বাংলা
পালিঅট্ঠকথাটীকাঅন্ন
1101 পারাজিক পালি
1102 পাচিত্তিয় পালি
1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়)
1104 চূলবগ্গ পালি
1105 পরিবার পালি
1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১
1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২
1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা
1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়)
1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা
1206 পরিবার অট্ঠকথা
1301 সারত্থদীপনী টীকা-১
1302 সারত্থদীপনী টীকা-২
1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩
1401 দ্বেমাতিকাপালি
1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা
1403 বজিরবুদ্ধি টীকা
1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১
1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২
1406 বিনয়ালংকার টীকা-১
1407 বিনয়ালংকার টীকা-২
1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা
1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয়
1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১
1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২
1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি
1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা

8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১
8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২
8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১
8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২
8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা

8406 দীঘনিকায় (পু-বি)
8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি)
8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি)
8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি)
8410 বিনয়পিটক (পু-বি)
8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি)
8412 অট্ঠকথা (পু-বি)
8413 নিরুত্তিদীপনী
8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ
8415 অনুদীপনীপাঠ
8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ
8417 নমক্কারটীকা
8418 মহাপণামপাঠ
8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা
8420 সুতবন্দনা
8421 কমলাঞ্জলি
8422 জিনালংকার
8423 পজ্জমধু
8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী
8425 চূলগন্থবংস
8426 মহাবংস
8427 সাসনবংস
8428 কচ্চায়নব্যাকরণং
8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং
8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা)
8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা)
8432 পদরূপসিদ্ধি
8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা
8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ
8435 বুত্তোদয়পাঠ
8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ
8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা
8438 সুবোধালংকারপাঠ
8439 সুবোধালংকারটীকা
8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার
8441 লোকনীতি
8442 সুত্তন্তনীতি
8443 সূরস্সতীনীতি
8444 মহারহনীতি
8445 ধম্মনীতি
8446 কবিদপ্পণনীতি
8447 নীতিমঞ্জরী
8448 নরদক্খদীপনী
8449 চতুরারক্খদীপনী
8450 চাণক্যনীতি
8451 রসবাহিনী
8452 সীমাবিসোধনীপাঠ
8453 বেস্সন্তরগীতি
8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা
8455 থূপবংস
8456 দাঠাবংস
8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া
8458 ধাতুবংস
8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস
8460 জিনচরিতয়
8461 জিনবংসদীপং
8462 তেলকটাহগাথা
8463 মিলিদটীকা
8464 পদমঞ্জরী
8465 পদসাধনং
8466 সদ্দবিন্দুপকরণং
8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা
8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি
2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ)
2103 পাথিকবগ্গ পালি
2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ)
2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা
2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা
2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ)
2303 পাথিকবগ্গ টীকা
2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১
2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি
3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি
3103 উপরিপণ্ণাস পালি
3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১
3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২
3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা
3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা
3301 মূলপণ্ণাস টীকা
3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা
3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি
4102 নিদানবগ্গ পালি
4103 খন্ধবগ্গ পালি
4104 সলায়তনবগ্গ পালি
4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)
4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা
4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা
4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা
4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)
4301 সগাথাবগ্গ টীকা
4302 নিদানবগ্গ টীকা
4303 খন্ধবগ্গ টীকা
4304 সলায়তনবগ্গ টীকা
4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি
5102 দুকনিপাত পালি
5103 তিকনিপাত পালি
5104 চতুক্কনিপাত পালি
5105 পঞ্চকনিপাত পালি
5106 ছক্কনিপাত পালি
5107 সত্তকনিপাত পালি
5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি
5109 নবকনিপাত পালি
5110 দশকনিপাত পালি
5111 একাদশকনিপাত পালি
5201 এককনিপাত অট্ঠকথা
5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা
5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা
5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা
5301 এককনিপাত টীকা
5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা
5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা
5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি
6102 ধম্মপদ পালি
6103 উদান পালি
6104 ইতিবুত্তক পালি
6105 সুত্তনিপাত পালি
6106 বিমানবত্থু পালি
6107 পেতবত্থু পালি
6108 থেরগাথা পালি
6109 থেরীগাথা পালি
6110 অপদান পালি-১
6111 অপদান পালি-২
6112 বুদ্ধবংস পালি
6113 চরিয়াপিটক পালি
6114 জাতক পালি-১
6115 জাতক পালি-২
6116 মহানিদ্দেস পালি
6117 চূলনিদ্দেস পালি
6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি
6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি
6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি
6121 পেটকোপদেস পালি
6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা
6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১
6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২
6204 উদান অট্ঠকথা
6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা
6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১
6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২
6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা
6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা
6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১
6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২
6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা
6213 অপদান অট্ঠকথা-১
6214 অপদান অট্ঠকথা-২
6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা
6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা
6217 জাতক অট্ঠকথা-১
6218 জাতক অট্ঠকথা-২
6219 জাতক অট্ঠকথা-৩
6220 জাতক অট্ঠকথা-৪
6221 জাতক অট্ঠকথা-৫
6222 জাতক অট্ঠকথা-৬
6223 জাতক অট্ঠকথা-৭
6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা
6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা
6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১
6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২
6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা
6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা
6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি
7102 বিভঙ্গ পালি
7103 ধাতুকথা পালি
7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি
7105 কথাবত্থু পালি
7106 যমক পালি-১
7107 যমক পালি-২
7108 যমক পালি-৩
7109 পট্ঠান পালি-১
7110 পট্ঠান পালি-২
7111 পট্ঠান পালি-৩
7112 পট্ঠান পালি-৪
7113 পট্ঠান পালি-৫
7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা
7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা
7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা
7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা
7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা
7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা
7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা
7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা
7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো
7307 অভিধম্মত্থসংগহো
7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা
7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利義註複註藏外典籍
1101 巴拉基咖(波羅夷)
1102 巴吉帝亞(波逸提)
1103 大品(律藏)
1104 小品
1105 附隨
1201 巴拉基咖(波羅夷)義註-1
1202 巴拉基咖(波羅夷)義註-2
1203 巴吉帝亞(波逸提)義註
1204 大品義註(律藏)
1205 小品義註
1206 附隨義註
1301 心義燈-1
1302 心義燈-2
1303 心義燈-3
1401 疑惑度脫
1402 律攝註釋
1403 金剛智疏
1404 疑難解除疏-1
1405 疑難解除疏-2
1406 律莊嚴疏-1
1407 律莊嚴疏-2
1408 古老解惑疏
1409 律抉擇-上抉擇
1410 律抉擇疏-1
1411 律抉擇疏-2
1412 巴吉帝亞等啟請經
1413 小戒學-根本戒學

8401 清淨道論-1
8402 清淨道論-2
8403 清淨道大複註-1
8404 清淨道大複註-2
8405 清淨道論導論

8406 長部問答
8407 中部問答
8408 相應部問答
8409 增支部問答
8410 律藏問答
8411 論藏問答
8412 義注問答
8413 語言學詮釋手冊
8414 勝義顯揚
8415 隨燈論誦
8416 發趣論燈論
8417 禮敬文
8418 大禮敬文
8419 依相讚佛偈
8420 經讚
8421 蓮花供
8422 勝者莊嚴
8423 語蜜
8424 佛德偈集
8425 小史
8427 佛教史
8426 大史
8429 目犍連文法
8428 迦旃延文法
8430 文法寶鑑(詞幹篇)
8431 文法寶鑑(詞根篇)
8432 詞形成論
8433 目犍連五章
8434 應用成就讀本
8435 音韻論讀本
8436 阿毗曇燈讀本
8437 阿毗曇燈疏
8438 妙莊嚴論讀本
8439 妙莊嚴論疏
8440 初學入門義抉擇精要
8446 詩王智論
8447 智論花鬘
8445 法智論
8444 大羅漢智論
8441 世間智論
8442 經典智論
8443 勇士百智論
8450 考底利耶智論
8448 人眼燈
8449 四護衛燈
8451 妙味之流
8452 界清淨
8453 韋桑達拉頌
8454 目犍連語釋五章
8455 塔史
8456 佛牙史
8457 詞根讀本注釋
8458 舍利史
8459 象頭山寺史
8460 勝者行傳
8461 勝者宗燈
8462 油鍋偈
8463 彌蘭王問疏
8464 詞花鬘
8465 詞成就論
8466 正理滴論
8467 迦旃延詞根注
8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品
2102 大品(長部)
2103 波梨品
2201 戒蘊品註義註
2202 大品義註(長部)
2203 波梨品義註
2301 戒蘊品疏
2302 大品複註(長部)
2303 波梨品複註
2304 戒蘊品新複註-1
2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經
3102 中五十經
3103 後五十經
3201 根本五十義註-1
3202 根本五十義註-2
3203 中五十義註
3204 後五十義註
3301 根本五十經複註
3302 中五十經複註
3303 後五十經複註
4101 有偈品
4102 因緣品
4103 蘊品
4104 六處品
4105 大品(相應部)
4201 有偈品義注
4202 因緣品義注
4203 蘊品義注
4204 六處品義注
4205 大品義注(相應部)
4301 有偈品複註
4302 因緣品註
4303 蘊品複註
4304 六處品複註
4305 大品複註(相應部)
5101 一集經
5102 二集經
5103 三集經
5104 四集經
5105 五集經
5106 六集經
5107 七集經
5108 八集等經
5109 九集經
5110 十集經
5111 十一集經
5201 一集義註
5202 二、三、四集義註
5203 五、六、七集義註
5204 八、九、十、十一集義註
5301 一集複註
5302 二、三、四集複註
5303 五、六、七集複註
5304 八集等複註
6101 小誦
6102 法句經
6103 自說
6104 如是語
6105 經集
6106 天宮事
6107 餓鬼事
6108 長老偈
6109 長老尼偈
6110 譬喻-1
6111 譬喻-2
6112 諸佛史
6113 所行藏
6114 本生-1
6115 本生-2
6116 大義釋
6117 小義釋
6118 無礙解道
6119 導論
6120 彌蘭王問
6121 藏釋
6201 小誦義注
6202 法句義注-1
6203 法句義注-2
6204 自說義注
6205 如是語義註
6206 經集義注-1
6207 經集義注-2
6208 天宮事義注
6209 餓鬼事義注
6210 長老偈義注-1
6211 長老偈義注-2
6212 長老尼義注
6213 譬喻義注-1
6214 譬喻義注-2
6215 諸佛史義注
6216 所行藏義注
6217 本生義注-1
6218 本生義注-2
6219 本生義注-3
6220 本生義注-4
6221 本生義注-5
6222 本生義注-6
6223 本生義注-7
6224 大義釋義注
6225 小義釋義注
6226 無礙解道義注-1
6227 無礙解道義注-2
6228 導論義注
6301 導論複註
6302 導論明解
7101 法集論
7102 分別論
7103 界論
7104 人施設論
7105 論事
7106 雙論-1
7107 雙論-2
7108 雙論-3
7109 發趣論-1
7110 發趣論-2
7111 發趣論-3
7112 發趣論-4
7113 發趣論-5
7201 法集論義註
7202 分別論義註(迷惑冰消)
7203 五部論義註
7301 法集論根本複註
7302 分別論根本複註
7303 五論根本複註
7304 法集論複註
7305 五論複註
7306 阿毘達摩入門
7307 攝阿毘達磨義論
7308 阿毘達摩入門古複註
7309 阿毘達摩論母

English
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon PaliCommentairesSous-commentairesAutres
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-KanonKommentareSubkommentareSonstige
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैननकमेंट्रीउप-टिप्पणियाँअन्य
1101 पाराजिक पाळि
1102 पाचित्तिय पाळि
1103 महावग्ग पाळि (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळि
1105 परिवार पाळि
1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1
1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-1
1302 सारत्थदीपनी टीका-2
1303 सारत्थदीपनी टीका-3
1401 द्वेमातिकापाळि
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-1
1405 विमतिविनोदनी टीका-2
1406 विनयालंकार टीका-1
1407 विनयालंकार टीका-2
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-1
1411 विनयविनिच्छय टीका-2
1412 पाचित्यादियोजनापाळि
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-1
8402 विसुद्धिमग्ग-2
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवन्दना
8421 कमलाञ्जलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगन्थवंस
8427 सासनवंस
8426 महावंस
8429 मोग्गल्लानब्याकरणं
8428 कच्चायनब्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपञ्चिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमञ्जरी
8445 धम्मनीति
8444 महारहनीति
8441 लोकनीति
8442 सुत्तन्तनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8450 चाणक्यनीति
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8451 रसवाहिनी
8452 सीमविसोधनीपाठ
8453 वेस्सन्तरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमञ्जरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिन्दुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा
8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि
2102 महावग्ग पाळि (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळि
2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1
2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि
3102 मज्झिमपण्णास पाळि
3103 उपरिपण्णास पाळि
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि
4102 निदानवग्ग पाळि
4103 खन्धवग्ग पाळि
4104 सळायतनवग्ग पाळि
4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खन्धवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि
5102 दुकनिपात पाळि
5103 तिकनिपात पाळि
5104 चतुक्कनिपात पाळि
5105 पञ्चकनिपात पाळि
5106 छक्कनिपात पाळि
5107 सत्तकनिपात पाळि
5108 अट्ठकादिनिपात पाळि
5109 नवकनिपात पाळि
5110 दसकनिपात पाळि
5111 एकादसकनिपात पाळि
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि
6102 धम्मपद पाळि
6103 उदान पाळि
6104 इतिवुत्तक पाळि
6105 सुत्तनिपात पाळि
6106 विमानवत्थु पाळि
6107 पेतवत्थु पाळि
6108 थेरगाथा पाळि
6109 थेरीगाथा पाळि
6110 अपदान पाळि-1
6111 अपदान पाळि-2
6112 बुद्धवंस पाळि
6113 चरियापिटक पाळि
6114 जातक पाळि-1
6115 जातक पाळि-2
6116 महानिद्देस पाळि
6117 चूळनिद्देस पाळि
6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि
6119 नेत्तिप्पकरण पाळि
6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि
6121 पेटकोपदेस पाळि
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-1
6203 धम्मपद अट्ठकथा-2
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-1
6214 अपदान अट्ठकथा-2
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-1
6218 जातक अट्ठकथा-2
6219 जातक अट्ठकथा-3
6220 जातक अट्ठकथा-4
6221 जातक अट्ठकथा-5
6222 जातक अट्ठकथा-6
6223 जातक अट्ठकथा-7
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1
6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि
7102 विभङ्ग पाळि
7103 धातुकथा पाळि
7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि
7105 कथावत्थु पाळि
7106 यमक पाळि-1
7107 यमक पाळि-2
7108 यमक पाळि-3
7109 पट्ठान पाळि-1
7110 पट्ठान पाळि-2
7111 पट्ठान पाळि-3
7112 पट्ठान पाळि-4
7113 पट्ठान पाळि-5
7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका
7302 विभङ्ग-मूलटीका
7303 पञ्चपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका
7305 पञ्चपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon PaliKomentarSub-komentarLainnya
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典註釈書副註釈書その他
1101 パーラージカ・パーリ
1102 パーチッティヤ・パーリ
1103 マハーヴァッガ・パーリ(ヴィナヤ)
1104 チューラヴァッガ・パーリ
1105 パリヴァーラ・パーリ
1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1
1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2
1203 パーチッティヤ・アッタカター
1204 マハーヴァッガ・アッタカター(ヴィナヤ)
1205 チューラヴァッガ・アッタカター
1206 パリヴァーラ・アッタカター
1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1
1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2
1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3
1401 ドヴェマーティカー・パーリ
1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター
1403 ヴァジラブッディ・ティーカー
1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1
1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2
1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1
1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2
1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー
1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ
1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1
1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2
1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ
1413 クッダシッカー-ムーラシッカー

8401 ヴィスッディマッガ-1
8402 ヴィスッディマッガ-2
8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1
8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2
8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター

8406 ディーガニカーヤ(プ・ヴィ)
8407 マッジマニカーヤ(プ・ヴィ)
8408 サンユッタニカーヤ(プ・ヴィ)
8409 アングッタラニカーヤ(プ・ヴィ)
8410 ヴィナヤピタカ(プ・ヴィ)
8411 アビダンマピタカ(プ・ヴィ)
8412 アッタカター(プ・ヴィ)
8413 ニルッティディーパニー
8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ
8415 アヌディーパニーパータ
8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ
8417 ナマッカラ・ティーカー
8418 マハーパナーマ・パータ
8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター
8420 スタヴァンダナー
8421 カマラーニャジャリ
8422 ジナランカーラ
8423 パッジャマドゥ
8424 ブッダグナガーター・ヴァリー
8425 チューラガンタヴァンサ
8427 サーサナヴァンサ
8426 マハーヴァンサ
8429 モッガラーナ・ビャーカラナン
8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン
8430 サッダニーティッパカラナン(パダマーラー)
8431 サッダニーティッパカラナン(ダートゥマーラー)
8432 パダルーパシッディ
8433 モッガラーナ・パンチカー
8434 パヨーガシッディ・パータ
8435 ヴットーダヤ・パータ
8436 アビダーナッパディーピカー・パータ
8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー
8438 スボーダーランカーラ・パータ
8439 スボーダーランカーラ・ティーカー
8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ
8446 カヴィダッパナニーティ
8447 ニーティマンジャリー
8445 ダンマニーティ
8444 マハーラハニーティ
8441 ローカニーティ
8442 スタンタニーティ
8443 スーラッサティニーティ
8450 チャーナキャニーティ
8448 ナラダッカディーパニー
8449 チャトゥラーラッカディーパニー
8451 ラサヴァーヒニー
8452 シーマヴィソーダニー・パータ
8453 ヴェッサンタラ・ギーティ
8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー
8455 トゥーパヴァンサ
8456 ダーターヴァンサ
8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー
8458 ダートゥヴァンサ
8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ
8460 ジナチャリタヤ
8461 ジナヴァンサディーパン
8462 テーラカターガーター
8463 ミリダ・ティーカー
8464 パダマンジャリー
8465 パダサーダナン
8466 サッダビンドゥパカラナン
8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー
8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ
2102 マハーワッガ・パーリ(ディーガ)
2103 パーティカワッガ・パーリ
2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター
2202 マハーワッガ・アッタカター(ディーガ)
2203 パーティカワッガ・アッタカター
2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー
2302 マハーワッガ・ティーカー(ディーガ)
2303 パーティカワッガ・ティーカー
2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1
2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ
3102 マッジマパンナーサ・パーリ
3103 ウパリパンナーサ・パーリ
3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1
3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2
3203 マッジマパンナーサ・アッタカター
3204 ウパリパンナーサ・アッタカター
3301 ムーラパンナーサ・ティーカー
3302 マッジマパンナーサ・ティーカー
3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ
4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ
4103 カンダ・ワッガ・パーリ
4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ
4105 マハーワッガ・パーリ(サンユッタ)
4201 サガーター・ワッガ・アッタカター
4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター
4203 カンダ・ワッガ・アッタカター
4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター
4205 マハーワッガ・アッタカター(サンユッタ)
4301 サガーター・ワッガ・ティーカー
4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー
4303 カンダ・ワッガ・ティーカー
4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー
4305 マハーワッガ・ティーカー(サンユッタ)
5101 エーカカニパータ・パーリ
5102 ドゥカニパータ・パーリ
5103 ティカニパータ・パーリ
5104 チャトゥッカニパータ・パーリ
5105 パンチャカニパータ・パーリ
5106 チャッカニパータ・パーリ
5107 サッタカニパータ・パーリ
5108 アッタカーディニパータ・パーリ
5109 ナヴァカニパータ・パーリ
5110 ダサカニパータ・パーリ
5111 エーカーダサカニパータ・パーリ
5201 エーカカニパータ・アッタカター
5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター
5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター
5204 アッタカーディニパータ・アッタカター
5301 エーカカニパータ・ティーカー
5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー
5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー
5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ
6102 ダンマパダ・パーリ
6103 ウダーナ・パーリ
6104 イティヴッタカ・パーリ
6105 スッタニパータ・パーリ
6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ
6107 ペーヴァットゥ・パーリ
6108 テーラガーター・パーリ
6109 テーリーガーター・パーリ
6110 アパダーナ・パーリ-1
6111 アパダーナ・パーリ-2
6112 ブッダヴァンサ・パーリ
6113 チャリヤーピタカ・パーリ
6114 ジャータカ・パーリ-1
6115 ジャータカ・パーリ-2
6116 マハーニッデーサ・パーリ
6117 チューラニッデーサ・パーリ
6118 パティサンビダーマッガ・パーリ
6119 ネッティッパカラナ・パーリ
6120 ミリンダパンハ・パーリ
6121 ペータコーパデーサ・パーリ
6201 クッダカパータ・アッタカター
6202 ダンマパダ・アッタカター-1
6203 ダンマパダ・アッタカター-2
6204 ウダーナ・アッタカター
6205 イティヴッタカ・アッタカター
6206 スッタニパータ・アッタカター-1
6207 スッタニパータ・アッタカター-2
6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター
6209 ペータヴァットゥ・アッタカター
6210 テーラガーター・アッタカター-1
6211 テーラガーター・アッタカター-2
6212 テーリーガーター・アッタカター
6213 アパダーナ・アッタカター-1
6214 アパダーナ・アッタカター-2
6215 ブッダヴァンサ・アッタカター
6216 チャリヤーピタカ・アッタカター
6217 ジャータカ・アッタカター-1
6218 ジャータカ・アッタカター-2
6219 ジャータカ・アッタカター-3
6220 ジャータカ・アッタカター-4
6221 ジャータカ・アッタカター-5
6222 ジャータカ・アッタカター-6
6223 ジャータカ・アッタカター-7
6224 マハーニッデーサ・アッタカター
6225 チューラニッデーサ・アッタカター
6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1
6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2
6228 ネッティッパカラナ・アッタカター
6301 ネッティッパカラナ・ティーカー
6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ
7102 ヴィバンガ・パーリ
7103 ダートゥカター・パーリ
7104 プッガラパンニャッティ・パーリ
7105 カター・ヴァットゥ・パーリ
7106 ヤマカ・パーリ-1
7107 ヤマカ・パーリ-2
7108 ヤマカ・パーリ-3
7109 パッターナ・パーリ-1
7110 パッターナ・パーリ-2
7111 パッターナ・パーリ-3
7112 パッターナ・パーリ-4
7113 パッターナ・パーリ-5
7201 ダンマサンガニ・アッタカター
7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター
7203 パンチャパカラナ・アッタカター
7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー
7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー
7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー
7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー
7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー
7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード
7307 アビダンマッタ・サンガホ
7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー
7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលីអដ្ឋកថាដីកាផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ
1102 បាចិត្តិយបាឡិ
1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ)
1104 ចូឡវគ្គបាឡិ
1105 បរិវារបាឡិ
1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១
1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២
1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា
1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ)
1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា
1206 បរិវារអដ្ឋកថា
1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១
1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២
1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣
1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ
1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា
1403 វជិរពុទ្ធិដីកា
1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១
1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២
1406 វិនយាលង្ការដីកា-១
1407 វិនយាលង្ការដីកា-២
1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា
1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ
1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១
1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២
1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ
1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា

8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១
8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២
8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១
8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២
8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា

8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ)
8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ)
8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ)
8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ)
8410 វិនយបិដក (បុ-វិ)
8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ)
8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ)
8413 និរុត្តិទីបនី
8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ
8415 អនុទីបនីបាឋ
8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ
8417 នមក្ការដីកា
8418 មហាបណាមបាឋ
8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា
8420 សុតវន្ទនា
8421 កមលាញ្ជលិ
8422 ជិនាលង្ការ
8423 បជ្ជមធុ
8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី
8425 ចូឡគន្ថវង្ស
8427 សាសនវង្ស
8426 មហាវង្ស
8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ
8428 កច្ចាយនព្យាករណំ
8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា)
8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា)
8432 បទរូបសិទ្ធិ
8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា
8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ
8435 វុត្តោទយបាឋ
8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ
8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា
8438 សុពោធាលង្ការបាឋ
8439 សុពោធាលង្ការដីកា
8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ
8446 កវិទប្បណនីតិ
8447 នីតិមញ្ជរី
8445 ធម្មនីតិ
8444 មហារហនីតិ
8441 លោកនីតិ
8442 សុត្តន្តនីតិ
8443 សូរស្សតិនីតិ
8450 ចាណក្យនីតិ
8448 នរទក្ខទីបនី
8449 ចតុរារក្ខទីបនី
8451 រសវាហិនី
8452 សីមវិសោធនីបាឋ
8453 វេស្សន្តរគីតិ
8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា
8455 ថូបវង្ស
8456 ទាឋាវង្ស
8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា
8458 ធាតុវង្ស
8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស
8460 ជិនចរិតយ
8461 ជិនវង្សទីបំ
8462 តេលកដាហគាថា
8463 មិលិទដីកា
8464 បទមញ្ជរី
8465 បទសាធនំ
8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ
8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា
8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ
2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ)
2103 បាថិកវគ្គបាឡិ
2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ)
2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា
2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា
2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ)
2303 បាថិកវគ្គដីកា
2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១
2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ
3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ
3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ
3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១
3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២
3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3301 មូលបណ្ណាសដីកា
3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា
3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ
4102 និទានវគ្គបាឡិ
4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ
4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ
4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)
4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា
4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា
4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា
4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)
4301 សគាថាវគ្គដីកា
4302 និទានវគ្គដីកា
4303 ខន្ធវគ្គដីកា
4304 សឡាយតនវគ្គដីកា
4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ
5102 ទុកនិបាតបាឡិ
5103 តិកនិបាតបាឡិ
5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ
5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ
5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ
5107 សត្តកនិបាតបាឡិ
5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ
5109 នវកនិបាតបាឡិ
5110 ទសកនិបាតបាឡិ
5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ
5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា
5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា
5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា
5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា
5301 ឯកកនិបាតដីកា
5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា
5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា
5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ
6102 ធម្មបទបាឡិ
6103 ឧទានបាឡិ
6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ
6105 សុត្តនិបាតបាឡិ
6106 វិមានវត្ថុបាឡិ
6107 បេតវត្ថុបាឡិ
6108 ថេរគាថាបាឡិ
6109 ថេរីគាថាបាឡិ
6110 អបទានបាឡិ-១
6111 អបទានបាឡិ-២
6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ
6113 ចរិយាបិដកបាឡិ
6114 ជាតកបាឡិ-១
6115 ជាតកបាឡិ-២
6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ
6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ
6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ
6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ
6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ
6121 បេដកោបទេសបាឡិ
6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា
6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១
6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២
6204 ឧទានអដ្ឋកថា
6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា
6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១
6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២
6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា
6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា
6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១
6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២
6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា
6213 អបទានអដ្ឋកថា-១
6214 អបទានអដ្ឋកថា-២
6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា
6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា
6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១
6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២
6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣
6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤
6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥
6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦
6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧
6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១
6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២
6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា
6301 នេត្តិប្បករណដីកា
6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ
7102 វិភង្គបាឡិ
7103 ធាតុកថាបាឡិ
7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ
7105 កថាវត្ថុបាឡិ
7106 យមកបាឡិ-១
7107 យមកបាឡិ-២
7108 យមកបាឡិ-៣
7109 បដ្ឋានបាឡិ-១
7110 បដ្ឋានបាឡិ-២
7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣
7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤
7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥
7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា
7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា
7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា
7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា
7302 វិភង្គ-មូលដីកា
7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា
7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា
7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា
7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ
7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ
7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា
7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경주석서부주석서기타
1101 빠라지카 빨리
1102 빠찟띠야 빨리
1103 마하왁가 빨리 (비나야)
1104 출라왁가 빨리
1105 빠리와라 빨리
1201 빠라지까깐다 앗타카타-1
1202 빠라지까깐다 앗타카타-2
1203 빠찟띠야 앗타카타
1204 마하왁가 앗타카타 (비나야)
1205 출라왁가 앗타카타
1206 빠리와라 앗타카타
1301 사랏타디빠니 띠까-1
1302 사랏타디빠니 띠까-2
1303 사랏타디빠니 띠까-3
1401 드베마띠까빨리
1402 위나야상가하 앗타카타
1403 와지라붓디 띠까
1404 위마띠위노다니 띠까-1
1405 위마띠위노다니 띠까-2
1406 위나야랑까라 띠까-1
1407 위나야랑까라 띠까-2
1408 깡카위따라니뿌라나 띠까
1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야
1410 위나야위닛차야 띠까-1
1411 위나야위닛차야 띠까-2
1412 빠찟땨디요자나빨리
1413 쿳닷시카-물라시카

8401 위숟디막가-1
8402 위숟디막가-2
8403 위숟디막가-마하띠까-1
8404 위숟디막가-마하띠까-2
8405 위숟디막가 니다나까타

8406 디가니까야 (뿌-위)
8407 맛지마니까야 (뿌-위)
8408 삼윳따니까야 (뿌-위)
8409 앙굳따라니까야 (뿌-위)
8410 위나야삐따까 (뿌-위)
8411 아비담마삐따까 (뿌-위)
8412 앗타카타 (뿌-위)
8413 니룻띠디빠니
8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타
8415 아누디빠니빠타
8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타
8417 나막까라띠까
8418 마하빠나마빠타
8419 락카나또 붓다토마나가타
8420 수타완다나
8421 까말란자리
8422 지나랑까라
8423 빳자마두
8424 붓다구나가타왈리
8425 출라간타왕사
8427 사사나왕사
8426 마하왕사
8429 목갈라나뱌까라낭
8428 깟차야나뱌까라낭
8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라)
8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라)
8432 빠다루빠싣디
8433 목갈라나빤찌까
8434 빠요가싣디빠타
8435 붇또다야빠타
8436 아비다나빠디피까빠타
8437 아비다나빠디피까띠까
8438 수보다랑까라빠타
8439 수보다랑까라띠까
8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라
8446 까위닷빠나니띠
8447 니띠만자리
8445 담마니띠
8444 마하라하니띠
8441 로까니띠
8442 숫딴따니띠
8443 수랏사띠니띠
8450 짜낙야니띠
8448 나라닥카디빠니
8449 짜뚜라락카디빠니
8451 라사와히니
8452 시마위소다니빠타
8453 웨산따라기띠
8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까
8455 투빠왕사
8456 다타왕사
8457 다두빠타윌라시니야
8458 다두왕사
8459 핟타와나갈라위하라왕사
8460 지나짜리따야
8461 지나왕사디빵
8462 떼라까타하가타
8463 밀리다띠까
8464 빠다만자리
8465 빠다사다낭
8466 삿다빈두빠까라낭
8467 깟차야나다두만주사
8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리
2102 마하왁가 빨리 (디가)
2103 빠티까왁가 빨리
2201 실락칸다왁가 앗타카타
2202 마하왁가 앗타카타 (디가)
2203 빠티까왁가 앗타카타
2301 실락칸다왁가 띠까
2302 마하왁가 띠까 (디가)
2303 빠티까왁가 띠까
2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1
2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리
3102 맛지마빤나사 빨리
3103 우빠리빤나사 빨리
3201 물라빤나사 앗타카타-1
3202 물라빤나사 앗타카타-2
3203 맛지마빤나사 앗타카타
3204 우빠리빤나사 앗타카타
3301 물라빤나사 띠까
3302 맛지마빤나사 띠까
3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리
4102 니다나왁가 빨리
4103 칸다왁가 빨리
4104 살라야따나왁가 빨리
4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)
4201 사가타왁가 앗타카타
4202 니다나왁가 앗타카타
4203 칸다왁가 앗타카타
4204 살라야따나왁가 앗타카타
4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)
4301 사가타왁가 띠까
4302 니다나왁가 띠까
4303 칸다왁가 띠까
4304 살라야따나왁가 띠까
4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리
5102 두까니빠따 빨리
5103 띠까니빠따 빨리
5104 짜뚝까니빠따 빨리
5105 빤짜까니빠따 빨리
5106 착까니빠따 빨리
5107 삿따까니빠따 빨리
5108 앗타까디니빠따 빨리
5109 나와까니빠따 빨리
5110 다사까니빠따 빨리
5111 에까다사까니빠따 빨리
5201 에까까니빠따 앗타카타
5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타
5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타
5204 앗타까디니빠따 앗타카타
5301 에까까니빠따 띠까
5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까
5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까
5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리
6102 담마빠다 빨리
6103 우다나 빨리
6104 이띠웃따까 빨리
6105 숫따니빠따 빨리
6106 위마나왓투 빨리
6107 베따왓투 빨리
6108 테라가타 빨리
6109 테리가타 빨리
6110 아빠다나 빨리-1
6111 아빠다나 빨리-2
6112 붓다왕사 빨리
6113 짜리야삐따까 빨리
6114 자따까 빨리-1
6115 자따까 빨리-2
6116 마하닷데사 빨리
6117 출라닷데사 빨리
6118 빠티삼비다막가 빨리
6119 넷띠빠까라나 빨리
6120 밀린다빤하 빨리
6121 뻬따꼬빠데사 빨리
6201 쿳닥까빠타 앗타카타
6202 담마빠다 앗타카타-1
6203 담마빠다 앗타카타-2
6204 우다나 앗타카타
6205 이띠웃따까 앗타카타
6206 숫따니빠따 앗타카타-1
6207 숫따니빠따 앗타카타-2
6208 위마나왓투 앗타카타
6209 베따왓투 앗타카타
6210 테라가타 앗타카타-1
6211 테라가타 앗타카타-2
6212 테리가타 앗타카타
6213 아빠다나 앗타카타-1
6214 아빠다나 앗타카타-2
6215 붓다왕사 앗타카타
6216 짜리야삐따까 앗타카타
6217 자따까 앗타카타-1
6218 자따까 앗타카타-2
6219 자따까 앗타카타-3
6220 자따까 앗타카타-4
6221 자따까 앗타카타-5
6222 자따까 앗타카타-6
6223 자따까 앗타카타-7
6224 마하닷데사 앗타카타
6225 출라닷데사 앗타카타
6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1
6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2
6228 넷띠빠까라나 앗타카타
6301 넷띠빠까라나 띠까
6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리
7102 위방가 빨리
7103 다뚜까타 빨리
7104 뿍갈라빤냣띠 빨리
7105 까타왓투 빨리
7106 야마까 빨리-1
7107 야마까 빨리-2
7108 야마까 빨리-3
7109 빳타나 빨리-1
7110 빳타나 빨리-2
7111 빳타나 빨리-3
7112 빳타나 빨리-4
7113 빳타나 빨리-5
7201 담마상가니 앗타카타
7202 삼모하위노다니 앗타카타
7203 빤짜빠까라나 앗타카타
7301 담마상가니-물라띠까
7302 위방가-물라띠까
7303 빤짜빠까라나-물라띠까
7304 담마상가니-아누띠까
7305 빤짜빠까라나-아누띠까
7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도
7307 아비담맛타상가호
7308 아비담마와따라-뿌라나띠까
7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີອັດຖະກະຖາຏີກາອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ
1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ
1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ)
1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ
1105 ປະລິວາລະ ປາລີ
1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1
1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2
1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ
1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ)
1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ
1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1
1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2
1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3
1401 ທເວມາຕິກາປາລີ
1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ
1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ
1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1
1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2
1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1
1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2
1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ
1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ
1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1
1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2
1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ
1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ

8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1
8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2
8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1
8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2
8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ

8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ)
8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ
8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ
8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ
8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ
8417 ນະມັກກາລະຏີກາ
8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ
8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ
8420 ສຸຕະວັນທະນາ
8421 ກະມະລາຍຈະລິ
8422 ຊິນາລັງກາລະ
8423 ປັດຊະມະທຸ
8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ
8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ
8426 ມະຫາວັງສະ
8427 ສາສະນະວັງສະ
8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ
8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ
8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ)
8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ)
8432 ປະທະຣູປະສິດທິ
8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ
8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ
8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ
8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ
8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ
8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ
8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ
8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ
8441 ໂລກະນີຕິ
8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ
8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ
8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ
8445 ທັມມະນີຕິ
8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ
8447 ນີຕິມັນຊະລີ
8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ
8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ
8450 ຈານັກຍະນີຕິ
8451 ລະສະວາຫິນີ
8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ
8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ
8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ
8455 ຖູປະວັງສະ
8456 ທາຐາວັງສະ
8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ
8458 ຘາຕຸວັງສະ
8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ
8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ
8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ
8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ
8463 ມິລິທະຏີກາ
8464 ປະທະມັນຊະລີ
8465 ປະທະສາຘະນັງ
8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ
8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ
8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ)
2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ
2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ)
2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ)
2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ
2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1
2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ
3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ
3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ
3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1
3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2
3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ
3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ
3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ
4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ
4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ
4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)
4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)
4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ
4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ
4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ
4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ
5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ
5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ
5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ
5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ
5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ
5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ
5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ
5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ
5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ
5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ
6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ
6103 ອຸທານະ ປາລີ
6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ
6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ
6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ
6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ
6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ
6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ
6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1
6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2
6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ
6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ
6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1
6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2
6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ
6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ
6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ
6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ
6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ
6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ
6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ
6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1
6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2
6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ
6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1
6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2
6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1
6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2
6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ
6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1
6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2
6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ
6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1
6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2
6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3
6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4
6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5
6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6
6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7
6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1
6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2
6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ
6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ
7102 ວິພັງຄະ ປາລີ
7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ
7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ
7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ
7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1
7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2
7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3
7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1
7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2
7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3
7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4
7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5
7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ
7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ
7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ
7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ
7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ
7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ
7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ
7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ
7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ
7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ
7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळीअट्ठकथाटीकाअन्य
1101 पाराजिक पाळी
1102 पाचित्तिय पाळी
1103 महावग्ग पाळी (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळी
1105 परिवार पाळी
1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१
1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-१
1302 सारत्थदीपनी टीका-२
1303 सारत्थदीपनी टीका-३
1401 द्वेमातिकापाळी
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-१
1405 विमतिविनोदनी टीका-२
1406 विनयालंकार टीका-१
1407 विनयालंकार टीका-२
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-१
1411 विनयविनिच्छय टीका-२
1412 पाचित्यादियोजनापाळी
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-१
8402 विसुद्धिमग्ग-२
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवंदना
8421 कमलांजलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगंथवंस
8426 महावंस
8427 सासनवंस
8428 कच्चायनव्याकरणं
8429 मोग्गल्लानव्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपंचिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार
8441 लोकनीति
8442 सुत्तंतनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8444 महारहनीति
8445 धम्मनीति
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमंजरी
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8450 चाणक्यनीति
8451 रसवाहिनी
8452 सीमाविसोधनीपाठ
8453 वेस्संतरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमंजरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिंदुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमंजुसा
8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी
2102 महावग्ग पाळी (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळी
2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खंधवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१
2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी
3102 मज्झिमपण्णास पाळी
3103 उपरिपण्णास पाळी
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी
4102 निदानवग्ग पाळी
4103 खंधवग्ग पाळी
4104 सळायतनवग्ग पाळी
4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खंधवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खंधवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी
5102 दुकनिपात पाळी
5103 तिकनिपात पाळी
5104 चतुक्कनिपात पाळी
5105 पंचकनिपात पाळी
5106 छक्कनिपात पाळी
5107 सत्तकनिपात पाळी
5108 अट्ठकादिनिपात पाळी
5109 नवकनिपात पाळी
5110 दसकनिपात पाळी
5111 एकादसकनिपात पाळी
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी
6102 धम्मपद पाळी
6103 उदान पाळी
6104 इतिवुत्तक पाळी
6105 सुत्तनिपात पाळी
6106 विमानवत्थु पाळी
6107 पेतवत्थु पाळी
6108 थेरगाथा पाळी
6109 थेरीगाथा पाळी
6110 अपदान पाळी-१
6111 अपदान पाळी-२
6112 बुद्धवंस पाळी
6113 चरियापिटक पाळी
6114 जातक पाळी-१
6115 जातक पाळी-२
6116 महानिद्देस पाळी
6117 चूळनिद्देस पाळी
6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी
6119 नेत्तिप्पकरण पाळी
6120 मिलिंदपंह पाळी
6121 पेटकोपदेस पाळी
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-१
6203 धम्मपद अट्ठकथा-२
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-१
6214 अपदान अट्ठकथा-२
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-१
6218 जातक अट्ठकथा-२
6219 जातक अट्ठकथा-३
6220 जातक अट्ठकथा-४
6221 जातक अट्ठकथा-५
6222 जातक अट्ठकथा-६
6223 जातक अट्ठकथा-७
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१
6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी
7102 विभंग पाळी
7103 धातुकथा पाळी
7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी
7105 कथावत्थु पाळी
7106 यमक पाळी-१
7107 यमक पाळी-२
7108 यमक पाळी-३
7109 पट्ठान पाळी-१
7110 पट्ठान पाळी-२
7111 पट्ठान पाळी-३
7112 पट्ठान पाळी-४
7113 पट्ठान पाळी-५
7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पंचपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसंगणी-मूलटीका
7302 विभंग-मूलटीका
7303 पंचपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसंगणी-अनुटीका
7305 पंचपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसंगहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာဋီကာအခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ
1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ
1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ)
1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ
1105 ပရိဝါရ ပါဠိ
1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁
1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂
1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ
1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ)
1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ
1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁
1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂
1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃
1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ
1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ
1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ
1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁
1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂
1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁
1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂
1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ
1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ
1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁
1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂
1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ
1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ

8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁
8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂
8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁
8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂
8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ

8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ)
8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ)
8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ)
8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ)
8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ)
8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ)
8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ)
8413 နိရုတ္တိဒီပနီ
8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ
8415 အနုဒီပနီပါဌ
8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ
8417 နမက္ကာရဋီကာ
8418 မဟာပဏာမပါဌ
8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ
8420 သုတဝန္ဒနာ
8421 ကမလာဉ္ဇလိ
8422 ဇိနာလင်္ကာရ
8423 ပဇ္ဇမဓု
8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ
8425 စူဠဂန္ထဝံသ
8427 သာသနဝံသ
8426 မဟာဝံသ
8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ
8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ
8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ)
8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ)
8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ
8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ
8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ
8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ
8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ
8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ
8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ
8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ
8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ
8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ
8447 နီတိမဉ္ဇရီ
8445 ဓမ္မနီတိ
8444 မဟာရဟနီတိ
8441 လောကနီတိ
8442 သုတ္တန္တနီတိ
8443 သူရဿတိနီတိ
8450 စာဏကျနီတိ
8448 နရဒက္ခဒီပနီ
8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ
8451 ရသဝါဟိနီ
8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ
8453 ဝေဿန္တရဂီတိ
8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ
8455 ထူပဝံသ
8456 ဒါဌာဝံသ
8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ
8458 ဓါတုဝံသ
8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ
8460 ဇိနစရိတယ
8461 ဇိနဝံသဒီပံ
8462 တေလကဋာဟဂါထာ
8463 မိလိဒဋီကာ
8464 ပဒမဉ္ဇရီ
8465 ပဒသာဓနံ
8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ
8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ
8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ)
2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ
2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ)
2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ)
2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ
2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁
2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁
3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂
3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ
4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)
4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)
4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ
4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ
5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ
5103 တိကနိပါတ ပါဠိ
5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ
5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ
5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ
5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ
5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ
5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ
5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ
5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ
5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ
5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ
5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ
5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ
6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ
6103 ဥဒါန ပါဠိ
6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ
6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ
6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ
6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ
6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ
6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ
6110 အပဒါန ပါဠိ-၁
6111 အပဒါန ပါဠိ-၂
6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ
6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ
6114 ဇာတက ပါဠိ-၁
6115 ဇာတက ပါဠိ-၂
6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ
6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ
6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ
6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ
6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ
6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁
6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂
6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ
6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ
6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁
6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂
6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁
6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂
6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ
6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁
6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂
6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ
6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ
6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁
6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂
6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃
6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄
6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅
6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆
6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇
6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁
6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂
6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ
6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ
6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ
7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ
7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ
7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ
7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ
7106 ယမက ပါဠိ-၁
7107 ယမက ပါဠိ-၂
7108 ယမက ပါဠိ-၃
7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁
7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂
7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃
7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄
7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅
7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ
7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ
7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ
7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ
7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ
7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ
7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ
7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ
7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ
7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော
7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ
7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
PáliAṭṭhakathāṬīkāOutro
1101 Ofensas Graves (Pārājika)
1102 Ofensas Leves (Pācittiya)
1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga)
1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga)
1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)
1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1
1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2
1203 Comentário das Ofensas Leves
1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya
1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya
1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya
1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1
1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2
1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3
1401 Texto das Duas Matrizes
1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya
1403 Subcomentário de Vajirabuddhi
1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1
1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2
1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1
1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2
1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas
1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior
1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1
1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2
1412 Texto da Aplicação das Regras
1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental

8401 Caminho da Purificação - Vol. 1
8402 Caminho da Purificação - Vol. 2
8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1
8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2
8405 História da Origem do Caminho da Purificação

8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita)
8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita)
8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita)
8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita)
8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita)
8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita)
8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita)
8413 Elucidação da Etimologia
8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo
8415 Texto do Subcomentário Elucidativo
8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições
8417 Subcomentário da Saudação
8418 Grande Texto de Saudação
8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais
8420 Saudação com Recitação
8421 Oferenda de Lótus
8422 Ornamento dos Vencedores
8423 Mel dos Versos
8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda
8425 Pequena Crônica dos Livros
8427 Crônica do Ensinamento
8426 Grande Crônica
8429 Gramática de Moggallāna
8428 Gramática de Kaccāyana
8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras
8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes
8432 Realização das Formas das Palavras
8433 Comentário de Moggallāna
8434 Texto sobre a Realização da Aplicação
8435 Texto sobre a Origem dos Versos
8436 Texto do Dicionário Iluminado
8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado
8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão
8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão
8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra
8446 Ética do Poeta
8447 Coleção de Ética
8445 Ética do Dhamma
8444 Grande Ética Secreta
8441 Ética do Mundo
8442 Ética dos Suttas
8443 Ética do Herói
8450 Ética de Cāṇakya
8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens
8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções
8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes
8452 Texto sobre a Purificação dos Limites
8453 Canto de Vessantara
8454 Explicação do Comentário de Moggallāna
8455 Crônica das Estupas
8456 Crônica da Relíquia do Dente
8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos
8458 Crônica das Relíquias
8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla
8460 História do Vencedor
8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores
8462 Versos da Panela de Óleo
8463 Subcomentário de Milinda
8464 Cacho de Flores de Palavras
8465 Realização das Palavras
8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática
8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana
8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha
2102 Grande Seção - Dīgha
2103 Seção de Pāthika - Dīgha
2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha
2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha
2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1
2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima
3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima
3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima
3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1
3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2
3203 Comentário dos Cinquenta Médios
3204 Comentário dos Cinquenta Superiores
3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais
3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios
3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta
4102 Seção das Causas - Saṃyutta
4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta
4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta
4105 Grande Seção - Saṃyutta
4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta
4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara
5102 Grupos de Dois - Aṅguttara
5103 Grupos de Três - Aṅguttara
5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara
5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara
5106 Grupos de Seis - Aṅguttara
5107 Grupos de Sete - Aṅguttara
5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara
5109 Grupos de Nove - Aṅguttara
5110 Grupos de Dez - Aṅguttara
5111 Grupos de Onze - Aṅguttara
5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.
5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha)
6102 Versos do Dhamma (Dhammapada)
6103 Exclamações Inspiradas (Udāna)
6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka)
6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta)
6106 Histórias das Mansões Celestiais
6107 Histórias dos Fantasmas
6108 Versos dos Monges Anciãos
6109 Versos das Monjas Anciãs
6110 Histórias Passadas - Vol. 1
6111 Histórias Passadas - Vol. 2
6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa)
6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka)
6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6116 Grande Exposição (Mahāniddesa)
6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa)
6118 Caminho da Discriminação Analítica
6119 O Guia (Nettippakaraṇa)
6120 As Perguntas de Milinda
6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)
6201 Comentário da Pequena Leitura
6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1
6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2
6204 Comentário do Udāna
6205 Comentário do Itivuttaka
6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1
6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2
6208 Comentário das Histórias das Mansões
6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas
6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1
6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2
6212 Comentário dos Versos das Monjas
6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1
6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2
6215 Comentário da História dos Budas
6216 Comentário do Cesto das Condutas
6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3
6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4
6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5
6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6
6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7
6224 Comentário da Grande Exposição
6225 Comentário da Pequena Exposição
6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1
6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2
6228 Comentário do Guia
6301 Subcomentário do Guia
6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī)
7102 Análise (Vibhaṅga)
7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā)
7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti)
7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu)
7106 O Livro dos Pares - Vol. 1
7107 O Livro dos Pares - Vol. 2
7108 O Livro dos Pares - Vol. 3
7109 Condições de Originação - Vol. 1
7110 Condições de Originação - Vol. 2
7111 Condições de Originação - Vol. 3
7112 Condições de Originação - Vol. 4
7113 Condições de Originação - Vol. 5
7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos
7202 Comentário que Dissipa a Confusão
7203 Comentário dos Cinco Tratados
7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos
7302 Subcomentário Principal da Análise
7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados
7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos
7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados
7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma
7307 Compêndio do Abhidhamma
7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma
7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канонКомментарииСубкомментарииДругое
1101 Параджика-пали
1102 Пачиттия-пали
1103 Махавагга-пали (Виная)
1104 Чулавагга-пали
1105 Паривара-пали
1201 Параджиканда-аттхакатха-1
1202 Параджиканда-аттхакатха-2
1203 Пачиттия-аттхакатха
1204 Махавагга-аттхакатха (Виная)
1205 Чулавагга-аттхакатха
1206 Паривара-аттхакатха
1301 Сараттхадипани-тика-1
1302 Сараттхадипани-тика-2
1303 Сараттхадипани-тика-3
1401 Двематика-пали
1402 Винаясангаха-аттхакатха
1403 Ваджирабуддхи-тика
1404 Вимативинодани-тика-1
1405 Вимативинодани-тика-2
1406 Винаяланкара-тика-1
1407 Винаяланкара-тика-2
1408 Канкхавитаранипурана-тика
1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая
1410 Винаявиниччая-тика-1
1411 Винаявиниччая-тика-2
1412 Пачиттиядийоджана-пали
1413 Кхуддасиккха-муласиккха

