Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

Dīghanikāyo

දීඝ නිකාය

Pāthikavaggapāḷi

පාථික වර්ග පාලිය

1. Pāthikasuttaṃ

1. පාථික සූත්‍රය

Sunakkhattavatthu

සුනක්ඛත්ත වස්තුව

1. Evaṃ [Pg.1] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā mallesu viharati anupiyaṃ nāma mallānaṃ nigamo. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya anupiyaṃ piṇḍāya pāvisi. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘atippago kho tāva anupiyāyaṃ piṇḍāya carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ yena bhaggavagottassa paribbājakassa ārāmo, yena bhaggavagotto paribbājako tenupasaṅkameyya’’nti.

1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මල්ල රටෙහි, අනුපිය නම් වූ මල්ල රජවරුන්ගේ නියම් ගමෙහි වැඩවසන සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි (අඳනය) හැඳ පෙරවා, පා සිවුරු ගෙන පිඬු පිණිස අනුපිය නියම් ගමට පිවිසි සේක. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "අනුපිය නියම් ගමෙහි පිඬු පිණිස හැසිරීමට තවම වේලා වැඩිය. එබැවින් මම භග්ගවගොත්ත පරිබ්‍රාජකයාගේ ආරාමය යම් තැනකද, භග්ගවගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා යම් තැනකද එතැනට යන්නෙම් නම් මැනවි" යනුවෙනි.

2. Atha kho bhagavā yena bhaggavagottassa paribbājakassa ārāmo, yena bhaggavagotto paribbājako tenupasaṅkami. Atha kho bhaggavagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etu kho, bhante, bhagavā. Svāgataṃ, bhante, bhagavato. Cirassaṃ kho, bhante, bhagavā imaṃ pariyāyamakāsi yadidaṃ idhāgamanāya. Nisīdatu, bhante, bhagavā, idamāsanaṃ paññatta’’nti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Bhaggavagottopi kho paribbājako aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho bhaggavagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘purimāni, bhante, divasāni [Pg.2] purimatarāni sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ etadavoca – ‘paccakkhāto dāni mayā, bhaggava, bhagavā. Na dānāhaṃ bhagavantaṃ uddissa viharāmī’ti. Kaccetaṃ, bhante, tatheva, yathā sunakkhatto licchaviputto avacā’’ti? ‘‘Tatheva kho etaṃ, bhaggava, yathā sunakkhatto licchaviputto avaca’’.

2. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භග්ගවගොත්ත පරිබ්‍රාජකයාගේ ආරාමය යම් තැනකද, භග්ගවගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා යම් තැනකද එතැනට වැඩි සේක. එවිට භග්ගවගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ මැනව. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පැමිණීම යහපත් පැමිණීමකි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි වැඩම කිරීමට බොහෝ කලකට පසු මෙබඳු අවස්ථාවක් සලසා ගත් සේක. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින සේක්වා, මේ අසුන පනවන ලදී." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පනවන ලද අසුනෙහි වැඩසිටි සේක. භග්ගවගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා ද එක්තරා මිටි අසුනක් ගෙන එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් භග්ගවගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි, මෙයට පෙර දිනෙක ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත මා වෙත පැමිණියේය. පැමිණ මට මෙසේ කීවේය: 'භග්ගව, දැන් මා විසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අත්හරින ලදී. මම මින්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා වාසය නොකරමි' යනුවෙනි. ස්වාමීනි, ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත පැවසූ ඒ කරුණ එසේමද?" "භග්ගව, ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත පැවසූ ඒ කරුණ ඒ අයුරින්ම සත්‍යයකි."

3. Purimāni, bhaggava, divasāni purimatarāni sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto maṃ etadavoca – ‘paccakkhāmi dānāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ. Na dānāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmī’ti. ‘Evaṃ vutte, ahaṃ, bhaggava, sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘api nu tāhaṃ, sunakkhatta, evaṃ avacaṃ, ehi tvaṃ, sunakkhatta, mamaṃ uddissa viharāhī’ti? ‘No hetaṃ, bhante’. ‘Tvaṃ vā pana maṃ evaṃ avaca – ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmī’ti? ‘No hetaṃ, bhante’. ‘Iti kira, sunakkhatta, nevāhaṃ taṃ vadāmi – ehi tvaṃ, sunakkhatta, mamaṃ uddissa viharāhīti. Napi kira maṃ tvaṃ vadesi – ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmīti. Evaṃ sante, moghapurisa, ko santo kaṃ paccācikkhasi? Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṃ aparaddha’nti.

3. "භග්ගව, පෙර දිනෙක ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත මා වෙත පැමිණියේය. පැමිණ මට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත මට මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනි, මම දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අත්හරිමි. මම මින්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා වාසය නොකරමි' යනුවෙනි. භග්ගව, මෙසේ කී කල මම ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්තට මෙසේ කීවෙමි: 'සුනක්ඛත්ත, මම කවර කලෙක හෝ තොපට "සුනක්ඛත්ත, එව, තෝ මා උදෙසා වාසය කරව" යි කීවෙම්ද?' 'නැත, ස්වාමීනි.' 'එසේත් නැතිනම් තෝ මට "ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා වාසය කරමි" යි කීවෙහිද?' 'නැත, ස්වාමීනි.' 'සුනක්ඛත්ත, මෙසේ මම තොපට "එව, මා උදෙසා වාසය කරව" යි නොකියමි; තෝ ද මට "ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා වාසය කරමි" යි නොකියන්නෙහිය. හිස් මිනිස, මෙසේ තිබියදී තෝ කවරෙකු වී කවරෙකු අත්හරින්නෙහිද? හිස් මිනිස, තොප විසින් කරගන්නා ලද මේ වරද කොතරම් දැයි බලව' යි (මම ඔහුට) පැවසුවෙමි."

4. ‘Na hi pana me, bhante, bhagavā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karotī’ti. ‘Api nu tāhaṃ, sunakkhatta, evaṃ avacaṃ – ehi tvaṃ, sunakkhatta, mamaṃ uddissa viharāhi, ahaṃ te uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissāmī’ti? ‘No hetaṃ, bhante’. ‘Tvaṃ vā pana maṃ evaṃ avaca – ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmi, bhagavā me uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissatī’ti? ‘No hetaṃ, bhante’. ‘Iti kira, sunakkhatta, nevāhaṃ taṃ vadāmi – ehi tvaṃ, sunakkhatta, mamaṃ uddissa viharāhi, ahaṃ te uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissāmī’ti; napi kira maṃ tvaṃ vadesi – ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmi, bhagavā me uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissatī’ti. Evaṃ sante, moghapurisa, ko santo kaṃ paccācikkhasi? Taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, kate vā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriye akate vā uttarimanussadhammā [Pg.3] iddhipāṭihāriye yassatthāya mayā dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti? ‘Kate vā, bhante, uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriye akate vā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriye yassatthāya bhagavatā dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti. ‘Iti kira, sunakkhatta, kate vā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriye, akate vā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriye, yassatthāya mayā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya. Tatra, sunakkhatta, kiṃ uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ kataṃ karissati? Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṃ aparaddha’nti.

4. “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයන්ගෙන් යුත් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් පෙන්වා වදාරන්නේ නැතැ”යි (සුනක්ඛත්ත කීවේය). “සුනක්ඛත්ත, මම කිසි කලෙක ඔබට ‘සුනක්ඛත්ත, එව, ඔබ මා උදෙසා වාසය කරව, මම ඔබට උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයන්ගෙන් යුත් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් පෙන්වන්නෙමි’යි කීවෙම්ද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “නැතහොත් ඔබවත් මට ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයන්ගෙන් යුත් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් පෙන්වා වදාරන සේක් නම් මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා මහණ වී වාසය කරන්නෙමි’යි කීවෙහිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “සුනක්ඛත්ත, මෙසේ මම ඔබට ‘එව, මා උදෙසා වාසය කරව, මම ඔබට සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් පෙන්වන්නෙමි’යි නොකීවෙමි; ඔබ ද මට ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් පෙන්වන සේක් නම් මම උන්වහන්සේ උදෙසා වාසය කරන්නෙමි’යි නොකීවෙහිය. හිස් මිනිස, කරුණු මෙසේ පවතිද්දී ඔබ කවරෙක්ව සිට කවරෙකු ප්‍රතික්ෂේප කරන්නෙහිද? සුනක්ඛත්ත, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයන්ගෙන් යුත් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් කළත් හෝ නොකළත්, මා විසින් යම් අර්ථයක් පිණිස ධර්මය දේශනා කරන ලද්දේ ද, ඒ ධර්මය ඒ අනුව පිළිපදින්නාට මනා ලෙස දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස පවතින්නේ නොවේද?” “ස්වාමීනි, සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් කළත් හෝ නොකළත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් අර්ථයක් පිණිස ධර්මය දේශනා කරන ලද්දේ ද, ඒ ධර්මය ඒ අනුව පිළිපදින්නාට මනා ලෙස දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස පවතියි.” “සුනක්ඛත්ත, මෙසේ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් කළත් හෝ නොකළත්, මා විසින් දේශනා කරන ලද ධර්මය ඒ අනුව පිළිපදින්නාට මනා ලෙස දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස පවතියි නම්, සුනක්ඛත්ත, එහිදී උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයන්ගෙන් යුත් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් සිදු කිරීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? හිස් මිනිස, ඔබ මෙහිදී කෙතරම් මහත් වරදක් කරගෙන ඇත්දැයි බලව.”

5. ‘Na hi pana me, bhante, bhagavā aggaññaṃ paññapetī’ti ? ‘Api nu tāhaṃ, sunakkhatta, evaṃ avacaṃ – ehi tvaṃ, sunakkhatta, mamaṃ uddissa viharāhi, ahaṃ te aggaññaṃ paññapessāmī’ti? ‘No hetaṃ, bhante’. ‘Tvaṃ vā pana maṃ evaṃ avaca – ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmi, bhagavā me aggaññaṃ paññapessatī’ti? ‘No hetaṃ, bhante’. ‘Iti kira, sunakkhatta, nevāhaṃ taṃ vadāmi – ehi tvaṃ, sunakkhatta, mamaṃ uddissa viharāhi, ahaṃ te aggaññaṃ paññapessāmīti. Napi kira maṃ tvaṃ vadesi – ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ uddissa viharissāmi, bhagavā me aggaññaṃ paññapessatī’ti. Evaṃ sante, moghapurisa, ko santo kaṃ paccācikkhasi? Taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, paññatte vā aggaññe, apaññatte vā aggaññe, yassatthāya mayā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti? ‘Paññatte vā, bhante, aggaññe, apaññatte vā aggaññe, yassatthāya bhagavatā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti. ‘Iti kira, sunakkhatta, paññatte vā aggaññe, apaññatte vā aggaññe, yassatthāya mayā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya. Tatra, sunakkhatta, kiṃ aggaññaṃ paññattaṃ karissati? Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṃ aparaddhaṃ’.

5. “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට ලෝකයේ ආරම්භය පිළිබඳ අග්‍රඥානය පනවා වදාරන්නේ නැතැ”යි (සුනක්ඛත්ත කීවේය). “සුනක්ඛත්ත, මම ඔබට කිසි කලෙක ‘සුනක්ඛත්ත, එව, ඔබ මා උදෙසා වාසය කරව, මම ඔබට ලෝකයේ ආරම්භය පිළිබඳ අග්‍රඥානය පනවා වදාරන්නෙමි’යි කීවෙම්ද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “නැතහොත් ඔබවත් මට ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට ලෝකයේ ආරම්භය පිළිබඳ අග්‍රඥානය පනවා වදාරන සේක් නම් මම උන්වහන්සේ උදෙසා මහණ වී වාසය කරන්නෙමි’යි කීවෙහිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “සුනක්ඛත්ත, මෙසේ මම ඔබට ‘එව, මා උදෙසා වාසය කරව, මම ඔබට අග්‍රඥානය පනවා වදාරන්නෙමි’යි නොකීවෙමි; ඔබ ද මට ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට අග්‍රඥානය පනවා වදාරන සේක් නම් මම උන්වහන්සේ උදෙසා වාසය කරන්නෙමි’යි නොකීවෙහිය. හිස් මිනිස, කරුණු මෙසේ පවතිද්දී ඔබ කවරෙක්ව සිට කවරෙකු ප්‍රතික්ෂේප කරන්නෙහිද? සුනක්ඛත්ත, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? අග්‍රඥානය පැනවූවත් හෝ නොපැනවූවත්, මා විසින් යම් අර්ථයක් පිණිස ධර්මය දේශනා කරන ලද්දේ ද, ඒ ධර්මය ඒ අනුව පිළිපදින්නාට මනා ලෙස දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස පවතින්නේ නොවේද?” “ස්වාමීනි, අග්‍රඥානය පැනවූවත් හෝ නොපැනවූවත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් අර්ථයක් පිණිස ධර්මය දේශනා කරන ලද්දේ ද, ඒ ධර්මය ඒ අනුව පිළිපදින්නාට මනා ලෙස දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස පවතියි.” “සුනක්ඛත්ත, මෙසේ අග්‍රඥානය පැනවූවත් හෝ නොපැනවූවත්, මා විසින් දේශනා කරන ලද ධර්මය ඒ අනුව පිළිපදින්නාට මනා ලෙස දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස පවතියි නම්, සුනක්ඛත්ත, එහිදී ලෝකයේ ආරම්භය පිළිබඳ අග්‍රඥානය පැනවීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? හිස් මිනිස, ඔබ මෙහිදී කෙතරම් මහත් වරදක් කර ඇත්දැයි බලව.”

6. ‘Anekapariyāyena kho te, sunakkhatta, mama vaṇṇo bhāsito vajjigāme – itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato [Pg.4] lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavāti. Iti kho te, sunakkhatta, anekapariyāyena mama vaṇṇo bhāsito vajjigāme.

6. “සුනක්ඛත්ත, ඔබ වජ්ජි ජනපදයේ ගම්වලදී බොහෝ ආකාරයෙන් මාගේ ගුණ ප්‍රකාශ කර ඇත. එනම්: ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණයෙනුත් අරහං වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක’ යනුවෙනි. සුනක්ඛත්ත, මෙසේ ඔබ වජ්ජි ජනපදයේ ගම්වලදී බොහෝ ආකාරයෙන් මාගේ ගුණ ප්‍රකාශ කර ඇත.”

‘Anekapariyāyena kho te, sunakkhatta, dhammassa vaṇṇo bhāsito vajjigāme – svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhīti. Iti kho te, sunakkhatta, anekapariyāyena dhammassa vaṇṇo bhāsito vajjigāme.

“සුනක්ඛත්ත, ඔබ වජ්ජි ජනපදයේ ගම්වලදී බොහෝ ආකාරයෙන් ධර්මයේ ගුණ ද ප්‍රකාශ කර ඇත. එනම්: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මනාව දේශනා කරන ලද්දේය, එය මේ ජීවිතයේදීම දැකිය හැකිය, කල් නොයවා විපාක දෙයි, “එන්න බලන්න” යැයි පැවසීමට සුදුසුය, තම සිතට පමුණුවා ගැනීමට සුදුසුය, නුවණැත්තන් විසින් තම තමන්ගේ සිතින් වෙන් වෙන්ව දත යුතුය’ යනුවෙනි. සුනක්ඛත්ත, මෙසේ ඔබ වජ්ජි ජනපදයේ ගම්වලදී බොහෝ ආකාරයෙන් ධර්මයේ ගුණ ප්‍රකාශ කර ඇත.”

‘Anekapariyāyena kho te, sunakkhatta, saṅghassa vaṇṇo bhāsito vajjigāme – suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho, āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassāti. Iti kho te, sunakkhatta, anekapariyāyena saṅghassa vaṇṇo bhāsito vajjigāme.

“සුනක්ඛත්ත, ඔබ වජ්ජි ජනපදයේ ගම්මානයකදී ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ මනා පිළිවෙත් පුරන සේක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ ඍජු පිළිවෙත් පුරන සේක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ න්‍යායසම්පන්න පිළිවෙත් පුරන සේක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ සාමීචි පිළිවෙත් පුරන සේක. එනම් මේ පුරුෂ යුගල සතරක් වූ, පුරුෂ පුද්ගලයන් අට දෙනෙකුගෙන් යුත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ ආහුනෙය්‍ය වන සේක, පාහුනෙය්‍ය වන සේක, දක්ඛිණෙය්‍ය වන සේක, අඤ්ජලිකරණීය වන සේක, ලෝකයාගේ නිරුත්තර වූ පින්කෙත වන සේක’ යනුවෙන් බොහෝ ආකාරයෙන් සංඝයාගේ ගුණ වර්ණනා කළෙහිය. සුනක්ඛත්ත, මෙලෙසින් ඔබ වජ්ජි ජනපදයේදී බොහෝ ආකාරයෙන් සංඝයාගේ ගුණ වර්ණනා කළෙහිය.”

‘Ārocayāmi kho te, sunakkhatta, paṭivedayāmi kho te, sunakkhatta. Bhavissanti kho te, sunakkhatta, vattāro, no visahi sunakkhatto licchaviputto samaṇe gotame brahmacariyaṃ carituṃ, so avisahanto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattoti. Iti kho te, sunakkhatta, bhavissanti vattāro’ti.

“සුනක්ඛත්ත, මම ඔබට පවසමි, සුනක්ඛත්ත, මම ඔබට දන්වමි. සුනක්ඛත්ත, ‘ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්තට ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ යටතේ බ්‍රහ්මචාරීව වාසය කිරීමට නොහැකි විය, එබැවින් ඔහු එය දරාගත නොහැකිව ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහි ජීවිතයට පෙරළා ගියේය’ යි ඔබට නිග්‍රහ කරන්නෝ ඇති වන්නාහ. සුනක්ඛත්ත, මෙසේ ඔබට නිග්‍රහ කරන්නෝ ඇති වන්නාහ.”

Evaṃ pi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṃ āpāyiko nerayiko.

භග්ගව, මා මෙසේ පවසද්දී පවා ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත, නිරයට හෝ අපායට නියම වූවෙකු මෙන් මෙම ධර්ම විනයෙන් බැහැරව ගියේය.

Korakkhattiyavatthu

කෝරක්ඛත්තිය වස්තුව

7. ‘‘Ekamidāhaṃ, bhaggava, samayaṃ thūlūsu viharāmi uttarakā nāma thūlūnaṃ nigamo. Atha khvāhaṃ, bhaggava, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sunakkhattena licchaviputtena pacchāsamaṇena uttarakaṃ piṇḍāya pāvisiṃ. Tena kho pana samayena acelo korakkhattiyo kukkuravatiko catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṃ bhakkhasaṃ mukheneva khādati, mukheneva bhuñjati. Addasā kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto acelaṃ korakkhattiyaṃ kukkuravatikaṃ [Pg.5] catukkuṇḍikaṃ chamānikiṇṇaṃ bhakkhasaṃ mukheneva khādantaṃ mukheneva bhuñjantaṃ. Disvānassa etadahosi – ‘sādhurūpo vata, bho, ayaṃ samaṇo catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṃ bhakkhasaṃ mukheneva khādati, mukheneva bhuñjatī’ti.

7. “භග්ගව, එක් කලෙක මම ථූලු ජනපදයේ උත්තරකා නම් වූ ථූලූන්ගේ නියම් ගමෙහි වාසය කළෙමි. එකල්හි භග්ගව, මම පෙරවරුවෙහි සිවුරු හැඳ, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත පසුපස ශ්‍රමණයා කොට ගෙන උත්තරකා නියම් ගමට පිඬු පිණිස පිවිසියෙමි. එකල්හි සුනඛ ව්‍රතය රක්නා, හතර ගාතයෙන් යන, බිම තබන ලද ආහාර කටින්ම හපා කන, කටින්ම අනුභව කරන කෝරක්ඛත්තිය නම් අචේලකයෙක් විය. භග්ගව, ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත සුනඛ ව්‍රතය රක්නා, හතර ගාතයෙන් යන, බිම තබන ලද ආහාර කටින්ම හපා කන, කටින්ම අනුභව කරන කෝරක්ඛත්තිය අචේලකයාව දුටුවේය. දැක ඔහුට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: ‘පින්වත්නි, හතර ගාතයෙන් ගොස් බිම දැමූ ආහාර කටින්ම කන මේ ශ්‍රමණයා කෙතරම් යහපත් රූපයක් ඇත්තෙක්ද!’ යනුවෙනි.”

‘‘Atha khvāhaṃ, bhaggava, sunakkhattassa licchaviputtassa cetasā cetoparivitakkamaññāya sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘tvampi nāma, moghapurisa, samaṇo sakyaputtiyo paṭijānissasī’ti! ‘Kiṃ pana maṃ, bhante, bhagavā evamāha – ‘tvampi nāma, moghapurisa, samaṇo sakyaputtiyo paṭijānissasī’ti? ‘Nanu te, sunakkhatta, imaṃ acelaṃ korakkhattiyaṃ kukkuravatikaṃ catukkuṇḍikaṃ chamānikiṇṇaṃ bhakkhasaṃ mukheneva khādantaṃ mukheneva bhuñjantaṃ disvāna etadahosi – sādhurūpo vata, bho, ayaṃ samaṇo catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṃ bhakkhasaṃ mukheneva khādati, mukheneva bhuñjatī’ti? ‘Evaṃ, bhante. Kiṃ pana, bhante, bhagavā arahattassa maccharāyatī’ti? ‘Na kho ahaṃ, moghapurisa, arahattassa maccharāyāmi. Api ca, tuyhevetaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ, taṃ pajaha. Mā te ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya. Yaṃ kho panetaṃ, sunakkhatta, maññasi acelaṃ korakkhattiyaṃ – sādhurūpo ayaṃ samaṇoti. So sattamaṃ divasaṃ alasakena kālaṅkarissati. Kālaṅkato ca kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatra upapajjissati. Kālaṅkatañca naṃ bīraṇatthambake susāne chaḍḍessanti. Ākaṅkhamāno ca tvaṃ, sunakkhatta, acelaṃ korakkhattiyaṃ upasaṅkamitvā puccheyyāsi – jānāsi, āvuso korakkhattiya, attano gatinti? Ṭhānaṃ kho panetaṃ, sunakkhatta, vijjati yaṃ te acelo korakkhattiyo byākarissati – jānāmi, āvuso sunakkhatta, attano gatiṃ; kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatrāmhi upapannoti.

“එකල්හි භග්ගව, මම ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්තගේ සිතේ හටගත් සිතුවිල්ල මගේ සිතින් දැන, ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්තට මෙසේ කීවෙමි: ‘හිස් පුරුෂය, ඔබත් ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයෙක් යැයි කියාගන්නවා නේද?’ ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇයි මට “හිස් පුරුෂය, ඔබත් ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයෙක් යැයි කියාගන්නවා නේද?” කියා මෙසේ වදාළේ?’ ‘සුනක්ඛත්ත, සුනඛ ව්‍රතය රක්නා, හතර ගාතයෙන් යන, බිම දැමූ ආහාර කටින්ම කන මේ කෝරක්ඛත්තිය අචේලකයාව දැක, “පින්වත්නි, හතර ගාතයෙන් ගොස් බිම දැමූ ආහාර කටින්ම කන මේ ශ්‍රමණයා කෙතරම් යහපත් රූපයක් ඇත්තෙක්ද!” කියා ඔබට සිතුණා නොවේද?’ ‘එසේය ස්වාමීනි. නමුත් ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රහත් භාවයට මසුරුකම් කරන සේක්ද?’ ‘හිස් පුරුෂය, මම රහත් භාවයට මසුරුකම් නොකරමි. එසේ වුවත් ඔබට මේ ලාමක වූ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය හටගෙන ඇත. එය අත්හරින්න. එය ඔබට බොහෝ කල් අහිත පිණිසත් දුක් පිණිසත් පවතින්නට ඉඩ නොදෙන්න. සුනක්ඛත්ත, “මේ ශ්‍රමණයා යහපත් කෙනෙකි” කියා ඔබ යම් කෝරක්ඛත්තිය අචේලකයෙකු ගැන සිතන්නේද, ඔහු සත්වැනි දින අජීර්ණ රෝගයකින් මිය යනු ඇත. මිය ගොස් අසුරයන් අතුරින් ඉතාම පහත් වූ කාලකඤ්ජික නම් අසුර කයේ උපදිනු ඇත. මිය ගිය පසු ඔහුව බිරණ තණ ගොඩක් ඇති සොහොනක දමනු ඇත. සුනක්ඛත්ත, ඔබට අවශ්‍ය නම් කෝරක්ඛත්තිය අචේලකයා වෙත ගොස් මෙසේ විමසන්න: “ඇවැත් කෝරක්ඛත්තිය, ඔබ ඔබේ මතු ගතිය දන්නේද?” සුනක්ඛත්ත, කෝරක්ඛත්තිය අචේලකයා ඔබට මෙසේ පිළිතුරු දීමට ඉඩ ඇත: “ඇවැත් සුනක්ඛත්ත, මම මගේ ගතිය දනිමි. මම අසුරයන් අතර ඉතා පහත් වූ කාලකඤ්ජික අසුරයෙකු වී ඉපදී සිටිමි” යනුවෙනි.”

‘‘Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yena acelo korakkhattiyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā acelaṃ korakkhattiyaṃ etadavoca [Pg.6] – ‘byākato khosi, āvuso korakkhattiya, samaṇena gotamena – acelo korakkhattiyo sattamaṃ divasaṃ alasakena kālaṅkarissati. Kālaṅkato ca kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatra upapajjissati. Kālaṅkatañca naṃ bīraṇatthambake susāne chaḍḍessantī’ti. Yena tvaṃ, āvuso korakkhattiya, mattaṃ mattañca bhattaṃ bhuñjeyyāsi, mattaṃ mattañca pānīyaṃ piveyyāsi. Yathā samaṇassa gotamassa micchā assa vacana’nti.

“එකල්හි භග්ගව, ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත කෝරක්ඛත්තිය අචේලකයා වෙත ගොස් ඔහුට මෙසේ කීවේය: ‘ඇවැත් කෝරක්ඛත්තිය, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ඔබ ගැන මෙසේ ප්‍රකාශ කර ඇත: “කෝරක්ඛත්තිය අචේලකයා සත්වැනි දින අජීර්ණ රෝගයකින් මිය යනු ඇත, මිය ගොස් අසුරයන් අතුරින් ඉතාම පහත් වූ කාලකඤ්ජික නම් අසුර කයේ උපදිනු ඇත, මිය ගිය පසු ඔහුව බිරණ තණ ගොඩක් ඇති සොහොනක දමනු ඇත” යනුවෙනි. එබැවින් ඇවැත් කෝරක්ඛත්තිය, ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ වචනය බොරු වන පරිදි ඔබ පමණ දැන ආහාර අනුභව කරන්න, පමණ දැන පැන් පානය කරන්න.’”

8. ‘‘Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto ekadvīhikāya sattarattindivāni gaṇesi, yathā taṃ tathāgatassa asaddahamāno. Atha kho, bhaggava, acelo korakkhattiyo sattamaṃ divasaṃ alasakena kālamakāsi. Kālaṅkato ca kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatra upapajji. Kālaṅkatañca naṃ bīraṇatthambake susāne chaḍḍesuṃ.

8. ‘‘භග්ගව, ඉක්බිති ලිච්ඡවී පුත්‍ර වූ සුනක්ඛත්ත, තථාගතයන් වහන්සේගේ වචනය කෙරෙහි අශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව, දිනක් දෙකක් වශයෙන් රාත්‍රී සහ දවල් හතක් ගණන් කළේය. භග්ගව, සැබවින්ම කෝරක්ඛත්තිය නම් අචේලකයා සත්වැනි දිනයෙහි අජීර්ණ රෝගයකින් කළුරිය කළේය. කළුරිය කළ ඔහු අසුරයන් අතර ඉතා පහත් වූ කාලකඤ්ජික නම් අසුර නිකායෙහි උපන්නේය. කළුරිය කළ ඔහුගේ සිරුර බීරණ තණ පඳුරු සහිත සොහොනෙහි දමා ගියහ.

9. ‘‘Assosi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto – ‘acelo kira korakkhattiyo alasakena kālaṅkato bīraṇatthambake susāne chaḍḍito’ti. Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yena bīraṇatthambakaṃ susānaṃ, yena acelo korakkhattiyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā acelaṃ korakkhattiyaṃ tikkhattuṃ pāṇinā ākoṭesi – ‘jānāsi, āvuso korakkhattiya, attano gati’nti? Atha kho, bhaggava, acelo korakkhattiyo pāṇinā piṭṭhiṃ paripuñchanto vuṭṭhāsi. ‘Jānāmi, āvuso sunakkhatta, attano gatiṃ. Kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatrāmhi upapanno’ti vatvā tattheva uttāno papati.

9. ‘‘භග්ගව, ‘කෝරක්ඛත්තිය අචේලකයා අජීර්ණ රෝගයෙන් කළුරිය කර බීරණ තණ පඳුරු සහිත සොහොනෙහි දමා ඇතැයි’ ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්තට ඇසුණි. එවිට භග්ගව, ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත ඒ බීරණ තණ පඳුරු සහිත සොහොනෙහි කෝරක්ඛත්තිය අචේලකයා සිටි තැනට ගියේය. එහි ගොස් කෝරක්ඛත්තිය අචේලකයාගේ සිරුරට අතින් තුන් වරක් තට්ටු කර, ‘ඇවැත් කෝරක්ඛත්තිය, ඔබ ඔබගේ ගතිය (උපන් ස්ථානය) දන්නෙහිද?’ යි ඇසීය. භග්ගව, එවිට කෝරක්ඛත්තිය අචේලකයා අතින් පිට පිරිමදිමින් නැගී සිටියේය. ‘ඇවැත් සුනක්ඛත්ත, මම මාගේ ගතිය දනිමි. අසුරයන් අතර ඉතා පහත් වූ කාලකඤ්ජික නම් අසුර නිකායෙහි මම උපන්නෙමි’යි කියා එතැනම උඩුකුරුව ඇද වැටුණේය.

10. ‘‘Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho ahaṃ, bhaggava, sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, yatheva te ahaṃ acelaṃ korakkhattiyaṃ ārabbha byākāsiṃ, tatheva taṃ vipākaṃ, aññathā vā’ti? ‘Yatheva me, bhante, bhagavā acelaṃ korakkhattiyaṃ ārabbha byākāsi, tatheva taṃ vipākaṃ, no aññathā’ti. ‘Taṃ [Pg.7] kiṃ maññasi, sunakkhatta, yadi evaṃ sante kataṃ vā hoti uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ, akataṃ vāti? ‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante kataṃ hoti uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ, no akata’nti. ‘Evampi kho maṃ tvaṃ, moghapurisa, uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karontaṃ evaṃ vadesi – na hi pana me, bhante, bhagavā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karotīti. Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṃ aparaddha’nti. ‘‘Evampi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṃ āpāyiko nerayiko.

10. ‘‘භග්ගව, ඉක්බිති ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත මා වෙත පැමිණ, මට වැඳ එකත්පස්ව වාඩි විය. භග්ගව, එකත්පස්ව වාඩි වී සිටි ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්තට මම මෙසේ කීවෙමි: ‘සුනක්ඛත්ත, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? කෝරක්ඛත්තිය අචේලකයා අරභයා මා යම් ලෙසකින් ප්‍රකාශ කළේද, එම විපාකය ඒ අයුරින්ම සිදු වූයේද නැතහොත් වෙනත් අයුරකින්ද?’ ‘ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ කෝරක්ඛත්තිය අචේලකයා අරභයා යම් ලෙසකින් වදාළ සේක්ද, එම විපාකය ඒ අයුරින්ම සිදු විය; වෙනත් අයුරකින් සිදු නොවීය.’ ‘සුනක්ඛත්ත, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? එසේ වී නම් මෙය උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් කරනු ලැබීමක්ද, නැතහොත් නොකිරීමක්ද?’ ‘ස්වාමීනී, සැබවින්ම එසේ වූ කල එය උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් කිරීමකි; නොකිරීමක් නොවේ.’ ‘මෝඝ පුරුෂය, මා මෙසේ උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් කරද්දීත්, ඔබ මට ‘ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් නොකරන සේකැයි’ පවසන්නෙහිය. මෝඝ පුරුෂය, ඔබ කෙතරම් වරදක් කරගෙන ඇත්දැයි බලන්න.’ භග්ගව, මා මෙසේ පවසද්දීත්, නිරයගාමී වීමට නියම වූවකු මෙන් ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත මෙම ධර්ම විනයෙන් බැහැරව ගියේය.

Acelakaḷāramaṭṭakavatthu

අචේලක කළාරමට්ඨක වස්තුව

11. ‘‘Ekamidāhaṃ, bhaggava, samayaṃ vesāliyaṃ viharāmi mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena acelo kaḷāramaṭṭako vesāliyaṃ paṭivasati lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca vajjigāme. Tassa sattavatapadāni samattāni samādinnāni honti – ‘yāvajīvaṃ acelako assaṃ, na vatthaṃ paridaheyyaṃ, yāvajīvaṃ brahmacārī assaṃ, na methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyaṃ, yāvajīvaṃ surāmaṃseneva yāpeyyaṃ, na odanakummāsaṃ bhuñjeyyaṃ. Puratthimena vesāliṃ udenaṃ nāma cetiyaṃ, taṃ nātikkameyyaṃ, dakkhiṇena vesāliṃ gotamakaṃ nāma cetiyaṃ, taṃ nātikkameyyaṃ, pacchimena vesāliṃ sattambaṃ nāma cetiyaṃ, taṃ nātikkameyyaṃ, uttarena vesāliṃ bahuputtaṃ nāma cetiyaṃ taṃ nātikkameyya’nti. So imesaṃ sattannaṃ vatapadānaṃ samādānahetu lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca vajjigāme.

11. ‘‘භග්ගව, එක් සමයෙක මම විශාලා මහනුවර මහාවනයෙහි කූටාගාර ශාලාවෙහි වාසය කළෙමි. එසමයෙහි කළාරමට්ඨක නම් අචේලකයා වජ්ජි ජනපදයෙහි විශාලා මහනුවර මහත් වූ ලාභ සත්කාර හා කීර්තිය ලබමින් වාසය කළේය. ඔහු විසින් සමාදන් වූ ව්‍රත පද හතක් විය: ‘මම ජීවිතාන්තය දක්වා අචේලක (නිවස්ත්‍ර) වන්නෙමි, වස්ත්‍ර නොදරන්නෙමි; ජීවිතාන්තය දක්වා බ්‍රහ්මචාරී වන්නෙමි, මෙතුන් දම්හි නොයෙදෙන්නෙමි; ජීවිතාන්තය දක්වා මත්පැන් හා මස් පමණක් අනුභව කරන්නෙමි, බත් හෝ රොටී අනුභව නොකරන්නෙමි. විශාලා මහනුවරට නැගෙනහිරින් ඇති උදේන නම් දේවස්ථානය ඉක්මවා නොයන්නෙමි; දකුණින් ඇති ගෝතමක නම් දේවස්ථානය ඉක්මවා නොයන්නෙමි; බටහිරින් ඇති සත්තම්බ නම් දේවස්ථානය ඉක්මවා නොයන්නෙමි; උතුරින් ඇති බහුපුත්ත නම් දේවස්ථානය ඉක්මවා නොයන්නෙමි’ යනු එම ව්‍රතයන්ය. ඔහු මෙම ව්‍රත පද හත සමාදන් වී රැකීම හේතුවෙන් වජ්ජි ජනපදයෙහි මහත් ලාභ සත්කාර හා කීර්තිය ලැබීය.

12. ‘‘Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yena acelo kaḷāramaṭṭako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā acelaṃ kaḷāramaṭṭakaṃ pañhaṃ apucchi. Tassa acelo kaḷāramaṭṭako pañhaṃ puṭṭho na sampāyāsi. Asampāyanto kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Atha kho, bhaggava, sunakkhattassa licchaviputtassa etadahosi – ‘sādhurūpaṃ vata bho arahantaṃ samaṇaṃ āsādimhase. Mā vata no ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’ti.

12. ‘‘භග්ගව, ඉක්බිති ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත කළාරමට්ඨක අචේලකයා වෙත ගොස් ඔහුගෙන් ප්‍රශ්නයක් ඇසීය. ඔහු විසින් අසන ලද ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමට කළාරමට්ඨක අචේලකයාට නොහැකි විය. පිළිතුරු දිය නොහැකි වූ ඔහු ක්‍රෝධය, ද්වේෂය හා අප්‍රසාදය පළ කළේය. භග්ගව, එවිට ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්තට මෙසේ සිතුණි: ‘පින්වත්නි, සැබවින්ම අපි යහපත් ගතිගුණ ඇති රහතන් වහන්සේ නමකට අපහාස කළෙමු. එය දීර්ඝ කාලයක් අපට අහිත පිණිස හා දුක් පිණිස නොවේවා!’

13. ‘‘Atha [Pg.8] kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho ahaṃ, bhaggava, sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘tvampi nāma, moghapurisa, samaṇo sakyaputtiyo paṭijānissasī’ti! ‘Kiṃ pana maṃ, bhante, bhagavā evamāha – tvampi nāma, moghapurisa, samaṇo sakyaputtiyo paṭijānissasī’ti? ‘Nanu tvaṃ, sunakkhatta, acelaṃ kaḷāramaṭṭakaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ apucchi. Tassa te acelo kaḷāramaṭṭako pañhaṃ puṭṭho na sampāyāsi. Asampāyanto kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Tassa te etadahosi – ‘‘sādhurūpaṃ vata, bho, arahantaṃ samaṇaṃ āsādimhase. Mā vata no ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’ti. ‘Evaṃ, bhante. Kiṃ pana, bhante, bhagavā arahattassa maccharāyatī’ti? ‘Na kho ahaṃ, moghapurisa, arahattassa maccharāyāmi, api ca tuyhevetaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ, taṃ pajaha. Mā te ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya. Yaṃ kho panetaṃ, sunakkhatta, maññasi acelaṃ kaḷāramaṭṭakaṃ – sādhurūpo ayaṃ samaṇoti, so nacirasseva parihito sānucāriko vicaranto odanakummāsaṃ bhuñjamāno sabbāneva vesāliyāni cetiyāni samatikkamitvā yasā nihīno kālaṃ karissatī’ti.

13. “භග්ගවය, ඉක්බිති ලිච්ඡවි පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත මා වෙත පැමිණියේය. පැමිණ මට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. භග්ගවය, එකත්පසක හුන් ලිච්ඡවි පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත හට මම මෙසේ කීවෙමි – ‘මෝඝ පුරුෂය, ඔබත් ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයෙකු බව පිළිගන්නෙහිද?’ ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුමක් නිසා මට මෙසේ පවසන සේක්ද – මෝඝ පුරුෂය, ඔබත් ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයෙකු බව පිළිගන්නෙහිද?’ ‘සුනක්ඛත්ත, ඔබ අචේල (නිර්වස්ත්‍ර) කළාරමට්ඨක වෙත ගොස් ප්‍රශ්නයක් විමසුවේ නැද්ද? ඔබ ප්‍රශ්න විමසූ කල, ඒ අචේල කළාරමට්ඨක හට පිළිතුරු දිය නොහැකි විය. පිළිතුරු දිය නොහැකි වූ ඔහු ක්‍රෝධය, ද්වේෂය හා නොසතුට ප්‍රකට කළේය. එවිට ඔබට මෙසේ සිතුණි – “අහෝ, මේ පින්වත් රහතන් වහන්සේට මම නින්දා කළෙමි (පෙළීමි). එය බොහෝ කලක් මාගේ අහිත පිණිසත් දුක පිණිසත් නොවේවා!”’ ‘එසේය ස්වාමීනි. එහෙත් ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රහත් භාවය කෙරෙහි මසුරු වන්නේ කුමක් නිසාද?’ ‘මෝඝ පුරුෂය, මම රහත් භාවය කෙරෙහි මසුරු නොවෙමි. එහෙත් ඔබට මේ ලාමක වූ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය හටගෙන ඇත. එය අත්හරින්න. එය බොහෝ කලක් ඔබේ අහිත පිණිසත් දුක පිණිසත් වන්නට ඉඩ නොදෙන්න. සුනක්ඛත්ත, ඔබ යම් අචේල කළාරමට්ඨකයෙකු “මොහු යහපත් ස්වභාවයක් ඇති රහතන් වහන්සේ නමකැ”යි සිතන්නේද, ඔහු නොබෝ කලකින්ම ඇඳුම් හැඳ, බිරිඳක සමඟ සැරිසරමින්, බත් සහ කැඳ (ධාන්‍ය ආහාර) අනුභව කරමින්, වෛශාලියේ සියලු දේවස්ථානයන් (චෛත්‍යයන්) පසු කරමින් ගොස්, පිරිවර යසසින් පිරිහී මිය යනු ඇතැ’යි මම කීවෙමි.”

‘‘‘Atha kho, bhaggava, acelo kaḷāramaṭṭako nacirasseva parihito sānucāriko vicaranto odanakummāsaṃ bhuñjamāno sabbāneva vesāliyāni cetiyāni samatikkamitvā yasā nihīno kālamakāsi.

“භග්ගවය, ඉක්බිති ඒ අචේල කළාරමට්ඨක නොබෝ කලකින්ම ඇඳුම් හැඳ, බිරිඳක සමඟ සැරිසරමින්, බත් සහ කැඳ අනුභව කරමින්, වෛශාලියේ සියලු දේවස්ථානයන් පසු කරමින් ගොස්, පිරිවර යසසින් පිරිහී මිය ගියේය.”

14. ‘‘Assosi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto – ‘acelo kira kaḷāramaṭṭako parihito sānucāriko vicaranto odanakummāsaṃ bhuñjamāno sabbāneva vesāliyāni cetiyāni samatikkamitvā yasā nihīno kālaṅkato’ti. Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho ahaṃ, bhaggava, sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, yatheva te ahaṃ acelaṃ kaḷāramaṭṭakaṃ ārabbha byākāsiṃ, tatheva taṃ vipākaṃ, aññathā vā’ti? ‘Yatheva me, bhante, bhagavā acelaṃ kaḷāramaṭṭakaṃ ārabbha byākāsi, tatheva taṃ vipākaṃ, no [Pg.9] aññathā’ti. ‘Taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, yadi evaṃ sante kataṃ vā hoti uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ akataṃ vā’ti? ‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante kataṃ hoti uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ, no akata’nti. ‘Evampi kho maṃ tvaṃ, moghapurisa, uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karontaṃ evaṃ vadesi – na hi pana me, bhante, bhagavā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karotī’’ti. Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṃ aparaddha’nti. ‘‘Eva’mpi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṃ āpāyiko nerayiko.

14. “භග්ගවය, ‘අචේල කළාරමට්ඨක ඇඳුම් හැඳ, බිරිඳක සමඟ සැරිසරමින්, බත් සහ කැඳ අනුභව කරමින්, වෛශාලියේ සියලු දේවස්ථානයන් පසු කරමින් ගොස්, පිරිවර යසසින් පිරිහී මිය ගිය බව’ ලිච්ඡවි පුත්‍ර සුනක්ඛත්තට ඇසුණි. භග්ගවය, එවිට ලිච්ඡවි පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත මා වෙත පැමිණියේය. පැමිණ මට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. භග්ගවය, එකත්පසක හුන් ලිච්ඡවි පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත හට මම මෙසේ කීවෙමි – ‘සුනක්ඛත්ත, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මම අචේල කළාරමට්ඨක පිළිබඳව යම් ලෙසකින් ප්‍රකාශ කළෙමිද, ඒ විපාකය ඒ අයුරින්ම සිදු වූයේද නැතහොත් වෙනත් ආකාරයකින්ද?’ ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අචේල කළාරමට්ඨක පිළිබඳව යම් ලෙසකින් ප්‍රකාශ කළ සේක්ද, ඒ විපාකය ඒ අයුරින්ම සිදු විය. වෙනත් අයුරකින් නොවීය.’ ‘සුනක්ඛත්ත, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මෙසේ වූ කල, උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්ම සංඛ්‍යාත සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් කරන ලද්දේ ද නැද්ද?’ ‘ස්වාමීනි, මෙසේ වූ කල ඒකාන්තයෙන්ම උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්ම සංඛ්‍යාත සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් කරන ලද්දේමය. එය නොකළා නොවේ.’ ‘මෝඝ පුරුෂය, මෙසේ මා උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්ම සංඛ්‍යාත සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය පෙන්වද්දීත්, ඔබ මට “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්ම සංඛ්‍යාත සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් නොකරයි” යනුවෙන් පවසන්නෙහිද? මෝඝ පුරුෂය, ඔබේ මේ වරද කොතරම්දැයි බලන්න.’ භග්ගවය, මා විසින් මෙසේ පවසනු ලැබූ ලිච්ඡවි පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත, නිරයේ උපදින සත්වයෙකු මෙන්, මේ ධර්ම විනයෙන් බැහැර වී ගියේය.”

Acelapāthikaputtavatthu

අචේල පාථිකපුත්ත කතා පුවත

15. ‘‘Ekamidāhaṃ, bhaggava, samayaṃ tattheva vesāliyaṃ viharāmi mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena acelo pāthikaputto vesāliyaṃ paṭivasati lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca vajjigāme. So vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsati – ‘samaṇopi gotamo ñāṇavādo, ahampi ñāṇavādo. Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ dassetuṃ. Samaṇo gotamo upaḍḍhapathaṃ āgaccheyya, ahampi upaḍḍhapathaṃ gaccheyyaṃ. Te tattha ubhopi uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ kareyyāma. Ekaṃ ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissati, dvāhaṃ karissāmi. Dve ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, cattārāhaṃ karissāmi. Cattāri ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, aṭṭhāhaṃ karissāmi. Iti yāvatakaṃ yāvatakaṃ samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissati, taddiguṇaṃ taddiguṇāhaṃ karissāmī’ti.

15. “භග්ගවය, මම එක් සමයක වෛශාලියේ මහාවනයේ කූටාගාර ශාලාවේ වැඩ වසමි. එකල අචේල පාථිකපුත්ත වෛශාලියේ වජ්ජි ජනපදයේ මහත් වූ ලාභ සත්කාර හා පිරිවර යසස ලබමින් වසයි. ඔහු වෛශාලියේ පිරිසක් මැද මෙවැනි වචනයක් පවසයි – ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේත් ඥානවාදියෙකි, මම ද ඥානවාදියෙක් වෙමි. ඥානවාදියෙකු විසින් තවත් ඥානවාදියෙකු සමඟ උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්ම සංඛ්‍යාත සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය පෙන්වීම සුදුසුය. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අඩමඟට පැමිණේවා, මම ද අඩමඟට යන්නෙමි. එහිදී අපි දෙදෙනාම උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්ම සංඛ්‍යාත සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය පෙන්වන්නෙමු. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ එක් උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්ම සංඛ්‍යාත සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් පෙන්වන්නේ නම් මම දෙකක් පෙන්වමි. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්ය දෙකක් පෙන්වන්නේ නම් මම හතරක් පෙන්වමි. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්ය හතරක් පෙන්වන්නේ නම් මම අටක් පෙන්වමි. මෙලෙස ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ යම්තාක් උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්ම සංඛ්‍යාත සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය දක්වන්නේද, මම ඒවාට වඩා දෙගුණයක් බැගින් පෙන්වන්නෙමි’ යි පවසයි.”

16. ‘‘Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto maṃ etadavoca – ‘acelo, bhante, pāthikaputto vesāliyaṃ paṭivasati lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca vajjigāme. So vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsati – samaṇopi gotamo [Pg.10] ñāṇavādo, ahampi ñāṇavādo. Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ dassetuṃ. Samaṇo gotamo upaḍḍhapathaṃ āgaccheyya, ahampi upaḍḍhapathaṃ gaccheyyaṃ. Te tattha ubhopi uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ kareyyāma. Ekaṃ ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissati, dvāhaṃ karissāmi. Dve ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, cattārāhaṃ karissāmi. Cattāri ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, aṭṭhāhaṃ karissāmi. Iti yāvatakaṃ yāvatakaṃ samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissati, taddiguṇaṃ taddiguṇāhaṃ karissāmī’’ti.

16. “භග්ගව, එකල්හි ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත මා වෙත පැමිණියේය. පැමිණ මට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. භග්ගව, එකත්පසක හුන් සුනක්ඛත්ත ලිච්ඡවී පුත්‍රයා මට මෙසේ කීවේය: ‘ස්වාමීනී, අචේලක පාථිකපුත්ත වෛශාලියෙහි වජ්ජි ගම්මානයෙහි අතිශය ලාභ සත්කාර හා යස පිරිවර සහිතව වාසය කරයි. ඔහු වෛශාලියේ පිරිස මැද මෙසේ පවසයි: “ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ද ඥානවාදියෙකි, මම ද ඥානවාදියෙක්මි. ඥානවාදියෙකු විසින් තවත් ඥානවාදියෙකු සමඟ උත්තරිමනුස්සධර්ම වූ ඉද්ධිප්‍රාතිහාර්ය දැක්වීම සුදුසුය. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අතරමඟට පැමිණෙත්වා, මම ද අතරමඟට යන්නෙමි. එහිදී අපි දෙදෙනාම උත්තරිමනුස්සධර්ම වූ ඉද්ධිප්‍රාතිහාර්ය දක්වන්නෙමු. ඉදින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ උත්තරිමනුස්සධර්ම වූ එක් ඉද්ධිප්‍රාතිහාර්යයක් කරන්නේ නම්, මම දෙකක් කරන්නෙමි. ඉදින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ උත්තරිමනුස්සධර්ම වූ ඉද්ධිප්‍රාතිහාර්ය දෙකක් කරන්නේ නම්, මම හතරක් කරන්නෙමි. ඉදින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ උත්තරිමනුස්සධර්ම වූ ඉද්ධිප්‍රාතිහාර්ය හතරක් කරන්නේ නම්, මම අටක් කරන්නෙමි. මෙසේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ යම් යම් පමණකට උත්තරිමනුස්සධර්ම වූ ඉද්ධිප්‍රාතිහාර්ය දක්වන්නේ නම්, මම එය මෙන් දෙගුණයක් දෙගුණයක් බැගින් දක්වන්නෙමි” කියායි.’

‘‘Evaṃ vutte, ahaṃ, bhaggava, sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘abhabbo kho, sunakkhatta, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

“භග්ගව, මෙසේ කී කල මම ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්තට මෙසේ කීවෙමි: ‘සුනක්ඛත්ත, අචේලක පාථිකපුත්ත ඒ වචනය ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ සිත ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ දෘෂ්ටිය අත්නොහැර මා ඉදිරියට පැමිණීමට අභව්‍ය වේ. ඉදින් ඔහුට මෙවැනි සිතක් ඇතිවුවහොත් - “මම ඒ වචනය ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ සිත ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ දෘෂ්ටිය අත්නොහැර ශ්‍රමණ ගෞතමයන් ඉදිරියට යන්නෙමි” කියා - ඔහුගේ හිස පවා පැළී යනු ඇත.’”

17. ‘Rakkhatetaṃ, bhante, bhagavā vācaṃ, rakkhatetaṃ sugato vāca’nti. ‘Kiṃ pana maṃ tvaṃ, sunakkhatta, evaṃ vadesi – rakkhatetaṃ, bhante, bhagavā vācaṃ, rakkhatetaṃ sugato vāca’nti? ‘Bhagavatā cassa, bhante, esā vācā ekaṃsena odhāritā – abhabbo acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti. Acelo ca, bhante, pāthikaputto virūparūpena bhagavato sammukhībhāvaṃ āgaccheyya, tadassa bhagavato musā’ti.

17. “‘ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම වචනය රැක ගන්නා සේක්වා! සුගතයන් වහන්සේ එම වචනය රැක ගන්නා සේක්වා!’ ‘සුනක්ඛත්ත, ඔබ මට මෙසේ පවසන්නේ කුමන හේතුවක් නිසාද - “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම වචනය රැක ගන්නා සේක්වා, සුගතයන් වහන්සේ එම වචනය රැක ගන්නා සේක්වා” කියා?’ ‘ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පාථිකපුත්ත සම්බන්ධයෙන් මේ වචනය ඒකාන්තයෙන්ම පවසන ලදී - “අචේලක පාථිකපුත්ත ඒ වචනය ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ සිත ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ දෘෂ්ටිය අත්නොහැර මා ඉදිරියට පැමිණීමට අභව්‍ය වේ; ඉදින් ඔහු එසේ පැමිණීමට සිතුවහොත් ඔහුගේ හිස පවා පැළී යනු ඇත” කියායි. ස්වාමීනී, ඉදින් අචේලක පාථිකපුත්ත වෙනස්ම වෙසකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියට පැමිණියහොත්, එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඒ වචනය මුසාවක් වනු ඇත.’”

18. ‘Api nu, sunakkhatta, tathāgato taṃ vācaṃ bhāseyya yā sā vācā dvayagāminī’ti? ‘Kiṃ pana, bhante, bhagavatā acelo pāthikaputto cetasā [Pg.11] ceto paricca vidito – abhabbo acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti?

18. “‘සුනක්ඛත්ත, තථාගතයන් වහන්සේ දෙපැත්තට යන (සැක සහිත) වචන පවසන සේක්ද?’ ‘ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අචේලක පාථිකපුත්තගේ සිත පිරිසිඳ දත් සේක්ද - “අචේලක පාථිකපුත්ත ඒ වචනය ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ සිත ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ දෘෂ්ටිය අත්නොහැර මා ඉදිරියට පැමිණීමට අභව්‍ය වේ; ඉදින් ඔහු එසේ පැමිණීමට සිතුවහොත් ඔහුගේ හිස පවා පැළී යනු ඇත” කියා?’”

‘Udāhu, devatā bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ – abhabbo, bhante, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā bhagavato sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti?

“‘එසේත් නැතිනම්, දෙවිවරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මේ කරුණ සැළ කළාහුද - “ස්වාමීනී, අචේලක පාථිකපුත්ත ඒ වචනය ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ සිත ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ දෘෂ්ටිය අත්නොහැර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියට පැමිණීමට අභව්‍ය වේ; ඉදින් ඔහු එසේ පැමිණීමට සිතුවහොත් ඔහුගේ හිස පවා පැළී යනු ඇත” කියා?’”

19. ‘Cetasā ceto paricca vidito ceva me, sunakkhatta, acelo pāthikaputto abhabbo acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

19. “‘සුනක්ඛත්ත, මම මගේ සිතින් ඔහුගේ සිත පිරිසිඳ දත්තෙමි, එනම් අචේලක පාථිකපුත්ත ඒ වචනය ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ සිත ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ දෘෂ්ටිය අත්නොහැර මා ඉදිරියට පැමිණීමට අභව්‍ය බවයි. ඉදින් ඔහු එසේ පැමිණීමට සිතුවහොත් ඔහුගේ හිස පවා පැළී යනු ඇත. එමෙන්ම දෙවිවරු ද මට මේ කරුණ සැළ කළහ - “ස්වාමීනී, අචේලක පාථිකපුත්ත ඒ වචනය ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ සිත ප්‍රහීණ නොකොට, ඒ දෘෂ්ටිය අත්නොහැර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියට පැමිණීමට අභව්‍ය වේ; ඉදින් ඔහු එසේ පැමිණීමට සිතුවහොත් ඔහුගේ හිස පවා පැළී යනු ඇත” කියායි.’”

‘Devatāpi me etamatthaṃ ārocesuṃ – abhabbo, bhante, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā bhagavato sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

දේවතාවෝ ද මට මේ කරුණ පැවසූහ: 'ස්වාමීනි, අචේල පාථිකපුත්ත තෙමේ ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවට පැමිණීමට අපොහොසත් ය. ඉදින් ඔහුට මෙබඳු සිතක් ඇති වුවහොත් - මම ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ හමුවට යන්නෙමියි කියා - ඔහුගේ හිස ද පැළී යන්නේය' යනුවෙනි.

‘Ajitopi nāma licchavīnaṃ senāpati adhunā kālaṅkato tāvatiṃsakāyaṃ upapanno. Sopi maṃ upasaṅkamitvā evamārocesi – alajjī, bhante, acelo pāthikaputto; musāvādī, bhante, acelo pāthikaputto. Mampi, bhante, acelo pāthikaputto byākāsi vajjigāme – ajito licchavīnaṃ senāpati mahānirayaṃ upapannoti. Na kho panāhaṃ, bhante, mahānirayaṃ upapanno; tāvatiṃsakāyamhi upapanno. Alajjī, bhante, acelo pāthikaputto; musāvādī, bhante, acelo pāthikaputto; abhabbo ca, bhante, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā bhagavato sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa [Pg.12] evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

ලිච්ඡවීන්ගේ අජිත නම් සේනාපති තෙමේ මෑතකදී කළුරිය කර තාවතිංස භවයෙහි උපන්නේය. ඔහු ද මා වෙත පැමිණ මෙසේ පැවසීය: 'ස්වාමීනි, අචේල පාථිකපුත්ත ලැජ්ජා නැත්තෙකි; ස්වාමීනි, අචේල පාථිකපුත්ත මුසාවාදියෙකි. ස්වාමීනි, අචේල පාථිකපුත්ත වජ්ජි ජනපදයේ ගම්මානයකදී මා ගැන මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය: 'ලිච්ඡවීන්ගේ අජිත සේනාපති මහා නිරයේ උපන්නේය' කියාය. එහෙත් ස්වාමීනි, මම මහා නිරයේ නූපන්නෙමි; තාවතිංස භවයෙහි උපන්නෙමි. ස්වාමීනි, අචේල පාථිකපුත්ත ලැජ්ජා නැත්තෙකි, මුසාවාදියෙකි. ස්වාමීනි, අචේල පාථිකපුත්ත තෙමේ ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවට පැමිණීමට අපොහොසත් ය. ඉදින් ඔහුට මෙබඳු සිතක් ඇති වුවහොත් - මම ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ හමුවට යන්නෙමියි කියා - ඔහුගේ හිස ද පැළී යන්නේය' කියායි.

‘Iti kho, sunakkhatta, cetasā ceto paricca vidito ceva me acelo pāthikaputto abhabbo acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti. Devatāpi me etamatthaṃ ārocesuṃ – abhabbo, bhante, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā bhagavato sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

සුනක්ඛත්ත, මෙසේ මම සිතින් ඔහුගේ සිත පිරිසිඳ අචේල පාථිකපුත්තයා ගැන මෙසේ දැනගත්තෙමි: 'අචේල පාථිකපුත්ත තෙමේ ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර මා හමුවට පැමිණීමට අපොහොසත් ය; ඉදින් ඔහුට මෙබඳු සිතක් ඇති වුවහොත් - මම ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ හමුවට යන්නෙමියි කියා - ඔහුගේ හිස ද පැළී යන්නේය' කියායි. දේවතාවෝ ද මට මේ කරුණ පැවසූහ: 'ස්වාමීනි, අචේල පාථිකපුත්ත තෙමේ ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවට පැමිණීමට අපොහොසත් ය. ඉදින් ඔහුට මෙබඳු සිතක් ඇති වුවහොත් - මම ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ හමුවට යන්නෙමියි කියා - ඔහුගේ හිස ද පැළී යන්නේය' යනුවෙනි.

‘So kho panāhaṃ, sunakkhatta, vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkamissāmi divāvihārāya. Yassadāni tvaṃ, sunakkhatta, icchasi, tassa ārocehī’ti.

සුනක්ඛත්ත, මම වෛශාලියෙහි පිඬු පිණිස හැසිර, පස්බත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, අචේල පාථිකපුත්තයාගේ ආරාමය යම් තැනක ද, එතැනට දිවා විහරණය සඳහා පැමිණෙන්නෙමි. සුනක්ඛත්ත, දැන් ඔබට යමෙකුට මේ බව දැනුම් දීමට අවශ්‍ය නම්, ඔහුට දැනුම් දෙන්න.

Iddhipāṭihāriyakathā

ඉද්ධිප්‍රාතිහාර්ය පිළිබඳ කථාව

20. ‘‘Atha khvāhaṃ, bhaggava, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisiṃ. Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkamiṃ divāvihārāya. Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto taramānarūpo vesāliṃ pavisitvā yena abhiññātā abhiññātā licchavī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā abhiññāte abhiññāte licchavī etadavoca – ‘esāvuso, bhagavā vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkami divāvihārāya. Abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto, sādhurūpānaṃ samaṇānaṃ uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ bhavissatī’ti[Pg.13]. Atha kho, bhaggava, abhiññātānaṃ abhiññātānaṃ licchavīnaṃ etadahosi – ‘sādhurūpānaṃ kira, bho, samaṇānaṃ uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ bhavissati; handa vata, bho, gacchāmā’ti. Yena ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā abhiññāte abhiññāte nānātitthiye samaṇabrāhmaṇe etadavoca – ‘esāvuso, bhagavā vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkami divāvihārāya. Abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto, sādhurūpānaṃ samaṇānaṃ uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ bhavissatī’ti. Atha kho, bhaggava, abhiññātānaṃ abhiññātānaṃ nānātitthiyānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ etadahosi – ‘sādhurūpānaṃ kira, bho, samaṇānaṃ uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ bhavissati; handa vata, bho, gacchāmā’ti.

20. භග්ගව, එසේ කළ මම පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන විශාලා මහනුවරට පිඬු පිණිස පිවිසියෙමි. විශාලා මහනුවර පිඬු පිණිස හැසිර, පසුබත පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී ආපසු එන්නේ, නිගණ්ඨ පාථිකපුත්තයාගේ ආරාමය යම් තැනක ද, එහි දිවා විහරණය පිණිස ගියෙමි. භග්ගව, එකල සුනක්ඛත්ත ලිච්ඡවී පුත්‍රයා වහා විශාලා මහනුවරට පිවිස, ප්‍රකට වූ ලිච්ඡවී රජුන් යම් තැනක ද එහි ගොස් ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: 'නිදුකාණන් වහන්ස, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විශාලා මහනුවර පිඬු පිණිස හැසිර, පසුබත පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී නිගණ්ඨ පාථිකපුත්තයාගේ ආරාමය යම් තැනක ද, එහි දිවා විහරණය පිණිස වැඩම කර සිටිති. පින්වතුනි, ඔබලා වහා යන්න. යහපත් ගති ඇති ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාගේ මනුෂ්‍ය ධර්මයට වඩා උසස් වූ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් සිදුවනු ඇත.' භග්ගව, එවිට ප්‍රකට වූ ඒ ලිච්ඡවී රජුන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: 'පින්වතුනි, යහපත් ගති ඇති ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාගේ මනුෂ්‍ය ධර්මයට වඩා උසස් වූ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් සිදුවන්නේ යැයි අසන්නට ලැබේ. පින්වතුනි, අපි දැන් යමු නම් මැනවි.' මෙසේ සිතා ඔවුන් ප්‍රකට වූ බ්‍රාහ්මණ මහාසාරවරුන් ද, වස්තු සම්පත් රැස් කළා වූ ගෘහපතියන් ද, නන්වැදෑරුම් තීර්ථක ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් ද යම් තැනක ද, එහි ගොස් ඔවුන්ට මෙසේ කීහ: 'නිදුකාණන් වහන්ස, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විශාලා මහනුවර පිඬු පිණිස හැසිර, පසුබත පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී නිගණ්ඨ පාථිකපුත්තයාගේ ආරාමය යම් තැනක ද, එහි දිවා විහරණය පිණිස වැඩම කර සිටිති. පින්වතුනි, ඔබලා වහා යන්න. පින්වතුනි, ඔබලා වහා යන්න. යහපත් ගති ඇති ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාගේ මනුෂ්‍ය ධර්මයට වඩා උසස් වූ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් සිදුවනු ඇත.' භග්ගව, එවිට ප්‍රකට වූ ඒ නන්වැදෑරුම් තීර්ථක ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට ද මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: 'පින්වතුනි, යහපත් ගති ඇති ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාගේ මනුෂ්‍ය ධර්මයට වඩා උසස් වූ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් සිදුවන්නේ යැයි අසන්නට ලැබේ. පින්වතුනි, අපි දැන් යමු නම් මැනවි.'

‘‘Atha kho, bhaggava, abhiññātā abhiññātā licchavī, abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkamiṃsu. Sā esā, bhaggava, parisā mahā hoti anekasatā anekasahassā.

භග්ගව, ඉක්බිති ප්‍රකට වූ ලිච්ඡවී රජවරු ද, ප්‍රකට වූ බ්‍රාහ්මණ මහාසාරවරු ද, වස්තු සම්පත් රැස් කළ ගෘහපතියෝ ද, නන්වැදෑරුම් තීර්ථක ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ද නිගණ්ඨ පාථිකපුත්තයාගේ ආරාමය යම් තැනක ද එහි පැමිණියහ. භග්ගව, ඒ පිරිස සිය ගණන් දහස් ගණන් වූ අතිවිශාල පිරිසක් වූහ.

21. ‘‘Assosi kho, bhaggava, acelo pāthikaputto – ‘abhikkantā kira abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi gotamo mayhaṃ ārāme divāvihāraṃ nisinno’ti. Sutvānassa bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso udapādi. Atha kho, bhaggava, acelo pāthikaputto bhīto saṃviggo lomahaṭṭhajāto yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo tenupasaṅkami.

21. භග්ගව, එවිට නිගණ්ඨ පාථිකපුත්තයාට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: 'ප්‍රකට වූ ලිච්ඡවී රජුන් පැමිණ සිටින බව ද, ප්‍රකට වූ බ්‍රාහ්මණ මහාසාරවරුන්, වස්තු සම්පත් රැස් කළ ගෘහපතියන් සහ නන්වැදෑරුම් තීර්ථක ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් පැමිණ සිටින බව ද, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ තම ආරාමයෙහි දිවා විහරණය පිණිස වැඩසිටින බව ද' ඔහුට අසන්නට ලැබුණි. එය ඇසීමෙන් ඔහුට බියක්, තැතිගැනීමක් හා ලොමුඩැහැගැනීමක් ඇති විය. භග්ගව, ඉක්බිති බියට පත් වූ, තැතිගත්, ලොමුඩැහැගත් නිගණ්ඨ පාථිකපුත්තයා තින්දුකඛාණු නම් පරිබ්‍රාජක ආරාමය යම් තැනක ද, එහි පලා ගියේය.

‘‘Assosi kho, bhaggava, sā parisā – ‘acelo kira pāthikaputto bhīto saṃviggo lomahaṭṭhajāto yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo [Pg.14] tenupasaṅkanto’ti. Atha kho, bhaggava, sā parisā aññataraṃ purisaṃ āmantesi –

භග්ගව, එවිට ඒ පිරිසට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: 'නිගණ්ඨ පාථිකපුත්තයා බියට පත්ව, තැතිගෙන, ලොමුඩැහැගැනීමෙන් යුතුව තින්දුකඛාණු පරිබ්‍රාජක ආරාමයට පලා ගොස් ඇති බවයි.' භග්ගව, එකල ඒ පිරිස එක්තරා පුරුෂයෙකු කැඳවා මෙසේ කීහ:

‘Ehi tvaṃ, bho purisa, yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo pāthikaputto tenupasaṅkama. Upasaṅkamitvā acelaṃ pāthikaputtaṃ evaṃ vadehi – abhikkamāvuso, pāthikaputta, abhikkantā abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā, samaṇopi gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno; bhāsitā kho pana te esā, āvuso pāthikaputta, vesāliyaṃ parisati vācā samaṇopi gotamo ñāṇavādo, ahampi ñāṇavādo. Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ dassetuṃ. Samaṇo gotamo upaḍḍhapathaṃ āgaccheyya ahampi upaḍḍhapathaṃ gaccheyyaṃ. Te tattha ubhopi uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ kareyyāma. Ekaṃ ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissati, dvāhaṃ karissāmi. Dve ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, cattārāhaṃ karissāmi. Cattāri ce samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, aṭṭhāhaṃ karissāmi. Iti yāvatakaṃ yāvatakaṃ samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karissati, taddiguṇaṃ taddiguṇāhaṃ karissāmī’ti abhikkamasseva kho; āvuso pāthikaputta, upaḍḍhapathaṃ. Sabbapaṭhamaṃyeva āgantvā samaṇo gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno’ti.

“පින්වත, එව, තිණ්ඩුකඛාණු පරිබ්‍රාජක ආරාමය යම් තැනක ද, අචේලක පාථිකපුත්තයා යම් තැනක ද එතැනට යන්න. ගොස් අචේලක පාථිකපුත්තයාට මෙසේ පවසන්න: ‘ඇවැත්නි පාථිකපුත්තය, ඉදිරියට එන්න. ඉතා ප්‍රකට වූ ලිච්ඡවීහු ද, ඉතා ප්‍රකට වූ බ්‍රාහ්මණ මහාසාරයෝ ද, මහා ධනවත් ගෘහපතියෝ ද, විවිධ තීර්ථක ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ද මෙතැනට පැමිණ සිටිති. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ද ඔබගේම ආරාමයෙහි දිවා විහරණය සඳහා වැඩ සිටිති. ඇවැත්නි පාථිකපුත්තය, ඔබ විසින් වෛශාලී නුවර පිරිස මැද මෙබඳු වචනයක් ප්‍රකාශ කරන ලදී: “ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේත් ඥානවාදියෙකි (ඥානය ඇත්තෙකැයි කියාගන්නෙකි), මම ද ඥානවාදියෙක්මි. ඥානවාදියෙකු විසින් තවත් ඥානවාදියෙකු සමඟ උත්තරීමනුස්සධර්ම සංඛ්‍යාත ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය දැක්වීමට සුදුසුය. ඉදින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අර්ධ මාර්ගයකට වඩින්නේ නම්, මම ද අර්ධ මාර්ගයක් යන්නෙමි. එහිදී අප දෙදෙනාම උත්තරීමනුස්සධර්ම සංඛ්‍යාත ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය දක්වන්නෙමු. ඉදින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ එක් උත්තරීමනුස්සධර්ම ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් කරන්නේ නම්, මම දෙකක් කරන්නෙමි. ඉදින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය දෙකක් කරන්නේ නම්, මම සතරක් කරන්නෙමි. ඉදින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය සතරක් කරන්නේ නම්, මම අටක් කරන්නෙමි. මෙසේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ යම් තාක් ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය කරන්නේ ද, මම එයට දෙගුණයක් දෙගුණයක් කරන්නෙමි” යනුවෙනි. එබැවින් ඇවැත්නි පාථිකපුත්තය, අර්ධ මාර්ගය දක්වා හෝ වහාම එන්න. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සැමටම පෙර පැමිණ ඔබගේ ආරාමයෙහි දිවා විහරණය සඳහා වැඩ සිටින සේක’ යනුවෙනි.”

22. ‘‘Evaṃ, bhoti kho, bhaggava, so puriso tassā parisāya paṭissutvā yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo pāthikaputto tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā acelaṃ pāthikaputtaṃ etadavoca – ‘abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkantā abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno. Bhāsitā [Pg.15] kho pana te esā, āvuso pāthikaputta, vesāliyaṃ parisati vācā – samaṇopi gotamo ñāṇavādo; ahampi ñāṇavādo. Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ dassetuṃ…pe… taddiguṇaṃ taddiguṇāhaṃ karissāmīti. Abhikkamasseva kho, āvuso pāthikaputta, upaḍḍhapathaṃ. Sabbapaṭhamaṃyeva āgantvā samaṇo gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno’ti.

22. භග්ගවය, එවිට ඒ පුරුෂයා ‘එසේය පින්වතුනි’ යි ඒ පිරිසට පිළිතුරු දී, තිණ්ඩුකඛාණු පරිබ්‍රාජක ආරාමය යම් තැනක ද, අචේලක පාථිකපුත්තයා යම් තැනක ද එතැනට ගියේය. ගොස් අචේලක පාථිකපුත්තයාට මෙසේ කීවේය: ‘ඇවැත්නි පාථිකපුත්තය, ඉදිරියට එන්න. ඉතා ප්‍රකට ලිච්ඡවීහු ද, ඉතා ප්‍රකට බ්‍රාහ්මණ මහාසාරයෝ ද, මහා ධනවත් ගෘහපතියෝ ද, විවිධ තීර්ථක ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ද පැමිණ සිටිති. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ද ඔබගේම ආරාමයෙහි දිවා විහරණය සඳහා වැඩ සිටිති. ඇවැත්නි පාථිකපුත්තය, ඔබ විසින් වෛශාලී නුවර පිරිස මැද මෙබඳු වචනයක් ප්‍රකාශ කරන ලදී: “ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේත් ඥානවාදියෙකි, මම ද ඥානවාදියෙක්මි. ඥානවාදියෙකු විසින් තවත් ඥානවාදියෙකු සමඟ උත්තරීමනුස්සධර්ම සංඛ්‍යාත ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය දැක්වීමට සුදුසුය... (පෙ)... මම එයට දෙගුණයක් දෙගුණයක් කරන්නෙමි” යනුවෙනි. එබැවින් ඇවැත්නි පාථිකපුත්තය, අර්ධ මාර්ගය දක්වා හෝ වහාම එන්න. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සැමටම පෙර පැමිණ ඔබගේ ආරාමයෙහි දිවා විහරණය සඳහා වැඩ සිටින සේක’ යනුවෙනි.”

‘‘Evaṃ vutte, bhaggava, acelo pāthikaputto ‘āyāmi āvuso, āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṃ. Atha kho so, bhaggava, puriso acelaṃ pāthikaputtaṃ etadavoca – ‘kiṃ su nāma te, āvuso pāthikaputta, pāvaḷā su nāma te pīṭhakasmiṃ allīnā, pīṭhakaṃ su nāma te pāvaḷāsu allīnaṃ? Āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappasi, na sakkosi āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Evampi kho, bhaggava, vuccamāno acelo pāthikaputto ‘āyāmi āvuso, āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṃ.

භග්ගවය, මෙසේ කී විට අචේලක පාථිකපුත්තයා ‘ඇවැත්නි, මම එන්නම්; ඇවැත්නි, මම එන්නම්’ යැයි පවසමින් එතැනම දඟලයි; ඔහුට අසුනෙන් නැගිටීමට පවා නොහැකිය. භග්ගවය, එවිට ඒ පුරුෂයා අචේලක පාථිකපුත්තයාට මෙසේ කීවේය: ‘ඇවැත්නි පාථිකපුත්තය, මෙය කුමක්ද? ඔබගේ තට්ටම් අසුනට ඇලී තිබේද, නැතහොත් අසුන ඔබගේ තට්ටම්වල ඇලී තිබේද? “ඇවැත්නි, මම එන්නම්; ඇවැත්නි, මම එන්නම්” යැයි පවසමින් එතැනම දඟලනවා මිස, අසුනෙන් නැගිටීමට පවා ඔබට නොහැකිය.’ භග්ගවය, මෙසේ කියනු ලැබුවත් අචේලක පාථිකපුත්තයා ‘ඇවැත්නි, මම එන්නම්; ඇවැත්නි, මම එන්නම්’ යැයි පවසමින් එතැනම දඟලයි; අසුනෙන් නැගිටීමට පවා නොහැකි වෙයි.”

23. ‘‘Yadā kho so, bhaggava, puriso aññāsi – ‘parābhūtarūpo ayaṃ acelo pāthikaputto. Āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Atha taṃ parisaṃ āgantvā evamārocesi – ‘parābhūtarūpo, bho, acelo pāthikaputto. Āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Evaṃ vutte, ahaṃ, bhaggava, taṃ parisaṃ etadavocaṃ – ‘abhabbo kho, āvuso, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ‘ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyya’nti, muddhāpi tassa vipateyyāti.

23. භග්ගවය, ඒ පුරුෂයා ‘මේ අචේලක පාථිකපුත්තයා පරාජයට පත් වූවෙකි; ඔහු “ඇවැත්නි, මම එන්නම්” යැයි කියමින් එතැනම දඟලනවා මිස අසුනෙන් නැගිටීමටවත් නොහැකිය’ යන්න දැනගත් විට, ඔහු නැවත ඒ පිරිස වෙත පැමිණ මෙසේ සැළ කළේය: ‘පින්වතුනි, අචේලක පාථිකපුත්තයා පරාජිතයෙකු හා සමානය. ඔහු “ඇවැත්නි, මම එන්නම්” යැයි පවසමින් එතැනම දඟලයි; අසුනෙන් නැගිටීමට පවා ඔහුට නොහැකිය’ යනුවෙනි. භග්ගවය, මෙසේ කී විට මම ඒ පිරිසට මෙසේ කීවෙමි: ‘පින්වතුනි, අචේලක පාථිකපුත්තයා ඒ (අසත්‍ය) වචනය අත් නොහැර, ඒ (පාපී) සිත අත් නොහැර, ඒ (වැරදි) දෘෂ්ටිය අත් නොහැර මා ඉදිරියට පැමිණීමට අපොහොසත්ය. ඉදින් ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වුවහොත්, එනම් “මම ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර ශ්‍රමණ ගෞතමයන් ඉදිරියට යන්නෙමි” යනුවෙනි, එවිට ඔහුගේ හිස පවා පැලී යන්නේය’ යනුවෙනි.”

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

පළමු භාණවාරය නිම විය.

24. ‘‘Atha [Pg.16] kho, bhaggava, aññataro licchavimahāmatto uṭṭhāyāsanā taṃ parisaṃ etadavoca – ‘tena hi, bho, muhuttaṃ tāva āgametha, yāvāhaṃ gacchāmi. Appeva nāma ahampi sakkuṇeyyaṃ acelaṃ pāthikaputtaṃ imaṃ parisaṃ ānetu’nti.

24. භග්ගවය, එවිට එක්තරා ලිච්ඡවී මහා ඇමතියෙක් අසුනෙන් නැගිට ඒ පිරිසට මෙසේ කීවේය: ‘පින්වතුනි, එසේ නම් මම යන තෙක් මොහොතක් රැඳී සිටින්න. අචේලක පාථිකපුත්තයා මේ පිරිස මැදට කැඳවාගෙන ඒමට සමහරවිට මට හැකි වනු ඇත’ යනුවෙනි.”

‘‘Atha kho so, bhaggava, licchavimahāmatto yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo pāthikaputto tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā acelaṃ pāthikaputtaṃ etadavoca – ‘abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkantaṃ te seyyo, abhikkantā abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno. Bhāsitā kho pana te esā, āvuso pāthikaputta, vesāliyaṃ parisati vācā – samaṇopi gotamo ñāṇavādo…pe… taddiguṇaṃ taddiguṇāhaṃ karissāmīti. Abhikkamasseva kho, āvuso pāthikaputta, upaḍḍhapathaṃ. Sabbapaṭhamaṃyeva āgantvā samaṇo gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno. Bhāsitā kho panesā, āvuso pāthikaputta, samaṇena gotamena parisati vācā – abhabbo kho acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti. Abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkamaneneva te jayaṃ karissāma, samaṇassa gotamassa parājaya’nti.

භග්ගවය, එවිට අර ලිච්ඡවී මහා ඇමතියා තින්දුකඛාණු පරිබ්‍රාජක ආරාමය තිබූ තැනට, එනම් අචේලක පාථිකපුත්ත සිටි තැනට ගියේය. ගොස් අචේලක පාථිකපුත්තට මෙසේ කීවේය: ‘ඇවැත්නි පාථිකපුත්තය, එන්න. ඔබ පැමිණීම ඔබට යහපතකි. බොහෝ ප්‍රසිද්ධ ලිච්ඡවීහු ද, ප්‍රසිද්ධ මහාසාල බ්‍රාහ්මණයෝ හා මහා ධනවත් ගෘහපතියෝ ද, විවිධ ශාස්තෘවරුන් පිළිගන්නා ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ද මෙහි පැමිණ සිටිති. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ද ඔබගේම ආරාමයේ දිවා විහරණය පිණිස වැඩ හිඳිති. ඇවැත්නි පාථිකපුත්තය, ඔබ විසින් විශාලා මහනුවර පිරිස මැද මෙවැනි වචනයක් පවසන ලදී: “ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ද ඥානවාදියෙකි... (පෙ)... උන්වහන්සේ දක්වන ප්‍රාතිහාර්යයට වඩා දෙගුණයක් දෙගුණයක් ප්‍රාතිහාර්ය මම දක්වන්නෙමි” යනුවෙනි. ඇවැත්නි පාථිකපුත්තය, අවම වශයෙන් අඩ මඟකට හෝ එන්න. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සැමටම පෙර පැමිණ ඔබගේ ආරාමයේ දිවා විහරණය සඳහා වැඩ සිටිති. ඇවැත්නි පාථිකපුත්තය, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ද පිරිස මැද මෙසේ පවසා ඇත: “අචේලක පාථිකපුත්ත තමා කී ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර මා ඉදිරියට පැමිණීමට අසමත්ය. ඉදින් ඔහුට මෙවැනි අදහසක් ඇති වුවහොත්, එනම් ‘මම ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර ශ්‍රමණ ගෞතමයන් හමුවීමට යන්නෙමි’ කියා නම්, ඔහුගේ හිස පවා පැලී යනු ඇත” යනුවෙනි. ඇවැත්නි පාථිකපුත්තය, එන්න. ඔබ පැමිණීමෙන්ම පමණක් අපි ඔබව ජයග්‍රාහකයා කරන්නෙමු, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් පරාජය කරන්නෙමු’ කියාය.

‘‘Evaṃ vutte, bhaggava, acelo pāthikaputto ‘āyāmi āvuso, āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṃ. Atha kho so, bhaggava, licchavimahāmatto acelaṃ pāthikaputtaṃ etadavoca – ‘kiṃ su nāma te, āvuso pāthikaputta, pāvaḷā su nāma te pīṭhakasmiṃ allīnā, pīṭhakaṃ su nāma te pāvaḷāsu allīnaṃ[Pg.17]? Āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappasi, na sakkosi āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Evampi kho, bhaggava, vuccamāno acelo pāthikaputto ‘āyāmi āvuso, āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṃ.

භග්ගවය, මෙසේ කී කල අචේලක පාථිකපුත්ත, ‘ඇවැත්නි, මම එන්නම්, ඇවැත්නි, මම එන්නම්’ යැයි කීවත් එතැනම දඟලමින් සිටියා මිස අසුනෙන් නැගිටීමට පවා නොහැකි විය. භග්ගවය, එවිට අර ලිච්ඡවී මහා ඇමතියා අචේලක පාථිකපුත්තට මෙසේ කීවේය: ‘ඇවැත්නි පාථිකපුත්තය, මේ කුමක්ද? ඔබේ තට්ටම් අසුනෙහි ඇලී තිබේද, නැතහොත් අසුන ඔබේ තට්ටම්වල ඇලී තිබේද? “ඇවැත්නි, මම එන්නම්, ඇවැත්නි, මම එන්නම්” යැයි කියමින් ඔබ එතැනම දඟලනවා මිස අසුනෙන් නැගිටින්නටවත් ඔබට නොහැකියි’ කියාය. භග්ගවය, මෙසේ කියද්දී පවා අචේලක පාථිකපුත්ත, ‘ඇවැත්නි, මම එන්නම්, ඇවැත්නි, මම එන්නම්’ යැයි කියමින් එතැනම දඟලමින් සිටියා මිස අසුනෙන් නැගිටීමට නොහැකි විය.

25. ‘‘Yadā kho so, bhaggava, licchavimahāmatto aññāsi – ‘parābhūtarūpo ayaṃ acelo pāthikaputto āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Atha taṃ parisaṃ āgantvā evamārocesi – ‘parābhūtarūpo, bho, acelo pāthikaputto āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Evaṃ vutte, ahaṃ, bhaggava, taṃ parisaṃ etadavocaṃ – ‘abhabbo kho, āvuso, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyya. Sace pāyasmantānaṃ licchavīnaṃ evamassa – mayaṃ acelaṃ pāthikaputtaṃ varattāhi bandhitvā goyugehi āviñcheyyāmāti, tā varattā chijjeyyuṃ pāthikaputto vā. Abhabbo pana acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

25. භග්ගවය, ‘මේ අචේලක පාථිකපුත්ත “ඇවැත්නි, මම එන්නම්, ඇවැත්නි, මම එන්නම්” යැයි කීවත් එතැනම දඟලමින් සිටිනවා මිස අසුනෙන් නැගිටීමට නොහැකිව පරාජිත ස්වරූපයකින් සිටින බව’ අර ලිච්ඡවී මහා ඇමතියා වටහාගත් විට, ඔහු පිරිස වෙත පැමිණ මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය: ‘පින්වතුනි, අචේලක පාථිකපුත්ත පරාජයට පත්ව ඇත. “ඇවැත්නි, මම එන්නම්, ඇවැත්නි, මම එන්නම්” යැයි කීවත් ඔහු එතැනම දඟලනවා මිස අසුනෙන් නැගිටීමටවත් ඔහුට නොහැකිය’ කියාය. භග්ගවය, මෙසේ කී විට මම ඒ පිරිසට මෙසේ කීවෙමි: ‘ඇවැත්නි, අචේලක පාථිකපුත්ත තමා කී ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර මා ඉදිරියට පැමිණීමට අසමත්ය. ඉදින් ඔහුට මෙවැනි අදහසක් ඇති වුවහොත්, එනම් “මම ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර ශ්‍රමණ ගෞතමයන් හමුවීමට යන්නෙමි” කියා නම්, ඔහුගේ හිස පැලී යනු ඇත. ඇවැත්නි, ඉදින් ලිච්ඡවීන්ට “අපි අචේලක පාථිකපුත්තව හම් පටිවලින් බැඳ ගව යුගල මගින් ඇදගෙන එන්නෙමු” යැයි සිතේ නම්, ඒ හම් පටි හෝ සිඳී යනු ඇත, නැතහොත් පාථිකපුත්ත හෝ දෙකඩ වී යනු ඇත. එහෙත් ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර අචේලක පාථිකපුත්ත මා ඉදිරියට පැමිණීමට අසමත්ය. ඉදින් ඔහුට මෙවැනි අදහසක් ඇති වුවහොත්, එනම් “මම ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර ශ්‍රමණ ගෞතමයන් හමුවීමට යන්නෙමි” කියා නම්, ඔහුගේ හිස පැලී යනු ඇත’ කියාය.

26. ‘‘Atha kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī uṭṭhāyāsanā taṃ parisaṃ etadavoca – ‘tena hi, bho, muhuttaṃ tāva āgametha, yāvāhaṃ gacchāmi; appeva nāma ahampi sakkuṇeyyaṃ acelaṃ pāthikaputtaṃ imaṃ parisaṃ ānetu’’nti.

26. භග්ගවය, එවිට දාරුපත්තික පරිබ්‍රාජකයාගේ අතේවැසි ජාලිය අසුනෙන් නැගිට එම පිරිසට මෙසේ කීවේය: ‘පින්වතුනි, එසේ නම් මම ගොස් එනතුරු මොහොතක් රැඳී සිටින්න. සමහරවිට මටවත් අචේලක පාථිකපුත්තව මේ පිරිස මැදට කැඳවාගෙන ඒමට හැකිවනු ඇත’ කියාය.

‘‘Atha [Pg.18] kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo pāthikaputto tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā acelaṃ pāthikaputtaṃ etadavoca – ‘abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkantaṃ te seyyo. Abhikkantā abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno. Bhāsitā kho pana te esā, āvuso pāthikaputta, vesāliyaṃ parisati vācā – samaṇopi gotamo ñāṇavādo…pe… taddiguṇaṃ taddiguṇāhaṃ karissāmīti. Abhikkamasseva, kho āvuso pāthikaputta, upaḍḍhapathaṃ. Sabbapaṭhamaṃyeva āgantvā samaṇo gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṃ nisinno. Bhāsitā kho panesā, āvuso pāthikaputta, samaṇena gotamena parisati vācā – abhabbo acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyya. Sace pāyasmantānaṃ licchavīnaṃ evamassa – mayaṃ acelaṃ pāthikaputtaṃ varattāhi bandhitvā goyugehi āviñcheyyāmāti. Tā varattā chijjeyyuṃ pāthikaputto vā. Abhabbo pana acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ āgaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti. Abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkamaneneva te jayaṃ karissāma, samaṇassa gotamassa parājaya’nti.

භග්ගවය, එකල දාරුපත්තික නම් පරිබ්‍රාජකයාගේ අතේවැසි ජාලිය, තිණ්ඩූකඛාණු පරිබ්‍රාජක ආරාමයෙහි අචේල පාථිකපුත්ත සිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ අචේල පාථිකපුත්තට මෙසේ කීය: ‘ඇවැත් පාථිකපුත්තය, එන්න. ඔබ පැමිණීමම ඔබට යහපත්ය. ප්‍රකට වූ ලිච්ඡවි රජවරුන් පැමිණ ඇත. ප්‍රකට බ්‍රාහ්මණ මහාසාරවරුන්, සිටුවරුන් සහ විවිධ දෘෂ්ටි ගත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් ද පැමිණ ඇත. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ද ඔබගේම ආරාමයෙහි දිවා විහරණය පිණිස වැඩ සිටිති. ඇවැත් පාථිකපුත්තය, ඔබ විසින් විශාලා මහනුවර පිරිස මැද මෙබඳු වචනයක් පවසන ලදී: “ශ්‍රමණ ගෞතමයන් ද ඥානවාදියෙකි... මම ඔහු පෙන්වන ප්‍රාතිහාර්යයට වඩා දෙගුණයක ප්‍රාතිහාර්ය පෙන්වන්නෙමි” යනුවෙනි. ඇවැත් පාථිකපුත්තය, අඩමගක් හෝ ඉදිරියට එන්න. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සැමටම පෙර පැමිණ ඔබගේ ආරාමයේ දිවා විහරණයෙන් වැඩ සිටිති. ඇවැත් පාථිකපුත්තය, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ පිරිස මැද මෙසේ වදාළ සේක: “අචේල පාථිකපුත්ත ඒ වචන අත්නොහැර, ඒ සිත අත්නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය බැහැර නොකොට මා ඉදිරියට ඒමට අසමර්ථය. ඉදින් ඔහු ‘මම ඒ වචන අත්නොහැර, ඒ සිත අත්නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය බැහැර නොකොට ශ්‍රමණ ගෞතමයන් හමුවට යන්නෙමි’යි සිතන්නේ නම්, ඔහුගේ හිස පවා පැළී වැටෙන්නේය” යනුවෙනි. ඉදින් ආයුෂ්මත් ලිච්ඡවි රජවරුන්ට, “අපි අචේල පාථිකපුත්තව හම් පටිවලින් බැඳ ගොන් යුගල මගින් ඇදගෙන එන්නෙමු”යි සිතුණහොත්, ඒ හම් පටි හෝ පාථිකපුත්ත හෝ සිඳී යනු ඇත. අචේල පාථිකපුත්ත ඒ වචන අත්නොහැර, ඒ සිත අත්නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය බැහැර නොකොට මා ඉදිරියට ඒමට අසමර්ථය. ඉදින් ඔහු ‘මම ඒ වචන අත්නොහැර... ශ්‍රමණ ගෞතමයන් හමුවට යන්නෙමි’යි සිතන්නේ නම්, ඔහුගේ හිස පැළී වැටෙන්නේය. ඇවැත් පාථිකපුත්තය, එන්න. ඔබ පැමිණීමෙන්ම අපි ඔබව ජයග්‍රාහකයා කරන්නෙමු, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් පරාජිතයා කරන්නෙමු.’

‘‘Evaṃ vutte, bhaggava, acelo pāthikaputto ‘āyāmi āvuso, āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṃ. Atha kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī acelaṃ pāthikaputtaṃ etadavoca – ‘kiṃ su nāma te, āvuso pāthikaputta, pāvaḷā su nāma te pīṭhakasmiṃ allīnā, pīṭhakaṃ su nāma te pāvaḷāsu allīnaṃ? Āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva [Pg.19] saṃsappasi, na sakkosi āsanāpi vuṭṭhātu’nti. Evampi kho, bhaggava, vuccamāno acelo pāthikaputto ‘‘āyāmi āvuso, āyāmi āvuso’’ti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātunti.

භග්ගවය, මෙසේ කී කල අචේල පාථිකපුත්ත ‘ඇවැත්නි, මම එන්නෙමි, ඇවැත්නි, මම එන්නෙමි’යි කියා එතැනම දඟලයි (ඇඹරෙයි), නමුත් අසුනෙන් නැගිටීමට පවා ඔහුට නොහැකිය. එකල දාරුපත්තික අතේවැසි ජාලිය අචේල පාථිකපුත්තට මෙසේ කීය: ‘ඇවැත් පාථිකපුත්තය, කුමක්ද මේ? ඔබගේ තට්ටම් අසුනට ඇලී තිබේද, නැතිනම් අසුන ඔබගේ තට්ටම්වල ඇලී තිබේද? “ඇවැත්නි එන්නෙමි, ඇවැත්නි එන්නෙමි”යි පවසමින් එතැනම දඟලනවා මිස අසුනෙන් නැගිටීමට පවා ඔබට නොහැකිය.’ භග්ගවය, මෙසේ කීවද අචේල පාථිකපුත්ත ‘ඇවැත්නි එන්නෙමි, ඇවැත්නි එන්නෙමි’යි පවසමින් එතැනම දඟලයි; අසුනෙන් නැගිටීමට ඔහුට නොහැකිය.

27. ‘‘Yadā kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī aññāsi – ‘parābhūtarūpo ayaṃ acelo pāthikaputto ‘āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātu’nti, atha naṃ etadavoca –

27. භග්ගවය, ‘මේ අචේල පාථිකපුත්ත පරාජිත ස්වභාවයකට පත්ව සිටියි, “ඇවැත්නි එන්නෙමි”යි කීවත් එතැනම දඟලයි, අසුනෙන් නැගිටීමට පවා නොහැකිය’යි දාරුපත්තික අතේවැසි ජාලිය තේරුම් ගත් විට, ඔහුට මෙසේ කීය:

‘Bhūtapubbaṃ, āvuso pāthikaputta, sīhassa migarañño etadahosi – yaṃnūnāhaṃ aññataraṃ vanasaṇḍaṃ nissāya āsayaṃ kappeyyaṃ. Tatrāsayaṃ kappetvā sāyanhasamayaṃ āsayā nikkhameyyaṃ, āsayā nikkhamitvā vijambheyyaṃ, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokeyyaṃ, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadeyyaṃ, tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkameyyaṃ. So varaṃ varaṃ migasaṃghe vadhitvā mudumaṃsāni mudumaṃsāni bhakkhayitvā tameva āsayaṃ ajjhupeyya’nti.

‘ඇවැත් පාථිකපුත්තය, පෙර දිනක මෘගරාජ වූ සිංහයෙකුට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: “මම යම් වනාන්තරයක් ඇසුරු කොට වාසස්ථානයක් කරගන්නෙමි නම් මැනවි. එහි ලැගුම්ගෙන සවස් කාලයේ ලැගුම්ගෙයින් පිටතට පැමිණෙන්නෙමි. පිටතට පැමිණ ඈනුම් ඇර සිරුර දිග හැර, හාත්පස සිවු දිශාව බලන්නෙමි. සිවු දිශාව බලා තෙවරක් සිංහනාද පවත්වන්නෙමි. තෙවරක් සිංහනාද පවත්වා ගොදුරු පිණිස පිටත් වන්නෙමි. මම උතුම් උතුම් මෘග සමූහයා නසා මෘදු මස් අනුභව කොට නැවතත් ඒ ලැගුම්ගෙටම පැමිණෙන්නෙමි” යනුවෙනි.’

‘Atha kho, āvuso, so sīho migarājā aññataraṃ vanasaṇḍaṃ nissāya āsayaṃ kappesi. Tatrāsayaṃ kappetvā sāyanhasamayaṃ āsayā nikkhami, āsayā nikkhamitvā vijambhi, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokesi, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadi, tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkāmi. So varaṃ varaṃ migasaṅghe vadhitvā mudumaṃsāni mudumaṃsāni bhakkhayitvā tameva āsayaṃ ajjhupesi.

‘ඇවැත්නි, ඉන්පසු ඒ මෘගරාජ වූ සිංහයා යම් වනාන්තරයක් ඇසුරු කොට ලැගුම් ගත්තේය. එහි ලැගුම්ගෙන සවස් යාමයේ ලැගුම්ගෙයින් පිටතට පැමිණියේය. පිටතට පැමිණ සිරුර දිග හැර ඈනුම් ඇර, හාත්පස සිවු දිශාව බැලීය. සිවු දිශාව බලා තෙවරක් සිංහනාද පැවැත්වීය. තෙවරක් සිංහනාද පවත්වා ගොදුරු පිණිස පිටත් විය. හෙතෙමේ උතුම් උතුම් මෘග සමූහයා නසා මෘදු මස් අනුභව කොට නැවතත් ඒ ලැගුම්ගෙටම පැමිණියේය.’

28. ‘Tasseva kho, āvuso pāthikaputta, sīhassa migarañño vighāsasaṃvaḍḍho jarasiṅgālo ditto ceva balavā ca. Atha kho, āvuso, tassa jarasiṅgālassa etadahosi – ko cāhaṃ, ko sīho migarājā. Yaṃnūnāhampi aññataraṃ vanasaṇḍaṃ nissāya āsayaṃ kappeyyaṃ. Tatrāsayaṃ kappetvā sāyanhasamayaṃ āsayā nikkhameyyaṃ, āsayā [Pg.20] nikkhamitvā vijambheyyaṃ, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokeyyaṃ, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadeyyaṃ, tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkameyyaṃ. So varaṃ varaṃ migasaṅghe vadhitvā mudumaṃsāni mudumaṃsāni bhakkhayitvā tameva āsayaṃ ajjhupeyya’nti.

28. “ඇවැත්නි පාථිකපුත්ත, මෘගරාජ වූ ඒ සිංහයාගේ ඉඳුල් කා පෝෂණය වූ, තරබාරු වූ ද ශක්තිමත් වූ ද එක්තරා මහලු නරියෙක් විය. එවිට ඇවැත්නි, ඒ මහලු නරියාට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: ‘මම කවුද? මෘගරාජ වූ සිංහයා කවුද? මම ද එක්තරා වන ලැහැබක් ඇසුරු කරගෙන වාසස්ථානයක් සාදාගන්නෙමි. එහි වාසස්ථානයක් සාදාගෙන, සවස් කාලයේ වාසස්ථානයෙන් නික්මෙන්නෙමි. නික්ම ඇඟපත කඩා කම්මැලිකම හැර හතර දිග බලන්නෙමි. හතර දිග බලා තෙවරක් සිංහ නාද පවත්වන්නෙමි. එසේ තෙවරක් සිංහ නාද පවත්වා ගොදුරු සොයා යන්නෙමි. මම උතුම් මෘග සමූහයා මරා, මොළොක් මස් අනුභව කර නැවතත් ඒ වාසස්ථානයටම එන්නෙමි’ කියායි.”

‘Atha kho so, āvuso, jarasiṅgālo aññataraṃ vanasaṇḍaṃ nissāya āsayaṃ kappesi. Tatrāsayaṃ kappetvā sāyanhasamayaṃ āsayā nikkhami, āsayā nikkhamitvā vijambhi, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokesi, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadissāmīti siṅgālakaṃyeva anadi bheraṇḍakaṃyeva anadi, ke ca chave siṅgāle, ke pana sīhanādeti.

“ඇවැත්නි, ඉන්පසු ඒ මහලු නරියා එක්තරා වන ලැහැබක් ඇසුරු කොට වාසස්ථානයක් සාදා ගත්තේය. එහි වාසස්ථානයක් සාදා සවස් කාලයේ ඉන් නික්මුණේය. නික්ම ඇඟපත කඩා කම්මැලිකම හැර හතර දිග බැලුවේය. හතර දිග බලා ‘මම තෙවරක් සිංහ නාද පවත්වන්නෙමි’යි කියා නරි හඬක්ම නැගීය, පිළිකුල් සහගත හඬක්ම නැගීය. අල්ප වූ ඒ කාලකණ්ණි නරියා කොහේද? සිංහ නාදය කොහේද?”

‘Evameva kho tvaṃ, āvuso pāthikaputta, sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno tathāgate arahante sammāsambuddhe āsādetabbaṃ maññasi. Ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ āsādanā’ti.

“එලෙසම ඇවැත්නි පාථිකපුත්ත, ඔබ ද සුගතයන් වහන්සේගේ ශාසනය තුළ ජීවත් වෙමින්, සුගතයන් වහන්සේගේ ඉඳුල් (ධර්ම දායාදයන්) පරිභෝජනය කරමින්, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු තථාගතයන් වහන්සේට අභියෝග කළ හැකියයි සිතන්නෙහිය. කාලකණ්ණි වූ පාථිකපුත්ත කොහේද? අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු තථාගතයන් වහන්සේලාට අභියෝග කිරීම කොහේද?”

29. ‘‘Yato kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī iminā opammena neva asakkhi acelaṃ pāthikaputtaṃ tamhā āsanā cāvetuṃ. Atha naṃ etadavoca –

29. “භග්ගවය, දාරුපත්තිකයාගේ ශිෂ්‍ය ජාලිය මේ උපමාවෙන් ද ඒ නිරුවත් පාථිකපුත්තව ආසනයෙන් සෙලවීමට පවා අසමත් වූ විට, ඔහුට මෙසේ කීවේය:”

‘Sīhoti attānaṃ samekkhiyāna,Amaññi kotthu migarājāhamasmi;

Tatheva so siṅgālakaṃ anadi,Ke ca chave siṅgāle ke pana sīhanāde’ti.

“‘තමා සිංහයෙකැයි සලකා, “මම මෘගරාජයා වෙමි”යි ඒ නරියා සිතුවේය. එසේ සිතුව ද ඔහු නැගුවේ නරි හඬමය. කාලකණ්ණි නරියා කොහේද? සිංහ නාදය කොහේද?’

‘Evameva kho tvaṃ, āvuso pāthikaputta, sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno tathāgate arahante sammāsambuddhe āsādetabbaṃ maññasi. Ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ āsādanā’ti.

‘එලෙසම ඇවැත්නි පාථිකපුත්ත, ඔබ ද සුගතයන් වහන්සේගේ ශාසනය තුළ ජීවත් වෙමින්, සුගතයන් වහන්සේගේ ඉඳුල් පරිභෝජනය කරමින්, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු තථාගතයන් වහන්සේට අභියෝග කළ හැකියයි සිතන්නෙහිය. කාලකණ්ණි වූ පාථිකපුත්ත කොහේද? අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු තථාගතයන් වහන්සේලාට අභියෝග කිරීම කොහේද?’”

30. ‘‘Yato kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī imināpi opammena neva asakkhi acelaṃ pāthikaputtaṃ tamhā āsanā cāvetuṃ. Atha naṃ etadavoca –

30. “භග්ගවය, ජාලිය මේ උපමාවෙන් ද ඒ නිරුවත් පාථිකපුත්තව ආසනයෙන් සෙලවීමට පවා අසමත් වූ විට, ඔහුට මෙසේ කීවේය:”

‘Aññaṃ [Pg.21] anucaṅkamanaṃ, attānaṃ vighāse samekkhiya;

Yāva attānaṃ na passati, kotthu tāva byagghoti maññati.

“‘අන්‍ය වූ (සිංහයා) පසුපස යමින්, ඔහුගේ ඉඳුල් කා පෝෂණය වූ තමා දෙස බලා, තමාගේ සැබෑ තතු නොදන්නා තාක් ඒ නරියා තමා ව්‍යාඝ්‍රයෙකැයි සිතයි.’

Tatheva so siṅgālakaṃ anadi;

Ke ca chave siṅgāle ke pana sīhanāde’ti.

‘එසේ සිතුව ද ඔහු නැගුවේ නරි හඬමය. කාලකණ්ණි නරියා කොහේද? සිංහ නාදය කොහේද?’

‘Evameva kho tvaṃ, āvuso pāthikaputta, sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno tathāgate arahante sammāsambuddhe āsādetabbaṃ maññasi. Ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ āsādanā’ti.

‘එලෙසම ඇවැත්නි පාථිකපුත්ත, ඔබ ද සුගතයන් වහන්සේගේ ශාසනය තුළ ජීවත් වෙමින්, සුගතයන් වහන්සේගේ ඉඳුල් පරිභෝජනය කරමින්, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු තථාගතයන් වහන්සේට අභියෝග කළ හැකියයි සිතන්නෙහිය. කාලකණ්ණි වූ පාථිකපුත්ත කොහේද? අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු තථාගතයන් වහන්සේලාට අභියෝග කිරීම කොහේද?’”

31. ‘‘Yato kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī imināpi opammena neva asakkhi acelaṃ pāthikaputtaṃ tamhā āsanā cāvetuṃ. Atha naṃ etadavoca –

31. “භග්ගවය, ජාලිය මේ උපමාවෙන් ද ඒ නිරුවත් පාථිකපුත්තව ආසනයෙන් සෙලවීමට පවා අසමත් වූ විට, ඔහුට මෙසේ කීවේය:”

‘Bhutvāna bheke khalamūsikāyo,Kaṭasīsu khittāni ca koṇapāni ;

Mahāvane suññavane vivaḍḍho,Amaññi kotthu migarājāhamasmi.

“‘කමතේ සිටින ගෙම්බන් සහ මීයන් ද, සොහොනේ දමා ඇති කුණුකුණප ද අනුභව කරමින්, පාළු මහා වනයේ හැදී වැඩුණු නරියා තමා මෘගරාජයා යැයි සිතුවේය.’

Tatheva so siṅgālakaṃ anadi;

Ke ca chave siṅgāle ke pana sīhanāde’ti.

‘එසේ සිතුව ද ඔහු නැගුවේ නරි හඬමය. කාලකණ්ණි නරියා කොහේද? සිංහ නාදය කොහේද?’ කියායි.

‘Evameva kho tvaṃ, āvuso pāthikaputta, sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno tathāgate arahante sammāsambuddhe āsādetabbaṃ maññasi. Ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ āsādanā’ti.

‘එලෙසම ඇවැත්නි පාථිකපුත්ත, ඔබ ද සුගතයන් වහන්සේගේ ශාසනය තුළ ජීවත් වෙමින්, සුගතයන් වහන්සේගේ ඉඳුල් පරිභෝජනය කරමින්, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු තථාගතයන් වහන්සේට අභියෝග කළ හැකියයි සිතන්නෙහිය. කාලකණ්ණි වූ පාථිකපුත්ත කොහේද? අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු තථාගතයන් වහන්සේලාට අභියෝග කිරීම කොහේද?’”

32. ‘‘Yato kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī imināpi opammena neva asakkhi acelaṃ pāthikaputtaṃ tamhā āsanā cāvetuṃ. Atha taṃ parisaṃ āgantvā evamārocesi – ‘parābhūtarūpo, bho, acelo pāthikaputto āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṃsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātu’nti.

32. “භග්ගවය, ජාලිය මේ උපමාවෙන් ද ඒ නිරුවත් පාථිකපුත්තව ආසනයෙන් සෙලවීමට පවා අසමත් වූ විට, පිරිස මැදට පැමිණ මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය: ‘පින්වත්නි, නිරුවත් පාථිකපුත්ත පරාජයට පත් වූ ස්වභාවයක් පෙන්වයි. “ඇවැත්නි, දැන් එන්නෙමි, ඇවැත්නි, දැන් එන්නෙමි” කියා එහිම ඇඹරෙමින් සිටියි. ඔහුට තමා සිටින ආසනයෙන් නැගී සිටීමට පවා නොහැකිය’ කියායි.”

33. ‘‘Evaṃ [Pg.22] vutte, ahaṃ, bhaggava, taṃ parisaṃ etadavocaṃ – ‘abhabbo kho, āvuso, acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyya. Sacepāyasmantānaṃ licchavīnaṃ evamassa – mayaṃ acelaṃ pāthikaputtaṃ varattāhi bandhitvā nāgehi āviñcheyyāmāti. Tā varattā chijjeyyuṃ pāthikaputto vā. Abhabbo pana acelo pāthikaputto taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṃ āgantuṃ. Sacepissa evamassa – ahaṃ taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṃ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.

33. “භග්ගව, මා මෙසේ ප්‍රකාශ කළ විට මම ඒ පිරිසට මෙසේ කීවෙමි: ‘ඇවැත්නි, අචේලක පාථිකපුත්තයා ඒ වචන ඉවත් නොකර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ (මිථ්‍යා) දෘෂ්ටිය බැහැර නොකර මා ඉදිරියට පැමිණීමට අපොහොසත් ය. ඉදින් ඔහුට මෙවන් සිතක් ඇති වුවහොත් - එනම්, මා ඒ වචන ඉවත් නොකර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය බැහැර නොකර ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ඉදිරියට යමියි කියා - ඔහුගේ හිස පවා පැලී වැටෙන්නේය. ඉදින් ආයුෂ්මත් ලිච්ඡවී රජවරුන්ට මෙබඳු සිතක් ඇති වුවහොත් - එනම්, අප අචේලක පාථිකපුත්තයාව හම් පටිවලින් බැඳ ගොනුන් යොදා ඇදගෙන එමු කියා - එවිට ඒ හම් පටි හෝ පාථිකපුත්තයා හෝ කැඩී බිඳී යනු ඇත. එහෙත් අචේලක පාථිකපුත්තයා ඒ වචන ඉවත් නොකර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය බැහැර නොකර මා ඉදිරියට පැමිණීමට අපොහොසත් ය. ඉදින් ඔහුට මෙවන් සිතක් ඇති වුවහොත් - එනම්, මා ඒ වචන ඉවත් නොකර, ඒ සිත අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය බැහැර නොකර ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ඉදිරියට යමියි කියා - ඔහුගේ හිස පවා පැලී වැටෙන්නේය’ කියායි.”

34. ‘‘Atha khvāhaṃ, bhaggava, taṃ parisaṃ dhammiyā kathāya sandassesiṃ samādapesiṃ samuttejesiṃ sampahaṃsesiṃ, taṃ parisaṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā mahābandhanā mokkhaṃ karitvā caturāsītipāṇasahassāni mahāviduggā uddharitvā tejodhātuṃ samāpajjitvā sattatālaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā aññaṃ sattatālampi acciṃ abhinimminitvā pajjalitvā dhūmāyitvā mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ paccuṭṭhāsiṃ.

34. “භග්ගව, ඉන්පසු මම ඒ පිරිසට ධර්ම කතාවෙන් (අර්ථය) මැනවින් පෙන්වා දුන්නෙමි, සමාදන් කරවූවෙමි, උනන්දු කරවූවෙමි, සතුටු කරවූවෙමි. මෙසේ ඒ පිරිසට ධර්ම කතාවෙන් කරුණු පෙන්වා දී, සමාදන් කරවා, උනන්දු කරවා, සතුටු කරවා, (කෙලෙස් නමැති) මහා බන්ධනයෙන් මිදීම සලසා, සූ අසූ දහසක් ප්‍රාණීන් මහා දුර්ගයෙන් (සසරින්) එතෙර කරවා, තේජෝ ධාතුවට සමවැදී තල් ගස් සතක් පමණ අහසට පැන නැගී, තවත් තල් ගස් සතක් පමණ උසට ගිනිසිළු මවා, දිලිසෙමින් හා දුම් පිට කරමින් මහ වනයෙහි කූටාගාර ශාලාවට වැඩම කළෙමි.”

35. ‘‘Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho ahaṃ, bhaggava, sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ etadavocaṃ – ‘taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, yatheva te ahaṃ acelaṃ pāthikaputtaṃ ārabbha byākāsiṃ, tatheva taṃ vipākaṃ aññathā vā’ti? ‘Yatheva me, bhante, bhagavā acelaṃ pāthikaputtaṃ ārabbha byākāsi, tatheva taṃ vipākaṃ, no aññathā’ti.

35. “භග්ගව, ඉන්පසු ලිච්ඡවි පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත මා වෙත පැමිණියේය. පැමිණ මට වැඳ එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ ලිච්ඡවි පුත්‍ර සුනක්ඛත්තගෙන් මම මෙසේ ඇසුවෙමි: ‘සුනක්ඛත්ත, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? අචේලක පාථිකපුත්තයා අරභයා මා යම් සේ ප්‍රකාශ කළෙමිද, එහි ප්‍රතිඵලය එම ලෙසම සිදු වූයේද නැතහොත් වෙනත් අයුරකින්ද?’ ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අචේලක පාථිකපුත්තයා අරභයා යම් සේ ප්‍රකාශ කළ සේක්ද, එහි ප්‍රතිඵලය එම ලෙසම සිදු විය, වෙනත් අයුරකින් සිදු නොවීය’ (යැයි ඔහු කීවේය).”

‘Taṃ kiṃ maññasi, sunakkhatta, yadi evaṃ sante kataṃ vā hoti uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ, akataṃ vā’ti? ‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante kataṃ hoti uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ, no akata’nti. ‘Evampi kho [Pg.23] maṃ tvaṃ, moghapurisa, uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karontaṃ evaṃ vadesi – na hi pana me, bhante, bhagavā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karotīti. Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṃ aparaddhaṃ’ti.

“‘සුනක්ඛත්ත, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? එසේ වූ විට උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයට අයත් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් සිදු වූයේද නැතහොත් සිදු නොවූයේද?’ ‘ස්වාමීනි, ඒකාන්තයෙන්ම එසේ වූ විට උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයට අයත් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් සිදු විය, සිදු නොවූවා නොවේ.’ ‘හිස් මිනිස, මා මෙසේ උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයට අයත් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් සිදු කරද්දී පවා ඔබ මට මෙසේ කියන්නෙහිය: ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයට අයත් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් නොකරන සේක’ කියායි. හිස් මිනිස, ඔබ කළ මේ වරදෙහි ප්‍රමාණය කොතරම්දැයි බලන්න’ යැයි මම කීවෙමි.”

‘‘Evampi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṃ āpāyiko nerayiko.

“භග්ගව, මා මෙසේ පවසද්දී පවා ලිච්ඡවි පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත, අපායගාමී වූ නිරයට යාමට සුදුස්සෙකු මෙන් මේ සද්ධර්ම විනයෙන් බැහැරව ගියේමය.”

Aggaññapaññattikathā

අග්ගඤ්ඤ (ලෝකෝත්පත්ති) පැනවීම පිළිබඳ කතාව

36. ‘‘Aggaññañcāhaṃ, bhaggava, pajānāmi. Tañca pajānāmi, tato ca uttaritaraṃ pajānāmi, tañca pajānaṃ na parāmasāmi, aparāmasato ca me paccattaññeva nibbuti viditā, yadabhijānaṃ tathāgato no anayaṃ āpajjati.

36. “භග්ගව, මම ලෝකයේ ආරම්භය (අග්ගඤ්ඤය) දනිමි. එය පමණක් නොව ඊට වඩා උසස් වූ ධර්මයද දනිමි. එසේ දන්නා නමුත් මම එය (තණ්හා මාන දෘෂ්ටිවලින්) අල්ලා නොගනිමි. එසේ අල්ලා නොගන්නා මට තම තුළම වූ කෙලෙස් නිවීම (නිර්වාණය) ප්‍රත්‍යක්ෂ විය. යම් (නිවීමක්) දැනගත් තථාගතයන් වහන්සේ විපතට (දුකට) පත් නොවෙති.”

37. ‘‘Santi, bhaggava, eke samaṇabrāhmaṇā issarakuttaṃ brahmakuttaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapenti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘saccaṃ kira tumhe āyasmanto issarakuttaṃ brahmakuttaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te ca me evaṃ puṭṭhā, ‘āmo’ti paṭijānanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘kathaṃvihitakaṃ pana tumhe āyasmanto issarakuttaṃ brahmakuttaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaññeva paṭipucchanti. Tesāhaṃ puṭṭho byākaromi –

37. “භග්ගව, ‘ඊශ්වරයෙකු විසින් මවන ලද්දක් හෝ බ්‍රහ්මයෙකු විසින් මවන ලද්දක් හෝ ගුරු සම්ප්‍රදායක් හෝ ලෝකයේ ආරම්භය වේ’ යැයි පවසන ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. මම ඔවුන් වෙත ගොස් මෙසේ අසමි: ‘ආයුෂ්මතුනි, ඔබලා ඊශ්වර නිර්මාණය හෝ බ්‍රහ්ම නිර්මාණය හෝ ගුරු සම්ප්‍රදාය හෝ ලෝකයේ ආරම්භය ලෙස පනවනවා යන කරුණ සැබෑවක්ද?’ මා මෙසේ ඇසූ විට ඔවුහු ‘එසේය’ යැයි පිළිගනිති. එවිට මම ඔවුන්ගෙන් මෙසේ අසමි: ‘ආයුෂ්මතුනි, ඔබලා කුමන ආකාරයකින් ඊශ්වර නිර්මාණය හෝ බ්‍රහ්ම නිර්මාණය හෝ ගුරු සම්ප්‍රදාය හෝ ලෝකයේ ආරම්භය ලෙස පනවන්නෙහිද?’ මා මෙසේ ඇසූ විට ඔවුහු කරුණු පැහැදිලි කිරීමට අපොහොසත් වෙති. එසේ අපොහොසත් වී මාගෙන්ම ඒ ගැන ආපසු විමසති. එවිට විමසන ලද මම ඔවුන්ට මෙසේ පිළිතුරු දෙමි:”

38. ‘Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṃ loko saṃvaṭṭati. Saṃvaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā ābhassarasaṃvattanikā honti. Te tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṃpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhanti.

38. “‘ඇවැත්නි, දීර්ඝ කාලයක් ඇවෑමෙන් යම් කලෙක මේ ලෝකය විනාශ වන (සංවට්ට වන) සමයක් පැමිණෙයි. ලෝකය විනාශ වන විට බොහෝ දුරට සත්ත්වයන් ආභස්සර බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපදින්නෝ වෙති. ඔවුහු එහි මනෝමයව, ප්‍රීතිය ආහාර කොට ගෙන, ස්වයංප්‍රභා (තම සිරුරෙන් විහිදෙන ආලෝකය) ඇතිව, අහසෙහි හැසිරෙමින්, සුබ ස්ථානයන්හි වාසය කරමින් ඉතා දීර්ඝ කාලයක් එහි වෙසෙති.’”}]```

‘Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṃ loko vivaṭṭati. Vivaṭṭamāne loke suññaṃ brahmavimānaṃ pātubhavati. Atha kho aññataro satto āyukkhayā vā puññakkhayā vā ābhassarakāyā cavitvā suññaṃ brahmavimānaṃ upapajjati. So [Pg.24] tattha hoti manomayo pītibhakkho sayaṃpabho antalikkhacaro subhaṭṭhāyī, ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhati.

“ඇවැත්නි, දීර්ඝ කාලයක් ඇවෑමෙන් යම් අවස්ථාවක මේ ලෝකය නැවත හටගන්නා (විවර්ත වන) කාලයක් එයි. ලෝකය හටගන්නා කල්හි හිස් වූ බ්‍රහ්ම විමානයක් පහළ වෙයි. එකල්හි එක්තරා සත්වයෙක් ආයුෂ ක්ෂය වීමෙන් හෝ පින් ක්ෂය වීමෙන් හෝ ආභස්සර බ්‍රහ්ම ලෝකයෙන් චුත වී හිස් වූ බ්‍රහ්ම විමානයෙහි උපදියි. ඔහු එහි මනෝමයව, ප්‍රීතිය ආහාර කොට ඇතිව, ස්වයංප්‍රභාස්වරව (තමාගේම ශරීරාලෝකයෙන් යුක්තව), අහසෙහි හැසිරෙමින්, සුබ ස්ථානයක වෙසෙමින් දීර්ඝ කාලයක් පවතියි.”

‘Tassa tattha ekakassa dīgharattaṃ nivusitattā anabhirati paritassanā uppajjati – aho vata aññepi sattā itthattaṃ āgaccheyyunti. Atha aññepi sattā āyukkhayā vā puññakkhayā vā ābhassarakāyā cavitvā brahmavimānaṃ upapajjanti tassa sattassa sahabyataṃ. Tepi tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṃpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino, ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhanti.

“එහි දීර්ඝ කාලයක් තනිව වාසය කිරීම හේතුවෙන් ඔහුට නොඇල්මක් හා තනිකමක් (තැතිගැනීමක්) ඇති වෙයි. ‘අහෝ, අනෙක් සත්වයෝත් මෙහි පැමිණෙන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද!’ යනුවෙන් ඔහුට සිතෙයි. එවිට අනෙක් සත්වයෝද ආයුෂ ක්ෂය වීමෙන් හෝ පින් ක්ෂය වීමෙන් හෝ ආභස්සර බ්‍රහ්ම ලෝකයෙන් චුත වී ඒ සත්වයාගේ සහචරයන් ලෙස බ්‍රහ්ම විමානයෙහි උපදිති. ඔවුන්ද එහි මනෝමයව, ප්‍රීතිය ආහාර කොට ඇතිව, ස්වයංප්‍රභාස්වරව, අහසෙහි හැසිරෙමින්, සුබ ස්ථානයන්හි වෙසෙමින් දීර්ඝ කාලයක් පවතිති.”

39. ‘Tatrāvuso, yo so satto paṭhamaṃ upapanno, tassa evaṃ hoti – ahamasmi brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṃ, mayā ime sattā nimmitā. Taṃ kissa hetu? Mamañhi pubbe etadahosi – aho vata aññepi sattā itthattaṃ āgaccheyyunti; iti mama ca manopaṇidhi. Ime ca sattā itthattaṃ āgatāti.

39. “ඇවැත්නි, එහිදී පළමුව උපන් සත්වයාට මෙසේ සිතෙයි: ‘මම බ්‍රහ්මයා වෙමි, මහා බ්‍රහ්මයා වෙමි, සියල්ල අභිබවා සිටින්නා වෙමි, කිසිවෙකුට යටත් නොවන්නා වෙමි, සියල්ල දකින්නා වෙමි, සියල්ල තම වසඟයේ පවත්වන්නා වෙමි, ඊශ්වරයා වෙමි, කර්තෘ වෙමි, නිර්මාතෘ වෙමි, ශ්‍රේෂ්ඨයා වෙමි, විධාන කරන්නා වෙමි, වශීකෘත වූවෙමි, උපන් හා උපදින සත්වයන්ගේ පියා වෙමි. මා විසින් මේ සත්වයෝ මවන ලදහ. එයට හේතුව කිමද? මට මීට පෙර ‘අහෝ, අනෙක් සත්වයෝත් මෙහි පැමිණෙන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද!’ කියා සිතුණි. මාගේ ඒ මනෝප්‍රණිධිය නිසා (සිතේ පැතුම නිසා) මේ සත්වයෝ මෙහි පැමිණියහ’ කියායි.”

‘Yepi te sattā pacchā upapannā, tesampi evaṃ hoti – ayaṃ kho bhavaṃ brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṃ; iminā mayaṃ bhotā brahmunā nimmitā. Taṃ kissa hetu? Imañhi mayaṃ addasāma idha paṭhamaṃ upapannaṃ; mayaṃ panāmha pacchā upapannāti.

“පසුව උපන් සත්වයන්ට ද මෙසේ සිතෙයි: ‘මේ භවත් බ්‍රහ්මයා මහා බ්‍රහ්මයාය, සියල්ල අභිබවා සිටින්නාය, කිසිවෙකුට යටත් නොවන්නාය, සියල්ල දකින්නාය, සියල්ල තම වසඟයේ පවත්වන්නාය, ඊශ්වරයාය, කර්තෘය, නිර්මාතෘය, ශ්‍රේෂ්ඨයාය, විධාන කරන්නාය, වශීකෘත වූවෙකි, උපන් හා උපදින සත්වයන්ගේ පියාය. මේ භවත් බ්‍රහ්මයා විසින් අපි මවන ලද්දෙමු. එයට හේතුව කිමද? අප මෙහි පැමිණෙන විට මොහු පළමුව උපදී සිටිනු අප දුටුවෙමු. අප උපන්නේ ඔහුට පසුවය’ කියායි.”

40. ‘Tatrāvuso, yo so satto paṭhamaṃ upapanno, so dīghāyukataro ca hoti vaṇṇavantataro ca mahesakkhataro ca. Ye pana te sattā pacchā upapannā, te appāyukatarā ca honti dubbaṇṇatarā ca appesakkhatarā ca.

40. “ඇවැත්නි, එහිදී පළමුව උපන් ඒ සත්වයා වඩාත් දීර්ඝායුෂ ඇත්තෙක් ද, වඩාත් රූමත් අයෙක් ද, වඩාත් මහේශාක්‍ය (ප්‍රතාපවත්) අයෙක් ද වෙයි. පසුව උපන් සත්වයෝ ආයුෂයෙන් අඩු, රූපයෙන් අඩු (දුර්වර්ණ), අල්පේශාක්‍ය වූවෝ වෙති.”

‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, āvuso, vijjati, yaṃ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṃ āgacchati. Itthattaṃ āgato samāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno [Pg.25] ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte taṃ pubbenivāsaṃ anussarati; tato paraṃ nānussarati.

“ඇවැත්නි, යම් සත්වයෙක් ඒ (බ්‍රහ්ම) ලෝකයෙන් චුත වී මේ මනුෂ්‍ය ලෝකයට පැමිණීම සිදු විය හැකිය. ඔහු එසේ පැමිණ ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වෙයි. පැවිදි වූ ඔහු දැඩි වීර්යයෙන්, උත්සාහයෙන්, යෝගාභ්‍යාසයෙන්, අප්‍රමාදයෙන් හා නිවැරදි මෙනෙහි කිරීමෙන් යුක්තව මෙවන් වූ චිත්ත සමාධියක් ලබයි. සිත සමාහිත වූ කල්හි ඔහු තමාගේ පෙර විසූ ඒ (බ්‍රහ්ම) භවය සිහි කරයි. නමුත් ඉන් එහාට සිහි කළ නොහැකිය.”

‘So evamāha – yo kho so bhavaṃ brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṃ, yena mayaṃ bhotā brahmunā nimmitā. So nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṃ tatheva ṭhassati. Ye pana mayaṃ ahumhā tena bhotā brahmunā nimmitā, te mayaṃ aniccā addhuvā appāyukā cavanadhammā itthattaṃ āgatā’ti. Evaṃvihitakaṃ no tumhe āyasmanto issarakuttaṃ brahmakuttaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethāti. ‘Te evamāhaṃsu – evaṃ kho no, āvuso gotama, sutaṃ, yathevāyasmā gotamo āhā’ti. ‘‘Aggaññañcāhaṃ, bhaggava, pajānāmi. Tañca pajānāmi, tato ca uttaritaraṃ pajānāmi, tañca pajānaṃ na parāmasāmi, aparāmasato ca me paccattaññeva nibbuti viditā. Yadabhijānaṃ tathāgato no anayaṃ āpajjati.

“ඔහු මෙසේ පවසයි: ‘යම් ඒ භවත් මහා බ්‍රහ්මයෙක් වේද, ඔහු නිත්‍යය, ස්ථිරය, සදාකාලිකය, වෙනස් නොවන සුළුය, සැමදා එලෙසම පවතියි. ඒ භවත් බ්‍රහ්මයා විසින් මවන ලද අපි වනාහි අනිත්‍ය වන්නෙමු, අස්ථිර වන්නෙමු, කෙටි ආයුෂ ඇත්තෝ වන්නෙමු, චුත වන සුළු වන්නෙමු, එබැවින් මේ මනුෂ්‍ය ලෝකයට පැමිණියෙමු’ කියායි. ඇවැත්නි, ඔබවහන්සේලා මෙබඳු වූ ‘ඊශ්වර නිර්මාණය’ හෝ ‘බ්‍රහ්ම නිර්මාණය’ මුල් කොට ගත් ආචාර්යවාදයක් ලෝකයේ ආරම්භය ලෙස පනවන්නහුද? ඔවුන් මෙසේ පවසයි: ‘ඇවැත් ගෝතමයන් වහන්ස, අප අසා ඇත්තේද ඔබවහන්සේ පැවසූ පරිදිමය’. භග්ගවය, මම ලෝකයේ ආරම්භය (අග්‍රඥතාවය) දනිමි. එය ද දනිමි, ඊට වඩා උසස් වූ දෙයද දනිමි. එසේ දැනගෙනත් මම එයට වැරදි ලෙස ඇලී නොසිටිමි. එසේ නොඇලී සිටින බැවින් මටම අවබෝධ වන ශාන්තිය (නිර්වාණය) මම විඳිමි. යමක් දැනගැනීමෙන් තථාගතයන් වහන්සේ විපතට පත් නොවෙත්ද මම ඒ ඥානය ඇත්තෙමි.”

41. ‘‘Santi, bhaggava, eke samaṇabrāhmaṇā khiḍḍāpadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapenti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘saccaṃ kira tumhe āyasmanto khiḍḍāpadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te ca me evaṃ puṭṭhā ‘āmo’ti paṭijānanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘kathaṃvihitakaṃ pana tumhe āyasmanto khiḍḍāpadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaññeva paṭipucchanti, tesāhaṃ puṭṭho byākaromi –

41. “භග්ගවය, ක්‍රීඩාවෙහි ප්‍රමාද වීමෙන් (ඛිඩ්ඩාපදෝසික) ඇතිවන ලෝකයේ ආරම්භය පවසන ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. මම ඔවුන් වෙත ගොස් මෙසේ අසමි: ‘ඇවැත්නි, ඔබලා ක්‍රීඩාවෙහි ප්‍රමාද වීම ලෝකයේ ආරම්භය ලෙස පවසන්නාහුද?’ කියායි. මා එසේ ඇසූ විට ඔවුන් ‘එසේය’ කියා පිළිගනිති. පසුව මම ඔවුන්ගෙන් එය කෙසේ වන්නේ දැයි විමසමි. මා ඇසූ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමට ඔවුහු අපොහොසත් වෙති. ඔවුහු අපොහොසත් වී නැවත මගෙන්ම ඒ ගැන විමසති. එවිට මම ඔවුන්ට මෙසේ විස්තර කර දෙමි:”

42. ‘Santāvuso, khiḍḍāpadosikā nāma devā. Te ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā viharanti. Tesaṃ ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṃ viharataṃ sati sammussati, satiyā sammosā te devā tamhā kāyā cavanti.

42. “‘ඇවැත්නි, ‘ඛිඩ්ඩාපදෝසික’ නම් වූ දෙවිවරු සිටිති. ඔවුන් අධික වේලාවක් සිනාසෙමින්, කෙළිදෙලෙන් හා ක්‍රීඩාවෙන් යුක්තව වාසය කරති. එසේ අධික ලෙස ක්‍රීඩාවෙහි හා කෙළිදෙලෙහි ඇලී සිටින ඔවුන්ට සිහිය මුළා වෙයි. සිහිය මුළා වීමෙන් ඒ දෙවිවරු ඒ භවයෙන් චුත වෙති.’”

‘Ṭhānaṃ [Pg.26] kho panetaṃ, āvuso, vijjati, yaṃ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṃ āgacchati, itthattaṃ āgato samāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte taṃ pubbenivāsaṃ anussarati; tato paraṃ nānussarati.

“ඇවැත්නි, කිසියම් සත්ත්වයෙක් ඒ (දේව) නිකායෙන් චුතව මෙලොවට පැමිණෙන්නේද, එසේ මෙලොවට පැමිණි ඔහු ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වන්නේද, පැවිදි වූ ඔහු කෙලෙස් තවන වීරියෙන්, උත්සාහයෙන්, නිරන්තර යෝගයෙන්, අප්‍රමාදයෙන් හා මනා මනසිකාරයෙන් යුක්තව එබඳු වූ චිත්ත සමාධියක් ලබන්නේද, ඒ මනා කොට සමාධිගත වූ සිතින් තමාගේ ඒ පෙර විසූ බවය සිහි කරයිද, ඉන් ඔබ්බට සිහි කළ නොහැකි වන්නේද, ඇවැත්නි, එබඳු අවස්ථාවක් විද්‍යමාන වන්නේමය.”

‘So evamāha – ye kho te bhonto devā na khiḍḍāpadosikā te na ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā viharanti. Tesaṃ nātivelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṃ viharataṃ sati na sammussati, satiyā asammosā te devā tamhā kāyā na cavanti, niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā sassatisamaṃ tatheva ṭhassanti. Ye pana mayaṃ ahumhā khiḍḍāpadosikā te mayaṃ ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā viharimhā, tesaṃ no ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṃ viharataṃ sati sammussati, satiyā sammosā evaṃ mayaṃ tamhā kāyā cutā, aniccā addhuvā appāyukā cavanadhammā itthattaṃ āgatāti. Evaṃvihitakaṃ no tumhe āyasmanto khiḍḍāpadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti. ‘Te evamāhaṃsu – evaṃ kho no, āvuso gotama, sutaṃ, yathevāyasmā gotamo āhā’ti. ‘‘Aggaññañcāhaṃ, bhaggava, pajānāmi…pe… yadabhijānaṃ tathāgato no anayaṃ āpajjati.

“ඔහු මෙසේ පවසයි: ‘යම් ඒ භවත් දෙවි කෙනෙක් කෙළිලොලින් සිත් දූෂණය කරගත් (ක්‍රීඩා ප්‍රදෝෂික) නොවෙත්ද, ඔවුහු පමණ ඉක්මවා සිනහවෙන් හා ක්‍රීඩාවෙන් යුක්තව වාසය නොකරති. අධික ලෙස කෙළිලොලින් වාසය නොකරන ඔවුන්ගේ සිහිය මුළා නොවේ. සිහිය මුළා නොවීම නිසා ඒ දෙවිවරු එම නිකායෙන් චුත නොවෙති; ඔවුහු නිත්‍යයහ, ස්ථිරයහ, සදාකාලිකයහ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇත්තාහ, සදාකාලික වස්තූන් මෙන් එලෙසම පවතිති. එහෙත් යම් අපි කෙළිලොලින් සිත් දූෂණය කරගත්තෙමුද, අපි පමණ ඉක්මවා සිනහවෙන් හා ක්‍රීඩාවෙන් යුක්තව වාසය කළෙමු. එසේ පමණ ඉක්මවා කෙළිලොලින් වාසය කළ අපගේ සිහිය මුළා විය. සිහිය මුළා වීම නිසා අපි ඒ නිකායෙන් චුත වීමු; අපි අනිත්‍යයහ, අස්ථිරයහ, කෙටි ආයුෂ ඇත්තාහ, චුත වන ස්වභාව ඇත්තාහ, මෙලොවට පැමිණියෙමු’ යනුවෙනි. ඇවැත්නි, ඔබලා ක්‍රීඩා ප්‍රදෝෂික දෙවිවරුන් මුල් කරගත් මෙබඳු වූ ඇදුරු වාදයක් ලෝකයේ ආරම්භය (අග්ගඤ්ඤය) ලෙස පනවන්නහුද?” එවිට ඔවුහු මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඇවැත් ගෞතමයන් වහන්සේ පැවසූ පරිදිම අපටද අසන්නට ලැබී ඇත.” “භග්ගව, මම ලෝකයේ ආරම්භය දනිමි... යම් කරුණක් දැනගැනීමෙන් තථාගතයන් වහන්සේ කිසිදු විපතකට පත් නොවේ.”

43. ‘‘Santi, bhaggava, eke samaṇabrāhmaṇā manopadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapenti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘saccaṃ kira tumhe āyasmanto manopadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te ca me evaṃ puṭṭhā ‘āmo’ti paṭijānanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘kathaṃvihitakaṃ pana tumhe āyasmanto manopadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaññeva paṭipucchanti. Tesāhaṃ puṭṭho byākaromi –

43. “භග්ගව, ඇතැම් මහණ බමුණෝ මනස දූෂණය කර ගැනීම (මනෝප්‍රදෝෂික) මුල් කරගත් ඇදුරු වාදයක් ලෝකයේ ආරම්භය ලෙස පනවති. මම ඔවුන් වෙත ගොස් මෙසේ පවසමි: ‘පින්වතුනි, ඔබලා මනෝප්‍රදෝෂික දෙවිවරුන් මුල් කරගත් ඇදුරු වාදයක් ලෝකයේ ආරම්භය ලෙස පනවන්නහු යන්න සැබෑද?’ මා එසේ විමසූ විට ඔවුහු ‘එසේය’ යි පිළිගනිති. එවිට මම ඔවුන්ගෙන් මෙසේ අසමි: ‘පින්වතුනි, ඔබලා කිනම් ආකාරයකින් මනෝප්‍රදෝෂික දෙවිවරුන් මුල් කරගත් ඇදුරු වාදයක් ලෝකයේ ආරම්භය ලෙස පනවන්නහුද?’ මා විසින් විමසන ලදුව ඔවුහු එය විසඳාගත නොහැකිව, මගෙන්ම පෙරළා ප්‍රශ්න කරති. එවිට මම ඔවුන්ට මෙසේ පැහැදිලි කරමි:”

44. ‘Santāvuso, manopadosikā nāma devā. Te ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyanti. Te ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni [Pg.27] padūsenti. Te aññamaññaṃ paduṭṭhacittā kilantakāyā kilantacittā. Te devā tamhā kāyā cavanti.

44. “ඇවැත්නි, මනෝප්‍රදෝෂික නම් වූ දෙවි කෙනෙක් සිටිති. ඔවුහු පමණ ඉක්මවා එකිනෙකා දෙස ඊර්ෂ්‍යාවෙන් බලා සිටිති. එසේ පමණ ඉක්මවා එකිනෙකා දෙස බලා සිටින ඔවුන් එකිනෙකා කෙරෙහි සිත් දූෂණය කර ගනිති. එසේ එකිනෙකා කෙරෙහි දූෂිත සිත් ඇති ඔවුන්ගේ කය ක්ලාන්ත වෙයි, සිතද ක්ලාන්ත වෙයි. ඒ දෙවිවරු එම (දේව) නිකායෙන් චුත වෙති.”

‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, āvuso, vijjati, yaṃ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṃ āgacchati. Itthattaṃ āgato samāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte taṃ pubbenivāsaṃ anussarati, tato paraṃ nānussarati.

“ඇවැත්නි, කිසියම් සත්ත්වයෙක් ඒ (දේව) නිකායෙන් චුතව මෙලොවට පැමිණෙන්නේද, එසේ මෙලොවට පැමිණි ඔහු ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වන්නේද, පැවිදි වූ ඔහු කෙලෙස් තවන වීරියෙන්, උත්සාහයෙන්, නිරන්තර යෝගයෙන්, අප්‍රමාදයෙන් හා මනා මනසිකාරයෙන් යුක්තව එබඳු වූ චිත්ත සමාධියක් ලබන්නේද, ඒ මනා කොට සමාධිගත වූ සිතින් තමාගේ ඒ පෙර විසූ බවය සිහි කරයිද, ඉන් ඔබ්බට සිහි කළ නොහැකි වන්නේද, ඇවැත්නි, එබඳු අවස්ථාවක් විද්‍යමාන වන්නේමය.”

‘So evamāha – ye kho te bhonto devā na manopadosikā te nātivelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyanti. Te nātivelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni nappadūsenti. Te aññamaññaṃ appaduṭṭhacittā akilantakāyā akilantacittā. Te devā tamhā kāyā na cavanti, niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā sassatisamaṃ tatheva ṭhassanti. Ye pana mayaṃ ahumhā manopadosikā, te mayaṃ ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyimhā. Te mayaṃ ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni padūsimhā. Te mayaṃ aññamaññaṃ paduṭṭhacittā kilantakāyā kilantacittā. Evaṃ mayaṃ tamhā kāyā cutā, aniccā addhuvā appāyukā cavanadhammā itthattaṃ āgatāti. Evaṃvihitakaṃ no tumhe āyasmanto manopadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti. ‘Te evamāhaṃsu – evaṃ kho no, āvuso gotama, sutaṃ, yathevāyasmā gotamo āhā’ti. ‘‘Aggaññañcāhaṃ, bhaggava, pajānāmi…pe… yadabhijānaṃ tathāgato no anayaṃ āpajjati.

“ඔහු මෙසේ පවසයි: ‘යම් ඒ භවත් දෙවි කෙනෙක් මනස දූෂණය කරගත් (මනෝප්‍රදෝෂික) නොවෙත්ද, ඔවුහු පමණ ඉක්මවා එකිනෙකා දෙස (ඊර්ෂ්‍යාවෙන්) බලා නොසිටිති. එසේ එකිනෙකා දෙස බලා නොසිටින ඔවුන් එකිනෙකා කෙරෙහි සිත් දූෂණය කර නොගනිති. එසේ එකිනෙකා කෙරෙහි දූෂිත නොවූ සිත් ඇති ඔවුන්ගේ කය හෝ සිත ක්ලාන්ත නොවේ. ඒ දෙවිවරු එම නිකායෙන් චුත නොවෙති; ඔවුහු නිත්‍යයහ, ස්ථිරයහ, සදාකාලිකයහ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇත්තාහ, සදාකාලික වස්තූන් මෙන් එලෙසම පවතිති. එහෙත් යම් අපි මනෝප්‍රදෝෂික වූවෙමුද, අපි පමණ ඉක්මවා එකිනෙකා දෙස බලා සිටියෙමු. එසේ එකිනෙකා දෙස බලා සිටීමෙන් අපි එකිනෙකා කෙරෙහි සිත් දූෂණය කර ගත්තෙමු. දූෂිත වූ සිත් ඇති අපගේ කයද සිතද ක්ලාන්ත විය. මෙසේ අපි ඒ නිකායෙන් චුත වීමු; අපි අනිත්‍යයහ, අස්ථිරයහ, කෙටි ආයුෂ ඇත්තාහ, චුත වන ස්වභාව ඇත්තාහ, මෙලොවට පැමිණියෙමු’ යනුවෙනි. ඇවැත්නි, ඔබලා මනෝප්‍රදෝෂික දෙවිවරුන් මුල් කරගත් මෙබඳු වූ ඇදුරු වාදයක් ලෝකයේ ආරම්භය ලෙස පනවන්නහුද?” එවිට ඔවුහු මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඇවැත් ගෞතමයන් වහන්සේ පැවසූ පරිදිම අපටද අසන්නට ලැබී ඇත.” “භග්ගව, මම ලෝකයේ ආරම්භය (අග්ගඤ්ඤය) දනිමි... යම් කරුණක් දැනගැනීමෙන් තථාගතයන් වහන්සේ කිසිදු විපතකට පත් නොවේ.”

45. ‘‘Santi, bhaggava, eke samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapenti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘saccaṃ kira tumhe āyasmanto adhiccasamuppannaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te ca me evaṃ puṭṭhā ‘āmo’ti paṭijānanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘kathaṃvihitakaṃ pana tumhe āyasmanto adhiccasamuppannaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? Te [Pg.28] mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaññeva paṭipucchanti. Tesāhaṃ puṭṭho byākaromi –

45. “භග්ගව, ලෝකයේ ආරම්භය කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව (අහඹු ලෙස) සිදුවූවක් බව පවසන සමහර ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. මම ඔවුන් වෙත ගොස් මෙසේ අසමි: ‘පින්වතුනි, ඔබලා ලෝකයේ ආරම්භය අහේතුකව සිදුවූවක් බව ප්‍රකාශ කරනවා කියා පවසන්නේ සැබෑවක්ද?’ එවිට ඔවුන් ‘එසේය’ යි පිළිගනිති. මම ඔවුන්ගෙන් ‘පින්වතුනි, ඔබලා ලෝකයේ ආරම්භය අහේතුකව සිදුවූවක් බව පනවන්නේ කුමන කරුණක් පදනම් කරගෙනද?’ යි විමසමි. මා එසේ ඇසූ විට ඔවුන්ට කරුණු සහිතව එය පැහැදිලි කළ නොහැකි වෙයි. එසේ කරුණු පැහැදිලි කළ නොහැකි වූ ඔවුන් පෙරළා මගෙන්ම ඒ ගැන විමසති. එවිට මම ඔවුන්ට මෙසේ පිළිතුරු දෙමි:”

46. ‘Santāvuso, asaññasattā nāma devā. Saññuppādā ca pana te devā tamhā kāyā cavanti.

46. “‘ඇවැත්නි, අසංඥසත්ව නම් වූ දෙවිවරු සිටිති. යම් දිනක ඒ දෙවිවරුන්ට සංඥාව පහළ වේද, එකෙණෙහිම ඔවුන් ඒ දෙව් ලොවෙන් චුත වෙති.”

‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, āvuso, vijjati. Yaṃ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṃ āgacchati. Itthattaṃ āgato samāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte taṃ saññuppādaṃ anussarati, tato paraṃ nānussarati.

“‘ඇවැත්නි, මෙබඳු අවස්ථාවක් තිබිය හැකිය. යම් සත්වයෙක් ඒ දෙව් ලොවෙන් චුතව මෙලොවට පැමිණෙයි. මෙලොවට පැමිණි ඔහු ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වෙයි. මහණ වී කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, මනා වීර්යයෙන් හා කැපවීමෙන්, අප්‍රමාදීව හා මනා සිහියෙන් යුතුව එබඳු වූ චිත්ත සමාධියකට පත් වෙයි. ඒ සමාධිමත් සිතින් යුතුව තමාට (අසංඥ ලොවෙන් චුත වීමට පෙර) සංඥාව පහළ වූ අවස්ථාව පමණක් සිහිපත් කරයි. එහෙත් ඊට පෙර පැවති කිසිවක් සිහිපත් කළ නොහැකි වෙයි.”

‘So evamāha – adhiccasamuppanno attā ca loko ca. Taṃ kissa hetu? Ahañhi pubbe nāhosiṃ, somhi etarahi ahutvā santatāya pariṇatoti. Evaṃvihitakaṃ no tumhe āyasmanto adhiccasamuppannaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ paññapethā’ti? ‘Te evamāhaṃsu – evaṃ kho no, āvuso gotama, sutaṃ yathevāyasmā gotamo āhā’ti. ‘‘Aggaññañcāhaṃ, bhaggava, pajānāmi tañca pajānāmi, tato ca uttaritaraṃ pajānāmi, tañca pajānaṃ na parāmasāmi, aparāmasato ca me paccattaññeva nibbuti viditā. Yadabhijānaṃ tathāgato no anayaṃ āpajjati.

“‘එවිට ඔහු මෙසේ පවසයි: ආත්මයත් ලෝකයත් අහේතුකව (අහඹු ලෙස) හටගෙන ඇත. ඒ මන්ද යත්, මම මීට පෙර කිසිලෙසකත් නොසිටියෙමි. මීට පෙර නොසිටි මම දැන් සත්වයෙකු ලෙස මෙසේ ඉපදී සිටිමි කියායි. පින්වතුනි, ඔබලා ලෝකයේ ආරම්භය අහේතුකව සිදුවූවක් බව පවසන්නේ මෙබඳු වූ කරුණක් නිසාද?’ එවිට ඔවුන් ‘ඇවැත්නි ගෝතමයන් වහන්ස, අප අසා ඇත්තේද ඔබ වහන්සේ දැන් පැවසූ ආකාරයටමය’ යි පවසති. භග්ගව, මම ලෝකයේ ආරම්භයත් දනිමි, එයට වඩා උසස් වූ දෙයද දනිමි. මම ඒ දැනුම කෙරෙහි තෘෂ්ණා මානාදියෙන් ඇලී නොසිටිමි. එසේ ඇලී නොසිටින නිසාම මම මා තුළම පවතින උතුම් නිවීම (නිර්වාණය) අත්දකිමි. යම් අවබෝධයක් නිසා තථාගතයන් වහන්සේ කිසිදා දුකට හෝ විනාශයට පත් නොවේද, ඒ අවබෝධය මම ලබා සිටිමි.”

47. ‘‘Evaṃvādiṃ kho maṃ, bhaggava, evamakkhāyiṃ eke samaṇabrāhmaṇā asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhanti – ‘viparīto samaṇo gotamo bhikkhavo ca. Samaṇo gotamo evamāha – yasmiṃ samaye subhaṃ vimokkhaṃ upasampajja viharati, sabbaṃ tasmiṃ samaye asubhantveva pajānātī’ti. Na kho panāhaṃ, bhaggava, evaṃ vadāmi – ‘yasmiṃ samaye subhaṃ vimokkhaṃ upasampajja viharati, sabbaṃ tasmiṃ samaye asubhantveva pajānātī’ti. Evañca khvāhaṃ, bhaggava, vadāmi – ‘yasmiṃ samaye subhaṃ vimokkhaṃ upasampajja viharati, subhantveva tasmiṃ samaye pajānātī’ti.

47. “භග්ගව, මෙසේ පවසන්නා වූ, මෙසේ ධර්මය දේශනා කරන්නා වූ මට සමහර ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ අසත්‍ය වූ, හිස් වූ, බොරු වූ, අභූත චෝදනා නගති. ‘ශ්‍රමණ ගෝතමයන් වහන්සේත් භික්ෂූනුත් මුලාවට පත් වූවෝ වෙති. ශ්‍රමණ ගෝතමයන් වහන්සේ පවසන්නේ යම් කිසිවෙක් ශුභ විමොක්ෂය (පිරිසිදු බව නමැති විමුක්තිය) ලබා වාසය කරන අවස්ථාවේදී, ඔහු සියල්ල අශුභ ලෙසම දකින බවයි’ කියායි. භග්ගව, මම කිසිසේත් එසේ නොපවසමි. මම පවසන්නේ යම් කිසිවෙක් ශුභ විමොක්ෂය ලබා වාසය කරන්නේ නම්, ඔහු ඒ අවස්ථාවේදී එය ‘ශුභ’ ලෙසම දකින බවයි.”

‘‘Te [Pg.29] ca, bhante, viparītā, ye bhagavantaṃ viparītato dahanti bhikkhavo ca. Evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati. Pahoti me bhagavā tathā dhammaṃ desetuṃ, yathā ahaṃ subhaṃ vimokkhaṃ upasampajja vihareyya’’nti.

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේටත් භික්ෂූන්ටත් මෙසේ වැරදි ලෙස චෝදනා නගන ඒ අයමයි මුලාවට පත් වී සිටින්නේ. ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මෙලෙස පැහැදී සිටිමි. මටත් ඒ ශුභ විමොක්ෂය ලබා වාසය කළ හැකි වන පරිදි ධර්මය දේශනා කිරීමට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට හැකියාව පවතින බව මම විශ්වාස කරමි.”

48. ‘‘Dukkaraṃ kho etaṃ, bhaggava, tayā aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena subhaṃ vimokkhaṃ upasampajja viharituṃ. Iṅgha tvaṃ, bhaggava, yo ca te ayaṃ mayi pasādo, tameva tvaṃ sādhukamanurakkhā’’ti. ‘‘Sace taṃ, bhante, mayā dukkaraṃ aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena subhaṃ vimokkhaṃ upasampajja viharituṃ. Yo ca me ayaṃ, bhante, bhagavati pasādo, tamevāhaṃ sādhukamanurakkhissāmī’’ti. Idamavoca bhagavā. Attamano bhaggavagotto paribbājako bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.

48. “භග්ගව, වෙනත් දෘෂ්ටියක් දරන, වෙනත් මතයකට කැමති, වෙනත් රුචිකත්වයක් ඇති, වෙනත් සම්ප්‍රදායක යෙදෙන, වෙනත් ගුරුවරයෙකු යටතේ ඉගෙන ගන්නා ඔබට ඒ ශුභ විමොක්ෂය ලබා වාසය කිරීම ඉතා අපහසු කරුණකි. භග්ගව, එබැවින් ඔබ මා කෙරෙහි ඇති කරගත් ඒ ශ්‍රද්ධාවම හොඳින් ආරක්ෂා කරගන්න.’ ‘ස්වාමීනි, මා වැනි වෙනත් මතයක් ඇති අයෙකුට ඒ ශුභ විමොක්ෂය ලැබීම අපහසු නම්, මා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති කරගත් මේ පැහැදීමම මම හොඳින් ආරක්ෂා කරගන්නෙමි.’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක. භග්ගවගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා සතුටු සිතින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය අනුමෝදන් විය.”

Pāthikasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ.

පළමු වන පාථික සූත්‍රය නිම විය.

2. Udumbarikasuttaṃ

2. උදුම්බරික සූත්‍රය

Nigrodhaparibbājakavatthu

නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයාගේ කථාව

49. Evaṃ [Pg.30] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tena kho pana samayena nigrodho paribbājako udumbarikāya paribbājakārāme paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ tiṃsamattehi paribbājakasatehi. Atha kho sandhāno gahapati divā divassa rājagahā nikkhami bhagavantaṃ dassanāya. Atha kho sandhānassa gahapatissa etadahosi – ‘‘akālo kho bhagavantaṃ dassanāya. Paṭisallīno bhagavā. Manobhāvanīyānampi bhikkhūnaṃ asamayo dassanāya. Paṭisallīnā manobhāvanīyā bhikkhū. Yaṃnūnāhaṃ yena udumbarikāya paribbājakārāmo, yena nigrodho paribbājako tenupasaṅkameyya’’nti. Atha kho sandhāno gahapati yena udumbarikāya paribbājakārāmo, tenupasaṅkami.

49. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි නිග්‍රෝධ නම් පරිබ්‍රාජකයා උදුම්බරිකා පරිබ්‍රාජිකාරාමයෙහි තුන්සියයක් පමණ වූ මහත් පරිබ්‍රාජක පිරිසක් සමග වාසය කළේය. එකල සන්ධාන නම් ගෘහපතියා දහවල් කාලයේදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම සඳහා රජගහනුවරින් නික්මුණේය. එවිට සන්ධාන ගෘහපතියාට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීමට සුදුසු වේලාව නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒකාන්තයෙන්ම විවේකීව (ධ්‍යානයෙන්) වැඩ සිටින සේක. සිත් දියුණු කළා වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා දැකගැනීමටද මෙය සුදුසු වේලාව නොවේ. ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාද විවේකීව වැඩ සිටිති. එබැවින් මම උදුම්බරිකා පරිබ්‍රාජිකාරාමයෙහි නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයා සිටින තැනට ගියහොත් මැනවි’ කියායි. ඉක්බිති සන්ධාන ගෘහපතියා උදුම්බරිකා පරිබ්‍රාජිකාරාමයේ නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයා සිටි තැනට ගියේය.

50. Tena kho pana samayena nigrodho paribbājako mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ nisinno hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathentiyā. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ yānakathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ itibhavābhavakathaṃ iti vā.

50. ඒ අවස්ථාවෙහි නිග්‍රෝධ නම් පරිබ්‍රාජකයා, මහත් හඬ නගමින් කෑගසමින් විවිධ වූ තිරශ්චීන කථාවන්හි (නිසරු කථාවන්හි) යෙදී සිටින විශාල පරිබ්‍රාජක පිරිසක් සමඟ වාඩි වී සිටියේය. ඒ කථා නම්: රජුන් පිළිබඳ කථා, සොරුන් පිළිබඳ කථා, මහා ඇමතිවරුන් පිළිබඳ කථා, සේනාවන් පිළිබඳ කථා, බිය පිළිබඳ කථා, යුද්ධ පිළිබඳ කථා, ආහාර පිළිබඳ කථා, පාන වර්ග පිළිබඳ කථා, වස්ත්‍ර පිළිබඳ කථා, යහන් පිළිබඳ කථා, මල් පිළිබඳ කථා, සුවඳ විලවුන් පිළිබඳ කථා, ඥාතීන් පිළිබඳ කථා, යාන වාහන පිළිබඳ කථා, ගම් පිළිබඳ කථා, නියම්ගම් පිළිබඳ කථා, නගර පිළිබඳ කථා, ජනපද පිළිබඳ කථා, ස්ත්‍රීන් පිළිබඳ කථා, ශූරයන් පිළිබඳ කථා, වීදි පිළිබඳ කථා, දිය තොටවල් පිළිබඳ කථා, මියගිය නෑයන් පිළිබඳ කථා, නානාවිධ දේ පිළිබඳ කථා, ලෝකයේ තොරතුරු පිළිබඳ කථා, සමුද්‍රය පිළිබඳ කථා සහ පැවැත්ම හෝ නොපැවැත්ම (දියුණුව හෝ පිරිහීම) පිළිබඳ කථා යනාදියයි.

51. Addasā kho nigrodho paribbājako sandhānaṃ gahapatiṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvā sakaṃ parisaṃ saṇṭhāpesi – ‘‘appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha. Ayaṃ samaṇassa gotamassa sāvako āgacchati sandhāno gahapati. Yāvatā kho pana samaṇassa gotamassa sāvakā gihī odātavasanā rājagahe paṭivasanti, ayaṃ tesaṃ aññataro sandhāno gahapati. Appasaddakāmā kho panete āyasmanto appasaddavinītā[Pg.31], appasaddassa vaṇṇavādino. Appeva nāma appasaddaṃ parisaṃ viditvā upasaṅkamitabbaṃ maññeyyā’’ti. Evaṃ vutte te paribbājakā tuṇhī ahesuṃ.

51. නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයා දුරදීම සන්ධාන ගෘහපතියා පැමිණෙනු දුටුවේය. දැක, තම පිරිස මෙසේ නිශ්ශබ්ද කරවීය: "පින්වතුනි, නිහඬ වන්න. පින්වතුනි, ශබ්ද නොකරන්න. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙකු වූ මේ සන්ධාන ගෘහපතියා පැමිණෙයි. රජගහ නුවර වසන, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ යම් පමණ සුදු වත් හැඳි ගිහි ශ්‍රාවකයෝ වෙත්ද, සන්ධාන ගෘහපතියා ඔවුන් අතරින් එක් අයෙකි. ඒ පින්වතුන් නිහඬ බව ප්‍රිය කරන්නෝය, නිහඬ බවෙහි හික්මුණෝය, නිහඬ බවෙහි ගුණ කියන්නෝය. ඉදින් පිරිස නිහඬ බව දුටුවහොත් ඔහු අප වෙත පැමිණීමට සුදුසු යැයි සිතනු ඇත." මෙසේ කී විට ඒ පරිබ්‍රාජකයෝ නිහඬ වූහ.

52. Atha kho sandhāno gahapati yena nigrodho paribbājako tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā nigrodhena paribbājakena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho sandhāno gahapati nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca – ‘‘aññathā kho ime bhonto aññatitthiyā paribbājakā saṅgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ…pe… itibhavābhavakathaṃ iti vā. Aññathā kho pana so bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānī’’ti.

52. ඉන්පසු සන්ධාන ගෘහපතියා නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයා වෙත ගොස් ඔහු සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණේය. පිළිසඳර කථාව නිමවා ඔහු එකත්පස්ව වාඩි විය. එකත්පස්ව වාඩි වූ සන්ධාන ගෘහපතියා නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයාට මෙසේ පැවසීය: "පින්වතුනි, මේ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ රැස්ව මහත් හඬ නගමින්, ඝෝෂා කරමින් විවිධ වූ තිරශ්චීන කථාවන්හි (නිසරු කථාවන්හි) යෙදී වසති. එනම්, රජුන් පිළිබඳ කථා...පෙ... පැවැත්ම හෝ නොපැවැත්ම පිළිබඳ කථා යනාදියයි. එහෙත් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නම් ශබ්ද අඩු, ඝෝෂා නොමැති, විවේකී වූ, මිනිසුන්ගේ රහස් කටයුතුවලින් තොර වූ, හුදෙකලාව වාසය කිරීමට සුදුසු වනගත සේනාසනයන්ම ඇසුරු කරන සේක."

53. Evaṃ vutte nigrodho paribbājako sandhānaṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘yagghe gahapati, jāneyyāsi, kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapati, kena sākacchaṃ samāpajjati, kena paññāveyyattiyaṃ samāpajjati? Suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā aparisāvacaro samaṇo gotamo nālaṃ sallāpāya. So antamantāneva sevati. Seyyathāpi nāma gokāṇā pariyantacārinī antamantāneva sevati. Evameva suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā; aparisāvacaro samaṇo gotamo; nālaṃ sallāpāya. So antamantāneva sevati. Iṅgha, gahapati, samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, ekapañheneva naṃ saṃsādeyyāma, tucchakumbhīva naṃ maññe orodheyyāmā’’ti.

53. මෙසේ කී විට නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයා සන්ධාන ගෘහපතියාට මෙසේ කීවේය: "ගෘහපතිය, ඔබ දැනගත යුතුය, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් කවුරුන් සමඟ කතා කරයිද? කවුරුන් සමඟ සාකච්ඡා කරයිද? කා සමඟ සාකච්ඡා කොට ප්‍රඥා පාටවයට (ඥාන වෘද්ධියට) පත්වෙයිද? ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ප්‍රඥාව හුදෙකලාව වාසය කිරීම නිසා විනාශ වී ඇත. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් පිරිස් මැදට යාමට අසමත්ය. ඔහු කතා කිරීමට දක්ෂ නැත. ඔහු ඇසුරු කරන්නේ හුදෙකලා වූ කෙළවරක ඇති සේනාසනයන්මය. හරියට එක් ඇසක් පෙනෙන දෙනක සමූහයාට පිටින් කෙළවරකම ඇවිදිමින් තණ කන්නාක් මෙනි. ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ප්‍රඥාවද හුදෙකලාව නිසා විනාශ වී ඇත; ඔහු පිරිසට නොයයි; කතා කිරීමට දක්ෂ නැත; හුදෙකලා කෙළවරකම වාසය කරයි. ගෘහපතිය, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් ඉදින් මේ පිරිස මැදට පැමිණෙන්නේ නම්, එකම ප්‍රශ්නයකින් ඔහු අසරණ කරන්නෙමු; හිස් කළයක් පටලවන්නාක් මෙන් ඔහු (ප්‍රශ්නවලින්) පටලවා නිහඬ කරන්නෙමු."

54. Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya sandhānassa gahapatissa nigrodhena paribbājakena saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ. Atha kho bhagavā gijjhakūṭā pabbatā orohitvā yena sumāgadhāya tīre moranivāpo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā [Pg.32] sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkami. Addasā kho nigrodho paribbājako bhagavantaṃ sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamantaṃ. Disvāna sakaṃ parisaṃ saṇṭhāpesi – ‘‘appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha, ayaṃ samaṇo gotamo sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamati. Appasaddakāmo kho pana so āyasmā, appasaddassa vaṇṇavādī. Appeva nāma appasaddaṃ parisaṃ viditvā upasaṅkamitabbaṃ maññeyya. Sace samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, imaṃ taṃ pañhaṃ puccheyyāma – ‘ko nāma so, bhante, bhagavato dhammo, yena bhagavā sāvake vineti, yena bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’nti? Evaṃ vutte te paribbājakā tuṇhī ahesuṃ.

54. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මිනිස් කන ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු වූ දිව්‍ය සෝත ධාතුවෙන්, සන්ධාන ගෘහපතියා සහ නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයා අතර වූ මෙම කථාබහ අසා වදාළ සේක. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගිජ්ජකූට පර්වතයෙන් බැස, සුමාගධා පොකුණ අසල මොර නිවාපය වෙත වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට, සුමාගධා තීරයෙහි මොර නිවාපයෙහි එළිමහනේ සක්මන් කළ සේක. නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සුමාගධා පොකුණ අසල සක්මන් කරනු දැක තම පිරිස මෙසේ නිහඬ කළේය: "පින්වතුනි, නිහඬ වන්න. පින්වතුනි, ශබ්ද නොකරන්න. මේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සුමාගධා පොකුණ අසල සක්මන් කරති. ඒ පින්වත් ගෞතමයන් වහන්සේ නිහඬ බව ප්‍රිය කරති, නිහඬ බවෙහි ගුණ කියති. පිරිස නිහඬ බව දුටුවහොත් උන්වහන්සේ අප වෙත වැඩම කළ යුතු යැයි සිතනු ඇත. ඉදින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අප වෙත වැඩම කළහොත් උන්වහන්සේගෙන් මෙසේ ප්‍රශ්න කරන්නෙමු: 'ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් ධර්මයකින් ශ්‍රාවකයන් හික්මවන සේක්ද, ඒ ධර්මය කුමක්ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් හික්මවන ලද ශ්‍රාවකයෝ යම් ධර්මයක් නිසා සැනසීමට පත්ව, උතුම් බ්‍රහ්මචර්යාව සම්පූර්ණ කළෙමු යැයි පිළිගනිත්ද, ඒ ධර්මය කුමක්ද?'" මෙසේ කී විට ඒ පරිබ්‍රාජකයෝ නිහඬ වූහ.

Tapojigucchāvādo

තපෝජිගුච්ඡා වාදය

55. Atha kho bhagavā yena nigrodho paribbājako tenupasaṅkami. Atha kho nigrodho paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etu kho, bhante, bhagavā, svāgataṃ, bhante, bhagavato. Cirassaṃ kho, bhante, bhagavā imaṃ pariyāyamakāsi yadidaṃ idhāgamanāya. Nisīdatu, bhante, bhagavā, idamāsanaṃ paññatta’’nti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Nigrodhopi kho paribbājako aññataraṃ nīcāsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho nigrodhaṃ paribbājakaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘kāya nuttha, nigrodha, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti? Evaṃ vutte, nigrodho paribbājako bhagavantaṃ etadavoca, ‘‘idha mayaṃ, bhante, addasāma bhagavantaṃ sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamantaṃ, disvāna evaṃ avocumhā – ‘sace samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, imaṃ taṃ pañhaṃ puccheyyāma – ko nāma so, bhante, bhagavato dhammo, yena bhagavā sāvake vineti, yena bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’nti? Ayaṃ kho no, bhante, antarākathā vippakatā; atha bhagavā anuppatto’’ti.

55. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයා සිටි තැනට වැඩම කළ සේක. එවිට නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කරන සේක්වා! භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වැඩමවීම සාදරයෙන් පිළිගනිමු. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි වැඩම කිරීමට මෙතරම් දීර්ඝ කාලයකට පසු මේ අවස්ථාව සලසා ගත් සේක. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටින සේක්වා, මේ අසුන පනවා ඇත.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක. නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයා ද එක්තරා මිටි අසුනක් ගෙන එකත්පස්ව වාඩි විය. එකත්පස්ව වාඩි වූ නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “නිග්‍රෝධ, ඔබ දැන් කිනම් කතාවකින් යුතුව රැස්ව සිටින්නෙහිද? ඔබ අතර අතරමග නැවතුණු කතාව කුමක්ද?” මෙසේ වදාළ විට නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සුමාගධී පොකුණ අසල මොනරුන්ට ආහාර දෙන තැන (මයුර නිවාපයේ) එළිමහනේ සක්මන් කරනු අපි දුටුවෙමු. එසේ දැක අපි මෙසේ කීවෙමු: ‘ඉදින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මේ පිරිස වෙත වඩින්නේ නම්, අපි උන්වහන්සේගෙන් මේ ප්‍රශ්නය අසන්නෙමු: ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තම ශ්‍රාවකයන් හික්මවන්නේ කිනම් ධර්මයකින්ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් හික්මවන ලද ඒ ශ්‍රාවකයෝ කිනම් ධර්මයක් සම්පූර්ණ කර සැනසීමට පත්ව, උතුම් බ්‍රහ්මචර්යාවේ සාරය අත්පත් කර ගත්තෙමු යැයි පිළිගනිත්ද?’ ස්වාමීනි, අප අතර අතරමග නැවතුණු කතාව මෙයයි; එවිටමය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළේ.”

56. ‘‘Dujjānaṃ kho etaṃ, nigrodha, tayā aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena, yenāhaṃ sāvake vinemi[Pg.33], yena mayā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariyaṃ. Iṅgha tvaṃ maṃ, nigrodha, sake ācariyake adhijegucche pañhaṃ puccha – ‘kathaṃ santā nu kho, bhante, tapojigucchā paripuṇṇā hoti, kathaṃ aparipuṇṇā’ti? Evaṃ vutte te paribbājakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṃ – ‘‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, samaṇassa gotamassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma sakavādaṃ ṭhapessati, paravādena pavāressatī’’ti.

56. “නිග්‍රෝධ, වෙනත් දෘෂ්ටියක් ඇති, වෙනත් මතයක් දරන, වෙනත් රුචියක් ඇති, වෙනත් පිළිවෙතක නිරත, වෙනත් ගුරුවරයෙකු ඇසුරු කරන ඔබට, මා මගේ ශ්‍රාවකයන් හික්මවන ඒ ධර්මයත්, මා විසින් හික්මවන ලද ඒ ශ්‍රාවකයන් සැනසීමට පත්ව උතුම් බ්‍රහ්මචර්යාවේ සාරය අත්කර ගත්තෙමු යැයි පවසන ඒ ධර්මයත් තේරුම් ගැනීම දුෂ්කරය. නිග්‍රෝධ, එබැවින් ඔබ ඔබේම ගුරුවරයාගේ ඉගැන්වීමක් වන ‘අධිජේගුච්ඡ’ (පාපය පිළිකුල් කරමින් තපස් රැකීම) පිළිබඳව මගෙන් මෙසේ ප්‍රශ්න විමසන්න: ‘ස්වාමීනි, තපස් රැකීම සම්පූර්ණ වන්නේ කෙසේද? එය අසම්පූර්ණ වන්නේ කෙසේද?’ කියා.” මෙසේ වදාළ විට, ඒ පරිබ්‍රාජකයෝ මහත් හඬින් ඝෝෂා කරමින් මෙසේ කීහ: “පින්වත්නි, මෙය නම් ආශ්චර්යයකි! පින්වත්නි, මෙය නම් අද්භූතයකි! ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ මහා ඉද්ධිමත්භාවය හා මහා අනුභාවය කෙතරම්ද යත්, උන්වහන්සේ තමන්ගේ වාදය පසෙක තබා අන්‍යයන්ගේ වාදය පිළිබඳව විමසීමට අවස්ථාව ලබා දෙන සේක!”

57. Atha kho nigrodho paribbājako te paribbājake appasadde katvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mayaṃ kho, bhante, tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā viharāma. Kathaṃ santā nu kho, bhante, tapojigucchā paripuṇṇā hoti, kathaṃ aparipuṇṇā’’ti?

57. ඉන්පසු නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයා ඒ පරිබ්‍රාජකයන් නිශ්ශබ්ද කරවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, අපි තපස් රැකීම ගැන කතා කරන්නෝ වෙමු, තපස් රැකීමම සාරය කොට සලකන්නෝ වෙමු, තපස් රැකීමෙහිම නිරත වී වාසය කරන්නෝ වෙමු. ස්වාමීනි, තපස් රැකීම කිනම් ආකාරයකින් යුක්ත වූ විටද සම්පූර්ණ වන්නේ? කිනම් ආකාරයකින් යුක්ත වූ විටද එය අසම්පූර්ණ වන්නේ?”

‘‘Idha, nigrodha, tapassī acelako hoti muttācāro, hatthāpalekhano, na ehibhaddantiko, na tiṭṭhabhaddantiko, nābhihaṭaṃ, na uddissakataṃ, na nimantanaṃ sādiyati, so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti, na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṃ, na daṇḍamantaraṃ, na musalamantaraṃ, na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ, na gabbhiniyā, na pāyamānāya, na purisantaragatāya, na saṅkittīsu, na yattha sā upaṭṭhito hoti, na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī, na macchaṃ, na maṃsaṃ, na suraṃ, na merayaṃ, na thusodakaṃ pivati, so ekāgāriko vā hoti ekālopiko, dvāgāriko vā hoti dvālopiko, sattāgāriko vā hoti sattālopiko, ekissāpi dattiyā yāpeti, dvīhipi dattīhi yāpeti, sattahipi dattīhi yāpeti; ekāhikampi āhāraṃ āhāreti, dvīhikampi āhāraṃ āhāreti, sattāhikampi āhāraṃ āhāreti, iti evarūpaṃ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati. So sākabhakkho vā hoti, sāmākabhakkho vā hoti, nīvārabhakkho vā hoti, daddulabhakkho vā hoti, haṭabhakkho vā hoti, kaṇabhakkho vā hoti, ācāmabhakkho vā hoti, piññākabhakkho vā hoti, tiṇabhakkho vā hoti, gomayabhakkho vā hoti; vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī. So sāṇānipi dhāreti[Pg.34], masāṇānipi dhāreti, chavadussānipi dhāreti, paṃsukūlānipi dhāreti, tirīṭānipi dhāreti, ajinampi dhāreti, ajinakkhipampi dhāreti, kusacīrampi dhāreti, vākacīrampi dhāreti, phalakacīrampi dhāreti, kesakambalampi dhāreti, vāḷakambalampi dhāreti, ulūkapakkhampi dhāreti, kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto, ubbhaṭṭhakopi hoti āsanapaṭikkhitto, ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto, kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṃ kappeti, phalakaseyyampi kappeti, thaṇḍilaseyyampi kappeti, ekapassayikopi hoti rajojalladharo, abbhokāsikopi hoti yathāsanthatiko, vekaṭikopi hoti vikaṭabhojanānuyogamanuyutto, apānakopi hoti apānakattamanuyutto, sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā paripuṇṇā vā hoti aparipuṇṇā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā paripuṇṇā hoti, no aparipuṇṇā’’ti. ‘‘Evaṃ paripuṇṇāyapi kho ahaṃ, nigrodha, tapojigucchāya anekavihite upakkilese vadāmī’’ti.

“නග්ග්‍රෝධ, මේ ලෝකයෙහි තපස්වියා නිරුවත් වෙයි, සම්ප්‍රදායික පැවැත්මෙන් තොර වෙයි, අතින් පිරිසිදු කරගන්නා සුළු වෙයි, 'පින්වත, වඩින්න' යැයි කියා පිළිගන්වන දානය පිළි නොගනියි, 'පින්වත, නතර වන්න' යැයි කියා පිරිනමන දානය පිළි නොගනියි, තමා වෙනුවෙන් ගෙනෙන ලද දානය හෝ තමා උදෙසාම පිළියෙළ කරන ලද දානය හෝ ආරාධනා කරන ලද දානය හෝ පිළි නොගනියි. ඔහු සැළියකින් හෝ පැසකින් හෝ පිරිනමන දානය පිළි නොගනියි. එළිපත්තක් අතරෙහි සිට හෝ දණ්ඩක් අතරෙහි සිට හෝ මෝල්ගසක් අතරෙහි සිට හෝ පිරිනමන දානය පිළි නොගනියි. දෙදෙනෙකු ආහාර අනුභව කරමින් සිටින විට එක් අයෙකු නැගී සිට ලබාදෙන දානය පිළි නොගනියි. ගර්භණී කාන්තාවකගෙන් හෝ දරුවෙකුට කිරි පොවමින් සිටින කාන්තාවකගෙන් හෝ පුරුෂයෙකු වෙත ගොස් සිටින කාන්තාවකගෙන් ලබාදෙන දානය පිළි නොගනියි. සම්මාදම් කොට පිළියෙළ කළ දානය පිළි නොගනියි. බල්ලෙකු රැක සිටින තැනක හෝ මැස්සන් රංචු ගැසී සිටින තැනක දානය පිළි නොගනියි. මසුන් අනුභව නොකරයි, මස් අනුභව නොකරයි, මද්‍යසාර හෝ සුරා වර්ග පානය නොකරයි, ධාන්‍ය පොතු සේදූ ජලය පානය නොකරයි. ඔහු එක් නිවසකින් පමණක් දානය පිළිගන්නා අතර එක් බත් පිඩක් පමණක් වළඳයි, නැතහොත් නිවාස දෙකකින් පිළිගෙන බත් පිඬු දෙකක් වළඳයි, නැතහොත් නිවාස හතකින් පිළිගෙන බත් පිඬු හතක් වළඳයි. එක් කුඩා බඳුනකින් ලැබෙන ආහාරයෙන් හෝ බඳුන් දෙකකින් ලැබෙන ආහාරයෙන් හෝ බඳුන් හතකින් ලැබෙන ආහාරයෙන් යැපෙයි. දිනක් හැර දිනක් හෝ දින දෙකක් හැර දිනක් හෝ දින හතක් හැර දිනක් හෝ ආහාර වළඳයි. මේ අයුරින් අර්ධ මාසයක් දක්වා වූ කාල පරාසයන් අනුව වාර ක්‍රමයට ආහාර අනුභව කිරීමේ පිළිවෙතෙහි යෙදී වාසය කරයි. ඔහු පලා වර්ග හෝ බඩ අමු හෝ වල් වී හෝ සම් කැබලි හෝ පාසි හෝ දහයියා හෝ බත් කඳ (බත් සීරුව) හෝ තල පිඬු හෝ තණකොළ හෝ ගොම හෝ ආහාර ලෙස ගනියි. වනයේ අල මුල් හා ගෙඩි වර්ග ආහාර කොට ගෙන වැටී ඇති ගෙඩි අනුභව කරමින් යැපෙයි. ඔහු හණ රෙදි හෝ මිශ්‍ර රෙදි හෝ මිනී වැසුම් රෙදි හෝ පාංශුකූල රෙදි හෝ ගස් පට්ටා රෙදි හෝ අඳුන් දිවි සම් හෝ තණකොළ හෝ ගස් ලෙලි හෝ ලෑලි හෝ මිනිස් කෙස්වලින් කළ කම්බිලි හෝ සත්ව ලොම්වලින් කළ කම්බිලි හෝ බකමුණු පියාපත්වලින් කළ වස්ත්‍ර දරයි. කෙස් හා රැවුල් උදුරා දැමීමේ ව්‍රතයෙහි යෙදෙයි. ආසන ප්‍රතික්ෂේප කර සිටගෙනම වාසය කරයි. උක්කුටිකයෙන් වාසය කරමින් උක්කුටික ප්‍රධානයෙහි යෙදෙයි. කටු ඇඳන් මත වාසය කරයි. ලෑලි මත හෝ හිස් බිම මත හෝ සැතපෙයි. එක් පසෙකට බරව නිදාගනිමින් ශරීරයේ දූවිලි හා කුණු දරා සිටියි. එළිමහනේ වාසය කරමින් පිරිනමන ඕනෑම ආසනයකින් සතුටු වෙයි. අසූචි ආහාරයට ගැනීමේ ව්‍රතයෙහි යෙදෙයි. ජලය පානය නොකිරීමේ ව්‍රතයෙහි යෙදෙයි. සවස් කාලය වන විට තෙවන වරටත් දියේ ගිලී පාපය සේදීමේ පිළිවෙතෙහි යෙදී වාසය කරයි. නග්ග්‍රෝධ, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙලෙස පවතින තපෝ-ජිගුච්ඡාව (තපසෙන් කෙලෙස් පිළිකුල් කිරීම) සම්පූර්ණද නැද්ද?” “ස්වාමීනි, සැබවින්ම මෙසේ පවතින තපෝ-ජිගුච්ඡාව සම්පූර්ණයි, අසම්පූර්ණ නොවේ.” “නග්ග්‍රෝධ, මෙලෙස සම්පූර්ණ වූ තපෝ-ජිගුච්ඡාවෙහි පවා පවතින නානාවිධ උපක්කිලේසයන් (කිලුටු) ගැන මම පවසමි.”

Upakkileso

උපක්කිලේස (කෙලෙස්)

58. ‘‘Yathā kathaṃ pana, bhante, bhagavā evaṃ paripuṇṇāya tapojigucchāya anekavihite upakkilese vadatī’’ti? ‘‘Idha, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

58. “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙබඳු සම්පූර්ණ වූ තපෝ-ජිගුච්ඡාවෙහි පවතින විවිධ වූ උපක්කිලේසයන් පවසන්නේ කෙසේද?” “නග්ග්‍රෝධ, මේ ලෝකයෙහි තපස්වියා තපසක් සමාදන් වෙයි. ඔහු එම තපස හේතුවෙන් සතුටු සිතැති වෙයි, තම අභිප්‍රායයන් සම්පූර්ණ වූයේ යැයි තෘප්තියට පත්වෙයි. නග්ග්‍රෝධ, තපස්වියා තපස සමාදන් වී එම තපස නිසා සතුටු සිත් ඇතිව තම අරමුණ ඉටු වූයේ යැයි සිතීම, ඔහුගේ එක් උපක්කිලේසයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

“නැවතත් නග්ග්‍රෝධ, තපස්වියා තපසක් සමාදන් වෙයි. ඔහු එම තපස හේතුවෙන් තමා උසස් කොට සලකයි, අන් අය පහත් කොට සලකයි. නග්ග්‍රෝධ, තපස්වියා තපස සමාදන් වී එම තපස නිසා තමා උසස් කොට සැලකීම හා අන්‍යයන් හෙළා දැකීම, ඔහුගේ තවත් උපක්කිලේසයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā majjati mucchati pamādamāpajjati. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so [Pg.35] tena tapasā majjati mucchati pamādamāpajjati. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

“නැවතත් නග්ග්‍රෝධ, තපස්වියා තපසක් සමාදන් වෙයි. ඔහු එම තපස හේතුවෙන් මත්වෙයි, මුළා වෙයි, ප්‍රමාදයට පැමිණෙයි. නග්ග්‍රෝධ, තපස්වියා තපස සමාදන් වී එම තපස නිසා මානයෙන් මත්වීම, මුළා වීම හා ප්‍රමාදයට පැමිණීම, ඔහුගේ තවත් උපක්කිලේසයකි.”

59. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

59. “නැවතත් නග්ග්‍රෝධ, තපස්වියා තපසක් සමාදන් වෙයි. ඔහු එම තපස හේතුවෙන් ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසා උපදවා ගනියි. එම ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසා නිසා ඔහු සතුටු සිත් ඇතිව තම අභිප්‍රායයන් සම්පූර්ණ වූයේ යැයි සිතයි. නග්ග්‍රෝධ, තපස්වියා තපස සමාදන් වී එමඟින් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා උපදවා ගෙන, ඒවායින් සතුටු සිතින් යුතුව තම අරමුණ ඉටු වූයේ යැයි සැලකීම, ඔහුගේ තවත් උපක්කිලේසයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

“නිග්‍රෝධ, නැවතත් තපස්වියා තපස් සමාදන් වෙයි. ඔහු ඒ තපස හේතුවෙන් ලාභ, සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසා උපදවා ගනියි. ඔහු ඒ ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසා නිසා තමා උසස් කොට සලකයි, අනුන් හෙළා දකියි. නිග්‍රෝධ, තපස්වියා තපස් සමාදන් වී ඒ තපසින් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා උපදවාගෙන, ඒ නිසා තමා උසස් කොට සලකා අනුන් හෙළා දැකීම යන යමක් ඇද්ද, නිග්‍රෝධ, මෙයද තපස්වියාගේ කිලුටකි (කෙලෙසීමකි).

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena majjati mucchati pamādamāpajjati. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena majjati mucchati pamādamāpajjati. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

නිග්‍රෝධ, නැවතත් තපස්වියා තපස් සමාදන් වෙයි. ඔහු ඒ තපස හේතුවෙන් ලාභ, සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසා උපදවා ගනියි. ඔහු ඒ ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසා නිසා මත්වෙයි, මුළාවෙයි, ප්‍රමාදයට පැමිණෙයි. නිග්‍රෝධ, තපස්වියා තපස් සමාදන් වී ඒ තපසින් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා උපදවාගෙන, ඒ නිසා මත් වීම, මුළා වීම හා ප්‍රමාදයට පැමිණීම යන යමක් ඇද්ද, නිග්‍රෝධ, මෙයද තපස්වියාගේ කිලුටකි.

60. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī bhojanesu vodāsaṃ āpajjati – ‘idaṃ me khamati, idaṃ me nakkhamatī’ti. So yañca khvassa nakkhamati, taṃ sāpekkho pajahati. Yaṃ panassa khamati, taṃ gadhito mucchito ajjhāpanno anādīnavadassāvī anissaraṇapañño paribhuñjati…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

60. නිග්‍රෝධ, නැවතත් තපස්වියා ආහාර සම්බන්ධයෙන් බෙදීමකට (වෙන් කිරීමකට) පැමිණෙයි - ‘මෙය මට රුචියි, මෙය මට අරුචියි’ යනුවෙනි. ඔහු තමාට යමක් අරුචි වේද, එය (ඇල්ම සහිතවම) අත්හරියි. යමක් තමාට රුචි වේද, එය ගිජු වූයේ, මුළා වූයේ, දැඩිව බැඳුණේ, එහි ආදීනව (දෝෂ) නොදක්නේ, නිස්සරණ ප්‍රඥාවෙන් තොරව අනුභව කරයි. නිග්‍රෝධ, මෙයද තපස්වියාගේ කිලුටකි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati lābhasakkārasilokanikantihetu – ‘sakkarissanti maṃ rājāno rājamahāmattā khattiyā brāhmaṇā [Pg.36] gahapatikā titthiyā’ti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

නිග්‍රෝධ, නැවතත් තපස්වියා ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවලට ඇති ආශාව නිසා - ‘රජවරු, රජමහාමාත්‍යවරු, ක්ෂත්‍රියයෝ, බ්‍රාහ්මණයෝ, ගෘහපතියෝ හා තීර්ථකයෝ මට සත්කාර කරන්නාහුය’ යන අදහසින් තපස් සමාදන් වෙයි. නිග්‍රෝධ, මෙයද තපස්වියාගේ කිලුටකි.

61. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā apasādetā hoti – ‘kiṃ panāyaṃ sambahulājīvo sabbaṃ saṃbhakkheti. Seyyathidaṃ – mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījameva pañcamaṃ, asanivicakkaṃ dantakūṭaṃ, samaṇappavādenā’ti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

61. නිග්‍රෝධ, නැවතත් තපස්වියා වෙනත් ශ්‍රමණයෙකුට හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුට මෙසේ ගර්හා කරයි (නින්දා කරයි) - ‘බොහෝ දෑ අනුභව කරන මේ පුද්ගලයා සියල්ල කා දමයි. එනම් මුල්වලින් හටගත් බීජ, කඳින් හටගත් බීජ, පුරුකෙන් හටගත් බීජ, අග්‍රයෙන් හටගත් බීජ හා පස්වැනිව බීජයෙන් හටගත් බීජ යන මේ සියල්ල අකුණු පහරක් වැනි දත්වලින් හපමින් අනුභව කරයි; එසේ වුවත් මොහුට ශ්‍රමණයෙකැයි කියති’ යනුවෙනි. නිග්‍රෝධ, මෙයද තපස්වියාගේ කිලුටකි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī passati aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā kulesu sakkariyamānaṃ garukariyamānaṃ māniyamānaṃ pūjiyamānaṃ. Disvā tassa evaṃ hoti – ‘imañhi nāma sambahulājīvaṃ kulesu sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti. Maṃ pana tapassiṃ lūkhājīviṃ kulesu na sakkaronti na garuṃ karonti na mānenti na pūjentī’ti, iti so issāmacchariyaṃ kulesu uppādetā hoti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

නිග්‍රෝධ, නැවතත් තපස්වියා කුලවතුන් විසින් සත්කාර කරනු ලබන, ගරු කරනු ලබන, බහුමාන කරනු ලබන, පූජා කරනු ලබන වෙනත් ශ්‍රමණයෙකු හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු දකියි. එසේ දැක ඔහුට මෙසේ සිතෙයි - ‘බොහෝ දෑ අනුභව කරන මොහුට කුලවතුන් සත්කාර කරති, ගරු කරති, සලකති, පුදති. එහෙත් රළු දිවිපෙවෙතක් ඇති තපස්වියෙකු වන මට කුලවතුන් සත්කාර නොකරති, ගරු නොකරති, නොසලකති, නොපුදති’ යනුවෙනි. මෙසේ ඔහු ඒ කුලවතුන් කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යාව හා මසුරුකම උපදවයි. නිග්‍රෝධ, මෙයද තපස්වියාගේ කිලුටකි.

62. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī āpāthakanisādī hoti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

62. නිග්‍රෝධ, නැවතත් තපස්වියා (මිනිසුන්ට පෙනෙන පිණිස) ප්‍රසිද්ධ ස්ථානවල හිඳින්නෙකු වෙයි. නිග්‍රෝධ, මෙයද තපස්වියාගේ කිලුටකි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī attānaṃ adassayamāno kulesu carati – ‘idampi me tapasmiṃ idampi me tapasmi’nti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

නිග්‍රෝධ, නැවතත් තපස්වියා ‘මෙයද මාගේ තපසකි, මෙයද මාගේ තපසකි’ යි තමා ප්‍රදර්ශනය කරමින් (හුවා දක්වමින්) කුලවතුන් අතර හැසිරෙයි. නිග්‍රෝධ, මෙයද තපස්වියාගේ කිලුටකි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī kiñcideva paṭicchannaṃ sevati. So ‘khamati te ida’nti puṭṭho samāno akkhamamānaṃ āha – ‘khamatī’ti. Khamamānaṃ āha – ‘nakkhamatī’ti. Iti so sampajānamusā bhāsitā hoti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

නිග්‍රෝධ, නැවතත් තපස්වියා රහසින් යම් යම් වැරදි දේ කරයි. ‘ඔබ මෙය අනුමත කරන්නේද?’ කියා විමසූ විට, ඔහු එය අනුමත නොකරන්නේ වුවද ‘අනුමත කරමි’ යි පවසයි. අනුමත කරන්නේ වුවද ‘අනුමත නොකරමි’ යි පවසයි. මෙසේ ඔහු දැන දැනම මුසාවාද (බොරු) පවසන්නෙකු වෙයි. නිග්‍රෝධ, මෙයද තපස්වියාගේ කිලුටකි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā dhammaṃ desentassa santaṃyeva pariyāyaṃ anuññeyyaṃ nānujānāti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

නිග්‍රෝධ, නැවතත් තපස්වියා, තථාගතයන් වහන්සේ හෝ තථාගත ශ්‍රාවකයෙකු හෝ ධර්මය දේශනා කරන කල්හි, එහි ඇති සත්‍ය වූද, අනුමත කළ යුතු වූද කරුණු පිළිනොගනියි. නිග්‍රෝධ, මෙයද තපස්වියාගේ කිලුටකි.

63. ‘‘Puna [Pg.37] caparaṃ, nigrodha, tapassī kodhano hoti upanāhī. Yampi, nigrodha, tapassī kodhano hoti upanāhī. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

63. නිග්‍රෝධ, නැවතත් තපස්වියා ක්‍රෝධ කරන්නෙකු හා වෛර බඳින්නෙකු වෙයි. නිග්‍රෝධ, තපස්වියා ක්‍රෝධ කරන්නෙකු හා වෛර බඳින්නෙකු වීම යන යමක් ඇද්ද, නිග්‍රෝධ, මෙයද තපස්වියාගේ කිලුටකි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī makkhī hoti paḷāsī …pe… issukī hoti maccharī… saṭho hoti māyāvī… thaddho hoti atimānī… pāpiccho hoti pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gato… micchādiṭṭhiko hoti antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato… sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī. Yampi, nigrodha, tapassī sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.

නිග්‍රෝධ, නැවතත් තපස්වියා ගුණමකු වෙයි, අනුන් හා කරට කර සිටීමට තැත් කරන්නෙකු වෙයි, ඊර්ෂ්‍යා සහගත වෙයි, මසුරු වෙයි, කපටි වෙයි, මායාවී වෙයි, මුරණ්ඩු වෙයි, අතිමානය ඇත්තෙකු වෙයි, ලාමක ආශාවන් ඇත්තෙකු හා ඒ ලාමක ආශාවන්ට වසඟ වූවෙකු වෙයි, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වෙයි, අන්තග්‍රාහී දෘෂ්ටි ඇත්තෙකු වෙයි, තමාගේම දෘෂ්ටිය දැඩිව ගත්තෙකු හා එය අත්හැරීමට අපහසු තැනැත්තෙකු වෙයි. නිග්‍රෝධ, තපස්වියා තමාගේ දෘෂ්ටිය දැඩිව ගත්තෙකු හා එය අත්හැරීමට අපහසු තැනැත්තෙකු වීම යන යමක් ඇද්ද, නිග්‍රෝධ, මෙයද තපස්වියාගේ කිලුටකි.

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadime tapojigucchā upakkilesā vā anupakkilesā vā’’ti? ‘‘Addhā kho ime, bhante, tapojigucchā upakkilesā, no anupakkilesā. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhante, vijjati yaṃ idhekacco tapassī sabbeheva imehi upakkilesehi samannāgato assa; ko pana vādo aññataraññatarenā’’ti.

“නිග්‍රෝධ, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? තපස්වීන් පිළිකුල් කරන මේ උපක්ලේශයෝ (කෙලෙස්) කෙලෙස් සහිත වෙතිද, නැතහොත් කෙලෙස් රහිත වෙතිද?” “ස්වාමීනි, ඒකාන්තයෙන්ම මේ තපෝජිගුච්ඡාවෝ උපක්ලේශයෝ (කෙලෙස්) වෙති, කෙලෙස් රහිත නොවෙති. ස්වාමීනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් තපස්වී පුද්ගලයෙක් මේ සියලුම උපක්ලේශයන්ගෙන් යුක්ත වීමට ඉඩ ඇත්තේය. එවැනි කලෙක මෙයින් එක් එක් කෙලෙස් ගැන කවර කතාද?”

Parisuddhapapaṭikappattakathā

පිරිසිදු පොතු මට්ටමට පැමිණීම පිළිබඳ කථාව

64. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo. Evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

64. “නිග්‍රෝධ, මෙහි තපස්වියා තපසක් සමාදන් වෙයි. ඔහු එම තපස හේතුවෙන් සතුටු සිත් ඇත්තෙක් නොවෙයි, එමගින් තම අරමුණ සම්පූර්ණ වූයේ යැයි ද නොසිතයි. නිග්‍රෝධ, යම් හෙයකින් තපස්වියා තපසක් සමාදන් වූ විට එම තපසින් ඔහු සතුටු නොවෙයිද, පූර්ණ සංකල්ප ඇත්තෙක් නොවෙයිද, මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na attānukkaṃseti na paraṃ vambheti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

“නැවත ද නිග්‍රෝධ, තපස්වියා තපසක් සමාදන් වෙයි. ඔහු එම තපස හේතුවෙන් තමා උසස් කොට නොදකියි, අනෙකාව හෙළා නොදකියි. ... පෙ ... මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na majjati na mucchati na pamādamāpajjati…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

“නැවත ද නිග්‍රෝධ, තපස්වියා තපසක් සමාදන් වෙයි. ඔහු එම තපස හේතුවෙන් මත්වීමකට හෝ මුලාවීමකට හෝ ප්‍රමාදයට හෝ පත් නොවෙයි. ... පෙ ... මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

65. ‘‘Puna [Pg.38] caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

65. “නැවත ද නිග්‍රෝධ, තපස්වියා තපසක් සමාදන් වෙයි. ඔහු එම තපස හේතුවෙන් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ලබයි. ඔහු එම ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවලින් සතුටු නොවෙයි, තම අරමුණ සම්පූර්ණ වූයේ යැයි ද නොසිතයි. ... පෙ ... මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na attānukkaṃseti na paraṃ vambheti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

“නැවත ද නිග්‍රෝධ, තපස්වියා තපසක් සමාදන් වෙයි. ඔහු එම තපස හේතුවෙන් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ලබයි. ඔහු එම ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා හේතුවෙන් තමා උසස් කොට නොදකියි, අනෙකාව හෙළා නොදකියි. ... පෙ ... මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na majjati na mucchati na pamādamāpajjati…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

“නැවත ද නිග්‍රෝධ, තපස්වියා තපසක් සමාදන් වෙයි. ඔහු එම තපස හේතුවෙන් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ලබයි. ඔහු එම ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා හේතුවෙන් මත්වීමකට හෝ මුලාවීමකට හෝ ප්‍රමාදයට හෝ පත් නොවෙයි. ... පෙ ... මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

66. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī bhojanesu na vodāsaṃ āpajjati – ‘idaṃ me khamati, idaṃ me nakkhamatī’ti. So yañca khvassa nakkhamati, taṃ anapekkho pajahati. Yaṃ panassa khamati, taṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

66. “නැවත ද නිග්‍රෝධ, තපස්වියා භෝජන කෙරෙහි 'මට මෙය ප්‍රියයි, මෙය අප්‍රියයි' යනුවෙන් බෙදා වෙන් කර ගැනීමකට පත් නොවෙයි. ඔහු තමාට යමක් අප්‍රිය වේ නම් එය කිසිදු බැඳීමකින් තොරව අත්හරියි. තමාට යමක් ප්‍රිය වේ නම්, එයට ගිජු නොවී, මුළා නොවී, බැඳීමකින් තොරව, එහි ආදීනව දකිමින් සහ ඉන් මිදීමේ ප්‍රඥාවෙන් යුතුව අනුභව කරයි. ... පෙ ... මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na tapaṃ samādiyati lābhasakkārasilokanikantihetu – ‘sakkarissanti maṃ rājāno rājamahāmattā khattiyā brāhmaṇā gahapatikā titthiyā’ti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

“නැවත ද නිග්‍රෝධ, තපස්වියා 'රජවරු, මහා අමාත්‍යවරු, ක්ෂත්‍රියයෝ, බ්‍රාහ්මණයෝ, ගෘහපතියෝ සහ අන්‍ය තීර්ථකයෝ මට සත්කාර කරනු ඇතැයි' ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ලැබීමේ ආශාවෙන් යුතුව තපස් සමාදන් නොවෙයි. ... පෙ ... මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

67. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā nāpasādetā hoti – ‘kiṃ panāyaṃ sambahulājīvo sabbaṃ saṃbhakkheti. Seyyathidaṃ – mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījameva pañcamaṃ, asanivicakkaṃ dantakūṭaṃ, samaṇappavādenā’ti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

67. “නැවත ද නිග්‍රෝධ, තපස්වියා අන්‍ය වූ ශ්‍රමණයකුට හෝ බ්‍රාහ්මණයකුට මෙසේ පවසමින් නින්දා අපහාස කරන්නෙකු නොවෙයි: 'මොහු මේ තරම් ආහාර රැස් කරගෙන සියල්ල අනුභව කරන්නේ කුමටද? එනම්: මුල් බීජ, කඳ බීජ, පුරුක් බීජ, අග්‍ර බීජ සහ පස්වනුව බීජ බීජ යන මේවාය. ශ්‍රමණයෙකු යැයි කියා ගත්තද, අකුණු සැර වැනි දත් ඇතිව ආහාර බුදින්නෙකි.' මෙලෙස ඔහු නිග්‍රහ කරන්නෙකු නොවෙයි. ... පෙ ... මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī passati aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā kulesu sakkariyamānaṃ garu kariyamānaṃ māniyamānaṃ pūjiyamānaṃ. Disvā tassa na evaṃ [Pg.39] hoti – ‘imañhi nāma sambahulājīvaṃ kulesu sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti. Maṃ pana tapassiṃ lūkhājīviṃ kulesu na sakkaronti na garuṃ karonti na mānenti na pūjentī’ti, iti so issāmacchariyaṃ kulesu nuppādetā hoti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

“නැවත ද නිග්‍රෝධ, තපස්වියා යම් ශ්‍රමණයකු හෝ බ්‍රාහ්මණයකු කුලයන් අතර සත්කාර ලබනවා, ගරු සත්කාර ලබනවා, බහුමානයට සහ පිදීමට පත් වෙනවා දකියි. එසේ දැක ඔහුට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති නොවෙයි: 'බොහෝ ආහාර ගන්නා මේ ශ්‍රමණයාට කුලයන් සත්කාර ගරු සත්කාර කරති. නමුත් රළු ජීවිතයක් ගත කරන තපස්වී මට කුලයන් සත්කාර ගරු සත්කාර නොකරති' යනුවෙනි. මෙලෙස ඔහු කුලයන් කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යාව හෝ මසුරුකම ඇති කරගන්නෙකු නොවෙයි. ... පෙ ... මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

68. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na āpāthakanisādī hoti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

68. “නැවත ද නිග්‍රෝධ, තපස්වියා අන්‍යයන්ට පෙනෙන සේ ප්‍රසිද්ධ ස්ථානවල වාඩි වී සිටින්නෙකු නොවෙයි. ... පෙ ... මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na attānaṃ adassayamāno kulesu carati – ‘idampi me tapasmiṃ, idampi me tapasmi’nti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

“නැවත ද නිග්‍රෝධ, තපස්වියා 'මෙයද මාගේ තපසකි, මෙයද මාගේ තපසකි' යැයි පවසමින් තමා ප්‍රදර්ශනය කරමින් කුලයන් අතර නොහැසිරෙයි. ... පෙ ... මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na kañcideva paṭicchannaṃ sevati, so – ‘khamati te ida’nti puṭṭho samāno akkhamamānaṃ āha – ‘nakkhamatī’ti. Khamamānaṃ āha – ‘khamatī’ti. Iti so sampajānamusā na bhāsitā hoti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

“නැවත ද නිග්‍රෝධ, තපස්වියා කිසිදු දෙයක් රහසින් නොකරයි. ඔහුගෙන් 'ඔබට මෙය ප්‍රියද?' කියා ඇසූ විට, එය අප්‍රිය නම් 'නැත, මට මෙය අප්‍රියයි' කියා පවසයි. එය ප්‍රිය නම් 'මට මෙය ප්‍රියයි' කියා පවසයි. මෙලෙස ඔහු දැන දැන බොරු පවසන්නෙකු නොවෙයි. ... පෙ ... මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā dhammaṃ desentassa santaṃyeva pariyāyaṃ anuññeyyaṃ anujānāti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

“නැවත ද නිග්‍රෝධ, තපස්වියා තථාගතයන් වහන්සේ හෝ තථාගත ශ්‍රාවකයෙකු ධර්මය දේශනා කරන කල්හි, එහි පවතින සත්‍ය වූ කරුණු පිළිගත යුතු ලෙසම පිළිගනියි. ... පෙ ... මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වූවෙක් වෙයි.

69. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī akkodhano hoti anupanāhī. Yampi, nigrodha, tapassī akkodhano hoti anupanāhī evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

69. “නීග්‍රෝධ, නැවතත් තවද, තපස්වී තැනැත්තා ක්‍රෝධ නොකරන්නෙකු වෙයි, වෛර නොබඳින්නෙකු වෙයි. නීග්‍රෝධ, තපස්වී තැනැත්තා යම් හෙයකින් ක්‍රෝධ නොකරන්නේ, වෛර නොබඳින්නේ වේ ද, මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වන්නේ වෙයි.”

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī amakkhī hoti apaḷāsī…pe… anissukī hoti amaccharī… asaṭho hoti amāyāvī… atthaddho hoti anatimānī… na pāpiccho hoti na pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gato… na micchādiṭṭhiko hoti na antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato… na sandiṭṭhiparāmāsī hoti na ādhānaggāhī suppaṭinissaggī. Yampi, nigrodha, tapassī na sandiṭṭhiparāmāsī hoti na ādhānaggāhī suppaṭinissaggī. Evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.

“නීග්‍රෝධ, නැවතත් තවද, තපස්වී තැනැත්තා අන් අයගේ ගුණ මකන්නෙකු (මක්ඛී) නොවෙයි, කරට කර සිටින්නෙකු (පලාසී) නොවෙයි... ඊර්ෂ්‍යා නොකරන්නෙකු වෙයි, මසුරුකමෙන් තොර වූවෙකු වෙයි... කපටි නොවෙයි, මායාකාරී නොවෙයි... දැඩි සිත් ඇත්තෙකු නොවෙයි, අධිමානය ඇත්තෙකු නොවෙයි... ලාමක ආශාවන් ඇත්තෙකු නොවෙයි, ලාමක ආශාවන්ට වසඟ වූවෙකු නොවෙයි... මිථ්‍යා දෘෂ්ටික නොවෙයි, අන්තග්‍රාහී දෘෂ්ටියෙන් යුක්ත නොවෙයි... තමාගේ අදහස් (සන්දිට්ඨි) පමණක්ම නිවැරදි යයි ගන්නෙකු නොවෙයි, වැරදි මතයන් දැඩිව අල්ලාගෙන සිටින්නෙකු නොවෙයි, ඒවා පහසුවෙන් අත්හරින්නෙකු වෙයි. නීග්‍රෝධ, තපස්වී තැනැත්තා යම් හෙයකින් තමාගේ අදහස් පමණක් නිවැරදි යයි නොගන්නේ, වැරදි මතයන් දැඩිව අල්ලාගෙන නොසිටින්නේ, ඒවා පහසුවෙන් අත්හරින්නේ වේ ද, මෙසේ ඔහු ඒ කරුණ සම්බන්ධයෙන් පිරිසිදු වන්නේ වෙයි.”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā [Pg.40] hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti. ‘‘Na kho, nigrodha, ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca; api ca kho papaṭikappattā hotī’’ti.

“නීග්‍රෝධ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? ඉදින් මෙසේ ඇති කල්හි, තපස් පිළිවෙත පිරිසිදු ද නැතහොත් අපිරිසිදු ද?” “ස්වාමීනි, මෙසේ ඇති කල්හි තපස් පිළිවෙත ඒකාන්තයෙන්ම පිරිසිදු වෙයි, අපිරිසිදු නොවෙයි. එය අග්‍රත්වයට පත් වූවක් මෙන්ම සාරයට (හරයට) පත් වූවක් ද වෙයි.” “නීග්‍රෝධ, මෙපමණකින් තපස් පිළිවෙත අග්‍රත්වයට හෝ සාරයට පත් වූවක් නොවේ. සැබවින්ම එය (ගසක) සිවියට (පිට පොත්තට) පත් වූවා පමණි.”

Parisuddhatacappattakathā

පිරිසිදු පිටපොත්තට පත්වීම පිළිබඳ කථාව

70. ‘‘Kittāvatā pana, bhante, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca? Sādhu me, bhante, bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetū’’ti. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti. Kathañca, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti? Idha, nigrodha, tapassī na pāṇaṃ atipāteti, na pāṇaṃ atipātayati, na pāṇamatipātayato samanuñño hoti. Na adinnaṃ ādiyati, na adinnaṃ ādiyāpeti, na adinnaṃ ādiyato samanuñño hoti. Na musā bhaṇati, na musā bhaṇāpeti, na musā bhaṇato samanuñño hoti. Na bhāvitamāsīsati, na bhāvitamāsīsāpeti, na bhāvitamāsīsato samanuñño hoti. Evaṃ kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti.

70. “ස්වාමීනි, කොපමණකින් නම් තපස් පිළිවෙත අග්‍රත්වයටත් සාරයටත් පත් වේ ද? ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ තපස් පිළිවෙත අග්‍රත්වයට පමුණුවන සේක්වා, සාරයට පමුණුවන සේක්වා!” “නීග්‍රෝධ, මෙහිලා තපස්වී තැනැත්තා සිවු වැදෑරුම් සංවරයෙන් (චාතුයාම සංවරය) යුක්ත වෙයි. නීග්‍රෝධ, තපස්වී තැනැත්තා සිවු වැදෑරුම් සංවරයෙන් යුක්ත වන්නේ කෙසේ ද? නීග්‍රෝධ, මෙහිලා තපස්වී තැනැත්තා සතුන් නොමරයි, සතුන් නොමරවයි, සතුන් මරන්නා අනුමත නොකරයි. නුදුන් දෙය නොගනියි, නුදුන් දෙය නොගන්වයි, නුදුන් දෙය ගන්නා අනුමත නොකරයි. බොරු නොකියයි, බොරු නොකියවයි, බොරු කියන්නා අනුමත නොකරයි. පංච කාම ගුණයන් (භාවිතං) කෙරෙහි ආශා නොකරයි, ආශා කරවන්නේ නැත, ආශා කරන්නා අනුමත නොකරයි. නීග්‍රෝධ, මෙසේ තපස්වී තැනැත්තා සිවු වැදෑරුම් සංවරයෙන් යුක්ත වෙයි.”

‘‘Yato kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti, aduṃ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. So pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti. Byāpādappadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādappadosā cittaṃ parisodheti. Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti. Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti. Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti.

“නීග්‍රෝධ, යම් කලක පටන් තපස්වී තැනැත්තා මෙසේ සිවු වැදෑරුම් සංවරයෙන් යුක්ත වේ ද, එවිට ඔහුගේ තපස් බව නිසා (උසස් ප්‍රතිඵල කරා) නැගී සිටීමක් ඇති වෙයි. ඔහු එය දියුණු කරයි, පහත් තත්ත්වයට (පිරිහීමට) පත් නොවෙයි. ඔහු වනාන්තරය, රුක්මුල, පර්වත, කඳුරැළි, ගිරිගුහා, සොහොන්, වනලැහැබ්, එළිමහන, පිදුරු ගොඩවල් වැනි විවේකී සේනාසන ඇසුරු කරයි. ඔහු පිණ්ඩපාතයෙන් පසු පෙරළා පැමිණ, පර්යංකය බැඳ, කය ඍජුව තබා, කර්මස්ථානය කෙරෙහි සිහිය පිහිටුවාගෙන වාඩි වෙයි. ඔහු ලෝකය කෙරෙහි වූ අභිජ්ඣාව (විෂම ලෝභය) අත්හැර, අභිජ්ඣාවෙන් තොර සිතින් වාසය කරයි, අභිජ්ඣාවෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. ව්‍යාපාදය හා ක්‍රෝධය අත්හැර, ක්‍රෝධ නොකරන සිතින් යුක්තව, සියලු ප්‍රාණීන් කෙරෙහි හිතානුකම්පීව වාසය කරයි, ව්‍යාපාදයෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. ථීනමිද්ධය (සිතේ හා කයේ අලස බව) අත්හැර, ථීනමිද්ධයෙන් තොරව, ආලෝක සංඥාව ඇතිව, සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව වාසය කරයි, ථීනමිද්ධයෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. උද්ධච්ච කුක්කුච්චය (නොසන්සුන් බව හා පසුතැවිල්ල) අත්හැර, නොසන්සුන් නොවී, අධ්‍යාත්මයෙහි සංසිඳුණු සිතින් යුක්තව වාසය කරයි, උද්ධච්ච කුක්කුච්චයෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. විචිකිච්ඡාව (සැකය) අත්හැර, සැකයෙන් එතෙර වූවෙකුව, කුසල් දහම්හි සැක රහිතව වාසය කරයි, විචිකිච්ඡාවෙන් සිත පිරිසිදු කරයි.”

71. ‘‘So [Pg.41] ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.

71. “ඔහු සිත කිලිටි කරන, ප්‍රඥාව දුර්වල කරන මේ නීවරණ පස අත්හැර, මෙත්තා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි. එසේම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සිව්වන දිශාව ද පතුරුවයි. මෙසේ උඩ, යට, සිරස, හැම තැනම, මුළු ලෝකයම තමා හා සමාන කොට සලකා, විපුල වූ, මහත් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ මෙත්තා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කරයි. කරුණා සහගත සිතින්... මුදිතා සහගත සිතින්... උපේක්ඛා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි. එසේම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සිව්වන දිශාව ද පතුරුවයි. මෙසේ උඩ, යට, සිරස, හැම තැනම, මුළු ලෝකයම තමා හා සමාන කොට සලකා, විපුල වූ, මහත් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ උපේක්ඛා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කරයි.”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha. Yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti. ‘‘Na kho, nigrodha, ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca; api ca kho tacappattā hotī’’ti.

“නීග්‍රෝධ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? ඉදින් මෙසේ ඇති කල්හි තපස් පිළිවෙත පිරිසිදු ද නැතහොත් අපිරිසිදු ද?” “ස්වාමීනි, මෙසේ ඇති කල්හි තපස් පිළිවෙත ඒකාන්තයෙන්ම පිරිසිදු වෙයි, අපිරිසිදු නොවෙයි. එය අග්‍රත්වයට පත් වූවක් මෙන්ම සාරයට පත් වූවක් ද වෙයි.” “නීග්‍රෝධ, මෙපමණකින් තපස් පිළිවෙත අග්‍රත්වයට හෝ සාරයට පත් වූවක් නොවේ. සැබවින්ම එය (ගසක) අභ්‍යන්තර පොත්තට (ත්වක්/එලය) පත් වූවා පමණි.”

Parisuddhaphegguppattakathā

පිරිසිදු එලය (ඇතුළු පොත්ත) පිළිබඳ කථාව

72. ‘‘Kittāvatā pana, bhante, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca? Sādhu me, bhante, bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetū’’ti. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti. Kathañca, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti…pe… yato kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti, aduṃ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati…pe… so ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā…pe… karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi [Pg.42] jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ, tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.

72. “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, තපෝ-ජිගුච්ඡාව (අකුසල් පිළිකුල් කරමින් කෙරෙන තපස) කොපමණකින් අග්‍රත්වයට මෙන්ම හරයට පත් වූයේ වන්නේද? ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාව තපෝ-ජිගුච්ඡාවෙහි අග්‍රත්වයටම පමුණුවන සේක්වා, හරයටම පමුණුවන සේක්වා!” “නිග්‍රෝධ, මේ ලෝකයෙහි තපස්වී තෙමේ සිවු වැදෑරුම් සංවරයෙන් සංවර වූයේ වෙයි. නිග්‍රෝධ, තපස්වී තෙමේ කෙසේ නම් සිවු වැදෑරුම් සංවරයෙන් සංවර වූයේ වේද? ... (පෙ) ... නිග්‍රෝධ, යම් කලක තපස්වී තෙමේ සිවු වැදෑරුම් සංවරයෙන් සංවර වූයේ වේද, එය ඔහුගේ තපස්කමෙහි ලක්ෂණයක් (ප්‍රතිඵලයක්) වෙයි. ඔහු එම ගුණයන් දියුණු කරයි, පිරිහීමට (හීන භාවයට) ඉඩ නොදෙයි. ඔහු විවේකී සේනාසන ඇසුරු කරයි ... (පෙ) ... ඔහු ප්‍රඥාව දුර්වල කරන්නා වූ සිතේ කෙලෙස් වූ මේ පඤ්ච නීවරණයන් ප්‍රහාණය කර, මෛත්‍රී සහගත සිතින් ... (පෙ) ... කරුණා සහගත සිතින් ... (පෙ) ... මුදිතා සහගත සිතින් ... (පෙ) ... උපේක්ෂා සහගත වූ, මහත් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ සිතින් මුළු ලෝකයම පතුරුවා වාසය කරයි. ඔහු අනේකවිධ වූ පූර්ව ජාතීන් සිහි කරයි. එනම්, එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, ජාති තුනක්, ජාති හතරක්, ජාති පහක්, ජාති දහයක්, ජාති විස්සක්, ජාති තිහක්, ජාති හතළිහක්, ජාති පනහක්, ජාති සියයක්, ජාති දහසක්, ජාති ලක්ෂයක් ද, නොයෙක් සංවට්ට කල්පයන් ද, නොයෙක් විවට්ට කල්පයන් ද, නොයෙක් සංවට්ට-විවට්ට කල්පයන් ද, ‘අසවල් තැන මම මෙබඳු නම් ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු වර්ණ ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු ආහාර ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු සැප දුක් වින්දෙමි, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවරක් ඇත්තෙක් වීමි. ඒ මම එතැනින් චුත වී අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහි ද මම මෙබඳු නම් ඇත්තෙක් ... මෙබඳු සැප දුක් වින්දෙමි, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවරක් ඇත්තෙක් වීමි. ඒ මම එතැනින් චුත වී මෙහි උපන්නෙමි’යි මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව අනේකවිධ වූ පූර්ව ජාතීන් සිහි කරයි.”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti, no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti. ‘‘Na kho, nigrodha, ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca; api ca kho phegguppattā hotī’’ti.

“නිග්‍රෝධ, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙසේ වූ කල තපෝ-ජිගුච්ඡාව පිරිසිදු වූවක් ද නැතහොත් අපිරිසිදු වූවක් ද?” “ස්වාමීනී, ඒකාන්තයෙන්ම මෙසේ වූ කල තපෝ-ජිගුච්ඡාව පිරිසිදුය, අපිරිසිදු නොවේ. එය අග්‍රත්වයටත් හරයටත් පත් වූවකි.” “නිග්‍රෝධ, තපෝ-ජිගුච්ඡාව එපමණකින් අග්‍රත්වයට පත් වූයේ හෝ හරයට පත් වූයේ හෝ නොවේ. ඇත්ත වශයෙන්ම එය එලයට (අරටුවට පිටින් ඇති කොටසට) පත් වූවා පමණි.”

Parisuddhaaggappattasārappattakathā

පරිශුද්ධ-අග්‍රප්‍රාප්ත-සාරප්‍රාප්ත කථාව

73. ‘‘Kittāvatā pana, bhante, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca? Sādhu me, bhante, bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetū’’ti. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti. Kathañca, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti…pe… yato kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti, aduṃ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati…pe… so ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena [Pg.43] samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti.

73. “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, තපෝ-ජිගුච්ඡාව කොපමණකින් අග්‍රත්වයට මෙන්ම හරයට පත් වූයේ වන්නේද? ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාව තපෝ-ජිගුච්ඡාවෙහි අග්‍රත්වයටම පමුණුවන සේක්වා, හරයටම පමුණුවන සේක්වා!” “නිග්‍රෝධ, මේ ලෝකයෙහි තපස්වී තෙමේ සිවු වැදෑරුම් සංවරයෙන් සංවර වූයේ වෙයි ... (පෙ) ... ඔහු අනේකවිධ වූ පූර්ව ජාතීන් සිහි කරයි. එනම්, එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, ජාති තුනක්, ජාති හතරක්, ජාති පහක් ... (පෙ) ... මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව අනේකවිධ වූ පූර්ව ජාතීන් සිහි කරයි. ඔහු පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය ඇසින් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, මනා වර්ණ ඇත්තා වූ ද, දුර්වර්ණ වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද සත්ත්වයන් දකියි. කර්මානුරූපව උපදින සත්ත්වයන් මෙසේ හඳුනා ගනියි: ‘භවත්නි, මේ සත්ත්වයෝ වනාහි කාය දුශ්චරිතයෙන්, වාග් දුශ්චරිතයෙන් හා මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන්ට අපවාද කළහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූහ. ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත, නිරයෙහි උපන්නාහුය. මේ සත්ත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන්, වාග් සුචරිතයෙන් හා මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන්ට අපවාද නොකළහ, සම්මා දෘෂ්ටික වූහ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූහ. ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහුය’යි මෙසේ පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය ඇසින් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද සත්ත්වයන් දකියි, කර්මානුරූපව උපදින සත්ත්වයන් පිරිසිඳ හඳුනා ගනියි.”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti.

“නිග්‍රෝධ, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙසේ වූ කල තපෝ-ජිගුච්ඡාව පිරිසිදු වූවක් ද නැතහොත් අපිරිසිදු වූවක් ද?” “ස්වාමීනී, ඒකාන්තයෙන්ම මෙසේ වූ කල තපෝ-ජිගුච්ඡාව පිරිසිදුය, අපිරිසිදු නොවේ. එය අග්‍රත්වයටත් හරයටත් පත් වූවකි.”

74. ‘‘Ettāvatā kho, nigrodha, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca. Iti kho, nigrodha, yaṃ maṃ tvaṃ avacāsi – ‘ko nāma so, bhante, bhagavato dhammo, yena bhagavā sāvake vineti, yena bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’nti. Iti kho taṃ, nigrodha, ṭhānaṃ uttaritarañca paṇītatarañca, yenāhaṃ sāvake vinemi, yena mayā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’’nti.

74. “නිග්‍රෝධ, තපෝ-ජිගුච්ඡාව (තපසින් පව් පිළිකුල් කිරීමේ පිළිවෙත) මෙපමණකින් අග්‍රප්‍රාප්ත වන්නේ මෙන්ම හරයට (සාරයට) පත් වන්නේ ද වේ. නිග්‍රෝධ, 'ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් ධර්මයකින් ශ්‍රාවකයන් හික්මවන්නේ ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් හික්මවන ලද යම් ශ්‍රාවකයෝ සැනසීමට පත්ව, උතුම් වූ ශාසන බ්‍රහ්මචර්යාව සම්පූර්ණ කළ බවට පිළින කරත් ද, ඒ ධර්මය කුමක් ද?' යනුවෙන් ඔබ මගෙන් යමක් විමසුවේ ද, නිග්‍රෝධ, මා යම් කරුණකින් (ධර්මයකින්) ශ්‍රාවකයන් හික්මවන්නේ ද, මා විසින් හික්මවන ලද යම් ශ්‍රාවකයෝ සැනසීමට පත්ව උතුම් වූ ශාසන බ්‍රහ්මචර්යාව සම්පූර්ණ කළ බවට පිළින කරත් ද, ඒ කරුණ (මාර්ගය) මීට වඩා බෙහෙවින් උත්තරීතර ය, බෙහෙවින් ප්‍රණීත ය.”

Evaṃ vutte, te paribbājakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṃ – ‘‘ettha mayaṃ anassāma sācariyakā, na mayaṃ ito bhiyyo uttaritaraṃ pajānāmā’’ti.

මෙසේ වදාළ කල්හි, ඒ පිරිවැජියෝ “මෙහි දී අපි අපගේ ගුරුවරුන් සමඟ විනාශ වුණෙමු; මීට වඩා උසස් වූ හෝ උත්තරීතර වූ දෙයක් අපි නොදන්නෙමු” යැයි පවසමින් මහත් වූ ඝෝෂා පැවැත්වූහ.

Nigrodhassa pajjhāyanaṃ

නිග්‍රෝධ පිරිවැජියා කනගාටුවෙන් කල්පනා කිරීම

75. Yadā aññāsi sandhāno gahapati – ‘‘aññadatthu kho dānime aññatitthiyā paribbājakā bhagavato bhāsitaṃ sussūsanti, sotaṃ odahanti, aññācittaṃ upaṭṭhāpentī’’ti. Atha nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca [Pg.44] – ‘‘iti kho, bhante nigrodha, yaṃ maṃ tvaṃ avacāsi – ‘yagghe, gahapati, jāneyyāsi, kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapati, kena sākacchaṃ samāpajjati, kena paññāveyyattiyaṃ samāpajjati, suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā, aparisāvacaro samaṇo gotamo nālaṃ sallāpāya, so antamantāneva sevati; seyyathāpi nāma gokāṇā pariyantacārinī antamantāneva sevati. Evameva suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā, aparisāvacaro samaṇo gotamo nālaṃ sallāpāya; so antamantāneva sevati; iṅgha, gahapati, samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, ekapañheneva naṃ saṃsādeyyāma, tucchakumbhīva naṃ maññe orodheyyāmā’ti. Ayaṃ kho so, bhante, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho idhānuppatto, aparisāvacaraṃ pana naṃ karotha, gokāṇaṃ pariyantacāriniṃ karotha, ekapañheneva naṃ saṃsādetha, tucchakumbhīva naṃ orodhethā’’ti. Evaṃ vutte, nigrodho paribbājako tuṇhībhūto maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāno nisīdi.

75. යම් විටෙක සන්ධාන ගෘහපතියා, “මේ අන්‍ය තීර්ථක පිරිවැජියෝ දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව ශ්‍රවණය කිරීමට කැමති වෙති, ඒ කෙරෙහි කන් යොමු කරති, අවබෝධ කරගැනීමේ සිතින් යුක්ත වෙති” යැයි දැනගත්තේ ද, එකල්හි ඔහු නිග්‍රෝධ පිරිවැජියාට මෙසේ පැවසීය: “නිග්‍රෝධ ස්වාමීනි, ඔබ මා හට මෙසේ පැවසූහ: ‘ගෘහපතිය, ඔබ දන්නෙහි ද? ශ්‍රමණ ගෞතමයන් කා සමඟ කතාබස් කරයි ද? කා සමඟ සාකච්ඡා කරයි ද? කවුරුන් ඉදිරියේ තම ප්‍රඥාව පෙන්වයි ද? ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ප්‍රඥාව හුදෙකලා වාසය නිසා නැසී ගොස් ඇත. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් පිරිසක් මැදට යාමට අසමත් ය, කතාබස් කිරීමට නොහැකි ය. ඔහු හුදෙකලා ස්ථානම සේවනය කරයි. කෙළවරක හැසිරෙන එකැස් කණ වැස්සියක් කෙළවර ප්‍රදේශයන්ම සේවනය කරන්නාක් මෙනි. එමෙන්ම ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ප්‍රඥාව හුදෙකලා වාසය නිසා නැසී ඇත, පිරිසක් මැද කතාබස් කිරීමට නොහැකි ය, ඔහු හුදෙකලා ස්ථානම සේවනය කරයි. ගෘහපතිය, ඉදින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් මේ පිරිස මැදට පැමිණෙන්නේ නම්, එකම ප්‍රශ්නයකින් ඔහුව නිරුත්තර කරන්නෙමු, හිස් කළයක් මෙන් ඔහුව මුළා කරන්නෙමු’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, ඒ භාග්‍යවත් අරහත් සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ මෙහි වැඩම කර සිටිති. දැන් උන්වහන්සේව පිරිසක් මැද හැසිරෙන්නට නොහැකි අයෙකු බවට පත් කරන්න, කෙළවර හැසිරෙන එකැස් කණ වැස්සියක් මෙන් කරන්න, එකම ප්‍රශ්නයකින් උන්වහන්සේව නිරුත්තර කරන්න, හිස් කළයක් මෙන් මුළා කරන්න.” මෙසේ පැවසූ කල්හි, නිග්‍රෝධ පිරිවැජියා නිශ්ශබ්දව, ලජ්ජාවට පත්ව, කරබාගෙන, යටිකුරු කළ මුහුණින් යුතුව, කල්පනා කරමින්, නිරුත්තරව වාඩි වී සිටියේය.

76. Atha kho bhagavā nigrodhaṃ paribbājakaṃ tuṇhībhūtaṃ maṅkubhūtaṃ pattakkhandhaṃ adhomukhaṃ pajjhāyantaṃ appaṭibhānaṃ viditvā nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca – ‘‘saccaṃ kira, nigrodha, bhāsitā te esā vācā’’ti? ‘‘Saccaṃ, bhante, bhāsitā me esā vācā, yathābālena yathāmūḷhena yathāakusalenā’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha. Kinti te sutaṃ paribbājakānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, evaṃ su te bhagavanto saṃgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ…pe… itibhavābhavakathaṃ iti vā. Seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako. Udāhu, evaṃ su te bhagavanto araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni, seyyathāpāhaṃ etarahī’ti.

76. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිග්‍රෝධ පිරිවැජියා නිශ්ශබ්දව, ලජ්ජාවට පත්ව, කරබාගෙන, යටිකුරු කළ මුහුණින් යුතුව, කල්පනා කරමින්, නිරුත්තරව සිටිනු දැක ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසූහ: “නිග්‍රෝධ, ඔබ එවැනි වචනයක් පැවසූ බව සැබෑ ද?” “ස්වාමීනි, අඥානයෙකු මෙන්, මුළා වූවෙකු මෙන්, අදක්ෂයෙකු මෙන් මා එවැනි වචනයක් පැවසූ බව සැබෑවකි.” “නිග්‍රෝධ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? වයෝවෘද්ධ වූ, ගුරු-ප්‍රගුරු වූ පිරිවැජියන් කතා කරන විට ඔබ මෙසේ අසා තිබේ ද? ‘අතීතයෙහි වැඩසිටි යම් ඒ අරහත් සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේලා වූවාහු ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා දැන් ඔබ ඔබේ ගුරුවරුන් සමඟ කරන්නාක් මෙන්, එක් රැස්ව මහත් හඬ නගමින් නොයෙක් ආකාර වූ තිරශ්චීන කථාවල (රාජ කථා, සොර කථා... දියුණුව හා පිරිහීම පිළිබඳ කථා) යෙදුණාහු ද? එසේත් නැතිනම්, මා දැන් කරන්නාක් මෙන්, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා ශබ්ද අඩු, ඝෝෂා අඩු, ජනයාගෙන් තොර වූ, මිනිසුන්ගේ රහස් කටයුතුවලට සුදුසු, විවේකීව වාසය කිරීමට සුදුසු ආරණ්‍ය සේනාසනයන්ම සේවනය කළාහු ද?’”

‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante. Paribbājakānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā[Pg.45], na evaṃ su te bhagavanto saṃgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ…pe… itibhavābhavakathaṃ iti vā, seyyathāpāhaṃ etarahi sācariyako. Evaṃ su te bhagavanto araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni, seyyathāpi bhagavā etarahī’’’ti.

“ස්වාමීනි, මම මෙසේ අසා ඇත්තෙමි. වයෝවෘද්ධ වූ, ගුරු-ප්‍රගුරු වූ පිරිවැජියන් පවසන්නේ ‘අතීතයෙහි වැඩසිටි අරහත් සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේලා දැන් මා මගේ ගුරුවරුන් සමඟ කරන්නාක් මෙන් එක් රැස්ව මහත් හඬ නගමින් තිරශ්චීන කථාවල නොයෙදුණු බවයි. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා ද දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරන්නාක් මෙන්, ශබ්ද අඩු, ඝෝෂා අඩු, විවේකී වූ ආරණ්‍ය සේනාසනයන්ම සේවනය කළාහුය’ යනුවෙනි.”

‘‘Tassa te, nigrodha, viññussa sato mahallakassa na etadahosi – ‘buddho so bhagavā bodhāya dhammaṃ deseti, danto so bhagavā damathāya dhammaṃ deseti, santo so bhagavā samathāya dhammaṃ deseti, tiṇṇo so bhagavā taraṇāya dhammaṃ deseti, parinibbuto so bhagavā parinibbānāya dhammaṃ desetī’’’ti?

“නිග්‍රෝධ, නුවණැති, වයෝවෘද්ධ වූ ඔබට මෙසේ සිතුණේ නැද් ද? ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ අවබෝධ කළ බැවින් (අන්‍යයන්ට ද) අවබෝධය පිණිස ධර්මය දේශනා කරති, තමන් වහන්සේ දමනය වූ බැවින් (අන්‍යයන්) දමනය පිණිස ධර්මය දේශනා කරති, තමන් වහන්සේ ශාන්ත වූ බැවින් (අන්‍යයන්ට) ශමනය පිණිස ධර්මය දේශනා කරති, තමන් වහන්සේ සසරින් එතෙර වූ බැවින් (අන්‍යයන්) එතෙර කරවීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරති, තමන් වහන්සේ පිරිනිවුණු (නිවුණු) බැවින් (අන්‍යයන්ට) පිරිනිවන් පෑම පිණිස ධර්මය දේශනා කරති’ යනුවෙනි.”

Brahmacariyapariyosānasacchikiriyā

බ්‍රහ්මචර්යාවේ අවසානය සාක්ෂාත් කිරීම

77. Evaṃ vutte, nigrodho paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘accayo maṃ, bhante, accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yvāhaṃ evaṃ bhagavantaṃ avacāsiṃ. Tassa me, bhante, bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyā’’ti. ‘‘Taggha tvaṃ, nigrodha, accayo accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yo maṃ tvaṃ evaṃ avacāsi. Yato ca kho tvaṃ, nigrodha, accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikarosi, taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāma. Vuddhi hesā, nigrodha, ariyassa vinaye, yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjati. Ahaṃ kho pana, nigrodha, evaṃ vadāmi –

77. මෙසේ වදාළ කල්හි, නිග්‍රෝධ පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවේය: "ස්වාමීනි, අඥානයෙකු මෙන්, මුළා වූවෙකු මෙන්, අදක්ෂයෙකු මෙන් මා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට එසේ පැවසීමෙන් මා හට වරදක් සිදු විය. ස්වාමීනි, මාගේ ඒ වරද වරදක් ලෙස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිගෙන, මතු සංවරය පිණිස මට ක්ෂමා වන සේක්වා." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "නිග්‍රෝධය, අඥානයෙකු මෙන්, මුළා වූවෙකු මෙන්, අදක්ෂයෙකු මෙන් ඔබ මට එසේ පැවසූ බැවින් ඒකාන්තයෙන්ම ඔබ අතින් වරදක් සිදු විය. නිග්‍රෝධය, ඔබ වරද වරදක් ලෙස දැක ධර්මානුකූලව එය පිළිසකර කරගන්නා බැවින්, අපි ඔබට ක්ෂමා කරමු. නිග්‍රෝධය, යමෙක් වරද වරදක් ලෙස දැක ධර්මානුකූලව පිළිසකර කරගෙන මතු සංවරයට පැමිණෙන්නේද, එය ආර්ය විනයෙහි දියුණුවකි. නිග්‍රෝධය, මම මෙසේ පවසමි:"

‘Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati sattavassāni. Tiṭṭhantu, nigrodha, satta vassāni. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā [Pg.46] sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati cha vassāni. Pañca vassāni… cattāri vassāni… tīṇi vassāni… dve vassāni… ekaṃ vassaṃ. Tiṭṭhatu, nigrodha, ekaṃ vassaṃ. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati satta māsāni. Tiṭṭhantu, nigrodha, satta māsāni… cha māsāni… pañca māsāni … cattāri māsāni… tīṇi māsāni… dve māsāni… ekaṃ māsaṃ… aḍḍhamāsaṃ. Tiṭṭhatu, nigrodha, aḍḍhamāso. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati sattāhaṃ’.

"කපටි නොවූ, මායම් නැති, අවංක ගතිගුණ ඇති, නුවණැති පුරුෂයෙක් එත්වා. මම ඔහුට අනුශාසනා කරමි, මම ධර්මය දේශනා කරමි. මා අනුශාසනා කළ පරිදි පිළිපදින්නා වූ ඔහු, යම් අරමුණක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මනාකොට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වෙත්ද, ඒ අනුත්තර වූ බ්‍රහ්මචර්යාවේ අවසානය වන රහත් ඵලය මේ ජීවිතයේදීම තෙමේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ඊට පැමිණ අවුරුදු හතකින් වාසය කරනු ඇත. නිග්‍රෝධය, අවුරුදු හතක් තිබේවා. කපටි නොවූ, මායම් නැති, අවංක ගතිගුණ ඇති, නුවණැති පුරුෂයෙක් එත්වා. මම ඔහුට අනුශාසනා කරමි, මම ධර්මය දේශනා කරමි. මා අනුශාසනා කළ පරිදි පිළිපදින්නා වූ ඔහු... අවුරුදු හයක්, අවුරුදු පහක්, හතරක්, තුනක්, දෙකක්, අවුරුද්දක් ඇතුළත රහත් ඵලය ලබා වාසය කරනු ඇත. නිග්‍රෝධය, එක අවුරුද්දක් තිබේවා. කපටි නොවූ, මායම් නැති, අවංක ගතිගුණ ඇති, නුවණැති පුරුෂයෙක් එත්වා... ඔහු මාස හතක් ඇතුළත රහත් ඵලය ලබා වාසය කරනු ඇත. නිග්‍රෝධය, මාස හතක් තිබේවා. මාස හයක්, පහක්, හතරක්, තුනක්, දෙකක්, මාසයක්, අඩ මසක් ඇතුළත රහත් ඵලය ලබා වාසය කරනු ඇත. නිග්‍රෝධය, අඩ මසක් තිබේවා. කපටි නොවූ, මායම් නැති, අවංක ගතිගුණ ඇති, නුවණැති පුරුෂයෙක් එත්වා. මම ඔහුට අනුශාසනා කරමි, මම ධර්මය දේශනා කරමි. මා අනුශාසනා කළ පරිදි පිළිපදින්නා වූ ඔහු සත් දිනක් ඇතුළත එම උතුම් අරමුණ සාක්ෂාත් කරගෙන වාසය කරනු ඇත."

Paribbājakānaṃ pajjhāyanaṃ

පරිබ්‍රාජකයන්ගේ මවිතය

78. ‘‘Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘antevāsikamyatā no samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yo eva vo ācariyo, so eva vo ācariyo hotu. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘uddesā no cāvetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yo eva vo uddeso so eva vo uddeso hotu. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘ājīvā no cāvetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yo eva vo ājīvo, so eva vo ājīvo hotu. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘ye no dhammā akusalā akusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tesu patiṭṭhāpetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Akusalā ceva vo te dhammā hontu akusalasaṅkhātā ca sācariyakānaṃ. Siyā kho pana te[Pg.47], nigrodha, evamassa – ‘ye no dhammā kusalā kusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tehi vivecetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Kusalā ceva vo te dhammā hontu kusalasaṅkhātā ca sācariyakānaṃ. Iti khvāhaṃ, nigrodha, neva antevāsikamyatā evaṃ vadāmi, napi uddesā cāvetukāmo evaṃ vadāmi, napi ājīvā cāvetukāmo evaṃ vadāmi, napi ye vo dhammā akusalā akusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tesu patiṭṭhāpetukāmo evaṃ vadāmi, napi ye vo dhammā kusalā kusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tehi vivecetukāmo evaṃ vadāmi. Santi ca kho, nigrodha, akusalā dhammā appahīnā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā, yesāhaṃ pahānāya dhammaṃ desemi. Yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodānīyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’’ti.

78. “නිග්‍රෝධ, ඔබට මෙබඳු සිතක් ඇති විය හැකිය: ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අපව අතේවාසිකයන් (ගෝලයන්) කරගැනීමේ කැමැත්තෙන් මෙසේ පවසති’ කියායි. නිග්‍රෝධ, එය එසේ නොසැලකිය යුතුය. ඔබගේ යම් ආචාර්යවරයෙක් වෙයිද, ඔහුම ඔබගේ ආචාර්යවරයා වේවා. නිග්‍රෝධ, ඔබට මෙබඳු සිතක් ඇති විය හැකිය: ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අපව අපගේ උද්දේසයන්ගෙන් (ඉගැන්වීම්වලින්) බැහැර කරවනු කැමැත්තෙන් මෙසේ පවසති’ කියායි. නිග්‍රෝධ, එය එසේ නොසැලකිය යුතුය. ඔබගේ යම් උද්දේසයක් (ඉගැන්වීමක්) වෙයිද, එයම ඔබගේ උද්දේසය වේවා. නිග්‍රෝධ, ඔබට මෙබඳු සිතක් ඇති විය හැකිය: ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අපව අපගේ ආජීවයෙන් (ජීවනෝපායෙන්) බැහැර කරවනු කැමැත්තෙන් මෙසේ පවසති’ කියායි. නිග්‍රෝධ, එය එසේ නොසැලකිය යුතුය. ඔබගේ යම් ආජීවයක් වෙයිද, එයම ඔබගේ ආජීවය වේවා. නිග්‍රෝධ, ඔබට මෙබඳු සිතක් ඇති විය හැකිය: ‘ඔබගේ ආචාර්යවරුන් සමඟ පිළිගත් යම් අකුසල වූ, අකුසල් යැයි සම්මත ධර්මයන් වෙයිද, ඒවායෙහි අපව පිහිටුවනු කැමැත්තෙන් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මෙසේ පවසති’ කියායි. නිග්‍රෝධ, එය එසේ නොසැලකිය යුතුය. ඔබගේත් ආචාර්යවරුන්ගේත් ඒ අකුසල වූ, අකුසල් යැයි සම්මත ධර්මයන් එසේම පවතීවා. නිග්‍රෝධ, ඔබට මෙබඳු සිතක් ඇති විය හැකිය: ‘ඔබගේ ආචාර්යවරුන් සමඟ පිළිගත් යම් කුසල වූ, කුසල් යැයි සම්මත ධර්මයන් වෙයිද, ඒවායින් අපව වෙන් කරනු කැමැත්තෙන් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මෙසේ පවසති’ කියායි. නිග්‍රෝධ, එය එසේ නොසැලකිය යුතුය. ඔබගේත් ආචාර්යවරුන්ගේත් ඒ කුසල වූ, කුසල් යැයි සම්මත ධර්මයන් එසේම පවතීවා. නිග්‍රෝධ, මම අතේවාසිකයන් කරගැනීමේ කැමැත්තෙන් හෝ, උද්දේසයන්ගෙන් බැහැර කිරීමේ කැමැත්තෙන් හෝ, ආජීවයෙන් බැහැර කිරීමේ කැමැත්තෙන් හෝ, ඔබගේ ආචාර්යවරුන් සමඟ පිළිගත් ඒ අකුසල ධර්මයන්හි පිහිටුවීමේ කැමැත්තෙන් හෝ, ඔබගේ ආචාර්යවරුන් සමඟ පිළිගත් ඒ කුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන් කිරීමේ කැමැත්තෙන් හෝ මෙසේ නොකියමි. නිග්‍රෝධ, ප්‍රහීණ නොකරන ලද, කෙලෙස් සහිත වූ, නැවත භවයක් ඇති කරන්නා වූ, දැවිලි සහිත වූ, දුක් විපාක දෙන්නා වූ, මතු ජාති ජරා මරණ ඇති කරන්නා වූ අකුසල ධර්මයන් පවතී; මම ධර්මය දේශනා කරනුයේ ඒවා ප්‍රහීණ කිරීම පිණිසය. ඔබ ඒ අනුව පිළිපදින්නේ නම්, එම කෙලෙස් සහිත ධර්මයන් ප්‍රහීණ වනු ඇත, පාරිශුද්ධිය ඇති කරන ධර්මයන් වැඩි දියුණු වනු ඇත, තවද ප්‍රඥාවෙහි පාරිපූරියත් විපුල බවත් මෙලොවදීම ඔබ විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට, එයට එළඹ වාසය කරනු ඇත.”

79. Evaṃ vutte, te paribbājakā tuṇhībhūtā maṅkubhūtā pattakkhandhā adhomukhā pajjhāyantā appaṭibhānā nisīdiṃsu yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacittā. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘sabbe pime moghapurisā phuṭṭhā pāpimatā. Yatra hi nāma ekassapi na evaṃ bhavissati – ‘handa mayaṃ aññāṇatthampi samaṇe gotame brahmacariyaṃ carāma, kiṃ karissati sattāho’’’ti? Atha kho bhagavā udumbarikāya paribbājakārāme sīhanādaṃ naditvā vehāsaṃ abbhuggantvā gijjhakūṭe pabbate paccupaṭṭhāsi. Sandhāno pana gahapati tāvadeva rājagahaṃ pāvisīti.

79. මෙසේ වදාළ කල්හි, ඒ පිරිවැජියෝ නිශ්ශබ්ද වූහ, මලානික වූහ, කරබා ගත්තාහු වූහ, බිමට මුහුණ යොමු කර ගත්තාහු වූහ, කල්පනා කරමින් නිරුත්තරව හුන්හ. එය හරියටම මාරයා විසින් මඩනා ලද සිත් ඇත්තවුන් සේ විය. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සිතිණි: “මේ සියලු මෝඝ පුරුෂයෝ පාපිෂ්ඨ මාරයා විසින් වසඟ කර ගන්නා ලද්දාහ. ඔවුන් අතරින් එක් අයෙකුට හෝ මෙසේ නොසිතෙන්නේ කෙසේද— ‘එම්බා, අපි අවබෝධය පිණිස හෝ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ වෙත බඹසර වසන්නෙමු, සත් දවසකින් කුමක් වේද?’ කියායි.” ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදුම්බරිකා පිරිවැජි ආරාමයෙහි සිංහනාද පවත්වා අහසට පැන නැඟ ගිජුකුළු පර්වතයට වැඩි සේක. සන්ධාන ගෘහපති තෙමේ එකෙණෙහිම රජගහ නුවරට පිවිසියේය.

Udumbarikasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ.

දෙවන උදුම්බරික සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

3. Cakkavattisuttaṃ

3. සක්කවත්ති සූත්‍රය (චක්කවත්තීසීහනාද සූත්‍රය)

Attadīpasaraṇatā

තමාම ද්වීපයක් හා සරණක් කොට වාසය කිරීම

80. Evaṃ [Pg.48] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu viharati mātulāyaṃ. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhaddante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘attadīpā, bhikkhave, viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā. Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanānupassī…pe… citte cittānupassī…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo.

80. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මගධ දනව්වෙහි මාතුලා නම් නුවර වාසය කළ සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි” යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූ සේක. “වහන්ස” යැයි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, තමාම ද්වීපයක් (පිහිටක්) කොට, තමාම සරණ කොට, අන් සරණක් නැතිව වාසය කරව්; ධර්මයම ද්වීපයක් කොට, ධර්මයම සරණ කොට, අන් සරණක් නැතිව වාසය කරව්. මහණෙනි, මහණෙකු තමාම ද්වීපයක් කොට, තමාම සරණ කොට, අන් සරණක් නැතිව, ධර්මයම ද්වීපයක් කොට, ධර්මයම සරණ කොට, අන් සරණක් නැතිව වාසය කරන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි මහණ තෙමේ කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, සම්පජන්නයෙන් හා සිහියෙන් යුතුව, ලෝකයෙහි අභිජ්ඣා හා දෝමනස්ස දුරු කොට කයෙහි කය අනුව බලමින් වාසය කරයි. වේදනාවන්හි වේදනා අනුව බලමින්... සිතෙහි සිත අනුව බලමින්... ධර්මයන්හි ධර්ම අනුව බලමින් කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, සම්පජන්නයෙන් හා සිහියෙන් යුතුව, ලෝකයෙහි අභිජ්ඣා හා දෝමනස්ස දුරු කොට වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙසේ මහණ තෙමේ තමාම ද්වීපයක් කොට, තමාම සරණ කොට, අන් සරණක් නැතිව, ධර්මයම ද්වීපයක් කොට, ධර්මයම සරණ කොට, අන් සරණක් නැතිව වාසය කරයි.

‘‘Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye. Gocare, bhikkhave, carataṃ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṃ, na lacchati māro ārammaṇaṃ. Kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhati.

මහණෙනි, තමන්ගේම වූ පිය පරම්පරාවෙන් ආ ගෝචරයෙහි (විෂයයෙහි) හැසිරෙන්න. මහණෙනි, තමන්ගේම වූ පිය පරම්පරාවෙන් ආ ගෝචරයෙහි හැසිරෙන්නවුන්ට මාරයා අවස්ථාවක් (ඇතුළු වීමට සිදුරක්) නොලබන්නේය, මාරයාට අරමුණක් නොලබන්නේය. මහණෙනි, කුසල ධර්මයන් සමාදන් වීමේ හේතුවෙන් මෙසේ මේ පින (කුසලයේ වර්ධනය) වැඩෙන්නේමය.”

Daḷhanemicakkavattirājā

දළ්හනේමි සක්විති රජු

81. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, rājā daḷhanemi nāma ahosi cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni ahesuṃ seyyathidaṃ – cakkaratanaṃu hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā ahesuṃ sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasi.

81. මහණෙනි, අතීතයෙහි දළ්හනේමි නම් වූ දැහැමි, ධර්මරාජ වූ, සතර සාගරය කෙළවර කොට ඇති සතර මහා දීපය ජයගත්, රාජ්‍යය ස්ථාවර භාවයට පත් කළ, සප්ත රත්නයෙන් යුක්ත වූ සක්විති රජෙක් විය. ඔහුට මේ සප්ත රත්නයෝ වූහ. එනම්, චක්‍ර රත්නය, හස්ති රත්නය, අශ්ව රත්නය, මණි රත්නය, ස්ත්‍රී රත්නය, ගෘහපති රත්නය සහ හත්වැනිව පරිනායක රත්නයයි. ඔහුට සූර වීර වූ, සතුරු සේනාවන් මර්දනය කළ හැකි දහසකට අධික පුත්‍රයෝ වූහ. ඔහු දඬුවමින් තොරව, ආයුධයෙන් තොරව, ධර්මයෙන් ජයගෙන සාගරය කෙළවර කොට ඇති මේ පොළොව පාලනය කළේය.

82. ‘‘Atha [Pg.49] kho, bhikkhave, rājā daḷhanemi bahunnaṃ vassānaṃ bahunnaṃ vassasatānaṃ bahunnaṃ vassasahassānaṃ accayena aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘yadā tvaṃ, ambho purisa, passeyyāsi dibbaṃ cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cutaṃ, atha me āroceyyāsī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, so puriso rañño daḷhanemissa paccassosi. Addasā kho, bhikkhave, so puriso bahunnaṃ vassānaṃ bahunnaṃ vassasatānaṃ bahunnaṃ vassasahassānaṃ accayena dibbaṃ cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cutaṃ, disvāna yena rājā daḷhanemi tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṃ daḷhanemiṃ etadavoca – ‘yagghe, deva, jāneyyāsi, dibbaṃ te cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cuta’nti. Atha kho, bhikkhave, rājā daḷhanemi jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘dibbaṃ kira me, tāta kumāra, cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cutaṃ. Sutaṃ kho pana metaṃ – yassa rañño cakkavattissa dibbaṃ cakkaratanaṃ osakkati ṭhānā cavati, na dāni tena raññā ciraṃ jīvitabbaṃ hotīti. Bhuttā kho pana me mānusakā kāmā, samayo dāni me dibbe kāme pariyesituṃ. Ehi tvaṃ, tāta kumāra, imaṃ samuddapariyantaṃ pathaviṃ paṭipajja. Ahaṃ pana kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmī’ti.

82. මහණෙනි, ඉන්පසු දළ්හනේමි රජතුමා වසර ගණනාවකට, වසර සිය ගණනාවකට, වසර දහස් ගණනාවකට පසු එක්තරා පුරුෂයෙකු කැඳවා මෙසේ කීවේය: 'පින්වත් පුරුෂය, යම් දිනක දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නය ස්වකීය ස්ථානයෙන් මඳක් ගිලිහී පහළට වැටී තිබෙනු දුටුවහොත්, වහාම මට ඒ බව දන්වන්න.' මහණෙනි, 'එසේය, දේවයන් වහන්ස' යැයි ඒ පුරුෂයා දළ්හනේමි රජුට පිළිතුරු දුන්නේය. මහණෙනි, වසර ගණනාවකට, වසර සිය ගණනාවකට, වසර දහස් ගණනාවකට පසු ඒ පුරුෂයා දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නය තම ස්ථානයෙන් ගිලිහී පහළට වැටී තිබෙනු දැක, දළ්හනේමි රජු වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය: 'දේවයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ දැනගත මැනව; ඔබ වහන්සේගේ දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නය ස්ථානයෙන් ගිලිහී පහළට වැටී තිබේ.' මහණෙනි, එවිට දළ්හනේමි රජතුමා තම වැඩිමහල් පුත් කුමරු කැඳවා මෙසේ කීවේය: 'පුත්‍රය, මගේ දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නය ස්ථානයෙන් ගිලිහී පහළට වැටී ඇති බව කියනු ලැබේ. සක්විති රජෙකුගේ දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නය ස්ථානයෙන් ගිලිහී පහළට වැටුණහොත්, ඒ රජු තවදුරටත් බොහෝ කලක් ජීවත් නොවන බව මම අසා ඇත්තෙමි. මා විසින් මනුෂ්‍ය සැප විඳින ලදී. දැන් මට දිව්‍ය සැප සෙවීමට කාලයයි. පුත්‍රය, එන්න, සාගරය කෙළවර කොට ඇති මේ පොළොව භාරගෙන පාලනය කරන්න. මම කෙස් රැවුල් බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වන්නෙමි.'

83. ‘‘Atha kho, bhikkhave, rājā daḷhanemi jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ sādhukaṃ rajje samanusāsitvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbaji. Sattāhapabbajite kho pana, bhikkhave, rājisimhi dibbaṃ cakkaratanaṃ antaradhāyi.

83. මහණෙනි, ඉන්පසු දළ්හනේමි රජතුමා තම වැඩිමහල් පුත් කුමරුට රාජ්‍ය පාලනය පිළිබඳව මැනවින් අනුශාසනා කොට, කෙස් රැවුල් බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි විය. මහණෙනි, ඒ රාජකීය සෘෂිවරයා පැවිදි වී සත්වැනි දින දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නය අතුරුදහන් විය.

‘‘Atha kho, bhikkhave, aññataro puriso yena rājā khattiyo muddhābhisitto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṃ khattiyaṃ muddhābhisittaṃ etadavoca – ‘yagghe, deva, jāneyyāsi, dibbaṃ cakkaratanaṃ antarahita’nti. Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto dibbe cakkaratane antarahite anattamano ahosi, anattamanatañca paṭisaṃvedesi. So yena rājisi tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājisiṃ etadavoca – ‘yagghe, deva, jāneyyāsi, dibbaṃ cakkaratanaṃ antarahita’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, rājisi rājānaṃ khattiyaṃ muddhābhisittaṃ etadavoca – ‘mā kho tvaṃ, tāta, dibbe [Pg.50] cakkaratane antarahite anattamano ahosi, mā anattamanatañca paṭisaṃvedesi, na hi te, tāta, dibbaṃ cakkaratanaṃ pettikaṃ dāyajjaṃ. Iṅgha tvaṃ, tāta, ariye cakkavattivatte vattāhi. Ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati, yaṃ te ariye cakkavattivatte vattamānassa tadahuposathe pannarase sīsaṃnhātassa uposathikassa uparipāsādavaragatassa dibbaṃ cakkaratanaṃ pātubhavissati sahassāraṃ sanemikaṃ sanābhikaṃ sabbākāraparipūra’nti.

මහණෙනි, එවිට එක්තරා පුරුෂයෙක් අභිෂේක ලත් ක්ෂත්‍රිය රජු වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය: 'දේවයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ දැනගත මැනව; දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නය අතුරුදහන් වී තිබේ.' මහණෙනි, දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නය අතුරුදහන් වූ කල්හි අභිෂේක ලත් ඒ ක්ෂත්‍රිය රජු නොසතුටට පත්විය, තම නොසතුට ද ප්‍රකාශ කළේය. ඔහු රාජකීය සෘෂිවරයා වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය: 'දේවයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ දැනගත මැනව; දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නය අතුරුදහන් වී තිබේ.' මහණෙනි, මෙසේ කී කල්හි රාජකීය සෘෂිවරයා අභිෂේක ලත් ක්ෂත්‍රිය රජුට මෙසේ කීවේය: 'පුත්‍රය, දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නය අතුරුදහන් වූ පමණින් නොසතුටු නොවන්න, ඔබගේ නොසතුට ප්‍රකාශ නොකරන්න. පුත්‍රය, දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නය යනු ඔබට පිය උරුමයෙන් ලැබෙන දායාදයක් නොවේ. පුත්‍රය, ඔබ උතුම් වූ සක්විති වත් පිළිවෙත්හි නිරත වන්න. ඔබ උතුම් සක්විති වත් පිළිවෙත් පුරමින් සිටින විට, යම් පසළොස්වක පොහෝ දිනක, හිස නා ස්නානය කොට, පෙහෙවස් සමාදන් වී, උතුම් ප්‍රාසාදය මතුපිට සිටින කල්හි, අර දහසක් ඇති, නිම්වළලු සහිත, පෙකණිය සහිත, සියලු අයුරින් පරිපූර්ණ වූ දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නය පහළ වීමට ඉඩ කඩ ඇත්තේය.'

Cakkavattiariyavattaṃ

සක්විති රජවරුන්ගේ උතුම් වත් පිළිවෙත්

84. ‘‘‘Katamaṃ pana taṃ, deva, ariyaṃ cakkavattivatta’nti? ‘Tena hi tvaṃ, tāta, dhammaṃyeva nissāya dhammaṃ sakkaronto dhammaṃ garuṃ karonto dhammaṃ mānento dhammaṃ pūjento dhammaṃ apacāyamāno dhammaddhajo dhammaketu dhammādhipateyyo dhammikaṃ rakkhāvaraṇaguttiṃ saṃvidahassu antojanasmiṃ balakāyasmiṃ khattiyesu anuyantesu brāhmaṇagahapatikesu negamajānapadesu samaṇabrāhmaṇesu migapakkhīsu. Mā ca te, tāta, vijite adhammakāro pavattittha. Ye ca te, tāta, vijite adhanā assu, tesañca dhanamanuppadeyyāsi. Ye ca te, tāta, vijite samaṇabrāhmaṇā madappamādā paṭiviratā khantisoracce niviṭṭhā ekamattānaṃ damenti, ekamattānaṃ samenti, ekamattānaṃ parinibbāpenti, te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripuccheyyāsi pariggaṇheyyāsi – ‘‘kiṃ, bhante, kusalaṃ, kiṃ akusalaṃ, kiṃ sāvajjaṃ, kiṃ anavajjaṃ, kiṃ sevitabbaṃ, kiṃ na sevitabbaṃ, kiṃ me karīyamānaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya assa, kiṃ vā pana me karīyamānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya assā’’ti? Tesaṃ sutvā yaṃ akusalaṃ taṃ abhinivajjeyyāsi, yaṃ kusalaṃ taṃ samādāya vatteyyāsi. Idaṃ kho, tāta, taṃ ariyaṃ cakkavattivatta’nti.

84. "දේවයන් වහන්ස, ඒ ආර්ය චක්‍රවර්ති වත යනු කුමක්ද?" "පින්වත් පුත්‍රය, එසේ නම් ඔබ දස කුසල කර්මපථ ධර්මයම ඇසුරු කරමින්, ධර්මයටම සත්කාර කරමින්, ධර්මයටම ගරු කරමින්, ධර්මයම මැනවින් පුදමින්, ධර්මයටම යටහත් වෙමින්, ධර්මයම ධජය කොට, ධර්මයම පතාකය කොට, ධර්මයම අධිපතියා කොට ගෙන, අන්තඃපුර වැසියන් කෙරෙහි ද, සේනාව කෙරෙහි ද, ක්‍ෂත්‍රිය රජවරුන් කෙරෙහි ද, අනුගාමික පිරිස් කෙරෙහි ද, බමුණන් හා ගෘහපතියන් කෙරෙහි ද, නියම්ගම් හා ජනපදවාසීන් කෙරෙහි ද, ශ්‍රමණ බමුණන් කෙරෙහි ද, මෘග පක්ෂීන් කෙරෙහි ද ධර්මානුකූල රැකවරණය, ආවරණය හා ආරක්ෂාව සලසන්න. පුත්‍රය, ඔබේ රාජ්‍යයෙහි කිසිදු අධාර්මික ක්‍රියාවක් සිදු වීමට ඉඩ නොදෙන්න. පුත්‍රය, ඔබේ රාජ්‍යයෙහි යම් දිළිඳු ජනයෙක් වෙත් නම්, ඔවුන්ට ධනය ලබා දෙන්න. පුත්‍රය, ඔබේ රාජ්‍යයෙහි යම් ශ්‍රමණ බමුණන් මත්වීමෙන් හා ප්‍රමාදයෙන් වැළකී, ඉවසීමෙන් හා සන්සුන් බවෙන් යුක්තව, තමන්ම දමනය කරගනිමින්, තමන්ම සන්සුන් කරගනිමින්, තමන්ම ක්ලේශයන්ගෙන් පිරිනිවන් පාන්නට වෙහෙසෙත් නම්, ඔවුන් කරා කලින් කලට ගොස් මෙසේ විමසන්න, සොයා බලන්න: 'ස්වාමීනි, කුසල් යනු කුමක්ද? අකුසල් යනු කුමක්ද? වැරදි සහිත දේ මොනවාද? නිවැරදි දේ මොනවාද? සේවනය කළ යුත්තේ මොනවාද? සේවනය නොකළ යුත්තේ මොනවාද? මා කරන කුමන ක්‍රියාවක් දීර්ඝ කාලයක් අහිත පිණිස, දුක් පිණිස පවතීද? මා කරන කුමන ක්‍රියාවක් දීර්ඝ කාලයක් හිත පිණිස, සැප පිණිස පවතීද?' ඔවුන්ගෙන් අසා දැනගෙන, යම් අකුසලයක් වේද එය සම්පූර්ණයෙන්ම දුරු කරන්න, යම් කුසලයක් වේද එය සමාදන්ව පිළිපදින්න. පුත්‍රය, මෙය වනාහි ඒ ආර්ය චක්‍රවර්ති වතයි."

Cakkaratanapātubhāvo

චක්‍ර රත්නය පහළ වීම

85. ‘‘‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto rājisissa paṭissutvā ariye cakkavattivatte vatti. Tassa ariye cakkavattivatte vattamānassa tadahuposathe pannarase sīsaṃnhātassa uposathikassa [Pg.51] uparipāsādavaragatassa dibbaṃ cakkaratanaṃ pāturahosi sahassāraṃ sanemikaṃ sanābhikaṃ sabbākāraparipūraṃ. Disvāna rañño khattiyassa muddhābhisittassa etadahosi – ‘sutaṃ kho pana metaṃ – yassa rañño khattiyassa muddhābhisittassa tadahuposathe pannarase sīsaṃnhātassa uposathikassa uparipāsādavaragatassa dibbaṃ cakkaratanaṃ pātubhavati sahassāraṃ sanemikaṃ sanābhikaṃ sabbākāraparipūraṃ, so hoti rājā cakkavattī’ti. Assaṃ nu kho ahaṃ rājā cakkavattīti.

85. "මහණෙනි, 'එසේය දේවයන් වහන්සැ'යි මෝර්ධ්වාභිෂේක ලත් ඒ ක්‍ෂත්‍රිය රජතුමා රාජ සෘෂිවරයාගේ වචනය පිළිගෙන ආර්ය චක්‍රවර්ති වතෙහි නිරත විය. ඔහු ආර්ය චක්‍රවර්ති වත රකින කල්හි, දසපහළොස්වක පෝය දිනක හිස සෝදා ස්නානය කොට පෙහෙවස් සමාදන්ව ප්‍රාසාදතලයට නැඟ සිටියදී, දහසක් අර සහිත, නිම් වළලු සහිත, පෙකණි සහිත, සියලු අංගයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වූ දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නය පහළ විය. එය දැක මෝර්ධ්වාභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජුට මෙසේ සිතිණි: 'මෝර්ධ්වාභිෂේක ලත් යම් ක්‍ෂත්‍රිය රජෙකුට දසපහළොස්වක පෝය දිනක හිස සෝදා ස්නානය කොට පෙහෙවස් සමාදන්ව ප්‍රාසාදතලයට නැඟ සිටින කල්හි, දහසක් අර සහිත, නිම් වළලු සහිත, පෙකණි සහිත, සියලු අංගයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වූ දිව්‍යමය චක්‍ර රත්නයක් පහළ වේද, ඔහු චක්‍රවර්ති රජෙක් වන්නේයැයි මා අසා ඇත. මම ද දැන් චක්‍රවර්ති රජෙක් වන්නෙම්ද?'"

‘‘Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ utarāsaṅgaṃ karitvā vāmena hatthena bhiṅkāraṃ gahetvā dakkhiṇena hatthena cakkaratanaṃ abbhukkiri – ‘pavattatu bhavaṃ cakkaratanaṃ, abhivijinātu bhavaṃ cakkaratana’nti.

"මහණෙනි, ඉක්බිති මෝර්ධ්වාභිෂේක ලත් ඒ ක්‍ෂත්‍රිය රජතුමා අසුනෙන් නැගිට, උතුරු සළුව එකාංශ කොට පොරවාගෙන, වම් අතින් රන් කෙණ්ඩිය ගෙන, දකුණු අතින් චක්‍ර රත්නය මත පැන් ඉසිමින් මෙසේ පැවසීය: 'පින්වත් චක්‍ර රත්නය කැරකේවා, පින්වත් චක්‍ර රත්නය ජයග්‍රහණය කෙරේවා!'"

‘‘Atha kho taṃ, bhikkhave, cakkaratanaṃ puratthimaṃ disaṃ pavatti, anvadeva rājā cakkavattī saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Yasmiṃ kho pana, bhikkhave, padese cakkaratanaṃ patiṭṭhāsi, tattha rājā cakkavattī vāsaṃ upagacchi saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Ye kho pana, bhikkhave, puratthimāya disāya paṭirājāno, te rājānaṃ cakkavattiṃ upasaṅkamitvā evamāhaṃsu – ‘ehi kho, mahārāja, svāgataṃ te mahārāja, sakaṃ te, mahārāja, anusāsa, mahārājā’ti. Rājā cakkavattī evamāha – ‘pāṇo na hantabbo, adinnaṃ nādātabbaṃ, kāmesumicchā na caritabbā, musā na bhāsitabbā, majjaṃ na pātabbaṃ, yathābhuttañca bhuñjathā’ti. Ye kho pana, bhikkhave, puratthimāya disāya paṭirājāno, te rañño cakkavattissa anuyantā ahesuṃ.

"මහණෙනි, එවිට ඒ චක්‍ර රත්නය පෙරදිග දෙසට කැරකී ගියේය. චක්‍රවර්ති රජතුමා ද සිව් රඟ සේනාව සමඟ ඒ පසුපස ගියේය. මහණෙනි, චක්‍ර රත්නය යම් තැනක නැවතුණේ ද, චක්‍රවර්ති රජතුමා සිව් රඟ සේනාව සමඟ එහි ලැගුම් ගත්තේය. මහණෙනි, පෙරදිග දෙසෙහි යම් ප්‍රතිරාජවරු වූවෝ ද, ඔවුහු චක්‍රවර්ති රජු වෙත පැමිණ මෙසේ පැවසූහ: 'මහ රජතුමනි, වැඩම කළ මැනව. මහ රජතුමනි, ඔබගේ පැමිණීම යහපත්ය. මහ රජතුමනි, මේ ඔබේ රාජ්‍යයයි, අපව පාලනය කළ මැනව.' චක්‍රවර්ති රජතුමා මෙසේ පැවසීය: 'පණ ඇති සතුන් නොමැරිය යුතුය. නුදුන් දේ නොගත යුතුය. කාමයන්හි වරදවා නොහැසිරිය යුතුය. මුසාවාද නොපැවසිය යුතුය. මත්පැන් නොබිය යුතුය. පෙර පරිදිම (ධාර්මිකව) භුක්ති විඳින්න.' මහණෙනි, පෙරදිග දෙසෙහි ඒ ප්‍රතිරාජවරු චක්‍රවර්ති රජුගේ අනුගාමිකයෝ වූහ."

86. ‘‘Atha kho taṃ, bhikkhave, cakkaratanaṃ puratthimaṃ samuddaṃ ajjhogāhetvā paccuttaritvā dakkhiṇaṃ disaṃ pavatti…pe… dakkhiṇaṃ samuddaṃ ajjhogāhetvā paccuttaritvā pacchimaṃ disaṃ pavatti, anvadeva rājā cakkavattī saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Yasmiṃ kho pana, bhikkhave, padese cakkaratanaṃ patiṭṭhāsi, tattha rājā cakkavattī vāsaṃ upagacchi saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Ye kho pana, bhikkhave, pacchimāya disāya paṭirājāno, te rājānaṃ cakkavattiṃ upasaṅkamitvā evamāhaṃsu – ‘ehi kho, mahārāja, svāgataṃ te, mahārāja, sakaṃ te, mahārāja, anusāsa, mahārājā’ti. Rājā cakkavattī [Pg.52] evamāha – ‘pāṇo na hantabbo, adinnaṃ nādātabbaṃ, kāmesumicchā na caritabbā, musā na bhāsitabbā, majjaṃ na pātabbaṃ, yathābhuttañca bhuñjathā’ti. Ye kho pana, bhikkhave, pacchimāya disāya paṭirājāno, te rañño cakkavattissa anuyantā ahesuṃ.

86. "මහණෙනි, ඉක්බිති ඒ චක්‍ර රත්නය පෙරදිග සාගරයට බැස නැවත ගොඩට අවුත්, දකුණු දිශාවට ගියේය...පෙ... දකුණු සාගරයට බැස නැවත ගොඩට අවුත්, බටහිර දිශාවට ගියේය. චක්‍රවර්ති රජතුමා ද සිව් රඟ සේනාව සමඟ ඒ පසුපස ගියේය. මහණෙනි, චක්‍ර රත්නය යම් තැනක නැවතුණේ ද, චක්‍රවර්ති රජතුමා සිව් රඟ සේනාව සමඟ එහි ලැගුම් ගත්තේය. මහණෙනි, බටහිර දිශාවෙහි යම් ප්‍රතිරාජවරු වූවෝ ද, ඔවුහු චක්‍රවර්ති රජු වෙත පැමිණ මෙසේ පැවසූහ: 'මහ රජතුමනි, වැඩම කළ මැනව. මහ රජතුමනි, ඔබගේ පැමිණීම යහපත්ය. මහ රජතුමනි, මේ ඔබේ රාජ්‍යයයි, අපව පාලනය කළ මැනව.' චක්‍රවර්ති රජතුමා මෙසේ පැවසීය: 'පණ ඇති සතුන් නොමැරිය යුතුය. නුදුන් දේ නොගත යුතුය. කාමයන්හි වරදවා නොහැසිරිය යුතුය. මුසාවාද නොපැවසිය යුතුය. මත්පැන් නොබිය යුතුය. පෙර පරිදිම (ධාර්මිකව) භුක්ති විඳින්න.' මහණෙනි, බටහිර දිශාවෙහි ඒ ප්‍රතිරාජවරු චක්‍රවර්ති රජුගේ අනුගාමිකයෝ වූහ."

87. ‘‘Atha kho taṃ, bhikkhave, cakkaratanaṃ pacchimaṃ samuddaṃ ajjhogāhetvā paccuttaritvā uttaraṃ disaṃ pavatti, anvadeva rājā cakkavattī saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Yasmiṃ kho pana, bhikkhave, padese cakkaratanaṃ patiṭṭhāsi, tattha rājā cakkavattī vāsaṃ upagacchi saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Ye kho pana, bhikkhave, uttarāya disāya paṭirājāno, te rājānaṃ cakkavattiṃ upasaṅkamitvā evamāhaṃsu – ‘ehi kho, mahārāja, svāgataṃ te, mahārāja, sakaṃ te, mahārāja, anusāsa, mahārājā’ti. Rājā cakkavattī evamāha – ‘pāṇo na hantabbo, adinnaṃ nādātabbaṃ, kāmesumicchā na caritabbā, musā na bhāsitabbā, majjaṃ na pātabbaṃ, yathābhuttañca bhuñjathā’ti. Ye kho pana, bhikkhave, uttarāya disāya paṭirājāno, te rañño cakkavattissa anuyantā ahesuṃ.

87. “මහණෙනි, එකල්හි ඒ සක්රත්නය බටහිර සාගරයට බැස නැවත ඉන් ගොඩවී උතුරු දිශාවට ගමන් කළේය. සක්විති රජතුමා ද සිව්ගුණ සේනාව සමඟ එය පසුපසින්ම ගියේය. මහණෙනි, යම් ප්රදේශයක සක්රත්නය නතර වූයේ ද, සක්විති රජතුමා සිව්ගුණ සේනාව සමඟ එහි ලැගුම් ගත්තේය. මහණෙනි, උතුරු දිශාවෙහි යම් ප්රතිරාජයෝ (ප්රාදේශීය රජවරු) වෙත්ද, ඔවුහු සක්විති රජු වෙත පැමිණ මෙසේ පැවසූහ: ‘මහ රජතුමනි, වැඩම කළ මැනව. මහ රජතුමනි, ඔබගේ පැමිණීම යහපත් පැමිණීමකි. මහ රජතුමනි, මෙය ඔබගේම රාජ්යයකි. මහ රජතුමනි, මෙහි අනුශාසනා කළ මැනව’ කියායි. එවිට සක්විති රජතුමා මෙසේ පැවසීය: ‘සතුන් නොමැරිය යුතුය, නුදුන් දේ නොගත යුතුය, කාමයෙහි වරදවා නොහැසිරිය යුතුය, මුසාවාද නොපැවසිය යුතුය, මත්පැන් පානය නොකළ යුතුය, පෙර පරිදිම රාජ බදු අය කරගනිමින් භුක්ති විඳින්න’ කියායි. මහණෙනි, උතුරු දිශාවේ යම් ප්රතිරාජයෝ වූවාහුද, ඔවුහු සක්විති රජුගේ අනුගාමිකයෝ වූහ.”

‘‘Atha kho taṃ, bhikkhave, cakkaratanaṃ samuddapariyantaṃ pathaviṃ abhivijinitvā tameva rājadhāniṃ paccāgantvā rañño cakkavattissa antepuradvāre atthakaraṇapamukhe akkhāhataṃ maññe aṭṭhāsi rañño cakkavattissa antepuraṃ upasobhayamānaṃ.

“මහණෙනි, ඉක්බිති ඒ සක්රත්නය සාගරය කෙළවර කොට ඇති මුළු පෘථිවියම ජයගෙන, නැවත ඒ සක්විති රජුගේ අගනුවරටම පැමිණ, සක්විති රජුගේ අන්තඃපුර ද්වාරයෙහි ඇති විනිශ්චය ශාලාව ඉදිරිපිට, රජමාලිගාව බබළවමින් අක්ෂයෙහි (ඇක්සලයෙහි) ස්ථිරව සවිකළාක් මෙන් නැවතී තිබුණේය.”

Dutiyādicakkavattikathā

දෙවන සක්විති රජු ආදීන් පිළිබඳ කතාව

88. ‘‘Dutiyopi kho, bhikkhave, rājā cakkavattī…pe… tatiyopi kho, bhikkhave, rājā cakkavattī… catutthopi kho, bhikkhave, rājā cakkavattī… pañcamopi kho, bhikkhave, rājā cakkavattī… chaṭṭhopi kho, bhikkhave, rājā cakkavattī… sattamopi kho, bhikkhave, rājā cakkavattī bahunnaṃ vassānaṃ bahunnaṃ vassasatānaṃ bahunnaṃ vassasahassānaṃ accayena aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘yadā tvaṃ, ambho purisa, passeyyāsi dibbaṃ cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cutaṃ, atha me āroceyyāsī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, so puriso rañño cakkavattissa paccassosi. Addasā kho[Pg.53], bhikkhave, so puriso bahunnaṃ vassānaṃ bahunnaṃ vassasatānaṃ bahunnaṃ vassasahassānaṃ accayena dibbaṃ cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cutaṃ. Disvāna yena rājā cakkavattī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṃ cakkavattiṃ etadavoca – ‘yagghe, deva, jāneyyāsi, dibbaṃ te cakkaratanaṃ osakkitaṃ ṭhānā cuta’nti?

88. “මහණෙනි, දෙවන සක්විති රජු ද... (පෙ.)... තෙවන සක්විති රජු ද... සිව්වන සක්විති රජු ද... පස්වන සක්විති රජු ද... සවන සක්විති රජු ද... හත්වන සක්විති රජු ද බොහෝ වසර, බොහෝ සියවස්, බොහෝ සහස්ර වසර ගෙවී ගිය පසු එක්තරා පුරුෂයෙකු අමතා මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත් පුරුෂය, යම් කලක දිව්යමය වූ සක්රත්නය තම ස්ථානයෙන් පහළට ගිලිහී ගිය බව හෝ ස්වකීය ස්ථානයෙන් චුත වූ බව ඔබ දකින්නේ ද, එවිට මට ඒ බව දන්වන්න’ කියායි. මහණෙනි, ‘දේවයන් වහන්ස, එසේය’ කියා ඒ පුරුෂයා සක්විති රජුට පොරොන්දු විය. මහණෙනි, බොහෝ වසර, බොහෝ සියවස්, බොහෝ සහස්ර වසර ගෙවී ගිය පසු ඒ පුරුෂයා ඒ දිව්යමය සක්රත්නය තම ස්ථානයෙන් පහළට ගිලිහී ගිය බව, ස්ථානයෙන් චුත වූ බව දුටුවේය. දැක සක්විති රජු වෙත පැමිණ, සක්විති රජුට මෙසේ පැවසීය: ‘දේවයන් වහන්ස, දැනගත මැනව. ඔබ වහන්සේගේ දිව්යමය සක්රත්නය ස්ථානයෙන් පහළට ගිලිහී ගොස් ඇත, එය ස්ථානයෙන් චුත වී ඇත’ කියායි.”

89. ‘‘Atha kho, bhikkhave, rājā cakkavattī jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘dibbaṃ kira me, tāta kumāra, cakkaratanaṃ osakkitaṃ, ṭhānā cutaṃ, sutaṃ kho pana metaṃ – yassa rañño cakkavattissa dibbaṃ cakkaratanaṃ osakkati, ṭhānā cavati, na dāni tena raññā ciraṃ jīvitabbaṃ hotīti. Bhuttā kho pana me mānusakā kāmā, samayo dāni me dibbe kāme pariyesituṃ, ehi tvaṃ, tāta kumāra, imaṃ samuddapariyantaṃ pathaviṃ paṭipajja. Ahaṃ pana kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmī’ti.

89. “මහණෙනි, එවිට සක්විති රජතුමා තම වැඩිමහල් පුත් කුමරු කැඳවා මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත් කුමාරය, මගේ දිව්යමය සක්රත්නය තම ස්ථානයෙන් ගිලිහී ගොස් ඇති බවත්, ස්ථානයෙන් චුත වී ඇති බවත් අසන්නට ලැබුණි. යම් සක්විති රජෙකුගේ දිව්යමය සක්රත්නය ස්ථානයෙන් ගිලිහී යන්නේ ද, චුත වන්නේ ද, එවිට ඒ රජුට තවදුරටත් බොහෝ කල් ජීවත් විය නොහැකි යැයි මා අසා ඇත. මා විසින් මනුෂ්ය ලෝකයේ කාම සම්පත් භුක්ති විඳින ලදී. දැන් මට දිව්යමය වූ කාමයන් සෙවීමට කාලය පැමිණ ඇත. පින්වත් කුමාරය, මෙහි එන්න. සාගරය කෙළවර කොට ඇති මේ පොළොව ඔබ පාලනය කරන්න. මම නම් කෙස් රැවුල් බා, කසාය වස්ත්ර හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම අගාරික නොවන ශාසනයෙහි පැවිදි වන්නෙමි’ කියායි.”

‘‘Atha kho, bhikkhave, rājā cakkavattī jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ sādhukaṃ rajje samanusāsitvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbaji. Sattāhapabbajite kho pana, bhikkhave, rājisimhi dibbaṃ cakkaratanaṃ antaradhāyi.

“මහණෙනි, ඉක්බිති සක්විති රජතුමා වැඩිමහල් පුත් කුමරුට රාජ්ය පාලනය පිළිබඳ මනාව අනුශාසනා කොට, කෙස් රැවුල් බා, කසාය වස්ත්ර හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි විය. මහණෙනි, ඒ රාජර්ෂි (පැවිදි වූ රජු) පැවිදි වී සත් දිනක් ගත වූ කල, ඒ දිව්යමය සක්රත්නය අතුරුදහන් විය.”

90. ‘‘Atha kho, bhikkhave, aññataro puriso yena rājā khattiyo muddhābhisitto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṃ khattiyaṃ muddhābhisittaṃ etadavoca – ‘yagghe, deva, jāneyyāsi, dibbaṃ cakkaratanaṃ antarahita’nti? Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto dibbe cakkaratane antarahite anattamano ahosi. Anattamanatañca paṭisaṃvedesi; no ca kho rājisiṃ upasaṅkamitvā ariyaṃ cakkavattivattaṃ pucchi. So samateneva sudaṃ janapadaṃ pasāsati. Tassa samatena janapadaṃ pasāsato pubbenāparaṃ janapadā na pabbanti, yathā taṃ pubbakānaṃ rājūnaṃ ariye cakkavattivatte vattamānānaṃ.

90. “මහණෙනි, එවිට එක්තරා පුරුෂයෙක් මූර්ධාවිෂේක ලත් ක්ෂත්රිය රජු වෙත පැමිණ මෙසේ කීවේය: ‘දේවයන් වහන්ස, දැනගත මැනව. දිව්යමය වූ සක්රත්නය අතුරුදහන් වී ඇත’ කියායි. මහණෙනි, දිව්යමය සක්රත්නය අතුරුදහන් වූ විට මූර්ධාවිෂේක ලත් ක්ෂත්රිය රජු නොසතුටට පත් විය. සිය නොසතුට ද ප්රකාශ කළේය. එහෙත් ඔහු රාජර්ෂීන් වහන්සේ වෙත පැමිණ ආර්ය වූ සක්විති වත් (පිළිවෙත්) පිළිබඳ විමසුවේ නැත. ඒ රජු තමාගේම බුද්ධියෙන් (මතයෙන්) ජනපදය පාලනය කළේය. ඔහු තමාගේම මතයෙන් ජනපදය පාලනය කරන විට, ආර්ය වූ සක්විති පිළිවෙත් රකින ලද්දා වූ පෙර රජවරුන්ගේ කාලයේදී මෙන් ජනපදවාසීහු එලෙසින්ම දියුණුවට පත් නොවූහ.”

‘‘Atha kho, bhikkhave, amaccā pārisajjā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā mantassājīvino sannipatitvā rājānaṃ khattiyaṃ muddhābhisittaṃ etadavocuṃ – ‘na kho te, deva, samatena (sudaṃ) janapadaṃ pasāsato pubbenāparaṃ [Pg.54] janapadā pabbanti, yathā taṃ pubbakānaṃ rājūnaṃ ariye cakkavattivatte vattamānānaṃ. Saṃvijjanti kho te, deva, vijite amaccā pārisajjā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā mantassājīvino mayañceva aññe ca ye mayaṃ ariyaṃ cakkavattivattaṃ dhārema. Iṅgha tvaṃ, deva, amhe ariyaṃ cakkavattivattaṃ puccha. Tassa te mayaṃ ariyaṃ cakkavattivattaṃ puṭṭhā byākarissāmā’ti.

‘‘මහණෙනි, එකල්හි අමාත්‍යයෝ ද, සභිකයෝ ද, ගණක මහාමාත්‍යයෝ ද, අශ්වාරෝහක ආදී සෙන්පතියෝ ද, ද්වාරපාලකයෝ ද, රාජකීය උපදේශකවරු ද රැස්ව අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජු වෙත පැමිණ මෙසේ සැළ කළහ: ‘දේවයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ ස්වකීය මතිමතයට අනුව ජනපදය පාලනය කරන කල්හි, උතුම් සක්විති වත් පුරමින් සිටි පෙර රජවරුන්ගේ කාලයේ මෙන් ජනපදවැසියෝ දියුණුවට පත් නොවෙති. දේවයන් වහන්ස, උතුම් සක්විති වත් පිළිබඳ දැනුම ඇති අපි ද තවත් පඬිවරු ද ඔබ වහන්සේගේ රාජ්‍යයෙහි සිටිමු. දේවයන් වහන්ස, එබැවින් ඔබ වහන්සේ අපගෙන් උතුම් සක්විති වත් පිළිබඳව විමසන සේක්වා. ඔබ වහන්සේ විමසූ කල්හි අපි ඒ උතුම් සක්විති වත් පිළිබඳව විස්තර කර දෙන්නෙමු’ යනුයි.

Āyuvaṇṇādipariyānikathā

ආයුෂය හා වර්ණය ආදිය පිරිහීම පිළිබඳ කථාව

91. ‘‘Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto amacce pārisajje gaṇakamahāmatte anīkaṭṭhe dovārike mantassājīvino sannipātetvā ariyaṃ cakkavattivattaṃ pucchi. Tassa te ariyaṃ cakkavattivattaṃ puṭṭhā byākariṃsu. Tesaṃ sutvā dhammikañhi kho rakkhāvaraṇaguttiṃ saṃvidahi, no ca kho adhanānaṃ dhanamanuppadāsi. Adhanānaṃ dhane ananuppadiyamāne dāliddiyaṃ vepullamagamāsi. Dāliddiye vepullaṃ gate aññataro puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyi. Tamenaṃ aggahesuṃ. Gahetvā rañño khattiyassa muddhābhisittassa dassesuṃ – ‘ayaṃ, deva, puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti. Evaṃ vutte, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto taṃ purisaṃ etadavoca – ‘saccaṃ kira tvaṃ, ambho purisa, paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti ? ‘Saccaṃ, devā’ti. ‘Kiṃ kāraṇā’ti? ‘Na hi, deva, jīvāmī’ti. Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto tassa purisassa dhanamanuppadāsi – ‘iminā tvaṃ, ambho purisa, dhanena attanā ca jīvāhi, mātāpitaro ca posehi, puttadārañca posehi, kammante ca payojehi, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpehi sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanika’nti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, so puriso rañño khattiyassa muddhābhisittassa paccassosi.

91. ‘‘මහණෙනි, එකල්හි අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජතුමා අමාත්‍යයන්, සභිකයන්, ගණක මහාමාත්‍යයන්, සෙන්පතියන්, ද්වාරපාලකයන් හා උපදේශකවරුන් කැඳවා උතුම් සක්විති වත් පිළිබඳව විමසුවේය. ඔවුහු රජතුමා විසින් විමසන ලදුව උතුම් සක්විති වත් පැහැදිලි කර දුන්හ. රජතුමා ඔවුන්ගේ බස් අසා ධර්මානුකූල රැකවරණය හා ආරක්ෂාව සැලසුවේය. එහෙත් දිළිඳු අයට ධනය ලබා නොදුන්නේය. දිළිඳු අයට ධනය ලබා නොදීම නිසා දිළිඳුකම පැතිර ගියේය. දිළිඳුකම පැතිර ගිය කල්හි එක්තරා පුරුෂයෙක් අන්සතු දේ සොරකම් කළේය. මිනිස්සු ඔහුව අල්ලා ගෙන අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජු වෙත ඉදිරිපත් කොට, ‘දේවයන් වහන්ස, මේ පුරුෂයා අන්සතු දේ සොරකම් කළේය’ යි පැවසූහ. මහණෙනි, මෙසේ කී කල්හි රජතුමා ඒ පුරුෂයාගෙන්, ‘පින්වත් පුරුෂය, ඔබ අන්සතු දේ සොරකම් කළේ සැබෑවක් ද?’ යි විමසුවේය. ‘දේවයන් වහන්ස, එය සැබෑවකි’ යි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. ‘කුමන හේතුවක් නිසා ද?’ යි රජු විමසූ විට, ‘දේවයන් වහන්ස, මට ජීවත් වීමට මගක් නැති බැවිනි’ යි ඔහු පැවසීය. මහණෙනි, එකල්හි අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජතුමා ඒ පුරුෂයාට ධනය දී මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත් පුරුෂය, ඔබ මේ ධනයෙන් ජීවත් වන්න, මවුපියන් පෝෂණය කරන්න, අඹුදරුවන් පෝෂණය කරන්න, කර්මාන්තයන්හි නිරත වන්න, උසස් ආධ්‍යාත්මික දියුණුව පිණිස වූ, සුගතියෙහි උපත ලබා දෙන, සැප විපාක ඇති, දෙව්ලොවට මග පෙන්වන දානයන් මහණ බමුණන් උදෙසා පිරිනමන්න’ යනුයි. මහණෙනි, ‘එසේය දේවයන් වහන්ස’ යැයි පවසා ඒ පුරුෂයා අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජුගේ අවවාදය පිළිගත්තේය.

‘‘Aññataropi kho, bhikkhave, puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyi. Tamenaṃ aggahesuṃ. Gahetvā rañño khattiyassa muddhābhisittassa dassesuṃ – ‘ayaṃ, deva, puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti. Evaṃ vutte, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto taṃ purisaṃ etadavoca – ‘saccaṃ [Pg.55] kira tvaṃ, ambho purisa, paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti? ‘Saccaṃ, devā’ti. ‘Kiṃ kāraṇā’ti? ‘Na hi, deva, jīvāmī’ti. Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto tassa purisassa dhanamanuppadāsi – ‘iminā tvaṃ, ambho purisa, dhanena attanā ca jīvāhi, mātāpitaro ca posehi, puttadārañca posehi, kammante ca payojehi, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpehi sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanika’nti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, so puriso rañño khattiyassa muddhābhisittassa paccassosi.

‘‘මහණෙනි, තවත් පුරුෂයෙක් ද අන්සතු දේ සොරකම් කළේය. මිනිස්සු ඔහුව අල්ලා ගෙන අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජු වෙත ඉදිරිපත් කොට, ‘දේවයන් වහන්ස, මේ පුරුෂයා අන්සතු දේ සොරකම් කළේය’ යි පැවසූහ. මහණෙනි, මෙසේ කී කල්හි රජතුමා ඒ පුරුෂයාගෙන්, ‘පින්වත් පුරුෂය, ඔබ අන්සතු දේ සොරකම් කළේ සැබෑවක් ද?’ යි විමසුවේය. ‘දේවයන් වහන්ස, එය සැබෑවකි’ යි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. ‘කුමන හේතුවක් නිසා ද?’ යි රජු විමසූ විට, ‘දේවයන් වහන්ස, මට ජීවත් වීමට මගක් නැති බැවිනි’ යි ඔහු පැවසීය. මහණෙනි, එකල්හි අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජතුමා ඒ පුරුෂයාට ධනය දී මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත් පුරුෂය, ඔබ මේ ධනයෙන් ජීවත් වන්න, මවුපියන් පෝෂණය කරන්න, අඹුදරුවන් පෝෂණය කරන්න, කර්මාන්තයන්හි නිරත වන්න, උසස් ආධ්‍යාත්මික දියුණුව පිණිස වූ, සුගතියෙහි උපත ලබා දෙන, සැප විපාක ඇති, දෙව්ලොවට මග පෙන්වන දානයන් මහණ බමුණන් උදෙසා පිරිනමන්න’ යනුයි. මහණෙනි, ‘එසේය දේවයන් වහන්ස’ යැයි පවසා ඒ පුරුෂයා අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජුගේ අවවාදය පිළිගත්තේය.

92. ‘‘Assosuṃ kho, bhikkhave, manussā – ‘ye kira, bho, paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyanti, tesaṃ rājā dhanamanuppadetī’ti. Sutvāna tesaṃ etadahosi – ‘yaṃnūna mayampi paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyeyyāmā’ti. Atha kho, bhikkhave, aññataro puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyi. Tamenaṃ aggahesuṃ. Gahetvā rañño khattiyassa muddhābhisittassa dassesuṃ – ‘ayaṃ, deva, puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti. Evaṃ vutte, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto taṃ purisaṃ etadavoca – ‘saccaṃ kira tvaṃ, ambho purisa, paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti? ‘Saccaṃ, devā’ti. ‘Kiṃ kāraṇā’ti? ‘Na hi, deva, jīvāmī’ti. Atha kho, bhikkhave, rañño khattiyassa muddhābhisittassa etadahosi – ‘sace kho ahaṃ yo yo paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyissati, tassa tassa dhanamanuppadassāmi, evamidaṃ adinnādānaṃ pavaḍḍhissati. Yaṃnūnāhaṃ imaṃ purisaṃ sunisedhaṃ nisedheyyaṃ, mūlaghaccaṃ kareyyaṃ, sīsamassa chindeyya’nti. Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto purise āṇāpesi – ‘tena hi, bhaṇe, imaṃ purisaṃ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena paṇavena rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhamitvā dakkhiṇato nagarassa sunisedhaṃ nisedhetha, mūlaghaccaṃ karotha, sīsamassa chindathā’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, te purisā rañño khattiyassa muddhābhisittassa paṭissutvā taṃ purisaṃ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena paṇavena rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā [Pg.56] dakkhiṇena dvārena nikkhamitvā dakkhiṇato nagarassa sunisedhaṃ nisedhesuṃ, mūlaghaccaṃ akaṃsu, sīsamassa chindiṃsu.

92. ‘‘මහණෙනි, ‘පින්වත්නි, අනුන්ගේ නොදුන් දෙය සොර සිතින් ගන්නා අයට රජතුමා ධනය ලබා දෙන්නේලැ’යි මිනිස්සු ඇසූහ. එය ඇසූ ඔවුනට මෙසේ සිතුණි: ‘අපිත් අනුන්ගේ නොදුන් දෙය සොර සිතින් ගනිමු’ කියායි. මහණෙනි, එකල්හි එක්තරා මිනිසෙක් අනුන්ගේ නොදුන් දෙය සොර සිතින් ගත්තේය. ඔවුහු ඔහුව අල්ලා ගත්හ. අල්ලාගෙන මූර්ධාවිෂික්ත ක්ෂත්‍රිය රජු වෙත ඉදිරිපත් කොට, ‘දේවයන් වහන්ස, මේ මිනිසා අනුන්ගේ නොදුන් දෙය සොර සිතින් ගත්තේය’යි කීහ. මහණෙනි, මෙසේ කී කල මූර්ධාවිෂික්ත ක්ෂත්‍රිය රජතුමා ඒ මිනිසාගෙන් මෙසේ ඇසීය: ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ අනුන්ගේ නොදුන් දෙය සොර සිතින් ගත්තේ සැබෑද?’ ‘දේවයන් වහන්ස, සැබෑවකි’යි ඔහු කීය. ‘කුමන කරුණක් නිසාද?’ ‘දේවයන් වහන්ස, මට ජීවත් වීමට මඟක් නැති බැවිනි’යි ඔහු කීය. මහණෙනි, එකල්හි මූර්ධාවිෂික්ත ක්ෂත්‍රිය රජුට මෙසේ සිතුණි: ‘යම් යම් අය අනුන්ගේ නොදුන් දෙය සොර සිතින් ගනිත්ද, ඔවුන්ට මා ධනය ලබා දුන්නොත් මෙසේ මේ අදත්තාදානය (සොරකම) තවත් වැඩි වනු ඇත. එබැවින් මම මේ මිනිසාට දැඩි දඬුවම් පමුණුවා, මොහුගේ මුල් සිඳ දමා (විනාශ කොට), හිස ගසා දමන්නෙම් නම් මැනවි’ කියායි. මහණෙනි, ඉන්පසු මූර්ධාවිෂික්ත ක්ෂත්‍රිය රජතුමා සේවකයන්ට මෙසේ අණ කළේය: ‘එම්බා පුරුෂයෙනි, එසේ නම් මේ මිනිසාගේ දෑත් පිටුපසට තදින් බැඳ, හිස මුඩු කර, රළු හඬ ඇති බෙරයක් වයමින් වීදියෙන් වීදියට, සතර මංසන්ධියෙන් සතර මංසන්ධියට ගෙන ගොස්, දකුණු දොරටුවෙන් නගරයෙන් බැහැරට ගෙන ගොස්, මොහුට දැඩි දඬුවම් පමුණුවා, මුල් සිඳ දමා, මොහුගේ හිස ගසා දමව්’ කියායි. මහණෙනි, ‘දේවයන් වහන්ස, එසේය’ කියා ඒ සේවකයෝ මූර්ධාවිෂික්ත ක්ෂත්‍රිය රජුගේ අණ පිළිගෙන, ඒ මිනිසාගේ දෑත් පිටුපසට තදින් බැඳ, හිස මුඩු කර, රළු හඬ ඇති බෙරයක් වයමින් වීදියෙන් වීදියට, සතර මංසන්ධියෙන් සතර මංසන්ධියට ගෙන ගොස්, දකුණු දොරටුවෙන් නගරයෙන් බැහැරට ගෙන ගොස්, දැඩි දඬුවම් පමුණුවා, මුල් සිඳ දමා, ඔහුගේ හිස ගසා දැමූහ.

93. ‘‘Assosuṃ kho, bhikkhave, manussā – ‘ye kira, bho, paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyanti, te rājā sunisedhaṃ nisedheti, mūlaghaccaṃ karoti, sīsāni tesaṃ chindatī’ti. Sutvāna tesaṃ etadahosi – ‘yaṃnūna mayampi tiṇhāni satthāni kārāpessāma, tiṇhāni satthāni kārāpetvā yesaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyissāma, te sunisedhaṃ nisedhessāma, mūlaghaccaṃ karissāma, sīsāni tesaṃ chindissāmā’ti. Te tiṇhāni satthāni kārāpesuṃ, tiṇhāni satthāni kārāpetvā gāmaghātampi upakkamiṃsu kātuṃ, nigamaghātampi upakkamiṃsu kātuṃ, nagaraghātampi upakkamiṃsu kātuṃ, panthaduhanampi upakkamiṃsu kātuṃ. Yesaṃ te adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyanti, te sunisedhaṃ nisedhenti, mūlaghaccaṃ karonti, sīsāni tesaṃ chindanti.

93. ‘‘මහණෙනි, ‘පින්වත්නි, අනුන්ගේ නොදුන් දෙය සොර සිතින් ගන්නා අයට රජතුමා දැඩි ලෙස දඬුවම් පමුණුවන්නේල, මුල් සිඳ දමන්නේල, ඔවුන්ගේ හිස් ගසා දමන්නේලැ’යි මිනිස්සු ඇසූහ. එය ඇසූ ඔවුනට මෙසේ සිතුණි: ‘අපිත් තියුණු ආයුධ සාදවා ගනිමු. තියුණු ආයුධ සාදවා ගෙන යම් මිනිසුන්ගේ නොදුන් දෙය සොර සිතින් ගනිමුද, ඔවුනට දැඩි ලෙස දඬුවම් පමුණුවමු, ඔවුන්ගේ මුල් සිඳ දමමු, ඔවුන්ගේ හිස් ගසා දමමු’ කියායි. ඔවුහු තියුණු ආයුධ සාදවා ගත්හ. තියුණු ආයුධ සාදවා ගෙන ගම් පැහැරීමට ද, නියම්ගම් පැහැරීමට ද, නගර පැහැරීමට ද, මංපැහැරීම් කිරීමට ද පටන් ගත්හ. ඔවුහු යම් අයෙකුගේ නොදුන් දෙය සොර සිතින් ගනිත්ද, ඔවුනට දැඩි ලෙස දඬුවම් කළහ, ඔවුන්ගේ මුල් සිඳ දැමූහ, ඔවුන්ගේ හිස් ගසා දැමූහ.

94. ‘‘Iti kho, bhikkhave, adhanānaṃ dhane ananuppadiyamāne dāliddiyaṃ vepullamagamāsi, dāliddiye vepullaṃ gate adinnādānaṃ vepullamagamāsi, adinnādāne vepullaṃ gate satthaṃ vepullamagamāsi, satthe vepullaṃ gate pāṇātipāto vepullamagamāsi, pāṇātipāte vepullaṃ gate tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ asītivassasahassāyukānaṃ manussānaṃ cattārīsavassasahassāyukā puttā ahesuṃ.

94. ‘‘මහණෙනි, මෙසේ දිළිඳුන්ට ධනය ලබා නොදීම නිසා දිළිඳුකම ව්‍යාප්ත විය. දිළිඳුකම ව්‍යාප්ත වූ කල අදත්තාදානය ව්‍යාප්ත විය. අදත්තාදානය ව්‍යාප්ත වූ කල ශස්ත්‍ර (ආයුධ භාවිතය) ව්‍යාප්ත විය. ශස්ත්‍ර ව්‍යාප්ත වූ කල ප්‍රාණාතිපාතය ව්‍යාප්ත විය. ප්‍රාණාතිපාතය ව්‍යාප්ත වූ කල ඒ සත්ත්වයන්ගේ ආයුෂ ද පිරිහුණි, වර්ණය ද පිරිහුණි. ආයුෂයෙන් හා වර්ණයෙන් පිරිහී යන්නා වූ අසූදහසක් ආයුෂ තිබූ මිනිසුන්ගේ පුත්‍රයෝ හතළිස් දහසක් ආයුෂ ඇත්තෝ වූහ.

‘‘Cattārīsavassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu aññataro puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyi. Tamenaṃ aggahesuṃ. Gahetvā rañño khattiyassa muddhābhisittassa dassesuṃ – ‘ayaṃ, deva, puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti. Evaṃ vutte, bhikkhave, rājā khattiyo muddhābhisitto taṃ purisaṃ etadavoca – ‘saccaṃ kira tvaṃ, ambho purisa, paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti? ‘Na hi, devā’ti sampajānamusā abhāsi.

‘‘මහණෙනි, හතළිස් දහසක් ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර එක්තරා මිනිසෙක් අනුන්ගේ නොදුන් දෙය සොර සිතින් ගත්තේය. ඔවුහු ඔහුව අල්ලා ගත්හ. අල්ලාගෙන මූර්ධාවිෂික්ත ක්ෂත්‍රිය රජු වෙත ඉදිරිපත් කොට, ‘දේවයන් වහන්ස, මේ මිනිසා අනුන්ගේ නොදුන් දෙය සොර සිතින් ගත්තේය’යි කීහ. මහණෙනි, මෙසේ කී කල මූර්ධාවිෂික්ත ක්ෂත්‍රිය රජතුමා ඒ මිනිසාගෙන් මෙසේ ඇසීය: ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ අනුන්ගේ නොදුන් දෙය සොර සිතින් ගත්තේ සැබෑද?’ ‘නැත, දේවයන් වහන්ස’යි ඔහු දැන දැනම මුසාවාද (බොරු) කීවේය.

95. ‘‘Iti [Pg.57] kho, bhikkhave, adhanānaṃ dhane ananuppadiyamāne dāliddiyaṃ vepullamagamāsi. Dāliddiye vepullaṃ gate adinnādānaṃ vepullamagamāsi, adinnādāne vepullaṃ gate satthaṃ vepullamagamāsi. Satthe vepullaṃ gate pāṇātipāto vepullamagamāsi, pāṇātipāte vepullaṃ gate musāvādo vepullamagamāsi, musāvāde vepullaṃ gate tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ cattārīsavassasahassāyukānaṃ manussānaṃ vīsativassasahassāyukā puttā ahesuṃ.

95. මහණෙනි, මෙසේ දිළිඳු අයට ධනය ලබා නොදීම හේතුවෙන් දිළිඳුකම බහුල විය. දිළිඳුකම බහුල වීමෙන් සොරකම ද, සොරකම බහුල වීමෙන් ආයුධ භාවිතය ද, ආයුධ භාවිතය බහුල වීමෙන් ප්‍රාණඝාතය ද, ප්‍රාණඝාතය බහුල වීමෙන් මුසාවාදය ද බහුල විය. මුසාවාදය බහුල වීමත් සමඟ ඒ සත්ත්වයන්ගේ ආයුෂ මෙන්ම ශරීර වර්ණය ද පිරිහුණි. ආයුෂයෙන් හා වර්ණයෙන් පිරිහී ගිය, වසර හතළිස් දහසක් ආයුෂ තිබූ මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවන්ගේ ආයුෂ වසර විසි දහසක් විය.

‘‘Vīsativassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu aññataro puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyi. Tamenaṃ aññataro puriso rañño khattiyassa muddhābhisittassa ārocesi – ‘itthannāmo, deva, puriso paresaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyī’ti pesuññamakāsi.

මහණෙනි, වසර විසි දහසක් ආයුෂ ඇති මනුෂ්‍යයන් අතර එක්තරා පුරුෂයෙක් අනුන් සතු නොදුන් දෙයක් සොරකම් කිරීමේ අදහසින් ගත්තේය. එවිට තවත් පුරුෂයෙක් මූර්ධාවිෂික්ත ක්ෂත්‍රිය රජු වෙත ගොස්, ‘දේවයන් වහන්ස, අසවල් පුරුෂයා අනුන් සතු නොදුන් දෙයක් සොරකම් කිරීමේ අදහසින් ගත්තේය’ යි දන්වා සිටියේය. මෙසේ ඔහු කේලාම් කීම (පිසුණු බස) සිදු කළේය.

96. ‘‘Iti kho, bhikkhave, adhanānaṃ dhane ananuppadiyamāne dāliddiyaṃ vepullamagamāsi. Dāliddiye vepullaṃ gate adinnādānaṃ vepullamagamāsi, adinnādāne vepullaṃ gate satthaṃ vepullamagamāsi, satthe vepullaṃ gate pāṇātipāto vepullamagamāsi, pāṇātipāte vepullaṃ gate musāvādo vepullamagamāsi, musāvāde vepullaṃ gate pisuṇā vācā vepullamagamāsi, pisuṇāya vācāya vepullaṃ gatāya tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ vīsativassasahassāyukānaṃ manussānaṃ dasavassasahassāyukā puttā ahesuṃ.

96. මහණෙනි, මෙසේ දිළිඳු අයට ධනය ලබා නොදීම හේතුවෙන් දිළිඳුකම බහුල විය. දිළිඳුකම බහුල වීමෙන් සොරකම ද, සොරකම බහුල වීමෙන් ආයුධ භාවිතය ද, ආයුධ භාවිතය බහුල වීමෙන් ප්‍රාණඝාතය ද, ප්‍රාණඝාතය බහුල වීමෙන් මුසාවාදය ද, මුසාවාදය බහුල වීමෙන් කේලාම් කීම (පිසුණු බස) ද බහුල විය. කේලාම් කීම බහුල වීමත් සමඟ ඒ සත්ත්වයන්ගේ ආයුෂ මෙන්ම වර්ණය ද පිරිහුණි. ආයුෂයෙන් හා වර්ණයෙන් පිරිහී ගිය, වසර විසි දහසක් ආයුෂ තිබූ මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවන්ගේ ආයුෂ වසර දස දහසක් විය.

‘‘Dasavassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu ekidaṃ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṃ sattā dubbaṇṇā. Tattha ye te sattā dubbaṇṇā, te vaṇṇavante satte abhijjhāyantā paresaṃ dāresu cārittaṃ āpajjiṃsu.

මහණෙනි, වසර දස දහසක් ආයුෂ ඇති මනුෂ්‍යයන් අතර ඇතැම් සත්ත්වයෝ වර්ණවත් වූහ, ඇතැම් සත්ත්වයෝ දුර්වර්ණ වූහ. එහි දුර්වර්ණ වූ සත්ත්වයෝ, වර්ණවත් සත්ත්වයන් කෙරෙහි අභිධ්‍යාව (ඊර්ෂ්‍යා සහගත ලෝභය) ඇති කරගෙන අනුන්ගේ භාර්යාවන් කෙරෙහි වරදවා හැසිරුණහ.

97. ‘‘Iti kho, bhikkhave, adhanānaṃ dhane ananuppadiyamāne dāliddiyaṃ vepullamagamāsi. Dāliddiye vepullaṃ gate…pe… kāmesumicchācāro vepullamagamāsi, kāmesumicchācāre vepullaṃ gate tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi [Pg.58] parihāyamānānaṃ dasavassasahassāyukānaṃ manussānaṃ pañcavassasahassāyukā puttā ahesuṃ.

97. මහණෙනි, මෙසේ දිළිඳු අයට ධනය ලබා නොදීම හේතුවෙන් දිළිඳුකම බහුල විය. දිළිඳුකම බහුල වීමෙන්... (පෙ)... කාමයන්හි වරදවා හැසිරීම (කාමේසු මිච්ඡාචාරය) බහුල විය. කාමයන්හි වරදවා හැසිරීම බහුල වීමත් සමඟ ඒ සත්ත්වයන්ගේ ආයුෂ මෙන්ම වර්ණය ද පිරිහුණි. ආයුෂයෙන් හා වර්ණයෙන් පිරිහී ගිය, වසර දස දහසක් ආයුෂ තිබූ මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවන්ගේ ආයුෂ වසර පන් දහසක් විය.

98. ‘‘Pañcavassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu dve dhammā vepullamagamaṃsu – pharusāvācā samphappalāpo ca. Dvīsu dhammesu vepullaṃ gatesu tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ pañcavassasahassāyukānaṃ manussānaṃ appekacce aḍḍhateyyavassasahassāyukā, appekacce dvevassasahassāyukā puttā ahesuṃ.

98. මහණෙනි, වසර පන් දහසක් ආයුෂ ඇති මනුෂ්‍යයන් අතර පරුෂ වචනය හා සම්ඵප්පලාපය (හිස් වචන) යන ධර්මයන් දෙක බහුල විය. ඒ ධර්මයන් දෙක බහුල වීමත් සමඟ ඒ සත්ත්වයන්ගේ ආයුෂ මෙන්ම වර්ණය ද පිරිහුණි. ආයුෂයෙන් හා වර්ණයෙන් පිරිහී ගිය, වසර පන් දහසක් ආයුෂ තිබූ මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවන් අතර ඇතැමුන්ගේ ආයුෂ වසර දෙදහස් පන්සියයක් ද, ඇතැමුන්ගේ ආයුෂ වසර දෙදහසක් ද විය.

99. ‘‘Aḍḍhateyyavassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu abhijjhābyāpādā vepullamagamaṃsu. Abhijjhābyāpādesu vepullaṃ gatesu tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ aḍḍhateyyavassasahassāyukānaṃ manussānaṃ vassasahassāyukā puttā ahesuṃ.

99. මහණෙනි, වසර දෙදහස් පන්සියයක් ආයුෂ ඇති මනුෂ්‍යයන් අතර අභිධ්‍යාව හා ව්‍යාපාදය බහුල විය. අභිධ්‍යාව හා ව්‍යාපාදය බහුල වීමත් සමඟ ඒ සත්ත්වයන්ගේ ආයුෂ මෙන්ම වර්ණය ද පිරිහුණි. ආයුෂයෙන් හා වර්ණයෙන් පිරිහී ගිය, වසර දෙදහස් පන්සියයක් ආයුෂ තිබූ මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවන්ගේ ආයුෂ වසර දහසක් විය.

100. ‘‘Vassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu micchādiṭṭhi vepullamagamāsi. Micchādiṭṭhiyā vepullaṃ gatāya tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ vassasahassāyukānaṃ manussānaṃ pañcavassasatāyukā puttā ahesuṃ.

100. මහණෙනි, වසර දහසක් ආයුෂ ඇති මනුෂ්‍යයන් අතර මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය බහුල විය. මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය බහුල වීමත් සමඟ ඒ සත්ත්වයන්ගේ ආයුෂ මෙන්ම වර්ණය ද පිරිහුණි. ආයුෂයෙන් හා වර්ණයෙන් පිරිහී ගිය, වසර දහසක් ආයුෂ තිබූ මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවන්ගේ ආයුෂ වසර පන්සියයක් විය.

101. ‘‘Pañcavassasatāyukesu, bhikkhave, manussesu tayo dhammā vepullamagamaṃsu. Adhammarāgo visamalobho micchādhammo. Tīsu dhammesu vepullaṃ gatesu tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ pañcavassasatāyukānaṃ manussānaṃ appekacce aḍḍhateyyavassasatāyukā, appekacce dvevassasatāyukā puttā ahesuṃ.

101. මහණෙනි, වසර පන්සියයක් ආයුෂ ඇති මනුෂ්‍යයන් අතර අධර්ම රාගය (වැරදි ලිංගික ඇල්ම), විෂම ලෝභය (අසීමිත තෘෂ්ණාව) සහ මිථ්‍යා ධර්මය (පවිටු හැසිරීම්) යන කරුණු තුන බහුල විය. මේ කරුණු තුන බහුල වීමත් සමඟ ඒ සත්ත්වයන්ගේ ආයුෂ මෙන්ම වර්ණය ද පිරිහුණි. ආයුෂයෙන් හා වර්ණයෙන් පිරිහී ගිය, වසර පන්සියයක් ආයුෂ තිබූ මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවන් අතර ඇතැමුන්ගේ ආයුෂ වසර දෙසිය පනහක් ද, ඇතැමුන්ගේ ආයුෂ වසර දෙසියක් ද විය.

‘‘Aḍḍhateyyavassasatāyukesu, bhikkhave, manussesu ime dhammā vepullamagamaṃsu. Amatteyyatā apetteyyatā asāmaññatā abrahmaññatā na kule jeṭṭhāpacāyitā.

මහණෙනි, වසර දෙසිය පනහක් ආයුෂ ඇති මනුෂ්‍යයන් අතර මවට නොසැලකීම, පියාට නොසැලකීම, ශ්‍රමණයන්ට නොසැලකීම, බ්‍රාහ්මණයන්ට නොසැලකීම සහ කුලයේ වැඩිහිටියන්ට ගරු සරු නොකිරීම යන මේ අකුසල ධර්මයන් බහුල විය.

102. ‘‘Iti [Pg.59] kho, bhikkhave, adhanānaṃ dhane ananuppadiyamāne dāliddiyaṃ vepullamagamāsi. Dāliddiye vepullaṃ gate adinnādānaṃ vepullamagamāsi. Adinnādāne vepullaṃ gate satthaṃ vepullamagamāsi. Satthe vepullaṃ gate pāṇātipāto vepullamagamāsi. Pāṇātipāte vepullaṃ gate musāvādo vepullamagamāsi. Musāvāde vepullaṃ gate pisuṇā vācā vepullamagamāsi. Pisuṇāya vācāya vepullaṃ gatāya kāmesumicchācāro vepullamagamāsi. Kāmesumicchācāre vepullaṃ gate dve dhammā vepullamagamaṃsu, pharusā vācā samphappalāpo ca. Dvīsu dhammesu vepullaṃ gatesu abhijjhābyāpādā vepullamagamaṃsu. Abhijjhābyāpādesu vepullaṃ gatesu micchādiṭṭhi vepullamagamāsi. Micchādiṭṭhiyā vepullaṃ gatāya tayo dhammā vepullamagamaṃsu, adhammarāgo visamalobho micchādhammo. Tīsu dhammesu vepullaṃ gatesu ime dhammā vepullamagamaṃsu, amatteyyatā apetteyyatā asāmaññatā abrahmaññatā na kule jeṭṭhāpacāyitā. Imesu dhammesu vepullaṃ gatesu tesaṃ sattānaṃ āyupi parihāyi, vaṇṇopi parihāyi. Tesaṃ āyunāpi parihāyamānānaṃ vaṇṇenapi parihāyamānānaṃ aḍḍhateyyavassasatāyukānaṃ manussānaṃ vassasatāyukā puttā ahesuṃ.

102. “මහණෙනි, මෙසේ වනාහි දිළිඳු අයට ධනය නොදෙන කල්හි දිළිඳුකම පැතිර ගියේය. දිළිඳුකම පැතිර ගිය කල්හි සොරකම (අදත්තාදානය) පැතිර ගියේය. සොරකම පැතිර ගිය කල්හි ආයුධ භාවිතය පැතිර ගියේය. ආයුධ භාවිතය පැතිර ගිය කල්හි ප්‍රාණඝාතය පැතිර ගියේය. ප්‍රාණඝාතය පැතිර ගිය කල්හි මුසාවාදය පැතිර ගියේය. මුසාවාදය පැතිර ගිය කල්හි කේලාම් කීම (පිසුණු බස) පැතිර ගියේය. කේලාම් කීම පැතිර ගිය කල්හි කාමේසුමිච්ඡාචාරය පැතිර ගියේය. කාමේසුමිච්ඡාචාරය පැතිර ගිය කල්හි පරුෂ වචනය හා හිස් වචනය (සම්ඵප්පලාපය) යන ධර්ම දෙක පැතිර ගියේය. ඒ ධර්ම දෙක පැතිර ගිය කල්හි අභිජ්ඣාව හා ව්‍යාපාදය පැතිර ගියේය. අභිජ්ඣා ව්‍යාපාද පැතිර ගිය කල්හි මිත්‍යා දෘෂ්ටිය පැතිර ගියේය. මිත්‍යා දෘෂ්ටිය පැතිර ගිය කල්හි අධර්ම රාගය (වැරදි ඇලීම), විසම ලෝභය හා මිත්‍යා ධර්මය (ප්‍රකෘති විරෝධී ඇලීම්) යන ධර්ම තුන පැතිර ගියේය. ඒ ධර්ම තුන පැතිර ගිය කල්හි මව්ට නොසැලකීම, පියාට නොසැලකීම, මහණ පිරිසට නොසැලකීම, බමුණු (උතුම් සිල්වතුන්) පිරිසට නොසැලකීම හා කුලයේ වැඩිහිටියන්ට ගරු නොකිරීම යන මේ ධර්මයෝ පැතිර ගියහ. මේ ධර්මයන් පැතිර ගිය කල්හි ඒ සත්ත්වයන්ගේ ආයුෂ ද පිරිහිණි, වර්ණය ද පිරිහිණි. ආයුෂයෙන් හා වර්ණයෙන් පිරිහෙන්නා වූ, අවුරුදු දෙසිය පනහක් ආයුෂ තිබූ මිනිසුන්ගේ දරුවෝ අවුරුදු සියයක් ආයුෂ ඇත්තෝ වූහ.”

Dasavassāyukasamayo

දස අවුරුදු ආයු කාලය ඇති සමය

103. ‘‘Bhavissati, bhikkhave, so samayo, yaṃ imesaṃ manussānaṃ dasavassāyukā puttā bhavissanti. Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu pañcavassikā kumārikā alaṃpateyyā bhavissanti. Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu imāni rasāni antaradhāyissanti, seyyathidaṃ, sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ loṇaṃ. Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu kudrūsako aggaṃ bhojanānaṃ bhavissati. Seyyathāpi, bhikkhave, etarahi sālimaṃsodano aggaṃ bhojanānaṃ; evameva kho, bhikkhave, dasavassāyukesu manussesu kudrūsako aggaṃ bhojanānaṃ bhavissati.

103. “මහණෙනි, මේ මිනිසුන්ගේ දරුවන් අවුරුදු දහයක් ආයුෂ විඳිනා වූ සමයක් පැමිණෙන්නේය. මහණෙනි, අවුරුදු දහයක් ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර, පස් හැවිරිදි දැරියෝ විවාහයට සුදුසු වන්නාහ. මහණෙනි, අවුරුදු දහයක් ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර මේ ප්‍රණීත රසයන් අතුරුදහන් වන්නාහ. එනම්: ගිතෙල්, වෙඬරු, තෙල්, මීපැණි, උක් පැණි සහ ලුණු ය. මහණෙනි, අවුරුදු දහයක් ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර කුද්රූසක ධාන්‍යය (අමු වැනි පහත් ධාන්‍ය) භෝජනයන් අතර අග්‍ර වන්නේය. මහණෙනි, යම් සේ දැන් මස් මිශ්‍ර සාලි බත භෝජනයන් අතර අග්‍ර වේ ද, එසේම මහණෙනි, දස අවුරුදු ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර කුද්රූසක ධාන්‍යය භෝජනයන් අතර අග්‍ර වන්නේය.”

‘‘Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu dasa kusalakammapathā sabbena sabbaṃ antaradhāyissanti, dasa akusalakammapathā atibyādippissanti. Dasavassāyukesu[Pg.60], bhikkhave, manussesu kusalantipi na bhavissati, kuto pana kusalassa kārako. Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu ye te bhavissanti amatteyyā apetteyyā asāmaññā abrahmaññā na kule jeṭṭhāpacāyino, te pujjā ca bhavissanti pāsaṃsā ca. Seyyathāpi, bhikkhave, etarahi matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino pujjā ca pāsaṃsā ca; evameva kho, bhikkhave, dasavassāyukesu manussesu ye te bhavissanti amatteyyā apetteyyā asāmaññā abrahmaññā na kule jeṭṭhāpacāyino, te pujjā ca bhavissanti pāsaṃsā ca.

“මහණෙනි, දස අවුරුදු ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර දස කුසල් කම්පථයෝ සහමුලින්ම අතුරුදහන් වන්නාහ. දස අකුසල් කම්පථයෝ අතිශයින්ම පැතිරී බැබළෙන්නාහ. මහණෙනි, දස අවුරුදු ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර ‘කුසල්’ යන නාමය පවා නොවන්නේය, එසේ කල්හි කුසල් කරන්නෙකු කොහින් වන්න ද? මහණෙනි, දස අවුරුදු ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර යම් කෙනෙක් මව්ට නොසලකන්නාහු, පියාට නොසලකන්නාහු, මහණ පිරිසට නොසලකන්නාහු, බමුණු පිරිසට නොසලකන්නාහු, කුලයේ වැඩිහිටියන්ට ගරු නොකරන්නාහු වෙත් ද, ඔවුහුම පිදිය යුත්තෝ හා පැසසිය යුත්තෝ වන්නාහ. මහණෙනි, යම් සේ දැන් මව්ට සලකන්නා වූ, පියාට සලකන්නා වූ, මහණ පිරිසට සලකන්නා වූ, බමුණු පිරිසට සලකන්නා වූ, කුලයේ වැඩිහිටියන්ට ගරු කරන්නා වූ අය පිදිය යුත්තෝ හා පැසසිය යුත්තෝ වෙත් ද, එසේම මහණෙනි, දස අවුරුදු ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර මව්ට නොසලකන්නා වූ, පියාට නොසලකන්නා වූ, මහණ පිරිසට නොසලකන්නා වූ, බමුණු පිරිසට නොසලකන්නා වූ, කුලයේ වැඩිහිටියන්ට ගරු නොකරන්නා වූ අයම පිදිය යුත්තෝ හා පැසසිය යුත්තෝ වන්නාහ.”

‘‘Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu na bhavissati mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā. Sambhedaṃ loko gamissati yathā ajeḷakā kukkuṭasūkarā soṇasiṅgālā.

“මහණෙනි, දස අවුරුදු ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර ‘මව’ කියා හෝ, ‘මව්ගේ සහෝදරිය’ කියා හෝ, ‘නැන්දා’ කියා හෝ, ‘ගුරු බිරිඳ’ කියා හෝ, ‘වැඩිහිටියන්ගේ භාර්යාවන්’ කියා හෝ ගරුත්වයක් නොවන්නේය. එළුවන්, බැටළුවන්, කුකුළන්, ඌරන්, බල්ලන් හා හිවලුන් මෙන් ලෝකය අනාචාරයේ සංකලනයට (සම්භේදයට) පත් වන්නේය.”

‘‘Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu tesaṃ sattānaṃ aññamaññamhi tibbo āghāto paccupaṭṭhito bhavissati tibbo byāpādo tibbo manopadoso tibbaṃ vadhakacittaṃ. Mātupi puttamhi puttassapi mātari; pitupi puttamhi puttassapi pitari; bhātupi bhaginiyā bhaginiyāpi bhātari tibbo āghāto paccupaṭṭhito bhavissati tibbo byāpādo tibbo manopadoso tibbaṃ vadhakacittaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, māgavikassa migaṃ disvā tibbo āghāto paccupaṭṭhito hoti tibbo byāpādo tibbo manopadoso tibbaṃ vadhakacittaṃ; evameva kho, bhikkhave, dasavassāyukesu manussesu tesaṃ sattānaṃ aññamaññamhi tibbo āghāto paccupaṭṭhito bhavissati tibbo byāpādo tibbo manopadoso tibbaṃ vadhakacittaṃ. Mātupi puttamhi puttassapi mātari; pitupi puttamhi puttassapi pitari; bhātupi bhaginiyā bhaginiyāpi bhātari tibbo āghāto paccupaṭṭhito bhavissati tibbo byāpādo tibbo manopadoso tibbaṃ vadhakacittaṃ.

“මහණෙනි, දස අවුරුදු ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර ඒ සත්ත්වයන්ට ඔවුනොවුන් කෙරෙහි තදබල ක්‍රෝධය, තදබල ව්‍යාපාදය, තදබල දූෂිත සිත (මනෝපදෝෂය) හා තදබල මරණ චේතනාව (වධක චිත්තය) ඇති වන්නේය. මවට පුතු කෙරෙහි ද, පුතුට මව කෙරෙහි ද, පියාට පුතු කෙරෙහි ද, පුතුට පියා කෙරෙහි ද, සොහොයුරාට සොහොයුරිය කෙරෙහි ද, සොහොයුරියට සොහොයුරා කෙරෙහි ද තදබල ක්‍රෝධය, තදබල ව්‍යාපාදය, තදබල දූෂිත සිත හා තදබල මරණ චේතනාව ඇති වන්නේය. මහණෙනි, මෘග වැද්දෙකුට මුවෙකු දැක තදබල ක්‍රෝධය, තදබල ව්‍යාපාදය, තදබල දූෂිත සිත හා තදබල මරණ චේතනාව ඇති වන්නාක් මෙනි. මහණෙනි, එසේම දස අවුරුදු ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර ඒ සත්ත්වයන්ට ඔවුනොවුන් කෙරෙහි තදබල ක්‍රෝධය, තදබල ව්‍යාපාදය, තදබල දූෂිත සිත හා තදබල මරණ චේතනාව ඇති වන්නේය. මවට පුතු කෙරෙහි ද, පුතුට මව කෙරෙහි ද, පියාට පුතු කෙරෙහි ද, පුතුට පියා කෙරෙහි ද, සොහොයුරාට සොහොයුරිය කෙරෙහි ද, සොහොයුරියට සොහොයුරා කෙරෙහි ද තදබල ක්‍රෝධය, තදබල ව්‍යාපාදය, තදබල දූෂිත සිත හා තදබල මරණ චේතනාව ඇති වන්නේය.”

104. ‘‘Dasavassāyukesu, bhikkhave, manussesu sattāhaṃ satthantarakappo bhavissati. Te aññamaññamhi migasaññaṃ paṭilabhissanti. Tesaṃ tiṇhāni satthāni [Pg.61] hatthesu pātubhavissanti. Te tiṇhena satthena ‘esa migo esa migo’ti aññamaññaṃ jīvitā voropessanti.

104. “මහණෙනි, අවුරුදු දහයක් ආයුෂ ඇති මනුෂ්‍යයන් අතර සත් දිනක් මුළුල්ලේ ‘සත්ථන්තර කල්පය’ (ආයුධ මගින් විනාශ වන කාලය) ඇති වන්නේය. එකල ඔවුහු එකිනෙකා කෙරෙහි ‘මෘග සංඥාව’ (මුවෙකු යන හැඟීම) ඇති කරගන්නෝය. ඔවුන්ගේ දෑත්හි තියුණු ආයුධ පහළ වන්නේය. ඔවුහු තියුණු ආයුධයෙන් ‘මූ මුවෙකි, මූ මුවෙකි’ යි සිතා එකිනෙකාගේ ජීවිත විනාශ කරගන්නෝය.”

‘‘Atha kho tesaṃ, bhikkhave, sattānaṃ ekaccānaṃ evaṃ bhavissati – ‘mā ca mayaṃ kañci, mā ca amhe koci, yaṃnūna mayaṃ tiṇagahanaṃ vā vanagahanaṃ vā rukkhagahanaṃ vā nadīviduggaṃ vā pabbatavisamaṃ vā pavisitvā vanamūlaphalāhārā yāpeyyāmā’ti. Te tiṇagahanaṃ vā vanagahanaṃ vā rukkhagahanaṃ vā nadīviduggaṃ vā pabbatavisamaṃ vā pavisitvā sattāhaṃ vanamūlaphalāhārā yāpessanti. Te tassa sattāhassa accayena tiṇagahanā vanagahanā rukkhagahanā nadīviduggā pabbatavisamā nikkhamitvā aññamaññaṃ āliṅgitvā sabhāgāyissanti samassāsissanti – ‘diṭṭhā, bho, sattā jīvasi, diṭṭhā, bho, sattā jīvasī’ti.

