhitvā mudumaṃsāni mudumaṃsāni bhakkhayitvā tameva āsayaṃ ajjhupeyya’nti.

«ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត រឿងធ្លាប់មានមកហើយ ស្ដេចសត្វសីហៈ ជាស្ដេចនៃម្រឹគ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា “គួរតែអាត្មាអញ អាស្រ័យនឹងដងព្រៃណាមួយ ហើយធ្វើជាទីលំនៅ។ លុះធ្វើទីលំនៅត្រង់កន្លែងនោះហើយ ក្នុងវេលាព្រលប់ អាត្មាអញនឹងចេញពីទីលំនៅ លុះចេញពីទីលំនៅហើយ នឹងទាញសន្ធឹងខ្លួន លុះទាញសន្ធឹងខ្លួនហើយ នឹងក្រឡេកមើលទិសទាំងបួនជុំវិញ លុះក្រឡេកមើលទិសទាំងបួនជុំវិញហើយ នឹងបន្លឺសីហនាទបីដង លុះបន្លឺសីហនាទបីដងហើយ នឹងចេញទៅរកចំណី។ អាត្មាអញនោះ នឹងសម្លាប់ពួកម្រឹគដ៏ល្អៗ រួចស៊ីសាច់ដ៏ទន់ៗ ហើយត្រឡប់មកកាន់ទីលំនៅនោះវិញ”។

‘Atha kho, āvuso, so sīho migarājā aññataraṃ vanasaṇḍaṃ nissāya āsayaṃ kappesi. Tatrāsayaṃ kappetvā sāyanhasamayaṃ āsayā nikkhami, āsayā nikkhamitvā vijambhi, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokesi, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadi, tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkāmi. So varaṃ varaṃ migasaṅghe vadhitvā mudumaṃsāni mudumaṃsāni bhakkhayitvā tameva āsayaṃ ajjhupesi.

ម្នាលអាវុសោ លំដាប់នោះ ស្ដេចសត្វសីហៈ ជាស្ដេចនៃម្រឹគនោះ ក៏បានអាស្រ័យនឹងដងព្រៃណាមួយ ហើយធ្វើជាទីលំនៅ។ លុះធ្វើទីលំនៅត្រង់កន្លែងនោះហើយ ក្នុងវេលាព្រលប់ ក៏ចេញពីទីលំនៅ លុះចេញពីទីលំនៅហើយ ក៏ទាញសន្ធឹងខ្លួន លុះទាញសន្ធឹងខ្លួនហើយ ក៏ក្រឡេកមើលទិសទាំងបួនជុំវិញ លុះក្រឡេកមើលទិសទាំងបួនជុំវិញហើយ ក៏បន្លឺសីហនាទបីដង លុះបន្លឺសីហនាទបីដងហើយ ក៏ចេញទៅរកចំណី។ សីហៈនោះ ក៏បានសម្លាប់ពួកម្រឹគដ៏ល្អៗ រួចស៊ីសាច់ដ៏ទន់ៗ ហើយត្រឡប់មកកាន់ទីលំនៅនោះវិញ។

28. ‘Tasseva kho, āvuso pāthikaputta, sīhassa migarañño vighāsasaṃvaḍḍho jarasiṅgālo ditto ceva balavā ca. Atha kho, āvuso, tassa jarasiṅgālassa etadahosi – ko cāhaṃ, ko sīho migarājā. Yaṃnūnāhampi aññataraṃ vanasaṇḍaṃ nissāya āsayaṃ kappeyyaṃ. Tatrāsayaṃ kappetvā sāyanhasamayaṃ āsayā nikkhameyyaṃ, āsayā [Pg.20] nikkhamitvā vijambheyyaṃ, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokeyyaṃ, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadeyyaṃ, tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkameyyaṃ. So varaṃ varaṃ migasaṅghe vadhitvā mudumaṃsāni mudumaṃsāni bhakkhayitvā tameva āsayaṃ ajjhupeyya’nti.

២៨. ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត មានសត្វចចកចាស់មួយ លូតលាស់ធំធាត់ដោយសារតែការស៊ីសំណល់អាហាររបស់ស្ដេចសត្វសីហៈ ជាស្ដេចនៃម្រឹគនោះឯង វាជាសត្វមានខ្លួនធាត់ធំ ទាំងមានកម្លាំងមាំមួនផង។ ម្នាលអាវុសោ លំដាប់នោះ សត្វចចកចាស់នោះ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា “អាត្មាអញជាអ្វី ហើយស្ដេចសត្វសីហៈ ជាស្ដេចនៃម្រឹគនោះជាអ្វី? គួរតែអាត្មាអញ អាស្រ័យនឹងដងព្រៃណាមួយ ហើយធ្វើជាទីលំនៅដែរ។ លុះធ្វើទីលំនៅត្រង់កន្លែងនោះហើយ ក្នុងវេលាព្រលប់ អាត្មាអញនឹងចេញពីទីលំនៅ លុះចេញពីទីលំនៅហើយ នឹងទាញសន្ធឹងខ្លួន លុះទាញសន្ធឹងខ្លួនហើយ នឹងក្រឡេកមើលទិសទាំងបួនជុំវិញ លុះក្រឡេកមើលទិសទាំងបួនជុំវិញហើយ នឹងបន្លឺសីហនាទបីដង លុះបន្លឺសីហនាទបីដងហើយ នឹងចេញទៅរកចំណី។ អាត្មាអញនោះ នឹងសម្លាប់ពួកម្រឹគដ៏ល្អៗ រួចស៊ីសាច់ដ៏ទន់ៗ ហើយត្រឡប់មកកាន់ទីលំនៅនោះវិញ”។»

‘Atha kho so, āvuso, jarasiṅgālo aññataraṃ vanasaṇḍaṃ nissāya āsayaṃ kappesi. Tatrāsayaṃ kappetvā sāyanhasamayaṃ āsayā nikkhami, āsayā nikkhamitvā vijambhi, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokesi, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadissāmīti siṅgālakaṃyeva anadi bheraṇḍakaṃyeva anadi, ke ca chave siṅgāle, ke pana sīhanādeti.

ម្នាលអាវុសោ គ្រានោះឯង ចចកចាស់នោះ អាស្រ័យនឹងចន្លោះព្រៃមួយ ក៏ធ្វើនូវទីលំនៅ។ លុះធ្វើទីលំនៅ ក្នុងចន្លោះព្រៃនោះហើយ ក្នុងវេលាព្រលប់ ក៏ចេញពីទីលំនៅ លុះចេញពីទីលំនៅហើយ ក៏ទាញខ្លួន លុះទាញខ្លួនហើយ ក៏ក្រឡេកមើលទិសទាំងបួនជុំវិញ លុះក្រឡេកមើលទិសទាំងបួនជុំវិញហើយ ក៏គិតថា «អាត្មាអញនឹងបន្លឺសីហនាទបីដង» ហើយក៏បន្លឺសំឡេងជាសំឡេងចចកពិតៗ បន្លឺសំឡេងជាសំឡេងលូដ៏អាក្រក់ពិតៗ ចចកដ៏ថោកទាបឯណា ហើយសីហនាទឯណា។

‘Evameva kho tvaṃ, āvuso pāthikaputta, sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno tathāgate arahante sammāsambuddhe āsādetabbaṃ maññasi. Ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ āsādanā’ti.

ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត អ្នកឯងក៏ដូច្នោះដែរ អាស្រ័យរស់នៅនឹងគុណធម៌ទាំងឡាយរបស់ព្រះសុគត បរិភោគនូវសំណល់របស់ព្រះសុគត តែត្រឡប់ជាសំគាល់នូវព្រះតថាគត អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ថាជាបុគ្គលដែលខ្លួនគួរប្រមាថទៅវិញ។ បាដិកបុត្តដ៏ថោកទាបឯណា ហើយការប្រមាថចំពោះព្រះតថាគត អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយឯណា។

29. ‘‘Yato kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī iminā opammena neva asakkhi acelaṃ pāthikaputtaṃ tamhā āsanā cāvetuṃ. Atha naṃ etadavoca –

២៩. ម្នាលភគ្គវៈ ក្នុងកាលណា ជលិយសិស្សរបស់លោកទារុបត្តិកៈ មិនអាចនឹងញ៉ាំងបាដិកបុត្តអចេលកៈ ឲ្យឃ្លាតចាកអាសនៈនោះ ដោយឧបមានេះបានឡើយ ក្នុងកាលនោះ ជលិយសិស្សនោះ ក៏បានពោលពាក្យនេះនឹងបាដិកបុត្តនោះថា៖

‘Sīhoti attānaṃ samekkhiyāna,Amaññi kotthu migarājāhamasmi;

Tatheva so siṅgālakaṃ anadi,Ke ca chave siṅgāle ke pana sīhanāde’ti.

«ចចកសំឡឹងមើលខ្លួនឯង ហើយសំគាល់ថា 'អាត្មាអញជាសីហៈ អាត្មាអញជាស្តេចម្រឹគ' តែចចកនោះ ក៏នៅតែបន្លឺសំឡេងជាសំឡេងចចកដដែល ចចកដ៏ថោកទាបឯណា ហើយសីហនាទឯណា»។

‘Evameva kho tvaṃ, āvuso pāthikaputta, sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno tathāgate arahante sammāsambuddhe āsādetabbaṃ maññasi. Ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ āsādanā’ti.

ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត អ្នកឯងក៏ដូច្នោះដែរ អាស្រ័យរស់នៅនឹងគុណធម៌ទាំងឡាយរបស់ព្រះសុគត បរិភោគនូវសំណល់របស់ព្រះសុគត តែត្រឡប់ជាសំគាល់នូវព្រះតថាគត អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ថាជាបុគ្គលដែលខ្លួនគួរប្រមាថទៅវិញ។ បាដិកបុត្តដ៏ថោកទាបឯណា ហើយការប្រមាថចំពោះព្រះតថាគត អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយឯណា។

30. ‘‘Yato kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī imināpi opammena neva asakkhi acelaṃ pāthikaputtaṃ tamhā āsanā cāvetuṃ. Atha naṃ etadavoca –

៣០. ម្នាលភគ្គវៈ ក្នុងកាលណា ជលិយសិស្សរបស់លោកទារុបត្តិកៈ មិនអាចនឹងញ៉ាំងបាដិកបុត្តអចេលកៈ ឲ្យឃ្លាតចាកអាសនៈនោះ សូម្បីដោយឧបមានេះបានឡើយ ក្នុងកាលនោះ ជលិយសិស្សនោះ ក៏បានពោលពាក្យនេះនឹងបាដិកបុត្តនោះថា៖

‘Aññaṃ [Pg.21] anucaṅkamanaṃ, attānaṃ vighāse samekkhiya;

Yāva attānaṃ na passati, kotthu tāva byagghoti maññati.

«ចចកដើរតាមក្រោយសត្វដទៃ សម្លឹងមើលខ្លួនឯងដែលធាត់ធំដោយសំណល់អាហារ ដរាបណាដែលវាមិនទាន់ស្គាល់ខ្លួនឯងតាមពិត ដរាបនោះ វានៅតែសំគាល់ថាខ្លួនជាខ្លាធំ។

Tatheva so siṅgālakaṃ anadi;

Ke ca chave siṅgāle ke pana sīhanāde’ti.

តែចចកនោះ ក៏នៅតែបន្លឺសំឡេងជាសំឡេងចចកដដែល ចចកដ៏ថោកទាបឯណា ហើយសីហនាទឯណា»។

‘Evameva kho tvaṃ, āvuso pāthikaputta, sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno tathāgate arahante sammāsambuddhe āsādetabbaṃ maññasi. Ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ āsādanā’ti.

ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត អ្នកឯងក៏ដូច្នោះដែរ អាស្រ័យរស់នៅនឹងគុណធម៌ទាំងឡាយរបស់ព្រះសុគត បរិភោគនូវសំណល់របស់ព្រះសុគត តែត្រឡប់ជាសំគាល់នូវព្រះតថាគត អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ថាជាបុគ្គលដែលខ្លួនគួរប្រមាថទៅវិញ។ បាដិកបុត្តដ៏ថោកទាបឯណា ហើយការប្រមាថចំពោះព្រះតថាគត អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយឯណា។

31. ‘‘Yato kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī imināpi opammena neva asakkhi acelaṃ pāthikaputtaṃ tamhā āsanā cāvetuṃ. Atha naṃ etadavoca –

៣១. ម្នាលភគ្គវៈ ក្នុងកាលណា ជលិយសិស្សរបស់លោកទារុបត្តិកៈ មិនអាចនឹងញ៉ាំងបាដិកបុត្តអចេលកៈ ឲ្យឃ្លាតចាកអាសនៈនោះ សូម្បីដោយឧបមានេះបានឡើយ ក្នុងកាលនោះ ជលិយសិស្សនោះ ក៏បានពោលពាក្យនេះនឹងបាដិកបុត្តនោះថា៖

‘Bhutvāna bheke khalamūsikāyo,Kaṭasīsu khittāni ca koṇapāni ;

Mahāvane suññavane vivaḍḍho,Amaññi kotthu migarājāhamasmi.

«ចចកស៊ីនូវកង្កែបទាំងឡាយផង នូវកណ្តុរក្នុងលានស្រូវទាំងឡាយផង នូវសាកសពស្អុយដែលគេចោលក្នុងព្រៃស្មសានទាំងឡាយផង ហើយធំធាត់ឡើងក្នុងព្រៃធំ ក្នុងព្រៃស្ងាត់ ក៏សំគាល់ថា 'អាត្មាអញជាស្តេចម្រឹគ'។

Tatheva so siṅgālakaṃ anadi;

Ke ca chave siṅgāle ke pana sīhanāde’ti.

តែចចកនោះ ក៏នៅតែបន្លឺសំឡេងជាសំឡេងចចកដដែល ចចកដ៏ថោកទាបឯណា ហើយសីហនាទឯណា»។

‘Evameva kho tvaṃ, āvuso pāthikaputta, sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno tathāgate arahante sammāsambuddhe āsādetabbaṃ maññasi. Ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ āsādanā’ti.

ម្នាលអាវុសោបាដិកបុត្ត អ្នកឯងក៏ដូច្នោះដែរ អាស្រ័យរស់នៅនឹងគុណធម៌ទាំងឡាយរបស់ព្រះសុគត បរិភោគនូវសំណល់របស់ព្រះសុគត តែត្រឡប់ជាសំគាល់នូវព្រះតថាគត អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ថាជាបុគ្គលដែលខ្លួនគួរប្រមាថទៅវិញ។ បាដិកបុត្តដ៏ថោកទាបឯណា ហើយការប្រមាថចំពោះព្រះតថាគត អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយឯណា។

32. ‘‘Yato kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī imināpi opammena neva asakkhi acelaṃ pāthikaputtaṃ tamhā āsanā cāvetuṃ. Atha taṃ parisaṃ āgantvā evamārocesi – ‘parābhūtarūpo, bho, acelo pāthikaputto āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātu’nti.

៣២. ម្នាលភគ្គវៈ ក្នុងកាលណា ជលិយសិស្សរបស់លោកទារុបត្តិកៈ មិនអាចនឹងញ៉ាំងបាដិកបុត្តអចេលកៈ ឲ្យឃ្លាតចាកអាសនៈនោះ សូម្បីដោយឧបមានេះបានឡើយ ក្នុងកាលនោះ ជលិយសិស្សនោះ ក៏ត្រឡប់មកកាន់ជំនុំជននោះវិញ ហើយប្រាប់យ៉ាងនេះថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ បាដិកបុត្តអចេលកៈ មានសភាពដូចជាបុគ្គលបរាជ័យហើយ និយាយថា 'ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំនឹងទៅ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំនឹងទៅ' តែត្រឡប់ជាននៀលនៅលើទីនោះឯង មិនអាចនឹងក្រោកចាកអាសនៈបានឡើយ»។

33. ‘‘Evaṃ [Pg.22] vutte, ahaṃ, bhaggava, taṃ parisaṃ etadavocaṃ – ‘abhabbo kho, āvuso, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyya. Sacepāyasmantānaṃ licchavīnaṃ evamassa – mayaṃ acelaṃ pāthikaputtaṃ varattāhi bandhitvā nāgehi āviñcheyyāmāti. Tā varattā chijjeyyuṃ pāthikaputto vā. Abhabbo pana acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

៣៣. កាលបើពាក្យយ៉ាងនេះត្រូវបានពោលហើយ ម្នាលភគ្គវៈ តថាគតបានពោលនឹងជំនុំជននោះថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បាដិកបុត្តអចេលកៈ មិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនរលាស់ចោលទិដ្ឋិនោះទេ មិនគួរនឹងមកកាន់ទីចំពោះមុខរបស់តថាគតបានឡើយ។ ប្រសិនបើបាដិកបុត្តនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'អាត្មាអញមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនរលាស់ចោលទិដ្ឋិនោះ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម' ដូច្នេះ សូម្បីតែក្បាលរបស់បាដិកបុត្តនោះ ក៏នឹងធ្លាក់ចុះ។ ប្រសិនបើពួកលិច្ឆវីដ៏មានអាយុ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'ពួកយើងនឹងចងបាដិកបុត្តអចេលកៈដោយខ្សែព្រ័ត្រទាំងឡាយ ហើយទាញមកដោយពួកដំរី' ដូច្នេះ ខ្សែព្រ័ត្រទាំងឡាយនោះ ក៏នឹងដាច់ ឬក៏បាដិកបុត្តនោះឯងនឹងដាច់ចេញជាចំណែកៗ។ ព្រោះថា បាដិកបុត្តអចេលកៈ មិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនរលាស់ចោលទិដ្ឋិនោះទេ មិនគួរនឹងមកកាន់ទីចំពោះមុខរបស់តថាគតបានឡើយ។ ប្រសិនបើបាដិកបុត្តនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'អាត្មាអញមិនលះបង់វាចានោះ មិនលះបង់ចិត្តនោះ មិនរលាស់ចោលទិដ្ឋិនោះ ហើយនឹងទៅកាន់ទីចំពោះមុខរបស់ព្រះសមណគោតម' ដូច្នេះ សូម្បីតែក្បាលរបស់បាដិកបុត្តនោះ ក៏នឹងធ្លាក់ចុះដែរ»។

34. ‘‘Atha khvāhaṃ, bhaggava, taṃ parisaṃ dhammiyā kathāya sandassesiṃ samādapesiṃ samuttejesiṃ sampahaṃsesiṃ, taṃ parisaṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā mahābandhanā mokkhaṃ karitvā caturāsītipāṇasahassāni mahāviduggā uddharitvā tejodhātuṃ samāpajjitvā sattatālaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā aññaṃ sattatālampi acciṃ abhinimminitvā pajjalitvā dhūmāyitvā mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ paccuṭṭhāsiṃ.

៣៤. ម្នាលភគ្គវៈ លំដាប់នោះ តថាគតបានពន្យល់ ណែនាំ ញ៉ាំងជំនុំជននោះឲ្យក្លាហាន ឲ្យរីករាយ ដោយធម្មីកថា លុះតថាគតពន្យល់ ណែនាំ ញ៉ាំងជំនុំជននោះឲ្យក្លាហាន ឲ្យរីករាយ ដោយធម្មីកថាហើយ ក៏ធ្វើនូវការរួចផុតចាកចំណងដ៏ធំ ស្រង់សត្វទាំងឡាយប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់ ឲ្យរួចចាកផ្លូវលំបាកដ៏ធំ ហើយចូលតេជោធាតុ ហោះឡើងទៅលើអាកាស កម្ពស់ប្រាំពីរជួរត្នោត ហើយនិម្មិតនូវអណ្តាតភ្លើងកម្ពស់ប្រាំពីរជួរត្នោតដទៃទៀត ឲ្យឆេះសន្ធោសន្ធៅ ឲ្យមានផ្សែងហុយឡើង ហើយក៏ត្រឡប់មកស្ថិតនៅក្នុងសាលាផ្ទះកំពូល ក្នុងព្រៃមហាវនវិញ។

35. ‘‘Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho ahaṃ, bhaggava, sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, yatheva te ahaṃ acelaṃ pāthikaputtaṃ ārabbha byākāsiṃ, tatheva taṃ vipākaṃ aññathā vā’ti? ‘Yatheva me, bhante, bhagavā acelaṃ pāthikaputtaṃ ārabbha byākāsi, tatheva taṃ vipākaṃ, no aññathā’ti.

៣៥. ម្នាលភគ្គវៈ គ្រានោះឯង សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្ត ចូលទៅរកតថាគត ដល់ទីកន្លែងដែលតថាគតគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត ហើយអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ ម្នាលភគ្គវៈ តថាគតបានពោលនឹងសុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្ត ដែលអង្គុយក្នុងទីសមគួរនោះថា «ម្នាលសុនក្ខត្តៈ អ្នកសំគាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច ផលនោះបានសម្រេចដូចជាពាក្យដែលតថាគតបានព្យាករចំពោះអ្នក អាស្រ័យនឹងបាដិកបុត្តអចេលកៈនោះ ឬក៏ប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃទៅវិញ»។ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្តក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ផលនោះបានសម្រេចដូចជាពាក្យដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគបានព្យាករចំពោះខ្ញុំព្រះអង្គ អាស្រ័យនឹងបាដិកបុត្តអចេលកៈនោះពិតមែន មិនប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃឡើយ»។

‘Taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, yadi evaṃ sante kataṃ vā hoti uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ, akataṃ vā’ti? ‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante kataṃ hoti uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ, no akata’nti. ‘Evampi kho [Pg.23] maṃ tvaṃ, moghapurisa, uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karontaṃ evaṃ vadesi – na hi pana me, bhante, bhagavā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karotīti. Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṃ aparaddhaṃ’ti.

«ម្នាលសុនក្ខត្តៈ អ្នកសំគាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច កាលបើហេតុយ៉ាងនេះមានពិត តើឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សធម្មតា តើតថាគតបានធ្វើហើយ ឬមិនទាន់បានធ្វើ»។ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើហេតុយ៉ាងនេះមានពិត ឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សធម្មតា ព្រះដ៏មានព្រះភាគពិតជាបានធ្វើហើយ មិនមែនជាមិនបានធ្វើឡើយ»។ «ម្នាលមោឃបុរស កាលបើដូច្នោះហើយ សូម្បីតថាគតធ្វើនូវឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សធម្មតាដល់ម៉្លោះ អ្នកឯងនៅតែនិយាយនឹងតថាគតយ៉ាងនេះថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានធ្វើនូវឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្សធម្មតាដល់ខ្ញុំព្រះអង្គឡើយ'។ ម្នាលមោឃបុរស ចូរអ្នកមើលចុះ ថាអ្នកឯងបានធ្វើខុសឆ្គងដល់កម្រិតណា»។

‘‘Evampi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṃ āpāyiko nerayiko.

ម្នាលភគ្គវៈ កាលបើកាលដែលតថាគតពោលយ៉ាងនេះហើយ សុនក្ខត្តលិច្ឆវិបុត្ត ក៏បានចៀសចេញចាកធម្មវិន័យនេះឯង ដូចជាសត្វដែលត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយ ធ្លាក់ទៅក្នុងនរកដូច្នោះ។

Aggaññapaññattikathā

អគ្គញ្ញបញ្ញត្តិកថា

36. ‘‘Aggaññañcāhaṃ, bhaggava, pajānāmi. Tañca pajānāmi, tato ca uttaritaraṃ pajānāmi, tañca pajānaṃ na parāmasāmi, aparāmasato ca me paccattaññeva nibbuti viditā, yadabhijānaṃ tathāgato no anayaṃ āpajjati.

៣៦. ម្នាលភគ្គវៈ តថាគតដឹងច្បាស់នូវធម៌ជាចំណាប់ដើមនៃលោកផង ដឹងច្បាស់នូវធម៌នោះផង ដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលក្រៃលែងជាងធម៌នោះទៅទៀតផង តែតថាគតដឹងច្បាស់យ៉ាងនោះ ក៏មិនបានស្ទាបអង្អែលឡើយ កាលដែលតថាគតមិនស្ទាបអង្អែលនោះឯង សេចក្តីរលត់កិលេសក្នុងខ្លួន ក៏តថាគតបានដឹងច្បាស់ហើយ ព្រោះដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីរលត់នោះ ព្រះតថាគតទើបមិនដល់នូវសេចក្តីវិនាសឡើយ។

37. ‘‘Santi, bhaggava, eke samaṇabrāhmaṇā issarakuttaṃ brahmakuttaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapenti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘saccaṃ kira tumhe āyasmanto issarakuttaṃ brahmakuttaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te ca me evaṃ puṭṭhā, ‘āmo’ti paṭijānanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘kathaṃvihitakaṃ pana tumhe āyasmanto issarakuttaṃ brahmakuttaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaññeva paṭipucchanti. Tesāhaṃ puṭṭho byākaromi –

៣៧. ម្នាលភគ្គវៈ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកខ្លះ បញ្ញត្តនូវធម៌ជាចំណាប់ដើមនៃលោក ថាជាធម៌ដែលព្រះឥសូរបង្កើត ព្រះព្រហ្មបង្កើត ជាលទ្ធិរបស់គ្រូ។ តថាគតចូលទៅរកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះហើយ សួរយ៉ាងនេះថា «ម្នាលលោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ ឮថា លោកទាំងឡាយបញ្ញត្តនូវធម៌ជាចំណាប់ដើមនៃលោក ថាជាធម៌ដែលព្រះឥសូរបង្កើត ព្រះព្រហ្មបង្កើត ជាលទ្ធិរបស់គ្រូ ពិតមែនឬ»។ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ កាលបើត្រូវតថាគតសួរយ៉ាងនេះហើយ ក៏ទទួលសារភាពថា «ពិតមែនហើយ»។ តថាគតក៏សួរទៅសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះយ៉ាងនេះទៀតថា «ម្នាលលោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ ចុះលោកទាំងឡាយបញ្ញត្តនូវធម៌ជាចំណាប់ដើមនៃលោក ថាជាធម៌ដែលព្រះឥសូរបង្កើត ព្រះព្រហ្មបង្កើត ជាលទ្ធិរបស់គ្រូ ដោយគ្រឿងរៀបចំយ៉ាងណាខ្លះ»។ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ កាលបើត្រូវតថាគតសួរហើយ ក៏មិនអាចដោះស្រាយបានឡើយ កាលបើមិនអាចដោះស្រាយបាន ក៏ត្រឡប់ជាសួរតថាគតវិញ។ កាលបើគេសួរហើយ តថាគតក៏បានដោះស្រាយប្រាប់ពួកគេយ៉ាងនេះថា៖

38. ‘Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṃ loko saṃvaṭṭati. Saṃvaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā ābhassarasaṃvattanikā honti. Te tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṃpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhanti.

៣៨. «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសម័យដែលកន្លងទៅយូរអង្វែងម្តងៗ លោកនេះតែងវិនាស។ កាលបើលោកកំពុងវិនាស សត្វទាំងឡាយភាគច្រើន តែងទៅកើតក្នុងជាន់អាភស្សរព្រហ្ម។ សត្វទាំងឡាយនោះ តែងកើតជាអ្នកមានសម្រស់កើតអំពីចិត្ត មានបីតិជាអាហារ មានពន្លឺស្វ័យប្រវត្តិ ត្រាច់ទៅក្នុងអាកាស ស្ថិតនៅក្នុងវិមានដ៏ល្អ ឋិតនៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។

‘Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṃ loko vivaṭṭati. Vivaṭṭamāne loke suññaṃ brahmavimānaṃ pātubhavati. Atha kho aññataro satto āyukkhayā vā puññakkhayā vā ābhassarakāyā cavitvā suññaṃ brahmavimānaṃ upapajjati. So [Pg.24] tattha hoti manomayo pītibhakkho sayaṃpabho antalikkhacaro subhaṭṭhāyī, ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhati.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសម័យដែលកន្លងទៅយូរអង្វែងម្តងៗ លោកនេះតែងកើតឡើងវិញ។ កាលបើលោកកំពុងកើតឡើងវិញ វិមានព្រហ្មដ៏ទទេ ក៏លេចឡើងច្បាស់។ គ្រានោះឯង មានសត្វណាមួយ ព្រោះអស់អាយុ ឬអស់បុណ្យ ក៏ច្យុតចាកជាន់អាភស្សរព្រហ្ម មកកើតក្នុងវិមានព្រហ្មដ៏ទទេនោះ។ សត្វនោះ តែងកើតជាអ្នកមានសម្រស់កើតអំពីចិត្ត មានបីតិជាអាហារ មានពន្លឺស្វ័យប្រវត្តិ ត្រាច់ទៅក្នុងអាកាស ស្ថិតនៅក្នុងវិមានដ៏ល្អ ឋិតនៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។

‘Tassa tattha ekakassa dīgharattaṃ nivusitattā anabhirati paritassanā uppajjati – aho vata aññepi sattā itthattaṃ āgaccheyyunti. Atha aññepi sattā āyukkhayā vā puññakkhayā vā ābhassarakāyā cavitvā brahmavimānaṃ upapajjanti tassa sattassa sahabyataṃ. Tepi tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṃpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino, ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhanti.

«កាលដែលសត្វនោះនៅម្នាក់ឯងក្នុងទីនោះ អស់កាលដ៏យូរអង្វែង សេចក្តីមិនត្រេកអរ និងសេចក្តីតក់ស្លុត ក៏កើតឡើងថា «ឱហ្ន៎ ធ្វើម្តេចហ្ន៎ នឹងមានសត្វដទៃទៀត មកកើតក្នុងទីនេះដែរ»។ លំដាប់នោះ មានសត្វដទៃទៀត ព្រោះអស់អាយុ ឬអស់បុណ្យ ក៏ច្យុតចាកជាន់អាភស្សរព្រហ្ម មកកើតក្នុងវិមានព្រហ្ម ដើម្បីជាគ្នានឹងសត្វនោះ។ សត្វទាំងនោះ ក៏កើតជាអ្នកមានសម្រស់កើតអំពីចិត្ត មានបីតិជាអាហារ មានពន្លឺស្វ័យប្រវត្តិ ត្រាច់ទៅក្នុងអាកាស ស្ថិតនៅក្នុងវិមានដ៏ល្អ ឋិតនៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែងដែរ។

39. ‘Tatrāvuso, yo so satto paṭhamaṃ upapanno, tassa evaṃ hoti – ahamasmi brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṃ, mayā ime sattā nimmitā. Taṃ kissa hetu? Mamañhi pubbe etadahosi – aho vata aññepi sattā itthattaṃ āgaccheyyunti; iti mama ca manopaṇidhi. Ime ca sattā itthattaṃ āgatāti.

៣៩. «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ក្នុងបណ្តាសត្វទាំងនោះ សត្វណាដែលមកកើតមុនគេ សត្វនោះតែងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញជាព្រហ្ម ជាមហាព្រហ្ម ជាអ្នកគ្របសង្កត់លើសត្វដទៃ ជាអ្នកដែលសត្វដទៃមិនអាចគ្របសង្កត់បាន ជាអ្នកឃើញនូវហេតុការណ៍ទាំងពួង ជាអ្នកធ្វើសត្វដទៃឲ្យលុះក្នុងអំណាចខ្លួន ជាម្ចាស់ ជាអ្នកធ្វើ ជាអ្នកបង្កើត ជាអ្នកប្រសើរ ជាអ្នកចាត់ចែង ជាអ្នកមានអំណាច ជាឪពុករបស់សត្វដែលកើតហើយ និងសត្វដែលនឹងកើតទៅមុខ សត្វទាំងឡាយនេះ គឺអាត្មាអញជាអ្នកបង្កើតឡើង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ក្នុងកាលមុន អាត្មាអញមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'ឱហ្ន៎ ធ្វើម្តេចហ្ន៎ នឹងមានសត្វដទៃទៀត មកកើតក្នុងទីនេះដែរ' នេះជាសេចក្តីប្រាថ្នានៃចិត្តរបស់អាត្មាអញ ហើយសត្វទាំងឡាយនេះ ក៏បានមកកើតក្នុងទីនេះពិតមែន»។

‘Yepi te sattā pacchā upapannā, tesampi evaṃ hoti – ayaṃ kho bhavaṃ brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṃ; iminā mayaṃ bhotā brahmunā nimmitā. Taṃ kissa hetu? Imañhi mayaṃ addasāma idha paṭhamaṃ upapannaṃ; mayaṃ panāmha pacchā upapannāti.

«ទោះបីពួកសត្វដែលកើតមកជាខាងក្រោយ ក៏មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា “ព្រះដ៏មានអាយុនេះឯង ជាព្រហ្ម ជាមហាព្រហ្ម ជាអ្នកគ្របសង្កត់ ជាអ្នកដែលសត្វដទៃគ្របសង្កត់មិនបាន ជាអ្នកឃើញហេតុការណ៍សព្វគ្រប់ ជាអ្នកធ្វើសត្វដទៃឲ្យលុះក្នុងអំណាចខ្លួន ជាម្ចាស់ ជាអ្នកសាង ជាអ្នកបង្កើត ជាអ្នកប្រសើរ ជាអ្នកចាត់ចែង ជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញ ជាបិតានៃពួកសត្វដែលកើតហើយ និងកំពុងកើត ពួកយើង គឺព្រះព្រហ្មដ៏មានអាយុនេះឯង បង្កើតមក។ សេចក្ដីនោះ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ពួកយើងបានឃើញព្រះព្រហ្មនេះ កើតឡើងមុនគេក្នុងទីនេះ ចំណែកពួកយើង កើតមកជាខាងក្រោយ”។

40. ‘Tatrāvuso, yo so satto paṭhamaṃ upapanno, so dīghāyukataro ca hoti vaṇṇavantataro ca mahesakkhataro ca. Ye pana te sattā pacchā upapannā, te appāyukatarā ca honti dubbaṇṇatarā ca appesakkhatarā ca.

៤០. «ម្នាលអាវុសោ ក្នុងពួកសត្វទាំងនោះ សត្វណាដែលកើតមុនគេ សត្វនោះមានអាយុវែងជាងគេផង មានពណ៌សម្បុរល្អជាងគេផង មានស័ក្តិធំជាងគេផង។ ចំណែកពួកសត្វដែលកើតជាខាងក្រោយ ពួកសត្វទាំងនោះ មានអាយុខ្លីជាងផង មានពណ៌សម្បុរអន់ជាងផង មានស័ក្តិតូចជាងផង។

‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, āvuso, vijjati, yaṃ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṃ āgacchati. Itthattaṃ āgato samāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno [Pg.25] ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte taṃ pubbenivāsaṃ anussarati; tato paraṃ nānussarati.

«ម្នាលអាវុសោ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ គឺសត្វណាមួយ ច្យុតចាកកាយនោះហើយ មកកើតក្នុងលោកនេះ។ លុះមកកើតក្នុងលោកនេះហើយ ក៏ចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាបព្វជិត គ្មានផ្ទះសម្បែង។ លុះចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាបព្វជិត គ្មានផ្ទះសម្បែងហើយ ព្រោះអាស្រ័យសេចក្ដីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស អាស្រ័យសេចក្ដីព្យាយាមជាប្រធាន អាស្រ័យការប្រកបខំប្រឹងប្រែង អាស្រ័យសេចក្ដីមិនប្រមាថ អាស្រ័យការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយប្រពៃ ក៏បានសម្រេចចិត្តសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ ដែលកាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ តែងរលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសនោះបាន តែក្រៅពីនោះទៅ មិនអាចរលឹកឃើញឡើយ។

‘So evamāha – yo kho so bhavaṃ brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṃ, yena mayaṃ bhotā brahmunā nimmitā. So nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṃ tatheva ṭhassati. Ye pana mayaṃ ahumhā tena bhotā brahmunā nimmitā, te mayaṃ aniccā addhuvā appāyukā cavanadhammā itthattaṃ āgatā’ti. Evaṃvihitakaṃ no tumhe āyasmanto issarakuttaṃ brahmakuttaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethāti. ‘Te evamāhaṃsu – evaṃ kho no, āvuso gotama, sutaṃ, yathevāyasmā gotamo āhā’ti. ‘‘Aggaññañcāhaṃ, bhaggava, pajānāmi. Tañca pajānāmi, tato ca uttaritaraṃ pajānāmi, tañca pajānaṃ na parāmasāmi, aparāmasato ca me paccattaññeva nibbuti viditā. Yadabhijānaṃ tathāgato no anayaṃ āpajjati.

«សត្វនោះ និយាយយ៉ាងនេះថា “ព្រះដ៏មានអាយុណា ជាព្រហ្ម ជាមហាព្រហ្ម ជាអ្នកគ្របសង្កត់ ជាអ្នកដែលសត្វដទៃគ្របសង្កត់មិនបាន ជាអ្នកឃើញហេតុការណ៍សព្វគ្រប់ ជាអ្នកធ្វើសត្វដទៃឲ្យលុះក្នុងអំណាចខ្លួន ជាម្ចាស់ ជាអ្នកសាង ជាអ្នកបង្កើត ជាអ្នកប្រសើរ ជាអ្នកចាត់ចែង ជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញ ជាបិតានៃពួកសត្វដែលកើតហើយ និងកំពុងកើត ពួកយើង គឺព្រះព្រហ្មដ៏មានអាយុនោះឯង បង្កើតមក។ ព្រះព្រហ្មនោះ ជាសភាវៈទៀងទាត់ ឋិតថេរ យូរអង្វែង មានសភាពមិនប្រែប្រួល តែងឋិតនៅអស់កាលជានិច្ច ដូចជាវត្ថុដែលទៀងទាត់ទាំងឡាយដូច្នោះឯង។ ចំណែកពួកយើង ដែលព្រះព្រហ្មដ៏មានអាយុនោះបង្កើតមក ពួកយើងនោះ ជាសភាវៈមិនទៀង មិនឋិតថេរ មានអាយុខ្លី មានសភាពត្រូវច្យុត ទើបមកកើតក្នុងលោកនេះ”។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយតែងបញ្ញត្តនូវលទ្ធិរបស់គ្រូ ដែលជាលទ្ធិព្រះឥសូរបង្កើត ឬព្រះព្រហ្មបង្កើត ដែលជាធម៌ដឹងមុនគេ (អគ្គញ្ញៈ) ដោយការរៀបចំយ៉ាងនេះឬ? ពួកសត្វទាំងនោះ និយាយយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោគោតម ពួកយើងបានឮមកយ៉ាងនេះ ដូចដែលលោកម្ចាស់គោតមមានប្រសាសន៍ពិតមែន”។ ម្នាលភគ្គវៈ តថាគតដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលដឹងមុនគេ (អគ្គញ្ញៈ) ផង ដឹងច្បាស់នូវធម៌នោះផង និងដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលក្រៃលែងជាងនោះទៅទៀតផង តថាគតដឹងច្បាស់នូវធម៌នោះហើយ ក៏មិនស្ទាបអង្អែល កាលដែលតថាគតមិនស្ទាបអង្អែល សេចក្ដីរលត់ទុក្ខ ក៏តថាគតបានដឹងច្បាស់ចំពោះខ្លួនឯងផ្ទាល់។ កាលបើព្រះតថាគតដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ ទើបមិនដល់នូវសេចក្ដីវិនាសឡើយ។

41. ‘‘Santi, bhaggava, eke samaṇabrāhmaṇā khiḍḍāpadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapenti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘saccaṃ kira tumhe āyasmanto khiḍḍāpadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te ca me evaṃ puṭṭhā ‘āmo’ti paṭijānanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘kathaṃvihitakaṃ pana tumhe āyasmanto khiḍḍāpadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaññeva paṭipucchanti, tesāhaṃ puṭṭho byākaromi –

៤១. «ម្នាលភគ្គវៈ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកខ្លះ តែងបញ្ញត្តនូវលទ្ធិរបស់គ្រូ ដែលមានពួកទេវតាឈ្មោះខិឌ្ឌាបទោសិកៈជាហេតុ ថាជាធម៌ដឹងមុនគេ (អគ្គញ្ញៈ)។ តថាគតចូលទៅរកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះហើយ សួរយ៉ាងនេះថា “ម្នាលលោកមានអាយុទាំងឡាយ ឮថាអ្នកទាំងឡាយបញ្ញត្តនូវលទ្ធិរបស់គ្រូ ដែលមានពួកទេវតាឈ្មោះខិឌ្ឌាបទោសិកៈជាហេតុ ថាជាធម៌ដឹងមុនគេ មែនឬ?”។ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ កាលដែលតថាគតសួរយ៉ាងនេះហើយ ក៏ទទួលសារភាពថា “មែនហើយ”។ តថាគតក៏សួរទៅសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះយ៉ាងនេះទៀតថា “ម្នាលលោកមានអាយុទាំងឡាយ ចុះអ្នកទាំងឡាយបញ្ញត្តនូវលទ្ធិរបស់គ្រូ ដែលមានពួកទេវតាឈ្មោះខិឌ្ឌាបទោសិកៈជាហេតុ ថាជាធម៌ដឹងមុនគេ ដោយការរៀបចំយ៉ាងដូចម្ដេច?”។ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ កាលដែលតថាគតសួរហើយ មិនអាចឆ្លើយបំភ្លឺបានឡើយ កាលបើមិនអាចឆ្លើយបំភ្លឺបាន ក៏ត្រឡប់មកសួរតថាគតវិញ។ កាលដែលសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះសួរហើយ តថាគតក៏បានដោះស្រាយប្រាប់ថា៖

42. ‘Santāvuso, khiḍḍāpadosikā nāma devā. Te ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā viharanti. Tesaṃ ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṃ viharataṃ sati sammussati, satiyā sammosā te devā tamhā kāyā cavanti.

៤២. «“ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានពួកទេវតាឈ្មោះខិឌ្ឌាបទោសិកៈ។ ទេវតាទាំងនោះ តែងខ្វល់ខ្វាយក្នុងការសើចសប្បាយ និងការលេងកម្សាន្តហួសវេលា។ កាលដែលទេវតាទាំងនោះ ខ្វល់ខ្វាយក្នុងការសើចសប្បាយ និងការលេងកម្សាន្តហួសវេលា សតិក៏ភ្លេចភ្លាំង ព្រោះតែការភ្លេចភ្លាំងសតិនោះ ពួកទេវតាទាំងនោះ ក៏ច្យុតចាកកាយនោះទៅ។

‘Ṭhānaṃ [Pg.26] kho panetaṃ, āvuso, vijjati, yaṃ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṃ āgacchati, itthattaṃ āgato samāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte taṃ pubbenivāsaṃ anussarati; tato paraṃ nānussarati.

«“ម្នាលអាវុសោ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ គឺសត្វណាមួយ ច្យុតចាកកាយនោះហើយ មកកើតក្នុងលោកនេះ។ លុះមកកើតក្នុងលោកនេះហើយ ក៏ចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាបព្វជិត គ្មានផ្ទះសម្បែង។ លុះចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាបព្វជិត គ្មានផ្ទះសម្បែងហើយ ព្រោះអាស្រ័យសេចក្ដីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស អាស្រ័យសេចក្ដីព្យាយាមជាប្រធាន អាស្រ័យការប្រកបខំប្រឹងប្រែង អាស្រ័យសេចក្ដីមិនប្រមាថ អាស្រ័យការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយប្រពៃ ក៏បានសម្រេចចិត្តសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ ដែលកាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ តែងរលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសនោះបាន តែក្រៅពីនោះទៅ មិនអាចរលឹកឃើញឡើយ។

‘So evamāha – ye kho te bhonto devā na khiḍḍāpadosikā te na ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā viharanti. Tesaṃ nātivelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṃ viharataṃ sati na sammussati, satiyā asammosā te devā tamhā kāyā na cavanti, niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā sassatisamaṃ tatheva ṭhassanti. Ye pana mayaṃ ahumhā khiḍḍāpadosikā te mayaṃ ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā viharimhā, tesaṃ no ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṃ viharataṃ sati sammussati, satiyā sammosā evaṃ mayaṃ tamhā kāyā cutā, aniccā addhuvā appāyukā cavanadhammā itthattaṃ āgatāti. Evaṃvihitakaṃ no tumhe āyasmanto khiḍḍāpadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti. ‘Te evamāhaṃsu – evaṃ kho no, āvuso gotama, sutaṃ, yathevāyasmā gotamo āhā’ti. ‘‘Aggaññañcāhaṃ, bhaggava, pajānāmi…pe… yadabhijānaṃ tathāgato no anayaṃ āpajjati.

«“សត្វនោះ និយាយយ៉ាងនេះថា ‘ពួកទេវតាដ៏មានអាយុណា មិនមែនជាខិឌ្ឌាបទោសិកៈ ទេវតាទាំងនោះ មិនខ្វល់ខ្វាយក្នុងការសើចសប្បាយ និងការលេងកម្សាន្តហួសវេលាឡើយ។ កាលដែលទេវតាទាំងនោះ មិនខ្វល់ខ្វាយក្នុងការសើចសប្បាយ និងការលេងកម្សាន្តហួសវេលា សតិក៏មិនភ្លេចភ្លាំង ព្រោះតែការមិនភ្លេចភ្លាំងសតិនោះ ពួកទេវតាទាំងនោះ ក៏មិនច្យុតចាកកាយនោះឡើយ ជាសភាវៈទៀងទាត់ ឋិតថេរ យូរអង្វែង មានសភាពមិនប្រែប្រួល តែងឋិតនៅអស់កាលជានិច្ច ដូចជាវត្ថុដែលទៀងទាត់ទាំងឡាយដូច្នោះឯង។ ចំណែកពួកយើង ដែលជាខិឌ្ឌាបទោសិកៈ ពួកយើងនោះ ខ្វល់ខ្វាយក្នុងការសើចសប្បាយ និងការលេងកម្សាន្តហួសវេលា កាលដែលពួកយើង ខ្វល់ខ្វាយក្នុងការសើចសប្បាយ និងការលេងកម្សាន្តហួសវេលា សតិក៏ភ្លេចភ្លាំង ព្រោះតែការភ្លេចភ្លាំងសតិនោះ ពួកយើងក៏ច្យុតចាកកាយនោះ ជាសភាវៈមិនទៀង មិនឋិតថេរ មានអាយុខ្លី មានសភាពត្រូវច្យុត ទើបមកកើតក្នុងលោកនេះ’។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយតែងបញ្ញត្តនូវលទ្ធិរបស់គ្រូ ដែលមានពួកទេវតាឈ្មោះខិឌ្ឌាបទោសិកៈជាហេតុ ថាជាធម៌ដឹងមុនគេ (អគ្គញ្ញៈ) ដោយការរៀបចំយ៉ាងនេះឬ?”។ ពួកសត្វទាំងនោះ និយាយយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោគោតម ពួកយើងបានឮមកយ៉ាងនេះ ដូចដែលលោកម្ចាស់គោតមមានប្រសាសន៍ពិតមែន”។ ម្នាលភគ្គវៈ តថាគតដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលដឹងមុនគេ (អគ្គញ្ញៈ) ផង...ល... កាលបើព្រះតថាគតដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ ទើបមិនដល់នូវសេចក្ដីវិនាសឡើយ Blunt។

43. ‘‘Santi, bhaggava, eke samaṇabrāhmaṇā manopadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapenti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘saccaṃ kira tumhe āyasmanto manopadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te ca me evaṃ puṭṭhā ‘āmo’ti paṭijānanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘kathaṃvihitakaṃ pana tumhe āyasmanto manopadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaññeva paṭipucchanti. Tesāhaṃ puṭṭho byākaromi –

៤៣. «ម្នាលភគ្គវៈ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកខ្លះ តែងបញ្ញត្តនូវលទ្ធិរបស់គ្រូ ដែលមានពួកទេវតាឈ្មោះមនោបទោសិកៈជាហេតុ ថាជាធម៌ដឹងមុនគេ (អគ្គញ្ញៈ)។ តថាគតចូលទៅរកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះហើយ សួរយ៉ាងនេះថា “ម្នាលលោកមានអាយុទាំងឡាយ ឮថាអ្នកទាំងឡាយបញ្ញត្តនូវលទ្ធិរបស់គ្រូ ដែលមានពួកទេវតាឈ្មោះមនោបទោសិកៈជាហេតុ ថាជាធម៌ដឹងមុនគេ មែនឬ?”។ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ កាលដែលតថាគតសួរយ៉ាងនេះហើយ ក៏ទទួលសារភាពថា “មែនហើយ”។ តថាគតក៏សួរទៅសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះយ៉ាងនេះទៀតថា “ម្នាលលោកមានអាយុទាំងឡាយ ចុះអ្នកទាំងឡាយបញ្ញត្តនូវលទ្ធិរបស់គ្រូ ដែលមានពួកទេវតាឈ្មោះមនោបទោសិកៈជាហេតុ ថាជាធម៌ដឹងមុនគេ ដោយការរៀបចំយ៉ាងដូចម្ដេច?”។ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ កាលដែលតថាគតសួរហើយ មិនអាចឆ្លើយបំភ្លឺបានឡើយ កាលបើមិនអាចឆ្លើយបំភ្លឺបាន ក៏ត្រឡប់មកសួរតថាគតវិញ。 កាលដែលសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះសួរហើយ តថាគតក៏បានដោះស្រាយប្រាប់ថា៖

44. ‘Santāvuso, manopadosikā nāma devā. Te ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyanti. Te ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni [Pg.27] padūsenti. Te aññamaññaṃ paduṭṭhacittā kilantakāyā kilantacittā. Te devā tamhā kāyā cavanti.

៤៤. «“ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានពួកទេវតាឈ្មោះមនោបទោសិកៈ។ ទេវតាទាំងនោះ តែងសម្លឹងមើលគ្នានឹងគ្នាដោយសេចក្ដីក្រោធហួសវេលា។ កាលដែលទេវតាទាំងនោះ សម្លឹងមើលគ្នានឹងគ្នាដោយសេចក្ដីក្រោធហួសវេលា ក៏ធ្វើចិត្តឲ្យប្រទូស្តគ្នានឹងគ្នា។ ទេវតាទាំងនោះ កាលដែលមានចិត្តប្រទូស្តគ្នានឹងគ្នាហើយ ក៏លំបាកកាយ លំបាកចិត្ត ពួកទេវតាទាំងនោះ ក៏ច្យុតចាកកាយនោះទៅ។

‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, āvuso, vijjati, yaṃ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṃ āgacchati. Itthattaṃ āgato samāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte taṃ pubbenivāsaṃ anussarati, tato paraṃ nānussarati.

«“ម្នាលអាវុសោ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ គឺសត្វណាមួយ ច្យុតចាកកាយនោះហើយ មកកើតក្នុងលោកនេះ។ លុះមកកើតក្នុងលោកនេះហើយ ក៏ចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាបព្វជិត គ្មានផ្ទះសម្បែង។ លុះចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាបព្វជិត គ្មានផ្ទះសម្បែងហើយ ព្រោះអាស្រ័យសេចក្ដីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស អាស្រ័យសេចក្ដីព្យាយាមជាប្រធាន អាស្រ័យការប្រកបខំប្រឹងប្រែង អាស្រ័យសេចក្ដីមិនប្រមាថ អាស្រ័យការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយប្រពៃ ក៏បានសម្រេចចិត្តសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ ដែលកាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ តែងរលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសនោះបាន តែក្រៅពីនោះទៅ មិនអាចរលឹកឃើញឡើយ។

‘So evamāha – ye kho te bhonto devā na manopadosikā te nātivelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyanti. Te nātivelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni nappadūsenti. Te aññamaññaṃ appaduṭṭhacittā akilantakāyā akilantacittā. Te devā tamhā kāyā na cavanti, niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā sassatisamaṃ tatheva ṭhassanti. Ye pana mayaṃ ahumhā manopadosikā, te mayaṃ ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyimhā. Te mayaṃ ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni padūsimhā. Te mayaṃ aññamaññaṃ paduṭṭhacittā kilantakāyā kilantacittā. Evaṃ mayaṃ tamhā kāyā cutā, aniccā addhuvā appāyukā cavanadhammā itthattaṃ āgatāti. Evaṃvihitakaṃ no tumhe āyasmanto manopadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti. ‘Te evamāhaṃsu – evaṃ kho no, āvuso gotama, sutaṃ, yathevāyasmā gotamo āhā’ti. ‘‘Aggaññañcāhaṃ, bhaggava, pajānāmi…pe… yadabhijānaṃ tathāgato no anayaṃ āpajjati.

«“សត្វនោះ និយាយយ៉ាងនេះថា ‘ពួកទេវតាដ៏មានអាយុណា មិនមែនជាមនោបទោសិកៈ ទេវតាទាំងនោះ មិនសម្លឹងមើលគ្នានឹងគ្នាដោយសេចក្ដីក្រោធហួសវេលាឡើយ។ កាលដែលទេវតាទាំងនោះ មិនសម្លឹងមើលគ្នានឹងគ្នាដោយសេចក្ដីក្រោធហួសវេលា ក៏មិនធ្វើចិត្តឲ្យប្រទូស្តគ្នានឹងគ្នាឡើយ។ ទេវតាទាំងនោះ កាលដែលគ្មានចិត្តប្រទូស្តគ្នានឹងគ្នាហើយ ក៏មិនលំបាកកាយ មិនលំបាកចិត្ត ពួកទេវតាទាំងនោះ ក៏មិនច្យុតចាកកាយនោះឡើយ ជាសភាវៈទៀងទាត់ ឋិតថេរ យូរអង្វែង មានសភាពមិនប្រែប្រួល តែងឋិតនៅអស់កាលជានិច្ច ដូចជាវត្ថុដែលទៀងទាត់ទាំងឡាយដូច្នោះឯង។ ចំណែកពួកយើង ដែលជាមនោបទោសិកៈ ពួកយើងនោះ សម្លឹងមើលគ្នានឹងគ្នាដោយសេចក្ដីក្រោធហួសវេលា កាលដែលពួកយើង សម្លឹងមើលគ្នានឹងគ្នាដោយសេចក្ដីក្រោធហួសវេលា ក៏ធ្វើចិត្តឲ្យប្រទូស្តគ្នានឹងគ្នា ពួកយើងនោះ កាលដែលមានចិត្តប្រទូស្តគ្នានឹងគ្នាហើយ ក៏លំបាកកាយ លំបាកចិត្ត ពួកយើងក៏ច្យុតចាកកាយនោះ ជាសភាវៈមិនទៀង មិនឋិតថេរ មានអាយុខ្លី មានសភាពត្រូវច្យុត ទើបមកកើតក្នុងលោកនេះ’។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយតែងបញ្ញត្តនូវលទ្ធិរបស់គ្រូ ដែលមានពួកទេវតាឈ្មោះមនោបទោសិកៈជាហេតុ ថាជាធម៌ដឹងមុនគេ (អគ្គញ្ញៈ) ដោយការរៀបចំយ៉ាងនេះឬ?”។ ពួកសត្វទាំងនោះ និយាយយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោគោតម ពួកយើងបានឮមកយ៉ាងនេះ ដូចដែលលោកម្ចាស់គោតមមានប្រសាសន៍ពិតមែន”។ ម្នាលភគ្គវៈ តថាគតដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលដឹងមុនគេ (អគ្គញ្ញៈ) ផង...ល... កាលបើព្រះតថាគតដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ ទើបមិនដល់នូវសេចក្ដីវិនាសឡើយ។

45. ‘‘Santi, bhaggava, eke samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapenti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘saccaṃ kira tumhe āyasmanto adhiccasamuppannaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te ca me evaṃ puṭṭhā ‘āmo’ti paṭijānanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘kathaṃvihitakaṃ pana tumhe āyasmanto adhiccasamuppannaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te [Pg.28] mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaññeva paṭipucchanti. Tesāhaṃ puṭṭho byākaromi –

៤៥. «ម្នាលភគ្គវៈ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកខ្លះ តែងបញ្ញត្តនូវលទ្ធិរបស់គ្រូ ដែលកើតឡើងឯងៗ ថាជាធម៌ដឹងមុនគេ (អគ្គញ្ញៈ)។ តថាគតចូលទៅរកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះហើយ សួរយ៉ាងនេះថា “ម្នាលលោកមានអាយុទាំងឡាយ ឮថាអ្នកទាំងឡាយបញ្ញត្តនូវលទ្ធិរបស់គ្រូ ដែលកើតឡើងឯងៗ ថាជាធម៌ដឹងមុនគេ មែនឬ?”។ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ កាលដែលតថាគតសួរយ៉ាងនេះហើយ ក៏ទទួលសារភាពថា “មែនហើយ”។ តថាគតក៏សួរទៅសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះយ៉ាងនេះទៀតថា “ម្នាលលោកមានអាយុទាំងឡាយ ចុះអ្នកទាំងឡាយបញ្ញត្តនូវលទ្ធិរបស់គ្រូ ដែលកើតឡើងឯងៗ ថាជាធម៌ដឹងមុនគេ ដោយការរៀបចំយ៉ាងដូចម្ដេច?”। សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ កាលដែលតថាគតសួរហើយ មិនអាចឆ្លើយបំភ្លឺបានឡើយ កាលបើមិនអាចឆ្លើយបំភ្លឺបាន ក៏ត្រឡប់មកសួរតថាគតវិញ។ កាលដែលសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះសួរហើយ តថាគតក៏បានដោះស្រាយប្រាប់ថា៖

46. ‘Santāvuso, asaññasattā nāma devā. Saññuppādā ca pana te devā tamhā kāyā cavanti.

៤៦. «“ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានពួកទេវតាឈ្មោះអសញ្ញសត្វ។ កាលដែលសញ្ញាកើតឡើង ពួកទេវតាទាំងនោះ ក៏ច្យុតចាកកាយនោះទៅ។

‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, āvuso, vijjati. Yaṃ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṃ āgacchati. Itthattaṃ āgato samāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte taṃ saññuppādaṃ anussarati, tato paraṃ nānussarati.

«“ម្នាលអាវុសោ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ គឺសត្វណាមួយ ច្យុតចាកកាយនោះហើយ មកកើតក្នុងលោកនេះ។ លុះមកកើតក្នុងលោកនេះហើយ ក៏ចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាបព្វជិត គ្មានផ្ទះសម្បែង។ លុះចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាបព្វជិត គ្មានផ្ទះសម្បែងហើយ ព្រោះអាស្រ័យសេចក្ដីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស អាស្រ័យសេចក្ដីព្យាយាមជាប្រធាន អាស្រ័យការប្រកបខំប្រឹងប្រែង អាស្រ័យសេចក្ដីមិនប្រមាថ អាស្រ័យការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយប្រពៃ ក៏បានសម្រេចចិត្តសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ ដែលកាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ តែងរលឹកឃើញនូវការកើតឡើងនៃសញ្ញានោះបាន តែក្រៅពីនោះទៅ មិនអាចរលឹកឃើញឡើយ។

‘So evamāha – adhiccasamuppanno attā ca loko ca. Taṃ kissa hetu? Ahañhi pubbe nāhosiṃ, somhi etarahi ahutvā santatāya pariṇatoti. Evaṃvihitakaṃ no tumhe āyasmanto adhiccasamuppannaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? ‘Te evamāhaṃsu – evaṃ kho no, āvuso gotama, sutaṃ yathevāyasmā gotamo āhā’ti. ‘‘Aggaññañcāhaṃ, bhaggava, pajānāmi tañca pajānāmi, tato ca uttaritaraṃ pajānāmi, tañca pajānaṃ na parāmasāmi, aparāmasato ca me paccattaññeva nibbuti viditā. Yadabhijānaṃ tathāgato no anayaṃ āpajjati.

«“សត្វនោះ និយាយយ៉ាងនេះថា ‘ខ្លួនផង លោកផង កើតឡើងឯងៗ។ សេចក្ដីនោះ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ពីមុនមក ខ្ញុំមិនធ្លាប់មានឡើយ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំមិនធ្លាប់មានពីមុនមកសោះ ក៏ត្រឡប់ជាមានឡើងវិញ’។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយតែងបញ្ញត្តនូវលទ្ធិរបស់គ្រូ ដែលកើតឡើងឯងៗ ថាជាធម៌ដឹងមុនគេ (អគ្គញ្ញៈ) ដោយការរៀបចំយ៉ាងនេះឬ?”។ ពួកសត្វទាំងនោះ និយាយយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោគោតម ពួកយើងបានឮមកយ៉ាងនេះ ដូចដែលលោកម្ចាស់គោតមមានប្រសាសន៍ពិតមែន”។ ម្នាលភគ្គវៈ តថាគតដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលដឹងមុនគេ (អគ្គញ្ញៈ) ផង ដឹងច្បាស់នូវធម៌នោះផង និងដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលក្រៃលែងជាងនោះទៅទៀតផង តថាគតដឹងច្បាស់នូវធម៌នោះហើយ ក៏មិនស្ទាបអង្អែល កាលដែលតថាគតមិនស្ទាបអង្អែល សេចក្ដីរលត់ទុក្ខ ក៏តថាគតបានដឹងច្បាស់ចំពោះខ្លួនឯងផ្ទាល់។ កាលបើព្រះតថាគតដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ ទើបមិនដល់នូវសេចក្ដីវិនាសឡើយ។

47. ‘‘Evaṃvādiṃ kho maṃ, bhaggava, evamakkhāyiṃ eke samaṇabrāhmaṇā asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhanti – ‘viparīto samaṇo gotamo bhikkhavo ca. Samaṇo gotamo evamāha – yasmiṃ samaye subhaṃ vimokkhaṃ upasampajja viharati, sabbaṃ tasmiṃ samaye asubhantveva pajānātī’ti. Na kho panāhaṃ, bhaggava, evaṃ vadāmi – ‘yasmiṃ samaye subhaṃ vimokkhaṃ upasampajja viharati, sabbaṃ tasmiṃ samaye asubhantveva pajānātī’ti. Evañca khvāhaṃ, bhaggava, vadāmi – ‘yasmiṃ samaye subhaṃ vimokkhaṃ upasampajja viharati, subhantveva tasmiṃ samaye pajānātī’ti.

៤៧. «ម្នាលភគ្គវៈ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ខ្លះ ចោទប្រកាន់តថាគត ដែលមានវាទៈយ៉ាងនេះ មានការសំដែងយ៉ាងនេះ ដោយពាក្យមិនពិត ឥតប្រយោជន៍ ភូតភរ មិនមែនជាការពិតថា "ព្រះសមណគោតម មានសញ្ញាវិបល្លាស ពួកភិក្ខុទាំងឡាយក៏មានសញ្ញាវិបល្លាសដែរ ព្រោះព្រះសមណគោតមពោលយ៉ាងនេះថា ក្នុងសម័យណា ភិក្ខុចូលដល់សុភវិមោក្ខហើយសម្រាកនៅ ក្នុងសម័យនោះ ភិក្ខុតែងដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍ទាំងពួងថា មិនល្អ តែម៉្យាង"។ ម្នាលភគ្គវៈ តថាគតមិនបានពោលយ៉ាងនេះថា "ក្នុងសម័យណា ភិក្ខុចូលដល់សុភវិមោក្ខហើយសម្រាកនៅ ក្នុងសម័យនោះ ភិក្ខុតែងដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍ទាំងពួងថា មិនល្អ តែម៉្យាង" នោះឡើយ។ ម្នាលភគ្គវៈ តែតថាគតពោលយ៉ាងនេះវិញថា "ក្នុងសម័យណា ភិក្ខុចូលដល់សុភវិមោក្ខហើយសម្រាកនៅ ក្នុងសម័យនោះ ភិក្ខុតែងដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍នោះថា ល្អ តែម៉្យាង"។»

‘‘Te [Pg.29] ca, bhante, viparītā, ye bhagavantaṃ viparītato dahanti bhikkhavo ca. Evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati. Pahoti me bhagavā tathā dhammaṃ desetuṃ, yathā ahaṃ subhaṃ vimokkhaṃ upasampajja vihareyya’’nti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកជនណាដែលចោទប្រកាន់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ និងពួកភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយសេចក្តីយល់ខុស ពួកជនទាំងនោះឯង ទើបជាអ្នកយល់ខុស។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គមានសេចក្តីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់អាចសម្តែងធម៌ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ ដោយប្រការដែលធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះអង្គ ចូលដល់សុភវិមោក្ខហើយសម្រាកនៅបាន។»

48. ‘‘Dukkaraṃ kho etaṃ, bhaggava, tayā aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena subhaṃ vimokkhaṃ upasampajja viharituṃ. Iṅgha tvaṃ, bhaggava, yo ca te ayaṃ mayi pasādo, tameva tvaṃ sādhukamanurakkhā’’ti. ‘‘Sace taṃ, bhante, mayā dukkaraṃ aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena subhaṃ vimokkhaṃ upasampajja viharituṃ. Yo ca me ayaṃ, bhante, bhagavati pasādo, tamevāhaṃ sādhukamanurakkhissāmī’’ti. Idamavoca bhagavā. Attamano bhaggavagotto paribbājako bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.

៤៨. «ម្នាលភគ្គវៈ ការដែលអ្នកមានទិដ្ឋិផ្សេង មានសេចក្តីគាប់ចិត្តផ្សេង មានការពេញចិត្តផ្សេង មានសេចក្តីព្យាយាមក្នុងសាសនាដទៃ មានគ្រូដទៃ នឹងចូលដល់សុភវិមោក្ខហើយសម្រាកនៅនោះ ជាការធ្វើបានដោយកម្រណាស់។ ម្នាលភគ្គវៈ នែ៎! សេចក្តីជ្រះថ្លាណាដែលអ្នកមានចំពោះតថាគត ចូរអ្នករក្សានូវសេចក្តីជ្រះថ្លានោះឯងឲ្យបានល្អចុះ។» «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើការដែលខ្ញុំព្រះអង្គមានទិដ្ឋិផ្សេង មានសេចក្តីគាប់ចិត្តផ្សេង មានការពេញចិត្តផ្សេង មានសេចក្តីព្យាយាមក្នុងសាសនាដទៃ មានគ្រូដទៃ នឹងចូលដល់សុភវិមោក្ខហើយសម្រាកនៅនោះ ជាការធ្វើបានដោយកម្រ m mែន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេចក្តីជ្រះថ្លាណាដែលខ្ញុំព្រះអង្គមានចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងរក្សានូវសេចក្តីជ្រះថ្លានោះឯងឲ្យបានល្អ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់ពាក្យនេះហើយ។ ភគ្គវគោត្តបរិព្វាជក មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយចំពោះព្រះភាសិតរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

Pāthikasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ.

បាថិកសូត្រ ទីមួយ ចប់ហើយ។

2. Udumbarikasuttaṃ

២. ឧទុម្បរិកសូត្រ

Nigrodhaparibbājakavatthu

រឿងនិគ្រោធបរិព្វាជក

49. Evaṃ [Pg.30] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tena kho pana samayena nigrodho paribbājako udumbarikāya paribbājakārāme paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ tiṃsamattehi paribbājakasatehi. Atha kho sandhāno gahapati divā divassa rājagahā nikkhami bhagavantaṃ dassanāya. Atha kho sandhānassa gahapatissa etadahosi – ‘‘akālo kho bhagavantaṃ dassanāya. Paṭisallīno bhagavā. Manobhāvanīyānampi bhikkhūnaṃ asamayo dassanāya. Paṭisallīnā manobhāvanīyā bhikkhū. Yaṃnūnāhaṃ yena udumbarikāya paribbājakārāmo, yena nigrodho paribbājako tenupasaṅkameyya’’nti. Atha kho sandhāno gahapati yena udumbarikāya paribbājakārāmo, tenupasaṅkami.

៤៩. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅភ្នំគិជ្ឈកូដ ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង និគ្រោធបរិព្វាជក អាស្រ័យនៅក្នុងបរិព្វាជការាមរបស់នាងឧទុម្បរិកា ជាមួយនឹងបរិព្វាជកបរិស័ទជាច្រើន ប្រមាណបីពាន់នាក់។ គ្រានោះឯង សន្ធានគហបតី ចេញពីក្រុងរាជគ្រឹះក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់ ដើម្បីទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ លំដាប់នោះ សន្ធានគហបតីមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «វេលានេះ មិនទាន់ជាកាលគួរដើម្បីគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់កំពុងសម្ងំ។ សូម្បីភិក្ខុទាំងឡាយដែលគួរជាទីចម្រើនចិត្ត ក៏មិនទាន់ជាកាលគួរដើម្បីជួបឡើយ ព្រោះភិក្ខុទាំងឡាយដែលគួរជាទីចម្រើនចិត្ត កំពុងសម្ងំនៅ។ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញ ចូលទៅរកបរិព្វាជការាមរបស់នាងឧទុម្បរិកា ទៅរកនិគ្រោធបរិព្វាជក ក្នុងទីនោះវិញ»។ គ្រានោះ សន្ធានគហបតី ក៏ចូលទៅកាន់បរិព្វាជការាមរបស់នាងឧទុម្បរិកា។

50. Tena kho pana samayena nigrodho paribbājako mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ nisinno hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathentiyā. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ yānakathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ itibhavābhavakathaṃ iti vā.

៥០. ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង និគ្រោធបរិព្វាជក អង្គុយជាមួយនឹងបរិព្វាជកបរិស័ទជាច្រើន ដែលកំពុងនិយាយអឺងកង មានសំឡេងខ្លាំង សំឡេងឮខ្លាំង នូវតិរច្ឆានកថាមានប្រការផ្សេងៗ គឺ៖ និយាយអំពីស្តេច និយាយអំពីចោរ និយាយអំពីមហាមាត្យ និយាយអំពីសេនា និយាយអំពីភ័យ និយាយអំពីចម្បាំង និយាយអំពីបាយ និយាយអំពីទឹក និយាយអំពីសម្លៀកបំពាក់ និយាយអំពីទីដេក និយាយអំពីកម្រងផ្កា និយាយអំពីគ្រឿងក្រអូប និយាយអំពីញាតិ និយាយអំពីយាន និយាយអំពីស្រុក និយាយអំពីនិគម និយាយអំពីនគរ និយាយអំពីជនបទ និយាយអំពីស្ត្រី និយាយអំពីជនក្លាហាន និយាយអំពីច្រកផ្លូវ និយាយអំពីកំពង់ទឹក និយាយអំពីបុព្វបុរសដែលស្លាប់ទៅហើយ និយាយអំពីពាក្យឥតប្រយោជន៍ផ្សេងៗ និយាយអំពីរឿងលោក និយាយអំពីរឿងសមុទ្រ និយាយអំពីសេចក្តីចម្រើននិងសេចក្តីវិនាស យ៉ាងនេះជាដើម។

51. Addasā kho nigrodho paribbājako sandhānaṃ gahapatiṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvā sakaṃ parisaṃ saṇṭhāpesi – ‘‘appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha. Ayaṃ samaṇassa gotamassa sāvako āgacchati sandhāno gahapati. Yāvatā kho pana samaṇassa gotamassa sāvakā gihī odātavasanā rājagahe paṭivasanti, ayaṃ tesaṃ aññataro sandhāno gahapati. Appasaddakāmā kho panete āyasmanto appasaddavinītā[Pg.31], appasaddassa vaṇṇavādino. Appeva nāma appasaddaṃ parisaṃ viditvā upasaṅkamitabbaṃ maññeyyā’’ti. Evaṃ vutte te paribbājakā tuṇhī ahesuṃ.

៥១. និគ្រោធបរិព្វាជក បានឃើញសន្ធានគហបតី ដើរមកពីចម្ងាយ លុះឃើញហើយ ក៏តឿនបរិស័ទរបស់ខ្លួនថា៖ «លោកទាំងឡាយ ចូរស្ងៀមស្ងាត់ កុំធ្វើសំឡេងឡើយ។ នេះសន្ធានគហបតី ជាសាវករបស់ព្រះសមណគោតម កំពុងដើរមក។ បណ្តាគ្រហស្ថជាសាវករបស់ព្រះសមណគោតម ដែលស្លៀកពាក់ស អាស្រ័យនៅក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ មានប្រមាណប៉ុន្មាន សន្ធានគហបតីនេះ ជាសាវកម្នាក់ក្នុងចំណោមសាវកទាំងនោះ។ ក៏លោកដ៏មានអាយុទាំងនោះ តែងពេញចិត្តនឹងសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ ត្រូវបានណែនាំមកក្នុងសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ តែងសរសើរនូវសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់។ បើគាត់ដឹងថា បរិស័ទនេះមានសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ គាត់ប្រហែលជាគិតថាគួរចូលមកជិតជាមិនខាន»។ កាលបើនិគ្រោធបរិព្វាជកពោលយ៉ាងនេះហើយ ពួកបរិព្វាជកទាំងនោះ ក៏ស្ងៀមស្ងាត់ទៅ។

52. Atha kho sandhāno gahapati yena nigrodho paribbājako tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā nigrodhena paribbājakena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho sandhāno gahapati nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca – ‘‘aññathā kho ime bhonto aññatitthiyā paribbājakā saṅgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ…pe… itibhavābhavakathaṃ iti vā. Aññathā kho pana so bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānī’’ti.

៥២. គ្រានោះ សន្ធានគហបតី ចូលទៅរកនិគ្រោធបរិព្វាជក លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលពាក្យរាក់ទាក់ សំណេះសំណាលជាមួយនឹងនិគ្រោធបរិព្វាជក។ លុះបញ្ចប់ពាក្យដែលគួររីករាយ និងគួររលឹកនឹកគ្នាហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះសន្ធានគហបតី អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ពោលពាក្យនេះនឹងនិគ្រោធបរិព្វាជកថា៖ «លោកម្ចាស់ទាំងឡាយជាអន្យតិរ្ថិយបរិព្វាជកទាំងនេះ ជួបជុំគ្នា ប្រជុំគ្នាហើយ តែងនិយាយអឺងកង មានសំឡេងខ្លាំង សំឡេងឮខ្លាំង ប្រកបដោយតិរច្ឆានកថាមានប្រការផ្សេងៗ គឺ និយាយអំពីស្តេច... និយាយអំពីសេចក្តីចម្រើននិងសេចក្តីវិនាស យ៉ាងនេះជាដើម ដោយឡែកពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់តែងសេពនូវសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃតូចព្រៃធំ មិនសូវមានសំឡេង មិនសូវមានសូរអឺងកង មានខ្យល់បក់ចេញចូលស្ងាត់ពីមនុស្សម្នា គួរជាទីធ្វើការកំបាំងរបស់មនុស្ស គួរដល់ការសម្ងំនៅ»

53. Evaṃ vutte nigrodho paribbājako sandhānaṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘yagghe gahapati, jāneyyāsi, kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapati, kena sākacchaṃ samāpajjati, kena paññāveyyattiyaṃ samāpajjati? Suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā aparisāvacaro samaṇo gotamo nālaṃ sallāpāya. So antamantāneva sevati. Seyyathāpi nāma gokāṇā pariyantacārinī antamantāneva sevati. Evameva suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā; aparisāvacaro samaṇo gotamo; nālaṃ sallāpāya. So antamantāneva sevati. Iṅgha, gahapati, samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, ekapañheneva naṃ saṃsādeyyāma, tucchakumbhīva naṃ maññe orodheyyāmā’’ti.

៥៣. កាលបើសន្ធានគហបតីពោលយ៉ាងនេះហើយ និគ្រោធបរិព្វាជក ក៏ពោលពាក្យនេះទៅកាន់សន្ធានគហបតីថា៖ «នែគហបតី ចូរអ្នកដឹងចុះ ព្រះសមណគោតម និយាយជាមួយនឹងអ្នកណា ពិភាក្សាជាមួយនឹងអ្នកណា ដល់នូវភាពឈ្លាសវៃក្នុងប្រាជ្ញាជាមួយនឹងអ្នកណា? ប្រាជ្ញារបស់ព្រះសមណគោតម វិនាសទៅហើយព្រោះការនៅក្នុងផ្ទះស្ងាត់ ព្រះសមណគោតមមិនហ៊ានចូលទៅកាន់បរិស័ទ មិនសមគួរដល់ការសន្ទនាឡើយ។ ព្រះអង្គតែងសេពតែសេនាសនៈនៅចុងកាត់មាត់ញកប៉ុណ្ណោះ។ ដូចជាមេគោភ្នែកខ្វាក់ តែងដើររកស៊ីនៅតាមជាយព្រៃ សេពតែទីចុងកាត់មាត់ញក យ៉ាងណាមិញ ប្រាជ្ញារបស់ព្រះសមណគោតម ក៏វិនាសទៅហើយព្រោះការនៅក្នុងផ្ទះស្ងាត់ ព្រះសមណគោតមមិនហ៊ានចូលទៅកាន់បរិស័ទ មិនសមគួរដល់ការសន្ទនាឡើយ ព្រះអង្គតែងសេពតែសេនាសនៈនៅចុងកាត់មាត់ញកប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងនោះឯង។ នែគហបតី ប្រសិនបើព្រះសមណគោតម យាងមកកាន់បរិស័ទនេះ យើងនឹងធ្វើឲ្យព្រះអង្គទាល់គំនិតដោយបញ្ហាតែមួយ នឹងគ្របសង្កត់ព្រះអង្គ ដូចជាគេគ្របក្អមទទេជាមិនខាន»។

54. Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya sandhānassa gahapatissa nigrodhena paribbājakena saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ. Atha kho bhagavā gijjhakūṭā pabbatā orohitvā yena sumāgadhāya tīre moranivāpo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā [Pg.32] sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkami. Addasā kho nigrodho paribbājako bhagavantaṃ sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamantaṃ. Disvāna sakaṃ parisaṃ saṇṭhāpesi – ‘‘appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha, ayaṃ samaṇo gotamo sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamati. Appasaddakāmo kho pana so āyasmā, appasaddassa vaṇṇavādī. Appeva nāma appasaddaṃ parisaṃ viditvā upasaṅkamitabbaṃ maññeyya. Sace samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, imaṃ taṃ pañhaṃ puccheyyāma – ‘ko nāma so, bhante, bhagavato dhammo, yena bhagavā sāvake vineti, yena bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’nti? Evaṃ vutte te paribbājakā tuṇhī ahesuṃ.

៥៤. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានឮសេចក្តីសន្ទនានេះ រវាងសន្ធានគហបតី ជាមួយនឹងនិគ្រោធបរិព្វាជក ដោយទិព្វសោតធាតុដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសសោតធាតុរបស់មនុស្សធម្មតា។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងចុះពីភ្នំគិជ្ឈកូដ ហើយយាងទៅកាន់កន្លែងឲ្យចំណីក្ងោក ក្បែរឆ្នេរស្រះសុមាគធា លុះយាងទៅដល់ហើយ ក៏ទ្រង់ចង្ក្រមក្នុងទីវាល ក្បែរឆ្នេរស្រះសុមាគធា ត្រង់កន្លែងឲ្យចំណីក្ងោកនោះ។ និគ្រោធបរិព្វាជក បានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់កំពុងចង្ក្រមក្នុងទីវាល ក្បែរឆ្នេរស្រះសុមាគធា ត្រង់កន្លែងឲ្យចំណីក្ងោកនោះ លុះឃើញហើយ ក៏តឿនបរិស័ទរបស់ខ្លួនថា៖ «លោកទាំងឡាយ ចូរស្ងៀមស្ងាត់ កុំធ្វើសំឡេងឡើយ ព្រោះព្រះសមណគោតមនេះ កំពុងចង្ក្រមក្នុងទីវាល ក្បែរឆ្នេរស្រះសុមាគធា ត្រង់កន្លែងឲ្យចំណីក្ងោក។ ព្រះសមណគោតមដ៏មានអាយុនោះ តែងពេញចិត្តនឹងសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ តែងសរសើរនូវសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់។ បើទ្រង់ដឹងថា បរិស័ទនេះមានសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ ទ្រង់ប្រហែលជាគិតថាគួរយាងចូលមកជិតជាមិនខាន។ ប្រសិនបើព្រះសមណគោតម យាងមកកាន់បរិស័ទនេះ យើងនឹងសួរនូវបញ្ហានេះនឹងព្រះអង្គថា៖ "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលទ្រង់ប្រើសម្រាប់ប្រដៅសាវកនោះ តើដូចម្តេចខ្លះ ដែលជាធម៌ធ្វើឲ្យសាវកទាំងឡាយ ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រដៅហើយ ដល់នូវសេចក្តីកក់ក្តៅចិត្ត ហើយប្តេជ្ញាខ្លួនថា បានសម្រេចនូវអធ្យាស្រ័យដ៏ជាខាងដើមនៃព្រហ្មចរិយៈ?"»។ កាលបើនិគ្រោធបរិព្វាជកពោលយ៉ាងនេះហើយ ពួកបរិព្វាជកទាំងនោះ ក៏ស្ងៀមស្ងាត់ទៅ។

Tapojigucchāvādo

តបោជិគុច្ឆាវាទ

55. Atha kho bhagavā yena nigrodho paribbājako tenupasaṅkami. Atha kho nigrodho paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etu kho, bhante, bhagavā, svāgataṃ, bhante, bhagavato. Cirassaṃ kho, bhante, bhagavā imaṃ pariyāyamakāsi yadidaṃ idhāgamanāya. Nisīdatu, bhante, bhagavā, idamāsanaṃ paññatta’’nti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Nigrodhopi kho paribbājako aññataraṃ nīcāsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho nigrodhaṃ paribbājakaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘kāya nuttha, nigrodha, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti? Evaṃ vutte, nigrodho paribbājako bhagavantaṃ etadavoca, ‘‘idha mayaṃ, bhante, addasāma bhagavantaṃ sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamantaṃ, disvāna evaṃ avocumhā – ‘sace samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, imaṃ taṃ pañhaṃ puccheyyāma – ko nāma so, bhante, bhagavato dhammo, yena bhagavā sāvake vineti, yena bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’nti? Ayaṃ kho no, bhante, antarākathā vippakatā; atha bhagavā anuppatto’’ti.

៥៥. គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ យាងចូលទៅរកនិគ្រោធបរិព្វាជក។ លំដាប់នោះ និគ្រោធបរិព្វាជក បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងមកចុះ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងមកល្អហើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន យូរណាស់ហើយ ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានធ្វើនូវការយាងមកក្នុងទីនេះ។ សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់ចុះ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អាសនៈនេះខ្ញុំព្រះអង្គបានរៀបចំទុកថ្វាយហើយ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុកថ្វាយ។ ចំណែកនិគ្រោធបរិព្វាជក ក៏កាន់យកនូវអាសនៈដ៏ទាបមួយ ហើយអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះនិគ្រោធបរិព្វាជក អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏ត្រាស់សួរយ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលនិគ្រោធ ក្នុងពេលនេះ អ្នកទាំងឡាយអង្គុយប្រជុំគ្នាដោយរឿងអ្វី ហើយរឿងអ្វីដែលអ្នកទាំងឡាយនិយាយគ្នានៅកណ្តាលផ្លូវ មិនទាន់ចប់?» កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ និគ្រោធបរិព្វាជក ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគវិញថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ ពួកខ្ញុំព្រះអង្គបានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់កំពុងចង្ក្រមក្នុងទីវាល ក្បែរឆ្នេរស្រះសុមាគធា ត្រង់កន្លែងឲ្យចំណីក្ងោក លុះឃើញហើយ ក៏បាននិយាយគ្នាយ៉ាងនេះថា៖ "ប្រសិនបើព្រះសមណគោតម យាងមកកាន់បរិស័ទនេះ យើងនឹងសួរនូវបញ្ហានេះនឹងព្រះអង្គថា៖ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលទ្រង់ប្រើសម្រាប់ប្រដៅសាវកនោះ តើដូចម្តេចខ្លះ ដែលជាធម៌ធ្វើឲ្យសាវកទាំងឡាយ ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រដៅហើយ ដល់នូវសេចក្តីកក់ក្តៅចិត្ត ហើយប្តេជ្ញាខ្លួនថា បានសម្រេចនូវអធ្យាស្រ័យដ៏ជាខាងដើមនៃព្រហ្មចរិយៈ?" បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជារឿងដែលពួកខ្ញុំព្រះអង្គនិយាយគ្នានៅកណ្តាលផ្លូវមិនទាន់ចប់ឡើយ ស្រាប់តែព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងមកដល់»។

56. ‘‘Dujjānaṃ kho etaṃ, nigrodha, tayā aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena, yenāhaṃ sāvake vinemi[Pg.33], yena mayā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariyaṃ. Iṅgha tvaṃ maṃ, nigrodha, sake ācariyake adhijegucche pañhaṃ puccha – ‘kathaṃ santā nu kho, bhante, tapojigucchā paripuṇṇā hoti, kathaṃ aparipuṇṇā’ti? Evaṃ vutte te paribbājakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṃ – ‘‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, samaṇassa gotamassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma sakavādaṃ ṭhapessati, paravādena pavāressatī’’ti.

៥៦. «ម្នាលនិគ្រោធ ធម៌ដែលតថាគតប្រើសម្រាប់ប្រដៅសាវក ដែលជាធម៌ធ្វើឲ្យសាវកទាំងឡាយ ដែលតថាគតប្រដៅហើយ ដល់នូវសេចក្តីកក់ក្តៅចិត្ត ហើយប្តេជ្ញាខ្លួនថា បានសម្រេចនូវអធ្យាស្រ័យដ៏ជាខាងដើមនៃព្រហ្មចរិយៈនោះ ជាធម៌ដែលអ្នកមានទិដ្ឋិផ្សេង មានសេចក្តីគាប់ចិត្តផ្សេង មានការពេញចិត្តផ្សេង មានសេចក្តីព្យាយាមក្នុងសាសនាដទៃ មានគ្រូដទៃ យល់បានដោយកម្រណាស់។ ម្នាលនិគ្រោធ នែ៎! ចូរអ្នកសួរតថាគត នូវបញ្ហាអំពីអធិជេគុច្ឆវាទ ដែលជាលទ្ធិរបស់គ្រូខ្លួនវិញចុះថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តបោជិគុច្ឆា យ៉ាងណា ទើបឈ្មោះថាពេញបរិបូណ៌ យ៉ាងណា ទើបឈ្មោះថាមិនពេញបរិបូណ៌?"»។ កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ពួកបរិព្វាជកទាំងនោះ ក៏ផ្អើលឆោឡោ មានសំឡេងខ្លាំង សំឡេងឮខ្លាំងថា៖ «ឱហ្ន៎! គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់ ឱហ្ន៎! មិនធ្លាប់មានឡើយ ព្រះសមណគោតមមានឫទ្ធិច្រើន មានអានុភាពច្រើនណាស់ ព្រោះទ្រង់ទុកវាទៈរបស់ព្រះអង្គ ហើយយាងមកសួរដេញដោលដោយវាទៈរបស់អ្នកដទៃវិញ!»

57. Atha kho nigrodho paribbājako te paribbājake appasadde katvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mayaṃ kho, bhante, tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā viharāma. Kathaṃ santā nu kho, bhante, tapojigucchā paripuṇṇā hoti, kathaṃ aparipuṇṇā’’ti?

៥៧. គ្រានោះឯង និគ្រោធបរិព្វាជក ធ្វើបរិព្វាជកទាំងនោះឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ រួចក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំជាអ្នកពោលនូវតបោជិគុច្ឆា (ការខ្ពើមរអើមបាបដោយតបៈ) មានតបោជិគុច្ឆាជាសារៈ អាស្រ័យនៅនឹងតបោជិគុច្ឆា។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះតបោជិគុច្ឆាដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ តើពេញបរិបូណ៌ដោយរបៀបណា តើមិនពេញបរិបូណ៌ដោយរបៀបណា?»

‘‘Idha, nigrodha, tapassī acelako hoti muttācāro, hatthāpalekhano, na ehibhaddantiko, na tiṭṭhabhaddantiko, nābhihaṭaṃ, na uddissakataṃ, na nimantanaṃ sādiyati, so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti, na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṃ, na daṇḍamantaraṃ, na musalamantaraṃ, na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ, na gabbhiniyā, na pāyamānāya, na purisantaragatāya, na saṅkittīsu, na yattha sā upaṭṭhito hoti, na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī, na macchaṃ, na maṃsaṃ, na suraṃ, na merayaṃ, na thusodakaṃ pivati, so ekāgāriko vā hoti ekālopiko, dvāgāriko vā hoti dvālopiko, sattāgāriko vā hoti sattālopiko, ekissāpi dattiyā yāpeti, dvīhipi dattīhi yāpeti, sattahipi dattīhi yāpeti; ekāhikampi āhāraṃ āhāreti, dvīhikampi āhāraṃ āhāreti, sattāhikampi āhāraṃ āhāreti, iti evarūpaṃ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati. So sākabhakkho vā hoti, sāmākabhakkho vā hoti, nīvārabhakkho vā hoti, daddulabhakkho vā hoti, haṭabhakkho vā hoti, kaṇabhakkho vā hoti, ācāmabhakkho vā hoti, piññākabhakkho vā hoti, tiṇabhakkho vā hoti, gomayabhakkho vā hoti; vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī. So sāṇānipi dhāreti[Pg.34], masāṇānipi dhāreti, chavadussānipi dhāreti, paṃsukūlānipi dhāreti, tirīṭānipi dhāreti, ajinampi dhāreti, ajinakkhipampi dhāreti, kusacīrampi dhāreti, vākacīrampi dhāreti, phalakacīrampi dhāreti, kesakambalampi dhāreti, vāḷakambalampi dhāreti, ulūkapakkhampi dhāreti, kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto, ubbhaṭṭhakopi hoti āsanapaṭikkhitto, ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto, kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṃ kappeti, phalakaseyyampi kappeti, thaṇḍilaseyyampi kappeti, ekapassayikopi hoti rajojalladharo, abbhokāsikopi hoti yathāsanthatiko, vekaṭikopi hoti vikaṭabhojanānuyogamanuyutto, apānakopi hoti apānakattamanuyutto, sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā paripuṇṇā vā hoti aparipuṇṇā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā paripuṇṇā hoti, no aparipuṇṇā’’ti. ‘‘Evaṃ paripuṇṇāyapi kho ahaṃ, nigrodha, tapojigucchāya anekavihite upakkilese vadāmī’’ti.

«ម្នាលនិគ្រោធ ក្នុងលោកនេះ តបស្សី (អ្នកបំពេញតបៈ) តែងធ្វើជាអចេលកៈ (អ្នកអាក្រាត) គ្មានមារយាទ (បន្ទោបង់ឈរ) លិទ្ធដៃ មិនទទួលភិក្ខាដែលគេហៅថា "សូមអញ្ជើញមក លោកម្ចាស់" មិនទទួលភិក្ខាដែលគេហៅថា "សូមឈប់សិន លោកម្ចាស់" មិនត្រេកអរនឹងចង្ហាន់ដែលគេនាំមកប្រគេនចំពោះមុខ មិនត្រេកអរនឹងចង្ហាន់ដែលគេធ្វើឧទ្ទិសចំពោះ មិនត្រេកអរនឹងចង្ហាន់ដែលគេនិមន្ត មិនទទួលចង្ហាន់ដែលគេដួសចេញពីឆ្នាំង មិនទទួលចង្ហាន់ដែលគេដួសចេញពីកន្ត្រក មិនទទួលចង្ហាន់ដែលគេប្រគេនកាត់មាត់ទ្វារ មិនទទួលចង្ហាន់ដែលគេប្រគេនកាត់ដំបង មិនទទួលចង្ហាន់ដែលគេប្រគេនកាត់អង្រែ មិនទទួលចង្ហាន់របស់មនុស្សពីរនាក់ដែលកំពុងបរិភោគ ហើយម្នាក់ក្រោកឡើងប្រគេន មិនទទួលចង្ហាន់របស់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ មិនទទួលចង្ហាន់របស់ស្ត្រីកំពុងបំបៅកូន មិនទទួលចង្ហាន់របស់ស្ត្រីដែលនៅក្បែរបុរស មិនទទួលចង្ហាន់ដែលគេប្រមូលគ្នាធ្វើ មិនទទួលចង្ហាន់ក្នុងកន្លែងដែលមានឆ្កែចាំយក មិនទទួលចង្ហាន់ក្នុងកន្លែងដែលមានរុយរោមជាហ្វូង មិនបរិភោគត្រី មិនបរិភោគសាច់ មិនផឹកសុរា មិនផឹកមេរ័យ មិនផឹកទឹកថ្នាំត្រាំកន្ទក់។ គេទទួលចង្ហាន់តែមួយផ្ទះ បរិភោគតែមួយម៉ាត់ ឬទទួលចង្ហាន់ពីរផ្ទះ បរិភោគពីរម៉ាត់... ឬទទួលចង្ហាន់ប្រាំពីរផ្ទះ បរិភោគប្រាំពីរម៉ាត់ ញ៉ាំងជីវិតឲ្យរស់នៅដោយភាជន៍តូចមួយខ្លះ ពីរខ្លះ ប្រាំពីរខ្លះ បរិភោគអាហារមួយថ្ងៃម្តងខ្លះ ពីរថ្ងៃម្តងខ្លះ ប្រាំពីរថ្ងៃម្តងខ្លះ តែងប្រកបការបរិភោគអាហារតាមវារៈ គឺកន្លះខែម្តង យ៉ាងនេះជាដើម។ គេជាអ្នកបរិភោគបន្លែខ្លះ បរិភោគស្រូវម៉ាកខ្លះ បរិភោគស្រូវព្រៃខ្លះ បរិភោគកំទេចស្បែកខ្លះ បរិភោគស្លែខ្លះ បរិភោគកន្ទក់ខ្លះ បរិភោគបាយក្តាំងខ្លះ បរិភោគកាកល្ងខ្លះ បរិភោគស្មៅខ្លះ បរិភោគលាមកគោខ្លះ ញ៉ាំងជីវិតឲ្យរស់នៅដោយមើមឈើ និងផលឈើក្នុងព្រៃ បរិភោគតែផលឈើដែលជ្រុះឯង។ គេទ្រទ្រង់សម្លៀកបំពាក់ធ្វើដោយធ្មៃខ្លះ សម្លៀកបំពាក់ធ្វើដោយសរសៃចំបើងលាយគ្នាខ្លះ សម្លៀកបំពាក់ខ្មោចខ្លះ សម្លៀកបំពាក់បង្សុកូលខ្លះ សម្លៀកបំពាក់ធ្វើដោយសម្បកឈើខ្លះ សម្លៀកបំពាក់ធ្វើដោយស្បែកខ្លាខ្លះ សម្លៀកបំពាក់ធ្វើដោយស្បែកខ្លាទាំងក្រចកខ្លះ សម្លៀកបំពាក់ធ្វើដោយស្មៅយាប្លាខ្លះ សម្លៀកបំពាក់ធ្វើដោយសរសៃឈើខ្លះ សម្លៀកបំពាក់ធ្វើដោយបន្ទះក្តារខ្លះ សម្លៀកបំពាក់ធ្វើដោយសក់មនុស្សខ្លះ សម្លៀកបំពាក់ធ្វើដោយរោមសត្វខ្លះ សម្លៀកបំពាក់ធ្វើដោយស្លាបមៀមខ្លះ ជាអ្នកដកសក់ និងពុកចង្ការ តែងប្រកបការដកសក់ និងពុកចង្ការខ្លះ ជាអ្នកឈរមិនព្រមអង្គុយខ្លះ ជាអ្នកច្រហោង តែងប្រកបការព្យាយាមច្រហោងខ្លះ ជាអ្នកដេកលើបន្លែ តែងធ្វើការដេកលើបន្លែខ្លះ ដេកលើបន្ទះក្តារខ្លះ ដេកលើដីទទេខ្លះ ដេកផ្អៀងតែម្ខាងខ្លះ ជាអ្នកទ្រទ្រង់ធូលី និងលម្អងខ្លះ ជាអ្នកនៅទីវាលខ្លះ ជាអ្នកអង្គុយលើកម្រាលដែលគេក្រាលទុកយ៉ាងណាខ្លះ ជាអ្នកបរិភោគលាមក តែងប្រកបការបរិភោគលាមកខ្លះ ជាអ្នកមិនផឹកទឹកត្រជាក់ តែងប្រកបការមិនផឹកទឹកត្រជាក់ខ្លះ តែងប្រកបការចុះកាន់ទឹកបីដងក្នុងមួយល្ងាចខ្លះ។ ម្នាលនិគ្រោធ តើអ្នកសម្គាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច កាលបើហេតុយ៉ាងនេះមាន តើតបោជិគុច្ឆាពេញបរិបូណ៌ ឬមិនពេញបរិបូណ៌?» «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើហេតុយ៉ាងនេះមាន តបោជិគុច្ឆាពិតជាពេញបរិបូណ៌ មិនមែនមិនពេញបរិបូណ៌ឡើយ»។ «ម្នាលនិគ្រោធ ទោះបីតបោជិគុច្ឆាពេញបរិបូណ៌យ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏តថាគតនៅតែពោលថា មានសេចក្តីសៅហ្មង (ឧបក្កិលេស) ច្រើនប្រការដែរ»

Upakkileso

ឧបក្កិលេស

58. ‘‘Yathā kathaṃ pana, bhante, bhagavā evaṃ paripuṇṇāya tapojigucchāya anekavihite upakkilese vadatī’’ti? ‘‘Idha, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

៥៨. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា តបោជិគុច្ឆាដែលពេញបរិបូណ៌យ៉ាងនេះ មានសេចក្តីសៅហ្មងច្រើនប្រការ តើដោយរបៀបណា?» «ម្នាលនិគ្រោធ ក្នុងលោកនេះ តបស្សីសមាទានតបៈ គេតែងមានចិត្តត្រេកអរ មានតម្រិះពេញបរិបូណ៌ដោយតបៈនោះ។ ម្នាលនិគ្រោធ ការដែលតបស្សីសមាទានតបៈ ហើយមានចិត្តត្រេកអរ មានតម្រិះពេញបរិបូណ៌ដោយតបៈនោះ នេះឯងជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីសមាទានតបៈ គេតែងលើកតម្កើងខ្លួនឯង បង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃដោយតបៈនោះ។ ម្នាលនិគ្រោធ ការដែលតបស្សីសមាទានតបៈ ហើយលើកតម្កើងខ្លួនឯង បង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃដោយតបៈនោះ នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā majjati mucchati pamādamāpajjati. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so [Pg.35] tena tapasā majjati mucchati pamādamāpajjati. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីសមាទានតបៈ គេតែងស្រវឹង វង្វេង ដល់នូវសេចក្តីប្រមាទដោយតបៈនោះ។ ម្នាលនិគ្រោធ ការដែលតបស្សីសមាទានតបៈ ហើយស្រវឹង វង្វេង ដល់នូវសេចក្តីប្រមាទដោយតបៈនោះ នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

59. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

៥៩. «ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីសមាទានតបៈ គេតែងធ្វើលាភសក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរឲ្យកើតឡើងដោយតបៈនោះ ហើយមានចិត្តត្រេកអរ មានតម្រិះពេញបរិបូណ៌ដោយលាភសក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរនោះ។ ម្នាលនិគ្រោធ ការដែលតបស្សីសមាទានតបៈ ហើយធ្វើលាភសក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរឲ្យកើតឡើងដោយតបៈនោះ រួចមានចិត្តត្រេកអរ មានតម្រិះពេញបរិបូណ៌ដោយលាភសក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរនោះ នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីសមាទានតបៈ គេតែងធ្វើលាភសក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរឲ្យកើតឡើងដោយតបៈនោះ ហើយលើកតម្កើងខ្លួនឯង បង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃដោយលាភសក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរនោះ។ ម្នាលនិគ្រោធ ការដែលតបស្សីសមាទានតបៈ ហើយធ្វើលាភសក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរឲ្យកើតឡើងដោយតបៈនោះ រួចលើកតម្កើងខ្លួនឯង បង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃដោយលាភសក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរនោះ នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena majjati mucchati pamādamāpajjati. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena majjati mucchati pamādamāpajjati. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីសមាទានតបៈ គេតែងធ្វើលាភសក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរឲ្យកើតឡើងដោយតបៈនោះ ហើយស្រវឹង វង្វេង ដល់នូវសេចក្តីប្រមាទដោយលាភសក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរនោះ។ ម្នាលនិគ្រោធ ការដែលតបស្សីសមាទានតបៈ ហើយធ្វើលាភសក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរឲ្យកើតឡើងដោយតបៈនោះ រួចស្រវឹង វង្វេង ដល់នូវសេចក្តីប្រមាទដោយលាភសក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរនោះ នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

60. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī bhojanesu vodāsaṃ āpajjati – ‘idaṃ me khamati, idaṃ me nakkhamatī’ti. So yañca khvassa nakkhamati, taṃ sāpekkho pajahati. Yaṃ panassa khamati, taṃ gadhito mucchito ajjhāpanno anādīnavadassāvī anissaraṇapañño paribhuñjati…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

៦០. «ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីតែងដល់នូវការបែងចែកក្នុងអាហារទាំងឡាយថា "អាហារនេះ ខ្ញុំពេញចិត្ត អាហារនេះ ខ្ញុំមិនពេញចិត្ត"។ អាហារណាដែលគេមិនពេញចិត្ត គេក៏លះបង់អាហារនោះទាំងនៅមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ។ ចំណែកអាហារណាដែលគេពេញចិត្ត គេក៏បរិភោគអាហារនោះដោយសេចក្តីត្រេកត្រអាល វង្វេង ងប់ងល់ មិនឃើញទោស គ្មានបញ្ញារលាស់ខ្លួនចេញ... នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati lābhasakkārasilokanikantihetu – ‘sakkarissanti maṃ rājāno rājamahāmattā khattiyā brāhmaṇā [Pg.36] gahapatikā titthiyā’ti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីសមាទានតបៈ ព្រោះហេតុតែចង់បានលាភសក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរ ដោយគិតថា "ស្តេចទាំងឡាយក្តី មហាមាត្យរបស់ស្តេចក្តី ក្សត្រទាំងឡាយក្តី ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយក្តី គហបតីទាំងឡាយក្តី ពួកតិត្ថិយទាំងឡាយក្តី នឹងធ្វើសក្ការៈដល់អាត្មាអញ"... នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

61. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā apasādetā hoti – ‘kiṃ panāyaṃ sambahulājīvo sabbaṃ saṃbhakkheti. Seyyathidaṃ – mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījameva pañcamaṃ, asanivicakkaṃ dantakūṭaṃ, samaṇappavādenā’ti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

៦១. «ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីតែងបង្អាប់បង្អោនសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាម្នាក់ថា "ចុះសមណៈនេះ ចិញ្ចឹមជីវិតដោយអាហារច្រើនយ៉ាង បរិភោគរបស់គ្រប់យ៉ាង គឺ មើមជាពូជ ដើមជាពូជ ថ្នាំងជាពូជ ចុងជាពូជ គ្រាប់ជាពូជជាគម្រប់ប្រាំ ញ៉ាំងធ្មេញដែលប្រៀបដូចជាកង់រន្ទះឲ្យទំពាស៊ីរបស់ទាំងនោះ តែគេនៅតែហៅថាជាសមណៈដែរ"... នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī passati aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā kulesu sakkariyamānaṃ garukariyamānaṃ māniyamānaṃ pūjiyamānaṃ. Disvā tassa evaṃ hoti – ‘imañhi nāma sambahulājīvaṃ kulesu sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti. Maṃ pana tapassiṃ lūkhājīviṃ kulesu na sakkaronti na garuṃ karonti na mānenti na pūjentī’ti, iti so issāmacchariyaṃ kulesu uppādetā hoti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីឃើញសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាម្នាក់ ដែលត្រកូលទាំងឡាយធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា។ លុះឃើញហើយ គេក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ត្រកូលទាំងឡាយ តែងធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជាចំពោះសមណៈនេះ ដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយអាហារច្រើនយ៉ាង។ ចំណែកឯអាត្មាអញ ជាអ្នកបំពេញតបៈ មានការចិញ្ចឹមជីវិតដ៏សៅហ្មង ត្រកូលទាំងឡាយបែរជាមិនធ្វើសក្ការៈ មិនគោរព មិនរាប់អាន មិនបូជាទៅវិញ" គេក៏បង្កើតសេចក្តីច្រណែន និងសេចក្តីកំណាញ់ក្នុងត្រកូលទាំងឡាយយ៉ាងនេះ... នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

62. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī āpāthakanisādī hoti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

៦២. «ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីតែងអង្គុយក្នុងទីដែលមនុស្សមើលឃើញច្បាស់ (ដើម្បីបង្អួតគេ)... នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī attānaṃ adassayamāno kulesu carati – ‘idampi me tapasmiṃ idampi me tapasmi’nti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីតែងដើរទៅកាន់ត្រកូលទាំងឡាយ បង្ហាញខ្លួនឯងថា "ការនេះក៏ជាតបៈរបស់អាត្មាអញ ការនេះក៏ជាតបៈរបស់អាត្មាអញ"... នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī kiñcideva paṭicchannaṃ sevati. So ‘khamati te ida’nti puṭṭho samāno akkhamamānaṃ āha – ‘khamatī’ti. Khamamānaṃ āha – ‘nakkhamatī’ti. Iti so sampajānamusā bhāsitā hoti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីតែងសេពនូវអំពើលាក់កំបាំងណាមួយ។ កាលបើគេសួរថា "អំពើនេះ អ្នកពេញចិត្តដែរឬទេ?" គេមិនពេញចិត្តសោះ តែនិយាយថា "ខ្ញុំពេញចិត្ត" ឬកាលបើពេញចិត្ត បែរជានិយាយថា "ខ្ញុំមិនពេញចិត្ត"។ គេជាអ្នកនិយាយកុហកទាំងដឹងខ្លួនយ៉ាងនេះ... នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā dhammaṃ desentassa santaṃyeva pariyāyaṃ anuññeyyaṃ nānujānāti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត កាលបើព្រះតថាគត ឬសាវករបស់ព្រះតថាគត កំពុងសម្តែងធម៌ តបស្សីមិនព្រមទទួលស្គាល់នូវហេតុផលដ៏ពិតប្រាកដ ដែលគួរតែទទួលស្គាល់នោះឡើយ... នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

63. ‘‘Puna [Pg.37] caparaṃ, nigrodha, tapassī kodhano hoti upanāhī. Yampi, nigrodha, tapassī kodhano hoti upanāhī. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

៦៣. «ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីតែងជាអ្នកខឹងក្រោធ ចងគំនុំ។ ការដែលតបស្សីជាអ្នកខឹងក្រោធ ចងគំនុំនោះ នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī makkhī hoti paḷāsī …pe… issukī hoti maccharī… saṭho hoti māyāvī… thaddho hoti atimānī… pāpiccho hoti pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gato… micchādiṭṭhiko hoti antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato… sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī. Yampi, nigrodha, tapassī sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តបស្សីតែងជាអ្នកលុបលាងគុណគេ វាយឫកស្មើ... ជាអ្នកច្រណែន កំណាញ់... ជាអ្នកអួតអាង មានមាយា... ជាអ្នករឹងត្អឹង ប្រកាន់ខ្លួនខ្លាំង... មានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក ព្រមទាំងលុះក្នុងអំណាចនៃសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក... ជាអ្នកមានមិច្ឆាទិដ្ឋិ ប្រកបដោយអន្តគ្គាហិកាទិដ្ឋិ (ការយល់ឃើញប្រកាន់យកចំណែកខាងចុង)... ជាអ្នកស្ទាបអង្អែល (ប្រកាន់ខ្ជាប់) នូវទិដ្ឋិរបស់ខ្លួន មានការកាន់យកយ៉ាងមាំ លះបង់បានដោយកម្រ។ ម្នាលនិគ្រោធ ការដែលតបស្សីស្ទាបអង្អែលនូវទិដ្ឋិរបស់ខ្លួន មានការកាន់យកយ៉ាងមាំ លះបង់បានដោយកម្រនោះ នេះឯងក៏ជាឧបក្កិលេសរបស់តបស្សី»

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadime tapojigucchā upakkilesā vā anupakkilesā vā’’ti? ‘‘Addhā kho ime, bhante, tapojigucchā upakkilesā, no anupakkilesā. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhante, vijjati yaṃ idhekacco tapassī sabbeheva imehi upakkilesehi samannāgato assa; ko pana vādo aññataraññatarenā’’ti.

«ម្នាលនិគ្រោធ អ្នកយល់សេចក្តីនោះដូចម្តេច កាលបើមានសេចក្តីនេះ តើការខ្ពើមរអើមដោយតបៈទាំងនេះ ជាធម៌សៅហ្មង ឬមិនសៅហ្មង?» «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ការខ្ពើមរអើមដោយតបៈទាំងនេះ ជាធម៌សៅហ្មងពិតមែន មិនមែនជាធម៌មិនសៅហ្មងឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ហេតុនេះតែងមានបាន ត្រង់ដែលបុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកប្រកបដោយធម៌សៅហ្មងទាំងនេះទាំងអស់ មិនបាច់និយាយទៅថ្វីដល់ធម៌សៅហ្មងណាមួយនោះឡើយ»។

Parisuddhapapaṭikappattakathā

«កថាស្ដីពីការដល់នូវសំបកក្រៀមដ៏បរិសុទ្ធ»

64. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo. Evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

៦៤. «ម្នាលនិគ្រោធ បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈក្នុងលោកនេះ តែងសមាទាននូវតបៈ តែបុគ្គលនោះមិនមានចិត្តត្រេកអរ មិនមានតម្រិះពេញលេញដោយតបៈនោះឡើយ។ ម្នាលនិគ្រោធ ត្រង់ដែលបុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ សមាទាននូវតបៈ ហើយមិនមានចិត្តត្រេកអរ មិនមានតម្រិះពេញលេញដោយតបៈនោះ យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na attānukkaṃseti na paraṃ vambheti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ តែងសមាទាននូវតបៈ បុគ្គលនោះមិនលើកតម្កើងខ្លួនឯង មិនបង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃដោយតបៈនោះឡើយ...បេ... យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na majjati na mucchati na pamādamāpajjati…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ តែងសមាទាននូវតបៈ បុគ្គលនោះមិនស្រវឹង មិនវង្វេង មិនដល់នូវសេចក្តីប្រមាទដោយតបៈនោះឡើយ...បេ... យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

65. ‘‘Puna [Pg.38] caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

៦៥. «ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ តែងសមាទាននូវតបៈ បុគ្គលនោះញ៉ាំងលាភ សក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរឲ្យកើតឡើងដោយតបៈនោះ តែបុគ្គលនោះមិនមានចិត្តត្រេកអរ មិនមានតម្រិះពេញលេញដោយលាភ សក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរនោះឡើយ...បេ... យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na attānukkaṃseti na paraṃ vambheti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ តែងសមាទាននូវតបៈ បុគ្គលនោះញ៉ាំងលាភ សក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរឲ្យកើតឡើងដោយតបៈនោះ បុគ្គលនោះមិនលើកតម្កើងខ្លួនឯង មិនបង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃដោយលាភ សក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរនោះឡើយ...បេ... យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na majjati na mucchati na pamādamāpajjati…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ តែងសមាទាននូវតបៈ បុគ្គលនោះញ៉ាំងលាភ សក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរឲ្យកើតឡើងដោយតបៈនោះ បុគ្គលនោះមិនស្រវឹង មិនវង្វេង មិនដល់នូវសេចក្តីប្រមាទដោយលាភ សក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរនោះឡើយ...បេ... យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»。

66. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī bhojanesu na vodāsaṃ āpajjati – ‘idaṃ me khamati, idaṃ me nakkhamatī’ti. So yañca khvassa nakkhamati, taṃ anapekkho pajahati. Yaṃ panassa khamati, taṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

៦៦. «ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ មិនដល់នូវការបែងចែកក្នុងភោជនទាំងឡាយថា "របស់នេះខ្ញុំពេញចិត្ត របស់នេះខ្ញុំមិនពេញចិត្ត" ឡើយ។ ភោជនណាដែលខ្លួនមិនពេញចិត្ត បុគ្គលនោះក៏លះបង់ភោជននោះដោយមិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យឡើយ។ ចំណែកភោជនណាដែលខ្លួនពេញចិត្ត បុគ្គលនោះក៏បរិភោគភោជននោះ ដោយមិនលោភលន់ មិនវង្វេង មិនជ្រុលជ្រប់ ជាអ្នកឃើញនូវទោស និងមានប្រាជ្ញាជាគ្រឿងរំដោះខ្លួន...បេ... យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na tapaṃ samādiyati lābhasakkārasilokanikantihetu – ‘sakkarissanti maṃ rājāno rājamahāmattā khattiyā brāhmaṇā gahapatikā titthiyā’ti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ មិនសមាទាននូវតបៈ ព្រោះហេតុតែចង់បានលាភ សក្ការៈ និងសេចក្តីសរសើរ ដោយគិតថា "ស្តេចទាំងឡាយក្តី មហាមាត្យរបស់ស្តេចទាំងឡាយក្តី ក្សត្រទាំងឡាយក្តី ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយក្តី គហបតីទាំងឡាយក្តី ពួកអយ្យកោទាំងឡាយក្តី នឹងធ្វើសក្ការៈដល់អាត្មាអញ" ឡើយ...បេ... យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

67. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā nāpasādetā hoti – ‘kiṃ panāyaṃ sambahulājīvo sabbaṃ saṃbhakkheti. Seyyathidaṃ – mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījameva pañcamaṃ, asanivicakkaṃ dantakūṭaṃ, samaṇappavādenā’ti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

៦៧. «ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ មិនបង្អាប់បង្អោនសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយឡើយថា "ចុះហេតុអ្វីបានជាបុគ្គលនេះមានជីវភាពធូរធារ បរិភោគនូវវត្ថុគ្រប់យ៉ាង គឺ មូលពីជៈ ខន្ធពីជៈ ផលុពីជៈ អគ្គពីជៈ និងពីជពីជៈជាគម្រប់ប្រាំ បុគ្គលនេះមានធ្មេញដូចជាគ្រឿងកិនរន្ទះ បរិភោគដោយការប្តេជ្ញាខ្លួនថាជាសមណៈ" ដូច្នេះឡើយ...បេ... យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī passati aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā kulesu sakkariyamānaṃ garu kariyamānaṃ māniyamānaṃ pūjiyamānaṃ. Disvā tassa na evaṃ [Pg.39] hoti – ‘imañhi nāma sambahulājīvaṃ kulesu sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti. Maṃ pana tapassiṃ lūkhājīviṃ kulesu na sakkaronti na garuṃ karonti na mānenti na pūjentī’ti, iti so issāmacchariyaṃ kulesu nuppādetā hoti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ តែងឃើញសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ដែលពួកត្រកូលធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា។ លុះឃើញហើយ បុគ្គលនោះមិនមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ពួកត្រកូលតែងធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា ចំពោះបុគ្គលនេះដែលមានជីវភាពធូរធារ ចំណែកឯអាត្មាអញជាអ្នកធ្វើតបៈ មានជីវភាពសៅហ្មង ពួកត្រកូលមិនធ្វើសក្ការៈ មិនគោរព មិនរាប់អាន មិនបូជាឡើយ" ដូច្នេះឡើយ គឺបុគ្គលនោះមិនបង្កើតនូវសេចក្តីច្រណែន និងការកំណាញ់ក្នុងពួកត្រកូលឡើយ...បេ... យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

68. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na āpāthakanisādī hoti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

៦៨. «ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ មិនមែនជាអ្នកអង្គុយបង្ហាញខ្លួនឡើយ...បេ... យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na attānaṃ adassayamāno kulesu carati – ‘idampi me tapasmiṃ, idampi me tapasmi’nti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ មិនដើរទៅកាន់ពួកត្រកូលទាំងឡាយ ដោយការបង្ហាញខ្លួនថា "សូម្បីការនេះក៏ជាតបៈរបស់ខ្ញុំ សូម្បីការនេះក៏ជាតបៈរបស់ខ្ញុំ" ឡើយ...បេ... យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na kañcideva paṭicchannaṃ sevati, so – ‘khamati te ida’nti puṭṭho samāno akkhamamānaṃ āha – ‘nakkhamatī’ti. Khamamānaṃ āha – ‘khamatī’ti. Iti so sampajānamusā na bhāsitā hoti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ មិនសេពនូវអំពើលាក់កំបាំងណាមួយឡើយ កាលបើគេសួរថា "របស់នេះអ្នកពេញចិត្តដែរឬទេ?" បើមិនពេញចិត្ត ក៏ឆ្លើយថា "មិនពេញចិត្តទេ" បើពេញចិត្ត ក៏ឆ្លើយថា "ពេញចិត្តហើយ"។ យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះមិនពោលនូវពាក្យកុហកទាំងដឹងខ្លួនឡើយ...បេ... យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā dhammaṃ desentassa santaṃyeva pariyāyaṃ anuññeyyaṃ anujānāti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត កាលបើព្រះតថាគតក្តី សាវករបស់ព្រះតថាគតក្តី កំពុងសម្តែងធម៌ បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ តែងយល់ស្របតាមហេតុដែលគួរយល់ស្រប ដែលមានពិតប្រាកដ...បេ... យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

69. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī akkodhano hoti anupanāhī. Yampi, nigrodha, tapassī akkodhano hoti anupanāhī evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

៦៩. «ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ ជាអ្នកមិនខឹង មិនចងគំនុំ។ ម្នាលនិគ្រោធ ត្រង់ដែលបុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ ជាអ្នកមិនខឹង មិនចងគំនុំ យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī amakkhī hoti apaḷāsī…pe… anissukī hoti amaccharī… asaṭho hoti amāyāvī… atthaddho hoti anatimānī… na pāpiccho hoti na pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gato… na micchādiṭṭhiko hoti na antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato… na sandiṭṭhiparāmāsī hoti na ādhānaggāhī suppaṭinissaggī. Yampi, nigrodha, tapassī na sandiṭṭhiparāmāsī hoti na ādhānaggāhī suppaṭinissaggī. Evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

«ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ ជាអ្នកមិនលុបគុណគេ មិនវាយឫកស្មើ...បេ... មិនច្រណែន មិនកំណាញ់... មិនកុហក មិនអួតអាង... មិនរឹងត្អឹង មិនមានមានះហួសហេតុ... មិនមានសេចក្តីប្រាថ្នាលាមក មិនលុះក្នុងអំណាចនៃសេចក្តីប្រាថ្នាលាមក... មិនមានមិច្ឆាទិដ្ឋិ មិនប្រកបដោយអន្តគ្គាហិកាទិដ្ឋិ... មិនស្ទាបអង្អែលនូវទិដ្ឋិរបស់ខ្លួន មិនប្រកាន់មាំ ទាំងលះបង់បានដោយងាយ។ ម្នាលនិគ្រោធ ត្រង់ដែលបុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ មិនស្ទាបអង្អែលនូវទិដ្ឋិរបស់ខ្លួន មិនប្រកាន់មាំ ទាំងលះបង់បានដោយងាយ យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកបរិសុទ្ធក្នុងហេតុនោះ»។

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā [Pg.40] hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti. ‘‘Na kho, nigrodha, ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca; api ca kho papaṭikappattā hotī’’ti.

«ម្នាលនិគ្រោធ អ្នកយល់សេចក្តីនោះដូចម្តេច កាលបើមានសេចក្តីនេះ តើការខ្ពើមរអើមដោយតបៈ ជាធម៌បរិសុទ្ធ ឬមិនបរិសុទ្ធ?» «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើមានសេចក្តីនេះ ការខ្ពើមរអើមដោយតបៈ ជាធម៌បរិសុទ្ធពិតមែន មិនមែនជាធម៌មិនបរិសុទ្ធឡើយ ទាំងដល់នូវកំពូល និងដល់នូវខ្លឹមសារផង»។ «ម្នាលនិគ្រោធ ការខ្ពើមរអើមដោយតបៈ មិនទាន់ដល់នូវកំពូល និងមិនទាន់ដល់នូវខ្លឹមសារ ដោយហេតុត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឡើយ តាមពិតទៅ គ្រាន់តែដល់នូវសំបកក្រៀមប៉ុណ្ណោះ»។

Parisuddhatacappattakathā

«កថាស្ដីពីការដល់នូវសំបកក្រាស់ដ៏បរិសុទ្ធ»

70. ‘‘Kittāvatā pana, bhante, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca? Sādhu me, bhante, bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetū’’ti. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti. Kathañca, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti? Idha, nigrodha, tapassī na pāṇaṃ atipāteti, na pāṇaṃ atipātayati, na pāṇamatipātayato samanuñño hoti. Na adinnaṃ ādiyati, na adinnaṃ ādiyāpeti, na adinnaṃ ādiyato samanuñño hoti. Na musā bhaṇati, na musā bhaṇāpeti, na musā bhaṇato samanuñño hoti. Na bhāvitamāsīsati, na bhāvitamāsīsāpeti, na bhāvitamāsīsato samanuñño hoti. Evaṃ kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti.

៧០. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះការខ្ពើមរអើមដោយតបៈ ដល់នូវកំពូល និងដល់នូវខ្លឹមសារ ដោយហេតុត្រឹមប៉ុន្មាន? បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ញ៉ាំងការខ្ពើមរអើមដោយតបៈរបស់ខ្ញុំ ឲ្យដល់នូវកំពូលពិតមែន ឲ្យដល់នូវខ្លឹមសារពិតមែន»។ «ម្នាលនិគ្រោធ បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកសង្រួមដោយការសង្រួមក្នុងចតុយាមៈ។ ម្នាលនិគ្រោធ ចុះបុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ ជាអ្នកសង្រួមដោយការសង្រួមក្នុងចតុយាមៈ តើដូចម្តេច? ម្នាលនិគ្រោធ បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈក្នុងលោកនេះ មិនសម្លាប់សត្វ មិនប្រើគេឲ្យសម្លាប់សត្វ មិនត្រេកអរនឹងបុគ្គលដែលសម្លាប់សត្វ។ មិនកាន់យករបស់ដែលគេមិនបានឲ្យ មិនប្រើគេឲ្យកាន់យករបស់ដែលគេមិនបានឲ្យ មិនត្រេកអរនឹងបុគ្គលដែលកាន់យករបស់ដែលគេមិនបានឲ្យ។ មិននិយាយកុហក មិនប្រើគេឲ្យនិយាយកុហក មិនត្រេកអរនឹងបុគ្គលដែលនិយាយកុហក។ មិនប្រាថ្នានូវកាមគុណដែលគេបំរុងទុក មិនប្រើគេឲ្យប្រាថ្នានូវកាមគុណដែលគេបំរុងទុក មិនត្រេកអរនឹងបុគ្គលដែលប្រាថ្នានូវកាមគុណដែលគេបំរុងទុក។ ម្នាលនិគ្រោធ បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ ឈ្មោះថាជាអ្នកសង្រួមដោយការសង្រួមក្នុងចតុយាមៈ យ៉ាងនេះឯង»។

‘‘Yato kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti, aduṃ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. So pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti. Byāpādappadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādappadosā cittaṃ parisodheti. Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti. Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti. Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti.

«ម្នាលនិគ្រោធ កាលណា បុគ្គលអ្នកធ្វើតបៈ ជាអ្នកសង្រួមដោយការសង្រួមក្នុងចតុយាមៈហើយ គុណធម៌នេះតែងមានដល់បុគ្គលនោះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានតបៈ។ បុគ្គលនោះរមែងចម្រើននូវគុណធម៌នោះ មិនត្រឡប់មកដើម្បីភាពជាមនុស្សថោកទាបឡើយ។ បុគ្គលនោះ តែងសេពគប់នូវសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺ ព្រៃ គល់ឈើ ភ្នំ ជ្រលងភ្នំ គ្រហែតភ្នំ ព្រៃស្មសាន ព្រៃធំ ទីវាលហាលវាល គំនរចំបើង។ បុគ្គលនោះ ត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាត ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏អង្គុយពត់ភ្នែន តម្រង់កាយឲ្យត្រង់ តម្កល់សតិទុកចំពោះមុខ។ បុគ្គលនោះ លះបង់នូវអភិជ្ឈាក្នុងលោក មានចិត្តប្រាសចាកអភិជ្ឈានៅគ្រប់ឥរិយាបថ ជម្រះចិត្តឲ្យស្អាតចាកអភិជ្ឈា។ លះបង់នូវព្យាបាទនិងសេចក្តីប្រទូស្ត មានចិត្តមិនព្យាបាទ ជាអ្នកអនុគ្រោះដោយប្រយោជន៍ដល់សត្វមានជីវិតទាំងពួងនៅគ្រប់ឥរិយាបថ ជម្រះចិត្តឲ្យស្អាតចាកព្យាបាទនិងសេចក្តីប្រទូស្ត។ លះបង់នូវថីនមិទ្ធៈ មានចិត្តប្រាសចាកថីនមិទ្ធៈ ជាអ្នកកំណត់នូវពន្លឺ មានសតិនិងសម្បជញ្ញៈនៅគ្រប់ឥរិយាបថ ជម្រះចិត្តឲ្យស្អាតចាកថីនមិទ្ធៈ។ លះបង់នូវឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ ជាអ្នកមិនរវើរវាយ មានចិត្តស្ងប់រម្ងាប់ក្នុងសន្តាននៅគ្រប់ឥរិយាបថ ជម្រះចិត្តឲ្យស្អាតចាកឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ។ លះបង់នូវវិចិកិច្ឆា ជាអ្នកឆ្លងផុតវិចិកិច្ឆា មិនមានសេចក្តីសង្ស័យក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយនៅគ្រប់ឥរិយាបថ ជម្រះចិត្តឲ្យស្អាតចាកវិចិកិច្ឆា»។

71. ‘‘So [Pg.41] ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.

៧១. «បុគ្គលនោះ លុះលះបង់នូវនីវរណៈទាំង ៥ នេះ ដែលជាគ្រឿងសៅហ្មងនៃចិត្ត ធ្វើប្រាជ្ញាឲ្យទន់ខ្សោយហើយ ក៏មានចិត្តប្រកបដោយមេត្តា ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ១ នៅគ្រប់ឥរិយាបថ។ ទិសទី ២ ក៏ដូចគ្នា។ ទិសទី ៣ ក៏ដូចគ្នា។ ទិសទី ៤ ក៏ដូចគ្នា。 ផ្សាយទៅកាន់ទិសខាងលើ ខាងក្រោម ខាងទទឹង ក្នុងទីទាំងពួង ដោយយកខ្លួនប្រៀបផ្ទឹមនឹងសត្វទាំងពួង ផ្សាយទៅកាន់លោកទាំងមូល ដែលមានសត្វទាំងអស់ ដោយចិត្តប្រកបដោយមេត្តាដ៏ធំទូលាយ រកប្រមាណមិនបាន មិនមានពៀរ មិនមានសេចក្តីទុក្ខលំបាក នៅគ្រប់ឥរិយាបថ។ មានចិត្តប្រកបដោយករុណា...បេ... មានចិត្តប្រកបដោយមុទិតា...បេ... មានចិត្តប្រកបដោយឧបេក្ខា ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ១ នៅគ្រប់ឥរិយាបថ។ ទិសទី ២ ក៏ដូចគ្នា។ ទិសទី ៣ ក៏ដូចគ្នា។ ទិសទី ៤ ក៏ដូចគ្នា។ ផ្សាយទៅកាន់ទិសខាងលើ ខាងក្រោម ខាងទទឹង ក្នុងទីទាំងពួង ដោយយកខ្លួនប្រៀបផ្ទឹមនឹងសត្វទាំងពួង ផ្សាយទៅកាន់លោកទាំងមូល ដែលមានសត្វទាំងអស់ ដោយចិត្តប្រកបដោយឧបេក្ខាដ៏ធំទូលាយ រកប្រមាណមិនបាន មិនមានពៀរ មិនមានសេចក្តីទុក្ខលំបាក នៅគ្រប់ឥរិយាបថ»។

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha. Yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti. ‘‘Na kho, nigrodha, ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca; api ca kho tacappattā hotī’’ti.

«ម្នាលនិគ្រោធ អ្នកយល់សេចក្តីនោះដូចម្តេច កាលបើមានសេចក្តីនេះ តើការខ្ពើមរអើមដោយតបៈ ជាធម៌បរិសុទ្ធ ឬមិនបរិសុទ្ធ?» «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើមានសេចក្តីនេះ ការខ្ពើមរអើមដោយតបៈ ជាធម៌បរិសុទ្ធពិតមែន មិនមែនជាធម៌មិនបរិសុទ្ធឡើយ ទាំងដល់នូវកំពូល និងដល់នូវខ្លឹមសារផង»។ «ម្នាលនិគ្រោធ ការខ្ពើមរអើមដោយតបៈ មិនទាន់ដល់នូវកំពូល និងមិនទាន់ដល់នូវខ្លឹមសារ ដោយហេតុត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឡើយ តាមពិតទៅ គ្រាន់តែដល់នូវសំបកក្រាស់ប៉ុណ្ណោះ»។

Parisuddhaphegguppattakathā

«កថាស្ដីពីការដល់នូវអការៈដ៏បរិសុទ្ធ»

72. ‘‘Kittāvatā pana, bhante, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca? Sādhu me, bhante, bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetū’’ti. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti. Kathañca, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti…pe… yato kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti, aduṃ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati…pe… so ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā…pe… karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi [Pg.42] jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ, tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.

៧២. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះការខ្ពើមរអើមក្នុងតបៈ (តបោជិគុច្ឆា) ដល់នូវកំពូលផង ដល់នូវខ្លឹមសារផង ដោយហេតុត្រឹមប៉ុន្មាន? បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ញ៉ាំងខ្ញុំព្រះអង្គឲ្យដល់នូវកំពូលនៃតបោជិគុច្ឆា ឲ្យដល់នូវខ្លឹមសារនៃតបោជិគុច្ឆាពិតប្រាកដចុះ។» «ម្នាលនិគ្រោធ ក្នុងលោកនេះ តបស្សី (អ្នកមានតបៈ) ជាអ្នកសង្រួមដោយការសង្រួមក្នុងចតុយាមៈ (ចតុយាមសំវរៈ)។ ម្នាលនិគ្រោធ ចុះតបស្សី ជាអ្នកសង្រួមដោយការសង្រួមក្នុងចតុយាមៈ តើដូចម្តេច? ... ម្នាលនិគ្រោធ ក្នុងកាលណា តបស្សី ជាអ្នកសង្រួមដោយការសង្រួមក្នុងចតុយាមៈ គុណធម៌នេះ រមែងមានដល់តបស្សីនោះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានតបៈ។ តបស្សីនោះ រមែងញ៉ាំងគុណធម៌នោះឲ្យចម្រើនឡើង មិនត្រឡប់ទៅរកធម៌ថោកទាបឡើយ។ តបស្សីនោះ រមែងគប់រកសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់... តបស្សីនោះ លះបង់នីវរណៈទាំង ៥ នេះ ដែលជាគ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត ធ្វើបញ្ញាឲ្យទន់ខ្សោយ ហើយមានចិត្តប្រកបដោយមេត្តា... មានចិត្តប្រកបដោយករុណា... មានចិត្តប្រកបដោយមុទិតា... មានចិត្តប្រកបដោយឧបេក្ខា ដ៏ធំទូលាយ ជាមហគ្គតៈ រកប្រមាណគ្មាន មិនមានពៀរ មិនមានការបៀតបៀន ផ្សាយទៅ ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ តបស្សីនោះ រមែងរលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាស (ខន្ធដែលធ្លាប់អាស្រ័យនៅកាលពីមុន) ជាច្រើនប្រការ គឺរលឹកឃើញជាតិ ១ ខ្លះ ២ ជាតិខ្លះ ៣ ជាតិខ្លះ ៤ ជាតិខ្លះ ៥ ជាតិខ្លះ ១០ ជាតិខ្លះ ២០ ជាតិខ្លះ ៣០ ជាតិខ្លះ ៤០ ជាតិខ្លះ ៥០ ជាតិខ្លះ ១០០ ជាតិខ្លះ ១០០០ ជាតិខ្លះ ១០០០០០ ជាតិខ្លះ ច្រើនសំវដ្តកប្បខ្លះ ច្រើនវិវដ្តកប្បខ្លះ ច្រើនសំវដ្តវិវដ្តកប្បខ្លះថា “ក្នុងភពនោះ ខ្ញុំមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ ទទួលសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះខ្ញុំច្យុតចាកភពនោះហើយ បានទៅកើតក្នុងភពនោះ ក្នុងភពនោះ ខ្ញុំក៏មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ ទទួលសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះខ្ញុំច្យុតចាកភពនោះហើយ ក៏បានមកកើតក្នុងភពនេះ”។ តបស្សីនោះ រលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការៈ ព្រមទាំងឧទ្ទេស ដោយប្រការដូច្នេះ។»

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti, no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti. ‘‘Na kho, nigrodha, ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca; api ca kho phegguppattā hotī’’ti.

«ម្នាលនិគ្រោធ តើអ្នកសំគាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច កាលបើហេតុយ៉ាងនេះមាន តើការខ្ពើមរអើមក្នុងតបៈ ឈ្មោះថាស្អាតបរិសុទ្ធ ឬមិនបរិសុទ្ធ?» «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើហេតុយ៉ាងនេះមាន ការខ្ពើមរអើមក្នុងតបៈ តែងស្អាតបរិសុទ្ធពិតប្រាកដ មិនមែនជាមិនបរិសុទ្ធឡើយ ទាំងដល់នូវកំពូល និងដល់នូវខ្លឹមសារផង។» «ម្នាលនិគ្រោធ ការខ្ពើមរអើមក្នុងតបៈ មិនទាន់ដល់នូវកំពូល មិនទាន់ដល់នូវខ្លឹមសារ ដោយហេតុត្រឹមប៉ុណ្ណេះឡើយ តាមពិត គ្រាន់តែដល់នូវក្រមួន (សំបកក្រៅ) ប៉ុណ្ណោះ។»

Parisuddhaaggappattasārappattakathā

សេចក្តីពន្យល់អំពីការដល់នូវកំពូល និងខ្លឹមសារដ៏បរិសុទ្ធ

73. ‘‘Kittāvatā pana, bhante, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca? Sādhu me, bhante, bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetū’’ti. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti. Kathañca, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti…pe… yato kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti, aduṃ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati…pe… so ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena [Pg.43] samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti.

៧៣. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះការខ្ពើមរអើមក្នុងតបៈ ដល់នូវកំពូលផង ដល់នូវខ្លឹមសារផង ដោយហេតុត្រឹមប៉ុន្មាន? បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ញ៉ាំងខ្ញុំព្រះអង្គឲ្យដល់នូវកំពូលនៃតបោជិគុច្ឆា ឲ្យដល់នូវខ្លឹមសារនៃតបោជិគុច្ឆាពិតប្រាកដចុះ។» «ម្នាលនិគ្រោធ ក្នុងលោកនេះ តបស្សី ជាអ្នកសង្រួមដោយការសង្រួមក្នុងចតុយាមៈ។ ម្នាលនិគ្រោធ ចុះតបស្សី ជាអ្នកសង្រួមដោយការសង្រួមក្នុងចតុយាមៈ តើដូចម្តេច? ... ម្នាលនិគ្រោធ ក្នុងកាលណា តបស្សី ជាអ្នកសង្រួមដោយការសង្រួមក្នុងចតុយាមៈ គុណធម៌នេះ រមែងមានដល់តបស្សីនោះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានតបៈ។ តបស្សីនោះ រមែងញ៉ាំងគុណធម៌នោះឲ្យចម្រើនឡើង មិនត្រឡប់ទៅរកធម៌ថោកទាបឡើយ។ តបស្សីនោះ រមែងគប់រកសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់... តបស្សីនោះ លះបង់នីវរណៈទាំង ៥ នេះ ដែលជាគ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត ធ្វើបញ្ញាឲ្យទន់ខ្សោយ ហើយមានចិត្តប្រកបដោយមេត្តា... មានចិត្តប្រកបដោយឧបេក្ខា ដ៏ធំទូលាយ ជាមហគ្គតៈ រកប្រមាណគ្មាន មិនមានពៀរ មិនមានការបៀតបៀន ផ្សាយទៅ ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ តបស្សីនោះ រមែងរលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ គឺរលឹកឃើញជាតិ ១ ខ្លះ ២ ជាតិខ្លះ ៣ ជាតិខ្លះ ៤ ជាតិខ្លះ ៥ ជាតិខ្លះ... តបស្សីនោះ រលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការៈ ព្រមទាំងឧទ្ទេស ដោយប្រការដូច្នេះ។ តបស្សីនោះ មានចក្ខុទិព្វដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសចក្ខុជារបស់មនុស្សធម្មតា តែងឃើញសត្វទាំងឡាយ ដែលច្យុតទៅ កើតឡើង ថោកទាប ឧត្តម មានសម្បុរល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ ទៅកាន់សុគតិ ទៅកាន់ទុគ្គតិ ដឹងច្បាស់នូវសត្វទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមយថាកម្មថា “អើហ្ន៎ សត្វទាំងឡាយដ៏ចម្រើនទាំងនេះ ប្រកបដោយកាយទុច្ចរិត ប្រកបដោយវចីទុច្ចរិត ប្រកបដោយមនោទុច្ចរិត និយាយបង្កាច់បង្ខូចព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ កាន់យកនូវកម្មជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ។ សត្វទាំងនោះ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក។ ឬមួយថា អើហ្ន៎ សត្វទាំងឡាយដ៏ចម្រើនទាំងនេះ ប្រកបដោយកាយសុចរិត ប្រកបដោយវចីសុចរិត ប្រកបដោយមនោសុចរិត មិននិយាយបង្កាច់បង្ខូចព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ជាសម្មាទិដ្ឋិ កាន់យកនូវកម្មជាសម្មាទិដ្ឋិ។ សត្វទាំងនោះ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក”។ តបស្សីនោះ មានចក្ខុទិព្វដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសចក្ខុជារបស់មនុស្សធម្មតា តែងឃើញសត្វទាំងឡាយ ដែលច្យុតទៅ កើតឡើង ថោកទាប ឧត្តម មានសម្បុរល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ ទៅកាន់សុគតិ ទៅកាន់ទុគ្គតិ ដឹងច្បាស់នូវសត្វទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមយថាកម្ម ដោយប្រការដូច្នេះ។»

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti.

«ម្នាលនិគ្រោធ តើអ្នកសំគាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច កាលបើហេតុយ៉ាងនេះមាន តើការខ្ពើមរអើមក្នុងតបៈ ឈ្មោះថាស្អាតបរិសុទ្ធ ឬមិនបរិសុទ្ធ?» «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើហេតុយ៉ាងនេះមាន ការខ្ពើមរអើមក្នុងតបៈ តែងស្អាតបរិសុទ្ធពិតប្រាកដ មិនមែនជាមិនបរិសុទ្ធឡើយ ទាំងដល់នូវកំពូល និងដល់នូវខ្លឹមសារផង។»

74. ‘‘Ettāvatā kho, nigrodha, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca. Iti kho, nigrodha, yaṃ maṃ tvaṃ avacāsi – ‘ko nāma so, bhante, bhagavato dhammo, yena bhagavā sāvake vineti, yena bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’nti. Iti kho taṃ, nigrodha, ṭhānaṃ uttaritarañca paṇītatarañca, yenāhaṃ sāvake vinemi, yena mayā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’’nti.

៧៤. «ម្នាលនិគ្រោធ ការខ្ពើមរអើមក្នុងតបៈ ដល់នូវកំពូលផង ដល់នូវខ្លឹមសារផង ដោយហេតុត្រឹមប៉ុណ្ណេះឯង។ ម្នាលនិគ្រោធ ពាក្យណាដែលអ្នកបាននិយាយនឹងតថាគតថា “បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះធម៌របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ តើដូចម្តេច ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រដៅសាវ័កទាំងឡាយ ហើយសាវ័កទាំងឡាយ ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រដៅហើយ តែងដល់នូវសេចក្តីកក់ក្តៅ ហើយប្តេជ្ញាដឹងច្បាស់នូវអធ្យាស្រ័យ ជាគ្រឿងចាប់ផ្តើមនៃព្រហ្មចរិយធម៌?” ម្នាលនិគ្រោធ ហេតុណាដែលតថាគតប្រដៅសាវ័កទាំងឡាយ ហើយសាវ័កទាំងឡាយ ដែលតថាគតប្រដៅហើយ តែងដល់នូវសេចក្តីកក់ក្តៅ ហើយប្តេជ្ញាដឹងច្បាស់នូវអធ្យាស្រ័យ ជាគ្រឿងចាប់ផ្តើមនៃព្រហ្មចរិយធម៌ ហេតុនោះ គឺក្រៃលែងជាងផង ថ្លៃថ្លាជាងផង ដោយប្រការដូច្នេះឯង។»

Evaṃ vutte, te paribbājakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṃ – ‘‘ettha mayaṃ anassāma sācariyakā, na mayaṃ ito bhiyyo uttaritaraṃ pajānāmā’’ti.

«កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ពួកបរិព្វាជកទាំងនោះ ក៏បន្លឺសំឡេងទ្រហឹងអឺងកង មានសំឡេងខ្លាំង មានសំឡេងធំថា “ពួកយើង ព្រមទាំងអាចារ្យ វិនាសហើយក្នុងធម៌នេះ ពួកយើងមិនដឹងច្បាស់នូវធម៌ដ៏ក្រៃលែង ខ្ពង់ខ្ពស់ជាងធម៌នេះទៅទៀតឡើយ”។»

Nigrodhassa pajjhāyanaṃ

«ការត្រិះរិះក្រៀមក្រំរបស់និគ្រោធបរិព្វាជក»

75. Yadā aññāsi sandhāno gahapati – ‘‘aññadatthu kho dānime aññatitthiyā paribbājakā bhagavato bhāsitaṃ sussūsanti, sotaṃ odahanti, aññācittaṃ upaṭṭhāpentī’’ti. Atha nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca [Pg.44] – ‘‘iti kho, bhante nigrodha, yaṃ maṃ tvaṃ avacāsi – ‘yagghe, gahapati, jāneyyāsi, kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapati, kena sākacchaṃ samāpajjati, kena paññāveyyattiyaṃ samāpajjati, suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā, aparisāvacaro samaṇo gotamo nālaṃ sallāpāya, so antamantāneva sevati; seyyathāpi nāma gokāṇā pariyantacārinī antamantāneva sevati. Evameva suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā, aparisāvacaro samaṇo gotamo nālaṃ sallāpāya; so antamantāneva sevati; iṅgha, gahapati, samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, ekapañheneva naṃ saṃsādeyyāma, tucchakumbhīva naṃ maññe orodheyyāmā’ti. Ayaṃ kho so, bhante, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho idhānuppatto, aparisāvacaraṃ pana naṃ karotha, gokāṇaṃ pariyantacāriniṃ karotha, ekapañheneva naṃ saṃsādetha, tucchakumbhīva naṃ orodhethā’’ti. Evaṃ vutte, nigrodho paribbājako tuṇhībhūto maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāno nisīdi.

៧៥. «ក្នុងកាលណា សន្ធានគហបតី ដឹងច្បាស់ថា “ឥឡូវនេះ ពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយទាំងនេះ ពិតជាចង់ស្តាប់ធម៌របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ តាំងចិត្តដើម្បីដឹងច្បាស់” ទើបនិយាយនឹងនិគ្រោធបរិព្វាជកយ៉ាងនេះថា “បពិត្រលោកម្ចាស់និគ្រោធ ពាក្យណាដែលលោកម្ចាស់បាននិយាយនឹងខ្ញុំថា ‘ម្នាលគហបតី ចូរអ្នកដឹងចុះ ព្រះសមណគោតម និយាយនឹងអ្នកណា ពិភាក្សានឹងអ្នកណា ដល់នូវភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងបញ្ញានឹងអ្នកណា បញ្ញារបស់ព្រះសមណគោតម វិនាសទៅហើយព្រោះការនៅក្នុងផ្ទះស្ងាត់ ព្រះសមណគោតម មិនហ៊ានចូលទៅកាន់ជំនុំចំណោម មិនសមគួរនឹងនិយាយឆ្លើយឆ្លងឡើយ ទ្រង់តែងគប់រកតែទីស្ងាត់ចុងកាត់មាត់ញក ដូចជាមេគោខ្វាក់ម្ខាង តែងរកស៊ីតែនៅទីបំផុតចុងកាត់មាត់ញក យ៉ាងណាមិញ បញ្ញារបស់ព្រះសមណគោតម វិនាសទៅហើយព្រោះការនៅក្នុងផ្ទះស្ងាត់ ព្រះសមណគោតម មិនហ៊ានចូលទៅកាន់ជំនុំចំណោម មិនសមគួរនឹងនិយាយឆ្លើយឆ្លងឡើយ ទ្រង់តែងគប់រកតែទីស្ងាត់ចុងកាត់មាត់ញក យ៉ាងនោះឯង ម្នាលគហបតី បើព្រះសមណគោតម មកកាន់បរិស័ទនេះ យើងនឹងសង្កត់សង្កិនព្រះសមណគោតមនោះ ដោយបញ្ហាតែមួយ យើងសំគាល់ថា នឹងគ្របសង្កត់ព្រះសមណគោតមនោះ ឲ្យដូចជាក្អមទទេ’ យ៉ាងនេះ។ បពិត្រលោកម្ចាស់និគ្រោធ ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធអង្គនោះ ទ្រង់យាងមកដល់ទីនេះហើយ សូមលោកម្ចាស់ធ្វើព្រះអង្គឲ្យជាអ្នកមិនហ៊ានចូលទៅកាន់ជំនុំចំណោមមើល៍ ធ្វើព្រះអង្គឲ្យដូចជាមេគោខ្វាក់ម្ខាងដែលរកស៊ីតែនៅទីបំផុតចុងកាត់មាត់ញកមើល៍ សូមសង្កត់សង្កិនព្រះអង្គដោយបញ្ហាតែមួយមើល៍ សូមគ្របសង្កត់ព្រះអង្គឲ្យដូចជាក្អមទទេមើល៍”។ កាលបើគហបតីនិយាយយ៉ាងនេះហើយ និគ្រោធបរិព្វាជក ក៏ស្ងៀមស្ងាត់ ស្រងូតស្រងាត់ ឱនក្បាលចុះ ដាក់មុខចុះ ត្រិះរិះក្រៀមក្រំ គ្មានបដិភាណ អង្គុយនៅ។»

76. Atha kho bhagavā nigrodhaṃ paribbājakaṃ tuṇhībhūtaṃ maṅkubhūtaṃ pattakkhandhaṃ adhomukhaṃ pajjhāyantaṃ appaṭibhānaṃ viditvā nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca – ‘‘saccaṃ kira, nigrodha, bhāsitā te esā vācā’’ti? ‘‘Saccaṃ, bhante, bhāsitā me esā vācā, yathābālena yathāmūḷhena yathāakusalenā’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha. Kinti te sutaṃ paribbājakānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, evaṃ su te bhagavanto saṃgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ…pe… itibhavābhavakathaṃ iti vā. Seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako. Udāhu, evaṃ su te bhagavanto araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni, seyyathāpāhaṃ etarahī’ti.

៧៦. «លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា និគ្រោធបរិព្វាជក ស្ងៀមស្ងាត់ ស្រងូតស្រងាត់ ឱនក្បាលចុះ ដាក់មុខចុះ ត្រិះរិះក្រៀមក្រំ គ្មានបដិភាណ ទើបត្រាស់នឹងនិគ្រោធបរិព្វាជកយ៉ាងនេះថា “ម្នាលនិគ្រោធ ឮថា ពាក្យនោះដែលអ្នកនិយាយ ពិតមែនឬ?” “បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពាក្យនោះដែលខ្ញុំព្រះអង្គនិយាយ ពិតមែនហើយ ព្រោះភាពជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ ព្រោះភាពជាមនុស្សវង្វេង ព្រោះភាពជាមនុស្សមិនឈ្លាសវៃ។” “ម្នាលនិគ្រោធ តើអ្នកសំគាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច? តើអ្នកធ្លាប់ឮពាក្យរបស់ពួកបរិព្វាជកចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ ជាអាចារ្យ និងប្រដាប់ដោយអាចារ្យ និយាយប្រាប់ដែរឬទេថា ‘ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយណា ដែលជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងអតីតកាល ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងនោះ តែងជួបជុំគ្នា មកប្រជុំគ្នា បន្លឺសំឡេងទ្រហឹងអឺងកង មានសំឡេងខ្លាំង មានសំឡេងធំ តែងខ្វល់ខ្វាយនិយាយតិរច្ឆានកថាជាច្រើនប្រការ គឺនិយាយអំពីស្តេច និយាយអំពីចោរ... និយាយអំពីសេចក្តីចម្រើន និងសេចក្តីវិនាស ដូចជាអ្នកព្រមទាំងអាចារ្យក្នុងពេលឥឡូវនេះដែរឬ? ឬមួយក៏ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងនោះ តែងគប់រកសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃតូច និងព្រៃធំ ស្ងាត់សំឡេង មិនមានសំឡេងគឹកកង ឆ្ងាយចាកខ្យល់ដែលកើតអំពីមនុស្ស ជាទីសមគួរដល់ការធ្វើកិច្ចកំបាំងរបស់មនុស្ស ជាទីសមគួរដល់ការសម្ងំនៅ ដូចជាតថាគតក្នុងពេលឥឡូវនេះ?’»

‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante. Paribbājakānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā[Pg.45], na evaṃ su te bhagavanto saṃgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ…pe… itibhavābhavakathaṃ iti vā, seyyathāpāhaṃ etarahi sācariyako. Evaṃ su te bhagavanto araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni, seyyathāpi bhagavā etarahī’’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គធ្លាប់ឮពាក្យរបស់ពួកបរិព្វាជកចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ ជាអាចារ្យ និងប្រដាប់ដោយអាចារ្យ និយាយប្រាប់យ៉ាងនេះថា “ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយណា ដែលជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងអតីតកាល ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងនោះ មិនមែនជាអ្នកជួបជុំគ្នា មកប្រជុំគ្នា បន្លឺសំឡេងទ្រហឹងអឺងកង មានសំឡេងខ្លាំង មានសំឡេងធំ តែងខ្វល់ខ្វាយនិយាយតិរច្ឆានកថាជាច្រើនប្រការ គឺនិយាយអំពីស្តេច និយាយអំពីចោរ... និយាយអំពីសេចក្តីចម្រើន និងសេចក្តីវិនាស ដូចជាខ្ញុំព្រះអង្គព្រមទាំងអាចារ្យក្នុងពេលឥឡូវនេះឡើយ តាមពិត ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងនោះ តែងគប់រកសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃតូច និងព្រៃធំ ស្ងាត់សំឡេង មិនមានសំឡេងគឹកកង ឆ្ងាយចាកខ្យល់ដែលកើតអំពីមនុស្ស ជាទីសមគួរដល់ការធ្វើកិច្ចកំបាំងរបស់មនុស្ស ជាទីសមគួរដល់ការសម្ងំនៅ ដូចជាព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងពេលឥឡូវនេះដែរ”។»

‘‘Tassa te, nigrodha, viññussa sato mahallakassa na etadahosi – ‘buddho so bhagavā bodhāya dhammaṃ deseti, danto so bhagavā damathāya dhammaṃ deseti, santo so bhagavā samathāya dhammaṃ deseti, tiṇṇo so bhagavā taraṇāya dhammaṃ deseti, parinibbuto so bhagavā parinibbānāya dhammaṃ desetī’’’ti?

«ម្នាលនិគ្រោធ ចុះអ្នកឯងជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ជាមនុស្សចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ តើមិនមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះកើតឡើងខ្លះទេឬថា “ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងហើយ តែងសម្តែងធម៌ដើម្បីឲ្យត្រាស់ដឹងផង ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ទូន្មានព្រះអង្គឯងហើយ តែងសម្តែងធម៌ដើម្បីទូន្មានផង ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ស្ងប់រំលត់ហើយ តែងសម្តែងធម៌ដើម្បីសេចក្តីស្ងប់រំលត់ផង ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ឆ្លងផុតហើយ តែងសម្តែងធម៌ដើម្បីឲ្យឆ្លងផុតផង ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់រំលត់ទុក្ខហើយ តែងសម្តែងធម៌ដើម្បីសេចក្តីរំលត់ទុក្ខផង”?»

Brahmacariyapariyosānasacchikiriyā

«ការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវទីបំផុតនៃព្រហ្មចរិយៈ»

77. Evaṃ vutte, nigrodho paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘accayo maṃ, bhante, accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yvāhaṃ evaṃ bhagavantaṃ avacāsiṃ. Tassa me, bhante, bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyā’’ti. ‘‘Taggha tvaṃ, nigrodha, accayo accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yo maṃ tvaṃ evaṃ avacāsi. Yato ca kho tvaṃ, nigrodha, accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikarosi, taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāma. Vuddhi hesā, nigrodha, ariyassa vinaye, yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjati. Ahaṃ kho pana, nigrodha, evaṃ vadāmi –

៧៧. កាលបើព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ និគ្រោធបរិព្វាជក បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទោសកំហុសបានគ្របសង្កត់លើខ្ញុំព្រះអង្គ តាមសេចក្តីល្ងង់ខ្លៅ តាមសេចក្តីវង្វេង តាមសេចក្តីមិនឈ្លាសវៃ ដែលខ្ញុំព្រះអង្គបានពោលពាក្យយ៉ាងនេះចំពោះព្រះមានព្រះភាគ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះមានព្រះភាគទទួលនូវទោសកំហុស ដោយសេចក្តីជាទោសកំហុសរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គនោះ ដើម្បីសេចក្តីសង្រួមតទៅក្នុងអនាគត»។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលនិគ្រោធ អើពិតមែនហើយ ទោសកំហុសបានគ្របសង្កត់លើអ្នក តាមសេចក្តីល្ងង់ខ្លៅ តាមសេចក្តីវង្វេង តាមសេចក្តីមិនឈ្លាសវៃ ដែលអ្នកបានពោលពាក្យយ៉ាងនេះចំពោះតថាគត។ ម្នាលនិគ្រោធ តែដោយហេតុដែលអ្នកបានឃើញទោសកំហុស ដោយសេចក្តីជាទោសកំហុស ហើយកែខៃតាមធម៌ តថាគតក៏ទទួលនូវទោសកំហុសនោះរបស់អ្នក។ ម្នាលនិគ្រោធ នេះជាសេចក្តីចម្រើនក្នុងវិន័យរបស់ព្រះអរិយៈ ដែលបុគ្គលបានឃើញទោសកំហុស ដោយសេចក្តីជាទោសកំហុស ហើយកែខៃតាមធម៌ ដល់នូវសេចក្តីសង្រួមតទៅក្នុងអនាគត។ ម្នាលនិគ្រោធ មួយវិញទៀត តថាគតពោលយ៉ាងនេះថា៖

‘Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati sattavassāni. Tiṭṭhantu, nigrodha, satta vassāni. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā [Pg.46] sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati cha vassāni. Pañca vassāni… cattāri vassāni… tīṇi vassāni… dve vassāni… ekaṃ vassaṃ. Tiṭṭhatu, nigrodha, ekaṃ vassaṃ. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati satta māsāni. Tiṭṭhantu, nigrodha, satta māsāni… cha māsāni… pañca māsāni … cattāri māsāni… tīṇi māsāni… dve māsāni… ekaṃ māsaṃ… aḍḍhamāsaṃ. Tiṭṭhatu, nigrodha, aḍḍhamāso. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati sattāhaṃ’.

«ចូរវិញ្ញូជន ដែលមិនកុហក មិនមានមាយា មានអធ្យាស្រ័យត្រង់ មកចុះ តថាគតនឹងប្រដៅ តថាគតនឹងសម្តែងធម៌។ កាលបើប្រតិបត្តិតាមសេចក្តីដែលតថាគតប្រដៅហើយ កុលបុត្រទាំងឡាយចេញចាកផ្ទះ ចូលមកកាន់ផ្នួសដោយប្រពៃ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ធម៌ណា នឹងបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង នូវធម៌ជាទីបំផុតនៃព្រហ្មចរិយៈដ៏ប្រសើរលើសលប់នោះ ដោយប្រាជ្ញាដ៏ក្រៃលែង ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅអស់រយៈពេល ៧ ឆ្នាំ។ ម្នាលនិគ្រោធ ៧ ឆ្នាំ ចូរលើកលែងសិនចុះ។ ចូរវិញ្ញូជន ដែលមិនកុហក មិនមានមាយា មានអធ្យាស្រ័យត្រង់ មកចុះ តថាគតនឹងប្រដៅ តថាគតនឹងសម្តែងធម៌។ កាលបើប្រតិបត្តិតាមសេចក្តីដែលតថាគតប្រដៅហើយ កុលបុត្រទាំងឡាយចេញចាកផ្ទះ ចូលមកកាន់ផ្នួសដោយប្រពៃ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ធម៌ណា នឹងបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង នូវធម៌ជាទីបំផុតនៃព្រហ្មចរិយៈដ៏ប្រសើរលើសលប់នោះ ដោយប្រាជ្ញាដ៏ក្រៃលែង ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅអស់រយៈពេល ៦ ឆ្នាំ... ៥ ឆ្នាំ... ៤ ឆ្នាំ... ៣ ឆ្នាំ... ២ ឆ្នាំ... ១ ឆ្នាំ។ ម្នាលនិគ្រោធ ១ ឆ្នាំ ចូរលើកលែងសិនចុះ។ ចូរវិញ្ញូជន ដែលមិនកុហក មិនមានមាយា មានអធ្យាស្រ័យត្រង់ មកចុះ តថាគតនឹងប្រដៅ តថាគតនឹងសម្តែងធម៌។ កាលបើប្រតិបត្តិតាមសេចក្តីដែលតថាគតប្រដៅហើយ កុលបុត្រទាំងឡាយចេញចាកផ្ទះ ចូលមកកាន់ផ្នួសដោយប្រពៃ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ធម៌ណា នឹងបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង នូវធម៌ជាទីបំផុតនៃព្រហ្មចរិយៈដ៏ប្រសើរលើសលប់នោះ ដោយប្រាជ្ញាដ៏ក្រៃលែង ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅអស់រយៈពេល ៧ ខែ។ ម្នាលនិគ្រោធ ៧ ខែ ចូរលើកលែងសិនចុះ... ៦ ខែ... ៥ ខែ... ៤ ខែ... ៣ ខែ... ២ ខែ... ១ ខែ... កន្លះខែ។ ម្នាលនិគ្រោធ កន្លះខែ ចូរលើកលែងសិនចុះ។ ចូរវិញ្ញូជន ដែលមិនកុហក មិនមានមាយា មានអធ្យាស្រ័យត្រង់ មកចុះ តថាគតនឹងប្រដៅ តថាគតនឹងសម្តែងធម៌。 កាលបើប្រតិបត្តិតាមសេចក្តីដែលតថាគតប្រដៅហើយ កុលបុត្រទាំងឡាយចេញចាកផ្ទះ ចូលមកកាន់ផ្នួសដោយប្រពៃ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ធម៌ណា នឹងបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង នូវធម៌ជាទីបំផុតនៃព្រហ្មចរិយៈដ៏ប្រសើរលើសលប់នោះ ដោយប្រាជ្ញាដ៏ក្រៃលែង ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ»។

Paribbājakānaṃ pajjhāyanaṃ

សេចក្តីត្រិះរិះក្រៀមក្រំរបស់ពួកបរិព្វាជក

78. ‘‘Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘antevāsikamyatā no samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yo eva vo ācariyo, so eva vo ācariyo hotu. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘uddesā no cāvetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yo eva vo uddeso so eva vo uddeso hotu. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘ājīvā no cāvetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yo eva vo ājīvo, so eva vo ājīvo hotu. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘ye no dhammā akusalā akusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tesu patiṭṭhāpetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Akusalā ceva vo te dhammā hontu akusalasaṅkhātā ca sācariyakānaṃ. Siyā kho pana te[Pg.47], nigrodha, evamassa – ‘ye no dhammā kusalā kusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tehi vivecetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Kusalā ceva vo te dhammā hontu kusalasaṅkhātā ca sācariyakānaṃ. Iti khvāhaṃ, nigrodha, neva antevāsikamyatā evaṃ vadāmi, napi uddesā cāvetukāmo evaṃ vadāmi, napi ājīvā cāvetukāmo evaṃ vadāmi, napi ye vo dhammā akusalā akusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tesu patiṭṭhāpetukāmo evaṃ vadāmi, napi ye vo dhammā kusalā kusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tehi vivecetukāmo evaṃ vadāmi. Santi ca kho, nigrodha, akusalā dhammā appahīnā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā, yesāhaṃ pahānāya dhammaṃ desemi. Yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodānīyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’’ti.