8401 Висуддхимагга-1
8402 Висуддхимагга-2
8403 Висуддхимагга-махатика-1
8404 Висуддхимагга-махатика-2
8405 Висуддхимагга-ниданакатха

8406 Дигханикая (пу-ви)
8407 Мадджхиманикая (пу-ви)
8408 Самъюттаникая (пу-ви)
8409 Ангуттараникая (пу-ви)
8410 Винаяпитака (пу-ви)
8411 Абхидхаммапитака (пу-ви)
8412 Аттхакатха (пу-ви)
8413 Нируттидипани
8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха
8415 Анудипанипатха
8416 Паттхануддеса дипанипатха
8417 Намаккаратика
8418 Махапанамапатха
8419 Лаккханато буддхатхоманагатха
8420 Сутавандана
8421 Камаланджали
8422 Джиналанкара
8423 Паджамадху
8424 Буддхагунагатхавали
8425 Чулагантхавамса
8427 Сасанавамса
8426 Махавамса
8429 Моггалланабьякарана
8428 Каччаянабьякарана
8430 Садданитиппакарана (падамала)
8431 Садданитиппакарана (дхатумала)
8432 Падарупасиддхи
8433 Могалланапанчика
8434 Пайогасиддхипатха
8435 Вуттодаяпатха
8436 Абхидханаппадипикапатха
8437 Абхидханаппадипикатика
8438 Субодхаланкарапатха
8439 Субодхаланкаратика
8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара
8446 Кавидаппананити
8447 Нитиманджари
8445 Дхамманити
8444 Махараханити
8441 Локанити
8442 Суттантанити
8443 Сурассатинити
8450 Чанакьянити
8448 Нарадаккхадипани
8449 Чатурараккхадипани
8451 Расавахини
8452 Симависодханипатха
8453 Вессантарагити
8454 Моггаллана вуттививаранапанчика
8455 Тхупавамса
8456 Датхавамса
8457 Дхатупатхавиласиния
8458 Дхатувамса
8459 Хаттхаванагаллавихаравамса
8460 Джиначаритая
8461 Джинавамсадипа
8462 Телакатахагатха
8463 Милидатика
8464 Падаманджари
8465 Падасадхана
8466 Саддабиндупакарана
8467 Каччаянадхатуманджуса
8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали
2102 Махавагга-пали (Дигха)
2103 Патхикавагга-пали
2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха
2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха)
2203 Патхикавагга-аттхакатха
2301 Силаккхандхавагга-тика
2302 Махавагга-тика (Дигха)
2303 Патхикавагга-тика
2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1
2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали
3102 Мадджхимапаннаса-пали
3103 Упарипаннаса-пали
3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1
3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2
3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха
3204 Упарипаннаса-аттхакатха
3301 Мулапаннаса-тика
3302 Мадджхимапаннаса-тика
3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали
4102 Ниданавагга-пали
4103 Кхандхавагга-пали
4104 Салаятанавагга-пали
4105 Махавагга-пали (Самъютта)
4201 Сагатхавагга-аттхакатха
4202 Ниданавагга-аттхакатха
4203 Кхандхавагга-аттхакатха
4204 Салаятанавагга-аттхакатха
4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)
4301 Сагатхавагга-тика
4302 Ниданавагга-тика
4303 Кхандхавагга-тика
4304 Салаятанавагга-тика
4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали
5102 Дуканипата-пали
5103 Тиканипата-пали
5104 Чатукканипата-пали
5105 Панчаканипата-пали
5106 Чхакканипата-пали
5107 Саттаканипата-пали
5108 Аттхакадинипата-пали
5109 Наваканипата-пали
5110 Дасаканипата-пали
5111 Экадасаканипата-пали
5201 Экаканипата-аттхакатха
5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха
5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха
5204 Аттхакадинипата-аттхакатха
5301 Экаканипата-тика
5302 Дука-тика-чатукканипата-тика
5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика
5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали
6102 Дхаммапада-пали
6103 Удана-пали
6104 Итивуттака-пали
6105 Суттанипата-пали
6106 Виманаваттху-пали
6107 Петаваттху-пали
6108 Тхерагатха-пали
6109 Тхеригатха-пали
6110 Ападана-пали-1
6111 Ападана-пали-2
6112 Буддхавамса-пали
6113 Чарияпитака-пали
6114 Джатака-пали-1
6115 Джатака-пали-2
6116 Маханиддеса-пали
6117 Чуланиддеса-пали
6118 Патисамбхидамагга-пали
6119 Неттиппакарана-пали
6120 Милиндапаньха-пали
6121 Петакопадеса-пали
6201 Кхуддакапатха-аттхакатха
6202 Дхаммапада-аттхакатха-1
6203 Дхаммапада-аттхакатха-2
6204 Удана-аттхакатха
6205 Итивуттака-аттхакатха
6206 Суттанипата-аттхакатха-1
6207 Суттанипата-аттхакатха-2
6208 Виманаваттху-аттхакатха
6209 Петаваттху-аттхакатха
6210 Тхерагатха-аттхакатха-1
6211 Тхерагатха-аттхакатха-2
6212 Тхеригатха-аттхакатха
6213 Ападана-аттхакатха-1
6214 Ападана-аттхакатха-2
6215 Буддхавамса-аттхакатха
6216 Чарияпитака-аттхакатха
6217 Джатака-аттхакатха-1
6218 Джатака-аттхакатха-2
6219 Джатака-аттхакатха-3
6220 Джатака-аттхакатха-4
6221 Джатака-аттхакатха-5
6222 Джатака-аттхакатха-6
6223 Джатака-аттхакатха-7
6224 Маханиддеса-аттхакатха
6225 Чуланиддеса-аттхакатха
6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1
6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2
6228 Неттиппакарана-аттхакатха
6301 Неттиппакарана-тика
6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали
7102 Вибханга-пали
7103 Дхатукатха-пали
7104 Пуггалапаннятти-пали
7105 Катхаваттху-пали
7106 Ямака-пали-1
7107 Ямака-пали-2
7108 Ямака-пали-3
7109 Паттхана-пали-1
7110 Паттхана-пали-2
7111 Паттхана-пали-3
7112 Паттхана-пали-4
7113 Паттхана-пали-5
7201 Дхаммасангани-аттхакатха
7202 Саммохивинодани-аттхакатха
7203 Панчапакарана-аттхакатха
7301 Дхаммасангани-мулатика
7302 Вибханга-мулатика
7303 Панчапакарана-мулатика
7304 Дхаммасангани-анутика
7305 Панчапакарана-анутика
7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо
7307 Абхидхамматтхасангахо
7308 Абхидхаммаватара-пуранатика
7309 Абхидхаммаматика-пали


1

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Поклонение Ему, Благословенному, Достойному, Полностью Просветлённому


Saṃyuttanikāyo

Саньютта-никая


Saḷāyatanavaggo

Салаятана-вагга


1. Saḷāyatanasaṃyuttaṃ

1. Салаятана-саньютта


1. Aniccavaggo

1. Аничча-вагга


1. Ajjhattāniccasuttaṃ

1. Аджхатта-аничча сутта


1. Evaṃ [Pg.236] me sutaṃ. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

1. Так я слышал. Однажды Благословенный пребывал в Саваттхи, в роще Джеты, в обители Анатхапиндики. Там Благословенный обратился к бхиккху: «Бхиккху!» — «Почтенный господин!» — ответили те бхиккху Благословенному. Благословенный сказал следующее:


‘‘Cakkhuṃ, bhikkhave, aniccaṃ. Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ; yaṃ dukkhaṃ tadanattā. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Sotaṃ aniccaṃ. Yadaniccaṃ…pe… ghānaṃ aniccaṃ. Yadaniccaṃ…pe… jivhā aniccā. Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ; yaṃ dukkhaṃ tadanattā. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Kāyo anicco. Yadaniccaṃ…pe… mano anicco. Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ; yaṃ dukkhaṃ tadanattā. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, sotasmimpi nibbindati, ghānasmimpi nibbindati, jivhāyapi nibbindati, kāyasmimpi nibbindati[Pg.237], manasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Paṭhamaṃ.

«Бхиккху, глаз непостоянен. То, что непостоянно — есть страдание. То, что есть страдание — не-я. То, что не-я, следует видеть в соответствии с действительностью правильной мудростью так: „Это не моё, я не являюсь этим, это не моё я“. Ухо непостоянно. То, что непостоянно… [и так далее]… Нос непостоянен. То, что непостоянно… [и так далее]… Язык непостоянен. То, что непостоянно — есть страдание. То, что есть страдание — не-я. То, что не-я, следует видеть в соответствии с действительностью правильной мудростью так: „Это не моё, я не являюсь этим, это не моё я“. Тело непостоянно. То, что непостоянно… [и так далее]… Ум непостоянен. То, что непостоянно — есть страдание. То, что есть страдание — не-я. То, что не-я, следует видеть в соответствии с действительностью правильной мудростью так: „Это не моё, я не являюсь этим, это не моё я“. Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазе, испытывает разочарование в ухе, испытывает разочарование в носу, испытывает разочарование в языке, испытывает разочарование в теле, испытывает разочарование в уме. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Благодаря бесстрастию он освобождается. Когда он освобождён, возникает знание: „Освобождён“. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия“». Первое.


2. Ajjhattadukkhasuttaṃ

2. Аджхатта-дуккха сутта


2. ‘‘Cakkhuṃ, bhikkhave, dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ tadanattā; yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Sotaṃ dukkhaṃ…pe… ghānaṃ dukkhaṃ… jivhā dukkhā… kāyo dukkho… mano dukkho. Yaṃ dukkhaṃ tadanattā; yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti. Dutiyaṃ.

2. «Бхиккху, глаз — это страдание. То, что есть страдание — не-я. То, что не-я, следует видеть в соответствии с действительностью правильной мудростью так: „Это не моё, я не являюсь этим, это не моё я“. Ухо — это страдание… [и так далее]… Нос — это страдание… Язык — это страдание… Тело — это страдание… Ум — это страдание. То, что есть страдание — не-я. То, что не-я, следует видеть в соответствии с действительностью правильной мудростью так: „Это не моё, я не являюсь этим, это не моё я“. Видя так… [и так далее]… Он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“». Второе.


3. Ajjhattānattasuttaṃ

3. Аджхатта-анатта сутта


3. ‘‘Cakkhuṃ, bhikkhave, anattā. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Sotaṃ anattā…pe… ghānaṃ anattā… jivhā anattā… kāyo anattā… mano anattā. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti. Tatiyaṃ.

3. «Бхиккху, глаз — это не-я. То, что не-я, следует видеть в соответствии с действительностью правильной мудростью так: „Это не моё, я не являюсь этим, это не моё я“. Ухо — это не-я… [и так далее]… Нос — это не-я… Язык — это не-я… Тело — это не-я… Ум — это не-я. То, что не-я, следует видеть в соответствии с действительностью правильной мудростью так: „Это не моё, я не являюсь этим, это не моё я“. Видя так… [и так далее]… Он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“». Третье.


4. Bāhirāniccasuttaṃ

4. Бахира-аничча сутта


4. ‘‘Rūpā, bhikkhave, aniccā. Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ; yaṃ dukkhaṃ tadanattā. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā aniccā. Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ; yaṃ dukkhaṃ tadanattā. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpesupi nibbindati, saddesupi nibbindati, gandhesupi nibbindati, rasesupi nibbindati, phoṭṭhabbesupi nibbindati, dhammesupi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Catutthaṃ.

4. «Бхиккху, формы непостоянны. То, что непостоянно — есть страдание. То, что есть страдание — не-я. То, что не-я, следует видеть в соответствии с действительностью правильной мудростью так: „Это не моё, я не являюсь этим, это не моё я“. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены непостоянны. То, что непостоянно — есть страдание. То, что есть страдание — не-я. То, что не-я, следует видеть в соответствии с действительностью правильной мудростью так: „Это не моё, я не являюсь этим, это не моё я“. Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик испытывает разочарование в формах, испытывает разочарование в звуках, испытывает разочарование в запахах, испытывает разочарование во вкусах, испытывает разочарование в тактильных ощущениях, испытывает разочарование в ментальных феноменах. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Благодаря бесстрастию он освобождается. Когда он освобождён, возникает знание: „Освобождён“. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия“». Четвёртое.


5. Bāhiradukkhasuttaṃ

5. Бахира-дуккха сутта


5. ‘‘Rūpā[Pg.238], bhikkhave, dukkhā. Yaṃ dukkhaṃ tadanattā; yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā dukkhā. Yaṃ dukkhaṃ tadanattā. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti. Pañcamaṃ.

5. «Бхиккху, формы — это страдание. То, что есть страдание — не-я. То, что не-я, следует видеть в соответствии с действительностью правильной мудростью так: „Это не моё, я не являюсь этим, это не моё я“. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены — это страдание. То, что есть страдание — не-я. То, что не-я, следует видеть в соответствии с действительностью правильной мудростью так: „Это не моё, я не являюсь этим, это не моё я“. Видя так… [и так далее]… Он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“». Пятое.


6. Bāhirānattasuttaṃ

6. Бахира-анатта сутта


6. ‘‘Rūpā, bhikkhave, anattā. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā anattā. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti. Chaṭṭhaṃ.

6. «Бхиккху, формы — это не-я. То, что не-я, следует видеть в соответствии с действительностью правильной мудростью так: „Это не моё, я не являюсь этим, это не моё я“. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены — это не-я. То, что не-я, следует видеть в соответствии с действительностью правильной мудростью так: „Это не моё, я не являюсь этим, это не моё я“. Видя так… [и так далее]… Он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“». Шестое.


7. Ajjhattāniccātītānāgatasuttaṃ

7. Аджхатта-аничча-атитанагата сутта


7. ‘‘Cakkhuṃ, bhikkhave, aniccaṃ atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ cakkhusmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ cakkhuṃ nābhinandati; paccuppannassa cakkhussa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Sotaṃ aniccaṃ… ghānaṃ aniccaṃ… jivhā aniccā atītānāgatā; ko pana vādo paccuppannāya! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītāya jivhāya anapekkho hoti; anāgataṃ jivhaṃ nābhinandati; paccuppannāya jivhāya nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Kāyo anicco…pe… mano anicco atītānāgato; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ manasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ manaṃ nābhinandati; paccuppannassa manassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotī’’ti. Sattamaṃ.

7. «Бхиккху, глаз непостоянен в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к глазу прошлого; он не радуется глазу будущего; и он практикует ради разочарования в глазе настоящего, ради его угасания и прекращения. Ухо непостоянно… нос непостоянен… язык непостоянен в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к языку прошлого; он не радуется языку будущего; и он практикует ради разочарования в языке настоящего, ради его угасания и прекращения. Тело непостоянно… [и так далее]… ум непостоянен в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к уму прошлого; он не радуется уму будущего; и он практикует ради разочарования в уме настоящего, ради его угасания и прекращения». Седьмое.


8. Ajjhattadukkhātītānāgatasuttaṃ

8. Аджхатта-дуккха-атитанагата сутта


8. ‘‘Cakkhuṃ[Pg.239], bhikkhave, dukkhaṃ atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ cakkhusmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ cakkhuṃ nābhinandati; paccuppannassa cakkhussa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Sotaṃ dukkhaṃ…pe… ghānaṃ dukkhaṃ…pe… jivhā dukkhā atītānāgatā; ko pana vādo paccuppannāya! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītāya jivhāya anapekkho hoti; anāgataṃ jivhaṃ nābhinandati; paccuppannāya jivhāya nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Kāyo dukkho…pe… mano dukkho atītānāgato; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ manasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ manaṃ nābhinandati; paccuppannassa manassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotī’’ti. Aṭṭhamaṃ.

8. «Бхиккху, глаз — это страдание в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к глазу прошлого; он не радуется глазу будущего; и он практикует ради разочарования в глазе настоящего, ради его угасания и прекращения. Ухо — это страдание… [и так далее]… нос — это страдание… [и так далее]… язык — это страдание в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к языку прошлого; он не радуется языку будущего; и он практикует ради разочарования в языке настоящего, ради его угасания и прекращения. Тело — это страдание… [и так далее]… ум — это страдание в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к уму прошлого; он не радуется уму будущего; и он практикует ради разочарования в уме настоящего, ради его угасания и прекращения». Восьмое.


9. Ajjhattānattātītānāgatasuttaṃ

9. Аджхатта-анатта-атитанагата сутта


9. ‘‘Cakkhuṃ, bhikkhave, anattā atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ cakkhusmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ cakkhuṃ nābhinandati; paccuppannassa cakkhussa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Sotaṃ anattā…pe… ghānaṃ anattā…pe… jivhā anattā atītānāgatā; ko pana vādo paccuppannāya! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītāya jivhāya anapekkho hoti; anāgataṃ jivhaṃ nābhinandati; paccuppannāya jivhāya nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Kāyo anattā…pe… mano anattā atītānāgato; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ manasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ manaṃ nābhinandati; paccuppannassa manassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotī’’ti. Navamaṃ.

9. «Бхиккху, глаз — это не-я в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к глазу прошлого; он не радуется глазу будущего; и он практикует ради разочарования в глазе настоящего, ради его угасания и прекращения. Ухо — это не-я… [и так далее]… нос — это не-я… [и так далее]… язык — это не-я в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к языку прошлого; он не радуется языку будущего; и он практикует ради разочарования в языке настоящего, ради его угасания и прекращения. Тело — это не-я… [и так далее]… ум — это не-я в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к уму прошлого; он не радуется уму будущего; и он практикует ради разочарования в уме настоящего, ради его угасания и прекращения». Девятое.


10. Bāhirāniccātītānāgatasuttaṃ

10. Бахира-аничча-атитанагата сутта


10. ‘‘Rūpā, bhikkhave, aniccā atītānāgatā; ko pana vādo paccuppannānaṃ! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītesu rūpesu [Pg.240] anapekkho hoti; anāgate rūpe nābhinandati; paccuppannānaṃ rūpānaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā aniccā atītānāgatā; ko pana vādo paccuppannānaṃ! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītesu dhammesu anapekkho hoti; anāgate dhamme nābhinandati; paccuppannānaṃ dhammānaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotī’’ti. Dasamaṃ.

10. «Бхиккху, формы непостоянны в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к формам прошлого; он не радуется формам будущего; и он практикует ради разочарования в формах настоящего, ради их угасания и прекращения. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены непостоянны в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к ментальным феноменам прошлого; он не радуется ментальным феноменам будущего; и он практикует ради разочарования в ментальных феноменах настоящего, ради их угасания и прекращения». Десятое.


11. Bāhiradukkhātītānāgatasuttaṃ

11. Бахира-дуккха-атитанагата сутта


11. ‘‘Rūpā, bhikkhave, dukkhā atītānāgatā; ko pana vādo paccuppannānaṃ! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītesu rūpesu anapekkho hoti; anāgate rūpe nābhinandati; paccuppannānaṃ rūpānaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotī’’ti…pe. …. Ekādasamaṃ.

11. «Бхиккху, формы — это страдание в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к формам прошлого; он не радуется формам будущего; и он практикует ради разочарования в формах настоящего, ради их угасания и прекращения»… [и так далее]… Одиннадцатое.


12. Bāhirānattātītānāgatasuttaṃ

12. Бахира-анатта-атитанагата сутта


12. ‘‘Rūpā, bhikkhave, anattā atītānāgatā; ko pana vādo paccuppannānaṃ! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītesu rūpesu anapekkho hoti; anāgate rūpe nābhinandati; paccuppannānaṃ rūpānaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā anattā atītānāgatā; ko pana vādo paccuppannānaṃ! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītesu dhammesu anapekkho hoti; anāgate dhamme nābhinandati; paccuppannānaṃ dhammānaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotī’’ti. Dvādasamaṃ.

12. «Бхиккху, формы — это не-я в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к формам прошлого; он не радуется формам будущего; и он практикует ради разочарования в формах настоящего, ради их угасания и прекращения. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены — это не-я в прошлом и будущем, не говоря уже о настоящем! Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик не испытывает привязанности к ментальным феноменам прошлого; он не радуется ментальным феноменам будущего; и он практикует ради разочарования в ментальных феноменах настоящего, ради их угасания и прекращения». Двенадцатое.


Aniccavaggo paṭhamo.

Первая глава о непостоянстве завершена.


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Aniccaṃ dukkhaṃ anattā ca, tayo ajjhattabāhirā;

Yadaniccena tayo vuttā, te te ajjhattabāhirāti.

Непостоянство, страдание и не-я, три внутренних и три внешних; три изложены через «то, что непостоянно», и те же три — как внутренние и внешние.


2. Yamakavaggo

2. Ямака-вагга


1. Paṭhamapubbesambodhasuttaṃ

1. Патхама-пуббесамбодха сутта


13. Sāvatthinidānaṃ[Pg.241]. ‘‘Pubbeva me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘ko nu kho cakkhussa assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ? Ko sotassa…pe… ko ghānassa… ko jivhāya… ko kāyassa… ko manassa assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇa’nti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘yaṃ kho cakkhuṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ cakkhussa assādo. Yaṃ cakkhuṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, ayaṃ cakkhussa ādīnavo. Yo cakkhusmiṃ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ cakkhussa nissaraṇaṃ. Yaṃ sotaṃ…pe… yaṃ ghānaṃ…pe… yaṃ jivhaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ jivhāya assādo. Yaṃ jivhā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayaṃ jivhāya ādīnavo. Yo jivhāya chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ jivhāya nissaraṇaṃ. Yaṃ kāyaṃ…pe… yaṃ manaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ manassa assādo. Yaṃ mano anicco dukkho vipariṇāmadhammo, ayaṃ manassa ādīnavo. Yo manasmiṃ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ manassa nissaraṇa’’’nti.

13. В Саваттхи. «Бхиккху, до моего пробуждения, когда я ещё был непросветлённым Бодхисаттой, мне пришла такая мысль: „В чём заключается привлекательность глаза, в чём его опасность, в чём выход из него? В чём заключается привлекательность уха… носа… языка… тела… ума, в чём его опасность, в чём выход из него?“ Тогда, бхиккху, мне пришла такая мысль: „То удовольствие и радость, что возникают в зависимости от глаза — это привлекательность глаза. То, что глаз непостоянен, подвержен страданию и изменчив — это опасность глаза. Устранение желания и страсти к глазу, оставление желания и страсти к нему — это выход из глаза. То удовольствие и радость, что возникают в зависимости от уха… носа… языка — это привлекательность языка. То, что язык непостоянен, подвержен страданию и изменчив — это опасность языка. Устранение желания и страсти к языку, оставление желания и страсти к нему — это выход из языка. То удовольствие и радость, что возникают в зависимости от тела… ума — это привлекательность ума. То, что ум непостоянен, подвержен страданию и изменчив — это опасность ума. Устранение желания и страсти к уму, оставление желания и страсти к нему — это выход из ума“».


‘‘Yāvakīvañcāhaṃ, bhikkhave, imesaṃ channaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ evaṃ assādañca assādato, ādīnavañca ādīnavato, nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nābbhaññāsiṃ, neva tāvāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Yato ca khvāhaṃ, bhikkhave, imesaṃ channaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ evaṃ assādañca assādato, ādīnavañca ādīnavato, nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, athāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi – ‘akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’’ti. Paṭhamaṃ.

«До тех пор, бхиккху, пока я прямо не познал, как оно есть на самом деле, привлекательность этих шести внутренних сфер чувств как привлекательность, их опасность как опасность и выход из них как выход, я не заявлял о том, что пробудился к непревзойдённому совершенному самопробуждению в этом мире с его дэвами, Марой и Брахмой, в этом поколении с его отшельниками и брахманами, дэвами и людьми. Но когда, бхиккху, я прямо познал, как оно есть на самом деле, привлекательность этих шести внутренних сфер чувств как привлекательность, их опасность как опасность и выход из них как выход, тогда, бхиккху, я заявил о том, что пробудился к непревзойдённому совершенному самопробуждению в этом мире с его дэвами, Марой и Брахмой, в этом поколении с его отшельниками и брахманами, дэвами и людьми. И во мне возникло знание и видение: „Неколебимо моё освобождение; это моё последнее рождение; теперь больше не будет нового существования“». Первое.


2. Dutiyapubbesambodhasuttaṃ

2. Дутияпуббесамбодха сутта. Вторая сутта о том, что было до моего пробуждения.


14. ‘‘Pubbeva [Pg.242] me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘ko nu kho rūpānaṃ assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ? Ko saddānaṃ…pe… ko gandhānaṃ… ko rasānaṃ… ko phoṭṭhabbānaṃ… ko dhammānaṃ assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇa’nti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘yaṃ kho rūpe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ rūpānaṃ assādo. Yaṃ rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayaṃ rūpānaṃ ādīnavo. Yo rūpesu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ. Yaṃ sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… yaṃ dhamme paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ dhammānaṃ assādo. Yaṃ dhammā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayaṃ dhammānaṃ ādīnavo. Yo dhammesu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ dhammānaṃ nissaraṇa’’’nti.

14. «Бхиккху, до моего пробуждения, когда я ещё был непросветлённым Бодхисаттой, мне пришла такая мысль: „В чём заключается привлекательность форм, в чём их опасность, в чём выход из них? В чём заключается привлекательность звуков… запахов… вкусов… тактильных ощущений… ментальных феноменов, в чём их опасность, в чём выход из них?“ Тогда, бхиккху, мне пришла такая мысль: „То удовольствие и радость, что возникают в зависимости от форм — это привлекательность форм. То, что формы непостоянны, подвержены страданию и изменчивы — это опасность форм. Устранение желания и страсти к формам, оставление желания и страсти к ним — это выход из форм. То удовольствие и радость, что возникают в зависимости от звуков… запахов… вкусов… тактильных ощущений… ментальных феноменов — это привлекательность ментальных феноменов. То, что ментальные феномены непостоянны, подвержены страданию и изменчивы — это опасность ментальных феноменов. Устранение желания и страсти к ментальным феноменам, оставление желания и страсти к ним — это выход из ментальных феноменов“».


‘‘Yāvakīvañcāhaṃ, bhikkhave, imesaṃ channaṃ bāhirānaṃ āyatanānaṃ evaṃ assādañca assādato, ādīnavañca ādīnavato, nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nābbhaññāsiṃ, neva tāvāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Yato ca khvāhaṃ, bhikkhave, imesaṃ channaṃ bāhirānaṃ āyatanānaṃ evaṃ assādañca assādato, ādīnavañca ādīnavato, nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, athāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi – ‘akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’’ti. Dutiyaṃ.

«До тех пор, бхиккху, пока я прямо не познал, как оно есть на самом деле, привлекательность этих шести внешних сфер чувств как привлекательность, их опасность как опасность и выход из них как выход, я не заявлял о том, что пробудился к непревзойдённому совершенному самопробуждению в этом мире с его дэвами, Марой и Брахмой, в этом поколении с его отшельниками и брахманами, дэвами и людьми. Но когда, бхиккху, я прямо познал, как оно есть на самом деле, привлекательность этих шести внешних сфер чувств как привлекательность, их опасность как опасность и выход из них как выход, тогда, бхиккху, я заявил о том, что пробудился к непревзойдённому совершенному самопробуждению в этом мире с его дэвами, Марой и Брахмой, в этом поколении с его отшельниками и брахманами, дэвами и людьми. И во мне возникло знание и видение: „Неколебимо моё освобождение; это моё последнее рождение; теперь больше не будет нового существования“». Второе.


3. Paṭhamaassādapariyesanasuttaṃ

3. Патхамаассадапарийесана сутта. Первая сутта о поиске привлекательности.


15. ‘‘Cakkhussāhaṃ, bhikkhave, assādapariyesanaṃ acariṃ. Yo cakkhussa assādo tadajjhagamaṃ. Yāvatā cakkhussa assādo paññāya me so sudiṭṭho. Cakkhussāhaṃ, bhikkhave, ādīnavapariyesanaṃ acariṃ. Yo cakkhussa ādīnavo tadajjhagamaṃ. Yāvatā cakkhussa ādīnavo paññāya me so sudiṭṭho. Cakkhussāhaṃ, bhikkhave, nissaraṇapariyesanaṃ acariṃ. Yaṃ cakkhussa nissaraṇaṃ tadajjhagamaṃ. Yāvatā cakkhussa nissaraṇaṃ, paññāya me taṃ sudiṭṭhaṃ. Sotassāhaṃ[Pg.243], bhikkhave… ghānassāhaṃ, bhikkhave… jivhāyāhaṃ bhikkhave, assādapariyesanaṃ acariṃ. Yo jivhāya assādo tadajjhagamaṃ. Yāvatā jivhāya assādo paññāya me so sudiṭṭho. Jivhāyāhaṃ, bhikkhave, ādīnavapariyesanaṃ acariṃ. Yo jivhāya ādīnavo tadajjhagamaṃ. Yāvatā jivhāya ādīnavo paññāya me so sudiṭṭho. Jivhāyāhaṃ, bhikkhave, nissaraṇapariyesanaṃ acariṃ. Yaṃ jivhāya nissaraṇaṃ tadajjhagamaṃ. Yāvatā jivhāya nissaraṇaṃ, paññāya me taṃ sudiṭṭhaṃ. Manassāhaṃ, bhikkhave, assādapariyesanaṃ acariṃ. Yo manassa assādo tadajjhagamaṃ. Yāvatā manassa assādo paññāya me so sudiṭṭho. Manassāhaṃ, bhikkhave, ādīnavapariyesanaṃ acariṃ. Yo manassa ādīnavo tadajjhagamaṃ. Yāvatā manassa ādīnavo paññāya me so sudiṭṭho. Manassāhaṃ, bhikkhave, nissaraṇapariyesanaṃ acariṃ. Yaṃ manassa nissaraṇaṃ tadajjhagamaṃ. Yāvatā manassa nissaraṇaṃ, paññāya me taṃ sudiṭṭhaṃ.

15. «Бхиккху, я отправился на поиски привлекательности глаза. Какая бы привлекательность ни была в глазу — я её обнаружил. Насколько простирается привлекательность глаза, я отчётливо узрел это с помощью мудрости. Бхиккху, я отправился на поиски опасности глаза. Какая бы опасность ни была в глазу — я её обнаружил. Насколько простирается опасность глаза, я отчётливо узрел это с помощью мудрости. Бхиккху, я отправился на поиски выхода из глаза. Какой бы выход ни был из глаза — я его обнаружил. Насколько простирается выход из глаза, я отчётливо узрел это с помощью мудрости. Бхиккху, я отправился на поиски… [уха… носа…] Бхиккху, я отправился на поиски привлекательности языка. Какая бы привлекательность ни была в языке — я её обнаружил. Насколько простирается привлекательность языка, я отчётливо узрел это с помощью мудрости. Бхиккху, я отправился на поиски опасности языка. Какая бы опасность ни была в языке — я её обнаружил. Насколько простирается опасность языка, я отчётливо узрел это с помощью мудрости. Бхиккху, я отправился на поиски выхода из языка. Какой бы выход ни был из языка — я его обнаружил. Насколько простирается выход из языка, я отчётливо узрел это с помощью мудрости. Бхиккху, я отправился на поиски привлекательности ума. Какая бы привлекательность ни была в уме — я её обнаружил. Насколько простирается привлекательность ума, я отчётливо узрел это с помощью мудрости. Бхиккху, я отправился на поиски опасности ума. Какая бы опасность ни была в уме — я её обнаружил. Насколько простирается опасность ума, я отчётливо узрел это с помощью мудрости. Бхиккху, я отправился на поиски выхода из ума. Какой бы выход ни был из ума — я его обнаружил. Насколько простирается выход из ума, я отчётливо узрел это с помощью мудрости».


‘‘Yāvakīvañcāhaṃ, bhikkhave, imesaṃ channaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ assādañca assādato, ādīnavañca ādīnavato, nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nābbhaññāsiṃ…pe… paccaññāsiṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi – ‘akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’’ti. Tatiyaṃ.

«До тех пор, бхиккху, пока я прямо не познал, как оно есть на самом деле, привлекательность этих шести внутренних сфер чувств как привлекательность, их опасность как опасность и выход из них как выход… [я не заявлял о том, что пробудился к непревзойдённому совершенному самопробуждению…] …я заявил о том, что пробудился. И во мне возникло знание и видение: „Неколебимо моё освобождение; это моё последнее рождение; теперь больше не будет нового существования“». Третье.


4. Dutiyaassādapariyesanasuttaṃ

4. Дутияассадапарийесана сутта. Вторая сутта о поиске привлекательности.


16. ‘‘Rūpānāhaṃ, bhikkhave, assādapariyesanaṃ acariṃ. Yo rūpānaṃ assādo tadajjhagamaṃ. Yāvatā rūpānaṃ assādo paññāya me so sudiṭṭho. Rūpānāhaṃ, bhikkhave, ādīnavapariyesanaṃ acariṃ. Yo rūpānaṃ ādīnavo tadajjhagamaṃ. Yāvatā rūpānaṃ ādīnavo paññāya me so sudiṭṭho. Rūpānāhaṃ, bhikkhave, nissaraṇapariyesanaṃ acariṃ. Yaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ tadajjhagamaṃ. Yāvatā rūpānaṃ nissaraṇaṃ, paññāya me taṃ sudiṭṭhaṃ. Saddānāhaṃ, bhikkhave… gandhānāhaṃ, bhikkhave… rasānāhaṃ, bhikkhave… phoṭṭhabbānāhaṃ, bhikkhave… dhammānāhaṃ, bhikkhave, assādapariyesanaṃ acariṃ. Yo dhammānaṃ assādo tadajjhagamaṃ. Yāvatā dhammānaṃ assādo paññāya me so sudiṭṭho. Dhammānāhaṃ, bhikkhave, ādīnavapariyesanaṃ acariṃ. Yo dhammānaṃ ādīnavo tadajjhagamaṃ. Yāvatā dhammānaṃ ādīnavo paññāya me so sudiṭṭho. Dhammānāhaṃ, bhikkhave, nissaraṇapariyesanaṃ acariṃ. Yaṃ dhammānaṃ nissaraṇaṃ tadajjhagamaṃ. Yāvatā dhammānaṃ nissaraṇaṃ, paññāya [Pg.244] me taṃ sudiṭṭhaṃ.

16. «Бхиккху, я отправился на поиски привлекательности форм. Какая бы привлекательность ни была в формах — я её обнаружил. Насколько простирается привлекательность форм, я отчётливо узрел это с помощью мудрости. Бхиккху, я отправился на поиски опасности форм. Какая бы опасность ни была в формах — я её обнаружил. Насколько простирается опасность форм, я отчётливо узрел это с помощью мудрости. Бхиккху, я отправился на поиски выхода из форм. Какой бы выход ни был из форм — я его обнаружил. Насколько простирается выход из форм, я отчётливо узрел это с помощью мудрости. Бхиккху, я отправился на поиски… [звуков… запахов… вкусов… тактильных ощущений…] Бхиккху, я отправился на поиски привлекательности ментальных феноменов. Какая бы привлекательность ни была в ментальных феноменах — я её обнаружил. Насколько простирается привлекательность ментальных феноменов, я отчётливо узрел это с помощью мудрости. Бхиккху, я отправился на поиски опасности ментальных феноменов. Какая бы опасность ни была в ментальных феноменах — я её обнаружил. Насколько простирается опасность ментальных феноменов, я отчётливо узрел это с помощью мудрости. Бхиккху, я отправился на поиски выхода из ментальных феноменов. Какой бы выход ни был из ментальных феноменов — я его обнаружил. Насколько простирается выход из ментальных феноменов, я отчётливо узрел это с помощью мудрости».


‘‘Yāvakīvañcāhaṃ, bhikkhave, imesaṃ channaṃ bāhirānaṃ āyatanānaṃ assādañca assādato, ādīnavañca ādīnavato, nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nābbhaññāsiṃ…pe… paccaññāsiṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi – ‘akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’’ti. Catutthaṃ.

«До тех пор, бхиккху, пока я прямо не познал, как оно есть на самом деле, привлекательность этих шести внешних сфер чувств как привлекательность, их опасность как опасность и выход из них как выход… [я не заявлял о том, что пробудился к непревзойдённому совершенному самопробуждению…] …я заявил о том, что пробудился. И во мне возникло знание и видение: „Неколебимо моё освобождение; это моё последнее рождение; теперь больше не будет нового существования“». Четвёртое.


5. Paṭhamanoceassādasuttaṃ

5. Патхаманочеассада сутта. Первая сутта о том, «если бы не было привлекательности».


17. ‘‘No cedaṃ, bhikkhave, cakkhussa assādo abhavissa, nayidaṃ sattā cakkhusmiṃ sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi cakkhussa assādo tasmā sattā cakkhusmiṃ sārajjanti. No cedaṃ, bhikkhave, cakkhussa ādīnavo abhavissa, nayidaṃ sattā cakkhusmiṃ nibbindeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi cakkhussa ādīnavo tasmā sattā cakkhusmiṃ nibbindanti. No cedaṃ, bhikkhave, cakkhussa nissaraṇaṃ abhavissa, nayidaṃ sattā cakkhusmā nissareyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi cakkhussa nissaraṇaṃ tasmā sattā cakkhusmā nissaranti. No cedaṃ, bhikkhave, sotassa assādo abhavissa… no cedaṃ, bhikkhave, ghānassa assādo abhavissa… no cedaṃ, bhikkhave, jivhāya assādo abhavissa, nayidaṃ sattā jivhāya sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi jivhāya assādo, tasmā sattā jivhāya sārajjanti. No cedaṃ, bhikkhave, jivhāya ādīnavo abhavissa, nayidaṃ sattā jivhāya nibbindeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi jivhāya ādīnavo, tasmā sattā jivhāya nibbindanti. No cedaṃ, bhikkhave, jivhāya nissaraṇaṃ abhavissa, nayidaṃ sattā jivhāya nissareyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi jivhāya nissaraṇaṃ, tasmā sattā jivhāya nissaranti. No cedaṃ, bhikkhave, kāyassa assādo abhavissa… no cedaṃ, bhikkhave, manassa assādo abhavissa, nayidaṃ sattā manasmiṃ sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi manassa assādo, tasmā sattā manasmiṃ sārajjanti. No cedaṃ, bhikkhave, manassa ādīnavo abhavissa, nayidaṃ sattā manasmiṃ nibbindeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi manassa ādīnavo, tasmā sattā manasmiṃ nibbindanti. No cedaṃ, bhikkhave, manassa nissaraṇaṃ abhavissa, nayidaṃ sattā manasmā nissareyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi manassa nissaraṇaṃ, tasmā sattā manasmā nissaranti.

17. «Бхиккху, если бы не было привлекательности глаза, существа не привязывались бы к глазу. Но поскольку у глаза есть привлекательность, существа привязываются к глазу. Если бы не было опасности глаза, существа не испытывали бы разочарования в глазу. Но поскольку у глаза есть опасность, существа испытывают разочарование в глазу. Если бы не было выхода из глаза, существа не освобождались бы от глаза. Но поскольку у глаза есть выход, существа освобождаются от глаза. Если бы не было привлекательности уха… если бы не было привлекательности носа… если бы не было привлекательности языка, существа не привязывались бы к языку. Но поскольку у языка есть привлекательность, существа привязываются к языку. Если бы не было опасности языка, существа не испытывали бы разочарования в языке. Но поскольку у языка есть опасность, существа испытывают разочарование в языке. Если бы не было выхода из языка, существа не освобождались бы от языка. Но поскольку у языка есть выход, существа освобождаются от языка. Если бы не было привлекательности тела… если бы не было привлекательности ума, существа не привязывались бы к уму. Но поскольку у ума есть привлекательность, существа привязываются к уму. Если бы не было опасности ума, существа не испытывали бы разочарования в уме. Но поскольку у ума есть опасность, существа испытывают разочарование в уме. Если бы не было выхода из ума, существа не освобождались бы от ума. Но поскольку у ума есть выход, существа освобождаются от ума».


‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, sattā imesaṃ channaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ [Pg.245] assādañca assādato, ādīnavañca ādīnavato, nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nābbhaññaṃsu, neva tāva, bhikkhave, sattā sadevakā lokā samārakā sabrahmakā sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya nissaṭā visaññuttā vippamuttā vimariyādīkatena cetasā vihariṃsu. Yato ca kho, bhikkhave, sattā imesaṃ channaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ assādañca assādato, ādīnavañca ādīnavato, nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ abbhaññaṃsu, atha, bhikkhave, sattā sadevakā lokā samārakā sabrahmakā sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya nissaṭā visaññuttā vippamuttā vimariyādīkatena cetasā viharantī’’ti. Pañcamaṃ.

«До тех пор, монахи, пока существа не познали в соответствии с действительностью удовлетворение как удовлетворение, опасность как опасность и освобождение как освобождение в отношении этих шести внутренних сфер чувств, они, монахи, не освободились, не отделились, не избавились от этого мира с его дэвами, Марой и Брахмой, от этого поколения с его аскетами и брахманами, дэвами и людьми, и не пребывали с умом, свободным от ограничений. Но когда, монахи, существа познали в соответствии с действительностью удовлетворение как удовлетворение, опасность как опасность и освобождение как освобождение в отношении этих шести внутренних сфер чувств, тогда, монахи, существа освободились, отделились, избавились от этого мира с его дэвами, Марой и Брахмой, от этого поколения с его аскетами и брахманами, дэвами и людьми, и пребывают с умом, свободным от ограничений». Пятое.


6. Dutiyanoceassādasuttaṃ

6. Вторая сутта о том, «если бы не было» (Дутия но че ассада сутта).


18. ‘‘No cedaṃ, bhikkhave, rūpānaṃ assādo abhavissa, nayidaṃ sattā rūpesu sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi rūpānaṃ assādo, tasmā sattā rūpesu sārajjanti. No cedaṃ, bhikkhave, rūpānaṃ ādīnavo abhavissa, nayidaṃ sattā rūpesu nibbindeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi rūpānaṃ ādīnavo, tasmā sattā rūpesu nibbindanti. No cedaṃ, bhikkhave, rūpānaṃ nissaraṇaṃ abhavissa, nayidaṃ sattā rūpehi nissareyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi rūpānaṃ nissaraṇaṃ, tasmā sattā rūpehi nissaranti. No cedaṃ, bhikkhave, saddānaṃ… gandhānaṃ… rasānaṃ… phoṭṭhabbānaṃ… dhammānaṃ assādo abhavissa, nayidaṃ sattā dhammesu sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi dhammānaṃ assādo, tasmā sattā dhammesu sārajjanti. No cedaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ ādīnavo abhavissa, nayidaṃ sattā dhammesu nibbindeyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi dhammānaṃ ādīnavo, tasmā sattā dhammesu nibbindanti. No cedaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ nissaraṇaṃ abhavissa, nayidaṃ sattā dhammehi nissareyyuṃ. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi dhammānaṃ nissaraṇaṃ, tasmā sattā dhammehi nissaranti.

18. «Если бы, монахи, не было удовлетворения в формах, существа не привязывались бы к формам. Но поскольку, монахи, есть удовлетворение в формах, существа привязываются к формам. Если бы, монахи, не было опасности в формах, существа не испытывали бы разочарования в формах. Но поскольку, монахи, есть опасность в формах, существа испытывают разочарование в формах. Если бы, монахи, не было освобождения от форм, существа не освобождались бы от форм. Но поскольку, монахи, есть освобождение от форм, существа освобождаются от форм. Если бы, монахи, не было удовлетворения в звуках… запахах… вкусах… тактильных ощущениях… ментальных феноменах, существа не привязывались бы к ментальным феноменам. Но поскольку, монахи, есть удовлетворение в ментальных феноменах, существа привязываются к ментальным феноменам. Если бы, монахи, не было опасности в ментальных феноменах, существа не испытывали бы разочарования в ментальных феноменах. Но поскольку, монахи, есть опасность в ментальных феноменах, существа испытывают разочарование в ментальных феноменах. Если бы, монахи, не было освобождения от ментальных феноменов, существа не освобождались бы от ментальных феноменов. Но поскольку, монахи, есть освобождение от ментальных феноменов, существа освобождаются от ментальных феноменов».


‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, sattā imesaṃ channaṃ bāhirānaṃ āyatanānaṃ assādañca assādato, ādīnavañca ādīnavato, nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nābbhaññaṃsu, neva tāva, bhikkhave, sattā sadevakā lokā samārakā sabrahmakā sassamaṇabrāhmaṇiyā [Pg.246] pajāya sadevamanussāya nissaṭā visaññuttā vippamuttā vimariyādīkatena cetasā vihariṃsu. Yato ca kho, bhikkhave, sattā imesaṃ channaṃ bāhirānaṃ āyatanānaṃ assādañca assādato, ādīnavañca ādīnavato, nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ abbhaññaṃsu, atha, bhikkhave, sattā sadevakā lokā samārakā sabrahmakā sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya nissaṭā visaññuttā vippamuttā vimariyādīkatena cetasā viharantī’’ti. Chaṭṭhaṃ.

«До тех пор, монахи, пока существа не познали в соответствии с действительностью удовлетворение как удовлетворение, опасность как опасность и освобождение как освобождение в отношении этих шести внешних сфер чувств, они, монахи, не освободились, не отделились, не избавились от этого мира с его дэвами, Марой и Брахмой, от этого поколения с его аскетами и брахманами, дэвами и людьми, и не пребывали с умом, свободным от ограничений. Но когда, монахи, существа познали в соответствии с действительностью удовлетворение как удовлетворение, опасность как опасность и освобождение как освобождение в отношении этих шести внешних сфер чувств, тогда, монахи, существа освободились, отделились, избавились от этого мира с его дэвами, Марой и Брахмой, от этого поколения с его аскетами и брахманами, дэвами и людьми, и пребывают с умом, свободным от ограничений». Шестое.


7. Paṭhamābhinandasuttaṃ

7. Первая сутта о наслаждении (Патхама абхинанда сутта).


19. ‘‘Yo, bhikkhave, cakkhuṃ abhinandati, dukkhaṃ so abhinandati. Yo dukkhaṃ abhinandati, aparimutto so dukkhasmāti vadāmi. Yo sotaṃ…pe… yo ghānaṃ…pe… yo jivhaṃ abhinandati, dukkhaṃ so abhinandati. Yo dukkhaṃ abhinandati, aparimutto so dukkhasmāti vadāmi. Yo kāyaṃ…pe… yo manaṃ abhinandati, dukkhaṃ so abhinandati. Yo dukkhaṃ abhinandati, aparimutto so dukkhasmā’’ti vadāmi.

19. «Монахи, тот, кто находит наслаждение в глазу, находит наслаждение в страдании. Тот, кто находит наслаждение в страдании, не освободился от страдания, — так я говорю. Тот, кто находит наслаждение в ухе… носе… языке… теле… уме, находит наслаждение в страдании. Тот, кто находит наслаждение в страдании, не освободился от страдания, — так я говорю».


‘‘Yo ca kho, bhikkhave, cakkhuṃ nābhinandati, dukkhaṃ so nābhinandati. Yo dukkhaṃ nābhinandati, parimutto so dukkhasmāti vadāmi. Yo sotaṃ…pe… yo ghānaṃ…pe… yo jivhaṃ nābhinandati, dukkhaṃ so nābhinandati. Yo dukkhaṃ nābhinandati, parimutto so dukkhasmāti vadāmi. Yo kāyaṃ…pe… yo manaṃ nābhinandati, dukkhaṃ so nābhinandati. Yo dukkhaṃ nābhinandati, parimutto so dukkhasmā’’ti vadāmi. Sattamaṃ.

«А тот, монахи, кто не находит наслаждения в глазу, не находит наслаждения в страдании. Тот, кто не находит наслаждения в страдании, освободился от страдания, — так я говорю. Тот, кто не находит наслаждения в ухе… носе… языке… теле… уме, не находит наслаждения в страдании. Тот, кто не находит наслаждения в страдании, освободился от страдания, — так я говорю». Седьмое.