“මහණෙනි, එවිට ඒ සත්ත්වයන්ගෙන් ඇතැමෙකුට මෙවැනි අදහසක් ඇති වන්නේය: ‘අපි කිසිවෙකු මරා නොදමමු, කිසිවෙක් අපව ද මරා නොදමාවා. අපි තණගොමු, ළඳුගොමු, ගස්ගොමු, දුෂ්කර ගංගා මධ්‍යයේ වූ දූපත් හෝ දුෂ්කර පර්වත අතරට පිවිස, වනයේ අල මුල් හා පලතුරු අනුභව කරමින් ජීවත් වෙමු’ කියායි. ඔවුහු තණගොමු, ළඳුගොමු, ගස්ගොමු, දුෂ්කර ගංගා දූපත් හෝ දුෂ්කර පර්වත අතරට පිවිස සත් දිනක් මුළුල්ලේ වනයේ අල මුල් හා පලතුරු අනුභව කරමින් ජීවත් වන්නෝය. ඒ සත් දින අවසානයේ ඔවුහු එම ස්ථානවලින් නික්ම අවුත්, එකිනෙකා වැළඳගෙන සතුටු වන්නෝය. ‘පින්වත් සත්ත්වයනි, ඔබ දකින්නට ලැබීම වාසනාවකි, ඔබ ජීවතුන් අතර සිටිනවා’ යැයි පවසමින් එකිනෙකා සනසන්නෝය.”

Āyuvaṇṇādivaḍḍhanakathā

ආයුෂ, වර්ණය ආදිය වැඩීම පිළිබඳ කතාව

105. ‘‘Atha kho tesaṃ, bhikkhave, sattānaṃ evaṃ bhavissati – ‘mayaṃ kho akusalānaṃ dhammānaṃ samādānahetu evarūpaṃ āyataṃ ñātikkhayaṃ pattā. Yaṃnūna mayaṃ kusalaṃ kareyyāma. Kiṃ kusalaṃ kareyyāma? Yaṃnūna mayaṃ pāṇātipātā virameyyāma, idaṃ kusalaṃ dhammaṃ samādāya vatteyyāmā’ti. Te pāṇātipātā viramissanti, idaṃ kusalaṃ dhammaṃ samādāya vattissanti. Te kusalānaṃ dhammānaṃ samādānahetu āyunāpi vaḍḍhissanti, vaṇṇenapi vaḍḍhissanti. Tesaṃ āyunāpi vaḍḍhamānānaṃ vaṇṇenapi vaḍḍhamānānaṃ dasavassāyukānaṃ manussānaṃ vīsativassāyukā puttā bhavissanti.

105. “මහණෙනි, එවිට ඒ සත්ත්වයන්ට මෙවැනි අදහසක් ඇති වන්නේය: ‘අපි අකුසල ධර්මයන් සමාදන් වීම නිසා මෙවැනි දීර්ඝ වූ ඥාති විනාශයකට පැමිණියෙමු. අපි දැන් කුසල් දහම්හි යෙදෙමු නම් යෙහෙකි. අප කුමන කුසලයක් කළ යුතු ද? අපි ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකෙමු. මේ කුසල ධර්මය සමාදන්ව හැසිරෙමු’ කියායි. ඔවුහු ප්‍රාණඝාතයෙන් වළකින්නෝය, මේ කුසල ධර්මය සමාදන්ව හැසිරෙන්නෝය. කුසල ධර්ම සමාදන් වීම හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ ආයුෂ ද වර්ණය ද වැඩෙන්නේය. ආයුෂයෙන් හා වර්ණයෙන් වැඩෙන, දස වසක ආයු ඇති ඒ මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවෝ විසි වසක ආයු ඇති වන්නෝය.”

‘‘Atha kho tesaṃ, bhikkhave, sattānaṃ evaṃ bhavissati – ‘mayaṃ kho kusalānaṃ dhammānaṃ samādānahetu āyunāpi vaḍḍhāma, vaṇṇenapi vaḍḍhāma. Yaṃnūna mayaṃ bhiyyosomattāya kusalaṃ kareyyāma. Kiṃ kusalaṃ kareyyāma? Yaṃnūna mayaṃ adinnādānā virameyyāma… kāmesumicchācārā virameyyāma… musāvādā virameyyāma… pisuṇāya vācāya virameyyāma… pharusāya vācāya virameyyāma… samphappalāpā virameyyāma… abhijjhaṃ pajaheyyāma… byāpādaṃ pajaheyyāma… micchādiṭṭhiṃ pajaheyyāma… tayo dhamme pajaheyyāma – adhammarāgaṃ visamalobhaṃ micchādhammaṃ… yaṃnūna mayaṃ matteyyā assāma petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino, idaṃ kusalaṃ dhammaṃ samādāya vatteyyāmā’ti. Te matteyyā bhavissanti petteyyā sāmaññā [Pg.62] brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino, idaṃ kusalaṃ dhammaṃ samādāya vattissanti.

“මහණෙනි, එවිට ඒ සත්ත්වයන්ට මෙවැනි අදහසක් ඇති වන්නේය: ‘කුසල ධර්ම සමාදන් වීම නිසා අපගේ ආයුෂය ද වර්ණය ද වැඩෙන්නේය. අපි තව තවත් වැඩියෙන් කුසල් කරමු නම් යෙහෙකි. අප කුමන කුසලයක් කළ යුතු ද? අපි සොරකමෙන්, කාමමිථ්‍යාචාරයෙන්, මුසාවාදයෙන්, පිසුණු බසින්, පරුෂ බසින්, සම්ඵප්ප්‍රලාපයෙන් (හිස් වචනයෙන්) වැළකෙමු. දැඩි ලෝභය, ව්‍යාපාදය සහ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය අත්හරිමු. අධාර්මික රාගය, විෂම ලෝභය හා මිථ්‍යා ධර්ම යන ධර්ම තුන අත්හරිමු. අපි මවුපියන්ට උපස්ථාන කරන්නෝ ද, ශ්‍රමණ බමුණන්ට ගරු කරන්නෝ ද, කුල දෙටුවන්ට සලකන්නෝ ද වෙමු. මෙසේ මේ කුසල ධර්මයන් සමාදන්ව හැසිරෙමු’ කියායි. ඔවුහු මවුපියන්ට උපස්ථාන කරන්නන් ද, මහණ බමුණන්ට ගරු කරන්නන් ද, කුල දෙටුවන්ට සලකන්නන් ද වී, එම කුසල ධර්මයන් සමාදන්ව හැසිරෙන්නෝය.”

‘‘Te kusalānaṃ dhammānaṃ samādānahetu āyunāpi vaḍḍhissanti, vaṇṇenapi vaḍḍhissanti. Tesaṃ āyunāpi vaḍḍhamānānaṃ vaṇṇenapi vaḍḍhamānānaṃ vīsativassāyukānaṃ manussānaṃ cattārīsavassāyukā puttā bhavissanti… cattārīsavassāyukānaṃ manussānaṃ asītivassāyukā puttā bhavissanti… asītivassāyukānaṃ manussānaṃ saṭṭhivassasatāyukā puttā bhavissanti… saṭṭhivassasatāyukānaṃ manussānaṃ vīsatitivassasatāyukā puttā bhavissanti… vīsatitivassasatāyukānaṃ manussānaṃ cattārīsachabbassasatāyukā puttā bhavissanti. Cattārīsachabbassasatāyukānaṃ manussānaṃ dvevassasahassāyukā puttā bhavissanti… dvevassasahassāyukānaṃ manussānaṃ cattārivassasahassāyukā puttā bhavissanti… cattārivassasahassāyukānaṃ manussānaṃ aṭṭhavassasahassāyukā puttā bhavissanti… aṭṭhavassasahassāyukānaṃ manussānaṃ vīsativassasahassāyukā puttā bhavissanti… vīsativassasahassāyukānaṃ manussānaṃ cattārīsavassasahassāyukā puttā bhavissanti… cattārīsavassasahassāyukānaṃ manussānaṃ asītivassasahassāyukā puttā bhavissanti… asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu pañcavassasatikā kumārikā alaṃpateyyā bhavissanti.

“කුසල ධර්ම සමාදන් වීම හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ ආයුෂ ද වර්ණය ද වැඩෙන්නේය. ආයුෂයෙන් හා වර්ණයෙන් වැඩෙන, විසි වසක ආයු ඇති මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවෝ සතළිස් වසක ආයු ඇති වන්නෝය. සතළිස් වසක ආයු ඇති මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවෝ අසූ වසක ආයු ඇති වන්නෝය. අසූ වසක ආයු ඇති මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවෝ එකසිය සැට වසක ආයු ඇති වන්නෝය. එකසිය සැට වසක ආයු ඇති මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවෝ තුන්සිය විසි වසක ආයු ඇති වන්නෝය. තුන්සිය විසි වසක ආයු ඇති මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවෝ හයසිය සතළිස් වසක ආයු ඇති වන්නෝය. හයසිය සතළිස් වසක ආයු ඇති මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවෝ දෙදහස් වසක ආයු ඇති වන්නෝය. දෙදහස් වසක ආයු ඇති මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවෝ හාරදහස් වසක ආයු ඇති වන්නෝය. හාරදහස් වසක ආයු ඇති මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවෝ අටදහස් වසක ආයු ඇති වන්නෝය. අටදහස් වසක ආයු ඇති මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවෝ විසිදහස් වසක ආයු ඇති වන්නෝය. විසිදහස් වසක ආයු ඇති මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවෝ සතළිස් දහස් වසක ආයු ඇති වන්නෝය. සතළිස් දහස් වසක ආයු ඇති මනුෂ්‍යයන්ගේ දරුවෝ අසූ දහස් වසක ආයු ඇති වන්නෝය. මහණෙනි, මනුෂ්‍යයන්ගේ ආයුෂ අසූ දහසක් වන කල්හි, පන්සියයක් වයසැති කුමරියෝ විවාහයට සුදුසු (ආවාහ විවාහ විය හැකි) වන්නෝය.”

Saṅkharājauppatti

සංඛ රජුගේ උපත

106. ‘‘Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu tayo ābādhā bhavissanti, icchā, anasanaṃ, jarā. Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu ayaṃ jambudīpo iddho ceva bhavissati phīto ca, kukkuṭasampātikā gāmanigamarājadhāniyo. Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu ayaṃ jambudīpo avīci maññe phuṭo bhavissati manussehi, seyyathāpi naḷavanaṃ vā saravanaṃ vā. Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu ayaṃ bārāṇasī ketumatī nāma rājadhānī bhavissati iddhā ceva phītā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca. Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu [Pg.63] imasmiṃ jambudīpe caturāsītinagarasahassāni bhavissanti ketumatīrājadhānīpamukhāni. Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu ketumatiyā rājadhāniyā saṅkho nāma rājā uppajjissati cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavissanti, seyyathidaṃ, cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavissanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasissati.

106. “මහණෙනි, මිනිසුන්ගේ ආයුෂ අසූදහසක් වන කල ඔවුනට රෝග තුනක් පමණක් ඇති වන්නේය. එනම්, ආශාව (කෑමට ඇති තෘෂ්ණාව), කුසගින්න සහ ජරාව (මහලු බව) යි. මහණෙනි, මිනිසුන්ගේ ආයුෂ අසූදහසක් වන කල මේ දඹදිව ඉතා දියුණු වන්නේය, සමෘද්ධිමත් වන්නේය. ගම්, නියම්ගම් සහ රාජධානි කුකුළෙකුට පියඹා යා හැකි තරම් එකිනෙකට ආසන්නව පිහිටන්නේය. මහණෙනි, මිනිසුන්ගේ ආයුෂ අසූදහසක් වන කල මේ දඹදිව, මනාව වැඩුණු උණ වනයක් හෝ බට වනයක් මෙන් මිනිසුන්ගෙන් පිරී, අවීචි මහා නිරය මෙන් තෙරපී පවතින්නේය. මහණෙනි, මිනිසුන්ගේ ආයුෂ අසූදහසක් වන කල මේ බරණැස ‘කේතුමතී’ නම් වූ රාජධානියක් වන්නේය. එය ඉතා දියුණු, සමෘද්ධිමත්, බොහෝ ජනයා වාසය කරන, නන්විධ මිනිසුන්ගෙන් ගහණ වූ, ආහාර පාන සුලභ නගරයක් වන්නේය. මහණෙනි, මිනිසුන්ගේ ආයුෂ අසූදහසක් වන කල මේ දඹදිව කේතුමතී රාජධානිය ප්‍රමුඛ කොට ගත් අසූහතරදහසක් නගරයන් වන්නේය. මහණෙනි, මිනිසුන්ගේ ආයුෂ අසූදහසක් වන කල කේතුමතී රාජධානියෙහි ‘සංඛ’ නමින් සක්විති රජෙක් උපදින්නේය. ඔහු දැහැමි වූ, ධර්මරාජ වූ, සිව්මහ සාගරය කෙළවර කොට ඇති පෘථිවිය ජයගත්, ජනපදයන්හි ස්ථාවර භාවයට පත්, සත්රුවනින් සමලංකෘත රජෙක් වන්නේය. ඔහුට චක්‍ර රත්නය, ඇත් රත්නය, අස් රත්නය, මණි රත්නය, ස්ත්‍රී රත්නය, ගෘහපති රත්නය සහ සත්වන පරිනායක රත්නය යන සත්රුවන පහළ වන්නේය. ඔහුට නිර්භීත වූ, වීර ශක්තියෙන් පිරිපුන්, සතුරු සේනා මර්දනය කළ හැකි දහසකට වඩා වැඩි පුත්‍රයෝ වන්නාහ. ඒ රජතුමා සාගරය කෙළවර කොට ඇති මේ පෘථිවිය දඬුවමකින් තොරව, ආයුධයකින් තොරව, ධර්මයෙන්ම ජයගෙන පාලනය කරන්නේය.”

Metteyyabuddhuppādo

මෛත්‍රෙය බුද්ධෝත්පාදය (මෙතේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පහළ වීම)

107. ‘‘Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu metteyyo nāma bhagavā loke uppajjissati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. Seyyathāpāhametarahi loke uppanno arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedessati, seyyathāpāhametarahi imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedemi. So dhammaṃ desessati ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsessati; seyyathāpāhametarahi dhammaṃ desemi ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsemi. So anekasahassaṃ bhikkhusaṃghaṃ pariharissati, seyyathāpāhametarahi anekasataṃ bhikkhusaṃghaṃ pariharāmi.

107. “මහණෙනි, මිනිසුන්ගේ ආයුෂ අසූදහසක් වන කල ලොවෙහි අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ, සුගත වූ, ලෝකවිදූ වූ, අනුත්තර පුරිසදම්ම සාරථි වූ, දෙවි මිනිසුන්ට ශාස්තෘ වූ, බුද්ධ වූ, භාග්‍යවත් වූ ‘මෛත්‍රෙය’ නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උපදින්නාහ. එය දැන් ලොවෙහි අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ, සුගත වූ, ලෝකවිදූ වූ, අනුත්තර පුරිසදම්ම සාරථි වූ, දෙවි මිනිසුන්ට ශාස්තෘ වූ, බුද්ධ වූ, භාග්‍යවත් වූ මම උපදී සිටින්නාක් මෙනි. උන්වහන්සේ දෙවියන්, මරුන්, බඹුන් සහිත මේ ලෝකය ද, මහණ බමුණන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත ප්‍රජාව ද තමන් වහන්සේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගෙන ලොවට ප්‍රකාශ කරන සේක. එය දැන් මා මේ ලෝකය සහ ප්‍රජාව තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට ප්‍රකාශ කරන්නාක් මෙනි. උන්වහන්සේ මුල, මැද, අග යන තුන් තන්හී යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ ධර්මය දේශනා කරන සේක. සර්වප්‍රකාරයෙන්ම පරිපූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරන සේක. එය දැන් මා ධර්මය දේශනා කරන්නාක් හා බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරන්නාක් මෙනි. උන්වහන්සේ දහස් ගණන් වූ භික්ෂු සංඝයා පිරිවර කරගන්නා සේක. එය දැන් මා සිය ගණන් වූ භික්ෂු සංඝයා පිරිවර කරගන්නාක් මෙනි.”

108. ‘‘Atha kho, bhikkhave, saṅkho nāma rājā yo so yūpo raññā mahāpanādena kārāpito. Taṃ yūpaṃ ussāpetvā ajjhāvasitvā taṃ datvā [Pg.64] vissajjitvā samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ dānaṃ datvā metteyyassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissati. So evaṃ pabbajito samāno eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati.

108. “මහණෙනි, ඉක්බිති සංඛ රජතුමා මහාපනාද රජු විසින් කරවන ලද ඒ ප්‍රාසාදය යළි කරවා, එහි වාසය කොට, පසුව එය මහණ බමුණන්ට ද, දිළිඳුන්ට ද, මගීන්ට ද, යාචකයින්ට ද දන් දී අතහැර, අර්හත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ මෛත්‍රෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි කෙස් රැවුල් බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වන්නේය. ඔහු එසේ පැවිදි වී, හුදෙකලාව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්තව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුක්තව වාසය කරමින්, යම් උතුම් අරමුණක් උදෙසා කුලපුත්‍රයෝ මනා කොට ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වෙත් ද, ඒ අනුත්තර බ්‍රහ්මචර්යාව කෙළවර වූ අරහත් ඵලය මෙලොවදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ඊට පැමිණ වාසය කරන්නේය.”

109. ‘‘Attadīpā, bhikkhave, viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanānupassī…pe… citte cittānupassī…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo.

109. “මහණෙනි, තමන්ම තමාට ද්වීපයක් (පිහිටක්) කරගෙන වාසය කරව්, තමන්ම සරණ කරගන්න, අන් සරණක් පතන්න එපා. ධර්මයම ද්වීපයක් කරගන්න, ධර්මයම සරණ කරගන්න, අන් සරණක් පතන්න එපා. මහණෙනි, භික්ෂුවක් තමන්ම ද්වීපයක් කරගන්නේ, තමන්ම සරණ කරගන්නේ, ධර්මයම ද්වීපයක් හා සරණ කරගන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව කය කෙරෙහි කය අනුපස්සනා කරමින් (කය දකිමින්), කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්තව, මනා සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව, ලෝකය කෙරෙහි පවත්නා අභිධ්‍යාව (තෘෂ්ණාව) හා දොම්නස දුරු කොට වාසය කරයි. වේදනාවන් කෙරෙහි... සිත කෙරෙහි... ධර්මයන් කෙරෙහි ධර්ම අනුපස්සනා කරමින්, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්තව, මනා සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව, ලෝකය කෙරෙහි පවත්නා අභිධ්‍යාව හා දොම්නස දුරු කොට වාසය කරයි. මහණෙනි, භික්ෂුවක් තමන්ම ද්වීපයක් හා සරණ කරගන්නේත්, ධර්මයම ද්වීපයක් හා සරණ කරගන්නේත් මෙසේය.”

Bhikkhunoāyuvaṇṇādivaḍḍhanakathā

භික්ෂුවගේ ආයුෂ, වර්ණය ආදිය වැඩීම පිළිබඳ කථාව

110. ‘‘Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye. Gocare, bhikkhave, carantā sake pettike visaye āyunāpi vaḍḍhissatha, vaṇṇenapi vaḍḍhissatha, sukhenapi vaḍḍhissatha, bhogenapi vaḍḍhissatha, balenapi vaḍḍhissatha.

110. “මහණෙනි, පියාගෙන් (බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන්) උරුම වූ ස්වකීය ගෝචර භූමියෙහි (සතර සතිපට්ඨානයෙහි) හැසිරෙන්න. මහණෙනි, පියාගෙන් උරුම වූ ස්වකීය ගෝචර භූමියෙහි හැසිරෙන්නා වූ ඔබ, ආයුෂයෙන් ද වැඩෙන්නාහුය, වර්ණයෙන් (ශෝභාවෙන්) ද වැඩෙන්නාහුය, සැපයෙන් ද වැඩෙන්නාහුය, භෝග සම්පත්තියෙන් ද වැඩෙන්නාහුය, බලයෙන් ද වැඩෙන්නාහුය.”

‘‘Kiñca, bhikkhave, bhikkhuno āyusmiṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. So imesaṃ catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Idaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno āyusmiṃ.

“මහණෙනි, භික්ෂුවකගේ ආයුෂය (වැඩීම) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව ඡන්ද සමාධි පධාන සංඛාරයන්ගෙන් සමන්විත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි; වීරිය සමාධි පධාන සංඛාරයන්ගෙන් සමන්විත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි; චිත්ත සමාධි පධාන සංඛාරයන්ගෙන් සමන්විත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි; වීමංසා සමාධි පධාන සංඛාරයන්ගෙන් සමන්විත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි. ඔහු මේ සතර ඉද්ධිපාදයන් වැඩීම නිසාත්, ඒවා නිරන්තරයෙන් පුරුදු කිරීම නිසාත්, කැමති වන්නේ නම් ආයු කල්පයක් හෝ කල්පයකට වඩා වැඩි කාලයක් හෝ ජීවත් විය හැකිය. මහණෙනි, මෙය භික්ෂුවගේ ආයුෂය (වැඩීම) ලෙස හැඳින්වේ.”

‘‘Kiñca, bhikkhave, bhikkhuno vaṇṇasmiṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu [Pg.65] bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Idaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno vaṇṇasmiṃ.

“මහණෙනි, භික්ෂුවකගේ වර්ණය (ශෝභාව) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව සිල්වත් වෙයි; ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර සීලයෙන් සංවර වූයේ, යහපත් ආචාරයෙන් හා නිවැරදි හැසිරීමෙන් යුක්ත වූයේ, අණුමාත්‍ර වරදෙහි පවා බිය දක්නා සුලු වූයේ, ශික්ෂාපදයන්හි මැනවින් සමාදන්ව හික්මෙයි. මහණෙනි, මෙය භික්ෂුවගේ වර්ණය (ශෝභාව) ලෙස හැඳින්වේ.”

‘‘Kiñca, bhikkhave, bhikkhuno sukhasmiṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno, sukhasmiṃ.

“මහණෙනි, භික්ෂුවකගේ සැපය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන්ව, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්ව, විතර්ක විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්... (පෙ)... දෙවන ධ්‍යානයට, තෙවන ධ්‍යානයට, සතරවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙය භික්ෂුවගේ සැපය ලෙස හැඳින්වේ.”

‘‘Kiñca, bhikkhave, bhikkhuno bhogasmiṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Idaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno bhogasmiṃ.

“මහණෙනි, භික්ෂුවකගේ භෝග සම්පත්තිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව මෙත්තා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි; එසේම දෙවන, තෙවන සහ සතරවන දිශාවන් ද පතුරුවයි. මෙසේ උඩ, යට, සිරස යන සෑම තැනකම, සියලු සතුන් කෙරෙහි ස්වකීය ආත්මය හා සමාන කර ගනිමින්, මුළු ලෝකයම පතළ වූ ද, මහග්ගත වූ ද, අප්‍රමාණ වූ ද, වෛර රහිත වූ ද, තරහක් නොමැති වූ ද මෙත්තා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කරයි. කරුණා සහගත සිතින් ද... (පෙ)... මුදිතා සහගත සිතින් ද... (පෙ)... උපේක්ඛා සහගත සිතින් ද එක් දිශාවක්, එසේම දෙවන, තෙවන, සතරවන දිශාවන් ද, මෙසේ උඩ, යට, සිරස යන සෑම තැනකම මුළු ලෝකයම මහග්ගත වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, තරහක් නොමැති වූ උපේක්ඛා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙය භික්ෂුවගේ භෝග සම්පත්තිය ලෙස හැඳින්වේ.”

‘‘Kiñca, bhikkhave, bhikkhuno balasmiṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Idaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno balasmiṃ.

“මහණෙනි, භික්ෂුවකගේ බලය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ඊට පැමිණ වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙය භික්ෂුවගේ බලය ලෙස හැඳින්වේ.”

‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekabalampi samanupassāmi yaṃ evaṃ duppasahaṃ, yathayidaṃ, bhikkhave, mārabalaṃ. Kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’ti. Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.

“මහණෙනි, මේ මාර බලය මෙන් මැඩලීමට අපහසු වූ අන් කිසිදු තනි බලයක් මම නොදකිමි. මහණෙනි, කුසල ධර්මයන් සමාදන්ව පිළිපැදීම හේතුවෙන් මෙසේ මේ පින (ආනිසංසය) වැඩෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක. ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය සතුටින් පිළිගත්හ.

Cakkavattisuttaṃ niṭṭhitaṃ tatiyaṃ.

තෙවන සක්විති සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

4. Aggaññasuttaṃ

4. අග්ගඤ්ඤ සූත්‍රය

Vāseṭṭhabhāradvājā

වාසෙට්ඨ සහ භාරද්වාජ

111. Evaṃ [Pg.66] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena vāseṭṭhabhāradvājā bhikkhūsu parivasanti bhikkhubhāvaṃ ākaṅkhamānā. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṃ abbhokāse caṅkamati.

111. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර මිගාරමාතෘ ප්‍රාසාදය නම් වූ පූර්වාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි වාසෙට්ඨ සහ භාරද්වාජ යන දෙදෙනා භික්ෂූන් අතර වෙසෙමින් උපසම්පදාව අපේක්ෂාවෙන් පසුවෙති. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකීව සිට නැගිට ප්‍රාසාදයෙන් බැස ප්‍රාසාදයේ සෙවනැල්ල ඇති එළිමහන් පෙදෙසෙහි සක්මන් කළ සේක.

112. Addasā kho vāseṭṭho bhagavantaṃ sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhitaṃ pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṃ abbhokāse caṅkamantaṃ. Disvāna bhāradvājaṃ āmantesi – ‘‘ayaṃ, āvuso bhāradvāja, bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṃ abbhokāse caṅkamati. Āyāmāvuso bhāradvāja, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma; appeva nāma labheyyāma bhagavato santikā dhammiṃ kathaṃ savanāyā’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho bhāradvājo vāseṭṭhassa paccassosi.

112. වාසෙට්ඨ තෙමේ සවස් කාලයෙහි විවේකීව සිට නැගිට ප්‍රාසාදයෙන් බැස ප්‍රාසාදයේ සෙවනැල්ල ඇති එළිමහන් පෙදෙසෙහි සක්මන් කරන භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දුටුවේය. දැක, ඔහු භාරද්වාජ ඇමතුවේය: “ඇවැත්නි භාරද්වාජ, මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකීව සිට නැගිට ප්‍රාසාදයෙන් බැස ප්‍රාසාදයේ සෙවනැල්ල ඇති එළිමහන් පෙදෙසෙහි සක්මන් කරන සේක. ඇවැත්නි භාරද්වාජ, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත යමු. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙතින් දහම් කතාවක් අසන්නට ලැබුණහොත් එය ඉතා මැනවි.” “එසේය ඇවැත්නි” යි භාරද්වාජ වාසෙට්ඨට පිළිතුරු දුන්නේය.

113. Atha kho vāseṭṭhabhāradvājā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā bhagavantaṃ caṅkamantaṃ anucaṅkamiṃsu. Atha kho bhagavā vāseṭṭhaṃ āmantesi – ‘‘tumhe khvattha, vāseṭṭha, brāhmaṇajaccā brāhmaṇakulīnā brāhmaṇakulā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā, kacci vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā na akkosanti na paribhāsantī’’ti? ‘‘Taggha no, bhante, brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya, no aparipuṇṇāyā’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya, no aparipuṇṇāyā’’ti? ‘‘Brāhmaṇā, bhante, evamāhaṃsu – ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo[Pg.67], kaṇhā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā. Te tumhe seṭṭhaṃ vaṇṇaṃ hitvā hīnamattha vaṇṇaṃ ajjhupagatā, yadidaṃ muṇḍake samaṇake ibbhe kaṇhe bandhupādāpacce. Tayidaṃ na sādhu, tayidaṃ nappatirūpaṃ, yaṃ tumhe seṭṭhaṃ vaṇṇaṃ hitvā hīnamattha vaṇṇaṃ ajjhupagatā yadidaṃ muṇḍake samaṇake ibbhe kaṇhe bandhupādāpacce’ti. Evaṃ kho no, bhante, brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya, no aparipuṇṇāyā’’ti.

113. එකල්හි වාසෙට්ඨ සහ භාරද්වාජ යන දෙදෙනා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට, සක්මන් කරමින් සිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිටුපසින් සක්මන් කළහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වාසෙට්ඨගෙන් මෙසේ විමසා සිටියහ: "වාසෙට්ඨයෙනි, ඔබලා බ්‍රාහ්මණ වංශිකයෝය, බ්‍රාහ්මණ කුලවල උපන් බ්‍රාහ්මණ ජාතිකයෝය. එබඳු වූ ඔබලා ගිහිගෙය හැර දමා ගොස් සසුන්ගත වූවහුය. වාසෙට්ඨයෙනි, බ්‍රාහ්මණයෝ ඔබට ආක්‍රෝශ පරිභව නොකරන්නාහුද?" "ස්වාමීනි, බ්‍රාහ්මණයෝ ඒකාන්තයෙන්ම අපට ආක්‍රෝශ පරිභව කරති. ඔවුහු තමන්ටම ආවේණික වූ, ඉතා පූර්ණ වූ අපහාස බස්වලින් අපට දොස් නගති." "වාසෙට්ඨයෙනි, බ්‍රාහ්මණයෝ තමන්ටම ආවේණික වූ ඒ පූර්ණ අපහාස බස්වලින් ඔබට නින්දා අපහාස කරන්නේ කෙසේද?" "ස්වාමීනි, බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේ පවසති: 'බ්‍රාහ්මණ වර්ණයම ශ්‍රේෂ්ඨය, අනෙක් වර්ණ හීනය. බ්‍රාහ්මණ වර්ණයම ශුක්ල (පිරිසිදු) වර්ණයයි, අනෙක් වර්ණ කෘෂ්ණ (අපිරිසිදු) වර්ණයන්ය. බ්‍රාහ්මණයෝම පිරිසිදු වෙති, බ්‍රාහ්මණ නොවන අය පිරිසිදු නොවෙති. බ්‍රාහ්මණයෝම බ්‍රහ්මයාගේ ඖරස පුත්‍රයෝය, ඔහුගේ මුඛයෙන් උපන්හ, බ්‍රහ්මයාගෙන් හටගත්හ, බ්‍රහ්මයා විසින් මවන ලදහ, බ්‍රහ්මයාගේ දායාද හිමිකරුවෝ වෙති. එබඳු වූ ඔබලා ඒ ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය අතහැර, මේ මුඩු මහණුන්, වැසියන්, කළු ජාතිකයන්, මාරයාගේ පිරිසට අයත්, බ්‍රහ්මයාගේ පාදයෙන් උපන් හීන වර්ණයකට එකතු වූවහුය. ඔබලා ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය අතහැර මේ මුඩු මහණුන්, වැසියන්, කළු ජාතිකයන්, මාර පක්ෂයට අයත්, බ්‍රහ්මයාගේ පාදයෙන් උපන් හීන වර්ණයකට පැමිණීම යහපත් නොවේ, එය නුසුදුසුය' කියායි. ස්වාමීනි, බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේ තමන්ටම ආවේණික වූ පූර්ණ අපහාස බස්වලින් අපට ආක්‍රෝශ පරිභව කරති."

114. ‘‘Taggha vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā porāṇaṃ assarantā evamāhaṃsu – ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā; brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā; brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā; brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti. Dissanti kho pana, vāseṭṭha, brāhmaṇānaṃ brāhmaṇiyo utuniyopi gabbhiniyopi vijāyamānāpi pāyamānāpi. Te ca brāhmaṇā yonijāva samānā evamāhaṃsu – ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā; brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā; brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā; brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti. Te brahmānañceva abbhācikkhanti, musā ca bhāsanti, bahuñca apuññaṃ pasavanti.

114. "වාසෙට්ඨයෙනි, සැබවින්ම බ්‍රාහ්මණයෝ පැරණි පුවත් අමතක කොට මෙසේ පවසති: 'බ්‍රාහ්මණ වර්ණයම ශ්‍රේෂ්ඨය, අනෙක් වර්ණ හීනය... බ්‍රාහ්මණයෝම බ්‍රහ්මයාගේ ඖරස පුත්‍රයෝය, බ්‍රහ්මයාගේ දායාද හිමිකරුවෝ වෙති' කියායි. වාසෙට්ඨයෙනි, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ බ්‍රාහ්මණ කාන්තාවන්ගේ ඔසප් වීම් ද, ගැබ් ගැනීම් ද, ප්‍රසූත කිරීම් ද, දරුවන්ට කිරි පෙවීම් ද දක්නට ලැබේ. මෙසේ මව්කුසින්ම උපන් බ්‍රාහ්මණයෝම 'බ්‍රාහ්මණ වර්ණයම ශ්‍රේෂ්ඨය... බ්‍රහ්මයාගේ දායාද හිමිකරුවෝ වෙති' යි පවසති. ඔවුහු බ්‍රහ්මයාට ද අසත්‍යයෙන් චෝදනා කරති, මුසාවාද පවසති, බොහෝ අකුසල් ද රැස් කර ගනිති."

Catuvaṇṇasuddhi

සිව් වර්ණයන්ගේ පිරිසිදු බව

115. ‘‘Cattārome, vāseṭṭha, vaṇṇā – khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā. Khattiyopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātī hoti adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhī. Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā akusalā akusalasaṅkhātā sāvajjā sāvajjasaṅkhātā asevitabbā asevitabbasaṅkhātā naalamariyā naalamariyasaṅkhātā kaṇhā kaṇhavipākā viññugarahitā, khattiyepi te idhekacce sandissanti. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha…pe… vessopi kho, vāseṭṭha…pe… suddopi kho, vāseṭṭha, idhekacco [Pg.68] pāṇātipātī hoti adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhī. Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā akusalā akusalasaṅkhātā…pe… kaṇhā kaṇhavipākā viññugarahitā; suddepi te idhekacce sandissanti.

115. "වාසෙට්ඨයෙනි, ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර යනුවෙන් මේ වර්ණ සතරකි. වාසෙට්ඨයෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ක්ෂත්‍රියයෙක් ද ප්‍රාණඝාතය කරන්නෙක් වෙයි, අදත්තාදානය කරන්නෙක් වෙයි, කාමයෙහි වරදවා හැසිරෙන්නෙක් වෙයි, මුසාවාද පවසන්නෙක් වෙයි, කේලාම් කියන්නෙක් වෙයි, රළු බස් පවසන්නෙක් වෙයි, හිස් වචන පවසන්නෙක් වෙයි, දැඩි ලෝභය ඇත්තෙක් වෙයි, ව්‍යාපාද සිත් ඇත්තෙක් වෙයි, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ඇත්තෙක් වෙයි. වාසෙට්ඨයෙනි, මෙසේ යම් ධර්ම කෙනෙක් අකුසල් වෙත්ද, අකුසල් ලෙස හඳුන්වනු ලැබෙත්ද, වරද සහිත වෙත්ද, වරද සහිත ලෙස හඳුන්වනු ලැබෙත්ද, සේවනය නොකළ යුතු වෙත්ද, සේවනය නොකළ යුතු ලෙස හඳුන්වනු ලැබෙත්ද, ආර්ය භාවයට නුසුදුසු වෙත්ද, ආර්ය භාවයට නුසුදුසු ලෙස හඳුන්වනු ලැබෙත්ද, කළු ධර්ම වෙත්ද, කළු විපාක දෙන්නාහු වෙත්ද, නුවණැත්තන් විසින් ගර්හිත වෙත්ද, එවැනි ධර්මයන් ඇතැම් ක්ෂත්‍රියයන් කෙරෙහි ද දක්නට ලැබේ. වාසෙට්ඨයෙනි, බ්‍රාහ්මණයන් කෙරෙහි ද... වෛශ්‍යයන් කෙරෙහි ද... වාසෙට්ඨයෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශුද්‍රයෙක් ද ප්‍රාණඝාතය කරන්නෙක් වෙයි, අදත්තාදානය කරන්නෙක් වෙයි... මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ඇත්තෙක් වෙයි. වාසෙට්ඨයෙනි, මෙසේ යම් ධර්ම කෙනෙක් අකුසල් වෙත්ද... කළු විපාක දෙන්නාහු වෙත්ද, නුවණැත්තන් විසින් ගර්හිත වෙත්ද, එවැනි ධර්මයන් ඇතැම් ශුද්‍රයන් කෙරෙහි ද දක්නට ලැබේ."

‘‘Khattiyopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, pisuṇāya vācāya paṭivirato, pharusāya vācāya paṭivirato, samphappalāpā paṭivirato, anabhijjhālu abyāpannacitto, sammādiṭṭhī. Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā kusalā kusalasaṅkhātā anavajjā anavajjasaṅkhātā sevitabbā sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā sukkā sukkavipākā viññuppasatthā, khattiyepi te idhekacce sandissanti. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha…pe… vessopi kho, vāseṭṭha…pe… suddopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti…pe… anabhijjhālu, abyāpannacitto, sammādiṭṭhī. Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā kusalā kusalasaṅkhātā anavajjā anavajjasaṅkhātā sevitabbā sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā sukkā sukkavipākā viññuppasatthā; suddepi te idhekacce sandissanti.

“වාසෙට්ඨයෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ක්ෂත්‍රියයෙක් ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණේ වෙයි, අදත්තාදානයෙන් වැළකුණේ වෙයි, කාමමිච්ඡාචාරයෙන් වැළකුණේ වෙයි, මුසාවාදයෙන් වැළකුණේ වෙයි, පිසුණු බසින් වැළකුණේ වෙයි, පරුෂ බසින් වැළකුණේ වෙයි, සම්ඵප්පලාපයෙන් වැළකුණේ වෙයි, අන්සතු දේට ලෝභ නොකරන්නෙක් වෙයි, ව්‍යාපාද රහිත සිත් ඇත්තෙක් වෙයි, සම්මා දිට්ඨි ඇත්තෙක් වෙයි. වාසෙට්ඨයෙනි, මෙලෙසින් යම් මේ ධර්ම කෙනෙක් කුසල් වූවාහුද, කුසල් යැයි කියනු ලබන්නාහුද, නිවැරදි වූවාහුද, නිවැරදි යැයි කියනු ලබන්නාහුද, සේවනය කළ යුත්තාහුද, සේවනය කළ යුතු යැයි කියනු ලබන්නාහුද, ආර්යයන්ට සුදුසු වූවාහුද, ආර්යයන්ට සුදුසු යැයි කියනු ලබන්නාහුද, පිවිතුරු වූවාහුද, පිවිතුරු විපාක ඇත්තාහුද, විඥ්ඥයන් විසින් ප්‍රශංසා කරන ලද්දාහුද, එවැනි ධර්මයෝ මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ක්ෂත්‍රියයන් කෙරෙහිද දක්නට ලැබෙති. වාසෙට්ඨයෙනි, බ්‍රාහ්මණයෙක් වුවද... වෛශ්‍යයෙක් වුවද... ක්ෂුද්‍රයෙක් වුවද, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් අයෙක් ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණේ වෙයි... අන්සතු දේට ලෝභ නොකරන්නෙක් වෙයි, ව්‍යාපාද රහිත සිත් ඇත්තෙක් වෙයි, සම්මා දිට්ඨි ඇත්තෙක් වෙයි. වාසෙට්ඨයෙනි, මෙලෙසින් යම් මේ ධර්ම කෙනෙක් කුසල් වූවාහුද, කුසල් යැයි කියනු ලබන්නාහුද, නිවැරදි වූවාහුද, නිවැරදි යැයි කියනු ලබන්නාහුද, සේවනය කළ යුත්තාහුද, සේවනය කළ යුතු යැයි කියනු ලබන්නාහුද, ආර්යයන්ට සුදුසු වූවාහුද, ආර්යයන්ට සුදුසු යැයි කියනු ලබන්නාහුද, පිවිතුරු වූවාහුද, පිවිතුරු විපාක ඇත්තාහුද, විඥ්ඥයන් විසින් ප්‍රශංසා කරන ලද්දාහුද, එවැනි ධර්මයෝ මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ක්ෂුද්‍රයන් කෙරෙහිද දක්නට ලැබෙති.”

116. ‘‘Imesu kho, vāseṭṭha, catūsu vaṇṇesu evaṃ ubhayavokiṇṇesu vattamānesu kaṇhasukkesu dhammesu viññugarahitesu ceva viññuppasatthesu ca yadettha brāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā; brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā; brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā; brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti. Taṃ tesaṃ viññū nānujānanti. Taṃ kissa hetu? Imesañhi, vāseṭṭha, catunnaṃ vaṇṇānaṃ yo hoti bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññāvimutto, so nesaṃ aggamakkhāyati dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ, diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

116. “වාසෙට්ඨයෙනි, මෙසේ මේ සිව් වර්ණයන් කෙරෙහි විඥ්ඥයන් විසින් ගර්හිත වූද, විඥ්ඥයන් විසින් ප්‍රශංසිත වූද, කළු-සුදු (අකුසල්-කුසල්) යන ධර්මයන් දෙවර්ගයම මිශ්‍රව පවතිද්දී, බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේ පවසති: ‘බ්‍රාහ්මණ වර්ණයම ශ්‍රේෂ්ඨය, සෙසු වර්ණයෝ හීනයහ; බ්‍රාහ්මණ වර්ණයම පිවිතුරුය, සෙසු වර්ණයෝ අඳුරුය; බ්‍රාහ්මණයෝම පිරිසිදු වෙති, බ්‍රාහ්මණ නොවන අය පිරිසිදු නොවෙති; බ්‍රාහ්මණයෝම මහා බ්‍රහ්මයාගේ ළයෙහි උපන්, මුවින් උපන්, බ්‍රහ්මයාගෙන් හටගත්, බ්‍රහ්මයා විසින් මවන ලද, බ්‍රහ්මයාගේ දායාද වූ පුත්‍රයෝ වෙති’ යි කියාය. විඥ්ඥයෝ ඔවුන්ගේ ඒ ප්‍රකාශය පිළිනොගනිති. ඒ මන්ද? වාසෙට්ඨයෙනි, මේ සිව් වර්ණයන් අතරින් යම් මහණෙක් රහත් වූයේද, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළේද, බඹසර වැස නිම කළේද, කළ යුතු දේ නිම කළේද, කෙලෙස් බර බිම තැබුවේද, තමාගේ උතුම් අර්ථය (අර්හත්වය) සාක්ෂාත් කළේද, භව සංයෝජනයන් සහමුලින් නැතිකළේද, මනා දැනුමෙන් විමුක්තිය ලැබුවේද, ඔහු ධර්මය නිසාම ඒ සියල්ලන්ටම වඩා අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ; අධර්මයෙන් නොවේ. වාසෙට්ඨයෙනි, මෙලොව මෙන්ම පරලොව යන උභය ලෝකයෙහිම සත්ත්වයා කෙරෙහි ධර්මයම ශ්‍රේෂ්ඨ වේ.”

117. ‘‘Tadamināpetaṃ, vāseṭṭha, pariyāyena veditabbaṃ, yathā dhammova seṭṭho janetasmiṃ, diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

117. “වාසෙට්ඨයෙනි, මේ ලෝකයෙහි මෙන්ම පරලොවෙහිද ධර්මයම ශ්‍රේෂ්ඨ වන බව මේ ක්‍රමයෙන්ද දත යුතුය.”

‘‘Jānāti [Pg.69] kho, vāseṭṭha, rājā pasenadi kosalo – ‘samaṇo gotamo anantarā sakyakulā pabbajito’ti. Sakyā kho pana, vāseṭṭha, rañño pasenadissa kosalassa anuyuttā bhavanti. Karonti kho, vāseṭṭha, sakyā raññe pasenadimhi kosale nipaccakāraṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ. Iti kho, vāseṭṭha, yaṃ karonti sakyā raññe pasenadimhi kosale nipaccakāraṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ, karoti taṃ rājā pasenadi kosalo tathāgate nipaccakāraṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ, na naṃ ‘sujāto samaṇo gotamo, dujjātohamasmi. Balavā samaṇo gotamo, dubbalohamasmi. Pāsādiko samaṇo gotamo, dubbaṇṇohamasmi. Mahesakkho samaṇo gotamo, appesakkhohamasmī’ti. Atha kho naṃ dhammaṃyeva sakkaronto dhammaṃ garuṃ karonto dhammaṃ mānento dhammaṃ pūjento dhammaṃ apacāyamāno evaṃ rājā pasenadi kosalo tathāgate nipaccakāraṃ karoti, abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ. Imināpi kho etaṃ, vāseṭṭha, pariyāyena veditabbaṃ, yathā dhammova seṭṭho janetasmiṃ, diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

“වාසෙට්ඨයෙනි, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූහ’ යන්න පසේනදී කොසොල් රජතුමා දනියි. වාසෙට්ඨයෙනි, ශාක්‍යයෝ වනාහි පසේනදී කොසොල් රජුගේ යටත් වැසියෝ වෙති. වාසෙට්ඨයෙනි, ශාක්‍යයෝ පසේනදී කොසොල් රජුට ගරු බුහුමන් කිරීම, වැඳීම, අසුනෙන් නැගී සිටීම, ඇඳිලි බැඳ වැඳීම සහ උචිත සත්කාර කිරීම් කරති. වාසෙට්ඨයෙනි, ශාක්‍යයෝ පසේනදී කොසොල් රජු කෙරෙහි යම්බඳු ගරු බුහුමන්, වැඳීම්, නැගී සිටීම්, ඇඳිලි බැඳීම් හා සත්කාරයන් කරද්ද, පසේනදී කොසොල් රජතුමා එම ගරු බුහුමන් ආදිය තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි කරයි. ඔහු එසේ කරන්නේ ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ උසස් ජාතියක උපන්හ, මම පහත් ජාතියක උපන්නෙමි; ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මහා බලසම්පන්නය, මම දුබලයෙමි; ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ප්‍රසාදජනක රූපයකින් යුක්තය, මම අවලස්සනයෙමි; ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මහා තේජවන්තය, මම අල්ප තේජවන්තයෙමි’ යි සිතා නොවේ. වැදෑරුම් ලෙසම, ධර්මයටම සත්කාර කරමින්, ධර්මයටම ගරු කරමින්, ධර්මයටම මානය කරමින්, ධර්මයටම පූජා කරමින්, ධර්මයටම යටහත් වෙමින් පසේනදී කොසොල් රජතුමා තථාගතයන් වහන්සේට මෙසේ ගරු බුහුමන්, වැඳීම්, නැගී සිටීම්, ඇඳිලි බැඳීම් හා සත්කාරයන් කරයි. වාසෙට්ඨයෙනි, මේ ක්‍රමයෙන්ද මෙලොව හා පරලොව ධර්මයම ශ්‍රේෂ්ඨ බව දත යුතුය.”

118. ‘‘Tumhe khvattha, vāseṭṭha, nānājaccā nānānāmā nānāgottā nānākulā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā. ‘Ke tumhe’ti – puṭṭhā samānā ‘samaṇā sakyaputtiyāmhā’ti – paṭijānātha. Yassa kho panassa, vāseṭṭha, tathāgate saddhā niviṭṭhā mūlajātā patiṭṭhitā daḷhā asaṃhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ, tassetaṃ kallaṃ vacanāya – ‘bhagavatomhi putto oraso mukhato jāto dhammajo dhammanimmito dhammadāyādo’ti. Taṃ kissa hetu? Tathāgatassa hetaṃ, vāseṭṭha, adhivacanaṃ ‘dhammakāyo’ itipi, ‘brahmakāyo’ itipi, ‘dhammabhūto’ itipi, ‘brahmabhūto’ itipi.

118. “වාසෙට්ඨයෙනි, ඔබ විවිධ ජාති, විවිධ නම්, විවිධ ගෝත්‍ර හා විවිධ කුලවලින් නික්ම ගිහිගෙයින් වෙන්ව මහණ වූවාහුය. ‘ඔබ කවුද?’ කියා විමසනු ලැබූ කල, ‘අපි ශාක්‍යපුත්තීය ශ්‍රමණයෝ වෙමු’ යි ඔබ පිළිගන්නාහුය. වාසෙට්ඨයෙනි, යම් අයෙකුගේ ශ්‍රද්ධාව තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි තදින් පිහිටියේද, මූලිකව හටගත්තේද, ස්ථාපිත වූයේද, ස්ථිර වූයේද, ශ්‍රමණයෙකුට හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුට හෝ දෙවියෙකුට හෝ මාරයෙකුට හෝ බ්‍රහ්මයෙකුට හෝ ලෝකයෙහි කිසිවෙකුට හෝ සෙලවිය නොහැකිද, ඔහුට ‘මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ළයෙහි උපන්, මුඛයෙන් උපන්, ධර්මයෙන් හටගත්, ධර්මයෙන් නිර්මිත, ධර්ම දායාදය උරුම කරගත් පුත්‍රයෙක් වෙමි’ යි කීම සුදුසුය. ඒ මන්ද? වාසෙට්ඨයෙනි, ‘ධර්මකාය’ කියා හෝ ‘බ්‍රහ්මකාය’ කියා හෝ ‘ධර්මභූත’ කියා හෝ ‘බ්‍රහ්මභූත’ කියා හෝ යන මේවා තථාගතයන් වහන්සේටම කියනු ලබන නාමයන් වන බැවිනි.”

119. ‘‘Hoti kho so, vāseṭṭha, samayo yaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṃ loko saṃvaṭṭati. Saṃvaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā ābhassarasaṃvattanikā honti. Te tattha honti [Pg.70] manomayā pītibhakkhā sayaṃpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhanti.

119. ‘‘වාසෙට්ඨයෙනි, දීර්ඝ කාලයක් ඇවෑමෙන් යම් කලෙක මේ ලෝකය විනාශ වන (සංවර්ත වන) සමයක් එළඹෙයි. ලෝකය විනාශ වන්නා වූ කාලයෙහි සත්ත්වයෝ බොහෝ සෙයින් ආභස්සර බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපදිති. ඔවුහු එහි මනෝමය වූ ශරීර ඇතිව, ප්‍රීතියම ආහාර කොට ඇතිව, ස්වයංප්‍රභා (තම සිරුරින්ම විහිදෙන ආලෝකය) ඇතිව, ආකාශයෙහි හැසිරෙමින්, යහපත් ලෙස වෙසෙමින් ඉතා දීර්ඝ කාලයක් එහි වෙසෙති.

‘‘Hoti kho so, vāseṭṭha, samayo yaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṃ loko vivaṭṭati. Vivaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā ābhassarakāyā cavitvā itthattaṃ āgacchanti. Tedha honti manomayā pītibhakkhā sayaṃpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhanti.

‘‘වාසෙට්ඨයෙනි, දීර්ඝ කාලයක් ඇවෑමෙන් යම් කලෙක මේ ලෝකය නැවත හටගන්නා (විවර්ත වන) සමයක් එළඹෙයි. ලෝකය නැවත හටගන්නා කාලයෙහි බොහෝ සෙයින් සත්ත්වයෝ ආභස්සර බ්‍රහ්ම ලෝකයෙන් චුතව මේ මනුෂ්‍ය භවයට පැමිණෙති. ඔවුහු මෙහිද මනෝමයව, ප්‍රීතියම ආහාර කොට ඇතිව, ස්වයංප්‍රභා ඇතිව, ආකාශයෙහි හැසිරෙමින්, යහපත් ලෙස වෙසෙමින් ඉතා දීර්ඝ කාලයක් වෙසෙති.

Rasapathavipātubhāvo

රස පෘථිවිය පහළ වීම

120. ‘‘Ekodakībhūtaṃ kho pana, vāseṭṭha, tena samayena hoti andhakāro andhakāratimisā. Na candimasūriyā paññāyanti, na nakkhattāni tārakarūpāni paññāyanti, na rattindivā paññāyanti, na māsaḍḍhamāsā paññāyanti, na utusaṃvaccharā paññāyanti, na itthipumā paññāyanti, sattā sattātveva saṅkhyaṃ gacchanti. Atha kho tesaṃ, vāseṭṭha, sattānaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena rasapathavī udakasmiṃ samatani ; seyyathāpi nāma payaso tattassa nibbāyamānassa upari santānakaṃ hoti, evameva pāturahosi. Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā, seyyathāpi nāma sampannaṃ vā sappi sampannaṃ vā navanītaṃ evaṃvaṇṇā ahosi. Seyyathāpi nāma khuddamadhuṃ aneḷakaṃ, evamassādā ahosi. Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto lolajātiko – ‘ambho, kimevidaṃ bhavissatī’ti rasapathaviṃ aṅguliyā sāyi. Tassa rasapathaviṃ aṅguliyā sāyato acchādesi, taṇhā cassa okkami. Aññepi kho, vāseṭṭha, sattā tassa sattassa diṭṭhānugatiṃ āpajjamānā rasapathaviṃ aṅguliyā sāyiṃsu. Tesaṃ rasapathaviṃ aṅguliyā sāyataṃ acchādesi, taṇhā ca tesaṃ okkami.

120. ‘‘වාසෙට්ඨයෙනි, එකල්හි මුළු ලෝකයම එකම ජල කඳක්ව පවතී. අතිශය ඝන අන්ධකාරයක්ව පවතී. සඳ හිරු නොපෙනෙයි, තාරකා හා නක්ෂත්‍ර රූප නොපෙනෙයි, රෑ දාවල් නොපෙනෙයි, මාස හා අඩමසක් නොපෙනෙයි, ඍතු හා අවුරුදු නොපෙනෙයි, ස්ත්‍රී පුරුෂ භේදයක් නොපෙනෙයි. සත්ත්වයෝ 'සත්ත්වයන්' යනුවෙන් පමණක් හඳුන්වනු ලැබෙති. වාසෙට්ඨයෙනි, ඉක්බිති බොහෝ කාලයක් ඇවෑමෙන් රස පෘථිවිය (මිහිතලය) ජලය මතුපිට පැතිරී පිහිටයි. උණු කළ කිරි නිවෙන විට මතුපිට යොදයක් බැඳෙන්නාක් මෙන් එය පහළ විය. එය වර්ණයෙන්, සුවඳින් හා රසයෙන් යුක්ත විය. එය මනාකොට සිද්ධ කළ ගිතෙල් හෝ වෙඬරු වැනි පැහැයක් ගත්තේය. පිරිසිදු මීපැණි මෙන් රසවත් විය. වාසෙට්ඨයෙනි, එකල්හි ලෝල ස්වභාවයක් ඇති එක් සත්ත්වයෙක් 'පින්වත, මෙය කුමක් විය හැකිද?' යි සිතා රස පෘථිවිය ඇඟිල්ලෙන් ගෙන රස බැලීය. එසේ රස බලන විට එම රසය ඔහු මුළුමනින්ම පිනවූ අතර, ඔහු තුළ තෘෂ්ණාව හටගත්තේය. වාසෙට්ඨයෙනි, අනෙක් සත්ත්වයෝද එම සත්ත්වයා අනුගමනය කරමින් රස පෘථිවිය ඇඟිල්ලෙන් ගෙන රස බැලූහ. ඔවුන්ටද එම රසය ප්‍රසන්න වූ අතර, ඔවුන් තුළද තෘෂ්ණාව හටගත්තේය.

Candimasūriyādipātubhāvo

චන්ද්‍ර සූර්යයාදීන් පහළ වීම

121. ‘‘Atha kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṃ hatthehi āluppakārakaṃ upakkamiṃsu paribhuñjituṃ. Yato kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṃ [Pg.71] hatthehi āluppakārakaṃ upakkamiṃsu paribhuñjituṃ. Atha tesaṃ sattānaṃ sayaṃpabhā antaradhāyi. Sayaṃpabhāya antarahitāya candimasūriyā pāturahesuṃ. Candimasūriyesu pātubhūtesu nakkhattāni tārakarūpāni pāturahesuṃ. Nakkhattesu tārakarūpesu pātubhūtesu rattindivā paññāyiṃsu. Rattindivesu paññāyamānesu māsaḍḍhamāsā paññāyiṃsu. Māsaḍḍhamāsesu paññāyamānesu utusaṃvaccharā paññāyiṃsu. Ettāvatā kho, vāseṭṭha, ayaṃ loko puna vivaṭṭo hoti.

121. ‘‘ඉන්පසු වාසෙට්ඨයෙනි, එම සත්ත්වයෝ රස පෘථිවිය අතින් ගුළි කොට ආහාරයට ගැනීමට පටන් ගත්හ. යම් කලෙක ඔවුන් රස පෘථිවිය එසේ ආහාරයට ගැනීමට පටන් ගත්තේද, එකල්හි ඔවුන්ගේ ස්වයංප්‍රභා ශක්තිය අතුරුදන් විය. ස්වයංප්‍රභා ශක්තිය අතුරුදන් වූ පසු චන්ද්‍ර සූර්යයෝ පහළ වූහ. චන්ද්‍ර සූර්යයන් පහළ වූ පසු නක්ෂත්‍ර හා තාරකා රූප පහළ විය. නක්ෂත්‍ර හා තාරකා රූප පහළ වීමත් සමඟ රෑ දාවල් ප්‍රකට විය. රෑ දාවල් සමඟ මාස හා අඩමසද, මාස අඩමස සමඟ ඍතු හා අවුරුදුද ප්‍රකට විය. වාසෙට්ඨයෙනි, මේ ප්‍රමාණයෙන් ලෝකය නැවත හටගත්තේ (විවර්ත වූයේ) වෙයි.

122. ‘‘Atha kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu. Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu, tathā tathā tesaṃ sattānaṃ (rasapathaviṃ paribhuñjantānaṃ) kharattañceva kāyasmiṃ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha. Ekidaṃ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṃ sattā dubbaṇṇā. Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti – ‘mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā’ti. Tesaṃ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṃ rasapathavī antaradhāyi. Rasāya pathaviyā antarahitāya sannipatiṃsu. Sannipatitvā anutthuniṃsu – ‘aho rasaṃ, aho rasa’nti! Tadetarahipi manussā kañcideva surasaṃ labhitvā evamāhaṃsu – ‘aho rasaṃ, aho rasa’nti! Tadeva porāṇaṃ aggaññaṃ akkharaṃ anusaranti, na tvevassa atthaṃ ājānanti.

122. ‘‘ඉන්පසු වාසෙට්ඨයෙනි, එම සත්ත්වයෝ රස පෘථිවිය වළඳමින්, එයම ආහාර හා පෝෂණය කොට ගනිමින් බොහෝ දීර්ඝ කාලයක් සිටියහ. ඔවුන් රස පෘථිවිය වළඳමින් සිටින කල්හි ඔවුන්ගේ ශරීරයන්හි රළු ස්වභාවයක් හටගත් අතර වර්ණයන්ගේ වෙනසක් දක්නට ලැබුණි. ඇතැම් සත්ත්වයෝ පැහැපත් වූහ, ඇතැම්හු අවපැහැ වූහ. එහි පැහැපත් වූ සත්ත්වයෝ අවපැහැ වූ සත්ත්වයන් හෙළා දකිමින් 'අපි මොවුන්ට වඩා පැහැපත් වෙමු, මොවුහු අපට වඩා අවලස්සන වෙති' යි අතිශය මානයෙන් හා අභිමානයෙන් යුක්ත වූහ. ඔවුන්ගේ ඒ මානය හා අභිමානය නිසා රස පෘථිවිය අතුරුදන් විය. රස පෘථිවිය අතුරුදන් වූ පසු ඔවුහු රැස්ව 'අහෝ රසයකි! අහෝ රසයකි!' යි පවසමින් ශෝක කළහ. වර්තමානයෙහිද මිනිසුන් යම් රසවත් දෙයක් ලැබූ විට 'අහෝ රසයකි!' යි පවසන්නේ ඒ පැරණි ප්‍රථම ව්‍යවහාරයම අනුගමනය කරමිනි. එහෙත් ඔවුහු එහි සැබෑ අර්ථය වටහා නොගනිති.

Bhūmipappaṭakapātubhāvo

භූමි පර්පටකය පහළ වීම

123. ‘‘Atha kho tesaṃ, vāseṭṭha, sattānaṃ rasāya pathaviyā antarahitāya bhūmipappaṭako pāturahosi. Seyyathāpi nāma ahicchattako, evameva pāturahosi. So ahosi vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno, seyyathāpi nāma sampannaṃ vā sappi sampannaṃ vā navanītaṃ evaṃvaṇṇo ahosi. Seyyathāpi nāma khuddamadhuṃ aneḷakaṃ, evamassādo ahosi.

123. ‘‘ඉන්පසු වාසෙට්ඨයෙනි, රස පෘථිවිය අතුරුදන් වූ පසු සත්ත්වයන්ට භූමි පර්පටකය (බිම්මල් වැනි පස් ස්ථරයක්) පහළ විය. එය හතු පිපෙන්නාක් මෙන් පහළ විය. එයද වර්ණයෙන්, සුවඳින් හා රසයෙන් යුක්ත විය. එය මනාකොට සිද්ධ කළ ගිතෙල් හෝ වෙඬරු වැනි පැහැයක් ගත් අතර, පිරිසිදු මීපැණි මෙන් රසවත් විය.

‘‘Atha [Pg.72] kho te, vāseṭṭha, sattā bhūmipappaṭakaṃ upakkamiṃsu paribhuñjituṃ. Te taṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu. Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā bhūmipappaṭakaṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu, tathā tathā tesaṃ sattānaṃ bhiyyoso mattāya kharattañceva kāyasmiṃ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha. Ekidaṃ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṃ sattā dubbaṇṇā. Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti – ‘mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā’ti. Tesaṃ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṃ bhūmipappaṭako antaradhāyi.

“වාසෙට්ඨ, ඉක්බිති ඒ සත්ත්වයෝ භූමි පර්පටකය අනුභව කිරීමට පටන් ගත්හ. ඔවුහු එය අනුභව කරමින්, එයම ආහාර කොට ගෙන බොහෝ දීර්ඝ කාලයක් ජීවත් වූහ. වාසෙට්ඨ, ඒ සත්ත්වයන් භූමි පර්පටකය අනුභව කරමින් බොහෝ කලක් සිටින විට, ඔවුන්ගේ ශරීරවල රළු බවක් ඇති වූ අතර, වර්ණවල වෙනස පැහැදිලිව පෙනෙන්නට විය. ඇතැම් සත්ත්වයෝ වර්ණවත් වූහ, ඇතැම් සත්ත්වයෝ දුර්වර්ණ වූහ. එහිදී වර්ණවත් සත්ත්වයෝ දුර්වර්ණ සත්ත්වයන්ට ‘අපි මොවුන්ට වඩා වර්ණවත් වෙමු, මොවුහු අපට වඩා දුර්වර්ණ වෙති’යි අවඥා කළහ. ඔවුන්ගේ වර්ණය පිළිබඳ මානය හා අහංකාරය හේතුවෙන් ඒ සත්ත්වයන්ට භූමි පර්පටකය අතුරුදන් විය.”

Padālatāpātubhāvo

බදලතා පහළ වීම

124. ‘‘Bhūmipappaṭake antarahite padālatā pāturahosi, seyyathāpi nāma kalambukā, evameva pāturahosi. Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā, seyyathāpi nāma sampannaṃ vā sappi sampannaṃ vā navanītaṃ evaṃvaṇṇā ahosi. Seyyathāpi nāma khuddamadhuṃ aneḷakaṃ, evamassādā ahosi.

124. “භූමි පර්පටකය අතුරුදන් වූ පසු බදලතාවක් පහළ විය. එය හරියට කලඹුක වැලක් මෙන් පහළ විය. එය වර්ණයෙන්, සුවඳින් හා රසයෙන් යුක්ත විය. ඉතා උසස් ගිතෙල් හෝ වෙඬරු යම් වර්ණයකින් යුක්ත වේද, මෙයද එවැනිම වර්ණයකින් යුක්ත විය. පිරිසිදු මී පැණි මෙන් මෙය ඉතා මිහිරි රසයකින් යුක්ත විය.”

‘‘Atha kho te, vāseṭṭha, sattā padālataṃ upakkamiṃsu paribhuñjituṃ. Te taṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu. Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā padālataṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu, tathā tathā tesaṃ sattānaṃ bhiyyosomattāya kharattañceva kāyasmiṃ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha. Ekidaṃ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṃ sattā dubbaṇṇā. Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti – ‘mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā’ti. Tesaṃ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṃ padālatā antaradhāyi.

“වාසෙට්ඨ, ඉක්බිති ඒ සත්ත්වයෝ බදලතාව අනුභව කිරීමට පටන් ගත්හ. ඔවුහු එය අනුභව කරමින්, එයම ආහාර කොට ගෙන බොහෝ දීර්ඝ කාලයක් ජීවත් වූහ. වාසෙට්ඨ, ඒ සත්ත්වයන් බදලතාව අනුභව කරමින් බොහෝ කලක් සිටින විට, ඔවුන්ගේ ශරීරවල රළු බව වඩාත් වැඩි වූ අතර, වර්ණවල වෙනස පැහැදිලිව පෙනෙන්නට විය. ඇතැම් සත්ත්වයෝ වර්ණවත් වූහ, ඇතැම් සත්ත්වයෝ දුර්වර්ණ වූහ. එහිදී වර්ණවත් සත්ත්වයෝ දුර්වර්ණ සත්ත්වයන්ට ‘අපි මොවුන්ට වඩා වර්ණවත් වෙමු, මොවුහු අපට වඩා දුර්වර්ණ වෙති’යි අවඥා කළහ. ඔවුන්ගේ වර්ණය පිළිබඳ මානය හා අහංකාරය හේතුවෙන් ඒ සත්ත්වයන්ට බදලතාව අතුරුදන් විය.”

‘‘Padālatāya antarahitāya sannipatiṃsu. Sannipatitvā anutthuniṃsu – ‘ahu vata no, ahāyi vata no padālatā’ti! Tadetarahipi manussā kenaci dukkhadhammena phuṭṭhā evamāhaṃsu – ‘ahu vata no, ahāyi [Pg.73] vata no’ti! Tadeva porāṇaṃ aggaññaṃ akkharaṃ anusaranti, na tvevassa atthaṃ ājānanti.

“බදලතාව අතුරුදන් වූ විට ඔවුහු රැස් වූහ. රැස් වී ‘අහෝ අපට තිබුණ දේ! අහෝ අපට අහිමි වූ දේ!’ යැයි පවසමින් වැළපුණහ. අද කාලයේ පවා මිනිසුන් යම් දුකකට පත් වූ විට ‘අහෝ අපට තිබුණ දේ, අහෝ අපට අහිමි වූ දේ’ යැයි පවසන්නේ ඒ පැරණි ලෝක සම්භවය පිළිබඳ වචනයම අනුගමනය කරමිනි. එහෙත් ඔවුහු එහි නියම අර්ථය නොදනිති.”

Akaṭṭhapākasālipātubhāvo

නොවැපුරූ ඇල් වී පහළ වීම

125. ‘‘Atha kho tesaṃ, vāseṭṭha, sattānaṃ padālatāya antarahitāya akaṭṭhapāko sāli pāturahosi akaṇo athuso suddho sugandho taṇḍulapphalo. Yaṃ taṃ sāyaṃ sāyamāsāya āharanti, pāto taṃ hoti pakkaṃ paṭivirūḷhaṃ. Yaṃ taṃ pāto pātarāsāya āharanti, sāyaṃ taṃ hoti pakkaṃ paṭivirūḷhaṃ; nāpadānaṃ paññāyati. Atha kho te, vāseṭṭha, sattā akaṭṭhapākaṃ sāliṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu.

125. “වාසෙට්ඨ, ඉක්බිති ඒ සත්ත්වයන්ට බදලතාව අතුරුදන් වූ පසු, සී සෑමෙන් තොරව ඉබේ හටගන්නා වූ, කුඩු හා දහයියා රහිත වූ, පිරිසිදු වූ, සුවඳවත් වූ, සහල්ම ඵලය කොට ඇති ඇල් වී පහළ විය. සවස් වරුවේ සන්ධ්‍යා ආහාරය සඳහා යම් ප්‍රමාණයක් ගෙන එන්නේද, පසුදා උදෑසන වන විට එය නැවත පැසී සකස් වී තිබේ. උදෑසන ආහාරය සඳහා යම් ප්‍රමාණයක් ගෙන එන්නේද, සවස් වන විට එය නැවත පැසී සකස් වී තිබේ. අස්වැන්න කැපූ සලකුණක්වත් දක්නට නැත. වාසෙට්ඨ, ඉක්බිති ඒ සත්ත්වයෝ මේ ඇල් වී අනුභව කරමින් එයම ආහාර කොට ගෙන බොහෝ දීර්ඝ කාලයක් ජීවත් වූහ.”

Itthipurisaliṅgapātubhāvo

ස්ත්‍රී පුරුෂ ලිංග පහළ වීම

126. ‘‘Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā akaṭṭhapākaṃ sāliṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhaṃsu, tathā tathā tesaṃ sattānaṃ bhiyyosomattāya kharattañceva kāyasmiṃ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha, itthiyā ca itthiliṅgaṃ pāturahosi purisassa ca purisaliṅgaṃ. Itthī ca purisaṃ ativelaṃ upanijjhāyati puriso ca itthiṃ. Tesaṃ ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyataṃ sārāgo udapādi, pariḷāho kāyasmiṃ okkami. Te pariḷāhapaccayā methunaṃ dhammaṃ paṭiseviṃsu.

126. “වාසෙට්ඨ, ඒ සත්ත්වයන් මේ ඇල් වී අනුභව කරමින් බොහෝ කලක් සිටින විට, ඔවුන්ගේ ශරීරවල රළු බව වඩාත් වැඩි වූ අතර වර්ණවල වෙනස පැහැදිලිව පෙනෙන්නට විය. ස්ත්‍රියට ස්ත්‍රී ලිංගයද පුරුෂයාට පුරුෂ ලිංගයද පහළ විය. ස්ත්‍රිය පුරුෂයා දෙසත් පුරුෂයා ස්ත්‍රිය දෙසත් අසීමිත ලෙස බලා සිටියහ. මෙසේ එකිනෙකා දෙස අසීමිත ලෙස බලා සිටින විට ඔවුන් තුළ දැඩි රාගයක් උපන්නේය, ශරීරය තුළ දැවිල්ලක් ඇති විය. ඒ දැවිල්ල හේතුවෙන් ඔවුහු මෛථුන ධර්මයෙහි හැසිරුණහ.”

‘‘Ye kho pana te, vāseṭṭha, tena samayena sattā passanti methunaṃ dhammaṃ paṭisevante, aññe paṃsuṃ khipanti, aññe seṭṭhiṃ khipanti, aññe gomayaṃ khipanti – ‘nassa asuci, nassa asucī’ti. ‘Kathañhi nāma satto sattassa evarūpaṃ karissatī’ti! Tadetarahipi manussā ekaccesu janapadesu vadhuyā nibbuyhamānāya aññe paṃsuṃ khipanti, aññe seṭṭhiṃ khipanti, aññe gomayaṃ khipanti. Tadeva porāṇaṃ aggaññaṃ akkharaṃ anusaranti, na tvevassa atthaṃ ājānanti.

“වාසෙට්ඨ, ඒ කාලයේ යම් සත්ත්ව කෙනෙකු මෛථුන ධර්මයෙහි හැසිරෙනු දුටුවහොත්, අනෙක් අය ‘අපවිත්‍ර සත්ත්වය විනාශ වේවා, අපවිත්‍ර සත්ත්වය විනාශ වේවා’ යැයි කියමින් ඔවුන්ට පස් ගැසූහ, අළු ගැසූහ, ගොම ගැසූහ. ‘සත්ත්වයෙක් තවත් සත්ත්වයෙකුට මෙවැනි දෙයක් කරන්නේ කෙසේද’යි පවසමින් ඔවුහු ගැසූහ. අද කාලයේ පවා ඇතැම් ජනපදවල මනාලියක කැඳවාගෙන යන විට, ඇතැම්හු පස් ගසති, ඇතැම්හු අළු ගසති, ඇතැම්හු ගොම ගසති. ඔවුහු ඒ පැරණි ලෝක සම්භවය පිළිබඳ වචනයම අනුගමනය කරති, නමුත් එහි නියම අර්ථය නොදනිති.”

Methunadhammasamācāro

මෛථුන ධර්මයේ හැසිරීම

127. ‘‘Adhammasammataṃ [Pg.74] kho pana, vāseṭṭha, tena samayena hoti, tadetarahi dhammasammataṃ. Ye kho pana, vāseṭṭha, tena samayena sattā methunaṃ dhammaṃ paṭisevanti, te māsampi dvemāsampi na labhanti gāmaṃ vā nigamaṃ vā pavisituṃ. Yato kho te, vāseṭṭha, sattā tasmiṃ asaddhamme ativelaṃ pātabyataṃ āpajjiṃsu. Atha agārāni upakkamiṃsu kātuṃ tasseva asaddhammassa paṭicchādanatthaṃ. Atha kho, vāseṭṭha, aññatarassa sattassa alasajātikassa etadahosi – ‘ambho, kimevāhaṃ vihaññāmi sāliṃ āharanto sāyaṃ sāyamāsāya pāto pātarāsāya! Yaṃnūnāhaṃ sāliṃ āhareyyaṃ sakiṃdeva sāyapātarāsāyā’ti!

127. “වාසෙට්ඨය, එකල (මෛථුන ධර්මයෙහි හැසිරීම) අධර්මයක් ලෙස සම්මතව තිබුණි. දැන් එය ධර්මයක් (සම්මතයක්) ලෙස පවතී. වාසෙට්ඨය, එකල යම් සත්ත්වයෝ මෛථුන ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නාහු ද, ඔවුහු මසක් හෝ දෙමසක් හෝ ගමකට හෝ නියම්ගමකට හෝ ඇතුළු වීමට අවසර නොලැබූහ. වාසෙට්ඨය, යම් කලක සිට ඒ සත්ත්වයෝ ඒ අසද්ධර්මයෙහි (මෛථුන සේවනයෙහි) පමණ ඉක්මවා ඇලී වාසය කරන්නට පටන් ගත්තාහු ද, එකල්හි ඒ අසද්ධර්මය වසා ගැනීම පිණිස ඔවුහු ගෙවල් සෑදීමට පටන් ගත්හ. ඉන්පසු වාසෙට්ඨය, අලස ගති ඇති එක්තරා සත්ත්වයෙකුට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: ‘එම්බා, මම සවස ආහාරය සඳහා සවසටත්, උදෑසන ආහාරය සඳහා උදෑසනටත් හැල් වී රැගෙන එමින් ඇයි මෙසේ වෙහෙසෙන්නේ? මම එකවරම සවස සහ උදෑසන යන වේල් දෙකටම සෑහෙන සේ හැල් වී රැගෙන එන්නෙම් නම් මැනවි’ කියායි.”

‘‘Atha kho so, vāseṭṭha, satto sāliṃ āhāsi sakiṃdeva sāyapātarāsāya. Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ sattaṃ etadavoca – ‘ehi, bho satta, sālāhāraṃ gamissāmā’ti. ‘Alaṃ, bho satta, āhato me sāli sakiṃdeva sāyapātarāsāyā’ti. Atha kho so, vāseṭṭha, satto tassa sattassa diṭṭhānugatiṃ āpajjamāno sāliṃ āhāsi sakiṃdeva dvīhāya. ‘Evampi kira, bho, sādhū’ti.

“ඉන්පසු වාසෙට්ඨය, ඒ සත්ත්වයා සවස සහ උදෑසන ආහාරය සඳහා එකවරම හැල් වී රැගෙන ආවේය. වාසෙට්ඨය, එවිට වෙනත් සත්ත්වයෙක් ඒ සත්ත්වයා සිටි තැනට පැමිණ, ‘පින්වත් සත්ත්වය, එන්න, අපි හැල් වී රැගෙන ඒමට යමු’ යි කීවේය. ‘පින්වත් සත්ත්වය, මට එය අවශ්‍ය නැත, මම දෙවේලටම සෑහෙන සේ එකවරම හැල් වී රැගෙන ආවෙමි’ යි ඔහු පැවසීය. එවිට වාසෙට්ඨය, ඒ අනෙක් සත්ත්වයා ද ඔහුගේ ආදර්ශය අනුගමනය කරමින්, ‘පින්වත, මෙසේ කිරීමත් හොඳයි’ කියා දින දෙකකට සෑහෙන සේ එකවරම හැල් වී රැගෙන ආවේය.”

‘‘Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ sattaṃ etadavoca – ‘ehi, bho satta, sālāhāraṃ gamissāmā’ti. ‘Alaṃ, bho satta, āhato me sāli sakiṃdeva dvīhāyā’ti. Atha kho so, vāseṭṭha, satto tassa sattassa diṭṭhānugatiṃ āpajjamāno sāliṃ āhāsi sakiṃdeva catūhāya, ‘evampi kira, bho, sādhū’ti.

“වාසෙට්ඨය, ඉන්පසු තවත් සත්ත්වයෙක් ඒ සත්ත්වයා වෙත පැමිණ, ‘පින්වත් සත්ත්වය, එන්න, අපි හැල් වී රැගෙන ඒමට යමු’ යි කීවේය. ‘පින්වත් සත්ත්වය, මට එය අවශ්‍ය නැත, මම දින දෙකකට සෑහෙන සේ එකවරම හැල් වී රැගෙන ආවෙමි’ යි ඔහු පැවසීය. එවිට වාසෙට්ඨය, ඒ අනෙක් සත්ත්වයා ද ඔහුගේ ආදර්ශය අනුගමනය කරමින්, ‘පින්වත, මෙසේ කිරීමත් හොඳයි’ කියා දින හතරකට සෑහෙන සේ එකවරම හැල් වී රැගෙන ආවේය.”

‘‘Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ sattaṃ etadavoca – ‘ehi, bho satta, sālāhāraṃ gamissāmā’ti. ‘Alaṃ, bho satta, āhato me sāli sakideva catūhāyā’ti. Atha kho so, vāseṭṭha, satto tassa sattassa [Pg.75] diṭṭhānugatiṃ āpajjamāno sāliṃ āhāsi sakideva aṭṭhāhāya, ‘evampi kira, bho, sādhū’ti.

“වාසෙට්ඨය, ඉන්පසු තවත් සත්ත්වයෙක් ඒ සත්ත්වයා වෙත පැමිණ, ‘පින්වත් සත්ත්වය, එන්න, අපි හැල් වී රැගෙන ඒමට යමු’ යි කීවේය. ‘පින්වත් සත්ත්වය, මට එය අවශ්‍ය නැත, මම දින හතරකට සෑහෙන සේ එකවරම හැල් වී රැගෙන ආවෙමි’ යි ඔහු පැවසීය. එවිට වාසෙට්ඨය, ඒ අනෙක් සත්ත්වයා ද ඔහුගේ ආදර්ශය අනුගමනය කරමින්, ‘පින්වත, මෙසේ කිරීමත් හොඳයි’ කියා දින අටකට සෑහෙන සේ එකවරම හැල් වී රැගෙන ආවේය.”

‘‘Yato kho te, vāseṭṭha, sattā sannidhikārakaṃ sāliṃ upakkamiṃsu paribhuñjituṃ. Atha kaṇopi taṇḍulaṃ pariyonandhi, thusopi taṇḍulaṃ pariyonandhi; lūnampi nappaṭivirūḷhaṃ, apadānaṃ paññāyittha, saṇḍasaṇḍā sālayo aṭṭhaṃsu.

“වාසෙට්ඨය, යම් කලෙක ඒ සත්ත්වයෝ හැල් වී රැස් කොට තබාගෙන අනුභව කිරීමට පටන් ගත්තාහු ද, එකල්හි සහල් වටා කුඩු (නිවුඩු) ද හටගත්තේය, සහල් වටා දහයියා ද හටගත්තේය. නෙළාගත් තැන්වල නැවත හැල් වී හට නොගත්තේය. කපාගත් තැන් (හිස් තැන් ලෙස) පැහැදිලිව පෙනෙන්නට විය. හැල් වී පැලෑටි තැනින් තැන පඳුරු වශයෙන් පිහිටියේය.”

Sālivibhāgo

“හැල් වී බෙදා ගැනීම”

128. ‘‘Atha kho te, vāseṭṭha, sattā sannipatiṃsu, sannipatitvā anutthuniṃsu – ‘pāpakā vata, bho, dhammā sattesu pātubhūtā. Mayañhi pubbe manomayā ahumhā pītibhakkhā sayaṃpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino, ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhamhā. Tesaṃ no amhākaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena rasapathavī udakasmiṃ samatani. Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā. Te mayaṃ rasapathaviṃ hatthehi āluppakārakaṃ upakkamimha paribhuñjituṃ, tesaṃ no rasapathaviṃ hatthehi āluppakārakaṃ upakkamataṃ paribhuñjituṃ sayaṃpabhā antaradhāyi. Sayaṃpabhāya antarahitāya candimasūriyā pāturahesuṃ, candimasūriyesu pātubhūtesu nakkhattāni tārakarūpāni pāturahesuṃ, nakkhattesu tārakarūpesu pātubhūtesu rattindivā paññāyiṃsu, rattindivesu paññāyamānesu māsaḍḍhamāsā paññāyiṃsu. Māsaḍḍhamāsesu paññāyamānesu utusaṃvaccharā paññāyiṃsu. Te mayaṃ rasapathaviṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhamhā. Tesaṃ no pāpakānaṃyeva akusalānaṃ dhammānaṃ pātubhāvā rasapathavī antaradhāyi. Rasapathaviyā antarahitāya bhūmipappaṭako pāturahosi. So ahosi vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno. Te mayaṃ bhūmipappaṭakaṃ upakkamimha paribhuñjituṃ. Te mayaṃ taṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhamhā. Tesaṃ no pāpakānaṃyeva akusalānaṃ dhammānaṃ pātubhāvā bhūmipappaṭako antaradhāyi. Bhūmipappaṭake antarahite padālatā pāturahosi. Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā. Te mayaṃ padālataṃ upakkamimha paribhuñjituṃ. Te mayaṃ taṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhamhā. Tesaṃ no pāpakānaṃyeva akusalānaṃ dhammānaṃ pātubhāvā [Pg.76] padālatā antaradhāyi. Padālatāya antarahitāya akaṭṭhapāko sāli pāturahosi akaṇo athuso suddho sugandho taṇḍulapphalo. Yaṃ taṃ sāyaṃ sāyamāsāya āharāma, pāto taṃ hoti pakkaṃ paṭivirūḷhaṃ. Yaṃ taṃ pāto pātarāsāya āharāma, sāyaṃ taṃ hoti pakkaṃ paṭivirūḷhaṃ. Nāpadānaṃ paññāyittha. Te mayaṃ akaṭṭhapākaṃ sāliṃ paribhuñjantā taṃbhakkhā tadāhārā ciraṃ dīghamaddhānaṃ aṭṭhamhā. Tesaṃ no pāpakānaṃyeva akusalānaṃ dhammānaṃ pātubhāvā kaṇopi taṇḍulaṃ pariyonandhi, thusopi taṇḍulaṃ pariyonandhi, lūnampi nappaṭivirūḷhaṃ, apadānaṃ paññāyittha, saṇḍasaṇḍā sālayo ṭhitā. Yaṃnūna mayaṃ sāliṃ vibhajeyyāma, mariyādaṃ ṭhapeyyāmā’ti! Atha kho te, vāseṭṭha, sattā sāliṃ vibhajiṃsu, mariyādaṃ ṭhapesuṃ.

128. වාසෙට්ඨයෙනි, ඉක්බිති ඒ සත්ත්වයෝ රැස් වූහ. රැස් වී මෙසේ පවසමින් ශෝක වූහ: ‘භවත්නි, සැබවින්ම සත්ත්වයන් අතර පාපී ධර්මයෝ පහළ වූහ. අපි පෙර මනෝමය වූවෝ, ප්‍රීතියම ආහාර කොට ගත්තෝ, ස්වයංප්‍රභා වූවෝ, අහසෙහි හැසිරෙන්නෝ, යහපත් ලෙස පවතින්නෝ ව දීර්ඝ කාලයක් සිටියෙමු. අපට යම් කලෙක දීර්ඝ කාලයක ඇවෑමෙන් ජලය මතුපිට රස පෘථිවිය බැඳුණි. එය වර්ණයෙන්, සුවඳින් හා රසයෙන් යුක්ත විය. අපි ඒ රස පෘථිවිය දෑතින් පිඬු කොට අනුභව කිරීමට පටන් ගත්තෙමු. අප එසේ අනුභව කරන විට අපගේ ස්වයංප්‍රභා ආලෝකය අතුරුදන් විය. ස්වයංප්‍රභා ආලෝකය අතුරුදන් වූ විට හිරු හා සඳු පහළ විය. හිරු සඳු පහළ වූ විට තාරකා හා නක්ෂත්‍ර රූප පහළ විය. නක්ෂත්‍ර හා තාරකා රූප පහළ වූ විට දිවා රෑ දෙක පෙනෙන්නට විය. දිවා රෑ පෙනෙන විට මාස හා අඩ මාස පෙනෙන්නට විය. මාස හා අඩ මාස පෙනෙන විට ඍතු හා වර්ෂ පෙනෙන්නට විය. අපි ඒ රස පෘථිවිය අනුභව කරමින්, එයම ආහාර කොට ගනිමින් දීර්ඝ කාලයක් පවතිමු. අප තුළ පාපී අකුසල ධර්මයන් පහළ වීම නිසා ඒ රස පෘථිවිය අතුරුදන් විය. රස පෘථිවිය අතුරුදන් වූ විට භූමි පර්පටකය පහළ විය. එයද වර්ණයෙන්, සුවඳින් හා රසයෙන් යුක්ත විය. අපි එය අනුභව කිරීමට පටන් ගත්තෙමු. අපි එය අනුභව කරමින් දීර්ඝ කාලයක් සිටියෙමු. පාපී අකුසල ධර්මයන් පහළ වීම නිසා භූමි පර්පටකය ද අතුරුදන් විය. එය අතුරුදන් වූ විට බදාලතාව පහළ විය. එයද වර්ණ, ගන්ධ, රස සම්පන්න විය. අපි එය අනුභව කිරීමට පටන් ගත්තෙමු. එය අනුභව කරමින් දීර්ඝ කාලයක් සිටියෙමු. පාපී අකුසල ධර්මයන් පහළ වීම නිසා බදාලතාව ද අතුරුදන් විය. බදාලතාව අතුරුදන් වූ විට නොඋයා (ඉබේ) පැසෙන, කුඩු රහිත, දහයියා රහිත, පිරිසිදු, සුවඳැති, සහල් ඵලය ඇති සාලි සහල් පහළ විය. සවස ආහාරය සඳහා යම් සහලක් ගෙන එන්නෙමු ද, පසුදා උදෑසන වන විට එය නැවත පැසී හටගෙන තිබුණි. උදෑසන ආහාරය සඳහා යම් සහලක් ගෙන එන්නෙමු ද, සවස වන විට එය නැවත පැසී හටගෙන තිබුණි. කැපූ සලකුණක්වත් පෙනෙන්නට නොවීය. අපි ඒ සාලි සහල් අනුභව කරමින් දීර්ඝ කාලයක් සිටියෙමු. අප තුළ පාපී අකුසල ධර්මයන් පහළ වීම නිසා සහල් ඇටය වටා කුඩු ද බැඳුණි, දහයියා ද බැඳුණි. කැපූ තැන නැවත හට නොගත්තේය. කැපූ සලකුණු පෙනෙන්නට විය. සාලි පඳුරු පඳුරු වශයෙන් පිහිටියේය. එවිට ‘අපි මේ සාලි සහල් බෙදාගෙන සීමාවන් පනවා ගනිමු’ යැයි කතා කර ගත්හ. වාසෙට්ඨයෙනි, ඉක්බිති ඒ සත්ත්වයෝ සාලි බෙදාගෙන සීමාවන් පනවා ගත්හ.

129. ‘‘Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto lolajātiko sakaṃ bhāgaṃ parirakkhanto aññataraṃ bhāgaṃ adinnaṃ ādiyitvā paribhuñji. Tamenaṃ aggahesuṃ, gahetvā etadavocuṃ – ‘pāpakaṃ vata, bho satta, karosi, yatra hi nāma sakaṃ bhāgaṃ parirakkhanto aññataraṃ bhāgaṃ adinnaṃ ādiyitvā paribhuñjasi. Māssu, bho satta, punapi evarūpamakāsī’ti. ‘Evaṃ, bho’ti kho, vāseṭṭha, so satto tesaṃ sattānaṃ paccassosi. Dutiyampi kho, vāseṭṭha, so satto…pe… tatiyampi kho, vāseṭṭha, so satto sakaṃ bhāgaṃ parirakkhanto aññataraṃ bhāgaṃ adinnaṃ ādiyitvā paribhuñji. Tamenaṃ aggahesuṃ, gahetvā etadavocuṃ – ‘pāpakaṃ vata, bho satta, karosi, yatra hi nāma sakaṃ bhāgaṃ parirakkhanto aññataraṃ bhāgaṃ adinnaṃ ādiyitvā paribhuñjasi. Māssu, bho satta, punapi evarūpamakāsī’ti. Aññe pāṇinā pahariṃsu, aññe leḍḍunā pahariṃsu, aññe daṇḍena pahariṃsu. Tadagge kho, vāseṭṭha, adinnādānaṃ paññāyati, garahā paññāyati, musāvādo paññāyati, daṇḍādānaṃ paññāyati.

129. වාසෙට්ඨයෙනි, ඉක්බිති ලෝභී ස්වභාවයක් ඇති එක් සත්ත්වයෙක් තමාගේ කොටස ආරක්ෂා කර ගන්නා අතරතුර, අන් අයෙකුගේ කොටසක් නොදන්වාම ගෙන අනුභව කළේය. සෙසු සත්ත්වයෝ ඔහුව අල්ලාගෙන මෙසේ කීහ: ‘භවත් සත්ත්වය, ඔබ සැබවින්ම පාපී ක්‍රියාවක් කරන්නෙහිය. තමාගේ කොටස ආරක්ෂා කරන අතරතුර අන් සත්ත්වයෙකුගේ කොටසක් නොදන්වා ගෙන අනුභව කරන්නෙහිය. භවත් සත්ත්වය, නැවත මෙවැන්නක් නොකරන්න.’ වාසෙට්ඨයෙනි, ‘භවත්නි, එසේය’ කියා ඒ සත්ත්වයා ඔවුන්ට පිළිතුරු දුන්නේය. වාසෙට්ඨයෙනි, දෙවන වරටත්... වාසෙට්ඨයෙනි, තෙවන වරටත් ඒ සත්ත්වයා තමාගේ කොටස ආරක්ෂා කරන අතර අන් සත්ත්වයෙකුගේ කොටසක් නොදන්වා ගෙන අනුභව කළේය. ඔහුව අල්ලාගෙන මෙසේ කීහ: ‘භවත් සත්ත්වය, ඔබ සැබවින්ම පාපී ක්‍රියාවක් කරන්නෙහිය. තමාගේ කොටස ආරක්ෂා කරන අතර අන් සත්ත්වයෙකුගේ කොටසක් නොදන්වා ගෙන අනුභව කරන්නෙහිය. භවත් සත්ත්වය, නැවත මෙවැන්නක් නොකරන්න.’ එවිට ඇතැමෙක් අතින් පහර දුන්හ, ඇතැමෙක් කැටවලින් ගැසූහ, ඇතැමෙක් දණ්ඩෙන් පහර දුන්හ. වාසෙට්ඨයෙනි, එතැන් පටන් අදත්තාදානය (සොරකම) පෙනෙන්නට විය, ගර්හාව පෙනෙන්නට විය, මුසාවාදය පෙනෙන්නට විය, දණ්ඩනය (දඬුවම් දීම) පෙනෙන්නට විය.

Mahāsammatarājā

මහාසම්මත රජ

130. ‘‘Atha kho te, vāseṭṭha, sattā sannipatiṃsu, sannipatitvā anutthuniṃsu – ‘pāpakā vata bho dhammā sattesu pātubhūtā, yatra hi nāma [Pg.77] adinnādānaṃ paññāyissati, garahā paññāyissati, musāvādo paññāyissati, daṇḍādānaṃ paññāyissati. Yaṃnūna mayaṃ ekaṃ sattaṃ sammanneyyāma, yo no sammā khīyitabbaṃ khīyeyya, sammā garahitabbaṃ garaheyya, sammā pabbājetabbaṃ pabbājeyya. Mayaṃ panassa sālīnaṃ bhāgaṃ anuppadassāmā’ti.

130. “වාසෙට්ඨ, ඉක්බිති ඒ සත්ත්වයෝ රැස් වූහ. රැස්ව මෙසේ ශෝක කළහ: ‘භවත්නි, සත්ත්වයන් අතර සැබවින්ම පාපී ධර්මයන් පහළ වී තිබේ. සොරකම, ගැරහීම, මුසාවාදය සහ දණ්ඩනය (දඬුවම් පැමිණවීම) යන මේවා ප්‍රකට වී ඇත. එබැවින්, අප අතරින් එක් සත්ත්වයෙකු තෝරා පත් කර ගනිමු. ඔහු මැනවින් නිග්‍රහ කළ යුත්තාට නිග්‍රහ කරන්නේය, ගැරහිය යුත්තාට ගරහන්නේය, පිටුවහල් කළ යුත්තා පිටුවහල් කරන්නේය. ඒ වෙනුවෙන් අපි ඔහුට අපගේ හැල් වී අස්වැන්නෙන් කොටසක් ලබා දෙන්නෙමු’ යනුයි.”

‘‘Atha kho te, vāseṭṭha, sattā yo nesaṃ satto abhirūpataro ca dassanīyataro ca pāsādikataro ca mahesakkhataro ca taṃ sattaṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ – ‘ehi, bho satta, sammā khīyitabbaṃ khīya, sammā garahitabbaṃ garaha, sammā pabbājetabbaṃ pabbājehi. Mayaṃ pana te sālīnaṃ bhāgaṃ anuppadassāmā’ti. ‘Evaṃ, bho’ti kho, vāseṭṭha, so satto tesaṃ sattānaṃ paṭissuṇitvā sammā khīyitabbaṃ khīyi, sammā garahitabbaṃ garahi, sammā pabbājetabbaṃ pabbājesi. Te panassa sālīnaṃ bhāgaṃ anuppadaṃsu.

“වාසෙට්ඨ, ඉක්බිති ඒ සත්ත්වයෝ තමන් අතර සිටි වඩාත් රූපසම්පන්න වූ, දර්ශනීය වූ, ප්‍රසාදජනක වූ මෙන්ම මහානුභාවසම්පන්න වූ සත්ත්වයා වෙත එළඹ මෙසේ කීහ: ‘භවත් සත්ත්වය, එව; මැනවින් නිග්‍රහ කළ යුත්තාට නිග්‍රහ කරන්න, ගැරහිය යුත්තාට ගරහන්න, පිටුවහල් කළ යුත්තා පිටුවහල් කරන්න. අපි ඔබට අපගේ හැල් වී අස්වැන්නෙන් කොටසක් ලබා දෙන්නෙමු’ යනුයි. වාසෙට්ඨ, ‘එසේය, භවත්නි’ යි පවසා ඒ සත්ත්වයා එම සත්ත්වයන්ට එකඟ වී, මැනවින් නිග්‍රහ කළ යුත්තාට නිග්‍රහ කළේය, ගැරහිය යුත්තාට ගැරහීය, පිටුවහල් කළ යුත්තා පිටුවහල් කළේය. ඔවුහුද ඔහුට හැල් වී අස්වැන්නෙන් කොටසක් ලබා දුන්හ.”

131. ‘‘Mahājanasammatoti kho, vāseṭṭha, ‘mahāsammato, mahāsammato’ tveva paṭhamaṃ akkharaṃ upanibbattaṃ. Khettānaṃ adhipatīti kho, vāseṭṭha, ‘khattiyo, khattiyo’ tveva dutiyaṃ akkharaṃ upanibbattaṃ. Dhammena pare rañjetīti kho, vāseṭṭha, ‘rājā, rājā’ tveva tatiyaṃ akkharaṃ upanibbattaṃ. Iti kho, vāseṭṭha, evametassa khattiyamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṃyeva sattānaṃ, anaññesaṃ. Sadisānaṃyeva, no asadisānaṃ. Dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

131. “වාසෙට්ඨ, ‘මහාජනයා විසින් සම්මත කරන ලද්දේය’ යන අරුතින් ‘මහා සම්මත, මහා සම්මත’ යන පළමු නාමය උපත ලැබීය. වාසෙට්ඨ, ‘ක්ෂේත්‍රයන්ට (කුඹුරු වලට) අධිපතියාය’ යන අරුතින් ‘ක්ෂත්තිය, ක්ෂත්තිය’ යන දෙවන නාමය උපත ලැබීය. වාසෙට්ඨ, ‘ධර්මයෙන් අනුන් රංජනය කරන්නේය (සතුටු කරන්නේය)’ යන අරුතින් ‘රාජා, රාජා’ යන තෙවන නාමය උපත ලැබීය. වාසෙට්ඨ, මෙසේ මේ ක්ෂත්තිය මණ්ඩලයේ ආරම්භය පුරාණ වූ, ලෝකෝත්පත්ති සමයට අයත් වූ නාමයන්ගෙන් සිදු විය. එය සිදු වූයේ ඒ සත්ත්වයන් අතරින්මය, අන් අයගෙන් නොවේ. සමාන අයගෙන් මිස අසමාන අයගෙන් නොවේ. ධර්මයෙන්ම මිස අධර්මයෙන් නොවේ. වාසෙට්ඨ, මෙලොව හා පරලොව යන දෙලොවෙහිම මිනිසුන් අතර ධර්මයම උතුම් වන්නේය.”

Brāhmaṇamaṇḍalaṃ

බ්‍රාහ්මණ මණ්ඩලය

132. ‘‘Atha kho tesaṃ, vāseṭṭha, sattānaṃyeva ekaccānaṃ etadahosi – ‘pāpakā vata, bho, dhammā sattesu pātubhūtā, yatra hi nāma adinnādānaṃ paññāyissati, garahā paññāyissati, musāvādo paññāyissati, daṇḍādānaṃ paññāyissati, pabbājanaṃ paññāyissati. Yaṃnūna mayaṃ pāpake akusale dhamme vāheyyāmā’ti. Te pāpake akusale dhamme vāhesuṃ. Pāpake akusale dhamme vāhentīti kho, vāseṭṭha, ‘brāhmaṇā, brāhmaṇā’ tveva paṭhamaṃ akkharaṃ upanibbattaṃ. Te araññāyatane paṇṇakuṭiyo [Pg.78] karitvā paṇṇakuṭīsu jhāyanti vītaṅgārā vītadhūmā pannamusalā sāyaṃ sāyamāsāya pāto pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo osaranti ghāsamesamānā. Te ghāsaṃ paṭilabhitvā punadeva araññāyatane paṇṇakuṭīsu jhāyanti. Tamenaṃ manussā disvā evamāhaṃsu – ‘ime kho, bho, sattā araññāyatane paṇṇakuṭiyo karitvā paṇṇakuṭīsu jhāyanti, vītaṅgārā vītadhūmā pannamusalā sāyaṃ sāyamāsāya pāto pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo osaranti ghāsamesamānā. Te ghāsaṃ paṭilabhitvā punadeva araññāyatane paṇṇakuṭīsu jhāyantī’ti, jhāyantīti kho, vāseṭṭha, ‘jhāyakā, jhāyakā’ tveva dutiyaṃ akkharaṃ upanibbattaṃ. Tesaṃyeva kho, vāseṭṭha, sattānaṃ ekacce sattā araññāyatane paṇṇakuṭīsu taṃ jhānaṃ anabhisambhuṇamānā gāmasāmantaṃ nigamasāmantaṃ osaritvā ganthe karontā acchanti. Tamenaṃ manussā disvā evamāhaṃsu – ‘ime kho, bho, sattā araññāyatane paṇṇakuṭīsu taṃ jhānaṃ anabhisambhuṇamānā gāmasāmantaṃ nigamasāmantaṃ osaritvā ganthe karontā acchanti, na dānime jhāyantī’ti. Na dānime jhāyantīti kho, vāseṭṭha, ‘ajjhāyakā ajjhāyakā’ tveva tatiyaṃ akkharaṃ upanibbattaṃ. Hīnasammataṃ kho pana, vāseṭṭha, tena samayena hoti, tadetarahi seṭṭhasammataṃ. Iti kho, vāseṭṭha, evametassa brāhmaṇamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṃyeva sattānaṃ, anaññesaṃ sadisānaṃyeva no asadisānaṃ dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

132. “වාසෙට්ඨ, ඉක්බිති ඒ සත්ත්වයන් අතරින්ම ඇතැමුන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: ‘භවත්නි, සත්ත්වයන් අතර සැබවින්ම පාපී ධර්මයන් පහළ වී තිබේ. සොරකම, ගැරහීම, මුසාවාදය, දණ්ඩනය සහ පිටුවහල් කිරීම යන මොවුහු ප්‍රකට වී ඇත. එබැවින් අපි මේ පාපී අකුසල ධර්මයන් බැහැර කරන්නෙමු නම් මැනවි’ යනුයි. ඔවුහු ඒ පාපී අකුසල ධර්මයන් බැහැර කළහ. වාසෙට්ඨ, ‘පාපී අකුසල ධර්මයන් බැහැර කරන්නා’ යන අරුතින් ‘බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රාහ්මණ’ යන පළමු නාමය උපත ලැබීය. ඔවුහු ආරණ්‍යයෙහි පන්සල් (කොළ සෙවිලි කළ කුටි) සාදාගෙන, ඒ පන්සල්වල ධ්‍යාන වැඩූහ. ගිනි අඟුරු රහිතව, දුම් රහිතව, වංගෙඩි මෝල්ගස් බැහැර කර, සවස් කාලයෙහි සන්ධ්‍යා භෝජනය සඳහාත්, උදය කාලයෙහි උදෑසන භෝජනය සඳහාත් ගම් නියම්ගම් හා රාජධානිවලට ආහාර සොයා පිවිසුණහ. ඔවුහු ආහාර ලබාගෙන නැවතත් ආරණ්‍යයේ පන්සල් වෙත ගොස් ධ්‍යාන වැඩූහ. මිනිස්සු ඔවුන් දැක මෙසේ කීහ: ‘භවත්නි, මේ සත්ත්වයෝ ආරණ්‍යයෙහි පන්සල් සාදාගෙන එහි ධ්‍යාන වඩති. ගිනි අඟුරු හා දුම් රහිතව, මෝල්ගස් බැහැර කර, සවස හා උදය ආහාර සොයා ගම් නියම්ගම්වලට පිවිසෙති. ආහාර ලබාගෙන නැවතත් ආරණ්‍යයේ පන්සල්වල ධ්‍යාන වඩති’ යනුයි. වාසෙට්ඨ, ‘ධ්‍යාන වඩන්නෝය’ යන අරුතින් ‘ධ්‍යායක, ධ්‍යායක’ යන දෙවන නාමය උපත ලැබීය. වාසෙට්ඨ, ඒ සත්ත්වයන් අතරින්ම ඇතැම් සත්ත්වයෝ ආරණ්‍යයේ පන්සල්වල ඒ ධ්‍යානයන් ලැබීමට අපොහොසත් වී, ගම් අසල හෝ නියම්ගම් අසල පදිංචි වී ග්‍රන්ථකරණයෙහි (වේද ග්‍රන්ථ හැදෑරීමෙහි) නියැලුණහ. මිනිස්සු ඔවුන් දැක මෙසේ කීහ: ‘භවත්නි, මේ සත්ත්වයෝ ආරණ්‍යයේ ධ්‍යාන වැඩීමට නොහැකිව, ගම් නියම්ගම් අසල වාසය කරමින් ග්‍රන්ථකරණයෙහි නියැලෙති. මොවුහු දැන් ධ්‍යාන නොවඩති’ යනුයි. වාසෙට්ඨ, ‘දැන් මොවුහු ධ්‍යාන නොවඩති’ යන අරුතින් ‘අජ්ඣායක, අජ්ඣායක’ යන තෙවන නාමය උපත ලැබීය. වාසෙට්ඨ, ඒ සමයෙහි එය හීන සම්මතයක් ලෙස සැලකුණද, දැන් එය ශ්‍රේෂ්ඨ සම්මතයක් ලෙස සැලකේ. වාසෙට්ඨ, මෙසේ මේ බ්‍රාහ්මණ මණ්ඩලයේ ආරම්භය පුරාණ වූ නාමයන්ගෙන් සිදු විය. එය සිදු වූයේ ඒ සත්ත්වයන් අතරින්මය, අන් අයගෙන් නොවේ. සමාන අයගෙන් මිස අසමාන අයගෙන් නොවේ. ධර්මයෙන්ම මිස අධර්මයෙන් නොවේ. වාසෙට්ඨ, මෙලොව හා පරලොව යන දෙලොවෙහිම මිනිසුන් අතර ධර්මයම උතුම් වන්නේය.”

Vessamaṇḍalaṃ

වෛශ්‍ය මණ්ඩලය

133. ‘‘Tesaṃyeva kho, vāseṭṭha, sattānaṃ ekacce sattā methunaṃ dhammaṃ samādāya visukammante payojesuṃ. Methunaṃ dhammaṃ samādāya visukammante payojentīti kho, vāseṭṭha, ‘vessā, vessā’ tveva akkharaṃ upanibbattaṃ. Iti kho, vāseṭṭha, evametassa vessamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaññeva sattānaṃ anaññesaṃ sadisānaṃyeva[Pg.79], no asadisānaṃ, dhammeneva no adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

133. වාසෙට්ඨ, ඒ සත්වයන්ගෙන් ම ඇතැම් සත්වයන් මෛථුන ධර්මයෙහි (ගෘහ ජීවිතයෙහි) යෙදී, විවිධ කර්මාන්තයන්හි (වෙළඳාම, ගව පාලනය, ගොවිතැන ආදී) නියැලුණාහ. වාසෙට්ඨ, මෙසේ ‘විවිධ වූ’ කර්මාන්තයන්හි නියැලෙන බැවින් ‘වෙස්ස’ (වෛශ්‍ය) යන නාමය ප්‍රකට විය. වාසෙට්ඨ, මෙලෙසින් ඒ සත්වයන්ගෙන් ම, ඔවුන් හා සමාන වූවන්ගෙන් මිස අන්‍යයන්ගෙන් නොව, ධර්මයෙන් ම මිස අධර්මයෙන් නොව, ලෝක සම්මුතියට අනුව මේ ‘වෙස්ස’ මණ්ඩලයේ උපත සිදු විය. වාසෙට්ඨ, සැබවින් ම මේ සත්ව ලෝකයෙහි මෙලොව දී මෙන්ම පරලොව දී ද ධර්මය ම උතුම් වන්නේ ය.

Suddamaṇḍalaṃ

ශුද්‍ර මණ්ඩලය (ශුද්‍ර පිරිස)

134. ‘‘Tesaññeva kho, vāseṭṭha, sattānaṃ ye te sattā avasesā te luddācārā khuddācārā ahesuṃ. Luddācārā khuddācārāti kho, vāseṭṭha, ‘suddā, suddā’ tveva akkharaṃ upanibbattaṃ. Iti kho, vāseṭṭha, evametassa suddamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṃyeva sattānaṃ anaññesaṃ, sadisānaṃyeva no asadisānaṃ, dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

134. වාසෙට්ඨ, ඒ සත්වයන් අතරින් ඉතිරි වූ යම් සත්ව කෙනෙක් වූවාහු ද, ඔවුහු රෞද්‍ර වූ චර්යාවන් හා පහත් වූ චර්යාවන් ඇති අය වූහ. වාසෙට්ඨ, රෞද්‍ර හා පහත් චර්යාවන් ඇති බැවින් ‘සුද්ද’ (ශුද්‍ර) යන නාමය ප්‍රකට විය. වාසෙට්ඨ, මෙලෙසින් ඒ සත්වයන්ගෙන් ම, ඔවුන් හා සමාන වූවන්ගෙන් මිස අන්‍යයන්ගෙන් නොව, ධර්මයෙන් ම මිස අධර්මයෙන් නොව, ලෝක සම්මුතියට අනුව මේ ‘සුද්ද’ මණ්ඩලයේ උපත සිදු විය. වාසෙට්ඨ, සැබවින් ම මේ සත්ව ලෝකයෙහි මෙලොව දී මෙන්ම පරලොව දී ද ධර්මය ම උතුම් වන්නේ ය.

135. ‘‘Ahu kho so, vāseṭṭha, samayo, yaṃ khattiyopi sakaṃ dhammaṃ garahamāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati – ‘samaṇo bhavissāmī’ti. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha…pe… vessopi kho, vāseṭṭha…pe… suddopi kho, vāseṭṭha, sakaṃ dhammaṃ garahamāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati – ‘samaṇo bhavissāmī’ti. Imehi kho, vāseṭṭha, catūhi maṇḍalehi samaṇamaṇḍalassa abhinibbatti ahosi, tesaṃyeva sattānaṃ anaññesaṃ, sadisānaṃyeva no asadisānaṃ, dhammeneva no adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

135. වාසෙට්ඨ, ක්ෂත්‍රියයෙකු වුව ද ස්වකීය (කුල) ධර්මය පිළිකුල් කරමින්, ‘මම ශ්‍රමණයෙක් වන්නෙමි’ යි පවසා ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වන කාලයක් තිබුණි. වාසෙට්ඨ, බ්‍රාහ්මණයෙකු වුව ද... වෛශ්‍යයෙකු වුව ද... වාසෙට්ඨ, ශුද්‍රයෙකු වුව ද ස්වකීය ධර්මය පිළිකුල් කරමින්, ගිහිගෙයින් නික්ම ‘මම ශ්‍රමණයෙක් වන්නෙමි’ යි පැවිදි වෙයි. වාසෙට්ඨ, මේ කුල හතරෙන් ම ශ්‍රමණ මණ්ඩලය (ශ්‍රමණ පිරිස) ඇති විය. එය ද ඒ සත්වයන්ගෙන් ම, ඔවුන් හා සමාන වූවන්ගෙන් මිස අන්‍යයන්ගෙන් නොව, ධර්මයෙන් ම මිස අධර්මයෙන් නොව සිදු විය. වාසෙට්ඨ, සැබවින් ම මේ සත්ව ලෝකයෙහි මෙලොව දී මෙන්ම පරලොව දී ද ධර්මය ම උතුම් වන්නේ ය.

Duccaritādikathā

දුශ්චරිතය ආදිය පිළිබඳ විස්තරය

136. ‘‘Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha…pe… vessopi kho, vāseṭṭha… suddopi kho, vāseṭṭha… samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.

136. වාසෙට්ඨ, ක්ෂත්‍රියයෙකු වුව ද කයින් දුශ්චරිතයෙහි යෙදී, වචනයෙන් දුශ්චරිතයෙහි යෙදී, මනසින් දුශ්චරිතයෙහි යෙදී, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකව, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිගත කර්මයන් සමාදන්ව ඒ හේතුවෙන් කය බිඳී මරණයෙන් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදියි. වාසෙට්ඨ, බ්‍රාහ්මණයෙකු වුව ද... වෛශ්‍යයෙකු වුව ද... ශුද්‍රයෙකු වුව ද... වාසෙට්ඨ, ශ්‍රමණයෙකු වුව ද කයින්, වචනයෙන් හා මනසින් දුශ්චරිතයෙහි යෙදී, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකව, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිගත කර්මයන් සමාදන්ව ඒ හේතුවෙන් කය බිඳී මරණයෙන් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදියි.

‘‘Khattiyopi [Pg.80] kho, vāseṭṭha, kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhikammasamādāno sammādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha…pe… vessopi kho, vāseṭṭha… suddopi kho, vāseṭṭha… samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhikammasamādāno sammādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.

වාසෙට්ඨ, ක්ෂත්‍රියයෙකු වුව ද කයින් සුචරිතයෙහි යෙදී, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි යෙදී, මනසින් සුචරිතයෙහි යෙදී, සම්මා දෘෂ්ටිකව, සම්මා දෘෂ්ටිගත කර්මයන් සමාදන්ව ඒ හේතුවෙන් කය බිඳී මරණයෙන් මතු සුගති නම් වූ ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදියි. වාසෙට්ඨ, බ්‍රාහ්මණයෙකු වුව ද... වෛශ්‍යයෙකු වුව ද... ශුද්‍රයෙකු වුව ද... වාසෙට්ඨ, ශ්‍රමණයෙකු වුව ද කයින්, වචනයෙන් හා මනසින් සුචරිතයෙහි යෙදී, සම්මා දෘෂ්ටිකව, සම්මා දෘෂ්ටිගත කර්මයන් සමාදන්ව ඒ හේතුවෙන් කය බිඳී මරණයෙන් මතු සුගති නම් වූ ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදියි.

137. ‘‘Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena dvayakārī, vācāya dvayakārī, manasā dvayakārī, vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṃvedī hoti. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe… vessopi kho, vāseṭṭha… suddopi kho, vāseṭṭha… samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena dvayakārī, vācāya dvayakārī, manasā dvayakārī, vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṃvedī hoti.

137. වාසෙට්ඨ, ක්ෂත්‍රියයෙකු වුව ද කයින්, වචනයෙන් හා මනසින් (සුචරිත හා දුශ්චරිත යන) මිශ්‍ර දේ කරන්නේ නම්, මිශ්‍ර දෘෂ්ටියක් ඇතිව, මිශ්‍ර දෘෂ්ටිගත කර්මයන් සමාදන්ව ඒ හේතුවෙන් කය බිඳී මරණයෙන් මතු සැප හා දුක යන දෙක ම විඳින්නෙකු වෙයි. වාසෙට්ඨ, බ්‍රාහ්මණයෙකු... වෛශ්‍යයෙකු... ශුද්‍රයෙකු... වාසෙට්ඨ, ශ්‍රමණයෙකු වුව ද කයින්, වචනයෙන් හා මනසින් දෙවැදෑරුම් දේ ම කරන්නේ නම්, මිශ්‍ර දෘෂ්ටියක් ඇතිව ඒ හේතුවෙන් මරණයෙන් මතු සැප හා දුක යන දෙක ම විඳින්නෙකු වෙයි.

Bodhipakkhiyabhāvanā

බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් වැඩීම

138. ‘‘Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto sattannaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanamanvāya diṭṭheva dhamme parinibbāyati. Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha…pe… vessopi kho vāseṭṭha… suddopi kho, vāseṭṭha … samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto sattannaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanamanvāya diṭṭheva dhamme parinibbāyati.

138. වාසෙට්ඨ, ක්ෂත්‍රියයෙකු වුව ද කයෙන් සංවරව, වචනයෙන් සංවරව, මනසින් සංවරව, සත් වැදෑරුම් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් වැඩීම නිසා මේ ජීවිතයේ දී ම පිරිනිවන් පායි. වාසෙට්ඨ, බ්‍රාහ්මණයෙකු... වෛශ්‍යයෙකු... ශුද්‍රයෙකු... වාසෙට්ඨ, ශ්‍රමණයෙකු වුව ද කයින්, වචනයෙන් හා මනසින් සංවරව, සත් වැදෑරුම් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් වැඩීම නිසා මේ ජීවිතයේ දී ම (කෙලෙස් පිරිනිවනින්) පිරිනිවන් පායි.

139. ‘‘Imesañhi, vāseṭṭha, catunnaṃ vaṇṇānaṃ yo hoti bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano [Pg.81] sammadaññā vimutto so nesaṃ aggamakkhāyati dhammeneva. No adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

139. වාසෙට්ඨ, මේ සිව් වර්ගයේ ජනයා අතරින් යම් මහණෙක් අර්හත් ද, ක්ෂීණාශ්‍රව ද, මග බඹසර වැස නිම කළේ ද, කළ යුතු දේ නිම කළේ ද, බහා තැබූ බර ඇත්තේ ද, තමාගේ පරමාර්ථය (අරහත් ඵලය) අත්පත් කරගත්තේ ද, භව සංයෝජන ක්ෂය කළේ ද, මැනවින් දැන විමුක්ත වූයේ ද, ඔහු මේ සිව් වර්ගයා අතර ධර්මයෙන් ම අග්‍ර යයි කියනු ලැබේ; අධර්මයෙන් නොවේ. වාසෙට්ඨ, මේ ලෝකයෙහි ද පරලොවෙහි ද ජනයා අතර ධර්මය ම ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ ය.

140. ‘‘Brahmunā pesā, vāseṭṭha, sanaṅkumārena gāthā bhāsitā –

140. වාසෙට්ඨ, සනංකුමාර බ්‍රහ්මයා විසින් ද මෙම ගාථාව පවසන ලදී:

‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṃ, ye gottapaṭisārino;

Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse’ti.

'ගෝත්‍රය ගැන සලකන ජනයා අතර ක්ෂත්‍රියයා ශ්‍රේෂ්ඨ වේ. එහෙත් විද්‍යා චරණ ධර්මයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වූ යමෙක් වේ ද, හෙතෙම දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වේ' යනුවෙනි.

‘‘Sā kho panesā, vāseṭṭha, brahmunā sanaṅkumārena gāthā sugītā, no duggītā. Subhāsitā, no dubbhāsitā. Atthasaṃhitā, no anatthasaṃhitā. Anumatā mayā. Ahampi, vāseṭṭha, evaṃ vadāmi –

වාසෙට්ඨ, සනංකුමාර බ්‍රහ්මයා විසින් පවසන ලද ඒ ගාථාව මැනවින් ගයන ලද්දකි, නපුරු ලෙස ගයන ලද්දක් නොවේ; මැනවින් පවසන ලද්දකි, නපුරු ලෙස පවසන ලද්දක් නොවේ; අර්ථ සහිත ය, අනර්ථ සහිත නොවේ. මා විසින් ද එය අනුමත කරනු ලැබේ. වාසෙට්ඨ, මම ද මෙසේ පවසමි:

‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṃ, ye gottapaṭisārino;

Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse’ti.

'ගෝත්‍රය ගැන සලකන ජනයා අතර ක්ෂත්‍රියයා ශ්‍රේෂ්ඨ වේ. එහෙත් විද්‍යා චරණ ධර්මයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වූ යමෙක් වේ ද, හෙතෙම දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වේ' යනුවෙනි.

Idamavoca bhagavā. Attamanā vāseṭṭhabhāradvājā bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ සිත් ඇති වාසෙට්ඨ සහ භාරද්වාජ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව සතුටින් පිළිගත්හ.

Aggaññasuttaṃ niṭṭhitaṃ catutthaṃ.

සිව්වැනි අග්ගඤ්ඤ සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

5. Sampasādanīyasuttaṃ

5. සම්පසාදනීය සූත්‍රය

Sāriputtasīhanādo

සාරිපුත්ත සීහනාදය (සැරියුත් හිමියන්ගේ සිංහනාදය)

141. Evaṃ [Pg.82] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’’nti.

141. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නාලන්දා නුවර පාවාරික අඹ උයනෙහි වැඩ වසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ; පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මැනවින් වැඳ එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: 'ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මම කෙතරම් පැහැදී සිටිමි ද යත්, සම්බෝධිය (බුද්ධත්වය) සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වඩා උතුම් වූ අවබෝධයක් ඇති වෙනත් කිසිදු ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් අතීතයෙහි නොවූහ, අනාගතයෙහි නොවන්නාහ, දැන් වර්තමානයෙහි ද නැතැයි මට සිතේ' යනුවෙනි.

142. ‘‘Uḷārā kho te ayaṃ, sāriputta, āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati; na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’nti. Kiṃ te, sāriputta, ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā – ‘evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃdhammā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃpaññā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvihārī te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

142. “සාරිපුත්තය, ඔබ විසින් මේ උදාර වූ, අභීත වූ, ඒකාන්ත වූ සිංහනාදයක් පවත්වන ලදී: ‘ස්වාමීනී, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මෙසේ පැහැදී සිටිමි; එනම් සම්බෝධිය සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වඩා උසස් වූ හෝ වඩාත් විශිෂ්ට ලෙස දන්නා වූ අන් කිසිදු ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් අතීතයෙහි නොවූහ, අනාගතයෙහි නොවන්නාහ, වර්තමානයෙහි ද විද්‍යමාන නොවෙති’ යනුවෙනි. සාරිපුත්තය, අතීත කාලයෙහි වැඩසිටි අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේලා සියලු දෙනාගේම සිත් ඔබ ඔබේ සිතින් පිරිසිඳ දැනගත්තෙහිද? ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා මෙබඳු සීලයකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු ධර්මයකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු ප්‍රඥාවකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු විහරණයකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු විමුක්තියකින් යුක්ත වූහ’ යනුවෙන් ඔබ දන්නෙහිද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේ.”

‘‘Kiṃ pana te, sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā, `evaṃsīlā te bhagavanto bhavissanti itipi, evaṃdhammā…pe… evaṃpaññā… evaṃvihārī… evaṃvimuttā te bhagavanto bhavissanti itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

“සාරිපුත්තය, එසේනම් අනාගත කාලයෙහි පහළ වන්නා වූ අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේලා සියලු දෙනාගේම සිත් ඔබ ඔබේ සිතින් පිරිසිඳ දැනගත්තෙහිද? ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා මෙබඳු සීලයකින් යුක්ත වන්නාහ, මෙබඳු ධර්මයකින්... (පෙ)... මෙබඳු ප්‍රඥාවකින්... මෙබඳු විහරණයකින්... මෙබඳු විමුක්තියකින් යුක්ත වන්නාහ’ යනුවෙන් ඔබ දන්නෙහිද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේ.”

‘‘Kiṃ pana te, sāriputta, ahaṃ etarahi arahaṃ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito – ‘evaṃsīlo bhagavā itipi, evaṃdhammo…pe… evaṃpañño [Pg.83]… evaṃvihārī… evaṃvimutto bhagavā itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

“සාරිපුත්තය, එසේනම් වර්තමානයෙහි අර්හත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ මාගේ සිත ඔබ ඔබේ සිතින් පිරිසිඳ දැනගත්තෙහිද? ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙබඳු සීලයකින් යුක්ත වන සේක, මෙබඳු ධර්මයකින්... (පෙ)... මෙබඳු ප්‍රඥාවකින්... මෙබඳු විහරණයකින්... මෙබඳු විමුක්තියකින් යුක්ත වන සේක’ යනුවෙන් ඔබ දන්නෙහිද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේ.”

‘‘Ettha ca hi te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ natthi. Atha kiṃ carahi te ayaṃ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’’’nti?

“සාරිපුත්තය, මෙසේ ඔබ හට අතීත, අනාගත සහ වර්තමාන යන කාලත්‍රයටම අයත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේලා පිළිබඳව පරසිත් දන්නා ඥානයක් (චේතෝපරිය ඥානයක්) නැත. සාරිපුත්තය, එසේ තිබියදී ඔබ විසින් ‘ස්වාමීනී, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මෙසේ පැහැදී සිටිමි; එනම් සම්බෝධිය සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වඩා උසස් වූ හෝ වඩාත් විශිෂ්ට වූ අන් කිසිදු ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් අතීතයෙහි නොවූහ, අනාගතයෙහි නොවන්නාහ, වර්තමානයෙහි ද විද්‍යමාන නොවෙති’ යනුවෙන් මේ උදාර වූ, අභීත වූ, ඒකාන්ත වූ සිංහනාදය පවත්වන ලද්දේ කුමක් නිසාද?”

143. ‘‘Na kho me, bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ atthi. Api ca, me dhammanvayo vidito. Seyyathāpi, bhante, rañño paccantimaṃ nagaraṃ daḷhuddhāpaṃ daḷhapākāratoraṇaṃ ekadvāraṃ. Tatrassa dovāriko paṇḍito byatto medhāvī aññātānaṃ nivāretā, ñātānaṃ pavesetā. So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṃ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṃ vā pākāravivaraṃ vā antamaso biḷāranikkhamanamattampi. Tassa evamassa – ‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṃ nagaraṃ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti. Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito. Ye te, bhante, ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhiṃsu. Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhissanti. Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṃ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto [Pg.84] satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho.

143. “ස්වාමීනි, ධර්මයේ අනුකූලතාවය (ධර්මයේ නියමය) මම දනිමි. ස්වාමීනි, එය මෙවැනි දෙයකි: රජෙකුට ස්ථිර අත්තිවාරම් සහිත, ස්ථිර පවුරු හා තොරණ ඇති, එක් දොරටුවක් පමණක් ඇති ප්‍රත්‍යන්ත (දේශ සීමා බද) නගරයක් වන්නේද, එහි නුවණැති, දක්ෂ, ප්‍රඥාවන්ත, නාඳුනන්නන් වළක්වන හා දන්නා හඳුනන්නන් පමණක් ඇතුළු කරන දොරටු පාලකයෙකු වන්නේද, ඔහු එම නගරය වටා ඇති පවුරු මාවතේ ඇවිද යන විට පවුරේ කිසිදු සිදුරක් හෝ පිපිරීමක්, අවසානයේ බළලෙකුටවත් රිංගා යා හැකි සිදුරක්වත් නොදකින්නේය. එවිට ඔහුට මෙබඳු සිතක් පහළ වන්නේය: 'මේ නගරයට ඇතුළු වන හෝ මෙයින් පිටවන සියලු විශාල සත්වයෝ මේ දොරටුවෙන්ම ඇතුළු විය යුතුය, පිටවිය යුතුය' යනුවෙනි. ස්වාමීනි, එලෙසම ධර්මයේ අනුකූලතාවය මම දනිමි. ස්වාමීනි, අතීත කාලයේ යම් රහත් සම්මාසම්බුදුරජාණන් වහන්සේලා වැඩසිටියේද, ඒ සියලු භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා සිත කිලිටි කරන, ප්‍රඥාව දුර්වල කරන නීවරණ පස ප්‍රහාණය කර, සතර සතිපට්ඨානයන්හි මනාව පිහිටුවූ සිත් ඇතිව, සප්ත බොජ්ඣංග ධර්මයන් තත්ත්වාකාරයෙන් වඩා, අනුත්තර වූ සම්මාසම්බෝධිය අවබෝධ කරගත් සේක. ස්වාමීනි, අනාගත කාලයේ යම් රහත් සම්මාසම්බුදුරජාණන් වහන්සේලා පහළ වන්නේද, ඒ සියලු භාග්‍යවතුන් වහන්සේලාද සිත කිලිටි කරන, ප්‍රඥාව දුර්වල කරන නීවරණ පස ප්‍රහාණය කර, සතර සතිපට්ඨානයන්හි මනාව පිහිටුවූ සිත් ඇතිව, සප්ත බොජ්ඣංග ධර්මයන් තත්ත්වාකාරයෙන් වඩා, අනුත්තර වූ සම්මාසම්බෝධිය අවබෝධ කරගනු ලබන්නාහ. ස්වාමීනි, දැනට වැඩසිටින රහත් වූ සම්මාසම්බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේද සිත කිලිටි කරන, ප්‍රඥාව දුර්වල කරන නීවරණ පස ප්‍රහාණය කර, සතර සතිපට්ඨානයන්හි මනාව පිහිටුවූ සිත් ඇතිව, සප්ත බොජ්ඣංග ධර්මයන් තත්ත්වාකාරයෙන් වඩා, අනුත්තර වූ සම්මාසම්බෝධිය අවබෝධ කරගත් සේක.”

144. ‘‘Idhāhaṃ, bhante, yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ dhammassavanāya. Tassa me, bhante, bhagavā dhammaṃ deseti uttaruttaraṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ. Yathā yathā me, bhante, bhagavā dhammaṃ desesi uttaruttaraṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ, tathā tathāhaṃ tasmiṃ dhamme abhiññā idhekaccaṃ dhammaṃ dhammesu niṭṭhamagamaṃ; satthari pasīdiṃ – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno sāvakasaṅgho’ti.

144. “ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ධර්මය ශ්‍රවණය කරනු පිණිස පැමිණියෙමි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට වඩ වඩාත් උසස් වූ, ප්‍රණීත වූ, කුසල් හා අකුසල් යන ප්‍රතිපක්ෂ ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත ධර්මය දේශනා කළ සේක. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් යම් අයුරින් මට වඩ වඩාත් උසස් වූ, ප්‍රණීත වූ, කුසල් හා අකුසල් යන ප්‍රතිපක්ෂ ධර්මයන්ගෙන් යුක්තව දේශනා කළ සේක්ද, මම එම ධර්මයෙහි විශිෂ්ට ඥානයෙන් යුතුව යම් එක්තරා ධර්මයක අවසානයට (නිශ්චයට) පැමිණියෙමි. මම ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණෙමි. එනම්: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්මාසම්බුද්ධය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මනාව දේශනා කරන ලද්දේය, ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ මනා පිළිවෙතෙහි යෙදී සිටිති' යනුවෙනි.”

Kusaladhammadesanā

“කුසල ධර්ම දේශනාව”

145. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti kusalesu dhammesu. Tatrime kusalā dhammā seyyathidaṃ, cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Idha, bhante, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Etadānuttariyaṃ, bhante, kusalesu dhammesu. Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa, yadidaṃ kusalesu dhammesu.

145. “ස්වාමීනි, තවද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුසල ධර්මයන් සම්බන්ධයෙන් දේශනා කරන යම් දේශනාවක් ඇද්ද, එය අනුත්තරීය වේ. ඒ කුසල ධර්මයෝ නම් මේවාය: සතර සතිපට්ඨානය, සතර සම්මප්පධාන, සතර ඉද්ධිපාද, පංච ඉන්ද්‍රිය, පංච බල, සප්ත බොජ්ඣංග සහ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. ස්වාමීනි, මෙහි මහණ තෙමේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ සිතේ මිදීම හා ප්‍රඥාවේ මිදීම මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කර, එයට පැමිණ වාසය කරයි. ස්වාමීනි, කුසල ධර්මයන් සම්බන්ධයෙන් මෙය අනුත්තරීය වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය සම්පූර්ණයෙන්ම දන්නා සේක. එසේ සම්පූර්ණයෙන්ම දන්නා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වඩා ඉහළින් දැනගත යුතු අන් කිසිවක් නැත. කුසල ධර්මයන් සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වඩා උසස් වූ හෝ වඩාත් විශිෂ්ට ඥානයක් ඇති අන් කිසිදු ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් නැත.”

Āyatanapaṇṇattidesanā

“ආයතන පැනවීම පිළිබඳ දේශනාව”

146. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti āyatanapaṇṇattīsu. Chayimāni, bhante, ajjhattikabāhirāni āyatanāni. Cakkhuñceva rūpā ca, sotañceva saddā ca, ghānañceva gandhā ca, jivhā ceva rasā ca, kāyo ceva phoṭṭhabbā ca, mano ceva dhammā ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, āyatanapaṇṇattīsu. Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṃ āyatanapaṇṇattīsu.

146. “ස්වාමීනි, තවද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයතන පැනවීම සම්බන්ධයෙන් දේශනා කරන යම් දේශනාවක් ඇද්ද, එය අනුත්තරීය වේ. ස්වාමීනි, ආධ්‍යාත්මික හා බාහිර ආයතන සයකි. එනම්: ඇස සහ රූප, කන සහ ශබ්ද, නාසය සහ ගන්ධ, දිව සහ රස, කය සහ ස්පර්ශ, මනස සහ ධර්ම අරමුණු යන මේවාය. ස්වාමීනි, ආයතන පැනවීම් සම්බන්ධයෙන් මෙය අනුත්තරීය වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය සම්පූර්ණයෙන්ම දන්නා සේක. එසේ සම්පූර්ණයෙන්ම දන්නා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වඩා ඉහළින් දැනගත යුතු අන් කිසිවක් නැත. ආයතන පැනවීම් සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වඩා උසස් වූ හෝ වඩාත් විශිෂ්ට ඥානයක් ඇති අන් කිසිදු ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් නැත.”

Gabbhāvakkantidesanā

“කුස පිළිසිඳ ගැනීම් පිළිබඳ දේශනාව”

147. ‘‘Aparaṃ [Pg.85] pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti gabbhāvakkantīsu. Catasso imā, bhante, gabbhāvakkantiyo. Idha, bhante, ekacco asampajāno mātukucchiṃ okkamati; asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ paṭhamā gabbhāvakkanti.

147. “ස්වාමීනි, තවද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුස පිළිසිඳ ගැනීම් සම්බන්ධයෙන් දේශනා කරන යම් දේශනාවක් ඇද්ද, එය අනුත්තරීය වේ. ස්වාමීනි, පිළිසිඳ ගැනීම් සතරකි. ස්වාමීනි, මෙහි ඇතැම් අයෙක් සිහි මුළාවෙන් මවුකුසට ඇතුළු වෙයි, සිහි මුළාවෙන් මවුකුස තුළ වෙසෙයි, සිහි මුළාවෙන්ම මවුකුසින් බිහිවෙයි. මෙය පළමු වන පිළිසිඳ ගැනීමයි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ dutiyā gabbhāvakkanti.

“ස්වාමීනි, තවද මෙහි ඇතැම් අයෙක් සිහි නුවණින් යුතුව මවුකුසට ඇතුළු වෙයි; එහෙත් සිහි මුළාවෙන් මවුකුස තුළ වෙසෙයි; සිහි මුළාවෙන්ම මවුකුසින් බිහිවෙයි. මෙය දෙවන පිළිසිඳ ගැනීමයි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ tatiyā gabbhāvakkanti.

“ස්වාමීනි, නැවතත් අනෙකක් කියමි. මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මනා සිහි නුවණින් යුතුව මව්කුසට ඇතුළු වෙයි. මනා සිහි නුවණින් යුතුව මව්කුසෙහි වාසය කරයි. එහෙත් මුළාවට පත්ව (සිහියක් නොමැතිව) මව්කුසින් නික්මෙයි. මෙය තෙවන මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීමේ ආකාරයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; sampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ catutthā gabbhāvakkanti. Etadānuttariyaṃ, bhante, gabbhāvakkantīsu.

“ස්වාමීනි, නැවතත් අනෙකක් කියමි. මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මනා සිහි නුවණින් යුතුව මව්කුසට ඇතුළු වෙයි. මනා සිහි නුවණින් යුතුව මව්කුසෙහි වාසය කරයි. මනා සිහි නුවණින් යුතුව ම මව්කුසින් නික්මෙයි. මෙය සිව්වන මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීමේ ආකාරයයි. ස්වාමීනි, මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීම් පිළිබඳව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන මෙම දේශනාව අනුත්තර (සම කළ නොහැකි උතුම්) දේශනාවකි.”

Ādesanavidhādesanā

ආදේසන විධි දේශනාව (පරසිත් දැනගැනීමේ ක්‍රම පිළිබඳ දේශනාව)

148. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti ādesanavidhāsu. Catasso imā, bhante, ādesanavidhā. Idha, bhante, ekacco nimittena ādisati – ‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te citta’nti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ paṭhamā ādesanavidhā.

148. “ස්වාමීනි, නැවතත් අනෙකක් කියමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පරසිත් දැනගන්නා ක්‍රම පිළිබඳව යම් දහමක් දේශනා කරන සේක් ද, එය ද අනුත්තර වේ. ස්වාමීනි, පරසිත් දැනගන්නා ක්‍රම සතරකි. ස්වාමීනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නිමිත්තකින් ‘ඔබේ මනස මෙබඳු ස්වභාවයක් ගනී, ඔබේ මනසෙහි මෙබඳු අදහසක් ඇත, ඔබේ සිත මෙසේ ය’ කියා පවසයි. ඔහු බොහෝ දේ පැවසුව ද, එය ඒ අයුරින් ම සිදු වෙයි, අන් අයුරකින් සිදු නොවේ. මෙය පළමු පරසිත් දැනගන්නා ක්‍රමයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati. Api ca kho manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati – ‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te citta’nti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ dutiyā ādesanavidhā.

“ස්වාමීනි, නැවතත් අනෙකක් කියමි. මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නිමිත්තකින් පරසිත් පවසන්නේ නැත. එහෙත් මනුෂ්‍යයන්ගේ හෝ අමනුෂ්‍යයන්ගේ හෝ දේවතාවුන්ගේ ශබ්දය අසා, ‘ඔබේ මනස මෙබඳු ය, ඔබේ මනසෙහි මෙබඳු අදහසක් ඇත, ඔබේ සිත මෙසේ ය’ කියා පවසයි. ඔහු බොහෝ දේ පැවසුව ද, එය ඒ අයුරින් ම සිදු වෙයි, අන් අයුරකින් සිදු නොවේ. මෙය දෙවන පරසිත් දැනගන්නා ක්‍රමයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati. Api ca kho vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṃ sutvā ādisati [Pg.86] – ‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te citta’nti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ tatiyā ādesanavidhā.

“ස්වාමීනි, නැවතත් අනෙකක් කියමි. මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නිමිත්තකින් පරසිත් පවසන්නේ නැත. මනුෂ්‍ය, අමනුෂ්‍ය හෝ දේව ශබ්දයකින් ද පවසන්නේ නැත. එහෙත් විතර්ක විචාර පවත්වන පුද්ගලයෙකුගේ විතර්ක විප්ඵාර ශබ්දය (සිතුවිලි නිසා හටගන්නා සියුම් ශබ්දය) අසා, ‘ඔබේ මනස මෙබඳු ය, ඔබේ මනසෙහි මෙබඳු අදහසක් ඇත, ඔබේ සිත මෙසේ ය’ කියා පවසයි. ඔහු බොහෝ දේ පැවසුව ද, එය ඒ අයුරින් ම සිදු වෙයි, අන් අයුරකින් සිදු නොවේ. මෙය තෙවන පරසිත් දැනගන්නා ක්‍රමයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati, nāpi vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṃ sutvā ādisati. Api ca kho avitakkaṃ avicāraṃ samādhiṃ samāpannassa cetasā ceto paricca pajānāti – ‘yathā imassa bhoto manosaṅkhārā paṇihitā. Tathā imassa cittassa anantarā imaṃ nāma vitakkaṃ vitakkessatī’ti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ catutthā ādesanavidhā. Etadānuttariyaṃ, bhante, ādesanavidhāsu.

“ස්වාමීනි, නැවතත් අනෙකක් කියමි. මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නිමිත්තෙන් හෝ, මනුෂ්‍ය-අමනුෂ්‍ය-දේව ශබ්දයෙන් හෝ, විතර්ක විප්ඵාර ශබ්දයෙන් හෝ පරසිත් පවසන්නේ නැත. එහෙත් විතර්ක විචාර රහිත සමාධියකට සමවැදුණු පුද්ගලයාගේ සිත තම සිතින් පිරිසිඳ දැන, ‘මෙම පින්වතාගේ මනෝ සංස්කාරයන් යම් අයුරකින් පිහිටා තිබේ ද, මෙම සිතට අනතුරුව (ඊළඟට) මෙබඳු සිතුවිල්ලක් මොහු විතර්ක කරන්නේ ය’ යයි පවසයි. ඔහු බොහෝ දේ පැවසුව ද, එය ඒ අයුරින් ම සිදු වෙයි, අන් අයුරකින් සිදු නොවේ. මෙය සිව්වන පරසිත් දැනගන්නා ක්‍රමයයි. ස්වාමීනි, පරසිත් දැනගැනීමේ ක්‍රම අතුරෙන් මෙය අනුත්තර දේශනාවයි.”

Dassanasamāpattidesanā

දස්සන සමාපත්ති දේශනාව (දර්ශන සමාපත්ති පිළිබඳ දේශනාව)

149. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti dassanasamāpattīsu. Catasso imā, bhante, dassanasamāpattiyo. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghānikā lasikā mutta’nti. Ayaṃ paṭhamā dassanasamāpatti.

149. “ස්වාමීනි, නැවතත් අනෙකක් කියමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දර්ශන සමාපත්ති පිළිබඳව යම් දහමක් දේශනා කරන සේක් ද, එය ද අනුත්තර වේ. ස්වාමීනි, දර්ශන සමාපත්ති සතරකි. ස්වාමීනි, මෙහි ඇතැම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් කෙලෙස් තවන වීරියෙන්, උත්සාහයෙන්, නිරන්තර අභ්‍යාසයෙන්, අප්‍රමාදයෙන් හා මනා මනසිකාරයෙන් යුතුව එවැනි චිත්ත සමාධියක් ලබයි ද, සිත සමාහිත වූ කල්හි යටි පතුලෙන් ඉහළටත්, කෙස් මුදුනෙන් පහළටත්, සම කෙළවර කොට ඇති නානාප්‍රකාර අශුචියෙන් පිරි මෙම ශරීරය ම මෙසේ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි: ‘මේ ශරීරයෙහි කෙස්, ලොම්, නිය, දත්, සම්, මස්, නහර, ඇට, ඇටමිදුළු, වකුගඩු, හදවත, අක්මාව, දළබුව, බඩදිව, පෙනහැල්ල, බඩවැල, අතුණුබහන්, නොපැසුණු ආහාර, පෑසූ ආහාර (අසූචි), පිත, සෙම, සැරව, ලේ, දඩිය, මේදය, කඳුළු, වුරුණු තෙල්, කෙළ, සොටු, සන්ධි මිදුළු, මුත්‍රා ඇත’ යි කියා ය. මෙය පළමු දර්ශන සමාපත්තියයි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā [Pg.87] lomā…pe… lasikā mutta’nti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Ayaṃ dutiyā dassanasamāpatti.

“ස්වාමීනි, නැවතත් අනෙකක් කියමි. මෙහි ඇතැම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ...පෙ... එවැනි චිත්ත සමාධියක් ලබයි. සිත සමාහිත වූ කල්හි යටි පතුලෙන් ඉහළටත්, කෙස් මුදුනෙන් පහළටත්, සම කෙළවර කොට ඇති නානාප්‍රකාර අශුචියෙන් පිරි මෙම ශරීරය ම ‘මේ ශරීරයෙහි කෙස්, ලොම් ...පෙ... මුත්‍රා ඇත’ යි ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි. තව ද ඔහු පුද්ගලයාගේ සිවිය, මස් හා ලේ ද ඉක්මවා ගොස් ඇටසැකිල්ල ද ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි. මෙය දෙවන දර්ශන සමාපත්තියයි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā…pe… lasikā mutta’nti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Purisassa ca viññāṇasotaṃ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṃ idha loke patiṭṭhitañca paraloke patiṭṭhitañca. Ayaṃ tatiyā dassanasamāpatti.

“ස්වාමීනි, නැවතත් අනෙකක් කියමි. මෙහි ඇතැම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ...පෙ... සිත සමාහිත වූ කල්හි ‘මේ ශරීරයෙහි කෙස්, ලොම් ...පෙ... මුත්‍රා ඇත’ යි ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි. සිවිය, මස්, ලේ ඉක්මවා ඇටසැකිල්ල ද ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි. තව ද ඔහු ඒ පුද්ගලයාගේ විඤ්ඤාණ ප්‍රවාහය (විඤ්ඤාණ සෝතය) දෙපසින් ම නොසිඳී මේ ලෝකයෙහි ද පිහිටා ඇති බවත්, පරලොවෙහි ද පිහිටා ඇති බවත් දැනගනියි. මෙය තෙවන දර්ශන සමාපත්තියයි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā…pe… lasikā mutta’nti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Purisassa ca viññāṇasotaṃ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṃ idha loke appatiṭṭhitañca paraloke appatiṭṭhitañca. Ayaṃ catutthā dassanasamāpatti. Etadānuttariyaṃ, bhante, dassanasamāpattīsu.

"ස්වාමීනි, නැවතත් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් මහණෙක් හෝ බමුණෙක් කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුක්තව... එවැනි වූ සිතේ එකඟතාවයක් ලබයි ද, සමාහිත වූ සිතින් යුතුව පතුලෙන් ඉහළත්, හිසකෙස්වලින් පහළත්, සම් පටලයෙන් කෙළවර වූත්, නානාවිධ අශුචියෙන් පිරුණු මේ ශරීරයම 'මේ ශරීරයෙහි කෙස්, ලොම්... පීකූදු, මුත්‍රා ඇතැ'යි ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි. මිනිසාගේ සම, මස් හා ලේ ඉක්මවා ගොස් ඇට පද්ධතිය ද ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි. තවද, මේ ලෝකයෙහි හෝ පරලෝකයෙහි පිහිටක් නැති, දෙපසින්ම සිඳී ගිය මිනිසාගේ විඤ්ඤාණ සෝතය (විඤ්ඤාණ ප්‍රවාහය) අවබෝධ කරගනියි. මෙය සතරවන දර්ශන සමාපත්තියයි. ස්වාමීනි, දර්ශන සමාපත්ති සම්බන්ධයෙන් මෙය අනුත්තර දේශනාවකි."

Puggalapaṇṇattidesanā

පුද්ගල ප්‍රඥප්ති දේශනාව

150. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti puggalapaṇṇattīsu. Sattime, bhante, puggalā. Ubhatobhāgavimutto paññāvimutto kāyasakkhī diṭṭhippatto saddhāvimutto dhammānusārī saddhānusārī. Etadānuttariyaṃ, bhante, puggalapaṇṇattīsu.

150. "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පුද්ගල ප්‍රඥප්තීන් පිළිබඳව යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක් ද, මෙය අනුත්තර වේ. ස්වාමීනි, මේ පුද්ගලයෝ සත් දෙනෙකි. එනම්: උභතෝභාගවිමුත්ත, ප්‍රඥාවිමුත්ත, කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්ත, ශ්‍රද්ධාවිමුත්ත, ධම්මානුසාරී සහ සද්ධානුසාරී යන පුද්ගලයන්ය. ස්වාමීනි, පුද්ගල ප්‍රඥප්තීන් සම්බන්ධයෙන් මෙය අනුත්තර දේශනාවකි."

Padhānadesanā

ප්‍රධාන (වීර්යය) දේශනාව

151. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti padhānesu. Sattime, bhante sambojjhaṅgā satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo [Pg.88] upekkhāsambojjhaṅgo. Etadānuttariyaṃ, bhante, padhānesu.

151. "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රධාන (වීර්යය) ධර්මයන් පිළිබඳව යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක් ද, මෙය අනුත්තර වේ. ස්වාමීනි, මේ සප්ත බොජ්ඣංග ධර්මයෝ වෙති. එනම්: සති සම්බොජ්ඣංගය, ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය, විරිය සම්බොජ්ඣංගය, පීති සම්බොජ්ඣංගය, පස්සද්ධි සම්බොජ්ඣංගය, සමාධි සම්බොජ්ඣංගය සහ උපෙක්ඛා සම්බොජ්ඣංගය යි. ස්වාමීනි, ප්‍රධාන ධර්මයන් සම්බන්ධයෙන් මෙය අනුත්තර දේශනාවකි."

Paṭipadādesanā

ප්‍රතිපදා දේශනාව

152. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti paṭipadāsu. Catasso imā, bhante, paṭipadā dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññāti. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā dukkhā dandhābhiññā, ayaṃ, bhante, paṭipadā ubhayeneva hīnā akkhāyati dukkhattā ca dandhattā ca. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā dukkhā khippābhiññā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā dukkhattā hīnā akkhāyati. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā sukhā dandhābhiññā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā dandhattā hīnā akkhāyati. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā sukhā khippābhiññā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā ubhayeneva paṇītā akkhāyati sukhattā ca khippattā ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, paṭipadāsu.

152. "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රතිපදාවන් පිළිබඳව යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක් ද, මෙය අනුත්තර වේ. ස්වාමීනි, මේ ප්‍රතිපදාවෝ සතරකි. එනම්: දුක්ඛා ප්‍රතිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා (දුෂ්කර පිළිවෙත හා මන්දගාමී අවබෝධය), දුක්ඛා ප්‍රතිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා (දුෂ්කර පිළිවෙත හා වේගවත් අවබෝධය), සුඛා ප්‍රතිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා (සහන පිළිවෙත හා මන්දගාමී අවබෝධය) සහ සුඛා ප්‍රතිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා (සහන පිළිවෙත හා වේගවත් අවබෝධය) යනුයි. ස්වාමීනි, එහි යම් මේ දුක්ඛා ප්‍රතිපදා දන්ධාභිඤ්ඤාවක් වේ ද, එය දුෂ්කර බැවින් හා මන්දගාමී බැවින් යන කරුණු දෙකෙන්ම හීන යැයි කියනු ලැබේ. එහි යම් දුක්ඛා ප්‍රතිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤාවක් වේ ද, එය දුෂ්කර බැවින් හීන යැයි කියනු ලැබේ. එහි යම් සුඛා ප්‍රතිපදා දන්ධාභිඤ්ඤාවක් වේ ද, එය මන්දගාමී බැවින් හීන යැයි කියනු ලැබේ. එහි යම් සුඛා ප්‍රතිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤාවක් වේ ද, එය සහනදායී බැවින් හා වේගවත් බැවින් යන කරුණු දෙකෙන්ම ප්‍රණීත යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, ප්‍රතිපදාවන් සම්බන්ධයෙන් මෙය අනුත්තර දේශනාවකි."

Bhassasamācārādidesanā

භස්සසමාචාර (වචන සංවරය) ආදී දේශනාව

153. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti bhassasamācāre. Idha, bhante, ekacco na ceva musāvādupasañhitaṃ vācaṃ bhāsati na ca vebhūtiyaṃ na ca pesuṇiyaṃ na ca sārambhajaṃ jayāpekkho; mantā mantā ca vācaṃ bhāsati nidhānavatiṃ kālena. Etadānuttariyaṃ, bhante, bhassasamācāre.

153. "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වචන සංවරය (භස්සසමාචාර) පිළිබඳව යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක් ද, මෙය අනුත්තර වේ. ස්වාමීනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් බොරු නොකියයි, කේලාම් නොකියයි, අනුන් බිඳවන වචන නොකියයි, ජයග්‍රහණයම පතා රළු වචන කථා නොකරයි; හෙතෙම නුවණින් විමසා, අර්ථවත් වූ ද, සුදුසු කල්හි පවසන්නා වූ ද වචන කථා කරයි. ස්වාමීනි, වචන සංවරය සම්බන්ධයෙන් මෙය අනුත්තර දේශනාවකි."

‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti purisasīlasamācāre. Idha, bhante, ekacco sacco cassa saddho ca, na ca kuhako, na ca lapako, na ca nemittiko, na ca nippesiko, na ca lābhena lābhaṃ nijigīsanako, indriyesu guttadvāro, bhojane mattaññū, samakārī, jāgariyānuyogamanuyutto, atandito, āraddhavīriyo, jhāyī, satimā, kalyāṇapaṭibhāno, gatimā, dhitimā, matimā, na ca kāmesu giddho, sato ca nipako ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, purisasīlasamācāre.

"ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පුද්ගලයාගේ ශීල සමාචාරය පිළිබඳව යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක් ද, මෙය අනුත්තර වේ. ස්වාමීනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සත්‍යගරුක වෙයි, ශ්‍රද්ධාවන්ත වෙයි, කපටි නැති, බොරු ප්‍රශංසා නොකරන, පෙරනිමිති නොපෙන්වන, ලාභ පතා පීඩා නොකරන, ලාභයෙන් ලාභය නොසොයන, ඉන්ද්‍රියන්හි සංවර දොරටු ඇති, ආහාරයෙහි පමණ දන්නා, මධ්‍යස්ථව කටයුතු කරන, නිදි වරා අවධියෙන් සිටීමේ යෙදුණු, කුසීත නොවන, ආරම්භ කළ වීරිය ඇති, ධ්‍යාන වඩන, සිහි නුවණ ඇති, යහපත් වැටහීම ඇති, ගති සම්පන්න, ධෘති සම්පන්න, මති සම්පන්න, කාමයන්හි ගිජු නොවන, සිහි ඇත්තෙක් හා නුවණ ඇත්තෙක් වෙයි. ස්වාමීනි, පුද්ගල ශීල සමාචාරය සම්බන්ධයෙන් මෙය අනුත්තර දේශනාවකි."

Anusāsanavidhādesanā

අනුශාසනා විධි දේශනාව

154. ‘‘Aparaṃ [Pg.89] pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti anusāsanavidhāsu. Catasso imā bhante anusāsanavidhā – jānāti, bhante, bhagavā aparaṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissatī’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’ti. Etadānuttariyaṃ, bhante, anusāsanavidhāsu.

154. “ස්වාමීනි, තවද අනුශාසනා ක්‍රමයන් පිළිබඳව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක්ද, මෙය අනුත්තර වූ කරුණකි. ස්වාමීනි, මෙම අනුශාසනා ක්‍රම සතරකි: ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අන්‍ය පුද්ගලයෙකු පිළිබඳව තම නුවණින් මෙනෙහි කොට මෙසේ දැනගන්නා සේක: ‘මෙම පුද්ගලයා අනුශාසනා කරන ලද පරිදි පිළිපදින්නේ නම්, සංයෝජන තුනක් ක්ෂය වීමෙන්, අපායගාමී නොවන ස්වභාවය ඇති, නියත වූ, සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇති සෝතාපන්නයෙකු වන්නේය’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අන්‍ය පුද්ගලයෙකු පිළිබඳව තම නුවණින් මෙනෙහි කොට මෙසේ දැනගන්නා සේක: ‘මෙම පුද්ගලයා අනුශාසනා කරන ලද පරිදි පිළිපදින්නේ නම්, සංයෝජන තුනක් ක්ෂය වීමෙන් සහ රාග, ද්වේෂ, මෝහයන් තුනී වීමෙන් සකෘදාගාමී වන්නේය, ඔහු එක් වරක් පමණක් මේ ලෝකයට පැමිණ දුක කෙළවර කරන්නේය’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අන්‍ය පුද්ගලයෙකු පිළිබඳව තම නුවණින් මෙනෙහි කොට මෙසේ දැනගන්නා සේක: ‘මෙම පුද්ගලයා අනුශාසනා කරන ලද පරිදි පිළිපදින්නේ නම්, පංච ඕරම්භාගීය සංයෝජනයන් ක්ෂය වීමෙන් (බඹලොව) ඕපපාතිකව උපදින්නේය, එහිදීම පිරිනිවන් පාන්නේය, එම ලෝකයෙන් යළි නොඑන ස්වභාවය ඇත්තේය’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අන්‍ය පුද්ගලයෙකු පිළිබඳව තම නුවණින් මෙනෙහි කොට මෙසේ දැනගන්නා සේක: ‘මෙම පුද්ගලයා අනුශාසනා කරන ලද පරිදි පිළිපදින්නේ නම්, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මේ ජීවිතයේදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරන්නේය’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, අනුශාසනා ක්‍රමයන් පිළිබඳව මෙය අනුත්තර වූ කරුණකි.”

Parapuggalavimuttiñāṇadesanā

අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ විමුක්ති ඥානය පිළිබඳ දේශනාව

155. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti parapuggalavimuttiñāṇe. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissatī’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ [Pg.90] diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’ti. Etadānuttariyaṃ, bhante, parapuggalavimuttiñāṇe.

155. “ස්වාමීනි, තවද අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ විමුක්ති ඥානය පිළිබඳව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක්ද, මෙය අනුත්තර වූ කරුණකි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අන්‍ය පුද්ගලයෙකු පිළිබඳව තම නුවණින් මෙනෙහි කොට මෙසේ දැනගන්නා සේක: ‘මෙම පුද්ගලයා සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන්, අපායගාමී නොවන ස්වභාවය ඇති, නියත වූ, සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇති සෝතාපන්නයෙකු වන්නේය’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අන්‍ය පුද්ගලයෙකු පිළිබඳව තම නුවණින් මෙනෙහි කොට මෙසේ දැනගන්නා සේක: ‘මෙම පුද්ගලයා සංයෝජන තුනක් ක්ෂය වීමෙන් සහ රාග, ද්වේෂ, මෝහයන් තුනී වීමෙන් සකෘදාගාමී වන්නේය, ඔහු එක් වරක් පමණක් මේ ලෝකයට පැමිණ දුක කෙළවර කරන්නේය’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අන්‍ය පුද්ගලයෙකු පිළිබඳව තම නුවණින් මෙනෙහි කොට මෙසේ දැනගන්නා සේක: ‘මෙම පුද්ගලයා පංච ඕරම්භාගීය සංයෝජනයන් ක්ෂය වීමෙන් ඕපපාතිකව උපදින්නේය, එහිදීම පිරිනිවන් පාන්නේය, එම ලෝකයෙන් යළි නොඑන ස්වභාවය ඇත්තේය’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අන්‍ය පුද්ගලයෙකු පිළිබඳව තම නුවණින් මෙනෙහි කොට මෙසේ දැනගන්නා සේක: ‘මෙම පුද්ගලයා ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මේ ජීවිතයේදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරන්නේය’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ විමුක්ති ඥානය පිළිබඳව මෙය අනුත්තර වූ කරුණකි.”

Sassatavādadesanā

ශාශ්වතවාද දේශනාව

156. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti sassatavādesu. Tayome, bhante, sassatavādā. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha – ‘atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi – saṃvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti. Anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi – saṃvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’nti. Ayaṃ paṭhamo sassatavādo.

156. “ස්වාමීනි, තවද ශාශ්වතවාදයන් පිළිබඳව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක්ද, මෙය අනුත්තර වූ කරුණකි. ස්වාමීනි, මේ ශාශ්වතවාද තුනකි. ස්වාමීනි, මෙහි ඇතැම් මහණෙක් හෝ බමුණෙක් කෙලෙස් තවන වීර්යය නිසා... (පෙ)... එබඳු වූ චේතෝසමාධියකට පැමිණෙයිද, ඒ සමාහිත සිතින් අනේකවිධ වූ පූර්වෙනිවාසයන් සිහි කරයි. එනම්, එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, ජාති තුනක්, ජාති හතරක්, ජාති පහක්, ජාති දසයක්, ජාති විස්සක්, ජාති තිහක්, ජාති හතළිහක්, ජාති පනහක්, ජාති සියයක්, ජාති දහසක්, ජාති ලක්ෂයක්, අනේකවිධ වූ ජාති සිය ගණන්, අනේකවිධ වූ ජාති දහස් ගණන්, අනේකවිධ වූ ජාති ලක්ෂ ගණන් වශයෙන්, ‘අසවල් තැන මම මෙබඳු නමක් ඇතිව, මෙබඳු ගෝත්‍රයක් ඇතිව, මෙබඳු පැහැයක් ඇතිව, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැප දුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවර කොට සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහිද මම මෙබඳු නමක් ඇතිව... (පෙ)... සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව මෙහි උපන්නෙමි’ යනුවෙනි. මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව අනේකවිධ වූ පූර්වෙනිවාසයන් සිහි කරයි. ඔහු මෙසේ පවසයි: ‘මම අතීත කාලය දනිමි - ලෝකය විනාශ වූයේ හෝ හටගත්තේ මෙසේය කියාය. මම අනාගත කාලය දනිමි - ලෝකය විනාශ වන්නේ හෝ හටගන්නේ මෙසේය කියාය. ආත්මය හා ලෝකය ශාශ්වතය, වඳය (අලුතින් යමක් නිර්මාණය නොකරන), කූටස්ථය (කඳු මුදුනක් සේ ස්ථාවරය), ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරය. සත්වයෝ සැරිසරති, සංසාරයෙහි හැසිරෙති, චුත වෙති, උපදිති, එහෙත් එම ස්වභාවය ශාශ්වතව පවතින්නේය’ යනුවෙනි. මෙය පළමුවන ශාශ්වතවාදයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi saṃvaṭṭavivaṭṭaṃ dvepi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tīṇipi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattāripi saṃvaṭṭavivaṭṭāni pañcapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto [Pg.91] evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha – ‘atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti. Anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’nti. Ayaṃ dutiyo sassatavādo.

"ස්වාමීනි, නැවතත් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුක්තව, ප්‍රධාන වීර්යයෙන් යුක්තව, නැවත නැවත යෙදීමෙන් යුක්තව, අප්‍රමාදීව හා මැනවින් මෙනෙහි කිරීමෙන් යුක්තව, යම්බඳු වූ චිත්ත සමාධියක් ස්පර්ශ කරයිද, ඒ මැනවින් සමාහිත වූ සිතින් යුක්තව විවිධ වූ පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ (පූර්වේනිවාසය) සිහිපත් කරයි. එනම්, එක් සංවට්ට විවට්ටයක් (ලෝකය විනාශ වීමේ හා හටගැනීමේ කල්පයක්), සංවට්ට විවට්ට දෙකක්, සංවට්ට විවට්ට තුනක්, හතරක්, පහක් හෝ දහයක් දක්වා, 'අසවල් තැන මම මෙබඳු නමක් ඇතිව, මෙබඳු ගෝත්‍රයක් ඇතිව, මෙබඳු වර්ණයක් ඇතිව, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැපදුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවරක් ඇතිව සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහිද මෙබඳු නමක්, මෙබඳු ගෝත්‍රයක්, මෙබඳු වර්ණයක්, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැපදුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවරක් ඇතිව සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව මෙහි උපන්නෙමි' යි මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව විවිධ වූ පූර්වේනිවාසයන් සිහි කරයි. ඔහු මෙසේ පවසයි: 'අතීත කාලයෙහි ලෝකය විනාශ වූයේ හෝ හටගත්තේ හෝ යැයි මම දනිමි. අනාගත කාලයෙහි ලෝකය විනාශ වන්නේ හෝ හටගන්නේ හෝ යැයි මම දනිමි. ආත්මය ද ලෝකය ද සදාකාලිකය, වඳය (වෙනස් නොවන බැවින්), කූටස්ථය (කූටයක් මෙන් ස්ථාවරය), ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථිරව පිහිටා තිබේ. ඒ සත්ත්වයෝම සැරිසරති, සංසාරයෙහි ගමන් කරති, චුත වෙති, උපදිති; එහෙත් ලෝකය හා ආත්මය සදාකාලික වස්තූන් හා සමානව පවතින්නේමය' යනුවෙනි. ස්වාමීනි, මෙය දෙවන ශාස්වතවාදයයි."

‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni vīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tiṃsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattālīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha – ‘atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭipi loko vivaṭṭipīti; anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭissatipi loko vivaṭṭissatipīti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’nti. Ayaṃ tatiyo sassatavādo, etadānuttariyaṃ, bhante, sassatavādesu.