៧៨. «ម្នាលនិគ្រោធ គំនិតយ៉ាងនេះ អាចនឹងមានដល់អ្នកថា ”ព្រះសមណគោតម ពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះចង់បានយើងជាសិស្ស”។ ម្នាលនិគ្រោធ អ្នកមិនត្រូវយល់យ៉ាងនោះឡើយ។ លោកណាជាគ្រូរបស់អ្នកស្រាប់ហើយ សូមលោកនោះធ្វើជាគ្រូរបស់អ្នកដដែលចុះ។ ម្នាលនិគ្រោធ គំនិតយ៉ាងនេះ អាចនឹងមានដល់អ្នកថា ”ព្រះសមណគោតម ពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះចង់ឱ្យយើងសឹកចាកការសិក្សារបស់យើង”។ ម្នាលនិគ្រោធ អ្នកមិនត្រូវយល់យ៉ាងនោះឡើយ។ ការសិក្សាណាជារបស់អ្នកស្រាប់ហើយ សូមការសិក្សានោះជារបស់អ្នកដដែលចុះ។ ម្នាលនិគ្រោធ គំនិតយ៉ាងនេះ អាចនឹងមានដល់អ្នកថា ”ព្រះសមណគោតម ពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះចង់ឱ្យយើងលះបង់ការចិញ្ចឹមជីវិតរបស់យើង”។ ម្នាលនិគ្រោធ អ្នកមិនត្រូវយល់យ៉ាងនោះឡើយ។ ការចិញ្ចឹមជីវិតណាជារបស់អ្នកស្រាប់ហើយ សូមការចិញ្ចឹមជីវិតនោះជារបស់អ្នកដដែលចុះ។ ម្នាលនិគ្រោធ គំនិតយ៉ាងនេះ អាចនឹងមានដល់អ្នកថា ”ព្រះសមណគោតម ពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះចង់ឱ្យយើងតម្កល់នៅក្នុងធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាអកុសល ដែលហៅថាអកុសល របស់ពួកយើងព្រមទាំងគ្រូ”។ ម្នាលនិគ្រោធ អ្នកមិនត្រូវយល់យ៉ាងនោះឡើយ។ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាអកុសល ដែលហៅថាអកុសល របស់ពួកអ្នកព្រមទាំងគ្រូ ចូរជាអកុសល និងជាធម៌ដែលហៅថាអកុសលដដែលចុះ។ ម្នាលនិគ្រោធ គំនិតយ៉ាងនេះ អាចនឹងមានដល់អ្នកថា ”ព្រះសមណគោតម ពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះចង់ឱ្យយើងប្រាសចាកធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាកុសល ដែលហៅថាកុសល របស់ពួកយើងព្រមទាំងគ្រូ”។ ម្នាលនិគ្រោធ អ្នកមិនត្រូវយល់យ៉ាងនោះឡើយ។ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាកុសល ដែលហៅថាកុសល របស់ពួកអ្នកព្រមទាំងគ្រូ ចូរជាកុសល និងជាធម៌ដែលហៅថាកុសលដដែលចុះ។ ម្នាលនិគ្រោធ តថាគតមិនមែនពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះចង់បានអ្នកជាសិស្សឡើយ មិនមែនពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះចង់ឱ្យអ្នកសឹកចាកការសិក្សាឡើយ មិនមែនពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះចង់ឱ្យអ្នកលះបង់ការចិញ្ចឹមជីវិតឡើយ មិនមែនពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះចង់ឱ្យអ្នកតម្កល់នៅក្នុងធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាអកុសល ដែលហៅថាអកុសល របស់ពួកអ្នកព្រមទាំងគ្រូឡើយ មិនមែនពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះចង់ឱ្យអ្នកប្រាសចាកធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាកុសល ដែលហៅថាកុសល របស់ពួកអ្នកព្រមទាំងគ្រូឡើយ។ ម្នាលនិគ្រោធ តែថា ធម៌ទាំងឡាយជាអកុសល ដែលមិនទាន់លះបង់ ជាធម៌សៅហ្មង នាំឱ្យកើតក្នុងភពថ្មី មានសេចក្តីក្តៅក្រហាយ មានទុក្ខជាវិបាក នាំឱ្យមានជាតិ ជរា និងមរណៈតទៅក្នុងអនាគត មានពិតមែន តថាគតសម្តែងធម៌ដើម្បីលះបង់នូវធម៌ទាំងនោះ។ កាលបើពួកអ្នកប្រតិបត្តិតាមធម៌ដែលតថាគតសម្តែងហើយ ធម៌ទាំងឡាយជាអកុសលដ៏សៅហ្មង នឹងសាបសូន្យទៅ ធម៌ទាំងឡាយដែលជាចំណែកនៃសេចក្តីស្អាតស្អំ នឹងចម្រើនលូតលាស់ឡើង ហើយអ្នករាល់គ្នានឹងបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង នូវសេចក្តីពេញបរិបូរណ៍ និងសេចក្តីធំទូលាយនៃប្រាជ្ញា ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ»

79. Evaṃ vutte, te paribbājakā tuṇhībhūtā maṅkubhūtā pattakkhandhā adhomukhā pajjhāyantā appaṭibhānā nisīdiṃsu yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacittā. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘sabbe pime moghapurisā phuṭṭhā pāpimatā. Yatra hi nāma ekassapi na evaṃ bhavissati – ‘handa mayaṃ aññāṇatthampi samaṇe gotame brahmacariyaṃ carāma, kiṃ karissati sattāho’’’ti? Atha kho bhagavā udumbarikāya paribbājakārāme sīhanādaṃ naditvā vehāsaṃ abbhuggantvā gijjhakūṭe pabbate paccupaṭṭhāsi. Sandhāno pana gahapati tāvadeva rājagahaṃ pāvisīti.

៧៩. កាលបើព្រះមានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ពួកបរិព្វាជកទាំងនោះ ក៏ស្ងៀមស្ងាត់ មានទឹកមុខស្រពោន ឱនក្បាលចុះ ដាក់មុខចុះ ត្រិះរិះក្រៀមក្រំ មិនមានបដិភាណ អង្គុយនៅ ដូចជាបុគ្គលដែលមារចូលមកសណ្ឋិតក្នុងចិត្ត។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា៖ «បុរសសូន្យទទេទាំងនេះទាំងអស់ ត្រូវបានមារមានបាបចូលមកគ្របសង្កត់ហើយ ព្រោះសូម្បីតែម្នាក់ ក៏គ្មានគំនិតយ៉ាងនេះកើតឡើងថា ”មកចុះ ពួកយើងនឹងប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ក្នុងសំណាក់ព្រះសមណគោតម ដើម្បីដឹងនូវធម៌ដែលមិនទាន់ដឹង ទោះបីជាត្រឹមតែ ៧ ថ្ងៃ តើ ៧ ថ្ងៃ នឹងធ្វើអ្វីកើត”»។ លំដាប់នោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បន្លឺសីហនាទក្នុងអារាមរបស់ពួកបរិព្វាជក ឈ្មោះឧទុម្ពរិកា រួចទ្រង់ហោះឡើងទៅលើអាកាស ទៅប្រតិស្ឋាននៅលើភ្នំគិជ្ឈកូដ។ ចំណែកឯសន្ធានគហបតី ក៏បានចូលទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ក្នុងខណៈនោះឯង។

Udumbarikasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ.

ឧទុម្ពរិកសូត្រ ទី២ ចប់ហើយ。

3. Cakkavattisuttaṃ

៣. ចក្កវត្តិសូត្រ

Attadīpasaraṇatā

ការមានខ្លួនជាកោះ មានខ្លួនជាទីពឹង

80. Evaṃ [Pg.48] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu viharati mātulāyaṃ. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhaddante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘attadīpā, bhikkhave, viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā. Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanānupassī…pe… citte cittānupassī…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo.

៨០. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងដែនមគធៈ នាបុរីឈ្មោះមាតុលា។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក្រាបបង្គំទូលឆ្លើយតបព្រះមានព្រះភាគថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សេចក្តីនេះថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកអ្នកចូរមានខ្លួនជាកោះ មានខ្លួនជាទីរលឹក កុំមានអ្នកដទៃជាទីរលឹកឡើយ ចូរមានធម៌ជាកោះ មានធម៌ជាទីរលឹក កុំមានធម៌ដទៃជាទីរលឹកឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុមានខ្លួនជាកោះ មានខ្លួនជាទីរលឹក គ្មានអ្នកដទៃជាទីរលឹក មានធម៌ជាកោះ មានធម៌ជាទីរលឹក គ្មានធម៌ដទៃជាទីរលឹក តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានសម្បជញ្ញៈ មានស្មារតី កំចាត់បង់នូវអភិជ្ឈានិងទោមនស្សក្នុងលោកចេញ។ ពិចារណាឃើញវេទនាក្នុងវេទនាទាំងឡាយ... ពិចារណាឃើញចិត្តក្នុងចិត្ត... ពិចារណាឃើញធម៌ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានសម្បជញ្ញៈ មានស្មារតី កំចាត់បង់នូវអភិជ្ឈានិងទោមនស្សក្នុងលោកចេញ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុយ៉ាងនេះឯង ឈ្មោះថាមានខ្លួនជាកោះ មានខ្លួនជាទីរលឹក គ្មានអ្នកដទៃជាទីរលឹក មានធម៌ជាកោះ មានធម៌ជាទីរលឹក គ្មានធម៌ដទៃជាទីរលឹក»。

‘‘Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye. Gocare, bhikkhave, carataṃ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṃ, na lacchati māro ārammaṇaṃ. Kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhati.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកអ្នកចូរត្រាច់ទៅក្នុងគោចរ ដែលជាវិស័យជារបស់អយ្យកោរបស់ខ្លួនចុះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើពួកអ្នកត្រាច់ទៅក្នុងគោចរ ដែលជាវិស័យជារបស់អយ្យកោរបស់ខ្លួន មារនឹងមិនបាននូវឱកាស មារនឹងមិនបាននូវអារម្មណ៍ឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែការសមាទាននូវកុសលធម៌ទាំងឡាយ បុណ្យនេះរមែងចម្រើនឡើងយ៉ាងនេះឯង»

Daḷhanemicakkavattirājā

ព្រះបាទទឡ្ហនេមិចក្រវត្តិរាជ

81. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, rājā daḷhanemi nāma ahosi cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni ahesuṃ seyyathidaṃ – cakkaratanaṃu hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā ahesuṃ sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasi.

៨១. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងធ្លាប់មានមកហើយ មានព្រះរាជាមួយព្រះអង្គ ព្រះនាមទឡ្ហនេមិ ជាស្តេចចក្រពត្តិ ទ្រង់ប្រកបដោយធម៌ ជាស្តេចសោយរាជ្យដោយធម៌ មានមហាសមុទ្រទាំងបួនជាព្រំប្រទល់ ជាអ្នកឈ្នះសង្គ្រាម ធ្វើឱ្យជនបទមានសេចក្តីស្ងប់ក្សេមក្សាន្ត ទ្រង់បរិបូរដោយកែវ ៧ ប្រការ។ កែវទាំង ៧ ប្រការនោះ តែងកើតមានដល់ព្រះអង្គ គឺ កែវចក្រ ១ កែវដំរី ១ កែវសេះ ១ កែវមណី ១ កែវស្ត្រី ១ កែវគហបតី ១ កែវបរិណាយកជាទី ៧។ ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ មានច្រើនជាងមួយពាន់អង្គ សុទ្ធសឹងតែជាអ្នកក្លាហាន មានរូបរាងសមជាអ្នកចម្បាំង អាចកំចាត់បង់នូវសត្រូវទាំងឡាយបាន។ ព្រះអង្គទ្រង់គ្រប់គ្រងផែនដីនេះ មានមហាសមុទ្រជាទីបំផុត ដោយធម៌ដ៏ស្មើ ដោយមិនបាច់ប្រើអាជ្ញា មិនបាច់ប្រើគ្រឿងសស្ត្រាវុធឡើយ»

82. ‘‘Atha [Pg.49] kho, bhikkhave, rājā daḷhanemi bahunnaṃ vassānaṃ bahunnaṃ vassasatānaṃ bahunnaṃ vassasahassānaṃ accayena aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘yadā tvaṃ, ambho purisa, passeyyāsi dibbaṃ cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cutaṃ, atha me āroceyyāsī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, so puriso rañño daḷhanemissa paccassosi. Addasā kho, bhikkhave, so puriso bahunnaṃ vassānaṃ bahunnaṃ vassasatānaṃ bahunnaṃ vassasahassānaṃ accayena dibbaṃ cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cutaṃ, disvāna yena rājā daḷhanemi tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṃ daḷhanemiṃ etadavoca – ‘yagghe, deva, jāneyyāsi, dibbaṃ te cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cuta’nti. Atha kho, bhikkhave, rājā daḷhanemi jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘dibbaṃ kira me, tāta kumāra, cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cutaṃ. Sutaṃ kho pana metaṃ – yassa rañño cakkavattissa dibbaṃ cakkaratanaṃ osakkati ṭhānā cavati, na dāni tena raññā ciraṃ jīvitabbaṃ hotīti. Bhuttā kho pana me mānusakā kāmā, samayo dāni me dibbe kāme pariyesituṃ. Ehi tvaṃ, tāta kumāra, imaṃ samuddapariyantaṃ pathaviṃ paṭipajja. Ahaṃ pana kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmī’ti.

៨២. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លុះកន្លងទៅអស់ច្រើនឆ្នាំ ច្រើនរយឆ្នាំ ច្រើនពាន់ឆ្នាំ ព្រះបាទទឡ្ហនេមិ ទ្រង់ត្រាស់ហៅបុរសម្នាក់មកបង្គាប់ថា ”នែបុរសដ៏ចម្រើន កាលណាអ្នកឃើញកែវចក្រដ៏ជាទិព្វ ឃ្លាតចាកទី រំកិលចេញពីកន្លែងដើម ត្រូវប្រាប់ដល់យើងភ្លាម”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុរសនោះក៏ទទួលព្រះរាជឱង្ការរបស់ព្រះបាទទឡ្ហនេមិថា ”ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លុះកន្លងទៅអស់ច្រើនឆ្នាំ ច្រើនរយឆ្នាំ ច្រើនពាន់ឆ្នាំ បុរសនោះក៏បានឃើញកែវចក្រដ៏ជាទិព្វ ឃ្លាតចាកទី រំកិលចេញពីកន្លែងដើម លុះឃើញហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះបាទទឡ្ហនេមិ រួចក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា ”សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស សូមព្រះអង្គជ្រាប កែវចក្រដ៏ជាទិព្វរបស់ព្រះអង្គ ឥឡូវនេះឃ្លាតចាកទី រំកិលចេញពីកន្លែងដើមហើយ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះបាទទឡ្ហនេមិ ទ្រង់ត្រាស់ហៅព្រះរាជបុត្រច្បងមក ហើយមានព្រះរាជឱង្ការយ៉ាងនេះថា ”នែព្រះរាជបុត្រច្បង ឮថា កែវចក្រដ៏ជាទិព្វរបស់ឪពុក ឃ្លាតចាកទី រំកិលចេញពីកន្លែងដើមហើយ។ ឪពុកធ្លាប់ឮពាក្យនេះមកថា ស្តេចចក្រពត្តិអង្គណា មានកែវចក្រដ៏ជាទិព្វ ឃ្លាតចាកទី រំកិលចេញពីកន្លែងដើម ស្តេចចក្រពត្តិអង្គនោះ នឹងមិនមានព្រះជន្មរស់នៅបានយូរឡើយ។ ឪពុកបានសោយមនុស្សកាមទាំងឡាយរួចហើយ ឥឡូវនេះ ជាសម័យដែលឪពុកត្រូវស្វែងរកនូវទិព្វកាមទាំងឡាយវិញ។ នែព្រះរាជបុត្រច្បង ចូរអ្នកមកទទួលគ្រប់គ្រងផែនដីដែលមានមហាសមុទ្រជាព្រំប្រទល់នេះចុះ។ ចំណែកឯឪពុក នឹងកោរសក់និងពុកចង្ការ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់កាសាយៈ ចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួសហើយ”»

83. ‘‘Atha kho, bhikkhave, rājā daḷhanemi jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ sādhukaṃ rajje samanusāsitvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbaji. Sattāhapabbajite kho pana, bhikkhave, rājisimhi dibbaṃ cakkaratanaṃ antaradhāyi.

៨៣. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះបាទដឡ្ហនេមិ បានទូន្មានប្រដៅព្រះរាជកុមារជាព្រះរាជបុត្រច្បង ក្នុងរជ្ជសម្បត្តិយ៉ាងល្អហើយ ក៏ទ្រង់កោរសក់និងពុកចង្ការ ទ្រង់គ្រឿងកាសាយភស្ត្រ ចេញចាកព្រះរាជវាំង ទៅទ្រង់ព្រះផ្នួសជាបព្វជិត មិនមានផ្ទះសម្បែងឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើព្រះរាជឥសីនោះ ទ្រង់ព្រះផ្នួសបាន ៧ ថ្ងៃហើយ ឯទិព្វចក្ករតនៈ ក៏អន្តរធានបាត់ទៅ។

‘‘Atha kho, bhikkhave, aññataro puriso yena rājā khattiyo muddhābhisitto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṃ khattiyaṃ muddhābhisittaṃ etadavoca – ‘yagghe, deva, jāneyyāsi, dibbaṃ cakkaratanaṃ antarahita’nti. Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto dibbe cakkaratane antarahite anattamano ahosi, anattamanatañca paṭisaṃvedesi. So yena rājisi tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājisiṃ etadavoca – ‘yagghe, deva, jāneyyāsi, dibbaṃ cakkaratanaṃ antarahita’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, rājisi rājānaṃ khattiyaṃ muddhābhisittaṃ etadavoca – ‘mā kho tvaṃ, tāta, dibbe [Pg.50] cakkaratane antarahite anattamano ahosi, mā anattamanatañca paṭisaṃvedesi, na hi te, tāta, dibbaṃ cakkaratanaṃ pettikaṃ dāyajjaṃ. Iṅgha tvaṃ, tāta, ariye cakkavattivatte vattāhi. Ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati, yaṃ te ariye cakkavattivatte vattamānassa tadahuposathe pannarase sīsaṃnhātassa uposathikassa uparipāsādavaragatassa dibbaṃ cakkaratanaṃ pātubhavissati sahassāraṃ sanemikaṃ sanābhikaṃ sabbākāraparipūra’nti.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ បុរសម្នាក់បានចូលទៅគាល់ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានមុទ្ធាភិសេកហើយ ក្នុងទីណា លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាជាក្សត្រដែលបានមុទ្ធាភិសេកហើយនោះ យ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ សូមទ្រង់ជ្រាបចុះ ឥឡូវនេះ ទិព្វចក្ករតនៈ អន្តរធានបាត់ទៅហើយ»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះរាជាជាក្សត្រដែលបានមុទ្ធាភិសេកហើយ កាលបើទិព្វចក្ករតនៈអន្តរធានទៅ ក៏ទ្រង់មិនសព្វព្រះរាជហឫទ័យឡើយ ហើយទ្រង់ក៏សម្តែងនូវសេចក្តីមិនសព្វព្រះរាជហឫទ័យនោះ (ដល់អ្នកដទៃ)។ ព្រះរាជានោះ ក៏ស្តេចចូលទៅរកព្រះរាជឥសី លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជឥសីយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ សូមទ្រង់ជ្រាបចុះ ឥឡូវនេះ ទិព្វចក្ករតនៈ អន្តរធានបាត់ទៅហើយ»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើបុត្រក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជឥសីក៏មានព្រះរាជតម្រាស់ទៅកាន់ព្រះរាជាជាក្សត្រដែលបានមុទ្ធាភិសេកហើយនោះ យ៉ាងនេះថា «នែបុត្រស្ងួនភ្ងា កាលបើទិព្វចក្ករតនៈអន្តរធានទៅហើយ បុត្រកុំមិនសព្វព្រះរាជហឫទ័យឡើយ កុំសម្តែងនូវសេចក្តីមិនសព្វព្រះរាជហឫទ័យនោះឡើយ នែបុត្រ ព្រោះថា ទិព្វចក្ករតនៈ មិនមែនជាកេរមត៌កដែលបានមកពីព្រះវរបិតារបស់បុត្រឡើយ។ នែបុត្រ ចូរត្រឡប់មកប្រព្រឹត្តតាមអរិយចក្កវត្តិវត្តចុះ។ នែបុត្រ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ គឺកាលបើបុត្រកំពុងប្រព្រឹត្តតាមអរិយចក្កវត្តិវត្ត ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ១៥ កើត បានស្រង់ព្រះសិរសា សមាទានឧបោសថសីល ហើយស្តេចឡើងទៅគង់លើប្រាសាទជាន់ខ្ពស់ដ៏ប្រសើរ ទិព្វចក្ករតនៈ ដែលមានកាំមួយពាន់ មានខ្នងកង់ មានដុំកង់ ព្រមទាំងលក្ខណៈគ្រប់បែបយ៉ាង ក៏នឹងកើតប្រាកដឡើងដល់បុត្រជាមិនខាន»។

Cakkavattiariyavattaṃ

អរិយចក្កវត្តិវត្ត

84. ‘‘‘Katamaṃ pana taṃ, deva, ariyaṃ cakkavattivatta’nti? ‘Tena hi tvaṃ, tāta, dhammaṃyeva nissāya dhammaṃ sakkaronto dhammaṃ garuṃ karonto dhammaṃ mānento dhammaṃ pūjento dhammaṃ apacāyamāno dhammaddhajo dhammaketu dhammādhipateyyo dhammikaṃ rakkhāvaraṇaguttiṃ saṃvidahassu antojanasmiṃ balakāyasmiṃ khattiyesu anuyantesu brāhmaṇagahapatikesu negamajānapadesu samaṇabrāhmaṇesu migapakkhīsu. Mā ca te, tāta, vijite adhammakāro pavattittha. Ye ca te, tāta, vijite adhanā assu, tesañca dhanamanuppadeyyāsi. Ye ca te, tāta, vijite samaṇabrāhmaṇā madappamādā paṭiviratā khantisoracce niviṭṭhā ekamattānaṃ damenti, ekamattānaṃ samenti, ekamattānaṃ parinibbāpenti, te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripuccheyyāsi pariggaṇheyyāsi – ‘‘kiṃ, bhante, kusalaṃ, kiṃ akusalaṃ, kiṃ sāvajjaṃ, kiṃ anavajjaṃ, kiṃ sevitabbaṃ, kiṃ na sevitabbaṃ, kiṃ me karīyamānaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya assa, kiṃ vā pana me karīyamānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya assā’’ti? Tesaṃ sutvā yaṃ akusalaṃ taṃ abhinivajjeyyāsi, yaṃ kusalaṃ taṃ samādāya vatteyyāsi. Idaṃ kho, tāta, taṃ ariyaṃ cakkavattivatta’nti.

៨៤. «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ចុះអរិយចក្កវត្តិវត្តនោះ តើដូចម្តេច?»។ «នែបុត្រ បើដូច្នោះ បុត្រចូរអាស្រ័យធម៌តែម្យ៉ាង ធ្វើសេចក្តីគោរពធម៌ ធ្វើសេចក្តីកោតក្រែងធម៌ រាប់អានធម៌ បូជាធម៌ កោតញញើតធម៌ មានធម៌ជាទង់ជ័យ មានធម៌ជាកំពូល មានធម៌ជាធំ ហើយចូរចាត់ចែងការរក្សា ការការពារ និងការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយធម៌ ដល់ជនក្នុងផ្ទះ ដល់កងទ័ព ដល់ពួកក្សត្រដែលជាបរិវារ ដល់ពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតី ដល់អ្នកនិគមនិងអ្នកជនបទ ដល់សមណព្រាហ្មណ៍ និងពួកម្រឹគនិងបក្សីទាំងឡាយ។ នែបុត្រ មួយទៀត អំពើខុសធម៌ កុំឲ្យមាននៅក្នុងដែនដីរបស់បុត្រឡើយ។ នែបុត្រ ជនទាំងឡាយណាដែលគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិនៅក្នុងដែនដីរបស់បុត្រ បុត្រត្រូវចែករំលែកទ្រព្យសម្បត្តិដល់ជនទាំងនោះផង។ នែបុត្រ មួយវិញទៀត សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយណា នៅក្នុងដែនដីរបស់បុត្រ ដែលជាអ្នកវៀរចាកការស្រវឹងនិងការប្រមាទ តាំងនៅក្នុងខន្តិនិងសោរច្ចៈ តែងទូន្មានខ្លួនតែម្នាក់ឯង ធ្វើខ្លួនតែម្នាក់ឯងឲ្យស្ងប់រម្ងាប់ ធ្វើខ្លួនតែម្នាក់ឯងឲ្យរលត់ទុក្ខ បុត្រត្រូវចូលទៅរកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះតាមកាលវេលា ហើយសាកសួរ ស៊ើបសួរថា “បពិត្រលោកដ៏ចំរើន អ្វីជាកុសល អ្វីជាអកុសល អ្វីមានទោស អ្វីគ្មានទោស អ្វីគួរគប់រក អ្វីមិនគួរគប់រក កាលបើខ្ញុំធ្វើនូវអំពើណា នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខអស់កាលជាអង្វែង ឬមួយកាលបើខ្ញុំធ្វើនូវអំពើណា នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខអស់កាលជាអង្វែង?”។ លុះបុត្របានស្តាប់ពាក្យរបស់លោកទាំងនោះហើយ អ្វីដែលជាអកុសល បុត្រត្រូវវៀរចាកឲ្យឆ្ងាយ អ្វីដែលជាកុសល បុត្រត្រូវសមាទានប្រព្រឹត្តតាមចុះ។ នែបុត្រ នេះឯងហៅថា អរិយចក្កវត្តិវត្ត»។

Cakkaratanapātubhāvo

ការកើតឡើងនៃចក្ករតនៈ

85. ‘‘‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto rājisissa paṭissutvā ariye cakkavattivatte vatti. Tassa ariye cakkavattivatte vattamānassa tadahuposathe pannarase sīsaṃnhātassa uposathikassa [Pg.51] uparipāsādavaragatassa dibbaṃ cakkaratanaṃ pāturahosi sahassāraṃ sanemikaṃ sanābhikaṃ sabbākāraparipūraṃ. Disvāna rañño khattiyassa muddhābhisittassa etadahosi – ‘sutaṃ kho pana metaṃ – yassa rañño khattiyassa muddhābhisittassa tadahuposathe pannarase sīsaṃnhātassa uposathikassa uparipāsādavaragatassa dibbaṃ cakkaratanaṃ pātubhavati sahassāraṃ sanemikaṃ sanābhikaṃ sabbākāraparipūraṃ, so hoti rājā cakkavattī’ti. Assaṃ nu kho ahaṃ rājā cakkavattīti.

៨៥. «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស» ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះរាជាជាក្សត្រដែលបានមុទ្ធាភិសេកហើយ ទទួលព្រះរាជតម្រាស់របស់ព្រះរាជឥសីហើយ ក៏ទ្រង់ប្រព្រឹត្តតាមអរិយចក្កវត្តិវត្ត។ កាលដែលព្រះអង្គកំពុងប្រព្រឹត្តតាមអរិយចក្កវត្តិវត្តនោះ ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ១៥ កើត បានស្រង់ព្រះសិរសា សមាទានឧបោសថសីល ហើយស្តេចឡើងទៅគង់លើប្រាសាទជាន់ខ្ពស់ដ៏ប្រសើរ ទិព្វចក្ករតនៈ ដែលមានកាំមួយពាន់ មានខ្នងកង់ មានដុំកង់ ព្រមទាំងលក្ខណៈគ្រប់បែបយ៉ាង ក៏កើតប្រាកដឡើង។ លុះព្រះរាជាជាក្សត្រដែលបានមុទ្ធាភិសេកហើយនោះ ទ្រង់ទតឃើញហើយ ក៏មានព្រះរាជតម្រិះយ៉ាងនេះថា «យើងធ្លាប់បានឮមកថា ព្រះរាជាជាក្សត្រដែលបានមុទ្ធាភិសេកហើយអង្គណា ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ១៥ កើត បានស្រង់ព្រះសិរសា សមាទានឧបោសថសីល ហើយស្តេចឡើងទៅគង់លើប្រាសាទជាន់ខ្ពស់ដ៏ប្រសើរ កាលបើទិព្វចក្ករតនៈ ដែលមានកាំមួយពាន់ មានខ្នងកង់ មានដុំកង់ ព្រមទាំងលក្ខណៈគ្រប់បែបយ៉ាង កើតប្រាកដឡើង ព្រះរាជាអង្គនោះ តែងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ។ តើយើងនឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិដែរឬទេហ្ន៎?»។

‘‘Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ utarāsaṅgaṃ karitvā vāmena hatthena bhiṅkāraṃ gahetvā dakkhiṇena hatthena cakkaratanaṃ abbhukkiri – ‘pavattatu bhavaṃ cakkaratanaṃ, abhivijinātu bhavaṃ cakkaratana’nti.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះរាជាជាក្សត្រដែលបានមុទ្ធាភិសេកហើយ ទ្រង់ក្រោកចាកព្រះរាជអាសនៈ ធ្វើព្រះភូសាឆៀងស្មាម្ខាង ទ្រង់យកព្រះហស្តឆ្វេងចាប់កុណ្ឌី ហើយទ្រង់យកព្រះហស្តស្តាំស្រោចស្រពលើចក្ករតនៈ ដោយព្រះរាជតម្រាស់ថា «សូមលោកចក្ករតនៈដ៏ចំរើន ចូរវិលទៅចុះ សូមលោកចក្ករតនៈដ៏ចំរើន ចូរឈ្នះចុះ»។

‘‘Atha kho taṃ, bhikkhave, cakkaratanaṃ puratthimaṃ disaṃ pavatti, anvadeva rājā cakkavattī saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Yasmiṃ kho pana, bhikkhave, padese cakkaratanaṃ patiṭṭhāsi, tattha rājā cakkavattī vāsaṃ upagacchi saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Ye kho pana, bhikkhave, puratthimāya disāya paṭirājāno, te rājānaṃ cakkavattiṃ upasaṅkamitvā evamāhaṃsu – ‘ehi kho, mahārāja, svāgataṃ te mahārāja, sakaṃ te, mahārāja, anusāsa, mahārājā’ti. Rājā cakkavattī evamāha – ‘pāṇo na hantabbo, adinnaṃ nādātabbaṃ, kāmesumicchā na caritabbā, musā na bhāsitabbā, majjaṃ na pātabbaṃ, yathābhuttañca bhuñjathā’ti. Ye kho pana, bhikkhave, puratthimāya disāya paṭirājāno, te rañño cakkavattissa anuyantā ahesuṃ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ចក្ករតនៈនោះ ក៏វិលទៅកាន់ទិសបូព៌ ឯព្រះរាជាចក្រពត្តិ ក៏ស្តេចយាងទៅតាមក្រោយចក្ករតនៈនោះ ព្រមដោយចតុរង្គសេនា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្ករតនៈនោះ ឈប់សម្រាកក្នុងទីកន្លែងណា ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ក៏ទ្រង់បោះជំរុំគង់នៅទីនោះ ព្រមដោយចតុរង្គសេនា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកស្តេចជាបច្ចន្តរាជ ក្នុងទិសបូព៌ ក៏ចូលមកគាល់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «សូមអញ្ជើញស្តេចយាងមកចុះ ព្រះមហារាជ ការយាងមករបស់ព្រះអង្គ ជាការយាងមកដ៏ល្អហើយ ព្រះមហារាជ ដែនដីនេះជារបស់ព្រះអង្គហើយ សូមព្រះអង្គទ្រង់គ្រប់គ្រងចុះ ព្រះមហារាជ»។ ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ទ្រង់មានព្រះរាជឱវាទយ៉ាងនេះថា «អ្នកទាំងឡាយ មិនត្រូវសម្លាប់សត្វ មិនត្រូវកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ មិនត្រូវប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ មិនត្រូវនិយាយពាក្យកុហក មិនត្រូវផឹកទឹកស្រវឹង ហើយចូរបរិភោគតាមដែលធ្លាប់បរិភោគចុះ»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកស្តេចជាបច្ចន្តរាជ ក្នុងទិសបូព៌ ក៏បានក្លាយជាអ្នកដើរតាមរបស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ។

86. ‘‘Atha kho taṃ, bhikkhave, cakkaratanaṃ puratthimaṃ samuddaṃ ajjhogāhetvā paccuttaritvā dakkhiṇaṃ disaṃ pavatti…pe… dakkhiṇaṃ samuddaṃ ajjhogāhetvā paccuttaritvā pacchimaṃ disaṃ pavatti, anvadeva rājā cakkavattī saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Yasmiṃ kho pana, bhikkhave, padese cakkaratanaṃ patiṭṭhāsi, tattha rājā cakkavattī vāsaṃ upagacchi saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Ye kho pana, bhikkhave, pacchimāya disāya paṭirājāno, te rājānaṃ cakkavattiṃ upasaṅkamitvā evamāhaṃsu – ‘ehi kho, mahārāja, svāgataṃ te, mahārāja, sakaṃ te, mahārāja, anusāsa, mahārājā’ti. Rājā cakkavattī [Pg.52] evamāha – ‘pāṇo na hantabbo, adinnaṃ nādātabbaṃ, kāmesumicchā na caritabbā, musā na bhāsitabbā, majjaṃ na pātabbaṃ, yathābhuttañca bhuñjathā’ti. Ye kho pana, bhikkhave, pacchimāya disāya paṭirājāno, te rañño cakkavattissa anuyantā ahesuṃ.

៨៦. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ចក្ករតនៈនោះ បានចុះទៅកាន់សមុទ្រខាងកើត រួចឡើងមកវិញ ហើយវិលទៅកាន់ទិសទក្សិណ ...ល... ចុះទៅកាន់សមុទ្រខាងត្បូង រួចឡើងមកវិញ ហើយវិលទៅកាន់ទិសបស្ចិម ឯព្រះរាជាចក្រពត្តិ ក៏ស្តេចយាងទៅតាមក្រោយចក្ករតនៈនោះ ព្រមដោយចតុរង្គសេនា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្ករតនៈនោះ ឈប់សម្រាកក្នុងទីកន្លែងណា ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ក៏ទ្រង់បោះជំរុំគង់នៅទីនោះ ព្រមដោយចតុរង្គសេនា។ ពួកស្តេចជាបច្ចន្តរាជ ក្នុងទិសបស្ចិម ក៏ចូលមកគាល់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «សូមអញ្ជើញស្តេចយាងមកចុះ ព្រះមហារាជ ការយាងមករបស់ព្រះអង្គ ជាការយាងមកដ៏ល្អហើយ ព្រះមហារាជ ដែនដីនេះជារបស់ព្រះអង្គហើយ សូមព្រះអង្គទ្រង់គ្រប់គ្រងចុះ ព្រះមហារាជ»។ ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ទ្រង់មានព្រះរាជឱវាទយ៉ាងនេះថា «អ្នកទាំងឡាយ មិនត្រូវសម្លាប់សត្វ មិនត្រូវកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ មិនត្រូវប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ មិនត្រូវនិយាយពាក្យកុហក មិនត្រូវផឹកទឹកស្រវឹង ហើយចូរបរិភោគតាមដែលធ្លាប់បរិភោគចុះ»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកស្តេចជាបច្ចន្តរាជ ក្នុងទិសបស្ចិម ក៏បានក្លាយជាអ្នកដើរតាមរបស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ។

87. ‘‘Atha kho taṃ, bhikkhave, cakkaratanaṃ pacchimaṃ samuddaṃ ajjhogāhetvā paccuttaritvā uttaraṃ disaṃ pavatti, anvadeva rājā cakkavattī saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Yasmiṃ kho pana, bhikkhave, padese cakkaratanaṃ patiṭṭhāsi, tattha rājā cakkavattī vāsaṃ upagacchi saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Ye kho pana, bhikkhave, uttarāya disāya paṭirājāno, te rājānaṃ cakkavattiṃ upasaṅkamitvā evamāhaṃsu – ‘ehi kho, mahārāja, svāgataṃ te, mahārāja, sakaṃ te, mahārāja, anusāsa, mahārājā’ti. Rājā cakkavattī evamāha – ‘pāṇo na hantabbo, adinnaṃ nādātabbaṃ, kāmesumicchā na caritabbā, musā na bhāsitabbā, majjaṃ na pātabbaṃ, yathābhuttañca bhuñjathā’ti. Ye kho pana, bhikkhave, uttarāya disāya paṭirājāno, te rañño cakkavattissa anuyantā ahesuṃ.

៨៧. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ចក្ករតនៈនោះ បានចុះទៅកាន់សមុទ្រខាងលិច រួចឡើងមកវិញ ហើយវិលទៅកាន់ទិសឧត្តរ ឯព្រះរាជាចក្រពត្តិ ក៏ស្តេចយាងទៅតាមក្រោយចក្ករតនៈនោះ ព្រមដោយចតុរង្គសេនា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្ករតនៈនោះ ឈប់សម្រាកក្នុងទីកន្លែងណា ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ក៏ទ្រង់បោះជំរុំគង់នៅទីនោះ ព្រមដោយចតុរង្គសេនា。 ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកស្តេចជាបច្ចន្តរាជ ក្នុងទិសឧត្តរ ក៏ចូលមកគាល់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «សូមអញ្ជើញស្តេចយាងមកចុះ ព្រះមហារាជ ការយាងមករបស់ព្រះអង្គ ជាការយាងមកដ៏ល្អហើយ ព្រះមហារាជ ដែនដីនេះជារបស់ព្រះអង្គហើយ សូមព្រះអង្គទ្រង់គ្រប់គ្រងចុះ ព្រះមហារាជ»។ ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ទ្រង់មានព្រះរាជឱវាទយ៉ាងនេះថា «អ្នកទាំងឡាយ មិនត្រូវសម្លាប់សត្វ មិនត្រូវកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ មិនត្រូវប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ មិនត្រូវនិយាយពាក្យកុហក មិនត្រូវផឹកទឹកស្រវឹង ហើយចូរបរិភោគតាមដែលធ្លាប់បរិភោគចុះ»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកស្តេចជាបច្ចន្តរាជ ក្នុងទិសឧត្តរ ក៏បានក្លាយជាអ្នកដើរតាមរបស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ។

‘‘Atha kho taṃ, bhikkhave, cakkaratanaṃ samuddapariyantaṃ pathaviṃ abhivijinitvā tameva rājadhāniṃ paccāgantvā rañño cakkavattissa antepuradvāre atthakaraṇapamukhe akkhāhataṃ maññe aṭṭhāsi rañño cakkavattissa antepuraṃ upasobhayamānaṃ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ចក្ករតនៈនោះ លុះបានឈ្នះផែនដីដែលមានមហាសមុទ្រជាទីបំផុតហើយ ក៏ត្រឡប់មកកាន់រាជធានីនោះវិញ ហើយស្ថិតនៅទៀបព្រះទ្វារព្រះបរមរាជវាំង នាទីលានកាត់សេចក្តីនៃព្រះរាជាចក្រពត្តិ ហាក់ដូចជាត្រូវគេដោតភ្ជាប់នឹងភ្លៅកង់ ញ៉ាំងព្រះបរមរាជវាំងនៃព្រះរាជាចក្រពត្តិឲ្យរុងរឿងស្ញប់ស្ញែង។

Dutiyādicakkavattikathā

រឿងព្រះរាជាចក្រពត្តិទីពីរជាដើម

88. ‘‘Dutiyopi kho, bhikkhave, rājā cakkavattī…pe… tatiyopi kho, bhikkhave, rājā cakkavattī… catutthopi kho, bhikkhave, rājā cakkavattī… pañcamopi kho, bhikkhave, rājā cakkavattī… chaṭṭhopi kho, bhikkhave, rājā cakkavattī… sattamopi kho, bhikkhave, rājā cakkavattī bahunnaṃ vassānaṃ bahunnaṃ vassasatānaṃ bahunnaṃ vassasahassānaṃ accayena aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘yadā tvaṃ, ambho purisa, passeyyāsi dibbaṃ cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cutaṃ, atha me āroceyyāsī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, so puriso rañño cakkavattissa paccassosi. Addasā kho[Pg.53], bhikkhave, so puriso bahunnaṃ vassānaṃ bahunnaṃ vassasatānaṃ bahunnaṃ vassasahassānaṃ accayena dibbaṃ cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cutaṃ. Disvāna yena rājā cakkavattī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṃ cakkavattiṃ etadavoca – ‘yagghe, deva, jāneyyāsi, dibbaṃ te cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cuta’nti?

៨៨. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីព្រះរាជាចក្រពត្តិទីពីរ...ល... សូម្បីព្រះរាជាចក្រពត្តិទីបី... សូម្បីព្រះរាជាចក្រពត្តិទីបួន... សូម្បីព្រះរាជាចក្រពត្តិទីប្រាំ... សូម្បីព្រះរាជាចក្រពត្តិទីប្រាំមួយ... សូម្បីព្រះរាជាចក្រពត្តិទីប្រាំពីរ លុះកន្លងទៅជាច្រើនឆ្នាំ ច្រើនរយឆ្នាំ ច្រើនពាន់ឆ្នាំ ក៏ទ្រង់មានព្រះរាជតម្រាស់ហៅបុរសម្នាក់មកថា «នែបុរសដ៏ចំរើន កាលណាអ្នកឃើញទិព្វចក្ករតនៈ ស្រុតចុះ ឃ្លាតចាកទីតាំងហើយ ចូរប្រាប់ដល់យើងភ្លាម»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុរសនោះក៏ទទួលព្រះរាជតម្រាស់របស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិថា «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លុះកន្លងទៅជាច្រើនឆ្នាំ ច្រើនរយឆ្នាំ ច្រើនពាន់ឆ្នាំ បុរសនោះក៏បានឃើញទិព្វចក្ករតនៈ ស្រុតចុះ ឃ្លាតចាកទីតាំង។ លុះឃើញហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ក្នុងទីណា លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាចក្រពត្តិយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ សូមទ្រង់ជ្រាបចុះ ឥឡូវនេះ ទិព្វចក្ករតនៈរបស់ព្រះអង្គ ស្រុតចុះ ឃ្លាតចាកទីតាំងហើយ»។

89. ‘‘Atha kho, bhikkhave, rājā cakkavattī jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘dibbaṃ kira me, tāta kumāra, cakkaratanaṃ osakkitaṃ, ṭhānā cutaṃ, sutaṃ kho pana metaṃ – yassa rañño cakkavattissa dibbaṃ cakkaratanaṃ osakkati, ṭhānā cavati, na dāni tena raññā ciraṃ jīvitabbaṃ hotīti. Bhuttā kho pana me mānusakā kāmā, samayo dāni me dibbe kāme pariyesituṃ, ehi tvaṃ, tāta kumāra, imaṃ samuddapariyantaṃ pathaviṃ paṭipajja. Ahaṃ pana kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmī’ti.

៨៩. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ទ្រង់ហៅព្រះរាជកុមារជាបុត្រច្បងមក ហើយមានព្រះរាជតម្រាស់យ៉ាងនេះថា ”នែបុត្រកុមារដ៏ចម្រើន ឮថា ចក្ររតនៈជាទិព្វរបស់ឪពុក ថយចុះ ឃ្លាតចាកទីហើយ។ មួយសោត ឪពុកធ្លាប់ឮមកថា ចក្ររតនៈជាទិព្វរបស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិអង្គណា ថយចុះ ឃ្លាតចាកទី ព្រះរាជាអង្គនោះ មិនត្រូវរស់នៅបានយូរអង្វែងតទៅទៀតឡើយ។ ឪពុកបានសោយកាមជារបស់មនុស្សរួចហើយ ឥឡូវនេះ ជាកាលគួរដែលឪពុកត្រូវស្វែងរកកាមជាទិព្វវិញ។ នែបុត្រកុមារដ៏ចម្រើន ចូរអ្នកមក ចូរអ្នកគ្រប់គ្រងផែនដីដែលមានមហាសមុទ្រទាំងបួនជាទីបំផុតនេះចុះ។ ចំណែកឪពុក នឹងកោរសក់ និងពុកចង្ការ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់កាសាយៈ ហើយចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាបុគ្គលមិនមានផ្ទះសំបែងវិញ”។»

‘‘Atha kho, bhikkhave, rājā cakkavattī jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ sādhukaṃ rajje samanusāsitvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbaji. Sattāhapabbajite kho pana, bhikkhave, rājisimhi dibbaṃ cakkaratanaṃ antaradhāyi.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ទ្រង់ប្រដៅព្រះរាជកុមារជាបុត្រច្បង ក្នុងរាជសម្បត្តិយ៉ាងល្អហើយ ក៏កោរសក់ និងពុកចង្ការ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់កាសាយៈ ចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាបុគ្គលមិនមានផ្ទះសំបែង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលព្រះរាជឥសី ទ្រង់សាងព្រះភ្នួសបាន ៧ ថ្ងៃ ចក្ររតនៈជាទិព្វ ក៏អន្តរធានបាត់ទៅ។»

90. ‘‘Atha kho, bhikkhave, aññataro puriso yena rājā khattiyo muddhābhisitto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṃ khattiyaṃ muddhābhisittaṃ etadavoca – ‘yagghe, deva, jāneyyāsi, dibbaṃ cakkaratanaṃ antarahita’nti? Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto dibbe cakkaratane antarahite anattamano ahosi. Anattamanatañca paṭisaṃvedesi; no ca kho rājisiṃ upasaṅkamitvā ariyaṃ cakkavattivattaṃ pucchi. So samateneva sudaṃ janapadaṃ pasāsati. Tassa samatena janapadaṃ pasāsato pubbenāparaṃ janapadā na pabbanti, yathā taṃ pubbakānaṃ rājūnaṃ ariye cakkavattivatte vattamānānaṃ.

៩០. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ បុរសម្នាក់បានចូលទៅគាល់ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ លុះចូលទៅដល់ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ យ៉ាងនេះថា ”បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ សូមទ្រង់ជ្រាប ចក្ររតនៈជាទិព្វ អន្តរធានបាត់ទៅហើយ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ កាលចក្ររតនៈជាទិព្វអន្តរធានទៅ ក៏ទ្រង់មិនសព្វព្រះរាជហឫទ័យឡើយ ទ្រង់ទទួលរងនូវសេចក្តីមិនសព្វព្រះរាជហឫទ័យផង ប៉ុន្តែទ្រង់មិនបានយាងទៅរកព្រះរាជឥសី ដើម្បីសាកសួរអំពីអរិយចក្រពត្តិវត្តឡើយ។ ព្រះរាជាអង្គនោះ ទ្រង់គ្រប់គ្រងជនបទ ទៅតាមតែព្រះតម្រិះរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់។ កាលដែលព្រះអង្គគ្រប់គ្រងជនបទតាមព្រះតម្រិះផ្ទាល់ខ្លួនយ៉ាងនោះ ជនបទទាំងឡាយ ក៏មិនបានចម្រើនលូតលាស់តាំងពីដើមរហូតដល់ចុង ដូចកាលដែលព្រះរាជាមុនៗ ទ្រង់ប្រព្រឹត្តតាមអរិយចក្រពត្តិវត្តនោះឡើយ។»

‘‘Atha kho, bhikkhave, amaccā pārisajjā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā mantassājīvino sannipatitvā rājānaṃ khattiyaṃ muddhābhisittaṃ etadavocuṃ – ‘na kho te, deva, samatena (sudaṃ) janapadaṃ pasāsato pubbenāparaṃ [Pg.54] janapadā pabbanti, yathā taṃ pubbakānaṃ rājūnaṃ ariye cakkavattivatte vattamānānaṃ. Saṃvijjanti kho te, deva, vijite amaccā pārisajjā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā mantassājīvino mayañceva aññe ca ye mayaṃ ariyaṃ cakkavattivattaṃ dhārema. Iṅgha tvaṃ, deva, amhe ariyaṃ cakkavattivattaṃ puccha. Tassa te mayaṃ ariyaṃ cakkavattivattaṃ puṭṭhā byākarissāmā’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ពួកអាមាត្យ ពួកបរិស័ទ ពួកមហាមាត្យខាងគណនេយ្យ ពួកនាយកងទ័ព ពួកឆ្មាំទ្វារ និងពួកអ្នកចិញ្ចឹមជីវិតដោយប្រាជ្ញា បានប្រជុំគ្នា ហើយក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ យ៉ាងនេះថា ”បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ កាលដែលទ្រង់គ្រប់គ្រងជនបទតាមព្រះតម្រិះផ្ទាល់ខ្លួន ជនបទទាំងឡាយ មិនបានចម្រើនលូតលាស់តាំងពីដើមរហូតដល់ចុង ដូចកាលដែលព្រះរាជាមុនៗ ទ្រង់ប្រព្រឹត្តតាមអរិយចក្រពត្តិវត្តនោះឡើយ។ បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ នៅក្នុងព្រះរាជអាណាចក្ររបស់ទ្រង់ នៅមានពួកអាមាត្យ ពួកបរិស័ទ ពួកមហាមាត្យខាងគណនេយ្យ ពួកនាយកងទ័ព ពួកឆ្មាំទ្វារ និងពួកអ្នកចិញ្ចឹមជីវិតដោយប្រាជ្ញា គឺពួកទូលព្រះបង្គំយើងខ្ញុំក្តី ជនដទៃក្តី ដែលចាំទុកនូវអរិយចក្រពត្តិវត្ត។ បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ សូមទ្រង់សាកសួរអរិយចក្រពត្តិវត្តនឹងពួកទូលព្រះបង្គំយើងខ្ញុំចុះ។ កាលបើទ្រង់សាកសួរហើយ ពួកទូលព្រះបង្គំយើងខ្ញុំ នឹងក្រាបបង្គំទូលដោះស្រាយនូវអរិយចក្រពត្តិវត្តនោះ ថ្វាយទ្រង់ជ្រាប”។»

Āyuvaṇṇādipariyānikathā

«អាយុវណ្ណាទិបរិហានិកថា»

91. ‘‘Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto amacce pārisajje gaṇakamahāmatte anīkaṭṭhe dovārike mantassājīvino sannipātetvā ariyaṃ cakkavattivattaṃ pucchi. Tassa te ariyaṃ cakkavattivattaṃ puṭṭhā byākariṃsu. Tesaṃ sutvā dhammikañhi kho rakkhāvaraṇaguttiṃ saṃvidahi, no ca kho adhanānaṃ dhanamanuppadāsi. Adhanānaṃ dhane ananuppadiyamāne dāliddiyaṃ vepullamagamāsi. Dāliddiye vepullaṃ gate aññataro puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyi. Tamenaṃ aggahesuṃ. Gahetvā rañño khattiyassa muddhābhisittassa dassesuṃ – ‘ayaṃ, deva, puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti. Evaṃ vutte, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto taṃ purisaṃ etadavoca – ‘saccaṃ kira tvaṃ, ambho purisa, paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti ? ‘Saccaṃ, devā’ti. ‘Kiṃ kāraṇā’ti? ‘Na hi, deva, jīvāmī’ti. Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto tassa purisassa dhanamanuppadāsi – ‘iminā tvaṃ, ambho purisa, dhanena attanā ca jīvāhi, mātāpitaro ca posehi, puttadārañca posehi, kammante ca payojehi, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpehi sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanika’nti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, so puriso rañño khattiyassa muddhābhisittassa paccassosi.

៩១. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ ទ្រង់ប្រជុំពួកអាមាត្យ ពួកបរិស័ទ ពួកមហាមាត្យខាងគណនេយ្យ ពួកនាយកងទ័ព ពួកឆ្មាំទ្វារ និងពួកអ្នកចិញ្ចឹមជីវិតដោយប្រាជ្ញា ហើយទ្រង់សាកសួរអំពីអរិយចក្រពត្តិវត្ត។ ពួកជនទាំងនោះ កាលដែលព្រះអង្គសាកសួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលដោះស្រាយនូវអរិយចក្រពត្តិវត្តថ្វាយ។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ពាក្យរបស់ពួកជនទាំងនោះហើយ ក៏ទ្រង់ចាត់ចែងការរក្សា ការការពារ និងការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយធម៌ ប៉ុន្តែទ្រង់មិនបានព្រះរាជទានទ្រព្យដល់ពួកជនដែលគ្មានទ្រព្យឡើយ។ កាលដែលទ្រង់មិនបានព្រះរាជទានទ្រព្យដល់ពួកជនដែលគ្មានទ្រព្យ សេចក្តីក្រីក្រក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលសេចក្តីក្រីក្ររាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង បុរសម្នាក់បានលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាចោរ។ ពួកជនទាំងឡាយក៏ចាប់បុរសនោះបាន រួចនាំទៅថ្វាយព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ ដោយក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ បុរសនេះបានលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាចោរ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើពួកជនក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ ទ្រង់មានព្រះរាជតម្រាស់សួរទៅបុរសនោះយ៉ាងនេះថា ”នែបុរសដ៏ចម្រើន ឮថាអ្នកឯងលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាចោរ ពិតមែនឬ?” បុរសនោះក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ពិតមែនហើយ”។ ព្រះរាជាសួរថា ”តើមានហេតុដូចម្តេច?” បុរសនោះក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ព្រោះទូលព្រះបង្គំគ្មានអ្វីចិញ្ចឹមជីវិតឡើយ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ ក៏ទ្រង់ព្រះរាជទានទ្រព្យដល់បុរសនោះ ដោយមានព្រះរាជតម្រាស់ថា ”នែបុរសដ៏ចម្រើន ចូរអ្នកយកទ្រព្យនេះទៅចិញ្ចឹមជីវិតខ្លួនឯងផង ចិញ្ចឹមមាតាបិតាផង ចិញ្ចឹមបុត្រភរិយាផង ប្រកបរបរការងារផ្សេងៗផង ហើយចូរតម្កល់ទក្ខិណាទានដែលមានផលខ្ពង់ខ្ពស់ នាំឲ្យកើតក្នុងសុគតិ មានសុខជាវិបាក ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីឋានសួគ៌ ក្នុងសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយចុះ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុរសនោះក៏ទទួលព្រះរាជតម្រាស់របស់ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយថា ”ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស”។»

‘‘Aññataropi kho, bhikkhave, puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyi. Tamenaṃ aggahesuṃ. Gahetvā rañño khattiyassa muddhābhisittassa dassesuṃ – ‘ayaṃ, deva, puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti. Evaṃ vutte, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto taṃ purisaṃ etadavoca – ‘saccaṃ [Pg.55] kira tvaṃ, ambho purisa, paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti? ‘Saccaṃ, devā’ti. ‘Kiṃ kāraṇā’ti? ‘Na hi, deva, jīvāmī’ti. Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto tassa purisassa dhanamanuppadāsi – ‘iminā tvaṃ, ambho purisa, dhanena attanā ca jīvāhi, mātāpitaro ca posehi, puttadārañca posehi, kammante ca payojehi, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpehi sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanika’nti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, so puriso rañño khattiyassa muddhābhisittassa paccassosi.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុរសម្នាក់ទៀត ក៏បានលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាចោរដែរ។ ពួកជនទាំងឡាយក៏ចាប់បុរសនោះបាន រួចនាំទៅថ្វាយព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ ដោយក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ បុរសនេះបានលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាចោរ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើពួកជនក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ ទ្រង់មានព្រះរាជតម្រាស់សួរទៅបុរសនោះយ៉ាងនេះថា ”នែបុរសដ៏ចម្រើន ឮថាអ្នកឯងលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាចោរ ពិតមែនឬ?” បុរសនោះក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ពិតមែនហើយ”។ ព្រះរាជាសួរថា ”តើមានហេតុដូចម្តេច?” បុរសនោះក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ព្រោះទូលព្រះបង្គំគ្មានអ្វីចិញ្ចឹមជីវិតឡើយ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ ក៏ទ្រង់ព្រះរាជទានទ្រព្យដល់បុរសនោះ ដោយមានព្រះរាជតម្រាស់ថា ”នែបុរសដ៏ចម្រើន ចូរអ្នកយកទ្រព្យនេះទៅចិញ្ចឹមជីវិតខ្លួនឯងផង ចិញ្ចឹមមាតាបិតាផង ចិញ្ចឹមបុត្រភរិយាផង ប្រកបរបរការងារផ្សេងៗផង ហើយចូរតម្កល់ទក្ខិណាទានដែលមានផលខ្ពង់ខ្ពស់ នាំឲ្យកើតក្នុងសុគតិ មានសុខជាវិបាក ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីឋានសួគ៌ ក្នុងសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយចុះ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុរសនោះក៏ទទួលព្រះរាជតម្រាស់របស់ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយថា ”ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស”។»

92. ‘‘Assosuṃ kho, bhikkhave, manussā – ‘ye kira, bho, paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyanti, tesaṃ rājā dhanamanuppadetī’ti. Sutvāna tesaṃ etadahosi – ‘yaṃnūna mayampi paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyeyyāmā’ti. Atha kho, bhikkhave, aññataro puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyi. Tamenaṃ aggahesuṃ. Gahetvā rañño khattiyassa muddhābhisittassa dassesuṃ – ‘ayaṃ, deva, puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti. Evaṃ vutte, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto taṃ purisaṃ etadavoca – ‘saccaṃ kira tvaṃ, ambho purisa, paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti? ‘Saccaṃ, devā’ti. ‘Kiṃ kāraṇā’ti? ‘Na hi, deva, jīvāmī’ti. Atha kho, bhikkhave, rañño khattiyassa muddhābhisittassa etadahosi – ‘sace kho ahaṃ yo yo paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyissati, tassa tassa dhanamanuppadassāmi, evamidaṃ adinnādānaṃ pavaḍḍhissati. Yaṃnūnāhaṃ imaṃ purisaṃ sunisedhaṃ nisedheyyaṃ, mūlaghaccaṃ kareyyaṃ, sīsamassa chindeyya’nti. Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto purise āṇāpesi – ‘tena hi, bhaṇe, imaṃ purisaṃ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena paṇavena rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhamitvā dakkhiṇato nagarassa sunisedhaṃ nisedhetha, mūlaghaccaṃ karotha, sīsamassa chindathā’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, te purisā rañño khattiyassa muddhābhisittassa paṭissutvā taṃ purisaṃ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena paṇavena rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā [Pg.56] dakkhiṇena dvārena nikkhamitvā dakkhiṇato nagarassa sunisedhaṃ nisedhesuṃ, mūlaghaccaṃ akaṃsu, sīsamassa chindiṃsu.

៩២. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកមនុស្សបានឮថា ”នែគ្នាយើង ឮថា ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជទានទ្រព្យដល់ពួកជនដែលលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាចោរ”។ លុះឮដូច្នោះហើយ ពួកមនុស្សទាំងនោះក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”បើដូច្នោះ គួរតែពួកយើងលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាចោរខ្លះដែរ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ បុរសម្នាក់ទៀត ក៏បានលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាចោរ។ ពួកជនទាំងឡាយក៏ចាប់បុរសនោះបាន រួចនាំទៅថ្វាយព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ ដោយក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ បុរសនេះបានលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាចោរ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើពួកជនក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ ទ្រង់មានព្រះរាជតម្រាស់សួរទៅបុរសនោះយ៉ាងនេះថា ”នែបុរសដ៏ចម្រើន ឮថាអ្នកឯងលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាចោរ ពិតមែនឬ?” បុរសនោះក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ពិតមែនហើយ”។ ព្រះរាជាសួរថា ”តើមានហេតុដូចម្តេច?” បុរសនោះក្រាបបង្គំទូលថា ”បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ព្រោះទូលព្រះបង្គំគ្មានអ្វីចិញ្ចឹមជីវិតឡើយ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ ទ្រង់មានព្រះរាជហឫទ័យត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”បើអាត្មាអញឲ្យទ្រព្យដល់ជនគ្រប់រូបដែលលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាចោរ យ៉ាងនេះ ការលួចប្លន់នេះមុខជានឹងចម្រើនកាន់តែខ្លាំងឡើងជាមិនខាន។ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញធ្វើការបង្ក្រាបបុរសនេះឲ្យបានតឹងរ៉ឹង ធ្វើការកាត់ឫសគល់ចោល ហើយកាត់ក្បាលរបស់វាចេញ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយ ទ្រង់បង្គាប់ទៅពួកបុរស (រាជបុរស) ថា ”នែគ្នាយើង បើដូច្នោះ ចូរអ្នករាល់គ្នាចងបុរសនេះដោយខ្សែយ៉ាងមាំ ទៅខាងក្រោយខ្នងឲ្យតឹងណែន កោរក្បាលឲ្យត្រងោល រួចទះស្គរឃោះដែលមានសំឡេងខ្លាំង នាំដើរព័ទ្ធពីច្រកមួយទៅច្រកមួយ ពីផ្លូវបំបែកមួយទៅផ្លូវបំបែកមួយ រួចនាំចេញតាមទ្វារខាងត្បូង ហើយធ្វើការបង្ក្រាបឲ្យបានតឹងរ៉ឹងនៅទិសខាងត្បូងនៃទីក្រុង ធ្វើការកាត់ឫសគល់ចោល ហើយកាត់ក្បាលរបស់វាចេញទៅ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកបុរសទាំងនោះ ទទួលព្រះរាជតម្រាស់របស់ព្រះរាជាជាក្សត្រ ដែលបានអភិសេកស្រោចស្រពលើព្រះសិរសាហើយថា ”ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស” រួចក៏ចងបុរសនោះដោយខ្សែយ៉ាងមាំ ទៅខាងក្រោយខ្នងយ៉ាងតឹងណែន កោរក្បាលឲ្យត្រងោល រួចទះស្គរឃោះដែលមានសំឡេងខ្លាំង នាំដើរព័ទ្ធពីច្រកមួយទៅច្រកមួយ ពីផ្លូវបំបែកមួយទៅផ្លូវបំបែកមួយ រួចនាំចេញតាមទ្វារខាងត្បូង ហើយធ្វើការបង្ក្រាបយ៉ាងតឹងរ៉ឹងនៅទិសខាងត្បូងនៃទីក្រុង ធ្វើការកាត់ឫសគល់ចោល ហើយកាត់ក្បាលរបស់បុរសនោះចេញទៅ។»

93. ‘‘Assosuṃ kho, bhikkhave, manussā – ‘ye kira, bho, paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyanti, te rājā sunisedhaṃ nisedheti, mūlaghaccaṃ karoti, sīsāni tesaṃ chindatī’ti. Sutvāna tesaṃ etadahosi – ‘yaṃnūna mayampi tiṇhāni satthāni kārāpessāma, tiṇhāni satthāni kārāpetvā yesaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyissāma, te sunisedhaṃ nisedhessāma, mūlaghaccaṃ karissāma, sīsāni tesaṃ chindissāmā’ti. Te tiṇhāni satthāni kārāpesuṃ, tiṇhāni satthāni kārāpetvā gāmaghātampi upakkamiṃsu kātuṃ, nigamaghātampi upakkamiṃsu kātuṃ, nagaraghātampi upakkamiṃsu kātuṃ, panthaduhanampi upakkamiṃsu kātuṃ. Yesaṃ te adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyanti, te sunisedhaṃ nisedhenti, mūlaghaccaṃ karonti, sīsāni tesaṃ chindanti.

៩៣. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកមនុស្សបានឮថា ”នែគ្នាយើង ឮថា ពួកជនណាដែលលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាចោរ ព្រះរាជាទ្រង់បង្ក្រាបពួកជននោះយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ទ្រង់កាត់ឫសគល់ចោល ហើយកាត់ក្បាលរបស់ពួកជននោះចេញ”។ លុះឮដូច្នោះហើយ ពួកមនុស្សទាំងនោះក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”បើដូច្នោះ គួរតែពួកយើងធ្វើគ្រឿងសាស្ត្រាវុធដ៏មុតស្រួចទុកខ្លះដែរ លុះធ្វើគ្រឿងសាស្ត្រាវុធដ៏មុតស្រួចរួចហើយ ពួកយើងនឹងលួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យពីជនទាំងឡាយណា ពួកយើងនឹងបង្ក្រាបជនទាំងនោះយ៉ាងតឹងរ៉ឹង នឹងកាត់ឫសគល់ចោល ហើយកាត់ក្បាលរបស់ពួកគេចេញ”។ ពួកមនុស្សទាំងនោះ ក៏បានធ្វើគ្រឿងសាស្ត្រាវុធដ៏មុតស្រួច លុះធ្វើគ្រឿងសាស្ត្រាវុធដ៏មុតស្រួចរួចហើយ ក៏ចាប់ផ្តើមប្លន់បំផ្លាញភូមិខ្លះ ប្លន់បំផ្លាញនិគមខ្លះ ប្លន់បំផ្លាញនគរខ្លះ ប្លន់កាប់សម្លាប់តាមដងផ្លូវខ្លះ។ ពួកចោរទាំងនោះ លួចយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យពីជនទាំងឡាយណា ក៏បង្ក្រាបជនទាំងនោះយ៉ាងតឹងរ៉ឹង កាត់ឫសគល់ចោល ហើយកាត់ក្បាលរបស់ជនទាំងនោះចេញទៅ។»

94. ‘‘Iti kho, bhikkhave, adhanānaṃ dhane ananuppadiyamāne dāliddiyaṃ vepullamagamāsi, dāliddiye vepullaṃ gate adinnādānaṃ vepullamagamāsi, adinnādāne vepullaṃ gate satthaṃ vepullamagamāsi, satthe vepullaṃ gate pāṇātipāto vepullamagamāsi, pāṇātipāte vepullaṃ gate tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ asītivassasahassāyukānaṃ manussānaṃ cattārīsavassasahassāyukā puttā ahesuṃ.

៩៤. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ យ៉ាងនេះឯង កាលដែលព្រះរាជាមិនបានព្រះរាជទានទ្រព្យដល់ពួកជនដែលគ្មានទ្រព្យ សេចក្តីក្រីក្រក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង កាលសេចក្តីក្រីក្ររាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង ការលួចប្លន់ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង កាលការលួចប្លន់រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង គ្រឿងសាស្ត្រាវុធក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង កាលគ្រឿងសាស្ត្រាវុធរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង ការសម្លាប់សត្វ (បាណាតិបាត) ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង កាលការសម្លាប់សត្វរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង អាយុរបស់សត្វទាំងនោះក៏ថយចុះ ពណ៌សម្បុរក៏ថយចុះដែរ។ កាលដែលសត្វទាំងនោះថយចុះទាំងអាយុ ថយចុះទាំងពណ៌សម្បុរយ៉ាងនេះ ពួកមនុស្សដែលមានអាយុប្រាំបីម៉ឺនឆ្នាំ ក៏មានកូនចៅដែលមានអាយុត្រឹមតែបួនម៉ឺនឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។»

‘‘Cattārīsavassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu aññataro puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyi. Tamenaṃ aggahesuṃ. Gahetvā rañño khattiyassa muddhābhisittassa dassesuṃ – ‘ayaṃ, deva, puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti. Evaṃ vutte, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto taṃ purisaṃ etadavoca – ‘saccaṃ kira tvaṃ, ambho purisa, paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti? ‘Na hi, devā’ti sampajānamusā abhāsi.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ៤ ម៉ឺនឆ្នាំ មានបុរសម្នាក់ បានកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាលួច របស់ជនដទៃ។ ពួកជនក៏បានចាប់បុរសនោះ លុះចាប់បានហើយ ក៏នាំទៅបង្ហាញដល់ស្តេចក្សត្រិយ៍ ដែលបានមុទ្ធាភិសេកហើយ ដោយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ បុរសនេះ បានកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាលួច របស់ជនដទៃ»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើពួកជនក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជាក្សត្រិយ៍ដែលបានមុទ្ធាភិសេកហើយ ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរទៅកាន់បុរសនោះថា «នែបុរសដ៏ចម្រើន ឮថាអ្នកឯងបានកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាលួច របស់ជនដទៃ ពិតមែនឬ?»។ បុរសនោះក្រាបបង្គំទូលថា «មិនពិតទេ ព្រះសម្មតិទេវៈ» ទាំងដឹងខ្លួន ក៏ពោលពាក្យមុសាយ៉ាងនេះ។»

95. ‘‘Iti [Pg.57] kho, bhikkhave, adhanānaṃ dhane ananuppadiyamāne dāliddiyaṃ vepullamagamāsi. Dāliddiye vepullaṃ gate adinnādānaṃ vepullamagamāsi, adinnādāne vepullaṃ gate satthaṃ vepullamagamāsi. Satthe vepullaṃ gate pāṇātipāto vepullamagamāsi, pāṇātipāte vepullaṃ gate musāvādo vepullamagamāsi, musāvāde vepullaṃ gate tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ cattārīsavassasahassāyukānaṃ manussānaṃ vīsativassasahassāyukā puttā ahesuṃ.

៩៥. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តាមពិតទៅ កាលបើទ្រព្យសម្បត្តិ មិនត្រូវបានគេចែករំលែកឲ្យដល់ពួកជនដែលគ្មានទ្រព្យ សេចក្តីក្រីក្រក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើសេចក្តីក្រីក្ររាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង ការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ (អទិន្នាទាន) ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើអទិន្នាទានរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង គ្រឿងសស្ត្រាវុធក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើគ្រឿងសស្ត្រាវុធរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង ការសម្លាប់សត្វ (បាណាតិបាត) ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើបាណាតិបាតរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង ការនិយាយពាក្យកុហក (មុសាវាទ) ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើមុសាវាទរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង អាយុរបស់សត្វទាំងនោះក៏ថយចុះ ពណ៌សម្បុរក៏ថយចុះ។ កាលដែលសត្វទាំងនោះ ថយចុះទាំងអាយុ ថយចុះទាំងពណ៌សម្បុរ ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ៤ ម៉ឺនឆ្នាំ ក៏មានកូនៗដែលមានអាយុត្រឹមតែ ២ ម៉ឺនឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។»

‘‘Vīsativassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu aññataro puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyi. Tamenaṃ aññataro puriso rañño khattiyassa muddhābhisittassa ārocesi – ‘itthannāmo, deva, puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti pesuññamakāsi.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ២ ម៉ឺនឆ្នាំ មានបុរសម្នាក់ បានកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាលួច របស់ជនដទៃ។ មានបុរសម្នាក់ទៀត បានក្រាបបង្គំទូលស្តេចក្សត្រិយ៍ ដែលបានមុទ្ធាភិសេកហើយថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ បុរសឈ្មោះនេះ បានកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចេតនាជាលួច របស់ជនដទៃ» គឺបានធ្វើការញុះញង់ (និយាយចាក់ដោត) យ៉ាងនេះ។»

96. ‘‘Iti kho, bhikkhave, adhanānaṃ dhane ananuppadiyamāne dāliddiyaṃ vepullamagamāsi. Dāliddiye vepullaṃ gate adinnādānaṃ vepullamagamāsi, adinnādāne vepullaṃ gate satthaṃ vepullamagamāsi, satthe vepullaṃ gate pāṇātipāto vepullamagamāsi, pāṇātipāte vepullaṃ gate musāvādo vepullamagamāsi, musāvāde vepullaṃ gate pisuṇā vācā vepullamagamāsi, pisuṇāya vācāya vepullaṃ gatāya tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ vīsativassasahassāyukānaṃ manussānaṃ dasavassasahassāyukā puttā ahesuṃ.

៩៦. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តាមពិតទៅ កាលបើទ្រព្យសម្បត្តិ មិនត្រូវបានគេចែករំលែកឲ្យដល់ពួកជនដែលគ្មានទ្រព្យ សេចក្តីក្រីក្រក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើសេចក្តីក្រីក្ររាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង អទិន្នាទានក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើអទិន្នាទានរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង គ្រឿងសស្ត្រាវុធក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើគ្រឿងសស្ត្រាវុធរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង បាណាតិបាតក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើបាណាតិបាតរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង មុសាវាទក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើមុសាវាទរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង វាចាញុះញង់ (បិសុណាវាចា) ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើបិសុណាវាចារាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង អាយុរបស់សត្វទាំងនោះក៏ថយចុះ ពណ៌សម្បុរក៏ថយចុះ។ កាលដែលសត្វទាំងនោះ ថយចុះទាំងអាយុ ថយចុះទាំងពណ៌សម្បុរ ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ២ ម៉ឺនឆ្នាំ ក៏មានកូនៗដែលមានអាយុត្រឹមតែ ១ ម៉ឺនឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។»

‘‘Dasavassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu ekidaṃ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṃ sattā dubbaṇṇā. Tattha ye te sattā dubbaṇṇā, te vaṇṇavante satte abhijjhāyantā paresaṃ dāresu cārittaṃ āpajjiṃsu.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១ ម៉ឺនឆ្នាំ ក្នុងសម័យនោះ ពួកសត្វខ្លះមានពណ៌សម្បុរល្អ ពួកសត្វខ្លះមានពណ៌សម្បុរអាក្រក់។ ក្នុងបណ្តាសត្វទាំងនោះ ពួកសត្វដែលមានពណ៌សម្បុរអាក្រក់ កាលបើប្រាថ្នាចង់បានពួកសត្វដែលមានពណ៌សម្បុរល្អ ក៏បានប្រព្រឹត្តខុសក្នុងភរិយារបស់ជនដទៃ។»

97. ‘‘Iti kho, bhikkhave, adhanānaṃ dhane ananuppadiyamāne dāliddiyaṃ vepullamagamāsi. Dāliddiye vepullaṃ gate…pe… kāmesumicchācāro vepullamagamāsi, kāmesumicchācāre vepullaṃ gate tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi [Pg.58] parihāyamānānaṃ dasavassasahassāyukānaṃ manussānaṃ pañcavassasahassāyukā puttā ahesuṃ.

៩៧. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តាមពិតទៅ កាលបើទ្រព្យសម្បត្តិ មិនត្រូវបានគេចែករំលែកឲ្យដល់ពួកជនដែលគ្មានទ្រព្យ សេចក្តីក្រីក្រក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង。 កាលបើសេចក្តីក្រីក្ររាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង...។បេ... ការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ (កាមេសុមិច្ឆាចារ) ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើកាមេសុមិច្ឆាចាររាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង អាយុរបស់សត្វទាំងនោះក៏ថយចុះ ពណ៌សម្បុរក៏ថយចុះ។ កាលដែលសត្វទាំងនោះ ថយចុះទាំងអាយុ ថយចុះទាំងពណ៌សម្បុរ ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ១ ម៉ឺនឆ្នាំ ក៏មានកូនៗដែលមានអាយុត្រឹមតែ ៥ ពាន់ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។»

98. ‘‘Pañcavassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu dve dhammā vepullamagamaṃsu – pharusāvācā samphappalāpo ca. Dvīsu dhammesu vepullaṃ gatesu tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ pañcavassasahassāyukānaṃ manussānaṃ appekacce aḍḍhateyyavassasahassāyukā, appekacce dvevassasahassāyukā puttā ahesuṃ.

៩៨. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ៥ ពាន់ឆ្នាំ ធម៌ ២ ប្រការ គឺវាចាទ្រគោះបោះបោក (ផរុសវាចា) និងពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍ (សម្ផប្បលាបៈ) ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើធម៌ទាំង ២ ប្រការរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង អាយុរបស់សត្វទាំងនោះក៏ថយចុះ ពណ៌សម្បុរក៏ថយចុះ។ កាលដែលសត្វទាំងនោះ ថយចុះទាំងអាយុ ថយចុះទាំងពណ៌សម្បុរ ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ៥ ពាន់ឆ្នាំ ក៏មានកូនៗខ្លះមានអាយុ ២ ពាន់ ៥ រយឆ្នាំ ខ្លះមានអាយុ ២ ពាន់ឆ្នាំ។»

99. ‘‘Aḍḍhateyyavassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu abhijjhābyāpādā vepullamagamaṃsu. Abhijjhābyāpādesu vepullaṃ gatesu tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ aḍḍhateyyavassasahassāyukānaṃ manussānaṃ vassasahassāyukā puttā ahesuṃ.

៩៩. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ២ ពាន់ ៥ រយឆ្នាំ សេចក្តីលោភចង់បានទ្រព្យគេ (អភិជ្ឈា) និងសេចក្តីព្យាបាទ (ព្យាបាទ) ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើអភិជ្ឈានិងព្យាបាទរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង អាយុរបស់សត្វទាំងនោះក៏ថយចុះ ពណ៌សម្បុរក៏ថយចុះ។ កាលដែលសត្វទាំងនោះ ថយចុះទាំងអាយុ ថយចុះទាំងពណ៌សម្បុរ ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ២ ពាន់ ៥ រយឆ្នាំ ក៏មានកូនៗដែលមានអាយុត្រឹមតែ ១ ពាន់ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។»

100. ‘‘Vassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu micchādiṭṭhi vepullamagamāsi. Micchādiṭṭhiyā vepullaṃ gatāya tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ vassasahassāyukānaṃ manussānaṃ pañcavassasatāyukā puttā ahesuṃ.

១០០. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១ ពាន់ឆ្នាំ សេចក្តីយល់ខុស (មិច្ឆាទិដ្ឋិ) ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើមិច្ឆាទិដ្ឋិរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង អាយុរបស់សត្វទាំងនោះក៏ថយចុះ ពណ៌សម្បុរក៏ថយចុះ។ កាលដែលសត្វទាំងនោះ ថយចុះទាំងអាយុ ថយចុះទាំងពណ៌សម្បុរ ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ១ ពាន់ឆ្នាំ ក៏មានកូនៗដែលមានអាយុត្រឹមតែ ៥ រយឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។»

101. ‘‘Pañcavassasatāyukesu, bhikkhave, manussesu tayo dhammā vepullamagamaṃsu. Adhammarāgo visamalobho micchādhammo. Tīsu dhammesu vepullaṃ gatesu tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ pañcavassasatāyukānaṃ manussānaṃ appekacce aḍḍhateyyavassasatāyukā, appekacce dvevassasatāyukā puttā ahesuṃ.

១០១. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ៥ រយឆ្នាំ ធម៌ ៣ ប្រការ គឺតម្រេកមិនស្មោះត្រង់ (អធម្មរាគៈ) សេចក្តីលោភមិនស្មើគ្នា (វិសមលោភៈ) និងធម៌ខុសឆ្គង (មិច្ឆាធម៌) ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើធម៌ទាំង ៣ ប្រការរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង អាយុរបស់សត្វទាំងនោះក៏ថយចុះ ពណ៌សម្បុរក៏ថយចុះ។ កាលដែលសត្វទាំងនោះ ថយចុះទាំងអាយុ ថយចុះទាំងពណ៌សម្បុរ ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ៥ រយឆ្នាំ ក៏មានកូនៗខ្លះមានអាយុ ២ រយ ៥ សិបឆ្នាំ ខ្លះមានអាយុ ២ រយឆ្នាំ។»

‘‘Aḍḍhateyyavassasatāyukesu, bhikkhave, manussesu ime dhammā vepullamagamaṃsu. Amatteyyatā apetteyyatā asāmaññatā abrahmaññatā na kule jeṭṭhāpacāyitā.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ២ រយ ៥ សិបឆ្នាំ ធម៌ទាំងឡាយនេះ គឺការមិនគោរពមាតា (អមត្តេយ្យតា) ការមិនគោរពបិតា (អបេត្តេយ្យតា) ការមិនគោរពសមណៈ (អសាមញ្ញតា) ការមិនគោរពព្រាហ្មណ៍ (អព្រហ្មញ្ញតា) និងការមិនកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល (ន កុលេចេដ្ឋាបចាយិតា) ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។»

102. ‘‘Iti [Pg.59] kho, bhikkhave, adhanānaṃ dhane ananuppadiyamāne dāliddiyaṃ vepullamagamāsi. Dāliddiye vepullaṃ gate adinnādānaṃ vepullamagamāsi. Adinnādāne vepullaṃ gate satthaṃ vepullamagamāsi. Satthe vepullaṃ gate pāṇātipāto vepullamagamāsi. Pāṇātipāte vepullaṃ gate musāvādo vepullamagamāsi. Musāvāde vepullaṃ gate pisuṇā vācā vepullamagamāsi. Pisuṇāya vācāya vepullaṃ gatāya kāmesumicchācāro vepullamagamāsi. Kāmesumicchācāre vepullaṃ gate dve dhammā vepullamagamaṃsu, pharusā vācā samphappalāpo ca. Dvīsu dhammesu vepullaṃ gatesu abhijjhābyāpādā vepullamagamaṃsu. Abhijjhābyāpādesu vepullaṃ gatesu micchādiṭṭhi vepullamagamāsi. Micchādiṭṭhiyā vepullaṃ gatāya tayo dhammā vepullamagamaṃsu, adhammarāgo visamalobho micchādhammo. Tīsu dhammesu vepullaṃ gatesu ime dhammā vepullamagamaṃsu, amatteyyatā apetteyyatā asāmaññatā abrahmaññatā na kule jeṭṭhāpacāyitā. Imesu dhammesu vepullaṃ gatesu tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ aḍḍhateyyavassasatāyukānaṃ manussānaṃ vassasatāyukā puttā ahesuṃ.

១០២. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តាមពិតទៅ កាលបើទ្រព្យសម្បត្តិ មិនត្រូវបានគេចែករំលែកឲ្យដល់ពួកជនដែលគ្មានទ្រព្យ សេចក្តីក្រីក្រក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើសេចក្តីក្រីក្ររាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង អទិន្នាទានក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើអទិន្នាទានរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង គ្រឿងសស្ត្រាវុធក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង。 កាលបើគ្រឿងសស្ត្រាវុធរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង បាណាតិបាតក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើបាណាតិបាតរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង មុសាវាទក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើមុសាវាទរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង បិសុណាវាចាក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើបិសុណាវាចារាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង កាមេសុមិច្ឆាចារក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើកាមេសុមិច្ឆាចាររាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង ធម៌ ២ ប្រការ គឺផរុសវាចានិងសម្ផប្បលាបៈ ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើធម៌ទាំង ២ ប្រការរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង អភិជ្ឈានិងព្យាបាទក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើអភិជ្ឈានិងព្យាបាទរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង មិច្ឆាទិដ្ឋិក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើមិច្ឆាទិដ្ឋិរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង ធម៌ ៣ ប្រការ គឺអធម្មរាគៈ វិសមលោភៈ និងមិច្ឆាធម៌ ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើធម៌ទាំង ៣ ប្រការរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង ធម៌ទាំងឡាយនេះ គឺអមត្តេយ្យតា អបេត្តេយ្យតា អសាមញ្ញតា អព្រហ្មញ្ញតា និងការមិនកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល ក៏រាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង។ កាលបើធម៌ទាំងឡាយនេះរាលដាលកាន់តែខ្លាំងឡើង អាយុរបស់សត្វទាំងនោះក៏ថយចុះ ពណ៌សម្បុរក៏ថយចុះ។ កាលដែលសត្វទាំងនោះ ថយចុះទាំងអាយុ ថយចុះទាំងពណ៌សម្បុរ ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ២ រយ ៥ សិបឆ្នាំ ក៏មានកូនៗដែលមានអាយុត្រឹមតែ ១ រយឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។»

Dasavassāyukasamayo

សម័យមនុស្សមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ

103. ‘‘Bhavissati, bhikkhave, so samayo, yaṃ imesaṃ manussānaṃ dasavassāyukā puttā bhavissanti. Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu pañcavassikā kumārikā alaṃpateyyā bhavissanti. Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu imāni rasāni antaradhāyissanti, seyyathidaṃ, sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ loṇaṃ. Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu kudrūsako aggaṃ bhojanānaṃ bhavissati. Seyyathāpi, bhikkhave, etarahi sālimaṃsodano aggaṃ bhojanānaṃ; evameva kho, bhikkhave, dasavassāyukesu manussesu kudrūsako aggaṃ bhojanānaṃ bhavissati.

១០៣. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នឹងមានសម័យមួយ ដែលពួកមនុស្សទាំងនេះ មានកូនៗដែលមានអាយុត្រឹមតែ ១០ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ ពួកកុមារីដែលមានអាយុ ៥ ឆ្នាំ នឹងអាចមានប្តីបាន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ រសជាតិដ៏ឧត្តមទាំងឡាយនេះ នឹងបាត់បង់ទៅអស់ គឺទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះខាប់ ប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ និងអំបិល។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ ស្រូវល្ងៀង (កុទ្រូសកៈ) នឹងក្លាយជាអាហារដ៏ឧត្តមបំផុត។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ បាយស្រូវសាលីលាយនឹងសាច់ ជាអាហារដ៏ឧត្តមបំផុត យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងសម័យដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ ស្រូវល្ងៀង ក៏នឹងក្លាយជាអាហារដ៏ឧត្តមបំផុត យ៉ាងនោះឯង។»

‘‘Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu dasa kusalakammapathā sabbena sabbaṃ antaradhāyissanti, dasa akusalakammapathā atibyādippissanti. Dasavassāyukesu[Pg.60], bhikkhave, manussesu kusalantipi na bhavissati, kuto pana kusalassa kārako. Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu ye te bhavissanti amatteyyā apetteyyā asāmaññā abrahmaññā na kule jeṭṭhāpacāyino, te pujjā ca bhavissanti pāsaṃsā ca. Seyyathāpi, bhikkhave, etarahi matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino pujjā ca pāsaṃsā ca; evameva kho, bhikkhave, dasavassāyukesu manussesu ye te bhavissanti amatteyyā apetteyyā asāmaññā abrahmaññā na kule jeṭṭhāpacāyino, te pujjā ca bhavissanti pāsaṃsā ca.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ កុសលកម្មបថទាំង ១០ ប្រការ នឹងបាត់បង់ទៅដោយសព្វគ្រប់ ឯអកុសលកម្មបថទាំង ១០ ប្រការ នឹងរុងរឿងខ្លាំងឡើងបំផុត។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ សូម្បីតែពាក្យថា «កុសល» ក៏គ្មានដែរ ចុះនឹងមានអ្នកធ្វើកុសលពីណាបាន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ ពួកជនណាដែលមិនគោរពមាតា មិនគោរពបិតា មិនគោរពសមណៈ មិនគោរពព្រាហ្មណ៍ និងមិនកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល ពួកជននោះឯង នឹងក្លាយជាអ្នកដែលគេបូជា និងសរសើរតម្កើង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ ពួកជនដែលគោរពមាតា គោរពបិតា គោរពសមណៈ គោរពព្រាហ្មណ៍ និងកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល តែងជាអ្នកដែលគេបូជា និងសរសើរតម្កើង យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងសម័យដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ ពួកជនណាដែលមិនគោរពមាតា មិនគោរពបិតា មិនគោរពសមណៈ មិនគោរពព្រាហ្មណ៍ និងមិនកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល ពួកជននោះឯង ក៏នឹងក្លាយជាអ្នកដែលគេបូជា និងសរសើរតម្កើង យ៉ាងនោះឯង។»

‘‘Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu na bhavissati mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā. Sambhedaṃ loko gamissati yathā ajeḷakā kukkuṭasūkarā soṇasiṅgālā.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ នឹងគ្មានការកត់សម្គាល់ថា នេះជាមាតា នេះជាម្តាយមីង នេះជាប្រពន្ធរបស់លុង នេះជាភរិយារបស់គ្រូ ឬជាភរិយារបស់បុគ្គលគួរគោរពឡើយ។ លោក (សង្គមមនុស្ស) នឹងដល់នូវការច្របូកច្របល់គ្នា (អនាចារ) ដូចជាពពែ ចៀម មាន់ ជ្រូក ឆ្កែ និងឆ្កែព្រៃ យ៉ាងនោះឯង។»

‘‘Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu tesaṃ sattānaṃ aññamaññamhi tibbo āghāto paccupaṭṭhito bhavissati tibbo byāpādo tibbo manopadoso tibbaṃ vadhakacittaṃ. Mātupi puttamhi puttassapi mātari; pitupi puttamhi puttassapi pitari; bhātupi bhaginiyā bhaginiyāpi bhātari tibbo āghāto paccupaṭṭhito bhavissati tibbo byāpādo tibbo manopadoso tibbaṃ vadhakacittaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, māgavikassa migaṃ disvā tibbo āghāto paccupaṭṭhito hoti tibbo byāpādo tibbo manopadoso tibbaṃ vadhakacittaṃ; evameva kho, bhikkhave, dasavassāyukesu manussesu tesaṃ sattānaṃ aññamaññamhi tibbo āghāto paccupaṭṭhito bhavissati tibbo byāpādo tibbo manopadoso tibbaṃ vadhakacittaṃ. Mātupi puttamhi puttassapi mātari; pitupi puttamhi puttassapi pitari; bhātupi bhaginiyā bhaginiyāpi bhātari tibbo āghāto paccupaṭṭhito bhavissati tibbo byāpādo tibbo manopadoso tibbaṃ vadhakacittaṃ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ ពួកសត្វទាំងនោះនឹងមានការគុំកួនគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានការព្យាបាទយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានការប្រទូស្តចិត្តយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានចិត្តសម្លាប់គ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា កើតឡើងចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក។ សូម្បីតែមាតាចំពោះបុត្រ បុត្រចំពោះមាតា បិតាចំពោះបុត្រ បុត្រចំពោះបិតា បងប្អូនប្រុសចំពោះបងប្អូនស្រី បងប្អូនស្រីចំពោះបងប្អូនប្រុស ក៏នឹងមានការគុំកួនគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានការព្យាបាទយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានការប្រទូស្តចិត្តយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានចិត្តសម្លាប់គ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា កើតឡើងដែរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាព្រានព្រៃឃើញម្រឹគហើយ ក៏មានការគុំកួនយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានការព្យាបាទយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានការប្រទូស្តចិត្តយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានចិត្តសម្លាប់យ៉ាងខ្លាំងក្លា កើតឡើង យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ ពួកសត្វទាំងនោះនឹងមានការគុំកួនគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានការព្យាបាទយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានការប្រទូស្តចិត្តយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានចិត្តសម្លាប់គ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា កើតឡើងចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក យ៉ាងនោះឯង។ សូម្បីតែមាតាចំពោះបុត្រ បុត្រចំពោះមាតា បិតាចំពោះបុត្រ បុត្រចំពោះបិតា បងប្អូនប្រុសចំពោះបងប្អូនស្រី បងប្អូនស្រីចំពោះបងប្អូនប្រុស ក៏នឹងមានការគុំកួនគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានការព្យាបាទយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានការប្រទូស្តចិត្តយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានចិត្តសម្លាប់គ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា កើតឡើងដែរ។»

104. ‘‘Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu sattāhaṃ satthantarakappo bhavissati. Te aññamaññamhi migasaññaṃ paṭilabhissanti. Tesaṃ tiṇhāni satthāni [Pg.61] hatthesu pātubhavissanti. Te tiṇhena satthena ‘esa migo esa migo’ti aññamaññaṃ jīvitā voropessanti.

១០៤. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ នឹងមានសត្ថន្តរកប្បអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ ពួកមនុស្សទាំងនោះនឹងមានសេចក្តីសម្គាល់គ្នាទៅវិញទៅមកថាជាម្រឹគ។ គ្រឿងសស្ត្រាវុធទាំងឡាយដ៏មុតមាំ នឹងកើតឡើងក្នុងដៃរបស់ពួកគេ។ ពួកគេនឹងយកគ្រឿងសស្ត្រាវុធដ៏មុតមាំនោះមកសម្លាប់គ្នាទៅវិញទៅមក ដោយគិតថា 'នេះជាម្រឹគ នេះជាម្រឹគ'។»

‘‘Atha kho tesaṃ, bhikkhave, sattānaṃ ekaccānaṃ evaṃ bhavissati – ‘mā ca mayaṃ kañci, mā ca amhe koci, yaṃnūna mayaṃ tiṇagahanaṃ vā vanagahanaṃ vā rukkhagahanaṃ vā nadīviduggaṃ vā pabbatavisamaṃ vā pavisitvā vanamūlaphalāhārā yāpeyyāmā’ti. Te tiṇagahanaṃ vā vanagahanaṃ vā rukkhagahanaṃ vā nadīviduggaṃ vā pabbatavisamaṃ vā pavisitvā sattāhaṃ vanamūlaphalāhārā yāpessanti. Te tassa sattāhassa accayena tiṇagahanā vanagahanā rukkhagahanā nadīviduggā pabbatavisamā nikkhamitvā aññamaññaṃ āliṅgitvā sabhāgāyissanti samassāsissanti – ‘diṭṭhā, bho, sattā jīvasi, diṭṭhā, bho, sattā jīvasī’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ពួកសត្វខ្លះនឹងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'ពួកយើងកុំសម្លាប់នរណាម្នាក់ ហើយក៏កុំឲ្យនរណាម្នាក់មកសម្លាប់ពួកយើងឡើយ បើដូច្នោះ គួរតែពួកយើងចូលទៅកាន់ព្រៃស្មៅក្តី ព្រៃស៊ុបទ្រុបក្តី ព្រៃឈើក្តី ទីទំនាបទន្លេដែលគេទៅបានដោយក្រក្តី ទីភ្នំដែលក្រហេងក្រហូងក្តី ហើយបរិភោគមើមឈើ និងផលឈើក្នុងព្រៃដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិតចុះ'។ ពួកមនុស្សទាំងនោះ ក៏ចូលទៅកាន់ព្រៃស្មៅ ព្រៃស៊ុបទ្រុប ព្រៃឈើ ទីទំនាបទន្លេដែលគេទៅបានដោយក្រ ឬទីភ្នំដែលក្រហេងក្រហូង ហើយបរិភោគមើមឈើ និងផលឈើក្នុងព្រៃដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ លុះកន្លង ៧ ថ្ងៃនោះទៅ ពួកគេក៏ចេញមកពីព្រៃស្មៅ ព្រៃស៊ុបទ្រុប ព្រៃឈើ ទីទំនាបទន្លេដែលគេទៅបានដោយក្រ និងទីភ្នំដែលក្រហេងក្រហូង រួចឱបក្រសោបគ្នាទៅវិញទៅមក ធ្វើការរីករាយជាមួយគ្នា និងលួងលោមគ្នាទៅវិញទៅមកថា 'នែអ្នកដ៏ចម្រើន អញបានឃើញសត្វទាំងឡាយនៅរស់នៅឡើយ នែអ្នកដ៏ចម្រើន អញបានឃើញសត្វទាំងឡាយនៅរស់នៅឡើយ'។»

Āyuvaṇṇādivaḍḍhanakathā

«កថាថាដោយការចម្រើនអាយុ និងពណ៌សម្បុរជាដើម»

105. ‘‘Atha kho tesaṃ, bhikkhave, sattānaṃ evaṃ bhavissati – ‘mayaṃ kho akusalānaṃ dhammānaṃ samādānahetu evarūpaṃ āyataṃ ñātikkhayaṃ pattā. Yaṃnūna mayaṃ kusalaṃ kareyyāma. Kiṃ kusalaṃ kareyyāma? Yaṃnūna mayaṃ pāṇātipātā virameyyāma, idaṃ kusalaṃ dhammaṃ samādāya vatteyyāmā’ti. Te pāṇātipātā viramissanti, idaṃ kusalaṃ dhammaṃ samādāya vattissanti. Te kusalānaṃ dhammānaṃ samādānahetu āyunāpi vaḍḍhissanti, vaṇṇenapi vaḍḍhissanti. Tesaṃ āyunāpi vaḍḍhamānānaṃ vaṇṇenapi vaḍḍhamānānaṃ dasavassāyukānaṃ manussānaṃ vīsativassāyukā puttā bhavissanti.

១០៥. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ពួកសត្វទាំងនោះនឹងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'ពួកយើងបានដល់នូវសេចក្តីវិនាសញាតិដ៏ធំធេងយ៉ាងនេះ ព្រោះតែការសមាទានអកុសលធម៌។ បើដូច្នោះ ពួកយើងគួរធ្វើកុសលធម៌វិញ។ តើពួកយើងគួរធ្វើកុសលធម៌ដូចម្តេច? បើដូច្នោះ ពួកយើងគួរវៀរចាកបាណាតិបាត គួរកាន់យកកុសលធម៌នេះមកប្រព្រឹត្តចុះ'។ ពួកគេក៏វៀរចាកបាណាតិបាត ហើយកាន់យកកុសលធម៌នេះមកប្រព្រឹត្ត។ ព្រោះហេតុតែការសមាទានកុសលធម៌ទាំងនោះ ពួកគេក៏ចម្រើនដោយអាយុផង ចម្រើនដោយពណ៌សម្បុរផង។ កាលដែលពួកគេចម្រើនដោយអាយុផង ចម្រើនដោយពណ៌សម្បុរផង ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ ក៏មានកូនដែលមានអាយុ ២០ ឆ្នាំ។»

‘‘Atha kho tesaṃ, bhikkhave, sattānaṃ evaṃ bhavissati – ‘mayaṃ kho kusalānaṃ dhammānaṃ samādānahetu āyunāpi vaḍḍhāma, vaṇṇenapi vaḍḍhāma. Yaṃnūna mayaṃ bhiyyosomattāya kusalaṃ kareyyāma. Kiṃ kusalaṃ kareyyāma? Yaṃnūna mayaṃ adinnādānā virameyyāma… kāmesumicchācārā virameyyāma… musāvādā virameyyāma… pisuṇāya vācāya virameyyāma… pharusāya vācāya virameyyāma… samphappalāpā virameyyāma… abhijjhaṃ pajaheyyāma… byāpādaṃ pajaheyyāma… micchādiṭṭhiṃ pajaheyyāma… tayo dhamme pajaheyyāma – adhammarāgaṃ visamalobhaṃ micchādhammaṃ… yaṃnūna mayaṃ matteyyā assāma petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino, idaṃ kusalaṃ dhammaṃ samādāya vatteyyāmā’ti. Te matteyyā bhavissanti petteyyā sāmaññā [Pg.62] brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino, idaṃ kusalaṃ dhammaṃ samādāya vattissanti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ពួកសត្វទាំងនោះនឹងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'ពួកយើងចម្រើនដោយអាយុផង ចម្រើនដោយពណ៌សម្បុរផង ព្រោះតែការសមាទានកុសលធម៌។ បើដូច្នោះ ពួកយើងគួរធ្វើកុសលធម៌ឲ្យក្រៃលែងឡើងទៅទៀត។ តើពួកយើងគួរធ្វើកុសលធម៌ដូចម្តេច? បើដូច្នោះ ពួកយើងគួរវៀរចាកអទិន្នាទាន... វៀរចាកកាមេសុមិច្ឆាចារ... វៀរចាកមុសាវាទ... វៀរចាកបិសុណាវាចា... វៀរចាកផរុសវាចា... វៀរចាកសម្ផប្បលាបៈ... គួរលះបង់អភិជ្ឈា... គួរលះបង់ព្យាបាទ... គួរលះបង់មិច្ឆាទិដ្ឋិ... គួរលះបង់ធម៌ ៣ ប្រការគឺ អធម្មរាគៈ វិសមលោភៈ មិច្ឆាធម៌... បើដូច្នោះ ពួកយើងគួរជាអ្នកប្រតិបត្តិល្អចំពោះមាតា ប្រតិបត្តិល្អចំពោះបិតា ប្រតិបត្តិល្អចំពោះសមណៈ ប្រតិបត្តិល្អចំពោះព្រាហ្មណ៍ និងជាអ្នកកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល ហើយកាន់យកកុសលធម៌នេះមកប្រព្រឹត្តចុះ'។ ពួកគេក៏ជាអ្នកប្រតិបត្តិល្អចំពោះមាតា ប្រតិបត្តិល្អចំពោះបិតា ប្រតិបត្តិល្អចំពោះសមណៈ ប្រតិបត្តិល្អចំពោះព្រាហ្មណ៍ និងជាអ្នកកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល ហើយកាន់យកកុសលធម៌នេះមកប្រព្រឹត្ត។»

‘‘Te kusalānaṃ dhammānaṃ samādānahetu āyunāpi vaḍḍhissanti, vaṇṇenapi vaḍḍhissanti. Tesaṃ āyunāpi vaḍḍhamānānaṃ vaṇṇenapi vaḍḍhamānānaṃ vīsativassāyukānaṃ manussānaṃ cattārīsavassāyukā puttā bhavissanti… cattārīsavassāyukānaṃ manussānaṃ asītivassāyukā puttā bhavissanti… asītivassāyukānaṃ manussānaṃ saṭṭhivassasatāyukā puttā bhavissanti… saṭṭhivassasatāyukānaṃ manussānaṃ vīsatitivassasatāyukā puttā bhavissanti… vīsatitivassasatāyukānaṃ manussānaṃ cattārīsachabbassasatāyukā puttā bhavissanti. Cattārīsachabbassasatāyukānaṃ manussānaṃ dvevassasahassāyukā puttā bhavissanti… dvevassasahassāyukānaṃ manussānaṃ cattārivassasahassāyukā puttā bhavissanti… cattārivassasahassāyukānaṃ manussānaṃ aṭṭhavassasahassāyukā puttā bhavissanti… aṭṭhavassasahassāyukānaṃ manussānaṃ vīsativassasahassāyukā puttā bhavissanti… vīsativassasahassāyukānaṃ manussānaṃ cattārīsavassasahassāyukā puttā bhavissanti… cattārīsavassasahassāyukānaṃ manussānaṃ asītivassasahassāyukā puttā bhavissanti… asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu pañcavassasatikā kumārikā alaṃpateyyā bhavissanti.

«ព្រោះហេតុតែការសមាទានកុសលធម៌ទាំងនោះ ពួកគេក៏ចម្រើនដោយអាយុផង ចម្រើនដោយពណ៌សម្បុរផង។ កាលដែលពួកគេចម្រើនដោយអាយុផង ចម្រើនដោយពណ៌សម្បុរផង ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ២០ ឆ្នាំ ក៏មានកូនដែលមានអាយុ ៤០ ឆ្នាំ... ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ៤០ ឆ្នាំ ក៏មានកូនដែលមានអាយុ ៨០ ឆ្នាំ... ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ៨០ ឆ្នាំ ក៏មានកូនដែលមានអាយុ ១៦០ ឆ្នាំ... ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ១៦០ ឆ្នាំ ក៏មានកូនដែលមានអាយុ ៣២០ ឆ្នាំ... ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ៣២០ ឆ្នាំ ក៏មានកូនដែលមានអាយុ ៦៤០ ឆ្នាំ។ ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ៦៤០ ឆ្នាំ ក៏មានកូនដែលមានអាយុ ២,០០០ ឆ្នាំ... ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ២,០០០ ឆ្នាំ ក៏មានកូនដែលមានអាយុ ៤,០០០ ឆ្នាំ... ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ៤,០០០ ឆ្នាំ ក៏មានកូនដែលមានអាយុ ៨,០០០ ឆ្នាំ... ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ៨,០០០ ឆ្នាំ ក៏មានកូនដែលមានអាយុ ២០,០០០ ឆ្នាំ... ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ២០,០០០ ឆ្នាំ ក៏មានកូនដែលមានអាយុ ៤០,០០០ ឆ្នាំ... ពួកមនុស្សដែលមានអាយុ ៤០,០០០ ឆ្នាំ ក៏មានកូនដែលមានអាយុ ៨០,០០០ ឆ្នាំ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ៨០,០០០ ឆ្នាំ ពួកកុមារីដែលមានអាយុ ៥០០ ឆ្នាំ ទើបគួរដល់ការមានស្វាមី។»

Saṅkharājauppatti

«ការកើតឡើងនៃស្តេចសង្ខៈ»

106. ‘‘Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu tayo ābādhā bhavissanti, icchā, anasanaṃ, jarā. Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu ayaṃ jambudīpo iddho ceva bhavissati phīto ca, kukkuṭasampātikā gāmanigamarājadhāniyo. Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu ayaṃ jambudīpo avīci maññe phuṭo bhavissati manussehi, seyyathāpi naḷavanaṃ vā saravanaṃ vā. Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu ayaṃ bārāṇasī ketumatī nāma rājadhānī bhavissati iddhā ceva phītā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca. Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu [Pg.63] imasmiṃ jambudīpe caturāsītinagarasahassāni bhavissanti ketumatīrājadhānīpamukhāni. Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu ketumatiyā rājadhāniyā saṅkho nāma rājā uppajjissati cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavissanti, seyyathidaṃ, cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavissanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasissati.

១០៦. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ៨០,០០០ ឆ្នាំ នឹងមានរោគតែ ៣ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺសេចក្តីប្រាថ្នា ១ ការមិនបរិភោគអាហារ ១ ជរា ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ៨០,០០០ ឆ្នាំ ជម្ពូទ្វីបនេះនឹងមានសេចក្តីចម្រើន ធំទូលាយ មានស្រុក និគម និងរាជធានី កកកុញជិតៗគ្នា សូម្បីតែមាន់ហើរទៅដល់។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ៨០,០០០ ឆ្នាំ ជម្ពូទ្វីបនេះនឹងកកកុញទៅដោយមនុស្ស ហាក់ដូចជាអវីចិមហានរក ដូចជាព្រៃបបុស ឬព្រៃស្បូវ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ៨០,០០០ ឆ្នាំ ក្រុងពារាណសីនេះ នឹងទៅជារាជធានីឈ្មោះ កេតុមតី ជាទីមានសេចក្តីចម្រើន ធំទូលាយ មានមនុស្សច្រើន កកកុញដោយមនុស្ស និងមានអាហារសម្បូរបែប។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ៨០,០០០ ឆ្នាំ ក្នុងជម្ពូទ្វីបនេះ នឹងមានទីក្រុងចំនួន ៨៤,០០០ ដែលមានរាជធានីកេតុមតីជាប្រធាន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ៨០,០០០ ឆ្នាំ នឹងមានស្តេចមួយព្រះអង្គព្រះនាម សង្ខៈ នឹងកើតឡើងក្នុងរាជធានីកេតុមតី ទ្រង់ជាស្តេចចក្រពត្តិ ប្រកបដោយធម៌ ជាស្តេចរក្សាធម៌ មានមហាសមុទ្រទាំងបួនជាព្រំប្រទល់ ជាអ្នកឈ្នះសង្គ្រាម មានជនបទដល់នូវសេចក្តីមាំមួន ប្រកបដោយរតនៈ ៧ ប្រការ។ រតនៈទាំង ៧ ប្រការនោះ នឹងកើតមានដល់ព្រះអង្គ គឺ ចក្ររតនៈ ១ ហត្ថិរតនៈ ១ អស្សរតនៈ ១ មណិរតនៈ ១ ឥត្ថីរតនៈ ១ គហបតីរតនៈ ១ និងបរិណាយករតនៈជាគម្រប់ ៧។ ព្រះអង្គនឹងមានព្រះរាជបុត្រច្រើនជាងមួយពាន់អង្គ ដែលជាអ្នកក្លាហាន មានរូបរាងសមជាអ្នកចម្បាំង អាចកម្ចាត់សត្រូវផ្សេងៗបាន។ ព្រះអង្គនឹងគ្រប់គ្រងផែនដីនេះ ដែលមានមហាសមុទ្រជាព្រំប្រទល់ ដោយធម៌ ដោយមិនបាច់ប្រើអាជ្ញា មិនបាច់ប្រើគ្រឿងសស្ត្រាវុធឡើយ។»

Metteyyabuddhuppādo

«ការកើតឡើងនៃព្រះមេត្តេយ្យពុទ្ធ»

107. ‘‘Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu metteyyo nāma bhagavā loke uppajjissati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. Seyyathāpāhametarahi loke uppanno arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedessati, seyyathāpāhametarahi imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedemi. So dhammaṃ desessati ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsessati; seyyathāpāhametarahi dhammaṃ desemi ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsemi. So anekasahassaṃ bhikkhusaṃghaṃ pariharissati, seyyathāpāhametarahi anekasataṃ bhikkhusaṃghaṃ pariharāmi.

១០៧. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលពួកមនុស្សមានអាយុ ៨០,០០០ ឆ្នាំ ព្រះដ៏មានព្រះភាគព្រះនាម មេត្តេយ្យ នឹងកើតឡើងក្នុងលោក ទ្រង់ជាព្រះអរហន្ត ត្រាស់ដឹងដោយព្រះអង្គឯងដោយត្រឹមត្រូវ ប្រកបដោយវិជ្ជា និងចរណៈ យាងទៅល្អ ជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក ជាសារថីទូន្មានបុរសដែលគួរទូន្មានបាន គ្មានបុគ្គលណាស្មើ ជាសាស្តានៃទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ ជាព្រះពុទ្ធ ជាព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ដូចជាតថាគតកើតឡើងក្នុងលោកនាពេលឥឡូវនេះ ជាព្រះអរហន្ត ត្រាស់ដឹងដោយខ្លួនឯងដោយត្រឹមត្រូវ ប្រកបដោយវិជ្ជា និងចរណៈ យាងទៅល្អ ជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក ជាសារថីទូន្មានបុរសដែលគួរទូន្មានបាន គ្មានបុគ្គលណាស្មើ ជាសាស្តានៃទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ ជាព្រះពុទ្ធ ជាព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនោះឯង។ ព្រះអង្គនឹងធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយព្រះបញ្ញាញាណដ៏ឧត្តមដោយព្រះអង្គឯង ហើយប្រកាសនូវលោកនេះ ព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក និងពពួកសត្វ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទាំងមនុស្សជាសម្មតិទេវៈ និងមនុស្សដ៏សេស ដូចជាតថាគតធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយព្រះបញ្ញាញាណដ៏ឧត្តមដោយខ្លួនឯង ហើយប្រកាសនូវលោកនេះ ព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក និងពពួកសត្វ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទាំងមនុស្សជាសម្មតិទេវៈ និងមនុស្សដ៏សេស នាពេលឥឡូវនេះដែរ។ ព្រះអង្គនឹងសម្តែងធម៌មានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើម ល្អក្នុងកណ្តាល ល្អក្នុងទីបំផុត ព្រមទាំងអត្ថ ព្រមទាំងព្យញ្ជនៈ នឹងប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏បរិសុទ្ធបរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់ទាំងអស់ ដូចជាតថាគតសម្តែងធម៌មានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើម ល្អក្នុងកណ្តាល ល្អក្នុងទីបំផុត ព្រមទាំងអត្ថ ព្រមទាំងព្យញ្ជនៈ ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏បរិសុទ្ធបរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់ទាំងអស់ នាពេលឥឡូវនេះដែរ។ ព្រះអង្គនឹងគ្រប់គ្រងភិក្ខុសង្ឃរាប់ពាន់អង្គ ដូចជាតថាគតគ្រប់គ្រងភិក្ខុសង្ឃរាប់រយអង្គ នាពេលឥឡូវនេះដែរ។»

108. ‘‘Atha kho, bhikkhave, saṅkho nāma rājā yo so yūpo raññā mahāpanādena kārāpito. Taṃ yūpaṃ ussāpetvā ajjhāvasitvā taṃ datvā [Pg.64] vissajjitvā samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ dānaṃ datvā metteyyassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissati. So evaṃ pabbajito samāno eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati.

១០៨. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះបាទសង្ខៈនឹងធ្វើប្រាសាទដែលព្រះបាទមហាបនាទៈធ្លាប់សាងសង់ទុក ឲ្យលេចឡើងមកវិញ ហើយគង់នៅក្នុងប្រាសាទនោះ រួចហើយទ្រង់នឹងប្រគល់ប្រាសាទនោះ លះបង់ប្រាសាទនោះ ធ្វើទានដល់សមណព្រាហ្មណ៍ មនុស្សកំសត់ អ្នកដំណើរ ស្មូមយាចកទាំងឡាយ ហើយយាងទៅកាន់សំណាក់ព្រះមេត្តេយ្យដ៏មានព្រះភាគ ជាព្រះអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធព្រះអង្គនោះ រួចកោរសក់និងពុកចង្ការ ទ្រង់គ្រឿងកាសាយភស្ត្រ ចេញចាកផ្ទះទៅបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះ។ លុះបួសយ៉ាងនេះហើយ ព្រះអង្គនឹងនៅតែម្នាក់ឯង ជាអ្នកមិនធ្វេសប្រហែស មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន មិនយូរប៉ុន្មានឡើយ នឹងបានសម្រេចនូវផលដ៏ឧត្តមនៃព្រហ្មចរិយធម៌ ដែលកុលបុត្រទាំងឡាយចេញចាកផ្ទះទៅបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះដោយប្រពៃនោះ ដោយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយព្រះបញ្ញាញាណដ៏ឧត្តមដោយព្រះអង្គឯង ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ ហើយចូលទៅដល់សម្រេចសម្រាន្តនៅឡើយ។»

109. ‘‘Attadīpā, bhikkhave, viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanānupassī…pe… citte cittānupassī…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo.

១០៩. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរមានខ្លួនជាទីពឹង មានខ្លួនជាទីរលឹក គ្មានទីរលឹកដទៃឡើយ ចូរមានធម៌ជាទីពឹង មានធម៌ជាទីរលឹក គ្មានទីរលឹកដទៃឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុមានខ្លួនជាទីពឹង មានខ្លួនជាទីរលឹក គ្មានទីរលឹកដទៃ មានធម៌ជាទីពឹង មានធម៌ជាទីរលឹក គ្មានទីរលឹកដទៃ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយ មានព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស មានសម្បជញ្ញៈ មានស្មារតី កំចាត់បង់នូវអភិជ្ឈានិងទោមនស្សក្នុងលោកចេញ។ ពិចារណាឃើញវេទនាក្នុងវេទនាទាំងឡាយ... ពិចារណាឃើញចិត្តក្នុងចិត្ត... ពិចារណាឃើញធម៌ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ មានព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស មានសម្បជញ្ញៈ មានស្មារតី កំចាត់បង់នូវអភិជ្ឈានិងទោមនស្សក្នុងលោកចេញ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមានខ្លួនជាទីពឹង មានខ្លួនជាទីរលឹក គ្មានទីរលឹកដទៃ មានធម៌ជាទីពឹង មានធម៌ជាទីរលឹក គ្មានទីរលឹកដទៃ យ៉ាងនេះឯង។»

Bhikkhunoāyuvaṇṇādivaḍḍhanakathā

សេចក្តីពោលអំពីការចម្រើនអាយុ និងវណ្ណៈជាដើមរបស់ភិក្ខុ

110. ‘‘Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye. Gocare, bhikkhave, carantā sake pettike visaye āyunāpi vaḍḍhissatha, vaṇṇenapi vaḍḍhissatha, sukhenapi vaḍḍhissatha, bhogenapi vaḍḍhissatha, balenapi vaḍḍhissatha.

១១០. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរត្រាច់ទៅក្នុងគោចរ ដែលជាវិស័យជារបស់បិតាខ្លួន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើអ្នកទាំងឡាយត្រាច់ទៅក្នុងគោចរ ដែលជាវិស័យជារបស់បិតាខ្លួន នឹងចម្រើនដោយអាយុផង នឹងចម្រើនដោយវណ្ណៈផង នឹងចម្រើនដោយសុខៈផង នឹងចម្រើនដោយភោគៈផង នឹងចម្រើនដោយពលៈផង។»

‘‘Kiñca, bhikkhave, bhikkhuno āyusmiṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. So imesaṃ catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Idaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno āyusmiṃ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះការចម្រើនអាយុរបស់ភិក្ខុ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ចម្រើនឥទ្ធិបាទដែលប្រកបដោយឆន្ទសមាធិ និងបធានសង្ខារ ចម្រើនឥទ្ធិបាទដែលប្រកបដោយវីរិយសមាធិ និងបធានសង្ខារ ចម្រើនឥទ្ធិបាទដែលប្រកបដោយចិត្តសមាធិ និងបធានសង្ខារ ចម្រើនឥទ្ធិបាទដែលប្រកបដោយវីមំសាសមាធិ និងបធានសង្ខារ។ ភិក្ខុនោះ ព្រោះតែបានចម្រើន បានធ្វើឲ្យរយាងច្រើននូវឥទ្ធិបាទទាំង ៤ នេះ បើប្រាថ្នា គប្បីស្ថិតនៅអស់មួយកប្ប ឬជាងមួយកប្បក៏បាន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯងជាការចម្រើនអាយុរបស់ភិក្ខុ។»

‘‘Kiñca, bhikkhave, bhikkhuno vaṇṇasmiṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu [Pg.65] bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Idaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno vaṇṇasmiṃ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះការចម្រើនវណ្ណៈរបស់ភិក្ខុ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានសីល គ្រប់គ្រងដោយបាតិមោក្ខសំវរសីល បរិបូណ៌ដោយអាចារៈនិងគោចរៈ ឃើញភ័យក្នុងទោសទាំងឡាយសូម្បីបន្តិចបន្តួច សមាទានសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទទាំងឡាយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯងជាការចម្រើនវណ្ណៈរបស់ភិក្ខុ។»

‘‘Kiñca, bhikkhave, bhikkhuno sukhasmiṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno, sukhasmiṃ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះការចម្រើនសុខៈរបស់ភិក្ខុ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ហើយចូលទៅកាន់បឋមជ្ឈាន ដែលប្រកបដោយវិតក្កៈ វិចារៈ មានបីតិនិងសុខៈដែលកើតអំពីវិវេក ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ព្រោះរំងាប់វិតក្កៈនិងវិចារៈ... ចូលទៅកាន់ទុតិយជ្ឈាន... តតិយជ្ឈាន... ចតុត្ថជ្ឈាន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯងជាការចម្រើនសុខៈរបស់ភិក្ខុ។»

‘‘Kiñca, bhikkhave, bhikkhuno bhogasmiṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Idaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno bhogasmiṃ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះការចម្រើនភោគៈរបស់ភិក្ខុ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានចិត្តប្រកបដោយមេត្តា ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ១ ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ២ ក៏យ៉ាងនោះ ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ៣ ក៏យ៉ាងនោះ ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ៤ ក៏យ៉ាងនោះ។ ផ្សាយទៅលើ ក្រោម ទទឹង ផ្សាយទៅកាន់លោកទាំងមូល គ្រប់ទិសទី ដោយយកខ្លួនឯងទៅប្រៀបផ្ទឹមនឹងសត្វទាំងពួង មានចិត្តប្រកបដោយមេត្តាដ៏ធំទូលាយ រកប្រមាណមិនបាន គ្មានពៀរ គ្មានព្យាបាទ ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ មានចិត្តប្រកបដោយករុណា... មានចិត្តប្រកបដោយមុទិតា... មានចិត្តប្រកបដោយឧបេក្ខា ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ១ ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ២ ក៏យ៉ាងនោះ ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ៣ ក៏យ៉ាងនោះ ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ៤ ក៏យ៉ាងនោះ។ ផ្សាយទៅលើ ក្រោម ទទឹង ផ្សាយទៅកាន់លោកទាំងមូល គ្រប់ទិសទី ដោយយកខ្លួនឯងទៅប្រៀបផ្ទឹមនឹងសត្វទាំងពួង មានចិត្តប្រកបដោយឧបេក្ខាដ៏ធំទូលាយ រកប្រមាណមិនបាន គ្មានពៀរ គ្មានព្យាបាទ ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯងជាការចម្រើនភោគៈរបស់ភិក្ខុ។»

‘‘Kiñca, bhikkhave, bhikkhuno balasmiṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Idaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno balasmiṃ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះការចម្រើនពលៈរបស់ភិក្ខុ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ព្រោះអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ សម្រេចសម្រាន្តនៅដោយចេតោវិមុត្តិ និងបញ្ញាវិមុត្តិ ដែលគ្មានអាសវៈ ដោយប្រាជ្ញាដ៏ក្រៃលែងដោយខ្លួនឯង ក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯងជាការចម្រើនពលៈរបស់ភិក្ខុ។»

‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekabalampi samanupassāmi yaṃ evaṃ duppasahaṃ, yathayidaṃ, bhikkhave, mārabalaṃ. Kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’ti. Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនឃើញកម្លាំងដទៃសូម្បីតែមួយ ដែលពិបាកនឹងផ្ចាញ់បាន ដូចជាកម្លាំងរបស់មារនេះឡើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែការសមាទាននូវកុសលធម៌ទាំងឡាយ បុណ្យនេះរមែងចម្រើនឡើងយ៉ាងនេះ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយនឹងភាសិតរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

Cakkavattisuttaṃ niṭṭhitaṃ tatiyaṃ.

ចក្កវត្តិសូត្រ ទី៣ ចប់។

4. Aggaññasuttaṃ

៤. អគ្គញ្ញសូត្រ

Vāseṭṭhabhāradvājā

វាសេដ្ឋៈ និងភារទ្វាជៈ

111. Evaṃ [Pg.66] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena vāseṭṭhabhāradvājā bhikkhūsu parivasanti bhikkhubhāvaṃ ākaṅkhamānā. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṃ abbhokāse caṅkamati.

១១១. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងបុព្វារាម ជាប្រាសាទរបស់នាងមិគារមាតា ជិតក្រុងសាវត្ថី។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង វាសេដ្ឋៈ និងភារទ្វាជៈ កំពុងស្នាក់នៅជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយ ដើម្បីប្រាថ្នានូវឧបសម្បទាជាភិក្ខុ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ចេញអំពីទីសម្ងំក្នុងវេលាព្រលប់ ហើយយាងចុះពីប្រាសាទ ទៅចង្ក្រមក្នុងទីវាល ក្រោមម្លប់ប្រាសាទ។

112. Addasā kho vāseṭṭho bhagavantaṃ sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhitaṃ pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṃ abbhokāse caṅkamantaṃ. Disvāna bhāradvājaṃ āmantesi – ‘‘ayaṃ, āvuso bhāradvāja, bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṃ abbhokāse caṅkamati. Āyāmāvuso bhāradvāja, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma; appeva nāma labheyyāma bhagavato santikā dhammiṃ kathaṃ savanāyā’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho bhāradvājo vāseṭṭhassa paccassosi.

១១២. វាសេដ្ឋៈបានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ចេញអំពីទីសម្ងំក្នុងវេលាព្រលប់ ហើយយាងចុះពីប្រាសាទ ទៅចង្ក្រមក្នុងទីវាល ក្រោមម្លប់ប្រាសាទ។ លុះឃើញហើយ ទើបហៅភារទ្វាជៈមកប្រាប់ថា៖ «ម្នាលអាវុសោភារទ្វាជៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនេះ ទ្រង់ចេញអំពីទីសម្ងំក្នុងវេលាព្រលប់ ហើយយាងចុះពីប្រាសាទ ទៅចង្ក្រមក្នុងទីវាល ក្រោមម្លប់ប្រាសាទ។ មកចុះ អាវុសោភារទ្វាជៈ យើងនឹងចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ធ្វើម្តេចហ្ន៎ យើងនឹងបានស្តាប់ធម្មីកថា ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ»។ ភារទ្វាជៈទទួលពាក្យរបស់វាសេដ្ឋៈថា «យ៉ាងហ្នឹងហើយ អាវុសោ»។

113. Atha kho vāseṭṭhabhāradvājā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā bhagavantaṃ caṅkamantaṃ anucaṅkamiṃsu. Atha kho bhagavā vāseṭṭhaṃ āmantesi – ‘‘tumhe khvattha, vāseṭṭha, brāhmaṇajaccā brāhmaṇakulīnā brāhmaṇakulā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā, kacci vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā na akkosanti na paribhāsantī’’ti? ‘‘Taggha no, bhante, brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya, no aparipuṇṇāyā’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya, no aparipuṇṇāyā’’ti? ‘‘Brāhmaṇā, bhante, evamāhaṃsu – ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo[Pg.67], kaṇhā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā. Te tumhe seṭṭhaṃ vaṇṇaṃ hitvā hīnamattha vaṇṇaṃ ajjhupagatā, yadidaṃ muṇḍake samaṇake ibbhe kaṇhe bandhupādāpacce. Tayidaṃ na sādhu, tayidaṃ nappatirūpaṃ, yaṃ tumhe seṭṭhaṃ vaṇṇaṃ hitvā hīnamattha vaṇṇaṃ ajjhupagatā yadidaṃ muṇḍake samaṇake ibbhe kaṇhe bandhupādāpacce’ti. Evaṃ kho no, bhante, brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya, no aparipuṇṇāyā’’ti.

១១៣. គ្រានោះ វាសេដ្ឋៈ និងភារទ្វាជៈ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចដើរចង្ក្រមតាមក្រោយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលកំពុងយាងចង្ក្រម។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សួរវាសេដ្ឋៈថា៖ «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ អ្នកទាំងពីរជាជាតិព្រាហ្មណ៍ កើតក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៍ ចេញពីត្រកូលព្រាហ្មណ៍ មកបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះសំបែង ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ចុះពួកព្រាហ្មណ៍មិនជេរប្រទេច មិនគំរាមកំហែងអ្នកទាំងឡាយទេឬ?»។ វាសេដ្ឋៈក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកព្រាហ្មណ៍តែងតែជេរប្រទេច គំរាមកំហែងពួកយើងខ្ញុំ ដោយពាក្យជេរប្រទេចដ៏សមគួរដល់ខ្លួន យ៉ាងពេញលេញ មិនមែនមិនពេញលេញនោះឡើយ»។ «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ចុះពួកព្រាហ្មណ៍ជេរប្រទេច គំរាមកំហែងអ្នកទាំងឡាយ ដោយពាក្យជេរប្រទេចដ៏សមគួរដល់ខ្លួន យ៉ាងពេញលេញ មិនមែនមិនពេញលេញនោះ តើដូចម្តេច?»។ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកព្រាហ្មណ៍តែងនិយាយយ៉ាងនេះថា៖ "មានតែវណ្ណៈព្រាហ្មណ៍ប៉ុណ្ណោះ ទើបប្រសើរ វណ្ណៈដទៃថោកទាប មានតែវណ្ណៈព្រាហ្មណ៍ប៉ុណ្ណោះ ទើបសស្អាត វណ្ណៈដទៃខ្មៅ មានតែពួកព្រាហ្មណ៍ប៉ុណ្ណោះ ទើបបរិសុទ្ធ ពួកមិនមែនព្រាហ្មណ៍ មិនបរិសុទ្ធឡើយ ពួកព្រាហ្មណ៍ជាបុត្រកើតទ្រូងរបស់ព្រហ្ម កើតអំពីមាត់របស់ព្រហ្ម កើតអំពីព្រហ្ម ព្រហ្មបង្កើតឡើង ជាទាយាទរបស់ព្រហ្ម។ ចំណែកអ្នកទាំងឡាយ លះបង់វណ្ណៈដ៏ប្រសើរ ហើយមកចូលទៅរកវណ្ណៈដ៏ថោកទាប គឺពួកសមណៈក្បាលត្រងោល ជាអ្នកបម្រើ ជាអ្នកខ្មៅ ជាពួកកើតអំពីបាតជើងរបស់ព្រហ្ម។ ការដែលអ្នកទាំងឡាយ លះបង់វណ្ណៈដ៏ប្រសើរ ហើយមកចូលទៅរកវណ្ណៈដ៏ថោកទាប គឺពួកសមណៈក្បាលត្រងោល ជាអ្នកបម្រើ ជាអ្នកខ្មៅ ជាពួកកើតអំពីបាតជើងរបស់ព្រហ្ម យ៉ាងនេះ មិនល្អឡើយ មិនសមគួរឡើយ"។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកព្រាហ្មណ៍តែងជេរប្រទេច គំរាមកំហែងពួកយើងខ្ញុំ ដោយពាក្យជេរប្រទេចដ៏សមគួរដល់ខ្លួន យ៉ាងពេញលេញ មិនមែនមិនពេញលេញនោះ យ៉ាងនេះឯង»។

114. ‘‘Taggha vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā porāṇaṃ assarantā evamāhaṃsu – ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā; brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā; brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā; brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti. Dissanti kho pana, vāseṭṭha, brāhmaṇānaṃ brāhmaṇiyo utuniyopi gabbhiniyopi vijāyamānāpi pāyamānāpi. Te ca brāhmaṇā yonijāva samānā evamāhaṃsu – ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā; brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā; brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā; brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti. Te brahmānañceva abbhācikkhanti, musā ca bhāsanti, bahuñca apuññaṃ pasavanti.

១១៤. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ពួកព្រាហ្មណ៍មិនរលឹកឃើញនូវរឿងបុរាណ ទើបនិយាយយ៉ាងនេះថា "មានតែវណ្ណៈព្រាហ្មណ៍ប៉ុណ្ណោះ ទើបប្រសើរ វណ្ណៈដទៃថោកទាប មានតែវណ្ណៈព្រាហ្មណ៍ប៉ុណ្ណោះ ទើបសស្អាត វណ្ណៈដទៃខ្មៅ មានតែពួកព្រាហ្មណ៍ប៉ុណ្ណោះ ទើបបរិសុទ្ធ ពួកមិនមែនព្រាហ្មណ៍ មិនបរិសុទ្ធឡើយ ពួកព្រាហ្មណ៍ជាបុត្រកើតទ្រូងរបស់ព្រហ្ម កើតអំពីមាត់របស់ព្រហ្ម កើតអំពីព្រហ្ម ព្រហ្មបង្កើតឡើង ជាទាយាទរបស់ព្រហ្ម"។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ក៏នាងព្រាហ្មណីទាំងឡាយ របស់ពួកព្រាហ្មណ៍ ដែលមានរដូវខ្លះ មានគភ៌ខ្លះ សម្រាលកូនខ្លះ ឱ្យកូនបៅដោះខ្លះ ក៏មានប្រាកដ។ ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ សុទ្ធតែជាអ្នកកើតអំពីយោនី (របស់មាតា) ដែរ តែបែរជានិយាយយ៉ាងនេះថា "មានតែវណ្ណៈព្រាហ្មណ៍ប៉ុណ្ណោះ ទើបប្រសើរ វណ្ណៈដទៃថោកទាប... ជាទាយាទរបស់ព្រហ្ម"។ ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ ឈ្មោះថាពោលបង្កាច់ព្រហ្មផង និយាយកុហកផង បង្កើតបាបជាច្រើនផង។»

Catuvaṇṇasuddhi

សេចក្តីបរិសុទ្ធនៃវណ្ណៈ ៤

115. ‘‘Cattārome, vāseṭṭha, vaṇṇā – khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā. Khattiyopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātī hoti adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhī. Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā akusalā akusalasaṅkhātā sāvajjā sāvajjasaṅkhātā asevitabbā asevitabbasaṅkhātā naalamariyā naalamariyasaṅkhātā kaṇhā kaṇhavipākā viññugarahitā, khattiyepi te idhekacce sandissanti. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha…pe… vessopi kho, vāseṭṭha…pe… suddopi kho, vāseṭṭha, idhekacco [Pg.68] pāṇātipātī hoti adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhī. Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā akusalā akusalasaṅkhātā…pe… kaṇhā kaṇhavipākā viññugarahitā; suddepi te idhekacce sandissanti.

១១៥. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ វណ្ណៈទាំងឡាយនេះមាន ៤ គឺ ក្សត្រ ព្រាហ្មណ៍ វែស្សៈ សុទ្ទៈ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សូម្បីតែក្សត្រខ្លះក្នុងលោកនេះ ក៏ជាអ្នកសម្លាប់សត្វ តែងកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យ តែងប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ និយាយកុហក និយាយញុះញង់ និយាយទ្រគោះបោះបោក និយាយរោយរាយឥតប្រយោជន៍ ជាអ្នកមានអភិជ្ឈាច្រើន មានចិត្តព្យាបាទ មានមិច្ឆាទិដ្ឋិ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលជាអកុសល ហៅថាអកុសល មានទោស ហៅថាមានទោស មិនគួរគប់រក ហៅថាមិនគួរគប់រក មិនមែនជារបស់អរិយបុគ្គល ហៅថាមិនមែនជារបស់អរិយបុគ្គល ជាធម៌ខ្មៅ មានផលខ្មៅ ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយតិះដៀល ធម៌ទាំងនោះ ក៏មានប្រាកដដល់ក្សត្រខ្លះក្នុងលោកនេះ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សូម្បីតែព្រាហ្មណ៍... ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សូម្បីតែវែស្សៈ... ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សូម្បីតែសុទ្ទៈខ្លះក្នុងលោកនេះ ក៏ជាអ្នកសម្លាប់សត្វ តែងកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យ តែងប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ និយាយកុហក និយាយញុះញង់ និយាយទ្រគោះបោះបោក និយាយរោយរាយឥតប្រយោជន៍ ជាអ្នកមានអភិជ្ឈាច្រើន មានចិត្តព្យាបាទ មានមិច្ឆាទិដ្ឋិ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលជាអកុសល ហៅថាអកុសល... ជាធម៌ខ្មៅ មានផលខ្មៅ ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយតិះដៀល ធម៌ទាំងនោះ ក៏មានប្រាកដដល់សុទ្ទៈខ្លះក្នុងលោកនេះ។»

‘‘Khattiyopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, pisuṇāya vācāya paṭivirato, pharusāya vācāya paṭivirato, samphappalāpā paṭivirato, anabhijjhālu abyāpannacitto, sammādiṭṭhī. Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā kusalā kusalasaṅkhātā anavajjā anavajjasaṅkhātā sevitabbā sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā sukkā sukkavipākā viññuppasatthā, khattiyepi te idhekacce sandissanti. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha…pe… vessopi kho, vāseṭṭha…pe… suddopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti…pe… anabhijjhālu, abyāpannacitto, sammādiṭṭhī. Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā kusalā kusalasaṅkhātā anavajjā anavajjasaṅkhātā sevitabbā sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā sukkā sukkavipākā viññuppasatthā; suddepi te idhekacce sandissanti.

«ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សូម្បីក្សត្រខ្លះក្នុងលោកនេះ ក៏ជាអ្នកវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ វៀរចាកការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ វៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ វៀរចាកការនិយាយកុហក វៀរចាកពាក្យញុះញង់ វៀរចាកពាក្យទ្រគោះបោះបោក វៀរចាកពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍ ជាអ្នកមិនសម្លឹងរំពៃទ្រព្យគេ មានចិត្តមិនព្យាបាទ មានសម្មាទិដ្ឋិ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលជាកុសល រាប់ថាជាកុសល មិនមានទោស រាប់ថាមិនមានទោស គួរគប់រក រាប់ថាគួរគប់រក គួរដល់ព្រះអរិយបុគ្គល រាប់ថាគួរដល់ព្រះអរិយបុគ្គល ជាធម៌ស មានផលជាសុខ ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយតែងសរសើរ ធម៌ទាំងនោះ ក៏រមែងប្រាកដដល់ក្សត្រខ្លះ ក្នុងលោកនេះដែរ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សូម្បីព្រាហ្មណ៍... ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សូម្បីវេស្សៈ... ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សូម្បីសុទ្ទៈខ្លះក្នុងលោកនេះ ក៏ជាអ្នកវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ... ជាអ្នកមិនសម្លឹងរំពៃទ្រព្យគេ មានចិត្តមិនព្យាបាទ មានសម្មាទិដ្ឋិ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលជាកុសល រាប់ថាជាកុសល មិនមានទោស រាប់ថាមិនមានទោស គួរគប់រក រាប់ថាគួរគប់រក គួរដល់ព្រះអរិយបុគ្គល រាប់ថាគួរដល់ព្រះអរិយបុគ្គល ជាធម៌ស មានផលជាសុខ ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយតែងសរសើរ ធម៌ទាំងនោះ ក៏រមែងប្រាកដដល់សុទ្ទៈខ្លះ ក្នុងលោកនេះដែរ។»

116. ‘‘Imesu kho, vāseṭṭha, catūsu vaṇṇesu evaṃ ubhayavokiṇṇesu vattamānesu kaṇhasukkesu dhammesu viññugarahitesu ceva viññuppasatthesu ca yadettha brāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā; brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā; brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā; brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti. Taṃ tesaṃ viññū nānujānanti. Taṃ kissa hetu? Imesañhi, vāseṭṭha, catunnaṃ vaṇṇānaṃ yo hoti bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññāvimutto, so nesaṃ aggamakkhāyati dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ, diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

១១៦. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ កាលបើវណ្ណៈទាំង ៤ នេះ មានធម៌ទាំងពីរប្រការ គឺធម៌ខ្មៅ និងធម៌ស ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយតិះដៀលខ្លះ សរសើរខ្លះ ច្របូកច្របល់គ្នាយ៉ាងនេះហើយ ពួកព្រាហ្មណ៍តែងនិយាយយ៉ាងនេះថា "ព្រាហ្មណ៍ជាវណ្ណៈដ៏ប្រសើរ បំផុត វណ្ណៈដទៃថោកទាប ព្រាហ្មណ៍ជាវណ្ណៈស វណ្ណៈដទៃជាវណ្ណៈខ្មៅ ពួកព្រាហ្មណ៍ទើបស្អាត ពួកមិនមែនព្រាហ្មណ៍មិនស្អាតឡើយ ពួកព្រាហ្មណ៍ជាបុត្រកើតទ្រូង ជាឱរសកើតអំពីព្រះវ័ក្ត្ររបស់ព្រះព្រហ្ម កើតអំពីព្រហ្ម ព្រហ្មបង្កើតឡើង ជាអ្នកទទួលមរតករបស់ព្រហ្ម" ដូច្នេះ។ ពាក្យនោះ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយមិនយល់ព្រមឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះថា ក្នុងបណ្តាវណ្ណៈទាំង ៤ នេះ ភិក្ខុណាជាព្រះអរហន្ត ខីណាស្រព មានព្រហ្មចរិយធម៌រស់នៅរួចហើយ មានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើ បានធ្វើស្រេចហើយ មានដាក់ចុះនូវភារៈហើយ មានសម្រេចប្រយោជន៍ខ្លួនហើយ មានអស់ទៅនូវសំយោជនៈក្នុងភពហើយ រួចចាកទុក្ខព្រោះដឹងច្បាស់ដោយប្រពៃ ភិក្ខុនោះ ទើបតថាគតហៅថា ជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរជាងវណ្ណៈទាំងនោះ ដោយធម៌ពិត មិនមែនដោយមិនមែនធម៌ឡើយ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះថាធម៌ប៉ុណ្ណោះ ទើបប្រសើរជាងគេក្នុងពួកមនុស្ស ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។»

117. ‘‘Tadamināpetaṃ, vāseṭṭha, pariyāyena veditabbaṃ, yathā dhammova seṭṭho janetasmiṃ, diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

១១៧. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សេចក្តីនោះ គប្បីដឹងតាមវិធីនេះចុះ ថាធម៌ប៉ុណ្ណោះ ទើបប្រសើរជាងគេក្នុងពួកមនុស្ស ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។»

‘‘Jānāti [Pg.69] kho, vāseṭṭha, rājā pasenadi kosalo – ‘samaṇo gotamo anantarā sakyakulā pabbajito’ti. Sakyā kho pana, vāseṭṭha, rañño pasenadissa kosalassa anuyuttā bhavanti. Karonti kho, vāseṭṭha, sakyā raññe pasenadimhi kosale nipaccakāraṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ. Iti kho, vāseṭṭha, yaṃ karonti sakyā raññe pasenadimhi kosale nipaccakāraṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ, karoti taṃ rājā pasenadi kosalo tathāgate nipaccakāraṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ, na naṃ ‘sujāto samaṇo gotamo, dujjātohamasmi. Balavā samaṇo gotamo, dubbalohamasmi. Pāsādiko samaṇo gotamo, dubbaṇṇohamasmi. Mahesakkho samaṇo gotamo, appesakkhohamasmī’ti. Atha kho naṃ dhammaṃyeva sakkaronto dhammaṃ garuṃ karonto dhammaṃ mānento dhammaṃ pūjento dhammaṃ apacāyamāno evaṃ rājā pasenadi kosalo tathāgate nipaccakāraṃ karoti, abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ. Imināpi kho etaṃ, vāseṭṭha, pariyāyena veditabbaṃ, yathā dhammova seṭṭho janetasmiṃ, diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

«ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រះបាទបសេនទិកោសល តែងជ្រាបថា "ព្រះសមណគោតម ទ្រង់ចេញសាងព្រះផ្នួសពីសក្យត្រកូលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់" ដូច្នេះ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ មួយវិញទៀត ពួកសក្យៈ តែងជាអ្នកកោតក្រែង តាមបង្គាប់របស់ព្រះបាទបសេនទិកោសល។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ពួកសក្យៈ តែងធ្វើការបន្ទាបខ្លួន ការថ្វាយបង្គំ ការក្រោកទទួល ការលើកដៃសំពះ និងសាមីចិកម្ម ចំពោះព្រះបាទបសេនទិកោសល។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ពួកសក្យៈ ធ្វើការបន្ទាបខ្លួន ការថ្វាយបង្គំ ការក្រោកទទួល ការលើកដៃសំពះ និងសាមីចិកម្ម ចំពោះព្រះបាទបសេនទិកោសល យ៉ាងណា ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក៏ធ្វើការបន្ទាបខ្លួន ការថ្វាយបង្គំ ការក្រោកទទួល ការលើកដៃសំពះ និងសាមីចិកម្ម យ៉ាងនោះ ចំពោះព្រះតថាគតដែរ ព្រះអង្គមិនបានគិតថា "ព្រះសមណគោតម មានជាតិកំណើតខ្ពង់ខ្ពស់ ឯយើងមានជាតិកំណើតទាបថោក ព្រះសមណគោតម មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា ឯយើងមានកម្លាំងខ្សោយ ព្រះសមណគោតម គួរជាទីជ្រះថ្លា ឯយើងមិនគួរជាទីជ្រះថ្លា ព្រះសមណគោតម មានបុណ្យបារមីធំ ឯយើងមានបុណ្យបារមីតូច" ដូច្នេះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ធ្វើការបន្ទាបខ្លួន ការថ្វាយបង្គំ ការក្រោកទទួល ការលើកដៃសំពះ និងសាមីចិកម្ម ចំពោះព្រះតថាគត យ៉ាងនេះ គឺព្រោះតែធ្វើសក្ការៈចំពោះធម៌ គោរពធម៌ រាប់អានធម៌ បូជាធម៌ កោតក្រែងធម៌ប៉ុណ្ណោះ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សេចក្តីនោះ គប្បីដឹងតាមវិធីនេះចុះ ថាធម៌ប៉ុណ្ណោះ ទើបប្រសើរជាងគេក្នុងពួកមនុស្ស ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។»

118. ‘‘Tumhe khvattha, vāseṭṭha, nānājaccā nānānāmā nānāgottā nānākulā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā. ‘Ke tumhe’ti – puṭṭhā samānā ‘samaṇā sakyaputtiyāmhā’ti – paṭijānātha. Yassa kho panassa, vāseṭṭha, tathāgate saddhā niviṭṭhā mūlajātā patiṭṭhitā daḷhā asaṃhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ, tassetaṃ kallaṃ vacanāya – ‘bhagavatomhi putto oraso mukhato jāto dhammajo dhammanimmito dhammadāyādo’ti. Taṃ kissa hetu? Tathāgatassa hetaṃ, vāseṭṭha, adhivacanaṃ ‘dhammakāyo’ itipi, ‘brahmakāyo’ itipi, ‘dhammabhūto’ itipi, ‘brahmabhūto’ itipi.

១១៨. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ អ្នកទាំងឡាយ មានជាតិផ្សេងគ្នា មាននាមផ្សេងគ្នា មានគោត្រផ្សេងគ្នា មានត្រកូលផ្សេងគ្នា ចេញចាកផ្ទះ មកបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះ។ កាលបើគេសួរថា "អ្នកទាំងឡាយជាអ្វី?" អ្នកទាំងឡាយ តែងប្តេជ្ញាខ្លួនថា "យើងជាសមណៈសក្យបុត្រ" ដូច្នេះ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ បុគ្គលណា មានសទ្ធាជាប់ណែនក្នុងព្រះតថាគត មានឫសគល់កើតឡើងហើយ តាំងនៅមាំមួន មិនរំភើបញាប់ញ័រ ដោយសមណៈ ព្រាហ្មណ៍ ទេវតា មារ ព្រហ្ម ឬអ្នកណាមួយក្នុងលោកឡើយ បុគ្គលនោះ គួរនឹងពោលពាក្យនេះបានថា "ខ្ញុំជាបុត្រកើតទ្រូង ជាឱរសកើតអំពីព្រះវ័ក្ត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កើតអំពីធម៌ ធម៌បង្កើតឡើង ជាអ្នកទទួលមរតករបស់ធម៌" ដូច្នេះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះពាក្យថា "ធម្មកាយ" ក្តី "ព្រហ្មកាយ" ក្តី "ធម្មភូត" ក្តី "ព្រហ្មភូត" ក្តី នេះជាឈ្មោះរបស់ព្រះតថាគត។»

119. ‘‘Hoti kho so, vāseṭṭha, samayo yaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṃ loko saṃvaṭṭati. Saṃvaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā ābhassarasaṃvattanikā honti. Te tattha honti [Pg.70] manomayā pītibhakkhā sayaṃpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhanti.

១១៩. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ មានសម័យដែលផែនដីនេះវិនាសទៅ ក្នុងកាលជួនកាល ដោយកន្លងទៅនៃកាលដ៏យូរអង្វែង។ កាលបើលោកវិនាសទៅ សត្វទាំងឡាយភាគច្រើន តែងទៅកើតក្នុងអាភស្សរព្រហ្មលោក។ សត្វទាំងនោះ នៅក្នុងព្រហ្មលោកនោះ មានរូបកើតអំពីចិត្ត មានសេចក្តីត្រេកអរជាអាហារ មានពន្លឺភ្លឺស្វាងដោយខ្លួនឯង ហោះហើរទៅក្នុងអាកាស មានទីនៅដ៏ល្អ តាំងនៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។»

‘‘Hoti kho so, vāseṭṭha, samayo yaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṃ loko vivaṭṭati. Vivaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā ābhassarakāyā cavitvā itthattaṃ āgacchanti. Tedha honti manomayā pītibhakkhā sayaṃpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhanti.

«ម្នាលវាសេដ្ឋៈ មានសម័យដែលផែនដីនេះកើតឡើងវិញ ក្នុងកាលជួនកាល ដោយកន្លងទៅនៃកាលដ៏យូរអង្វែង។ កាលបើលោកកើតឡើងវិញ សត្វទាំងឡាយភាគច្រើន ច្យុតចាកអាភស្សរព្រហ្មលោកនោះ មកកាន់លោកនេះ។ សត្វទាំងនោះ នៅក្នុងលោកនេះ មានរូបកើតអំពីចិត្ត មានសេចក្តីត្រេកអរជាអាហារ មានពន្លឺភ្លឺស្វាងដោយខ្លួនឯង ហោះហើរទៅក្នុងអាកាស មានទីនៅដ៏ល្អ តាំងនៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។»

Rasapathavipātubhāvo

«ការកើតឡើងនៃរសប្រថវី»

120. ‘‘Ekodakībhūtaṃ kho pana, vāseṭṭha, tena samayena hoti andhakāro andhakāratimisā. Na candimasūriyā paññāyanti, na nakkhattāni tārakarūpāni paññāyanti, na rattindivā paññāyanti, na māsaḍḍhamāsā paññāyanti, na utusaṃvaccharā paññāyanti, na itthipumā paññāyanti, sattā sattātveva saṅkhyaṃ gacchanti. Atha kho tesaṃ, vāseṭṭha, sattānaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena rasapathavī udakasmiṃ samatani ; seyyathāpi nāma payaso tattassa nibbāyamānassa upari santānakaṃ hoti, evameva pāturahosi. Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā, seyyathāpi nāma sampannaṃ vā sappi sampannaṃ vā navanītaṃ evaṃvaṇṇā ahosi. Seyyathāpi nāma khuddamadhuṃ aneḷakaṃ, evamassādā ahosi. Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto lolajātiko – ‘ambho, kimevidaṃ bhavissatī’ti rasapathaviṃ aṅguliyā sāyi. Tassa rasapathaviṃ aṅguliyā sāyato acchādesi, taṇhā cassa okkami. Aññepi kho, vāseṭṭha, sattā tassa sattassa diṭṭhānugatiṃ āpajjamānā rasapathaviṃ aṅguliyā sāyiṃsu. Tesaṃ rasapathaviṃ aṅguliyā sāyataṃ acchādesi, taṇhā ca tesaṃ okkami.

១២០. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ក្នុងសម័យនោះ អ្វីៗទាំងអស់ ក៏ក្លាយទៅជាទឹកតែមួយធ្លុង ងងឹតសូន្យសុង។ ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ មិនទាន់ប្រាកដឡើង ពួកផ្កាយ និងនក្ខត្តឫក្ស មិនទាន់ប្រាកដឡើង យប់និងថ្ងៃ មិនទាន់ប្រាកដឡើង ខែនិងកន្លះខែ មិនទាន់ប្រាកដឡើង រដូវនិងឆ្នាំ មិនទាន់ប្រាកដឡើង ស្រីនិងប្រុស មិនទាន់ប្រាកដឡើងឡើយ សត្វទាំងឡាយ គ្រាន់តែដល់នូវការរាប់ថាជាសត្វប៉ុណ្ណោះ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ លុះកន្លងទៅនៃកាលដ៏យូរអង្វែង ជួនកាល រសប្រថវី ក៏កើតឡើងផ្សាយទៅលើទឹក ដូចជាក្រមទឹកដោះដែលកើតឡើងលើទឹកដោះក្តៅដែលកំពុងត្រជាក់ យ៉ាងណាមិញ រសប្រថវីក៏កើតឡើងយ៉ាងនោះដែរ។ រសប្រថវីនោះ មានពណ៌ល្អ មានក្លិនក្រអូប មានរសឆ្ងាញ់ មានពណ៌ដូចជាទឹកដោះថ្លា ឬទឹកដោះខាប់ដ៏ល្អ មានរសផ្អែមដូចជាទឹកឃ្មុំព្រៃដ៏បរិសុទ្ធ គ្មានកាកសំណល់។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ មានសត្វមួយ មានសន្តានលោភលន់ គិតថា "នែគ្នាយើង អ្វីនេះនឹងមានរសយ៉ាងណាទៅហ្នឹង?" ក៏យកម្រាមដៃជ្រលក់រសប្រថវីនោះមកលិទ្ធមើល។ កាលដែលសត្វនោះ យកម្រាមដៃជ្រលក់រសប្រថវីមកលិទ្ធមើល រសប្រថវីនោះ ក៏ជ្រួតជ្រាបទៅសព្វសរសៃរសទាំងឡាយ ហើយសេចក្តីប្រាថ្នាក៏កើតឡើងដល់សត្វនោះ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សូម្បីសត្វដទៃទៀត ក៏ធ្វើតម្រាប់តាមសត្វនោះដែរ ដោយយកម្រាមដៃជ្រលក់រសប្រថវីមកលិទ្ធមើល។ កាលដែលសត្វទាំងនោះ យកម្រាមដៃជ្រលក់រសប្រថវីមកលិទ្ធមើល រសប្រថវីនោះ ក៏ជ្រួតជ្រាបទៅសព្វសរសៃរសទាំងឡាយ ហើយតណ្ហាក៏កើតឡើងដល់សត្វទាំងនោះដែរ។»

Candimasūriyādipātubhāvo

«ការកើតឡើងនៃព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យជាដើម»

121. ‘‘Atha kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṃ hatthehi āluppakārakaṃ upakkamiṃsu paribhuñjituṃ. Yato kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṃ [Pg.71] hatthehi āluppakārakaṃ upakkamiṃsu paribhuñjituṃ. Atha tesaṃ sattānaṃ sayaṃpabhā antaradhāyi. Sayaṃpabhāya antarahitāya candimasūriyā pāturahesuṃ. Candimasūriyesu pātubhūtesu nakkhattāni tārakarūpāni pāturahesuṃ. Nakkhattesu tārakarūpesu pātubhūtesu rattindivā paññāyiṃsu. Rattindivesu paññāyamānesu māsaḍḍhamāsā paññāyiṃsu. Māsaḍḍhamāsesu paññāyamānesu utusaṃvaccharā paññāyiṃsu. Ettāvatā kho, vāseṭṭha, ayaṃ loko puna vivaṭṭo hoti.

១២១. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ សត្វទាំងនោះ ក៏ចាប់ផ្តើមពូតរសប្រថវីនោះជាដុំៗ ដោយដៃ ដើម្បីបរិភោគ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ កាលដែលសត្វទាំងនោះ ចាប់ផ្តើមពូតរសប្រថវីជាដុំៗដោយដៃដើម្បីបរិភោគ រស្មីក្នុងខ្លួនរបស់សត្វទាំងនោះ ក៏បាត់បង់ទៅ។ កាលបើរស្មីក្នុងខ្លួនបាត់បង់ទៅ ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ ក៏ប្រាកដឡើង។ កាលបើព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យប្រាកដឡើង ពួកផ្កាយ និងនក្ខត្តឫក្ស ក៏ប្រាកដឡើង។ កាលបើពួកផ្កាយ និងនក្ខត្តឫក្សប្រាកដឡើង យប់និងថ្ងៃ ក៏ប្រាកដឡើង។ កាលបើថ្ងៃនិងយប់ប្រាកដឡើង ខែនិងកន្លះខែ ក៏ប្រាកដឡើង។ កាលបើខែនិងកន្លះខែប្រាកដឡើង រដូវនិងឆ្នាំ ក៏ប្រាកដឡើង។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ផែនដីនេះ ក៏កើតឡើងវិញជាថ្មី។»

122. ‘‘Atha kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu. Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu, tathā tathā tesaṃ sattānaṃ (rasapathaviṃ paribhuñjantānaṃ) kharattañceva kāyasmiṃ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha. Ekidaṃ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṃ sattā dubbaṇṇā. Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti – ‘mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā’ti. Tesaṃ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṃ rasapathavī antaradhāyi. Rasāya pathaviyā antarahitāya sannipatiṃsu. Sannipatitvā anutthuniṃsu – ‘aho rasaṃ, aho rasa’nti! Tadetarahipi manussā kañcideva surasaṃ labhitvā evamāhaṃsu – ‘aho rasaṃ, aho rasa’nti! Tadeva porāṇaṃ aggaññaṃ akkharaṃ anusaranti, na tvevassa atthaṃ ājānanti.

១២២. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ សត្វទាំងនោះ បរិភោគរសប្រថវី មានរសប្រថវីនោះជាចំណី មានរសប្រថវីនោះជាអាហារ តាំងនៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ កាលដែលសត្វទាំងនោះ បរិភោគរសប្រថវី មានរសប្រថវីនោះជាចំណី មានរសប្រថវីនោះជាអាហារ តាំងនៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែងយ៉ាងណា ភាពគ្រើមក្នុងរាងកាយ ក៏កើតឡើងដល់សត្វទាំងនោះ ហើយភាពខុសគ្នានៃពណ៌សម្បុរ ក៏ប្រាកដឡើងយ៉ាងនោះដែរ។ សត្វខ្លះមានសម្បុរល្អ សត្វខ្លះមានសម្បុរអាក្រក់។ ក្នុងបណ្តាសត្វទាំងនោះ សត្វដែលមានសម្បុរល្អ តែងមើលងាយសត្វដែលមានសម្បុរអាក្រក់ថា "យើងមានសម្បុរល្អជាងសត្វទាំងនេះ ឯសត្វទាំងនេះ មានសម្បុរអាក្រក់ជាងយើង" ដូច្នេះ។ កាលដែលសត្វទាំងនោះ កើតមានមានះ និងអតិមានះ ព្រោះតែអាងសម្បុររបស់ខ្លួន រសប្រថវី ក៏បាត់បង់ទៅ។ កាលបើរសប្រថវីបាត់បង់ទៅ សត្វទាំងនោះ ក៏ប្រជុំគ្នា។ លុះប្រជុំគ្នាហើយ ក៏យំសោកខ្សឹកខ្សួលថា "ឱ! រសឆ្ងាញ់ណាស់តើ ឱ! រសឆ្ងាញ់ណាស់តើ" ដូច្នេះ។ សូម្បីក្នុងពេលសព្វថ្ងៃនេះ កាលបើមនុស្សទាំងឡាយ បានរសឆ្ងាញ់ណាមួយ តែងនិយាយយ៉ាងនេះថា "ឱ! រសឆ្ងាញ់ណាស់តើ ឱ! រសឆ្ងាញ់ណាស់តើ" ដូច្នេះដែរ។ មនុស្សទាំងនោះ តែងនិយាយតាមពាក្យបុរាណ ដែលកើតមានមុនគេនោះ ប៉ុន្តែមិនដឹងច្បាស់នូវអត្ថន័យនៃពាក្យនោះឡើយ។»

Bhūmipappaṭakapātubhāvo

«ការកើតឡើងនៃភូមិបបដកៈ»

123. ‘‘Atha kho tesaṃ, vāseṭṭha, sattānaṃ rasāya pathaviyā antarahitāya bhūmipappaṭako pāturahosi. Seyyathāpi nāma ahicchattako, evameva pāturahosi. So ahosi vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno, seyyathāpi nāma sampannaṃ vā sappi sampannaṃ vā navanītaṃ evaṃvaṇṇo ahosi. Seyyathāpi nāma khuddamadhuṃ aneḷakaṃ, evamassādo ahosi.

១២៣. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ លុះរសប្រថវីរបស់សត្វទាំងនោះបាត់បង់ទៅ ភូមិបបដកៈ (ស្រទាប់ដី) ក៏កើតឡើង។ ភូមិបបដកៈនោះ កើតឡើងដូចជាផ្សិតក្តាម យ៉ាងណាមិញ ក៏កើតឡើងយ៉ាងនោះដែរ។ ភូមិបបដកៈនោះ មានពណ៌ល្អ មានក្លិនក្រអូប មានរសឆ្ងាញ់ មានពណ៌ដូចជាទឹកដោះថ្លា ឬទឹកដោះខាប់ដ៏ល្អ មានរសផ្អែមដូចជាទឹកឃ្មុំព្រៃដ៏បរិសុទ្ធ គ្មានកាកសំណល់។»

‘‘Atha [Pg.72] kho te, vāseṭṭha, sattā bhūmipappaṭakaṃ upakkamiṃsu paribhuñjituṃ. Te taṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu. Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā bhūmipappaṭakaṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu, tathā tathā tesaṃ sattānaṃ bhiyyoso mattāya kharattañceva kāyasmiṃ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha. Ekidaṃ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṃ sattā dubbaṇṇā. Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti – ‘mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā’ti. Tesaṃ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṃ bhūmipappaṭako antaradhāyi.

«ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះឯង សត្វទាំងឡាយនោះ ក៏ចាប់ផ្ដើមបរិភោគស្រទាប់ដី។ កាលដែលសត្វទាំងឡាយនោះ បរិភោគស្រទាប់ដីនោះ មានស្រទាប់ដីនោះជាចំណី មានស្រទាប់ដីនោះជាអាហារ ក៏រស់នៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សត្វទាំងឡាយនោះ បរិភោគស្រទាប់ដីនោះ មានស្រទាប់ដីនោះជាចំណី មានស្រទាប់ដីនោះជាអាហារ រស់នៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែងទៅយ៉ាងណាៗ ភាពគ្រើមនៃរាងកាយ ក៏កាន់តែប្រាកដឡើងដល់សត្វទាំងឡាយនោះ ទាំងពណ៌សម្បុរក៏ប្លែកគ្នាទៅយ៉ាងនោះៗ។ សត្វខ្លះមានសម្បុរល្អ សត្វខ្លះមានសម្បុរអាក្រក់។ ក្នុងសត្វទាំងនោះ សត្វណាដែលមានសម្បុរល្អ ក៏មើលងាយសត្វដែលមានសម្បុរអាក្រក់ថា 'ពួកយើងមានសម្បុរល្អជាងពួកវា ពួកវាមានសម្បុរអាក្រក់ជាងពួកយើង'។ កាលដែលសត្វទាំងនោះ កើតមានមានះអាងពណ៌សម្បុរ ស្រទាប់ដីក៏បាត់ទៅ។»

Padālatāpātubhāvo

«ការលេចឡើងនៃវល្លិផ្អែម»

124. ‘‘Bhūmipappaṭake antarahite padālatā pāturahosi, seyyathāpi nāma kalambukā, evameva pāturahosi. Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā, seyyathāpi nāma sampannaṃ vā sappi sampannaṃ vā navanītaṃ evaṃvaṇṇā ahosi. Seyyathāpi nāma khuddamadhuṃ aneḷakaṃ, evamassādā ahosi.

១២៤. «កាលដែលស្រទាប់ដីបាត់ទៅ វល្លិផ្អែមក៏លេចឡើង ដូចជាវល្លិត្រកួនផ្អែម យ៉ាងណាមិញ ក៏លេចឡើងយ៉ាងនោះដែរ។ វល្លិផ្អែមនោះ មានពណ៌សម្បុរល្អ មានក្លិនក្រអូប មានរសជាតិឆ្ងាញ់ ដូចជាទឹកដោះថ្លាដែលបរិបូរណ៍ ឬទឹកដោះខាប់ដែលបរិបូរណ៍ មានពណ៌យ៉ាងណាមិញ វល្លិផ្អែមនោះក៏មានពណ៌យ៉ាងនោះដែរ។ ដូចជាទឹកឃ្មុំព្រៃដ៏សុទ្ធគ្មានក្អែល យ៉ាងណាមិញ វល្លិផ្អែមនោះក៏មានរសជាតិផ្អែមឆ្ងាញ់យ៉ាងនោះដែរ។»

‘‘Atha kho te, vāseṭṭha, sattā padālataṃ upakkamiṃsu paribhuñjituṃ. Te taṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu. Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā padālataṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu, tathā tathā tesaṃ sattānaṃ bhiyyosomattāya kharattañceva kāyasmiṃ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha. Ekidaṃ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṃ sattā dubbaṇṇā. Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti – ‘mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā’ti. Tesaṃ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṃ padālatā antaradhāyi.

«ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះឯង សត្វទាំងឡាយនោះ ក៏ចាប់ផ្ដើមបរិភោគវល្លិផ្អែម។ កាលដែលសត្វទាំងឡាយនោះ បរិភោគវល្លិផ្អែមនោះ មានវល្លិផ្អែមនោះជាចំណី មានវល្លិផ្អែមនោះជាអាហារ ក៏រស់នៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សត្វទាំងឡាយនោះ បរិភោគវល្លិផ្អែមនោះ មានវល្លិផ្អែមនោះជាចំណី មានវល្លិផ្អែមនោះជាអាហារ រស់នៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែងទៅយ៉ាងណាៗ ភាពគ្រើមនៃរាងកាយ ក៏កាន់តែប្រាកដឡើងដល់សត្វទាំងឡាយនោះ ទាំងពណ៌សម្បុរក៏ប្លែកគ្នាទៅយ៉ាងនោះៗ។ សត្វខ្លះមានសម្បុរល្អ សត្វខ្លះមានសម្បុរអាក្រក់។ ក្នុងសត្វទាំងនោះ សត្វណាដែលមានសម្បុរល្អ ក៏មើលងាយសត្វដែលមានសម្បុរអាក្រក់ថា 'ពួកយើងមានសម្បុរល្អជាងពួកវា ពួកវាមានសម្បុរអាក្រក់ជាងពួកយើង'។ កាលដែលសត្វទាំងនោះ កើតមានមានះអាងពណ៌សម្បុរ វល្លិផ្អែមក៏បាត់ទៅ។»

‘‘Padālatāya antarahitāya sannipatiṃsu. Sannipatitvā anutthuniṃsu – ‘ahu vata no, ahāyi vata no padālatā’ti! Tadetarahipi manussā kenaci dukkhadhammena phuṭṭhā evamāhaṃsu – ‘ahu vata no, ahāyi [Pg.73] vata no’ti! Tadeva porāṇaṃ aggaññaṃ akkharaṃ anusaranti, na tvevassa atthaṃ ājānanti.