8. Dutiyābhinandasuttaṃ

8. Вторая сутта о наслаждении (Дутия абхинанда сутта).


20. ‘‘Yo, bhikkhave, rūpe abhinandati, dukkhaṃ so abhinandati. Yo dukkhaṃ abhinandati, aparimutto so dukkhasmāti vadāmi. Yo sadde…pe… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… dhamme abhinandati, dukkhaṃ so abhinandati. Yo dukkhaṃ abhinandati, aparimutto so dukkhasmā’’ti vadāmi.

20. «Монахи, тот, кто находит наслаждение в формах, находит наслаждение в страдании. Тот, кто находит наслаждение в страдании, не освободился от страдания, — так я говорю. Тот, кто находит наслаждение в звуках… запахах… вкусах… тактильных ощущениях… ментальных феноменах, находит наслаждение в страдании. Тот, кто находит наслаждение в страдании, не освободился от страдания, — так я говорю».


‘‘Yo ca kho, bhikkhave, rūpe nābhinandati, dukkhaṃ so nābhinandati. Yo dukkhaṃ nābhinandati, parimutto so dukkhasmāti vadāmi. Yo sadde…pe… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… dhamme nābhinandati, dukkhaṃ so nābhinandati. Yo dukkhaṃ nābhinandati, parimutto so dukkhasmā’’ti vadāmi. Aṭṭhamaṃ.

«А тот, монахи, кто не находит наслаждения в формах, не находит наслаждения в страдании. Тот, кто не находит наслаждения в страдании, освободился от страдания, — так я говорю. Тот, кто не находит наслаждения в звуках… запахах… вкусах… тактильных ощущениях… ментальных феноменах, не находит наслаждения в страдании. Тот, кто не находит наслаждения в страдании, освободился от страдания, — так я говорю». Восьмое.


9. Paṭhamadukkhuppādasuttaṃ

9. Первая сутта о возникновении страдания (Патхама дуккхуппада сутта).


21. ‘‘Yo[Pg.247], bhikkhave, cakkhussa uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo sotassa…pe… yo ghānassa… yo jivhāya… yo kāyassa… yo manassa uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo.

21. «Монахи, возникновение, пребывание, порождение и проявление глаза — это возникновение страдания, продолжение болезней, проявление старения и смерти. Возникновение, пребывание, порождение и проявление уха… носа… языка… тела… ума — это возникновение страдания, продолжение болезней, проявление старения и смерти».


‘‘Yo ca kho, bhikkhave, cakkhussa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo. Yo sotassa… yo ghānassa… yo jivhāya… yo kāyassa… yo manassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo’’ti. Navamaṃ.

«А прекращение, угасание и исчезновение глаза, монахи, — это прекращение страдания, угасание болезней, исчезновение старения и смерти. Прекращение, угасание и исчезновение уха… носа… языка… тела… ума — это прекращение страдания, угасание болезней, исчезновение старения и смерти». Девятое.


10. Dutiyadukkhuppādasuttaṃ

10. Вторая сутта о возникновении страдания (Дутия дуккхуппада сутта).


22. ‘‘Yo, bhikkhave, rūpānaṃ uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo saddānaṃ…pe… yo gandhānaṃ… yo rasānaṃ… yo phoṭṭhabbānaṃ… yo dhammānaṃ uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo.

22. «Монахи, возникновение, пребывание, порождение и проявление форм — это возникновение страдания, продолжение болезней, проявление старения и смерти. Возникновение, пребывание, порождение и проявление звуков… запахов… вкусов… тактильных ощущениях… ментальных феноменов — это возникновение страдания, продолжение болезней, проявление старения и смерти».


‘‘Yo ca kho, bhikkhave, rūpānaṃ nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo. Yo saddānaṃ…pe… yo gandhānaṃ… yo rasānaṃ… yo phoṭṭhabbānaṃ… yo dhammānaṃ nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo’’ti. Dasamaṃ.

«А прекращение, угасание и исчезновение форм, монахи, — это прекращение страдания, угасание болезней, исчезновение старения и смерти. Прекращение, угасание и исчезновение звуков… запахов… вкусов… тактильных ощущений… ментальных феноменов — это прекращение страдания, угасание болезней, исчезновение старения и смерти». Десятое.


Yamakavaggo dutiyo.

Вторая глава «Пары» (Ямака-вагга) завершена.


Tassuddānaṃ –

Оглавление главы:


Sambodhena duve vuttā, assādena apare duve;

No cetena duve vuttā, abhinandena apare duve;

Uppādena duve vuttā, vaggo tena pavuccatīti.

Две сутты повествуют о Пробуждении, другие две — об Удовлетворении; две сутты — о «Если бы не было», другие две — о Наслаждении; две сутты — о Возникновении; так называется эта глава.


3. Sabbavaggo

3. Глава «Всё» (Сабба-вагга).


1. Sabbasuttaṃ

1. Сутта о «Всём» (Сабба-сутта).


23. Sāvatthinidānaṃ[Pg.248]. ‘‘Sabbaṃ vo, bhikkhave, desessāmi. Taṃ suṇātha. Kiñca, bhikkhave, sabbaṃ? Cakkhuñceva rūpā ca, sotañca saddā ca, ghānañca gandhā ca, jivhā ca rasā ca, kāyo ca phoṭṭhabbā ca, mano ca dhammā ca – idaṃ vuccati, bhikkhave, sabbaṃ. Yo, bhikkhave, evaṃ vadeyya – ‘ahametaṃ sabbaṃ paccakkhāya aññaṃ sabbaṃ paññāpessāmī’ti, tassa vācāvatthukamevassa ; puṭṭho ca na sampāyeyya, uttariñca vighātaṃ āpajjeyya. Taṃ kissa hetu? Yathā taṃ, bhikkhave, avisayasmi’’nti. Paṭhamaṃ.

23. В Саваттхи. «Монахи, я преподам вам всё. Слушайте это. И что такое, монахи, всё? Глаз и формы, ухо и звуки, нос и запахи, язык и вкусы, тело и тактильные ощущения, ум и ментальные феномены — это, монахи, называется всем. Если кто-то, монахи, скажет так: „Отвергнув это всё, я провозглашу другое всё“, — то это будут лишь пустые слова с его стороны. Будучи спрошенным, он не сможет ответить и, более того, придёт в замешательство. По какой причине? Потому что, монахи, это вне его сферы познания». Первая.


2. Pahānasuttaṃ

2. Сутта об оставлении (Пахана-сутта).


24. ‘‘Sabbappahānāya vo, bhikkhave, dhammaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, sabbappahānāya dhammo? Cakkhuṃ, bhikkhave, pahātabbaṃ, rūpā pahātabbā, cakkhuviññāṇaṃ pahātabbaṃ, cakkhusamphasso pahātabbo, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi pahātabbaṃ…pe… yampidaṃ sotasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi pahātabbaṃ… yampidaṃ ghānasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi pahātabbaṃ. Jivhā pahātabbā, rasā pahātabbā, jivhāviññāṇaṃ pahātabbaṃ, jivhāsamphasso pahātabbo, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi pahātabbaṃ. Kāyo pahātabbo… mano pahātabbo, dhammā pahātabbā, manoviññāṇaṃ pahātabbaṃ, manosamphasso pahātabbo, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi pahātabbaṃ. Ayaṃ kho, bhikkhave, sabbappahānāya dhammo’’ti. Dutiyaṃ.

24. «Монахи, я преподам вам Дхамму для оставления всего. Слушайте это. И какая, монахи, Дхамма для оставления всего? Глаз, монахи, должен быть оставлен, формы должны быть оставлены, сознание глаза должно быть оставлено, соприкосновение глаза должно быть оставлено, и любое чувство, возникающее с соприкосновением глаза как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также должно быть оставлено… ухо должно быть оставлено… нос должен быть оставлен… язык должен быть оставлен, вкусы должны быть оставлены, сознание языка должно быть оставлено, соприкосновение языка должно быть оставлено, и любое чувство, возникающее с соприкосновением языка как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также должно быть оставлено. Тело должно быть оставлено… ум должен быть оставлен, ментальные феномены должны быть оставлены, сознание ума должно быть оставлено, соприкосновение ума должно быть оставлено, и любое чувство, возникающее с соприкосновением ума как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также должно быть оставлено. Это, монахи, Дхамма для оставления всего». Вторая.


3. Abhiññāpariññāpahānasuttaṃ

3. Сутта об оставлении через прямое знание и полное понимание (Абхиння-париння-пахана сутта).


25. ‘‘Sabbaṃ abhiññā pariññā pahānāya vo, bhikkhave, dhammaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, sabbaṃ abhiññā pariññā pahānāya dhammo? Cakkhuṃ, bhikkhave, abhiññā pariññā pahātabbaṃ, rūpā abhiññā pariññā pahātabbā[Pg.249], cakkhuviññāṇaṃ abhiññā pariññā pahātabbaṃ, cakkhusamphasso abhiññā pariññā pahātabbo, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi abhiññā pariññā pahātabbaṃ…pe… jivhā abhiññā pariññā pahātabbā, rasā abhiññā pariññā pahātabbā, jivhāviññāṇaṃ abhiññā pariññā pahātabbaṃ, jivhāsamphasso abhiññā pariññā pahātabbo, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi abhiññā pariññā pahātabbaṃ. Kāyo abhiññā pariññā pahātabbo… mano abhiññā pariññā pahātabbo, dhammā abhiññā pariññā pahātabbā, manoviññāṇaṃ abhiññā pariññā pahātabbaṃ, manosamphasso abhiññā pariññā pahātabbo, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi abhiññā pariññā pahātabbaṃ. Ayaṃ kho, bhikkhave, sabbaṃ abhiññā pariññā pahānāya dhammo’’ti. Tatiyaṃ.

25. «Монахи, я преподам вам Дхамму для оставления всего через прямое знание и полное понимание. Слушайте это. И какая, монахи, Дхамма для оставления всего через прямое знание и полное понимание? Глаз, монахи, должен быть оставлен через прямое знание и полное понимание, формы должны быть оставлены через прямое знание и полное понимание, сознание глаза должно быть оставлено через прямое знание и полное понимание, соприкосновение глаза должно быть оставлено через прямое знание и полное понимание, и любое чувство, возникающее с соприкосновением глаза как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также должно быть оставлено через прямое знание и полное понимание… язык должен быть оставлен через прямое знание и полное понимание, вкусы должны быть оставлены через прямое знание и полное понимание, сознание языка должно быть оставлено через прямое знание и полное понимание, соприкосновение языка должно быть оставлено через прямое знание и полное понимание, и любое чувство, возникающее с соприкосновением языка как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также должно быть оставлено через прямое знание и полное понимание. Тело должно быть оставлено через прямое знание и полное понимание… ум должен быть оставлен через прямое знание и полное понимание, ментальные феномены должны быть оставлены через прямое знание и полное понимание, сознание ума должно быть оставлено через прямое знание и полное понимание, соприкосновение ума должно быть оставлено через прямое знание и полное понимание, и любое чувство, возникающее с соприкосновением ума как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также должно быть оставлено через прямое знание и полное понимание. Это, монахи, Дхамма для оставления всего через прямое знание и полное понимание». Третья.


4. Paṭhamaaparijānanasuttaṃ

4. Первая сутта о непонимании (Патхама апариджанана сутта).


26. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Kiñca, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya? Cakkhuṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Rūpe anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Cakkhuviññāṇaṃ anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Cakkhusamphassaṃ anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya…pe… jivhaṃ anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Rase…pe… jivhāviññāṇaṃ…pe… jivhāsamphassaṃ…pe… yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Kāyaṃ…pe… manaṃ anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Dhamme…pe… manoviññāṇaṃ…pe… manosamphassaṃ…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ [Pg.250] appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Idaṃ kho, bhikkhave, sabbaṃ anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya.

26. «Монахи, не познавая непосредственно, не постигая полностью, не развивая бесстрастия и не отказываясь от всего, невозможно положить конец страданию. И что же, монахи, есть это всё, без непосредственного познания, полного постижения, развития бесстрастия и отказа от которого невозможно положить конец страданию? Монахи, не познавая непосредственно, не постигая полностью, не развивая бесстрастия и не отказываясь от глаза, невозможно положить конец страданию. Не познавая непосредственно, не постигая полностью, не развивая бесстрастия и не отказываясь от форм... зрительного сознания... зрительного контакта... и любого чувства, что возникает со зрительным контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — не познавая непосредственно, не постигая полностью, не развивая бесстрастия и не отказываясь от него, невозможно положить конец страданию... [и так далее]... от языка... вкусов... вкусового сознания... вкусового контакта... и любого чувства, что возникает с вкусовым контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное... от тела... ума... ментальных феноменов... умственного сознания... умственного контакта... и любого чувства, что возникает с умственным контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — не познавая непосредственно, не постигая полностью, не развивая бесстрастия и не отказываясь от него, невозможно положить конец страданию. Именно от этого всего, монахи, без непосредственного познания, полного постижения, развития бесстрастия и отказа невозможно положить конец страданию».


‘‘Sabbañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya. Kiñca, bhikkhave, sabbaṃ abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya? Cakkhuṃ, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya. Rūpe abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya. Cakkhuviññāṇaṃ abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya. Cakkhusamphassaṃ abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya…pe… jivhaṃ abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya. Rase…pe… jivhāviññāṇaṃ…pe… jivhāsamphassaṃ…pe… yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya. Kāyaṃ…pe… manaṃ abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya. Dhamme…pe… manoviññāṇaṃ…pe… manosamphassaṃ…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya. Idaṃ kho, bhikkhave, sabbaṃ abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Catutthaṃ.

«Монахи, познавая непосредственно, постигая полностью, развивая бесстрастие и отказываясь от всего, возможно положить конец страданию. И что же, монахи, есть это всё, благодаря непосредственному познанию, полному постижению, развитию бесстрастия и отказу от которого возможно положить конец страданию? Монахи, познавая непосредственно, постигая полностью, развивая бесстрастие и отказываясь от глаза, возможно положить конец страданию. Познавая непосредственно, постигая полностью, развивая бесстрастие и отказываясь от форм... зрительного сознания... зрительного контакта... и любого чувства, что возникает со зрительным контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — познавая непосредственно, постигая полностью, развивая бесстрастие и отказываясь от него, возможно положить конец страданию... [и так далее]... от языка... вкусов... вкусового сознания... вкусового контакта... и любого чувства, что возникает с вкусовым контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное... от тела... ума... ментальных феноменов... умственного сознания... умственного контакта... и любого чувства, что возникает с умственным контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — познавая непосредственно, постигая полностью, развивая бесстрастие и отказываясь от него, возможно положить конец страданию. Именно от этого всего, монахи, благодаря непосредственному познанию, полному постижению, развитию бесстрастия и отказу возможно положить конец страданию». Четвёртая.


5. Dutiyaaparijānanasuttaṃ

5. Вторая сутта о непостижении


27. ‘‘Sabbaṃ[Pg.251], bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Kiñca, bhikkhave, sabbaṃ anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya? Yañca, bhikkhave, cakkhu, ye ca rūpā, yañca cakkhuviññāṇaṃ, ye ca cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā…pe… yā ca jivhā, ye ca rasā, yañca jivhāviññāṇaṃ, ye ca jivhāviññāṇaviññātabbā dhammā; yo ca kāyo, ye ca phoṭṭhabbā, yañca kāyaviññāṇaṃ, ye ca kāyaviññāṇaviññātabbā dhammā; yo ca mano, ye ca dhammā, yañca manoviññāṇaṃ, ye ca manoviññāṇaviññātabbā dhammā – idaṃ kho, bhikkhave, sabbaṃ anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya.

27. «Монахи, не познавая непосредственно, не постигая полностью, не развивая бесстрастия и не отказываясь от всего, невозможно положить конец страданию. И что же, монахи, есть это всё, без непосредственного познания, полного постижения, развития бесстрастия и отказа от которого невозможно положить конец страданию? Монахи, это глаз и формы, зрительное сознание и те феномены, что познаются зрительным сознанием... [и так далее]... язык и вкусы, вкусовое сознание и те феномены, что познаются вкусовым сознанием; тело и тактильные ощущения, телесное сознание и те феномены, что познаются телесным сознанием; ум и ментальные феномены, умственное сознание и те феномены, что познаются умственным сознанием. Именно от этого всего, монахи, без непосредственного познания, полного постижения, развития бесстрастия и отказа невозможно положить конец страданию».


‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya. Kiñca, bhikkhave, sabbaṃ abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya? Yañca, bhikkhave, cakkhu, ye ca rūpā, yañca cakkhuviññāṇaṃ, ye ca cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā…pe… yā ca jivhā, ye ca rasā, yañca jivhāviññāṇaṃ, ye ca jivhāviññāṇaviññātabbā dhammā; yo ca kāyo, ye ca phoṭṭhabbā, yañca kāyaviññāṇaṃ, ye ca kāyaviññāṇaviññātabbā dhammā; yo ca mano, ye ca dhammā, yañca manoviññāṇaṃ, ye ca manoviññāṇaviññātabbā dhammā – idaṃ kho, bhikkhave, sabbaṃ abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Pañcamaṃ.

«Монахи, познавая непосредственно, постигая полностью, развивая бесстрастие и отказываясь от всего, возможно положить конец страданию. И что же, монахи, есть это всё, благодаря непосредственному познанию, полному постижению, развитию бесстрастия и отказу от которого возможно положить конец страданию? Монахи, это глаз и формы, зрительное сознание и те феномены, что познаются зрительным сознанием... [и так далее]... язык и вкусы, вкусовое сознание и те феномены, что познаются вкусовым сознанием; тело и тактильные ощущения, телесное сознание и те феномены, что познаются телесным сознанием; ум и ментальные феномены, умственное сознание и те феномены, что познаются умственным сознанием. Именно от этого всего, монахи, благодаря непосредственному познанию, полному постижению, развитию бесстрастия и отказу возможно положить конец страданию». Пятая.


6. Ādittasuttaṃ

6. Сутта о горении


28. Ekaṃ samayaṃ bhagavā gayāyaṃ viharati gayāsīse saddhiṃ bhikkhusahassena. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘sabbaṃ, bhikkhave, ādittaṃ. Kiñca, bhikkhave, sabbaṃ ādittaṃ? Cakkhu, bhikkhave, ādittaṃ, rūpā ādittā, cakkhuviññāṇaṃ ādittaṃ, cakkhusamphasso āditto. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ. Kena ādittaṃ? ‘Rāgagginā, dosagginā, mohagginā ādittaṃ, jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi āditta’nti vadāmi…pe… jivhā ādittā, rasā ādittā, jivhāviññāṇaṃ ādittaṃ, jivhāsamphasso āditto. Yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ. Kena ādittaṃ? ‘Rāgagginā, dosagginā, mohagginā ādittaṃ, jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi āditta’nti vadāmi…pe… mano āditto, dhammā ādittā, manoviññāṇaṃ ādittaṃ, manosamphasso āditto. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ. Kena ādittaṃ? ‘Rāgagginā, dosagginā, mohagginā ādittaṃ, jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi āditta’nti vadāmi. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati [Pg.252] vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati …pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinanduṃ. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne tassa bhikkhusahassassa anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti. Chaṭṭhaṃ.

28. «Однажды Благословенный пребывал в Гае, на холме Гаясиса, вместе с тысячей монахов. Там Благословенный обратился к монахам: «Монахи, всё горит. И что же, монахи, есть это всё, что горит? Глаз горит, формы горят, зрительное сознание горит, зрительный контакт горит. И любое чувство, что возникает со зрительным контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно тоже горит. Чем оно горит? Я говорю: оно горит огнём страсти, огнём ненависти, огнём заблуждения; оно горит рождением, старением и смертью; печалью, стенанием, болью, скорбью и отчаянием... [и так далее]... Язык горит, вкусы горят, вкусовое сознание горит, вкусовой контакт горит. И любое чувство, что возникает с вкусовым контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно тоже горит. Чем оно горит? Я говорю: оно горит огнём страсти, огнём ненависти, огнём заблуждения; оно горит рождением, старением и смертью; печалью, стенанием, болью, скорбью и отчаянием... [и так далее]... Ум горит, ментальные феномены горят, умственное сознание горит, умственный контакт горит. И любое чувство, что возникает с умственным контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно тоже горит. Чем оно горит? Я говорю: оно горит огнём страсти, огнём ненависти, огнём заблуждения; оно горит рождением, старением и смертью; печалью, стенанием, болью, скорбью и отчаянием. Видя так, монахи, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазе, испытывает разочарование в формах, испытывает разочарование в зрительном сознании, испытывает разочарование в зрительном контакте, испытывает разочарование в любом чувстве, что возникает со зрительным контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное... [и так далее]... испытывает разочарование в любом чувстве, что возникает с умственным контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Благодаря бесстрастию он освобождается. Когда он освобождён, возникает знание: „Освобождён“. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия“». Это сказал Благословенный. Воодушевлённые, те монахи порадовались словам Благословенного. И во время провозглашения этого учения умы той тысячи монахов, не цепляясь ни за что, освободились от асав. Шестая».


7. Addhabhūtasuttaṃ

7. Сутта об угнетении


29. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘sabbaṃ, bhikkhave, addhabhūtaṃ. Kiñca, bhikkhave, sabbaṃ addhabhūtaṃ? Cakkhu, bhikkhave, addhabhūtaṃ, rūpā addhabhūtā, cakkhuviññāṇaṃ addhabhūtaṃ, cakkhusamphasso addhabhūto, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi addhabhūtaṃ. Kena addhabhūtaṃ? ‘Jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi addhabhūta’nti vadāmi…pe… jivhā addhabhūtā, rasā addhabhūtā, jivhāviññāṇaṃ addhabhūtaṃ, jivhāsamphasso addhabhūto, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi addhabhūtaṃ. Kena addhabhūtaṃ? ‘Jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi addhabhūta’nti vadāmi. Kāyo addhabhūto…pe… mano addhabhūto, dhammā addhabhūtā, manoviññāṇaṃ addhabhūtaṃ, manosamphasso addhabhūto, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi addhabhūtaṃ. Kena addhabhūtaṃ? ‘Jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi addhabhūta’nti vadāmi. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati[Pg.253], virāgā vimuccati, vimuttasmiṃ ‘vimutta’miti ñāṇaṃ hoti, ‘khīṇā jāti vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Sattamaṃ.

29. «Так я слышал. Однажды Благословенный пребывал в Раджагахе, в Бамбуковой роще, в Беличьем святилище. Там Благословенный обратился к монахам: «Монахи, всё угнетено. И что же, монахи, есть это всё, что угнетено? Глаз угнетён, формы угнетены, зрительное сознание угнетено, зрительный контакт угнетён. И любое чувство, что возникает со зрительным контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно тоже угнетено. Чем оно угнетено? Я говорю: оно угнетено рождением, старением и смертью; печалью, стенанием, болью, скорбью и отчаянием... [и так далее]... Язык угнетён, вкусы угнетены, вкусовое сознание угнетено, вкусовой контакт угнетён. И любое чувство, что возникает с вкусовым контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно тоже угнетено. Чем оно угнетено? Я говорю: оно угнетено рождением, старением и смертью; печалью, стенанием, болью, скорбью и отчаянием. Тело угнетено... [и так далее]... ум угнетён, ментальные феномены угнетены, умственное сознание угнетено, умственный контакт угнетён. И любое чувство, что возникает с умственным контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно тоже угнетено. Чем оно угнетено? Я говорю: оно угнетено рождением, старением и смертью; печалью, стенанием, болью, скорбью и отчаянием. Видя так, монахи, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазе, испытывает разочарование в формах, испытывает разочарование в зрительном сознании, испытывает разочарование в зрительном контакте... [и так далее]... испытывает разочарование в любом чувстве, что возникает с умственным контактом в качестве условия — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Благодаря бесстрастию он освобождается. Когда он освобождён, возникает знание: „Освобождён“. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия“». Седьмая».


8. Samugghātasāruppasuttaṃ

8. Самуггхатасаруппа-сутта


30. ‘‘Sabbamaññitasamugghātasāruppaṃ vo, bhikkhave, paṭipadaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmīti. Katamā ca sā, bhikkhave, sabbamaññitasamugghātasāruppā paṭipadā? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhuṃ na maññati, cakkhusmiṃ na maññati, cakkhuto na maññati, cakkhuṃ meti na maññati. Rūpe na maññati, rūpesu na maññati, rūpato na maññati, rūpā meti na maññati. Cakkhuviññāṇaṃ na maññati, cakkhuviññāṇasmiṃ na maññati, cakkhuviññāṇato na maññati, cakkhuviññāṇaṃ meti na maññati. Cakkhusamphassaṃ na maññati, cakkhusamphassasmiṃ na maññati, cakkhusamphassato na maññati, cakkhusamphasso meti na maññati. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññati, tasmimpi na maññati, tatopi na maññati, taṃ meti na maññati…pe… jivhaṃ na maññati, jivhāya na maññati, jivhāto na maññati, jivhā meti na maññati. Rase na maññati, rasesu na maññati, rasato na maññati, rasā meti na maññati. Jivhāviññāṇaṃ na maññati, jivhāviññāṇasmiṃ na maññati, jivhāviññāṇato na maññati, jivhāviññāṇaṃ meti na maññati. Jivhāsamphassaṃ na maññati, jivhāsamphassasmiṃ na maññati, jivhāsamphassato na maññati, jivhāsamphasso meti na maññati. Yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññati, tasmimpi na maññati, tatopi na maññati, taṃ meti na maññati…pe… manaṃ na maññati, manasmiṃ na maññati, manato na maññati, mano meti na maññati. Dhamme na maññati, dhammesu na maññati, dhammato na maññati, dhammā meti na maññati. Manoviññāṇaṃ na maññati, manoviññāṇasmiṃ na maññati, manoviññāṇato na maññati, manoviññāṇaṃ meti na maññati. Manosamphassaṃ na maññati, manosamphassasmiṃ na maññati, manosamphassato na maññati, manosamphasso meti na maññati. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññati, tasmimpi na maññati, tatopi na maññati, taṃ meti na maññati. Sabbaṃ na maññati, sabbasmiṃ na maññati, sabbato na maññati, sabbaṃ meti na maññati. So evaṃ amaññamāno [Pg.254] na ca kiñci loke upādiyati. Anupādiyaṃ na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Ayaṃ kho sā, bhikkhave, sabbamaññitasamugghātasāruppā paṭipadā’’ti. Aṭṭhamaṃ.

30. «Монахи, я укажу вам путь, соответствующий искоренению всех измышлений. Слушайте это и внимательно размышляйте, я буду говорить». — «И каков же, монахи, путь, соответствующий искоренению всех измышлений? Здесь, монахи, монах не измышляет глаз, не измышляет в глазу, не измышляет из глаза, не измышляет: „Глаз — мой“. Он не измышляет формы... зрительное сознание... зрительный контакт... и какое бы чувство ни возникало с обусловленностью зрительным контактом — приятное, болезненное или ни-болезненное-ни-приятное — он не измышляет его, не измышляет в нём, не измышляет из него, не измышляет: „Оно — моё“... [и так далее]... Он не измышляет язык, не измышляет в языке, не измышляет из языка, не измышляет: „Язык — мой“. Он не измышляет вкусы, не измышляет во вкусах, не измышляет из вкусов, не измышляет: „Вкусы — мои“. Он не измышляет вкусовое сознание, не измышляет во вкусовом сознании, не измышляет из вкусового сознания, не измышляет: „Вкусовое сознание — моё“. Он не измышляет вкусовой контакт, не измышляет во вкусовом контакте, не измышляет из вкусового контакта, не измышляет: „Вкусовой контакт — мой“. И какое бы чувство ни возникало с обусловленностью вкусовым контактом — приятное, болезненное или ни-болезненное-ни-приятное — он не измышляет его, не измышляет в нём, не измышляет из него, не измышляет: „Оно — моё“... [и так далее]... Он не измышляет ум, не измышляет в уме, не измышляет из ума, не измышляет: „Ум — мой“. Он не измышляет ментальные феномены, не измышляет в ментальных феноменах, не измышляет из ментальных феноменов, не измышляет: „Ментальные феномены — мои“. Он не измышляет умственное сознание, не измышляет в умственном сознании, не измышляет из умственного сознания, не измышляет: „Умственное сознание — моё“. Он не измышляет умственный контакт, не измышляет в умственном контакте, не измышляет из умственного контакта, не измышляет: „Умственный контакт — мой“. И какое бы чувство ни возникало с обусловленностью умственным контактом — приятное, болезненное или ни-болезненное-ни-приятное — он не измышляет его, не измышляет в нём, не измышляет из него, не измышляет: „Оно — моё“. Он не измышляет всё, не измышляет во всём, не измышляет из всего, не измышляет: „Всё — моё“. Не измышляя так ничего, он ни к чему в мире не привязывается. Не привязываясь, он не тревожится. Будучи нетревожным, он лично достигает Ниббаны. Он постигает: „Уничтожено рождение, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не будет больше возвращения в это состояние“. Это, монахи, путь, соответствующий искоренению всех измышлений». Восьмая.


9. Paṭhamasamugghātasappāyasuttaṃ

9. Первая сутта о подходящем для искоренения.


31. ‘‘Sabbamaññitasamugghātasappāyaṃ vo, bhikkhave, paṭipadaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamā ca sā, bhikkhave, sabbamaññitasamugghātasappāyā paṭipadā? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhuṃ na maññati, cakkhusmiṃ na maññati, cakkhuto na maññati, cakkhuṃ meti na maññati. Rūpe na maññati…pe… cakkhuviññāṇaṃ na maññati, cakkhusamphassaṃ na maññati, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññati, tasmimpi na maññati, tatopi na maññati, taṃ meti na maññati. Yañhi, bhikkhave, maññati, yasmiṃ maññati, yato maññati, yaṃ meti maññati, tato taṃ hoti aññathā. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavamevābhinandati…pe… jivhaṃ na maññati, jivhāya na maññati, jivhāto na maññati, jivhā meti na maññati. Rase na maññati…pe… jivhāviññāṇaṃ na maññati, jivhāsamphassaṃ na maññati. Yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññati, tasmimpi na maññati, tatopi na maññati, taṃ meti na maññati. Yañhi, bhikkhave, maññati, yasmiṃ maññati, yato maññati, yaṃ meti maññati, tato taṃ hoti aññathā. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavamevābhinandati…pe… manaṃ na maññati, manasmiṃ na maññati, manato na maññati, mano meti na maññati. Dhamme na maññati…pe… manoviññāṇaṃ na maññati, manosamphassaṃ na maññati. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññati, tasmimpi na maññati, tatopi na maññati, taṃ meti na maññati. Yañhi, bhikkhave, maññati, yasmiṃ maññati, yato maññati, yaṃ meti maññati, tato taṃ hoti aññathā. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavamevābhinandati. Yāvatā, bhikkhave, khandhadhātuāyatanaṃ tampi na maññati, tasmimpi na maññati, tatopi na maññati, taṃ meti na maññati. So evaṃ amaññamāno na ca kiñci loke upādiyati. Anupādiyaṃ na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti[Pg.255]. Ayaṃ kho sā, bhikkhave, sabbamaññitasamugghātasappāyā paṭipadā’’ti. Navamaṃ.

31. «Монахи, я укажу вам путь, подходящий для искоренения всех измышлений. Слушайте это... И каков же, монахи, путь, подходящий для искоренения всех измышлений? Здесь, монахи, монах не измышляет глаз, не измышляет в глазу, не измышляет из глаза, не измышляет: „Глаз — мой“. Он не измышляет формы... зрительное сознание... зрительный контакт... и какое бы чувство ни возникало с обусловленностью зрительным контактом — приятное, болезненное или ни-болезненное-ни-приятное — он не измышляет его, не измышляет в нём, не измышляет из него, не измышляет: „Оно — моё“. Ибо, монахи, что бы ни измышляли, в чём бы ни измышляли, из чего бы ни измышляли, что бы ни измышляли как „моё“ — оно становится иным. Мир, становясь иным, привязанный к существованию, находит удовольствие только в существовании... [и так далее]... Он не измышляет язык, не измышляет в языке, не измышляет из языка, не измышляет: „Язык — мой“. Он не измышляет вкусы... вкусовое сознание... вкусовой контакт... и какое бы чувство ни возникало с обусловленностью вкусовым контактом — приятное, болезненное или ни-болезненное-ни-приятное — он не измышляет его, не измышляет в нём, не измышляет из него, не измышляет: „Оно — моё“. Ибо, монахи, что бы ни измышляли, в чём бы ни измышляли, из чего бы ни измышляли, что бы ни измышляли как „моё“ — оно становится иным. Мир, становясь иным, привязанный к существованию, находит удовольствие только в существовании... [и так далее]... Он не измышляет ум, не измышляет в уме, не измышляет из ума, не измышляет: „Ум — мой“. Он не измышляет ментальные феномены... умственное сознание... умственный контакт... и какое бы чувство ни возникало с обусловленностью умственным контактом — приятное, болезненное или ни-болезненное-ни-приятное — он не измышляет его, не измышляет в нём, не измышляет из него, не измышляет: „Оно — моё“. Ибо, монахи, что бы ни измышляли, в чём бы ни измышляли, из чего бы ни измышляли, что бы ни измышляли как „моё“ — оно становится иным. Мир, становясь иным, привязанный к существованию, находит удовольствие только в существовании. Каковы бы ни были совокупности, элементы и сферы чувств, он не измышляет их, не измышляет в них, не измышляет из них, не измышляет: „Они — мои“. Не измышляя так ничего, он ни к чему в мире не привязывается. Не привязываясь, он не тревожится. Будучи нетревожным, он лично достигает Ниббаны. Он постигает: „Уничтожено рождение, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не будет больше возвращения в это состояние“. Это, монахи, путь, подходящий для искоренения всех измышлений». Девятая.


10. Dutiyasamugghātasappāyasuttaṃ

10. Вторая сутта о подходящем для искоренения.


32. ‘‘Sabbamaññitasamugghātasappāyaṃ vo, bhikkhave, paṭipadaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamā ca sā, bhikkhave, sabbamaññitasamugghātasappāyā paṭipadā?

32. «Монахи, я укажу вам путь, подходящий для искоренения всех измышлений. Слушайте это. И каков же, монахи, путь, подходящий для искоренения всех измышлений?


‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, cakkhuṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

Как вы думаете, монахи, глаз постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянен, уважаемый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, уважаемый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: „Это — моё, это — я, это — моя самость“?»


‘‘No hetaṃ bhante’’.

«Нет, уважаемый господин».


‘‘Rūpā…pe… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphasso nicco vā anicco vā’’ti?

«Формы... зрительное сознание... зрительный контакт — постоянны или непостоянны?»


‘‘Anicco, bhante’’…pe….

«Непостоянны, уважаемый господин»... [и так далее]...


‘‘Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«И какое бы чувство ни возникало с обусловленностью зрительным контактом — приятное, болезненное или ни-болезненное-ни-приятное — оно постоянно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянно, уважаемый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, уважаемый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: „Это — моё, это — я, это — моя самость“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’…pe….

«Нет, уважаемый господин»... [и так далее]...


‘‘Jivhā niccā vā aniccā vā’’ti?

«Язык постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccā bhante’’…pe….

«Непостоянен, уважаемый господин»... [и так далее]...


‘‘Rasā… jivhāviññāṇaṃ… jivhāsamphasso…pe… yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Вкусы... вкусовое сознание... вкусовой контакт... и какое бы чувство ни возникало с обусловленностью вкусовым контактом — приятное, болезненное или ни-болезненное-ни-приятное — оно постоянно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’…pe… dhammā… manoviññāṇaṃ… manosamphasso nicco vā anicco vāti?

«Непостоянно, уважаемый господин»... [и так далее]... «Ментальные феномены... умственное сознание... умственный контакт — постоянны или непостоянны?»


‘‘Anicco, bhante’’.

«Непостоянны, уважаемый господин».


‘‘Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«И какое бы чувство ни возникало с обусловленностью умственным контактом — приятное, болезненное или ни-болезненное-ни-приятное — оно постоянно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянно, уважаемый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ bhante’’.

«Страданием, уважаемый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: „Это — моё, это — я, это — моя самость“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, уважаемый господин».


‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati…pe… jivhāyapi nibbindati, rasesupi…pe… yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti[Pg.256]. Ayaṃ kho sā, bhikkhave, sabbamaññitasamugghātasappāyā paṭipadā’’ti. Dasamaṃ.

«Видя так, монахи, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазу, испытывает разочарование в формах, испытывает разочарование в зрительном сознании, испытывает разочарование в зрительном контакте. И в каком бы чувстве ни возникало с обусловленностью зрительным контактом — приятном, болезненном или ни-болезненном-ни-приятном — в нём он тоже испытывает разочарование... [и так далее]... испытывает разочарование в языке, испытывает разочарование во вкусах... [и так далее]... и в каком бы чувстве ни возникало с обусловленностью вкусовым контактом — приятном, болезненном или ни-болезненном-ни-приятном — в нём он тоже испытывает разочарование. Испытывает разочарование в уме, испытывает разочарование в ментальных феноменах, испытывает разочарование в умственном сознании, испытывает разочарование в умственном контакте. И в каком бы чувстве ни возникало с обусловленностью умственным контактом — приятном, болезненном или ни-болезненном-ни-приятном — в нём он тоже испытывает разочарование. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Благодаря бесстрастию он освобождается. Когда он освобождён, возникает знание: „Освобождён“. Он постигает: „Уничтожено рождение, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не будет больше возвращения в это состояние“. Это, монахи, путь, подходящий для искоренения всех измышлений». Десятая.


Sabbavaggo tatiyo.

Третья глава «Всё» [завершена].


Tassuddānaṃ –

Её краткое содержание:


Sabbañca dvepi pahānā, parijānāpare duve;

Ādittaṃ addhabhūtañca, sāruppā dve ca sappāyā;

Vaggo tena pavuccatīti.

«Всё», две об оставлении, две другие о полном понимании, «Горящее», «Преодолевшее», «Соответствующая» и две о подходящем — поэтому эта глава так называется.


4. Jātidhammavaggo

4. Глава о подверженном рождению.


1-10. Jātidhammādisuttadasakaṃ

1-10. Десять сутт о подверженном рождению и прочем.


33. Sāvatthinidānaṃ. Tatra kho…pe… ‘‘sabbaṃ, bhikkhave, jātidhammaṃ. Kiñca, bhikkhave, sabbaṃ jātidhammaṃ? Cakkhu, bhikkhave, jātidhammaṃ. Rūpā… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphasso jātidhammo. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi jātidhammaṃ…pe… jivhā… rasā… jivhāviññāṇaṃ… jivhāsamphasso… yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi jātidhammaṃ. Kāyo…pe... mano jātidhammo, dhammā jātidhammā, manoviññāṇaṃ jātidhammaṃ, manosamphasso jātidhammo. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi jātidhammaṃ. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi… cakkhuviññāṇepi… cakkhusamphassepi…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti. Paṭhamaṃ.

33. В Саваттхи. Там Благословенный... [и так далее]... «Монахи, всё подвержено рождению. И что же, монахи, всё, что подвержено рождению? Глаз, монахи, подвержен рождению. Формы... зрительное сознание... зрительный контакт подвержен рождению. И какое бы чувство ни возникало с обусловленностью зрительным контактом — приятное, болезненное или ни-болезненное-ни-приятное — оно тоже подвержено рождению... [и так далее]... Язык... вкусы... вкусовое сознание... вкусовой контакт... и какое бы чувство ни возникало с обусловленностью вкусовым контактом — приятное, болезненное или ни-болезненное-ни-приятное — оно тоже подвержено рождению. Тело... [и так далее]... Ум подвержен рождению, ментальные феномены подвержены рождению, умственное сознание подвержено рождению, умственный контакт подвержен рождению. И какое бы чувство ни возникало с обусловленностью умственным контактом — приятное, болезненное или ни-болезненное-ни-приятное — оно тоже подвержено рождению. Видя так, монахи, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазу, испытывает разочарование в формах... испытывает разочарование в зрительном сознании... испытывает разочарование в зрительном контакте... [и так далее]... Он постигает: „...не будет больше возвращения в это состояние“». Первая.


34. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, jarādhammaṃ…pe… saṃkhittaṃ. Dutiyaṃ.

34. «Монахи, всё подвержено старению...» [сокращено]. Вторая.


35. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, byādhidhammaṃ…pe…. Tatiyaṃ.

35. «Монахи, всё подвержено болезни...» [сокращено]. Третья.


36. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, maraṇadhammaṃ…pe…. Catutthaṃ.

36. «Монахи, всё подвержено смерти...» [сокращено]. Четвёртая.


37. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, sokadhammaṃ…pe…. Pañcamaṃ.

37. «Монахи, всё подвержено скорби...» [сокращено]. Пятая.


38. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, saṃkilesikadhammaṃ…pe…. Chaṭṭhaṃ.

38. «Монахи, всё подвержено загрязнению...» [сокращено]. Шестая.


39. ‘‘Sabbaṃ[Pg.257], bhikkhave, khayadhammaṃ…pe…. Sattamaṃ.

39. «Монахи, всё подвержено разрушению...» [сокращено]. Седьмая.


40. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, vayadhammaṃ…pe…. Aṭṭhamaṃ.

40. «Монахи, всё подвержено разрушению...» Восьмая.


41. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, samudayadhammaṃ…pe…. Navamaṃ.

41. «Монахи, всё подвержено возникновению...» Девятая.


42. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, nirodhadhammaṃ…pe…. Dasamaṃ.

42. «Монахи, всё подвержено прекращению...» Десятая.


Jātidhammavaggo catuttho.

Четвёртая глава о подверженном рождению.


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Jātijarābyādhimaraṇaṃ, soko ca saṃkilesikaṃ;

Khayavayasamudayaṃ, nirodhadhammena te dasāti.

«Рождение, старость, болезнь, смерть, а также скорбь, подверженное загрязнению, истощение, разрушение, возникновение, и вместе с подверженным прекращению — этих сутт десять».


5. Sabbaaniccavaggo

5. Глава о всеобщем непостоянстве


1-9. Aniccādisuttanavakaṃ

1-9. Девять сутт, начиная с непостоянства


43. Sāvatthinidānaṃ. Tatra kho…pe… ‘‘sabbaṃ, bhikkhave, aniccaṃ. Kiñca, bhikkhave, sabbaṃ aniccaṃ? Cakkhu, bhikkhave, aniccaṃ, rūpā aniccā, cakkhuviññāṇaṃ aniccaṃ, cakkhusamphasso anicco. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ…pe… jivhā aniccā, rasā aniccā, jivhāviññāṇaṃ aniccaṃ, jivhāsamphasso anicco. Yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ. Kāyo anicco…pe… mano anicco, dhammā aniccā, manoviññāṇaṃ aniccaṃ, manosamphasso anicco. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati…pe… manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti [Pg.258] ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Paṭhamaṃ.

43. В Саваттхи. Там Благословенный обратился к монахам: «Монахи, всё непостоянно. И что же, монахи, есть всё, что непостоянно? Глаз, монахи, непостоянен, формы непостоянны, сознание глаза непостоянно, контакт глаза непостоянен. И какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом глаза — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также непостоянно... язык непостоянен, вкусы непостоянны, сознание языка непостоянно, контакт языка непостоянен. И какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом языка — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также непостоянно. Тело непостоянно... ум непостоянен, ментальные феномены непостоянны, сознание ума непостоянно, контакт ума непостоянен. И какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом ума — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также непостоянно. Видя так, монахи, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазу, испытывает разочарование в формах, испытывает разочарование в сознании глаза, испытывает разочарование в контакте глаза. И в каком бы чувстве, возникающем обусловленным контактом глаза — приятном, болезненном или ни-приятном-ни-болезненном — он также испытывает разочарование... испытывает разочарование в уме, испытывает разочарование в ментальных феноменах, испытывает разочарование в сознании ума, испытывает разочарование в контакте ума. И в каком бы чувстве, возникающем обусловленным контактом ума — приятном, болезненном или ни-приятном-ни-болезненном — он также испытывает разочарование. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Через бесстрастие он освобождается. Когда он освобождается, возникает знание: „Освобождён“. Он постигает: „Рождение исчерпано, святая жизнь прожита, сделано то, что должно быть сделано, не осталось ничего для этого состояния“». Первая.


44. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, dukkhaṃ…pe…. Dutiyaṃ.

44. «Монахи, всё есть страдание...» Вторая.


45. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, anattā…pe…. Tatiyaṃ.

45. «Монахи, всё не-я...» Третья.


46. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, abhiññeyyaṃ…pe…. Catutthaṃ.

46. «Монахи, всё должно быть познано прямым знанием...» Четвёртая.


47. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, pariññeyyaṃ…pe…. Pañcamaṃ.

47. «Монахи, всё должно быть полностью постигнуто...» Пятая.


48. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, pahātabbaṃ…pe…. Chaṭṭhaṃ.

48. «Монахи, всё должно быть оставлено...» Шестая.


49. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, sacchikātabbaṃ…pe…. Sattamaṃ.

49. «Монахи, всё должно быть реализовано...» Седьмая.


50. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, abhiññāpariññeyyaṃ…pe…. Aṭṭhamaṃ.

50. «Монахи, всё должно быть полностью постигнуто через прямое знание...» Восьмая.


51. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, upaddutaṃ…pe…. Navamaṃ.

51. «Монахи, всё угнетено...» Девятая.


10. Upassaṭṭhasuttaṃ

10. Сутта о поражённом


52. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, upassaṭṭhaṃ. Kiñca, bhikkhave, sabbaṃ upassaṭṭhaṃ? Cakkhu, bhikkhave, upassaṭṭhaṃ, rūpā upassaṭṭhā, cakkhuviññāṇaṃ upassaṭṭhaṃ, cakkhusamphasso upassaṭṭho. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi upassaṭṭhaṃ…pe… jivhā upassaṭṭhā, rasā upassaṭṭhā, jivhāviññāṇaṃ upassaṭṭhaṃ, jivhāsamphasso upassaṭṭho. Yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi upassaṭṭhaṃ. Kāyo upassaṭṭho… mano upassaṭṭho, dhammā upassaṭṭhā, manoviññāṇaṃ upassaṭṭhaṃ, manosamphasso upassaṭṭho. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi upassaṭṭhaṃ. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati…pe… manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti[Pg.259]. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Dasamaṃ.

52. «Монахи, всё поражено. И что же, монахи, есть всё, что поражено? Глаз, монахи, поражён, формы поражены, сознание глаза поражено, контакт глаза поражён. И какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом глаза — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также поражено... язык поражён, вкусы поражены, сознание языка поражено, контакт языка поражён. И какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом языка — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также поражено. Тело поражено... ум поражён, ментальные феномены поражены, сознание ума поражено, контакт ума поражён. И какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом ума — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также поражено. Видя так, монахи, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазу, испытывает разочарование в формах, испытывает разочарование в сознании глаза, испытывает разочарование в контакте глаза. И в каком бы чувстве, возникающем обусловленным контактом глаза — приятном, болезненном или ни-приятном-ни-болезненном — он также испытывает разочарование... испытывает разочарование в уме, испытывает разочарование в ментальных феноменах, испытывает разочарование в сознании ума, испытывает разочарование в контакте ума. И в каком бы чувстве, возникающем обусловленным контактом ума — приятном, болезненном или ни-приятном-ни-болезненном — он также испытывает разочарование. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Через бесстрастие он освобождается. Когда он освобождается, возникает знание: „Освобождён“. Он постигает: „Рождение исчерпано, святая жизнь прожита, сделано то, что должно быть сделано, не осталось ничего для этого состояния“». Десятая.


Sabbaaniccavaggo pañcamo.

Пятая глава о всеобщем непостоянстве.


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Aniccaṃ dukkhaṃ anattā, abhiññeyyaṃ pariññeyyaṃ;

Pahātabbaṃ sacchikātabbaṃ, abhiññeyyapariññeyyaṃ ;

Upaddutaṃ upassaṭṭhaṃ, vaggo tena pavuccatīti.

«Непостоянство, страдание, не-я, то, что должно быть познано прямым знанием, то, что должно быть полностью постигнуто, то, что должно быть оставлено, то, что должно быть реализовано, то, что должно быть полностью постигнуто через прямое знание, угнетённое и поражённое — благодаря этому глава так и называется».


Saḷāyatanavagge paṭhamapaṇṇāsako samatto.

Первая половина [из пятидесяти сутт] в Книге о шести сферах чувств завершена.


Tassa vagguddānaṃ –

Оглавление её глав:


Aniccavaggaṃ yamakaṃ, sabbaṃ vaggaṃ jātidhammaṃ;

Aniccavaggena paññāsaṃ, pañcamo tena pavuccatīti.