"ස්වාමීනි, නැවතත් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුක්තව...පෙ... යම්බඳු වූ චිත්ත සමාධියක් ස්පර්ශ කරයිද, ඒ මැනවින් සමාහිත වූ සිතින් යුක්තව විවිධ වූ පූර්වේනිවාසයන් සිහිපත් කරයි. එනම්, සංවට්ට විවට්ට දහයක්, විස්සක්, තිහක් හෝ හතළිහක් දක්වා, 'අසවල් තැන මම මෙබඳු නමක් ඇතිව, මෙබඳු ගෝත්‍රයක් ඇතිව, මෙබඳු වර්ණයක් ඇතිව, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැපදුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවරක් ඇතිව සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහිද මෙබඳු නමක්, මෙබඳු ගෝත්‍රයක්, මෙබඳු වර්ණයක්, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැපදුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවරක් ඇතිව සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව මෙහි උපන්නෙමි' යි මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව විවිධ වූ පූර්වේනිවාසයන් සිහි කරයි. ඔහු මෙසේ පවසයි: 'අතීත කාලයෙහි ලෝකය විනාශ වූයේ හෝ හටගත්තේ හෝ යැයි මම දනිමි. අනාගත කාලයෙහි ලෝකය විනාශ වන්නේ හෝ හටගන්නේ හෝ යැයි මම දනිමි. ආත්මය ද ලෝකය ද සදාකාලිකය, වඳය, කූටස්ථය, ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථිරව පිහිටා තිබේ. ඒ සත්ත්වයෝම සැරිසරති, සංසාරයෙහි ගමන් කරති, චුත වෙති, උපදිති; එහෙත් ලෝකය හා ආත්මය සදාකාලික වස්තූන් හා සමානව පවතින්නේමය' යනුවෙනි. ස්වාමීනි, මෙය තුන්වන ශාස්වතවාදයයි. ස්වාමීනි, ශාස්වතවාදයන් සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මෙම දේශනාව අනුත්තර වන්නේය."

Pubbenivāsānussatiñāṇadesanā

පූර්වේනිවාසානුස්සති ඥාන දේශනාව

157. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti pubbenivāsānussatiñāṇe. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi [Pg.92] jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Santi, bhante, devā, yesaṃ na sakkā gaṇanāya vā saṅkhānena vā āyu saṅkhātuṃ. Api ca, yasmiṃ yasmiṃ attabhāve abhinivuṭṭhapubbo hoti yadi vā rūpīsu yadi vā arūpīsu yadi vā saññīsu yadi vā asaññīsu yadi vā nevasaññīnāsaññīsu. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Etadānuttariyaṃ, bhante, pubbenivāsānussatiñāṇe.

157. "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පූර්වේනිවාසානුස්සති ඥානය සම්බන්ධයෙන් යම් ධර්මයක් දේශනා කරත්ද, එයද අනුත්තර කරුණකි. ස්වාමීනි, මෙහි ඇතැම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුක්තව...පෙ... යම්බඳු වූ චිත්ත සමාධියක් ස්පර්ශ කරයිද, ඒ මැනවින් සමාහිත වූ සිතින් යුක්තව විවිධ වූ පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ සිහිපත් කරයි. එනම්, එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, තුනක්, හතරක්, පහක්, දහයක්, විස්සක්, තිහක්, හතළිහක්, පනහක්, ජාති සියයක්, දහසක්, ලක්ෂයක් මෙන්ම බොහෝ සංවට්ට කල්පයන් ද, බොහෝ විවට්ට කල්පයන් ද, බොහෝ සංවට්ට විවට්ට කල්පයන් ද සිහිපත් කරයි. 'අසවල් තැන මම මෙබඳු නමක් ඇතිව, මෙබඳු ගෝත්‍රයක් ඇතිව, මෙබඳු වර්ණයක් ඇතිව, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැපදුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවරක් ඇතිව සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහිද මෙබඳු නමක්...පෙ... මෙබඳු ආයුෂ කෙළවරක් ඇතිව සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව මෙහි උපන්නෙමි' යි මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව විවිධ වූ පූර්වේනිවාසයන් සිහි කරයි. ස්වාමීනි, යම් දෙවිවරුන්ගේ ආයුෂ ගණනය කිරීමකින් හෝ ප්‍රමාණය කිරීමකින් මෙතෙකැයි කිව නොහැකිද, එබඳු දෙවිවරු ද සිටිති. එසේ වුවත්, යම් යම් අත්තභාවයක පෙර විසුවේ නම්, රූපී භවයන්හි හෝ වේවා, අරූපී භවයන්හි හෝ වේවා, සංඥී භවයන්හි හෝ වේවා, අසංඥී භවයන්හි හෝ වේවා, නේවසංඥානාසංඥී භවයන්හි හෝ වේවා, ඒ ඒ අත්තභාවයන්හි මෙසේ ආකාර සහිතව විස්තර සහිතව විවිධ වූ පූර්වේනිවාසයන් සිහි කරයි. ස්වාමීනි, පූර්වේනිවාසානුස්සති ඥානය සම්බන්ධයෙන් මෙය අනුත්තර දේශනාවයි."

Cutūpapātañāṇadesanā

චුතූපපාත ඥාන දේශනාව

158. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti sattānaṃ cutūpapātañāṇe. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte [Pg.93] suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti. Etadānuttariyaṃ, bhante, sattānaṃ cutūpapātañāṇe.

158. “ස්වාමීනී, තවද සත්වයන්ගේ චුති-උප්පත්ති පිළිබඳ ඥානය සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක්ද, මෙයද අනුත්තර කරුණකි. ස්වාමීනී, මෙහි ඇතැම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුක්තව... (පෙ)... එබඳු වූ සිතේ සමාධියක් ලබා ගනියි. එසේ සමාධිගත වූ සිතින්, පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය ඇසින් චුත වන්නා වූත්, උපදින්නා වූත් සත්වයන් දකියි. හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, ලස්සන වූ ද, අවලස්සන වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද, කර්මානුරූපව සැරිසරන සත්වයන් මෙසේ හඳුනා ගනියි: ‘භවත්නි, මේ සත්වයෝ වනාහි කාය දුශ්චරිතයෙන්, වාග් දුශ්චරිතයෙන් සහ මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන් වහන්සේලාට උපවාද කළහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූහ. ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු අපාය නම් වූ, දුගතිය නම් වූ, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපන්නාහ. මේ සත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන්, වාග් සුචරිතයෙන් සහ මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන් වහන්සේලාට උපවාද නොකළහ, සම්මා දෘෂ්ටික වූහ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූහ. ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහ’ යනුවෙනි. මෙසේ පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය ඇසින් චුත වන්නා වූත්, උපදින්නා වූත්, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, ලස්සන වූ ද, අවලස්සන වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද, කර්මානුරූපව සැරිසරන සත්වයන් හඳුනා ගනියි. ස්වාමීනී, සත්වයන්ගේ චුති-උප්පත්ති පිළිබඳ ඥානය සම්බන්ධයෙන් මෙය අනුත්තර දේශනාවකි.”

Iddhividhadesanā

ඍද්ධිවිධ දේශනාව

159. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti iddhividhāsu. Dvemā, bhante, iddhividhāyo – atthi, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati. Atthi, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ‘ariyā’ti vuccati. ‘‘Katamā ca, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati? Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse. Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake. Udakepi abhijjamāne gacchati, seyyathāpi pathaviyaṃ. Ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo. Imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti. Ayaṃ, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati.

159. “ස්වාමීනී, තවද ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක්ද, මෙයද අනුත්තර කරුණකි. ස්වාමීනී, මේ ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයෝ දෙවර්ගයකි. ස්වාමීනී, ආශ්‍රව සහිත වූ, කෙලෙස් සහිත වූ, ‘අනාර්ය’ යැයි කියනු ලබන ඍද්ධියක් ඇත. ස්වාමීනී, ආශ්‍රව රහිත වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, ‘ආර්ය’ යැයි කියනු ලබන ඍද්ධියක් ඇත. ස්වාමීනී, ආශ්‍රව සහිත වූ, කෙලෙස් සහිත වූ, ‘අනාර්ය’ යැයි කියනු ලබන ඍද්ධිය කුමක්ද? ස්වාමීනී, මෙහි ඇතැම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුක්තව... (පෙ)... එබඳු වූ සිතේ සමාධියක් ලබා ගනියි. එසේ සමාධිගත වූ සිතින් නොයෙක් ආකාර වූ ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් අත්විඳියි. එනම්, එක් අයෙකු වී බොහෝ දෙනෙකු වෙයි, බොහෝ දෙනෙකු වී එක් අයෙකු වෙයි; පෙනී සිටීම හා නොපෙනී යාම සිදු කරයි; බිත්ති හරහා ද, තාප්ප හරහා ද, පර්වත හරහා ද ආකාශයෙහි මෙන් නොගැටී ගමන් කරයි. ජලයෙහි මෙන් පොළොවෙහි මතුවීම් හා ගිලීම් කරයි. පොළොවෙහි මෙන් ජලය මත නොබිඳී ගමන් කරයි. පියාපත් ඇති පක්ෂියෙකු මෙන් ආකාශයෙහි පලක් බැඳගෙන සැරිසරයි. මහා ඍද්ධිමත් වූ, මහා ආනුභාව ඇති මේ සඳ හා හිරු පවා අතින් ස්පර්ශ කරයි, පිරිමදියි. බඹලොව දක්වා පවා කයින් වසඟය පවත්වයි. ස්වාමීනී, මෙය ආශ්‍රව සහිත වූ, කෙලෙස් සහිත වූ, ‘අනාර්ය’ යැයි කියනු ලබන ඍද්ධියයි.”

‘‘Katamā pana, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā, ‘ariyā’ti vuccati? Idha, bhante, bhikkhu sace ākaṅkhati – ‘paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyya’nti, appaṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyya’nti, paṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyya’nti, appaṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyya’nti, paṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṃ sato sampajāno’ti, upekkhako tattha viharati sato sampajāno. Ayaṃ, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ‘ariyā’ti vuccati. Etadānuttariyaṃ, bhante, iddhividhāsu. Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ añño samaṇo [Pg.94] vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṃ iddhividhāsu.

“ස්වාමීනි, ‘ආර්ය’ වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ, උපධි රහිත වූ ඍද්ධිය කවරේ ද? ස්වාමීනි, මෙහි මහණෙක් ඉදින් කැමති වන්නේ නම්—‘පිළිකුල් වූ දෙයෙහි පිළිකුල් නොවන සංඥාව ඇතිව වාසය කරන්නෙමි’යි, එහි පිළිකුල් නොවන සංඥාවෙන් යුතුව වාසය කරයි. ඉදින් කැමති වන්නේ නම්—‘පිළිකුල් නොවන දෙයෙහි පිළිකුල් සංඥාව ඇතිව වාසය කරන්නෙමි’යි, එහි පිළිකුල් සංඥාවෙන් යුතුව වාසය කරයි. ඉදින් කැමති වන්නේ නම්—‘පිළිකුල් වූත් පිළිකුල් නොවූත් යන දෙකෙහි ම පිළිකුල් නොවන සංඥාවෙන් යුතුව වාසය කරන්නෙමි’යි, එහි පිළිකුල් නොවන සංඥාවෙන් යුතුව වාසය කරයි. ඉදින් කැමති වන්නේ නම්—‘පිළිකුල් වූත් පිළිකුල් නොවූත් යන දෙකෙහි ම පිළිකුල් සංඥාවෙන් යුතුව වාසය කරන්නෙමි’යි, එහි පිළිකුල් සංඥාවෙන් යුතුව වාසය කරයි. ඉදින් කැමති වන්නේ නම්—‘පිළිකුල් වූත් පිළිකුල් නොවූත් යන අරමුණු දෙක ම මඟහැර සිහි නුවණින් යුතුව උපේක්ෂකව වාසය කරන්නෙමි’යි, එහි සිහි නුවණින් යුතුව උපේක්ෂකව වාසය කරයි. ස්වාමීනි, මේ ආශ්‍රව රහිත වූ, උපධි රහිත වූ ‘ආර්ය’ ඍද්ධිය යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, ඍද්ධි විධීන් සම්බන්ධයෙන් මෙය අනුත්තර දේශනාවකි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය සම්පූර්ණයෙන් ම දන්නා සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය සම්පූර්ණයෙන් ම දන්නා බැවින් ඉන් ඔබ්බට දත යුතු දෙයක් නැත. ඍද්ධි ප්‍රභේදයන් සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වඩා වැඩි යමක් දන්නා වෙනත් කිසිදු ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් නැත.”

Aññathāsatthuguṇadassanaṃ

ශාස්තෘ ගුණ ප්‍රදර්ශනය කිරීමේ අන්‍ය ආකාරය

160. ‘‘Yaṃ taṃ, bhante, saddhena kulaputtena pattabbaṃ āraddhavīriyena thāmavatā purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena purisadhorayhena, anuppattaṃ taṃ bhagavatā. Na ca, bhante, bhagavā kāmesu kāmasukhallikānuyogamanuyutto hīnaṃ gammaṃ pothujjanikaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ, na ca attakilamathānuyogamanuyutto dukkhaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ. Catunnañca bhagavā jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī.

160. “ස්වාමීනි, ශ්‍රද්ධාවන්ත වූ, උත්සාහවන්ත වූ, ස්ථිර වීර්යයෙන් යුත්, පුරුෂ ශක්තියෙන්, පුරුෂ වීර්යයෙන්, පුරුෂ පරාක්‍රමයෙන් හා පුරුෂ ධෛර්යයෙන් යුත් කුලපුත්‍රයෙකු විසින් යම් ලෝකෝත්තර ධර්ම සමූහයක් පැමිණිය යුතු ද, එය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්පූර්ණයෙන් ම සාක්ෂාත් කර ගන්නා ලදි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හීන වූ, ග්‍රාම්‍ය වූ, පෘථග්ජනයන්ට අදාළ වූ, ආර්ය නොවන, අනර්ථකාරී වූ කාමසුඛල්ලිකානුයෝගයෙහි නොයෙදෙන සේක. එමෙන්ම දුක් සහගත වූ, ආර්ය නොවන, අනර්ථකාරී වූ අත්තකිලමථානුයෝගයෙහි ද නොයෙදෙන සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උසස් සිතින් ලැබිය යුතු වූ, මෙලොව සැප පිණිස පවතින සතර මහා ධ්‍යානයන් කැමති පරිදි, අපහසුවකින් තොරව, පහසුවෙන් ම ලබන සේක.”

Anuyogadānappakāro

අනුයෝග දානයෙහි ආකාරය

161. ‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyya – ‘kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṃ atītamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiññatarā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiññatarā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, atthetarahi añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṃ.

161. “ස්වාමීනි, ඉදින් යමෙක් මගෙන් මෙසේ ඇසුවහොත් - ‘ඇවැත්නි ශාරිපුත්‍රය, අතීත කාලයෙහි සම්බෝධිය (සර්වඥතා ඥානය) සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වඩා උසස් වූ අභිඥා ඇති වෙනත් ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටියෝද?’ කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ ඇසූ කල මම ‘නැත’ කියා පවසන්නෙමි. ‘ඇවැත්නි ශාරිපුත්‍රය, අනාගත කාලයෙහි සම්බෝධිය සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වඩා උසස් වූ අභිඥා ඇති වෙනත් ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ වන්නාහුද?’ කියා ඇසුවහොත්, ස්වාමීනි, මම ‘නැත’ කියා පවසන්නෙමි. ‘ඇවැත්නි ශාරිපුත්‍රය, මේ වර්තමානයෙහි සම්බෝධිය සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වඩා උසස් වූ අභිඥා ඇති වෙනත් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ඇද්ද?’ කියා ඇසුවහොත්, ස්වාමීනි, මම ‘නැත’ කියා පවසන්නෙමි.”

‘‘Sace pana maṃ, bhante, evaṃ puccheyya – ‘kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṃ atītamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘eva’nti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘‘eva’’nti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, atthetarahi aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ bhante ‘no’ti vadeyyaṃ.

“ස්වාමීනි, ඉදින් යමෙක් මගෙන් මෙසේ ඇසුවහොත් - ‘ඇවැත්නි ශාරිපුත්‍රය, අතීත කාලයෙහි සම්බෝධිය සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සමාන වූ වෙනත් ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටියෝද?’ කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ ඇසූ කල මම ‘එසේය (සිටියහ)’ කියා පවසන්නෙමි. ‘ඇවැත්නි ශාරිපුත්‍රය, අනාගත කාලයෙහි සම්බෝධිය සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සමාන වූ වෙනත් ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ වන්නාහුද?’ කියා ඇසුවහොත්, ස්වාමීනි, මම ‘එසේය (වන්නාහ)’ කියා පවසන්නෙමි. ‘ඇවැත්නි ශාරිපුත්‍රය, මේ වර්තමානයෙහි සම්බෝධිය සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සමාන වූ වෙනත් ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ ඇද්ද?’ කියා ඇසුවහොත්, ස්වාමීනි, මම ‘නැත’ කියා පවසන්නෙමි.”

‘‘Sace pana maṃ, bhante, evaṃ puccheyya – ‘kiṃ panāyasmā sāriputto ekaccaṃ abbhanujānāti, ekaccaṃ na abbhanujānātī’ti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ [Pg.95] – ‘sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘‘ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiya’’nti. Sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘‘bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiya’’nti. Sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’’ti.

“ස්වාමීනි, ඉදින් යමෙක් මගෙන් මෙසේ ඇසුවහොත් - ‘ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍රයෝ ඇතැම් කරුණක් (සමාන බුදුවරුන් සිටීම) පිළිගෙන, ඇතැම් කරුණක් (දැනට සිටීම) පිළි නොගන්නේ කුමක් හෙයින්ද?’ කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ ඇසූ කල මම මෙසේ පවසන්නෙමි - ‘ඇවැත්නි, අතීත කාලයෙහි සම්බෝධිය සම්බන්ධයෙන් මා හා සමාන වූ අර්හත් සම්මා සම්බුදුවරු වැඩසිටියහ යන මෙය මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙන්ම ඇසුවෙමි, උන්වහන්සේගෙන්ම පිළිගත්තෙමි. අනාගත කාලයෙහි සම්බෝධිය සම්බන්ධයෙන් මා හා සමාන වූ අර්හත් සම්මා සම්බුදුවරු වැඩවසන්නාහ යන මෙය මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙන්ම ඇසුවෙමි, උන්වහන්සේගෙන්ම පිළිගත්තෙමි. ඇවැත්නි, එකම ලෝක ධාතුවක අර්හත් සම්මා සම්බුදුවරුන් දෙනමක් පෙර පසු නොවී (එක්වර) පහළ වීම සිදු නොවන දෙයකි, එයට අවකාශයක් නැත, එබඳු අවස්ථාවක් නොපවතී යන මෙය මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙන්ම ඇසුවෙමි, උන්වහන්සේගෙන්ම පිළිගත්තෙමි.’”

‘‘Kaccāhaṃ, bhante, evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva bhagavato homi, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhāmi, dhammassa cānudhammaṃ byākaromi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti? ‘‘Taggha tvaṃ, sāriputta, evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṃ abhūtena abbhācikkhasi, dhammassa cānudhammaṃ byākarosi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti.

“ස්වාමීනි, මෙසේ ඇසූ කල මෙබඳු පිළිතුරු දීමෙන් මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ දෙයම පවසන්නෙකු වෙම්ද? අසත්‍යයකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට චෝදනා නොකරන්නෙක් වෙම්ද? ධර්මයට අනුකූල වූ කරුණුම ප්‍රකාශ කරන්නෙක් වෙම්ද? කිසියම් සහධර්මිකයෙකුගේ කරුණු සහිත වාදයක් ගැරහිය යුතු තත්ත්වයකට පත් නොවේද?” “ශාරිපුත්‍රය, ඒකාන්තයෙන්ම ඔබ මෙසේ පිළිතුරු දීමේදී මා වදාළ දෙයම පවසන්නෙකු වෙයි. මට අසත්‍යයකින් චෝදනා නොකරයි. ධර්මයට අනුකූල වූ කරුණුම පවසයි. කිසියම් සහධර්මිකයෙකුගේ කරුණු සහිත වාදයක් ගැරහිය යුතු තත්ත්වයකට පත් නොවේ.”

Acchariyaabbhutaṃ

අසිරිමත් වූ අද්භූත වූ කරුණු

162. Evaṃ vutte, āyasmā udāyī bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissati! Ekamekañcepi ito, bhante, dhammaṃ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva paṭākaṃ parihareyyuṃ. Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃ mahiddhiko evaṃmahānubhāvo. Atha ca pana nevattānaṃ pātukarissatī’’ti!

162. මෙසේ වදාළ කල්හි, ආයුෂ්මත් උදායී තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අල්පේච්ඡතාව, සන්තෝෂය සහ සල්ලේඛතාව (කෙලෙස් සිඳලීම) අසිරිමත්ය, ස්වාමීනි, අද්භූතය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙතරම් මහා සෘද්ධි ඇති, මෙතරම් මහා ආනුභාව ඇති සේක් නමුදු, තමන් වහන්සේව (ලෝකයා ඉදිරියේ) ප්‍රකට නොකරන සේක! ස්වාමීනි, ඉදින් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ මෙහි ඇති එකම එක ගුණයක් හෝ තමන් තුළ දකිත් නම්, ඔවුහු ඒ පමණකින්ම ධජ පතාක ඔසවාගෙන මුළු නාලන්දාව පුරාම ඇවිදිනු ඇත. ස්වාමීනි, තථාගතයන් වහන්සේ මෙතරම් මහා සෘද්ධි හා ආනුභාව ඇතිව සිටිමින් තමන්ව ප්‍රකට නොකිරීම, උන්වහන්සේගේ අල්පේච්ඡතාව, සන්තෝෂය හා සල්ලේඛතාව අසිරිමත්ය, අද්භූතය.”

‘‘Passa kho tvaṃ, udāyi, ‘tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissati’! Ekamekañcepi ito, udāyi, dhammaṃ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva paṭākaṃ [Pg.96] parihareyyuṃ. Passa kho tvaṃ, udāyi, ‘tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissatī’’’ti!

“උදායී, තථාගතයන් වහන්සේගේ අල්පේච්ඡතාව, සන්තෝෂය හා සල්ලේඛතාව දෙස බලන්න. තථාගතයන් වහන්සේ මෙතරම් මහා සෘද්ධි ඇති, මෙතරම් මහා ආනුභාව ඇති සේක් නමුදු, තමන් වහන්සේව ප්‍රකට නොකරන සේක. උදායී, ඉදින් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ මෙහි ඇති එකම එක ගුණයක් හෝ තමන් තුළ දකිත් නම්, ඔවුහු ඒ පමණකින්ම ධජ පතාක ඔසවාගෙන නාලන්දාව පුරා ඇවිදිනු ඇත. උදායී, තථාගතයන් වහන්සේ මෙතරම් මහා සෘද්ධි හා ආනුභාව ඇතිව සිටිමින් තමන්ව ප්‍රකට නොකිරීම, උන්වහන්සේගේ අල්පේච්ඡතාව, සන්තෝෂය හා සල්ලේඛතාව දෙස බලන්න.”

163. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘tasmā tiha tvaṃ, sāriputta, imaṃ dhammapariyāyaṃ abhikkhaṇaṃ bhāseyyāsi bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Yesampi hi, sāriputta, moghapurisānaṃ bhavissati tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, tesamimaṃ dhammapariyāyaṃ sutvā tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, sā pahīyissatī’’ti. Iti hidaṃ āyasmā sāriputto bhagavato sammukhā sampasādaṃ pavedesi. Tasmā imassa veyyākaraṇassa sampasādanīyaṃ tveva adhivacananti.

163. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට මෙසේ වදාළ සේක: “සාරිපුත්ත, එබැවින් ඔබ මෙම ධර්ම ක්‍රමය භික්ෂූන්ට, භික්ෂුණීන්ට, උපාසකයන්ට සහ උපාසිකාවන්ට නිරන්තරයෙන් දේශනා කරන්න. සාරිපුත්ත, තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි යම් මෝඝ පුරුෂයන්ට සැකයක් හෝ විමතියක් ඇති වේ ද, ඔවුන් මෙම ධර්ම ක්‍රමය ඇසීමෙන් තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි වූ එම සැකය හෝ විමතිය පහව යන්නේය.” මෙසේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි සිය ශ්‍රද්ධාව හා ප්‍රසාදය ප්‍රකාශ කළ සේක. එබැවින් මෙම දේශනාවට ‘සම්පසාදනීය’ යන නාමයම ව්‍යවහාර කරනු ලැබේ.

Sampasādanīyasuttaṃ niṭṭhitaṃ pañcamaṃ.

පස්වන සම්පසාදනීය සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

6. Pāsādikasuttaṃ

6. පාසාදික සූත්‍රය

164. Evaṃ [Pg.97] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati vedhaññā nāma sakyā, tesaṃ ambavane pāsāde.

164. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශාක්‍ය ජනපදයෙහි වේධඤ්ඤ නම් ශාක්‍යයන්ගේ අඹ වනයෙහි පිහිටි ප්‍රාසාදයක වැඩවසන සේක.

Nigaṇṭhanāṭaputtakālaṅkiriyā

නිගණ්ඨ නාටපුත්තගේ අභාවය

Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato hoti. Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti – ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi, ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmi, kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi? Micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṃ me, asahitaṃ te. Purevacanīyaṃ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṃ pure avaca. Adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī’’ti. Vadhoyeva kho maññe nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu vattati. Yepi nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā gihī odātavasanā, tepi nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā virattarūpā paṭivānarūpā, yathā taṃ durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite bhinnathūpe appaṭisaraṇe.

එකල නිගණ්ඨ නාටපුත්ත පාවා නුවරදී මියගොස් වැඩි කලක් නොවීය. ඔහුගේ මරණයෙන් පසු නිගණ්ඨයෝ භේද වී, දෙකොටසකට බෙදී, කලහකාරී වී, අඬදබර කරගනිමින්, විවාදයට පත් වී එකිනෙකාට මුඛ සංචය නමැති හෙල්ලවලින් ඇන ගනිමින් (පරුෂ වචනයෙන් පහර දෙමින්) වාසය කළහ. “ඔබ මෙම ධර්ම විනය නොදනියි, මම මෙම ධර්ම විනය දනිමි. ඔබ කෙසේ නම් මෙම ධර්ම විනය දැනගන්නෙහිද? ඔබ වැරදි මඟ ගත් අයෙකි, මම නිවැරදි මඟ ගත් අයෙක්මි. මාගේ වචන අර්ථවත්ය, ඔබගේ වචන අර්ථ ශූන්‍යය. ඔබ මුලින් කිව යුත්ත පසුව කීවෙහිය, පසුව කිව යුත්ත මුලින් කීවෙහිය. ඔබ කලක් තිස්සේ පුරුදු කළ දේ දැන් නිෂ්ප්‍රභ වී ඇත. ඔබගේ වාදය බිඳ දමන ලදී, ඔබ පරාජය කරනු ලැබුවේය. දැන් ඔබේ මතය නිවැරදි බව ඔප්පු කිරීමට උත්සාහ කරන්න, ඉදින් හැකියාවක් ඇත්නම් එය ලිහා දක්වන්න” යැයි ඔවුහු වාද කළහ. නාටපුත්තගේ අනුගාමික නිගණ්ඨයන් අතර මිනීමරා ගැනීම් පවා සිදුවන තරමට තත්ත්වය නරක අතට හැරී තිබුණි. සුදු වස්ත්‍ර හැඳි නාටපුත්තගේ ගිහි ශ්‍රාවකයෝ පවා ඒ නිගණ්ඨයන් කෙරෙහි කලකිරීමටත්, නොපැහැදීමටත්, පිළිකුලටත් පත් වූහ. ඒ මක්නිසාද යත්, ඔවුන්ගේ එම ධර්ම විනය වැරදි ලෙස දේශනා කරන ලද, නිසි ලෙස ප්‍රකාශ නොකළ, සසරින් එතෙර වීමට මඟ නොවන, කෙලෙස් සංසිඳවීම පිණිස නොපවතින, සම්‍යක් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක විසින් දේශනා නොකරන ලද, පදනමක් බිඳී ගිය, පිළිසරණක් රහිත එකක් වූ බැවිනි.

165. Atha kho cundo samaṇuddeso pāvāyaṃ vassaṃvuṭṭho yena sāmagāmo, yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho cundo samaṇuddeso āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘nigaṇṭho, bhante, nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato. Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā…pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe’’ti.

165. එකල්හි පාවා නුවර වස් වැස නිම කළ චුන්ද සමණුද්දේස තෙමේ (සාමණේරයන් වහන්සේ) ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ වැඩසිටි සාමගාමයට වැඩම කොට, ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ චුන්ද සමණුද්දේස තෙමේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනි, නිගණ්ඨ නාටපුත්ත පාවා නුවරදී මියගොස් ඇත. ඔහුගේ මරණයෙන් පසු නිගණ්ඨයෝ භේද වී ... (පෙ) ... පිළිසරණක් රහිතව සිටිති.”

Evaṃ vutte, āyasmā ānando cundaṃ samaṇuddesaṃ etadavoca – ‘‘atthi kho idaṃ, āvuso cunda, kathāpābhataṃ bhagavantaṃ dassanāya. Āyāmāvuso [Pg.98] cunda, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā etamatthaṃ bhagavato ārocessāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho cundo samaṇuddeso āyasmato ānandassa paccassosi.

මෙසේ කී කල ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ චුන්ද සමණුද්දේස හට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත් චුන්ද, මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බැහැදැකීමට යාමට සුදුසු කරුණකි. ඇවැත් චුන්ද, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත යමු. ගොස් මෙම කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පවසමු.” “එසේය, ස්වාමීනි” යැයි චුන්ද සමණුද්දේස ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේය.

Atha kho āyasmā ca ānando cundo ca samaṇuddeso yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, cundo samaṇuddeso evamāha, ‘nigaṇṭho, bhante, nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā…pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe’’’ti.

එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ සහ චුන්ද සමණුද්දේස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹුනාහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, මෙම චුන්ද සමණුද්දේස මෙසේ පවසයි: ‘ස්වාමීනි, නිගණ්ඨ නාටපුත්ත පාවා නුවරදී මියගොස් ඇත. ඔහුගේ මරණයෙන් පසු නිගණ්ඨයෝ භේද වී ... (පෙ) ... පිළිසරණක් රහිතව සිටිති’” යැයි පවසා සිටියේය.

Asammāsambuddhappaveditadhammavinayo

සම්‍යක් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක විසින් දේශනා නොකරන ලද ධර්ම විනය

166. ‘‘Evaṃ hetaṃ, cunda, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite. Idha, cunda, satthā ca hoti asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṃvattaniko asammāsambuddhappavedito, sāvako ca tasmiṃ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharati na sāmīcippaṭipanno na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattati. So evamassa vacanīyo – ‘tassa te, āvuso, lābhā, tassa te suladdhaṃ, satthā ca te asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṃvattaniko asammāsambuddhappavedito. Tvañca tasmiṃ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharasi, na sāmīcippaṭipanno, na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattasī’ti. Iti kho, cunda, satthāpi tattha gārayho, dhammopi tattha gārayho, sāvako ca tattha evaṃ pāsaṃso. Yo kho, cunda, evarūpaṃ sāvakaṃ evaṃ vadeyya – ‘etāyasmā tathā paṭipajjatu, yathā te satthārā dhammo desito paññatto’ti. Yo ca samādapeti, yañca samādapeti, yo ca samādapito tathattāya paṭipajjati. Sabbe te bahuṃ apuññaṃ pasavanti. Taṃ kissa hetu? Evaṃ hetaṃ, cunda, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite.

166. “චුන්ද, වැරදි ලෙස දේශනා කරන ලද, වැරදි ලෙස පනවන ලද, සසරින් එතෙර නොකරවන, කෙලෙස් සංසිඳීමට හේතු නොවන, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක විසින් දේශනා නොකරන ලද ධර්ම විනයක තත්ත්වය මෙසේය. චුන්ද, මෙහි ශාස්තෘවරයා සම්මා සම්බුද්ධ නොවේ; ධර්මය ද වැරදි ලෙස දේශනා කරන ලද, වැරදි ලෙස පනවන ලද, සසරින් එතෙර නොකරවන, කෙලෙස් සංසිඳීමට හේතු නොවන, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක විසින් දේශනා නොකරන ලද්දකි. එසේ වුවත් ශ්‍රාවකයා ඒ ධර්මයෙහි අනුකූලව පිළිපදින්නෙකු නොවේ නම්, නිවැරදි පිළිවෙතෙහි නොයෙදෙයි නම්, ධර්මානුකූලව නොහැසිරෙයි නම්, ඒ ධර්මයෙන් බැහැරව කටයුතු කරයි නම්, ඔහුට මෙසේ කිව යුතුය: ‘ඇවැත්නි, ඔබට වාසනාවකි, ඔබ ලැබූ දෙය මනා ලැබීමකි. මන්ද, ඔබේ ශාස්තෘවරයා සම්මා සම්බුද්ධ නොවේ, ධර්මය ද වැරදි ලෙස දේශනා කරන ලද... කෙලෙස් සංසිඳීමට හේතු නොවන එකකි. එසේ තිබියදීත් ඔබ ඒ ධර්මයෙහි අනුකූලව නොපිළිපදියි, මනා පිළිවෙතෙහි නොයෙදෙයි, ධර්මානුකූලව නොහැසිරෙයි, ඒ ධර්මයෙන් බැහැරව කටයුතු කරයි.’ චුන්ද, මෙසේ එවැනි තැනක ශාස්තෘවරයා ද දොසට ලක්විය යුතුය, ධර්මය ද දොසට ලක්විය යුතුය, නමුත් ශ්‍රාවකයා මෙසේ ප්‍රශංසාවට ලක්විය යුතුය. චුන්ද, යමෙක් මෙබඳු ශ්‍රාවකයෙකුට, ‘පින්වත, එන්න, ඔබේ ශාස්තෘවරයා විසින් යම් ධර්මයක් දේශනා කරන ලද ද, පනවන ලද ද, ඒ ආකාරයෙන්ම පිළිපදින්න’ යැයි පවසයි නම්, එසේ සමාදන් කරවන තැනැත්තා ද, යමෙකු සමාදන් කරවනු ලබයි ද, යමෙක් එසේ සමාදන් වී ඒ අනුව පිළිපදියි ද, ඒ සියල්ලෝම බොහෝ අකුසල් රැස් කරගනිති. එයට හේතුව කුමක්ද? චුන්ද, වැරදි ලෙස දේශනා කරන ලද, වැරදි ලෙස පනවන ලද, සසරින් එතෙර නොකරවන, කෙලෙස් සංසිඳීමට හේතු නොවන, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක විසින් දේශනා නොකරන ලද ධර්ම විනයක ස්වභාවය මෙබඳු බැවිනි.”

167. ‘‘Idha [Pg.99] pana, cunda, satthā ca hoti asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṃvattaniko asammāsambuddhappavedito, sāvako ca tasmiṃ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharati sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṃ dhammaṃ vattati. So evamassa vacanīyo – ‘tassa te, āvuso, alābhā, tassa te dulladdhaṃ, satthā ca te asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṃvattaniko asammāsambuddhappavedito. Tvañca tasmiṃ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharasi sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṃ dhammaṃ vattasī’ti. Iti kho, cunda, satthāpi tattha gārayho, dhammopi tattha gārayho, sāvakopi tattha evaṃ gārayho. Yo kho, cunda, evarūpaṃ sāvakaṃ evaṃ vadeyya – ‘addhāyasmā ñāyappaṭipanno ñāyamārādhessatī’ti. Yo ca pasaṃsati, yañca pasaṃsati, yo ca pasaṃsito bhiyyoso mattāya vīriyaṃ ārabhati. Sabbe te bahuṃ apuññaṃ pasavanti. Taṃ kissa hetu? Evañhetaṃ, cunda, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite.

167. “නැවතත් චුන්ද, මෙහි ශාස්තෘවරයා සම්මා සම්බුද්ධ නොවේ, ධර්මය ද වැරදි ලෙස දේශනා කරන ලද, වැරදි ලෙස පනවන ලද, සසරින් එතෙර නොකරවන, කෙලෙස් සංසිඳීමට හේතු නොවන, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක විසින් දේශනා නොකරන ලද්දකි. එහෙත් ශ්‍රාවකයා ඒ ධර්මයෙහි අනුකූලව පිළිපදියි, මනා පිළිවෙතෙහි යෙදෙයි, ධර්මානුකූලව හැසිරෙයි, ඒ ධර්මයම සමාදන්ව කටයුතු කරයි. ඔහුට මෙසේ කිව යුතුය: ‘ඇවැත්නි, ඔබට අවාසනාවකි, ඔබ ලැබූ දෙය අයහපත් ලැබීමකි. මන්ද, ඔබේ ශාස්තෘවරයා සම්මා සම්බුද්ධ නොවේ... ඔබ ඒ ධර්මයෙහිම අනුකූලව පිළිපදියි, මනා පිළිවෙතෙහි යෙදෙයි, ධර්මානුකූලව හැසිරෙමින් ඒ ධර්මයම සමාදන්ව කටයුතු කරයි.’ චුන්ද, මෙසේ එවැනි තැනක ශාස්තෘවරයා ද දොසට ලක්විය යුතුය, ධර්මය ද දොසට ලක්විය යුතුය, ශ්‍රාවකයා ද මෙසේ දොසට ලක්විය යුතුය. චුන්ද, යමෙක් මෙබඳු ශ්‍රාවකයෙකුට ‘පින්වතා සැබවින්ම නිවැරදි මඟෙහි පිළිපන්නේය, ඔහු ඒ නිවැරදි මඟ (ධර්මය) සාක්ෂාත් කරනු ඇත’ යැයි පවසයි නම්, එසේ යමෙක් ප්‍රශංසා කරයි ද, යමෙකුට ප්‍රශංසා කරනු ලබයි ද, යමෙක් ප්‍රශංසා කරනු ලැබීම නිසා වඩාත් වීර්යය කරයි ද, ඒ සියල්ලෝම බොහෝ අකුසල් රැස් කරගනිති. එයට හේතුව කුමක්ද? චුන්ද, වැරදි ලෙස දේශනා කරන ලද... කෙලෙස් සංසිඳීමට හේතු නොවන ධර්ම විනයක ස්වභාවය මෙබඳු බැවිනි.”

Sammāsambuddhappaveditadhammavinayo

සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනය

168. ‘‘Idha pana, cunda, satthā ca hoti sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito, sāvako ca tasmiṃ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharati, na sāmīcippaṭipanno, na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattati. So evamassa vacanīyo – ‘tassa te, āvuso, alābhā, tassa te dulladdhaṃ, satthā ca te sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Tvañca tasmiṃ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharasi, na sāmīcippaṭipanno, na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattasī’ti. Iti kho, cunda, satthāpi tattha pāsaṃso, dhammopi tattha pāsaṃso, sāvako ca tattha evaṃ gārayho. Yo kho, cunda, evarūpaṃ sāvakaṃ evaṃ vadeyya – ‘etāyasmā tathā paṭipajjatu yathā te satthārā dhammo desito paññatto’ti. Yo ca samādapeti, yañca samādapeti, yo ca samādapito tathattāya paṭipajjati. Sabbe te bahuṃ puññaṃ pasavanti. Taṃ kissa hetu? Evañhetaṃ[Pg.100], cunda, hoti svākkhāte dhammavinaye suppavedite niyyānike upasamasaṃvattanike sammāsambuddhappavedite.

168. “නැවතත් චුන්ද, මෙහි ශාස්තෘවරයා සම්මා සම්බුද්ධ වෙයි, ධර්මය ද මනාව දේශනා කරන ලද (ස්වාක්ඛාත), මනාව පනවන ලද, සසරින් එතෙර කරවන, කෙලෙස් සංසිඳීමට හේතු වන, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක විසින් දේශනා කරන ලද්දකි. එහෙත් ශ්‍රාවකයා ඒ ධර්මයෙහි අනුකූලව පිළිපදින්නෙකු නොවේ නම්, මනා පිළිවෙතෙහි නොයෙදෙයි නම්, ධර්මානුකූලව නොහැසිරෙයි නම්, ඒ ධර්මයෙන් බැහැරව කටයුතු කරයි නම්, ඔහුට මෙසේ කිව යුතුය: ‘ඇවැත්නි, ඔබට අවාසනාවකි, ඔබ ලැබූ දෙය අයහපත් ලැබීමකි. මන්ද, ඔබේ ශාස්තෘවරයා සම්මා සම්බුද්ධ වෙයි, ධර්මය ද මනාව දේශනා කරන ලද... කෙලෙස් සංසිඳීමට හේතු වන එකකි. එසේ තිබියදීත් ඔබ ඒ ධර්මයෙහි අනුකූලව නොපිළිපදියි, මනා පිළිවෙතෙහි නොයෙදෙයි, ධර්මානුකූලව නොහැසිරෙයි, ඒ ධර්මයෙන් බැහැරව කටයුතු කරයි.’ චුන්ද, මෙසේ එවැනි තැනක ශාස්තෘවරයා ප්‍රශංසාවට ලක්විය යුතුය, ධර්මය ද ප්‍රශංසාවට ලක්විය යුතුය, නමුත් ශ්‍රාවකයා මෙසේ දොසට ලක්විය යුතුය. චුන්ද, යමෙක් මෙබඳු ශ්‍රාවකයෙකුට ‘පින්වත, එන්න, ඔබේ ශාස්තෘවරයා විසින් යම් ධර්මයක් දේශනා කරන ලද ද, පනවන ලද ද, ඒ ආකාරයෙන්ම පිළිපදින්න’ යැයි පවසයි නම්, එසේ සමාදන් කරවන තැනැත්තා ද, යමෙකු සමාදන් කරවනු ලබයි ද, යමෙක් එසේ සමාදන් වී ඒ අනුව පිළිපදියි ද, ඒ සියල්ලෝම බොහෝ පින් රැස් කරගනිති. එයට හේතුව කුමක්ද? චුන්ද, මනාව දේශනා කරන ලද, මනාව පනවන ලද, සසරින් එතෙර කරවන, කෙලෙස් සංසිඳීමට හේතු වන, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනයක ස්වභාවය මෙබඳු බැවිනි.”

169. ‘‘Idha pana, cunda, satthā ca hoti sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito, sāvako ca tasmiṃ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharati sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṃ dhammaṃ vattati. So evamassa vacanīyo – ‘tassa te, āvuso, lābhā, tassa te suladdhaṃ, satthā ca te sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Tvañca tasmiṃ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharasi sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṃ dhammaṃ vattasī’ti. Iti kho, cunda, satthāpi tattha pāsaṃso, dhammopi tattha pāsaṃso, sāvakopi tattha evaṃ pāsaṃso. Yo kho, cunda, evarūpaṃ sāvakaṃ evaṃ vadeyya – ‘addhāyasmā ñāyappaṭipanno ñāyamārādhessatī’ti. Yo ca pasaṃsati, yañca pasaṃsati, yo ca pasaṃsito bhiyyoso mattāya vīriyaṃ ārabhati. Sabbe te bahuṃ puññaṃ pasavanti. Taṃ kissa hetu? Evañhetaṃ, cunda, hoti svākkhāte dhammavinaye suppavedite niyyānike upasamasaṃvattanike sammāsambuddhappavedite.

169. චුන්ද, මේ ලෝකයෙහි ශාස්තෘන් වහන්සේ සම්මා සම්බුදු වෙති. ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, මැනවින් ප්‍රකාශ කරන ලද්දේය, සංසාර දුකෙන් නික්ම යෑමට පවතින්නකි, කෙලෙස් සංසිඳුවීමට පවතින්නකි, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ම පවසන ලද්දේය. ශ්‍රාවකයා ද ඒ ධර්මයෙහි ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තියෙහි හැසිරෙයි, සාමීචි ප්‍රතිපත්තියෙහි හැසිරෙයි, අනුධර්මචාරී වෙයි, ඒ ධර්මය සමාදන්ව පිළිපදියි. ඔහුට මෙසේ පැවසිය යුතුය: 'ඇවැත්නි, ඔබට ලාභයකි, ඔබ මනුෂ්‍ය ජීවිතය මැනවින් ලබන ලදී. ඔබේ ශාස්තෘන් වහන්සේ සම්මා සම්බුදු වෙති, ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, මැනවින් ප්‍රකාශ කරන ලද්දේය, සංසාර දුකෙන් නික්ම යෑමට පවතින්නකි, කෙලෙස් සංසිඳුවීමට පවතින්නකි, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ම පවසන ලද්දේය. ඔබ ද ඒ ධර්මයෙහි ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තියෙහි හැසිරෙයි, සාමීචි ප්‍රතිපත්තියෙහි හැසිරෙයි, අනුධර්මචාරී වෙයි, ඒ ධර්මය සමාදන්ව පිළිපදියි' යනුවෙනි. චුන්ද, මෙසේ එහි ශාස්තෘන් වහන්සේ ද ප්‍රශංසනීය වෙති, ධර්මය ද ප්‍රශංසනීය වෙයි, ශ්‍රාවකයා ද එලෙසින්ම ප්‍රශංසනීය වෙයි. චුන්ද, යමෙක් මෙබඳු ශ්‍රාවකයෙකුට 'ඒකාන්තයෙන්ම ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ නිවනට පමුණුවන මගෙහි පිළිපන්නේය, නිවන අවබෝධ කරගන්නේය'යි පවසන්නේ නම්, එසේ පසසන්නා ද, යමෙකු පසසන්නේ ද, පසසන ලද්දාවූ යම් ශ්‍රාවකයෙක් අධික වූ වීර්යයක් ආරම්භ කරන්නේ ද, ඒ සියල්ලෝම බොහෝ පින් රැස් කරති. එයට හේතුව කුමක්ද? චුන්ද, මැනවින් දේශනා කරන ලද, මැනවින් ප්‍රකාශ කරන ලද, සංසාර දුකෙන් නික්ම යෑමට පවතින, කෙලෙස් සංසිඳුවීමට පවතින, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පවසන ලද මේ ධර්ම විනයෙහි ස්වභාවය මෙසේ වන බැවිනි.

Sāvakānutappasatthu

ශ්‍රාවකයන්ගේ පසුතැවිල්ලට හේතු වන ශාස්තෘවරයා

170. ‘‘Idha pana, cunda, satthā ca loke udapādi arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito, aviññāpitatthā cassa honti sāvakā saddhamme, na ca tesaṃ kevalaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ āvikataṃ hoti uttānīkataṃ sabbasaṅgāhapadakataṃ sappāṭihīrakataṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Atha nesaṃ satthuno antaradhānaṃ hoti. Evarūpo kho, cunda, satthā sāvakānaṃ kālaṅkato anutappo hoti. Taṃ kissa hetu? Satthā ca no loke udapādi arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito, aviññāpitatthā camha saddhamme, na ca no kevalaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ āvikataṃ hoti [Pg.101] uttānīkataṃ sabbasaṅgāhapadakataṃ sappāṭihīrakataṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Atha no satthuno antaradhānaṃ hotīti. Evarūpo kho, cunda, satthā sāvakānaṃ kālaṅkato anutappo hoti.

170. චුන්ද, මේ ලෝකයෙහි අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් උපදිති. ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, මැනවින් ප්‍රකාශ කරන ලද්දේය, සංසාරයෙන් නික්ම යෑමට පවතින්නකි, කෙලෙස් සංසිඳුවීමට පවතින්නකි, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පවසන ලද්දේය. එහෙත් උන්වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ සද්ධර්මයෙහි අර්ථය මැනවින් අවබෝධ කර නොගත්තෝ වෙති. ඔවුන්ගේ මුළුමනින්ම පරිපූර්ණ වූ බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකට කරන ලද්දේ නොවේ, පැහැදිලි කරන ලද්දේ නොවේ, සියලු කරුණු ඇතුළත් කොට සකස් කරන ලද්දේ නොවේ, සාප්‍රාතිහාර්ය ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ නොවේ, දෙවි මිනිසුන් අතර මැනවින් ප්‍රචලිත වූයේ ද නොවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේ අභාවයට පත් වෙති. චුන්ද, මෙබඳු ශාස්තෘවරයෙකු අභාවයට පත් වූ කල්හි එය ශ්‍රාවකයන්ගේ පසුතැවිල්ලට හේතු වෙයි. එයට හේතුව කුමක්ද? 'අප වෙනුවෙන් අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් ලොව උපන්හ, ධර්මය ද මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය... එහෙත් අප සද්ධර්මයෙහි අර්ථය මැනවින් අවබෝධ කර නොගත්තෙමු, අපට බ්‍රහ්මචර්යාව පරිපූර්ණ ලෙස ප්‍රකට කරනු නොලැබිණි... එවිට අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ අභාවයට පත් වූහ' යනුවෙන් ඔවුන් පසුතැවෙන බැවිනි. චුන්ද, මෙබඳු ශාස්තෘවරයෙකු අභාවයට පත් වූ විට එය ශ්‍රාවකයන්ගේ පසුතැවිල්ලට හේතු වෙයි.

Sāvakānanutappasatthu

ශ්‍රාවකයන්ගේ පසුතැවිල්ලට හේතු නොවන ශාස්තෘවරයා

171. ‘‘Idha pana, cunda, satthā ca loke udapādi arahaṃ sammāsambuddho. Dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Viññāpitatthā cassa honti sāvakā saddhamme, kevalañca tesaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ āvikataṃ hoti uttānīkataṃ sabbasaṅgāhapadakataṃ sappāṭihīrakataṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Atha nesaṃ satthuno antaradhānaṃ hoti. Evarūpo kho, cunda, satthā sāvakānaṃ kālaṅkato ananutappo hoti. Taṃ kissa hetu? Satthā ca no loke udapādi arahaṃ sammāsambuddho. Dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Viññāpitatthā camha saddhamme, kevalañca no paripūraṃ brahmacariyaṃ āvikataṃ hoti uttānīkataṃ sabbasaṅgāhapadakataṃ sappāṭihīrakataṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Atha no satthuno antaradhānaṃ hotīti. Evarūpo kho, cunda, satthā sāvakānaṃ kālaṅkato ananutappo hoti.

171. චුන්ද, මේ ලෝකයෙහි අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් උපදිති. ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, මැනවින් ප්‍රකාශ කරන ලද්දේය, සංසාරයෙන් නික්ම යෑමට පවතින්නකි, කෙලෙස් සංසිඳුවීමට පවතින්නකි, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පවසන ලද්දේය. උන්වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ සද්ධර්මයෙහි අර්ථය මැනවින් අවබෝධ කර ගත්තෝ වෙති. ඔවුන්ගේ මුළුමනින්ම පරිපූර්ණ වූ බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකට කරන ලද්දේ වෙයි, පැහැදිලි කරන ලද්දේ වෙයි, සියලු කරුණු ඇතුළත් කොට සකස් කරන ලද්දේ වෙයි, සාප්‍රාතිහාර්ය ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ වෙයි, දෙවි මිනිසුන් අතර මැනවින් ප්‍රචලිත වූයේ ද වෙයි. එවිට ඔවුන්ගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ අභාවයට පත් වෙති. චුන්ද, මෙබඳු ශාස්තෘවරයෙකු අභාවයට පත් වූ කල්හි එය ශ්‍රාවකයන්ගේ පසුතැවිල්ලට හේතු නොවේ. එයට හේතුව කුමක්ද? 'අප වෙනුවෙන් අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් ලොව උපන්හ... අප සද්ධර්මයෙහි අර්ථය මැනවින් අවබෝධ කර ගත්තෙමු, අපට බ්‍රහ්මචර්යාව පරිපූර්ණ ලෙස ප්‍රකට කරන ලදී... එවිට අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ අභාවයට පත් වූහ' යනුවෙන් ඔවුන් සතුටට පත් වන බැවිනි. චුන්ද, මෙබඳු ශාස්තෘවරයෙකු අභාවයට පත් වූ විට එය ශ්‍රාවකයන්ගේ පසුතැවිල්ලට හේතු නොවේ.

Brahmacariyaaparipūrādikathā

බ්‍රහ්මචර්යාව අපරිපූර්ණ වීම ආදී කථාව

172. ‘‘Etehi cepi, cunda, aṅgehi samannāgataṃ brahmacariyaṃ hoti, no ca kho satthā hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto. Evaṃ taṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ hoti tenaṅgena.

172. චුන්ද, ඉදින් බ්‍රහ්මචර්යාව මේ අංගයන්ගෙන් යුක්ත වුවත්, ශාස්තෘන් වහන්සේ ස්ථවිර වූ, බොහෝ කල් දන්නා, පැවිදි වී බොහෝ කලක් ගත වූ, මාර්ගයට පැමිණි, වයෝවෘද්ධ වූ කෙනෙකු නොවන්නේ නම්, එවිට ඒ බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ අංගය නිසා අපරිපූර්ණ වෙයි.

‘‘Yato ca kho, cunda, etehi ceva aṅgehi samannāgataṃ brahmacariyaṃ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto. Evaṃ taṃ brahmacariyaṃ paripūraṃ hoti tenaṅgena.

චුන්ද, යම් කලෙක බ්‍රහ්මචර්යාව මේ අංගයන්ගෙන් යුක්ත වෙයි ද, ශාස්තෘන් වහන්සේ ද ස්ථවිර වූ, බොහෝ කල් දන්නා, පැවිදි වී බොහෝ කලක් ගත වූ, මාර්ගයට පැමිණි, වයෝවෘද්ධ වූ කෙනෙකු වෙති ද, එවිට ඒ බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ අංගය නිසා පරිපූර්ණ වෙයි.

173. ‘‘Etehi cepi, cunda, aṅgehi samannāgataṃ brahmacariyaṃ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto, no ca khvassa therā bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā. Alaṃ samakkhātuṃ saddhammassa, alaṃ uppannaṃ [Pg.102] parappavādaṃ sahadhammehi suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desetuṃ. Evaṃ taṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ hoti tenaṅgena.

173. “චුන්ද, ඉදින් මේ අංගයන්ගෙන් යුක්ත වූ බ්‍රහ්මචර්යාවක් (ශාසනයක්) පවතී නම්, එහි ශාස්තෘන් වහන්සේ ද බොහෝ කල් දන්නා (රත්නඤ්ඤූ), බොහෝ කලකට පෙර පැවිදි වූ, වයෝවෘද්ධ වූ, ජරාවට පත් වූ ස්ථවිර කෙනෙක් වෙති. එහෙත් එම ශාස්තෘන් වහන්සේට ව්‍යුත්පන්න වූ, විනීත වූ, විශාරද වූ, අරහත්වය ලැබූ ස්ථවිර භික්ෂු ශ්‍රාවකයෝ නොවෙත් නම්, සද්ධර්මය මැනවින් දේශනා කිරීමටත්, පැනනගින පරප්පවාදයන් (අන්‍ය මතයන්) ධර්මානුකූලව මැනවින් මර්දනය කොට ප්‍රාතිහාර්ය සහිතව ධර්මය දේශනා කිරීමටත් ඔවුහු සමර්ථ නොවෙත් නම්, මෙසේ ඒ බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ අංගය හේතුවෙන් අපරිපූර්ණ වෙයි.”

‘‘Yato ca kho, cunda, etehi ceva aṅgehi samannāgataṃ brahmacariyaṃ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto, therā cassa bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā. Alaṃ samakkhātuṃ saddhammassa, alaṃ uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammehi suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desetuṃ. Evaṃ taṃ brahmacariyaṃ paripūraṃ hoti tenaṅgena.

“චුන්ද, යම් කලක පටන් මේ අංගයන්ගෙන් ම යුක්ත වූ බ්‍රහ්මචර්යාව පවතී නම්, එහි ශාස්තෘන් වහන්සේ ද බොහෝ කල් දන්නා, බොහෝ කලකට පෙර පැවිදි වූ, වයෝවෘද්ධ වූ, ජරාවට පත් වූ ස්ථවිර කෙනෙක් වෙති. එමෙන්ම එම ශාස්තෘන් වහන්සේට ව්‍යුත්පන්න වූ, විනීත වූ, විශාරද වූ, අරහත්වය ලැබූ ස්ථවිර භික්ෂු ශ්‍රාවකයෝ සිටිත් නම්, සද්ධර්මය මැනවින් දේශනා කිරීමටත්, පැනනගින පරප්පවාදයන් ධර්මානුකූලව මැනවින් මර්දනය කොට ප්‍රාතිහාර්ය සහිතව ධර්මය දේශනා කිරීමටත් ඔවුහු සමර්ථ වෙත් නම්, මෙසේ ඒ බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ අංගය හේතුවෙන් පරිපූර්ණ වෙයි.”

174. ‘‘Etehi cepi, cunda, aṅgehi samannāgataṃ brahmacariyaṃ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto, therā cassa bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā. Alaṃ samakkhātuṃ saddhammassa, alaṃ uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammehi suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desetuṃ. No ca khvassa majjhimā bhikkhū sāvakā honti…pe… majjhimā cassa bhikkhū sāvakā honti, no ca khvassa navā bhikkhū sāvakā honti…pe… navā cassa bhikkhū sāvakā honti, no ca khvassa therā bhikkhuniyo sāvikā honti…pe… therā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti, no ca khvassa majjhimā bhikkhuniyo sāvikā honti…pe… majjhimā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti, no ca khvassa navā bhikkhuniyo sāvikā honti…pe… navā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti, no ca khvassa upāsakā sāvakā honti gihī odātavasanā brahmacārino…pe… upāsakā cassa sāvakā honti gihī odātavasanā brahmacārino, no ca khvassa upāsakā sāvakā honti gihī odātavasanā kāmabhogino…pe… upāsakā cassa sāvakā honti gihī odātavasanā kāmabhogino, no ca khvassa upāsikā sāvikā honti gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo…pe… upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo, no ca khvassa upāsikā sāvikā honti gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo…pe… upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo, no ca khvassa brahmacariyaṃ hoti iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ…pe… brahmacariyañcassa hoti iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva [Pg.103] devamanussehi suppakāsitaṃ, no ca kho lābhaggayasaggappattaṃ. Evaṃ taṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ hoti tenaṅgena.

174. “චුන්ද, ඉදින් මේ අංගයන්ගෙන් යුක්ත වූ බ්‍රහ්මචර්යාවක් පවතී නම්, එහි ශාස්තෘන් වහන්සේ ද වයෝවෘද්ධ ස්ථවිර කෙනෙක් වෙති. ව්‍යුත්පන්න වූ ස්ථවිර භික්ෂු ශ්‍රාවකයෝ ද සිටිති. ඔවුහු සද්ධර්මය දේශනා කිරීමටත්, පරප්පවාදයන් මර්දනය කිරීමටත් සමර්ථ වෙති. එහෙත් එම ශාස්තෘන් වහන්සේට මධ්‍යම භික්ෂු ශ්‍රාවකයෝ නොවෙත් නම්... (පෙ)... මධ්‍යම භික්ෂු ශ්‍රාවකයෝ සිටිති, එහෙත් නවක භික්ෂු ශ්‍රාවකයෝ නොවෙත් නම්... (පෙ)... නවක භික්ෂු ශ්‍රාවකයෝ සිටිති, එහෙත් ස්ථවිර භික්ෂුණී ශ්‍රාවිකාවෝ නොවෙත් නම්... (පෙ)... ස්ථවිර භික්ෂුණී ශ්‍රාවිකාවෝ සිටිති, එහෙත් මධ්‍යම භික්ෂුණී ශ්‍රාවිකාවෝ නොවෙත් නම්... (පෙ)... මධ්‍යම භික්ෂුණී ශ්‍රාවිකාවෝ සිටිති, එහෙත් නවක භික්ෂුණී ශ්‍රාවිකාවෝ නොවෙත් නම්... (පෙ)... නවක භික්ෂුණී ශ්‍රාවිකාවෝ සිටිති, එහෙත් සුදු වත හැඳි බ්‍රහ්මචාරී උපාසක ශ්‍රාවකයෝ නොවෙත් නම්... (පෙ)... සුදු වත හැඳි බ්‍රහ්මචාරී උපාසකයෝ සිටිති, එහෙත් සුදු වත හැඳි කාමභෝගී උපාසක ශ්‍රාවකයෝ නොවෙත් නම්... (පෙ)... සුදු වත හැඳි කාමභෝගී උපාසකයෝ සිටිති, එහෙත් සුදු වත හැඳි බ්‍රහ්මචාරී උපාසිකා ශ්‍රාවිකාවෝ නොවෙත් නම්... (පෙ)... සුදු වත හැඳි බ්‍රහ්මචාරී උපාසිකාවෝ සිටිති, එහෙත් සුදු වත හැඳි කාමභෝගී උපාසිකා ශ්‍රාවිකාවෝ නොවෙත් නම්... (පෙ)... සුදු වත හැඳි කාමභෝගී උපාසිකාවෝ සිටිති. එමෙන්ම ශාසන බ්‍රහ්මචර්යාව සමෘද්ධිමත්, පැතිරුණු, බහුජනයා දන්නා වූ, දෙවි මිනිසුන් අතර මැනවින් ප්‍රකාශිත වූයේ නොවෙයි නම්... (පෙ)... බ්‍රහ්මචර්යාව දෙවි මිනිසුන් අතර මැනවින් ප්‍රකාශිත වී තිබුණ ද, එය ලාභයෙන් හා කීර්තියෙන් අග්‍රස්ථානයට පත්ව නොවෙයි නම්, මෙසේ ඒ බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ අංගය හේතුවෙන් අපරිපූර්ණ වෙයි.”

‘‘Yato ca kho, cunda, etehi ceva aṅgehi samannāgataṃ brahmacariyaṃ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto, therā cassa bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā. Alaṃ samakkhātuṃ saddhammassa, alaṃ uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammehi suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desetuṃ. Majjhimā cassa bhikkhū sāvakā honti…pe… navā cassa bhikkhū sāvakā honti…pe… therā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti…pe… majjhimā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti…pe… navā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti…pe… upāsakā cassa sāvakā honti…pe… gihī odātavasanā brahmacārino. Upāsakā cassa sāvakā honti gihī odātavasanā kāmabhogino…pe… upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo…pe… upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo…pe… brahmacariyañcassa hoti iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ, lābhaggappattañca yasaggappattañca. Evaṃ taṃ brahmacariyaṃ paripūraṃ hoti tenaṅgena.

“චුන්ද, යම් කලක පටන් මේ අංගයන්ගෙන් ම යුක්ත වූ බ්‍රහ්මචර්යාව පවතී නම්, එහි ශාස්තෘන් වහන්සේ ද බොහෝ කල් දන්නා ස්ථවිර කෙනෙක් වෙති. එමෙන්ම එහි ව්‍යුත්පන්න වූ ස්ථවිර භික්ෂු ශ්‍රාවකයෝ ද, මධ්‍යම භික්ෂු ශ්‍රාවකයෝ ද, නවක භික්ෂු ශ්‍රාවකයෝ ද, ස්ථවිර භික්ෂුණී ශ්‍රාවිකාවෝ ද, මධ්‍යම භික්ෂුණීහු ද, නවක භික්ෂුණීහු ද, සුදු වත හැඳි බ්‍රහ්මචාරී උපාසකයෝ ද, සුදු වත හැඳි කාමභෝගී උපාසකයෝ ද, සුදු වත හැඳි බ්‍රහ්මචාරී උපාසිකාවෝ ද, සුදු වත හැඳි කාමභෝගී උපාසිකාවෝ ද සිටිත් නම්, ශාසන බ්‍රහ්මචර්යාව ද සමෘද්ධිමත් ව, පැතිරී ගොස්, බොහෝ ජනයා දන්නා වූ, දෙවි මිනිසුන් අතර මැනවින් ප්‍රකාශිත ව, ලාභ කීර්ති දෙකෙන් ම අග්‍රස්ථානයට පත්ව තිබේ නම්, මෙසේ ඒ බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ අංගය හේතුවෙන් පරිපූර්ණ වෙයි.”

175. ‘‘Ahaṃ kho pana, cunda, etarahi satthā loke uppanno arahaṃ sammāsambuddho. Dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Viññāpitatthā ca me sāvakā saddhamme, kevalañca tesaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ āvikataṃ uttānīkataṃ sabbasaṅgāhapadakataṃ sappāṭihīrakataṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Ahaṃ kho pana, cunda, etarahi satthā thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto.

175. “චුන්ද, මම දැන් ලොව පහළ වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙමි. ධර්මය ද ස්වක්ඛාතය (මැනවින් දේශනා කරන ලද්දකි), මැනවින් දන්වන ලද්දකි, සසරින් එතෙර කරවන සුලුය, කෙලෙස් සංසිඳුවන සුලුය, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින්ම මැනවින් ප්‍රකාශ කරන ලද්දකි. මාගේ ශ්‍රාවකයෝ ද සද්ධර්මයෙහි අර්ථය මැනවින් අවබෝධ කර ගත්තෝ වෙති. ඔවුන් හට මුළුමනින්ම පරිපූර්ණ වූ බ්‍රහ්මචරියාව (ශ්‍රේෂ්ඨ ජීවන මාර්ගය) ප්‍රකාශ කරන ලද්දකි, පැහැදිලි කරන ලද්දකි, සියලු ශාසනික කරුණු සංග්‍රහ කරන ලද පදවලින් යුක්තව සකස් කරන ලද්දකි, ප්‍රාතිහාර්ය සහිතව දෙවි මිනිසුන් දක්වාම මැනවින් පතුරුවන ලද්දකි. චුන්ද, දැන් මම ස්ථවිර වූ, බොහෝ කල් දන්නා (රත්තඤ්ඤූ), බොහෝ කලකට පෙර පැවිදි වූ, දීර්ඝ කාලයක් ගෙවා පැමිණි, මහලු වයසට පත් ශාස්තෘවරයෙක් වෙමි.”

‘‘Santi kho pana me, cunda, etarahi therā bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā. Alaṃ samakkhātuṃ saddhammassa, alaṃ uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammehi suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desetuṃ. Santi kho pana me, cunda, etarahi majjhimā bhikkhū sāvakā…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi navā bhikkhū sāvakā…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi therā bhikkhuniyo sāvikā…pe… santi kho [Pg.104] pana me, cunda, etarahi majjhimā bhikkhuniyo sāvikā…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi navā bhikkhuniyo sāvikā…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi upāsakā sāvakā gihī odātavasanā brahmacārino…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi upāsakā sāvakā gihī odātavasanā kāmabhogino…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi upāsikā sāvikā gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo…pe… santi kho pana me, cunda, etarahi upāsikā sāvikā gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo…pe… etarahi kho pana me, cunda, brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ.

“චුන්ද, දැන් මා හට ව්‍යක්ත වූ, විනීත වූ, විශාරද වූ, යෝගක්ෂේමයට (අර්හත් ඵලයට) පත් වූ ස්ථවිර භික්ෂු ශ්‍රාවකයෝ සිටිති. ඔවුහු සද්ධර්මය දේශනා කිරීමට ද, පැනනගින පරප්පවාදයන් (අන්‍ය මතයන්) ධර්මානුකූලව මැනවින් මැඩපවත්වා ප්‍රාතිහාර්ය සහිතව ධර්මය දේශනා කිරීමට ද සමර්ථ වෙති. චුන්ද, දැන් මා හට මධ්‍යම භික්ෂු ශ්‍රාවකයෝ ද... නවක භික්ෂු ශ්‍රාවකයෝ ද... ස්ථවිර භික්ෂුණී ශ්‍රාවිකාවෝ ද... මධ්‍යම භික්ෂුණී ශ්‍රාවිකාවෝ ද... නවක භික්ෂුණී ශ්‍රාවිකාවෝ ද සිටිති. චුන්ද, දැන් මා හට සුදු වත් හැඳි බ්‍රහ්මචාරී ගිහි උපාසක ශ්‍රාවකයෝ ද... සුදු වත් හැඳි කාමභෝගී ගිහි උපාසක ශ්‍රාවකයෝ ද... සුදු වත් හැඳි බ්‍රහ්මචාරී ගිහි උපාසිකා ශ්‍රාවිකාවෝ ද... සුදු වත් හැඳි කාමභෝගී ගිහි උපාසිකා ශ්‍රාවිකාවෝ ද සිටිති. චුන්ද, දැන් මාගේ මෙම බ්‍රහ්මචරියාව සමෘද්ධය, දියුණුය, පැතිරුණකි, බොහෝ ජනයා දන්නා වූවකි, මහත් බවට පත් වූවකි, දෙවි මිනිසුන් අතර මැනවින් ප්‍රකාශිත වූවකි.”

176. ‘‘Yāvatā kho, cunda, etarahi satthāro loke uppannā, nāhaṃ, cunda, aññaṃ ekasatthārampi samanupassāmi evaṃlābhaggayasaggappattaṃ yatharivāhaṃ. Yāvatā kho pana, cunda, etarahi saṅgho vā gaṇo vā loke uppanno; nāhaṃ, cunda, aññaṃ ekaṃ saṃghampi samanupassāmi evaṃlābhaggayasaggappattaṃ yatharivāyaṃ, cunda, bhikkhusaṅgho. Yaṃ kho taṃ, cunda, sammā vadamāno vadeyya – ‘sabbākārasampannaṃ sabbākāraparipūraṃ anūnamanadhikaṃ svākkhātaṃ kevalaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ suppakāsita’nti. Idameva taṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘sabbākārasampannaṃ…pe… suppakāsita’nti.

176. “චුන්ද, දැනට ලොව පහළ වී සිටින යම්තාක් ශාස්තෘවරුන් සිටිත් ද, ඔවුන් අතරින් මා මෙන් මෙතරම් ලාභාග්‍ර හා යශෝඅග්‍ර භාවයට පත් වූ වෙනත් කිසිදු ශාස්තෘවරයෙකු මම නොදකිමි. චුන්ද, දැනට ලොව පහළ වී සිටින යම්තාක් සංඝයෙකු හෝ ගණයෙකු සිටිත් ද, ඔවුන් අතරින් මාගේ මෙම භික්ෂු සංඝයා මෙන් මෙතරම් ලාභාග්‍ර හා යශෝඅග්‍ර භාවයට පත් වූ වෙනත් කිසිදු සංඝයෙකු මම නොදකිමි. චුන්ද, යමෙක් ‘සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණ වූ, සියලු ආකාරයෙන් පිරිපුන් වූ, අඩුවක් හෝ වැඩියක් නැති, මැනවින් දේශනා කරන ලද, මුළුමනින්ම පරිපූර්ණ බ්‍රහ්මචරියාව මැනවින් ප්‍රකාශිතය’ කියා නිවැරදිව පවසන්නේ නම්, ඔහු පවසන්නේ මේ ශාසනය ගැනමය.”

‘‘Udako sudaṃ, cunda, rāmaputto evaṃ vācaṃ bhāsati – ‘passaṃ na passatī’ti. Kiñca passaṃ na passatīti? Khurassa sādhunisitassa talamassa passati, dhārañca khvassa na passati. Idaṃ vuccati – ‘passaṃ na passatī’ti. Yaṃ kho panetaṃ, cunda, udakena rāmaputtena bhāsitaṃ hīnaṃ gammaṃ pothujjanikaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ khurameva sandhāya. Yañca taṃ, cunda, sammā vadamāno vadeyya – ‘passaṃ na passatī’ti, idameva taṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘passaṃ na passatī’ti. Kiñca passaṃ na passatīti? Evaṃ sabbākārasampannaṃ sabbākāraparipūraṃ anūnamanadhikaṃ svākkhātaṃ kevalaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ suppakāsitanti, iti hetaṃ passati. Idamettha apakaḍḍheyya, evaṃ taṃ parisuddhataraṃ assāti, iti hetaṃ na passati. Idamettha upakaḍḍheyya, evaṃ taṃ paripūraṃ assāti, iti [Pg.105] hetaṃ na passati. Idaṃ vuccati cunda – ‘passaṃ na passatī’ti. Yaṃ kho taṃ, cunda, sammā vadamāno vadeyya – ‘sabbākārasampannaṃ…pe… brahmacariyaṃ suppakāsita’nti. Idameva taṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘sabbākārasampannaṃ sabbākāraparipūraṃ anūnamanadhikaṃ svākkhātaṃ kevalaṃ paripūraṃ brahmacariyaṃ suppakāsita’nti.

“චුන්ද, රාමපුත්‍ර උද්දක තෙමේ ‘දකිමින්ම නොදකියි’ යන වචනය පවසයි. කුමක් දකිමින් කුමක් නොදකියි ද? මැනවින් මුවහත් කරන ලද දැලි පිහියක තලය දකියි, නමුත් එහි මුවහත (ධාරාව) නොදකියි. මෙය ‘දකිමින්ම නොදකියි’ කියා පවසනු ලබයි. චුන්ද, රාමපුත්‍ර උද්දක විසින් පවසන ලද ඒ වචනය හීනය, ග්‍රාම්‍යය, පෘථග්ජනයන්ට අදාළය, ආර්ය නොවූවකි, අනර්ථය පිණිස පවතින්නකි. ඔහු එය පැවසුවේ දැලි පිහියක් සම්බන්ධයෙනි. චුන්ද, යමෙක් ‘දකිමින්ම නොදකියි’ කියා නිවැරදිව පවසන්නේ නම්, ඔහු පැවසිය යුත්තේ මේ ශාසනය සම්බන්ධයෙනි. කුමක් දකිමින් කුමක් නොදකියි ද? මෙසේ සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණ වූ, සියලු ආකාරයෙන් පිරිපුන් වූ, අඩුවක් හෝ වැඩියක් නැති, මැනවින් දේශනා කරන ලද, මුළුමනින්ම පරිපූර්ණ බ්‍රහ්මචරියාව මැනවින් ප්‍රකාශිත බව දකියි. ‘මෙහි මෙබඳු දෙයක් අඩු කළහොත් එය වඩාත් පිරිසිදු වන්නේය’ කියා ඉවත් කළ යුතු කිසිවක් ඔහු මෙහි නොදකියි. ‘මෙහි මෙබඳු දෙයක් එක් කළහොත් එය වඩාත් සම්පූර්ණ වන්නේය’ කියා අලුතින් එක් කළ යුතු කිසිවක් ඔහු මෙහි නොදකියි. චුන්ද, ‘දකිමින්ම නොදකියි’ යන්නෙහි අර්ථය මෙයයි. චුන්ද, යමෙක් ‘සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණ වූ... බ්‍රහ්මචරියාව මැනවින් ප්‍රකාශිතය’ කියා නිවැරදිව පවසන්නේ නම්, ඔහු පැවසිය යුත්තේ මේ ශාසනය සම්බන්ධයෙන්මය.”

Saṅgāyitabbadhammo

“සංගායනා කළ යුතු ධර්මයන්”

177. Tasmātiha, cunda, ye vo mayā dhammā abhiññā desitā, tattha sabbeheva saṅgamma samāgamma atthena atthaṃ byañjanena byañjanaṃ saṅgāyitabbaṃ na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame ca te, cunda, dhammā mayā abhiññā desitā, yattha sabbeheva saṅgamma samāgamma atthena atthaṃ byañjanena byañjanaṃ saṅgāyitabbaṃ na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ? Seyyathidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Ime kho te, cunda, dhammā mayā abhiññā desitā. Yattha sabbeheva saṅgamma samāgamma atthena atthaṃ byañjanena byañjanaṃ saṅgāyitabbaṃ na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

177. චුන්දය, එබැවින් මා විසින් උසස් ඥානයෙන් (අභිඥානයෙන්) අවබෝධ කරගෙන ඔබ සැමට දේශනා කරන ලද යම් ධර්ම සමූහයක් වේද, ඒ ධර්මයන් සම්බන්ධයෙන් ඔබ සැම දෙනාම සාමූහිකව රැස්ව, අර්ථය අර්ථය සමඟ ද අකුරු පද (ව්‍යංජන) ව්‍යංජනය සමඟ ද සසඳමින් සංගායනා කළ යුතුයි; විවාද නොකළ යුතුයි. එසේ කිරීමෙන් මේ ශාසනික බ්‍රහ්මචරියාව බොහෝ කල් පවතින්නේය, චිරස්ථායී වන්නේය. එය බොහෝ ජනයාගේ හිතසුව පිණිසත්, ලෝකයා කෙරෙහි අනුකම්පාව පිණිසත්, දෙවි මිනිසුන්ගේ යහපත හා සැපය පිණිසත් පවතින්නේය. චුන්දය, මා විසින් උසස් ඥානයෙන් දැන දේශනා කරන ලද, ඔබ සැම විසින් සාමූහිකව රැස්ව අර්ථය හා ව්‍යංජනය සසඳමින් සංගායනා කළ යුතු, විවාද නොකළ යුතු ඒ ධර්මයන් මොනවාද? එනම්: සතර සතිපට්ඨානය, සතර සම්මප්පධානය, සතර ඉද්ධිපාද, පංච ඉන්ද්‍රිය, පංච බල, සප්ත බොජ්ඣංග සහ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. චුන්දය, මේ වනාහි මා විසින් විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන දේශනා කරන ලද ධර්මයෝය. ඒවායේ අර්ථය හා ව්‍යංජනය සසඳමින්, විවාදයකින් තොරව සංගායනා කළ යුතු වන්නේ මේ ශාසනය බොහෝ කල් පැවතීම පිණිසත්, දෙවි මිනිසුන් ඇතුළු බොහෝ දෙනාගේ යහපත හා සැපය පිණිසත්ය.

Saññāpetabbavidhi

වටහා දිය යුතු පිළිවෙළ

178. ‘‘Tesañca vo, cunda, samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ aññataro sabrahmacārī saṅghe dhammaṃ bhāseyya. Tatra ce tumhākaṃ evamassa – ‘ayaṃ kho āyasmā atthañceva micchā gaṇhāti, byañjanāni ca micchā ropetī’ti. Tassa neva abhinanditabbaṃ na paṭikkositabbaṃ, anabhinanditvā appaṭikkositvā so evamassa vacanīyo – ‘imassa nu kho, āvuso, atthassa imāni vā byañjanāni etāni vā byañjanāni katamāni opāyikatarāni, imesañca byañjanānaṃ ayaṃ vā attho eso vā attho [Pg.106] katamo opāyikataro’ti? So ce evaṃ vadeyya – ‘imassa kho, āvuso, atthassa imāneva byañjanāni opāyikatarāni, yā ceva etāni; imesañca byañjanānaṃ ayameva attho opāyikataro, yā ceva eso’ti. So neva ussādetabbo na apasādetabbo, anussādetvā anapasādetvā sveva sādhukaṃ saññāpetabbo tassa ca atthassa tesañca byañjanānaṃ nisantiyā.

178. චුන්දය, සමගි වූ, එකිනෙකා කෙරෙහි සතුටු වන, විවාද නොකරන ඔබ සැම හික්මෙමින් සිටින විට, යම් සහෝදර භික්ෂුවක් සංඝයා මැද ධර්මය දේශනා කරන්නේ නම්, එහිදී ඔබට මෙසේ සිතෙන්නට පුළුවන: ‘මේ ආයුෂ්මතුන් අර්ථයද වැරදි ලෙස වටහා ගනියි, ව්‍යංජනයන් (වචන) ද වැරදි ලෙස පවසයි’ කියාය. එවිට ඔහුව අගය නොකළ යුතුයි, ප්‍රතික්ෂේප ද නොකළ යුතුයි. අගය කිරීමක් හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් නොකර ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසිය යුතුයි: ‘ඇවැත්නි, මේ අර්ථය ප්‍රකාශ කිරීමට වඩාත් සුදුසු මේ වචනද නැතහොත් අර වචනද? මේ වචනවලට වඩාත් ගැලපෙන අර්ථය මෙයද නැතහොත් අරයද?’ කියාය. ඔහු මෙසේ පවසන්නේ නම්: ‘ඇවැත්නි, මේ අර්ථයට වඩාත් ගැලපෙන්නේ මේ වචනමය; මේ වචනවලට වඩාත් ගැලපෙන අර්ථය මෙයමය’ කියාය. එවිට ඔහුව උසස් නොකළ යුතුයි, පහත් කොට ද නොසලකා හැරිය යුතුයි. උසස් කිරීමක් හෝ පහත් කිරීමක් නොකර, ඒ අර්ථය හා ව්‍යංජන මනාව ධාරණය කරගැනීම පිණිස ඔහුට කරුණු වටහා දිය යුතුයි.

179. ‘‘Aparopi ce, cunda, sabrahmacārī saṅghe dhammaṃ bhāseyya. Tatra ce tumhākaṃ evamassa – ‘ayaṃ kho āyasmā atthañhi kho micchā gaṇhāti byañjanāni sammā ropetī’ti. Tassa neva abhinanditabbaṃ na paṭikkositabbaṃ, anabhinanditvā appaṭikkositvā so evamassa vacanīyo – ‘imesaṃ nu kho, āvuso, byañjanānaṃ ayaṃ vā attho eso vā attho katamo opāyikataro’ti? So ce evaṃ vadeyya – ‘imesaṃ kho, āvuso, byañjanānaṃ ayameva attho opāyikataro, yā ceva eso’ti. So neva ussādetabbo na apasādetabbo, anussādetvā anapasādetvā sveva sādhukaṃ saññāpetabbo tasseva atthassa nisantiyā.

179. චුන්දය, තවත් සහෝදර භික්ෂුවක් සංඝයා මැද ධර්මය දේශනා කරන විට ඔබට මෙසේ සිතෙන්නට පුළුවන: ‘මේ ආයුෂ්මතුන් අර්ථය වැරදි ලෙස වටහා ගනියි, නමුත් ව්‍යංජන (වචන) නිවැරදිව පවසයි’ කියාය. එවිට ඔහුව අගය නොකළ යුතුයි, ප්‍රතික්ෂේප ද නොකළ යුතුයි. අගය කිරීමක් හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් නොකර ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසිය යුතුයි: ‘ඇවැත්නි, මේ වචනවලට වඩාත් ගැලපෙන අර්ථය මෙයද නැතහොත් අරයද?’ කියාය. ඔහු ‘ඇවැත්නි, මේ වචනවලට වඩාත් ගැලපෙන්නේ මේ අර්ථයමය’ කියා පවසන්නේ නම්, ඔහුව උසස් නොකොට, පහත් නොකොට, ඒ අර්ථය මනාව ධාරණය කරගැනීම පිණිස ඔහුට කරුණු වටහා දිය යුතුයි.

180. ‘‘Aparopi ce, cunda, sabrahmacārī saṅghe dhammaṃ bhāseyya. Tatra ce tumhākaṃ evamassa – ‘ayaṃ kho āyasmā atthañhi kho sammā gaṇhāti byañjanāni micchā ropetī’ti. Tassa neva abhinanditabbaṃ na paṭikkositabbaṃ; anabhinanditvā appaṭikkositvā so evamassa vacanīyo – ‘imassa nu kho, āvuso, atthassa imāni vā byañjanāni etāni vā byañjanāni katamāni opāyikatarānī’ti? So ce evaṃ vadeyya – ‘imassa kho, āvuso, atthassa imāneva byañjanāni opayikatarāni, yāni ceva etānī’ti. So neva ussādetabbo na apasādetabbo; anussādetvā anapasādetvā sveva sādhukaṃ saññāpetabbo tesaññeva byañjanānaṃ nisantiyā.

180. චුන්දය, තවත් සහෝදර භික්ෂුවක් සංඝයා මැද ධර්මය දේශනා කරන විට ඔබට මෙසේ සිතෙන්නට පුළුවන: ‘මේ ආයුෂ්මතුන් අර්ථය නිවැරදිව වටහා ගනියි, නමුත් ව්‍යංජන (වචන) වැරදි ලෙස පවසයි’ කියාය. එවිට ඔහුව අගය නොකළ යුතුයි, ප්‍රතික්ෂේප ද නොකළ යුතුයි. අගය කිරීමක් හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් නොකර ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසිය යුතුයි: ‘ඇවැත්නි, මේ අර්ථය ප්‍රකාශ කිරීමට වඩාත් සුදුසු මේ වචනද නැතහොත් අර වචනද?’ කියාය. ඔහු ‘ඇවැත්නි, මේ අර්ථයට වඩාත් ගැලපෙන්නේ මේ වචනමය’ කියා පවසන්නේ නම්, ඔහුව උසස් නොකොට, පහත් නොකොට, ඒ ව්‍යංජන (වචන) මනාව ධාරණය කරගැනීම පිණිස ඔහුට කරුණු වටහා දිය යුතුයි.

181. ‘‘Aparopi ce, cunda, sabrahmacārī saṅghe dhammaṃ bhāseyya. Tatra ce tumhākaṃ evamassa – ‘ayaṃ kho āyasmā atthañceva sammā gaṇhāti byañjanāni [Pg.107] ca sammā ropetī’ti. Tassa ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditabbaṃ anumoditabbaṃ; tassa ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā so evamassa vacanīyo – ‘lābhā no āvuso, suladdhaṃ no āvuso, ye mayaṃ āyasmantaṃ tādisaṃ sabrahmacāriṃ passāma evaṃ atthupetaṃ byañjanupeta’nti.

181. චුන්දය, තවත් සහෝදර භික්ෂුවක් සංඝයා මැද ධර්මය දේශනා කරන විට ඔබට මෙසේ සිතෙන්නට පුළුවන: ‘මේ ආයුෂ්මතුන් අර්ථයද නිවැරදිව වටහා ගනියි, ව්‍යංජනද (වචන) නිවැරදිව පවසයි’ කියාය. එවිට ‘සාදු’ කියා ඔහුගේ දේශනාව අගය කළ යුතුයි, එයට අනුමෝදන් විය යුතුයි. ‘සාදු’ කියා අගය කර, අනුමෝදන් වී ඔහුට මෙසේ පැවසිය යුතුයි: ‘ඇවැත්නි, අපට ලාභයකි, අප ලැබූ මහත් ජයග්‍රහණයකි. මෙසේ අර්ථයෙන් හා ව්‍යංජනයෙන් යුත්, ඔබ වැනි සහෝදර භික්ෂුවක දැකීමට ලැබීම අපේ වාසනාවකි’ කියාය.

Paccayānuññātakāraṇaṃ

සිවුපසය අනුදැන වදාරන්නට හේතුව

182. ‘‘Na vo ahaṃ, cunda, diṭṭhadhammikānaṃyeva āsavānaṃ saṃvarāya dhammaṃ desemi. Na panāhaṃ, cunda, samparāyikānaṃyeva āsavānaṃ paṭighātāya dhammaṃ desemi. Diṭṭhadhammikānaṃ cevāhaṃ, cunda, āsavānaṃ saṃvarāya dhammaṃ desemi; samparāyikānañca āsavānaṃ paṭighātāya. Tasmātiha, cunda, yaṃ vo mayā cīvaraṃ anuññātaṃ, alaṃ vo taṃ – yāvadeva sītassa paṭighātāya, uṇhassa paṭighātāya, ḍaṃsamakasavātātapasarīsapa samphassānaṃ paṭighātāya, yāvadeva hirikopīnapaṭicchādanatthaṃ. Yo vo mayā piṇḍapāto anuññāto, alaṃ vo so yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro ca. Yaṃ vo mayā senāsanaṃ anuññātaṃ, alaṃ vo taṃ yāvadeva sītassa paṭighātāya, uṇhassa paṭighātāya, ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṃ paṭighātāya, yāvadeva utuparissayavinodana paṭisallānārāmatthaṃ. Yo vo mayā gilānapaccayabhesajja parikkhāro anuññāto, alaṃ vo so yāvadeva uppannānaṃ veyyābādhikānaṃ vedanānaṃ paṭighātāya abyāpajjaparamatāya.

182. "චුන්ද, මම ඔබට ධර්මය දේශනා කරන්නේ මෙලොවදී හටගන්නා ආසවයන් සංවර කර ගැනීම සඳහාම පමණක් නොවේ. චුන්ද, මම ධර්මය දේශනා කරන්නේ පරලොව හටගන්නා ආසවයන් ප්‍රහාණය කිරීම සඳහාම පමණක්ද නොවේ. චුන්ද, මම ධර්මය දේශනා කරන්නේ මෙලොව හටගන්නා ආසවයන් සංවර කර ගැනීමටත්, පරලොව හටගන්නා ආසවයන් ප්‍රහාණය කිරීමටත් යන දෙකම සඳහාය. එබැවින් චුන්ද, මා විසින් ඔබට අනුදැන වදාළ යම් සිවුරක් වේද, එය සීතල දුරු කිරීමටත්, උෂ්ණය දුරු කිරීමටත්, මැසි, මදුරු, සුළං, අව්ව සහ සර්පයන් වැනි සතුන්ගේ ස්පර්ශයෙන් වන පීඩා දුරු කිරීමටත්, හුදෙක් ලජ්ජා ස්ථාන වසා ගැනීමටත් ප්‍රමාණවත්ය. මා විසින් ඔබට අනුදැන වදාළ යම් පිණ්ඩපාතයක් වේද, එය හුදෙක් මේ ශරීරයේ පැවැත්ම සඳහාත්, යැපීම සඳහාත්, කුසගින්නෙන් වන පීඩාව නතර කර ගැනීමටත්, බඹසර රැකීමට උපකාර පිණිසත් ප්‍රමාණවත්ය. එනම්, 'මම මෙසේ පැරණි වේදනාව (කුසගින්න) දුරු කරන්නෙමි, අලුත් වේදනාවක් හටගැනීමට ඉඩ නොදෙන්නෙමි, මගේ ජීවිතය නිරෝගීව පවත්වා ගන්නෙමි, නිවැරදි ලෙස සැපසේ වාසය කරන්නෙමි' යන අරමුණ සඳහාය. මා විසින් ඔබට අනුදැන වදාළ යම් සෙනසුනක් වේද, එය සීතල දුරු කිරීමටත්, උෂ්ණය දුරු කිරීමටත්, මැසි, මදුරු, සුළං, අව්ව සහ සර්පයන් වැනි සතුන්ගේ ස්පර්ශයෙන් වන පීඩා දුරු කිරීමටත්, සෘතු භය සමනය කර ගැනීමටත්, හුදෙක් විවේකීව භාවනානුයෝගීව වාසය කිරීමේ අරමුණ සඳහාත් ප්‍රමාණවත්ය. මා විසින් ඔබට අනුදැන වදාළ යම් ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකරක් වේද, එය උපන් රෝගාබාධ නිසා හටගත් වේදනාවන් දුරු කිරීමටත්, නිරෝගී සුවය ලැබීමටත් ප්‍රමාණවත්ය."

Sukhallikānuyogo

සැපයෙහි ඇලී වාසය කිරීමේ අනුයෝගය (සුඛල්ලිකානුයෝගය)

183. ‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘sukhallikānuyogamanuyuttā samaṇā sakyaputtiyā viharantī’ti. Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘katamo so[Pg.108], āvuso, sukhallikānuyogo? Sukhallikānuyogā hi bahū anekavihitā nānappakārakā’ti.

183. "චුන්ද, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් 'ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයන් සැපයෙහි ඇලී වාසය කිරීමේ අනුයෝගයෙහි (සුඛල්ලිකානුයෝගයෙහි) යෙදී වාසය කරති'යි කීමට ඉඩ තිබේ. චුන්ද, එසේ පවසන අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ගෙන් මෙසේ ඇසිය යුතුය: 'ඇවැත්නි, ඒ ඔබ පවසන සුඛල්ලිකානුයෝගය කුමක්ද? සුඛල්ලිකානුයෝගයන් බොහෝය, නානාවිධය, විවිධාකාරය' යනුවෙනි."

‘‘Cattārome, cunda, sukhallikānuyogā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattanti. Katame cattāro?

"චුන්ද, ලාමක වූ, ග්‍රාම්‍ය වූ, පෘථග්ජනයන්ට අයත් වූ, ආර්යයන්ට නුසුදුසු වූ, අනර්ථය පිණිස පවත්නා වූ, කලකිරීම (නිබ්බිදාව) පිණිස, නොඇලීම (විරාගය) පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය (අභිඥාව) පිණිස, අවබෝධය (සම්බෝධිය) පිණිස හෝ නිවන පිණිස පවතින්නේ නැති සුඛල්ලිකානුයෝගයන් සතරක් තිබේ. ඒ සතර මොනවාද?"

‘‘Idha, cunda, ekacco bālo pāṇe vadhitvā vadhitvā attānaṃ sukheti pīṇeti. Ayaṃ paṭhamo sukhallikānuyogo.

"චුන්ද, මෙහි ඇතැම් අඥානයෙක් සතුන් මරා මරා තමන් සැපවත් වෙයි, සතුටු වෙයි. මෙය පළමු වන සුඛල්ලිකානුයෝගයයි."

‘‘Puna caparaṃ, cunda, idhekacco adinnaṃ ādiyitvā ādiyitvā attānaṃ sukheti pīṇeti. Ayaṃ dutiyo sukhallikānuyogo.

"නැවතත් චුන්ද, මෙහි ඇතැම් අඥානයෙක් නුදුන් දේ (සොරකම් කර) ගෙන ගෙන තමන් සැපවත් වෙයි, සතුටු වෙයි. මෙය දෙවන සුඛල්ලිකානුයෝගයයි."

‘‘Puna caparaṃ, cunda, idhekacco musā bhaṇitvā bhaṇitvā attānaṃ sukheti pīṇeti. Ayaṃ tatiyo sukhallikānuyogo.

"නැවතත් චුන්ද, මෙහි ඇතැම් අඥානයෙක් බොරු කියා කියා තමන් සැපවත් වෙයි, සතුටු වෙයි. මෙය තුන්වන සුඛල්ලිකානුයෝගයයි."

‘‘Puna caparaṃ, cunda, idhekacco pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Ayaṃ catuttho sukhallikānuyogo.

"නැවතත් චුන්ද, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් පංච කාම ගුණයන්ගෙන් සමන්විතව, ඒවා අනුභව කරමින් සතුටු වෙයි. මෙය සිව්වන සුඛල්ලිකානුයෝගයයි."

‘‘Ime kho, cunda, cattāro sukhallikānuyogā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattanti.

"චුන්ද, මේ සතර වනාහි ලාමක වූ, ග්‍රාම්‍ය වූ, පෘථග්ජනයන්ට අයත් වූ, ආර්යයන්ට නුසුදුසු වූ, අනර්ථය පිණිස පවත්නා වූ, කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස හෝ නිවන පිණිස පවතින්නේ නැති සුඛල්ලිකානුයෝගයන්ය."

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘‘ime cattāro sukhallikānuyoge anuyuttā samaṇā sakyaputtiyā viharantī’ti. Te vo ‘māhevaṃ’ tissu vacanīyā. Na te vo sammā vadamānā vadeyyuṃ, abbhācikkheyyuṃ asatā abhūtena.

"චුන්ද, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් 'ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයන් මේ සතර සුඛල්ලිකානුයෝගයන්හි යෙදී වාසය කරති'යි කීමට ඉඩ තිබේ. එවිට ඔබ ඔවුන්ට 'එසේ නොකියන්න' යැයි පැවසිය යුතුය. ඔවුන් එසේ පවසන්නේ නම් එය නිවැරදි ප්‍රකාශයක් නොවේ. ඔවුන් කරන්නේ අසත්‍ය වූ, පදනම් විරහිත කරුණකින් ඔබව හෙළා දැකීමකි."

184. ‘‘Cattārome, cunda, sukhallikānuyogā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattanti. Katame cattāro?

184. "චුන්ද, ඒකාන්තයෙන්ම කලකිරීම (නිබ්බිදාව) පිණිස, නොඇලීම (විරාගය) පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය (අභිඥාව) පිණිස, අවබෝධය (සම්බෝධිය) පිණිස සහ නිවන පිණිස පවත්නා වූ සුඛල්ලිකානුයෝගයන් සතරක් තිබේ. ඒ සතර මොනවාද?"

‘‘Idha, cunda, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ paṭhamo sukhallikānuyogo.

"චුන්ද, මෙහි මහණ තෙමේ කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත්, ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය පළමු වන සුඛල්ලිකානුයෝගයයි."

‘‘Puna [Pg.109] caparaṃ, cunda, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ dutiyo sukhallikānuyogo.

"නැවතත් චුන්ද, මහණ තෙමේ විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්... (පෙ) ... දෙවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය දෙවන සුඛල්ලිකානුයෝගයයි."

‘‘Puna caparaṃ, cunda, bhikkhu pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ tatiyo sukhallikānuyogo.

"නැවතත් චුන්ද, මහණ තෙමේ ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇලීමෙන්... (පෙ) ... තුන්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය තුන්වන සුඛල්ලිකානුයෝගයයි."

‘‘Puna caparaṃ, cunda, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ catuttho sukhallikānuyogo.

"නැවතත් චුන්ද, මහණ තෙමේ සැපය ප්‍රහාණය කිරීමෙන් ද දුක ප්‍රහාණය කිරීමෙන් ද... (පෙ) ... හතරවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය සිව්වන සුඛල්ලිකානුයෝගයයි."

‘‘Ime kho, cunda, cattāro sukhallikānuyogā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattanti.

"චුන්ද, මේ සතර සුඛල්ලිකානුයෝගයන් වනාහි ඒකාන්තයෙන්ම කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස සහ නිවන පිණිස පවතියි."

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘‘ime cattāro sukhallikānuyoge anuyuttā samaṇā sakyaputtiyā viharantī’ti. Te vo ‘evaṃ’ tissu vacanīyā. Sammā te vo vadamānā vadeyyuṃ, na te vo abbhācikkheyyuṃ asatā abhūtena.

“චුන්ද, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් ‘ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයෝ මේ සතර වැදෑරුම් සැප විහරණයන්හි (ධ්‍යාන සුවයන්හි) යෙදී වෙසෙති’ යි කීමට ඉඩ තිබේ. එවිට ඔබ ඔවුන්ට ‘එසේය’ කියා පිළිතුරු දිය යුතුය. එසේ කියන විට ඔවුහු ඔබ සැම ගැන නිවැරදිව පවසන්නෝ වෙති. ඔවුහු අසත්‍යයකින් හෝ අභූත චෝදනාවකින් ඔබ සැමට චෝදනා කරන්නෝ නොවෙති.”

Sukhallikānuyogānisaṃso

සැප විහරණයන්හි යෙදීමේ ආනිශංස

185. ‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘ime panāvuso, cattāro sukhallikānuyoge anuyuttānaṃ viharataṃ kati phalāni katānisaṃsā pāṭikaṅkhā’ti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘ime kho, āvuso, cattāro sukhallikānuyoge anuyuttānaṃ viharataṃ cattāri phalāni cattāro ānisaṃsā pāṭikaṅkhā. Katame cattāro? Idhāvuso, bhikkhu tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo. Idaṃ paṭhamaṃ phalaṃ, paṭhamo ānisaṃso. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī hoti, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karoti. Idaṃ dutiyaṃ phalaṃ, dutiyo ānisaṃso. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. Idaṃ tatiyaṃ phalaṃ, tatiyo ānisaṃso. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Idaṃ catutthaṃ phalaṃ catuttho ānisaṃso. Ime [Pg.110] kho, āvuso, cattāro sukhallikānuyoge anuyuttānaṃ viharataṃ imāni cattāri phalāni, cattāro ānisaṃsā pāṭikaṅkhā’’ti.

185. “චුන්ද, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් විසින් ‘ඇවැත්නි, මේ සතර වැදෑරුම් සැප විහරණයන්හි යෙදී වෙසෙන අයට ලැබෙන ඵල මොනවාද? ආනිශංස මොනවාද?’ කියා විමසීමට ඉඩ තිබේ. චුන්ද, එවැනි ප්‍රශ්න නගන අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ පිළිතුරු දිය යුතුය: ‘ඇවැත්නි, මේ සතර වැදෑරුම් සැප විහරණයන්හි යෙදී වෙසෙන අයට ඵල සතරක් හා ආනිශංස සතරක් අපේක්ෂා කළ හැකිය. ඒ සතර මොනවාද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙක් සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් සෝතාපන්න වෙයි, අපායට නොවැටෙන ස්වභාව ඇත්තේ වෙයි, නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තේ වෙයි. මෙය පළමු වන ඵලයයි, පළමු වන ආනිශංසයයි. නැවතත් ඇවැත්නි, මහණෙක් සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කොට, රාග ද්වේෂ මෝහයන්ගේ තුනී වීමෙන් සකදාගාමී වෙයි, මේ ලෝකයට එක් වරක් පමණක් පැමිණ දුක කෙළවර කරයි. මෙය දෙවන ඵලයයි, දෙවන ආනිශංසයයි. නැවතත් ඇවැත්නි, මහණෙක් ඕරම්භාගීය සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන් ඕපපාතිකව උපදින්නෙක් (අනාගාමී) වෙයි, එතැනින්ම පිරිනිවන් පාන සුළු වෙයි, ඒ ලෝකයෙන් ආපසු නොඑන ස්වභාව ඇත්තේ වෙයි. මෙය තෙවන ඵලයයි, තෙවන ආනිශංසයයි. නැවතත් ඇවැත්නි, මහණෙක් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට ඊට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය සිව්වන ඵලයයි, සිව්වන ආනිශංසයයි. ඇවැත්නි, මේ සතර වැදෑරුම් සැප විහරණයන්හි යෙදී වෙසෙන්නන්ට ලැබෙන ඵල සතර හා ආනිශංස සතර මේවාය.’”}, {

Khīṇāsavaabhabbaṭhānaṃ

ඛීණාශ්‍රවයන් වහන්සේලාට කළ නොහැකි කරුණු

186. ‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘aṭṭhitadhammā samaṇā sakyaputtiyā viharantī’ti. Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sāvakānaṃ dhammā desitā paññattā yāvajīvaṃ anatikkamanīyā. Seyyathāpi, āvuso, indakhīlo vā ayokhīlo vā gambhīranemo sunikhāto acalo asampavedhī. Evameva kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sāvakānaṃ dhammā desitā paññattā yāvajīvaṃ anatikkamanīyā. Yo so, āvuso, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, abhabbo so nava ṭhānāni ajjhācarituṃ. Abhabbo, āvuso, khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetuṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyituṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭisevituṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjituṃ seyyathāpi pubbe āgārikabhūto; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu chandāgatiṃ gantuṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu dosāgatiṃ gantuṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu mohāgatiṃ gantuṃ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu bhayāgatiṃ gantuṃ. Yo so, āvuso, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, abhabbo so imāni nava ṭhānāni ajjhācaritu’’nti.

186. “චුන්ද, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් ‘ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයෝ ස්ථාවර නොවූ ධර්මයක් ඇතිව වෙසෙති’ යි කීමට ඉඩ තිබේ. චුන්ද, එවැනි ප්‍රශ්න නගන අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ පිළිතුරු දිය යුතුය: ‘ඇවැත්නි, සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ශ්‍රාවකයන් හට යම් ධර්ම කෙනෙක් දේශනා කරන ලද්දාහුද, පනවන ලද්දාහුද, ඒවා ජීවිතාන්තය දක්වා ඉක්මවිය නොහැකිය. ඇවැත්නි, පොළොවෙහි ගැඹුරට කණින ලද, ස්ථීරව පිහිටුවන ලද, නොසෙල්වෙන, කම්පනය නොවන ඉන්ද්‍රඛීලයක් හෝ යකඩ ටැඹක් යම් සේද, ඇවැත්නි, එලෙසින්ම සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ශ්‍රාවකයන් හට දේශනා කරන ලද, පනවන ලද ධර්මයෝ ජීවිතාන්තය දක්වා ඉක්මවිය නොහැක්කාහ. ඇවැත්නි, රහත් වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, බඹසර වැස නිම කළ, කටයුතු අවසන් කළ, බර බහා තැබූ, උතුම් අර්ථය සාක්ෂාත් කළ, භව සංයෝජන ක්ෂය කළ, මැනවින් දැන මිදුණු යම් මහණෙක් වේද, ඔහු කරුණු නවයක් කිරීමට අභව්‍යය (නොහැකිය). ඇවැත්නි, ඛීණාශ්‍රව මහණෙක් දැන දැන සතෙකුගේ ප්‍රාණය නිරුද්ධ කිරීමට අභව්‍යය; ඛීණාශ්‍රව මහණෙක් සොර සිතින් නුදුන් දෙය ගැනීමට අභව්‍යය; ඛීණාශ්‍රව මහණෙක් මෙවුන්දම් සේවනය කිරීමට අභව්‍යය; ඛීණාශ්‍රව මහණෙක් දැන දැන බොරු කීමට අභව්‍යය; ඛීණාශ්‍රව මහණෙක් පෙර ගිහිව සිටියදී මෙන් කාම වස්තූන් රැස් කොට පරිභෝජනය කිරීමට අභව්‍යය; ඛීණාශ්‍රව මහණෙක් ඡන්දයෙන් (කැමැත්තෙන්) අගතියට යාමට අභව්‍යය; ඛීණාශ්‍රව මහණෙක් ද්වේෂයෙන් අගතියට යාමට අභව්‍යය; ඛීණාශ්‍රව මහණෙක් මෝහයෙන් අගතියට යාමට අභව්‍යය; ඛීණාශ්‍රව මහණෙක් භයෙන් අගතියට යාමට අභව්‍යය. ඇවැත්නි, රහත් වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, බඹසර වැස නිම කළ, කටයුතු අවසන් කළ, බර බහා තැබූ, උතුම් අර්ථය සාක්ෂාත් කළ, භව සංයෝජන ක්ෂය කළ, මැනවින් දැන මිදුණු යම් මහණෙක් වේද, ඔහු මේ කරුණු නවය කිරීමට අභව්‍යය.’”}, {

Pañhābyākaraṇaṃ

ප්‍රශ්න විසඳීම

187. ‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘atītaṃ kho addhānaṃ ārabbha samaṇo gotamo atīrakaṃ ñāṇadassanaṃ paññapeti, no ca kho anāgataṃ addhānaṃ ārabbha atīrakaṃ ñāṇadassanaṃ paññapeti, tayidaṃ kiṃsu tayidaṃ kathaṃsū’ti? Te ca aññatitthiyā [Pg.111] paribbājakā aññavihitakena ñāṇadassanena aññavihitakaṃ ñāṇadassanaṃ paññapetabbaṃ maññanti yathariva bālā abyattā. Atītaṃ kho, cunda, addhānaṃ ārabbha tathāgatassa satānusāri ñāṇaṃ hoti; so yāvatakaṃ ākaṅkhati tāvatakaṃ anussarati. Anāgatañca kho addhānaṃ ārabbha tathāgatassa bodhijaṃ ñāṇaṃ uppajjati – ‘ayamantimā jāti, natthidāni punabbhavo’ti. ‘Atītaṃ cepi, cunda, hoti abhūtaṃ atacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, na taṃ tathāgato byākaroti. Atītaṃ cepi, cunda, hoti bhūtaṃ tacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, tampi tathāgato na byākaroti. Atītaṃ cepi cunda, hoti bhūtaṃ tacchaṃ atthasaṃhitaṃ, tatra kālaññū tathāgato hoti tassa pañhassa veyyākaraṇāya. Anāgataṃ cepi, cunda, hoti abhūtaṃ atacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, na taṃ tathāgato byākaroti…pe… tassa pañhassa veyyākaraṇāya. Paccuppannaṃ cepi, cunda, hoti abhūtaṃ atacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, na taṃ tathāgato byākaroti. Paccuppannaṃ cepi, cunda, hoti bhūtaṃ tacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, tampi tathāgato na byākaroti. Paccuppannaṃ cepi, cunda, hoti bhūtaṃ tacchaṃ atthasaṃhitaṃ, tatra kālaññū tathāgato hoti tassa pañhassa veyyākaraṇāya.

187. "චුන්ද, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් මෙසේ පැවසීමට අවස්ථාවක් තිබේ: 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අතීත කාලය සම්බන්ධයෙන් සීමා රහිත ඥානදර්ශනයක් පනවති, නමුත් අනාගත කාලය සම්බන්ධයෙන් සීමා රහිත ඥානදර්ශනයක් පනවන්නේ නැත. මෙය කුමක් නිසාද? මෙය කෙසේ වන්නක්ද?' කියායි. ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්, අඥාන වූත් අදක්ෂ වූත් පුද්ගලයන් මෙන්, එක් කරුණක් අරමුණු කොට පවතින ඥානයකින් තවත් කරුණක් අරමුණු කොට පවතින ඥානදර්ශනයක් පැනවිය යුතුයැයි සිතති. චුන්ද, අතීත කාලය සම්බන්ධයෙන් තථාගතයන් වහන්සේට පූර්වේනිවාසානුස්මෘති ඥානය (පෙර භවයන් සිහි කිරීමේ ඥානය) පවතී; උන්වහන්සේ යම් තාක් ප්‍රමාණයකට කැමති වෙත්ද, ඒ තාක් ප්‍රමාණයකට අතීතය සිහි කරන සේක. අනාගත කාලය සම්බන්ධයෙන් තථාගතයන් වහන්සේට සම්බෝධියෙන් උපන් (බෝධිජ) ඥානය පහළ වේ: 'මේ මාගේ අවසාන උපතයි, දැන් නැවත උපතක් නැත' කියායි. චුන්ද, අතීතය පිළිබඳ යම් කරුණක් අසත්‍ය නම්, තත්ත්වයට පටහැනි නම්, අර්ථ රහිත නම්, තථාගතයන් වහන්සේ එය ප්‍රකාශ නොකරන සේක. චුන්ද, අතීතය පිළිබඳ යම් කරුණක් සත්‍ය වුවත්, තත්ත්වයට අනුකූල වුවත්, එය අර්ථ රහිත නම්, තථාගතයන් වහන්සේ එයද ප්‍රකාශ නොකරන සේක. චුන්ද, අතීතය පිළිබඳ යම් කරුණක් සත්‍ය නම්, තත්ත්වයට අනුකූල නම්, අර්ථ සහිත නම්, එහිදී ඒ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමට තථාගතයන් වහන්සේ සුදුසු කාලය දන්නා සේක. චුන්ද, අනාගතය පිළිබඳවද යම් කරුණක් අසත්‍ය නම්, තත්ත්වයට පටහැනි නම්, අර්ථ රහිත නම්, තථාගතයන් වහන්සේ එය ප්‍රකාශ නොකරන සේක... (පෙ.)... එම ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමට කාලය දන්නා සේක. චුන්ද, වර්තමාන කාලය පිළිබඳ යම් කරුණක් අසත්‍ය නම්, තත්ත්වයට පටහැනි නම්, අර්ථ රහිත නම්, තථාගතයන් වහන්සේ එය ප්‍රකාශ නොකරන සේක. චුන්ද, වර්තමානය පිළිබඳ යම් කරුණක් සත්‍ය වුවත්, තත්ත්වයට අනුකූල වුවත්, එය අර්ථ රහිත නම්, තථාගතයන් වහන්සේ එයද ප්‍රකාශ නොකරන සේක. චුන්ද, වර්තමානය පිළිබඳ යම් කරුණක් සත්‍ය නම්, තත්ත්වයට අනුකූල නම්, අර්ථ සහිත නම්, එහිදී ඒ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමට තථාගතයන් වහන්සේ කාලය දන්නා සේක."

188. ‘‘Iti kho, cunda, atītānāgatapaccuppannesu dhammesu tathāgato kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, tasmā ‘tathāgato’ti vuccati. Yañca kho, cunda, sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, sabbaṃ tathāgatena abhisambuddhaṃ, tasmā ‘tathāgato’ti vuccati. Yañca, cunda, rattiṃ tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, yañca rattiṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, yaṃ etasmiṃ antare bhāsati lapati niddisati. Sabbaṃ taṃ tatheva hoti no aññathā, tasmā ‘tathāgato’ti vuccati. Yathāvādī, cunda, tathāgato tathākārī, yathākārī tathāvādī. Iti yathāvādī tathākārī, yathākārī tathāvādī, tasmā ‘tathāgato’ti vuccati. Sadevake loke, cunda, samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya tathāgato abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī, tasmā ‘tathāgato’ti vuccati.

188. "චුන්ද, මෙසේ තථාගතයන් වහන්සේ අතීත, අනාගත සහ වර්තමාන ධර්මයන්හි කාලවාදී (සුදුසු කල පවසන), භූතවාදී (සැබෑ දේ පවසන), අත්ථවාදී (අර්ථ සහිත දේ පවසන), ධර්මවාදී සහ විනයවාදී වන සේක. එබැවින් උන්වහන්සේට 'තථාගත' යැයි කියනු ලැබේ. චුන්ද, දෙවියන්, මාරයන් හා බ්‍රහ්මයන් සහිත ලෝකයෙහි ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත ප්‍රජාව අතර ද, යමක් දක්නා ලද ද (diṭṭhaṃ), අසන ලද ද (sutaṃ), විඳින ලද ද (mutaṃ), දැනගන්නා ලද ද (viññātaṃ), ලබන ලද ද (pattaṃ), සොයන ලද ද (pariyesitaṃ), සිතින් විමසන ලද ද (anuvicaritaṃ), ඒ සියල්ල තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදී. එබැවින් උන්වහන්සේට 'තථාගත' යැයි කියනු ලැබේ. චුන්ද, තථාගතයන් වහන්සේ යම් රාත්‍රියක අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කළ සේක් ද, යම් රාත්‍රියක අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පෑ සේක් ද, ඒ අතර කාලය තුළ යමක් දේශනා කරත් ද, පවසත් ද, පෙන්වා දෙත් ද, ඒ සියල්ල එලෙසම වෙයි, අන් අයුරකින් සිදු නොවේ. එබැවින් උන්වහන්සේට 'තථාගත' යැයි කියනු ලැබේ. චුන්ද, තථාගතයන් වහන්සේ යම් සේ පවසත් ද එසේම කරන සේක, යම් සේ කරත් ද එසේම පවසන සේක. මෙසේ පවසන පරිදිම කරන බැවින් ද, කරන පරිදිම පවසන බැවින් ද උන්වහන්සේට 'තථාගත' යැයි කියනු ලැබේ. චුන්ද, දෙවියන්, මාරයන් හා බ්‍රහ්මයන් සහිත ලෝකයෙහි ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත ප්‍රජාවෙහි ද තථාගතයන් වහන්සේ අන් සියල්ල මැඩපවත්වන (abhibhū), කිසිවෙකුට මැඩපැවැත්විය නොහැකි (anabhibhūto), ඒකාන්තයෙන්ම සියල්ල දක්නා (aññadatthudaso), සියල්ල වසඟයට පත් කරන (vasavattī) සේක. එබැවින් උන්වහන්සේට 'තථාගත' යැයි කියනු ලැබේ."

Abyākataṭṭhānaṃ

අව්‍යාකෘත කරුණු (දේශනා නොකළ කරුණු)

189. ‘‘Ṭhānaṃ [Pg.112] kho panetaṃ, cunda, vijjati yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kiṃ nu kho, āvuso, hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘abyākataṃ kho, āvuso, bhagavatā – ‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.

189. "චුන්ද, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් මෙසේ පැවසීමට අවස්ථාවක් තිබේ: 'ඇවැත්නි, මරණින් පසු තථාගතයන් වහන්සේ (සත්ත්වයා) උපදින්නේද? මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල අසත්‍යය' කියායි. චුන්ද, මෙසේ පවසන අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ කිව යුතුය: 'ඇවැත්නි, මරණින් පසු තථාගතයන් වහන්සේ උපදින්නේය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල අසත්‍යය යන මේ කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා නොකරන (අව්‍යාකෘත) ලදී' කියායි."

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kiṃ panāvuso, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘etampi kho, āvuso, bhagavatā abyākataṃ – ‘‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.

"චුන්ද, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් මෙසේ පැවසීමට අවස්ථාවක් තිබේ: 'ඇවැත්නි, මරණින් පසු තථාගතයන් වහන්සේ උපදින්නේ නැද්ද? මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල අසත්‍යය' කියායි. චුන්ද, මෙසේ පවසන අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ කිව යුතුය: 'ඇවැත්නි, මෙයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා නොකරන ලදී: එනම් මරණින් පසු තථාගතයන් වහන්සේ උපදින්නේ නැත, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල අසත්‍යය යන කරුණයි' කියායි."

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kiṃ panāvuso, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘abyākataṃ kho etaṃ, āvuso, bhagavatā – ‘‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.

"චුන්ද, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් මෙසේ පැවසීමට අවස්ථාවක් තිබේ: 'ඇවැත්නි, මරණින් පසු තථාගතයන් වහන්සේ උපදින්නේද නොඋපදින්නේද? මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල අසත්‍යය' කියායි. චුන්ද, මෙසේ පවසන අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ කිව යුතුය: 'ඇවැත්නි, ඒ මේ කරුණද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා නොකරන ලදී: එනම් මරණින් පසු තථාගතයන් වහන්සේ උපදින්නේද නොඋපදින්නේද, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල අසත්‍යය යන කරුණයි' කියායි."

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kiṃ panāvuso, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘etampi kho, āvuso, bhagavatā abyākataṃ – ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.

“චුන්ද, අන්‍යතිර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් මෙසේ පැවසීමට ඉඩ ඇත්තේය: ‘ඇවැත්නි, තථාගතයන් වහන්සේ (සත්ත්වයා) මරණින් මතු නොවන්නේත්, නොවන්නේම නොවන්නේත් ද? මෙයම සත්‍යය, අන් දේ හිස්ය’ කියායි. චුන්ද, එසේ පවසන අන්‍යතිර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ කිව යුතුය: ‘ඇවැත්නි, තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවන්නේත්, නොවන්නේම නොවන්නේත් ය යන මෙම කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ප්‍රකාශ නොකරන ලද්දකි (අබ්‍යාකෘතය).’ කියායි.”

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kasmā panetaṃ, āvuso, samaṇena gotamena abyākata’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘na hetaṃ, āvuso, atthasaṃhitaṃ na dhammasaṃhitaṃ na ādibrahmacariyakaṃ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati, tasmā taṃ bhagavatā abyākata’nti.

“චුන්ද, අන්‍යතිර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් මෙසේ පැවසීමට ඉඩ ඇත්තේය: ‘ඇවැත්නි, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මෙය ප්‍රකාශ නොකළේ කුමන හේතුවක් නිසාද?’ කියායි. චුන්ද, එසේ පවසන අන්‍යතිර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ කිව යුතුය: ‘ඇවැත්නි, මෙය (මෙලොව පරලොව) අර්ථය පිණිස පවතින්නක් නොවේ, ධර්මය පිණිස පවතින්නක් නොවේ, උතුම් බ්‍රහ්මචරියාවට මූලික වන්නක් නොවේ. මෙය (සංසාරය කෙරෙහි) කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස සහ නිර්වාණය පිණිස පවතින්නක් නොවේ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය ප්‍රකාශ නොකළ සේක.’ කියායි.”

Byākataṭṭhānaṃ

ප්‍රකාශ කරන ලද කරුණු (ව්‍යාකෘත කරුණු)

190. ‘‘Ṭhānaṃ [Pg.113] kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kiṃ panāvuso, samaṇena gotamena byākata’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘idaṃ dukkhanti kho, āvuso, bhagavatā byākataṃ, ayaṃ dukkhasamudayoti kho, āvuso, bhagavatā byākataṃ, ayaṃ dukkhanirodhoti kho, āvuso, bhagavatā byākataṃ, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti kho, āvuso, bhagavatā byākata’nti.

190. “චුන්ද, අන්‍යතිර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් මෙසේ පැවසීමට ඉඩ ඇත්තේය: ‘ඇවැත්නි, එසේනම් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ කුමක්ද?’ කියායි. චුන්ද, එසේ පවසන අන්‍යතිර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ කිව යුතුය: ‘ඇවැත්නි, “මෙය දුකය” කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළ සේක; “මෙය දුක් හටගැනීමය” කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළ සේක; “මෙය දුක් නිරුද්ධ වීමය” කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළ සේක; “මෙය දුක් නිරුද්ධ වීමේ මඟය” කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළ සේක.’ කියායි.”

‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjati, yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘kasmā panetaṃ, āvuso, samaṇena gotamena byākata’nti? Evaṃvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘etañhi, āvuso, atthasaṃhitaṃ, etaṃ dhammasaṃhitaṃ, etaṃ ādibrahmacariyakaṃ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati. Tasmā taṃ bhagavatā byākata’nti.

“චුන්ද, අන්‍යතිර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් මෙසේ පැවසීමට ඉඩ ඇත්තේය: ‘ඇවැත්නි, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මේ කරුණු ප්‍රකාශ කළේ කුමන හේතුවක් නිසාද?’ කියායි. චුන්ද, එසේ පවසන අන්‍යතිර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ කිව යුතුය: ‘ඇවැත්නි, මෙය අර්ථය පිණිස පවතින බැවිනි, ධර්මය පිණිස පවතින බැවිනි, උතුම් බ්‍රහ්මචරියාවට මූලික වන බැවිනි. මෙය ඒකාන්තයෙන්ම කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස සහ නිර්වාණය පිණිස පවතින බැවිනි. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය ප්‍රකාශ කළ සේක.’ කියායි.”

Pubbantasahagatadiṭṭhinissayā

පූර්වාන්තය (අතීතය) ඇසුරු කළ දෘෂ්ටි නිශ්‍රයයන්

191. ‘‘Yepi te, cunda, pubbantasahagatā diṭṭhinissayā, tepi vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā. Yathā ca te na byākātabbā, kiṃ vo ahaṃ te tathā byākarissāmi? Yepi te, cunda, aparantasahagatā diṭṭhinissayā, tepi vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā. Yathā ca te na byākātabbā, kiṃ vo ahaṃ te tathā byākarissāmi? Katame ca te, cunda, pubbantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā. (Yathā ca te na byākātabbā, kiṃ vo ahaṃ te tathā byākarissāmi) ? Santi kho, cunda, eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘sassato attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Santi pana, cunda, eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘asassato attā ca loko ca…pe… sassato ca asassato ca attā ca loko ca… neva sassato nāsassato attā ca loko ca… sayaṃkato attā ca loko ca… paraṃkato attā ca loko ca… sayaṃkato ca [Pg.114] paraṃkato ca attā ca loko ca… asayaṃkāro aparaṃkāro adhiccasamuppanno attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Sassataṃ sukhadukkhaṃ… asassataṃ sukhadukkhaṃ… sassatañca asassatañca sukhadukkhaṃ… nevasassataṃ nāsassataṃ sukhadukkhaṃ… sayaṃkataṃ sukhadukkhaṃ… paraṃkataṃ sukhadukkhaṃ… sayaṃkatañca paraṃkatañca sukhadukkhaṃ… asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkhaṃ, idameva saccaṃ moghamañña’nti.

191. “චුන්ද, අතීතය ඇසුරු කළ යම් දෘෂ්ටි නිශ්‍රයයන් වේද, ඒවා ප්‍රකාශ කළ යුතු ආකාරයට මම ඔබලාට ප්‍රකාශ කළෙමි. ප්‍රකාශ නොකළ යුතු ආකාරයට මම කුමකට ඔබලාට පවසන්නද? චුන්ද, අනාගතය ඇසුරු කළ යම් දෘෂ්ටි නිශ්‍රයයන් වේද, ඒවා ද ප්‍රකාශ කළ යුතු ආකාරයට මම ඔබලාට ප්‍රකාශ කළෙමි. ප්‍රකාශ නොකළ යුතු ආකාරයට මම කුමකට ඔබලාට පවසන්නද? චුන්ද, ප්‍රකාශ කළ යුතු පරිදි මා විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද අතීතය ඇසුරු කළ දෘෂ්ටි නිශ්‍රයයන් මොනවාද? චුන්ද, ‘ආත්මයත් ලෝකයත් සදාකාලිකය (ශාස්වතය), මෙයම සත්‍යය, අන් දේ හිස්ය’ කියා මෙබඳු වාද ඇති මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇති ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. චුන්ද, ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේ පවසති: ‘ආත්මයත් ලෝකයත් අශාස්වතය... ආත්මයත් ලෝකයත් ශාස්වත මෙන්ම අශාස්වතය... ආත්මයත් ලෝකයත් ශාස්වතත් නොවේ, අශාස්වතත් නොවේ... ආත්මයත් ලෝකයත් තමන් විසින්ම කරන ලද්දකි... ආත්මයත් ලෝකයත් අන් අයකු විසින් කරන ලද්දකි... ආත්මයත් ලෝකයත් තමන් සහ අන් අය විසින් කරන ලද්දකි... ආත්මයත් ලෝකයත් තමන් හෝ අන් අය විසින් කරන ලද්දක් නොව හේතු රහිතව ඉබේ හටගත්තකි (අධිච්චසමුප්පන්නය), මෙයම සත්‍යය, අන් දේ හිස්ය’ කියා මෙබඳු වාද ඇති, මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇතිව සිටිති. ‘සැප දුක සදාකාලිකය... සැප දුක අසදාකාලිකය... සැප දුක සදාකාලික මෙන්ම අසදාකාලිකය... සැප දුක සදාකාලිකත් නොවේ, අසදාකාලිකත් නොවේ... සැප දුක තමන් විසින්ම කර ගන්නා ලද්දකි... සැප දුක අන් අයකු විසින් කරවන ලද්දකි... සැප දුක තමන් සහ අන් අය විසින් කර ගන්නා ලද්දකි... සැප දුක තමන් හෝ අන් අය විසින් කර ගන්නා ලද්දක් නොව හේතු රහිතව ඉබේ හටගත්තකි, මෙයම සත්‍යය, අන් දේ හිස්ය’ කියා මෙබඳු වාද ඇති, මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇති ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති.”

192. ‘‘Tatra, cunda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘sassato attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘atthi nu kho idaṃ, āvuso, vuccati – ‘‘sassato attā ca loko cā’’ti? Yañca kho te evamāhaṃsu – ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti. Taṃ tesaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Aññathāsaññinopi hettha, cunda, santeke sattā. Imāyapi kho ahaṃ, cunda, paññattiyā neva attanā samasamaṃ samanupassāmi kuto bhiyyo. Atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṃ adhipaññatti.

192. “චුන්ද, එහිදී ‘ආත්මයත් ලෝකයත් සදාකාලිකය, මෙයම සත්‍යය, අන් දේ හිස්ය’ කියා මෙබඳු වාද ඇති ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් වෙත මම ගොස් මෙසේ පවසමි: ‘ඇවැත්නි, “ආත්මයත් ලෝකයත් සදාකාලිකය” කියා ඔබලා පවසන මෙම කරුණ සත්‍ය වශයෙන්ම පවතින්නක්ද?’ කියායි. ‘මෙයම සත්‍යය, අන් දේ හිස්ය’ කියා ඔවුන් පවසන දේ මම අනුමත නොකරමි. එයට හේතුව කුමක්ද? චුන්ද, මෙලොව වෙනස් ආකාරයට ගන්නා (සිතන) ඇතැම් සත්ත්වයන් සිටින බැවිනි. චුන්ද, මෙම දෘෂ්ටි පැනවීම් සම්බන්ධයෙන් මට සමාන කෙනකු හෝ මට වඩා උසස් කෙනකු මම නොදකිමි. එසේ වුවද, යම් මේ අධිප්‍රඥප්තියක් (ස්කන්ධ ධාතු ආදී ධර්ම විභාගයන්) ඇද්ද, එහිදී මමම උසස් (ප්‍රමුඛ) වෙමි.”

193. ‘‘Tatra, cunda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘asassato attā ca loko ca…pe… sassato ca asassato ca attā ca loko ca… nevasassato nāsassato attā ca loko ca… sayaṃkato attā ca loko ca… paraṃkato attā ca loko ca… sayaṃkato ca paraṃkato ca attā ca loko ca… asayaṃkāro aparaṃkāro adhiccasamuppanno attā ca loko ca… sassataṃ sukhadukkhaṃ… asassataṃ sukhadukkhaṃ… sassatañca asassatañca sukhadukkhaṃ… nevasassataṃ nāsassataṃ sukhadukkhaṃ… sayaṃkataṃ sukhadukkhaṃ… paraṃkataṃ sukhadukkhaṃ… sayaṃkatañca paraṃkatañca sukhadukkhaṃ… asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkhaṃ, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘atthi nu kho idaṃ, āvuso, vuccati – ‘‘asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkha’’’nti? Yañca kho te evamāhaṃsu – ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti. Taṃ tesaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Aññathāsaññinopi hettha, cunda, santeke sattā. Imāyapi kho ahaṃ, cunda, paññattiyā neva attanā samasamaṃ samanupassāmi kuto bhiyyo. Atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṃ adhipaññatti. Ime kho te, cunda, pubbantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā[Pg.115]. Yathā ca te na byākātabbā, kiṃ vo ahaṃ te tathā byākarissāmīti ?

193. ‘‘චුන්ද, එහි යම් ඒ මහණ බමුණෝ මෙවැනි වාද ඇත්තාහු, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තාහු වෙද්ද - ‘ආත්මය හා ලෝකය අනිත්‍යය... [පෙ]... ආත්මය හා ලෝකය නිත්‍ය මෙන්ම අනිත්‍යය... ආත්මය හා ලෝකය නිත්‍යද නොවන, අනිත්‍යද නොවන... ආත්මය හා ලෝකය තමා විසින් කරන ලද... ආත්මය හා ලෝකය අනුන් විසින් කරන ලද... ආත්මය හා ලෝකය තමා විසින් මෙන්ම අනුන් විසින්ද කරන ලද... ආත්මය හා ලෝකය තමා විසින් නොකරන ලද, අනුන් විසින්ද නොකරන ලද, අහේතුකව හටගත්තේය (අධිච්චසමුප්පන්න)... සැප දුක නිත්‍යය... සැප දුක අනිත්‍යය... සැප දුක නිත්‍ය මෙන්ම අනිත්‍යය... සැප දුක නිත්‍යද නොවන, අනිත්‍යද නොවන... සැප දුක තමා විසින් කරන ලද... සැප දුක අනුන් විසින් කරන ලද... සැප දුක තමා විසින් මෙන්ම අනුන් විසින්ද කරන ලද... සැප දුක තමා විසින් නොකරන ලද, අනුන් විසින්ද නොකරන ලද, අහේතුකව හටගත්තේය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය’ යනුවෙනි. මම ඔවුන් වෙත එළඹ මෙසේ පවසමි - ‘ඇවැත්නි, “සැප දුක තමා විසින් නොකරන ලද, අනුන් විසින් නොකරන ලද, අහේතුකව හටගත්තේය” යනුවෙන් ඔබ පවසන මේ වචනයක් ඇත්තේද?’ ඔවුන් යම් ඒ ‘මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය’ යන වචනයක් පවසත්ද, මම එය ඔවුන්ගෙන් පිළි නොගනිමි. එයට හේතුව කිමද? චුන්ද, මෙහි (ලෝකයෙහි) වෙනස් ලෙස හඳුනාගන්නා (සිතන) ඇතැම් සත්වයෝද සිටිති. චුන්ද, මේ පැනවීම සම්බන්ධයෙන් මම මට සමාන වූවකුද නොදකිමි, එවිට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ වූවකු කොහින්ද? ඒ සම්බන්ධයෙන් මමම ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි. එනම් ඒ අධිප්‍රඥප්තියයි (විශිෂ්ට ලෙස පැනවීමයි). චුන්ද, මා විසින් ප්‍රකාශ කළ යුතු පරිදි ප්‍රකාශ කරන ලද, ප්‍රකාශ නොකළ යුතු පරිදි ප්‍රකාශ නොකරන ලද, පූර්වාන්තය (අතීතය) ඇසුරු කළ දෘෂ්ටි නිශ්‍රයෝ මේවාය. ඔබ වෙනුවෙන් මම ඒවා තථා පරිද්දෙන් ප්‍රකාශ කරමි.’’

Aparantasahagatadiṭṭhinissayā

අපරාන්තය (අනාගතය) ඇසුරු කළ දෘෂ්ටි නිශ්‍රයෝ

194. ‘‘Katame ca te, cunda, aparantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā. (Yathā ca te na byākātabbā, kiṃ vo ahaṃ te tathā byākarissāmī) ? Santi, cunda, eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Santi pana, cunda, eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘arūpī attā hoti…pe… rūpī ca arūpī ca attā hoti… nevarūpī nārūpī attā hoti… saññī attā hoti… asaññī attā hoti… nevasaññīnāsaññī attā hoti… attā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Tatra, cunda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘atthi nu kho idaṃ, āvuso, vuccati – ‘‘rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’’ti? Yañca kho te evamāhaṃsu – ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti. Taṃ tesaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Aññathāsaññinopi hettha, cunda, santeke sattā. Imāyapi kho ahaṃ, cunda, paññattiyā neva attanā samasamaṃ samanupassāmi kuto bhiyyo. Atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṃ adhipaññatti.

194. ‘‘චුන්ද, මා විසින් ප්‍රකාශ කළ යුතු පරිදි ප්‍රකාශ කරන ලද, (ප්‍රකාශ නොකළ යුතු පරිදි ප්‍රකාශ නොකරන ලද) අපරාන්තය ඇසුරු කළ දෘෂ්ටි නිශ්‍රයෝ කවරහුද? චුන්ද, ‘මරණින් මතු ආත්මය රූපවත්ය (රූපී), නිරෝගීව පවතියි, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය’ යනුවෙන් මෙවැනි වාද ඇත්තාහු, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තාහු වූ ඇතැම් මහණ බමුණෝ සිටිති. චුන්ද, තවත් ඇතැම් මහණ බමුණෝ - ‘ආත්මය අරූපී වෙයි... [පෙ]... ආත්මය රූපීද අරූපීද වෙයි... ආත්මය රූපීද නොවන අරූපීද නොවන වෙයි... ආත්මය සංඥා සහිත වෙයි... ආත්මය සංඥා රහිත වෙයි... ආත්මය සංඥා සහිතද නොවන සංඥා රහිතද නොවන වෙයි... මරණින් මතු ආත්මය සිඳී යයි, විනාශ වෙයි, නැවත ඇති නොවේ, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය’ යනුවෙන් මෙවැනි වාද හා දෘෂ්ටි ඇත්තාහු වෙති. චුන්ද, එහි යම් ඒ මහණ බමුණෝ ‘මරණින් මතු ආත්මය රූපීව නිරෝගීව පවතියි, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය’ යි පවසත්ද, මම ඔවුන් වෙත එළඹ මෙසේ පවසමි - ‘ඇවැත්නි, “මරණින් මතු ආත්මය රූපීව නිරෝගීව පවතියි” යනුවෙන් ඔබ පවසන මේ වචනයක් ඇත්තේද?’ ඔවුන් යම් ඒ ‘මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය’ යන වචනයක් පවසත්ද, මම එය ඔවුන්ගෙන් පිළි නොගනිමි. එයට හේතුව කිමද? චුන්ද, මෙහි වෙනස් ලෙස හඳුනාගන්නා ඇතැම් සත්වයෝ සිටිති. චුන්ද, මේ පැනවීම සම්බන්ධයෙන් මම මට සමාන වූවකුද නොදකිමි, වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ වූවකු කොහින්ද? ඒ සම්බන්ධයෙන් මමම ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි. එනම් ඒ අධිප්‍රඥප්තියයි.’’

195. ‘‘Tatra, cunda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘arūpī attā hoti…pe… rūpī ca arūpī ca attā hoti… nevarūpīnārūpī attā hoti… saññī attā hoti… asaññī attā hoti… nevasaññīnāsaññī attā hoti… attā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘atthi nu kho idaṃ, āvuso, vuccati – ‘‘attā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā’’’ti? Yañca kho te, cunda, evamāhaṃsu – ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti. Taṃ tesaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Aññathāsaññinopi hettha, cunda, santeke sattā. Imāyapi kho ahaṃ, cunda, paññattiyā neva attanā [Pg.116] samasamaṃ samanupassāmi, kuto bhiyyo. Atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṃ adhipaññatti. Ime kho te, cunda, aparantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā. Yathā ca te na byākātabbā, kiṃ vo ahaṃ te tathā byākarissāmīti ?

195. ‘‘චුන්ද, එහි යම් ඒ මහණ බමුණෝ ‘ආත්මය අරූපී වෙයි... [පෙ]... ආත්මය රූපීද අරූපීද වෙයි... ආත්මය රූපීද නොවන අරූපීද නොවන වෙයි... ආත්මය සංඥා සහිත වෙයි... ආත්මය සංඥා රහිත වෙයි... ආත්මය සංඥා සහිතද නොවන සංඥා රහිතද නොවන වෙයි... මරණින් මතු ආත්මය සිඳී යයි, විනාශ වෙයි, නැවත ඇති නොවේ, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය’ යනුවෙන් මෙවැනි වාද හා දෘෂ්ටි ඇත්තාහු වෙද්ද, මම ඔවුන් වෙත එළඹ මෙසේ පවසමි - ‘ඇවැත්නි, “මරණින් මතු ආත්මය සිඳී යයි, විනාශ වෙයි, නැවත ඇති නොවේ” යනුවෙන් ඔබ පවසන මේ වචනයක් ඇත්තේද?’ චුන්ද, ඔවුන් යම් ඒ ‘මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය’ යන වචනයක් පවසත්ද, මම එය ඔවුන්ගෙන් පිළි නොගනිමි. එයට හේතුව කිමද? චුන්ද, මෙහි වෙනස් ලෙස හඳුනාගන්නා ඇතැම් සත්වයෝ සිටිති. චුන්ද, මේ පැනවීම සම්බන්ධයෙන් මම මට සමාන වූවකුද නොදකිමි, වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ වූවකු කොහින්ද? ඒ සම්බන්ධයෙන් මමම ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි. එනම් ඒ අධිප්‍රඥප්තියයි. චුන්ද, මා විසින් ප්‍රකාශ කළ යුතු පරිදි ප්‍රකාශ කරන ලද, අපරාන්තය ඇසුරු කළ දෘෂ්ටි නිශ්‍රයෝ මේවාය. මා විසින් ප්‍රකාශ නොකළ යුතු ආකාරයෙන් මම ඒවා කෙසේ නම් ප්‍රකාශ කරන්නද?’’

196. ‘‘Imesañca, cunda, pubbantasahagatānaṃ diṭṭhinissayānaṃ imesañca aparantasahagatānaṃ diṭṭhinissayānaṃ pahānāya samatikkamāya evaṃ mayā cattāro satipaṭṭhānā desitā paññattā. Katame cattāro? Idha, cunda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanānupassī…pe… citte cittānupassī… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Imesañca cunda, pubbantasahagatānaṃ diṭṭhinissayānaṃ imesañca aparantasahagatānaṃ diṭṭhinissayānaṃ pahānāya samatikkamāya. Evaṃ mayā ime cattāro satipaṭṭhānā desitā paññattā’’ti.

196. “චුන්ද, අතීතය හා සම්බන්ධ වූ මේ දෘෂ්ටි නිශ්‍රයන්ගේ ද අනාගතය හා සම්බන්ධ වූ මේ දෘෂ්ටි නිශ්‍රයන්ගේ ද ප්‍රහාණය පිණිසත්, ඒවා ඉක්මවා යාම පිණිසත් මා විසින් මෙසේ සතර සතිපට්ඨානයෝ දේශනා කරන ලදහ, පනවන ලදහ. ඒ සතර කවරේ ද? චුන්ද, මෙහි මහණ තෙමේ කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇතිව, මනා ප්‍රඥාවෙන් හා සිහියෙන් යුක්තව, ලෝකයෙහි දැඩි ලෝභය හා දොම්නස දුරු කොට කයෙහි කය අනුව බලමින් වාසය කරයි. වේදනාවන්හි... සිතෙහි... ධර්මයන්හි ධර්ම අනුව බලමින් කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇතිව, මනා ප්‍රඥාවෙන් හා සිහියෙන් යුක්තව, ලෝකයෙහි දැඩි ලෝභය හා දොම්නස දුරු කොට වාසය කරයි. චුන්ද, අතීතය හා සම්බන්ධ වූ මේ දෘෂ්ටි නිශ්‍රයන්ගේ ද අනාගතය හා සම්බන්ධ වූ මේ දෘෂ්ටි නිශ්‍රයන්ගේ ද ප්‍රහාණය පිණිසත්, ඒවා ඉක්මවා යාම පිණිසත් මා විසින් මෙසේ මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ දේශනා කරන ලදහ, පනවන ලදහ.”

197. Tena kho pana samayena āyasmā upavāṇo bhagavato piṭṭhito ṭhito hoti bhagavantaṃ bījayamāno. Atha kho āyasmā upavāṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Pāsādiko vatāyaṃ, bhante, dhammapariyāyo; supāsādiko vatāyaṃ bhante, dhammapariyāyo, ko nāmāyaṃ bhante dhammapariyāyo’’ti? ‘‘Tasmātiha tvaṃ, upavāṇa, imaṃ dhammapariyāyaṃ ‘pāsādiko’ tveva naṃ dhārehī’’ti. Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā upavāṇo bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.

197. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් උපවාණ තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පවන් සලමින් උන්වහන්සේගේ පිටුපසින් සිටියහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් උපවාණ තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය සැළ කළහ: “ස්වාමීනි, ආශ්චර්යයකි! ස්වාමීනි, අද්භූතයකි! ස්වාමීනි, මේ ධර්ම පර්යාය ඒකාන්තයෙන්ම ප්‍රසාදජනක ය; ස්වාමීනි, මේ ධර්ම පර්යාය ඉතාමත් ප්‍රසාදජනක ය. ස්වාමීනි, මේ ධර්ම පර්යායයේ නම කුමක් ද?” “උපවාණ, එසේ නම් තෝ මේ ධර්ම පර්යාය ‘පාසාදික’ (ප්‍රසාදජනක) පර්යාය යනුවෙන් ම දරා ගන්න.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ආයුෂ්මත් උපවාණ තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව මහත් සේ අනුමෝදන් වූහ.

Pāsādikasuttaṃ niṭṭhitaṃ chaṭṭhaṃ.

සයවන පාසාදික සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

7. Lakkhaṇasuttaṃ

7. ලක්ඛණ සූත්‍රය

Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni

තිස්දෙකක් වූ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ

198. Evaṃ [Pg.117] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhaddante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

198. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමා විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි” යි භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක. “ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

199. ‘‘Dvattiṃsimāni, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti; seyyathidaṃ, cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.

199. “මහණෙනි, මහා පුරුෂයකු සතු මහා පුරුෂ ලක්ෂණ තිස්දෙකක් වෙයි. ඒ ලක්ෂණයන්ගෙන් සමන්නාගත වූ මහා පුරුෂයාට උරුම වන්නේ ගති දෙකක් පමණි; අන්‍ය ගතියක් නැත. ඉදින් හෙතෙම ගිහි ගෙයි වසන්නේ නම්, ධාර්මික වූ ධර්ම රාජ වූ, සතර දිග ජය ගත්, ජනපදයන්හි ස්ථාවර භාවයට පත් වූ, සප්ත රත්නයෙන් යුක්ත වූ සක්විති රජෙක් වෙයි. ඔහුට මේ සප්ත රත්නයෝ පහළ වෙති; එනම්: චක්‍ර රත්නය, හස්ති රත්නය, අශ්ව රත්නය, මණි රත්නය, ස්ත්‍රී රත්නය, ගෘහපති රත්නය සහ සත්වැනිව පරිණායක රත්නය ද වේ. ඔහුට සූර වීර වූ, යුද ශක්තියෙන් හෙබි, පර සතුරන් මර්දනය කළ හැකි දහසකට අධික පුත්‍රයෝ වෙති. හෙතෙම සාගරය කෙළවර කොට ඇති මේ පොළොව දඬුවමකින් තොරව, ආයුධයකින් තොරව, ධර්මයෙහි පිහිටා ජය ගෙන පාලනය කරයි. ඉදින් හෙතෙම ගිහි ගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වන්නේ නම්, ලෝකයෙහි කෙලෙස් වැස්ම ඉවත් කළා වූ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු රජෙක් වෙයි.”

200. ‘‘Katamāni ca tāni, bhikkhave, dvattiṃsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā? Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.

200. “මහණෙනි, යම් ලක්ෂණයන්ගෙන් සමන්නාගත වූ මහා පුරුෂයාට උරුම වන්නේ ගති දෙකක් පමණි ද, අන්‍ය ගතියක් නැත ද, ඒ මහා පුරුෂයා සතු මහා පුරුෂ ලක්ෂණ තිස්දෙක කවරේ ද? ඉදින් හෙතෙම ගිහි ගෙයි වසන්නේ නම් සක්විති රජෙක් වෙයි... ඉදින් පැවිදි වන්නේ නම් ලෝකයෙහි කෙලෙස් වැස්ම ඉවත් කළා වූ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු රජෙක් වෙයි.”

‘‘Idha, bhikkhave, mahāpuriso suppatiṭṭhitapādo hoti. Yampi, bhikkhave, mahāpuriso suppatiṭṭhitapādo hoti, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.

“මහණෙනි, මෙහි මහා පුරුෂ තෙමේ මැනවින් පිහිටි පාද ඇත්තෙක් වෙයි. මහණෙනි, යම් හෙයකින් මහා පුරුෂ තෙමේ මැනවින් පිහිටි පාද ඇත්තෙක් වේ ද, මෙය ද මහා පුරුෂයාගේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, mahāpurisassa heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni. Yampi[Pg.118], bhikkhave, mahāpurisassa heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.

“නැවත ද මහණෙනි, මහා පුරුෂයාගේ යටි පතුල්වල අර දහසක් ඇති, නිමි (වටය) සහිත, නැබ සහිත, සියලු ආකාරයෙන් පරිපූර්ණ වූ චක්‍ර ලක්ෂණ උපදී. මහණෙනි, යම් හෙයකින් මහා පුරුෂයාගේ යටි පතුල්වල අර දහසක් ඇති, නිමි සහිත, නැබ සහිත, සියලු ආකාරයෙන් පරිපූර්ණ වූ චක්‍ර ලක්ෂණ උපදී ද, මෙය ද මහා පුරුෂයාගේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, mahāpuriso āyatapaṇhi hoti…pe… dīghaṅguli hoti… mudutalunahatthapādo hoti… jālahatthapādo hoti… ussaṅkhapādo hoti… eṇijaṅgho hoti… ṭhitakova anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati… kosohitavatthaguyho hoti… suvaṇṇavaṇṇo hoti kañcanasannibhattaco… sukhumacchavi hoti, sukhumattā chaviyā rajojallaṃ kāye na upalimpati… ekekalomo hoti, ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni… uddhaggalomo hoti, uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni … brahmujugatto hoti… sattussado hoti… sīhapubbaddhakāyo hoti… citantaraṃso hoti… nigrodhaparimaṇḍalo hoti, yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo yāvatakvassa byāmo tāvatakvassa kāyo… samavaṭṭakkhandho hoti… rasaggasaggī hoti… sīhahanu hoti… cattālīsadanto hoti … samadanto hoti… aviraḷadanto hoti… susukkadāṭho hoti… pahūtajivho hoti… brahmassaro hoti karavīkabhāṇī… abhinīlanetto hoti… gopakhumo hoti… uṇṇā bhamukantare jātā hoti, odātā mudutūlasannibhā. Yampi, bhikkhave, mahāpurisassa uṇṇā bhamukantare jātā hoti, odātā mudutūlasannibhā, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.

“මහණෙනි, නැවතද, මහා පුරුෂයා දික් වූ විලුඹ ඇත්තෙකු වෙයි... දිගු ඇඟිලි ඇත්තෙකු වෙයි... මෘදු වූ මොළොක් අත් පා ඇත්තෙකු වෙයි... දැලක් වැනි අත් පා ඇත්තෙකු වෙයි... උස් වූ ගොප් ඇට ඇත්තෙකු වෙයි... ඒණි මුවෙකුගේ වැනි කෙණ්ඩා ඇත්තෙකු වෙයි... නොනැමී කෙළින් සිටගෙනම දෙඅත්ලෙන් දණහිස් පිරිමැදිය හැකි, අතගෑ හැකි වෙයි... කොපුවකින් වැසුණු පුරුෂ නිමිත්තක් ඇත්තෙකු වෙයි... රන්වන් පැහැති සිරුරක් හා රත්තරන් වැනි සමක් ඇත්තෙකු වෙයි... ඉතා සියුම් සමක් ඇත්තෙකු වෙයි, සමෙහි සියුම් බව නිසා ශරීරයෙහි කුණු රජස් නොතැවරෙයි... එක් රෝම කූපයක එක් රෝමය බැගින් පිහිටා තිබෙයි... උඩු අතට හැරුණු රෝම ඇත්තෙකු වෙයි, නිල් පැහැති වූ, අඳුන් පැහැ ගත්තා වූ, දකුණට කැරකුණු, අග්‍රය උඩු අතට හැරුණු රෝම පිහිටා තිබෙයි... බ්‍රහ්මයාගේ මෙන් ඍජු සිරුරක් ඇත්තෙකු වෙයි... සත් තැනක පිරුණු මස් ඇත්තෙකු වෙයි... සිංහයෙකුගේ ශරීරයේ පූර්වාර්ධය වැනි කයක් ඇත්තෙකු වෙයි... පිට මැද (දෙඅංශකූට අතර) පිරුණු මස් ඇත්තෙකු වෙයි... නුග ගසක වටප්‍රමාණය මෙන් සමබර වූ ශරීරයක් ඇත්තෙකු වෙයි, ඔහුගේ සිරුරේ උස යම් පමණ ද, දෙඅත විහිදූ විට ලැබෙන ව්‍යාමය ද එපමණමය, ඔහුගේ ව්‍යාමය යම් පමණ ද, සිරුරේ උස ද එපමණමය... මැනවින් වටකුරු වූ උරහිස් ඇත්තෙකු වෙයි... රස නහර මැනවින් පිහිටා ඇත්තෙකු වෙයි... සිංහයෙකුගේ වැනි හනුවක් ඇත්තෙකු වෙයි... දත් හතළිහක් ඇත්තෙකු වෙයි... සම වූ දත් ඇත්තෙකු වෙයි... දත් අතර සිදුරු නැති දත් ඇත්තෙකු වෙයි... ඉතා සුදු වූ දළදා ඇත්තෙකු වෙයි... මහත් වූ දිවක් ඇත්තෙකු වෙයි... බ්‍රහ්ම ස්වරය වැනි වූ කරවීක පක්ෂියෙකුගේ වැනි මිහිරි හඬක් ඇත්තෙකු වෙයි... තද නිල් පැහැති නෙත් ඇත්තෙකු වෙයි... වස්සෙකුගේ වැනි ඇසිපිය ඇත්තෙකු වෙයි... බැම දෙක අතර සුදු වූ, මෘදු වූ, කපු පුළුන් වැනි වූ උර්ණ රෝමයක් පිහිටා තිබෙයි. මහණෙනි, මහා පුරුෂයාගේ බැම දෙක අතර සුදු වූ මෘදු වූ කපු පුළුන් වැනි වූ උර්ණ රෝමයක් පිහිටා තිබේ ද, මහණෙනි, මෙයද මහා පුරුෂයාගේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, mahāpuriso uṇhīsasīso hoti. Yampi, bhikkhave, mahāpuriso uṇhīsasīso hoti, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.

“මහණෙනි, නැවතද, මහා පුරුෂයා උෂ්ණීෂය වැනි හිසක් ඇත්තෙකු වෙයි. මහණෙනි, මහා පුරුෂයා යම් උෂ්ණීෂයක් වැනි හිසක් ඇත්තෙකු වේ ද, මහණෙනි, මෙයද මහා පුරුෂයාගේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණයකි.”

‘‘Imāni kho tāni, bhikkhave, dvattiṃsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace [Pg.119] agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.

“මහණෙනි, මහා පුරුෂයෙකු සතු මේ තිස් දෙකක් වූ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ මේවාය. මේ ලක්ෂණයන්ගෙන් සමන්විත වූ මහා පුරුෂයාට ඇත්තේ ගති දෙකක් පමණි, වෙනත් ගතියක් නැත. ඉදින් ගිහිගෙයි වසන්නේ නම්, සක්විති රජෙක් වන්නේය... ඉදින් ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වන්නේ නම්, ලෝකයෙහි කෙලෙස් වැසුම් විවර කළා වූ අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් වන්නේය.”

‘‘Imāni kho, bhikkhave, dvattiṃsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni bāhirakāpi isayo dhārenti, no ca kho te jānanti – ‘imassa kammassa kaṭattā idaṃ lakkhaṇaṃ paṭilabhatī’ti.

“මහණෙනි, මහා පුරුෂයෙකු සතු මේ තිස් දෙකක් වූ මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන් ශාසනයෙන් පරිබාහිර ඍෂිවරුන් පවා දරති (පවසති). එහෙත් ‘මේ කර්මයන් කිරීම නිසා මේ ලක්ෂණය ලබයි’ කියා ඔවුහු ඒකාන්තයෙන්ම නොදනිති.”

(1) Suppatiṭṭhitapādatālakkhaṇaṃ

(1) මැනවින් පිහිටන පාද තල ඇති බව නම් වූ ලක්ෂණය

201. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno daḷhasamādāno ahosi kusalesu dhammesu, avatthitasamādāno kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṃvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca adhikusalesu dhammesu. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhiggaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena dibbena yasena dibbena ādhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi dibbehi phoṭṭhabbehi. So tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Suppatiṭṭhitapādo hoti. Samaṃ pādaṃ bhūmiyaṃ nikkhipati, samaṃ uddharati, samaṃ sabbāvantehi pādatalehi bhūmiṃ phusati.

201. “මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතිවලදී, පෙර භවවලදී, පෙර වාසස්ථානවලදී, පෙර මනුෂ්‍යයෙකුව සිටියදී කුසල ධර්මයන්හි දැඩි සමාදානයෙන් යුක්ත වූහ. කාය සුචරිතයෙහි, වාක් සුචරිතයෙහි, මනෝ සුචරිතයෙහි, දානය බෙදා දීමෙහි, සීල සමාදානයෙහි, උපෝසථ උපවාසයෙහි, මවුපියන්ට සැලකීමෙහි, මහණ බමුණන්ට සැලකීමෙහි, කුලයේ වැඩිහිටියන්ට ගරු කිරීමෙහි සහ තවත් විවිධ වූ අතිශය උතුම් කුසල් දහම්හි නොසැලෙන සමාදානයෙන් යුක්ත වූහ. උන්වහන්සේ ඒ කර්මය කළ බැවින්, රැස් කළ බැවින්, බහුල කළ බැවින්, පුළුල් කළ බැවින්, කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්හ. එහිදී දිව්‍යමය වූ ආයුෂයෙන් ද, වර්ණයෙන් ද, සැපයෙන් ද, යසසින් ද, අධිපතිභාවයෙන් ද, දිව්‍යමය රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ යන මේ කරුණු දසයෙන් උන්වහන්සේ අනෙකුත් දෙවියන් අභිබවා සිටියහ. උන්වහන්සේ එතැනින් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි මේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණය ලබති. එනම්, මැනවින් පිහිටන පාද ඇත්තෙකු වෙති. පාදය පොළොවෙහි සමව තබති, සමව ඔසවති, මුළු පාද තලයෙන්ම පොළොව සමව ස්පර්ශ කරති.”

202. ‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti; seyyathidaṃ, cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ akhilamanimittamakaṇṭakaṃ iddhaṃ phītaṃ khemaṃ sivaṃ nirabbudaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati[Pg.120]. Rājā samāno kiṃ labhati? Akkhambhiyo hoti kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena. Rājā samāno idaṃ labhati. ‘‘Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Buddho samāno kiṃ labhati? Akkhambhiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi paccāmittehi rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

202. ‘‘ඒ මහා පුරුෂයා එම ලක්ෂණයෙන් සමන්විත වූයේ, ඉදින් ගිහිගෙයි වසන්නේ නම්, සතර දිග ජයගත්, සත් රුවනින් යුක්ත වූ, ධර්මිෂ්ඨ වූ ධර්මරාජා නම් සක්විති රජෙක් වන්නේය. ඔහුට සත් රුවනක් පහළ වන්නේය. එනම්: සක් රුවන, ඇත් රුවන, අස් රුවන, මිණි රුවන, ස්ත්‍රී රුවන, ගෘහපති රුවන සහ සත්වනුව පරිනායක රුවනයි. ඔහුට අභීත වූ, වීර සම්පන්න වූ, සතුරු සේනා මර්දනය කළ හැකි දහසකට අධික පුත්‍රයෝ සිටිති. ඔහු සාගරය දක්වා වූ මේ පොළොව දණ්ඩෙන් තොරව, ආයුධයෙන් තොරව, ධර්මයෙන් ජයගෙන සොරුන්ගෙන් තොර, අන්තරායන්ගෙන් තොර, සශ්‍රීක වූ, සමෘද්ධිමත් වූ, බිය රහිත වූ, ශාන්ත වූ රාජ්‍යයක් පාලනය කරයි. සක්විති රජකම ලබන්නා වූ ඔහුට ලැබෙන විශේෂ අනුසංසය කිසිදු මනුෂ්‍ය සතුරෙකුට හෝ ප්‍රතිවාදියෙකුට ඔහු මැඩලිය නොහැකි වීමයි. රජෙකු වශයෙන් ඔහු ලබන අනුසංසය මෙයයි. ඉදින් ඔහු ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වන්නේ නම්, ලෝකයෙහි කෙලෙස් පටලය විවර කළා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ නමක් වන්නේය. සම්මා සම්බුද්ධත්වය ලබන්නා වූ උන්වහන්සේට ලැබෙන අනුසංසය කිසිදු අභ්‍යන්තර හෝ බාහිර සතුරෙකුට, එනම් රාගය, ද්වේෂය, මෝහය හෝ වේවා, කිසිදු ශ්‍රමණයෙකුට, බ්‍රාහ්මණයෙකුට, දෙවියෙකුට, මාරයෙකුට, බ්‍රහ්මයෙකුට හෝ ලෝකයෙහි වෙනත් කිසිදු ජීවියෙකුට උන්වහන්සේ මැඩලිය නොහැකි වීමයි. බුදු වූ කල්හි උන්වහන්සේ ලබන අනුසංසය මෙයයි.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක.

203. Tatthetaṃ vuccati –

203. මේ පිළිබඳව මෙසේ ද වදාරන ලදී –

‘‘Sacce ca dhamme ca dame ca saṃyame,Soceyyasīlālayuposathesu ca;

Dāne ahiṃsāya asāhase rato,Daḷhaṃ samādāya samattamācari.

‘‘සත්‍යයෙහි ද, දස කුසල ධර්මයෙහි ද, ඉන්ද්‍රිය දමනයෙහි හා සංයමයෙහි ද, කය වචනයෙහි පිරිසිදු බව ද, ශීලයෙහි පිහිටීම හා උපෝසථ ශීලයෙහි ද, දානයෙහි ද, අවිහිංසාවෙහි ද, අනුන් පෙළීමෙන් තොර වීමෙහි ද ඇලී වාසය කළ ඒ මහා පුරුෂයා තමන් සමාදන් වූ එම ප්‍රතිපදාවන් ස්ථිරව හා සම්පූර්ණයෙන්ම අනුගමනය කළේය.

‘‘So tena kammena divaṃ samakkami,Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi ;

Tato cavitvā punarāgato idha,Samehi pādehi phusī vasundharaṃ.

උන්වහන්සේ එම කුසල කර්මයේ බලයෙන් දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපත ලබා, එහි දිව්‍යමය සුඛය හා ක්‍රීඩා රතීන් අනුභව කළහ. එතැනින් චුතව නැවත මෙලොවට පැමිණි කල්හි, පොළොවෙහි මනාව පිහිටන සම පාදයන් ලැබූහ.

‘‘Byākaṃsu veyyañjanikā samāgatā,Samappatiṭṭhassa na hoti khambhanā;

Gihissa vā pabbajitassa vā puna,Taṃ lakkhaṇaṃ bhavati tadatthajotakaṃ.

එකල රැස් වූ ලක්ෂණ කියන්නා වූ බමුණෝ මෙසේ ප්‍රකාශ කළහ: 'මනාව පොළොවෙහි පිහිටන පාද ඇත්තා වූ මොහු, ගිහියෙකු වුව ද පැවිද්දෙකු වුව ද කිසිවෙකුටත් මැඩලිය නොහැකිය.' එම ලක්ෂණය එවන් අනුසංසයක්ම ප්‍රකට කරන්නේය.

‘‘Akkhambhiyo hoti agāramāvasaṃ,Parābhibhū sattubhi nappamaddano;

Manussabhūtenidha hoti kenaci,Akkhambhiyo tassa phalena kammuno.

ඉදින් මොහු ගිහිගෙයි වසන්නේ නම්, කිසිවෙකුට මැඩලිය නොහැකි, පරසතුරන් අභිබවා සිටින, සතුරන් විසින් මැඩලිය නොහැකි උත්තමයෙකු වන්නේය. එම කුසල කර්මයේ විපාකයෙන් මෙලොව කිසිදු මනුෂ්‍යයෙකුට ඔහුව මැඩලිය නොහැකිය.

‘‘Sace [Pg.121] ca pabbajjamupeti tādiso,Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;

Aggo na so gacchati jātu khambhanaṃ,Naruttamo esa hi tassa dhammatā’’ti.

ඉදින් එබඳු ලක්ෂණ ඇත්තා වූ මොහු පැවිදි වන්නේ නම්, නෛෂ්ක්‍රම්‍ය සංඛ්‍යාත ධ්‍යාන සමාපත්ති කෙරෙහි ඇලී සිටින, මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ, ලොව අග්‍රගණ්‍ය බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් වන්නේය. නරෝත්තම වූ උන්වහන්සේ කිසි කලෙකත් මැඩලිය නොහැක. මෙය උන්වහන්සේගේ ස්වභාවයම වන්නේය.’’

(2) Pādatalacakkalakkhaṇaṃ

(2) පාදතල චක්‍ර ලක්ෂණය

204. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno bahujanassa sukhāvaho ahosi, ubbegauttāsabhayaṃ apanuditā, dhammikañca rakkhāvaraṇaguttiṃ saṃvidhātā, saparivārañca dānaṃ adāsi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni suvibhattantarāni.

204. ‘‘මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතිවල මනුෂ්‍යයෙකු වී සිටි කාලයෙහි බොහෝ දෙනාට සැප සලසන්නෙකු වූහ. බියෙන් හා තැතිගැනීමෙන් පීඩිත වූවන්ගේ එම බිය දුරු කළහ. ධර්මානුකූලව ආරක්ෂාව, රැකවරණය හා රැකීම සැලසූහ. පිරිවර සහිත දානයන් ලබා දුන්හ. උන්වහන්සේ එම කර්මය කළ බැවින් ද, රැස් කළ බැවින් ද, බහුලව කළ බැවින් ද, පුළුල්ව සිදු කළ බැවින් ද, කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්හ. උන්වහන්සේ එතැනින් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි, මේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණය ලබති: එනම්, උන්වහන්සේගේ යටි පතුල්වල අර දහසක් ඇති, නිමි වළලු හා පෙකණිය සහිත වූ, සෑම අයුරින්ම සම්පූර්ණ වූ, මනාව බෙදී ඇති චක්‍ර ලක්ෂණයන් පහළ වන්නේය.