«កាលដែលវល្លិផ្អែមបាត់ទៅ សត្វទាំងឡាយក៏ប្រជុំគ្នា។ លុះប្រជុំគ្នាហើយ ក៏នាំគ្នាក្រៀមក្រំរអ៊ូរទាំថា 'ឱហ្ន៎! វល្លិផ្អែមធ្លាប់មានដល់ពួកយើង ឥឡូវនេះ វល្លិផ្អែមរបស់ពួកយើងបាត់អស់ទៅហើយហ្ន៎!'។ សូម្បីតែក្នុងពេលសព្វថ្ងៃនេះ កាលណាពួកមនុស្សត្រូវទុក្ខធម៌ណាមួយពាល់ត្រូវ ក៏តែងតែនិយាយយ៉ាងនេះថា 'ឱហ្ន៎! របស់នោះធ្លាប់មានដល់ពួកយើង ឥឡូវនេះ របស់នោះរបស់ពួកយើងបាត់អស់ទៅហើយហ្ន៎!'។ ពួកមនុស្សទាំងនោះ គ្រាន់តែពោលតាមពាក្យបុរាណដ៏ជាប្រធាននោះប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមិនដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនៃពាក្យនោះឡើយ។»

Akaṭṭhapākasālipātubhāvo

«ការលេចឡើងនៃស្រូវសាលីស្វ័យជាតិ»

125. ‘‘Atha kho tesaṃ, vāseṭṭha, sattānaṃ padālatāya antarahitāya akaṭṭhapāko sāli pāturahosi akaṇo athuso suddho sugandho taṇḍulapphalo. Yaṃ taṃ sāyaṃ sāyamāsāya āharanti, pāto taṃ hoti pakkaṃ paṭivirūḷhaṃ. Yaṃ taṃ pāto pātarāsāya āharanti, sāyaṃ taṃ hoti pakkaṃ paṭivirūḷhaṃ; nāpadānaṃ paññāyati. Atha kho te, vāseṭṭha, sattā akaṭṭhapākaṃ sāliṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu.

១២៥. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ កាលដែលវល្លិផ្អែមបាត់ទៅ ស្រូវសាលីស្វ័យជាតិដែលមិនបាច់ភ្ជួររាស់ គ្មានកន្ទក់ គ្មានអង្កាម ស្អាតបរិសុទ្ធ មានក្លិនក្រអូប មានគ្រាប់អង្ករស្រាប់ ក៏លេចឡើងដល់សត្វទាំងឡាយនោះ។ ស្រូវសាលីណាដែលសត្វទាំងឡាយនាំយកមកក្នុងពេលល្ងាច សម្រាប់ជាអាហារល្ងាច ស្រូវសាលីនោះក៏ដុះឡើងវិញទុំស្រាប់ក្នុងពេលព្រឹក។ ស្រូវសាលីណាដែលសត្វទាំងឡាយនាំយកមកក្នុងពេលព្រឹក សម្រាប់ជាអាហារព្រឹក ស្រូវសាលីនោះក៏ដុះឡើងវិញទុំស្រាប់ក្នុងពេលល្ងាច មិនប្រាកដកន្លែងដែលច្រូតកាត់ឡើយ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះឯង សត្វទាំងឡាយនោះ ក៏បរិភោគស្រូវសាលីស្វ័យជាតិ មានស្រូវសាលីនោះជាចំណី មានស្រូវសាលីនោះជាអាហារ រស់នៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។»

Itthipurisaliṅgapātubhāvo

«ការលេចឡើងនៃភេទស្រីនិងភេទប្រុស»

126. ‘‘Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā akaṭṭhapākaṃ sāliṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu, tathā tathā tesaṃ sattānaṃ bhiyyosomattāya kharattañceva kāyasmiṃ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha, itthiyā ca itthiliṅgaṃ pāturahosi purisassa ca purisaliṅgaṃ. Itthī ca purisaṃ ativelaṃ upanijjhāyati puriso ca itthiṃ. Tesaṃ ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyataṃ sārāgo udapādi, pariḷāho kāyasmiṃ okkami. Te pariḷāhapaccayā methunaṃ dhammaṃ paṭiseviṃsu.

១២៦. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សត្វទាំងឡាយនោះ បរិភោគស្រូវសាលីស្វ័យជាតិ មានស្រូវសាលីនោះជាចំណី មានស្រូវសាលីនោះជាអាហារ រស់នៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែងទៅយ៉ាងណាៗ ភាពគ្រើមនៃរាងកាយ ក៏កាន់តែប្រាកដឡើងដល់សត្វទាំងឡាយនោះ ទាំងពណ៌សម្បុរក៏ប្លែកគ្នាទៅយ៉ាងនោះៗ ឯភេទស្រីក៏លេចឡើងដល់ស្ត្រី ភេទប្រុសក៏លេចឡើងដល់បុរស។ ឯស្ត្រីក៏សម្លឹងមើលបុរសហួសប្រមាណ បុរសក៏សម្លឹងមើលស្ត្រីហួសប្រមាណ។ កាលដែលសត្វទាំងនោះសម្លឹងមើលគ្នាទៅវិញទៅមកហួសប្រមាណ តម្រេកដ៏ខ្លាំងក្លាក៏កើតឡើង សេចក្តីក្តៅក្រហាយដោយកាមរាគ ក៏ជ្រាបចូលក្នុងរាងកាយ។ សត្វទាំងនោះ ព្រោះតែសេចក្តីក្តៅក្រហាយជាបច្ច័យ ក៏សេពមេថុនធម្ម។»

‘‘Ye kho pana te, vāseṭṭha, tena samayena sattā passanti methunaṃ dhammaṃ paṭisevante, aññe paṃsuṃ khipanti, aññe seṭṭhiṃ khipanti, aññe gomayaṃ khipanti – ‘nassa asuci, nassa asucī’ti. ‘Kathañhi nāma satto sattassa evarūpaṃ karissatī’ti! Tadetarahipi manussā ekaccesu janapadesu vadhuyā nibbuyhamānāya aññe paṃsuṃ khipanti, aññe seṭṭhiṃ khipanti, aññe gomayaṃ khipanti. Tadeva porāṇaṃ aggaññaṃ akkharaṃ anusaranti, na tvevassa atthaṃ ājānanti.

«ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ក៏ក្នុងសម័យនោះ សត្វទាំងឡាយណាដែលឃើញសត្វដទៃកំពុងសេពមេថុនធម្ម ខ្លះក៏ចោលដីខ្សាច់ ខ្លះក៏ចោលផេះ ខ្លះក៏ចោលលាមកគោ ទាំងពោលថា 'ចូរវិនាសទៅ អាមនុស្សចង្រៃ ចូរវិនាសទៅ អាមនុស្សចង្រៃ' ហើយពោលថា 'ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ សត្វម្នាក់អាចធ្វើអំពើបែបនេះដាក់សត្វម្នាក់ទៀតបាន!'។ សូម្បីតែក្នុងពេលសព្វថ្ងៃនេះ ក្នុងជនបទខ្លះ កាលដែលគេនាំកូនក្រមុំទៅ ខ្លះក៏ចោលដីខ្សាច់ ខ្លះក៏ចោលផេះ ខ្លះក៏ចោលលាមកគោ។ ពួកមនុស្សទាំងនោះ គ្រាន់តែធ្វើតាមទំនៀមទម្លាប់បុរាណដ៏ជាប្រធាននោះប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមិនដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនៃទំនៀមទម្លាប់នោះឡើយ។»

Methunadhammasamācāro

«ការប្រព្រឹត្តមេថុនធម្ម»

127. ‘‘Adhammasammataṃ [Pg.74] kho pana, vāseṭṭha, tena samayena hoti, tadetarahi dhammasammataṃ. Ye kho pana, vāseṭṭha, tena samayena sattā methunaṃ dhammaṃ paṭisevanti, te māsampi dvemāsampi na labhanti gāmaṃ vā nigamaṃ vā pavisituṃ. Yato kho te, vāseṭṭha, sattā tasmiṃ asaddhamme ativelaṃ pātabyataṃ āpajjiṃsu. Atha agārāni upakkamiṃsu kātuṃ tasseva asaddhammassa paṭicchādanatthaṃ. Atha kho, vāseṭṭha, aññatarassa sattassa alasajātikassa etadahosi – ‘ambho, kimevāhaṃ vihaññāmi sāliṃ āharanto sāyaṃ sāyamāsāya pāto pātarāsāya! Yaṃnūnāhaṃ sāliṃ āhareyyaṃ sakiṃdeva sāyapātarāsāyā’ti!

១២៧. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ក្នុងសម័យនោះ ការសេពមេថុនធម្មនោះ គេសន្មតថាជាអធម៌ ប៉ុន្តែក្នុងពេលសព្វថ្ងៃនេះ គេសន្មតថាជាធម៌វិញ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ក្នុងសម័យនោះ សត្វទាំងឡាយណាដែលសេពមេថុនធម្ម សត្វទាំងនោះមិនបានចូលទៅកាន់ស្រុក ឬនិគមអស់មួយខែខ្លះ ពីរខែខ្លះឡើយ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ កាលណាពួកសត្វទាំងនោះ នាំគ្នាប្រព្រឹត្តអសទ្ធម៌នោះហួសប្រមាណ គ្រានោះ ក៏ចាប់ផ្ដើមសង់ផ្ទះសម្បែង ដើម្បីបិទបាំងអសទ្ធម៌នោះឯង។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ មានសត្វម្នាក់មានសេចក្តីខ្ជិលច្រអូស កើតមានគំនិតត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'នែគ្នាយើង ហេតុអ្វីបានជាយើងត្រូវលំបាកទៅនាំយកស្រូវសាលីមកទាំងល្ងាចសម្រាប់អាហារល្ងាច ទាំងព្រឹកសម្រាប់អាហារព្រឹកធ្វើអ្វី! បើដូច្នោះ គួរតែយើងទៅនាំយកស្រូវសាលីមកតែម្ដង ឱ្យល្មមសម្រាប់ទាំងល្ងាចទាំងព្រឹកតែម្ដងទៅ!'។»

‘‘Atha kho so, vāseṭṭha, satto sāliṃ āhāsi sakiṃdeva sāyapātarāsāya. Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ sattaṃ etadavoca – ‘ehi, bho satta, sālāhāraṃ gamissāmā’ti. ‘Alaṃ, bho satta, āhato me sāli sakiṃdeva sāyapātarāsāyā’ti. Atha kho so, vāseṭṭha, satto tassa sattassa diṭṭhānugatiṃ āpajjamāno sāliṃ āhāsi sakiṃdeva dvīhāya. ‘Evampi kira, bho, sādhū’ti.

«ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ សត្វនោះក៏ទៅនាំយកស្រូវសាលីមកតែម្ដង ឱ្យល្មមសម្រាប់ទាំងល្ងាចទាំងព្រឹក។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ មានសត្វម្នាក់ទៀត ដើរចូលទៅរកសត្វនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏និយាយនឹងសត្វនោះយ៉ាងនេះថា 'នែសត្វដ៏ចម្រើន ចូរមក ពួកយើងនឹងទៅនាំយកស្រូវសាលី'។ សត្វនោះឆ្លើយថា 'កុំឡើយ សត្វដ៏ចម្រើន ខ្ញុំបាននាំយកស្រូវសាលីមកតែម្ដង ល្មមសម្រាប់ទាំងល្ងាចទាំងព្រឹករួចហើយ'។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ សត្វនោះក៏ធ្វើតាមតម្រាប់របស់សត្វនោះ ក៏ទៅនាំយកស្រូវសាលីមកតែម្ដង ឱ្យល្មមសម្រាប់ពីរថ្ងៃ ដោយគិតថា 'នែគ្នាយើង ធ្វើបែបនេះក៏ល្អដែរតើ!'។»

‘‘Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ sattaṃ etadavoca – ‘ehi, bho satta, sālāhāraṃ gamissāmā’ti. ‘Alaṃ, bho satta, āhato me sāli sakiṃdeva dvīhāyā’ti. Atha kho so, vāseṭṭha, satto tassa sattassa diṭṭhānugatiṃ āpajjamāno sāliṃ āhāsi sakiṃdeva catūhāya, ‘evampi kira, bho, sādhū’ti.

«ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ មានសត្វម្នាក់ទៀត ដើរចូលទៅរកសត្វនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏និយាយនឹងសត្វនោះយ៉ាងនេះថា 'នែសត្វដ៏ចម្រើន ចូរមក ពួកយើងនឹងទៅនាំយកស្រូវសាលី'។ សត្វនោះឆ្លើយថា 'កុំឡើយ សត្វដ៏ចម្រើន ខ្ញុំបាននាំយកស្រូវសាលីមកតែម្ដង ល្មមសម្រាប់ពីរថ្ងៃរួចហើយ'។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ សត្វនោះក៏ធ្វើតាមតម្រាប់របស់សត្វនោះ ក៏ទៅនាំយកស្រូវសាលីមកតែម្ដង ឱ្យល្មមសម្រាប់បួនថ្ងៃ ដោយគិតថា 'នែគ្នាយើង ធ្វើបែបនេះក៏ល្អដែរតើ!'។»

‘‘Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ sattaṃ etadavoca – ‘ehi, bho satta, sālāhāraṃ gamissāmā’ti. ‘Alaṃ, bho satta, āhato me sāli sakideva catūhāyā’ti. Atha kho so, vāseṭṭha, satto tassa sattassa [Pg.75] diṭṭhānugatiṃ āpajjamāno sāliṃ āhāsi sakideva aṭṭhāhāya, ‘evampi kira, bho, sādhū’ti.

«ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ មានសត្វម្នាក់ទៀត ដើរចូលទៅរកសត្វនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏និយាយនឹងសត្វនោះយ៉ាងនេះថា 'នែសត្វដ៏ចម្រើន ចូរមក ពួកយើងនឹងទៅនាំយកស្រូវសាលី'។ សត្វនោះឆ្លើយថា 'កុំឡើយ សត្វដ៏ចម្រើន ខ្ញុំបាននាំយកស្រូវសាលីមកតែម្ដង ល្មមសម្រាប់បួនថ្ងៃរួចហើយ'។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ សត្វនោះក៏ធ្វើតាមតម្រាប់របស់សត្វនោះ ក៏ទៅនាំយកស្រូវសាលីមកតែម្ដង ឱ្យល្មមសម្រាប់ប្រាំបីថ្ងៃ ដោយគិតថា 'នែគ្នាយើង ធ្វើបែបនេះក៏ល្អដែរតើ!'។»

‘‘Yato kho te, vāseṭṭha, sattā sannidhikārakaṃ sāliṃ upakkamiṃsu paribhuñjituṃ. Atha kaṇopi taṇḍulaṃ pariyonandhi, thusopi taṇḍulaṃ pariyonandhi; lūnampi nappaṭivirūḷhaṃ, apadānaṃ paññāyittha, saṇḍasaṇḍā sālayo aṭṭhaṃsu.

«ម្នាលវាសេដ្ឋៈ កាលណាពួកសត្វទាំងនោះ ចាប់ផ្ដើមសន្សំស្រូវសាលីទុកដើម្បីបរិភោគ គ្រានោះ ទាំងកន្ទក់ក៏រុំព័ទ្ធគ្រាប់អង្ករ ទាំងអង្កាមក៏រុំព័ទ្ធគ្រាប់អង្ករ ស្រូវសាលីដែលច្រូតហើយ ក៏មិនដុះឡើងវិញឡើយ កន្លែងដែលច្រូតកាត់ក៏ប្រាកដឡើង ស្រូវសាលីទាំងឡាយក៏ដុះឡើងជាគុម្ពៗ។»

Sālivibhāgo

«ការបែងចែកស្រូវសាលី»

128. ‘‘Atha kho te, vāseṭṭha, sattā sannipatiṃsu, sannipatitvā anutthuniṃsu – ‘pāpakā vata, bho, dhammā sattesu pātubhūtā. Mayañhi pubbe manomayā ahumhā pītibhakkhā sayaṃpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino, ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhamhā. Tesaṃ no amhākaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena rasapathavī udakasmiṃ samatani. Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā. Te mayaṃ rasapathaviṃ hatthehi āluppakārakaṃ upakkamimha paribhuñjituṃ, tesaṃ no rasapathaviṃ hatthehi āluppakārakaṃ upakkamataṃ paribhuñjituṃ sayaṃpabhā antaradhāyi. Sayaṃpabhāya antarahitāya candimasūriyā pāturahesuṃ, candimasūriyesu pātubhūtesu nakkhattāni tārakarūpāni pāturahesuṃ, nakkhattesu tārakarūpesu pātubhūtesu rattindivā paññāyiṃsu, rattindivesu paññāyamānesu māsaḍḍhamāsā paññāyiṃsu. Māsaḍḍhamāsesu paññāyamānesu utusaṃvaccharā paññāyiṃsu. Te mayaṃ rasapathaviṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhamhā. Tesaṃ no pāpakānaṃyeva akusalānaṃ dhammānaṃ pātubhāvā rasapathavī antaradhāyi. Rasapathaviyā antarahitāya bhūmipappaṭako pāturahosi. So ahosi vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno. Te mayaṃ bhūmipappaṭakaṃ upakkamimha paribhuñjituṃ. Te mayaṃ taṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhamhā. Tesaṃ no pāpakānaṃyeva akusalānaṃ dhammānaṃ pātubhāvā bhūmipappaṭako antaradhāyi. Bhūmipappaṭake antarahite padālatā pāturahosi. Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā. Te mayaṃ padālataṃ upakkamimha paribhuñjituṃ. Te mayaṃ taṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhamhā. Tesaṃ no pāpakānaṃyeva akusalānaṃ dhammānaṃ pātubhāvā [Pg.76] padālatā antaradhāyi. Padālatāya antarahitāya akaṭṭhapāko sāli pāturahosi akaṇo athuso suddho sugandho taṇḍulapphalo. Yaṃ taṃ sāyaṃ sāyamāsāya āharāma, pāto taṃ hoti pakkaṃ paṭivirūḷhaṃ. Yaṃ taṃ pāto pātarāsāya āharāma, sāyaṃ taṃ hoti pakkaṃ paṭivirūḷhaṃ. Nāpadānaṃ paññāyittha. Te mayaṃ akaṭṭhapākaṃ sāliṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhamhā. Tesaṃ no pāpakānaṃyeva akusalānaṃ dhammānaṃ pātubhāvā kaṇopi taṇḍulaṃ pariyonandhi, thusopi taṇḍulaṃ pariyonandhi, lūnampi nappaṭivirūḷhaṃ, apadānaṃ paññāyittha, saṇḍasaṇḍā sālayo ṭhitā. Yaṃnūna mayaṃ sāliṃ vibhajeyyāma, mariyādaṃ ṭhapeyyāmā’ti! Atha kho te, vāseṭṭha, sattā sāliṃ vibhajiṃsu, mariyādaṃ ṭhapesuṃ.

១២៨. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ សត្វទាំងឡាយនោះ ក៏ប្រជុំគ្នា លុះប្រជុំគ្នាហើយ ក៏នាំគ្នាក្ដៅក្រហាយថា "ម្នាលអ្នកទាំងឡាយអើយ ធម៌ដ៏លាមកទាំងឡាយ កើតប្រាកដក្នុងពួកសត្វហើយតើ! ព្រោះថា ក្នុងកាលមុន យើងមានខ្លួនកើតអំពីចិត្ត មានបីតិជាអាហារ មានពន្លឺចេញពីខ្លួនឯង ត្រេចទៅក្នុងអាកាស ឋិតនៅក្នុងទីដ៏ល្អ អស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ លុះកន្លងទៅនៃកាលដ៏យូរអង្វែង ជួនកាល រសផែនដីក៏កើតមានឡើងក្នុងទឹក ដិតដាមទូទៅ។ រសផែនដីនោះ បរិបូណ៌ដោយពណ៌ បរិបូណ៌ដោយក្លិន បរិបូណ៌ដោយរស។ ពួកយើងនោះ ក៏បានចាប់ផ្ដើមពូតរសផែនដីនោះដោយដៃ ធ្វើជាពំនូតៗ ដើម្បីបរិភោគ។ កាលដែលពួកយើងចាប់ផ្ដើមពូតរសផែនដីនោះដោយដៃ ធ្វើជាពំនូតៗ ដើម្បីបរិភោគ ពន្លឺផ្ទាល់ខ្លួនក៏បាត់ទៅ។ កាលដែលពន្លឺផ្ទាល់ខ្លួនបាត់ទៅហើយ ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យក៏កើតប្រាកដឡើង។ កាលដែលព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យកើតប្រាកដឡើងហើយ ពួកផ្កាយ និងនក្ខត្តឫក្សទាំងឡាយក៏កើតប្រាកដឡើង។ កាលដែលពួកផ្កាយ និងនក្ខត្តឫក្សកើតប្រាកដឡើងហើយ យប់និងថ្ងៃក៏ប្រាកដឡើង។ កាលដែលយប់និងថ្ងៃប្រាកដឡើងហើយ ខែនិងកន្លះខែក៏ប្រាកដឡើង។ កាលដែលខែនិងកន្លះខែប្រាកដឡើងហើយ រដូវនិងឆ្នាំក៏ប្រាកដឡើង។ ពួកយើងនោះ កាលដែលបរិភោគរសផែនដី មានរសផែនដីនោះជាអាហារ មានរសផែនដីនោះជាគ្រឿងចិញ្ចឹមជីវិត ក៏បានរស់នៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ ព្រោះតែការកើតឡើងនៃធម៌ដ៏លាមកជាអកុសលទាំងឡាយ រសផែនដីរបស់ពួកយើងក៏បាត់ទៅ។ កាលដែលរសផែនដីបាត់ទៅហើយ ក្រមរដីក៏កើតប្រាកដឡើង។ ក្រមរដីនោះ បរិបូណ៌ដោយពណ៌ បរិបូណ៌ដោយក្លិន បរិបូណ៌ដោយរស។ ពួកយើងនោះ ក៏បានចាប់ផ្ដើមបរិភោគក្រមរដីនោះ។ ពួកយើងនោះ កាលដែលបរិភោគក្រមរដីនោះ មានក្រមរដីនោះជាអាហារ មានក្រមរដីនោះជាគ្រឿងចិញ្ចឹមជីវិត ក៏បានរស់នៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ ព្រោះតែការកើតឡើងនៃធម៌ដ៏លាមកជាអកុសលទាំងឡាយ ក្រមរដីរបស់ពួកយើងក៏បាត់ទៅ។ កាលដែលក្រមរដីបាត់ទៅហើយ វល្លិដីក៏កើតប្រាកដឡើង។ វល្លិដីនោះ បរិបូណ៌ដោយពណ៌ បរិបូណ៌ដោយក្លិន បរិបូណ៌ដោយរស។ ពួកយើងនោះ ក៏បានចាប់ផ្ដើមបរិភោគវល្លិដីនោះ។ ពួកយើងនោះ កាលដែលបរិភោគវល្លិដីនោះ មានវល្លិដីនោះជាអាហារ មានវល្លិដីនោះជាគ្រឿងចិញ្ចឹមជីវិត ក៏បានរស់នៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ ព្រោះតែការកើតឡើងនៃធម៌ដ៏លាមកជាអកុសលទាំងឡាយ វល្លិដីរបស់ពួកយើងក៏បាត់ទៅ។ កាលដែលវល្លិដីបាត់ទៅហើយ ស្រូវសាលីដែលមិនបាច់ភ្ជួរដាំ គ្មានកន្ទក់ គ្មានអង្កាម ជាស្រូវស្អាត មានក្លិនក្រអូប មានអង្ករជាផល ក៏កើតប្រាកដឡើង។ ស្រូវសាលីណាដែលពួកយើងនាំមកក្នុងពេលល្ងាច សម្រាប់ជាអាហារល្ងាច ក្នុងពេលព្រឹក ស្រូវសាលីនោះក៏ទុំឡើងវិញ ដុះឡើងវិញជាធម្មតា។ ស្រូវសាលីណាដែលពួកយើងនាំមកក្នុងពេលព្រឹក សម្រាប់ជាអាហារព្រឹក ក្នុងពេលល្ងាច ស្រូវសាលីនោះក៏ទុំឡើងវិញ ដុះឡើងវិញជាធម្មតា។ ទីកន្លែងដែលច្រូតកាត់រួចហើយ ក៏មិនប្រាកដថាជាកន្លែងច្រូតកាត់ឡើយ។ ពួកយើងនោះ កាលដែលបរិភោគស្រូវសាលីដែលមិនបាច់ភ្ជួរដាំ មានស្រូវសាលីនោះជាអាហារ មានស្រូវសាលីនោះជាគ្រឿងចិញ្ចឹមជីវិត ក៏បានរស់នៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ ព្រោះតែការកើតឡើងនៃធម៌ដ៏លាមកជាអកុសលទាំងឡាយ កន្ទក់ក៏រុំព័ទ្ធអង្ករ អង្កាមក៏គ្របដណ្ដប់អង្ករ ឯកន្លែងដែលច្រូតហើយ ក៏មិនដុះឡើងវិញឡើយ ទីកន្លែងដែលច្រូតកាត់រួចហើយ ក៏ប្រាកដឡើង ស្រូវសាលីទាំងឡាយក៏ឋិតនៅជាគុម្ពៗ។ បើដូច្នោះ គួរតែពួកយើងចែកស្រូវសាលីគ្នា ហើយកំណត់ព្រំប្រទល់ទៅ!"។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ សត្វទាំងឡាយនោះ ក៏បានចែកស្រូវសាលីគ្នា ហើយកំណត់ព្រំប្រទល់ទៅ។»

129. ‘‘Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto lolajātiko sakaṃ bhāgaṃ parirakkhanto aññataraṃ bhāgaṃ adinnaṃ ādiyitvā paribhuñji. Tamenaṃ aggahesuṃ, gahetvā etadavocuṃ – ‘pāpakaṃ vata, bho satta, karosi, yatra hi nāma sakaṃ bhāgaṃ parirakkhanto aññataraṃ bhāgaṃ adinnaṃ ādiyitvā paribhuñjasi. Māssu, bho satta, punapi evarūpamakāsī’ti. ‘Evaṃ, bho’ti kho, vāseṭṭha, so satto tesaṃ sattānaṃ paccassosi. Dutiyampi kho, vāseṭṭha, so satto…pe… tatiyampi kho, vāseṭṭha, so satto sakaṃ bhāgaṃ parirakkhanto aññataraṃ bhāgaṃ adinnaṃ ādiyitvā paribhuñji. Tamenaṃ aggahesuṃ, gahetvā etadavocuṃ – ‘pāpakaṃ vata, bho satta, karosi, yatra hi nāma sakaṃ bhāgaṃ parirakkhanto aññataraṃ bhāgaṃ adinnaṃ ādiyitvā paribhuñjasi. Māssu, bho satta, punapi evarūpamakāsī’ti. Aññe pāṇinā pahariṃsu, aññe leḍḍunā pahariṃsu, aññe daṇḍena pahariṃsu. Tadagge kho, vāseṭṭha, adinnādānaṃ paññāyati, garahā paññāyati, musāvādo paññāyati, daṇḍādānaṃ paññāyati.

១២៩. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ មានសត្វម្នាក់ មានសន្តានលោភលន់ កាលរក្សាភាក្សារបស់ខ្លួន ក៏លួចយកភាក្សារបស់សត្វដទៃ ដែលគេមិនបានឲ្យ មកបរិភោគ។ សត្វទាំងឡាយ ក៏ចាប់សត្វនោះ លុះចាប់បានហើយ ក៏និយាយពាក្យនេះថា "ម្នាលសត្វដ៏ចម្រើន អ្នកធ្វើអំពើដ៏លាមកណាស់តើ ព្រោះថា អ្នកកាលរក្សាភាក្សារបស់ខ្លួន បែរជាលួចយកភាក្សារបស់សត្វដទៃ ដែលគេមិនបានឲ្យ មកបរិភោគ។ ម្នាលសត្វដ៏ចម្រើន អ្នកកុំធ្វើអំពើមានសភាពយ៉ាងនេះទៀតឡើយ"។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សត្វនោះ ក៏ទទួលពាក្យរបស់សត្វទាំងឡាយនោះថា "បាទ ព្រះករុណា"។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ជាគម្រប់ពីរដងផង...។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ជាគម្រប់បីដងផង សត្វនោះ កាលរក្សាភាក្សារបស់ខ្លួន ក៏លួចយកភាក្សារបស់សត្វដទៃ ដែលគេមិនបានឲ្យ មកបរិភោគ។ សត្វទាំងឡាយ ក៏ចាប់សត្វនោះ លុះចាប់បានហើយ ក៏និយាយពាក្យនេះថា "ម្នាលសត្វដ៏ចម្រើន អ្នកធ្វើអំពើដ៏លាមកណាស់តើ ព្រោះថា អ្នកកាលរក្សាភាក្សារបស់ខ្លួន បែរជាលួចយកភាក្សារបស់សត្វដទៃ ដែលគេមិនបានឲ្យ មកបរិភោគ។ ម្នាលសត្វដ៏ចម្រើន អ្នកកុំធ្វើអំពើមានសភាពយ៉ាងនេះទៀតឡើយ"។ ពួកសត្វខ្លះ ក៏វាយដោយដៃ ខ្លះចោលដោយដុំដី ខ្លះវាយដោយដំបង។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ចាប់ដើមតាំងពីកាលនោះមក អទិន្នាទាន ក៏ប្រាកដឡើង ការតិះដៀល ក៏ប្រាកដឡើង ការនិយាយកុហក ក៏ប្រាកដឡើង ការកាន់យកដំបង ក៏ប្រាកដឡើង។»

Mahāsammatarājā

«ព្រះរាជាមហាសម្មតៈ»

130. ‘‘Atha kho te, vāseṭṭha, sattā sannipatiṃsu, sannipatitvā anutthuniṃsu – ‘pāpakā vata bho dhammā sattesu pātubhūtā, yatra hi nāma [Pg.77] adinnādānaṃ paññāyissati, garahā paññāyissati, musāvādo paññāyissati, daṇḍādānaṃ paññāyissati. Yaṃnūna mayaṃ ekaṃ sattaṃ sammanneyyāma, yo no sammā khīyitabbaṃ khīyeyya, sammā garahitabbaṃ garaheyya, sammā pabbājetabbaṃ pabbājeyya. Mayaṃ panassa sālīnaṃ bhāgaṃ anuppadassāmā’ti.

១៣០. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ សត្វទាំងឡាយនោះ ក៏ប្រជុំគ្នា លុះប្រជុំគ្នាហើយ ក៏នាំគ្នាក្ដៅក្រហាយថា "ម្នាលអ្នកទាំងឡាយអើយ ធម៌ដ៏លាមកទាំងឡាយ កើតប្រាកដក្នុងពួកសត្វហើយតើ ព្រោះថា អទិន្នាទាននឹងប្រាកដឡើង ការតិះដៀលនឹងប្រាកដឡើង ការនិយាយកុហកនឹងប្រាកដឡើង ការកាន់យកដំបងនឹងប្រាកដឡើង។ បើដូច្នោះ គួរតែពួកយើងសន្មតសត្វម្នាក់ ឲ្យជាអ្នកបន្ទោសបុគ្គលដែលគួរ បន្ទោសដោយធម៌ តិះដៀលបុគ្គលដែលគួរ តិះដៀលដោយធម៌ បណ្ដេញបុគ្គលដែលគួរ បណ្ដេញដោយធម៌។ ចំណែកពួកយើង នឹងបែងចែកចំណែកស្រូវសាលីឲ្យដល់សត្វនោះ"។»

‘‘Atha kho te, vāseṭṭha, sattā yo nesaṃ satto abhirūpataro ca dassanīyataro ca pāsādikataro ca mahesakkhataro ca taṃ sattaṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ – ‘ehi, bho satta, sammā khīyitabbaṃ khīya, sammā garahitabbaṃ garaha, sammā pabbājetabbaṃ pabbājehi. Mayaṃ pana te sālīnaṃ bhāgaṃ anuppadassāmā’ti. ‘Evaṃ, bho’ti kho, vāseṭṭha, so satto tesaṃ sattānaṃ paṭissuṇitvā sammā khīyitabbaṃ khīyi, sammā garahitabbaṃ garahi, sammā pabbājetabbaṃ pabbājesi. Te panassa sālīnaṃ bhāgaṃ anuppadaṃsu.

«ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ សត្វទាំងឡាយនោះ ក៏ចូលទៅរកសត្វណា ដែលមានរូបល្អជាងគេ មានលក្ខណៈគួរឲ្យរំភើបចិត្តជាងគេ គួរឲ្យជ្រះថ្លាជាងគេ មានសក្ដិធំជាងគេ ក្នុងចំណោមពួកសត្វទាំងនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏និយាយពាក្យនេះថា "មកចុះ ម្នាលសត្វដ៏ចម្រើន សូមអ្នកបន្ទោសបុគ្គលដែលគួរ បន្ទោសដោយធម៌ តិះដៀលបុគ្គលដែលគួរ តិះដៀលដោយធម៌ បណ្ដេញបុគ្គលដែលគួរ បណ្ដេញដោយធម៌ចុះ ចំណែកពួកយើង នឹងបែងចែកចំណែកស្រូវសាលីឲ្យដល់អ្នក"។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សត្វនោះ ទទួលពាក្យរបស់សត្វទាំងឡាយនោះថា "បាទ ព្រះករុណា" ហើយក៏បន្ទោសបុគ្គលដែលគួរ បន្ទោសដោយធម៌ តិះដៀលបុគ្គលដែលគួរ តិះដៀលដោយធម៌ បណ្ដេញបុគ្គលដែលគួរ បណ្ដេញដោយធម៌។ ពួកសត្វទាំងនោះ ក៏បានបែងចែកចំណែកស្រូវសាលីឲ្យដល់សត្វនោះ។»

131. ‘‘Mahājanasammatoti kho, vāseṭṭha, ‘mahāsammato, mahāsammato’ tveva paṭhamaṃ akkharaṃ upanibbattaṃ. Khettānaṃ adhipatīti kho, vāseṭṭha, ‘khattiyo, khattiyo’ tveva dutiyaṃ akkharaṃ upanibbattaṃ. Dhammena pare rañjetīti kho, vāseṭṭha, ‘rājā, rājā’ tveva tatiyaṃ akkharaṃ upanibbattaṃ. Iti kho, vāseṭṭha, evametassa khattiyamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṃyeva sattānaṃ, anaññesaṃ. Sadisānaṃyeva, no asadisānaṃ. Dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

១៣១. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះហេតុតែជាអ្នកដែលមហាជនសន្មត ទើបនាមបញ្ញត្តិជាដំបូងថា "មហាសម្មតៈ មហាសម្មតៈ" ដូច្នេះ កើតឡើង។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះហេតុតែជាធំលើវាលស្រែទាំងឡាយ ទើបនាមបញ្ញត្តិជាគម្រប់ពីរថា "ខត្តិយៈ ខត្តិយៈ" ដូច្នេះ កើតឡើង។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះហេតុតែញ៉ាំងជនដទៃឲ្យត្រេកអរដោយធម៌ ទើបនាមបញ្ញត្តិជាគម្រប់បីថា "រាជា រាជា" ដូច្នេះ កើតឡើង។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ការកើតឡើងនៃពួកខត្តិយមណ្ឌលនេះ មានឡើងដោយនាមបញ្ញត្តិដ៏ចាស់បុរាណ ដែលដឹងគ្នាមុនគេ របស់សត្វទាំងឡាយនោះឯង មិនមែនរបស់សត្វដទៃឡើយ គឺរបស់សត្វដែលស្មើគ្នា មិនមែនរបស់សត្វដែលមិនស្មើគ្នាឡើយ ដោយធម៌ពិត មិនមែនដោយអធម៌ឡើយ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះថា ធម៌ជាធម៌ដ៏ប្រសើរបំផុត ក្នុងពួកជន ទាំងក្នុងលោកនេះ ទាំងក្នុងលោកខាងមុខ។»

Brāhmaṇamaṇḍalaṃ

«ព្រាហ្មណមណ្ឌល»

132. ‘‘Atha kho tesaṃ, vāseṭṭha, sattānaṃyeva ekaccānaṃ etadahosi – ‘pāpakā vata, bho, dhammā sattesu pātubhūtā, yatra hi nāma adinnādānaṃ paññāyissati, garahā paññāyissati, musāvādo paññāyissati, daṇḍādānaṃ paññāyissati, pabbājanaṃ paññāyissati. Yaṃnūna mayaṃ pāpake akusale dhamme vāheyyāmā’ti. Te pāpake akusale dhamme vāhesuṃ. Pāpake akusale dhamme vāhentīti kho, vāseṭṭha, ‘brāhmaṇā, brāhmaṇā’ tveva paṭhamaṃ akkharaṃ upanibbattaṃ. Te araññāyatane paṇṇakuṭiyo [Pg.78] karitvā paṇṇakuṭīsu jhāyanti vītaṅgārā vītadhūmā pannamusalā sāyaṃ sāyamāsāya pāto pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo osaranti ghāsamesamānā. Te ghāsaṃ paṭilabhitvā punadeva araññāyatane paṇṇakuṭīsu jhāyanti. Tamenaṃ manussā disvā evamāhaṃsu – ‘ime kho, bho, sattā araññāyatane paṇṇakuṭiyo karitvā paṇṇakuṭīsu jhāyanti, vītaṅgārā vītadhūmā pannamusalā sāyaṃ sāyamāsāya pāto pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo osaranti ghāsamesamānā. Te ghāsaṃ paṭilabhitvā punadeva araññāyatane paṇṇakuṭīsu jhāyantī’ti, jhāyantīti kho, vāseṭṭha, ‘jhāyakā, jhāyakā’ tveva dutiyaṃ akkharaṃ upanibbattaṃ. Tesaṃyeva kho, vāseṭṭha, sattānaṃ ekacce sattā araññāyatane paṇṇakuṭīsu taṃ jhānaṃ anabhisambhuṇamānā gāmasāmantaṃ nigamasāmantaṃ osaritvā ganthe karontā acchanti. Tamenaṃ manussā disvā evamāhaṃsu – ‘ime kho, bho, sattā araññāyatane paṇṇakuṭīsu taṃ jhānaṃ anabhisambhuṇamānā gāmasāmantaṃ nigamasāmantaṃ osaritvā ganthe karontā acchanti, na dānime jhāyantī’ti. Na dānime jhāyantīti kho, vāseṭṭha, ‘ajjhāyakā ajjhāyakā’ tveva tatiyaṃ akkharaṃ upanibbattaṃ. Hīnasammataṃ kho pana, vāseṭṭha, tena samayena hoti, tadetarahi seṭṭhasammataṃ. Iti kho, vāseṭṭha, evametassa brāhmaṇamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṃyeva sattānaṃ, anaññesaṃ sadisānaṃyeva no asadisānaṃ dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

១៣២. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គ្រានោះ សត្វខ្លះក្នុងចំណោមសត្វទាំងឡាយនោះឯង មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ម្នាលអ្នកទាំងឡាយអើយ ធម៌ដ៏លាមកទាំងឡាយ កើតប្រាកដក្នុងពួកសត្វហើយតើ ព្រោះថា អទិន្នាទាននឹងប្រាកដឡើង ការតិះដៀលនឹងប្រាកដឡើង ការនិយាយកុហកនឹងប្រាកដឡើង ការកាន់យកដំបងនឹងប្រាកដឡើង ការបណ្ដេញចេញនឹងប្រាកដឡើង។ បើដូច្នោះ គួរតែពួកយើងបន្សាត់បង់នូវធម៌ដ៏លាមកជាអកុសលទាំងឡាយចេញទៅ!"។ សត្វទាំងនោះ ក៏បានបន្សាត់បង់នូវធម៌ដ៏លាមកជាអកុសលទាំងឡាយ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះហេតុតែបន្សាត់បង់នូវធម៌ដ៏លាមកជាអកុសលទាំងឡាយ ទើបនាមបញ្ញត្តិជាដំបូងថា "ព្រាហ្មណ៍ ព្រាហ្មណ៍" ដូច្នេះ កើតឡើង។ ព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ ក៏សង់សាលាស្លឹកក្នុងព្រៃ ហើយចម្រើនឈាននៅក្នុងសាលាស្លឹកទាំងឡាយ គ្មានរងើកភ្លើង គ្មានផ្សែងភ្លើង បោះបង់ចោលនូវអង្រែ ក្នុងពេលល្ងាច ដើរទៅកាន់ស្រុក និគម និងរាជធានី ដើម្បីស្វែងរកអាហារ សម្រាប់ជាអាហារល្ងាច ក្នុងពេលព្រឹក សម្រាប់ជាអាហារព្រឹក។ លុះព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះបានអាហារហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅកាន់សាលាស្លឹកក្នុងព្រៃវិញ ហើយចម្រើនឈានដដែល។ មនុស្សទាំងឡាយឃើញព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះហើយ ក៏និយាយយ៉ាងនេះថា "ម្នាលអ្នកទាំងឡាយអើយ សត្វទាំងឡាយនេះ សង់សាលាស្លឹកក្នុងព្រៃ ហើយចម្រើនឈាននៅក្នុងសាលាស្លឹកទាំងឡាយ គ្មានរងើកភ្លើង គ្មានផ្សែងភ្លើង បោះបង់ចោលនូវអង្រែ ក្នុងពេលល្ងាច ដើរទៅកាន់ស្រុក និគម និងរាជធានី ដើម្បីស្វែងរកអាហារ សម្រាប់ជាអាហារល្ងាច ក្នុងពេលព្រឹក សម្រាប់ជាអាហារព្រឹក លុះបានអាហារហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅកាន់សាលាស្លឹកក្នុងព្រៃវិញ ហើយចម្រើនឈានដដែល"។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះហេតុតែចម្រើនឈាន ទើបនាមបញ្ញត្តិជាគម្រប់ពីរថា "ឈាយកៈ ឈាយកៈ" ដូច្នេះ កើតឡើង។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ក្នុងចំណោមសត្វទាំងឡាយនោះឯង មានសត្វខ្លះ មិនអាចនឹងចម្រើនឈាននោះ នៅក្នុងសាលាស្លឹកក្នុងព្រៃបាន ក៏ចូលទៅជិតស្រុក ជិតនិគម ហើយស្នាក់នៅរៀបចំក្បួនខ្នាត។ មនុស្សទាំងឡាយឃើញសត្វទាំងនោះហើយ ក៏និយាយយ៉ាងនេះថា "ម្នាលអ្នកទាំងឡាយអើយ សត្វទាំងឡាយនេះ មិនអាចនឹងចម្រើនឈាននោះ នៅក្នុងសាលាស្លឹកក្នុងព្រៃបាន ក៏ចូលទៅជិតស្រុក ជិតនិគម ហើយស្នាក់នៅរៀបចំក្បួនខ្នាត ឥឡូវនេះ សត្វទាំងនេះ មិនចម្រើនឈានឡើយ"។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះហេតុតែមិនចម្រើនឈានក្នុងកាលឥឡូវនេះ ទើបនាមបញ្ញត្តិជាគម្រប់បីថា "អជ្ឈាយកៈ អជ្ឈាយកៈ" ដូច្នេះ កើតឡើង។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ក្នុងសម័យនោះ នាមបញ្ញត្តិនោះ គេសន្មតថាថោកទាប តែក្នុងកាលឥឡូវនេះ គេសន្មតថាប្រសើរវិញ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ការកើតឡើងនៃពួកព្រាហ្មណមណ្ឌលនេះ មានឡើងដោយនាមបញ្ញត្តិដ៏ចាស់បុរាណ ដែលដឹងគ្នាមុនគេ របស់សត្វទាំងឡាយនោះឯង មិនមែនរបស់សត្វដទៃឡើយ គឺរបស់សត្វដែលស្មើគ្នា មិនមែនរបស់សត្វដែលមិនស្មើគ្នាឡើយ ដោយធម៌ពិត មិនមែនដោយអធម៌ឡើយ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះថា ធម៌ជាធម៌ដ៏ប្រសើរបំផុត ក្នុងពួកជន ទាំងក្នុងលោកនេះ ទាំងក្នុងលោកខាងមុខ។»

Vessamaṇḍalaṃ

«វេស្សមណ្ឌល»

133. ‘‘Tesaṃyeva kho, vāseṭṭha, sattānaṃ ekacce sattā methunaṃ dhammaṃ samādāya visukammante payojesuṃ. Methunaṃ dhammaṃ samādāya visukammante payojentīti kho, vāseṭṭha, ‘vessā, vessā’ tveva akkharaṃ upanibbattaṃ. Iti kho, vāseṭṭha, evametassa vessamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaññeva sattānaṃ anaññesaṃ sadisānaṃyeva[Pg.79], no asadisānaṃ, dhammeneva no adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

១៣៣. «ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ក្នុងចំណោមសត្វទាំងឡាយនោះឯង មានសត្វខ្លះ ប្រព្រឹត្តមេថុនធម្ម ហើយប្រកបការងារផ្សេងៗ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះហេតុតែប្រព្រឹត្តមេថុនធម្ម ហើយប្រកបការងារផ្សេងៗ ទើបនាមបញ្ញត្តិថា "វេស្សៈ វេស្សៈ" ដូច្នេះ កើតឡើង។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ការកើតឡើងនៃពួកវេស្សមណ្ឌលនេះ មានឡើងដោយនាមបញ្ញត្តិដ៏ចាស់បុរាណ ដែលដឹងគ្នាមុនគេ របស់សត្វទាំងឡាយនោះឯង មិនមែនរបស់សត្វដទៃឡើយ គឺរបស់សត្វដែលស្មើគ្នា មិនមែនរបស់សត្វដែលមិនស្មើគ្នាឡើយ ដោយធម៌ពិត មិនមែនដោយអធម៌ឡើយ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះថា ធម៌ជាធម៌ដ៏ប្រសើរបំផុត ក្នុងពួកជន ទាំងក្នុងលោកនេះ ទាំងក្នុងលោកខាងមុខ។»

Suddamaṇḍalaṃ

«សុទ្ទមណ្ឌល»

134. ‘‘Tesaññeva kho, vāseṭṭha, sattānaṃ ye te sattā avasesā te luddācārā khuddācārā ahesuṃ. Luddācārā khuddācārāti kho, vāseṭṭha, ‘suddā, suddā’ tveva akkharaṃ upanibbattaṃ. Iti kho, vāseṭṭha, evametassa suddamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṃyeva sattānaṃ anaññesaṃ, sadisānaṃyeva no asadisānaṃ, dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

១៣៤. ម្នាលវាសេដ្ឋៈ បណ្ដាសត្វទាំងនោះ សត្វទាំងឡាយណាដែលនៅសេសសល់ សត្វទាំងនោះក៏ជាអ្នកមានការប្រព្រឹត្តដ៏ឃោរឃៅ មានការប្រព្រឹត្តដ៏ថោកទាប។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះតែការប្រព្រឹត្តដ៏ឃោរឃៅ និងការប្រព្រឹត្តដ៏ថោកទាបនោះ ទើបកើតមាននាមបញ្ញត្តិថា «សុទ្ទៈ សុទ្ទៈ» ដូច្នេះឯង។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ការកើតឡើងនៃពួកសុទ្ទៈនេះ ដោយនាមបញ្ញត្តិជាបុរាណដ៏ចម្បង តែងមានដល់សត្វទាំងនោះឯង មិនមែនមានដល់សត្វដទៃឡើយ មានដល់សត្វដែលស្មើគ្នា មិនមែនមិនស្មើគ្នាឡើយ ដោយធម៌ពិត មិនមែនដោយមិនមែនធម៌ឡើយ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះថាធម៌ជាធម៌ដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងពួកជន ទាំងក្នុងលោកនេះ ទាំងក្នុងលោកខាងមុខ។

135. ‘‘Ahu kho so, vāseṭṭha, samayo, yaṃ khattiyopi sakaṃ dhammaṃ garahamāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati – ‘samaṇo bhavissāmī’ti. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha…pe… vessopi kho, vāseṭṭha…pe… suddopi kho, vāseṭṭha, sakaṃ dhammaṃ garahamāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati – ‘samaṇo bhavissāmī’ti. Imehi kho, vāseṭṭha, catūhi maṇḍalehi samaṇamaṇḍalassa abhinibbatti ahosi, tesaṃyeva sattānaṃ anaññesaṃ, sadisānaṃyeva no asadisānaṃ, dhammeneva no adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

១៣៥. ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សម័យនោះក៏មាន ដែលក្សត្រក្ដី និន្ទាធម៌របស់ខ្លួន ហើយចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាបុគ្គលមិនមានផ្ទះ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើជាសមណៈ»។ ព្រាហ្មណ៍ក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... វេស្សៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... សុទ្ទៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ និន្ទាធម៌របស់ខ្លួន ហើយចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាបុគ្គលមិនមានផ្ទះ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើជាសមណៈ»។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ការកើតឡើងនៃពួកសមណៈ តែងមានអំពីមណ្ឌលទាំង ៤ នេះឯង គឺមានដល់សត្វទាំងនោះឯង មិនមែនមានដល់សត្វដទៃឡើយ មានដល់សត្វដែលស្មើគ្នា មិនមែនមិនស្មើគ្នាឡើយ ដោយធម៌ពិត មិនមែនដោយមិនមែនធម៌ឡើយ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះថាធម៌ជាធម៌ដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងពួកជន ទាំងក្នុងលោកនេះ ទាំងក្នុងលោកខាងមុខ។

Duccaritādikathā

ទុច្ចរិតាទិកថា

136. ‘‘Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha…pe… vessopi kho, vāseṭṭha… suddopi kho, vāseṭṭha… samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.

១៣៦. ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ទោះបីក្សត្រ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយចិត្ត ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ សមាទានមិច្ឆាទិដ្ឋិកម្ម ព្រោះហេតុតែការសមាទានមិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មនោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក។ ព្រាហ្មណ៍ក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... វេស្សៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... សុទ្ទៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... សមណៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយចិត្ត ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ សមាទានមិច្ឆាទិដ្ឋិកម្ម ព្រោះហេតុតែការសមាទានមិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មនោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក។

‘‘Khattiyopi [Pg.80] kho, vāseṭṭha, kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhikammasamādāno sammādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha…pe… vessopi kho, vāseṭṭha… suddopi kho, vāseṭṭha… samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhikammasamādāno sammādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.

ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ទោះបីក្សត្រ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយចិត្ត ជាសម្មាទិដ្ឋិ សមាទានសម្មាទិដ្ឋិកម្ម ព្រោះហេតុតែការសមាទានសម្មាទិដ្ឋិកម្មនោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក។ ព្រាហ្មណ៍ក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... វេស្សៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... សុទ្ទៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... សមណៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយចិត្ត ជាសម្មាទិដ្ឋិ សមាទានសម្មាទិដ្ឋិកម្ម ព្រោះហេតុតែការសមាទានសម្មាទិដ្ឋិកម្មនោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក។

137. ‘‘Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena dvayakārī, vācāya dvayakārī, manasā dvayakārī, vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṃvedī hoti. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe… vessopi kho, vāseṭṭha… suddopi kho, vāseṭṭha… samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena dvayakārī, vācāya dvayakārī, manasā dvayakārī, vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṃvedī hoti.

១៣៧. ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ទោះបីក្សត្រ ជាអ្នកធ្វើនូវធម៌ទាំងពីរយ៉ាងដោយកាយ ធ្វើនូវធម៌ទាំងពីរយ៉ាងដោយវាចា ធ្វើនូវធម៌ទាំងពីរយ៉ាងដោយចិត្ត មានទិដ្ឋិច្រឡំគ្នា សមាទានកម្មដែលមានទិដ្ឋិច្រឡំគ្នា ព្រោះហេតុតែការសមាទានកម្មដែលមានទិដ្ឋិច្រឡំគ្នានោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ តែងជាអ្នកទទួលរងនូវសុខនិងទុក្ខ។ ព្រាហ្មណ៍ក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... វេស្សៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... សុទ្ទៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... សមណៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ជាអ្នកធ្វើនូវធម៌ទាំងពីរយ៉ាងដោយកាយ ធ្វើនូវធម៌ទាំងពីរយ៉ាងដោយវាចា ធ្វើនូវធម៌ទាំងពីរយ៉ាងដោយចិត្ត មានទិដ្ឋិច្រឡំគ្នា សមាទានកម្មដែលមានទិដ្ឋិច្រឡំគ្នា ព្រោះហេតុតែការសមាទានកម្មដែលមានទិដ្ឋិច្រឡំគ្នានោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ តែងជាអ្នកទទួលរងនូវសុខនិងទុក្ខ។

Bodhipakkhiyabhāvanā

ពោធិបក្ខិយភាវនា

138. ‘‘Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto sattannaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanamanvāya diṭṭheva dhamme parinibbāyati. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha…pe… vessopi kho vāseṭṭha… suddopi kho, vāseṭṭha … samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto sattannaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanamanvāya diṭṭheva dhamme parinibbāyati.

១៣៨. ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ទោះបីក្សត្រ សង្រួមដោយកាយ សង្រួមដោយវាចា សង្រួមដោយចិត្ត ព្រោះអាស្រ័យការចម្រើននូវពោធិបក្ខិយធម៌ទាំង ៧ ពួក តែងបរិនិព្វានក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ ព្រាហ្មណ៍ក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... វេស្សៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... សុទ្ទៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ... សមណៈក្ដី ម្នាលវាសេដ្ឋៈ សង្រួមដោយកាយ សង្រួមដោយវាចា សង្រួមដោយចិត្ត ព្រោះអាស្រ័យការចម្រើននូវពោធិបក្ខិយធម៌ទាំង ៧ ពួក តែងបរិនិព្វានក្នុងបច្ចុប្បន្ន។

139. ‘‘Imesañhi, vāseṭṭha, catunnaṃ vaṇṇānaṃ yo hoti bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano [Pg.81] sammadaññā vimutto so nesaṃ aggamakkhāyati dhammeneva. No adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

១៣៩. ម្នាលវាសេដ្ឋៈ បណ្ដាវណ្ណៈទាំង ៤ នេះ ភិក្ខុណាជាព្រះអរហន្ត ខីណាសព មានព្រហ្មចរិយធម៌រស់នៅរួចហើយ មានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើបានធ្វើរួចហើយ មានដាក់ចុះនូវភារៈហើយ មានសម្រេចប្រយោជន៍របស់ខ្លួនហើយ មានអស់ទៅនូវសញ្ញោជនៈក្នុងភពហើយ រួចផុតហើយព្រោះដឹងដោយប្រពៃ ភិក្ខុនោះ តថាគតហៅថា ជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរបំផុតជាងវណ្ណៈទាំងនោះ ដោយធម៌ពិត មិនមែនដោយមិនមែនធម៌ឡើយ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ព្រោះថាធម៌ជាធម៌ដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងពួកជន ទាំងក្នុងលោកនេះ ទាំងក្នុងលោកខាងមុខ។

140. ‘‘Brahmunā pesā, vāseṭṭha, sanaṅkumārena gāthā bhāsitā –

១៤០. ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គាថានេះ សនង្កុមារព្រហ្ម បានពោលទុកមកថា៖

‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṃ, ye gottapaṭisārino;

Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse’ti.

«ក្សត្រជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតក្នុងពួកជន ដែលនៅប្រកាន់អំបូរពូជពង្ស ចំណែកឯបុគ្គលណាដែលបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ បុគ្គលនោះជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក» ដូច្នេះ។

‘‘Sā kho panesā, vāseṭṭha, brahmunā sanaṅkumārena gāthā sugītā, no duggītā. Subhāsitā, no dubbhāsitā. Atthasaṃhitā, no anatthasaṃhitā. Anumatā mayā. Ahampi, vāseṭṭha, evaṃ vadāmi –

ម្នាលវាសេដ្ឋៈ គាថានោះឯង ដែលសនង្កុមារព្រហ្ម ច្រៀងដោយប្រពៃហើយ មិនមែនច្រៀងមិនល្អឡើយ ពោលដោយប្រពៃហើយ មិនមែនពោលមិនល្អឡើយ ប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិនមែនមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ឡើយ ជាគាថាដែលតថាគតយល់ព្រមដែរ។ ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ទោះបីតថាគត ក៏ពោលយ៉ាងនេះដែរថា៖

‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṃ, ye gottapaṭisārino;

Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse’ti.

«ក្សត្រជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតក្នុងពួកជន ដែលនៅប្រកាន់អំបូរពូជពង្ស ចំណែកឯបុគ្គលណាដែលបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ បុគ្គលនោះជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក» ដូច្នេះ។

Idamavoca bhagavā. Attamanā vāseṭṭhabhāradvājā bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សម្ដែងនូវសេចក្ដីនេះហើយ។ វាសេដ្ឋៈ និងភារទ្វាជៈ មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយចំពោះព្រះភាសិតរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

Aggaññasuttaṃ niṭṭhitaṃ catutthaṃ.

ចប់ អគ្គញ្ញសូត្រ ទី៤។

5. Sampasādanīyasuttaṃ

៥. សម្បសាទនីយសូត្រ

Sāriputtasīhanādo

សារីបុត្តសីហនាទ

141. Evaṃ [Pg.82] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’’nti.

១៤១. ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងបាវារិកម្ពវន ជិតក្រុងនាឡន្ទា។ គ្រានោះ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះព្រះសារីបុត្តមានអាយុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គមានសេចក្ដីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ដែលមានប្រាជ្ញាដឹងក្រៃលែងជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ មិនដែលបានមានឡើយ នឹងមិនមានឡើយ ហើយក៏មិនមានក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះឡើយ»។

142. ‘‘Uḷārā kho te ayaṃ, sāriputta, āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati; na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’nti. Kiṃ te, sāriputta, ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā – ‘evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃdhammā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃpaññā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvihārī te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

១៤២. «ម្នាលសារីបុត្ត វាចាដ៏ឧត្តម ដូចជាវាចារបស់ឧសភរាជនេះ អ្នកបានពោលហើយ ការកាន់យកចំណែកតែមួយ អ្នកបានកាន់យកហើយ សីហនាទអ្នកបានបន្លឺហើយថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គមានសេចក្ដីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ដែលមានប្រាជ្ញាដឹងក្រៃលែងជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ មិនដែលបានមានឡើយ នឹងមិនមានឡើយ ហើយក៏មិនមានក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះឡើយ" ដូច្នេះ។ ម្នាលសារីបុត្ត ចុះព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយណា ដែលបានមានរួចមកហើយក្នុងអតីតកាល ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងនោះទាំងអស់ អ្នកបានកំណត់ដឹងចិត្តដោយចិត្តរបស់ខ្លួនហើយឬថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងនោះ មានសីលយ៉ាងនេះខ្លះ មានធម៌យ៉ាងនេះខ្លះ មានបញ្ញាយ៉ាងនេះខ្លះ មានវិហារធម៌យ៉ាងនេះខ្លះ មានវិមុត្តិយ៉ាងនេះខ្លះ" ដូច្នេះ?»។ «មិនមែនយ៉ាងនោះទេ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។

‘‘Kiṃ pana te, sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā, `evaṃsīlā te bhagavanto bhavissanti itipi, evaṃdhammā…pe… evaṃpaññā… evaṃvihārī… evaṃvimuttā te bhagavanto bhavissanti itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«ម្នាលសារីបុត្ត ចុះព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយណា ដែលនឹងមានក្នុងអនាគតកាល ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងនោះទាំងអស់ អ្នកបានកំណត់ដឹងចិត្តដោយចិត្តរបស់ខ្លួនហើយឬថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងនោះ នឹងមានសីលយ៉ាងនេះខ្លះ មានធម៌យ៉ាងនេះខ្លះ មានបញ្ញាយ៉ាងនេះខ្លះ មានវិហារធម៌យ៉ាងនេះខ្លះ មានវិមុត្តិយ៉ាងនេះខ្លះ" ដូច្នេះ?»។ «មិនមែនយ៉ាងនោះទេ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។

‘‘Kiṃ pana te, sāriputta, ahaṃ etarahi arahaṃ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito – ‘evaṃsīlo bhagavā itipi, evaṃdhammo…pe… evaṃpañño [Pg.83]… evaṃvihārī… evaṃvimutto bhagavā itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«ម្នាលសារីបុត្ត ចុះតថាគត ដែលជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ អ្នកបានកំណត់ដឹងចិត្តដោយចិត្តរបស់ខ្លួនហើយឬថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មានសីលយ៉ាងនេះខ្លះ មានធម៌យ៉ាងនេះខ្លះ មានបញ្ញាយ៉ាងនេះខ្លះ មានវិហារធម៌យ៉ាងនេះខ្លះ មានវិមុត្តិយ៉ាងនេះខ្លះ" ដូច្នេះ?»។ «មិនមែនយ៉ាងនោះទេ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។

‘‘Ettha ca hi te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ natthi. Atha kiṃ carahi te ayaṃ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’’’nti?

«ម្នាលសារីបុត្ត ក្នុងរឿងនេះ ចេតោបរិយញ្ញាណក្នុងព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយ ទាំងអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន មិនមានដល់អ្នកឡើយ។ ម្នាលសារីបុត្ត កាលបើគ្មានយ៉ាងនេះ ចុះហេតុអ្វីបានជាអ្នកពោលវាចាដ៏ឧត្តម ដ៏អង់អាចនេះ កាន់យកចំណែកតែមួយ បន្លឺសីហនាទយ៉ាងនេះថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គមានសេចក្ដីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ដែលមានប្រាជ្ញាដឹងក្រៃលែងជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ មិនដែលបានមានឡើយ នឹងមិនមានឡើយ ហើយក៏មិនមានក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះឡើយ" ដូច្នេះ?»។

143. ‘‘Na kho me, bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ atthi. Api ca, me dhammanvayo vidito. Seyyathāpi, bhante, rañño paccantimaṃ nagaraṃ daḷhuddhāpaṃ daḷhapākāratoraṇaṃ ekadvāraṃ. Tatrassa dovāriko paṇḍito byatto medhāvī aññātānaṃ nivāretā, ñātānaṃ pavesetā. So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṃ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṃ vā pākāravivaraṃ vā antamaso biḷāranikkhamanamattampi. Tassa evamassa – ‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṃ nagaraṃ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti. Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito. Ye te, bhante, ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhiṃsu. Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhissanti. Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṃ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto [Pg.84] satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho.

១៤៣. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គគ្មានចេតោបរិយញ្ញាណ (ញាណកំណត់ដឹងចិត្តអ្នកដទៃ) ក្នុងព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយ ដែលជាអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្នឡើយ។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំព្រះអង្គដឹងច្បាស់នូវដំណើរស្របគ្នានៃធម៌ (ធម្មន្វយៈ)។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រៀបដូចជានគរជាយដែនរបស់ព្រះរាជា មានគ្រឹះមាំមួន មានកំពែង និងខ្លោងទ្វារមាំមួន មានទ្វារតែមួយ។ នៅក្នុងនគរនោះ មានឆ្មាំទ្វារម្នាក់ជាអ្នកប្រាជ្ញ ឈ្លាសវៃ មានប្រាជ្ញាស្មារតី តែងឃាត់ហាមមនុស្សដែលមិនស្គាល់ ឲ្យចូលតែមនុស្សដែលស្គាល់។ ឆ្មាំទ្វារនោះ ដើរល្បាតជុំវិញកំពែងនៃនគរនោះ មិនឃើញចន្លោះកំពែង ឬប្រហោងកំពែង សូម្បីតែប្រហោងល្មមឆ្មាចេញបានឡើយ។ គាត់មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'ពួកសត្វធំៗឯណានីមួយ ដែលចូលមក ឬចេញទៅពីនគរនេះ ទាំងអស់គ្នាសុទ្ធតែចូលមក ឬចេញទៅតាមទ្វារនេះតែម្តង'។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេចក្តីនេះមានឧបមាយ៉ាងណាមិញ ខ្ញុំព្រះអង្គក៏ដឹងច្បាស់នូវដំណើរស្របគ្នានៃធម៌ យ៉ាងនោះឯង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយណា ដែលជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធក្នុងអតីតកាល ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយនោះ គ្រប់ព្រះអង្គ ទ្រង់លះបង់នីវរណៈ ៥ យ៉ាង ដែលជាគ្រឿងសៅហ្មងនៃចិត្ត ធ្វើបញ្ញាឲ្យទន់ខ្សោយ ហើយមានព្រះទ័យតម្កល់មាំល្អក្នុងសតិបដ្ឋាន ៤ ចម្រើនសម្ពោជ្ឈង្គ ៧ តាមពិត រួចត្រាស់ដឹងនូវព្រះអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណហើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទោះបីព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយណា ដែលនឹងមានក្នុងអនាគតកាល ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយនោះ គ្រប់ព្រះអង្គ ក៏នឹងត្រូវលះបង់នីវរណៈ ៥ យ៉ាង ដែលជាគ្រឿងសៅហ្មងនៃចិត្ត ធ្វើបញ្ញាឲ្យទន់ខ្សោយ ហើយមានព្រះទ័យតម្កល់មាំល្អក្នុងសតិបដ្ឋាន ៤ ចម្រើនសម្ពោជ្ឈង្គ ៧ តាមពិត រួចនឹងត្រាស់ដឹងនូវព្រះអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណជាមិនខាន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូម្បីព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ ដែលជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ក៏ទ្រង់លះបង់នីវរណៈ ៥ យ៉ាង ដែលជាគ្រឿងសៅហ្មងនៃចិត្ត ធ្វើបញ្ញាឲ្យទន់ខ្សោយ ហើយមានព្រះទ័យតម្កល់មាំល្អក្នុងសតិបដ្ឋាន ៤ ចម្រើនសម្ពោជ្ឈង្គ ៧ តាមពិត រួចត្រាស់ដឹងនូវព្រះអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណហើយដែរ។»

144. ‘‘Idhāhaṃ, bhante, yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ dhammassavanāya. Tassa me, bhante, bhagavā dhammaṃ deseti uttaruttaraṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ. Yathā yathā me, bhante, bhagavā dhammaṃ desesi uttaruttaraṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ, tathā tathāhaṃ tasmiṃ dhamme abhiññā idhekaccaṃ dhammaṃ dhammesu niṭṭhamagamaṃ; satthari pasīdiṃ – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno sāvakasaṅgho’ti.

១៤៤. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គបានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីស្តាប់ព្រះធម៌ក្នុងទីនេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ឡើងជាលំដាប់ ដ៏ល្អប្រណីតឡើងជាលំដាប់ មានចំណែកខ្មៅ និងសប្រៀបធៀបគ្នា ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គនោះ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ឡើងជាលំដាប់ ដ៏ល្អប្រណីតឡើងជាលំដាប់ មានចំណែកខ្មៅ និងសប្រៀបធៀបគ្នា ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ ដោយប្រការយ៉ាងណាៗ ខ្ញុំព្រះអង្គក៏ដឹងច្បាស់នូវធម៌នោះដោយបញ្ញាដ៏ក្រៃលែង ហើយបានដល់នូវការសម្រេចក្នុងធម៌មួយចំណែក ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងឡាយ ដោយប្រការយ៉ាងនោះៗ រួចហើយក៏មានសេចក្តីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសាស្តាថា 'ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធពិតមែន ព្រះធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងទុកល្អហើយ ព្រះសង្ឃជាសាវ័ក ប្រតិបត្តិល្អហើយ'។»

Kusaladhammadesanā

«កុសលធម៌ទេសនា»

145. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti kusalesu dhammesu. Tatrime kusalā dhammā seyyathidaṃ, cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Idha, bhante, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Etadānuttariyaṃ, bhante, kusalesu dhammesu. Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa, yadidaṃ kusalesu dhammesu.

១៤៥. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏លើសលុបគ្មានធម៌ដទៃក្រៃលែងជាងនេះ គឺការដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ កុសលធម៌ទាំងឡាយនោះ គឺសតិបដ្ឋាន ៤, សម្មប្បធាន ៤, ឥទ្ធិបាទ ៤, ឥន្ទ្រីយ៍ ៥, ពលៈ ៥, ពោជ្ឈង្គ ៧, អរិយមគ្គមានអង្គ ៨។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ភិក្ខុក្នុងព្រះសាសនានេះ ព្រោះអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ ក៏បានសម្រេចនូវចេតោវិមុត្តិ និងបញ្ញាវិមុត្តិ ដែលមិនមានអាសវៈ ដោយដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ ចូលទៅដល់ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏លើសលុបក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវធម៌នោះទាំងអស់ គ្មានសេសសល់ឡើយ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវធម៌នោះទាំងអស់ គ្មានសេសសល់ហើយ ធម៌ដែលគួរដឹងក្រៃលែងជាងនេះទៅទៀត ក៏មិនមានឡើយ សូម្បីសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ដែលដឹងច្បាស់ ហើយមានប្រាជ្ញាដឹងក្រៃលែងជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយនេះ ក៏មិនមានឡើយ។»

Āyatanapaṇṇattidesanā

«អាយតនប្បញ្ញត្តិទេសនា»

146. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti āyatanapaṇṇattīsu. Chayimāni, bhante, ajjhattikabāhirāni āyatanāni. Cakkhuñceva rūpā ca, sotañceva saddā ca, ghānañceva gandhā ca, jivhā ceva rasā ca, kāyo ceva phoṭṭhabbā ca, mano ceva dhammā ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, āyatanapaṇṇattīsu. Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṃ āyatanapaṇṇattīsu.

១៤៦. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏លើសលុបគ្មានធម៌ដទៃក្រៃលែងជាងនេះ គឺការដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងការបញ្ញត្តិអាយតនៈទាំងឡាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អាយតនៈខាងក្នុង និងខាងក្រៅទាំងឡាយនេះ មាន ៦ យ៉ាង គឺ ចក្ខុ (ភ្នែក) និងរូប, សោតៈ (ត្រចៀក) និងសំឡេង, ឃានៈ (ច្រមុះ) និងក្លិន, ជិវ្ហា (អណ្តាត) និងរស, កាយ និងផោដ្ឋព្វៈ, មនោ (ចិត្ត) និងធម្មារម្មណ៍។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏លើសលុបក្នុងការបញ្ញត្តិអាយតនៈទាំងឡាយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវធម៌នោះទាំងអស់ គ្មានសេសសល់ឡើយ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវធម៌នោះទាំងអស់ គ្មានសេសសល់ហើយ ធម៌ដែលគួរដឹងក្រៃលែងជាងនេះទៅទៀត ក៏មិនមានឡើយ សូម្បីសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ដែលដឹងច្បាស់ ហើយមានប្រាជ្ញាដឹងក្រៃលែងជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងការបញ្ញត្តិអាយតនៈទាំងឡាយនេះ ក៏មិនមានឡើយ។»

Gabbhāvakkantidesanā

«គព្ភវក្កន្តិទេសនា»

147. ‘‘Aparaṃ [Pg.85] pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti gabbhāvakkantīsu. Catasso imā, bhante, gabbhāvakkantiyo. Idha, bhante, ekacco asampajāno mātukucchiṃ okkamati; asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ paṭhamā gabbhāvakkanti.

១៤៧. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏លើសលុបគ្មានធម៌ដទៃក្រៃលែងជាងនេះ គឺការដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងការចុះចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃ (គព្ភវក្កន្តិ) ទាំងឡាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ការចុះចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនេះ មាន ៤ យ៉ាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ មិនដឹងខ្លួន (គ្មានសម្បជញ្ញៈ) កាលចុះកាន់ផ្ទៃមាតា, មិនដឹងខ្លួន កាលនៅក្នុងផ្ទៃមាតា, មិនដឹងខ្លួន កាលចាកចេញពីផ្ទៃមាតា។ នេះជាការចុះចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃ ទី ១។»

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ dutiyā gabbhāvakkanti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ដឹងខ្លួន (មានសម្បជញ្ញៈ) កាលចុះកាន់ផ្ទៃមាតា, តែមិនដឹងខ្លួន កាលនៅក្នុងផ្ទៃមាតា, មិនដឹងខ្លួន កាលចាកចេញពីផ្ទៃមាតា។ នេះជាការចុះចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃ ទី ២។»

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ tatiyā gabbhāvakkanti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ដឹងខ្លួន កាលចុះកាន់ផ្ទៃមាតា, ដឹងខ្លួន កាលនៅក្នុងផ្ទៃមាតា, តែមិនដឹងខ្លួន កាលចាកចេញពីផ្ទៃមាតា។ នេះជាការចុះចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃ ទី ៣។»

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; sampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ catutthā gabbhāvakkanti. Etadānuttariyaṃ, bhante, gabbhāvakkantīsu.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ដឹងខ្លួន កាលចុះកាន់ផ្ទៃមាតា, ដឹងខ្លួន កាលនៅក្នុងផ្ទៃមាតា, ដឹងខ្លួន កាលចាកចេញពីផ្ទៃមាតា។ នេះជាការចុះចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃ ទី ៤។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏លើសលុបក្នុងការចុះចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃទាំងឡាយ។»

Ādesanavidhādesanā

«អាទេសនាវិធាទេសនា»

148. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti ādesanavidhāsu. Catasso imā, bhante, ādesanavidhā. Idha, bhante, ekacco nimittena ādisati – ‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te citta’nti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ paṭhamā ādesanavidhā.

១៤៨. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏លើសលុបគ្មានធម៌ដទៃក្រៃលែងជាងនេះ គឺការដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងវិធីទាយចិត្ត (អាទេសនាវិធា) ទាំងឡាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន វិធីទាយចិត្តនេះ មាន ៤ យ៉ាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ តែងទាយចិត្តដោយនិមិត្តថា 'ចិត្តរបស់អ្នកយ៉ាងនេះ ចិត្តរបស់អ្នកយ៉ាងនោះ ចិត្តរបស់អ្នកមានសភាពយ៉ាងនេះ'។ ទោះបីបុគ្គលនោះទាយច្រើនយ៉ាងណា សេចក្តីនោះក៏រមែងត្រូវចំយ៉ាងនោះឯង មិនប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃឡើយ។ នេះជាវិធីទាយចិត្ត ទី ១។»

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati. Api ca kho manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati – ‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te citta’nti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ dutiyā ādesanavidhā.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ មិនមែនទាយចិត្តដោយនិមិត្តឡើយ ប៉ុន្តែបានស្តាប់សំឡេងរបស់មនុស្សក្តី របស់អមនុស្សក្តី របស់ទេវតាក្តី ហើយក៏ទាយចិត្តថា 'ចិត្តរបស់អ្នកយ៉ាងនេះ ចិត្តរបស់អ្នកយ៉ាងនោះ ចិត្តរបស់អ្នកមានសភាពយ៉ាងនេះ'។ ទោះបីបុគ្គលនោះទាយច្រើនយ៉ាងណា សេចក្តីនោះក៏រមែងត្រូវចំយ៉ាងនោះឯង មិនប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃឡើយ។ នេះជាវិធីទាយចិត្ត ទី ២។»

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati. Api ca kho vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṃ sutvā ādisati [Pg.86] – ‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te citta’nti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ tatiyā ādesanavidhā.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ មិនមែនទាយចិត្តដោយនិមិត្តឡើយ ទាំងមិនមែនស្តាប់សំឡេងរបស់មនុស្ស អមនុស្ស ឬទេវតាហើយទាយឡើយ ប៉ុន្តែបានស្តាប់សំឡេងផ្សាយចេញនៃវិតក្កៈ (សេចក្តីត្រិះរិះ) របស់បុគ្គលដែលកំពុងត្រិះរិះ កំពុងពិចារណា ហើយក៏ទាយចិត្តថា 'ចិត្តរបស់អ្នកយ៉ាងនេះ ចិត្តរបស់អ្នកយ៉ាងនោះ ចិត្តរបស់អ្នកមានសភាពយ៉ាងនេះ'។ ទោះបីបុគ្គលនោះទាយច្រើនយ៉ាងណា សេចក្តីនោះក៏រមែងត្រូវចំយ៉ាងនោះឯង មិនប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃឡើយ។ នេះជាវិធីទាយចិត្ត ទី ៣។»

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati, nāpi vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṃ sutvā ādisati. Api ca kho avitakkaṃ avicāraṃ samādhiṃ samāpannassa cetasā ceto paricca pajānāti – ‘yathā imassa bhoto manosaṅkhārā paṇihitā. Tathā imassa cittassa anantarā imaṃ nāma vitakkaṃ vitakkessatī’ti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ catutthā ādesanavidhā. Etadānuttariyaṃ, bhante, ādesanavidhāsu.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ មិនមែនទាយចិត្តដោយនិមិត្តឡើយ មិនមែនស្តាប់សំឡេងរបស់មនុស្ស អមនុស្ស ឬទេវតាហើយទាយឡើយ មិនមែនស្តាប់សំឡេងផ្សាយចេញនៃវិតក្កៈរបស់បុគ្គលដែលកំពុងត្រិះរិះ កំពុងពិចារណាហើយទាយឡើយ ប៉ុន្តែតែងកំណត់ដឹងចិត្តរបស់បុគ្គលដែលបានសម្រេចសមាធិគ្មានវិតក្កៈគ្មានវិចារៈ ដោយចិត្តរបស់ខ្លួនថា 'មនោសង្ខាររបស់លោកដ៏ចម្រើននេះ តម្កល់ទុកយ៉ាងណា លោកនឹងត្រិះរិះនូវវិតក្កៈឈ្មោះនេះ ក្នុងលំដាប់នៃចិត្តនេះ ដោយប្រការយ៉ាងនោះ'។ ទោះបីបុគ្គលនោះទាយច្រើនយ៉ាងណា សេចក្តីនោះក៏រមែងត្រូវចំយ៉ាងនោះឯង មិនប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃឡើយ។ នេះជាវិធីទាយចិត្ត ទី ៤។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏លើសលុបក្នុងវិធីទាយចិត្តទាំងឡាយ។»

Dassanasamāpattidesanā

«ទស្សនសមាបត្តិទេសនា»

149. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti dassanasamāpattīsu. Catasso imā, bhante, dassanasamāpattiyo. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghānikā lasikā mutta’nti. Ayaṃ paṭhamā dassanasamāpatti.

១៤៩. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏លើសលុបគ្មានធម៌ដទៃក្រៃលែងជាងនេះ គឺការដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងទស្សនសមាបត្តិ (ការសម្រេចការឃើញ) ទាំងឡាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទស្សនសមាបត្តិនេះ មាន ៤ យ៉ាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ខ្លះក្នុងលោកនេះ អាស្រ័យសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស អាស្រ័យសេចក្តីព្យាយាមតស៊ូ អាស្រ័យការប្រកបជានិច្ច អាស្រ័យសេចក្តីមិនប្រមាថ អាស្រ័យការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏ត្រូវ ក៏បានសម្រេចចេតោសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ កាលបើចិត្តតម្កល់មាំហើយ តែងពិចារណាមើលកាយនេះឯង អំពីបាតជើងឡើងទៅលើ អំពីចុងសក់ចុះមកក្រោម មានស្បែកព័ទ្ធជុំវិញជាទីបំផុត ដែលពេញដោយវត្ថុមិនស្អាតមានប្រការផ្សេងៗថា 'នៅក្នុងកាយនេះ មានសក់ រោម ក្រចក ធ្មេញ ស្បែក សាច់ សរសៃ ឆ្អឹង ខួរក្នុងឆ្អឹង តម្រងនោម បេះដូង ថ្លើម វាវ ក្រលៀន សួត ពោះវៀនធំ ពោះវៀនតូច អាហារថ្មី អាហារចាស់ ទឹកប្រមាត់ ទឹកស្លេស្ម ទឹកខ្ទុះ ឈាម ញើស ខ្លាញ់ខាប់ ទឹកភ្នែក ខ្លាញ់រាវ ទឹកមាត់ ទឹកសំបោរ ទឹករំអិលសន្លាក់ ទឹកនោម'។ នេះជាទស្សនសមាបត្តិ ទី ១។»

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā [Pg.87] lomā…pe… lasikā mutta’nti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Ayaṃ dutiyā dassanasamāpatti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ខ្លះក្នុងលោកនេះ អាស្រ័យសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស... បានសម្រេចចេតោសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ កាលបើចិត្តតម្កល់មាំហើយ តែងពិចារណាមើលកាយនេះឯង អំពីបាតជើងឡើងទៅលើ អំពីចុងសក់ចុះមកក្រោម មានស្បែកព័ទ្ធជុំវិញជាទីបំផុត ដែលពេញដោយវត្ថុមិនស្អាតមានប្រការផ្សេងៗថា 'នៅក្នុងកាយនេះ មានសក់ រោម... ទឹករំអិលសន្លាក់ ទឹកនោម' ហើយក៏ពិចារណាកន្លងហួសស្បែក សាច់ និងឈាមរបស់បុរសនោះ ទៅពិចារណាឃើញតែឆ្អឹង។ នេះជាទស្សនសមាបត្តិ ទី ២។»

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā…pe… lasikā mutta’nti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Purisassa ca viññāṇasotaṃ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṃ idha loke patiṭṭhitañca paraloke patiṭṭhitañca. Ayaṃ tatiyā dassanasamāpatti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ខ្លះក្នុងលោកនេះ អាស្រ័យសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស... បានសម្រេចចេតោសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ កាលបើចិត្តតម្កល់មាំហើយ តែងពិចារណាមើលកាយនេះឯង អំពីបាតជើងឡើងទៅលើ អំពីចុងសក់ចុះមកក្រោម មានស្បែកព័ទ្ធជុំវិញជាទីបំផុត ដែលពេញដោយវត្ថុមិនស្អាតមានប្រការផ្សេងៗថា 'នៅក្នុងកាយនេះ មានសក់ រោម... ទឹករំអិលសន្លាក់ ទឹកនោម' ហើយក៏ពិចារណាកន្លងហួសស្បែក សាច់ និងឈាមរបស់បុរសនោះ ទៅពិចារណាឃើញតែឆ្អឹង ព្រមទាំងដឹងច្បាស់នូវចរន្តវិញ្ញាណ (វិញ្ញាណសោតៈ) របស់បុរសនោះ ដែលមិនដាច់សូន្យទាំងពីរខាង គឺតម្កល់នៅក្នុងលោកនេះផង តម្កល់នៅក្នុងលោកខាងមុខផង។ នេះជាទស្សនសមាបត្តិ ទី ៣។»

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā…pe… lasikā mutta’nti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Purisassa ca viññāṇasotaṃ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṃ idha loke appatiṭṭhitañca paraloke appatiṭṭhitañca. Ayaṃ catutthā dassanasamāpatti. Etadānuttariyaṃ, bhante, dassanasamāpattīsu.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ក្នុងលោកនេះ មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ខ្លះ អាស្រ័យនូវសេចក្តីព្យាយាម... បានសម្រេចនូវចេតោសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ ក៏ពិចារណាមើលកាយនេះឯង ខាងលើតាំងពីបាតជើងឡើងទៅ ខាងក្រោមតាំងពីចុងសក់ចុះមក ដែលមានស្បែកព័ទ្ធជុំវិញ ពេញដោយវត្ថុមិនស្អាតមានប្រការផ្សេងៗថា “មាននៅក្នុងកាយនេះ គឺសក់ រោម... ទឹកអំបោះ ទឹកមូត្រ”។ មួយវិញទៀត គាត់រំលងហួសស្បែក សាច់ និងឈាមរបស់បុរស ហើយពិចារណាមើលឆ្អឹង។ គាត់ដឹងច្បាស់នូវវិញ្ញាណសោតៈ (ខ្សែវិញ្ញាណ) របស់បុរស ដែលមិនដាច់សូន្យទាំងសងខាង មិនតាំងនៅទាំងក្នុងលោកនេះ មិនតាំងនៅទាំងក្នុងលោកខាងមុខ។ នេះជាទស្សនសមាបត្តិទី ៤។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏ក្រៃលែង ក្នុងទស្សនសមាបត្តិទាំងឡាយ។»

Puggalapaṇṇattidesanā

បុគ្គលបញ្ញត្តិទេសនា

150. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti puggalapaṇṇattīsu. Sattime, bhante, puggalā. Ubhatobhāgavimutto paññāvimutto kāyasakkhī diṭṭhippatto saddhāvimutto dhammānusārī saddhānusārī. Etadānuttariyaṃ, bhante, puggalapaṇṇattīsu.

១៥០. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏ក្រៃលែងនេះ គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងបុគ្គលបញ្ញត្តិទាំងឡាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បុគ្គលទាំងឡាយ ៧ ពួកនេះ គឺ ឧភតោភាគវិមុត្ត ១ បញ្ញាវិមុត្ត ១ កាយសក្ខី ១ ទិដ្ឋិប្បត្ត ១ សទ្ធាវិមុត្ត ១ ធម្មានុសារី ១ សទ្ធានុសារី ១។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏ក្រៃលែង ក្នុងបុគ្គលបញ្ញត្តិទាំងឡាយ។»

Padhānadesanā

បធានទេសនា

151. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti padhānesu. Sattime, bhante sambojjhaṅgā satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo [Pg.88] upekkhāsambojjhaṅgo. Etadānuttariyaṃ, bhante, padhānesu.

១៥១. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏ក្រៃលែងនេះ គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងបធានធម៌ទាំងឡាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សម្ពោជ្ឈង្គទាំងឡាយ ៧ នេះ គឺ សតិសម្ពោជ្ឈង្គ ១ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ ១ វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គ ១ បីតិសម្ពោជ្ឈង្គ ១ បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គ ១ សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គ ១ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គ ១។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏ក្រៃលែង ក្នុងបធានធម៌ទាំងឡាយ។»

Paṭipadādesanā

បដិបទាទេសនា

152. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti paṭipadāsu. Catasso imā, bhante, paṭipadā dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññāti. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā dukkhā dandhābhiññā, ayaṃ, bhante, paṭipadā ubhayeneva hīnā akkhāyati dukkhattā ca dandhattā ca. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā dukkhā khippābhiññā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā dukkhattā hīnā akkhāyati. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā sukhā dandhābhiññā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā dandhattā hīnā akkhāyati. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā sukhā khippābhiññā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā ubhayeneva paṇītā akkhāyati sukhattā ca khippattā ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, paṭipadāsu.

១៥២. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏ក្រៃលែងនេះ គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងបដិបទាទាំងឡាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បដិបទាទាំងឡាយ ៤ នេះ គឺ ទុក្ខាបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា ១ ទុក្ខាបដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា ១ សុខាបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា ១ សុខាបដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា ១។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងបដិបទាទាំងនោះ បដិបទាណាដែលប្រតិបត្តិលំបាក ទាំងដឹងបានយឺតយូរ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បដិបទានេះ តថាគតហៅថាថោកទាប ដោយហេតុទាំងពីរ គឺដោយភាពលំបាកផង ដោយភាពយឺតយូរផង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងបដិបទាទាំងនោះ បដិបទាណាដែលប្រតិបត្តិលំបាក តែដឹងបានឆាប់រហ័ស បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បដិបទានេះ តថាគតហៅថាថោកទាប ដោយភាពលំបាក។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងបដិបទាទាំងនោះ បដិបទាណាដែលប្រតិបត្តិស្រួល តែដឹងបានយឺតយូរ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បដិបទានេះ តថាគតហៅថាថោកទាប ដោយភាពយឺតយូរ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងបដិបទាទាំងនោះ បដិបទាណាដែលប្រតិបត្តិស្រួល ទាំងដឹងបានឆាប់រហ័ស បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បដិបទានេះ តថាគតហៅថាឧត្តម ដោយហេតុទាំងពីរ គឺដោយភាពស្រួលផង ដោយភាពឆាប់រហ័សផង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏ក្រៃលែង ក្នុងបដិបទាទាំងឡាយ។»

Bhassasamācārādidesanā

ភស្សសមាចារទេសនា

153. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti bhassasamācāre. Idha, bhante, ekacco na ceva musāvādupasañhitaṃ vācaṃ bhāsati na ca vebhūtiyaṃ na ca pesuṇiyaṃ na ca sārambhajaṃ jayāpekkho; mantā mantā ca vācaṃ bhāsati nidhānavatiṃ kālena. Etadānuttariyaṃ, bhante, bhassasamācāre.

១៥៣. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏ក្រៃលែងនេះ គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងការសន្ទនាដ៏សមគួរ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះមិននិយាយពាក្យដែលប្រកបដោយមុសាវាទផង មិននិយាយពាក្យញុះញង់ឲ្យបែកបាក់គ្នាផង មិននិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោកផង មិននិយាយពាក្យដែលកើតអំពីសេចក្តីប្រណាំងប្រជែងដោយសង្ឃឹមចង់ឈ្នះផង តែងនិយាយពាក្យដែលខ្លួនពិចារណាហើយដោយបញ្ញា ជាពាក្យគួរដម្កល់ទុកក្នុងចិត្ត ត្រូវតាមកាលវេលា។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏ក្រៃលែង ក្នុងការសន្ទនាដ៏សមគួរ។»

‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti purisasīlasamācāre. Idha, bhante, ekacco sacco cassa saddho ca, na ca kuhako, na ca lapako, na ca nemittiko, na ca nippesiko, na ca lābhena lābhaṃ nijigīsanako, indriyesu guttadvāro, bhojane mattaññū, samakārī, jāgariyānuyogamanuyutto, atandito, āraddhavīriyo, jhāyī, satimā, kalyāṇapaṭibhāno, gatimā, dhitimā, matimā, na ca kāmesu giddho, sato ca nipako ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, purisasīlasamācāre.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏ក្រៃលែងនេះ គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងសីលសមាចាររបស់បុរស។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះជាអ្នកមានវាចាសត្យផង មានសទ្ធាផង មិនមែនជាអ្នកកុហក មិនមែនជាអ្នកនិយាយរាក់ទាក់ មិនមែនជាអ្នកធ្វើនិមិត្ត មិនមែនជាអ្នកបៀតបៀន មិនមែនជាអ្នកស្វែងរកលាភដោយលាភ ជាអ្នកគ្រប់គ្រងទ្វារក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ដឹងប្រមាណក្នុងភោជន ជាអ្នកធ្វើសេចក្តីស្មើ ជាអ្នកព្យាយាមភ្ញាក់រលឹកជានិច្ច មិនខ្ជិលច្រអូស មានព្យាយាមប្រឹងប្រែង ជាអ្នកចម្រើនឈាន មានសតិ មានបដិភាណដ៏ល្អ ជាអ្នកមានគតិ មានធិតិ មានមតិ មិនត្រេកត្រអាលក្នុងកាមទាំងឡាយ ជាអ្នកមានសតិ និងមានប្រាជ្ញាស្មារតី។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏ក្រៃលែង ក្នុងសីលសមាចាររបស់បុរស។»

Anusāsanavidhādesanā

អនុសាសនវិធីទេសនា

154. ‘‘Aparaṃ [Pg.89] pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti anusāsanavidhāsu. Catasso imā bhante anusāsanavidhā – jānāti, bhante, bhagavā aparaṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissatī’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’ti. Etadānuttariyaṃ, bhante, anusāsanavidhāsu.

១៥៤. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏ក្រៃលែងនេះ គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងវិធីប្រដៅទាំងឡាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន វិធីប្រដៅទាំងឡាយនេះមាន ៤ យ៉ាង គឺ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវបុគ្គលដទៃ ដោយការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសប្លែកគ្នាថា “បុគ្គលនេះ កាលបើប្រតិបត្តិស្របតាមអនុសាសន៍ដែលតថាគតប្រដៅហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃសំយោជនៈ ៣ នឹងបានជាព្រះសោតាបន្ន ជាអ្នកមិនមានសភាវៈធ្លាក់ចុះ ជាបុគ្គលទៀងទាត់ មានការត្រាស់ដឹងទៅក្នុងខាងមុខ”។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវបុគ្គលដទៃ ដោយការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសប្លែកគ្នាថា “បុគ្គលនេះ កាលបើប្រតិបត្តិស្របតាមអនុសាសន៍ដែលតថាគតប្រដៅហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃសំយោជនៈ ៣ និងព្រោះស្រាលស្តើងនៃរាគៈ ទោសៈ មោហៈ នឹងបានជាព្រះសកទាគាមី មកកាន់លោកនេះតែម្តងទៀត រួចហើយនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខ”។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវបុគ្គលដទៃ ដោយការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសប្លែកគ្នាថា “បុគ្គលនេះ កាលបើប្រតិបត្តិស្របតាមអនុសាសន៍ដែលតថាគតប្រដៅហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃឱរម្ភាគិយសំយោជនៈ ៥ នឹងបានជាឱបបាតិកបុគ្គល ទៅបរិនិព្វានក្នុងលោកនោះ មានសភាវៈមិនត្រឡប់ចាកលោកនោះវិញឡើយ”។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវបុគ្គលដទៃ ដោយការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសប្លែកគ្នាថា “បុគ្គលនេះ កាលបើប្រតិបត្តិស្របតាមអនុសាសន៍ដែលតថាគតប្រដៅហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ នឹងបានសម្រេចនូវចេតោវិមុត្តិ និងបញ្ញាវិមុត្តិ ដែលមិនមានអាសវៈ ដោយដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ ចូលទៅសម្រេចសម្រាន្តនៅ ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះឯង”។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏ក្រៃលែង ក្នុងវិធីប្រដៅទាំងឡាយ។»

Parapuggalavimuttiñāṇadesanā

បរបុគ្គលវិមុត្តិញាណទេសនា

155. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti parapuggalavimuttiñāṇe. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissatī’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ [Pg.90] diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’ti. Etadānuttariyaṃ, bhante, parapuggalavimuttiñāṇe.

១៥៥. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏ក្រៃលែងនេះ គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងញាណដឹងការរួចផុតរបស់បុគ្គលដទៃ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវបុគ្គលដទៃ ដោយការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសប្លែកគ្នាថា “បុគ្គលនេះ ព្រោះអស់ទៅនៃសំយោជនៈ ៣ នឹងបានជាព្រះសោតាបន្ន ជាអ្នកមិនមានសភាវៈធ្លាក់ចុះ ជាបុគ្គលទៀងទាត់ មានការត្រាស់ដឹងទៅក្នុងខាងមុខ”។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវបុគ្គលដទៃ ដោយការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសប្លែកគ្នាថា “បុគ្គលនេះ ព្រោះអស់ទៅនៃសំយោជនៈ ៣ និងព្រោះស្រាលស្តើងនៃរាគៈ ទោសៈ មោហៈ នឹងបានជាព្រះសកទាគាមី មកកាន់លោកនេះតែម្តងទៀត រួចហើយនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខ”។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវបុគ្គលដទៃ ដោយការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសប្លែកគ្នាថា “បុគ្គលនេះ ព្រោះអស់ទៅនៃឱរម្ភាគិយសំយោជនៈ ៥ នឹងបានជាឱបបាតិកបុគ្គល ទៅបរិនិព្វានក្នុងលោកនោះ មានសភាវៈមិនត្រឡប់ចាកលោកនោះវិញឡើយ”។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវបុគ្គលដទៃ ដោយការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសប្លែកគ្នាថា “បុគ្គលនេះ ព្រោះអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ នឹងបានសម្រេចនូវចេតោវិមុត្តិ និងបញ្ញាវិមុត្តិ ដែលមិនមានអាសវៈ ដោយដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ ចូលទៅសម្រេចសម្រាន្តនៅ ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះឯង”។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏ក្រៃលែង ក្នុងញាណដឹងការរួចផុតរបស់បុគ្គលដទៃ។»

Sassatavādadesanā

សស្សតវាទទេសនា

156. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti sassatavādesu. Tayome, bhante, sassatavādā. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha – ‘atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi – saṃvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti. Anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi – saṃvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’nti. Ayaṃ paṭhamo sassatavādo.

១៥៦. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏ក្រៃលែងនេះ គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងសស្សតវាទទាំងឡាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សស្សតវាទទាំងឡាយនេះមាន ៣ យ៉ាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងលោកនេះ មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ខ្លះ អាស្រ័យនូវសេចក្តីព្យាយាម... បានសម្រេចនូវចេតោសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ ក៏រលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ គឺរលឹកឃើញបាន ១ ជាតិខ្លះ ២ ជាតិខ្លះ ៣ ជាតិខ្លះ ៤ ជាតិខ្លះ ៥ ជាតិខ្លះ ១០ ជាតិខ្លះ ២០ ជាតិខ្លះ ៣០ ជាតិខ្លះ ៤០ ជាតិខ្លះ ៥០ ជាតិខ្លះ ១ រយជាតិខ្លះ ១ ពាន់ជាតិខ្លះ ១ សែនជាតិខ្លះ ច្រើនរយជាតិខ្លះ ច្រើនពាន់ជាតិខ្លះ ច្រើនសែនជាតិខ្លះថា “ក្នុងជាតិឯណោះ ខ្ញុំមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ ទទួលសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះខ្ញុំច្យុតចាកជាតិនោះហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងជាតិឯណោះ ក្នុងជាតិឯណោះនោះ ខ្ញុំមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ ទទួលសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះខ្ញុំច្យុតចាកជាតិនោះហើយ ក៏បានមកកើតក្នុងជាតិភពនេះ”។ គាត់រលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការៈ ព្រមទាំងឧទ្ទេស យ៉ាងនេះ។ គាត់និយាយយ៉ាងនេះថា “ខ្ញុំដឹងច្បាស់នូវអតីតកាលថា លោកវិនាសទៅក្តី ចម្រើនឡើងក្តី ខ្ញុំដឹងច្បាស់នូវអនាគតកាលថា លោកនឹងវិនាសទៅក្តី នឹងចម្រើនឡើងក្តី។ ខ្លួន និងលោក ទៀងទាត់ មិនបង្កើតអ្វីថ្មី តាំងនៅនឹងថ្កល់ដូចជាកំពូលភ្នំ តាំងនៅមាំដូចជាសសរឥន្ទកីល។ ចំណែកសត្វទាំងឡាយ តែងអន្ទោលទៅ តែងសង្សារទៅ តែងច្យុត តែងកើតឡើង តែសភាវៈដែលទៀងទាត់នោះ តែងមាននៅស្មើៗគ្នាជានិច្ច”។ នេះជាសស្សតវាទទី ១។»

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi saṃvaṭṭavivaṭṭaṃ dvepi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tīṇipi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattāripi saṃvaṭṭavivaṭṭāni pañcapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto [Pg.91] evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha – ‘atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti. Anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’nti. Ayaṃ dutiyo sassatavādo.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ក្នុងលោកនេះ មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ខ្លះ អាស្រ័យនូវសេចក្តីព្យាយាម... បានសម្រេចនូវចេតោសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ ក៏រលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ គឺរលឹកឃើញបាន ១ សំវដ្តវិវដ្តខ្លះ ២ សំវដ្តវិវដ្តខ្លះ ៣ សំវដ្តវិវដ្តខ្លះ ៤ សំវដ្តវិវដ្តខ្លះ ៥ សំវដ្តវិវដ្តខ្លះ ១០ សំវដ្តវិវដ្តខ្លះថា “ក្នុងជាតិឯណោះ ខ្ញុំមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ ទទួលសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះខ្ញុំច្យុតចាកជាតិនោះហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងជាតិឯណោះ ក្នុងជាតិឯណោះនោះ ខ្ញុំមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ ទទួលសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះខ្ញុំច្យុតចាកជាតិនោះហើយ ក៏បានមកកើតក្នុងជាតិភពនេះ”។ គាត់រលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការៈ ព្រមទាំងឧទ្ទេស យ៉ាងនេះ។ គាត់និយាយយ៉ាងនេះថា “ខ្ញុំដឹងច្បាស់នូវអតីតកាលថា លោកវិនាសទៅក្តី ចម្រើនឡើងក្តី ខ្ញុំដឹងច្បាស់នូវអនាគតកាលថា លោកនឹងវិនាសទៅក្តី នឹងចម្រើនឡើងក្តី។ ខ្លួន និងលោក ទៀងទាត់ មិនបង្កើតអ្វីថ្មី តាំងនៅនឹងថ្កល់ដូចជាកំពូលភ្នំ តាំងនៅមាំដូចជាសសរឥន្ទកីល។ ចំណែកសត្វទាំងឡាយ តែងអន្ទោលទៅ តែងសង្សារទៅ តែងច្យុត តែងកើតឡើង តែសភាវៈដែលទៀងទាត់នោះ តែងមាននៅស្មើៗគ្នាជានិច្ច”។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាសស្សតវាទទី ២។»

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni vīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tiṃsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattālīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha – ‘atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭipi loko vivaṭṭipīti; anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭissatipi loko vivaṭṭissatipīti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’nti. Ayaṃ tatiyo sassatavādo, etadānuttariyaṃ, bhante, sassatavādesu.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ក្នុងលោកនេះ មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ខ្លះ អាស្រ័យនូវសេចក្តីព្យាយាម... បានសម្រេចចេតោសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ រមែងរលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ គឺរលឹកឃើញនូវសំវដ្តកប្ប និងវិវដ្តកប្ប ១០ ខ្លះ សំវដ្តកប្ប និងវិវដ្តកប្ប ២០ ខ្លះ សំវដ្តកប្ប និងវិវដ្តកប្ប ៣០ ខ្លះ សំវដ្តកប្ប និងវិវដ្តកប្ប ៤០ ខ្លះ ថា «ក្នុងភពនោះ ខ្ញុំមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ មានការទទួលសុខនិងទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុយ៉ាងនេះ លុះខ្ញុំច្យុតចាកភពនោះហើយ បានទៅកើតក្នុងភពនោះ ក្នុងភពនោះ ខ្ញុំក៏មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ មានការទទួលសុខនិងទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុយ៉ាងនេះ លុះខ្ញុំច្យុតចាកភពនោះហើយ ក៏បានមកកើតក្នុងភពនេះ»។ រមែងរលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការៈ ព្រមទាំងឧទ្ទេស ដោយប្រការដូច្នេះ។ ជននោះ និយាយយ៉ាងនេះថា «ខ្ញុំដឹងនូវអតីតកាលថា ពិភពលោកវិនាសទៅខ្លះ ចម្រើនឡើងខ្លះ ខ្ញុំដឹងនូវអនាគតកាលថា ពិភពលោកនឹងវិនាសទៅខ្លះ នឹងចម្រើនឡើងខ្លះ។ ខ្លួន (អត្តា) និងលោក ជារបស់ទៀងទាត់ មិនបង្កើតអ្វីឡើយ ឋិតនៅនឹងថ្កល់ដូចជាកំពូលភ្នំ ឋិតនៅនឹងដូចជាសសរគោល។ ចំណែកឯសត្វទាំងឡាយ រមែងអន្ទោលទៅ វិលវល់ទៅ ច្យុតទៅ កើតឡើងវិញ ប៉ុន្តែរបស់ដែលទៀងទាត់នោះ រមែងមានស្មើគ្នាជានិច្ច»។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាសស្សតវាទៈទី ៣ នេះជាធម៌ដ៏លើសលុប ក្នុងសស្សតវាទៈទាំងឡាយ។

Pubbenivāsānussatiñāṇadesanā

ការសម្តែងអំពីបុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណ

157. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti pubbenivāsānussatiñāṇe. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi [Pg.92] jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Santi, bhante, devā, yesaṃ na sakkā gaṇanāya vā saṅkhānena vā āyu saṅkhātuṃ. Api ca, yasmiṃ yasmiṃ attabhāve abhinivuṭṭhapubbo hoti yadi vā rūpīsu yadi vā arūpīsu yadi vā saññīsu yadi vā asaññīsu yadi vā nevasaññīnāsaññīsu. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Etadānuttariyaṃ, bhante, pubbenivāsānussatiñāṇe.

១៥៧. បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏លើសលុប គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងបុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងលោកនេះ មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ខ្លះ អាស្រ័យនូវសេចក្តីព្យាយាម... បានសម្រេចចេតោសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ រមែងរលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ គឺរលឹកឃើញជាតិ ១ ខ្លះ ២ ខ្លះ ៣ ខ្លះ ៤ ខ្លះ ៥ ខ្លះ ១០ ខ្លះ ២០ ខ្លះ ៣០ ខ្លះ ៤០ ខ្លះ ៥០ ខ្លះ ១០០ ខ្លះ ១០០០ ខ្លះ ១០០០០០ ខ្លះ ច្រើនសំវដ្តកប្បខ្លះ ច្រើនវិវដ្តកប្បខ្លះ ច្រើនសំវដ្តវិវដ្តកប្បខ្លះ ថា «ក្នុងភពនោះ ខ្ញុំមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ មានការទទួលសុខនិងទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុយ៉ាងនេះ លុះខ្ញុំច្យុតចាកភពនោះហើយ បានទៅកើតក្នុងភពនោះ ក្នុងភពនោះ ខ្ញុំក៏មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ មានការទទួលសុខនិងទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុយ៉ាងនេះ លុះខ្ញុំច្យុតចាកភពនោះហើយ ក៏បានមកកើតក្នុងភពនេះ»។ រមែងរលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការៈ ព្រមទាំងឧទ្ទេស ដោយប្រការដូច្នេះ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មានទេវតាទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលមិនអាចនឹងរាប់ ឬគណនាអាយុបានឡើយ។ មួយវិញទៀត ជននោះ ធ្លាប់នៅក្នុងអត្តភាពណាៗ ក្នុងកាលមុន ទោះបីក្នុងពួកសត្វមានរូបក្តី ក្នុងពួកសត្វឥតរូបក្តី ក្នុងពួកសត្វមានសញ្ញាក្តី ក្នុងពួកសត្វឥតសញ្ញាក្តី ក្នុងពួកសត្វមានសញ្ញាក៏មិនមែន មិនមានសញ្ញាក៏មិនមែនក្តី ក៏រមែងរលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការៈ ព្រមទាំងឧទ្ទេស ដោយប្រការដូច្នេះ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏លើសលុប ក្នុងបុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណ។

Cutūpapātañāṇadesanā

ការសម្តែងអំពីចុតូបបាតញាណ

158. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti sattānaṃ cutūpapātañāṇe. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte [Pg.93] suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti. Etadānuttariyaṃ, bhante, sattānaṃ cutūpapātañāṇe.

១៥៨. បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏លើសលុប គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងចុតូបបាតញាណរបស់សត្វទាំងឡាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងលោកនេះ មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ខ្លះ អាស្រ័យនូវសេចក្តីព្យាយាម... បានសម្រេចចេតោសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ រមែងមើលឃើញនូវសត្វទាំងឡាយ ដែលកំពុងច្យុត កំពុងកើតឡើង ថោកទាប ខ្ពង់ខ្ពស់ មានសម្បុរល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ មានគតិល្អ មានគតិអាក្រក់ ដោយទិព្វចក្ខុដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសចក្ខុជារបស់មនុស្សធម្មតា រមែងដឹងច្បាស់នូវសត្វទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមយថាកម្មថា «អើហ្ន៎ សត្វទាំងឡាយនេះ ប្រកបដោយកាយទុច្ចរិត ប្រកបដោយវចីទុច្ចរិត ប្រកបដោយមនោទុច្ចរិត និយាយបង្កាច់បង្ខូចព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ កាន់យកនូវកម្មជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ សត្វទាំងនោះ លុះរាងកាយបែកធ្លាយទៅ បន្ទាប់ពីស្លាប់ទៅ រមែងចូលទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក។ អើហ្ន៎ ចំណែកឯសត្វទាំងឡាយនេះ ប្រកបដោយកាយសុចរិត ប្រកបដោយវចីសុចរិត ប្រកបដោយមនោសុចរិត មិននិយាយបង្កាច់បង្ខូចព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ជាសម្មាទិដ្ឋិ កាន់យកនូវកម្មជាសម្មាទិដ្ឋិ សត្វទាំងនោះ លុះរាងកាយបែកធ្លាយទៅ បន្ទាប់ពីស្លាប់ទៅ រមែងចូលទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក»។ រមែងមើលឃើញនូវសត្វទាំងឡាយ ដែលកំពុងច្យុត កំពុងកើតឡើង ថោកទាប ខ្ពង់ខ្ពស់ មានសម្បុរល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ មានគតិល្អ មានគតិអាក្រក់ ដោយទិព្វចក្ខុដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសចក្ខុជារបស់មនុស្សធម្មតា រមែងដឹងច្បាស់នូវសត្វទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមយថាកម្ម ដោយប្រការដូច្នេះ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាធម៌ដ៏លើសលុប ក្នុងចុតូបបាតញាណរបស់សត្វទាំងឡាយ។

Iddhividhadesanā

ការសម្តែងអំពីឥទ្ធិវិធិ

159. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti iddhividhāsu. Dvemā, bhante, iddhividhāyo – atthi, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati. Atthi, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ‘ariyā’ti vuccati. ‘‘Katamā ca, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati? Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse. Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake. Udakepi abhijjamāne gacchati, seyyathāpi pathaviyaṃ. Ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo. Imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti. Ayaṃ, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati.

១៥៩. បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ធម៌ដ៏លើសលុប គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងឥទ្ធិវិធិ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឥទ្ធិវិធិនេះ មាន ២ ប្រការ គឺឫទ្ធិដែលប្រកបដោយអាសវៈ ប្រកបដោយឧបធិ ដែលហៅថា «មិនមែនជារបស់ព្រះអរិយបុគ្គល» ក៏មាន បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឫទ្ធិដែលមិនមានអាសវៈ មិនមានឧបធិ ដែលហៅថា «ជារបស់ព្រះអរិយបុគ្គល» ក៏មាន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះឫទ្ធិដែលប្រកបដោយអាសវៈ ប្រកបដោយឧបធិ ដែលហៅថា «មិនមែនជារបស់ព្រះអរិយបុគ្គល» នោះ តើដូចម្តេច? បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងលោកនេះ មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ខ្លះ អាស្រ័យនូវសេចក្តីព្យាយាម... បានសម្រេចចេតោសមាធិមានសភាពយ៉ាងនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ រមែងទទួលរងនូវឥទ្ធិវិធិជាច្រើនប្រការ គឺមនុស្សម្នាក់ ធ្វើឲ្យទៅជាច្រើននាក់ក៏បាន ច្រើននាក់ ធ្វើឲ្យទៅជាម្នាក់វិញក៏បាន ធ្វើឲ្យប្រាកដខ្លួនក៏បាន ធ្វើឲ្យបាត់ខ្លួនក៏បាន ដើរធ្លុះទៅក្រៅជញ្ជាំង ក្រៅរបង ក្រៅភ្នំ មិនទើសទាក់ ដូចជាដើរក្នុងទីវាលក៏បាន មុជចុះទៅក្នុងដី ងើបឡើងពីដី ដូចជាមុជក្នុងទឹកក៏បាន ដើរលើទឹកមិនបែកធ្លាយ ដូចជាដើរលើដីគោកក៏បាន ហោះទៅក្នុងអាកាសទាំងភ្នែន ដូចជាសត្វស្លាបក៏បាន ចាប់ពាល់ស្ទាបអង្អែលព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យទាំងនេះ ដែលមានឫទ្ធិខ្លាំង មានអានុភាពខ្លាំង យ៉ាងនេះ ដោយដៃក៏បាន ញ៉ាំងអំណាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយកាយ រហូតដល់ព្រហ្មលោកក៏បាន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះហៅថា ឫទ្ធិដែលប្រកបដោយអាសវៈ ប្រកបដោយឧបធិ «មិនមែនជារបស់ព្រះអរិយបុគ្គល»។

‘‘Katamā pana, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā, ‘ariyā’ti vuccati? Idha, bhante, bhikkhu sace ākaṅkhati – ‘paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyya’nti, appaṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyya’nti, paṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyya’nti, appaṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyya’nti, paṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṃ sato sampajāno’ti, upekkhako tattha viharati sato sampajāno. Ayaṃ, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ‘ariyā’ti vuccati. Etadānuttariyaṃ, bhante, iddhividhāsu. Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ añño samaṇo [Pg.94] vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṃ iddhividhāsu.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះឫទ្ធិដែលមិនមានអាសវៈ មិនមានឧបធិ ដែលហៅថា «ជារបស់ព្រះអរិយបុគ្គល» នោះ តើដូចម្តេច? បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុបើប្រាថ្នាថា «អាត្មាអញ គួរមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើម ក្នុងរបស់ដែលគួរខ្ពើម ហើយនៅជាសុខចុះ» ក៏រមែងមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមក្នុងរបស់នោះ ហើយនៅជាសុខ។ បើប្រាថ្នាថា «អាត្មាអញ គួរមានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើម ក្នុងរបស់មិនគួរខ្ពើម ហើយនៅជាសុខចុះ» ក៏រមែងមានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើមក្នុងរបស់នោះ ហើយនៅជាសុខ។ បើប្រាថ្នាថា «អាត្មាអញ គួរមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើម ទាំងក្នុងរបស់គួរខ្ពើម និងរបស់មិនគួរខ្ពើម ហើយនៅជាសុខចុះ» ក៏រមែងមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមក្នុងរបស់នោះ ហើយនៅជាសុខ។ បើប្រាថ្នាថា «អាត្មាអញ គួរមានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើម ទាំងក្នុងរបស់គួរខ្ពើម និងរបស់មិនគួរខ្ពើម ហើយនៅជាសុខចុះ» ក៏រមែងមានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើមក្នុងរបស់នោះ ហើយនៅជាសុខ។ បើប្រាថ្នាថា «អាត្មាអញ គួរវៀរចាករបស់ទាំងពីរ គឺរបស់គួរខ្ពើម និងរបស់មិនគួរខ្ពើមនោះចេញ ហើយជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ និងសម្បជញ្ញៈនៅជាសុខចុះ» ក៏រមែងជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ និងសម្បជញ្ញៈនៅជាសុខក្នុងរបស់នោះ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះហៅថា ឫទ្ធិដែលមិនមានអាសវៈ មិនមានឧបធិ «ជារបស់ព្រះអរិយបុគ្គល»។ នេះជាធម៌ដ៏លើសលុប ក្នុងឥទ្ធិវិធិទាំងឡាយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវឥទ្ធិវិធិនោះ មិនមានសេសសល់ឡើយ កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់មិនមានសេសសល់ហើយ ធម៌ដទៃដែលគួរដឹងក្រៅពីនេះ មិនមានឡើយ ដែលថាសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ នឹងដឹងច្បាស់ ហើយមានញាណក្រៃលែងជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងឥទ្ធិវិធិនេះ មិនមានឡើយ។

Aññathāsatthuguṇadassanaṃ

ការបង្ហាញនូវព្រះគុណដទៃទៀតរបស់ព្រះសាស្តា

160. ‘‘Yaṃ taṃ, bhante, saddhena kulaputtena pattabbaṃ āraddhavīriyena thāmavatā purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena purisadhorayhena, anuppattaṃ taṃ bhagavatā. Na ca, bhante, bhagavā kāmesu kāmasukhallikānuyogamanuyutto hīnaṃ gammaṃ pothujjanikaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ, na ca attakilamathānuyogamanuyutto dukkhaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ. Catunnañca bhagavā jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī.

១៦០. បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គុណធម៌ណា ដែលកុលបុត្រអ្នកមានសទ្ធា មានសេចក្តីព្យាយាមប្រឹងប្រែង មានកម្លាំង មានកម្លាំងបុរស មានសេចក្តីព្យាយាមរបស់បុរស មានការបោះជំហានទៅមុខរបស់បុរស មានការទ្រទ្រង់ធុរៈរបស់បុរស គប្បីសម្រេចបាន គុណធម៌នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្រេចបានហើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនបានប្រកបខ្លួនក្នុងកាមសុខល្លិកានុយោគ ក្នុងកាមទាំងឡាយ ដែលជាធម៌ថោកទាប ជារបស់អ្នកស្រុក ជារបស់បុថុជ្ជន មិនមែនជារបស់ព្រះអរិយបុគ្គល មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ឡើយ ហើយក៏មិនបានប្រកបខ្លួនក្នុងអត្តកិលមថានុយោគ ដែលនាំមកនូវសេចក្តីទុក្ខ មិនមែនជារបស់ព្រះអរិយបុគ្គល មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ឡើយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជាអ្នកបានតាមប្រាថ្នា បានដោយមិនលំបាក បានដោយងាយស្រួល នូវឈានទាំង ៤ ដែលជាធម៌មានក្នុងចិត្តដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ជាគ្រឿងនៅជាសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន។

Anuyogadānappakāro

វិធីសួរដេញដោល

161. ‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyya – ‘kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṃ atītamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiññatarā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiññatarā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, atthetarahi añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṃ.

១៦១. បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើគេសួរខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត តើក្នុងអតីតកាល មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ដែលមានញាណដឹងច្បាស់ក្រៃលែងជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងសម្មាសម្ពោធិញាណដែរឬទេ?» បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គគប្បីឆ្លើយថា «មិនមានឡើយ»។ ប្រសិនបើគេសួរថា «ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត ចុះក្នុងអនាគតកាល តើនឹងមានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ដែលមានញាណដឹងច្បាស់ក្រៃលែងជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងសម្មាសម្ពោធិញាណដែរឬទេ?» បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គគប្បីឆ្លើយថា «មិនមានឡើយ»។ ប្រសិនបើគេសួរថា «ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត ចុះក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ តើមានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ដែលមានញាណដឹងច្បាស់ក្រៃលែងជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងសម្មាសម្ពោធិញាណដែរឬទេ?» បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គគប្បីឆ្លើយថា «មិនមានឡើយ»។

‘‘Sace pana maṃ, bhante, evaṃ puccheyya – ‘kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṃ atītamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘eva’nti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘‘eva’’nti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, atthetarahi aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ bhante ‘no’ti vadeyyaṃ.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេសួរខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត តើក្នុងអតីតកាល មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ដែលមានត្រាស់ដឹងស្មើគ្នាជាមួយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងសម្មាសម្ពោធិញាណដែរឬទេ?» បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គគប្បីឆ្លើយថា «មានពិតមែន»។ ប្រសិនបើគេសួរថា «ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត ចុះក្នុងអនាគតកាល តើនឹងមានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ដែលមានត្រាស់ដឹងស្មើគ្នាជាមួយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងសម្មាសម្ពោធិញាណដែរឬទេ?» បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គគប្បីឆ្លើយថា «នឹងមានពិតមែន»។ ប្រសិនបើគេសួរថា «ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត ចុះក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ តើមានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ដែលមានត្រាស់ដឹងស្មើគ្នាជាមួយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងសម្មាសម្ពោធិញាណដែរឬទេ?» បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គគប្បីឆ្លើយថា «មិនមានឡើយ»។

‘‘Sace pana maṃ, bhante, evaṃ puccheyya – ‘kiṃ panāyasmā sāriputto ekaccaṃ abbhanujānāti, ekaccaṃ na abbhanujānātī’ti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ [Pg.95] – ‘sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘‘ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiya’’nti. Sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘‘bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiya’’nti. Sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើគេសួរខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនេះថា ”ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ យល់ព្រមចំពោះចំណែកខ្លះ មិនយល់ព្រមចំពោះចំណែកខ្លះ?“ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គគប្បីដោះស្រាយយ៉ាងនេះថា ”ម្នាលអាវុសោ សេចក្តីនេះ ខ្ញុំបានស្តាប់មកផ្ទាល់ចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានទទួលមកផ្ទាល់ចំពោះព្រះភក្ត្រថា ’ក្នុងអតីតកាល មានព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយ ដែលមានការត្រាស់ដឹងស្មើស្មើនឹងតថាគត‘។ ម្នាលអាវុសោ សេចក្តីនេះ ខ្ញុំបានស្តាប់មកផ្ទាល់ចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានទទួលមកផ្ទាល់ចំពោះព្រះភក្ត្រថា ’ក្នុងអនាគតកាល នឹងមានព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយ ដែលមានការត្រាស់ដឹងស្មើស្មើនឹងតថាគត‘។ ម្នាលអាវុសោ សេចក្តីនេះ ខ្ញុំបានស្តាប់មកផ្ទាល់ចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានទទួលមកផ្ទាល់ចំពោះព្រះភក្ត្រថា ’ហេតុនេះមិនមែនជាឱកាស មិនមែនជាឋានៈឡើយ ដែលព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធពីរព្រះអង្គ នឹងកើតឡើងមិនមុនមិនក្រោយគ្នា ក្នុងលោកធាតុតែមួយ ហេតុនោះមិនដែលមានឡើយ‘“ ដូច្នេះឡើយ។»

‘‘Kaccāhaṃ, bhante, evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva bhagavato homi, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhāmi, dhammassa cānudhammaṃ byākaromi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti? ‘‘Taggha tvaṃ, sāriputta, evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṃ abhūtena abbhācikkhasi, dhammassa cānudhammaṃ byākarosi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើខ្ញុំព្រះអង្គត្រូវគេសួរយ៉ាងនេះ ហើយដោះស្រាយយ៉ាងនេះ តើឈ្មោះថាជាអ្នកពោលតាមពាក្យដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហើយឬទេ ទាំងមិនឈ្មោះថាពោលបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយពាក្យមិនពិតឬទេ ឈ្មោះថាដោះស្រាយធម៌ដ៏សមគួរដល់ធម៌ឬទេ មួយសោត ពាក្យតបតដែលប្រកបដោយធម៌ណាមួយ មិនដល់នូវការតិះដៀលទេឬ?» «ម្នាលសារីបុត្ត ពិតមែនហើយ កាលបើអ្នកត្រូវគេសួរយ៉ាងនេះ ហើយដោះស្រាយយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកពោលតាមពាក្យដែលតថាគតពោលហើយផង មិនឈ្មោះថាពោលបង្កាច់តថាគតដោយពាក្យមិនពិតផង ឈ្មោះថាដោះស្រាយធម៌ដ៏សមគួរដល់ធម៌ផង មួយសោត ពាក្យតបតដែលប្រកបដោយធម៌ណាមួយ ក៏មិនដល់នូវការតិះដៀលឡើយ។»

Acchariyaabbhutaṃ

រឿងអស្ចារ្យចម្លែក

162. Evaṃ vutte, āyasmā udāyī bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissati! Ekamekañcepi ito, bhante, dhammaṃ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva paṭākaṃ parihareyyuṃ. Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃ mahiddhiko evaṃmahānubhāvo. Atha ca pana nevattānaṃ pātukarissatī’’ti!

១៦២. កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះឧទាយិដ៏មានអាយុ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចម្លែកណាស់ ត្រង់ដែលព្រះតថាគតមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច មានសេចក្តីសន្តោស មានសេចក្តីខាត់កិលេស។ ព្រោះថា ព្រះតថាគតមានឫទ្ធិច្រើនយ៉ាងនេះ មានអានុភាពច្រើនយ៉ាងនេះ តែមិនធ្វើខ្លួនឲ្យប្រាកដសោះ! បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ ឃើញច្បាស់នូវធម៌សូម្បីតែមួយមុខ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនេះក្នុងខ្លួនរបស់គេ ពួកបរិព្វាជកទាំងនោះ មុខជាលើកទង់ជ័យដើរត្រសងដោយធម៌ត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះជាមិនខាន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចម្លែកណាស់ ត្រង់ដែលព្រះតថាគតមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច មានសេចក្តីសន្តោស មានសេចក្តីខាត់កិលេស ព្រោះថា ព្រះតថាគតមានឫទ្ធិច្រើនយ៉ាងនេះ មានអានុភាពច្រើនយ៉ាងនេះ តែមិនធ្វើខ្លួនឲ្យប្រាកដសោះ!»

‘‘Passa kho tvaṃ, udāyi, ‘tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissati’! Ekamekañcepi ito, udāyi, dhammaṃ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva paṭākaṃ [Pg.96] parihareyyuṃ. Passa kho tvaṃ, udāyi, ‘tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissatī’’’ti!

«ម្នាលឧទាយិ អ្នកចូរមើលចុះ នូវសេចក្តីប្រាថ្នាតិច សេចក្តីសន្តោស សេចក្តីខាត់កិលេសរបស់តថាគត ត្រង់ដែលតថាគតមានឫទ្ធិច្រើនយ៉ាងនេះ មានអានុភាពច្រើនយ៉ាងនេះ តែមិនធ្វើខ្លួនឲ្យប្រាកដសោះ! ម្នាលឧទាយិ ប្រសិនបើពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ ឃើញច្បាស់នូវធម៌សូម្បីតែមួយមុខ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនេះក្នុងខ្លួនរបស់គេ ពួកបរិព្វាជកទាំងនោះ មុខជាលើកទង់ជ័យដើរត្រសងដោយធម៌ត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះជាមិនខាន។ ម្នាលឧទាយិ អ្នកចូរមើលចុះ នូវសេចក្តីប្រាថ្នាតិច សេចក្តីសន្តោស សេចក្តីខាត់កិលេសរបស់តថាគត ត្រង់ដែលតថាគតមានឫទ្ធិច្រើនយ៉ាងនេះ មានអានុភាពច្រើនយ៉ាងនេះ តែមិនធ្វើខ្លួនឲ្យប្រាកដសោះ!»

163. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘tasmā tiha tvaṃ, sāriputta, imaṃ dhammapariyāyaṃ abhikkhaṇaṃ bhāseyyāsi bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Yesampi hi, sāriputta, moghapurisānaṃ bhavissati tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, tesamimaṃ dhammapariyāyaṃ sutvā tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, sā pahīyissatī’’ti. Iti hidaṃ āyasmā sāriputto bhagavato sammukhā sampasādaṃ pavedesi. Tasmā imassa veyyākaraṇassa sampasādanīyaṃ tveva adhivacananti.

១៦៣. លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុមកថា «ម្នាលសារីបុត្ត ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងសាសនានេះ អ្នកគប្បីសម្តែងនូវធម៌បរិយាយនេះ រឿយៗ ដល់ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកាទាំងឡាយ។ ម្នាលសារីបុត្ត ព្រោះថា សេចក្តីសង្ស័យ ឬសេចក្តីងឿងឆ្ងល់ក្នុងព្រះតថាគត នឹងមានដល់ពួកមោឃបុរសណា សេចក្តីសង្ស័យ ឬសេចក្តីងឿងឆ្ងល់ក្នុងព្រះតថាគតនោះ របស់ពួកមោឃបុរសទាំងនោះ នឹងលះបង់បាន ព្រោះបានស្តាប់ធម៌បរិយាយនេះ។» ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ បានសម្តែងនូវសេចក្តីជ្រះថ្លានេះ ចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា សម្បសាទនីយៈ នេះឯង ជាឈ្មោះនៃវេយ្យាករណ៍ (ការដោះស្រាយ) នេះ។

Sampasādanīyasuttaṃ niṭṭhitaṃ pañcamaṃ.

សម្បសាទនីយសូត្រ ទី៥ ចប់។

6. Pāsādikasuttaṃ

៦. បាសាទិកសូត្រ

164. Evaṃ [Pg.97] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati vedhaññā nāma sakyā, tesaṃ ambavane pāsāde.

១៦៤. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងពួកសក្យៈ ក្នុងប្រាសាទនាចម្ការស្វាយ របស់ពួកសក្យៈ ឈ្មោះវេធញ្ញៈ។

Nigaṇṭhanāṭaputtakālaṅkiriyā

ការធ្វើមរណកាលនៃនិគន្ថនាដបុត្ត

Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato hoti. Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti – ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi, ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmi, kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi? Micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṃ me, asahitaṃ te. Purevacanīyaṃ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṃ pure avaca. Adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī’’ti. Vadhoyeva kho maññe nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu vattati. Yepi nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā gihī odātavasanā, tepi nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā virattarūpā paṭivānarūpā, yathā taṃ durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite bhinnathūpe appaṭisaraṇe.

ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង និគន្ថនាដបុត្ត ទើបតែធ្វើមរណកាលទៅ ក្នុងក្រុងបាវា មិនយូរប៉ុន្មាន។ កាលបើនិគន្ថនាដបុត្តនោះ ធ្វើមរណកាលទៅហើយ ពួកនិគន្ថក៏បែកបាក់គ្នា កើតជាពីរពួក បង្កជម្លោះ ទាស់ទែងគ្នា ឈ្លោះប្រកែកគ្នា ជជែកដេញដោលគ្នា មុតមាត់ចាក់ដោតគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយលំពង់គឺមាត់ថា «អ្នកឯងមិនស្គាល់ធម៌វិន័យនេះទេ ខ្ញុំទើបស្គាល់ធម៌វិន័យនេះ តើអ្នកឯងនឹងស្គាល់ធម៌វិន័យនេះដូចម្តេចបាន? អ្នកឯងជាអ្នកប្រតិបត្តិខុស ខ្ញុំទើបជាអ្នកប្រតិបត្តិត្រូវ។ សម្តីរបស់ខ្ញុំមានប្រយោជន៍ សម្តីរបស់អ្នកគ្មានប្រយោជន៍។ សម្តីដែលគប្បីនិយាយមុន អ្នកឯងនិយាយក្រោយ សម្តីដែលគប្បីនិយាយក្រោយ អ្នកឯងនិយាយមុន។ សេចក្តីដែលអ្នកឯងសន្សំមកជាយូរ ក៏ត្រឡប់ជាខុសទៅវិញ ខ្ញុំបានលើកទោសចំពោះវាទៈរបស់អ្នកឯងហើយ អ្នកឯងត្រូវខ្ញុំសង្កត់សង្កិនបានហើយ ចូរអ្នកឯងទៅរកវិធីដោះវាទៈចុះ ឬបើអាចដោះបាន ក៏ចូរដោះទៅ»។ គួរឲ្យស្ញើបណាស់ ហាក់ដូចជាការសម្លាប់គ្នានឹងគ្នា កំពុងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងពួកនិគន្ថ ដែលជាសិស្សរបស់នាដបុត្ត។ សូម្បីតែពួកគ្រហស្ថដែលជាសិស្សរបស់និគន្ថនាដបុត្ត ជាអ្នកស្លៀកពាក់ស ក៏នឿយណាយ ធុញទ្រាន់ ខ្ពើមរអើម ក្នុងពួកនិគន្ថដែលជាសិស្សរបស់នាដបុត្តនោះដែរ ព្រោះធម៌វិន័យដែលនិគន្ថនាដបុត្តសម្តែងទុកមិនល្អ មិនមែនជាធម៌នាំឲ្យចេញចាកទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីស្ងប់កិលេស ជាធម៌ដែលបុគ្គលមិនមែនជាសម្មាសម្ពុទ្ធសម្តែងទុក មានទីពឹងដ៏បាក់បែក គ្មានទីរលឹកឡើយ។

165. Atha kho cundo samaṇuddeso pāvāyaṃ vassaṃvuṭṭho yena sāmagāmo, yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho cundo samaṇuddeso āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘nigaṇṭho, bhante, nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato. Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā…pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe’’ti.

១៦៥. គ្រានោះ ជុន្ទសាមណេរ នៅចាំវស្សាក្នុងក្រុងបាវា រួចហើយ ក៏ចូលទៅរកព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ នាភូមិសាមគាម លុះចូលទៅដល់ ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះជុន្ទសាមណេរ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន និគន្ថនាដបុត្ត ទើបតែធ្វើមរណកាលទៅ ក្នុងក្រុងបាវា មិនយូរប៉ុន្មាន។ កាលបើនិគន្ថនាដបុត្តនោះ ធ្វើមរណកាលទៅហើយ ពួកនិគន្ថក៏បែកបាក់គ្នា កើតជាពីរពួក... ផេ... មានទីពឹងដ៏បាក់បែក គ្មានទីរលឹកឡើយ។»

Evaṃ vutte, āyasmā ānando cundaṃ samaṇuddesaṃ etadavoca – ‘‘atthi kho idaṃ, āvuso cunda, kathāpābhataṃ bhagavantaṃ dassanāya. Āyāmāvuso [Pg.98] cunda, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā etamatthaṃ bhagavato ārocessāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho cundo samaṇuddeso āyasmato ānandassa paccassosi.

កាលបើជុន្ទសាមណេរពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ បានពោលទៅកាន់ជុន្ទសាមណេរយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោជុន្ទ ដំណើររឿងនេះ ជាគ្រឿងនាំឲ្យកើតសេចក្តីសន្ទនា ដើម្បីចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគបាន។ ម្នាលអាវុសោជុន្ទ មកយើងនឹងចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ នឹងក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនេះ ដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។» ជុន្ទសាមណេរ ក៏ទទួលពាក្យព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន យ៉ាងហ្នឹងហើយ។»

Atha kho āyasmā ca ānando cundo ca samaṇuddeso yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, cundo samaṇuddeso evamāha, ‘nigaṇṭho, bhante, nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā…pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe’’’ti.

គ្រានោះ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុផង ជុន្ទសាមណេរផង ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជុន្ទសាមណេរនេះ និយាយយ៉ាងនេះថា ”បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន និគន្ថនាដបុត្ត ទើបតែធ្វើមរណកាលទៅ ក្នុងក្រុងបាវា មិនយូរប៉ុន្មាន កាលបើនិគន្ថនាដបុត្តនោះ ធ្វើមរណកាលទៅហើយ ពួកនិគន្ថក៏បែកបាក់គ្នា... ផេ... មានទីពឹងដ៏បាក់បែក គ្មានទីរលឹកឡើយ“ ដូច្នេះ។»

Asammāsambuddhappaveditadhammavinayo

ធម៌វិន័យដែលបុគ្គលមិនមែនជាសម្មាសម្ពុទ្ធសម្តែងទុក

166. ‘‘Evaṃ hetaṃ, cunda, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite. Idha, cunda, satthā ca hoti asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṃvattaniko asammāsambuddhappavedito, sāvako ca tasmiṃ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharati na sāmīcippaṭipanno na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattati. So evamassa vacanīyo – ‘tassa te, āvuso, lābhā, tassa te suladdhaṃ, satthā ca te asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṃvattaniko asammāsambuddhappavedito. Tvañca tasmiṃ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharasi, na sāmīcippaṭipanno, na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattasī’ti. Iti kho, cunda, satthāpi tattha gārayho, dhammopi tattha gārayho, sāvako ca tattha evaṃ pāsaṃso. Yo kho, cunda, evarūpaṃ sāvakaṃ evaṃ vadeyya – ‘etāyasmā tathā paṭipajjatu, yathā te satthārā dhammo desito paññatto’ti. Yo ca samādapeti, yañca samādapeti, yo ca samādapito tathattāya paṭipajjati. Sabbe te bahuṃ apuññaṃ pasavanti. Taṃ kissa hetu? Evaṃ hetaṃ, cunda, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite.

១៦៦. «ម្នាលជុន្ទ ហេតុនេះរមែងមានយ៉ាងនេះ ក្នុងធម៌វិន័យដែលសម្តែងទុកមិនល្អ ដែលប្រាប់ទុកមិនល្អ មិនមែនជាធម៌នាំឲ្យចេញចាកទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីស្ងប់កិលេស ជាធម៌ដែលបុគ្គលមិនមែនជាសម្មាសម្ពុទ្ធសម្តែងទុក។ ម្នាលជុន្ទ ក្នុងលោកនេះ គ្រូជាអសម្មាសម្ពុទ្ធផង ធម៌ជាធម៌ដែលសម្តែងទុកមិនល្អ ប្រាប់ទុកមិនល្អ មិនមែនជាធម៌នាំឲ្យចេញចាកទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីស្ងប់កិលេស ជាធម៌ដែលបុគ្គលមិនមែនជាសម្មាសម្ពុទ្ធសម្តែងទុកផង ឯសិស្សក្នុងធម៌នោះ ក៏មិនប្រតិបត្តិធម៌ដ៏សមគួរដល់ធម៌ មិនប្រតិបត្តិដ៏សមគួរ មិនប្រព្រឹត្តតាមធម៌ វៀាក្រៅធម៌នោះ ហើយប្រព្រឹត្តទៅផង។ សិស្សនោះ គប្បីត្រូវគេនិយាយយ៉ាងនេះថា ”ម្នាលអាវុសោ នេះជាលាភរបស់អ្នក នេះជាលាភដែលអ្នកបានល្អហើយ ព្រោះថា គ្រូរបស់អ្នកជាអសម្មាសម្ពុទ្ធ ធម៌ក៏ជាធម៌ដែលសម្តែងទុកមិនល្អ ប្រាប់ទុកមិនល្អ មិនមែនជាធម៌នាំឲ្យចេញចាកទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីស្ងប់កិលេស ជាធម៌ដែលបុគ្គលមិនមែនជាសម្មាសម្ពុទ្ធសម្តែងទុក តែអ្នកឯងក្នុងធម៌នោះ មិនប្រតិបត្តិធម៌ដ៏សមគួរដល់ធម៌ មិនប្រតិបត្តិដ៏សមគួរ មិនប្រព្រឹត្តតាមធម៌ វៀរចាកធម៌នោះ ហើយប្រព្រឹត្តទៅវិញ“។ ម្នាលជុន្ទ ដោយប្រការដូច្នេះ គ្រូក្នុងធម៌នោះ ក៏ត្រូវគេតិះដៀល ធម៌ក្នុងធម៌នោះ ក៏ត្រូវគេតិះដៀល តែសិស្សក្នុងធម៌នោះ ត្រឡប់ជាត្រូវគេសរសើរយ៉ាងនេះវិញ។ ម្នាលជុន្ទ គ្រូណា គប្បីនិយាយទៅកាន់សិស្សមានសភាពយ៉ាងនោះ យ៉ាងនេះថា ”ចូរលោកដ៏មានអាយុ ប្រតិបត្តិយ៉ាងនោះ ដូចជាធម៌ដែលគ្រូរបស់អ្នកសម្តែងទុក បញ្ញត្តទុកហើយចុះ“។ គ្រូណាផង ដែលដឹកនាំ ដឹកនាំសិស្សណាផង សិស្សណាផង ដែលគ្រូដឹកនាំហើយ ក៏ប្រតិបត្តិដើម្បីសេចក្តីយ៉ាងនោះ។ ជនទាំងអស់នោះ រមែងបង្កើតនូវអកុសលជាច្រើន។ ហេតុនោះព្រោះអ្វី? ម្នាលជុន្ទ ព្រោះថា ហេតុនេះរមែងមានយ៉ាងនេះ ក្នុងធម៌វិន័យដែលសម្តែងទុកមិនល្អ ដែលប្រាប់ទុកមិនល្អ មិនមែនជាធម៌នាំឲ្យចេញចាកទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីស្ងប់កិលេស ជាធម៌ដែលបុគ្គលមិនមែនជាសម្មាសម្ពុទ្ធសម្តែងទុក។»

167. ‘‘Idha [Pg.99] pana, cunda, satthā ca hoti asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṃvattaniko asammāsambuddhappavedito, sāvako ca tasmiṃ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharati sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṃ dhammaṃ vattati. So evamassa vacanīyo – ‘tassa te, āvuso, alābhā, tassa te dulladdhaṃ, satthā ca te asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṃvattaniko asammāsambuddhappavedito. Tvañca tasmiṃ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharasi sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṃ dhammaṃ vattasī’ti. Iti kho, cunda, satthāpi tattha gārayho, dhammopi tattha gārayho, sāvakopi tattha evaṃ gārayho. Yo kho, cunda, evarūpaṃ sāvakaṃ evaṃ vadeyya – ‘addhāyasmā ñāyappaṭipanno ñāyamārādhessatī’ti. Yo ca pasaṃsati, yañca pasaṃsati, yo ca pasaṃsito bhiyyoso mattāya vīriyaṃ ārabhati. Sabbe te bahuṃ apuññaṃ pasavanti. Taṃ kissa hetu? Evañhetaṃ, cunda, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite.

១៦៧. «ម្នាលជុន្ទ មួយសោត ក្នុងលោកនេះ គ្រូជាអសម្មាសម្ពុទ្ធ ធម៌ជាធម៌ដែលសម្តែងទុកមិនល្អ ប្រាប់ទុកមិនល្អ មិនមែនជាធម៌នាំឲ្យចេញចាកទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីស្ងប់កិលេស ជាធម៌ដែលបុគ្គលមិនមែនជាសម្មាសម្ពុទ្ធសម្តែងទុក ឯសិស្សក្នុងធម៌នោះ ជាអ្នកប្រតិបត្តិធម៌ដ៏សមគួរដល់ធម៌ ប្រតិបត្តិដ៏សមគួរ ប្រព្រឹត្តតាមធម៌ សមាទាននូវធម៌នោះ ហើយប្រព្រឹត្តទៅ។ សិស្សនោះ គប្បីត្រូវគេនិយាយយ៉ាងនេះថា ”ម្នាលអាវុសោ នេះមិនមែនជាលាភរបស់អ្នក នេះជាលាភដែលអ្នកបានមិនល្អទេ ព្រោះថា គ្រូរបស់អ្នកជាអសម្មាសម្ពុទ្ធ ធម៌ក៏ជាធម៌ដែលសម្តែងទុកមិនល្អ ប្រាប់ទុកមិនល្អ មិនមែនជាធម៌នាំឲ្យចេញចាកទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីស្ងប់កិលេស ជាធម៌ដែលបុគ្គលមិនមែនជាសម្មាសម្ពុទ្ធសម្តែងទុក តែអ្នកឯងក្នុងធម៌នោះ ត្រឡប់ជាប្រតិបត្តិធម៌ដ៏សមគួរដល់ធម៌ ប្រតិបត្តិដ៏សមគួរ ប្រព្រឹត្តតាមធម៌ សមាទាននូវធម៌នោះ ហើយប្រព្រឹត្តទៅវិញ“។ ម្នាលជុន្ទ ដោយប្រការដូច្នេះ គ្រូក្នុងធម៌នោះ ក៏ត្រូវគេតិះដៀល ធម៌ក្នុងធម៌នោះ ក៏ត្រូវគេតិះដៀល សិស្សក្នុងធម៌នោះ ក៏ត្រូវគេតិះដៀលយ៉ាងនេះដែរ។ ម្នាលជុន្ទ គ្រូណា គប្បីនិយាយទៅកាន់សិស្សមានសភាពយ៉ាងនោះ យ៉ាងនេះថា ”លោកដ៏មានអាយុ ប្រតិបត្តិត្រូវតាមគន្លងធម៌ពិតប្រាកដ មុខជានឹងសម្រេចនូវធម៌ដ៏ត្រឹមត្រូវជាមិនខាន“។ គ្រូណាផង ដែលសរសើរ សរសើរសិស្សណាផង សិស្សណាផង ដែលគ្រូសរសើរហើយ ក៏ត្រឡប់ជាប្រឹងប្រែងព្យាយាមលើសប្រមាណទៅទៀត។ ជនទាំងអស់នោះ រមែងបង្កើតនូវអកុសលជាច្រើន។ ហេតុនោះព្រោះអ្វី? ម្នាលជុន្ទ ព្រោះថា ហេតុនេះរមែងមានយ៉ាងនេះ ក្នុងធម៌វិន័យដែលសម្តែងទុកមិនល្អ ដែលប្រាប់ទុកមិនល្អ មិនមែនជាធម៌នាំឲ្យចេញចាកទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីស្ងប់កិលេស ជាធម៌ដែលបុគ្គលមិនមែនជាសម្មាសម្ពុទ្ធសម្តែងទុក។»

Sammāsambuddhappaveditadhammavinayo

ធម៌វិន័យដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែងទុក

168. ‘‘Idha pana, cunda, satthā ca hoti sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito, sāvako ca tasmiṃ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharati, na sāmīcippaṭipanno, na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattati. So evamassa vacanīyo – ‘tassa te, āvuso, alābhā, tassa te dulladdhaṃ, satthā ca te sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Tvañca tasmiṃ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharasi, na sāmīcippaṭipanno, na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattasī’ti. Iti kho, cunda, satthāpi tattha pāsaṃso, dhammopi tattha pāsaṃso, sāvako ca tattha evaṃ gārayho. Yo kho, cunda, evarūpaṃ sāvakaṃ evaṃ vadeyya – ‘etāyasmā tathā paṭipajjatu yathā te satthārā dhammo desito paññatto’ti. Yo ca samādapeti, yañca samādapeti, yo ca samādapito tathattāya paṭipajjati. Sabbe te bahuṃ puññaṃ pasavanti. Taṃ kissa hetu? Evañhetaṃ[Pg.100], cunda, hoti svākkhāte dhammavinaye suppavedite niyyānike upasamasaṃvattanike sammāsambuddhappavedite.

១៦៨. ម្នាលចុន្ទ មួយវិញទៀត ក្នុងសាសនានេះ ព្រះសាស្តាជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងទុកល្អហើយ បង្ហាញទុកល្អហើយ ជាធម៌នាំចេញចាកទុក្ខ នាំទៅរកសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ ជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រកាសទុកហើយ តែសាវកក្នុងធម៌នោះ មិនបានប្រតិបត្តិធម៌សមគួរដល់ធម៌ មិនប្រតិបត្តិដោយគោរព មិនប្រព្រឹត្តតាមធម៌ តែងគេចវេះចាកធម៌នោះទៅប្រព្រឹត្តផ្សេងវិញ។ សាវកនោះ គួរត្រូវគេនិយាយតឿនយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ ការមិនបានសម្រេចរបស់លោកនោះ មិនល្អឡើយ ការបានមករបស់លោកនោះ ជាការបានដោយក្រឡើយ ព្រោះថា ព្រះសាស្តារបស់លោក ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងទុកល្អហើយ បង្ហាញទុកល្អហើយ ជាធម៌នាំចេញចាកទុក្ខ នាំទៅរកសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ ជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រកាសទុកហើយ តែលោកក្នុងធម៌នោះ មិនបានប្រតិបត្តិធម៌សមគួរដល់ធម៌ មិនប្រតិបត្តិដោយគោរព មិនប្រព្រឹត្តតាមធម៌ តែងគេចវេះចាកធម៌នោះទៅប្រព្រឹត្តផ្សេងវិញ»។ ម្នាលចុន្ទ ដោយហេតុយ៉ាងនេះ ព្រះសាស្តាក៏គួរគប្បីសរសើរក្នុងធម៌នោះ ធម៌ក៏គួរគប្បីសរសើរក្នុងធម៌នោះ តែសាវកគួរគប្បីតិះដៀលយ៉ាងនេះក្នុងធម៌នោះ។ ម្នាលចុន្ទ បុគ្គលណា និយាយទៅកាន់សាវកមានសភាពយ៉ាងនេះយ៉ាងនេះថា «សូមលោកដ៏មានអាយុ ចូលមកប្រតិបត្តិយ៉ាងនោះ ដូចជាធម៌ដែលព្រះសាស្តាសម្ដែងទុកហើយ បញ្ញត្តទុកហើយចុះ»។ មួយវិញទៀត បុគ្គលណាជាអ្នកណែនាំឲ្យសមាទាន ណែនាំសាវកណាឲ្យសមាទាន ហើយសាវកដែលគេណែនាំនោះ ក៏ប្រតិបត្តិដើម្បីសម្រេចប្រយោជន៍នោះ ជនទាំងអស់នោះ តែងបង្កើតបុណ្យបានច្រើន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ម្នាលចុន្ទ ព្រោះថា ក្នុងព្រះធម្មវិន័យដែលព្រះសាស្តាសម្ដែងទុកល្អហើយ បង្ហាញទុកល្អហើយ ជាធម៌នាំចេញចាកទុក្ខ នាំទៅរកសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ ជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រកាសទុកហើយ តែងមានការចម្រើនបុណ្យយ៉ាងនេះឯង។

169. ‘‘Idha pana, cunda, satthā ca hoti sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito, sāvako ca tasmiṃ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharati sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṃ dhammaṃ vattati. So evamassa vacanīyo – ‘tassa te, āvuso, lābhā, tassa te suladdhaṃ, satthā ca te sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Tvañca tasmiṃ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharasi sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṃ dhammaṃ vattasī’ti. Iti kho, cunda, satthāpi tattha pāsaṃso, dhammopi tattha pāsaṃso, sāvakopi tattha evaṃ pāsaṃso. Yo kho, cunda, evarūpaṃ sāvakaṃ evaṃ vadeyya – ‘addhāyasmā ñāyappaṭipanno ñāyamārādhessatī’ti. Yo ca pasaṃsati, yañca pasaṃsati, yo ca pasaṃsito bhiyyoso mattāya vīriyaṃ ārabhati. Sabbe te bahuṃ puññaṃ pasavanti. Taṃ kissa hetu? Evañhetaṃ, cunda, hoti svākkhāte dhammavinaye suppavedite niyyānike upasamasaṃvattanike sammāsambuddhappavedite.

១៦៩. ម្នាលចុន្ទ មួយវិញទៀត ក្នុងសាសនានេះ ព្រះសាស្តាជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងទុកល្អហើយ បង្ហាញទុកល្អហើយ ជាធម៌នាំចេញចាកទុក្ខ នាំទៅរកសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ ជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រកាសទុកហើយ ហើយសាវកក្នុងធម៌នោះ តែងប្រតិបត្តិធម៌សមគួរដល់ធម៌ ប្រតិបត្តិដោយគោរព ប្រព្រឹត្តតាមធម៌ សមាទានធម៌នោះហើយប្រព្រឹត្តទៅ។ សាវកនោះ គួរត្រូវគេនិយាយសរសើរយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ លាភរបស់លោក លោកបានល្អហើយ ព្រោះថា ព្រះសាស្តារបស់លោក ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងទុកល្អហើយ បង្ហាញទុកល្អហើយ ជាធម៌នាំចេញចាកទុក្ខ នាំទៅរកសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ ជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រកាសទុកហើយ ហើយលោកក្នុងធម៌នោះ ក៏ប្រតិបត្តិធម៌សមគួរដល់ធម៌ ប្រតិបត្តិដោយគោរព ប្រព្រឹត្តតាមធម៌ សមាទានធម៌នោះហើយប្រព្រឹត្តទៅ»។ ម្នាលចុន្ទ ដោយហេតុយ៉ាងនេះ ព្រះសាស្តាក៏គួរគប្បីសរសើរក្នុងធម៌នោះ ធម៌ក៏គួរគប្បីសរសើរក្នុងធម៌នោះ សាវកក៏គួរគប្បីសរសើរយ៉ាងនេះក្នុងធម៌នោះដែរ។ ម្នាលចុន្ទ បុគ្គលណា និយាយទៅកាន់សាវកមានសភាពយ៉ាងនេះយ៉ាងនេះថា «លោកដ៏មានអាយុ ប្រតិបត្តិត្រូវតាមគន្លងធម៌ ពិតជានឹងបានសម្រេចធម៌មិនខាន»។ មួយវិញទៀត បុគ្គលណាជាអ្នកសរសើរ សរសើរសាវកណា ហើយសាវកដែលគេសរសើរនោះ ក៏ប្រឹងប្រែងព្យាយាមក្រៃលែងឡើង ជនទាំងអស់នោះ តែងបង្កើតបុណ្យបានច្រើន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ម្នាលចុន្ទ ព្រោះថា ក្នុងព្រះធម្មវិន័យដែលព្រះសាស្តាសម្ដែងទុកល្អហើយ បង្ហាញទុកល្អហើយ ជាធម៌នាំចេញចាកទុក្ខ នាំទៅរកសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ ជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រកាសទុកហើយ តែងមានការចម្រើនបុណ្យយ៉ាងនេះឯង។

Sāvakānutappasatthu

ព្រះសាស្តាដែលនាំឲ្យសាវកក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ

170. ‘‘Idha pana, cunda, satthā ca loke udapādi arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito, aviññāpitatthā cassa honti sāvakā saddhamme, na ca tesaṃ kevalaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ āvikataṃ hoti uttānīkataṃ sabbasaṅgāhapadakataṃ sappāṭihīrakataṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Atha nesaṃ satthuno antaradhānaṃ hoti. Evarūpo kho, cunda, satthā sāvakānaṃ kālaṅkato anutappo hoti. Taṃ kissa hetu? Satthā ca no loke udapādi arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito, aviññāpitatthā camha saddhamme, na ca no kevalaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ āvikataṃ hoti [Pg.101] uttānīkataṃ sabbasaṅgāhapadakataṃ sappāṭihīrakataṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Atha no satthuno antaradhānaṃ hotīti. Evarūpo kho, cunda, satthā sāvakānaṃ kālaṅkato anutappo hoti.

១៧០. ម្នាលចុន្ទ មួយវិញទៀត ក្នុងលោកនេះ ព្រះសាស្តាជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់កើតឡើងហើយ ធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងទុកល្អហើយ បង្ហាញទុកល្អហើយ ជាធម៌នាំចេញចាកទុក្ខ នាំទៅរកសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ ជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រកាសទុកហើយ តែសាវកទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គ មិនទាន់បានយល់ច្បាស់នូវអត្ថន័យក្នុងសទ្ធម៌ឡើយ ទាំងព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏បរិបូណ៌ទាំងស្រុង ក៏មិនទាន់បានធ្វើឲ្យប្រាកដ មិនទាន់ធ្វើឲ្យរាក់ មិនទាន់ប្រមូលផ្ដុំដោយបទធម៌ទាំងអស់ មិនទាន់ធ្វើឲ្យមានបាដិហារិយ៍ មិនទាន់ផ្សព្វផ្សាយទៅល្អ ដរាបដល់ទេវតានិងមនុស្សឡើយ។ លំដាប់នោះ ព្រះសាស្តារបស់សាវកទាំងនោះ ក៏ទ្រង់អន្តរធានទៅ។ ម្នាលចុន្ទ ព្រះសាស្តាមានសភាពយ៉ាងនេះ កាលបើធ្វើមរណកាលទៅហើយ តែងនាំឲ្យសាវកទាំងឡាយក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះសាវកទាំងឡាយគិតថា «ព្រះសាស្តារបស់យើង ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់កើតឡើងក្នុងលោកហើយ ធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងទុកល្អហើយ បង្ហាញទុកល្អហើយ ជាធម៌នាំចេញចាកទុក្ខ នាំទៅរកសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ ជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រកាសទុកហើយ តែពួកយើងមិនទាន់បានយល់ច្បាស់នូវអត្ថន័យក្នុងសទ្ធម៌ឡើយ ទាំងព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏បរិបូណ៌ទាំងស្រុង ក៏មិនទាន់បានធ្វើឲ្យប្រាកដ មិនទាន់ធ្វើឲ្យរាក់ មិនទាន់ប្រមូលផ្ដុំដោយបទធម៌ទាំងអស់ មិនទាន់ធ្វើឲ្យមានបាដិហារិយ៍ មិនទាន់ផ្សព្វផ្សាយទៅល្អ ដរាបដល់ទេវតានិងមនុស្សឡើយ ឥឡូវនេះ ព្រះសាស្តារបស់យើង ទ្រង់អន្តរធានទៅហើយ»។ ម្នាលចុន្ទ ព្រះសាស្តាមានសភាពយ៉ាងនេះ កាលបើធ្វើមរណកាលទៅហើយ តែងនាំឲ្យសាវកទាំងឡាយក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយយ៉ាងនេះឯង។

Sāvakānanutappasatthu

ព្រះសាស្តាដែលមិននាំឲ្យសាវកក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ

171. ‘‘Idha pana, cunda, satthā ca loke udapādi arahaṃ sammāsambuddho. Dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Viññāpitatthā cassa honti sāvakā saddhamme, kevalañca tesaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ āvikataṃ hoti uttānīkataṃ sabbasaṅgāhapadakataṃ sappāṭihīrakataṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Atha nesaṃ satthuno antaradhānaṃ hoti. Evarūpo kho, cunda, satthā sāvakānaṃ kālaṅkato ananutappo hoti. Taṃ kissa hetu? Satthā ca no loke udapādi arahaṃ sammāsambuddho. Dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Viññāpitatthā camha saddhamme, kevalañca no paripūraṃ brahmacariyaṃ āvikataṃ hoti uttānīkataṃ sabbasaṅgāhapadakataṃ sappāṭihīrakataṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Atha no satthuno antaradhānaṃ hotīti. Evarūpo kho, cunda, satthā sāvakānaṃ kālaṅkato ananutappo hoti.

១៧១. ម្នាលចុន្ទ មួយវិញទៀត ក្នុងលោកនេះ ព្រះសាស្តាជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់កើតឡើងហើយ ធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងទុកល្អហើយ បង្ហាញទុកល្អហើយ ជាធម៌នាំចេញចាកទុក្ខ នាំទៅរកសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ ជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រកាសទុកហើយ ហើយសាវកទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គ ក៏បានយល់ច្បាស់នូវអត្ថន័យក្នុងសទ្ធម៌ហើយ ទាំងព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏បរិបូណ៌ទាំងស្រុង ក៏បានធ្វើឲ្យប្រាកដ ធ្វើឲ្យរាក់ ប្រមូលផ្ដុំដោយបទធម៌ទាំងអស់ ធ្វើឲ្យមានបាដិហារិយ៍ ផ្សព្វផ្សាយទៅល្អ ដរាបដល់ទេវតានិងមនុស្សហើយ។ លំដាប់នោះ ព្រះសាស្តារបស់សាវកទាំងនោះ ក៏ទ្រង់អន្តរធានទៅ។ ម្នាលចុន្ទ ព្រះសាស្តាមានសភាពយ៉ាងនេះ កាលបើធ្វើមរណកាលទៅហើយ មិននាំឲ្យសាវកទាំងឡាយក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះសាវកទាំងឡាយគិតថា «ព្រះសាស្តារបស់យើង ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់កើតឡើងក្នុងលោកហើយ ធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងទុកល្អហើយ បង្ហាញទុកល្អហើយ ជាធម៌នាំចេញចាកទុក្ខ នាំទៅរកសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ ជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រកាសទុកហើយ ពួកយើងក៏បានយល់ច្បាស់នូវអត្ថន័យក្នុងសទ្ធម៌ហើយ ទាំងព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏បរិបូណ៌ទាំងស្រុង ក៏បានធ្វើឲ្យប្រាកដ ធ្វើឲ្យរាក់ ប្រមូលផ្ដុំដោយបទធម៌ទាំងអស់ ធ្វើឲ្យមានបាដិហារិយ៍ ផ្សព្វផ្សាយទៅល្អ ដរាបដល់ទេវតានិងមនុស្សហើយ ឥឡូវនេះ ព្រះសាស្តារបស់យើង ទ្រង់អន្តរធានទៅហើយ»។ ម្នាលចុន្ទ ព្រះសាស្តាមានសភាពយ៉ាងនេះ កាលបើធ្វើមរណកាលទៅហើយ មិននាំឲ្យសាវកទាំងឡាយក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយយ៉ាងនេះឯង។

Brahmacariyaaparipūrādikathā

កថាថាដោយព្រហ្មចរិយធម៌មិនបរិបូណ៌ជាដើម

172. ‘‘Etehi cepi, cunda, aṅgehi samannāgataṃ brahmacariyaṃ hoti, no ca kho satthā hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto. Evaṃ taṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ hoti tenaṅgena.

១៧២. ម្នាលចុន្ទ ប្រសិនបើព្រហ្មចរិយធម៌ ទោះបីជាប្រកបដោយអង្គទាំងឡាយនេះហើយក្តី តែព្រះសាស្តាមិនមែនជាថេរៈ មិនមែនជាអ្នកដឹងរាត្រីយូរ មិនមែនជាអ្នកបួសយូរអង្វែង មិនមែនជាអ្នកមានអាយុច្រើន មិនមែនជាអ្នកឈានចូលដល់វ័យចុងក្រោយឡើយ កាលបើមានសភាពយ៉ាងនេះ ព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ឈ្មោះថាជាធម៌មិនទាន់បរិបូណ៌ ដោយអង្គនោះឡើយ។

‘‘Yato ca kho, cunda, etehi ceva aṅgehi samannāgataṃ brahmacariyaṃ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto. Evaṃ taṃ brahmacariyaṃ paripūraṃ hoti tenaṅgena.

ម្នាលចុន្ទ លុះត្រាតែព្រហ្មចរិយធម៌ ប្រកបដោយអង្គទាំងឡាយនេះផង ទាំងព្រះសាស្តាក៏ជាថេរៈ ជាអ្នកដឹងរាត្រីយូរ ជាអ្នកបួសយូរអង្វែង ជាអ្នកមានអាយុច្រើន ជាអ្នកឈានចូលដល់វ័យចុងក្រោយផង កាលបើមានសភាពយ៉ាងនេះ ព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ទើបឈ្មោះថាជាធម៌បរិបូណ៌ ដោយអង្គនោះ។

173. ‘‘Etehi cepi, cunda, aṅgehi samannāgataṃ brahmacariyaṃ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto, no ca khvassa therā bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā. Alaṃ samakkhātuṃ saddhammassa, alaṃ uppannaṃ [Pg.102] parappavādaṃ sahadhammehi suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desetuṃ. Evaṃ taṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ hoti tenaṅgena.