«Глава о непостоянстве, Парная глава, Глава обо всём, Глава о подверженном рождению, и вместе с главой о непостоянстве — это составляет пятьдесят сутт, поэтому она зовётся пятой».


6. Avijjāvaggo

6. Глава о невежестве


1. Avijjāpahānasuttaṃ

1. Сутта об оставлении невежества


53. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kathaṃ nu kho, bhante, jānato kathaṃ passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti?

53. В Саваттхи. Тогда один монах подошёл к Благословенному, поклонился ему и сел сбоку. Сидя сбоку, этот монах обратился к Благословенному с такими словами: „Уважаемый господин, как нужно знать, как нужно видеть, чтобы невежество было оставлено и возникло истинное знание?“


‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Rūpe aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Dhamme [Pg.260]… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti. Paṭhamaṃ.

«Монах, когда человек знает и видит глаз как непостоянный, невежество оставляется и возникает истинное знание. Когда он знает и видит формы как непостоянные, невежество оставляется и возникает истинное знание. Сознание глаза... контакт глаза... и какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом глаза — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — когда он знает и видит его как непостоянное, невежество оставляется и возникает истинное знание. Ухо... нос... язык... тело... ум, когда он знает и видит его как непостоянный, невежество оставляется и возникает истинное знание. Ментальные феномены... сознание ума... контакт ума... и какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом ума — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — когда он знает и видит его как непостоянное, невежество оставляется и возникает истинное знание. Именно так, монах, для того, кто так знает и так видит, невежество оставляется и возникает истинное знание». Первая.


2. Saṃyojanapahānasuttaṃ

2. Сутта об оставлении оков


54. ‘‘Kathaṃ nu kho, bhante, jānato, kathaṃ passato, saṃyojanā pahīyantī’’ti? ‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, aniccato jānato passato saṃyojanā pahīyanti. Rūpe… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato saṃyojanā pahīyanti. Sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ… dhamme… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato saṃyojanā pahīyanti. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato saṃyojanā pahīyantī’’ti. Dutiyaṃ.

54. «Уважаемый господин, как нужно знать, как нужно видеть, чтобы оковы были оставлены?» «Монах, когда человек знает и видит глаз как непостоянный, оковы оставляются. Когда он знает и видит формы... сознание глаза... контакт глаза... и какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом глаза — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — когда он знает и видит его как непостоянное, оковы оставляются. Ухо... нос... язык... тело... ум... ментальные феномены... сознание ума... контакт ума... и какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом ума — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — когда он знает и видит его как непостоянное, оковы оставляются. Именно так, монах, для того, кто так знает и так видит, оковы оставляются». Вторая.


3. Saṃyojanasamugghātasuttaṃ

3. Сутта об искоренении оков


55. ‘‘Kathaṃ nu kho, bhante, jānato, kathaṃ passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchantī’’ti? ‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, anattato jānato passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchanti. Rūpe anattato… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchanti. Sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ… dhamme… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchanti. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchantī’’ti. Tatiyaṃ.

55. «Уважаемый господин, как нужно знать, как нужно видеть, чтобы оковы были искоренены?» «Монах, когда человек знает и видит глаз как не-я, оковы искореняются. Когда он знает и видит формы как не-я... сознание глаза... контакт глаза... и какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом глаза — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — когда он знает и видит его как не-я, оковы искореняются. Ухо... нос... язык... тело... ум... ментальные феномены... сознание ума... контакт ума... и какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом ума — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — когда он знает и видит его как не-я, оковы искореняются. Именно так, монах, для того, кто так знает и так видит, оковы искореняются». Третья.


4. Āsavapahānasuttaṃ

4. Сутта об оставлении асав


56. ‘‘Kathaṃ nu kho, bhante, jānato, kathaṃ passato āsavā pahīyantī’’ti…pe…. Catutthaṃ.

56. «Уважаемый господин, как нужно знать, как нужно видеть, чтобы асавы были оставлены?»... [и так далее]... Четвёртая.


5. Āsavasamugghātasuttaṃ

5. Сутта об искоренении асав


57. ‘‘Kathaṃ [Pg.261] nu kho, bhante, jānato, kathaṃ passato āsavā samugghātaṃ gacchantī’’ti…pe…. Pañcamaṃ.

57. «Уважаемый господин, как нужно знать, как нужно видеть, чтобы асавы были искоренены?»... [и так далее]... Пятая.


6. Anusayapahānasuttaṃ

6. Сутта об оставлении скрытых склонностей


58. ‘‘Kathaṃ nu kho…pe… anusayā pahīyantī’’ti…pe…. Chaṭṭhaṃ.

58. «Уважаемый господин, как нужно знать... чтобы скрытые склонности были оставлены?»... [и так далее]... Шестая.


7. Anusayasamugghātasuttaṃ

7. Сутта об искоренении скрытых склонностей


59. ‘‘Kathaṃ nu kho…pe… anusayā samugghātaṃ gacchantī’’ti? ‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, anattato jānato passato anusayā samugghātaṃ gacchanti…pe… sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ… dhamme… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato anusayā samugghātaṃ gacchanti. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato anusayā samugghātaṃ gacchantī’’ti. Sattamaṃ.

59. «Уважаемый господин, как нужно знать... чтобы скрытые склонности были искоренены?» «Монах, когда человек знает и видит глаз как не-я, скрытые склонности искореняются... [и так далее]... ухо... нос... язык... тело... ум... ментальные феномены... сознание ума... контакт ума... и какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом ума — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — когда он знает и видит его как не-я, скрытые склонности искореняются. Именно так, монах, для того, кто так знает и так видит, скрытые склонности искореняются». Седьмая.


8. Sabbupādānapariññāsuttaṃ

8. Сутта о полном постижении всякого цепляния


60. ‘‘Sabbupādānapariññāya vo, bhikkhave, dhammaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, sabbupādānapariññāya dhammo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimokkhā ‘pariññātaṃ me upādāna’nti pajānāti. Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati… ghānañca paṭicca gandhe ca… jivhañca paṭicca rase ca… kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimokkhā ‘pariññātaṃ me upādāna’nti [Pg.262] pajānāti. Ayaṃ kho, bhikkhave, sabbupādānapariññāya dhammo’’ti. Aṭṭhamaṃ.

60. «Монахи, я преподам вам Дхамму для полного постижения всякого цепляния. Слушайте её. И какая же, монахи, Дхамма для полного постижения всякого цепляния? В зависимости от глаза и форм возникает сознание глаза. Схождение этих трёх есть контакт. Обусловленное контактом возникает чувство. Видя так, монахи, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазу, испытывает разочарование в формах, испытывает разочарование в сознании глаза, испытывает разочарование в контакте глаза, испытывает разочарование в чувстве. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Через бесстрастие он освобождается. Благодаря освобождению он постигает: „Цепляние полностью постигнуто мною“. В зависимости от уха и звуков возникает... в зависимости от носа и запахов... в зависимости от языка и вкусов... в зависимости от тела и тактильных ощущений... в зависимости от ума и ментальных феноменов возникает сознание ума. Схождение этих трёх есть контакт. Обусловленное контактом возникает чувство. Видя так, монахи, обученный благородный ученик испытывает разочарование в уме, испытывает разочарование в ментальных феноменах, испытывает разочарование в сознании ума, испытывает разочарование в контакте ума, испытывает разочарование в чувстве. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Через бесстрастие он освобождается. Благодаря освобождению он постигает: „Цепляние полностью постигнуто мною“. Это, монахи, и есть Дхамма для полного постижения всякого цепляния». Восьмая.


9. Paṭhamasabbupādānapariyādānasuttaṃ

9. Первая сутта об исчерпании всякого цепляния


61. ‘‘Sabbupādānapariyādānāya vo, bhikkhave, dhammaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, sabbupādānapariyādānāya dhammo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimokkhā ‘pariyādinnaṃ me upādāna’nti pajānāti…pe… jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ…pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati manosamphassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimokkhā ‘pariyādinnaṃ me upādāna’nti pajānāti. Ayaṃ kho, bhikkhave, sabbupādānapariyādānāya dhammo’’ti. Navamaṃ.

61. «Монахи, я преподам вам Дхамму для полного исчерпания всякого цепляния. Слушайте это. И какая же, монахи, Дхамма ведет к полному исчерпанию всякого цепляния? В зависимости от глаза и видимых форм возникает сознание глаза. Схождение этих трех есть контакт. С контактом как условием возникает чувство. Видя так, монахи, обученный благородный ученик испытывает разочарование и к глазу, испытывает разочарование и к видимым формам, испытывает разочарование и к сознанию глаза, испытывает разочарование и к контакту глаза, испытывает разочарование и к чувству. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным; благодаря бесстрастию он освобождается. С освобождением приходит знание: „Цепляние полностью исчерпано мною“... [и так далее] ... В зависимости от языка и вкусов возникает сознание языка... [и так далее] ... В зависимости от ума и ментальных феноменов возникает сознание ума. Схождение этих трех есть контакт. С контактом как условием возникает чувство. Видя так, монахи, обученный благородный ученик испытывает разочарование и к уму, испытывает разочарование и к ментальным феноменам, испытывает разочарование и к сознанию ума, испытывает разочарование и к контакту ума, испытывает разочарование и к чувству. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным; благодаря бесстрастию он освобождается. С освобождением приходит знание: „Цепляние полностью исчерпано мною“. Это, монахи, и есть Дхамма для полного исчерпания всякого цепляния». Девятая.


10. Dutiyasabbupādānapariyādānasuttaṃ

10. Вторая сутта о полном исчерпании всякого цепляния


62. ‘‘Sabbupādānapariyādānāya vo, bhikkhave, dhammaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, sabbupādānapariyādānāya dhammo’’?

62. «Монахи, я преподам вам Дхамму для полного исчерпания всякого цепляния. Слушайте это. И какая же, монахи, Дхамма ведет к полному исчерпанию всякого цепляния?»


‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Как вы думаете, монахи, глаз постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянен, досточтимый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — приносит ли оно страдание или счастье?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страдание, досточтимый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: „Это моё, это я, это моё „я““?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, досточтимый».


‘‘Rūpā…pe… cakkhuviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Видимые формы... [и так далее] ... сознание глаза постоянно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’…pe….

«Непостоянно, досточтимый»... [и так далее] ...


‘‘Cakkhusamphasso nicco vā anicco vā’’ti?

«Контакт глаза постоянен или непостоянен?»


‘‘Anicco, bhante’’…pe….

«Непостоянен, досточтимый»... [и так далее] ...


‘‘Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«И то переживание, приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное, что возникает с контактом глаза как условием — постоянно оно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’…pe….

«Непостоянно, досточтимый»... [и так далее] ...


‘‘Sotaṃ… ghānaṃ… jivhā… kāyo… mano… dhammā… manoviññāṇaṃ… manosamphasso… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Ухо... нос... язык... тело... ум... ментальные феномены... сознание ума... контакт ума... и то переживание, приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное, что возникает с контактом ума как условием — постоянно оно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ[Pg.263], bhante’’.

«Непостоянно, досточтимый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — приносит ли оно страдание или счастье?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страдание, досточтимый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: „Это моё, это я, это моё „я““?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, досточтимый».


‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati…pe… jivhāyapi nibbindati, rasesupi nibbindati, jivhāviññāṇepi nibbindati, jivhāsamphassepi nibbindati, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati…pe… manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Ayaṃ kho, bhikkhave, sabbupādānapariyādānāya dhammo’’ti. Dasamaṃ.

«Видя так, монахи, обученный благородный ученик испытывает разочарование и к глазу, испытывает разочарование и к видимым формам, испытывает разочарование и к сознанию глаза, испытывает разочарование и к контакту глаза. И к тому переживанию, приятному, болезненному или ни-приятному-ни-болезненному, что возникает с контактом глаза как условием — к нему он тоже испытывает разочарование... [и так далее] ... испытывает разочарование и к языку, испытывает разочарование и к вкусам, испытывает разочарование и к сознанию языка, испытывает разочарование и к контакту языка, и к тому переживанию, что возникает с контактом языка как условием... [и так далее] ... испытывает разочарование и к уму, испытывает разочарование и к ментальным феноменам, испытывает разочарование и к сознанию ума, испытывает разочарование и к контакту ума. И к тому переживанию, приятному, болезненному или ни-приятному-ни-болезненному, что возникает с контактом ума как условием — к нему он тоже испытывает разочарование. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным; благодаря бесстрастию он освобождается. Когда он освобожден, возникает знание: „Освобожден“. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия“. Это, монахи, и есть Дхамма для полного исчерпания всякого цепляния». Десятая.


Avijjāvaggo chaṭṭho.

Шестая глава о невежестве (Авиджжа-вагга).


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Avijjā saṃyojanā dve, āsavena duve vuttā;

Anusayā apare dve, pariññā dve pariyādinnaṃ;

Vaggo tena pavuccatīti.

Две сутты о невежестве, две об оковах, две о пятнах ума; еще две о склонностях, две о полном понимании и одна об исчерпании; этим и называется данная глава.


7. Migajālavaggo

7. Глава о Мигаджале (Мигаджала-вагга)


1. Paṭhamamigajālasuttaṃ

1. Первая сутта о Мигаджале


63. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā migajālo yena bhagavā…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā migajālo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘ekavihārī, ekavihārī’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, ekavihārī hoti, kittāvatā ca pana sadutiyavihārī hotī’’ti?

63. Место пребывания — Саваттхи. Тогда почтенный Мигаджала подошел к Благословенному... [и так далее] ... Сел рядом и сказал Благословенному: «Досточтимый, говорят: „живущий уединенно, живущий уединенно“. В каком случае, досточтимый, человек живет уединенно, и в каком случае он живет со спутником?»


‘‘Santi kho, migajāla, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya [Pg.264] tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. Nandiyā sati sārāgo hoti; sārāge sati saṃyogo hoti. Nandisaṃyojanasaṃyutto kho, migajāla, bhikkhu sadutiyavihārīti vuccati. Santi…pe… santi kho, migajāla, jivhāviññeyyā rasā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. Nandiyā sati sārāgo hoti; sārāge sati saṃyogo hoti. Nandisaṃyojanasaṃyutto kho, migajāla, bhikkhu sadutiyavihārīti vuccati. Evaṃvihārī ca, migajāla, bhikkhu kiñcāpi araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni; atha kho sadutiyavihārīti vuccati. Taṃ kissa hetu? Taṇhā hissa dutiyā, sāssa appahīnā. Tasmā sadutiyavihārī’’ti vuccati.

«Мигаджала, есть видимые формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху находит в них удовольствие, приветствует их и остается привязанным к ним, то в нем возникает восторг. Когда есть восторг, возникает сильная страсть. Когда есть сильная страсть, возникает оковывание. Бхиккху, связанный оковами восторга, Мигаджала, зовется живущим со спутником. Есть... [и так далее] ... Есть, Мигаджала, вкусы, познаваемые языком — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху находит в них удовольствие, приветствует их и остается привязанным к ним, то в нем возникает восторг. Когда есть восторг, возникает сильная страсть. Когда есть сильная страсть, возникает оковывание. Бхиккху, связанный оковами восторга, Мигаджала, зовется живущим со спутником. Мигаджала, даже если бхиккху, живущий таким образом, удаляется в леса и рощи, в отдаленные жилища, где мало шума и криков, безлюдные, скрытые от людей, подходящие для уединения — его все равно называют живущим со спутником. По какой причине? Потому что жажда — его спутник, и он не оставил ее. Поэтому он зовется живущим со спутником».


‘‘Santi ca kho, migajāla, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nandī nirujjhati. Nandiyā asati sārāgo na hoti; sārāge asati saṃyogo na hoti. Nandisaṃyojanavisaṃyutto kho, migajāla, bhikkhu ekavihārīti vuccati…pe… santi ca kho, migajāla, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi ca kho, migajāla, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nandī nirujjhati. Nandiyā asati sārāgo na hoti; sārāge asati saṃyogo na hoti. Nandisaṃyojanavippayutto kho, migajāla, bhikkhu ekavihārīti vuccati. Evaṃvihārī ca, migajāla, bhikkhu kiñcāpi gāmante viharati ākiṇṇo bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi. Atha kho ekavihārīti vuccati. Taṃ kissa hetu? Taṇhā hissa dutiyā, sāssa pahīnā. Tasmā ekavihārīti vuccatī’’ti. Paṭhamaṃ.

«Но есть, Мигаджала, видимые формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху не находит в них удовольствия, не приветствует их и не остается привязанным к ним, то восторг в нем прекращается. Когда нет восторга, нет и сильной страсти. Когда нет сильной страсти, нет и оковывания. Бхиккху, свободный от оков восторга, Мигаджала, зовется живущим уединенно... [и так далее] ... Есть, Мигаджала, вкусы, познаваемые языком... [и так далее] ... Есть, Мигаджала, ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху не находит в них удовольствия, не приветствует их и не остается привязанным к ним, то восторг в нем прекращается. Когда нет восторга, нет и сильной страсти. Когда нет сильной страсти, нет и оковывания. Бхиккху, свободный от оков восторга, Мигаджала, зовется живущим уединенно. Мигаджала, даже если бхиккху, живущий таким образом, обитает в окрестностях деревни, общаясь с бхиккху и бхиккхуни, с мирянами и мирянками, с царями и царскими вельможами, с иноверными учителями и их учениками — его все равно называют живущим уединенно. По какой причине? Потому что жажда — его спутник, и он оставил ее. Поэтому он зовется живущим уединенно». Первая.


2. Dutiyamigajālasuttaṃ

2. Вторая сутта о Мигаджале


64. Atha [Pg.265] kho āyasmā migajālo yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā migajālo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti.

64. Тогда почтенный Мигаджала подошел к Благословенному... [и так далее] ... Сел рядом и сказал Благословенному: «Было бы хорошо, досточтимый, если бы Благословенный кратко преподал мне Дхамму, чтобы, услышав Дхамму от Благословенного, я мог жить один, уединенно, прилежно, усердно и решительно».


‘‘Santi kho, migajāla, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. Nandisamudayā dukkhasamudayo, migajālāti vadāmi…pe… santi ca kho, migajāla, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi ca kho, migajāla, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. Nandisamudayā dukkhasamudayo, migajālāti vadāmi.

«Мигаджала, есть видимые формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху находит в них удовольствие, приветствует их и остается привязанным к ним, то в нем возникает восторг. С возникновением восторга, Мигаджала, я говорю, возникает страдание... [и так далее] ... Есть, Мигаджала, вкусы, познаваемые языком... [и так далее] ... Есть, Мигаджала, ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху находит в них удовольствие, приветствует их и остается привязанным к ним, то в нем возникает восторг. С возникновением восторга, Мигаджала, я говорю, возникает страдание».


‘‘Santi ca kho, migajāla, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nandī nirujjhati. Nandinirodhā dukkhanirodho, migajālāti vadāmi…pe… santi ca kho, migajāla, jivhāviññeyyā rasā iṭṭhā kantā…pe… santi ca kho, migajāla, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nandī nirujjhati. Nandinirodhā dukkhanirodho, migajālāti vadāmī’’ti.

«Но есть, Мигаджала, видимые формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху не находит в них удовольствия, не приветствует их и не остается привязанным к ним, то восторг в нем прекращается. С прекращением восторга, Мигаджала, я говорю, прекращается страдание... [и так далее] ... Есть, Мигаджала, вкусы, познаваемые языком, желанные, приятные... [и так далее] ... Есть, Мигаджала, ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху не находит в них удовольствия, не приветствует их и не остается привязанным к ним, то восторг в нем прекращается. С прекращением восторга, Мигаджала, я говорю, прекращается страдание».


Atha kho āyasmā migajālo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho āyasmā migajālo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharato nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva [Pg.266] dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā migajālo arahataṃ ahosīti. Dutiyaṃ.

Тогда почтенный Мигаджала, восхитившись и порадовавшись словам Благословенного, поднялся со своего места, поклонился Благословенному и, обойдя его по часовой стрелке, удалился. И вскоре, живя один, уединенно, прилежно, усердно и решительно, почтенный Мигаджала, самостоятельно постигнув это высшим знанием, в этой самой жизни вошел и пребывал в той непревзойденной цели святой жизни, ради которой юноши из благородных семей должным образом уходят из дома в бездомность. Он непосредственно познал: «Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия». И почтенный Мигаджала стал одним из арахантов. Вторая.


3. Paṭhamasamiddhimārapañhāsuttaṃ

3. Первая сутта о вопросах Самиддхи о Маре


65. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho āyasmā samiddhi yena bhagavā…pe… bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘māro, māro’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, māro vā assa mārapaññatti vā’’ti?

65. Однажды Благословенный пребывал в Раджагахе, в Бамбуковой роще, в приюте для черных белок. Тогда почтенный Самиддхи подошел к Благословенному... [и так далее] ... и сказал Благословенному: «Досточтимый, говорят: „Мара, Мара“. В каком случае, досточтимый, существует Мара или обозначение Мары?»


‘‘Yattha kho, samiddhi, atthi cakkhu, atthi rūpā, atthi cakkhuviññāṇaṃ, atthi cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Atthi sotaṃ, atthi saddā, atthi sotaviññāṇaṃ, atthi sotaviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Atthi ghānaṃ, atthi gandhā, atthi ghānaviññāṇaṃ, atthi ghānaviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Atthi jivhā, atthi rasā, atthi jivhāviññāṇaṃ, atthi jivhāviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Atthi kāyo, atthi phoṭṭhabbā, atthi kāyaviññāṇaṃ, atthi kāyaviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Atthi mano, atthi dhammā, atthi manoviññāṇaṃ, atthi manoviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha māro vā mārapaññatti vā.

«Там, где, Самиддхи, есть глаз, есть формы, есть сознание глаза, есть явления, познаваемые сознанием глаза, — там есть Мара или обозначение Мары. Там, где есть ухо, есть звуки, есть сознание уха, есть явления, познаваемые сознанием уха, — там есть Мара или обозначение Мары. Там, где есть нос, есть запахи, есть сознание носа, есть явления, познаваемые сознанием носа, — там есть Мара или обозначение Мары. Там, где есть язык, есть вкусы, есть сознание языка, есть явления, познаваемые сознанием языка, — там есть Мара или обозначение Мары. Там, где есть тело, есть тактильные ощущения, есть сознание тела, есть явления, познаваемые сознанием тела, — там есть Мара или обозначение Мары. Там, где есть ум, есть ментальные феномены, есть сознание ума, есть явления, познаваемые сознанием ума, — там есть Мара или обозначение Мары».


‘‘Yattha ca kho, samiddhi, natthi cakkhu, natthi rūpā, natthi cakkhuviññāṇaṃ, natthi cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā, natthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Natthi sotaṃ…pe… natthi ghānaṃ…pe… natthi jivhā, natthi rasā, natthi jivhāviññāṇaṃ, natthi jivhāviññāṇaviññātabbā dhammā, natthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Natthi kāyo…pe…. Natthi mano, natthi dhammā, natthi manoviññāṇaṃ, natthi manoviññāṇaviññātabbā dhammā, natthi tattha māro vā mārapaññatti vā’’ti. Tatiyaṃ.

«А там, где, Самиддхи, нет глаза, нет форм, нет сознания глаза, нет явлений, познаваемых сознанием глаза, — там нет ни Мары, ни обозначения Мары. Нет уха… [и так далее]… нет носа… [и так далее]… нет языка, нет вкусов, нет сознания языка, нет явлений, познаваемых сознанием языка, — там нет ни Мары, ни обозначения Мары. Нет тела… [и так далее]… Нет ума, нет ментальных феноменов, нет сознания ума, нет явлений, познаваемых сознанием ума, — там нет ни Мары, ни обозначения Мары». Третья.


4. Samiddhisattapañhāsuttaṃ

4. Самиддхисаттапаньха-сутта


66. ‘‘‘Satto, satto’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, satto vā assa sattapaññatti vā’’ti…pe…. Catutthaṃ.

66. «„Существо, существо“, — так говорят, уважаемый господин. В какой мере, уважаемый господин, существует существо или обозначение существа?»… [и так далее]… Четвёртая.


5. Samiddhidukkhapañhāsuttaṃ

5. Самиддхидуккхапаньха-сутта


67. ‘‘‘Dukkhaṃ[Pg.267], dukkha’nti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dukkhaṃ vā assa dukkhapaññatti vā’’ti…pe…. Pañcamaṃ.

67. «„Страдание, страдание“, — так говорят, уважаемый господин. В какой мере, уважаемый господин, существует страдание или обозначение страдания?»… [и так далее]… Пятая.


6. Samiddhilokapañhāsuttaṃ

6. Самиддхилокапаньха-сутта


68. ‘‘‘Loko, loko’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, loko vā assa lokapaññatti vā’’ti? Yattha kho, samiddhi, atthi cakkhu, atthi rūpā, atthi cakkhuviññāṇaṃ, atthi cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha loko vā lokapaññatti vāti…pe… atthi jivhā…pe… atthi mano, atthi dhammā, atthi manoviññāṇaṃ, atthi manoviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha loko vā lokapaññatti vā.

68. «„Мир, мир“, — так говорят, уважаемый господин. В какой мере, уважаемый господин, существует мир или обозначение мира?» «Там, где, Самиддхи, есть глаз, есть формы, есть сознание глаза, есть явления, познаваемые сознанием глаза, — там есть мир или обозначение мира… [и так далее]… есть язык… [и так далее]… есть ум, есть ментальные феномены, есть сознание ума, есть явления, познаваемые сознанием ума, — там есть мир или обозначение мира».


‘‘Yattha ca kho, samiddhi, natthi cakkhu, natthi rūpā, natthi cakkhuviññāṇaṃ, natthi cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā, natthi tattha loko vā lokapaññatti vā…pe… natthi jivhā…pe… natthi mano, natthi dhammā, natthi manoviññāṇaṃ, natthi manoviññāṇaviññātabbā dhammā, natthi tattha loko vā lokapaññatti vā’’ti. Chaṭṭhaṃ.

«А там, где, Самиддхи, нет глаза, нет форм, нет сознания глаза, нет явлений, познаваемых сознанием глаза, — там нет ни мира, ни обозначения мира… [и так далее]… нет языка… [и так далее]… нет ума, нет ментальных феноменов, нет сознания ума, нет явлений, познаваемых сознанием ума, — там нет ни мира, ни обозначения мира». Шестая.


7. Upasenaāsīvisasuttaṃ

7. Упасенаасивиса-сутта


69. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca upaseno rājagahe viharanti sītavane sappasoṇḍikapabbhāre. Tena kho pana samayena āyasmato upasenassa kāye āsīviso patito hoti. Atha kho āyasmā upaseno bhikkhū āmantesi – ‘‘etha me, āvuso, imaṃ kāyaṃ mañcakaṃ āropetvā bahiddhā nīharatha. Purāyaṃ kāyo idheva vikirati; seyyathāpi bhusamuṭṭhī’’ti.

69. Однажды почтенный Сарипутта и почтенный Упасена пребывали в Раджагахе, в Прохладной роще, в пещере Змеиного Капюшона. В то время на тело почтенного Упасены упала ядовитая змея. Тогда почтенный Упасена обратился к бхиккху: «Придите, друзья, положите это моё тело на ложе и вынесите наружу, пока оно не рассыпалось прямо здесь, подобно горсти мякины».


Evaṃ vutte, āyasmā sāriputto āyasmantaṃ upasenaṃ etadavoca – ‘‘na kho pana mayaṃ passāma āyasmato upasenassa kāyassa vā aññathattaṃ indriyānaṃ vā vipariṇāmaṃ. Atha ca panāyasmā upaseno evamāha – ‘etha me, āvuso, imaṃ kāyaṃ mañcakaṃ āropetvā bahiddhā nīharatha. Purāyaṃ kāyo idheva vikirati; seyyathāpi bhusamuṭṭhī’’’ti. ‘‘Yassa nūna, āvuso sāriputta, evamassa – ‘ahaṃ cakkhūti vā mama cakkhūti vā…pe… ahaṃ jivhāti vā mama [Pg.268] jivhāti vā… ahaṃ manoti vā mama manoti vā’. Tassa, āvuso sāriputta, siyā kāyassa vā aññathattaṃ indriyānaṃ vā vipariṇāmo. Mayhañca kho, āvuso sāriputta, na evaṃ hoti – ‘ahaṃ cakkhūti vā mama cakkhūti vā…pe… ahaṃ jivhāti vā mama jivhāti vā…pe… ahaṃ manoti vā mama manoti vā’. Tassa mayhañca kho, āvuso sāriputta, kiṃ kāyassa vā aññathattaṃ bhavissati, indriyānaṃ vā vipariṇāmo’’ti!

Когда это было сказано, почтенный Сарипутта сказал почтенному Упасене: «Мы не видим никаких изменений в теле почтенного Упасены, ни перемены в его способностях. И всё же почтенный Упасена говорит: „Придите, друзья, положите это моё тело на ложе и вынесите наружу, пока оно не рассыпалось прямо здесь, подобно горсти мякины“» — «Друг Сарипутта, у того, кто думает: „Я есть глаз“ или „Глаз — мой“… [и так далее]… „Я есть язык“ или „Язык — мой“… „Я есть ум“ или „Ум — мой“, — у того могло бы произойти изменение в теле или перемена в способностях. Но мне, друг Сарипутта, не приходит на ум: „Я есть глаз“ или „Глаз — мой“… [и так далее]… „Я есть язык“ или „Язык — мой“… [и так далее]… „Я есть ум“ или „Ум — мой“. Так почему же у меня должно произойти изменение в теле или перемена в способностях?»


‘‘Tathā hi panāyasmato upasenassa dīgharattaṃ ahaṅkāramamaṅkāramānānusayo susamūhato. Tasmā āyasmato upasenassa na evaṃ hoti – ‘ahaṃ cakkhūti vā mama cakkhūti vā…pe… ahaṃ jivhāti vā mama jivhāti vā…pe… ahaṃ manoti vā mama manoti vā’’’ti. Atha kho te bhikkhū āyasmato upasenassa kāyaṃ mañcakaṃ āropetvā bahiddhā nīhariṃsu. Atha kho āyasmato upasenassa kāyo tattheva vikiri; seyyathāpi bhusamuṭṭhīti. Sattamaṃ.

«Должно быть, это потому, что у почтенного Упасены уже долгое время полностью искоренены представления о „я“, „моём“ и скрытая склонность к гордости. Поэтому почтенному Упасене не приходит на ум: „Я есть глаз“ или „Глаз — мой“… [и так далее]… „Я есть язык“ или „Язык — мой“… [и так далее]… „Я есть ум“ или „Ум — мой“». Тогда те бхиккху положили тело почтенного Упасены на ложе и вынесли его наружу. И тогда тело почтенного Упасены рассыпалось прямо там, подобно горсти мякины. Седьмая.


8. Upavāṇasandiṭṭhikasuttaṃ

8. Упаванасандиттхика-сутта


70. Atha kho āyasmā upavāṇo yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā upavāṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘sandiṭṭhiko dhammo, sandiṭṭhiko dhammo’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, sandiṭṭhiko dhammo hoti, akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti?

70. Тогда почтенный Упавана подошёл к Благословенному… [и так далее]… Сел рядом и обратился к Благословенному с такими словами: «„Непосредственно видимая Дхамма, непосредственно видимая Дхамма“, — так говорят, уважаемый господин. В какой мере, уважаемый господин, Дхамма является непосредственно видимой, вневременной, призывающей прийти и увидеть, ведущей вперёд, познаваемой мудрыми лично в своём сердце?»


‘‘Idha pana, upavāṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā rūpappaṭisaṃvedī ca hoti rūparāgappaṭisaṃvedī ca. Santañca ajjhattaṃ rūpesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rūpesu rāgo’ti pajānāti. Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā rūpappaṭisaṃvedī ca hoti rūparāgappaṭisaṃvedī ca. Santañca ajjhattaṃ rūpesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rūpesu rāgo’ti pajānāti. Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti…pe….

«Здесь, Упавана, бхиккху, увидев глазом форму, испытывает и саму форму, и страсть к этой форме. Он понимает, что страсть к формам присутствует в нём изнутри: „Во мне изнутри есть страсть к формам“. Когда бхиккху, увидев глазом форму, испытывает форму и страсть к форме, и понимает, что страсть к формам присутствует в нём изнутри: „Во мне изнутри есть страсть к формам“, — в такой мере, Упавана, Дхамма является непосредственно видимой, вневременной, призывающей прийти и увидеть, ведущей вперёд, познаваемой мудрыми лично в своём сердце… [и так далее]…»


‘‘Puna caparaṃ, upavāṇa, bhikkhu jivhāya rasaṃ sāyitvā rasappaṭisaṃvedī ca hoti rasarāgappaṭisaṃvedī ca. Santañca ajjhattaṃ rasesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rasesu rāgo’ti pajānāti. Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu jivhāya rasaṃ sāyitvā rasappaṭisaṃvedī ca hoti rasarāgappaṭisaṃvedī ca. Santañca ajjhattaṃ rasesu [Pg.269] rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rasesu rāgo’ti pajānāti. Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti…pe….

«И ещё, Упавана, бхиккху, ощутив языком вкус, испытывает и сам вкус, и страсть к этому вкусу. Он понимает, что страсть к вкусам присутствует в нём изнутри: „Во мне изнутри есть страсть к вкусам“. Когда бхиккху, ощутив языком вкус, испытывает вкус и страсть к вкусу, и понимает, что страсть к вкусам присутствует в нём изнутри: „Во мне изнутри есть страсть к вкусам“, — в такой мере, Упавана, Дхамма является непосредственно видимой, вневременной, призывающей прийти и увидеть, ведущей вперёд, познаваемой мудрыми лично в своём сердце… [и так далее]…»


‘‘Puna caparaṃ, upavāṇa, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya dhammappaṭisaṃvedī ca hoti dhammarāgappaṭisaṃvedī ca. Santañca ajjhattaṃ dhammesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ dhammesu rāgo’ti pajānāti. Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya dhammappaṭisaṃvedī ca hoti dhammarāgappaṭisaṃvedī ca. Santañca ajjhattaṃ dhammesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ dhammesu rāgo’ti pajānāti. Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti…pe… paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti…pe….

«И ещё, Упавана, бхиккху, познав умом ментальный феномен, испытывает и сам ментальный феномен, и страсть к этому ментальному феномену. Он понимает, что страсть к ментальным феноменам присутствует в нём изнутри: „Во мне изнутри есть страсть к ментальным феноменам“. Когда бхиккху, познав умом ментальный феномен, испытывает ментальный феномен и страсть к ментальному феномену, и понимает, что страсть к ментальным феноменам присутствует в нём изнутри: „Во мне изнутри есть страсть к ментальным феноменам“, — в такой мере, Упавана, Дхамма является непосредственно видимой… [и так далее]… познаваемой мудрыми лично в своём сердце… [и так далее]…»


‘‘Idha pana, upavāṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā rūpappaṭisaṃvedī ca hoti, no ca rūparāgappaṭisaṃvedī. Asantañca ajjhattaṃ rūpesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ rūpesu rāgo’ti pajānāti. Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā rūpappaṭisaṃvedīhi kho hoti, no ca rūparāgappaṭisaṃvedī. Asantañca ajjhattaṃ rūpesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ rūpesu rāgo’ti pajānāti. Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti, akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti…pe….

«Но здесь, Упавана, бхиккху, увидев глазом форму, испытывает саму форму, но не испытывает страсти к этой форме. Он понимает, что страсть к формам отсутствует в нём изнутри: „Во мне изнутри нет страсти к формам“. Когда бхиккху, увидев глазом форму, испытывает только форму, но не испытывает страсти к форме, и понимает, что страсть к формам отсутствует в нём изнутри: „Во мне изнутри нет страсти к формам“, — в такой мере, Упавана, Дхамма является непосредственно видимой, вневременной, призывающей прийти и увидеть, ведущей вперёд, познаваемой мудрыми лично в своём сердце… [и так далее]…»


‘‘Puna caparaṃ, upavāṇa, bhikkhu jivhāya rasaṃ sāyitvā rasappaṭisaṃvedīhi kho hoti, no ca rasarāgappaṭisaṃvedī. Asantañca ajjhattaṃ rasesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ rasesu rāgo’ti pajānāti…pe….

«И ещё, Упавана, бхиккху, ощутив языком вкус, испытывает только вкус, но не испытывает страсти к этому вкусу. Он понимает, что страсть к вкусам отсутствует в нём изнутри: „Во мне изнутри нет страсти к вкусам“… [и так далее]…»


‘‘Puna caparaṃ, upavāṇa, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya dhammappaṭisaṃvedīhi kho hoti, no ca dhammarāgappaṭisaṃvedī. Asantañca ajjhattaṃ dhammesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ dhammesu rāgo’ti pajānāti. Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya dhammappaṭisaṃvedīhi kho hoti, no ca dhammarāgappaṭisaṃvedī. Asantañca ajjhattaṃ dhammesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ dhammesu rāgo’ti pajānāti. Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti, akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti. Aṭṭhamaṃ.

«И ещё, Упавана, бхиккху, познав умом ментальный феномен, испытывает только ментальный феномен, но не испытывает страсти к этому ментальному феномену. Он понимает, что страсть к ментальным феноменам отсутствует в нём изнутри: „Во мне изнутри нет страсти к ментальным феноменам“. Когда бхиккху, познав умом ментальный феномен, испытывает только ментальный феномен, но не испытывает страсти к ментальному феномену, и понимает, что страсть к ментальным феноменам отсутствует в нём изнутри: „Во мне изнутри нет страсти к ментальным феноменам“, — в такой мере, Упавана, Дхамма является непосредственно видимой, вневременной, призывающей прийти и увидеть, ведущей вперёд, познаваемой мудрыми лично в своём сердце. Восьмая.»


9. Paṭhamachaphassāyatanasuttaṃ

9. Патхамачапхассаятана-сутта


71. ‘‘Yo hi koci, bhikkhave, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti. Avusitaṃ [Pg.270] tena brahmacariyaṃ, ārakā so imasmā dhammavinayā’’ti.

71. «Бхиккху, если какой-либо бхиккху не понимает в соответствии с действительностью возникновение, исчезновение, привлекательность, опасность и освобождение в отношении этих шести сфер контакта, то он не прожил святую жизнь; он далёк от этого Дхамма-Винаи».


Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etthāhaṃ, bhante, anassasaṃ. Ahañhi, bhante, channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāmī’’ti.

Когда это было сказано, один бхиккху обратился к Благословенному с такими словами: «В таком случае, уважаемый господин, я пропал! Ведь я, уважаемый господин, не понимаю в соответствии с действительностью возникновение, исчезновение, привлекательность, опасность и освобождение в отношении этих шести сфер контакта».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhikkhu, cakkhuṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasī’’ti?

«Как ты думаешь, бхиккху, взираешь ли ты на глаз так: „Это — моё, это — я, это — моя самость“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, уважаемый господин».


‘‘Sādhu, bhikkhu, ettha ca te, bhikkhu, cakkhu ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ bhavissati. Esevanto dukkhassa…pe… jivhaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasī’’ti?

«Хорошо, бхиккху! И здесь, бхиккху, ты должен ясно видеть глаз в соответствии с действительностью с помощью правильной мудрости так: „Это — не моё, это — не я, это — не моя самость“. Это само по себе есть конец страдания… [и так далее]… Взираешь ли ты на язык так: „Это — моё, это — я, это — моя самость“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, уважаемый господин».


‘‘Sādhu, bhikkhu, ettha ca te, bhikkhu, jivhā ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ bhavissati. Esevanto dukkhassa…pe… manaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasī’’ti?

«Хорошо, бхиккху! И здесь, бхиккху, ты должен ясно видеть язык в соответствии с действительностью с помощью правильной мудрости так: „Это — не моё, это — не я, это — не моя самость“. Это само по себе есть конец страдания… [и так далее]… Взираешь ли ты на ум так: „Это — моё, это — я, это — моя самость“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, уважаемый господин».


‘‘Sādhu, bhikkhu, ettha ca te, bhikkhu, mano ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ bhavissati. Esevanto dukkhassā’’ti. Navamaṃ.

«Хорошо, бхиккху! И здесь, бхиккху, ты должен ясно видеть ум в соответствии с действительностью с помощью правильной мудрости так: „Это — не моё, это — не я, это — не моя самость“. Это само по себе есть конец страдания. Девятая.»


10. Dutiyachaphassāyatanasuttaṃ

10. Дутиячапхассаятана-сутта


72. ‘‘Yo hi koci, bhikkhave, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti. Avusitaṃ tena brahmacariyaṃ, ārakā so imasmā dhammavinayā’’ti.

72. «Монахи, какой бы монах ни постигал, как оно есть на самом деле, возникновение, исчезновение, удовлетворение, опасность и освобождение в отношении шести сфер контакта — им не прожита святая жизнь, он далек от этого Учения и Дисциплины».


Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etthāhaṃ, bhante, anassasaṃ panassasaṃ. Ahañhi, bhante, channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāmī’’ti.

Когда это было сказано, один монах обратился к Благословенному: «В этом отношении, досточтимый господин, я погиб, окончательно погиб! Ведь я, досточтимый господин, не постигаю, как оно есть на самом деле, возникновение, исчезновение, удовлетворение, опасность и освобождение в отношении шести сфер контакта».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhikkhu, cakkhuṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasī’’ti?

«Как ты думаешь, монах, рассматриваешь ли ты глаз так: „Это не моё, это не я, это не моя самость“?»


‘‘Evaṃ, bhante’’.

«Да, досточтимый господин».


‘‘Sādhu, bhikkhu, ettha ca te, bhikkhu, cakkhu ‘netaṃ mama, nesohamasmi na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ bhavissati. Evaṃ te etaṃ paṭhamaṃ phassāyatanaṃ pahīnaṃ bhavissati [Pg.271] āyatiṃ apunabbhavāya…pe….

«Хорошо, монах! И здесь, монах, тебе следует ясно видеть глаз, как он есть на самом деле, с помощью правильной мудрости: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Таким образом, эта первая сфера контакта будет оставлена тобой ради прекращения будущего перерождения...»


‘‘Jivhaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasī’’ti?

«Рассматриваешь ли ты язык так: „Это не моё, это не я, это не моя самость“?»


‘‘Evaṃ, bhante’’.

«Да, досточтимый господин».


‘‘Sādhu, bhikkhu, ettha ca te, bhikkhu, jivhā ‘netaṃ mama, nesohamasmi na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ bhavissati. Evaṃ te etaṃ catutthaṃ phassāyatanaṃ pahīnaṃ bhavissati āyatiṃ apunabbhavāya…pe….

«Хорошо, монах! И здесь, монах, тебе следует ясно видеть язык, как он есть на самом деле, с помощью правильной мудрости: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Таким образом, эта четвертая сфера контакта будет оставлена тобой ради прекращения будущего перерождения...»


‘‘Manaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasī’’ti?

«Рассматриваешь ли ты ум так: „Это не моё, это не я, это не моя самость“?»


‘‘Evaṃ, bhante’’.

«Да, досточтимый господин».


‘‘Sādhu, bhikkhu, ettha ca te, bhikkhu, mano ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ bhavissati. Evaṃ te etaṃ chaṭṭhaṃ phassāyatanaṃ pahīnaṃ bhavissati āyatiṃ apunabbhavāyā’’ti. Dasamaṃ.

«Хорошо, монах! И здесь, монах, тебе следует ясно видеть ум, как он есть на самом деле, с помощью правильной мудрости: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Таким образом, эта шестая сфера контакта будет оставлена тобой ради прекращения будущего перерождения». (Десятая)


11. Tatiyachaphassāyatanasuttaṃ

11. Третья сутта о шести сферах контакта


73. ‘‘Yo hi koci, bhikkhave, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti. Avusitaṃ tena brahmacariyaṃ, ārakā so imasmā dhammavinayā’’ti.

73. «Монахи, какой бы монах ни постигал, как оно есть на самом деле, возникновение, исчезновение, удовлетворение, опасность и освобождение в отношении шести сфер контакта — им не прожита святая жизнь, он далек от этого Учения и Дисциплины».


Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etthāhaṃ, bhante, anassasaṃ panassasaṃ. Ahañhi, bhante, channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāmī’’ti.

Когда это было сказано, один монах обратился к Благословенному: «В этом отношении, досточтимый господин, я погиб, окончательно погиб! Ведь я, досточтимый господин, не постигаю, как оно есть на самом деле, возникновение, исчезновение, удовлетворение, опасность и освобождение в отношении шести сфер контакта».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhikkhu, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Как ты думаешь, монах, глаз постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянен, досточтимый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, досточтимый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — пригодно ли рассматривать это так: „Это моё, это я, это моя самость“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, досточтимый господин».


‘‘Sotaṃ… ghānaṃ… jivhā… kāyo… mano nicco vā anicco vā’’ti?

«Ухо... нос... язык... тело... ум — постоянен он или непостоянен?»


‘‘Anicco, bhante’’.

«Непостоянен, досточтимый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, досточтимый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — пригодно ли рассматривать это так: „Это моё, это я, это моя самость“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, досточтимый господин».


‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhu, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, sotasmimpi nibbindati, ghānasmimpi nibbindati, jivhāyapi nibbindati, kāyasmimpi nibbindati, manasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Ekādasamaṃ.

«Видя так, монах, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазе, испытывает разочарование в ухе, испытывает разочарование в носу, испытывает разочарование в языке, испытывает разочарование в теле, испытывает разочарование в уме. Испытывая разочарование, он освобождается от страсти; благодаря угасанию страсти он освобождается. Когда он освобожден, возникает знание: „Освобожден“. Он постигает: „Уничтожено рождение, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия“». (Одиннадцатая)


Migajālavaggo sattamo.

Седьмая глава: Мигаджала.


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Migajālena [Pg.272] dve vuttā, cattāro ca samiddhinā;

Upaseno upavāṇo, chaphassāyatanikā tayoti.

Две сутты изречены Мигаджалой, четыре — Самиддхи; Упасена, Упавана и три о шести сферах контакта.


8. Gilānavaggo

8. Глава о больных (Гиланавагга)


1. Paṭhamagilānasuttaṃ

1. Первая сутта о больном


74. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘amukasmiṃ, bhante, vihāre aññataro bhikkhu navo appaññāto ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. Sādhu, bhante, bhagavā yena so bhikkhu tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’ti.

74. В Саваттхи. Тогда один монах подошел к Благословенному... и, сев рядом, обратился к Благословенному с такими словами: «Досточтимый господин, в такой-то обители живет некий новопосвященный монах, малоизвестный, который болен, страдает, тяжело болен. Было бы хорошо, досточтимый господин, если бы Благословенный из сострадания пришел к этому монаху».


Atha kho bhagavā navavādañca sutvā gilānavādañca, ‘‘appaññāto bhikkhū’’ti iti viditvā yena so bhikkhu tenupasaṅkami. Addasā kho so bhikkhu bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna mañcake samadhosi. Atha kho bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘alaṃ, bhikkhu, mā tvaṃ mañcake samadhosi. Santimāni āsanāni paññattāni, tatthāhaṃ nisīdissāmī’’ti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Nisajja kho bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘kacci te, bhikkhu, khamanīyaṃ, kacci yāpanīyaṃ, kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti, paṭikkamosānaṃ paññāyati no abhikkamo’’ti?

Тогда Благословенный, услышав слова «новопосвященный» и «больной» и поняв, что это малоизвестный монах, направился к нему. Тот монах увидел Благословенного, приближающегося издалека, и попытался приподняться на своей постели. Благословенный сказал ему: «Довольно, монах, не приподнимайся на постели. Здесь есть приготовленные сиденья, я сяду там». Благословенный сел на приготовленное сиденье и спросил монаха: «Надеюсь, ты держишься, монах? Надеюсь, тебе становится лучше? Надеюсь, твои болезненные ощущения утихают, а не усиливаются, и заметно их утихание, а не усиление?»


‘‘Na me, bhante, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ, bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti, abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo’’ti.

«Досточтимый господин, я не держусь, мне не становится лучше. Сильные болезненные ощущения нарастают во мне, а не утихают, и заметно их усиление, а не утихание».


‘‘Kacci te, bhikkhu, na kiñci kukkuccaṃ, na koci vippaṭisāro’’ti?

«Надеюсь, монах, тебя не тревожат угрызения совести и сожаление?»


‘‘Taggha me, bhante, anappakaṃ kukkuccaṃ, anappako vippaṭisāro’’ti.

«Поистине, досточтимый господин, у меня немало угрызений совести и сожалений».


‘‘Kacci pana taṃ, bhikkhu, attā sīlato upavadatī’’ti?

«Но не упрекает ли тебя твоя собственная совесть в отношении нравственности?»


‘‘Na kho maṃ, bhante, attā sīlato upavadatī’’ti.