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāparivāro hoti; mahāssa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Buddho samāno kiṃ labhati? Mahāparivāro hoti; mahāssa honti parivārā bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ඒ මහා පුරුෂයා එම ලක්ෂණයෙන් සමන්විත වූයේ, ඉදින් ගිහිගෙයි වසන්නේ නම් සක්විති රජෙක් වන්නේය... රජෙකු වශයෙන් ඔහුට ලැබෙන අනුසංසය කුමක්ද? ඔහු මහා පිරිවරක් ඇත්තෙකු වෙයි. බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ ද, නියම්ගම් වැසියෝ ද, ගණකාධිකාරී ඇමතිවරු ද, යුධ සෙන්පතියෝ ද, දොරටුපාලකයෝ ද, අමාත්‍යයෝ ද, පිරිසෙහි සාමාජිකයෝ ද, ප්‍රාදේශීය රජවරු ද, භෝගපතියෝ ද, රාජ කුමාරවරු ද ඔහුට මහා පිරිවරක් ලෙස සිටිති. රජෙකු වශයෙන් ඔහු මෙය ලබයි. ඉදින් ඔහු පැවිදි වන්නේ නම් ලෝකයෙහි අවිද්‍යා පටලය විවර කළා වූ අර්හත් සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ නමක් වන්නේය. බුදු වූ කල්හි උන්වහන්සේට ලැබෙන අනුසංසය කුමක්ද? උන්වහන්සේ මහා පිරිවරක් ඇත්තෙකු වෙති. භික්ෂූන් වහන්සේලා, භික්ෂුණීන් වහන්සේලා, උපාසකවරුන්, උපාසිකාවන්, දෙවියන්, මනුෂ්‍යයන්, අසුරයන්, නාගයන් හා ගාන්ධර්වයන් උන්වහන්සේට මහා පිරිවරක් ලෙස සිටිති. බුදු වූ කල්හි උන්වහන්සේ ලබන අනුසංසය මෙයයි.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක.

205. Tatthetaṃ vuccati –

205. මේ පිළිබඳව මෙසේ ද වදාරන ලදී –

‘‘Pure puratthā purimāsu jātisu,Manussabhūto bahunaṃ sukhāvaho;

Ubbhegauttāsabhayāpanūdano,Guttīsu rakkhāvaraṇesu ussuko.

‘‘ඉකුත් වූ පෙර ජාතිවල මනුෂ්‍යයෙකු වී සිටි කල්හි, උන්වහන්සේ බොහෝ දෙනාට සුවය සලසන්නෙකු වූහ. බියෙන් හා තැතිගැනීමෙන් පීඩිත වූවන්ගේ එම බිය දුරු කරන්නෙකු වූහ. ආරක්ෂාව හා රැකවරණය සැලසීමෙහි උත්සුක වූහ.

‘‘So [Pg.122] tena kammena divaṃ samakkami,Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi;

Tato cavitvā punarāgato idha,Cakkāni pādesu duvesu vindati.

උන්වහන්සේ එම කුසල කර්මයේ බලයෙන් ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපත ලබා, එහි දිව්‍ය සැප හා ක්‍රීඩා රතීන් අනුභව කළහ. එතැනින් චුතව නැවත මෙලොවට පැමිණි කල්හි, උන්වහන්සේගේ දෙපා යටි පතුල්වල චක්‍ර ලක්ෂණයන් ලබති.

‘‘Samantanemīni sahassarāni ca,Byākaṃsu veyyañjanikā samāgatā;

Disvā kumāraṃ satapuññalakkhaṇaṃ,Parivāravā hessati sattumaddano.

සෑම තැනම නිමි වළලු ඇති, අර දහසක් ඇති එම ලක්ෂණයන් දැක, රැස් වූ ලක්ෂණ පාඨකයෝ සියක් පින් මහිමයෙන් උපන් ලක්ෂණ ඇති මේ කුමාරයා ගැන මෙසේ ප්‍රකාශ කළහ: 'මොහු මහා පිරිවරක් ඇත්තෙකු වන්නේය, සතුරන් මර්දනය කරන්නෙකු වන්නේය.'

Tathā hī cakkāni samantanemini,Sace na pabbajjamupeti tādiso;

Vatteti cakkaṃ pathaviṃ pasāsati,Tassānuyantādha bhavanti khattiyā.

යටි පතුල්වල සෑම තැනම නිමි වළලු ඇති එම චක්‍ර ලක්ෂණයන් යම් සේද, එසේම ඉදින් මොහු පැවිදි නොවන්නේ නම්, දසත ආඥාව පතුරුවමින් සක්විති රජ වී මුළු පොළොවම පාලනය කරයි. මෙලොව රජවරු ඔහු අනුව යන්නන් වෙති.

‘‘Mahāyasaṃ saṃparivārayanti naṃ,Sace ca pabbajjamupeti tādiso;

Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo,Devāmanussāsurasakkarakkhasā.

මහා කීර්තියක් ඇති ඔහු පිරිවරාගෙන මහා ජනකායක් වෙසෙති. ඉදින් එබඳු ලක්ෂණ ඇත්තා වූ මොහු පැවිදි වන්නේ නම්, නෛෂ්ක්‍රම්‍යයෙහි ඇලී සිටින, මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ මොහු දේව, මනුෂ්‍ය, අසුර, ශක්‍ර හා රාක්ෂසයන් විසින් පිරිවරනු ලබන උත්තමයෙකු වන්නේය.’’

‘‘Gandhabbanāgā vihagā catuppadā,Anuttaraṃ devamanussapūjitaṃ;

Mahāyasaṃ saṃparivārayanti na’’nti.

ගන්ධර්වයෝ ද නාගයෝ ද පක්ෂීහු ද සිවුපාවෝ ද යන මොවුහු දෙවි මිනිසුන් විසින් පුදන ලද්දා වූ අසමසම වූ මහත් කීර්ති ඇති ඒ කුමාරයා පිරිවරා සිටිති.

(3-5) Āyatapaṇhitāditilakkhaṇaṃ

(3-5) දිගු විලුඹ ඇති බව ආදී ලක්ෂණ තුන.

206. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato ahosi nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī vihāsi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni tīṇi mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Āyatapaṇhi ca hoti, dīghaṅguli ca brahmujugatto ca.

206. මහණෙනි තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතියෙහි පෙර භවයෙහි පෙර වාසස්ථානයෙහි පෙර මනුෂ්‍යයකු වී සිටියදී ප්‍රාණාඝාතය අත්හැර ප්‍රාණාඝාතයෙන් වැළකුණු සේක. දණ්ඩ මුගුරු හා ආයුධ බැහැර කළා වූ ලජ්ජාශීලී වූ දයාවන්ත වූ සියලු ප්‍රාණභූතයන් කෙරෙහි හිතානුකම්පාවෙන් වාසය කළ සේක. උන්වහන්සේ ඒ කර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් ප්‍රගුණ කළ බැවින් විපුල කළ බැවින්... එතැනින් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි මේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ තුන ලබති. එනම් දිගු විලුඹ ඇති බව ද දිගු ඇඟිලි ඇති බව ද බ්‍රහ්මයාගේ බඳු සෘජු ශරීරයක් ඇති බව ද වේ.

‘‘So [Pg.123] tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Dīghāyuko hoti ciraṭṭhitiko, dīghamāyuṃ pāleti, na sakkā hoti antarā jīvitā voropetuṃ kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Dīghāyuko hoti ciraṭṭhitiko, dīghamāyuṃ pāleti, na sakkā hoti antarā jīvitā voropetuṃ paccatthikehi paccāmittehi samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ඒ ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ උන්වහන්සේ ඉදින් ගිහිගෙයි වසන්නේ නම් සක්විති රජෙක් වන්නේය... රජු වූ කල්හි කුමක් ලබයි ද? දීර්ඝායුෂ ඇත්තෙක් වෙයි බොහෝ කල් පවතින්නෙක් වෙයි දීර්ඝ ආයුෂ රකියි කිසිදු මනුෂ්‍ය වූ සතුරෙකුට හෝ පසමිතුරෙකුට අතරමගදී ජීවිතයෙන් තොර කළ නොහැක්කේය. රජු වූ කල්හි මෙය ලබයි... බුදු වූ කල්හි කුමක් ලබයි ද? දීර්ඝායුෂ ඇත්තෙක් වෙයි බොහෝ කල් පවතින්නෙක් වෙයි දීර්ඝ ආයුෂ රකියි ලෝකයෙහි ශ්‍රමණයෙකුට හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුට හෝ දෙවියෙකුට හෝ මාරයෙකුට හෝ බ්‍රහ්මයෙකුට හෝ වෙනත් කිසිවෙකුට හෝ අතරමගදී උන්වහන්සේ ජීවිතයෙන් තොර කළ නොහැක්කේය. බුදු වූ කල්හි මෙය ලබයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක.

207. Tatthetaṃ vuccati –

207. මේ පිළිබඳව මෙය කියන ලදී –

‘‘Māraṇavadhabhayattano viditvā,Paṭivirato paraṃ māraṇāyahosi;

Tena sucaritena saggamagamā,Sukataphalavipākamanubhosi.

මරණයට හා වධයට තමා තුළ ඇති බිය හඳුනාගෙන අනුන් මැරීමෙන් වැළකුණේය. ඒ සුචරිතය හේතුවෙන් ස්වර්ගයට පැමිණ සුකෘත කර්මයේ විපාකය අනුභව කළේය.

‘‘Caviya punaridhāgato samāno,Paṭilabhati idha tīṇi lakkhaṇāni;

Bhavati vipuladīghapāsaṇhiko,Brahmāva suju subho sujātagatto.

එතැනින් චුතව නැවත මෙලොවට පැමිණි කල්හි මහා පුරුෂ ලක්ෂණ තුනක් ලබයි. පෘථුල වූ ද දිගු වූ ද විලුඹ ඇත්තෙක් වෙයි බ්‍රහ්මයා මෙන් සෘජු වූ ද ශෝභන වූ ද මනාව වැඩුණු ශරීරයක් ඇත්තෙක් වෙයි.

‘‘Subhujo susu susaṇṭhito sujāto,Mudutalunaṅguliyassa honti;

Dīghā tībhi purisavaraggalakkhaṇehi,Cirayapanāya kumāramādisanti.

මනාව පිහිටි බාහු ඇති තාරුණ්‍යයෙන් පිරි මනාව වැඩුණු ඒ කුමාරයාට මෘදු වූ ද මොළොක් වූ ද දිගු ඇඟිලි ඇත්තේය. ශ්‍රේෂ්ඨ පුරුෂ ලක්ෂණ තුනකින් යුත් ඒ කුමාරයා දීර්ඝායුෂ ලබන බව පඬිවරු පවසති.

‘‘Bhavati yadi gihī ciraṃ yapeti,Cirataraṃ pabbajati yadi tato hi;

Yāpayati ca vasiddhibhāvanāya,Iti dīghāyukatāya taṃ nimitta’’nti.

ගිහියකු වුවහොත් බොහෝ කල් ජීවත් වෙයි. පැවිදි වුවහොත් ඊටත් වඩා බොහෝ කල් ජීවත් වෙයි. වසීභාවයට පත් ඉද්ධිපාදයන් වැඩීමෙන් ද ආයුෂ පවත්වයි. මෙසේ මේ ලක්ෂණ තුන දීර්ඝායුෂ ලැබීමේ නිමිත්තකැයි පඬිවරු පැවසූහ.

(6) Sattussadatālakkhaṇaṃ

(6) සත් තැනක් පිරුණු ලක්ෂණය.

208. ‘‘Yampi[Pg.124], bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno dātā ahosi paṇītānaṃ rasitānaṃ khādanīyānaṃ bhojanīyānaṃ sāyanīyānaṃ lehanīyānaṃ pānānaṃ. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati, sattussado hoti, sattassa ussadā honti; ubhosu hatthesu ussadā honti, ubhosu pādesu ussadā honti, ubhosu aṃsakūṭesu ussadā honti, khandhe ussado hoti.

208. මහණෙනි තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතියෙහි පෙර භවයෙහි පෙර වාසස්ථානයෙහි පෙර මනුෂ්‍යයකු වී සිටියදී ප්‍රණීත වූ ද රසවත් වූ ද ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය සායනීය ලේහනීය හා පාන වර්ග දන් දුන් සේක. උන්වහන්සේ ඒ කර්මය කළ බැවින්... එතැනින් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි මේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණය ලබති. එනම් සත් තැනක් පිරුණු ශරීරයක් (සත්තොස්සද) ඇති බවයි. දෙඅත්හි ද දෙපාහි ද දෙවුරහිස්හි ද ගෙලෙහි (පිටකොන්දෙහි) ද යන සත් තැන මනාව පිරුණු මස් ඇත්තේ වෙයි.

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Lābhī hoti paṇītānaṃ rasitānaṃ khādanīyānaṃ bhojanīyānaṃ sāyanīyānaṃ lehanīyānaṃ pānānaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Lābhī hoti paṇītānaṃ rasitānaṃ khādanīyānaṃ bhojanīyānaṃ sāyanīyānaṃ lehanīyānaṃ pānānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ඒ ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වූ උන්වහන්සේ ඉදින් ගිහිගෙයි වසන්නේ නම් සක්විති රජෙක් වන්නේය... රජු වූ කල්හි කුමක් ලබයි ද? ප්‍රණීත වූ රසවත් වූ ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය සායනීය ලේහනීය හා පාන වර්ග ලබන්නෙක් වෙයි. රජු වූ කල්හි මෙය ලබයි... බුදු වූ කල්හි කුමක් ලබයි ද? ප්‍රණීත වූ රසවත් වූ ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය සායනීය ලේහනීය හා පාන වර්ග ලබන්නෙක් වෙයි. බුදු වූ කල්හි මෙය ලබයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක.

209. Tatthetaṃ vuccati –

209. මේ පිළිබඳව මෙය කියන ලදී –

‘‘Khajjabhojjamatha leyya sāyiyaṃ,Uttamaggarasadāyako ahu;

Tena so sucaritena kammunā,Nandane ciramabhippamodati.

ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය ද ලේහනීය හා සායනීය දේ ද උතුම් අග්‍ර රසැති දානයන් දෙන්නෙක් වූයේය. ඒ සුචරිත කර්මය නිසා උන්වහන්සේ නන්දන වනයෙහි බොහෝ කල් සතුටින් විසූහ.

‘‘Satta cussade idhādhigacchati,Hatthapādamudutañca vindati;

Āhu byañjananimittakovidā,Khajjabhojjarasalābhitāya naṃ.

මෙහි මෙලොවට පැමිණ සත් තැනක් පිරුණු බව ද අත් පා වල මෘදු බව ද ලබයි. දේහ ලක්ෂණ හා නිමිති පිළිබඳ පඬිවරු උන්වහන්සේ ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය රස ලැබීමට වාසනාවන්තයෙකු බව පවසති.

‘‘Yaṃ gihissapi tadatthajotakaṃ,Pabbajjampi ca tadādhigacchati;

Khajjabhojjarasalābhiruttamaṃ,Āhu sabbagihibandhanacchida’’nti.

ගිහි වූ කුමාරයාට ද ඒ අර්ථය සිද්ධ වෙයි. පැවිදි වුවද උතුම් ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය රස ලබයි. සියලු ගිහි බැඳීම් සිඳ දැමූ උන්වහන්සේ උතුම් ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය රස ලබන බව පැවසූහ.

(7-8) Karacaraṇamudujālatālakkhaṇāni

(7-8) අත් පා මෘදු බව හා දැල් සහිත බව යන ලක්ෂණ.

210. ‘‘Yampi[Pg.125], bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ saṅgāhako ahosi – dānena peyyavajjena atthacariyāya samānattatāya. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Mudutalunahatthapādo ca hoti jālahatthapādo ca.

210. මහණෙනි තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතියෙහි පෙර භවයෙහි පෙර වාසස්ථානයෙහි පෙර මනුෂ්‍යයකු වී සිටියදී දානය ප්‍රිය වචනය අර්ථ චර්යාව සහ සමානාත්මතාව යන සතර සංග්‍රහ වස්තුවෙන් ජනයා සංග්‍රහ කළ සේක. උන්වහන්සේ ඒ කර්මය කළ බැවින්... එතැනින් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි මේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ දෙක ලබති. එනම් මෘදු මොළොක් අත් පා ඇති බව හා දැල් සහිත අත් පා ඇති බවයි.

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Susaṅgahitaparijano hoti, susaṅgahitāssa honti brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Susaṅgahitaparijano hoti, susaṅgahitāssa honti bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

“එම ලක්ෂණයන්ගෙන් සමන්නාගත වූ ඒ මහා පුරුෂයා ඉදින් ගිහිගෙයි වෙසේ නම්, සක්විති රජෙක් වන්නේය... රජු වූ විට ඔහුට ලැබෙන ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? මැනවින් සංග්‍රහ කරන ලද පිරිවරක් ඔහුට ලැබෙයි. බමුණන්, ගෘහපතියන්, නියම්ගම් හා ජනපදවැසියන්, ගණකාධිකාරී මහා අමාත්‍යවරුන්, සෙනෙවියන්, ද්වාරපාලකයන්, අමාත්‍යවරුන්, රාජ සභාවේ මන්ත්‍රීවරුන්, යටත් රජවරුන්, ගම්වැසියන් සහ කුමාරවරුන් ඔහුට මැනවින් අවනතව, සංග්‍රහ ලබන්නෝ වෙති. රජෙකු වූ විට ඔහුට ලැබෙන අනුසස මෙයයි. ඉදින් බුදු වූ විට ඔහුට ලැබෙන අනුසස කුමක්ද? මැනවින් සංග්‍රහ කරන ලද පිරිවරක් ඔහුට ලැබෙයි. භික්ෂූන්, භික්ෂුණීන්, උපාසකයන්, උපාසිකාවන්, දෙවියන්, මිනිසුන්, අසුරයන්, නාගයන් සහ ගන්ධබ්බයන් යන පිරිස මැනවින් සංග්‍රහ ලබන්නෝ වෙති. බුදු වූ විට ඔහුට ලැබෙන අනුසස මෙයයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක.

211. Tatthetaṃ vuccati –

211. ඒ පිළිබඳව මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Dānampi catthacariyatañca,Piyavāditañca samānattatañca ;

Kariyacariyasusaṅgahaṃ bahūnaṃ,Anavamatena guṇena yāti saggaṃ.

“දානය ද, අර්ථචර්යාව ද, ප්‍රියවචනය ද, සමානාත්මතාව ද යන මේවායින් බොහෝ ජනයාට මැනවින් සංග්‍රහ කළා වූ ඒ මහා පුරුෂයා, ඒ උතුම් ගුණයන් හේතුවෙන් ස්වර්ගයට පැමිණියේය.

‘‘Caviya punaridhāgato samāno,Karacaraṇamudutañca jālino ca;

Atirucirasuvaggudassaneyyaṃ,Paṭilabhati daharo susu kumāro.

එයින් චුත වී නැවත මෙලොවට පැමිණි කල්හි, ඒ කුමාරයා අතිශයින් මෘදු වූ අත්පා ඇත්තෙක් ද, දැල් සහිත ඇඟිලි (ජාල හත්ථපාද) ඇත්තෙක් ද, අතිශයින් ශෝභන වූත් මනා පෙනුම ඇත්තෙක් ද වූයේය.

‘‘Bhavati [Pg.126] parijanassavo vidheyyo,Mahimaṃ āvasito susaṅgahito;

Piyavadū hitasukhataṃ jigīsamāno,Abhirucitāni guṇāni ācarati.

ඔහු අවනත වූ කීකරු පිරිවරක් ඇත්තෙකු වෙයි. පෘථිවිය පාලනය කරන්නා වූ ඔහු මැනවින් සංග්‍රහ කරන්නෙක් ද වෙයි. ප්‍රිය වචන කථා කරන්නා වූත්, හිතසුව පිණිස කටයුතු කරන්නා වූත් ඔහු බොහෝ දෙනාගේ ප්‍රසාදයට පත් ගුණ ධර්මයන්හි හැසිරෙයි.

‘‘Yadi ca jahati sabbakāmabhogaṃ,Kathayati dhammakathaṃ jino janassa;

Vacanapaṭikarassābhippasannā,Sutvāna dhammānudhammamācarantī’’ti.

ඉදින් ඔහු සියලු කාම සම්පත් හැරපියා පැවිදි වුවහොත්, ලෝවැසියාට සදහම් දෙසන ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ නමක් වන්නේය. උන්වහන්සේගේ වචනය පිළිපදින්නා වූ, උන්වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණා වූ ජනයා ඒ ධර්මය අසා ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තියෙහි හැසිරෙන්නෝ වෙති.”

(9-10) Ussaṅkhapādauddhaggalomatālakkhaṇāni

(9-10) උස් වූ වළලුකර සහ උඩු අතට හැරුණු රෝම ඇති වීමේ ලක්ෂණ (උස්සංඛපාද සහ උද්ධග්ගලෝම ලක්ෂණ).

212. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno atthūpasaṃhitaṃ dhammūpasaṃhitaṃ vācaṃ bhāsitā ahosi, bahujanaṃ nidaṃsesi, pāṇīnaṃ hitasukhāvaho dhammayāgī. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Ussaṅkhapādo ca hoti, uddhaggalomo ca.

212. “මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතිවලදී, පෙර භවවලදී, පෙර වසන ලද තැන්වලදී, මනුෂ්‍යයෙකු වී සිටි කාලයෙහි අර්ථය හා සම්බන්ධ වූ, ධර්මය හා සම්බන්ධ වූ වචන කථා කරන්නෙක් වූහ. බොහෝ දෙනාට අර්ථය පෙන්වා දුන්හ. සත්වයන්ට හිතසුව පිණිස කටයුතු කළහ. ධර්මය නමැති දානය දෙන ලදහ. උන්වහන්සේ ඒ කර්මය කළ බැවින්... මෙලොවට පැමිණි කල්හි මේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ දෙක ලබති. එනම්, උස් වූ වළලුකර ඇත්තේ වෙයි, උඩු අතට වැවුණු රෝම ඇත්තේ වෙයි.

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Aggo ca hoti seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca kāmabhogīnaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Aggo ca hoti seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca sabbasattānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

එම ලක්ෂණයන්ගෙන් සමන්නාගත වූ ඔහු, ඉදින් ගිහිගෙයි වෙසේ නම්, සක්විති රජෙක් වන්නේය... රජු වූ විට ඔහුට ලැබෙන ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? කාමභෝගී ලෝකයා අතර ඔහු අග්‍ර ද, ශ්‍රේෂ්ඨ ද, ප්‍රධාන ද, උත්තම ද, ප්‍රවර ද වෙයි. රජෙකු වූ විට ඔහුට ලැබෙන අනුසස මෙයයි. ඉදින් බුදු වූ විට ඔහුට ලැබෙන අනුසස කුමක්ද? සියලු සත්වයන් අතර උන්වහන්සේ අග්‍ර ද, ශ්‍රේෂ්ඨ ද, ප්‍රධාන ද, උත්තම ද, ප්‍රවර ද වන සේක. බුදු වූ විට උන්වහන්සේට ලැබෙන අනුසස මෙයයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක.

213. Tatthetaṃ vuccati –

213. ඒ පිළිබඳව මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Atthadhammasahitaṃ pure giraṃ,Erayaṃ bahujanaṃ nidaṃsayi;

Pāṇinaṃ hitasukhāvaho ahu,Dhammayāgamayajī amaccharī.

“පෙර ජාතිවලදී අර්ථයෙන් හා ධර්මයෙන් යුත් වචන පවසමින්, බොහෝ ජනයාට යහපත පෙන්වා දුන්නේය. සත්වයන්ට හිතසුව සලසන්නෙක් වූ ඔහු, මසුරුකමින් තොරව ධර්ම දානය නමැති යාගය කළේය.

‘‘Tena [Pg.127] so sucaritena kammunā,Suggatiṃ vajati tattha modati;

Lakkhaṇāni ca duve idhāgato,Uttamappamukhatāya vindati.

ඒ සුචරිත කර්මය හේතුවෙන් ඔහු සුගතියෙහි ඉපදී එහි සතුටු විය. නැවත මෙලොවට පැමිණි කල්හි උතුම් ප්‍රධානත්වය ලැබීම පිණිස මේ ලක්ෂණ දෙක ලැබුවේය.

‘‘Ubbhamuppatitalomavā saso,Pādagaṇṭhirahu sādhusaṇṭhitā;

Maṃsalohitācitā tacotthatā,Uparicaraṇasobhanā ahu.

ඔහුගේ රෝම උඩු අතට කැරකී පිහිටියේය. මැනවින් පිහිටි වළලුකර ඇත්තේ ද විය. ඒවා මසින් හා ලෙයින් පිරුණු, සිවියෙන් වැසුණු, මනා සේ වැසුණු වළලුකර ඇත්තේ ද, අලංකාර පාද තල ඇත්තේ ද විය.

‘‘Gehamāvasati ce tathāvidho,Aggataṃ vajati kāmabhoginaṃ;

Tena uttaritaro na vijjati,Jambudīpamabhibhuyya iriyati.

එබඳු ස්වභාවයක් ඇති ඔහු ඉදින් ගිහිගෙයි වෙසේ නම්, සියලු කාමභෝගීන් අතර අග්‍රත්වයට පැමිණෙයි. ඔහුට වඩා උසස් වූ කිසිවෙක් නොවෙයි. ඔහු මුළු ජම්බුද්වීපයම අභිබවා පාලනය කරයි.

‘‘Pabbajampi ca anomanikkamo,Aggataṃ vajati sabbapāṇinaṃ;

Tena uttaritaro na vijjati,Sabbalokamabhibhuyya viharatī’’ti.

ඉදින් ඔහු උතුම් පැවිද්ද ලැබුවහොත්, සියලු සත්වයන් අතර අග්‍රත්වයට පැමිණෙයි. ඔහුට වඩා උසස් වූ කිසිවෙක් නොවෙයි. මුළු ලෝකයම අභිබවා උන්වහන්සේ වැඩ වසන සේක.”

(11) Eṇijaṅghalakkhaṇaṃ

(11) ඒණිජංඝ ලක්ෂණය (මුවෙකුගේ මෙන් මනහර කෙණ්ඩ පිහිටීමේ ලක්ෂණය).

214. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno sakkaccaṃ vācetā ahosi sippaṃ vā vijjaṃ vā caraṇaṃ vā kammaṃ vā – ‘kiṃ time khippaṃ vijāneyyuṃ, khippaṃ paṭipajjeyyuṃ, na ciraṃ kilisseyyu’’nti. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Eṇijaṅgho hoti.

214. “මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතිවලදී මනුෂ්‍යයෙකු වී සිටි කල්හි, ශිල්ප ශාස්ත්‍රයක් හෝ විද්‍යාවක් හෝ පැවැත්මක් හෝ කර්මාන්තයක් හෝ ‘මොවුන් කෙසේ නම් ඉක්මනින් ඉගෙන ගනිත් ද, ඉක්මනින් පිළිපදිත් ද, බොහෝ කල් වෙහෙස නොවෙත් ද’ යන්න සලකා ගෞරවයෙන් උගන්වන්නෙක් වූහ. උන්වහන්සේ ඒ කර්මය කළ බැවින්... මෙලොවට පැමිණි කල්හි මේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණය ලබති. එනම්, ඒණි නම් මුවාගේ මෙන් මනහර කෙණ්ඩ (ඒණිජංඝ) ඇත්තේ වෙයි.

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Yāni tāni rājārahāni rājaṅgāni rājūpabhogāni rājānucchavikāni tāni khippaṃ paṭilabhati. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Yāni [Pg.128] tāni samaṇārahāni samaṇaṅgāni samaṇūpabhogāni samaṇānucchavikāni, tāni khippaṃ paṭilabhati. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

එම ලක්ෂණයෙන් සමන්නාගත වූ ඔහු, ඉදින් ගිහිගෙයි වෙසේ නම් සක්විති රජෙක් වන්නේය... රජු වූ විට ඔහුට ලැබෙන ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? රජුන්ට සුදුසු වූ, රජුන්ගේ අංග වූ, රජුන් පරිභෝජනය කරන, රජුන්ට අනුරූප වූ යම් ඇත් වාහන, අස් වාහන ආදිය වේ ද ඒවා ඔහුට ඉක්මනින් ලැබෙයි. රජෙකු වූ විට ඔහුට ලැබෙන අනුසස මෙයයි. ඉදින් බුදු වූ විට උන්වහන්සේට ලැබෙන අනුසස කුමක්ද? ශ්‍රමණයන්ට සුදුසු වූ, ශ්‍රමණයන්ගේ අංග වූ, ශ්‍රමණයන් පරිභෝජනය කරන, ශ්‍රමණයන්ට අනුරූප වූ යම් සිවුරු පිරිකර ආදිය වේ ද ඒවා ඉක්මනින් ලැබෙයි. බුදු වූ විට උන්වහන්සේට ලැබෙන අනුසස මෙයයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක.

215. Tatthetaṃ vuccati –

215. ඒ පිළිබඳව මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Sippesu vijjācaraṇesu kammesu,Kathaṃ vijāneyyuṃ lahunti icchati;

Yadūpaghātāya na hoti kassaci,Vāceti khippaṃ na ciraṃ kilissati.

“ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි ද, විද්‍යා හා හැසිරීම්හි ද, කර්මාන්තයන්හි ද මොවුන් කෙසේ නම් ඉක්මනින් දැනගනිත් ද යන්න ඔහු අපේක්ෂා කළේය. කිසිවෙකුට හිංසාවක් නොවන යම් ශිල්පයක් වේ ද, එය ඔහු ඉක්මනින් උගන්වයි, බොහෝ කල් වෙහෙස නොවෙන්නට කටයුතු කරයි.

‘‘Taṃ kammaṃ katvā kusalaṃ sukhudrayaṃ,Jaṅghā manuññā labhate susaṇṭhitā;

Vaṭṭā sujātā anupubbamuggatā,Uddhaggalomā sukhumattacotthatā.

සැපය උදා කරන්නා වූ ඒ කුසල් කර්මය කිරීමෙන්, මනහර වූත් මනා කොට පිහිටියා වූත් කෙණ්ඩ යුගලක් ලබයි. වටකුරු වූ, මනාව වැඩුණු, පිළිවෙළින් ඉහළට මතු වූ, උඩු අතට හැරුණු රෝම ඇති, සුකුමාර සිවියකින් වැසුණු කෙණ්ඩ යුගලක් ඔහුට හිමිවෙයි.”

‘‘Eṇeyyajaṅghoti tamāhu puggalaṃ,Sampattiyā khippamidhāhu lakkhaṇaṃ;

Gehānulomāni yadābhikaṅkhati,Apabbajaṃ khippamidhādhigacchati.

එණි මුවකුගේ වැනි කෙණ්ඩා ඇති ඒ පුද්ගලයා ගැන පඬිවරු මෙසේ පවසති: 'මොහුට ඉතා ඉක්මනින් සම්පත් ලැබෙයි.' ගිහිගෙයි වසන ඔහු යම් සම්පතක් කැමති වේ නම්, මෙම ලක්ෂණය නිසා මෙලොවදීම ඉතා ඉක්මනින් එය ලබයි.

‘‘Sace ca pabbajjamupeti tādiso,Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;

Anucchavikassa yadānulomikaṃ,Taṃ vindati khippamanomavikkamo ’’ti.

නෙක්ඛම්ම සංකල්පයෙහි ඇලුනු, විචක්ෂණශීලී වූ එබඳු උතුමෙක් ඉදින් පැවිදි බවට පත් වුවහොත්, උදාර වීර්යයෙන් යුත් ඔහු පැවිද්දට සුදුසු වූ, අනුලෝම වූ සියලු දේ ඉතා ඉක්මනින් ලබයි.

(12) Sukhumacchavilakkhaṇaṃ

(12) සුඛුමච්ඡවි ලක්ෂණය (සියුම් සමක් ඇති බව)

216. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā paripucchitā ahosi – ‘‘kiṃ, bhante, kusalaṃ, kiṃ akusalaṃ, kiṃ sāvajjaṃ, kiṃ anavajjaṃ, kiṃ sevitabbaṃ, kiṃ na sevitabbaṃ, kiṃ me karīyamānaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya assa, kiṃ vā pana me karīyamānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya [Pg.129] assā’’ti. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Sukhumacchavi hoti, sukhumattā chaviyā rajojallaṃ kāye na upalimpati.

216. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර මිනිසත්ව උපන් ආත්මභවයන්හිදී, ශ්‍රමණයන් හෝ බ්‍රාහ්මණයන් වෙත එළඹ මෙසේ විමසන්නෙකු වූහ: 'ස්වාමීනි, කුසල් යනු කුමක්ද? අකුසල් යනු කුමක්ද? වැරදි සහගත දේ කුමක්ද? නිවැරදි දේ කුමක්ද? සේවනය කළ යුත්තේ කුමක්ද? සේවනය නොකළ යුත්තේ කුමක්ද? මා විසින් කරනු ලබන කුමන දෙයක් දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ මට අහිත පිණිස, දුක් පිණිස පවතීද? මා විසින් කරනු ලබන කුමන දෙයක් දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ මට හිත පිණිස, සැප පිණිස පවතීද?' එම කර්මය කළ බැවින් හා පුරුදු කළ බැවින්... ඔහු එයින් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි මෙම මහාපුරිස ලක්ෂණය ලබයි. එනම්, ඉතා සියුම් වූ සමක් ඇති බවයි. සම සියුම් බැවින් තථාගතයන් වහන්සේගේ ශරීරයෙහි දූවිලි හා කුණු නොතැවරෙයි.

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāpañño hoti, nāssa hoti koci paññāya sadiso vā seṭṭho vā kāmabhogīnaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Mahāpañño hoti puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño, nāssa hoti koci paññāya sadiso vā seṭṭho vā sabbasattānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ඔහු එම ලක්ෂණයෙන් යුක්තව ඉදින් ගිහිගෙයි වසන්නේ නම් සක්විති රජෙක් වෙයි... රජ වූ කල්හි කුමක් ලබයිද? මහා ප්‍රඥාවන්තයෙක් වෙයි. කාමභෝගී පුද්ගලයන් අතර ප්‍රඥාවෙන් ඔහුට සමාන වූ හෝ ඔහුට වඩා උසස් වූ කිසිවෙක් නැත. රජ වූ කල්හි මෙය ලබයි... බුදු වූ කල්හි කුමක් ලබයිද? මහා ප්‍රඥාවෙන්, පුළුල් ප්‍රඥාවෙන්, සතුටු උපදවන ප්‍රඥාවෙන්, වේගවත් ප්‍රඥාවෙන්, තියුණු ප්‍රඥාවෙන් හා විනිවිද දකින ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. සියලු සත්වයන් අතර ප්‍රඥාවෙන් ඔහුට සමාන වූ හෝ ඔහුට වඩා උසස් වූ කිසිවෙක් නැත. බුදු වූ කල්හි මෙය ලබයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක.

217. Tatthetaṃ vuccati –

217. මෙහිදී මෙය පවසනු ලැබේ:

‘‘Pure puratthā purimāsu jātisu,Aññātukāmo paripucchitā ahu;

Sussūsitā pabbajitaṃ upāsitā,Atthantaro atthakathaṃ nisāmayi.

පෙර ආත්මයන්හිදී සත්‍යය දැනගැනීමේ කැමැත්තෙන් තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රශ්න කරන්නෙකු වූහ. පඬිවරුන්ගේ බසට සවන් දුන්හ, පැවිදි උතුමන් ඇසුරු කළහ. අර්ථය සොයමින් වැඩදායී කථා පිළිබඳව විමසා බැලූහ.

‘‘Paññāpaṭilābhagatena kammunā,Manussabhūto sukhumacchavī ahu;

Byākaṃsu uppādanimittakovidā,Sukhumāni atthāni avecca dakkhiti.

ප්‍රඥාව ලැබීම පිණිස කළ ඒ කර්මය හේතුවෙන්, මිනිසත් බව ලැබූ කල සියුම් සමකින් යුක්ත වූහ. ලක්ෂණ පිළිබඳ දක්ෂයෝ මෙසේ ප්‍රකාශ කළහ: 'මොහු සියුම් වූ ගැඹුරු අර්ථයන් නුවණින් විනිවිද දකින්නේය'.

‘‘Sace na pabbajjamupeti tādiso,Vatteti cakkaṃ pathaviṃ pasāsati;

Atthānusiṭṭhīsu pariggahesu ca,Na tena seyyo sadiso ca vijjati.

එබඳු තැනැත්තා ඉදින් පැවිදි නොවන්නේ නම්, සක්විති රජව මුළු පෘථිවියම පාලනය කරයි. අර්ථය කියා දීමෙහි හා කරුණු විමසීමෙහි ලා ඔහුට වඩා උසස් වූ හෝ ඔහුට සමාන වූ හෝ කිසිවෙක් නොමැත.

‘‘Sace ca pabbajjamupeti tādiso,Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;

Paññāvisiṭṭhaṃ labhate anuttaraṃ,Pappoti bodhiṃ varabhūrimedhaso’’ti.

ඉදින් එබඳු වූ, නෙක්ඛම්මයෙහි ඇලුනු, විචක්ෂණශීලී උතුමා පැවිදි වන්නේ නම්, අනුත්තර වූ විශිෂ්ට ප්‍රඥාව ලබයි. උතුම් වූ මහා ප්‍රඥාවෙන් යුතු ඔහු සම්මා සම්බෝධියට පත්වෙයි.

(13) Suvaṇṇavaṇṇalakkhaṇaṃ

(13) සුවණ්ණවණ්ණ ලක්ෂණය (රන්වන් පැහැති සම)

218. ‘‘Yampi[Pg.130], bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno akkodhano ahosi anupāyāsabahulo, bahumpi vutto samāno nābhisajji na kuppi na byāpajji na patitthīyi, na kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Dātā ca ahosi sukhumānaṃ mudukānaṃ attharaṇānaṃ pāvuraṇānaṃ khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Suvaṇṇavaṇṇo hoti kañcanasannibhattaco.

218. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර මිනිසත්ව සිටි ආත්මභවයන්හිදී ක්‍රෝධ නොකරන්නෙකු වූහ, දැඩි සිත් තැවුල් බහුල නොවූහ. බොහෝ දෙනා බැණ වැදුණද ඔහු පිළිතුරු නොදුන්හ, නොකිපුණහ, ද්වේෂ නොකළහ, නොකැලඹුණහ. ක්‍රෝධය හෝ ද්වේෂය හෝ අමනාපය හෝ ප්‍රකට නොකළහ. තවද සියුම් වූ, මෘදු වූ ඇතිරිලි හා පෙරවීම්ද, සියුම් සේම, සියුම් කපු, සියුම් පටපිළි සහ සියුම් ලොම් රෙදි දන් දුන්හ. එම කර්මය කළ බැවින් හා රැස් කළ බැවින්... ඔහු එයින් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි මෙම මහාපුරිස ලක්ෂණය ලබයි. එනම්, ස්වර්ණ වර්ණයෙන් යුක්ත වීමයි. රන් පැහැයට බඳු සමක් ඇත්තේ වෙයි.

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Lābhī hoti sukhumānaṃ mudukānaṃ attharaṇānaṃ pāvuraṇānaṃ khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Lābhī hoti sukhumānaṃ mudukānaṃ attharaṇānaṃ pāvuraṇānaṃ khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ඔහු එම ලක්ෂණයෙන් යුක්තව ඉදින් ගිහිගෙයි වසන්නේ නම් සක්විති රජෙක් වෙයි... රජ වූ කල්හි කුමක් ලබයිද? සියුම් වූ, මෘදු වූ ඇතිරිලි, පෙරවීම්, සියුම් සේම රෙදි, සියුම් කපු රෙදි, සියුම් පටපිළි හා සියුම් ලොම් රෙදි ලබන්නෙකු වෙයි. රජ වූ කල්හි මෙය ලබයි... බුදු වූ කල්හි කුමක් ලබයිද? සියුම් මෘදු ඇතිරිලි, පෙරවීම්, සියුම් සේම රෙදි, සියුම් කපු රෙදි, සියුම් පටපිළි හා සියුම් ලොම් රෙදි ලබන්නෙකු වෙයි. බුදු වූ කල්හි මෙය ලබයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක.

219. Tatthetaṃ vuccati –

219. මෙහිදී මෙය පවසනු ලැබේ:

‘‘Akkodhañca adhiṭṭhahi adāsi,Dānañca vatthāni sukhumāni succhavīni;

Purimatarabhave ṭhito abhivissaji,Mahimiva suro abhivassaṃ.

අක්‍රෝධයෙහි පිහිටා, සියුම් වූත් මනහර වූත් වස්ත්‍ර දන් දුන්හ. පෙර භවයකදී මහා පෘථිවියට මහත් වැසි වස්වන වලාකුළක් මෙන් නොමසුරුව දන් දුන්හ.

‘‘Taṃ katvāna ito cuto dibbaṃ,Upapajji sukataphalavipākamanubhutvā;

Kanakatanusannibho idhābhibhavati,Suravarataroriva indo.

එම පින්කම් කොට මෙයින් චුතව දෙව්ලොව උපත ලබා, එහිදී සුකෘත කර්මයන්ගේ විපාක අනුභව කළහ. දැන් මෙහි රන්වන් සිරුරකින් යුක්තව, දෙවිවරුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ශක්‍රයා මෙන් බැබළෙති.

‘‘Gehañcāvasati [Pg.131] naro apabbajja,Micchaṃ mahatimahiṃ anusāsati ;

Pasayha sahidha sattaratanaṃ,Paṭilabhati vimala sukhumacchaviṃ suciñca.

ඉදින් පැවිදි නොවීමට කැමතිව ගිහිගෙයි වසන්නේ නම්, මුළු මහත් පෘථිවියම පාලනය කරයි. එහිදී සත් රුවන ලබා, නිර්මල වූ සියුම් රන්වන් සමක් හිමි කර ගනියි.

‘‘Lābhī acchādanavatthamokkhapāvuraṇānaṃ,Bhavati yadi anāgāriyataṃ upeti;

Sahito purimakataphalaṃ anubhavati,Na bhavati katassa panāso’’ti.

ඔහු උතුම් වස්ත්‍ර හා පෙරවීම් ලබන්නෙකු වෙයි. ඉදින් පැවිදි බවට පත් වුවහොත්, පෙර කළ පින් විපාක එලෙසින්ම අනුභව කරයි. කළ පිනක විනාශයක් කිසි කලෙක සිදු නොවේ.

(14) Kosohitavatthaguyhalakkhaṇaṃ

(14) කෝසෝහිතවත්ථගුය්හ ලක්ෂණය (කොපුවකින් වැසුණු පුරුෂ නිමිත්ත ඇති බව)

220. Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno cirappanaṭṭhe sucirappavāsino ñātimitte suhajje sakhino samānetā ahosi. Mātarampi puttena samānetā ahosi, puttampi mātarā samānetā ahosi, pitarampi puttena samānetā ahosi, puttampi pitarā samānetā ahosi, bhātarampi bhātarā samānetā ahosi, bhātarampi bhaginiyā samānetā ahosi, bhaginimpi bhātarā samānetā ahosi, bhaginimpi bhaginiyā samānetā ahosi, samaṅgīkatvā ca abbhanumoditā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati – kosohitavatthaguyho hoti.

220. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතීන්හි, පෙර භවයන්හි, පෙර වාසස්ථානයන්හි මිනිසකුව සිටි කාලයේදී, බොහෝ කලක් තිස්සේ වෙන්ව සිටි, බොහෝ කලක් තිස්සේ අතුරුදන්ව සිටි නෑ හිතමිතුරන් හා යහළුවන් එකතු කරන්නෙකු වූහ. මව පුතු හා ද, පුතු මව හා ද, පියා පුතු හා ද, පුතු පියා හා ද, සොහොයුරා සොහොයුරා හා ද, සොහොයුරා සොහොයුරිය හා ද, සොහොයුරිය සොහොයුරා හා ද, සොහොයුරිය සොහොයුරිය හා ද එකතු කරන්නෙකු වූහ. ඔවුන් සමඟි කොට ඒ පිළිබඳව මහත් සේ සතුටු වූහ. ඒ කර්මය කළ බැවින්... ඔහු එයින් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි, කෝෂයකින් වැසුණු පුරුෂ නිමිත්තක් ඇති බව යන මෙම මහාපුරුෂ ලක්ෂණය ලබයි.

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Pahūtaputto hoti, parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Pahūtaputto hoti, anekasahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

එම ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වූ ඔහු ඉදින් ගිහිගෙයි වසන්නේ නම්, සක්විති රජෙක් වෙයි... සක්විති රජකුව ඔහු ලබන ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ඔහුට බොහෝ පුත්‍රයෝ සිටිති. සතුරන් මර්දනය කළ හැකි, වීර සම්පන්න, රණශූර දහසකට අධික පුත්‍රයෝ ඔහුට සිටිති. සක්විති රජකුව ඔහු මෙය ලබයි. බුදු වූ කල්හි ලබන ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ඔහුට බොහෝ (ශ්‍රාවක) පුත්‍රයෝ සිටිති. පරවාද මර්දනය කළ හැකි, වීර සම්පන්න, රණශූර දහස් ගණනක් පුත්‍රයෝ ඔහුට සිටිති. බුදු වූ කල්හි ඔහු මෙය ලබයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක.

221. Tatthetaṃ [Pg.132] vuccati –

221. එහි මෙය කියනු ලැබේ –

‘‘Pure puratthā purimāsu jātisu,Cirappanaṭṭhe sucirappavāsino;

Ñātī suhajje sakhino samānayi,Samaṅgikatvā anumoditā ahu.

පෙර පෙර ජාතීන්හි, බොහෝ කලක් වෙන්ව සිටි, බොහෝ කලක් අතුරුදන්ව සිටි නෑයන් ද, හිතමිතුරන් ද, යහළුවන් ද එක් කළහ. ඔවුන් සමඟි කරවා තමන් ද සතුටු වූහ.

‘‘So tena kammena divaṃ samakkami,Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi;

Tato cavitvā punarāgato idha,Kosohitaṃ vindati vatthachādiyaṃ.

ඔහු ඒ කර්මය හේතුවෙන් දෙව්ලොවට පැමිණ, එහි සැප හා ක්‍රීඩා රතීන් අනුභව කළහ. එයින් චුතව නැවත මෙලොවට පැමිණි කල්හි, වස්ත්‍රයකින් වැසුණාක් බඳු වූ කෝෂයකින් වැසුණු පුරුෂ නිමිත්ත ලබයි.

‘‘Pahūtaputto bhavatī tathāvidho,Parosahassañca bhavanti atrajā;

Sūrā ca vīrā ca amittatāpanā,Gihissa pītiṃjananā piyaṃvadā.

එවැනි තැනැත්තාට බොහෝ පුත්‍රයෝ සිටිති. තමන්ගෙන්ම උපන් දහසකට අධික පුත්‍රයෝ වෙති. ඔවුහු සතුරන් තවන, වීර වූ, ප්‍රිය වචන කතා කරන, ගිහියන්ට ප්‍රීතිය ඇති කරන රණශූරයෝ වෙති.

‘‘Bahūtarā pabbajitassa iriyato,Bhavanti puttā vacanānusārino;

Gihissa vā pabbajitassa vā puna,Taṃ lakkhaṇaṃ jāyati tadatthajotaka’’nti.

උතුම් පැවිදි දිවියක් ගත කරන්නේ නම්, වචනයට කීකරු බොහෝ (ශ්‍රාවක) පුත්‍රයෝ ඔහුට වෙති. ගිහියෙකුට වුවද පැවිද්දෙකුට වුවද, නැවත ඒ අර්ථයම ප්‍රකාශ කරන මෙම ලක්ෂණය පහළ වෙයි.

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

පළමුවන භාණවාරය නිම විය.

(15-16) Parimaṇḍalaanonamajaṇṇuparimasanalakkhaṇāni

(15-16) පරිමණ්ඩල හා නොනැමී දණහිස් පිරිමැදීමේ මහාපුරුෂ ලක්ෂණ.

222. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno mahājanasaṅgahaṃ samekkhamāno samaṃ jānāti sāmaṃ jānāti, purisaṃ jānāti purisavisesaṃ jānāti – ‘ayamidamarahati ayamidamarahatī’ti tattha tattha purisavisesakaro ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ [Pg.133] āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Nigrodha parimaṇḍalo ca hoti, ṭhitakoyeva ca anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati.

222. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතීන්හි, පෙර භවයන්හි, පෙර වාසස්ථානයන්හි මිනිසකුව සිටි කාලයේදී මහා ජනයාට සංග්‍රහ කිරීම පිළිබඳව සලකා බලමින්, ‘මොහු මෙයට සුදුසුය, මොහු මෙයට සුදුසුය’ කියා පුද්ගලයාත්, පුද්ගලයාගේ විශේෂත්වයත් තමන්ම හඳුනාගෙන, ඒ ඒ තැන සුදුසු පරිදි පුද්ගලයන්ට සංග්‍රහ කළහ. ඒ කර්මය කළ බැවින්... ඔහු එයින් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි මෙම මහාපුරුෂ ලක්ෂණ දෙක ලබයි. නුග රුකක් මෙන් සම වටකුරු ශරීරයක් ඇති බවත්, නොනැමී කෙළින් සිටගෙනම දෙඅත්ලෙන් දණහිස් පිරිමැදිය හැකි බවත් යන ලක්ෂණයි.

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro. Rājā samāno idaṃ labhati…pe… buddho samāno kiṃ labhati? Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo. Tassimāni dhanāni honti, seyyathidaṃ, saddhādhanaṃ sīladhanaṃ hiridhanaṃ ottappadhanaṃ sutadhanaṃ cāgadhanaṃ paññādhanaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

ඔහු එම ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්තව ඉදින් ගිහිගෙයි වසන්නේ නම් සක්විති රජෙක් වෙයි... සක්විති රජකුව ඔහු ලබන ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ඔහු මහා ධනවත් වෙයි, මහත් භෝග සම්පත් ඇති වෙයි. රන් රිදී බහුල වෙයි, බොහෝ වස්තු උපකරණ හා ධන ධාන්‍ය ඇති වෙයි. ඔහුගේ කෝෂාගාර හා ධාන්‍යාගාර පිරී පවතී. රජකුව ඔහු මෙය ලබයි. බුදු වූ කල්හි ඔහු ලබන ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ඔහු මහා ධනවත් වෙයි, මහත් භෝග සම්පත් ඇති වෙයි. එම බුදු රජාණන් වහන්සේට මෙම ධනයන් පවතී. එනම්: ශ්‍රද්ධා ධනය, සීල ධනය, හිරි ධනය, ඔත්තප්ප ධනය, ශ්‍රැත ධනය, ත්‍යාග ධනය සහ ප්‍රඥා ධනයයි. බුදු වූ කල්හි ඔහු මෙය ලබයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක.

223. Tatthetaṃ vuccati –

223. එහි මෙය කියනු ලැබේ –

‘‘Tuliya paṭivicaya cintayitvā,Mahājanasaṅgahanaṃ samekkhamāno;

Ayamidamarahati tattha tattha,Purisavisesakaro pure ahosi.

පෙර ජාතීන්හි මහා ජනයාට කරන සංග්‍රහ ගැන සලකා බලා, නුවණින් විමසා බලා, ‘මොහු මෙයට සුදුසුය’ කියා පුද්ගලයන්ගේ විශේෂත්වය හඳුනාගෙන සුදුසු පරිදි සංග්‍රහ කළහ.

‘‘Mahiñca pana ṭhito anonamanto,Phusati karehi ubhohi jaṇṇukāni;

Mahiruhaparimaṇḍalo ahosi,Sucaritakammavipākasesakena.

පොළොවෙහි කෙළින් සිටගෙන නොනැමී දෙඅතින් දණහිස් ස්පර්ශ කළ හැකිය. ඒ යහපත් කර්මයේ විපාකයක් වශයෙන් ඔහු නුග රුකක් මෙන් සම වටකුරු ශරීරයක් ඇති අයෙකු වූහ.

‘‘Bahuvividhanimittalakkhaṇaññū,Atinipuṇā manujā byākariṃsu;

Bahuvividhā gihīnaṃ arahāni,Paṭilabhati daharo susu kumāro.

බොහෝ විවිධ නිමිති ලක්ෂණ දන්නා ඉතා සියුම් නුවණැති ලක්ෂණ පාඨකයෝ මෙසේ ප්‍රකාශ කළහ: ‘මේ කුඩා කුමාරයා ගිහියන්ට සුදුසු බොහෝ වූ විවිධ වස්තු සම්පත් ලබන්නේය.’

‘‘Idha ca mahīpatissa kāmabhogī,Gihipatirūpakā bahū bhavanti;

Yadi ca jahati sabbakāmabhogaṃ,Labhati anuttaraṃ uttamadhanagga’’nti.

ඉදින් මොහු මෙලොව රජෙකු වුවහොත්, ගිහියන්ට සුදුසු බොහෝ කාම භෝග සම්පත් ලබයි. ඉදින් සියලු කාම සම්පත් අතහැර පැවිදි වුවහොත්, අනුත්තර වූ උතුම් ශ්‍රේෂ්ඨ ධනය ලබයි.

(17-19) Sīhapubbaddhakāyāditilakkhaṇaṃ

(17-19) සිංහ පූර්වාර්ධ කාය ආදී ලක්ෂණ තුන.

224. ‘‘Yampi[Pg.134], bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno bahujanassa atthakāmo ahosi hitakāmo phāsukāmo yogakkhemakāmo – ‘kintime saddhāya vaḍḍheyyuṃ, sīlena vaḍḍheyyuṃ, sutena vaḍḍheyyuṃ, cāgena vaḍḍheyyuṃ, dhammena vaḍḍheyyuṃ, paññāya vaḍḍheyyuṃ, dhanadhaññena vaḍḍheyyuṃ, khettavatthunā vaḍḍheyyuṃ, dvipadacatuppadehi vaḍḍheyyuṃ, puttadārehi vaḍḍheyyuṃ, dāsakammakaraporisehi vaḍḍheyyuṃ, ñātīhi vaḍḍheyyuṃ, mittehi vaḍḍheyyuṃ, bandhavehi vaḍḍheyyu’nti. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni tīṇi mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Sīhapubbaddhakāyo ca hoti citantaraṃso ca samavaṭṭakkhandho ca.

224. “මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතිවලදී, පෙර භවයන්හිදී, පෙර වාසස්ථානයන්හිදී, මිනිසකුව ඉපිද සිටියදී, බොහෝ දෙනා කෙරෙහි අර්ථය කැමති වූහ, හිතසුව කැමති වූහ, පහසුව කැමති වූහ, යෝගක්ෂේමය (කෙලෙස්ගෙන් මිදීම) කැමති වූහ. ‘මොවුහු කෙසේ නම් ශ්‍රද්ධාවෙන් වැඩෙන්නාහුද, සීලයෙන් වැඩෙන්නාහුද, ශ්‍රැතයෙන් (ධර්ම ඥානයෙන්) වැඩෙන්නාහුද, ත්‍යාගයෙන් වැඩෙන්නාහුද, ධර්මයෙන් වැඩෙන්නාහුද, ප්‍රඥාවෙන් වැඩෙන්නාහුද, ධන ධාන්‍යයෙන් වැඩෙන්නාහුද, ඉඩම් කඩම්වලින් වැඩෙන්නාහුද, දෙපා සිවුපා සතුන්ගෙන් වැඩෙන්නාහුද, අඹුදරුවන්ගෙන් වැඩෙන්නාහුද, දාස කම්කරු සේවකයන්ගෙන් වැඩෙන්නාහුද, නෑයන්ගෙන් වැඩෙන්නාහුද, මිතුරන්ගෙන් වැඩෙන්නාහුද, නෑ සබඳකම්වලින් වැඩෙන්නාහුද?’ යැයි (සිතූහ). උන්වහන්සේ ඒ කර්මය කළ බැවින්...පෙ... ඒ භවයෙන් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි, මේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ තුනක් ලබති. එනම්: සිංහයෙකුගේ ශරීරයේ පූර්වභාගය වැනි කයක් ඇති වීම, පිට මැද (දෙවුර අතර) මස් පිරී තිබීම සහ මනාව වටකුරු වූ බෙල්ලක් ඇති වීම යන ලක්ෂණයි.”

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Aparihānadhammo hoti, na parihāyati dhanadhaññena khettavatthunā dvipadacatuppadehi puttadārehi dāsakammakaraporisehi ñātīhi mittehi bandhavehi, na parihāyati sabbasampattiyā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Aparihānadhammo hoti, na parihāyati saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya, na parihāyati sabbasampattiyā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

“ඒ ලක්ෂණවලින් සමන්විත වූ උන්වහන්සේ ඉදින් ගිහිගෙයි වසන්නේ නම්, සක්විති රජෙක් වන්නේය...පෙ... රජකම් කරන කල්හි ඔහුට ලැබෙන දේ කුමක්ද? නොපිරිහෙන ස්වභාවය ඇත්තෙක් වෙයි. ධන ධාන්‍යයෙන්, ඉඩම් කඩම්වලින්, දෙපා සිවුපා සතුන්ගෙන්, අඹුදරුවන්ගෙන්, දාස කම්කරු සේවකයන්ගෙන්, නෑයන්ගෙන්, මිතුරන්ගෙන් හා නෑ සබඳකම්වලින් නොපිරිහෙයි. සියලු සම්පත්වලින් නොපිරිහෙයි. රජකම් කරන කල්හි මෙය ලබයි. බුදු වූ කල්හි උන්වහන්සේ ලබන දේ කුමක්ද? නොපිරිහෙන ස්වභාවය ඇත්තෙක් වෙයි. ශ්‍රද්ධාවෙන්, සීලයෙන්, ශ්‍රැතයෙන්, ත්‍යාගයෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් නොපිරිහෙයි. සියලු සම්පත්වලින් නොපිරිහෙයි. බුදු වූ කල්හි මෙය ලබයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක.

225. Tatthetaṃ vuccati –

225. එහි මෙය (මේ ගාථාවන්) කියනු ලැබේ –

‘‘Saddhāya sīlena sutena buddhiyā,Cāgena dhammena bahūhi sādhuhi;

Dhanena dhaññena ca khettavatthunā,Puttehi dārehi catuppadehi ca.

“ශ්‍රද්ධාවෙන් ද, සීලයෙන් ද, ශ්‍රැතයෙන් ද, ප්‍රඥාවෙන් ද, ත්‍යාගයෙන් ද, ධර්මයෙන් ද, වෙනත් බොහෝ යහපත් ගුණයන්ගෙන් ද, ධනයෙන් හා ධාන්‍යයෙන් ද, ඉඩම් කඩම්වලින් ද, දරු මල්ලන්ගෙන් හා අඹුවන්ගෙන් ද, සිවුපා සතුන්ගෙන් ද,”},{

‘‘Ñātīhi mittehi ca bandhavehi ca,Balena vaṇṇena sukhena cūbhayaṃ;

Kathaṃ na hāyeyyuṃ pareti icchati,Atthassa middhī ca panābhikaṅkhati.

“තම නෑ හිතමිතුරන් හා බන්ධූන් බලයෙන් ද, වර්ණයෙන් ද, සැපයෙන් ද යන මේ කරුණු දෙකෙන් ම කෙසේ නම් පිරිහෙන්නේ නැතිව සිටිත් දෝ යි උන්වහන්සේ ප්‍රාර්ථනා කරන සේක. අන්‍යයන්ගේ යහපත හා අභිවෘද්ධිය ම උන්වහන්සේ පතන සේක.”

‘‘Sa [Pg.135] sīhapubbaddhasusaṇṭhito ahu,Samavaṭṭakkhandho ca citantaraṃso;

Pubbe suciṇṇena katena kammunā,Ahāniyaṃ pubbanimittamassa taṃ.

“පෙර ජාතීන්හි මැනවින් පුරුදු කළ කුසල කර්මයේ විපාක ලෙස උන්වහන්සේ සිංහයෙකුගේ ශරීරයේ පූර්ව භාගය මෙන් මනාව පිහිටි දේහයක් ඇතිව උපන් සේක. සමව පිහිටි බෙල්ලක් හා පිරුණු පිටක් ඇති උන්වහන්සේගේ එම මහාපුරුෂ ලක්ෂණ තුන ම අන්‍යයන්ගේ අභිවෘද්ධිය සලසන පූර්ව නිමිත්තකි.”

‘‘Gihīpi dhaññena dhanena vaḍḍhati,Puttehi dārehi catuppadehi ca;

Akiñcano pabbajito anuttaraṃ,Pappoti bodhiṃ asahānadhammata’’nti.

“මහණ නොවී ගිහිගෙයි විසුවහොත් ධාන්‍යයෙන්, ධනයෙන්, අඹුදරුවන්ගෙන් හා සිවුපා සතුන්ගෙන් දියුණු වන්නේ ය. කිසිවක් සතු කර නොගෙන මහණ වුවහොත් පිරිහීමක් නැති උතුම් වූ සම්මා සම්බෝධියට පත් වන්නේ යැයි ලක්ෂණ පාඨකයෝ ප්‍රකාශ කළහ.”

(20) Rasaggasaggitālakkhaṇaṃ

(20) රසග්ගසග්ගිතා ලක්ෂණය

226. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati, rasaggasaggī hoti, uddhaggāssa rasaharaṇīyo gīvāya jātā honti samābhivāhiniyo.

226. “මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතීන්හි, පෙර භවයන්හි, පෙර වාසස්ථානයන්හි මනුෂ්‍යයෙකු වී සිටි කාලයේ දී සතුන්ට අතින් හෝ කැට කැබිලිතිවලින් හෝ දණ්ඩෙන් හෝ ආයුධයකින් හෝ හිංසා පීඩා නොකරන ස්වභාවයක් ඇතිව සිටියහ. උන්වහන්සේ ඒ කර්මය කළ බැවින්, රැස් කළ බැවින්...පෙ... එම භවයෙන් චුත වී මෙලොවට පැමිණි කළ මෙම මහාපුරුෂ ලක්ෂණය ලබති. එනම් උන්වහන්සේ රස නහර උඩු අතට විහිදුණු, මැනවින් රසය ගෙනයන, උගුරෙහි පිහිටි රසවාහිනී ඇත්තෙකු වන සේක.”

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

“උන්වහන්සේ එම ලක්ෂණයෙන් යුක්තව ඉදින් ගිහිගෙයි වසන්නේ නම් සක්විති රජෙක් වන්නේ ය...පෙ... රජෙකු වූ විට කුමක් ලබයි ද? අල්ප ආබාධ ඇත්තෙක් වෙයි, අල්ප රෝග ඇත්තෙක් වෙයි. ඉතා සීතල නොවූ, ඉතා උණුසුම් නොවූ, ආහාර මැනවින් පැසවන්නා වූ සමපාකී ජඨරාග්නියකින් යුක්ත වෙයි. රජෙකු වූ විට මෙය ලබයි... බුදු වූ විට කුමක් ලබයි ද? අල්ප ආබාධ ඇත්තෙක් වෙයි, අල්ප රෝග ඇත්තෙක් වෙයි, ඉතා සීතල නොවූ ද ඉතා උණුසුම් නොවූ ද ආහාර මැනවින් පැසවන්නා වූ මධ්‍යම වූ සමපාකී ජඨරාග්නියකින් යුක්ත වෙයි, වීර්යය වැඩීමට සුදුසු දේහයක් ලබයි. බුදු වූ විට මෙය ලබයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

227. Tatthetaṃ vuccati –

227. ඒ පිළිබඳව මෙය කියනු ලැබේ—

‘‘Na pāṇidaṇḍehi panātha leḍḍunā,Satthena vā maraṇavadhena vā pana;

Ubbādhanāya paritajjanāya vā,Na heṭhayī janatamaheṭhako ahu.

“අතින් හෝ දණ්ඩෙන් හෝ කැට කැබිලිතිවලින් හෝ ආයුධයකින් හෝ මරණයට පත් කිරීමෙන් හෝ අන්‍යයන් පෙළීමෙන් හෝ තර්ජනය කිරීමෙන් හෝ කිසිදු ජනතාවකට හිංසා නොකළ, අහිංසක අයෙක් වූහ.”

‘‘Teneva [Pg.136] so sugatimupecca modati,Sukhapphalaṃ kariya sukhāni vindati;

Samojasā rasaharaṇī susaṇṭhitā,Idhāgato labhati rasaggasaggitaṃ.

“එම කර්මය නිසා ම උන්වහන්සේ සුගතියෙහි ඉපදී සතුටු වන සේක. සැප විපාක දෙන කර්මයන් කිරීම නිසා සැප විඳින සේක. උඩු අතට හැරුණු, මනාව පිහිටි රස නහර ඇතිව මෙලොව ඉපදී උතුම් වූ රස පසිඳුන තැනැත්තෙකු වන සේක.”

‘‘Tenāhu naṃ atinipuṇā vicakkhaṇā,Ayaṃ naro sukhabahulo bhavissati;

Gihissa vā pabbajitassa vā puna,Taṃ lakkhaṇaṃ bhavati tadatthajotaka’’nti.

“එබැවින් अतिදක්ෂ වූ ප්‍රඥාවන්තයෝ මෙසේ පවසති: ‘මේ මිනිසා ඉතා සැපවත් කෙනෙකු වන්නේ ය.’ ගිහි වූවත් පැවිදි වූවත් මෙම ලක්ෂණය එම අර්ථය ම ප්‍රකාශ කරයි.”

(21-22) Abhinīlanettagopakhumalakkhaṇāni

(21-22) අභිනීලනෙත්ත හා ගෝපඛුම ලක්ෂණ

228. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno na ca visaṭaṃ, na ca visāci, na ca pana viceyya pekkhitā, ujuṃ tathā pasaṭamujumano, piyacakkhunā bahujanaṃ udikkhitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Abhinīlanetto ca hoti gopakhumo ca.

228. “මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතීන්හි, පෙර භවයන්හි, පෙර වාසස්ථානයන්හි මනුෂ්‍යයෙකු වී සිටි කාලයේ දී (ක්‍රෝධයෙන්) ඇස් එළියට දමා නොබැලූහ, ඇස කෙළවරින් ඇද කර නොබැලූහ, හොරෙන් ද නොබැලූහ. උන්වහන්සේ සෘජු වූ සිතින් යුතුව, සෘජුව හා පැහැදිලිව මෙන්ම ප්‍රිය වූ දෑසින් යුතුව බොහෝ ජනයා දෙස බැලූහ. උන්වහන්සේ එම කර්මය කළ බැවින්...පෙ... එම භවයෙන් චුත වී මෙලොවට පැමිණි කළ මෙම මහාපුරුෂ ලක්ෂණ දෙක ලබති. එනම් ඉතා නිල් පැහැති දෑසක් ඇති බව සහ එළදෙනකගේ මෙන් ලස්සන ඇසිපිය ඇති බව ය.”

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo brāhmaṇagahapatikānaṃ negamajānapadānaṃ gaṇakamahāmattānaṃ anīkaṭṭhānaṃ dovārikānaṃ amaccānaṃ pārisajjānaṃ rājūnaṃ bhogiyānaṃ kumārānaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati…pe… buddho samāno kiṃ labhati? Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ devānaṃ manussānaṃ asurānaṃ nāgānaṃ gandhabbānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

“ඔහු ඒ ලක්ෂණයන්ගෙන් සමන්විත වූයේ, ඉදින් ගිහිගෙයි වාසය කරයි නම්, සක්විති රජෙක් වන්නේය... සක්විති රජකු ලෙස ඔහුට ලැබෙන ආනිශංසය කුමක්ද? ඔහු බොහෝ ජනයාට ප්‍රිය දර්ශනයක් (දැකීමට ප්‍රිය උපදවන සුලු) ඇත්තෙක් වන්නේය. බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන්ට, නියම්ගම් හා ජනපද වැසියන්ට, ගණක මහාමාත්‍යවරුන්ට, යුද සෙන්පතියන්ට, ද්වාරපාලකයන්ට, ඇමතිවරුන්ට, රාජ සභිකයන්ට, ප්‍රාදේශීය රජවරුන්ට, භෝග හිමියන්ට හා කුමාරවරුන්ට ඔහු ප්‍රියමනාප තැනැත්තෙක් වන්නේය. රජකු ලෙස ඔහු මෙම ආනිශංසය ලබයි... බුදු වූ කල්හි ඔහුට ලැබෙන ආනිශංසය කුමක්ද? ඔහු බොහෝ ජනයාට ප්‍රිය දර්ශනයක් ඇත්තෙක් වන්නේය. භික්ෂූන්ට, භික්ෂුණීන්ට, උපාසකයන්ට, උපාසිකාවන්ට, දෙවියන්ට, මිනිසුන්ට, අසුරයන්ට, නාගයන්ට හා ගාන්ධර්වයන්ට ඔහු ප්‍රියමනාප තැනැත්තෙක් වන්නේය. බුදු වූ කල්හි ඔහු මෙම ආනිශංසය ලබයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක.

229. Tatthetaṃ vuccati –

229. එහිදී මෙය (මෙම ගාථාවන්) කියනු ලැබේ –

‘‘Na ca visaṭaṃ na ca visāci, na ca pana viceyyapekkhitā;

Ujuṃ tathā pasaṭamujumano, piyacakkhunā bahujanaṃ udikkhitā.

“කෝපයෙන් දෙනෙත් විදහා බැලීමක් හෝ, ඇස් කොනින් බැලීමක් හෝ, හොරෙන් බැලීමක් උන්වහන්සේ කෙරෙහි නොවීය. ඍජු මනසකින් යුතුව, ඍජුවම හා ප්‍රසන්නව, මෙත් සිතින් පිරි දෙනෙතින් උන්වහන්සේ බොහෝ ජනයා දෙස බැලූ සේක.

‘‘Sugatīsu [Pg.137] so phalavipākaṃ,Anubhavati tattha modati;

Idha ca pana bhavati gopakhumo,Abhinīlanettanayano sudassano.

උන්වහන්සේ සුගතියෙහි ඉපිද එහි කුසල විපාක වින්දනය කරමින් සතුටු වූ සේක. නැවත මෙලොව උපන් කල්හි, වසුපැටවකුගේ ඇසිපිය වැනි සුන්දර ඇසිපිය ඇති, ඉතා නිල්වන් නෙත් ඇති, මනහර දර්ශනයක් ඇති උත්තමයකු වූ සේක.

‘‘Abhiyogino ca nipuṇā,Bahū pana nimittakovidā;

Sukhumanayanakusalā manujā,Piyadassanoti abhiniddisanti naṃ.

ලක්ෂණ ශාස්ත්‍රයෙහි නිපුණ වූ, නිමිති කියන්නා වූ, සියුම් නෙත් ලකුණු හඳුනන බොහෝ ප්‍රාඥයෝ උන්වහන්සේ දෙස බලා, ‘මොහු ඉතා ප්‍රිය දර්ශනයක් ඇත්තෙකැ’යි ප්‍රකාශ කරති.

‘‘Piyadassano gihīpi santo ca,Bhavati bahujanapiyāyito;

Yadi ca na bhavati gihī samaṇo hoti,Piyo bahūnaṃ sokanāsano’’ti.

ප්‍රිය දර්ශනයක් ඇති මොහු ගිහියකුව සිටියද බොහෝ ජනයාගේ ආදරයට පාත්‍ර වේ. ඉදින් ගිහිගෙය හැරපියා පැවිදි වුවහොත්, බොහෝ දෙනාගේ ශෝකය නසන්නා වූ, සැමටම ප්‍රිය වූ බුදු රජාණන් වහන්සේ නමක් වන්නේය.”

(23) Uṇhīsasīsalakkhaṇaṃ

(23) උෂ්ණීෂ ශීර්ෂ ලක්ෂණය

230. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno bahujanapubbaṅgamo ahosi kusalesu dhammesu bahujanapāmokkho kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṃvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca adhikusalesu dhammesu. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati – uṇhīsasīso hoti.

230. “මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතිවලදී, පෙර භවයන්හිදී, පෙර වාසස්ථානයන්හිදී, පෙර මනුෂ්‍යයෙකුව සිටියදී කුසල් දහම්හි බොහෝ ජනයාට පෙරටුගාමී වූහ. කාය සුචරිතයෙහි, වාග් සුචරිතයෙහි, මනෝ සුචරිතයෙහි, දන් බෙදා දීමෙහි, සීල සමාදානයෙහි, උපෝසථ ශීලය රැකීමෙහි, මවුපියන්ට උපස්ථාන කිරීමෙහි, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට ගරු කිරීමෙහි, කුල දෙටුවන්ට සැලකීමෙහි හා අනෙකුත් සියලු උසස් කුසල් දහම්හි බොහෝ ජනයාට ප්‍රධානියා හා පෙරටුගාමියා වූහ. ඒ කර්මය කළ බැවින්... උන්වහන්සේ ඉන් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි මෙම මහා පුරුෂ ලක්ෂණය ලබති: එනම් උෂ්ණීෂ ශීර්ෂය (හිසෙහි මස්පිඬු පටියක් බැඳි ආකාරයෙන් පිහිටි හිස) ඇති තැනැත්තකු වෙති.

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano anvāyiko hoti, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano anvāyiko hoti, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

උන්වහන්සේ එම ලක්ෂණයෙන් සමන්විතව, ඉදින් ගිහිගෙයි වෙසෙයි නම්, සක්විති රජෙක් වන්නේය... සක්විති රජකු ලෙස ඔහුට ලැබෙන ආනිශංසය කුමක්ද? බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන්, නියම්ගම් ජනපද වැසියන්, ඇමතිවරුන් ඇතුළු බොහෝ ජනයා ඔහු අනුගමනය කරන්නෝ වෙති. රජකු ලෙස ඔහු මෙම ආනිශංසය ලබයි. බුදු වූ කල්හි ඔහුට ලැබෙන ආනිශංසය කුමක්ද? භික්ෂු භික්ෂුණීන්, උපාසක උපාසිකාවන්, දෙවි මිනිස්, අසුර, නාග හා ගාන්ධර්වයන් ඇතුළු බොහෝ ජනයා උන්වහන්සේ අනුගමනය කරන්නෝ වෙති. බුදු වූ කල්හි උන්වහන්සේ මෙම ආනිශංසය ලබති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක.

231. Tatthetaṃ [Pg.138] vuccati –

231. එහිදී මෙය කියනු ලැබේ –

‘‘Pubbaṅgamo sucaritesu ahu,Dhammesu dhammacariyābhirato;

Anvāyiko bahujanassa ahu,Saggesu vedayittha puññaphalaṃ.

“උන්වහන්සේ පෙර ජාතිවල සුචරිත ධර්මයන්හි පෙරටුගාමී වූහ. ධර්මයෙහි හැසිරීමෙහි නිරත වූහ. බොහෝ ජනයා උන්වහන්සේ අනුගමනය කළහ. ඒ පුණ්‍ය විපාකය දෙව්ලොවදී වින්දනය කළහ.

‘‘Veditvā so sucaritassa phalaṃ,Uṇhīsasīsattamidhajjhagamā;

Byākaṃsu byañjananimittadharā,Pubbaṅgamo bahujanaṃ hessati.

සුචරිතයෙහි ඵල විපාක වින්දනය කොට, මෙලොව උෂ්ණීෂ ශීර්ෂ ලක්ෂණය ලැබූහ. ලක්ෂණ හා නිමිති කියවන්නෝ, ‘මොහු බොහෝ ජනයාට පෙරටුගාමී වන්නෙකැ’යි ප්‍රකාශ කළහ.

‘‘Paṭibhogiyā manujesu idha,Pubbeva tassa abhiharanti tadā;

Yadi khattiyo bhavati bhūmipati,Paṭihārakaṃ bahujane labhati.

මිනිසුන් අතර රජකු වීමට පෙර සිටම, කුමාර අවධියේදීම බොහෝ දෙනා ඔහුට උපස්ථාන කරති. ඉදින් ඔහු ක්ෂත්‍රිය භූමිපතියකු (සක්විති රජකු) වුවහොත්, බොහෝ ජනයාගේ සේවා උපස්ථාන ලබන්නේය.

‘‘Atha cepi pabbajati so manujo,Dhammesu hoti paguṇo visavī;

Tassānusāsaniguṇābhirato,Anvāyiko bahujano bhavatī’’ti.

ඉදින් ඒ මනුෂ්‍යයා පැවිදි වුවහොත්, ධර්මයෙහි නිපුණ වූ, පරතෙරට පත් වූ බුදු රජාණන් වහන්සේ නමක් වන්නේය. බොහෝ ජනයා උන්වහන්සේගේ අනුශාසනා ගුණයට ලොල්ව, උන්වහන්සේ අනුගමනය කරන්නෝ වන්නාහ.”

(24-25) Ekekalomatāuṇṇālakkhaṇāni

(24-25) එක් එක් ලෝම ලක්ෂණය හා උර්ණා රෝම ලක්ෂණය

232. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato ahosi, saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Ekekalomo ca hoti, uṇṇā ca bhamukantare jātā hoti odātā mudutūlasannibhā.

232. “මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර මනුෂ්‍යයෙකුව සිටියදී මුසාවාදයෙන් වැළකී සත්‍යවාදී වූහ. සත්‍යයෙහි පිහිටි, ස්ථිර වචන ඇති, විශ්වාස කටයුතු, ලෝකයා නොරවටන කෙනෙක් වූහ. ඒ කර්මය කළ බැවින් හා රැස් කළ බැවින්... උන්වහන්සේ ඉන් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි මෙම මහා පුරුෂ ලක්ෂණ දෙක ලබති: එනම් එක එක් රෝම කූපයෙහි එක බැගින් රෝම පිහිටීමත්, බැම දෙක අතර උපන්, සුදු වූ, මෘදු වූ, පුළුන් රොදක් වැනි වූ ‘උර්ණා’ රෝමයත්ය.

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano upavattati, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā [Pg.139] samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano upavattati, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

උන්වහන්සේ එම ලක්ෂණයන්ගෙන් සමන්විතව, ඉදින් ගිහිගෙයි වෙසෙයි නම්, සක්විති රජෙක් වන්නේය... රජකු ලෙස ඔහුට ලැබෙන ආනිශංසය කුමක්ද? බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන් ඇතුළු බොහෝ ජනයා ඔහුගේ අභිප්‍රාය පරිදි හැසිරෙති (අවනත වෙති). රජකු ලෙස ඔහු මෙම ආනිශංසය ලබයි. බුදු වූ කල්හි උන්වහන්සේට ලැබෙන ආනිශංසය කුමක්ද? භික්ෂු භික්ෂුණීන්, උපාසක උපාසිකාවන්, දෙවි මිනිස්, අසුර, නාග හා ගාන්ධර්වයන් ඇතුළු බොහෝ ජනයා උන්වහන්සේගේ අභිප්‍රාය පරිදි හැසිරෙති. බුදු වූ කල්හි උන්වහන්සේ මෙම ආනිශංසය ලබති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක.

233. Tatthetaṃ vuccati –

233. එහිදී මෙය කියනු ලැබේ –

‘‘Saccappaṭiñño purimāsu jātisu,Advejjhavāco alikaṃ vivajjayi;

Na so visaṃvādayitāpi kassaci,Bhūtena tacchena tathena bhāsayi.

“පෙර ජාතිවලදී සත්‍ය පොරොන්දු ඇතිව, දෙබිඩි වචනයෙන් තොරව, බොරුව දුරු කළහ. උන්වහන්සේ කිසිවකු නොරැවටූහ. සත්‍ය වූ, යථාර්ථවාදී වූ, ස්ථිර වූ වචනම පැවසූහ.”

‘‘Setā susukkā mudutūlasannibhā,Uṇṇā sujātā bhamukantare ahu;

Na lomakūpesu duve ajāyisuṃ,Ekekalomūpacitaṅgavā ahu.

“සුදු වූ, අතිශයින් දීප්තිමත් වූ, මෘදු වූ පුළුන් රොදක් හා සමාන වූ ‘ඌර්ණ රෝම’ ධාතුව බැම දෙක අතර මනාව පිහිටියේය. එක් රෝම කූපයක රෝම දෙකක් බැගින් හට නොගත්තේය. එක් එක් රෝම කූපයෙහි තනි තනි රෝම බැගින් පිළිවෙළකට වැවුණු සිරුරක් උන්වහන්සේට තිබුණි.”

‘‘Taṃ lakkhaṇaññū bahavo samāgatā,Byākaṃsu uppādanimittakovidā;

Uṇṇā ca lomā ca yathā susaṇṭhitā,Upavattatī īdisakaṃ bahujjano.

“ලක්ෂණ ශාස්ත්‍රය දන්නා වූ, නිමිති කීමෙහි දක්ෂ වූ, රැස්ව සිටි බොහෝ බමුණෝ මෙසේ ප්‍රකාශ කළහ: ‘ඌර්ණ රෝම ධාතුව සහ රෝම කූපයන්හි තනි රෝම බැගින් පිහිටි ලක්ෂණය යම් කුමාරයෙකුගේ සිරුරෙහි මනාව පිහිටා තිබේ නම්, එවැනි කුමාරයෙකුගේ අනුශාසනාවට බොහෝ ජනයා අවනත වෙති.’”

‘‘Gihimpi santaṃ upavattatī jano,Bahu puratthāpakatena kammunā;

Akiñcanaṃ pabbajitaṃ anuttaraṃ,Buddhampi santaṃ upavattati jano’’ti.

“‘පෙර කරන ලද පින්කම් හේතුවෙන් ඔහු ගිහිව සිටිය ද බොහෝ ජනයා ඔහුට අවනත වෙති. කිසිදු කෙලෙස් බරක් නැති, උතුම් වූ බුදු බවට පත් වූ කල ද බොහෝ ජනයා උන්වහන්සේ අනුගමනය කරති’ යි බමුණෝ පැවසූහ.”

(26-27) Cattālīsaaviraḷadantalakkhaṇāni

(26-27) දත් සතළිසක් වීම සහ සිදුරු රහිත සම වූ දත් ඇති වීමේ ලක්ෂණ

234. ‘‘Yampi, bhikkhave tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato ahosi. Ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya[Pg.140], iti bhinnānaṃ vā sandhātā, sahitānaṃ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Cattālīsadanto ca hoti aviraḷadanto ca.

234. “මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතීන්හි, පෙර භවයන්හි, පෙර වාසස්ථානයන්හි මිනිසෙකුව සිටි කල, කේලාම් කීමෙන් වැළකී සිටියහ. මොවුන් බිඳවනු පිණිස මෙතැනින් අසා අහවල් තැන නොකීහ; ඔවුන් බිඳවනු පිණිස අහවල් තැනින් අසා මෙතැන නොකීහ. මෙසේ බිඳී ගියවුන් සමගි කරවන්නෙක් ද, සමගි වූවන්ට අනුබල දෙන්නෙක් ද වූහ. සමගියෙහි ඇලුනු, සමගියෙහි සතුටු වන, සමගියට කැමති උන්වහන්සේ සමගිය ඇති කරන වචනම පැවසූහ. ඒ කර්මය සිදු කළ බැවින්... උන්වහන්සේ මෙලොව උපන් කල දත් සතළිසක් පිහිටීම සහ සිදුරු රහිත සම වූ දත් පිහිටීම යන මහා පුරුෂ ලක්ෂණ දෙක ලදහ.”

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati … buddho samāno kiṃ labhati? Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

“ඒ ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ උන්වහන්සේ ගිහිගෙයි විසුවහොත් සක්විති රජෙක් වෙති... සක්විති රජෙකු ලෙස උන්වහන්සේට ලැබෙන ආනිසංසය කුමක්ද? බිඳවිය නොහැකි පිරිසක් ලැබීමයි. බමුණන්, ගෘහපතියන්, නියම්ගම්වැසියන්, මහාමාත්‍යවරුන්, සෙනෙවිරුන්, ද්වාරපාලකයන්, ඇමතිවරුන්, පිරිස ඇතුළු සක්විති රජුගේ පිරිස කිසිවෙකුටත් බිඳවිය නොහැකි වේ. බුදු වූ කල ද උන්වහන්සේට ලැබෙන ආනිසංසය නම් බිඳවිය නොහැකි පිරිසක් ලැබීමයි. භික්ෂු, භික්ෂුණී, උපාසක, උපාසිකා, දෙවි, මිනිස්, අසුර, නාග, ගාන්ධර්ව යන මේ සියලු පිරිස තථාගතයන් වහන්සේගෙන් කිසිවෙකුටත් බිඳවිය නොහැකි වෙති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

235. Tatthetaṃ vuccati –

235. මේ පිළිබඳව මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Vebhūtiyaṃ sahitabhedakāriṃ,Bhedappavaḍḍhanavivādakāriṃ;

Kalahappavaḍḍhanaākiccakāriṃ,Sahitānaṃ bhedajananiṃ na bhaṇi.

“උන්වහන්සේ පෙර භවයන්හි සමගි වූවන් බිඳවන, අසමගිය පතුරවන, කලහ ඇති කරන හෝ එවැනි අසමගිය ඇති කරන කේලාම් බස් නොපැවසූහ.”

‘‘Avivādavaḍḍhanakariṃ sugiraṃ,Bhinnānusandhijananiṃ abhaṇi;

Kalahaṃ janassa panudī samaṅgī,Sahitehi nandati pamodati ca.

“කලහ ඇති නොවන, මිහිරි වූ, බිඳී ගියවුන් සමගි කරවන වචනම පැවසූහ. ජනයාගේ කලහ දුරු කළහ. සියලු දෙනා සමගි කරවා, සමගි වූවන් දැක සතුටු වූහ.”

‘‘Sugatīsu so phalavipākaṃ,Anubhavati tattha modati;

Dantā idha honti aviraḷā sahitā,Caturo dasassa mukhajā susaṇṭhitā.

“උන්වහන්සේ සුගතියෙහි එහි විපාක වින්දහ. මෙලොව උපන් කල උන්වහන්සේගේ මුඛයෙහි මනාව පිහිටි, සිදුරු රහිත වූ සම දත් සතළිසක් පිහිටියේය.”

‘‘Yadi [Pg.141] khattiyo bhavati bhūmipati,Avibhediyāssa parisā bhavati;

Samaṇo ca hoti virajo vimalo,Parisāssa hoti anugatā acalā’’ti.

“උන්වහන්සේ ක්ෂත්‍රිය රජෙකු වූ කල, කිසිවෙකුට බිඳවිය නොහැකි පිරිසක් ලබති. කෙලෙස් රහිත වූ නිර්මල බුදු වූ කල ද, උන්වහන්සේ අනුගමනය කරන නොසැලෙන ශ්‍රාවක පිරිසක් ලබති.”

(28-29) Pahūtajivhābrahmassaralakkhaṇāni

(28-29) විශාල දිවක් සහ බ්‍රහ්ම ස්වරය වැනි හඬක් ඇති වීමේ ලක්ෂණ

236. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato ahosi. Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā, tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Pahūtajivho ca hoti brahmassaro ca karavīkabhāṇī.

236. “මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතීන්හි... මිනිසෙකුව සිටි කල, පරුෂ වචනයෙන් වැළකී සිටියහ. යම් වචනයක් නිදොස් ද, කනට සුව දෙන සුලු ද, ප්‍රේමණීය ද, හදවතට දනවන සුලු ද, ශිෂ්ට ද, බොහෝ ජනයා ප්‍රිය කරන සහ මනාප වන සුලු ද, උන්වහන්සේ එවැනි වචනම පැවසූහ. ඒ කර්මය රැස් කළ බැවින්... උන්වහන්සේ මෙලොව උපන් කල විශාල දිවක් ලැබීම සහ බ්‍රහ්ම ස්වරය වැනි කරවීක පක්ෂියෙකුගේ වැනි මිහිරි හඬක් ලැබීම යන මහා පුරුෂ ලක්ෂණ දෙක ලදහ.”

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Ādeyyavāco hoti, ādiyantissa vacanaṃ brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Ādeyyavāco hoti, ādiyantissa vacanaṃ bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

“ඒ ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ උන්වහන්සේ ගිහිගෙයි විසුවහොත් සක්විති රජෙක් වෙති... සක්විති රජෙකු වූ කල උන්වහන්සේගේ වචනය සියල්ලන්ම පිළිගනිති. බමුණු ගෘහපතියන්ගේ සිට කුමාරවරුන් දක්වා සියල්ලෝම රජුගේ වචනය ගෞරවයෙන් පිළිගනිති. බුදු වූ කල ද උන්වහන්සේට ලැබෙන ආනිසංසය නම් සැම දෙනාම පිළිගන්නා වචන ඇති වීමයි. භික්ෂු, භික්ෂුණී, උපාසක, උපාසිකා සහ දෙවි මිනිස් ආදී සියලු දෙනා උන්වහන්සේගේ වචනය ගෞරවයෙන් පිළිගනිති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

237. Tatthetaṃ vuccati –

237. මේ පිළිබඳව මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Akkosabhaṇḍanavihesakāriṃ,Ubbādhikaṃ bahujanappamaddanaṃ;

Abāḷhaṃ giraṃ so na bhaṇi pharusaṃ,Madhuraṃ bhaṇi susaṃhitaṃ sakhilaṃ.

“ආක්‍රෝශ කරන, කලහකාරී වූ, පීඩා කරන, ජනයා පෙළන රළු වූ පරුෂ වචන උන්වහන්සේ නොපැවසූහ. මිහිරි වූ, අර්ථවත් වූ, ප්‍රේමණීය වූ වචනම පැවසූහ.”

‘‘Manaso [Pg.142] piyā hadayagāminiyo,Vācā so erayati kaṇṇasukhā;

Vācāsuciṇṇaphalamanubhavi,Saggesu vedayatha puññaphalaṃ.

“සිතට ප්‍රිය වූ, හදවතට දැනෙන, කනට සුව දෙන වචනම උන්වහන්සේ පැවසූහ. එසේ යහපත් වචන පැවසීමේ පින් විපාක ස්වර්ග ලෝකයන්හි උන්වහන්සේ අත්විඳි සේක.”

‘‘Veditvā so sucaritassa phalaṃ,Brahmassarattamidhamajjhagamā;

Jivhāssa hoti vipulā puthulā,Ādeyyavākyavacano bhavati.

“ඒ සුචරිතයෙහි විපාක විඳ, මෙලොවදී බ්‍රහ්ම ස්වරය ඇති බවට පත් වූහ. උන්වහන්සේගේ දිව විශාලය, පළල්ය. පවසන වචනය සියල්ලන්ම පිළිගන්නා සුලුය.”

‘‘Gihinopi ijjhati yathā bhaṇato,Atha ce pabbajati so manujo;

Ādiyantissa vacanaṃ janatā,Bahuno bahuṃ subhaṇitaṃ bhaṇato’’ti.

“ගිහියෙකු ලෙස වුව ද පවසන වචනය සාර්ථක වෙයි. මහණ වී බුදු වූ කල බොහෝ ජනයා උන්වහන්සේගේ ඒ මියුරු සදහම් වචනය ගෞරවයෙන් පිළිගනිති.”

(30) Sīhahanulakkhaṇaṃ

(30) සිංහ හනුව වැනි හනුවක් ඇති වීමේ ලක්ෂණය

238. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato ahosi kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā ahosi kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati, sīhahanu hoti.

238. ‘‘මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතියෙහි, පෙර භවයෙහි, පෙර නිවාසයෙහි පෙර මිනිසකු වී සිටියදී, සම්ඵප්පලාපය (හිස් වචන) ප්‍රහීණ කර, සම්ඵප්පලාපයෙන් වැළකී, කාලවාදී (සුදුසු කල කතා කරන), භූතවාදී (සත්‍යය පවසන), අත්ථවාදී (අර්ථවත් දෙය පවසන), ධම්මවාදී (ධර්මය පවසන), විනයවාදී (විනයට අනුකූලව පවසන) කෙනෙක් වූහ. උන්වහන්සේ සුදුසු කාලයෙහි හේතු සහිත වූ, සීමා සහිත වූ, අර්ථවත් වූ, සිතෙහි තැන්පත් කර ගත යුතු වටිනා වචනම පවසන්නෙක් වූහ. උන්වහන්සේ ඒ කර්මය කළ බැවින්... පෙ... ඉන් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි මේ මහාපුරුෂ ලක්ෂණය ලබති; එනම් සිංහයකුගේ හකු වැනි (සිංහ හනු) හකු ඇති බවයි.’’

‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Appadhaṃsiyo hoti kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Appadhaṃsiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi paccāmittehi, rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

‘‘ඒ ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වූ උන්වහන්සේ ඉදින් ගිහිගෙයි වසන්නේ නම්, සක්විති රජෙක් වෙයි... පෙ... රජකු වශයෙන් උන්වහන්සේ ලබන ආනිශංසය කුමක්ද? මිනිසකු වූ කිසිදු සතුරකුට හෝ ප්‍රතිමල්ලවයකුට උන්වහන්සේව මැඩපැවැත්විය නොහැකිය. රජකු වශයෙන් උන්වහන්සේ මෙය ලබති... බුදු වූ කල්හි උන්වහන්සේ ලබන ආනිශංසය කුමක්ද? ලෝකයෙහි රාගයෙන් හෝ ද්වේෂයෙන් හෝ මෝහයෙන් හෝ වේවා, ශ්‍රමණයකුගෙන් හෝ බ්‍රාහ්මණයකුගෙන් හෝ දෙවියකුගෙන් හෝ මාරයකුගෙන් හෝ බ්‍රහ්මයකුගෙන් හෝ වේවා, අභ්‍යන්තර හෝ බාහිර කිසිදු සතුරකුට හෝ ප්‍රතිමල්ලවයකුට උන්වහන්සේව මැඩපැවැත්විය නොහැකිය. බුදු වූ කල්හි උන්වහන්සේ මෙය ලබති.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක.

239. Tatthetaṃ [Pg.143] vuccati –

239. ඒ පිළිබඳව මෙය කියනු ලැබේ—

‘‘Na samphappalāpaṃ na muddhataṃ,Avikiṇṇavacanabyappatho ahosi;

Ahitamapi ca apanudi,Hitamapi ca bahujanasukhañca abhaṇi.

239. ‘‘තථාගතයන් වහන්සේ සම්ඵප්පලාප (හිස් වචන) හෝ මෝඩ වචන කතා නොකළ සේක. උන්වහන්සේ අවුල් නැති වචන ඇත්තෙක් වූහ; අහිතකර දේ දුරු කළ සේක; බොහෝ දෙනාගේ යහපත හා සුවය පිණිස වන වචනම වදාළ සේක.

‘‘Taṃ katvā ito cuto divamupapajji,Sukataphalavipākamanubhosi;

Caviya punaridhāgato samāno,Dvidugamavaratarahanuttamalattha.

ඒ යහපත් කර්මය කොට මෙයින් චුතව ස්වර්ගයෙහි උපන් සේක; එහිදී සුකෘත කර්මයේ විපාක අනුභව කළ සේක. ඉන් චුතව නැවත මෙලොවට පැමිණි කල්හි, සිව්පා සතුන් අතර උතුම් වූ සිංහයාගේ හකු වැනි ශ්‍රේෂ්ඨ හකු ලදහ.

‘‘Rājā hoti suduppadhaṃsiyo,Manujindo manujādhipati mahānubhāvo;

Tidivapuravarasamo bhavati,Suravarataroriva indo.

උන්වහන්සේ (ගිහිගෙයි වසන්නේ නම්) කිසිවකුට මැඩපැවැත්විය නොහැකි, මනුෂ්‍යයන්ට අධිපති වූ, මහානුභාව සම්පන්න රජෙක් වෙති; තව්තිසා වැසි දෙවිවරුන් අතර ශක්‍රයා මෙන් මහා තේජවන්ත වෙති.

‘‘Gandhabbāsurayakkharakkhasebhi,Surehi na hi bhavati suppadhaṃsiyo;

Tathatto yadi bhavati tathāvidho,Idha disā ca paṭidisā ca vidisā cā’’ti.

ගන්ධර්වයන්ට, අසුරයන්ට, යක්ෂයන්ට, රාක්ෂයන්ට හෝ දෙවියන්ට පවා උන්වහන්සේව මැඩපැවැත්විය නොහැකිය. ඒ අයුරින්ම, උන්වහන්සේ බුදු වූ කල්හි දස දිශාවෙහිම සිටින කිසිදු සත්වයකුට උන්වහන්සේව පරාජය කළ නොහැකි වන්නේය.’’

(31-32) Samadantasusukkadāṭhālakkhaṇāni

සමදන්ත හා සුසුක්කදාඨ ලක්ෂණයන්ගේ විස්තරය (සම වූ දත් සහ ඉතා සුදු පැහැති රදනක දත් ඇති බව).

240. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno micchājīvaṃ pahāya sammāājīvena jīvikaṃ kappesi, tulākūṭa kaṃsakūṭa mānakūṭa ukkoṭana vañcana nikati sāciyoga chedana vadha bandhana viparāmosa ālopa sahasākārā paṭivirato ahosi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena dibbena yasena dibbena ādhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi [Pg.144] dibbehi phoṭṭhabbehi. So tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati, samadanto ca hoti susukkadāṭho ca.

(31-32) ‘‘මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පෙර ජාතියෙහි... පෙර මිනිසකු වී සිටියදී, මිච්ඡාජීවය (වැරදි ජීවිකාව) ප්‍රහීණ කර, සම්මා ආජීවයෙන් (නිවැරදි ජීවිකාවෙන්) දිවි ගෙවූහ. තලාවෙන් (කිරුමෙන්) වංචා කිරීම, රන් ආදියෙන් වංචා කිරීම, මැනීමෙන් වංචා කිරීම, අල්ලස් ගැනීම, රැවටීම, වංචාව, වැරදි මඟ පෙන්වීම, ශරීර අවයව කැපීම, මැරීම, බැඳ තැබීම, මංකොල්ලකෑම, ගම් පහර දීම හා බලහත්කාරකම් කිරීම යන මේවායින් උන්වහන්සේ වැළකී සිටියහ. උන්වහන්සේ ඒ කර්මය කළ බැවින්, රැස් කළ බැවින්, බහුල කළ බැවින්, වර්ධනය කළ බැවින්, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්හ. උන්වහන්සේ එහිදී දිව්‍ය ආයුෂ, දිව්‍ය වර්ණය, දිව්‍ය සුඛය, දිව්‍ය යසස, දිව්‍ය ආධිපත්‍යය මෙන්ම දිව්‍ය රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ යන කරුණු දසයෙන් අනෙක් දෙවියන් අබිබවා සිටියහ. උන්වහන්සේ ඉන් චුතව මෙලොවට පැමිණි කල්හි මේ මහාපුරුෂ ලක්ෂණ දෙක ලබති; එනම් උන්වහන්සේ සම වූ දත් (සමදන්ත) ඇත්තෙක් ද, ඉතා සුදු පැහැති රදනක දත් (සුසුක්කදාඨ) ඇත්තෙක් ද වෙති.’’

‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ akhilamanimittamakaṇṭakaṃ iddhaṃ phītaṃ khemaṃ sivaṃ nirabbudaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Rājā samāno kiṃ labhati? Suciparivāro hoti sucissa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati.

240. ‘‘ඒ ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ උන්වහන්සේ ඉදින් ගිහිගෙයි වසන්නේ නම්, ධාර්මික වූ, ධර්මරාජ වූ, සිවුමහ සාගරය කෙළවර කොට ඇති පෘථිවිය ජයගත්, ස්ථාවර ජනපද ඇති, සත්රුවනින් යුක්ත වූ සක්විති රජෙක් වෙති. උන්වහන්සේට මේ සත්රුවන පහළ වෙයි; එනම් සක්රුවන, ඇත්රුවන, අස්රුවන, මිණිරුවන, ඉතිරුවන, ගැහැබැතිරුවන සහ සත්වනුව පරිනායකරුවනයි. උන්වහන්සේට පරසතුරන් මර්ධනය කළ හැකි, නිර්භීත වූ, වීර සම්පන්න දහසකට අධික පුත්‍රයෝ වෙති. උන්වහන්සේ සාගරය කෙළවර කොට ඇති, කණ්ටක රහිත වූ, බාධා රහිත වූ, සමෘද්ධිමත් වූ, නිර්භය වූ, උපද්‍රව රහිත වූ මේ මහ පොළොව දණ්ඩෙන් තොරව, ආයුධයෙන් තොරව, ධර්මයෙන් ජයගෙන රජකම් කරති. රජකු වශයෙන් උන්වහන්සේ ලබන ආනිශංසය කුමක්ද? උන්වහන්සේ පිරිසිදු පිරිවර (සුචි පරිවාර) ඇත්තෙක් වෙති. බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ ද, නියම්ගම් හා ජනපද වැසියෝ ද, ගණක මහාමාත්‍යවරු ද, සේනාපතිවරු ද, දොරටුපාලකවරු ද, අමාත්‍යවරු ද, පාරිසජ්ජකයෝ ද, ප්‍රාදේශීය රජවරු ද, භෝගීන් හා රාජකුමාරවරු ද යන මොහු උන්වහන්සේගේ පිරිසිදු පිරිවර වෙති. රජකු වශයෙන් උන්වහන්සේ මෙය ලබති.’’

‘‘Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Buddho samāno kiṃ labhati? Suciparivāro hoti, sucissa honti parivārā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.

‘‘ඉදින් උන්වහන්සේ ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වන්නේ නම්, ලෝකයෙහි කෙලෙස් වැස්ම විවර කළ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් වෙති. බුදු වූ කල්හි උන්වහන්සේ ලබන ආනිශංසය කුමක්ද? උන්වහන්සේ පිරිසිදු පිරිවර ඇත්තෙක් වෙති. භික්ෂූන්, භික්ෂුණීන්, උපාසකයන්, උපාසිකාවන්, දෙවියන්, මිනිසුන්, අසුරයන්, නාගයන් හා ගන්ධර්වයන් යන මොහු උන්වහන්සේගේ පිරිසිදු පිරිවර වෙති. බුදු වූ කල්හි උන්වහන්සේ මෙය ලබති.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක.

241. Tatthetaṃ vuccati –

241. ඒ පිළිබඳව මෙය කියනු ලැබේ—

‘‘Micchājīvañca avassaji samena vuttiṃ,Sucinā so janayittha dhammikena;

Ahitamapi ca apanudi,Hitamapi ca bahujanasukhañca acari.

‘‘උන්වහන්සේ මිච්ඡාජීවය (වැරදි ජීවිකාව) අත්හැර, ධාර්මික වූ ද, පිරිසිදු වූ ද ජීවන වෘත්තියක් ඇති කර ගත්හ. අහිතකර දේ බැහැර කොට, බොහෝ දෙනාගේ යහපත හා සුවය පිණිසම හැසිරුණහ.

‘‘Sagge vedayati naro sukhapphalāni,Karitvā nipuṇebhi vidūhi sabbhi;

Vaṇṇitāni tidivapuravarasamo,Abhiramati ratikhiḍḍāsamaṅgī.

241. සියලු දේ දන්නා නුවණැත්තන් විසින් වර්ණනා කරන ලද ඒ යහපත් කර්මයන් කොට, උන්වහන්සේ ස්වර්ගයෙහි සුඛ විපාක විඳිති. එහිදී තව්තිසා වැසි දෙවිවරුන් අතර ශක්‍රයා මෙන්, දිව්‍යමය ක්‍රීඩා හා සතුටින් යුක්තව ඉමහත් ලෙස ප්‍රීති වෙති.’’

‘‘Laddhānaṃ [Pg.145] mānusakaṃ bhavaṃ tato,Cavitvāna sukataphalavipākaṃ;

Sesakena paṭilabhati lapanajaṃ,Samamapi sucisusukkaṃ.

එම දිව්‍ය ලෝකයෙන් චුතව නැවත මනුෂ්‍ය භවය ලැබූ කල්හි, එම කුසල කර්මයේ ශේෂ වූ විපාක වශයෙන් හෙතෙමේ මුඛයෙහි උපන් දත් (සතර දළදාවන්) සමව පිහිටි පිරිසිදු වූ ඉතා සුදු පැහැති ඒවා කොට ලබන්නේය.

‘‘Taṃ veyyañjanikā samāgatā bahavo,Byākaṃsu nipuṇasammatā manujā;

Sucijanaparivāragaṇo bhavati,Dijasamasukkasucisobhanadanto.

එකල රැස් වූ ලක්ෂණ ශාස්ත්‍රයෙහි නිපුණ වූ බොහෝ බමුණෝ ඒ කුමරු පිළිබඳව මෙසේ ප්‍රකාශ කළහ: 'සමව පිහිටි සුදු වූ ද පිරිසිදු වූ ද ශෝභන දත් ඇති මේ කුමාරයා පිරිසිදු වූ පිරිවර ජනයාගෙන් යුක්ත වන්නේය.'

‘‘Rañño hoti bahujano,Suciparivāro mahatiṃ mahiṃ anusāsato;

Pasayha na ca janapadatudanaṃ,Hitamapi ca bahujanasukhañca caranti.

ඔහු රජකු වූ විට මහ පොළොව පාලනය කරන්නා වූ එම රජුට පිරිසිදු වූ විශාල පිරිවර ජනයෙක් සිටින්නේය. බලහත්කාරයෙන් ජනපද පෙළීමක් නොකරන අතර, බොහෝ ජනයාගේ හිතසුව පිණිස හා බොහෝ ජනයාගේ සැපය පිණිසම හැසිරෙන්නේය.

‘‘Atha ce pabbajati bhavati vipāpo,Samaṇo samitarajo vivaṭṭacchado;

Vigatadarathakilamatho,Imamapi ca paramapi ca passati lokaṃ.

ඉදින් හෙතෙමේ පැවිදි වුවහොත්, සියලු කෙලෙස් රජස් සන්සිඳුවා ගත්, අවිද්‍යා වැස්ම ඉවත් කළ, දැවිලි හා වෙහෙස දුරු කළ, පව් රහිත ශ්‍රමණයෙකු වී මෙලොවත් පරලොවත් යන දෙලොවම දකින්නේය.

‘‘Tassovādakarā bahugihī ca pabbajitā ca,Asuciṃ garahitaṃ dhunanti pāpaṃ;

Sa hi sucibhi parivuto bhavati,Malakhilakalikilese panudehī’’ti.

උන්වහන්සේගේ අවවාද පිළිපදින්නා වූ බොහෝ ගිහි පැවිදි පිරිස පිළිකුල් කටයුතු වූ අකුසල පාපයන් දුරු කරති. පිරිසිදු වූවන් පිරිවර කොට ඇති උන්වහන්සේ රාගාදී කෙලෙස් මල හා සියලු කෙලෙස් දුරු කරන්නාහ.

Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු සිත් ඇති ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව ඉතා සතුටින් පිළිගත්හ.

Lakkhaṇasuttaṃ niṭṭhitaṃ sattamaṃ.

සත්වැනි ලක්ඛණ සූත්‍රය නිම විය.

8. Siṅgālasuttaṃ

8. සිඟාල සූත්‍රය.

242. Evaṃ [Pg.146] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena siṅgālako gahapatiputto kālasseva uṭṭhāya rājagahā nikkhamitvā allavattho allakeso pañjaliko puthudisā namassati – puratthimaṃ disaṃ dakkhiṇaṃ disaṃ pacchimaṃ disaṃ uttaraṃ disaṃ heṭṭhimaṃ disaṃ uparimaṃ disaṃ.

242. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේනන්ට ආහාර දෙන වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල සිඟාල නම් වූ ගෘහපති පුත්‍රයා අලුයම අවදි වී රජගහ නුවරින් පිටතට ගොස්, තෙත රෙදි ඇතිව, තෙත කේසයන් ඇතිව, දොහොත් මුදුන් දී නැගෙනහිර දිශාවට ද, දකුණු දිශාවට ද, බටහිර දිශාවට ද, උතුරු දිශාවට ද, යට දිශාවට ද, උඩ දිශාවට ද යන මේ දිශාවන්ට නමස්කාර කරයි.

243. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi. Addasā kho bhagavā siṅgālakaṃ gahapatiputtaṃ kālasseva vuṭṭhāya rājagahā nikkhamitvā allavatthaṃ allakesaṃ pañjalikaṃ puthudisā namassantaṃ – puratthimaṃ disaṃ dakkhiṇaṃ disaṃ pacchimaṃ disaṃ uttaraṃ disaṃ heṭṭhimaṃ disaṃ uparimaṃ disaṃ. Disvā siṅgālakaṃ gahapatiputtaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho tvaṃ, gahapatiputta, kālasseva uṭṭhāya rājagahā nikkhamitvā allavattho allakeso pañjaliko puthudisā namassasi – puratthimaṃ disaṃ dakkhiṇaṃ disaṃ pacchimaṃ disaṃ uttaraṃ disaṃ heṭṭhimaṃ disaṃ uparimaṃ disa’’nti? ‘‘Pitā maṃ, bhante, kālaṃ karonto evaṃ avaca – ‘disā, tāta, namasseyyāsī’ti. So kho ahaṃ, bhante, pituvacanaṃ sakkaronto garuṃ karonto mānento pūjento kālasseva uṭṭhāya rājagahā nikkhamitvā allavattho allakeso pañjaliko puthudisā namassāmi – puratthimaṃ disaṃ dakkhiṇaṃ disaṃ pacchimaṃ disaṃ uttaraṃ disaṃ heṭṭhimaṃ disaṃ uparimaṃ disa’’nti.

243. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරුවෙහි හැඳ පෙරව පාත්‍ර සිවුරු ගෙන රජගහ නුවරට පිඬු පිණිස වැඩම කළ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවරින් නික්ම, තෙත රෙදි හා තෙත කේසයන් ඇතිව, දොහොත් මුදුන් දී නැගෙනහිර, දකුණ, බටහිර, උතුර, යට හා උඩ යන දිශාවන්ට නමස්කාර කරමින් සිටින සිඟාල ගෘහපති පුත්‍රයාව දුටු සේක. දැක ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසූ සේක: "ගෘහපති පුත්‍රය, ඔබ අලුයම අවදි වී රජගහ නුවරින් පිටතට පැමිණ තෙත රෙදි හා තෙත කේසයන් ඇතිව දොහොත් මුදුන් දී මෙසේ දිශාවන්ට නමස්කාර කරන්නේ මන්ද?" "ස්වාමීනි, මගේ පියා මිය යන අවස්ථාවේදී 'පුත, ඔබ දිශාවන්ට නමස්කාර කරන්න' යැයි මට පැවසීය. ස්වාමීනි, මම මගේ පියාගේ වචනයට ගරු කරමින්, එය උසස් කොට සලකමින්, පූජා කරමින් මෙසේ සය දිශාවට නමස්කාර කරමි."

Cha disā

සය දිශාවෝ.

244. ‘‘Na kho, gahapatiputta, ariyassa vinaye evaṃ cha disā namassitabbā’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana, bhante, ariyassa vinaye cha disā namassitabbā? Sādhu me, bhante, bhagavā tathā dhammaṃ desetu, yathā ariyassa vinaye cha disā namassitabbā’’ti.

244. "ගෘහපති පුත්‍රය, ආර්ය විනයෙහි දිශාවන් සයට මෙසේ නමස්කාර නොකළ යුතුය." "ස්වාමීනි, එසේ නම් ආර්ය විනයෙහි දිශාවන් සයට නමස්කාර කළ යුත්තේ කෙසේද? ස්වාමීනි, ආර්ය විනයෙහි දිශාවන් සයට නමස්කාර කළ යුතු ආකාරය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට දේශනා කරන සේක්වා."

‘‘Tena hi, gahapatiputta suṇohi sādhukaṃ manasikarohi bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho siṅgālako gahapatiputto bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –

"ගෘහපති පුත්‍රය, එසේ නම් හොඳින් සවන් දෙන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න, මම දේශනා කරන්නෙමි." "එසේය ස්වාමීනි" යැයි සිඟාල ගෘහපති පුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘Yato [Pg.147] kho, gahapatiputta, ariyasāvakassa cattāro kammakilesā pahīnā honti, catūhi ca ṭhānehi pāpakammaṃ na karoti, cha ca bhogānaṃ apāyamukhāni na sevati, so evaṃ cuddasa pāpakāpagato chaddisāpaṭicchādī ubholokavijayāya paṭipanno hoti. Tassa ayañceva loko āraddho hoti paro ca loko. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.

"ගෘහපති පුත්‍රය, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට කර්ම ක්ලේශයන් සතරක් ප්‍රහීණ වී ඇද්ද, කරුණු සතරකින් අකුසල් නොකරයි ද, භෝග විනාශ වන දොරටු හයක් සේවනය නොකරයි ද, හෙතෙමේ මෙසේ දහහතරක් වූ පාපයන්ගෙන් දුරු වී, සය දිශාවන් ආරක්ෂා කරමින් දෙලොව ජය ගැනීම පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. ඔහුට මෙලොවත් පරලොවත් යන දෙලොවම සඵල වෙයි. හෙතෙමේ කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදියි."

Cattārokammakilesā

සතර කර්ම ක්ලේශයෝ.

245. ‘‘Katamassa cattāro kammakilesā pahīnā honti? Pāṇātipāto kho, gahapatiputta, kammakileso, adinnādānaṃ kammakileso, kāmesumicchācāro kammakileso, musāvādo kammakileso. Imassa cattāro kammakilesā pahīnā hontī’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

245. "ආර්ය ශ්‍රාවකයා විසින් ප්‍රහීණ කළ යුතු කර්ම ක්ලේශ සතර කුමක්ද? ගෘහපති පුත්‍රය, ප්‍රාණඝාතය කර්ම ක්ලේශයකි, අදත්තාදානය කර්ම ක්ලේශයකි, කාමමිථ්‍යාචාරය කර්ම ක්ලේශයකි, මුසාවාදය කර්ම ක්ලේශයකි. ඔහුගේ මේ කර්ම ක්ලේශ සතර ප්‍රහීණ වී ඇත්තේය." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා නැවත මෙසේද වදාළ සේක:"

‘‘Pāṇātipāto adinnādānaṃ, musāvādo ca vuccati;

Paradāragamanañceva, nappasaṃsanti paṇḍitā’’ti.

"ප්‍රාණඝාතය, අදත්තාදානය, මුසාවාදය හා පරදාර සේවනය යැයි කියනු ලබන මේ කර්ම ක්ලේශයන් කෙරෙහි පණ්ඩිතයෝ ප්‍රශංසා නොකරති."

Catuṭṭhānaṃ

කරුණු සතර (අගති සතර).

246. ‘‘Katamehi catūhi ṭhānehi pāpakammaṃ na karoti? Chandāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti, dosāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti, mohāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti, bhayāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti. Yato kho, gahapatiputta, ariyasāvako neva chandāgatiṃ gacchati, na dosāgatiṃ gacchati, na mohāgatiṃ gacchati, na bhayāgatiṃ gacchati; imehi catūhi ṭhānehi pāpakammaṃ na karotī’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

246. "කවර කරුණු සතරක් නිසා පව්කම් නොකරයිද? ඡන්දයෙන් (කැමැත්තෙන්) අගතියට යන්නා පව්කම් කරයි, ද්වේෂයෙන් අගතියට යන්නා පව්කම් කරයි, මෝහයෙන් අගතියට යන්නා පව්කම් කරයි, බියෙන් අගතියට යන්නා පව්කම් කරයි. ගෘහපති පුත්‍රය, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා ඡන්දයෙන් අගතියට නොයන්නේද, ද්වේෂයෙන් අගතියට නොයන්නේද, මෝහයෙන් අගතියට නොයන්නේද, බියෙන් අගතියට නොයන්නේද; මේ කරුණු සතර නිසා ඔහු පව්කම් නොකරයි." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගතයන් වහන්සේ මෙය වදාරා නැවත ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙසේද වදාළ සේක -

‘‘Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ ativattati;

Nihīyati yaso tassa, kāḷapakkheva candimā.

"යමෙක් ඡන්දය, ද්වේෂය, බිය සහ මෝහය නිසා ධර්මය ඉක්මවා කටයුතු කරයිද, ඔහුගේ කීර්තිය අව පක්ෂයේ සඳ මෙන් පිරිහෙයි."

‘‘Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ nātivattati;

Āpūrati yaso tassa, sukkapakkheva candimā’’ti.

"යමෙක් ඡන්දය, ද්වේෂය, බිය සහ මෝහය නිසා ධර්මය ඉක්මවා කටයුතු නොකරයිද, ඔහුගේ කීර්තිය පුර පක්ෂයේ සඳ මෙන් පිරී පවතියි (වැඩෙයි)."

Cha apāyamukhāni

වස්තුව විනාශ වන මාර්ග හයකි.

247. ‘‘Katamāni [Pg.148] cha bhogānaṃ apāyamukhāni na sevati? Surāmerayamajjappamādaṭṭhānānuyogo kho, gahapatiputta, bhogānaṃ apāyamukhaṃ, vikālavisikhācariyānuyogo bhogānaṃ apāyamukhaṃ, samajjābhicaraṇaṃ bhogānaṃ apāyamukhaṃ, jūtappamādaṭṭhānānuyogo bhogānaṃ apāyamukhaṃ, pāpamittānuyogo bhogānaṃ apāyamukhaṃ, ālasyānuyogo bhogānaṃ apāyamukhaṃ.

247. "ගෘහපති පුත්‍රය, වස්තුව විනාශ කරන කවර කරුණු හයක් සේවනය නොකරයිද? මත්පැන් පානය කිරීම හා ප්‍රමාදයට කරුණු වන මද්‍යපානයෙහි යෙදීම වස්තුව විනාශ වීමට හේතුවකි. නොකල්හි වීථි සංචාරය කිරීම වස්තුව විනාශ වීමට හේතුවකි. සැණකෙළි නැරඹීමට යෑම වස්තුව විනාශ වීමට හේතුවකි. ප්‍රමාදයට කරුණු වන දූ කෙළියෙහි යෙදීම වස්තුව විනාශ වීමට හේතුවකි. පාපමිත්‍රයන් ඇසුරු කිරීම වස්තුව විනාශ වීමට හේතුවකි. අලසකමෙහි යෙදීම වස්තුව විනාශ වීමට හේතුවකි."

Surāmerayassa cha ādīnavā

මත්පැන් පානයෙහි ඇති ආදීනව හයකි.

248. ‘‘Cha khome, gahapatiputta, ādīnavā surāmerayamajjappamādaṭṭhānānuyoge. Sandiṭṭhikā dhanajāni, kalahappavaḍḍhanī, rogānaṃ āyatanaṃ, akittisañjananī, kopīnanidaṃsanī, paññāya dubbalikaraṇītveva chaṭṭhaṃ padaṃ bhavati. Ime kho, gahapatiputta, cha ādīnavā surāmerayamajjappamādaṭṭhānānuyoge.

248. "ගෘහපති පුත්‍රය, මත්පැන් පානය හා ප්‍රමාදයට කරුණු වන මද්‍යපානයෙහි යෙදීමෙහි මේ ආදීනව හය පවතියි: ඇස් පනාපිටම ධනය විනාශ වීම, කලහ වැඩි වීම, රෝගාබාධයන්ට උල්පතක් වීම, අපකීර්තිය ඇති වීම, ලජ්ජා රහිතව විලි වසාගත නොහැකි තත්ත්වයට පත් වීම සහ ප්‍රඥාව දුර්වල කිරීම හයවැනි කරුණයි. ගෘහපති පුත්‍රය, මත්පැන් පානයෙහි ඇති ආදීනව මේ හයයි."

Vikālacariyāya cha ādīnavā

නොකල්හි වීථි සංචාරයෙහි ඇති ආදීනව හයකි.

249. ‘‘Cha khome, gahapatiputta, ādīnavā vikālavisikhācariyānuyoge. Attāpissa agutto arakkhito hoti, puttadāropissa agutto arakkhito hoti, sāpateyyaṃpissa aguttaṃ arakkhitaṃ hoti, saṅkiyo ca hoti pāpakesu ṭhānesu, abhūtavacanañca tasmiṃ rūhati, bahūnañca dukkhadhammānaṃ purakkhato hoti. Ime kho, gahapatiputta, cha ādīnavā vikālavisikhācariyānuyoge.

249. "ගෘහපති පුත්‍රය, නොකල්හි වීථි සංචාරය කිරීමෙහි මේ ආදීනව හය පවතියි: තමාම අනාරක්ෂිත වෙයි, තමාගේ අඹුදරුවෝද අනාරක්ෂිත වෙති, තමාගේ දේපළද අනාරක්ෂිත වෙයි, පාපී ස්ථාන සම්බන්ධයෙන් සැකයට භාජනය වෙයි, තමා කෙරෙහි අසත්‍ය චෝදනා නැඟෙයි, බොහෝ දුක් කරදරවලට මුහුණ දීමට සිදු වෙයි. ගෘහපති පුත්‍රය, නොකල්හි සංචාරය කිරීමෙහි ආදීනව මේ හයයි."

Samajjābhicaraṇassa cha ādīnavā

සැණකෙළි නැරඹීමෙහි ඇති ආදීනව හයකි.

250. ‘‘Cha khome, gahapatiputta, ādīnavā samajjābhicaraṇe. Kva naccaṃ, kva gītaṃ, kva vāditaṃ, kva akkhānaṃ, kva pāṇissaraṃ, kva kumbhathunanti. Ime kho, gahapatiputta, cha ādīnavā samajjābhicaraṇe.

250. "ගෘහපති පුත්‍රය, සැණකෙළි නැරඹීමෙහි මේ ආදීනව හය පවතියි: නැටුම් කොහේද? ගැයුම් කොහේද? වැයුම් කොහේද? කතාන්දර කීම කොහේද? අත්ලෙන් තාල තැබීම කොහේද? බෙර වැයීම කොහේද? (යනුවෙන් සොයා යෑමයි). ගෘහපති පුත්‍රය, සැණකෙළි නැරඹීමෙහි ආදීනව මේ හයයි."

Jūtappamādassa cha ādīnavā

දූ කෙළියෙහි ඇති ආදීනව හයකි.

251. ‘‘Cha [Pg.149] khome, gahapatiputta, ādīnavā jūtappamādaṭṭhānānuyoge. Jayaṃ veraṃ pasavati, jino vittamanusocati, sandiṭṭhikā dhanajāni, sabhāgatassa vacanaṃ na rūhati, mittāmaccānaṃ paribhūto hoti, āvāhavivāhakānaṃ apatthito hoti – ‘akkhadhutto ayaṃ purisapuggalo nālaṃ dārabharaṇāyā’ti. Ime kho, gahapatiputta, cha ādīnavā jūtappamādaṭṭhānānuyoge.

251. "ගෘහපති පුත්‍රය, දූ කෙළියෙහි යෙදීමෙහි මේ ආදීනව හය පවතියි: දිනන්නා වෛරය උපදවයි, පැරදුණු තැනැත්තා තමාට අහිමි වූ ධනය ගැන සෝක කරයි, ඇස් පනාපිටම ධන විනාශය සිදු වෙයි, සභාවකදී ඔහුගේ වචනය පිළිගැනීමක් නැත, මිත්‍රයන් හා ඇමැතියන්ගේ හෙළා දැකීමට ලක් වෙයි, 'මේ පුද්ගලයා දූතයෙකි, මොහුට අඹුවක නඩත්තු කිරීමට ශක්තියක් නැත' කියා විවාහ ගනුදෙනු වලදී ඔහු ප්‍රතික්ෂේප වෙයි. ගෘහපති පුත්‍රය, දූ කෙළියෙහි ආදීනව මේ හයයි."

Pāpamittatāya cha ādīnavā

පාපමිත්‍ර සේවනයෙහි ඇති ආදීනව හයකි.

252. ‘‘Cha khome, gahapatiputta, ādīnavā pāpamittānuyoge. Ye dhuttā, ye soṇḍā, ye pipāsā, ye nekatikā, ye vañcanikā, ye sāhasikā. Tyāssa mittā honti te sahāyā. Ime kho, gahapatiputta, cha ādīnavā pāpamittānuyoge.

252. "ගෘහපති පුත්‍රය, පාපමිත්‍ර සේවනයෙහි මේ ආදීනව හය පවතියි: යම් කෙනෙක් දූතයෝ වෙත්ද, යම් කෙනෙක් ස්ත්‍රී ලෝලී වෙත්ද, යම් කෙනෙක් සුරා ලෝලී වෙත්ද, යම් කෙනෙක් වංචනිකයෝ වෙත්ද, යම් කෙනෙක් කපටියෝ වෙත්ද, යම් කෙනෙක් සාහසිකයෝ වෙත්ද; එවැනි අය ඔහුගේ මිතුරෝ වෙති, සහායකයෝ වෙති. ගෘහපති පුත්‍රය, පාපමිත්‍ර සේවනයෙහි ආදීනව මේ හයයි."

Ālasyassa cha ādīnavā

අලසකමෙහි ඇති ආදීනව හයකි.

253. ‘‘Cha khome, gahapatiputta, ādīnavā ālasyānuyoge. Atisītanti kammaṃ na karoti, atiuṇhanti kammaṃ na karoti, atisāyanti kammaṃ na karoti, atipātoti kammaṃ na karoti, atichātosmīti kammaṃ na karoti, atidhātosmīti kammaṃ na karoti. Tassa evaṃ kiccāpadesabahulassa viharato anuppannā ceva bhogā nuppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti. Ime kho, gahapatiputta, cha ādīnavā ālasyānuyoge’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

253. "ගෘහපති පුත්‍රය, අලසකමෙහි යෙදීමෙහි මේ ආදීනව හය පවතියි: 'ඉතා සීතලයි' කියා වැඩ නොකරයි, 'ඉතා රස්නෙයි' කියා වැඩ නොකරයි, 'ඉතා සවස් වී ඇත' කියා වැඩ නොකරයි, 'ඉතා උදෑසන වැඩියි' කියා වැඩ නොකරයි, 'ඉතා බඩගිනියි' කියා වැඩ නොකරයි, 'ඉතා බඩ පිරී වැඩියි' කියා වැඩ නොකරයි. මෙසේ කටයුතු මඟහැරීමට නොයෙක් නිදහසට කරුණු දක්වමින් වසන ඔහුට නූපන් භෝගයෝ නූපදිති, උපන් භෝගයෝද ක්ෂය වී යති. ගෘහපති පුත්‍රය, අලසකමෙහි ආදීනව මේ හයයි." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගතයන් වහන්සේ මෙය වදාරා නැවත ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙසේද වදාළ සේක -

‘‘Hoti pānasakhā nāma,Hoti sammiyasammiyo;

Yo ca atthesu jātesu,Sahāyo hoti so sakhā.

"මත්පැන් බොන තැනදී පමණක් මිතුරෙක් වන අය සිටිති. මුහුණට පමණක් 'මිතුරා, මිතුරා' යැයි කියන අයද සිටිති. නමුත් යම් කිසි අවශ්‍යතාවක් පැමිණි විට කවරෙක් සහාය වන්නේද, ඔහුම සැබෑ මිතුරාය."

‘‘Ussūraseyyā [Pg.150] paradārasevanā,Verappasavo ca anatthatā ca;

Pāpā ca mittā sukadariyatā ca,Ete cha ṭhānā purisaṃ dhaṃsayanti.

"දවල් වන තුරු නිදාගැනීම, පරදාර සේවනය, වෛරය වැඩිකර ගැනීම, අනර්ථකාරී බව, පාපමිත්‍ර සේවනය සහ අධික මසුරුකම යන මේ කරුණු හය පුද්ගලයාව විනාශයට පත් කරයි."

‘‘Pāpamitto pāpasakho,Pāpaācāragocaro;

Asmā lokā paramhā ca,Ubhayā dhaṃsate naro.

"නපුරු මිතුරන් ඇති, නපුරු සහායකයන් ඇති, නපුරු හැසිරීම් සහ ඇසුරු කිරීම් ඇති පුද්ගලයා මෙලොවින්ද පරලොවින්ද යන ලෝක දෙකෙන්ම පිරිහෙයි."

‘‘Akkhitthiyo vāruṇī naccagītaṃ,Divā soppaṃ pāricariyā akāle;

Pāpā ca mittā sukadariyatā ca,Ete cha ṭhānā purisaṃ dhaṃsayanti.

"දූ කෙළිය, ස්ත්‍රී ලෝලීත්වය, මත්පැන් පානය, නැටුම් ගැයුම් වලට ලොල් වීම, දහවල් කාලයේ නිදාගැනීම, නොකල්හි වීථි සංචාරය, පාපමිත්‍ර සේවනය සහ අධික මසුරුකම යන මේ කරුණු හය පුද්ගලයාව විනාශයට පත් කරයි."

‘‘Akkhehi dibbanti suraṃ pivanti,Yantitthiyo pāṇasamā paresaṃ;

Nihīnasevī na ca vuddhasevī,Nihīyate kāḷapakkheva cando.

යමෙක් දූ කෙළියෙහි යෙදෙත් ද, සුරා පානය කරත් ද, අන්‍යයන්ගේ පණ වැනි භාර්යාවන් කරා යෙත් ද, නීචයන් ඇසුරු කරත් ද මිස නුවණැත්තන් ඇසුරු නොකරත් ද, ඔහුගේ කීර්තිය සහ සැප සම්පත් අව පක්ෂයේ සඳ මෙන් පිරිහෙයි.

‘‘Yo vāruṇī addhano akiñcano,Pipāso pivaṃ papāgato ;

Udakamiva iṇaṃ vigāhati,Akulaṃ kāhiti khippamattano.

ධනය නැති, දිළිඳු වූ, නිතරම සුරා පානයට ආශා කරන යම් සුරා ලෝලියෙක් මත්පැන් හලටම යයි ද, ඔහු දියෙහි ගිලෙන ගලක් මෙන් ණයෙහි ගිලෙයි. ඔහු ඉක්මනින්ම තමාගේ පිරිවර හා නෑයන්ගෙන් තොර අයෙකු බවට පත් වෙයි.

‘‘Na divā soppasīlena, rattimuṭṭhānadessinā ;

Niccaṃ mattena soṇḍena, sakkā āvasituṃ gharaṃ.

දවල් කාලයේ නිදාගන්නා සුළු වූ, රාත්‍රී කාලයේ (කුසලයට හෝ කර්මාන්තයට) අවදි නොවන, නිතරම මත් වී සිටින, කාමලෝලී පුද්ගලයාට ගෘහ ජීවිතයක් පවත්වාගෙන යාමට නොහැකි ය.

‘‘Atisītaṃ atiuṇhaṃ, atisāyamidaṃ ahu;

Iti vissaṭṭhakammante, atthā accenti māṇave.

'අධික ශීතලයි, අධික උෂ්ණයි, දැන් බොහෝ ප්‍රමාද වී ඇත' යැයි පවසමින් කටයුතු අත්හරින තරුණයන්ගේ සියලු අර්ථ සිද්ධීන් ඔවුන් අභිබවා (මගහැරී) යයි.

‘‘Yodha [Pg.151] sītañca uṇhañca, tiṇā bhiyyo na maññati;

Karaṃ purisakiccāni, so sukhaṃ na vihāyatī’’ti.

යම් පුරුෂයෙක් ශීතල හෝ උෂ්ණය තණකොළයකටත් වඩා අල්ප කොට සලකා, තමාගේ කටයුතු මැනවින් කරයි ද, ඔහු සැපයෙන් පිරිහෙන්නේ නැත.

Mittapatirūpakā

මිත්‍ර ප්‍රතිරූපකයන් (මිතුරන් මෙන් පෙනී සිටින සතුරන්)

254. ‘‘Cattārome, gahapatiputta, amittā mittapatirūpakā veditabbā. Aññadatthuharo amitto mittapatirūpako veditabbo, vacīparamo amitto mittapatirūpako veditabbo, anuppiyabhāṇī amitto mittapatirūpako veditabbo, apāyasahāyo amitto mittapatirūpako veditabbo.

254. ගෘහපති පුත්‍රය, මිතුරන් මෙන් පෙනී සිටින අමිතුරන් සතර දෙනෙකු හඳුනාගත යුතු ය. ඒ නම්: (1) සියල්ල රැගෙන යන (අනුන්ගෙන් පමණක් ගන්නා) අමිතුරා, (2) වචනයට පමණක් සීමා වූ අමිතුරා, (3) ප්‍රිය වචනයෙන් රවටන අමිතුරා සහ (4) විනාශයට මග පෙන්වන අමිතුරා ය.

255. ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi aññadatthuharo amitto mittapatirūpako veditabbo.

255. ගෘහපති පුත්‍රය, කරුණු සතරකින් සියල්ල රැගෙන යන අමිතුරා හඳුනාගත යුතු ය.

‘‘Aññadatthuharo hoti, appena bahumicchati;

Bhayassa kiccaṃ karoti, sevati atthakāraṇā.

ඔහු අනුන්ගේ දේ පමණක් ගනියි, ස්වල්පයක් දී වැඩියෙන් බලාපොරොත්තු වෙයි, තමාට බියක් ඇති වූ විට පමණක් මිතුරාගේ කටයුතු කරයි, තමාගේ ප්‍රයෝජනය තකා මිතුරා ඇසුරු කරයි.

‘‘Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi aññadatthuharo amitto mittapatirūpako veditabbo.

ගෘහපති පුත්‍රය, මේ කරුණු සතරෙන් සියල්ල රැගෙන යන අමිතුරා හඳුනාගත යුතු ය.

256. ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi vacīparamo amitto mittapatirūpako veditabbo. Atītena paṭisantharati, anāgatena paṭisantharati, niratthakena saṅgaṇhāti, paccuppannesu kiccesu byasanaṃ dasseti. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi vacīparamo amitto mittapatirūpako veditabbo.

256. ගෘහපති පුත්‍රය, කරුණු සතරකින් වචනයට පමණක් සීමා වූ අමිතුරා හඳුනාගත යුතු ය. ඔහු අතීතයෙන් සංග්‍රහ කරයි (අතීතයේ කළ දේ කියවයි), අනාගතයෙන් සංග්‍රහ කරයි (අනාගතයේ දෙන බව කියයි), හිස් වචනවලින් සංග්‍රහ කරයි, වර්තමානයේ කළ යුතු කටයුත්තක් පැමිණි විට තමාගේ විපතක් හෝ බාධක පෙන්වයි. ගෘහපති පුත්‍රය, මේ කරුණු සතරෙන් වචනයට පමණක් සීමා වූ අමිතුරා හඳුනාගත යුතු ය.

257. ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi anuppiyabhāṇī amitto mittapatirūpako veditabbo. Pāpakaṃpissa anujānāti, kalyāṇaṃpissa anujānāti, sammukhāssa vaṇṇaṃ bhāsati, parammukhāssa avaṇṇaṃ bhāsati. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi anuppiyabhāṇī amitto mittapatirūpako veditabbo.

257. ගෘහපති පුත්‍රය, කරුණු සතරකින් ප්‍රිය වචනයෙන් රවටන අමිතුරා හඳුනාගත යුතු ය. ඔහු පව් කිරීමට අනුබල දෙයි, පින් කිරීමටද අනුබල දෙයි, මූණට ගුණ පවසයි, පිටුපසින් අගුණ පවසයි. ගෘහපති පුත්‍රය, මේ කරුණු සතරෙන් ප්‍රිය වචනයෙන් රවටන අමිතුරා හඳුනාගත යුතු ය.

258. ‘‘Catūhi [Pg.152] kho, gahapatiputta, ṭhānehi apāyasahāyo amitto mittapatirūpako veditabbo. Surāmeraya majjappamādaṭṭhānānuyoge sahāyo hoti, vikāla visikhā cariyānuyoge sahāyo hoti, samajjābhicaraṇe sahāyo hoti, jūtappamādaṭṭhānānuyoge sahāyo hoti. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi apāyasahāyo amitto mittapatirūpako veditabbo’’ti.

258. ගෘහපති පුත්‍රය, කරුණු සතරකින් විනාශයට මග පෙන්වන අමිතුරා හඳුනාගත යුතු ය. සුරා පානය හා මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙහි යෙදෙන විට ඔහු සහචරයෙකු වෙයි, නොකල්හි වීදි සංචාරයෙහි යෙදෙන විට සහචරයෙකු වෙයි, සැණකෙළි නැරඹීමට යන විට සහචරයෙකු වෙයි, දූ කෙළියෙහි හා ප්‍රමාදයට කරුණු වන දේහි යෙදෙන විට සහචරයෙකු වෙයි. ගෘහපති පුත්‍රය, මේ කරුණු සතරෙන් විනාශයට මග පෙන්වන අමිතුරා හඳුනාගත යුතු ය.

259. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

259. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා, ඉන්පසු මෙසේද වදාළ සේක:

‘‘Aññadatthuharo mitto, yo ca mitto vacīparo ;

Anuppiyañca yo āha, apāyesu ca yo sakhā.

යම් මිතුරෙක් ලබාගැනීමටම තැත් කරයි ද, යමෙක් වචනයට පමණක් සීමා වෙයි ද, යමෙක් ප්‍රිය වචනයෙන් රවටයි ද, යමෙක් විනාශයට මග පාදන කටයුතුවලදී මිතුරු වෙයි ද,

Ete amitte cattāro, iti viññāya paṇḍito;

Ārakā parivajjeyya, maggaṃ paṭibhayaṃ yathā’’ti.

නුවණැත්තා මේ සතර දෙනා අමිතුරන් බව දැන, බියජනක මාර්ගයක් මෙන් ඔවුන් දුරින්ම වර්ජනය කළ යුතු ය.

Suhadamitto

සුහද මිත්‍රයන් (හදවතින්ම හිතවත් වූ මිතුරන්)

260. ‘‘Cattārome, gahapatiputta, mittā suhadā veditabbā. Upakāro mitto suhado veditabbo, samānasukhadukkho mitto suhado veditabbo, atthakkhāyī mitto suhado veditabbo, anukampako mitto suhado veditabbo.

260. ගෘහපති පුත්‍රය, සුහද වූ කල්‍යාණ මිතුරන් සතර දෙනෙකු හඳුනාගත යුතු ය. ඒ නම්: (1) උපකාර කරන මිතුරා, (2) සැප දුක දෙකෙහිම එක හා සමානව සිටින මිතුරා, (3) අර්ථය (යහපත) පෙන්වා දෙන මිතුරා සහ (4) අනුකම්පාව දක්වන මිතුරා ය.

261. ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi upakāro mitto suhado veditabbo. Pamattaṃ rakkhati, pamattassa sāpateyyaṃ rakkhati, bhītassa saraṇaṃ hoti, uppannesu kiccakaraṇīyesu taddiguṇaṃ bhogaṃ anuppadeti. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi upakāro mitto suhado veditabbo.

261. ගෘහපති පුත්‍රය, කරුණු සතරකින් උපකාර කරන මිතුරා හඳුනාගත යුතු ය. ප්‍රමාද වූ (සිහිය නැති) මිතුරා රකියි, ඔහුගේ දේපළ ආරක්ෂා කරයි, බිය වූ විට පිළිසරණ වෙයි, කළ යුතු කටයුතු පැමිණි කල ඉල්ලූ ප්‍රමාණයට වඩා දෙගුණයක් සම්පත් ලබා දෙයි. ගෘහපති පුත්‍රය, මේ කරුණු සතරෙන් උපකාර කරන මිතුරා හඳුනාගත යුතු ය.

262. ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi samānasukhadukkho mitto suhado veditabbo. Guyhamassa ācikkhati, guyhamassa parigūhati, āpadāsu na vijahati, jīvitaṃpissa atthāya pariccattaṃ hoti. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi samānasukhadukkho mitto suhado veditabbo.

262. ගෘහපති පුත්‍රය, කරුණු සතරකින් සැප දුක දෙකෙහිම සමාන වූ මිතුරා හඳුනාගත යුතු ය. තමාගේ රහස් පවසයි, මිතුරාගේ රහස් රකියි, විපතකදී අත්නොහරියි, මිතුරාගේ ප්‍රයෝජනය වෙනුවෙන් තමාගේ ජීවිතය වුවද පරිත්‍යාග කරයි. ගෘහපති පුත්‍රය, මේ කරුණු සතරෙන් සැප දුක දෙකෙහිම සමාන වූ මිතුරා හඳුනාගත යුතු ය.

263. ‘‘Catūhi [Pg.153] kho, gahapatiputta, ṭhānehi atthakkhāyī mitto suhado veditabbo. Pāpā nivāreti, kalyāṇe niveseti, assutaṃ sāveti, saggassa maggaṃ ācikkhati. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi atthakkhāyī mitto suhado veditabbo.

263. ගෘහපති පුත්‍රය, කරුණු සතරකින් අර්ථය (යහපත) පෙන්වා දෙන මිතුරා හඳුනාගත යුතු ය. පව්කම්වලින් වළක්වයි, යහපතෙහි යොදවයි, මෙතෙක් නොඇසූ ධර්මය අස්වයි, ස්වර්ග මාර්ගය පෙන්වා දෙයි. ගෘහපති පුත්‍රය, මේ කරුණු සතරෙන් අර්ථය පෙන්වා දෙන මිතුරා හඳුනාගත යුතු ය.

264. ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi anukampako mitto suhado veditabbo. Abhavenassa na nandati, bhavenassa nandati, avaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ nivāreti, vaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ pasaṃsati. Imehi kho, gahapatiputta, catūhi ṭhānehi anukampako mitto suhado veditabbo’’ti.

264. ගෘහපති පුත්‍රය, කරුණු සතරකින් අනුකම්පා කරන මිතුරා හඳුනාගත යුතු ය. මිතුරාගේ පිරිහීම ගැන සතුටු නොවෙයි, මිතුරාගේ දියුණුවෙහිදී සතුටු වෙයි, මිතුරාට ගරහන්නන් වළක්වයි, මිතුරාගේ ගුණ පවසන්නන්ට ප්‍රශංසා කරයි. ගෘහපති පුත්‍රය, මේ කරුණු සතරෙන් අනුකම්පා කරන මිතුරා හඳුනාගත යුතු ය.

265. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

265. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා, ඉන්පසු මෙසේද වදාළ සේක:

‘‘Upakāro ca yo mitto, sukhe dukkhe ca yo sakhā ;

Atthakkhāyī ca yo mitto, yo ca mittānukampako.

“උපකාර කරන්නා වූ යම් මිතුරෙක් වේ ද, සැපේදීත් දුකේදීත් එකසේ සිටින යම් යහළුවෙක් වේ ද, යහපත (අර්ථය) පවසා දෙන්නා වූ යම් මිතුරෙක් වේ ද, අනුකම්පාව දක්වන්නා වූ යම් මිතුරෙක් වේ ද (ඔවුහු කල්‍යාණ මිත්‍රයෝ වෙති).

‘‘Etepi mitte cattāro, iti viññāya paṇḍito;

Sakkaccaṃ payirupāseyya, mātā puttaṃ va orasaṃ;

Paṇḍito sīlasampanno, jalaṃ aggīva bhāsati.

පණ්ඩිතයා මේ සතර ආකාර වූ මිතුරන් (කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ලෙස) දැන, මවක් තම ලෙහි උපන් පුත්‍රයා රකින්නාක් මෙන් ඔවුන් ගෞරවයෙන් ඇසුරු කළ යුතුය. ශීල සම්පන්න වූ පණ්ඩිතයා, ඇවිලෙන ගින්නක් මෙන් බබළයි.”

‘‘Bhoge saṃharamānassa, bhamarasseva irīyato;

Bhogā sannicayaṃ yanti, vammikovupacīyati.

“මීමැස්සෙකු (මලට හානි නොකර) රොන් එකතු කරන්නාක් මෙන්, දැහැමි ලෙස වස්තුව රැස්කරන්නාගේ භෝග සම්පත්, වේ හුඹසක් වැඩෙන්නාක් මෙන් ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වේ.”

‘‘Evaṃ bhoge samāhatvā, alamatto kule gihī;

Catudhā vibhaje bhoge, sa ve mittāni ganthati.

“මෙලෙස වස්තුව රැස්කොට, ගිහිගෙයි වසන්නා තම භෝග සම්පත් සතර කොටසකට බෙදිය යුතුය. හෙතෙම සැබැවින්ම (එමඟින්) මිතුරන් රඳවා ගනී (බැඳ තබා ගනී).”

‘‘Ekena bhoge bhuñjeyya, dvīhi kammaṃ payojaye;

Catutthañca nidhāpeyya, āpadāsu bhavissatī’’ti.

“ඉන් එක් කොටසක් තමාගේ පරිභෝජනය සඳහා ගත යුතුය. කොටස් දෙකක් තම කර්මාන්ත (ව්‍යාපාර) කටයුතු සඳහා යෙදවිය යුතුය. සතරවන කොටස හදිසි ආපදාවකදී ප්‍රයෝජනය පිණිස තැන්පත් කර තැබිය යුතුය.”

Chaddisāpaṭicchādanakaṇḍaṃ

සය දිශාවන් ආවරණය කිරීමේ කොටස (ෂඩ් දිශා ප්‍රතිච්ඡාදන කාණ්ඩය)

266. ‘‘Kathañca, gahapatiputta, ariyasāvako chaddisāpaṭicchādī hoti? Cha imā, gahapatiputta, disā veditabbā. Puratthimā disā mātāpitaro veditabbā, dakkhiṇā disā ācariyā veditabbā, pacchimā disā [Pg.154] puttadārā veditabbā, uttarā disā mittāmaccā veditabbā, heṭṭhimā disā dāsakammakarā veditabbā, uparimā disā samaṇabrāhmaṇā veditabbā.

266. “ගෘහපති පුත්‍රය, ආර්ය ශ්‍රාවකයා සය දිශාවන් ආවරණය කරන්නේ කෙසේද? ගෘහපති පුත්‍රය, මේ දිශා සය පිළිබඳව දත යුතුය. මව්පියෝ පෙර දිශාව (පූර්ව දිශාව) ලෙස දත යුතුය. ආචාර්යවරු (ගුරුවරු) දකුණු දිශාව (දක්ෂිණ දිශාව) ලෙස දත යුතුය. අඹුදරුවන් බස්නාහිර දිශාව (පශ්චිම දිශාව) ලෙස දත යුතුය. මිත්‍ර අමාත්‍යයන් උතුරු දිශාව (උත්තර දිශාව) ලෙස දත යුතුය. දාස කම්කරුවන් යට දිශාව (අධෝ දිශාව) ලෙස දත යුතුය. ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ උඩ දිශාව (උපරිම දිශාව) ලෙස දත යුතුය.”

267. ‘‘Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhātabbā – bhato ne bharissāmi, kiccaṃ nesaṃ karissāmi, kulavaṃsaṃ ṭhapessāmi, dāyajjaṃ paṭipajjāmi, atha vā pana petānaṃ kālaṅkatānaṃ dakkhiṇaṃ anuppadassāmīti. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi puttaṃ anukampanti. Pāpā nivārenti, kalyāṇe nivesenti, sippaṃ sikkhāpenti, patirūpena dārena saṃyojenti, samaye dāyajjaṃ niyyādenti. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhitā imehi pañcahi ṭhānehi puttaṃ anukampanti. Evamassa esā puratthimā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā.

267. “ගෘහපති පුත්‍රය, කරුණු පහකින් පුත්‍රයා විසින් පෙර දිශාව වූ මව්පියන්ට උපස්ථාන කළ යුතුය: ‘ඔවුන් විසින් මා ඇති දැඩි කරන ලදී, මම ඔවුන් පෝෂණය කරමි’, ‘ඔවුන්ගේ කටයුතු මම කර දෙමි’, ‘කුල පරම්පරාව පවත්වාගෙන යමි’, ‘දායාදය (උරුමය) රැකගනිමි’, ‘මියගිය පසු මව්පියන් වෙනුවෙන් පින් පමුණුවමි’ යනුවෙනි. ගෘහපති පුත්‍රය, පුත්‍රයා විසින් මෙලෙස කරුණු පහකින් උපස්ථාන කරනු ලබන මව්පියෝ ද කරුණු පහකින් පුත්‍රයාට අනුකම්පා කරති: පවින් වළක්වති, යහපතෙහි යොදවති, ශිල්ප උගන්වති, සුදුසු කලාවක (බිරිඳක) සම්බන්ධ කර දෙති, සුදුසු කලෙහි දායාදය පවරා දෙති. ගෘහපති පුත්‍රය, පුත්‍රයා විසින් මෙලෙස උපස්ථාන කරනු ලැබූ, කරුණු පහකින් පුත්‍රයාට අනුකම්පා කරන්නා වූ මව්පියන් නිසා ඔහුට ඒ පෙර දිශාව ආවරණය වූවා (සුරක්ෂිත වූවා) වෙයි; එය නිර්භය වූ, ක්ෂේමදායක වූ දිශාවක් බවට පත්වෙයි.”

268. ‘‘Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi antevāsinā dakkhiṇā disā ācariyā paccupaṭṭhātabbā – uṭṭhānena upaṭṭhānena sussusāya pāricariyāya sakkaccaṃ sippapaṭiggahaṇena. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi antevāsinā dakkhiṇā disā ācariyā paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi antevāsiṃ anukampanti – suvinītaṃ vinenti, suggahitaṃ gāhāpenti, sabbasippassutaṃ samakkhāyino bhavanti, mittāmaccesu paṭiyādenti, disāsu parittāṇaṃ karonti. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi antevāsinā dakkhiṇā disā ācariyā paccupaṭṭhitā imehi pañcahi ṭhānehi antevāsiṃ anukampanti. Evamassa esā dakkhiṇā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā.

268. “ගෘහපති පුත්‍රය, කරුණු පහකින් අන්තේවාසිකයා (ගෝලයා) විසින් දකුණු දිශාව වූ ගුරුවරුන්ට උපස්ථාන කළ යුතුය: හුනස්නෙන් නැගී සිටීමෙන්, උපස්ථාන කිරීමෙන්, ඇහුම්කන් දීමෙන්, වත්පිළිවෙත් කිරීමෙන් සහ ගෞරවයෙන් ශිල්ප උගැනීමෙනි. ගෘහපති පුත්‍රය, අන්තේවාසිකයා විසින් මෙලෙස උපස්ථාන කරනු ලබන ගුරුවරු ද කරුණු පහකින් අන්තේවාසිකයාට අනුකම්පා කරති: මනාකොට විනය උගන්වති, මනාකොට ශිල්ප ග්‍රහණය කරවති, සියලු ශිල්ප ශාස්ත්‍ර මැනවින් කියා දෙති, මිත්‍ර අමාත්‍යයන් අතර හඳුන්වා දෙති, සැම දිශාවකම ආරක්ෂාව සලසති. ගෘහපති පුත්‍රය, අන්තේවාසිකයා විසින් මෙලෙස උපස්ථාන කරනු ලැබූ, කරුණු පහකින් අන්තේවාසිකයාට අනුකම්පා කරන්නා වූ ගුරුවරුන් නිසා ඔහුට ඒ දකුණු දිශාව ආවරණය වූවා වෙයි; එය නිර්භය වූ, ක්ෂේමදායක වූ දිශාවක් බවට පත්වෙයි.”

269. ‘‘Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi sāmikena pacchimā disā bhariyā paccupaṭṭhātabbā – sammānanāya anavamānanāya anaticariyāya issariyavossaggena alaṅkārānuppadānena. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi sāmikena pacchimā disā bhariyā paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi [Pg.155] sāmikaṃ anukampati – susaṃvihitakammantā ca hoti, saṅgahitaparijanā ca, anaticārinī ca, sambhatañca anurakkhati, dakkhā ca hoti analasā sabbakiccesu. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi sāmikena pacchimā disā bhariyā paccupaṭṭhitā imehi pañcahi ṭhānehi sāmikaṃ anukampati. Evamassa esā pacchimā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā.

269. “ගෘහපති පුත්‍රය, කරුණු පහකින් ස්වාමියා විසින් බස්නාහිර දිශාව වූ බිරිඳට සංග්‍රහ කළ යුතුය: ගරු කිරීමෙන්, අවමන් නොකිරීමෙන්, පරදාර සේවනයේ නොයෙදීමෙන්, ගෘහයේ ආධිපත්‍යය පැවරීමෙන් සහ ආභරණ ලබා දීමෙනි. ගෘහපති පුත්‍රය, ස්වාමියා විසින් මෙලෙස සංග්‍රහ කරනු ලබන බිරිඳ ද කරුණු පහකින් ස්වාමියාට අනුකම්පා කරයි: කටයුතු මැනවින් සංවිධානය කිරීමෙන්, පිරිවර ජනයාට මනාකොට සංග්‍රහ කිරීමෙන්, පරපුරුෂ සේවනයේ නොයෙදීමෙන්, රැස්කළ වස්තුව ආරක්ෂා කිරීමෙන් සහ සියලු කටයුතුවලදී දක්ෂ හා අලස නොවීමෙනි. ගෘහපති පුත්‍රය, ස්වාමියා විසින් මෙලෙස සංග්‍රහ කරනු ලැබූ, කරුණු පහකින් ස්වාමියාට අනුකම්පා කරන්නා වූ බිරිඳ නිසා ඔහුට ඒ බස්නාහිර දිශාව ආවරණය වූවා වෙයි; එය නිර්භය වූ, ක්ෂේමදායක වූ දිශාවක් බවට පත්වෙයි.”

270. ‘‘Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi kulaputtena uttarā disā mittāmaccā paccupaṭṭhātabbā – dānena peyyavajjena atthacariyāya samānattatāya avisaṃvādanatāya. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi kulaputtena uttarā disā mittāmaccā paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi kulaputtaṃ anukampanti – pamattaṃ rakkhanti, pamattassa sāpateyyaṃ rakkhanti, bhītassa saraṇaṃ honti, āpadāsu na vijahanti, aparapajā cassa paṭipūjenti. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi kulaputtena uttarā disā mittāmaccā paccupaṭṭhitā imehi pañcahi ṭhānehi kulaputtaṃ anukampanti. Evamassa esā uttarā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā.

270. “ගෘහපති පුත්‍රය, කරුණු පහකින් කුලපුත්‍රයා විසින් උතුරු දිශාව වූ මිත්‍ර අමාත්‍යයන්ට සංග්‍රහ කළ යුතුය: දානයෙන් (තෑගිබෝග දීමෙන්), ප්‍රිය වචනයෙන්, අර්ථ චර්යාවෙන් (යහපතෙහි යෙදීමෙන්), සමානාත්මතාවයෙන් සහ අවංක භාවයෙනි. ගෘහපති පුත්‍රය, කුලපුත්‍රයා විසින් මෙලෙස සංග්‍රහ කරනු ලබන මිත්‍ර අමාත්‍යයෝ ද කරුණු පහකින් ඔහුට අනුකම්පා කරති: ඔහු ප්‍රමාද වූ විට ඔහුව ආරක්ෂා කරති, ඔහුගේ වස්තුව ආරක්ෂා කරති, බිය වූ විට සරණ වෙති, විපතේදී අත් නොහරිති, ඔහුගේ දරුවන්ට පවා ගරු බුහුමන් දක්වති. ගෘහපති පුත්‍රය, කුලපුත්‍රයා විසින් මෙලෙස සංග්‍රහ කරනු ලැබූ, කරුණු පහකින් ඔහුට අනුකම්පා කරන්නා වූ මිත්‍ර අමාත්‍යයන් නිසා ඔහුට ඒ උතුරු දිශාව ආවරණය වූවා වෙයි; එය නිර්භය වූ, ක්ෂේමදායක වූ දිශාවක් බවට පත්වෙයි.”

271. ‘‘Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi ayyirakena heṭṭhimā disā dāsakammakarā paccupaṭṭhātabbā – yathābalaṃ kammantasaṃvidhānena bhattavetanānuppadānena gilānupaṭṭhānena acchariyānaṃ rasānaṃ saṃvibhāgena samaye vossaggena. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi ayyirakena heṭṭhimā disā dāsakammakarā paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi ayyirakaṃ anukampanti – pubbuṭṭhāyino ca honti, pacchā nipātino ca, dinnādāyino ca, sukatakammakarā ca, kittivaṇṇaharā ca. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi ayyirakena heṭṭhimā disā dāsakammakarā paccupaṭṭhitā imehi pañcahi ṭhānehi ayyirakaṃ anukampanti. Evamassa esā heṭṭhimā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā.

271. “ගෘහපති පුත්‍රය, ස්වාමියෙකු විසින් යට දිශාව නම් වූ දැසි-කම්කරුවන්ට කරුණු පහකින් සංග්‍රහ කළ යුතුය: ඔවුන්ගේ ශක්ති ප්‍රමාණයට අනුව වැඩ පැවරීමෙන් ද, ආහාර හා වැටුප් ලබා දීමෙන් ද, ගිලන් වූ කල උපස්ථාන කිරීමෙන් ද, ප්‍රණීත ආහාර පාන බෙදා දීමෙන් ද, සුදුසු කල නිවාඩු ලබා දීමෙන් ද යනුවෙනි. ගෘහපති පුත්‍රය, ස්වාමියා විසින් මෙසේ කරුණු පහකින් සංග්‍රහ කරන ලද යට දිශාව නම් වූ දැසි-කම්කරුවෝ කරුණු පහකින් ස්වාමියාට අනුකම්පා කරති: ඔවුන් ස්වාමියාට පෙර අවදි වෙති, ස්වාමියා නිදාගත් පසු නිදති, දුන් දෙයක්ම පමණක් ගනිති, වැඩ කටයුතු මැනවින් කරති, ස්වාමියාගේ ගුණ කීර්තිය පතුරුවති. ගෘහපති පුත්‍රය, ස්වාමියා විසින් මෙසේ කරුණු පහකින් සංග්‍රහ කරන ලද යට දිශාව නම් වූ දැසි-කම්කරුවෝ මේ කරුණු පහෙන් ස්වාමියාට අනුකම්පා කරති. එවිට ඔහුට ඒ යට දිශාව ආරක්ෂිත වූ, සැනසිලිදායක වූ, බිය රහිත වූ දිශාවක් බවට පත් වෙයි.”

272. ‘‘Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi kulaputtena uparimā disā samaṇabrāhmaṇā paccupaṭṭhātabbā – mettena kāyakammena mettena vacīkammena mettena [Pg.156] manokammena anāvaṭadvāratāya āmisānuppadānena. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi kulaputtena uparimā disā samaṇabrāhmaṇā paccupaṭṭhitā chahi ṭhānehi kulaputtaṃ anukampanti – pāpā nivārenti, kalyāṇe nivesenti, kalyāṇena manasā anukampanti, assutaṃ sāventi, sutaṃ pariyodāpenti, saggassa maggaṃ ācikkhanti. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi kulaputtena uparimā disā samaṇabrāhmaṇā paccupaṭṭhitā imehi chahi ṭhānehi kulaputtaṃ anukampanti. Evamassa esā uparimā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā’’ti.

272. “ගෘහපති පුත්‍රය, කුලපුත්‍රයෙකු විසින් උඩ දිශාව නම් වූ මහණ-බමුණන්ට කරුණු පහකින් සංග්‍රහ කළ යුතුය: මෛත්‍රී සහගත කාය කර්මයෙන් ද, මෛත්‍රී සහගත වාග් කර්මයෙන් ද, මෛත්‍රී සහගත මනෝ කර්මයෙන් ද, සැමවිට විවෘත වූ දොරින් යුක්ත වීමෙන් (ආගන්තුක සත්කාරයට සූදානම්ව සිටීමෙන්) ද, ආමිසයෙන් සංග්‍රහ කිරීමෙන් ද යනුවෙනි. ගෘහපති පුත්‍රය, කුලපුත්‍රයා විසින් මෙසේ කරුණු පහකින් සංග්‍රහ කරන ලද උඩ දිශාව නම් වූ මහණ-බමුණෝ කරුණු හයකින් ඒ කුලපුත්‍රයාට අනුකම්පා කරති: පාපයෙන් වළක්වති, යහපතෙහි පිහිටුවති, යහපත් සිතින් අනුකම්පා කරති, නොඇසූ දහම් කරුණු ඇස්වති, ඇසූ දහම් කරුණු පිරිසිදු කර දෙති, ස්වර්ගයට මග කියා දෙති. ගෘහපති පුත්‍රය, කුලපුත්‍රයා විසින් මෙසේ කරුණු පහකින් සංග්‍රහ කරන ලද උඩ දිශාව නම් වූ මහණ-බමුණෝ මේ කරුණු හයකින් කුලපුත්‍රයාට අනුකම්පා කරති. එවිට ඔහුට ඒ උඩ දිශාව ආරක්ෂිත වූ, සැනසිලිදායක වූ, බිය රහිත වූ දිශාවක් බවට පත් වෙයි.”

273. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

273. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා ඉන්පසු මෙසේද වදාළ සේක:

‘‘Mātāpitā disā pubbā, ācariyā dakkhiṇā disā;

Puttadārā disā pacchā, mittāmaccā ca uttarā.

“මවුපියෝ පෙරදිග වෙති, ගුරුවරු දකුණු දිග වෙති. අඹුදරුවෝ පෑළදිග (බටහිර) වෙති, මිත්‍රාමාත්‍යයෝ උතුරු දිග වෙති.”

‘‘Dāsakammakarā heṭṭhā, uddhaṃ samaṇabrāhmaṇā;

Etā disā namasseyya, alamatto kule gihī.

“දැසි-කම්කරුවෝ යට දිශාවයි, මහණ-බමුණෝ උඩ දිශාවයි. ගිහිගෙයි වසන, තම පවුල පෝෂණය කිරීමට සමර්ථ තැනැත්තා මේ දිශාවන්ට නමස්කාර කළ යුතුය.”

‘‘Paṇḍito sīlasampanno, saṇho ca paṭibhānavā;

Nivātavutti atthaddho, tādiso labhate yasaṃ.

“පණ්ඩිත වූ, ශීල සම්පන්න වූ, මෘදු ගුණැති, ප්‍රතිභානවත් වූ, නිහතමානී වූ, තද ගුණ නැති තැනැත්තා යසස ලබයි.”

‘‘Uṭṭhānako analaso, āpadāsu na vedhati;

Acchinnavutti medhāvī, tādiso labhate yasaṃ.

“උත්සාහවන්ත වූ, අලස නොවූ, ආපදාවන්හිදී කම්පා නොවන, නොපිරිහුණු පැවතුම් ඇති, නුවණැති තැනැත්තා යසස ලබයි.”

‘‘Saṅgāhako mittakaro, vadaññū vītamaccharo;

Netā vinetā anunetā, tādiso labhate yasaṃ.

“සංග්‍රහශීලී වූ, මිතුරන් ඇති කරගන්නා වූ, වදාළ දේ දන්නා වූ (ත්‍යාගශීලී), මසුරුකම නැති, මගපෙන්වන්නා වූ, හික්මවන්නා වූ, අනුශාසනා කරන්නා වූ තැනැත්තා යසස ලබයි.”

‘‘Dānañca peyyavajjañca, atthacariyā ca yā idha;

Samānattatā ca dhammesu, tattha tattha yathārahaṃ;

Ete kho saṅgahā loke, rathassāṇīva yāyato.

“දානය ද, ප්‍රිය වචනය ද, මෙලොව අර්ථචර්යාව ද, ඒ ඒ තැනැත්තාට සුදුසු පරිදි කටයුතු කිරීම් නම් වූ සමනාත්මතාව ද යන මේ සංග්‍රහ ධර්මයෝ, ගමන් කරන රථයක අකු ඇණය මෙන් ලෝකය පවත්වාගෙන යති.”

‘‘Ete ca saṅgahā nāssu, na mātā puttakāraṇā;

Labhetha mānaṃ pūjaṃ vā, pitā vā puttakāraṇā.

“ඉදින් මේ සංග්‍රහ ධර්මයන් නොවන්නට, පුත්‍රයා නිසා මවකට බුහුමනක් හෝ පිදුමක් නොලැබෙන්නේය. පුත්‍රයා නිසා පියෙකුට ද බුහුමනක් හෝ පිදුමක් නොලැබෙන්නේය.”

‘‘Yasmā ca saṅgahā ete, sammapekkhanti paṇḍitā;

Tasmā mahattaṃ papponti, pāsaṃsā ca bhavanti te’’ti.