១៧៣. ម្នាលចុន្ទ ប្រសិនបើព្រហ្មចរិយធម៌ ប្រកបដោយអង្គទាំងឡាយនេះផង ទាំងព្រះសាស្តាក៏ជាថេរៈ ជាអ្នកដឹងរាត្រីយូរ ជាអ្នកបួសយូរអង្វែង ជាអ្នកមានអាយុច្រើន ជាអ្នកឈានចូលដល់វ័យចុងក្រោយផង តែភិក្ខុទាំងឡាយជាថេរៈដែលជាសាវករបស់ព្រះអង្គ មិនមែនជាអ្នកឈ្លាសវៃ មិនទាន់បានទទួលការណែនាំល្អ មិនក្លាហាន មិនទាន់បានសម្រេចធម៌ដ៏ក្សេមចាកយោគៈ មិនអាចនឹងសម្ដែងសទ្ធម៌ឲ្យបានល្អ មិនអាចនឹងសង្កត់សង្កិននូវវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃដែលកើតឡើងហើយ ដោយសហធម្មិកធម៌ឲ្យបានល្អ ហើយសម្ដែងធម៌ប្រកបដោយបាដិហារិយ៍ឡើយ កាលបើមានសភាពយ៉ាងនេះ ព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ឈ្មោះថាជាធម៌មិនទាន់បរិបូណ៌ ដោយអង្គនោះឡើយ។

‘‘Yato ca kho, cunda, etehi ceva aṅgehi samannāgataṃ brahmacariyaṃ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto, therā cassa bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā. Alaṃ samakkhātuṃ saddhammassa, alaṃ uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammehi suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desetuṃ. Evaṃ taṃ brahmacariyaṃ paripūraṃ hoti tenaṅgena.

ម្នាលចុន្ទ លុះត្រាតែព្រហ្មចរិយធម៌ ប្រកបដោយអង្គទាំងឡាយនេះផង ទាំងព្រះសាស្តាក៏ជាថេរៈ ជាអ្នកដឹងរាត្រីយូរ ជាអ្នកបួសយូរអង្វែង ជាអ្នកមានអាយុច្រើន ជាអ្នកឈានចូលដល់វ័យចុងក្រោយផង ទាំងភិក្ខុទាំងឡាយជាថេរៈដែលជាសាវករបស់ព្រះអង្គ ក៏ជាអ្នកឈ្លាសវៃ បានទទួលការណែនាំល្អ ក្លាហាន បានសម្រេចធម៌ដ៏ក្សេមចាកយោគៈ អាចនឹងសម្ដែងសទ្ធម៌ឲ្យបានល្អ អាចនឹងសង្កត់សង្កិននូវវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃដែលកើតឡើងហើយ ដោយសហធម្មិកធម៌ឲ្យបានល្អ ហើយសម្ដែងធម៌ប្រកបដោយបាដិហារិយ៍ផង កាលបើមានសភាពយ៉ាងនេះ ព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ទើបឈ្មោះថាជាធម៌បរិបូណ៌ ដោយអង្គនោះ។

174. ‘‘Etehi cepi, cunda, aṅgehi samannāgataṃ brahmacariyaṃ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto, therā cassa bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā. Alaṃ samakkhātuṃ saddhammassa, alaṃ uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammehi suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desetuṃ. No ca khvassa majjhimā bhikkhū sāvakā honti…pe… majjhimā cassa bhikkhū sāvakā honti, no ca khvassa navā bhikkhū sāvakā honti…pe… navā cassa bhikkhū sāvakā honti, no ca khvassa therā bhikkhuniyo sāvikā honti…pe… therā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti, no ca khvassa majjhimā bhikkhuniyo sāvikā honti…pe… majjhimā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti, no ca khvassa navā bhikkhuniyo sāvikā honti…pe… navā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti, no ca khvassa upāsakā sāvakā honti gihī odātavasanā brahmacārino…pe… upāsakā cassa sāvakā honti gihī odātavasanā brahmacārino, no ca khvassa upāsakā sāvakā honti gihī odātavasanā kāmabhogino…pe… upāsakā cassa sāvakā honti gihī odātavasanā kāmabhogino, no ca khvassa upāsikā sāvikā honti gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo…pe… upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo, no ca khvassa upāsikā sāvikā honti gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo…pe… upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo, no ca khvassa brahmacariyaṃ hoti iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ…pe… brahmacariyañcassa hoti iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva [Pg.103] devamanussehi suppakāsitaṃ, no ca kho lābhaggayasaggappattaṃ. Evaṃ taṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ hoti tenaṅgena.

១៧៤. ម្នាលចុន្ទ ប្រសិនបើព្រហ្មចរិយធម៌ ប្រកបដោយអង្គទាំងឡាយនេះផង ទាំងព្រះសាស្តាក៏ជាថេរៈ ជាអ្នកដឹងរាត្រីយូរ ជាអ្នកបួសយូរអង្វែង ជាអ្នកមានអាយុច្រើន ជាអ្នកឈានចូលដល់វ័យចុងក្រោយផង ទាំងភិក្ខុទាំងឡាយជាថេរៈដែលជាសាវករបស់ព្រះអង្គ ក៏ជាអ្នកឈ្លាសវៃ បានទទួលការណែនាំល្អ ក្លាហាន បានសម្រេចធម៌ដ៏ក្សេមចាកយោគៈ អាចនឹងសម្ដែងសទ្ធម៌ឲ្យបានល្អ អាចនឹងសង្កត់សង្កិននូវវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃដែលកើតឡើងហើយ ដោយសហធម្មិកធម៌ឲ្យបានល្អ ហើយសម្ដែងធម៌ប្រកបដោយបាដិហារិយ៍ផង តែភិក្ខុជាមជ្ឈិមៈដែលជាសាវករបស់ព្រះអង្គ មិនទាន់ជាអ្នកឈ្លាសវៃ។ប។ ភិក្ខុជាមជ្ឈិមៈដែលជាសាវករបស់ព្រះអង្គ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ តែភិក្ខុជាណវកៈដែលជាសាវករបស់ព្រះអង្គ មិនទាន់ជាអ្នកឈ្លាសវៃ។ប។ ភិក្ខុជាណវកៈដែលជាសាវករបស់ព្រះអង្គ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ តែភិក្ខុនីជាថេរីដែលជាសាវករបស់ព្រះអង្គ មិនទាន់ជាអ្នកឈ្លាសវៃ។ប។ ភិក្ខុនីជាថេរីដែលជាសាវករបស់ព្រះអង្គ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ តែភិក្ខុនីជាមជ្ឈិមៈដែលជាសាវករបស់ព្រះអង្គ មិនទាន់ជាអ្នកឈ្លាសវៃ។ប។ ភិក្ខុនីជាមជ្ឈិមៈដែលជាសាវករបស់ព្រះអង្គ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ តែភិក្ខុនីជាណវកាដែលជាសាវករបស់ព្រះអង្គ មិនទាន់ជាអ្នកឈ្លាសវៃ។ប។ ភិក្ខុនីជាណវកាដែលជាសាវករបស់ព្រះអង្គ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ តែឧបាសកទាំងឡាយជាសាវក ជាគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស ប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ មិនទាន់ជាអ្នកឈ្លាសវៃ។ប។ ឧបាសកទាំងឡាយជាសាវក ជាគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស ប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ តែឧបាសកទាំងឡាយជាសាវក ជាគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស នៅបរិភោគកាម មិនទាន់ជាអ្នកឈ្លាសវៃ។ប។ ឧបាសកទាំងឡាយជាសាវក ជាគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស នៅបរិភោគកាម ជាអ្នកឈ្លាសវៃ តែឧបាសិកាទាំងឡាយជាសាវក ជាគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស ប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ មិនទាន់ជាអ្នកឈ្លាសវៃ។ប។ ឧបាសិកាទាំងឡាយជាសាវក ជាគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស ប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ តែឧបាសិកាទាំងឡាយជាសាវក ជាគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស នៅបរិភោគកាម មិនទាន់ជាអ្នកឈ្លាសវៃ។ប។ ឧបាសិកាទាំងឡាយជាសាវក ជាគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស នៅបរិភោគកាម ជាអ្នកឈ្លាសវៃ តែព្រហ្មចរិយធម៌របស់ព្រះអង្គ មិនទាន់ជាធម៌រុងរឿង មិនទាន់ចម្រើន មិនទាន់ផ្សព្វផ្សាយទៅទូលំទូលាយ មិនទាន់ជាធម៌ដែលជនច្រើនដឹង មិនទាន់ក្រាស់ក្រែល មិនទាន់ផ្សព្វផ្សាយទៅល្អ ដរាបដល់ទេវតានិងមនុស្សឡើយ។ប។ ព្រហ្មចរិយធម៌របស់ព្រះអង្គ ជាធម៌រុងរឿង ចម្រើន ផ្សព្វផ្សាយទៅទូលំទូលាយ ជាធម៌ដែលជនច្រើនដឹង ក្រាស់ក្រែល ផ្សព្វផ្សាយទៅល្អ ដរាបដល់ទេវតានិងមនុស្សហើយ តែមិនទាន់ដល់នូវភាពជាកំពូលនៃលាភ និងភាពជាកំពូលនៃយសឡើយ កាលបើមានសភាពយ៉ាងនេះ ព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ឈ្មោះថាជាធម៌មិនទាន់បរិបូណ៌ ដោយអង្គនោះឡើយ។

‘‘Yato ca kho, cunda, etehi ceva aṅgehi samannāgataṃ brahmacariyaṃ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto, therā cassa bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā. Alaṃ samakkhātuṃ saddhammassa, alaṃ uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammehi suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desetuṃ. Majjhimā cassa bhikkhū sāvakā honti…pe… navā cassa bhikkhū sāvakā honti…pe… therā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti…pe… majjhimā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti…pe… navā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti…pe… upāsakā cassa sāvakā honti…pe… gihī odātavasanā brahmacārino. Upāsakā cassa sāvakā honti gihī odātavasanā kāmabhogino…pe… upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo…pe… upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo…pe… brahmacariyañcassa hoti iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ, lābhaggappattañca yasaggappattañca. Evaṃ taṃ brahmacariyaṃ paripūraṃ hoti tenaṅgena.

«ម្នាលចុន្ទៈ កាលណាព្រហ្មចរិយធម៌ ប្រកបដោយអង្គទាំងឡាយនេះផង ព្រះសាស្តាជាថេរៈ ដឹងរាត្រីយូរ បួសយូរ កន្លងអាយុកាលវែង ឈានចូលដល់វ័យចុងក្រោយផង ភិក្ខុជាសាវកថេរៈទាំងឡាយរបស់ព្រះសាស្តានោះ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ ទទួលបានការណែនាំ ល្អក្លាហាន សម្រេចបាននូវធម៌ជាគ្រឿងក្សេមចាកយោគៈ អាចសម្តែងព្រះសទ្ធម៌បាន អាចសង្កត់សង្កិននូវវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃដែលកើតឡើងហើយ ដោយសហធម្មិកវាទដ៏ល្អ ហើយសម្តែងធម៌ប្រកបដោយបាដិហារ្យបានផង។ ភិក្ខុជាសាវកថ្នាក់កណ្តាលរបស់ព្រះសាស្តានោះ... ភិក្ខុជាសាវកថ្មីរបស់ព្រះសាស្តានោះ... ភិក្ខុនីជាសាវិកាថេរីរបស់ព្រះសាស្តានោះ... ភិក្ខុនីជាសាវិកាថ្នាក់កណ្តាលរបស់ព្រះសាស្តានោះ... ភិក្ខុនីជាសាវិកាថ្មីរបស់ព្រះសាស្តានោះ... ឧបាសកជាសាវករបស់ព្រះសាស្តានោះ ជាគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស ប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌... ឧបាសកជាសាវករបស់ព្រះសាស្តានោះ ជាគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស នៅបរិភោគកាម... ឧបាសិកាជាសាវិការបស់ព្រះសាស្តានោះ ជាស្ត្រីគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស ប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌... ឧបាសិកាជាសាវិការបស់ព្រះសាស្តានោះ ជាស្ត្រីគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស នៅបរិភោគកាម... ព្រហ្មចរិយធម៌របស់ព្រះសាស្តានោះ ក៏រុងរឿង ផ្សព្វផ្សាយ ទូលំទូលាយ ដឹងឮដល់ជនច្រើនរូប ជាធម៌ក្រាស់ក្រែល ដែលទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយសម្តែងទុកល្អហើយ ទាំងដល់នូវភាពប្រសើរដោយលាភ និងភាពប្រសើរដោយយស។ ម្នាលចុន្ទៈ ព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ឈ្មោះថាបរិបូណ៌ដោយអង្គនោះ យ៉ាងនេះឯង។»

175. ‘‘Ahaṃ kho pana, cunda, etarahi satthā loke uppanno arahaṃ sammāsambuddho. Dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Viññāpitatthā ca me sāvakā saddhamme, kevalañca tesaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ āvikataṃ uttānīkataṃ sabbasaṅgāhapadakataṃ sappāṭihīrakataṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Ahaṃ kho pana, cunda, etarahi satthā thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto.

១៧៥. «ម្នាលចុន្ទៈ ឯតថាគតក្នុងពេលឥឡូវនេះ ជាព្រះសាស្តា កើតឡើងហើយក្នុងលោក ជាព្រះអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ។ ធម៌ដែលតថាគតសម្តែងទុកល្អហើយ ជាធម៌ដែលតថាគតឲ្យដឹងច្បាស់ហើយ ជាធម៌នាំចេញចាកទុក្ខ នាំទៅរកសេចក្តីស្ងប់ ជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែងហើយ។ សាវកទាំងឡាយរបស់តថាគត ក៏បានដឹងនូវអត្ថក្នុងព្រះសទ្ធម៌ហើយ ទាំងព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏បរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់ តថាគតក៏បានធ្វើឲ្យប្រាកដ ធ្វើឲ្យរាក់ ធ្វើឲ្យប្រមូលផ្តុំដោយបទទាំងពួង ធ្វើឲ្យប្រកបដោយបាដិហារ្យ ផ្សព្វផ្សាយទៅដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ម្នាលចុន្ទៈ ឯតថាគតក្នុងពេលឥឡូវនេះ ជាព្រះសាស្តា ជាថេរៈ ដឹងរាត្រីយូរ បួសយូរ កន្លងអាយុកាលវែង ឈានចូលដល់វ័យចុងក្រោយហើយ។»

‘‘Santi kho pana me, cunda, etarahi therā bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā. Alaṃ samakkhātuṃ saddhammassa, alaṃ uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammehi suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desetuṃ. Santi kho pana me, cunda, etarahi majjhimā bhikkhū sāvakā…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi navā bhikkhū sāvakā…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi therā bhikkhuniyo sāvikā…pe… santi kho [Pg.104] pana me, cunda, etarahi majjhimā bhikkhuniyo sāvikā…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi navā bhikkhuniyo sāvikā…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi upāsakā sāvakā gihī odātavasanā brahmacārino…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi upāsakā sāvakā gihī odātavasanā kāmabhogino…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi upāsikā sāvikā gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi upāsikā sāvikā gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo…pe… etarahi kho pana me, cunda, brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ.

«ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ភិក្ខុជាសាវកថេរៈទាំងឡាយរបស់តថាគត មានពិតប្រាកដ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ ទទួលបានការណែនាំ ល្អក្លាហាន សម្រេចបាននូវធម៌ជាគ្រឿងក្សេមចាកយោគៈ អាចសម្តែងព្រះសទ្ធម៌បាន អាចសង្កត់សង្កិននូវវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃដែលកើតឡើងហើយ ដោយសហធម្មិកវាទដ៏ល្អ ហើយសម្តែងធម៌ប្រកបដោយបាដិហារ្យបាន។ ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ភិក្ខុជាសាវកថ្នាក់កណ្តាលរបស់តថាគត មានពិតប្រាកដ... ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ភិក្ខុជាសាវកថ្មីរបស់តថាគត មានពិតប្រាកដ... ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ភិក្ខុនីជាសាវិកាថេរីរបស់តថាគត មានពិតប្រាកដ... ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ភិក្ខុនីជាសាវិកាថ្នាក់កណ្តាលរបស់តថាគត មានពិតប្រាកដ... ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ភិក្ខុនីជាសាវិកាថ្មីរបស់តថាគត មានពិតប្រាកដ... ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ឧបាសកជាសាវករបស់តថាគត ជាគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស ប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ មានពិតប្រាកដ... ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ឧបាសកជាសាវករបស់តថាគត ជាគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស នៅបរិភោគកាម មានពិតប្រាកដ... ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ឧបាសិកាជាសាវិការបស់តថាគត ជាស្ត្រីគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស ប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ មានពិតប្រាកដ... ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ឧបាសិកាជាសាវិការបស់តថាគត ជាស្ត្រីគ្រហស្ថស្លៀកពាក់ស នៅបរិភោគកាម មានពិតប្រាកដ... ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រហ្មចរិយធម៌របស់តថាគត ក៏រុងរឿង ផ្សព្វផ្សាយ ទូលំទូលាយ ដឹងឮដល់ជនច្រើនរូប ជាធម៌ក្រាស់ក្រែល ដែលទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយសម្តែងទុកល្អហើយ។»

176. ‘‘Yāvatā kho, cunda, etarahi satthāro loke uppannā, nāhaṃ, cunda, aññaṃ ekasatthārampi samanupassāmi evaṃlābhaggayasaggappattaṃ yatharivāhaṃ. Yāvatā kho pana, cunda, etarahi saṅgho vā gaṇo vā loke uppanno; nāhaṃ, cunda, aññaṃ ekaṃ saṃghampi samanupassāmi evaṃlābhaggayasaggappattaṃ yatharivāyaṃ, cunda, bhikkhusaṅgho. Yaṃ kho taṃ, cunda, sammā vadamāno vadeyya – ‘sabbākārasampannaṃ sabbākāraparipūraṃ anūnamanadhikaṃ svākkhātaṃ kevalaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ suppakāsita’nti. Idameva taṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘sabbākārasampannaṃ…pe… suppakāsita’nti.

១៧៦. «ម្នាលចុន្ទៈ បណ្តាព្រះសាស្តាទាំងឡាយដែលកើតឡើងក្នុងលោក ក្នុងពេលឥឡូវនេះ តថាគតមិនឃើញព្រះសាស្តាដទៃសូម្បីតែមួយអង្គ ដែលដល់នូវភាពប្រសើរដោយលាភ និងភាពប្រសើរដោយយស ដូចជាតថាគតឡើយ។ ម្នាលចុន្ទៈ បណ្តាសង្ឃ ឬគណៈដែលកើតឡើងក្នុងលោក ក្នុងពេលឥឡូវនេះ តថាគតមិនឃើញសង្ឃដទៃសូម្បីតែមួយ ដែលដល់នូវភាពប្រសើរដោយលាភ និងភាពប្រសើរដោយយស ដូចជាភិក្ខុសង្ឃនេះឡើយ។ ម្នាលចុន្ទៈ បុគ្គលកាលពោលសរសើរដោយត្រឹមត្រូវ គួរពោលនូវព្រហ្មចរិយធម៌ណាថា «ព្រហ្មចរិយធម៌ ប្រកបដោយអាការៈទាំងពួង បរិបូណ៌ដោយអាការៈទាំងពួង មិនខ្វះមិនលើស សម្តែងទុកល្អហើយ បរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់ ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយសម្តែងទុកល្អហើយ» បុគ្គលកាលពោលសរសើរដោយត្រឹមត្រូវ គួរពោលនូវព្រហ្មចរិយធម៌នេះឯងថា «ព្រហ្មចរិយធម៌ ប្រកបដោយអាការៈទាំងពួង... សម្តែងទុកល្អហើយ»។»

‘‘Udako sudaṃ, cunda, rāmaputto evaṃ vācaṃ bhāsati – ‘passaṃ na passatī’ti. Kiñca passaṃ na passatīti? Khurassa sādhunisitassa talamassa passati, dhārañca khvassa na passati. Idaṃ vuccati – ‘passaṃ na passatī’ti. Yaṃ kho panetaṃ, cunda, udakena rāmaputtena bhāsitaṃ hīnaṃ gammaṃ pothujjanikaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ khurameva sandhāya. Yañca taṃ, cunda, sammā vadamāno vadeyya – ‘passaṃ na passatī’ti, idameva taṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘passaṃ na passatī’ti. Kiñca passaṃ na passatīti? Evaṃ sabbākārasampannaṃ sabbākāraparipūraṃ anūnamanadhikaṃ svākkhātaṃ kevalaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ suppakāsitanti, iti hetaṃ passati. Idamettha apakaḍḍheyya, evaṃ taṃ parisuddhataraṃ assāti, iti hetaṃ na passati. Idamettha upakaḍḍheyya, evaṃ taṃ paripūraṃ assāti, iti [Pg.105] hetaṃ na passati. Idaṃ vuccati cunda – ‘passaṃ na passatī’ti. Yaṃ kho taṃ, cunda, sammā vadamāno vadeyya – ‘sabbākārasampannaṃ…pe… brahmacariyaṃ suppakāsita’nti. Idameva taṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘sabbākārasampannaṃ sabbākāraparipūraṃ anūnamanadhikaṃ svākkhātaṃ kevalaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ suppakāsita’nti.

«ម្នាលចុន្ទៈ ឧទកៈជាកូនរបស់រាមៈ តែងពោលវាចាយ៉ាងនេះថា «ឃើញ តែមិនឃើញ»។ ចុះបុគ្គលឃើញអ្វី តែមិនឃើញអ្វី? បុគ្គលឃើញតែផ្ទៃនៃកាំបិតកោរដែលគេសម្រិតសម្រាំងមុតល្អហើយ តែមិនឃើញមុខកាំបិតកោរនោះឡើយ។ នេះហៅថា «ឃើញ តែមិនឃើញ»។ ម្នាលចុន្ទៈ វាចាណាដែលឧទកៈជាកូនរបស់រាមៈពោលហើយ វាចានោះថោកទាប ជារបស់អ្នកស្រុក ជារបស់បុថុជ្ជន មិនមែនជារបស់អរិយបុគ្គល មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ ព្រោះសំដៅយកតែកាំបិតកោរប៉ុណ្ណោះ។ ម្នាលចុន្ទៈ ចំណែកបុគ្គលកាលពោលដោយត្រឹមត្រូវ គួរពោលថា «ឃើញ តែមិនឃើញ» បុគ្គលកាលពោលដោយត្រឹមត្រូវ គួរពោលនូវព្រហ្មចរិយធម៌នេះឯងថា «ឃើញ តែមិនឃើញ»។ ចុះបុគ្គលឃើញអ្វី តែមិនឃើញអ្វី? បុគ្គលតែងឃើញនូវព្រហ្មចរិយធម៌ដែលប្រកបដោយអាការៈទាំងពួង បរិបូណ៌ដោយអាការៈទាំងពួង មិនខ្វះមិនលើស សម្តែងទុកល្អហើយ បរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់ ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយសម្តែងទុកល្អហើយ យ៉ាងនេះ។ បុគ្គលមិនឃើញនូវសេចក្តីនេះថា «គួរដកធម៌នេះចេញពីព្រហ្មចរិយធម៌នេះ ព្រហ្មចរិយធម៌នេះនឹងស្អាតវិសេសឡើង យ៉ាងនេះ» ឡើយ។ បុគ្គលមិនឃើញនូវសេចក្តីនេះថា «គួរថែមធម៌នេះចូលក្នុងព្រហ្មចរិយធម៌នេះ ព្រហ្មចរិយធម៌នេះនឹងបរិបូណ៌ឡើង យ៉ាងនេះ» ឡើយ។ ម្នាលចុន្ទៈ នេះហៅថា «ឃើញ តែមិនឃើញ»។ ម្នាលចុន្ទៈ បុគ្គលកាលពោលដោយត្រឹមត្រូវ គួរពោលនូវព្រហ្មចរិយធម៌ណាថា «ព្រហ្មចរិយធម៌ ប្រកបដោយអាការៈទាំងពួង... សម្តែងទុកល្អហើយ» បុគ្គលកាលពោលដោយត្រឹមត្រូវ គួរពោលនូវព្រហ្មចរិយធម៌នេះឯងថា «ព្រហ្មចរិយធម៌ ប្រកបដោយអាការៈទាំងពួង បរិបូណ៌ដោយអាការៈទាំងពួង មិនខ្វះមិនលើស សម្តែងទុកល្អហើយ បរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់ ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយសម្តែងទុកល្អហើយ»។»

Saṅgāyitabbadhammo

«ធម៌ដែលត្រូវសង្គាយនា»

177. Tasmātiha, cunda, ye vo mayā dhammā abhiññā desitā, tattha sabbeheva saṅgamma samāgamma atthena atthaṃ byañjanena byañjanaṃ saṅgāyitabbaṃ na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame ca te, cunda, dhammā mayā abhiññā desitā, yattha sabbeheva saṅgamma samāgamma atthena atthaṃ byañjanena byañjanaṃ saṅgāyitabbaṃ na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ? Seyyathidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Ime kho te, cunda, dhammā mayā abhiññā desitā. Yattha sabbeheva saṅgamma samāgamma atthena atthaṃ byañjanena byañjanaṃ saṅgāyitabbaṃ na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

១៧៧. «ម្នាលចុន្ទៈ ព្រោះហេតុនោះ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលតថាគតដឹងច្បាស់ហើយ សម្តែងហើយដល់អ្នកទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយទាំងអស់គ្នា ត្រូវព្រមព្រៀងគ្នា ជួបជុំគ្នា សង្គាយនានូវអត្ថដោយអត្ថ នូវព្យញ្ជនៈដោយព្យញ្ជនៈ មិនត្រូវវិវាទគ្នាឡើយ ដើម្បីឲ្យព្រហ្មចរិយធម៌នេះ ស្ថិតស្ថេរ គង់វង្សអស់កាលយូរអង្វែង ធម៌នោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើនរូប ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ជនច្រើនរូប ដើម្បីអនុគ្រោះដល់លោក ដើម្បីសេចក្តីចម្រើន ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ម្នាលចុន្ទៈ ចុះធម៌ទាំងឡាយណាដែលតថាគតដឹងច្បាស់ហើយ សម្តែងហើយ ដែលអ្នកទាំងឡាយទាំងអស់គ្នា ត្រូវព្រមព្រៀងគ្នា ជួបជុំគ្នា សង្គាយនានូវអត្ថដោយអត្ថ នូវព្យញ្ជនៈដោយព្យញ្ជនៈ មិនត្រូវវិវាទគ្នា ដើម្បីឲ្យព្រហ្មចរិយធម៌នេះ ស្ថិតស្ថេរ គង់វង្សអស់កាលយូរអង្វែង ធម៌នោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើនរូប ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ជនច្រើនរូប ដើម្បីអនុគ្រោះដល់លោក ដើម្បីសេចក្តីចម្រើន ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ? ធម៌ទាំងនោះគឺ សតិបដ្ឋាន ៤, សម្មប្បធាន ៤, ឥទ្ធិបាទ ៤, ឥន្ទ្រិយ ៥, ពលៈ ៥, ពោជ្ឈង្គ ៧, អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ។ ម្នាលចុន្ទៈ ទាំងនេះឯងជាធម៌ដែលតថាគតដឹងច្បាស់ហើយ សម្តែងហើយ ដែលអ្នកទាំងឡាយទាំងអស់គ្នា ត្រូវព្រមព្រៀងគ្នា ជួបជុំគ្នា សង្គាយនានូវអត្ថដោយអត្ថ នូវព្យញ្ជនៈដោយព្យញ្ជនៈ មិនត្រូវវិវាទគ្នា ដើម្បីឲ្យព្រហ្មចរិយធម៌នេះ ស្ថិតស្ថេរ គង់វង្សអស់កាលយូរអង្វែង ធម៌នោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើនរូប ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ជនច្រើនរូប ដើម្បីអនុគ្រោះដល់លោក ដើម្បីសេចក្តីចម្រើន ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។»

Saññāpetabbavidhi

«វិធីធ្វើឲ្យយល់ច្បាស់»

178. ‘‘Tesañca vo, cunda, samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ aññataro sabrahmacārī saṅghe dhammaṃ bhāseyya. Tatra ce tumhākaṃ evamassa – ‘ayaṃ kho āyasmā atthañceva micchā gaṇhāti, byañjanāni ca micchā ropetī’ti. Tassa neva abhinanditabbaṃ na paṭikkositabbaṃ, anabhinanditvā appaṭikkositvā so evamassa vacanīyo – ‘imassa nu kho, āvuso, atthassa imāni vā byañjanāni etāni vā byañjanāni katamāni opāyikatarāni, imesañca byañjanānaṃ ayaṃ vā attho eso vā attho [Pg.106] katamo opāyikataro’ti? So ce evaṃ vadeyya – ‘imassa kho, āvuso, atthassa imāneva byañjanāni opāyikatarāni, yā ceva etāni; imesañca byañjanānaṃ ayameva attho opāyikataro, yā ceva eso’ti. So neva ussādetabbo na apasādetabbo, anussādetvā anapasādetvā sveva sādhukaṃ saññāpetabbo tassa ca atthassa tesañca byañjanānaṃ nisantiyā.

១៧៨. «ម្នាលចុន្ទៈ កាលដែលអ្នកទាំងឡាយព្រមព្រៀងគ្នា រីករាយរកគ្នា មិនវិវាទគ្នា សិក្សានៅឡើយ បើមានសព្រហ្មចារីបុគ្គលណាមួយ សម្តែងធម៌ក្នុងកណ្តាលសង្ឃ។ ប្រសិនបើអ្នកទាំងឡាយមានសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងធម៌ដែលលោកសម្តែងនោះយ៉ាងនេះថា «លោកដ៏មានអាយុនេះ យល់អត្ថខុសផង លើកឡើងនូវព្យញ្ជនៈខុសផង» ដូច្នេះ អ្នកទាំងឡាយមិនត្រូវត្រេកអរ មិនត្រូវច្រានចោលនូវពាក្យរបស់លោកឡើយ កាលបើមិនត្រេកអរ មិនច្រានចោលហើយ គួរនិយាយទៅកាន់លោកយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ ព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនេះ ឬព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនោះ របស់អត្ថនេះ តើព្យញ្ជនៈណាដែលសមគួរជាង ហើយអត្ថនេះ ឬអត្ថនោះ របស់ព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនេះ តើអត្ថណាដែលសមគួរជាង?» ប្រសិនបើលោកនោះឆ្លើយយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ ព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនេះឯង ដែលសមគួរជាងរបស់អត្ថនេះ គឺដូចជាព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនេះ ហើយអត្ថនេះឯង ដែលសមគួរជាងរបស់ព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនេះ គឺដូចជាអត្ថនេះ» ដូច្នេះ អ្នកទាំងឡាយមិនត្រូវលើកតម្កើងលោកនោះ មិនត្រូវបង្អាប់បង្អោនលោកនោះឡើយ កាលបើមិនលើកតម្កើង មិនបង្អាប់បង្អោនហើយ គួរធ្វើឲ្យលោកនោះយល់ច្បាស់ដោយប្រពៃ ដើម្បីឲ្យលោកកំណត់ចាំទុកនូវអត្ថនោះ និងព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនោះ។»

179. ‘‘Aparopi ce, cunda, sabrahmacārī saṅghe dhammaṃ bhāseyya. Tatra ce tumhākaṃ evamassa – ‘ayaṃ kho āyasmā atthañhi kho micchā gaṇhāti byañjanāni sammā ropetī’ti. Tassa neva abhinanditabbaṃ na paṭikkositabbaṃ, anabhinanditvā appaṭikkositvā so evamassa vacanīyo – ‘imesaṃ nu kho, āvuso, byañjanānaṃ ayaṃ vā attho eso vā attho katamo opāyikataro’ti? So ce evaṃ vadeyya – ‘imesaṃ kho, āvuso, byañjanānaṃ ayameva attho opāyikataro, yā ceva eso’ti. So neva ussādetabbo na apasādetabbo, anussādetvā anapasādetvā sveva sādhukaṃ saññāpetabbo tasseva atthassa nisantiyā.

១៧៩. «ម្នាលចុន្ទៈ មួយទៀត បើមានសព្រហ្មចារីបុគ្គលដទៃ សម្តែងធម៌ក្នុងកណ្តាលសង្ឃ។ ប្រសិនបើអ្នកទាំងឡាយមានសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងធម៌ដែលលោកសម្តែងនោះយ៉ាងនេះថា «លោកដ៏មានអាយុនេះ យល់អត្ថខុស តែលើកឡើងនូវព្យញ្ជនៈត្រូវល្អហើយ» ដូច្នេះ អ្នកទាំងឡាយមិនត្រូវត្រេកអរ មិនត្រូវច្រានចោលនូវពាក្យរបស់លោកឡើយ កាលបើមិនត្រេកអរ មិនច្រានចោលហើយ គួរនិយាយទៅកាន់លោកយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ អត្ថនេះ ឬអត្ថនោះ របស់ព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនេះ តើអត្ថណាដែលសមគួរជាង?» ប្រសិនបើលោកនោះឆ្លើយយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ អត្ថនេះឯង ដែលសមគួរជាងរបស់ព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនេះ គឺដូចជាអត្ថនេះ» ដូច្នេះ អ្នកទាំងឡាយមិនត្រូវលើកតម្កើងលោកនោះ មិនត្រូវបង្អាប់បង្អោនលោកនោះឡើយ កាលបើមិនលើកតម្កើង មិនបង្អាប់បង្អោនហើយ គួរធ្វើឲ្យលោកនោះយល់ច្បាស់ដោយប្រពៃ ដើម្បីឲ្យលោកកំណត់ចាំទុកនូវអត្ថនោះតែម្តង។»

180. ‘‘Aparopi ce, cunda, sabrahmacārī saṅghe dhammaṃ bhāseyya. Tatra ce tumhākaṃ evamassa – ‘ayaṃ kho āyasmā atthañhi kho sammā gaṇhāti byañjanāni micchā ropetī’ti. Tassa neva abhinanditabbaṃ na paṭikkositabbaṃ; anabhinanditvā appaṭikkositvā so evamassa vacanīyo – ‘imassa nu kho, āvuso, atthassa imāni vā byañjanāni etāni vā byañjanāni katamāni opāyikatarānī’ti? So ce evaṃ vadeyya – ‘imassa kho, āvuso, atthassa imāneva byañjanāni opayikatarāni, yāni ceva etānī’ti. So neva ussādetabbo na apasādetabbo; anussādetvā anapasādetvā sveva sādhukaṃ saññāpetabbo tesaññeva byañjanānaṃ nisantiyā.

១៨០. ម្នាលចុន្ទៈ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើសព្រហ្មចារីបុគ្គលដទៃ សម្តែងធម៌នៅក្នុងជំនុំសង្ឃ។ ប្រសិនបើអ្នករាល់គ្នាមានសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងធម៌ដែលសព្រហ្មចារីនោះសម្តែងយ៉ាងនេះថា 'លោកម្ចាស់ដ៏មានអាយុនេះ យល់សេចក្តីបានត្រឹមត្រូវល្អហើយ តែលើកឡើងនូវព្យញ្ជនៈខុស' ដូច្នេះ។ អ្នករាល់គ្នាមិនត្រូវត្រេកអរ មិនត្រូវបដិសេធចំពោះពាក្យរបស់លោកឡើយ លុះមិនត្រេកអរ មិនបដិសេធហើយ គប្បីសួរលោកយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលអាវុសោ ព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនេះ ឬព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនោះ តើព្យញ្ជនៈណា សមស្របជាងចំពោះសេចក្តីនេះ?' ប្រសិនបើលោកឆ្លើយយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលអាវុសោ ព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនេះឯង សមស្របជាងចំពោះសេចក្តីនេះ ជាងព្យញ្ជនៈទាំងនោះ' ដូច្នេះ។ អ្នករាល់គ្នាមិនត្រូវលើកតម្កើង មិនត្រូវបង្អាប់បង្អោនលោកឡើយ លុះមិនលើកតម្កើង មិនបង្អាប់បង្អោនហើយ គប្បីពន្យល់លោកនោះឱ្យយល់ច្បាស់លាស់ ដើម្បីឱ្យលោកធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនោះឯងដោយប្រពៃ។

181. ‘‘Aparopi ce, cunda, sabrahmacārī saṅghe dhammaṃ bhāseyya. Tatra ce tumhākaṃ evamassa – ‘ayaṃ kho āyasmā atthañceva sammā gaṇhāti byañjanāni [Pg.107] ca sammā ropetī’ti. Tassa ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditabbaṃ anumoditabbaṃ; tassa ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā so evamassa vacanīyo – ‘lābhā no āvuso, suladdhaṃ no āvuso, ye mayaṃ āyasmantaṃ tādisaṃ sabrahmacāriṃ passāma evaṃ atthupetaṃ byañjanupeta’nti.

១៨១. ម្នាលចុន្ទៈ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើសព្រហ្មចារីបុគ្គលដទៃ សម្តែងធម៌នៅក្នុងជំនុំសង្ឃ។ ប្រសិនបើអ្នករាល់គ្នាមានសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងធម៌ដែលសព្រហ្មចារីនោះសម្តែងយ៉ាងនេះថា 'លោកម្ចាស់ដ៏មានអាយុនេះ យល់សេចក្តីបានត្រឹមត្រូវល្អផង លើកឡើងនូវព្យញ្ជនៈបានត្រឹមត្រូវល្អផង' ដូច្នេះ។ អ្នករាល់គ្នាគប្បីត្រេកអរ អនុមោទនាចំពោះពាក្យដែលលោកសម្តែងនោះថា 'សាធុ' លុះត្រេកអរ អនុមោទនាចំពោះពាក្យដែលលោកសម្តែងនោះថា 'សាធុ' ហើយ គប្បីពោលទៅកាន់លោកយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលអាវុសោ ជាលាភរបស់ពួកយើងហើយ ម្នាលអាវុសោ ពួកយើងបានល្អហើយ ដែលពួកយើងបានឃើញលោកម្ចាស់ដ៏មានអាយុ ជាសព្រហ្មចារីមានសភាពបែបនេះ ដែលជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសេចក្តី បរិបូណ៌ដោយព្យញ្ជនៈយ៉ាងនេះ'។

Paccayānuññātakāraṇaṃ

ហេតុដែលទ្រង់អនុញ្ញាតបច្ច័យ

182. ‘‘Na vo ahaṃ, cunda, diṭṭhadhammikānaṃyeva āsavānaṃ saṃvarāya dhammaṃ desemi. Na panāhaṃ, cunda, samparāyikānaṃyeva āsavānaṃ paṭighātāya dhammaṃ desemi. Diṭṭhadhammikānaṃ cevāhaṃ, cunda, āsavānaṃ saṃvarāya dhammaṃ desemi; samparāyikānañca āsavānaṃ paṭighātāya. Tasmātiha, cunda, yaṃ vo mayā cīvaraṃ anuññātaṃ, alaṃ vo taṃ – yāvadeva sītassa paṭighātāya, uṇhassa paṭighātāya, ḍaṃsamakasavātātapasarīsapa samphassānaṃ paṭighātāya, yāvadeva hirikopīnapaṭicchādanatthaṃ. Yo vo mayā piṇḍapāto anuññāto, alaṃ vo so yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro ca. Yaṃ vo mayā senāsanaṃ anuññātaṃ, alaṃ vo taṃ yāvadeva sītassa paṭighātāya, uṇhassa paṭighātāya, ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṃ paṭighātāya, yāvadeva utuparissayavinodana paṭisallānārāmatthaṃ. Yo vo mayā gilānapaccayabhesajja parikkhāro anuññāto, alaṃ vo so yāvadeva uppannānaṃ veyyābādhikānaṃ vedanānaṃ paṭighātāya abyāpajjaparamatāya.

១៨២. ម្នាលចុន្ទៈ តថាគតមិនមែនសម្តែងធម៌ដល់អ្នករាល់គ្នា ដើម្បីតែសង្កត់សង្កិននូវអាសវៈទាំងឡាយដែលមានក្នុងបច្ចុប្បន្ននោះឡើយ។ ម្នាលចុន្ទៈ តថាគតក៏មិនមែនសម្តែងធម៌ ដើម្បីតែកម្ចាត់បង់នូវអាសវៈទាំងឡាយដែលមានក្នុងបរលោកនោះឡើយ។ ម្នាលចុន្ទៈ តថាគតសម្តែងធម៌ ដើម្បីសង្កត់សង្កិននូវអាសវៈទាំងឡាយដែលមានក្នុងបច្ចុប្បន្នផង ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវអាសវៈទាំងឡាយដែលមានក្នុងបរលោកផង។ ម្នាលចុន្ទៈ ព្រោះហេតុនោះ គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ (ចីវរ) ណា ដែលតថាគតអនុញ្ញាតហើយដល់អ្នករាល់គ្នា ចីវរនោះល្មមសមគួរដល់អ្នករាល់គ្នា ដើម្បីគ្រាន់តែការពារត្រជាក់ ការពារក្តៅ ការពារការប៉ះទង្គិចនៃរបោម មូស ខ្យល់ កម្តៅថ្ងៃ និងពស់តូចធំ គ្រាន់តែដើម្បីបិទបាំងនូវអវយវៈដែលគួរខ្មាស។ អាហារបិណ្ឌបាតណា ដែលតថាគតអនុញ្ញាតហើយដល់អ្នករាល់គ្នា បិណ្ឌបាតនោះល្មមសមគួរដល់អ្នករាល់គ្នា ដើម្បីគ្រាន់តែឱ្យកាយនេះតាំងនៅ ឱ្យជីវិតប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីបន្ទសបង់នូវសេចក្តីលំបាក ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ព្រហ្មចារីយធម៌ ដោយគិតថា 'អាត្មាអញនឹងកម្ចាត់បង់នូវវេទនាចាស់ផង មិនឱ្យវេទនាថ្មីកើតឡើងផង ការប្រព្រឹត្តទៅនៃជីវិត កាលមិនមានទោស និងការរស់នៅសប្បាយ នឹងមានដល់អាត្មាអញ'។ ទីសេនាសនៈណា ដែលតថាគតអនុញ្ញាតហើយដល់អ្នករាល់គ្នា សេនាសនៈនោះល្មមសមគួរដល់អ្នករាល់គ្នា ដើម្បីគ្រាន់តែការពារត្រជាក់ ការពារក្តៅ ការពារការប៉ះទង្គិចនៃរបោម មូស ខ្យល់ កម្តៅថ្ងៃ និងពស់តូចធំ គ្រាន់តែដើម្បីបន្ទសបង់នូវគ្រោះថ្នាក់អំពីឧតុ និងដើម្បីត្រេកអរក្នុងទីសម្ងំ។ គ្រឿងបរិក្ខារគឺថ្នាំកែរោគជាបច្ច័យដល់មនុស្សឈឺណា ដែលតថាគតអនុញ្ញាតហើយដល់អ្នករាល់គ្នា គិលានភេសជ្ជបរិក្ខារនោះល្មមសមគួរដល់អ្នករាល់គ្នា ដើម្បីគ្រាន់តែការពារនូវវេទនាទាំងឡាយដែលកើតឡើងហើយ ផ្សេងៗ ដែលនាំមកនូវសេចក្តីឈឺចាប់ ដើម្បីសេចក្តីមិនមានរោគជាបរមសុខ។

Sukhallikānuyogo

ការប្រកបខ្លួនក្នុងសុខល្លិកានុយោគ

183. ‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘sukhallikānuyogamanuyuttā samaṇā sakyaputtiyā viharantī’ti. Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘katamo so[Pg.108], āvuso, sukhallikānuyogo? Sukhallikānuyogā hi bahū anekavihitā nānappakārakā’ti.

១៨៣. ម្នាលចុន្ទៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលពួកបរិព្វាជកជាអញ្ញតិរ្ថិយ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា 'ពួកសមណៈជាសក្យបុត្រ តែងប្រកបខ្លួនក្នុងសុខល្លិកានុយោគ ហើយរស់នៅ' ដូច្នេះ។ ម្នាលចុន្ទៈ ពួកបរិព្វាជកជាអញ្ញតិរ្ថិយដែលពោលយ៉ាងនោះ គប្បីត្រូវអ្នករាល់គ្នាឆ្លើយតបយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលអាវុសោ ចុះសុខល្លិកានុយោគនោះ តើដូចម្តេច? ដ្បិតសុខល្លិកានុយោគទាំងឡាយ មានច្រើនយ៉ាង មានបែបផែនច្រើនយ៉ាង មានប្រការប្លែកៗគ្នា'។

‘‘Cattārome, cunda, sukhallikānuyogā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattanti. Katame cattāro?

ម្នាលចុន្ទៈ សុខល្លិកានុយោគទាំង ៤ យ៉ាងនេះ ជាធម៌ថោកទាប ជារបស់អ្នកស្រុក ជារបស់បុថុជ្ជន មិនមែនជារបស់ព្រះអរិយៈ មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីនឿយណាយ មិនដើម្បីប្រាសចាកតម្រេក មិនដើម្បីរំលត់ មិនដើម្បីសេចក្តីស្ងប់ មិនដើម្បីដឹងច្បាស់ មិនដើម្បីត្រាស់ដឹង មិនដើម្បីព្រះនិព្វានឡើយ។ តើសុខល្លិកានុយោគទាំង ៤ យ៉ាងនោះ អ្វីខ្លះ?

‘‘Idha, cunda, ekacco bālo pāṇe vadhitvā vadhitvā attānaṃ sukheti pīṇeti. Ayaṃ paṭhamo sukhallikānuyogo.

ម្នាលចុន្ទៈ ជនពាលខ្លះក្នុងលោកនេះ តែងសម្លាប់សត្វទាំងឡាយ រួចធ្វើខ្លួនឯងឱ្យបានសុខ ឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់។ នេះជាសុខល្លិកានុយោគទី ១។

‘‘Puna caparaṃ, cunda, idhekacco adinnaṃ ādiyitvā ādiyitvā attānaṃ sukheti pīṇeti. Ayaṃ dutiyo sukhallikānuyogo.

ម្នាលចុន្ទៈ មួយវិញទៀត ជនខ្លះក្នុងលោកនេះ តែងកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យ រួចធ្វើខ្លួនឯងឱ្យបានសុខ ឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់។ នេះជាសុខល្លិកានុយោគទី ២។

‘‘Puna caparaṃ, cunda, idhekacco musā bhaṇitvā bhaṇitvā attānaṃ sukheti pīṇeti. Ayaṃ tatiyo sukhallikānuyogo.

ម្នាលចុន្ទៈ មួយវិញទៀត ជនខ្លះក្នុងលោកនេះ តែងពោលពាក្យកុហក រួចធ្វើខ្លួនឯងឱ្យបានសុខ ឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់។ នេះជាសុខល្លិកានុយោគទី ៣។

‘‘Puna caparaṃ, cunda, idhekacco pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Ayaṃ catuttho sukhallikānuyogo.

ម្នាលចុន្ទៈ មួយវិញទៀត ជនខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកបរិបូណ៌ ព្រមព្រៀង មូលមិត្តដោយកាមគុណទាំង ៥ ហើយញ៉ាំងខ្លួនឱ្យត្រេកត្រអាល។ នេះជាសុខល្លិកានុយោគទី ៤។

‘‘Ime kho, cunda, cattāro sukhallikānuyogā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattanti.

ម្នាលចុន្ទៈ សុខល្លិកានុយោគទាំង ៤ យ៉ាងនេះឯង ជាធម៌ថោកទាប ជារបស់អ្នកស្រុក ជារបស់បុថុជ្ជន មិនមែនជារបស់ព្រះអរិយៈ មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីនឿយណាយ មិនដើម្បីប្រាសចាកតម្រេក មិនដើម្បីរំលត់ មិនដើម្បីសេចក្តីស្ងប់ មិនដើម្បីដឹងច្បាស់ មិនដើម្បីត្រាស់ដឹង មិនដើម្បីព្រះនិព្វានឡើយ។

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘‘ime cattāro sukhallikānuyoge anuyuttā samaṇā sakyaputtiyā viharantī’ti. Te vo ‘māhevaṃ’ tissu vacanīyā. Na te vo sammā vadamānā vadeyyuṃ, abbhācikkheyyuṃ asatā abhūtena.

ម្នាលចុន្ទៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលពួកបរិព្វាជកជាអញ្ញតិរ្ថិយ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា 'ពួកសមណៈជាសក្យបុត្រ តែងប្រកបខ្លួនក្នុងសុខល្លិកានុយោគទាំង ៤ យ៉ាងនេះ ហើយរស់នៅ' ដូច្នេះ។ ពួកបរិព្វាជកទាំងនោះ ត្រូវអ្នករាល់គ្នាឆ្លើយតបយ៉ាងនេះថា 'អ្នករាល់គ្នាកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ'។ ពួកបរិព្វាជកទាំងនោះ កាលពោលយ៉ាងនោះ មិនមែនជាអ្នកពោលត្រូវតាមពិតឡើយ ឈ្មោះថាចោទប្រកាន់អ្នករាល់គ្នាដោយពាក្យមិនពិត មិនមែនជាការពិត។

184. ‘‘Cattārome, cunda, sukhallikānuyogā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattanti. Katame cattāro?

១៨៤. ម្នាលចុន្ទៈ សុខល្លិកានុយោគទាំង ៤ យ៉ាងនេះ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីនឿយណាយតែម៉្យាង ដើម្បីប្រាសចាកតម្រេក ដើម្បីរំលត់ ដើម្បីសេចក្តីស្ងប់ ដើម្បីដឹងច្បាស់ ដើម្បីត្រាស់ដឹង ដើម្បីព្រះនិព្វាន។ តើសុខល្លិកានុយោគទាំង ៤ យ៉ាងនោះ អ្វីខ្លះ?

‘‘Idha, cunda, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ paṭhamo sukhallikānuyogo.

ម្នាលចុន្ទៈ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ហើយចូលទៅកាន់បឋមជ្ឈាន ដែលប្រកបដោយវិតក្កៈ វិចារៈ មានបីតិ និងសុខៈដែលកើតអំពីសេចក្តីស្ងាត់ ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាសុខល្លិកានុយោគទី ១។

‘‘Puna [Pg.109] caparaṃ, cunda, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ dutiyo sukhallikānuyogo.

ម្នាលចុន្ទៈ មួយវិញទៀត ភិក្ខុព្រោះរំលត់វិតក្កៈ និងវិចារៈ ។បេ។ ចូលទៅកាន់ទុតិយជ្ឈាន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាសុខល្លិកានុយោគទី ២។

‘‘Puna caparaṃ, cunda, bhikkhu pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ tatiyo sukhallikānuyogo.

ម្នាលចុន្ទៈ មួយវិញទៀត ភិក្ខុព្រោះនឿយណាយចាកបីតិផង ។បេ។ ចូលទៅកាន់តតិយជ្ឈាន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាសុខល្លិកានុយោគទី ៣។

‘‘Puna caparaṃ, cunda, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ catuttho sukhallikānuyogo.

ម្នាលចុន្ទៈ មួយវិញទៀត ភិក្ខុព្រោះលះបង់សុខផង លះបង់ទុក្ខផង ។បេ។ ចូលទៅកាន់ចតុត្ថជ្ឈាន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាសុខល្លិកានុយោគទី ៤។

‘‘Ime kho, cunda, cattāro sukhallikānuyogā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattanti.

ម្នាលចុន្ទៈ សុខល្លិកានុយោគទាំង ៤ យ៉ាងនេះឯង តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីនឿយណាយតែម៉្យាង ដើម្បីប្រាសចាកតម្រេក ដើម្បីរំលត់ ដើម្បីសេចក្តីស្ងប់ ដើម្បីដឹងច្បាស់ ដើម្បីត្រាស់ដឹង ដើម្បីព្រះនិព្វាន។

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘‘ime cattāro sukhallikānuyoge anuyuttā samaṇā sakyaputtiyā viharantī’ti. Te vo ‘evaṃ’ tissu vacanīyā. Sammā te vo vadamānā vadeyyuṃ, na te vo abbhācikkheyyuṃ asatā abhūtena.

ម្នាលចុន្ទៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលពួកបរិព្វាជកជាអញ្ញតិរ្ថិយ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា 'ពួកសមណៈជាសក្យបុត្រ តែងប្រកបខ្លួនក្នុងសុខល្លិកានុយោគទាំង ៤ យ៉ាងនេះ ហើយរស់នៅ' ដូច្នេះ។ ពួកបរិព្វាជកទាំងនោះ ត្រូវអ្នករាល់គ្នាឆ្លើយតបយ៉ាងនេះថា 'យ៉ាងនោះឯង'។ ពួកបរិព្វាជកទាំងនោះ កាលពោលយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថាពោលត្រូវតាមពិត មិនមែនជាការចោទប្រកាន់អ្នករាល់គ្នាដោយពាក្យមិនពិត មិនមែនជាការពិតឡើយ។

Sukhallikānuyogānisaṃso

អានិសង្សនៃសុខល្លិកានុយោគ

185. ‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘ime panāvuso, cattāro sukhallikānuyoge anuyuttānaṃ viharataṃ kati phalāni katānisaṃsā pāṭikaṅkhā’ti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘ime kho, āvuso, cattāro sukhallikānuyoge anuyuttānaṃ viharataṃ cattāri phalāni cattāro ānisaṃsā pāṭikaṅkhā. Katame cattāro? Idhāvuso, bhikkhu tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo. Idaṃ paṭhamaṃ phalaṃ, paṭhamo ānisaṃso. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī hoti, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karoti. Idaṃ dutiyaṃ phalaṃ, dutiyo ānisaṃso. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. Idaṃ tatiyaṃ phalaṃ, tatiyo ānisaṃso. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Idaṃ catutthaṃ phalaṃ catuttho ānisaṃso. Ime [Pg.110] kho, āvuso, cattāro sukhallikānuyoge anuyuttānaṃ viharataṃ imāni cattāri phalāni, cattāro ānisaṃsā pāṭikaṅkhā’’ti.

១៨៥. ម្នាលចុន្ទៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលពួកបរិព្វាជកជាអញ្ញតិរ្ថិយ គប្បីសួរយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលអាវុសោ ចុះពួកបុគ្គលដែលប្រកបខ្លួនក្នុងសុខល្លិកានុយោគទាំង ៤ យ៉ាងនេះ ហើយរស់នៅ តើនឹងទទួលបានផលប៉ុន្មានយ៉ាង ទទួលបានអានិសង្សប៉ុន្មានយ៉ាង?' ដូច្នេះ។ ម្នាលចុន្ទៈ ពួកបរិព្វាជកជាអញ្ញតិរ្ថិយដែលពោលយ៉ាងនោះ គប្បីត្រូវអ្នករាល់គ្នាឆ្លើយតបយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលអាវុសោ ពួកបុគ្គលដែលប្រកបខ្លួនក្នុងសុខល្លិកានុយោគទាំង ៤ យ៉ាងនេះ ហើយរស់នៅ តែងទទួលបានផល ៤ យ៉ាង ទទួលបានអានិសង្ស ៤ យ៉ាង។ តើ ៤ យ៉ាងនោះ អ្វីខ្លះ? ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ព្រោះអស់ទៅនៃសំយោជនៈ ៣ យ៉ាង តែងជាព្រះសោតាបន្នៈ មានសភាពមិនធ្លាក់ចុះជាធម្មតា ជាបុគ្គលទៀងទាត់ មានការត្រាស់ដឹងទៅខាងមុខ។ នេះជាផលទី ១ ជាអានិសង្សទី ១។ ម្នាលអាវុសោ មួយវិញទៀត ភិក្ខុព្រោះអស់ទៅនៃសំយោជនៈ ៣ យ៉ាង និងព្រោះស្រាលស្តើងនៃរាគៈ ទោសៈ មោហៈ តែងជាព្រះសកទាកាមី មកកាន់លោកនេះតែម្តងទៀត រួចហើយធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខ។ នេះជាផលទី ២ ជាអានិសង្សទី ២។ ម្នាលអាវុសោ មួយវិញទៀត ភិក្ខុព្រោះអស់ទៅនៃឱរម្ភាគិយសំយោជនៈ ៥ យ៉ាង តែងជាឱបបាតិកបុគ្គល នឹងបរិនិព្វានក្នុងលោកនោះ មានសភាពមិនត្រឡប់ចាកលោកនោះវិញជាធម្មតា។ នេះជាផលទី ៣ ជាអានិសង្សទី ៣។ ម្នាលអាវុសោ មួយវិញទៀត ភិក្ខុព្រោះអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ តែងធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវចេតោវិមុត្តិ និងបញ្ញាវិមុត្តិ ដែលមិនមានអាសវៈ ដោយប្រាជ្ញាដ៏ក្រៃលែងដោយខ្លួនឯង ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយចូលសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាផលទី ៤ ជាអានិសង្សទី ៤។ ម្នាលអាវុសោ ពួកបុគ្គលដែលប្រកបខ្លួនក្នុងសុខល្លិកានុយោគទាំង ៤ យ៉ាងនេះ ហើយរស់នៅ តែងទទួលបានផល ៤ យ៉ាង ទទួលបានអានិសង្ស ៤ យ៉ាងនេះឯង'។

Khīṇāsavaabhabbaṭhānaṃ

អភព្វដ្ឋានរបស់ព្រះខីណាស្រព

186. ‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘aṭṭhitadhammā samaṇā sakyaputtiyā viharantī’ti. Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sāvakānaṃ dhammā desitā paññattā yāvajīvaṃ anatikkamanīyā. Seyyathāpi, āvuso, indakhīlo vā ayokhīlo vā gambhīranemo sunikhāto acalo asampavedhī. Evameva kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sāvakānaṃ dhammā desitā paññattā yāvajīvaṃ anatikkamanīyā. Yo so, āvuso, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, abhabbo so nava ṭhānāni ajjhācarituṃ. Abhabbo, āvuso, khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetuṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyituṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭisevituṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjituṃ seyyathāpi pubbe āgārikabhūto; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu chandāgatiṃ gantuṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu dosāgatiṃ gantuṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu mohāgatiṃ gantuṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu bhayāgatiṃ gantuṃ. Yo so, āvuso, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, abhabbo so imāni nava ṭhānāni ajjhācaritu’’nti.

១៨៦. «ម្នាលចុន្ទៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ នឹងនិយាយយ៉ាងនេះថា “ពួកសមណៈជាសក្យបុត្រ រស់នៅដោយគ្មានធម៌ជាទីតាំងមាំមួនឡើយ”។ ម្នាលចុន្ទៈ ពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ ដែលនិយាយយ៉ាងនោះ ពួកអ្នកគួរនិយាយតបទៅវិញយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ អង្គនោះ ព្រះអង្គដឹង ព្រះអង្គឃើញ បានសម្ដែងទុកហើយ បញ្ញត្តទុកហើយ ដល់សាវកទាំងឡាយ ជាធម៌ដែលសាវកមិនត្រូវកន្លងឡើយ ដរាបដល់អស់ជីវិត។ ម្នាលអាវុសោ ប្រៀបដូចជាសសរគោលថ្ម ឬសសរដែក ដែលមានឫសជ្រៅ បោះចុះយ៉ាងមាំ មិនរញ្ជួយ មិនកម្រើក យ៉ាងណាមិញ ម្នាលអាវុសោ ធម៌ទាំងឡាយដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ អង្គនោះ ព្រះអង្គដឹង ព្រះអង្គឃើញ បានសម្ដែងទុកហើយ បញ្ញត្តទុកហើយ ដល់សាវកទាំងឡាយ ជាធម៌ដែលសាវកមិនត្រូវកន្លងឡើយ ដរាបដល់អស់ជីវិត ក៏យ៉ាងនោះឯង។ ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុណាដែលជាព្រះអរហន្ត ខីណាស្រវ មានព្រហ្មចរិយធម៌រស់នៅរួចហើយ មានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើ បានធ្វើរួចហើយ មានដាក់ចុះនូវភារៈហើយ មានសម្រេចប្រយោជន៍របស់ខ្លួនហើយ មានអស់ទៅនូវសំយោជនៈក្នុងភពហើយ រួចចាកទុក្ខហើយព្រោះដឹងដោយប្រពៃ ភិក្ខុនោះមិនគួរនឹងប្រព្រឹត្តកន្លងនូវឋានៈ ៩ យ៉ាងឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុអ្នកខីណាស្រវ មិនគួរនឹងក្លែងសម្លាប់សត្វមានជីវិតឲ្យធ្លាក់ចុះចាកជីវិតឡើយ ១ ភិក្ខុអ្នកខីណាស្រវ មិនគួរនឹងកាន់យកវត្ថុដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចំណែកនៃអំពើលួចឡើយ ១ ភិក្ខុអ្នកខីណាស្រវ មិនគួរនឹងសេពមេថុនធម្មឡើយ ១ ភិក្ខុអ្នកខីណាស្រវ មិនគួរនឹងនិយាយពាក្យកុហកទាំងដឹងខ្លួនឡើយ ១ ភិក្ខុអ្នកខីណាស្រវ មិនគួរនឹងធ្វើការសន្សំទុកនូវកាមទាំងឡាយដើម្បីបរិភោគ ដូចកាលដែលខ្លួននៅជាគ្រហស្ថពីមុនឡើយ ១ ភិក្ខុអ្នកខីណាស្រវ មិនគួរនឹងលុះក្នុងឆន្ទាគតិឡើយ ១ ភិក្ខុអ្នកខីណាស្រវ មិនគួរនឹងលុះក្នុងទោសាគតិឡើយ ១ ភិក្ខុអ្នកខីណាស្រវ មិនគួរនឹងលុះក្នុងមោហាគតិឡើយ ១ ភិក្ខុអ្នកខីណាស្រវ មិនគួរនឹងលុះក្នុងភយាគតិឡើយ ១។ ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុណាដែលជាព្រះអរហន្ត ខីណាស្រវ មានព្រហ្មចរិយធម៌រស់នៅរួចហើយ មានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើ បានធ្វើរួចហើយ មានដាក់ចុះនូវភារៈហើយ មានសម្រេចប្រយោជន៍របស់ខ្លួនហើយ មានអស់ទៅនូវសំយោជនៈក្នុងភពហើយ រួចចាកទុក្ខហើយព្រោះដឹងដោយប្រពៃ ភិក្ខុនោះមិនគួរនឹងប្រព្រឹត្តកន្លងនូវឋានៈទាំង ៩ យ៉ាងនេះឡើយ”។»

Pañhābyākaraṇaṃ

ការព្យាករណ៍បញ្ហា

187. ‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘atītaṃ kho addhānaṃ ārabbha samaṇo gotamo atīrakaṃ ñāṇadassanaṃ paññapeti, no ca kho anāgataṃ addhānaṃ ārabbha atīrakaṃ ñāṇadassanaṃ paññapeti, tayidaṃ kiṃsu tayidaṃ kathaṃsū’ti? Te ca aññatitthiyā [Pg.111] paribbājakā aññavihitakena ñāṇadassanena aññavihitakaṃ ñāṇadassanaṃ paññapetabbaṃ maññanti yathariva bālā abyattā. Atītaṃ kho, cunda, addhānaṃ ārabbha tathāgatassa satānusāri ñāṇaṃ hoti; so yāvatakaṃ ākaṅkhati tāvatakaṃ anussarati. Anāgatañca kho addhānaṃ ārabbha tathāgatassa bodhijaṃ ñāṇaṃ uppajjati – ‘ayamantimā jāti, natthidāni punabbhavo’ti. ‘Atītaṃ cepi, cunda, hoti abhūtaṃ atacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, na taṃ tathāgato byākaroti. Atītaṃ cepi, cunda, hoti bhūtaṃ tacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, tampi tathāgato na byākaroti. Atītaṃ cepi cunda, hoti bhūtaṃ tacchaṃ atthasaṃhitaṃ, tatra kālaññū tathāgato hoti tassa pañhassa veyyākaraṇāya. Anāgataṃ cepi, cunda, hoti abhūtaṃ atacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, na taṃ tathāgato byākaroti…pe… tassa pañhassa veyyākaraṇāya. Paccuppannaṃ cepi, cunda, hoti abhūtaṃ atacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, na taṃ tathāgato byākaroti. Paccuppannaṃ cepi, cunda, hoti bhūtaṃ tacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, tampi tathāgato na byākaroti. Paccuppannaṃ cepi, cunda, hoti bhūtaṃ tacchaṃ atthasaṃhitaṃ, tatra kālaññū tathāgato hoti tassa pañhassa veyyākaraṇāya.

១៨៧. «ម្នាលចុន្ទៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ នឹងនិយាយយ៉ាងនេះថា “ព្រះសមណគោតម តែងបញ្ញត្តនូវញាណទស្សនៈមិនមានទីបំផុត ផ្ដើមចំពោះអតីតកាល ប៉ុន្តែមិនបញ្ញត្តនូវញាណទស្សនៈមិនមានទីបំផុត ផ្ដើមចំពោះអនាគតកាលឡើយ សេចក្ដីនោះ តើដូចម្ដេច សេចក្ដីនោះ តើព្រោះហេតុអ្វី”។ ពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយទាំងនោះ តែងសំគាល់នូវញាណទស្សនៈដែលត្រូវបញ្ញត្តដោយញាណទស្សនៈផ្សេង ដូចជាមនុស្សពាល ល្ងង់ខ្លៅ។ ម្នាលចុន្ទៈ ញាណដែលរលឹកតាមនូវសតិ ផ្ដើមចំពោះអតីតកាល តែងមានដល់តថាគត ព្រះអង្គចង់រលឹកនូវអារម្មណ៍មានប្រមាណប៉ុន្មាន ក៏រលឹកបានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ។ ម្នាលចុន្ទៈ មួយវិញទៀត ញាណដែលកើតអំពីការត្រាស់ដឹង ផ្ដើមចំពោះអនាគតកាល តែងកើតឡើងដល់តថាគតថា “ជាតិនេះជាទីបំផុតហើយ ឥឡូវនេះ ភពថ្មីមិនមានទៀតឡើយ”។ ម្នាលចុន្ទៈ ប្រសិនបើអតីតកាល ជាសេចក្ដីមិនពិត មិនមែនជាការពិត មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ តថាគតមិនព្យាករនូវសេចក្ដីនោះឡើយ។ ម្នាលចុន្ទៈ ប្រសិនបើអតីតកាល ទោះបីជាសេចក្ដីពិត ជាការពិត តែមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ តថាគតក៏មិនព្យាករនូវសេចក្ដីនោះឡើយ។ ម្នាលចុន្ទៈ ប្រសិនបើអតីតកាល ជាសេចក្ដីពិត ជាការពិត ប្រកបដោយប្រយោជន៍ ក្នុងសេចក្ដីនោះ តថាគតជាអ្នកដឹងកាល ដើម្បីឆ្លើយនូវបញ្ហានោះ។ ម្នាលចុន្ទៈ ប្រសិនបើអនាគតកាល ជាសេចក្ដីមិនពិត មិនមែនជាការពិត មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ តថាគតមិនព្យាករនូវសេចក្ដីនោះឡើយ... បេ... ដើម្បីឆ្លើយនូវបញ្ហានោះ។ ម្នាលចុន្ទៈ ប្រសិនបើបច្ចុប្បន្នកាល ជាសេចក្ដីមិនពិត មិនមែនជាការពិត មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ តថាគតមិនព្យាករនូវសេចក្ដីនោះឡើយ។ ម្នាលចុន្ទៈ ប្រសិនបើបច្ចុប្បន្នកាល ទោះបីជាសេចក្ដីពិត ជាការពិត តែមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ តថាគតក៏មិនព្យាករនូវសេចក្ដីនោះឡើយ។ ម្នាលចុន្ទៈ ប្រសិនបើបច្ចុប្បន្នកាល ជាសេចក្ដីពិត ជាការពិត ប្រកបដោយប្រយោជន៍ ក្នុងសេចក្ដីនោះ តថាគតជាអ្នកដឹងកាល ដើម្បីឆ្លើយនូវបញ្ហានោះ។»

188. ‘‘Iti kho, cunda, atītānāgatapaccuppannesu dhammesu tathāgato kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, tasmā ‘tathāgato’ti vuccati. Yañca kho, cunda, sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, sabbaṃ tathāgatena abhisambuddhaṃ, tasmā ‘tathāgato’ti vuccati. Yañca, cunda, rattiṃ tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, yañca rattiṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, yaṃ etasmiṃ antare bhāsati lapati niddisati. Sabbaṃ taṃ tatheva hoti no aññathā, tasmā ‘tathāgato’ti vuccati. Yathāvādī, cunda, tathāgato tathākārī, yathākārī tathāvādī. Iti yathāvādī tathākārī, yathākārī tathāvādī, tasmā ‘tathāgato’ti vuccati. Sadevake loke, cunda, samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya tathāgato abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī, tasmā ‘tathāgato’ti vuccati.

១៨៨. «ម្នាលចុន្ទៈ យ៉ាងនេះឯង ក្នុងធម៌ទាំងឡាយជាអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន តថាគតជាអ្នកនិយាយតាមកាល និយាយតាមពាក្យពិត និយាយពាក្យមានប្រយោជន៍ និយាយធម៌ និយាយវិន័យ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា “តថាគត”។ ម្នាលចុន្ទៈ មួយវិញទៀត អារម្មណ៍ណាដែលលោក ព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក និងប្រជារាស្ត្រ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទេវតានិងមនុស្ស បានឃើញ បានឮ បានប៉ះពាល់ បានដឹង បានដល់ បានស្វែងរក បានត្រិះរិះដោយចិត្ត អារម្មណ៍ទាំងអស់នោះ តថាគតបានត្រាស់ដឹងច្បាស់ហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា “តថាគត”។ ម្នាលចុន្ទៈ ព្រះតថាគតបានត្រាស់ដឹងនូវអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណក្នុងរាត្រីណា និងរលត់ខន្ធចូលកាន់អនុបាទិសេសនិព្វានធាតុក្នុងរាត្រីណា ធម៌ណាដែលតថាគតបានសម្ដែង បាននិយាយ បានចង្អុលបង្ហាញ ក្នុងចន្លោះកាលនេះ ធម៌ទាំងអស់នោះ តែងជាយ៉ាងនោះឯង មិនប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា “តថាគត”។ ម្នាលចុន្ទៈ ព្រះតថាគតនិយាយយ៉ាងណា ធ្វើយ៉ាងនោះ ធ្វើយ៉ាងណា និយាយយ៉ាងនោះ។ ព្រះតថាគតនិយាយយ៉ាងណា ធ្វើយ៉ាងនោះ ធ្វើយ៉ាងណា និយាយយ៉ាងនោះ ដោយហេតុនេះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា “តថាគត”។ ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក និងប្រជារាស្ត្រ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទេវតានិងមនុស្ស ព្រះតថាគតជាអ្នកគ្របសង្កត់ មិនមាននរណាគ្របសង្កត់បាន ជាអ្នកឃើញច្បាស់នូវប្រយោជន៍ដោយពិត ជាអ្នកធ្វើឲ្យលុះក្នុងអំណាចបាន ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា “តថាគត”។»

Abyākataṭṭhānaṃ

អព្យាកតដ្ឋាន

189. ‘‘Ṭhānaṃ [Pg.112] kho panetaṃ, cunda, vijjati yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kiṃ nu kho, āvuso, hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘abyākataṃ kho, āvuso, bhagavatā – ‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.

១៨៩. «ម្នាលចុន្ទៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ នឹងនិយាយយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ ព្រះតថាគតស្លាប់ទៅ តែងកើតទៀតឬ សេចក្ដីនេះទើបពិត សេចក្ដីដទៃជាមោឃៈទទេ”។ ម្នាលចុន្ទៈ ពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ ដែលនិយាយយ៉ាងនោះ ពួកអ្នកគួរនិយាយតបទៅវិញយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ សេចក្ដីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានព្យាករឡើយថា ‘ព្រះតថាគតស្លាប់ទៅ តែងកើតទៀត សេចក្ដីនេះទើបពិត សេចក្ដីដទៃជាមោឃៈទទេ’ ដូច្នេះឡើយ”។»

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kiṃ panāvuso, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘etampi kho, āvuso, bhagavatā abyākataṃ – ‘‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.

«ម្នាលចុន្ទៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ នឹងនិយាយយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ ព្រះតថាគតស្លាប់ទៅ មិនកើតទៀតទេឬ សេចក្ដីនេះទើបពិត សេចក្ដីដទៃជាមោឃៈទទេ”។ ម្នាលចុន្ទៈ ពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ ដែលនិយាយយ៉ាងនោះ ពួកអ្នកគួរនិយាយតបទៅវិញយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ សេចក្ដីនេះ សូម្បីព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏មិនបានព្យាករឡើយថា ‘ព្រះតថាគតស្លាប់ទៅ មិនកើតទៀតឡើយ សេចក្ដីនេះទើបពិត សេចក្ដីដទៃជាមោឃៈទទេ’ ដូច្នេះឡើយ”។»

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kiṃ panāvuso, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘abyākataṃ kho etaṃ, āvuso, bhagavatā – ‘‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.

«ម្នាលចុន្ទៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ នឹងនិយាយយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ ព្រះតថាគតស្លាប់ទៅ តែងកើតទៀតខ្លះ មិនកើតទៀតខ្លះឬ សេចក្ដីនេះទើបពិត សេចក្ដីដទៃជាមោឃៈទទេ”។ ម្នាលចុន្ទៈ ពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ ដែលនិយាយយ៉ាងនោះ ពួកអ្នកគួរនិយាយតបទៅវិញយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ សេចក្ដីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានព្យាករឡើយថា ‘ព្រះតថាគតស្លាប់ទៅ តែងកើតទៀតខ្លះ មិនកើតទៀតខ្លះ សេចក្ដីនេះទើបពិត សេចក្ដីដទៃជាមោឃៈទទេ’ ដូច្នេះឡើយ”។»

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kiṃ panāvuso, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘etampi kho, āvuso, bhagavatā abyākataṃ – ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.

«ម្នាលចុន្ទៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ នឹងនិយាយយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ ព្រះតថាគតស្លាប់ទៅ កើតទៀតក៏មិនមែន មិនកើតទៀតក៏មិនមែនឬ សេចក្ដីនេះទើបពិត សេចក្ដីដទៃជាមោឃៈទទេ”។ ម្នាលចុន្ទៈ ពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ ដែលនិយាយយ៉ាងនោះ ពួកអ្នកគួរនិយាយតបទៅវិញយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ សេចក្ដីនេះ សូម្បីព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏មិនបានព្យាករឡើយថា ‘ព្រះតថាគតស្លាប់ទៅ កើតទៀតក៏មិនមែន មិនកើតទៀតក៏មិនមែន សេចក្ដីនេះទើបពិត សេចក្ដីដទៃជាមោឃៈទទេ’ ដូច្នេះឡើយ”។»

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kasmā panetaṃ, āvuso, samaṇena gotamena abyākata’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘na hetaṃ, āvuso, atthasaṃhitaṃ na dhammasaṃhitaṃ na ādibrahmacariyakaṃ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati, tasmā taṃ bhagavatā abyākata’nti.

«ម្នាលចុន្ទៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ នឹងនិយាយយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ ហេតុអ្វីបានជាព្រះសមណគោតម មិនព្យាករនូវសេចក្ដីនេះ”។ ម្នាលចុន្ទៈ ពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ ដែលនិយាយយ៉ាងនោះ ពួកអ្នកគួរនិយាយតបទៅវិញយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ ព្រោះថាសេចក្ដីនោះ មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិនប្រកបដោយធម៌ មិនមែនជាចំណែកនៃអាទិព្រហ្មចរិយៈ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីនឿយណាយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការប្រាសចាកតម្រេក មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការរលត់ទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីស្ងប់រម្ងាប់ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីដឹងច្បាស់ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការត្រាស់ដឹង មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីព្រះនិព្វានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានព្យាករនូវសេចក្ដីនោះ”។»

Byākataṭṭhānaṃ

ព្យាកតដ្ឋាន

190. ‘‘Ṭhānaṃ [Pg.113] kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kiṃ panāvuso, samaṇena gotamena byākata’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘idaṃ dukkhanti kho, āvuso, bhagavatā byākataṃ, ayaṃ dukkhasamudayoti kho, āvuso, bhagavatā byākataṃ, ayaṃ dukkhanirodhoti kho, āvuso, bhagavatā byākataṃ, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti kho, āvuso, bhagavatā byākata’nti.

១៩០. «ម្នាលចុន្ទៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ នឹងនិយាយយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ ចុះព្រះសមណគោតម បានព្យាករនូវសេចក្ដីណាខ្លះ”។ ម្នាលចុន្ទៈ ពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ ដែលនិយាយយ៉ាងនោះ ពួកអ្នកគួរនិយាយតបទៅវិញយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានព្យាករថា ‘នេះជាទុក្ខ’ ១ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានព្យាករថា ‘នេះជាហេតុនាំឲ្យកើតទុក្ខ’ ១ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានព្យាករថា ‘...នេះជាការរលត់ទុក្ខ’ ១ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានព្យាករថា ‘នេះជាបដិបទាដំណើរទៅកាន់ការរលត់ទុក្ខ’ ១”។»

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kasmā panetaṃ, āvuso, samaṇena gotamena byākata’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘etañhi, āvuso, atthasaṃhitaṃ, etaṃ dhammasaṃhitaṃ, etaṃ ādibrahmacariyakaṃ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati. Tasmā taṃ bhagavatā byākata’nti.

«ម្នាលចុន្ទៈ ហេតុនេះតែងមានជាប្រាកដ ដែលពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ នឹងនិយាយយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ ហេតុអ្វីបានជាព្រះសមណគោតម ព្យាករនូវសេចក្ដីនេះ”។ ម្នាលចុន្ទៈ ពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ ដែលនិយាយយ៉ាងនោះ ពួកអ្នកគួរនិយាយតបទៅវិញយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោ ព្រោះថាសេចក្ដីនោះ ប្រកបដោយប្រយោជន៍ ប្រកបដោយធម៌ ជាចំណែកនៃអាទិព្រហ្មចរិយៈ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីនឿយណាយដោយចំណែកមួយ ដើម្បីការប្រាសចាកតម្រេក ដើម្បីការរលត់ទុក្ខ ដើម្បីសេចក្ដីស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បីសេចក្ដីដឹងច្បាស់ ដើម្បីការត្រាស់ដឹង ដើម្បីព្រះនិព្វាន ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគបានព្យាករនូវសេចក្ដីនោះ”។»

Pubbantasahagatadiṭṭhinissayā

បុព្វន្តសហគតទិដ្ឋិនិស្ស័យ

191. ‘‘Yepi te, cunda, pubbantasahagatā diṭṭhinissayā, tepi vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā. Yathā ca te na byākātabbā, kiṃ vo ahaṃ te tathā byākarissāmi? Yepi te, cunda, aparantasahagatā diṭṭhinissayā, tepi vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā. Yathā ca te na byākātabbā, kiṃ vo ahaṃ te tathā byākarissāmi? Katame ca te, cunda, pubbantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā. (Yathā ca te na byākātabbā, kiṃ vo ahaṃ te tathā byākarissāmi) ? Santi kho, cunda, eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘sassato attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Santi pana, cunda, eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘asassato attā ca loko ca…pe… sassato ca asassato ca attā ca loko ca… neva sassato nāsassato attā ca loko ca… sayaṃkato attā ca loko ca… paraṃkato attā ca loko ca… sayaṃkato ca [Pg.114] paraṃkato ca attā ca loko ca… asayaṃkāro aparaṃkāro adhiccasamuppanno attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Sassataṃ sukhadukkhaṃ… asassataṃ sukhadukkhaṃ… sassatañca asassatañca sukhadukkhaṃ… nevasassataṃ nāsassataṃ sukhadukkhaṃ… sayaṃkataṃ sukhadukkhaṃ… paraṃkataṃ sukhadukkhaṃ… sayaṃkatañca paraṃkatañca sukhadukkhaṃ… asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkhaṃ, idameva saccaṃ moghamañña’nti.

១៩១. ម្នាលចុន្ទៈ ទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយណា ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកខាងដើម ក៏មាន ទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងនោះ តថាគតបានសំដែងហើយដល់អ្នករាល់គ្នា តាមដែលគួរ សំដែង។ ចំណែកឯទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយណា ដែលមិនគួរ សំដែង តើហេតុអ្វីបានជាតថាគតត្រូវសំដែងទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងនោះដល់អ្នករាល់គ្នា? ម្នាលចុន្ទៈ ទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយណា ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកខាងចុង ក៏មាន ទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងនោះ តថាគតបានសំដែងហើយដល់អ្នករាល់គ្នា តាមដែលគួរ សំដែង។ ចំណែកឯទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយណា ដែលមិនគួរ សំដែង តើហេតុអ្វីបានជាតថាគតត្រូវសំដែងទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងនោះដល់អ្នករាល់គ្នា? ម្នាលចុន្ទៈ ចុះទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយណា ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកខាងដើម ដែលតថាគតបានសំដែងហើយដល់អ្នករាល់គ្នា តាមដែលគួរ សំដែង (ចំណែកឯទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយណា ដែលមិនគួរ សំដែង តើហេតុអ្វីបានជាតថាគតត្រូវសំដែងទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងនោះដល់អ្នករាល់គ្នា?) នោះ តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលចុន្ទៈ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកខ្លះ ដែលមានវាទៈយ៉ាងនេះ មានទិដ្ឋិយ៉ាងនេះថា «ខ្លួន និងលោក ទៀងទាត់ នេះទើបពិត ក្រៅពីនេះជាមោឃៈ»។ ម្នាលចុន្ទៈ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកខ្លះ ដែលមានវាទៈយ៉ាងនេះ មានទិដ្ឋិយ៉ាងនេះថា «ខ្លួន និងលោក មិនទៀង...។ល។ ខ្លួន និងលោក ទាំងទៀងទាំងមិនទៀង... ខ្លួន និងលោក ទៀងក៏មិនមែន មិនទៀងក៏មិនមែន... ខ្លួន និងលោក គឺខ្លួនឯងបង្កើតឡើង... ខ្លួន និងលោក គឺអ្នកដទៃបង្កើតឡើង... ខ្លួន និងលោក គឺខ្លួនឯងផង អ្នកដទៃផងបង្កើតឡើង... ខ្លួន និងលោក មិនមែនខ្លួនឯងបង្កើតឡើង មិនមែនអ្នកដទៃបង្កើតឡើង គឺកើតឡើងដោយគ្មានហេតុ នេះទើបពិត ក្រៅពីនេះជាមោឃៈ»។ «សុខនិងទុក្ខ ទៀងទាត់... សុខនិងទុក្ខ មិនទៀង... សុខនិងទុក្ខ ទាំងទៀងទាំងមិនទៀង... សុខនិងទុក្ខ ទៀងក៏មិនមែន មិនទៀងក៏មិនមែន... សុខនិងទុក្ខ គឺខ្លួនឯងបង្កើតឡើង... សុខនិងទុក្ខ គឺអ្នកដទៃបង្កើតឡើង... សុខនិងទុក្ខ គឺខ្លួនឯងផង អ្នកដទៃផងបង្កើតឡើង... សុខនិងទុក្ខ មិនមែនខ្លួនឯងបង្កើតឡើង មិនមែនអ្នកដទៃបង្កើតឡើង គឺកើតឡើងដោយគ្មានហេតុ នេះទើបពិត ក្រៅពីនេះជាមោឃៈ»។

192. ‘‘Tatra, cunda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘sassato attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘atthi nu kho idaṃ, āvuso, vuccati – ‘‘sassato attā ca loko cā’’ti? Yañca kho te evamāhaṃsu – ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti. Taṃ tesaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Aññathāsaññinopi hettha, cunda, santeke sattā. Imāyapi kho ahaṃ, cunda, paññattiyā neva attanā samasamaṃ samanupassāmi kuto bhiyyo. Atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṃ adhipaññatti.

១៩២. ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងបណ្តាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ សមណព្រាហ្មណ៍ពួកណា ដែលមានវាទៈយ៉ាងនេះ មានទិដ្ឋិយ៉ាងនេះថា «ខ្លួន និងលោក ទៀងទាត់ នេះទើបពិត ក្រៅពីនេះជាមោឃៈ» តថាគតចូលទៅរកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះហើយ និយាយយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ ពាក្យដែលលោកទាំងឡាយពោលថា "ខ្លួន និងលោក ទៀងទាត់" ដូច្នេះ តើមានពិតឬ?» ហើយពាក្យណាដែលសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះពោលថា «នេះទើបពិត ក្រៅពីនេះជាមោឃៈ» ដូច្នេះ តថាគតមិនយល់ព្រមតាមពាក្យនោះរបស់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឡើយ។ ហេតុអ្វីបានជាមិនយល់ព្រម? ម្នាលចុន្ទៈ ព្រោះថាក្នុងលោកនេះ មានសត្វពួកខ្លះ ដែលមានសេចក្តីសម្គាល់ផ្សេងពីនេះក៏មាន។ ម្នាលចុន្ទៈ សូម្បីតែក្នុងការបញ្ញត្តិនេះ តថាគតក៏មិនយល់ឃើញថា មានអ្នកណាម្នាក់ស្មើនឹងតថាគតឡើយ ចំណង់បើនឹងលើសជាងតថាគតទៅទៀត នឹងមានមកពីណា។ តាមពិត តថាគតឯងទេតើ ដែលជាបុគ្គលលើសជាងគេក្នុងលោកនេះ ក្នុងរឿងអធិបញ្ញត្តិនេះ។

193. ‘‘Tatra, cunda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘asassato attā ca loko ca…pe… sassato ca asassato ca attā ca loko ca… nevasassato nāsassato attā ca loko ca… sayaṃkato attā ca loko ca… paraṃkato attā ca loko ca… sayaṃkato ca paraṃkato ca attā ca loko ca… asayaṃkāro aparaṃkāro adhiccasamuppanno attā ca loko ca… sassataṃ sukhadukkhaṃ… asassataṃ sukhadukkhaṃ… sassatañca asassatañca sukhadukkhaṃ… nevasassataṃ nāsassataṃ sukhadukkhaṃ… sayaṃkataṃ sukhadukkhaṃ… paraṃkataṃ sukhadukkhaṃ… sayaṃkatañca paraṃkatañca sukhadukkhaṃ… asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkhaṃ, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘atthi nu kho idaṃ, āvuso, vuccati – ‘‘asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkha’’’nti? Yañca kho te evamāhaṃsu – ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti. Taṃ tesaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Aññathāsaññinopi hettha, cunda, santeke sattā. Imāyapi kho ahaṃ, cunda, paññattiyā neva attanā samasamaṃ samanupassāmi kuto bhiyyo. Atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṃ adhipaññatti. Ime kho te, cunda, pubbantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā[Pg.115]. Yathā ca te na byākātabbā, kiṃ vo ahaṃ te tathā byākarissāmīti ?

១៩៣. ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងបណ្តាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ សមណព្រាហ្មណ៍ពួកណា ដែលមានវាទៈយ៉ាងនេះ មានទិដ្ឋិយ៉ាងនេះថា «ខ្លួន និងលោក មិនទៀង...។ល។ ខ្លួន និងលោក ទាំងទៀងទាំងមិនទៀង... ខ្លួន និងលោក ទៀងក៏មិនមែន មិនទៀងក៏មិនមែន... ខ្លួន និងលោក គឺខ្លួនឯងបង្កើតឡើង... ខ្លួន និងលោក គឺអ្នកដទៃបង្កើតឡើង... ខ្លួន និងលោក គឺខ្លួនឯងផង អ្នកដទៃផងបង្កើតឡើង... ខ្លួន និងលោក មិនមែនខ្លួនឯងបង្កើតឡើង មិនមែនអ្នកដទៃបង្កើតឡើង គឺកើតឡើងដោយគ្មានហេតុ... សុខនិងទុក្ខ ទៀងទាត់... សុខនិងទុក្ខ មិនទៀង... សុខនិងទុក្ខ ទាំងទៀងទាំងមិនទៀង... សុខនិងទុក្ខ ទៀងក៏មិនមែន មិនទៀងក៏មិនមែន... សុខនិងទុក្ខ គឺខ្លួនឯងបង្កើតឡើង... សុខនិងទុក្ខ គឺអ្នកដទៃបង្កើតឡើង... សុខនិងទុក្ខ គឺខ្លួនឯងផង អ្នកដទៃផងបង្កើតឡើង... សុខនិងទុក្ខ មិនមែនខ្លួនឯងបង្កើតឡើង មិនមែនអ្នកដទៃបង្កើតឡើង គឺកើតឡើងដោយគ្មានហេតុ នេះទើបពិត ក្រៅពីនេះជាមោឃៈ» តថាគតចូលទៅរកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះហើយ និយាយយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ ពាក្យដែលលោកទាំងឡាយពោលថា "សុខនិងទុក្ខ មិនមែនខ្លួនឯងបង្កើតឡើង មិនមែនអ្នកដទៃបង្កើតឡើង គឺកើតឡើងដោយគ្មានហេតុ" ដូច្នេះ តើមានពិតឬ?» ហើយពាក្យណាដែលសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះពោលថា «នេះទើបពិត ក្រៅពីនេះជាមោឃៈ» ដូច្នេះ តថាគតមិនយល់ព្រមតាមពាក្យនោះរបស់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឡើយ។ ហេតុអ្វីបានជាមិនយល់ព្រម? ម្នាលចុន្ទៈ ព្រោះថាក្នុងលោកនេះ មានសត្វពួកខ្លះ ដែលមានសេចក្តីសម្គាល់ផ្សេងពីនេះក៏មាន។ ម្នាលចុន្ទៈ សូម្បីតែក្នុងការបញ្ញត្តិនេះ តថាគតក៏មិនយល់ឃើញថា មានអ្នកណាម្នាក់ស្មើនឹងតថាគតឡើយ ចំណង់បើនឹងលើសជាងតថាគតទៅទៀត នឹងមានមកពីណា។ តាមពិត តថាគតឯងទេតើ ដែលជាបុគ្គលលើសជាងគេក្នុងលោកនេះ ក្នុងរឿងអធិបញ្ញត្តិនេះ។ ម្នាលចុន្ទៈ ទាំងនេះហើយជាទិដ្ឋិនិស្ស័យ ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកខាងដើម ដែលតថាគតបានសំដែងហើយដល់អ្នករាល់គ្នា តាមដែលគួរ សំដែង។ ចំណែកឯទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយណា ដែលមិនគួរ សំដែង តើហេតុអ្វីបានជាតថាគតត្រូវសំដែងទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងនោះដល់អ្នករាល់គ្នា?

Aparantasahagatadiṭṭhinissayā

ទិដ្ឋិនិស្ស័យដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកខាងចុង

194. ‘‘Katame ca te, cunda, aparantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā. (Yathā ca te na byākātabbā, kiṃ vo ahaṃ te tathā byākarissāmī) ? Santi, cunda, eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Santi pana, cunda, eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘arūpī attā hoti…pe… rūpī ca arūpī ca attā hoti… nevarūpī nārūpī attā hoti… saññī attā hoti… asaññī attā hoti… nevasaññīnāsaññī attā hoti… attā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Tatra, cunda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘atthi nu kho idaṃ, āvuso, vuccati – ‘‘rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’’ti? Yañca kho te evamāhaṃsu – ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti. Taṃ tesaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Aññathāsaññinopi hettha, cunda, santeke sattā. Imāyapi kho ahaṃ, cunda, paññattiyā neva attanā samasamaṃ samanupassāmi kuto bhiyyo. Atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṃ adhipaññatti.

១៩៤. ម្នាលចុន្ទៈ ចុះទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយណា ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកខាងចុង ដែលតថាគតបានសំដែងហើយដល់អ្នករាល់គ្នា តាមដែលគួរ សំដែង (ចំណែកឯទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយណា ដែលមិនគួរ សំដែង តើហេតុអ្វីបានជាតថាគតត្រូវសំដែងទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងនោះដល់អ្នករាល់គ្នា?) នោះ តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលចុន្ទៈ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកខ្លះ ដែលមានវាទៈយ៉ាងនេះ មានទិដ្ឋិយ៉ាងនេះថា «ខ្លួនមានរូប មិនមានរោគ ក្រោយពីស្លាប់ទៅ នេះទើបពិត ក្រៅពីនេះជាមោឃៈ»។ ម្នាលចុន្ទៈ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកខ្លះ ដែលមានវាទៈយ៉ាងនេះ មានទិដ្ឋិយ៉ាងនេះថា «ខ្លួនមិនមានរូប...។ល។ ខ្លួនមានរូបក៏មាន មិនមានរូបក៏មាន... ខ្លួនមានរូបក៏មិនមែន មិនមានរូបក៏មិនមែន... ខ្លួនមានសញ្ញា... ខ្លួនមិនមានសញ្ញា... ខ្លួនមានសញ្ញាក៏មិនមែន មិនមានសញ្ញាក៏មិនមែន... ខ្លួនដាច់សូន្យ វិនាសទៅ មិនកើតទៀតឡើយ ក្រោយពីស្លាប់ទៅ នេះទើបពិត ក្រៅពីនេះជាមោឃៈ»។ ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងបណ្តាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ សមណព្រាហ្មណ៍ពួកណា ដែលមានវាទៈយ៉ាងនេះ មានទិដ្ឋិយ៉ាងនេះថា «ខ្លួនមានរូប មិនមានរោគ ក្រោយពីស្លាប់ទៅ នេះទើបពិត ក្រៅពីនេះជាមោឃៈ» តថាគតចូលទៅរកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះហើយ និយាយយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ ពាក្យដែលលោកទាំងឡាយពោលថា "ខ្លួនមានរូប មិនមានរោគ ក្រោយពីស្លាប់ទៅ" ដូច្នេះ តើមានពិតឬ?» ហើយពាក្យណាដែលសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះពោលថា «នេះទើបពិត ក្រៅពីនេះជាមោឃៈ» ដូច្នេះ តថាគតមិនយល់ព្រមតាមពាក្យនោះរបស់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឡើយ។ ហេតុអ្វីបានជាមិនយល់ព្រម? ម្នាលចុន្ទៈ ព្រោះថាក្នុងលោកនេះ មានសត្វពួកខ្លះ ដែលមានសេចក្តីសម្គាល់ផ្សេងពីនេះក៏មាន។ ម្នាលចុន្ទៈ សូម្បីតែក្នុងការបញ្ញត្តិនេះ តថាគតក៏មិនយល់ឃើញថា មានអ្នកណាម្នាក់ស្មើនឹងតថាគតឡើយ ចំណង់បើនឹងលើសជាងតថាគតទៅទៀត នឹងមានមកពីណា។ តាមពិត តថាគតឯងទេតើ ដែលជាបុគ្គលលើសជាងគេក្នុងលោកនេះ ក្នុងរឿងអធិបញ្ញត្តិនេះ។

195. ‘‘Tatra, cunda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘arūpī attā hoti…pe… rūpī ca arūpī ca attā hoti… nevarūpīnārūpī attā hoti… saññī attā hoti… asaññī attā hoti… nevasaññīnāsaññī attā hoti… attā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘atthi nu kho idaṃ, āvuso, vuccati – ‘‘attā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā’’’ti? Yañca kho te, cunda, evamāhaṃsu – ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti. Taṃ tesaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Aññathāsaññinopi hettha, cunda, santeke sattā. Imāyapi kho ahaṃ, cunda, paññattiyā neva attanā [Pg.116] samasamaṃ samanupassāmi, kuto bhiyyo. Atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṃ adhipaññatti. Ime kho te, cunda, aparantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā. Yathā ca te na byākātabbā, kiṃ vo ahaṃ te tathā byākarissāmīti ?

១៩៥. ម្នាលចុន្ទៈ ក្នុងបណ្តាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ សមណព្រាហ្មណ៍ពួកណា ដែលមានវាទៈយ៉ាងនេះ មានទិដ្ឋិយ៉ាងនេះថា «ខ្លួនមិនមានរូប...។ល។ ខ្លួនមានរូបក៏មាន មិនមានរូបក៏មាន... ខ្លួនមានរូបក៏មិនមែន មិនមានរូបក៏មិនមែន... ខ្លួនមានសញ្ញា... ខ្លួនមិនមានសញ្ញា... ខ្លួនមានសញ្ញាក៏មិនមែន មិនមានសញ្ញាក៏មិនមែន... ខ្លួនដាច់សូន្យ វិនាសទៅ មិនកើតទៀតឡើយ ក្រោយពីស្លាប់ទៅ នេះទើបពិត ក្រៅពីនេះជាមោឃៈ» តថាគតចូលទៅរកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះហើយ និយាយយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ ពាក្យដែលលោកទាំងឡាយពោលថា "ខ្លួនដាច់សូន្យ វិនាសទៅ មិនកើតទៀតឡើយ ក្រោយពីស្លាប់ទៅ" ដូច្នេះ តើមានពិតឬ?» ហើយពាក្យណាដែលសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះពោលថា «នេះទើបពិត ក្រៅពីនេះជាមោឃៈ» ដូច្នេះ តថាគតមិនយល់ព្រមតាមពាក្យនោះរបស់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឡើយ。 ហេតុអ្វីបានជាមិនយល់ព្រម? ម្នាលចុន្ទៈ ព្រោះថាក្នុងលោកនេះ មានសត្វពួកខ្លះ ដែលមានសេចក្តីសម្គាល់ផ្សេងពីនេះក៏មាន។ ម្នាលចុន្ទៈ សូម្បីតែក្នុងការបញ្ញត្តិនេះ តថាគតក៏មិនយល់ឃើញថា មានអ្នកណាម្នាក់ស្មើនឹងតថាគតឡើយ ចំណង់បើនឹងលើសជាងតថាគតទៅទៀត នឹងមានមកពីណា។ តាមពិត តថាគតឯងទេតើ ដែលជាបុគ្គលលើសជាងគេក្នុងលោកនេះ ក្នុងរឿងអធិបញ្ញត្តិនេះ។ ម្នាលចុន្ទៈ ទាំងនេះហើយជាទិដ្ឋិនិស្ស័យ ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកខាងចុង ដែលតថាគតបានសំដែងហើយដល់អ្នករាល់គ្នា តាមដែលគួរ សំដែង។ ចំណែកឯទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយណា ដែលមិនគួរ សំដែង តើហេតុអ្វីបានជាតថាគតត្រូវសំដែងទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងនោះដល់អ្នករាល់គ្នា?

196. ‘‘Imesañca, cunda, pubbantasahagatānaṃ diṭṭhinissayānaṃ imesañca aparantasahagatānaṃ diṭṭhinissayānaṃ pahānāya samatikkamāya evaṃ mayā cattāro satipaṭṭhānā desitā paññattā. Katame cattāro? Idha, cunda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanānupassī…pe… citte cittānupassī… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Imesañca cunda, pubbantasahagatānaṃ diṭṭhinissayānaṃ imesañca aparantasahagatānaṃ diṭṭhinissayānaṃ pahānāya samatikkamāya. Evaṃ mayā ime cattāro satipaṭṭhānā desitā paññattā’’ti.

១៩៦. ម្នាលចុន្ទៈ ដើម្បីលះបង់ ដើម្បីកន្លងផុតនូវទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកខាងដើមទាំងនេះផង នូវទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកខាងចុងទាំងនេះផង តថាគតបានសំដែង បានបញ្ញត្តិនូវសតិបដ្ឋាន ៤ យ៉ាងនេះ។ សតិបដ្ឋាន ៤ តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលចុន្ទៈ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយ មានព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស មានសេចក្តីដឹងខ្លួន មានសតិ កំចាត់បង់នូវអភិជ្ឈានិងទោមនស្សក្នុងលោកចេញ។ ពិចារណាឃើញវេទនាក្នុងវេទនាទាំងឡាយ...។ល។ ពិចារណាឃើញចិត្តក្នុងចិត្ត... ពិចារណាឃើញធម៌ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ មានព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស មានសេចក្តីដឹងខ្លួន មានសតិ កំចាត់បង់នូវអភិជ្ឈានិងទោមនស្សក្នុងលោកចេញ។ ម្នាលចុន្ទៈ ដើម្បីលះបង់ ដើម្បីកន្លងផុតនូវទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកខាងដើមទាំងនេះផង នូវទិដ្ឋិនិស្ស័យទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកខាងចុងទាំងនេះផង តថាគតបានសំដែង បានបញ្ញត្តិនូវសតិបដ្ឋាន ៤ ទាំងនេះ ដោយប្រការយ៉ាងនេះឯង។

197. Tena kho pana samayena āyasmā upavāṇo bhagavato piṭṭhito ṭhito hoti bhagavantaṃ bījayamāno. Atha kho āyasmā upavāṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Pāsādiko vatāyaṃ, bhante, dhammapariyāyo; supāsādiko vatāyaṃ bhante, dhammapariyāyo, ko nāmāyaṃ bhante dhammapariyāyo’’ti? ‘‘Tasmātiha tvaṃ, upavāṇa, imaṃ dhammapariyāyaṃ ‘pāsādiko’ tveva naṃ dhārehī’’ti. Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā upavāṇo bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.

១៩៧. សម័យនោះឯង ព្រះឧបវានៈដ៏មានអាយុ ឈរនៅខាងក្រោយព្រះមានព្រះភាគ បក់ផ្លិតថ្វាយព្រះមានព្រះភាគ។ គ្រានោះ ព្រះឧបវានៈដ៏មានអាយុ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចម្លែកណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌បរិយាយនេះ គួរឲ្យជ្រះថ្លាពិតៗ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌បរិយាយនេះ គួរឲ្យជ្រះថ្លាក្រៃលែងពិតៗ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះធម៌បរិយាយនេះ មានឈ្មោះដូចម្តេច?» ព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលឧបវានៈ ព្រោះហេតុនោះ ចូរអ្នកចាំទុកនូវធម៌បរិយាយនេះថា "បាសាទិកៈ" (ធម៌បរិយាយដែលនាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា) ចុះ»។ ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ។ ព្រះឧបវានៈដ៏មានអាយុ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយនឹងភាសិតរបស់ព្រះមានព្រះភាគ។

Pāsādikasuttaṃ niṭṭhitaṃ chaṭṭhaṃ.

ចប់ បាសាទិកសូត្រ ទី៦។

7. Lakkhaṇasuttaṃ

៧. លក្ខណសូត្រ

Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni

មហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ

198. Evaṃ [Pg.117] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhaddante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

១៩៨. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាព្រះមានព្រះភាគថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សេចក្តីនេះថា៖

199. ‘‘Dvattiṃsimāni, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti; seyyathidaṃ, cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.

១៩៩. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការនេះ របស់មហាបុរស ដែលមហាបុរសប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងឡាយណាហើយ តែងមានគតិ ២ យ៉ាង មិនមានគតិក្រៅពីនេះឡើយ។ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ ប្រកបដោយធម៌ ជាស្តេចសោយរាជ្យដោយធម៌ មានជ័យជម្នះលើទិសទាំង ៤ មានអាណាចក្រមាំមួន ប្រកបដោយរតនៈ ៧ ប្រការ។ រតនៈ ៧ ប្រការនេះ តែងកើតមានដល់ស្តេចចក្រពត្តិនោះ គឺ ចក្ករតនៈ ហត្ថិរតនៈ អស្សរតនៈ មណិរតនៈ ឥត្ថីរតនៈ គហបតីរតនៈ និងបរិណាយករតនៈជាគម្រប់ ៧។ ព្រះរាជបុត្ររបស់ស្តេចចក្រពត្តិនោះ មានច្រើនជាងពាន់អង្គ សុទ្ធតែជាអ្នកក្លាហាន មានរូបរាងសមជាអ្នកចម្បាំង អាចកម្ចាត់បង់នូវសត្រូវផ្សេងៗបាន。 ស្តេចចក្រពត្តិនោះ គ្រប់គ្រងផែនដីនេះ មានមហាសមុទ្រជាព្រំប្រទល់ ដោយធម៌ដ៏ស្មើ មិនបាច់ប្រើអាជ្ញា មិនបាច់ប្រើគ្រឿងសស្ត្រាវុធឡើយ។ ប្រសិនបើមហាបុរសនោះ ចេញសាងផ្នួស មិនគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានត្រាស់ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងលោក ជាបុគ្គលមានដំបូលបើកហើយ (គឺកម្ចាត់បង់នូវកិលេសងងឹត)។»

200. ‘‘Katamāni ca tāni, bhikkhave, dvattiṃsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā? Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.

២០០. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការនោះ របស់មហាបុរស ដែលកាលបើមហាបុរសប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងឡាយណាហើយ តែងមានគតិ ២ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ មិនមានគតិជាគម្រប់ ៣ ឡើយ តើដូចម្តេចខ្លះ? បើមហាបុរសនោះនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ...។ប។ បើចេញសាងផ្នួស មិនគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងលោក មានដំបូលគឺកិលេសបើកចេញហើយ។

‘‘Idha, bhikkhave, mahāpuriso suppatiṭṭhitapādo hoti. Yampi, bhikkhave, mahāpuriso suppatiṭṭhitapādo hoti, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មហាបុរសក្នុងលោកនេះ មានព្រះបាទប្រតិស្ឋានល្អ (មានបាតជើងស្មើ)។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការដែលមហាបុរសមានព្រះបាទប្រតិស្ឋានល្អនេះ នេះជាមហាបុរិសលក្ខណៈរបស់មហាបុរស។ (១)

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, mahāpurisassa heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni. Yampi[Pg.118], bhikkhave, mahāpurisassa heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ក្នុងផ្ទៃព្រះបាទទាំងឡាយខាងក្រោមរបស់មហាបុរស មានរូបចក្រកើតឡើង មានកាំមួយពាន់ ព្រមទាំងខ្នងកង់ និងដុំកង់ បរិបូណ៌ដោយអាការគ្រប់យ៉ាង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការដែលក្នុងផ្ទៃព្រះបាទទាំងឡាយខាងក្រោមរបស់មហាបុរស មានរូបចក្រកើតឡើង មានកាំមួយពាន់ ព្រមទាំងខ្នងកង់ និងដុំកង់ បរិបូណ៌ដោយអាការគ្រប់យ៉ាងនេះ នេះជាមហាបុរិសលក្ខណៈរបស់មហាបុរស។ (២)

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, mahāpuriso āyatapaṇhi hoti…pe… dīghaṅguli hoti… mudutalunahatthapādo hoti… jālahatthapādo hoti… ussaṅkhapādo hoti… eṇijaṅgho hoti… ṭhitakova anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati… kosohitavatthaguyho hoti… suvaṇṇavaṇṇo hoti kañcanasannibhattaco… sukhumacchavi hoti, sukhumattā chaviyā rajojallaṃ kāye na upalimpati… ekekalomo hoti, ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni… uddhaggalomo hoti, uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni … brahmujugatto hoti… sattussado hoti… sīhapubbaddhakāyo hoti… citantaraṃso hoti… nigrodhaparimaṇḍalo hoti, yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo yāvatakvassa byāmo tāvatakvassa kāyo… samavaṭṭakkhandho hoti… rasaggasaggī hoti… sīhahanu hoti… cattālīsadanto hoti … samadanto hoti… aviraḷadanto hoti… susukkadāṭho hoti… pahūtajivho hoti… brahmassaro hoti karavīkabhāṇī… abhinīlanetto hoti… gopakhumo hoti… uṇṇā bhamukantare jātā hoti, odātā mudutūlasannibhā. Yampi, bhikkhave, mahāpurisassa uṇṇā bhamukantare jātā hoti, odātā mudutūlasannibhā, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយវិញទៀត មហាបុរសមានកែងព្រះបាទវែង... (៣) មានព្រះអង្គុលីវែង (៤) មានព្រះហស្ត និងព្រះបាទដ៏ទន់ល្វន់ (៥) មានព្រះហស្ត និងព្រះបាទមានផ្ទៃស្បែកពាសជាប់គ្នាដូចជាសំណាញ់ (៦) មានកងព្រះបាទខ្ពស់ (៧) មានព្រះជង្ឃាស្រលូនដូចជាស្មងសត្វទ្រាយ (៨) កាលបើឈរត្រង់ មិនបាច់ឱនចុះ ក៏អាចស្ទាបអង្អែលជង្គង់ទាំងពីរដោយបាតព្រះហស្តទាំងពីរបាន (៩) មានព្រះអង្គជាតិតម្កល់នៅក្នុងស្រោម (១០) មានព្រះវណ្ណៈដូចជាពណ៌មាស គឺមានព្រះឆវីវណ្ណៈស្រដៀងនឹងមាស (១១) មានព្រះឆវីដ៏ម៉ដ្ត ល្អិត ព្រោះតែព្រះឆវីម៉ដ្តល្អិតនោះ ធូលី និងល្អងមិនអាចតោងជាប់នឹងព្រះកាយបានឡើយ (១២) មានព្រះលោមាតែមួយៗ គឺក្នុងរន្ធលោមាមួយៗ មានលោមាតែមួយៗដុះឡើង (១៣) មានព្រះលោមាមានចុងងើបឡើងលើ គឺព្រះលោមាទាំងឡាយដែលដុះឡើង មានពណ៌ខៀវដូចជាថ្នាំកិន មានវដ្តៈវិលទៅខាងស្តាំ (១៤) មានព្រះកាយត្រង់ដូចជាកាយព្រហ្ម (១៥) មានព្រះមំសៈពេញត្រង់កន្លែង ៧ ប្រការ (១៦) មានព្រះកាយខាងមុខដូចជាកាយសីហៈ (១៧) មានចន្លោះស្មាពេញ (១៨) មានទ្រង់ទ្រាយមូលដូចជាបរិមណ្ឌលដើមជ្រៃ កាយរបស់មហាបុរសនោះខ្ពស់ប៉ុនណា ព្យាមរបស់ព្រះអង្គក៏ប៉ុណ្ណោះ ព្យាមរបស់ព្រះអង្គប៉ុនណា កាយរបស់ព្រះអង្គក៏ប៉ុណ្ណោះ (១៩) មានកញ្ចឹងកមូលសមសួន (២០) មានសរសៃទទួលរសអាហារដ៏ប្រសើរ (២១) មានព្រះហនុកោសេយ្យៈដូចជាហនុសីហៈ (២២) មានព្រះទន្ត ៤០ គត់ (២៣) មានព្រះទន្តរៀបស្មើគ្នា (២៤) មានព្រះទន្តជិតល្អ (២៥) មានព្រះទាឋៈសស្ងាច (២៦) មានព្រះជិវ្ហាធំវែង (២៧) មានព្រះសូរសៀងដូចជាសំឡេងព្រហ្ម និយាយពីរោះដូចជាសំឡេងសត្វករវិក (២៨) មានព្រះនេត្រខៀវស្រស់ (២៩) មានព្រះនេត្រមានរោមភ្នែកដូចជារោមភ្នែកមេគោ (៣០) មានព្រះឧណ្ណាលោមដុះឡើងក្នុងចន្លោះព្រះភូមោ មានពណ៌ស ទន់ល្វន់ដូចជាសំឡី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការដែលមហាបុរសមានព្រះឧណ្ណាលោមដុះឡើងក្នុងចន្លោះព្រះភូមោ មានពណ៌ស ទន់ល្វន់ដូចជាសំឡីនេះ នេះជាមហាបុរិសលក្ខណៈរបស់មហាបុរស។ (៣១)

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, mahāpuriso uṇhīsasīso hoti. Yampi, bhikkhave, mahāpuriso uṇhīsasīso hoti, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយវិញទៀត មហាបុរសមានព្រះសិរសាប្រកបដោយអុណ្ហីសៈ (ដូចជាទ្រង់មកុដ)។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការដែលមហាបុរសមានព្រះសិរសាប្រកបដោយអុណ្ហីសៈនេះ នេះជាមហាបុរិសលក្ខណៈរបស់មហាបុរស។ (៣២)

‘‘Imāni kho tāni, bhikkhave, dvattiṃsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace [Pg.119] agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទាំងនេះឯងជាមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការរបស់មហាបុរស ដែលកាលបើមហាបុរសប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងឡាយនេះហើយ តែងមានគតិ ២ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ មិនមានគតិជាគម្រប់ ៣ ឡើយ។ បើមហាបុរសនោះនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ...។ប។ បើចេញសាងផ្នួស មិនគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងលោក មានដំបូលគឺកិលេសបើកចេញហើយ។

‘‘Imāni kho, bhikkhave, dvattiṃsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni bāhirakāpi isayo dhārenti, no ca kho te jānanti – ‘imassa kammassa kaṭattā idaṃ lakkhaṇaṃ paṭilabhatī’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការរបស់មហាបុរសនេះ ទោះបីពួកឥសីខាងក្រៅសាសនាក៏ចាំទុកដែរ តែពួកឥសីទាំងនោះមិនដឹងថា «ព្រោះតែធ្វើកម្មនេះ ទើបបានលក្ខណៈនេះឡើយ»។

(1) Suppatiṭṭhitapādatālakkhaṇaṃ

(១) លក្ខណៈនៃព្រះបាទប្រតិស្ឋានល្អ (១)

201. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno daḷhasamādāno ahosi kusalesu dhammesu, avatthitasamādāno kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṃvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca adhikusalesu dhammesu. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhiggaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena dibbena yasena dibbena ādhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi dibbehi phoṭṭhabbehi. So tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Suppatiṭṭhitapādo hoti. Samaṃ pādaṃ bhūmiyaṃ nikkhipati, samaṃ uddharati, samaṃ sabbāvantehi pādatalehi bhūmiṃ phusati.

២០១. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន ព្រះតថាគតកើតជាមនុស្ស បានជាអ្នកសមាទានមាំមួនក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ ជាអ្នកសមាទានមិនរុញរាក្នុងកាយសុចរិត វចីសុចរិត មនោសុចរិត ក្នុងការចែករំលែកទាន ក្នុងការសមាទានសីល ក្នុងការរក្សាក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ក្នុងការប្រតិបត្តិល្អចំពោះមាតា ក្នុងការប្រតិបត្តិល្អចំពោះបិតា ក្នុងការប្រតិបត្តិល្អចំពោះសមណៈ ក្នុងការប្រតិបត្តិល្អចំពោះព្រាហ្មណ៍ ក្នុងការគោរពកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល និងក្នុងកុសលធម៌ដ៏ក្រៃលែងដទៃៗទៀត។ ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះបានធ្វើ បានសន្សំ បានបំពេញ បានធ្វើឲ្យច្រើននូវកម្មនោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក។ ព្រះតថាគតនោះ គ្របសង្កត់លើទេវតាដទៃក្នុងសួគ៌នោះ ដោយហេតុ ១០ ប្រការ គឺអាយុទិព្វ វណ្ណៈទិព្វ សុខទិព្វ យសទិព្វ អធិបតេយ្យទិព្វ រូបទិព្វ សំឡេងទិព្វ ក្លិនទិព្វ រសទិព្វ និងផោដ្ឋព្វទិព្វ។ ព្រះតថាគតនោះ លុះច្យុតពីសួគ៌នោះមកកាន់មនុស្សលោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈនេះ គឺមានព្រះបាទប្រតិស្ឋានល្អ តែងដាក់ព្រះបាទស្មើលើផែនដី លើកព្រះបាទឡើងស្មើ ប៉ះពាល់ផែនដីស្មើដោយផ្ទៃព្រះបាទទាំងអស់។

202. ‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti; seyyathidaṃ, cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ akhilamanimittamakaṇṭakaṃ iddhaṃ phītaṃ khemaṃ sivaṃ nirabbudaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati[Pg.120]. Rājā samāno kiṃ labhati? Akkhambhiyo hoti kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena. Rājā samāno idaṃ labhati. ‘‘Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Buddho samāno kiṃ labhati? Akkhambhiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi paccāmittehi rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

២០២. «មហាបុរសនោះ ប្រកបដោយលក្ខណៈនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ ជាស្តេចទ្រង់ធម៌ ជាស្តេចសោយរាជ្យដោយធម៌ មានមហាសមុទ្រទាំងបួនជាព្រំប្រទល់ ជាអ្នកឈ្នះសង្គ្រាម មានជនបទដ៏មាំមួន ប្រកបដោយរតនៈ ៧ ប្រការ។ រតនៈ ៧ ប្រការនេះ តែងកើតមានដល់ស្តេចនោះ គឺចក្ររតនៈ ១ ហត្ថិរតនៈ ១ អស្សរតនៈ ១ មណិរតនៈ ១ ឥត្ថីរតនៈ ១ គហបតីរតនៈ ១ បរិណាយករតនៈជាគម្រប់ ៧។ មួយវិញទៀត ព្រះរាជបុត្ររបស់ស្តេចនោះ មានច្រើនជាងមួយពាន់អង្គ សុទ្ធតែជាអ្នកក្លាហាន មានទ្រង់ទ្រាយសមជាវីរបុរស អាចកម្ចាត់សត្រូវផ្សេងៗបាន។ ព្រះរាជាចក្រពត្តិនោះ គ្រប់គ្រងផែនដីនេះ មានមហាសមុទ្រជាព្រំប្រទល់ គ្មានចោរកម្ម គ្មានសត្រូវ គ្មានបន្លា ជាស្រុកសម្បូណ៌សប្បាយ ក្សេមក្សាន្ត មានសេចក្តីសុខ គ្មានឧបទ្រព ឈ្នះដោយធម៌ មិនបាច់ប្រើអាជ្ញា មិនបាច់ប្រើគ្រឿងសស្ត្រាវុធឡើយ។ កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វីខ្លះ? គឺគ្មានសត្រូវ ឬបច្ចាមិត្តជាមនុស្សណាមួយ អាចញ៉ាំងព្រះអង្គឲ្យកម្រើក (រង្គោះរង្គើ) បានឡើយ។ កាលបើបានជាស្តេច តែងបាននូវផលនេះ។ «តែបើចេញសាងផ្នួស មិនគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងលោក មានដំបូលគឺកិលេសបើកចេញហើយ។ កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វីខ្លះ? គឺគ្មានសត្រូវ ឬបច្ចាមិត្ត ទាំងខាងក្នុង ទាំងខាងក្រៅ គឺរាគៈក្តី ទោសៈក្តី មោហៈក្តី សមណៈក្តី ព្រាហ្មណ៍ក្តី ទេវតាក្តី មារក្តី ព្រហ្មក្តី ឬនរណាមួយក្នុងលោក អាចញ៉ាំងព្រះអង្គឲ្យកម្រើកបានឡើយ។ កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តែងបាននូវផលនេះ»។ ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ។

203. Tatthetaṃ vuccati –

២០៣. គាថាដែលទ្រង់ត្រាស់ក្នុងសេចក្តីនោះ ដូច្នេះថា៖

‘‘Sacce ca dhamme ca dame ca saṃyame,Soceyyasīlālayuposathesu ca;

Dāne ahiṃsāya asāhase rato,Daḷhaṃ samādāya samattamācari.

«ព្រះតថាគតនោះ ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងសច្ចៈផង ក្នុងធម៌ផង ក្នុងទមៈគឺការទូន្មានឥន្ទ្រិយផង ក្នុងសញ្ញមៈគឺការសង្រួមផង ក្នុងសោចេយ្យៈគឺសេចក្តីស្អាត សីល និងការរក្សាឧបោសថផង ក្នុងទាន ក្នុងសេចក្តីមិនបៀតបៀន និងការមិនបង្ខិតបង្ខំសត្វផង បានសមាទានមាំមួន ប្រព្រឹត្តគ្រប់គ្រាន់ហើយ។

‘‘So tena kammena divaṃ samakkami,Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi ;

Tato cavitvā punarāgato idha,Samehi pādehi phusī vasundharaṃ.

ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះកម្មនោះ ទើបបានទៅកាន់សួគ៌ បានសោយសុខ និងការលេងកម្សាន្តដ៏ជាទិព្វ លុះច្យុតពីសួគ៌នោះមកកាន់មនុស្សលោកនេះវិញ ក៏បានប៉ះពាល់ផែនដីដោយព្រះបាទទាំងឡាយដ៏ស្មើ។

‘‘Byākaṃsu veyyañjanikā samāgatā,Samappatiṭṭhassa na hoti khambhanā;

Gihissa vā pabbajitassa vā puna,Taṃ lakkhaṇaṃ bhavati tadatthajotakaṃ.

ពួកគ្រូទាយលក្ខណៈមកជួបជុំគ្នា ហើយព្យាករថា "បុគ្គលដែលមានព្រះបាទប្រតិស្ឋានស្មើ មិនមាននរណាមួយអាចធ្វើឲ្យកម្រើកបានឡើយ ទោះបីជាគ្រហស្ថក្តី ឬជាអ្នកបួសក្តី លក្ខណៈនោះ តែងជាគ្រឿងញ៉ាំងសេចក្តីនោះឲ្យច្បាស់លាស់។

‘‘Akkhambhiyo hoti agāramāvasaṃ,Parābhibhū sattubhi nappamaddano;

Manussabhūtenidha hoti kenaci,Akkhambhiyo tassa phalena kammuno.

បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ តែងជាអ្នកមិនមាននរណាធ្វើឲ្យកម្រើកបាន ជាអ្នកគ្របសង្កត់លើបុគ្គលដទៃ គ្មានសត្រូវណាមួយកម្ចាត់បានឡើយ ក្នុងលោកនេះ គ្មានមនុស្សណាមួយអាចធ្វើឲ្យកម្រើកបានឡើយ ព្រោះផលនៃកម្មនោះ។

‘‘Sace [Pg.121] ca pabbajjamupeti tādiso,Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;

Aggo na so gacchati jātu khambhanaṃ,Naruttamo esa hi tassa dhammatā’’ti.

បើបុគ្គលប្រកបដោយលក្ខណៈបែបនោះ ចេញសាងផ្នួស ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងនេក្ខម្មច្ឆន្ទៈ មានប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃ តែងជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរ មិនដល់នូវការកម្រើកឡើយ ព្រោះព្រះអង្គជាបុគ្គលដ៏ឧត្តមជាងនរៈ នេះជាធម្មតារបស់ព្រះអង្គនោះ"»।

(2) Pādatalacakkalakkhaṇaṃ

(២) លក្ខណៈនៃរូបចក្រក្នុងផ្ទៃព្រះបាទ (២)

204. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno bahujanassa sukhāvaho ahosi, ubbegauttāsabhayaṃ apanuditā, dhammikañca rakkhāvaraṇaguttiṃ saṃvidhātā, saparivārañca dānaṃ adāsi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni suvibhattantarāni.

២០៤. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន ព្រះតថាគតកើតជាមនុស្ស បាននាំមកនូវសេចក្តីសុខដល់ជនច្រើន ជាអ្នកកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីតក់ស្លុត ភ័យខ្លាច និងសេចក្តីតក់ស្លុតរន្ធត់ បានចាត់ចែងការការពារ គ្របដណ្តប់ និងថែរក្សាដ៏ប្រកបដោយធម៌ ហើយបានផ្តល់ទានព្រមទាំងបរិវារ។ ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះបានធ្វើ បានសន្សំ បានបំពេញ បានធ្វើឲ្យច្រើននូវកម្មនោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក... លុះច្យុតពីសួគ៌នោះមកកាន់មនុស្សលោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈនេះ គឺក្នុងផ្ទៃព្រះបាទទាំងឡាយខាងក្រោម មានរូបចក្រកើតឡើង មានកាំមួយពាន់ ព្រមទាំងខ្នងកង់ និងដុំកង់ បរិបូណ៌ដោយអាការគ្រប់យ៉ាង មានចន្លោះចែកចេញល្អល្អះ។

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāparivāro hoti; mahāssa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Buddho samāno kiṃ labhati? Mahāparivāro hoti; mahāssa honti parivārā bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

«មហាបុរសនោះ ប្រកបដោយលក្ខណៈនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វីខ្លះ? គឺមានបរិវារច្រើន ព្រះអង្គតែងមានបរិវារច្រើន គឺពួកព្រាហ្មណ៍ គហបតី អ្នកនិគម អ្នកជនបទ ពួកមហាមាត្យខាងគណនេយ្យ ពួកយោធា ឆ្មាំទ្វារ អាមាត្យ ក្រុមប្រឹក្សា ព្រះរាជា ពួកសេដ្ឋី និងព្រះរាជកុមារ។ កាលបើបានជាស្តេច តែងបាននូវផលនេះ។ បើចេញសាងផ្នួស មិនគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងលោក មានដំបូលគឺកិលេសបើកចេញហើយ។ កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វីខ្លះ? គឺមានបរិវារច្រើន ព្រះអង្គតែងមានបរិវារច្រើន គឺភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកា ទេវតា មនុស្ស អសូរ នាគ និងគន្ធព្វ។ កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តែងបាននូវផលនេះ»។ ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ។

205. Tatthetaṃ vuccati –

២០៥. គាថាដែលទ្រង់ត្រាស់ក្នុងសេចក្តីនោះ ដូច្នេះថា៖

‘‘Pure puratthā purimāsu jātisu,Manussabhūto bahunaṃ sukhāvaho;

Ubbhegauttāsabhayāpanūdano,Guttīsu rakkhāvaraṇesu ussuko.

«កាលពីមុន ក្នុងជាតិទាំងឡាយមុនៗ ព្រះតថាគតកើតជាមនុស្ស បាននាំមកនូវសេចក្តីសុខដល់ជនច្រើន ជាអ្នកកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីតក់ស្លុត ភ័យខ្លាច និងសេចក្តីតក់ស្លុតរន្ធត់ ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងការថែរក្សា ការពារ និងគ្របដណ្តប់។

‘‘So [Pg.122] tena kammena divaṃ samakkami,Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi;

Tato cavitvā punarāgato idha,Cakkāni pādesu duvesu vindati.

ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះកម្មនោះ ទើបបានទៅកាន់សួគ៌ បានសោយសុខ និងការលេងកម្សាន្តដ៏ជាទិព្វ លុះច្យុតពីសួគ៌នោះមកកាន់មនុស្សលោកនេះវិញ ក៏បាននូវរូបចក្រទាំងឡាយក្នុងព្រះបាទទាំងពីរ។

‘‘Samantanemīni sahassarāni ca,Byākaṃsu veyyañjanikā samāgatā;

Disvā kumāraṃ satapuññalakkhaṇaṃ,Parivāravā hessati sattumaddano.

ពួកគ្រូទាយលក្ខណៈមកជួបជុំគ្នា បានឃើញព្រះរាជកុមារប្រកបដោយលក្ខណៈនៃបុណ្យមួយរយ ហើយព្យាករថា "ព្រះរាជកុមារនេះ នឹងមានរូបចក្រមានកាំមួយពាន់ ព្រមទាំងខ្នងកង់ជុំវិញ នឹងមានបរិវារច្រើន អាចកម្ចាត់សត្រូវទាំងឡាយបាន។

Tathā hī cakkāni samantanemini,Sace na pabbajjamupeti tādiso;

Vatteti cakkaṃ pathaviṃ pasāsati,Tassānuyantādha bhavanti khattiyā.

ព្រោះថា រូបចក្រទាំងឡាយមានខ្នងកង់ជុំវិញយ៉ាងនេះ បើបុគ្គលប្រកបដោយលក្ខណៈបែបនោះ មិនចេញសាងផ្នួសទេ នឹងបានបង្វិលកង់ (ចក្ររតនៈ) គ្រប់គ្រងផែនដី ពួកក្សត្រទាំងឡាយក្នុងលោកនេះ នឹងក្លាយជាអ្នកដើរតាមព្រះអង្គនោះ។

‘‘Mahāyasaṃ saṃparivārayanti naṃ,Sace ca pabbajjamupeti tādiso;

Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo,Devāmanussāsurasakkarakkhasā.

ពួកជនមានយសធំ តែងចោមរោមព្រះអង្គនោះ តែបើបុគ្គលប្រកបដោយលក្ខណៈបែបនោះ ចេញសាងផ្នួស ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងនេក្ខម្មច្ឆន្ទៈ មានប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃ ពួកទេវតា មនុស្ស អសូរ សក្កៈ និងយក្ស (រក្សស)

‘‘Gandhabbanāgā vihagā catuppadā,Anuttaraṃ devamanussapūjitaṃ;

Mahāyasaṃ saṃparivārayanti na’’nti.

ពួកគន្ធព្វ នាគ បក្សី និងសត្វជើងបួន តែងចោមរោមព្រះអង្គនោះ ដែលជាបុគ្គលគ្មានបុគ្គលដទៃក្រៃលែងជាង ជាទីបូជានៃទេវតានិងមនុស្ស មានយសធំ"»

(3-5) Āyatapaṇhitāditilakkhaṇaṃ

(៣-៥) លក្ខណៈ ៣ ប្រការ មានកែងជើងវែងជាដើម

206. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato ahosi nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī vihāsi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni tīṇi mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Āyatapaṇhi ca hoti, dīghaṅguli ca brahmujugatto ca.

២០៦. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន តថាគតកើតជាមនុស្ស បានលះបង់បាណាតិបាត វៀរចាកបាណាតិបាត មានដំបងដាក់ចុះហើយ មានគ្រឿងសស្ត្រាដាក់ចុះហើយ មានសេចក្តីខ្មាសបាប មានចិត្តអាណិតអាសូរ តែងអនុគ្រោះដោយប្រយោជន៍ដល់សត្វមានជីវិតទាំងពួង។ ព្រោះតែកម្មនោះ ដែលខ្លួនបានធ្វើ សន្សំ ចម្រើន ធ្វើឲ្យទូលំទូលាយ... តថាគតនោះ លុះច្យុតពីទីនោះមកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣ ប្រការនេះ គឺមានកែងជើងវែង ១ មានម្រាមដៃម្រាមជើងវែង ១ មានរាងកាយត្រង់ស្មើដូចជាព្រហ្ម ១។

‘‘So [Pg.123] tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Dīghāyuko hoti ciraṭṭhitiko, dīghamāyuṃ pāleti, na sakkā hoti antarā jīvitā voropetuṃ kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Dīghāyuko hoti ciraṭṭhitiko, dīghamāyuṃ pāleti, na sakkā hoti antarā jīvitā voropetuṃ paccatthikehi paccāmittehi samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ព្រះតថាគតប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានព្រះជន្មវែង ស្ថិតនៅបានយូរ អភិរក្សព្រះជន្មបានវែង គ្មានសត្រូវ ឬបច្ចាមិត្តជាមនុស្សណាមួយ អាចធ្វើគតក្នុងរវាងព្រះជន្មបានឡើយ។ កាលជាស្តេច ទ្រង់បាននូវផលនេះ... កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានព្រះជន្មវែង ស្ថិតនៅបានយូរ អភិរក្សព្រះជន្មបានវែង គ្មានសត្រូវ ឬបច្ចាមិត្តណាមួយ ទោះជាសមណៈ ព្រាហ្មណ៍ ទេវតា មារ ព្រហ្ម ឬនរណាមួយក្នុងលោក អាចធ្វើគតក្នុងរវាងព្រះជន្មបានឡើយ។ កាលជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់បាននូវផលនេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ។

207. Tatthetaṃ vuccati –

២០៧. សេចក្តីនេះ លោកពោលទុកក្នុងគាថាទាំងនេះថា៖

‘‘Māraṇavadhabhayattano viditvā,Paṭivirato paraṃ māraṇāyahosi;

Tena sucaritena saggamagamā,Sukataphalavipākamanubhosi.

«ព្រះតថាគតដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីខ្លាចចំពោះសេចក្តីស្លាប់របស់ខ្លួន ទើបវៀរចាកការសម្លាប់សត្វដទៃ ព្រោះសុចរិតធម៌នោះ ព្រះអង្គក៏បានយាងទៅកាន់ឋានសួគ៌ សោយផលវិបាកនៃបុណ្យដែលបានធ្វើល្អហើយ។

‘‘Caviya punaridhāgato samāno,Paṭilabhati idha tīṇi lakkhaṇāni;

Bhavati vipuladīghapāsaṇhiko,Brahmāva suju subho sujātagatto.

លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមកកាន់លោកនេះវិញ ក៏បាននូវលក្ខណៈ ៣ ប្រការក្នុងលោកនេះ គឺមានកែងជើងធំទូលាយនិងវែង មានរាងកាយត្រង់ស្មើ ល្អបវរ ស្អាតស្អំ ដូចជាព្រហ្ម។

‘‘Subhujo susu susaṇṭhito sujāto,Mudutalunaṅguliyassa honti;

Dīghā tībhi purisavaraggalakkhaṇehi,Cirayapanāya kumāramādisanti.

មានព្រះពាហុល្អ មានព្រះវរកាយនៅក្មេងខ្ចី ទ្រង់ទ្រាយល្អ កើតល្អ មានម្រាមដៃម្រាមជើងទន់ល្វន់ និងវែង ពួកគ្រូទាយតែងទាយនូវកុមារដែលប្រកបដោយលក្ខណៈដ៏ប្រសើរទាំង ៣ ប្រការនេះ ថាជានឹងមានព្រះជន្មរស់នៅបានយូរអង្វែង។

‘‘Bhavati yadi gihī ciraṃ yapeti,Cirataraṃ pabbajati yadi tato hi;

Yāpayati ca vasiddhibhāvanāya,Iti dīghāyukatāya taṃ nimitta’’nti.

បើកុមារនោះនៅជាគ្រហស្ថ នឹងរស់នៅបានយូរអង្វែង បើចេញសាងផ្នួស នឹងរស់នៅបានយូរជាងនោះទៅទៀត ទាំងអាចញ៉ាំងព្រះជន្មឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបានយូរ ដោយការចម្រើនឥទ្ធិបាទដែលខ្លួនបានស្ទាត់ជំនាញហើយ លក្ខណៈទាំង ៣ នោះ ឈ្មោះថាជាលក្ខណៈនាំមកនូវព្រះជន្មវែង ដោយប្រការដូច្នេះ»។

(6) Sattussadatālakkhaṇaṃ

(៦) សត្តុស្សទលក្ខណៈ

208. ‘‘Yampi[Pg.124], bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno dātā ahosi paṇītānaṃ rasitānaṃ khādanīyānaṃ bhojanīyānaṃ sāyanīyānaṃ lehanīyānaṃ pānānaṃ. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati, sattussado hoti, sattassa ussadā honti; ubhosu hatthesu ussadā honti, ubhosu pādesu ussadā honti, ubhosu aṃsakūṭesu ussadā honti, khandhe ussado hoti.

២០៨. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន តថាគតកើតជាមនុស្ស តែងតែជាអ្នកឲ្យនូវខាទនីយភោជនីយាហារដ៏ថ្លៃថ្លា មានរសឆ្ងាញ់ពិសា ទាំងបង្អែម គ្រឿងលិទ្ធ និងគ្រឿងភេសជ្ជៈផ្សេងៗ។ ព្រោះតែកម្មនោះ ដែលខ្លួនបានធ្វើ... តថាគតនោះ លុះច្យុតពីទីនោះមកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈនេះ គឺមានសាច់ពេញក្នុងទី ៧ កន្លែង គឺមានសាច់ពេញត្រង់ខ្នងដៃទាំងពីរ មានសាច់ពេញត្រង់ខ្នងជើងទាំងពីរ មានសាច់ពេញត្រង់ស្មាទាំងពីរ និងមានសាច់ពេញត្រង់កញ្ចឹងក។

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Lābhī hoti paṇītānaṃ rasitānaṃ khādanīyānaṃ bhojanīyānaṃ sāyanīyānaṃ lehanīyānaṃ pānānaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Lābhī hoti paṇītānaṃ rasitānaṃ khādanīyānaṃ bhojanīyānaṃ sāyanīyānaṃ lehanīyānaṃ pānānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ព្រះតថាគតប្រកបដោយលក្ខណៈនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់តែងតែបាននូវខាទនីយភោជនីយាហារដ៏ថ្លៃថ្លា មានរសឆ្ងាញ់ពិសា ទាំងបង្អែម គ្រឿងលិទ្ធ និងគ្រឿងភេសជ្ជៈផ្សេងៗ។ កាលជាស្តេច ទ្រង់បាននូវផលនេះ... កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់តែងតែបាននូវខាទនីយភោជនីយាហារដ៏ថ្លៃថ្លា មានរសឆ្ងាញ់ពិសា ទាំងបង្អែម គ្រឿងលិទ្ធ និងគ្រឿងភេសជ្ជៈផ្សេងៗ។ កាលជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់បាននូវផលនេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ។

209. Tatthetaṃ vuccati –

២០៩. សេចក្តីនេះ លោកពោលទុកក្នុងគាថាទាំងនេះថា៖

‘‘Khajjabhojjamatha leyya sāyiyaṃ,Uttamaggarasadāyako ahu;

Tena so sucaritena kammunā,Nandane ciramabhippamodati.

«ព្រះតថាគតធ្លាប់ជាអ្នកឲ្យនូវបង្អែម គ្រឿងបរិភោគ គ្រឿងលិទ្ធ និងគ្រឿងភេសជ្ជៈដ៏មានរសឆ្ងាញ់ពិសាបំផុត ព្រោះកម្មដ៏ជាសុចរិតនោះ ព្រះអង្គក៏បានទៅរីករាយក្នុងសួននន្ទវ័នអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។

‘‘Satta cussade idhādhigacchati,Hatthapādamudutañca vindati;

Āhu byañjananimittakovidā,Khajjabhojjarasalābhitāya naṃ.

លុះមកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវសាច់ពេញក្នុងទី ៧ កន្លែង ទាំងបាននូវបាតដៃបាតជើងទន់ល្វន់ ពួកគ្រូទាយដែលឆ្លាតក្នុងក្បួនតម្រាយលក្ខណៈ តែងទាយនូវព្រះអង្គថា ជានឹងបាននូវបង្អែមនិងគ្រឿងបរិភោគដ៏មានរសឆ្ងាញ់ពិសា។

‘‘Yaṃ gihissapi tadatthajotakaṃ,Pabbajjampi ca tadādhigacchati;

Khajjabhojjarasalābhiruttamaṃ,Āhu sabbagihibandhanacchida’’nti.

បុណ្យនោះ តែងឲ្យសម្រេចផលនោះ ទោះបីជាគ្រហស្ថ ឬចេញសាងផ្នួស ក៏តែងតែបាននូវផលនោះដែរ ពួកគ្រូទាយពោលថា ព្រះអង្គដែលបានកាត់ផ្តាច់ចំណងគ្រឿងចងរឹតរបស់គ្រហស្ថទាំងពួងហើយ នឹងបាននូវបង្អែមនិងគ្រឿងបរិភោគដ៏មានរសឆ្ងាញ់ពិសាបំផុត»។

(7-8) Karacaraṇamudujālatālakkhaṇāni

(៧-៨) ករចរណមុទុជាលតាលក្ខណៈ

210. ‘‘Yampi[Pg.125], bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ saṅgāhako ahosi – dānena peyyavajjena atthacariyāya samānattatāya. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Mudutalunahatthapādo ca hoti jālahatthapādo ca.

២១០. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន តថាគតកើតជាមនុស្ស តែងតែសង្គ្រោះដល់ប្រជាជនដោយសង្គហវត្ថុ ៤ ប្រការ គឺទាន (ការឲ្យ) ១ បិយវាចា (វាចាជាទីស្រឡាញ់) ១ អត្ថចរិយា (ការប្រព្រឹត្តជាប្រយោជន៍) ១ សមានត្តតា (ការតម្កល់ខ្លួនស្មើ) ១។ ព្រោះតែកម្មនោះ ដែលខ្លួនបានធ្វើ... តថាគតនោះ លុះច្យុតពីទីនោះមកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈ ២ ប្រការនេះ គឺមានបាតដៃបាតជើងទន់ល្វន់ ១ មានបាតដៃបាតជើងมีក្រឡាដូចសំណាញ់ ១។

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Susaṅgahitaparijano hoti, susaṅgahitāssa honti brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Susaṅgahitaparijano hoti, susaṅgahitāssa honti bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ព្រះតថាគតប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានបរិវារដែលសង្គ្រោះបានល្អហើយ គឺពួកព្រាហ្មណ៍ គហបតី អ្នកនិគម អ្នកជនបទ ពួកមហាមាត្យអ្នករាប់បញ្ជី ពួកយោធាការពារទ្វារ ពួកអាមាត្យ ពួកបរិស័ទ ពួកស្តេចត្រាញ់ ពួកអ្នកសោយលាភសក្ការៈ និងពួកព្រះរាជកុមារ តែងតែជាអ្នកដែលទ្រង់សង្គ្រោះបានល្អហើយ។ កាលជាស្តេច ទ្រង់បាននូវផលនេះ... កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានបរិវារដែលសង្គ្រោះបានល្អហើយ គឺភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកា ទេវតា មនុស្ស អសូរ នាគ និងគន្ធព្វ តែងតែជាអ្នកដែលទ្រង់សង្គ្រោះបានល្អហើយ។ កាលជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់បាននូវផលនេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ។

211. Tatthetaṃ vuccati –

២១១. សេចក្តីនេះ លោកពោលទុកក្នុងគាថាទាំងនេះថា៖

‘‘Dānampi catthacariyatañca,Piyavāditañca samānattatañca ;

Kariyacariyasusaṅgahaṃ bahūnaṃ,Anavamatena guṇena yāti saggaṃ.

«ព្រះតថាគតបានធ្វើនូវទាន ការប្រព្រឹត្តជាប្រយោជន៍ បិយវាចា និងសមានត្តតា តែងសង្គ្រោះដល់ជនទាំងឡាយជាច្រើន ព្រោះគុណធម៌ដែលមិនថោកទាបនោះ ព្រះអង្គក៏បានយាងទៅកាន់ឋានសួគ៌។

‘‘Caviya punaridhāgato samāno,Karacaraṇamudutañca jālino ca;

Atirucirasuvaggudassaneyyaṃ,Paṭilabhati daharo susu kumāro.

លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមកកាន់លោកនេះវិញ កាលនៅជាកុមារតូច ក៏បាននូវបាតដៃបាតជើងទន់ល្វន់ និងមានក្រឡាដូចសំណាញ់ គួរជាទីពិតពិលរមិលមើលក្រៃលែង ល្អបវរគួរឲ្យចង់មើល។

‘‘Bhavati [Pg.126] parijanassavo vidheyyo,Mahimaṃ āvasito susaṅgahito;

Piyavadū hitasukhataṃ jigīsamāno,Abhirucitāni guṇāni ācarati.

កាលបើទ្រង់គ្រប់គ្រងផែនដី តែងមានបរិវារស្តាប់បង្គាប់ ងាយប្រដៅ ដែលទ្រង់សង្គ្រោះបានល្អហើយ ទ្រង់មានវាចាជាទីស្រឡាញ់ តែងស្វែងរកប្រយោជន៍និងសេចក្តីសុខដល់ប្រជាជន តែងប្រព្រឹត្តនូវគុណធម៌ទាំងឡាយដែលជាទីគាប់ចិត្ត។

‘‘Yadi ca jahati sabbakāmabhogaṃ,Kathayati dhammakathaṃ jino janassa;

Vacanapaṭikarassābhippasannā,Sutvāna dhammānudhammamācarantī’’ti.

បើទ្រង់លះបង់កាមភោគៈទាំងពួងចេញសាងផ្នួស ព្រះជិនស្រីទ្រង់តែងសម្តែងធម៌ទេសនាដល់ប្រជាជន ពួកជនដែលស្តាប់បង្គាប់ តែងមានសេចក្តីជ្រះថ្លា លុះបានស្តាប់ធម៌ហើយ ក៏តែងប្រព្រឹត្តធម៌សមគួរដល់ធម៌»។

(9-10) Ussaṅkhapādauddhaggalomatālakkhaṇāni

(៩-១០) ឧស្សង្ខបាទនិងឧទ្ធគ្គលោមតាលក្ខណៈ

212. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno atthūpasaṃhitaṃ dhammūpasaṃhitaṃ vācaṃ bhāsitā ahosi, bahujanaṃ nidaṃsesi, pāṇīnaṃ hitasukhāvaho dhammayāgī. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Ussaṅkhapādo ca hoti, uddhaggalomo ca.

២១២. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន តថាគតកើតជាមនុស្ស តែងតែពោលវាចាដែលប្រកបដោយប្រយោជន៍ ប្រកបដោយធម៌ តែងបង្ហាញធម៌ដល់ប្រជាជនជាច្រើន តែងនាំមកនូវប្រយោជន៍និងសេចក្តីសុខដល់សត្វទាំងឡាយ ទាំងជាអ្នកបូជានូវធម្មយ័ញ្ញ (ការឲ្យទានធម៌)។ ព្រោះតែកម្មនោះ ដែលខ្លួនបានធ្វើ... តថាគតនោះ លុះច្យុតពីទីនោះមកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈ ២ ប្រការនេះ គឺមានកងចង្គង់ខ្ពស់ (មានឆ្អឹងភ្នែកគោខ្ពស់) ១ មានរោមបះឡើងលើ ១។

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Aggo ca hoti seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca kāmabhogīnaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Aggo ca hoti seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca sabbasattānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ព្រះតថាគតប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់ជាបុគ្គលខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ប្រសើរបំផុត ជាប្រធាន ឧត្តមបំផុត ថ្លៃថ្លាបំផុត ជាងពួកអ្នកបរិភោគកាមទាំងឡាយ។ កាលជាស្តេច ទ្រង់បាននូវផលនេះ... កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់ជាបុគ្គលខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ប្រសើរបំផុត ជាប្រធាន ឧត្តមបំផុត ថ្លៃថ្លាបំផុត ជាងសត្វលោកទាំងពួង។ កាលជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់បាននូវផលនេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ។

213. Tatthetaṃ vuccati –

២១៣. សេចក្តីនេះ លោកពោលទុកក្នុងគាថាទាំងនេះថា៖

‘‘Atthadhammasahitaṃ pure giraṃ,Erayaṃ bahujanaṃ nidaṃsayi;

Pāṇinaṃ hitasukhāvaho ahu,Dhammayāgamayajī amaccharī.

«កាលពីមុន ព្រះតថាគតតែងពោលវាចាដែលប្រកបដោយប្រយោជន៍និងធម៌ តែងបង្ហាញធម៌ដល់ប្រជាជនជាច្រើន តែងនាំមកនូវប្រយោជន៍និងសេចក្តីសុខដល់សត្វទាំងឡាយ គ្មានសេចក្តីកំណាញ់ តែងបូជានូវធម្មយ័ញ្ញ។

‘‘Tena [Pg.127] so sucaritena kammunā,Suggatiṃ vajati tattha modati;

Lakkhaṇāni ca duve idhāgato,Uttamappamukhatāya vindati.

ព្រោះកម្មដ៏ជាសុចរិតនោះ ព្រះអង្គក៏បានយាងទៅកាន់សុគតិភព រីករាយក្នុងសុគតិនោះ លុះយាងមកកាន់លោកនេះវិញ ក៏បាននូវលក្ខណៈ ២ ប្រការ ដើម្បីភាពជាបុគ្គលខ្ពង់ខ្ពស់និងជាប្រធាន។

‘‘Ubbhamuppatitalomavā saso,Pādagaṇṭhirahu sādhusaṇṭhitā;

Maṃsalohitācitā tacotthatā,Uparicaraṇasobhanā ahu.

ព្រះអង្គមានរោមបះឡើងលើ មានឆ្អឹងភ្នែកគោ (កងចង្គង់) ស្ថិតនៅល្អ ដុះពេញដោយសាច់និងឈាម មានស្បែកគ្របដណ្តប់ជិត ល្អបវរត្រង់ផ្នែកខាងលើនៃព្រះបាទ។

‘‘Gehamāvasati ce tathāvidho,Aggataṃ vajati kāmabhoginaṃ;

Tena uttaritaro na vijjati,Jambudīpamabhibhuyya iriyati.

បើព្រះអង្គប្រកបដោយលក្ខណៈបែបនោះ នៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងដល់នូវភាពជាបុគ្គលខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតជាងពួកអ្នកបរិភោគកាមទាំងឡាយ គ្មាននរណាម្នាក់ក្រៃលែងជាងព្រះអង្គឡើយ តែងគ្រប់គ្រងគ្របដណ្តប់លើជម្ពូទ្វីបទាំងមូល។

‘‘Pabbajampi ca anomanikkamo,Aggataṃ vajati sabbapāṇinaṃ;

Tena uttaritaro na vijjati,Sabbalokamabhibhuyya viharatī’’ti.

បើទ្រង់ចេញសាងផ្នួស មានសេចក្តីព្យាយាមមិនថោកទាប នឹងដល់នូវភាពជាបុគ្គលខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតជាងសត្វមានជីវិតទាំងពួង គ្មាននរណាម្នាក់ក្រៃលែងជាងព្រះអង្គឡើយ តែងគ្របដណ្តប់លើសត្វលោកទាំងពួងហើយគង់នៅ»។

(11) Eṇijaṅghalakkhaṇaṃ

(១១) ឯណិជង្ឃលក្ខណៈ

214. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno sakkaccaṃ vācetā ahosi sippaṃ vā vijjaṃ vā caraṇaṃ vā kammaṃ vā – ‘kiṃ time khippaṃ vijāneyyuṃ, khippaṃ paṭipajjeyyuṃ, na ciraṃ kilisseyyu’’nti. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Eṇijaṅgho hoti.

២១៤. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន តថាគតកើតជាមនុស្ស តែងតែជាអ្នកបង្រៀនដោយគោរព នូវសិល្បៈក្តី វិជ្ជាក្តី ចរណៈក្តី ការងារក្តី ដោយគិតថា «ធ្វើដូចម្តេច ពួកជនទាំងនេះនឹងបានដឹងឆាប់ បានប្រតិបត្តិឆាប់ មិនលំបាកអស់កាលយូរ»។ ព្រោះតែកម្មនោះ ដែលខ្លួនបានធ្វើ... តថាគតនោះ លុះច្យុតពីទីនោះមកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈនេះ គឺមានស្មងជើងរលីងស្រឡូនដូចស្មងសត្វទ្រាយ។

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Yāni tāni rājārahāni rājaṅgāni rājūpabhogāni rājānucchavikāni tāni khippaṃ paṭilabhati. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Yāni [Pg.128] tāni samaṇārahāni samaṇaṅgāni samaṇūpabhogāni samaṇānucchavikāni, tāni khippaṃ paṭilabhati. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ព្រះតថាគតប្រកបដោយលក្ខណៈនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់តែងតែបាននូវគ្រឿងឧបភោគបរិភោគដ៏សមគួរដល់ស្តេច ជាអង្គនៃស្តេច ជាគ្រឿងប្រើប្រាស់របស់ស្តេច និងជាគ្រឿងសមគួរដល់ស្តេច ដោយឆាប់រហ័ស។ កាលជាស្តេច ទ្រង់បាននូវផលនេះ... កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់តែងតែបាននូវគ្រឿងឧបភោគបរិភោគដ៏សមគួរដល់សមណៈ ជាអង្គនៃសមណៈ ជាគ្រឿងប្រើប្រាស់របស់សមណៈ និងជាគ្រឿងសមគួរដល់សមណៈ ដោយឆាប់រហ័ស។ កាលជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់បាននូវផលនេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ។

215. Tatthetaṃ vuccati –

២១៥. សេចក្តីនេះ លោកពោលទុកក្នុងគាថាទាំងនេះថា៖

‘‘Sippesu vijjācaraṇesu kammesu,Kathaṃ vijāneyyuṃ lahunti icchati;

Yadūpaghātāya na hoti kassaci,Vāceti khippaṃ na ciraṃ kilissati.

«ព្រះតថាគតតែងប្រាថ្នាថា ធ្វើដូចម្តេច ពួកជនទាំងនេះនឹងបានដឹងឆាប់ នូវសិល្បៈ វិជ្ជា ចរណៈ និងការងារទាំងឡាយ វិជ្ជាណាដែលមិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបៀតបៀនដល់នរណាម្នាក់ ព្រះអង្គតែងបង្រៀនវិជ្ជានោះដោយឆាប់រហ័ស មិនឲ្យលំបាកអស់កាលយូរឡើយ។

‘‘Taṃ kammaṃ katvā kusalaṃ sukhudrayaṃ,Jaṅghā manuññā labhate susaṇṭhitā;

Vaṭṭā sujātā anupubbamuggatā,Uddhaggalomā sukhumattacotthatā.

ព្រោះបានធ្វើនូវកម្មដ៏ជាកុសល នាំមកនូវសេចក្តីសុខនោះ ព្រះអង្គក៏បាននូវស្មងជើងដ៏ជាទីគាប់ចិត្ត មានទ្រង់ទ្រាយល្អ មូលក្លំ កើតល្អ ស្រឡូនឡើងទៅតាមលំដាប់ មានរោមបះឡើងលើ មានស្បែកម៉ដ្ឋខាត់គ្របដណ្តប់ជិត។

‘‘Eṇeyyajaṅghoti tamāhu puggalaṃ,Sampattiyā khippamidhāhu lakkhaṇaṃ;

Gehānulomāni yadābhikaṅkhati,Apabbajaṃ khippamidhādhigacchati.

ពួកអ្នកប្រាជ្ញតែងហៅបុគ្គលនោះថា មានស្មងជើងដូចស្មងសត្វទ្រាយ លក្ខណៈនោះ ពួកអ្នកប្រាជ្ញពោលថា ជាលក្ខណៈនាំមកនូវសម្បត្តិដោយឆាប់រហ័សក្នុងលោកនេះ បើមិនសាងផ្នួសទេ កាលបើប្រាថ្នានូវសម្បត្តិដែលសមគួរដល់គ្រហស្ថ ក៏តែងតែបានសម្រេចដោយឆាប់រហ័សក្នុងលោកនេះ។

‘‘Sace ca pabbajjamupeti tādiso,Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;

Anucchavikassa yadānulomikaṃ,Taṃ vindati khippamanomavikkamo ’’ti.

បើបុគ្គលបែបនោះ ចេញសាងផ្នួស ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងនេក្ខម្មច្ឆន្ទៈ មានប្រាជ្ញាស្មារតី មានសេចក្តីព្យាយាមមិនថោកទាប តែងបាននូវគ្រឿងបរិក្ខារដែលសមគួរនិងស្របតាមសមណសារូប ដោយឆាប់រហ័ស»។

(12) Sukhumacchavilakkhaṇaṃ

(១២) សុខុមច្ឆវិលក្ខណៈ

216. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā paripucchitā ahosi – ‘‘kiṃ, bhante, kusalaṃ, kiṃ akusalaṃ, kiṃ sāvajjaṃ, kiṃ anavajjaṃ, kiṃ sevitabbaṃ, kiṃ na sevitabbaṃ, kiṃ me karīyamānaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya assa, kiṃ vā pana me karīyamānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya [Pg.129] assā’’ti. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Sukhumacchavi hoti, sukhumattā chaviyā rajojallaṃ kāye na upalimpati.

២១៦. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន ព្រះតថាគតកើតជាមនុស្ស បានចូលទៅរកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ ហើយសួរដេញដោលថា “បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន អ្វីជាកុសល អ្វីជាអកុសល អ្វីមានទោស អ្វីគ្មានទោស អ្វីគួរគប់រក អ្វីមិនគួរគប់រក កាលបើខ្ញុំធ្វើនូវអំពើណា អំពើនោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខដល់ខ្ញុំអស់កាលជាអង្វែង ឬមួយកាលបើខ្ញុំធ្វើនូវអំពើណា អំពើនោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ខ្ញុំអស់កាលជាអង្វែង?”។ ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះបានធ្វើ ព្រោះបានសន្សំនូវកម្មនោះ... លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈនេះ គឺមានឆវីវណ្ណល្អិត ព្រោះតែមានឆវីវណ្ណល្អិតនោះ ធូលី និងលម្អងមិនជាប់នឹងព្រះកាយឡើយ។

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāpañño hoti, nāssa hoti koci paññāya sadiso vā seṭṭho vā kāmabhogīnaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Mahāpañño hoti puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño, nāssa hoti koci paññāya sadiso vā seṭṭho vā sabbasattānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

“ព្រះតថាគតប្រកបដោយលក្ខណៈនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានព្រះប្រាជ្ញាច្រើន ក្នុងចំណោមពួកអ្នកបរិភោគកាម គ្មាននរណាម្នាក់មានប្រាជ្ញាស្មើ ឬវិសេសជាងព្រះអង្គឡើយ។ កាលបើជាស្តេច ទ្រង់បាននូវផលនេះ... បើបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានព្រះបញ្ញាធំ មានព្រះបញ្ញាក្រាស់ មានព្រះបញ្ញារីករាយ មានព្រះបញ្ញារហ័ស មានព្រះបញ្ញាមុតស្រួច មានព្រះបញ្ញាទម្លុះធ្លាយ ក្នុងចំណោមសត្វលោកទាំងអស់ គ្មាននរណាម្នាក់មានប្រាជ្ញាស្មើ ឬវិសេសជាងព្រះអង្គឡើយ។ កាលបើបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់បាននូវផលនេះ”។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះ។

217. Tatthetaṃ vuccati –

២១៧. ហេតុនោះ ទើបមានពាក្យនេះពោលថា៖

‘‘Pure puratthā purimāsu jātisu,Aññātukāmo paripucchitā ahu;

Sussūsitā pabbajitaṃ upāsitā,Atthantaro atthakathaṃ nisāmayi.

“ក្នុងកាលមុន ក្នុងជាតិមុនៗ ព្រះតថាគតជាអ្នកចង់ដឹង បានសួរដេញដោលរឿយៗ ជាអ្នកស្តាប់ដោយគោរព ចូលទៅជិតរកអ្នកបួស មានប្រយោជន៍ក្នុងព្រះហឫទ័យ បានផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ធម៌ដែលប្រកបដោយប្រយោជន៍។

‘‘Paññāpaṭilābhagatena kammunā,Manussabhūto sukhumacchavī ahu;

Byākaṃsu uppādanimittakovidā,Sukhumāni atthāni avecca dakkhiti.

ព្រោះតែកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបាននូវប្រាជ្ញានោះ កាលកើតជាមនុស្ស ក៏មានឆវីវណ្ណល្អិត ពួកគ្រូដែលឈ្លាសវៃក្នុងទំនាយ និងនិមិត្តទាំងឡាយ បានព្យាករថា ‘ព្រះកុមារនេះនឹងយល់ដឹងនូវសេចក្តីដ៏ល្អិតជ្រាលជ្រៅដោយបញ្ញា’។

‘‘Sace na pabbajjamupeti tādiso,Vatteti cakkaṃ pathaviṃ pasāsati;

Atthānusiṭṭhīsu pariggahesu ca,Na tena seyyo sadiso ca vijjati.

ប្រសិនបើព្រះកុមារដែលមានសភាពបែបនោះ មិនចេញបួសទេ នឹងបានញ៉ាំងចក្រឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ គ្រប់គ្រងផែនដី ក្នុងធម៌ជាគ្រឿងប្រដៅ និងការគ្រប់គ្រងទាំងឡាយ គ្មាននរណាម្នាក់វិសេសជាង ឬស្មើនឹងព្រះអង្គឡើយ។

‘‘Sace ca pabbajjamupeti tādiso,Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;

Paññāvisiṭṭhaṃ labhate anuttaraṃ,Pappoti bodhiṃ varabhūrimedhaso’’ti.

ប្រសិនបើព្រះកុមារដែលមានសភាពបែបនោះ ចេញបួស ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងសេចក្តីពេញចិត្តក្នុងការចេញបួស មានប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃ នឹងបាននូវព្រះបញ្ញាដ៏វិសេសគ្មានអ្វីក្រៃលែងជាង ព្រះកុមារដែលមានប្រាជ្ញាដ៏ប្រសើរដូចជាផែនដីនោះ នឹងបានដល់នូវព្រះពោធិញ្ញាណ”។

(13) Suvaṇṇavaṇṇalakkhaṇaṃ

(១៣) សុវណ្ណវណ្ណលក្ខណៈ

218. ‘‘Yampi[Pg.130], bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno akkodhano ahosi anupāyāsabahulo, bahumpi vutto samāno nābhisajji na kuppi na byāpajji na patitthīyi, na kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Dātā ca ahosi sukhumānaṃ mudukānaṃ attharaṇānaṃ pāvuraṇānaṃ khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Suvaṇṇavaṇṇo hoti kañcanasannibhattaco.

២១៨. “ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន ព្រះតថាគតកើតជាមនុស្ស ជាអ្នកមិនខឹង មិនសូវមានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ទោះបីគេនិយាយច្រើន ក៏មិនចងគំនុំ មិនខឹង មិនព្យាបាទ មិនតម្កល់ទុកនូវសេចក្តីក្រោធ ហើយមិនសម្តែងនូវសេចក្តីក្រោធ សេចក្តីប្រទូស្ត និងសេចក្តីមិនត្រេកអរឲ្យប្រាកដឡើយ។ ទាំងជាអ្នកឲ្យនូវគ្រឿងលំទំ និងគ្រឿងដណ្តប់ដ៏ល្អិតទន់ គឺសំពត់សំបកឈើដ៏ល្អិត សំពត់កប្បាសដ៏ល្អិត សំពត់សូត្រដ៏ល្អិត សំពត់រោមសត្វដ៏ល្អិត។ ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះបានធ្វើ ព្រោះបានសន្សំនូវកម្មនោះ... លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈនេះ គឺមានពណ៌សម្បុរដូចជាមាស មានស្បែកភ្លឺថ្លាដូចជាមាស។

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Lābhī hoti sukhumānaṃ mudukānaṃ attharaṇānaṃ pāvuraṇānaṃ khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Lābhī hoti sukhumānaṃ mudukānaṃ attharaṇānaṃ pāvuraṇānaṃ khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

“ព្រះតថាគតប្រកបដោយលក្ខណៈនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់ជាអ្នកបាននូវគ្រឿងលំទំ និងគ្រឿងដណ្តប់ដ៏ល្អិតទន់ គឺសំពត់សំបកឈើដ៏ល្អិត សំពត់កប្បាសដ៏ល្អិត សំពត់សូត្រដ៏ល្អិត សំពត់រោមសត្វដ៏ល្អិត។ កាលបើជាស្តេច ទ្រង់បាននូវផលនេះ... បើបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់ជាអ្នកបាននូវគ្រឿងលំទំ និងគ្រឿងដណ្តប់ដ៏ល្អិតទន់ គឺសំពត់សំបកឈើដ៏ល្អិត សំពត់កប្បាសដ៏ល្អិត សំពត់សូត្រដ៏ល្អិត សំពត់រោមសត្វដ៏ល្អិត។ កាលបើបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់បាននូវផលនេះ”។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះ។

219. Tatthetaṃ vuccati –

២១៩. ហេតុនោះ ទើបមានពាក្យនេះពោលថា៖

‘‘Akkodhañca adhiṭṭhahi adāsi,Dānañca vatthāni sukhumāni succhavīni;

Purimatarabhave ṭhito abhivissaji,Mahimiva suro abhivassaṃ.