«Нет, досточтимый господин, моя собственная совесть не упрекает меня в отношении нравственности».


‘‘No ce kira te, bhikkhu, attā sīlato upavadati, atha kiñca te kukkuccaṃ ko ca vippaṭisāro’’ti?

«Если же, монах, твоя собственная совесть не упрекает тебя в отношении нравственности, то в чем же твои угрызения совести и о чем сожаление?»


‘‘Na khvāhaṃ, bhante, sīlavisuddhatthaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī’’ti[Pg.273].

«Досточтимый господин, я понимаю так, что Благословенный преподал Учение не ради очищения нравственности».


‘‘No ce kira tvaṃ, bhikkhu, sīlavisuddhatthaṃ mayā dhammaṃ desitaṃ ājānāsi, atha kimatthaṃ carahi tvaṃ, bhikkhu, mayā dhammaṃ desitaṃ ājānāsī’’ti?

«Если же, монах, ты понимаешь, что Учение преподано мной не ради очищения нравственности, то ради какой же цели, по-твоему, я преподал Учение?»


‘‘Rāgavirāgatthaṃ khvāhaṃ, bhante, bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī’’ti.

«Досточтимый господин, я понимаю так, что Благословенный преподал Учение ради угасания страсти».


‘‘Sādhu sādhu, bhikkhu! Sādhu kho tvaṃ, bhikkhu, rāgavirāgatthaṃ mayā dhammaṃ desitaṃ ājānāsi. Rāgavirāgattho hi, bhikkhu, mayā dhammo desito. Taṃ kiṃ maññasi bhikkhu, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Хорошо, хорошо, монах! Хорошо, что ты понимаешь, что Учение преподано мной ради угасания страсти. Ведь Учение действительно преподано мной ради угасания страсти. Как ты думаешь, монах, глаз постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянен, досточтимый господин».


‘‘Yaṃ…pe… sotaṃ… ghānaṃ… jivhā… kāyo… mano nicco vā anicco vā’’ti?

«А то, что... [как и в случае с глазом]... ухо... нос... язык... тело... ум — постоянен он или непостоянен?»


‘‘Anicco, bhante’’.

«Непостоянен, досточтимый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, досточтимый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — пригодно ли рассматривать это так: „Это моё, это я, это моя самость“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, досточтимый господин».


‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhu, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, sotasmimpi nibbindati…pe… manasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.

«Видя так, монах, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазе, испытывает разочарование в ухе... испытывает разочарование в уме. Испытывая разочарование, он освобождается от страсти; благодаря угасанию страсти он освобождается. Когда он освобожден, возникает знание: „Освобожден“. Он постигает: „Уничтожено рождение, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия».


Idamavoca bhagavā. Attamano so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinandi. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne tassa bhikkhuno virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti. Paṭhamaṃ.

Это сказал Благословенный. Воодушевленный, тот монах обрадовался словам Благословенного. И во время произнесения этого разъяснения в том монахе возникло незапятнанное, безгрешное Око Дхаммы: «Все, что подвержено возникновению, подвержено прекращению». (Первая)


2. Dutiyagilānasuttaṃ

2. Вторая сутта о больном


75. Atha kho aññataro bhikkhu…pe… bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘amukasmiṃ, bhante, vihāre aññataro bhikkhu navo appaññāto ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. Sādhu, bhante, bhagavā yena so bhikkhu tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’ti.

75. Тогда один монах... обратился к Благословенному с такими словами: «Досточтимый господин, в такой-то обители живет некий новопосвященный монах, малоизвестный, который болен, страдает, тяжело болен. Было бы хорошо, досточтимый господин, если бы Благословенный из сострадания пришел к этому монаху».


Atha kho bhagavā navavādañca sutvā gilānavādañca, ‘‘appaññāto bhikkhū’’ti iti viditvā yena so bhikkhu tenupasaṅkami. Addasā kho so bhikkhu bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna mañcake samadhosi. Atha kho bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘alaṃ, bhikkhu, mā tvaṃ mañcake samadhosi. Santimāni āsanāni paññattāni, tatthāhaṃ nisīdissāmī’’ti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Nisajja kho bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘kacci te, bhikkhu, khamanīyaṃ, kacci yāpanīyaṃ, kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti, paṭikkamosānaṃ [Pg.274] paññāyati no abhikkamo’’ti?

Тогда Благословенный, услышав слова «новопосвященный» и «больной» и поняв, что это малоизвестный монах, направился к нему. Тот монах увидел Благословенного, приближающегося издалека, и попытался приподняться на своей постели. Благословенный сказал ему: «Довольно, монах, не приподнимайся на постели. Здесь есть приготовленные сиденья, я сяду там». Благословенный сел на приготовленное сиденье и спросил монаха: «Надеюсь, ты держишься, монах? Надеюсь, тебе становится лучше? Надеюсь, твои болезненные ощущения утихают, а не усиливаются, и заметно их утихание, а не усиление?»


‘‘Na me, bhante, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ…pe… na kho maṃ, bhante, attā sīlato upavadatī’’ti.

«Досточтимый господин, я не держусь, мне не становится лучше... Нет, досточтимый господин, моя собственная совесть не упрекает меня в отношении нравственности».


‘‘No ce kira te, bhikkhu, attā sīlato upavadati, atha kiñca te kukkuccaṃ ko ca vippaṭisāro’’ti?

«Если же, монах, твоя собственная совесть не упрекает тебя в отношении нравственности, то в чем же твои угрызения совести и о чем сожаление?»


‘‘Na khvāhaṃ, bhante, sīlavisuddhatthaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī’’ti.

«Досточтимый господин, я понимаю так, что Благословенный преподал Учение не ради очищения нравственности».


‘‘No ce kira tvaṃ, bhikkhu, sīlavisuddhatthaṃ mayā dhammaṃ desitaṃ ājānāsi, atha kimatthaṃ carahi tvaṃ, bhikkhu, mayā dhammaṃ desitaṃ ājānāsī’’ti?

«Если же, монах, ты понимаешь, что Учение преподано мной не ради очищения нравственности, то ради какой же цели, по-твоему, я преподал Учение?»


‘‘Anupādāparinibbānatthaṃ khvāhaṃ, bhante, bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī’’ti.

«Почтенный, я понимаю Дхамму, проповеданную Благословенным, как имеющую целью окончательную ниббану без цепляния».


‘‘Sādhu sādhu, bhikkhu! Sādhu kho tvaṃ, bhikkhu, anupādāparinibbānatthaṃ mayā dhammaṃ desitaṃ ājānāsi. Anupādāparinibbānattho hi, bhikkhu, mayā dhammo desito.

«Хорошо, хорошо, бхиккху! Хорошо, бхиккху, что ты понимаешь Дхамму, проповеданную мною, как имеющую целью окончательную ниббану без цепляния. Ибо Дхамма, бхиккху, проповедана мною именно ради окончательной ниббаны без цепляния».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhikkhu, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Как ты думаешь, бхиккху, глаз постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянен, почтенный».


‘‘Yaṃ…pe… sotaṃ… ghānaṃ… jivhā… kāyo… mano… manoviññāṇaṃ… manosamphasso… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«А ухо… нос… язык… тело… ум… сознание ума… контакт ума… и любое чувство, возникающее с контактом ума как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно постоянно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянно, почтенный».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, почтенный».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: „Это моё, это я, это моё „я““?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, почтенный».


‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhu, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati…pe… manasmimpi… manoviññāṇepi… manosamphassepi nibbindati. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.

«Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазе… в уме… в сознании ума… в контакте ума. И в любом чувстве, возникающем с контактом ума как условием — будь то приятном, болезненном или ни приятном, ни болезненном — в нём он также испытывает разочарование. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Благодаря бесстрастию он освобождается. Когда он освобождён, возникает знание: „Освобождён“. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия“».


Idamavoca bhagavā. Attamano so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinandi. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne tassa bhikkhussa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccīti. Dutiyaṃ.

«Это сказал Благословенный. Воодушевлённый, тот бхиккху порадовался словам Благословенного. И во время провозглашения этого разъяснения ум того бхиккху освободился от пятен (асав) благодаря отсутствию цепляния. Второе».


3. Rādhaaniccasuttaṃ

3. «Радха-аничча сутта»


76. Atha kho āyasmā rādho…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā rādho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu[Pg.275], yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti. ‘‘Yaṃ kho, rādha, aniccaṃ tatra te chando pahātabbo. Kiñca, rādha, aniccaṃ tatra te chando pahātabbo? Cakkhu aniccaṃ, rūpā aniccā, cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphasso… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ. Tatra te chando pahātabbo…pe… jivhā… kāyo… mano anicco. Tatra te chando pahātabbo. Dhammā… manoviññāṇaṃ… manosamphasso… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ. Tatra te chando pahātabbo. Yaṃ kho, rādha, aniccaṃ tatra te chando pahātabbo’’ti. Tatiyaṃ.

76. «Тогда почтенный Радха подошёл к Благословенному… и, сев рядом, сказал ему: „Было бы хорошо, почтенный, если бы Благословенный кратко преподал мне Дхамму, чтобы, услышав Дхамму от Благословенного, я мог жить в уединении, обособленно, прилежно, усердно и решительно“. „Радха, тебе следует оставить желание к тому, что непостоянно. А что непостоянно, к чему тебе следует оставить желание? Глаз непостоянен; тебе следует оставить желание к нему. Формы непостоянны… Сознание глаза непостоянно… Контакт глаза непостоянен… И любое чувство, возникающее с контактом глаза как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также непостоянно; тебе следует оставить желание к нему… ухо… язык… тело… ум непостоянен. Тебе следует оставить желание к нему. Ментальные феномены (дхаммы)… сознание ума… контакт ума… и любое чувство, возникающее с контактом ума как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также непостоянно; тебе следует оставить желание к нему. Радха, тебе следует оставить желание к тому, что непостоянно“. Третье».


4. Rādhadukkhasuttaṃ

4. «Радха-дуккха сутта»


77. ‘‘Yaṃ kho, rādha, dukkhaṃ tatra te chando pahātabbo. Kiñca, rādha, dukkhaṃ? Cakkhu kho, rādha, dukkhaṃ. Tatra te chando pahātabbo. Rūpā… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphasso… yampidaṃ cakkhusamphassa…pe… adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ. Tatra te chando pahātabbo…pe… mano dukkho… dhammā… manoviññāṇaṃ… manosamphasso… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ. Tatra te chando pahātabbo. Yaṃ kho, rādha, dukkhaṃ tatra te chando pahātabbo’’ti. Catutthaṃ.

77. «„Радха, тебе следует оставить желание к тому, что является страданием. А что является страданием? Глаз, Радха, является страданием; тебе следует оставить желание к нему. Формы… сознание глаза… контакт глаза… и любое чувство, возникающее с контактом глаза как условием… оно также является страданием; тебе следует оставить желание к нему… ум является страданием… ментальные феномены (дхаммы)… сознание ума… контакт ума… и любое чувство, возникающее с контактом ума как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также является страданием; тебе следует оставить желание к нему. Радха, тебе следует оставить желание к тому, что является страданием“. Четвёртое».


5. Rādhaanattasuttaṃ

5. «Радха-анатта сутта»


78. ‘‘Yo kho, rādha, anattā tatra te chando pahātabbo. Ko ca, rādha, anattā? Cakkhu kho, rādha, anattā. Tatra te chando pahātabbo. Rūpā… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphasso… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā…pe… mano anattā… dhammā… manoviññāṇaṃ… manosamphasso… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattā. Tatra te chando pahātabbo. Yo kho, rādha, anattā tatra te chando pahātabbo’’ti. Pañcamaṃ.

78. «„Радха, тебе следует оставить желание к тому, что не является собой (анатта). А что не является собой? Глаз, Радха, не является собой; тебе следует оставить желание к нему. Формы… сознание глаза… контакт глаза… и любое чувство, возникающее с контактом глаза как условием… ум не является собой… ментальные феномены (дхаммы)… сознание ума… контакт ума… и любое чувство, возникающее с контактом ума как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также не является собой; тебе следует оставить желание к нему. Радха, тебе следует оставить желание к тому, что не является собой“. Пятое».


6. Paṭhamaavijjāpahānasuttaṃ

6. «Патхама авиджджапахана сутта»


79. Atha [Pg.276] kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhante, eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti?

79. «Тогда некий бхиккху подошёл к Благословенному… и, сев рядом, сказал ему: „Почтенный, есть ли одна вещь, благодаря оставлению которой невежество (авиджджа) оставляется бхиккху и возникает истинное знание (виджджа)?“»


‘‘Atthi kho, bhikkhu, eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti.

«„Есть одна вещь, бхиккху, благодаря оставлению которой невежество оставляется бхиккху и возникает истинное знание“».


‘‘Katamo pana, bhante, eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti?

«„И что это за одна вещь, почтенный?“»


‘‘Avijjā kho, bhikkhu, eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti.

«„Невежество, бхиккху — это та одна вещь, благодаря оставлению которой невежество оставляется бхиккху и возникает истинное знание“».


‘‘Kathaṃ pana, bhante, jānato, kathaṃ passato bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti?

«„Но как, почтенный, бхиккху должен знать, как он должен видеть, чтобы невежество оставило его и возникло истинное знание?“»


‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, aniccato jānato passato bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Rūpe… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ, cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjati…pe… manaṃ aniccato jānato passato bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Dhamme… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti. Chaṭṭhaṃ.

«„Бхиккху, когда бхиккху знает и видит глаз как непостоянный, невежество оставляется им и возникает истинное знание. Когда он знает и видит формы как непостоянные… сознание глаза… контакт глаза… и любое чувство, возникающее с контактом глаза как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — когда он знает и видит его как непостоянное, невежество оставляется им и возникает истинное знание… ум как непостоянный… ментальные феномены (дхаммы)… сознание ума… контакт ума… и любое чувство, возникающее с контактом ума как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — когда он знает и видит его как непостоянное, невежество оставляется им и возникает истинное знание. Когда, бхиккху, бхиккху знает и видит так, невежество оставляется им и возникает истинное знание“. Шестое».


7. Dutiyaavijjāpahānasuttaṃ

7. «Дутия авиджджапахана сутта»


80. Atha kho aññataro bhikkhu…pe… etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhante, eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti?

80. «Тогда некий бхиккху подошёл к Благословенному… и, сев рядом, сказал ему: „Почтенный, есть ли одна вещь, благодаря оставлению которой невежество оставляется бхиккху и возникает истинное знание?“»


‘‘Atthi kho, bhikkhu, eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti.

«„Есть одна вещь, бхиккху, благодаря оставлению которой невежество оставляется бхиккху и возникает истинное знание“».


‘‘Katamo pana, bhante, eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti?

«„И что это за одна вещь, почтенный?“»


‘‘Avijjā kho, bhikkhu, eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti.

«„Невежество, бхиккху — это та одна вещь, благодаря оставлению которой невежество оставляется бхиккху и возникает истинное знание“».


‘‘Kathaṃ pana, bhante, jānato, kathaṃ passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti?

«„Но как, почтенный, бхиккху должен знать, как он должен видеть, чтобы невежество оставило его и возникло истинное знание?“»


‘‘Idha, bhikkhu, bhikkhuno sutaṃ hoti – ‘sabbe dhammā nālaṃ abhinivesāyā’ti. Evañcetaṃ, bhikkhu, bhikkhuno sutaṃ hoti – ‘sabbe dhammā [Pg.277] nālaṃ abhinivesāyā’ti. So sabbaṃ dhammaṃ abhijānāti, sabbaṃ dhammaṃ abhiññāya sabbaṃ dhammaṃ parijānāti, sabbaṃ dhammaṃ pariññāya sabbanimittāni aññato passati, cakkhuṃ aññato passati, rūpe… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aññato passati…pe… manaṃ aññato passati, dhamme… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aññato passati. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato bhikkhuno avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti. Sattamaṃ.

«„Здесь, бхиккху, бхиккху слышал: „Никакие феномены не стоят того, чтобы за них цепляться“. Когда бхиккху слышал: „Никакие феномены не стоят того, чтобы за них цепляться“, он непосредственно познаёт все феномены (дхаммы). Непосредственно познав все феномены, он полностью постигает все феномены. Полностью постигнув все феномены, он видит все признаки как иное. Он видит глаз как иное, он видит формы как иное… и любое чувство, возникающее с контактом глаза как условием… он также видит как иное… ум он видит как иное, ментальные феномены (дхаммы)… сознание ума… контакт ума… и любое чувство, возникающее с контактом ума как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — он также видит как иное. Когда, бхиккху, бхиккху знает и видит так, невежество оставляется им и возникает истинное знание“. Седьмое».


8. Sambahulabhikkhusuttaṃ

8. «Самбахула бхиккху сутта»


81. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu…pe… ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha no, bhante, aññatitthiyā paribbājakā amhe evaṃ pucchanti – ‘kimatthiyaṃ, āvuso, samaṇe gotame brahmacariyaṃ vussatī’ti? Evaṃ puṭṭhā mayaṃ, bhante, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākaroma – ‘dukkhassa kho, āvuso, pariññatthaṃ bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’ti. Kacci mayaṃ, bhante, evaṃ puṭṭhā evaṃ byākaramānā vuttavādino ceva bhagavato homa, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhāma, dhammassa cānudhammaṃ byākaroma, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti?

81. «Тогда множество бхиккху подошли к Благословенному… и, сев рядом, сказали ему: „Почтенный, здесь странники других учений спрашивают нас: „С какой целью, друзья, ведётся святая жизнь под руководством аскета Готамы?“ Когда нас так спрашивают, почтенный, мы отвечаем этим странникам других учений так: „Друзья, святая жизнь под руководством Благословенного ведётся ради полного постижения страдания“. Надеемся, почтенный, что, отвечая так, мы передаём сказанное Благословенным и не искажаем его слова тем, что не соответствует действительности; что мы разъясняем учение в соответствии с Дхаммой, и что никакое логическое следствие из нашего утверждения не даёт повода для порицания?“»


‘‘Taggha tumhe, bhikkhave, evaṃ puṭṭhā evaṃ byākaramānā vuttavādino ceva me hotha, na ca maṃ abhūtena abbhācikkhatha, dhammassa cānudhammaṃ byākarotha, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchati. Dukkhassa hi, bhikkhave, pariññatthaṃ mayi brahmacariyaṃ vussati. Sace pana vo, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – ‘katamaṃ pana taṃ, āvuso, dukkhaṃ, yassa pariññāya samaṇe gotame brahmacariyaṃ vussatī’ti? Evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha – ‘cakkhu kho, āvuso, dukkhaṃ, tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati. Rūpā…pe… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ. Tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati…pe… mano dukkho…pe… yampidaṃ [Pg.278] manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ. Tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati. Idaṃ kho taṃ, āvuso, dukkhaṃ, tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’ti. Evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyāthā’’ti. Aṭṭhamaṃ.

«„Несомненно, бхиккху, отвечая так, вы передаёте сказанное мною и не искажаете мои слова тем, что не соответствует действительности; вы разъясняете учение в соответствии с Дхаммой, и никакое логическое следствие из вашего утверждения не даёт повода для порицания. Ибо, бхиккху, именно ради полного постижения страдания ведётся святая жизнь под моим руководством. Но если, бхиккху, странники других учений спросят вас: „Что же это за страдание, друзья, ради полного постижения которого ведётся святая жизнь под руководством аскета Готамы?“ — будучи спрошенными так, вы должны ответить им следующим образом: „Глаз, друзья — это страдание; именно ради его полного постижения ведётся святая жизнь под руководством Благословенного. Формы — это страдание… и любое чувство, возникающее с контактом глаза как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также является страданием; именно ради его полного постижения ведётся святая жизнь под руководством Благословенного… ум — это страдание… и любое чувство, возникающее с контактом ума как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также является страданием; именно ради его полного постижения ведётся святая жизнь под руководством Благословенного. Это, друзья, и есть то страдание, ради полного постижения которого ведётся святая жизнь под руководством Благословенного“. Будучи спрошенными так, бхиккху, вы должны отвечать этим странникам других учений именно таким образом“. Восьмое».


9. Lokapañhāsuttaṃ

9. «Локапаньха сутта»


82. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā…pe… ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –

82. «Тогда некий бхиккху подошёл к Благословенному… и, сев рядом, сказал ему:»


‘‘‘Loko, loko’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, lokoti vuccatī’’ti? ‘‘‘Lujjatī’ti kho, bhikkhu, tasmā lokoti vuccati. Kiñca lujjati? Cakkhu kho, bhikkhu, lujjati. Rūpā lujjanti, cakkhuviññāṇaṃ lujjati, cakkhusamphasso lujjati, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi lujjati…pe… jivhā lujjati…pe… mano lujjati, dhammā lujjanti, manoviññāṇaṃ lujjati, manosamphasso lujjati, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi lujjati. Lujjatīti kho, bhikkhu, tasmā lokoti vuccatī’’ti. Navamaṃ.

«— Почтенный господин, говорят: „мир, мир“. В каком отношении, почтенный господин, говорится „мир“? — Он разрушается, бхиккху, поэтому он и зовётся миром. И что же разрушается? Глаз, бхиккху, разрушается; видимые формы разрушаются; сознание глаза разрушается; контакт глаза разрушается; и какое бы чувство ни возникало с контактом глаза как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно тоже разрушается... [и так далее]... язык разрушается... [и так далее]... ум разрушается, ментальные объекты разрушаются, сознание ума разрушается, контакт ума разрушается; и какое бы чувство ни возникало с контактом ума как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно тоже разрушается. Поскольку он разрушается, бхиккху, поэтому он и зовётся миром». Девятая.


10. Phaggunapañhāsuttaṃ

10. «Сутта о вопросах Пхаггуны»


83. Atha kho āyasmā phagguno…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā phagguno bhagavantaṃ etadavoca –

83. «Тогда почтенный Пхаггуна... [и так далее]... сев рядом, почтенный Пхаггуна обратился к Благословенному с такими словами:»


‘‘Atthi nu kho, bhante, taṃ cakkhu, yena cakkhunā atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivaṭṭe paññāpayamāno paññāpeyya…pe… atthi nu kho, bhante, sā jivhā, yāya jivhāya atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivaṭṭe paññāpayamāno paññāpeyya…pe… atthi nu kho so, bhante, mano, yena manena atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivaṭṭe paññāpayamāno paññāpeyyā’’ti?

«— Почтенный господин, существует ли такой глаз, с помощью которого, описывая Будд прошлого — тех, кто ушёл в окончательную Ниббану, отсёк умопостроения, преградил путь сансары, исчерпал круг перерождений и преодолел все страдания, — можно было бы их описать? ... [и так далее] ... Существует ли такой язык, с помощью которого, описывая Будд прошлого — тех, кто ушёл в окончательную Ниббану, отсёк умопостроения, преградил путь сансары, исчерпал круг перерождений и преодолел все страдания, — можно было бы их описать? ... [и так далее] ... Существует ли такой ум, с помощью которого, описывая Будд прошлого — тех, кто ушёл в окончательную Ниббану, отсёк умопостроения, преградил путь сансары, исчерпал круг перерождений и преодолел все страдания, — можно было бы их описать?»


‘‘Natthi kho taṃ, phagguna, cakkhu, yena cakkhunā atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivaṭṭe paññāpayamāno paññāpeyya [Pg.279] …pe… natthi kho sā, phagguna, jivhā, yāya jivhāya atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivaṭṭe paññāpayamāno paññāpeyya…pe… natthi kho so, phagguna, mano, yena manena atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivaṭṭe paññāpayamāno paññāpeyyā’’ti. Dasamaṃ.

«— Нет такого глаза, Пхаггуна, с помощью которого, описывая Будд прошлого — тех, кто ушёл в окончательную Ниббану, отсёк умопостроения, преградил путь сансары, исчерпал круг перерождений и преодолел все страдания, — можно было бы их описать... [и так далее]... Нет такого языка, Пхаггуна, с помощью которого, описывая Будд прошлого — тех, кто ушёл в окончательную Ниббану, отсёк умопостроения, преградил путь сансары, исчерпал круг перерождений и преодолел все страдания, — можно было бы их описать... [и так далее]... Нет такого ума, Пхаггуна, с помощью которого, описывая Будд прошлого — тех, кто ушёл в окончательную Ниббану, отсёк умопостроения, преградил путь сансары, исчерпал круг перерождений и преодолел все страдания, — можно было бы их описать». Десятая.


Gilānavaggo aṭṭhamo.

«Восьмая глава: Гилана-вагга»


Tassuddānaṃ –

«Оглавление этой главы:»


Gilānena duve vuttā, rādhena apare tayo;

Avijjāya ca dve vuttā, bhikkhu loko ca phaggunoti.

«Две сутты о больных, три другие о Радхе, две о невежестве, а также о бхиккху, о мире и о Пхаггуне»


9. Channavaggo

9. «Глава о Чанне (Чанна-вагга)»


1. Palokadhammasuttaṃ

1. «Сутта о подверженном разрушению»


84. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –

84. «В Саваттхи. Тогда почтенный Ананда подошёл к Благословенному... [и так далее]... сев рядом, почтенный Ананда обратился к Благословенному с такими словами:»


‘‘‘Loko, loko’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, lokoti vuccatī’’ti? ‘‘Yaṃ kho, ānanda, palokadhammaṃ, ayaṃ vuccati ariyassa vinaye loko. Kiñca, ānanda, palokadhammaṃ? Cakkhu kho, ānanda, palokadhammaṃ, rūpā palokadhammā, cakkhuviññāṇaṃ palokadhammaṃ, cakkhusamphasso palokadhammo, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā…pe… tampi palokadhammaṃ…pe… jivhā palokadhammā, rasā palokadhammā, jivhāviññāṇaṃ palokadhammaṃ, jivhāsamphasso palokadhammo, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā…pe… tampi palokadhammaṃ…pe… mano palokadhammo, dhammā palokadhammā, manoviññāṇaṃ palokadhammaṃ, manosamphasso palokadhammo, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi palokadhammaṃ. Yaṃ kho, ānanda, palokadhammaṃ, ayaṃ vuccati ariyassa vinaye loko’’ti. Paṭhamaṃ.

«— Почтенный господин, говорят: „мир, мир“. В каком отношении, почтенный господин, говорится „мир“? — То, что подвержено разрушению, Ананда, называется миром в Обучении Благородного. И что же подвержено разрушению? Глаз, Ананда, подвержен разрушению; видимые формы подвержены разрушению; сознание глаза подвержено разрушению; контакт глаза подвержен разрушению; и какое бы чувство ни возникало с контактом глаза как условием... [и так далее]... оно тоже подвержено разрушению... [и так далее]... язык подвержен разрушению, вкусы подвержены разрушению, сознание языка подвержено разрушению, контакт языка подвержен разрушению; и какое бы чувство ни возникало с контактом языка как условием... [и так далее]... оно тоже подвержено разрушению... [и так далее]... ум подвержен разрушению, ментальные объекты подвержены разрушению, сознание ума подвержено разрушению, контакт ума подвержен разрушению; и какое бы чувство ни возникало с контактом ума как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно тоже подвержено разрушению. То, что подвержено разрушению, Ананда, называется миром в Обучении Благородного». Первая.


2. Suññatalokasuttaṃ

2. «Сутта о пустом мире»


85. Atha [Pg.280] kho āyasmā ānando…pe… bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘suñño loko, suñño loko’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, suñño lokoti vuccatī’’ti? ‘‘Yasmā ca kho, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā tasmā suñño lokoti vuccati. Kiñca, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā? Cakkhu kho, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā. Rūpā suññā attena vā attaniyena vā, cakkhuviññāṇaṃ suññaṃ attena vā attaniyena vā, cakkhusamphasso suñño attena vā attaniyena vā…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi suññaṃ attena vā attaniyena vā. Yasmā ca kho, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā, tasmā suñño lokoti vuccatī’’ti. Dutiyaṃ.

85. «Тогда почтенный Ананда... [и так далее]... обратился к Благословенному с такими словами: — Почтенный господин, говорят: „пуст мир, пуст мир“. В каком отношении, почтенный господин, говорится „пуст мир“? — Поскольку он пуст от „я“ (атты) и от того, что принадлежит „я“ (аттании), Ананда, постольку и говорится „пуст мир“. И что же пусто от „я“ и от того, что принадлежит „я“? Глаз, Ананда, пуст от „я“ и от того, что принадлежит „я“. Видимые формы пусты от „я“ и от того, что принадлежит „я“; сознание глаза пусто от „я“ и от того, что принадлежит „я“; контакт глаза пуст от „я“ и от того, что принадлежит „я“... [и так далее]... и какое бы чувство ни возникало с контактом ума как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно тоже пусто от „я“ и от того, что принадлежит „я“. Поскольку он пуст от „я“ и от того, что принадлежит „я“, Ананда, постольку и говорится „пуст мир“». Вторая.


3. Saṃkhittadhammasuttaṃ

3. «Сутта о Дхамме вкратце»


86. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti.

86. «Сев рядом, почтенный Ананда обратился к Благословенному с такими словами: — Было бы хорошо, почтенный господин, если бы Благословенный изложил мне Дхамму вкратце, чтобы, услышав Дхамму от Благословенного, я мог пребывать в уединении, обособленным, прилежным, ревностным и решительным».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ānanda, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«— Как ты думаешь, Ананда, глаз постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«— Непостоянен, почтенный господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«— А то, что непостоянно, является ли страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«— Страданием, почтенный господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«— А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению, правильно ли рассматривать так: „Это моё, это я, это моё „я““?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«— Нет, почтенный господин».


‘‘Rūpā niccā vā aniccā vā’’ti?

«— Видимые формы постоянны или непостоянны?»


‘‘Aniccā, bhante’’…pe….

«— Непостоянны, почтенный господин... [и так далее]...»


‘‘Cakkhuviññāṇaṃ…pe… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«— Сознание глаза... [и так далее]... и какое бы чувство ни возникало с контактом глаза как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно постоянно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«— Непостоянно, почтенный господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«— А то, что непостоянно, является ли страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«— Страданием, почтенный господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso [Pg.281] me attā’’’ti?

«— А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению, правильно ли рассматривать так: „Это моё, это я, это моё „я““?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’…pe….

«— Нет, почтенный господин... [и так далее]...»


‘‘Jivhā niccā vā aniccā vā’’ti?

«— Язык постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccā, bhante’’…pe….

«— Непостоянен, почтенный господин... [и так далее]...»


‘‘Jivhāviññāṇaṃ… jivhāsamphasso…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«— Сознание языка... контакт языка... [и так далее]... и какое бы чувство ни возникало с контактом ума как условием — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно постоянно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«— Непостоянно, почтенный господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«— А то, что непостоянно, является ли страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«— Страданием, почтенный господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«— А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению, правильно ли рассматривать так: „Это моё, это я, это моё „я““?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’…pe….

«— Нет, почтенный господин... [и так далее]...»


‘‘Evaṃ passaṃ, ānanda, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati…pe… cakkhusamphassepi nibbindati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Tatiyaṃ.

«— Видя так, Ананда, обученный благородный ученик разочаровывается в глазу... [и так далее]... разочаровывается в контакте глаза... [и так далее]... и в каком бы чувстве ни возникало с контактом ума как условием — приятном, болезненном или ни приятном, ни болезненном — в нём он тоже разочаровывается. Разочаровавшись, он освобождается от страсти. С угасанием страсти он освобождается. Когда он освобождён, возникает знание: „Освобождён“. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не осталось ничего для этого бытия“». Третья.


4. Channasuttaṃ

4. «Сутта о Чанне»


87. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo āyasmā ca channo gijjhakūṭe pabbate viharanti. Tena kho pana samayena yena āyasmā channo ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā mahācundo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahācundaṃ etadavoca – ‘‘āyāmāvuso cunda, yenāyasmā channo tenupasaṅkamissāma gilānapucchakā’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho āyasmā mahācundo āyasmato sāriputtassa paccassosi.

87. «Однажды Благословенный пребывал в Раджагахе, в Бамбуковой роще, в Каландаканивапе. В то время почтенный Сарипутта, почтенный Махачунда и почтенный Чанна жили на горе Гиджхакута. И в то время почтенный Чанна был болен, страдал, был тяжело болен. Тогда вечером почтенный Сарипутта, выйдя из уединения, подошёл к почтенному Махачунде и сказал ему: — Пойдём, друг Чунда, навестим почтенного Чанну и спросим о его болезни. — Хорошо, друг, — ответил почтенный Махачунда почтенному Сарипутте».


Atha kho āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo yenāyasmā channo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu. Nisajja kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ channaṃ etadavoca – ‘‘kacci te, āvuso channa, khamanīyaṃ, kacci yāpanīyaṃ, kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti, paṭikkamosānaṃ paññāyati no abhikkamo’’ti?

«Тогда почтенный Сарипутта и почтенный Махачунда подошли к почтенному Чанне и сели на приготовленные сиденья. Сев, почтенный Сарипутта сказал почтенному Чанне: — Надеюсь, ты справляешься, друг Чанна? Надеюсь, тебе становится лучше? Надеюсь, твои болезненные ощущения отступают, а не нарастают, и заметно их ослабление, а не усиление?»


‘‘Na me, āvuso sāriputta, khamanīyaṃ na yāpanīyaṃ, bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti, abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo. Seyyathāpi, āvuso, balavā puriso tiṇhena sikharena muddhani abhimattheyya ; evameva kho, āvuso, adhimattā vātā muddhani ūhananti. Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ…pe… no paṭikkamo. Seyyathāpi[Pg.282], āvuso, balavā puriso daḷhena varattakkhaṇḍena sīse sīsaveṭhaṃ dadeyya; evameva kho, āvuso, adhimattā sīse sīsavedanā. Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ…pe… no paṭikkamo. Seyyathāpi, āvuso, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṃ parikanteyya; evameva kho adhimattā vātā kucchiṃ parikantanti. Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ…pe… no paṭikkamo. Seyyathāpi, āvuso, dve balavanto purisā dubbalataraṃ purisaṃ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṃ samparitāpeyyuṃ; evameva kho, āvuso, adhimatto kāyasmiṃ ḍāho. Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ, bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti, abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo. Satthaṃ, āvuso sāriputta, āharissāmi, nāvakaṅkhāmi jīvita’’nti.

«— Я не справляюсь, друг Сарипутта, мне не становится лучше. Сильные болезненные ощущения нарастают во мне, а не отступают, и заметно их усиление, а не ослабление. Подобно тому, друг, как если бы сильный человек рассекал мне голову острым мечом, так и неистовые ветры пронзают мою голову. Я не справляюсь... [и так далее]... нет ослабления. Подобно тому, друг, как если бы сильный человек туго стянул мне голову крепким кожаным ремнём, так и в моей голове бушуют неистовые боли. Я не справляюсь... [и так далее]... нет ослабления. Подобно тому, друг, как если бы умелый мясник или его подмастерье полосовал брюхо коровы острым мясницким ножом, так и неистовые ветры полосуют моё брюхо. Я не справляюсь... [и так далее]... нет ослабления. Подобно тому, друг, как если бы два сильных человека схватили более слабого за обе руки и жарили бы его над ямой с горящими углями, так и в моём теле полыхает неистовый жар. Я не справляюсь, мне не становится лучше. Сильные болезненные ощущения нарастают во мне, а не отступают, и заметно их усиление, а не ослабление. Я пущу в ход нож, друг Сарипутта, у меня нет желания жить».


‘‘Mā āyasmā channo satthaṃ āharesi. Yāpetāyasmā channo, yāpentaṃ mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ icchāma. Sace āyasmato channassa natthi sappāyāni bhojanāni, ahaṃ āyasmato channassa sappāyāni bhojanāni pariyesissāmi. Sace āyasmato channassa natthi sappāyāni bhesajjāni, ahaṃ āyasmato channassa sappāyāni bhesajjāni pariyesissāmi. Sace āyasmato channassa natthi patirūpā upaṭṭhākā, ahaṃ āyasmantaṃ channaṃ upaṭṭhahissāmi. Mā āyasmā channo satthaṃ āharesi. Yāpetāyasmā channo, yāpentaṃ mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ icchāmā’’ti.

«— Пусть почтенный Чанна не пускает в ход нож! Пусть почтенный Чанна продолжает жить. Мы хотим, чтобы почтенный Чанна жил. Если у почтенного Чанны нет подходящей пищи, я найду для него подходящую пищу. Если у почтенного Чанны нет подходящих лекарств, я найду для него подходящие лекарства. Если у почтенного Чанны нет подходящего помощника, я сам буду ухаживать за ним. Пусть почтенный Чанна не пускает в ход нож! Пусть почтенный Чанна продолжает жить. Мы хотим, чтобы почтенный Чанна жил».


‘‘Na me, āvuso sāriputta, natthi sappāyāni bhojanāni; atthi me sappāyāni bhojanāni. Napi me natthi sappāyāni bhesajjāni; atthi me sappāyāni bhesajjāni. Napi me natthi patirūpā upaṭṭhākā; atthi me patirūpā upaṭṭhākā. Api ca me, āvuso, satthā pariciṇṇo dīgharattaṃ manāpeneva, no amanāpena. Etañhi, āvuso, sāvakassa patirūpaṃ yaṃ satthāraṃ paricareyya manāpeneva, no amanāpena. ‘Anupavajjaṃ channo bhikkhu satthaṃ āharissatī’ti – evametaṃ, āvuso sāriputta, dhārehī’’ti.

«Друг Сарипутта, нет такого, чтобы у меня не было подходящей пищи; у меня есть подходящая пища. Нет такого, чтобы у меня не было подходящих лекарств; у меня есть подходящие лекарства. Нет такого, чтобы у меня не было подходящих помощников; у меня есть подходящие помощники. Более того, друг, в течение долгого времени я служил Учителю угодным образом, а не неугодным. Ведь это подобает ученику — служить Учителю угодным образом, а не неугодным. Запомни это, друг Сарипутта: бхиккху Чанна воспользуется ножом безупречно».


‘‘Puccheyyāma [Pg.283] mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ kañcideva desaṃ, sace āyasmā channo okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā’’ti. ‘‘Pucchāvuso sāriputta, sutvā vedissāmā’’ti.

«Мы хотели бы спросить почтенного Чанну об одном вопросе, если почтенный Чанна уделит время для ответа на него». — «Спрашивай, друг Сарипутта. Услышав, я буду знать».


‘‘Cakkhuṃ, āvuso channa, cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasi…pe… jivhaṃ, āvuso channa, jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasi…pe… manaṃ, āvuso channa, manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasī’’ti?

«Друг Чанна, рассматриваешь ли ты глаз, сознание глаза и явления, познаваемые сознанием глаза, так: „Это моё, это я, это моё я“? ... рассматриваешь ли ты язык, сознание языка и явления, познаваемые сознанием языка, так: „Это моё, это я, это моё я“? ... рассматриваешь ли ты ум, сознание ума и явления, познаваемые сознанием ума, так: „Это моё, это я, это моё я“?»


‘‘Cakkhuṃ, āvuso sāriputta, cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe… jivhaṃ, āvuso sāriputta, jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe… manaṃ, āvuso sāriputta, manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmī’’ti.

«Друг Сарипутта, я рассматриваю глаз, сознание глаза и явления, познаваемые сознанием глаза, так: „Это не моё, это не я, это не моё я“... я рассматриваю язык, сознание языка и явления, познаваемые сознанием языка, так: „Это не моё, это не я, это не моё я“... я рассматриваю ум, сознание ума и явления, познаваемые сознанием ума, так: „Это не моё, это не я, это не моё я“».


‘‘Cakkhusmiṃ, āvuso channa, cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya cakkhuṃ cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasi… jivhāya, āvuso channa, jivhāviññāṇe jivhāviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya jivhaṃ jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasi… manasmiṃ, āvuso channa, manoviññāṇe manoviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya manaṃ manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasī’’ti?

«Друг Чанна, что ты увидел и что непосредственно познал в глазу, в сознании глаза и в явлениях, познаваемых сознанием глаза, что рассматриваешь глаз, сознание глаза и явления, познаваемые сознанием глаза, так: „Это не моё, это не я, это не моё я“? ... в языке, в сознании языка и в явлениях, познаваемых сознанием языка, что ты увидел и что непосредственно познал, что рассматриваешь язык, сознание языка и явления, познаваемые сознанием языка, так: „Это не моё, это не я, это не моё я“? ... в уме, в сознании ума и в явлениях, познаваемых сознанием ума, что ты увидел и что непосредственно познал, что рассматриваешь ум, сознание ума и явления, познаваемые сознанием ума, так: „Это не моё, это не я, это не моё я“?»


‘‘Cakkhusmiṃ, āvuso sāriputta, cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya cakkhuṃ cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti [Pg.284] samanupassāmi…pe… jivhāya, āvuso sāriputta, jivhāviññāṇe jivhāviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya jivhaṃ jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe… manasmiṃ, āvuso sāriputta, manoviññāṇe manoviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya manaṃ manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmī’’ti.

«Друг Сарипутта, именно потому, что я увидел прекращение и непосредственно познал прекращение в глазу, в сознании глаза и в явлениях, познаваемых сознанием глаза, я рассматриваю глаз, сознание глаза и явления, познаваемые сознанием глаза, так: „Это не моё, это не я, это не моё я“... именно потому, что я увидел прекращение и непосредственно познал прекращение в языке, в сознании языка и в явлениях, познаваемых сознанием языка, я рассматриваю язык, сознание языка и явления, познаваемые сознанием языка, так: „Это не моё, это не я, это не моё я“... именно потому, что я увидел прекращение и непосредственно познал прекращение в уме, в сознании ума и в явлениях, познаваемых сознанием ума, я рассматриваю ум, сознание ума и явления, познаваемые сознанием ума, так: „Это не моё, это не я, это не моё я“».


Evaṃ vutte, āyasmā mahācundo āyasmantaṃ channaṃ etadavoca – ‘‘tasmātiha, āvuso channa, idampi tassa bhagavato sāsanaṃ niccakappaṃ sādhukaṃ manasi kātabbaṃ – ‘nissitassa calitaṃ, anissitassa calitaṃ natthi. Calite asati passaddhi hoti. Passaddhiyā sati nati na hoti. Natiyā asati āgatigati na hoti. Āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti. Cutūpapāte asati nevidha na huraṃ na ubhayamantarena. Esevanto dukkhassā’’’ti.

Когда это было сказано, почтенный Махачунда сказал почтенному Чанне: «Поэтому, friend Чанна, следует постоянно и должным образом направлять внимание на это учение Благословенного: „У зависимого есть колебание; у независимого колебания нет. Когда нет колебания, наступает покой; когда есть покой, нет склонности; когда нет склонности, нет прихождения и ухождения; когда нет прихождения и ухождения, нет умирания и возрождения; когда нет умирания и возрождения, нет ни здесь, ни там, ни посредине между ними. Это и есть конец страданий“».


Atha kho āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo āyasmantaṃ channaṃ iminā ovādena ovaditvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Atha kho āyasmā channo acirapakkantesu tesu āyasmantesu satthaṃ āharesi.

Затем, когда почтенный Сарипутта и почтенный Махачунда дали почтенному Чанне это наставление, они поднялись со своих мест и ушли. Вскоре после того, как эти почтенные ушли, почтенный Чанна пустил в ход нож.


Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘āyasmatā, bhante, channena satthaṃ āharitaṃ. Tassa kā gati ko abhisamparāyo’’ti? ‘‘Nanu te, sāriputta, channena bhikkhunā sammukhāyeva anupavajjatā byākatā’’ti? ‘‘Atthi, bhante, pubbavijjanaṃ nāma vajjigāmo. Tatthāyasmato channassa mittakulāni suhajjakulāni upavajjakulānī’’ti. ‘‘Honti hete, sāriputta, channassa bhikkhuno mittakulāni suhajjakulāni upavajjakulāni. Na kho panāhaṃ, sāriputta, ettāvatā saupavajjoti vadāmi. Yo kho, sāriputta, tañca kāyaṃ nikkhipati, aññañca kāyaṃ upādiyati, tamahaṃ saupavajjoti vadāmi. Taṃ channassa bhikkhuno natthi. ‘Anupavajjaṃ channena bhikkhunā satthaṃ āharita’nti – evametaṃ, sāriputta, dhārehī’’ti. Catutthaṃ.

Тогда почтенный Сарипутта подошёл к Благословенному, поклонился ему и сел сбоку. Сидя сбоку, почтенный Сарипутта сказал Благословенному: «Достопочтенный, почтенный Чанна пустил в ход нож. Каково его назначение, какова его будущая участь?» — «Сарипутта, разве бхиккху Чанна не объявил тебе о своей безупречности прямо в твоём присутствии?» — «Достопочтенный, есть ваджийская деревня под названием Пуббавиджхана. Там у почтенного Чанны были дружественные семьи, близкие семьи, гостеприимные семьи». — «У бхиккху Чанны действительно были эти дружественные семьи, Сарипутта, близкие семьи, гостеприимные семьи; но я не говорю, что в силу этого человек заслуживает порицания. Сарипутта, когда человек сбрасывает это тело и принимает другое тело, тогда я называю его заслуживающим порицания. С бхиккху Чанной этого не произошло. Бхиккху Чанна пустил в ход нож безупречно. Так, Сарипутта, тебе следует это запомнить». Четвёртая [сутта].


5. Puṇṇasuttaṃ

5. Пунна-сутта


88. Atha [Pg.285] kho āyasmā puṇṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā puṇṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti.

88. Тогда почтенный Пунна подошёл к Благословенному, поклонился ему и сел сбоку. Сидя сбоку, почтенный Пунна сказал Благословенному: «Достопочтенный, было бы хорошо, если бы Благословенный кратко преподал мне Дхамму, чтобы, услышав Дхамму от Благословенного, я мог пребывать в уединении, обособленно, прилежно, усердно и решительно».


‘‘Santi kho, puṇṇa, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. ‘Nandisamudayā dukkhasamudayo, puṇṇā’ti vadāmi…pe… santi kho, puṇṇa, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi kho, puṇṇa, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. ‘Nandisamudayā dukkhasamudayo, puṇṇā’ti vadāmi.

«Пунна, есть формы, познаваемые глазом, которые желаемы, приятны, привлекательны, милы, связаны с чувственным желанием, вызывают страсть. Если бхиккху радуется им, приветствует их и остаётся привязанным к ним, в нём возникает восторг. С возникновением восторга, Пунна, возникает страдание, говорю я... есть вкусы, познаваемые языком... есть ментальные явления, познаваемые умом, которые желаемы, приятны, привлекательны, милы, связаны с чувственным желанием, вызывают страсть. Если бхиккху радуется им, приветствует их и остаётся привязанным к ним, в нём возникает восторг. С возникновением восторга, Пунна, возникает страдание, говорю я».


‘‘Santi kho, puṇṇa, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nirujjhati nandī. ‘Nandinirodhā dukkhanirodho, puṇṇā’ti vadāmi…pe… santi kho, puṇṇa, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nirujjhati nandī. ‘Nandinirodhā dukkhanirodho, puṇṇā’ti vadāmi.

«Пунна, есть формы, познаваемые глазом, которые желаемы, приятны, привлекательны, милы, связаны с чувственным желанием, вызывают страсть. Если бхиккху не радуется им, не приветствует их и не остаётся привязанным к ним, восторг в нём прекращается. С прекращением восторга, Пунна, прекращается страдание, говорю я... есть ментальные явления, познаваемые умом, которые желаемы, приятны, привлекательны, милы, связаны с чувственным желанием, вызывают страсть. Если бхиккху не радуется им, не приветствует их и не остаётся привязанным к ним, восторг в нём прекращается. С прекращением восторга, Пунна, прекращается страдание, говорю я».


‘‘Iminā tvaṃ, puṇṇa, mayā saṃkhittena ovādena ovadito katamasmiṃ janapade viharissasī’’ti? ‘‘Atthi, bhante, sunāparanto nāma janapado, tatthāhaṃ viharissāmī’’ti.

«Пунна, теперь, когда ты получил от меня это краткое наставление, в какой стране ты будешь жить?» — «Достопочтенный, есть страна под названием Сунапаранта. Я буду жить там».


‘‘Caṇḍā kho, puṇṇa, sunāparantakā manussā; pharusā kho, puṇṇa, sunāparantakā manussā. Sace taṃ, puṇṇa, sunāparantakā manussā akkosissanti paribhāsissanti, tatra te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?

«Люди в Сунапаранте дикие и суровые, Пунна. Если люди Сунапаранты будут оскорблять и ругать тебя, Пунна, что ты подумаешь об этом?»


‘‘Sace maṃ, bhante, sunāparantakā [Pg.286] manussā akkosissanti paribhāsissanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ me nayime pāṇinā pahāraṃ dentī’ti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.