“යම් හෙයකින් පණ්ඩිතයෝ මේ සංග්‍රහ ධර්මයන් මැනවින් සලකත්ද, එහෙයින් ඔවුහු උතුම් බවට පැමිණෙති, ප්‍රශංසාවට ද ලක් වෙති.”

274. Evaṃ [Pg.157] vutte, siṅgālako gahapatiputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante! Abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṃghañca. Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu, ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

274. මෙසේ වදාළ කල්හි, සිඟාල ගෘහපති පුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, ඉතා යහපත! ස්වාමීනි, ඉතා යහපත! ස්වාමීනි, යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කළාක් මෙන් ද, වැසී තිබූ දෙයක් විවෘත කළාක් මෙන් ද, මංමුළා වූවෙකුට මග කියා දුන්නාක් මෙන් ද, ‘ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වා’ යි අඳුරෙහි තෙල් පහනක් දැල්වූවාක් මෙන් ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය පැහැදිලි කරන ලදී. ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, මහා සංඝරත්නය ද සරණ යමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස පිළිගන්නා සේක්වා!”

Siṅgālasuttaṃ niṭṭhitaṃ aṭṭhamaṃ.

අටවන සිඟාල සූත්‍රය නිම විය.

9. Āṭānāṭiyasuttaṃ

9. ආටානාටිය සූත්‍රය

Paṭhamabhāṇavāro

ප්‍රථම භාණවාරය

275. Evaṃ [Pg.158] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho cattāro mahārājā mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca gandhabbasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāya mahatiyā ca nāgasenāya catuddisaṃ rakkhaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ gumbaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ ovaraṇaṃ ṭhapetvā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ pabbataṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Tepi kho yakkhā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce nāmagottaṃ sāvetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṃ nisīdiṃsu.

275. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙහි වැඩ වෙසෙන සේක. එකල්හි සතර වරම් මහරජවරු මහත් වූ යක්ෂ සේනාවන් ද, මහත් වූ ගාන්ධර්ව සේනාවන් ද, මහත් වූ කුම්භාණ්ඩ සේනාවන් ද, මහත් වූ නාග සේනාවන් ද පිරිවරාගෙන, සතර දිසාවෙහි රැකවල් යොදවා, බලසෙන් යොදවා, ආරක්ෂාව සලසා, රාත්‍රියෙහි ප්‍රථම යාමය ඉක්ම ගිය පසු, අතිශය මනහර පැහැයෙන් මුළු මහත් ගිජ්ඣකූට පර්වතයම ඒකාලෝක කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්හ. ඒ යක්ෂයෝ ද ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්හ. ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු වූහ, සතුටු විය යුතු සිහි කටයුතු කතාව නිමවා එකත්පසක හිඳගත්හ. ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙසට දොහොත් මුදුන් දී වැඳ එකත්පසක හිඳගත්හ. ඇතැම් කෙනෙක් තමන්ගේ නම සහ ගෝත්‍රය පවසා එකත්පසක හිඳගත්හ. ඇතැම් කෙනෙක් නිශ්ශබ්දව එකත්පසක හිඳගත්හ.

276. Ekamantaṃ nisinno kho vessavaṇo mahārājā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā. Santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato pasannā. Santi hi, bhante, majjhimā yakkhā bhagavato appasannā. Santi hi, bhante, majjhimā yakkhā bhagavato pasannā. Santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato appasannā. Santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato pasannā. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appasannāyeva bhagavato. Taṃ kissa hetu? Bhagavā hi, bhante, pāṇātipātā veramaṇiyā dhammaṃ deseti, adinnādānā veramaṇiyā dhammaṃ deseti, kāmesumicchācārā veramaṇiyā dhammaṃ deseti, musāvādā veramaṇiyā dhammaṃ deseti, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā dhammaṃ deseti. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appaṭiviratāyeva pāṇātipātā, appaṭiviratā adinnādānā, appaṭiviratā kāmesumicchācārā, appaṭiviratā musāvādā, appaṭiviratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā. Tesaṃ taṃ hoti appiyaṃ amanāpaṃ. Santi hi, bhante, bhagavato sāvakā araññavanapatthāni pantāni [Pg.159] senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni. Tattha santi uḷārā yakkhā nivāsino, ye imasmiṃ bhagavato pāvacane appasannā. Tesaṃ pasādāya uggaṇhātu, bhante, bhagavā āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

276. එක් පසෙක හුන් වෛශ්‍රවණ මහාරාජ තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි අප්‍රසන්න වූ මහානුභාව සම්පන්න යක්ෂයෝ සිටිති. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි ප්‍රසන්න වූ මහානුභාව සම්පන්න යක්ෂයෝ ද සිටිති. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි අප්‍රසන්න වූ මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ තේජස් ඇති යක්ෂයෝ සිටිති. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි ප්‍රසන්න වූ මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ තේජස් ඇති යක්ෂයෝ ද සිටිති. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි අප්‍රසන්න වූ අල්ප තේජස් ඇති යක්ෂයෝ සිටිති. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි ප්‍රසන්න වූ අල්ප තේජස් ඇති යක්ෂයෝ ද සිටිති. ස්වාමීනි, බොහෝ විට යක්ෂයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි අප්‍රසන්න වෙති. එයට හේතුව කුමක්ද? ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරති, අදත්තාදානයෙන් වැළකීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරති, කාමමිච්ඡාචාරයෙන් වැළකීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරති, මුසාවාදයෙන් වැළකීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරති, මදයට හා ප්‍රමාදයට හේතු වන සුරාමේරය පානයෙන් වැළකීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරති. ස්වාමීනි, බොහෝ විට යක්ෂයෝ ප්‍රාණඝාතයෙන් නොවැළකුණාහුමය, අදත්තාදානයෙන් නොවැළකුණාහුමය, කාමමිච්ඡාචාරයෙන් නොවැළකුණාහුමය, මුසාවාදයෙන් නොවැළකුණාහුමය, සුරාමේරය පානයෙන් නොවැළකුණාහුමය. ඔවුන්ට ඒ (වැළකීම පිළිබඳ) ධර්මය අප්‍රියය, අමනාපය. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ ශබ්ද අඩු, ඝෝෂා අඩු, ජනශූන්‍ය වූ, මිනිසුන්ගේ රහස් කටයුතුවලට (විවේකයට) සුදුසු, හුදෙකලාව භාවනා කිරීමට සුදුසු ආරණ්‍ය සේනාසන ඇසුරු කරති. එහි වෙසෙන මහානුභාව සම්පන්න යක්ෂයෝ සිටිති, ඔවුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ ශාසනය කෙරෙහි අප්‍රසන්නය. ඔවුන්ගේ ප්‍රසාදය පිණිස ද, භික්ෂූන්ගේ, භික්ෂුණීන්ගේ, උපාසකයන්ගේ හා උපාසිකාවන්ගේ ආරක්ෂාව, රැකවරණය, හිංසාවෙන් තොර බව හා පහසු විහරණය පිණිස ද ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'ආටානාටිය' ආරක්ෂාව උගන්වන සේක්වා." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිහඬව එය පිළිගත් සේක.

Atha kho vessavaṇo mahārājā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ abhāsi –

ඉන්පසු වෛශ්‍රවණ මහාරාජ තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ එකඟතාව දැන ඒ වේලාවෙහි මෙම ආටානාටිය ආරක්ෂාව ප්‍රකාශ කළේය:

277. ‘‘Vipassissa ca namatthu, cakkhumantassa sirīmato.

277. පසැස් ඇති, ශ්‍රී සෝභා සම්පන්න වූ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේට (මාගේ) නමස්කාරය වේවා.

Sikhissapi ca namatthu, sabbabhūtānukampino.

සියලු සතුන් කෙරෙහි අනුකම්පා කරන සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේට ද නමස්කාරය වේවා.

‘‘Vessabhussa ca namatthu, nhātakassa tapassino;

Namatthu kakusandhassa, mārasenāpamaddino.

කෙලෙස් සේදූ (සෝදා හළ), තපස් ඇති වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාරය වේවා. මාර සේනාව මර්දනය කළ කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාරය වේවා.

‘‘Koṇāgamanassa namatthu, brāhmaṇassa vusīmato;

Kassapassa ca namatthu, vippamuttassa sabbadhi.

බාහිත පාපී වූ (බ්‍රාහ්මණ), මඟ බඹසර වැස නිම කළ කෝණාගමන බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාරය වේවා. සියලු කෙලෙසුන්ගෙන් සර්වප්‍රකාරයෙන් මිදුණු කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාරය වේවා.

‘‘Aṅgīrasassa namatthu, sakyaputtassa sirīmato;

Yo imaṃ dhammaṃ desesi, sabbadukkhāpanūdanaṃ.

ශ්‍රී සෝභා සම්පන්න වූ, සියලු දුක් දුරු කරන යම් ධර්මයක් දේශනා කළා වූ, ඒ ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ අංගීරස බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාරය වේවා.

‘‘Ye cāpi nibbutā loke, yathābhūtaṃ vipassisuṃ;

Te janā apisuṇātha, mahantā vītasāradā.

ලොව කෙලෙස් නිවා නිවුණා වූ, තතු සේ ධර්මය දුටුවා වූ, කේලාම් කීමෙන් තොර වූ, මහා තේජවන්ත වූ, බිය රහිත වූ ඒ රහතන් වහන්සේලා ද වෙත් ද (උන්වහන්සේලාට නමස්කාර වේවා).

‘‘Hitaṃ devamanussānaṃ, yaṃ namassanti gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, mahantaṃ vītasāradaṃ.

දෙවි මිනිසුන්ට හිතැති, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ, මහා තේජවන්ත වූ, බිය රහිත වූ යම් ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට (දෙවි මිනිස්සු) නමස්කාර කරත් ද (උන්වහන්සේට හා පෙර කී බුදුවරුන්ට මාගේ නමස්කාරය වේවා).

278. ‘‘Yato uggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā.

278. යම් දිසාවකින් මහා මණ්ඩලයක් ඇති, ආදිත්‍ය පුත්‍ර වූ සූර්යයා උදාවන්නේ ද,

Yassa cuggacchamānassa, saṃvarīpi nirujjhati;

Yassa cuggate sūriye, ‘divaso’ti pavuccati.

යම් සූර්යයෙකු උදාවන කල්හි රාත්‍රිය ද නැතිවී යන්නේ ද, සූර්යයා උදා වූ කල්හි 'දවස' යැයි කියනු ලබන්නේ ද,

‘‘Rahadopi [Pg.160] tattha gambhīro, samuddo saritodako;

Evaṃ taṃ tattha jānanti, ‘samuddo saritodako’.

එහි ගැඹුරු වූ, ගංගාවලින් පිරුණු ජලය ඇති සමුද්‍රය ද වෙයි. එහි ඇති ඒ ජල කඳ 'ගංගා ජලයෙන් පිරි සාගරය' යැයි මිනිස්සු දනිති.

‘‘Ito ‘sā purimā disā’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

මෙතැන සිට එය 'පෙරදිග' (පූර්ව දිශාව) යැයි මිනිසුන් හඳුන්වති. යස පිරිවර ඇති මහාරාජයෙක් ඒ දිශාව රකියි.

‘‘Gandhabbānaṃ adhipati, ‘dhataraṭṭho’ti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, gandhabbehi purakkhato.

ඔහු ගාන්ධර්වයන්ට අධිපති වූ 'ධතරට්ඨ' නම් වෙයි. ගාන්ධර්වයන් පිරිවරා නැටුම් ගැයුම්වලින් ඔහු සතුටු වෙයි.

‘‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

ඔහුට 'ඉන්ද්‍ර' යන එකම නම ඇති, මහා බලවන්ත පුත්‍රයෝ අනූ එක් දෙනෙක් (අසූවයි දහයයි එකයි) සිටින බව මට අසන්නට ලැබුණි.

Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

ඔවුහු ද ආදිත්‍ය බන්ධු වූ, මහා තේජවන්ත වූ, බිය රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක දුර තබාම නමස්කාර කරති.

‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

"පුරුෂාජානීය වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබට නමස්කාර වේවා. පුරුෂෝත්තමයාණන් වහන්ස, ඔබට නමස්කාර වේවා. ඔබ වහන්සේ කුසලතාවයෙන් (ඤාණයෙන්) සත්වයන් දෙස බලන සේක. අමනුෂ්‍යයෝ ද ඔබ වහන්සේ වඳිති." මෙය අපට නිතර අසන්නට ලැබෙන බැවින් අපි මෙසේ කියමු:

‘‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’.

"ගෞතම ජිනරාජයන් වහන්සේ වඳිවු, අපි ගෞතම ජිනරාජයන් වහන්සේ වඳිමු. විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ වඳිමු."

279. ‘‘Yena petā pavuccanti, pisuṇā piṭṭhimaṃsikā.

279. යම් දිසාවකින් මළවුන් (කාලක්‍රියා කළවුන්), කේලාම් කියන්නන් හා පිටුපසින් නින්දා කරන්නන් (නගරයෙන්) බැහැර කරනු ලබත් ද,

Pāṇātipātino luddā, corā nekatikā janā.

ප්‍රාණඝාතීන් වූ වැද්දන් ද, සොරුන් ද, කපටි මිනිසුන් ද (බැහැර කරනු ලබත් ද,)

‘‘Ito ‘sā dakkhiṇā disā’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

මෙතැන සිට එය 'දකුණු දිශාව' යැයි මිනිසුන් හඳුන්වති. යස පිරිවර ඇති මහාරාජයෙක් ඒ දිශාව රකියි.

‘‘Kumbhaṇḍānaṃ adhipati, ‘virūḷho’ iti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, kumbhaṇḍehi purakkhato.

ඔහු කුම්භාණ්ඩයන්ට අධිපති වූ 'විරූළ්හ' නම් වෙයි. කුම්භාණ්ඩයන් පිරිවරා නැටුම් ගැයුම්වලින් ඔහු සතුටු වෙයි.

‘‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

ඔහුට 'ඉන්ද්‍ර' යන එකම නම ඇති, මහා බලවන්ත පුත්‍රයෝ අනූ එක් දෙනෙක් සිටින බව මට අසන්නට ලැබුණි.

Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

ඔවුහු ද ආදිත්‍ය බන්ධු වූ, මහා තේජවන්ත වූ, බිය රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක දුර තබාම නමස්කාර කරති.

‘‘Namo [Pg.161] te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

"පුරුෂාජානීය වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබට නමස්කාර වේවා. පුරුෂෝත්තමයාණන් වහන්ස, ඔබට නමස්කාර වේවා. ඔබ වහන්සේ කුසලතාවයෙන් (ඤාණයෙන්) සත්වයන් දෙස බලන සේක. අමනුෂ්‍යයෝ ද ඔබ වහන්සේ වඳිති." මෙය අපට නිතර අසන්නට ලැබෙන බැවින් අපි මෙසේ කියමු:

‘‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’.

"ගෞතම ජිනරාජයන් වහන්සේ වඳිවු, අපි ගෞතම ජිනරාජයන් වහන්සේ වඳිමු. විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ වඳිමු."

280. ‘‘Yattha coggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā.

280. යම් තැනක මහත් මණ්ඩලයක් ඇති, ආදිත්‍ය වූ මහා සූර්ය තෙමේ බැස යන්නේ ද,

Yassa coggacchamānassa, divasopi nirujjhati;

Yassa coggate sūriye, ‘saṃvarī’ti pavuccati.

ඒ සූර්යයා බැස යන කල්හි දහවල ද අවසන් වී යයි. සූර්යයා බැස ගිය කල්හි 'රාත්‍රිය' යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;

Evaṃ taṃ tattha jānanti, ‘samuddo saritodako’.

එහි ගංගා ජලයෙන් පිරුණු ගැඹුරු මහා සමුද්‍රයක් පිහිටා ඇත. ජනයා එහි ඇති ඒ ජල කඳ 'ගංගා ජලයෙන් පිරුණු සමුද්‍රය' ලෙස හඳුනති.

‘‘Ito ‘sā pacchimā disā’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

මෙහි සිට එය 'අපර දිශාව' (බස්නාහිර) යැයි ජනයා හඳුන්වති. ඒ දිශාව රැකවල් කරන්නේ යසස්වී වූ මහා රජු ය.

‘‘Nāgānañca adhipati, ‘virūpakkho’ti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, nāgeheva purakkhato.

නාගයන්ගේ අධිපති වූ ඔහු නමින් 'විරූපක්ඛ' ය. ඔහු නාගයන් පිරිවරාගෙන නැටුම් ගැයුම්වලින් විනෝද වෙයි.

‘‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

ඔහුට බොහෝ පුත්‍රයෝ සිටිති. ඔවුන් සැමට ම ඇත්තේ එක ම නමකැයි මට ඇසී ඇත. 'ඉන්ද්‍ර' යන නාමය ඇති, මහත් බලැති ඔවුන් අනූ එක් දෙනෙකි.

Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

ඔවුහු ද ආදිත්‍ය බන්ධු වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, බිය රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක දුර තබා ම නමස්කාර කරති.

‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

"පුරුෂාජානීය වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා! පුරුෂෝත්තමයාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා! ඔබ වහන්සේ මනා නුවණින් යුතුව මහා ජනයා දෙස බලන සේක. අමනුෂ්‍යයෝ ද ඔබ වහන්සේට වඳිති." මෙය අප නිතර අසා ඇත. එබැවින් අපි මෙසේ කියමු:

‘‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’.

"කෙලෙස් දිනූ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කරන්න. කෙලෙස් දිනූ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේට අපි නමස්කාර කරමු. විද්‍යාචරණ ධර්මයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වූ බුදු වූ ඒ ගෞතමයන් වහන්සේට අපි නමස්කාර කරමු."

281. ‘‘Yena uttarakuruvho, mahāneru sudassano.

281. රන්වන් වූ සුදර්ශන මහා මේරු පර්වතය පිහිටි යම් දිශාවක උතුරුකුරු නම් දිවයින පිහිටා තිබේ ද,

Manussā tattha jāyanti, amamā apariggahā.

එහි උපදින මනුෂ්‍යයෝ කිසිවක් මාගේ යැයි හැඟීමක් (මමත්වය) හෝ අඹුදරුවන් කෙරෙහි දැඩිව බැඳුණු ග්‍රහණයක් නැත්තෝ ය.

‘‘Na [Pg.162] te bījaṃ pavapanti, napi nīyanti naṅgalā;

Akaṭṭhapākimaṃ sāliṃ, paribhuñjanti mānusā.

ඔවුහු බීජ වපුරන්නේ නැත; නඟුල් ගෙන යන්නේ ද නැත. කිසිදු සී සෑමක් නොමැතිව වැවෙන ස්වයංජාත ඇල් සහල් ඒ මනුෂ්‍යයෝ අනුභව කරති.

‘‘Akaṇaṃ athusaṃ suddhaṃ, sugandhaṃ taṇḍulapphalaṃ;

Tuṇḍikīre pacitvāna, tato bhuñjanti bhojanaṃ.

කුඩු හෝ නිවුඩු රහිත වූ, ඉතා පිරිසිදු වූ ද සුවඳවත් වූ ද ඒ සහල් 'තුණ්ඩිකීර' නම් උඳුනක පිසගෙන, ඉන්පසු ආහාරය පිණිස අනුභව කරති.

‘‘Gāviṃ ekakhuraṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;

Pasuṃ ekakhuraṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.

ඔවුහු ගවයන් මෙන් ම වෙනත් සිවුපාවන් ද වාහන මෙන් යොදාගෙන සෑම දිශාවක ම සැරිසරති.

‘‘Itthiṃ vā vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;

Purisaṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.

ස්ත්‍රීන් වාහන ලෙස යොදාගෙන හෝ පුරුෂයන් වාහන ලෙස යොදාගෙන ද ඔවුහු සෑම දිශාවක ම සැරිසරති.

‘‘Kumāriṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;

Kumāraṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.

තරුණියන් වාහන ලෙස යොදාගෙන හෝ තරුණයන් වාහන ලෙස යොදාගෙන ද ඔවුහු සෑම දිශාවක ම සැරිසරති.

‘‘Te yāne abhiruhitvā,Sabbā disā anupariyāyanti ;

Pacārā tassa rājino.

ඒ රජුගේ සේවකයෝ එවැනි වාහනවල නැගී සියලු දිශාවල සැරිසරති.

‘‘Hatthiyānaṃ assayānaṃ, dibbaṃ yānaṃ upaṭṭhitaṃ;

Pāsādā sivikā ceva, mahārājassa yasassino.

යසස්වී වූ ඒ මහා රජු හට ඇත් වාහන, අස් වාහන මෙන් ම දිව්‍යමය වාහන ද තිබේ. ප්‍රාසාද සහ පල්ලැක්කි ද ඔහු සතු ව පවතී.

‘‘Tassa ca nagarā ahu,Antalikkhe sumāpitā;

Āṭānāṭā kusināṭā parakusināṭā,Nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā.

ඔහුට අහසෙහි මනාව මවන ලද නගර ද තිබේ. ඒවා නම්: ආටානාටා, කුසිනාටා, පරකුසිනාටා, නාටසුරියා සහ පරකුසිතනාටා ය.

‘‘Uttarena kasivanto,Janoghamaparena ca;

Navanavutiyo ambaraambaravatiyo,Āḷakamandā nāma rājadhānī.

උතුරු දෙසින් කසිවන්ත නම් නගරය ද, ඊට බටහිරින් ජනෝඝ නම් නගරය ද ඇත. තව ද නවනවතිය, අම්බර-අම්බරවතිය සහ ආළකමන්දා නම් වූ රාජධානිය ද එහි වෙයි.

‘‘Kuverassa kho pana, mārisa, mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī;

Tasmā kuvero mahārājā, ‘vessavaṇo’ti pavuccati.

පින්වත, කුවේර මහා රජුගේ 'විසාණා' නම් රාජධානියක් පවතී. එම නිසා කුවේර මහා රජු 'වෛශ්‍රවණ' (වෙස්සවණ) නමින් ද හඳුන්වනු ලැබේ.

‘‘Paccesanto [Pg.163] pakāsenti, tatolā tattalā tatotalā;

Ojasi tejasi tatojasī, sūro rājā ariṭṭho nemi.

තතෝලා, තත්තලා, තතෝතලා, ඕජසී, තේජසී, තතෝජසී, සූර, රාජ, අරිට්ඨ සහ නේමි යන මේ දොළොස් දෙනා කරුණු සොයා බලා රජුට වාර්තා කරති.

‘‘Rahadopi tattha dharaṇī nāma, yato meghā pavassanti;

Vassā yato patāyanti, sabhāpi tattha sālavatī nāma.

එහි 'ධරණී' නම් පොකුණක් ද ඇත; වර්ෂා වලාවන් හටගන්නේ ඉන් ය. මහා වැසි වසින්නේ ද එයින් ලබා ගන්නා ජලයෙනි. එහි 'සාලවතී' නම් වූ සභා මණ්ඩපයක් ද පවතී.

‘‘Yattha yakkhā payirupāsanti, tattha niccaphalā rukkhā;

Nānā dijagaṇā yutā, mayūrakoñcābhirudā;

Kokilādīhi vagguhi.

යක්ෂයන් රැස්වන එම ස්ථානයෙහි නිරතුරුව ඵල දරන වෘක්ෂයෝ වෙති. එහි මොනරුන්, කොක්කුන් සහ මිහිරි හඬ නගන කොවුලන් වැනි විවිධ පක්ෂීන්ගෙන් පිරී පවතී.

‘‘Jīvañjīvakasaddettha, atho oṭṭhavacittakā;

Kukkuṭakā kuḷīrakā, vane pokkharasātakā.

එහි 'ජීවංජීවක' පක්ෂීන්ගේ සහ 'උට්ඨවචිත්තක' පක්ෂීන්ගේ හඬ ද, වල් කුකුළන්, රන්වන් කකුළුවන් (කුලීරක) සහ පොකුණුවල වසන පක්ෂීන්ගේ හඬ ද ඇසෙයි.

‘‘Sukasāḷikasaddettha, daṇḍamāṇavakāni ca;

Sobhati sabbakālaṃ sā, kuveranaḷinī sadā.

ගිරවුන් හා සැළලිහිණියන්ගේ හඬ ද, මිනිස් මුහුණු ඇති පක්ෂීන්ගේ හඬ ද එහි ඇසෙයි. කුවේර රජුගේ පියුම් විල වූ ඒ ධරණී පොකුණ නිරන්තරයෙන් ම ශෝභමාන වෙයි.

‘‘Ito ‘sā uttarā disā’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

මෙහි සිට එය 'උත්තර දිශාව' යැයි ජනයා හඳුන්වති. ඒ දිශාව රැකවල් කරන්නේ යසස්වී වූ මහා රජු ය.

‘‘Yakkhānañca adhipati, ‘kuvero’ iti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, yakkheheva purakkhato.

යක්ෂයන්ගේ අධිපති වූ ඔහු නමින් 'කුවේර' ය. ඔහු යක්ෂයන් පිරිවරාගෙන නැටුම් ගැයුම්වලින් විනෝද වෙයි.

‘‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

ඔහුට බොහෝ පුත්‍රයෝ සිටිති. ඔවුන් සැමට ම ඇත්තේ එක ම නමකැයි මට ඇසී ඇත. 'ඉන්ද්‍ර' යන නාමය ඇති, මහත් බලැති ඔවුන් අනූ එක් දෙනෙකි.

‘‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

ඔවුහු ද ආදිත්‍ය බන්ධු වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, බිය රහිත වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක දුර තබා ම නමස්කාර කරති.

‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

“පුරුෂාජානීය වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබවහන්සේට නමස්කාර වේවා! පුරුෂෝත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබවහන්සේට නමස්කාර වේවා! ඔබවහන්සේ කුසලයෙන් (සර්වඥතා ඥානයෙන්) ලෝකය දෙස බලන සේක. අමනුෂ්‍යයෝ පවා ඔබවහන්සේට වන්දනා කරති. මෙය අප නිරන්තරයෙන් අසා ඇත්තෙමු. එබැවින් අපි මෙසේ පවසන්නෙමු.”

‘‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotama’’’nti.

“‘මාර පරාජය කළ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේට වඳින්න, අපි මාර පරාජය කළ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේට වඳින්නෙමු. විද්‍යාචරණ සම්පන්න වූ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේට අපි වඳින්නෙමු’ යනුයි.”

‘‘Ayaṃ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya.

“නිදුකාණන් වහන්ස, භික්ෂූන්ගේ, භික්ෂුණීන්ගේ, උපාසකයන්ගේ සහ උපාසිකාවන්ගේ ආරක්ෂාව පිණිස, රැකවරණය පිණිස, අවිහිංසාව පිණිස සහ පහසු විහරණය පිණිස වූ ආටානාටිය පිරිත මෙයයි.”

282. ‘‘Yassa [Pg.164] kassaci, mārisa, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā upāsakassa vā upāsikāya vā ayaṃ āṭānāṭiyā rakkhā suggahitā bhavissati samattā pariyāputā. Taṃ ce amanusso yakkho vā yakkhinī vā yakkhapotako vā yakkhapotikā vā yakkhamahāmatto vā yakkhapārisajjo vā yakkhapacāro vā, gandhabbo vā gandhabbī vā gandhabbapotako vā gandhabbapotikā vā gandhabbamahāmatto vā gandhabbapārisajjo vā gandhabbapacāro vā, kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā kumbhaṇḍapotako vā kumbhaṇḍapotikā vā kumbhaṇḍamahāmatto vā kumbhaṇḍapārisajjo vā kumbhaṇḍapacāro vā, nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā, paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā anugaccheyya, ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṃ vā upanisīdeyya, nipannaṃ vā upanipajjeyya. Na me so, mārisa, amanusso labheyya gāmesu vā nigamesu vā sakkāraṃ vā garukāraṃ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya āḷakamandāya nāma rājadhāniyā vatthuṃ vā vāsaṃ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya yakkhānaṃ samitiṃ gantuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā anāvayhampi naṃ kareyyuṃ avivayhaṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā attāhipi paripuṇṇāhi paribhāsāhi paribhāseyyuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā rittaṃpissa pattaṃ sīse nikkujjeyyuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā sattadhāpissa muddhaṃ phāleyyuṃ.

282. “නිදුකාණන් වහන්ස, යම් භික්ෂුවක් හෝ භික්ෂුණියක් හෝ උපාසකයෙක් හෝ උපාසිකාවක් හෝ මෙම ආටානාටිය පිරිත මැනවින් උගෙන, සම්පූර්ණ කර, පුරුදු කර තිබේ නම්, යම් අමනුෂ්‍යයෙක් - යක්ෂයෙක් හෝ යක්ෂණියක හෝ යක්ෂ පැටවෙක් හෝ යක්ෂ දැරියක් හෝ යක්ෂ මහා අමාත්‍යයෙක් හෝ යක්ෂ පිරිස් වැසියෙක් හෝ යක්ෂ මෙහෙකරුවෙක් වේවා; ගාන්ධර්වයෙක් හෝ ගාන්ධර්වියක හෝ ගාන්ධර්ව පැටවෙක් හෝ ගාන්ධර්ව දැරියක් හෝ ගාන්ධර්ව මහා අමාත්‍යයෙක් හෝ ගාන්ධර්ව පිරිස් වැසියෙක් හෝ ගාන්ධර්ව මෙහෙකරුවෙක් වේවා; කුම්භාණ්ඩයෙක් හෝ කුම්භාණ්ඩියක හෝ කුම්භාණ්ඩ පැටවෙක් හෝ කුම්භාණ්ඩ දැරියක් හෝ කුම්භාණ්ඩ මහා අමාත්‍යයෙක් හෝ කුම්භාණ්ඩ පිරිස් වැසියෙක් හෝ කුම්භාණ්ඩ මෙහෙකරුවෙක් වේවා; නාගයෙක් හෝ නාගිනියක හෝ නාග පැටවෙක් හෝ නාග දැරියක් හෝ නාග මහා අමාත්‍යයෙක් හෝ නාග පිරිස් වැසියෙක් හෝ නාග මෙහෙකරුවෙක් වේවා, දූෂිත සිතින් යුතුව එම ගමන් කරන, සිටගෙන සිටින, වාඩි වී සිටින හෝ නිදාගෙන සිටින භික්ෂුව, භික්ෂුණිය, උපාසකයා හෝ උපාසිකාව පසුපස ලුහුබඳින්නේ නම්, නිදුකාණන් වහන්ස, ඒ අමනුෂ්‍යයාට ගම්වල හෝ නියම්ගම්වල සත්කාරයක් හෝ ගරුකාරයක් නොලැබිය යුතුය. නිදුකාණන් වහන්ස, ඒ අමනුෂ්‍යයාට ආළකමන්දා නම් වූ රාජධානියේ නිවසක් හෝ වාසස්ථානයක් නොලැබිය යුතුය. නිදුකාණන් වහන්ස, ඒ අමනුෂ්‍යයාට යක්ෂයන්ගේ රැස්වීම්වලට යාමට අවස්ථාව නොලැබිය යුතුය. නිදුකාණන් වහන්ස, අමනුෂ්‍යයෝ ඔහු සමඟ ආවාහ-විවාහ සම්බන්ධතා පවා නොපැවැත්විය යුතුය. නිදුකාණන් වහන්ස, අමනුෂ්‍යයෝ ඔහුට පරුෂ වචනයෙන් ඉතා දරුණු ලෙස බැණ වැදිය යුතුය. නිදුකාණන් වහන්ස, අමනුෂ්‍යයෝ ඔහුගේ හිස මත හිස් ලෝහ පාත්‍රයක් මුනින් නැවිය යුතුය. නිදුකාණන් වහන්ස, අමනුෂ්‍යයෝ ඔහුගේ හිස සත් කඩකට පැළිය යුතුය.”

‘‘Santi hi, mārisa, amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṃ avaruddhā nāma vuccanti. Seyyathāpi, mārisa, rañño māgadhassa vijite mahācorā. Te neva rañño māgadhassa ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṃ ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, mahācorā rañño māgadhassa avaruddhā nāma vuccanti. Evameva kho, mārisa, santi amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te [Pg.165] kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṃ avaruddhā nāma vuccanti. Yo hi koci, mārisa, amanusso yakkho vā yakkhinī vā…pe… gandhabbo vā gandhabbī vā … kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā… nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā anugaccheyya, ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṃ vā upanisīdeyya, nipannaṃ vā upanipajjeyya. Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ – ‘ayaṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ yakkho āvisati, ayaṃ yakkho heṭheti, ayaṃ yakkho viheṭheti, ayaṃ yakkho hiṃsati, ayaṃ yakkho vihiṃsati, ayaṃ yakkho na muñcatī’ti.

“නිදුකාණන් වහන්ස, චණ්ඩ වූ, රෞද්‍ර වූ, දරුණු වූ අමනුෂ්‍යයෝ සිටිති. ඔවුහු සතර වරම් මහා රජවරුන්ගේ බසට අවනත නොවෙති, මහා රජවරුන්ගේ නිලධාරීන්ගේ බසට අවනත නොවෙති, ඒ නිලධාරීන්ගේ සේවකයන්ගේ බසට ද අවනත නොවෙති. නිදුකාණන් වහන්ස, ඒ අමනුෂ්‍යයෝ මහා රජවරුන්ගේ අණ ඉක්මවා ගිය කැරලිකරුවන් ලෙස හඳුන්වනු ලැබෙති. නිදුකාණන් වහන්ස, මගධ රජුගේ විජිතයෙහි මහා සොරුන් සිටින්නාක් මෙනි. ඔවුහු මගධ රජුගේ බසට හෝ රජුගේ නිලධාරීන්ගේ බසට හෝ ඒ නිලධාරීන්ගේ සේවකයන්ගේ බසට හෝ අවනත නොවෙති. නිදුකාණන් වහන්ස, ඒ මහා සොරුන් මගධ රජුට එරෙහි වූ කැරලිකරුවන් ලෙස හඳුන්වනු ලැබෙති. එමෙන්ම, නිදුකාණන් වහන්ස, චණ්ඩ වූ, රෞද්‍ර වූ, දරුණු වූ අමනුෂ්‍යයෝ සිටිති... යම් අමනුෂ්‍යයෙක්... දූෂිත සිතින් යුතුව භික්ෂුවක්, භික්ෂුණියක්, උපාසකයෙක් හෝ උපාසිකාවක් ලුහුබඳින්නේ නම්, එම යක්ෂයන්ගේ සෙන්පතියන් හා මහා සෙන්පතියන්ට මෙසේ හඬගා පැවසිය යුතුය: 'මේ යක්ෂයා අල්ලා ගනී, මේ යක්ෂයා ආවේශ වේ, මේ යක්ෂයා පීඩා කරයි, මේ යක්ෂයා රිදවයි, මේ යක්ෂයා පෙළයි, මේ යක්ෂයා දැඩි ලෙස පෙළයි, මේ යක්ෂයා අත්නොහරියි' යනුවෙනි.”

283. ‘‘Katamesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ?

283. “ඒ යක්ෂ සෙන්පතියන්, මහා සෙන්පතියන් කවරහුද?”

‘‘Indo somo varuṇo ca, bhāradvājo pajāpati;

Candano kāmaseṭṭho ca, kinnughaṇḍu nighaṇḍu ca.

“ඉන්ද්‍ර, සෝම, වරුණ, භාරද්වාජ, ප්‍රජාපතී, චන්දන, කාමසේට්ඨ, කින්නුඝණ්ඩු සහ නිඝණ්ඩු ය.”

‘‘Panādo opamañño ca, devasūto ca mātali;

Cittaseno ca gandhabbo, naḷo rājā janesabho.

“පනාද, ඕපමඤ්ඤ, දේවදූත වූ මාතලී, චිත්තසේන නම් ගාන්ධර්වයා, නළරාජ සහ ජනේසභ ය.”

‘‘Sātāgiro hemavato, puṇṇako karatiyo guḷo;

Sivako mucalindo ca, vessāmitto yugandharo.

“සාතාගිර, හේමවත, පුණ්ණක, කරතිය, ගුළ, සිවක, මුචලින්ද, වෛශ්‍රවණ (වෙස්සාමිත්ත) සහ යුගන්ධර ය.”

‘‘Gopālo supparodho ca, hiri netti ca mandiyo;

Pañcālacaṇḍo āḷavako, pajjunno sumano sumukho;

Dadhimukho maṇi māṇivaro dīgho, atho serīsako saha.

“ගෝපාල, සුප්පරෝධ, හිරි, නෙත්ති, මන්දිය, පඤ්චාලචණ්ඩ, ආළවක, පජ්ජුන්න, සුමන, සුමුඛ, දධිමුඛ, මණි, මාණිවර, දීඝ සහ සේරීසක ද ඔවුන් සමඟ වෙති.”

‘‘Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ – ‘ayaṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ yakkho āvisati, ayaṃ yakkho heṭheti, ayaṃ yakkho viheṭheti, ayaṃ yakkho hiṃsati, ayaṃ yakkho vihiṃsati, ayaṃ yakkho na muñcatī’ti.

මෙම යක්ෂයන්ට, මහා යක්ෂයන්ට, සේනාපතියන්ට හා මහා සේනාපතියන්ට මෙසේ දන්වා සිටිය යුතුය, පැමිණිලි කළ යුතුය, හඬා කිව යුතුය: ‘මේ යක්ෂයා (මාව) අල්ලයි, මේ යක්ෂයා (මාව) ආවේශ වෙයි, මේ යක්ෂයා වෙහෙසවයි, මේ යක්ෂයා දැඩි ලෙස වෙහෙසවයි, මේ යක්ෂයා හිංසා කරයි, මේ යක්ෂයා දැඩි ලෙස හිංසා කරයි, මේ යක්ෂයා අත් නොහරියි’ යනුවෙනි.

‘‘Ayaṃ [Pg.166] kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya. Handa ca dāni mayaṃ, mārisa, gacchāma bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassadāni tumhe mahārājāno kālaṃ maññathā’’ti.

“නිදුකාණන් වහන්ස, භික්ෂූන්ගේ, භික්ෂුණීන්ගේ, උපාසකයන්ගේ හා උපාසිකාවන්ගේ ආරක්ෂාව පිණිස, රැකවරණය පිණිස, අවිහිංසාව පිණිස හා පහසු විහරණය පිණිස පවතින ආටානාටිය රැකවරණය මෙයයි. නිදුකාණන් වහන්ස, දැන් අපි යමු; අපට බොහෝ කටයුතු ඇත, කළ යුතු දෑ බොහෝය.” “මහා රජවරුනි, ඒ සඳහා දැන් කාලය බව ඔබලා දන්නහු නම් (එසේ කළ හැකිය).”

284. Atha kho cattāro mahārājā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu. Tepi kho yakkhā uṭṭhāyāsanā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce nāmagottaṃ sāvetvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce tuṇhībhūtā tatthevantaradhāyiṃsūti.

284. එවිට සතර වරම් මහා රජවරු අසුන්වලින් නැගිට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර, ප්‍රදක්ෂිණා කොට එතැනම අතුරුදහන් වූහ. එම යක්ෂයෝ ද අසුන්වලින් නැගිට, ඇතැමෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර ප්‍රදක්ෂිණා කොට එතැනම අතුරුදහන් වූහ. ඇතැමෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියේ යෙදී, සතුටු විය යුතු සිහි කටයුතු වචන කතා කොට එතැනම අතුරුදහන් වූහ. ඇතැමෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙසට දොහොත් මුදුන් දී වැඳ එතැනම අතුරුදහන් වූහ. ඇතැමෙක් (තම) නම හා ගෝත්‍රය පවසා එතැනම අතුරුදහන් වූහ. ඇතැමෙක් නිහඬවම එතැනම අතුරුදහන් වූහ.

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

පළමු භාණවාරය නිම විය.

Dutiyabhāṇavāro

දෙවන භාණවාරය

285. Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ cattāro mahārājā mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca gandhabbasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāya mahatiyā ca nāgasenāya catuddisaṃ rakkhaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ gumbaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ ovaraṇaṃ ṭhapetvā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ pabbataṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Tepi kho, bhikkhave, yakkhā appekacce maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Appekacce mayā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Appekacce yenāhaṃ tenañjaliṃ paṇāmetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Appekacce nāmagottaṃ sāvetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṃ nisīdiṃsu.

285. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ රැය ඇවෑමෙන් භික්ෂූන් ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, ඊයේ රාත්‍රියේ සතර වරම් මහා රජවරු මහත් වූ යක්ෂ සේනාවන් ද, මහත් වූ ගාන්ධර්ව සේනාවන් ද, මහත් වූ කුම්භාණ්ඩ සේනාවන් ද, මහත් වූ නාග සේනාවන් ද සමඟ සිව් දිසාවෙහි ආරක්ෂාව යොදා, මුර කණ්ඩායම් හා වැටකඩොලු පිහිටුවා, රැය පහන් වන යාමයේ ඉතා රමණීය පැහැයෙන් යුතුව මුළු ගිජුකුළු පර්වතයම ඒකාලෝක කරමින් මා වෙත පැමිණියහ. පැමිණ මට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක වාඩි වූහ. මහණෙනි, එම යක්ෂයෝ ද ඇතැමෙක් මට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක වාඩි වූහ. ඇතැමෙක් මා සමඟ සතුටු සාමීචියේ යෙදී, සතුටු විය යුතු සිහි කටයුතු වචන කතා කොට එකත්පසෙක වාඩි වූහ. ඇතැමෙක් මා සිටි දෙසට දොහොත් මුදුන් දී වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. ඇතැමෙක් නම හා ගෝත්‍රය පවසා එකත්පසෙක වාඩි වූහ. ඇතැමෙක් නිහඬව එකත්පසෙක වාඩි වූහ.”

286. ‘‘Ekamantaṃ nisinno kho, bhikkhave, vessavaṇo mahārājā maṃ etadavoca – ‘santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā…pe… santi hi[Pg.167], bhante nīcā yakkhā bhagavato pasannā. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appasannāyeva bhagavato. Taṃ kissa hetu? Bhagavā hi, bhante, pāṇātipātā veramaṇiyā dhammaṃ deseti… surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā dhammaṃ deseti. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appaṭiviratāyeva pāṇātipātā… appaṭiviratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā. Tesaṃ taṃ hoti appiyaṃ amanāpaṃ. Santi hi, bhante, bhagavato sāvakā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni. Tattha santi uḷārā yakkhā nivāsino, ye imasmiṃ bhagavato pāvacane appasannā, tesaṃ pasādāya uggaṇhātu, bhante, bhagavā āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’ti. Adhivāsesiṃ kho ahaṃ, bhikkhave, tuṇhībhāvena. Atha kho, bhikkhave, vessavaṇo mahārājā me adhivāsanaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ abhāsi –

286. “මහණෙනි, එකත්පසෙක වාඩි වූ වෛශ්‍රවණ මහා රජු මට මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි අප්‍රසන්න වූ, මහත් තේජස් ඇති යක්ෂයෝ සිටිති... මධ්‍යම තේජස් ඇති යක්ෂයෝ සිටිති... අඩු තේජස් ඇති යක්ෂයෝ සිටිති. ස්වාමීනි, බොහෝ විට යක්ෂයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි අප්‍රසන්නය. එයට හේතුව කුමක්ද? ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රාණාඝාතයෙන් වැළකීම සඳහා ධර්මය දේශනා කරති... මත්පැන් හා මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් වැළකීම සඳහා ධර්මය දේශනා කරති. ස්වාමීනි, බොහෝ යක්ෂයෝ ප්‍රාණාඝාතයෙන් නොවැළකුණාහුමය... මත්පැන් හා මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් නොවැළකුණාහුමය. ඔවුන්ට ඒ ධර්මය අප්‍රිය වේ, අමනාප වේ. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ ශබ්ද අඩු, ඝෝෂා අඩු, විවේකීව සිටීමට සුදුසු වනාන්තර බද දුර බැහැර සේනාසන ඇසුරු කරති. එහි වෙසෙන මහත් තේජස් ඇති යක්ෂයෝ සිටිති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මෙම ශාසනය කෙරෙහි අප්‍රසන්න වූ යක්ෂයන්ගේ ප්‍රසාදය පිණිස ද, භික්ෂු-භික්ෂුණී, උපාසක-උපාසිකාවන්ගේ ආරක්ෂාව හා පහසු විහරණය පිණිස ද ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආටානාටිය රැකවරණය පිළිගන්නා සේක්වා.’ මහණෙනි, මම නිහඬව එය පිළිගත්තෙමි. එවිට මහණෙනි, වෛශ්‍රවණ මහා රජු මාගේ එකඟත්වය දැන ඒ වෙලාවෙහි මෙම ආටානාටිය රැකවරණය ප්‍රකාශ කළේය:”

287. ‘Vipassissa ca namatthu, cakkhumantassa sirīmato.

287. “පසැස් ඇති, සිරිමත් වූ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා!”

Sikhissapi ca namatthu, sabbabhūtānukampino.

“සියලු සතුන් කෙරෙහි අනුකම්පා කරන සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේට ද නමස්කාර වේවා!”

‘Vessabhussa ca namatthu, nhātakassa tapassino;

Namatthu kakusandhassa, mārasenāpamaddino.

“කෙලෙස් සේදූ, තපස් ඇති වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා! මාර සේනාව මර්දනය කළ කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේට ද නමස්කාර වේවා!”

‘Koṇāgamanassa namatthu, brāhmaṇassa vusīmato;

Kassapassa ca namatthu, vippamuttassa sabbadhi.

“පාපයන් දුරු කළ, මඟ බඹසර වැස නිම කළ කොණාගමන බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා! හැම අතින්ම කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේට ද නමස්කාර වේවා!”

‘Aṅgīrasassa namatthu, sakyaputtassa sirīmato;

Yo imaṃ dhammaṃ desesi, sabbadukkhāpanūdanaṃ.

“සියලු දුක් දුරු කරන මෙම ධර්මය දේශනා කළ, සිරිමත් වූ ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ අංගීරස බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා!”

‘Ye cāpi nibbutā loke, yathābhūtaṃ vipassisuṃ;

Te janā apisuṇātha, mahantā vītasāradā.

“ලෝකයෙහි යම් බුදුරජාණන් වහන්සේලා කෙලෙස් නිවා සැනසී, ඇති තත්ත්වය ඒ අයුරින්ම දැක වදාළ සේක් ද, කේලාම් නොකියන්නා වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, බිය රහිත වූ ඒ උතුමන් වහන්සේලාට (නමස්කාර වේවා!)”

‘Hitaṃ devamanussānaṃ, yaṃ namassanti gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, mahantaṃ vītasāradaṃ.

“දෙවි මිනිසුන්ට වැඩ පිණිස පවතින, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, බිය රහිත වූ යම් ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට නමස්කාර කරත් ද, (උන්වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!)”

288. ‘Yato uggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā.

288. “යම් දිශාවකින් මහත් මණ්ඩලයක් ඇති, ආදිත්‍ය පුත්‍ර වූ සූර්යයා උදාවන්නේ ද...”

Yassa cuggacchamānassa, saṃvarīpi nirujjhati;

Yassa cuggate sūriye, ‘‘divaso’’ti pavuccati.

යම් හිරු උදාවන කල්හි රාත්‍රිය පහව යයිද, යම් හිරු උදාවන කල්හි 'දිවා කාලය' යැයි කියනු ලැබේ ද;

‘Rahadopi [Pg.168] tattha gambhīro, samuddo saritodako;

Evaṃ taṃ tattha jānanti, ‘‘samuddo saritodako’’.

එහි ගලා යන ජලය ඇති ගැඹුරු විල වූ සාගරය වෙයි; මිනිස්සු එහි ඇති ඒ ජල කඳ 'ගලා යන දිය ඇති සාගරය' යැයි දනිති.

‘Ito ‘‘sā purimā disā’’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

මෙතැන් සිට එය 'පෙර දිශාව' යැයි ජනයා හඳුන්වති. යසස් ඇති යම් මහාරාජයෙක් ඒ දිශාව පාලනය කරයිද;

‘Gandhabbānaṃ adhipati, ‘‘dhataraṭṭho’’ti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, gandhabbehi purakkhato.

'ධතරට්ඨ' නම් වූ ඔහු ගාන්ධර්වයන්ගේ අධිපතියා වෙයි. ගාන්ධර්වයන් පිරිවරා නෘත්‍ය ගීතයෙන් ඔහු සතුටු වෙයි.

‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

ඔහුට බොහෝ පුත්‍රයෝ සිටිති, ඔවුන් සියල්ලෝම 'ඉන්ද්‍ර' යන එකම නම ඇති බව මා අසා ඇත. මහත් බල ඇති ඒ පුත්‍රයෝ අනු එකකි (අසූවක් ද දහයක් ද එකෙක් ද).

‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

ඔවුහු ද ආදිත්‍ය බන්ධු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, නිර්භීත වූ ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට දුර සිටම නමස්කාර කරති.

‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tassā evaṃ vademase.

පුරුෂාජානීය වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබවහන්සේට නමස්කාර වේවා! පුරුෂෝත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබවහන්සේට නමස්කාර වේවා! ඔබවහන්සේ මහා ප්‍රඥාවෙන් ලෝකය දෙස බලන සේක. අමනුෂ්‍යයෝ ද ඔබවහන්සේට වඳිති. මෙය අපි නිතර අසා ඇත්තෙමු. එබැවින් අපි මෙසේ කියමු:

‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’’.

මාර පරාජය කළ ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කරව්, මාර පරාජය කළ ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේට අපි නමස්කාර කරමු. විද්‍යාචරණ සම්පන්න වූ ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේට අපි නමස්කාර කරමු.

289. ‘Yena petā pavuccanti, pisuṇā piṭṭhimaṃsikā.

289. යම් දිශා භාගයකින් මළවුන් ද, කේලාම් කියන්නන් සහ අනුන්ගේ රහස් හෙළි කරන්නන් ද බැහැර කරනු ලැබෙත් යැයි කියනු ලබන්නේ ද;

Pāṇātipātino luddā, corā nekatikā janā.

ප්‍රාණඝාත කරන්නන්, රෞද්‍ර වූ වැද්දන්, සොරුන් සහ කපටි ජනයා ද (බැහැර කරනු ලැබෙත් ද);

‘Ito ‘‘sā dakkhiṇā disā’’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

මෙතැන් සිට එය 'දකුණු දිශාව' යැයි ජනයා හඳුන්වති. යසස් ඇති යම් මහාරාජයෙක් ඒ දිශාව පාලනය කරයිද;

‘Kumbhaṇḍānaṃ adhipati, ‘‘virūḷho’’ iti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, kumbhaṇḍehi purakkhato.

'විරූළ්හ' නම් වූ ඔහු කුම්භාණ්ඩයන්ගේ අධිපතියා වෙයි. කුම්භාණ්ඩයන් පිරිවරා නෘත්‍ය ගීතයෙන් ඔහු සතුටු වෙයි.

‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

ඔහුට බොහෝ පුත්‍රයෝ සිටිති, ඔවුන් සියල්ලෝම 'ඉන්ද්‍ර' යන එකම නම ඇති බව මා අසා ඇත. මහත් බල ඇති ඒ පුත්‍රයෝ අනු එකකි.

‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

ඔවුහු ද ආදිත්‍ය බන්ධු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, නිර්භීත වූ ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට දුර සිටම නමස්කාර කරති.

‘Namo [Pg.169] te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

පුරුෂාජානීය වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබවහන්සේට නමස්කාර වේවා! පුරුෂෝත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබවහන්සේට නමස්කාර වේවා! ඔබවහන්සේ මහා ප්‍රඥාවෙන් බලන සේක. අමනුෂ්‍යයෝ ද ඔබවහන්සේට වඳිති. මෙය අපි නිතර අසා ඇත්තෙමු. එබැවින් අපි මෙසේ කියමු:

‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’’.

මාර පරාජය කළ ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කරව්, මාර පරාජය කළ ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේට අපි නමස්කාර කරමු. විද්‍යාචරණ සම්පන්න වූ ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේට අපි නමස්කාර කරමු.

290. ‘Yattha coggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā.

290. යම් දිශාවක විශාල මණ්ඩලයක් ඇති දීප්තිමත් හිරු බැස යන්නේ ද;

Yassa coggacchamānassa, divasopi nirujjhati;

Yassa coggate sūriye, ‘‘saṃvarī’’ti pavuccati.

යම් හිරු බැස යන කල්හි දිවා කාලය අවසන් වේද, යම් හිරු බැස ගිය කල්හි 'රාත්‍රිය' යැයි කියනු ලැබේ ද;

‘Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;

Evaṃ taṃ tattha jānanti, samuddo saritodako.

එහි ගලා යන ජලය ඇති ගැඹුරු විල වූ සාගරය වෙයි; මිනිස්සු එහි ඇති ඒ ජල කඳ 'ගලා යන දිය ඇති සාගරය' යැයි දනිති.

‘Ito ‘‘sā pacchimā disā’’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

මෙතැන් සිට එය 'බස්නාහිර දිශාව' යැයි ජනයා හඳුන්වති. යසස් ඇති යම් මහාරාජයෙක් ඒ දිශාව පාලනය කරයිද;

‘Nāgānañca adhipati, ‘‘virūpakkho’’ti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, nāgeheva purakkhato.

'විරූපාක්ඛ' නම් වූ ඔහු නාගයන්ගේ අධිපතියා වෙයි. නාගයන් පිරිවරා නෘත්‍ය ගීතයෙන් ඔහු සතුටු වෙයි.

‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

ඔහුට බොහෝ පුත්‍රයෝ සිටිති, ඔවුන් සියල්ලෝම 'ඉන්ද්‍ර' යන එකම නම ඇති බව මා අසා ඇත. මහත් බල ඇති ඒ පුත්‍රයෝ අනු එකකි.

‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

ඔවුහු ද ආදිත්‍ය බන්ධු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, නිර්භීත වූ ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට දුර සිටම නමස්කාර කරති.

‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

පුරුෂාජානීය වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබවහන්සේට නමස්කාර වේවා! පුරුෂෝත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබවහන්සේට නමස්කාර වේවා! ඔබවහන්සේ මහා ප්‍රඥාවෙන් බලන සේක. අමනුෂ්‍යයෝ ද ඔබවහන්සේට වඳිති. මෙය අපි නිතර අසා ඇත්තෙමු. එබැවින් අපි මෙසේ කියමු:

‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotamaṃ’’.

මාර පරාජය කළ ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කරව්, මාර පරාජය කළ ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේට අපි නමස්කාර කරමු. විද්‍යාචරණ සම්පන්න වූ ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේට අපි නමස්කාර කරමු.

291. ‘Yena uttarakuruvho, mahāneru sudassano.

291. යම් දිශාවක 'උතුරුකුරු' නම් වූ දිශාවත්, දැකීමට ප්‍රිය වූ මහා මේරු පර්වතයත් වේද;

Manussā tattha jāyanti, amamā apariggahā.

එහි උපදින මිනිස්සු 'මම' කියා හෝ 'මගේ' කියා හෝ බැඳීමක් නැත්තෝය, අඹු-දරුවන් තමාගේම කියා පවරා ගැනීමක් ද නැත්තෝය.

‘Na [Pg.170] te bījaṃ pavapanti, nāpi nīyanti naṅgalā;

Akaṭṭhapākimaṃ sāliṃ, paribhuñjanti mānusā.

ඔවුහු බීජ වපුරන්නේ නැත, නගුල් ගෙන සීසෑම් නොකරති; ඔවුහු නොවපුරා නෙලා ගත හැකි ස්වයංජාත හැල් සහල් අනුභව කරති.

‘Akaṇaṃ athusaṃ suddhaṃ, sugandhaṃ taṇḍulapphalaṃ;

Tuṇḍikīre pacitvāna, tato bhuñjanti bhojanaṃ.

කුඩු හෝ දහයියා නැති, පිරිසිදු සුවඳවත් සහල් විශේෂයක් පිසගෙන, ඉන්පසු ඒ ආහාරය අනුභව කරති.

‘Gāviṃ ekakhuraṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;

Pasuṃ ekakhuraṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.

ඔවුහු ගවයන් වාහන මෙන් යොදාගෙන සෑම දිශාවකම යති; තවද වෙනත් සිව්පාවුන් වාහන මෙන් යොදාගෙන සෑම දිශාවකම සංචාරය කරති.

‘Itthiṃ vā vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;

Purisaṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.

ස්ත්‍රියක වාහනයක් කරගෙන (යක්ෂයෝ) දිශාවෙන් දිශාවට සැරිසරති; පුරුෂයෙකු වාහනයක් කරගෙන (යක්ෂයෝ) දිශාවෙන් දිශාවට සැරිසරති.

‘Kumāriṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ;

Kumāraṃ vāhanaṃ katvā, anuyanti disodisaṃ.

කන්‍යාවක වාහනයක් කරගෙන (යක්ෂයෝ) දිශාවෙන් දිශාවට සැරිසරති; කුමාරයෙකු වාහනයක් කරගෙන (යක්ෂයෝ) දිශාවෙන් දිශාවට සැරිසරති.

‘Te yāne abhiruhitvā,Sabbā disā anupariyāyanti;

Pacārā tassa rājino.

ඒ (වෛශ්‍රවණ) රජුගේ පිරිවර යක්ෂයෝ එම වාහනවලට නැගී සියලු දිශාවන්හි සැරිසරති.

‘Hatthiyānaṃ assayānaṃ,Dibbaṃ yānaṃ upaṭṭhitaṃ;

Pāsādā sivikā ceva,Mahārājassa yasassino.

මහා යසස් ඇති ඒ මහා රජුට ඇත් වාහන ද, අස් වාහන ද, දිව්‍යමය වාහන ද එළඹ සිටියේය. එසේම ප්‍රාසාද ද දෝලා (සිවිගෙවල්) ද ඇත්තේය.

‘Tassa ca nagarā ahu,Antalikkhe sumāpitā;

Āṭānāṭā kusināṭā parakusināṭā,Nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā.

අහසෙහි මැනවින් මවන ලද ආටානාටා, කුසිනාටා, පරකුසිනාටා, නාටසුරියා සහ පරකුසිටනාටා යන නගරයෝ ඒ රජුට වූහ.

‘Uttarena kasivanto,Janoghamaparena ca;

Navanavutiyo ambaraambaravatiyo,Āḷakamandā nāma rājadhānī.

උතුරු දිශාවෙහි කසිවන්ත නගරය ද, බටහිර දිශාවෙහි ජනෝඝ නගරය ද විය. තවද නවනවුතිය, අම්බර-අම්බරවතිය සහ ආළකමන්දා නම් වූ රාජධානිය ද විය.

‘Kuverassa kho pana, mārisa, mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī;

Tasmā kuvero mahārājā, ‘‘vessavaṇo’’ti pavuccati.

නිදුකාණන් වහන්ස, කුවේර මහා රජුට ‘විසාණා’ නම් රාජධානියක් ඇත්තේය. එබැවින් කුවේර මහා රජු ‘වෛශ්‍රවණ’ යැයි කියනු ලැබේ.

‘Paccesanto [Pg.171] pakāsenti, tatolā tattalā tatotalā;

Ojasi tejasi tatojasī, sūro rājā ariṭṭho nemi.

තතෝලා, තත්තලා, තතෝතලා, ඕජසී, තේජසී, තතෝජසී, සූර රජු, අරිට්ඨ සහ නේමි යන (යක්ෂයෝ) කරුණු වෙන් වෙන්ව දන්වති.

‘Rahadopi tattha dharaṇī nāma, yato meghā pavassanti;

Vassā yato patāyanti, sabhāpi tattha sālavatī nāma.

එහි ‘ධරණී’ නම් විලක් ඇත්තේය. යම් විලකින් වැසි වසී ද, යම් විලකින් වැසි දිය ගලා යයි ද, එහි ම ‘සාලවතී’ නම් සභා ශාලාවක් ද ඇත්තේය.

‘Yattha yakkhā payirupāsanti, tattha niccaphalā rukkhā;

Nānā dijagaṇā yutā, mayūrakoñcābhirudā;

Kokilādīhi vagguhi.

යම් තැනක යක්ෂයෝ රැස් වෙත් ද, එහි නිරන්තරයෙන් ඵල දරන වෘක්ෂයෝ ඇත්තාහ. විවිධ පක්ෂි සමූහයන්ගෙන් ගැවසී ගත් එහි මොනරුන් හා කොක්කුන්ගේ ද, මිහිරි හඬ ඇති කොවුලන් ආදීන්ගේ ද නාදය පැතිර පවතී.

‘Jīvañjīvakasaddettha, atho oṭṭhavacittakā;

Kukkuṭakā kuḷīrakā, vane pokkharasātakā.

එහි ජීවංජීවක පක්ෂීන්ගේ හඬ ද, එසේම උට්ඨවචිත්තක පක්ෂීන්ගේ හඬ ද ඇසේ. වනයෙහි වල්කුකුළන්, රන් කකුළුවන් (කුළීරක) හා පොක්ඛරසාතක පක්ෂීහු ද වසති.

‘Sukasāḷika saddettha, daṇḍamāṇavakāni ca;

Sobhati sabbakālaṃ sā, kuveranaḷinī sadā.

එහි ගිරවුන්ගේ හා සැළලිහිණියන්ගේ හඬ ද, දණ්ඩමාණවක පක්ෂීන්ගේ හඬ ද ඇසේ. කුවේර රජුගේ පියුම් විල වූ ඒ (ධරණී) විල සෑම කල්හි ම බබළයි.

‘Ito ‘‘sā uttarā disā’’, iti naṃ ācikkhatī jano;

Yaṃ disaṃ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

මහජනයා මෙයින් උතුරු දෙස ‘උතුරු දිශාව’ යැයි හඳුන්වති. යසස් ඇති යම් මහා රජෙක් ඒ දිශාව පාලනය කරයි ද,

‘Yakkhānañca adhipati, ‘‘kuvero’’ iti nāmaso;

Ramatī naccagītehi, yakkheheva purakkhato.

යක්ෂයන්ට අධිපති වූ ‘කුවේර’ නම් රජු යක්ෂයන් පිරිවරාගෙන නැටුම් හා ගැයුම්වලින් සතුටු වෙයි.

‘Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.

ඔහුට පුත්‍රයෝ ද බොහෝ වෙති, ඔවුන් සියල්ලෝ ම ‘ඉන්ද්‍ර’ යන එක ම නම ඇති බව මම ඇසුවෙමි. මහා බලැති ඔවුහු එක් අනූ දෙනෙක් වෙති.

‘Te cāpi buddhaṃ disvāna, buddhaṃ ādiccabandhunaṃ;

Dūratova namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

ඔවුහු ද ආදිත්‍ය බන්ධු වූ, මහා පුරුෂ වූ, විශාරද වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, දුර සිට ම උන්වහන්සේට නමස්කාර කරති.

‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṃ vandanti;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso, tasmā evaṃ vademase.

"පුරුෂාජානෙය්‍යයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේට නමස්කාර වේවා! පුරුෂෝත්තමයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේට නමස්කාර වේවා! ඔබවහන්සේ මැනවින් ලෝකය බලන සේක. අමනුෂ්‍යයෝ ද ඔබවහන්සේව වඳිති. මෙය නිතර අසන ලද්දකි, එබැවින් අපි මෙසේ කියමු:"

‘‘Jinaṃ vandatha gotamaṃ, jinaṃ vandāma gotamaṃ;

Vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotama’’nti.

"කෙලෙසුන් දිනූ ගෝතමයන් වහන්සේ වඳින්න; අපි කෙලෙසුන් දිනූ ගෝතමයන් වහන්සේ වඳිමු. විද්‍යාචරණ ධර්මයන්ගෙන් සම්පන්න වූ බුදු වූ ගෝතමයන් වහන්සේට අපි නමස්කාර කරමු."

292. ‘Ayaṃ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya. Yassa kassaci, mārisa, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā upāsakassa vā upāsikāya [Pg.172] vā ayaṃ āṭānāṭiyā rakkhā suggahitā bhavissati samattā pariyāputā taṃ ce amanusso yakkho vā yakkhinī vā…pe… gandhabbo vā gandhabbī vā…pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā…pe… nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā, paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā anugaccheyya, ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṃ vā upanisīdeyya, nipannaṃ vā upanipajjeyya. Na me so, mārisa, amanusso labheyya gāmesu vā nigamesu vā sakkāraṃ vā garukāraṃ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya āḷakamandāya nāma rājadhāniyā vatthuṃ vā vāsaṃ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya yakkhānaṃ samitiṃ gantuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā anāvayhampi naṃ kareyyuṃ avivayhaṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā attāhi paripuṇṇāhi paribhāsāhi paribhāseyyuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā rittaṃpissa pattaṃ sīse nikkujjeyyuṃ. Apissu naṃ, mārisa, amanussā sattadhāpissa muddhaṃ phāleyyuṃ. Santi hi, mārisa, amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṃ avaruddhā nāma vuccanti. Seyyathāpi, mārisa, rañño māgadhassa vijite mahācorā. Te neva rañño māgadhassa ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṃ ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, mahācorā rañño māgadhassa avaruddhā nāma vuccanti. Evameva kho, mārisa, santi amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti, na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṃ avaruddhā nāma vuccanti. Yo hi koci, mārisa, amanusso yakkho vā yakkhinī vā…pe… gandhabbo vā gandhabbī vā…pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā…pe… nāgo vā nāgī vā…pe… paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā upagaccheyya, ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṃ vā upanisīdeyya, nipannaṃ vā upanipajjeyya. Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ – ‘ayaṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ yakkho āvisati, ayaṃ yakkho [Pg.173] heṭheti, ayaṃ yakkho viheṭheti, ayaṃ yakkho hiṃsati, ayaṃ yakkho vihiṃsati, ayaṃ yakkho na muñcatī’ti.

292. “නිදුකාණන් වහන්ස, මේ ආටානාටිය ආරක්ෂාව වනාහි භික්ෂූන්ගේ, භික්ෂුණීන්ගේ, උපාසකයන්ගේ සහ උපාසිකාවන්ගේ රැකවරණය පිණිස, ආරක්ෂාව පිණිස, හිංසාවෙන් මිදීම පිණිස සහ සුවසේ වාසය කිරීම පිණිස පවතින්නකි. නිදුකාණන් වහන්ස, යම් භික්ෂුවක් හෝ භික්ෂුණියක් හෝ උපාසකයෙක් හෝ උපාසිකාවක් හෝ මේ ආටානාටිය ආරක්ෂාව මැනවින් උගෙන, සම්පූර්ණ කර, පුහුණු කර තිබියදී, අමනුෂ්‍යයෙකු වූ යක්ෂයෙකු හෝ යක්ෂණියක හෝ... ගාන්ධර්වයෙකු හෝ ගාන්ධර්විකාවක හෝ... කුම්භාණ්ඩයෙකු හෝ කුම්භාණ්ඩියක හෝ... නාගයෙකු හෝ නාගිනියක හෝ, නාග පෝතකයෙකු හෝ නාග පෝතිකාවක හෝ, නාග මහාමාත්‍යයෙකු හෝ නාග පිරිසට අයත් නාගයෙකු හෝ නාග සේවකයෙකු හෝ, නපුරු සිතින් යුතුව ඒ භික්ෂුව, භික්ෂුණිය, උපාසකයා හෝ උපාසිකාව ගමන් කරන විට පසුපසින් එන්නේ නම්, සිටින විට ළඟින් සිටින්නේ නම්, හිඳගෙන සිටින විට ළඟින් හිඳින්නේ නම් හෝ සැතපී සිටින විට ළඟින් සැතපෙන්නේ නම්, නිදුකාණන් වහන්ස, ඒ අමනුෂ්‍යයාට ගම්වල හෝ නියම්ගම්වල කිසිදු බුහුමනක් හෝ ගෞරවයක් නොලැබිය යුතුය. නිදුකාණන් වහන්ස, ඒ අමනුෂ්‍යයාට ආලකමන්දා නම් වූ රාජධානියෙහි වාසස්ථානයක් හෝ පදිංචියක් නොලැබිය යුතුය. නිදුකාණන් වහන්ස, ඒ අමනුෂ්‍යයාට යක්ෂයන්ගේ රැස්වීම්වලට යාමට අවස්ථාව නොලැබිය යුතුය. නිදුකාණන් වහන්ස, අමනුෂ්‍යයෝ ඔහු සමඟ ආවාහ-විවාහ සම්බන්ධකම් පවා නොපැවැත්විය යුතුය. නිදුකාණන් වහන්ස, අමනුෂ්‍යයෝ ඔහුට නින්දා අපහාසවලින් බැණ වැදිය යුතුය. නිදුකාණන් වහන්ස, අමනුෂ්‍යයෝ ඔහුගේ හිස මත හිස් පාත්‍රයක් මුඩු කළ යුතුය. නිදුකාණන් වහන්ස, අමනුෂ්‍යයෝ ඔහුගේ හිස සත් කඩකට පැළිය යුතුය. නිදුකාණන් වහන්ස, සැඩපරුෂ වූ, රළු වූ, දරුණු වූ අමනුෂ්‍යයෝ සිටිති. ඔවුහු මහරජවරුන්ගේ වචනය නොපිළිගනිති, මහරජවරුන්ගේ සේවකයන්ගේ වචනය නොපිළිගනිති, ඒ සේවකයන්ගේ සේවකයන්ගේ වචනයද නොපිළිගනිති. නිදුකාණන් වහන්ස, ඒ අමනුෂ්‍යයෝ මහරජවරුන්ට විරුද්ධ වූවෝ යැයි කියනු ලැබෙති. නිදුකාණන් වහන්ස, එය මගධ රජුගේ විජිතයෙහි සිටින මහා සොරුන් වැනිය. ඔවුහු මගධ රජුගේ වචනය නොපිළිගනිති, රජුගේ සේවකයන්ගේ වචනය හෝ ඒ සේවකයන්ගේ සේවකයන්ගේ වචනය හෝ නොපිළිගනිති. ඒ මහා සොරුන් මගධ රජුට විරුද්ධ වූවෝ යැයි කියනු ලැබෙති. එලෙසම නිදුකාණන් වහන්ස, සැඩපරුෂ වූ, රළු වූ, දරුණු වූ අමනුෂ්‍යයෝ සිටිති. ඔවුහු මහරජවරුන්ගේ වචනය නොපිළිගනිති... ඒ අමනුෂ්‍යයෝ මහරජවරුන්ට විරුද්ධ වූවෝ යැයි කියනු ලැබෙති. නිදුකාණන් වහන්ස, යම් කිසි අමනුෂ්‍යයෙකු වූ යක්ෂයෙකු හෝ යක්ෂණියක හෝ... ගාන්ධර්වයෙකු හෝ ගාන්ධර්විකාවක හෝ... කුම්භාණ්ඩයෙකු හෝ කුම්භාණ්ඩියක හෝ... නාගයෙකු හෝ නාගිනියක හෝ, නපුරු සිතින් යුතුව භික්ෂුවක්, භික්ෂුණියක්, උපාසකයෙක් හෝ උපාසිකාවක් ගමන් කරන විට පසුපස එන්නේ නම්, සිටින විට ළඟට එන්නේ නම්, හිඳගෙන සිටින විට ළඟින් හිඳින්නේ නම් හෝ සැතපී සිටින විට ළඟින් සැතපෙන්නේ නම්, මේ යක්ෂයන්, මහා යක්ෂයන්, සේනාපතීන් සහ මහා සේනාපතීන් වෙත මෙසේ දන්වා සිටිය යුතුය, මොරගැසිය යුතුය, පැමිණිලි කළ යුතුය: 'මේ යක්ෂයා අල්ලා ගනියි, මේ යක්ෂයා ආවේශ වෙයි, මේ යක්ෂයා වෙහෙසවයි, මේ යක්ෂයා පීඩා කරයි, මේ යක්ෂයා හිංසා කරයි, මේ යක්ෂයා දැඩි ලෙස හිංසා කරයි, මේ යක්ෂයා අත් නොහරියි' යනුවෙනි.”

293. ‘Katamesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ?

293. “ඒ කිනම් යක්ෂයන්ට, මහා යක්ෂයන්ට, සේනාපතීන්ට සහ මහා සේනාපතීන්ට (මෙසේ දන්වා සිටිය යුතුද)?”

‘Indo somo varuṇo ca, bhāradvājo pajāpati;

Candano kāmaseṭṭho ca, kinnughaṇḍu nighaṇḍu ca.

“ඉන්ද්‍ර, සෝම, වරුණ, භාරද්වාජ, ප්‍රජාපතී, චන්දන, කාමසේට්ඨ, කින්නුඝණ්ඩු සහ නිඝණ්ඩු ද,”

‘Panādo opamañño ca, devasūto ca mātali;

Cittaseno ca gandhabbo, naḷo rājā janesabho.

“පනාද, ඕපමඤ්ඤ, දෙවිවරුන්ගේ දූතයා වූ මාතලී, චිත්තසේන ගාන්ධර්වයා, නළ රජු සහ ජනේසභ ද,”

‘Sātāgiro hevamato, puṇṇako karatiyo guḷo;

Sivako mucalindo ca, vessāmitto yugandharo.

“සාතාගිර, හේමවත, පුණ්ණක, කරතිය, ගුළ, සිවක, මුචලින්ද, වෛශ්‍රවණ සහ යුගන්ධර ද,”

‘Gopālo supparodho ca, hiri netti ca mandiyo;

Pañcālacaṇḍo āḷavako, pajjunno sumano sumukho;

Dadhimukho maṇi māṇivaro dīgho, atho serīsako saha.

“ගෝපාල, සුප්පරෝධ, හිරි, නෙත්ති, මන්දිය, පඤ්චාලචණ්ඩ, ආළවක, පජ්ජුන්න, සුමන, සුමුඛ, දධිමුඛ, මණි, මාණිවර සහ දීඝ යන යක්ෂයන් සමඟ සේරීසක ද වේ.”

‘Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ – ‘‘ayaṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ yakkho āvisati, ayaṃ yakkho heṭheti, ayaṃ yakkho viheṭheti, ayaṃ yakkho hiṃsati, ayaṃ yakkho vihiṃsati, ayaṃ yakkho na muñcatī’’ti. Ayaṃ kho, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya. Handa ca dāni mayaṃ, mārisa, gacchāma, bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’’ti. ‘‘‘Yassa dāni tumhe mahārājāno kālaṃ maññathā’’’ti.

“මේ යක්ෂයන්ට, මහා යක්ෂයන්ට, සේනාපතීන්ට සහ මහා සේනාපතීන්ට මෙසේ දන්වා සිටිය යුතුය, මොරගැසිය යුතුය, පැමිණිලි කළ යුතුය: 'මේ යක්ෂයා අල්ලා ගනියි, මේ යක්ෂයා ආවේශ වෙයි, මේ යක්ෂයා වෙහෙසවයි, මේ යක්ෂයා පීඩා කරයි, මේ යක්ෂයා හිංසා කරයි, මේ යක්ෂයා දැඩි ලෙස හිංසා කරයි, මේ යක්ෂයා අත් නොහරියි' යනුවෙනි. නිදුකාණන් වහන්ස, මේ ආටානාටිය ආරක්ෂාව වනාහි භික්ෂූන්ගේ, භික්ෂුණීන්ගේ, උපාසකයන්ගේ සහ උපාසිකාවන්ගේ රැකවරණය පිණිස, ආරක්ෂාව පිණිස, හිංසාවෙන් මිදීම පිණිස සහ සුවසේ වාසය කිරීම පිණිස පවතින්නකි. නිදුකාණන් වහන්ස, දැන් අපි යමු. අපට බොහෝ වැඩ කටයුතු ඇත, කළ යුතු දෑ බොහෝය.” එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, “මහරජවරුනි, ඒ සඳහා දැන් සුදුසු කාලය ඔබලා දනියි” (යැයි වදාළ සේක).”

294. ‘‘Atha kho, bhikkhave, cattāro mahārājā uṭṭhāyāsanā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu. Tepi kho, bhikkhave, yakkhā uṭṭhāyāsanā appekacce maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce mayā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce yenāhaṃ tenañjaliṃ paṇāmetvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce nāmagottaṃ [Pg.174] sāvetvā tatthevantaradhāyiṃsu. Appekacce tuṇhībhūtā tatthevantaradhāyiṃsu.

294. “මහණෙනි, ඉක්බිති සතර වරම් මහරජවරු අසුන්වලින් නැගිට මට වැඳ, පැදකුණු කොට එහිදීම අතුරුදන් වූහ. මහණෙනි, ඒ යක්ෂයෝ ද අසුන්වලින් නැගිට, ඇතැම් කෙනෙක් මට වැඳ පැදකුණු කොට එහිදීම අතුරුදන් වූහ. ඇතැම් කෙනෙක් මා සමඟ සතුටු වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු කථා පවත්වා අවසන් කොට එහිදීම අතුරුදන් වූහ. ඇතැම් කෙනෙක් මා සිටි දෙසට දොහොත් මුදුන් දී වැඳ එහිදීම අතුරුදන් වූහ. ඇතැම් කෙනෙක් (තම) නම සහ ගෝත්‍රය පවසා එහිදීම අතුරුදන් වූහ. ඇතැම් කෙනෙක් නිශ්ශබ්දවම එහිදීම අතුරුදන් වූහ.”

295. ‘‘Uggaṇhātha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ. Pariyāpuṇātha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ. Dhāretha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ. Atthasaṃhitā, bhikkhave, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’’ti. Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.

295. “මහණෙනි, ආටානාටිය රැකවරණය (පිරිත) ඉගෙන ගන්න. මහණෙනි, ආටානාටිය රැකවරණය පුහුණු වන්න. මහණෙනි, ආටානාටිය රැකවරණය ධාරණය කරගන්න. මහණෙනි, ආටානාටිය රැකවරණය භික්ෂූන්ට, භික්ෂුණීන්ට, උපාසකයන්ට හා උපාසිකාවන්ට ආරක්ෂාව පිණිස, රැකවරණය පිණිස, හිංසාවක් නොවීම පිණිස සහ සුවසේ විසීම පිණිස පවතින අර්ථයෙන් යුක්ත වූවකි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව සාදරයෙන් පිළිගත්හ.”

Āṭānāṭiyasuttaṃ niṭṭhitaṃ navamaṃ.

නවවැනි ආටානාටිය සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

10. Saṅgītisuttaṃ

10. සංගීති සූත්‍රය

296. Evaṃ [Pg.175] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi yena pāvā nāma mallānaṃ nagaraṃ tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā pāvāyaṃ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane.

296. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පන්සියයක් පමණ වූ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ මල්ල රටෙහි චාරිකාවේ වඩිමින් සිට, පාවා නම් වූ මල්ල රජදරුවන්ගේ නුවරට පැමිණි සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පාවා නුවර චුන්ද කම්මාරපුත්තගේ අඹ වනයෙහි වැඩ විසූ සේක.

Ubbhatakanavasandhāgāraṃ

උබ්භටක නම් වූ නව සන්ථාගාර ශාලාව

297. Tena kho pana samayena pāveyyakānaṃ mallānaṃ ubbhatakaṃ nāma navaṃ sandhāgāraṃ acirakāritaṃ hoti anajjhāvuṭṭhaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Assosuṃ kho pāveyyakā mallā – ‘‘bhagavā kira mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi pāvaṃ anuppatto pāvāyaṃ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane’’ti. Atha kho pāveyyakā mallā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho pāveyyakā mallā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, pāveyyakānaṃ mallānaṃ ubbhatakaṃ nāma navaṃ sandhāgāraṃ acirakāritaṃ hoti anajjhāvuṭṭhaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Tañca kho, bhante, bhagavā paṭhamaṃ paribhuñjatu, bhagavatā paṭhamaṃ paribhuttaṃ pacchā pāveyyakā mallā paribhuñjissanti. Tadassa pāveyyakānaṃ mallānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Adhivāsesi kho bhagavā tuṇhībhāvena.

297. එසමයෙහි පාවා නුවර මල්ල රජදරුවන්ගේ “උබ්භටක” නම් වූ, අලුතින් නිම කළ, තවමත් කිසිදු ශ්‍රමණයකු හෝ බ්‍රාහ්මණයකු හෝ කිසිදු මනුෂ්‍යයකු විසින් පරිහරණය නොකරන ලද නව සන්ථාගාර ශාලාවක් විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පන්සියයක් පමණ වූ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ මල්ල රටෙහි චාරිකාවේ වඩිමින් පාවා නුවරට පැමිණ චුන්ද කම්මාරපුත්තගේ අඹ වනයෙහි වැඩ වසන බව පාවා නුවර මල්ල රජදරුවන්ට අසන්නට ලැබුණි. ඉක්බිති පාවා නුවර මල්ල රජදරුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ පාවා නුවර මල්ල රජදරුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, පාවා නුවර මල්ල රජදරුවන්ගේ උබ්භටක නම් වූ අලුතින් නිම කළ නව සන්ථාගාර ශාලාවක් තිබේ. එය මෙතෙක් කිසිදු ශ්‍රමණයකු හෝ බ්‍රාහ්මණයකු හෝ කිසිදු මනුෂ්‍යයකු විසින් පරිහරණය කර නැත. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පළමුවෙන්ම එය පරිහරණය කරන සේක්වා. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පළමුව පරිහරණය කරන ලද ඒ ශාලාව පසුව පාවා නුවර මල්ල රජදරුවෝ පරිහරණය කරන්නාහුය. එය පාවා නුවර මල්ල රජදරුවන්ට බොහෝ කලක් හිත පිණිස, සුව පිණිස පවතිනු ඇත.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය පිළිගත් සේක.

298. Atha kho pāveyyakā mallā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena sandhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṃ sandhāgāraṃ santharitvā bhagavato āsanāni paññāpetvā udakamaṇikaṃ patiṭṭhapetvā telapadīpaṃ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho te pāveyyakā mallā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘sabbasantharisanthataṃ, bhante, sandhāgāraṃ, bhagavato āsanāni [Pg.176] paññattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telapadīpo āropito. Yassadāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti.

298. ඉක්බිති පාවා නුවර මල්ල රජදරුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ එකඟත්වය දැන, අසුනෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, පැදකුණු කොට සන්ථාගාර ශාලාව තිබූ තැනට ගියහ. එහි ගොස් මුළු සන්ථාගාරය පුරා පලස් ආදිය අතුරා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසුන් පනවා, පැන් කළ තබා, තෙල් පහන් දල්වා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක සිටගත්හ. එකත්පසක සිටගත් පාවා නුවර මල්ල රජදරුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, සන්ථාගාර ශාලාවෙහි සෑම තැනම පලස් අතුරා නිම කරන ලදී. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා අසුන් පනවන ලදී. පැන් කළ තබන ලදී. තෙල් පහන් දල්වන ලදී. ස්වාමීනි, ඒ සඳහා දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සුදුසු කාලය දන්නා සේක (වැඩම කරනු මැනවි).”

299. Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena sandhāgāraṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṃ pavisitvā majjhimaṃ thambhaṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi. Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā sandhāgāraṃ pavisitvā pacchimaṃ bhittiṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Pāveyyakāpi kho mallā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṃ pavisitvā puratthimaṃ bhittiṃ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṃsu bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Atha kho bhagavā pāveyyake malle bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uyyojesi – ‘‘abhikkantā kho, vāseṭṭhā, ratti. Yassadāni tumhe kālaṃ maññathā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho pāveyyakā mallā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu.

299. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හැඳ පෙරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන භික්ෂු සංඝයා සමඟ සන්ථාගාර ශාලාව වෙත වැඩි සේක. එහි වැඩම කොට පා දෝවනය කර සන්ථාගාරයට ඇතුළු වී, මැද කණුවට පිට දී නැගෙනහිර දිශාවට අභිමුඛව වැඩ සිටි සේක. භික්ෂු සංඝයා ද පා දෝවනය කර සන්ථාගාරයට ඇතුළු වී, බටහිර බිත්තියට පිට දී නැගෙනහිර දිශාවට අභිමුඛව, භාග්‍යවතුන් වහන්සේවම පෙරටු කරගෙන වාඩි වූහ. පාවා නුවර මල්ල රජදරුවෝ ද පා දෝවනය කර සන්ථාගාරයට ඇතුළු වී, නැගෙනහිර බිත්තියට පිට දී බටහිර දිශාවට අභිමුඛව, භාග්‍යවතුන් වහන්සේවම පෙරටු කරගෙන වාඩි වූහ. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පාවා නුවර මල්ල රජදරුවන්ට බොහෝ රෑ වනතුරු දැහැමි කථාවෙන් කරුණු දක්වා, කුසලෙහි සමාදන් කරවා, උනන්දු කරවා, සතුටු කරවා මෙසේ වදාළ සේක: “වාශිෂ්ඨයෙනි, රාත්‍රිය බොහෝ ඉක්ම ගොස් ඇත. දැන් ඒ සඳහා ඔබලා සුදුසු කාලය දන්නාහුය.” “එසේය ස්වාමීනි”යි පාවා නුවර මල්ල රජදරුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, අසුන්වලින් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, පැදකුණු කොට පිටව ගියහ.

300. Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāveyyakesu mallesu tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṃghaṃ anuviloketvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘vigatathinamiddho kho, sāriputta, bhikkhusaṅgho. Paṭibhātu taṃ, sāriputta, bhikkhūnaṃ dhammīkathā. Piṭṭhi me āgilāyati. Tamahaṃ āyamissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā sāriputto bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi pāde pādaṃ accādhāya, sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā.

300. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, පාවා නුවර මල්ල රජවරුන් පිටත්ව ගොස් වැඩි වේලාවක් ගතවීමට පෙර, නිශ්ශබ්දව වැඩසිටි භික්ෂු සංඝයා දෙස බලා ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ඇමතූ සේක: “සාරිපුත්තය, භික්ෂු සංඝයා නිදිමත හා කම්මැලි බවින් තොරව සිටිති. සාරිපුත්තය, භික්ෂූන්ට ධර්ම කතාවක් පැහැදිලි කර දීම ඔබට වැටහේවා. මාගේ පිට කොන්ද රිදෙයි. මම එය මඳක් දිගු කරමි.” ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ “එසේය, ස්වාමීනි” කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සඟළ සිවුර සතර පටක් කොට පනවා, සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව, අවදිවන වේලාව මෙනෙහි කරමින්, දකුණු ඇලයෙන් සිංහ සෙය්‍යාවෙන් සැතපුණු සේක.

Bhinnanigaṇṭhavatthu

බෙදී ගිය නිගණ්ඨයන් පිළිබඳ කතාව

301. Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato hoti. Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ [Pg.177] mukhasattīhi vitudantā viharanti – ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi, ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmi, kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi! Micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṃ me, asahitaṃ te. Purevacanīyaṃ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṃ pure avaca. Adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī’’ti. Vadhoyeva kho maññe nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu vattati. Yepi nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā gihī odātavasanā, tepi nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā virattarūpā paṭivānarūpā, yathā taṃ durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite bhinnathūpe appaṭisaraṇe.

301. එසමයෙහි නිගණ්ඨ නාතපුත්ත පාවා නුවරදී කළුරිය කර (මියගොස්) නොබෝ කලක් විය. ඔහු මියගිය පසු නිගණ්ඨයෝ බෙදී, දෙපිරිසක් වී, භේද වී, කලහ කරමින්, විවාදයට පැමිණ, “ඔබ මෙම ධර්ම විනය නොදනියි, මම මෙම ධර්ම විනය දනිමි. ඔබ කෙසේ නම් මෙම ධර්ම විනය දන්නෙහිද? ඔබ වැරදි පිළිවෙතක සිටින්නෙකි, මම නිවැරදි පිළිවෙතක සිටිමි. මාගේ වචන අර්ථවත්ය, ඔබගේ වචන අර්ථ විරහිතය. පළමුව කිව යුත්ත පසුව කීවෙහිය, පසුව කිව යුත්ත පළමුව කීවෙහිය. ඔබ බොහෝ කල් පුහුණු කළ දේ දැන් නිෂ්ඵල වී ඇත. ඔබගේ වාදය බිඳ දමන ලදී. ඔබ පරාජය කරනු ලැබුවෙහිය. වාදයෙන් මිදීමට මඟක් සොයා ගන්න, ඉදින් හැකිනම් මෙයට පිළිතුරු දෙන්න” යනාදී වශයෙන් වචන නමැති හෙල්ලවලින් එකිනෙකාට ඇනගනිමින් වාසය කළහ. නිගණ්ඨ නාතපුත්තගේ ශ්‍රාවකයන් අතර විනාශයම පමණක් සිදුවන බව පෙනේ. නිගණ්ඨ නාතපුත්තගේ සුදු වත් හැඳි ගිහි ශ්‍රාවකයෝ පවා ඒ පිළිබඳව කලකිරී, නොඇලී, පසුබටව සිටියහ. ඒ වනාහි මැනවින් දේශනා නොකළ, වැරදි ලෙස පෙන්වා දුන්, සසරින් එතෙර නොකරන, කෙලෙස් සංසිඳවීමට හේතු නොවන, සම්‍යක් සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ නමක විසින් දේශනා නොකරන ලද, පිළිසරණක් නැති ධර්ම විනයක ස්වභාවයයි.

302. Atha kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – ‘‘nigaṇṭho, āvuso, nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā…pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe’’. ‘‘Evañhetaṃ, āvuso, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite. Ayaṃ kho panāvuso amhākaṃ bhagavatā dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

302. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළහ: “ඇවැත්නි, නිගණ්ඨ නාතපුත්ත පාවා නුවරදී මෑතකදී කළුරිය කළේය. ඔහු මියගිය පසු නිගණ්ඨයෝ බෙදී දෙපිරිසක් වූහ... (පෙර පරිදි)... පිළිසරණක් නැති ධර්ම විනයක මෙසේ වීම ස්වභාවයකි. ඇවැත්නි, අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, මැනවින් ප්‍රකාශ කරන ලද්දේය. එය සසරින් එතෙර කරවන්නකි, කෙලෙස් සංසිඳවන්නකි, සම්‍යක් සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද්දකි. එහිදී අප සියල්ලන්ම සමඟිව සජ්ඣායනා කළ යුතුය, විවාද නොකළ යුතුය. එවිට මේ බඹසර බොහෝ කල් පවතින්නේය, එය බොහෝ ජනයාට හිත පිණිසත්, බොහෝ ජනයාට සැප පිණිසත්, ලෝකයාට අනුකම්පාව පිණිසත්, දෙවි මිනිසුන්ගේ අභිවෘද්ධිය, යහපත හා සැපය පිණිසත් හේතු වන්නේය.”

‘‘Katamo cāvuso, amhākaṃ bhagavatā dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito; yattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ?

“ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද, සසරින් එතෙර කරවන, කෙලෙස් සංසිඳවන, සියල්ලන් සමඟිව සජ්ඣායනා කළ යුතු, විවාද නොකළ යුතු, බොහෝ කල් පවත්නා වූ, දෙවි මිනිසුන්ට හිතසුව පිණිස පවතින ඒ ධර්මය කුමක්ද?”

Ekakaṃ

ඒකක ධර්ම (එක බැගින් වූ ධර්ම)

303. ‘‘Atthi [Pg.178] kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katamo eko dhammo? Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā. Sabbe sattā saṅkhāraṭṭhitikā. Ayaṃ kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

303. “ඇවැත්නි, සියල්ල දන්නා, සියල්ල දකින, අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද එක් ධර්මයක් ඇත. එහිදී අප සියල්ලන්ම සමඟිව සජ්ඣායනා කළ යුතුය, විවාද නොකළ යුතුය... ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? සියලු සත්වයෝ ආහාරය නිසා පවතින්නාහ. සියලු සත්වයෝ සංස්කාර නිසා පවතින්නාහ. ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද මේ එක් ධර්මයෙහි අප සියල්ලන් සමඟිව සජ්ඣායනා කළ යුතුය, විවාද නොකළ යුතුය.”

Dukaṃ

දුක ධර්ම (දෙක බැගින් වූ ධර්ම)

304. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame dve ?

304. “ඇවැත්නි, සියල්ල දන්නා, සියල්ල දකින ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්ම යුගලයන් (දෙක බැගින් වූ ධර්ම) ඇත. එහිදී අප සියල්ලන් සමඟිව සජ්ඣායනා කළ යුතුය, විවාද නොකළ යුතුය... ඒ ධර්ම දෙක බැගින් වූ කරුණු මොනවාද?”

‘‘Nāmañca rūpañca.

“නාමය සහ රූපය.”

‘‘Avijjā ca bhavataṇhā ca.

“අවිද්‍යාව සහ භව තණ්හාව.”

‘‘Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca.

“භව දෘෂ්ටිය (ශාස්වත දෘෂ්ටිය) සහ විභව දෘෂ්ටිය (උච්ඡේද දෘෂ්ටිය).”

‘‘Ahirikañca anottappañca.

“අහිරිකය (පව් කිරීමට ලැජ්ජා නැතිකම) සහ අනොත්තප්පය (පව් කිරීමට බිය නැතිකම).”

‘‘Hirī ca ottappañca.

“හිරිය (පව් කිරීමට ඇති ලැජ්ජාව) සහ ඔතප්පය (පව් කිරීමට ඇති බිය).”

‘‘Dovacassatā ca pāpamittatā ca.

“අකීකරු බව (දොවචස්සතාව) සහ පාපමිත්‍රතාව (නරක මිතුරන් ඇසුර).”

‘‘Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca.

සුවච බව සහ කල්‍යාණමිත්‍රතාවය.

‘‘Āpattikusalatā ca āpattivuṭṭhānakusalatā ca.

ඇවැත් පිළිබඳ දක්ෂතාවය සහ ඇවැත්වලින් මිදීම පිළිබඳ දක්ෂතාවය.

‘‘Samāpattikusalatā ca samāpattivuṭṭhānakusalatā ca.

සමාපත්ති පිළිබඳ දක්ෂතාවය සහ සමාපත්තිවලින් නැගී සිටීම පිළිබඳ දක්ෂතාවය.

‘‘Dhātukusalatā [Pg.179] ca manasikārakusalatā ca.

ධාතු පිළිබඳ දක්ෂතාවය සහ මෙනෙහි කිරීම පිළිබඳ දක්ෂතාවය.

‘‘Āyatanakusalatā ca paṭiccasamuppādakusalatā ca.

ආයතන පිළිබඳ දක්ෂතාවය සහ පටිච්චසමුප්පාදය පිළිබඳ දක්ෂතාවය.

‘‘Ṭhānakusalatā ca aṭṭhānakusalatā ca.

හේතු (ස්ථාන) පිළිබඳ දක්ෂතාවය සහ අහේතු (අස්ථාන) පිළිබඳ දක්ෂතාවය.

‘‘Ajjavañca lajjavañca.

ඍජු බව සහ ලජ්ජාශීලී බව (නොහොත් මෘදු බව).

‘‘Khanti ca soraccañca.

ඉවසීම සහ සන්සුන් බව (සෝරච්චය).

‘‘Sākhalyañca paṭisanthāro ca.

මෘදු (ප්‍රිය) වචනය සහ පිළිසඳරෙහි දක්ෂ බව.

‘‘Avihiṃsā ca soceyyañca.

අවිහිංසාව සහ පවිත්‍රත්වය.

‘‘Muṭṭhassaccañca asampajaññañca.

සිහිය මුළා වීම සහ සම්‍යක් ප්‍රඥාව නොමැති බව.

‘‘Sati ca sampajaññañca.

සිහිය සහ සම්‍යක් ප්‍රඥාව (සම්පජඤ්ඤය).

‘‘Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca.

ඉන්ද්‍රියයන්හි අසංවර බව සහ ආහාරයෙහි පමණ නොදන්නා බව.

‘‘Indriyesu guttadvāratā ca bhojane mattaññutā ca.

ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර බව සහ ආහාරයෙහි පමණ දන්නා බව.

‘‘Paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca.

ප්‍රත්‍යවේක්ෂා බලය (නුවණින් විමසීමේ බලය) සහ භාවනා බලය.

‘‘Satibalañca samādhibalañca.

සති බලය සහ සමාධි බලය.

‘‘Samatho ca vipassanā ca.

සමථය සහ විදර්ශනාව.

‘‘Samathanimittañca paggahanimittañca.

සමථ නිමිත්ත සහ ප්‍රග්‍රහ (වීර්ය) නිමිත්ත.

‘‘Paggaho ca avikkhepo ca.

වීර්යය සහ නොවිසිරුණු බව (එකඟතාවය).

‘‘Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca.

සීල විපත්තිය සහ දෘෂ්ටි විපත්තිය.

‘‘Sīlasampadā ca diṭṭhisampadā ca.

සීල සම්පදාව සහ දෘෂ්ටි සම්පදාව.

‘‘Sīlavisuddhi ca diṭṭhivisuddhi ca.

සීල විසුද්ධිය සහ දෘෂ්ටි විසුද්ධිය.

‘‘Diṭṭhivisuddhi kho pana yathā diṭṭhissa ca padhānaṃ.

දෘෂ්ටි විසුද්ධිය සහ ඒ දෘෂ්ටියට අනුරූප වූ වීර්යය (පධානය).

‘‘Saṃvego ca saṃvejanīyesu ṭhānesu saṃviggassa ca yoniso padhānaṃ.

සංවේගය උපදවිය යුතු කරුණු පිළිබඳ සංවේගය සහ සංවේගයට පත් වූ තැනැත්තාගේ නිවැරදි වීර්යය (පධානය).

‘‘Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu appaṭivānitā ca padhānasmiṃ.

කුසල ධර්මයන්හි අසන්තෘප්ත බව සහ වීර්යය කිරීමෙහි පසුබට නොවන බව.

‘‘Vijjā [Pg.180] ca vimutti ca.

විද්‍යාව සහ විමුක්තිය.

‘‘Khayeñāṇaṃ anuppādeñāṇaṃ.

කෙලෙස් ක්ෂය වීම පිළිබඳ ඤාණය සහ නැවත නූපදීම පිළිබඳ ඤාණය.

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

ඇවැත්නි, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම ධර්ම යුගලයන් මැනවින් දේශනා කරන ලදී. මේ බ්‍රහ්මචරියාව බොහෝ කල් පවතින පිණිසත්, බොහෝ දෙනාගේ හිතසුව පිණිසත්, ලෝකානුකම්පාව පිණිසත්, දෙවි මිනිසුන්ගේ අභිවෘද්ධිය, යහපත හා සුවය පිණිසත් එහිදී අප සැම දෙනා විසින්ම එක්ව සජ්ඣායනා කළ යුතුය, විවාද නොකළ යුතුය.

Tikaṃ

තික නිපාතය (තුන් බැගින් වූ ධර්ම කොට්ඨාස)

305. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame tayo?

305. ඇවැත්නි, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්ම තුනක් ඇත්තේය. එහිදී මේ ශාසනය බොහෝ කල් පවතින පිණිසත්... (පෙර පරිදිම)... දෙවි මිනිසුන්ගේ අභිවෘද්ධිය, යහපත හා සුවය පිණිසත් අප සැම දෙනා විසින්ම එක්ව සජ්ඣායනා කළ යුතුය. ඒ තුන කවරේද?

‘‘Tīṇi akusalamūlāni – lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ.

අකුසල මූල තුනකි: එනම් ලෝභ අකුසල මූලය, ද්වේෂ අකුසල මූලය සහ මෝහ අකුසල මූලයයි.

‘‘Tīṇi kusalamūlāni – alobho kusalamūlaṃ, adoso kusalamūlaṃ, amoho kusalamūlaṃ.

කුසල මූල තුනකි: එනම් අලෝභ කුසල මූලය, අද්වේෂ කුසල මූලය සහ අමෝහ කුසල මූලයයි.

‘‘Tīṇi duccaritāni – kāyaduccaritaṃ, vacīduccaritaṃ, manoduccaritaṃ.

දුශ්චරිත තුනකි: එනම් කාය දුශ්චරිතය, වචී දුශ්චරිතය සහ මනෝ දුශ්චරිතයයි.

‘‘Tīṇi sucaritāni – kāyasucaritaṃ, vacīsucaritaṃ, manosucaritaṃ.

සුචරිත තුනකි: එනම් කාය සුචරිතය, වචී සුචරිතය සහ මනෝ සුචරිතයයි.

‘‘Tayo akusalavitakkā – kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṃsāvitakko.

අකුසල විතර්ක තුනකි: එනම් කාම විතර්කය, ව්‍යාපාද විතර්කය සහ විහිංසා විතර්කයයි.

‘‘Tayo kusalavitakkā – nekkhammavitakko, abyāpādavitakko, avihiṃsāvitakko.

කුසල විතර්ක තුනකි: එනම් නෙක්ඛම්ම විතර්කය, අව්‍යාපාද විතර්කය සහ අවිහිංසා විතර්කයයි.

‘‘Tayo akusalasaṅkappā – kāmasaṅkappo, byāpādasaṅkappo, vihiṃsāsaṅkappo.

අකුසල සංකල්ප තුනකි: එනම් කාම සංකල්පය, ව්‍යාපාද සංකල්පය සහ විහිංසා සංකල්පයයි.

‘‘Tayo kusalasaṅkappā – nekkhammasaṅkappo, abyāpādasaṅkappo, avihiṃsāsaṅkappo.

කුසල සංකල්ප තුනකි: එනම් නෙක්ඛම්ම සංකල්පය, අව්‍යාපාද සංකල්පය සහ අවිහිංසා සංකල්පයයි.

‘‘Tisso [Pg.181] akusalasaññā – kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṃsāsaññā.

අකුසල සංඥා තුනකි: එනම් කාම සංඥාව, ව්‍යාපාද සංඥාව සහ විහිංසා සංඥාවයි.

‘‘Tisso kusalasaññā – nekkhammasaññā, abyāpādasaññā, avihiṃsāsaññā.

කුසල සංඥා තුනකි: එනම් නෙක්ඛම්ම සංඥාව, අව්‍යාපාද සංඥාව සහ අවිහිංසා සංඥාවයි.

‘‘Tisso akusaladhātuyo – kāmadhātu, byāpādadhātu, vihiṃsādhātu.

අකුසල ධාතු තුනකි: එනම් කාම ධාතුව, ව්‍යාපාද ධාතුව සහ විහිංසා ධාතුවයි.

‘‘Tisso kusaladhātuyo – nekkhammadhātu, abyāpādadhātu, avihiṃsādhātu.

කුසල ධාතු තුනකි: එනම් නෙක්ඛම්ම ධාතුව, අව්‍යාපාද ධාතුව සහ අවිහිංසා ධාතුවයි.

‘‘Aparāpi tisso dhātuyo – kāmadhātu, rūpadhātu, arūpadhātu.

තවත් ධාතු තුනකි: එනම් කාම ධාතුව, රූප ධාතුව සහ අරූප ධාතුවයි.

‘‘Aparāpi tisso dhātuyo – rūpadhātu, arūpadhātu, nirodhadhātu.

තවත් ධාතු තුනකි: එනම් රූප ධාතුව, අරූප ධාතුව සහ නිරෝධ ධාතුවයි.

‘‘Aparāpi tisso dhātuyo – hīnadhātu, majjhimadhātu, paṇītadhātu.

තවත් ධාතු තුනකි: එනම් හීන ධාතුව, මධ්‍යම ධාතුව සහ ප්‍රණීත ධාතුවයි.

‘‘Tisso taṇhā – kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.

තණ්හා තුනකි: එනම් කාම තණ්හාව, භව තණ්හාව සහ විභව තණ්හාවයි.

‘‘Aparāpi tisso taṇhā – kāmataṇhā, rūpataṇhā, arūpataṇhā.

තවත් තණ්හා තුනකි: එනම් කාම තණ්හාව, රූප තණ්හාව සහ අරූප තණ්හාවයි.

‘‘Aparāpi tisso taṇhā – rūpataṇhā, arūpataṇhā, nirodhataṇhā.

තවත් තණ්හා තුනකි: එනම් රූප තණ්හාව, අරූප තණ්හාව සහ නිරෝධ තණ්හාවයි.

‘‘Tīṇi saṃyojanāni – sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso.

සංයෝජන තුනකි: එනම් සක්කාය දිට්ඨිය, විචිකිච්ඡාව සහ සීලබ්බතපරාමාසයයි.

‘‘Tayo āsavā – kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo.

ආසව තුනකි: එනම් කාමාසවය, භවාසවය සහ අවිජ්ජාසවයයි.

‘‘Tayo bhavā – kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo.

භව තුනකි: එනම් කාම භවය, රූප භවය සහ අරූප භවයයි.

‘‘Tisso esanā – kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā.

ඒසනා තුනකි: එනම් කාමේසනාව, භවේසනාව සහ බ්‍රහ්මචරියේසනාවයි.

‘‘Tisso vidhā – seyyohamasmīti vidhā, sadisohamasmīti vidhā, hīnohamasmīti vidhā.

මාන විධි (ප්‍රභේද) තුනකි: එනම් 'මම ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි' යන මානය, 'මම සමාන වෙමි' යන මානය සහ 'මම පහත් වෙමි' යන මානයයි.

‘‘Tayo addhā – atīto addhā, anāgato addhā, paccuppanno addhā.

කාල පරිච්ඡේද තුනකි: එනම් අතීත කාලය, අනාගත කාලය සහ වර්තමාන කාලයයි.

‘‘Tayo antā – sakkāyo anto, sakkāyasamudayo anto, sakkāyanirodho anto.

අන්ත තුනකි: එනම් සක්කාය අන්තය, සක්කාය සමුදය අන්තය සහ සක්කාය නිරෝධ අන්තයයි.

‘‘Tisso vedanā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā.

වේදනා තුනකි: එනම් සුඛ වේදනාව, දුක්ඛ වේදනාව සහ අදුක්ඛමසුඛ වේදනාවයි.

‘‘Tisso dukkhatā – dukkhadukkhatā, saṅkhāradukkhatā, vipariṇāmadukkhatā.

දුක්ඛතා තුනකි: එනම් දුක්ඛ-දුක්ඛතාව, සංඛාර-දුක්ඛතාව සහ විපරිණාම-දුක්ඛතාවයි.

‘‘Tayo rāsī [Pg.182] – micchattaniyato rāsi, sammattaniyato rāsi, aniyato rāsi.

රාශි තුනකි: එනම් මිච්ඡත්ත නියත රාශිය, සම්මත්ත නියත රාශිය සහ අනියත රාශියයි.

‘‘Tayo tamā – atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati.

අඳුරු බව (සැකයන්) තුනකි: එනම් අතීත කාලය අරභයා සැක කරයි, විචිකිච්ඡා කරයි, තීරණයකට නොඑළඹෙයි, පැහැදීමට පත් නොවෙයි; අනාගත කාලය අරභයා සැක කරයි, විචිකිච්ඡා කරයි, තීරණයකට නොඑළඹෙයි, පැහැදීමට පත් නොවෙයි; වර්තමාන කාලය අරභයා සැක කරයි, විචිකිච්ඡා කරයි, තීරණයකට නොඑළඹෙයි, පැහැදීමට පත් නොවෙයි යන මේවායි.

‘‘Tīṇi tathāgatassa arakkheyyāni – parisuddhakāyasamācāro āvuso tathāgato, natthi tathāgatassa kāyaduccaritaṃ, yaṃ tathāgato rakkheyya – ‘mā me idaṃ paro aññāsī’ti. Parisuddhavacīsamācāro āvuso, tathāgato, natthi tathāgatassa vacīduccaritaṃ, yaṃ tathāgato rakkheyya – ‘mā me idaṃ paro aññāsī’ti. Parisuddhamanosamācāro, āvuso, tathāgato, natthi tathāgatassa manoduccaritaṃ yaṃ tathāgato rakkheyya – ‘mā me idaṃ paro aññāsī’ti.

තථාගතයන් වහන්සේගේ ආරක්ෂා නොකළ යුතු කරුණු තුනකි: ඇවැත්නි, තථාගතයන් වහන්සේ පිරිසිදු කාය සමාචාරයෙන් යුක්ත වන සේක. 'අන් අය මෙය දැන නොගනීවා' කියා තථාගතයන් වහන්සේ විසින් සඟවා ආරක්ෂා කළ යුතු කිසිදු කාය දුශ්චරිතයක් උන්වහන්සේ තුළ නැත. ඇවැත්නි, තථාගතයන් වහන්සේ පිරිසිදු වචී සමාචාරයෙන් යුක්ත වන සේක. 'අන් අය මෙය දැන නොගනීවා' කියා තථාගතයන් වහන්සේ විසින් සඟවා ආරක්ෂා කළ යුතු කිසිදු වචී දුශ්චරිතයක් උන්වහන්සේ තුළ නැත. ඇවැත්නි, තථාගතයන් වහන්සේ පිරිසිදු මනෝ සමාචාරයෙන් යුක්ත වන සේක. 'අන් අය මෙය දැන නොගනීවා' කියා තථාගතයන් වහන්සේ විසින් සඟවා ආරක්ෂා කළ යුතු කිසිදු මනෝ දුශ්චරිතයක් උන්වහන්සේ තුළ නැත.

‘‘Tayo kiñcanā – rāgo kiñcanaṃ, doso kiñcanaṃ, moho kiñcanaṃ.

“කිංචන (හිරිහැර කරන කෙලෙස්) තුනකි — රාග කිංචනය, දෝස කිංචනය සහ මෝහ කිංචනයයි.”

‘‘Tayo aggī – rāgaggi, dosaggi, mohaggi.

“ගිනි තුනකි — රාග ගින්න, දෝස ගින්න සහ මෝහ ගින්නයි.”

‘‘Aparepi tayo aggī – āhuneyyaggi, gahapataggi, dakkhiṇeyyaggi.

“තවත් ගිනි තුනකි — ආහුනෙය්‍ය ගින්න (මව්පියන්), ගහපති ගින්න (ගෘහ මූලිකයා/ස්වාමියා) සහ දක්ඛිණෙය්‍ය ගින්න (සිල්වත් මහණ බමුණන්) යන මේවායි.”

‘‘Tividhena rūpasaṅgaho – sanidassanasappaṭighaṃ rūpaṃ, anidassanasappaṭighaṃ rūpaṃ, anidassanaappaṭighaṃ rūpaṃ.

“රූප සංග්‍රහය (වර්ගීකරණය) තුන් ආකාරයකි — පෙනෙන සුලු වූ ගැටෙන සුලු වූ රූපය, නොපෙනෙන සුලු වූ ගැටෙන සුලු වූ රූපය සහ නොපෙනෙන සුලු වූ නොගැටෙන සුලු වූ රූපයයි.”

‘‘Tayo saṅkhārā – puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro, āneñjābhisaṅkhāro.

“සංස්කාර තුනකි — පුණ්‍යාභිසංස්කාරය, අපුණ්‍යාභිසංස්කාරය සහ ආනෙඤ්ජාභිසංස්කාරයයි.”

‘‘Tayo puggalā – sekkho puggalo, asekkho puggalo, nevasekkhonāsekkho puggalo.

“පුද්ගලයන් තිදෙනෙකි — සේඛ පුද්ගලයා, අසේඛ පුද්ගලයා සහ සේඛත් නොවූ අසේඛත් නොවූ (පෘථග්ජන) පුද්ගලයායි.”

‘‘Tayo therā – jātithero, dhammathero, sammutithero.

“තෙරුන් වහන්සේලා තිදෙනෙකි — ජාති තෙර, ධර්ම තෙර සහ සම්මුති තෙර යන මේවායි.”

‘‘Tīṇi puññakiriyavatthūni – dānamayaṃ puññakiriyavatthu, sīlamayaṃ puññakiriyavatthu, bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu.

“පින්කිරියවත් (පුණ්‍ය ක්‍රියා වස්තු) තුනකි — දානමය පින්කිරියවත, සීලමය පින්කිරියවත සහ භාවනාමය පින්කිරියවතයි.”

‘‘Tīṇi codanāvatthūni – diṭṭhena, sutena, parisaṅkāya.

“චෝදනා කරන කරුණු (වස්තු) තුනකි — දැකීමෙන් චෝදනා කිරීම, ඇසීමෙන් චෝදනා කිරීම සහ සැක කිරීමෙන් චෝදනා කිරීමයි.”

‘‘Tisso [Pg.183] kāmūpapattiyo – santāvuso sattā paccupaṭṭhitakāmā, te paccupaṭṭhitesu kāmesu vasaṃ vattenti, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā kāmūpapatti. Santāvuso, sattā nimmitakāmā, te nimminitvā nimminitvā kāmesu vasaṃ vattenti, seyyathāpi devā nimmānaratī. Ayaṃ dutiyā kāmūpapatti. Santāvuso sattā paranimmitakāmā, te paranimmitesu kāmesu vasaṃ vattenti, seyyathāpi devā paranimmitavasavattī. Ayaṃ tatiyā kāmūpapatti.

“කාම උත්පත්ති තුනකි — ඇවැත්නි, දැනට පවතින කාමයන් අනුභව කරන සත්ත්වයෝ සිටිති. ඔවුහු ඉදිරියේ ඇති කාම වස්තූන් කෙරෙහි තම කැමැත්ත පවත්වති. නිදසුනක් ලෙස මනුෂ්‍යයන්, ඇතැම් දෙවියන් සහ ඇතැම් විනිපාතිකයන් වැනි සත්ත්වයෝ ය. මෙය පළමු කාම උත්පත්තියයි. ඇවැත්නි, තමන් විසින් මවාගත් කාමයන් ඇති සත්ත්වයෝ සිටිති. ඔවුහු නැවත නැවත මවා ගනිමින් ඒ කාමයන් කෙරෙහි තම කැමැත්ත පවත්වති. නිදසුනක් ලෙස නිම්මාණරතී දෙවියන් වැනි සත්ත්වයෝ ය. මෙය දෙවන කාම උත්පත්තියයි. ඇවැත්නි, අනුන් විසින් මවා දෙන ලද කාමයන් ඇති සත්ත්වයෝ සිටිති. ඔවුහු අනුන් මවා දුන් ඒ කාමයන් කෙරෙහි තම කැමැත්ත පවත්වති. නිදසුනක් ලෙස පරනිම්මිත වසවත්ති දෙවියන් වැනි සත්ත්වයෝ ය. මෙය තෙවන කාම උත්පත්තියයි.”

‘‘Tisso sukhūpapattiyo – santāvuso sattā uppādetvā uppādetvā sukhaṃ viharanti, seyyathāpi devā brahmakāyikā. Ayaṃ paṭhamā sukhūpapatti. Santāvuso, sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā. Te kadāci karahaci udānaṃ udānenti – ‘aho sukhaṃ, aho sukha’nti, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ dutiyā sukhūpapatti. Santāvuso, sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā. Te santaṃyeva tusitā sukhaṃ paṭisaṃvedenti, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ tatiyā sukhūpapatti.

“සුඛ උත්පත්ති තුනකි — ඇවැත්නි, සැපය උපදවාගෙන සැපයෙන් වාසය කරන සත්ත්වයෝ සිටිති. නිදසුනක් ලෙස බ්‍රහ්මකායික දෙවියන් වැනි සත්ත්වයෝ ය. මෙය පළමු සුඛ උත්පත්තියයි. ඇවැත්නි, සැපයෙන් තෙත් වූ, හාත්පසින් තෙත් වූ, පිරී ගිය, පැතිර ගිය සැප ඇති සත්ත්වයෝ සිටිති. ඔවුහු කලින් කලට ‘අහෝ සැපයකි, අහෝ සැපයකි’ කියා උදන් අනති. නිදසුනක් ලෙස ආභස්සර දෙවියන් වැනි සත්ත්වයෝ ය. මෙය දෙවන සුඛ උත්පත්තියයි. ඇවැත්නි, සැපයෙන් තෙත් වූ, හාත්පසින් තෙත් වූ, පිරී ගිය, පැතිර ගිය සැප ඇති සත්ත්වයෝ සිටිති. ඔවුහු සතුටු වූවාහු ඉතා ශාන්ත වූ මානසික සැපයක් අත්විඳිති. නිදසුනක් ලෙස සුභකිණ්හ දෙවියන් වැනි සත්ත්වයෝ ය. මෙය තෙවන සුඛ උත්පත්තියයි.”

‘‘Tisso paññā – sekkhā paññā, asekkhā paññā, nevasekkhānāsekkhā paññā.

“ප්‍රඥා තුනකි — සේඛ ප්‍රඥාව, අසේඛ ප්‍රඥාව සහ සේඛත් නොවූ අසේඛත් නොවූ ප්‍රඥාවයි.”

‘‘Aparāpi tisso paññā – cintāmayā paññā, sutamayā paññā, bhāvanāmayā paññā.

“තවත් ප්‍රඥා තුනකි — චින්තාමය ප්‍රඥාව, සුතමය ප්‍රඥාව සහ භාවනාමය ප්‍රඥාවයි.”

‘‘Tīṇāvudhāni – sutāvudhaṃ, pavivekāvudhaṃ, paññāvudhaṃ.

“අවි ආයුධ තුනකි — ශ්‍රැත අවිය (ධර්ම දැනුම), පවිවේක අවිය (හුදෙකලාව) සහ ප්‍රඥා අවියයි.”

‘‘Tīṇindriyāni – anaññātaññassāmītindriyaṃ, aññindriyaṃ, aññātāvindriyaṃ.

“ඉන්ද්‍රිය තුනකි — අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය, අඤ්ඤින්ද්‍රිය සහ අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියයි.”

‘‘Tīṇi cakkhūni – maṃsacakkhu, dibbacakkhu, paññācakkhu.

“ඇස් (චක්ෂු) තුනකි — මාංස චක්ෂුව, දිව්‍ය චක්ෂුව සහ ප්‍රඥා චක්ෂුවයි.”

‘‘Tisso sikkhā – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.

“ශික්ෂා තුනකි — අධිසීල ශික්ෂාව, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සහ අධිප්‍රඥා ශික්ෂාවයි.”

‘‘Tisso bhāvanā – kāyabhāvanā, cittabhāvanā, paññābhāvanā.

“භාවනා තුනකි — කාය භාවනාව, චිත්ත භාවනාව සහ ප්‍රඥා භාවනාවයි.”

‘‘Tīṇi [Pg.184] anuttariyāni – dassanānuttariyaṃ, paṭipadānuttariyaṃ, vimuttānuttariyaṃ.

“අනුත්තරිය (උත්තම කරුණු) තුනකි — දර්ශනානුත්තරිය, ප්‍රතිපදානුත්තරිය සහ විමුක්තානුත්තරියයි.”

‘‘Tayo samādhī – savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhi.

“සමාධි තුනකි — විතර්ක සහිත විචාර සහිත සමාධිය, විතර්ක රහිත විචාර මාත්‍රයක් ඇති සමාධිය සහ විතර්ක රහිත විචාර රහිත සමාධියයි.”

‘‘Aparepi tayo samādhī – suññato samādhi, animitto samādhi, appaṇihito samādhi.

“තවත් සමාධි තුනකි — ශුන්‍යත සමාධිය, අනිමිත්ත සමාධිය සහ අප්පණිහිත සමාධියයි.”

‘‘Tīṇi soceyyāni – kāyasoceyyaṃ, vacīsoceyyaṃ, manosoceyyaṃ.

“සෞචෙය්‍ය (පවිත්‍රතා) තුනකි — කාය පවිත්‍රත්වය, වාග් පවිත්‍රත්වය සහ මනෝ පවිත්‍රත්වයයි.”

‘‘Tīṇi moneyyāni – kāyamoneyyaṃ, vacīmoneyyaṃ, manomoneyyaṃ.

“මෞනෙය්‍ය (මුනි ගුණ) තුනකි — කාය මෞනෙය්‍යය, වාග් මෞනෙය්‍යය සහ මනෝ මෞනෙය්‍යයයි.”

‘‘Tīṇi kosallāni – āyakosallaṃ, apāyakosallaṃ, upāyakosallaṃ.

“කෞශල්‍ය (දක්ෂතා) තුනකි — අය කෞශල්‍යය, අපාය කෞශල්‍යය සහ උපාය කෞශල්‍යයයි.”

‘‘Tayo madā – ārogyamado, yobbanamado, jīvitamado.

“මද (මත්වීම්) තුනකි — ආරෝග්‍ය මදය (නිරෝගීකම ගැන), යෞවන මදය (තරුණකම ගැන) සහ ජීවිත මදය (ජීවත්වීම ගැන) යනුයි.”

‘‘Tīṇi ādhipateyyāni – attādhipateyyaṃ, lokādhipateyyaṃ, dhammādhipateyyaṃ.

“අධිපති ධර්ම තුනකි — අත්තාධිපතෙය්‍යය (තමා අධිපති කර ගැනීම), ලෝකාධිපතෙය්‍යය (ලෝකය අධිපති කර ගැනීම) සහ ධම්මාධිපතෙය්‍යය (ධර්මය අධිපති කර ගැනීම) යනුයි.”

‘‘Tīṇi kathāvatthūni – atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya – ‘evaṃ ahosi atītamaddhāna’nti; anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya – ‘evaṃ bhavissati anāgatamaddhāna’nti; etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya – ‘evaṃ hoti etarahi paccuppannaṃ addhāna’nti.

“කථාවස්තු (කතා කළ යුතු කරුණු) තුනකි — අතීත කාලය අරභයා කතා කරයි: ‘අතීතයෙහි මෙසේ විය’ කියා ය; අනාගත කාලය අරභයා කතා කරයි: ‘අනාගතයෙහි මෙසේ වනු ඇත’ කියා ය; වර්තමාන කාලය අරභයා කතා කරයි: ‘දැනට වර්තමානයෙහි මෙසේ වේ’ කියා ය.”

‘‘Tisso vijjā – pubbenivāsānussatiñāṇaṃ vijjā, sattānaṃ cutūpapāteñāṇaṃ vijjā, āsavānaṃ khayeñāṇaṃ vijjā.

“විද්‍යාවන් තුනකි — පූර්වේනිවාසානුස්මෘති ඥානය නම් වූ විද්‍යාව, සත්ත්වයන්ගේ චුති-උප්පත්ති පිළිබඳ ඥානය නම් වූ විද්‍යාව සහ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමේ ඥානය නම් වූ විද්‍යාවයි.”

‘‘Tayo vihārā – dibbo vihāro, brahmā vihāro, ariyo vihāro.

“විහරණ (වාසය කරන ආකාර) තුනකි — දිව්‍ය විහරණය, බ්‍රහ්ම විහරණය සහ ආර්ය විහරණයයි.”

‘‘Tīṇi pāṭihāriyāni – iddhipāṭihāriyaṃ, ādesanāpāṭihāriyaṃ, anusāsanīpāṭihāriyaṃ.

“ප්‍රාතිහාර්ය තුනකි — ඉද්ධි ප්‍රාතිහාර්යය, ආදේසනා ප්‍රාතිහාර්යය සහ අනුශාසනී ප්‍රාතිහාර්යයයි.”

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

ඇවැත්නි, සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දක්නා වූ, අර්හත් වූ, ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මේ ධර්මයන් තුනක් මැනවින් දේශනා කරන ලදී. එහිදී අප සියලු දෙනා විසින් ම (එකඟ ව) සංගායනා කළ යුතුය. ... දෙවි මිනිසුන්ගේ හිත පිණිස, සුව පිණිස, යහපත පිණිස එය පවතින්නේය.

Catukkaṃ

සතරේ කොටස (සතුක්ක නිපාතය)

306. ‘‘Atthi [Pg.185] kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame cattāro?

306. ඇවැත්නි, සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දක්නා වූ, අර්හත් වූ, ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්මයන් සතරක් ඇත්තේය. එහිදී අප සියලු දෙනා විසින් ම එක්ව සංගායනා කළ යුතුය, විවාද නොකළ යුතුය. ... දෙවි මිනිසුන්ගේ හිත පිණිස, සුව පිණිස, යහපත පිණිස එය පවතින්නේය. ඒ සතර මොනවාද?

‘‘Cattāro satipaṭṭhānā. Idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanānupassī…pe… citte cittānupassī…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.

සතර සතිපට්ඨානයන් ය. ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුව කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇතිව, මැනවින් දැනගන්නා නුවණින් යුතුව, සිහි ඇතිව, ලෝකයෙහි අභිධ්‍යාව හා දොම්නස දුරු කොට, කයෙහි කය අනුව බලමින් වාසය කරයි. වේදනාවන්හි වේදනා අනුව බලමින් ... සිතෙහි සිත අනුව බලමින් ... ධර්මයන්හි ධර්ම අනුව බලමින්, කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇතිව, මැනවින් දැනගන්නා නුවණින් යුතුව, සිහි ඇතිව, ලෝකයෙහි අභිධ්‍යාව හා දොම්නස දුරු කොට වාසය කරයි.

‘‘Cattāro sammappadhānā. Idhāvuso, bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati.

සතර සම්‍යක් ප්‍රධානයන් ය. ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුව නූපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන් නූපදවීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව අල්ලා ගනියි, වීර්යය කරයි. උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව අල්ලා ගනියි, වීර්යය කරයි. නූපන් කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව අල්ලා ගනියි, වීර්යය කරයි. උපන් කුසල ධර්මයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස, මුළා නොවීම පිණිස, වැඩීම පිණිස, ප්‍රමාණය ඉක්මවා වැඩීම පිණිස, භාවනාව සම්පූර්ණ කිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව අල්ලා ගනියි, වීර්යය කරයි.

‘‘Cattāro iddhipādā. Idhāvuso, bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti.

සතර ඉද්ධිපාදයන් ය. ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුව ඡන්දය අධිපති කොට ඇති සමාධියෙන් හා ප්‍රධාන සංස්කාරයන්ගෙන් යුක්ත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි. චිත්තය අධිපති කොට ඇති සමාධියෙන් හා ප්‍රධාන සංස්කාරයන්ගෙන් යුක්ත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි. වීර්යය අධිපති කොට ඇති සමාධියෙන් හා ප්‍රධාන සංස්කාරයන්ගෙන් යුක්ත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි. විමංසාව අධිපති කොට ඇති සමාධියෙන් හා ප්‍රධාන සංස්කාරයන්ගෙන් යුක්ත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි.

‘‘Cattāri jhānāni. Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca [Pg.186] kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati.

සතර ධ්‍යානයන් ය. ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ, විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්, තමා තුළ පැහැදීම ඇති කරන, සිතෙහි ඒකාග්‍රතාව ඇති කරන, විතර්ක රහිත වූ, විචාර රහිත වූ, සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇලීමෙන් උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් හා මැනවින් දැනගන්නා නුවණින් යුතුව වාසය කරයි. ශරීරයෙන් සැපයක් විඳියි. යම් ධ්‍යානයක් ගැන ආර්යයන් වහන්සේලා 'උපේක්ෂා සහගතව, සිහි ඇතිව, සැපසේ වාසය කරන්නෙකැ'යි පවසත් ද, ඒ තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සැපය ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, දුක ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, පෙර ම සෝමනස්ස දොම්නස්සයන් අස්තයට යාමෙන්, දුක් සැප රහිත වූ, උපේක්ෂාවෙන් හා සිහියෙන් පිරිසිදු වූ සිව්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.

307. ‘‘Catasso samādhibhāvanā. Atthāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati. Atthāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati. Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati. Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati.

307. සමාධි භාවනා සතරකි. ඇවැත්නි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද යම් සමාධි භාවනාවක් මෙලොව සැප විහරණය පිණිස පවතියි ද, එවැනි සමාධි භාවනාවක් ඇත්තේය. ඇවැත්නි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද යම් සමාධි භාවනාවක් ඥානදර්ශනය ලබා ගැනීම පිණිස පවතියි ද, එවැනි සමාධි භාවනාවක් ඇත්තේය. ඇවැත්නි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද යම් සමාධි භාවනාවක් සිහිය හා නුවණ (වැඩීම) පිණිස පවතියි ද, එවැනි සමාධි භාවනාවක් ඇත්තේය. ඇවැත්නි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද යම් සමාධි භාවනාවක් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම පිණිස පවතියි ද, එවැනි සමාධි භාවනාවක් ඇත්තේය.

‘‘Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati.

ඇවැත්නි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද මෙලොව සැප විහරණය පිණිස පවතින සමාධි භාවනාව කුමක්ද? ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ ... සිව්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ඇවැත්නි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද මේ සමාධි භාවනාව මෙලොව සැප විහරණය පිණිස පවතියි.

‘‘Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhu ālokasaññaṃ manasi karoti, divāsaññaṃ adhiṭṭhāti yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Ayaṃ, āvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati.

ඇවැත්නි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද ඥානදර්ශනය ලබා ගැනීම පිණිස පවතින සමාධි භාවනාව කුමක්ද? ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුව ආලෝක සංඥාව මෙනෙහි කරයි, දහවල් කාලයෙහි යම් සේ ද රාත්‍රියෙහි ද එසේ ම යැයි දහවල් සංඥාව අධිෂ්ඨානය කරයි, රාත්‍රියෙහි යම් සේ ද දහවල් කාලයෙහි ද එසේ ම යැයි (මෙනෙහි කරයි). මෙලෙස විවෘත වූ, කෙලෙස්වලින් වැසී නොගිය සිතින් යුතුව ආලෝකය සහිත වූ සිත වඩයි. ඇවැත්නි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද මේ සමාධි භාවනාව ඥානදර්ශනය ලබා ගැනීම පිණිස පවතියි.

‘‘Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhuno viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Ayaṃ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati.

"ඇවැත්නි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුහුණු කරන ලද කවර සමාධි භාවනාවක් සිහිය හා නුවණ (සතිසම්පජඤ්ඤය) පිණිස පවතී ද? ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුවකට වේදනාවෝ තමාට පැහැදිලිව වැටහෙමින් ම හටගනිති; පැහැදිලිව වැටහෙමින් ම පවතිති; පැහැදිලිව වැටහෙමින් ම නිරුද්ධ වෙති. සංඥාවෝ පැහැදිලිව වැටහෙමින් ම හටගනිති; පැහැදිලිව වැටහෙමින් ම පවතිති; පැහැදිලිව වැටහෙමින් ම නිරුද්ධ වෙති. විතර්කයෝ පැහැදිලිව වැටහෙමින් ම හටගනිති; පැහැදිලිව වැටහෙමින් ම පවතිති; පැහැදිලිව වැටහෙමින් ම නිරුද්ධ වෙති. ඇවැත්නි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුහුණු කරන ලද මේ සමාධි භාවනාව සිහිය හා නුවණ පිණිස පවතී."

‘‘Katamā [Pg.187] cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati. Iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo. Iti vedanā…pe… iti saññā… iti saṅkhārā… iti viññāṇaṃ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo. Ayaṃ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati.

"ඇවැත්නි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුහුණු කරන ලද කවර සමාධි භාවනාවක් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම පිණිස පවතී ද? ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුව පංච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි හටගැනීම හා විනාශය (උදයව්‍යය) අනුපස්සනා කරමින් වාසය කරයි. 'මෙය රූපයයි, මෙය රූපයේ හටගැනීමයි, මෙය රූපයේ නිරුද්ධ වීමයි. මෙය වේදනාවයි... මෙය සංඥාවයි... මෙය සංස්කාරයෝයි... මෙය විඤ්ඤාණයයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ හටගැනීමයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ නිරුද්ධ වීමයි' යනුවෙනි. ඇවැත්නි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුහුණු කරන ලද මේ සමාධි භාවනාව ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම පිණිස පවතී."

308. ‘‘Catasso appamaññā. Idhāvuso, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.

308. "සතර අප්පමඤ්ඤාවෝ වෙති. ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුව මෙත්තා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි. එසේ ම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සතරවන දිශාව ද පතුරුවයි. මෙසේ උඩ, යට, සිරස යන සෑම තන්හි ම, සියල්ලන් කෙරෙහි තමා හා සමාන කොට සියලු ලෝකය විපුල වූ, මහත් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ මෙත්තා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කරයි. කරුණා සහගත සිතින් ද... මුදිතා සහගත සිතින් ද... උපෙක්ඛා සහගත සිතින් ද එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි. එසේ ම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සතරවන දිශාව ද පතුරුවයි. මෙසේ උඩ, යට, සිරස යන සෑම තන්හි ම, සියල්ලන් කෙරෙහි තමා හා සමාන කොට සියලු ලෝකය විපුල වූ, මහත් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ උපෙක්ඛා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කරයි."

‘‘Cattāro āruppā. Idhāvuso, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati.

ආරූප්‍ය (ධ්‍යාන) සතරකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ සෑම අයුරින්ම රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්, පටිඝ සංඥාවන් (ගැටීම් සංඥා) අභාවයට යාමෙන්, නානත්ව සංඥාවන් (විවිධත්ව සංඥා) මෙනෙහි නොකිරීමෙන්, 'ආකාශය අනන්තය' යි ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සෑම අයුරින්ම ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා 'විඤ්ඤාණය අනන්තය' යි විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සෑම අයුරින්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා 'කිසිවක් නැත' යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සෑම අයුරින්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.

‘‘Cattāri apassenāni. Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṃ paṭisevati, saṅkhāyekaṃ adhivāseti, saṅkhāyekaṃ parivajjeti, saṅkhāyekaṃ vinodeti.

ඇපෑ (පිළිසරණ) සතරකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ නුවණින් සලකා බලා යමක් පරිභෝජනය කරයි, නුවණින් සලකා බලා යමක් ඉවසා දරා සිටියි, නුවණින් සලකා බලා යමක් මගහරියි (පරිවර්ජනය කරයි), නුවණින් සලකා බලා යමක් (අකුසල් විතර්කාදිය) දුරු කරයි.

309. ‘‘Cattāro [Pg.188] ariyavaṃsā. Idhāvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati; aladdhā ca cīvaraṃ na paritassati, laddhā ca cīvaraṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṃ vuccatāvuso – ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito’.

309. ආර්ය වංශ සතරකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ලද පමණ වූ (ඕනෑම) සිවුරකින් සතුටු වෙයි, ලද පමණ වූ සිවුරකින් සතුටු වීමේ ගුණ කියයි, සිවුරු හේතුවෙන් අකටයුතු වූ වැරදි සෙවීම් වලට (අනෙස්නාවන්ට) නොපැමිණෙයි; සිවුරක් නොලැබුණ ද නොතැති ගනියි, සිවුරක් ලැබුණ ද එහි ගිජු නොවී, මුළා නොවී, බැඳීමෙන් තොරව, එහි දෝෂ දකිමින්, නිස්සරණ ප්‍රඥාවෙන් යුතුව එය පරිභෝජනය කරයි. එසේම ඒ ලද පමණ වූ සිවුරෙන් සතුටු වීම නිසා තමා උසස් කොට නොදකියි, අන්‍යන් හෙළා නොදකියි. ඇවැත්නි, යම් මහණෙක් එහි දක්ෂ ද, අනලස් ද, සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් හා සිහියෙන් යුක්ත ද, මේ මහණ තෙමේ 'පුරාණ වූ අග්‍ර වූ ආර්ය වංශයෙහි පිහිටියෙකි' යි කියනු ලැබේ.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca piṇḍapātahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati; aladdhā ca piṇḍapātaṃ na paritassati, laddhā ca piṇḍapātaṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṃ vuccatāvuso – ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito’.

නැවත ද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ ලද පමණ වූ (ඕනෑම) පිණ්ඩපාතයකින් සතුටු වෙයි, ලද පමණ වූ පිණ්ඩපාතයෙන් සතුටු වීමේ ගුණ කියයි, පිණ්ඩපාත හේතුවෙන් අකටයුතු වූ වැරදි සෙවීම් වලට නොපැමිණෙයි; පිණ්ඩපාතයක් නොලැබුණ ද නොතැති ගනියි, පිණ්ඩපාතයක් ලැබුණ ද එහි ගිජු නොවී, මුළා නොවී, බැඳීමෙන් තොරව, එහි දෝෂ දකිමින්, නිස්සරණ ප්‍රඥාවෙන් යුතුව එය පරිභෝජනය කරයි. එසේම ඒ ලද පමණ වූ පිණ්ඩපාතයෙන් සතුටු වීම නිසා තමා උසස් කොට නොදකියි, අන්‍යන් හෙළා නොදකියි. ඇවැත්නි, යම් මහණෙක් එහි දක්ෂ ද, අනලස් ද, සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් හා සිහියෙන් යුක්ත ද, මේ මහණ තෙමේ 'පුරාණ වූ අග්‍ර වූ ආර්ය වංශයෙහි පිහිටියෙකි' යි කියනු ලැබේ.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca senāsanahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati; aladdhā ca senāsanaṃ na paritassati, laddhā ca senāsanaṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṃ vuccatāvuso – ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito’.

නැවත ද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ ලද පමණ වූ (ඕනෑම) සේනාසනයකින් සතුටු වෙයි, ලද පමණ වූ සේනාසනයෙන් සතුටු වීමේ ගුණ කියයි, සේනාසන හේතුවෙන් අකටයුතු වූ වැරදි සෙවීම් වලට නොපැමිණෙයි; සේනාසනයක් නොලැබුණ ද නොතැති ගනියි, සේනාසනයක් ලැබුණ ද එහි ගිජු නොවී, මුළා නොවී, බැඳීමෙන් තොරව, එහි දෝෂ දකිමින්, නිස්සරණ ප්‍රඥාවෙන් යුතුව එය පරිභෝජනය කරයි. එසේම ඒ ලද පමණ වූ සේනාසනයෙන් සතුටු වීම නිසා තමා උසස් කොට නොදකියි, අන්‍යන් හෙළා නොදකියි. ඇවැත්නි, යම් මහණෙක් එහි දක්ෂ ද, අනලස් ද, සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් හා සිහියෙන් යුක්ත ද, මේ මහණ තෙමේ 'පුරාණ වූ අග්‍ර වූ ආර්ය වංශයෙහි පිහිටියෙකි' යි කියනු ලැබේ.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu pahānārāmo hoti pahānarato, bhāvanārāmo hoti bhāvanārato; tāya ca pana pahānārāmatāya pahānaratiyā bhāvanārāmatāya bhāvanāratiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato ayaṃ vuccatāvuso – ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito’.

“ඇවැත්නි, තවද මහණ තෙමේ (අකුසල්) ප්‍රහාණය කිරීමෙහි ඇලුනේ වෙයි, ප්‍රහාණයෙහි රමණය කරන්නේ වෙයි; (ගුණධර්ම) භාවනා කිරීමෙහි ඇලුනේ වෙයි, භාවනාවෙහි රමණය කරන්නේ වෙයි. ඔහු එම ප්‍රහාණයෙහි ඇලුනු බව සහ ප්‍රහාණයෙහි රමණය කරන බව නිසා ද, භාවනාවෙහි ඇලුනු බව සහ භාවනාවෙහි රමණය කරන බව නිසා ද, තමා උසස් කර නොගනියි, අන්‍යයන් හෙළා නොදකියි. ඇවැත්නි, යම් මහණෙක් ඒ (ප්‍රහාණ හා භාවනා) කටයුතු පිළිබඳ දක්ෂ වූයේ, අලස නොවූයේ, සම්පජන්නයෙන් හා සිහියෙන් යුක්ත වූයේ වේ ද, මේ මහණ තෙමේ ‘පුරාණ වූ, අග්‍ර යැයි සම්මත වූ ආර්ය වංශයෙහි පිහිටි මහණෙකැයි’ කියනු ලැබේ.”

310. ‘‘Cattāri [Pg.189] padhānāni. Saṃvarapadhānaṃ pahānapadhānaṃ bhāvanāpadhānaṃ anurakkhaṇāpadhānaṃ. Katamañcāvuso, saṃvarapadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Idaṃ vuccatāvuso, saṃvarapadhānaṃ.

310. “ප්‍රධාන (වීර්යය) සතරකි. එනම්: සංවර ප්‍රධානය, ප්‍රහාණ ප්‍රධානය, භාවනා ප්‍රධානය සහ අනුරක්ෂණ ප්‍රධානයයි. ඇවැත්නි, සංවර ප්‍රධානය යනු කුමක්ද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ඇසින් රූපයක් දැක (ස්ත්‍රී, පුරුෂ වශයෙන්) නිමිති නොගනියි, අනුබ්‍යඤ්ජන (අවයව ආදිය) නොගනියි. යම් හෙයකින් චක්ඛුන්ද්‍රිය අසංවරව වාසය කරන්නා වූ එම මහණා කෙරෙහි අභිධ්‍යාව හා දෝමනස්සය වැනි ලාමක අකුසල් දහම් ලුහුබැඳ එන්නේ නම්, ඔහු එහි සංවරය පිණිස පිළිපදියි, චක්ඛුන්ද්‍රිය ආරක්ෂා කරයි, චක්ඛුන්ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි. කනින් හඬක් අසා... නාසයෙන් ගඳ සුවඳ ආඝ්‍රාණය කොට... දිවෙන් රස විඳ... කයෙන් ස්පර්ශයක් ලබා... මනසින් ධර්මාරම්මණයක් දැනගෙන නිමිති නොගනියි, අනුබ්‍යඤ්ජන නොගනියි. යම් හෙයකින් මනින්ද්‍රිය අසංවරව වාසය කරන්නා වූ එම මහණා කෙරෙහි අභිධ්‍යාව හා දෝමනස්සය වැනි ලාමක අකුසල් දහම් ලුහුබැඳ එන්නේ නම්, ඔහු එහි සංවරය පිණිස පිළිපදියි, මනින්ද්‍රිය ආරක්ෂා කරයි, මනින්ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි. ඇවැත්නි, මෙය සංවර ප්‍රධානය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Katamañcāvuso, pahānapadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṃ karoti anabhāvaṃ gameti. Uppannaṃ byāpādavitakkaṃ…pe… uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ… uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṃ karoti anabhāvaṃ gameti. Idaṃ vuccatāvuso, pahānapadhānaṃ.

“ඇවැත්නි, ප්‍රහාණ ප්‍රධානය යනු කුමක්ද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ උපන් කාම විතර්කයන් නොඉවසයි, එය අත්හරියි, දුරු කරයි, කෙළවර කරයි, නැවත නූපදනා තත්ත්වයට පත් කරයි. උපන් ව්‍යාපාද විතර්කය... (පෙ)... උපන් විහිංසා විතර්කය... කලින් කලට උපදින ලාමක අකුසල් දහම් නොඉවසයි, ඒවා අත්හරියි, දුරු කරයි, කෙළවර කරයි, නැවත නූපදනා තත්ත්වයට පත් කරයි. ඇවැත්නි, මෙය ප්‍රහාණ ප්‍රධානය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Katamañcāvuso, bhāvanāpadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti… vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti… pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti… passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Idaṃ vuccatāvuso, bhāvanāpadhānaṃ.

“ඇවැත්නි, භාවනා ප්‍රධානය යනු කුමක්ද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ විවේකය ඇසුරු කළ, විරාගය ඇසුරු කළ, නිරෝධය ඇසුරු කළ, නිවනට නැඹුරු වූ සති සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... වීරිය සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... පීති සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... පස්සද්ධි සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... සමාධි සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... විවේකය ඇසුරු කළ, විරාගය ඇසුරු කළ, නිරෝධය ඇසුරු කළ, නිවනට නැඹුරු වූ උපෙක්ඛා සම්බොජ්ඣංගය වඩයි. ඇවැත්නි, මෙය භාවනා ප්‍රධානය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Katamañcāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu uppannaṃ bhadrakaṃ samādhinimittaṃ anurakkhati – aṭṭhikasaññaṃ, puḷuvakasaññaṃ, vinīlakasaññaṃ, vicchiddakasaññaṃ, uddhumātakasaññaṃ. Idaṃ vuccatāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṃ.

“ඇවැත්නි, අනුරක්ෂණ ප්‍රධානය යනු කුමක්ද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ උපන් යහපත් සමාධි නිමිත්ත ආරක්ෂා කරයි; එනම්: අට්ඨික සඤ්ඤාව (ඇටසැකිලි සඤ්ඤාව), පුළුවක සඤ්ඤාව (පණුවන් ගැසූ සිරුරු සඤ්ඤාව), විනීලක සඤ්ඤාව (නිල් වූ සිරුරු සඤ්ඤාව), විච්ඡිද්දක සඤ්ඤාව (කැපුම් පැලුම් ඇති සිරුරු සඤ්ඤාව), උද්ධුමාතක සඤ්ඤාව (ඉදිමී ගිය සිරුරු සඤ්ඤාව) යන මේවායි. ඇවැත්නි, මෙය අනුරක්ෂණ ප්‍රධානය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Cattāri ñāṇāni – dhamme ñāṇaṃ, anvaye ñāṇaṃ, pariye ñāṇaṃ, sammutiyā ñāṇaṃ.

“ඥාන සතරකි. එනම්: ධර්ම ඥානය, අන්වය ඥානය (අනුමාන ඥානය), පරචිත්ත ඥානය (අනුන්ගේ සිත් දැනගන්නා නුවණ) සහ සම්මුති ඥානයයි.”

‘‘Aparānipi [Pg.190] cattāri ñāṇāni – dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ.

“තවත් ඥාන සතරකි. එනම්: දුක්ඛ සත්‍යය පිළිබඳ ඥානය, දුක්ඛ සමුදය පිළිබඳ ඥානය, දුක්ඛ නිරෝධය පිළිබඳ ඥානය සහ දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳ ඥානයයි.”

311. ‘‘Cattāri sotāpattiyaṅgāni – sappurisasaṃsevo, saddhammassavanaṃ, yonisomanasikāro, dhammānudhammappaṭipatti.

311. “සෝතාපත්ති අංග සතරකි. එනම්: සත්පුරුෂ සේවනය, සද්ධර්ම ශ්‍රවණය, යෝනිසෝ මනසිකාරය සහ ධම්මානුධම්ම පටිපදාවයි.”

‘‘Cattāri sotāpannassa aṅgāni. Idhāvuso, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho, bhagavā’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgato hoti – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Saṅghe aveccappasādena samannāgato hoti – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṃvattanikehi.

“සෝතාපන්න පුද්ගලයෙකුගේ (ලක්ෂණ වූ) අංග සතරකි. ඇවැත්නි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවක තෙමේ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි අචල වූ ප්‍රසාදයෙන් යුක්ත වෙයි; ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ ද අර්හත් වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තර පුරිසදම්ම සාරථි වන සේක, දෙවි මිනිසුන්ට ශාස්තෘ වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක’ යනුවෙනි. ධර්මය කෙරෙහි අචල ප්‍රසාදයෙන් යුක්ත වෙයි; ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය ස්වාක්ඛාත (මැනවින් දේශනා කරන) ලද්දේය, සන්දිට්ඨිකය, අකාලිකය, “එන්න, බලන්න” (එහිපස්සික) යැයි කීමට සුදුසුය, තමා තුළට පමුණුවා ගැනීමට (ඕපනයික) සුදුසුය, නුවණැති අය විසින් තමන්ගේම නුවණින් දත යුතුය’ යනුවෙනි. මහා සංඝරත්නය කෙරෙහි අචල ප්‍රසාදයෙන් යුක්ත වෙයි; ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ සුප්පටිපන්න (මැනවින් පිළිපන්) සේක, උජුප්පටිපන්න (ඍජුව පිළිපන්) සේක, ඤායප්පටිපන්න (නිවන් මගෙහි පිළිපන්) සේක, සාමීචිප්පටිපන්න (ගෞරව සහිතව පිළිපන්) සේක; එනම් මේ පුරුෂ යුගල සතරකි, පුද්ගලයන් අට දෙනෙකි; භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ ආහුනෙය්‍ය සේක, පාහුනෙය්‍ය සේක, දක්ඛිණෙය්‍ය සේක, අඤ්ජලිකරණීය සේක, ලෝකයාගේ අනුත්තර පුණ්‍ය ක්ෂේත්‍රය වන සේක’ යනුවෙනි. එමෙන්ම ආර්යයන් වහන්සේලා ප්‍රිය කරන, නොකැඩුණු, සිදුරු නොවූ, කලු නොවූ, ලප නොවූ, තෘෂ්ණා දාසත්වයෙන් මිදුණු, ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් පසසන ලද, (මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙන්) පරාමර්ශනය නොකරන ලද, සමාධිය පිණිස පවතින සීලයෙන් යුක්ත වෙයි.”

‘‘Cattāri sāmaññaphalāni – sotāpattiphalaṃ, sakadāgāmiphalaṃ, anāgāmiphalaṃ, arahattaphalaṃ.

“ශ්‍රාමණ්‍ය ඵල සතරකි. එනම්: සෝතාපත්ති ඵලය, සකෘදාගාමී ඵලය, අනාගාමී ඵලය සහ අරහත් ඵලයයි.”

‘‘Catasso dhātuyo – pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu.

“ධාතු සතරකි. එනම්: පඨවි ධාතුව, ආපෝ ධාතුව, තේජෝ ධාතුව සහ වායෝ ධාතුවයි.”}]```

‘‘Cattāro āhārā – kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṃ catutthaṃ.

ආහාර සතරකි: රළු වූ හෝ සියුම් වූ කබලිංකාර ආහාරය, දෙවනුව ඵස්ස ආහාරය, තුන්වනුව මනෝසංචේතනා ආහාරය, සිව්වනුව විඤ්ඤාණ ආහාරය යි.

‘‘Catasso viññāṇaṭṭhitiyo. Rūpūpāyaṃ vā, āvuso, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭhati rūpārammaṇaṃ rūpappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjati; vedanūpāyaṃ [Pg.191] vā āvuso…pe… saññūpāyaṃ vā, āvuso…pe… saṅkhārūpāyaṃ vā, āvuso, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭhati saṅkhārārammaṇaṃ saṅkhārappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjati.

විඤ්ඤාණට්ඨිති (විඤ්ඤාණය පිහිටන ස්ථාන) සතරකි. ඇවැත්නි, විඤ්ඤාණය රූපය ඇසුරු කොට හෝ පවතිනුයේ, රූපය අරමුණු කොට, රූපයෙහි පිහිටා, නන්දියෙන් (තණ්හාවෙන්) තෙත් කරන ලද්දේ වෘද්ධියට, වර්ධනයට හා විපුලත්වයට පත්වෙයි. ඇවැත්නි, විඤ්ඤාණය වේදනාව ඇසුරු කොට හෝ... ඇවැත්නි, සංඥාව ඇසුරු කොට හෝ... ඇවැත්නි, විඤ්ඤාණය සංස්කාරයන් ඇසුරු කොට හෝ පවතිනුයේ, සංස්කාරයන් අරමුණු කොට, සංස්කාරයන්හි පිහිටා, නන්දියෙන් තෙත් කරන ලද්දේ වෘද්ධියට, වර්ධනයට හා විපුලත්වයට පත්වෙයි.

‘‘Cattāri agatigamanāni – chandāgatiṃ gacchati, dosāgati gacchati, mohāgatiṃ gacchati, bhayāgatiṃ gacchati.

අගතිගාමී වීම් සතරකි: ඡන්දයෙන් (කැමැත්තෙන්) අගතියට යයි, ද්වේෂයෙන් අගතියට යයි, මෝහයෙන් අගතියට යයි, භයෙන් අගතියට යයි.

‘‘Cattāro taṇhuppādā – cīvarahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; piṇḍapātahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; senāsanahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; itibhavābhavahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati.

තණ්හාව උපදින කරුණු සතරකි: ඇවැත්නි, මහණෙකුට සිවුරු හේතුවෙන් තණ්හාව උපදින්නේ වෙයි; ඇවැත්නි, මහණෙකුට පිණ්ඩපාතය හේතුවෙන් තණ්හාව උපදින්නේ වෙයි; ඇවැත්නි, මහණෙකුට සේනාසනය හේතුවෙන් තණ්හාව උපදින්නේ වෙයි; ඇවැත්නි, මහණෙකුට භවාභව (පැවැත්ම හෝ නොපැවැත්ම) හේතුවෙන් තණ්හාව උපදින්නේ වෙයි.

‘‘Catasso paṭipadā – dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā.

පිළිවෙත් සතරකි: මන්දගාමී අවබෝධය ඇති දුක්ඛිත පිළිවෙත, ශීඝ්‍ර අවබෝධය ඇති දුක්ඛිත පිළිවෙත, මන්දගාමී අවබෝධය ඇති සුඛිත පිළිවෙත, ශීඝ්‍ර අවබෝධය ඇති සුඛිත පිළිවෙත යි.

‘‘Aparāpi catasso paṭipadā – akkhamā paṭipadā, khamā paṭipadā, damā paṭipadā, samā paṭipadā.

තවත් පිළිවෙත් සතරකි: නොඉවසන සුලු පිළිවෙත (අක්ඛමා), ඉවසන සුලු පිළිවෙත (ඛමා), ඉන්ද්‍රිය දමනය කරන පිළිවෙත (දමා), කෙලෙස් සන්සිඳුවන පිළිවෙත (සමා) යි.

‘‘Cattāri dhammapadāni – anabhijjhā dhammapadaṃ, abyāpādo dhammapadaṃ, sammāsati dhammapadaṃ, sammāsamādhi dhammapadaṃ.

ධර්ම පද සතරකි: අනභිජ්ඣාව (ලෝභ නොවීම) නම් වූ ධර්ම පදය, අබ්‍යාපාදය (තරහ නොගැනීම) නම් වූ ධර්ම පදය, සම්මා සතිය නම් වූ ධර්ම පදය, සම්මා සමාධිය නම් වූ ධර්ම පදය යි.

‘‘Cattāri dhammasamādānāni – atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannadukkhañceva āyatiñca dukkhavipākaṃ. Atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannadukkhaṃ āyatiṃ sukhavipākaṃ. Atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannasukhaṃ āyatiṃ dukkhavipākaṃ. Atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannasukhañceva āyatiñca sukhavipākaṃ.

ධර්ම සමාදානයන් (වෙහෙසී ඉටු කරන පිළිවෙත්) සතරකි: ඇවැත්නි, වර්තමානයෙහි දුක් සහිත වූ, මතු දුක් විපාක දෙන්නා වූ ධර්ම සමාදානයක් ඇත. ඇවැත්නි, වර්තමානයෙහි දුක් සහිත වූ, මතු සැප විපාක දෙන්නා වූ ධර්ම සමාදානයක් ඇත. ඇවැත්නි, වර්තමානයෙහි සැප සහිත වූ, මතු දුක් විපාක දෙන්නා වූ ධර්ම සමාදානයක් ඇත. ඇවැත්නි, වර්තමානයෙහි සැප සහිත වූ, මතු සැප විපාක දෙන්නා වූ ධර්ම සමාදානයක් ඇත.

‘‘Cattāro dhammakkhandhā – sīlakkhandho, samādhikkhandho, paññākkhandho, vimuttikkhandho.

ධර්මස්කන්ධ සතරකි: සීල ස්කන්ධය, සමාධි ස්කන්ධය, ප්‍රඥා ස්කන්ධය, විමුක්ති ස්කන්ධය යි.

‘‘Cattāri balāni – vīriyabalaṃ, satibalaṃ, samādhibalaṃ, paññābalaṃ.

බල සතරකි: වීරිය බලය, සති බලය, සමාධි බලය, ප්‍රඥා බලය යි.

‘‘Cattāri adhiṭṭhānāni – paññādhiṭṭhānaṃ, saccādhiṭṭhānaṃ, cāgādhiṭṭhānaṃ, upasamādhiṭṭhānaṃ.

අධිට්ඨාන (අධිෂ්ඨාන කරන කරුණු) සතරකි: ප්‍රඥා අධිට්ඨානය, සත්‍ය අධිට්ඨානය, චාග අධිට්ඨානය, උපසම (කෙලෙස් සන්සිඳුවීම) අධිට්ඨානය යි.

312. ‘‘Cattāri [Pg.192] pañhabyākaraṇāni – ekaṃsabyākaraṇīyo pañho, paṭipucchābyākaraṇīyo pañho, vibhajjabyākaraṇīyo pañho, ṭhapanīyo pañho.

312. ප්‍රශ්න විසඳන ක්‍රම සතරකි: ඒකාන්තයෙන් පිළිතුරු දිය යුතු ප්‍රශ්නය, පෙරළා ප්‍රශ්න කිරීමෙන් පිළිතුරු දිය යුතු ප්‍රශ්නය, බෙදා දැක්වීමෙන් පිළිතුරු දිය යුතු ප්‍රශ්නය, පසෙක තැබිය යුතු ප්‍රශ්නය යි.

‘‘Cattāri kammāni – atthāvuso, kammaṃ kaṇhaṃ kaṇhavipākaṃ; atthāvuso, kammaṃ sukkaṃ sukkavipākaṃ; atthāvuso, kammaṃ kaṇhasukkaṃ kaṇhasukkavipākaṃ; atthāvuso, kammaṃ akaṇhaasukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammakkhayāya saṃvattati.

කර්ම සතරකි: ඇවැත්නි, කළු වූ, කළු විපාක දෙන්නා වූ කර්මය ඇත; ඇවැත්නි, සුදු වූ, සුදු විපාක දෙන්නා වූ කර්මය ඇත; ඇවැත්නි, කළු-සුදු මිශ්‍ර වූ, කළු-සුදු විපාක දෙන්නා වූ කර්මය ඇත; ඇවැත්නි, කළු ද නොවන සුදු ද නොවන, කළු-සුදු විපාක රහිත වූ, කර්ම ක්ෂය කිරීම පිණිස පවත්නා වූ කර්මය ඇත.

‘‘Cattāro sacchikaraṇīyā dhammā – pubbenivāso satiyā sacchikaraṇīyo; sattānaṃ cutūpapāto cakkhunā sacchikaraṇīyo; aṭṭha vimokkhā kāyena sacchikaraṇīyā; āsavānaṃ khayo paññāya sacchikaraṇīyo.

සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම සතරකි: පූර්වේනිවාසානුස්මෘතිය සිහියෙන් සාක්ෂාත් කළ යුතුය; සත්වයන්ගේ චුති-උප්පාදය (දිව්‍ය) චක්ඛුසයෙන් සාක්ෂාත් කළ යුතුය; අෂ්ට විමෝක්ෂයන් නාම කයෙන් (සිතින්) සාක්ෂාත් කළ යුතුය; ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම ප්‍රඥාවෙන් සාක්ෂාත් කළ යුතුය.

‘‘Cattāro oghā – kāmogho, bhavogho, diṭṭhogho, avijjogho.

ඕඝ සතරකි: කාම ඕඝය, භව ඕඝය, දිට්ඨි ඕඝය, අවිජ්ජා ඕඝය යි.

‘‘Cattāro yogā – kāmayogo, bhavayogo, diṭṭhiyogo, avijjāyogo.

යෝග සතරකි: කාම යෝගය, භව යෝගය, දිට්ඨි යෝගය, අවිජ්ජා යෝගය යි.

‘‘Cattāro visaññogā – kāmayogavisaññogo, bhavayogavisaññogo, diṭṭhiyogavisaññogo, avijjāyogavisaññogo.

විසංයෝග (බැඳීම්වලින් මිදීම්) සතරකි: කාම යෝග විසංයෝගය, භව යෝග විසංයෝගය, දිට්ඨි යෝග විසංයෝගය, අවිජ්ජා යෝග විසංයෝගය යි.

‘‘Cattāro ganthā – abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṃsaccābhiniveso kāyagantho.

ග්‍රන්ථ (බැඳීම්) සතරකි: අභිජ්ඣා කායග්‍රන්ථය, බ්‍යාපාද කායග්‍රන්ථය, සීලබ්බතපරාමාස කායග්‍රන්ථය, 'මෙයම සත්‍යය' යි දැඩිව ගැනීම නම් වූ (ඉදංසච්චාභිනිවේස) කායග්‍රන්ථය යි.

‘‘Cattāri upādānāni – kāmupādānaṃ, diṭṭhupādānaṃ, sīlabbatupādānaṃ, attavādupādānaṃ.

උපාදාන සතරකි: කාම උපාදානය, දිට්ඨි උපාදානය, සීලබ්බතුපාදානය, අත්තවාදුපාදානය යි.

‘‘Catasso yoniyo – aṇḍajayoni, jalābujayoni, saṃsedajayoni, opapātikayoni.

යෝනි (උත්පත්ති ක්‍රම) සතරකි: අණ්ඩජ යෝනිය, ජලාබුජ යෝනිය, සංසේදජ යෝනිය, ඕපපාතික යෝනිය යි.

‘‘Catasso gabbhāvakkantiyo. Idhāvuso, ekacco asampajāno mātukucchiṃ okkamati, asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ paṭhamā gabbhāvakkanti. Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco [Pg.193] sampajāno mātukucchiṃ okkamati, asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ dutiyā gabbhāvakkanti. Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati, sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ tatiyā gabbhāvakkanti. Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati, sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, sampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ catutthā gabbhāvakkanti.

මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීම් සතරකි. ඇවැත්නි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් කෙනෙක් නොදැනුවත්ව (සිහිමුළා වී) මව්කුසට ඇතුළු වෙති, නොදැනුවත්ව මව්කුසෙහි වෙසෙති, නොදැනුවත්ව මව්කුසින් නික්මෙති; මෙය පළමුවන මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීමයි. ඇවැත්නි, තවද ඇතැම් කෙනෙක් දැනුවත්ව (සිහියෙන්) මව්කුසට ඇතුළු වෙති, නොදැනුවත්ව මව්කුසෙහි වෙසෙති, නොදැනුවත්ව මව්කුසින් නික්මෙති; මෙය දෙවන මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීමයි. ඇවැත්නි, තවද ඇතැම් කෙනෙක් දැනුවත්ව මව්කුසට ඇතුළු වෙති, දැනුවත්ව මව්කුසෙහි වෙසෙති, නොදැනුවත්ව මව්කුසින් නික්මෙති; මෙය තුන්වන මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීමයි. ඇවැත්නි, තවද ඇතැම් කෙනෙක් දැනුවත්ව මව්කුසට ඇතුළු වෙති, දැනුවත්ව මව්කුසෙහි වෙසෙති, දැනුවත්ව මව්කුසින් නික්මෙති; මෙය සිව්වන මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීමයි.

‘‘Cattāro attabhāvapaṭilābhā. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanāyeva kamati, no parasañcetanā. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe parasañcetanāyeva kamati, no attasañcetanā. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā ceva kamati parasañcetanā ca. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe neva attasañcetanā kamati, no parasañcetanā.

ආත්මභාව ලැබීම් සතරකි. ඇවැත්නි, යම් ආත්මභාව ලැබීමක තමාගේම චේතනාව ක්‍රියාත්මක වේ ද, අන්‍යයන්ගේ චේතනාව ක්‍රියාත්මක නොවේ ද, එවැනි ආත්මභාව ලැබීමක් ඇත. ඇවැත්නි, යම් ආත්මභාව ලැබීමක අන්‍යයන්ගේ චේතනාව පමණක් ක්‍රියාත්මක වේ ද, තමාගේ චේතනාව ක්‍රියාත්මක නොවේ ද, එවැනි ආත්මභාව ලැබීමක් ඇත. ඇවැත්නි, යම් ආත්මභාව ලැබීමක තමාගේ චේතනාව ද අන්‍යයන්ගේ චේතනාව ද යන දෙකම ක්‍රියාත්මක වේ ද, එවැනි ආත්මභාව ලැබීමක් ඇත. ඇවැත්නි, යම් ආත්මභාව ලැබීමක තමාගේ චේතනාවවත් අන්‍යයන්ගේ චේතනාවවත් ක්‍රියාත්මක නොවේ ද, එවැනි ආත්මභාව ලැබීමක් ඇත.