“ព្រះតថាគតកាលស្ថិតនៅក្នុងភពមុន បានសមាទាននូវសេចក្តីមិនខឹង ហើយបានឲ្យទាន គឺសំពត់ទាំងឡាយដ៏ល្អិត មានពណ៌សម្បុរល្អ បានលះបង់នូវទាននោះ ដូចជាទេវរាជបង្អុរភ្លៀងចុះមកលើផែនដី។

‘‘Taṃ katvāna ito cuto dibbaṃ,Upapajji sukataphalavipākamanubhutvā;

Kanakatanusannibho idhābhibhavati,Suravarataroriva indo.

លុះធ្វើនូវកម្មនោះហើយ ច្យុតពីលោកនេះ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ ទទួលផលវិបាកនៃសុចរិតកម្ម លុះមកកើតក្នុងលោកនេះ ក៏មានព្រះកាយដូចជាមាស គ្របសង្កត់លើជនទាំងពួង ដូចជាព្រះឥន្ទ្រដ៏ប្រសើរជាងពួកទេវតា។

‘‘Gehañcāvasati [Pg.131] naro apabbajja,Micchaṃ mahatimahiṃ anusāsati ;

Pasayha sahidha sattaratanaṃ,Paṭilabhati vimala sukhumacchaviṃ suciñca.

ប្រសិនបើបុរសនោះមិនបួស នៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានគ្រប់គ្រងផែនដីដ៏ធំទូលាយ ឈ្នះសត្រូវក្នុងលោកនេះ ហើយបាននូវរតនៈ ៧ ប្រការ ទាំងមានឆវីវណ្ណដ៏ស្អាត ល្អិត និងបរិសុទ្ធ។

‘‘Lābhī acchādanavatthamokkhapāvuraṇānaṃ,Bhavati yadi anāgāriyataṃ upeti;

Sahito purimakataphalaṃ anubhavati,Na bhavati katassa panāso’’ti.

ប្រសិនបើចូលទៅកាន់ផ្នួស នឹងជាអ្នកបាននូវគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ និងគ្រឿងដណ្តប់ដ៏ប្រសើរ ព្រះតថាគតនោះជាអ្នកប្រកបដោយប្រយោជន៍ តែងទទួលផលនៃកម្មដែលបានធ្វើហើយក្នុងកាលមុន ផលនៃកម្មដែលបានធ្វើហើយ មិនដែលវិនាសឡើយ”។

(14) Kosohitavatthaguyhalakkhaṇaṃ

(១៤) កោសោហិតវត្ថគុយ្ហលក្ខណៈ

220. Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno cirappanaṭṭhe sucirappavāsino ñātimitte suhajje sakhino samānetā ahosi. Mātarampi puttena samānetā ahosi, puttampi mātarā samānetā ahosi, pitarampi puttena samānetā ahosi, puttampi pitarā samānetā ahosi, bhātarampi bhātarā samānetā ahosi, bhātarampi bhaginiyā samānetā ahosi, bhaginimpi bhātarā samānetā ahosi, bhaginimpi bhaginiyā samānetā ahosi, samaṅgīkatvā ca abbhanumoditā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati – kosohitavatthaguyho hoti.

២២០. “ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន ព្រះតថាគតកើតជាមនុស្ស ជាអ្នកនាំមកជួបជុំគ្នានូវពួកញាតិ មិត្តសម្លាញ់ និងពួកសង្សារដែលបាត់បង់អស់កាលជាយូរយារ ឬដែលឃ្លាតឆ្ងាយអស់កាលជាយូរអង្វែង។ គឺបាននាំម្តាយឲ្យជួបជុំនឹងកូន នាំកូនឲ្យជួបជុំនឹងម្តាយ នាំឪពុកឲ្យជួបជុំនឹងកូន នាំកូនឲ្យជួបជុំនឹងឪពុក នាំបងប្អូនប្រុសឲ្យជួបជុំនឹងបងប្អូនប្រុស នាំបងប្អូនប្រុសឲ្យជួបជុំនឹងបងប្អូនស្រី នាំបងប្អូនស្រីឲ្យជួបជុំនឹងបងប្អូនប្រុស នាំបងប្អូនស្រីឲ្យជួបជុំនឹងបងប្អូនស្រី លុះធ្វើឲ្យគេជាអ្នកព្រមព្រៀងគ្នាហើយ ក៏ត្រេកអរយ៉ាងក្រៃលែង។ ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះបានធ្វើនូវកម្មនោះ... លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈនេះ គឺមានព្រះអង្គជាតិតម្កល់នៅក្នុងស្រោម។

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Pahūtaputto hoti, parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Pahūtaputto hoti, anekasahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

“ព្រះតថាគតប្រកបដោយលក្ខណៈនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានព្រះរាជបុត្រច្រើន ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គមានជាងមួយពាន់អង្គ សុទ្ធសឹងតែជាអ្នកក្លាហាន មានរូបរាងជាអ្នកចម្បាំង អាចកម្ចាត់បង់នូវសត្រូវផ្សេងៗបាន។ កាលបើជាស្តេច ទ្រង់បាននូវផលនេះ... បើបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានព្រះបុត្រច្រើន ព្រះបុត្ររបស់ព្រះអង្គមានច្រើនពាន់អង្គ សុទ្ធសឹងតែជាអ្នកក្លាហាន មានរូបរាងជាអ្នកចម្បាំង អាចកម្ចាត់បង់នូវសត្រូវផ្សេងៗបាន។ កាលបើបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់បាននូវផលនេះ”។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះ។

221. Tatthetaṃ [Pg.132] vuccati –

២២១. ហេតុនោះ ទើបមានពាក្យនេះពោលថា៖

‘‘Pure puratthā purimāsu jātisu,Cirappanaṭṭhe sucirappavāsino;

Ñātī suhajje sakhino samānayi,Samaṅgikatvā anumoditā ahu.

“ក្នុងកាលមុន ក្នុងជាតិមុនៗ ព្រះតថាគតបាននាំមកជួបជុំគ្នានូវពួកញាតិ មិត្តសម្លាញ់ និងពួកសង្សារដែលបាត់បង់អស់កាលជាយូរយារ ឬដែលឃ្លាតឆ្ងាយអស់កាលជាយូរអង្វែង លុះធ្វើឲ្យគេជាអ្នកព្រមព្រៀងគ្នាហើយ ក៏បានត្រេកអរ។

‘‘So tena kammena divaṃ samakkami,Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi;

Tato cavitvā punarāgato idha,Kosohitaṃ vindati vatthachādiyaṃ.

ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះតែកម្មនោះ ក៏បានឡើងទៅកាន់ឋានសួគ៌ ទទួលនូវសេចក្តីសុខ និងការលេងកម្សាន្តទាំងឡាយ លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមកកាន់លោកនេះជាថ្មី ក៏បាននូវព្រះអង្គជាតិតម្កល់នៅក្នុងស្រោម ដែលបិទបាំងដោយសំពត់។

‘‘Pahūtaputto bhavatī tathāvidho,Parosahassañca bhavanti atrajā;

Sūrā ca vīrā ca amittatāpanā,Gihissa pītiṃjananā piyaṃvadā.

ព្រះតថាគតដែលមានសភាពបែបនោះ តែងមានព្រះរាជបុត្រច្រើន ព្រះរាជបុត្រដែលកើតអំពីទ្រូងមានជាងមួយពាន់អង្គ សុទ្ធសឹងតែជាអ្នកក្លាហាន មានព្យាយាម អាចញ៉ាំងសត្រូវឲ្យក្តៅក្រហាយ តែងញ៉ាំងសេចក្តីរីករាយឲ្យកើតដល់គ្រហស្ថ និងជានិយាយពាក្យជាទីស្រឡាញ់។

‘‘Bahūtarā pabbajitassa iriyato,Bhavanti puttā vacanānusārino;

Gihissa vā pabbajitassa vā puna,Taṃ lakkhaṇaṃ jāyati tadatthajotaka’’nti.

ប្រសិនបើចេញបួស តែងមានព្រះបុត្រច្រើនក្រៃលែង ជាអ្នកប្រព្រឹត្តតាមព្រះឱវាទ លក្ខណៈនោះតែងកើតឡើងដើម្បីសម្តែងនូវប្រយោជន៍នោះ ដល់គ្រហស្ថ ឬអ្នកបួសនោះឯង”។

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

ចប់ ភាណវារៈទី ១។

(15-16) Parimaṇḍalaanonamajaṇṇuparimasanalakkhaṇāni

(១៥-១៦) បរិមណ្ឌល និងអនោនមជណ្ុបរិមសនលក្ខណៈ

222. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno mahājanasaṅgahaṃ samekkhamāno samaṃ jānāti sāmaṃ jānāti, purisaṃ jānāti purisavisesaṃ jānāti – ‘ayamidamarahati ayamidamarahatī’ti tattha tattha purisavisesakaro ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ [Pg.133] āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Nigrodha parimaṇḍalo ca hoti, ṭhitakoyeva ca anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati.

២២២. “ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន ព្រះតថាគតកើតជាមនុស្ស កាលសម្លឹងមើលការសង្គ្រោះដល់មហាជន តែងដឹងច្បាស់នូវបុគ្គលដែលស្មើ ដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដឹងច្បាស់នូវបុរស ដឹងច្បាស់នូវបុគ្គលដ៏វិសេសថា ‘បុគ្គលនេះគួរបាននូវរបស់នេះ បុគ្គលនេះគួរបាននូវរបស់នេះ’ ព្រះតថាគតនោះជាអ្នកធ្វើនូវសេចក្តីវិសេសដល់បុគ្គលទាំងឡាយក្នុងទីនោះៗ។ ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះបានធ្វើនូវកម្មនោះ... លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈទាំងពីរនេះ គឺមានសណ្ឋានវង់ដូចជាដើមជ្រៃជ្រក ១ កាលឈរត្រង់ មិនបាច់ឱនចុះ ក៏អាចស្ទាបអង្អែលជង្គង់ទាំងពីរដោយបាតដៃទាំងពីរបាន ១។

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro. Rājā samāno idaṃ labhati…pe… buddho samāno kiṃ labhati? Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo. Tassimāni dhanāni honti, seyyathidaṃ, saddhādhanaṃ sīladhanaṃ hiridhanaṃ ottappadhanaṃ sutadhanaṃ cāgadhanaṃ paññādhanaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

“ព្រះតថាគតប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់ជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន មានមាសប្រាក់ច្រើន មានគ្រឿងប្រើប្រាស់ច្រើន មានស្រូវអង្ករច្រើន មានឃ្លាំង និងជង្រុកពេញបរិបូណ៌។ កាលបើជាស្តេច ទ្រង់បាននូវផលនេះ... បើបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់ជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន មានមាសប្រាក់ច្រើន មានគ្រឿងប្រើប្រាស់ច្រើន។ ព្រះពុទ្ធនោះ តែងមានទ្រព្យទាំងឡាយនេះ គឺទ្រព្យគឺសទ្ធា ទ្រព្យគឺសីល ទ្រព្យគឺហិរិ ទ្រព្យគឺឱត្តប្បៈ ទ្រព្យគឺសុតៈ ទ្រព្យគឺចាគៈ ទ្រព្យគឺបញ្ញា។ កាលបើបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់បាននូវផលនេះ”។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះ។

223. Tatthetaṃ vuccati –

២២៣. ហេតុនោះ ទើបមានពាក្យនេះពោលថា៖

‘‘Tuliya paṭivicaya cintayitvā,Mahājanasaṅgahanaṃ samekkhamāno;

Ayamidamarahati tattha tattha,Purisavisesakaro pure ahosi.

“ព្រះតថាគតបានថ្លឹងថ្លែង ពិចារណា គិតគូរ សម្លឹងមើលការសង្គ្រោះដល់មហាជន ក្នុងកាលមុន ជាអ្នកធ្វើនូវសេចក្តីវិសេសដល់បុគ្គលទាំងឡាយក្នុងទីនោះៗថា ‘បុគ្គលនេះគួរបាននូវរបស់នេះ’។

‘‘Mahiñca pana ṭhito anonamanto,Phusati karehi ubhohi jaṇṇukāni;

Mahiruhaparimaṇḍalo ahosi,Sucaritakammavipākasesakena.

ព្រោះតែផលវិបាកនៃសុចរិតកម្មដែលនៅសេសសល់ កាលឈរត្រង់លើផែនដី មិនបាច់ឱនចុះ ក៏អាចពាល់ត្រូវជង្គង់ទាំងពីរដោយដៃទាំងពីរបាន ទាំងមានសណ្ឋានវង់ដូចជាដើមឈើ។

‘‘Bahuvividhanimittalakkhaṇaññū,Atinipuṇā manujā byākariṃsu;

Bahuvividhā gihīnaṃ arahāni,Paṭilabhati daharo susu kumāro.

ពួកមនុស្សដែលដឹងនូវនិមិត្ត និងលក្ខណៈផ្សេងៗដ៏ច្រើន ដែលជាអ្នកឈ្លាសវៃយ៉ាងក្រៃលែង បានព្យាករថា ‘ព្រះកុមារដ៏នៅក្មេងខ្ចីនេះ នឹងបាននូវរបស់របរផ្សេងៗដ៏ច្រើន ដែលសមគួរដល់គ្រហស្ថ។

‘‘Idha ca mahīpatissa kāmabhogī,Gihipatirūpakā bahū bhavanti;

Yadi ca jahati sabbakāmabhogaṃ,Labhati anuttaraṃ uttamadhanagga’’nti.

ប្រសិនបើនៅក្នុងលោកនេះ បានជាស្តេចគ្រប់គ្រងផែនដី នឹងមានកាមភោគៈដ៏ច្រើន ដែលសមគួរដល់គ្រហស្ថ ប្រសិនបើលះបង់នូវកាមភោគៈទាំងអស់ចេញ នឹងបាននូវទ្រព្យដ៏ប្រសើរ គ្មានអ្វីក្រៃលែងជាងឡើយ’”។

(17-19) Sīhapubbaddhakāyāditilakkhaṇaṃ

(១៧-១៩) សីហបុព្វឌ្ឍកាយាទិភូតលក្ខណៈ

224. ‘‘Yampi[Pg.134], bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno bahujanassa atthakāmo ahosi hitakāmo phāsukāmo yogakkhemakāmo – ‘kintime saddhāya vaḍḍheyyuṃ, sīlena vaḍḍheyyuṃ, sutena vaḍḍheyyuṃ, cāgena vaḍḍheyyuṃ, dhammena vaḍḍheyyuṃ, paññāya vaḍḍheyyuṃ, dhanadhaññena vaḍḍheyyuṃ, khettavatthunā vaḍḍheyyuṃ, dvipadacatuppadehi vaḍḍheyyuṃ, puttadārehi vaḍḍheyyuṃ, dāsakammakaraporisehi vaḍḍheyyuṃ, ñātīhi vaḍḍheyyuṃ, mittehi vaḍḍheyyuṃ, bandhavehi vaḍḍheyyu’nti. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni tīṇi mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Sīhapubbaddhakāyo ca hoti citantaraṃso ca samavaṭṭakkhandho ca.

២២៤. “ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន ព្រះតថាគតកើតជាមនុស្ស ជាអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ ប្រាថ្នាសេចក្តីចម្រើន ប្រាថ្នាសេចក្តីសប្បាយ ប្រាថ្នាសេចក្តីក្សេមចាកយោគៈដល់ជនជាច្រើន ដោយគិតថា ‘ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យជនទាំងឡាយនេះចម្រើនដោយសទ្ធា ចម្រើនដោយសីល ចម្រើនដោយសុតៈ ចម្រើនដោយចាគៈ ចម្រើនដោយធម៌ ចម្រើនដោយបញ្ញា ចម្រើនដោយទ្រព្យ និងស្រូវអង្ករ ចម្រើនដោយស្រែចម្ការ និងទីធ្លា ចម្រើនដោយសត្វជើងពីរ និងជើងបួន ចម្រើនដោយកូន និងប្រពន្ធ ចម្រើនដោយខ្ញុំបម្រើ កម្មករ និងបុរសប្រើការ ចម្រើនដោយពួកញាតិ ចម្រើនដោយមិត្តសម្លាញ់ ចម្រើនដោយផៅពង្ស’។ ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះបានធ្វើនូវកម្មនោះ... លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈទាំងបីនេះ គឺមានព្រះកាយពាក់កណ្តាលខាងលើដូចជាសីហៈ ១ មានចន្លោះស្មាពេញបរិបូណ៌ ១ មានកមូលសមរម្យ ១។”

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Aparihānadhammo hoti, na parihāyati dhanadhaññena khettavatthunā dvipadacatuppadehi puttadārehi dāsakammakaraporisehi ñātīhi mittehi bandhavehi, na parihāyati sabbasampattiyā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Aparihānadhammo hoti, na parihāyati saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya, na parihāyati sabbasampattiyā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

«ព្រះពោធិសត្វនោះ ប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងឡាយនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... ស្តេចចក្រពត្តិនោះ កាលបើបានជាស្តេច តើបានទទួលនូវអ្វីខ្លះ? គឺបានជាអ្នកមានធម៌មិនសាបសូន្យ មិនសាបសូន្យចាកទ្រព្យ និងស្រូវ ស្រែចម្ការ សត្វជើងពីរ និងសត្វជើងបួន បុត្រនិងភរិយា ខ្ញុំស្រីប្រុស និងកម្មករ ញាតិ មិត្ត សំឡាញ់ មិនសាបសូន្យចាកសម្បត្តិទាំងពួងឡើយ។ កាលបើជាស្តេច តែងបានទទួលនូវផលនេះ... កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តើបានទទួលនូវអ្វីខ្លះ? គឺបានជាអ្នកមានធម៌មិនសាបសូន្យ មិនសាបសូន្យចាកសទ្ធា សីល សុតៈ ចាគៈ បញ្ញា មិនសាបសូន្យចាកសម្បត្តិទាំងពួងឡើយ។ កាលបើជាព្រះពុទ្ធ តែងបានទទួលនូវផលនេះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សម្តែងសេចក្តីនេះ។

225. Tatthetaṃ vuccati –

២២៥. សេចក្តីនេះ លោកពោលទុកក្នុងគាថាទាំងនេះថា៖

‘‘Saddhāya sīlena sutena buddhiyā,Cāgena dhammena bahūhi sādhuhi;

Dhanena dhaññena ca khettavatthunā,Puttehi dārehi catuppadehi ca.

«ព្រះតថាគត តែងប្រាថ្នាឲ្យអ្នកដទៃ មិនសាបសូន្យចាកសទ្ធា សីល សុតៈ បញ្ញា ចាគៈ ធម៌ និងគុណធម៌ដ៏ល្អជាច្រើនទៀត ព្រមទាំងទ្រព្យ ស្រូវ ស្រែចម្ការ បុត្រ ភរិយា និងសត្វជើងបួន

‘‘Ñātīhi mittehi ca bandhavehi ca,Balena vaṇṇena sukhena cūbhayaṃ;

Kathaṃ na hāyeyyuṃ pareti icchati,Atthassa middhī ca panābhikaṅkhati.

ញាតិ មិត្ត សំឡាញ់ កម្លាំង ពណ៌សម្បុរ និងសេចក្តីសុខទាំងពីរយ៉ាង គឺទ្រង់ប្រាថ្នា និងចង់បានតែសេចក្តីចម្រើនដ៏រុងរឿងដល់អ្នកដទៃទាំងនោះ។

‘‘Sa [Pg.135] sīhapubbaddhasusaṇṭhito ahu,Samavaṭṭakkhandho ca citantaraṃso;

Pubbe suciṇṇena katena kammunā,Ahāniyaṃ pubbanimittamassa taṃ.

ព្រះតថាគតនោះ មានព្រះកាយតាំងនៅល្អ ដូចជាកាយពាក់កណ្តាលខាងមុខនៃសីហៈ មានព្រះសោណីមូលសម និងមានចន្លោះស្មាពេញលេញ ព្រោះតែកម្មដែលទ្រង់បានធ្វើល្អហើយក្នុងកាលមុន នេះជាបុព្វនិមិត្តនៃធម៌មិនសាបសូន្យរបស់ព្រះអង្គ។

‘‘Gihīpi dhaññena dhanena vaḍḍhati,Puttehi dārehi catuppadehi ca;

Akiñcano pabbajito anuttaraṃ,Pappoti bodhiṃ asahānadhammata’’nti.

បើនៅជាគ្រហស្ថ តែងចម្រើនដោយស្រូវ ទ្រព្យ បុត្រ ភរិយា និងសត្វជើងបួន បើចេញសាងផ្នួស គ្មានកង្វល់អ្វី តែងបានសម្រេចនូវព្រះពោធិញ្ញាណដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ មានធម៌មិនសាបសូន្យឡើយ»។

(20) Rasaggasaggitālakkhaṇaṃ

(២០) រស្គសគ្គិតាលក្ខណៈ

226. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati, rasaggasaggī hoti, uddhaggāssa rasaharaṇīyo gīvāya jātā honti samābhivāhiniyo.

២២៦. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន ព្រះតថាគតកើតជាមនុស្ស មិនដែលបៀតបៀនសត្វទាំងឡាយ ដោយដៃក្តី ដោយដុំដីក្តី ដោយដំបងក្តី ដោយគ្រឿងសាស្ត្រាក្តី។ ព្រោះកម្មនោះ ដែលខ្លួនបានធ្វើ បានសន្សំ... លុះព្រះអង្គច្យុតចាកភពនោះ មកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈនេះ គឺមានសរសៃទទួលរសអាហារដ៏ប្រសើរ សរសៃទទួលរសអាហារទាំងឡាយ ក្នុងព្រះសូរង្ស (ក) របស់ព្រះអង្គ មានចុងបែរទៅខាងលើ នាំរសអាហារទៅសព្វសព៌ាង្គកាយស្មើគ្នា។

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ព្រះតថាគតនោះ ប្រកបដោយលក្ខណៈនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើជាស្តេច តើបានទទួលនូវអ្វីខ្លះ? គឺមានព្យាធិតិច មានទុក្ខតិច ប្រកបដោយភ្លើងធាតុសម្រាប់រំលាយអាហារដ៏ស្មើគ្នា មិនត្រជាក់ពេក មិនក្តៅពេក។ កាលបើជាស្តេច តែងបានទទួលនូវផលនេះ... កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តើបានទទួលនូវអ្វីខ្លះ? គឺមានព្យាធិតិច មានទុក្ខតិច ប្រកបដោយភ្លើងធាតុសម្រាប់រំលាយអាហារដ៏ស្មើគ្នា មិនត្រជាក់ពេក មិនក្តៅពេក ជាធាតុល្មមសមគួរដល់ការធ្វើសេចក្តីព្យាយាម។ កាលបើជាព្រះពុទ្ធ តែងបានទទួលនូវផលនេះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សម្តែងសេចក្តីនេះ។

227. Tatthetaṃ vuccati –

២២៧. សេចក្តីនេះ លោកពោលទុកក្នុងគាថាទាំងនេះថា៖

‘‘Na pāṇidaṇḍehi panātha leḍḍunā,Satthena vā maraṇavadhena vā pana;

Ubbādhanāya paritajjanāya vā,Na heṭhayī janatamaheṭhako ahu.

«ព្រះតថាគត មិនដែលបៀតបៀនពួកជន ដោយដៃ ដោយដំបង ដោយដុំដី ដោយគ្រឿងសាស្ត្រា ដោយការសម្លាប់ ដោយការចងក្ដី ដោយការគំរាមកំហែងក្ដី ព្រះអង្គជាអ្នកមិនបៀតបៀនឡើយ។

‘‘Teneva [Pg.136] so sugatimupecca modati,Sukhapphalaṃ kariya sukhāni vindati;

Samojasā rasaharaṇī susaṇṭhitā,Idhāgato labhati rasaggasaggitaṃ.

ព្រោះតែកម្មនោះ ព្រះអង្គទៅកាន់សុគតិភព តែងរីករាយ ទ្រង់ធ្វើកម្មមានផលជាសុខ ក៏បានទទួលនូវសេចក្តីសុខទាំងឡាយ លុះយាងមកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវលក្ខណៈមានសរសៃទទួលរសអាហារដ៏ប្រសើរ មានសរសៃទទួលរសអាហារតាំងនៅល្អ នាំរសអាហារទៅស្មើគ្នា។

‘‘Tenāhu naṃ atinipuṇā vicakkhaṇā,Ayaṃ naro sukhabahulo bhavissati;

Gihissa vā pabbajitassa vā puna,Taṃ lakkhaṇaṃ bhavati tadatthajotaka’’nti.

ព្រោះហេតុនោះ ពួកអ្នកប្រាជ្ញដ៏ឈ្លាសវៃក្រៃលែង ទើបពោលថា "បុរសនេះ នឹងមានសេចក្តីសុខច្រើន" លក្ខណៈនោះ តែងសម្តែងនូវសេចក្តីនោះ ដល់គ្រហស្ថក្តី ដល់អ្នកបួសក្តី»។

(21-22) Abhinīlanettagopakhumalakkhaṇāni

(២១-២២) អភិនីលនេត្តនិងគោបខុមលក្ខណៈ

228. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno na ca visaṭaṃ, na ca visāci, na ca pana viceyya pekkhitā, ujuṃ tathā pasaṭamujumano, piyacakkhunā bahujanaṃ udikkhitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Abhinīlanetto ca hoti gopakhumo ca.

២២៨. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន ព្រះតថាគតកើតជាមនុស្ស មិនដែលសម្លឹងមើលដោយការខឹងក្រោធ មិនដែលសម្លឹងមើលដោយចំហៀង មិនដែលលបមើលឡើយ តែងមានចិត្តត្រង់ សម្លឹងមើលត្រង់ និងមើលដោយស្មោះស្ម័គ្រ សម្លឹងមើលមហាជនដោយចក្ខុជាទីស្រឡាញ់។ ព្រោះកម្មនោះ ដែលខ្លួនបានធ្វើ... លុះព្រះអង្គច្យុតចាកភពនោះ មកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈទាំងពីរនេះ គឺមានព្រះនេត្រខៀវស្រងាត់១ មានរោមភ្នែកដូចជារោមភ្នែកនៃមេគោ១។

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo brāhmaṇagahapatikānaṃ negamajānapadānaṃ gaṇakamahāmattānaṃ anīkaṭṭhānaṃ dovārikānaṃ amaccānaṃ pārisajjānaṃ rājūnaṃ bhogiyānaṃ kumārānaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati…pe… buddho samāno kiṃ labhati? Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ devānaṃ manussānaṃ asurānaṃ nāgānaṃ gandhabbānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ព្រះតថាគតនោះ ប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងឡាយនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើជាស្តេច តើបានទទួលនូវអ្វីខ្លះ? គឺមានរូបគួរជាទីពិតពិលរមិលមើលនៃជនច្រើន ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តនៃពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតី អ្នកនិគម និងអ្នកជនបទ ពួកមហាមាត្យអ្នកគណនា ពួកយោធាជិះដំរីជិះសេះ ពួកឆ្មាំទ្វារ ពួកអាមាត្យ ពួកបរិស័ទ ពួកស្តេច ពួកអ្នកសោយលាភសក្ការៈ និងពួកកុមារ។ កាលបើជាស្តេច តែងបានទទួលនូវផលនេះ... កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តើបានទទួលនូវអ្វីខ្លះ? គឺមានរូបគួរជាទីពិតពិលរមិលមើលនៃជនច្រើន ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តនៃភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកា ទេវតា មនុស្ស អសុរ នាគ និងគន្ធព្វ។ កាលបើជាព្រះពុទ្ធ តែងបានទទួលនូវផលនេះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សម្តែងសេចក្តីនេះ។

229. Tatthetaṃ vuccati –

២២៩. សេចក្តីនេះ លោកពោលទុកក្នុងគាថាទាំងនេះថា៖

‘‘Na ca visaṭaṃ na ca visāci, na ca pana viceyyapekkhitā;

Ujuṃ tathā pasaṭamujumano, piyacakkhunā bahujanaṃ udikkhitā.

«ព្រះតថាគត មិនដែលសម្លឹងមើលដោយការខឹងក្រោធ មិនដែលសម្លឹងមើលដោយចំហៀង មិនដែលលបមើលឡើយ តែងមានចិត្តត្រង់ សម្លឹងមើលត្រង់ និងមើលដោយស្មោះស្ម័គ្រ សម្លឹងមើលមហាជនដោយចក្ខុជាទីស្រឡាញ់។

‘‘Sugatīsu [Pg.137] so phalavipākaṃ,Anubhavati tattha modati;

Idha ca pana bhavati gopakhumo,Abhinīlanettanayano sudassano.

ព្រះតថាគតនោះ តែងសោយផលវិបាកក្នុងសុគតិភពទាំងឡាយ ហើយរីករាយក្នុងភពនោះ លុះយាងមកកាន់លោកនេះ ក៏មានរោមភ្នែកដូចជារោមភ្នែកនៃមេគោ មានព្រះនេត្រខៀវស្រងាត់ គួរជាទីពិតពិលរមិលមើលក្រៃលែង។

‘‘Abhiyogino ca nipuṇā,Bahū pana nimittakovidā;

Sukhumanayanakusalā manujā,Piyadassanoti abhiniddisanti naṃ.

ពួកអ្នកប្រាជ្ញដ៏ឈ្លាសវៃ និងពួកគ្រូទាយដ៏ស្ទាត់ជំនាញក្នុងក្បួនតម្រាយលក្ខណៈ ជាមនុស្សឈ្លាសវៃក្នុងការមើលភ្នែកដ៏ល្អិតល្អន់ តែងទាយនូវព្រះអង្គនោះថា "ជាអ្នកមានរូបគួរជាទីពិតពិលរមិលមើល"។

‘‘Piyadassano gihīpi santo ca,Bhavati bahujanapiyāyito;

Yadi ca na bhavati gihī samaṇo hoti,Piyo bahūnaṃ sokanāsano’’ti.

បើនៅជាគ្រហស្ថ តែងមានរូបគួរជាទីពិតពិលរមិលមើល ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តនៃជនជាច្រើន បើមិននៅជាគ្រហស្ថទេ តែងទៅជាសមណៈ ជាទីស្រឡាញ់នៃជនជាច្រើន និងជាអ្នកកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីសោកសៅរបស់ជនទាំងឡាយ»។

(23) Uṇhīsasīsalakkhaṇaṃ

(២៣) ឧណ្ហីសសីសលក្ខណៈ

230. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno bahujanapubbaṅgamo ahosi kusalesu dhammesu bahujanapāmokkho kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṃvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca adhikusalesu dhammesu. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati – uṇhīsasīso hoti.

២៣០. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន ព្រះតថាគតកើតជាមនុស្ស ធ្លាប់ជាប្រធានរបស់ជនជាច្រើនក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ ជាអ្នកដឹកនាំរបស់ជនជាច្រើន ក្នុងកាយសុចរិត វចីសុចរិត មនោសុចរិត ក្នុងការចែកទាន ក្នុងការសមាទានសីល ក្នុងការរក្សាក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ក្នុងការប្រតិបត្តិល្អចំពោះមាតា ក្នុងការប្រតិបត្តិល្អចំពោះបិតា ក្នុងការប្រតិបត្តិល្អចំពោះសមណៈ ក្នុងការប្រតិបត្តិល្អចំពោះព្រាហ្មណ៍ ក្នុងការគោរពបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល និងក្នុងកុសលធម៌ដ៏ក្រៃលែងដទៃៗទៀត។ ព្រោះកម្មនោះ ដែលខ្លួនបានធ្វើ... លុះព្រះអង្គច្យុតចាកភពនោះ មកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈនេះ គឺមានព្រះសិរសាប្រដាប់ដោយក្បាំង (ដូចជាទ្រង់ក្បាំងរាជ្យ)។

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano anvāyiko hoti, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano anvāyiko hoti, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ព្រះតថាគតនោះ ប្រកបដោយលក្ខណៈនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើជាស្តេច តើបានទទួលនូវអ្វីខ្លះ? គឺមានជនច្រើនជាអ្នកដើរតាមហែហំ គឺពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតី អ្នកនិគម និងអ្នកជនបទ ពួកមហាមាត្យអ្នកគណនា ពួកយោធាជិះដំរីជិះសេះ ពួកឆ្មាំទ្វារ ពួកអាមាត្យ ពួកបរិស័ទ ពួកស្តេច ពួកអ្នកសោយលាភសក្ការៈ និងពួកកុមារ។ កាលបើជាស្តេច តែងបានទទួលនូវផលនេះ... កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តើបានទទួលនូវអ្វីខ្លះ? គឺមានជនច្រើនជាអ្នកដើរតាមហែហំ គឺភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកា ទេវតា មនុស្ស អសុរ នាគ និងគន្ធព្វ។ កាលបើជាព្រះពុទ្ធ តែងបានទទួលនូវផលនេះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សម្តែងសេចក្តីនេះ។

231. Tatthetaṃ [Pg.138] vuccati –

២៣១. សេចក្តីនេះ លោកពោលទុកក្នុងគាថាទាំងនេះថា៖

‘‘Pubbaṅgamo sucaritesu ahu,Dhammesu dhammacariyābhirato;

Anvāyiko bahujanassa ahu,Saggesu vedayittha puññaphalaṃ.

«ព្រះតថាគត ធ្លាប់ជាប្រធានក្នុងសុចរិតធម៌ទាំងឡាយ ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងការប្រព្រឹត្តធម៌ ជាអ្នកមានជនជាច្រើនដើរតាមហែហំ ព្រះអង្គបានសោយផលបុណ្យក្នុងសួគ៌ទាំងឡាយ។

‘‘Veditvā so sucaritassa phalaṃ,Uṇhīsasīsattamidhajjhagamā;

Byākaṃsu byañjananimittadharā,Pubbaṅgamo bahujanaṃ hessati.

លុះសោយផលនៃសុចរិតនោះហើយ ក៏បាននូវព្រះសិរសាប្រដាប់ដោយក្បាំងក្នុងលោកនេះ ពួកអ្នកទាយលក្ខណៈ និងនិមិត្តទាំងឡាយ បានព្យាករថា "ព្រះអង្គនឹងបានជាប្រធាននៃជនជាច្រើន។

‘‘Paṭibhogiyā manujesu idha,Pubbeva tassa abhiharanti tadā;

Yadi khattiyo bhavati bhūmipati,Paṭihārakaṃ bahujane labhati.

ពួកជនជាអ្នកបម្រើការងារក្នុងលោកនេះ តែងនាំគ្នាមកបម្រើព្រះអង្គតាំងពីក្មេងវ័យមកម៉្លេះ បើបានជាក្សត្រគ្រងផែនដី តែងបាននូវជនជាច្រើនជាអ្នកបម្រើការងារ។

‘‘Atha cepi pabbajati so manujo,Dhammesu hoti paguṇo visavī;

Tassānusāsaniguṇābhirato,Anvāyiko bahujano bhavatī’’ti.

មួយវិញទៀត បើបុរសនោះចេញសាងផ្នួស តែងជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញ មានអំណាចក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ជនជាច្រើនដែលត្រេកអរនឹងគុណនៃការប្រដៅរបស់ព្រះអង្គ តែងដើរតាមហែហំ»។

(24-25) Ekekalomatāuṇṇālakkhaṇāni

(២៤-២៥) ឯកេកលោមភាពនិងឧណ្ណាលក្ខណៈ

232. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato ahosi, saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Ekekalomo ca hoti, uṇṇā ca bhamukantare jātā hoti odātā mudutūlasannibhā.

២៣២. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន ព្រះតថាគតកើតជាមនុស្ស បានលះបង់មុសាវាទ វៀរចាកមុសាវាទ ជាអ្នកនិយាយពាក្យពិត និយាយពាក្យទៀងទាត់ មានពាក្យគួរជឿ មានពាក្យគួរទុកចិត្ត មិនពោលពាក្យបញ្ឆោតកុហកសត្វលោកឡើយ។ ព្រោះកម្មនោះ ដែលខ្លួនបានធ្វើ បានសន្សំ... លុះព្រះអង្គច្យុតចាកភពនោះ មកកាន់លោកនេះ ក៏បាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈទាំងពីរនេះ គឺមានរោមដុះតែមួយៗក្នុងរន្ធមួយ១ មានរោមឧណ្ណាលោមដុះក្នុងចន្លោះចិញ្ចើម មានពណ៌ស ទន់ល្វើយ ដូចជាសំឡី១។

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano upavattati, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā [Pg.139] samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano upavattati, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ព្រះតថាគតនោះ ប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងឡាយនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើជាស្តេច តើបានទទួលនូវអ្វីខ្លះ? គឺមានជនច្រើនប្រព្រឹត្តទៅតាមព្រះហឫទ័យ គឺពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតី អ្នកនិគម និងអ្នកជនបទ ពួកមហាមាត្យអ្នកគណនា ពួកយោធាជិះដំរីជិះសេះ ពួកឆ្មាំទ្វារ ពួកអាមាត្យ ពួកបរិស័ទ ពួកស្តេច ពួកអ្នកសោយលាភសក្ការៈ និងពួកកុមារ។ កាលបើជាស្តេច តែងបានទទួលនូវផលនេះ... កាលបើបានជាព្រះពុទ្ធ តើបានទទួលនូវអ្វីខ្លះ? គឺមានជនច្រើនប្រព្រឹត្តទៅតាមព្រះហឫទ័យ គឺភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកា ទេវតា មនុស្ស អសុរ នាគ និងគន្ធព្វ។ កាលបើជាព្រះពុទ្ធ តែងបានទទួលនូវផលនេះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សម្តែងសេចក្តីនេះ។

233. Tatthetaṃ vuccati –

២៣៣. សេចក្តីនេះ លោកពោលទុកក្នុងគាថាទាំងនេះថា៖

‘‘Saccappaṭiñño purimāsu jātisu,Advejjhavāco alikaṃ vivajjayi;

Na so visaṃvādayitāpi kassaci,Bhūtena tacchena tathena bhāsayi.

«ព្រះតថាគត មានសច្ចវាចាក្នុងជាតិទាំងឡាយមុន ជាអ្នកមានវាចាមិនពីរ (មិននិយាយពាក្យពីរ) បានវៀរចាកពាក្យកុហក មិនដែលនិយាយបញ្ឆោតអ្នកណាមួយឡើយ តែងពោលតែពាក្យពិត ពាក្យទៀងទាត់ ពាក្យត្រូវតាមសេចក្តីពិត។

‘‘Setā susukkā mudutūlasannibhā,Uṇṇā sujātā bhamukantare ahu;

Na lomakūpesu duve ajāyisuṃ,Ekekalomūpacitaṅgavā ahu.

មានរោមឧណ្ណាលោមពណ៌ស ស្អាតស្អំ ទន់ល្វើយដូចជាសំឡី ដុះឡើងល្អក្នុងចន្លោះចិញ្ចើម រោមទាំងឡាយមិនដុះពីរៗក្នុងរន្ធមួយឡើយ គឺមានព្រះកាយប្រដាប់ដោយរោមដុះតែមួយៗក្នុងរន្ធមួយ។

‘‘Taṃ lakkhaṇaññū bahavo samāgatā,Byākaṃsu uppādanimittakovidā;

Uṇṇā ca lomā ca yathā susaṇṭhitā,Upavattatī īdisakaṃ bahujjano.

ពួកគ្រូទាយលក្ខណៈជាច្រើននាក់ បានមកជួបជុំគ្នា ហើយព្យាករនូវលក្ខណៈនោះថា "រោមឧណ្ណាលោម និងរោមទាំងឡាយ តាំងនៅល្អយ៉ាងណា ជនជាច្រើនតែងប្រព្រឹត្តទៅតាមបុគ្គលដែលមានលក្ខណៈបែបនោះ។

‘‘Gihimpi santaṃ upavattatī jano,Bahu puratthāpakatena kammunā;

Akiñcanaṃ pabbajitaṃ anuttaraṃ,Buddhampi santaṃ upavattati jano’’ti.

ទោះបីនៅជាគ្រហស្ថ ក៏មានជនជាច្រើនប្រព្រឹត្តទៅតាម ព្រោះតែកម្មដែលបានធ្វើទុកក្នុងកាលមុន បើចេញសាងផ្នួស គ្មានកង្វល់អ្វី បានជាព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ ក៏មានជនប្រព្រឹត្តទៅតាមដូចគ្នា»។

(26-27) Cattālīsaaviraḷadantalakkhaṇāni

(២៦-២៧) ចត្តាលីសនិងអវិរឡទន្តលក្ខណៈ

234. ‘‘Yampi, bhikkhave tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato ahosi. Ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya[Pg.140], iti bhinnānaṃ vā sandhātā, sahitānaṃ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Cattālīsadanto ca hoti aviraḷadanto ca.

២៣៤. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលព្រះតថាគតកើតជាមនុស្សក្នុងជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន បានលះបង់នូវវាចាញុះញង់ វៀរចាកវាចាញុះញង់ គឺឮពាក្យពីខាងនេះ មិនទៅប្រាប់ខាងនោះ ដើម្បីបំបែកបំបាក់ជនទាំងឡាយនេះ ឬឮពាក្យពីខាងនោះ មិនមកប្រាប់ខាងនេះ ដើម្បីបំបែកបំបាក់ជនទាំងឡាយនោះ ជាអ្នកផ្សះផ្សាជនដែលបែកបាក់គ្នា ឬជាអ្នកជួយគាំទ្រជនដែលព្រមព្រៀងគ្នា ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងសេចក្តីព្រមព្រៀង ពេញចិត្តក្នុងសេចក្តីព្រមព្រៀង រីករាយក្នុងសេចក្តីព្រមព្រៀង តែងពោលតែវាចាដែលធ្វើឲ្យមានសេចក្តីព្រមព្រៀង។ ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះបានធ្វើ ព្រោះបានសន្សំ... ព្រះតថាគតនោះ លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមកកាន់មនុស្សលោកនេះ តែងបាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈទាំងឡាយ ២ យ៉ាងនេះ គឺមានព្រះធ្មេញ ៤០ និងមានព្រះធ្មេញជិតស្និទ្ធល្អ (គ្មានចន្លោះ)។

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati … buddho samāno kiṃ labhati? Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

«ព្រះតថាគតនោះ ប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានបរិវារដែលគេមិនអាចបំបែកបំបាក់បាន បរិវាររបស់ទ្រង់មិនអាចបែកបាក់គ្នាបានឡើយ គឺពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតី ពួកអ្នកនិគម និងអ្នកជនបទ ពួកមហាមាត្យអ្នកគណនា ពួកនាយសារថី ពួកឆ្មាំទ្វារ ពួកអាមាត្យ ពួកបរិស័ទ ពួកស្តេចត្រាញ់ ពួកអ្នកសោយលាភសក្ការៈ និងពួកព្រះរាជកុមារ។ កាលជាស្តេច តែងបាននូវផលនេះ... កាលបើបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានបរិវារដែលគេមិនអាចបំបែកបំបាក់បាន បរិវាររបស់ទ្រង់មិនអាចបែកបាក់គ្នាបានឡើយ គឺភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកា ទេវតា មនុស្ស អសូរ នាគ និងគន្ធព្វ។ កាលជាព្រះពុទ្ធ តែងបាននូវផលនេះ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សម្តែងនូវសេចក្តីនេះ។

235. Tatthetaṃ vuccati –

២៣៥. ក្នុងសេចក្តីនោះ លោកពោលគាថានេះថា៖

‘‘Vebhūtiyaṃ sahitabhedakāriṃ,Bhedappavaḍḍhanavivādakāriṃ;

Kalahappavaḍḍhanaākiccakāriṃ,Sahitānaṃ bhedajananiṃ na bhaṇi.

«(ព្រះតថាគត) មិនពោលពាក្យញុះញង់ ដែលធ្វើឲ្យជនជាទីស្រឡាញ់បែកបាក់គ្នា មិនពោលពាក្យដែលបង្កើនការបែកបាក់ និងការឈ្លោះប្រកែក មិនធ្វើអំពើដែលមិនគួរធ្វើ គឺការបង្កើនជម្លោះ មិនពោលពាក្យដែលនាំឲ្យបែកបាក់គ្នានៃជនដែលព្រមព្រៀងគ្នាឡើយ។

‘‘Avivādavaḍḍhanakariṃ sugiraṃ,Bhinnānusandhijananiṃ abhaṇi;

Kalahaṃ janassa panudī samaṅgī,Sahitehi nandati pamodati ca.

តែងពោលតែវាចាល្អ ដែលមិនបង្កើនជម្លោះ ជាវាចាផ្សះផ្សាជនដែលបែកបាក់គ្នា ជាអ្នកសម្រុះសម្រួលជម្លោះរបស់ជនទាំងឡាយ តែងរីករាយ និងត្រេកអរជាមួយជនដែលព្រមព្រៀងគ្នា។

‘‘Sugatīsu so phalavipākaṃ,Anubhavati tattha modati;

Dantā idha honti aviraḷā sahitā,Caturo dasassa mukhajā susaṇṭhitā.

ព្រះតថាគតនោះ តែងសោយផលវិបាកក្នុងសុគតិភព តែងរីករាយក្នុងសុគតិនោះ លុះមកកើតក្នុងលោកនេះ តែងមានព្រះធ្មេញជិតស្និទ្ធល្អ មិនចន្លោះ ព្រះធ្មេញទាំង ៤០ ក្នុងព្រះឱស្ឋ ដុះរៀបរយល្អ។

‘‘Yadi [Pg.141] khattiyo bhavati bhūmipati,Avibhediyāssa parisā bhavati;

Samaṇo ca hoti virajo vimalo,Parisāssa hoti anugatā acalā’’ti.

ប្រសិនបើបានជាក្សត្រគ្រងផែនដី បរិស័ទរបស់ទ្រង់ក៏មិនអាចបំបែកបំបាក់បានឡើយ បើបានជាសមណៈដ៏មានធូលីគឺកិលេសទៅប្រាស មានមន្ទិលទៅប្រាស ជាព្រះពុទ្ធ បរិស័ទរបស់ទ្រង់តែងប្រព្រឹត្តតាម និងមិនរំភើបញាប់ញ័រឡើយ។»

(28-29) Pahūtajivhābrahmassaralakkhaṇāni

(២៨-២៩) លក្ខណៈមានព្រះជីវ្ហាធំវែង និងព្រះសូរសៀងដូចជាសំឡេងព្រហ្ម

236. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato ahosi. Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā, tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Pahūtajivho ca hoti brahmassaro ca karavīkabhāṇī.

២៣៦. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលព្រះតថាគតកើតជាមនុស្សក្នុងជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន បានលះបង់នូវវាចាទ្រគោះបោះបោក វៀរចាកវាចាទ្រគោះបោះបោក តែងពោលតែវាចាដែលគ្មានទោស គួរជាទីសប្បាយដល់ត្រចៀក គួរឲ្យកើតសេចក្តីស្រឡាញ់ ជ្រាបចូលទៅដល់ដួងចិត្ត ជាវាចាគួរដល់អ្នកក្រុង ជាទីគាប់ចិត្តនៃជនច្រើនគ្នា ជាទីពេញចិត្តនៃជនច្រើនគ្នា។ ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះបានធ្វើ ព្រោះបានសន្សំ... ព្រះតថាគតនោះ លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមកកាន់មនុស្សលោកនេះ តែងបាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈទាំងឡាយ ២ យ៉ាងនេះ គឺមានព្រះជីវ្ហាធំវែង និងមានព្រះសូរសៀងដូចជាសំឡេងព្រហ្ម ស្រដៀងនឹងសំឡេងសត្វករវិក។

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Ādeyyavāco hoti, ādiyantissa vacanaṃ brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Ādeyyavāco hoti, ādiyantissa vacanaṃ bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ព្រះតថាគតនោះ ប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានវាចាគួរឲ្យគេជឿស្តាប់ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតី ពួកអ្នកនិគម និងអ្នកជនបទ ពួកមហាមាត្យអ្នកគណនា ពួកនាយសារថី ពួកឆ្មាំទ្វារ ពួកអាមាត្យ ពួកបរិស័ទ ពួកស្តេចត្រាញ់ ពួកអ្នកសោយលាភសក្ការៈ និងពួកព្រះរាជកុមារ តែងជឿស្តាប់ព្រះរាជឱវាទរបស់ទ្រង់។ កាលជាស្តេច តែងបាននូវផលនេះ... កាលបើបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានព្រះវាចាគួរឲ្យគេជឿស្តាប់ ពួកភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកា ទេវតា មនុស្ស អសូរ នាគ និងគន្ធព្វ តែងជឿស្តាប់ព្រះវាចារបស់ទ្រង់។ កាលជាព្រះពុទ្ធ តែងបាននូវផលនេះ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សម្តែងនូវសេចក្តីនេះ។

237. Tatthetaṃ vuccati –

២៣៧. ក្នុងសេចក្តីនោះ លោកពោលគាថានេះថា៖

‘‘Akkosabhaṇḍanavihesakāriṃ,Ubbādhikaṃ bahujanappamaddanaṃ;

Abāḷhaṃ giraṃ so na bhaṇi pharusaṃ,Madhuraṃ bhaṇi susaṃhitaṃ sakhilaṃ.

«(ព្រះតថាគត) មិនពោលពាក្យទ្រគោះបោះបោក ដែលជាការជេរប្រមាថ ឈ្លោះប្រកែក និងបៀតបៀន ដែលនាំឲ្យក្តៅក្រហាយចិត្ត និងជាការសង្កត់សង្កិនជនច្រើនគ្នាឡើយ តែងពោលតែវាចាផ្អែមល្ហែម ប្រកបដោយប្រយោជន៍ និងទន់ភ្លន់។

‘‘Manaso [Pg.142] piyā hadayagāminiyo,Vācā so erayati kaṇṇasukhā;

Vācāsuciṇṇaphalamanubhavi,Saggesu vedayatha puññaphalaṃ.

តែងពោលតែវាចាជាទីស្រឡាញ់នៃចិត្ត ជ្រាបចូលទៅដល់ដួងចិត្ត គួរជាទីសប្បាយដល់ត្រចៀក ព្រះតថាគតនោះ បានសោយផលនៃវាចាដែលខ្លួនពោលល្អហើយ បានសោយបុណ្យផលក្នុងឋានសួគ៌ទាំងឡាយ។

‘‘Veditvā so sucaritassa phalaṃ,Brahmassarattamidhamajjhagamā;

Jivhāssa hoti vipulā puthulā,Ādeyyavākyavacano bhavati.

លុះបានសោយផលនៃសុចរិតនោះហើយ មកក្នុងលោកនេះ ក៏បាននូវភាពជាអ្នកមានសំឡេងដូចជាសំឡេងព្រហ្ម ព្រះជីវ្ហារបស់ទ្រង់ក៏ធំវែង ព្រះវាចារបស់ទ្រង់ក៏គួរឲ្យគេជឿស្តាប់។

‘‘Gihinopi ijjhati yathā bhaṇato,Atha ce pabbajati so manujo;

Ādiyantissa vacanaṃ janatā,Bahuno bahuṃ subhaṇitaṃ bhaṇato’’ti.

កាលបើនៅជាគ្រហស្ថ ពាក្យសម្តីរបស់ទ្រង់តែងសម្រេចផល (គួរឲ្យគេជឿស្តាប់) យ៉ាងណា ប្រសិនបើបុរសនោះចេញសាងផុសផង់ ពួកជនច្រើនគ្នា តែងជឿស្តាប់ព្រះវាចារបស់ទ្រង់ ដែលទ្រង់សម្តែងល្អហើយយ៉ាងច្រើននោះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។»

(30) Sīhahanulakkhaṇaṃ

(៣០) លក្ខណៈមានព្រះហនុកា (ចង្កា) ដូចជាចង្កាសីហៈ

238. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato ahosi kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā ahosi kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati, sīhahanu hoti.

២៣៨. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលព្រះតថាគតកើតជាមនុស្សក្នុងជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន បានលះបង់នូវពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍ វៀរចាកពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍ ជាអ្នកពោលតាមកាល ពោលពាក្យពិត ពោលពាក្យប្រកបដោយប្រយោជន៍ ពោលពាក្យជាធម៌ ពោលពាក្យជាវិន័យ តែងពោលវាចាគួរតម្កល់ទុកក្នុងចិត្ត តាមកាលវេលាដ៏សមគួរ មានគ្រឿងអាង មានទីបំផុត ប្រកបដោយប្រយោជន៍។ ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះបានធ្វើ... ព្រះតថាគតនោះ លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមកកាន់មនុស្សលោកនេះ តែងបាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈនេះ គឺមានព្រះហនុកាដូចជាចង្កាសីហៈ។

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Appadhaṃsiyo hoti kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Appadhaṃsiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi paccāmittehi, rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ព្រះតថាគតនោះ ប្រកបដោយលក្ខណៈនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ... កាលបើបានជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺសត្រូវ ឬបច្ចាមិត្តជាមនុស្សណាមួយ មិនអាចបៀតបៀន (បំផ្លាញ) បានឡើយ។ កាលជាស្តេច តែងបាននូវផលនេះ... កាលបើបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺសត្រូវ ឬបច្ចាមិត្ត ទាំងខាងក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី គឺរាគៈក្តី ទោសៈក្តី មោហៈក្តី សមណៈក្តី ព្រាហ្មណ៍ក្តី ទេវតាក្តី មារក្តី ព្រហ្មក្តី ឬនរណាមួយក្នុងលោក មិនអាចបៀតបៀន (បំផ្លាញ) បានឡើយ។ កាលជាព្រះពុទ្ធ តែងបាននូវផលនេះ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សម្តែងនូវសេចក្តីនេះ។

239. Tatthetaṃ [Pg.143] vuccati –

២៣៩. ក្នុងសេចក្តីនោះ លោកពោលគាថានេះថា៖

‘‘Na samphappalāpaṃ na muddhataṃ,Avikiṇṇavacanabyappatho ahosi;

Ahitamapi ca apanudi,Hitamapi ca bahujanasukhañca abhaṇi.

«(ព្រះតថាគត) មិនពោលពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍ មិនពោលពាក្យរំភើបញាប់ញ័រ ជាអ្នកមានគន្លងវាចាមិនរាយមាយ តែងលះបង់នូវពាក្យដែលមិនជាប្រយោជន៍ ពោលតែពាក្យជាប្រយោជន៍ និងជាសេចក្តីសុខដល់ជនច្រើនគ្នា។

‘‘Taṃ katvā ito cuto divamupapajji,Sukataphalavipākamanubhosi;

Caviya punaridhāgato samāno,Dvidugamavaratarahanuttamalattha.

លុះបានធ្វើនូវកុសលកម្មនោះហើយ ច្យុតពីលោកនេះ ក៏ទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ បានសោយផលវិបាកនៃអំពើដែលខ្លួនធ្វើល្អហើយ លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះ មកកើតក្នុងលោកនេះវិញ ក៏បាននូវព្រះហនុកាដ៏ប្រសើរ ដូចជាចង្កានៃសីហៈ ដែលជាសត្វមានជើងបួនដ៏ប្រសើរជាងសត្វទាំងឡាយ។

‘‘Rājā hoti suduppadhaṃsiyo,Manujindo manujādhipati mahānubhāvo;

Tidivapuravarasamo bhavati,Suravarataroriva indo.

តែងបានជាស្តេចដែលគេមិនអាចបៀតបៀនបាន ជាធំលើមនុស្ស ជាម្ចាស់នៃមនុស្ស មានអានុភាពធំ ប្រៀបដូចជាព្រះឥន្ទ្រដ៏ប្រសើរជាងទេវតា ក្នុងឋានត្រៃត្រឹង្ស។

‘‘Gandhabbāsurayakkharakkhasebhi,Surehi na hi bhavati suppadhaṃsiyo;

Tathatto yadi bhavati tathāvidho,Idha disā ca paṭidisā ca vidisā cā’’ti.

ពួកគន្ធព្វ អសូរ យក្ស រក្សស ឬទេវតាទាំងឡាយ ក៏មិនអាចបៀតបៀនបានឡើយ ប្រសិនបើព្រះតថាគតមានសភាវៈពិតប្រាកដយ៉ាងនោះ មកកើតក្នុងលោកនេះ ទិសធំ ទិសតូច និងទិសជ្រុងទាំងឡាយ (ក៏មិនអាចបៀតបៀនបានឡើយ)។»

(31-32) Samadantasusukkadāṭhālakkhaṇāni

(៣១-៣២) លក្ខណៈមានព្រះធ្មេញរៀបស្មើល្អ និងមានព្រះចង្កូមសស្ងាច

240. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno micchājīvaṃ pahāya sammāājīvena jīvikaṃ kappesi, tulākūṭa kaṃsakūṭa mānakūṭa ukkoṭana vañcana nikati sāciyoga chedana vadha bandhana viparāmosa ālopa sahasākārā paṭivirato ahosi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena dibbena yasena dibbena ādhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi [Pg.144] dibbehi phoṭṭhabbehi. So tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati, samadanto ca hoti susukkadāṭho ca.

២៤០. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលព្រះតថាគតកើតជាមនុស្សក្នុងជាតិមុន ភពមុន លំនៅមុន បានលះបង់នូវមិច្ឆាជីវៈ ចិញ្ចឹមជីវិតដោយសម្មាអាជីវៈ វៀរចាកការបន្លំជញ្ជីង បន្លំមាសប្រាក់ បន្លំរង្វាល់រង្វាស់ វៀរចាកការស៊ីសំណូក ការបញ្ឆោត ការបោកប្រាស់ ការបន្លំដោយរបស់ក្លែងក្លាយ វៀរចាកការកាត់ ការសម្លាប់ ការចង ការប្លន់ ការកំហែងយក និងការឆក់ប្លន់ដោយកម្លាំងបាយ។ ព្រះតថាគតនោះ ព្រោះបានធ្វើ ព្រោះបានសន្សំ ព្រោះបានបំពេញឲ្យច្រើន ព្រោះបានធ្វើឲ្យទូលំទូលាយនូវកុសលកម្មនោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌លោក។ ព្រះតថាគតនោះ តែងគ្របសង្កត់លើទេវតាទាំងឡាយដទៃក្នុងឋានសួគ៌នោះ ដោយហេতু ១០ យ៉ាង គឺអាយុទិព្វ វណ្ណៈទិព្វ សុខទិព្វ យសទិព្វ អធិបតេយ្យទិព្វ រូបទិព្វ សំឡេងទិព្វ ក្លិនទិព្វ រសទិព្វ និងសម្ផស្សទិព្វ។ ព្រះតថាគតនោះ លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមកកាន់មនុស្សលោកនេះ តែងបាននូវមហាបុរិសលក្ខណៈទាំងឡាយ ២ យ៉ាងនេះ គឺមានព្រះធ្មេញរៀបស្មើល្អ និងមានព្រះចង្កូមសស្ងាច។

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ akhilamanimittamakaṇṭakaṃ iddhaṃ phītaṃ khemaṃ sivaṃ nirabbudaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Rājā samāno kiṃ labhati? Suciparivāro hoti sucissa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati.

ព្រះតថាគតនោះ ប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងនោះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ ជាស្តេចប្រកបដោយធម៌ ជាស្តេចសោយរាជ្យដោយធម៌ មានមហាសមុទ្រទាំងបួនជាព្រំប្រទល់ ជាអ្នកឈ្នះសត្រូវ មានជនបទដ៏មាំមួន ប្រកបដោយរតនៈ ៧ ប្រការ។ រតនៈ ៧ ប្រការនេះ តែងកើតមានដល់ស្តេចនោះ គឺចក្ររតនៈ ដំរីរតនៈ សេះរតនៈ មណីរតនៈ ស្រីរតនៈ គហបតីរតនៈ និងបរិណាយករតនៈជាទី ៧។ ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់មានច្រើនជាងពាន់នាក់ សុទ្ធតែជាអ្នកក្លាហាន មានរូបរាងសមជាអ្នកចម្បាំង អាចកម្ចាត់សត្រូវផ្សេងៗបាន។ ស្តេចនោះ តែងគ្រប់គ្រងផែនដីនេះ ដែលមានមហាសមុទ្រជាព្រំប្រទល់ គ្មានចោរកម្ម គ្មានគ្រឿងចាក់ដោត គ្មានបន្លា ជាដែនដីចម្រើន រុងរឿង សុខក្សេមក្សាន្ត ត្រជាក់ត្រជុំ គ្មានឧបទ្រព ដោយការឈ្នះដោយធម៌ មិនបាច់ប្រើអាជ្ញា ឬគ្រឿងសស្ត្រាវុធឡើយ។ កាលជាស្តេច តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានបរិវារដ៏ស្អាតស្អំ បរិវាររបស់ទ្រង់សុទ្ធតែជាអ្នកស្អាតស្អំ គឺពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតី ពួកអ្នកនិគម និងអ្នកជនបទ ពួកមហាមាត្យអ្នកគណនា ពួកនាយសារថី ពួកឆ្មាំទ្វារ ពួកអាមាត្យ ពួកបរិស័ទ ពួកស្តេចត្រាញ់ ពួកអ្នកសោយលាភសក្ការៈ និងពួកព្រះរាជកុមារ។ កាលជាស្តេច តែងបាននូវផលនេះ។

‘‘Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Buddho samāno kiṃ labhati? Suciparivāro hoti, sucissa honti parivārā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ប្រសិនបើទ្រង់ចេញសាងព្រះភ្នួស មិនគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានត្រាស់ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធក្នុងលោក ជាអ្នកបើកនូវដំបូលគឺកិលេស។ កាលបើបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ តើទ្រង់បាននូវអ្វី? គឺទ្រង់មានបរិវារដ៏ស្អាតស្អំ បរិវាររបស់ទ្រង់សុទ្ធតែជាអ្នកស្អាតស្អំ គឺភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកា ទេវតា មនុស្ស អសូរ នាគ និងគន្ធព្វ។ កាលជាព្រះពុទ្ធ តែងបាននូវផលនេះ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សម្តែងនូវសេចក្តីនេះ។

241. Tatthetaṃ vuccati –

២៤១. ក្នុងសេចក្តីនោះ លោកពោលគាថានេះថា៖

‘‘Micchājīvañca avassaji samena vuttiṃ,Sucinā so janayittha dhammikena;

Ahitamapi ca apanudi,Hitamapi ca bahujanasukhañca acari.

«(ព្រះតថាគត) បានលះបង់នូវមិច្ឆាជីវៈ ហើយចិញ្ចឹមជីវិតដោយធម៌ដ៏ស្មើគ្នា ស្អាតស្អំ ប្រកបដោយធម៌ តែងលះបង់នូវអំពើដែលមិនជាប្រយោជន៍ តែងប្រព្រឹត្តនូវអំពើជាប្រយោជន៍ និងជាសេចក្តីសុខដល់ជនច្រើនគ្នា។

‘‘Sagge vedayati naro sukhapphalāni,Karitvā nipuṇebhi vidūhi sabbhi;

Vaṇṇitāni tidivapuravarasamo,Abhiramati ratikhiḍḍāsamaṅgī.

បុរសនោះ (ព្រះតថាគត) លុះបានធ្វើនូវអំពើទាំងឡាយដែលពួកអ្នកប្រាជ្ញដ៏ឈ្លាសវៃ និងសប្បុរសទាំងឡាយសរសើរហើយ តែងបានសោយផលជាសុខក្នុងឋានសួគ៌ តែងរីករាយ ប្រកបដោយការលេងកម្សាន្ត ប្រៀបដូចជាព្រះឥន្ទ្រដ៏ប្រសើរក្នុងឋានសួគ៌។

‘‘Laddhānaṃ [Pg.145] mānusakaṃ bhavaṃ tato,Cavitvāna sukataphalavipākaṃ;

Sesakena paṭilabhati lapanajaṃ,Samamapi sucisusukkaṃ.

លុះច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមក បាននូវអត្តភាពជាមនុស្ស ព្រោះផលវិបាកនៃអំពើដែលខ្លួនធ្វើល្អហើយ ដោយផលបុណ្យដែលនៅសេសសល់ តែងបាននូវព្រះធ្មេញដុះក្នុងព្រះឱស្ឋដ៏រៀបស្មើល្អ ស្អាតស្អំ និងសស្ងាច។

‘‘Taṃ veyyañjanikā samāgatā bahavo,Byākaṃsu nipuṇasammatā manujā;

Sucijanaparivāragaṇo bhavati,Dijasamasukkasucisobhanadanto.

ពួកមនុស្សជាច្រើនដែលជាអ្នកទាយលក្ខណៈ ជាអ្នកប្រាជ្ញដែលគេសន្មតថាឈ្លាសវៃ បានប្រជុំគ្នាព្យាករនូវព្រះរាជកុមារនោះថា ព្រះរាជកុមារដែលមានព្រះធ្មេញដុះពីរដង (ធ្មេញទឹកដោះ និងធ្មេញពិត) ដ៏រៀបស្មើ ស្អាតស្អំ សស្ងាច និងល្អប្រណីតនេះ នឹងមានពួកជនដ៏ស្អាតស្អំជាបរិវារ។

‘‘Rañño hoti bahujano,Suciparivāro mahatiṃ mahiṃ anusāsato;

Pasayha na ca janapadatudanaṃ,Hitamapi ca bahujanasukhañca caranti.

ប្រសិនបើបានជាស្តេចគ្រប់គ្រងផែនដីដ៏ធំនេះ តែងមានពួកជនច្រើនគ្នាជាបរិវារដ៏ស្អាតស្អំ មិនបៀតបៀន ឬសង្កត់សង្កិនអ្នកជនបទឡើយ តែងប្រព្រឹត្តនូវអំពើជាប្រយោជន៍ និងជាសេចក្តីសុខដល់ជនច្រើនគ្នា។

‘‘Atha ce pabbajati bhavati vipāpo,Samaṇo samitarajo vivaṭṭacchado;

Vigatadarathakilamatho,Imamapi ca paramapi ca passati lokaṃ.

ប្រសិនបើចេញសាងព្រះភ្នួស តែងជាសមណៈមិនមានបាប មានធូលីគឺកិលេសរលត់ហើយ ជាអ្នកបើកនូវដំបូលគឺកិលេស មានសេចក្តីក្រហាយ និងសេចក្តីលំបាកទៅប្រាសហើយ តែងមើលឃើញច្បាស់នូវលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។»

‘‘Tassovādakarā bahugihī ca pabbajitā ca,Asuciṃ garahitaṃ dhunanti pāpaṃ;

Sa hi sucibhi parivuto bhavati,Malakhilakalikilese panudehī’’ti.

ពួកគ្រហស្ថ និងបព្វជិតជាច្រើន ដែលធ្វើតាមឱវាទរបស់ព្រះអង្គនោះ តែងកម្ចាត់បង់នូវបាបដ៏សៅហ្មង ដែលសប្បុរសទាំងឡាយខ្ពើមរអើម ព្រោះថា ព្រះអង្គនោះ តែងមានពួកជនដ៏ស្អាតស្អំចោមរោម ព្រះអង្គតែងកម្ចាត់បង់នូវកិលេស ដូចជាមន្ទិល និងធម៌ដូចជាគោលចាក់ដោត និងកិលេសជាគ្រឿងចង្អៀតទាំងពួង។

Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សម្ដែងនូវសេចក្ដីនេះហើយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយនឹងភាសិតរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

Lakkhaṇasuttaṃ niṭṭhitaṃ sattamaṃ.

លក្ខណសូត្រ ទី៧ ចប់។

8. Siṅgālasuttaṃ

៨. សិង្គាលសូត្រ

242. Evaṃ [Pg.146] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena siṅgālako gahapatiputto kālasseva uṭṭhāya rājagahā nikkhamitvā allavattho allakeso pañjaliko puthudisā namassati – puratthimaṃ disaṃ dakkhiṇaṃ disaṃ pacchimaṃ disaṃ uttaraṃ disaṃ heṭṭhimaṃ disaṃ uparimaṃ disaṃ.

២៤២. ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ជាកន្លែងផ្ដល់ចំណីដល់កំប្រុក ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង សិង្គាលកៈជាកូនគហបតី ក្រោកពីព្រលឹម ចេញពីក្រុងរាជគ្រឹះ មានសម្លៀកបំពាក់ទទឹក មានសក់ទទឹក ប្រណម្យអញ្ជលី ថ្វាយបង្គំទិសទាំងឡាយផ្សេងៗ គឺ ទិសខាងកើត ទិសខាងត្បូង ទិសខាងលិច ទិសខាងជើង ទិសខាងក្រោម ទិសខាងលើ។

243. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi. Addasā kho bhagavā siṅgālakaṃ gahapatiputtaṃ kālasseva vuṭṭhāya rājagahā nikkhamitvā allavatthaṃ allakesaṃ pañjalikaṃ puthudisā namassantaṃ – puratthimaṃ disaṃ dakkhiṇaṃ disaṃ pacchimaṃ disaṃ uttaraṃ disaṃ heṭṭhimaṃ disaṃ uparimaṃ disaṃ. Disvā siṅgālakaṃ gahapatiputtaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho tvaṃ, gahapatiputta, kālasseva uṭṭhāya rājagahā nikkhamitvā allavattho allakeso pañjaliko puthudisā namassasi – puratthimaṃ disaṃ dakkhiṇaṃ disaṃ pacchimaṃ disaṃ uttaraṃ disaṃ heṭṭhimaṃ disaṃ uparimaṃ disa’’nti? ‘‘Pitā maṃ, bhante, kālaṃ karonto evaṃ avaca – ‘disā, tāta, namasseyyāsī’ti. So kho ahaṃ, bhante, pituvacanaṃ sakkaronto garuṃ karonto mānento pūjento kālasseva uṭṭhāya rājagahā nikkhamitvā allavattho allakeso pañjaliko puthudisā namassāmi – puratthimaṃ disaṃ dakkhiṇaṃ disaṃ pacchimaṃ disaṃ uttaraṃ disaṃ heṭṭhimaṃ disaṃ uparimaṃ disa’’nti.

២៤៣. គ្រានោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្បង់ប្រដាប់បាត្រនិងចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ហើយស្ដេចចូលទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ដើម្បីបិណ្ឌបាត។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានទតឃើញសិង្គាលកៈជាកូនគហបតី ក្រោកពីព្រលឹម ចេញពីក្រុងរាជគ្រឹះ មានសម្លៀកបំពាក់ទទឹក មានសក់ទទឹក ប្រណម្យអញ្ជលី ថ្វាយបង្គំទិសទាំងឡាយផ្សេងៗ គឺ ទិសខាងកើត ទិសខាងត្បូង ទិសខាងលិច ទិសខាងជើង ទិសខាងក្រោម ទិសខាងលើ។ លុះទតឃើញហើយ ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលសួរទៅសិង្គាលកៈជាកូនគហបតីយ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលកូនគហបតី ហេតុអ្វីបានជាអ្នកក្រោកពីព្រលឹម ចេញពីក្រុងរាជគ្រឹះ មានសម្លៀកបំពាក់ទទឹក មានសក់ទទឹក ប្រណម្យអញ្ជលី ថ្វាយបង្គំទិសទាំងឡាយផ្សេងៗ គឺ ទិសខាងកើត ទិសខាងត្បូង ទិសខាងលិច ទិសខាងជើង ទិសខាងក្រោម ទិសខាងលើ ដូច្នេះ?» សិង្គាលកៈក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលដែលបិតារបស់ខ្ញុំព្រះអង្គជិតធ្វើមរណកាល បានផ្ដាំខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនេះថា "ម្នាលកូន អ្នកត្រូវថ្វាយបង្គំទិសទាំងឡាយចុះ"។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនោះ កាលធ្វើសេចក្ដីគោរព កោតក្រែង គោរពបូជាចំពោះពាក្យបិតា ទើបក្រោកពីព្រលឹម ចេញពីក្រុងរាជគ្រឹះ មានសម្លៀកបំពាក់ទទឹក មានសក់ទទឹក ប្រណម្យអញ្ជលី ថ្វាយបង្គំទិសទាំងឡាយផ្សេងៗ គឺ ទិសខាងកើត ទិសខាងត្បូង ទិសខាងលិច ទិសខាងជើង ទិសខាងក្រោម ទិសខាងលើ នេះឯង។»

Cha disā

ទិស ៦

244. ‘‘Na kho, gahapatiputta, ariyassa vinaye evaṃ cha disā namassitabbā’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana, bhante, ariyassa vinaye cha disā namassitabbā? Sādhu me, bhante, bhagavā tathā dhammaṃ desetu, yathā ariyassa vinaye cha disā namassitabbā’’ti.

២៤៤. «ម្នាលកូនគហបតី ក្នុងវិន័យរបស់ព្រះអរិយបុគ្គល គេមិនត្រូវថ្វាយបង្គំទិសទាំង ៦ យ៉ាងនេះឡើយ។» សិង្គាលកៈក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះក្នុងវិន័យរបស់ព្រះអរិយបុគ្គល គេត្រូវថ្វាយបង្គំទិសទាំង ៦ ដូចម្ដេចទៅវិញ? បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ សម្ដែងធម៌ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ តាមរបៀបដែលគេត្រូវថ្វាយបង្គំទិសទាំង ៦ ក្នុងវិន័យរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលនោះចុះ។»

‘‘Tena hi, gahapatiputta suṇohi sādhukaṃ manasikarohi bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho siṅgālako gahapatiputto bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –

«ម្នាលកូនគហបតី បើដូច្នោះ ចូរអ្នកស្ដាប់ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន យកចិត្តទុកដាក់ឲ្យបានល្អចុះ តថាគតនឹងសម្ដែងប្រាប់។» សិង្គាលកៈជាកូនគហបតី បានទទួលព្រះពុទ្ធដីកាថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Yato [Pg.147] kho, gahapatiputta, ariyasāvakassa cattāro kammakilesā pahīnā honti, catūhi ca ṭhānehi pāpakammaṃ na karoti, cha ca bhogānaṃ apāyamukhāni na sevati, so evaṃ cuddasa pāpakāpagato chaddisāpaṭicchādī ubholokavijayāya paṭipanno hoti. Tassa ayañceva loko āraddho hoti paro ca loko. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.

«ម្នាលកូនគហបតី កាលណាអរិយសាវ័ក លះបង់នូវកម្មកិលេសទាំង ៤ ប្រការបានហើយ មិនធ្វើបាបកម្មដោយហេតុ ៤ ប្រការ និងមិនសេពនូវផ្លូវវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ ៦ ប្រការ អរិយសាវ័កនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកវៀរចាកធម៌ដ៏លាមកទាំង ១៤ ប្រការនេះ ជាអ្នកបិទបាំងទិសទាំង ៦ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីឈ្នះលោកទាំងពីរ។ លោកនេះផង លោកខាងមុខផង ឈ្មោះថាអរិយសាវ័កនោះបានប្រុងប្រៀបល្អហើយ។ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ អរិយសាវ័កនោះ តែងទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក។»

Cattārokammakilesā

កម្មកិលេស ៤ ប្រការ

245. ‘‘Katamassa cattāro kammakilesā pahīnā honti? Pāṇātipāto kho, gahapatiputta, kammakileso, adinnādānaṃ kammakileso, kāmesumicchācāro kammakileso, musāvādo kammakileso. Imassa cattāro kammakilesā pahīnā hontī’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

២៤៥. «កម្មកិលេសទាំង ៤ ប្រការ ដែលអរិយសាវ័កនោះលះបង់បានហើយ តើដូចម្ដេចខ្លះ? ម្នាលកូនគហបតី ការសម្លាប់សត្វ ជាកម្មកិលេស ការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ជាកម្មកិលេស ការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ ជាកម្មកិលេស ការនិយាយកុហក ជាកម្មកិលេស។ កម្មកិលេសទាំង ៤ ប្រការនេះ ដែលអរិយសាវ័កនោះលះបង់បានហើយ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្ដីនេះហើយ លុះព្រះសុគតជាសាស្ត្រា ទ្រង់ត្រាស់សេចក្ដីនេះរួចហើយ ទើបត្រាស់គាថានេះតទៅទៀតថា៖

‘‘Pāṇātipāto adinnādānaṃ, musāvādo ca vuccati;

Paradāragamanañceva, nappasaṃsanti paṇḍitā’’ti.

«ការសម្លាប់សត្វ ការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ការនិយាយកុហក និងការសេពសន្ថវៈនឹងភរិយារបស់អ្នកដទៃ ទាំងនេះ ហៅថាកម្មកិលេស ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ មិនដែលសរសើរឡើយ។»

Catuṭṭhānaṃ

ហេតុ ៤ ប្រការ

246. ‘‘Katamehi catūhi ṭhānehi pāpakammaṃ na karoti? Chandāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti, dosāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti, mohāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti, bhayāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti. Yato kho, gahapatiputta, ariyasāvako neva chandāgatiṃ gacchati, na dosāgatiṃ gacchati, na mohāgatiṃ gacchati, na bhayāgatiṃ gacchati; imehi catūhi ṭhānehi pāpakammaṃ na karotī’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

២៤៦. «អរិយសាវ័កមិនធ្វើបាបកម្មដោយហេតុ ៤ ប្រការ តើដូចម្ដេចខ្លះ? បុគ្គលកាលលុះក្នុងឆន្ទាគតិ តែងធ្វើបាបកម្ម លុះក្នុងទោសាគតិ តែងធ្វើបាបកម្ម លុះក្នុងមោហាគតិ តែងធ្វើបាបកម្ម លុះក្នុងភយាគតិ តែងធ្វើបាបកម្ម។ ម្នាលកូនគហបតី កាលណាអរិយសាវ័ក មិនលុះក្នុងឆន្ទាគតិ មិនលុះក្នុងទោសាគតិ មិនលុះក្នុងមោហាគតិ មិនលុះក្នុងភយាគតិ អរិយសាវ័កនោះ មិនធ្វើបាបកម្មដោយហេតុ ៤ ប្រការនេះឡើយ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្ដីនេះហើយ លុះព្រះសុគតជាសាស្ត្រា ទ្រង់ត្រាស់សេចក្ដីនេះរួចហើយ ទើបត្រាស់គាថានេះតទៅទៀតថា៖

‘‘Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ ativattati;

Nihīyati yaso tassa, kāḷapakkheva candimā.

«បុគ្គលណា ប្រព្រឹត្តកន្លងធម៌ ព្រោះតែសេចក្ដីស្រឡាញ់ សេចក្ដីខឹង សេចក្ដីខ្លាច និងសេចក្ដីវង្វេង យសស័ក្តិរបស់បុគ្គលនោះ តែងសាបសូន្យទៅ ដូចជាព្រះចន្ទក្នុងខាងរនោច។»

‘‘Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ nātivattati;

Āpūrati yaso tassa, sukkapakkheva candimā’’ti.

«បុគ្គលណា មិនប្រព្រឹត្តកន្លងធម៌ ព្រោះតែសេចក្ដីស្រឡាញ់ សេចក្ដីខឹង សេចក្ដីខ្លាច និងសេចក្ដីវង្វេង យសស័ក្តិរបស់បុគ្គលនោះ តែងចម្រើនពេញបរិបូណ៌ ដូចជាព្រះចន្ទក្នុងខាងខ្នើត។»

Cha apāyamukhāni

ផ្លូវវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ ៦ ប្រការ

247. ‘‘Katamāni [Pg.148] cha bhogānaṃ apāyamukhāni na sevati? Surāmerayamajjappamādaṭṭhānānuyogo kho, gahapatiputta, bhogānaṃ apāyamukhaṃ, vikālavisikhācariyānuyogo bhogānaṃ apāyamukhaṃ, samajjābhicaraṇaṃ bhogānaṃ apāyamukhaṃ, jūtappamādaṭṭhānānuyogo bhogānaṃ apāyamukhaṃ, pāpamittānuyogo bhogānaṃ apāyamukhaṃ, ālasyānuyogo bhogānaṃ apāyamukhaṃ.

២៤៧. «ផ្លូវវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ ៦ ប្រការ ដែលអរិយសាវ័កមិនសេព តើដូចម្ដេចខ្លះ? ម្នាលកូនគហបតី ការប្រកបជឿយៗនូវការផឹកទឹកស្រវឹង គឺសុរានិងមេរ័យ ដែលជាហេតុនៃសេចក្ដីប្រមាទ ជាផ្លូវវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ ១ ការប្រកបជឿយៗនូវការដើរក្នុងច្រកល្ហកក្នុងវេលាវិកាល ជាផ្លូវវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ ១ ការដើរមើលល្បែងមហោស្រព ជាផ្លូវវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ ១ ការប្រកបជឿយៗនូវល្បែងភ្នាល់ ដែលជាហេតុនៃសេចក្ដីប្រមាទ ជាផ្លូវវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ ១ ការប្រកបជឿយៗនូវការមានមិត្តអាក្រក់ ជាផ្លូវវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ ១ ការប្រកបជឿយៗនូវសេចក្ដីខ្ជិលច្រអូស ជាផ្លូវវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ ១។»

Surāmerayassa cha ādīnavā

ទោសនៃការផឹកទឹកស្រវឹង ៦ ប្រការ

248. ‘‘Cha khome, gahapatiputta, ādīnavā surāmerayamajjappamādaṭṭhānānuyoge. Sandiṭṭhikā dhanajāni, kalahappavaḍḍhanī, rogānaṃ āyatanaṃ, akittisañjananī, kopīnanidaṃsanī, paññāya dubbalikaraṇītveva chaṭṭhaṃ padaṃ bhavati. Ime kho, gahapatiputta, cha ādīnavā surāmerayamajjappamādaṭṭhānānuyoge.

២៤៨. «ម្នាលកូនគហបតី ទោសក្នុងការប្រកបជឿយៗនូវការផឹកទឹកស្រវឹង គឺសុរានិងមេរ័យ ដែលជាហេតុនៃសេចក្ដីប្រមាទនេះ មាន ៦ ប្រការគឺ៖ ការវិនាសទ្រព្យដែលឃើញច្បាស់នឹងភ្នែក ១ ការបង្កើតជម្លោះ ១ ជាទីកើតនៃរោគទាំងឡាយ ១ ការនាំឲ្យខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ១ ការបង្ហាញកេរ្តិ៍ខ្មាស ១ និងការធ្វើឲ្យប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ ជាប្រការទី ៦។ ម្នាលកូនគហបតី ទាំងនេះឯង ជាទោស ៦ ប្រការ ក្នុងការប្រកបជឿយៗនូវការផឹកទឹកស្រវឹង គឺសុរានិងមេរ័យ ដែលជាហេតុនៃសេចក្ដីប្រមាទ។»

Vikālacariyāya cha ādīnavā

ទោសនៃការដើរក្នុងវេលាវិកាល ៦ ប្រការ

249. ‘‘Cha khome, gahapatiputta, ādīnavā vikālavisikhācariyānuyoge. Attāpissa agutto arakkhito hoti, puttadāropissa agutto arakkhito hoti, sāpateyyaṃpissa aguttaṃ arakkhitaṃ hoti, saṅkiyo ca hoti pāpakesu ṭhānesu, abhūtavacanañca tasmiṃ rūhati, bahūnañca dukkhadhammānaṃ purakkhato hoti. Ime kho, gahapatiputta, cha ādīnavā vikālavisikhācariyānuyoge.

២៤៩. «ម្នាលកូនគហបតី ទោសក្នុងការប្រកបជឿយៗនូវការដើរក្នុងច្រកល្ហកក្នុងវេលាវិកាល មាន ៦ ប្រការគឺ៖ ខ្លួនឯងឈ្មោះថាជាអ្នកមិនបានគ្រប់គ្រង មិនបានរក្សា ១ កូននិងភរិយាឈ្មោះថាជាអ្នកមិនបានគ្រប់គ្រង មិនបានរក្សា ១ ទ្រព្យសម្បត្តិឈ្មោះថាជាអ្នកមិនបានគ្រប់គ្រង មិនបានរក្សា ១ ជាអ្នកត្រូវគេសង្ស័យក្នុងអំពើបាបទាំងឡាយ ១ ពាក្យមិនពិតតែងលេចឮចំពោះបុគ្គលនោះ ១ និងជាអ្នកហែហមទៅដោយធម៌ជាទុក្ខជាច្រើន ១។ ម្នាលកូនគហបតី ទាំងនេះឯង ជាទោស ៦ ប្រការ ក្នុងការប្រកបជឿយៗនូវការដើរក្នុងច្រកល្ហកក្នុងវេលាវិកាល។»

Samajjābhicaraṇassa cha ādīnavā

ទោសនៃការដើរមើលល្បែងមហោស្រព ៦ ប្រការ

250. ‘‘Cha khome, gahapatiputta, ādīnavā samajjābhicaraṇe. Kva naccaṃ, kva gītaṃ, kva vāditaṃ, kva akkhānaṃ, kva pāṇissaraṃ, kva kumbhathunanti. Ime kho, gahapatiputta, cha ādīnavā samajjābhicaraṇe.

២៥០. «ម្នាលកូនគហបតី ទោសក្នុងការដើរមើលល្បែងមហោស្រព មាន ៦ ប្រការគឺ៖ តែងគិតស្វែងរកថា របាំនៅឯណា ១ ចម្រៀងនៅឯណា ១ ភ្លេងប្រគំនៅឯណា ១ គោះស្គរនៅឯណា ១ ល្បែងទះដៃនៅឯណា ១ ស្គរអំបែងនៅឯណា ១។ ម្នាលកូនគហបតី ទាំងនេះឯង ជាទោស ៦ ប្រការ ក្នុងការដើរមើលល្បែងមហោស្រព។»

Jūtappamādassa cha ādīnavā

ទោសនៃល្បែងភ្នាល់ ៦ ប្រការ

251. ‘‘Cha [Pg.149] khome, gahapatiputta, ādīnavā jūtappamādaṭṭhānānuyoge. Jayaṃ veraṃ pasavati, jino vittamanusocati, sandiṭṭhikā dhanajāni, sabhāgatassa vacanaṃ na rūhati, mittāmaccānaṃ paribhūto hoti, āvāhavivāhakānaṃ apatthito hoti – ‘akkhadhutto ayaṃ purisapuggalo nālaṃ dārabharaṇāyā’ti. Ime kho, gahapatiputta, cha ādīnavā jūtappamādaṭṭhānānuyoge.

២៥១. «ម្នាលកូនគហបតី ទោសក្នុងការប្រកបជឿយៗនូវល្បែងភ្នាល់ ដែលជាហេតុនៃសេចក្ដីប្រមាទ មាន ៦ ប្រការគឺ៖ អ្នកឈ្នះតែងបង្កើតពៀរ ១ អ្នកចាញ់តែងស្តាយស្រណោះទ្រព្យសម្បត្តិ ១ ការវិនាសទ្រព្យដែលឃើញច្បាស់នឹងភ្នែក ១ ពាក្យសម្ដីរបស់ខ្លួន មិនជាទីជឿទុកចិត្តក្នុងទីប្រជុំជន ១ ជាទីមើលងាយនៃមិត្តភក្តិនិងអាមាត្យទាំងឡាយ ១ មិនជាទីប្រាថ្នានៃពួកជនអ្នកចង់ដណ្តឹងកូនស្រីកូនប្រុស ដោយគេយល់ថា "បុរសនេះជាអ្នកលេងល្បែងភ្នាល់ មិនអាចចិញ្ចឹមភរិយាបានឡើយ" ១។ ម្នាលកូនគហបតី ទាំងនេះឯង ជាទោស ៦ ប្រការ ក្នុងការប្រកបជឿយៗនូវល្បែងភ្នាល់ ដែលជាហេតុនៃសេចក្ដីប្រមាទ។»

Pāpamittatāya cha ādīnavā

ទោសនៃការមានមិត្តអាក្រក់ ៦ ប្រការ

252. ‘‘Cha khome, gahapatiputta, ādīnavā pāpamittānuyoge. Ye dhuttā, ye soṇḍā, ye pipāsā, ye nekatikā, ye vañcanikā, ye sāhasikā. Tyāssa mittā honti te sahāyā. Ime kho, gahapatiputta, cha ādīnavā pāpamittānuyoge.

២៥២. «ម្នាលកូនគហបតី ទោសក្នុងការប្រកបជឿយៗនូវការមានមិត្តអាក្រក់ មាន ៦ ប្រការ គឺមានមិត្តភក្តិនិងសម្លាញ់ជា៖ ពួកអ្នកលេងល្បែងភ្នាល់ ១ ពួកអ្នកលេងស្រី ១ ពួកអ្នកលេងផឹកស្រា ១ ពួកអ្នកបោកប្រាស់ ១ ពួកអ្នកកុហកភូតភរ ១ ពួកអ្នកកាចសាហាវ ១។ ម្នាលកូនគហបតី ទាំងនេះឯង ជាទោស ៦ ប្រការ ក្នុងការប្រកបជឿយៗនូវការមានមិត្តអាក្រក់។»

Ālasyassa cha ādīnavā

ទោសនៃសេចក្ដីខ្ជិលច្រអូស ៦ ប្រការ

253. ‘‘Cha khome, gahapatiputta, ādīnavā ālasyānuyoge. Atisītanti kammaṃ na karoti, atiuṇhanti kammaṃ na karoti, atisāyanti kammaṃ na karoti, atipātoti kammaṃ na karoti, atichātosmīti kammaṃ na karoti, atidhātosmīti kammaṃ na karoti. Tassa evaṃ kiccāpadesabahulassa viharato anuppannā ceva bhogā nuppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti. Ime kho, gahapatiputta, cha ādīnavā ālasyānuyoge’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

២៥៣. «ម្នាលកូនគហបតី ទោសក្នុងការប្រកបជឿយៗនូវសេចក្ដីខ្ជិលច្រអូស មាន ៦ ប្រការគឺ៖ មិនធ្វើការងារដោយដោះសាថា ត្រជាក់ពេក ១ មិនធ្វើការងារដោយដោះសាថា ក្ដៅពេក ១ មិនធ្វើការងារដោយដោះសាថា ល្ងាចពេក ១ មិនធ្វើការងារដោយដោះសាថា ព្រលឹមពេក ១ មិនធ្វើការងារដោយដោះសាថា ឃ្លានពេក ១ មិនធ្វើការងារដោយដោះសាថា ឆ្អែតពេក ១។ កាលបើបុគ្គលនោះ ច្រើនតែដោះសាចោលការងារយ៉ាងនេះ ទ្រព្យសម្បត្តិដែលមិនទាន់កើតឡើង ក៏មិនកើតឡើង ទ្រព្យសម្បត្តិដែលកើតឡើងហើយ ក៏ដល់នូវការវិនាសសាបសូន្យទៅ។ ម្នាលកូនគហបតី ទាំងនេះឯង ជាទោស ៦ ប្រការ ក្នុងការប្រកបជឿយៗនូវសេចក្ដីខ្ជិលច្រអូស។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្ដីនេះហើយ លុះព្រះសុគតជាសាស្ត្រា ទ្រង់ត្រាស់សេចក្ដីនេះរួចហើយ ទើបត្រាស់គាថានេះតទៅទៀតថា៖

‘‘Hoti pānasakhā nāma,Hoti sammiyasammiyo;

Yo ca atthesu jātesu,Sahāyo hoti so sakhā.

«មិត្តខ្លះ គ្រាន់តែជាមិត្តរួមផឹកទឹកស្រវឹង មិត្តខ្លះ គ្រាន់តែជាមិត្តហៅរកគ្នាតែចំពោះមុខ ចំណែកបុគ្គលណា ជាសម្លាញ់ជួយយកអាសា កាលដែលការងារកើតឡើង បុគ្គលនោះ ទើបឈ្មោះថាជាមិត្តពិតប្រាកដ។»

‘‘Ussūraseyyā [Pg.150] paradārasevanā,Verappasavo ca anatthatā ca;

Pāpā ca mittā sukadariyatā ca,Ete cha ṭhānā purisaṃ dhaṃsayanti.

«ការដេកទាល់ថ្ងៃត្រង់ ការសេពសន្ថវៈនឹងភរិយារបស់អ្នកដទៃ ការបង្កើតពៀរវេរា ការធ្វើអំពើដែលមិនជាប្រយោជន៍ ការមានមិត្តអាក្រក់ និងសេចក្ដីកំណាញ់ស្វិតស្វាញ ហេតុទាំង ៦ ប្រការនេះ តែងបំផ្លាញបុរស។»

‘‘Pāpamitto pāpasakho,Pāpaācāragocaro;

Asmā lokā paramhā ca,Ubhayā dhaṃsate naro.

«បុគ្គលណា មានមិត្តអាក្រក់ មានសម្លាញ់អាក្រក់ មានការប្រព្រឹត្តនិងទីត្រាច់ទៅអាក្រក់ បុគ្គលនោះ តែងសាបសូន្យចាកលោកទាំងពីរ គឺលោកនេះផង លោកខាងមុខផង។»

‘‘Akkhitthiyo vāruṇī naccagītaṃ,Divā soppaṃ pāricariyā akāle;

Pāpā ca mittā sukadariyatā ca,Ete cha ṭhānā purisaṃ dhaṃsayanti.

«ល្បែងភ្នាល់ ស្រីញី ទឹកស្រវឹង របាំនិងចម្រៀង ការដេកថ្ងៃ ការត្រាច់ទៅក្នុងវេលាវិកាល ការមានមិត្តអាក្រក់ និងសេចក្ដីកំណាញ់ស្វិតស្វាញ ហេតុទាំងនេះ តែងបំផ្លាញបុរស។»

‘‘Akkhehi dibbanti suraṃ pivanti,Yantitthiyo pāṇasamā paresaṃ;

Nihīnasevī na ca vuddhasevī,Nihīyate kāḷapakkheva cando.

«ពួកជនណា លេងល្បែងភ្នាល់ ផឹកទឹកស្រវឹង សេពសន្ថវៈនឹងភរិយាជាទីស្រឡាញ់ស្មើដោយជីវិតរបស់អ្នកដទៃ សេពគប់តែមនុស្សថោកទាប មិនសេពគប់នឹងអ្នកមានប្រាជ្ញា ពួកជននោះ តែងសាបសូន្យទៅ ដូចជាព្រះចន្ទក្នុងខាងរនោច។»

‘‘Yo vāruṇī addhano akiñcano,Pipāso pivaṃ papāgato ;

Udakamiva iṇaṃ vigāhati,Akulaṃ kāhiti khippamattano.

«បុគ្គលណា ចូលចិត្តផឹកទឹកស្រវឹង គ្មានទ្រព្យសម្បត្តិ ជាអ្នកក្រខ្សត់ តែងស្រេកឃ្លាន ផឹកស្រាហើយដើរទៅកាន់កន្លែងផឹកស្រា បុគ្គលនោះ តែងលិចចុះទៅក្នុងបំណុល ដូចជាថ្មលិចចុះទៅក្នុងទឹក មិនយូរប៉ុន្មាន នឹងធ្វើឲ្យត្រកូលរបស់ខ្លួនវិនាសអន្តរាយ។»

‘‘Na divā soppasīlena, rattimuṭṭhānadessinā ;

Niccaṃ mattena soṇḍena, sakkā āvasituṃ gharaṃ.

«បុគ្គលណា ចូលចិត្តដេកថ្ងៃ ស្អប់ខ្ពើមការក្រោកឡើងក្នុងពេលយប់ ស្រវឹងជានិច្ច ជាអ្នកលេងល្បែង មិនអាចគ្រប់គ្រងផ្ទះសម្បែងបានឡើយ។»

‘‘Atisītaṃ atiuṇhaṃ, atisāyamidaṃ ahu;

Iti vissaṭṭhakammante, atthā accenti māṇave.

«ពួកជនណា បោះបង់ចោលការងារ ដោយនិយាយដោះសាថា "ត្រជាក់ពេក ក្ដៅពេក ល្ងាចពេកហើយ" ប្រយោជន៍ទាំងឡាយ តែងកន្លងហួសពួកជននោះទៅ។»

‘‘Yodha [Pg.151] sītañca uṇhañca, tiṇā bhiyyo na maññati;

Karaṃ purisakiccāni, so sukhaṃ na vihāyatī’’ti.

«ចំណែកបុគ្គលណា មិនគិតពីត្រជាក់និងក្ដៅ ឲ្យក្រៅពីស្មៅស្ងួតឡើយ កាលធ្វើកិច្ចការរបស់បុរស បុគ្គលនោះ មិនសាបសូន្យចាកសេចក្ដីសុខឡើយ។»

Mittapatirūpakā

មិត្តក្លែងក្លាយ

254. ‘‘Cattārome, gahapatiputta, amittā mittapatirūpakā veditabbā. Aññadatthuharo amitto mittapatirūpako veditabbo, vacīparamo amitto mittapatirūpako veditabbo, anuppiyabhāṇī amitto mittapatirūpako veditabbo, apāyasahāyo amitto mittapatirūpako veditabbo.

២៥៤. «ម្នាលកូនគហបតី មិត្តមិនមែនជាមិត្តពិតប្រាកដ គ្រាន់តែជាមិត្តក្លែងក្លាយ ៤ ពួកនេះ អ្នកត្រូវដឹង៖ មិត្តដែលចាំតែយកទ្រព្យរបស់មិត្ត ១ មិត្តដែលល្អតែសម្ដី ១ មិត្តដែលនិយាយបញ្ជោរ ១ មិត្តដែលជាសម្លាញ់ក្នុងផ្លូវវិនាស ១។»

255. ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi aññadatthuharo amitto mittapatirūpako veditabbo.

២៥៥. «ម្នាលកូនគហបតី មិត្តដែលចាំតែយកទ្រព្យរបស់មិត្ត គ្រាន់តែជាមិត្តក្លែងក្លាយ អ្នកត្រូវដឹងដោយហេតុ ៤ ប្រការគឺ៖»

‘‘Aññadatthuharo hoti, appena bahumicchati;

Bhayassa kiccaṃ karoti, sevati atthakāraṇā.

«ជាអ្នកចាំតែយកទ្រព្យរបស់មិត្តម្យ៉ាង ១ ឲ្យរបស់បន្តិចបន្តួច តែចង់បានច្រើន ១ ជួយធ្វើកិច្ចការរបស់មិត្ត ព្រោះតែខ្លាចភ័យ ១ សេពគប់មិត្ត ព្រោះតែចង់បានប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ១។»

‘‘Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi aññadatthuharo amitto mittapatirūpako veditabbo.

«ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តក្លែងក្លាយ មិនមែនជាមិត្តពិតប្រាកដ ជាអ្នកគិតតែពីបាន ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងនេះ។

256. ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi vacīparamo amitto mittapatirūpako veditabbo. Atītena paṭisantharati, anāgatena paṭisantharati, niratthakena saṅgaṇhāti, paccuppannesu kiccesu byasanaṃ dasseti. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi vacīparamo amitto mittapatirūpako veditabbo.

២៥៦. «ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តក្លែងក្លាយ មិនមែនជាមិត្តពិតប្រាកដ ជាអ្នកល្អតែសម្តី ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងគឺ៖ រាប់អានដោយរបស់ដែលកន្លងទៅហើយ ១ រាប់អានដោយរបស់ដែលមិនទាន់មកដល់ ១ សង្គ្រោះដោយរបស់ដែលគ្មានប្រយោជន៍ ១ កាលបើការងារកើតឡើងចំពោះមុខ ក៏សម្តែងនូវសេចក្តីវិនាស ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តក្លែងក្លាយ មិនមែនជាមិត្តពិតប្រាកដ ជាអ្នកល្អតែសម្តី ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងនេះឯង។»

257. ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi anuppiyabhāṇī amitto mittapatirūpako veditabbo. Pāpakaṃpissa anujānāti, kalyāṇaṃpissa anujānāti, sammukhāssa vaṇṇaṃ bhāsati, parammukhāssa avaṇṇaṃ bhāsati. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi anuppiyabhāṇī amitto mittapatirūpako veditabbo.

២៥៧. «ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តក្លែងក្លាយ មិនមែនជាមិត្តពិតប្រាកដ ជាអ្នកនិយាយអែបអប ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងគឺ៖ យល់ព្រមតាមសូម្បីក្នុងអំពើអាក្រក់ ១ យល់ព្រមតាមសូម្បីក្នុងអំពើល្អ ១ ពោលសរសើរចំពោះមុខ ១ ពោលនិន្ទាកំបាំងមុខ ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តក្លែងក្លាយ មិនមែនជាមិត្តពិតប្រាកដ ជាអ្នកនិយាយអែបអប ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងនេះឯង។»

258. ‘‘Catūhi [Pg.152] kho, gahapatiputta, ṭhānehi apāyasahāyo amitto mittapatirūpako veditabbo. Surāmeraya majjappamādaṭṭhānānuyoge sahāyo hoti, vikāla visikhā cariyānuyoge sahāyo hoti, samajjābhicaraṇe sahāyo hoti, jūtappamādaṭṭhānānuyoge sahāyo hoti. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi apāyasahāyo amitto mittapatirūpako veditabbo’’ti.

២៥៨. «ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តក្លែងក្លាយ មិនមែនជាមិត្តពិតប្រាកដ ជាអ្នកបបួលក្នុងផ្លូវវិនាស ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងគឺ៖ ជាមិត្តរួមផឹកទឹកស្រវឹង គឺស្រានិងមេរ័យ ដែលជាហេតុនៃសេចក្តីប្រមាទ ១ ជាមិត្តរួមដើរលេងតាមច្រកល្ហកក្នុងវេលាយប់ព្រលប់ ១ ជាមិត្តរួមដើរមើលល្បែងមហោស្រព ១ ជាមិត្តរួមលេងល្បែងភ្នាល់ ដែលជាហេតុនៃសេចក្តីប្រមាទ ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តក្លែងក្លាយ មិនមែនជាមិត្តពិតប្រាកដ ជាអ្នកបបួលក្នុងផ្លូវវិនាស ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងនេះឯង។»

259. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

២៥៩. ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះ លុះព្រះសុគតជាសាស្តាបានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ ទើបត្រាស់គាថានេះតទៅទៀតថា៖

‘‘Aññadatthuharo mitto, yo ca mitto vacīparo ;

Anuppiyañca yo āha, apāyesu ca yo sakhā.

«មិត្តដែលគិតតែពីបាន ១ មិត្តដែលល្អតែសម្តី ១ មិត្តដែលនិយាយអែបអប ១ មិត្តដែលជាគូកនក្នុងផ្លូវវិនាស ១

Ete amitte cattāro, iti viññāya paṇḍito;

Ārakā parivajjeyya, maggaṃ paṭibhayaṃ yathā’’ti.

មិត្តទាំង ៤ ពួកនេះ មិនមែនជាមិត្តពិតប្រាកដឡើយ កាលបើអ្នកប្រាជ្ញដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះហើយ គប្បីចៀសវាងឱ្យឆ្ងាយ ដូចជាអ្នកដំណើរចៀសវាងផ្លូវដែលមានភ័យអន្តរាយដូច្នោះឯង។»

Suhadamitto

មិត្តមានចិត្តល្អ

260. ‘‘Cattārome, gahapatiputta, mittā suhadā veditabbā. Upakāro mitto suhado veditabbo, samānasukhadukkho mitto suhado veditabbo, atthakkhāyī mitto suhado veditabbo, anukampako mitto suhado veditabbo.

២៦០. «ម្នាលគហបតីបុត្រ មិត្តមានចិត្តល្អ ៤ ពួកនេះ បុគ្គលគួរដឹង គឺ៖ មិត្តមានឧបការៈ គួរដឹងថាជាមិត្តមានចិត្តល្អ ១ មិត្តរួមសុខរួមទុក្ខ គួរដឹងថាជាមិត្តមានចិត្តល្អ ១ មិត្តណែនាំប្រយោជន៍ គួរដឹងថាជាមិត្តមានចិត្តល្អ ១ មិត្តមានសេចក្តីអនុគ្រោះ គួរដឹងថាជាមិត្តមានចិត្តល្អ ១។

261. ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi upakāro mitto suhado veditabbo. Pamattaṃ rakkhati, pamattassa sāpateyyaṃ rakkhati, bhītassa saraṇaṃ hoti, uppannesu kiccakaraṇīyesu taddiguṇaṃ bhogaṃ anuppadeti. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi upakāro mitto suhado veditabbo.

២៦១. «ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តមានឧបការៈ ជាមិត្តមានចិត្តល្អ ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងគឺ៖ រក្សាមិត្តអ្នកធ្វេសប្រហែស ១ រក្សាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មិត្តអ្នកធ្វេសប្រហែស ១ កាលបើមានភ័យ ក៏ជាទីពឹងពំនាក់បាន ១ កាលបើមានកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើកើតឡើង ក៏ជួយឧបត្ថម្ភទ្រព្យឱ្យលើសពីពីរដងនៃទ្រព្យដែលត្រូវការ ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តមានឧបការៈ ជាមិត្តមានចិត្តល្អ ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងនេះឯង។»

262. ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi samānasukhadukkho mitto suhado veditabbo. Guyhamassa ācikkhati, guyhamassa parigūhati, āpadāsu na vijahati, jīvitaṃpissa atthāya pariccattaṃ hoti. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi samānasukhadukkho mitto suhado veditabbo.

២៦២. «ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តរួមសុខរួមទុក្ខ ជាមិត្តមានចិត្តល្អ ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងគឺ៖ ប្រាប់អាថ៌កំបាំងរបស់ខ្លួនដល់មិត្ត ១ លាក់អាថ៌កំបាំងរបស់មិត្តមិនឱ្យអ្នកដទៃដឹង ១ មិនលះបង់ចោលក្នុងគ្រាមានអាសន្ន ១ សូម្បីតែជីវិតក៏អាចលះបង់ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មិត្តបាន ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តរួមសុខរួមទុក្ខ ជាមិត្តមានចិត្តល្អ ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងនេះឯង។»

263. ‘‘Catūhi [Pg.153] kho, gahapatiputta, ṭhānehi atthakkhāyī mitto suhado veditabbo. Pāpā nivāreti, kalyāṇe niveseti, assutaṃ sāveti, saggassa maggaṃ ācikkhati. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi atthakkhāyī mitto suhado veditabbo.

២៦៣. «ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តណែនាំប្រយោជន៍ ជាមិត្តមានចិត្តល្អ ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងគឺ៖ ហាមឃាត់ចាកអំពើបាប ១ ណែនាំឱ្យតាំងនៅក្នុងអំពើល្អ ១ ឱ្យបានស្តាប់នូវធម៌ដែលមិនធ្លាប់ស្តាប់ ១ ប្រាប់ផ្លូវទៅកាន់ឋានសួគ៌ ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តណែនាំប្រយោជន៍ ជាមិត្តមានចិត្តល្អ ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងនេះឯង។»

264. ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi anukampako mitto suhado veditabbo. Abhavenassa na nandati, bhavenassa nandati, avaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ nivāreti, vaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ pasaṃsati. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi anukampako mitto suhado veditabbo’’ti.

២៦៤. «ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តមានសេចក្តីអនុគ្រោះ ជាមិត្តមានចិត្តល្អ ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងគឺ៖ មិនត្រេកអរចំពោះសេចក្តីវិនាសរបស់មិត្ត ១ ត្រេកអរចំពោះសេចក្តីចម្រើនរបស់មិត្ត ១ ហាមឃាត់អ្នកដែលពោលទោសរបស់មិត្ត ១ សរសើរអ្នកដែលពោលសរសើរគុណរបស់មិត្ត ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ បុគ្គលគួរដឹងថាមិត្តមានសេចក្តីអនុគ្រោះ ជាមិត្តមានចិត្តល្អ ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងនេះឯង។»

265. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

២៦៥. ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះ លុះព្រះសុគតជាសាស្តាបានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ ទើបត្រាស់គាថានេះតទៅទៀតថា៖

‘‘Upakāro ca yo mitto, sukhe dukkhe ca yo sakhā ;

Atthakkhāyī ca yo mitto, yo ca mittānukampako.

«មិត្តដែលមានឧបការៈ ១ មិត្តដែលរួមសុខរួមទុក្ខ ១ មិត្តដែលណែនាំប្រយោជន៍ ១ មិត្តដែលមានសេចក្តីអនុគ្រោះ ១

‘‘Etepi mitte cattāro, iti viññāya paṇḍito;

Sakkaccaṃ payirupāseyya, mātā puttaṃ va orasaṃ;

Paṇḍito sīlasampanno, jalaṃ aggīva bhāsati.

មិត្តទាំង ៤ ពួកនេះ អ្នកប្រាជ្ញដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះហើយ គប្បីចូលទៅសេពគប់ដោយគោរព ដូចម្តាយថែរក្សាកូនបង្កើតរបស់ខ្លួនដូច្នោះឯង។ អ្នកប្រាជ្ញដែលបរិបូណ៌ដោយសីល តែងរុងរឿងភ្លឺស្វាង ដូចជាភ្លើងដែលកំពុងឆេះរន្ទាលដូច្នោះ។

‘‘Bhoge saṃharamānassa, bhamarasseva irīyato;

Bhogā sannicayaṃ yanti, vammikovupacīyati.

កាលបើបុគ្គលសន្សំទ្រព្យសម្បត្តិ ដូចជាឃ្មុំដែលក្រេបលំអងផ្កា ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងឡាយតែងតែចម្រើនឡើងជាគំនរ ដូចជាដំបូកដែលចម្រើនឡើងដូច្នោះ។

‘‘Evaṃ bhoge samāhatvā, alamatto kule gihī;

Catudhā vibhaje bhoge, sa ve mittāni ganthati.

គ្រហស្ថក្នុងត្រកូលដែលជាអ្នកមានសមត្ថភាព លុះប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិបានយ៉ាងនេះហើយ គប្បីបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិជា ៤ ភាគ គ្រហស្ថនោះឈ្មោះថាចងក្រងមិត្តសម្លាញ់ទុកបាន។

‘‘Ekena bhoge bhuñjeyya, dvīhi kammaṃ payojaye;

Catutthañca nidhāpeyya, āpadāsu bhavissatī’’ti.

គប្បីប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិ ១ ភាគ គប្បីប្រកបការងារ ២ ភាគ និងគប្បីតម្កល់ទុក ១ ភាគ សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងគ្រាមានអាសន្ន។»

Chaddisāpaṭicchādanakaṇḍaṃ

ភាគស្តីពីការបិទបាំងទិសទាំង ៦

266. ‘‘Kathañca, gahapatiputta, ariyasāvako chaddisāpaṭicchādī hoti? Cha imā, gahapatiputta, disā veditabbā. Puratthimā disā mātāpitaro veditabbā, dakkhiṇā disā ācariyā veditabbā, pacchimā disā [Pg.154] puttadārā veditabbā, uttarā disā mittāmaccā veditabbā, heṭṭhimā disā dāsakammakarā veditabbā, uparimā disā samaṇabrāhmaṇā veditabbā.

២៦៦. «ម្នាលគហបតីបុត្រ ចុះអរិយសាវ័កជាអ្នកបិទបាំងទិសទាំង ៦ តើដូចម្តេច? ម្នាលគហបតីបុត្រ ទិសទាំង ៦ នេះ បុគ្គលគួរដឹង គឺ៖ មាតាបិតា គួរដឹងថាជាទិសខាងកើត គ្រូអាចារ្យ គួរដឹងថាជាទិសខាងត្បូង កូននិងភរិយា គួរដឹងថាជាទិសខាងលិច មិត្តភក្តិនិងអាមាត្យ គួរដឹងថាជាទិសខាងជើង ខ្ញុំបម្រើនិងកម្មករ គួរដឹងថាជាទិសខាងក្រោម សមណព្រាហ្មណ៍ គួរដឹងថាជាទិសខាងលើ។

267. ‘‘Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhātabbā – bhato ne bharissāmi, kiccaṃ nesaṃ karissāmi, kulavaṃsaṃ ṭhapessāmi, dāyajjaṃ paṭipajjāmi, atha vā pana petānaṃ kālaṅkatānaṃ dakkhiṇaṃ anuppadassāmīti. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi puttaṃ anukampanti. Pāpā nivārenti, kalyāṇe nivesenti, sippaṃ sikkhāpenti, patirūpena dārena saṃyojenti, samaye dāyajjaṃ niyyādenti. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhitā imehi pañcahi ṭhānehi puttaṃ anukampanti. Evamassa esā puratthimā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā.

២៦៧. «ម្នាលគហបតីបុត្រ កូនគប្បីទំនុកបម្រុងមាតាបិតា ដែលជាទិសខាងកើត ដោយហេតុ ៥ យ៉ាងគឺ៖ លោកទាំងពីរបានចិញ្ចឹមអាត្មាអញមកហើយ អាត្មាអញនឹងចិញ្ចឹមលោកទាំងពីរវិញ ១ អាត្មាអញនឹងធ្វើការងារជំនួសលោកទាំងពីរ ១ អាត្មាអញនឹងរក្សាវង្សត្រកូលឱ្យគង់វង្ស ១ អាត្មាអញនឹងធ្វើខ្លួនឱ្យជាអ្នកគួរទទួលមរតក ១ មួយវិញទៀត កាលបើលោកទាំងពីរធ្វើមរណកាលទៅហើយ អាត្មាអញនឹងធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសកុសលជូនលោកទាំងពីរ ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ មាតាបិតាដែលជាទិសខាងកើត កាលបើកូនបានទំនុកបម្រុងដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះហើយ តែងអនុគ្រោះដល់កូនវិញដោយហេតុ ៥ យ៉ាងគឺ៖ ហាមឃាត់ចាកអំពើបាប ១ ណែនាំឱ្យតាំងនៅក្នុងអំពើល្អ ១ ឱ្យរៀនសិល្បសាស្ត្រវិជ្ជា ១ រៀបចំទុកដាក់ឱ្យមានគូស្រករដែលសមគួរ ១ ប្រគល់ទ្រព្យមរតកឱ្យក្នុងសម័យដ៏គួរ ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ មាតាបិតាដែលជាទិសខាងកើត កាលបើកូនបានទំនុកបម្រុងដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះហើយ តែងអនុគ្រោះដល់កូនវិញដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះឯង។ កាលបើកូនធ្វើបានយ៉ាងនេះ ទិសខាងកើតនោះ ឈ្មោះថាជាទិសដែលកូនបានបិទបាំងឱ្យមានសេចក្តីក្សេមក្សាន្ត គ្មានភ័យអន្តរាយឡើយ។

268. ‘‘Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi antevāsinā dakkhiṇā disā ācariyā paccupaṭṭhātabbā – uṭṭhānena upaṭṭhānena sussusāya pāricariyāya sakkaccaṃ sippapaṭiggahaṇena. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi antevāsinā dakkhiṇā disā ācariyā paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi antevāsiṃ anukampanti – suvinītaṃ vinenti, suggahitaṃ gāhāpenti, sabbasippassutaṃ samakkhāyino bhavanti, mittāmaccesu paṭiyādenti, disāsu parittāṇaṃ karonti. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi antevāsinā dakkhiṇā disā ācariyā paccupaṭṭhitā imehi pañcahi ṭhānehi antevāsiṃ anukampanti. Evamassa esā dakkhiṇā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā.

២៦៨. «ម្នាលគហបតីបុត្រ សិស្សគប្បីទំនុកបម្រុងគ្រូអាចារ្យ ដែលជាទិសខាងត្បូង ដោយហេតុ ៥ យ៉ាងគឺ៖ ដោយការក្រោកឈរទទួល ១ ដោយការចូលទៅបម្រើ ១ ដោយការស្តាប់បង្គាប់ដោយគោរព ១ ដោយការបម្រើផ្ទាល់ខ្លួន ១ ដោយការរៀនសិល្បសាស្ត្រវិជ្ជាដោយគោរព ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ គ្រូអាចារ្យដែលជាទិសខាងត្បូង កាលបើសិស្សបានទំនុកបម្រុងដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះហើយ តែងអនុគ្រោះដល់សិស្សវិញដោយហេតុ ៥ យ៉ាងគឺ៖ ទូន្មានប្រដៅឱ្យបានល្អ ១ ឱ្យរៀនសូត្រចងចាំបានល្អ ១ ប្រាប់សិល្បសាស្ត្រវិជ្ជាទាំងពួងមិនឱ្យសេសសល់ ១ ណែនាំប្រគល់សិស្សទៅដល់មិត្តភក្តិនិងអាមាត្យទាំងឡាយ ១ ធ្វើការការពារគ្រប់ទិសទី ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ គ្រូអាចារ្យដែលជាទិសខាងត្បូង កាលបើសិស្សបានទំនុកបម្រុងដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះហើយ តែងអនុគ្រោះដល់សិស្សវិញដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះឯង។ កាលបើសិស្សធ្វើបានយ៉ាងនេះ ទិសខាងត្បូងនោះ ឈ្មោះថាជាទិសដែលសិស្សបានបិទបាំងឱ្យមានសេចក្តីក្សេមក្សាន្ត គ្មានភ័យអន្តរាយឡើយ។

269. ‘‘Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi sāmikena pacchimā disā bhariyā paccupaṭṭhātabbā – sammānanāya anavamānanāya anaticariyāya issariyavossaggena alaṅkārānuppadānena. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi sāmikena pacchimā disā bhariyā paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi [Pg.155] sāmikaṃ anukampati – susaṃvihitakammantā ca hoti, saṅgahitaparijanā ca, anaticārinī ca, sambhatañca anurakkhati, dakkhā ca hoti analasā sabbakiccesu. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi sāmikena pacchimā disā bhariyā paccupaṭṭhitā imehi pañcahi ṭhānehi sāmikaṃ anukampati. Evamassa esā pacchimā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā.

២៦៩. «ម្នាលគហបតីបុត្រ ស្វាមីគប្បីទំនុកបម្រុងភរិយា ដែលជាទិសខាងលិច ដោយហេតុ ៥ យ៉ាងគឺ៖ ដោយការលើកតម្កើង ១ ដោយការមិនមើលងាយ ១ ដោយការមិនប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្ត ១ ដោយការប្រគល់អំណាចក្នុងផ្ទះឱ្យ ១ ដោយការផ្តល់គ្រឿងអលង្ការតុបតែងខ្លួនឱ្យ ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ ភរិយាដែលជាទិសខាងលិច កាលបើស្វាមីបានទំនុកបម្រុងដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះហើយ តែងអនុគ្រោះដល់ស្វាមីវិញដោយហេតុ ៥ យ៉ាងគឺ៖ ចាត់ចែងការងារក្នុងផ្ទះបានល្អ ១ សង្គ្រោះដល់ញាតិមិត្តទាំងសងខាងបានល្អ ១ មិនប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្តស្វាមី ១ រក្សាទ្រព្យសម្បត្តិដែលស្វាមីរកបានមក ១ ជាស្រ្តីឈ្លាសវៃ មិនខ្ជិលច្រអូសក្នុងកិច្ចការទាំងពួង ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ ភរិយាដែលជាទិសខាងលិច កាលបើស្វាមីបានទំនុកបម្រុងដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះហើយ តែងអនុគ្រោះដល់ស្វាមីវិញដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះឯង។ កាលបើស្វាមីធ្វើបានយ៉ាងនេះ ទិសខាងលិចនោះ ឈ្មោះថាជាទិសដែលស្វាមីបានបិទបាំងឱ្យមានសេចក្តីក្សេមក្សាន្ត គ្មានភ័យអន្តរាយឡើយ។

270. ‘‘Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi kulaputtena uttarā disā mittāmaccā paccupaṭṭhātabbā – dānena peyyavajjena atthacariyāya samānattatāya avisaṃvādanatāya. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi kulaputtena uttarā disā mittāmaccā paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi kulaputtaṃ anukampanti – pamattaṃ rakkhanti, pamattassa sāpateyyaṃ rakkhanti, bhītassa saraṇaṃ honti, āpadāsu na vijahanti, aparapajā cassa paṭipūjenti. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi kulaputtena uttarā disā mittāmaccā paccupaṭṭhitā imehi pañcahi ṭhānehi kulaputtaṃ anukampanti. Evamassa esā uttarā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā.

២៧០. «ម្នាលគហបតីបុត្រ កុលបុត្រគប្បីទំនុកបម្រុងមិត្តភក្តិនិងអាមាត្យ ដែលជាទិសខាងជើង ដោយហេតុ ៥ យ៉ាងគឺ៖ ដោយការចែករំលែក ១ ដោយវាចាជាទីស្រឡាញ់ ១ ដោយការប្រព្រឹត្តជាប្រយោជន៍ ១ ដោយការដាក់ខ្លួនស្មើគ្នា ១ ដោយការមិននិយាយកុហកបោកប្រាស់ ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ មិត្តភក្តិនិងអាមាត្យដែលជាទិសខាងជើង កាលបើកុលបុត្របានទំនុកបម្រុងដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះហើយ តែងអនុគ្រោះដល់កុលបុត្រវិញដោយហេតុ ៥ យ៉ាងគឺ៖ រក្សាមិត្តអ្នកធ្វេសប្រហែស ១ រក្សាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មិត្តអ្នកធ្វេសប្រហែស ១ កាលបើមានភ័យ ក៏ជាទីពឹងពំនាក់បាន ១ មិនលះបង់ចោលក្នុងគ្រាមានអាសន្ន ១ រាប់អានសូម្បីតែកូនចៅរបស់មិត្តនោះតទៅទៀត ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ មិត្តភក្តិនិងអាមាត្យដែលជាទិសខាងជើង កាលបើកុលបុត្របានទំនុកបម្រុងដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះហើយ តែងអនុគ្រោះដល់កុលបុត្រវិញដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះឯង។ កាលបើកុលបុត្រធ្វើបានយ៉ាងនេះ ទិសខាងជើងនោះ ឈ្មោះថាជាទិសដែលកុលបុត្របានបិទបាំងឱ្យមានសេចក្តីក្សេមក្សាន្ត គ្មានភ័យអន្តរាយឡើយ។

271. ‘‘Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi ayyirakena heṭṭhimā disā dāsakammakarā paccupaṭṭhātabbā – yathābalaṃ kammantasaṃvidhānena bhattavetanānuppadānena gilānupaṭṭhānena acchariyānaṃ rasānaṃ saṃvibhāgena samaye vossaggena. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi ayyirakena heṭṭhimā disā dāsakammakarā paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi ayyirakaṃ anukampanti – pubbuṭṭhāyino ca honti, pacchā nipātino ca, dinnādāyino ca, sukatakammakarā ca, kittivaṇṇaharā ca. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi ayyirakena heṭṭhimā disā dāsakammakarā paccupaṭṭhitā imehi pañcahi ṭhānehi ayyirakaṃ anukampanti. Evamassa esā heṭṭhimā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā.

២៧១. «ម្នាលគហបតីបុត្រ ចៅហ្វាយនាយគប្បីទំនុកបម្រុងខ្ញុំបម្រើនិងកម្មករ ដែលជាទិសខាងក្រោម ដោយហេតុ ៥ យ៉ាងគឺ៖ ដោយចាត់ចែងការងារឱ្យធ្វើតាមកម្លាំង ១ ដោយការផ្តល់បាយទឹកនិងប្រាក់ខែ ១ ដោយការថែរក្សាក្នុងគ្រាមានជំងឺ ១ ដោយការចែករំលែកនូវអាហារដែលមានរសជាតិប្លែកៗ ១ ដោយការអនុញ្ញាតឱ្យឈប់សម្រាកតាមសម័យកាល ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ ខ្ញុំបម្រើនិងកម្មករដែលជាទិសខាងក្រោម កាលបើចៅហ្វាយនាយបានទំនុកបម្រុងដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះហើយ តែងអនុគ្រោះដល់ចៅហ្វាយនាយវិញដោយហេតុ ៥ យ៉ាងគឺ៖ ក្រោកឡើងធ្វើការមុនចៅហ្វាយ ១ ចូលដេកក្រោយចៅហ្វាយ ១ កាន់យកតែរបស់ដែលចៅហ្វាយឱ្យ ១ ធ្វើការងារឱ្យបានល្អ ១ នាំយកកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អរបស់ចៅហ្វាយទៅផ្សាយ ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ ខ្ញុំបម្រើនិងកម្មករដែលជាទិសខាងក្រោម កាលបើចៅហ្វាយនាយបានទំនុកបម្រុងដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះហើយ តែងអនុគ្រោះដល់ចៅហ្វាយនាយវិញដោយហេតុ ៥ យ៉ាងនេះឯង។ កាលបើចៅហ្វាយនាយធ្វើបានយ៉ាងនេះ ទិសខាងក្រោមនោះ ឈ្មោះថាជាទិសដែលចៅហ្វាយនាយបានបិទបាំងឱ្យមានសេចក្តីក្សេមក្សាន្ត គ្មានភ័យអន្តរាយឡើយ។»

272. ‘‘Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi kulaputtena uparimā disā samaṇabrāhmaṇā paccupaṭṭhātabbā – mettena kāyakammena mettena vacīkammena mettena [Pg.156] manokammena anāvaṭadvāratāya āmisānuppadānena. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi kulaputtena uparimā disā samaṇabrāhmaṇā paccupaṭṭhitā chahi ṭhānehi kulaputtaṃ anukampanti – pāpā nivārenti, kalyāṇe nivesenti, kalyāṇena manasā anukampanti, assutaṃ sāventi, sutaṃ pariyodāpenti, saggassa maggaṃ ācikkhanti. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi kulaputtena uparimā disā samaṇabrāhmaṇā paccupaṭṭhitā imehi chahi ṭhānehi kulaputtaṃ anukampanti. Evamassa esā uparimā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā’’ti.

២៧២. «ម្នាលគហបតីបុត្រ កុលបុត្រត្រូវទំនុកបម្រុងសមណព្រាហ្មណ៍ ដែលជាទិសខាងលើ ដោយស្ថាន ៥ យ៉ាង គឺ ដោយកាយកម្មប្រកបដោយមេត្តា ១ ដោយវចីកម្មប្រកបដោយមេត្តា ១ ដោយមនោកម្មប្រកបដោយមេត្តា ១ ដោយភាពជាអ្នកមិនបិទទ្វារ ១ ដោយការថ្វាយអាមិសទាន ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ សមណព្រាហ្មណ៍ជាទិសខាងលើ ដែលកុលបុត្របានទំនុកបម្រុងដោយស្ថាន ៥ យ៉ាងនេះហើយ តែងអនុគ្រោះដល់កុលបុត្រវិញដោយស្ថាន ៦ យ៉ាង គឺ ហាមឃាត់ចាកអំពើបាប ១ ឲ្យតាំងនៅក្នុងអំពើល្អ ១ អនុគ្រោះដោយចិត្តដ៏ល្អ ១ ឲ្យបានស្តាប់នូវធម៌ដែលមិនធ្លាប់ស្តាប់ ១ ធ្វើធម៌ដែលធ្លាប់ស្តាប់ហើយឲ្យផូរផង់ ១ ប្រាប់ផ្លូវសួគ៌ ១។ ម្នាលគហបតីបុត្រ សមណព្រាហ្មណ៍ជាទិសខាងលើ ដែលកុលបុត្របានទំនុកបម្រុងដោយស្ថាន ៥ យ៉ាងនេះហើយ តែងអនុគ្រោះដល់កុលបុត្រដោយស្ថាន ៦ យ៉ាងនេះឯង។ កាលបើកុលបុត្របានធ្វើយ៉ាងនេះហើយ ទិសខាងលើនោះ ឈ្មោះថា កុលបុត្របានបិទបាំងហើយ ជាទិសមានសេចក្តីក្សេម មានភ័យទៅប្រាសហើយ។»

273. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

២៧៣. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ។ លុះព្រះសុគតជាសាស្តា បានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ ទើបត្រាស់គាថាពាក្យកាព្យនេះតទៅទៀតថា៖

‘‘Mātāpitā disā pubbā, ācariyā dakkhiṇā disā;

Puttadārā disā pacchā, mittāmaccā ca uttarā.

«មាតាបិតា ជាទិសខាងកើត អាចារ្យ ជាទិសខាងត្បូង កូននិងប្រពន្ធ ជាទិសខាងលិច មិត្តភក្តិនិងអាមាត្យ ជាទិសខាងជើង។

‘‘Dāsakammakarā heṭṭhā, uddhaṃ samaṇabrāhmaṇā;

Etā disā namasseyya, alamatto kule gihī.

ពួកទាសកម្មករ ជាទិសខាងក្រោម សមណព្រាហ្មណ៍ ជាទិសខាងលើ គ្រហស្ថអ្នកគ្រប់គ្រងផ្ទះដ៏សមគួរ គប្បីនមស្ការទិសទាំងឡាយនេះ។

‘‘Paṇḍito sīlasampanno, saṇho ca paṭibhānavā;

Nivātavutti atthaddho, tādiso labhate yasaṃ.

បុគ្គលជាបណ្ឌិត បរិបូណ៌ដោយសីល ជាអ្នកទន់ភ្លន់ និងមានបដិភាណ មានសេចក្តីបន្ទាបខ្លួន មិនរឹងត្អឹង បុគ្គលបែបនោះ រមែងបាននូវយស។

‘‘Uṭṭhānako analaso, āpadāsu na vedhati;

Acchinnavutti medhāvī, tādiso labhate yasaṃ.

បុគ្គលណាជាអ្នកមានសេចក្តីព្យាយាម មិនខ្ជិលច្រអូស មិនញាប់ញ័រក្នុងសេចក្តីវិបត្តិ មានការប្រព្រឹត្តិមិនដាច់ មានប្រាជ្ញា បុគ្គលមានសភាពបែបនោះ តែងបាននូវយសសក្ការៈ។

‘‘Saṅgāhako mittakaro, vadaññū vītamaccharo;

Netā vinetā anunetā, tādiso labhate yasaṃ.

បុគ្គលណាជាអ្នកសង្គ្រោះ ចូលចិត្តរាប់អានមិត្ត ដឹងពាក្យពេចន៍ មិនមានសេចក្តីកំណាញ់ ជាអ្នកណែនាំ ជាអ្នកទូន្មាន ជាអ្នកលួងលោម បុគ្គលមានសភាពបែបនោះ តែងបាននូវយសសក្ការៈ។

‘‘Dānañca peyyavajjañca, atthacariyā ca yā idha;

Samānattatā ca dhammesu, tattha tattha yathārahaṃ;

Ete kho saṅgahā loke, rathassāṇīva yāyato.

ការឲ្យទាន ១ វាចាជាទីស្រឡាញ់ ១ ការប្រព្រឹត្តជាប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះ ១ ភាពជាអ្នកមានខ្លួនស្មើគ្នាក្នុងធម៌ទាំងឡាយ តាមគួរដល់បុគ្គលនោះៗ ក្នុងទីនោះៗ ១ ធម៌ជាគ្រឿងសង្គ្រោះទាំងឡាយនេះឯង ក្នុងលោក តែងប្រព្រឹត្តទៅ ដូចជាគន្លឹះនៃរថដែលកំពុងបរទៅ។

‘‘Ete ca saṅgahā nāssu, na mātā puttakāraṇā;

Labhetha mānaṃ pūjaṃ vā, pitā vā puttakāraṇā.

ប្រសិនបើធម៌ជាគ្រឿងសង្គ្រោះទាំងនេះមិនមានទេ មាតាក៏មិនគប្បីបាននូវការរាប់អាន ឬការបូជាព្រោះតែរឿងកូនឡើយ បិតាក៏មិនគប្បីបាននូវការរាប់អាន ឬការបូជាព្រោះតែរឿងកូនឡើយ។

‘‘Yasmā ca saṅgahā ete, sammapekkhanti paṇḍitā;

Tasmā mahattaṃ papponti, pāsaṃsā ca bhavanti te’’ti.

ព្រោះហេតុតែពួកបណ្ឌិត តែងពិចារណាឃើញច្បាស់នូវធម៌ជាគ្រឿងសង្គ្រោះទាំងនេះ ហេតុនោះ ទើបពួកបណ្ឌិតទាំងនោះ ដល់នូវភាពជាធំ ហើយជាអ្នកដែលគេគប្បីសរសើរជានិច្ច។»

274. Evaṃ [Pg.157] vutte, siṅgālako gahapatiputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante! Abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṃghañca. Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu, ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ សិង្គាលកគហបតីបុត្រ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «ច្បាស់ណាស់ ព្រះអង្គ! ច្បាស់ណាស់ ព្រះអង្គ! បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគសម្តែងហើយ ភ្លឺស្វាងណាស់ ព្រះអង្គ ប្រៀបដូចជាគេផ្ងាររបស់ដែលផ្កាប់ ឬបើកបង្ហាញរបស់ដែលលាក់កំបាំង ឬប្រាប់ផ្លូវដល់អ្នកវង្វេងផ្លូវ ឬក៏ទ្រោលប្រទីបប្រេងក្នុងទីងងឹត ដោយគិតថា “មនុស្សមានភ្នែកភ្លឺ នឹងឃើញរូបទាំងឡាយបាន” យ៉ាងណាមិញ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានសម្តែងធម៌ដោយអនេកបរិយាយ ក៏យ៉ាងនោះឯង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានេះ សូមដល់នូវព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះធម៌ និងព្រះភិក្ខុសង្ឃ ជាទីពឹងទីរលឹក។ សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ចាំទុកនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា ជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណគមន៍ស្មើដោយជីវិត ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះតទៅ។»

Siṅgālasuttaṃ niṭṭhitaṃ aṭṭhamaṃ.

២៧៤. សិង្គាលសូត្រ ទី៨ ចប់ហើយ។

9. Āṭānāṭiyasuttaṃ

អាដានាដិយសូត្រ

Paṭhamabhāṇavāro

៩. ភាណវារៈទី ១

275. Evaṃ [Pg.158] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho cattāro mahārājā mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca gandhabbasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāya mahatiyā ca nāgasenāya catuddisaṃ rakkhaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ gumbaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ ovaraṇaṃ ṭhapetvā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ pabbataṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Tepi kho yakkhā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce nāmagottaṃ sāvetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṃ nisīdiṃsu.

ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅលើភ្នំគិជ្ឈកូដ ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ គ្រានោះឯង មហារាជទាំង ៤ អង្គ មានពួកពលយក្សដ៏ច្រើន ពួកពលគន្ធព្វដ៏ច្រើន ពួកពលកុម្ភ័ណ្ឌដ៏ច្រើន និងពួកពលនាគដ៏ច្រើន បានដាក់ការរក្សាការពារក្នុងទិសទាំង ៤ ដាក់កងទ័ពក្នុងទិសទាំង ៤ ដាក់កងល្បាតក្នុងទិសទាំង ៤ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ មានរស្មីដ៏ល្អស្អាត ញ៉ាំងភ្នំគិជ្ឈកូដទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងទីដែលព្រះអង្គគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយគង់ក្នុងទីដ៏សមគួរ។ ចំណែកឯពួកយក្សទាំងនោះខ្លះ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ ខ្លះក៏និយាយសំណេះសំណាលជាមួយព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួរឲ្យរីករាយ និងគួរឲ្យរលឹកហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ ខ្លះក៏ប្រណម្យអញ្ជលីតម្រង់ទៅរកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ ខ្លះក៏ប្រកាសនាមនិងគោត្រ ហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ ខ្លះក៏នៅស្ងៀម ហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។

276. Ekamantaṃ nisinno kho vessavaṇo mahārājā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā. Santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato pasannā. Santi hi, bhante, majjhimā yakkhā bhagavato appasannā. Santi hi, bhante, majjhimā yakkhā bhagavato pasannā. Santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato appasannā. Santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato pasannā. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appasannāyeva bhagavato. Taṃ kissa hetu? Bhagavā hi, bhante, pāṇātipātā veramaṇiyā dhammaṃ deseti, adinnādānā veramaṇiyā dhammaṃ deseti, kāmesumicchācārā veramaṇiyā dhammaṃ deseti, musāvādā veramaṇiyā dhammaṃ deseti, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā dhammaṃ deseti. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appaṭiviratāyeva pāṇātipātā, appaṭiviratā adinnādānā, appaṭiviratā kāmesumicchācārā, appaṭiviratā musāvādā, appaṭiviratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā. Tesaṃ taṃ hoti appiyaṃ amanāpaṃ. Santi hi, bhante, bhagavato sāvakā araññavanapatthāni pantāni [Pg.159] senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni. Tattha santi uḷārā yakkhā nivāsino, ye imasmiṃ bhagavato pāvacane appasannā. Tesaṃ pasādāya uggaṇhātu, bhante, bhagavā āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

២៧៥. លុះមហារាជឈ្មោះវេស្សវ័ណ គង់ក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយក្សដែលមានតេជះខ្លាំង មិនជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏មាន បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយក្សដែលមានតេជះខ្លាំង ជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏មាន បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយក្សថ្នាក់កណ្តាល មិនជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏មាន បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយក្សថ្នាក់កណ្តាល ជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏មាន បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយក្សថ្នាក់ទាប មិនជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏មាន បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយក្សថ្នាក់ទាប ជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏មាន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តែតាមធម្មតា ពួកយក្សភាគច្រើន មិនជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ។ ហេតុនោះ ព្រោះអ្វី? បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ សម្តែងធម៌ដើម្បីវៀរចាកការកាន់យករបស់ដែលគេមិនបានឲ្យ សម្តែងធម៌ដើម្បីវៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ សម្តែងធម៌ដើម្បីវៀរចាកការនិយាយកុហក សម្តែងធម៌ដើម្បីវៀរចាកការសេពគ្រឿងស្រវឹងគឺសុរានិងមេរ័យដែលជាហេតុនៃសេចក្តីប្រមាទ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តែពួកយក្សភាគច្រើន មិនវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ មិនវៀរចាកការកាន់យករបស់ដែលគេមិនបានឲ្យ មិនវៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ មិនវៀរចាកការនិយាយកុហក មិនវៀរចាកការសេពគ្រឿងស្រវឹងគឺសុរានិងមេរ័យដែលជាហេតុនៃសេចក្តីប្រមាទឡើយ។ ធម៌នោះ មិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីពេញចិត្តរបស់ពួកយក្សទាំងនោះឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សាវ័កទាំងឡាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ តែងសេពសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃតូចនិងព្រៃធំ ជាកន្លែងមានសំឡេងតិច មិនមានសូរគឹកកង ប្រាសចាកខ្យល់អាកាសដែលកើតអំពីមនុស្ស ជាទីសមគួរដល់ការធ្វើកិច្ចការកំបាំងរបស់មនុស្ស ជាទីសមគួរដល់ការសម្ងំនៅ។ ក្នុងទីនោះ មានពួកយក្សដែលមានតេជះខ្លាំងអាស្រ័យនៅ ដែលជាអ្នកមិនជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានេះរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ដើម្បីឲ្យពួកយក្សទាំងនោះជ្រះថ្លា សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់រៀននូវគ្រឿងការពារឈ្មោះអាដានាដិយរក្ខា ដើម្បីជាគ្រឿងគ្រប់គ្រង ការពារ មិនឲ្យមានការបៀតបៀន និងដើម្បីការរស់នៅជាសុខ របស់ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកា ទាំងឡាយចុះ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ទទួលដោយការស្ងៀមស្ងាត់។

Atha kho vessavaṇo mahārājā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ abhāsi –

២៧៦. គ្រានោះឯង មហារាជឈ្មោះវេស្សវ័ណ ដឹងនូវការទទួលស្របរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ ក៏បានពោលនូវគ្រឿងការពារឈ្មោះអាដានាដិយរក្ខានេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

277. ‘‘Vipassissa ca namatthu, cakkhumantassa sirīmato.

«សូមនមស្ការចំពោះព្រះវិបស្សីពុទ្ធ មានព្រះនេត្រ មានសិរី។

Sikhissapi ca namatthu, sabbabhūtānukampino.

២៧៧. សូមនមស្ការចំពោះព្រះសិខីពុទ្ធ ព្រះអង្គតែងអនុគ្រោះដល់សត្វលោកទាំងពួង។

‘‘Vessabhussa ca namatthu, nhātakassa tapassino;

Namatthu kakusandhassa, mārasenāpamaddino.

«សូមនមស្ការចំពោះព្រះវេសភូពុទ្ធ ព្រះអង្គមានកិលេសលាងជម្រះហើយ មានតបធម៌ សូមនមស្ការចំពោះព្រះកកុសន្ធពុទ្ធ ព្រះអង្គញ៉ាំងសេនាមារឲ្យខ្ទេចខ្ទី។

‘‘Koṇāgamanassa namatthu, brāhmaṇassa vusīmato;

Kassapassa ca namatthu, vippamuttassa sabbadhi.

«សូមនមស្ការចំពោះព្រះកោណាកមនពុទ្ធ ព្រះអង្គជាព្រាហ្មណ៍ មានព្រហ្មចរិយធម៌ប្រព្រឹត្តរួចហើយ សូមនមស្ការចំពោះព្រះកស្សបពុទ្ធ ព្រះអង្គរួចផុតស្រឡះចាកកិលេសទាំងពួង។

‘‘Aṅgīrasassa namatthu, sakyaputtassa sirīmato;

Yo imaṃ dhammaṃ desesi, sabbadukkhāpanūdanaṃ.

«សូមនមស្ការចំពោះព្រះអង្គីរសពុទ្ធ ជាសក្យបុត្រ មានសិរី ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវធម៌នេះ ជាគ្រឿងកំចាត់បង់នូវទុក្ខទាំងពួង។

‘‘Ye cāpi nibbutā loke, yathābhūtaṃ vipassisuṃ;

Te janā apisuṇātha, mahantā vītasāradā.

«ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយណា ដែលរលត់កិលេសហើយក្នុងលោក បានឃើញច្បាស់តាមពិត ព្រះពុទ្ធទាំងនោះ ជាអ្នកមិននិយាយញុះញង់ មានសភាពធំ មានសេចក្តីក្លាហាន។

‘‘Hitaṃ devamanussānaṃ, yaṃ namassanti gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, mahantaṃ vītasāradaṃ.

«ពួកទេវតានិងមនុស្ស តែងនមស្ការចំពោះព្រះគោតមពុទ្ធ ព្រះអង្គជាប្រយោជន៍ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ ព្រះអង្គបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ ជាបុគ្គលធំ មានសេចក្តីក្លាហាន។

278. ‘‘Yato uggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā.

«ព្រះអាទិត្យ មានវណ្ឌលធំ តែងរះឡើងអំពីទិសណា។

Yassa cuggacchamānassa, saṃvarīpi nirujjhati;

Yassa cuggate sūriye, ‘divaso’ti pavuccati.

២៧៨. កាលបើព្រះអាទិត្យនោះរះឡើង ងងឹតនៃរាត្រីក៏រលត់ទៅ កាលបើព្រះអាទិត្យរះឡើងហើយ មនុស្សទាំងឡាយតែងហៅថា “ថ្ងៃ”។

‘‘Rahadopi [Pg.160] tattha gambhīro, samuddo saritodako;

Evaṃ taṃ tattha jānanti, ‘samuddo saritodako’.

«ក្នុងទិសនោះ មានអន្លង់ទឹកដ៏ជ្រៅ គឺមហាសមុទ្រ មានទឹកហូរចូលជានិច្ច មនុស្សទាំងឡាយតែងស្គាល់អន្លង់ទឹកនោះក្នុងទីនោះយ៉ាងនេះថា “មហាសមុទ្រមានទឹកហូរចូលជានិច្ច”។

‘‘Ito ‘sā purimā disā’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

«មនុស្សទាំងឡាយតែងហៅទិសនោះ អំពីទីនេះថា “ទិសខាងកើត” មហារាជមានយសសក្ការៈដ៏ច្រើន តែងរក្សានូវទិសនោះ។

‘‘Gandhabbānaṃ adhipati, ‘dhataraṭṭho’ti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, gandhabbehi purakkhato.

«ព្រះអង្គជាអធិបតីនៃពួកគន្ធព្វ មាននាមថា “ធតរដ្ឋ” តែងរីករាយដោយការរាំនិងច្រៀង មានពួកគន្ធព្វចោមរោមជាបរិវារ។

‘‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

«ខ្ញុំបានស្តាប់មកថា ព្រះអង្គមានបុត្រច្រើន មាននាមដូចៗគ្នា គឺមានបុត្រ ៩១ អង្គ មាននាមថា “ឥន្ទ្រ” មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា។

Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

បុត្រទាំងនោះ លុះបានឃើញព្រះពុទ្ធ ព្រះអង្គជាផៅពង្សនៃព្រះអាទិត្យ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលធំ មានសេចក្តីក្លាហាន អំពីចម្ងាយជានិច្ច។

‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

«សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសអាជានេយ្យ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសដ៏ឧត្តម ព្រះអង្គតែងពិនិត្យមើលដោយប្រាជ្ញាដ៏ឈ្លាសវៃ សូម្បីពួកអមនុស្ស ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះអង្គដែរ សេចក្តីនេះ ពួកយើងបានស្តាប់មកជារឿយៗ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពួកយើងពោលយ៉ាងនេះ។

‘‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’.

«“អ្នកទាំងឡាយ ថ្វាយបង្គំព្រះគោតមជាជិនស្រីដែរឬទេ?” “ពួកយើងថ្វាយបង្គំព្រះគោតមជាជិនស្រី ពួកយើងថ្វាយបង្គំព្រះគោតមពុទ្ធ ព្រះអង្គបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ”។

279. ‘‘Yena petā pavuccanti, pisuṇā piṭṭhimaṃsikā.

«ពួកប្រេតទាំងឡាយក្តី ពួកជនអ្នកនិយាយញុះញង់ និយាយកុហកក្តី

Pāṇātipātino luddā, corā nekatikā janā.

២៧៩. ពួកជនអ្នកសម្លាប់សត្វ ពួកព្រានព្រៃ ពួកចោរ ពួកជនអ្នកបោកប្រាស់ក្តី តែងត្រូវគេបណ្តេញចេញទៅតាមទិសណា។

‘‘Ito ‘sā dakkhiṇā disā’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

«មនុស្សទាំងឡាយតែងហៅទិសនោះ អំពីទីនេះថា “ទិសខាងត្បូង” មហារាជមានយសសក្ការៈដ៏ច្រើន តែងរក្សានូវទិសនោះ។

‘‘Kumbhaṇḍānaṃ adhipati, ‘virūḷho’ iti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, kumbhaṇḍehi purakkhato.

«ព្រះអង្គជាអធិបតីនៃពួកកុម្ភ័ណ្ឌ មាននាមថា “វិរុឡ្ហកៈ” តែងរីករាយដោយការរាំនិងច្រៀង មានពួកកុម្ភ័ណ្ឌចោមរោមជាបរិវារ។

‘‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

«ខ្ញុំបានស្តាប់មកថា ព្រះអង្គមានបុត្រច្រើន មាននាមដូចៗគ្នា គឺមានបុត្រ ៩១ អង្គ មាននាមថា “ឥន្ទ្រ” មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា។

Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

បុត្រទាំងនោះ លុះបានឃើញព្រះពុទ្ធ ព្រះអង្គជាផៅពង្សនៃព្រះអាទិត្យ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលធំ មានសេចក្តីក្លាហាន អំពីចម្ងាយជានិច្ច។

‘‘Namo [Pg.161] te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

«សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសអាជានេយ្យ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសដ៏ឧត្តម ព្រះអង្គតែងពិនិត្យមើលដោយប្រាជ្ញាដ៏ឈ្លាសវៃ សូម្បីពួកអមនុស្ស ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះអង្គដែរ សេចក្តីនេះ ពួកយើងបានស្តាប់មកជារឿយៗ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពួកយើងពោលយ៉ាងនេះ។

‘‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’.

«“អ្នកទាំងឡាយ ថ្វាយបង្គំព្រះគោតមជាជិនស្រីដែរឬទេ?” “ពួកយើងថ្វាយបង្គំព្រះគោតមជាជិនស្រី ពួកយើងថ្វាយបង្គំព្រះគោតមពុទ្ធ ព្រះអង្គបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ”។

280. ‘‘Yattha coggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā.

«ព្រះអាទិត្យ មានវណ្ឌលធំ តែងលិចទៅក្នុងទិសណា។

Yassa coggacchamānassa, divasopi nirujjhati;

Yassa coggate sūriye, ‘saṃvarī’ti pavuccati.

២៨០. កាលបើព្រះអាទិត្យនោះលិចទៅ ថ្ងៃក៏រលត់ទៅ កាលបើព្រះអាទិត្យលិចទៅហើយ មនុស្សទាំងឡាយតែងហៅថា “រាត្រី”។

‘‘Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;

Evaṃ taṃ tattha jānanti, ‘samuddo saritodako’.

«ក្នុងទិសនោះ មានអន្លង់ទឹកដ៏ជ្រៅ គឺមហាសមុទ្រ មានទឹកហូរចូលជានិច្ច មនុស្សទាំងឡាយតែងស្គាល់អន្លង់ទឹកនោះក្នុងទីនោះយ៉ាងនេះថា “មហាសមុទ្រមានទឹកហូរចូលជានិច្ច”។

‘‘Ito ‘sā pacchimā disā’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

«មនុស្សទាំងឡាយតែងហៅទិសនោះ អំពីទីនេះថា “ទិសខាងលិច” មហារាជមានយសសក្ការៈដ៏ច្រើន តែងរក្សានូវទិសនោះ។

‘‘Nāgānañca adhipati, ‘virūpakkho’ti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, nāgeheva purakkhato.

«ព្រះអង្គជាអធិបតីនៃពួកនាគ មាននាមថា “វិរូបក្ខៈ” តែងរីករាយដោយការរាំនិងច្រៀង មានពួកនាគចោមរោមជាបរិវារ។

‘‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

«ខ្ញុំបានស្តាប់មកថា ព្រះអង្គមានបុត្រច្រើន មាននាមដូចៗគ្នា គឺមានបុត្រ ៩១ អង្គ មាននាមថា “ឥន្ទ្រ” មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា។

Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

បុត្រទាំងនោះ លុះបានឃើញព្រះពុទ្ធ ព្រះអង្គជាផៅពង្សនៃព្រះអាទិត្យ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលធំ មានសេចក្តីក្លាហាន អំពីចម្ងាយជានិច្ច。

‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

«សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសអាជានេយ្យ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសដ៏ឧត្តម ព្រះអង្គតែងពិនិត្យមើលដោយប្រាជ្ញាដ៏ឈ្លាសវៃ សូម្បីពួកអមនុស្ស ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះអង្គដែរ សេចក្តីនេះ ពួកយើងបានស្តាប់មកជារឿយៗ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពួកយើងពោលយ៉ាងនេះ។»

‘‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’.

«អ្នកទាំងឡាយ ចូរថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យចុះ យើងខ្ញុំទាំងឡាយ សូមថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យ យើងខ្ញុំទាំងឡាយ សូមថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យ ជាព្រះពុទ្ធបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ»។

281. ‘‘Yena uttarakuruvho, mahāneru sudassano.

២៨១. «ក្នុងទិសណា ដែលមានទ្វីបឈ្មោះឧត្តរកុរុ និងភ្នំមហានេរុដ៏គួរជាទីគយគន់។

Manussā tattha jāyanti, amamā apariggahā.

ពួកមនុស្សដែលកើតក្នុងទ្វីបនោះ គ្មានសេចក្តីប្រកាន់ថាជារបស់ខ្លួន គ្មានការហួងហែង។

‘‘Na [Pg.162] te bījaṃ pavapanti, napi nīyanti naṅgalā;

Akaṭṭhapākimaṃ sāliṃ, paribhuñjanti mānusā.

ពួកមនុស្សទាំងនោះ មិនបាចសាបគ្រាប់ពូជឡើយ ទាំងនង្គ័លក៏មិនបាច់នាំទៅភ្ជួររាស់ដែរ ពួកមនុស្សតែងបរិភោគនូវស្រូវសាលី ដែលដុះឡើងទុំឯង ដោយមិនបាច់ភ្ជួររាស់។

‘‘Akaṇaṃ athusaṃ suddhaṃ, sugandhaṃ taṇḍulapphalaṃ;

Tuṇḍikīre pacitvāna, tato bhuñjanti bhojanaṃ.

ជាស្រូវគ្មានកន្ទក់ គ្មានអង្កាម ស្អាតបរិសុទ្ធ មានក្លិនក្រអូប មានគ្រាប់ជាអង្ករស្រាប់ គេដាំស្លក្នុងឆ្នាំងដី រួចហើយទើបបរិភោគនូវភោជនាហារនោះ។

‘‘Gāviṃ ekakhuraṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;

Pasuṃ ekakhuraṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.

ពួកយក្សតែងធ្វើមេគោឲ្យជាយានមានកែបតែមួយ ហើយជិះត្រេចទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ ធ្វើសត្វពាហនៈដទៃឲ្យជាយានមានកែបតែមួយ ហើយជិះត្រេចទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ។

‘‘Itthiṃ vā vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;

Purisaṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.

ធ្វើស្រីឲ្យជាយាន ហើយជិះត្រេចទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ ធ្វើប្រុសឲ្យជាយាន ហើយជិះត្រេចទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ។

‘‘Kumāriṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;

Kumāraṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.

ធ្វើកុមារីឲ្យជាយាន ហើយជិះត្រេចទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ ធ្វើកុមារឲ្យជាយាន ហើយជិះត្រេចទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ。

‘‘Te yāne abhiruhitvā,Sabbā disā anupariyāyanti ;

Pacārā tassa rājino.

ពួកជនជាអ្នកបម្រើរបស់ស្តេចនោះ តែងឡើងជិះលើយានទាំងនោះ ហើយត្រេចទៅកាន់ទិសទាំងពួង។

‘‘Hatthiyānaṃ assayānaṃ, dibbaṃ yānaṃ upaṭṭhitaṃ;

Pāsādā sivikā ceva, mahārājassa yasassino.

ដំរីជាយាន សេះជាយាន យានទិព្វ ប្រាសាទ និងគ្រែស្នែង តែងកើតឡើងចំពោះព្រះមហារាជដ៏មានយសនោះ។

‘‘Tassa ca nagarā ahu,Antalikkhe sumāpitā;

Āṭānāṭā kusināṭā parakusināṭā,Nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā.

នគរទាំងឡាយរបស់ស្តេចនោះ ដែលគេនិម្មិតទុកយ៉ាងល្អក្នុងអាកាស មាននគរអាដានាតា នគរកុសិនាតា នគរបរកុសិនាតា នគរនាតសុរិយា និងនគរបរកុសិតនាតា។

‘‘Uttarena kasivanto,Janoghamaparena ca;

Navanavutiyo ambaraambaravatiyo,Āḷakamandā nāma rājadhānī.

ឯខាងជើង មាននគរកសិវន្ត ខាងលិចមាននគរជនោឃៈ នគរនវនវុតិយៈ នគរអម្ពរអម្ពរវតិយៈ និងរាជធានីឈ្មោះអាឡកមន្តា។

‘‘Kuverassa kho pana, mārisa, mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī;

Tasmā kuvero mahārājā, ‘vessavaṇo’ti pavuccati.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយទៀត រាជធានីរបស់ព្រះមហារាជឈ្មោះកុវេរៈ មាននាមថា វិសាណា ព្រោះហេតុនោះ បានជាព្រះមហារាជកុវេរៈ គេហៅថា វេសវ័ណ។

‘‘Paccesanto [Pg.163] pakāsenti, tatolā tattalā tatotalā;

Ojasi tejasi tatojasī, sūro rājā ariṭṭho nemi.

ពួកយក្សដែលជាអ្នកស៊ើបការណ៍ តែងប្រកាសប្រាប់ គឺយក្សឈ្មោះតតោលា តត្តលា តតោតលា ឱជសិ តេជសិ តតោជសិ សុរៈ រាជា អរិដ្ឋៈ និងនេមិ។

‘‘Rahadopi tattha dharaṇī nāma, yato meghā pavassanti;

Vassā yato patāyanti, sabhāpi tattha sālavatī nāma.

ក្នុងទីនោះ មានស្រះទឹកមួយឈ្មោះធរណី ជាកន្លែងដែលនាំឲ្យមានភ្លៀងបង្អុរចុះមក ជាកន្លែងដែលទឹកភ្លៀងហូរធ្លាក់ទៅ មួយវិញទៀត ក្នុងទីនោះ មានសាលាមួយឈ្មោះសាលវតី។

‘‘Yattha yakkhā payirupāsanti, tattha niccaphalā rukkhā;

Nānā dijagaṇā yutā, mayūrakoñcābhirudā;

Kokilādīhi vagguhi.

ជាទីដែលពួកយក្សតែងមកប្រជុំគ្នា ក្នុងទីនោះ មានដើមឈើមានផ្លែជានិច្ច កកកុញដោយហ្វូងបក្សីផ្សេងៗ ញ៉ាំងទីនោះឲ្យលាន់ឮដោយសំឡេងក្ងោក និងសត្វក្រៀល ព្រមទាំងសត្វតាវ៉ៅជាដើម ដែលមានសំឡេងដ៏ពីរោះ។

‘‘Jīvañjīvakasaddettha, atho oṭṭhavacittakā;

Kukkuṭakā kuḷīrakā, vane pokkharasātakā.

ក្នុងស្រះនោះ មានសំឡេងសត្វជីវញ្ជីវៈ ទាំងមានសត្វឱដ្ឋវចិត្តកៈ សត្វមាន់ព្រៃ សត្វក្តាមមាស និងសត្វបោក្ខរសាតកៈ នៅក្នុងព្រៃឈើ។

‘‘Sukasāḷikasaddettha, daṇḍamāṇavakāni ca;

Sobhati sabbakālaṃ sā, kuveranaḷinī sadā.

ក្នុងស្រះនោះ មានសំឡេងសេក និងសារិកា ព្រមទាំងសត្វទណ្ឌមាណវកៈ ស្រះឈូករបស់ស្តេចកុវេរៈនោះ តែងតែល្អត្រកាលគ្រប់ពេលវេលា។

‘‘Ito ‘sā uttarā disā’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

ជនទាំងឡាយ តែងហៅទិសនោះថា «ទិសឧត្តរ» អំពីទីនេះទៅ ព្រះមហារាជដ៏មានយសនោះ តែងរក្សានូវទិសណា។

‘‘Yakkhānañca adhipati, ‘kuvero’ iti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, yakkheheva purakkhato.

ទ្រង់ជាអធិបតីនៃពួកយក្ស មាននាមថា «កុវេរៈ» តែងត្រេកអរដោយការរាំច្រៀង ដោយមានពួកយក្សចោមរោមជាបរិវារ។

‘‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

ខ្ញុំបានឮមកថា ព្រះរាជបុត្ររបស់ស្តេចនោះក៏មានច្រើនអង្គ មាននាមដូចៗគ្នា គឺមានព្រះនាមថា «ឥន្ទ្រ» ទាំងអស់គ្នា មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា មានចំនួនកៅសិបមួយអង្គ។

‘‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ លុះបានក្រឡេកឃើញព្រះពុទ្ធ ជាព្រះអាទិច្ចពន្ធុ ដ៏មានអានុភាពធំធេង មិនមានសេចក្តីតក់ស្លុត ក៏ថ្វាយបង្គំពីចម្ងាយថា៖

‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

«សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសអាជានេយ្យ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសដ៏ឧត្តម ព្រះអង្គតែងសម្លឹងមើលដោយព្រះញាណដ៏ឈ្លាសវៃ សូម្បីពួកអមនុស្សក៏ថ្វាយបង្គំព្រះអង្គដែរ យើងខ្ញុំបានឮពាក្យនេះញឹកញាប់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបយើងខ្ញុំនិយាយយ៉ាងនេះ»។

‘‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotama’’’nti.

«អ្នកទាំងឡាយ ចូរថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យចុះ យើងខ្ញុំទាំងឡាយ សូមថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យ យើងខ្ញុំទាំងឡាយ សូមថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យ ជាព្រះពុទ្ធបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ»។

‘‘Ayaṃ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះឯងជាគ្រឿងការពារឈ្មោះអាដានាតិយា ដើម្បីគ្រប់គ្រង ដើម្បីរក្សា ដើម្បីមិនឲ្យមានការបៀតបៀន ដើម្បីរស់នៅជាសុខ នៃភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកាទាំងឡាយ។

282. ‘‘Yassa [Pg.164] kassaci, mārisa, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā upāsakassa vā upāsikāya vā ayaṃ āṭānāṭiyā rakkhā suggahitā bhavissati samattā pariyāputā. Taṃ ce amanusso yakkho vā yakkhinī vā yakkhapotako vā yakkhapotikā vā yakkhamahāmatto vā yakkhapārisajjo vā yakkhapacāro vā, gandhabbo vā gandhabbī vā gandhabbapotako vā gandhabbapotikā vā gandhabbamahāmatto vā gandhabbapārisajjo vā gandhabbapacāro vā, kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā kumbhaṇḍapotako vā kumbhaṇḍapotikā vā kumbhaṇḍamahāmatto vā kumbhaṇḍapārisajjo vā kumbhaṇḍapacāro vā, nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā, paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā anugaccheyya, ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṃ vā upanisīdeyya, nipannaṃ vā upanipajjeyya. Na me so, mārisa, amanusso labheyya gāmesu vā nigamesu vā sakkāraṃ vā garukāraṃ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya āḷakamandāya nāma rājadhāniyā vatthuṃ vā vāsaṃ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya yakkhānaṃ samitiṃ gantuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā anāvayhampi naṃ kareyyuṃ avivayhaṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā attāhipi paripuṇṇāhi paribhāsāhi paribhāseyyuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā rittaṃpissa pattaṃ sīse nikkujjeyyuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā sattadhāpissa muddhaṃ phāleyyuṃ.