«Достопочтенный, если люди Сунапаранты будут оскорблять и ругать меня, то я подумаю так: „Эти люди Сунапаранты прекрасны, поистине прекрасны, раз они не бьют меня кулаком“. Так я подумаю об этом, Благословенный; так я подумаю об этом, Счастливый».


‘‘Sace pana te, puṇṇa, sunāparantakā manussā pāṇinā pahāraṃ dassanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?

«Но если люди Сунапаранты ударят тебя кулаком, Пунна, что ты подумаешь об этом?»


‘‘Sace me, bhante, sunāparantakā manussā pāṇinā pahāraṃ dassanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ me nayime leḍḍunā pahāraṃ dentī’ti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.

«Достопочтенный, если люди Сунапаранты ударят меня кулаком, то я подумаю так: „Эти люди Сунапаранты прекрасны, поистине прекрасны, раз они не бросают в меня комьями земли“. Так я подумаю об этом, Благословенный; так я подумаю об этом, Счастливый».


‘‘Sace pana te, puṇṇa, sunāparantakā manussā leḍḍunā pahāraṃ dassanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?

«Но если люди Сунапаранты бросят в тебя комьями земли, Пунна, что ты подумаешь об этом?»


‘‘Sace me, bhante, sunāparantakā manussā leḍḍunā pahāraṃ dassanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ me nayime daṇḍena pahāraṃ dentī’ti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.

«Достопочтенный, если люди Сунапаранты бросят в меня комьями земли, то я подумаю так: „Эти люди Сунапаранты прекрасны, поистине прекрасны, раз они не бьют меня палкой“. Так я подумаю об этом, Благословенный; так я подумаю об этом, Счастливый».


‘‘Sace pana puṇṇa, sunāparantakā manussā daṇḍena pahāraṃ dassanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?

«Но если люди Сунапаранты ударят тебя палкой, Пунна, что ты подумаешь об этом?»


‘‘Sace me, bhante, sunāparantakā manussā daṇḍena pahāraṃ dassanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ me nayime satthena pahāraṃ dentī’ti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.

«Достопочтенный, если люди Сунапаранты ударят меня палкой, то я подумаю так: „Эти люди Сунапаранты прекрасны, поистине прекрасны, раз они не ранят меня ножом“. Так я подумаю об этом, Благословенный; так я подумаю об этом, Счастливый».


‘‘Sace pana te, puṇṇa, sunāparantakā manussā satthena pahāraṃ dassanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?

«Но если люди Сунапаранты ранят тебя ножом, Пунна, что ты подумаешь об этом?»


‘‘Sace me, bhante, sunāparantakā manussā satthena pahāraṃ dassanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ maṃ nayime tiṇhena satthena jīvitā voropentī’ti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.

«Достопочтенный, если люди Сунапаранты ранят меня ножом, то я подумаю так: „Эти люди Сунапаранты прекрасны, поистине прекрасны, раз они не лишают меня жизни острым ножом“. Так я подумаю об этом, Благословенный; так я подумаю об этом, Счастливый».


‘‘Sace [Pg.287] pana taṃ, puṇṇa, sunāparantakā manussā tiṇhena satthena jīvitā voropessanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?

«Но если люди Сунапаранты лишат тебя жизни острым ножом, Пунна, что ты подумаешь об этом?»


‘‘Sace maṃ, bhante, sunāparantakā manussā tiṇhena satthena jīvitā voropessanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘santi kho tassa bhagavato sāvakā kāyena ca jīvitena ca aṭṭīyamānā harāyamānā jigucchamānā satthahārakaṃ pariyesanti, taṃ me idaṃ apariyiṭṭhaññeva satthahārakaṃ laddha’nti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.

«Если, досточтимый, люди из Сунапаранты лишат меня жизни острым оружием, то у меня возникнет такая мысль: „Есть ведь ученики Благословенного, которые, тяготясь телом и жизнью, стыдясь их и испытывая к ним отвращение, ищут того, кто лишил бы их жизни с помощью оружия. А я обрел этого лишителя жизни даже без поисков“. Вот какая мысль возникнет у меня тогда, Благословенный; вот какая мысль возникнет у меня тогда, Счастливый».


‘‘Sādhu sādhu, puṇṇa! Sakkhissasi kho tvaṃ, puṇṇa, iminā damūpasamena samannāgato sunāparantasmiṃ janapade vatthuṃ. Yassa dāni tvaṃ, puṇṇa, kālaṃ maññasī’’ti.

«Хорошо, хорошо, Пунна! Обладая таким самообладанием и умиротворением, ты сможешь жить в стране Сунапаранта. Поступай теперь, Пунна, как считаешь нужным».


Atha kho āyasmā puṇṇo bhagavato vacanaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya yena sunāparanto janapado tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena sunāparanto janapado tadavasari. Tatra sudaṃ āyasmā puṇṇo sunāparantasmiṃ janapade viharati. Atha kho āyasmā puṇṇo tenevantaravassena pañcamattāni upāsakasatāni paṭivedesi. Tenevantaravassena pañcamattāni upāsikāsatāni paṭivedesi. Tenevantaravassena tisso vijjā sacchākāsi. Tenevantaravassena parinibbāyi.

Тогда досточтимый Пунна, восхитившись словами Благословенного и порадовавшись им, поднялся со своего места, поклонился Благословенному и, обойдя его по правую руку, привел в порядок свое жилище, взял чашу и верхнюю робу и отправился странствовать в страну Сунапаранта. Странствуя шаг за шагом, он со временем прибыл в страну Сунапаранта и поселился там. И в течение того же периода дождей досточтимый Пунна утвердил около пятисот мирян-мужчин в практике и около пятисот мирян-женщин утвердил в практике. И в течение того же периода дождей он сам осуществил три ясных знания. И в течение того же периода дождей он ушел в окончательную ниббану.


Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu…pe… ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘yo so, bhante, puṇṇo nāma kulaputto bhagavatā saṃkhittena ovādena ovadito, so kālaṅkato. Tassa kā gati ko abhisamparāyo’’ti?

Тогда множество бхиккху подошли к Благословенному... сев рядом, те бхиккху обратились к Благословенному с такими словами: «Досточтимый, тот сын благородной семьи по имени Пунна, которому Благословенный дал краткое наставление, скончался. Каково его назначение? Каково его будущее перерождение?»


‘‘Paṇḍito, bhikkhave, puṇṇo kulaputto, paccapādi dhammassānudhammaṃ, na ca maṃ dhammādhikaraṇaṃ vihesesi. Parinibbuto, bhikkhave, puṇṇo kulaputto’’ti. Pañcamaṃ.

«Мудр был, бхиккху, сын благородной семьи Пунна. Он практиковал Дхамму в соответствии с Дхаммой и не беспокоил меня по поводу Дхаммы. Сын благородной семьи Пунна ушел в окончательную ниббану». Пятое.


6. Bāhiyasuttaṃ

6. Бахия-сутта


89. Atha [Pg.288] kho āyasmā bāhiyo yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā bāhiyo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti.

89. Тогда досточтимый Бахия подошел к Благословенному... сев рядом, досточтимый Бахия обратился к Благословенному с такими словами: «Было бы хорошо, досточтимый, если бы Благословенный преподал мне Дхамму вкратце, чтобы, услышав Дхамму от Благословенного, я мог жить в уединении, обособленно, прилежно, усердно и решительно настроив свой ум».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bāhiya, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Как ты думаешь, Бахия, глаз постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянен, досточтимый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно, является страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, досточтимый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению, правильно ли рассматривать так: „Это — мое, это — я, это — мое „я““?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, досточтимый».


‘‘Rūpā niccā vā aniccā vā’’ti?

«Формы постоянны или непостоянны?»


‘‘Aniccā, bhante’’…pe… cakkhuviññāṇaṃ…pe… cakkhusamphasso…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Непостоянны, досточтимый»... зрительное сознание... зрительный контакт... и любое чувство — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное, — возникающее с ментальным контактом как условием, постоянно оно или непостоянно?


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянно, досточтимый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно, является страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, досточтимый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению, правильно ли рассматривать так: „Это — мое, это — я, это — мое „я““?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, досточтимый».


‘‘Evaṃ passaṃ, bāhiya, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.

«Видя так, Бахия, обученный благородный ученик испытывает разочарование и к глазу, испытывает разочарование и к формам, испытывает разочарование и к зрительному сознанию, испытывает разочарование и к зрительному контакту... и к любому чувству — приятному, болезненному или ни приятному, ни болезненному, — возникающему с ментальным контактом как условием, он также испытывает разочарование. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Благодаря бесстрастию он освобождается. Когда он освобожден, возникает знание: „Освобожден“. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия“».


Atha kho āyasmā bāhiyo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho āyasmā bāhiyo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bāhiyo arahataṃ ahosīti. Chaṭṭhaṃ.

Тогда досточтимый Бахия, восхитившись словами Благословенного и порадовавшись им, поднялся со своего места, поклонился Благословенному и, обойдя его по правую руку, удалился. И вскоре, живя в уединении, обособленно, прилежно, усердно и решительно настроив свой ум, досточтимый Бахия, самостоятельно постигнув и осуществив это в этой самой жизни благодаря прямому знанию, вошел и пребывал в той непревзойденной цели святой жизни, ради которой сыновья благородных семей должным образом уходят из дома в бездомность. Он непосредственно познал: «Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия». И досточтимый Бахия стал одним из арахантов. Шестое.


7. Paṭhamaejāsuttaṃ

7. Первая сутта о волнении


90. ‘‘Ejā[Pg.289], bhikkhave, rogo, ejā gaṇḍo, ejā sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, tathāgato anejo viharati vītasallo. Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya ‘anejo vihareyyaṃ vītasallo’ti, cakkhuṃ na maññeyya, cakkhusmiṃ na maññeyya, cakkhuto na maññeyya, cakkhu meti na maññeyya; rūpe na maññeyya, rūpesu na maññeyya, rūpato na maññeyya, rūpā meti na maññeyya; cakkhuviññāṇaṃ na maññeyya, cakkhuviññāṇasmiṃ na maññeyya, cakkhuviññāṇato na maññeyya, cakkhuviññāṇaṃ meti na maññeyya; cakkhusamphassaṃ na maññeyya, cakkhusamphassasmiṃ na maññeyya, cakkhusamphassato na maññeyya, cakkhusamphasso meti na maññeyya. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya.

90. «Волнение, бхиккху, — это болезнь, волнение — это нарыв, волнение — это стрела. Поэтому, бхиккху, Татхагата пребывает без волнения, с извлеченной стрелой. Поэтому, бхиккху, если бхиккху желает: „Пусть я буду пребывать без волнения, с извлеченной стрелой!“, он не должен измышлять глаз, не должен измышлять в глазу, не должен измышлять из глаза, не должен измышлять: „Глаз — мой“. Он не должен измышлять формы, не должен измышлять в формах, не должен измышлять из форм, не должен измышлять: „Формы — мои“. Он не должен измышлять зрительное сознание, не должен измышлять в зрительном сознании, не должен измышлять из зрительного сознания, не должен измышлять: „Зрительное сознание — мое“. Он не должен измышлять зрительный контакт, не должен измышлять в зрительном контакте, не должен измышлять из зрительного контакта, не должен измышлять: „Зрительный контакт — мой“. И любое чувство — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное, — возникающее со зрительным контактом как условием, он также не должен измышлять, не должен измышлять в нем, не должен измышлять из него, не должен измышлять: „Оно — мое“.»


‘‘Sotaṃ na maññeyya…pe… ghānaṃ na maññeyya…pe… jivhaṃ na maññeyya, jivhāya na maññeyya, jivhāto na maññeyya, jivhā meti na maññeyya; rase na maññeyya…pe… jivhāviññāṇaṃ na maññeyya…pe… jivhāsamphassaṃ na maññeyya…pe… yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya.

«Он не должен измышлять ухо... не должен измышлять нос... не должен измышлять язык, не должен измышлять в языке, не должен измышлять из языка, не должен измышлять: „Язык — мой“. Он не должен измышлять вкусы... не должен измышлять вкусовое сознание... не должен измышлять вкусовой контакт... и любое чувство — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное, — возникающее со вкусовым контактом как условием, он также не должен измышлять, не должен измышлять в нем, не должен измышлять из него, не должен измышлять: „Оно — мое“.»


‘‘Kāyaṃ na maññeyya…pe… manaṃ na maññeyya, manasmiṃ na maññeyya, manato na maññeyya, mano meti na maññeyya; dhamme na maññeyya…pe… mano viññāṇaṃ…pe… manosamphassaṃ…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya; sabbaṃ na maññeyya, sabbasmiṃ na maññeyya, sabbato na maññeyya, sabbaṃ meti na maññeyya.

«Он не должен измышлять тело... не должен измышлять ум, не должен измышлять в уме, не должен измышлять из ума, не должен измышлять: „Ум — мой“. Он не должен измышлять ментальные феномены... ментальное сознание... ментальный контакт... и любое чувство — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное, — возникающее с ментальным контактом как условием, он также не должен измышлять, не должен измышлять в нем, не должен измышлять из него, не должен измышлять: „Оно — мое“. Он не должен измышлять всё, не должен измышлять во всём, не должен измышлять из всего, не должен измышлять: „Всё — мое“.»


‘‘So evaṃ amaññamāno na kiñcipi loke upādiyati. Anupādiyaṃ na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Sattamaṃ.

«Не измышляя таким образом, он ни к чему в мире не привязывается. Не привязываясь, он не тревожится. Не тревожась, он сам по себе уходит в окончательную ниббану. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия“». Седьмое.


8. Dutiyaejāsuttaṃ

8. Вторая сутта о волнении


91. ‘‘Ejā[Pg.290], bhikkhave, rogo, ejā gaṇḍo, ejā sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, tathāgato anejo viharati vītasallo. Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya ‘anejo vihareyyaṃ vītasallo’ti, cakkhuṃ na maññeyya, cakkhusmiṃ na maññeyya, cakkhuto na maññeyya, cakkhu meti na maññeyya; rūpe na maññeyya… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya. Yañhi, bhikkhave, maññati, yasmiṃ maññati, yato maññati, yaṃ meti maññati, tato taṃ hoti aññathā. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavameva abhinandati…pe….

91. «Волнение, бхиккху, — это болезнь, волнение — это нарыв, волнение — это стрела. Поэтому, бхиккху, Татхагата пребывает без волнения, с извлеченной стрелой. Поэтому, бхиккху, если бхиккху желает: „Пусть я буду пребывать без волнения, с извлеченной стрелой!“, он не должен измышлять глаз, не должен измышлять в глазу, не должен измышлять из глаза, не должен измышлять: „Глаз — мой“. Он не должен измышлять формы... зрительное сознание... зрительный контакт... и любое чувство — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное, — возникающее со зрительным контактом как условием, он также не должен измышлять, не должен измышлять в нем, не должен измышлять из него, не должен измышлять: „Оно — мое“. Ибо что бы ни измышляли, бхиккху, в чем бы ни измышляли, из чего бы ни измышляли, что бы ни измышляли как „мое“ — это становится иным. Мир, становясь иным, привязанный к существованию, находит радость только в существовании...»


‘‘Jivhaṃ na maññeyya, jivhāya na maññeyya, jivhāto na maññeyya, jivhā meti na maññeyya; rase na maññeyya… jivhāviññāṇaṃ… jivhāsamphassaṃ… yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya. Yañhi, bhikkhave, maññati, yasmiṃ maññati, yato maññati, yaṃ meti maññati, tato taṃ hoti aññathā. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavameva abhinandati…pe….

«Он не должен измышлять язык, не должен измышлять в языке, не должен измышлять из языка, не должен измышлять: „Язык — мой“. Он не должен измышлять вкусы... вкусовое сознание... вкусовой контакт... и любое чувство — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное, — возникающее со вкусовым контактом как условием, он также не должен измышлять, не должен измышлять в нем, не должен измышлять из него, не должен измышлять: „Оно — мое“. Ибо что бы ни измышляли, бхиккху, в чем бы ни измышляли, из чего бы ни измышляли, что бы ни измышляли как „мое“ — это становится иным. Мир, становясь иным, привязанный к существованию, находит радость только в существовании...»


‘‘Manaṃ na maññeyya, manasmiṃ na maññeyya, manato na maññeyya, mano meti na maññeyya… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya. Yañhi, bhikkhave, maññati, yasmiṃ maññati, yato maññati, yaṃ meti maññati, tato taṃ hoti aññathā. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavameva abhinandati.

«Он не должен измышлять ум, не должен измышлять в уме, не должен измышлять из ума, не должен измышлять: „Ум — мой“... ментальное сознание... ментальный контакт... и любое чувство — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное, — возникающее с ментальным контактом как условием, он также не должен измышлять, не должен измышлять в нем, не должен измышлять из него, не должен измышлять: „Оно — мое“. Ибо что бы ни измышляли, бхиккху, в чем бы ни измышляли, из чего бы ни измышляли, что бы ни измышляли как „мое“ — это становится иным. Мир, становясь иным, привязанный к существованию, находит радость только в существовании.»


‘‘Yāvatā, bhikkhave, khandhadhātuāyatanā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya. So evaṃ amaññamāno na kiñci loke upādiyati. Anupādiyaṃ na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Aṭṭhamaṃ.

«В какой бы мере, бхиккху, ни существовали совокупности, элементы и сферы чувств, он также не должен измышлять их, не должен измышлять в них, не должен измышлять из них, не должен измышлять: „Это — мое“. Не измышляя таким образом, он ни к чему в мире не привязывается. Не привязываясь, он не тревожится. Не тревожась, он сам по себе уходит в окончательную ниббану. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия“». Восьмое.


9. Paṭhamadvayasuttaṃ

9. Первая сутта о двойственности


92. ‘‘Dvayaṃ [Pg.291] vo, bhikkhave, desessāmi. Taṃ suṇātha. Kiñca, bhikkhave, dvayaṃ? Cakkhuñceva rūpā ca, sotañceva saddā ca, ghānañceva gandhā ca, jivhā ceva rasā ca, kāyo ceva phoṭṭhabbā ca, mano ceva dhammā ca – idaṃ vuccati, bhikkhave, dvayaṃ.

92. «Я преподам вам, бхиккху, двойственность. Слушайте это. И что такое, бхиккху, двойственность? Глаз и формы, ухо и звуки, нос и запахи, язык и вкусы, тело и осязаемые объекты, ум и ментальные феномены. Это, бхиккху, называется двойственностью.»


‘‘Yo, bhikkhave, evaṃ vadeyya – ‘ahametaṃ dvayaṃ paccakkhāya aññaṃ dvayaṃ paññapessāmī’ti, tassa vācāvatthukamevassa. Puṭṭho ca na sampāyeyya. Uttariñca vighātaṃ āpajjeyya. Taṃ kissa hetu? Yathā taṃ, bhikkhave, avisayasmi’’nti. Navamaṃ.

«Если кто-либо, бхиккху, скажет так: „Отвергнув эту двойственность, я провозглашу другую двойственность“, то это останется лишь пустыми словами с его стороны. Будучи спрошенным, он не сможет ответить и, более того, придет в замешательство. По какой причине? Потому что, бхиккху, это лежит вне его сферы познания». Девятое.


10. Dutiyadvayasuttaṃ

10. Вторая сутта о двойственности


93. ‘‘Dvayaṃ, bhikkhave, paṭicca viññāṇaṃ sambhoti. Kathañca, bhikkhave, dvayaṃ paṭicca viññāṇaṃ sambhoti? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Cakkhu aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Rūpā aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Itthetaṃ dvayaṃ calañceva byathañca aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Cakkhuviññāṇaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Yopi hetu yopi paccayo cakkhuviññāṇassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppannaṃ cakkhuviññāṇaṃ kuto niccaṃ bhavissati! Yā kho, bhikkhave, imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ saṅgati sannipāto samavāyo, ayaṃ vuccati cakkhusamphasso. Cakkhusamphassopi anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Yopi hetu yopi paccayo cakkhusamphassassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppanno cakkhusamphasso kuto nicco bhavissati! Phuṭṭho, bhikkhave, vedeti, phuṭṭho ceteti, phuṭṭho sañjānāti. Itthetepi dhammā calā ceva byathā ca aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Sotaṃ…pe….

93. «Монахи, в зависимости от двойственности возникает сознание. И как, монахи, в зависимости от двойственности возникает сознание? В зависимости от глаза и форм возникает зрительное сознание. Глаз непостоянен, подвержен изменениям, изменчив. Формы непостоянны, подвержены изменениям, изменчивы. Таким образом, эта двойственность колеблется и шатается, она непостоянна, подвержена изменениям, изменчива. Зрительное сознание непостоянно, подвержено изменениям, изменчиво. Та причина и то условие, благодаря которым возникает зрительное сознание, также непостоянны, подвержены изменениям, изменчивы. Когда, монахи, зрительное сознание возникло в зависимости от непостоянного условия, как оно может быть постоянным? Встреча, стечение, соединение этих трёх вещей называется зрительным соприкосновением. Зрительное соприкосновение также непостоянно, подвержено изменениям, изменчиво. Та причина и то условие, благодаря которым возникает зрительное соприкосновение, также непостоянны, подвержены изменениям, изменчивы. Когда, монахи, зрительное соприкосновение возникло в зависимости от непостоянного условия, как оно может быть постоянным? Будучи затронут соприкосновением, монахи, человек чувствует, будучи затронут, он волеизъявляет, будучи затронут, он воспринимает. Таким образом, эти состояния также колеблются и шатаются, они непостоянны, подвержены изменениям, изменчивы. Ухо... и т. д.»


‘‘Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ. Jivhā aniccā vipariṇāmī aññathābhāvī. Rasā aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Itthetaṃ dvayaṃ calañceva byathañca aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Jivhāviññāṇaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Yopi hetu yopi paccayo jivhāviññāṇassa uppādāya[Pg.292], sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppannaṃ jivhāviññāṇaṃ, kuto niccaṃ bhavissati! Yā kho, bhikkhave, imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ saṅgati sannipāto samavāyo, ayaṃ vuccati jivhāsamphasso. Jivhāsamphassopi anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Yopi hetu yopi paccayo jivhāsamphassassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppanno jivhāsamphasso, kuto nicco bhavissati! Phuṭṭho, bhikkhave, vedeti, phuṭṭho ceteti, phuṭṭho sañjānāti. Itthetepi dhammā calā ceva byathā ca aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Kāyaṃ…pe….

«В зависимости от языка и вкусов возникает вкусовое сознание. Язык непостоянен, подвержен изменениям, изменчив. Вкусы непостоянны, подвержены изменениям, изменчивы. Таким образом, эта двойственность колеблется и шатается, она непостоянна, подвержена изменениям, изменчива. Вкусовое сознание непостоянно, подвержено изменениям, изменчиво. Та причина и то условие, благодаря которым возникает вкусовое сознание, также непостоянны, подвержены изменениям, изменчивы. Когда, монахи, вкусовое сознание возникло в зависимости от непостоянного условия, как оно может быть постоянным? Встреча, стечение, соединение этих трёх вещей называется вкусовым соприкосновением. Вкусовое соприкосновение также непостоянно, подвержено изменениям, изменчиво. Та причина и то условие, благодаря которым возникает вкусовое соприкосновение, также непостоянны, подвержены изменениям, изменчивы. Когда, монахи, вкусовое соприкосновение возникло в зависимости от непостоянного условия, как оно может быть постоянным? Будучи затронут соприкосновением, монахи, человек чувствует, будучи затронут, он волеизъявляет, будучи затронут, он воспринимает. Таким образом, эти состояния также колеблются и шатаются, они непостоянны, подвержены изменениям, изменчивы. Тело... и т. д.»


‘‘Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Mano anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Dhammā aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Itthetaṃ dvayaṃ calañceva byathañca aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Manoviññāṇaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Yopi hetu yopi paccayo manoviññāṇassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppannaṃ manoviññāṇaṃ, kuto niccaṃ bhavissati! Yā kho, bhikkhave, imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ saṅgati sannipāto samavāyo, ayaṃ vuccati manosamphasso. Manosamphassopi anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Yopi hetu yopi paccayo manosamphassassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppanno manosamphasso, kuto nicco bhavissati! Phuṭṭho, bhikkhave, vedeti, phuṭṭho ceteti, phuṭṭho sañjānāti. Itthetepi dhammā calā ceva byathā ca aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Evaṃ kho, bhikkhave, dvayaṃ paṭicca viññāṇaṃ sambhotī’’ti. Dasamaṃ.

«В зависимости от ума и ментальных феноменов возникает умственное сознание. Ум непостоянен, подвержен изменениям, изменчив. Ментальные феномены непостоянны, подвержены изменениям, изменчивы. Таким образом, эта двойственность колеблется и шатается, она непостоянна, подвержена изменениям, изменчива. Умственное сознание непостоянно, подвержено изменениям, изменчиво. Та причина и то условие, благодаря которым возникает умственное сознание, также непостоянны, подвержены изменениям, изменчивы. Когда, монахи, умственное сознание возникло в зависимости от непостоянного условия, как оно может быть постоянным? Встреча, стечение, соединение этих трёх вещей называется умственным соприкосновением. Умственное соприкосновение также непостоянно, подвержено изменениям, изменчиво. Та причина и то условие, благодаря которым возникает умственное соприкосновение, также непостоянны, подвержены изменениям, изменчивы. Когда, монахи, умственное соприкосновение возникло в зависимости от непостоянного условия, как оно может быть постоянным? Будучи затронут соприкосновением, монахи, человек чувствует, будучи затронут, он волеизъявляет, будучи затронут, он воспринимает. Таким образом, эти состояния также колеблются и шатаются, они непостоянны, подвержены изменениям, изменчивы. Именно так, монахи, в зависимости от двойственности возникает сознание». Десятая [сутта].


Channavaggo navamo.

Девятая глава о Чанне [завершена].


Tassuddānaṃ –

Оглавление к ней:


Palokasuññā saṃkhittaṃ, channo puṇṇo ca bāhiyo;

Ejena ca duve vuttā, dvayehi apare duveti.

«Палока, Сунья, Санкхитта, Чанна, Пунна и Бахия; две сутты провозглашены о вожделении, и ещё две — о двойственности».


10. Saḷavaggo

10. Раздел о шестёрках


1. Adantaaguttasuttaṃ

1. Аданта-агутта сутта (Сутта о неукрощённом и неохраняемом)


94. Sāvatthinidānaṃ[Pg.293]. ‘‘Chayime, bhikkhave, phassāyatanā adantā aguttā arakkhitā asaṃvutā dukkhādhivāhā honti. Katame cha? Cakkhu, bhikkhave, phassāyatanaṃ adantaṃ aguttaṃ arakkhitaṃ asaṃvutaṃ dukkhādhivāhaṃ hoti…pe… jivhā, bhikkhave, phassāyatanaṃ adantaṃ aguttaṃ arakkhitaṃ asaṃvutaṃ dukkhādhivāhaṃ hoti…pe… mano, bhikkhave, phassāyatanaṃ adantaṃ aguttaṃ arakkhitaṃ asaṃvutaṃ dukkhādhivāhaṃ hoti. Ime kho, bhikkhave, cha phassāyatanā adantā aguttā arakkhitā asaṃvutā dukkhādhivāhā honti’’.

94. «В Саваттхи. „Монахи, эти шесть сфер соприкосновения, будучи неукрощёнными, неохраняемыми, незащищёнными, несдерживаемыми, приносят страдание. Какие шесть? Глаз, монахи, как сфера соприкосновения, будучи неукрощённым, неохраняемым, незащищённым, несдерживаемым, приносит страдание... и т. д... язык, монахи, как сфера соприкосновения, будучи неукрощённым, неохраняемым, незащищённым, несдерживаемым, приносит страдание... и т. д... ум, монахи, как сфера соприкосновения, будучи неукрощённым, неохраняемым, незащищённым, несдерживаемым, приносит страдание. Эти шесть сфер соприкосновения, монахи, будучи неукрощёнными, неохраняемыми, незащищёнными, несдерживаемыми, приносят страдание“».


‘‘Chayime, bhikkhave, phassāyatanā sudantā suguttā surakkhitā susaṃvutā sukhādhivāhā honti. Katame cha? Cakkhu, bhikkhave, phassāyatanaṃ sudantaṃ suguttaṃ surakkhitaṃ susaṃvutaṃ sukhādhivāhaṃ hoti…pe… jivhā, bhikkhave, phassāyatanaṃ sudantaṃ suguttaṃ surakkhitaṃ susaṃvutaṃ sukhādhivāhaṃ hoti…pe… mano, bhikkhave, phassāyatanaṃ sudantaṃ suguttaṃ surakkhitaṃ susaṃvutaṃ sukhādhivāhaṃ hoti. Ime kho, bhikkhave, cha phassāyatanā sudantā suguttā surakkhitā susaṃvutā sukhādhivāhā hontī’’ti. Idamavoca bhagavā…pe… etadavoca satthā –

«„Монахи, эти шесть сфер соприкосновения, будучи хорошо укрощёнными, хорошо охраняемыми, хорошо защищёнными, хорошо сдерживаемыми, приносят счастье. Какие шесть? Глаз, монахи, как сфера соприкосновения, будучи хорошо укрощённым, хорошо охраняемым, хорошо защищённым, хорошо сдерживаемым, приносит счастье... и т. д... язык, монахи, как сфера соприкосновения, будучи хорошо укрощённым, хорошо охраняемым, хорошо защищённым, хорошо сдерживаемым, приносит счастье... и т. д... ум, монахи, как сфера соприкосновения, будучи хорошо укрощённым, хорошо охраняемым, хорошо защищённым, хорошо сдерживаемым, приносит счастье. Эти шесть сфер соприкосновения, монахи, будучи хорошо укрощёнными, хорошо охраняемыми, хорошо защищёнными, хорошо сдерживаемыми, приносят счастье“. Это сказал Благословенный... и т. д... Учитель далее сказал следующее:»


‘‘Saḷeva phassāyatanāni bhikkhavo,Asaṃvuto yattha dukkhaṃ nigacchati;

Tesañca ye saṃvaraṇaṃ avedisuṃ,Saddhādutiyā viharantānavassutā.

«Всего шесть сфер соприкосновения, о бхиккху,\nГде несдержанный человек приходит к страданию.\nТе же, кто познал сдерживание их,\nПребывают неосквернёнными, имея веру своей спутницей.»


‘‘Disvāna rūpāni manoramāni,Athopi disvāna amanoramāni;

Manorame rāgapathaṃ vinodaye,Na cāppiyaṃ meti manaṃ padosaye.

«Увидев формы, радующие ум,\nА также увидев те, что не приносят радости,\nСледует рассеять путь страсти к радующему\nИ не осквернять ум мыслью: „Это мне неприятно“.»


‘‘Saddañca sutvā dubhayaṃ piyāppiyaṃ,Piyamhi sadde na samucchito siyā;

Athoppiye dosagataṃ vinodaye,Na cāppiyaṃ meti manaṃ padosaye.

«Услышав звуки — как приятные, так и резкие,\nНе следует очаровываться приятным звуком.\nСледует рассеять путь злобы к резкому\nИ не осквернять ум мыслью: „Это мне неприятно“.»


‘‘Gandhañca [Pg.294] ghatvā surabhiṃ manoramaṃ,Athopi ghatvā asuciṃ akantiyaṃ;

Akantiyasmiṃ paṭighaṃ vinodaye,Chandānunīto na ca kantiye siyā.

«Вдохнув благоуханный, радующий запах,\nА также вдохнув нечистое зловоние,\nСледует рассеять неприязнь к зловонию\nИ не поддаваться желанию к приятному.»


‘‘Rasañca bhotvāna asāditañca sāduṃ,Athopi bhotvāna asādumekadā;

Sāduṃ rasaṃ nājjhosāya bhuñje,Virodhamāsādusu nopadaṃsaye.

«Вкусив сладкий, восхитительный вкус,\nА также вкусив порой горькое,\nНе следует жадно наслаждаться сладким вкусом,\nИ не следует проявлять неприязнь к горькому.»


‘‘Phassena phuṭṭho na sukhena majje,Dukkhena phuṭṭhopi na sampavedhe;

Phassadvayaṃ sukhadukkhe upekkhe,Anānuruddho aviruddha kenaci.

«Будучи затронут приятным соприкосновением, не следует опьяняться,\nБудучи затронут страданием, не следует содрогаться.\nСледует равностно взирать на оба соприкосновения — приятное и болезненное,\nНе увлекаясь ничем и ни к чему не испытывая отвращения.»


‘‘Papañcasaññā itarītarā narā,Papañcayantā upayanti saññino;

Manomayaṃ gehasitañca sabbaṃ,Panujja nekkhammasitaṃ irīyati.

«Обычные люди, чьё восприятие склонно к умопостроениям,\nВоспринимая и предаваясь умопостроениям, оказываются связанными.\nРассеяв всякое порождённое умом помышление, связанное с домашней жизнью,\nЧеловек следует по пути отречения.»


‘‘Evaṃ mano chassu yadā subhāvito,Phuṭṭhassa cittaṃ na vikampate kvaci;

Te rāgadose abhibhuyya bhikkhavo,Bhavattha jātimaraṇassa pāragā’’ti. paṭhamaṃ;

«Когда ум таким образом хорошо развит в отношении этих шестерых,\nПри соприкосновении его разум никогда и нигде не колеблется.\nПобедив и страсть, и злобу, о бхиккху,\nДостигните иного берега, за пределами рождения и смерти!» Первая [сутта].


2. Mālukyaputtasuttaṃ

2. Малуньяпутта-сутта (Сутта о Малуньяпутте)


95. Atha kho āyasmā mālukyaputto yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mālukyaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti.

95. Тогда достопочтенный Малуньяпутта подошёл к Благословенному... и т. д... Сел рядом и сказал Благословенному: «Было бы хорошо, уважаемый, если бы Благословенный кратко изложил мне Дхамму, чтобы, услышав Дхамму от Благословенного, я мог пребывать в уединении, удалившись от мира, прилежный, ревностный и решительный».


‘‘Ettha [Pg.295] dāni, mālukyaputta, kiṃ dahare bhikkhū vakkhāma! Yatra hi nāma tvaṃ, bhikkhu, jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto saṃkhittena ovādaṃ yācasī’’ti.

«Что же теперь, Малуньяпутта, мне сказать молодым бхиккху, когда такой бхиккху, как ты — старый, пожилой, обременённый годами, прошедший жизненный путь, достигший преклонного возраста — просит у меня краткого наставления?»


‘‘Kiñcāpāhaṃ, bhante, jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto. Desetu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ, desetu sugato saṃkhittena dhammaṃ, appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa atthaṃ ājāneyyaṃ. Appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa dāyādo assa’’nti.

«Пусть я и старый, уважаемый, пожилой, обременённый годами, прошедший жизненный путь, достигший преклонного возраста, всё же пусть Благословенный кратко изложит мне Дхамму, пусть Сугата кратко изложит мне Дхамму. Быть может, я смогу понять смысл слов Благословенного, быть может, я стану наследником слов Благословенного».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mālukyaputta, ye te cakkhuviññeyyā rūpā adiṭṭhā adiṭṭhapubbā, na ca passasi, na ca te hoti passeyyanti? Atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Как ты думаешь, Малуньяпутта, есть ли у тебя какое-либо желание, страсть или привязанность к тем познаваемым глазом формам, которых ты не видел и никогда не видел прежде, которых ты не видишь сейчас и о которых не думаешь, что их можно увидеть?» — «Нет, уважаемый».


‘‘Ye te sotaviññeyyā saddā assutā assutapubbā, na ca suṇāsi, na ca te hoti suṇeyyanti? Atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Есть ли у тебя какое-либо желание, страсть или привязанность к тем познаваемым ухом звукам, которых ты не слышал и никогда не слышал прежде, которых ты не слышишь сейчас и о которых не думаешь, что их можно услышать?» — «Нет, уважаемый».


‘‘Ye te ghānaviññeyyā gandhā aghāyitā aghāyitapubbā, na ca ghāyasi, na ca te hoti ghāyeyyanti? Atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Есть ли у тебя какое-либо желание, страсть или привязанность к тем познаваемым носом запахам, которых ты не вдыхал и никогда не вдыхал прежде, которых ты не вдыхаешь сейчас и о которых не думаешь, что их можно вдохнуть?» — «Нет, уважаемый».


‘‘Ye te jivhāviññeyyā rasā asāyitā asāyitapubbā, na ca sāyasi, na ca te hoti sāyeyyanti? Atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Есть ли у тебя какое-либо желание, страсть или привязанность к тем познаваемым языком вкусам, которых ты не пробовал и никогда не пробовал прежде, которых ты не пробуешь сейчас и о которых не думаешь, что их можно попробовать?» — «Нет, уважаемый».


‘‘Ye te kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā asamphuṭṭhā asamphuṭṭhapubbā, na ca phusasi, na ca te hoti phuseyyanti? Atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Есть ли у тебя какое-либо желание, страсть или привязанность к тем познаваемым телом тактильным объектам, с которыми ты не соприкасался и никогда не соприкасался прежде, с которыми ты не соприкасаешься сейчас и о которых не думаешь, что с ними можно соприкоснуться?» — «Нет, уважаемый».


‘‘Ye te manoviññeyyā dhammā aviññātā aviññātapubbā, na ca vijānāsi, na ca te hoti vijāneyyanti? Atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Есть ли у тебя какое-либо желание, страсть или привязанность к тем познаваемым умом ментальным феноменам, которых ты не познавал и никогда не познавал прежде, которых ты не познаёшь сейчас и о которых не думаешь, что их можно познать?» — «Нет, уважаемый».


‘‘Ettha ca te, mālukyaputta, diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati, sute sutamattaṃ bhavissati, mute mutamattaṃ bhavissati, viññāte viññātamattaṃ bhavissati. Yato kho te, mālukyaputta, diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati, sute sutamattaṃ bhavissati[Pg.296], mute mutamattaṃ bhavissati, viññāte viññātamattaṃ bhavissati; tato tvaṃ, mālukyaputta, na tena. Yato tvaṃ, mālukyaputta, na tena; tato tvaṃ, mālukyaputta, na tattha. Yato tvaṃ, mālukyaputta, na tattha; tato tvaṃ, mālukyaputta, nevidha, na huraṃ, na ubhayamantarena. Esevanto dukkhassā’’ti.

«В таком случае, Малуньяпутта, в отношении увиденного, услышанного, ощущённого и познанного тобой: в увиденном будет только увиденное; в услышанном — только услышанное; в ощущённом — только ощущённое; в познанном — только познанное. Когда, Малуньяпутта, в отношении увиденного, услышанного, ощущённого и познанного тобой в увиденном будет только увиденное, в услышанном — только услышанное, в ощущённом — только ощущённое, в познанном — только познанное, тогда, Малуньяпутта, ты не будешь определяться этим. Когда, Малуньяпутта, ты не будешь определяться этим, тогда ты не будешь в этом. Когда, Малуньяпутта, ты не будешь в этом, тогда тебя не будет ни здесь, ни там, ни где-либо посредине между ними. Это само по себе и есть конец страдания».


‘‘Imassa khvāhaṃ, bhante, bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājānāmi –

«Я понимаю подробно, уважаемый, смысл того, что было кратко сказано Благословенным:


‘‘Rūpaṃ disvā sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karoto;

Sārattacitto vedeti, tañca ajjhosa tiṭṭhati.

«Увидев форму с утерянной осознанностью,\nУдерживая в уме её приятный образ,\nЧеловек испытывает её с увлечённым разумом\nИ остаётся крепко привязанным к ней.


‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā rūpasambhavā;

Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati;

Evaṃ ācinato dukkhaṃ, ārā nibbānamuccati.

Множество чувств возрастает в нём,\nВозникающих из этой видимой формы,\nА также алчность и досада,\nКоторыми его разум омрачается.\nДля того, кто так накапливает страдание,\nГоворят, ниббана далека.


‘‘Saddaṃ sutvā sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karoto;

Sārattacitto vedeti, tañca ajjhosa tiṭṭhati.

Услышав звук с утерянной осознанностью,\nУдерживая в уме его приятный образ,\nЧеловек испытывает его с увлечённым разумом\nИ остаётся крепко привязанным к нему.


‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā saddasambhavā;

Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati;

Evaṃ ācinato dukkhaṃ, ārā nibbānamuccati.

Множество чувств возрастает в нём,\nВозникающих из этого слышимого звука,\nА также алчность и досада,\nКоторыми его разум омрачается.\nДля того, кто так накапливает страдание,\nГоворят, ниббана далека».»


‘‘Gandhaṃ ghatvā sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karoto;

Sārattacitto vedeti, tañca ajjhosa tiṭṭhati.

«Вдохнув запах с утерянной осознанностью, направляя внимание на приятный признак, человек переживает это с умом, полным страсти, и остаётся привязанным к нему».


‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā gandhasambhavā;

Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati;

Evaṃ ācinato dukkhaṃ, ārā nibbānamuccati.

«У него возрастают многочисленные чувства, рождённые этим запахом; алчность и раздражение угнетают его ум. О том, кто так накапливает страдание, говорят, что Ниббана от него далека».


‘‘Rasaṃ bhotvā sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karoto;

Sārattacitto vedeti, tañca ajjhosa tiṭṭhati.

«Вкусив вкус с утерянной осознанностью, направляя внимание на приятный признак, человек переживает это с умом, полным страсти, и остаётся привязанным к нему».


‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā rasasambhavā;

Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati;

Evaṃ ācinato dukkhaṃ, ārā nibbānamuccati.

«У него возрастают многочисленные чувства, рождённые этим вкусом; алчность и раздражение угнетают его ум. О том, кто так накапливает страдание, говорят, что Ниббана от него далека».


‘‘Phassaṃ [Pg.297] phussa sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karoto;

Sārattacitto vedeti, tañca ajjhosa tiṭṭhati.

«Ощутив тактильное касание с утерянной осознанностью, направляя внимание на приятный признак, человек переживает это с умом, полным страсти, и остаётся привязанным к нему».


‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā phassasambhavā;

Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati;

Evaṃ ācinato dukkhaṃ, ārā nibbānamuccati.

«У него возрастают многочисленные чувства, рождённые этим касанием; алчность и раздражение угнетают его ум. О том, кто так накапливает страдание, говорят, что Ниббана от него далека».


‘‘Dhammaṃ ñatvā sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karoto;

Sārattacitto vedeti, tañca ajjhosa tiṭṭhati.

«Познав ментальный объект с утерянной осознанностью, направляя внимание на приятный признак, человек переживает это с умом, полным страсти, и остаётся привязанным к нему».


‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā dhammasambhavā;

Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati;

Evaṃ ācinato dukkhaṃ, ārā nibbānamuccati.

«У него возрастают многочисленные чувства, рождённые этим ментальным объектом; алчность и раздражение угнетают его ум. О том, кто так накапливает страдание, говорят, что Ниббана от него далека».


‘‘Na so rajjati rūpesu, rūpaṃ disvā paṭissato;

Virattacitto vedeti, tañca nājjhosa tiṭṭhati.

«Он не испытывает страсти к формам, когда видит форму, будучи осознанным; с бесстрастным умом он переживает её и не остаётся привязанным к ней».


‘‘Yathāssa passato rūpaṃ, sevato cāpi vedanaṃ;

Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato;

Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbānamuccati.

«Он поступает осознанно таким образом, что когда он видит форму и при этом испытывает чувство, страдание угасает и не накапливается. О том, кто так уменьшает страдание, говорят, что Ниббана к нему близка».


‘‘Na so rajjati saddesu, saddaṃ sutvā paṭissato;

Virattacitto vedeti, tañca nājjhosa tiṭṭhati.

«Он не испытывает страсти к звукам, когда слышит звук, будучи осознанным; с бесстрастным умом он переживает его и не остаётся привязанным к нему».


‘‘Yathāssa suṇato saddaṃ, sevato cāpi vedanaṃ;

Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato;

Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbānamuccati.

«Он поступает осознанно таким образом, что когда он слышит звук и при этом испытывает чувство, страдание угасает и не накапливается. О том, кто так уменьшает страдание, говорят, что Ниббана к нему близка».


‘‘Na so rajjati gandhesu, gandhaṃ ghatvā paṭissato;

Virattacitto vedeti, tañca nājjhosa tiṭṭhati.

«Он не испытывает страсти к запахам, когда вдыхает запах, будучи осознанным; с бесстрастным умом он переживает его и не остаётся привязанным к нему».


‘‘Yathāssa ghāyato gandhaṃ, sevato cāpi vedanaṃ;

Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato;

Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbānamuccati.

«Он поступает осознанно таким образом, что когда он вдыхает запах и при этом испытывает чувство, страдание угасает и не накапливается. О том, кто так уменьшает страдание, говорят, что Ниббана к нему близка».


‘‘Na so rajjati rasesu, rasaṃ bhotvā paṭissato;

Virattacitto vedeti, tañca nājjhosa tiṭṭhati.

«Он не испытывает страсти к вкусам, когда вкушает вкус, будучи осознанным; с бесстрастным умом он переживает его и не остаётся привязанным к нему».


‘‘Yathāssa [Pg.298] sāyato rasaṃ, sevato cāpi vedanaṃ;

Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato;

Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbānamuccati.

«Он поступает осознанно таким образом, что когда он вкушает вкус и при этом испытывает чувство, страдание угасает и не накапливается. О том, кто так уменьшает страдание, говорят, что Ниббана к нему близка».


‘‘Na so rajjati phassesu, phassaṃ phussa paṭissato;

Virattacitto vedeti, tañca nājjhosa tiṭṭhati.

«Он не испытывает страсти к тактильным касаниям, когда ощущает касание, будучи осознанным; с бесстрастным умом он переживает его и не остаётся привязанным к нему».


‘‘Yathāssa phusato phassaṃ, sevato cāpi vedanaṃ;

Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato;

Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbānamuccati.

«Он поступает осознанно таким образом, что когда он ощущает касание и при этом испытывает чувство, страдание угасает и не накапливается. О том, кто так уменьшает страдание, говорят, что Ниббана к нему близка».


‘‘Na so rajjati dhammesu, dhammaṃ ñatvā paṭissato;

Virattacitto vedeti, tañca nājjhosa tiṭṭhati.

«Он не испытывает страсти к ментальным объектам, когда познаёт ментальный объект, будучи осознанным; с бесстрастным умом он переживает его и не остаётся привязанным к нему».


‘‘Yathāssa jānato dhammaṃ, sevato cāpi vedanaṃ;

Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato;

Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbānamuccatī’’ti.

«Он поступает осознанно таким образом, что когда он познаёт ментальный объект и при этом испытывает чувство, страдание угасает и не накапливается. О том, кто так уменьшает страдание, говорят, что Ниббана к нему близка».


‘‘Imassa khvāhaṃ, bhante, bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmī’’ti. ‘‘Sādhu sādhu, mālukyaputta! Sādhu kho tvaṃ, mālukyaputta, mayā saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājānāsi –

««Именно так, уважаемый господин, я подробно понимаю смысл того, что было кратко сказано Благословенным». — «Хорошо, хорошо, Малункьяпутта! Прекрасно, Малункьяпутта, что ты подробно понимаешь смысл того, что было кратко сказано мною:


‘‘Rūpaṃ disvā sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karoto;

Sārattacitto vedeti, tañca ajjhosa tiṭṭhati.

«Увидев форму с утерянной осознанностью, направляя внимание на приятный признак, человек переживает это с умом, полным страсти, и остаётся привязанным к ней».


‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā rūpasambhavā;

Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati;

Evaṃ ācinato dukkhaṃ, ārā nibbānamuccati.…pe….

«У него возрастают многочисленные чувства, рождённые этой формой; алчность и раздражение угнетают его ум. О том, кто так накапливает страдание, говорят, что Ниббана от него далека...»


‘‘Na so rajjati dhammesu, dhammaṃ ñatvā paṭissato;

Virattacitto vedeti, tañca nājjhosa tiṭṭhati.

«Он не испытывает страсти к ментальным объектам, когда познаёт ментальный объект, будучи осознанным; с бесстрастным умом он переживает его и не остаётся привязанным к нему».


‘‘Yathāssa vijānato dhammaṃ, sevato cāpi vedanaṃ;

Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato;

Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbānamuccatī’’ti.

«Он поступает осознанно таким образом, что когда он познаёт ментальный объект и при этом испытывает чувство, страдание угасает и не накапливается. О том, кто так уменьшает страдание, говорят, что Ниббана к нему близка».


‘‘Imassa kho, mālukyaputta, mayā saṃkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo’’ti.

««Именно так, Малункьяпутта, следует подробно понимать смысл того, что было кратко сказано мною».


Atha [Pg.299] kho āyasmā mālukyaputto bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho āyasmā mālukyaputto eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā mālukyaputto arahataṃ ahosīti. Dutiyaṃ.