313. ‘‘Catasso dakkhiṇāvisuddhiyo. Atthāvuso, dakkhiṇā dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato. Atthāvuso, dakkhiṇā paṭiggāhakato visujjhati no dāyakato. Atthāvuso, dakkhiṇā neva dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato. Atthāvuso, dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca.

313. දක්ෂිණා විශුද්ධි (දානය පිරිසිදු වීම්) සතරකි. ඇවැත්නි, දායකයා (දෙන තැනැත්තා) නිසා පිරිසිදු වන, ප්‍රතිග්‍රාහකයා (ලබන තැනැත්තා) නිසා පිරිසිදු නොවන දක්ෂිණාවක් ඇත. ඇවැත්නි, ප්‍රතිග්‍රාහකයා නිසා පිරිසිදු වන, දායකයා නිසා පිරිසිදු නොවන දක්ෂිණාවක් ඇත. ඇවැත්නි, දායකයා නිසා හෝ ප්‍රතිග්‍රාහකයා නිසා හෝ පිරිසිදු නොවන දක්ෂිණාවක් ඇත. ඇවැත්නි, දායකයා නිසාත් ප්‍රතිග්‍රාහකයා නිසාත් යන දෙදෙනාම නිසා පිරිසිදු වන දක්ෂිණාවක් ඇත.

‘‘Cattāri saṅgahavatthūni – dānaṃ, peyyavajjaṃ, atthacariyā, samānattatā.

සංග්‍රහ වස්තු සතරකි - දානය (දීම), ප්‍රිය වචනය, අර්ථ චර්යාව (යහපතෙහි හැසිරීම), සහ සමානාත්මතාවය (සැමට සමානව සැලකීම).

‘‘Cattāro anariyavohārā – musāvādo, pisuṇāvācā, pharusāvācā, samphappalāpo.

අනාර්ය ව්‍යවහාර (අශිෂ්ට කතා බස්) සතරකි - මුසාවාදය (බොරු කීම), පිසුණාවාචාව (කේලාම් කීම), පරුෂාවාචාව (රළු වචන කීම), සහ සම්ඵප්පලාපය (හිස් වචන කීම).

‘‘Cattāro ariyavohārā – musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī.

ආර්ය ව්‍යවහාර (ශිෂ්ට කතා බස්) සතරකි - මුසාවාදයෙන් වැළකීම, පිසුණාවාචාවෙන් වැළකීම, පරුෂාවාචාවෙන් වැළකීම, සහ සම්ඵප්පලාපයෙන් වැළකීම.

‘‘Aparepi cattāro anariyavohārā – adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā.

තවත් අනාර්ය ව්‍යවහාර සතරකි - නොදුටු දෙය දුටුවෙමි කීම, නෑසූ දෙය ඇසුවෙමි කීම, අත්නොවිඳි (ගන්ධ-රස-ස්පර්ශයන්) දෙය වින්දෙමි කීම, නොදත් දෙය දනිමි කීම.

‘‘Aparepi [Pg.194] cattāro ariyavohārā – adiṭṭhe adiṭṭhavāditā, assute assutavāditā, amute amutavāditā, aviññāte aviññātavāditā.

තවත් ආර්ය ව්‍යවහාර සතරකි - නොදුටු දෙය නොදුටුවෙමි කීම, නෑසූ දෙය නොඇසුවෙමි කීම, අත්නොවිඳි දෙය අත්නොවින්දෙමි කීම, නොදත් දෙය නොදනිමි කීම.

‘‘Aparepi cattāro anariyavohārā – diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā.

තවත් අනාර්ය ව්‍යවහාර සතරකි - දුටු දෙය නොදුටුවෙමි කීම, ඇසූ දෙය නොඇසුවෙමි කීම, අත්විඳි දෙය අත්නොවින්දෙමි කීම, දත් දෙය නොදනිමි කීම.

‘‘Aparepi cattāro ariyavohārā – diṭṭhe diṭṭhavāditā, sute sutavāditā, mute mutavāditā, viññāte viññātavāditā.

තවත් ආර්ය ව්‍යවහාර සතරකි - දුටු දෙය දුටුවෙමි කීම, ඇසූ දෙය ඇසුවෙමි කීම, අත්විඳි දෙය අත්වින්දෙමි කීම, දත් දෙය දනිමි කීම.

314. ‘‘Cattāro puggalā. Idhāvuso, ekacco puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso, ekacco puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso, ekacco puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso, ekacco puggalo neva attantapo hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto. So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati.

314. “පුද්ගලයෝ සිව්දෙනෙකි. ඇවැත්නි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමා තවන්නා වූ, තමා තැවීමේ වෑයමෙහි යෙදුණෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් අනුන් තවන්නා වූ, අනුන් තැවීමේ වෑයමෙහි යෙදුණෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමාත් තවන්නා වූ තමා තැවීමේ වෑයමෙහි යෙදුණෙක් ද වන, අනුනුත් තවන්නා වූ අනුන් තැවීමේ වෑයමෙහි යෙදුණෙක් ද වෙයි. ඇවැත්නි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමාත් නොතවන්නා වූ තමා තැවීමේ වෑයමෙහි නොයෙදුණෙක් ද වන, අනුනුත් නොතවන්නා වූ අනුන් තැවීමේ වෑයමෙහි නොයෙදුණෙක් ද වෙයි. තමා හෝ අනුන් හෝ නොතවන්නා වූ ඒ පුද්ගලයා මේ ජීවිතයේදීම තෘෂ්ණා රහිතව, කෙලෙස් ගිනි නිවුණු, සිහිල් වූ, සැප විඳින්නා වූ, බ්‍රහ්ම භූත වූ (ශ්‍රේෂ්ඨ) ආත්මයකින් යුක්තව වාසය කරයි.”

‘‘Aparepi cattāro puggalā. Idhāvuso, ekacco puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya. Idhāvuso, ekacco puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya. Idhāvuso, ekacco puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya. Idhāvuso, ekacco puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca.

“තවත් පුද්ගලයෝ සිව්දෙනෙකි. ඇවැත්නි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමාගේ යහපත පිණිස පිළිපන් නමුත් අනුන්ගේ යහපත පිණිස නොපිළිපන්නේ වෙයි. ඇවැත්නි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් අනුන්ගේ යහපත පිණිස පිළිපන් නමුත් තමාගේ යහපත පිණිස නොපිළිපන්නේ වෙයි. ඇවැත්නි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමාගේ යහපත පිණිසත් නොපිළිපන්නේ, අනුන්ගේ යහපත පිණිසත් නොපිළිපන්නේ වෙයි. ඇවැත්නි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමාගේ යහපත පිණිසත් පිළිපන්නේ, අනුන්ගේ යහපත පිණිසත් පිළිපන්නේ වෙයි.”

‘‘Aparepi cattāro puggalā – tamo tamaparāyano, tamo jotiparāyano, joti tamaparāyano, joti jotiparāyano.

“තවත් පුද්ගලයෝ සිව්දෙනෙකි. (එනම්;) අඳුරෙහි සිට අඳුරටම යන්නා, අඳුරෙහි සිට එළියට යන්නා, එළියෙහි සිට අඳුරට යන්නා සහ එළියෙහි සිට එළියටම යන්නා යන පුද්ගලයෝ සිව්දෙනායි.”

‘‘Aparepi cattāro puggalā – samaṇamacalo, samaṇapadumo, samaṇapuṇḍarīko, samaṇesu samaṇasukhumālo.

“තවත් පුද්ගලයෝ සිව්දෙනෙකි. (එනම්;) අකම්පිත ශ්‍රමණයා (සෝවාන් පුද්ගලයා), ශ්‍රමණ පද්මය (සකෘදාගාමී පුද්ගලයා), ශ්‍රමණ පුණ්ඩරීකය (අනාගාමී පුද්ගලයා) සහ ශ්‍රමණයන් අතර ඉතා සුකුමාර ශ්‍රමණයා (රහත් පුද්ගලයා) යන සිව්දෙනායි.”

‘‘Ime [Pg.195] kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

“ඇවැත්නි, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ ධර්මයන් සතර මැනවින් දේශනා කරන ලදහ. එහිදී අප සියලු දෙනාම සමගිව සංගායනා කළ යුතුය... (එය) දෙවි මිනිසුන්ගේ හිත සුව පිණිසත්, යහපත පිණිසත් පවතින්නේය.”

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

ප්‍රථම භාණවාරය නිම විය.

Pañcakaṃ

පඤ්චකය (ධර්ම පහේ කාණ්ඩය)

315. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame pañca?

315. “ඇවැත්නි, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්මයන් පහක් ඇත. එහිදී අප සියලු දෙනාම සමගිව සංගායනා කළ යුතුය... (එය) දෙවි මිනිසුන්ගේ හිත සුව පිණිසත්, යහපත පිණිසත් පවතින්නේය. ඒ පහ මොනවාද?”

‘‘Pañcakkhandhā. Rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho.

“පඤ්චස්කන්ධයෝ: රූපස්කන්ධය, වේදනාස්කන්ධය, සඤ්ඤාස්කන්ධය, සංඛාරස්කන්ධය, විඤ්ඤාණස්කන්ධය යන පහයි.”

‘‘Pañcupādānakkhandhā. Rūpupādānakkhandho vedanupādānakkhandho saññupādānakkhandho saṅkhārupādānakkhandho viññāṇupādānakkhandho.

“පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයෝ: රූප උපාදානස්කන්ධය, වේදනා උපාදානස්කන්ධය, සඤ්ඤා උපාදානස්කන්ධය, සංඛාර උපාදානස්කන්ධය, විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යන පහයි.”

‘‘Pañca kāmaguṇā. Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā.

“පඤ්ච කාමගුණයෝ: ඇසින් දත යුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය රූපී වූ, කාමය හා බැඳුණු, ඇල්ම උපදවන්නා වූ රූප; කනින් දත යුතු වූ ශබ්ද; නාසයෙන් දත යුතු වූ ගඳ සුවඳ; දිවෙන් දත යුතු වූ රස; කයෙන් දත යුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය රූපී වූ, කාමය හා බැඳුණු, ඇල්ම උපදවන්නා වූ ස්පර්ශයන් යන පහයි.”

‘‘Pañca gatiyo – nirayo, tiracchānayoni, pettivisayo, manussā, devā.

“ගති පහකි: නිරය, තිරිසන් යෝනිය, ප්‍රේත විෂය, මනුෂ්‍ය ලෝකය, දේව ලෝකය යන පහයි.”

‘‘Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ.

“මසුරුකම් (මච්ඡරිය) පහකි: ආවාස මසුරුකම, කුල මසුරුකම, ලාභ මසුරුකම, වර්ණ (පැහැය/ගුණ) මසුරුකම, ධර්ම මසුරුකම යන පහයි.”

‘‘Pañca nīvaraṇāni – kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ.

“නීවරණයෝ පහකි: කාමච්ඡන්ද නීවරණය, ව්‍යාපාද නීවරණය, ථීනමිද්ධ නීවරණය, උද්ධච්චකුක්කුච්ච නීවරණය, විචිකිච්ඡා නීවරණය යන පහයි.”

‘‘Pañca orambhāgiyāni saññojanāni – sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, kāmacchando, byāpādo.

“ඕරම්භාගිය සංයෝජනයෝ පහකි: සක්කාය දිට්ඨිය, විචිකිච්ඡාව, සීලබ්බතපරාමාසය, කාමච්ඡන්දය, ව්‍යාපාදය යන පහයි.”

‘‘Pañca [Pg.196] uddhambhāgiyāni saññojanāni – rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā.

“උද්ධම්භාගිය සංයෝජනයෝ පහකි: රූපරාගය, අරූපරාගය, මානය, උද්ධච්චය, අවිජ්ජාව යන පහයි.”

‘‘Pañca sikkhāpadāni – pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇī.

“ශික්ෂාපද පහකි: ප්‍රාණාතිපාතයෙන් වැළකීම, අදත්තාදානයෙන් වැළකීම, කාමයන්හි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකීම, මුසාවාදයෙන් වැළකීම, රහමෙර පානයෙන් වැළකීම යන පහයි.”

316. ‘‘Pañca abhabbaṭṭhānāni. Abhabbo, āvuso, khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetuṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyituṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭisevituṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjituṃ, seyyathāpi pubbe āgārikabhūto.

316. “අභව්‍යස්ථානයෝ (රහතන් වහන්සේ නමකට කළ නොහැකි කරුණු) පහකි. ඇවැත්නි, රහත් භික්ෂුවක් දැන දැන ප්‍රාණියෙකු ජීවිතයෙන් තොර කිරීමට අභව්‍යය. රහත් භික්ෂුවක් සොර සිතින් අන් සතු දෙයක් ගැනීමට අභව්‍යය. රහත් භික්ෂුවක් මෛථුන ධර්මයක් සේවනය කිරීමට අභව්‍යය. රහත් භික්ෂුවක් දැන දැන බොරු කීමට අභව්‍යය. රහත් භික්ෂුවක් පෙර ගිහි කළ මෙන් කාමයන් රැස්කර පරිභෝජනය කිරීමට අභව්‍යය.”

‘‘Pañca byasanāni – ñātibyasanaṃ, bhogabyasanaṃ, rogabyasanaṃ, sīlabyasanaṃ, diṭṭhibyasanaṃ. Nāvuso, sattā ñātibyasanahetu vā bhogabyasanahetu vā rogabyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti. Sīlabyasanahetu vā, āvuso, sattā diṭṭhibyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti.

“ව්‍යසනයෝ පහකි: ඥාති ව්‍යසනය, භෝග ව්‍යසනය, රෝග ව්‍යසනය, සීල ව්‍යසනය, දිට්ඨි ව්‍යසනය යන පහයි. ඇවැත්නි, සත්වයෝ ඥාති ව්‍යසනය නිසා හෝ භෝග ව්‍යසනය නිසා හෝ රෝග ව්‍යසනය නිසා හෝ කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුගති, විනිපාත නිරයෙහි උපදින්නේ නැත. එහෙත් ඇවැත්නි, සත්වයෝ සීල ව්‍යසනය නිසා හෝ දිට්ඨි ව්‍යසනය නිසා හෝ කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුගති, විනිපාත නිරයෙහි උපදින්නාහ.”

‘‘Pañca sampadā – ñātisampadā, bhogasampadā, ārogyasampadā, sīlasampadā, diṭṭhisampadā. Nāvuso, sattā ñātisampadāhetu vā bhogasampadāhetu vā ārogyasampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Sīlasampadāhetu vā, āvuso, sattā diṭṭhisampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

“ඇවැත්නි, සම්පත්තීන් (සම්පදා) පසකි. එනම්: ඥාති සම්පත්තිය, භෝග සම්පත්තිය, නීරෝගී සම්පත්තිය, ශීල සම්පත්තිය සහ දෘෂ්ටි සම්පත්තියයි. ඇවැත්නි, සත්වයෝ ඥාති සම්පත්තිය හේතුවෙන් හෝ භෝග සම්පත්තිය හේතුවෙන් හෝ නීරෝගී සම්පත්තිය හේතුවෙන් හෝ ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපත නොලබති. ඇවැත්නි, සත්වයෝ ශීල සම්පත්තිය හේතුවෙන් හෝ දෘෂ්ටි සම්පත්තිය හේතුවෙන් හෝ ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපත ලබති.”

‘‘Pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā. Idhāvuso, dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṃ mahatiṃ bhogajāniṃ nigacchati, ayaṃ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati, ayaṃ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlo sīlavipanno [Pg.197] yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ, avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto, ayaṃ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṃ karoti, ayaṃ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, ayaṃ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

“ඇවැත්නි, දුශ්ශීල පුද්ගලයාගේ ශීල විපත්තිය (ශීලය පිරිහීම) නිසා ඇති වන ආදීනව පසකි. ඇවැත්නි, මෙහිලා දුශ්ශීල වූ, ශීලය පිරිහුණු පුද්ගලයා ප්‍රමාදය හේතුවෙන් මහත් වූ භෝග විනාශයකට පැමිණෙයි. මෙය දුශ්ශීලයාගේ ශීල විපත්තියෙහි පළමුවන ආදීනවයයි. නැවත ද ඇවැත්නි, දුශ්ශීල වූ, ශීලය පිරිහුණු පුද්ගලයා පිළිබඳ නරක කීර්ති රාවයක් පැතිර යයි. මෙය දෙවන ආදීනවයයි. නැවත ද ඇවැත්නි, දුශ්ශීල වූ, ශීලය පිරිහුණු පුද්ගලයා ක්ෂත්‍රිය පිරිසක් හෝ බ්‍රාහ්මණ පිරිසක් හෝ ගෘහපති පිරිසක් හෝ ශ්‍රමණ පිරිසක් හෝ වේවා, යම් පිරිසක් කරා පැමිණෙයි ද, එහි විශාරද නොවී මැලවුණු මුහුණින් යුතුව පැමිණෙයි. මෙය තුන්වන ආදීනවයයි. නැවත ද ඇවැත්නි, දුශ්ශීල වූ, ශීලය පිරිහුණු පුද්ගලයා සිහිමුළා වී කළුරිය කරයි. මෙය හතරවන ආදීනවයයි. නැවත ද ඇවැත්නි, දුශ්ශීල වූ, ශීලය පිරිහුණු පුද්ගලයා ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුගතිය, විනිපාතය නම් වූ නිරයෙහි උපදියි. මෙය පස්වන ආදීනවයයි.”

‘‘Pañca ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāya. Idhāvuso, sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṃ mahantaṃ bhogakkhandhaṃ adhigacchati, ayaṃ paṭhamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati, ayaṃ dutiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ, visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto, ayaṃ tatiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṃ karoti, ayaṃ catuttho ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati, ayaṃ pañcamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya.

“ඇවැත්නි, සිල්වත් පුද්ගලයාගේ ශීල සම්පත්තිය නිසා ලැබෙන ආනිශංස පසකි. ඇවැත්නි, මෙහිලා සිල්වත් වූ, ශීල සම්පන්න පුද්ගලයා අප්‍රමාදය හේතුවෙන් මහත් වූ භෝගස්කන්ධයක් ලබයි. මෙය සිල්වතාගේ ශීල සම්පත්තියෙහි පළමුවන ආනිශංසයයි. නැවත ද ඇවැත්නි, සිල්වත් වූ, ශීල සම්පන්න පුද්ගලයා පිළිබඳ යහපත් කීර්ති රාවයක් පැතිර යයි. මෙය දෙවන ආනිශංසයයි. නැවත ද ඇවැත්නි, සිල්වත් වූ, ශීල සම්පන්න පුද්ගලයා ක්ෂත්‍රිය පිරිසක් හෝ බ්‍රාහ්මණ පිරිසක් හෝ ගෘහපති පිරිසක් හෝ ශ්‍රමණ පිරිසක් හෝ වේවා, යම් පිරිසක් කරා පැමිණෙයි ද, එහි විශාරදව මැලවුණු බවකින් තොරව පැමිණෙයි. මෙය තුන්වන ආනිශංසයයි. නැවත ද ඇවැත්නි, සිල්වත් වූ, ශීල සම්පන්න පුද්ගලයා සිහිමුළා නොවී කළුරිය කරයි. මෙය හතරවන ආනිශංසයයි. නැවත ද ඇවැත්නි, සිල්වත් වූ, ශීල සම්පන්න පුද්ගලයා ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදියි. මෙය පස්වන ආනිශංසයයි.”

‘‘Codakena, āvuso, bhikkhunā paraṃ codetukāmena pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhapetvā paro codetabbo. Kālena vakkhāmi no akālena, bhūtena vakkhāmi no abhūtena, saṇhena vakkhāmi no pharusena, atthasaṃhitena vakkhāmi no anatthasaṃhitena, mettacittena vakkhāmi no dosantarenāti. Codakena, āvuso, bhikkhunā paraṃ codetukāmena ime pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhapetvā paro codetabbo.

“ඇවැත්නි, අන්‍යයෙකුට චෝදනා කිරීමට (වැරදි පෙන්වා දීමට) කැමති භික්ෂුවක විසින් කරුණු පහක් තමා තුළ පිහිටුවාගෙන අන්‍යයාට චෝදනා කළ යුතුය. එනම්: සුදුසු කාලයෙහි පවසමි, අකාලයෙහි නොපවසමි; සත්‍යය පවසමි, අසත්‍යය නොපවසමි; මෘදු වචනයෙන් පවසමි, රළු වචනයෙන් නොපවසමි; අර්ථවත් දෙය පවසමි, අනර්ථවත් දෙය නොපවසමි; මෙත් සිතින් පවසමි, ද්වේෂ සිතින් නොපවසමි යනුවෙනි. ඇවැත්නි, අන්‍යයෙකුට චෝදනා කිරීමට කැමති මහණෙකු විසින් මෙම කරුණු පහ තමා තුළ පිහිටුවාගෙන අන්‍යයාට චෝදනා කළ යුතුය.”

317. ‘‘Pañca [Pg.198] padhāniyaṅgāni. Idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato, lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Asaṭho hoti amāyāvī, yathābhūtaṃ attānaṃ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu. Āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.

317. වීර්යය වැඩීමට අවශ්‍ය අංග (ප්‍රධානියංග) පහකි. ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුව ශ්‍රද්ධාවන්ත වෙයි, තථාගතයන් වහන්සේගේ බුද්ධත්වය මෙසේ විශ්වාස කරයි: ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේද අරහං වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, දමනය කළ යුතු පුරුෂයන් දමනය කිරීමෙහි අනුත්තර වූ සාරථී වන සේක, දෙවි මිනිසුන්ගේ ශාස්තෘ වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භගවා වන සේක’ යනුවෙනි. ඔහු නීරෝගී වෙයි, රෝගාබාධවලින් තොර වෙයි, අධික ශීත හෝ අධික උෂ්ණ නොවන, වීර්යය වැඩීමට සුදුසු වූ, ආහාර මැනවින් පැසවන ශරීර ශක්තියකින් (ග්‍රහණියකින්) යුක්ත වෙයි. ඔහු කෛරාටික නොවන, මායාවෙන් තොර වූ, තම ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි හෝ විදග්ධ වූ සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි තමාගේ තත්ත්වය ඇති සැටියෙන් හෙළි කරන්නෙකු වෙයි. ඔහු අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීමට හා කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීමට පටන් ගත් වීර්යය ඇතිව, ස්ථිර උත්සාහයෙන් හා කුසල් දහම්හි අත්නොහළ වීර්යයෙන් යුක්තව වාසය කරයි. ඔහු උදයව්‍යය (ඇතිවීම හා නැතිවීම) දකින, ආර්ය වූ, කෙලෙස් විනිවිද දකින, මැනවින් දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස පවතින ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වෙයි.

318. ‘‘Pañca suddhāvāsā – avihā, atappā, sudassā, sudassī, akaniṭṭhā.

318. ශුද්ධාවාස (භූමි) පහකි. එනම්: අවිහ, අතප්ප, සුදස්ස, සුදස්සී සහ අකනිට්ඨ යන පහයි.

‘‘Pañca anāgāmino – antarāparinibbāyī, upahaccaparinibbāyī, asaṅkhāraparinibbāyī, sasaṅkhāraparinibbāyī, uddhaṃsotoakaniṭṭhagāmī.

අනාගාමී පුද්ගලයන් පස් දෙනෙකි. එනම්: අන්තරාපරිනිබ්බායී, උපහච්චපරිනිබ්බායී, අසංඛාරපරිනිබ්බායී, සසංඛාරපරිනිබ්බායී සහ උද්ධංසෝත අකනිට්ඨගාමී යන පස් දෙනායි.

319. ‘‘Pañca cetokhilā. Idhāvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṃ paṭhamo cetokhilo. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu dhamme kaṅkhati vicikicchati…pe… saṅghe kaṅkhati vicikicchati… sikkhāya kaṅkhati vicikicchati… sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto. Yo so, āvuso, bhikkhu sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṃ pañcamo cetokhilo.

319. චේතෝඛීල (සිතේ ඇණ හෙවත් බාධක) පහකි. ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි සැක කරයි, විමති ඇති කරගනියි, ඒ කෙරෙහි සිතෙහි නිශ්චයකු හෝ පැහැදීමක් ඇති නොකරගනියි. ඇවැත්නි, යම් භික්ෂුවක් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි සැක කරයිද, විමති ඇති කරගනියිද, සිතෙහි නිශ්චයක් හෝ පැහැදීමක් ඇති නොකරගනියිද, ඔහුගේ සිත කෙලෙස් තැවීමට (ආතප්ප), නිරන්තර යෙදීමට, සතත අභ්‍යාසයට හා ප්‍රධාන වීර්යයට නැඹුරු නොවේ. යමෙකුගේ සිත මෙලෙස වීර්යය වැඩීමට නැඹුරු නොවේද, මෙය පළමු චේතෝඛීලයයි. ඇවැත්නි, නැවතද භික්ෂුව ධර්මය කෙරෙහි සැක කරයි... සංඝයා කෙරෙහි සැක කරයි... ශික්ෂාව කෙරෙහි සැක කරයි... සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි ක්‍රෝධ කරයි, නොසතුටු සිතින් යුක්ත වෙයි, ගැටුණු සිතින් යුක්ත වෙයි, සිතෙහි බාධක ඇති කරගනියි. ඇවැත්නි, යම් භික්ෂුවක් සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි ක්‍රෝධ කරයිද, නොසතුටු වෙයිද, ගැටුණු සිතින් යුක්ත වෙයිද, ඔහුගේ සිත කෙලෙස් තැවීමට, නිරන්තර යෙදීමට, සතත අභ්‍යාසයට හා ප්‍රධාන වීර්යයට නැඹුරු නොවේ. මෙය පස්වන චේතෝඛීලයයි.

320. ‘‘Pañca cetasovinibandhā. Idhāvuso, bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho [Pg.199] avigatataṇho. Yo so, āvuso, bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Ayaṃ paṭhamo cetaso vinibandho. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu kāye avītarāgo hoti…pe… rūpe avītarāgo hoti…pe… puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhuñjitvā seyyasukhaṃ passasukhaṃ middhasukhaṃ anuyutto viharati…pe… puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati – ‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti. Yo so, āvuso, bhikkhu aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati – ‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Ayaṃ pañcamo cetaso vinibandho.

320. චේතසෝ විනිබන්ධ (සිතේ බැඳුම්) පහකි. ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුව කාමයන් කෙරෙහි පහ නොවූ රාගය ඇතිව, පහ නොවූ කැමැත්ත ඇතිව, පහ නොවූ ස්නේහය ඇතිව, පහ නොවූ පිපාසය ඇතිව, පහ නොවූ දාහය ඇතිව, පහ නොවූ තණ්හාව ඇතිව සිටියි. ඇවැත්නි, යම් භික්ෂුවක් කාමයන් කෙරෙහි මෙලෙස නොපහ වූ රාගාදියෙන් යුක්තව සිටියිද, ඔහුගේ සිත කෙලෙස් තැවීමට, නිරන්තර යෙදීමට, සතත අභ්‍යාසයට හා ප්‍රධාන වීර්යයට නැඹුරු නොවේ. මෙය පළමු චේතසෝ විනිබන්ධනයයි. ඇවැත්නි, නැවතද භික්ෂුව තම ශරීරය කෙරෙහි පහ නොවූ රාගය ඇතිව සිටියි... රූපය කෙරෙහි පහ නොවූ රාගය ඇතිව සිටියි... ඇවැත්නි, නැවතද භික්ෂුව කුස පිරෙන තුරු අනුභව කොට නිදාගැනීමේ සැපය, ඇලවී සිටීමේ සැපය හා නිදිබර ගතියේ සැපය විඳිමින් වාසය කරයි... ඇවැත්නි, නැවතද භික්ෂුව යම් දෙවි ලොවක උපතක් ප්‍රාර්ථනා කරමින්, ‘මම මේ සීලයෙන් හෝ වතින් හෝ තපසින් හෝ බඹසරින් දෙවියෙක් හෝ එක්තරා දිව්‍ය පුත්‍රයෙක් වෙමි’යි පවසමින් බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙයි. ඇවැත්නි, යම් භික්ෂුවක් මෙලෙස දෙව්ලොවක උපතක් ප්‍රාර්ථනා කරමින් බඹසර හැසිරෙයිද, ඔහුගේ සිත වීර්යය වැඩීමට නැඹුරු නොවේ. මෙය පස්වන චේතසෝ විනිබන්ධනයයි.

‘‘Pañcindriyāni – cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ.

ඉන්ද්‍රිය පහකි. එනම්: චක්ඛුන්ද්‍රිය, සෝතින්ද්‍රිය, ඝානින්ද්‍රිය, ජිව්හින්ද්‍රිය සහ කායින්ද්‍රියයි.

‘‘Aparānipi pañcindriyāni – sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ.

තවත් ඉන්ද්‍රිය පහකි. එනම්: සුඛින්ද්‍රිය, දුක්ඛින්ද්‍රිය, සෝමනස්සින්ද්‍රිය, දෝමනස්සින්ද්‍රිය සහ උපෙක්ඛින්ද්‍රියයි.

‘‘Aparānipi pañcindriyāni – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ.

තවත් ඉන්ද්‍රිය පහකි. එනම්: ශ්‍රද්ධින්ද්‍රිය, වීරියින්ද්‍රිය, සතින්ද්‍රිය, සමාධින්ද්‍රිය සහ ප්‍රඥින්ද්‍රියයි.

321. ‘‘Pañca nissaraṇiyā dhātuyo. Idhāvuso, bhikkhuno kāme manasikaroto kāmesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Nekkhammaṃ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ kāmehi. Ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ.

321. නිස්සරණීය ධාතු (මිදීමේ ස්වභාවයන්) පහකි. ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුවක් කාමයන් ගැන මෙනෙහි කරන විට ඔහුගේ සිත කාමයන් තුළට නොපැන නගියි, එහි නොපහදියි, එහි නොපිහිටයි, එහි නොමිදෙයි (නොනැඹුරු වෙයි). එහෙත් ඔහු නෙක්ඛම්මය (කාමයෙන් නික්මීම) ගැන මෙනෙහි කරන විට ඔහුගේ සිත නෙක්ඛම්මයෙහි පැන නගියි, පැහැදෙයි, පිහිටයි, එහි මිදෙයි (නැඹුරු වෙයි). ඔහුගේ ඒ සිත මැනවින් පවත්නා ලද්දකි, මැනවින් වඩන ලද්දකි, කාමයන්ගෙන් මැනවින් නික්මුණකි, මිදුණකි, වෙන් වූවකි. කාමයන් හේතුවෙන් යම් ආශ්‍රව, විඝාත හා දැවිලි උපදියිද, ඔහු ඒවායින් මිදුණෙකි. ඔහු ඒ කාම වේදනාවන් නොවිඳියි. මෙය කාමයන්ගෙන් මිදීම (කාම නිස්සරණය) යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘Puna [Pg.200] caparaṃ, āvuso, bhikkhuno byāpādaṃ manasikaroto byāpāde cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Abyāpādaṃ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ byāpādena. Ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ byāpādassa nissaraṇaṃ.

“නැවත ද ඇවැත්නි, ව්‍යාපාදය (තරහව) මෙනෙහි කරන භික්ෂුවගේ සිත ව්‍යාපාදයෙහි නොබැඳෙයි, නොවදියි, නොපහදියි, නොපිහිටයි, නොමිදෙයි. එහෙත් අව්‍යාපාදය (මෛත්‍රිය) මෙනෙහි කරන ඔහුගේ සිත අව්‍යාපාදයෙහි බැඳෙයි, වදියි, පහදියි, පිහිටයි, මිදෙයි. ඔහුගේ ඒ සිත ව්‍යාපාදයෙන් මැනවින් බැහැර වූ, මැනවින් වැඩුණු, (කාමයන්ගෙන්) මැනවින් මතු වූ, මැනවින් මිදුණු, වෙන් වූ සිතකි. ව්‍යාපාදය හේතුවෙන් හටගන්නා යම් ආශ්‍රවයෝ, පීඩාවෝ හා දැවීම් වෙත් ද, ඔහු ඒවායින් මිදුණේ වෙයි. ඔහු ඒ (අකුසල) වේදනාව විඳින්නේ නැත. මෙය ව්‍යාපාදයෙන් නික්මීම (නිස්සරණය) යැයි වදාරන ලදී.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno vihesaṃ manasikaroto vihesāya cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Avihesaṃ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ vihesāya. Ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ vihesāya nissaraṇaṃ.

“නැවත ද ඇවැත්නි, විහිංසාව (හිංසාව) මෙනෙහි කරන භික්ෂුවගේ සිත විහිංසාවෙහි නොබැඳෙයි, නොවදියි, නොපහදියි, නොපිහිටයි, නොමිදෙයි. එහෙත් අවිහිංසාව (කරුණාව) මෙනෙහි කරන ඔහුගේ සිත අවිහිංසාවෙහි බැඳෙයි, වදියි, පහදියි, පිහිටයි, මිදෙයි. ඔහුගේ ඒ සිත විහිංසාවෙන් මැනවින් බැහැර වූ, මැනවින් වැඩුණු, (කාමයන්ගෙන්) මැනවින් මතු වූ, මැනවින් මිදුණු, වෙන් වූ සිතකි. විහිංසාව හේතුවෙන් හටගන්නා යම් ආශ්‍රවයෝ, පීඩාවෝ හා දැවීම් වෙත් ද, ඔහු ඒවායින් මිදුණේ වෙයි. ඔහු ඒ (අකුසල) වේදනාව විඳින්නේ නැත. මෙය විහිංසාවෙන් නික්මීම (නිස්සරණය) යැයි වදාරන ලදී.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno rūpe manasikaroto rūpesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Arūpaṃ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ rūpehi. Ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ.

"ඇවැත්නි, තවද මහණෙකු රූප මෙනෙහි කරන කල්හි (ප්‍රඥාවෙන් මෙනෙහි කරන විට), ඔහුගේ සිත රූපයන් කෙරෙහි නැඹුරු නොවේ, නොපහදියි, නොපිහිටයි, නොමිදෙයි. එහෙත් ඔහු අරූප ධර්ම මෙනෙහි කරන කල්හි, ඔහුගේ සිත අරූපයෙහි නැඹුරු වෙයි, පහදියි, පිහිටයි, මිදෙයි. රූපයන්ගෙන් මැනවින් වෙන් වූ, මැනවින් වඩන ලද, (රූපයන්ගෙන්) මැනවින් නැගී සිටි, මැනවින් මිදුණු, රූපයන් හා විසංයුක්ත වූ ඔහුගේ ඒ සිත (භාවනා අරමුණෙහි) මැනවින් පවතියි. රූප ප්‍රත්‍යයෙන් යම් ආශ්‍රව කෙනෙක්, පීඩා කෙනෙක්, දැවිලි කෙනෙක් උපදිත් ද, ඔහු ඒ සියල්ලෙන් මිදුණේ වෙයි. ඔහු ඒ (පීඩාකාරී) වේදනාවන් විඳින්නේ නැත. මෙය රූපයන්ගෙන් මිදීම (නිස්සරණය) යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno sakkāyaṃ manasikaroto sakkāye cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Sakkāyanirodhaṃ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ sakkāyena. Ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ sakkāyassa nissaraṇaṃ.

"ඇවැත්නි, තවද මහණෙකු සක්කාය (පංච උපාදානස්කන්ධය) මෙනෙහි කරන කල්හි, ඔහුගේ සිත සක්කායෙහි නැඹුරු නොවේ, නොපහදියි, නොපිහිටයි, නොමිදෙයි. එහෙත් ඔහු සක්කාය නිරෝධය (සක්කාය නැති වී යාම) මෙනෙහි කරන කල්හි, ඔහුගේ සිත සක්කාය නිරෝධයෙහි නැඹුරු වෙයි, පහදියි, පිහිටයි, මිදෙයි. සක්කායයෙන් මැනවින් වෙන් වූ, මැනවින් වඩන ලද, (සක්කායයෙන්) මැනවින් නැගී සිටි, මැනවින් මිදුණු, සක්කායය හා විසංයුක්ත වූ ඔහුගේ ඒ සිත (භාවනා අරමුණෙහි) මැනවින් පවතියි. සක්කාය ප්‍රත්‍යයෙන් යම් ආශ්‍රව කෙනෙක්, පීඩා කෙනෙක්, දැවිලි කෙනෙක් උපදිත් ද, ඔහු ඒ සියල්ලෙන් මිදුණේ වෙයි. ඔහු ඒ (පීඩාකාරී) වේදනාවන් විඳින්නේ නැත. මෙය සක්කායයෙන් මිදීම (නිස්සරණය) යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක."

322. ‘‘Pañca vimuttāyatanāni. Idhāvuso, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī. Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī[Pg.201]. Tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthapaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthapaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ paṭhamaṃ vimuttāyatanaṃ.

322. "විමුක්තායතන (මිදීමේ කරුණු) පසකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙකුට ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ ගරුකටයුතු වෙනත් සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් ධර්මය දේශනා කරති. ඇවැත්නි, ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ ගරුකටයුතු සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් යම් යම් අයුරකින් මහණෙකුට ධර්මය දේශනා කරත් ද, ඒ ඒ අයුරින් ඔහු ඒ ධර්මයෙහි අර්ථයත් (අර්ථ අවබෝධය) අවබෝධ කරගනියි, ධර්මයත් (පෙළ අවබෝධය) අවබෝධ කරගනියි. අර්ථය හා ධර්මය අවබෝධ කරගන්නා ඔහු තුළ ප්‍රමෝදය උපදියි. ප්‍රමුදිත වූවහුට ප්‍රීතිය උපදියි. ප්‍රීතිමත් සිත් ඇත්තහුගේ කය සන්සුන් වෙයි. සන්සුන් කය ඇත්තා සැප විඳියි. සැපවත් වූවහුගේ සිත සමාධිගත වෙයි. මෙය පළමු විමුක්තායතනයයි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti…pe… api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti…pe… api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati…pe… api ca khvassa aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paññāya. Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paññāya tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthapaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthapaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ pañcamaṃ vimuttāyatanaṃ.

"ඇවැත්නි, තවද මහණෙකුට ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ ගරුකටයුතු සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් ධර්මය දේශනා නොකරන මුත්, ඔහු තමා ඇසූ පරිදි, ප්‍රගුණ කළ පරිදි ධර්මය විස්තර වශයෙන් අනුන්ට දේශනා කරයි... පෙ... තමා ඇසූ පරිදි, ප්‍රගුණ කළ පරිදි ධර්මය විස්තර වශයෙන් සජ්ඣායනා කරයි... පෙ... තමා ඇසූ පරිදි, ප්‍රගුණ කළ පරිදි ධර්මය සිතින් නැවත නැවත කල්පනා කරයි, විමසයි, මෙනෙහි කරයි... පෙ... තවද ඔහු විසින් යම් සමාධි නිමිත්තක් මැනවින් ග්‍රහණය කරන ලද්දේ, මැනවින් මෙනෙහි කරන ලද්දේ, මැනවින් දරා ගන්නා ලද්දේ, ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් පසක් කරන ලද්දේ වෙයි. ඇවැත්නි, මහණෙකු විසින් යම් යම් අයුරකින් සමාධි නිමිත්තක් මැනවින් ගන්නා ලද්දේ, මැනවින් මෙනෙහි කරන ලද්දේ, මැනවින් දරන ලද්දේ, ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් පසක් කරන ලද්දේ ද, ඒ ඒ අයුරින් ඔහු ඒ ධර්මයෙහි අර්ථයත් අවබෝධ කරගනියි, ධර්මයත් අවබෝධ කරගනියි. අර්ථය හා ධර්මය අවබෝධ කරගන්නා ඔහු තුළ ප්‍රමෝදය උපදියි. ප්‍රමුදිත වූවහුට ප්‍රීතිය උපදියි. ප්‍රීතිමත් සිත් ඇත්තහුගේ කය සන්සුන් වෙයි. සන්සුන් කය ඇත්තා සැප විඳියි. සැපවත් වූවහුගේ සිත සමාධිගත වෙයි. මෙය පස්වන විමුක්තායතනයයි."

‘‘Pañca vimuttiparipācanīyā saññā – aniccasaññā, anicce dukkhasaññā, dukkhe anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā.

"විමුක්තිය මෝරා යෑමට හේතු වන සංඥා පසකි: අනිත්‍ය සංඥාව, අනිත්‍යයෙහි දුක්ඛ සංඥාව, දුක්ඛයෙහි අනාත්ම සංඥාව, පහාන සංඥාව (අත්හැරීමේ සංඥාව) සහ විරාග සංඥාවයි."

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

"ඇවැත්නි, සියල්ල දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්‍යක් සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම ධර්ම පස මැනවින් දේශනා කරන ලදී. එහිදී (මේ ශාසනයෙහි) සියල්ලන් විසින්ම එක්ව සංගායනා කළ යුතුය... පෙ... එය දෙවි මිනිසුන්ගේ වැඩ පිණිස, හිත පිණිස, සුව පිණිස පවතින්නේය."

Chakkaṃ

සයක කාණ්ඩය (ඡක්ක නිපාතය)

323. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame cha?

323. ‘‘ඇවැත්නි, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්ම සයක් ඇත; එහිදී ඔබ සැම දෙනා විසින්ම අර්ථය විමසමින් එක්ව සංගායනා කළ යුතුය... දෙවි මිනිසුන්ගේ වැඩ පිණිස, හිත පිණිස, සුව පිණිස එය පවතින්නේය. ඒ සය කවරේද?

‘‘Cha ajjhattikāni [Pg.202] āyatanāni – cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ.

‘‘ආධ්‍යාත්මික ආයතන සයකි - එනම් චක්ඛායතනය (ඇස), සෝතායතනය (කන), ඝානායතනය (නාසය), ජිව්හායතනය (දිව), කායායතනය (කය), මනායතනය (සිත) යන්නයි.

‘‘Cha bāhirāni āyatanāni – rūpāyatanaṃ, saddāyatanaṃ, gandhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, phoṭṭhabbāyatanaṃ, dhammāyatanaṃ.

‘‘බාහිර ආයතන සයකි - එනම් රූපායතනය (රූප), සද්දායතනය (ශබ්ද), ගන්ධායතනය (ගඳ සුවඳ), රසායතනය (รส), පොට්ඨබ්බායතනය (ස්පර්ශ), ධම්මායතනය (ධර්ම අරමුණු) යන්නයි.

‘‘Cha viññāṇakāyā – cakkhuviññāṇaṃ, sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, kāyaviññāṇaṃ, manoviññāṇaṃ.

‘‘විඤ්ඤාණ කාය සයකි - එනම් චක්ඛු විඤ්ඤාණය, සෝත විඤ්ඤාණය, ඝාන විඤ්ඤාණය, ජිව්හා විඤ්ඤාණය, කාය විඤ්ඤාණය, මනෝ විඤ්ඤාණය යන්නයි.

‘‘Cha phassakāyā – cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphasso, manosamphasso.

‘‘ඵස්ස කාය සයකි - එනම් චක්ඛු සම්ඵස්සය, සෝත සම්ඵස්සය, ඝාන සම්ඵස්සය, ජිව්හා සම්ඵස්සය, කාය සම්ඵස්සය, මනෝ සම්ඵස්සය යන්නයි.

‘‘Cha vedanākāyā – cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā.

‘‘වේදනා කාය සයකි - එනම් චක්ඛු සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව, සෝත සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව, ඝාන සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව, ජිව්හා සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව, කාය සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව, මනෝ සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව යන්නයි.

‘‘Cha saññākāyā – rūpasaññā, saddasaññā, gandhasaññā, rasasaññā, phoṭṭhabbasaññā, dhammasaññā.

‘‘සඤ්ඤා කාය සයකි - එනම් රූප සඤ්ඤාව, සද්ද සඤ්ඤාව, ගන්ධ සඤ්ඤාව, රස සඤ්ඤාව, පොට්ඨබ්බ සඤ්ඤාව, ධම්ම සඤ්ඤාව යන්නයි.

‘‘Cha sañcetanākāyā – rūpasañcetanā, saddasañcetanā, gandhasañcetanā, rasasañcetanā, phoṭṭhabbasañcetanā, dhammasañcetanā.

‘‘සංචේතනා කාය සයකි - එනම් රූප සංචේතනාව, සද්ද සංචේතනාව, ගන්ධ සංචේතනාව, රස සංචේතනාව, පොට්ඨබ්බ සංචේතනාව, ධම්ම සංචේතනාව යන්නයි.

‘‘Cha taṇhākāyā – rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā.

‘‘තණ්හා කාය සයකි - එනම් රූප තණ්හාව, සද්ද තණ්හාව, ගන්ධ තණ්හාව, රස තණ්හාව, පොට්ඨබ්බ තණ්හාව, ධම්ම තණ්හාව යන්නයි.

324. ‘‘Cha agāravā. Idhāvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso; dhamme agāravo viharati appatisso; saṅghe agāravo viharati appatisso; sikkhāya agāravo viharati appatisso; appamāde agāravo viharati appatisso; paṭisanthāre agāravo viharati appatisso.

324. ‘‘අගෞරව සයකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවක් නැතිව වාසය කරයි; ධර්මය කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවක් නැතිව වාසය කරයි; සංඝයා කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවක් නැතිව වාසය කරයි; ශික්ෂාව කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවක් නැතිව වාසය කරයි; අප්‍රමාදය කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවක් නැතිව වාසය කරයි; පිළිසඳර (පටිසන්ථාරය) කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවක් නැතිව වාසය කරයි.

‘‘Cha gāravā. Idhāvuso, bhikkhu satthari sagāravo viharati sappatisso; dhamme sagāravo viharati sappatisso; saṅghe sagāravo viharati sappatisso; sikkhāya sagāravo viharati sappatisso; appamāde sagāravo viharati sappatisso; paṭisanthāre sagāravo viharati sappatisso.

‘‘ගෞරව සයකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවින් යුතුව වාසය කරයි; ධර්මය කෙරෙහි ගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවින් යුතුව වාසය කරයි; සංඝයා කෙරෙහි ගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවින් යුතුව වාසය කරයි; ශික්ෂාව කෙරෙහි ගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවින් යුතුව වාසය කරයි; අප්‍රමාදය කෙරෙහි ගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවින් යුතුව වාසය කරයි; පිළිසඳර කෙරෙහි ගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවින් යුතුව වාසය කරයි.

‘‘Cha somanassūpavicārā[Pg.203]. Cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati; sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā. Manasā dhammaṃ viññāya somanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati.

‘‘සෝමනස්ස උපවිචාර සයකි. ඇසින් රූපයක් දැක සෝමනස්සයට (සතුටට) කරුණු වූ රූපය ගැන විමසයි; කනින් ශබ්දයක් ඇසීමෙන්... නාසයෙන් ගඳ සුවඳ දැනීමෙන්... දිවෙන් රස විඳීමෙන්... කයෙන් ස්පර්ශය දැනීමෙන්... මනසින් ධර්ම අරමුණක් දැනගෙන සෝමනස්සයට කරුණු වූ ධර්මය ගැන විමසයි.

‘‘Cha domanassūpavicārā. Cakkhunā rūpaṃ disvā domanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati…pe… manasā dhammaṃ viññāya domanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati.

‘‘දෝමනස්ස උපවිචාර සයකි. ඇසින් රූපයක් දැක දෝමනස්සයට (නොසතුටට) කරුණු වූ රූපය ගැන විමසයි... මනසින් ධර්ම අරමුණක් දැනගෙන දෝමනස්සයට කරුණු වූ ධර්මය ගැන විමසයි.

‘‘Cha upekkhūpavicārā. Cakkhunā rūpaṃ disvā upekkhāṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati…pe… manasā dhammaṃ viññāya upekkhāṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati.

‘‘උපෙක්ඛා උපවිචාර සයකි. ඇසින් රූපයක් දැක උපේක්ෂාවට (මැදහත් බවට) කරුණු වූ රූපය ගැන විමසයි... මනසින් ධර්ම අරමුණක් දැනගෙන උපේක්ෂාවට කරුණු වූ ධර්මය ගැන විමසයි.

‘‘Cha sāraṇīyā dhammā. Idhāvuso, bhikkhuno mettaṃ kāyakammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati.

‘‘සාරණීය ධර්ම සයකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙකුගේ මෛත්‍රී සහගත කාය කර්මය සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි හමුවේ මෙන්ම රහසේ ද පවතී. මේ ධර්මය ද සිහි කටයුතු වූ, ප්‍රිය බව ඇති කරන, ගරුත්වයට හේතු වන, සංග්‍රහය පිණිස, විවාද නොවීම පිණිස, සමගිය පිණිස, එක්සත් බව පිණිස පවතින්නේය.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno mettaṃ vacīkammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

‘‘නැවත ද ඇවැත්නි, මහණෙකුගේ මෛත්‍රී සහගත වාග් කර්මය සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි හමුවේ මෙන්ම රහසේ ද පවතී. මේ ධර්මය ද සිහි කටයුතු වූ... එක්සත් බව පිණිස පවතින්නේය.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno mettaṃ manokammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

‘‘නැවත ද ඇවැත්නි, මහණෙකුගේ මෛත්‍රී සහගත මනෝ කර්මය සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි හමුවේ මෙන්ම රහසේ ද පවතී. මේ ධර්මය ද සිහි කටයුතු වූ... එක්සත් බව පිණිස පවතින්නේය.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi, tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī hoti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī. Ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

‘‘නැවත ද ඇවැත්නි, මහණෙක් යම් ඒ දැහැමි වූ, දැහැමෙන් ලැබූ ලාභයක් වේ ද, අන්තිම වශයෙන් තම පාත්‍රයට ලැබුණු මාත්‍රයක් වූ දෙය පවා එබඳු ලාභයන් තමන්ට පමණක් වෙන් කර නොගෙන සිල්වත් සබ්‍රහ්මචාරීන් හා සමව බෙදා හදා ගෙන වළඳන්නේ වෙයි. මේ ධර්මය ද සිහි කටයුතු වූ... එක්සත් බව පිණිස පවතින්නේය.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṃvattanikāni, tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

‘‘නැවත ද ඇවැත්නි, මහණෙක් යම් ඒ සිල් ඇද්ද, කඩ නොවුණු, සිදුරු නොවූ, කබර නොවූ, ලප නොවූ, නිදහස් වූ, නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද, තෘෂ්ණා දිට්ඨීන් විසින් පරාමර්ශනය නොකරන ලද, සමාධිය පිණිස පවත්නා වූ එබඳු සීලයන්ගෙන් යුක්තව සබ්‍රහ්මචාරීන් හා සමඟ හමුවේ මෙන්ම රහසේ ද සීල සාම්‍යත්වයෙන් වාසය කරයි. මේ ධර්මය ද සිහි කටයුතු වූ... එක්සත් බව පිණිස පවතින්නේය.

‘‘Puna [Pg.204] caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāyaṃ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati.

‘‘නැවත ද ඇවැත්නි, මහණෙක් යම් ඒ දෘෂ්ටියක් ඇද්ද, ආර්ය වූ, සංසාරයෙන් නික්ම යන්නා වූ, එය අනුගමනය කරන්නා නිවැරදි ලෙස දුක් ක්ෂය කිරීම පිණිස පමුණුවන්නා වූ, එබඳු දෘෂ්ටියකින් යුක්තව සබ්‍රහ්මචාරීන් හා සමඟ හමුවේ මෙන්ම රහසේ ද දෘෂ්ටි සාම්‍යත්වයෙන් වාසය කරයි. මේ ධර්මය ද සිහි කටයුතු වූ, ප්‍රිය බව ඇති කරන, ගරුත්වයට හේතු වන, සංග්‍රහය පිණිස, විවාද නොවීම පිණිස, සමගිය පිණිස, එක්සත් බව පිණිස පවතින්නේය.

325. Cha vivādamūlāni. Idhāvuso, bhikkhu kodhano hoti upanāhī. Yo so, āvuso, bhikkhu kodhano hoti upanāhī, so sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṅghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī hoti. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṃ janeti. Yo hoti vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavāya paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṃ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavo hoti.

325. "විවාද මූල (කලහයට හේතු) හයකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙක් ක්‍රෝධ බහුල වූවෙක්, වෛර බඳින්නෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, යම් මහණෙක් ක්‍රෝධ කරන්නේ, වෛර බඳින්නේ වෙයි ද, ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවක් නැතිව වෙසෙයි. ධර්මය කෙරෙහි ද අගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවක් නැතිව වෙසෙයි. සංඝයා කෙරෙහි ද අගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවක් නැතිව වෙසෙයි. ශික්ෂාවන්හි ද මැනවින් කටයුතු කරන්නෙක් නොවෙයි. ඇවැත්නි, යම් මහණෙක් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි... ධර්මය කෙරෙහි... සංඝයා කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් පහත් බවක් නැතිව වෙසේ ද, ශික්ෂාවන්හි මැනවින් කටයුතු නොකරයි ද, ඔහු සංඝයා තුළ විවාද උපදවයි. යම් විවාදයක් බොහෝ දෙනාට අහිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට අසැප පිණිස, අවැඩ පිණිස, දෙවි මිනිසුන්ට අහිත පිණිස හා දුක් පිණිස පවතියි. ඇවැත්නි, මෙබඳු වූ විවාද මූලයක් තමා තුළ හෝ පිටත හෝ දකින්නේ නම්, ඇවැත්නි, ඒ ලාමක විවාද මූලය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ඔබ වෙහෙසිය යුතුය. ඇවැත්නි, මෙබඳු වූ විවාද මූලයක් තමා තුළ හෝ පිටත හෝ නොදකින්නේ නම්, ඇවැත්නි, ඒ ලාමක විවාද මූලය මතු නොඋපදිනු පිණිස ඔබ පිළිපැදිය යුතුය. මෙසේ පිළිපැදීමෙන් ඒ ලාමක විවාද මූලය ප්‍රහාණය වෙයි. මෙසේ පිළිපැදීමෙන් ඒ ලාමක විවාද මූලය මතු නොඋපදියි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu makkhī hoti paḷāsī…pe… issukī hoti maccharī…pe… saṭho hoti māyāvī… pāpiccho hoti micchādiṭṭhī… sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī…pe… yo so, āvuso, bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī, so sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṅghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī hoti. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso[Pg.205], sikkhāya na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṃ janeti. Yo hoti vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavāya paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṃ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavo hoti.

ඇවැත්නි, නැවතත් මහණෙක් ගුණ මකන්නෙක් වෙයි, ගුණවතුන් හා තමා සම කරන්නෙක් වෙයි... ඊර්ෂ්‍යා කරන්නෙක් වෙයි, මසුරු කරන්නෙක් වෙයි... කපටි වෙයි, මායාවී වෙයි... ලාමක වුවමනා ඇත්තෙක් වෙයි, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි ඇත්තෙක් වෙයි... තම මතයම දැඩිව අල්ලා ගන්නා වූ, තදින් ග්‍රහණය කරන්නා වූ, පහසුවෙන් අත් නොහරින්නා වූ කෙනෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, යම් ඒ මහණෙක් තම මතයම දැඩිව අල්ලා ගන්නේ ද, තදින් ග්‍රහණය කරන්නේ ද, පහසුවෙන් අත් නොහරින්නේ ද, හෙතෙම ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ද ගෞරව රහිතව, යටහත් බවක් නොමැතිව වාසය කරයි; ධර්මය කෙරෙහි ද ගෞරව රහිතව, යටහත් බවක් නොමැතිව වාසය කරයි; සංඝයා කෙරෙහි ද ගෞරව රහිතව, යටහත් බවක් නොමැතිව වාසය කරයි; ශික්ෂාව කෙරෙහි ද (ශික්ෂාපද) සම්පූර්ණ නොකරන්නෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, යම් ඒ මහණෙක් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි අගෞරවයෙන් වාසය කරයි ද, ධර්මය කෙරෙහි අගෞරවයෙන් වාසය කරයි ද, සංඝයා කෙරෙහි අගෞරවයෙන් වාසය කරයි ද, ශික්ෂාව සම්පූර්ණ නොකරයි ද, හෙතෙම සංඝයා අතර විවාදයක් ඇති කරයි. යම් ඒ විවාදයක් වේ ද, එය බොහෝ ජනයාට අහිත පිණිස, බොහෝ ජනයාට අසැප පිණිස, දෙවි මිනිසුන්ට අනර්ථය පිණිස, අහිත පිණිස, දුක පිණිස පවතියි. ඇවැත්නි, ඉදින් තොපගේ තමන් තුළ හෝ පිටත මෙබඳු විවාද මූලයක් දකින්නේ නම්, ඇවැත්නි, එහිදී තොප විසින් ඒ ලාමක වූ විවාද මූලයම ප්‍රහීණ කිරීම සඳහා උත්සාහ කළ යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් තොපගේ තමන් තුළ හෝ පිටත මෙබඳු විවාද මූලයක් නොදකින්නේ නම්, ඇවැත්නි, එහිදී තොප විසින් ඒ ලාමක වූ විවාද මූලය මතු නොපැමිණීම (නැවත හට නොගැනීම) සඳහා පිළිපැදිය යුතුය. මෙසේ ඒ ලාමක විවාද මූලයේ ප්‍රහීණ වීම සිදුවෙයි. මෙසේ ඒ ලාමක විවාද මූලය මතු හට නොගැනීම සිදුවෙයි.

‘‘Cha dhātuyo – pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu, ākāsadhātu, viññāṇadhātu.

ධාතු හයකි. එනම්; පඨවි ධාතුව, ආපෝ ධාතුව, තේජෝ ධාතුව, වායෝ ධාතුව, ආකාශ ධාතුව සහ විඤ්ඤාණ ධාතුවයි.

326. ‘‘Cha nissaraṇiyā dhātuyo. Idhāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘mettā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, atha ca pana me byāpādo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So ‘mā hevaṃ’, tissa vacanīyo, ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ mettāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya. Atha ca panassa byāpādo cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, byāpādassa, yadidaṃ mettā cetovimuttī’ti.

326. නිස්සරණීය ධාතු (කෙලෙසුන්ගෙන් මිදීමට හේතු වන කරුණු) හයකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'මා විසින් මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය වඩන ලදී, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලදී, රථයක් මෙන් (පදනමක් ලෙස) කරන ලදී, වාස්තුවක් මෙන් (පිහිටක් ලෙස) කරන ලදී, නැවත නැවතත් පුහුණු කරන ලදී, මැනවින් ප්‍රගුණ කරන ලදී, හොඳින් ආරම්භ කරන ලදී. එසේ වුවද ව්‍යාපාදය (ක්‍රෝධය) මාගේ සිත පෙළමින් පවතියි.' ඔහුට මෙසේ කිව යුතුය: 'ඇවැත්නි, එසේ නොකියන්න. ආයුෂ්මතුනි, මෙසේ නොකියන්න, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ චෝදනා කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ඇවැත්නි, මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය වඩන ලද, බහුල කරන ලද, රථයක් මෙන් කරන ලද, වාස්තුවක් මෙන් කරන ලද, නැවත නැවත පුහුණු කරන ලද, මැනවින් ප්‍රගුණ කරන ලද, හොඳින් ආරම්භ කරන ලද කල්හි ද, ව්‍යාපාදය ඔහුගේ සිත පෙළමින් පවතින්නේ නම් එය විය නොහැක්කකි, එයට ඉඩක් නැත. ඇවැත්නි, ව්‍යාපාදයෙන් මිදීම (නිස්සරණය) යනු මේ මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තියම බැවිනි.'

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘karuṇā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me vihesā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti, so ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ āvuso, anavakāso, yaṃ karuṇāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya [Pg.206] anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa vihesā cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, vihesāya, yadidaṃ karuṇā cetovimuttī’ti.

ඇවැත්නි, නැවතත් මෙහි මහණෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'මා විසින් කරුණා චේතෝවිමුක්තිය වඩන ලදී, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලදී, රථයක් මෙන් කරන ලදී, වාස්තුවක් මෙන් කරන ලදී, නැවත නැවතත් පුහුණු කරන ලදී, මැනවින් ප්‍රගුණ කරන ලදී, හොඳින් ආරම්භ කරන ලදී. එසේ වුවද විහිංසාව (පීඩා කිරීමේ සිතුවිලි) මාගේ සිත පෙළමින් පවතියි.' ඔහුට මෙසේ කිව යුතුය: 'ඇවැත්නි, එසේ නොකියන්න. ආයුෂ්මතුනි, මෙසේ නොකියන්න, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ චෝදනා කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ඇවැත්නි, කරුණා චේතෝවිමුක්තිය වඩන ලද, බහුල කරන ලද, රථයක් මෙන් කරන ලද, වාස්තුවක් මෙන් කරන ලද, නැවත නැවත පුහුණු කරන ලද, මැනවින් ප්‍රගුණ කරන ලද, හොඳින් ආරම්භ කරන ලද කල්හි ද, විහිංසාව ඔහුගේ සිත පෙළමින් පවතින්නේ නම් එය විය නොහැක්කකි, එයට ඉඩක් නැත. ඇවැත්නි, විහිංසාවෙන් මිදීම (නිස්සරණය) යනු මේ කරුණා චේතෝවිමුක්තියම බැවිනි.'

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘muditā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me arati cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti, so ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ muditāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa arati cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, aratiyā, yadidaṃ muditā cetovimuttī’ti.

“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම් — ‘මම මුදිතා චේතෝවිමුක්තිය වැඩුවෙමි, බහුල වශයෙන් පුහුණු කළෙමි, වාහනයක් මෙන් පුරුදු කළෙමි, පිහිටක් මෙන් තහවුරු කළෙමි, අනුගමනය කළෙමි, මැනවින් ප්‍රගුණ කළෙමි, මැනවින් ආරම්භ කළෙමි. එසේ වුවත් (සත්වයන්ගේ දියුණුව කෙරෙහි) නොඇල්ම හෙවත් අරතිය මාගේ සිත පෙළමින් පවතී’ කියා ය. ඔහුට මෙසේ කිව යුතු ය: ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ නොකියන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් දෝෂාරෝපණය කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිසේත් මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ඇවැත්නි, මෙය කිසිසේත් සිදුවිය නොහැක්කකි, මේ සඳහා අවස්ථාවක් නැත. එනම්, යමෙකු මුදිතා චේතෝවිමුක්තිය වඩා, බහුල වශයෙන් පුහුණු කර, වාහනයක් මෙන් පුරුදු කර, පිහිටක් මෙන් තහවුරු කර, අනුගමනය කර, මැනවින් ප්‍රගුණ කර, මැනවින් ආරම්භ කර තිබියදීත්, ඔහුගේ සිත පෙළමින් අරතිය පවතින්නේය යන කරුණ සිදු විය නොහැක්කකි. ඇවැත්නි, අරතියෙන් මිදීමට ඇති මාර්ගය නම් මේ මුදිතා චේතෝවිමුක්තියම වේ.’”

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘upekkhā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me rāgo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ upekkhāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa rāgo cittaṃ pariyādāya ṭhassati netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, rāgassa, yadidaṃ upekkhā cetovimuttī’ti.

“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම් — ‘මම උපේක්ෂා චේතෝවිමුක්තිය වැඩුවෙමි, බහුල වශයෙන් පුහුණු කළෙමි, වාහනයක් මෙන් පුරුදු කළෙමි, පිහිටක් මෙන් තහවුරු කළෙමි, අනුගමනය කළෙමි, මැනවින් ප්‍රගුණ කළෙමි, මැනවින් ආරම්භ කළෙමි. එසේ වුවත් රාගය මාගේ සිත පෙළමින් පවතී’ කියා ය. ඔහුට මෙසේ කිව යුතු ය: ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ නොකියන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් දෝෂාරෝපණය කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිසේත් මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ඇවැත්නි, මෙය කිසිසේත් සිදුවිය නොහැක්කකි, මේ සඳහා අවස්ථාවක් නැත. එනම්, යමෙකු උපේක්ෂා චේතෝවිමුක්තිය වඩා, බහුල වශයෙන් පුහුණු කර, වාහනයක් මෙන් පුරුදු කර, පිහිටක් මෙන් තහවුරු කර, අනුගමනය කර, මැනවින් ප්‍රගුණ කර, මැනවින් ආරම්භ කර තිබියදීත්, ඔහුගේ සිත පෙළමින් රාගය පවතින්නේය යන කරුණ සිදු විය නොහැක්කකි. ඇවැත්නි, රාගයෙන් මිදීමට ඇති මාර්ගය නම් මේ උපේක්ෂා චේතෝවිමුක්තියම වේ.’”

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘animittā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me nimittānusāri viññāṇaṃ hotī’ti. So ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ animittāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa nimittānusāri [Pg.207] viññāṇaṃ bhavissati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, sabbanimittānaṃ, yadidaṃ animittā cetovimuttī’ti.

“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම් — ‘මම අනිමිත්ත (නිමිති රහිත) චේතෝවිමුක්තිය වැඩුවෙමි, බහුල වශයෙන් පුහුණු කළෙමි, වාහනයක් මෙන් පුරුදු කළෙමි, පිහිටක් මෙන් තහවුරු කළෙමි, අනුගමනය කළෙමි, මැනවින් ප්‍රගුණ කළෙමි, මැනවින් ආරම්භ කළෙමි. එසේ වුවත් මාගේ විඤ්ඤාණය නිමිති අනුව යන්නේ වේ’ කියා ය. ඔහුට මෙසේ කිව යුතු ය: ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ නොකියන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් දෝෂාරෝපණය කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිසේත් මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ඇවැත්නි, මෙය කිසිසේත් සිදුවිය නොහැක්කකි, මේ සඳහා අවස්ථාවක් නැත. එනම්, යමෙකු අනිමිත්ත චේතෝවිමුක්තිය වඩා, බහුල වශයෙන් පුහුණු කර, වාහනයක් මෙන් පුරුදු කර, පිහිටක් මෙන් තහවුරු කර, අනුගමනය කර, මැනවින් ප්‍රගුණ කර, මැනවින් ආරම්භ කර තිබියදීත්, ඔහුගේ විඤ්ඤාණය නිමිති අනුව යන්නේය යන කරුණ සිදු විය නොහැක්කකි. ඇවැත්නි, සියලු නිමිතිවලින් මිදීමට ඇති මාර්ගය නම් මේ අනිමිත්ත චේතෝවිමුක්තියම වේ.’”

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘asmīti kho me vigataṃ, ayamahamasmīti na samanupassāmi, atha ca pana me vicikicchākathaṅkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ asmīti vigate ayamahamasmīti asamanupassato, atha ca panassa vicikicchākathaṅkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, vicikicchākathaṅkathāsallassa, yadidaṃ asmimānasamugghāto’ti.

“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම් — ‘මම වෙමි යන හැඟීම (අස්මිමානය) මා කෙරෙන් පහව ගොස් ඇත, “මෙය මම වෙමි” කියා මම නොදකිමි. එසේ වුවත් විචිකිච්ඡා කථංකථා සල්ලය (සැකය නමැති හුල) මාගේ සිත පෙළමින් පවතී’ කියා ය. ඔහුට මෙසේ කිව යුතු ය: ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ නොකියන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් දෝෂාරෝපණය කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිසේත් මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ඇවැත්නි, මෙය කිසිසේත් සිදුවිය නොහැක්කකි, මේ සඳහා අවස්ථාවක් නැත. එනම්, “මම වෙමි” යන හැඟීම පහව ගොස්, “මෙය මම වෙමි” කියා නොදක්නා තැනැත්තෙකුගේ සිත පෙළමින් විචිකිච්ඡා කථංකථා සල්ලය පවතින්නේය යන කරුණ සිදු විය නොහැක්කකි. ඇවැත්නි, විචිකිච්ඡා කථංකථා සල්ලයෙන් මිදීමට ඇති මාර්ගය නම් මේ “මම වෙමි” යන අස්මිමානය මුළුමනින්ම උදුරා දැමීමයි.’”

327. ‘‘Cha anuttariyāni – dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ, sikkhānuttariyaṃ, pāricariyānuttariyaṃ, anussatānuttariyaṃ.

327. “අනුත්තරීය (උතුම් වූ කරුණු) හයකි. එනම්: දර්ශනානුත්තරීය (උතුම් දැකීම), ශ්‍රවණානුත්තරීය (උතුම් ඇසීම), ලාභානුත්තරීය (උතුම් ලැබීම), ශික්ෂානුත්තරීය (උතුම් හික්මීම), පාරිචර්යානුත්තරීය (උතුම් උපස්ථානය), අනුස්සතානුත්තරීය (උතුම් සිහි කිරීම) යන හයයි.”

‘‘Cha anussatiṭṭhānāni – buddhānussati, dhammānussati, saṅghānussati, sīlānussati, cāgānussati, devatānussati.

“අනුස්සතිට්ඨාන (සිහි කටයුතු කරුණු) හයකි. එනම්: බුද්ධානුස්සතිය, ධම්මානුස්සතිය, සංඝානුස්සතිය, සීලානුස්සතිය, චාගානුස්සතිය (ත්‍යාගය සිහි කිරීම), දේවතානුස්සතිය (දෙවියන් සාක්ෂි කොට තමාගේ ගුණ සිහි කිරීම) යන හයයි.”

328. ‘‘Cha satatavihārā. Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno.

328. “සතත විහාර (නිරන්තර පැවැත්මවල්) හයකි. ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් ඇසින් රූපයක් දැක සතුටු වන්නේ ද නැත, මනාප වන්නේ ද නැත. උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව වසයි. කනින් ශබ්දයක් අසා... (පෙ)... මනසින් ධර්මයක් (අරමුණක්) දැන සතුටු වන්නේ ද නැත, මනාප වන්නේ ද නැත. උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව වසයි.”

329. ‘‘Chaḷābhijātiyo. Idhāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno [Pg.208] akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānaṃ abhijāyati.

329. “අභිජාති හයකි. ඇවැත්නි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් අයෙක් කළු (හීන) ජාතියක උපන් අයෙක්ව සිට කළු (පාපී) ධර්මයන්ම උපදවයි. ඇවැත්නි, ඇතැම් අයෙක් කළු ජාතියක උපන් අයෙක්ව සිට සුදු (කුසල) ධර්මයන් උපදවයි. ඇවැත්නි, ඇතැම් අයෙක් කළු ජාතියක උපන් අයෙක්ව සිට කළු ද නොවූ සුදු ද නොවූ නිවන (අරහත් ඵලය) උපදවයි. ඇවැත්නි, ඇතැම් අයෙක් සුදු (උසස්) ජාතියක උපන් අයෙක්ව සිට සුදු ධර්මයන් උපදවයි. ඇවැත්නි, ඇතැම් අයෙක් සුදු ජාතියක උපන් අයෙක්ව සිට කළු ධර්මයන් උපදවයි. ඇවැත්නි, ඇතැම් අයෙක් සුදු ජාතියක උපන් අයෙක්ව සිට කළු ද නොවූ සුදු ද නොවූ නිවන උපදවයි.”

‘‘Cha nibbedhabhāgiyā saññā – aniccasaññā anicce, dukkhasaññā dukkhe, anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā.

“නිබ්බේධභාගිය (අවබෝධය පිණිස පවතින) සංඥා හයකි. එනම්: අනිත්‍ය සංඥාව, අනිත්‍යයෙහි දුක් සංඥාව, දුකෙහි අනාත්ම සංඥාව, ප්‍රහාණ සංඥාව, විරාග සංඥාව, නිරෝධ සංඥාව යන හයයි.”

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

ඇවැත්නි, සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ ධර්ම හයක් මැනවින් දේශනා කරන ලදහ; එහිදී අප සැම දෙනාම එක්ව සංගායනා කළ යුතුය... එය දෙව්මිනිසුන්ගේ වැඩ පිණිස, හිත පිණිස, සුව පිණිස පවතින්නේය.

Sattakaṃ

සත්තකය (සත බැගින් වූ ධර්ම කොට්ඨාස)

330. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame satta?

330. ඇවැත්නි, සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්ම සතක් ඇත්තේය; එහිදී අප සැම දෙනාම එක්ව සංගායනා කළ යුතුය... එය දෙව්මිනිසුන්ගේ වැඩ පිණිස, හිත පිණිස, සුව පිණිස පවතින්නේය. ඒ සත මොනවාද?

‘‘Satta ariyadhanāni – saddhādhanaṃ, sīladhanaṃ, hiridhanaṃ, ottappadhanaṃ, sutadhanaṃ, cāgadhanaṃ, paññādhanaṃ.

ආර්ය ධන සතකි – එනම් ශ්‍රද්ධා ධනය, සීල ධනය, හිරි ධනය, ඔත්තප්ප ධනය, ශ්‍රැත ධනය, ත්‍යාග ධනය සහ ප්‍රඥා ධනයයි.

‘‘Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo, dhammavicayasambojjhaṅgo, vīriyasambojjhaṅgo, pītisambojjhaṅgo, passaddhisambojjhaṅgo, samādhisambojjhaṅgo, upekkhāsambojjhaṅgo.

බොජ්ඣංග සතකි – එනම් සති සම්බොජ්ඣංගය, ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය, විරිය සම්බොජ්ඣංගය, පීති සම්බොජ්ඣංගය, පස්සද්ධි සම්බොජ්ඣංගය, සමාධි සම්බොජ්ඣංගය සහ උපේක්ඛා සම්බොජ්ඣංගයයි.

‘‘Satta samādhiparikkhārā – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati.

සමාධි පිරිකර සතකි – එනම් සම්මා දිට්ඨිය, සම්මා සංකප්පය, සම්මා වාචාව, සම්මා කම්මන්තය, සම්මා ආජීවය, සම්මා වායාමය සහ සම්මා සතියයි.

‘‘Satta asaddhammā – idhāvuso, bhikkhu assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, appassuto hoti, kusīto hoti, muṭṭhassati hoti, duppañño hoti.

අසද්ධර්ම සතකි – ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ශ්‍රද්ධාව නැත්තෙකු වෙයි, හිරි (ලැජ්ජාව) නැත්තෙකු වෙයි, ඔත්තප්ප (බිය) නැත්තෙකු වෙයි, අල්පශ්‍රැත වෙයි, අලස වෙයි, සිහි මුළා වූවෙකු වෙයි, නුවණ නැත්තෙකු වෙයි.

‘‘Satta saddhammā – idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, hirimā hoti, ottappī hoti, bahussuto hoti, āraddhavīriyo hoti, upaṭṭhitassati hoti, paññavā hoti.

සද්ධර්ම සතකි – ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ශ්‍රද්ධාව ඇත්තෙකු වෙයි, හිරි (ලැජ්ජාව) ඇත්තෙකු වෙයි, ඔත්තප්ප (බිය) ඇත්තෙකු වෙයි, බහුශ්‍රැත වෙයි, ආරම්භ කළ වීර්යය ඇත්තෙකු වෙයි, එළඹ සිටි සිහිය ඇත්තෙකු වෙයි, ප්‍රඥාවන්තයෙකු වෙයි.

‘‘Satta sappurisadhammā – idhāvuso, bhikkhu dhammaññū ca hoti atthaññū ca attaññū ca mattaññū ca kālaññū ca parisaññū ca puggalaññū ca.

සත්පුරුෂ ධර්ම සතකි – ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ධර්මය දන්නා අයෙකු වෙයි, අර්ථය දන්නා අයෙකු වෙයි, තමා දන්නා අයෙකු වෙයි, ප්‍රමාණය දන්නා අයෙකු වෙයි, කාලය දන්නා අයෙකු වෙයි, පිරිස දන්නා අයෙකු වෙයි, පුද්ගලයන් දන්නා අයෙකු වෙයි.

331. ‘‘Satta [Pg.209] niddasavatthūni. Idhāvuso, bhikkhu sikkhāsamādāne tibbacchando hoti, āyatiñca sikkhāsamādāne avigatapemo. Dhammanisantiyā tibbacchando hoti, āyatiñca dhammanisantiyā avigatapemo. Icchāvinaye tibbacchando hoti, āyatiñca icchāvinaye avigatapemo. Paṭisallāne tibbacchando hoti, āyatiñca paṭisallāne avigatapemo. Vīriyārambhe tibbacchando hoti, āyatiñca vīriyārambhe avigatapemo. Satinepakke tibbacchando hoti, āyatiñca satinepakke avigatapemo. Diṭṭhipaṭivedhe tibbacchando hoti, āyatiñca diṭṭhipaṭivedhe avigatapemo.

331. නිද්දස වස්තු (ප්‍රසංසාවට කරුණු) සතකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ශික්ෂා සමාදානයෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තේ වෙයි, මතු කාලයෙහිද ශික්ෂා සමාදානයෙහි නොවෙනස් වන ඇල්මක් ඇත්තේ වෙයි. ධර්මය විමසීමෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තේ වෙයි, මතු කාලයෙහිද ධර්මය විමසීමෙහි නොවෙනස් වන ඇල්මක් ඇත්තේ වෙයි. ආශාවන් දුරු කිරීමෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තේ වෙයි, මතු කාලයෙහිද ආශාවන් දුරු කිරීමෙහි නොවෙනස් වන ඇල්මක් ඇත්තේ වෙයි. හුදෙකලාව විවේකීව විසීමෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තේ වෙයි, මතු කාලයෙහිද හුදෙකලාව විවේකීව විසීමෙහි නොවෙනස් වන ඇල්මක් ඇත්තේ වෙයි. වීර්යය ආරම්භ කිරීමෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තේ වෙයි, මතු කාලයෙහිද වීර්යය ආරම්භ කිරීමෙහි නොවෙනස් වන ඇල්මක් ඇත්තේ වෙයි. සිහිය හා නුවණෙහි (සති-නෙපක්කයෙහි) දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තේ වෙයි, මතු කාලයෙහිද සිහිය හා නුවණෙහි නොවෙනස් වන ඇල්මක් ඇත්තේ වෙයි. දෘෂ්ටි ප්‍රතිවේධයෙහි (අවබෝධයෙහි) දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තේ වෙයි, මතු කාලයෙහිද දෘෂ්ටි ප්‍රතිවේධයෙහි නොවෙනස් වන ඇල්මක් ඇත්තේ වෙයි.

‘‘Satta saññā – aniccasaññā, anattasaññā, asubhasaññā, ādīnavasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā.

සංඥා සතකි – එනම් අනිච්ච සංඥාව, අනත්ත සංඥාව, අසුභ සංඥාව, ආදීනව සංඥාව, පහාන සංඥාව, විරාග සංඥාව සහ නිරෝධ සංඥාවයි.

‘‘Satta balāni – saddhābalaṃ, vīriyabalaṃ, hiribalaṃ, ottappabalaṃ, satibalaṃ, samādhibalaṃ, paññābalaṃ.

බල සතකි – එනම් ශ්‍රද්ධා බලය, වීර්ය බලය, හිරි බලය, ඔත්තප්ප බලය, සති බලය, සමාධි බලය සහ ප්‍රඥා බලයයි.

332. ‘‘Satta viññāṇaṭṭhitiyo. Santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā viññāṇaṭṭhiti.

332. විඤ්ඤාණට්ඨිති සතකි. ඇවැත්නි, නානාවිධ ශරීර හා නානාවිධ සංඥා ඇති සත්වයෝ සිටිති; එනම් මිනිසුන්, සමහර දෙවිවරුන් සහ සමහර විනිපාතික අසුරයන් වැනි අයයි. මෙය පළමු වන විඤ්ඤාණට්ඨිතියයි.

‘‘Santāvuso, sattā nānattakāyā ekattasaññino seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyā viññāṇaṭṭhiti.

ඇවැත්නි, නානාවිධ ශරීර ඇති නමුත් එක් සමාන සංඥා ඇති සත්වයෝ සිටිති; එනම් පළමුව උපන් බ්‍රහ්මකායික දෙවිවරුන් වැනි අයයි. මෙය දෙවන විඤ්ඤාණට්ඨිතියයි.

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaññino seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyā viññāṇaṭṭhiti.

ඇවැත්නි, එක් සමාන ශරීර ඇති නමුත් නානාවිධ සංඥා ඇති සත්වයෝ සිටිති; එනම් ආභස්සර දෙවිවරුන් වැනි අයයි. මෙය තුන්වන විඤ්ඤාණට්ඨිතියයි.

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā ekattasaññino seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catutthī viññāṇaṭṭhiti.

ඇවැත්නි, එක් සමාන ශරීර හා එක් සමාන සංඥා ඇති සත්වයෝ සිටිති; එනම් සුභකිණ්හ දෙවිවරුන් වැනි අයයි. මෙය හතරවන විඤ්ඤාණට්ඨිතියයි.

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ pañcamī viññāṇaṭṭhiti.

ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්, පටිඝ සංඥාවන් දුරු වීමෙන්, නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් 'ආකාශය අනන්තය'යි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණි සත්වයෝ සිටිති. මෙය පස්වන විඤ්ඤාණට්ඨිතියයි.

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭhī viññāṇaṭṭhiti.

ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා 'විඤ්ඤාණය අනන්තය'යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණි සත්වයෝ සිටිති. මෙය හයවන විඤ්ඤාණට්ඨිතියයි.

‘‘Santāvuso[Pg.210], sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanūpagā. Ayaṃ sattamī viññāṇaṭṭhiti.

ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා 'කිසිවක් නැතැ'යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණි සත්වයෝ සිටිති. මෙය හත්වන විඤ්ඤාණට්ඨිතියයි.

‘‘Satta puggalā dakkhiṇeyyā – ubhatobhāgavimutto, paññāvimutto, kāyasakkhi, diṭṭhippatto, saddhāvimutto, dhammānusārī, saddhānusārī.

පූජාවට සුදුසු පුද්ගලයෝ සත් දෙනෙකි – එනම් උභතොභාග විමුක්ත පුද්ගලයා, පඤ්ඤා විමුක්ත පුද්ගලයා, කායසක්ඛි පුද්ගලයා, දිට්ඨිප්පත්ත පුද්ගලයා, සද්ධා විමුක්ත පුද්ගලයා, ධම්මානුසාරී පුද්ගලයා සහ සද්ධානුසාරී පුද්ගලයායි.

‘‘Satta anusayā – kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo.

අනුසය සතකි – එනම් කාමරාග අනුසය, පටිඝ අනුසය, දිට්ඨි අනුසය, විචිකිච්ඡා අනුසය, මාන අනුසය, භවරාග අනුසය සහ අවිජ්ජා අනුසයයි.

‘‘Satta saññojanāni – anunayasaññojanaṃ, paṭighasaññojanaṃ, diṭṭhisaññojanaṃ, vicikicchāsaññojanaṃ, mānasaññojanaṃ, bhavarāgasaññojanaṃ, avijjāsaññojanaṃ.

සංයෝජන සතකි – එනම් අනුනය සංයෝජනය, පටිඝ සංයෝජනය, දිට්ඨි සංයෝජනය, විචිකිච්ඡා සංයෝජනය, මාන සංයෝජනය, භවරාග සංයෝජනය සහ අවිජ්ජා සංයෝජනයයි.

‘‘Satta adhikaraṇasamathā – uppannuppannānaṃ adhikaraṇānaṃ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo dātabbo, sativinayo dātabbo, amūḷhavinayo dātabbo, paṭiññāya kāretabbaṃ, yebhuyyasikā, tassapāpiyasikā, tiṇavatthārako.

අධිකරණ සමථ හතකි – හටගන්නා වූ අධිකරණ සංසිඳුවීම පිණිස සම්මුඛා විනය දිය යුතුය, සති විනය දිය යුතුය, අමූළ්හ විනය දිය යුතුය, පාපොච්චාරණය (පිළිගැනීම) මගින් කටයුතු කළ යුතුය, බහුතර කැමැත්ත (යේභුය්‍යසිකා), තස්සපාපියසිකා කර්මය සහ තිණවත්ථාරක ක්‍රමය (පැවැත්විය යුතුය).

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

ඇවැත්නි, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ සප්ත ධර්මයන් මැනවින් දේශනා කරන ලදී; එහිදී දෙවි මිනිසුන්ගේ හිත සුව පිණිස සියල්ලන් විසින් එක්ව සංගායනා කළ යුතුය... (පෙ)...

Dutiyabhāṇavāro niṭṭhito.

දෙවන භාණවාරය නිම විය.

Aṭṭhakaṃ

අෂ්ටක කොටස (අටේ කණ්ඩායම)

333. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame aṭṭha?

333. ඇවැත්නි, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්මයන් අටක් ඇත; එහිදී දෙවි මිනිසුන්ගේ හිත සුව පිණිස සියල්ලන් විසින් එක්ව සංගායනා කළ යුතුය... (පෙ)... ඒ අට මොනවාද?

‘‘Aṭṭha micchattā – micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo micchāsati, micchāsamādhi.

අෂ්ට මිථ්‍යාත්වයෝ (වැරදි කරුණු අටක්) - මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය, මිථ්‍යා සංකල්පය, මිථ්‍යා වාචා, මිථ්‍යා කර්මාන්තය, මිථ්‍යා ආජීවය, මිථ්‍යා ව්‍යායාමය, මිථ්‍යා සතිය, මිථ්‍යා සමාධිය.

‘‘Aṭṭha [Pg.211] sammattā – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.

අෂ්ට සම්මාත්වයෝ (නිවැරදි කරුණු අටක්) - සම්මා දෘෂ්ටිය, සම්මා සංකල්පය, සම්මා වාචා, සම්මා කර්මාන්තය, සම්මා ආජීවය, සම්මා ව්‍යායාමය, සම්මා සතිය, සම්මා සමාධිය.

‘‘Aṭṭha puggalā dakkhiṇeyyā – sotāpanno, sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno; sakadāgāmī, sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno; anāgāmī, anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno; arahā, arahattaphalasacchikiriyāya paṭipanno.

දක්ෂිණාවට සුදුසු පුද්ගලයෝ අට දෙනෙකි - සෝතාපන්න පුද්ගලයා, සෝතාපත්ති ඵලය සාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිස පිළිපන් පුද්ගලයා; සකදාගාමී පුද්ගලයා, සකදාගාමී ඵලය සාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිස පිළිපන් පුද්ගලයා; අනාගාමී පුද්ගලයා, අනාගාමී ඵලය සාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිස පිළිපන් පුද්ගලයා; අර්හත් පුද්ගලයා, අර්හත් ඵලය සාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිස පිළිපන් පුද්ගලයා යන අට දෙනායි.

334. ‘‘Aṭṭha kusītavatthūni. Idhāvuso, bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati, kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilamissati, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ kusītavatthu.

334. “ඇවැත්නි, කුසීත වස්තූන් (අලසකමට කරුණු) අටකි. මෙහි මහණෙකුට කිසියම් කටයුත්තක් කිරීමට තිබේ. එවිට ඔහුට මෙබඳු සිතක් ඇති වෙයි: ‘මට කටයුත්තක් කිරීමට තිබේ. කටයුත්ත කරන විට මගේ කය වෙහෙසට පත් වනු ඇත. එබැවින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. නොපැමිණි (ගුණධර්මයන්ට) පැමිණීම පිණිස, අධිගමනය නොකළ දහම අධිගමනය කිරීම පිණිස, සාක්ෂාත් නොකළ දහම සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස වීර්යය ආරම්භ නොකරයි. මෙය පළමුවන කුසීත වස්තුවයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ, kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilanto, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati…pe… idaṃ dutiyaṃ kusītavatthu.

“ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙකු විසින් කිසියම් කටයුත්තක් කර අවසන් කරන ලදී. ඔහුට මෙබඳු සිතක් වෙයි: ‘මම කටයුත්ත නිම කළෙමි. කටයුත්ත කළ මගේ කය දැන් වෙහෙසට පත්ව ඇත. එබැවින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. ඔහු නොපැමිණි ගුණධර්මයන්ට පැමිණීම පිණිස...පෙ... වීර්යය ආරම්භ නොකරයි. මෙය දෙවන කුසීත වස්තුවයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ tatiyaṃ kusītavatthu.

“ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙකුට මගක් යා යුතුව තිබේ. ඔහුට මෙබඳු සිතක් වෙයි: ‘මට මගක් යා යුතුව තිබේ. මග යන මගේ කය වෙහෙසට පත් වනු ඇත. එබැවින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. වීර්යය ආරම්භ නොකරයි... මෙය තුන්වන කුසීත වස්තුවයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ, maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ catutthaṃ kusītavatthu.

“ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙකු මගක් ගොස් අවසන් කළේ වෙයි. ඔහුට මෙබඳු සිතක් වෙයි: ‘මම මග ගොස් නිම කළෙමි. මග ගිය මගේ කය වෙහෙසට පත්ව ඇත. එබැවින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. වීර්යය ආරම්භ නොකරයි... මෙය හතරවන කුසීත වස්තුවයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo kilanto akammañño, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ pañcamaṃ kusītavatthu.

“ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙක් ගමකට හෝ නියම්ගමකට පිණ්ඩපාතය පිණිස හැසිරෙන්නේ, රළු වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ ආහාර ප්‍රමාණවත් පරිදි (කුස පිරෙන තුරු) නොලබයි. එවිට ඔහුට මෙබඳු සිතක් වෙයි: ‘මම ගමකට හෝ නියම්ගමකට පිණ්ඩපාතය පිණිස ගියත් ප්‍රමාණවත් ආහාරයක් නොලැබුණි. එබැවින් මගේ කය වෙහෙසට පත්ව ඇත, කටයුත්තකට නොසමර්ථය (අකර්මණ්‍යය). එබැවින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. වීර්යය ආරම්භ නොකරයි... මෙය පස්වන කුසීත වස්තුවයි.”

‘‘Puna [Pg.212] caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo garuko akammañño, māsācitaṃ maññe, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ chaṭṭhaṃ kusītavatthu.

“ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙක් ගමකට හෝ නියම්ගමකට පිණ්ඩපාතය පිණිස හැසිරෙන්නේ, රළු වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ ආහාර ප්‍රමාණවත් පරිදි (කුස පිරෙන තුරු) ලබයි. එවිට ඔහුට මෙබඳු සිතක් වෙයි: ‘මම පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර ප්‍රමාණවත් ආහාර ලැබුවෙමි. එහෙයින් මගේ කය බරය, අකර්මණ්‍යය. තෙත් කළ මෑ ඇට මල්ලක් මෙන් දැනෙයි. එබැවින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. වීර්යය ආරම්භ නොකරයි... මෙය හයවන කුසීත වස්තුවයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho. Tassa evaṃ hoti – ‘uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho; atthi kappo nipajjituṃ, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ sattamaṃ kusītavatthu.

“ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙකුට ස්වල්ප වූ අසනීපයක් ඇති වෙයි. ඔහුට මෙබඳු සිතක් වෙයි: ‘මට මේ ස්වල්ප වූ අසනීපය ඇති විය. නිදාගැනීමට මෙය සුදුසු අවස්ථාවකි. එබැවින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. වීර්යය ආරම්භ නොකරයි... මෙය හත්වන කුසීත වස්තුවයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā, tassa me kāyo dubbalo akammañño, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ aṭṭhamaṃ kusītavatthu.

“ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙක් අසනීපයෙන් සුවය ලබා නැගී සිටියේ වෙයි, සුවය ලබා නොබෝ කල් වූයේ වෙයි. ඔහුට මෙබඳු සිතක් වෙයි: ‘මම ගිලන් බවින් නැගී සිටියෙමි. සුවය ලබා වැඩි කලක් ගත නොවීය. එහෙයින් මගේ කය දුබලය, අකර්මණ්‍යය. එබැවින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදයි. නොපැමිණි ගුණධර්මයන්ට පැමිණීම පිණිස, අධිගමනය නොකළ දහම අධිගමනය කිරීම පිණිස, සාක්ෂාත් නොකළ දහම සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස වීර්යය ආරම්භ නොකරයි. මෙය අටවන කුසීත වස්තුවයි.”

335. ‘‘Aṭṭha ārambhavatthūni. Idhāvuso, bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati, kammaṃ kho pana me karontena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāyā’ti! So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ ārambhavatthu.

335. “ඇවැත්නි, ආරම්භ වස්තූන් (වීර්යය වැඩීමට කරුණු) අටකි. මෙහි මහණෙකුට කිසියම් කටයුත්තක් කිරීමට තිබේ. එවිට ඔහුට මෙබඳු සිතක් වෙයි: ‘මට කටයුත්තක් කිරීමට තිබේ. කටයුත්ත කරන අතරතුර බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනය මෙනෙහි කිරීම පහසු නොවේ. එබැවින් මම නොපැමිණි දහමට පැමිණීම පිණිස, අධිගමනය නොකළ දහම අධිගමනය කිරීම පිණිස, සාක්ෂාත් නොකළ දහම සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස දැන්ම වීර්යය ආරම්භ කරමි’ යි ඔහු වීර්යය ආරම්භ කරයි. මෙය පළමුවන ආරම්භ වස්තුවයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ, kammaṃ kho panāhaṃ karonto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ dutiyaṃ ārambhavatthu.

“ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙකු විසින් කිසියම් කටයුත්තක් කර අවසන් කරන ලදී. ඔහුට මෙබඳු සිතක් වෙයි: ‘මම කටයුත්ත නිම කළෙමි. කටයුත්ත කරන අතරතුර මට බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනය මෙනෙහි කිරීමට නොහැකි විය. එබැවින් මම දැන් වීර්යය ආරම්භ කරමි’ යි ඔහු වීර්යය ආරම්භ කරයි...පෙ... මෙය දෙවන ආරම්භ වස්තුවයි.”

‘‘Puna [Pg.213] caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṃ kho pana me gacchantena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ. Handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ tatiyaṃ ārambhavatthu.

“ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙකුට මගක් යා යුතුව තිබේ. ඔහුට මෙබඳු සිතක් වෙයි: ‘මට මගක් යා යුතුව තිබේ. මග යන අතරතුර බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනය මෙනෙහි කිරීම පහසු නොවේ. එබැවින් මම දැන් වීර්යය ආරම්භ කරමි’ යි ඔහු වීර්යය ආරම්භ කරයි...පෙ... මෙය තුන්වන ආරම්භ වස්තුවයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ, maggaṃ kho panāhaṃ gacchanto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ catutthaṃ ārambhavatthu.

ඇවැත්නි, නැවත ද හතරවන කරුණ ලෙස, මහණෙකු විසින් මාර්ගයක ගමන් කර අවසන්ව ඇත. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'මම මාර්ගයෙහි ගමන් කළෙමි. මාර්ගයෙහි ගමන් කරද්දී බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනාව මෙනෙහි කිරීමට මට නොහැකි විය. දැන් මම වීර්යය ආරම්භ කරමි.' ඔහු වීර්යය ආරම්භ කරයි. මෙය සතරවන වීර්යය ආරම්භ කළ යුතු කරුණයි.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo lahuko kammañño, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ pañcamaṃ ārambhavatthu.

ඇවැත්නි, නැවත ද පස්වන කරුණ ලෙස, මහණෙක් ගමක හෝ නියම්ගමක පිණ්ඩපාතයේ හැසිරෙන විට රළු හෝ ප්‍රණීත හෝ වූ ආහාරයක් කුස පිරෙන තෙක් ඇති පමණට නොලබයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'මම ගමක හෝ නියම්ගමක පිණ්ඩපාතයේ හැසිරෙන විට කුස පිරෙන තෙක් ආහාර නොලැබීමි. එම නිසා මගේ ශරීරය සැහැල්ලුය, කටයුතු සඳහා සුදුසුය. දැන් මම වීර්යය ආරම්භ කරමි.' ඔහු වීර්යය ආරම්භ කරයි. මෙය පස්වන වීර්යය ආරම්භ කළ යුතු කරුණයි.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo balavā kammañño, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ chaṭṭhaṃ ārambhavatthu.

ඇවැත්නි, නැවත ද හයවන කරුණ ලෙස, මහණෙක් ගමක හෝ නියම්ගමක පිණ්ඩපාතයේ හැසිරෙන විට රළු හෝ ප්‍රණීත හෝ වූ ආහාරයක් කුස පිරෙන තෙක් ඇති පමණට ලබයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'මම ගමක හෝ නියම්ගමක පිණ්ඩපාතයේ හැසිරෙන විට කුස පිරෙන තෙක් ආහාර ලැබීමි. එම නිසා මගේ ශරීරය ශක්තිමත්ය, කටයුතු සඳහා සුදුසුය. දැන් මම වීර්යය ආරම්භ කරමි.' ඔහු වීර්යය ආරම්භ කරයි. මෙය හයවන වීර්යය ආරම්භ කළ යුතු කරුණයි.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho. Tassa evaṃ hoti – ‘uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ābādho pavaḍḍheyya, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ sattamaṃ ārambhavatthu.

ඇවැත්නි, නැවත ද හත්වන කරුණ ලෙස, මහණෙකුට ස්වල්ප වූ අසනීපයක් හටගනී. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'මට මේ ස්වල්ප වූ අසනීපය හටගෙන ඇත. මෙම අසනීපය තවත් වැඩිවීමට ඉඩ තිබේ. එබැවින් මම දැන් වීර්යය ආරම්භ කරමි.' ඔහු වීර්යය ආරම්භ කරයි. මෙය හත්වන වීර්යය ආරම්භ කළ යුතු කරුණයි.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ābādho paccudāvatteyya, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyā’’ti! So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā [Pg.214] anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ aṭṭhamaṃ ārambhavatthu.

ඇවැත්නි, නැවත ද අටවන කරුණ ලෙස, මහණෙක් අසනීපයකින් සුවය ලබා ඇත, සුවය ලබා නොබෝ කල් වේ. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'මම අසනීපයෙන් සුවය ලැබුවා පමණි. මෙම අසනීපය නැවත මතු වීමට ඉඩ තිබේ. එබැවින් මම මෙතෙක් නොපැමිණි තත්ත්වයට පැමිණීම පිණිස, මෙතෙක් ලබා නොගත් ධර්මයන් ලබා ගැනීම පිණිස, මෙතෙක් සාක්ෂාත් නොකළ ධර්මයන් සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස වීර්යය ආරම්භ කරමි'යි කියාය. ඔහු වීර්යය ආරම්භ කරයි. මෙය අටවන වීර්යය ආරම්භ කළ යුතු කරුණයි.

336. ‘‘Aṭṭha dānavatthūni. Āsajja dānaṃ deti, bhayā dānaṃ deti, ‘adāsi me’ti dānaṃ deti, ‘dassati me’ti dānaṃ deti, ‘sāhu dāna’nti dānaṃ deti, ‘ahaṃ pacāmi, ime na pacanti, nārahāmi pacanto apacantānaṃ dānaṃ na dātu’nti dānaṃ deti, ‘idaṃ me dānaṃ dadato kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchatī’ti dānaṃ deti. Cittālaṅkāra-cittaparikkhāratthaṃ dānaṃ deti.

336. දාන වස්තූහු (දානයට හේතු) අටකි: තමන් වෙත පැමිණි විට දන් දෙයි, බිය නිසා දන් දෙයි, 'මොහු මට පෙර උපකාර කළේය' කියා දන් දෙයි, 'මොහු මට මතු දිනක උපකාර කරනු ඇත' කියා දන් දෙයි, 'දන් දීම යහපත්ය' කියා දන් දෙයි, 'මම පිසින්නෙමි, මොවුන් නොපිසින්නෝය, පිසින මම නොපිසින්නන්ට දන් නොදී සිටීම සුදුසු නොවේ' කියා දන් දෙයි, 'මේ දානය දෙන මගේ යහපත් කීර්තිය පැතිර යන්නේය' කියා දන් දෙයි, සිතෙහි අලංකාරය පිණිසත් සිතේ පිරිවර පිණිසත් දන් දෙයි.

337. ‘‘Aṭṭha dānūpapattiyo. Idhāvuso, ekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. So passati khattiyamahāsālaṃ vā brāhmaṇamahāsālaṃ vā gahapatimahāsālaṃ vā pañcahi kāmaguṇehi samappitaṃ samaṅgībhūtaṃ paricārayamānaṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā khattiyamahāsālānaṃ vā brāhmaṇamahāsālānaṃ vā gahapatimahāsālānaṃ vā sahabyataṃ upapajjeyya’nti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.

337. දානය නිසා ඇති වන උත්පත්ති අටකි. ඇවැත්නි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මහණෙකුට හෝ බමුණෙකුට ආහාර, පාන, වස්ත්‍ර, යාන වාහන, මල්, සුවඳ විලවුන්, සේනාසන හා පහන් ආලෝකය දන් දෙයි. ඔහු තමන් දෙන දේ මතු ලබන්නට බලාපොරොත්තු වෙයි. ඔහු පංච කාම සම්පත්වලින් යුතුව වෙසෙන මහාසාර ක්ෂත්‍රියයන් හෝ මහාසාර බ්‍රාහ්මණයන් හෝ මහාසාර ගෘහපතියන් දකියි. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'ශරීරය බිඳී මරණින් පසු මම ද මහාසාර ක්ෂත්‍රියයන්ගේ හෝ මහාසාර බ්‍රාහ්මණයන්ගේ හෝ මහාසාර ගෘහපතියන්ගේ සහභාගීත්වයට පත් වෙම් නම් කෙතරම් යහපත්ද!' ඔහු ඒ සිත දරා ගනියි, ඒ සිත අධිෂ්ඨාන කරයි, ඒ සිත වඩවයි. හීන කාමයන් කෙරෙහි යොමු වූ, ඉන් ඔබ්බට මඟ පල පිණිස නොවැඩූ ඔහුගේ ඒ සිත එහිම උත්පත්තිය පිණිස පවතී. මම මෙය පවසන්නේ සිල්වන්තයා සම්බන්ධයෙනි, දුසිල්වතා සම්බන්ධයෙන් නොවේ. ඇවැත්නි, සිල්වන්තයාගේ චේතනා ප්‍රණිධිය පිරිසිදු බැවින් එය සමෘද්ධ වෙයි.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ…pe… seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. Tassa sutaṃ hoti – ‘cātumahārājikā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’’ti. Tassa evaṃ hoti – ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā cātumahārājikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’’nti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.

ඇවැත්නි, නැවත ද මෙහි ඇතැම් අයෙක් මහණෙකුට හෝ බමුණෙකුට ආහාර, පාන... පහන් ආලෝකය දන් දෙයි. ඔහු තමන් දෙන දේ මතු ලබන්නට බලාපොරොත්තු වෙයි. 'චාතුමහාරාජික දෙවිවරු දීර්ඝායුෂ ඇත්තෝය, පැහැපත්ය, බෙහෙවින් සැප ඇත්තෝය' කියා ඔහු අසා ඇත. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'ශරීරය බිඳී මරණින් පසු මම ද චාතුමහාරාජික දෙවිවරුන්ගේ සහභාගීත්වයට පත් වෙම් නම් කෙතරම් යහපත්ද!' ඔහු ඒ සිත දරා ගනියි, ඒ සිත අධිෂ්ඨාන කරයි, ඒ සිත වඩවයි. හීන දේ කෙරෙහි යොමු වූ, ඉන් ඔබ්බට නොවැඩූ ඔහුගේ ඒ සිත එහිම උත්පත්තිය පිණිස පවතී. මම මෙය පවසන්නේ සිල්වන්තයා සම්බන්ධයෙනි, දුසිල්වතා සම්බන්ධයෙන් නොවේ. ඇවැත්නි, සිල්වන්තයාගේ චේතනා ප්‍රණිධිය පිරිසිදු බැවින් එය සමෘද්ධ වෙයි.

‘‘Puna [Pg.215] caparaṃ, āvuso, idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ…pe… seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. Tassa sutaṃ hoti – ‘tāvatiṃsā devā…pe… yāmā devā…pe… tusitā devā …pe… nimmānaratī devā…pe… paranimmitavasavattī devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’ti. Tassa evaṃ hoti – ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’’nti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.

“ඇවැත්නි, නැවතද, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ශ්‍රමණයෙකුට හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුට ආහාර, පාන... සේනාසන සහ පහන් ආලෝකය යන මෙයින් යුත් දානයක් දෙයි. ඔහු තමා දෙන දෙයින් ප්‍රතිඵල ප්‍රාර්ථනා කරයි. ‘තාවතිංස දෙවියෝ... යාම දෙවියෝ... තුසිත දෙවියෝ... නිම්මාණරතී දෙවියෝ... පරනිම්මිත වසවත්තී දෙවියෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තාහ, රූප සම්පත්තියෙන් යුක්තය, බොහෝ සැප ඇත්තාහ’යි ඔහු අසා ඇත. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘ඒකාන්තයෙන් ම මම ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු පරනිම්මිත වසවත්තී දෙවියන් අතර සහවාසයට පැමිණෙන්නෙම් නම් කෙතරම් යහපත්ද!’ ඔහු ඒ සිතෙහි පිහිටයි, ඒ සිත අධිෂ්ඨාන කරයි, ඒ සිත වඩයි. ඔහුගේ ඒ සිත පහත් කාම ගුණයන් කෙරෙහි ඇලී ඇති බැවින්ද, උත්තරීතර මඟඵල පිණිස නොවැඩූ බැවින්ද, එහි ඉපදීමට හේතු වෙයි. ඇවැත්නි, මම මෙය පවසන්නේ සිල්වන්තයා ගැන මිස දුශ්ශීලයා ගැන නොවේ. ඇවැත්නි, සිල්වන්තයාගේ චේතනා ප්‍රණිධිය පිරිසිදු බැවින් එය සමෘද්ධ වෙයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. Tassa sutaṃ hoti – ‘brahmakāyikā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’ti. Tassa evaṃ hoti – ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’nti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa; vītarāgassa no sarāgassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi vītarāgattā.

“ඇවැත්නි, නැවතද, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ශ්‍රමණයෙකුට හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුට ආහාර, පාන, වස්ත්‍ර, යාන වාහන, මල්, සුවඳ, විලවුන්, සේනාසන හා පහන් ආලෝකය යන මෙයින් යුත් දානයක් දෙයි. ඔහු තමා දෙන දෙයින් ප්‍රතිඵල ප්‍රාර්ථනා කරයි. ‘බ්‍රහ්මකායික දෙවියෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තාහ, රූප සම්පත්තියෙන් යුක්තය, බොහෝ සැප ඇත්තාහ’යි ඔහු අසා ඇත. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘ඒකාන්තයෙන් ම මම ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු බ්‍රහ්මකායික දෙවියන් අතර සහවාසයට පැමිණෙන්නෙම් නම් කෙතරම් යහපත්ද!’ ඔහු ඒ සිතෙහි පිහිටයි, ඒ සිත අධිෂ්ඨාන කරයි, ඒ සිත වඩයි. ඔහුගේ ඒ සිත පහත් කාම ගුණයන් කෙරෙහි ඇලී ඇති බැවින්ද, උත්තරීතර මඟඵල පිණිස නොවැඩූ බැවින්ද, එහි ඉපදීමට හේතු වෙයි. ඇවැත්නි, මම මෙය පවසන්නේ සිල්වන්තයා ගැන මිස දුශ්ශීලයා ගැන නොවේ; රාගයෙන් තොර වූවන් ගැන මිස රාගය සහිත වූවන් ගැන නොවේ. ඇවැත්නි, සිල්වන්තයාගේ චේතනා ප්‍රණිධිය රාගයෙන් තොර වූ බැවින් එය සමෘද්ධ වෙයි.”

‘‘Aṭṭha parisā – khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā, tāvatiṃsaparisā, māraparisā, brahmaparisā.

“පිරිස් අටකි: ක්ෂත්‍රිය පිරිස, බ්‍රාහ්මණ පිරිස, ගෘහපති පිරිස, ශ්‍රමණ පිරිස, චාතුම්මහාරාජික පිරිස, තාවතිංස පිරිස, මාර පිරිස, බ්‍රහ්ම පිරිස යනුවෙනි.”

‘‘Aṭṭha lokadhammā – lābho ca, alābho ca, yaso ca, ayaso ca, nindā ca, pasaṃsā ca, sukhañca, dukkhañca.

“ලෝක ධර්මතා අටකි: ලාභය සහ අලාභය, යසස (කීර්තිය) සහ අයස (අපකීර්තිය), නින්දාව සහ ප්‍රශංසාව, සැපය සහ දුක යනුවෙනි.”

338. ‘‘Aṭṭha abhibhāyatanāni. Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.

338. “අභිබ්භායතන (අභිභවා සිටීමේ අවස්ථා) අටකි. තමා තුළ රූප ඇතැයි යන හැඟීමෙන් යුක්තව එක් පුද්ගලයෙක් බාහිරව සුන්දර වූ හෝ අසුන්දර වූ කුඩා රූප දකී. ‘මම ඒවා අභිභවා දනිමි, දකිමි’ යන හැඟීමෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය පළමු අභිබ්භායතනයයි.”

‘‘Ajjhattaṃ [Pg.216] rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti. Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ.

“තමා තුළ රූප ඇතැයි යන හැඟීමෙන් යුක්තව එක් පුද්ගලයෙක් බාහිරව සුන්දර වූ හෝ අසුන්දර වූ අප්‍රමාණ (විශාල) රූප දකී. ‘මම ඒවා අභිභවා දනිමි, දකිමි’ යන හැඟීමෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය දෙවන අභිබ්භායතනයයි.”

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ tatiyaṃ abhibhāyatanaṃ.

“තමා තුළ රූප නැතැයි යන හැඟීමෙන් යුක්තව එක් පුද්ගලයෙක් බාහිරව සුන්දර වූ හෝ අසුන්දර වූ කුඩා රූප දකී. ‘මම ඒවා අභිභවා දනිමි, දකිමි’ යන හැඟීමෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය තුන්වන අභිබ්භායතනයයි.”

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ.

“තමා තුළ රූප නැතැයි යන හැඟීමෙන් යුක්තව එක් පුද්ගලයෙක් බාහිරව සුන්දර වූ හෝ අසුන්දර වූ අප්‍රමාණ (විශාල) රූප දකී. ‘මම ඒවා අභිභවා දනිමි, දකිමි’ යන හැඟීමෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය හතරවන අභිබ්භායතනයයි.”

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. Seyyathāpi nāma umāpupphaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ pañcamaṃ abhibhāyatanaṃ.

“තමා තුළ රූප නැතැයි යන හැඟීමෙන් යුක්තව එක් පුද්ගලයෙක් නිල් වූ, නිල් වර්ණ ඇති, නිල් පැහැයෙන් යුත්, නිල් පැහැ විහිදුවන බාහිර රූප දකී. නිල් වූ, නිල් වර්ණ ඇති, නිල් පැහැයෙන් යුත්, නිල් පැහැ විහිදුවන දියබෙරලිය මලක් යම් සේද, නැතහොත් දෙපසම මැනවින් ඔප දැමූ, නිල් වූ, නිල් වර්ණ ඇති, නිල් පැහැයෙන් යුත්, නිල් පැහැ විහිදුවන බරණැස වස්ත්‍රයක් යම් සේද; එමෙන්ම තමා තුළ රූප නැතැයි යන හැඟීමෙන් යුක්තව එක් පුද්ගලයෙක් නිල් වූ, නිල් වර්ණ ඇති, නිල් පැහැයෙන් යුත්, නිල් පැහැ විහිදුවන බාහිර රූප දකී. ‘මම ඒවා අභිභවා දනිමි, දකිමි’ යන හැඟීමෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය පස්වන අභිබ්භායතනයයි.”

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ.

“තමා තුළ රූප නැතැයි යන හැඟීමෙන් යුක්තව එක් පුද්ගලයෙක් රන්වන් (කහ) වූ, රන්වන් වර්ණ ඇති, රන්වන් පැහැයෙන් යුත්, රන්වන් පැහැ විහිදුවන බාහිර රූප දකී. රන්වන් වූ, රන්වන් වර්ණ ඇති, රන්වන් පැහැයෙන් යුත්, රන්වන් පැහැ විහිදුවන කිණිහිරිය මලක් යම් සේද, නැතහොත් දෙපසම මැනවින් ඔප දැමූ, රන්වන් වූ, රන්වන් වර්ණ ඇති, රන්වන් පැහැයෙන් යුත්, රන්වන් පැහැ විහිදුවන බරණැස වස්ත්‍රයක් යම් සේද; එමෙන්ම තමා තුළ රූප නැතැයි යන හැඟීමෙන් යුක්තව එක් පුද්ගලයෙක් රන්වන් වූ, රන්වන් වර්ණ ඇති, රන්වන් පැහැයෙන් යුත්, රන්වන් පැහැ විහිදුවන බාහිර රූප දකී. ‘මම ඒවා අභිභවා දනිමි, දකිමි’ යන හැඟීමෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය හයවන අභිබ්භායතනයයි.”

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko [Pg.217] bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ.

“තමා තුළ රූප සංඥාවක් නැති (අරූපසඤ්ඤී) එක්තරා යෝගියෙක් බාහිරව රතු පැහැති, රතු පැහැ වර්ණ ඇති, රතු පැහැයෙන් දිස්වන, රතු පැහැ ආලෝකය විහිදුවන රූපයන් දකියි. එය රතු පැහැති, රතු පැහැ වර්ණ ඇති, රතු පැහැයෙන් දිස්වන, රතු පැහැ ආලෝකය විහිදුවන බන්දුජීවක (වධක) මලක් මෙනි. එසේත් නැතිනම් දෙපසම මැනවින් ඔප දැමූ, රතු පැහැති, රතු වර්ණ ඇති, රතු පැහැයෙන් දිස්වන, රතු පැහැ ආලෝකය විහිදුවන බරණැස නිපදවූ වස්ත්‍රයක් මෙනි. එලෙසින්ම තමා තුළ රූප සංඥාවක් නැති එක්තරා අයෙක් බාහිරව රතු පැහැති, රතු වර්ණ ඇති, රතු පැහැයෙන් දිස්වන, රතු පැහැ ආලෝකය විහිදුවන රූපයන් දකියි. ‘මම ඒ රූපයන් අභිබවා දනිමි, දකිමි’ යන සංඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය සත්වැනි අභිභායතනයයි.”

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ odātaṃ odātavaṇṇaṃ odātanidassanaṃ odātanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.

“තමා තුළ රූප සංඥාවක් නැති (අරූපසඤ්ඤී) එක්තරා යෝගියෙක් බාහිරව සුදු පැහැති, සුදු පැහැ වර්ණ ඇති, සුදු පැහැයෙන් දිස්වන, සුදු පැහැ ආලෝකය විහිදුවන රූපයන් දකියි. එය සුදු පැහැති, සුදු පැහැ වර්ණ ඇති, සුදු පැහැයෙන් දිස්වන, සුදු පැහැ ආලෝකය විහිදුවන ඕෂධී තාරකාව (සිකුරු තරුව) මෙනි. එසේත් නැතිනම් දෙපසම මැනවින් ඔප දැමූ, සුදු පැහැති, සුදු වර්ණ ඇති, සුදු පැහැයෙන් දිස්වන, සුදු පැහැ ආලෝකය විහිදුවන බරණැස නිපදවූ වස්ත්‍රයක් මෙනි. එලෙසින්ම තමා තුළ රූප සංඥාවක් නැති එක්තරා අයෙක් බාහිරව සුදු පැහැති, සුදු වර්ණ ඇති, සුදු පැහැයෙන් දිස්වන, සුදු පැහැ ආලෝකය විහිදුවන රූපයන් දකියි. ‘මම ඒ රූපයන් අභිබවා දනිමි, දකිමි’ යන සංඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය අටවැනි අභිභායතනයයි.”

339. ‘‘Aṭṭha vimokkhā. Rūpī rūpāni passati. Ayaṃ paṭhamo vimokkho.

339. “විමෝක්ෂ අටකි. රූපී වූ පුද්ගලයා (තමා තුළ රූප සංඥා ඇතිව) බාහිර රූපයන් දකියි. මෙය පළමුවැනි විමෝක්ෂයයි.”

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati. Ayaṃ dutiyo vimokkho.

“තමා තුළ රූප සංඥාවක් නැති පුද්ගලයා බාහිර රූපයන් දකියි. මෙය දෙවැනි විමෝක්ෂයයි.”

‘‘Subhanteva adhimutto hoti. Ayaṃ tatiyo vimokkho.

“‘එය සුභය’ (යහපත්ය/පිරිසිදුය) යනුවෙන් අධිමුක්ත වූයේ (මිදුණේ) වෙයි. මෙය තුන්වැනි විමෝක්ෂයයි.”

‘‘Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ catuttho vimokkho.

“සර්වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්, ප්‍රතිඝ (ගැටීම්) සංඥාවන් අතුරුදහන් වීමෙන්, නානත්ව (වෙනස් බව) සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ‘ආකාශය අනන්තය’ යි ආකාශානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය සිව්වැනි විමෝක්ෂයයි.”

‘‘Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ pañcamo vimokkho.

“සර්වප්‍රකාරයෙන් ආකාශානඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘විඤ්ඤාණය අනන්තය’ යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය පස්වැනි විමෝක්ෂයයි.”

‘‘Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ chaṭṭho vimokkho.

“සර්වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘කිසිවක් නැත’ යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය සයවැනි විමෝක්ෂයයි.”

‘‘Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ sattamo vimokkho.

“සර්වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය හත්වැනි විමෝක්ෂයයි.”

‘‘Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayita nirodhaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ aṭṭhamo vimokkho.

“සර්වප්‍රකාරයෙන් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සංඥා වේදයිත නිරෝධයට (සංඥා හා වේදනා නිරුද්ධ වීමට) පැමිණ වාසය කරයි. මෙය අටවැනි විමෝක්ෂයයි.”

‘‘Ime [Pg.218] kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

“ඇවැත්නි, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මේ ධර්ම අට මැනවින් දේශනා කරන ලදී. එහිදී අප සැම දෙනාම සමඟිව සංගායනා කළ යුතුය... එය දෙවි මිනිසුන්ගේ හිත සුව පිණිසත් සැපය පිණිසත් පවතින්නේය.”

Navakaṃ

නවක නිපාතය (ධර්ම නවය බැගින් වූ කොටස)

340. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena nava dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame nava?

340. “ඇවැත්නි, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්ම නවයක් ඇත. එහිදී අප සැම දෙනාම සමඟිව සංගායනා කළ යුතුය... එය දෙවි මිනිසුන්ගේ හිත සුව පිණිස පවතින්නේය. ඒ නවය මොනවාද?”

‘‘Nava āghātavatthūni. ‘Anatthaṃ me acarī’ti āghātaṃ bandhati; ‘anatthaṃ me caratī’ti āghātaṃ bandhati; ‘anatthaṃ me carissatī’ti āghātaṃ bandhati; ‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acarī’ti āghātaṃ bandhati…pe… anatthaṃ caratīti āghātaṃ bandhati…pe… anatthaṃ carissatīti āghātaṃ bandhati; ‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acarī’ti āghātaṃ bandhati…pe… atthaṃ caratīti āghātaṃ bandhati…pe… atthaṃ carissatīti āghātaṃ bandhati.

“ආඝාත වස්තු (වෛරයට හේතු) නවයකි. ‘මට අනර්ථයක් කළේය’ කියා වෛර බඳියි. ‘මට අනර්ථයක් කරයි’ කියා වෛර බඳියි. ‘මට අනර්ථයක් කරනු ඇත’ කියා වෛර බඳියි. ‘මාගේ ප්‍රිය මනාප වූ තැනැත්තාට අනර්ථයක් කළේය...’ ... ‘අනර්ථයක් කරයි...’ ... ‘අනර්ථයක් කරනු ඇත’ කියා වෛර බඳියි. ‘මාගේ අප්‍රිය අමනාප වූ තැනැත්තාට අර්ථයක් (යහපතක්) කළේය...’ ... ‘අර්ථයක් කරයි...’ ... ‘අර්ථයක් කරනු ඇත’ කියා වෛර බඳියි.”

‘‘Nava āghātapaṭivinayā. ‘Anatthaṃ me acari, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘anatthaṃ me carati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘anatthaṃ me carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti.

“ආඝාත පටිවිනය (වෛරය දුරු කිරීමේ ක්‍රම) නවයකි. ‘ඔහු මට අනර්ථයක් කළේය, එය දැන් ඔහු කෙරෙන් කෙසේ ලබා ගන්නද (ඒ ගැන දැන් කුමන ඵලයක්ද)’ කියා වෛරය දුරු කරයි. ‘ඔහු මට අනර්ථයක් කරයි...’ ... ‘ඔහු මට අනර්ථයක් කරනු ඇත, එය දැන් ඔහු කෙරෙන් කෙසේ ලබා ගන්නද’ කියා වෛරය දුරු කරයි. ‘මාගේ ප්‍රිය මනාප තැනැත්තාට අනර්ථයක් කළේය... කරයි... කරනු ඇත, එය දැන් ඔහු කෙරෙන් කෙසේ ලබා ගන්නද’ කියා වෛරය දුරු කරයි. ‘මාගේ අප්‍රිය අමනාප තැනැත්තාට අර්ථයක් (යහපතක්) කළේය... කරයි... කරනු ඇත, එය දැන් ඔහු කෙරෙන් කෙසේ ලබා ගන්නද’ කියා වෛරය දුරු කරයි. මේ වෛරය දුරු කිරීමේ ක්‍රම නවයයි.”

341. ‘‘Nava sattāvāsā. Santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamo sattāvāso.

341. “සත්වාවාස (සත්වයන්ගේ වාසස්ථාන) නවයකි. ඇවැත්නි, ශරීර ස්වභාවයෙන් වෙනස් වූ සහ සංඥා ස්වභාවයෙන් වෙනස් වූ සත්වයෝ වෙති. උදාහරණ ලෙස මිනිස්සු ද, ඇතැම් දෙවිවරු ද, ඇතැම් විනිපාතික (අසුර) පිරිස් ද වෙති. මෙය පළමු සත්වාවාසයයි.”

‘‘Santāvuso, sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyo sattāvāso.

“ඇවැත්නි, ශරීර ස්වභාවයෙන් වෙනස් වූත්, සංඥා ස්වභාවයෙන් එකම ආකාර (ඒකත්ව) වූත් සත්වයෝ වෙති. එනම්, ප්‍රථම ධ්‍යාන භූමියෙහි උපන් බ්‍රහ්මකායික දෙවිවරුන් මෙනි. මෙය දෙවැනි සත්වාවාසයයි.”

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyo sattāvāso.

“ඇවැත්නි, ශරීර ස්වභාවයෙන් එකම ආකාර (ඒකත්ව) වූත්, සංඥා ස්වභාවයෙන් වෙනස් වූත් සත්වයෝ වෙති. එනම්, ආභස්සර දෙවිවරුන් මෙනි. මෙය තුන්වැනි සත්වාවාසයයි.”

‘‘Santāvuso[Pg.219], sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catuttho sattāvāso.

“ඇවැත්නි, එක හා සමාන ශරීර ඇති, එක හා සමාන සඤ්ඤා (හැඟීම්) ඇති සත්ත්ව සමූහයක් සිටිති. ඒ සුභකිණ්හ දෙවියන් වැනි වූවෝ ය. මෙය සතරවන සත්ත්ව වාසයයි.”

‘‘Santāvuso, sattā asaññino appaṭisaṃvedino, seyyathāpi devā asaññasattā. Ayaṃ pañcamo sattāvāso.

“ඇවැත්නි, සඤ්ඤාවක් නැති, අරමුණු විඳීමක් නැති සත්ත්ව සමූහයක් සිටිති. ඒ අසඤ්ඤසත්ත දෙවියන් වැනි වූවෝ ය. මෙය පස්වන සත්ත්ව වාසයයි.”

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭho sattāvāso.

“ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන්ම රූප සඤ්ඤාවන් ඉක්මවා යාමෙන්, පටිඝ සඤ්ඤාවන් (ගැටීම් සහගත හැඟීම්) අතුරුදන් වීමෙන් හා නානත්ත සඤ්ඤාවන් (විවිධත්වයේ හැඟීම්) මෙනෙහි නොකිරීමෙන්, ‘ආකාශය අනන්තය’ යි ආකාශානඤ්චායතනයට පැමිණි සත්ත්ව සමූහයක් සිටිති. මෙය හයවන සත්ත්ව වාසයයි.”

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ sattamo sattāvāso.

“ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන්ම ආකාශානඤ්චායතනය ඉක්මවා, ‘විඤ්ඤාණය අනන්තය’ යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණි සත්ත්ව සමූහයක් සිටිති. මෙය හත්වන සත්ත්ව වාසයයි.”

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcāññāyatanūpagā. Ayaṃ aṭṭhamo sattāvāso.

“ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා, ‘කිසිවක් නැත’ යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණි සත්ත්ව සමූහයක් සිටිති. මෙය අටවන සත්ත්ව වාසයයි.”

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanūpagā. Ayaṃ navamo sattāvāso.

“ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණි සත්ත්ව සමූහයක් සිටිති. මෙය නවවන සත්ත්ව වාසයයි.”

342. ‘‘Nava akkhaṇā asamayā brahmacariyavāsāya. Idhāvuso, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo nirayaṃ upapanno hoti. Ayaṃ paṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

342. “බ්‍රහ්මචර්යාව (උතුම් පැවිදි දිවිය) ගත කිරීමට අවස්ථාව නොවන, අකාලීන කරුණු නවයකි. ඇවැත්නි, මෙහි ලෝකයෙහි අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේ උපන් සේක. කෙලෙස් සංසිඳුවන, පරිනිර්වාණය පිණිස පවතින, සම්බෝධියට පමුණුවන, සුගතයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද ධර්මය ද දේශනා කරනු ලබයි. එහෙත් මෙම පුද්ගලයා නිරයෙහි ඉපදී සිටියි. බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීම පිණිස අවස්ථාව නොවන පළමු වන අකාලය මෙයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo tiracchānayoniṃ upapanno hoti. Ayaṃ dutiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

“ඇවැත්නි, නැවත ද තථාගතයන් වහන්සේ ලෝකයෙහි උපන් සේක, සුගතයන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද ධර්මය ද දේශනා කරනු ලබයි. එහෙත් මෙම පුද්ගලයා තිරිසන් යෝනියෙහි ඉපදී සිටියි. බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීම පිණිස අවස්ථාව නොවන දෙවන අකාලය මෙයයි.”

‘‘Puna caparaṃ…pe… pettivisayaṃ upapanno hoti. Ayaṃ tatiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

“නැවත ද... (පෙ)... ප්‍රේත විෂයෙහි ඉපදී සිටියි. බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීම පිණිස අවස්ථාව නොවන තුන්වන අකාලය මෙයයි.”

‘‘Puna [Pg.220] caparaṃ…pe… asurakāyaṃ upapanno hoti. Ayaṃ catuttho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

“නැවත ද... (පෙ)... අසුර කායෙහි ඉපදී සිටියි. බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීම පිණිස අවස්ථාව නොවන හතරවන අකාලය මෙයයි.”

‘‘Puna caparaṃ…pe… aññataraṃ dīghāyukaṃ devanikāyaṃ upapanno hoti. Ayaṃ pañcamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

“නැවත ද... (පෙ)... යම්කිසි දීර්ඝායුෂ ඇති දේව නිකායක (අසඤ්ඤසත්ත වැනි) ඉපදී සිටියි. බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීම පිණිස අවස්ථාව නොවන පස්වන අකාලය මෙයයි.”

‘‘Puna caparaṃ…pe… paccantimesu janapadesu paccājāto hoti milakkhesu aviññātāresu, yattha natthi gati bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Ayaṃ chaṭṭho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

“නැවත ද... (පෙ)... ප්‍රත්‍යන්ත (දේශ සීමාවල ඇති) ජනපදවල, ධර්මය වටහාගත නොහැකි මිලේච්ඡයන් අතර ඉපදී සිටියි. එහි භික්ෂූන්ට, භික්ෂුණීන්ට, උපාසකයන්ට හෝ උපාසිකාවන්ට ගමනාගමනයක් නැත. මෙය බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීමට අවස්ථාව නොවන හයවන අකාලයයි.”

‘‘Puna caparaṃ…pe… majjhimesu janapadesu paccājāto hoti. So ca hoti micchādiṭṭhiko viparītadassano – ‘natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti. Ayaṃ sattamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

“නැවත ද... (පෙ)... මධ්‍ය දේශයෙහි ජනපදවල උපත ලැබූව ද ඔහු වැරදි දෘෂ්ටි (මිථ්‍යා දෘෂ්ටි) ඇති, විපරීත දර්ශනයක් ඇති අයෙක් වෙයි: ‘දුන් දෙයෙහි විපාක නැත, පූජාවෙහි විපාක නැත, යාග පැවැත්වීමේ විපාක නැත, හොඳ නරක කර්මයන්ගේ ඵල විපාක නැත, මෙලොවක් නැත, පරලොවක් නැත, මවක් නැත, පියෙක් නැත, ඕපපාතිකව උපදින සත්ත්වයන් නැත, මෙලොව හා පරලොව තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ප්‍රකාශ කරන, මනා මඟට පිළිපන් යහපත් මහණ බමුණන් ලෝකයෙහි නැත’ යනුවෙනි. මෙය බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීමට අවස්ථාව නොවන හත්වන අකාලයයි.”

‘‘Puna caparaṃ…pe… majjhimesu janapadesu paccājāto hoti. So ca hoti duppañño jaḷo eḷamūgo, nappaṭibalo subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṃ. Ayaṃ aṭṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

“නැවත ද... (පෙ)... මධ්‍ය දේශයෙහි ජනපදවල උපත ලැබූව ද ඔහු ප්‍රඥාව නැති, මෝඩ, ගොළු හා බීරි අයෙක් වෙයි. මැනවින් දේශනා කළ හෝ නොකළ ධර්මයක අර්ථය තේරුම් ගැනීමට ඔහුට ශක්තියක් නැත. මෙය බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීමට අවස්ථාව නොවන අටවන අකාලයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, tathāgato ca loke na uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca na desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti paññavā ajaḷo aneḷamūgo, paṭibalo subhāsita-dubbhāsitānamatthamaññātuṃ. Ayaṃ navamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

“ඇවැත්නි, නැවත ද අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේ ලෝකයෙහි නූපන් සේක, කෙලෙස් සංසිඳුවන, සම්බෝධියට පමුණුවන ධර්මය ද දේශනා කරනු නොලැබෙයි. එහෙත් මෙම පුද්ගලයා මධ්‍ය දේශයෙහි ජනපදවල උපත ලබා ඇත, ඔහු ප්‍රඥාවන්තයෙකි, මෝඩයෙකු හෝ ගොළු බීරි අයෙකු නොවේ, මැනවින් දේශනා කළ හෝ නොකළ කරුණක අර්ථය තේරුම් ගැනීමට ඔහුට ශක්තිය ඇත. මෙය බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීමට අවස්ථාව නොවන නවවන අකාලයයි.”

343. ‘‘Nava anupubbavihārā. Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā [Pg.221] …pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā…pe… ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati.

343. “අනුපූර්ව විහාර (පිළිවෙළින් වාසය කළ යුතු සමාපත්ති) නවයකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ විචාර සහිත වූ විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්... (පෙ)... දෙවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇලීමෙන්... (පෙ)... තෙවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සුඛය ප්‍රහාණය කිරීමෙන්... (පෙ)... සිව්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සියලු ආකාරයෙන්ම රූප සඤ්ඤාවන් ඉක්මවා... (පෙ)... ආකාශානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. සියලු ආකාරයෙන්ම ආකාශානඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘විඤ්ඤාණය අනන්තය’ යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. සියලු ආකාරයෙන්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘කිසිවක් නැත’ යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. සියලු ආකාරයෙන්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. සියලු ආකාරයෙන්ම නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරයි.”

344. ‘‘Nava anupubbanirodhā. Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa kāmasaññā niruddhā hoti. Dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārā niruddhā honti. Tatiyaṃ jhānaṃ samāpannassa pīti niruddhā hoti. Catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa assāsapassāssā niruddhā honti. Ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa rūpasaññā niruddhā hoti. Viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā niruddhā hoti. Ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā niruddhā hoti. Nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā niruddhā hoti. Saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca niruddhā honti.

344. “අනුපිළිවෙලින් සිදුවන නිරෝධයන් (නිරුද්ධ වීම්) නවයකි. ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමවැදුණු තැනැත්තාට කාම සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි. දෙවන ධ්‍යානයට සමවැදුණු තැනැත්තාට විතර්ක විචාර නිරුද්ධ වෙයි. තෙවන ධ්‍යානයට සමවැදුණු තැනැත්තාට ප්‍රීතිය නිරුද්ධ වෙයි. සිව්වන ධ්‍යානයට සමවැදුණු තැනැත්තාට ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස නිරුද්ධ වෙයි. ආකාසානඤ්චායතනයට සමවැදුණු තැනැත්තාට රූප සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි. විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට සමවැදුණු තැනැත්තාට ආකාසානඤ්චායතන සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට සමවැදුණු තැනැත්තාට විඤ්ඤාණඤ්චායතන සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට සමවැදුණු තැනැත්තාට ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි. සංඥා වේදයිත නිරෝධයට සමවැදුණු තැනැත්තාට සංඥාව ද වේදනාව ද නිරුද්ධ වෙයි.”

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena nava dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

“ඇවැත්නි, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මේ නව ධර්මයන් මැනවින් දේශනා කරන ලදී. එහිදී සියලු දෙනා විසින්ම සමගිව සජ්ඣායනා කළ යුතුය ... එය දෙවි මිනිසුන්ගේ වැඩ පිණිස, හිත පිණිස, සුව පිණිස පවතියි.”

Dasakaṃ

දසක (දහය බැගින් වූ ධර්මයන්ගේ සංග්‍රහය)

345. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame dasa?

345. “ඇවැත්නි, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද දස ධර්මයක් පවතියි. එහිදී සියලු දෙනා විසින්ම සමගිව සජ්ඣායනා කළ යුතුය ... එය දෙවි මිනිසුන්ගේ වැඩ පිණිස, හිත පිණිස, සුව පිණිස පවතියි. ඒ දස ධර්මයෝ කවරහුද?”

‘‘Dasa nāthakaraṇā dhammā. Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti. Pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Yaṃpāvuso, bhikkhu [Pg.222] sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati, ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

“නාථකරණ (පිහිට වන) ධර්ම දසයකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ සිල්වත් වෙයි, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් යුක්තව වෙසෙයි, ආචාර ගෝචර සම්පන්න වෙයි, අල්පමාත්‍ර වූ වරදෙහි පවා බිය දක්නා සුලු වෙයි, ශික්ෂාපදයන්හි මැනවින් සමාදන්ව හික්මෙයි. ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ යම් හෙයකින් සිල්වත් වෙයිද ... ශික්ෂාපදයන්හි මැනවින් සමාදන්ව හික්මෙයිද, මේ ධර්මය ද පිහිට වන ධර්මයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthā sabyañjanā kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā, yaṃpāvuso, bhikkhu bahussuto hoti…pe… diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

“නැවතත් ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ බහුශ්‍රැත වෙයි, ශ්‍රැතධර වෙයි, ශ්‍රැතසන්නිචය (අසා මතක තබා ගැනීම) ඇත්තෙක් වෙයි. මුල, මැද, අග යන තුන් තැන්හි කල්‍යාණ වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ, පිරිපුන් පිරිසිදු බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරන යම් ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද, එවැනි ධර්මයන් මොහු විසින් බොහෝ සෙයින් අසන ලදහ, දරන ලදහ, වචනයෙන් පුරුදු කරන ලදහ, මනසින් විමසන ලදහ, ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදහ. ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ යම් හෙයකින් බහුශ්‍රැත වෙයිද ... ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදහ. මේ ධර්මය ද පිහිට වන ධර්මයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Yaṃpāvuso, bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

“නැවතත් ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇත්තෙක්, කල්‍යාණ සහායකයන් ඇත්තෙක්, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් වෙත නැමුණු සිත් ඇත්තෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ යම් හෙයකින් කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇත්තෙක් වෙයිද ... කල්‍යාණ මිත්‍රයන් වෙත නැමුණු සිත් ඇත්තෙක් වෙයිද, මේ ධර්මය ද පිහිට වන ධර්මයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ. Yaṃpāvuso, bhikkhu suvaco hoti…pe… padakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

“නැවතත් ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ සුවච වෙයි, සුවච බව ඇති කරන ධර්මයන්ගෙන් සමන්නාගත වෙයි, ඉවසන සුලු වෙයි, අනුශාසනාව ගෞරවයෙන් පිළිගන්නෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ යම් හෙයකින් සුවච වෙයිද ... අනුශාසනාව ගෞරවයෙන් පිළිගන්නෙක් වෙයිද, මේ ධර්මය ද පිහිට වන ධර්මයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṃ uccāvacāni kiṃkaraṇīyāni, tattha dakkho hoti analaso tatrupāyāya vīmaṃsāya samannāgato, alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ. Yaṃpāvuso, bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṃ…pe… alaṃ saṃvidhātuṃ. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

“නැවතත් ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ සබ්‍රහ්මචාරීන්ගේ කුඩා මහා වූ යම් කටයුතු ඇද්ද, එහි දක්ෂයෙක් වෙයි, අනලස් වෙයි, ඒ සඳහා වූ උපාය විමසීමෙන් යුක්ත වෙයි, එය කිරීමට හා විධිමත් කිරීමට සමර්ථ වෙයි. ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ යම් හෙයකින් සබ්‍රහ්මචාරීන්ගේ ... කටයුතුවලදී විධිමත් කිරීමට සමර්ථ වෙයිද, මේ ධර්මය ද පිහිට වන ධර්මයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu dhammakāmo hoti piyasamudāhāro, abhidhamme abhivinaye uḷārapāmojjo. Yaṃpāvuso, bhikkhu dhammakāmo hoti…pe… uḷārapāmojjo. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

“නැවතත් ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ ධර්මකාමී වෙයි, ප්‍රියශීලී කතාබස් ඇත්තෙක් වෙයි, අභිධර්මයෙහි හා අභිවිනයෙහි මහත් ප්‍රමෝදයක් ඇත්තෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ යම් හෙයකින් ධර්මකාමී වෙයිද ... අභිධර්මයෙහි හා අභිවිනයෙහි මහත් ප්‍රමෝදයක් ඇත්තෙක් වෙයිද, මේ ධර්මය ද පිහිට වන ධර්මයකි.”

‘‘Puna [Pg.223] caparaṃ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarehi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi. Yaṃpāvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti…pe… parikkhārehi. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

“නැවතත් ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ ලැබුණු පමණින් වූ චීවර, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකරින් සතුටු වන්නෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ යම් හෙයකින් ලැබුණු පමණින් සතුටු වෙයිද ... පිරිකරවලින් සතුටු වෙයිද, මේ ධර්මය ද පිහිට වන ධර්මයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Yaṃpāvuso, bhikkhu āraddhavīriyo viharati…pe… anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

“නැවතත් ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීමටත්, කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීමටත් පටන් ගත් වීර්ය ඇත්තෙක්ව වෙසෙයි, ශක්තිමත් වෙයි, දැඩි පරාක්‍රමයෙන් යුක්ත වෙයි, කුසල් දහම්හි බර අත් නොහරින්නෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ යම් හෙයකින් පටන් ගත් වීර්ය ඇත්තෙක් වෙයිද ... කුසල් දහම්හි බර අත් නොහරින්නෙක් වෙයිද, මේ ධර්මය ද පිහිට වන ධර්මයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Yaṃpāvuso, bhikkhu satimā hoti…pe… saritā anussaritā. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

“නැවතත් ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ සිහි ඇත්තෙක් වෙයි, උසස්ම වූ සිහි බුද්ධියෙන් සමන්නාගත වෙයි, බොහෝ කලකට පෙර කරන ලද දෑ ද, පවසන ලද දෑ ද සිහි කිරීමටත්, අනුස්මරණය කිරීමටත් හැකි අයෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ යම් හෙයකින් සිහි ඇත්තෙක් වෙයිද ... අනුස්මරණය කිරීමටත් හැකි අයෙක් වෙයිද, මේ ධර්මය ද පිහිට වන ධර්මයකි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā. Yaṃpāvuso, bhikkhu paññavā hoti…pe… sammādukkhakkhayagāminiyā. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

“නැවතත් ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ ප්‍රඥාවන්ත වෙයි, උදයව්‍යය (ඉපදීම හා විනාශය) දක්නා වූ, ආර්ය වූ, කෙලෙස් විනිවිද යන, මැනවින් දුක් කෙළවර කිරීමට පමුණුවන ප්‍රඥාවෙන් සමන්නාගත වෙයි. ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ යම් හෙයකින් ප්‍රඥාවන්ත වෙයිද ... මැනවින් දුක් කෙළවර කිරීමට පමුණුවන ප්‍රඥාවෙන් සමන්නාගත වෙයිද, මේ ධර්මය ද පිහිට වන ධර්මයකි.”

346. Dasa kasiṇāyatanāni. Pathavīkasiṇameko sañjānāti, uddhaṃ adho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ. Āpokasiṇameko sañjānāti…pe… tejokasiṇameko sañjānāti… vāyokasiṇameko sañjānāti… nīlakasiṇameko sañjānāti… pītakasiṇameko sañjānāti… lohitakasiṇameko sañjānāti… odātakasiṇameko sañjānāti… ākāsakasiṇameko sañjānāti… viññāṇakasiṇameko sañjānāti, uddhaṃ adho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ.

346. කසිණ ආයතන දසයකි. එක්තරා මහණෙක් ඉහළ, පහළ, හරහට, එකම වූ (අන්‍ය කසිණයක් හා මිශ්‍ර නොවූ), අප්‍රමාණ වූ පඨවි කසිණය හඳුනා ගනියි. එක්තරා මහණෙක් ආපෝ කසිණය හඳුනා ගනියි... (පෙ)... තේජෝ කසිණය හඳුනා ගනියි... වායෝ කසිණය හඳුනා ගනියි... නීල කසිණය හඳුනා ගනියි... පීත කසිණය හඳුනා ගනියි... ලෝහිත කසිණය හඳුනා ගනියි... ඕදාත කසිණය හඳුනා ගනියි... ආකාශ කසිණය හඳුනා ගනියි... එක්තරා මහණෙක් ඉහළ, පහළ, හරහට, එකම වූ, අප්‍රමාණ වූ විඤ්ඤාණ කසිණය හඳුනා ගනියි.

347. ‘‘Dasa akusalakammapathā – pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi.

347. අකුසල කර්මපථ දසයකි - ප්‍රාණඝාතය, සොරකම් කිරීම, කාමයෙහි වරදවා හැසිරීම, මුසාවාදය, කේලාම් කීම, රළු බස් කීම, හිස් වචන කීම, අභිධ්‍යාව (අනුන්ගේ වස්තුව තමාට ලැබේවායි පතන දැඩි ලෝභය), ව්‍යාපාදය (වෛරී සිත), මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය.

‘‘Dasa [Pg.224] kusalakammapathā – pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī, anabhijjhā, abyāpādo, sammādiṭṭhi.

කුසල කර්මපථ දසයකි - ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීම, සොරකම් කිරීමෙන් වැළකීම, කාමයෙහි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකීම, මුසාවාදයෙන් වැළකීම, කේලාම් කීමෙන් වැළකීම, රළු බස් කීමෙන් වැළකීම, හිස් වචන කීමෙන් වැළකීම, අනභිධ්‍යාව (නිර්ලෝභී බව), අව්‍යාපාදය (මෙත් සිත), සම්‍යග් දෘෂ්ටිය.

348. ‘‘Dasa ariyavāsā. Idhāvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti, chaḷaṅgasamannāgato, ekārakkho, caturāpasseno, paṇunnapaccekasacco, samavayasaṭṭhesano, anāvilasaṅkappo, passaddhakāyasaṅkhāro, suvimuttacitto, suvimuttapañño.

348. ආර්ය වාස දසයකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ (1) අංග පහක් ප්‍රහීණ කළේ වෙයි, (2) අංග හයකින් යුක්ත වූයේ වෙයි, (3) එක් ආරක්ෂකයෙක් ඇත්තේ වෙයි, (4) සිවු වැදෑරුම් ඇසුරු ඇත්තේ වෙයි, (5) බැහැර කළ පෞද්ගලික සත්‍යයන් ඇත්තේ වෙයි, (6) මුළුමනින්ම අත්හළ සෙවීම් ඇත්තේ වෙයි, (7) නොකැලඹුණු (නිර්මල) සංකල්ප ඇත්තේ වෙයි, (8) සන්සුන් කළ කාය සංස්කාර ඇත්තේ වෙයි, (9) මනාව මිදුණු සිතක් ඇත්තේ වෙයි, (10) මනාව මිදුණු ප්‍රඥාවක් ඇත්තේ වෙයි.

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thinamiddhaṃ pahīnaṃ hoti, uddhaccakukuccaṃ pahīnaṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti.

ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් අංග පහක් ප්‍රහීණ කළේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණහුගේ කාමච්ඡන්දය ප්‍රහීණ වෙයි, ව්‍යාපාදය ප්‍රහීණ වෙයි, ථීනමිද්ධය ප්‍රහීණ වෙයි, උද්ධච්චකුක්කුච්චය ප්‍රහීණ වෙයි, විචිකිච්ඡාව ප්‍රහීණ වෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ අංග පහක් ප්‍රහීණ කළේ වෙයි.

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti.

ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් අංග හයකින් යුක්ත වූයේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ඇසින් රූපයක් දැක සොම්නස් නොවෙයි, දොම්නස් නොවෙයි, උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව වෙසෙයි. කනින් ශබ්දයක් අසා... (පෙ)... මනසින් ධර්මයක් (අරමුණක්) දැන සොම්නස් නොවෙයි, දොම්නස් නොවෙයි, උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව වෙසෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ අංග හයකින් යුක්ත වූයේ වෙයි.

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu ekārakkho hoti? Idhāvuso, bhikkhu satārakkhena cetasā samannāgato hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu ekārakkho hoti.

ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් එක් ආරක්ෂකයෙක් ඇත්තේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ සිහිය නමැති ආරක්ෂාව සහිත සිතින් යුක්ත වෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ එක් ආරක්ෂකයෙක් ඇත්තේ වෙයි.

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti? Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṃ paṭisevati, saṅkhāyekaṃ adhivāseti, saṅkhāyekaṃ parivajjeti, saṅkhāyekaṃ vinodeti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti.

ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් සිවු වැදෑරුම් ඇසුරු ඇත්තේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ (නුසුදුසු දේ) නුවණින් සලකා පරිහරණය කරයි, නුවණින් සලකා ඉවසයි, නුවණින් සලකා වළකියි, නුවණින් සලකා දුරු කරයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ සිවු වැදෑරුම් ඇසුරු ඇත්තේ වෙයි.

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti? Idhāvuso, bhikkhuno yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ puthupaccekasaccāni, sabbāni tāni nunnāni honti paṇunnāni cattāni vantāni muttāni pahīnāni paṭinissaṭṭhāni. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti.

ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් බැහැර කළ පෞද්ගලික සත්‍යයන් ඇත්තේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණහු විසින් විවිධ මහණ බමුණන්ගේ යම් ඒ විවිධ පෞද්ගලික සත්‍යයන් (දෘෂ්ටි) වෙත්ද, ඒ සියල්ල බැහැර කරන ලද්දේ, මුළුමනින්ම දුරු කරන ලද්දේ, අත්හරින ලද්දේ, වමාරන ලද්දේ, මුදන ලද්දේ, ප්‍රහීණ කරන ලද්දේ, ප්‍රතිනිශ්සර්ග කරන ලද්දේ වෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ බැහැර කළ පෞද්ගලික සත්‍යයන් ඇත්තේ වෙයි.

‘‘Kathañcāvuso[Pg.225], bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmesanā pahīnā hoti, bhavesanā pahīnā hoti, brahmacariyesanā paṭippassaddhā. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti.

ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් මුළුමනින්ම අත්හළ සෙවීම් ඇත්තේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණහුගේ කාමයන් සෙවීම (කාමේෂණා) ප්‍රහීණ වෙයි, භවයන් සෙවීම (භවේෂණා) ප්‍රහීණ වෙයි, බ්‍රහ්මචර්යාව සෙවීම (බ්‍රහ්මචරියේෂණා) සන්සිඳී ගියේ වෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ මුළුමනින්ම අත්හළ සෙවීම් ඇත්තේ වෙයි.

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmasaṅkappo pahīno hoti, byāpādasaṅkappo pahīno hoti, vihiṃsāsaṅkappo pahīno hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti.

ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් නොකැලඹුණු සංකල්ප ඇත්තේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණහුගේ කාම සංකල්ප ප්‍රහීණ වෙයි, ව්‍යාපාද සංකල්ප ප්‍රහීණ වෙයි, විහිංසා සංකල්ප ප්‍රහීණ වෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ නොකැලඹුණු සංකල්ප ඇත්තේ වෙයි.

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti? Idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti.

ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් සන්සුන් කළ කාය සංස්කාර ඇත්තේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ සැපය ප්‍රහීණ කිරීමෙන් ද, දුක ප්‍රහීණ කිරීමෙන් ද, පෙරම සොම්නස් දොම්නස් අවසන් වීමෙන් ද, දුක් ද නොවන සැප ද නොවන උපේක්ෂාවෙන් උපන් සිහියේ පිරිසිදු බව ඇති සිව්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ සන්සුන් කළ කාය සංස්කාර ඇත්තේ වෙයි.

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti? Idhāvuso, bhikkhuno rāgā cittaṃ vimuttaṃ hoti, dosā cittaṃ vimuttaṃ hoti, mohā cittaṃ vimuttaṃ hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti.

ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් මනාව මිදුණු සිතක් ඇත්තේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණහුගේ සිත රාගයෙන් මිදුණේ වෙයි, ද්වේෂයෙන් මිදුණේ වෙයි, මෝහයෙන් මිදුණේ වෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ මනාව මිදුණු සිතක් ඇත්තේ වෙයි.

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti? Idhāvuso, bhikkhu ‘rāgo me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. ‘Doso me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. ‘Moho me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti.

ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් මනාව මිදුණු ප්‍රඥාවක් ඇත්තේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ 'මාගේ රාගය ප්‍රහීණ කරන ලදී, මුලින්ම සිඳින ලදී, කරටිය කැපූ තල් ගසක් මෙන් කරන ලදී, විනාශ කරන ලදී, මතු උපදින ස්වභාවයක් නැතැයි' මනාව දැනගනියි. 'මාගේ ද්වේෂය ප්‍රහීණ කරන ලදී... (පෙ)... මාගේ මෝහය ප්‍රහීණ කරන ලදී, මුලින්ම සිඳින ලදී, කරටිය කැපූ තල් ගසක් මෙන් කරන ලදී, විනාශ කරන ලදී, මතු උපදින ස්වභාවයක් නැතැයි' මනාව දැනගනියි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ මනාව මිදුණු ප්‍රඥාවක් ඇත්තේ වෙයි.

‘‘Dasa asekkhā dhammā – asekkhā sammādiṭṭhi, asekkho sammāsaṅkappo, asekkhā sammāvācā, asekkho sammākammanto, asekkho sammāājīvo, asekkho sammāvāyāmo, asekkhā sammāsati, asekkho sammāsamādhi, asekkhaṃ sammāñāṇaṃ, asekkhā sammāvimutti.

“අසේඛ (රහතන් වහන්සේලා සතු) ධර්ම දසයකි. එනම්: රහත් වූ සම්මා දිට්ඨිය, රහත් වූ සම්මා සංකප්පය, රහත් වූ සම්මා වාචාව, රහත් වූ සම්මා කම්මන්තය, රහත් වූ සම්මා ආජීවය, රහත් වූ සම්මා වායාමය, රහත් වූ සම්මා සතිය, රහත් වූ සම්මා සමාධිය, රහත් වූ සම්මා ඥානය සහ රහත් වූ සම්මා විමුක්තියයි.”

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ na [Pg.226] vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti.

“ඇවැත්නි, සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ ධර්ම දසය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය. මේ බ්‍රහ්මචර්යාව (ශාසනය) දීර්ඝ කාලයක් පවතින්නා පිණිසත්, බොහෝ දෙනාට හිත පිණිසත්, බොහෝ දෙනාට සැප පිණිසත්, ලෝකයාට අනුකම්පාව පිණිසත්, දෙවි මිනිසුන්ට වැඩ පිණිසත්, හිත පිණිසත්, සැප පිණිසත් එහිදී අප සැම දෙනාම සමඟිව සජ්ඣායනා කළ යුතුය, විවාද නොකළ යුතුය.”

349. Atha kho bhagavā uṭṭhahitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘sādhu sādhu, sāriputta, sādhu kho tvaṃ, sāriputta, bhikkhūnaṃ saṅgītipariyāyaṃ abhāsī’ti. Idamavocāyasmā sāriputto, samanuñño satthā ahosi. Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandunti.

349. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ (සමවැතියෙන්) නැගී සිට ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ අමතා, “සාරිපුත්තය, සාධු! සාධු! සාරිපුත්තය, ඔබ භික්ෂූන්ට සංගීති පර්යාය මැනවින් දේශනා කළා” යැයි වදාළ සේක. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙය වදාළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ එය අනුමත කළ සේක. ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ දේශනාවට සතුටු වී එය අගය කළහ.

Saṅgītisuttaṃ niṭṭhitaṃ dasamaṃ.

දසවැනි සංගීති සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

11. Dasuttarasuttaṃ

11. දසුත්තර සූත්‍රය

350. Evaṃ [Pg.227] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti! ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca –

350. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චම්පා නුවර ගග්ගරා පොකුණ අසල පන්සියයක් පමණ වූ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ වැඩ වසන සේක. එහිදී ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ “ඇවැත්නි, භික්ෂූන් වහන්ස” යැයි භික්ෂූන් අමතා වදාළහ. “ඇවැත්නි” යැයි ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ:

‘‘Dasuttaraṃ pavakkhāmi, dhammaṃ nibbānapattiyā;

Dukkhassantakiriyāya, sabbaganthappamocanaṃ’’.

“නිර්වාණය අවබෝධ කරගනු පිණිසත්, සසර දුක කෙළවර කරනු පිණිසත්, සියලු කෙලෙස් ගැටවලින් මිදෙනු පිණිසත්, දහයෙන් දහයට වැඩි වන ධර්මයන් ඇති දසුත්තර සූත්‍රය දේශනා කරමි.”

Eko dhammo

ඒකක ධර්මයෝ

351. ‘‘Eko, āvuso, dhammo bahukāro, eko dhammo bhāvetabbo, eko dhammo pariññeyyo, eko dhammo pahātabbo, eko dhammo hānabhāgiyo, eko dhammo visesabhāgiyo, eko dhammo duppaṭivijjho, eko dhammo uppādetabbo, eko dhammo abhiññeyyo, eko dhammo sacchikātabbo.

351. “ඇවැත්නි, බොහෝ උපකාරී වන එක් ධර්මයක් ඇත, වැඩිය යුතු එක් ධර්මයක් ඇත, පිරිසිඳ දත යුතු එක් ධර්මයක් ඇත, ප්‍රහීණ කළ යුතු එක් ධර්මයක් ඇත, පිරිහීමට හේතු වන එක් ධර්මයක් ඇත, විශේෂාධිගමයට (දියුණුවට) හේතු වන එක් ධර්මයක් ඇත, අවබෝධ කිරීමට දුෂ්කර එක් ධර්මයක් ඇත, උපදවා ගත යුතු එක් ධර්මයක් ඇත, විශිෂ්ට ඥානයෙන් දත යුතු එක් ධර්මයක් ඇත, සාක්ෂාත් කළ යුතු එක් ධර්මයක් ඇත.”

(Ka) ‘‘katamo eko dhammo bahukāro? Appamādo kusalesu dhammesu. Ayaṃ eko dhammo bahukāro.

(ක) “බොහෝ උපකාරී වන එක් ධර්මය කුමක්ද? කුසල් දහම්හි අප්‍රමාදයයි. මෙය බොහෝ උපකාරී වන එක් ධර්මයයි.”

(Kha) ‘‘katamo eko dhammo bhāvetabbo? Kāyagatāsati sātasahagatā. Ayaṃ eko dhammo bhāvetabbo.

(ඛ) “වැඩිය යුතු එක් ධර්මය කුමක්ද? සොම්නසින් යුත් කායගතා සතියයි. මෙය වැඩිය යුතු එක් ධර්මයයි.”

(Ga) ‘‘katamo eko dhammo pariññeyyo? Phasso sāsavo upādāniyo. Ayaṃ eko dhammo pariññeyyo.

(ග) “පිරිසිඳ දත යුතු එක් ධර්මය කුමක්ද? ආසව සහිත වූ, උපාදානයට අරමුණු වූ ස්පර්ශයයි. මෙය පිරිසිඳ දත යුතු එක් ධර්මයයි.”

(Gha) ‘‘katamo eko dhammo pahātabbo? Asmimāno. Ayaṃ eko dhammo pahātabbo.

(ඝ) “ප්‍රහීණ කළ යුතු එක් ධර්මය කුමක්ද? අස්මිමානය (මම වෙමි යන මානය) යි. මෙය ප්‍රහීණ කළ යුතු එක් ධර්මයයි.”

(Ṅa) ‘‘katamo eko dhammo hānabhāgiyo? Ayoniso manasikāro. Ayaṃ eko dhammo hānabhāgiyo.

(ඞ) “පිරිහීමට හේතු වන එක් ධර්මය කුමක්ද? අයෝනිසෝ මනසිකාරයයි. මෙය පිරිහීමට හේතු වන එක් ධර්මයයි.”

(Ca) ‘‘katamo eko dhammo visesabhāgiyo? Yoniso manasikāro. Ayaṃ eko dhammo visesabhāgiyo.

(ච) “විශේෂාධිගමයට හේතු වන එක් ධර්මය කුමක්ද? යෝනිසෝ මනසිකාරයයි. මෙය විශේෂාධිගමයට හේතු වන එක් ධර්මයයි.”

(Cha) ‘‘katamo [Pg.228] eko dhammo duppaṭivijjho? Ānantariko cetosamādhi. Ayaṃ eko dhammo duppaṭivijjho.

(ඡ) “අවබෝධ කිරීමට දුෂ්කර එක් ධර්මය කුමක්ද? ආනන්තරික චේතෝ සමාධියයි. මෙය අවබෝධ කිරීමට දුෂ්කර එක් ධර්මයයි.”

(Ja) ‘‘katamo eko dhammo uppādetabbo? Akuppaṃ ñāṇaṃ. Ayaṃ eko dhammo uppādetabbo.

(ජ) “උපදවා ගත යුතු එක් ධර්මය කුමක්ද? නොවෙනස් වන (අකුප්ප) ඥානයයි. මෙය උපදවා ගත යුතු එක් ධර්මයයි.”

(Jha) ‘‘katamo eko dhammo abhiññeyyo? Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā. Ayaṃ eko dhammo abhiññeyyo.

(ඣ) “විශිෂ්ට ඥානයෙන් දත යුතු එක් ධර්මය කුමක්ද? ‘සියලු සත්ත්වයෝ ආහාරය නිසා පවතින්නාහ’ යන්නයි. මෙය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දත යුතු එක් ධර්මයයි.”

(Ña) ‘‘katamo eko dhammo sacchikātabbo? Akuppā cetovimutti. Ayaṃ eko dhammo sacchikātabbo.

(ඤ) “සාක්ෂාත් කළ යුතු එක් ධර්මය කුමක්ද? නොවෙනස් වන (අකුප්ප) චේතෝ විමුක්තියයි. මෙය සාක්ෂාත් කළ යුතු එක් ධර්මයයි.”

‘‘Iti ime dasa dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

“මෙසේ මේ ධර්ම දසය යථාර්ථ වූ, සත්‍ය වූ, ඒකාන්ත වූ, නොවෙනස් වන, අන්‍ය ආකාරයකින් නොවන ලෙස තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලද්දේය.”

Dve dhammā

දුක ධර්මයෝ

352. ‘‘Dve dhammā bahukārā, dve dhammā bhāvetabbā, dve dhammā pariññeyyā, dve dhammā pahātabbā, dve dhammā hānabhāgiyā, dve dhammā visesabhāgiyā, dve dhammā duppaṭivijjhā, dve dhammā uppādetabbā, dve dhammā abhiññeyyā, dve dhammā sacchikātabbā.

352. “බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම දෙකකි, වැඩිය යුතු ධර්ම දෙකකි, පිරිසිඳ දත යුතු ධර්ම දෙකකි, ප්‍රහීණ කළ යුතු ධර්ම දෙකකි, පිරිහීමට හේතු වන ධර්ම දෙකකි, විශේෂාධිගමයට හේතු වන ධර්ම දෙකකි, අවබෝධ කිරීමට දුෂ්කර ධර්ම දෙකකි, උපදවා ගත යුතු ධර්ම දෙකකි, විශිෂ්ට ඥානයෙන් දත යුතු ධර්ම දෙකකි, සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම දෙකකි.”

(Ka) ‘‘katame dve dhammā bahukārā? Sati ca sampajaññañca. Ime dve dhammā bahukārā.

(ක) “බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම දෙක මොනවාද? සතිය සහ සම්පජඤ්ඤයයි. මේවා බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම දෙකයි.”

(Kha) ‘‘katame dve dhammā bhāvetabbā? Samatho ca vipassanā ca. Ime dve dhammā bhāvetabbā.

(ඛ) “වැඩිය යුතු ධර්ම දෙක මොනවාද? සමථය සහ විපස්සනාවයි. මේවා වැඩිය යුතු ධර්ම දෙකයි.”

(Ga) ‘‘katame dve dhammā pariññeyyā? Nāmañca rūpañca. Ime dve dhammā pariññeyyā.

(ග) “පිරිසිඳ දත යුතු ධර්ම දෙක මොනවාද? නාමය සහ රූපයයි. මේවා පිරිසිඳ දත යුතු ධර්ම දෙකයි.”

(Gha) ‘‘katame dve dhammā pahātabbā? Avijjā ca bhavataṇhā ca. Ime dve dhammā pahātabbā.

(ඝ) “ප්‍රහීණ කළ යුතු ධර්ම දෙක මොනවාද? අවිද්‍යාව සහ භව තණ්හාවයි. මේවා ප්‍රහීණ කළ යුතු ධර්ම දෙකයි.”

(Ṅa) ‘‘katame dve dhammā hānabhāgiyā? Dovacassatā ca pāpamittatā ca. Ime dve dhammā hānabhāgiyā.

(ඞ) “පිරිහීමට හේතු වන ධර්ම දෙක මොනවාද? අකීකරු බව (දෝවචස්සතාව) සහ පාපමිත්‍ර සේවනයයි. මේවා පිරිහීමට හේතු වන ධර්ම දෙකයි.”

(Ca) ‘‘katame dve dhammā visesabhāgiyā? Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca. Ime dve dhammā visesabhāgiyā.