២៨២. បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើភិក្ខុ ឬភិក្ខុនី ឬឧបាសក ឬឧបាសិកាណាមួយ បានរៀនចាំស្ទាត់ បានបំពេញបរិបូណ៌ បានស្វាធ្យាយរត់មាត់នូវគ្រឿងការពារឈ្មោះអាដានាតិយានេះ បើមានអមនុស្ស ទោះជាយក្សក្តី យក្ខិនីក្តី កូនយក្សក្តី កូនស្រីយក្សក្តី មហាមាត្យយក្សក្តី បរិវារយក្សក្តី អ្នកបម្រើយក្សក្តី គន្ធព្វក្តី គន្ធព្វស្រីក្តី កូនគន្ធព្វក្តី កូនស្រីគន្ធព្វក្តី មហាមាត្យគន្ធព្វក្តី បរិវារគន្ធព្វក្តី អ្នកបម្រើគន្ធព្វក្តី កុម្ភ័ណ្ឌក្តី កុម្ភណ្ឌីក្តី កូនកុម្ភ័ណ្ឌក្តី កូនស្រីកុម្ភ័ណ្ឌក្តី មហាមាត្យកុម្ភ័ណ្ឌក្តី បរិវារកុម្ភ័ណ្ឌក្តី អ្នកបម្រើកុម្ភ័ណ្ឌក្តី នាគក្តី នាគីក្តី កូននាគក្តី កូនស្រីនាគក្តី មហាមាត្យនាគក្តី បរិវារនាគក្តី អ្នកបម្រើនាគក្តី ដែលមានចិត្តប្រទូស្ត ដើរតាមក្រោយភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឬឧបាសិកានោះ កំពុងដើរក្តី ឈរក្បែរ កំពុងឈរក្តី អង្គុយក្បែរ កំពុងអង្គុយក្តី ដេកក្បែរ កំពុងដេកក្តី បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អមនុស្សនោះ មិនគប្បីបាននូវសក្ការៈ ឬសេចក្តីគោរពកោតក្រែង ក្នុងស្រុក ឬនិគមទាំងឡាយឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អមនុស្សនោះ មិនគប្បីបាននូវទីធ្លា ឬទីលំនៅ ក្នុងរាជធានីឈ្មោះអាឡកមន្តាឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អមនុស្សនោះ មិនគប្បីបានចូលទៅកាន់សមាគមនៃពួកយក្សឡើយ មួយវិញទៀត ពួកអមនុស្ស មិនគប្បីធ្វើការអាវាហវិវាហៈជាមួយឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ពួកអមនុស្ស គប្បីជេរប្រទេចអមនុស្សនោះ ដោយពាក្យជេរដ៏ពេញលេញ សមគួរដល់រូបកាយរបស់វា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ពួកអមនុស្ស គប្បីផ្កាប់នូវបាត្រដែកទទេ លើក្បាលរបស់វា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ពួកអមនុស្ស គប្បីពុះក្បាលរបស់វាឲ្យបែកជាប្រាំពីរភាគ»។

‘‘Santi hi, mārisa, amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṃ avaruddhā nāma vuccanti. Seyyathāpi, mārisa, rañño māgadhassa vijite mahācorā. Te neva rañño māgadhassa ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṃ ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, mahācorā rañño māgadhassa avaruddhā nāma vuccanti. Evameva kho, mārisa, santi amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te [Pg.165] kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṃ avaruddhā nāma vuccanti. Yo hi koci, mārisa, amanusso yakkho vā yakkhinī vā…pe… gandhabbo vā gandhabbī vā … kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā… nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā anugaccheyya, ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṃ vā upanisīdeyya, nipannaṃ vā upanipajjeyya. Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ – ‘ayaṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ yakkho āvisati, ayaṃ yakkho heṭheti, ayaṃ yakkho viheṭheti, ayaṃ yakkho hiṃsati, ayaṃ yakkho vihiṃsati, ayaṃ yakkho na muñcatī’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ដ្បិតមានពួកអមនុស្សដែលកាចសាហាវ ឃោរឃៅ គំរោះគំរើយ ពួកវាគ្មិនស្តាប់បង្គាប់ព្រះមហារាជទាំងឡាយ មិនស្តាប់បង្គាប់ពួកមេទ័ពរបស់ព្រះមហារាជ មិនស្តាប់បង្គាប់ពួកអ្នកបម្រើរបស់ពួកមេទ័ពឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកអមនុស្សទាំងនោះ គេហៅថា ជាសត្រូវប្រឆាំងនឹងព្រះមហារាជ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើពួកចោរប្លន់ដ៏ធំ នៅក្នុងដែនដីរបស់ព្រះរាជាម៉គធៈ ពួកវាគ្មិនស្តាប់បង្គាប់ព្រះរាជាម៉គធៈ មិនស្តាប់បង្គាប់ពួកមន្ត្រីរបស់ព្រះរាជា មិនស្តាប់បង្គាប់ពួកអ្នកបម្រើរបស់ពួកមន្ត្រីឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកចោរប្លន់ដ៏ធំនោះ គេហៅថា ជាសត្រូវប្រឆាំងនឹងព្រះរាជាម៉គធៈ យ៉ាងណាមិញ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មានពួកអមនុស្សដែលកាចសាហាវ ឃោរឃៅ គំរោះគំរើយ ពួកវាគ្មិនស្តាប់បង្គាប់ព្រះមហារាជទាំងឡាយ មិនស្តាប់បង្គាប់ពួកមេទ័ពរបស់ព្រះមហារាជ មិនស្តាប់បង្គាប់ពួកអ្នកបម្រើរបស់ពួកមេទ័ពឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកអមនុស្សទាំងនោះ គេហៅថា ជាសត្រូវប្រឆាំងនឹងព្រះមហារាជ យ៉ាងនោះឯង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើអមនុស្សណាមួយ ទោះជាយក្សក្តី យក្ខិនីក្តី... គន្ធព្វក្តី គន្ធព្វស្រីក្តី... កុម្ភ័ណ្ឌក្តី កុម្ភណ្ឌីក្តី... នាគក្តី នាគីក្តី កូននាគក្តី កូនស្រីនាគក្តី មហាមាត្យនាគក្តី បរិវារនាគក្តី អ្នកបម្រើនាគក្តី ដែលមានចិត្តប្រទូស្ត ដើរតាមក្រោយភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឬឧបាសិកានោះ កំពុងដើរក្តី ឈរក្បែរ កំពុងឈរក្តី អង្គុយក្បែរ កំពុងអង្គុយក្តី ដេកក្បែរ កំពុងដេកក្តី គប្បីប្តឹង គប្បីស្រែកប្រកាស គប្បីស្រែកប្រាប់ ដល់ពួកយក្ស ពួកមហាយក្ស ពួកសេនាបតី ពួកមហាសេនាបតីទាំងឡាយនេះថា "យក្សនេះចាប់ខ្ញុំ យក្សនេះចូលសណ្ឋិតខ្ញុំ យក្សនេះបៀតបៀនខ្ញុំ យក្សនេះបៀតបៀនខ្ញុំខ្លាំងណាស់ យក្សនេះធ្វើទុក្ខបុកម្នេញខ្ញុំ យក្សនេះធ្វើទុក្ខបុកម្នេញខ្ញុំខ្លាំងណាស់ យក្សនេះមិនព្រមលែងខ្ញុំឡើយ"»

283. ‘‘Katamesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ?

២៨៣. «តើត្រូវប្តឹងដល់ពួកយក្ស ពួកមហាយក្ស ពួកសេនាបតី ពួកមហាសេនាបតីណាខ្លះ?»

‘‘Indo somo varuṇo ca, bhāradvājo pajāpati;

Candano kāmaseṭṭho ca, kinnughaṇḍu nighaṇḍu ca.

គឺយក្សឈ្មោះឥន្ទ្រៈ សោមៈ វរុណៈ ភារទ្វាជៈ បជាបតិ ចន្ទនៈ កាមសេដ្ឋៈ កិន្នុឃណ្ឌុ និងនិឃណ្ឌុ។

‘‘Panādo opamañño ca, devasūto ca mātali;

Cittaseno ca gandhabbo, naḷo rājā janesabho.

យក្សឈ្មោះបនាទៈ ឱបមញ្ញៈ មាតលិជាទេវសារថី ចិត្រសេនជាគន្ធព្វ ស្តេចនឡៈ និងជនេសភៈ។

‘‘Sātāgiro hemavato, puṇṇako karatiyo guḷo;

Sivako mucalindo ca, vessāmitto yugandharo.

យក្សឈ្មោះសាតាគិរៈ ហេមវតៈ បុណ្ណកៈ ករតិយៈ គុឡៈ សិវកៈ មុចលិន្ទៈ វេសាមិត្តៈ និងយុគន្ធរៈ。

‘‘Gopālo supparodho ca, hiri netti ca mandiyo;

Pañcālacaṇḍo āḷavako, pajjunno sumano sumukho;

Dadhimukho maṇi māṇivaro dīgho, atho serīsako saha.

យក្សឈ្មោះគោបាលៈ សុប្បរោធៈ ហិរិ នេត្តិ និងមន្ទិយៈ បញ្ចាលចណ្ឌៈ អាឡវកៈ បជ្ជុណ្ណៈ សុមនៈ សុមុខៈ ទធិមុខៈ មណិ មាណីវរៈ ទីឃៈ ព្រមទាំងយក្សឈ្មោះសេរីសកៈ។

‘‘Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ – ‘ayaṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ yakkho āvisati, ayaṃ yakkho heṭheti, ayaṃ yakkho viheṭheti, ayaṃ yakkho hiṃsati, ayaṃ yakkho vihiṃsati, ayaṃ yakkho na muñcatī’ti.

គប្បីប្តឹង គប្បីស្រែកប្រកាស គប្បីស្រែកប្រាប់ ដល់ពួកយក្ស ពួកមហាយក្ស ពួកសេនាបតី ពួកមហាសេនាបតីទាំងឡាយនេះថា "យក្សនេះចាប់ខ្ញុំ យក្សនេះចូលសណ្ឋិតខ្ញុំ យក្សនេះបៀតបៀនខ្ញុំ យក្សនេះបៀតបៀនខ្ញុំខ្លាំងណាស់ យក្សនេះធ្វើទុក្ខបុកម្នេញខ្ញុំ យក្សនេះធ្វើទុក្ខបុកម្នេញខ្ញុំខ្លាំងណាស់ យក្សនេះមិនព្រមលែងខ្ញុំឡើយ"។

‘‘Ayaṃ [Pg.166] kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya. Handa ca dāni mayaṃ, mārisa, gacchāma bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassadāni tumhe mahārājāno kālaṃ maññathā’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះឯងជាគ្រឿងការពារឈ្មោះអាដានាតិយា ដើម្បីគ្រប់គ្រង ដើម្បីរក្សា ដើម្បីមិនឲ្យមានការបៀតបៀន ដើម្បីរស់នៅជាសុខ នៃភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកាទាំងឡាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះ យើងខ្ញុំសូមលាទៅ ដ្បិតយើងខ្ញុំមានកិច្ចច្រើន មានការងារដែលត្រូវធ្វើច្រើន»។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា៖ «មហារាជទាំងឡាយ ចូរដឹងនូវកាលដ៏សមគួរក្នុងកាលឥឡូវនេះចុះ»។

284. Atha kho cattāro mahārājā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu. Tepi kho yakkhā uṭṭhāyāsanā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce nāmagottaṃ sāvetvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce tuṇhībhūtā tatthevantaradhāyiṃsūti.

២៨៤. លំដាប់នោះ ព្រះមហារាជទាំងបួនអង្គ ក៏ក្រោកពីអាសនៈ ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ រួចហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។ ចំណែកពួកយក្សទាំងនោះ ក៏ក្រោកពីអាសនៈ យក្សខ្លះថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ រួចហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង យក្សខ្លះបានរីករាយជាមួយព្រះមានព្រះភាគ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួររីករាយ និងពាក្យគួររលឹកនឹកដល់គ្នាហើយ ក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង យក្សខ្លះប្រណម្យអញ្ជលីឆ្ពោះទៅរកព្រះមានព្រះភាគ រួចហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង យក្សខ្លះប្រកាសនាមនិងគោត្រ រួចហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង យក្សខ្លះនៅស្ងៀម រួចហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

ចប់ ភាណវារៈទីមួយ។

Dutiyabhāṇavāro

ភាណវារៈទីពីរ

285. Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ cattāro mahārājā mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca gandhabbasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāya mahatiyā ca nāgasenāya catuddisaṃ rakkhaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ gumbaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ ovaraṇaṃ ṭhapetvā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ pabbataṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Tepi kho, bhikkhave, yakkhā appekacce maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Appekacce mayā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Appekacce yenāhaṃ tenañjaliṃ paṇāmetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Appekacce nāmagottaṃ sāvetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṃ nisīdiṃsu.

២៨៥. លុះកន្លងរាត្រីនោះទៅ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងរាត្រីនេះ មហារាជទាំង ៤ អង្គ មានសេនាយក្សដ៏ច្រើន សេនាគន្ធព្វដ៏ច្រើន សេនាកុម្ភណ្ឌដ៏ច្រើន និងសេនានាគដ៏ច្រើន បានដាក់កម្លាំងការពារក្នុងទិសទាំង ៤ ដាក់កងល្បាតក្នុងទិសទាំង ៤ ដាក់របាំងការពារក្នុងទិសទាំង ៤ លុះកន្លងបឋមយាមទៅ មានរស្មីដ៏ល្អស្រស់ បំភ្លឺភ្នំគិជ្ឈកូដទាំងមូល ឱ្យភ្លឺស្វាង ហើយបានចូលមកគាល់តថាគត លុះចូលមកដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីតែពួកយក្សទាំងនោះ ខ្លះក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ ខ្លះក៏និយាយសំណេះសំណាលជាមួយតថាគត លុះបញ្ចប់ពាក្យគួររីករាយ និងគួររលឹកនឹកដល់គ្នាហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរ ខ្លះក៏ប្រណម្យអញ្ជលីតម្រង់មករកតថាគត រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ ខ្លះក៏ប្រកាសនាមនិងគោត្រ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ ខ្លះក៏នៅស្ងៀម រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ»។

286. ‘‘Ekamantaṃ nisinno kho, bhikkhave, vessavaṇo mahārājā maṃ etadavoca – ‘santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā…pe… santi hi[Pg.167], bhante nīcā yakkhā bhagavato pasannā. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appasannāyeva bhagavato. Taṃ kissa hetu? Bhagavā hi, bhante, pāṇātipātā veramaṇiyā dhammaṃ deseti… surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā dhammaṃ deseti. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appaṭiviratāyeva pāṇātipātā… appaṭiviratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā. Tesaṃ taṃ hoti appiyaṃ amanāpaṃ. Santi hi, bhante, bhagavato sāvakā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni. Tattha santi uḷārā yakkhā nivāsino, ye imasmiṃ bhagavato pāvacane appasannā, tesaṃ pasādāya uggaṇhātu, bhante, bhagavā āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’ti. Adhivāsesiṃ kho ahaṃ, bhikkhave, tuṇhībhāvena. Atha kho, bhikkhave, vessavaṇo mahārājā me adhivāsanaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ abhāsi –

២៨៦. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លុះមហារាជឈ្មោះវេស្សវ័ណ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ បានក្រាបបង្គំទូលតថាគតយ៉ាងនេះថា “បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មានពួកយក្សជាន់ខ្ពស់ ដែលមិនជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ... បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មានពួកយក្សជាន់ទាប ដែលជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តែតាមធម្មតា ពួកយក្សភាគច្រើន តែងមិនជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ។ ហេតុនោះព្រោះអ្វី? បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្ដែងធម៌ដើម្បីវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ... ទ្រង់សម្ដែងធម៌ដើម្បីវៀរចាកការផឹកទឹកស្រវឹង ពោលគឺសុរានិងមេរ័យ ដែលជាហេតុនៃសេចក្ដីប្រមាទ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តែពួកយក្សភាគច្រើន មិនវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ... មិនវៀរចាកការផឹកទឹកស្រវឹង ពោលគឺសុរានិងមេរ័យ ដែលជាហេតុនៃសេចក្ដីប្រមាទឡើយ។ ធម៌នោះ មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនជាទីពេញចិត្តរបស់ពួកយក្សទាំងនោះឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មានសាវ័ករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅអាស្រ័យក្នុងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃតូច ព្រៃធំ ដែលមានសំឡេងតិច មិនមានសូរគឹកកង ឆ្ងាយចាកខ្យល់ដង្ហើមមនុស្ស ជាទីកំបាំងភ្នែកមនុស្ស គួរដល់ការសម្ងំ។ ក្នុងសេនាសនៈទាំងនោះ មានពួកយក្សជាន់ខ្ពស់អាស្រ័យនៅ ពួកយក្សណាដែលមិនជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសាសនានេះរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ទទួលយកនូវមន្តរក្សាឈ្មោះ អាដានាដិយបរិត្ត ដើម្បីឱ្យពួកយក្សទាំងនោះជ្រះថ្លា ដើម្បីជាគ្រឿងការពារ គ្រប់គ្រង មិនឱ្យបៀតបៀន និងដើម្បីការរស់នៅជាសុខរបស់ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកាទាំងឡាយចុះ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតបានទទួលព្រមដោយការស្ងៀម។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ មហារាជឈ្មោះវេស្សវ័ណ ដឹងការទទួលព្រមរបស់តថាគតហើយ ក៏បានពោលនូវមន្តរក្សាឈ្មោះ អាដានាដិយបរិត្ត នេះក្នុងវេលានោះថា៖

287. ‘Vipassissa ca namatthu, cakkhumantassa sirīmato.

២៨៧. «សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះវិបស្សីពុទ្ធ ដែលមានព្រះចក្ខុ មានសិរី។»

Sikhissapi ca namatthu, sabbabhūtānukampino.

«សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះសិខីពុទ្ធ ដែលទ្រង់អនុគ្រោះដល់សត្វលោកទាំងពួង។»

‘Vessabhussa ca namatthu, nhātakassa tapassino;

Namatthu kakusandhassa, mārasenāpamaddino.

«សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះវេស្សភូពុទ្ធ ដែលមានកិលេសលាងជម្រះហើយ មានតបៈធម៌។ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះកកុសន្ធពុទ្ធ ដែលទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវសេនាមារ។»

‘Koṇāgamanassa namatthu, brāhmaṇassa vusīmato;

Kassapassa ca namatthu, vippamuttassa sabbadhi.

«សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះកោណាគមនពុទ្ធ ដែលជាព្រាហ្មណ៍ មានព្រហ្មចរិយធម៌ប្រព្រឹត្តរួចហើយ។ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះកស្សបពុទ្ធ ដែលទ្រង់រួចផុតចាកកិលេសទាំងពួង។»

‘Aṅgīrasassa namatthu, sakyaputtassa sirīmato;

Yo imaṃ dhammaṃ desesi, sabbadukkhāpanūdanaṃ.

«សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះអង្គីរសពុទ្ធ ដែលជាសក្យបុត្រ មានសិរី ព្រះអង្គណាដែលបានសម្ដែងនូវធម៌នេះ ជាគ្រឿងកម្ចាត់បង់នូវទុក្ខទាំងពួង។»

‘Ye cāpi nibbutā loke, yathābhūtaṃ vipassisuṃ;

Te janā apisuṇātha, mahantā vītasāradā.

«មួយវិញទៀត ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយណា ដែលរលត់កិលេសហើយក្នុងលោក បានត្រាស់ដឹងតាមពិត ព្រះពុទ្ធទាំងនោះ មិនមានវាចាញុះញង់ ជាបុគ្គលដ៏ឧត្តម មិនមានសេចក្ដីតក់ស្លុតឡើយ។»

‘Hitaṃ devamanussānaṃ, yaṃ namassanti gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, mahantaṃ vītasāradaṃ.

«ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ តែងក្រាបថ្វាយបង្គំ នូវព្រះគោតមពុទ្ធ ព្រះអង្គជាប្រយោជន៍ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ ជាបុគ្គលដ៏ឧត្តម មិនមានសេចក្ដីតក់ស្លុតឡើយ។»

288. ‘Yato uggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā.

២៨៨. «ព្រះអាទិត្យ មានវណ្ឌមណ្ឌលដ៏ធំ តែងរះឡើងអំពីទិសណា។»

Yassa cuggacchamānassa, saṃvarīpi nirujjhati;

Yassa cuggate sūriye, ‘‘divaso’’ti pavuccati.

«កាលបើព្រះអាទិត្យនោះរះឡើង ងងឹតរាត្រីក៏វិនាសទៅ កាលបើព្រះអាទិត្យរះឡើងហើយ តែងហៅថា “ថ្ងៃ”។»

‘Rahadopi [Pg.168] tattha gambhīro, samuddo saritodako;

Evaṃ taṃ tattha jānanti, ‘‘samuddo saritodako’’.

«ក្នុងទិសនោះ មានបឹងដ៏ជ្រៅ គឺមហាសមុទ្រដែលមានទឹកហូរចូលជានិច្ច មនុស្សទាំងឡាយតែងដឹងនូវមហាសមុទ្រនោះក្នុងទីនោះយ៉ាងនេះថា “មហាសមុទ្រមានទឹកហូរចូលជានិច្ច”។»

‘Ito ‘‘sā purimā disā’’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

«មនុស្សទាំងឡាយតែងហៅទិសនោះ អំពីទីនេះថា “ទិសបូព៌” មហារាជមានយសអង្គនោះ តែងរក្សានូវទិសនោះ។»

‘Gandhabbānaṃ adhipati, ‘‘dhataraṭṭho’’ti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, gandhabbehi purakkhato.

«ព្រះអង្គជាអធិបតីនៃពួកគន្ធព្វ មាននាមថា “ធតរដ្ឋ” តែងរីករាយដោយការរាំនិងច្រៀង មានពួកគន្ធព្វចោមរោមជាបរិវារ។»

‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

«ខ្ញុំបានឮមកថា ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គក៏មានច្រើន មាននាមដូចៗគ្នា គឺមាននាមថា ឥន្ទ្រ ទាំងអស់ មានចំនួន ៩១ អង្គ មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា។»

‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

«ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ លុះបានឃើញព្រះពុទ្ធ ដែលជាអាទិច្ចពន្ធុ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធដ៏ឧត្តម មិនមានសេចក្ដីតក់ស្លុត អំពីចម្ងាយ។»

‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tassā evaṃ vademase.

«សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសអាជានេយ្យ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសដ៏ឧត្តម ព្រះអង្គទ្រង់ពិនិត្យមើលសត្វលោកដោយប្រាជ្ញាញាណដ៏ឈ្លាសវៃ សូម្បីពួកអមនុស្សក៏ថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ពាក្យនេះយើងខ្ញុំបានឮមកជាញឹកញាប់ ហេតុនោះទើបយើងខ្ញុំពោលយ៉ាងនេះ។»

‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’’.

«“សូមអ្នកទាំងឡាយថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យ យើងខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យ យើងខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំព្រះគោតមពុទ្ធ ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ”។»

289. ‘Yena petā pavuccanti, pisuṇā piṭṭhimaṃsikā.

២៨៩. «ទិសណា ដែលគេហៅថាជាទីទៅនៃពួកប្រេត ពួកអ្នកនិយាយញុះញង់ ពួកអ្នកពោលទោសកំបាំងខ្នង។»

Pāṇātipātino luddā, corā nekatikā janā.

«ពួកអ្នកសម្លាប់សត្វ ពួកព្រានព្រៃ ពួកចោរ និងពួកមនុស្សអ្នកបោកប្រាស់។»

‘Ito ‘‘sā dakkhiṇā disā’’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

«មនុស្សទាំងឡាយតែងហៅទិសនោះ អំពីទីនេះថា “ទិសទក្សិណ” មហារាជមានយសអង្គនោះ តែងរក្សានូវទិសនោះ។»

‘Kumbhaṇḍānaṃ adhipati, ‘‘virūḷho’’ iti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, kumbhaṇḍehi purakkhato.

«ព្រះអង្គជាអធិបតីនៃពួកកុម្ភណ្ឌ មាននាមថា “វិរូឡ្ហកៈ” តែងរីករាយដោយការរាំនិងច្រៀង មានពួកកុម្ភណ្ឌចោមរោមជាបរិវារ។»

‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

«ខ្ញុំបានឮមកថា ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គក៏មានច្រើន មាននាមដូចៗគ្នា គឺមាននាមថា ឥន្ទ្រ ទាំងអស់ មានចំនួន ៩១ អង្គ មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា។»

‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

«ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ លុះបានឃើញព្រះពុទ្ធ ដែលជាអាទិច្ចពន្ធុ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធដ៏ឧត្តម មិនមានសេចក្ដីតក់ស្លុត អំពីចម្ងាយ។»

‘Namo [Pg.169] te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

«សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសអាជានេយ្យ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសដ៏ឧត្តម ព្រះអង្គទ្រង់ពិនិត្យមើលសត្វលោកដោយប្រាជ្ញាញាណដ៏ឈ្លាសវៃ សូម្បីពួកអមនុស្សក៏ថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ពាក្យនេះយើងខ្ញុំបានឮមកជាញឹកញាប់ ហេតុនោះទើបយើងខ្ញុំពោលយ៉ាងនេះ។»

‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’’.

«“សូមអ្នកទាំងឡាយថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យ យើងខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យ យើងខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំព្រះគោតមពុទ្ធ ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ”។»

290. ‘Yattha coggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā.

២៩០. «ព្រះអាទិត្យ មានវណ្ឌមណ្ឌលដ៏ធំ តែងអស្តង្គតទៅក្នុងទិសណា។»

Yassa coggacchamānassa, divasopi nirujjhati;

Yassa coggate sūriye, ‘‘saṃvarī’’ti pavuccati.

«កាលបើព្រះអាទិត្យនោះអស្តង្គតទៅ ថ្ងៃក៏រលត់ទៅ កាលបើព្រះអាទិត្យអស្តង្គតទៅហើយ តែងហៅថា “រាត្រី”។»

‘Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;

Evaṃ taṃ tattha jānanti, samuddo saritodako.

«ក្នុងទិសនោះ មានបឹងដ៏ជ្រៅ គឺមហាសមុទ្រដែលមានទឹកហូរចូលជានិច្ច មនុស្សទាំងឡាយតែងដឹងនូវមហាសមុទ្រនោះក្នុងទីនោះយ៉ាងនេះថា “មហាសមុទ្រមានទឹកហូរចូលជានិច្ច”។»

‘Ito ‘‘sā pacchimā disā’’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

«មនុស្សទាំងឡាយតែងហៅទិសនោះ អំពីទីនេះថា “ទិសបស្ចិម” មហារាជមានយសអង្គនោះ តែងរក្សានូវទិសនោះ។»

‘Nāgānañca adhipati, ‘‘virūpakkho’’ti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, nāgeheva purakkhato.

«ព្រះអង្គជាអធិបតីនៃពួកនាគ មាននាមថា “វិរូបក្ខៈ” តែងរីករាយដោយការរាំនិងច្រៀង មានពួកនាគចោមរោមជាបរិវារ។»

‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

«ខ្ញុំបានឮមកថា ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គក៏មានច្រើន មាននាមដូចៗគ្នា គឺមាននាមថា ឥន្ទ្រ ទាំងអស់ មានចំនួន ៩១ អង្គ មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា។»

‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

«ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ លុះបានឃើញព្រះពុទ្ធ ដែលជាអាទិច្ចពន្ធុ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធដ៏ឧត្តម មិនមានសេចក្ដីតក់ស្លុត អំពីចម្ងាយ។»

‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

«សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសអាជានេយ្យ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសដ៏ឧត្តម ព្រះអង្គទ្រង់ពិនិត្យមើលសត្វលោកដោយប្រាជ្ញាញាណដ៏ឈ្លាសវៃ សូម្បីពួកអមនុស្សក៏ថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ពាក្យនេះយើងខ្ញុំបានឮមកជាញឹកញាប់ ហេតុនោះទើបយើងខ្ញុំពោលយ៉ាងនេះ។»

‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’’.

«“សូមអ្នកទាំងឡាយថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យ យើងខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យ យើងខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំព្រះគោតមពុទ្ធ ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ”។»

291. ‘Yena uttarakuruvho, mahāneru sudassano.

២៩១. «ទិសណា ដែលមានទ្វីបឈ្មោះឧត្តរករុ និងភ្នំព្រះសុមេរុដ៏ល្អស្រស់។»

Manussā tattha jāyanti, amamā apariggahā.

«មនុស្សទាំងឡាយដែលកើតក្នុងទ្វីបនោះ មិនមានសេចក្ដីប្រកាន់ថាជារបស់ខ្លួន មិនមានការហួងហែងឡើយ។»

‘Na [Pg.170] te bījaṃ pavapanti, nāpi nīyanti naṅgalā;

Akaṭṭhapākimaṃ sāliṃ, paribhuñjanti mānusā.

«មនុស្សទាំងនោះ មិនបាចសាបពូជឡើយ ទាំងមិនទឹមនង្គ័លភ្ជួររាស់ឡើយ តែងបរិភោគនូវស្រូវសាលីដែលដុះឡើងឯង មិនបាច់ភ្ជួររាស់។»

‘Akaṇaṃ athusaṃ suddhaṃ, sugandhaṃ taṇḍulapphalaṃ;

Tuṇḍikīre pacitvāna, tato bhuñjanti bhojanaṃ.

«ជាអង្ករមិនមានកន្ទក់ មិនមានអង្កាម ស្អាតបរិសុទ្ធ មានក្លិនក្រអូប លុះដាំក្នុងឆ្នាំងដីហើយ ក៏បរិភោគនូវភោជននោះ។»

‘Gāviṃ ekakhuraṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;

Pasuṃ ekakhuraṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.

«ពួកយក្សជាបរិវាររបស់ព្រះអង្គ តែងយកមេគោធ្វើជាយាន ដូចជាសេះមានក្រចកតែមួយ ហើយជិះទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ តែងយកសត្វជើងបួនដទៃធ្វើជាយាន ដូចជាសេះមានក្រចកតែមួយ ហើយជិះទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ។»

‘Itthiṃ vā vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;

Purisaṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.

«តែងយកស្ត្រីធ្វើជាយាន ជិះទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ តែងយកបុរសធ្វើជាយាន ជិះទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ។»

‘Kumāriṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;

Kumāraṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.

«តែងយកកុមារីធ្វើជាយាន ជិះទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ តែងយកកុមារធ្វើជាយាន ជិះទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ។»

‘Te yāne abhiruhitvā,Sabbā disā anupariyāyanti;

Pacārā tassa rājino.

«ពួកអ្នកបម្រើរបស់ស្ដេចនោះ តែងឡើងជិះយានទាំងនោះ ហើយត្រេចទៅកាន់ទិសទាំងពួង។»

‘Hatthiyānaṃ assayānaṃ,Dibbaṃ yānaṃ upaṭṭhitaṃ;

Pāsādā sivikā ceva,Mahārājassa yasassino.

«យានដំរី យានសេះ និងយានទិព្វ តែងមានប្រាកដដល់មហារាជមានយសអង្គនោះ ទាំងប្រាសាទ និងគ្រែស្នែង ក៏មានប្រាកដដែរ។»

‘Tassa ca nagarā ahu,Antalikkhe sumāpitā;

Āṭānāṭā kusināṭā parakusināṭā,Nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā.

«នគរទាំងឡាយរបស់ស្ដេចនោះ ដែលនិម្មិតទុកយ៉ាងល្អក្នុងអាកាស មានឈ្មោះថា អាដានាដា កុសិនាដា បរកុសិនាដា នាដសុរិយា និងបរកុសិដនាដា។»

‘Uttarena kasivanto,Janoghamaparena ca;

Navanavutiyo ambaraambaravatiyo,Āḷakamandā nāma rājadhānī.

«ក្នុងទិសឧត្តរ មាននគរឈ្មោះ កសិវន្ត និងជនោឃៈ មួយទៀតមាននគរឈ្មោះ នវនវុតិយៈ អម្ពរៈ និងអម្ពរវតិយៈ មានរាជធានីឈ្មោះ អាឡកមន្ទា។»

‘Kuverassa kho pana, mārisa, mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī;

Tasmā kuvero mahārājā, ‘‘vessavaṇo’’ti pavuccati.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត មហារាជឈ្មោះកុវេរៈ មានរាជធានីឈ្មោះ វិសាណា ហេតុនោះទើបមហារាជកុវេរៈ គេហៅថា “វេស្សវ័ណ”។»

‘Paccesanto [Pg.171] pakāsenti, tatolā tattalā tatotalā;

Ojasi tejasi tatojasī, sūro rājā ariṭṭho nemi.

«ពួកយក្សដែលចាំប្រាប់ព័ត៌មានផ្សេងៗ តែងបង្ហាញខ្លួន (ដល់ស្ដេចវេស្សវ័ណ) យក្សទាំងនោះគឺ តតោលា តត្តលា តតោតលា ឱជសិ តេជសិ តតោជសិ សូរៈ រាជា អរិដ្ឋៈ និងនេមិ។»

‘Rahadopi tattha dharaṇī nāma, yato meghā pavassanti;

Vassā yato patāyanti, sabhāpi tattha sālavatī nāma.

«ក្នុងទីនោះ មានស្រះទឹកឈ្មោះ ធរណី ជាទីដែលពពកទាំងឡាយបង្អុរភ្លៀងចុះមក ជាទីដែលទឹកភ្លៀងហូរចេញទៅ ក្នុងទីនោះមានសាលាប្រជុំឈ្មោះ សាលវតី។»

‘Yattha yakkhā payirupāsanti, tattha niccaphalā rukkhā;

Nānā dijagaṇā yutā, mayūrakoñcābhirudā;

Kokilādīhi vagguhi.

«ក្នុងទីណាដែលពួកយក្សតែងមកប្រជុំគ្នា ក្នុងទីនោះមានដើមឈើមានផ្លែជានិច្ច បរិបូណ៌ដោយហ្វូងបក្សីផ្សេងៗ មានសត្វក្ងោក និងសត្វក្រៀលយំឆ្លើយឆ្លងគ្នា និងសត្វតាវៅជាដើម យំយ៉ាងពីរោះ។»

‘Jīvañjīvakasaddettha, atho oṭṭhavacittakā;

Kukkuṭakā kuḷīrakā, vane pokkharasātakā.

«ក្នុងស្រះនោះ មានសំឡេងសត្វជីវញ្ជីវៈ និងសត្វឱដ្ឋវចិត្តកៈ ទាំងមានមាន់ព្រៃ សត្វក្តាមមាស និងសត្វបោក្ខរសាតកៈ នៅក្នុងព្រៃ។»

‘Sukasāḷika saddettha, daṇḍamāṇavakāni ca;

Sobhati sabbakālaṃ sā, kuveranaḷinī sadā.

«ក្នុងទីនោះ មានសំឡេងសត្វសេក និងសត្វសារិកា ព្រមទាំងសត្វទណ្ឌមាណវកៈ ស្រះឈូករបស់ស្ដេចកុវេរៈនោះ តែងតែល្អស្រស់ស្អាតគ្រប់ពេលវេលា។»

‘Ito ‘‘sā uttarā disā’’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

«មនុស្សទាំងឡាយតែងហៅទិសនោះ អំពីទីនេះថា “ទិសឧត្តរ” មហារាជមានយសអង្គនោះ តែងរក្សានូវទិសនោះ។»

‘Yakkhānañca adhipati, ‘‘kuvero’’ iti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, yakkheheva purakkhato.

«ព្រះអង្គជាអធិបតីនៃពួកយក្ស មាននាមថា “กុវេរៈ” តែងរីករាយដោយការរាំនិងច្រៀង មានពួកយក្សចោមរោមជាបរិវារ។»

‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

«ខ្ញុំបានឮមកថា ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គក៏មានច្រើន មាននាមដូចៗគ្នា គឺមាននាមថា ឥន្ទ្រ ទាំងអស់ មានចំនួន ៩១ អង្គ មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា។»

‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

«ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ លុះបានឃើញព្រះពុទ្ធ ដែលជាអាទិច្ចពន្ធុ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធដ៏ឧត្តម មិនមានសេចក្ដីតក់ស្លុត អំពីចម្ងាយ។»

‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

«សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសអាជានេយ្យ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ជាបុរសដ៏ឧត្តម ព្រះអង្គទ្រង់ពិនិត្យមើលសត្វលោកដោយប្រាជ្ញាញាណដ៏ឈ្លាសវៃ សូម្បីពួកអមនុស្សក៏ថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ពាក្យនេះយើងខ្ញុំបានឮមកជាញឹកញាប់ ហេតុនោះទើបយើងខ្ញុំពោលយ៉ាងនេះ។»

‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotama’’nti.

«“សូមអ្នកទាំងឡាយថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យ យើងខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំព្រះគោតមដ៏មានជ័យ យើងខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំព្រះគោតមពុទ្ធ ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ” ដូច្នេះឯង។»

292. ‘Ayaṃ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya. Yassa kassaci, mārisa, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā upāsakassa vā upāsikāya [Pg.172] vā ayaṃ āṭānāṭiyā rakkhā suggahitā bhavissati samattā pariyāputā taṃ ce amanusso yakkho vā yakkhinī vā…pe… gandhabbo vā gandhabbī vā…pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā…pe… nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā, paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā anugaccheyya, ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṃ vā upanisīdeyya, nipannaṃ vā upanipajjeyya. Na me so, mārisa, amanusso labheyya gāmesu vā nigamesu vā sakkāraṃ vā garukāraṃ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya āḷakamandāya nāma rājadhāniyā vatthuṃ vā vāsaṃ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya yakkhānaṃ samitiṃ gantuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā anāvayhampi naṃ kareyyuṃ avivayhaṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā attāhi paripuṇṇāhi paribhāsāhi paribhāseyyuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā rittaṃpissa pattaṃ sīse nikkujjeyyuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā sattadhāpissa muddhaṃ phāleyyuṃ. Santi hi, mārisa, amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṃ avaruddhā nāma vuccanti. Seyyathāpi, mārisa, rañño māgadhassa vijite mahācorā. Te neva rañño māgadhassa ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṃ ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, mahācorā rañño māgadhassa avaruddhā nāma vuccanti. Evameva kho, mārisa, santi amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṃ avaruddhā nāma vuccanti. Yo hi koci, mārisa, amanusso yakkho vā yakkhinī vā…pe… gandhabbo vā gandhabbī vā…pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā…pe… nāgo vā nāgī vā…pe… paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā upagaccheyya, ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṃ vā upanisīdeyya, nipannaṃ vā upanipajjeyya. Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ – ‘ayaṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ yakkho āvisati, ayaṃ yakkho [Pg.173] heṭheti, ayaṃ yakkho viheṭheti, ayaṃ yakkho hiṃsati, ayaṃ yakkho vihiṃsati, ayaṃ yakkho na muñcatī’ti.

២៩២. «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាគ្រឿងការពារ គ្រឿងរក្សា គ្រឿងមិនបៀតបៀន គ្រឿងរស់នៅជាសុខ ឈ្មោះអាដានាដិយបរិត្ត របស់ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកាទាំងឡាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បើភិក្ខុ ឬភិក្ខុនី ឬឧបាសក ឬឧបាសិកាណាមួយ បានរៀនចងចាំ បានស្ទាត់ជំនាញ បានចេះចាំមាត់នូវអាដានាដិយបរិត្តនេះហើយ ប្រសិនបើអមនុស្ស ទោះជាយក្ស ឬយក្សិនី...។ប។ គន្ធព្វ ឬគន្ធព្វស្រី...។ប។ កុម្ភ័ណ្ឌ ឬកុម្ភ័ណ្ឌស្រី...។ប។ នាគ ឬនាគស្រី កូននាគឈ្មោល កូននាគញី មហាមាត្យនាគ បរិវារនាគ ឬអ្នកបម្រើនាគ ដែលមានចិត្តប្រទូស្ត ដើរតាមក្រោយភិក្ខុ ឬភិក្ខុនី ឬឧបាសក ឬឧបាសិកា កំពុងដើរ ឬមកឈរជិតអ្នកកំពុងឈរ ឬមកអង្គុយជិតអ្នកកំពុងអង្គុយ ឬមកដេកជិតអ្នកកំពុងដេក។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អមនុស្សនោះ មិនគប្បីបាននូវសក្ការៈ ឬសេចក្ដីគោរពកោតក្រែង ក្នុងស្រុក ឬក្នុងនិគមទាំងឡាយឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អមនុស្សនោះ មិនគប្បីបាននូវទីធ្លា ឬទីលំនៅ ក្នុងអាឡកមន្ទារាជធានីឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អមនុស្សនោះ មិនគប្បីបានចូលទៅកាន់សមាគមនៃពួកយក្សឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកអមនុស្សទាំងឡាយ មិនគប្បីធ្វើការអាវាហវិវាហៈ (ការរៀបការ) ជាមួយអមនុស្សនោះឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកអមនុស្សទាំងឡាយ គប្បីជេរប្រមាថអមនុស្សនោះ ដោយពាក្យជេរប្រមាថយ៉ាងពេញទំហឹង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកអមនុស្សទាំងឡាយ គប្បីផ្កាប់ភាជន៍ទទេលើក្បាលរបស់អមនុស្សនោះ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកអមនុស្សទាំងឡាយ គប្បីបំបែកក្បាលរបស់អមនុស្សនោះជាប្រាំពីរភាគ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រោះថាមានពួកអមនុស្សដែលកាចសាហាវ ឃោរឃៅ រឹងរូស ពួកនោះមិនស្ដាប់បង្គាប់មហារាជទាំងឡាយឡើយ មិនស្ដាប់បង្គាប់ពួកបុរស (សេនា) របស់មហារាជទាំងឡាយឡើយ មិនស្ដាប់បង្គាប់ពួកបុរសនៃបុរសរបស់មហារាជទាំងឡាយឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកអមនុស្សទាំងនោះ គេហៅថា ជាពួកបះបោរប្រឆាំងនឹងមហារាជ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រៀបដូចជាពួកចោរធំៗ នៅក្នុងដែនដីរបស់ព្រះរាជាម៉គធៈ ពួកចោរទាំងនោះ មិនស្ដាប់បង្គាប់ព្រះរាជាម៉គធៈឡើយ មិនស្ដាប់បង្គាប់ពួកបុរសរបស់ព្រះរាជាម៉គធៈឡើយ មិនស្ដាប់បង្គាប់ពួកបុរសនៃបុរសរបស់ព្រះរាជាម៉គធៈឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកចោរធំៗទាំងនោះ គេហៅថា ជាពួកបះបោរប្រឆាំងនឹងព្រះរាជាម៉គធៈ យ៉ាងណាមិញ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មានពួកអមនុស្សដែលកាចសាហាវ ឃោរឃៅ រឹងរូស ពួកនោះមិនស្ដាប់បង្គាប់មហារាជទាំងឡាយឡើយ មិនស្ដាប់បង្គាប់ពួកបុរសរបស់មហារាជទាំងឡាយឡើយ មិនស្ដាប់បង្គាប់ពួកបុរសនៃបុរសរបស់មហារាជទាំងឡាយឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកអមនុស្សទាំងនោះ គេហៅថា ជាពួកបះបោរប្រឆាំងនឹងមហារាជ ក៏យ៉ាងនោះឯង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើអមនុស្សណាមួយ ទោះជាយក្ស ឬយក្សិនី...។ប។ គន្ធព្វ ឬគន្ធព្វស្រី...។ប។ កុម្ភ័ណ្ឌ ឬកុម្ភ័ណ្ឌស្រី...។ប។ នាគ ឬនាគស្រី...។ប។ ដែលមានចិត្តប្រទូស្ត ដើរមកជិតភិក្ខុ ឬភិក្ខុនី ឬឧបាសក ឬឧបាសិកា កំពុងដើរ ឬមកឈរជិតអ្នកកំពុងឈរ ឬមកអង្គុយជិតអ្នកកំពុងអង្គុយ ឬមកដេកជិតអ្នកកំពុងដេក។ គប្បីប្ដឹង គប្បីស្រែកប្រកាស គប្បីស្រែកប្រាប់ ដល់ពួកយក្ស ពួកមហាយក្ស ពួកសេនាបតី ពួកមហាសេនាបតីទាំងឡាយនេះថា «យក្សនេះចាប់ យក្សនេះចូលសណ្ឋិត យក្សនេះបៀតបៀន យក្សនេះធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ យក្សនេះញាំញី យក្សនេះបៀតបៀនខ្លាំង យក្សនេះមិនព្រមលែងឡើយ» ដូច្នេះ។»

293. ‘Katamesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ?

២៩៣. «តើត្រូវប្ដឹង ស្រែកប្រកាស ស្រែកប្រាប់ ដល់ពួកយក្ស ពួកមហាយក្ស ពួកសេនាបតី ពួកមហាសេនាបតី ណាខ្លះ?»

‘Indo somo varuṇo ca, bhāradvājo pajāpati;

Candano kāmaseṭṭho ca, kinnughaṇḍu nighaṇḍu ca.

«គឺ ឥន្ទៈ ១ សោមៈ ១ វរុណៈ ១ ភារទ្វាជៈ ១ បជាបតិ ១ ចន្ទនៈ ១ កាមសេដ្ឋៈ ១ កិន្នុឃណ្ឌុ ១ និឃណ្ឌុ ១។»

‘Panādo opamañño ca, devasūto ca mātali;

Cittaseno ca gandhabbo, naḷo rājā janesabho.

«បនាទៈ ១ ឱបមញ្ញៈ ១ មាតលិជាទេវសារថី ១ ចិត្តសេនៈជាគន្ធព្វ ១ នឡរាជា ១ ជនេសភៈ ១។»

‘Sātāgiro hevamato, puṇṇako karatiyo guḷo;

Sivako mucalindo ca, vessāmitto yugandharo.

«សាតាគិរៈ ១ ហេមវតៈ ១ បុណ្ណកៈ ១ ករតិយៈ ១ គុឡៈ ១ សិវកៈ ១ មុចលិន្ទៈ ១ វេស្សាមិត្តៈ ១ យុគន្ធរៈ ១។»

‘Gopālo supparodho ca, hiri netti ca mandiyo;

Pañcālacaṇḍo āḷavako, pajjunno sumano sumukho;

Dadhimukho maṇi māṇivaro dīgho, atho serīsako saha.

«គោបាលៈ ១ សុប្បរោធៈ ១ ហិរិ ១ នេត្តិ ១ មន្ទិយៈ ១ បញ្ចាលចណ្ឌៈ ១ អាឡវកៈ ១ បជ្ជុណ្ណៈ ១ សុមនៈ ១ សុមុខៈ ១ ទធិមុខៈ ១ មណិ ១ មាណីវរៈ ១ ទីឃៈ ១ ព្រមទាំង សេរីសកៈ ១ ជាមួយគ្នា។»

‘Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ – ‘‘ayaṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ yakkho āvisati, ayaṃ yakkho heṭheti, ayaṃ yakkho viheṭheti, ayaṃ yakkho hiṃsati, ayaṃ yakkho vihiṃsati, ayaṃ yakkho na muñcatī’’ti. Ayaṃ kho, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya. Handa ca dāni mayaṃ, mārisa, gacchāma, bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’’ti. ‘‘‘Yassa dāni tumhe mahārājāno kālaṃ maññathā’’’ti.

«គប្បីប្ដឹង គប្បីស្រែកប្រកាស គប្បីស្រែកប្រាប់ ដល់ពួកយក្ស ពួកមហាយក្ស ពួកសេនាបតី ពួកមហាសេនាបតីទាំងឡាយនេះថា "យក្សនេះចាប់ យក្សនេះចូលសណ្ឋិត យក្សនេះបៀតបៀន យក្សនេះធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ យក្សនេះញាំញី យក្សនេះបៀតបៀនខ្លាំង យក្សនេះមិនព្រមលែងឡើយ" ដូច្នេះ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះជាគ្រឿងការពារ គ្រឿងរក្សា គ្រឿងមិនបៀតបៀន គ្រឿងរស់នៅជាសុខ ឈ្មោះអាដានាដិយបរិត្ត របស់ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកាទាំងឡាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះ យើងខ្ញុំសូមលាទៅ ព្រោះយើងខ្ញុំមានកិច្ចច្រើន មានការងារដែលត្រូវធ្វើច្រើន។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលមហារាជទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរដឹងនូវកាលដ៏គួរក្នុងកាលឥឡូវនេះចុះ។»

294. ‘‘Atha kho, bhikkhave, cattāro mahārājā uṭṭhāyāsanā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu. Tepi kho, bhikkhave, yakkhā uṭṭhāyāsanā appekacce maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce mayā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce yenāhaṃ tenañjaliṃ paṇāmetvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce nāmagottaṃ [Pg.174] sāvetvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce tuṇhībhūtā tatthevantaradhāyiṃsu.

២៩៤. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ មហារាជទាំង ៤ អង្គ ក៏ក្រោកពីអាសនៈ ថ្វាយបង្គំតថាគត ធ្វើប្រទក្សិណ ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកយក្សទាំងនោះខ្លះ ក៏ក្រោកពីអាសនៈ ខ្លះថ្វាយបង្គំតថាគត ធ្វើប្រទក្សិណ ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។ ខ្លះក៏បានរីករាយជាមួយតថាគត លុះពោលពាក្យគួររីករាយ និងពាក្យគួររលឹកនឹកដល់គ្នាទៅវិញទៅមកហើយ ក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។ ខ្លះក៏ប្រណម្យអញ្ជលីឆ្ពោះមកត្រង់តថាគត ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។ ខ្លះក៏ប្រកាសឈ្មោះនិងគោត្រ ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង。 ខ្លះក៏នៅស្ងៀម ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។»

295. ‘‘Uggaṇhātha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ. Pariyāpuṇātha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ. Dhāretha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ. Atthasaṃhitā, bhikkhave, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’’ti. Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.

២៩៥. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូររៀននូវគ្រឿងការពារឈ្មោះអាដានាដិយបរិត្តចុះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរសិក្សាឲ្យស្ទាត់ជំនាញនូវគ្រឿងការពារឈ្មោះអាដានាដិយបរិត្តចុះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរទ្រទ្រង់ទុកនូវគ្រឿងការពារឈ្មោះអាដានាដិយបរិត្តចុះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រឿងការពារឈ្មោះអាដានាដិយបរិត្តនេះ ប្រកបដោយប្រយោជន៍ ដើម្បីជាគ្រឿងការពារ គ្រឿងរក្សា គ្រឿងមិនបៀតបៀន គ្រឿងរស់នៅជាសុខ របស់ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកាទាំងឡាយ។ ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្ដីនេះហើយ។ ភិក្ខុទាំងនោះមានចិត្តត្រេកអរ រីករាយចំពោះភាសិតរបស់ព្រះមានព្រះភាគ។»

Āṭānāṭiyasuttaṃ niṭṭhitaṃ navamaṃ.

«អាដានាដិយសូត្រ ទី៩ ចប់។»

10. Saṅgītisuttaṃ

១០. «សង្គីតិសូត្រ»

296. Evaṃ [Pg.175] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi yena pāvā nāma mallānaṃ nagaraṃ tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā pāvāyaṃ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane.

២៩៦. «ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់យាងទៅកាន់ចារិកក្នុងដែនមល្លៈ ព្រមដោយភិក្ខុសង្ឃច្រើនរូប ប្រមាណប្រាំរយរូប ក៏បានយាងទៅដល់ក្រុងបាវា ជាទីក្រុងរបស់ពួកមល្លៈ។ ឮថា ក្នុងសម័យនោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងអម្ពវនឧទ្យាន (សួនស្វាយ) របស់ចុន្ទកម្មារបុត្រ (កូនជាងមាស) ជិតក្រុងបាបានោះ។»

Ubbhatakanavasandhāgāraṃ

«សាលាប្រជុំថ្មីឈ្មោះឧព្ភតកៈ»

297. Tena kho pana samayena pāveyyakānaṃ mallānaṃ ubbhatakaṃ nāma navaṃ sandhāgāraṃ acirakāritaṃ hoti anajjhāvuṭṭhaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Assosuṃ kho pāveyyakā mallā – ‘‘bhagavā kira mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi pāvaṃ anuppatto pāvāyaṃ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane’’ti. Atha kho pāveyyakā mallā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho pāveyyakā mallā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, pāveyyakānaṃ mallānaṃ ubbhatakaṃ nāma navaṃ sandhāgāraṃ acirakāritaṃ hoti anajjhāvuṭṭhaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Tañca kho, bhante, bhagavā paṭhamaṃ paribhuñjatu, bhagavatā paṭhamaṃ paribhuttaṃ pacchā pāveyyakā mallā paribhuñjissanti. Tadassa pāveyyakānaṃ mallānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Adhivāsesi kho bhagavā tuṇhībhāvena.

២៩៧. «ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង សាលាប្រជុំថ្មីរបស់ពួកមល្លៈក្នុងក្រុងបាវា ឈ្មោះឧព្ភតកៈ ដែលគេទើបនឹងធ្វើរួចថ្មីៗ មិនទាន់មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ ឬមនុស្សណាមួយ ចូលទៅរស់នៅ ឬប្រើប្រាស់នៅឡើយទេ។ ពួកមល្លៈក្នុងក្រុងបាវា បានឮដំណឹងថា ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់យាងទៅកាន់ចារិកក្នុងដែនមល្លៈ ព្រមដោយភិក្ខុសង្ឃច្រើនរូប ប្រមាណប្រាំរយរូប បានយាងមកដល់ក្រុងបាវា ហើយឥឡូវនេះ ទ្រង់គង់នៅក្នុងអម្ពវនឧទ្យានរបស់ចុន្ទកម្មារបុត្រ ជិតក្រុងបាវា។ លំដាប់នោះ ពួកមល្លៈក្នុងក្រុងបាវា ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះពួកមល្លៈក្នុងក្រុងបាវា អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ មានសាលាប្រជុំថ្មីរបស់ពួកមល្លៈក្នុងក្រុងបាវា ឈ្មោះឧព្ភតកៈ ដែលទើបនឹងធ្វើរួចថ្មីៗ មិនទាន់មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ ឬមនុស្សណាមួយ ចូលទៅរស់នៅឡើយទេ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រើប្រាស់សាលាប្រជុំនោះមុនគេបង្អស់ កាលបើព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រើប្រាស់មុនហើយ ពួកមល្លៈក្នុងក្រុងបាវា នឹងប្រើប្រាស់ជាក្រោយ ការប្រើប្រាស់នោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្ដីសុខ ដល់ពួកមល្លៈក្នុងក្រុងបាវា អស់កាលជាអង្វែងទៅ។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ទទួលដោយតុណ្ហីភាព (ការស្ងៀមស្ងាត់)។»

298. Atha kho pāveyyakā mallā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena sandhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṃ sandhāgāraṃ santharitvā bhagavato āsanāni paññāpetvā udakamaṇikaṃ patiṭṭhapetvā telapadīpaṃ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho te pāveyyakā mallā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘sabbasantharisanthataṃ, bhante, sandhāgāraṃ, bhagavato āsanāni [Pg.176] paññattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telapadīpo āropito. Yassadāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti.

២៩៨. «លំដាប់នោះ ពួកមល្លៈក្នុងក្រុងបាវា ដឹងនូវការទទួលស្របព្រះទ័យរបស់ព្រះមានព្រះភាគហើយ ក៏ក្រោកពីអាសនៈ ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ រួចសំដៅទៅកាន់សាលាប្រជុំនោះ លុះទៅដល់ហើយ ក៏បានក្រាលកម្រាលគ្រប់កន្លែងក្នុងសាលាប្រជុំ រៀបចំអាសនៈទាំងឡាយ តម្កល់ក្អមទឹក និងដុតប្រទីបប្រេង រួចត្រឡប់មកគាល់ព្រះមានព្រះភាគវិញ លុះមកដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ រួចឈរក្នុងទីសមគួរ។ លុះពួកមល្លៈក្នុងក្រុងបាវា ឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សាលាប្រជុំ ពួកយើងខ្ញុំបានក្រាលកម្រាលសព្វគ្រប់ហើយ អាសនៈទាំងឡាយ ពួកយើងខ្ញុំបានរៀបចំរួចរាល់ហើយ ក្អមទឹក ពួកយើងខ្ញុំបានតម្កល់ទុកហើយ ប្រទីបប្រេង ក៏បានដុតបំភ្លឺហើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបនូវកាលដ៏គួរក្នុងកាលឥឡូវនេះចុះ។»

299. Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena sandhāgāraṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṃ pavisitvā majjhimaṃ thambhaṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi. Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā sandhāgāraṃ pavisitvā pacchimaṃ bhittiṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Pāveyyakāpi kho mallā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṃ pavisitvā puratthimaṃ bhittiṃ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṃsu bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Atha kho bhagavā pāveyyake malle bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uyyojesi – ‘‘abhikkantā kho, vāseṭṭhā, ratti. Yassadāni tumhe kālaṃ maññathā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho pāveyyakā mallā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu.

២៩៩. «លំដាប់នោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ស្បង់ប្រដាប់កាយ រួចទ្រង់យកបាត្រនិងចីវរ យាងទៅកាន់សាលាប្រជុំ ព្រមដោយភិក្ខុសង្ឃ លុះយាងទៅដល់ហើយ ក៏ទ្រង់លាងព្រះបាទ រួចយាងចូលទៅកាន់សាលាប្រជុំ គង់ផ្អែកនឹងសសរកណ្ដាល បែរព្រះភក្ត្រទៅទិសខាងកើត។ ចំណែកភិក្ខុសង្ឃ ក៏លាងជើង រួចចូលទៅកាន់សាលាប្រជុំ អង្គុយផ្អែកនឹងជញ្ជាំងខាងលិច បែរមុខទៅទិសខាងកើត ដោយមានព្រះមានព្រះភាគគង់នៅខាងមុខ។ ពួកមល្លៈក្នុងក្រុងបាវា ក៏លាងជើង រួចចូលទៅកាន់សាលាប្រជុំ អង្គុយផ្អែកនឹងជញ្ជាំងខាងកើត បែរមុខទៅទិសខាងលិច ដោយមានព្រះមានព្រះភាគគង់នៅខាងមុខដែរ។ លំដាប់នោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ពន្យល់ណែនាំ ឲ្យពួកមល្លៈក្នុងក្រុងបាវា យល់ច្បាស់ ឲ្យសមាទាន ឲ្យក្លាហាន ឲ្យរីករាយ ដោយធម្មីកថា អស់រាត្រីជាច្រើន រួចទ្រង់អនុញ្ញាតឲ្យត្រឡប់ទៅវិញ ដោយព្រះតម្រាស់ថា ម្នាលវាសេដ្ឋៈទាំងឡាយ រាត្រីកន្លងទៅច្រើនហើយ អ្នកទាំងឡាយចូរដឹងនូវកាលដ៏គួរក្នុងកាលឥឡូវនេះចុះ។ ពួកមល្លៈក្នុងក្រុងបាវា ក្រាបបង្គំទូលទទួលព្រះពុទ្ធដីកាថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន រួចក្រោកពីអាសនៈ ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ ហើយត្រឡប់ទៅវិញ។»

300. Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāveyyakesu mallesu tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṃghaṃ anuviloketvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘vigatathinamiddho kho, sāriputta, bhikkhusaṅgho. Paṭibhātu taṃ, sāriputta, bhikkhūnaṃ dhammīkathā. Piṭṭhi me āgilāyati. Tamahaṃ āyamissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā sāriputto bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi pāde pādaṃ accādhāya, sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā.

៣០០. លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលពួកមល្លក្សត្រអ្នកក្រុងបាវា យាងចេញទៅមិនយូរប៉ុន្មាន ទ្រង់ទតមើលភិក្ខុសង្ឃដែលកំពុងស្ងៀមស្ងាត់ រួចត្រាស់ហៅព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុថា «ម្នាលសារីបុត្ត ភិក្ខុសង្ឃមានថីនមិទ្ធៈ (សេចក្ដីងងុយងោកនិងធុញទ្រាន់) ប្រាសចេញហើយ។ ម្នាលសារីបុត្ត ចូរធម៌កថាប្រាកដដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ តាមប្រាជ្ញារបស់អ្នកចុះ។ ឯខ្នងរបស់តថាគតចុកស្រពន់ណាស់ តថាគតនឹងសម្រាកខ្នង»។ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកានៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ»។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ក្រាលសង្ឃាដិជាបួនជាន់ រួចទ្រង់សម្រេចសីហសេយ្យា ដោយចំហៀងព្រះកាយខាងស្ដាំ តម្រួតព្រះបាទលើព្រះបាទ មានសតិនិងសម្បជញ្ញៈ ធ្វើទុកក្នុងព្រះហឫទ័យនូវឧដ្ឋានសញ្ញា (ការកំណត់ពេលក្រោកឡើង)។

Bhinnanigaṇṭhavatthu

ភិន្ននិគន្ថវត្ថុ

301. Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato hoti. Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ [Pg.177] mukhasattīhi vitudantā viharanti – ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi, ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmi, kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi! Micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṃ me, asahitaṃ te. Purevacanīyaṃ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṃ pure avaca. Adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī’’ti. Vadhoyeva kho maññe nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu vattati. Yepi nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā gihī odātavasanā, tepi nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā virattarūpā paṭivānarūpā, yathā taṃ durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite bhinnathūpe appaṭisaraṇe.

៣០១. សម័យនោះឯង និគន្ថៈ ឈ្មោះ នាដបុត្ត ធ្វើមរណកាលទៅថ្មីៗ ក្នុងក្រុងបាវា។ ព្រោះការធ្វើមរណកាលនៃនាដបុត្តនោះ ពួកនិគន្ថៈក៏បែកបាក់គ្នា កើតជាពីរពួក កើតការទាស់ទែងគ្នា កើតការឈ្លោះប្រកែកគ្នា ដល់នូវការវិវាទគ្នា ដើរចាក់ដោតគ្នាទៅវិញទៅមកដោយលំពែងគឺមាត់ថា «អ្នកឯងមិនស្គាល់ធម៌វិន័យនេះទេ ខ្ញុំទើបស្គាល់ធម៌វិន័យនេះ តើអ្នកឯងនឹងស្គាល់ធម៌វិន័យនេះដូចម្ដេចបាន! អ្នកឯងជាអ្នកប្រតិបត្តិខុស ខ្ញុំទើបជាអ្នកប្រតិបត្តិត្រូវ។ សម្ដីរបស់ខ្ញុំមានប្រយោជន៍ សម្ដីរបស់អ្នកគ្មានប្រយោជន៍។ សម្ដីដែលត្រូវនិយាយមុន អ្នកឯងនិយាយក្រោយ សម្ដីដែលត្រូវនិយាយក្រោយ អ្នកឯងនិយាយមុន។ សេចក្ដីដែលអ្នកឯងធ្លាប់រៀនមកត្រឡប់ជាខុសអស់ហើយ ខ្ញុំបានលើកទោសអ្នកឯងហើយ អ្នកឯងត្រូវខ្ញុំសង្កត់សង្កិនហើយ ចូរអ្នកឯងដើរទៅរកវិធីដោះស្រាយដើម្បីរួចខ្លួនពីទោសចុះ ឬបើអាចធ្វើបាន ក៏ចូរដោះស្រាយក្នុងពេលនេះទៅ!»។ គួរតែស្មានថា សេចក្ដីវិនាសតែម្យ៉ាង កំពុងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងពួកនិគន្ថៈជាសិស្សរបស់នាដបុត្ត។ សូម្បីតែពួកគ្រហស្ថជាសាវករបស់និគន្ថនាដបុត្ត ដែលស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ស ក៏មានសេចក្ដីនឿយណាយ ធុញទ្រាន់ ខ្ពើមរអើម ក្នុងពួកនិគន្ថៈជាសិស្សរបស់នាដបុត្តនោះដែរ ដូចជាសេចក្ដីនឿយណាយក្នុងធម៌វិន័យដែលគេសម្តែងមិនល្អ មិនមែនជាធម៌នាំចេញទៅ (ចាកទុក្ខ) មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ មិនមែនជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែង មានស្តូបបាក់បែក គ្មានទីពឹងទីរលឹកដូច្នោះឯង។

302. Atha kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – ‘‘nigaṇṭho, āvuso, nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā…pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe’’. ‘‘Evañhetaṃ, āvuso, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite. Ayaṃ kho panāvuso amhākaṃ bhagavatā dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

៣០២. លំដាប់នោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ និគន្ថៈ ឈ្មោះ នាដបុត្ត ធ្វើមរណកាលទៅថ្មីៗ ក្នុងក្រុងបាវា ព្រោះការធ្វើមរណកាលនៃនាដបុត្តនោះ ពួកនិគន្ថៈក៏បែកបាក់គ្នា កើតជាពីរពួក... មានស្តូបបាក់បែក គ្មានទីពឹង»។ «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ហេតុនេះរមែងមានយ៉ាងនេះឯង ក្នុងធម៌វិន័យដែលគេសម្តែងមិនល្អ មិនមែនជាធម៌នាំចេញទៅ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ មិនមែនជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចំណែកឯធម៌នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើង ទ្រង់សម្តែងល្អហើយ ញ៉ាំងសត្វឲ្យត្រាស់ដឹងល្អហើយ ជាធម៌នាំចេញទៅ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ ជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែង។ ក្នុងធម៌នោះ ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គួរតែសង្គាយនា មិនគួរវិវាទគ្នាឡើយ ដើម្បីឲ្យព្រហ្មចរិយធម៌នេះ ស្ថិតស្ថេរ គង់វង្សអស់កាលយូរអង្វែង ព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ក៏នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើន ដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់ជនច្រើន ដើម្បីអនុគ្រោះដល់លោក ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីជាទីប្រាថ្នា ដើម្បីសេចក្ដីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ»។

‘‘Katamo cāvuso, amhākaṃ bhagavatā dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito; yattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ?

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើង ទ្រង់សម្តែងល្អហើយ ញ៉ាំងសត្វឲ្យត្រាស់ដឹងល្អហើយ ជាធម៌នាំចេញទៅ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់ ជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែង ដែលពួកយើងទាំងអស់គ្នា គួរតែសង្គាយនា មិនគួរវិវាទគ្នា ដើម្បីឲ្យព្រហ្មចរិយធម៌នេះ ស្ថិតស្ថេរ គង់វង្សអស់កាលយូរអង្វែង ព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ក៏នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើន ដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់ជនច្រើន ដើម្បីអនុគ្រោះដល់លោក ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីជាទីប្រាថ្នា ដើម្បីសេចក្ដីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយនោះ តើដូចម្ដេច?»

Ekakaṃ

ឯកកៈ

303. ‘‘Atthi [Pg.178] kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katamo eko dhammo? Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā. Sabbe sattā saṅkhāraṭṭhitikā. Ayaṃ kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

៣០៣. «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌មួយយ៉ាង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ អង្គនោះ ទ្រង់ដឹង ទ្រង់ឃើញ ទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយ មានពិតមែន។ ក្នុងធម៌នោះ ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គួរតែសង្គាយនា មិនគួរវិវាទគ្នាឡើយ ដើម្បីឲ្យព្រហ្មចរិយធម៌នេះ ស្ថិតស្ថេរ គង់វង្សអស់កាលយូរអង្វែង ព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ក៏នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើន ដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់ជនច្រើន ដើម្បីអនុគ្រោះដល់លោក ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីជាទីប្រាថ្នា ដើម្បីសេចក្ដីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ចុះធម៌មួយយ៉ាងនោះ តើដូចម្ដេច? គឺសត្វទាំងឡាយទាំងពួង តែងតាំងនៅបានដោយសារអាហារ។ សត្វទាំងឡាយទាំងពួង តែងតាំងនៅបានដោយសារសង្ខារ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ នេះឯងជាធម៌មួយយ៉ាង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ អង្គនោះ ទ្រង់ដឹង ទ្រង់ឃើញ ទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយ។ ក្នុងធម៌នោះ ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គួរតែសង្គាយនា មិនគួរវិវាទគ្នាឡើយ ដើម្បីឲ្យព្រហ្មចរិយធម៌នេះ ស្ថិតស្ថេរ គង់វង្សអស់កាលយូរអង្វែង ព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ក៏នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើន ដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់ជនច្រើន ដើម្បីអនុគ្រោះដល់លោក ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីជាទីប្រាថ្នា ដើម្បីសេចក្ដីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ»។

Dukaṃ

ទុកៈ

304. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame dve ?

៣០៤. «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ពីរយ៉ាង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ អង្គនោះ ទ្រង់ដឹង ទ្រង់ឃើញ ទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយ មានពិតមែន។ ក្នុងធម៌នោះ ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គួរតែសង្គាយនា មិនគួរវិវាទគ្នាឡើយ ដើម្បីឲ្យព្រហ្មចរិយធម៌នេះ ស្ថិតស្ថេរ គង់វង្សអស់កាលយូរអង្វែង ព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ក៏នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើន ដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់ជនច្រើន ដើម្បីអនុគ្រោះដល់លោក ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីជាទីប្រាថ្នា ដើម្បីសេចក្ដីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ចុះធម៌ពីរយ៉ាងនោះ តើដូចម្ដេច?»

‘‘Nāmañca rūpañca.

«គឺនាម និងរូប។

‘‘Avijjā ca bhavataṇhā ca.

«អវិជ្ជា និងភវតណ្ហា។

‘‘Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca.

«ភវទិដ្ឋិ និងវិភវទិដ្ឋិ។

‘‘Ahirikañca anottappañca.

«អហិរិកៈ និងអនោតប្បៈ។

‘‘Hirī ca ottappañca.

«ហិរិ និងឱតប្បៈ។

‘‘Dovacassatā ca pāpamittatā ca.

«ទោវចស្សតា និងបាបមិត្តតា។

‘‘Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca.

«សោវចស្សតា និងកល្យាណមិត្តតា។

‘‘Āpattikusalatā ca āpattivuṭṭhānakusalatā ca.

«សេចក្ដីឈ្លាសក្នុងអាបត្តិ និងសេចក្ដីឈ្លាសក្នុងការចេញចាកអាបត្តិ។

‘‘Samāpattikusalatā ca samāpattivuṭṭhānakusalatā ca.

«សេចក្ដីឈ្លាសក្នុងការចូលសមាបត្តិ និងសេចក្ដីឈ្លាសក្នុងការចេញចាកសមាបត្តិ។

‘‘Dhātukusalatā [Pg.179] ca manasikārakusalatā ca.

«សេចក្ដីឈ្លាសក្នុងធាតុ និងសេចក្ដីឈ្លាសក្នុងការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត។

‘‘Āyatanakusalatā ca paṭiccasamuppādakusalatā ca.

«សេចក្ដីឈ្លាសក្នុងអាយតនៈ និងសេចក្ដីឈ្លាសក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទ។

‘‘Ṭhānakusalatā ca aṭṭhānakusalatā ca.

«សេចក្ដីឈ្លាសក្នុងហេតុដែលសមគួរ និងសេចក្ដីឈ្លាសក្នុងហេតុដែលមិនសមគួរ។

‘‘Ajjavañca lajjavañca.

«សេចក្ដីត្រង់ និងសេចក្ដីទន់ភ្លន់។

‘‘Khanti ca soraccañca.

«ខន្តិ និងសោរច្ចៈ។

‘‘Sākhalyañca paṭisanthāro ca.

«សាខល្យៈ និងបដិសណ្ឋារៈ។

‘‘Avihiṃsā ca soceyyañca.

«អវិហិង្សា និងសោចេយ្យៈ។

‘‘Muṭṭhassaccañca asampajaññañca.

«មុដ្ឋសច្ចៈ និងអសម្បជញ្ញៈ។

‘‘Sati ca sampajaññañca.

«សតិ និងសម្បជញ្ញៈ។

‘‘Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca.

«ភាពជាអ្នកមិនគ្រប់គ្រងទ្វារក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ និងភាពជាអ្នកមិនដឹងប្រមាណក្នុងភោជន។

‘‘Indriyesu guttadvāratā ca bhojane mattaññutā ca.

«ភាពជាអ្នកគ្រប់គ្រងទ្វារក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ និងភាពជាអ្នកដឹងប្រមាណក្នុងភោជន។

‘‘Paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca.

«បដិសង្ខានពលៈ និងភាវនាពលៈ។

‘‘Satibalañca samādhibalañca.

«សតិពលៈ និងសមាធិពលៈ។

‘‘Samatho ca vipassanā ca.

«សមថៈ និងវិបស្សនា។

‘‘Samathanimittañca paggahanimittañca.

«សមថនិមិត្ត និងបគ្គហនិមិត្ត។

‘‘Paggaho ca avikkhepo ca.

«បគ្គហៈ និងអវិក្ខេបៈ។

‘‘Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca.

«សីលវិបត្តិ និងទិដ្ឋិវិបត្តិ។

‘‘Sīlasampadā ca diṭṭhisampadā ca.

«សីលសម្បទា និងទិដ្ឋិសម្បទា។

‘‘Sīlavisuddhi ca diṭṭhivisuddhi ca.

«សីលវិសុទ្ធិ និងទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ។

‘‘Diṭṭhivisuddhi kho pana yathā diṭṭhissa ca padhānaṃ.

«ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ និងសេចក្ដីព្យាយាមរបស់បុគ្គលដែលមានទិដ្ឋិដ៏សមគួរ។

‘‘Saṃvego ca saṃvejanīyesu ṭhānesu saṃviggassa ca yoniso padhānaṃ.

«សេចក្ដីសង្វេគក្នុងធម៌ជាទីតាំងនៃសេចក្ដីសង្វេគ និងសេចក្ដីព្យាយាមដោយឧបាយដ៏សមគួររបស់បុគ្គលដែលមានសេចក្ដីសង្វេគហើយ។

‘‘Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu appaṭivānitā ca padhānasmiṃ.

«សេចក្ដីមិនចេះឆ្អែតឆ្អន់ក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ និងសេចក្ដីមិនរួញរាក្នុងការតាំងព្យាយាម។

‘‘Vijjā [Pg.180] ca vimutti ca.

«វិជ្ជា និងវិមុត្តិ។

‘‘Khayeñāṇaṃ anuppādeñāṇaṃ.

«ខយញ្ញាណ និងអនុប្បាទញ្ញាណ។

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ពីរយ៉ាងនេះឯង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ អង្គនោះ ទ្រង់ដឹង ទ្រង់ឃើញ ទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយ។ ក្នុងធម៌នោះ ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គួរតែសង្គាយនា មិនគួរវិវាទគ្នាឡើយ ដើម្បីឲ្យព្រហ្មចរិយធម៌នេះ ស្ថិតស្ថេរ គង់វង្សអស់កាលយូរអង្វែង ព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ក៏នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើន ដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់ជនច្រើន ដើម្បីអនុគ្រោះដល់លោក ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីជាទីប្រាថ្នា ដើម្បីសេចក្ដីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ»។

Tikaṃ

តិកៈ

305. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame tayo?

៣០៥. «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌បីយ៉ាង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ អង្គនោះ ទ្រង់ដឹង ទ្រង់ឃើញ ទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយ មានពិតមែន។ ក្នុងធម៌នោះ ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គួរតែសង្គាយនា... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីជាទីប្រាថ្នា ដើម្បីសេចក្ដីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ចុះធម៌បីយ៉ាងនោះ តើដូចម្ដេច?»

‘‘Tīṇi akusalamūlāni – lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ.

«អកុសលមូល ៣ យ៉ាង គឺលោភៈជាអកុសលមូល ១ ទោសៈជាអកុសលមូល ១ មោហៈជាអកុសលមូល ១។

‘‘Tīṇi kusalamūlāni – alobho kusalamūlaṃ, adoso kusalamūlaṃ, amoho kusalamūlaṃ.

«កុសលមូល ៣ យ៉ាង គឺអលោភៈជាកុសលមូល ១ អទោសៈជាកុសលមូល ១ អមោហៈជាកុសលមូល ១។

‘‘Tīṇi duccaritāni – kāyaduccaritaṃ, vacīduccaritaṃ, manoduccaritaṃ.

«ទុច្ចរិត ៣ យ៉ាង គឺកាយទុច្ចរិត ១ វចីទុច្ចរិត ១ មនោទុច្ចរិត ១។

‘‘Tīṇi sucaritāni – kāyasucaritaṃ, vacīsucaritaṃ, manosucaritaṃ.

«សុចរិត ៣ យ៉ាង គឺកាយសុចរិត ១ វចីសុចរិត ១ មនោសុចរិត ១។

‘‘Tayo akusalavitakkā – kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṃsāvitakko.

«អកុសលវិតក្កៈ ៣ យ៉ាង គឺកាមវិតក្កៈ ១ ព្យាបាទវិតក្កៈ ១ វិហិង្សាវិតក្កៈ ១។

‘‘Tayo kusalavitakkā – nekkhammavitakko, abyāpādavitakko, avihiṃsāvitakko.

«កុសលវិតក្កៈ ៣ យ៉ាង គឺនេក្ខម្មវិតក្កៈ ១ អព្យាបាទវិតក្កៈ ១ អវិហិង្សាវិតក្កៈ ១។

‘‘Tayo akusalasaṅkappā – kāmasaṅkappo, byāpādasaṅkappo, vihiṃsāsaṅkappo.

«អកុសលសង្កប្បៈ ៣ យ៉ាង គឺកាមសង្កប្បៈ ១ ព្យាបាទសង្កប្បៈ ១ វិហិង្សាសង្កប្បៈ ១។

‘‘Tayo kusalasaṅkappā – nekkhammasaṅkappo, abyāpādasaṅkappo, avihiṃsāsaṅkappo.

«កុសលសង្កប្បៈ ៣ យ៉ាង គឺនេក្ខម្មសង្កប្បៈ ១ អព្យាបាទសង្កប្បៈ ១ អវិហិង្សាសង្កប្បៈ ១។

‘‘Tisso [Pg.181] akusalasaññā – kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṃsāsaññā.

«អកុសលសញ្ញា ៣ យ៉ាង គឺកាមសញ្ញា ១ ព្យាបាទសញ្ញា ១ វិហិង្សាសញ្ញា ១។

‘‘Tisso kusalasaññā – nekkhammasaññā, abyāpādasaññā, avihiṃsāsaññā.

«កុសលសញ្ញា ៣ យ៉ាង គឺនេក្ខម្មសញ្ញា ១ អព្យាបាទសញ្ញា ១ អវិហិង្សាសញ្ញា ១។

‘‘Tisso akusaladhātuyo – kāmadhātu, byāpādadhātu, vihiṃsādhātu.

«អកុសលធាតុ ៣ យ៉ាង គឺកាមធាតុ ១ ព្យាបាទធាតុ ១ វិហិង្សាធាតុ ១។

‘‘Tisso kusaladhātuyo – nekkhammadhātu, abyāpādadhātu, avihiṃsādhātu.

«កុសលធាតុ ៣ យ៉ាង គឺនេក្ខម្មធាតុ ១ អព្យាបាទធាតុ ១ អវិហិង្សាធាតុ ១។

‘‘Aparāpi tisso dhātuyo – kāmadhātu, rūpadhātu, arūpadhātu.

«ធាតុ ៣ យ៉ាងផ្សេងទៀត គឺកាមធាតុ ១ រូបធាតុ ១ អរូបធាតុ ១។

‘‘Aparāpi tisso dhātuyo – rūpadhātu, arūpadhātu, nirodhadhātu.

«ធាតុ ៣ យ៉ាងផ្សេងទៀត គឺរូបធាតុ ១ អរូបធាតុ ១ និរោធធាតុ ១។

‘‘Aparāpi tisso dhātuyo – hīnadhātu, majjhimadhātu, paṇītadhātu.

«ធាតុ ៣ យ៉ាងផ្សេងទៀត គឺហីនធាតុ ១ មជ្ឈិមធាតុ ១ បណីតធាតុ ១។

‘‘Tisso taṇhā – kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.

«តណ្ហា ៣ យ៉ាងគឺ កាមតណ្ហា ភវតណ្ហា វិភវតណ្ហា។»

‘‘Aparāpi tisso taṇhā – kāmataṇhā, rūpataṇhā, arūpataṇhā.

«តណ្ហា ៣ យ៉ាងផ្សេងទៀតគឺ កាមតណ្ហា រូបតណ្ហា អរូបតណ្ហា។»

‘‘Aparāpi tisso taṇhā – rūpataṇhā, arūpataṇhā, nirodhataṇhā.

«តណ្ហា ៣ យ៉ាងផ្សេងទៀតគឺ រូបតណ្ហា អរូបតណ្ហា និរោធតណ្ហា។»

‘‘Tīṇi saṃyojanāni – sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso.

«សញ្ញោជនៈ ៣ គឺ សក្កាយទិដ្ឋិ វិចិកិច្ឆា សីលព្វតបរាមាសៈ។»

‘‘Tayo āsavā – kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo.

«អាសវៈ ៣ គឺ កាមាសវៈ ភវាសវៈ អវិជ្ជាសវៈ។»

‘‘Tayo bhavā – kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo.

«ភព ៣ គឺ កាមភព រូបភព អរូបភព។»

‘‘Tisso esanā – kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā.

«ឯសនា (ការស្វែងរក) ៣ យ៉ាងគឺ កាមេសនា ភវេសនា ព្រហ្មចរិយេសនា។»

‘‘Tisso vidhā – seyyohamasmīti vidhā, sadisohamasmīti vidhā, hīnohamasmīti vidhā.

«វិធា (មានះ) ៣ យ៉ាងគឺ វិធាថា «យើងប្រសើរជាងគេ» ១ វិធាថា «យើងស្មើគេ» ១ វិធាថា «យើងថោកទាបជាងគេ» ១។»

‘‘Tayo addhā – atīto addhā, anāgato addhā, paccuppanno addhā.

«កាល ៣ គឺ អតីតកាល អនាគតកាល បច្ចុប្បន្នកាល។»

‘‘Tayo antā – sakkāyo anto, sakkāyasamudayo anto, sakkāyanirodho anto.

«អន្តៈ (ចំណែក) ៣ គឺ សក្កាយអន្តៈ (ចំណែកគឺសក្កាយៈ) សក្កាយសមុទយអន្តៈ (ចំណែកគឺហេតុបង្កើតសក្កាយៈ) សក្កាយនិរោធអន្តៈ (ចំណែកគឺការរលត់សក្កាយៈ)។»

‘‘Tisso vedanā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā.

«វេទនា ៣ គឺ សុខវេទនា ទុក្ខវេទនា អទុក្ខមសុខវេទនា។»

‘‘Tisso dukkhatā – dukkhadukkhatā, saṅkhāradukkhatā, vipariṇāmadukkhatā.

«ទុក្ខតា (ភាពជាទុក្ខ) ៣ យ៉ាងគឺ ទុក្ខទុក្ខតា សង្ខារទុក្ខតា វិបរិណាមទុក្ខតា។»

‘‘Tayo rāsī [Pg.182] – micchattaniyato rāsi, sammattaniyato rāsi, aniyato rāsi.

«រាសី (ពួក) ៣ គឺ មិច្ឆត្តនិយតរាសី (ពួកដែលទៀងខាងខុស) សម្មត្តនិយតរាសី (ពួកដែលទៀងខាងត្រូវ) អនិយតរាសី (ពួកដែលមិនទៀង)។»

‘‘Tayo tamā – atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati.

«ងងឹត (សេចក្តីសង្ស័យ) ៣ យ៉ាងគឺ បុគ្គលរមែងសង្ស័យ ងឿងឆ្ងល់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ មិនជ្រះថ្លា ចំពោះកាលជាអតីត ១ រមែងសង្ស័យ ងឿងឆ្ងល់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ មិនជ្រះថ្លា ចំពោះកាលជាអនាគត ១ រមែងសង្ស័យ ងឿងឆ្ងល់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ មិនជ្រះថ្លា ចំពោះកាលជាបច្ចុប្បន្ននាពេលឥឡូវនេះ ១។»

‘‘Tīṇi tathāgatassa arakkheyyāni – parisuddhakāyasamācāro āvuso tathāgato, natthi tathāgatassa kāyaduccaritaṃ, yaṃ tathāgato rakkheyya – ‘mā me idaṃ paro aññāsī’ti. Parisuddhavacīsamācāro āvuso, tathāgato, natthi tathāgatassa vacīduccaritaṃ, yaṃ tathāgato rakkheyya – ‘mā me idaṃ paro aññāsī’ti. Parisuddhamanosamācāro, āvuso, tathāgato, natthi tathāgatassa manoduccaritaṃ yaṃ tathāgato rakkheyya – ‘mā me idaṃ paro aññāsī’ti.

«ធម៌ដែលព្រះតថាគតមិនត្រូវរក្សា ៣ យ៉ាងគឺ ម្នាលអាវុសោ ព្រះតថាគតមានកាយសមាចារដ៏បរិសុទ្ធ ព្រះតថាគតគ្មានកាយទុច្ចរិតដែលត្រូវរក្សា ដោយគិតថា «កុំឲ្យអ្នកដទៃដឹងនូវទុច្ចរិតនេះរបស់អាត្មាអញឡើយ» ដូច្នេះឡើយ ១ ម្នាលអាវុសោ ព្រះតថាគតមានវចីសមាចារដ៏បរិសុទ្ធ ព្រះតថាគតគ្មានវចីទុច្ចរិតដែលត្រូវរក្សា ដោយគិតថា «កុំឲ្យអ្នកដទៃដឹងនូវទុច្ចរិតនេះរបស់អាត្មាអញឡើយ» ដូច្នេះឡើយ ១ ម្នាលអាវុសោ ព្រះតថាគតមានមនោសមាចារដ៏បរិសុទ្ធ ព្រះតថាគតគ្មានមនោទុច្ចរិតដែលត្រូវរក្សា ដោយគិតថា «កុំឲ្យអ្នកដទៃដឹងនូវទុច្ចរិតនេះរបស់អាត្មាអញឡើយ» ដូច្នេះឡើយ ១។»

‘‘Tayo kiñcanā – rāgo kiñcanaṃ, doso kiñcanaṃ, moho kiñcanaṃ.

«កិញ្ចនៈ (គ្រឿងកង្វល់) ៣ គឺ រាគកិញ្ចនៈ ទោសកិញ្ចនៈ មោហកិញ្ចនៈ។»

‘‘Tayo aggī – rāgaggi, dosaggi, mohaggi.

«ភ្លើង ៣ គឺ រាគគ្គិ (ភ្លើងគឺរាគៈ) ទោសគ្គិ (ភ្លើងគឺទោសៈ) មោហគ្គិ (ភ្លើងគឺមោហៈ)។»

‘‘Aparepi tayo aggī – āhuneyyaggi, gahapataggi, dakkhiṇeyyaggi.

«ភ្លើង ៣ យ៉ាងផ្សេងទៀតគឺ អាហុនេយ្យគ្គិ (ភ្លើងគឺមាតាបិតា) គហបតគ្គិ (ភ្លើងគឺម្ចាស់ផ្ទះ) ទក្ខិណេយ្យគ្គិ (ភ្លើងគឺលោកអ្នកគួរទទួលទាន)។»

‘‘Tividhena rūpasaṅgaho – sanidassanasappaṭighaṃ rūpaṃ, anidassanasappaṭighaṃ rūpaṃ, anidassanaappaṭighaṃ rūpaṃ.

«ការសង្គ្រោះរូបមាន ៣ យ៉ាងគឺ រូបដែលឃើញបានទាំងមានការប៉ះទង្គិច ១ រូបដែលឃើញមិនបានតែមានការប៉ះទង្គិច ១ រូបដែលឃើញមិនបានទាំងគ្មានការប៉ះទង្គិច ១។»

‘‘Tayo saṅkhārā – puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro, āneñjābhisaṅkhāro.

«សង្ខារ ៣ គឺ បុញ្ញាភិសង្ខារ អបុញ្ញាភិសង្ខារ អានេញ្ជាភិសង្ខារ។»

‘‘Tayo puggalā – sekkho puggalo, asekkho puggalo, nevasekkhonāsekkho puggalo.

«...»

‘‘Tayo therā – jātithero, dhammathero, sammutithero.

«ព្រះថេរៈ ៣ ពួកគឺ ជាតិថេរៈ (ព្រះថេរៈដោយអាយុ) ធម្មថេរៈ (ព្រះថេរៈដោយធម៌) សម្មុតិថេរៈ (ព្រះថេរៈដោយការសន្មត)។»

‘‘Tīṇi puññakiriyavatthūni – dānamayaṃ puññakiriyavatthu, sīlamayaṃ puññakiriyavatthu, bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu.

«បុណ្យកិរិយាវត្ថុ ៣ យ៉ាងគឺ បុណ្យកិរិយាវត្ថុសម្រេចដោយទាន បុណ្យកិរិយាវត្ថុសម្រេចដោយសីល បុណ្យកិរិយាវត្ថុសម្រេចដោយភាវនា។»

‘‘Tīṇi codanāvatthūni – diṭṭhena, sutena, parisaṅkāya.

«ចោទនាវត្ថុ (រឿងដែលជាហេតុចោទប្រកាន់) ៣ យ៉ាងគឺ ចោទដោយបានឃើញ ១ ចោទដោយបានឮ ១ ចោទដោយសង្ស័យ ១។»

‘‘Tisso [Pg.183] kāmūpapattiyo – santāvuso sattā paccupaṭṭhitakāmā, te paccupaṭṭhitesu kāmesu vasaṃ vattenti, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā kāmūpapatti. Santāvuso, sattā nimmitakāmā, te nimminitvā nimminitvā kāmesu vasaṃ vattenti, seyyathāpi devā nimmānaratī. Ayaṃ dutiyā kāmūpapatti. Santāvuso sattā paranimmitakāmā, te paranimmitesu kāmesu vasaṃ vattenti, seyyathāpi devā paranimmitavasavattī. Ayaṃ tatiyā kāmūpapatti.

«កាមូបបត្តិ (ការចូលទៅសោយកាមគុណ) ៣ យ៉ាងគឺ ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយដែលមានកាមគុណប្រាកដចំពោះមុខ សត្វទាំងនោះរមែងធ្វើអំណាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាមគុណដែលប្រាកដចំពោះមុខ ដូចជាពួកមនុស្ស ពួកទេវតាខ្លះ និងពួកវិនិបាតិកសត្វខ្លះ នេះជាកាមូបបត្តិទី ១។ ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយដែលមានកាមគុណដែលខ្លួននិម្មិតឡើង សត្វទាំងនោះរមែងនិម្មិតហើយៗ ធ្វើអំណាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាមគុណទាំងនោះ ដូចជាពួកទេវតាជាន់និម្មានរតី នេះជាកាមូបបត្តិទី ២។ ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយដែលមានកាមគុណដែលអ្នកដទៃនិម្មិតឲ្យ សត្វទាំងនោះរមែងធ្វើអំណាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាមគុណដែលអ្នកដទៃនិម្មិតឲ្យនោះ ដូចជាពួកទេវតាជាន់បរនិម្មិតវសវត្តី នេះជាកាមូបបត្តិទី ៣។»

‘‘Tisso sukhūpapattiyo – santāvuso sattā uppādetvā uppādetvā sukhaṃ viharanti, seyyathāpi devā brahmakāyikā. Ayaṃ paṭhamā sukhūpapatti. Santāvuso, sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā. Te kadāci karahaci udānaṃ udānenti – ‘aho sukhaṃ, aho sukha’nti, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ dutiyā sukhūpapatti. Santāvuso, sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā. Te santaṃyeva tusitā sukhaṃ paṭisaṃvedenti, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ tatiyā sukhūpapatti.

«សុខូបបត្តិ (ការចូលទៅសោយសុខ) ៣ យ៉ាងគឺ ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយដែលបង្កើតសុខឡើងហើយៗ រមែងនៅជាសុខ ដូចជាពួកទេវតាជាន់ព្រហ្មកាយិកា នេះជាសុខូបបត្តិទី ១។ ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយដែលជោកជាំ ឆ្អែតឆ្អន់ ពេញលេញ ផ្សព្វផ្សាយទៅដោយសុខ សត្វទាំងនោះរមែងបន្លឺឧទានក្នុងកាលម្ដងម្កាលថា «ឱ! សុខណាស់ ឱ! សុខណាស់» ដូចជាពួកទេវតាជាន់អាភស្សរៈ នេះជាសុខូបបត្តិទី ២។ ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយដែលជោកជាំ ឆ្អែតឆ្អន់ ពេញលេញ ផ្សព្វផ្សាយទៅដោយសុខ សត្វទាំងនោះមានសេចក្តីត្រេកអរ រមែងសោយតែសុខដ៏ស្ងប់ល្អ ដូចជាពួកទេវតាជាន់សុភកិណ្ហៈ នេះជាសុខូបបត្តិទី ៣។»

‘‘Tisso paññā – sekkhā paññā, asekkhā paññā, nevasekkhānāsekkhā paññā.

«បញ្ញា ៣ យ៉ាងគឺ សេក្ខបញ្ញា អសេក្ខបញ្ញា នេវសេក្ខនាសេក្ខបញ្ញា។»

‘‘Aparāpi tisso paññā – cintāmayā paññā, sutamayā paññā, bhāvanāmayā paññā.

«បញ្ញា ៣ យ៉ាងផ្សេងទៀតគឺ ចិន្តាមយបញ្ញា សុតមយបញ្ញា ភាវនាមយបញ្ញា។»

‘‘Tīṇāvudhāni – sutāvudhaṃ, pavivekāvudhaṃ, paññāvudhaṃ.

«អាវុធ ៣ យ៉ាងគឺ សុតាវុធ បវិវេកាវុធ បញ្ញាវុធ។»

‘‘Tīṇindriyāni – anaññātaññassāmītindriyaṃ, aññindriyaṃ, aññātāvindriyaṃ.

«ឥន្ទ្រិយ ៣ គឺ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ អញ្ញិន្ទ្រិយ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ។»

‘‘Tīṇi cakkhūni – maṃsacakkhu, dibbacakkhu, paññācakkhu.

«ចក្ខុ ៣ គឺ មំសចក្ខុ ទិព្វចក្ខុ បញ្ញាចក្ខុ។»

‘‘Tisso sikkhā – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.

«សិក្ខា ៣ គឺ អធិសីលសិក្ខា អធិចិត្តសិក្ខា អធិបញ្ញាសិក្ខា។»

‘‘Tisso bhāvanā – kāyabhāvanā, cittabhāvanā, paññābhāvanā.

«ភាវនា ៣ គឺ កាយភាវនា ចិត្តភាវនា បញ្ញាភាវនា។»

‘‘Tīṇi [Pg.184] anuttariyāni – dassanānuttariyaṃ, paṭipadānuttariyaṃ, vimuttānuttariyaṃ.

«អនុត្តរិយៈ (ធម៌ដ៏ប្រសើរលើសលប់) ៣ យ៉ាងគឺ ទស្សនានុត្តរិយៈ បដិបទានុត្តរិយៈ វិមុត្តានុត្តរិយៈ។»

‘‘Tayo samādhī – savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhi.

«សមាធិ ៣ គឺ សវិតក្កសវិចារសមាធិ អវិតក្កវិចារមត្តសមាធិ អវិតក្កអវិចារសមាធិ។»

‘‘Aparepi tayo samādhī – suññato samādhi, animitto samādhi, appaṇihito samādhi.

«សមាធិ ៣ យ៉ាងផ្សេងទៀតគឺ សុញ្ញតសមាធិ អនិមិត្តសមាធិ អប្បណិហិតសមាធិ។»

‘‘Tīṇi soceyyāni – kāyasoceyyaṃ, vacīsoceyyaṃ, manosoceyyaṃ.

«សោចេយ្យៈ (សេចក្តីស្អាត) ៣ យ៉ាងគឺ កាយសោចេយ្យៈ វចីសោចេយ្យៈ មនោសោចេយ្យៈ។»

‘‘Tīṇi moneyyāni – kāyamoneyyaṃ, vacīmoneyyaṃ, manomoneyyaṃ.

«មុនេយ្យធម៌ (ធម៌របស់មុនី) ៣ យ៉ាងគឺ កាយមុនេយ្យៈ វចីមុនេយ្យៈ មនោមុនេយ្យៈ។»

‘‘Tīṇi kosallāni – āyakosallaṃ, apāyakosallaṃ, upāyakosallaṃ.

«កោសល្យ (សេចក្តីឈ្លាសវៃ) ៣ យ៉ាងគឺ អាយកោសល្យ អបាយកោសល្យ ឧបាយកោសល្យ។»

‘‘Tayo madā – ārogyamado, yobbanamado, jīvitamado.

«មទៈ (សេចក្តីស្រវឹង) ៣ យ៉ាងគឺ អារោគ្យមទៈ យោព្វនមទៈ ជីវិតមទៈ។»

‘‘Tīṇi ādhipateyyāni – attādhipateyyaṃ, lokādhipateyyaṃ, dhammādhipateyyaṃ.

«អាធិបតេយ្យ ៣ យ៉ាងគឺ អត្តាធិបតេយ្យ លោកាធិបតេយ្យ ធម្មាធិបតេយ្យ។»

‘‘Tīṇi kathāvatthūni – atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya – ‘evaṃ ahosi atītamaddhāna’nti; anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya – ‘evaṃ bhavissati anāgatamaddhāna’nti; etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya – ‘evaṃ hoti etarahi paccuppannaṃ addhāna’nti.

«កថាវត្ថុ (រឿងរ៉ាវដែលជាប្រធាននៃពាក្យសម្តី) ៣ យ៉ាងគឺ បុគ្គលនិយាយពាក្យផ្ដើមអំពីកាលជាអតីតថា «ក្នុងកាលជាអតីត មានសភាពយ៉ាងនេះ» ១ និយាយពាក្យផ្ដើមអំពីកាលជាអនាគតថា «ក្នុងកាលជាអនាគត នឹងមានសភាពយ៉ាងនេះ» ១ និយាយពាក្យផ្ដើមអំពីកាលជាបច្ចុប្បន្ននាពេលឥឡូវនេះថា «ក្នុងកាលជាបច្ចុប្បន្ននាពេលឥឡូវនេះ មានសភាពយ៉ាងនេះ» ១។»

‘‘Tisso vijjā – pubbenivāsānussatiñāṇaṃ vijjā, sattānaṃ cutūpapāteñāṇaṃ vijjā, āsavānaṃ khayeñāṇaṃ vijjā.

«វិជ្ជា ៣ គឺ បុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណជាវិជ្ជា ១ ចុតូបបាតញាណជាវិជ្ជា ១ អាសវក្ខយញាណជាវិជ្ជា ១។»

‘‘Tayo vihārā – dibbo vihāro, brahmā vihāro, ariyo vihāro.

«វិហារធម៌ (ការរស់នៅ) ៣ យ៉ាងគឺ ទិព្វវិហារ ព្រហ្មវិហារ អរិយវិហារ។»

‘‘Tīṇi pāṭihāriyāni – iddhipāṭihāriyaṃ, ādesanāpāṭihāriyaṃ, anusāsanīpāṭihāriyaṃ.

«បាដិហារិយ៍ ៣ យ៉ាងគឺ ឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ អាទេសនាបាដិហារិយ៍ អនុសាសនីបាដិហារិយ៍។»

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

«ម្នាលអាវុសោ ធម៌ ៣ យ៉ាងទាំងនេះឯង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់ឃើញ បានត្រាស់សម្តែងទុកដោយប្រពៃហើយ។ ក្នុងធម៌ ៣ យ៉ាងនោះ ពួកយើងទាំងអស់គ្នាត្រូវសង្គាយនា... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដើម្បីជាទីពឹងដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។»

Catukkaṃ

«ពួក ៤»

306. ‘‘Atthi [Pg.185] kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame cattāro?

៣០៦. «ម្នាលអាវុសោ មានធម៌ ៤ យ៉ាង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់ឃើញ បានត្រាស់សម្តែងទុកដោយប្រពៃហើយ។ ក្នុងធម៌ ៤ យ៉ាងនោះ ពួកយើងទាំងអស់គ្នាត្រូវសង្គាយនា មិនត្រូវវិវាទគ្នាឡើយ... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដើម្បីជាទីពឹងដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ធម៌ ៤ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ?»

‘‘Cattāro satipaṭṭhānā. Idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanānupassī…pe… citte cittānupassī…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.

«សតិបដ្ឋាន ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយ មានសេចក្តីព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស មានសេចក្តីដឹងខ្លួន មានស្មារតី កំចាត់បង់នូវអភិជ្ឈានិងទោមនស្សក្នុងលោកចេញ ១ តែងពិចារណាឃើញវេទនាក្នុងវេទនាទាំងឡាយ... តែងពិចារណាឃើញចិត្តក្នុងចិត្ត... តែងពិចារណាឃើញធម៌ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ មានសេចក្តីព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស មានសេចក្តីដឹងខ្លួន មានស្មារតី កំចាត់បង់នូវអភិជ្ឈានិងទោមនស្សក្នុងលោកចេញ ១។»

‘‘Cattāro sammappadhānā. Idhāvuso, bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati.

«សម្មប្បធាន ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងបង្កើតឆន្ទៈ ព្យាយាម ប្រារព្ធសេចក្តីខ្មីឃ្មាត ផ្គងចិត្ត តាំងចិត្តទុក ដើម្បីមិនឲ្យអកុសលធម៌ដ៏លាមកដែលមិនទាន់កើត មិនឲ្យកើតឡើងបាន ១ តែងបង្កើតឆន្ទៈ ព្យាយាម ប្រារព្ធសេចក្តីខ្មីឃ្មាត ផ្គងចិត្ត តាំងចិត្តទុក ដើម្បីលះបង់នូវអកុសលធម៌ដ៏លាមកដែលកើតឡើងហើយ ១ តែងបង្កើតឆន្ទៈ ព្យាយាម ប្រារព្ធសេចក្តីខ្មីឃ្មាត ផ្គងចិត្ត តាំងចិត្តទុក ដើម្បីឲ្យកុសលធម៌ដែលមិនទាន់កើត ឲ្យកើតឡើង ១ តែងបង្កើតឆន្ទៈ ព្យាយាម ប្រារព្ធសេចក្តីខ្មីឃ្មាត ផ្គងចិត្ត តាំងចិត្តទុក ដើម្បីភាពស្ថិតស្ថេរ មិនឲ្យបាត់បង់ ឲ្យចម្រើនក្រៃលែង ឲ្យធំទូលាយ ឲ្យពេញបរិបូណ៌នូវកុសលធម៌ដែលកើតឡើងហើយ ១។»

‘‘Cattāro iddhipādā. Idhāvuso, bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti.

«ឥទ្ធិបាទ ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងចម្រើនឥទ្ធិបាទដែលប្រកបដោយឆន្ទសមាធិនិងបធានសង្ខារ ១ តែងចម្រើនឥទ្ធិបាទដែលប្រកបដោយចិត្តសមាធិនិងបធានសង្ខារ ១ តែងចម្រើនឥទ្ធិបាទដែលប្រកបដោយវីរិយសមាធិនិងបធានសង្ខារ ១ តែងចម្រើនឥទ្ធិបាទដែលប្រកបដោយវីមំសាសមាធិនិងបធានសង្ខារ ១។»

‘‘Cattāri jhānāni. Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca [Pg.186] kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati.

«ឈាន ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ចូលទៅដល់បឋមជ្ឈាន ដែលប្រកបដោយវិតក្កៈ វិចារៈ មានបីតិនិងសុខដែលកើតអំពីវិវេក ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ ១។ ព្រោះរលត់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈ ភិក្ខុនោះក៏ចូលទៅដល់ទុតិយជ្ឈាន ជាធម្មជាតិផូរផង់ក្នុងចិត្តខាងក្នុង ធ្វើចិត្តឲ្យមានសភាពជាឯកគ្គតា គ្មានវិតក្កៈ គ្មានវិចារៈ មានតែបីតិនិងសុខដែលកើតអំពីសមាធិ ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ ១។ ព្រោះនឿយណាយចាកបីតិ ភិក្ខុនោះក៏ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានស្មារតី មានសេចក្តីដឹងខ្លួន តែងសោយសុខដោយនាមកាយ ព្រះអរិយទាំងឡាយតែងសរសើរនូវបុគ្គលដែលបានតតិយជ្ឈាននោះថា «ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានស្មារតី មានការនៅជាសុខ» ភិក្ខុនោះក៏ចូលទៅដល់តតិយជ្ឈាន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ ១។ ព្រោះលះបង់នូវសុខនិងទុក្ខ ព្រោះរលត់ទៅនៃសោមនស្សនិងទោមនស្សក្នុងកាលមុន ភិក្ខុនោះក៏ចូលទៅដល់ចតុត្ថជ្ឈាន ដែលគ្មានទុក្ខគ្មានសុខ មានសតិដ៏បរិសុទ្ធដោយសារឧបេក្ខា ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ ១។»

307. ‘‘Catasso samādhibhāvanā. Atthāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati. Atthāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati. Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati. Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati.

៣០៧. «ការចម្រើនសមាធិ ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការចម្រើនសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីនៅជាសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន ក៏មាន។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការចម្រើនសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបានញាណទស្សនៈ ក៏មាន។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការចម្រើនសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសតិ និងសម្បជញ្ញៈ ក៏មាន។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការចម្រើនសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ ក៏មាន។»

‘‘Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះការចម្រើនសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីនៅជាសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ហើយចូលទៅកាន់... (បេ) ...ចតុត្ថជ្ឈាន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ នេះឯងជាការចម្រើនសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីនៅជាសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន។»

‘‘Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhu ālokasaññaṃ manasi karoti, divāsaññaṃ adhiṭṭhāti yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Ayaṃ, āvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះការចម្រើនសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបានញាណទស្សនៈ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអាលោកសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់នូវពន្លឺ) អធិដ្ឋាននូវទិវាសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់ថាជាថ្ងៃ) ក្នុងវេលាយប់ ឲ្យដូចជាថ្ងៃ ក្នុងវេលាថ្ងៃ ឲ្យដូចជាយប់។ ភិក្ខុនោះមានចិត្តបើកចំហ មិនមានអ្វីបិទបាំង តែងចម្រើនចិត្តឲ្យមានពន្លឺភ្លឺស្វាង ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ នេះឯងជាការចម្រើនសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបានញាណទស្សនៈ។»

‘‘Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhuno viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Ayaṃ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះការចម្រើនសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសតិ និងសម្បជញ្ញៈ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ វេទនាទាំងឡាយ តែងកើតឡើងជាទីប្រាកដដល់ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងតាំងនៅជាទីប្រាកដ តែងរលត់ទៅជាទីប្រាកដ។ សញ្ញាទាំងឡាយ តែងកើតឡើងជាទីប្រាកដ តែងតាំងនៅជាទីប្រាកដ តែងរលត់ទៅជាទីប្រាកដ។ វិតក្កៈទាំងឡាយ តែងកើតឡើងជាទីប្រាកដ តែងតាំងនៅជាទីប្រាកដ តែងរលត់ទៅជាទីប្រាកដ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ នេះឯងជាការចម្រើនសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសតិ និងសម្បជញ្ញៈ។»

‘‘Katamā [Pg.187] cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati. Iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo. Iti vedanā…pe… iti saññā… iti saṅkhārā… iti viññāṇaṃ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo. Ayaṃ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះការចម្រើនសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងពិចារណាឃើញនូវការកើតឡើង និងការរលត់ទៅក្នុងឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ យ៉ាងនេះថា រូបយ៉ាងនេះ ការកើតឡើងនៃរូបយ៉ាងនេះ ការរលត់ទៅនៃរូបយ៉ាងនេះ វេទនាយ៉ាងនេះ... (បេ) ...សញ្ញាយ៉ាងនេះ... សង្ខារទាំងឡាយយ៉ាងនេះ... វិញ្ញាណយ៉ាងនេះ ការកើតឡើងនៃវិញ្ញាណយ៉ាងនេះ ការរលត់ទៅនៃវិញ្ញាណយ៉ាងនេះ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ នេះឯងជាការចម្រើនសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ។»

308. ‘‘Catasso appamaññā. Idhāvuso, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.

៣០៨. «អប្បមញ្ញា ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានចិត្តប្រកបដោយមេត្តា ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ១ សម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ២ ក៏ដូចគ្នា។ ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ៣ ក៏ដូចគ្នា។ ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ៤ ក៏ដូចគ្នា។ ផ្សាយទៅកាន់ទិសខាងលើ ខាងក្រោម ខាងទទឹង ផ្សាយទៅកាន់លោកទាំងមូល គ្រប់កន្លែង ក្នុងសត្វទាំងពួង ដោយស្មើភាពគ្នា មានចិត្តប្រកបដោយមេត្តា ដ៏ធំទូលាយ រកប្រមាណមិនបាន មិនមានពៀរ មិនមានការបៀតបៀន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ ដោយប្រការដូច្នេះ។ មានចិត្តប្រកបដោយករុណា... (បេ) ...មានចិត្តប្រកបដោយមុទិតា... (បេ) ...មានចិត្តប្រកបដោយឧបេក្ខា ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ១ សម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ២ ក៏ដូចគ្នា។ ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ៣ ក៏ដូចគ្នា។ ផ្សាយទៅកាន់ទិសទី ៤ ក៏ដូចគ្នា។ ផ្សាយទៅកាន់ទិសខាងលើ ខាងក្រោម ខាងទទឹង ផ្សាយទៅកាន់លោកទាំងមូល គ្រប់កន្លែង ក្នុងសត្វទាំងពួង ដោយស្មើភាពគ្នា មានចិត្តប្រកបដោយឧបេក្ខា ដ៏ធំទូលាយ រកប្រមាណមិនបាន មិនមានពៀរ មិនមានការបៀតបៀន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ ដោយប្រការដូច្នេះ។»

‘‘Cattāro āruppā. Idhāvuso, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati.

«អរូបជ្ឈាន ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ព្រោះកន្លងនូវរូបសញ្ញាទាំងឡាយដោយប្រការទាំងពួង ព្រោះរលត់ទៅនៃបដិឃសញ្ញាទាំងឡាយ ព្រោះមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនានត្តសញ្ញាទាំងឡាយ តែងចូលទៅកាន់អាកាសានញ្ចាយតនៈ ដោយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា «អាកាសរកទីបំផុតគ្មាន» ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ព្រោះកន្លងនូវអាកាសានញ្ចាយតនៈដោយប្រការទាំងពួង តែងចូលទៅកាន់វិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ ដោយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា «វិញ្ញាណរកទីបំផុតគ្មាន» ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ព្រោះកន្លងនូវវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈដោយប្រការទាំងពួង តែងចូលទៅកាន់អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ដោយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា «អ្វីបន្តិចបន្តួចក៏មិនមាន» ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ព្រោះកន្លងនូវអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈដោយប្រការទាំងពួង តែងចូលទៅកាន់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។»

‘‘Cattāri apassenāni. Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṃ paṭisevati, saṅkhāyekaṃ adhivāseti, saṅkhāyekaṃ parivajjeti, saṅkhāyekaṃ vinodeti.

«អបស្សេនធម៌ (ធម៌ជាទីពឹងផ្អែក) ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ពិចារណាហើយសេពនូវរបស់ម្យ៉ាង ពិចារណាហើយអត់ធន់នូវរបស់ម្យ៉ាង ពិចារណាហើយវៀរចាករបស់ម្យ៉ាង ពិចារណាហើយបន្ទោបង់នូវរបស់ម្យ៉ាង។»

309. ‘‘Cattāro [Pg.188] ariyavaṃsā. Idhāvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati; aladdhā ca cīvaraṃ na paritassati, laddhā ca cīvaraṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṃ vuccatāvuso – ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito’.

៣០៩. «អរិយវង្ស ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកសន្តោសដោយចីវរតាមមានតាមបានផង តែងពោលសរសើរគុណនៃសេចក្តីសន្តោសដោយចីវរតាមមានតាមបានផង មិនប្រព្រឹត្តអនេសនៈ (ការស្វែងរកមិនសមគួរ) មិនសមគួរ ព្រោះហេតុតែចីវរឡើយ កាលបើមិនបានចីវរ ក៏មិនតក់ស្លុត កាលបើបានចីវរហើយ ក៏មិនជាប់ជំពាក់ មិនជ្រុលជ្រប់ មិនវង្វេង តែងពិចារណាឃើញទោស មានប្រាជ្ញាដឹងនូវឧបាយជាគ្រឿងរំដោះខ្លួន ហើយប្រើប្រាស់ មួយវិញទៀត ភិក្ខុនោះមិនលើកតម្កើងខ្លួនឯង មិនបង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃ ព្រោះតែសេចក្តីសន្តោសដោយចីវរតាមមានតាមបាននោះឡើយ។ ភិក្ខុណាជាអ្នកឈ្លាសវៃ មិនខ្ជិលច្រអូស មានសម្បជញ្ញៈ មានសតិ ក្នុងសេចក្តីសន្តោសនោះ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះឯង ហៅថា ស្ថិតនៅក្នុងអរិយវង្សដ៏ប្រសើរ ជាប្រពៃណីបុរាណ។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca piṇḍapātahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati; aladdhā ca piṇḍapātaṃ na paritassati, laddhā ca piṇḍapātaṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṃ vuccatāvuso – ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito’.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុជាអ្នកសន្តោសដោយបិណ្ឌបាតតាមមានតាមបានផង តែងពោលសរសើរគុណនៃសេចក្តីសន្តោសដោយបិណ្ឌបាតតាមមានតាមបានផង មិនប្រព្រឹត្តអនេសនៈមិនសមគួរ ព្រោះហេតុតែបិណ្ឌបាតឡើយ កាលបើមិនបានបិណ្ឌបាត ក៏មិនតក់ស្លុត កាលបើបានបិណ្ឌបាតហើយ ក៏មិនជាប់ជំពាក់ មិនជ្រុលជ្រប់ មិនវង្វេង តែងពិចារណាឃើញទោស មានប្រាជ្ញាដឹងនូវឧបាយជាគ្រឿងរំដោះខ្លួន ហើយប្រើប្រាស់ មួយវិញទៀត ភិក្ខុនោះមិនលើកតម្កើងខ្លួនឯង មិនបង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃ ព្រោះតែសេចក្តីសន្តោសដោយបិណ្ឌបាតតាមមានតាមបាននោះឡើយ។ ភិក្ខុណាជាអ្នកឈ្លាសវៃ មិនខ្ជិលច្រអូស មានសម្បជញ្ញៈ មានសតិ ក្នុងសេចក្តីសន្តោសនោះ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះឯង ហៅថា ស្ថិតនៅក្នុងអរិយវង្សដ៏ប្រសើរ ជាប្រពៃណីបុរាណ។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca senāsanahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati; aladdhā ca senāsanaṃ na paritassati, laddhā ca senāsanaṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṃ vuccatāvuso – ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito’.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុជាអ្នកសន្តោសដោយសេនាសនៈតាមមានតាមបានផង តែងពោលសរសើរគុណនៃសេចក្តីសន្តោសដោយសេនាសនៈតាមមានតាមបានផង មិនប្រព្រឹត្តអនេសនៈមិនសមគួរ ព្រោះហេតុតែសេនាសនៈឡើយ កាលបើមិនបានសេនាសនៈ ក៏មិនតក់ស្លុត កាលបើបានសេនាសនៈហើយ ក៏មិនជាប់ជំពាក់ មិនជ្រុលជ្រប់ មិនវង្វេង តែងពិចារណាឃើញទោស មានប្រាជ្ញាដឹងនូវឧបាយជាគ្រឿងរំដោះខ្លួន ហើយប្រើប្រាស់ មួយវិញទៀត ភិក្ខុនោះមិនលើកតម្កើងខ្លួនឯង មិនបង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃ ព្រោះតែសេចក្តីសន្តោសដោយសេនាសនៈតាមមានតាមបាននោះឡើយ។ ភិក្ខុណាជាអ្នកឈ្លាសវៃ មិនខ្ជិលច្រអូស មានសម្បជញ្ញៈ មានសតិ ក្នុងសេចក្តីសន្តោសនោះ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះឯង ហៅថា ស្ថិតនៅក្នុងអរិយវង្សដ៏ប្រសើរ ជាប្រពៃណីបុរាណ។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu pahānārāmo hoti pahānarato, bhāvanārāmo hoti bhāvanārato; tāya ca pana pahānārāmatāya pahānaratiyā bhāvanārāmatāya bhāvanāratiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato ayaṃ vuccatāvuso – ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito’.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមានការលះបង់ជាទីត្រេកអរ ត្រេកអរក្នុងការលះបង់ មានការចម្រើន (ភាវនា) ជាទីត្រេកអរ ត្រេកអរក្នុងការចម្រើន មួយវិញទៀត ភិក្ខុនោះមិនលើកតម្កើងខ្លួនឯង មិនបង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃ ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានការលះបង់ជាទីត្រេកអរ ព្រោះតែការត្រេកអរក្នុងការលះបង់ ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានការចម្រើនជាទីត្រេកអរ ព្រោះតែការត្រេកអរក្នុងការចម្រើននោះឡើយ។ ភិក្ខុណាជាអ្នកឈ្លាសវៃ មិនខ្ជិលច្រអូស មានសម្បជញ្ញៈ មានសតិ ក្នុងការចម្រើននោះ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះឯង ហៅថា ស្ថិតនៅក្នុងអរិយវង្សដ៏ប្រសើរ ជាប្រពៃណីបុរាណ។»

310. ‘‘Cattāri [Pg.189] padhānāni. Saṃvarapadhānaṃ pahānapadhānaṃ bhāvanāpadhānaṃ anurakkhaṇāpadhānaṃ. Katamañcāvuso, saṃvarapadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Idaṃ vuccatāvuso, saṃvarapadhānaṃ.

៣១០. «ព្យាយាម (បធានៈ) ៤ យ៉ាង គឺសំវរបធាន (ព្យាយាមប្រយ័ត្ន) បហានបធាន (ព្យាយាមលះបង់) ភាវនាបធាន (ព្យាយាមចម្រើន) អនុរក្ខនាបធាន (ព្យាយាមរក្សាទុក)។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះសំវរបធាន តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ឃើញរូបដោយភ្នែកហើយ មិនកាន់យកនូវនិមិត្ត មិនកាន់យកនូវអនុព្យញ្ជនៈឡើយ។ អកុសលធម៌ដ៏លាមកទាំងឡាយ គឺអភិជ្ឈានិងទោមនស្ស គប្បីគ្របសង្កត់នូវភិក្ខុនោះ ដែលមិនបានសង្រួមចក្ខុន្ទ្រិយនេះ ព្រោះហេតុមិនសង្រួមចក្ខុន្ទ្រិយណា ភិក្ខុនោះក៏ប្រតិបត្តិដើម្បីសង្រួមចក្ខុន្ទ្រិយនោះ តែងរក្សានូវចក្ខុន្ទ្រិយ ដល់នូវការសង្រួមក្នុងចក្ខុន្ទ្រិយ។ ឮសំឡេងដោយត្រចៀក... ធុំក្លិនដោយច្រមុះ... ជិបរសដោយអណ្តាត... ពាល់ត្រូវផ្សព្វផ្សាយដោយកាយ... ដឹងច្បាស់នូវធម្មារម្មណ៍ដោយចិត្តហើយ មិនកាន់យកនូវនិមិត្ត មិនកាន់យកនូវអនុព្យញ្ជនៈឡើយ។ អកុសលធម៌ដ៏លាមកទាំងឡាយ គឺអភិជ្ឈានិងទោមនស្ស គប្បីគ្របសង្កត់នូវភិក្ខុនោះ ដែលមិនបានសង្រួមមនិន្ទ្រិយនេះ ព្រោះហេតុមិនសង្រួមមនិន្ទ្រិយណា ភិក្ខុនោះក៏ប្រតិបត្តិដើម្បីសង្រួមមនិន្ទ្រិយនោះ តែងរក្សានូវមនិន្ទ្រិយ ដល់នូវការសង្រួមក្នុងមនិន្ទ្រិយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ នេះហៅថា សំវរបធាន។»

‘‘Katamañcāvuso, pahānapadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṃ karoti anabhāvaṃ gameti. Uppannaṃ byāpādavitakkaṃ…pe… uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ… uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṃ karoti anabhāvaṃ gameti. Idaṃ vuccatāvuso, pahānapadhānaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះបហានបធាន តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មិនអត់ទ្រាំនូវកាមវិតក្កៈដែលកើតឡើងហើយ តែងលះបង់ បន្ទោបង់ ធ្វើឲ្យវិនាស ធ្វើមិនឲ្យមានបែបភាពតទៅទៀត។ មិនអត់ទ្រាំនូវព្យាបាទវិតក្កៈដែលកើតឡើងហើយ... (បេ) ...មិនអត់ទ្រាំនូវវិហិង្សាវិតក្កៈដែលកើតឡើងហើយ... មិនអត់ទ្រាំនូវអកុសលធម៌ដ៏លាមកទាំងឡាយដែលកើតឡើងហើយៗ តែងលះបង់ បន្ទោបង់ ធ្វើឲ្យវិនាស ធ្វើមិនឲ្យមានបែបភាពតទៅទៀត។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ នេះហៅថា បហានបធាន។»

‘‘Katamañcāvuso, bhāvanāpadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti… vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti… pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti… passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Idaṃ vuccatāvuso, bhāvanāpadhānaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភាវនាបធាន តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងចម្រើនសតិសម្ពោជ្ឈង្គ ដែលអាស្រ័យវិវេក អាស្រ័យវិរាគ អាស្រ័យនិរោធ បង្អោនទៅដើម្បីការលះបង់។ តែងចម្រើនធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ... តែងចម្រើនវីរិយសម្ពោជ្ឈង្គ... តែងចម្រើនបីតិសម្ពោជ្ឈង្គ... តែងចម្រើនបស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គ... តែងចម្រើនសមាធិសម្ពោជ្ឈង្គ... តែងចម្រើនឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គ ដែលអាស្រ័យវិវេក អាស្រ័យវិរាគ អាស្រ័យនិរោធ បង្អោនទៅដើម្បីការលះបង់។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ នេះហៅថា ភាវនាបធាន។»

‘‘Katamañcāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu uppannaṃ bhadrakaṃ samādhinimittaṃ anurakkhati – aṭṭhikasaññaṃ, puḷuvakasaññaṃ, vinīlakasaññaṃ, vicchiddakasaññaṃ, uddhumātakasaññaṃ. Idaṃ vuccatāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះអនុរក្ខនាបធាន តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងរក្សាទុកនូវសមាធិនិមិត្តដ៏ល្អដែលកើតឡើងហើយ គឺអដ្ឋិកសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់នូវរាងឆ្អឹង) បុឡុវកសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់នូវសាកសពដែលមានដង្កូវចោមរោម) វិនិលកសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់នូវសាកសពដែលខៀវជាំ) វិច្ឆិទ្ទកសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់នូវសាកសពដែលដាច់ជាពីរភាគ) ឧទ្ធុមាតកសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់នូវសាកសពដែលហើមប៉ោង)។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ នេះហៅថា អនុរក្ខនាបធាន។»

‘‘Cattāri ñāṇāni – dhamme ñāṇaṃ, anvaye ñāṇaṃ, pariye ñāṇaṃ, sammutiyā ñāṇaṃ.

«ញាណ ៤ យ៉ាង គឺធម្មេញាណ (ញាណក្នុងធម៌) អន្វយេញាណ (ញាណអនុមាន) បរិយេញាណ (ញាណកំណត់ដឹងចិត្តបុគ្គលដទៃ) សម្មុតិញាណ (ញាណក្នុងសម្មុតិ)។»

‘‘Aparānipi [Pg.190] cattāri ñāṇāni – dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ.

«ញាណ ៤ យ៉ាងដទៃទៀត គឺទុក្ខេញាណ (ញាណក្នុងទុក្ខ) ទុក្ខសមុទយេញាណ (ញាណក្នុងហេតុនាំឲ្យកើតទុក្ខ) ទុក្ខនិរោធេញាណ (ញាណក្នុងសេចក្តីរំលត់ទុក្ខ) ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាញាណ (ញាណក្នុងបដិបទាជាគ្រឿងទៅកាន់សេចក្តីរំលត់ទុក្ខ)។»

311. ‘‘Cattāri sotāpattiyaṅgāni – sappurisasaṃsevo, saddhammassavanaṃ, yonisomanasikāro, dhammānudhammappaṭipatti.

៣១១. «សោតាបត្តិយង្គ (អង្គនៃសោតាបន្នបុគ្គល) ៤ យ៉ាង គឺការសេពគប់សប្បុរស ១ ការស្តាប់ព្រះសទ្ធម៌ ១ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏សមគួរ (យោនិសោមនសិការ) ១ ការប្រតិបត្តិធម៌ដ៏សមគួរដល់ធម៌ ១។»

‘‘Cattāri sotāpannassa aṅgāni. Idhāvuso, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho, bhagavā’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgato hoti – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Saṅghe aveccappasādena samannāgato hoti – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṃvattanikehi.

«អង្គរបស់ព្រះសោតាបន្នបុគ្គល មាន ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ អរិយសាវកក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីជ្រះថ្លាមិនញាប់ញ័រក្នុងព្រះពុទ្ធថា “ព្រះភគវានោះ ទ្រង់ព្រះនាមថា អរហំ ព្រោះទ្រង់ឆ្ងាយចាកកិលេស សម្មាសម្ពុទ្ធោ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌ទាំងពួងដោយប្រពៃចំពោះព្រះអង្គ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ សុគតោ ទ្រង់មានដំណើរល្អ លោកវិទូ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវលោក អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ ទ្រង់ជាសារថីទូន្មាននូវបុរសដែលគួរទូន្មានបាន គ្មានបុគ្គលណាក្រៃលែងជាង សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ទ្រង់ជាគ្រូនៃទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ ពុទ្ធោ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចធម៌ ភគវា ទ្រង់មានលាភយសនិងសិរីសួស្តីចែកធម៌” ដូច្នេះ។ ជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីជ្រះថ្លាមិនញាប់ញ័រក្នុងព្រះធម៌ថា “ព្រះធម៌ដែលព្រះភគវាទ្រង់សម្តែងហើយដោយប្រពៃ ជាធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ជាធម៌ឲ្យផលមិនរង់ចាំកាល ជាធម៌គួរហៅឲ្យចូលមកមើល ជាធម៌គួរបង្អោនចូលមកទុកក្នុងខ្លួន ជាធម៌ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយគប្បីដឹងបានចំពោះខ្លួន” ដូច្នេះ។ ជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីជ្រះថ្លាមិនញាប់ញ័រក្នុងព្រះសង្ឃថា “ព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះភគវា លោកប្រតិបត្តិល្អហើយ ព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះភគវា លោកប្រតិបត្តិត្រង់ហើយ ព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះភគវា លោកប្រតិបត្តិដើម្បីចេញចាកទុក្ខហើយ ព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះភគវា លោកប្រតិបត្តិសមគួរហើយ ព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះភគវានោះ បើគិតជាគូនៃបុរសមាន ៤ គូ បើគិតជារៀងខ្លួនមាន ៨ បុគ្គល នេះគឺព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះភគវា ជាលោកអ្នកគួរទទួលនូវគ្រឿងសក្ការៈដែលគេនាំមកបូជា ជាលោកអ្នកគួរទទួលនូវគ្រឿងសក្ការៈដែលគេរៀបចំទុកទទួលភ្ញៀវ ជាលោកអ្នកគួរទទួលនូវទក្ខិណាទាន ជាលោកអ្នកដែលសត្វលោកគប្បីធ្វើអញ្ជលីកម្ម ជាបុណ្យក្សេត្រដ៏ប្រសើរ គ្មានបុណ្យក្សេត្រដទៃក្រៃលែងជាងនៃសត្វលោក” ដូច្នេះ។ ជាអ្នកប្រកបដោយសីលទាំងឡាយដែលព្រះអរិយបុគ្គលគាប់ចិត្ត ជាសីលមិនដាច់ មិនធ្លុះ មិនពពាល មិនក្មាស ជាសីលជាឯករាជ្យ វិញ្ញូបុគ្គលតែងសរសើរ មិនត្រូវតណ្ហានិងទិដ្ឋិស្ទាបអង្អែល ជាសីលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសមាធិ។»

‘‘Cattāri sāmaññaphalāni – sotāpattiphalaṃ, sakadāgāmiphalaṃ, anāgāmiphalaṃ, arahattaphalaṃ.

«ផលនៃសមណធម៌ មាន ៤ យ៉ាងគឺ សោតាបត្តិផល ១ សកទាគាមិផល ១ អនាគាមិផល ១ អរហត្តផល ១។»

‘‘Catasso dhātuyo – pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu.

«ធាតុ មាន ៤ យ៉ាងគឺ បឋវីធាតុ (ធាតុដី) ១ អាបោធាតុ (ធាតុទឹក) ១ តេជោធាតុ (ធាតុភ្លើង) ១ វាយោធាតុ (ធាតុខ្យល់) ១។»

‘‘Cattāro āhārā – kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṃ catutthaṃ.

«អាហារ មាន ៤ យ៉ាងគឺ កពឡិង្ការាហារ (អាហារគឺពំនូតបាយ) គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី ជាទី ១ ផស្សាហារ ជាទី ២ មនោសញ្ចេតនាហារ ជាទី ៣ វិញ្ញាណាហារ ជាទី ៤។»

‘‘Catasso viññāṇaṭṭhitiyo. Rūpūpāyaṃ vā, āvuso, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭhati rūpārammaṇaṃ rūpappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjati; vedanūpāyaṃ [Pg.191] vā āvuso…pe… saññūpāyaṃ vā, āvuso…pe… saṅkhārūpāyaṃ vā, āvuso, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭhati saṅkhārārammaṇaṃ saṅkhārappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjati.

«វិញ្ញាណដ្ឋិតិ (ទីតាំងនៃវិញ្ញាណ) មាន ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ វិញ្ញាណកាលកម្រើក តែងឋិតនៅដោយមានរូបជាឧបាយ មានរូបជាអារម្មណ៍ មានរូបជាទីតាំង ផ្សើមដោយសេចក្តីត្រេកអរ (តណ្ហា) តែងដល់នូវសេចក្តីចម្រើន លូតលាស់ ដុះដាល។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ វិញ្ញាណកាលកម្រើក តែងឋិតនៅដោយមានវេទនាជាឧបាយ... ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ វិញ្ញាណកាលកម្រើក តែងឋិតនៅដោយមានសញ្ញាជាឧបាយ... ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ វិញ្ញាណកាលកម្រើក តែងឋិតនៅដោយមានសង្ខារជាឧបាយ មានសង្ខារជាអារម្មណ៍ មានសង្ខារជាទីតាំង ផ្សើមដោយសេចក្តីត្រេកអរ តែងដល់នូវសេចក្តីចម្រើន លូតលាស់ ដុះដាល។»

‘‘Cattāri agatigamanāni – chandāgatiṃ gacchati, dosāgati gacchati, mohāgatiṃ gacchati, bhayāgatiṃ gacchati.

«អគតិគមនៈ (ការលំអៀង) មាន ៤ យ៉ាងគឺ លំអៀងព្រោះស្រឡាញ់ (ឆន្ទាគតិ) ១ លំអៀងព្រោះខឹង (ទោសាគតិ) ១ លំអៀងព្រោះវង្វេង (មោហាគតិ) ១ លំអៀងព្រោះខ្លាច (ភយាគតិ) ១។»

‘‘Cattāro taṇhuppādā – cīvarahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; piṇḍapātahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; senāsanahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; itibhavābhavahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati.

«ហេតុជាទីកើតឡើងនៃតណ្ហា មាន ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ តណ្ហាកាលកើតឡើង តែងកើតឡើងដល់ភិក្ខុព្រោះតែចីវរជាហេតុខ្លះ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ តណ្ហាកាលកើតឡើង តែងកើតឡើងដល់ភិក្ខុព្រោះតែបិណ្ឌបាតជាហេតុខ្លះ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ តណ្ហាកាលកើតឡើង តែងកើតឡើងដល់ភិក្ខុព្រោះតែសេនាសនៈជាហេតុខ្លះ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ តណ្ហាកាលកើតឡើង តែងកើតឡើងដល់ភិក្ខុព្រោះតែភវាភព (សេចក្តីចង់បានបែបនេះបែបនោះ) ជាហេតុខ្លះ។»

‘‘Catasso paṭipadā – dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā.

«បដិបទា (ការប្រតិបត្តិ) មាន ៤ យ៉ាងគឺ ការប្រតិបត្តិលំបាក ទាំងដឹងបានយឺតយូរ (ទុក្ខាបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា) ១ ការប្រតិបត្តិលំបាក តែដឹងបានឆាប់រហ័ស (ទុក្ខាបដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា) ១ ការប្រតិបត្តិស្រួល តែដឹងបានយឺតយូរ (សុខាបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា) ១ ការប្រតិបត្តិស្រួល ទាំងដឹងបានឆាប់រហ័ស (សុខាបដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា) ១។»

‘‘Aparāpi catasso paṭipadā – akkhamā paṭipadā, khamā paṭipadā, damā paṭipadā, samā paṭipadā.

«បដិបទា ៤ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ ការប្រតិបត្តិមិនអត់ធន់ (អក្ខមា បដិបទា) ១ ការប្រតិបត្តិអត់ធន់ (ខមា បដិបទា) ១ ការប្រតិបត្តិទូន្មានឥន្ទ្រិយ (ទមា បដិបទា) ១ ការប្រតិបត្តិរម្ងាប់កិលេស (សមា បដិបទា) ១។»

‘‘Cattāri dhammapadāni – anabhijjhā dhammapadaṃ, abyāpādo dhammapadaṃ, sammāsati dhammapadaṃ, sammāsamādhi dhammapadaṃ.

«ធម៌ជាប្រធាន (ធម្មបទ) មាន ៤ យ៉ាងគឺ សេចក្តីមិនចង់បានរបស់គេ (អនភិជ្ឈា) ជាធម្មបទ ១ សេចក្តីមិនព្យាបាទ (អព្យាបាទ) ជាធម្មបទ ១ សេចក្តីរលឹកត្រូវ (សម្មាសតិ) ជាធម្មបទ ១ សេចក្តីតម្កល់ចិត្តត្រូវ (សម្មាសមាធិ) ជាធម្មបទ ១។»

‘‘Cattāri dhammasamādānāni – atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannadukkhañceva āyatiñca dukkhavipākaṃ. Atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannadukkhaṃ āyatiṃ sukhavipākaṃ. Atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannasukhaṃ āyatiṃ dukkhavipākaṃ. Atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannasukhañceva āyatiñca sukhavipākaṃ.

«ការសមាទានធម៌ មាន ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការសមាទានធម៌ខ្លះ នាំឲ្យមានទុក្ខក្នុងបច្ចុប្បន្ន ទាំងមានផលជាទុក្ខទៅក្នុងអនាគត។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការសមាទានធម៌ខ្លះ នាំឲ្យមានទុក្ខក្នុងបច្ចុប្បន្ន តែមានផលជាសុខទៅក្នុងអនាគត។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការសមាទានធម៌ខ្លះ នាំឲ្យមានសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន តែមានផលជាទុក្ខទៅក្នុងអនាគត។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការសមាទានធម៌ខ្លះ នាំឲ្យមានសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន ទាំងមានផលជាសុខទៅក្នុងអនាគត។»

‘‘Cattāro dhammakkhandhā – sīlakkhandho, samādhikkhandho, paññākkhandho, vimuttikkhandho.

«ធម្មក្ខន្ធ (គំនរធម៌) មាន ៤ យ៉ាងគឺ សីលក្ខន្ធ (គំនរសីល) ១ សមាធិក្ខន្ធ (គំនរសមាធិ) ១ បញ្ញាក្ខន្ធ (គំនរបញ្ញា) ១ វិមុត្តិក្ខន្ធ (គំនរវិមុត្តិ) ១។»

‘‘Cattāri balāni – vīriyabalaṃ, satibalaṃ, samādhibalaṃ, paññābalaṃ.

«ពលៈ (កម្លាំង) មាន ៤ យ៉ាងគឺ វីរិយពលៈ (កម្លាំងគឺសេចក្តីព្យាយាម) ១ សតិពលៈ (កម្លាំងគឺសតិ) ១ សមាធិពលៈ (កម្លាំងគឺសមាធិ) ១ បញ្ញាពលៈ (កម្លាំងគឺបញ្ញា) ១។»

‘‘Cattāri adhiṭṭhānāni – paññādhiṭṭhānaṃ, saccādhiṭṭhānaṃ, cāgādhiṭṭhānaṃ, upasamādhiṭṭhānaṃ.

«អធិដ្ឋាន (ធម៌ជាទីតម្កល់ចិត្ត) មាន ៤ យ៉ាងគឺ បញ្ញាធិដ្ឋាន (ការតម្កល់ចិត្តក្នុងបញ្ញា) ១ សច្ចាធិដ្ឋាន (ការតម្កល់ចិត្តក្នុងសច្ចៈ) ១ ចាគាធិដ្ឋាន (ការតម្កល់ចិត្តក្នុងចាគៈ) ១ ឧបសមាធិដ្ឋាន (ការតម្កល់ចិត្តក្នុងសេចក្តីស្ងប់កិលេស) ១។»

312. ‘‘Cattāri [Pg.192] pañhabyākaraṇāni – ekaṃsabyākaraṇīyo pañho, paṭipucchābyākaraṇīyo pañho, vibhajjabyākaraṇīyo pañho, ṭhapanīyo pañho.

៣១២. «ការដោះស្រាយបញ្ហា មាន ៤ យ៉ាងគឺ បញ្ហាដែលត្រូវដោះស្រាយដោយដាច់ខាត (ឯកំសព្យាករណីយបញ្ហា) ១ បញ្ហាដែលត្រូវសួរត្រឡប់វិញហើយទើបដោះស្រាយ (បដិបុច្ឆាសព្យាករណីយបញ្ហា) ១ បញ្ហាដែលត្រូវចែករំលែកដោះស្រាយ (វិភជ្ជសព្យាករណីយបញ្ហា) ១ បញ្ហាដែលត្រូវទុកចោលមិនបាច់ដោះស្រាយ (ឋបនីយបញ្ហា) ១។»

‘‘Cattāri kammāni – atthāvuso, kammaṃ kaṇhaṃ kaṇhavipākaṃ; atthāvuso, kammaṃ sukkaṃ sukkavipākaṃ; atthāvuso, kammaṃ kaṇhasukkaṃ kaṇhasukkavipākaṃ; atthāvuso, kammaṃ akaṇhaasukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammakkhayāya saṃvattati.

«កម្ម មាន ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ កម្មខ្មៅ មានផលខ្មៅ ក៏មាន។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ កម្មស មានផលស ក៏មាន。 ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ កម្មទាំងខ្មៅទាំងស មានផលទាំងខ្មៅទាំងស ក៏មាន។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ កម្មមិនខ្មៅមិនស មានផលមិនខ្មៅមិនស ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអស់កម្ម ក៏មាន។»

‘‘Cattāro sacchikaraṇīyā dhammā – pubbenivāso satiyā sacchikaraṇīyo; sattānaṃ cutūpapāto cakkhunā sacchikaraṇīyo; aṭṭha vimokkhā kāyena sacchikaraṇīyā; āsavānaṃ khayo paññāya sacchikaraṇīyo.

«ធម៌ដែលគប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ មាន ៤ យ៉ាងគឺ បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ គប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយសតិ ១ ចុតូបបាតញ្ញាណនៃសត្វទាំងឡាយ គប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយចក្ខុ (ទិព្វចក្ខុ) ១ វិមោក្ខ ៨ គប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយកាយ (នាមកាយ) ១ ការអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ គប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយបញ្ញា ១។»

‘‘Cattāro oghā – kāmogho, bhavogho, diṭṭhogho, avijjogho.

«ឱឃៈ (ជំនន់គឺកិលេស) មាន ៤ យ៉ាងគឺ កាមោឃៈ (ជំនន់គឺកាម) ១ ភវោឃៈ (ជំនន់គឺភព) ១ ទិដ្ឋោឃៈ (ជំនន់គឺទិដ្ឋិ) ១ អវិជ្ជោឃៈ (ជំនន់គឺអវិជ្ជា) ១។»

‘‘Cattāro yogā – kāmayogo, bhavayogo, diṭṭhiyogo, avijjāyogo.

«យោគៈ (គ្រឿងចងក្រងសត្វទុកក្នុងភព) មាន ៤ យ៉ាងគឺ កាមយោគៈ ១ ភវយោគៈ ១ ទិដ្ឋិយោគៈ ១ អវិជ្ជាយោគៈ ១។»

‘‘Cattāro visaññogā – kāmayogavisaññogo, bhavayogavisaññogo, diṭṭhiyogavisaññogo, avijjāyogavisaññogo.

«វិសញ្ញោគៈ (ការប្រាសចាកគ្រឿងចងក្រង) មាន ៤ យ៉ាងគឺ ការប្រាសចាកកាមយោគៈ ១ ការប្រាសចាកភវយោគៈ ១ ការប្រាសចាកទិដ្ឋិយោគៈ ១ ការប្រាសចាកអវិជ្ជាយោគៈ ១។»

‘‘Cattāro ganthā – abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṃsaccābhiniveso kāyagantho.

«គន្ថៈ (គ្រឿងចងក្រងកាយ) មាន ៤ យ៉ាងគឺ អភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ (គ្រឿងចងក្រងកាយគឺអភិជ្ឈា) ១ ព្យាបាទកាយគន្ថៈ (គ្រឿងចងក្រងកាយគឺព្យាបាទ) ១ សីលព្វតបរាមាសកាយគន្ថៈ (គ្រឿងចងក្រងកាយគឺការស្ទាបអង្អែលនូវសីលនិងវ័ត) ១ អភិនិវេសកាយគន្ថៈថា នេះទើបពិត (ឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថៈ) ១។»

‘‘Cattāri upādānāni – kāmupādānaṃ, diṭṭhupādānaṃ, sīlabbatupādānaṃ, attavādupādānaṃ.

«ឧបាទាន (សេចក្តីប្រកាន់មាំ) មាន ៤ យ៉ាងគឺ កាមុបាទាន (ការប្រកាន់មាំក្នុងកាម) ១ ទិដ្ឋុបាទាន (ការប្រកាន់មាំក្នុងទិដ្ឋិ) ១ សីលព្វតុបាទាន (ការប្រកាន់មាំក្នុងសីលនិងវ័ត) ១ អត្តវាទុបាទាន (ការប្រកាន់មាំក្នុងពាក្យថាខ្លួន) ១។»

‘‘Catasso yoniyo – aṇḍajayoni, jalābujayoni, saṃsedajayoni, opapātikayoni.

«យោនិ (កំណើត) មាន ៤ យ៉ាងគឺ អណ្ឌជយោនិ (កំណើតកើតអំពីស៊ុត) ១ ជលាបុជយោនិ (កំណើតកើតអំពីគភ៌) ១ សំសេទជយោនិ (កំណើតកើតអំពីញើសស្រអាប់) ១ ឧបបាតិកយោនិ (កំណើតកើតឡើងឯកឯង) ១។»

‘‘Catasso gabbhāvakkantiyo. Idhāvuso, ekacco asampajāno mātukucchiṃ okkamati, asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ paṭhamā gabbhāvakkanti. Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco [Pg.193] sampajāno mātukucchiṃ okkamati, asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ dutiyā gabbhāvakkanti. Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati, sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ tatiyā gabbhāvakkanti. Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati, sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, sampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ catutthā gabbhāvakkanti.

«ការចុះកាន់គភ៌ (គព្ភវក្កន្តិ) មាន ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ មិនដឹងខ្លួន កាលចុះកាន់គភ៌មាតា មិនដឹងខ្លួន កាលនៅក្នុងគភ៌មាតា មិនដឹងខ្លួន កាលប្រសូតចាកគភ៌មាតា នេះជាការចុះកាន់គភ៌ទី ១។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ដឹងខ្លួន កាលចុះកាន់គភ៌មាតា តែមិនដឹងខ្លួន កាលនៅក្នុងគភ៌មាតា មិនដឹងខ្លួន កាលប្រសូតចាកគភ៌មាតា នេះជាការចុះកាន់គភ៌ទី ២។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ដឹងខ្លួន កាលចុះកាន់គភ៌មាតា ដឹងខ្លួន កាលនៅក្នុងគភ៌មាតា តែមិនដឹងខ្លួន កាលប្រសូតចាកគភ៌មាតា នេះជាការចុះកាន់គភ៌ទី ៣។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ដឹងខ្លួន កាលចុះកាន់គភ៌មាតា ដឹងខ្លួន កាលនៅក្នុងគភ៌មាតា ដឹងខ្លួន កាលប្រសូតចាកគភ៌មាតា នេះជាការចុះកាន់គភ៌ទី ៤។»

‘‘Cattāro attabhāvapaṭilābhā. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanāyeva kamati, no parasañcetanā. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe parasañcetanāyeva kamati, no attasañcetanā. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā ceva kamati parasañcetanā ca. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe neva attasañcetanā kamati, no parasañcetanā.

«ការបានអត្តភាព មាន ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការបានអត្តភាពខ្លះ ដែលមានតែសេចក្តីចេតនារបស់ខ្លួនប្រព្រឹត្តទៅ មិនមែនសេចក្តីចេតនារបស់អ្នកដទៃឡើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការបានអត្តភាពខ្លះ ដែលមានតែសេចក្តីចេតនារបស់អ្នកដទៃប្រព្រឹត្តទៅ មិនមែនសេចក្តីចេតនារបស់ខ្លួនឡើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការបានអត្តភាពខ្លះ ដែលមានទាំងសេចក្តីចេតនារបស់ខ្លួន ទាំងសេចក្តីចេតនារបស់អ្នកដទៃប្រព្រឹត្តទៅ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការបានអត្តភាពខ្លះ ដែលសេចក្តីចេតនារបស់ខ្លួនក៏មិនប្រព្រឹត្តទៅ សេចក្តីចេតនារបស់អ្នកដទៃក៏មិនប្រព្រឹត្តទៅ។»

313. ‘‘Catasso dakkhiṇāvisuddhiyo. Atthāvuso, dakkhiṇā dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato. Atthāvuso, dakkhiṇā paṭiggāhakato visujjhati no dāyakato. Atthāvuso, dakkhiṇā neva dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato. Atthāvuso, dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca.

៣១៣. «ទក្ខិណាវិសុទ្ធិ (ការស្អាតនៃទក្ខិណាទាន) មាន ៤ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ទក្ខិណាទានខ្លះ ស្អាតតែខាងទាយក (អ្នកឲ្យ) មិនស្អាតខាងបដិគ្គាហក (អ្នកទទួល) ឡើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ទក្ខិណាទានខ្លះ ស្អាតតែខាងបដិគ្គាហក មិនស្អាតខាងទាយកឡើយ。 ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ទក្ខិណាទានខ្លះ មិនស្អាតទាំងខាងទាយក មិនស្អាតទាំងខាងបដិគ្គាហកឡើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ទក្ខិណាទានខ្លះ ស្អាតទាំងខាងទាយក ស្អាតទាំងខាងបដិគ្គាហក។»

‘‘Cattāri saṅgahavatthūni – dānaṃ, peyyavajjaṃ, atthacariyā, samānattatā.

«សង្គហវត្ថុ (ធម៌ជាគ្រឿងសង្គ្រោះ) មាន ៤ យ៉ាងគឺ ទាន (ការឲ្យ) ១ បេយ្យវជ្ជៈ (វាចាជាទីស្រឡាញ់) ១ អត្ថចរិយា (ការប្រព្រឹត្តជាប្រយោជន៍) ១ សមានត្តតា (ការតម្កល់ខ្លួនស្មើគ្នា) ១។»

‘‘Cattāro anariyavohārā – musāvādo, pisuṇāvācā, pharusāvācā, samphappalāpo.

«អនរិយវោហារ (វោហារមិនមែនជាអរិយៈ) មាន ៤ យ៉ាងគឺ មុសាវាទ (ការនិយាយកុហក) ១ បិសុណាវាចា (ការនិយាយញុះញង់) ១ ផរុសវាចា (ការនិយាយទ្រគោះបោះបោក) ១ សម្ផប្បលាបៈ (ការនិយាយរោយរាយឥតប្រយោជន៍) ១។»

‘‘Cattāro ariyavohārā – musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī.

«អរិយវោហារ (វោហារជាអរិយៈ) មាន ៤ យ៉ាងគឺ ការវៀរចាកមុសាវាទ ១ ការវៀរចាកបិសុណាវាចា ១ ការវៀរចាកផរុសវាចា ១ ការវៀរចាកសម្ផប្បលាបៈ ១។»

‘‘Aparepi cattāro anariyavohārā – adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā.

«អនរិយវោហារ ៤ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ មិនបានឃើញ និយាយថាបានឃើញ ១ មិនបានឮ និយាយថាបានឮ ១ មិនបានពាល់ត្រូវ (ដោយវិញ្ញាណ ៣ គឺឃានៈ ជិវ្ហា កាយ) និយាយថាបានពាល់ត្រូវ ១ មិនបានដឹងច្បាស់ (ដោយមនោវិញ្ញាណ) និយាយថាបានដឹងច្បាស់ ១។»

‘‘Aparepi [Pg.194] cattāro ariyavohārā – adiṭṭhe adiṭṭhavāditā, assute assutavāditā, amute amutavāditā, aviññāte aviññātavāditā.

«អរិយវោហារ ៤ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ មិនបានឃើញ និយាយថាមិនបានឃើញ ១ មិនបានឮ និយាយថាមិនបានឮ ១ មិនបានពាល់ត្រូវ និយាយថាមិនបានពាល់ត្រូវ ១ មិនបានដឹងច្បាស់ និយាយថាមិនបានដឹងច្បាស់ ១។»

‘‘Aparepi cattāro anariyavohārā – diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā.

«អនរិយវោហារ ៤ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ បានឃើញ និយាយថាមិនបានឃើញ ១ បានឮ និយាយថាមិនបានឮ ១ បានពាល់ត្រូវ និយាយថាមិនបានពាល់ត្រូវ ១ បានដឹងច្បាស់ និយាយថាមិនបានដឹងច្បាស់ ១។»

‘‘Aparepi cattāro ariyavohārā – diṭṭhe diṭṭhavāditā, sute sutavāditā, mute mutavāditā, viññāte viññātavāditā.

«អរិយវោហារ ៤ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ បានឃើញ និយាយថាបានឃើញ ១ បានឮ និយាយថាបានឮ ១ បានពាល់ត្រូវ និយាយថាបានពាល់ត្រូវ ១ បានដឹងច្បាស់ និយាយថាបានដឹងច្បាស់ ១។»

314. ‘‘Cattāro puggalā. Idhāvuso, ekacco puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso, ekacco puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso, ekacco puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso, ekacco puggalo neva attantapo hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto. So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati.

៣១៤. «បុគ្គល មាន ៤ ពួក។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកធ្វើខ្លួនឲ្យក្តៅក្រហាយ តែងប្រកបការរឿយៗនូវការធ្វើខ្លួនឲ្យក្តៅក្រហាយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកធ្វើអ្នកដទៃឲ្យក្តៅក្រហាយ តែងប្រកបការរឿយៗនូវការធ្វើអ្នកដទៃឲ្យក្តៅក្រហាយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកធ្វើខ្លួនឲ្យក្តៅក្រហាយ ទាំងប្រកបការរឿយៗនូវការធ្វើខ្លួនឲ្យក្តៅក្រហាយផង ជាអ្នកធ្វើអ្នកដទៃឲ្យក្តៅក្រហាយ ទាំងប្រកបការរឿយៗនូវការធ្វើអ្នកដទៃឲ្យក្តៅក្រហាយផង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ មិនធ្វើខ្លួនឲ្យក្តៅក្រហាយ មិនប្រកបការរឿយៗនូវការធ្វើខ្លួនឲ្យក្តៅក្រហាយ ទាំងមិនធ្វើអ្នកដទៃឲ្យក្តៅក្រហាយ មិនប្រកបការរឿយៗនូវការធ្វើអ្នកដទៃឲ្យក្តៅក្រហាយឡើយ បុគ្គលនោះមិនធ្វើខ្លួនឲ្យក្តៅក្រហាយ មិនធ្វើអ្នកដទៃឲ្យក្តៅក្រហាយ ជាអ្នកមិនមានសេចក្តីស្រេកឃ្លាន (ឥតតណ្ហា) រលត់ទុក្ខត្រជាក់ត្រជុំ ទទួលសេចក្តីសុខ មានខ្លួនដ៏ប្រសើរ (ដូចជាព្រហ្ម) រស់នៅក្នុងបច្ចុប្បន្ន។»

‘‘Aparepi cattāro puggalā. Idhāvuso, ekacco puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya. Idhāvuso, ekacco puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya. Idhāvuso, ekacco puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya. Idhāvuso, ekacco puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca.

«បុគ្គល ៤ ពួកដទៃទៀតគឺ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន មិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃឡើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ មិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួនឡើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ មិនប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន ទាំងមិនដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃឡើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ប្រតិបត្តិទាំងដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន ទាំងដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ។»

‘‘Aparepi cattāro puggalā – tamo tamaparāyano, tamo jotiparāyano, joti tamaparāyano, joti jotiparāyano.

«បុគ្គល ៤ ពួកដទៃទៀតគឺ បុគ្គលងងឹតហើយមានទៅខាងងងឹត (តមោ តមបរាយនោ) ១ បុគ្គលងងឹតហើយមានទៅខាងភ្លឺ (តមោ ជោតិបរាយនោ) ១ បុគ្គលភ្លឺហើយមានទៅខាងងងឹត (ជោតិ តមបរាយនោ) ១ បុគ្គលភ្លឺហើយមានទៅខាងភ្លឺ (ជោតិ ជោតិបរាយនោ) ១។»

‘‘Aparepi cattāro puggalā – samaṇamacalo, samaṇapadumo, samaṇapuṇḍarīko, samaṇesu samaṇasukhumālo.

«បុគ្គល ៤ ពួកដទៃទៀតគឺ សមណអចលៈ (សមណៈមិនញាប់ញ័រ) ១ សមណបទុមៈ (សមណៈដូចជាផ្កាឈូកក្រហម) ១ សមណបុណ្ឌរិកៈ (សមណៈដូចជាផ្កាឈូកស) ១ សមណសុខុមាលៈ (សមណៈដ៏សុខុមាលក្នុងចំណោមសមណៈទាំងឡាយ) ១។»

‘‘Ime [Pg.195] kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ ៤ យ៉ាងនេះឯង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់ឃើញ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងដោយប្រពៃហើយ។ ក្នុងធម៌ទាំង ៤ នោះ យើងទាំងអស់គ្នា ត្រូវសង្គាយនា (រួមគ្នា)... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីចម្រើន ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។»

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

«បឋមភាណវារៈ ចប់ហើយ។»

Pañcakaṃ

«បញ្ចកៈ»

315. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame pañca?

៣១៥. «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ ៥ យ៉ាងនេះឯង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់ឃើញ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងដោយប្រពៃហើយ។ ក្នុងធម៌ទាំង ៥ នោះ យើងទាំងអស់គ្នា ត្រូវសង្គាយនា (រួមគ្នា)... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីចម្រើន ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ធម៌ ៥ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ?»

‘‘Pañcakkhandhā. Rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho.

«គឺខន្ធ ៥ បានแก่ រូបក្ខន្ធ ១ វេទនាខន្ធ ១ សញ្ញាខន្ធ ១ សង្ខារក្ខន្ធ ១ វិញ្ញាណក្ខន្ធ ១។»

‘‘Pañcupādānakkhandhā. Rūpupādānakkhandho vedanupādānakkhandho saññupādānakkhandho saṅkhārupādānakkhandho viññāṇupādānakkhandho.

«ឧបាទានក្ខន្ធ ៥ បានแก่ រូបូបាទានក្ខន្ធ ១ វេទនូបាទានក្ខន្ធ ១ សញ្ញូបាទានក្ខន្ធ ១ សង្ខារូបាទានក្ខន្ធ ១ វិញ្ញាណូបាទានក្ខន្ធ ១។»

‘‘Pañca kāmaguṇā. Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā.

«កាមគុណ ៥ គឺ រូបទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណ ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត ជាទីស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរឲ្យត្រេកត្រអាល សំឡេងទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយសោតវិញ្ញាណ... ក្លិនទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយឃានវិញ្ញាណ... រសទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយជិវ្ហាវិញ្ញាណ... ផោដ្ឋព្វៈទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយកាយវិញ្ញាណ ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត ជាទីស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរឲ្យត្រេកត្រអាល។»

‘‘Pañca gatiyo – nirayo, tiracchānayoni, pettivisayo, manussā, devā.

«គតិ ៥ គឺ និរិយៈ (នរក) ១ តិរច្ឆានយោនី (កំណើតតិរច្ឆាន) ១ បេត្តិវិស័យ (ភូមិប្រេត) ១ មនុស្ស ១ ទេវតា ១។»

‘‘Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ.

«មច្ឆរិយៈ (សេចក្តីកំណាញ់) ៥ គឺ អាវាសមច្ឆរិយៈ (កំណាញ់លំនៅ) ១ កុលមច្ឆរិយៈ (កំណាញ់ត្រកូល) ១ លាភមច្ឆរិយៈ (កំណាញ់លាភ) ១ វណ្ណមច្ឆរិយៈ (កំណាញ់ពណ៌សម្បុរ ឬគុណសព្ទ) ១ ធម្មមច្ឆរិយៈ (កំណាញ់ធម៌) ១។»

‘‘Pañca nīvaraṇāni – kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ.

«នីវរណៈ ៥ គឺ កាមច្ឆន្ទនីវរណៈ ១ ព្យាបាទនីវរណៈ ១ ថីនមិទ្ធនីវរណៈ ១ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចនីវរណៈ ១ វិចិកិច្ឆានីវរណៈ ១។»

‘‘Pañca orambhāgiyāni saññojanāni – sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, kāmacchando, byāpādo.

«ឱរម្ភាគិយសញ្ញោជនៈ (សញ្ញោជនៈចំណែកខាងក្រោម) ៥ គឺ សក្កាយទិដ្ឋិ ១ វិចិកិច្ឆា ១ សីលព្វតបរាមាសៈ ១ កាមច្ឆន្ទៈ ១ ព្យាបាទៈ ១។»

‘‘Pañca [Pg.196] uddhambhāgiyāni saññojanāni – rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā.

«ឧទ្ធម្ភាគិយសញ្ញោជនៈ (សញ្ញោជនៈចំណែកខាងលើ) ៥ គឺ រូបរាគៈ ១ អរូបរាគៈ ១ មានៈ ១ ឧទ្ធច្ចៈ ១ អវិជ្ជា ១។»

‘‘Pañca sikkhāpadāni – pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇī.

«សិក្ខាបទ ៥ គឺ ចេតនាវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ ១ ចេតនាវៀរចាកការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ១ ចេតនាវៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ ១ ចេតនាវៀរចាកការនិយាយកុហក ១ ចេតនាវៀរចាកការសេពគ្រឿងស្រវឹង គឺសុរានិងមេរ័យ ដែលជាហេតុនៃសេចក្តីប្រមាទ ១។»

316. ‘‘Pañca abhabbaṭṭhānāni. Abhabbo, āvuso, khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetuṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyituṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭisevituṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjituṃ, seyyathāpi pubbe āgārikabhūto.

៣១៦. «អភព្វដ្ឋាន (ហេតុដែលមិនគួរកើតមាន) ៥ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាខីណាស្រព មិនគួរនឹងបង្ខំសម្លាប់សត្វឲ្យធ្លាក់ចុះចាកជីវិត ដោយចេតនាឡើយ ១ ភិក្ខុជាខីណាស្រព មិនគួរនឹងកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយចំណែកនៃសេចក្តីលួចឡើយ ១ ភិក្ខុជាខីណាស្រព មិនគួរនឹងសេពមេថុនធម្មឡើយ ១ ភិក្ខុជាខីណាស្រព មិនគួរនឹងនិយាយកុហកទាំងដឹងខ្លួនឡើយ ១ ភិក្ខុជាខីណាស្រព មិនគួរនឹងសន្សំទុកកាមគុណដើម្បីបរិភោគ ដូចកាលដែលខ្លួននៅជាគ្រហស្ថពីមុនឡើយ ១។»

‘‘Pañca byasanāni – ñātibyasanaṃ, bhogabyasanaṃ, rogabyasanaṃ, sīlabyasanaṃ, diṭṭhibyasanaṃ. Nāvuso, sattā ñātibyasanahetu vā bhogabyasanahetu vā rogabyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti. Sīlabyasanahetu vā, āvuso, sattā diṭṭhibyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti.