Тогда почтенный Малункьяпутта, восхитившись словами Благословенного и порадовавшись им, поднялся со своего сиденья, поклонился Благословенному и, обойдя его по правую сторону, удалился. Вскоре, пребывая в уединении, обособленный, прилежный, ревностный и решительный, почтенный Малункьяпутта, самостоятельно познав это непосредственным знанием, уже в этой самой жизни вошёл и пребывал в той непревзойдённой цели святой жизни, ради которой юноши из благородных семей должным образом уходят из дома в бездомность. Он непосредственно познал: «Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не осталось ничего для этого состояния бытия». И почтенный Малункьяпутта стал одним из арахантов.


3. Parihānadhammasuttaṃ

3. Париханадхамма сутта


96. ‘‘Parihānadhammañca vo, bhikkhave, desessāmi aparihānadhammañca cha ca abhibhāyatanāni. Taṃ suṇātha. Kathañca, bhikkhave, parihānadhammo hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tañce bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṃ gameti, veditabbametaṃ, bhikkhave, bhikkhunā – ‘parihāyāmi kusalehi dhammehi’. Parihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti…pe….

96. «Монахи, я обучу вас состояниям, ведущим к упадку, состояниям, ведущим к отсутствию упадка, и шести превзойдённым сферам. Слушайте это... И как, монахи, происходит упадок? Здесь, монахи, когда монах видит глазом форму, в нём возникают злые, неблагие помыслы, ведущие к оковам. Если монах потворствует им, не оставляет их, не устраняет их, не уничтожает их и не искореняет их, то монаху следует понимать это так: „Я прихожу в упадок в благих состояниях“. Ибо это было названо упадком Благословенным...»


‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno jivhāya rasaṃ sāyitvā uppajjanti…pe… puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno manasā dhammaṃ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tañce bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṃ gameti, veditabbametaṃ, bhikkhave, bhikkhunā – ‘parihāyāmi kusalehi dhammehi’. Parihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti. Evaṃ kho, bhikkhave, parihānadhammo hoti.

«И ещё, монахи, когда монах ощущает вкус языком... И ещё, монахи, когда монах познаёт умом ментальный объект, в нём возникают злые, неблагие помыслы, ведущие к оковам. Если монах потворствует им, не оставляет их, не устраняет их, не уничтожает их и не искореняет их, то монаху следует понимать это так: „Я прихожу в упадок в благих состояниях“. Ибо это было названо упадком Благословенным. Именно так, монахи, происходит упадок».


‘‘Kathañca, bhikkhave, aparihānadhammo hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tañce bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti, veditabbametaṃ, bhikkhave, bhikkhunā – ‘na parihāyāmi kusalehi dhammehi’. Aparihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti…pe….

«И как, монахи, происходит отсутствие упадка? Здесь, монахи, когда монах видит глазом форму, в нём возникают злые, неблагие помыслы, ведущие к оковам. Если монах не потворствует им, но оставляет их, устраняет их, уничтожает их и искореняет их, то монаху следует понимать это так: „Я не прихожу в упадок в благих состояниях“. Ибо это было названо отсутствием упадка Благословенным...»


‘‘Puna [Pg.300] caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno jivhāya rasaṃ sāyitvā uppajjanti…pe… puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno manasā dhammaṃ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tañce bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti, veditabbametaṃ, bhikkhave, bhikkhunā – ‘na parihāyāmi kusalehi dhammehi’. Aparihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti. Evaṃ kho, bhikkhave, aparihānadhammo hoti.

«И ещё, монахи, когда монах ощущает вкус языком... И ещё, монахи, когда монах познаёт умом ментальный объект, в нём возникают злые, неблагие помыслы, ведущие к оковам. Если монах не потворствует им, но оставляет их, устраняет их, уничтожает их и искореняет их, то монаху следует понимать это так: „Я не прихожу в упадок в благих состояниях“. Ибо это было названо отсутствием упадка Благословенным. Именно так, монахи, происходит отсутствие упадка».


‘‘Katamāni ca, bhikkhave, cha abhibhāyatanāni? Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā nuppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Veditabbametaṃ, bhikkhave, bhikkhunā – ‘abhibhūtametaṃ āyatanaṃ’. Abhibhāyatanañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti…pe… puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno manasā dhammaṃ viññāya nuppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Veditabbametaṃ, bhikkhave, bhikkhunā – ‘abhibhūtametaṃ āyatanaṃ’. Abhibhāyatanañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti. Imāni vuccanti, bhikkhave, cha abhibhāyatanānī’’ti. Tatiyaṃ.

«И какие же, монахи, шесть превзойдённых сфер? Здесь, монахи, когда монах видит глазом форму, в нём не возникают злые, неблагие помыслы, ведущие к оковам. Монаху следует понимать это так: „Эта сфера превзойдена“. Ибо это было названо превзойдённой сферой Благословенным... И ещё, монахи, когда монах познаёт умом ментальный объект, в нём не возникают злые, неблагие помыслы, ведущие к оковам. Монаху следует понимать это так: „Эта сфера превзойдена“. Ибо это было названо превзойдённой сферой Благословенным. Это, монахи, называется шестью превзойдёнными сферами».


4. Pamādavihārīsuttaṃ

4. Памадавихари сутта


97. ‘‘Pamādavihāriñca vo, bhikkhave, desessāmi appamādavihāriñca. Taṃ suṇātha. Kathañca, bhikkhave, pamādavihārī hoti? Cakkhundriyaṃ asaṃvutassa, bhikkhave, viharato cittaṃ byāsiñcati. Cakkhuviññeyyesu rūpesu tassa byāsittacittassa pāmojjaṃ na hoti. Pāmojje asati pīti na hoti. Pītiyā asati passaddhi na hoti. Passaddhiyā asati dukkhaṃ hoti. Dukkhino cittaṃ na samādhiyati. Asamāhite citte dhammā na pātubhavanti. Dhammānaṃ apātubhāvā pamādavihārī tveva saṅkhaṃ gacchati…pe… jivhindriyaṃ asaṃvutassa, bhikkhave, viharato cittaṃ byāsiñcati jivhāviññeyyesu rasesu, tassa byāsittacittassa…pe… pamādavihārī tveva saṅkhaṃ gacchati…pe… manindriyaṃ asaṃvutassa, bhikkhave, viharato cittaṃ byāsiñcati manoviññeyyesu dhammesu, tassa byāsittacittassa pāmojjaṃ na hoti. Pāmojje asati pīti na hoti. Pītiyā asati passaddhi na hoti. Passaddhiyā asati dukkhaṃ hoti. Dukkhino cittaṃ na samādhiyati. Asamāhite citte dhammā na pātubhavanti[Pg.301]. Dhammānaṃ apātubhāvā pamādavihārī tveva saṅkhaṃ gacchati. Evaṃ kho, bhikkhave, pamādavihārī hoti.

97. «Монахи, я обучу вас тому, кто пребывает в небрежности, и тому, кто пребывает в прилежании. Слушайте это... И как, монахи, человек становится пребывающим в небрежности? Монахи, у того, кто пребывает без обуздания способности глаза, ум оскверняется. У того, чей ум осквернён формами, познаваемыми глазом, не возникает радости. Когда нет радости, не возникает восторга. Когда нет восторга, не возникает умиротворения. Когда нет умиротворения, возникает страдание. У страдающего ум не сосредоточивается. Когда ум не сосредоточен, дхаммы не проявляются. Из-за непроявления дхамм он считается „пребывающим в небрежности“... Монахи, у того, кто пребывает без обуздания способности языка, ум оскверняется вкусами, познаваемыми языком... он считается „пребывающим в небрежности“... Монахи, у того, кто пребывает без обуздания способности ума, ум оскверняется ментальными объектами, познаваемыми умом. У того, чей ум осквернён, не возникает радости. Когда нет радости, не возникает восторга. Когда нет восторга, не возникает умиротворения. Когда нет умиротворения, возникает страдание. У страдающего ум не сосредоточивается. Когда ум не сосредоточен, дхаммы не проявляются. Из-за непроявления дхамм он считается „пребывающим в небрежности“. Именно так, монахи, человек пребывает в небрежности».


‘‘Kathañca, bhikkhave, appamādavihārī hoti? Cakkhundriyaṃ saṃvutassa, bhikkhave, viharato cittaṃ na byāsiñcati cakkhuviññeyyesu rūpesu, tassa abyāsittacittassa pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ viharati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. Samāhite citte dhammā pātubhavanti. Dhammānaṃ pātubhāvā appamādavihārī tveva saṅkhaṃ gacchati…pe… jivhindriyaṃ saṃvutassa, bhikkhave, viharato cittaṃ na byāsiñcati…pe… appamādavihārī tveva saṅkhaṃ gacchati. Manindriyaṃ saṃvutassa, bhikkhave, viharato cittaṃ na byāsiñcati, manoviññeyyesu dhammesu, tassa abyāsittacittassa pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ viharati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. Samāhite citte dhammā pātubhavanti. Dhammānaṃ pātubhāvā appamādavihārī tveva saṅkhaṃ gacchati. Evaṃ kho, bhikkhave, appamādavihārī hotī’’ti. Catutthaṃ.

«И как, монахи, человек становится пребывающим в прилежании? Монахи, у того, кто пребывает с обузданием способности глаза, ум не оскверняется формами, познаваемыми глазом; у того, чей ум не осквернён, рождается радость. У радостного рождается восторг. У того, чей ум полон восторга, тело умиротворяется. Тот, чьё тело умиротворено, пребывает в счастье. У счастливого ум сосредоточивается. Когда ум сосредоточен, дхаммы проявляются. Из-за проявления дхамм он считается „пребывающим в прилежании“... Монахи, у того, кто пребывает с обузданием способности языка, ум не оскверняется... он считается „пребывающим в прилежании“... Монахи, у того, кто пребывает с обузданием способности ума, ум не оскверняется ментальными объектами, познаваемыми умом. У того, чей ум не осквернён, рождается радость. У радостного рождается восторг. У того, чей ум полон восторга, тело умиротворяется. Тот, чьё тело умиротворено, испытывает счастье. У счастливого ум сосредоточивается. Когда ум сосредоточен, дхаммы проявляются. Из-за проявления дхамм он считается „пребывающим в прилежании“. Именно так, монахи, человек пребывает в прилежании».


5. Saṃvarasuttaṃ

5. Самвара сутта


98. ‘‘Saṃvarañca vo, bhikkhave, desessāmi, asaṃvarañca. Taṃ suṇātha. Kathañca, bhikkhave, asaṃvaro hoti? Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati, veditabbametaṃ, bhikkhave, bhikkhunā – ‘parihāyāmi kusalehi dhammehi’. Parihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti…pe… santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati, veditabbametaṃ, bhikkhave, bhikkhunā – ‘parihāyāmi kusalehi dhammehi’. Parihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti. Evaṃ kho, bhikkhave, asaṃvaro hoti.

98. «Бхиккху, я проповедаю вам сдержанность и несдержанность. Слушайте это… И как, бхиккху, проявляется несдержанность? Есть, бхиккху, формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если бхиккху радуется им, восхваляет их и остаётся поглощённым ими, то ему следует понимать это так: „Я прихожу к упадку в благих качествах. Ибо это Благословенный назвал упадком“… [и так далее]… Есть, бхиккху, вкусы, познаваемые языком… Есть, бхиккху, ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если бхиккху радуется им, восхваляет их и остаётся поглощённым ими, то ему следует понимать это так: „Я прихожу к упадку в благих качествах. Ибо это Благословенный назвал упадком“. Такова, бхиккху, несдержанность».


‘‘Kathañca, bhikkhave, saṃvaro hoti? Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, veditabbametaṃ, bhikkhave, bhikkhunā – ‘na parihāyāmi kusalehi dhammehi’. Aparihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti [Pg.302] …pe… santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, veditabbametaṃ bhikkhunā – ‘na parihāyāmi kusalehi dhammehi’. Aparihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti. Evaṃ kho, bhikkhave, saṃvaro hotī’’ti. Pañcamaṃ.

«И как, бхиккху, проявляется сдержанность? Есть, бхиккху, формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если бхиккху не радуется им, не восхваляет их и не остаётся поглощённым ими, то ему следует понимать это так: „Я не прихожу к упадку в благих качествах. Ибо это Благословенный назвал отсутствием упадка“… [и так далее]… Есть, бхиккху, вкусы, познаваемые языком… Есть, бхиккху, ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если бхиккху не радуется им, не восхваляет их и не остаётся поглощённым ими, то ему следует понимать это так: „Я не прихожу к упадку в благих качествах. Ибо это Благословенный назвал отсутствием упадка“. Такова, бхиккху, сдержанность». Пятое.


6. Samādhisuttaṃ

6. «Самадхи сутта» (Сутта о сосредоточении)


99. ‘‘Samādhiṃ, bhikkhave, bhāvetha. Samāhito, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṃ pajānāti. Kiñca yathābhūtaṃ pajānāti? ‘Cakkhu anicca’nti yathābhūtaṃ pajānāti; ‘rūpā aniccā’ti yathābhūtaṃ pajānāti; ‘cakkhuviññāṇaṃ anicca’nti yathābhūtaṃ pajānāti; ‘cakkhusamphasso anicco’ti yathābhūtaṃ pajānāti. ‘Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anicca’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘mano anicca’nti yathābhūtaṃ pajānāti. Dhammā… manoviññāṇaṃ… manosamphasso… ‘yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anicca’nti yathābhūtaṃ pajānāti. Samādhiṃ, bhikkhave, bhāvetha. Samāhito, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṃ pajānātī’’ti. Chaṭṭhaṃ.

99. «Развивайте самадхи, бхиккху. Сосредоточенный бхиккху понимает вещи такими, какие они есть на самом деле. И что он понимает так, как есть на самом деле? Он понимает так, как есть на самом деле: „Глаз непостоянен“; он понимает так, как есть на самом деле: „Формы непостоянны“; он понимает так, как есть на самом деле: „Сознание глаза непостоянно“; он понимает так, как есть на самом деле: „Зрительный контакт непостоянен“. Он понимает так, как есть на самом деле: „Любое чувство, возникающее с зрительным контактом как условием — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также непостоянно“… [и так далее]… Он понимает так, как есть на самом деле: „Ум непостоянен“. Ментальные феномены… сознание ума… умственный контакт… „Любое чувство, возникающее с умственным контактом как условием — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также непостоянно“, — так он понимает это в соответствии с действительностью. Развивайте самадхи, бхиккху. Сосредоточенный бхиккху понимает вещи такими, какие они есть на самом деле». Шестое.


7. Paṭisallānasuttaṃ

7. «Патисаллана сутта» (Сутта об уединении)


100. ‘‘Paṭisallāne, bhikkhave, yogamāpajjatha. Paṭisallīno, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṃ pajānāti. Kiñca yathābhūtaṃ pajānāti? ‘Cakkhu anicca’nti yathābhūtaṃ pajānāti; ‘rūpā aniccā’ti yathābhūtaṃ pajānāti; ‘cakkhuviññāṇaṃ anicca’nti yathābhūtaṃ pajānāti; ‘cakkhusamphasso anicco’ti yathābhūtaṃ pajānāti. ‘Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anicca’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anicca’nti yathābhūtaṃ pajānāti. Paṭisallāne, bhikkhave, yogamāpajjatha. Paṭisallīno, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṃ pajānātī’’ti. Sattamaṃ.

100. «Предавайтесь уединению, бхиккху. Уединившийся бхиккху понимает вещи такими, какие они есть на самом деле. И что он понимает так, как есть на самом деле? Он понимает так, как есть на самом деле: „Глаз непостоянен“; он понимает так, как есть на самом деле: „Формы непостоянны“; он понимает так, как есть на самом деле: „Сознание глаза непостоянно“; он понимает так, как есть на самом деле: „Зрительный контакт непостоянен“. Он понимает так, как есть на самом деле: „Любое чувство, возникающее с зрительным контактом как условием — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также непостоянно“… [и так далее]… „Любое чувство, возникающее с умственным контактом как условием — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также непостоянно“, — так он понимает это в соответствии с действительностью. Предавайтесь уединению, бхиккху. Уединившийся бхиккху понимает вещи такими, какие они есть на самом деле». Седьмое.


8. Paṭhamanatumhākaṃsuttaṃ

8. «Патхама натумхака сутта» (Первая сутта «Не ваше»)


101. ‘‘Yaṃ, bhikkhave, na tumhākaṃ, taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Kiñca, bhikkhave, na tumhākaṃ? Cakkhu, bhikkhave, na tumhākaṃ[Pg.303]. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Rūpā na tumhākaṃ. Te pajahatha. Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti. Cakkhuviññāṇaṃ na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Cakkhusamphasso na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. So vo pahīno hitāya sukhāya bhavissati. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Sotaṃ na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Saddā na tumhākaṃ. Te pajahatha. Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti. Sotaviññāṇaṃ na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Sotasamphasso na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. So vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissati. Yampidaṃ sotasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Ghānaṃ na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Gandhā na tumhākaṃ. Te pajahatha. Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti. Ghānaviññāṇaṃ na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Ghānasamphasso na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. So vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissati. Yampidaṃ ghānasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati.

101. «То, что не ваше, бхиккху, оставьте это. Будучи оставленным вами, это послужит вашему благу и счастью. И что же, бхиккху, не ваше? Глаз, бхиккху, не ваш. Оставьте его. Будучи оставленным вами, он послужит вашему благу и счастью. Формы не ваши. Оставьте их. Будучи оставленными вами, они послужат вашему благу и счастью. Сознание глаза не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью. Зрительный контакт не ваш. Оставьте его. Будучи оставленным вами, он послужит вашему благу и счастью. Любое чувство, возникающее с зрительным контактом как условием — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью. Ухо не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью. Звуки не ваши. Оставьте их. Будучи оставленными вами, они послужат вашему благу и счастью. Сознание уха не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью. Слуховой контакт не ваш. Оставьте его. Будучи оставленным вами, он послужит вашему благу и счастью. Любое чувство, возникающее со слуховым контактом как условием — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью. Нос не ваш. Оставьте его. Будучи оставленным вами, он послужит вашему благу и счастью. Запахи не ваши. Оставьте их. Будучи оставленными вами, они послужат вашему благу и счастью. Сознание носа не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью. Обонятельный контакт не ваш. Оставьте его. Будучи оставленным вами, он послужит вашему благу и счастью. Любое чувство, возникающее с обонятельным контактом как условием — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью».


Jivhā na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Sā vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissati. Rasā na tumhākaṃ. Te pajahatha. Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti. Jivhāviññāṇaṃ na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Jivhāsamphasso na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. So vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissati. Yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati …pe….

«Язык не ваш. Оставьте его. Будучи оставленным вами, он послужит вашему благу и счастью. Вкусы не ваши. Оставьте их. Будучи оставленными вами, они послужат вашему благу и счастью. Сознание языка не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью. Вкусовой контакт не ваш. Оставьте его. Будучи оставленным вами, он послужит вашему благу и счастью. Любое чувство, возникающее с вкусовым контактом как условием — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью… [и так далее]…»


Mano na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. So vo pahīno hitāya sukhāya bhavissati. Dhammā na tumhākaṃ. Te pajahatha. Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti. Manoviññāṇaṃ na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Manosamphasso na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. So vo pahīno hitāya sukhāya bhavissati. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati.

«Ум не ваш. Оставьте его. Будучи оставленным вами, он послужит вашему благу и счастью. Ментальные феномены не ваши. Оставьте их. Будучи оставленными вами, они послужат вашему благу и счастью. Сознание ума не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью. Умственный контакт не ваш. Оставьте его. Будучи оставленным вами, он послужит вашему благу и счастью. Любое чувство, возникающее с умственным контактом как условием — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью».


‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, yaṃ imasmiṃ jetavane tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ taṃ jano hareyya vā ḍaheyya vā yathāpaccayaṃ vā kareyya, api nu tumhākaṃ evamassa – ‘amhe jano harati vā ḍahati vā yathāpaccayaṃ vā karotī’’’ti?

«Представьте, бхиккху, что люди уносили бы или сжигали траву, ветки, сучья и листья в этой роще Джеты, или поступали бы с ними по своему усмотрению. Подумали бы вы тогда: „Люди уносят нас, или сжигают нас, или поступают с нами по своему усмотрению“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, достопочтенный господин».


‘‘Taṃ kissa hetu’’?

«По какой причине?»


‘‘Na hi no etaṃ, bhante, attā vā attaniyaṃ vā’’ti.

«Потому что, достопочтенный господин, это не является ни нашим „я“, ни тем, что принадлежит нашему „я“».


‘‘Evameva kho, bhikkhave, cakkhu na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Rūpā na tumhākaṃ… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphasso…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissatī’’ti. Aṭṭhamaṃ.

«Точно так же, бхиккху, глаз не ваш. Оставьте его. Будучи оставленным вами, он послужит вашему благу и счастью. Формы не ваши… сознание глаза… зрительный контакт… [и так далее]… Любое чувство, возникающее с умственным контактом как условием — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью». Восьмое.


9. Dutiyanatumhākaṃsuttaṃ

9. «Дутия натумхака сутта» (Вторая сутта «Не ваше»)


102. ‘‘Yaṃ[Pg.304], bhikkhave, na tumhākaṃ taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Kiñca, bhikkhave, na tumhākaṃ? Cakkhu, bhikkhave, na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Rūpā na tumhākaṃ. Te pajahatha. Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti. Cakkhuviññāṇaṃ na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Cakkhusamphasso na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. So vo pahīno hitāya sukhāya bhavissati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na tumhākaṃ. Taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Yampi, bhikkhave, na tumhākaṃ, taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissatī’’ti. Navamaṃ.

102. «То, что не ваше, бхиккху, оставьте это. Будучи оставленным вами, это послужит вашему благу и счастью. И что же, бхиккху, не ваше? Глаз, бхиккху, не ваш. Оставьте его. Будучи оставленным вами, он послужит вашему благу и счастью. Формы не ваши. Оставьте их. Будучи оставленными вами, они послужат вашему благу и счастью. Сознание глаза не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью. Зрительный контакт не ваш. Оставьте его. Будучи оставленным вами, он послужит вашему благу и счастью… [и так далее]… Любое чувство, возникающее с умственным контактом как условием — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — оно также не ваше. Оставьте его. Будучи оставленным вами, оно послужит вашему благу и счастью. То, что не ваше, бхиккху, оставьте это. Будучи оставленным вами, это послужит вашему благу и счастью». Девятое.


10. Udakasuttaṃ

10. «Удака сутта» (Сутта об Удаке)


103. ‘‘Udako sudaṃ, bhikkhave, rāmaputto evaṃ vācaṃ bhāsati – ‘idaṃ jātu vedagū, idaṃ jātu sabbajī, idaṃ jātu apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ palikhaṇi’nti. Taṃ kho panetaṃ, bhikkhave, udako rāmaputto avedagūyeva samāno ‘vedagūsmī’ti bhāsati, asabbajīyeva samāno ‘sabbajīsmī’ti bhāsati, apalikhataṃyeva gaṇḍamūlaṃ palikhataṃ me ‘gaṇḍamūla’nti bhāsati. Idha kho taṃ, bhikkhave, bhikkhu sammā vadamāno vadeyya – ‘idaṃ jātu vedagū, idaṃ jātu sabbajī, idaṃ jātu apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ palikhaṇi’’’nti.

103. «Бхиккху, Удака Рамапутта обычно делал такое заявление: „Вот поистине достигший ведения! Вот поистине всепобедитель! Вот поистине тот, кто вырвал с корнем невырванный прежде корень нарыва!“ Но хотя Удака Рамапутта сам не был достигшим ведения, он заявлял: „Я — достигший ведения“. Хотя он сам не был всепобедителем, он заявлял: „Я — всепобедитель“. Хотя он не вырвал корень нарыва, он заявлял: „Я вырвал корень нарыва“. Но здесь, бхиккху, бхиккху, говорящий правильно, мог бы сказать: „Вот поистине достигший ведения! Вот поистине всепобедитель! Вот поистине тот, кто вырвал с корнем невырванный прежде корень нарыва!“»


‘‘Kathañca, bhikkhave, vedagū hoti? Yato kho, bhikkhave, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti; evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu vedagū hoti.

«И как, бхиккху, становятся достигшим ведения? Когда бхиккху понимает в соответствии с действительностью возникновение, исчезновение, привлекательность, опасность и освобождение в отношении шести сфер соприкосновения — тогда, бхиккху, бхиккху становится достигшим ведения».


‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sabbajī hoti? Yato kho, bhikkhave, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto hoti; evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sabbajī hoti.

«И как, бхиккху, бхиккху становится всепобедителем? Когда, поняв в соответствии с действительностью возникновение, исчезновение, привлекательность, опасность и освобождение в отношении шести сфер соприкосновения, бхиккху освобождается без цепляния — тогда, бхиккху, бхиккху становится всепобедителем».


‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhuno apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ palikhataṃ hoti? Gaṇḍoti kho, bhikkhave, imassetaṃ cātumahābhūtikassa kāyassa adhivacanaṃ [Pg.305] mātāpettikasambhavassa odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassa. Gaṇḍamūlanti kho, bhikkhave, taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ. Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno taṇhā pahīnā hoti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā; evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ palikhataṃ hoti.

«И как, о бхиккху, у бхиккху выкорчеван корень нарыва, который не был выкорчеван прежде? „Нарыв“, о бхиккху — это обозначение этого тела, состоящего из четырех великих элементов, рожденного матерью и отцом, вскормленного рисом и кашей, подверженного непостоянству, умащению, растиранию, разрушению и распаду. „Корень нарыва“, о бхиккху — это обозначение жажды. Когда жажда оставлена бхиккху, отсечена под корень, сделана подобной обрубку пальмы, уничтожена так, что более не подлежит возникновению в будущем — именно так, о бхиккху, у бхиккху выкорчеван корень нарыва, который не был выкорчеван прежде».


‘‘Udako sudaṃ, bhikkhave, rāmaputto evaṃ vācaṃ bhāsati – ‘idaṃ jātu vedagū, idaṃ jātu sabbajī, idaṃ jātu apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ palikhaṇi’nti. Taṃ kho panetaṃ, bhikkhave, udako rāmaputto avedagūyeva samāno ‘vedagūsmī’ti bhāsati, asabbajīyeva samāno ‘sabbajīsmī’ti bhāsati; apalikhataṃyeva gaṇḍamūlaṃ ‘palikhataṃ me gaṇḍamūla’nti bhāsati. Idha kho taṃ, bhikkhave, bhikkhu sammā vadamāno vadeyya – ‘idaṃ jātu vedagū, idaṃ jātu sabbajī, idaṃ jātu apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ palikhaṇi’’’nti. Dasamaṃ.

«О бхиккху, Уддака Рамапутта говорил такие слова: „Вот истинный знаток, вот истинный всепобедитель, вот тот, кто выкорчевал корень нарыва, не выкорчеванный прежде!“ Но при этом, о бхиккху, Уддака Рамапутта, не будучи знатоком, заявлял: „Я знаток“; не будучи всепобедителем, заявлял: „Я всепобедитель“; и не выкорчевав корень нарыва, заявлял: „Я выкорчевал корень нарыва“. Здесь же, о бхиккху, бхиккху, говорящий по праву, мог бы сказать: „Вот истинный знаток, вот истинный всепобедитель, вот тот, кто выкорчевал корень нарыва, не выкорчеванный прежде!“» Десятая.


Saḷavaggo dasamo.

Десятая глава — Шестеричная глава.


Tassuddānaṃ –

Содержание её таково:


Dve saṃgayhā parihānaṃ, pamādavihārī ca saṃvaro;

Samādhi paṭisallānaṃ, dve natumhākena uddakoti.

Две сутты о собирании, об упадке, о пребывании в небрежности, об обуздании, о сосредоточении, об уединении, и две сутты „Не ваше“ — таково содержание.


Saḷāyatanavagge dutiyapaṇṇāsako samatto.

Вторая часть из пятидесяти сутт Книги о шести сферах чувств завершена.


Tassa vagguddānaṃ –

Содержание глав:


Avijjā migajālañca, gilānaṃ channaṃ catutthakaṃ;

Saḷavaggena paññāsaṃ, dutiyo paṇṇāsako ayanti.

„Неведение“, „Мигаджала“, „Больной“, „Чанна“ — четвертая, и вместе с Шестеричной главой они составляют пятьдесят сутт. Это вторая часть из пятидесяти.


Paṭhamasatakaṃ.

Первая сотня завершена.


11. Yogakkhemivaggo

11. Глава о безопасности от уз


1. Yogakkhemisuttaṃ

1. Йогаккхеми-сутта


104. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Yogakkhemipariyāyaṃ vo, bhikkhave, dhammapariyāyaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, yogakkhemipariyāyo dhammapariyāyo? Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā [Pg.306] piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tesañca pahānāya akkhāsi yogaṃ, tasmā tathāgato ‘yogakkhemī’ti vuccati…pe… santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tesañca pahānāya akkhāsi yogaṃ, tasmā tathāgato ‘yogakkhemī’ti vuccati. Ayaṃ kho, bhikkhave, yogakkhemipariyāyo dhammapariyāyo’’ti. Paṭhamaṃ.

104. В Саваттхи. «О бхиккху, я преподам вам изложение Дхаммы о безопасности от уз. Слушайте это. И каково же, о бхиккху, изложение Дхаммы о безопасности от уз? Существуют, о бхиккху, формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, ласкающие слух, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Они оставлены Татхагатой, отсечены под корень, сделаны подобными обрубку пальмы, уничтожены так, что более не подлежат возникновению в будущем. И он указывает на усилие ради их оставления. Поэтому Татхагату называют „безопасным от уз“... [и так далее]... Существуют, о бхиккху, ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, ласкающие слух, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Они оставлены Татхагатой, отсечены под корень, сделаны подобными обрубку пальмы, уничтожены так, что более не подлежат возникновению в будущем. И он указывает на усилие ради их оставления. Поэтому Татхагату называют „безопасным от уз“. Это, о бхиккху, и есть изложение Дхаммы о безопасности от уз». Первая.


2. Upādāyasuttaṃ

2. Упадая-сутта


105. ‘‘Kismiṃ nu kho, bhikkhave, sati kiṃ upādāya uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkha’’nti?

105. «О бхиккху, при наличии чего, цепляясь за что, возникает внутри счастье и страдание?»


‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe….

«Уважаемый, наши учения укоренены в Благословенном...»


‘‘Cakkhusmiṃ kho, bhikkhave, sati cakkhuṃ upādāya uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ…pe… manasmiṃ sati manaṃ upādāya uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«При наличии глаза, о бхиккху, цепляясь за глаз, возникает внутри счастье и страдание... [и так далее]... при наличии ума, цепляясь за ум, возникает внутри счастье и страдание. Как вы думаете, о бхиккху, глаз постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянен, уважаемый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, уважаемый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, api nu taṃ anupādāya uppajjeyya ajjhattaṃ sukhaṃ dukkha’’nti?

«Но без цепляния за то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению, могло бы возникнуть внутри счастье и страдание?»


‘‘No hetaṃ bhante’’…pe….

«Нет, уважаемый»... [и так далее]...


‘‘Jivhā niccā vā aniccā vā’’ti?

«Язык постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccā, bhante’’.

«Непостоянен, уважаемый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, уважаемый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, api nu taṃ anupādāya uppajjeyya ajjhattaṃ sukhaṃ dukkha’’nti?

«Но без цепляния за то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению, могло бы возникнуть внутри счастье и страдание?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’…pe….

«Нет, уважаемый»... [и так далее]...


‘‘Mano nicco vā anicco vā’’ti?

«Ум постоянен или непостоянен?»


‘‘Anicco, bhante’’.

«Непостоянен, уважаемый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, уважаемый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, api nu taṃ anupādāya uppajjeyya ajjhattaṃ sukhaṃ dukkha’’nti?

«Но без цепляния за то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению, могло бы возникнуть внутри счастье и страдание?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, уважаемый».


‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati…pe… manasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Dutiyaṃ.

«Видя так, о бхиккху, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазе... [и так далее]... испытывает разочарование в уме. Испытывая разочарование, он бесстрастнеет. Благодаря бесстрастию он освобождается. Когда он освобождается, возникает знание: „Освобожден“. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не будет более возвращения в это состояние существования“». Вторая.


3. Dukkhasamudayasuttaṃ

3. Дуккхасамудая-сутта


106. ‘‘Dukkhassa, bhikkhave, samudayañca atthaṅgamañca desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, dukkhassa samudayo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ[Pg.307]. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Ayaṃ dukkhassa samudayo…pe… jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Ayaṃ dukkhassa samudayo…pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Ayaṃ kho, bhikkhave, dukkhassa samudayo.

106. «О бхиккху, я преподам вам возникновение и прекращение страдания. Слушайте это. И каково же, о бхиккху, возникновение страдания? В зависимости от глаза и форм возникает сознание глаза. Встреча этих трех есть контакт. С контактом как условием возникает чувство. С чувством как условием возникает жажда. Это — возникновение страдания... [и так далее]... В зависимости от языка и вкусов возникает сознание языка. Встреча этих трех есть контакт. С контактом как условием возникает чувство. С чувством как условием возникает жажда. Это — возникновение страдания... [и так далее]... В зависимости от ума и ментальных феноменов возникает сознание ума. Встреча этих трех есть контакт. С контактом как условием возникает чувство. С чувством как условием возникает жажда. Это, о бхиккху, и есть возникновение страдания».


‘‘Katamo ca, bhikkhave, dukkhassa atthaṅgamo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho; bhavanirodhā jātinirodho; jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Ayaṃ dukkhassa atthaṅgamo…pe… jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ…pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho; bhavanirodhā jātinirodho; jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Ayaṃ kho, bhikkhave, dukkhassa atthaṅgamo’’ti. Tatiyaṃ.

«И каково же, о бхиккху, прекращение страдания? В зависимости от глаза и форм возникает сознание глаза. Встреча этих трех есть контакт. С контактом как условием возникает чувство. С чувством как условием возникает жажда. С полным угасанием и прекращением именно этой жажды прекращается цепляние. С прекращением цепляния прекращается существование. С прекращением существования прекращается рождение. С прекращением рождения прекращаются старость и смерть, скорбь, плач, боль, печаль и отчаяние. Так происходит прекращение всей этой груды страдания. Это — прекращение страдания... [и так далее]... В зависимости от языка и вкусов возникает сознание языка... [и так далее]... В зависимости от ума и ментальных феноменов возникает сознание ума. Встреча этих трех есть контакт. С контактом как условием возникает чувство. С чувством как условием возникает жажда. С полным угасанием и прекращением именно этой жажды прекращается цепляние. С прекращением цепляния прекращается существование. С прекращением существования прекращается рождение. С прекращением рождения прекращаются старость и смерть, скорбь, плач, боль, печаль и отчаяние. Так происходит прекращение всей этой груды страдания. Это, о бхиккху, и есть прекращение страдания». Третья.


4. Lokasamudayasuttaṃ

4. Локасамудая-сутта


107. ‘‘Lokassa, bhikkhave, samudayañca atthaṅgamañca desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, lokassa samudayo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā; taṇhāpaccayā upādānaṃ; upādānapaccayā bhavo; bhavapaccayā jāti; jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Ayaṃ kho, bhikkhave, lokassa samudayo …pe… jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ…pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā; taṇhāpaccayā upādānaṃ; upādānapaccayā bhavo[Pg.308]; bhavapaccayā jāti; jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Ayaṃ kho, bhikkhave, lokassa samudayo.

107. «О бхиккху, я преподам вам возникновение и прекращение мира. Слушайте это. И каково же, о бхиккху, возникновение мира? В зависимости от глаза и форм возникает сознание глаза. Встреча этих трех есть контакт. С контактом как условием возникает чувство. С чувством как условием возникает жажда. С жаждой как условием возникает цепляние. С цеплянием как условием возникает существование. С существованием как условием возникает рождение. С рождением как условием возникают старость и смерть, скорбь, плач, боль, печаль и отчаяние. Это, о бхиккху, и есть возникновение мира... [и так далее]... В зависимости от языка и вкусов возникает сознание языка... [и так далее]... В зависимости от ума и ментальных феноменов возникает сознание ума. Встреча этих трех есть контакт. С контактом как условием возникает чувство. С чувством как условием возникает жажда. С жаждой как условием возникает цепляние. С цеплянием как условием возникает существование. С существованием как условием возникает рождение. С рождением как условием возникают старость и смерть, скорбь, плач, боль, печаль и отчаяние. Это, о бхиккху, и есть возникновение мира».


‘‘Katamo ca, bhikkhave, lokassa atthaṅgamo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho; bhavanirodhā jātinirodho; jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Ayaṃ kho, bhikkhave, lokassa atthaṅgamo…pe… jivhañca paṭicca rase ca uppajjati…pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Ayaṃ kho, bhikkhave, lokassa atthaṅgamo’’ti. Catutthaṃ.

«И каково же, о бхиккху, прекращение мира? В зависимости от глаза и форм возникает сознание глаза. Встреча этих трех есть контакт. С контактом как условием возникает чувство. С чувством как условием возникает жажда. С полным угасанием и прекращением именно этой жажды прекращается цепляние. С прекращением цепляния прекращается существование. С прекращением существования прекращается рождение. С прекращением рождения прекращаются старость и смерть, скорбь, плач, боль, печаль и отчаяние. Так происходит прекращение всей этой груды страдания. Это, о бхиккху, и есть прекращение мира... [и так далее]... В зависимости от языка и вкусов возникает сознание языка... [и так далее]... В зависимости от ума и ментальных феноменов возникает сознание ума. Встреча этих трех есть контакт. С контактом как условием возникает чувство. С чувством как условием возникает жажда. С полным угасанием и прекращением именно этой жажды прекращается цепляние. С прекращением цепляния... [и так далее]... Так происходит прекращение всей этой груды страдания. Это, о бхиккху, и есть прекращение мира». Четвертая.


5. Seyyohamasmisuttaṃ

5. Сейёхамасми-сутта


108. ‘‘Kismiṃ nu kho, bhikkhave, sati kiṃ upādāya kiṃ abhinivissa seyyohamasmīti vā hoti, sadisohamasmīti vā hoti, hīnohamasmīti vā hotī’’ti?

108. «О бхиккху, при наличии чего, цепляясь за что, привязываясь к чему, возникает мысль: „Я лучше“, „Я равен“ или „Я хуже“?»


‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā.

«Уважаемый, наши учения укоренены в Благословенном...»


‘‘Cakkhusmiṃ kho, bhikkhave, sati cakkhuṃ upādāya cakkhuṃ abhinivissa seyyohamasmīti vā hoti, sadisohamasmīti vā hoti, hīnohamasmīti vā hoti…pe… jivhāya sati…pe… manasmiṃ sati manaṃ upādāya manaṃ abhinivissa seyyohamasmīti vā hoti, sadisohamasmīti vā hoti, hīnohamasmīti vā hoti. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«При наличии глаза, о бхиккху, цепляясь за глаз, привязываясь к глазу, возникает мысль: „Я лучше“, „Я равен“ или „Я хуже“... [и так далее]... при наличии языка... [и так далее]... при наличии ума, цепляясь за ум, привязываясь к уму, возникает мысль: „Я лучше“, „Я равен“ или „Я хуже“. Как вы думаете, о бхиккху, глаз постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянен, уважаемый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, уважаемый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, api nu taṃ anupādāya seyyohamasmīti vā assa, sadisohamasmīti vā assa, hīnohamasmīti vā assā’’ti?

«Являясь непостоянным, страданием и подверженным изменению, могло бы оно без цепляния вызвать мысль: „Я лучше“, „Я равен“ или „Я хуже“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’…pe… jivhā… kāyo nicco vā anicco vā’’ti?

«Нет, уважаемый»... [и так далее]... Тело постоянно или непостоянно?


‘‘Anicco, bhante’’…pe….

«Непостоянно, уважаемый»... [и так далее]...


‘‘Mano nicco vā anicco vā’’ti?

«Ум постоянен или непостоянен?»


‘‘Anicco, bhante’’.

«Непостоянен, уважаемый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā [Pg.309] taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, уважаемый».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, api nu taṃ anupādāya seyyohamasmīti vā assa, sadisohamasmīti vā assa, hīnohamasmīti vā assā’’ti?

«Являясь непостоянным, страданием и подверженным изменению, могло бы оно без цепляния вызвать мысль: „Я лучше“, „Я равен“ или „Я хуже“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, уважаемый».


‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati…pe… manasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Pañcamaṃ.

«Видя так, о бхиккху, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазе... [и так далее]... испытывает разочарование в уме. Испытывая разочарование, он бесстрастнеет. Благодаря бесстрастию он освобождается. Когда он освобождается, возникает знание: „Освобожден“. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не будет более возвращения в это состояние существования“». Пятая.


6. Saṃyojaniyasuttaṃ

6. Саньоджания-сутта


109. ‘‘Saṃyojaniye ca, bhikkhave, dhamme desessāmi saṃyojanañca. Taṃ suṇātha. Katame ca, bhikkhave, saṃyojaniyā dhammā, katamañca saṃyojanaṃ? Cakkhuṃ, bhikkhave, saṃyojaniyo dhammo. Yo tattha chandarāgo, taṃ tattha saṃyojanaṃ…pe… jivhā saṃyojaniyo dhammo…pe… mano saṃyojaniyo dhammo. Yo tattha chandarāgo, taṃ tattha saṃyojanaṃ. Ime vuccanti, bhikkhave, saṃyojaniyā dhammā, idaṃ saṃyojana’’nti. Chaṭṭhaṃ.

109. «Монахи, я обучу вас вещам, способствующим оковам, и самим оковам. Слушайте это. И какие же, монахи, вещи способствуют оковам, и что такое оковы? Глаз, монахи, — это вещь, способствующая оковам; желание и страсть к нему — это оковы в отношении него… [ухо… нос…] язык — это вещь, способствующая оковам… [тело…] ум — это вещь, способствующая оковам. Желание и страсть к нему — это оковы в отношении него. Эти [вещи], монахи, называются вещами, способствующими оковам, а это — оковами». Шестая.


7. Upādāniyasuttaṃ

7. «Упадания-сутта»


110. ‘‘Upādāniye ca, bhikkhave, dhamme desessāmi upādānañca. Taṃ suṇātha. Katame ca, bhikkhave, upādāniyā dhammā, katamañca upādānaṃ? Cakkhuṃ, bhikkhave, upādāniyo dhammo. Yo tattha chandarāgo, taṃ tattha upādānaṃ…pe… jivhā upādāniyo dhammo…pe… mano upādāniyo dhammo. Yo tattha chandarāgo, taṃ tattha upādānaṃ. Ime vuccanti, bhikkhave, upādāniyā dhammā, idaṃ upādāna’’nti. Sattamaṃ.

110. «Монахи, я обучу вас вещам, способствующим цеплянию, и самому цеплянию. Слушайте это. И какие же, монахи, вещи способствуют цеплянию, и что такое цепляние? Глаз, монахи, — это вещь, способствующая цеплянию; желание и страсть к нему — это цепляние в отношении него… [ухо… нос…] язык — это вещь, способствующая цеплянию… [тело…] ум — это вещь, способствующая цеплянию. Желание и страсть к нему — это цепляние в отношении него. Эти [вещи], монахи, называются вещами, способствующими цеплянию, а это — цеплянием». Седьмая.


8. Ajjhattikāyatanaparijānanasuttaṃ

8. «Аджхаттикааятанапариджанана-сутта»


111. ‘‘Cakkhuṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Cakkhuñca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya…pe… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Aṭṭhamaṃ.

111. «Монахи, не зная напрямую, не понимая полностью, не охладевая и не оставляя глаз, человек неспособен положить конец страданию. Не зная напрямую, не понимая полностью, не охладевая и не оставляя ухо… нос… язык… тело… ум, человек неспособен положить конец страданию. Но зная напрямую, понимая полностью, охладевая и оставляя глаз, человек способен положить конец страданию… [ухо… нос…] язык… тело… ум, зная напрямую, понимая полностью, охладевая и оставляя его, человек способен положить конец страданию». Восьмая.


9. Bāhirāyatanaparijānanasuttaṃ

9. «Бахирааятанапариджанана-сутта»


112. ‘‘Rūpe[Pg.310], bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… dhamme anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Rūpe ca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya. Sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… dhamme abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Navamaṃ.

112. «Монахи, не зная напрямую, не понимая полностью, не охладевая и не оставляя формы, человек неспособен положить конец страданию. Не зная напрямую, не понимая полностью, не охладевая и не оставляя звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены, человек неспособен положить конец страданию. Но зная напрямую, понимая полностью, охладевая и оставляя формы, человек способен положить конец страданию. Зная напрямую, понимая полностью, охладевая и оставляя звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены, человек способен положить конец страданию». Девятая.


10. Upassutisuttaṃ

10. «Упассути-сутта»


113. Ekaṃ samayaṃ bhagavā nātike viharati giñjakāvasathe. Atha kho bhagavā rahogato paṭisallīno imaṃ dhammapariyāyaṃ abhāsi – ‘‘cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā; taṇhāpaccayā upādānaṃ; upādānapaccayā bhavo; bhavapaccayā jāti; jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati…pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā; taṇhāpaccayā upādānaṃ; upādānapaccayā bhavo; bhavapaccayā jāti; jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti’’.

113. «Однажды Благословенный пребывал в Натике, в Кинджакавасатхе (Кирпичном доме). И вот Благословенный, удалившись в уединение, произнёс это поучение Дхаммы: „В зависимости от глаза и форм возникает сознание глаза. Схождение этих трёх есть контакт. С контактом как условием возникает чувство; с чувством как условием возникает жажда; с жаждой как условием возникает цепляние; с цеплянием как условием возникает существование; с существованием как условием возникает рождение; с рождением как условием возникают старение и смерть, печаль, плач, боль, скорбь и отчаяние. Так возникает вся эта масса страдания. В зависимости от языка и вкусов возникает… [сознание языка…] в зависимости от ума и ментальных феноменов возникает сознание ума. Схождение этих трёх есть контакт. С контактом как условием возникает чувство; с чувством как условием возникает жажда; с жаждой как условием возникает цепляние; с цеплянием как условием возникает существование; с существованием как условием возникает рождение; с рождением как условием возникают старение и смерть, печаль, плач, боль, скорбь и отчаяние. Так возникает вся эта масса страдания“».


‘‘Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho; bhavanirodhā jātinirodho; jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti…pe… jivhañca paṭicca rase ca uppajjati…pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho[Pg.311]; upādānanirodhā…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’’ti.

«„В зависимости от глаза и форм возникает сознание глаза. Схождение этих трёх есть контакт. С контактом как условием возникает чувство; с чувством как условием возникает жажда. С полным угасанием и прекращением именно этой жажды прекращается цепляние; с прекращением цепляния прекращается существование; с прекращением существования прекращается рождение; с прекращением рождения прекращаются старение и смерть, печаль, плач, боль, скорбь и отчаяние. Так прекращается вся эта масса страдания… [в зависимости от уха… носа…] в зависимости от языка и вкусов возникает… [сознание языка…] в зависимости от ума и ментальных феноменов возникает сознание ума. Схождение этих трёх есть контакт. С контактом как условием возникает чувство; с чувством как условием возникает жажда. С полным угасанием и прекращением именно этой жажды прекращается цепляние; с прекращением цепляния… [прекращается существование… с прекращением существования прекращается рождение; с прекращением рождения прекращаются старение и смерть, печаль, плач, боль, скорбь и отчаяние]. Так прекращается вся эта масса страдания“».


Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu bhagavato upassuti ṭhito hoti. Addasā kho bhagavā taṃ bhikkhuṃ upassuti ṭhitaṃ. Disvāna taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘assosi no tvaṃ, bhikkhu, imaṃ dhammapariyāya’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Uggaṇhāhi tvaṃ, bhikkhu, imaṃ dhammapariyāyaṃ. Pariyāpuṇāhi tvaṃ, bhikkhu, imaṃ dhammapariyāyaṃ. Dhārehi tvaṃ, bhikkhu, imaṃ dhammapariyāyaṃ. Atthasaṃhitoyaṃ, bhikkhu, dhammapariyāyo ādibrahmacariyako’’ti. Dasamaṃ.

«В то время один монах стоял неподалёку от Благословенного, слушая. Благословенный увидел этого монаха, стоявшего неподалёку и слушавшего. Увидев его, он сказал ему: „Слышал ли ты, монах, это поучение Дхаммы?“ — „Да, Господин“. — „Освой же, монах, это поучение Дхаммы. Изучи, монах, это поучение Дхаммы. Запомни, монах, это поучение Дхаммы. Это поучение Дхаммы, монах, приносит благо и является началом святой жизни“». Десятая.


Yogakkhemivaggo ekādasamo.

«Одиннадцатая глава: Йогаккхеми-вагга.»