(ච) “විශේෂාධිගමයට හේතු වන ධර්ම දෙක මොනවාද? කීකරු බව (සෝවචස්සතාව) සහ කල්‍යාණමිත්‍ර සේවනයයි. මේවා විශේෂාධිගමයට හේතු වන ධර්ම දෙකයි.”

(Cha) ‘‘katame [Pg.229] dve dhammā duppaṭivijjhā? Yo ca hetu yo ca paccayo sattānaṃ saṃkilesāya, yo ca hetu yo ca paccayo sattānaṃ visuddhiyā. Ime dve dhammā duppaṭivijjhā.

(ඡ) “අවබෝධ කිරීමට දුෂ්කර ධර්ම දෙක මොනවාද? සත්ත්වයන්ගේ කෙලෙස්වලට හේතුව හා ප්‍රත්‍යය ද, සත්ත්වයන්ගේ පිරිසිදු බවට (විශුද්ධියට) හේතුව හා ප්‍රත්‍යය ද යන මොවුහුයි. මේවා අවබෝධ කිරීමට දුෂ්කර ධර්ම දෙකයි.”

(Ja) ‘‘katame dve dhammā uppādetabbā? Dve ñāṇāni – khaye ñāṇaṃ, anuppāde ñāṇaṃ. Ime dve dhammā uppādetabbā.

උපදවාගත යුතු ධර්ම දෙක මොනවාද? ඥාන දෙකකි. එනම්: (කෙලෙස්) ක්ෂය වීම පිළිබඳ ඥානය සහ (කෙලෙස්) නැවත නූපදීම පිළිබඳ ඥානයයි. මෙම ධර්ම දෙක උපදවාගත යුතුය.

(Jha) ‘‘katame dve dhammā abhiññeyyā? Dve dhātuyo – saṅkhatā ca dhātu asaṅkhatā ca dhātu. Ime dve dhammā abhiññeyyā.

විශේෂ ඥානයෙන් (අභිඥාවෙන්) දැනගත යුතු ධර්ම දෙක මොනවාද? ධාතු දෙකකි. එනම්: සංඛත ධාතුව සහ අසංඛත ධාතුවයි. මෙම ධර්ම දෙක විශේෂ ඥානයෙන් දැනගත යුතුය.

(Ña) ‘‘katame dve dhammā sacchikātabbā? Vijjā ca vimutti ca. Ime dve dhammā sacchikātabbā.

සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම දෙක මොනවාද? විද්‍යාව සහ විමුක්තියයි. මෙම ධර්ම දෙක සාක්ෂාත් කළ යුතුය.

‘‘Iti ime vīsati dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

මෙසේ මේ ධර්ම විස්ස යථාර්ථ වූ, සැබෑ වූ, එලෙසම වූ, අවිපරීත වූ, අන්‍ය ආකාර නොවන සේ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මනාව අවබෝධ කරන ලදී.

Tayo dhammā

තුන් ආකාර වූ ධර්මයන්.

353. ‘‘Tayo dhammā bahukārā, tayo dhammā bhāvetabbā…pe… tayo dhammā sacchikātabbā.

353. බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම තුනකි, වැඩිය යුතු ධර්ම තුනකි... පෙ... සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම තුනකි.

(Ka) ‘‘katame tayo dhammā bahukārā? Sappurisasaṃsevo, saddhammassavanaṃ, dhammānudhammappaṭipatti. Ime tayo dhammā bahukārā.

බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම තුන මොනවාද? සත්පුරුෂ සේවනය, සද්ධර්ම ශ්‍රවණය සහ ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තියයි. මෙම ධර්ම තුන බොහෝ උපකාරී වේ.

(Kha) ‘‘katame tayo dhammā bhāvetabbā? Tayo samādhī – savitakko savicāro samādhi, avitakko vicāramatto samādhi, avitakko avicāro samādhi. Ime tayo dhammā bhāvetabbā.

වැඩිය යුතු ධර්ම තුන මොනවාද? සමාධි තුනකි. එනම්: විතර්ක සහිත විචාර සහිත සමාධිය, විතර්ක රහිත විචාර මාත්‍රයක් පමණක් ඇති සමාධිය සහ විතර්ක රහිත විචාර රහිත සමාධියයි. මෙම ධර්ම තුන වැඩිය යුතුය.

(Ga) ‘‘katame tayo dhammā pariññeyyā? Tisso vedanā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Ime tayo dhammā pariññeyyā.

පිරිසිඳ දැනගත යුතු ධර්ම තුන මොනවාද? වේදනා තුනකි. එනම්: සැප වේදනාව, දුක් වේදනාව සහ දුක් ද නොවන සැප ද නොවන (උපේක්ෂා) වේදනාවයි. මෙම ධර්ම තුන පිරිසිඳ දැනගත යුතුය.

(Gha) ‘‘katame tayo dhammā pahātabbā? Tisso taṇhā – kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā. Ime tayo dhammā pahātabbā.

ප්‍රහීණ කළ යුතු ධර්ම තුන මොනවාද? තණ්හා තුනකි. එනම්: කාම තණ්හාව, භව තණ්හාව සහ විභව තණ්හාවයි. මෙම ධර්ම තුන ප්‍රහීණ කළ යුතුය.

(Ṅa) ‘‘katame tayo dhammā hānabhāgiyā? Tīṇi akusalamūlāni – lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ. Ime tayo dhammā hānabhāgiyā.

පිරිහීමට හේතු වන ධර්ම තුන මොනවාද? අකුසල මූල තුනකි. එනම්: ලෝභ අකුසල මූලය, ද්වේෂ අකුසල මූලය සහ මෝහ අකුසල මූලයයි. මෙම ධර්ම තුන පිරිහීම පිණිස පවතී.

(Ca) ‘‘katame [Pg.230] tayo dhammā visesabhāgiyā? Tīṇi kusalamūlāni – alobho kusalamūlaṃ, adoso kusalamūlaṃ, amoho kusalamūlaṃ. Ime tayo dhammā visesabhāgiyā.

විශේෂත්වය පිණිස (දියුණුව පිණිස) පවතින ධර්ම තුන මොනවාද? කුසල මූල තුනකි. එනම්: අලෝභ කුසල මූලය, අද්වේෂ කුසල මූලය සහ අමෝහ කුසල මූලයයි. මෙම ධර්ම තුන විශේෂත්වය පිණිස පවතී.

(Cha) ‘‘katame tayo dhammā duppaṭivijjhā? Tisso nissaraṇiyā dhātuyo – kāmānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ nekkhammaṃ, rūpānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ arūpaṃ, yaṃ kho pana kiñci bhūtaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ, nirodho tassa nissaraṇaṃ. Ime tayo dhammā duppaṭivijjhā.

අවබෝධ කිරීමට අපහසු ධර්ම තුන මොනවාද? නිස්සරණීය ධාතු තුනකි. එනම්: කාමයන්ගෙන් මිදීමට මඟ වූ නෙක්ඛම්මය, රූපයන්ගෙන් මිදීමට මඟ වූ අරූපය, තවද යම්කිසි හටගත්, සකස් වූ (සංඛත), ප්‍රතීත්‍ය සමුත්පන්න වූ ධර්මයක් වේද, ඒවායේ නිරෝධය ඉන් මිදීමට මඟයි. මෙම ධර්ම තුන අවබෝධ කිරීමට අපහසුය.

(Ja) ‘‘katame tayo dhammā uppādetabbā? Tīṇi ñāṇāni – atītaṃse ñāṇaṃ, anāgataṃse ñāṇaṃ, paccuppannaṃse ñāṇaṃ. Ime tayo dhammā uppādetabbā.

උපදවාගත යුතු ධර්ම තුන මොනවාද? ඥාන තුනකි. එනම්: අතීතය පිළිබඳ ඥානය, අනාගතය පිළිබඳ ඥානය සහ වර්තමානය පිළිබඳ ඥානයයි. මෙම ධර්ම තුන උපදවාගත යුතුය.

(Jha) ‘‘katame tayo dhammā abhiññeyyā? Tisso dhātuyo – kāmadhātu, rūpadhātu, arūpadhātu. Ime tayo dhammā abhiññeyyā.

විශේෂ ඥානයෙන් දැනගත යුතු ධර්ම තුන මොනවාද? ධාතු තුනකි. එනම්: කාම ධාතුව, රූප ධාතුව සහ අරූප ධාතුවයි. මෙම ධර්ම තුන විශේෂ ඥානයෙන් දැනගත යුතුය.

(Ña) ‘‘katame tayo dhammā sacchikātabbā? Tisso vijjā – pubbenivāsānussatiñāṇaṃ vijjā, sattānaṃ cutūpapāte ñāṇaṃ vijjā, āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ vijjā. Ime tayo dhammā sacchikātabbā.

සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම තුන මොනවාද? විද්‍යා තුනකි. එනම්: පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහි කිරීමේ ඥානය නම් වූ විද්‍යාව, සත්වයන්ගේ චුති උප්පත්ති දැනගන්නා ඥානය නම් වූ විද්‍යාව සහ ආසවයන් ක්ෂය කරන ඥානය නම් වූ විද්‍යාවයි. මෙම ධර්ම තුන සාක්ෂාත් කළ යුතුය.

‘‘Iti ime tiṃsa dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

මෙසේ මේ ධර්ම තිහ යථාර්ථ වූ, සැබෑ වූ, එලෙසම වූ, අවිපරීත වූ, අන්‍ය ආකාර නොවන සේ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මනාව අවබෝධ කරන ලදී.

Cattāro dhammā

හතර ආකාර වූ ධර්මයන්.

354. ‘‘Cattāro dhammā bahukārā, cattāro dhammā bhāvetabbā…pe… cattāro dhammā sacchikātabbā.

354. බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම හතරකි, වැඩිය යුතු ධර්ම හතරකි... පෙ... සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම හතරකි.

(Ka) ‘‘katame cattāro dhammā bahukārā? Cattāri cakkāni – patirūpadesavāso, sappurisūpanissayo, attasammāpaṇidhi, pubbe ca katapuññatā. Ime cattāro dhammā bahukārā.

බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම හතර මොනවාද? චක්‍ර හතරකි. එනම්: සුදුසු ප්‍රදේශයක වාසය කිරීම, සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීම, තමන් යහපතෙහි මනාව පිහිටුවීම සහ පෙර කරන ලද පින් ඇති බවයි. මෙම ධර්ම හතර බොහෝ උපකාරී වේ.

(Kha) ‘‘katame cattāro dhammā bhāvetabbā? Cattāro satipaṭṭhānā – idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu…pe… citte… dhammesu [Pg.231] dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ime cattāro dhammā bhāvetabbā.

වැඩිය යුතු ධර්ම හතර මොනවාද? සතිපට්ඨාන හතරකි. ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුව කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, මනා වැටහීමෙන් හා සිහියෙන් යුතුව, ලෝකයෙහි අභිජ්ඣා හා දෝමනස්ස දුරු කොට, කයෙහි කය අනුව බලමින් (කායානුපස්සනාව) වෙසෙයි. වේදනාවන්හි... පෙ... සිතෙහි... ධර්මයන්හි ධර්ම අනුව බලමින් (ධම්මානුපස්සනාව) කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, මනා වැටහීමෙන් හා සිහියෙන් යුතුව, ලෝකයෙහි අභිජ්ඣා හා දෝමනස්ස දුරු කොට වෙසෙයි. මෙම ධර්ම හතර වැඩිය යුතුය.

(Ga) ‘‘katame cattāro dhammā pariññeyyā? Cattāro āhārā – kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṃ catutthaṃ. Ime cattāro dhammā pariññeyyā.

පිරිසිඳ දැනගත යුතු ධර්ම හතර මොනවාද? ආහාර හතරකි. එනම්: ඝන වූ හෝ සියුම් වූ කබළීකාර ආහාරය, දෙවැන්න ඵස්ස ආහාරය, තෙවැන්න මනෝසංචේතනා ආහාරය සහ සිව්වැන්න විඤ්ඤාණ ආහාරයයි. මෙම ධර්ම හතර පිරිසිඳ දැනගත යුතුය.

(Gha) ‘‘katame cattāro dhammā pahātabbā? Cattāro oghā – kāmogho, bhavogho, diṭṭhogho, avijjogho. Ime cattāro dhammā pahātabbā.

ප්‍රහීණ කළ යුතු ධර්ම හතර මොනවාද? ඕඝ හතරකි. එනම්: කාම ඕඝය, භව ඕඝය, දිට්ඨි ඕඝය සහ අවිජ්ජා ඕඝයයි. මෙම ධර්ම හතර ප්‍රහීණ කළ යුතුය.

(Ṅa) ‘‘katame cattāro dhammā hānabhāgiyā? Cattāro yogā – kāmayogo, bhavayogo, diṭṭhiyogo, avijjāyogo. Ime cattāro dhammā hānabhāgiyā.

පිරිහීමට හේතු වන ධර්ම හතර මොනවාද? යෝග හතරකි. එනම්: කාම යෝගය, භව යෝගය, දිට්ඨි යෝගය සහ අවිජ්ජා යෝගයයි. මෙම ධර්ම හතර පිරිහීම පිණිස පවතී.

(Ca) ‘‘katame cattāro dhammā visesabhāgiyā? Cattāro visaññogā – kāmayogavisaṃyogo, bhavayogavisaṃyogo, diṭṭhiyogavisaṃyogo, avijjāyogavisaṃyogo. Ime cattāro dhammā visesabhāgiyā.

විශේෂත්වය පිණිස පවතින ධර්ම හතර මොනවාද? විසංයෝග (මිදීම්) හතරකි. එනම්: කාම යෝගයෙන් මිදීම, භව යෝගයෙන් මිදීම, දිට්ඨි යෝගයෙන් මිදීම සහ අවිජ්ජා යෝගයෙන් මිදීමයි. මෙම ධර්ම හතර විශේෂත්වය පිණිස පවතී.

(Cha) ‘‘katame cattāro dhammā duppaṭivijjhā? Cattāro samādhī – hānabhāgiyo samādhi, ṭhitibhāgiyo samādhi, visesabhāgiyo samādhi, nibbedhabhāgiyo samādhi. Ime cattāro dhammā duppaṭivijjhā.

අවබෝධ කිරීමට අපහසු ධර්ම හතර මොනවාද? සමාධි හතරකි. එනම්: පිරිහීමට පස ඇති සමාධිය, පැවැත්මට පස ඇති සමාධිය, විශේෂත්වය පිණිස පවතින සමාධිය සහ විනිවිද දැකීම පිණිස පවතින (නිබ්බේධභාගිය) සමාධියයි. මෙම ධර්ම හතර අවබෝධ කිරීමට අපහසුය.

(Ja) ‘‘katame cattāro dhammā uppādetabbā? Cattāri ñāṇāni – dhamme ñāṇaṃ, anvaye ñāṇaṃ, pariye ñāṇaṃ, sammutiyā ñāṇaṃ. Ime cattāro dhammā uppādetabbā.

(ඡ) “උපදවාගත යුතු ධර්ම සතර මොනවාද? ඤාණ හතරකි: එනම්, ධර්මය පිළිබඳ ඤාණය (ධම්ම ඤාණය), අනුමාන ඤාණය (අන්වය ඤාණය), පිරිසිඳ දකින ඤාණය (පරිච්ඡේද ඤාණය/පරසිත් දන්නා ඤාණය) සහ සම්මුති ඤාණයයි. මේ ධර්ම සතර උපදවාගත යුතු වේ.”

(Jha) ‘‘katame cattāro dhammā abhiññeyyā? Cattāri ariyasaccāni – dukkhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ, dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ. Ime cattāro dhammā abhiññeyyā.

(ඣ) “විශිෂ්ට ඤාණයෙන් දත යුතු ධර්ම සතර මොනවාද? ආර්ය සත්‍ය සතරයි: එනම්, දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය, දුක්ඛ සමුදය ආර්ය සත්‍යය, දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය සහ දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදා ආර්ය සත්‍යයයි. මේ ධර්ම සතර විශිෂ්ට ඤාණයෙන් දත යුතු වේ.”

(Ña) ‘‘katame cattāro dhammā sacchikātabbā? Cattāri sāmaññaphalāni – sotāpattiphalaṃ, sakadāgāmiphalaṃ, anāgāmiphalaṃ, arahattaphalaṃ. Ime cattāro dhammā sacchikātabbā.

(ඤ) “පසක් කළ යුතු ධර්ම සතර මොනවාද? ශ්‍රාමණ්‍ය ඵල සතරයි: එනම්, සෝතාපත්ති ඵලය, සකෘදාගාමී ඵලය, අනාගාමී ඵලය සහ අරහත්ත ඵලයයි. මේ ධර්ම සතර පසක් කළ යුතු වේ.”

‘‘Iti [Pg.232] ime cattārīsadhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

මෙසේ මේ සතළිස් ධර්මයෝ තථ්‍ය වූහ, සත්‍ය වූහ, එසේම වූහ, නොවෙනස් වූහ, අන්‍යාකාර නොවූහ, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදහ.”

Pañca dhammā

පංචක ධර්ම කොට්ඨාසය

355. ‘‘Pañca dhammā bahukārā…pe… pañca dhammā sacchikātabbā.

355. “බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම පහකි... පසක් කළ යුතු ධර්ම පහකි.”

(Ka) ‘‘katame pañca dhammā bahukārā? Pañca padhāniyaṅgāni – idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Asaṭho hoti amāyāvī yathābhūtamattānaṃ āvīkattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu. Āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya, kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. Ime pañca dhammā bahukārā.

(ක) “බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම පහ මොනවාද? වීර්යය වැඩීමේ අංග (ප්‍රධානියංග) පහකි: ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ශ්‍රද්ධාවන්ත වෙයි, තථාගතයන් වහන්සේගේ බුද්ධත්වය විශ්වාස කරයි — ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේද අරහං වන සේක, සම්මාසම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භගවා වන සේක’ යනුවෙනි. ඔහු අල්ප වූ ආබාධ ඇත්තෙක් වෙයි, අල්ප වූ රෝග ඇත්තෙක් වෙයි, ඉතා ශීත නොවූ ඉතා උෂ්ණ නොවූ මධ්‍යස්ථ වූ වීර්යය කිරීමට සුදුසු වූ, ආහාර මැනවින් පැසවන්නා වූ ග්‍රහණියෙන් (ජඨරාග්නියෙන්) යුක්ත වෙයි. ඔහු කෛරාටික නොවූ, මායාවී නොවූ, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඉදිරියේ හෝ බුද්ධිමත් සබ්‍රහ්මචාරීන් ඉදිරියේ තමාගේ තත්ත්වය ඇති සැටියෙන් හෙළි කරන්නෙක් වෙයි. අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිසත් කුසල ධර්මයන් සම්පූර්ණ කිරීම පිණිසත් පටන් ගත් වීර්යය ඇතිව, ශක්තිමත්ව, ස්ථිර වීර්යයෙන් යුතුව, කුසල ධර්මයන්හි නොපසුබට උත්සාහයෙන් යුක්තව වාසය කරයි. ඔහු පරමාර්ථ අවබෝධය පිණිස පවතින, ආර්ය වූ, කෙලෙස් විනිවිද යන, මැනවින් දුක ක්ෂය කිරීම පිණිස පවතින, උදය වැය දකින ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. මේ ධර්ම පහ බොහෝ උපකාරී වේ.”

(Kha) ‘‘katame pañca dhammā bhāvetabbā? Pañcaṅgiko sammāsamādhi – pītipharaṇatā, sukhapharaṇatā, cetopharaṇatā, ālokapharaṇatā, paccavekkhaṇanimittaṃ. Ime pañca dhammā bhāvetabbā.

(ඛ) “වැඩිය යුතු ධර්ම පහ මොනවාද? අංග පහකින් යුත් සම්මා සමාධියයි: පීතියෙන් පැතිර ගැනීම, සැපයෙන් පැතිර ගැනීම, සිතෙන් (පරසිත් දැනීමෙන්) පැතිර ගැනීම, ආලෝකයෙන් පැතිර ගැනීම සහ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා නිමිත්තයි. මේ ධර්ම පහ වැඩිය යුතු වේ.”

(Ga) ‘‘katame pañca dhammā pariññeyyā? Pañcupādānakkhandhā – rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho viññāṇupādānakkhandho. Ime pañca dhammā pariññeyyā.

(ග) “පිරිසිඳ දත යුතු ධර්ම පහ මොනවාද? පංච උපාදානස්කන්ධයන්ය: එනම්, රූප උපාදානස්කන්ධය, වේදනා උපාදානස්කන්ධය, සඤ්ඤා උපාදානස්කන්ධය, සංඛාර උපාදානස්කන්ධය සහ විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධයයි. මේ ධර්ම පහ පිරිසිඳ දත යුතු වේ.”

(Gha) ‘‘katame pañca dhammā pahātabbā? Pañca nīvaraṇāni – kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ. Ime pañca dhammā pahātabbā.

(ඝ) “ප්‍රහීණ කළ යුතු ධර්ම පහ මොනවාද? නීවරණ පහකි: එනම්, කාමච්ඡන්ද නීවරණය, ව්‍යාපාද නීවරණය, ථීනමිද්ධ නීවරණය, උද්ධච්චකුක්කුච්ච නීවරණය සහ විචිකිච්ඡා නීවරණයයි. මේ ධර්ම පහ ප්‍රහීණ කළ යුතු වේ.”

(Ṅa) ‘‘katame pañca dhammā hānabhāgiyā? Pañca cetokhilā – idhāvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, tassa [Pg.233] cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Ayaṃ paṭhamo cetokhilo. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu dhamme kaṅkhati vicikicchati…pe… saṅghe kaṅkhati vicikicchati…pe… sikkhāya kaṅkhati vicikicchati…pe… sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto, yo so, āvuso, bhikkhu sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Ayaṃ pañcamo cetokhilo. Ime pañca dhammā hānabhāgiyā.

(ඞ) “පිරිහීමට හේතු වන ධර්ම පහ මොනවාද? චේතෝඛිල (සිතේ ඇණ) පහකි: ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි සැක කරයි, විචිකිච්ඡා කරයි, ඒ කෙරෙහි සිත නොනමයි, නොපැහැදෙයි. ඇවැත්නි, යම් මහණෙක් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි සැක කරයිද, විචිකිච්ඡා කරයිද, සිත නොනමයිද, නොපැහැදෙයිද, ඔහුගේ සිත වීර්යය කිරීමට, නිරන්තර යෙදීමට, නොකඩවා උත්සාහ කිරීමට හා ප්‍රධන් වීර්යය වැඩීමට නොනැමෙයි. කාගේ සිත නම් වීර්යය කිරීමට නොනැමෙයිද, මෙය පළමු වන චේතෝඛිලයයි. තවද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ ධර්මය කෙරෙහි සැක කරයිද... සංඝයා කෙරෙහි සැක කරයිද... ශික්ෂාව කෙරෙහි සැක කරයිද... සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි කිපෙයිද, නොසතුටු වෙයිද, ගැටුණු සිතැති වෙයිද, ඇණයක් මෙන් වූ සිතැති වෙයිද, ඔහුගේ සිත වීර්යය කිරීමට... නොනැමෙයි. මෙය පස්වන චේතෝඛිලයයි. මේ ධර්ම පහ පිරිහීමට හේතු වේ.”

(Ca) ‘‘katame pañca dhammā visesabhāgiyā? Pañcindriyāni – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. Ime pañca dhammā visesabhāgiyā.

(ච) “විශේෂාධිගමය පිණිස පවතින ධර්ම පහ මොනවාද? ඉන්ද්‍රිය පහකි: එනම්, සද්ධින්ද්‍රිය, විරියින්ද්‍රිය, සතින්ද්‍රිය, සමාධින්ද්‍රිය සහ පඤ්ඤින්ද්‍රියයි. මේ ධර්ම පහ විශේෂාධිගමය පිණිස පවතී.”

(Cha) ‘‘katame pañca dhammā duppaṭivijjhā? Pañca nissaraṇiyā dhātuyo – idhāvuso, bhikkhuno kāme manasikaroto kāmesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Nekkhammaṃ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ kāmehi. Ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ.

(ඡ) “අවබෝධ කිරීමට අපහසු ධර්ම පහ මොනවාද? නික්මීමට හේතු වන ධාතු (නිස්සරණීය ධාතු) පහකි: ඇවැත්නි, මෙහි කාමයන් මනසිකාර කරන මහණහුගේ සිත කාමයන්හි බැස නොගනියි, ඒ කෙරෙහි නොපැහැදෙයි, නොපිහිටයි, නොමිදෙයි. නෙක්ඛම්මය (කාමයෙන් වෙන්වීම) මනසිකාර කරන ඔහුගේ සිත නෙක්ඛම්මය කෙරෙහි බැසගනියි, පැහැදෙයි, පිහිටයි, මිදෙයි. ඔහුගේ ඒ සිත මැනවින් පවතින, මැනවින් වැඩුණු, මැනවින් නැගී සිටි, මැනවින් මිදුණු, කාමයන්ගෙන් වෙන් වූ එකක් වෙයි. කාම ප්‍රත්‍යයෙන් යම් ආශ්‍රවයෝ, විඝාතයෝ (පීඩාවෝ) සහ දැවිලි උපදිත්ද, ඔහු ඒවායින් මිදුණේ වෙයි. ඔහු ඒ (කාමජ) වේදනාව විඳින්නේ නැත. මෙය කාමයන්ගෙන් නික්මීම යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno byāpādaṃ manasikaroto byāpāde cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Abyāpādaṃ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ byāpādena. Ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ byāpādassa nissaraṇaṃ.

“ඇවැත්නි, නැවත ද, ව්‍යාපාදය (ක්‍රෝධය) මෙනෙහි කරන මහණහුගේ සිත ව්‍යාපාදයෙහි නොවදියි, නොපැහැදෙයි, නොපිහිටයි, නොමිදෙයි. එහෙත් ඔහු අව්‍යාපාදය (මෙත්තාව) මෙනෙහි කරන කල්හි ඔහුගේ සිත අව්‍යාපාදයෙහි වදියි, පැහැදෙයි, පිහිටයි, මිදෙයි. ඔහුගේ ඒ සිත ව්‍යාපාදයෙන් මැනවින් පහ වූයේ, මැනවින් වැඩුණේ, මැනවින් ඉවත් වූයේ, මැනවින් මිදුණේ, වෙන් වූයේ වෙයි. ව්‍යාපාදය ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන යම් ආශ්‍රව කෙනෙක්, වෙහෙස කෙනෙක්, දැවිලි කෙනෙක් උපදිත් ද, ඔහු ඒ සියල්ලෙන් මිදුණේ වෙයි. ඔහු ඒ වේදනාව අනුභව නොකරයි. මෙය ව්‍යාපාදයෙන් නික්මීම යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno vihesaṃ manasikaroto vihesāya cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Avihesaṃ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati[Pg.234]. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ vihesāya. Ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ vihesāya nissaraṇaṃ.

“ඇවැත්නි, නැවත ද, විහිංසාව (හිංසාව) මෙනෙහි කරන මහණහුගේ සිත විහිංසාවෙහි නොවදියි, නොපැහැදෙයි, නොපිහිටයි, නොමිදෙයි. එහෙත් ඔහු අවිහිංසාව (කරුණාව) මෙනෙහි කරන කල්හි ඔහුගේ සිත අවිහිංසාවෙහි වදියි, පැහැදෙයි, පිහිටයි, මිදෙයි. ඔහුගේ ඒ සිත විහිංසාවෙන් මැනවින් පහ වූයේ, මැනවින් වැඩුණේ, මැනවින් ඉවත් වූයේ, මැනවින් මිදුණේ, වෙන් වූයේ වෙයි. විහිංසාව ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන යම් ආශ්‍රව කෙනෙක්, වෙහෙස කෙනෙක්, දැවිලි කෙනෙක් උපදිත් ද, ඔහු ඒ සියල්ලෙන් මිදුණේ වෙයි. ඔහු ඒ වේදනාව අනුභව නොකරයි. මෙය විහිංසාවෙන් නික්මීම යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno rūpe manasikaroto rūpesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Arūpaṃ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ rūpehi. Ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ.

“ඇවැත්නි, නැවත ද, රූපයන් මෙනෙහි කරන මහණහුගේ සිත රූපයන්හි නොවදියි, නොපැහැදෙයි, නොපිහිටයි, නොමිදෙයි. එහෙත් ඔහු අරූපය (අරූපාවචර ධර්ම) මෙනෙහි කරන කල්හි ඔහුගේ සිත අරූපයෙහි වදියි, පැහැදෙයි, පිහිටයි, මිදෙයි. ඔහුගේ ඒ සිත රූපයන්ගෙන් මැනවින් පහ වූයේ, මැනවින් වැඩුණේ, මැනවින් ඉවත් වූයේ, මැනවින් මිදුණේ, වෙන් වූයේ වෙයි. රූපයන් ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන යම් ආශ්‍රව කෙනෙක්, වෙහෙස කෙනෙක්, දැවිලි කෙනෙක් උපදිත් ද, ඔහු ඒ සියල්ලෙන් මිදුණේ වෙයි. ඔහු ඒ වේදනාව අනුභව නොකරයි. මෙය රූපයන්ගෙන් නික්මීම යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno sakkāyaṃ manasikaroto sakkāye cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Sakkāyanirodhaṃ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ sakkāyena. Ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ sakkāyassa nissaraṇaṃ. Ime pañca dhammā duppaṭivijjhā.

“ඇවැත්නි, නැවත ද, සක්කාය (පඤ්ච උපාදානස්කන්ධය) මෙනෙහි කරන මහණහුගේ සිත සක්කායෙහි නොවදියි, නොපැහැදෙයි, නොපිහිටයි, නොමිදෙයි. එහෙත් ඔහු සක්කාය නිරෝධය (නිවන) මෙනෙහි කරන කල්හි ඔහුගේ සිත සක්කාය නිරෝධයෙහි වදියි, පැහැදෙයි, පිහිටයි, මිදෙයි. ඔහුගේ ඒ සිත සක්කාය කෙරෙන් මැනවින් පහ වූයේ, මැනවින් වැඩුණේ, මැනවින් ඉවත් වූයේ, මැනවින් මිදුණේ, වෙන් වූයේ වෙයි. සක්කාය ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන යම් ආශ්‍රව කෙනෙක්, වෙහෙස කෙනෙක්, දැවිලි කෙනෙක් උපදිත් ද, ඔහු ඒ සියල්ලෙන් මිදුණේ වෙයි. ඔහු ඒ වේදනාව අනුභව නොකරයි. මෙය සක්කායයෙන් නික්මීම යැයි කියනු ලැබේ. මේ ධර්ම පස අවබෝධ කර ගැනීම දුෂ්කර ය.”

(Ja) ‘‘katame pañca dhammā uppādetabbā? Pañca ñāṇiko sammāsamādhi – ‘ayaṃ samādhi paccuppannasukho ceva āyatiñca sukhavipāko’ti paccattaṃyeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘Ayaṃ samādhi ariyo nirāmiso’ti paccattaññeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘Ayaṃ samādhi akāpurisasevito’ti paccattaṃyeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘Ayaṃ samādhi santo paṇīto paṭippassaddhaladdho ekodibhāvādhigato, na sasaṅkhāraniggayhavāritagato’ti paccattaṃyeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘So kho panāhaṃ imaṃ samādhiṃ satova samāpajjāmi sato vuṭṭhahāmī’ti paccattaṃyeva ñāṇaṃ uppajjati. Ime pañca dhammā uppādetabbā.

“උපදවා ගත යුතු ධර්ම පහ කවරේ ද? පඤ්චඥානික සම්මා සමාධියයි: (1) ‘මේ සමාධිය වර්තමානයෙහි සැප ඇත්තේ ද වේ, මතු සැප විපාක දෙන්නේ ද වේ’ යයි තමා තුළ ම ඥානය උපදියි. (2) ‘මේ සමාධිය ආර්ය වූවකි, නිරාමිස වූවකි’ යයි තමා තුළ ම ඥානය උපදියි. (3) ‘මේ සමාධිය ලාමක පුරුෂයන් විසින් සේවනය නොකරන ලද්දකි’ යයි තමා තුළ ම ඥානය උපදියි. (4) ‘මේ සමාධිය ශාන්ත ය, ප්‍රණීත ය, සන්සිඳීමෙන් ලබන ලද්දකි, ඒකාග්‍රතාවට පැමිණියකි, සංස්කාරයන් නිග්‍රහ කිරීමෙන් බලහත්කාරයෙන් පැවැත්විය යුත්තක් නොවේ’ යයි තමා තුළ ම ඥානය උපදියි. (5) ‘මම ම මේ සමාධිය සිහියෙන් යුක්ත ව ම සමවදිමි, සිහියෙන් යුක්ත ව ම එයින් නැගී සිටිමි’ යයි තමා තුළ ම ඥානය උපදියි. මේ ධර්ම පහ උපදවා ගත යුතුය.”

(Jha) ‘‘katame pañca dhammā abhiññeyyā? Pañca vimuttāyatanāni – idhāvuso, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī. Yathā [Pg.235] yathā, āvuso, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti, aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ paṭhamaṃ vimuttāyatanaṃ.

“අභිඥායෙන් දත යුතු ධර්ම පහ කවරේ ද? විමුක්තායතන පහකි: ඇවැත්නි, මෙහි මහණහුට ශාස්තෘන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරති, නැතහොත් ගුරුස්ථානීය වූ එක්තරා සබ්‍රහ්මචාරියෙක් ධර්මය දේශනා කරයි. ඇවැත්නි, ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ ගුරුස්ථානීය සබ්‍රහ්මචාරියෙක් යම් යම් අයුරකින් මහණහුට ධර්මය දේශනා කරයි ද, ඒ ඒ අයුරින් ඔහු ඒ ධර්මයෙහි අර්ථය අවබෝධ කරගන්නා වූත්, ධර්මය (පෙළ) අවබෝධ කරගන්නා වූත් වෙයි. මෙසේ අර්ථය සහ ධර්මය අවබෝධ කරගන්නා වූ ඔහුට ප්‍රමෝදය උපදියි. ප්‍රමුදිත වූවහුට ප්‍රීතිය උපදියි. ප්‍රීතිමත් සිතැත්තහුගේ කය සන්සිඳෙයි. සන්සුන් කයැත්තා සැප විඳියි. සැපවත් වූවහුගේ සිත සමාධිගත වෙයි. මෙය පළමු විමුක්තායතනයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti, aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti yathā yathā, āvuso, bhikkhu yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti. Tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ dutiyaṃ vimuttāyatanaṃ.

“ඇවැත්නි, නැවත ද, ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ ගුරුස්ථානීය සබ්‍රහ්මචාරියෙක් ධර්මය දේශනා නොකරන කල්හි, මහණ තෙමේ තමා ඇසූ පරිදි, උගත් පරිදි ධර්මය විස්තර වශයෙන් අන් අයට දේශනා කරයි. ඇවැත්නි, මහණෙක් තමා ඇසූ, උගත් ධර්මය යම් යම් අයුරකින් විස්තර වශයෙන් අන් අයට දේශනා කරයි ද, ඒ ඒ අයුරින් ඔහු ඒ ධර්මයෙහි අර්ථය අවබෝධ කරගන්නා වූත්, ධර්මය අවබෝධ කරගන්නා වූත් වෙයි. මෙසේ අර්ථය සහ ධර්මය අවබෝධ කරගන්නා වූ ඔහුට ප්‍රමෝදය උපදියි. ප්‍රමුදිත වූවහුට ප්‍රීතිය උපදියි. ප්‍රීතිමත් සිතැත්තහුගේ කය සන්සිඳෙයි. සන්සුන් කයැත්තා සැප විඳියි. සැපවත් වූවහුගේ සිත සමාධිගත වෙයි. මෙය දෙවන විමුක්තායතනයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti, aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti. Api ca kho, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti. Yathā yathā, āvuso, bhikkhu yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ tatiyaṃ vimuttāyatanaṃ.

“ඇවැත්නි, නැවතද කියමි. භික්ෂුවට ශාස්තෘන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා නොකරන සේක් ද, ගුරුස්ථානීය වූ (ගරු කළ යුතු) එක්තරා සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් ද ධර්මය දේශනා නොකරන සේක් ද, තමා ඇසූ පරිදි උගත් පරිදි වූ ධර්මය විස්තර වශයෙන් අන් අයට දේශනා නොකරන්නේ ද; එහෙත් ඔහු තමා ඇසූ පරිදි උගත් පරිදි වූ ධර්මය විස්තර වශයෙන් සජ්ඣායනා කරයි. ඇවැත්නි, ඒ භික්ෂුව යම් යම් ආකාරයකින් ඇසූ පරිදි උගත් පරිදි වූ ධර්මය විස්තර වශයෙන් සජ්ඣායනා කරයි ද, එසේ එසේම ඔහු ඒ ධර්මයෙහි අර්ථය පිළිබඳ අවබෝධය (අර්ථප්‍රතිසංවේදී බව) ලබයි, ධර්මය (පෙළ) පිළිබඳ අවබෝධය (ධර්මප්‍රතිසංවේදී බව) ලබයි. අර්ථය හා ධර්මය අවබෝධ කරගන්නා ඒ භික්ෂුවට ප්‍රමෝදය ඇති වෙයි. ප්‍රමුදිත වූ තැනැත්තාට ප්‍රීතිය ඇති වෙයි. ප්‍රීතිමත් සිත් ඇත්තාගේ කය (නාමකය) ප්‍රශ්‍රබ්ධ වෙයි. ප්‍රශ්‍රබ්ධ කයැති තැනැත්තා සැප විඳියි. සැපවත් වූවහුගේ සිත සමාධිගත වෙයි. මෙය තෙවන විමුක්තායතනයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti, aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti, nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti. Api ca kho, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati. Yathā yathā[Pg.236], āvuso, bhikkhu yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ catutthaṃ vimuttāyatanaṃ.

“ඇවැත්නි, නැවතද කියමි. භික්ෂුවට ශාස්තෘන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා නොකරන සේක් ද, ගුරුස්ථානීය වූ එක්තරා සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් ද ධර්මය දේශනා නොකරන සේක් ද, ඇසූ පරිදි උගත් පරිදි වූ ධර්මය විස්තර වශයෙන් අන් අයට දේශනා නොකරන්නේ ද, ඇසූ පරිදි උගත් පරිදි වූ ධර්මය විස්තර වශයෙන් සජ්ඣායනා ද නොකරන්නේ ද; එහෙත් ඔහු ඇසූ පරිදි උගත් පරිදි වූ ධර්මය සිතින් අනුවිතර්ක කරයි, අනුවිචාර කරයි, මනසින් නැවත නැවත විමසා බලයි. ඇවැත්නි, ඒ භික්ෂුව යම් යම් ආකාරයකින් ඇසූ පරිදි උගත් පරිදි වූ ධර්මය සිතින් අනුවිතර්ක කරයි ද, අනුවිචාර කරයි ද, මනසින් නැවත නැවත විමසා බලයි ද, එසේ එසේම ඔහු ඒ ධර්මයෙහි අර්ථය පිළිබඳ අවබෝධය ලබයි, ධර්මය පිළිබඳ අවබෝධය ලබයි. අර්ථය හා ධර්මය අවබෝධ කරගන්නා ඒ භික්ෂුවට ප්‍රමෝදය ඇති වෙයි. ප්‍රමුදිත වූ තැනැත්තාට ප්‍රීතිය ඇති වෙයි. ප්‍රීතිමත් සිත් ඇත්තාගේ කය ප්‍රශ්‍රබ්ධ වෙයි. ප්‍රශ්‍රබ්ධ කයැති තැනැත්තා සැප විඳියි. සැපවත් වූවහුගේ සිත සමාධිගත වෙයි. මෙය සිව්වන විමුක්තායතනයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti, aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti, nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti, nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati; api ca khvassa aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paññāya. Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paññāya tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammappaṭisaṃvedī ca. Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammappaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ pañcamaṃ vimuttāyatanaṃ. Ime pañca dhammā abhiññeyyā.

“ඇවැත්නි, නැවතද කියමි. භික්ෂුවට ශාස්තෘන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා නොකරන සේක් ද, ගුරුස්ථානීය වූ එක්තරා සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් ද ධර්මය දේශනා නොකරන සේක් ද, ඇසූ පරිදි උගත් පරිදි වූ ධර්මය විස්තර වශයෙන් අන් අයට දේශනා නොකරන්නේ ද, ඇසූ පරිදි උගත් පරිදි වූ ධර්මය විස්තර වශයෙන් සජ්ඣායනා ද නොකරන්නේ ද, ඇසූ පරිදි උගත් පරිදි වූ ධර්මය සිතින් අනුවිතර්ක අනුවිචාර හෝ මනසින් විමසීම ද නොකරන්නේ ද; එහෙත් ඔහු විසින් එක්තරා සමාධි නිමිත්තක් මැනවින් ග්‍රහණය කරන ලද්දේ, මැනවින් මෙනෙහි කරන ලද්දේ, මැනවින් දරන ලද්දේ, ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් විනිවිද දකින ලද්දේ වෙයි. ඇවැත්නි, ඒ භික්ෂුව යම් යම් ආකාරයකින් එක්තරා සමාධි නිමිත්තක් මැනවින් ග්‍රහණය කරයි ද, මැනවින් මෙනෙහි කරයි ද, මැනවින් දරයි ද, ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් විනිවිද දකියි ද, එසේ එසේම ඔහු ඒ ධර්මයෙහි අර්ථය පිළිබඳ අවබෝධය ලබයි, ධර්මය පිළිබඳ අවබෝධය ලබයි. අර්ථය හා ධර්මය අවබෝධ කරගන්නා ඒ භික්ෂුවට ප්‍රමෝදය ඇති වෙයි. ප්‍රමුදිත වූ තැනැත්තාට ප්‍රීතිය ඇති වෙයි. ප්‍රීතිමත් සිත් ඇත්තාගේ කය ප්‍රශ්‍රබ්ධ වෙයි. ප්‍රශ්‍රබ්ධ කයැති තැනැත්තා සැප විඳියි. සැපවත් වූවහුගේ සිත සමාධිගත වෙයි. මෙය පස්වන විමුක්තායතනයයි. මේ ධර්ම පහ අභිඥාවෙන් (විශේෂ ඥානයෙන්) දත යුතු වේ.”

(Ña) ‘‘katame pañca dhammā sacchikātabbā? Pañca dhammakkhandhā – sīlakkhandho, samādhikkhandho, paññākkhandho, vimuttikkhandho, vimuttiñāṇadassanakkhandho. Ime pañca dhammā sacchikātabbā.

(ඤ) “සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම පහ කවරේද? පංච ධර්මස්කන්ධයෝය. එනම්: සීල ස්කන්ධය, සමාධි ස්කන්ධය, ප්‍රඥා ස්කන්ධය, විමුක්ති ස්කන්ධය, විමුක්තිඥානදර්ශන ස්කන්ධය යන මේවාය. මේ ධර්ම පහ සාක්ෂාත් කළ යුතුය.”

‘‘Iti ime paññāsa dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

“මෙසේ මේ පනස් ධර්මයෝ වනාහි සත්‍ය වූ, තත් වූ (යථාර්ථ වූ), එසේම වූ, නොවෙනස් වූ, අන් පරිදි නොවන්නා වූ, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලද්දාහුය.”

Cha dhammā

ධර්ම හයක්.

356. ‘‘Cha dhammā bahukārā…pe… cha dhammā sacchikātabbā.

356. “බෙහෙවින් උපකාරී වන ධර්ම හයක්... සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම හයක්.”

(Ka) ‘‘katame cha dhammā bahukārā? Cha sāraṇīyā dhammā. Idhāvuso, bhikkhuno mettaṃ kāyakammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho [Pg.237] ca, ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati.

(ක) “බෙහෙවින් උපකාරී වන ධර්ම හය කවරේද? සාරණීය ධර්ම හයකි. ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුවකගේ මෙත්තා කායකර්මය සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා කෙරෙහි හමුවෙහි ද නොහමුවෙහි ද එළඹ සිටියේ වෙයි. මේ ධර්මය සාරණීය වෙයි (සිහි කටයුතු වෙයි), ප්‍රිය උපදවයි, ගරුබුහුමන් ඇති කරයි, සංග්‍රහය පිණිස, අවිවාදය පිණිස, සමගිය පිණිස, එක්සිත් වීම පිණිස පවතියි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno mettaṃ vacīkammaṃ…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

“ඇවැත්නි, නැවතද කියමි. භික්ෂුවකගේ මෙත්තා වචීකර්මය...පෙ... එක්සිත් වීම පිණිස පවතියි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno mettaṃ manokammaṃ…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

“ඇවැත්නි, නැවතද කියමි. භික්ෂුවකගේ මෙත්තා මනෝකර්මය...පෙ... එක්සිත් වීම පිණිස පවතියි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi, tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī hoti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī, ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

“ඇවැත්නි, නැවතද කියමි. භික්ෂුව යම් ඒ ධාර්මික වූ ධර්මයෙන් ලැබුණු ලාභයන් ඇද්ද, අවසානයේ පාත්‍රයට ලැබුණු මාත්‍රයක් වූ ද ලාභය වුව ද, එවැනි ලාභයන් සිල්වත් සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා සමඟ බෙදා වෙන් නොකොට (පොදුවේ) පරිභෝජනය කරන්නෙකු වෙයි ද, සාධාරණව පරිභෝජනය කරයි ද; මේ ධර්මය ද සාරණීය වෙයි...පෙ... එක්සිත් වීම පිණිස පවතියි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu, yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṃvattanikāni, tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.

“ඇවැත්නි, නැවතද කියමි. භික්ෂුව, නොකැඩුණු, සිදුරු නොවූ, කැලැල් නොවූ, ලප නොවූ, (තෘෂ්ණා දාසකමෙන්) නිදහස් වූ, ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් පසසන ලද, (තෘෂ්ණා දෘෂ්ටීන් විසින්) පරාමර්ශනය නොකරන ලද, සමාධිය පිණිස පවතින යම් ඒ සීලයන් ඇද්ද; එවැනි සීලයන්ගෙන් යුතුව සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා සමඟ හමුවෙහි ද නොහමුවෙහි ද සීල සාම්‍යයට (සමාන සිල්වත් බවට) පැමිණ වාසය කරයි. මේ ධර්මය ද සාරණීය වෙයි...පෙ... එක්සිත් වීම පිණිස පවතියි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāyaṃ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhi sāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo, saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati. Ime cha dhammā bahukārā.

"ඇවැත්නි, නැවත ද කරුණක් නම්, යම් දෘෂ්ටියක් ආර්ය වූයේ ද, (සසරින්) නික්ම යන්නා වූයේ ද, එය අනුගමනය කරන්නා සම්මා දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස මඟ පෙන්වන්නේ ද, එවන් වූ දෘෂ්ටියෙන් යුක්තව, සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා සමඟ ප්‍රසිද්ධියේ මෙන් ම රහසින් ද දෘෂ්ටි සමානත්වයට පැමිණ වාසය කරයි ද, සිහි කටයුතු වූ, ප්‍රිය බව ඇති කරන්නා වූ, ගරු බව ඇති කරන්නා වූ මේ ධර්මය ද සංග්‍රහය පිණිස, විවාද නොවීම පිණිස, සමගිය පිණිස, එක්සත් බව පිණිස පවතියි. මේ ධර්ම සය බොහෝ උපකාරී වේ."

(Kha) ‘‘katame cha dhammā bhāvetabbā? Cha anussatiṭṭhānāni – buddhānussati, dhammānussati, saṅghānussati, sīlānussati, cāgānussati, devatānussati. Ime cha dhammā bhāvetabbā.

"වැඩිය යුතු ධර්ම සය කවරේ ද? අනුස්සති ස්ථාන සයකි. එනම්: බුද්ධානුස්සතිය, ධම්මානුස්සතිය, සංඝානුස්සතිය, සීලානුස්සතිය, චාගානුස්සතිය, දේවතානුස්සතිය යන මේවා ය. මේ ධර්ම සය වැඩිය යුතු ය."

(Ga) ‘‘katame cha dhammā pariññeyyā? Cha ajjhattikāni āyatanāni – cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ. Ime cha dhammā pariññeyyā.

"පිරිසිඳ දැනගත යුතු ධර්ම සය කවරේ ද? ආධ්‍යාත්මික ආයතන සයකි. එනම්: චක්ඛායතනය, සෝතායතනය, ඝානායතනය, ජිව්හායතනය, කායායතනය, මනායතනය යන මේවා ය. මේ ධර්ම සය පිරිසිඳ දැනගත යුතු ය."

(Gha) ‘‘katame cha dhammā pahātabbā? Cha taṇhākāyā – rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā. Ime cha dhammā pahātabbā.

"ප්‍රහීණ කළ යුතු ධර්ම සය කවරේ ද? තණ්හා කාය හයකි. එනම්: රූප තණ්හාව, සද්ධ තණ්හාව, ගන්ධ තණ්හාව, රස තණ්හාව, පොට්ඨබ්බ තණ්හාව, ධම්ම තණ්හාව යන මේවා ය. මේ ධර්ම සය ප්‍රහීණ කළ යුතු ය."

(Ṅa) ‘‘katame [Pg.238] cha dhammā hānabhāgiyā? Cha agāravā – idhāvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso. Dhamme…pe… saṅghe… sikkhāya… appamāde… paṭisanthāre agāravo viharati appatisso. Ime cha dhammā hānabhāgiyā.

"පිරිහීමට හේතු වන (හානි පක්ෂයට අයත්) ධර්ම සය කවරේ ද? අගෞරව සයකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් පැවතුම් රහිතව වාසය කරයි. ධර්මය කෙරෙහි ද... සංඝයා කෙරෙහි ද... ශික්ෂාව කෙරෙහි ද... අප්‍රමාදය කෙරෙහි ද... පිළිසඳරෙහි ද අගෞරව සහිතව, යටහත් පැවතුම් රහිතව වාසය කරයි. මේ ධර්ම සය හානි පක්ෂයට අයත් වේ."

(Ca) ‘‘katame cha dhammā visesabhāgiyā? Cha gāravā – idhāvuso, bhikkhu satthari sagāravo viharati sappatisso dhamme…pe… saṅghe… sikkhāya… appamāde… paṭisanthāre sagāravo viharati sappatisso. Ime cha dhammā visesabhāgiyā.

"සුවිශේෂී දියුණුව පිණිස පවතින ධර්ම සය කවරේ ද? ගෞරව සයකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරව සහිතව, යටහත් පැවතුම් ඇතිව වාසය කරයි. ධර්මය කෙරෙහි ද... සංඝයා කෙරෙහි ද... ශික්ෂාව කෙරෙහි ද... අප්‍රමාදය කෙරෙහි ද... පිළිසඳරෙහි ද ගෞරව සහිතව, යටහත් පැවතුම් ඇතිව වාසය කරයි. මේ ධර්ම සය විශේෂ පක්ෂයට අයත් වේ."

(Cha) ‘‘katame cha dhammā duppaṭivijjhā? Cha nissaraṇiyā dhātuyo – idhāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘mettā hi kho me, cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, atha ca pana me byāpādo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi. Na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ āvuso anavakāso yaṃ mettāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya. Atha ca panassa byāpādo cittaṃ pariyādāya ṭhassatīti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, byāpādassa, yadidaṃ mettācetovimuttī’ti.

"අවබෝධ කරගැනීමට අපහසු ධර්ම සය කවරේ ද? නික්ම යාමේ ධාතු (විමුක්ති ධාතු) සයකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙක් මෙසේ කියන්නේ නම්: 'මා විසින් මෛත්‍රී චේතෝ විමුක්තිය වඩන ලදී, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලදී, යානයක් මෙන් කරන ලදී, පදනමක් මෙන් කරන ලදී, මැනවින් පිහිටුවන ලදී, පුරුදු කරන ලදී, මැනවින් ආරම්භ කරන ලදී. එසේ වුව ද ව්‍යාපාදය මාගේ සිත යටපත් කරගෙන පවතියි' කියා ය. ඔහුට මෙසේ කිව යුතු ය: 'එසේ නොකියන්න, ඇවැත්නි, එසේ නොකියන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එවැනි දෙයක් වදාරන්නේ නැත. ඇවැත්නි, මෛත්‍රී චේතෝ විමුක්තිය වඩන ලදුව, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලදුව, යානයක් මෙන් කරන ලදුව, පදනමක් මෙන් කරන ලදුව, මැනවින් පිහිටුවන ලදුව, පුරුදු කරන ලදුව, මැනවින් ආරම්භ කරන ලදුව තිබියදීත්, ඔහු තුළ ව්‍යාපාදය සිත යටපත් කරගෙන පවතියි යන කරුණ විය නොහැක්කකි, එයට ඉඩක් නැත. ඇවැත්නි, ව්‍යාපාදයෙන් නික්මීම පිණිස පවතින්නේ මේ මෛත්‍රී චේතෝ විමුක්තිය ම ය'"},{

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘karuṇā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me vihesā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So – ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo, ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi…pe… nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, vihesāya, yadidaṃ karuṇācetovimuttī’ti.

"ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙක් මෙසේ කියන්නේ නම්: 'මා විසින් කරුණා චේතෝ විමුක්තිය වඩන ලදී, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලදී, යානයක් මෙන් කරන ලදී, පදනමක් මෙන් කරන ලදී, මැනවින් පිහිටුවන ලදී, පුරුදු කරන ලදී, මැනවින් ආරම්භ කරන ලදී. එසේ වුව ද විහිංසාව (හිංසා කිරීම) මාගේ සිත යටපත් කරගෙන පවතියි' කියා ය. ඔහුට මෙසේ කිව යුතු ය: 'එසේ නොකියන්න, ඇවැත්නි, එසේ නොකියන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරන්න... ඇවැත්නි, විහිංසාවෙන් නික්මීම පිණිස පවතින්නේ මේ කරුණා චේතෝ විමුක්තිය ම ය'"},{

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘muditā hi kho me cetovimutti bhāvitā…pe… atha ca pana me arati cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So – ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca…pe… nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso aratiyā, yadidaṃ muditācetovimuttī’ti.

"ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙක් මෙසේ කියන්නේ නම්: 'මා විසින් මුදිතා චේතෝ විමුක්තිය වඩන ලදී... එසේ වුව ද නොඇල්ම (අරතිය) මාගේ සිත යටපත් කරගෙන පවතියි' කියා ය. ඔහුට මෙසේ කිව යුතු ය: 'එසේ නොකියන්න, ඇවැත්නි, එසේ නොකියන්න... ඇවැත්නි, අරතියෙන් නික්මීම පිණිස පවතින්නේ මේ මුදිතා චේතෝ විමුක්තිය ම ය'"},{

‘‘Idha [Pg.239] panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘upekkhā hi kho me cetovimutti bhāvitā…pe… atha ca pana me rāgo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So – ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca…pe… nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, rāgassa yadidaṃ upekkhācetovimuttī’ti.

"ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙක් මෙසේ කියන්නේ නම්: 'මා විසින් උපේක්ෂා චේතෝ විමුක්තිය වඩන ලදී... එසේ වුව ද රාගය මාගේ සිත යටපත් කරගෙන පවතියි' කියා ය. ඔහුට මෙසේ කිව යුතු ය: 'එසේ නොකියන්න, ඇවැත්නි, එසේ නොකියන්න... ඇවැත්නි, රාගයෙන් නික්මීම පිණිස පවතින්නේ මේ උපේක්ෂා චේතෝ විමුක්තිය ම ය'"},{

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘animittā hi kho me cetovimutti bhāvitā…pe… atha ca pana me nimittānusāri viññāṇaṃ hotī’ti. So – ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca…pe… nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, sabbanimittānaṃ yadidaṃ animittā cetovimuttī’ti.

"ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙක් මෙසේ කියන්නේ නම්: 'මා විසින් අනිමිත්ත චේතෝ විමුක්තිය වඩන ලදී... එසේ වුව ද මාගේ විඥානය නිමිති අනුව යයි' කියා ය. ඔහුට මෙසේ කිව යුතු ය: 'එසේ නොකියන්න, ඇවැත්නි, එසේ නොකියන්න... ඇවැත්නි, සියලු නිමිතිවලින් නික්මීම පිණිස පවතින්නේ මේ අනිමිත්ත චේතෝ විමුක්තිය ම ය'"}]```

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘asmīti kho me vigataṃ, ayamahamasmīti na samanupassāmi, atha ca pana me vicikicchākathaṃkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So – ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso yaṃ asmīti vigate ayamahamasmīti asamanupassato. Atha ca panassa vicikicchākathaṃkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, vicikicchākathaṃkathāsallassa, yadidaṃ asmimānasamugghāṭo’ti. Ime cha dhammā duppaṭivijjhā.

‘‘ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම්: ‘මාගේ ‘මම වෙමි’ යන මානය දුරු වී ඇත. ‘මම මෙය වෙමි’ යි මම නොදකිමි. එසේ වුවද සැකය නමැති හුල (විචිකිච්ඡා කථංකථා සල්ලය) මාගේ සිත පෙළමින් පවතී’ කියායි. එවිට ඔහුට මෙසේ කිව යුතුය: ‘ඇවැත්නි, එසේ නොකියන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ඇවැත්නි, යමෙකුගේ ‘මම වෙමි’ යන මානය දුරු වී ඇත්නම්, ‘මම මෙය වෙමි’ යි ඔහු නොදක්නේ නම්, එසේ වුවත් ඔහුගේ සිත සැකය නමැති හුලින් පෙළෙමින් පවතිනු ඇත යන මෙකරුණ සිදුවිය නොහැක්කකි. එයට අවකාශයක් නැත. ඇවැත්නි, යම් මේ ‘මම වෙමි’ යන මානය සහමුලින් උදුරා දැමීමක් වේද, එය සැකය නමැති හුලෙන් නික්මීමේ මාර්ගයයි.’ මේ ධර්ම හය අවබෝධ කරගැනීමට අපහසුය (දුප්පටිවිජ්ඣ).

(Ja) ‘‘katame cha dhammā uppādetabbā? Cha satatavihārā. Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Ime cha dhammā uppādetabbā.

(ජ) ‘‘උපදවාගත යුතු ධර්ම හය කවරේද? සතත විහරණ (නිරන්තර විහරණ) හයයි. ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් ඇසින් රූපයක් දැක සතුටු වන්නේත් නැත, මනාප නොවන්නේත් (අමනාප වන්නේත්) නැත. සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව උපේක්ෂාවෙන් වෙසෙයි. කනින් ශබ්දයක් ඇසූ විට... නාසයෙන් ගඳක්/සුවඳක් දැනුණු විට... දිවෙන් රසයක් විඳි විට... කයෙන් ස්පර්ශයක් ලැබූ විට... මනසින් ධර්මයක් (අරමුණක්) දැනගත් විට සතුටු වන්නේත් නැත, මනාප නොවන්නේත් නැත. සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව උපේක්ෂාවෙන් වෙසෙයි. මේ ධර්ම හය උපදවාගත යුතුය.

(Jha) ‘‘katame cha dhammā abhiññeyyā? Cha anuttariyāni – dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ, sikkhānuttariyaṃ, pāricariyānuttariyaṃ, anussatānuttariyaṃ. Ime cha dhammā abhiññeyyā.

(ඣ) ‘‘විශේෂ ඥානයෙන් (අභිඥාවෙන්) දත යුතු ධර්ම හය කවරේද? අනුත්තරීය (උතුම් දේ) හයයි. එනම්: දර්ශනානුත්තරීය, සවනානුත්තරීය, ලාභානුත්තරීය, ශික්ෂානුත්තරීය, පාරිචරියානුත්තරීය සහ අනුස්සතානුත්තරීය යන හයයි. මේ ධර්ම හය විශේෂ ඥානයෙන් දත යුතුය.

(Ña) ‘‘katame cha dhammā sacchikātabbā? Cha abhiññā – idhāvuso, bhikkhu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti. Āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ. Tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse[Pg.240]. Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti seyyathāpi udake. Udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi pathaviyaṃ. Ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo. Imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti.

(ඤ) ‘‘පසක් කළ යුතු (සාක්ෂාත් කළ යුතු) ධර්ම හය කවරේද? අභිඥා හයයි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙක් නන්වැදෑරුම් සෘද්ධි විධි අත්විඳියි - එක් අයෙක්ව සිට බොහෝ දෙනෙක් වෙයි, බොහෝ දෙනෙක්ව සිට එක් අයෙක් වෙයි. ප්‍රකට වීම හා සැඟවීම කරයි. අහසේ මෙන් බිත්ති හරහා, පවුරු හරහා, පර්වත හරහා නොගැටී යයි. දියේ මෙන් පොළොවේ කිමිදීම් හා මතු වීම් කරයි. පොළොවේ මෙන් දිය මත නොබිඳී ඇවිදියි. පියාපත් ඇති පක්ෂියෙකු මෙන් අහසේ පලක් බැඳ ගමන් කරයි. මෙතරම් මහා සෘද්ධි ඇති, මෙතරම් මහා අනුභාව ඇති මේ හිරු හා සඳු අතින් අල්ලයි, පිරිමදියි. බඹලොව දක්වාම කයෙන් තමාගේ වසඟයට පත් කරයි.

‘‘Dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe ca mānuse ca, ye dūre santike ca.

‘‘පිරිසිදු වූ, මනුෂ්‍ය ශ්‍රවණය ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය වූ ශ්‍රවණ ධාතුවෙන් (දිව්‍ය ශ්‍රෝත්‍රයෙන්) දූරස්ථ වූ හෝ සමීප වූ හෝ දිව්‍යමය වූත් මානුෂික වූත් දෙවැදෑරුම් ශබ්දයන් අසයි.

‘‘Parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti, sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajānāti …pe… avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajānāti.

‘‘අන්‍ය සත්වයන්ගේ හා අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ සිත තම සිතින් පිරිසිඳ (විමසා) දැනගනියි. රාග සහිත සිත රාග සහිත සිතක් ලෙස දැනගනියි... නොමිදුණු සිත නොමිදුණු සිතක් ලෙස දැනගනියි.

‘‘So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ ekampi jātiṃ…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.

‘‘ඔහු නන්වැදෑරුම් වූ පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ (පූර්වේනිවාසානුස්මෘතිය) සිහි කරයි. එනම්: එක් ජාතියක්... මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව නන්වැදෑරුම් පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ සිහි කරයි.

‘‘Dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti …pe…

‘‘පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය වූ ඇසින් (දිව්‍ය චක්ෂුසින්) චුත වන, උපදින, හීන, ප්‍රණීත, වර්ණවත්, අවර්ණ, සුගතිගාමී, දුගතිගාමී සත්වයන් දකියි. කර්මානුරූපව ගමන් කරන සත්වයන් පිළිබඳව දැනගනියි...

‘‘Āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Ime cha dhammā sacchikātabbā.

‘‘ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, පසක් කොට ඊට එළඹ වාසය කරයි. මේ ධර්ම හය පසක් කළ යුතුය.

‘‘Iti ime saṭṭhi dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

‘‘මෙසේ මේ හැටක් වූ ධර්මයන් සැබෑය, නොවෙනස්ය, තත්ත්වය, නොපෙරළෙන සුළුය, අන්‍යාකාර නොවන සුළුය, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලද්දාහුය.

Satta dhammā

සප්තක ධර්ම (හත බැගින් වූ ධර්ම)

357. ‘‘Satta dhammā bahukārā…pe… satta dhammā sacchikātabbā.

357. ‘‘ධර්ම හතක් බෙහෙවින් උපකාරී වේ... ධර්ම හතක් පසක් කළ යුතුය.

(Ka) ‘‘katame satta dhammā bahukārā? Satta ariyadhanāni – saddhādhanaṃ, sīladhanaṃ, hiridhanaṃ, ottappadhanaṃ, sutadhanaṃ, cāgadhanaṃ, paññādhanaṃ. Ime satta dhammā bahukārā.

(ක) ‘‘බෙහෙවින් උපකාරී වන ධර්ම හත කවරේද? සප්ත ආර්ය ධනයන්ය. එනම්: ශ්‍රද්ධා ධනය, සීල ධනය, හිරි ධනය, ඔත්තප්ප ධනය, ශ්‍රැත ධනය, ත්‍යාග ධනය සහ ප්‍රඥා ධනය යන හතයි. මේ ධර්ම හත බෙහෙවින් උපකාරී වේ.

(Kha) ‘‘katame [Pg.241] satta dhammā bhāvetabbā? Satta sambojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo, dhammavicayasambojjhaṅgo, vīriyasambojjhaṅgo, pītisambojjhaṅgo, passaddhisambojjhaṅgo, samādhisambojjhaṅgo, upekkhāsambojjhaṅgo. Ime satta dhammā bhāvetabbā.

(ඛ) ‘‘වැඩිය යුතු ධර්ම හත කවරේද? සප්ත බොජ්ඣංගයන්ය. එනම්: සති සම්බොජ්ඣංගය, ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය, විරිය සම්බොජ්ඣංගය, පීති සම්බොජ්ඣංගය, පස්සද්ධි සම්බොජ්ඣංගය, සමාධි සම්බොජ්ඣංගය සහ උපේක්ඛා සම්බොජ්ඣංගය යන හතයි. මේ ධර්ම හත වැඩිය යුතුය.

(Ga) ‘‘katame satta dhammā pariññeyyā? Satta viññāṇaṭṭhitiyo – santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā viññāṇaṭṭhiti.

(ග) ‘‘පිරිසිඳ දත යුතු ධර්ම හත කවරේද? විඤ්ඤාණට්ඨිති හතයි. ඇවැත්නි, නානාවිධ ශරීර හා නානාවිධ සංඥා ඇති සත්වයන් සිටිති. උදාහරණයක් ලෙස: මිනිසුන්, ඇතැම් දෙවිවරුන් හා ඇතැම් විනිපාතිකයන් (අසුරයන් වැනි) මෙනි. මෙය පළමුවන විඤ්ඤාණට්ඨිතියයි.

‘‘Santāvuso, sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyā viññāṇaṭṭhiti.

‘‘ඇවැත්නි, නානාවිධ ශරීර ඇති නමුත් එක්වැදෑරුම් සංඥා ඇති සත්වයන් සිටිති. උදාහරණයක් ලෙස: ප්‍රථම ධ්‍යානයෙන් උපන් බ්‍රහ්මකායික දෙවිවරුන් මෙනි. මෙය දෙවන විඤ්ඤාණට්ඨිතියයි.

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyā viññāṇaṭṭhiti.

‘‘ඇවැත්නි, එක්වැදෑරුම් ශරීර ඇති නමුත් නානාවිධ සංඥා ඇති සත්වයන් සිටිති. උදාහරණයක් ලෙස: ආභස්සර දෙවිවරුන් මෙනි. මෙය තෙවන විඤ්ඤාණට්ඨිතියයි.

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catutthī viññāṇaṭṭhiti.

ඇවැත්නි, ඒකාකාරී ශරීර ඇති, ඒකාකාරී සංඥා ඇති සත්ත්ව සමූහයක් ඇත්තාහ. නිදසුනක් ලෙස ශුභකිණ්හ දෙවියෝ වැනි ය. මෙය සතරවන විඤ්ඤාණට්ඨිතිය (විඤ්ඤාණය පිහිටන තැන) වේ.

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā…pe… ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ pañcamī viññāṇaṭṭhiti.

ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යෑමෙන්... (පෙ)... 'ආකාශය අනන්තය' යනුවෙන් ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණි සත්ත්වයෝ ඇත්තාහ. මෙය පස්වන විඤ්ඤාණට්ඨිතියයි.

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭhī viññāṇaṭṭhiti.

ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා 'විඤ්ඤාණය අනන්තය' යනුවෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණි සත්ත්වයෝ ඇත්තාහ. මෙය හයවන විඤ්ඤාණට්ඨිතියයි.

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanūpagā. Ayaṃ sattamī viññāṇaṭṭhiti. Ime satta dhammā pariññeyyā.

ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා 'කිසිවක් නැත' යනුවෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණි සත්ත්වයෝ ඇත්තාහ. මෙය හත්වන විඤ්ඤාණට්ඨිතියයි. මේ ධර්ම සත පිරිසිඳ අවබෝධ කළ යුත්තාහ.

(Gha) ‘‘katame satta dhammā pahātabbā? Sattānusayā – kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo. Ime satta dhammā pahātabbā.

(ඝ) ප්‍රහීණ කළ යුතු ධර්ම සත මොනවාද? අනුශය ධර්ම සතයි. එනම්: කාමරාගානුශය, පටිඝානුශය, දිට්ඨානුශය, විචිකිච්ඡානුශය, මානානුශය, භවරාගානුශය සහ අවිජ්ජානුශයයි. මේ ධර්ම සත ප්‍රහීණ කළ යුත්තාහ.

(Ṅa) ‘‘katame satta dhammā hānabhāgiyā? Satta asaddhammā – idhāvuso, bhikkhu assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, appassuto [Pg.242] hoti, kusīto hoti, muṭṭhassati hoti, duppañño hoti. Ime satta dhammā hānabhāgiyā.

(ඞ) පිරිහීමට හේතු වන ධර්ම සත මොනවාද? අසද්ධර්ම සතයි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ශ්‍රද්ධාව නැත්තෙක් වෙයි, හිරි (පවට ලැජ්ජාව) නැත්තෙක් වෙයි, ඔතප් (පවට බිය) නැත්තෙක් වෙයි, අල්පශ්‍රැත වෙයි, කුසීත (අලස) වෙයි, මුළා වූ සිහි ඇත්තෙක් වෙයි, දුෂ්ප්‍රාඥ වෙයි. මේ ධර්ම සත පිරිහීමට හේතු වන්නාහ.

(Ca) ‘‘katame satta dhammā visesabhāgiyā? Satta saddhammā – idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, hirimā hoti, ottappī hoti, bahussuto hoti, āraddhavīriyo hoti, upaṭṭhitassati hoti, paññavā hoti. Ime satta dhammā visesabhāgiyā.

(ච) විශේෂයට (දියුණුවට) හේතු වන ධර්ම සත මොනවාද? සද්ධර්ම සතයි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ශ්‍රද්ධාවන්ත වෙයි, හිරි (පවට ලැජ්ජාව) ඇත්තෙක් වෙයි, ඔතප් (පවට බිය) ඇත්තෙක් වෙයි, බහුශ්‍රැත වෙයි, ආරම්භ කළ වීර්යය ඇත්තෙක් වෙයි, එළඹ සිටි සිහිය ඇත්තෙක් වෙයි, ප්‍රඥාවන්ත වෙයි. මේ ධර්ම සත විශේෂය පිණිස පවතින්නාහ.

(Cha) ‘‘katame satta dhammā duppaṭivijjhā? Satta sappurisadhammā – idhāvuso, bhikkhu dhammaññū ca hoti atthaññū ca attaññū ca mattaññū ca kālaññū ca parisaññū ca puggalaññū ca. Ime satta dhammā duppaṭivijjhā.

(ඡ) අවබෝධ කරගැනීමට අපහසු ධර්ම සත මොනවාද? සත්පුරුෂ ධර්ම සතයි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ධර්මය දන්නා (ධම්මඤ්ඤූ), අර්ථය දන්නා (අත්ථඤ්ඤූ), තමා දන්නා (අත්තඤ්ඤූ), පමණ දන්නා (මත්තඤ්ඤූ), කාලය දන්නා (කාලඤ්ඤූ), පිරිස දන්නා (පරිසඤ්ඤූ) සහ පුද්ගලයා දන්නා (පුග්ගලඤ්ඤූ) වෙයි. මේ ධර්ම සත අවබෝධ කරගැනීමට අපහසුය.

(Ja) ‘‘katame satta dhammā uppādetabbā? Satta saññā – aniccasaññā, anattasaññā, asubhasaññā, ādīnavasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā. Ime satta dhammā uppādetabbā.

(ජ) උපදවා ගත යුතු ධර්ම සත මොනවාද? සංඥා හතයි. එනම්: අනිච්ච සංඥාව, අනත්ත සංඥාව, අසුභ සංඥාව, ආදීනව සංඥාව, පහාන සංඥාව, විරාග සංඥාව සහ නිරෝධ සංඥාවයි. මේ ධර්ම සත උපදවා ගත යුත්තාහ.

(Jha) ‘‘katame satta dhammā abhiññeyyā? Satta niddasavatthūni – idhāvuso, bhikkhu sikkhāsamādāne tibbacchando hoti, āyatiñca sikkhāsamādāne avigatapemo. Dhammanisantiyā tibbacchando hoti, āyatiñca dhammanisantiyā avigatapemo. Icchāvinaye tibbacchando hoti, āyatiñca icchāvinaye avigatapemo. Paṭisallāne tibbacchando hoti, āyatiñca paṭisallāne avigatapemo. Vīriyāramme tibbacchando hoti, āyatiñca vīriyāramme avigatapemo. Satinepakke tibbacchando hoti, āyatiñca satinepakke avigatapemo. Diṭṭhipaṭivedhe tibbacchando hoti, āyatiñca diṭṭhipaṭivedhe avigatapemo. Ime satta dhammā abhiññeyyā.

(ඣ) විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැනගත යුතු ධර්ම සත මොනවාද? නිද්දස වස්තු හතයි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ශික්ෂා සමාදන් වීමෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තෙක් වෙයි, අනාගතයෙහි ද ශික්ෂා සමාදන් වීමෙහි නොවෙනස් ප්‍රේමයක් ඇත්තෙක් වෙයි. ධර්මය පිරික්සීමෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තෙක් වෙයි, අනාගතයෙහි ද ධර්මය පිරික්සීමෙහි නොවෙනස් ප්‍රේමයක් ඇත්තෙක් වෙයි. ආශාවන් දුරු කිරීමෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තෙක් වෙයි, අනාගතයෙහි ද ආශාවන් දුරු කිරීමෙහි නොවෙනස් ප්‍රේමයක් ඇත්තෙක් වෙයි. විවේකයෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තෙක් වෙයි, අනාගතයෙහි ද විවේකයෙහි නොවෙනස් ප්‍රේමයක් ඇත්තෙක් වෙයි. වීර්යය ආරම්භ කිරීමෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තෙක් වෙයි, අනාගතයෙහි ද වීර්යය ආරම්භ කිරීමෙහි නොවෙනස් ප්‍රේමයක් ඇත්තෙක් වෙයි. සිහිය හා නුවණෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තෙක් වෙයි, අනාගතයෙහි ද එහි නොවෙනස් ප්‍රේමයක් ඇත්තෙක් වෙයි. දෘෂ්ටි අවබෝධයෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තෙක් වෙයි, අනාගතයෙහි ද දෘෂ්ටි අවබෝධයෙහි නොවෙනස් ප්‍රේමයක් ඇත්තෙක් වෙයි. මේ ධර්ම සත විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැනගත යුත්තාහ.

(Ña) ‘‘katame satta dhammā sacchikātabbā? Satta khīṇāsavabalāni – idhāvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno aniccato sabbe saṅkhārā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti. Yaṃpāvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno aniccato sabbe saṅkhārā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti, idampi khīṇāsavassa bhikkhuno balaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti – ‘khīṇā me āsavā’ti.

(ඤ) සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම සත මොනවාද? රහතන් වහන්සේගේ බල හතයි. ඇවැත්නි, මෙහි ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ මහණ තෙමේ සියලු සංස්කාරයන් අනිත්‍ය වශයෙන් ඇති සැටියෙන් ම මනා ප්‍රඥාවෙන් දක්නේ වෙයි. ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ මහණ තෙමේ සියලු සංස්කාරයන් අනිත්‍ය වශයෙන් ඇති සැටියෙන් ම මනා ප්‍රඥාවෙන් දක්නේ ද, මෙය ද ආශ්‍රවක්ෂය කළ මහණෙකුගේ බලයක් වෙයි. යම් බලයක් නිසා රහතන් වහන්සේ 'මගේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය විය' කියා ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම දැනගනී ද, එයයි.

‘‘Puna [Pg.243] caparaṃ, āvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno aṅgārakāsūpamā kāmā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti. Yaṃpāvuso…pe… ‘khīṇā me āsavā’ti.

නැවත ද ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ මහණ තෙමේ කාමයන් ගිනි අඟුරු වළකට උපමා කොට ඇති සැටියෙන් ම මනා ප්‍රඥාවෙන් දක්නේ වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින්... (පෙ)... 'මාගේ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූහ' යි දැනගනී ද, (එයයි).

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno vivekaninnaṃ cittaṃ hoti vivekapoṇaṃ vivekapabbhāraṃ vivekaṭṭhaṃ nekkhammābhirataṃ byantībhūtaṃ sabbaso āsavaṭṭhāniyehi dhammehi. Yaṃpāvuso…pe… ‘khīṇā me āsavā’ti.

නැවත ද ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ මහණහුගේ සිත විවේකයට නැඹුරු වූයේ, විවේකය කරා බෑවුම් වූයේ, විවේකය ම පසැක් කළේ, විවේකයෙහි ම පිහිටියේ, නෙක්ඛම්මයෙහි ඇලුනේ, සියලු ආශ්‍රවස්ථානීය ධර්මයන්ගෙන් සියලු ආකාරයෙන් ඉවත් වූයේ වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින්... (පෙ)... 'මාගේ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූහ' යි දැනගනී ද, (එයයි).

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā honti subhāvitā. Yaṃpāvuso…pe… ‘khīṇā me āsavā’ti.

නැවත ද ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ මහණහු විසින් සතර සතිපට්ඨානයෝ වඩන ලදහ, මනාව වඩන ලදහ. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින්... (පෙ)... 'මාගේ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූහ' යි දැනගනී ද, (එයයි).

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni. Yaṃpāvuso…pe… ‘khīṇā me āsavā’ti.

නැවත ද ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ මහණහු විසින් පංචේන්ද්‍රියෝ වඩන ලදහ, මනාව වඩන ලදහ. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින්... (පෙ)... 'මාගේ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූහ' යි දැනගනී ද, (එයයි).

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno satta bojjhaṅgā bhāvitā honti subhāvitā. Yaṃpāvuso…pe… ‘khīṇā me āsavā’ti.

නැවත ද ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ මහණහු විසින් සප්ත බොජ්ඣංගයන් වඩන ලදහ, මනාව වඩන ලදහ. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින්... (පෙ)... 'මාගේ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූහ' යි දැනගනී ද, (එයයි).

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvito hoti subhāvito. Yaṃpāvuso, khīṇāsavassa bhikkhuno ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvito hoti subhāvito, idampi khīṇāsavassa bhikkhuno balaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti – ‘khīṇā me āsavā’ti. Ime satta dhammā sacchikātabbā.

“තවද ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ (රහත්) භික්ෂුව විසින් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩන ලද්දේ වෙයි, මැනවින් වඩන ලද්දේ වෙයි. ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ භික්ෂුව විසින් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩන ලද, මැනවින් වඩන ලද යන යමක් වේද, මෙයද ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ භික්ෂුවකගේ බලයකි. යම් බලයක් නිසා ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ භික්ෂුව ‘මාගේ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූහ’ යි ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම පසක් කර දනියි. මේ ධර්ම සත සාක්ෂාත් කළ යුත්තේය.”

‘‘Itime sattati dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

“මෙසේ මේ හැත්තෑවක් වූ ධර්මයන් සැබෑ වූ, තත් වූ, එසේම වූ, නොවෙනස් වූ, අන් පරිදි නොවූ ලෙස තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලද්දාහුය.”

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

පළමු භාණවාරය නිමවා ලන ලදී.

Aṭṭha dhammā

ධර්ම අටක්

358. ‘‘Aṭṭha dhammā bahukārā…pe… aṭṭha dhammā sacchikātabbā.

358. “ධර්ම අටක් බොහෝ උපකාරී වෙති...පෙ... ධර්ම අටක් සාක්ෂාත් කළ යුත්තාහුය.”

(Ka) ‘‘katame aṭṭha dhammā bahukārā? Aṭṭha hetū aṭṭha paccayā ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya [Pg.244] vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattanti. Katame aṭṭha? Idhāvuso, bhikkhu satthāraṃ upanissāya viharati aññataraṃ vā garuṭṭhāniyaṃ sabrahmacāriṃ, yatthassa tibbaṃ hirottappaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti pemañca gāravo ca. Ayaṃ paṭhamo hetu paṭhamo paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya. Paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

(ක) “බොහෝ උපකාරී වන ධර්ම අට කවරහුද? අටක් වූ හේතූහුද, අටක් වූ ප්‍රත්‍යයෝද මාර්ග බ්‍රහ්මචරියාවට මුල් වන, මෙතෙක් නොලැබූ ප්‍රඥාව ලැබීම පිණිසත්, ලැබූ ප්‍රඥාවගේ වැඩීම පිණිසත්, ව්‍යාප්ත වීම පිණිසත්, භාවනාව සම්පූර්ණ වීම පිණිසත් පවතිති. ඒ අට කවරහුද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ ගුරුස්ථානයෙහි තැබිය යුතු අන්‍ය වූ සබ්‍රහ්මචාරියෙකු හෝ ඇසුරු කොට වෙසෙයි. ඔහු කෙරෙහි බලවත් හිරි-ඔතප්ද, ප්‍රේමය හා ගෞරවයද එළඹ සිටියේ වෙයි. මාර්ග බ්‍රහ්මචරියාවට මුල් වන, නොලැබූ ප්‍රඥාව ලැබීම පිණිසත්, ලැබූ ප්‍රඥාවගේ වැඩීම, ව්‍යාප්ත වීම හා භාවනා පාරිපූරිය පිණිසත් පවතින පළමු හේතුව මෙයයි, පළමු ප්‍රත්‍යය මෙයයි.”

‘‘Taṃ kho pana satthāraṃ upanissāya viharati aññataraṃ vā garuṭṭhāniyaṃ sabrahmacāriṃ, yatthassa tibbaṃ hirottappaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti pemañca gāravo ca. Te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati – ‘idaṃ, bhante, kathaṃ? Imassa ko attho’ti? Tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttānī karonti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti. Ayaṃ dutiyo hetu dutiyo paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya, vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

“එම ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ ගුරුස්ථානයෙහි තැබිය යුතු අන්‍ය වූ සබ්‍රහ්මචාරියෙකු ඇසුරු කොට වසන ඔහු, කලින් කලට ඔවුන් වෙත එළඹ ‘ස්වාමීනි, මෙය කෙසේද? මෙහි අර්ථය කුමක්ද?’ කියා විමසයි, ප්‍රශ්න කරයි. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා ඔහුට විවෘත නොවූ දේ විවෘත කර දෙති, පැහැදිලි නොවූ දේ පැහැදිලි කර දෙති, නන්වැදෑරුම් සැක උපදවන ධර්මයන්හි සැක දුරු කරති. මාර්ග බ්‍රහ්මචරියාවට මුල් වන, නොලැබූ ප්‍රඥාව ලැබීම පිණිසත්, ලැබූ ප්‍රඥාවගේ වැඩීම, ව්‍යාප්ත වීම හා භාවනා පාරිපූරිය පිණිසත් පවතින දෙවන හේතුව මෙයයි, දෙවන ප්‍රත්‍යය මෙයයි.”

‘‘Taṃ kho pana dhammaṃ sutvā dvayena vūpakāsena sampādeti – kāyavūpakāsena ca cittavūpakāsena ca. Ayaṃ tatiyo hetu tatiyo paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

“එම ධර්මය අසා කාය විවේකය හා චිත්ත විවේකය යන දෙවැදෑරුම් විවේකයෙන් යුක්ත වෙයි. මාර්ග බ්‍රහ්මචරියාවට මුල් වන, නොලැබූ ප්‍රඥාව ලැබීම පිණිසත්, ලැබූ ප්‍රඥාවගේ වැඩීම, ව්‍යාප්ත වීම හා භාවනා පාරිපූරිය පිණිසත් පවතින තුන්වන හේතුව මෙයයි, තුන්වන ප්‍රත්‍යය මෙයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Ayaṃ catuttho hetu catuttho paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

“තවද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ සිල්වත් වෙයි, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් සංවෘත වූයේ, ආචාර ගෝචර සම්පන්න වූයේ, අණු මාත්‍ර වරදෙහි පවා බිය දක්නා සුලු වූයේ, ශික්ෂාපදයන්හි මැනවින් සමාදන් වී හික්මෙයි. මාර්ග බ්‍රහ්මචරියාවට මුල් වන, නොලැබූ ප්‍රඥාව ලැබීම පිණිසත්, ලැබූ ප්‍රඥාවගේ වැඩීම, ව්‍යාප්ත වීම හා භාවනා පාරිපූරිය පිණිසත් පවතින සතරවන හේතුව මෙයයි, සතරවන ප්‍රත්‍යය මෙයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthā sabyañjanā kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā [Pg.245] paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Ayaṃ pañcamo hetu pañcamo paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

“තවද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ බහුශ්‍රුත වෙයි, ඇසූ දේ දරන්නේ වෙයි, ඇසූ දේ රැස් කරන්නෙක් වෙයි. මුල, මැද, අග යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ, මුළුමනින්ම සම්පූර්ණ වූ පිරිසිදු බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරන යම් ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද, එවැනි ධර්මයන් ඔහු විසින් බොහෝ කොට අසන ලද්දාහු වෙති, දරන ලද්දාහු වෙති, වචනයෙන් පුරුදු කරන ලද්දාහු වෙති, මනසින් විමසන ලද්දාහු වෙති, ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් අවබෝධ කරන ලද්දාහු වෙති. මාර්ග බ්‍රහ්මචරියාවට මුල් වන, නොලැබූ ප්‍රඥාව ලැබීම පිණිසත්, ලැබූ ප්‍රඥාවගේ වැඩීම, ව්‍යාප්ත වීම හා භාවනා පාරිපූරිය පිණිසත් පවතින පස්වන හේතුව මෙයයි, පස්වන ප්‍රත්‍යය මෙයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya, kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Ayaṃ chaṭṭho hetu chaṭṭho paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

“තවද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ අකුසල් දහම් ප්‍රහාණය කිරීමටත්, කුසල් දහම් සම්පූර්ණ කර ගැනීමටත් ඇරඹූ වීර්ය ඇත්තේ වෙයි, බලවත් වූ, දැඩි පරාක්‍රමයෙන් යුත්, කුසල් දහම්හි බහා නොතැබූ වීර්ය ඇත්තේ වෙයි. මාර්ග බ්‍රහ්මචරියාවට මුල් වන, නොලැබූ ප්‍රඥාව ලැබීම පිණිසත්, ලැබූ ප්‍රඥාවගේ වැඩීම, ව්‍යාප්ත වීම හා භාවනා පාරිපූරිය පිණිසත් පවතින හයවන හේතුව මෙයයි, හයවන ප්‍රත්‍යය මෙයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato. Cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Ayaṃ sattamo hetu sattamo paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati.

“තවද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ සිහි ඇත්තේ වෙයි, උතුම් වූ සිහි බුද්ධියෙන් යුක්ත වෙයි, බොහෝ කලකට පෙර කළ දේත්, බොහෝ කලකට පෙර කියූ දේත් සිහි කළ හැක්කෙක්, නැවත නැවත සිහි කළ හැක්කෙක් වෙයි. මාර්ග බ්‍රහ්මචරියාවට මුල් වන, නොලැබූ ප්‍රඥාව ලැබීම පිණිසත්, ලැබූ ප්‍රඥාවගේ වැඩීම, ව්‍යාප්ත වීම හා භාවනා පාරිපූරිය පිණිසත් පවතින හත්වන හේතුව මෙයයි, හත්වන ප්‍රත්‍යය මෙයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu pañcasu upādānakkhandhesu, udayabbayānupassī viharati – ‘iti rūpaṃ iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo; iti vedanā iti vedanāya samudayo iti vedanāya atthaṅgamo; iti saññā iti saññāya samudayo iti saññāya atthaṅgamo; iti saṅkhārā iti saṅkhārānaṃ samudayo iti saṅkhārānaṃ atthaṅgamo; iti viññāṇaṃ iti viññāṇassa samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti. Ayaṃ aṭṭhamo hetu aṭṭhamo paccayo ādibrahmacariyikāya paññāya appaṭiladdhāya paṭilābhāya, paṭiladdhāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattati. Ime aṭṭha dhammā bahukārā.

"ඇවැත්නි, නැවතද කියමි; මහණ තෙමේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි උදයබ්බයානුපස්සී ව (හටගැනීම හා විනාශය අනුලෝම වශයෙන් දක්නා සුළු ව) වෙසෙයි: ‘මෙය රූපයයි, මෙය රූපයේ හටගැනීමයි, මෙය රූපයේ විනාශයයි; මෙය වේදනාවයි, මෙය වේදනාවේ හටගැනීමයි, මෙය වේදනාවේ විනාශයයි; මෙය සංඥාවයි, මෙය සංඥාවේ හටගැනීමයි, මෙය සංඥාවේ විනාශයයි; මෙය සංස්කාරයෝයි, මෙය සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීමයි, මෙය සංස්කාරයන්ගේ විනාශයයි; මෙය විඤ්ඤාණයයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ හටගැනීමයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ විනාශයයි’ යනුවෙනි. මෙය නොලැබූ ආදිබ්‍රහ්මචර්යාවට අයත් ප්‍රඥාව ලබාගැනීමටත්, ලැබූ ප්‍රඥාවගේ වැඩීමට, ප්‍රවර්ධනයට, භාවනාව සම්පූර්ණ වීමටත් හේතු වන අටවැනි කරුණ හා අටවැනි ප්‍රත්‍යයයි. මේ අට ධර්මයෝ බොහෝ උපකාරී වන්නාහ."

(Kha) ‘‘katame aṭṭha dhammā bhāvetabbā? Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi. Ime aṭṭha dhammā bhāvetabbā.

"(ඛ) වැඩිය යුතු අට ධර්මයෝ කවරහුද? ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි යන මොහුයි. මේ අට ධර්මයෝ වැඩිය යුත්තාහ."

(Ga) ‘‘katame aṭṭha dhammā pariññeyyā? Aṭṭha lokadhammā – lābho ca, alābho ca, yaso ca, ayaso ca, nindā ca, pasaṃsā ca, sukhañca, dukkhañca. Ime aṭṭha dhammā pariññeyyā.

"(ග) පිරිසිඳ දැක්ක යුතු අට ධර්මයෝ කවරහුද? අට ලෝකධර්මයෝයි. එනම්: ලාභය සහ අලාභය, යසස සහ අයසස, නින්දාව සහ ප්‍රශංසාව, සැපය සහ දුකය යන මොහුයි. මේ අට ධර්මයෝ පිරිසිඳ දැක්ක යුත්තාහ."

(Gha) ‘‘katame [Pg.246] aṭṭha dhammā pahātabbā? Aṭṭha micchattā – micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi. Ime aṭṭha dhammā pahātabbā.

"(ඝ) ප්‍රහීණ කළ යුතු අට ධර්මයෝ කවරහුද? අට මිථ්‍යාත්වයන්ය. එනම්: මිථ්‍යා දිට්ඨිය, මිථ්‍යා සංකප්පය, මිථ්‍යා වාචාව, මිථ්‍යා කම්මන්තය, මිථ්‍යා ආජීවය, මිථ්‍යා වායාමය, මිථ්‍යා සතිය, මිථ්‍යා සමාධිය යන මොහුයි. මේ අට ධර්මයෝ ප්‍රහීණ කළ යුත්තාහ."

(Ṅa) ‘‘katame aṭṭha dhammā hānabhāgiyā? Aṭṭha kusītavatthūni. Idhāvuso, bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti, tassa evaṃ hoti – ‘kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati, kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilamissati, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati, na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ kusītavatthu.

"(ඞ) පිරිහීමට හේතු වන අට ධර්මයෝ කවරහුද? අටක් වූ කුසීත වස්තූන්ය. ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙකු විසින් වැඩක් කළ යුතුව තිබේ. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මා විසින් වැඩක් කළ යුතුව ඇත. වැඩ කරන විට මාගේ කය වෙහෙසට පත් වනු ඇත. එබැවින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදාගනියි. නොපැමිණි ගුණධර්ම ලබාගැනීම පිණිසත්, ලබා නොගත් ගුණධර්ම අවබෝධ කරගැනීම පිණිසත්, සාක්ෂාත් නොකළ ධර්මයන් සාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිසත් වීර්යය ආරම්භ නොකරයි. මෙය පළමුවැනි කුසීත වස්තුවයි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ, kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilanto, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati, na vīriyaṃ ārabhati…pe… idaṃ dutiyaṃ kusītavatthu.

"ඇවැත්නි, නැවතද මහණෙකු විසින් යම් වැඩක් කර අවසන් කරන ලද්දේ වෙයි. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මම වැඩක් කළෙමි. වැඩ කළ මාගේ කය දැන් විඩාපත්ව ඇත. එබැවින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදාගනියි. ඔහු නොපැමිණි ගුණධර්ම ලබාගැනීම පිණිස...පෙ... වීර්යය ආරම්භ නොකරයි. මෙය දෙවැනි කුසීත වස්තුවයි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati, na vīriyaṃ ārabhati…pe… idaṃ tatiyaṃ kusītavatthu.

"ඇවැත්නි, නැවතද මහණෙකු විසින් ගමනක් යා යුතුව ඇත. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මා විසින් ගමනක් යා යුතුව ඇත. ගමන යන විට මාගේ කය වෙහෙසට පත් වනු ඇත. එබැවින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදාගනියි. ඔහු වීර්යය ආරම්භ නොකරයි...පෙ... මෙය තෙවැනි කුසීත වස්තුවයි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ, maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati, na vīriyaṃ ārabhati…pe… idaṃ catutthaṃ kusītavatthu.

"ඇවැත්නි, නැවතද මහණෙකු විසින් ගමනක් ගොස් අවසන් කරන ලද්දේ වෙයි. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මම ගමනක් ගියෙමි. මඟ ගිය මාගේ කය දැන් විඩාපත්ව ඇත. එබැවින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදාගනියි. ඔහු වීර්යය ආරම්භ නොකරයි...පෙ... මෙය සිවුවැනි කුසීත වස්තුවයි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo kilanto akammañño, handāhaṃ nipajjāmī’ti…pe… idaṃ pañcamaṃ kusītavatthu.

"ඇවැත්නි, නැවතද මහණෙක් ගමකට හෝ නියම්ගමකට පිඬු පිණිස හැසිරෙන්නේ, රළු වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ භෝජනයක් තමන්ට අවශ්‍ය පමණට කුස පිරෙන සේ නොලබයි. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මම පිඬු පිණිස හැසිරී රළු හෝ ප්‍රණීත හෝ භෝජනයක් කුස පිරෙන සේ නොලැබීමි. එබැවින් මාගේ කය විඩාපත්ව ඇත, වැඩක් කිරීමට නොහැකිය. මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදාගනියි...පෙ... මෙය පස්වැනි කුසීත වස්තුවයි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa [Pg.247] vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo garuko akammañño, māsācitaṃ maññe, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati…pe… idaṃ chaṭṭhaṃ kusītavatthu.

"ඇවැත්නි, නැවතද මහණෙක් ගමකට හෝ නියම්ගමකට පිඬු පිණිස හැසිරෙන්නේ, රළු වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ භෝජනයක් තමන්ට අවශ්‍ය පමණට කුස පිරෙන සේ ලබයි. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මම පිඬු පිණිස හැසිරී රළු හෝ ප්‍රණීත හෝ භෝජනයක් කුස පිරෙන සේ ලැබීමි. දැන් මාගේ කය බරය, වැඩක් කිරීමට නොහැකිය, තෙත් කරන ලද මාෂ (මෑ) මල්ලක් වැනිය. මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදාගනියි...පෙ... මෙය හයවැනි කුසීත වස්තුවයි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho, tassa evaṃ hoti – ‘uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho atthi kappo nipajjituṃ, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati…pe… idaṃ sattamaṃ kusītavatthu.

"ඇවැත්නි, නැවතද මහණෙකුට ස්වල්ප වූ අසනීපයක් හටගනී. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මට මේ ස්වල්ප වූ අසනීපයක් හටගෙන ඇත. නිදාගැනීමට මෙය සුදුසු අවස්ථාවකි. එබැවින් මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදාගනියි...පෙ... මෙය සත්වැනි කුසීත වස්තුවයි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gilānāvuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gilānāvuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa me kāyo dubbalo akammañño, handāhaṃ nipajjāmī’ti. So nipajjati…pe… idaṃ aṭṭhamaṃ kusītavatthu. Ime aṭṭha dhammā hānabhāgiyā.

"ඇවැත්නි, නැවතද මහණෙක් ගිලන් බවින් නැඟී සිටියේ වෙයි, සුව වී වැඩි වේලාවක් ගත වී නැත. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මම ගිලන් බවින් නැඟී සිටියෙමි, සුව වී වැඩි වේලාවක් ගත වී නැත. මාගේ කය තවමත් දුර්වලය, වැඩක් කිරීමට නොහැකිය. මම දැන් නිදාගන්නෙමි’ යි ඔහු නිදාගනියි...පෙ... මෙය අටවැනි කුසීත වස්තුවයි. මේ අට ධර්මයෝ පිරිහීමට පක්ෂපාතී වන්නාහ."

(Ca) ‘‘katame aṭṭha dhammā visesabhāgiyā? Aṭṭha ārambhavatthūni. Idhāvuso, bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti, tassa evaṃ hoti – ‘kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati, kammaṃ kho pana me karontena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasikātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyā’ti. So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ ārambhavatthu.

(ඡ) ඇවැත්නි, විශේෂභාගිය (ගුණාතිශය බවට පමුණුවන) ධර්ම අට මොනවාද? වීරිය ආරම්භ කිරීමට හේතු වන කරුණු (ආරම්භ වස්තු) අටකි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙකුට කළ යුතු වැඩක් තිබේ. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'මට කළ යුතු වැඩක් තිබේ. වැඩ කරන අතරතුර බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ අනුශාසනය මෙනෙහි කිරීම පහසු නොවේ. එබැවින් මම නොපැමිණි මඟඵලයන්ට පැමිණීම පිණිසත්, අවබෝධ නොකළ දේ අවබෝධ කරගැනීම පිණිසත්, සාක්ෂාත් නොකළ දේ සාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිසත් දැන්ම වීරිය ආරම්භ කරමි'යි. ඔහු නොපැමිණි මඟඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, අවබෝධ නොකළ දේ අවබෝධ කරගැනීම පිණිස, සාක්ෂාත් නොකළ දේ සාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිස වීරිය ආරම්භ කරයි. මෙය පළමුවන ආරම්භ වස්තුවයි.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ, kammaṃ kho panāhaṃ karonto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasikātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… idaṃ dutiyaṃ ārambhavatthu.

ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙකු විසින් වැඩක් නිම කරන ලදී. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'මම වැඩක් කළෙමි. වැඩ කරන අතරතුර බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ අනුශාසනය මෙනෙහි කිරීමට මට නොහැකි විය. එබැවින් මම දැන් වීරිය ආරම්භ කරමි'යි ...පෙ... මෙය දෙවන ආරම්භ වස්තුවයි.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṃ kho pana me gacchantena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasikātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… idaṃ tatiyaṃ ārambhavatthu.

ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙකු විසින් ගමනක් යා යුතුව තිබේ. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'මට ගමනක් යා යුතුව තිබේ. ගමන් කරන අතරතුර බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ අනුශාසනය මෙනෙහි කිරීම පහසු නොවේ. එබැවින් මම දැන් වීරිය ආරම්භ කරමි'යි ...පෙ... මෙය තෙවන ආරම්භ වස්තුවයි.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ, maggaṃ kho panāhaṃ gacchanto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasikātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… idaṃ catutthaṃ ārambhavatthu.

ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙකු විසින් ගමනක් ගොස් නිම කරන ලදී. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'මම ගමනක් ගියෙමි. ගමන් කරන අතරතුර බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ අනුශාසනය මෙනෙහි කිරීමට මට නොහැකි විය. එබැවින් මම දැන් වීරිය ආරම්භ කරමි'යි ...පෙ... මෙය සිව්වන ආරම්භ වස්තුවයි.

‘‘Puna [Pg.248] caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo lahuko kammañño, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… idaṃ pañcamaṃ ārambhavatthu.

ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙකු ගමකට හෝ නියම්ගමකට පිණ්ඩපාතය පිණිස හැසිරෙන විට, රළු වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ ආහාරයක් කුස පිරෙන තෙක් ඇති පමණින් නොලැබෙයි. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'මම පිණ්ඩපාතයේ හැසිරුණත් ඇති පමණින් ආහාර නොලැබුවෙමි. එහෙත් දැන් මගේ ශරීරය සැහැල්ලුය, වැඩට යෝග්‍යය. එබැවින් මම දැන් වීරිය ආරම්භ කරමි'යි ...පෙ... මෙය පස්වන ආරම්භ වස්තුවයි.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa me kāyo balavā kammañño, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… idaṃ chaṭṭhaṃ ārambhavatthu.

ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙකු ගමකට හෝ නියම්ගමකට පිණ්ඩපාතය පිණිස හැසිරෙන විට, රළු වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ ආහාරයක් කුස පිරෙන තෙක් ඇති පමණින් ලැබෙයි. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'මම ඇති පමණින් ආහාර ලැබුවෙමි. දැන් මගේ ශරීරය ශක්තිමත්ය, වැඩට යෝග්‍යය. එබැවින් මම දැන් වීරිය ආරම්භ කරමි'යි ...පෙ... මෙය සවන ආරම්භ වස්තුවයි.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho. Tassa evaṃ hoti – ‘uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati, yaṃ me ābādho pavaḍḍheyya, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… idaṃ sattamaṃ ārambhavatthu.

ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙකුට ස්වල්ප වූ අසනීපයක් හටගනියි. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'මට ස්වල්ප වූ අසනීපයක් හටගෙන ඇත. මගේ අසනීපය වැඩි වීමට ඉඩ තිබේ. එබැවින් මම දැන් වීරිය ආරම්භ කරමි'යි ...පෙ... මෙය සත්වන ආරම්භ වස්තුවයි.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati, yaṃ me ābādho paccudāvatteyya, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyā’ti. So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ aṭṭhamaṃ ārambhavatthu. Ime aṭṭha dhammā visesabhāgiyā.

ඇවැත්නි, නැවත ද මහණෙකු අසනීපයකින් සුවය ලබා, වැඩි කලක් නොවෙයි. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: 'මම අසනීපයෙන් සුවය ලැබුවෙමි, සුවය ලබා වැඩි කලක් නොවෙයි. මගේ අසනීපය නැවත මතු වීමට ඉඩ තිබේ. එබැවින් මම නොපැමිණි මඟඵලයන්ට පැමිණීම පිණිසත්, අවබෝධ නොකළ දේ අවබෝධ කරගැනීම පිණිසත්, සාක්ෂාත් නොකළ දේ සාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිසත් දැන්ම වීරිය ආරම්භ කරමි'යි. ඔහු ... වීරිය ආරම්භ කරයි. මෙය අටවන ආරම්භ වස්තුවයි. මේ විශේෂභාගිය ධර්ම අටයි.

(Cha) ‘‘katame aṭṭha dhammā duppaṭivijjhā? Aṭṭha akkhaṇā asamayā brahmacariyavāsāya. Idhāvuso, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo nirayaṃ upapanno hoti. Ayaṃ paṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

(ඡ) ඇවැත්නි, අවබෝධ කරගැනීමට දුෂ්කර ධර්ම අට මොනවාද? බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරීමට නොනිසි කාලයන් හා අවස්ථාවන් (අක්ෂණ අසමය) අටකි. ඇවැත්නි, මෙහි අරහත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ ලොව උපන් සේක. ක්ලේශයන් සංසිඳුවන, පිරිනිවන් පෑම පිණිස පවතින, මඟඵල අවබෝධය පිණිස පවතින, සුගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්මය ද දේශනා කරනු ලබයි. එහෙත් මේ පුද්ගලයා නිරයෙහි උපන් අයෙකු වෙයි. බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරීමට මෙය පළමුවන අක්ෂණයයි, අකාලයයි.

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī [Pg.249] sugatappavedito, ayañca puggalo tiracchānayoniṃ upapanno hoti. Ayaṃ dutiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

ඇවැත්නි, නැවත ද තථාගතයන් වහන්සේ ලොව උපන් සේක... ධර්මය ද දේශනා කරනු ලබයි. එහෙත් මේ පුද්ගලයා තිරිසන් යෝනියෙහි උපන් අයෙකු වෙයි. බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරීමට මෙය දෙවන අක්ෂණයයි, අකාලයයි.

‘‘Puna caparaṃ…pe… pettivisayaṃ upapanno hoti. Ayaṃ tatiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

ඇවැත්නි, නැවත ද ...පෙ... ප්‍රේත විෂයෙහි උපන් අයෙකු වෙයි. බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරීමට මෙය තෙවන අක්ෂණයයි, අකාලයයි.

‘‘Puna caparaṃ…pe… aññataraṃ dīghāyukaṃ devanikāyaṃ upapanno hoti. Ayaṃ catuttho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

ඇවැත්නි, නැවත ද ...පෙ... දීර්ඝායුෂ ඇති එක්තරා දේව නිකායක (අසඤ්ඤ හෝ අරූප තලයක) උපන් අයෙකු වෙයි. බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරීමට මෙය සිව්වන අක්ෂණයයි, අකාලයයි.

‘‘Puna caparaṃ…pe… paccantimesu janapadesu paccājāto hoti milakkhesu aviññātāresu, yattha natthi gati bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Ayaṃ pañcamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

"නැවතත් මහණෙනි, යම් පුද්ගලයෙක් භික්ෂු-භික්ෂුණී, උපාසක-උපාසිකා යන සිව්වනක් පිරිසට පිවිසිය නොහැකි වූ, සත්‍යය අවබෝධ කර ගැනීමට අසමර්ථ වූ ම්ලේච්ඡ ජනයා වෙසෙන ප්‍රත්‍යන්ත දේශයක උපත ලබයි. බඹසර හැසිරීමට ඇති පස්වන අකාලය (නිසි කල නොවන අවස්ථාව) මෙයයි."

‘‘Puna caparaṃ…pe… ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti micchādiṭṭhiko viparītadassano – ‘natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti. Ayaṃ chaṭṭho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

"නැවතත් මහණෙනි, යම් පුද්ගලයෙක් මධ්‍ය දේශයක උපත ලැබුවද, ඔහු වැරදි දෘෂ්ටි ඇති, විපරීත දර්ශනයකින් යුක්ත වූවෙක් වෙයි: 'දුන් දෙයෙහි විපාක නැත, පූජා පැවැත්වීමෙහි විපාක නැත, මහා යාග පැවැත්වීමෙහි විපාක නැත, හොඳ-නරක කර්මයන්ගේ ඵලයක් හෝ විපාකයක් නැත, මෙලොවක් නැත, පරලොවක් නැත, මවට උපස්ථාන කිරීමෙහි පලක් නැත, පියාට උපස්ථාන කිරීමෙහි පලක් නැත, ඕපපාතික සත්ත්වයෝ නැත, මෙලොව හා පරලොව තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන ප්‍රකාශ කරන, මනා මඟට පිළිපන් යහපත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ලොව නැත' යනුවෙන් මිථ්‍යා දෘෂ්ටි දරයි. බඹසර හැසිරීමට ඇති හයවන අකාලය මෙයයි."

‘‘Puna caparaṃ…pe… ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti duppañño jaḷo eḷamūgo, nappaṭibalo subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṃ. Ayaṃ sattamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.

"නැවතත් මහණෙනි, යම් පුද්ගලයෙක් මධ්‍ය දේශයක උපත ලැබුවද, ඔහු ප්‍රඥාව හීන වූ, මෝඩ වූ, ගොළු-බිහිරි (ජඩ) වූවෙක් වෙයි. මැනවින් දේශනා කරන ලද හෝ නොකරන ලද ධර්මයේ අර්ථය තේරුම් ගැනීමට ඔහු අසමත්ය. බඹසර හැසිරීමට ඇති හත්වන අකාලය මෙයයි."

‘‘Puna caparaṃ…pe… ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti paññavā ajaḷo aneḷamūgo, paṭibalo subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṃ. Ayaṃ aṭṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. Ime aṭṭha dhammā duppaṭivijjhā.

"නැවතත් මහණෙනි, යම් පුද්ගලයෙක් මධ්‍ය දේශයක උපත ලබා ප්‍රඥාවන්ත වූ, මෝඩ නොවූ, ගොළු නොවූ, සුභාෂිත වූත් දුර්භාෂිත වූත් ධර්මයේ අර්ථය තේරුම් ගැනීමට සමර්ථ වූවෙක් වුවද, (තථාගතයන් වහන්සේ නමකගේ පහළ වීමක් ලොව සිදු නොවේ). බඹසර හැසිරීමට ඇති අටවන අකාලය මෙයයි. මෙම ධර්ම අට අවබෝධ කර ගැනීම දුෂ්කරය."

(Ja) ‘‘katame aṭṭha dhammā uppādetabbā? Aṭṭha mahāpurisavitakkā – appicchassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo mahicchassa. Santuṭṭhassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo asantuṭṭhassa. Pavivittassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo saṅgaṇikārāmassa. Āraddhavīriyassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo kusītassa. Upaṭṭhitasatissāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo muṭṭhassatissa. Samāhitassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo asamāhitassa[Pg.250]. Paññavato ayaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo duppaññassa. Nippapañcassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo papañcārāmassāti ime aṭṭha dhammā uppādetabbā.

"උපදවා ගත යුතු ධර්ම අට මොනවාද? මහා පුරුෂ විතර්ක අටයි: (1) මේ ධර්මය අල්පේච්ඡ පුද්ගලයාටය, මහිච්ඡ (අධික ආශා ඇත්තාට) නොවේ. (2) මේ ධර්මය සන්තෘප්ත වූ පුද්ගලයාටය, අසන්තෘප්ත වූවන්ට නොවේ. (3) මේ ධර්මය විවේකයට ලැදි පුද්ගලයාටය, පිරිස් අතර ගැවසීමට ලැදි පුද්ගලයාට නොවේ. (4) මේ ධර්මය වීර්යය ආරම්භ කළ පුද්ගලයාටය, කුසීත වූවන්ට නොවේ. (5) මේ ධර්මය එළඹ සිටි සිහිය ඇත්තාටය, මුළා වූ සිහිය ඇත්තාට නොවේ. (6) මේ ධර්මය සමාහිත සිතක් ඇත්තාටය, නොසන්සුන් සිත් ඇත්තාට නොවේ. (7) මේ ධර්මය ප්‍රඥාවන්තයාටය, ප්‍රඥාව හීන වූවන්ට නොවේ. (8) මේ ධර්මය ප්‍රපංච රහිත නිර්වාණයට ඇලුම් කරන්නාටය, ප්‍රපංචයන්ට ඇලුම් කරන්නාට නොවේ. මේවා උපදවා ගත යුතු ධර්ම අටයි."

(Jha) ‘‘katame aṭṭha dhammā abhiññeyyā? Aṭṭha abhibhāyatanāni – ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti. Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.

"විශිෂ්ට ඥානයෙන් දත යුතු ධර්ම අට මොනවාද? අභිභායතන අටයි: යම් පුද්ගලයෙක් අධ්‍යාත්මිකව රූප සංඥා ඇතිව, බාහිරව ස්වල්ප වූත් සුබ හෝ අසුබ වූත් රූප දකියි. ඒ රූප මැඬ පවත්වා 'මම දනිමි, මම දකිමි' යන සංඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය පළමුවන අභිභායතනයයි."

‘‘Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti. Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ.

"යම් පුද්ගලයෙක් අධ්‍යාත්මිකව රූප සංඥා ඇතිව, බාහිරව අප්‍රමාණ වූත් සුබ හෝ අසුබ වූත් රූප දකියි. ඒ රූප මැඬ පවත්වා 'මම දනිමි, මම දකිමි' යන සංඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය දෙවන අභිභායතනයයි."

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ tatiyaṃ abhibhāyatanaṃ.

"යම් පුද්ගලයෙක් අධ්‍යාත්මිකව රූප සංඥා රහිතව, බාහිරව ස්වල්ප වූත් සුබ හෝ අසුබ වූත් රූප දකියි. ඒ රූප මැඬ පවත්වා 'මම දනිමි, මම දකිමි' යන සංඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය තෙවන අභිභායතනයයි."

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ.

"යම් පුද්ගලයෙක් අධ්‍යාත්මිකව රූප සංඥා රහිතව, බාහිරව අප්‍රමාණ වූත් සුබ හෝ අසුබ වූත් රූප දකියි. ඒ රූප මැඬ පවත්වා 'මම දනිමි, මම දකිමි' යන සංඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය සිව්වන අභිභායතනයයි."

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. Seyyathāpi nāma umāpupphaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ. Seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ, evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ pañcamaṃ abhibhāyatanaṃ.

"යම් පුද්ගලයෙක් අධ්‍යාත්මිකව රූප සංඥා රහිතව, බාහිරව නිල්වන් වූ, නිල් වර්ණ ඇති, නිල් පැහැයම විහිදුවන රූප දකියි. එය නිල්වන් වූ, නිල් වර්ණ ඇති දියබෙරලිය මලක් මෙනි. එසේත් නැතිනම් දෙපසම මැනවින් ඔප දැමූ නිල්වන් වූ බරණැස සළුවක් මෙනි. මෙලෙස බාහිර රූප මැඬ පවත්වා 'මම දනිමි, මම දකිමි' යන සංඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය පස්වන අභිභායතනයයි."

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ. Seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ [Pg.251] ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ, evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ.

"යම් පුද්ගලයෙක් අධ්‍යාත්මිකව රූප සංඥා රහිතව, බාහිරව රන්වන් වූ, කහ වර්ණ ඇති, රන්වන් පැහැයම විහිදුවන රූප දකියි. එය රන්වන් වූ, කහ පැහැති කිණිහිරිය මලක් මෙනි. එසේත් නැතිනම් දෙපසම මැනවින් ඔප දැමූ රන්වන් වූ බරණැස සළුවක් මෙනි. මෙලෙස බාහිර රූප මැඬ පවත්වා 'මම දනිමි, මම දකිමි' යන සංඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. මෙය හයවන අභිභායතනයයි."

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ, evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ.

ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමා තුළ (අජ්ඣත්ත) රූප සංඥා නැතිව, බාහිරව රතු වූ, රතු පැහැති, රතු ලෙස පෙනෙන, රතු දීප්තියක් ඇති රූප දකී. රතු වූ, රතු පැහැති, රතු ලෙස පෙනෙන, රතු දීප්තියක් ඇති වද මලක් යම් සේ ද, නැතහොත් දෙපැත්තම මනාකොට පිරිමදින ලද රතු වූ, රතු පැහැති, රතු ලෙස පෙනෙන, රතු දීප්තියක් ඇති බරණැස් සළුවක් යම් සේ ද, එමෙන්ම තමා තුළ රූප සංඥා නැතිව බාහිරව රතු වූ, රතු පැහැති, රතු ලෙස පෙනෙන, රතු දීප්තියක් ඇති රූප දකී. ‘ඒ රූප මැඩපවත්වා මම දනිමි, දකිමි’ යි මෙවැනි සංඥාවක් ඔහුට වෙයි. මෙය හත්වැනි අභිභායතනයයි.

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ odātaṃ odātavaṇṇaṃ odātanidassanaṃ odātanibhāsaṃ, evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ. Ime aṭṭha dhammā abhiññeyyā.

ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමා තුළ රූප සංඥා නැතිව, බාහිරව සුදු වූ, සුදු පැහැති, සුදු ලෙස පෙනෙන, සුදු දීප්තියක් ඇති රූප දකී. සුදු වූ, සුදු පැහැති, සුදු ලෙස පෙනෙන, සුදු දීප්තියක් ඇති ඕසධී තාරකාව යම් සේ ද, නැතහොත් දෙපැත්තම මනාකොට පිරිමදින ලද සුදු වූ, සුදු පැහැති, සුදු ලෙස පෙනෙන, සුදු දීප්තියක් ඇති බරණැස් සළුවක් යම් සේ ද, එමෙන්ම තමා තුළ රූප සංඥා නැතිව බාහිරව සුදු වූ, සුදු පැහැති, සුදු ලෙස පෙනෙන, සුදු දීප්තියක් ඇති රූප දකී. ‘ඒ රූප මැඩපවත්වා මම දනිමි, දකිමි’ යි මෙවැනි සංඥාවක් ඔහුට වෙයි. මෙය අටවැනි අභිභායතනයයි. මෙම ධර්ම අට උසස් ඥානයෙන් දත යුතු වේ.

(Ña) ‘‘katame aṭṭha dhammā sacchikātabbā? Aṭṭha vimokkhā – rūpī rūpāni passati. Ayaṃ paṭhamo vimokkho.

(ඤ) ප්‍රත්‍යක්ෂ කළ යුතු (සාක්ෂාත් කළ යුතු) ධර්ම අට මොනවාද? විමොක්ඛ අටකි - රූප ඇත්තෙක් බාහිර රූප දකී. මෙය පළමු වැනි විමොක්ඛයයි.

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati. Ayaṃ dutiyo vimokkho.

තමා තුළ රූප සංඥා නැතිව බාහිරව රූප දකී. මෙය දෙවැනි විමොක්ඛයයි.

‘‘Subhanteva adhimutto hoti. Ayaṃ tatiyo vimokkho.

‘ශුභය’ යි අධිමුක්ත (අදහසින් බැසගත්) වෙයි. මෙය තුන්වැනි විමොක්ඛයයි.

‘‘Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ catuttho vimokkho.

සර්වප්‍රකාරයෙන්ම රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්, පටිඝ සංඥාවන් දුරු වීමෙන්, නානත්ව සංඥාවන් මනසිකාර නොකිරීමෙන් ‘ආකාශය අනන්තය’ යි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය සිව්වැනි විමොක්ඛයයි.

‘‘Sabbaso [Pg.252] ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ pañcamo vimokkho.

සර්වප්‍රකාරයෙන්ම ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘විඤ්ඤාණය අනන්තය’ යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය පස්වැනි විමොක්ඛයයි.

‘‘Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ chaṭṭho vimokkho.

සර්වප්‍රකාරයෙන්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘කිසිවක් නැත’ යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය හයවැනි විමොක්ඛයයි.

‘‘Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ sattamo vimokkho.

සර්වප්‍රකාරයෙන්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය හත්වැනි විමොක්ඛයයි.

‘‘Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ aṭṭhamo vimokkho. Ime aṭṭha dhammā sacchikātabbā.

සර්වප්‍රකාරයෙන්ම නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සංඥාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය අටවැනි විමොක්ඛයයි. මෙම ධර්ම අට ප්‍රත්‍යක්ෂ කළ යුතු වේ.

‘‘Iti ime asīti dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

මෙසේ මෙම ධර්ම අසූව (80) සත්‍ය වූ, තථ්‍ය වූ, නොවෙනස් වූ, අන්‍යථා නොවන, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මනාකොට අවබෝධ කරන ලද්දේ වෙයි.

Nava dhammā

ධර්ම නවය බැගින් වූ කොටස

359. ‘‘Nava dhammā bahukārā…pe… nava dhammā sacchikātabbā.

359. ධර්ම නවයක් ඉතා උපකාරී වෙයි...ප... ධර්ම නවයක් ප්‍රත්‍යක්ෂ කළ යුතු වෙයි.

(Ka) ‘‘katame nava dhammā bahukārā? Nava yonisomanasikāramūlakā dhammā, yonisomanasikaroto pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati, samāhite citte yathābhūtaṃ jānāti passati, yathābhūtaṃ jānaṃ passaṃ nibbindati, nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccati. Ime nava dhammā bahukārā.

(ක) ඉතා උපකාරී වන ධර්ම නවය මොනවාද? යෝනිසෝ මනසිකාරය මුල් කොට ඇති ධර්ම නවයකි: යෝනිසෝ මනසිකාරය කරන්නාට ප්‍රමෝදය උපදී, ප්‍රමෝදයට පත් වූවහුට ප්‍රීතිය උපදී, ප්‍රීතිමත් සිත් ඇත්තහුගේ කය සන්සුන් වෙයි, සන්සුන් කය ඇත්තා සැප විඳියි, සැපවත් වූවහුගේ සිත සමාධිමත් වෙයි, සමාධිමත් වූ සිතින් ඇති තතු (යථාභූත) දැනගනියි, දකියි; ඇති තතු දන්නා දකින තැනැත්තා කළකිරෙයි, කළකිරෙන්නා නොඇලෙයි, නොඇලීමෙන් (විරාගයෙන්) මිදෙයි. මෙම ධර්ම නවය ඉතා උපකාරී වෙයි.

(Kha) ‘‘katame nava dhammā bhāvetabbā? Nava pārisuddhipadhāniyaṅgāni – sīlavisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, cittavisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, diṭṭhivisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, kaṅkhāvitaraṇavisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, maggāmaggañāṇadassana – visuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, paṭipadāñāṇadassanavisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, ñāṇadassanavisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, paññāvisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, vimuttivisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅgaṃ. Ime nava dhammā bhāvetabbā.

(ඛ) වැඩිය යුතු ධර්ම නවය මොනවාද? පාරිසුද්ධි පධානියංග නවයකි: ශීල විසුද්ධි පාරිසුද්ධි පධානියංගය, චිත්ත විසුද්ධි පාරිසුද්ධි පධානියංගය, දිට්ඨි විසුද්ධි පාරිසුද්ධි පධානියංගය, කංඛාවිතරණ විසුද්ධි පාරිසුද්ධි පධානියංගය, මග්ගාමග්ගඤාණදස්සන විසුද්ධි පාරිසුද්ධි පධානියංගය, පටිපදාඤාණදස්සන විසුද්ධි පාරිසුද්ධි පධානියංගය, ඤාණදස්සන විසුද්ධි පාරිසුද්ධි පධානියංගය, පඤ්ඤා විසුද්ධි පාරිසුද්ධි පධානියංගය, විමුක්ති විසුද්ධි පාරිසුද්ධි පධානියංගයයි. මෙම ධර්ම නවය වැඩිය යුතු වේ.

(Ga) ‘‘katame nava dhammā pariññeyyā? Nava sattāvāsā – santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamo sattāvāso.

(ග) පිරිසිඳ දැක්ක යුතු (පරිඤ්ඤෙය්‍ය) ධර්ම නවය මොනවාද? සත්තාවාස (සත්ව වාසස්ථාන) නවයකි: ඇවැත්නි, නානත්තකාය නානත්තසඤ්ඤී (ශරීර නානත්වයෙන් යුත්, සංඥා නානත්වයෙන් යුත්) සත්වයෝ වෙති. මිනිස්සු ද ඇතැම් දෙවියෝ ද ඇතැම් විනිපාතිකයෝ ද ඒ සඳහා උදාහරණ වෙති. මෙය පළමු වැනි සත්තාවාසයයි.

‘‘Santāvuso[Pg.253], sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyo sattāvāso.

ඇවැත්නි, නානත්තකාය ඒකත්තසඤ්ඤී (ශරීර නානත්වයෙන් යුත්, සංඥා එකත්වයෙන් යුත්) සත්වයෝ වෙති. ප්‍රථම ධ්‍යානයෙන් උපන් බ්‍රහ්මකායික දෙවියෝ ඒ සඳහා උදාහරණ වෙති. මෙය දෙවැනි සත්තාවාසයයි.

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyo sattāvāso.

ඇවැත්නි, ඒකත්තකාය නානත්තසඤ්ඤී (ශරීර එකත්වයෙන් යුත්, සංඥා නානත්වයෙන් යුත්) සත්වයෝ වෙති. ආභස්සර දෙවියෝ ඒ සඳහා උදාහරණ වෙති. මෙය තුන්වැනි සත්තාවාසයයි.

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catuttho sattāvāso.

ඇවැත්නි, ඒකත්තකාය ඒකත්තසඤ්ඤී (ශරීර එකත්වයෙන් යුත්, සංඥා එකත්වයෙන් යුත්) සත්වයෝ වෙති. සුභකිණ්හ දෙවියෝ ඒ සඳහා උදාහරණ වෙති. මෙය හතරවැනි සත්තාවාසයයි.

‘‘Santāvuso, sattā asaññino appaṭisaṃvedino, seyyathāpi devā asaññasattā. Ayaṃ pañcamo sattāvāso.

ඇවැත්නි, සංඥාවක් නැති, විඳීමක් (වේදනාවක්) නැති සත්වයෝ සිටිති. ඒ අසඤ්ඤසත්ත දේවතාවන් වැනි වූවෝය. මෙය පස්වන සත්ව වාසයයි.

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭho sattāvāso.

ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන්ම රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්, ගැටීම් සංඥාවන් (පටිඝ සංඥා) අභාවයට පත්වීමෙන් හා නානත්ව සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන්, ‘ආකාශය අනන්තය’ යැයි ආකාශානඤ්චායතනයට පැමිණි සත්වයෝ සිටිති. මෙය හයවන සත්ව වාසයයි.

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ sattamo sattāvāso.

ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන්ම ආකාශානඤ්චායතනය ඉක්මවා ගොස්, ‘විඤ්ඤාණය අනන්තය’ යැයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණි සත්වයෝ සිටිති. මෙය හත්වන සත්ව වාසයයි.

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanūpagā. Ayaṃ aṭṭhamo sattāvāso.

ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා ගොස්, ‘කිසිවක් නැත’ යැයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණි සත්වයෝ සිටිති. මෙය අටවන සත්ව වාසයයි.

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanūpagā. Ayaṃ navamo sattāvāso. Ime nava dhammā pariññeyyā.

ඇවැත්නි, සියලු ආකාරයෙන්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා ගොස්, නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණි සත්වයෝ සිටිති. මෙය නවවන සත්ව වාසයයි. පිරිසිඳ දැනගත යුතු මෙම ධර්ම නවයයි.

(Gha) ‘‘katame nava dhammā pahātabbā? Nava taṇhāmūlakā dhammā – taṇhaṃ paṭicca pariyesanā, pariyesanaṃ paṭicca lābho, lābhaṃ paṭicca vinicchayo, vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo, chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānaṃ, ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho, pariggahaṃ paṭicca macchariyaṃ, macchariyaṃ paṭicca ārakkho, ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti. Ime nava dhammā pahātabbā.

(ඝ) ප්‍රහීණ කළ යුතු ධර්ම නවය කවරේද? තණ්හාව මුල් කොට ගත් ධර්ම නවයයි. එනම්: තණ්හාව නිසා සෙවීම ඇති වේ, සෙවීම නිසා ලැබීම ඇති වේ, ලැබීම නිසා විනිශ්චය ඇති වේ, විනිශ්චය නිසා ඡන්දරාගය ඇති වේ, ඡන්දරාගය නිසා දැඩිව ඇලීම (බැසගැනීම) ඇති වේ, දැඩිව ඇලීම නිසා පරිග්‍රහය (මමත්වය) ඇති වේ, පරිග්‍රහය නිසා මසුරුකම ඇති වේ, මසුරුකම නිසා ආරක්ෂා කිරීම ඇති වේ, ආරක්ෂා කිරීම හේතුවෙන් දඬු මුගුරු ගැනීම්, ආයුධ ගැනීම්, කලහ කිරීම්, විවාද කිරීම්, ‘මම-උඹ’ යනුවෙන් වාද කිරීම්, කේලාම් කීම්, බොරු කීම් යන බොහෝ පාපී අකුසල ධර්මයන් හටගනී. ප්‍රහීණ කළ යුතු ධර්ම නවය මේවාය.

(Ṅa) ‘‘katame [Pg.254] nava dhammā hānabhāgiyā? Nava āghātavatthūni – ‘anatthaṃ me acarī’ti āghātaṃ bandhati, ‘anatthaṃ me caratī’ti āghātaṃ bandhati, ‘anatthaṃ me carissatī’ti āghātaṃ bandhati; ‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acarī’ti āghātaṃ bandhati…pe… ‘anatthaṃ caratī’ti āghātaṃ bandhati…pe… ‘anatthaṃ carissatī’ti āghātaṃ bandhati; ‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acarī’ti āghātaṃ bandhati…pe… ‘atthaṃ caratī’ti āghātaṃ bandhati…pe… ‘atthaṃ carissatī’ti āghātaṃ bandhati. Ime nava dhammā hānabhāgiyā.

(ඞ) පිරිහීමට හේතු වන ධර්ම නවය කවරේද? වෛර බැඳගැනීමට කරුණු (ආඝාත වස්තු) නවයයි. එනම්: ‘මොහු මට අනර්ථයක් කළේය’ කියා වෛර බඳියි, ‘මොහු මට අනර්ථයක් කරයි’ කියා වෛර බඳියි, ‘මොහු මට අනර්ථයක් කරනු ඇත’ කියා වෛර බඳියි; ‘මාගේ ප්‍රිය මනාප තැනැත්තාට මොහු අනර්ථයක් කළේය... කරයි... කරනු ඇත’ කියා වෛර බඳියි; ‘මාගේ අප්‍රිය අමනාප තැනැත්තාට මොහු අර්ථයක් කළේය... කරයි... කරනු ඇත’ කියා වෛර බඳියි. පිරිහීමට පස වන ධර්ම නවය මේවාය.

(Ca) ‘‘katame nava dhammā visesabhāgiyā? Nava āghātapaṭivinayā – ‘anatthaṃ me acari, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘anatthaṃ me carati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘anatthaṃ me carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti. Ime nava dhammā visesabhāgiyā.

(ච) විශේෂත්වයට (උසස් බවට) හේතු වන ධර්ම නවය කවරේද? වෛරය දුරු කිරීමේ කරුණු (ආඝාත පටිවිනය) නවයයි. එනම්: ‘මොහු මට අනර්ථයක් කළේය, එය දැන් කොහෙන් ලබන්නද (එය එසේම විය යුත්තකි)’ කියා වෛරය දුරු කරයි; ‘මොහු මට අනර්ථයක් කරයි, එය දැන් කොහෙන් ලබන්නද’ කියා වෛරය දුරු කරයි; ‘මොහු මට අනර්ථයක් කරනු ඇත, එය දැන් කොහෙන් ලබන්නද’ කියා වෛරය දුරු කරයි; ‘මාගේ ප්‍රිය මනාප තැනැත්තාට මොහු අනර්ථයක් කළේය... කරයි... කරනු ඇත... එය දැන් කොහෙන් ලබන්නද’ කියා වෛරය දුරු කරයි; ‘මාගේ අප්‍රිය අමනාප තැනැත්තාට මොහු අර්ථයක් කළේය... කරයි... කරනු ඇත... එය දැන් කොහෙන් ලබන්නද’ කියා වෛරය දුරු කරයි. උසස් බවට පස වන ධර්ම නවය මේවාය.

(Cha) ‘‘katame nava dhammā duppaṭivijjhā? Nava nānattā – dhātunānattaṃ paṭicca uppajjati phassanānattaṃ, phassanānattaṃ paṭicca uppajjati vedanānānattaṃ, vedanānānattaṃ paṭicca uppajjati saññānānattaṃ, saññānānattaṃ paṭicca uppajjati saṅkappanānattaṃ, saṅkappanānattaṃ paṭicca uppajjati chandanānattaṃ, chandanānattaṃ paṭicca uppajjati pariḷāhanānattaṃ, pariḷāhanānattaṃ paṭicca uppajjati pariyesanānānattaṃ, pariyesanānānattaṃ paṭicca uppajjati lābhanānattaṃ. Ime nava dhammā duppaṭivijjhā.

(ඡ) අවබෝධ කර ගැනීමට අපහසු ධර්ම නවය කවරේද? විවිධත්වයන් (නානත්වයන්) නවයයි. එනම්: ධාතු නානත්වය නිසා ස්පර්ශ නානත්වය ඇති වේ, ස්පර්ශ නානත්වය නිසා වේදනා නානත්වය ඇති වේ, වේදනා නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය ඇති වේ, සංඥා නානත්වය නිසා සංකල්ප නානත්වය ඇති වේ, සංකල්ප නානත්වය නිසා ඡන්ද නානත්වය ඇති වේ, ඡන්ද නානත්වය නිසා පරිළාහ (දැවිල්ල) නානත්වය ඇති වේ, පරිළාහ නානත්වය නිසා පර්යේෂණ නානත්වය ඇති වේ, පර්යේෂණ නානත්වය නිසා ලාභ නානත්වය ඇති වේ. අවබෝධ කර ගැනීමට අපහසු ධර්ම නවය මේවාය.

(Ja) ‘‘katame nava dhammā uppādetabbā? Nava saññā – asubhasaññā, maraṇasaññā, āhārepaṭikūlasaññā, sabbalokeanabhiratisaññā, aniccasaññā, anicce dukkhasaññā, dukkhe anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā. Ime nava dhammā uppādetabbā.

(ජ) උපදවා ගත යුතු ධර්ම නවය කවරේද? සංඥා නවයයි. එනම්: අසුභ සංඥාව, මරණ සංඥාව, ආහාරයෙහි පිළිකුල් සංඥාව, සියලු ලෝකයෙහි නොඇලෙන (අනභිරත) සංඥාව, අනිත්‍ය සංඥාව, අනිත්‍යයෙහි දුක්ඛ සංඥාව, දුක්ඛයෙහි අනාත්ම (අනත්ත) සංඥාව, ප්‍රහාණ සංඥාව, විරාග සංඥාවයි. උපදවා ගත යුතු ධර්ම නවය මේවාය.

(Jha) ‘‘katame nava dhammā abhiññeyyā? Nava anupubbavihārā – idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ [Pg.255] pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā…pe… ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati. Ime nava dhammā abhiññeyyā.

(ජ) "අභිඤ්ඤෙය්‍ය (විශිෂ්ට ඥානයෙන් දත යුතු) ධර්ම නවය කවරේද? අනුපූර්ව විහාර නවයයි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්... (පෙ)... ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇල්මෙන්... (පෙ)... තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සැපය ප්‍රහාණය කිරීමෙන්... (පෙ)... චතුර්ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සර්වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්... (පෙ)... ආකාශානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. සර්වප්‍රකාරයෙන් ආකාශානඤ්චායතනය ඉක්මවා 'විඤ්ඤාණය අනන්තය'යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. සර්වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා 'කිසිවක් නැතැ'යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. සර්වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. සර්වප්‍රකාරයෙන් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සංඥාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරයි. මේ අභිඤ්ඤෙය්‍ය ධර්ම නවයයි."

(Ña) ‘‘katame nava dhammā sacchikātabbā? Nava anupubbanirodhā – paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa kāmasaññā niruddhā hoti, dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārā niruddhā honti, tatiyaṃ jhānaṃ samāpannassa pīti niruddhā hoti, catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa assāsapassāssā niruddhā honti, ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa rūpasaññā niruddhā hoti, viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā niruddhā hoti, ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā niruddhā hoti, nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā niruddhā hoti, saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca niruddhā honti. Ime nava dhammā sacchikātabbā.

(ඤ) "සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම නවය කවරේද? අනුපූර්ව නිරෝධ (අනුපිළිවෙලින් සිදුවන නිරුද්ධ වීම්) නවයයි. ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමාපත්ති වූ පුද්ගලයාගේ කාම සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි; ද්විතීය ධ්‍යානයට සමාපත්ති වූ පුද්ගලයාගේ විතර්ක විචාර නිරුද්ධ වෙති; තෘතීය ධ්‍යානයට සමාපත්ති වූ පුද්ගලයාගේ ප්‍රීතිය නිරුද්ධ වෙයි; චතුර්ථ ධ්‍යානයට සමාපත්ති වූ පුද්ගලයාගේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස (හුස්ම) නිරුද්ධ වෙති; ආකාශානඤ්චායතනයට සමාපත්ති වූ පුද්ගලයාගේ රූප සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි; විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට සමාපත්ති වූ පුද්ගලයාගේ ආකාශානඤ්චායතන සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි; ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට සමාපත්ති වූ පුද්ගලයාගේ විඤ්ඤාණඤ්චායතන සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි; නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට සමාපත්ති වූ පුද්ගලයාගේ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සංඥාව නිරුද්ධ වෙයි; සංඥාවේදයිත නිරෝධයට සමාපත්ති වූ පුද්ගලයාගේ සංඥාව ද වේදනාව ද නිරුද්ධ වෙති. මේ සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම නවයයි."

‘‘Iti ime navuti dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā.

"මෙසේ මේ අනුවක් (90) ධර්මයෝ තත්වූ පරිදිම වූහ, සත්‍ය වූහ, යථාර්ථ වූහ, නොවෙනස් වූහ, අසත්‍ය නොවූහ, අන් ආකාර නොවූහ, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදහ."

Dasa dhammā

දසක ධර්ම කොටස

360. ‘‘Dasa dhammā bahukārā…pe… dasa dhammā sacchikātabbā.

360. "මහෝපකාරී වූ ධර්ම දසයකි... (පෙ)... සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම දසයකි."

(Ka) ‘‘katame dasa dhammā bahukārā? Dasa nāthakaraṇādhammā – idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu, yaṃpāvuso, bhikkhu sīlavā hoti…pe… sikkhati sikkhāpadesu. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

(ක) "මහෝපකාරී වූ ධර්ම දසය කවරේද? නාථකරණ (පිහිට වන) ධර්ම දසයයි. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ සිල්වත් වෙයි, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙන් සංවර වූයේ වාසය කරයි, ආචාර ගෝචර සම්පන්න වූයේ, ස්වල්ප වූ වරදෙහි පවා බිය දක්නා සුලු වූයේ, ශික්ෂාපදයන්හි සමාදන්ව හික්මෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් මහණ තෙමේ සිල්වත් වේද... (පෙ)... ශික්ෂාපදයන්හි හික්මේද, මේ ධර්මය ද නාථකරණ (පිහිට වන) ධර්මයකි."

‘‘Puna [Pg.256] caparaṃ, āvuso, bhikkhu bahussuto …pe… diṭṭhiyā suppaṭividdhā, yaṃpāvuso, bhikkhu bahussuto…pe… ayampi dhammo nāthakaraṇo.

"නැවත ද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ බහුශ්‍රුත වෙයි... (පෙ)... ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් ප්‍රතිවේධ කළේ වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් මහණ තෙමේ බහුශ්‍රුත වේද... (පෙ)... මේ ධර්මය ද නාථකරණ ධර්මයකි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… kalyāṇasampavaṅko. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

"නැවත ද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇත්තෙක් වෙයි, කල්‍යාණ සහායකයන් ඇත්තෙක් වෙයි, කල්‍යාණ යහළුවන් ඇත්තෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් මහණ තෙමේ... (පෙ)... කල්‍යාණ සහායකයන් ඇත්තෙක් වේද, මේ ධර්මය ද නාථකරණ ධර්මයකි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato, khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… anusāsaniṃ. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

"නැවත ද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ සුවච වෙයි, සුවච බව ඇති කරන ධර්මයන්ගෙන් සමන්නාගත වෙයි, ඉවසන සුලු වෙයි, අනුශාසනාව ගෞරවයෙන් පිළිගන්නා සුලු වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් මහණ තෙමේ... (පෙ)... අනුශාසනාව පිළිගන්නේ වේද, මේ ධර්මය ද නාථකරණ ධර්මයකි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṃ uccāvacāni kiṃkaraṇīyāni tattha dakkho hoti analaso tatrupāyāya vīmaṃsāya samannāgato, alaṃ kātuṃ, alaṃ saṃvidhātuṃ. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… alaṃ saṃvidhātuṃ. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

"නැවත ද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ සබ්‍රහ්මචාරීන්ගේ කුඩා මහත් වූ යම් කිසි කටයුත්තක් වේ නම්, එහි දක්ෂ වෙයි, අලස නොවෙයි, ඒ සඳහා වූ උපාය මාර්ගයන් විමසන ප්‍රඥාවෙන් සමන්නාගත වෙයි, එය කිරීමට ද සැලසුම් කිරීමට ද සමර්ථ වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් මහණ තෙමේ... (පෙ)... සැලසුම් කිරීමට සමර්ථ වේද, මේ ධර්මය ද නාථකරණ ධර්මයකි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu dhammakāmo hoti piyasamudāhāro abhidhamme abhivinaye uḷārapāmojjo. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… uḷārapāmojjo. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.

"නැවත ද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ ධර්මයට ලැදි වූවෙක් වෙයි, ප්‍රියශීලී වචන කතා කරන්නෙක් වෙයි, අභිධර්මයෙහි ද අභිවිනයෙහි ද උදාර වූ ප්‍රමෝදය ඇත්තෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් මහණ තෙමේ... (පෙ)... උදාර ප්‍රමෝදය ඇත්තෙක් වේද, මේ ධර්මය ද නාථකරණ ධර්මයකි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarehi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi. Yaṃpāvuso, bhikkhu …pe… ayampi dhammo nāthakaraṇo.

"නැවත ද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ ලැබුණු පමණින් වූ චීවර, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකරින් සතුටු වන්නෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් මහණ තෙමේ... (පෙ)... මේ ධර්මය ද නාථකරණ ධර්මයකි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu āraddhavīriyo viharati…pe… kusalesu dhammesu. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… ayampi dhammo nāthakaraṇo.

"නැවත ද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ පටන් ගත් වීර්යය ඇතිව වාසය කරයි... (පෙ)... කුසල ධර්මයන්හි (දැඩි උත්සාහය ඇත්තෙක් වෙයි). ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් මහණ තෙමේ... (පෙ)... මේ ධර්මය ද නාථකරණ ධර්මයකි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu satimā hoti, paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… ayampi dhammo nāthakaraṇo.

"නැවත ද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ සිහි ඇත්තෙක් වෙයි, උතුම් වූ සිහි බුද්ධියෙන් යුක්ත වූයේ, බොහෝ කලකට පෙර කළ දෑ ද බොහෝ කලකට පෙර කී දෑ ද සිහි කරන්නෙක්, අනුස්මරණය කරන්නෙක් වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් මහණ තෙමේ... (පෙ)... මේ ධර්මය ද නාථකරණ ධර්මයකි."

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato, ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. Yaṃpāvuso, bhikkhu…pe… ayampi dhammo nāthakaraṇo. Ime dasa dhammā bahukārā.

"නැවත ද ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ ප්‍රඥාවන්ත වෙයි, (සංස්කාරයන්ගේ) ඇතිවීම හා නැතිවීම දක්නා වූ, ආර්ය වූ, කෙලෙස් විදිනා සුලු වූ, මැනවින් දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස පවතින ප්‍රඥාවෙන් සමන්නාගත වූයේ වෙයි. ඇවැත්නි, යම් හෙයකින් මහණ තෙමේ... (පෙ)... මේ ධර්මය ද නාථකරණ ධර්මයකි. මේ මහෝපකාරී වූ ධර්ම දසයයි."

(Kha) ‘‘katame [Pg.257] dasa dhammā bhāvetabbā? Dasa kasiṇāyatanāni – pathavīkasiṇameko sañjānāti uddhaṃ adho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ. Āpokasiṇameko sañjānāti…pe… tejokasiṇameko sañjānāti… vāyokasiṇameko sañjānāti… nīlakasiṇameko sañjānāti… pītakasiṇameko sañjānāti… lohitakasiṇameko sañjānāti… odātakasiṇameko sañjānāti… ākāsakasiṇameko sañjānāti… viññāṇakasiṇameko sañjānāti uddhaṃ adho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ. Ime dasa dhammā bhāvetabbā.

(ඛ) “වැඩිය යුතු ධර්ම දහය කවරේද? දස කසිණායතනයන්ය. ඇතැම් කෙනෙක් උඩ, යට, සිරස, අද්වය වූ, අප්‍රමාණ වූ පඨවී කසිණය (පොළොව) හඳුනා ගනිති. ඇතැම් කෙනෙක් ආපෝ කසිණය හඳුනා ගනිති... තේජෝ කසිණය හඳුනා ගනිති... වායෝ කසිණය හඳුනා ගනිති... නීල කසිණය හඳුනා ගනිති... පීත කසිණය හඳුනා ගනිති... ලෝහිත කසිණය හඳුනා ගනිති... ඕදාත කසිණය හඳුනා ගනිති... ආකාශ කසිණය හඳුනා ගනිති... ඇතැම් කෙනෙක් උඩ, යට, සිරස, අද්වය වූ, අප්‍රමාණ වූ විඤ්ඤාණ කසිණය හඳුනා ගනිති. මේ දස ධර්මයෝ වැඩිය යුත්තාහ.”

(Ga) ‘‘katame dasa dhammā pariññeyyā? Dasāyatanāni – cakkhāyatanaṃ, rūpāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, saddāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, gandhāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, phoṭṭhabbāyatanaṃ. Ime dasa dhammā pariññeyyā.

(ග) “පිරිසිඳ දත යුතු ධර්ම දහය කවරේද? දස ආයතනයන්ය. එනම්: චක්ඛායතනය, රූපායතනය, සෝතායතනය, සද්දායතනය, ඝානායතනය, ගන්ධායතනය, ජිව්හායතනය, රසායතනය, කායායතනය සහ ඵොට්ඨබ්බායතනයයි. මේ දස ධර්මයෝ පිරිසිඳ දත යුත්තාහ.”

(Gha) ‘‘katame dasa dhammā pahātabbā? Dasa micchattā – micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi, micchāñāṇaṃ, micchāvimutti. Ime dasa dhammā pahātabbā.

(ඝ) “ප්‍රහීණ කළ යුතු ධර්ම දහය කවරේද? දස මිත්‍යාත්වයෝය. එනම්: මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය, මිථ්‍යා සංකල්පය, මිථ්‍යා වාචාව, මිථ්‍යා කර්මාන්තය, මිථ්‍යා ආජීවය, මිථ්‍යා වායාමය, මිථ්‍යා සතිය, මිථ්‍යා සමාධිය, මිථ්‍යා ඥානය සහ මිථ්‍යා විමුක්තියයි. මේ දස ධර්මයෝ ප්‍රහීණ කළ යුත්තාහ.”

(Ṅa) ‘‘katame dasa dhammā hānabhāgiyā? Dasa akusalakammapathā – pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi. Ime dasa dhammā hānabhāgiyā.

(ඞ) “හානිභාගීය (පිරිහීමට හේතු වන) ධර්ම දහය කවරේද? දස අකුසල කර්මපථයෝය. එනම්: ප්‍රාණාතිපාතය, අදින්නාදානය, කාමේසුමිච්ඡාචාරය, මුසාවාදය, පිසුණා වාචාව, පරුෂා වාචාව, සම්ඵප්පලාපය, අභිජ්ඣාව, ව්‍යාපාදය සහ මිථ්‍යා දෘෂ්ටියයි. මේ දස ධර්මයෝ හානිභාගීය වන්නාහ.”

(Ca) ‘‘katame dasa dhammā visesabhāgiyā? Dasa kusalakammapathā – pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī, anabhijjhā, abyāpādo, sammādiṭṭhi. Ime dasa dhammā visesabhāgiyā.

(ච) “විශේෂභාගීය (ගුණ වැඩීමට හේතු වන) ධර්ම දහය කවරේද? දස කුසල කර්මපථයෝය. එනම්: ප්‍රාණාතිපාතයෙන් වැළකීම, අදින්නාදානයෙන් වැළකීම, කාමේසුමිච්ඡාචාරයෙන් වැළකීම, මුසාවාදයෙන් වැළකීම, පිසුණා වාචාවෙන් වැළකීම, පරුෂා වාචාවෙන් වැළකීම, සම්ඵප්පලාපයෙන් වැළකීම, අනභිජ්ඣාව, අව්‍යාපාදය සහ සම්මා දෘෂ්ටියයි. මේ දස ධර්මයෝ විශේෂභාගීය වන්නාහ.”

(Cha) ‘‘katame dasa dhammā duppaṭivijjhā? Dasa ariyavāsā – idhāvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti, chaḷaṅgasamannāgato, ekārakkho, caturāpasseno, paṇunnapaccekasacco, samavayasaṭṭhesano, anāvilasaṅkappo, passaddhakāyasaṅkhāro, suvimuttacitto, suvimuttapañño.

(ඡ) “අවබෝධ කර ගැනීමට දුෂ්කර වූ ධර්ම දහය කවරේද? දස ආර්යවාසයෝය. ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ පංචාංගයන් ප්‍රහීණ කළේ වෙයි, ෂඩංගයකින් යුක්ත වූයේ වෙයි, එක් ආරක්ෂාවක් ඇත්තේ වෙයි, සිව් වැදෑරුම් ඇසුරු කිරීම් ඇත්තේ වෙයි, බැහැර කරන ලද පෘථග්ජන සත්‍යයන් ඇත්තේ වෙයි, සර්වප්‍රකාරයෙන්ම අත්හරින ලද සෙවීම් ඇත්තේ වෙයි, නොකැලඹුණු සංකල්ප ඇත්තේ වෙයි, සංසිඳුණු කාය සංස්කාර ඇත්තේ වෙයි, මැනවින් මිදුණු සිත් ඇත්තේ වෙයි, මැනවින් මිදුණු ප්‍රඥා ඇත්තේ වෙයි.”

‘‘Kathañcāvuso[Pg.258], bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thinamiddhaṃ pahīnaṃ hoti, uddhaccakukkuccaṃ pahīnaṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti.

“ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් පංචාංගයන් ප්‍රහීණ කළේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණහුගේ කාමච්ඡන්දය ප්‍රහීණ වී තිබෙයි, ව්‍යාපාදය ප්‍රහීණ වී තිබෙයි, ථීනමිද්ධය ප්‍රහීණ වී තිබෙයි, උද්ධච්චකුක්කුච්චය ප්‍රහීණ වී තිබෙයි, විචිකිච්ඡාව ප්‍රහීණ වී තිබෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ පංචාංගයන් ප්‍රහීණ කළේ වෙයි.”

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti.

“ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් ෂඩංගයකින් යුක්ත වූයේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ඇසින් රූපයක් දැක සතුටු වන්නේත් නොවෙයි, නොසතුටු වන්නේත් නොවෙයි, සිහි නුවණින් යුක්තව උපේක්ෂාවෙන් වාසය කරයි. කනින් ශබ්දයක් අසා... නාසයෙන් ගඳක් ආඝ්‍රාණය කර... දිවෙන් රසක් විඳ... කයින් ස්පර්ශයක් ලබා... මනසින් ධර්මයක් (අරමුණක්) දැන සතුටු වන්නේත් නොවෙයි, නොසතුටු වන්නේත් නොවෙයි, සිහි නුවණින් යුක්තව උපේක්ෂාවෙන් වාසය කරයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ ෂඩංගයකින් යුක්ත වූයේ වෙයි.”

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu ekārakkho hoti? Idhāvuso, bhikkhu satārakkhena cetasā samannāgato hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu ekārakkho hoti.

“ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් එක් ආරක්ෂාවක් ඇත්තේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ සිහිය නමැති ආරක්ෂාවෙන් යුත් සිතින් යුක්ත වූයේ වෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ එක් ආරක්ෂාවක් ඇත්තේ වෙයි.”

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti? Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṃ paṭisevati, saṅkhāyekaṃ adhivāseti, saṅkhāyekaṃ parivajjeti, saṅkhāyekaṃ vinodeti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti.

“ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් සිව් වැදෑරුම් ඇසුරු කිරීම් ඇත්තේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ නුවණින් සලකා (පරිභෝජනයට සුදුසු යමක්) පරිභෝජනය කරයි, නුවණින් සලකා (ඉවසිය යුතු යමක්) ඉවසයි, නුවණින් සලකා (දුරු කළ යුතු යමක්) දුරු කරයි, නුවණින් සලකා (බැහැර කළ යුතු අකුසලයක්) බැහැර කරයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ සිව් වැදෑරුම් ඇසුරු කිරීම් ඇත්තේ වෙයි.”

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti? Idhāvuso, bhikkhuno yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ puthupaccekasaccāni, sabbāni tāni nunnāni honti paṇunnāni cattāni vantāni muttāni pahīnāni paṭinissaṭṭhāni. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti.

“ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් බැහැර කරන ලද පෘථග්ජන සත්‍යයන් ඇත්තේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණහු විසින් නානාප්‍රකාර වූ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ යම් ඒ පෘථග්ජන සත්‍යයෝ වෙත්ද, ඒ සියල්ලම බැහැර කරන ලදහ, සර්වප්‍රකාරයෙන්ම නෙරපා දමන ලදහ, අත්හරින ලදහ, වමාරා දමන ලදහ, මුදා හරින ලදහ, ප්‍රහීණ කරන ලදහ, දුරු කරන ලදහ. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ බැහැර කරන ලද පෘථග්ජන සත්‍යයන් ඇත්තේ වෙයි.”

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmesanā pahīnā hoti, bhavesanā pahīnā hoti, brahmacariyesanā paṭippassaddhā. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti.

“ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් සර්වප්‍රකාරයෙන්ම අත්හරින ලද සෙවීම් ඇත්තේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණහුගේ කාම සෙවීම ප්‍රහීණ වී තිබෙයි, භව සෙවීම ප්‍රහීණ වී තිබෙයි, බ්‍රහ්මචර්ය සෙවීම (වැරදි සෙවීම්) සංසිඳී තිබෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ සර්වප්‍රකාරයෙන්ම අත්හරින ලද සෙවීම් ඇත්තේ වෙයි.”

‘‘Kathañcāvuso[Pg.259], bhikkhu anāvilasaṅkappā hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmasaṅkappo pahīno hoti, byāpādasaṅkappo pahīno hoti, vihiṃsāsaṅkappo pahīno hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti.

“ඇවැත්නි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් නොකැලඹුණු සංකල්ප ඇත්තේ වෙයිද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණහුගේ කාම සංකල්පය ප්‍රහීණ වී තිබෙයි, ව්‍යාපාද සංකල්පය ප්‍රහීණ වී තිබෙයි, විහිංසා සංකල්පය ප්‍රහීණ වී තිබෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ නොකැලඹුණු සංකල්ප ඇත්තේ වෙයි.”

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti? Idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti.

“ඇවැත්නි, මහණෙක් සංසිඳුණු කාය සංස්කාර ඇත්තෙක් වන්නේ කෙසේ ද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ සැපය ප්‍රහාණය කිරීමෙන් ද දුක ප්‍රහාණය කිරීමෙන් ද කලින් ම සොම්නස් දොම්නස් අතුරුදහන් වීමෙන්, දුක් සැප රහිත වූ උපේක්ෂාවෙන් හා ස්මෘතියෙන් පිරිසිදු වූ සතරවන ධ්‍යානයට එළඹ වාසය කරයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ සංසිඳුණු කාය සංස්කාර ඇත්තෙක් වෙයි.”

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti? Idhāvuso, bhikkhuno rāgā cittaṃ vimuttaṃ hoti, dosā cittaṃ vimuttaṃ hoti, mohā cittaṃ vimuttaṃ hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti.

“ඇවැත්නි, මහණෙක් මැනවින් මිදුණු සිත් ඇත්තෙක් වන්නේ කෙසේ ද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණහුගේ සිත රාගයෙන් මිදුණේ වෙයි, සිත ද්වේෂයෙන් මිදුණේ වෙයි, සිත මෝහයෙන් මිදුණේ වෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ මැනවින් මිදුණු සිත් ඇත්තෙක් වෙයි.”

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti? Idhāvuso, bhikkhu ‘rāgo me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. ‘Doso me pahīno…pe… āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. ‘Moho me pahīno …pe… āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti. Ime dasa dhammā duppaṭivijjhā.

“ඇවැත්නි, මහණෙක් මැනවින් මිදුණු ප්‍රඥාව ඇත්තෙක් වන්නේ කෙසේ ද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ ‘මගේ රාගය ප්‍රහීණ කරන ලදී, මුල් සිඳ දමන ලදී, හිස සිඳුණු තල් ගසක් මෙන් කරන ලදී, නැවත ඇති නොවන පරිදි කරන ලදී, මතු නූපදනා ස්වභාවයට පත් කරන ලදී’ යි මැනවින් දැනගනියි. ‘මගේ ද්වේෂය ප්‍රහීණ කරන ලදී...පෙ... මතු නූපදනා ස්වභාවයට පත් කරන ලදී’ යි මැනවින් දැනගනියි. ‘මගේ මෝහය ප්‍රහීණ කරන ලදී...පෙ... මතු නූපදනා ස්වභාවයට පත් කරන ලදී’ යි මැනවින් දැනගනියි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ මැනවින් මිදුණු ප්‍රඥාව ඇත්තෙක් වෙයි. මේ දස ධර්මයන් අවබෝධ කර ගැනීම දුෂ්කර ය.”

(Ja) ‘‘katame dasa dhammā uppādetabbā? Dasa saññā – asubhasaññā, maraṇasaññā, āhārepaṭikūlasaññā, sabbalokeanabhiratisaññā, aniccasaññā, anicce dukkhasaññā, dukkhe anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā. Ime dasa dhammā uppādetabbā.

(ජ) “උපදවා ගත යුතු දස ධර්මයන් කවරේ ද? දස සංඥාවෝ ය - එනම් අසුභ සංඥාව, මරණ සංඥාව, ආහාරයෙහි පිළිකුල් සංඥාව, සියලු ලෝකයෙහි නොඇලීමේ සංඥාව, අනිත්‍ය සංඥාව, අනිත්‍යයෙහි දුක් සංඥාව, දුකෙහි අනාත්ම සංඥාව, ප්‍රහාණ සංඥාව, විරාග සංඥාව සහ නිරෝධ සංඥාව යි. මේ දස ධර්මයන් උපදවා ගත යුතු ය.”

(Jha) ‘‘katame dasa dhammā abhiññeyyā? Dasa nijjaravatthūni – sammādiṭṭhissa micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hoti. Ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, te cassa nijjiṇṇā honti. Sammāsaṅkappassa micchāsaṅkappo…pe… sammāvācassa micchāvācā… sammākammantassa micchākammanto… sammāājīvassa micchāājīvo… sammāvāyāmassa micchāvāyāmo… sammāsatissa micchāsati… sammāsamādhissa micchāsamādhi… sammāñāṇassa micchāñāṇaṃ nijjiṇṇaṃ hoti. Sammāvimuttissa micchāvimutti [Pg.260] nijjiṇṇā hoti. Ye ca micchāvimuttipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, te cassa nijjiṇṇā honti. Ime dasa dhammā abhiññeyyā.

(ඣ) “විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැනගත යුතු දස ධර්මයන් කවරේ ද? ක්ෂය වීමේ කරුණු දසයකි - සම්මා දිට්ඨිය ඇත්තාට මිච්ඡා දිට්ඨිය ක්ෂය වී යයි (ප්‍රහීණ වෙයි). මිච්ඡා දිට්ඨිය හේතුවෙන් යම් බොහෝ ලාමක අකුසල ධර්මයන් උපදියි ද, ඔහුට ඒවා ද ක්ෂය වී යයි. සම්මා සංකප්පය ඇත්තාට මිච්ඡා සංකප්පය...පෙ... සම්මා වාචාව ඇත්තාට මිච්ඡා වාචාව... සම්මා කම්මන්තය ඇත්තාට මිච්ඡා කම්මන්තය... සම්මා ආජීවය ඇත්තාට මිච්ඡා ආජීවය... සම්මා වායාමය ඇත්තාට මිච්ඡා වායාමය... සම්මා සතිය ඇත්තාට මිච්ඡා සතිය... සම්මා සමාධිය ඇත්තාට මිච්ඡා සමාධිය... සම්මා ඥානය ඇත්තාට මිච්ඡා ඥානය ක්ෂය වී යයි. සම්මා විමුක්තිය ඇත්තාට මිච්ඡා විමුක්තිය ක්ෂය වී යයි. මිච්ඡා විමුක්තිය හේතුවෙන් යම් බොහෝ ලාමක අකුසල ධර්මයන් උපදියි ද, ඔහුට ඒවා ද ක්ෂය වී යයි. මේ දස ධර්මයන් විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැනගත යුතු ය.”

(Ña) ‘‘katame dasa dhammā sacchikātabbā? Dasa asekkhā dhammā – asekkhā sammādiṭṭhi, asekkho sammāsaṅkappo, asekkhā sammāvācā, asekkho sammākammanto, asekkho sammāājīvo, asekkho sammāvāyāmo, asekkhā sammāsati, asekkho sammāsamādhi, asekkhaṃ sammāñāṇaṃ, asekkhā sammāvimutti. Ime dasa dhammā sacchikātabbā.

(ඤ) “සාක්ෂාත් කළ යුතු දස ධර්මයන් කවරේ ද? දස අසේඛ ධර්මයන් ය - අසේඛ සම්මා දිට්ඨිය, අසේඛ සම්මා සංකප්පය, අසේඛ සම්මා වාචාව, අසේඛ සම්මා කම්මන්තය, අසේඛ සම්මා ආජීවය, අසේඛ සම්මා වායාමය, අසේඛ සම්මා සතිය, අසේඛ සම්මා සමාධිය, අසේඛ සම්මා ඥානය, අසේඛ සම්මා විමුක්තිය යි. මේ දස ධර්මයන් සාක්ෂාත් කළ යුතු ය.”

‘‘Iti ime satadhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā’’ti. Idamavocāyasmā sāriputto. Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandunti.

“මෙසේ මේ ධර්ම සියය සත්‍ය වූ, තත්ව වූ, එසේ ම වූ, අවිතථ වූ, අන් පරිදි නොවන, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කර ගන්නා ලද්දේ ය.” ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ භාෂිතය සතුටින් පිළිගත්හ.

Dasuttarasuttaṃ niṭṭhitaṃ ekādasamaṃ.

එකොළොස්වන දසූත්තර සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

Pāthikavaggo niṭṭhito.

පාථික වර්ගය නිමාවට පත් විය.

Tassuddānaṃ –

එහි උද්දානය මෙසේ ය -

Pāthiko ca udumbaraṃ, cakkavatti aggaññakaṃ;

Sampasādanapāsādaṃ, mahāpurisalakkhaṇaṃ.

පාථික සූත්‍රය ද, උදුම්බරික සූත්‍රය ද, චක්කවත්ති සූත්‍රය හා අග්ගඤ්ඤ සූත්‍රය ද; සම්පසාදනීය සූත්‍රය ද, පාසාදික සූත්‍රය ද, මහාපුරිසලක්ඛණ සූත්‍රය ද;

Siṅgālāṭānāṭiyakaṃ, saṅgīti ca dasuttaraṃ;

Ekādasahi suttehi, pāthikavaggoti vuccati.

සිඟාලෝවාද සූත්‍රය ද, ආටානාටිය සූත්‍රය ද, සංගීති සූත්‍රය හා දසූත්තර සූත්‍රය ද යන සූත්‍ර එකොළසකින් පාථික වර්ගය කියනු ලැබේ.

Pāthikavaggapāḷi niṭṭhitā.

පාථිකවග්ග පාළිය නිමාවට පත් විය.

Tīhi vaggehi paṭimaṇḍito sakalo

වර්ග තුනකින් මැනවින් සරසන ලද මුළුමහත්,

Dīghanikāyo samatto.

දීඝ නිකාය නිමාවට පත් විය.