«វ្យសនៈ (សេចក្តីវិនាស) ៥ យ៉ាង គឺ ញាតិវ្យសនៈ (វិនាសញាតិ) ១ ភោគវ្យសនៈ (វិនាសភោគទ្រព្យ) ១ រោគវ្យសនៈ (វិនាសព្រោះរោគ) ១ សីលវ្យសនៈ (វិនាសសីល) ១ ទិដ្ឋិវ្យសនៈ (វិនាសទិដ្ឋិ) ១។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ សត្វទាំងឡាយ មិនមែនព្រោះហេតុតែញាតិវ្យសនៈ ឬព្រោះហេតុតែភោគវ្យសនៈ ឬព្រោះហេតុតែរោគវ្យសនៈ លុះរលាយកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក នោះឡើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ សត្វទាំងឡាយ តែងទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក ក្រោយពីស្លាប់ទៅ ព្រោះតែសីលវ្យសនៈ ឬព្រោះតែទិដ្ឋិវ្យសនៈប៉ុណ្ណោះ។»

‘‘Pañca sampadā – ñātisampadā, bhogasampadā, ārogyasampadā, sīlasampadā, diṭṭhisampadā. Nāvuso, sattā ñātisampadāhetu vā bhogasampadāhetu vā ārogyasampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Sīlasampadāhetu vā, āvuso, sattā diṭṭhisampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

«សម្បទា (សេចក្តីបរិបូណ៌) ៥ យ៉ាង គឺ ញាតិសម្បទា (បរិបូណ៌ដោយញាតិ) ១ ភោគសម្បទា (បរិបូណ៌ដោយភោគទ្រព្យ) ១ អារោគ្យសម្បទា (បរិបូណ៌ដោយមិនមានរោគ) ១ សីលសម្បទា (បរិបូណ៌ដោយសីល) ១ ទិដ្ឋិសម្បទា (បរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ) ១។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ សត្វទាំងឡាយ មិនមែនព្រោះហេតុតែញាតិសម្បទា ឬព្រោះហេតុតែភោគសម្បទា ឬព្រោះហេតុតែអារោគ្យសម្បទា លុះរលាយកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក នោះឡើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ សត្វទាំងឡាយ តែងទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក ក្រោយពីស្លាប់ទៅ ព្រោះតែសីលសម្បទា ឬព្រោះតែទិដ្ឋិសម្បទាប៉ុណ្ណោះ។»

‘‘Pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā. Idhāvuso, dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṃ mahatiṃ bhogajāniṃ nigacchati, ayaṃ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati, ayaṃ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlo sīlavipanno [Pg.197] yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ, avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto, ayaṃ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṃ karoti, ayaṃ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, ayaṃ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

«ទោស ៥ យ៉ាង នៃបុគ្គលទ្រុស្តសីល ព្រោះការសាបសូន្យចាកសីល។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បុគ្គលទ្រុស្តសីល មានសីលសាបសូន្យហើយ ក្នុងលោកនេះ តែងដល់នូវការវិនាសភោគទ្រព្យយ៉ាងច្រើន ព្រោះតែសេចក្តីប្រមាទជាហេតុ នេះជាទោសទី ១ នៃបុគ្គលទ្រុស្តសីល ព្រោះការសាបសូន្យចាកសីល។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត កិត្តិសព្ទអាក្រក់របស់បុគ្គលទ្រុស្តសីល មានសីលសាបសូន្យហើយ តែងល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅ នេះជាទោសទី ២ នៃបុគ្គលទ្រុស្តសីល ព្រោះការសាបសូន្យចាកសីល។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលទ្រុស្តសីល មានសីលសាបសូន្យហើយ កាលចូលទៅរកបរិស័ទណាមួយ ទោះជាខត្តិយបរិស័ទក្តី ព្រាហ្មណបរិស័ទក្តី គហបតីបរិស័ទក្តី សមណបរិស័ទក្តី តែងតែចូលទៅដោយសេចក្តីញញើតញញើម មិនក្លាហាន នេះជាទោសទី ៣ នៃបុគ្គលទ្រុស្តសីល ព្រោះការសាបសូន្យចាកសីល។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលទ្រុស្តសីល មានសីលសាបសូន្យហើយ តែងតែវង្វេងស្មារតីស្លាប់ នេះជាទោសទី ៤ នៃបុគ្គលទ្រុស្តសីល ព្រោះការសាបសូន្យចាកសីល។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលទ្រុស្តសីល មានសីលសាបសូន្យហើយ លុះរលាយកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក នេះជាទោសទី ៥ នៃបុគ្គលទ្រុស្តសីល ព្រោះការសាបសូន្យចាកសីល។»

‘‘Pañca ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāya. Idhāvuso, sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṃ mahantaṃ bhogakkhandhaṃ adhigacchati, ayaṃ paṭhamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati, ayaṃ dutiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ, visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto, ayaṃ tatiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṃ karoti, ayaṃ catuttho ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati, ayaṃ pañcamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya.

«អានិសង្ស ៥ យ៉ាង នៃបុគ្គលមានសីល ព្រោះការបរិបូណ៌ដោយសីល។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បុគ្គលមានសីល បរិបូណ៌ដោយសីល ក្នុងលោកនេះ តែងបាននូវគំនរភោគទ្រព្យយ៉ាងច្រើន ព្រោះតែសេចក្តីមិនប្រមាទជាហេតុ នេះជាអានិសង្សទី ១ នៃបុគ្គលមានសីល ព្រោះការបរិបូណ៌ដោយសីល។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត កិត្តិសព្ទដ៏ល្អរបស់បុគ្គលមានសីល បរិបូណ៌ដោយសីល តែងល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅ នេះជាអានិសង្សទី ២ នៃបុគ្គលមានសីល ព្រោះការបរិបូណ៌ដោយសីល។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលមានសីល បរិបូណ៌ដោយសីល កាលចូលទៅរកបរិស័ទណាមួយ ទោះជាខត្តិយបរិស័ទក្តី ព្រាហ្មណបរិស័ទក្តី គហបតីបរិស័ទក្តី សមណបរិស័ទក្តី តែងតែចូលទៅដោយសេចក្តីក្លាហាន មិនញញើតញញើម នេះជាអានិសង្សទី ៣ នៃបុគ្គលមានសីល ព្រោះការបរិបូណ៌ដោយសីល។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលមានសីល បរិបូណ៌ដោយសីល តែងតែមិនវង្វេងស្មារតីស្លាប់ នេះជាអានិសង្សទី ៤ នៃបុគ្គលមានសីល ព្រោះការបរិបូណ៌ដោយសីល។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលមានសីល បរិបូណ៌ដោយសីល លុះរលាយកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក នេះជាអានិសង្សទី ៥ នៃបុគ្គលមានសីល ព្រោះការបរិបូណ៌ដោយសីល។»

‘‘Codakena, āvuso, bhikkhunā paraṃ codetukāmena pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhapetvā paro codetabbo. Kālena vakkhāmi no akālena, bhūtena vakkhāmi no abhūtena, saṇhena vakkhāmi no pharusena, atthasaṃhitena vakkhāmi no anatthasaṃhitena, mettacittena vakkhāmi no dosantarenāti. Codakena, āvuso, bhikkhunā paraṃ codetukāmena ime pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhapetvā paro codetabbo.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុអ្នកចោទ ប្រាថ្នានឹងចោទបុគ្គលដទៃ ត្រូវតាំងធម៌ ៥ យ៉ាងទុកក្នុងខ្លួន ហើយសឹមចោទបុគ្គលដទៃ គឺ (តាំងចិត្តថា) អាត្មាអញនឹងនិយាយតាមកាល មិននិយាយខុសកាល ១ អាត្មាអញនឹងនិយាយពាក្យពិត មិននិយាយពាក្យមិនពិត ១ អាត្មាអញនឹងនិយាយពាក្យទន់ភ្លន់ មិននិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក ១ អាត្មាអញនឹងនិយាយពាក្យប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិននិយាយពាក្យមិនមានប្រយោជន៍ ១ អាត្មាអញនឹងនិយាយដោយចិត្តមេត្តា មិននិយាយដោយចិត្តខឹងក្រោធ ១។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុអ្នកចោទ ប្រាថ្នានឹងចោទបុគ្គលដទៃ ត្រូវតាំងធម៌ ៥ យ៉ាងនេះទុកក្នុងខ្លួន ហើយសឹមចោទបុគ្គលដទៃ។»

317. ‘‘Pañca [Pg.198] padhāniyaṅgāni. Idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato, lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Asaṭho hoti amāyāvī, yathābhūtaṃ attānaṃ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu. Āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.

៣១៧. «អង្គនៃសេចក្តីព្យាយាម (បធានិយង្គ) ៥ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានជំនឿ ជឿជាក់លើការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះតថាគតថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ព្រះនាមថា អរហន្ត ព្រោះទ្រង់ឆ្ងាយចាកកិលេស សម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រោះទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌ទាំងពួងដោយប្រពៃចំពោះព្រះអង្គ វិជ្ជាចរណសម្បន្ន ព្រោះទ្រង់បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ សុគត ព្រោះទ្រង់យាងទៅល្អហើយ លោកវិទូ ព្រោះទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ ព្រោះទ្រង់ជាសារថីទូន្មាននូវបុរសដែលគួរទូន្មានបាន គ្មានបុគ្គលណាស្មើ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ព្រោះទ្រង់ជាគ្រូនៃទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ ពុទ្ធោ ព្រោះទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចធម៌ ភគវា ព្រោះទ្រង់មានលាភយសសិរីសេចក្តីសុខនិងធម៌ចែកសត្វ» ដូច្នេះ ១។ ជាអ្នកមានអាពាធតិច មានទុក្ខតិច ប្រកបដោយភ្លើងធាតុសម្រាប់រំលាយអាហារដ៏ស្មើ មិនត្រជាក់ពេក មិនក្តៅពេក ជាកណ្តាល គួរដល់ការធ្វើសេចក្តីព្យាយាម ១។ ជាអ្នកមិនកុហក មិនមានមាយា តែងធ្វើខ្លួនតាមពិត ឲ្យប្រាកដចំពោះព្រះសាស្តា ឬចំពោះវិញ្ញូជនទាំងឡាយ ឬចំពោះសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ១។ ជាអ្នកមានសេចក្តីព្យាយាមប្រារព្ធហើយ ដើម្បីលះបង់នូវអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដើម្បីញ៉ាំងកុសលធម៌ទាំងឡាយឲ្យសម្រេច ជាអ្នកមានកម្លាំង មានសេចក្តីប្រឹងប្រែងមាំមួន មិនដាក់ធុរៈចោលក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ ១។ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ប្រកបដោយប្រាជ្ញាដែលឃើញនូវការកើតនិងការរលត់ ជាប្រាជ្ញាដ៏ប្រសើរ អាចទម្លុះទម្លាយកិលេស ឲ្យដល់នូវការអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃ ១។»

318. ‘‘Pañca suddhāvāsā – avihā, atappā, sudassā, sudassī, akaniṭṭhā.

៣១៨. «សុទ្ធាវាសភូមិ ៥ គឺ អវិហា ១ អតប្បា ១ សុទស្សា ១ សុទស្សី ១ អកនិដ្ឋា ១។»

‘‘Pañca anāgāmino – antarāparinibbāyī, upahaccaparinibbāyī, asaṅkhāraparinibbāyī, sasaṅkhāraparinibbāyī, uddhaṃsotoakaniṭṭhagāmī.

«ព្រះអនាគាមីបុគ្គល ៥ ពួក គឺ អន្តរាបរិនិព្វាយី (លោកអ្នកបរិនិព្វានក្នុងចន្លោះអាយុ) ១ ឧបហច្ចបរិនិព្វាយី (លោកអ្នកកៀកនឹងអស់អាយុទើបបរិនិព្វាន) ១ អសង្ខារបរិនិព្វាយី (លោកអ្នកបរិនិព្វានដោយមិនបាច់ប្រើសេចក្តីព្យាយាមខ្លាំង) ១ សសង្ខារបរិនិព្វាយី (លោកអ្នកបរិនិព្វានដោយត្រូវប្រើសេចក្តីព្យាយាមខ្លាំង) ១ ឧទ្ធំសោតអកនិដ្ឋគាមី (លោកអ្នកមានខ្សែទឹកហូរឡើងទៅកាន់អកនិដ្ឋភូមិ) ១។»

319. ‘‘Pañca cetokhilā. Idhāvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṃ paṭhamo cetokhilo. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu dhamme kaṅkhati vicikicchati…pe… saṅghe kaṅkhati vicikicchati… sikkhāya kaṅkhati vicikicchati… sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto. Yo so, āvuso, bhikkhu sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṃ pañcamo cetokhilo.

៣១៩. «ចេតោខីលៈ (ដង្គត់ចិត្ត ឬសេចក្តីរឹងត្អឹងនៃចិត្ត) ៥ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងសង្ស័យ ងឿងឆ្ងល់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ មិនជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសាស្តា។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុណាសង្ស័យ ងឿងឆ្ងល់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ មិនជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសាស្តា ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ មិនបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីការប្រកបយុគធម៌រឿយៗ ដើម្បីសេចក្តីព្យាយាមជាប់មិនដាច់ ដើម្បីការប្រឹងប្រែងឡើយ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុណា មិនបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីការប្រកបយុគធម៌រឿយៗ ដើម្បីសេចក្តីព្យាយាមជាប់មិនដាច់ ដើម្បីការប្រឹងប្រែង នេះជាចេតោខីលៈទី ១។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុសង្ស័យ ងឿងឆ្ងល់ក្នុងធម៌... សង្ស័យ ងឿងឆ្ងល់ក្នុងសង្ឃ... សង្ស័យ ងឿងឆ្ងល់ក្នុងសិក្ខា... ជាអ្នកខឹងក្រោធ មានចិត្តមិនត្រេកអរ មានចិត្តខ្ទប់ទង្គិច មានចិត្តរឹងត្អឹងដូចជាដង្គត់ ក្នុងសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុណាខឹងក្រោធ មានចិត្តមិនត្រេកអរ មានចិត្តខ្ទប់ទង្គិច មានចិត្តរឹងត្អឹងដូចជាដង្គត់ ក្នុងសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ មិនបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីការប្រកបយុគធម៌រឿយៗ ដើម្បីសេចក្តីព្យាយាមជាប់មិនដាច់ ដើម្បីការប្រឹងប្រែងឡើយ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុណា មិនបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីការប្រកបយុគធម៌រឿយៗ ដើម្បីសេចក្តីព្យាយាមជាប់មិនដាច់ ដើម្បីការប្រឹងប្រែង នេះជាចេតោខីលៈទី ៥។»

320. ‘‘Pañca cetasovinibandhā. Idhāvuso, bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho [Pg.199] avigatataṇho. Yo so, āvuso, bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Ayaṃ paṭhamo cetaso vinibandho. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu kāye avītarāgo hoti…pe… rūpe avītarāgo hoti…pe… puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhuñjitvā seyyasukhaṃ passasukhaṃ middhasukhaṃ anuyutto viharati…pe… puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati – ‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti. Yo so, āvuso, bhikkhu aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati – ‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Ayaṃ pañcamo cetaso vinibandho.

៣២០. «ធម៌ជាគ្រឿងចងចិត្ត (ចេតសោវិនិពន្ធ) មាន ៥ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមិនទាន់ប្រាសចាកតម្រេក មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីពេញចិត្ត មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីស្រឡាញ់ មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីស្រេកឃ្លាន មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីក្តៅក្រហាយ មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងកាមទាំងឡាយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុណាដែលមិនទាន់ប្រាសចាកតម្រេក មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីពេញចិត្ត មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីស្រឡាញ់ មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីស្រេកឃ្លាន មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីក្តៅក្រហាយ មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងកាមទាំងឡាយ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ មិនបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីការប្រកបយុត្តិធម៌ ដើម្បីការធ្វើមិនដាច់ ដើម្បីការតាំងចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួនឡើយ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុណា មិនបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីការប្រកបយុត្តិធម៌ ដើម្បីការធ្វើមិនដាច់ ដើម្បីការតាំងចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួន នេះជាគ្រឿងចងចិត្តទី ១។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមិនទាន់ប្រាសចាកតម្រេកក្នុងកាយ... ក្នុងរូប... ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុបរិភោគអាហារឆ្អែតពេញពោះតាមប្រាថ្នា ហើយប្រកបដោយសេចក្តីសុខក្នុងការដេក សេចក្តីសុខក្នុងការផ្អៀងខ្លួន សេចក្តីសុខក្នុងការងងុយដេក... ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុប្រាថ្នាពួកទេវតាណាមួយ ហើយប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ដោយគិតថា «អាត្មាអញ នឹងបានជាទេវតា ឬជាទេវបុត្រណាមួយ ដោយសីលនេះ ឬដោយវត្តនេះ ឬដោយតបៈនេះ ឬដោយព្រហ្មចរិយធម៌នេះ»។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុណាប្រាថ្នាពួកទេវតាណាមួយ ហើយប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ដោយគិតថា «អាត្មាអញ នឹងបានជាទេវតា ឬជាទេវបុត្រណាមួយ ដោយសីលនេះ ឬដោយវត្តនេះ ឬដោយតបៈនេះ ឬដោយព្រហ្មចរិយធម៌នេះ» ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ មិនបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីការប្រកបយុត្តិធម៌ ដើម្បីការធ្វើមិនដាច់ ដើម្បីការតាំងចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួនឡើយ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុណា មិនបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីការប្រកបយុត្តិធម៌ ដើម្បីការធ្វើមិនដាច់ ដើម្បីការតាំងចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួន នេះជាគ្រឿងចងចិត្តទី ៥។»

‘‘Pañcindriyāni – cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ.

«ឥន្ទ្រិយ ៥ យ៉ាងគឺ ចក្ខុន្ទ្រិយ សោតិន្ទ្រិយ ឃានិន្ទ្រិយ ជិវ្ហិន្ទ្រិយ កាយិន្ទ្រិយ។»

‘‘Aparānipi pañcindriyāni – sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ.

«ឥន្ទ្រិយ ៥ យ៉ាងផ្សេងទៀតគឺ សុខិន្ទ្រិយ ទុក្ខិន្ទ្រិយ សោមនស្សិន្ទ្រិយ ទោមនស្សិន្ទ្រិយ ឧបេក្ខិន្ទ្រិយ។»

‘‘Aparānipi pañcindriyāni – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ.

«ឥន្ទ្រិយ ៥ យ៉ាងផ្សេងទៀតគឺ សទ្ធិន្ទ្រិយ វីរិយិន្ទ្រិយ សតិន្ទ្រិយ សមាធិន្ទ្រិយ បញ្ញិន្ទ្រិយ។»

321. ‘‘Pañca nissaraṇiyā dhātuyo. Idhāvuso, bhikkhuno kāme manasikaroto kāmesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Nekkhammaṃ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ kāmehi. Ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ.

៣២១. «ធាតុជាគ្រឿងរំលោះ (និស្សរណីយធាតុ) មាន ៥ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ កាលធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកាមទាំងឡាយ ចិត្តក៏មិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅ មិនរួចស្រឡះក្នុងកាមទាំងឡាយឡើយ។ លុះភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនេក្ខម្មៈ (ការចេញចាកកាម) ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ រួចស្រឡះក្នុងនេក្ខម្មៈ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាទៅល្អហើយ ចម្រើនល្អហើយ តាំងឡើងល្អហើយ រួចស្រឡះល្អហើយ ប្រាសចាកកាមទាំងឡាយហើយ។ អាសវៈ សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ និងសេចក្តីក្តៅក្រហាយណា ដែលកើតឡើងព្រោះកាមជាបច្ច័យ ភិក្ខុនោះក៏រួចផុតចាកអាសវៈជាដើមនោះ ភិក្ខុនោះមិនបានទទួលរងនូវវេទនានោះឡើយ។ នេះព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅថា ការរំលោះចេញចាកកាមទាំងឡាយ។»

‘‘Puna [Pg.200] caparaṃ, āvuso, bhikkhuno byāpādaṃ manasikaroto byāpāde cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Abyāpādaṃ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ byāpādena. Ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ byāpādassa nissaraṇaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវព្យាបាទ ចិត្តក៏មិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅ មិនរួចស្រឡះក្នុងព្យាបាទឡើយ។ លុះភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអព្យាបាទ (ការមិនព្យាបាទ) ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ រួចស្រឡះក្នុងអព្យាបាទ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាទៅល្អហើយ ចម្រើនល្អហើយ តាំងឡើងល្អហើយ រួចស្រឡះល្អហើយ ប្រាសចាកព្យាបាទហើយ។ អាសវៈ សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ និងសេចក្តីក្តៅក្រហាយណា ដែលកើតឡើងព្រោះព្យាបាទជាបច្ច័យ ភិក្ខុនោះក៏រួចផុតចាកអាសវៈជាដើមនោះ ភិក្ខុនោះមិនបានទទួលរងនូវវេទនានោះឡើយ។ នេះព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅថា ការរំលោះចេញចាកព្យាបាទ។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno vihesaṃ manasikaroto vihesāya cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Avihesaṃ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ vihesāya. Ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ vihesāya nissaraṇaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវវិហេសា (ការបៀតបៀន) ចិត្តក៏មិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅ មិនរួចស្រឡះក្នុងវិហេសាឡើយ។ លុះភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអវិហេសា (ការមិនបៀតបៀន) ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ រួចស្រឡះក្នុងអវិហេសា។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាទៅល្អហើយ ចម្រើនល្អហើយ តាំងឡើងល្អហើយ រួចស្រឡះល្អហើយ ប្រាសចាកវិហេសាហើយ។ អាសវៈ សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ និងសេចក្តីក្តៅក្រហាយណា ដែលកើតឡើងព្រោះវិហេសាជាបច្ច័យ ភិក្ខុនោះក៏រួចផុតចាកអាសវៈជាដើមនោះ ភិក្ខុនោះមិនបានទទួលរងនូវវេទនានោះឡើយ។ នេះព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅថា ការរំលោះចេញចាកវិហេសា។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno rūpe manasikaroto rūpesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Arūpaṃ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ rūpehi. Ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវរូប ចិត្តក៏មិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅ មិនរួចស្រឡះក្នុងរូបទាំងឡាយឡើយ។ លុះភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអរូប ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ រួចស្រឡះក្នុងអរូប។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាទៅល្អហើយ ចម្រើនល្អហើយ តាំងឡើងល្អហើយ រួចស្រឡះល្អហើយ ប្រាសចាករូបទាំងឡាយហើយ។ អាសវៈ សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ និងសេចក្តីក្តៅក្រហាយណា ដែលកើតឡើងព្រោះរូបជាបច្ច័យ ភិក្ខុនោះក៏រួចផុតចាកអាសវៈជាដើមនោះ ភិក្ខុនោះមិនបានទទួលរងនូវវេទនានោះឡើយ។ នេះព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅថា ការរំលោះចេញចាករូបទាំងឡាយ។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno sakkāyaṃ manasikaroto sakkāye cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Sakkāyanirodhaṃ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ sakkāyena. Ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ sakkāyassa nissaraṇaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសក្កាយៈ ចិត្តក៏មិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅ មិនរួចស្រឡះក្នុងសក្កាយៈឡើយ។ លុះភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសក្កាយនិរោធ (ការរលត់សក្កាយៈ) ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ រួចស្រឡះក្នុងសក្កាយនិរោធ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាទៅល្អហើយ ចម្រើនល្អហើយ តាំងឡើងល្អហើយ រួចស្រឡះល្អហើយ ប្រាសចាកសក្កាយៈហើយ។ អាសវៈ សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ និងសេចក្តីក្តៅក្រហាយណា ដែលកើតឡើងព្រោះសក្កាយៈជាបច្ច័យ ភិក្ខុនោះក៏រួចផុតចាកអាសវៈជាដើមនោះ ភិក្ខុនោះមិនបានទទួលរងនូវវេទនានោះឡើយ។ នេះព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅថា ការរំលោះចេញចាកសក្កាយៈ។»

322. ‘‘Pañca vimuttāyatanāni. Idhāvuso, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī. Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī[Pg.201]. Tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthapaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthapaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ paṭhamaṃ vimuttāyatanaṃ.

៣២២. «ធម៌ជាហេតុនៃវិមុត្តិ (វិមុត្តាយតនៈ) មាន ៥ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ព្រះសាស្តាសម្តែងធម៌ប្រាប់ក្តី ឬសព្រហ្មចារីណាមួយ ដែលគួរគោរព សម្តែងធម៌ប្រាប់ក្តី។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រះសាស្តាសម្តែងធម៌ប្រាប់ភិក្ខុនោះក្តី ឬសព្រហ្មចារីណាមួយ ដែលគួរគោរព សម្តែងធម៌ប្រាប់ក្តី ដោយប្រការណាៗ ភិក្ខុនោះ តែងដឹងច្បាស់នូវអត្ថផង ដឹងច្បាស់នូវធម៌ផង ក្នុងធម៌នោះ ដោយប្រការនោះៗ។ កាលបើភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់នូវអត្ថ ដឹងច្បាស់នូវធម៌ហើយ សេចក្តីរីករាយ (បាមោជ្ជៈ) តែងកើតឡើង កាលបើមានសេចក្តីរីករាយហើយ សេចក្តីឆ្អែតចិត្ត (បីតិ) តែងកើតឡើង កាលបើមានចិត្តប្រកបដោយសេចក្តីឆ្អែតហើយ កាយតែងស្ងប់រម្ងាប់ ភិក្ខុដែលមានកាយស្ងប់រម្ងាប់ហើយ តែងទទួលរងនូវសេចក្តីសុខ ចិត្តរបស់ភិក្ខុដែលមានសេចក្តីសុខ តែងតាំងមាំ។ នេះជាហេតុនៃវិមុត្តិទី ១។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti…pe… api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti…pe… api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati…pe… api ca khvassa aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paññāya. Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paññāya tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthapaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthapaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ pañcamaṃ vimuttāyatanaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ព្រះសាស្តាមិនបានសម្តែងធម៌ប្រាប់ភិក្ខុឡើយ សូម្បីសព្រហ្មចារីណាមួយ ដែលគួរគោរព ក៏មិនបានសម្តែងធម៌ប្រាប់ដែរ ប៉ុន្តែភិក្ខុនោះ តែងសម្តែងធម៌តាមដែលខ្លួនបានស្តាប់មក តាមដែលខ្លួនបានរៀនមក ដោយសេចក្តីពិស្តារដល់អ្នកដទៃ... មួយវិញទៀត ភិក្ខុនោះ តែងធ្វើការសូត្រធម៌ (សជ្ឈាយៈ) តាមដែលខ្លួនបានស្តាប់មក តាមដែលខ្លួនបានរៀនមក ដោយសេចក្តីពិស្តារ... មួយវិញទៀត ភិក្ខុនោះ តែងត្រិះរិះ ពិចារណាដោយចិត្ត នឹកគិតដោយចិត្ត នូវធម៌តាមដែលខ្លួនបានស្តាប់មក តាមដែលខ្លួនបានរៀនមក... មួយវិញទៀត ភិក្ខុនោះ បានរៀនយកសមាធិនិមិត្តណាមួយដោយល្អ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយល្អ ទ្រទ្រង់ទុកដោយល្អ ចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយបញ្ញា។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុនោះ បានរៀនយកសមាធិនិមិត្តណាមួយដោយល្អ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយល្អ ទ្រទ្រង់ទុកដោយល្អ ចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយបញ្ញា ដោយប្រការណាៗ ភិក្ខុនោះ តែងដឹងច្បាស់នូវអត្ថផង ដឹងច្បាស់នូវធម៌ផង ក្នុងធម៌នោះ ដោយប្រការនោះៗ។ កាលបើភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់នូវអត្ថ ដឹងច្បាស់នូវធម៌ហើយ សេចក្តីរីករាយ តែងកើតឡើង កាលបើមានសេចក្តីរីករាយហើយ សេចក្តីឆ្អែតចិត្ត តែងកើតឡើង កាលបើមានចិត្តប្រកបដោយសេចក្តីឆ្អែតហើយ កាយតែងស្ងប់រម្ងាប់ ភិក្ខុដែលមានកាយស្ងប់រម្ងាប់ហើយ តែងទទួលរងនូវសេចក្តីសុខ ចិត្តរបស់ភិក្ខុដែលមានសេចក្តីសុខ តែងតាំងមាំ។ នេះជាហេតុនៃវិមុត្តិទី ៥។»

‘‘Pañca vimuttiparipācanīyā saññā – aniccasaññā, anicce dukkhasaññā, dukkhe anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā.

«សញ្ញាជាគ្រឿងធ្វើវិមុត្តិឱ្យចាស់ក្លា (វិមុត្តិបរិបាចនីយសញ្ញា) មាន ៥ យ៉ាងគឺ អនិច្ចសញ្ញា អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញា ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញា បហានសញ្ញា វិរាគសញ្ញា។»

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ទាំង ៥ យ៉ាងនេះឯង ដែលព្រះមានព្រះភាគអង្គនោះ ជាព្រះអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់ឃើញ ត្រាស់សម្តែងទុកដោយប្រពៃហើយ ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គួរតែសង្គាយនាក្នុងធម៌នោះ... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដើម្បីចម្រើនដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។»

Chakkaṃ

«ពួក ៦»

323. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame cha?

៣២៣. «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ ៦ យ៉ាង ដែលព្រះមានព្រះភាគអង្គនោះ ជាព្រះអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់ឃើញ ត្រាស់សម្តែងទុកដោយប្រពៃហើយ មានពិតមែន ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គួរតែសង្គាយនាក្នុងធម៌នោះ... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដើម្បីចម្រើនដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ធម៌ ៦ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ?»

‘‘Cha ajjhattikāni [Pg.202] āyatanāni – cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ.

«អាយតនៈខាងក្នុង ៦ យ៉ាងគឺ ចក្ខាយតនៈ សោតាយតនៈ ឃានាយតនៈ ជិវ្ហាយតនៈ កាយាយតនៈ មនាយតនៈ។»

‘‘Cha bāhirāni āyatanāni – rūpāyatanaṃ, saddāyatanaṃ, gandhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, phoṭṭhabbāyatanaṃ, dhammāyatanaṃ.

«អាយតនៈខាងក្រៅ ៦ យ៉ាងគឺ រូបាយតនៈ សទ្ទាយតនៈ គន្ធាយតនៈ រសាយតនៈ ផោដ្ឋព្វាយតនៈ ធម្មាយតនៈ។»

‘‘Cha viññāṇakāyā – cakkhuviññāṇaṃ, sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, kāyaviññāṇaṃ, manoviññāṇaṃ.

«វិញ្ញាណកាយ ៦ យ៉ាងគឺ ចក្ខុវិញ្ញាណ សោតវិញ្ញាណ ឃានវិញ្ញាណ ជិវ្ហាវិញ្ញាណ កាយវិញ្ញាណ មនោវិញ្ញាណ។»

‘‘Cha phassakāyā – cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphasso, manosamphasso.

«ផស្សកាយ ៦ យ៉ាងគឺ ចក្ខុសម្ផស្ស សោតសម្ផស្ស ឃានសម្ផស្ស ជិវ្ហាសម្ផស្ស កាយសម្ផស្ស មនោសម្ផស្ស។»

‘‘Cha vedanākāyā – cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā.

«វេទនាកាយ ៦ យ៉ាងគឺ វេទនាកើតអំពីចក្ខុសម្ផស្ស វេទនាកើតអំពីសោតសម្ផស្ស វេទនាកើតអំពីឃានសម្ផស្ស វេទនាកើតអំពីជិវ្ហាសម្ផស្ស វេទនាកើតអំពីកាយសម្ផស្ស វេទនាកើតអំពីមនោសម្ផស្ស។»

‘‘Cha saññākāyā – rūpasaññā, saddasaññā, gandhasaññā, rasasaññā, phoṭṭhabbasaññā, dhammasaññā.

«សញ្ញាកាយ ៦ យ៉ាងគឺ រូបសញ្ញា សទ្ទសញ្ញា គន្ធសញ្ញា រសសញ្ញា ផោដ្ឋព្វសញ្ញា ធម្មសញ្ញា។»

‘‘Cha sañcetanākāyā – rūpasañcetanā, saddasañcetanā, gandhasañcetanā, rasasañcetanā, phoṭṭhabbasañcetanā, dhammasañcetanā.

«សញ្ចេតនាកាយ ៦ យ៉ាងគឺ រូបសញ្ចេតនា សទ្ទសញ្ចេតនា គន្ធសញ្ចេតនា រសសញ្ចេតនា ផោដ្ឋព្វសញ្ចេតនា ធម្មសញ្ចេតនា។»

‘‘Cha taṇhākāyā – rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā.

«តណ្ហាកាយ ៦ យ៉ាងគឺ រូបតណ្ហា សទ្ទតណ្ហា គន្ធតណ្ហា រសតណ្ហា ផោដ្ឋព្វតណ្ហា ធម្មតណ្ហា។»

324. ‘‘Cha agāravā. Idhāvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso; dhamme agāravo viharati appatisso; saṅghe agāravo viharati appatisso; sikkhāya agāravo viharati appatisso; appamāde agāravo viharati appatisso; paṭisanthāre agāravo viharati appatisso.

៣២៤. «សេចក្តីមិនគោរព (អគារវៈ) មាន ៦ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមិនគោរព មិនកោតក្រែង ក្នុងព្រះសាស្តា ១ មិនគោរព មិនកោតក្រែង ក្នុងព្រះធម៌ ១ មិនគោរព មិនកោតក្រែង ក្នុងព្រះសង្ឃ ១ មិនគោរព មិនកោតក្រែង ក្នុងសិក្ខា ១ មិនគោរព មិនកោតក្រែង ក្នុងសេចក្តីមិនប្រមាទ ១ មិនគោរព មិនកោតក្រែង ក្នុងបដិសណ្ឋារៈ ១។»

‘‘Cha gāravā. Idhāvuso, bhikkhu satthari sagāravo viharati sappatisso; dhamme sagāravo viharati sappatisso; saṅghe sagāravo viharati sappatisso; sikkhāya sagāravo viharati sappatisso; appamāde sagāravo viharati sappatisso; paṭisanthāre sagāravo viharati sappatisso.

«សេចក្តីគោរព (គារវៈ) មាន ៦ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកគោរព កោតក្រែង ក្នុងព្រះសាស្តា ១ គោរព កោតក្រែង ក្នុងព្រះធម៌ ១ គោរព កោតក្រែង ក្នុងព្រះសង្ឃ ១ គោរព កោតក្រែង ក្នុងសិក្ខា ១ គោរព កោតក្រែង ក្នុងសេចក្តីមិនប្រមាទ ១ គោរព កោតក្រែង ក្នុងបដិសណ្ឋារៈ ១។»

‘‘Cha somanassūpavicārā[Pg.203]. Cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati; sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā. Manasā dhammaṃ viññāya somanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati.

សោមនស្សុបវិចារ (ការត្រិះរិះប្រកបដោយសោមនស្ស) ៦ យ៉ាង គឺភិក្ខុឃើញរូបដោយភ្នែក ហើយត្រិះរិះនូវរូបជាទីតាំងនៃសោមនស្ស ឮសំឡេងដោយត្រចៀក... ធុំក្លិនដោយច្រមុះ... ភ្លក្សរសដោយអណ្តាត... ពាល់ត្រូវផោដ្ឋព្វៈដោយកាយ... ដឹងច្បាស់ធម៌ារម្មណ៍ដោយចិត្ត ហើយត្រិះរិះនូវធម៌ារម្មណ៍ជាទីតាំងនៃសោមនស្ស។

‘‘Cha domanassūpavicārā. Cakkhunā rūpaṃ disvā domanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati…pe… manasā dhammaṃ viññāya domanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati.

ទោមនស្សុបវិចារ (ការត្រិះរិះប្រកបដោយទោមនស្ស) ៦ យ៉ាង គឺភិក្ខុឃើញរូបដោយភ្នែក ហើយត្រិះរិះនូវរូបជាទីតាំងនៃទោមនស្ស...។បេ... ដឹងច្បាស់ធម៌ារម្មណ៍ដោយចិត្ត ហើយត្រិះរិះនូវធម៌ារម្មណ៍ជាទីតាំងនៃទោមនស្ស។

‘‘Cha upekkhūpavicārā. Cakkhunā rūpaṃ disvā upekkhāṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati…pe… manasā dhammaṃ viññāya upekkhāṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati.

ឧបេក្ខុបវិចារ (ការត្រិះរិះប្រកបដោយឧបេក្ខា) ៦ យ៉ាង គឺភិក្ខុឃើញរូបដោយភ្នែក ហើយត្រិះរិះនូវរូបជាទីតាំងនៃឧបេក្ខា...។បេ... ដឹងច្បាស់ធម៌ារម្មណ៍ដោយចិត្ត ហើយត្រិះរិះនូវធម៌ារម្មណ៍ជាទីតាំងនៃឧបេក្ខា។

‘‘Cha sāraṇīyā dhammā. Idhāvuso, bhikkhuno mettaṃ kāyakammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati.

សារណីយធម៌ (ធម៌ជាគ្រឿងរលឹក) ៦ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានកាយកម្មប្រកបដោយមេត្តា ខ្ជាប់ខ្ជួនក្នុងសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ទាំងក្នុងទីចំពោះមុខ និងក្នុងទីកំបាំងមុខ។ ធម៌នេះជាគ្រឿងរលឹក ធ្វើឲ្យជាទីស្រឡាញ់ ធ្វើឲ្យជាទីគោរព រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសង្គ្រោះ ដើម្បីមិនទាស់ទែងគ្នា ដើម្បីសាមគ្គីភាព ដើម្បីភាពជាឯកច្ឆន្ទ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno mettaṃ vacīkammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុមានវចីកម្មប្រកបដោយមេត្តា ខ្ជាប់ខ្ជួនក្នុងសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ទាំងក្នុងទីចំពោះមុខ និងក្នុងទីកំបាំងមុខ។ ធម៌នេះជាគ្រឿងរលឹក...។បេ... រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីភាពជាឯកច្ឆន្ទ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno mettaṃ manokammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុមានមនោកម្មប្រកបដោយមេត្តា ខ្ជាប់ខ្ជួនក្នុងសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ទាំងក្នុងទីចំពោះមុខ និងក្នុងទីកំបាំងមុខ។ ធម៌នេះជាគ្រឿងរលឹក...។បេ... រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីភាពជាឯកច្ឆន្ទ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi, tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī hoti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī. Ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត លាភទាំងឡាយណាដែលជាធម៌ គឺបានមកដោយធម៌ សូម្បីតែលាភត្រឹមតែអាហារដែលនៅក្នុងបាត្រ ភិក្ខុជាអ្នកមិនលាក់លៀមទុកបរិភោគតែម្នាក់ឯងនូវលាភមានសភាពដូច្នោះ ជាអ្នកបរិភោគទូទៅជាមួយសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយដែលមានសីល។ ធម៌នេះជាគ្រឿងរលឹក...។បេ... រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីភាពជាឯកច្ឆន្ទ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṃvattanikāni, tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត សីលទាំងឡាយណាដែលមិនដាច់ មិនធ្លាយ មិនពពាល មិនក្មាស ជាសីលជាអ្នកជា ដែលអ្នកប្រាជ្ញសរសើរ មិនត្រូវបានតណ្ហានិងទិដ្ឋិស្ទាបអង្អែល ជាសីលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសមាធិ ភិក្ខុជាអ្នកមានសីលស្មើគ្នា រស់នៅជាមួយសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ទាំងក្នុងទីចំពោះមុខ និងក្នុងទីកំបាំងមុខ ក្នុងសីលមានសភាពដូច្នោះ។ ធម៌នេះជាគ្រឿងរលឹក...។បេ... រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីភាពជាឯកច្ឆន្ទ។

‘‘Puna [Pg.204] caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāyaṃ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati.

ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ទិដ្ឋិណាដ៏ប្រសើរ ជាគ្រឿងស្រោចស្រង់ រមែងស្រោចស្រង់បុគ្គលអ្នកធ្វើតាមទិដ្ឋិនោះ ដើម្បីអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃ ភិក្ខុជាអ្នកមានទិដ្ឋិស្មើគ្នា រស់នៅជាមួយសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ទាំងក្នុងទីចំពោះមុខ និងក្នុងទីកំបាំងមុខ ក្នុងទិដ្ឋិមានសភាពដូច្នោះ។ ធម៌នេះជាគ្រឿងរលឹក ធ្វើឲ្យជាទីស្រឡាញ់ ធ្វើឲ្យជាទីគោរព រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសង្គ្រោះ ដើម្បីមិនទាស់ទែងគ្នា ដើម្បីសាមគ្គីភាព ដើម្បីភាពជាឯកច្ឆន្ទ។

325. Cha vivādamūlāni. Idhāvuso, bhikkhu kodhano hoti upanāhī. Yo so, āvuso, bhikkhu kodhano hoti upanāhī, so sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṅghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī hoti. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṃ janeti. Yo hoti vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavāya paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṃ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavo hoti.

៣២៥. វិវាទមូល (ឫសគល់នៃវិវាទ) មាន ៦ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកខឹង ច្រើនចងគំនុំ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុណាជាអ្នកខឹង ច្រើនចងគំនុំ ភិក្ខុនោះរស់នៅមិនគោរព មិនកោតក្រែងក្នុងព្រះសាស្តាផង រស់នៅមិនគោរព មិនកោតក្រែងក្នុងព្រះធម៌ផង រស់នៅមិនគោរព មិនកោតក្រែងក្នុងព្រះសង្ឃផង មិនធ្វើឲ្យបរិបូណ៌ក្នុងសិក្ខាផង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុណាដែលមិនគោរព មិនកោតក្រែងក្នុងព្រះសាស្តា ក្នុងព្រះធម៌ ក្នុងព្រះសង្ឃ មិនធ្វើឲ្យបរិបូណ៌ក្នុងសិក្ខា ភិក្ខុនោះរមែងបង្កើតវិវាទក្នុងសង្ឃ។ វិវាទណាមួយដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើនរូប ដើម្បីមិនជាសុខដល់ជនច្រើនរូប ដើម្បីសេចក្តីវិនាស ដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បើសិនជាអ្នកទាំងឡាយឃើញឫសគល់នៃវិវាទមានសភាពដូច្នោះ ក្នុងខ្លួនក្តី ក្នុងខាងក្រៅក្តី ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ក្នុងទីនោះ អ្នកទាំងឡាយត្រូវព្យាយាមដើម្បីលះបង់នូវឫសគល់នៃវិវាទដ៏លាមកនោះឯង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បើសិនជាអ្នកទាំងឡាយមិនឃើញឫសគល់នៃវិវាទមានសភាពដូច្នោះ ក្នុងខ្លួនក្តី ក្នុងខាងក្រៅក្តី ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ក្នុងទីនោះ អ្នកទាំងឡាយត្រូវប្រតិបត្តិដើម្បីកុំឲ្យឫសគល់នៃវិវាទដ៏លាមកនោះហូរហៀរតទៅទៀត។ ការលះបង់នូវឫសគល់នៃវិវាទដ៏លាមកនោះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ការមិនហូរហៀរតទៅទៀតនៃឫសគល់នៃវិវាទដ៏លាមកនោះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu makkhī hoti paḷāsī…pe… issukī hoti maccharī…pe… saṭho hoti māyāvī… pāpiccho hoti micchādiṭṭhī… sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī…pe… yo so, āvuso, bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī, so sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṅghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī hoti. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso[Pg.205], sikkhāya na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṃ janeti. Yo hoti vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavāya paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṃ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavo hoti.

ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកលុបគុណគេ ជាអ្នកវាយឫកស្មើ...។បេ... ជាអ្នកច្រណែន ជាអ្នកកំណាញ់...។បេ... ជាអ្នកអួតអាង ជាអ្នកមានមាយា... ជាអ្នកមានប្រាថ្នាលាមក ជាអ្នកមានមិច្ឆាទិដ្ឋិ... ជាអ្នកស្ទាបអង្អែលនូវទិដ្ឋិរបស់ខ្លួន ជាអ្នកកាន់ខ្ជាប់ លះបង់បានដោយកម្រ...។បេ... ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុណាដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទិដ្ឋិរបស់ខ្លួន កាន់ខ្ជាប់ លះបង់បានដោយកម្រ ភិក្ខុនោះរស់នៅមិនគោរព មិនកោតក្រែងក្នុងព្រះសាស្តាផង រស់នៅមិនគោរព មិនកោតក្រែងក្នុងព្រះធម៌ផង រស់នៅមិនគោរព មិនកោតក្រែងក្នុងព្រះសង្ឃផង មិនធ្វើឲ្យបរិបូណ៌ក្នុងសិក្ខាផង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុណាដែលមិនគោរព មិនកោតក្រែងក្នុងព្រះសាស្តា ក្នុងព្រះធម៌ ក្នុងព្រះសង្ឃ មិនធ្វើឲ្យបរិបូណ៌ក្នុងសិក្ខា ភិក្ខុនោះរមែងបង្កើតវិវាទក្នុងសង្ឃ។ វិវាទណាមួយដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើនរូប ដើម្បីមិនជាសុខដល់ជនច្រើនរូប ដើម្បីសេចក្តីវិនាស ដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បើសិនជាអ្នកទាំងឡាយឃើញឫសគល់នៃវិវាទមានសភាពដូច្នោះ ក្នុងខ្លួនក្តី ក្នុងខាងក្រៅក្តី ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ក្នុងទីនោះ អ្នកទាំងឡាយត្រូវព្យាយាមដើម្បីលះបង់នូវឫសគល់នៃវិវាទដ៏លាមកនោះឯង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បើសិនជាអ្នកទាំងឡាយមិនឃើញឫសគល់នៃវិវាទមានសភាពដូច្នោះ ក្នុងខ្លួនក្តី ក្នុងខាងក្រៅក្តី ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ក្នុងទីនោះ អ្នកទាំងឡាយត្រូវប្រតិបត្តិដើម្បីកុំឲ្យឫសគល់នៃវិវាទដ៏លាមកនោះហូរហៀរតទៅទៀត។ ការលះបង់នូវឫសគល់នៃវិវាទដ៏លាមកនោះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ការមិនហូរហៀរតទៅទៀតនៃឫសគល់នៃវិវាទដ៏លាមកនោះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។

‘‘Cha dhātuyo – pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu, ākāsadhātu, viññāṇadhātu.

ធាតុ ៦ យ៉ាង គឺ ផថវីធាតុ (ធាតុដី) អាបោធាតុ (ធាតុទឹក) តេជោធាតុ (ធាតុភ្លើង) វាយោធាតុ (ធាតុខ្យល់) អាកាសធាតុ (ធាតុអាកាស) វិញ្ញាណធាតុ (ធាតុវិញ្ញាណ)។

326. ‘‘Cha nissaraṇiyā dhātuyo. Idhāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘mettā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, atha ca pana me byāpādo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So ‘mā hevaṃ’, tissa vacanīyo, ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ mettāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya. Atha ca panassa byāpādo cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, byāpādassa, yadidaṃ mettā cetovimuttī’ti.

៣២៦. និស្សរណីយធាតុ (ធាតុជាគ្រឿងរំដោះខ្លួន) ៦ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា «មេត្តាចេតោវិមុត្តិ ខ្ញុំបានចម្រើនហើយ បានធ្វើឲ្យច្រើនហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ បានសន្សំរឿយៗហើយ បានប្រមូលទុកហើយ បានប្រារព្ធល្អហើយ តែថាព្យាបាទនៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ខ្ញុំបាន»។ ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវគេនិយាយតបវិញថា «លោកកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ លោកដ៏មានអាយុកុំនិយាយយ៉ាងនេះឡើយ កុំចោទប្រកាន់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ ព្រោះការចោទប្រកាន់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនល្អឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនដែលត្រាស់យ៉ាងនេះទេ។ ម្នាលអាវុសោ ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលកាលបើមេត្តាចេតោវិមុត្តិ ភិក្ខុបានចម្រើនហើយ បានធ្វើឲ្យច្រើនហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ បានសន្សំរឿយៗហើយ បានប្រមូលទុកហើយ បានប្រារព្ធល្អហើយ តែថាព្យាបាទនៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះបាន ហេតុដូច្នោះមិនដែលសោះឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ព្រោះថា មេត្តាចេតោវិមុត្តិនេះ ជាគ្រឿងរំដោះចេញចាកព្យាបាទ»។

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘karuṇā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me vihesā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti, so ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ āvuso, anavakāso, yaṃ karuṇāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya [Pg.206] anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa vihesā cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, vihesāya, yadidaṃ karuṇā cetovimuttī’ti.

ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា «ករុណាចេតោវិមុត្តិ ខ្ញុំបានចម្រើនហើយ បានធ្វើឲ្យច្រើនហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ បានសន្សំរឿយៗហើយ បានប្រមូលទុកហើយ បានប្រារព្ធល្អហើយ តែថាវិហេសា (ការបៀតបៀន) នៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ខ្ញុំបាន»។ ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវគេនិយាយតបវិញថា «លោកកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ លោកដ៏មានអាយុកុំនិយាយយ៉ាងនេះឡើយ កុំចោទប្រកាន់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ ព្រោះការចោទប្រកាន់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនល្អឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនដែលត្រាស់យ៉ាងនេះទេ។ ម្នាលអាវុសោ ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលកាលបើករុណាចេតោវិមុត្តិ ភិក្ខុបានចម្រើនហើយ បានធ្វើឲ្យច្រើនហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ បានសន្សំរឿយៗហើយ បានប្រមូលទុកហើយ បានប្រារព្ធល្អហើយ តែថាវិហេសានៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះបាន ហេតុដូច្នោះមិនដែលសោះឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ព្រោះថា ករុណាចេតោវិមុត្តិនេះ ជាគ្រឿងរំដោះចេញចាកវិហេសា»។

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘muditā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me arati cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti, so ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ muditāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa arati cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, aratiyā, yadidaṃ muditā cetovimuttī’ti.

ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា «មុទិតាចេតោវិមុត្តិ ខ្ញុំបានចម្រើនហើយ បានធ្វើឲ្យច្រើនហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ បានសន្សំរឿយៗហើយ បានប្រមូលទុកហើយ បានប្រារព្ធល្អហើយ តែថាអរតិ (សេចក្តីមិនត្រេកអរ) នៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ខ្ញុំបាន»។ ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវគេនិយាយតបវិញថា «លោកកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ លោកដ៏មានអាយុកុំនិយាយយ៉ាងនេះឡើយ កុំចោទប្រកាន់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ ព្រោះការចោទប្រកាន់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនល្អឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនដែលត្រាស់យ៉ាងនេះទេ។ ម្នាលអាវុសោ ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលកាលបើមុទិតាចេតោវិមុត្តិ ភិក្ខុបានចម្រើនហើយ បានធ្វើឲ្យច្រើនហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ បានសន្សំរឿយៗហើយ បានប្រមូលទុកហើយ បានប្រារព្ធល្អហើយ តែថាអរតីនៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះបាន ហេតុដូច្នោះមិនដែលសោះឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ព្រោះថា មុទិតាចេតោវិមុត្តិនេះ ជាគ្រឿងរំដោះចេញចាកអរតិ»។

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘upekkhā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me rāgo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ upekkhāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa rāgo cittaṃ pariyādāya ṭhassati netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, rāgassa, yadidaṃ upekkhā cetovimuttī’ti.

ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា «ឧបេក្ខាចេតោវិមុត្តិ ខ្ញុំបានចម្រើនហើយ បានធ្វើឲ្យច្រើនហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ បានសន្សំរឿយៗហើយ បានប្រមូលទុកហើយ បានប្រារព្ធល្អហើយ តែថារាគៈនៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ខ្ញុំបាន»។ ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវគេនិយាយតបវិញថា «លោកកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ លោកដ៏មានអាយុកុំនិយាយយ៉ាងនេះឡើយ កុំចោទប្រកាន់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ ព្រោះការចោទប្រកាន់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនល្អឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនដែលត្រាស់យ៉ាងនេះទេ។ ម្នាលអាវុសោ ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលកាលបើឧបេក្ខាចេតោវិមុត្តិ ភិក្ខុបានចម្រើនហើយ បានធ្វើឲ្យច្រើនហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ បានសន្សំរឿយៗហើយ បានប្រមូលទុកហើយ បានប្រារព្ធល្អហើយ តែថារាគៈនៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះបាន ហេតុដូច្នោះមិនដែលសោះឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ព្រោះថា ឧបេក្ខាចេតោវិមុត្តិនេះ ជាគ្រឿងរំដោះចេញចាករាគៈ»។

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘animittā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me nimittānusāri viññāṇaṃ hotī’ti. So ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ animittāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa nimittānusāri [Pg.207] viññāṇaṃ bhavissati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, sabbanimittānaṃ, yadidaṃ animittā cetovimuttī’ti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ ចេតោវិមុត្តិដ៏មិនមាននិមិត្ត (អនិមិត្តចេតោវិមុត្តិ) អាត្មាអញបានចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យរយរយដងហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ បានសន្សំហើយ បានប្រព្រឹត្តរឿយៗហើយ បានប្រារព្ធល្អហើយ។ តែថា វិញ្ញាណរបស់អាត្មាអញ នៅតែប្រព្រឹត្តទៅតាមនិមិត្តនៅឡើយ»។ ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវភិក្ខុទាំងឡាយនិយាយតបវិញថា «លោកដ៏មានអាយុ កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ កុំបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ ព្រោះការបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនល្អទេ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនដែលត្រាស់យ៉ាងនេះឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលកាលបើអនិមិត្តចេតោវិមុត្តិ ភិក្ខុបានចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យរយរយដងហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ បានសន្សំហើយ បានប្រព្រឹត្តរឿយៗហើយ បានប្រារព្ធល្អហើយ តែវិញ្ញាណរបស់ភិក្ខុនោះ នៅតែប្រព្រឹត្តទៅតាមនិមិត្តនោះ ហេតុបែបនេះ មិនមានឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ព្រោះថា អនិមិត្តចេតោវិមុត្តិនេះ ជាគ្រឿងរំដោះចេញចាកនិមិត្តទាំងពួង»។

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘asmīti kho me vigataṃ, ayamahamasmīti na samanupassāmi, atha ca pana me vicikicchākathaṅkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ asmīti vigate ayamahamasmīti asamanupassato, atha ca panassa vicikicchākathaṅkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, vicikicchākathaṅkathāsallassa, yadidaṃ asmimānasamugghāto’ti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ គំនិតថា អាត្មាអញមាន (អស្មិមានៈ) អាត្មាអញបានលះបង់ហើយ អាត្មាអញមិនបានយល់ឃើញថា នេះជាអាត្មាអញ នោះជាអាត្មាអញឡើយ តែថា សរគឺសេចក្តីសង្ស័យ និងសេចក្តីងឿងឆ្ងល់ នៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់អាត្មាអញឲ្យស្ថិតនៅឡើយ»។ ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវភិក្ខុទាំងឡាយនិយាយតបវិញថា «លោកដ៏មានអាយុ កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ កុំបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ ព្រោះការបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនល្អទេ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនដែលត្រាស់យ៉ាងនេះឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលកាលបើគំនិតថា អាត្មាអញមាន បានលះបង់ហើយ មិនបានយល់ឃើញថា នេះជាអាត្មាអញ នោះជាអាត្មាអញឡើយ តែសរគឺសេចក្តីសង្ស័យ និងសេចក្តីងឿងឆ្ងល់ នៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះឲ្យស្ថិតនៅ ហេតុបែបនេះ មិនមានឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ព្រោះថា ការដកឡើងនូវអស្មិមានៈនេះ ជាគ្រឿងរំដោះចេញចាកសរគឺសេចក្តីសង្ស័យ និងសេចក្តីងឿងឆ្ងល់»។

327. ‘‘Cha anuttariyāni – dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ, sikkhānuttariyaṃ, pāricariyānuttariyaṃ, anussatānuttariyaṃ.

៣២៧. «អនុត្តរិយៈ (ធម៌ដ៏ក្រៃលែង) មាន ៦ យ៉ាងគឺ ការឃើញដ៏ក្រៃលែង (ទស្សនានុត្តរិយៈ) ១ ការឮដ៏ក្រៃលែង (សវនានុត្តរិយៈ) ១ ការបានដ៏ក្រៃលែង (លាភានុត្តរិយៈ) ១ ការសិក្សាដ៏ក្រៃលែង (សិក្ខានុត្តរិយៈ) ១ ការបម្រើដ៏ក្រៃលែង (បារិចរិយានុត្តរិយៈ) ១ ការរលឹកដ៏ក្រៃលែង (អនុស្សតានុត្តរិយៈ) ១។»

‘‘Cha anussatiṭṭhānāni – buddhānussati, dhammānussati, saṅghānussati, sīlānussati, cāgānussati, devatānussati.

«អនុស្សតិដ្ឋាន (ហេតុជាទីតាំងនៃសេចក្តីរលឹក) មាន ៦ យ៉ាងគឺ សេចក្តីរលឹកចំពោះព្រះពុទ្ធ (ពុទ្ធានុស្សតិ) ១ សេចក្តីរលឹកចំពោះព្រះធម៌ (ធម្មានុស្សតិ) ១ សេចក្តីរលឹកចំពោះព្រះសង្ឃ (សង្ឃានុស្សតិ) ១ សេចក្តីរលឹកចំពោះសីល (សីលានុស្សតិ) ១ សេចក្តីរលឹកចំពោះការបរិច្ចាគ (ចាគានុស្សតិ) ១ សេចក្តីរលឹកចំពោះទេវតា (ទេវតានុស្សតិ) ១។»

328. ‘‘Cha satatavihārā. Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno.

៣២៨. «សតតវិហារ (ធម៌ជាគ្រឿងនៅអស់កាលជានិច្ចរបស់ព្រះខីណាស្រព) មាន ៦ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ឃើញរូបដោយភ្នែកហើយ មិនត្រេកអរ មិនតូចចិត្ត ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ និងសម្បជញ្ញៈរស់នៅ។ ឮសំឡេងដោយត្រចៀក... ធុំក្លិនដោយច្រមុះ... ទទួលរសដោយអណ្តាត... ពាល់ត្រូវផ្សព្វផ្សាយដោយកាយ... ដឹងច្បាស់ធម៌ដោយចិត្តហើយ មិនត្រេកអរ មិនតូចចិត្ត ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ និងសម្បជញ្ញៈរស់នៅ។»

329. ‘‘Chaḷābhijātiyo. Idhāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno [Pg.208] akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānaṃ abhijāyati.

៣២៩. «អភិជាតិ (កំណើតដ៏ក្រៃលែង) មាន ៦ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ មានកំណើតខ្មៅ (ថោកទាប) បង្កើតធម៌ខ្មៅ (អាក្រក់)។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលខ្លះមានកំណើតខ្មៅ បង្កើតធម៌ស (ល្អ)។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលខ្លះមានកំណើតខ្មៅ បង្កើតព្រះនិព្វាន មិនខ្មៅមិនស។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលខ្លះមានកំណើតស (ខ្ពង់ខ្ពស់) បង្កើតធម៌ស។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលខ្លះមានកំណើតស បង្កើតធម៌ខ្មៅ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត បុគ្គលខ្លះមានកំណើតស បង្កើតព្រះនិព្វាន មិនខ្មៅមិនស។»

‘‘Cha nibbedhabhāgiyā saññā – aniccasaññā anicce, dukkhasaññā dukkhe, anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā.

«សញ្ញាជាចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយ (និព្វេធភាគិយសញ្ញា) មាន ៦ យ៉ាងគឺ សេចក្តីសំគាល់ថាមិនទៀង (អនិច្ចសញ្ញា) ១ សេចក្តីសំគាល់ថាជាទុក្ខក្នុងរបស់មិនទៀង (ទុក្ខសញ្ញាក្នុងអនិច្ចធម៌) ១ សេចក្តីសំគាល់ថាជាអនត្តាក្នុងរបស់ជាទុក្ខ (អនត្តាសញ្ញាក្នុងទុក្ខធម៌) ១ សេចក្តីសំគាល់ក្នុងការលះបង់ (បហានសញ្ញា) ១ សេចក្តីសំគាល់ក្នុងធម៌ប្រាសចាកតម្រេក (វិរាគសញ្ញា) ១ សេចក្តីសំគាល់ក្នុងធម៌រលត់ទុក្ខ (និរោធសញ្ញា) ១។»

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ទាំង ៦ យ៉ាងនេះឯង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គដឹងច្បាស់ ឃើញច្បាស់ ត្រាស់សម្តែងទុកដោយប្រពៃហើយ ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គប្បីសង្គាយនា... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដើម្បីចម្រើនដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។»

Sattakaṃ

«ពួក ៧ (សត្តកៈ)»

330. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame satta?

៣៣០. «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ ៧ យ៉ាង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គដឹងច្បាស់ ឃើញច្បាស់ ត្រាស់សម្តែងទុកដោយប្រពៃហើយ មានពិតមែន ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គប្បីសង្គាយនា... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដើម្បីចម្រើនដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ធម៌ ៧ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ?»

‘‘Satta ariyadhanāni – saddhādhanaṃ, sīladhanaṃ, hiridhanaṃ, ottappadhanaṃ, sutadhanaṃ, cāgadhanaṃ, paññādhanaṃ.

«អរិយទ្រព្យ (ទ្រព្យដ៏ប្រសើរ) មាន ៧ យ៉ាងគឺ ទ្រព្យគឺសទ្ធា (សទ្ធាធនៈ) ១ ទ្រព្យគឺសីល (សីលធនៈ) ១ ទ្រព្យគឺហិរិ (ហិរិធនៈ) ១ ទ្រព្យគឺឱត្តប្បៈ (ឱត្តប្បធនៈ) ១ ទ្រព្យគឺសុតៈ (សុតធនៈ) ១ ទ្រព្យគឺចាគៈ (ចាគធនៈ) ១ ទ្រព្យគឺបញ្ញា (បញ្ញាធនៈ) ១។»

‘‘Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo, dhammavicayasambojjhaṅgo, vīriyasambojjhaṅgo, pītisambojjhaṅgo, passaddhisambojjhaṅgo, samādhisambojjhaṅgo, upekkhāsambojjhaṅgo.

«ពោជ្ឈង្គ (អង្គនៃធម៌ជាគ្រឿងត្រាស់ដឹង) មាន ៧ យ៉ាងគឺ សតិសម្ពោជ្ឈង្គ ១ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ ១ វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គ ១ បីតិសម្ពោជ្ឈង្គ ១ បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គ ១ សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គ ១ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គ ១។»

‘‘Satta samādhiparikkhārā – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati.

«សមាធិបរិក្ខារ (ធម៌ជាគ្រឿងបរិវារនៃសមាធិ) មាន ៧ យ៉ាងគឺ សម្មាទិដ្ឋិ ១ សម្មាសង្កប្បៈ ១ សម្មាវាចា ១ សម្មាកម្មន្តៈ ១ សម្មាអាជីវៈ ១ សម្មាវាយាមៈ ១ សម្មាសតិ ១។»

‘‘Satta asaddhammā – idhāvuso, bhikkhu assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, appassuto hoti, kusīto hoti, muṭṭhassati hoti, duppañño hoti.

«អសទ្ធម៌ (ធម៌របស់អសប្បុរស) មាន ៧ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមិនមានសទ្ធា ១ មិនមានសេចក្តីខ្មាសបាប (អហិរិកៈ) ១ មិនមានសេចក្តីខ្លាចបាប (អនោតប្បៈ) ១ ជាអ្នកមានសុតៈតិច (អប្បស្សុតៈ) ១ ជាអ្នកខ្ជិលច្រអូស (កុសីតៈ) ១ ជាអ្នកភ្លេចសតិ (មុដ្ឋស្សតិ) ១ ជាអ្នកមិនមានប្រាជ្ញា (ទុប្បញ្ញៈ) ១។»

‘‘Satta saddhammā – idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, hirimā hoti, ottappī hoti, bahussuto hoti, āraddhavīriyo hoti, upaṭṭhitassati hoti, paññavā hoti.

«សទ្ធម៌ (ធម៌របស់សប្បុរស) មាន ៧ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានសទ្ធា ១ មានសេចក្តីខ្មាសបាប (ហិរិមាន) ១ មានសេចក្តីខ្លាចបាប (ឱតប្បៈ) ១ ជាអ្នកមានសុតៈច្រើន (ពហុស្សុតៈ) ១ ជាអ្នកប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាម (អារទ្ធវីរិយៈ) ១ ជាអ្នកមានសតិខ្ជាប់ខ្ជួន (ឧបដ្ឋិតសតិ) ១ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា (បញ្ញវន្ត) ១។»

‘‘Satta sappurisadhammā – idhāvuso, bhikkhu dhammaññū ca hoti atthaññū ca attaññū ca mattaññū ca kālaññū ca parisaññū ca puggalaññū ca.

«សប្បុរិសធម៌ (ធម៌របស់សប្បុរស) មាន ៧ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកដឹងធម៌ (ធម្មញ្ញូ) ១ ដឹងអត្ថ (អត្ថញ្ញូ) ១ ដឹងខ្លួន (អត្តញ្ញូ) ១ ដឹងប្រមាណ (មត្តញ្ញូ) ១ ដឹងកាល (កាលញ្ញូ) ១ ដឹងបរិស័ទ (បរិសញ្ញូ) ១ ដឹងបុគ្គល (បុគ្គលញ្ញូ) ១។»

331. ‘‘Satta [Pg.209] niddasavatthūni. Idhāvuso, bhikkhu sikkhāsamādāne tibbacchando hoti, āyatiñca sikkhāsamādāne avigatapemo. Dhammanisantiyā tibbacchando hoti, āyatiñca dhammanisantiyā avigatapemo. Icchāvinaye tibbacchando hoti, āyatiñca icchāvinaye avigatapemo. Paṭisallāne tibbacchando hoti, āyatiñca paṭisallāne avigatapemo. Vīriyārambhe tibbacchando hoti, āyatiñca vīriyārambhe avigatapemo. Satinepakke tibbacchando hoti, āyatiñca satinepakke avigatapemo. Diṭṭhipaṭivedhe tibbacchando hoti, āyatiñca diṭṭhipaṭivedhe avigatapemo.

៣៣១. «និទ្ទេសវត្ថុ (ហេតុជាគ្រឿងចង្អុលបង្ហាញ) មាន ៧ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងការសមាទានសិក្ខា ១ មានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសចាកក្នុងការសមាទានសិក្ខាតទៅអនាគត ១ មានសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងការពិចារណាធម៌ ១ មានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសចាកក្នុងការពិចារណាធម៌តទៅអនាគត ១ មានសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងការកំចាត់បង់សេចក្តីប្រាថ្នា (តណ្ហា) ១ មានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសចាកក្នុងការកំចាត់បង់សេចក្តីប្រាថ្នាតទៅអនាគត ១ មានសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងការសម្ងំនៅម្នាក់ឯង ១ មានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសចាកក្នុងការសម្ងំនៅម្នាក់ឯងតទៅអនាគត ១ មានសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងការប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាម ១ មានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសចាកក្នុងការប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាមតទៅអនាគត ១ មានសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងសតិនិងបញ្ញាជាគ្រឿងរក្សាខ្លួន ១ មានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសចាកក្នុងសតិនិងបញ្ញាជាគ្រឿងរក្សាខ្លួនតទៅអនាគត ១ មានសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងការចាក់ធ្លុះនូវទិដ្ឋិ (ការដឹងច្បាស់នូវអរិយមគ្គ) ១ មានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសចាកក្នុងការចាក់ធ្លុះនូវទិដ្ឋិតទៅអនាគត ១។»

‘‘Satta saññā – aniccasaññā, anattasaññā, asubhasaññā, ādīnavasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā.

«សញ្ញា មាន ៧ យ៉ាងគឺ សេចក្តីសំគាល់ថាមិនទៀង (អនិច្ចសញ្ញា) ១ សេចក្តីសំគាល់ថាជាអនត្តា (អនត្តាសញ្ញា) ១ សេចក្តីសំគាល់ថាមិនល្អ (អសុភសញ្ញា) ១ សេចក្តីសំគាល់ក្នុងទោស (អាទីនវសញ្ញា) ១ សេចក្តីសំគាល់ក្នុងការលះបង់ (បហានសញ្ញា) ១ សេចក្តីសំគាល់ក្នុងធម៌ប្រាសចាកតម្រេក (វិរាគសញ្ញា) ១ សេចក្តីសំគាល់ក្នុងធម៌រលត់ទុក្ខ (និរោធសញ្ញា) ១។»

‘‘Satta balāni – saddhābalaṃ, vīriyabalaṃ, hiribalaṃ, ottappabalaṃ, satibalaṃ, samādhibalaṃ, paññābalaṃ.

«ពលៈ (កម្លាំង) មាន ៧ យ៉ាងគឺ កម្លាំងគឺសទ្ធា (សទ្ធាពលៈ) ១ កម្លាំងគឺសេចក្តីព្យាយាម (វីរិយពលៈ) ១ កម្លាំងគឺសេចក្តីខ្មាសបាប (ហិរិពលៈ) ១ កម្លាំងគឺសេចក្តីខ្លាចបាប (ឱតប្បពលៈ) ១ កម្លាំងគឺសតិ (សតិពលៈ) ១ កម្លាំងគឺសមាធិ (សមាធិពលៈ) ១ កម្លាំងគឺបញ្ញា (បញ្ញាពលៈ) ១។»

332. ‘‘Satta viññāṇaṭṭhitiyo. Santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā viññāṇaṭṭhiti.

៣៣២. «វិញ្ញាណដ្ឋិតិ (ទីតាំងនៃវិញ្ញាណ) មាន ៧ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយដែលមានកាយផ្សេងគ្នា មានសញ្ញាផ្សេងគ្នា ដូចជាពួកមនុស្ស និងទេវតាខ្លះ ពួកវិនិបាតិកៈ (អសុរា) ខ្លះ។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ១។»

‘‘Santāvuso, sattā nānattakāyā ekattasaññino seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyā viññāṇaṭṭhiti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយដែលមានកាយផ្សេងគ្នា តែមានសញ្ញាដូចគ្នា ដូចជាពួកទេវតាដែលកើតក្នុងព្រហ្មលោក (ព្រហ្មកាយិកៈ) ក្នុងកាលដំបូង។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ២។»

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaññino seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyā viññāṇaṭṭhiti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយដែលមានកាយដូចគ្នា តែមានសញ្ញាផ្សេងគ្នា ដូចជាពួកទេវតាជាន់អាភស្សរៈ។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៣។»

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā ekattasaññino seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catutthī viññāṇaṭṭhiti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយដែលមានកាយដូចគ្នា មានសញ្ញាដូចគ្នា ដូចជាពួកទេវតាជាន់សុភកិណ្ហៈ។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៤។»

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ pañcamī viññāṇaṭṭhiti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយដែលកន្លងនូវរូបសញ្ញាដោយប្រការទាំងពួង ព្រោះរលត់ទៅនៃបដិឃសញ្ញា មិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនានត្តសញ្ញា ចូលទៅកាន់អាកាសានញ្ចាយតនភព ដោយសំគាល់ថា «អាកាសមិនមានទីបំផុត»។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៥។»

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭhī viññāṇaṭṭhiti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយដែលកន្លងនូវអាកាសានញ្ចាយតនៈដោយប្រការទាំងពួង ចូលទៅកាន់វិញ្ញាណញ្ចាយតនភព ដោយសំគាល់ថា «វិញ្ញាណមិនមានទីបំផុត»។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៦។»

‘‘Santāvuso[Pg.210], sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanūpagā. Ayaṃ sattamī viññāṇaṭṭhiti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយដែលកន្លងនូវវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈដោយប្រការទាំងពួង ចូលទៅកាន់អាកិញ្ចញ្ញាយតនភព ដោយសំគាល់ថា «អ្វីបន្តិចបន្តួចក៏មិនមាន»។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៧។»

‘‘Satta puggalā dakkhiṇeyyā – ubhatobhāgavimutto, paññāvimutto, kāyasakkhi, diṭṭhippatto, saddhāvimutto, dhammānusārī, saddhānusārī.

«ទក្ខិណេយ្យបុគ្គល (បុគ្គលគួរទទួលទក្ខិណាទាន) មាន ៧ ពួកគឺ ព្រះឧភតោភាគវិមុត្ត ១ ព្រះបញ្ញាវិមុត្ត ១ ព្រះកាយសក្ខី ១ ព្រះទិដ្ឋិប្បត្តៈ ១ ព្រះសទ្ធាវិមុត្ត ១ ព្រះធម្មានុសារី ១ ព្រះសទ្ធានុសារី ១។»

‘‘Satta anusayā – kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo.

«អនុស័យ (កិលេសដែលដេកត្រាំក្នុងសន្តាន) មាន ៧ យ៉ាងគឺ កាមរាគានុស័យ ១ បដិឃានុស័យ ១ ទិដ្ឋិអនុស័យ ១ វិចិកិច្ឆានុស័យ ១ ម៉ានានុស័យ ១ ភវរាគានុស័យ ១ អវិជ្ជាអនុស័យ ១។»

‘‘Satta saññojanāni – anunayasaññojanaṃ, paṭighasaññojanaṃ, diṭṭhisaññojanaṃ, vicikicchāsaññojanaṃ, mānasaññojanaṃ, bhavarāgasaññojanaṃ, avijjāsaññojanaṃ.

«សំយោជនៈ (ធម៌ជាគ្រឿងចងសត្វទុកក្នុងភព) មាន ៧ យ៉ាងគឺ អនុនយសံយោជនៈ ១ បដិឃសំយោជនៈ ១ ទិដ្ឋិសំយោជនៈ ១ វិចិកិច្ឆាសំយោជនៈ ១ ម៉ានសំយោជនៈ ១ ភវរាគសំយោជនៈ ១ អវិជ្ជាសំយោជនៈ ១។»

‘‘Satta adhikaraṇasamathā – uppannuppannānaṃ adhikaraṇānaṃ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo dātabbo, sativinayo dātabbo, amūḷhavinayo dātabbo, paṭiññāya kāretabbaṃ, yebhuyyasikā, tassapāpiyasikā, tiṇavatthārako.

«អធិករណ៍សមថៈ (ធម៌ជាគ្រឿងរំងាប់អធិករណ៍) មាន ៧ យ៉ាងគឺ ដើម្បីរំងាប់ ដើម្បីធ្វើមិនឲ្យកើតឡើងវិញនូវអធិករណ៍ដែលកើតឡើងហើយៗ គប្បីឲ្យសម្មុខាវិន័យ ១ គប្បីឲ្យសតិវិន័យ ១ គប្បីឲ្យអមូឡ្ហវិន័យ ១ គប្បីធ្វើតាមបដិញ្ញាតករណៈ (ការធ្វើតាមពាក្យប្តេជ្ញា) ១ យេភុយ្យសិកា (ការធ្វើតាមសំឡេងភាគច្រើន) ១ តស្សបាបិយសិកា (ការធ្វើទោសដល់បុគ្គលនោះព្រោះធ្វើអាក្រក់) ១ តិណវត្ថារកៈ (ការសម្រុះសម្រួលដូចជាការយកស្មៅមកគ្រប) ១។»

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ទាំង ៧ យ៉ាងនេះឯង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គដឹងច្បាស់ ឃើញច្បាស់ ត្រាស់សម្តែងទុកដោយប្រពៃហើយ ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គប្បីសង្គាយនា... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដើម្បីចម្រើនដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។»

Dutiyabhāṇavāro niṭṭhito.

«ចប់ ភាណវារៈទី ២។»

Aṭṭhakaṃ

«ពួក ៨ (អដ្ឋកៈ)»

333. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame aṭṭha?

៣៣៣. «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ ៨ យ៉ាង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គដឹងច្បាស់ ឃើញច្បាស់ ត្រាស់សម្តែងទុកដោយប្រពៃហើយ មានពិតមែន ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គប្បីសង្គាយនា... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដើម្បីចម្រើនដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ធម៌ ៨ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ?»

‘‘Aṭṭha micchattā – micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo micchāsati, micchāsamādhi.

«មិច្ឆត្តៈ (សភាវៈខុស) មាន ៨ យ៉ាងគឺ មិច្ឆាទិដ្ឋិ (ការយល់ឃើញខុស) ១ មិច្ឆាសង្កប្បៈ (ការត្រិះរិះខុស) ១ មិច្ឆាវាចា (ការនិយាយស្តីខុស) ១ មិច្ឆាកម្មន្តៈ (ការងារខុស) ១ មិច្ឆាអាជីវៈ (ការចិញ្ចឹមជីវិតខុស) ១ មិច្ឆាវាយាមៈ (ការព្យាយាមខុស) ១ មិច្ឆាសតិ (ការរលឹកខុស) ១ មិច្ឆាសមាធិ (ការតម្កល់ចិត្តខុស) ១។»

‘‘Aṭṭha [Pg.211] sammattā – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.

«សម្មត្តៈ (សភាវៈត្រូវ) មាន ៨ យ៉ាងគឺ សម្មាទិដ្ឋិ (ការយល់ឃើញត្រូវ) ១ សម្មាសង្កប្បៈ (ការត្រិះរិះត្រូវ) ១ សម្មាវាចា (ការនិយាយស្តីត្រូវ) ១ សម្មាកម្មន្តៈ (ការងារត្រូវ) ១ សម្មាអាជីវៈ (ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ) ១ សម្មាវាយាមៈ (ការព្យាយាមត្រូវ) ១ សម្មាសតិ (ការរលឹកត្រូវ) ១ សម្មាសមាធិ (ការតម្កល់ចិត្តត្រូវ) ១។»

‘‘Aṭṭha puggalā dakkhiṇeyyā – sotāpanno, sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno; sakadāgāmī, sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno; anāgāmī, anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno; arahā, arahattaphalasacchikiriyāya paṭipanno.

«ទក្ខិណេយ្យបុគ្គល មាន ៨ ពួកគឺ ព្រះសោតាបន្នៈ ១ បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល ១ ព្រះសកទាគាមី ១ បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសកទាគាមិផល ១ ព្រះអនាគាមី ១ បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអនាគាមិផល ១ ព្រះអរហន្ត ១ បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអរហត្តផល ១។»

334. ‘‘Aṭṭha kusītavatthūni. Idhāvuso, bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati, kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilamissati, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ kusītavatthu.

៣៣៤. «កុសីតវត្ថុ (ហេតុនៃសេចក្តីខ្ជិលច្រអូស) មាន ៨ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានការងារដែលត្រូវធ្វើ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ការងារដែលអាត្មាអញត្រូវធ្វើនឹងមានពិត កាលបើអាត្មាអញធ្វើការងារ កាយរបស់អាត្មាអញនឹងហត់នឿយ បើដូច្នោះ អាត្មាអញនឹងដេកសិន»។ ភិក្ខុនោះក៏ដេកទៅ មិនបានប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីដល់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ដល់ ដើម្បីសម្រេចនូវធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ឡើយ។ នេះជាកុសីតវត្ថុទី ១។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ, kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilanto, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati…pe… idaṃ dutiyaṃ kusītavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុជាអ្នកធ្វើការងាររួចហើយ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញបានធ្វើការងាររួចហើយ កាលដែលអាត្មាអញធ្វើការងារនោះ កាយក៏ហត់នឿយ ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញសម្រាន្តសិន“។ ភិក្ខុនោះក៏សម្រាន្តទៅ មិនបានប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម...។ល។ នេះជាកុសីតវត្ថុ (ហេតុនៃសេចក្ដីខ្ជិលច្រអូស) ទី២។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ tatiyaṃ kusītavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ផ្លូវដែលភិក្ខុត្រូវដើរមានឡើង។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”ផ្លូវដែលអាត្មាអញត្រូវដើរនឹងមាន កាលដែលអាត្មាអញដើរទៅតាមផ្លូវ កាយនឹងហត់នឿយ ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញសម្រាន្តសិន“។ ភិក្ខុនោះក៏សម្រាន្តទៅ មិនបានប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម... នេះជាកុសីតវត្ថុទី៣។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ, maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ catutthaṃ kusītavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុជាអ្នកបានដើរផ្លូវរួចហើយ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញបានដើរផ្លូវរួចហើយ កាលដែលអាត្មាអញដើរទៅតាមផ្លូវ កាយក៏ហត់នឿយ ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញសម្រាន្តសិន“។ ភិក្ខុនោះក៏សម្រាន្តទៅ មិនបានប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម... នេះជាកុសីតវត្ថុទី៤។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo kilanto akammañño, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ pañcamaṃ kusītavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលត្រេតត្រតទៅកាន់ស្រុកក្ដី និគមក្ដី ដើម្បីបិណ្ឌបាត មិនបានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្អិតផ្អាង ឆ្អែតស្កប់ស្កល់តាមបំណងឡើយ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញកាលត្រេតត្រតទៅកាន់ស្រុកក្ដី និគមក្ដី ដើម្បីបិណ្ឌបាត មិនបានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្អិតផ្អាង ឆ្អែតស្កប់ស្កល់តាមបំណងឡើយ កាយរបស់អាត្មាអញនោះក៏ហត់នឿយ មិនគួរដល់ការងារ ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញសម្រាន្តសិន“។ ភិក្ខុនោះក៏សម្រាន្តទៅ មិនបានប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម... នេះជាកុសីតវត្ថុទី៥។»

‘‘Puna [Pg.212] caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo garuko akammañño, māsācitaṃ maññe, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ chaṭṭhaṃ kusītavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលត្រេតត្រតទៅកាន់ស្រុកក្ដី និគមក្ដី ដើម្បីបិណ្ឌបាត បានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្អិតផ្អាង ឆ្អែតស្កប់ស្កល់តាមបំណង។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញកាលត្រេតត្រតទៅកាន់ស្រុកក្ដី និគមក្ដី ដើម្បីបិណ្ឌបាត បានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្អិតផ្អាង ឆ្អែតស្កប់ស្កល់តាមបំណងហើយ កាយរបស់អាត្មាអញនេះធ្ងន់ មិនគួរដល់ការងារ ដូចជាបាវសណ្ដែកសើម ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញសម្រាន្តសិន“។ ភិក្ខុនោះក៏សម្រាន្តទៅ មិនបានប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម... នេះជាកុសីតវត្ថុទី៦។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho. Tassa evaṃ hoti – ‘uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho; atthi kappo nipajjituṃ, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ sattamaṃ kusītavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត អាពាធបន្តិចបន្តួចកើតឡើងដល់ភិក្ខុ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាពាធបន្តិចបន្តួចនេះកើតឡើងដល់អាត្មាអញហើយ ការដែលអាត្មាអញនឹងសម្រាន្ត គួរតែសមគួរហើយ ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញសម្រាន្តសិន“។ ភិក្ខុនោះក៏សម្រាន្តទៅ មិនបានប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម... នេះជាកុសីតវត្ថុទី៧។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā, tassa me kāyo dubbalo akammañño, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ aṭṭhamaṃ kusītavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុជាអ្នកទើបតែងើបពីឈឺ គឺងើបពីឈឺថ្មីៗ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញទើបតែងើបពីឈឺ គឺងើបពីឈឺថ្មីៗ កាយរបស់អាត្មាអញនេះនៅខ្សោយ មិនគួរដល់ការងារឡើយ ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញសម្រាន្តសិន“។ ភិក្ខុនោះក៏សម្រាន្តទៅ មិនបានប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម ដើម្បីដល់ធម៌ដែលមិនទាន់ដល់ ដើម្បីសម្រេចធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ឡើយ។ នេះជាកុសីតវត្ថុទី៨។»

335. ‘‘Aṭṭha ārambhavatthūni. Idhāvuso, bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati, kammaṃ kho pana me karontena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāyā’ti! So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ ārambhavatthu.

៣៣៥. «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ហេតុនៃការប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម (អារម្ភវត្ថុ) នេះមាន ៨ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ក្នុងសាសនានេះ ការងារដែលភិក្ខុត្រូវធ្វើមានឡើង។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”ការងារដែលអាត្មាអញត្រូវធ្វើនឹងមាន កាលដែលអាត្មាអញធ្វើការងារនោះ មិនងាយនឹងធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម ដើម្បីដល់ធម៌ដែលមិនទាន់ដល់ ដើម្បីសម្រេចធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់“។ ភិក្ខុនោះក៏ប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម ដើម្បីដល់ធម៌ដែលមិនទាន់ដល់ ដើម្បីសម្រេចធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។ នេះជាអារម្ភវត្ថុទី១។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ, kammaṃ kho panāhaṃ karonto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ dutiyaṃ ārambhavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុជាអ្នកធ្វើការងាររួចហើយ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញបានធ្វើការងាររួចហើយ កាលដែលអាត្មាអញធ្វើការងារនោះ មិនបានធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម...“។ ភិក្ខុនោះក៏ប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម... នេះជាអារម្ភវត្ថុទី២។»

‘‘Puna [Pg.213] caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṃ kho pana me gacchantena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ. Handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ tatiyaṃ ārambhavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ផ្លូវដែលភិក្ខុត្រូវដើរមានឡើង។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”ផ្លូវដែលអាត្មាអញត្រូវដើរនឹងមាន កាលដែលអាត្មាអញដើរទៅតាមផ្លូវ មិនងាយនឹងធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម...“។ ភិក្ខុនោះក៏ប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម... នេះជាអារម្ភវត្ថុទី៣។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ, maggaṃ kho panāhaṃ gacchanto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ catutthaṃ ārambhavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុជាអ្នកបានដើរផ្លូវរួចហើយ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញបានដើរផ្លូវរួចហើយ កាលដែលអាត្មាអញដើរទៅតាមផ្លូវ មិនបានធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម...“។ ភិក្ខុនោះក៏ប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម... នេះជាអារម្ភវត្ថុទី៤។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo lahuko kammañño, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ pañcamaṃ ārambhavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលត្រេតត្រតទៅកាន់ស្រុកក្ដី និគមក្ដី ដើម្បីបិណ្ឌបាត មិនបានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្អិតផ្អាង ឆ្អែតស្កប់ស្កល់តាមបំណងឡើយ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញកាលត្រេតត្រតទៅកាន់ស្រុកក្ដី និគមក្ដី ដើម្បីបិណ្ឌបាត មិនបានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្អិតផ្អាង ឆ្អែតស្កប់ស្កល់តាមបំណងឡើយ កាយរបស់អាត្មាអញនេះស្រាល គួរដល់ការងារ ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម...“។ ភិក្ខុនោះក៏ប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម... នេះជាអារម្ភវត្ថុទី៥។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo balavā kammañño, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ chaṭṭhaṃ ārambhavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលត្រេតត្រតទៅកាន់ស្រុកក្ដី និគមក្ដី ដើម្បីបិណ្ឌបាត បានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្អិតផ្អាង ឆ្អែតស្កប់ស្កល់តាមបំណង។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញកាលត្រេតត្រតទៅកាន់ស្រុកក្ដី និគមក្ដី ដើម្បីបិណ្ឌបាត បានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្អិតផ្អាង ឆ្អែតស្កប់ស្កល់តាមបំណងហើយ កាយរបស់អាត្មាអញនេះមានកម្លាំង គួរដល់ការងារ ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម...“។ ភិក្ខុនោះក៏ប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម... នេះជាអារម្ភវត្ថុទី៦។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho. Tassa evaṃ hoti – ‘uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ābādho pavaḍḍheyya, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ sattamaṃ ārambhavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត អាពាធបន្តិចបន្តួចកើតឡើងដល់ភិក្ខុ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាពាធបន្តិចបន្តួចនេះកើតឡើងដល់អាត្មាអញហើយ ហេតុដែលនាំឲ្យអាពាធរបស់អាត្មាអញចម្រើនឡើង នុះក៏មានពិត ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម...“។ ភិក្ខុនោះក៏ប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម... នេះជាអារម្ភវត្ថុទី៧។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ābādho paccudāvatteyya, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyā’’ti! So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā [Pg.214] anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ aṭṭhamaṃ ārambhavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុជាអ្នកទើបតែងើបពីឈឺ គឺងើបពីឈឺថ្មីៗ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញទើបតែងើបពីឈឺ គឺងើបពីឈឺថ្មីៗ ហេតុដែលនាំឲ្យអាពាធរបស់អាត្មាអញត្រឡប់មកវិញ នុះក៏មានពិត ឥឡូវនេះ គួរតែអាត្មាអញប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម ដើម្បីដល់ធម៌ដែលមិនទាន់ដល់ ដើម្បីសម្រេចធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់“។ ភិក្ខុនោះក៏ប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម ដើម្បីដល់ធម៌ដែលមិនទាន់ដល់ ដើម្បីសម្រេចធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។ នេះជាអារម្ភវត្ថុទី៨។»

336. ‘‘Aṭṭha dānavatthūni. Āsajja dānaṃ deti, bhayā dānaṃ deti, ‘adāsi me’ti dānaṃ deti, ‘dassati me’ti dānaṃ deti, ‘sāhu dāna’nti dānaṃ deti, ‘ahaṃ pacāmi, ime na pacanti, nārahāmi pacanto apacantānaṃ dānaṃ na dātu’nti dānaṃ deti, ‘idaṃ me dānaṃ dadato kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchatī’ti dānaṃ deti. Cittālaṅkāra-cittaparikkhāratthaṃ dānaṃ deti.

៣៣៦. «ហេតុនៃការឲ្យទាន (ទានវត្ថុ) មាន ៨ យ៉ាងគឺ បុគ្គលឲ្យទានព្រោះជួបប្រទះ (អ្នកគួរឲ្យ) ១ ឲ្យទានព្រោះខ្លាច ១ ឲ្យទានដោយគិតថា ”អ្នកនេះធ្លាប់ឲ្យដល់អាត្មាអញ (ឬខ្ញុំ)“ ១ ឲ្យទានដោយគិតថា ”អ្នកនេះនឹងឲ្យដល់អាត្មាអញ (ឬខ្ញុំ)“ ១ ឲ្យទានដោយគិតថា ”ការឲ្យទានជាការល្អ“ ១ ឲ្យទានដោយគិតថា ”អាត្មាអញ (ឬខ្ញុំ) ដាំស្ល ជនទាំងនេះមិនដាំស្លឡើយ កាលដែលអាត្មាអញ (ឬខ្ញុំ) ដាំស្ល មិនគួរនឹងមិនឲ្យទានដល់ជនដែលមិនដាំស្លឡើយ“ ១ ឲ្យទានដោយគិតថា ”កាលបើអាត្មាអញ (ឬខ្ញុំ) ឲ្យទាននេះ កិត្តិសព្ទដ៏ពីរោះតែងល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅ“ ១ ឲ្យទានដើម្បីជាគ្រឿងតាក់តែងចិត្ត ជាគ្រឿងបរិវារនៃចិត្ត ១។»

337. ‘‘Aṭṭha dānūpapattiyo. Idhāvuso, ekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. So passati khattiyamahāsālaṃ vā brāhmaṇamahāsālaṃ vā gahapatimahāsālaṃ vā pañcahi kāmaguṇehi samappitaṃ samaṅgībhūtaṃ paricārayamānaṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā khattiyamahāsālānaṃ vā brāhmaṇamahāsālānaṃ vā gahapatimahāsālānaṃ vā sahabyataṃ upapajjeyya’nti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.

៣៣៧. «បដិសន្ធិដោយសារទាន (ទានូបបត្តិ) មាន ៨ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះឲ្យទានដល់សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ នូវបាយ ទឹក សម្លៀកបំពាក់ យាន ផ្កាកម្រង គ្រឿងក្រអូប គ្រឿងលាប ទីដេក ទីអាស្រ័យ គ្រឿងប្រទីប។ បុគ្គលនោះឲ្យរបស់ណា តែងប្រាថ្នារបស់នោះ។ បុគ្គលនោះឃើញក្សត្រមហាសាល ឬព្រាហ្មណ៍មហាសាល ឬគហបតីមហាសាល ជាអ្នកឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ព្រមព្រៀង មូលមិត្តដោយកាមគុណទាំង ៥ ត្រេកត្រអាលនៅ។ បុគ្គលនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្នឹង កាលដែលរាងកាយធ្លាយទៅ បន្ទាប់ពីស្លាប់ទៅ អាត្មាអញ (ឬខ្ញុំ) គប្បីទៅកើតជាមិត្តរួមចំណែកជាមួយក្សត្រមហាសាល ឬព្រាហ្មណ៍មហាសាល ឬគហបតីមហាសាលទាំងឡាយ“។ បុគ្គលនោះក៏តម្កល់ចិត្តនោះ ផ្សារភ្ជាប់ចិត្តនោះ ចម្រើនចិត្តនោះ ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះដែលបង្អោនទៅក្នុងធម៌ថោកទាប (កាមគុណ) មិនបានចម្រើនធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់ (មគ្គផល) ឡើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីកើតក្នុងទីនោះ។ សេចក្ដីនោះ អាត្មាអញពោលចំពោះតែបុគ្គលមានសីល មិនពោលចំពោះបុគ្គលទ្រុស្តសីលឡើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ សេចក្ដីប្រាថ្នានៃចិត្តរបស់បុគ្គលមានសីល តែងសម្រេចបាន ព្រោះតែសេចក្ដីបរិសុទ្ធ។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ…pe… seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. Tassa sutaṃ hoti – ‘cātumahārājikā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’’ti. Tassa evaṃ hoti – ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā cātumahārājikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’’nti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះឲ្យទានដល់សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ នូវបាយ ទឹក...។ល។ ទីដេក ទីអាស្រ័យ គ្រឿងប្រទីប។ បុគ្គលនោះឲ្យរបស់ណា តែងប្រាថ្នារបស់នោះ។ បុគ្គលនោះបានឮមកថា ”ពួកទេវតាជាន់ចាតុម្មហារាជិកា មានអាយុវែង មានពណ៌សម្បុរល្អ មានសេចក្ដីសុខច្រើន“។ បុគ្គលនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្នឹង កាលដែលរាងកាយធ្លាយទៅ បន្ទាប់ពីស្លាប់ទៅ អាត្មាអញ (ឬខ្ញុំ) គប្បីទៅកើតជាមិត្តរួមចំណែកជាមួយពួកទេវតាជាន់ចាតុម្មហារាជិកា“។ បុគ្គលនោះក៏តម្កល់ចិត្តនោះ ផ្សារភ្ជាប់ចិត្តនោះ ចម្រើនចិត្តនោះ ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះដែលបង្អោនទៅក្នុងធម៌ថោកទាប មិនបានចម្រើនធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់ឡើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីកើតក្នុងទីនោះ។ សេចក្ដីនោះ អាត្មាអញពោលចំពោះតែបុគ្គលមានសីល មិនពោលចំពោះបុគ្គលទ្រុស្តសីលឡើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ សេចក្ដីប្រាថ្នានៃចិត្តរបស់បុគ្គលមានសីល តែងសម្រេចបាន ព្រោះតែសេចក្ដីបរិសុទ្ធ។»

‘‘Puna [Pg.215] caparaṃ, āvuso, idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ…pe… seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. Tassa sutaṃ hoti – ‘tāvatiṃsā devā…pe… yāmā devā…pe… tusitā devā …pe… nimmānaratī devā…pe… paranimmitavasavattī devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’ti. Tassa evaṃ hoti – ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’’nti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះឲ្យទានដល់សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ នូវបាយ ទឹក...។ល។ ទីដេក ទីអាស្រ័យ គ្រឿងប្រទីប។ បុគ្គលនោះឲ្យរបស់ណា តែងប្រាថ្នារបស់នោះ。 បុគ្គលនោះបានឮមកថា ”ពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស...។ល។ ពួកទេវតាជាន់យាមា...។ល។ ពួកទេវតាជាន់តុសិត...។ល។ ពួកទេវតាជាន់និម្មានរតី...។ល។ ពួកទេវតាជាន់បរនិម្មិតវសវត្តី មានអាយុវែង មានពណ៌សម្បុរល្អ មានសេចក្ដីសុខច្រើន“។ បុគ្គលនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្នឹង កាលដែលរាងកាយធ្លាយទៅ បន្ទាប់ពីស្លាប់ទៅ អាត្មាអញ (ឬខ្ញុំ) គប្បីទៅកើតជាមិត្តរួមចំណែកជាមួយពួកទេវតាជាន់បរនិម្មិតវសវត្តី“។ បុគ្គលនោះក៏តម្កល់ចិត្តនោះ ផ្សារភ្ជាប់ចិត្តនោះ ចម្រើនចិត្តនោះ ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះដែលបង្អោនទៅក្នុងធម៌ថោកទាប មិនបានចម្រើនធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់ឡើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីកើតក្នុងទីនោះ។ សេចក្ដីនោះ អាត្មាអញពោលចំពោះតែបុគ្គលមានសីល មិនពោលចំពោះបុគ្គលទ្រុស្តសីលឡើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ សេចក្ដីប្រាថ្នានៃចិត្តរបស់បុគ្គលមានសីល តែងសម្រេចបាន ព្រោះតែសេចក្ដីបរិសុទ្ធ។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. Tassa sutaṃ hoti – ‘brahmakāyikā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’ti. Tassa evaṃ hoti – ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’nti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa; vītarāgassa no sarāgassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi vītarāgattā.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះ តែងឲ្យទាន ដល់សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ នូវបាយ ទឹក សំពត់ យាន ផ្កាកម្រង គ្រឿងក្រអូប គ្រឿងលាប ទីដេក ទីអាស្រ័យ និងគ្រឿងប្រទីប។ បុគ្គលនោះ តែងសង្ឃឹម (ប្រាថ្នា) នូវវត្ថុណា ដែលខ្លួនបានឲ្យហើយនោះ។ បុគ្គលនោះ បានឮមកថា ”ពួកទេវតាជាន់ព្រហ្មកាយិកា មានអាយុវែង មានពណ៌សម្បុរល្អ មានសេចក្តីសុខច្រើន“។ បុគ្គលនោះ ក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”ឱហ្ន៎ ធ្វើម្តេចហ្នឹង ឲ្យខ្ញុំបានទៅកើតជាមិត្តភក្តិ ជាមួយនឹងពួកទេវតាជាន់ព្រហ្មកាយិកា ព្រោះធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ“។ បុគ្គលនោះ ក៏តម្កល់ចិត្តនោះ តាំងចិត្តនោះមាំ ចម្រើនចិត្តនោះ ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះ ដែលបង្អោនទៅក្នុងធម៌ថោកទាប មិនបានចម្រើនក្នុងធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីកើតក្នុងទីនោះ។ សេចក្តីនោះ តថាគតពោលចំពោះតែបុគ្គលអ្នកមានសីល មិនពោលចំពោះបុគ្គលអ្នកទ្រុស្តសីលឡើយ ពោលចំពោះបុគ្គលអ្នកប្រាសចាករាគៈ មិនពោលចំពោះបុគ្គលអ្នកមានរាគៈឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ការតម្កល់ចិត្តប្រាថ្នារបស់បុគ្គលអ្នកមានសីល តែងសម្រេចបាន ព្រោះតែភាពជាអ្នកប្រាសចាករាគៈ។»

‘‘Aṭṭha parisā – khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā, tāvatiṃsaparisā, māraparisā, brahmaparisā.

«បរិស័ទ ៨ គឺ បរិស័ទក្សត្រ ១ បរិស័ទព្រាហ្មណ៍ ១ បរិស័ទគហបតី ១ បរិស័ទសមណៈ ១ បរិស័ទចាតុម្មហារាជិកា ១ បរិស័ទតាវតឹង្ស ១ បរិស័ទមារ ១ បរិស័ទព្រហ្ម ១។»

‘‘Aṭṭha lokadhammā – lābho ca, alābho ca, yaso ca, ayaso ca, nindā ca, pasaṃsā ca, sukhañca, dukkhañca.

«លោកធម៌ ៨ គឺ ការបានលាភ ១ ការបាត់លាភ ១ ការបានយស ១ ការបាត់យស ១ ការនិន្ទា ១ ការសរសើរ ១ សេចក្តីសុខ ១ សេចក្តីទុក្ខ ១។»

338. ‘‘Aṭṭha abhibhāyatanāni. Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.

៣៣៨. «អភិភាយតនៈ (ស្ថានជាគ្រឿងគ្របសង្កត់) ៨ យ៉ាង។ បុគ្គលម្នាក់ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងរូបខាងក្នុង តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ មានប្រមាណតិច មានពណ៌ល្អ និងពណ៌អាក្រក់ ហើយមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញ គ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះ ដឹង ឃើញ“។ នេះជាអភិភាយតនៈទី ១។»

‘‘Ajjhattaṃ [Pg.216] rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti. Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ.

«បុគ្គលម្នាក់ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងរូបខាងក្នុង តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ រកប្រមាណមិនបាន មានពណ៌ល្អ និងពណ៌អាក្រក់ ហើយមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញ គ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះ ដឹង ឃើញ“។ នេះជាអភិភាយតនៈទី ២។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ tatiyaṃ abhibhāyatanaṃ.

«បុគ្គលម្នាក់ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងអរូបខាងក្នុង តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ មានប្រមាណតិច មានពណ៌ល្អ និងពណ៌អាក្រក់ ហើយមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញ គ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះ ដឹង ឃើញ“។ នេះជាអភិភាយតនៈទី ៣។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ.

«បុគ្គលម្នាក់ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងអរូបខាងក្នុង តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ រកប្រមាណមិនបាន មានពណ៌ល្អ និងពណ៌អាក្រក់ ហើយមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញ គ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះ ដឹង ឃើញ“។ នេះជាអភិភាយតនៈទី ៤។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. Seyyathāpi nāma umāpupphaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ pañcamaṃ abhibhāyatanaṃ.

«បុគ្គលម្នាក់ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងអរូបខាងក្នុង តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌ខៀវ មានពណ៌ខៀវ មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌ខៀវ មានពន្លឺខៀវ។ ប្រៀបដូចជាផ្កាអញ្ច័ន ដែលខៀវ មានពណ៌ខៀវ មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌ខៀវ មានពន្លឺខៀវ ឬមួយសោត ដូចជាសំពត់ដែលកើតក្នុងក្រុងពារាណសី ជាសំពត់រលីងទាំងសងខាង ជាសំពត់ខៀវ មានពណ៌ខៀវ មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌ខៀវ មានពន្លឺខៀវ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលម្នាក់ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងអរូបខាងក្នុង តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌ខៀវ មានពណ៌ខៀវ មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌ខៀវ មានពន្លឺខៀវ ហើយមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញ គ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះ ដឹង ឃើញ“ យ៉ាងនោះឯង។ នេះជាអភិភាយតនៈទី ៥។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ.

«បុគ្គលម្នាក់ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងអរូបខាងក្នុង តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌លឿង មានពណ៌លឿង មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌លឿង មានពន្លឺលឿង។ ប្រៀបដូចជាផ្កាស្រណាត់ ដែលលឿង មានពណ៌លឿង មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌លឿង មានពន្លឺលឿង ឬមួយសោត ដូចជាសំពត់ដែលកើតក្នុងក្រុងពារាណសី ជាសំពត់រលីងទាំងសងខាង ជាសំពត់លឿង មានពណ៌លឿង មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌លឿង មានពន្លឺលឿង យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលម្នាក់ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងអរូបខាងក្នុង តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌លឿង មានពណ៌លឿង មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌លឿង មានពន្លឺលឿង ហើយមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញ គ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះ ដឹង ឃើញ“ យ៉ាងនោះឯង។ នេះជាអភិភាយតនៈទី ៦។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko [Pg.217] bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ.

«បុគ្គលម្នាក់ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងអរូបខាងក្នុង តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌ក្រហម មានពណ៌ក្រហម មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌ក្រហម មានពន្លឺក្រហម។ ប្រៀបដូចជាផ្កាមនោសិលា ដែលក្រហម មានពណ៌ក្រហម មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌ក្រហម មានពន្លឺក្រហម ឬមួយសោត ដូចជាសំពត់ដែលកើតក្នុងក្រុងពារាណសី ជាសំពត់រលីងទាំងសងខាង ជាសំពត់ក្រហម មានពណ៌ក្រហម មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌ក្រហម មានពន្លឺក្រហម យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលម្នាក់ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងអរូបខាងក្នុង តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌ក្រហម មានពណ៌ក្រហម មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌ក្រហម មានពន្លឺក្រហម ហើយមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញ គ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះ ដឹង ឃើញ“ យ៉ាងនោះឯង。 នេះជាអភិភាយតនៈទី ៧។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ odātaṃ odātavaṇṇaṃ odātanidassanaṃ odātanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.

«បុគ្គលម្នាក់ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងអរូបខាងក្នុង តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌ស មានពណ៌ស មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌ស មានពន្លឺស។ ប្រៀបដូចជាផ្កាយព្រឹក ដែលស មានពណ៌ស មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌ស មានពន្លឺស ឬមួយសោត ដូចជាសំពត់ដែលកើតក្នុងក្រុងពារាណសី ជាសំពត់រលីងទាំងសងខាង ជាសំពត់ស មានពណ៌ស មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌ស មានពន្លឺស យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលម្នាក់ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងអរូបខាងក្នុង តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌ស មានពណ៌ស មានគ្រឿងសម្គាល់ជាពណ៌ស មានពន្លឺស ហើយមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញ គ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះ ដឹង ឃើញ“ យ៉ាងនោះឯង។ នេះជាអភិភាយតនៈទី ៨។»

339. ‘‘Aṭṭha vimokkhā. Rūpī rūpāni passati. Ayaṃ paṭhamo vimokkho.

៣៣៩. «វិមោក្ខ (ធម៌ជាគ្រឿងរួចចាកកិលេស) ៨ យ៉ាង។ បុគ្គលមានរូប តែងឃើញរូបទាំងឡាយ។ នេះជាវិមោក្ខទី ១។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati. Ayaṃ dutiyo vimokkho.

«បុគ្គលមានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងអរូបខាងក្នុង តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ។ នេះជាវិមោក្ខទី ២។»

‘‘Subhanteva adhimutto hoti. Ayaṃ tatiyo vimokkho.

«បុគ្គលមានចិត្តបង្អោនទៅថា ”ល្អល្អះ“ តែម៉្យាង។ នេះជាវិមោក្ខទី ៣។»

‘‘Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ catuttho vimokkho.

«ព្រោះកន្លងនូវរូបសញ្ញាទាំងពួង ព្រោះរលត់ទៅនៃបដិឃសញ្ញា ព្រោះមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនានត្តសញ្ញា ដោយគិតថា ”អាកាសរកទីបំផុតគ្មាន“ ដូច្នេះ ហើយចូលទៅដល់អាកាសានញ្ចាយតនៈ សម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាវិមោក្ខទី ៤។»

‘‘Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ pañcamo vimokkho.

«ព្រោះកន្លងនូវអាកាសានញ្ចាយតនៈដោយប្រការទាំងពួង ដោយគិតថា ”វិញ្ញាណរកទីបំផុតគ្មាន“ ដូច្នេះ ហើយចូលទៅដល់វិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ សម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាវិមោក្ខទី ៥។»

‘‘Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ chaṭṭho vimokkho.

«ព្រោះកន្លងនូវវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈដោយប្រការទាំងពួង ដោយគិតថា ”អ្វីបន្តិចបន្តួចក៏គ្មាន“ ដូច្នេះ ហើយចូលទៅដល់អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ សម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាវិមោក្ខទី ៦។»

‘‘Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ sattamo vimokkho.

«ព្រោះកន្លងនូវអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈដោយប្រការទាំងពួង ហើយចូលទៅដល់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ សម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាវិមោក្ខទី ៧។»

‘‘Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayita nirodhaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ aṭṭhamo vimokkho.

«ព្រោះកន្លងនូវនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈដោយប្រការទាំងពួង ហើយចូលទៅដល់សញ្ញាវេទយិតនិរោធ សម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាវិមោក្ខទី ៨។»

‘‘Ime [Pg.218] kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

«ម្នាលអាវុសោ ធម៌ ៨ យ៉ាងនេះឯង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់ឃើញ នោះ សម្តែងទុកដោយប្រពៃហើយ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ យើងទាំងអស់គ្នា ត្រូវសង្គាយនាជាមួយគ្នា... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។»

Navakaṃ

«ពួកប្រាំបួន (នវកៈ)»

340. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena nava dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame nava?

៣៤០. «ម្នាលអាវុសោ ធម៌ ៩ យ៉ាង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់ឃើញ នោះ សម្តែងទុកដោយប្រពៃហើយ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ យើងទាំងអស់គ្នា ត្រូវសង្គាយនាជាមួយគ្នា... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ធម៌ ៩ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ?»

‘‘Nava āghātavatthūni. ‘Anatthaṃ me acarī’ti āghātaṃ bandhati; ‘anatthaṃ me caratī’ti āghātaṃ bandhati; ‘anatthaṃ me carissatī’ti āghātaṃ bandhati; ‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acarī’ti āghātaṃ bandhati…pe… anatthaṃ caratīti āghātaṃ bandhati…pe… anatthaṃ carissatīti āghātaṃ bandhati; ‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acarī’ti āghātaṃ bandhati…pe… atthaṃ caratīti āghātaṃ bandhati…pe… atthaṃ carissatīti āghātaṃ bandhati.

«អាឃាតវត្ថុ (ហេតុនៃសេចក្តីគុំកួន) ៩ យ៉ាង។ បុគ្គលតែងចងអាឃាត (គុំកួន) ដោយគិតថា ”អ្នកនេះ បានធ្វើសេចក្តីវិនាស ដល់អាត្មាអញហើយ“ ១ តែងចងអាឃាតដោយគិតថា ”អ្នកនេះ កំពុងធ្វើសេចក្តីវិនាស ដល់អាត្មាអញ“ ១ តែងចងអាឃាតដោយគិតថា ”អ្នកនេះ នឹងធ្វើសេចក្តីវិនាស ដល់អាត្មាអញ“ ១ តែងចងអាឃាតដោយគិតថា ”អ្នកនេះ បានធ្វើសេចក្តីវិនាស ដល់បុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់អាត្មាអញហើយ“ ១... តែងចងអាឃាតដោយគិតថា ”អ្នកនេះ កំពុងធ្វើសេចក្តីវិនាស ដល់បុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់អាត្មាអញ“ ១... តែងចងអាឃាតដោយគិតថា ”អ្នកនេះ នឹងធ្វើសេចក្តីវិនាស ដល់បុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់អាត្មាអញ“ ១ តែងចងអាឃាតដោយគិតថា ”អ្នកនេះ បានធ្វើប្រយោជន៍ ដល់បុគ្គលមិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់អាត្មាអញហើយ“ ១... តែងចងអាឃាតដោយគិតថា ”អ្នកនេះ កំពុងធ្វើប្រយោជន៍ ដល់បុគ្គលមិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់អាត្មាអញ“ ១... តែងចងអាឃាតដោយគិតថា ”អ្នកនេះ នឹងធ្វើប្រយោជន៍ ដល់បុគ្គលមិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់អាត្មាអញ“ ១។»

‘‘Nava āghātapaṭivinayā. ‘Anatthaṃ me acari, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘anatthaṃ me carati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘anatthaṃ me carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti.

«អាឃាតបដិវិន័យ (ការកំចាត់បង់សេចក្តីគុំកួន) ៩ យ៉ាង។ បុគ្គលតែងកំចាត់បង់សេចក្តីគុំកួន ដោយគិតថា ”អ្នកនេះ បានធ្វើសេចក្តីវិនាស ដល់អាត្មាអញហើយ សេចក្តីវិនាសនោះ អាត្មាអញនឹងបាន (ការមិនធ្វើសេចក្តីវិនាស) ក្នុងបុគ្គលនោះ ពីណាបាន“ ដូច្នេះ ១ តែងកំចាត់បង់សេចក្តីគុំកួន ដោយគិតថា ”អ្នកនេះ កំពុងធ្វើសេចក្តីវិនាស ដល់អាត្មាអញ សេចក្តីវិនាសនោះ អាត្មាអញនឹងបានក្នុងបុគ្គលនោះ ពីណាបាន“ ដូច្នេះ ១ តែងកំចាត់បង់សេចក្តីគុំកួន ដោយគិតថា ”អ្នកនេះ នឹងធ្វើសេចក្តីវិនាស ដល់អាត្មាអញ សេចក្តីវិនាសនោះ អាត្មាអញនឹងបានក្នុងបុគ្គលនោះ ពីណាបាន“ ដូច្នេះ ១ តែងកំចាត់បង់សេចក្តីគុំកួន ដោយគិតថា ”អ្នកនេះ បានធ្វើសេចក្តីវិនាស ដល់បុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់អាត្មាអញហើយ... កំពុងធ្វើសេចក្តីវិនាស... នឹងធ្វើសេចក្តីវិនាស សេចក្តីវិនាសនោះ អាត្មាអញនឹងបានក្នុងបុគ្គលនោះ ពីណាបាន“ ដូច្នេះ ១ តែងកំចាត់បង់សេចក្តីគុំកួន ដោយគិតថា ”អ្នកនេះ បានធ្វើប្រយោជន៍ ដល់បុគ្គលមិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់អាត្មាអញហើយ... កំពុងធ្វើប្រយោជន៍... នឹងធ្វើប្រយោជន៍ សេចក្តីវិនាសនោះ អាត្មាអញនឹងបានក្នុងបុគ្គលនោះ ពីណាបាន“ ដូច្នេះ ១។»

341. ‘‘Nava sattāvāsā. Santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamo sattāvāso.

៣៤១. «សត្តាវាសៈ (ទីលំនៅរបស់សត្វ) ៩ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមានកាយផ្សេងគ្នា មានសញ្ញាផ្សេងគ្នា ដូចជាពួកមនុស្ស និងពួកទេវតាខ្លះ ពួកវិនិបាតិកៈខ្លះ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី ១។»

‘‘Santāvuso, sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyo sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមានកាយផ្សេងគ្នា មានសញ្ញាដូចគ្នា ដូចជាពួកទេវតាជាន់ព្រហ្មកាយិកា ដែលកើតឡើងក្នុងបឋមជ្ឈានភូមិ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី ២។»

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyo sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមានកាយដូចគ្នា មានសញ្ញាផ្សេងគ្នា ដូចជាពួកទេវតាជាន់អាភស្សរៈ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី ៣។»

‘‘Santāvuso[Pg.219], sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catuttho sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមានកាយដូចគ្នា មានសញ្ញាដូចគ្នា ដូចជាពួកទេវតាជាន់សុភកិណ្ហៈ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី ៤។»

‘‘Santāvuso, sattā asaññino appaṭisaṃvedino, seyyathāpi devā asaññasattā. Ayaṃ pañcamo sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមិនមានសញ្ញា មិនមានការសោយអារម្មណ៍ ដូចជាពួកទេវតាជាន់អសញ្ញសត្វ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី ៥។»

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭho sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលកន្លងនូវរូបសញ្ញាទាំងពួង ព្រោះរលត់ទៅនៃបដិឃសញ្ញា ព្រោះមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនានត្តសញ្ញា ដោយគិតថា ”អាកាសរកទីបំផុតគ្មាន“ ដូច្នេះ ហើយចូលទៅដល់អាកាសានញ្ចាយតនភូមិ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី ៦។»

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ sattamo sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលកន្លងនូវអាកាសានញ្ចាយតនៈដោយប្រការទាំងពួង ដោយគិតថា ”វិញ្ញាណរកទីបំផុតគ្មាន“ ដូច្នេះ ហើយចូលទៅដល់វិញ្ញាណញ្ចាយតនភូមិ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី ៧។»

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcāññāyatanūpagā. Ayaṃ aṭṭhamo sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលកន្លងនូវវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈដោយប្រការទាំងពួង ដោយគិតថា ”អ្វីបន្តិចបន្តួចក៏គ្មាន“ ដូច្នេះ ហើយចូលទៅដល់អាកិញ្ចញ្ញាយតនភូមិ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី ៨។»

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanūpagā. Ayaṃ navamo sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលកន្លងនូវអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈដោយប្រការទាំងពួង ហើយចូលទៅដល់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនភូមិ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី ៩។»

342. ‘‘Nava akkhaṇā asamayā brahmacariyavāsāya. Idhāvuso, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo nirayaṃ upapanno hoti. Ayaṃ paṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

៣៤២. «អខណៈ និងអសម័យ ដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌ ៩ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោ ក្នុងលោកនេះ ព្រះតថាគតជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់កើតឡើងក្នុងលោកផង ធម៌ដែលជាគ្រឿងរំងាប់កិលេស ជាគ្រឿងនាំចេញទៅកាន់និព្វាន ជាគ្រឿងញ៉ាំងសត្វឲ្យដល់នូវសេចក្តីត្រាស់ដឹង ដែលព្រះសុគតទ្រង់សម្តែងហើយ តែងត្រូវបានសម្តែងផង ប៉ុន្តែបុគ្គលនេះ បែរជាទៅកើតក្នុងនរកវិញ។ នេះជាអខណៈ អសម័យទី ១ ដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo tiracchānayoniṃ upapanno hoti. Ayaṃ dutiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ព្រះតថាគត ជាអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ ត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោកផង ធម៌ដែលនាំឲ្យរំលត់កិលេស នាំឲ្យបរិនិព្វាន នាំឲ្យត្រាស់ដឹង ជាធម៌ដែលព្រះសុគតទ្រង់សំដែងហើយ តែងសំដែងទៅផង។ ឯបុគ្គលនេះ ទៅកើតក្នុងកំណើតតិរច្ឆាន។ នេះជាខណៈមិនគួរ ជានិមិត្តមិនគួរ ទី ២ ដើម្បីការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌។

‘‘Puna caparaṃ…pe… pettivisayaṃ upapanno hoti. Ayaṃ tatiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត... ទៅកើតក្នុងបេត្តិវិស័យ។ នេះជាខណៈមិនគួរ ជានិមិត្តមិនគួរ ទី ៣ ដើម្បីការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌។

‘‘Puna [Pg.220] caparaṃ…pe… asurakāyaṃ upapanno hoti. Ayaṃ catuttho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត... ទៅកើតក្នុងអសុរកាយ។ នេះជាខណៈមិនគួរ ជានិមិត្តមិនគួរ ទី ៤ ដើម្បីការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌។

‘‘Puna caparaṃ…pe… aññataraṃ dīghāyukaṃ devanikāyaṃ upapanno hoti. Ayaṃ pañcamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត... ទៅកើតក្នុងពួកទេវតាដែលមានអាយុវែងឯណាមួយ។ នេះជាខណៈមិនគួរ ជានិមិត្តមិនគួរ ទី ៥ ដើម្បីការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌។

‘‘Puna caparaṃ…pe… paccantimesu janapadesu paccājāto hoti milakkhesu aviññātāresu, yattha natthi gati bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Ayaṃ chaṭṭho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត... ទៅកើតក្នុងបច្ចន្តជនបទ ក្នុងពួកមិលក្ខៈដែលមិនដឹងខុសត្រូវ ជាទីដែលគ្មានការទៅមកនៃភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកាឡើយ។ នេះជាខណៈមិនគួរ ជានិមិត្តមិនគួរ ទី ៦ ដើម្បីការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌។

‘‘Puna caparaṃ…pe… majjhimesu janapadesu paccājāto hoti. So ca hoti micchādiṭṭhiko viparītadassano – ‘natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti. Ayaṃ sattamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត... ទៅកើតក្នុងមជ្ឈិមជនបទ តែបុគ្គលនោះជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ មានសេចក្តីយល់វិបរិតថា 'ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយ គ្មានផល ការបូជាធំ គ្មានផល ការបូជាតូច គ្មានផល ផលវិបាកនៃកម្មដែលបុគ្គលធ្វើល្អធ្វើអាក្រក់ គ្មាន លោកនេះគ្មាន លោកខាងមុខគ្មាន ម្តាយគ្មាន ឪពុកគ្មាន សត្វជាឧបបាតិកៈគ្មាន ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដែលប្រព្រឹត្តល្អ ប្រព្រឹត្តត្រូវ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដោយប្រាជ្ញាដ៏ឧត្តម ហើយប្រកាសនូវលោកនេះ និងលោកខាងមុខ គ្មានក្នុងលោកឡើយ'។ នេះជាខណៈមិនគួរ ជានិមិត្តមិនគួរ ទី ៧ ដើម្បីការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌។

‘‘Puna caparaṃ…pe… majjhimesu janapadesu paccājāto hoti. So ca hoti duppañño jaḷo eḷamūgo, nappaṭibalo subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṃ. Ayaṃ aṭṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត... ទៅកើតក្នុងមជ្ឈិមជនបទ តែបុគ្គលនោះជាមនុស្សឥតប្រាជ្ញា ល្ងង់ខ្លៅ គថ្លង់ មិនអាចដឹងនូវសេចក្តីនៃធម៌ដែលគេសំដែងល្អ និងសំដែងមិនល្អបានឡើយ។ នេះជាខណៈមិនគួរ ជានិមិត្តមិនគួរ ទី ៨ ដើម្បីការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, tathāgato ca loke na uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca na desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti paññavā ajaḷo aneḷamūgo, paṭibalo subhāsita-dubbhāsitānamatthamaññātuṃ. Ayaṃ navamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ព្រះតថាគត ជាអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ មិនត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោកផង ធម៌ដែលនាំឲ្យរំលត់កិលេស នាំឲ្យបរិនិព្វាន នាំឲ្យត្រាស់ដឹង ជាធម៌ដែលព្រះសុគតទ្រង់សំដែងហើយ ក៏មិនសំដែងទៅផង។ តែបុគ្គលនេះ ទៅកើតក្នុងមជ្ឈិមជនបទ ទាំងជាអ្នកមានប្រាជ្ញា មិនល្ងង់ខ្លៅ មិនគថ្លង់ អាចដឹងនូវសេចក្តីនៃធម៌ដែលគេសំដែងល្អ និងសំដែងមិនល្អបាន។ នេះជាខណៈមិនគួរ ជានិមិត្តមិនគួរ ទី ៩ ដើម្បីការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌។

343. ‘‘Nava anupubbavihārā. Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā [Pg.221] …pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā…pe… ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati.

៣៤៣. «ធម៌ជាគ្រឿងនៅតាមលំដាប់ ៩ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ហើយចូលកាន់បឋមជ្ឈាន ដែលប្រកបដោយវិតក្កៈ វិចារៈ មានបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីវិវេក ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ព្រោះរំលត់វិតក្កៈ និងវិចារៈ... ចូលកាន់ទុតិយជ្ឈាន... ព្រោះនឿយណាយចាកបីតិ... ចូលកាន់តតិយជ្ឈាន... ព្រោះលះបង់នូវសុខ... ចូលកាន់ចតុត្ថជ្ឈាន... ព្រោះកន្លងនូវរូបសញ្ញាដោយប្រការទាំងពួង... ចូលកាន់អាកាសានញ្ចាយតនជ្ឈាន... ព្រោះកន្លងនូវអាកាសានញ្ចាយតនជ្ឈានដោយប្រការទាំងពួង ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា 'វិញ្ញាណមិនមានទីបំផុត' ចូលកាន់វិញ្ញាណញ្ចាយតនជ្ឈាន... ព្រោះកន្លងនូវវិញ្ញាណញ្ចាយតនជ្ឈានដោយប្រការទាំងពួង ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា 'អ្វីបន្តិចបន្តួចក៏មិនមាន' ចូលកាន់អាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈាន... ព្រោះកន្លងនូវអាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈានដោយប្រការទាំងពួង ចូលកាន់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈាន... ព្រោះកន្លងនូវនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈានដោយប្រការទាំងពួង ចូលកាន់សញ្ញាវេទយិតនិរោធ ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។

344. ‘‘Nava anupubbanirodhā. Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa kāmasaññā niruddhā hoti. Dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārā niruddhā honti. Tatiyaṃ jhānaṃ samāpannassa pīti niruddhā hoti. Catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa assāsapassāssā niruddhā honti. Ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa rūpasaññā niruddhā hoti. Viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā niruddhā hoti. Ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā niruddhā hoti. Nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā niruddhā hoti. Saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca niruddhā honti.

៣៤៤. «ការរំលត់តាមលំដាប់ ៩ យ៉ាង។ កាមសញ្ញា តែងរំលត់ទៅ ដល់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់បឋមជ្ឈាន។ វិតក្កៈ និងវិចារៈ តែងរំលត់ទៅ ដល់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់ទុតិយជ្ឈាន។ បីតិ តែងរំលត់ទៅ ដល់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់តតិយជ្ឈាន។ អស្សាសៈ និងបស្សាសៈ តែងរំលត់ទៅ ដល់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់ចតុត្ថជ្ឈាន។ រូបសញ្ញា តែងរំលត់ទៅ ដល់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់អាកាសានញ្ចាយតនជ្ឈាន។ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា តែងរំលត់ទៅ ដល់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់វិញ្ញាណញ្ចាយតនជ្ឈាន។ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា តែងរំលត់ទៅ ដល់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់អាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈាន។ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា តែងរំលត់ទៅ ដល់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈាន។ សញ្ញា និងវេទនា តែងរំលត់ទៅ ដល់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់សញ្ញាវេទយិតនិរោធ។

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena nava dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

«ម្នាលអាវុសោ ធម៌ទាំង ៩ នេះឯង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ ជាអ្នកដឹង ជាអ្នកឃើញ ជាអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់សំដែងទុកដោយប្រពៃហើយ។ ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គួរតែសង្គាយនាក្នុងធម៌នោះ... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដើម្បីជាទីពឹង ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។

Dasakaṃ

ទសកៈ

345. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame dasa?

៣៤៥. «ម្នាលអាវុសោ ធម៌ទាំង ១០ នេះឯង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ ជាអ្នកដឹង ជាអ្នកឃើញ ជាអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់សំដែងទុកដោយប្រពៃហើយ។ ពួកយើងទាំងអស់គ្នា គួរតែសង្គាយនាក្នុងធម៌នោះ... ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដើម្បីជាទីពឹង ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ធម៌ ១០ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ?

‘‘Dasa nāthakaraṇā dhammā. Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti. Pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Yaṃpāvuso, bhikkhu [Pg.222] sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati, ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ធម៌ជាគ្រឿងធ្វើនូវទីពឹង ១០ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានសីល សម្រេចសម្រាន្តនៅដោយការសង្រួមក្នុងបាតិមោក្ខសំវរសីល ប្រកបដោយអាចារៈ និងគោចរៈ ឃើញភ័យក្នុងទោសសូម្បីបន្តិចបន្តួច សមាទានសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទទាំងឡាយ។ ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមានសីល សម្រេចសម្រាន្តនៅដោយការសង្រួមក្នុងបាតិមោក្ខសំវរសីល ប្រកបដោយអាចារៈ និងគោចរៈ ឃើញភ័យក្នុងទោសសូម្បីបន្តិចបន្តួច សមាទានសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទទាំងឡាយ យ៉ាងណា ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាគ្រឿងធ្វើនូវទីពឹងដែរ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthā sabyañjanā kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā, yaṃpāvuso, bhikkhu bahussuto hoti…pe… diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាពហុស្សូត ទ្រទ្រង់នូវសុតៈ សន្សំនូវសុតៈ។ ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលមានលម្អក្នុងខាងដើម មានលម្អក្នុងកណ្តាល មានលម្អក្នុងចុង ប្រកបដោយអត្ថ និងព្យញ្ជនៈ ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយធម៌ ដ៏បរិសុទ្ធបរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់ទាំងអស់ ធម៌មានសភាពដូច្នោះ ភិក្ខុនោះបានស្តាប់ច្រើនហើយ ទ្រទ្រង់ទុកហើយ ស្ទាត់មាត់ហើយ ពិចារណាដោយចិត្តហើយ ចាក់ធ្លុងដោយល្អដោយទិដ្ឋិ។ ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាពហុស្សូត... ចាក់ធ្លុងដោយល្អដោយទិដ្ឋិ យ៉ាងណា ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាគ្រឿងធ្វើនូវទីពឹងដែរ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Yaṃpāvuso, bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមានមិត្តល្អ មានភឿនល្អ មានសម្លាញ់ល្អ។ ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមានមិត្តល្អ មានភឿនល្អ មានសម្លាញ់ល្អ យ៉ាងណា ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាគ្រឿងធ្វើនូវទីពឹងដែរ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ. Yaṃpāvuso, bhikkhu suvaco hoti…pe… padakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកប្រដៅងាយ ប្រកបដោយធម៌ទាំងឡាយជាគ្រឿងធ្វើឲ្យជាអ្នកប្រដៅងាយ ជាអ្នកអត់ធន់ ទទួលយកពាក្យប្រដៅដោយគោរព។ ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកប្រដៅងាយ... ទទួលយកពាក្យប្រដៅដោយគោរព យ៉ាងណា ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាគ្រឿងធ្វើនូវទីពឹងដែរ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṃ uccāvacāni kiṃkaraṇīyāni, tattha dakkho hoti analaso tatrupāyāya vīmaṃsāya samannāgato, alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ. Yaṃpāvuso, bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṃ…pe… alaṃ saṃvidhātuṃ. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត កិច្ចតូចធំឯណាមួយ ដែលគួរធ្វើដល់សព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងកិច្ចនោះ មិនខ្ជិលច្រអូស ប្រកបដោយការពិចារណាឧបាយក្នុងកិច្ចនោះ អាចធ្វើបាន អាចចាត់ចែងបាន។ ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងកិច្ចតូចធំ... អាចចាត់ចែងបាន យ៉ាងណា ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាគ្រឿងធ្វើនូវទីពឹងដែរ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu dhammakāmo hoti piyasamudāhāro, abhidhamme abhivinaye uḷārapāmojjo. Yaṃpāvuso, bhikkhu dhammakāmo hoti…pe… uḷārapāmojjo. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកស្រឡាញ់ធម៌ មានវាចាជាទីស្រឡាញ់ មានសេចក្តីរីករាយដ៏លើសលប់ក្នុងអភិធម៌ និងអភិវិន័យ។ ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកស្រឡាញ់ធម៌... មានសេចក្តីរីករាយដ៏លើសលប់ យ៉ាងណា ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាគ្រឿងធ្វើនូវទីពឹងដែរ។

‘‘Puna [Pg.223] caparaṃ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarehi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi. Yaṃpāvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti…pe… parikkhārehi. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកសន្តោសដោយបច្ច័យតាមមានតាមបាន គឺចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ និងគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារ។ ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកសន្តោស... ដោយបរិក្ខារទាំងឡាយ យ៉ាងណា ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាគ្រឿងធ្វើនូវទីពឹងដែរ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Yaṃpāvuso, bhikkhu āraddhavīriyo viharati…pe… anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកប្រារព្ធព្យាយាម ដើម្បីលះបង់អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដើម្បីញ៉ាំងកុសលធម៌ទាំងឡាយឲ្យបរិបូណ៌ មានកម្លាំង មានសេចក្តីប្រឹងប្រែងមាំមួន មិនដាក់ធុរៈក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកប្រារព្ធព្យាយាម... មិនដាក់ធុរៈក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ យ៉ាងណា ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាគ្រឿងធ្វើនូវទីពឹងដែរ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Yaṃpāvuso, bhikkhu satimā hoti…pe… saritā anussaritā. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមានសតិ ប្រកបដោយសតិ និងប្រាជ្ញាជាគ្រឿងរក្សាខ្លួនដ៏ឧត្តម ទោះបីជាកិច្ចការដែលធ្វើហើយយូរហើយក្តី សម្តីដែលនិយាយហើយយូរហើយក្តី ក៏អាចរលឹកបាន អាចរលឹកតាមបាន។ ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមានសតិ... អាចរលឹកបាន អាចរលឹកតាមបាន យ៉ាងណា ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាគ្រឿងធ្វើនូវទីពឹងដែរ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā. Yaṃpāvuso, bhikkhu paññavā hoti…pe… sammādukkhakkhayagāminiyā. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ប្រកបដោយប្រាជ្ញាដែលឃើញនូវការកើតនិងការរលត់ ជាប្រាជ្ញាដ៏ប្រសើរ ចាក់ធ្លុងកិលេស នាំឲ្យដល់នូវការអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃ។ ម្នាលអាវុសោ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមានប្រាជ្ញា... នាំឲ្យដល់នូវការអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃ យ៉ាងណា ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាគ្រឿងធ្វើនូវទីពឹងដែរ។

346. Dasa kasiṇāyatanāni. Pathavīkasiṇameko sañjānāti, uddhaṃ adho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ. Āpokasiṇameko sañjānāti…pe… tejokasiṇameko sañjānāti… vāyokasiṇameko sañjānāti… nīlakasiṇameko sañjānāti… pītakasiṇameko sañjānāti… lohitakasiṇameko sañjānāti… odātakasiṇameko sañjānāti… ākāsakasiṇameko sañjānāti… viññāṇakasiṇameko sañjānāti, uddhaṃ adho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ.

៣៤៦. កសិណាយតនៈ ១០ យ៉ាង។ ភិក្ខុខ្លះដឹងច្បាស់នូវបថវីកសិណ ទាំងខាងលើ ខាងក្រោម ទទឹង មិនមានពីរ មិនមានប្រមាណ។ ភិក្ខុខ្លះដឹងច្បាស់នូវអាបោកសិណ... ភិក្ខុខ្លះដឹងច្បាស់នូវតេជោកសិណ... ភិក្ខុខ្លះដឹងច្បាស់នូវវាយោកសិណ... ភិក្ខុខ្លះដឹងច្បាស់នូវនីលកសិណ... ភិក្ខុខ្លះដឹងច្បាស់នូវបីតកសិណ... ភិក្ខុខ្លះដឹងច្បាស់នូវលោហិតកសិណ... ភិក្ខុខ្លះដឹងច្បាស់នូវឱទាតកសិណ... ភិក្ខុខ្លះដឹងច្បាស់នូវអាកាសកសិណ... ភិក្ខុខ្លះដឹងច្បាស់នូវវិញ្ញាណកសិណ ទាំងខាងលើ ខាងក្រោម ទទឹង មិនមានពីរ មិនមានប្រមាណ។

347. ‘‘Dasa akusalakammapathā – pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi.

៣៤៧. «អកុសលកម្មបថ ១០ យ៉ាង គឺ ការសម្លាប់សត្វ ១ ការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ១ ការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ ១ ការនិយាយកុហក ១ ការនិយាយញុះញង់ ១ ការនិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក ១ ការនិយាយពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍ ១ ការសម្លឹងរំពៃចង់បានទ្រព្យគេ ១ ការព្យាបាទ ១ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ១។

‘‘Dasa [Pg.224] kusalakammapathā – pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī, anabhijjhā, abyāpādo, sammādiṭṭhi.

«កុសលកម្មបថ ១០ យ៉ាង គឺ ការវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ ១ ការវៀរចាកការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ១ ការវៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ ១ ការវៀរចាកការនិយាយកុហក ១ ការវៀរចាកការនិយាយញុះញង់ ១ ការវៀរចាកការនិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក ១ ការវៀរចាកការនិយាយពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍ ១ ការមិនសម្លឹងរំពៃចង់បានទ្រព្យគេ ១ ការមិនព្យាបាទ ១ សម្មាទិដ្ឋិ ១។

348. ‘‘Dasa ariyavāsā. Idhāvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti, chaḷaṅgasamannāgato, ekārakkho, caturāpasseno, paṇunnapaccekasacco, samavayasaṭṭhesano, anāvilasaṅkappo, passaddhakāyasaṅkhāro, suvimuttacitto, suvimuttapañño.

៣៤៨. «អរិយវាសៈ ១០ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកលះបង់អង្គ ៥ បានហើយ ប្រកបដោយអង្គ ៦ មានការរក្សា ១ មានការអាស្រ័យ ៤ មានសច្ចៈដោយឡែកៗដែលកំចាត់បង់ហើយ មានការស្វែងរកលះបង់ដោយប្រពៃហើយ មានសេចក្តីត្រិះរិះមិនល្អក់ មានកាយសង្ខារស្ងប់រំលត់ហើយ មានចិត្តរួចចាកកិលេសដោយល្អ មានប្រាជ្ញារួចចាកកិលេសដោយល្អ។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thinamiddhaṃ pahīnaṃ hoti, uddhaccakukuccaṃ pahīnaṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកលះបង់អង្គ ៥ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានកាមច្ឆន្ទៈលះបង់ហើយ មានព្យាបាទលះបង់ហើយ មានថីនមិទ្ធៈលះបង់ហើយ មានឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈលះបង់ហើយ មានវិចិកិច្ឆាលះបង់ហើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកលះបង់អង្គ ៥ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកប្រកបដោយអង្គ ៦ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ឃើញរូបដោយភ្នែកហើយ ក៏មិនត្រេកអរ មិនតូចចិត្ត ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ និងសម្បជញ្ញៈរស់នៅ។ ឮសំឡេងដោយត្រចៀក... ដឹងធម្មារម្មណ៍ដោយចិត្តហើយ ក៏មិនត្រេកអរ មិនតូចចិត្ត ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ និងសម្បជញ្ញៈរស់នៅ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកប្រកបដោយអង្គ ៦ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu ekārakkho hoti? Idhāvuso, bhikkhu satārakkhena cetasā samannāgato hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu ekārakkho hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានការរក្សាខ្លួនតែមួយ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកប្រកបដោយចិត្តដែលមានសតិជាគ្រឿងរក្សា។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានការរក្សាខ្លួនតែមួយ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti? Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṃ paṭisevati, saṅkhāyekaṃ adhivāseti, saṅkhāyekaṃ parivajjeti, saṅkhāyekaṃ vinodeti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានបង្អែក ៤ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ពិចារណាហើយសេព (នូវបច្ច័យ) ខ្លះ ពិចារណាហើយអត់ធន់ (នូវធម៌) ខ្លះ ពិចារណាហើយវៀរចៀស (នូវវត្ថុ) ខ្លះ ពិចារណាហើយបន្ទោបង់ (នូវអកុសលធម៌) ខ្លះ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានបង្អែក ៤ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti? Idhāvuso, bhikkhuno yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ puthupaccekasaccāni, sabbāni tāni nunnāni honti paṇunnāni cattāni vantāni muttāni pahīnāni paṭinissaṭṭhāni. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានសច្ចៈដោយឡែកៗលះបង់ហើយ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ពួកសច្ចៈដោយឡែកៗដ៏ច្រើនរបស់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ច្រើន មានប្រមាណប៉ុន្មាន សច្ចៈដោយឡែកៗទាំងអស់នោះ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ បានកម្ចាត់ចេញហើយ បានលះបង់ស្រឡះហើយ បានលះចោលហើយ បានខ្ជាក់ចោលហើយ បានដោះលែងហើយ បានលះបង់ហើយ បានរលាស់ចោលហើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានសច្ចៈដោយឡែកៗលះបង់ហើយ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso[Pg.225], bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmesanā pahīnā hoti, bhavesanā pahīnā hoti, brahmacariyesanā paṭippassaddhā. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានការស្វែងរកលះបង់អស់ហើយ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានការស្វែងរកកាមលះបង់ហើយ មានការស្វែងរកភពលះបង់ហើយ មានការស្វែងរកព្រហ្មចរិយៈរម្ងាប់ហើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានការស្វែងរកលះបង់អស់ហើយ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmasaṅkappo pahīno hoti, byāpādasaṅkappo pahīno hoti, vihiṃsāsaṅkappo pahīno hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានសេចក្តីត្រិះរិះមិនល្អក់កល តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានកាមសង្កប្បៈលះបង់ហើយ មានព្យាបាទសង្កប្បៈលះបង់ហើយ មានវិហិង្សាសង្កប្បៈលះបង់ហើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានសេចក្តីត្រិះរិះមិនល្អក់កល យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti? Idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានកាយសង្ខាររម្ងាប់ហើយ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ព្រោះលះបង់សុខផង ព្រោះលះបង់ទុក្ខផង ព្រោះរលត់ទៅនៃសោមនស្ស និងទោមនស្សក្នុងកាលមុនផង ក៏បានចូលទៅដល់ចតុត្ថជ្ឈាន ដែលមិនមែនជាទុក្ខ មិនមែនជាសុខ មានសតិដ៏បរិសុទ្ធដោយសារឧបេក្ខា ហើយរស់នៅ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានកាយសង្ខាររម្ងាប់ហើយ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti? Idhāvuso, bhikkhuno rāgā cittaṃ vimuttaṃ hoti, dosā cittaṃ vimuttaṃ hoti, mohā cittaṃ vimuttaṃ hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានចិត្តរួចផុតល្អហើយ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានចិត្តរួចផុតហើយចាករាគៈ មានចិត្តរួចផុតហើយចាកទោសៈ មានចិត្តរួចផុតហើយចាកមោហៈ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានចិត្តរួចផុតល្អហើយ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti? Idhāvuso, bhikkhu ‘rāgo me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. ‘Doso me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. ‘Moho me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានបញ្ញារួចផុតល្អហើយ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងដឹងច្បាស់ថា «រាគៈ អាត្មាអញបានលះបង់ហើយ មានឫសដាច់អស់ហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាត្នោតកំបុតក្ដោង មិនឲ្យមានបែបភាពតទៅទៀត មានសភាវៈមិនកើតឡើងតទៅជាធម្មតាឡើយ»។ តែងដឹងច្បាស់ថា «ទោសៈ អាត្មាអញបានលះបង់ហើយ មានឫសដាច់អស់ហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាត្នោតកំបុតក្ដោង មិនឲ្យមានបែបភាពតទៅទៀត មានសភាវៈមិនកើតឡើងតទៅជាធម្មតាឡើយ»។ តែងដឹងច្បាស់ថា «មោហៈ អាត្មាអញបានលះបង់ហើយ មានឫសដាច់អស់ហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាត្នោតកំបុតក្ដោង មិនឲ្យមានបែបភាពតទៅទៀត មានសភាវៈមិនកើតឡើងតទៅជាធម្មតាឡើយ»។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានបញ្ញារួចផុតល្អហើយ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Dasa asekkhā dhammā – asekkhā sammādiṭṭhi, asekkho sammāsaṅkappo, asekkhā sammāvācā, asekkho sammākammanto, asekkho sammāājīvo, asekkho sammāvāyāmo, asekkhā sammāsati, asekkho sammāsamādhi, asekkhaṃ sammāñāṇaṃ, asekkhā sammāvimutti.

«ធម៌របស់អសេក្ខបុគ្គល ១០ យ៉ាងគឺ សម្មាទិដ្ឋិរបស់អសេក្ខបុគ្គល សម្មាសង្កប្បៈរបស់អសេក្ខបុគ្គល សម្មាវាចារបស់អសេក្ខបុគ្គល សម្មាកម្មន្តៈរបស់អសេក្ខបុគ្គល សម្មាអាជីវៈរបស់អសេក្ខបុគ្គល សម្មាវាយាមៈរបស់អសេក្ខបុគ្គល សម្មាសតិរបស់អសេក្ខបុគ្គល សម្មាសមាធិរបស់អសេក្ខបុគ្គល សម្មាញាណរបស់អសេក្ខបុគ្គល សម្មាវិមុត្តិរបស់អសេក្ខបុគ្គល។

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ na [Pg.226] vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ ១០ យ៉ាងនេះឯង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គដឹង ព្រះអង្គឃើញ ទ្រង់ត្រាស់សំដែងទុកដោយប្រពៃហើយ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ពួកយើងទាំងអស់គ្នា ត្រូវសូត្ររួមគ្នា មិនត្រូវវិវាទគ្នាឡើយ ដើម្បីឲ្យព្រហ្មចរិយធម៌នេះ ស្ថិតស្ថេរអស់កាលយូរអង្វែង គង់វង្សនៅអស់កាលជាយូរ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើនរូប ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ជនច្រើនរូប ដើម្បីអនុគ្រោះដល់សត្វលោក ដើម្បីសេចក្តីចម្រើន ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ»។

349. Atha kho bhagavā uṭṭhahitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘sādhu sādhu, sāriputta, sādhu kho tvaṃ, sāriputta, bhikkhūnaṃ saṅgītipariyāyaṃ abhāsī’ti. Idamavocāyasmā sāriputto, samanuñño satthā ahosi. Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandunti.

៣៤៩. លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ក្រោកឡើង ហើយត្រាស់នឹងព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុថា «សាធុ សាធុ សារីបុត្ត ម្នាលសារីបុត្ត អ្នកសំដែងនូវសង្គីតិបរិយាយ ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រពៃណាស់ហើយ»។ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ បានសំដែងនូវសូត្រនេះចប់ហើយ ព្រះសាស្តាក៏ទ្រង់ពេញព្រះហឫទ័យ។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយនឹងភាសិតរបស់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ។

Saṅgītisuttaṃ niṭṭhitaṃ dasamaṃ.

សង្គីតិសូត្រ ទី១០ ចប់។

11. Dasuttarasuttaṃ

១១. ទសុត្តរសូត្រ

350. Evaṃ [Pg.227] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti! ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca –

៣៥០. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងក្រុងចម្បា ទៀបឆ្នេរស្រះបោក្ខរណី ឈ្មោះគគ្គរា ជាមួយនឹងភិក្ខុសង្ឃក្រុមធំ មានប្រមាណប្រាំរយរូប។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ បានហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួលពាក្យរបស់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុថា «ម្នាលអាវុសោ»។ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ បានពោលពាក្យនេះថា៖

‘‘Dasuttaraṃ pavakkhāmi, dhammaṃ nibbānapattiyā;

Dukkhassantakiriyāya, sabbaganthappamocanaṃ’’.

«ខ្ញុំនឹងសំដែងនូវធម៌ឈ្មោះទសុត្តរៈ ដើម្បីបានសម្រេចនូវព្រះនិព្វាន ដើម្បីធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខ ជាគ្រឿងរួចផុតចាកកន្ថធម៌ទាំងពួង»។

Eko dhammo

ធម៌ ១ យ៉ាង

351. ‘‘Eko, āvuso, dhammo bahukāro, eko dhammo bhāvetabbo, eko dhammo pariññeyyo, eko dhammo pahātabbo, eko dhammo hānabhāgiyo, eko dhammo visesabhāgiyo, eko dhammo duppaṭivijjho, eko dhammo uppādetabbo, eko dhammo abhiññeyyo, eko dhammo sacchikātabbo.

៣៥១. «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ ១ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន ធម៌ ១ យ៉ាង គួរចម្រើន ធម៌ ១ យ៉ាង គួរកំណត់ដឹង ធម៌ ១ យ៉ាង គួរលះបង់ ធម៌ ១ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ ធម៌ ១ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីវិសេស ធម៌ ១ យ៉ាង ត្រាស់ដឹងបានដោយកម្រ ធម៌ ១ យ៉ាង គួរឲ្យកើតឡើង ធម៌ ១ យ៉ាង គួរដឹងច្បាស់ ធម៌ ១ យ៉ាង គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។

(Ka) ‘‘katamo eko dhammo bahukāro? Appamādo kusalesu dhammesu. Ayaṃ eko dhammo bahukāro.

(ក) «ធម៌ ១ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន តើដូចម្តេច? គឺសេចក្តីមិនប្រមាថក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ នេះជាធម៌ ១ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន។

(Kha) ‘‘katamo eko dhammo bhāvetabbo? Kāyagatāsati sātasahagatā. Ayaṃ eko dhammo bhāvetabbo.

(ខ) «ធម៌ ១ យ៉ាង គួរចម្រើន តើដូចម្តេច? គឺកាយគតាសតិ ដែលប្រកបដោយសេចក្តីសុខ។ នេះជាធម៌ ១ យ៉ាង គួរចម្រើន។

(Ga) ‘‘katamo eko dhammo pariññeyyo? Phasso sāsavo upādāniyo. Ayaṃ eko dhammo pariññeyyo.

(គ) «ធម៌ ១ យ៉ាង គួរកំណត់ដឹង តើដូចម្តេច? គឺផស្សៈដែលប្រកបដោយអាសវៈ ជាបច្ច័យនៃឧបាទាន។ នេះជាធម៌ ១ យ៉ាង គួរកំណត់ដឹង។

(Gha) ‘‘katamo eko dhammo pahātabbo? Asmimāno. Ayaṃ eko dhammo pahātabbo.

(ឃ) «ធម៌ ១ យ៉ាង គួរលះបង់ តើដូចម្តេច? គឺអស្មិមានៈ (សេចក្តីប្រកាន់ថាខ្លួនអញ)។ នេះជាធម៌ ១ យ៉ាង គួរលះបង់។

(Ṅa) ‘‘katamo eko dhammo hānabhāgiyo? Ayoniso manasikāro. Ayaṃ eko dhammo hānabhāgiyo.

(ង) «ធម៌ ១ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ តើដូចម្តេច? គឺអយោនិសោមនសិការៈ (ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយមិនឧបាយ)។ នេះជាធម៌ ១ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ។

(Ca) ‘‘katamo eko dhammo visesabhāgiyo? Yoniso manasikāro. Ayaṃ eko dhammo visesabhāgiyo.

(ច) «ធម៌ ១ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីវិសេស តើដូចម្តេច? គឺយោនិសោមនសិការៈ (ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវ)។ នេះជាធម៌ ១ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីសេចក្តីវិសេស។

(Cha) ‘‘katamo [Pg.228] eko dhammo duppaṭivijjho? Ānantariko cetosamādhi. Ayaṃ eko dhammo duppaṭivijjho.

(ឆ) «ធម៌ ១ យ៉ាង ត្រាស់ដឹងបានដោយកម្រ តើដូចម្តេច? គឺអានន្តរិកចេតោសមាធិ (សមាធិចិត្តដែលឲ្យផលគ្មានចន្លោះ)។ នេះជាធម៌ ១ យ៉ាង ត្រាស់ដឹងបានដោយកម្រ។

(Ja) ‘‘katamo eko dhammo uppādetabbo? Akuppaṃ ñāṇaṃ. Ayaṃ eko dhammo uppādetabbo.

(ជ) «ធម៌ ១ យ៉ាង គួរឲ្យកើតឡើង តើដូចម្តេច? គឺអកុប្បញាណ (ញាណដែលមិនកម្រើក)។ នេះជាធម៌ ១ យ៉ាង គួរឲ្យកើតឡើង។

(Jha) ‘‘katamo eko dhammo abhiññeyyo? Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā. Ayaṃ eko dhammo abhiññeyyo.

(ឈ) «ធម៌ ១ យ៉ាង គួរដឹងច្បាស់ តើដូចម្តេច? គឺសត្វទាំងឡាយទាំងពួង តែងឋិតនៅបានដោយសារអាហារ។ នេះជាធម៌ ១ យ៉ាង គួរដឹងច្បាស់។

(Ña) ‘‘katamo eko dhammo sacchikātabbo? Akuppā cetovimutti. Ayaṃ eko dhammo sacchikātabbo.

(ញ) «ធម៌ ១ យ៉ាង គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ តើដូចម្តេច? គឺអកុប្បាចេតោវិមុត្តិ (ការរួចផុតនៃចិត្តមិនកម្រើក)។ នេះជាធម៌ ១ យ៉ាង គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។

‘‘Iti ime dasa dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

«ធម៌ ១០ យ៉ាងនេះឯង ពិតប្រាកដ មិនឃ្លាតឃ្លាត មិនប្រែប្រួល មិនជាយ៉ាងដទៃ ដែលព្រះតថាគត បានត្រាស់ដឹងដោយប្រពៃហើយ។

Dve dhammā

ធម៌ ២ យ៉ាង

352. ‘‘Dve dhammā bahukārā, dve dhammā bhāvetabbā, dve dhammā pariññeyyā, dve dhammā pahātabbā, dve dhammā hānabhāgiyā, dve dhammā visesabhāgiyā, dve dhammā duppaṭivijjhā, dve dhammā uppādetabbā, dve dhammā abhiññeyyā, dve dhammā sacchikātabbā.

៣៥២. «ធម៌ ២ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន ធម៌ ២ យ៉ាង គួរចម្រើន ធម៌ ២ យ៉ាង គួរកំណត់ដឹង ធម៌ ២ យ៉ាង គួរលះបង់ ធម៌ ២ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ ធម៌ ២ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីវិសេស ធម៌ ២ យ៉ាង ត្រាស់ដឹងបានដោយកម្រ ធម៌ ២ យ៉ាង គួរឲ្យកើតឡើង ធម៌ ២ យ៉ាង គួរដឹងច្បាស់ ធម៌ ២ យ៉ាង គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។

(Ka) ‘‘katame dve dhammā bahukārā? Sati ca sampajaññañca. Ime dve dhammā bahukārā.

(ក) «ធម៌ ២ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន តើដូចម្តេច? គឺសតិ និងសម្បជញ្ញៈ។ នេះជាធម៌ ២ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន។

(Kha) ‘‘katame dve dhammā bhāvetabbā? Samatho ca vipassanā ca. Ime dve dhammā bhāvetabbā.

(ខ) «ធម៌ ២ យ៉ាង គួរចម្រើន តើដូចម្តេច? គឺសមថៈ និងវិបស្សនា។ នេះជាធម៌ ២ យ៉ាង គួរចម្រើន។

(Ga) ‘‘katame dve dhammā pariññeyyā? Nāmañca rūpañca. Ime dve dhammā pariññeyyā.

(គ) «ធម៌ ២ យ៉ាង គួរកំណត់ដឹង តើដូចម្តេច? គឺនាម និងរូប។ នេះជាធម៌ ២ យ៉ាង គួរកំណត់ដឹង។

(Gha) ‘‘katame dve dhammā pahātabbā? Avijjā ca bhavataṇhā ca. Ime dve dhammā pahātabbā.

(ឃ) «ធម៌ ២ យ៉ាង គួរលះបង់ តើដូចម្តេច? គឺអវិជ្ជា និងភវតណ្ហា។ នេះជាធម៌ ២ យ៉ាង គួរលះបង់។

(Ṅa) ‘‘katame dve dhammā hānabhāgiyā? Dovacassatā ca pāpamittatā ca. Ime dve dhammā hānabhāgiyā.

(ង) «ធម៌ ២ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ តើដូចម្តេច? គឺភាពជាអ្នកប្រដៅក្រ និងភាពជាអ្នកមានមិត្តអាក្រក់។ នេះជាធម៌ ២ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ។

(Ca) ‘‘katame dve dhammā visesabhāgiyā? Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca. Ime dve dhammā visesabhāgiyā.

(ច) «ធម៌ ២ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីវិសេស តើដូចម្តេច? គឺភាពជាអ្នកប្រដៅងាយ និងភាពជាអ្នកមានមិត្តល្អ។ នេះជាធម៌ ២ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីវិសេស។

(Cha) ‘‘katame [Pg.229] dve dhammā duppaṭivijjhā? Yo ca hetu yo ca paccayo sattānaṃ saṃkilesāya, yo ca hetu yo ca paccayo sattānaṃ visuddhiyā. Ime dve dhammā duppaṭivijjhā.

(ឆ) «ធម៌ ២ យ៉ាង ត្រាស់ដឹងបានដោយកម្រ តើដូចម្តេច? គឺហេតុ និងបច្ច័យ ដើម្បីសេចក្តីសៅហ្មងនៃសត្វទាំងឡាយ ១ ហេតុ និងបច្ច័យ ដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធិនៃសត្វទាំងឡាយ ១។ នេះជាធម៌ ២ យ៉ាង ត្រាស់ដឹងបានដោយកម្រ។

(Ja) ‘‘katame dve dhammā uppādetabbā? Dve ñāṇāni – khaye ñāṇaṃ, anuppāde ñāṇaṃ. Ime dve dhammā uppādetabbā.

(ជ) «ធម៌ ២ យ៉ាង គួរឲ្យកើតឡើង តើដូចម្តេច? គឺញាណ ២ យ៉ាង គឺខយញាណ (ញាណដឹងការអស់ទៅនៃអាសវៈ) និងអនុប្បាទញាណ (ញាណដឹងការមិនកើតឡើងទៀតនៃអាសវៈ)។ នេះជាធម៌ ២ យ៉ាង គួរឲ្យកើតឡើង។

(Jha) ‘‘katame dve dhammā abhiññeyyā? Dve dhātuyo – saṅkhatā ca dhātu asaṅkhatā ca dhātu. Ime dve dhammā abhiññeyyā.

(ឈ) «ធម៌ ២ យ៉ាង គួរដឹងច្បាស់ តើដូចម្តេច? គឺធាតុ ២ យ៉ាង គឺសង្ខតធាតុ និងអសង្ខតធាតុ។ នេះជាធម៌ ២ យ៉ាង គួរដឹងច្បាស់។

(Ña) ‘‘katame dve dhammā sacchikātabbā? Vijjā ca vimutti ca. Ime dve dhammā sacchikātabbā.

(ញ) «ធម៌ ២ យ៉ាង គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ តើដូចម្តេច? គឺវិជ្ជា និងវិមុត្តិ។ នេះជាធម៌ ២ យ៉ាង គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។

‘‘Iti ime vīsati dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

«ធម៌ ២០ យ៉ាងនេះឯង ពិតប្រាកដ មិនឃ្លាតឃ្លាត មិនប្រែប្រួល មិនជាយ៉ាងដទៃ ដែលព្រះតថាគត បានត្រាស់ដឹងដោយប្រពៃហើយ។

Tayo dhammā

ធម៌ ៣ យ៉ាង

353. ‘‘Tayo dhammā bahukārā, tayo dhammā bhāvetabbā…pe… tayo dhammā sacchikātabbā.

៣៥៣. «ធម៌ ៣ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន ធម៌ ៣ យ៉ាង គួរចម្រើន... ធម៌ ៣ យ៉ាង គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។

(Ka) ‘‘katame tayo dhammā bahukārā? Sappurisasaṃsevo, saddhammassavanaṃ, dhammānudhammappaṭipatti. Ime tayo dhammā bahukārā.

(ក) «ធម៌ ៣ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន តើដូចម្តេច? គឺការសេពគប់សប្បុរស ១ ការស្តាប់សទ្ធម៌ ១ ការប្រតិបត្តិធម៌សមគួរដល់ធម៌ ១។ នេះជាធម៌ ៣ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន។

(Kha) ‘‘katame tayo dhammā bhāvetabbā? Tayo samādhī – savitakko savicāro samādhi, avitakko vicāramatto samādhi, avitakko avicāro samādhi. Ime tayo dhammā bhāvetabbā.

(ខ) «ធម៌ ៣ យ៉ាង គួរចម្រើន តើដូចម្តេច? គឺសមាធិ ៣ យ៉ាង គឺសមាធិប្រកបដោយវិតក្កៈ និងវិចារៈ ១ សមាធិគ្មានវិតក្កៈ មានត្រឹមតែវិចារៈ ១ សមាធិគ្មានវិតក្កៈ គ្មានវិចារៈ ១។ នេះជាធម៌ ៣ យ៉ាង គួរចម្រើន។

(Ga) ‘‘katame tayo dhammā pariññeyyā? Tisso vedanā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Ime tayo dhammā pariññeyyā.

(គ) «ធម៌ ៣ យ៉ាង គួរកំណត់ដឹង តើដូចម្តេច? គឺវេទនា ៣ យ៉ាង គឺសុខវេទនា ១ ទុក្ខវេទនា ១ អទុក្ខមសុខវេទនា ១។ នេះជាធម៌ ៣ យ៉ាង គួរកំណត់ដឹង។

(Gha) ‘‘katame tayo dhammā pahātabbā? Tisso taṇhā – kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā. Ime tayo dhammā pahātabbā.

(ឃ) «ធម៌ ៣ យ៉ាង គួរលះបង់ តើដូចម្តេច? គឺតណ្ហា ៣ យ៉ាង គឺកាមតណ្ហា ១ ភវតណ្ហា ១ វិភវតណ្ហា ១។ នេះជាធម៌ ៣ យ៉ាង គួរលះបង់។

(Ṅa) ‘‘katame tayo dhammā hānabhāgiyā? Tīṇi akusalamūlāni – lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ. Ime tayo dhammā hānabhāgiyā.

(ង) «ធម៌ ៣ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ តើដូចម្តេច? គឺអកុសលមូល ៣ យ៉ាង គឺលោភៈជាអកុសលមូល ១ ទោសៈជាអកុសលមូល ១ មោហៈជាអកុសលមូល ១។ នេះជាធម៌ ៣ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ។

(Ca) ‘‘katame [Pg.230] tayo dhammā visesabhāgiyā? Tīṇi kusalamūlāni – alobho kusalamūlaṃ, adoso kusalamūlaṃ, amoho kusalamūlaṃ. Ime tayo dhammā visesabhāgiyā.

(ឆ) ធម៌ ៣ យ៉ាង ជាចំណែកនៃគុណវិសេស តើដូចម្តេច? គឺកុសលមូល ៣ យ៉ាង គឺ អលោភៈជាកុសលមូល ១ អទោសៈជាកុសលមូល ១ អមោហៈជាកុសលមូល ១។ ធម៌ ៣ យ៉ាងនេះ ជាចំណែកនៃគុណវិសេស។

(Cha) ‘‘katame tayo dhammā duppaṭivijjhā? Tisso nissaraṇiyā dhātuyo – kāmānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ nekkhammaṃ, rūpānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ arūpaṃ, yaṃ kho pana kiñci bhūtaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ, nirodho tassa nissaraṇaṃ. Ime tayo dhammā duppaṭivijjhā.

(ជ) ធម៌ ៣ យ៉ាង ដែលត្រាស់ដឹងបានដោយកម្រ តើដូចម្តេច? គឺធាតុជាគ្រឿងរំដោះចេញ ៣ យ៉ាង គឺ នេក្ខម្មៈ (ការចេញចាកកាម) នេះជាគ្រឿងរំដោះចេញចាកកាមទាំងឡាយ ១ អរូបធម៌ នេះជាគ្រឿងរំដោះចេញចាករូបទាំងឡាយ ១ មួយវិញទៀត ធម្មជាតិណាមួយ ដែលកើតមានហើយ ត្រូវបានបច្ច័យតាក់តែងហើយ កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យហេតុ ការរលត់នៃធម្មជាតិនោះ ជាគ្រឿងរំដោះចេញ ១។ ធម៌ ៣ យ៉ាងនេះ ត្រាស់ដឹងបានដោយកម្រ។

(Ja) ‘‘katame tayo dhammā uppādetabbā? Tīṇi ñāṇāni – atītaṃse ñāṇaṃ, anāgataṃse ñāṇaṃ, paccuppannaṃse ñāṇaṃ. Ime tayo dhammā uppādetabbā.

(ឈ) ធម៌ ៣ យ៉ាង ដែលគួរឲ្យកើតឡើង តើដូចម្តេច? គឺញាណ ៣ យ៉ាង គឺ ញាណក្នុងចំណែកអតីត ១ ញាណក្នុងចំណែកអនាគត ១ ញាណក្នុងចំណែកបច្ចុប្បន្ន ១។ ធម៌ ៣ យ៉ាងនេះ គួរឲ្យកើតឡើង។

(Jha) ‘‘katame tayo dhammā abhiññeyyā? Tisso dhātuyo – kāmadhātu, rūpadhātu, arūpadhātu. Ime tayo dhammā abhiññeyyā.

(ញ) ធម៌ ៣ យ៉ាង ដែលគួរដឹងច្បាស់ តើដូចម្តេច? គឺធាតុ ៣ យ៉ាង គឺ កាមធាតុ ១ រូបធាតុ ១ អរូបធាតុ ១។ ធម៌ ៣ យ៉ាងនេះ គួរដឹងច្បាស់។

(Ña) ‘‘katame tayo dhammā sacchikātabbā? Tisso vijjā – pubbenivāsānussatiñāṇaṃ vijjā, sattānaṃ cutūpapāte ñāṇaṃ vijjā, āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ vijjā. Ime tayo dhammā sacchikātabbā.

(ដ) ធម៌ ៣ យ៉ាង ដែលគួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ តើដូចម្តេច? គឺវិជ្ជា ៣ យ៉ាង គឺ បុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណជាវិជ្ជា ១ ចុតូបបាតញាណរបស់សត្វទាំងឡាយជាវិជ្ជា ១ អាសវក្ខយញាណជាវិជ្ជា ១។ ធម៌ ៣ យ៉ាងនេះ គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។

‘‘Iti ime tiṃsa dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

ធម៌ ៣០ យ៉ាងនេះ ជារបស់ពិត មិនប្រែប្រួល ជាយ៉ាងនោះ មិនមែនជាយ៉ាងដទៃ មិនខុសប្លែក ដែលព្រះតថាគតបានត្រាស់ដឹងត្រឹមត្រូវហើយ ដោយប្រការដូច្នេះ។

Cattāro dhammā

ពួកធម៌ ៤ យ៉ាង

354. ‘‘Cattāro dhammā bahukārā, cattāro dhammā bhāvetabbā…pe… cattāro dhammā sacchikātabbā.

៣៥៤. ធម៌ ៤ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន ធម៌ ៤ យ៉ាង គួរចម្រើន...ល... ធម៌ ៤ យ៉ាង គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។

(Ka) ‘‘katame cattāro dhammā bahukārā? Cattāri cakkāni – patirūpadesavāso, sappurisūpanissayo, attasammāpaṇidhi, pubbe ca katapuññatā. Ime cattāro dhammā bahukārā.

(ក) ធម៌ ៤ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន តើដូចម្តេច? គឺចក្រ ៤ យ៉ាង គឺ ការនៅក្នុងប្រទេសដ៏សមគួរ ១ ការសេពគប់នឹងសប្បុរស ១ ការតម្កល់ខ្លួនទុកដោយប្រពៃ ១ ភាពជាអ្នកមានបុណ្យបានធ្វើទុកហើយក្នុងកាលមុន ១។ ធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ មានឧបការៈច្រើន។

(Kha) ‘‘katame cattāro dhammā bhāvetabbā? Cattāro satipaṭṭhānā – idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu…pe… citte… dhammesu [Pg.231] dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ime cattāro dhammā bhāvetabbā.

(ខ) ធម៌ ៤ យ៉ាង ដែលគួរចម្រើន តើដូចម្តេច? គឺសតិបដ្ឋាន ៤ យ៉ាង គឺ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយ មានព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស មានសម្បជញ្ញៈ មានសតិ កំចាត់បង់នូវអភិជ្ឈានិងទោមនស្សក្នុងលោកចេញ ១ ពិចារណាឃើញវេទនាក្នុងវេទនាទាំងឡាយ...ល... ក្នុងចិត្ត... ពិចារណាឃើញធម៌ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ មានព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស មានសម្បជញ្ញៈ មានសតិ កំចាត់បង់នូវអភិជ្ឈានិងទោមនស្សក្នុងលោកចេញ ១។ ធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ គួរចម្រើន។

(Ga) ‘‘katame cattāro dhammā pariññeyyā? Cattāro āhārā – kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṃ catutthaṃ. Ime cattāro dhammā pariññeyyā.

(គ) ធម៌ ៤ យ៉ាង ដែលគួរកំណត់ដឹង តើដូចម្តេច? គឺអាហារ ៤ យ៉ាង គឺ កពលីការាហារ ដ៏គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី ១ ផស្សាហារជាទី ២ ១ មនោសញ្ចេតនាហារជាទី ៣ ១ វិញ្ញាណាហារជាទី ៤ ១។ ធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ គួរកំណត់ដឹង។

(Gha) ‘‘katame cattāro dhammā pahātabbā? Cattāro oghā – kāmogho, bhavogho, diṭṭhogho, avijjogho. Ime cattāro dhammā pahātabbā.

(ឃ) ធម៌ ៤ យ៉ាង ដែលគួរលះបង់ តើដូចម្តេច? គឺឱឃៈ ៤ យ៉ាង គឺ កាមោឃៈ ១ ភវោឃៈ ១ ទិដ្ឋោឃៈ ១ អវិជ្ជោឃៈ ១។ ធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ គួរលះបង់។

(Ṅa) ‘‘katame cattāro dhammā hānabhāgiyā? Cattāro yogā – kāmayogo, bhavayogo, diṭṭhiyogo, avijjāyogo. Ime cattāro dhammā hānabhāgiyā.

(ង) ធម៌ ៤ យ៉ាង ដែលជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ តើដូចម្តេច? គឺយោគៈ ៤ យ៉ាង គឺ កាមយោគៈ ១ ភវយោគៈ ១ ទិដ្ឋិយោគៈ ១ អវិជ្ជាយោគៈ ១។ ធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ។

(Ca) ‘‘katame cattāro dhammā visesabhāgiyā? Cattāro visaññogā – kāmayogavisaṃyogo, bhavayogavisaṃyogo, diṭṭhiyogavisaṃyogo, avijjāyogavisaṃyogo. Ime cattāro dhammā visesabhāgiyā.

(ច) ធម៌ ៤ យ៉ាង ដែលជាចំណែកនៃគុណវិសេស តើដូចម្តេច? គឺវិសញ្ញោគៈ ៤ យ៉ាង គឺ កាមយោគវិសញ្ញោគៈ ១ ភវយោគវិសញ្ញោគៈ ១ ទិដ្ឋិយោគវិសញ្ញោគៈ ១ អវិជ្ជាយោគវិសញ្ញោគៈ ១។ ធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ ជាចំណែកនៃគុណវិសេស។

(Cha) ‘‘katame cattāro dhammā duppaṭivijjhā? Cattāro samādhī – hānabhāgiyo samādhi, ṭhitibhāgiyo samādhi, visesabhāgiyo samādhi, nibbedhabhāgiyo samādhi. Ime cattāro dhammā duppaṭivijjhā.

(ឆ) ធម៌ ៤ យ៉ាង ដែលត្រាស់ដឹងបានដោយកម្រ តើដូចម្តេច? គឺសមាធិ ៤ យ៉ាង គឺ សមាធិជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ ១ សមាធិជាចំណែកនៃសេចក្តីតាំងនៅ ១ សមាធិជាចំណែកនៃគុណវិសេស ១ សមាធិជាចំណែកនៃសេចក្តីទម្លុះទម្លាយកិលេស ១។ ធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ ត្រាស់ដឹងបានដោយកម្រ。

(Ja) ‘‘katame cattāro dhammā uppādetabbā? Cattāri ñāṇāni – dhamme ñāṇaṃ, anvaye ñāṇaṃ, pariye ñāṇaṃ, sammutiyā ñāṇaṃ. Ime cattāro dhammā uppādetabbā.

(ជ) ធម៌ ៤ យ៉ាង ដែលគួរឲ្យកើតឡើង តើដូចម្តេច? គឺញាណ ៤ យ៉ាង គឺ ធម្មេញាណ ១ អន្វយេញាណ ១ បរិយេញាណ ១ សម្មុតិញាណ ១។ ធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ គួរឲ្យកើតឡើង។

(Jha) ‘‘katame cattāro dhammā abhiññeyyā? Cattāri ariyasaccāni – dukkhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ, dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ. Ime cattāro dhammā abhiññeyyā.

(ឈ) ធម៌ ៤ យ៉ាង ដែលគួរដឹងច្បាស់ តើដូចម្តេច? គឺអរិយសច្ច ៤ យ៉ាង គឺ ទុក្ខអរិយសច្ច ១ ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច ១ ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច ១ ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច ១។ ធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ គួរដឹងច្បាស់។

(Ña) ‘‘katame cattāro dhammā sacchikātabbā? Cattāri sāmaññaphalāni – sotāpattiphalaṃ, sakadāgāmiphalaṃ, anāgāmiphalaṃ, arahattaphalaṃ. Ime cattāro dhammā sacchikātabbā.

(ញ) ធម៌ ៤ យ៉ាង ដែលគួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ តើដូចម្តេច? គឺសាមញ្ញផល ៤ យ៉ាង គឺ សោតាបត្តិផល ១ សកទាគាមិផល ១ អនាគាមិផល ១ អរហត្តផល ១។ ធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។

‘‘Iti [Pg.232] ime cattārīsadhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

ធម៌ ៤០ យ៉ាងនេះ ជារបស់ពិត មិនប្រែប្រួល ជាយ៉ាងនោះ មិនមែនជាយ៉ាងដទៃ មិនខុសប្លែក ដែលព្រះតថាគតបានត្រាស់ដឹងត្រឹមត្រូវហើយ ដោយប្រការដូច្នេះ។

Pañca dhammā

ពួកធម៌ ៥ យ៉ាង

355. ‘‘Pañca dhammā bahukārā…pe… pañca dhammā sacchikātabbā.

៣៥៥. ធម៌ ៥ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន...ល... ធម៌ ៥ យ៉ាង គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។

(Ka) ‘‘katame pañca dhammā bahukārā? Pañca padhāniyaṅgāni – idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Asaṭho hoti amāyāvī yathābhūtamattānaṃ āvīkattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu. Āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya, kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. Ime pañca dhammā bahukārā.

(ក) ធម៌ ៥ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន តើដូចម្តេច? គឺអង្គនៃសេចក្តីព្យាយាម ៥ យ៉ាង គឺ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានជំនឿ ជឿជាក់លើការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះតថាគតថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ព្រះនាមថា អរហំ ព្រោះព្រះអង្គឆ្ងាយចាកសេចក្តីសៅហ្មង ទ្រង់ព្រះនាមថា សម្មាសម្ពុទ្ធោ ព្រោះព្រះអង្គត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌ទាំងពួងដោយប្រពៃចំពោះព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមថា វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ ព្រោះព្រះអង្គបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ ទ្រង់ព្រះនាមថា សុគតោ ព្រោះព្រះអង្គយាងទៅល្អហើយ ទ្រង់ព្រះនាមថា លោកវិទូ ព្រោះព្រះអង្គជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក ទ្រង់ព្រះនាមថា អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ ព្រោះព្រះអង្គជាអ្នកទូន្មាននូវបុរសដែលគួរទូន្មានបាន គ្មានអ្នកដទៃក្រៃលែងជាង ទ្រង់ព្រះនាមថា សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ព្រោះព្រះអង្គជាសាស្តាចារ្យនៃទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ ទ្រង់ព្រះនាមថា ពុទ្ធោ ព្រោះព្រះអង្គត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចធម៌ ទ្រង់ព្រះនាមថា ភគវា ព្រោះព្រះអង្គមានលាភយសសិរីសួស្តីនិងគុណធម៌ដ៏ក្រៃលែង» ១ ជាអ្នកមានអាពាធតិច មានទុក្ខតិច ប្រកបដោយតេជោធាតុដែលធ្វើអាហារឲ្យរលាយស្មើគ្នា មិនត្រជាក់ពេក មិនក្តៅពេក ជាកណ្តាល គួរដល់ការធ្វើព្យាយាម ១ ជាអ្នកមិនអួតអាង មិនមានមាយា ជាអ្នកបើកចំហខ្លួនតាមពិត ចំពោះព្រះសាស្តា ឬចំពោះលោកអ្នកចេះដឹងទាំងឡាយ ឬចំពោះសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ១ ជាអ្នកមានព្យាយាមប្រារព្ធហើយ ដើម្បីលះបង់អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដើម្បីញ៉ាំងកុសលធម៌ទាំងឡាយឲ្យសម្រេច ជាអ្នកមានកម្លាំង មានសេចក្តីប្រឹងប្រែងមាំមួន មិនដាក់ធុរៈចោលក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ ១ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ប្រកបដោយប្រាជ្ញាដែលឃើញការកើតនិងការរលត់ ជាប្រាជ្ញាដ៏ប្រសើរ ជាគ្រឿងទម្លុះទម្លាយកិលេស ទៅដល់ការអស់ទៅនៃទុក្ខដោយត្រឹមត្រូវ ១។ ធម៌ ៥ យ៉ាងនេះ មានឧបការៈច្រើន។

(Kha) ‘‘katame pañca dhammā bhāvetabbā? Pañcaṅgiko sammāsamādhi – pītipharaṇatā, sukhapharaṇatā, cetopharaṇatā, ālokapharaṇatā, paccavekkhaṇanimittaṃ. Ime pañca dhammā bhāvetabbā.

(ខ) ធម៌ ៥ យ៉ាង ដែលគួរចម្រើន តើដូចម្តេច? គឺសម្មាសមាធិមានអង្គ ៥ គឺ ការផ្សាយទៅនៃបីតិ ១ ការផ្សាយទៅនៃសុខ ១ ការផ្សាយទៅនៃចិត្ត ១ ការផ្សាយទៅនៃពន្លឺ ១ បច្ចវេក្ខណនិមិត្ត ១។ ធម៌ ៥ យ៉ាងនេះ គួរចម្រើន។

(Ga) ‘‘katame pañca dhammā pariññeyyā? Pañcupādānakkhandhā – rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho viññāṇupādānakkhandho. Ime pañca dhammā pariññeyyā.

(គ) ធម៌ ៥ យ៉ាង ដែលគួរកំណត់ដឹង តើដូចម្តេច? គឺឧបាទានក្ខន្ធ ៥ យ៉ាង គឺ រូបុបាទានក្ខន្ធ ១ វេទនុបាទានក្ខន្ធ ១ សញ្ញុបាទានក្ខន្ធ ១ សង្ខារុបាទានក្ខន្ធ ១ វិញ្ញាណុបាទានក្ខន្ធ ១។ ធម៌ ៥ យ៉ាងនេះ គួរកំណត់ដឹង។

(Gha) ‘‘katame pañca dhammā pahātabbā? Pañca nīvaraṇāni – kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ. Ime pañca dhammā pahātabbā.

(ឃ) ធម៌ ៥ យ៉ាង ដែលគួរលះបង់ តើដូចម្តេច? គឺនីវរណធម៌ ៥ យ៉ាង គឺ កាមច្ឆន្ទនីវរណៈ ១ ព្យាបាទនីវរណៈ ១ ថីនមិទ្ធនីវរណៈ ១ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចនីវរណៈ ១ វិចិកិច្ឆានីវរណៈ ១។ ធម៌ ៥ យ៉ាងនេះ គួរលះបង់។

(Ṅa) ‘‘katame pañca dhammā hānabhāgiyā? Pañca cetokhilā – idhāvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, tassa [Pg.233] cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Ayaṃ paṭhamo cetokhilo. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu dhamme kaṅkhati vicikicchati…pe… saṅghe kaṅkhati vicikicchati…pe… sikkhāya kaṅkhati vicikicchati…pe… sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto, yo so, āvuso, bhikkhu sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Ayaṃ pañcamo cetokhilo. Ime pañca dhammā hānabhāgiyā.

(ង) ធម៌ ៥ យ៉ាង ដែលជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ តើដូចម្តេច? គឺចេតោខីលៈ ៥ យ៉ាង គឺ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងសង្ស័យ ងឿងឆ្ងល់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ មិនជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសាស្តា។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុណាសង្ស័យ ងឿងឆ្ងល់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ មិនជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសាស្តា ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ តែងមិនបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីការប្រកបយុត្តិ ដើម្បីការធ្វើមិនដាច់ ដើម្បីការប្រឹងប្រែងឡើយ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុណា មិនបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីការប្រកបយុត្តិ ដើម្បីការធ្វើមិនដាច់ ដើម្បីការប្រឹងប្រែង នេះជាចេតោខីលៈទី ១។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុតែងសង្ស័យ ងឿងឆ្ងល់... ក្នុងធម៌...ល... ក្នុងព្រះសង្ឃ...ល... ក្នុងសិក្ខា...ល... ជាអ្នកខឹងសម្បារ មិនពេញចិត្ត មានចិត្តគុំកួន កើតជាដង្គត់ចិត្តក្នុងសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុណាខឹងសម្បារ មិនពេញចិត្ត មានចិត្តគុំកួន កើតជាដង្គត់ចិត្តក្នុងសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ តែងមិនបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីការប្រកបយុត្តិ ដើម្បីការធ្វើមិនដាច់ ដើម្បីការប្រឹងប្រែងឡើយ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុណា មិនបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីការប្រកបយុត្តិ ដើម្បីការធ្វើមិនដាច់ ដើម្បីការប្រឹងប្រែង នេះជាចេតោខីលៈទី ៥។ ធម៌ ៥ យ៉ាងនេះ ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ។

(Ca) ‘‘katame pañca dhammā visesabhāgiyā? Pañcindriyāni – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. Ime pañca dhammā visesabhāgiyā.

(ច) ធម៌ ៥ យ៉ាង ដែលជាចំណែកនៃគុណវិសេស តើដូចម្តេច? គឺឥន្ទ្រិយ ៥ យ៉ាង គឺ សទ្ធិន្ទ្រិយ ១ វីរិយិន្ទ្រិយ ១ សតិន្ទ្រិយ ១ សមាធិន្ទ្រិយ ១ បញ្ញិន្ទ្រិយ ១។ ធម៌ ៥ យ៉ាងនេះ ជាចំណែកនៃគុណវិសេស。

(Cha) ‘‘katame pañca dhammā duppaṭivijjhā? Pañca nissaraṇiyā dhātuyo – idhāvuso, bhikkhuno kāme manasikaroto kāmesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Nekkhammaṃ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ kāmehi. Ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ.

(ឆ) ធម៌ ៥ យ៉ាង ដែលត្រាស់ដឹងបានដោយកម្រ តើដូចម្តេច? គឺធាតុជាគ្រឿងរំដោះចេញ ៥ យ៉ាង គឺ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ កាលភិក្ខុធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកាមទាំងឡាយ ចិត្តតែងមិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅ មិនរួចស្រឡះក្នុងកាមទាំងឡាយឡើយ។ លុះភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនេក្ខម្មៈ ចិត្តតែងស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ រួចស្រឡះក្នុងនេក្ខម្មៈ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាដើរទៅល្អហើយ ចម្រើនល្អហើយ ងើបឡើងល្អហើយ រួចស្រឡះល្អហើយ ប្រាសចាកកាមទាំងឡាយហើយ។ មួយវិញទៀត អាសវៈទាំងឡាយក្តី សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ក្តី សេចក្តីក្តៅក្រហាយក្តី ណាដែលកើតឡើងព្រោះកាមជាបច្ច័យ ភិក្ខុនោះក៏បានរួចផុតចាកធម៌ទាំងនោះហើយ។ ភិក្ខុនោះតែងមិនទទួលរងនូវវេទនានោះឡើយ។ នេះព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា ជាគ្រឿងរំដោះចេញចាកកាមទាំងឡាយ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno byāpādaṃ manasikaroto byāpāde cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Abyāpādaṃ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ byāpādena. Ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ byāpādassa nissaraṇaṃ.

ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត កាលភិក្ខុធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវព្យាបាទ ចិត្តតែងមិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅ មិនរួចស្រឡះក្នុងព្យាបាទឡើយ។ លុះភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអព្យាបាទ ចិត្តតែងស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ រួចស្រឡះក្នុងអព្យាបាទ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាដើរទៅល្អហើយ ចម្រើនល្អហើយ ងើបឡើងល្អហើយ រួចស្រឡះល្អហើយ ប្រាសចាកព្យាបាទហើយ។ មួយវិញទៀត អាសវៈទាំងឡាយក្តី សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ក្តី សេចក្តីក្តៅក្រហាយក្តី ណាដែលកើតឡើងព្រោះព្យាបាទជាបច្ច័យ ភិក្ខុនោះក៏បានរួចផុតចាកធម៌ទាំងនោះហើយ។ ភិក្ខុនោះតែងមិនទទួលរងនូវវេទនានោះឡើយ។ នេះព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា ជាគ្រឿងរំដោះចេញចាកព្យាបាទ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno vihesaṃ manasikaroto vihesāya cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Avihesaṃ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati[Pg.234]. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ vihesāya. Ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ vihesāya nissaraṇaṃ.

ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត កាលភិក្ខុធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវវិហេសា ចិត្តតែងមិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅ មិនរួចស្រឡះក្នុងវិហេសាឡើយ។ លុះភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអវិហេសា ចិត្តតែងស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ រួចស្រឡះក្នុងអវិហេសា។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាដើរទៅល្អហើយ ចម្រើនល្អហើយ ងើបឡើងល្អហើយ រួចស្រឡះល្អហើយ ប្រាសចាកវិហេសាហើយ។ មួយវិញទៀត អាសវៈទាំងឡាយក្តី សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ក្តី សេចក្តីក្តៅក្រហាយក្តី ណាដែលកើតឡើងព្រោះវិហេសាជាបច្ច័យ ភិក្ខុនោះក៏បានរួចផុតចាកធម៌ទាំងនោះហើយ។ ភិក្ខុនោះតែងមិនទទួលរងនូវវេទនានោះឡើយ។ នេះព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា ជាគ្រឿងរំដោះចេញចាកវិហេសា។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno rūpe manasikaroto rūpesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Arūpaṃ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ rūpehi. Ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត កាលបើភិក្ខុធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវរូប ចិត្តក៏មិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅ មិនរួចស្រឡះក្នុងរូបទាំងឡាយឡើយ។ តែថា កាលបើភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអរូប ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ រួចស្រឡះក្នុងអរូប។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាដំណើរទៅល្អហើយ ចម្រើនល្អហើយ ងើបឡើងល្អហើយ រួចស្រឡះល្អហើយ មិនពាក់ព័ន្ធនឹងរូបទាំងឡាយឡើយ។ អាសវៈទាំងឡាយក្តី សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ក្តី សេចក្តីក្តៅក្រហាយក្តី ណាដែលកើតឡើងព្រោះរូបជាបច្ច័យ ភិក្ខុនោះក៏រួចផុតចាកធម៌ទាំងនោះហើយ។ ភិក្ខុនោះមិនបានទទួលរងនូវវេទនានោះឡើយ។ នេះព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅថា គ្រឿងរលាស់ខ្លួនចេញចាករូបទាំងឡាយ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno sakkāyaṃ manasikaroto sakkāye cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Sakkāyanirodhaṃ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ sakkāyena. Ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ sakkāyassa nissaraṇaṃ. Ime pañca dhammā duppaṭivijjhā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត កាលបើភិក្ខុធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសក្កាយៈ ចិត្តក៏មិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅ មិនរួចស្រឡះក្នុងសក្កាយៈឡើយ។ តែថា កាលបើភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសក្កាយនិរោធ (សេចក្តីរលត់នៃសក្កាយៈ) ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ រួចស្រឡះក្នុងសក្កាយនិរោធ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាដំណើរទៅល្អហើយ ចម្រើនល្អហើយ ងើបឡើងល្អហើយ រួចស្រឡះល្អហើយ មិនពាក់ព័ន្ធនឹងសក្កាយៈឡើយ។ អាសវៈទាំងឡាយក្តី សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ក្តី សេចក្តីក្តៅក្រហាយក្តី ណាដែលកើតឡើងព្រោះសក្កាយៈជាបច្ច័យ ភិក្ខុនោះក៏រួចផុតចាកធម៌ទាំងនោះហើយ។ ភិក្ខុនោះមិនបានទទួលរងនូវវេទនានោះឡើយ។ នេះព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅថា គ្រឿងរលាស់ខ្លួនចេញចាកសក្កាយៈ។ ធម៌ ៥ យ៉ាងនេះ ដឹងបានដោយកម្រ។

(Ja) ‘‘katame pañca dhammā uppādetabbā? Pañca ñāṇiko sammāsamādhi – ‘ayaṃ samādhi paccuppannasukho ceva āyatiñca sukhavipāko’ti paccattaṃyeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘Ayaṃ samādhi ariyo nirāmiso’ti paccattaññeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘Ayaṃ samādhi akāpurisasevito’ti paccattaṃyeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘Ayaṃ samādhi santo paṇīto paṭippassaddhaladdho ekodibhāvādhigato, na sasaṅkhāraniggayhavāritagato’ti paccattaṃyeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘So kho panāhaṃ imaṃ samādhiṃ satova samāpajjāmi sato vuṭṭhahāmī’ti paccattaṃyeva ñāṇaṃ uppajjati. Ime pañca dhammā uppādetabbā.

(ជ) «ធម៌ ៥ យ៉ាង តើភិក្ខុគួរឱ្យកើតឡើងដូចម្តេច? គឺសម្មាសមាធិ ប្រកបដោយញាណ ៥ យ៉ាង គឺញាណកើតឡើងចំពោះខ្លួនឯងថា «សមាធិនេះ មានសុខក្នុងបច្ចុប្បន្នផង មានសុខជាវិបាកក្នុងបរលោកផង» ១។ ញាណកើតឡើងចំពោះខ្លួនឯងថា «សមាធិនេះ ជាធម៌ដ៏ប្រសើរ មិនមានអាមិស» ១។ ញាណកើតឡើងចំពោះខ្លួនឯងថា «សមាធិនេះ មិនមែនជាធម៌ដែលបុរសទុជ៌នសេពគប់ឡើយ» ១។ ញាណកើតឡើងចំពោះខ្លួនឯងថា «សមាធិនេះ ស្ងប់រម្ងាប់ ឧត្តុង្គឧត្តម បានដោយការរម្ងាប់កិលេស សម្រេចនូវឯកោទិភាវៈ មិនមែនជាធម៌ដែលសង្ខារសង្កត់សង្កិនរារាំងឡើយ» ១។ ញាណកើតឡើងចំពោះខ្លួនឯងថា «អាត្មាអញនោះ មានស្មារតីចូលកាន់សមាធិនេះ មានស្មារតីចេញចាកសមាធិនេះ» ១។ ធម៌ ៥ យ៉ាងនេះ ភិក្ខុគួរឱ្យកើតឡើង។

(Jha) ‘‘katame pañca dhammā abhiññeyyā? Pañca vimuttāyatanāni – idhāvuso, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī. Yathā [Pg.235] yathā, āvuso, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti, aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ paṭhamaṃ vimuttāyatanaṃ.

(ឈ) «ធម៌ ៥ យ៉ាង តើភិក្ខុគួរដឹងច្បាស់ដូចម្តេច? គឺវិមុត្តាយតនៈ (ហេតុជាទីរួចផុតចាកកិលេស) ៥ យ៉ាង ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ក្នុងសាសនានេះ ព្រះសាស្តាក្តី ឬសព្រហ្មចារីណាមួយ ដែលគួរគោរពក្តី សម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រះសាស្តាក្តី ឬសព្រហ្មចារីណាមួយ ដែលគួរគោរពក្តី សម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុ ដោយប្រការណាៗ ភិក្ខុនោះក៏ដឹងច្បាស់នូវអត្ថផង ដឹងច្បាស់នូវធម៌ផង ក្នុងធម៌នោះ ដោយប្រការនោះៗ។ កាលបើភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់នូវអត្ថ ដឹងច្បាស់នូវធម៌ហើយ សេចក្តីរីករាយ (ប្រាមោទ្យ) ក៏កើតឡើង កាលបើមានសេចក្តីរីករាយហើយ បីតិក៏កើតឡើង កាលបើមានចិត្តប្រកបដោយបីតិហើយ កាយក៏រម្ងាប់ កាលបើមានកាយរម្ងាប់ហើយ ក៏បានទទួលរងនូវសុខ ចិត្តរបស់ភិក្ខុដែលមានសុខ ក៏តាំងមាំ (ជាសមាធិ)។ នេះជាវិមុត្តាយតនៈទី ១។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti, aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti yathā yathā, āvuso, bhikkhu yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti. Tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ dutiyaṃ vimuttāyatanaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ព្រះសាស្តាមិនបានសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុឡើយ សូម្បីសព្រហ្មចារីណាមួយ ដែលគួរគោរព ក៏មិនបានសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុដែរ តែថា ភិក្ខុសម្តែងធម៌តាមដែលបានឮ បានរៀនមក ដោយពិស្តារដល់ជនដទៃ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុសម្តែងធម៌តាមដែលបានឮ បានរៀនមក ដោយពិស្តារដល់ជនដទៃ ដោយប្រការណាៗ ភិក្ខុនោះក៏ដឹងច្បាស់នូវអត្ថផង ដឹងច្បាស់នូវធម៌ផង ក្នុងធម៌នោះ ដោយប្រការនោះៗ។ កាលបើភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់នូវអត្ថ ដឹងច្បាស់នូវធម៌ហើយ សេចក្តីរីករាយ ក៏កើតឡើង កាលបើមានសេចក្តីរីករាយហើយ បីតិក៏កើតឡើង កាលបើមានចិត្តប្រកបដោយបីតិហើយ កាយក៏រម្ងាប់ កាលបើមានកាយរម្ងាប់ហើយ ក៏បានទទួលរងនូវសុខ ចិត្តរបស់ភិក្ខុដែលមានសុខ ក៏តាំងមាំ។ នេះជាវិមុត្តាយតនៈទី ២។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti, aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti. Api ca kho, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti. Yathā yathā, āvuso, bhikkhu yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ tatiyaṃ vimuttāyatanaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ព្រះសាស្តាមិនបានសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុឡើយ សូម្បីសព្រហ្មចារីណាមួយ ដែលគួរគោរព ក៏មិនបានសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុដែរ ទាំងភិក្ខុក៏មិនបានសម្តែងធម៌តាមដែលបានឮ បានរៀនមក ដោយពិស្តារដល់ជនដទៃឡើយ តែថា ភិក្ខុធ្វើការសជ្ឈាយ (ស្វាធ្យាយ) នូវធម៌តាមដែលបានឮ បានរៀនមក ដោយពិស្តារ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុធ្វើការសជ្ឈាយនូវធម៌តាមដែលបានឮ បានរៀនមក ដោយពិស្តារ ដោយប្រការណាៗ ភិក្ខុនោះក៏ដឹងច្បាស់នូវអត្ថផង ដឹងច្បាស់នូវធម៌ផង ក្នុងធម៌នោះ ដោយប្រការនោះៗ។ កាលបើភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់នូវអត្ថ ដឹងច្បាស់នូវធម៌ហើយ សេចក្តីរីករាយ ក៏កើតឡើង កាលបើមានសេចក្តីរីករាយហើយ បីតិក៏កើតឡើង កាលបើមានចិត្តប្រកបដោយបីតិហើយ កាយក៏រម្ងាប់ កាលបើមានកាយរម្ងាប់ហើយ ក៏បានទទួលរងនូវសុខ ចិត្តរបស់ភិក្ខុដែលមានសុខ ក៏តាំងមាំ។ នេះជាវិមុត្តាយតនៈទី ៣។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti, aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti, nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti. Api ca kho, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati. Yathā yathā[Pg.236], āvuso, bhikkhu yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ catutthaṃ vimuttāyatanaṃ.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ព្រះសាស្តាមិនបានសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុឡើយ សូម្បីសព្រហ្មចារីណាមួយ ដែលគួរគោរព ក៏មិនបានសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុដែរ ទាំងភិក្ខុក៏មិនបានសម្តែងធម៌តាមដែលបានឮ បានរៀនមក ដោយពិស្តារដល់ជនដទៃឡើយ ទាំងមិនបានធ្វើការសជ្ឈាយនូវធម៌តាមដែលបានឮ បានរៀនមក ដោយពិស្តារឡើយ តែថា ភិក្ខុត្រិះរិះ ពិចារណាដោយចិត្ត យកចិត្តចូលទៅពិនិត្យមើលនូវធម៌តាមដែលបានឮ បានរៀនមក។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុត្រិះរិះ ពិចារណាដោយចិត្ត យកចិត្តចូលទៅពិនិត្យមើលនូវធម៌តាមដែលបានឮ បានរៀនមក ដោយប្រការណាៗ ភិក្ខុនោះក៏ដឹងច្បាស់នូវអត្ថផង ដឹងច្បាស់នូវធម៌ផង ក្នុងធម៌នោះ ដោយប្រការនោះៗ។ កាលបើភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់នូវអត្ថ ដឹងច្បាស់នូវធម៌ហើយ សេចក្តីរីករាយ ក៏កើតឡើង កាលបើមានសេចក្តីរីករាយហើយ បីតិក៏កើតឡើង កាលបើមានចិត្តប្រកបដោយបីតិហើយ កាយក៏រម្ងាប់ កាលបើមានកាយរម្ងាប់ហើយ ក៏បានទទួលរងនូវសុខ ចិត្តរបស់ភិក្ខុដែលមានសុខ ក៏តាំងមាំ។ នេះជាវិមុត្តាយតនៈទី ៤។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti, aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti, nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti, nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati; api ca khvassa aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paññāya. Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paññāya tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammappaṭisaṃvedī ca. Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammappaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ pañcamaṃ vimuttāyatanaṃ. Ime pañca dhammā abhiññeyyā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ព្រះសាស្តាមិនបានសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុឡើយ សូម្បីសព្រហ្មចារីណាមួយ ដែលគួរគោរព ក៏មិនបានសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុដែរ ទាំងភិក្ខុក៏មិនបានសម្តែងធម៌តាមដែលបានឮ បានរៀនមក ដោយពិស្តារដល់ជនដទៃឡើយ ទាំងមិនបានធ្វើការសជ្ឈាយនូវធម៌តាមដែលបានឮ បានរៀនមក ដោយពិស្តារឡើយ ទាំងមិនបានត្រិះរិះ ពិចារណាដោយចិត្ត យកចិត្តចូលទៅពិនិត្យមើលនូវធម៌តាមដែលបានឮ បានរៀនមកឡើយ តែថា សមាធិនិមិត្តណាមួយ ភិក្ខុនោះបានកាន់យកល្អហើយ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តល្អហើយ ទ្រទ្រង់ទុកល្អហើយ ចាក់ធ្លុះល្អហើយដោយបញ្ញា។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ សមាធិនិមិត្តណាមួយ ភិក្ខុនោះបានកាន់យកល្អហើយ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តល្អហើយ ទ្រទ្រង់ទុកល្អហើយ ចាក់ធ្លុះល្អហើយដោយបញ្ញា ដោយប្រការណាៗ ភិក្ខុនោះក៏ដឹងច្បាស់នូវអត្ថផង ដឹងច្បាស់នូវធម៌ផង ក្នុងធម៌នោះ ដោយប្រការនោះៗ។ កាលបើភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់នូវអត្ថ ដឹងច្បាស់នូវធម៌ហើយ សេចក្តីរីករាយ ក៏កើតឡើង កាលបើមានសេចក្តីរីករាយហើយ បីតិក៏កើតឡើង កាលបើមានចិត្តប្រកបដោយបីតិហើយ កាយក៏រម្ងាប់ កាលបើមានកាយរម្ងាប់ហើយ ក៏បានទទួលរងនូវសុខ ចិត្តរបស់ភិក្ខុដែលមានសុខ ក៏តាំងមាំ។ នេះជាវិមុត្តាយតនៈទី ៥។ ធម៌ ៥ យ៉ាងនេះ ភិក្ខុគួរដឹងច្បាស់។

(Ña) ‘‘katame pañca dhammā sacchikātabbā? Pañca dhammakkhandhā – sīlakkhandho, samādhikkhandho, paññākkhandho, vimuttikkhandho, vimuttiñāṇadassanakkhandho. Ime pañca dhammā sacchikātabbā.

(ញ) «ធម៌ ៥ យ៉ាង តើភិក្ខុគួរធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដូចម្តេច? គឺធម្មក្ខន្ធ ៥ យ៉ាង គឺសីលក្ខន្ធ ១ សមាធិក្ខន្ធ ១ បញ្ញាក្ខន្ធ ១ វិមុត្តិក្ខន្ធ ១ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធ ១។ ធម៌ ៥ យ៉ាងនេះ ភិក្ខុគួរធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់។

‘‘Iti ime paññāsa dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

«ធម៌ ៥០ យ៉ាងនេះ គឺពិត ត្រង់ ត្រូវ មិនឃ្លាតឃ្លាត មិនប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃ ដែលព្រះតថាគតបានត្រាស់ដឹងច្បាស់ដោយប្រពៃហើយ ដោយប្រការដូច្នេះ។

Cha dhammā

ធម៌ ៦ យ៉ាង

356. ‘‘Cha dhammā bahukārā…pe… cha dhammā sacchikātabbā.

៣៥៦. «ធម៌ ៦ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន...ធម៌ ៦ យ៉ាង ភិក្ខុគួរធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់។

(Ka) ‘‘katame cha dhammā bahukārā? Cha sāraṇīyā dhammā. Idhāvuso, bhikkhuno mettaṃ kāyakammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho [Pg.237] ca, ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati.

(ក) «ធម៌ ៦ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន តើដូចម្តេច? គឺសារាណីយធម៌ (ធម៌ជាគ្រឿងរលឹកនឹកដល់គ្នា) ៦ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុតាំងទុកនូវកាយកម្មប្រកបដោយមេត្តា ចំពោះសព្រហ្មចារីទាំងឡាយ ទាំងចំពោះមុខ និងកំបាំងមុខ ធម៌នេះជាសារាណីយធម៌ ធ្វើឱ្យជាទីស្រឡាញ់ ធ្វើឱ្យជាទីគោរព រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសង្គ្រោះ ដើម្បីមិនទាស់ទែងគ្នា ដើម្បីសាមគ្គីភាព ដើម្បីរួមជាធ្លុងមួយ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno mettaṃ vacīkammaṃ…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុតាំងទុកនូវវចីកម្មប្រកបដោយមេត្តា...ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីរួមជាធ្លុងមួយ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno mettaṃ manokammaṃ…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុតាំងទុកនូវមនោកម្មប្រកបដោយមេត្តា...ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីរួមជាធ្លុងមួយ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi, tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī hoti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī, ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត លាភទាំងឡាយណា ដែលជាធម៌ ធ្លាប់បានមកដោយធម៌ សូម្បីតែអាហារដែលបានមកក្នុងបាត្រ ភិក្ខុជាអ្នកមិនលាក់លៀមទុកប្រើប្រាស់តែម្នាក់ឯងនូវលាភមានសភាពដូច្នោះឡើយ រមែងជាអ្នកបរិភោគទូទៅជាមួយសព្រហ្មចារីទាំងឡាយដែលមានសីល ធម៌នេះជាសារាណីយធម៌...ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីរួមជាធ្លុងមួយ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu, yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṃvattanikāni, tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត សីលទាំងឡាយណា ដែលមិនដាច់ មិនធ្លុះ មិនពពាល មិនក្ញង់ ជាសីលជាឯករាជ្យ ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយសរសើរ មិនត្រូវតណ្ហានិងទិដ្ឋិស្ទាបអង្អែល ជាសីលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសមាធិ ភិក្ខុជាអ្នកមានសីលស្មើគ្នា រស់នៅជាមួយសព្រហ្មចារីទាំងឡាយ ទាំងចំពោះមុខ និងកំបាំងមុខ ក្នុងសីលមានសភាពដូច្នោះ ធម៌នេះជាសារាណីយធម៌...ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីរួមជាធ្លុងមួយ។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāyaṃ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhi sāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo, saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati. Ime cha dhammā bahukārā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ទិដ្ឋិ (សេចក្តីយល់ឃើញ) ណាដ៏ប្រសើរ ជាគ្រឿងស្រោចស្រង់ រមែងស្រោចស្រង់បុគ្គលអ្នកធ្វើតាមទិដ្ឋិនោះ ដើម្បីអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃ ភិក្ខុជាអ្នកមានទិដ្ឋិស្មើគ្នា រស់នៅជាមួយសព្រហ្មចារីទាំងឡាយ ទាំងចំពោះមុខ និងកំបាំងមុខ ក្នុងទិដ្ឋិមានសភាពដូច្នោះ ធម៌នេះជាសារាណីយធម៌ ធ្វើឱ្យជាទីស្រឡាញ់ ធ្វើឱ្យជាទីគោរព រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសង្គ្រោះ ដើម្បីមិនទាស់ទែងគ្នា ដើម្បីសាមគ្គីភាព ដើម្បីរួមជាធ្លុងមួយ។ ធម៌ ៦ យ៉ាងនេះ មានឧបការៈច្រើន។

(Kha) ‘‘katame cha dhammā bhāvetabbā? Cha anussatiṭṭhānāni – buddhānussati, dhammānussati, saṅghānussati, sīlānussati, cāgānussati, devatānussati. Ime cha dhammā bhāvetabbā.

(ខ) «ធម៌ ៦ យ៉ាង តើភិក្ខុគួរចម្រើនដូចម្តេច? គឺអនុស្សតិដ្ឋាន (ហេតុជាទីរលឹកនឹក) ៦ យ៉ាង គឺពុទ្ធានុស្សតិ ១ ធម្មានុស្សតិ ១ សង្ឃានុស្សតិ ១ សីលានុស្សតិ ១ ចាគានុស្សតិ ១ ទេវតានុស្សតិ ១។ ធម៌ ៦ យ៉ាងនេះ ភិក្ខុគួរចម្រើន។

(Ga) ‘‘katame cha dhammā pariññeyyā? Cha ajjhattikāni āyatanāni – cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ. Ime cha dhammā pariññeyyā.

(គ) «ធម៌ ៦ យ៉ាង តើភិក្ខុគួរកំណត់ដឹងដូចម្តេច? គឺអាយតនៈខាងក្នុង ៦ យ៉ាង គឺចក្ខ្វាយតនៈ ១ សោតាយតនៈ ១ ឃានាយតនៈ ១ ជិវ្ហាយតនៈ ១ កាយាយតនៈ ១ មនាយតនៈ ១។ ធម៌ ៦ យ៉ាងនេះ ភិក្ខុគួរកំណត់ដឹង។

(Gha) ‘‘katame cha dhammā pahātabbā? Cha taṇhākāyā – rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā. Ime cha dhammā pahātabbā.

(ឃ) «ធម៌ ៦ យ៉ាង តើភិក្ខុគួរលះបង់ដូចម្តេច? គឺតណ្ហាកាយ (ពួកនៃតណ្ហា) ៦ យ៉ាង គឺរូបតណ្ហា ១ សទ្ទតណ្ហា ១ គន្ធតណ្ហា ១ រសតណ្ហា ១ ផោដ្ឋព្វតណ្ហា ១ ធម្មតណ្ហា ១។ ធម៌ ៦ យ៉ាងនេះ ភិក្ខុគួរលះបង់។

(Ṅa) ‘‘katame [Pg.238] cha dhammā hānabhāgiyā? Cha agāravā – idhāvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso. Dhamme…pe… saṅghe… sikkhāya… appamāde… paṭisanthāre agāravo viharati appatisso. Ime cha dhammā hānabhāgiyā.

(ង) «ធម៌ ៦ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ តើដូចម្តេច? គឺអគារវៈ (សេចក្តីមិនគោរព) ៦ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុជាអ្នកមិនគោរព មិនកោតក្រែង ក្នុងព្រះសាស្តា។ ជាអ្នកមិនគោរព មិនកោតក្រែង ក្នុងព្រះធម៌... ក្នុងព្រះសង្ឃ... ក្នុងសិក្ខា... ក្នុងសេចក្តីមិនប្រមាទ... ក្នុងបដិសណ្ឋារៈ។ ធម៌ ៦ យ៉ាងនេះ ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ។

(Ca) ‘‘katame cha dhammā visesabhāgiyā? Cha gāravā – idhāvuso, bhikkhu satthari sagāravo viharati sappatisso dhamme…pe… saṅghe… sikkhāya… appamāde… paṭisanthāre sagāravo viharati sappatisso. Ime cha dhammā visesabhāgiyā.

(ឆ) «ធម៌ ៦ យ៉ាង ដែលជាចំណែកនៃសេចក្ដីវិសេស តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺសេចក្ដីគោរព ៦ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានសេចក្ដីគោរព កោតក្រែង ក្នុងព្រះសាស្តា ក្នុងព្រះធម៌... [បេ]... ក្នុងព្រះសង្ឃ ក្នុងសិក្ខា ក្នុងសេចក្ដីមិនប្រមាថ ក្នុងបដិសណ្ឋារៈ។ ធម៌ ៦ យ៉ាងនេះ ជាចំណែកនៃសេចក្ដីវិសេស។»

(Cha) ‘‘katame cha dhammā duppaṭivijjhā? Cha nissaraṇiyā dhātuyo – idhāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘mettā hi kho me, cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, atha ca pana me byāpādo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi. Na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ āvuso anavakāso yaṃ mettāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya. Atha ca panassa byāpādo cittaṃ pariyādāya ṭhassatīti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, byāpādassa, yadidaṃ mettācetovimuttī’ti.

(ឆ) «ធម៌ ៦ យ៉ាង ដែលបុគ្គលដឹងបានដោយកម្រ តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺនិស្សរណីយធាតុ ៦ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា "មេត្តាចេតោវិមុត្តិ ដែលខ្ញុំបានចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ បានសន្សំទុកហើយ បានផ្សាំទុកហើយ បានប្រារព្ធល្អហើយ តែថាព្យាបាទនៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ខ្ញុំឲ្យស្ថិតនៅឡើយ"។ ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវភិក្ខុទាំងឡាយពោលតបវិញថា "លោកកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ លោកដ៏មានអាយុកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ កុំបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ ព្រោះការបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនល្អទេ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនដែលត្រាស់យ៉ាងនេះឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលកាលបើមេត្តាចេតោវិមុត្តិ ដែលបុគ្គលបានចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ បានសន្សំទុកហើយ បានផ្សាំទុកហើយ បានប្រារព្ធល្អហើយ តែព្យាបាទនៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះឲ្យស្ថិតនៅបាន ហេតុនោះមិនមានឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ព្រោះមេត្តាចេតោវិមុត្តិនេះ ជាគ្រឿងរលាស់ចេញពីព្យាបាទ"។»

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘karuṇā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me vihesā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So – ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo, ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi…pe… nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, vihesāya, yadidaṃ karuṇācetovimuttī’ti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា "ករុណាចេតោវិមុត្តិ ដែលខ្ញុំបានចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ បានសន្សំទុកហើយ បានផ្សាំទុកហើយ បានប្រារព្ធល្អហើយ តែថាវិហេសា (សេចក្ដីបៀតបៀន) នៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ខ្ញុំឲ្យស្ថិតនៅឡើយ"។ ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវភិក្ខុទាំងឡាយពោលតបវិញថា "លោកកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ លោកដ៏មានអាយុកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ កុំបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ... ព្រោះករុណាចេតោវិមុត្តិនេះ ជាគ្រឿងរលាស់ចេញពីវិហេសា"។»

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘muditā hi kho me cetovimutti bhāvitā…pe… atha ca pana me arati cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So – ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca…pe… nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso aratiyā, yadidaṃ muditācetovimuttī’ti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា "មុទិតាចេតោវិមុត្តិ ដែលខ្ញុំបានចម្រើនហើយ... តែថាអរតី (សេចក្ដីមិនត្រេកអរ) នៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ខ្ញុំឲ្យស្ថិតនៅឡើយ"។ ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវភិក្ខុទាំងឡាយពោលតបវិញថា "លោកកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ លោកដ៏មានអាយុកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ... ព្រោះមុទិតាចេតោវិមុត្តិនេះ ជាគ្រឿងរលាស់ចេញពីអរតី"។»

‘‘Idha [Pg.239] panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘upekkhā hi kho me cetovimutti bhāvitā…pe… atha ca pana me rāgo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So – ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca…pe… nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, rāgassa yadidaṃ upekkhācetovimuttī’ti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា "ឧបេក្ខាចេតោវិមុត្តិ ដែលខ្ញុំបានចម្រើនហើយ... តែថារាគៈ នៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ខ្ញុំឲ្យស្ថិតនៅឡើយ"។ ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវភិក្ខុទាំងឡាយពោលតបវិញថា "លោកកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ លោកដ៏មានអាយុកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ... ព្រោះឧបេក្ខាចេតោវិមុត្តិនេះ ជាគ្រឿងរលាស់ចេញពីរាគៈ"។»

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘animittā hi kho me cetovimutti bhāvitā…pe… atha ca pana me nimittānusāri viññāṇaṃ hotī’ti. So – ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca…pe… nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, sabbanimittānaṃ yadidaṃ animittā cetovimuttī’ti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា "អនិមិត្តាចេតោវិមុត្តិ ដែលខ្ញុំបានចម្រើនហើយ... តែថាវិញ្ញាណរបស់ខ្ញុំ នៅតែអន្ទោលទៅតាមនិមិត្តឡើយ"។ ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវភិក្ខុទាំងឡាយពោលតបវិញថា "លោកកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ លោកដ៏មានអាយុកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ... ព្រោះអនិមិត្តាចេតោវិមុត្តិនេះ ជាគ្រឿងរលាស់ចេញពីនិមិត្តទាំងពួង"។»

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘asmīti kho me vigataṃ, ayamahamasmīti na samanupassāmi, atha ca pana me vicikicchākathaṃkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So – ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso yaṃ asmīti vigate ayamahamasmīti asamanupassato. Atha ca panassa vicikicchākathaṃkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, vicikicchākathaṃkathāsallassa, yadidaṃ asmimānasamugghāṭo’ti. Ime cha dhammā duppaṭivijjhā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា "សេចក្ដីប្រកាន់ថា 'ខ្លួនអញ' ខ្ញុំបានលះបង់ហើយ ខ្ញុំមិនបានយល់ឃើញថា 'នេះជាខ្លួនអញ' ឡើយ តែថាសរគឺសេចក្ដីសង្ស័យ និងសេចក្ដីងឿងឆ្ងល់ នៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ខ្ញុំឲ្យស្ថិតនៅឡើយ"។ ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវភិក្ខុទាំងឡាយពោលតបវិញថា "លោកកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ លោកដ៏មានអាយុកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ កុំបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ ព្រោះការបង្កាច់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនល្អទេ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនដែលត្រាស់យ៉ាងនេះឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលកាលបើសេចក្ដីប្រកាន់ថា 'ខ្លួនអញ' ត្រូវបានលះបង់ហើយ មិនបានយល់ឃើញថា 'នេះជាខ្លួនអញ' ឡើយ តែសរគឺសេចក្ដីសង្ស័យ និងសេចក្ដីងឿងឆ្ងល់ នៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះឲ្យស្ថិតនៅបាន ហេតុនោះមិនមានឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ព្រោះការដកឡើងនូវអស្មិមានៈនេះ ជាគ្រឿងរលាស់ចេញពីសរគឺសេចក្ដីសង្ស័យ និងសេចក្ដីងឿងឆ្ងល់"។ ធម៌ ៦ យ៉ាងនេះ បុគ្គលដឹងបានដោយកម្រ។»

(Ja) ‘‘katame cha dhammā uppādetabbā? Cha satatavihārā. Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Ime cha dhammā uppādetabbā.

(ជ) «ធម៌ ៦ យ៉ាង ដែលបុគ្គលគប្បីឲ្យកើតឡើង តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺសតតវិហារធម៌ ៦ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ឃើញរូបដោយភ្នែកហើយ ក៏មិនត្រេកអរ មិនតូចចិត្ត ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ និងសម្បជញ្ញៈរស់នៅ។ ឮសំឡេងដោយត្រចៀក... [បេ]... ធុំក្លិនដោយច្រមុះ... ជញ្ជក់រសដោយអណ្ដាត... ពាល់ត្រូវផ្សព្វផ្សាយដោយកាយ... ដឹងច្បាស់នូវធម្មារម្មណ៍ដោយចិត្តហើយ ក៏មិនត្រេកអរ មិនតូចចិត្ត ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ និងសម្បជញ្ញៈរស់នៅ។ ធម៌ ៦ យ៉ាងនេះ បុគ្គលគប្បីឲ្យកើតឡើង។»

(Jha) ‘‘katame cha dhammā abhiññeyyā? Cha anuttariyāni – dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ, sikkhānuttariyaṃ, pāricariyānuttariyaṃ, anussatānuttariyaṃ. Ime cha dhammā abhiññeyyā.

(ឈ) «ធម៌ ៦ យ៉ាង ដែលបុគ្គលគប្បីដឹងច្បាស់ តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺអនុត្តរិយៈ ៦ យ៉ាង គឺ ទស្សនានុត្តរិយៈ សវនានុត្តរិយៈ លាភានុត្តរិយៈ សិក្ខានុត្តរិយៈ បារិចរិយានុត្តរិយៈ អនុស្សតានុត្តរិយៈ។ ធម៌ ៦ យ៉ាងនេះ បុគ្គលគប្បីដឹងច្បាស់។»

(Ña) ‘‘katame cha dhammā sacchikātabbā? Cha abhiññā – idhāvuso, bhikkhu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti. Āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ. Tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse[Pg.240]. Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti seyyathāpi udake. Udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi pathaviyaṃ. Ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo. Imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti.

(ញ) «ធម៌ ៦ យ៉ាង ដែលបុគ្គលគប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺអភិញ្ញា ៦ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងទទួលចំពោះនូវឥទ្ធិវិធីជាច្រើនប្រការ គឺមនុស្សម្នាក់ ធ្វើឲ្យទៅជាច្រើននាក់ក៏បាន មនុស្សច្រើននាក់ ធ្វើឲ្យទៅជាម្នាក់វិញក៏បាន ធ្វើឲ្យប្រាកដក៏បាន ធ្វើឲ្យបាត់រូបទៅវិញក៏បាន ដើរធ្លុះទៅក្រៅជញ្ជាំង ក្រៅកំពែង ក្រៅភ្នំ មិនទើសទាក់ ដូចជាដើរក្នុងទីវាលក៏បាន មុជចុះទៅក្នុងផែនដី ងើបឡើងដូចជាមុជក្នុងទឹកក៏បាន ដើរលើទឹកមិនបែកធ្លាយ ដូចជាដើរលើផែនដីក៏បាន ហោះទៅក្នុងអាកាសទាំងភ្នែន ដូចជាសត្វស្លាបក៏បាន ចាប់ពាល់ស្ទាបអង្អែលព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យទាំងនេះ ដែលមានឫទ្ធិច្រើនយ៉ាងនេះ មានអានុភាពច្រើនយ៉ាងនេះ ដោយដៃក៏បាន ញ៉ាំងអំណាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយកាយ រហូតដល់ព្រហ្មលោកក៏បាន។»

‘‘Dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe ca mānuse ca, ye dūre santike ca.

«ភិក្ខុនោះ តែងឮសំឡេងទាំងពីរ គឺសំឡេងទិព្វ និងសំឡេងមនុស្ស ទោះបីក្នុងទីឆ្ងាយ ឬទីជិត ដោយទិព្វសោតធាតុដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសសោតធាតុរបស់មនុស្សធម្មតា។»

‘‘Parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti, sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajānāti …pe… avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajānāti.

«ភិក្ខុនោះ តែងកំណត់ដឹងចិត្តរបស់សត្វដទៃ បុគ្គលដទៃ ដោយចិត្តរបស់ខ្លួន គឺចិត្តមានរាគៈ ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមានរាគៈ... [បេ]... ចិត្តមិនទាន់រួចចាកកិលេស ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនទាន់រួចចាកកិលេស។»

‘‘So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ ekampi jātiṃ…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.

«ភិក្ខុនោះ តែងរលឹកជាតិដែលធ្លាប់រស់នៅពីមុនជាច្រើនប្រការ គឺរលឹកបាន ១ ជាតិខ្លះ... [បេ]... ភិក្ខុនោះ រលឹកជាតិដែលធ្លាប់រស់នៅពីមុនជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការៈ ព្រមទាំងឧទ្ទេស យ៉ាងនេះ។»

‘‘Dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti …pe…

«ភិក្ខុនោះ តែងមើលឃើញសត្វទាំងឡាយ ដែលច្យុតទៅ ដែលកើតឡើង ថោកទាប ឧត្តម មានពណ៌សម្បុរល្អ មានពណ៌សម្បុរអាក្រក់ មានគតិល្អ មានគតិអាក្រក់ ដោយទិព្វចក្ខុដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសចក្ខុរបស់មនុស្សធម្មតា តែងដឹងច្បាស់នូវសត្វទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមកម្មរបស់ខ្លួន... [បេ]...»

‘‘Āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Ime cha dhammā sacchikātabbā.

«ភិក្ខុនោះ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ សម្រេចសម្រាន្តនៅដោយចេតោវិមុត្តិ និងបញ្ញាវិមុត្តិ ដែលមិនមានអាសវៈ ព្រោះអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ ដោយប្រាជ្ញាដ៏ក្រៃលែងដោយខ្លួនឯង ក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ ធម៌ ៦ យ៉ាងនេះ បុគ្គលគប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។»

‘‘Iti ime saṭṭhi dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

«ធម៌ ៦០ យ៉ាងនេះ គឺពិត ត្រង់ មិនប្រែប្រួល មិនឃ្លាតឃ្លាត មិនជាយ៉ាងដទៃ ដែលព្រះតថាគតបានត្រាស់ដឹងត្រឹមត្រូវហើយ ដោយប្រពៃ។»

Satta dhammā

«ធម៌ ៧ យ៉ាង»

357. ‘‘Satta dhammā bahukārā…pe… satta dhammā sacchikātabbā.

៣៥៧. «ធម៌ ៧ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន... [បេ]... ធម៌ ៧ យ៉ាង គប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។»

(Ka) ‘‘katame satta dhammā bahukārā? Satta ariyadhanāni – saddhādhanaṃ, sīladhanaṃ, hiridhanaṃ, ottappadhanaṃ, sutadhanaṃ, cāgadhanaṃ, paññādhanaṃ. Ime satta dhammā bahukārā.

(ក) «ធម៌ ៧ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺអរិយទ្រព្យ ៧ យ៉ាង គឺ សទ្ធាទ្រព្យ សីលទ្រព្យ ហិរិទ្រព្យ ឱត្តប្បទ្រព្យ សុតទ្រព្យ ចាគទ្រព្យ បញ្ញាទ្រព្យ។ ធម៌ ៧ យ៉ាងនេះ មានឧបការៈច្រើន។»

(Kha) ‘‘katame [Pg.241] satta dhammā bhāvetabbā? Satta sambojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo, dhammavicayasambojjhaṅgo, vīriyasambojjhaṅgo, pītisambojjhaṅgo, passaddhisambojjhaṅgo, samādhisambojjhaṅgo, upekkhāsambojjhaṅgo. Ime satta dhammā bhāvetabbā.

(ខ) «ធម៌ ៧ យ៉ាង ដែលបុគ្គលគប្បីចម្រើន តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺពោជ្ឈង្គ ៧ យ៉ាង គឺ សតិសម្ពោជ្ឈង្គ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គ បីតិសម្ពោជ្ឈង្គ បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គ សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គ។ ធម៌ ៧ យ៉ាងនេះ បុគ្គលគប្បីចម្រើន។»

(Ga) ‘‘katame satta dhammā pariññeyyā? Satta viññāṇaṭṭhitiyo – santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā viññāṇaṭṭhiti.

(គ) «ធម៌ ៧ យ៉ាង ដែលបុគ្គលគប្បីកំណត់ដឹង តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺវិញ្ញាណដ្ឋិតិ ៧ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមានកាយផ្សេងគ្នា មានសញ្ញាផ្សេងគ្នា ដូចជាពួកមនុស្ស និងទេវតាខ្លះ ពួកវិនិបាតិកៈខ្លះ។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ១។»

‘‘Santāvuso, sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyā viññāṇaṭṭhiti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមានកាយផ្សេងគ្នា មានសញ្ញាតែមួយ ដូចជាពួកទេវតាជាន់ព្រហ្មកាយិកៈ ដែលកើតឡើងមុនដំបូង។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ២។»

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyā viññāṇaṭṭhiti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមានកាយតែមួយ មានសញ្ញាផ្សេងគ្នា ដូចជាពួកទេវតាជាន់អាភស្សរៈ។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៣។»

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catutthī viññāṇaṭṭhiti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមានកាយតែមួយ មានសញ្ញាតែមួយ ដូចជាពួកទេវតាជាន់សុភកិណ្ហៈ។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៤។»

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā…pe… ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ pañcamī viññāṇaṭṭhiti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលកន្លងនូវរូបសញ្ញាដោយប្រការទាំងពួង... [បេ]... ដោយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា "អាកាសមិនមានទីបំផុត" ហើយចូលទៅដល់អាកាសានញ្ចាយតនភព។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៥។»

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭhī viññāṇaṭṭhiti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលកន្លងនូវអាកាសានញ្ចាយតនភពដោយប្រការទាំងពួង ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា "វិញ្ញាណមិនមានទីបំផុត" ហើយចូលទៅដល់វិញ្ញាណញ្ចាយតនភព។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៦។»

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanūpagā. Ayaṃ sattamī viññāṇaṭṭhiti. Ime satta dhammā pariññeyyā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលកន្លងនូវវិញ្ញាណញ្ចាយតនភពដោយប្រការទាំងពួង ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា "អ្វីបន្តិចបន្តួចក៏មិនមាន" ហើយចូលទៅដល់អាកិញ្ចញ្ញាយតនភព។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៧។ ធម៌ ៧ យ៉ាងនេះ បុគ្គលគប្បីកំណត់ដឹង។»

(Gha) ‘‘katame satta dhammā pahātabbā? Sattānusayā – kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo. Ime satta dhammā pahātabbā.

(ឃ) «ធម៌ ៧ យ៉ាង ដែលបុគ្គលគប្បីលះបង់ តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺអនុស័យ ៧ យ៉ាង គឺ កាមរាគានុស័យ បដិឃានុស័យ ទិដ្ឋិអនុស័យ វិចិកិច្ឆានុស័យ មានានុស័យ ភវរាគានុស័យ អវិជ្ជាអនុស័យ។ ធម៌ ៧ យ៉ាងនេះ បុគ្គលគប្បីលះបង់។»

(Ṅa) ‘‘katame satta dhammā hānabhāgiyā? Satta asaddhammā – idhāvuso, bhikkhu assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, appassuto [Pg.242] hoti, kusīto hoti, muṭṭhassati hoti, duppañño hoti. Ime satta dhammā hānabhāgiyā.

(ង) «ធម៌ ៧ យ៉ាង ដែលជាចំណែកនៃសេចក្ដីសាបសូន្យ តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺអសទ្ធម៌ ៧ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមិនមានសទ្ធា មិនមានសេចក្ដីខ្មាសបាប មិនមានសេចក្ដីខ្លាចបាប ជាអ្នកមានសុតៈតិច ជាអ្នកខ្ជិលច្រអូស ជាអ្នកភ្លេចសតិ ជាអ្នកឥតប្រាជ្ញា។ ធម៌ ៧ យ៉ាងនេះ ជាចំណែកនៃសេចក្ដីសាបសូន្យ។»

(Ca) ‘‘katame satta dhammā visesabhāgiyā? Satta saddhammā – idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, hirimā hoti, ottappī hoti, bahussuto hoti, āraddhavīriyo hoti, upaṭṭhitassati hoti, paññavā hoti. Ime satta dhammā visesabhāgiyā.

(ច) «ធម៌ ៧ យ៉ាង ដែលជាចំណែកនៃសេចក្ដីវិសេស តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺសទ្ធម៌ ៧ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានសទ្ធា មានសេចក្ដីខ្មាសបាប មានសេចក្ដីខ្លាចបាប ជាអ្នកមានសុតៈច្រើន ជាអ្នកប្រារព្ធព្យាយាម មានសតិខ្ជាប់ខ្ជួន ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា។ ធម៌ ៧ យ៉ាងនេះ ជាចំណែកនៃសេចក្ដីវិសេស។»

(Cha) ‘‘katame satta dhammā duppaṭivijjhā? Satta sappurisadhammā – idhāvuso, bhikkhu dhammaññū ca hoti atthaññū ca attaññū ca mattaññū ca kālaññū ca parisaññū ca puggalaññū ca. Ime satta dhammā duppaṭivijjhā.

(ឆ) «ធម៌ ៧ យ៉ាង ដែលបុគ្គលដឹងបានដោយកម្រ តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺសប្បុរិសធម៌ ៧ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកស្គាល់ធម៌ ស្គាល់អត្ថ ស្គាល់ខ្លួន ស្គាល់ប្រមាណ ស្គាល់កាល ស្គាល់បរិស័ទ ស្គាល់បុគ្គល។ ធម៌ ៧ យ៉ាងនេះ បុគ្គលដឹងបានដោយកម្រ។»

(Ja) ‘‘katame satta dhammā uppādetabbā? Satta saññā – aniccasaññā, anattasaññā, asubhasaññā, ādīnavasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā. Ime satta dhammā uppādetabbā.

(ជ) «ធម៌ ៧ យ៉ាង ដែលបុគ្គលគប្បីឲ្យកើតឡើង តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺសញ្ញា ៧ យ៉ាង គឺ អនិច្ចសញ្ញា អនត្តសញ្ញា អសុភសញ្ញា អាទីនវសញ្ញា បហានសញ្ញា វិរាគសញ្ញា និរោធសញ្ញា។ ធម៌ ៧ យ៉ាងនេះ បុគ្គលគប្បីឲ្យកើតឡើង។»

(Jha) ‘‘katame satta dhammā abhiññeyyā? Satta niddasavatthūni – idhāvuso, bhikkhu sikkhāsamādāne tibbacchando hoti, āyatiñca sikkhāsamādāne avigatapemo. Dhammanisantiyā tibbacchando hoti, āyatiñca dhammanisantiyā avigatapemo. Icchāvinaye tibbacchando hoti, āyatiñca icchāvinaye avigatapemo. Paṭisallāne tibbacchando hoti, āyatiñca paṭisallāne avigatapemo. Vīriyāramme tibbacchando hoti, āyatiñca vīriyāramme avigatapemo. Satinepakke tibbacchando hoti, āyatiñca satinepakke avigatapemo. Diṭṭhipaṭivedhe tibbacchando hoti, āyatiñca diṭṭhipaṭivedhe avigatapemo. Ime satta dhammā abhiññeyyā.

(ឈ) «ធម៌ ៧ យ៉ាង ដែលគួរដឹងច្បាស់ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺនិទ្ទសវត្ថុ ៧ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានឆន្ទៈដ៏ខ្លាំងក្លាក្នុងការសមាទានសិក្ខា ទាំងមានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសប្រាសក្នុងការសមាទានសិក្ខាតទៅ។ ជាអ្នកមានឆន្ទៈដ៏ខ្លាំងក្លាក្នុងការពិចារណាធម៌ ទាំងមានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសប្រាសក្នុងការពិចារណាធម៌តទៅ។ ជាអ្នកមានឆន្ទៈដ៏ខ្លាំងក្លាក្នុងការកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីប្រាថ្នា ទាំងមានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសប្រាសក្នុងការកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីប្រាថ្នាតទៅ។ ជាអ្នកមានឆន្ទៈដ៏ខ្លាំងក្លាក្នុងការសម្ងំនៅម្នាក់ឯង ទាំងមានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសប្រាសក្នុងការសម្ងំនៅម្នាក់ឯងតទៅ។ ជាអ្នកមានឆន្ទៈដ៏ខ្លាំងក្លាក្នុងការប្រារព្ធព្យាយាម ទាំងមានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសប្រាសក្នុងការប្រារព្ធព្យាយាមតទៅ។ ជាអ្នកមានឆន្ទៈដ៏ខ្លាំងក្លាក្នុងការមានស្មារតីនិងប្រាជ្ញាស្មារតី ទាំងមានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសប្រាសក្នុងការមានស្មារតីនិងប្រាជ្ញាស្មារតីតទៅ។ ជាអ្នកមានឆន្ទៈដ៏ខ្លាំងក្លាក្នុងការចាក់ធ្លុះនូវទិដ្ឋិ ទាំងមានសេចក្តីស្រឡាញ់មិនប្រាសប្រាសក្នុងការចាក់ធ្លុះនូវទិដ្ឋិតទៅ។ ធម៌ ៧ យ៉ាងទាំងនេះ គួរដឹងច្បាស់។»

(Ña) ‘‘katame satta dhammā sacchikātabbā? Satta khīṇāsavabalāni – idhāvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno aniccato sabbe saṅkhārā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti. Yaṃpāvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno aniccato sabbe saṅkhārā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti, idampi khīṇāsavassa bhikkhuno balaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti – ‘khīṇā me āsavā’ti.

(ញ) «ធម៌ ៧ យ៉ាង ដែលគួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺកម្លាំងរបស់ព្រះខីណាស្រព ៧ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាខីណាស្រពក្នុងសាសនានេះ តែងឃើញច្បាស់នូវសង្ខារទាំងពួង ដោយប្រាជ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវតាមពិតថា ជាសភាវៈមិនទៀង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែភិក្ខុជាខីណាស្រព ឃើញច្បាស់នូវសង្ខារទាំងពួង ដោយប្រាជ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវតាមពិតថា ជាសភាវៈមិនទៀង នេះឯងជាកម្លាំងរបស់ភិក្ខុជាខីណាស្រព ដែលភិក្ខុជាខីណាស្រពអាស្រ័យកម្លាំងនេះហើយ តែងដឹងច្បាស់នូវការអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយថា «អាសវៈទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញអស់ហើយ»។

‘‘Puna [Pg.243] caparaṃ, āvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno aṅgārakāsūpamā kāmā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti. Yaṃpāvuso…pe… ‘khīṇā me āsavā’ti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាខីណាស្រព តែងឃើញច្បាស់នូវកាមទាំងឡាយ ថាប្រៀបដូចជារណ្តៅរងើកភ្លើង ដោយប្រាជ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវតាមពិត។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែ... ។ប។ ... តែងដឹងច្បាស់ថា «អាសវៈទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញអស់ហើយ»។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno vivekaninnaṃ cittaṃ hoti vivekapoṇaṃ vivekapabbhāraṃ vivekaṭṭhaṃ nekkhammābhirataṃ byantībhūtaṃ sabbaso āsavaṭṭhāniyehi dhammehi. Yaṃpāvuso…pe… ‘khīṇā me āsavā’ti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ចិត្តរបស់ភិក្ខុជាខីណាស្រព តែងទោរទន់ទៅរកវិវេក ផ្អៀងទៅរកវិវេក ឈោរទៅរកវិវេក ឋិតនៅក្នុងវិវេក ត្រេកអរក្នុងនេក្ខម្មៈ វិនាសបាត់បង់ទាំងស្រុងនូវធម៌ជាទីតាំងនៃអាសវៈទាំងឡាយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែ... ។ប។ ... តែងដឹងច្បាស់ថា «អាសវៈទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញអស់ហើយ»។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā honti subhāvitā. Yaṃpāvuso…pe… ‘khīṇā me āsavā’ti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត សតិប្បដ្ឋាន ៤ របស់ភិក្ខុជាខីណាស្រព តែងបានចម្រើនហើយ ចម្រើនល្អហើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែ... ។ប។ ... តែងដឹងច្បាស់ថា «អាសវៈទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញអស់ហើយ»។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni. Yaṃpāvuso…pe… ‘khīṇā me āsavā’ti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ឥន្ទ្រិយ ៥ របស់ភិក្ខុជាខីណាស្រព តែងបានចម្រើនហើយ ចម្រើនល្អហើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែ... ។ប។ ... តែងដឹងច្បាស់ថា «អាសវៈទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញអស់ហើយ»។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno satta bojjhaṅgā bhāvitā honti subhāvitā. Yaṃpāvuso…pe… ‘khīṇā me āsavā’ti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ពោជ្ឈង្គ ៧ របស់ភិក្ខុជាខីណាស្រព តែងបានចម្រើនហើយ ចម្រើនល្អហើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែ... ។ប។ ... តែងដឹងច្បាស់ថា «អាសវៈទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញអស់ហើយ»។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvito hoti subhāvito. Yaṃpāvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvito hoti subhāvito, idampi khīṇāsavassa bhikkhuno balaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti – ‘khīṇā me āsavā’ti. Ime satta dhammā sacchikātabbā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត អរិយមគ្គមានអង្គ ៨ របស់ភិក្ខុជាខីណាស្រព តែងបានចម្រើនហើយ ចម្រើនល្អហើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែអរិយមគ្គមានអង្គ ៨ របស់ភិក្ខុជាខីណាស្រព បានចម្រើនហើយ ចម្រើនល្អហើយ នេះឯងជាកម្លាំងរបស់ភិក្ខុជាខីណាស្រព ដែលភិក្ខុជាខីណាស្រពអាស្រ័យកម្លាំងនេះហើយ តែងដឹងច្បាស់នូវការអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយថា «អាសវៈទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញអស់ហើយ»។ ធម៌ ៧ យ៉ាងទាំងនេះ គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។»

‘‘Itime sattati dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

«ធម៌ ៧០ យ៉ាងទាំងនេះ គឺពិត មិនប្រែប្រួល មិនឃ្លាតឃ្លាត មិនខុសប្លែក មិនមានសភាវៈជាយ៉ាងដទៃ ដែលព្រះតថាគតបានត្រាស់ដឹងច្បាស់ដោយត្រឹមត្រូវហើយ។»

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

«ចប់ ភាណវារៈទី ១។»

Aṭṭha dhammā

«ពួកធម៌ ៨ យ៉ាង»

358. ‘‘Aṭṭha dhammā bahukārā…pe… aṭṭha dhammā sacchikātabbā.

៣៥៨. «ធម៌ ៨ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន... ។ប។ ... ធម៌ ៨ យ៉ាង គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។»

(Ka) ‘‘katame aṭṭha dhammā bahukārā? Aṭṭha hetū aṭṭha paccayā ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya [Pg.244] vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattanti. Katame aṭṭha? Idhāvuso, bhikkhu satthāraṃ upanissāya viharati aññataraṃ vā garuṭṭhāniyaṃ sabrahmacāriṃ, yatthassa tibbaṃ hirottappaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti pemañca gāravo ca. Ayaṃ paṭhamo hetu paṭhamo paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya. Paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

(ក) «ធម៌ ៨ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺហេតុ ៨ យ៉ាង បច្ច័យ ៨ យ៉ាង តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបាននូវប្រាជ្ញាដែលមិនទាន់បាន ដើម្បីចម្រើនក្រៃលែង ដើម្បីធំទូលាយ ដើម្បីចម្រើន និងដើម្បីពេញបរិបូរណ៍នូវប្រាជ្ញាដែលបានហើយ ដែលជាខាងដើមនៃព្រហ្មចរិយធម៌។ ហេតុ ៨ យ៉ាង បច្ច័យ ៨ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ អាស្រ័យនៅនឹងព្រះសាស្តា ឬសព្រហ្មចារីបុគ្គលណាមួយ ដែលជាទីគោរព ជាកន្លែងដែលខ្លួនមានហិរិនិងឱត្តប្បៈដ៏ខ្លាំងក្លា ទាំងមានសេចក្តីស្រឡាញ់និងសេចក្តីគោរពតម្កល់មាំ។ នេះជាហេតុទី ១ ជាបច្ច័យទី ១ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបាននូវប្រាជ្ញាដែលមិនទាន់បាន ដើម្បីចម្រើនក្រៃលែង ដើម្បីធំទូលាយ ដើម្បីចម្រើន និងដើម្បីពេញបរិបូរណ៍នូវប្រាជ្ញាដែលបានហើយ ដែលជាខាងដើមនៃព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Taṃ kho pana satthāraṃ upanissāya viharati aññataraṃ vā garuṭṭhāniyaṃ sabrahmacāriṃ, yatthassa tibbaṃ hirottappaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti pemañca gāravo ca. Te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati – ‘idaṃ, bhante, kathaṃ? Imassa ko attho’ti? Tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttānī karonti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti. Ayaṃ dutiyo hetu dutiyo paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya, vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

«ភិក្ខុនោះ អាស្រ័យនៅនឹងព្រះសាស្តា ឬសព្រហ្មចារីបុគ្គលណាមួយ ដែលជាទីគោរព ជាកន្លែងដែលខ្លួនមានហិរិនិងឱត្តប្បៈដ៏ខ្លាំងក្លា ទាំងមានសេចក្តីស្រឡាញ់និងសេចក្តីគោរពតម្កល់មាំនោះហើយ តែងចូលទៅរកលោកទាំងនោះតាមកាលគួរ ហើយសួរដេញដោល សាកសួរថា «បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន សេចក្តីនេះ ដូចម្តេច? អត្ថន័យនៃពាក្យនេះ តើដូចម្តេច?» លោកដ៏មានអាយុទាំងនោះ តែងបើកបង្ហាញនូវសេចក្តីដែលមិនទាន់បើកបង្ហាញ ធ្វើនូវសេចក្តីដែលមិនទាន់ច្បាស់ឲ្យច្បាស់លាស់ ទាំងកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យក្នុងធម៌ជាទីតាំងនៃសេចក្តីសង្ស័យច្រើនប្រការ។ នេះជាហេតុទី ២ ជាបច្ច័យទី ២ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបាននូវប្រាជ្ញាដែលមិនទាន់បាន ដើម្បីចម្រើនក្រៃលែង ដើម្បីធំទូលាយ ដើម្បីចម្រើន និងដើម្បីពេញបរិបូរណ៍នូវប្រាជ្ញាដែលបានហើយ ដែលជាខាងដើមនៃព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Taṃ kho pana dhammaṃ sutvā dvayena vūpakāsena sampādeti – kāyavūpakāsena ca cittavūpakāsena ca. Ayaṃ tatiyo hetu tatiyo paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

«ភិក្ខុនោះ លុះបានស្តាប់ធម៌នោះហើយ តែងញ៉ាំងសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ពីរប្រការឲ្យបរិបូរណ៍ គឺសេចក្តីស្ងប់កាយ និងសេចក្តីស្ងប់ចិត្ត។ នេះជាហេតុទី ៣ ជាបច្ច័យទី ៣ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបាននូវប្រាជ្ញាដែលមិនទាន់បាន ដើម្បីចម្រើនក្រៃលែង ដើម្បីធំទូលាយ ដើម្បីចម្រើន និងដើម្បីពេញបរិបូរណ៍នូវប្រាជ្ញាដែលបានហើយ ដែលជាខាងដើមនៃព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Ayaṃ catuttho hetu catuttho paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមានសីល សង្រួមក្នុងបាតិមោក្ខសំវរសីល បរិបូរណ៍ដោយអាចារៈនិងគោចរៈ ឃើញភ័យក្នុងទោសសូម្បីបន្តិចបន្តួច សមាទានសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទទាំងឡាយ។ នេះជាហេតុទី ៤ ជាបច្ច័យទី ៤ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបាននូវប្រាជ្ញាដែលមិនទាន់បាន ដើម្បីចម្រើនក្រៃលែង ដើម្បីធំទូលាយ ដើម្បីចម្រើន និងដើម្បីពេញបរិបូរណ៍នូវប្រាជ្ញាដែលបានហើយ ដែលជាខាងដើមនៃព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthā sabyañjanā kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā [Pg.245] paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Ayaṃ pañcamo hetu pañcamo paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាពហុស្សូត ទ្រទ្រង់នូវសុតៈ សន្សំទុកនូវសុតៈ។ ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលមានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើម ល្អក្នុងកណ្តាល ល្អក្នុងទីបំផុត ព្រមទាំងអត្ថ ព្រមទាំងព្យញ្ជនៈ ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏បរិបូរណ៍បរិសុទ្ធទាំងអស់ ធម៌មានសភាពដូច្នោះ ភិក្ខុនោះបានស្តាប់ច្រើន បានទ្រទ្រង់ទុក បានស្ទាត់មាត់ បានពិចារណាដោយចិត្ត និងបានចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិ។ នេះជាហេតុទី ៥ ជាបច្ច័យទី ៥ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបាននូវប្រាជ្ញាដែលមិនទាន់បាន ដើម្បីចម្រើនក្រៃលែង ដើម្បីធំទូលាយ ដើម្បីចម្រើន និងដើម្បីពេញបរិបូរណ៍នូវប្រាជ្ញាដែលបានហើយ ដែលជាខាងដើមនៃព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya, kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Ayaṃ chaṭṭho hetu chaṭṭho paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកប្រារព្ធព្យាយាម ដើម្បីលះបង់នូវអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដើម្បីញ៉ាំងកុសលធម៌ទាំងឡាយឲ្យបរិបូរណ៍ ជាអ្នកមានកម្លាំង មានការប្រឹងប្រែងដ៏មាំមួន មិនដាក់ធុរៈចោលក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ នេះជាហេតុទី ៦ ជាបច្ច័យទី ៦ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបាននូវប្រាជ្ញាដែលមិនទាន់បាន ដើម្បីចម្រើនក្រៃលែង ដើម្បីធំទូលាយ ដើម្បីចម្រើន និងដើម្បីពេញបរិបូរណ៍នូវប្រាជ្ញាដែលបានហើយ ដែលជាខាងដើមនៃព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato. Cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Ayaṃ sattamo hetu sattamo paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមានស្មារតី ប្រកបដោយស្មារតីនិងប្រាជ្ញាស្មារតីដ៏ឧត្តម អាចរលឹក អាចនឹកឃើញរឿយៗ នូវអំពើដែលធ្វើហើយយូរហើយក្តី នូវសម្តីដែលនិយាយហើយយូរហើយក្តី។ នេះជាហេតុទី ៧ ជាបច្ច័យទី ៧ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបាននូវប្រាជ្ញាដែលមិនទាន់បាន ដើម្បីចម្រើនក្រៃលែង ដើម្បីធំទូលាយ ដើម្បីចម្រើន និងដើម្បីពេញបរិបូរណ៍នូវប្រាជ្ញាដែលបានហើយ ដែលជាខាងដើមនៃព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu pañcasu upādānakkhandhesu, udayabbayānupassī viharati – ‘iti rūpaṃ iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo; iti vedanā iti vedanāya samudayo iti vedanāya atthaṅgamo; iti saññā iti saññāya samudayo iti saññāya atthaṅgamo; iti saṅkhārā iti saṅkhārānaṃ samudayo iti saṅkhārānaṃ atthaṅgamo; iti viññāṇaṃ iti viññāṇassa samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti. Ayaṃ aṭṭhamo hetu aṭṭhamo paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati. Ime aṭṭha dhammā bahukārā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុតែងពិចារណាឃើញនូវការកើតឡើងនិងការរលត់ទៅក្នុងឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ ថា «រូបយ៉ាងនេះ ការកើតឡើងនៃរូបយ៉ាងនេះ ការរលត់ទៅនៃរូបយ៉ាងនេះ វេទនាយ៉ាងនេះ ការកើតឡើងនៃវេទនាយ៉ាងនេះ ការរលត់ទៅនៃវេទនាយ៉ាងនេះ សញ្ញាយ៉ាងនេះ ការកើតឡើងនៃសញ្ញាយ៉ាងនេះ ការរលត់ទៅនៃសញ្ញាយ៉ាងនេះ សង្ខារទាំងឡាយយ៉ាងនេះ ការកើតឡើងនៃសង្ខារទាំងឡាយយ៉ាងនេះ ការរលត់ទៅនៃសង្ខារទាំងឡាយយ៉ាងនេះ វិញ្ញាណយ៉ាងនេះ ការកើតឡើងនៃវិញ្ញាណយ៉ាងនេះ ការរលត់ទៅនៃវិញ្ញាណយ៉ាងនេះ»។ នេះជាហេតុទី ៨ ជាបច្ច័យទី ៨ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបាននូវប្រាជ្ញាដែលមិនទាន់បាន ដើម្បីចម្រើនក្រៃលែង ដើម្បីធំទូលាយ ដើម្បីចម្រើន និងដើម្បីពេញបរិបូរណ៍នូវប្រាជ្ញាដែលបានហើយ ដែលជាខាងដើមនៃព្រហ្មចរិយធម៌។ ធម៌ ៨ យ៉ាងទាំងនេះ មានឧបការៈច្រើន។»

(Kha) ‘‘katame aṭṭha dhammā bhāvetabbā? Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi. Ime aṭṭha dhammā bhāvetabbā.

(ខ) «ធម៌ ៨ យ៉ាង ដែលគួរចម្រើន តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺអរិយមគ្គមានអង្គ ៨ គឺ សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បៈ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ សម្មាអាជីវៈ សម្មាវាយាមៈ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ។ ធម៌ ៨ យ៉ាងទាំងនេះ គួរចម្រើន។»

(Ga) ‘‘katame aṭṭha dhammā pariññeyyā? Aṭṭha lokadhammā – lābho ca, alābho ca, yaso ca, ayaso ca, nindā ca, pasaṃsā ca, sukhañca, dukkhañca. Ime aṭṭha dhammā pariññeyyā.

(គ) «ធម៌ ៨ យ៉ាង ដែលគួរកំណត់ដឹង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺលោកធម៌ ៨ យ៉ាង គឺ ការបានលាភ ១ ការបាត់លាភ ១ ការបានយស ១ ការបាត់យស ១ ការនិន្ទា ១ ការសរសើរ ១ សេចក្តីសុខ ១ សេចក្តីទុក្ខ ១។ ធម៌ ៨ យ៉ាងទាំងនេះ គួរកំណត់ដឹង។»

(Gha) ‘‘katame [Pg.246] aṭṭha dhammā pahātabbā? Aṭṭha micchattā – micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi. Ime aṭṭha dhammā pahātabbā.

(ឃ) «ធម៌ ៨ យ៉ាង ដែលគួរលះបង់ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺមិច្ឆត្តធម៌ ៨ យ៉ាង គឺ មិច្ឆាទិដ្ឋិ មិច្ឆាសង្កប្បៈ មិច្ឆាវាចា មិច្ឆាកម្មន្តៈ មិច្ឆាអាជីវៈ មិច្ឆាវាយាមៈ មិច្ឆាសតិ មិច្ឆាសមាធិ។ ធម៌ ៨ យ៉ាងទាំងនេះ គួរលះបង់។»

(Ṅa) ‘‘katame aṭṭha dhammā hānabhāgiyā? Aṭṭha kusītavatthūni. Idhāvuso, bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti, tassa evaṃ hoti – ‘kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati, kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilamissati, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati, na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ kusītavatthu.

(ង) «ធម៌ ៨ យ៉ាង ដែលជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺកុសីតវត្ថុ ៨ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានការងារដែលត្រូវធ្វើ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ការងារដែលអាត្មាអញត្រូវធ្វើនឹងមាន តែថាកាលបើអាត្មាអញធ្វើការងារ កាយនឹងហត់នឿយ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញដេកសិន»។ ភិក្ខុនោះក៏ដេកទៅ មិនបានប្រារព្ធព្យាយាម ដើម្បីបាននូវធម៌ដែលខ្លួនមិនទាន់បាន ដើម្បីសម្រេចនូវធម៌ដែលខ្លួនមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលខ្លួនមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។ នេះជាកុសីតវត្ថុទី ១។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ, kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilanto, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati, na vīriyaṃ ārabhati…pe… idaṃ dutiyaṃ kusītavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុបានធ្វើការងាររួចហើយ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញបានធ្វើការងាររួចហើយ តែថាកាលដែលអាត្មាអញធ្វើការងារ កាយក៏ហត់នឿយហើយ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញដេកសិន»។ ភិក្ខុនោះក៏ដេកទៅ មិនបានប្រារព្ធព្យាយាម... ។ប។ នេះជាកុសីតវត្ថុទី ២។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati, na vīriyaṃ ārabhati…pe… idaṃ tatiyaṃ kusītavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុត្រូវដើរផ្លូវឆ្ងាយ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ផ្លូវដែលអាត្មាអញត្រូវដើរនឹងមាន តែថាកាលបើអាត្មាអញដើរផ្លូវ កាយនឹងហត់នឿយ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញដេកសិន»។ ភិក្ខុនោះក៏ដេកទៅ មិនបានប្រារព្ធព្យាយាម... ។ប។ នេះជាកុសីតវត្ថុទី ៣។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ, maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati, na vīriyaṃ ārabhati…pe… idaṃ catutthaṃ kusītavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុបានដើរផ្លូវឆ្ងាយ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញបានដើរផ្លូវឆ្ងាយ កាលដែលអាត្មាអញដើរផ្លូវឆ្ងាយ កាយក៏ល្វើយ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញដេកសិន“។ ភិក្ខុនោះក៏ដេកទៅ មិនបានផ្ដើមសេចក្ដីព្យាយាមឡើយ... នេះជាកុសីតវត្ថុទី៤។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo kilanto akammañño, handāhaṃ nipajjāmī’ti…pe… idaṃ pañcamaṃ kusītavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុកក្ដី ក្នុងនិគមក្ដី មិនបានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្ចិតផ្ចង់ ឲ្យឆ្អែតល្មមតាមសេចក្ដីត្រូវការឡើយ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញកាលត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុកក្ដី ក្នុងនិគមក្ដី មិនបានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្ចិតផ្ចង់ ឲ្យឆ្អែតល្មមតាមសេចក្ដីត្រូវការឡើយ កាយរបស់អាត្មាអញនោះក៏ល្វើយ មិនគួរដល់ការងារ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញដេកសិន“... នេះជាកុសីតវត្ថុទី៥។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa [Pg.247] vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo garuko akammañño, māsācitaṃ maññe, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati…pe… idaṃ chaṭṭhaṃ kusītavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុកក្ដី ក្នុងនិគមក្ដី បានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្ចិតផ្ចង់ ឆ្អែតល្មមតាមសេចក្ដីត្រូវការ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញកាលត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុកក្ដី ក្នុងនិគមក្ដី បានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្ចិតផ្ចង់ ឆ្អែតល្មមតាមសេចក្ដីត្រូវការហើយ កាយរបស់អាត្មាអញនេះធ្ងន់ មិនគួរដល់ការងារ ដូចជាបាវសណ្ដែកដែលគេផ្ទុកពេញ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញដេកសិន“។ ភិក្ខុនោះក៏ដេកទៅ... នេះជាកុសីតវត្ថុទី៦។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho, tassa evaṃ hoti – ‘uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho atthi kappo nipajjituṃ, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati…pe… idaṃ sattamaṃ kusītavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត អាពាធបន្តិចបន្តួចកើតឡើងដល់ភិក្ខុ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាពាធបន្តិចបន្តួចនេះកើតឡើងដល់អាត្មាអញហើយ គួរតែអាត្មាអញដេកសិន ព្រោះការដេកជាការគួរដល់អាត្មាអញ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញដេកសិន“។ ភិក្ខុនោះក៏ដេកទៅ... នេះជាកុសីតវត្ថុទី៧។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gilānāvuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gilānāvuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa me kāyo dubbalo akammañño, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati…pe… idaṃ aṭṭhamaṃ kusītavatthu. Ime aṭṭha dhammā hānabhāgiyā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុជាអ្នកទើបតែជាសះស្បើយពីគ្រុន ជាអ្នកជាសះស្បើយពីគ្រុនមិនយូរប៉ុន្មាន។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញទើបតែជាសះស្បើយពីគ្រុន ជាអ្នកជាសះស្បើយពីគ្រុនមិនយូរប៉ុន្មាន កាយរបស់អាត្មាអញនោះនៅខ្សោយ មិនគួរដល់ការងារ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញដេកសិន“។ ភិក្ខុនោះក៏ដេកទៅ... នេះជាកុសីតវត្ថុទី៨។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ទាំង ៨ យ៉ាងនេះ តែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកនៃសេចក្ដីសាបសូន្យ។»

(Ca) ‘‘katame aṭṭha dhammā visesabhāgiyā? Aṭṭha ārambhavatthūni. Idhāvuso, bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti, tassa evaṃ hoti – ‘kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati, kammaṃ kho pana me karontena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasikātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyā’ti. So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ ārambhavatthu.

«(ឆ) ធម៌ ៨ យ៉ាង ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកនៃសេចក្ដីវិសេស តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺអារម្ភវត្ថុ ៨ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានការងារដែលត្រូវធ្វើ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញនឹងត្រូវធ្វើការងារ កាលដែលអាត្មាអញធ្វើការងារ មិនងាយនឹងធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញផ្ដើមសេចក្ដីព្យាយាម ដើម្បីដល់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ដល់ ដើម្បីសម្រេចនូវធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់“។ ភិក្ខុនោះក៏ផ្ដើមសេចក្ដីព្យាយាម ដើម្បីដល់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ដល់ ដើម្បីសម្រេចនូវធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។ នេះជាអារម្ភវត្ថុទី១។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ, kammaṃ kho panāhaṃ karonto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasikātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… idaṃ dutiyaṃ ārambhavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុបានធ្វើការងាររួចហើយ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញបានធ្វើការងាររួចហើយ កាលដែលអាត្មាអញធ្វើការងារ មិនអាចនឹងធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញផ្ដើមសេចក្ដីព្យាយាម...“... នេះជាអារម្ភវត្ថុទី២។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṃ kho pana me gacchantena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasikātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… idaṃ tatiyaṃ ārambhavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុត្រូវដើរផ្លូវឆ្ងាយ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញនឹងត្រូវដើរផ្លូវឆ្ងាយ កាលដែលអាត្មាអញដើរផ្លូវឆ្ងាយ មិនងាយនឹងធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញផ្ដើមសេចក្ដីព្យាយាម...“... នេះជាអារម្ភវត្ថុទី៣។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ, maggaṃ kho panāhaṃ gacchanto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasikātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… idaṃ catutthaṃ ārambhavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុបានដើរផ្លូវឆ្ងាយរួចហើយ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញបានដើរផ្លូវឆ្ងាយរួចហើយ កាលដែលអាត្មាអញដើរផ្លូវឆ្ងាយ មិនអាចនឹងធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញផ្ដើមសេចក្ដីព្យាយាម...“... នេះជាអារម្ភវត្ថុទី៤។»

‘‘Puna [Pg.248] caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo lahuko kammañño, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… idaṃ pañcamaṃ ārambhavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុកក្ដី ក្នុងនិគមក្ដី មិនបានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្ចិតផ្ចង់ ឲ្យឆ្អែតល្មមតាមសេចក្ដីត្រូវការឡើយ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញកាលត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុកក្ដី ក្នុងនិគមក្ដី មិនបានភោជនដ៏សៅហ្មង ឬផ្ចិតផ្ចង់ ឲ្យឆ្អែតល្មមតាមសេចក្ដីត្រូវការឡើយ កាយរបស់អាត្មាអញនោះស្រាល គួរដល់ការងារ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញផ្ដើមសេចក្ដីព្យាយាម...“... នេះជាអារម្ភវត្ថុទី៥។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa me kāyo balavā kammañño, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… idaṃ chaṭṭhaṃ ārambhavatthu.

«(ឆ) ធម៌ ៨ យ៉ាង ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកនៃសេចក្ដីវិសេស តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺអារម្ភវត្ថុ ៨ យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានការងារដែលត្រូវធ្វើ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញនឹងត្រូវធ្វើការងារ កាលដែលអាត្មាអញធ្វើការងារ មិនងាយនឹងធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញផ្ដើមសេចក្ដីព្យាយាម ដើម្បីដល់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ដល់ ដើម្បីសម្រេចនូវធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់“។ ភិក្ខុនោះក៏ផ្ដើមសេចក្ដីព្យាយាម ដើម្បីដល់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ដល់ ដើម្បីសម្រេចនូវធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។ នេះជាអារម្ភវត្ថុទី១។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho. Tassa evaṃ hoti – ‘uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati, yaṃ me ābādho pavaḍḍheyya, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… idaṃ sattamaṃ ārambhavatthu.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត អាពាធបន្តិចបន្តួចកើតឡើងដល់ភិក្ខុ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាពាធបន្តិចបន្តួចនេះកើតឡើងដល់អាត្មាអញហើយ ហេតុនេះតែងមាន គឺអាពាធរបស់អាត្មាអញអាចនឹងចម្រើនឡើងបាន បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញផ្ដើមសេចក្ដីព្យាយាម...“... នេះជាអារម្ភវត្ថុទី៧។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati, yaṃ me ābādho paccudāvatteyya, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyā’ti. So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ aṭṭhamaṃ ārambhavatthu. Ime aṭṭha dhammā visesabhāgiyā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុជាអ្នកទើបតែជាសះស្បើយពីគ្រុន ជាអ្នកជាសះស្បើយពីគ្រុនមិនយូរប៉ុន្មាន។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញទើបតែជាសះស្បើយពីគ្រុន ជាអ្នកជាសះស្បើយពីគ្រុនមិនយូរប៉ុន្មាន ហេតុនេះតែងមាន គឺអាពាធរបស់អាត្មាអញអាចនឹងត្រឡប់មកវិញបាន បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញផ្ដើមសេចក្ដីព្យាយាម ដើម្បីដល់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ដល់ ដើម្បីសម្រេចនូវធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់“។ ភិក្ខុនោះក៏ផ្ដើមសេចក្ដីព្យាយាម ដើម្បីដល់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ដល់ ដើម្បីសម្រេចនូវធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។ នេះជាអារម្ភវត្ថុទី៨។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ទាំង ៨ យ៉ាងនេះ តែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកនៃសេចក្ដីវិសេស។»

(Cha) ‘‘katame aṭṭha dhammā duppaṭivijjhā? Aṭṭha akkhaṇā asamayā brahmacariyavāsāya. Idhāvuso, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo nirayaṃ upapanno hoti. Ayaṃ paṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«(ជ) ធម៌ ៨ យ៉ាង ដែលបុគ្គលដឹងបានដោយកម្រ តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺអក្ខណៈ និងអសម័យ ៨ យ៉ាង ដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រះតថាគតជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោកនេះផង ធម៌ដែលជាគ្រឿងរំងាប់កិលេស ជាគ្រឿងរំលត់ទុក្ខ នាំទៅកាន់សេចក្ដីត្រាស់ដឹង ដែលព្រះសុគតទ្រង់សម្ដែងទុកល្អហើយ ក៏កំពុងសម្ដែងផង តែបុគ្គលនេះទៅកើតក្នុងនរក។ នេះជាអក្ខណៈ និងអសម័យទី១ ដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī [Pg.249] sugatappavedito, ayañca puggalo tiracchānayoniṃ upapanno hoti. Ayaṃ dutiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ព្រះតថាគតជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោកនេះផង ធម៌ដែលជាគ្រឿងរំងាប់កិលេស ជាគ្រឿងរំលត់ទុក្ខ នាំទៅកាន់សេចក្ដីត្រាស់ដឹង ដែលព្រះសុគតទ្រង់សម្ដែងទុកល្អហើយ ក៏កំពុងសម្ដែងផង តែបុគ្គលនេះទៅកើតក្នុងកំណើតតិរច្ឆាន។ នេះជាអក្ខណៈ និងអសម័យទី២ ដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Puna caparaṃ…pe… pettivisayaṃ upapanno hoti. Ayaṃ tatiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«មួយវិញទៀត... ទៅកើតក្នុងប្រេតវិស័យ។ នេះជាអក្ខណៈ និងអសម័យទី៣ ដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Puna caparaṃ…pe… aññataraṃ dīghāyukaṃ devanikāyaṃ upapanno hoti. Ayaṃ catuttho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«មួយវិញទៀត... ទៅកើតក្នុងពួកទេវតាដែលមានអាយុវែងឯណាមួយ។ នេះជាអក្ខណៈ និងអសម័យទី៤ ដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Puna caparaṃ…pe… paccantimesu janapadesu paccājāto hoti milakkhesu aviññātāresu, yattha natthi gati bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Ayaṃ pañcamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«មួយវិញទៀត... ទៅកើតក្នុងបច្ចន្តជនបទ ក្នុងពួកមិលក្ខៈដែលមិនដឹងខុសត្រូវ ជាទីដែលគ្មានការទៅមកនៃភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកាឡើយ។ នេះជាអក្ខណៈ និងអសម័យទី៥ ដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Puna caparaṃ…pe… ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti micchādiṭṭhiko viparītadassano – ‘natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti. Ayaṃ chaṭṭho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«មួយវិញទៀត... បុគ្គលនេះទៅកើតក្នុងមជ្ឈិមជនបទ តែបុគ្គលនោះជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ មានសេចក្ដីយល់ឃើញខុសឆ្គងថា ”ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយ គ្មានផល ការបូជាធំ គ្មានផល ការបូជាតូច គ្មានផល ផលវិបាកនៃកម្មដែលបុគ្គលធ្វើល្អនិងធ្វើអាក្រក់ គ្មាន លោកនេះគ្មាន លោកខាងមុខគ្មាន គុណម្ដាយគ្មាន គុណឪពុកគ្មាន សត្វដែលជាឧបបាតិកៈគ្មាន ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដែលប្រព្រឹត្តល្អ ប្រព្រឹត្តត្រូវ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯងដោយប្រាជ្ញាដ៏ឧត្តម នូវលោកនេះនិងលោកខាងមុខ ហើយប្រកាសឲ្យដឹង គ្មានក្នុងលោកឡើយ“។ នេះជាអក្ខណៈ និងអសម័យទី៦ ដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Puna caparaṃ…pe… ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti duppañño jaḷo eḷamūgo, nappaṭibalo subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṃ. Ayaṃ sattamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

«មួយវិញទៀត... បុគ្គលនេះទៅកើតក្នុងមជ្ឈិមជនបទ តែបុគ្គលនោះជាមនុស្សឥតប្រាជ្ញា ល្ងង់ខ្លៅ គថ្លង់ មិនអាចដឹងនូវសេចក្ដីនៃធម៌ដែលគេសម្ដែងល្អ និងសម្ដែងមិនល្អឡើយ។ នេះជាអក្ខណៈ និងអសម័យទី៧ ដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌។»

‘‘Puna caparaṃ…pe… ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti paññavā ajaḷo aneḷamūgo, paṭibalo subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṃ. Ayaṃ aṭṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. Ime aṭṭha dhammā duppaṭivijjhā.

«មួយវិញទៀត... (ព្រះតថាគតមិនបានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក ទាំងធម៌ក៏មិនបានសម្ដែងឡើយ) តែបុគ្គលនេះទៅកើតក្នុងមជ្ឈិមជនបទ ទាំងបុគ្គលនោះជាអ្នកមានប្រាជ្ញា មិនល្ងង់ខ្លៅ មិនគថ្លង់ អាចដឹងនូវសេចក្ដីនៃធម៌ដែលគេសម្ដែងល្អ និងសម្ដែងមិនល្អបាន។ នេះជាអក្ខណៈ និងអសម័យទី៨ ដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ទាំង ៨ យ៉ាងនេះ បុគ្គលដឹងបានដោយកម្រ។»

(Ja) ‘‘katame aṭṭha dhammā uppādetabbā? Aṭṭha mahāpurisavitakkā – appicchassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo mahicchassa. Santuṭṭhassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo asantuṭṭhassa. Pavivittassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo saṅgaṇikārāmassa. Āraddhavīriyassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo kusītassa. Upaṭṭhitasatissāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo muṭṭhassatissa. Samāhitassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo asamāhitassa[Pg.250]. Paññavato ayaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo duppaññassa. Nippapañcassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo papañcārāmassāti ime aṭṭha dhammā uppādetabbā.

«(ជ) ធម៌ ៨ យ៉ាង ដែលបុគ្គលគួរឲ្យកើតឡើង តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺមហាបុរិសវិតក្កៈ ៨ យ៉ាង គឺ៖ ធម៌នេះជារបស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច ធម៌នេះមិនមែនជារបស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្ដីប្រាថ្នាច្រើនឡើយ ១ ធម៌នេះជារបស់បុគ្គលអ្នកសន្ដោស ធម៌នេះមិនមែនជារបស់បុគ្គលអ្នកមិនសន្ដោសឡើយ ១ ធម៌នេះជារបស់បុគ្គលអ្នកស្ងប់ស្ងាត់ ធម៌នេះមិនមែនជារបស់បុគ្គលអ្នកត្រេកអរក្នុងពួកក្រុមឡើយ ១ ធម៌នេះជារបស់បុគ្គលអ្នកផ្ដើមសេចក្ដីព្យាយាម ធម៌នេះមិនមែនជារបស់បុគ្គលអ្នកខ្ជិលច្រអូសឡើយ ១ ធម៌នេះជារបស់បុគ្គលអ្នកមានស្មារតីខ្ជាប់ខ្ជួន ធម៌នេះមិនមែនជារបស់បុគ្គលអ្នកភ្លេចស្មារតីឡើយ ១ ធម៌នេះជារបស់បុគ្គលអ្នកមានចិត្តតម្កល់មាំ ធម៌នេះមិនមែនជារបស់បុគ្គលអ្នកមានចិត្តមិនតម្កល់មាំឡើយ ១ ធម៌នេះជារបស់បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញា ធម៌នេះមិនមែនជារបស់បុគ្គលអ្នកឥតប្រាជ្ញាឡើយ ១ ធម៌នេះជារបស់បុគ្គលអ្នកមិនត្រេកអរក្នុងធម៌ធ្វើឲ្យយឺតយូរ ធម៌នេះមិនមែនជារបស់បុគ្គលអ្នកត្រេកអរក្នុងធម៌ធ្វើឲ្យយឺតយូរឡើយ ១។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ទាំង ៨ យ៉ាងនេះ បុគ្គលគួរឲ្យកើតឡើង។»

(Jha) ‘‘katame aṭṭha dhammā abhiññeyyā? Aṭṭha abhibhāyatanāni – ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti. Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.

«(ឈ) ធម៌ ៨ យ៉ាង ដែលបុគ្គលគួរដឹងច្បាស់ តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺអភិភាយតនៈ ៨ យ៉ាង គឺ៖ បុគ្គលម្នាក់មានសេចក្ដីសម្គាល់ក្នុងរូបខាងក្នុង ឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅដ៏តូច មានពណ៌ល្អនិងពណ៌អាក្រក់ ហើយមានសេចក្ដីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញគ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះហើយ ទើបដឹង ទើបឃើញ“។ នេះជាអភិភាយតនៈទី១។»

‘‘Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti. Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ.

«បុគ្គលម្នាក់មានសេចក្ដីសម្គាល់ក្នុងរូបខាងក្នុង ឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅដ៏រកប្រមាណមិនបាន មានពណ៌ល្អនិងពណ៌អាក្រក់ ហើយមានសេចក្ដីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញគ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះហើយ ទើបដឹង ទើបឃើញ“។ នេះជាអភិភាយតនៈទី២។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ tatiyaṃ abhibhāyatanaṃ.

«បុគ្គលម្នាក់មានសេចក្ដីសម្គាល់ក្នុងអរូបខាងក្នុង ឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅដ៏តូច មានពណ៌ល្អនិងពណ៌អាក្រក់ ហើយមានសេចក្ដីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា ”អាត្មាអញគ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះហើយ ទើបដឹង ទើបឃើញ“។ នេះជាអភិភាយតនៈទី៣។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ.

«បុគ្គលម្នាក់ កាលមិនសម្គាល់រូបក្នុងខ្លួន តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ មានប្រមាណមិនបាន មានពណ៌ល្អ និងពណ៌មិនល្អ ទាំងមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា “អាត្មាអញគ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះ អាត្មាអញដឹង អាត្មាអញឃើញ”។ នេះជាអភិភាយតនៈទី៤។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. Seyyathāpi nāma umāpupphaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ. Seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ, evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ pañcamaṃ abhibhāyatanaṃ.

«បុគ្គលម្នាក់ កាលមិនសម្គាល់រូបក្នុងខ្លួន តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌ខៀវ មានពណ៌ខៀវ មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌ខៀវ មានពន្លឺខៀវ។ ដូចជាផ្កាអញ្ចាញ ដែលខៀវ មានពណ៌ខៀវ មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌ខៀវ មានពន្លឺខៀវ យ៉ាងណាមិញ ឬមួយដូចជាសំពត់ដែលកើតក្នុងក្រុងពារាណសី ដែលគេខាត់រលីងទាំងសងខាង ជាសំពត់ខៀវ មានពណ៌ខៀវ មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌ខៀវ មានពន្លឺខៀវ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលម្នាក់ កាលមិនសម្គាល់រូបក្នុងខ្លួន តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌ខៀវ មានពណ៌ខៀវ មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌ខៀវ មានពន្លឺខៀវ ក៏មានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា “អាត្មាអញគ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះ អាត្មាអញដឹង អាត្មាអញឃើញ” យ៉ាងនោះឯង។ នេះជាអភិភាយតនៈទី៥។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ. Seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ [Pg.251] ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ, evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ.

«បុគ្គលម្នាក់ កាលមិនសម្គាល់រូបក្នុងខ្លួន តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌លឿង មានពណ៌លឿង មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌លឿង មានពន្លឺលឿង។ ដូចជាផ្កាកណិការ ដែលលឿង មានពណ៌លឿង មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌លឿង មានពន្លឺលឿង យ៉ាងណាមិញ ឬមួយដូចជាសំពត់ដែលកើតក្នុងក្រុងពារាណសី ដែលគេខាត់រលីងទាំងសងខាង ជាសំពត់លឿង មានពណ៌លឿង មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌លឿង មានពន្លឺលឿង យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលម្នាក់ កាលមិនសម្គាល់រូបក្នុងខ្លួន តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌លឿង មានពណ៌លឿង មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌លឿង មានពន្លឺលឿង ក៏មានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា “អាត្មាអញគ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះ អាត្មាអញដឹង អាត្មាអញឃើញ” យ៉ាងនោះឯង។ នេះជាអភិភាយតនៈទី៦។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ, evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ.

«បុគ្គលម្នាក់ កាលមិនសម្គាល់រូបក្នុងខ្លួន តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌ក្រហម មានពណ៌ក្រហម មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌ក្រហម មានពន្លឺក្រហម។ ដូចជាផ្កាពន្ធុជីវកៈ ដែលក្រហម មានពណ៌ក្រហម មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌ក្រហម មានពន្លឺក្រហម យ៉ាងណាមិញ ឬមួយដូចជាសំពត់ដែលកើតក្នុងក្រុងពារាណសី ដែលគេខាត់រលីងទាំងសងខាង ជាសំពត់ក្រហម មានពណ៌ក្រហម មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌ក្រហម មានពន្លឺក្រហម យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលម្នាក់ កាលមិនសម្គាល់រូបក្នុងខ្លួន តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌ក្រហម មានពណ៌ក្រហម មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌ក្រហម មានពន្លឺក្រហម ក៏មានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា “អាត្មាអញគ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះ អាត្មាអញដឹង អាត្មាអញឃើញ” យ៉ាងនោះឯង។ នេះជាអភិភាយតនៈទី៧។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ odātaṃ odātavaṇṇaṃ odātanidassanaṃ odātanibhāsaṃ, evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ. Ime aṭṭha dhammā abhiññeyyā.

«បុគ្គលម្នាក់ កាលមិនសម្គាល់រូបក្នុងខ្លួន តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌ស មានពណ៌ស មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌ស មានពន្លឺស។ ដូចជាផ្កាយព្រឹក ដែលស មានពណ៌ស មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌ស មានពន្លឺស យ៉ាងណាមិញ ឬមួយដូចជាសំពត់ដែលកើតក្នុងក្រុងពារាណសី ដែលគេខាត់រលីងទាំងសងខាង ជាសំពត់ស មានពណ៌ស មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌ស មានពន្លឺស យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលម្នាក់ កាលមិនសម្គាល់រូបក្នុងខ្លួន តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ ជាពណ៌ស មានពណ៌ស មានការប្រៀបធៀបដោយពណ៌ស មានពន្លឺស ក៏មានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា “អាត្មាអញគ្របសង្កត់នូវរូបទាំងនោះ អាត្មាអញដឹង អាត្មាអញឃើញ” យ៉ាងនោះឯង។ នេះជាអភិភាយតនៈទី៨។ ធម៌ទាំង ៨ នេះ គួរដឹងច្បាស់។»

(Ña) ‘‘katame aṭṭha dhammā sacchikātabbā? Aṭṭha vimokkhā – rūpī rūpāni passati. Ayaṃ paṭhamo vimokkho.

«(ញ) ធម៌ ៨ យ៉ាង តើដូចម្តេចដែលគួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់? គឺវិមោក្ខ ៨ យ៉ាង៖ បុគ្គលមានរូប តែងឃើញរូបទាំងឡាយ។ នេះជាវិមោក្ខទី១។»

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati. Ayaṃ dutiyo vimokkho.

«បុគ្គលមិនសម្គាល់រូបក្នុងខ្លួន តែងឃើញរូបទាំងឡាយខាងក្រៅ។ នេះជាវិមោក្ខទី២។»

‘‘Subhanteva adhimutto hoti. Ayaṃ tatiyo vimokkho.

«បុគ្គលបង្អោនចិត្តទៅក្នុងរបស់ដែលល្អស្អាតតែម្យ៉ាង។ នេះជាវិមោក្ខទី៣។»

‘‘Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ catuttho vimokkho.

«ព្រោះកន្លងនូវរូបសញ្ញា ព្រោះរលត់ទៅនៃបដិឃសញ្ញា ព្រោះមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនានត្តសញ្ញា ដោយប្រការទាំងពួង ក៏ចូលទៅកាន់អាកាសានញ្ចាយតនៈ ដោយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា “អាកាសមិនមានទីបំផុត” ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាវិមោក្ខទី៤។»

‘‘Sabbaso [Pg.252] ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ pañcamo vimokkho.

«ព្រោះកន្លងនូវអាកាសានញ្ចាយតនៈ ដោយប្រការទាំងពួង ក៏ចូលទៅកាន់វិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ ដោយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា “វិញ្ញាណមិនមានទីបំផុត” ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាវិមោក្ខទី៥។»

‘‘Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ chaṭṭho vimokkho.

«ព្រោះកន្លងនូវវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ ដោយប្រការទាំងពួង ក៏ចូលទៅកាន់អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ដោយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា “អ្វីបន្តិចបន្តួចក៏មិនមាន” ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាវិមោក្ខទី៦។»

‘‘Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ sattamo vimokkho.

«ព្រោះកន្លងនូវអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ដោយប្រការទាំងពួង ក៏ចូលទៅកាន់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាវិមោក្ខទី៧។»

‘‘Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ aṭṭhamo vimokkho. Ime aṭṭha dhammā sacchikātabbā.

«ព្រោះកន្លងនូវនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ ដោយប្រការទាំងពួង ក៏ចូលទៅកាន់សញ្ញាវេទយិតនិរោធ ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាវិមោក្ខទី៨។ ធម៌ទាំង ៨ នេះ គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។»

‘‘Iti ime asīti dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

«ធម៌ទាំង ៨០ នេះ គឺពិត ត្រង់ ត្រូវ មិនឃ្លាតឃ្លាត មិនប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃ ដែលព្រះតថាគតបានត្រាស់ដឹងត្រឹមត្រូវហើយ ដោយប្រការដូច្នេះ។»

Nava dhammā

«ពួកធម៌ ៩»

359. ‘‘Nava dhammā bahukārā…pe… nava dhammā sacchikātabbā.

៣៥៩. «ធម៌ ៩ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន...ល... ធម៌ ៩ យ៉ាង គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។»

(Ka) ‘‘katame nava dhammā bahukārā? Nava yonisomanasikāramūlakā dhammā, yonisomanasikaroto pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati, samāhite citte yathābhūtaṃ jānāti passati, yathābhūtaṃ jānaṃ passaṃ nibbindati, nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccati. Ime nava dhammā bahukārā.

«(ក) ធម៌ ៩ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន តើដូចម្តេច? គឺធម៌ ៩ យ៉ាង មានយោនិសោមនសិការជាឫសគល់ កាលបើបុគ្គលធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវ តែងកើតសេចក្តីរីករាយ កាលបើរីករាយហើយ តែងកើតបីតិ កាលបើមានចិត្តប្រកបដោយបីតិ នាមកាយ (និងរូបកាយ) តែងស្ងប់រំងាប់ បុគ្គលដែលមានកាយស្ងប់រំងាប់ហើយ តែងទទួលសេចក្តីសុខ កាលបើមានសេចក្តីសុខ ចិត្តតែងតាំងមាំ កាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ តែងដឹង តែងឃើញតាមពិត កាលបើដឹង ឃើញតាមពិតហើយ តែងនឿយណាយ កាលបើនឿយណាយហើយ តែងប្រាសចាកតម្រេក ព្រោះប្រាសចាកតម្រេក តែងរួចផុត។ ធម៌ ៩ យ៉ាងនេះ មានឧបការៈច្រើន។»

(Kha) ‘‘katame nava dhammā bhāvetabbā? Nava pārisuddhipadhāniyaṅgāni – sīlavisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, cittavisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, diṭṭhivisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, kaṅkhāvitaraṇavisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, maggāmaggañāṇadassana – visuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, paṭipadāñāṇadassanavisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, ñāṇadassanavisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, paññāvisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, vimuttivisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ. Ime nava dhammā bhāvetabbā.

«(ខ) ធម៌ ៩ យ៉ាង គួរចម្រើន តើដូចម្តេច? គឺអង្គនៃសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធ ៩ យ៉ាង គឺ សីលវិសុទ្ធិ ជាអង្គនៃសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធ ១ ចិត្តវិសុទ្ធិ ជាអង្គនៃសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធ ១ ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ ជាអង្គនៃសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធ ១ កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិ ជាអង្គនៃសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធ ១ មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិ ជាអង្គនៃសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធ ១ បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិ ជាអង្គនៃសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធ ១ ញាណទស្សនវិសុទ្ធិ ជាអង្គនៃសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធ ១ បញ្ញាវិសុទ្ធិ ជាអង្គនៃសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធ ១ វិមុត្តិវិសុទ្ធិ ជាអង្គនៃសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធ ១។ ធម៌ ៩ យ៉ាងនេះ គួរចម្រើន។»

(Ga) ‘‘katame nava dhammā pariññeyyā? Nava sattāvāsā – santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamo sattāvāso.

«(គ) ធម៌ ៩ យ៉ាង គួរកំណត់ដឹង តើដូចម្តេច? គឺសត្តាវាសៈ ៩ យ៉ាង ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមានកាយផ្សេងគ្នា មានសញ្ញាផ្សេងគ្នា ដូចជាពួកមនុស្ស និងពួកទេវតាខ្លះ ពួកវិនិបាតិកៈខ្លះ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី១។»

‘‘Santāvuso[Pg.253], sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyo sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមានកាយផ្សេងគ្នា មានសញ្ញាដូចគ្នា ដូចជាពួកទេវតាដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងពួកព្រហ្ម ដែលកើតមុនដំបូង។ នេះជាសត្តាវាសៈទី២។»

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyo sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមានកាយដូចគ្នា មានសញ្ញាផ្សេងគ្នា ដូចជាពួកទេវតាជាន់អាភស្សរៈ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី៣។»

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catuttho sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមានកាយដូចគ្នា មានសញ្ញាដូចគ្នា ដូចជាពួកទេវតាជាន់សុភកិណ្ហៈ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី៤។»

‘‘Santāvuso, sattā asaññino appaṭisaṃvedino, seyyathāpi devā asaññasattā. Ayaṃ pañcamo sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលមិនមានសញ្ញា មិនមានការសោយអារម្មណ៍ ដូចជាពួកទេវតាជាន់អសញ្ញសត្វ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី៥។»

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭho sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលកន្លងនូវរូបសញ្ញា ព្រោះរលត់ទៅនៃបដិឃសញ្ញា ព្រោះមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនានត្តសញ្ញា ដោយប្រការទាំងពួង ហើយចូលទៅដល់ជាន់អាកាសានញ្ចាយតនៈ ដោយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា “អាកាសមិនមានទីបំផុត”។ នេះជាសត្តាវាសៈទី៦។»

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ sattamo sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលកន្លងនូវអាកាសានញ្ចាយតនៈ ដោយប្រការទាំងពួង ហើយចូលទៅដល់ជាន់វិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ ដោយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា “វិញ្ញាណមិនមានទីបំផុត”។ នេះជាសត្តាវាសៈទី៧។»

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanūpagā. Ayaṃ aṭṭhamo sattāvāso.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលកន្លងនូវវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ ដោយប្រការទាំងពួង ហើយចូលទៅដល់ជាន់អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ដោយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា “អ្វីបន្តិចបន្តួចក៏មិនមាន”។ នេះជាសត្តាវាសៈទី៨។»

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanūpagā. Ayaṃ navamo sattāvāso. Ime nava dhammā pariññeyyā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មានសត្វទាំងឡាយ ដែលកន្លងនូវអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ដោយប្រការទាំងពួង ហើយចូលទៅដល់ជាន់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ។ នេះជាសត្តាវាសៈទី៩។ ធម៌ ៩ យ៉ាងនេះ គួរកំណត់ដឹង។»

(Gha) ‘‘katame nava dhammā pahātabbā? Nava taṇhāmūlakā dhammā – taṇhaṃ paṭicca pariyesanā, pariyesanaṃ paṭicca lābho, lābhaṃ paṭicca vinicchayo, vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo, chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānaṃ, ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho, pariggahaṃ paṭicca macchariyaṃ, macchariyaṃ paṭicca ārakkho, ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti. Ime nava dhammā pahātabbā.

«(ឃ) ធម៌ ៩ យ៉ាង គួរលះបង់ តើដូចម្តេច? គឺធម៌មានតណ្ហាជាឫសគល់ ៩ យ៉ាង គឺ ព្រោះអាស្រ័យតណ្ហា ទើបកើតការស្វែងរក ព្រោះអាស្រ័យការស្វែងរក ទើបកើតលាភ ព្រោះអាស្រ័យលាភ ទើបកើតការវិនិច្ឆ័យ ព្រោះអាស្រ័យការវិនិច្ឆ័យ ទើបកើតឆន្ទរាគ ព្រោះអាស្រ័យឆន្ទរាគ ទើបកើតការស៊ប់ចិត្ត ព្រោះអាស្រ័យការស៊ប់ចិត្ត ទើបកើតការហួងហែង ព្រោះអាស្រ័យការហួងហែង ទើបកើតសេចក្តីកំណាញ់ ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីកំណាញ់ ទើបកើតការរក្សាការពារ ព្រោះតែការរក្សាការពារជាហេតុ ទើបកើតការកាន់ដំបង កាន់គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ការឈ្លោះប្រកែក ការទាស់ទែង ការវាទៈ ការនិយាយពាក្យថា “ឯង ឯង” ការនិយាយពាក្យញុះញង់ និងការនិយាយកុហក គឺធម៌អកុសលដ៏លាមកជាច្រើនតែងកើតឡើង។ ធម៌ ៩ យ៉ាងនេះ គួរលះបង់។»

(Ṅa) ‘‘katame [Pg.254] nava dhammā hānabhāgiyā? Nava āghātavatthūni – ‘anatthaṃ me acarī’ti āghātaṃ bandhati, ‘anatthaṃ me caratī’ti āghātaṃ bandhati, ‘anatthaṃ me carissatī’ti āghātaṃ bandhati; ‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acarī’ti āghātaṃ bandhati…pe… ‘anatthaṃ caratī’ti āghātaṃ bandhati…pe… ‘anatthaṃ carissatī’ti āghātaṃ bandhati; ‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acarī’ti āghātaṃ bandhati…pe… ‘atthaṃ caratī’ti āghātaṃ bandhati…pe… ‘atthaṃ carissatī’ti āghātaṃ bandhati. Ime nava dhammā hānabhāgiyā.

«(ង) ធម៌ ៩ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ តើដូចម្តេច? គឺអាឃាតវត្ថុ ៩ យ៉ាង គឺ បុគ្គលចងគំនុំទុកដោយគិតថា “អ្នកនេះបានធ្វើសេចក្តីវិនាសដល់អាត្មាអញរួចហើយ” ១ ចងគំនុំទុកដោយគិតថា “អ្នកនេះកំពុងធ្វើសេចក្តីវិនាសដល់អាត្មាអញ” ១ ចងគំនុំទុកដោយគិតថា “អ្នកនេះនឹងធ្វើសេចក្តីវិនាសដល់អាត្មាអញ” ១ ចងគំនុំទុកដោយគិតថា “អ្នកនេះបានធ្វើសេចក្តីវិនាសដល់បុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់អាត្មាអញរួចហើយ”...ល... “កំពុងធ្វើសេចក្តីវិនាស”...ល... “នឹងធ្វើសេចក្តីវិនាស” ១ ចងគំនុំទុកដោយគិតថា “អ្នកនេះបានធ្វើប្រយោជន៍ដល់បុគ្គលមិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់អាត្មាអញរួចហើយ”...ល... “កំពុងធ្វើប្រយោជន៍”...ល... “នឹងធ្វើប្រយោជន៍” ១។ ធម៌ ៩ យ៉ាងនេះ ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ។»

(Ca) ‘‘katame nava dhammā visesabhāgiyā? Nava āghātapaṭivinayā – ‘anatthaṃ me acari, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘anatthaṃ me carati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘anatthaṃ me carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti. Ime nava dhammā visesabhāgiyā.

«(ច) ធម៌ ៩ យ៉ាង ជាចំណែកនៃសេចក្តីវិសេស តើដូចម្តេច? គឺការកំចាត់បង់គំនុំ ៩ យ៉ាង គឺ បុគ្គលកំចាត់បង់គំនុំចេញដោយគិតថា “អ្នកនេះបានធ្វើសេចក្តីវិនាសដល់អាត្មាអញរួចហើយ សេចក្តីវិនាសនោះ អាត្មាអញនឹងរកបានពីណាបានក្នុងរឿងនេះ” ១ កំចាត់បង់គំនុំចេញដោយគិតថា “អ្នកនេះកំពុងធ្វើសេចក្តីវិនាសដល់អាត្មាអញ សេចក្តីវិនាសនោះ អាត្មាអញនឹងរកបានពីណាបានក្នុងរឿងនេះ” ១ កំចាត់បង់គំនុំចេញដោយគិតថា “អ្នកនេះនឹងធ្វើសេចក្តីវិនាសដល់អាត្មាអញ សេចក្តីវិនាសនោះ អាត្មាអញនឹងរកបានពីណាបានក្នុងរឿងនេះ” ១ កំចាត់បង់គំនុំចេញដោយគិតថា “អ្នកនេះបានធ្វើសេចក្តីវិនាសដល់បុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់អាត្មាអញរួចហើយ...ល... កំពុងធ្វើសេចក្តីវិនាស...ល... នឹងធ្វើសេចក្តីវិនាស សេចក្តីវិនាសនោះ អាត្មាអញនឹងរកបានពីណាបានក្នុងរឿងនេះ” ១ កំចាត់បង់គំនុំចេញដោយគិតថា “អ្នកនេះបានធ្វើប្រយោជន៍ដល់បុគ្គលមិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់អាត្មាអញរួចហើយ...ល... កំពុងធ្វើប្រយោជន៍...ល... នឹងធ្វើប្រយោជន៍ សេចក្តីប្រយោជន៍នោះ អាត្មាអញនឹងរកបានពីណាបានក្នុងរឿងនេះ” ១។ ធម៌ ៩ យ៉ាងនេះ ជាចំណែកនៃសេចក្តីវិសេស។»

(Cha) ‘‘katame nava dhammā duppaṭivijjhā? Nava nānattā – dhātunānattaṃ paṭicca uppajjati phassanānattaṃ, phassanānattaṃ paṭicca uppajjati vedanānānattaṃ, vedanānānattaṃ paṭicca uppajjati saññānānattaṃ, saññānānattaṃ paṭicca uppajjati saṅkappanānattaṃ, saṅkappanānattaṃ paṭicca uppajjati chandanānattaṃ, chandanānattaṃ paṭicca uppajjati pariḷāhanānattaṃ, pariḷāhanānattaṃ paṭicca uppajjati pariyesanānānattaṃ, pariyesanānānattaṃ paṭicca uppajjati lābhanānattaṃ. Ime nava dhammā duppaṭivijjhā.

(ឆ) «ធម៌ ៩ យ៉ាង ដូចម្តេចដែលដឹងបានដោយកម្រ? គឺសេចក្តីប្លែកគ្នា ៩ យ៉ាង៖ ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីប្លែកគ្នានៃធាតុ ទើបកើតសេចក្តីប្លែកគ្នានៃផស្សៈ, ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីប្លែកគ្នានៃផស្សៈ ទើបកើតសេចក្តីប្លែកគ្នានៃវេទនា, ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីប្លែកគ្នានៃវេទនា ទើបកើតសេចក្តីប្លែកគ្នានៃសញ្ញា, ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីប្លែកគ្នានៃសញ្ញា ទើបកើតសេចក្តីប្លែកគ្នានៃសង្កប្បៈ, ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីប្លែកគ្នានៃសង្កប្បៈ ទើបកើតសេចក្តីប្លែកគ្នានៃឆន្ទៈ, ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីប្លែកគ្នានៃឆន្ទៈ ទើបកើតសេចក្តីប្លែកគ្នានៃបរិឡាហៈ (សេចក្តីក្តៅក្រហាយ), ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីប្លែកគ្នានៃបរិឡាហៈ ទើបកើតសេចក្តីប្លែកគ្នានៃបរិយេសនា (ការស្វែងរក), ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីប្លែកគ្នានៃបរិយេសនា ទើបកើតសេចក្តីប្លែកគ្នានៃលាភៈ។ ធម៌ ៩ យ៉ាងនេះ ដឹងបានដោយកម្រ។

(Ja) ‘‘katame nava dhammā uppādetabbā? Nava saññā – asubhasaññā, maraṇasaññā, āhārepaṭikūlasaññā, sabbalokeanabhiratisaññā, aniccasaññā, anicce dukkhasaññā, dukkhe anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā. Ime nava dhammā uppādetabbā.

(ជ) «ធម៌ ៩ យ៉ាង ដូចម្តេចដែលគួរឲ្យកើតឡើង? គឺសញ្ញា ៩ យ៉ាង៖ អសុភសញ្ញា ១, មរណសញ្ញា ១, អាហារេបដិកូលសញ្ញា (សញ្ញាក្នុងអាហារថាជារបស់គួរខ្ពើម) ១, សព្វលោកេអនភិរតសញ្ញា (សញ្ញាក្នុងលោកទាំងពួងថាមិនគួរត្រេកអរ) ១, អនិច្ចសញ្ញា ១, ទុក្ខសញ្ញាក្នុងអនិច្ចធម៌ ១, អនត្តសញ្ញាក្នុងទុក្ខធម៌ ១, បហានសញ្ញា (សញ្ញាក្នុងការលះបង់) ១, វិរាគសញ្ញា (សញ្ញាក្នុងការប្រាសចាករាគៈ) ១។ ធម៌ ៩ យ៉ាងនេះ គួរឲ្យកើតឡើង។

(Jha) ‘‘katame nava dhammā abhiññeyyā? Nava anupubbavihārā – idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ [Pg.255] pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā…pe… ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati. Ime nava dhammā abhiññeyyā.

(ឈ) «ធម៌ ៩ យ៉ាង ដូចម្តេចដែលគួរដឹងច្បាស់? គឺអនុបុព្វវិហារធម៌ (ធម៌ជាគ្រឿងនៅតាមលំដាប់) ៩ យ៉ាង៖ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ហើយចូលកាន់បឋមជ្ឈាន ដែលប្រកបដោយវិតក្កៈ វិចារៈ មានបីតិ និងសុខៈ កើតអំពីវិវេក ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ព្រោះរម្ងាប់វិតក្កៈ និងវិចារៈ...។ប។ ចូលកាន់ទុតិយជ្ឈាន...។ ព្រោះនឿយណាយចាកបីតិ...។ប។ ចូលកាន់តតិយជ្ឈាន...។ ព្រោះលះបង់សុខ និងទុក្ខ...។ប។ ចូលកាន់ចតុត្ថជ្ឈាន...។ ព្រោះកន្លងរូបសញ្ញាដោយប្រការទាំងពួង...។ប។ ចូលកាន់អាកាសានញ្ចាយតនជ្ឈាន...។ ព្រោះកន្លងអាកាសានញ្ចាយតនជ្ឈានដោយប្រការទាំងពួង ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា «វិញ្ញាណមិនមានទីបំផុត» ចូលកាន់វិញ្ញាណញ្ចាយតនជ្ឈាន...។ ព្រោះកន្លងវិញ្ញាណញ្ចាយតនជ្ឈានដោយប្រការទាំងពួង ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា «អ្វីបន្តិចបន្តួចក៏មិនមាន» ចូលកាន់អាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈាន...។ ព្រោះកន្លងអាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈានដោយប្រការទាំងពួង ចូលកាន់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈាន...។ ព្រោះកន្លងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈានដោយប្រការទាំងពួង ចូលកាន់សញ្ញាវេទយិតនិរោធ ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ធម៌ ៩ យ៉ាងនេះ គួរដឹងច្បាស់។

(Ña) ‘‘katame nava dhammā sacchikātabbā? Nava anupubbanirodhā – paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa kāmasaññā niruddhā hoti, dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārā niruddhā honti, tatiyaṃ jhānaṃ samāpannassa pīti niruddhā hoti, catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa assāsapassāssā niruddhā honti, ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa rūpasaññā niruddhā hoti, viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā niruddhā hoti, ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā niruddhā hoti, nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā niruddhā hoti, saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca niruddhā honti. Ime nava dhammā sacchikātabbā.

(ញ) «ធម៌ ៩ យ៉ាង ដូចម្តេចដែលគួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់? គឺអនុបុព្វនិរោធ (ការរលត់ទៅតាមលំដាប់) ៩ យ៉ាង៖ កាមសញ្ញារបស់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់បឋមជ្ឈាន រមែងរលត់ទៅ, វិតក្កៈ និងវិចារៈរបស់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់ទុតិយជ្ឈាន រមែងរលត់ទៅ, បីតិរបស់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់តតិយជ្ឈាន រមែងរលត់ទៅ, ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលរបស់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់ចតុត្ថជ្ឈាន រមែងរលត់ទៅ, រូបសញ្ញារបស់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់អាកាសានញ្ចាយតនជ្ឈាន រមែងរលត់ទៅ, អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញារបស់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់វិញ្ញាណញ្ចាយតនជ្ឈាន រមែងរលត់ទៅ, វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញារបស់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់អាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈាន រមែងរលត់ទៅ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញារបស់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈាន រមែងរលត់ទៅ, សញ្ញា និងវេទនារបស់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់សញ្ញាវេទយិតនិរោធ រមែងរលត់ទៅ។ ធម៌ ៩ យ៉ាងនេះ គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។

‘‘Iti ime navuti dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

«ធម៌ ៩០ យ៉ាងនេះ ជារបស់ពិត មិនប្រែប្រួល មិនខុសប្លែក មិនមានប្រការដទៃ ដែលព្រះតថាគតបានត្រាស់ដឹងត្រឹមត្រូវហើយ ដោយប្រការដូច្នេះ។

Dasa dhammā

ធម៌ ១០ យ៉ាង

360. ‘‘Dasa dhammā bahukārā…pe… dasa dhammā sacchikātabbā.

៣៦០. «ធម៌ ១០ យ៉ាង មានឧបការៈច្រើន...។ប។ ធម៌ ១០ យ៉ាង គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។

(Ka) ‘‘katame dasa dhammā bahukārā? Dasa nāthakaraṇādhammā – idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu, yaṃpāvuso, bhikkhu sīlavā hoti…pe… sikkhati sikkhāpadesu. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

(ក) «ធម៌ ១០ យ៉ាង ដូចម្តេចដែលមានឧបការៈច្រើន? គឺនាថករណធម៌ (ធម៌ធ្វើជាទីពឹង) ១០ យ៉ាង៖ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានសីល សង្រួមក្នុងបាតិមោក្ខសំវរសីល បរិបូណ៌ដោយអាចារៈ និងគោចរៈ ឃើញភ័យក្នុងទោសសូម្បីបន្តិចបន្តួច សមាទានសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទទាំងឡាយ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានសីល...។ប។ សិក្សាក្នុងសិក្ខាបទទាំងឡាយ យ៉ាងណាមិញ ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើជាទីពឹង។

‘‘Puna [Pg.256] caparaṃ, āvuso, bhikkhu bahussuto …pe… diṭṭhiyā suppaṭividdhā, yaṃpāvuso, bhikkhu bahussuto…pe… ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាពហុស្សូត...។ប។ យល់ឃើញច្បាស់លាស់ដោយប្រាជ្ញា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាពហុស្សូត...។ប។ យ៉ាងណាមិញ ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើជាទីពឹង។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… kalyāṇasampavaṅko. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមានមិត្តល្អ មានសំឡាញ់ល្អ មានមិត្តឱនលំទោនទៅរកមិត្តល្អ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុ...។ប។ មានមិត្តឱនលំទោនទៅរកមិត្តល្អ យ៉ាងណាមិញ ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើជាទីពឹង។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato, khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… anusāsaniṃ. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកប្រដៅងាយ ប្រកបដោយធម៌ទាំងឡាយដែលធ្វើឲ្យជាអ្នកប្រដៅងាយ ជាអ្នកអត់ធន់ ទទួលយកពាក្យប្រដៅដោយគោរព ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុ...។ប។ ទទួលយកពាក្យប្រដៅដោយគោរព យ៉ាងណាមិញ ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើជាទីពឹង។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṃ uccāvacāni kiṃkaraṇīyāni tattha dakkho hoti analaso tatrupāyāya vīmaṃsāya samannāgato, alaṃ kātuṃ, alaṃ saṃvidhātuṃ. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… alaṃ saṃvidhātuṃ. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត កិច្ចតូចធំឯណានីមួយរបស់សព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងកិច្ចនោះ មិនខ្ជិលច្រអូស ប្រកបដោយការពិចារណាឧបាយក្នុងកិច្ចនោះ អាចធ្វើបាន អាចចាត់ចែងបាន ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុ...។ប។ អាចចាត់ចែងបាន យ៉ាងណាមិញ ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើជាទីពឹង។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu dhammakāmo hoti piyasamudāhāro abhidhamme abhivinaye uḷārapāmojjo. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… uḷārapāmojjo. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកស្រឡាញ់ធម៌ និយាយពាក្យជាទីស្រឡាញ់ មានសេចក្តីរីករាយដ៏ក្រៃលែងក្នុងអភិធម្ម និងអភិវិន័យ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុ...។ប។ មានសេចក្តីរីករាយដ៏ក្រៃលែង យ៉ាងណាមិញ ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើជាទីពឹង។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarehi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi. Yaṃpāvuso, bhikkhu …pe… ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកសន្តោសដោយបច្ច័យតាមមានតាមបាន គឺចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ និងគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុ...។ប... យ៉ាងណាមិញ ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើជាទីពឹង។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu āraddhavīriyo viharati…pe… kusalesu dhammesu. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកប្រារព្ធព្យាយាម...។ប។ ក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុ...។ប... យ៉ាងណាមិញ ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើជាទីពឹង។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu satimā hoti, paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… ayampi dhammo nāthakaraṇo.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមានសតិ ប្រកបដោយសតិ និងប្រាជ្ញាដ៏ប្រសើរ អាចរលឹក អាចនឹកឃើញនូវអំពើដែលធ្វើហើយយូរហើយក្តី នូវពាក្យដែលនិយាយហើយយូរហើយក្តី ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុ...។ប... យ៉ាងណាមិញ ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើជាទីពឹង។

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato, ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… ayampi dhammo nāthakaraṇo. Ime dasa dhammā bahukārā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ប្រកបដោយប្រាជ្ញាដែលឃើញនូវការកើត និងការរលត់ ដ៏ប្រសើរ អាចទម្លុះទម្លាយកិលេស ឲ្យដល់នូវការអស់ទៅនៃទុក្ខដោយត្រឹមត្រូវ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុ...។ប... យ៉ាងណាមិញ ធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើជាទីពឹង។ ធម៌ ១០ យ៉ាងនេះ មានឧបការៈច្រើន។

(Kha) ‘‘katame [Pg.257] dasa dhammā bhāvetabbā? Dasa kasiṇāyatanāni – pathavīkasiṇameko sañjānāti uddhaṃ adho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ. Āpokasiṇameko sañjānāti…pe… tejokasiṇameko sañjānāti… vāyokasiṇameko sañjānāti… nīlakasiṇameko sañjānāti… pītakasiṇameko sañjānāti… lohitakasiṇameko sañjānāti… odātakasiṇameko sañjānāti… ākāsakasiṇameko sañjānāti… viññāṇakasiṇameko sañjānāti uddhaṃ adho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ. Ime dasa dhammā bhāvetabbā.

(ខ) «ធម៌ ១០ យ៉ាង ដូចម្តេចដែលគួរចម្រើន? គឺកសិណាយតនៈ (អាយតនៈគឺកសិណ) ១០ យ៉ាង៖ បុគ្គលខ្លះដឹងច្បាស់នូវបឋវីកសិណ ទាំងខាងលើ ខាងក្រោម ទទឹង មិនមានពីរ មិនមានប្រមាណ។ បុគ្គលខ្លះដឹងច្បាស់នូវអាបោកសិណ...។ប។ បុគ្គលខ្លះដឹងច្បាស់នូវតេជោកសិណ... បុគ្គលខ្លះដឹងច្បាស់នូវវាយោកសិណ... បុគ្គលខ្លះដឹងច្បាស់នូវនីលកសិណ... បុគ្គលខ្លះដឹងច្បាស់នូវបីតកសិណ... បុគ្គលខ្លះដឹងច្បាស់នូវលោហិតកសិណ... បុគ្គលខ្លះដឹងច្បាស់នូវឱទាតកសិណ... បុគ្គលខ្លះដឹងច្បាស់នូវអាកាសកសិណ... បុគ្គលខ្លះដឹងច្បាស់នូវវិញ្ញាណកសិណ ទាំងខាងលើ ខាងក្រោម ទទឹង មិនមានពីរ មិនមានប្រមាណ។ ធម៌ ១០ យ៉ាងនេះ គួរចម្រើន។

(Ga) ‘‘katame dasa dhammā pariññeyyā? Dasāyatanāni – cakkhāyatanaṃ, rūpāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, saddāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, gandhāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, phoṭṭhabbāyatanaṃ. Ime dasa dhammā pariññeyyā.

(គ) «ធម៌ ១០ យ៉ាង ដូចម្តេចដែលគួរកំណត់ដឹង? គឺអាយតនៈ ១០ យ៉ាង៖ ចក្ខ្វាយតនៈ រូបាយតនៈ សោតាយតនៈ សទ្ទាយតនៈ ឃានាយតនៈ គន្ធាយតនៈ ជិវ្ហាយតនៈ រសាយតនៈ កាយាយតនៈ ផោដ្ឋព្វាយតនៈ។ ធម៌ ១០ យ៉ាងនេះ គួរកំណត់ដឹង។

(Gha) ‘‘katame dasa dhammā pahātabbā? Dasa micchattā – micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi, micchāñāṇaṃ, micchāvimutti. Ime dasa dhammā pahātabbā.

(ឃ) «ធម៌ ១០ យ៉ាង ដូចម្តេចដែលគួរលះបង់? គឺមិច្ឆត្តៈ (សេចក្តីខុស) ១០ យ៉ាង៖ មិច្ឆាទិដ្ឋិ មិច្ឆាសង្កប្បៈ មិច្ឆាវាចា មិច្ឆាកម្មន្តៈ មិច្ឆាអាជីវៈ មិច្ឆាវាយាមៈ មិច្ឆាសតិ មិច្ឆាសមាធិ មិច្ឆាញាណ មិច្ឆាវិមុត្តិ។ ធម៌ ១០ យ៉ាងនេះ គួរលះបង់។

(Ṅa) ‘‘katame dasa dhammā hānabhāgiyā? Dasa akusalakammapathā – pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi. Ime dasa dhammā hānabhāgiyā.

(ង) «ធម៌ ១០ យ៉ាង ដូចម្តេចដែលជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ? គឺអកុសលកម្មបថ ១០ យ៉ាង៖ បាណាតិបាត (ការសម្លាប់សត្វ) អទិន្នាទាន (ការកាន់យករបស់ដែលគេមិនបានឲ្យ) កាមេសុមិច្ឆាចារ (ការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ) មុសាវាទ (ការនិយាយកុហក) បិសុណាវាចា (ការនិយាយញុះញង់) ផរុសវាចា (ការនិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក) សម្ផប្បលាបៈ (ការនិយាយពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍) អភិជ្ឈា (ការសម្លឹងរំពៃចង់បានទ្រព្យគេ) ព្យាបាទ (ការគុំកួនចង់បំផ្លាញគេ) មិច្ឆាទិដ្ឋិ (ការយល់ខុស)។ ធម៌ ១០ យ៉ាងនេះ ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ។

(Ca) ‘‘katame dasa dhammā visesabhāgiyā? Dasa kusalakammapathā – pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī, anabhijjhā, abyāpādo, sammādiṭṭhi. Ime dasa dhammā visesabhāgiyā.

(ច) «ធម៌ ១០ យ៉ាង ដូចម្តេចដែលជាចំណែកនៃសេចក្តីវិសេស? គឺកុសលកម្មបថ ១០ យ៉ាង៖ ការវៀរចាកបាណាតិបាត ការវៀរចាកអទិន្នាទាន ការវៀរចាកកាមេសុមិច្ឆាចារ ការវៀរចាកមុសាវាទ ការវៀរចាកបិសុណាវាចា ការវៀរចាកផរុសវាចា ការវៀរចាកសម្ផប្បលាបៈ សេចក្តីមិនអភិជ្ឈា សេចក្តីមិនព្យាបាទ សម្មាទិដ្ឋិ។ ធម៌ ១០ យ៉ាងនេះ ជាចំណែកនៃសេចក្តីវិសេស។

(Cha) ‘‘katame dasa dhammā duppaṭivijjhā? Dasa ariyavāsā – idhāvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti, chaḷaṅgasamannāgato, ekārakkho, caturāpasseno, paṇunnapaccekasacco, samavayasaṭṭhesano, anāvilasaṅkappo, passaddhakāyasaṅkhāro, suvimuttacitto, suvimuttapañño.

(ឆ) «ធម៌ ១០ យ៉ាង ដូចម្តេចដែលដឹងបានដោយកម្រ? គឺអរិយវាសៈ (ធម៌ជាគ្រឿងនៅរបស់ព្រះអរិយបុគ្គល) ១០ យ៉ាង៖ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកលះបង់អង្គ ៥, ប្រកបដោយអង្គ ៦, មានការរក្សា ១, មានការអាស្រ័យ ៤, មានសច្ចៈដោយឡែកៗដែលបន្ទោបង់ហើយ, មានការស្វែងរកលះបង់អស់ហើយដោយប្រពៃ, មានសង្កប្បៈមិនល្អក់កល, មានកាយសង្ខារស្ងប់រម្ងាប់ហើយ, មានចិត្តរួចផុតល្អហើយ, មានប្រាជ្ញារួចផុតល្អហើយ។

‘‘Kathañcāvuso[Pg.258], bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thinamiddhaṃ pahīnaṃ hoti, uddhaccakukkuccaṃ pahīnaṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកលះបង់អង្គ ៥ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានកាមច្ឆន្ទៈលះបង់ហើយ មានព្យាបាទលះបង់ហើយ មានថីនមិទ្ធៈលះបង់ហើយ មានឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈលះបង់ហើយ មានវិចិកិច្ឆាលះបង់ហើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកលះបង់អង្គ ៥ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកប្រកបដោយអង្គ ៦ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ឃើញរូបដោយភ្នែកហើយ មិនត្រេកអរ មិនតូចចិត្ត ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ និងសម្បជញ្ញៈសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ឮសំឡេងដោយត្រចៀក...។ប។ ធុំក្លិនដោយច្រមុះ... ទទួលរសដោយអណ្តាត... ពាល់ត្រូវផោដ្ឋព្វៈដោយកាយ... ដឹងច្បាស់នូវធម្មារម្មណ៍ដោយចិត្តហើយ មិនត្រេកអរ មិនតូចចិត្ត ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ និងសម្បជញ្ញៈសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកប្រកបដោយអង្គ ៦ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu ekārakkho hoti? Idhāvuso, bhikkhu satārakkhena cetasā samannāgato hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu ekārakkho hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានការរក្សា ១ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកប្រកបដោយចិត្តដែលមានសតិជាគ្រឿងរក្សា។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានការរក្សា ១ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti? Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṃ paṭisevati, saṅkhāyekaṃ adhivāseti, saṅkhāyekaṃ parivajjeti, saṅkhāyekaṃ vinodeti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានការអាស្រ័យ ៤ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ពិចារណាហើយសេពនូវបច្ច័យម្យ៉ាង, ពិចារណាហើយអត់ធន់នូវធម៌ម្យ៉ាង, ពិចារណាហើយវៀរចាកវត្ថុម្យ៉ាង, ពិចារណាហើយបន្ទោបង់នូវធម៌ម្យ៉ាង។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានការអាស្រ័យ ៤ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti? Idhāvuso, bhikkhuno yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ puthupaccekasaccāni, sabbāni tāni nunnāni honti paṇunnāni cattāni vantāni muttāni pahīnāni paṭinissaṭṭhāni. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានសច្ចៈដោយឡែកៗលះបង់ហើយ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ សច្ចៈដោយឡែកៗដ៏ច្រើនណា របស់សមណព្រាហ្មណ៍ជាច្រើន សច្ចៈដោយឡែកៗទាំងអស់នោះ ភិក្ខុបានដកចោលហើយ បានដកចោលស្រឡះហើយ បានលះបង់ហើយ បានខ្ជាក់ចោលហើយ បានរួចផុតហើយ បានលះស្រឡះហើយ បានរលាស់ចោលហើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានសច្ចៈដោយឡែកៗលះបង់ហើយ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmesanā pahīnā hoti, bhavesanā pahīnā hoti, brahmacariyesanā paṭippassaddhā. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានការស្វែងរកលះបង់ហើយ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ការស្វែងរកនូវកាម ភិក្ខុបានលះបង់ហើយ ការស្វែងរកនូវភព ភិក្ខុបានលះបង់ហើយ ការស្វែងរកនូវព្រហ្មចរិយៈ ភិក្ខុបានរម្ងាប់ហើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានការស្វែងរកលះបង់ហើយ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso[Pg.259], bhikkhu anāvilasaṅkappā hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmasaṅkappo pahīno hoti, byāpādasaṅkappo pahīno hoti, vihiṃsāsaṅkappo pahīno hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានសេចក្តីត្រិះរិះមិនល្អក់កករ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ សេចក្តីត្រិះរិះក្នុងកាម ភិក្ខុបានលះបង់ហើយ សេចក្តីត្រិះរិះក្នុងការព្យាបាទ ភិក្ខុបានលះបង់ហើយ សេចក្តីត្រិះរិះក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន ភិក្ខុបានលះបង់ហើយ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានសេចក្តីត្រិះរិះមិនល្អក់កករ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti? Idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានកាយសង្ខាររម្ងាប់ហើយ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ព្រោះលះបង់នូវសុខផង ព្រោះលះបង់នូវទុក្ខផង ព្រោះរលត់ទៅនៃសោមនស្ស និងទោមនស្សក្នុងកាលមុនផង ក៏បានចូលទៅដល់ចតុត្ថជ្ឈាន ដែលមិនមែនជាទុក្ខ មិនមែនជាសុខ មានសតិដ៏បរិសុទ្ធដោយសារឧបេក្ខា ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានកាយសង្ខាររម្ងាប់ហើយ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti? Idhāvuso, bhikkhuno rāgā cittaṃ vimuttaṃ hoti, dosā cittaṃ vimuttaṃ hoti, mohā cittaṃ vimuttaṃ hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានចិត្តរួចផុតល្អហើយ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ចិត្តរបស់ភិក្ខុរួចផុតហើយចាករាគៈ ចិត្តរួចផុតហើយចាកទោសៈ ចិត្តរួចផុតហើយចាកមោហៈ។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានចិត្តរួចផុតល្អហើយ យ៉ាងនេះឯង។

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti? Idhāvuso, bhikkhu ‘rāgo me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. ‘Doso me pahīno…pe… āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. ‘Moho me pahīno …pe… āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti. Ime dasa dhammā duppaṭivijjhā.

«ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុជាអ្នកមានបញ្ញារួចផុតល្អហើយ តើដូចម្តេច? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ដឹងច្បាស់ថា «រាគៈ អាត្មាអញបានលះបង់ហើយ មានឫសដាច់សង្វាតហើយ ធ្វើឲ្យនៅសល់តែទីកន្លែង ដូចជាដើមត្នោតកាត់ក្បាលចោលហើយ មិនឲ្យមានបែបភាពតទៅទៀត មានសភាវៈមិនកើតឡើងតទៅជាធម្មតាឡើយ»។ ដឹងច្បាស់ថា «ទោសៈ អាត្មាអញបានលះបង់ហើយ... មានសភាវៈមិនកើតឡើងតទៅជាធម្មតាឡើយ»។ ដឹងច្បាស់ថា «មោហៈ អាត្មាអញបានលះបង់ហើយ... មានសភាវៈមិនកើតឡើងតទៅជាធម្មតាឡើយ»។ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកមានបញ្ញារួចផុតល្អហើយ យ៉ាងនេះឯង។ ធម៌ទាំង ១០ យ៉ាងនេះ យល់បានដោយកម្រ។

(Ja) ‘‘katame dasa dhammā uppādetabbā? Dasa saññā – asubhasaññā, maraṇasaññā, āhārepaṭikūlasaññā, sabbalokeanabhiratisaññā, aniccasaññā, anicce dukkhasaññā, dukkhe anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā. Ime dasa dhammā uppādetabbā.

(ជ) «ធម៌ ១០ យ៉ាង ដែលគួរឲ្យកើតឡើង តើដូចម្តេច? គឺសញ្ញា ១០ យ៉ាង បានแก่ អសុភសញ្ញា ១ មរណសញ្ញា ១ អាហារេបដិកូលសញ្ញា ១ សព្វលោកេអនភិរតសញ្ញា ១ អនិច្ចសញ្ញា ១ អនិច្ចេទុក្ខសញ្ញា ១ ទុក្ខេអនត្តសញ្ញា ១ បហានសញ្ញា ១ វិរាគសញ្ញា ១ និរោធសញ្ញា ១។ ធម៌ទាំង ១០ យ៉ាងនេះ គួរឲ្យកើតឡើង។

(Jha) ‘‘katame dasa dhammā abhiññeyyā? Dasa nijjaravatthūni – sammādiṭṭhissa micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hoti. Ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, te cassa nijjiṇṇā honti. Sammāsaṅkappassa micchāsaṅkappo…pe… sammāvācassa micchāvācā… sammākammantassa micchākammanto… sammāājīvassa micchāājīvo… sammāvāyāmassa micchāvāyāmo… sammāsatissa micchāsati… sammāsamādhissa micchāsamādhi… sammāñāṇassa micchāñāṇaṃ nijjiṇṇaṃ hoti. Sammāvimuttissa micchāvimutti [Pg.260] nijjiṇṇā hoti. Ye ca micchāvimuttipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, te cassa nijjiṇṇā honti. Ime dasa dhammā abhiññeyyā.

(ឈ) «ធម៌ ១០ យ៉ាង ដែលគួរដឹងច្បាស់ តើដូចម្តេច? គឺនិជ្ជរវត្ថុ ១០ យ៉ាង គឺ៖ កាលបើបុគ្គលមានសម្មាទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិក៏សាបសូន្យទៅ។ ធម៌អកុសលដ៏លាមកជាច្រើនណា ដែលកើតឡើងព្រោះមិច្ឆាទិដ្ឋិជាបច្ច័យ ធម៌អកុសលទាំងនោះ ក៏សាបសូន្យទៅក្នុងបុគ្គលនោះដែរ។ កាលបើបុគ្គលមានសម្មាសង្កប្បៈ មិច្ឆាសង្កប្បៈក៏សាបសូន្យទៅ... កាលបើបុគ្គលមានសម្មាវាចា មិច្ឆាវាចាក៏សាបសូន្យទៅ... កាលបើបុគ្គលមានសម្មាកម្មន្តៈ មិច្ឆាកម្មន្តៈក៏សាបសូន្យទៅ... កាលបើបុគ្គលមានសម្មាអាជីវៈ មិច្ឆាអាជីវៈក៏សាបសូន្យទៅ... កាលបើបុគ្គលមានសម្មាវាយាមៈ មិច្ឆាវាយាមៈក៏សាបសូន្យទៅ... កាលបើបុគ្គលមានសម្មាសតិ មិច្ឆាសតិក៏សាបសូន្យទៅ... កាលបើបុគ្គលមានសម្មាសមាធិ មិច្ឆាសមាធិក៏សាបសូន្យទៅ... កាលបើបុគ្គលមានសម្មាញាណ មិច្ឆាញាណក៏សាបសូន្យទៅ។ កាលបើបុគ្គលមានសម្មាវិមុត្តិ មិច្ឆាវិមុត្តិក៏សាបសូន្យទៅ។ ធម៌អកុសលដ៏លាមកជាច្រើនណា ដែលកើតឡើងព្រោះមិច្ឆាវិមុត្តិជាបច្ច័យ ធម៌អកុសលទាំងនោះ ក៏សាបសូន្យទៅក្នុងបុគ្គលនោះដែរ។ ធម៌ទាំង ១០ យ៉ាងនេះ គួរដឹងច្បាស់។

(Ña) ‘‘katame dasa dhammā sacchikātabbā? Dasa asekkhā dhammā – asekkhā sammādiṭṭhi, asekkho sammāsaṅkappo, asekkhā sammāvācā, asekkho sammākammanto, asekkho sammāājīvo, asekkho sammāvāyāmo, asekkhā sammāsati, asekkho sammāsamādhi, asekkhaṃ sammāñāṇaṃ, asekkhā sammāvimutti. Ime dasa dhammā sacchikātabbā.

(ញ) «ធម៌ ១០ យ៉ាង ដែលគួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ តើដូចម្តេច? គឺអសេក្ខធម៌ ១០ យ៉ាង គឺ៖ សម្មាទិដ្ឋិរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១ សម្មាសង្កប្បៈរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១ សម្មាវាចារបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១ សម្មាកម្មន្តៈរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១ សម្មាអាជីវៈរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១ សម្មាវាយាមៈរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១ សម្មាសតិរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១ សម្មាសមាធិរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១ សម្មាញាណរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១ សម្មាវិមុត្តិរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១។ ធម៌ទាំង ១០ យ៉ាងនេះ គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។

‘‘Iti ime satadhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā’’ti. Idamavocāyasmā sāriputto. Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandunti.

«ធម៌ ១០០ យ៉ាងនេះ ជាធម៌ពិត ធម៌ទៀង ធម៌ពិតប្រាកដ មិនឃ្លាតឃ្លាត មិនប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃ ដែលព្រះតថាគតបានត្រាស់ដឹងច្បាស់ដោយប្រពៃ យ៉ាងនេះឯង»។ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ បានសម្តែងនូវសេចក្តីនេះហើយ។ ភិក្ខុទាំងនោះ មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយនឹងភាសិតរបស់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ។

Dasuttarasuttaṃ niṭṭhitaṃ ekādasamaṃ.

ចប់ ទសុត្តរសូត្រ ទី ១១។

Pāthikavaggo niṭṭhito.

ចប់ បាថិកវគ្គ។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះ គឺ៖

Pāthiko ca udumbaraṃ, cakkavatti aggaññakaṃ;

Sampasādanapāsādaṃ, mahāpurisalakkhaṇaṃ.

សូត្រទាំងឡាយគឺ បាថិកសូត្រ ១ ឧទុម្ពរិកសូត្រ ១ ចក្កវត្តិសូត្រ ១ អគ្គញ្ញសូត្រ ១ សម្បសាទនីយសូត្រ ១ បាសាទិកសូត្រ ១ មហាបុរិសលក្ខណសូត្រ ១

Siṅgālāṭānāṭiyakaṃ, saṅgīti ca dasuttaraṃ;

Ekādasahi suttehi, pāthikavaggoti vuccati.

សិង្គាលសូត្រ ១ អាដានាដិយសូត្រ ១ សង្គីតិសូត្រ ១ ទសុត្តរសូត្រ ១។ វគ្គនេះ លោកហៅថា បាថិកវគ្គ ព្រោះសម្ដែងដោយសូត្រទាំង ១១ នេះ។

Pāthikavaggapāḷi niṭṭhitā.

ចប់ បាថិកវគ្គបាលី។

Tīhi vaggehi paṭimaṇḍito sakalo

ព្រះទីឃនិកាយទាំងមូល ដែលលម្អទៅដោយវគ្គទាំង ៣

Dīghanikāyo samatto.

ចប់សព្វគ្រប់ហើយ។