Tassuddānaṃ –

«Оглавление этой главы:»


Yogakkhemi upādāya, dukkhaṃ loko ca seyyo ca;

Saṃyojanaṃ upādānaṃ, dve parijānaṃ upassutīti.

«„Йогаккхеми“, „Упадая“, „Дуккха“, „Лока“, „Сейо“, „Саньоджана“, „Упадана“, две „Париджана“ и „Упассути“».


12. Lokakāmaguṇavaggo

12. «Локакамагуна-вагга»


1. Paṭhamamārapāsasuttaṃ

1. «Патхама-марапаса-сутта»


114. ‘‘Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce, bhikkhu, abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu āvāsagato mārassa, mārassa vasaṃ gato, paṭimukkassa mārapāso. Baddho so mārabandhanena yathākāmakaraṇīyo pāpimato…pe….

114. «„Монахи, есть формы, познаваемые глазом, — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если монах восторгается ими, приветствует их и остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, монахи, что он вошёл в обитель Мары, попал под власть Мары, и силки Мары накинуты на него. Он связан путами Мары, и Злодей может поступать с ним по своему усмотрению…“»


‘‘Santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu āvāsagato mārassa, mārassa vasaṃ gato, paṭimukkassa mārapāso. Baddho so mārabandhanena…pe….

«„Монахи, есть вкусы, познаваемые языком, — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если монах восторгается ими, приветствует их и остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, монахи, что он вошёл в обитель Мары, попал под власть Мары, и силки Мары накинуты на него. Он связан путами Мары…“»


‘‘Santi[Pg.312], bhikkhave, manoviññeyyā dhammā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu āvāsagato mārassa, mārassa vasaṃ gato, paṭimukkassa mārapāso. Baddho so mārabandhanena yathākāmakaraṇīyo pāpimato.

«„Монахи, есть ментальные феномены, познаваемые умом, — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если монах восторгается ими, приветствует их и остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, монахи, что он вошёл в обитель Мары, попал под власть Мары, и силки Мары накинуты на него. Он связан путами Мары, и Злодей может поступать с ним по своему усмотрению“».


‘‘Santi ca kho, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu nāvāsagato mārassa, na mārassa vasaṃ gato, ummukkassa mārapāso. Mutto so mārabandhanena na yathākāmakaraṇīyo pāpimato…pe….

«„Но есть, монахи, формы, познаваемые глазом, — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если монах не восторгается ими, не приветствует их и не остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, монахи, что он не входил в обитель Мары, не попадал под власть Мары, и силки Мары сняты с него. Он освободился от пут Мары, и Злодей не может поступать с ним по своему усмотрению…“»


‘‘Santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu nāvāsagato mārassa, na mārassa vasaṃ gato, ummukkassa mārapāso. Mutto so mārabandhanena na yathākāmakaraṇīyo pāpimato…pe….

«„Монахи, есть вкусы, познаваемые языком, — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если монах не восторгается ими, не приветствует их и не остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, монахи, что он не входил в обитель Мары, не попадал под власть Мары, и силки Мары сняты с него. Он освободился от пут Мары, и Злодей не может поступать с ним по своему усмотрению…“»


‘‘Santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu nāvāsagato mārassa, na mārassa vasaṃ gato, ummukkassa mārapāso. Mutto so mārabandhanena na yathākāmakaraṇīyo pāpimato’’ti. Paṭhamaṃ.

«„Монахи, есть ментальные феномены, познаваемые умом, — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если монах не восторгается ими, не приветствует их и не остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, монахи, что он не входил в обитель Мары, не попадал под власть Мары, и силки Мары сняты с него. Он освободился от пут Мары, и Злодей не может поступать с ним по своему усмотрению“. Первая.


2. Dutiyamārapāsasuttaṃ

2. «Дутия-марапаса-сутта»


115. ‘‘Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu baddho cakkhuviññeyyesu rūpesu, āvāsagato mārassa, mārassa vasaṃ gato, paṭimukkassa mārapāso. Baddho so mārabandhanena yathākāmakaraṇīyo pāpimato…pe….

115. «„Монахи, есть формы, познаваемые глазом, — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если монах восторгается ими, приветствует их и остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, монахи, что он связан формами, познаваемыми глазом, вошёл в обитель Мары, попал под власть Мары, и силки Мары накинуты на него. Он связан путами Мары, и Злодей может поступать с ним по своему усмотрению…“»


‘‘Santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati [Pg.313] abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu baddho manoviññeyyesu dhammesu, āvāsagato mārassa, mārassa vasaṃ gato, paṭimukkassa mārapāso. Baddho so mārabandhanena yathākāmakaraṇīyo pāpimato…pe….

«„Монахи, есть вкусы, познаваемые языком… [ухо… нос… тело…] монахи, есть ментальные феномены, познаваемые умом, — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если монах восторгается ими, приветствует их и остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, монахи, что он связан ментальными феноменами, познаваемыми умом, вошёл в обитель Мары, попал под власть Мары, и силки Мары накинуты на него. Он связан путами Мары, и Злодей может поступать с ним по своему усмотрению…“»


‘‘Santi ca kho, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu mutto cakkhuviññeyyehi rūpehi, nāvāsagato mārassa, na mārassa vasaṃ gato, ummukkassa mārapāso. Mutto so mārabandhanena na yathākāmakaraṇīyo pāpimato…pe….

«„Но есть, монахи, формы, познаваемые глазом, — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если монах не восторгается ими, не приветствует их и не остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, монахи, что он освободился от форм, познаваемых глазом, не входил в обитель Мары, не попадал под власть Мары, и силки Мары сняты с него. Он освободился от пут Мары, и Злодей не может поступать с ним по своему усмотрению…“»


‘‘Santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu mutto manoviññeyyehi dhammehi, nāvāsagato mārassa, na mārassa vasaṃ gato, ummukkassa mārapāso. Mutto so mārabandhanena na yathākāmakaraṇīyo pāpimato’’ti. Dutiyaṃ.

«„Монахи, есть вкусы, познаваемые языком… [ухо… нос… тело…] монахи, есть ментальные феномены, познаваемые умом, — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если монах не восторгается ими, не приветствует их и не остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, монахи, что он освободился от ментальных феноменов, познаваемых умом, не входил в обитель Мары, не попадал под власть Мары, и силки Мары сняты с него. Он освободился от пут Мары, и Злодей не может поступать с ним по своему усмотрению“. Вторая.


3. Lokantagamanasuttaṃ

3. «Локантагамана-сутта»


116. ‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī’’ti. Idaṃ vatvā bhagavā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi. Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi – ‘‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī’ti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā’’ti?

116. «„Монахи, я не утверждаю, что путешествием можно познать, увидеть или достичь конца мира. Но в то же время, монахи, я не утверждаю, что, не достигнув конца мира, можно положить конец страданию“. Произнеся это, Благословенный поднялся со своего сиденья и вошёл в обитель. И вот, вскоре после ухода Благословенного, у тех монахов возникла такая мысль: „Друзья, Благословенный поднялся со своего сиденья и вошёл в обитель, изложив нам краткое наставление и не разъяснив подробно его смысл: ‚Монахи, я не утверждаю, что путешествием можно познать, увидеть или достичь конца мира. Но в то же время, монахи, я не утверждаю, что, не достигнув конца мира, можно положить конец страданию‘. Кто же мог бы подробно разъяснить смысл этого краткого наставления, изложенного Благословенным без подробного разъяснения?“»


Atha [Pg.314] kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’’ti.

«Тогда у тех монахов возникла такая мысль: „Почтенный Ананда восхваляем Учителем и уважаем своими мудрыми собратьями по святой жизни. Почтенный Ананда способен подробно разъяснить смысл этого краткого наставления, изложенного Благословенным без подробного разъяснения. Что если нам пойти к почтенному Ананде и расспросить его об этом смысле?“»


Atha kho te bhikkhū yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocuṃ –

Тогда те бхиккху подошли к достопочтенному Ананде. Приблизившись, они обменялись с достопочтенным Анандой дружескими и вежливыми приветствиями и сели с одной стороны. Сидя с одной стороны, те бхиккху обратились к достопочтенному Ананде с такими словами:


‘‘Idaṃ kho no, āvuso ānanda, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī’ti. Tesaṃ no, āvuso, amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi – ‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmīti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā’ti? Tesaṃ no, āvuso, amhākaṃ etadahosi – ‘ayaṃ kho, āvuso, āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’ti. Vibhajatāyasmā ānando’’ti.

«Друг Ананда, Благословенный, провозгласив нам это краткое поучение и не разъяснив подробно его смысл, поднялся со своего места и ушёл в свою обитель: „Монахи, я говорю, что конец мира нельзя познать, увидеть или достичь с помощью путешествия. Но в то же время, монахи, я говорю, что, не достигнув конца мира, нельзя положить конец страданию“. Вскоре после того, как Благословенный ушёл, у нас, друг, возникла такая мысль: „Благословенный провозгласил нам это краткое поучение и не разъяснил подробно его смысл... Кто же мог бы подробно разъяснить смысл этого краткого поучения Благословенного, не раскрытого им подробно?“ И тогда у нас возникла такая мысль: „Этот достопочтенный Ананда восхваляем Учителем и почитаем мудрыми собратьями по святой жизни. Достопочтенный Ананда способен подробно разъяснить смысл этого краткого поучения Благословенного, не раскрытого им подробно. Что если мы подойдём к достопочтенному Ананде и спросим его об этом смысле?“ Пусть же достопочтенный Ананда разъяснит его нам!»


‘‘Seyyathāpi, āvuso, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato atikkammeva, mūlaṃ atikkammeva, khandhaṃ sākhāpalāse sāraṃ pariyesitabbaṃ maññeyya; evaṃ sampadamidaṃ āyasmantānaṃ satthari sammukhībhūte taṃ bhagavantaṃ atisitvā [Pg.315] amhe etamatthaṃ paṭipucchitabbaṃ maññatha. So hāvuso, bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati – cakkhubhūto, ñāṇabhūto, dhammabhūto, brahmabhūto, vattā, pavattā, atthassa ninnetā, amatassa dātā, dhammassāmī, tathāgato. So ceva panetassa kālo ahosi yaṃ bhagavantaṃyeva etamatthaṃ paṭipuccheyyātha. Yathā vo bhagavā byākareyya tathā vo dhāreyyāthā’’ti.

«Друзья, это подобно тому, как человек, нуждающийся в сердцевине дерева, ищущий её, блуждающий в поисках сердцевины, прошёл бы мимо корня и ствола великого, крепкого дерева, обладающего сердцевиной, полагая, что её следует искать в ветвях и листьях. Точно так же поступили и вы, достопочтенные: находясь лицом к лицу с Учителем, вы обошли Благословенного стороной, посчитав, что об этом смысле нужно спросить меня. Ведь, друзья, зная, Благословенный знает; видя, он видит. Он стал оком, стал знанием, стал Дхаммой, стал Брахмой; он — изрекающий, провозглашающий, проясняющий смысл, дарующий Бессмертие, владыка Дхаммы, Татхагата. Именно тогда было время спросить Благословенного об этом смысле. И как Благословенный разъяснил бы вам его, так вам и следовало бы его запомнить».


‘‘Addhāvuso ānanda, bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati – cakkhubhūto, ñāṇabhūto, dhammabhūto, brahmabhūto, vattā, pavattā, atthassa ninnetā, amatassa dātā, dhammassāmī, tathāgato. So ceva panetassa kālo ahosi yaṃ bhagavantaṃyeva etamatthaṃ paṭipuccheyyāma. Yathā no bhagavā byākareyya tathā naṃ dhāreyyāma. Api cāyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Vibhajatāyasmā ānando agaruṃ karitvā’’ti.

«Несомненно, друг Ананда, зная, Благословенный знает; видя, он видит. Он стал оком, стал знанием, стал Дхаммой, стал Брахмой; он — изрекающий, провозглашающий, проясняющий смысл, дарующий Бессмертие, владыка Дхаммы, Татхагата. Именно тогда было время спросить Благословенного об этом смысле, и как Благословенный разъяснил бы нам его, так мы и запомнили бы его. И всё же достопочтенный Ананда восхваляем Учителем и почитаем мудрыми собратьями по святой жизни. Достопочтенный Ананда способен подробно разъяснить смысл этого краткого поучения Благословенного, не раскрытого им подробно. Пусть же достопочтенный Ананда разъяснит его нам, не сочтя это за труд».


‘‘Tenahāvuso, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṃ. Āyasmā ānando etadavoca –

«В таком случае, друзья, слушайте и внимательно размышляйте, я буду говорить». — «Хорошо, друг», — ответили те бхиккху достопочтенному Ананде. Достопочтенный Ананда сказал следующее:


‘‘Yaṃ kho vo, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī’ti, imassa khvāhaṃ, āvuso, bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ ājānāmi. Yena kho, āvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī – ayaṃ vuccati ariyassa vinaye loko. Kena cāvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī? Cakkhunā kho, āvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī. Sotena kho, āvuso… ghānena kho, āvuso… jivhāya kho, āvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī[Pg.316]. Kāyena kho, āvuso… manena kho, āvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī. Yena kho, āvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī – ayaṃ vuccati ariyassa vinaye loko. Yaṃ kho vo, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī’ti, imassa khvāhaṃ, āvuso, bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi. Ākaṅkhamānā ca pana tumhe āyasmanto bhagavantaṃyeva upasaṅkamitvā etamatthaṃ paṭipuccheyyātha. Yathā vo bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāthā’’ti.

«Друзья, когда Благословенный, провозгласив нам это краткое поучение и не разъяснив подробно его смысл, поднялся со своего места и ушёл в свою обитель: „Монахи, я говорю, что конец мира нельзя познать, увидеть или достичь с помощью путешествия. Но в то же время, монахи, я говорю, что, не достигнув конца мира, нельзя положить конец страданию“, — я понимаю подробный смысл этого краткого поучения Благословенного, не раскрытого им подробно, следующим образом. То в мире, посредством чего человек является воспринимающим мир и мыслящим о мире, — это называется миром в Обучении Благородного. И посредством чего в мире, друзья, человек является воспринимающим мир и мыслящим о мире? Посредством глаза, друзья, человек является воспринимающим мир и мыслящим о мире в этом мире. Посредством уха, друзья... посредством носа, друзья... посредством языка, друзья, человек является воспринимающим мир и мыслящим о мире в этом мире. Посредством тела, друзья... посредством ума, друзья, человек является воспринимающим мир и мыслящим о мире в этом мире. То в мире, посредством чего человек является воспринимающим мир и мыслящим о мире, — это называется миром в Обучении Благородного. Друзья, когда Благословенный, провозгласив нам это краткое поучение и не разъяснив подробно его смысл, поднялся со своего места и ушёл в свою обитель: „Монахи, я говорю, что конец мира нельзя познать, увидеть или достичь с помощью путешествия. Но в то же время, монахи, я говорю, что, не достигнув конца мира, нельзя положить конец страданию“, — я понимаю подробный смысл этого краткого поучения Благословенного, не раскрытого им подробно, именно так. И теперь, если вы, достопочтенные, желаете, вы можете подойти к самому Благословенному и спросить его об этом смысле. И как Благословенный разъяснит вам его, так вам и следует его запомнить».


‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –

«Хорошо, друг», — ответили те бхиккху достопочтенному Ананде. Поднявшись со своих мест, они направились к Благословенному. Подойдя, они выразили почтение Благословенному и сели с одной стороны. Сидя с одной стороны, те бхиккху обратились к Благословенному с такими словами:


‘‘Yaṃ kho no, bhante, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī’ti. Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi – ‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – nāhaṃ, bhikkhave, gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyanti vadāmi. Na ca panāhaṃ, bhikkhave, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmī’ti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyāti? Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ etadahosi – ‘ayaṃ kho āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’ti. Atha kho mayaṃ[Pg.317], bhante, yenāyasmā ānando tenupasaṅkamimha; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipucchimha. Tesaṃ no, bhante, āyasmatā ānandena imehi ākārehi imehi padehi imehi byañjanehi attho vibhatto’’ti.

«Почтенный, когда Благословенный, провозгласив нам это краткое поучение и не разъяснив подробно его смысл, поднялся со своего места и ушёл в свою обитель: „Монахи, я говорю, что конец мира нельзя познать, увидеть или достичь с помощью путешествия. Но в то же время, монахи, я говорю, что, не достигнув конца мира, нельзя положить конец страданию“, — вскоре после того, как Благословенный ушёл, у нас возникла такая мысль: „Благословенный провозгласил нам это краткое поучение и не разъяснил подробно его смысл... Кто же мог бы подробно разъяснить смысл этого краткого поучения Благословенного, не раскрытого им подробно?“ И тогда у нас возникла такая мысль: „Этот достопочтенный Ананда восхваляем Учителем и почитаем мудрыми собратьями по святой жизни. Достопочтенный Ананда способен подробно разъяснить смысл этого краткого поучения Благословенного, не раскрытого им подробно. Что если мы подойдём к достопочтенному Ананде и спросим его об этом смысле?“ И тогда, Почтенный, мы подошли к достопочтенному Ананде и спросили его об этом смысле. И достопочтенный Ананда разъяснил нам этот смысл такими способами, такими словами и такими выражениями».


‘‘Paṇḍito, bhikkhave, ānando; mahāpañño, bhikkhave, ānando! Maṃ cepi tumhe, bhikkhave, etamatthaṃ paṭipuccheyyātha, ahampi taṃ evamevaṃ byākareyyaṃ yathā taṃ ānandena byākataṃ. Eso cevetassa attho, evañca naṃ dhāreyyāthā’’ti. Tatiyaṃ.

«Монахи, Ананда мудр; монахи, Ананда обладает великой мудростью! Если бы вы спросили меня об этом смысле, я разъяснил бы его вам точно так же, как разъяснил его Ананда. Таков и есть смысл этого поучения, и именно так вам следует его запомнить». Третья.


4. Kāmaguṇasuttaṃ

4. «Сутта о нитях чувственного удовольствия»


117. ‘‘Pubbeva me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘yeme pañca kāmaguṇā cetaso samphuṭṭhapubbā atītā niruddhā vipariṇatā, tatra me cittaṃ bahulaṃ gacchamānaṃ gaccheyya paccuppannesu vā appaṃ vā anāgatesu’. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘yeme pañca kāmaguṇā cetaso samphuṭṭhapubbā atītā niruddhā vipariṇatā, tatra me attarūpena appamādo sati cetaso ārakkho karaṇīyo’. Tasmātiha, bhikkhave, tumhākampi ye te pañca kāmaguṇā cetaso samphuṭṭhapubbā atītā niruddhā vipariṇatā, tatra vo cittaṃ bahulaṃ gacchamānaṃ gaccheyya paccuppannesu vā appaṃ vā anāgatesu. Tasmātiha, bhikkhave, tumhākampi ye te pañca kāmaguṇā cetaso samphuṭṭhapubbā atītā niruddhā vipariṇatā, tatra vo attarūpehi appamādo sati cetaso ārakkho karaṇīyo. Tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe…pe… yattha jivhā ca nirujjhati, rasasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe…pe… yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’’ti. Idaṃ vatvā bhagavā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi.

117. «Монахи, ещё до моего пробуждения, когда я был ещё непробуждённым Бодхисаттой, мне пришла такая мысль: „Мой ум может часто устремляться к тем пяти нитям чувственного удовольствия, которые уже были испытаны умом, но прошли, прекратились и изменились, или к тем, что присутствуют сейчас, или в малой степени к тем, что будут в будущем“. И тогда мне пришла мысль: „Стремясь к собственному благу, мне следует проявлять бдительность, памятование и охрану ума в отношении тех пяти нитей чувственного удовольствия, которые уже были испытаны умом, но прошли, прекратились и изменились“. Поэтому, монахи, и в вашем случае ваши умы могут часто устремляться к тем пяти нитям чувственного удовольствия, которые уже были испытаны умом, но прошли, прекратились и изменились, или к тем, что присутствуют сейчас, или в малой степени к тем, что будут в будущем. Поэтому, монахи, стремясь к собственному благу, вам следует проявлять бдительность, памятование и охрану ума в отношении тех пяти нитей чувственного удовольствия, которые уже были испытаны умом, но прошли, прекратились и изменились. И потому, монахи, надлежит познать ту сферу, где прекращается глаз и прекращается восприятие форм; надлежит познать ту сферу... где прекращается язык и прекращается восприятие вкусов; надлежит познать ту сферу... где прекращается ум и прекращается восприятие ментальных феноменов; надлежит познать ту сферу». Сказав это, Благословенный поднялся со своего места и ушёл в свою обитель.


Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi – ‘‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe…pe… yattha jivhā ca nirujjhati, rasasaññā ca nirujjhati, se [Pg.318] āyatane veditabbe…pe… yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā’’ti?

Вскоре после того, как Благословенный ушёл, у тех бхиккху возникла такая мысль: «Благословенный, провозгласив нам это краткое поучение и не разъяснив подробно его смысл, поднялся со своего места и ушёл в свою обитель: „Поэтому, монахи, надлежит познать ту сферу, где прекращается глаз и прекращается восприятие форм; надлежит познать ту сферу... где прекращается язык и прекращается восприятие вкусов; надлежит познать ту сферу... где прекращается ум и прекращается восприятие ментальных феноменов; надлежит познать ту сферу“. Кто же мог бы подробно разъяснить смысл этого краткого поучения Благословенного, не раскрытого им подробно?»


Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’’ti.

Тогда у тех монахов возникла такая мысль: «Этот почтенный Ананда восхваляем Учителем и почитаем мудрыми собратьями по святой жизни. Почтенный Ананда способен подробно разъяснить смысл этого краткого поучения, которое Благословенный изложил кратко, не раскрыв его смысл подробно. Что если мы направимся к почтенному Ананде и, приблизившись к нему, спросим его об этом смысле?»


Atha kho te bhikkhū yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocuṃ –

Тогда те монахи направились к почтенному Ананде. Приблизившись, они обменялись с почтенным Анандой вежливыми приветствиями. Завершив эту дружескую и памятную беседу, они сели с одной стороны. Сидя с одной стороны, те монахи сказали почтенному Ананде следующее:


‘‘Idaṃ kho no, āvuso ānanda, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe…pe… yattha jivhā ca nirujjhati, rasasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe…pe… yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti. Tesaṃ no, āvuso, amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi – ‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe…pe… yattha jivhā ca nirujjhati, rasasaññā ca nirujjhati se āyatane veditabbe…pe… yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyāti? Tesaṃ no, āvuso, amhākaṃ etadahosi – ‘ayaṃ kho āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena [Pg.319] uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’ti. Vibhajatāyasmā ānando’’ti.

«Друг Ананда, Благословенный поднялся со своего места и вошёл в свою обитель, изложив нам краткое поучение и не разъяснив подробно его смысл: „Поэтому, монахи, следует познать ту сферу, где прекращается глаз и угасает восприятие форм, следует познать эту сферу... где прекращается язык и угасает восприятие вкусов, следует познать эту сферу... где прекращается ум и угасает восприятие ментальных феноменов, следует познать эту сферу“. Вскоре после ухода Благословенного, друг, у нас возникла такая мысль: „Благословенный поднялся со своего места и вошёл в свою обитель, изложив нам краткое поучение и не разъяснив подробно его смысл: «Поэтому, монахи, следует познать ту сферу, где прекращается глаз и угасает восприятие форм, следует познать эту сферу... где прекращается ум и угасает восприятие ментальных феноменов, следует познать эту сферу». Кто же мог бы подробно разъяснить смысл этого краткого поучения, которое Благословенный изложил кратко, не раскрыв его смысл подробно?“ И тогда, друг, у нас возникла мысль: „Этот почтенный Ананда восхваляем Учителем и почитаем мудрыми собратьями по святой жизни. Почтенный Ананда способен подробно разъяснить смысл этого краткого поучения, которое Благословенный изложил кратко, не раскрыв его смысл подробно. Что если мы направимся к почтенному Ананде и, приблизившись к нему, спросим его об этом смысле?“ Пусть же почтенный Ананда разъяснит его нам!»


‘‘Seyyathāpi, āvuso, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno mahato rukkhassa…pe… vibhajatāyasmā ānando agaruṃ karitvāti.

«Друзья, это подобно тому, как если бы человек, нуждающийся в сердцевине дерева, ищущий сердцевину, блуждающий в поисках сердцевины, прошёл бы мимо корней большого дерева, мимо его ствола... Пусть почтенный Ананда разъяснит это нам, не сочтя за труд».


‘‘Tenahāvuso, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṃ. Āyasmā ānando etadavoca –

«В таком случае, друзья, слушайте и внимайте хорошо, я буду говорить». — «Да, друг», — ответили те монахи почтенному Ананде. Почтенный Ананда сказал следующее:


‘‘Yaṃ kho vo, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe…pe… yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti. Imassa khvāhaṃ, āvuso, bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ ājānāmi. Saḷāyatananirodhaṃ no etaṃ, āvuso, bhagavatā sandhāya bhāsitaṃ – ‘tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe, yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe…pe… yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti. Ayaṃ kho, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe…pe… yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti. Imassa khvāhaṃ, āvuso, bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi. Ākaṅkhamānā ca pana tumhe āyasmanto bhagavantaṃyeva upasaṅkamatha; upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccheyyātha. Yathā vo bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāthā’’ti.

«Друзья, когда Благословенный поднялся со своего места и вошёл в свою обитель, изложив краткое поучение и не разъяснив подробно его смысл: „Поэтому, монахи, следует познать ту сферу, где прекращается глаз и угасает восприятие форм, следует познать эту сферу... где прекращается ум и угасает восприятие ментальных феноменов, следует познать эту сферу“ — я понимаю подробный смысл этого краткого поучения, изложенного Благословенным, следующим образом. Это было сказано Благословенным, друзья, в отношении прекращения шести сфер чувств: „Поэтому, монахи, следует познать ту сферу, где прекращается глаз и угасает восприятие форм, следует познать эту сферу... где прекращается ум и угасает восприятие ментальных феноменов, следует познать эту сферу“. Друзья, когда Благословенный поднялся со своего места и вошёл в свою обитель, изложив краткое поучение и не разъяснив подробно его смысл... я понимаю подробный смысл этого краткого поучения, изложенного Благословенным, именно так. Однако, почтенные, если вы желаете, вы можете направиться к самому Благословенному и спросить его об этом смысле. Как Благословенный разъяснит его вам, так вы его и запомните».


‘‘Evamāvuso’’ti [Pg.320] kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –

«Да, друг», — ответили те монахи почтенному Ананде. Поднявшись со своих мест, они направились к Благословенному. Приблизившись, они выразили почтение Благословенному и сели с одной стороны. Сидя с одной стороны, те монахи сказали Благословенному следующее:


‘‘Yaṃ kho no, bhante, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe…pe… yattha jivhā ca nirujjhati, rasasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe…pe… yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti, tesaṃ no, bhante, amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi – ‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe…pe… yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti. ‘Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā’ti? Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ etadahosi – ‘ayaṃ kho āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’ti. Atha kho mayaṃ, bhante, yenāyasmā ānando tenupasaṅkamimha; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipucchimha. Tesaṃ no, bhante, āyasmatā ānandena imehi ākārehi, imehi padehi, imehi byañjanehi attho vibhatto’’ti.

«Уважаемый Господин, Благословенный поднялся со своего места и вошёл в свою обитель, изложив нам краткое поучение и не разъяснив подробно его смысл: „Поэтому, монахи, следует познать ту сферу, где прекращается глаз и угасает восприятие форм, следует познать эту сферу... где прекращается язык и угасает восприятие вкусов, следует познать эту сферу... где прекращается ум и угасает восприятие ментальных феноменов, следует познать эту сферу“. Вскоре после ухода Благословенного, уважаемый Господин, у нас возникла такая мысль: „Благословенный поднялся со своего места и вошёл в свою обитель, изложив нам краткое поучение и не разъяснив подробно его смысл: «Поэтому, монахи, следует познать ту сферу, где прекращается глаз и угасает восприятие форм, следует познать эту сферу... где прекращается ум и угасает восприятие ментальных феноменов, следует познать эту сферу». Кто же мог бы подробно разъяснить смысл этого краткого поучения, которое Благословенный изложил кратко, не раскрыв его смысл подробно?“ И тогда, уважаемый Господин, у нас возникла мысль: „Этот почтенный Ананда восхваляем Учителем и почитаем мудрыми собратьями по святой жизни. Почтенный Ананда способен подробно разъяснить смысл этого краткого поучения, которое Благословенный изложил кратко, не раскрыв его смысл подробно. Что если мы направимся к почтенному Ананде и, приблизившись к нему, спросим его об этом смысле?“ И тогда, уважаемый Господин, мы направились к почтенному Ананде. Приблизившись к почтенному Ананде, мы спросили его об этом смысле. И почтенный Ананда подробно разъяснил нам этот смысл с помощью таких объяснений, таких слов и таких выражений».


‘‘Paṇḍito, bhikkhave, ānando; mahāpañño, bhikkhave, ānando! Maṃ cepi tumhe, bhikkhave, etamatthaṃ paṭipuccheyyātha, ahampi taṃ evamevaṃ byākareyyaṃ yathā taṃ ānandena byākataṃ. Eso cevetassa attho. Evañca naṃ dhāreyyāthā’’ti. Catutthaṃ.

«Мудр, монахи, Ананда! Обладает великой мудростью, монахи, Ананда! Если бы вы, монахи, спросили меня об этом смысле, я ответил бы вам точно так же, как ответил Ананда. В этом и заключается его смысл, и именно так вам следует его запомнить». (Четвёртая сутта).


5. Sakkapañhasuttaṃ

5. Саккапаньха сутта (Вопросы Сакки)


118. Ekaṃ [Pg.321] samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho sakko devānamindo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho sakko devānamindo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti? Ko pana, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti?

118. Однажды Благословенный пребывал в Раджагахе, на горе Гридхракута. Тогда Сакка, владыка богов, направился к Благословенному. Приблизившись, он выразил почтение Благословенному и встал с одной стороны. Стоя с одной стороны, Сакка, владыка богов, спросил Благословенного: «В чём, уважаемый Господин, причина, в чём условие того, что некоторые существа здесь не достигают окончательного освобождения в этой самой жизни? И в чём, уважаемый Господин, причина, в чём условие того, что некоторые существа здесь достигают окончательного освобождения в этой самой жизни?»


‘‘Santi kho, devānaminda, cakkhuviññeyyā rūpā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti tadupādānaṃ. Saupādāno, devānaminda, bhikkhu no parinibbāyati…pe….

«Есть, владыка богов, формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху восторгается ими, приветствует их и остаётся привязанным к ним, то у него, восторгающегося ими, приветствующего их и остающегося привязанным к ним, возникает сознание, зависимое от них, и цепляние за них. Бхиккху, имеющий цепляние, владыка богов, не достигает окончательного освобождения...»


‘‘Santi kho, devānaminda, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi kho, devānaminda, manoviññeyyā dhammā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti tadupādānaṃ. Saupādāno, devānaminda, bhikkhu no parinibbāyati. Ayaṃ kho, devānaminda, hetu, ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti.

«Есть, владыка богов, вкусы, познаваемые языком... Есть, владыка богов, ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху восторгается ими, приветствует их и остаётся привязанным к ним, то у него, восторгающегося ими, приветствующего их и остающегося привязанным к ним, возникает сознание, зависимое от них, и цепляние за них. Бхиккху, имеющий цепляние, владыка богов, не достигает окончательного освобождения. В этом, владыка богов, причина, в этом условие того, что некоторые существа здесь не достигают окончательного освобождения в этой самой жизни».


‘‘Santi ca kho, devānaminda, cakkhuviññeyyā rūpā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato na tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti, na tadupādānaṃ. Anupādāno, devānaminda, bhikkhu parinibbāyati…pe….

«Но есть, владыка богов, формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху не восторгается ими, не приветствует их и не остаётся привязанным к ним, то у него, не восторгающегося ими, не приветствующего их и не остающегося привязанным к ним, не возникает сознания, зависимого от них, и не возникает цепляния за них. Бхиккху без цепляния, владыка богов, достигает окончательного освобождения...»


‘‘Santi kho, devānaminda, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi kho, devānaminda, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato na tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti na tadupādānaṃ. Anupādāno, devānaminda, bhikkhu [Pg.322] parinibbāyati. Ayaṃ kho, devānaminda, hetu, ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti. Pañcamaṃ.

«Есть, владыка богов, вкусы, познаваемые языком... Есть, владыка богов, ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху не восторгается ими, не приветствует их и не остаётся привязанным к ним, то у него, не восторгающегося ими, не приветствующего их и не остающегося привязанным к ним, не возникает сознания, зависимого от них, и не возникает цепляния за них. Бхиккху без цепляния, владыка богов, достигает окончательного освобождения. В этом, владыка богов, причина, в этом условие того, что некоторые существа здесь достигают окончательного освобождения в этой самой жизни». (Пятая сутта).


6. Pañcasikhasuttaṃ

6. Панчасикха сутта


119. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho pañcasikho gandhabbadevaputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho pañcasikho gandhabbadevaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti? Ko pana, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti? ‘‘Santi kho, pañcasikha, cakkhuviññeyyā rūpā…pe… santi kho, pañcasikha, manoviññeyyā dhammā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti tadupādānaṃ. Saupādāno, pañcasikha, bhikkhu no parinibbāyati. Ayaṃ kho, pañcasikha, hetu, ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti’’.

119. Однажды Благословенный пребывал в Раджагахе, на горе Гиджхакута. Тогда Панчасикха, сын божества гандхаббов, подошёл к Благословенному. Подойдя, он поклонился Благословенному и встал в стороне. Стоя в стороне, Панчасикха, сын божества гандхаббов, сказал Благословенному: «В чём, о владыка, причина, в чём условие того, что некоторые существа здесь не достигают окончательного освобождения в этой самой жизни? И в чём, о владыка, причина, в чём условие того, что некоторые существа здесь достигают окончательного освобождения в этой самой жизни?» — «Панчасикха, существуют формы, познаваемые глазом... существуют ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, прелестные, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если бхиккху восторгается ими, приветствует их и остаётся привязанным к ним, то у него, восторгающегося ими, приветствующего их и остающегося привязанным к ним, возникает сознание, зависящее от них, и цепляние за них. Бхиккху, имеющий цепляние, Панчасикха, не достигает окончательного освобождения. В этом, Панчасикха, причина, в этом условие того, что некоторые существа здесь не достигают окончательного освобождения в этой самой жизни».


‘‘Santi ca kho, pañcasikha, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā…pe… santi kho, pañcasikha, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato na tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti, na tadupādānaṃ. Anupādāno, pañcasikha, bhikkhu parinibbāyati. Ayaṃ kho, pañcasikha, hetu, ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti. Chaṭṭhaṃ.

«И существуют, Панчасикха, формы, познаваемые глазом, желанные, приятные, прелестные... существуют, Панчасикха, ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, прелестные, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Если бхиккху не восторгается ими, не приветствует их и не остаётся привязанным к ним, то у него, не восторгающегося ими, не приветствующего их и не остающегося привязанным к ним, не возникает сознания, зависящего от них, и не возникает цепляния за них. Бхиккху, не имеющий цепляния, Панчасикха, достигает окончательного освобождения. В этом, Панчасикха, причина, в этом условие того, что некоторые существа здесь достигают окончательного освобождения в этой самой жизни». (Шестая).


7. Sāriputtasaddhivihārikasuttaṃ

7. Сарипуттасаддхивихарика-сутта


120. Ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputto sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aññataro bhikkhu yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca – ‘‘saddhivihāriko[Pg.323], āvuso sāriputta, bhikkhu sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvatto’’ti.

120. Однажды почтенный Сарипутта пребывал в Саваттхи, в роще Джеты, в монастыре Анатхапиндики. Тогда некий бхиккху подошёл к почтенному Сарипутте. Подойдя, он обменялся с почтенным Сарипуттой приветствиями. Завершив дружественную и вежливую беседу, он сел в стороне. Сидя в стороне, этот бхиккху сказал почтенному Сарипутте: «Друг Сарипутта, бхиккху, живший вместе с тобой, отказался от обучения и вернулся к низшей жизни».


‘‘Evametaṃ, āvuso, hoti indriyesu aguttadvārassa, bhojane amattaññuno, jāgariyaṃ ananuyuttassa. ‘So vatāvuso, bhikkhu indriyesu aguttadvāro bhojane amattaññū jāgariyaṃ ananuyutto yāvajīvaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ santānessatī’ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. ‘So vatāvuso, bhikkhu indriyesu guttadvāro, bhojane mattaññū, jāgariyaṃ anuyutto yāvajīvaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ santānessatī’ti ṭhānametaṃ vijjati.

«Так оно и бывает, друг, когда человек не охраняет двери способностей чувств, не знает меры в еде и не предан бдению. Невозможно, друг, чтобы бхиккху, который не охраняет двери способностей чувств, не знает меры в еде и не предан бдению, на протяжении всей жизни поддерживал совершенную и чистую святую жизнь. Но возможно, друг, чтобы бхиккху, который охраняет двери способностей чувств, знает меру в еде и предан бдению, на протяжении всей жизни поддерживал совершенную и чистую святую жизнь».


‘‘Kathañcāvuso, indriyesu guttadvāro hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Evaṃ kho, āvuso, indriyesu guttadvāro hoti.

«И как, друг, бхиккху охраняет двери способностей чувств? Здесь, друг, увидев глазом форму, бхиккху не цепляется за её общие признаки и частные особенности. Поскольку, если бы он оставил способность глаза без обуздания, его могли бы одолеть злые, неблагие состояния алчности и недовольства, он практикует путь её обуздания, охраняет способность глаза, осуществляет обуздание способности глаза. Услышав ухом звук... обоняв носом запах... ощутив языком вкус... осязав телом тактильный объект... познав умом ментальный феномен, бхиккху не цепляется за его общие признаки и частные особенности. Поскольку, если бы он оставил способность ума без обуздания, его могли бы одолеть злые, неблагие состояния алчности и недовольства, он практикует путь её обуздания, охраняет способность ума, осуществляет обуздание способности ума. Вот так, друг, бхиккху охраняет двери способностей чувств».


‘‘Kathañcāvuso, bhojane mattaññū hoti? Idhāvuso, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘neva davāya, na madāya, na maṇḍanāya, na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya, vihiṃsūparatiyā, brahmacariyānuggahāya. Iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati, anavajjatā ca phāsuvihāro cā’ti. Evaṃ kho, āvuso, bhojane mattaññū hoti.

«И как, друг, бхиккху знает меру в еде? Здесь, друг, тщательно размышляя, бхиккху принимает пищу не ради забавы, не ради опьянения, не ради украшения и привлекательности тела, а лишь для поддержания и сохранения этого тела, для прекращения дискомфорта и для содействия святой жизни, думая: „Так я устраню старое чувство и не дам возникнуть новому чувству, и у меня будет поддержание жизни, безупречность и пребывание в комфорте“. Вот так, друг, бхиккху знает меру в еде».


‘‘Kathañcāvuso, jāgariyaṃ anuyutto hoti? Idhāvuso, bhikkhu divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Rattiyā majjhimaṃ yāmaṃ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno, uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā. Rattiyā pacchimaṃ yāmaṃ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Evaṃ kho, āvuso, jāgariyaṃ [Pg.324] anuyutto hoti. Tasmātihāvuso, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘indriyesu guttadvārā bhavissāma, bhojane mattaññuno, jāgariyaṃ anuyuttā’ti. Evañhi vo, āvuso, sikkhitabba’’nti. Sattamaṃ.

«И как, друг, бхиккху предан бдению? Здесь, друг, в течение дня, расхаживая взад-вперёд и сидя, бхиккху очищает свой ум от препятствующих состояний. В первую стражу ночи, расхаживая взад-вперёд и сидя, он очищает свой ум от препятствующих состояний. В среднюю стражу ночи он ложится на правый бок в позе льва, положив одну ногу на другую, будучи осознанным и бдительным, запечатлев в уме мысль о пробуждении. Поднявшись, в последнюю стражу ночи, расхаживая взад-вперёд и сидя, он очищает свой ум от препятствующих состояний. Вот так, друг, бхиккху предан бдению. Поэтому, друг, вам следует тренировать себя так: „Мы будем охранять двери способностей чувств; мы будем знать меру в еде; мы будем преданы бдению“. Именно так, друг, тебе следует тренировать себя». (Седьмая).


8. Rāhulovādasuttaṃ

8. Рахуловада-сутта


121. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘paripakkā kho rāhulassa vimuttiparipācaniyā dhammā; yaṃnūnāhaṃ rāhulaṃ uttariṃ āsavānaṃ khaye vineyya’’nti. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ rāhulaṃ āmantesi – ‘‘gaṇhāhi, rāhula, nisīdanaṃ. Yena andhavanaṃ tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā rāhulo bhagavato paṭissutvā nisīdanaṃ ādāya bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.

121. Однажды Благословенный пребывал в Саваттхи, в роще Джеты, в монастыре Анатхапиндики. И когда Благословенный пребывал в уединении, в его уме возникла такая мысль: «Качества, созревающие для освобождения, достигли зрелости в Рахуле. Что если я поведу Рахулу дальше, к уничтожению пятен ума (асав)?» Затем утром Благословенный оделся, взял чашу и верхнюю одежду и отправился в Саваттхи за подаянием. Вернувшись после сбора подаяния и приняв пищу, он обратился к почтенному Рахуле: «Возьми подстилку для сидения, Рахула. Мы пойдём в Слепой лес для дневного пребывания». — «Да, о владыка», — ответил почтенный Рахула Благословенному и, взяв подстилку для сидения, последовал прямо за Благословенным.


Tena kho pana samayena anekāni devatāsahassāni bhagavantaṃ anubandhāni honti – ‘‘ajja bhagavā āyasmantaṃ rāhulaṃ uttariṃ āsavānaṃ khaye vinessatī’’ti. Atha kho bhagavā andhavanaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle paññatte āsane nisīdi. Āyasmāpi kho rāhulo bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ rāhulaṃ bhagavā etadavoca –

В то время многие тысячи божеств следовали за Благословенным, думая: «Сегодня Благословенный поведёт почтенного Рахулу дальше, к уничтожению пятен ума (асав)». Затем Благословенный вошёл в Слепой лес и сел у подножия дерева на приготовленное для него сиденье. Почтенный Рахула также поклонился Благословенному и сел в стороне. Когда почтенный Рахула сел в стороне, Благословенный сказал ему:


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, rāhula, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Как ты думаешь, Рахула, глаз постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянен, о владыка».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, о владыка».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: „Это моё, это я, это моя самость (атта)“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’. ( )

«Нет, о владыка».


‘‘Rūpā niccā vā aniccā vā’’ti?

«А формы постоянны или непостоянны?»


‘‘Aniccā, bhante’’…pe….

«Непостоянны, о владыка»...


‘‘Cakkhuviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Сознание глаза постоянно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’…pe….

«Непостоянно, о владыка»...


‘‘Cakkhusamphasso nicco vā anicco vā’’ti?

«Контакт глаза постоянен или непостоянен?»


‘‘Anicco, bhante’’…pe….

«Непостоянен, о владыка»...


‘‘Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ, saññāgataṃ, saṅkhāragataṃ, viññāṇagataṃ, tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«И то, что возникает с контактом глаза как условием — будь то чувство, восприятие, волевые формации или сознание — постоянно оно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянно, о владыка».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, о владыка».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi[Pg.325], eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: „Это моё, это я, это моя самость (атта)“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’…pe….

«Нет, о владыка»...


‘‘Jivhā niccā vā aniccā vā’’ti?

«Язык постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccā, bhante’’…pe….

«Непостоянен, о владыка»...


‘‘Jivhāviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Сознание языка постоянно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’…pe….

«Непостоянно, о владыка»...


‘‘Jivhāsamphasso nicco vā anicco vā’’ti?

«Контакт языка постоянен или непостоянен?»


‘‘Anicco, bhante’’…pe….

«Непостоянен, о владыка»...


‘‘Yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ, saññāgataṃ, saṅkhāragataṃ, viññāṇagataṃ, tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«И то, что возникает с контактом языка как условием — будь то чувство, восприятие, волевые формации или сознание — постоянно оно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянно, о владыка».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, о владыка».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: „Это моё, это я, это моя самость (атта)“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’…pe….

«Нет, о владыка»...


‘‘Mano nicco vā anicco vā’’ti?

«Ум постоянен или непостоянен?»


‘‘Anicco, bhante’’.

«Непостоянен, о владыка».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vāti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, о владыка».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: „Это моё, это я, это моя самость (атта)“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, о владыка».


‘‘Dhammā niccā vā aniccā vā’’ti?

«А ментальные феномены постоянны или непостоянны?»


‘‘Aniccā, bhante’’…pe….

«Непостоянны, о владыка»...


‘‘Manoviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Сознание ума постоянно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’…pe….

«Непостоянно, о владыка»...


‘‘Manosamphasso nicco vā anicco vā’’ti?

«Контакт ума постоянен или непостоянен?»


‘‘Anicco, bhante’’…pe….

«Непостоянен, о владыка»...


‘‘Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ, saññāgataṃ, saṅkhāragataṃ, viññāṇagataṃ, tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«И то, что возникает с контактом ума как условием — будь то чувство, восприятие, волевые формации или сознание — постоянно оно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянно, о владыка».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, о владыка».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: „Это моё, это я, это моя самость (атта)“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, о владыка».


‘‘Evaṃ passaṃ, rāhula, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ tasmimpi nibbindati…pe… jivhāyapi nibbindati, rasesupi nibbindati, jivhāviññāṇepi nibbindati, jivhāsamphassepi nibbindati, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ tasmimpi nibbindati…pe….

«Видя так, Рахула, обученный благородный ученик испытывает разочарование к глазу, испытывает разочарование к формам, испытывает разочарование к сознанию глаза, испытывает разочарование к контакту глаза; испытывает разочарование и к тому, что возникает с контактом глаза как условием — будь то чувство, восприятие, волевые формации или сознание... испытывает разочарование к языку, испытывает разочарование к вкусам, испытывает разочарование к сознанию языка, испытывает разочарование к контакту языка; испытывает разочарование и к тому, что возникает с контактом языка как условием — будь то чувство, восприятие, волевые формации или сознание...»


‘‘Manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.

«Он испытывает разочарование в уме, испытывает разочарование в ментальных феноменах, испытывает разочарование в сознании ума, испытывает разочарование в контакте ума. И какое бы чувство, восприятие, волевое построение или сознание ни возникало с контактом ума как условием, в этом он также испытывает разочарование. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Благодаря бесстрастию он освобождается. Когда он освобожден, возникает знание: „Освобожден“. Он постигает: „Уничтожено рождение, святая жизнь прожита, сделано то, что надлежало сделать, не осталось ничего для этого состояния бытия“».


Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā rāhulo bhagavato bhāsitaṃ abhinandi. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne āyasmato rāhulassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci. Anekānañca [Pg.326] devatāsahassānaṃ virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti. Aṭṭhamaṃ.

«Это сказал Благословенный. Воодушевленный почтенный Рахула порадовался словам Благословенного. И во время провозглашения этого учения ум почтенного Рахулы освободился от загрязнений благодаря нецеплянию. И у многих тысяч божеств возникло незапятнанное, безупречное Око Дхаммы: „Всё, что подвержено возникновению, подвержено прекращению“». Восьмая [сутта].


9. Saṃyojaniyadhammasuttaṃ

9. «Самьоджаниядхамма сутта»


122. ‘‘Saṃyojaniye ca, bhikkhave, dhamme desessāmi saṃyojanañca. Taṃ suṇātha. Katame ca, bhikkhave, saṃyojaniyā dhammā, katamañca saṃyojanaṃ? Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime vuccanti, bhikkhave, saṃyojaniyā dhammā. Yo tattha chandarāgo, taṃ tattha saṃyojanaṃ…pe… santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime vuccanti, bhikkhave, saṃyojaniyā dhammā. Yo tattha chandarāgo taṃ tattha saṃyojana’’nti. Navamaṃ.

122. «„Монахи, я преподам вам вещи, сковывающие узами, и сами узы. Слушайте это. И какие, монахи, вещи сковывают узами, и что такое узы? Есть, монахи, формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, притягательные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Они, монахи, называются вещами, сковывающими узами. То желание и страсть, что возникают к ним — это и есть узы… Есть, монахи, вкусы, познаваемые языком… Есть, монахи, ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, притягательные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Они, монахи, называются вещами, сковывающими узами. То желание и страсть, что возникают к ним — это и есть узы“. Девятая [сутта].»


10. Upādāniyadhammasuttaṃ

10. «Упаданиядхамма сутта»


123. ‘‘Upādāniye ca, bhikkhave, dhamme desessāmi upādānañca. Taṃ suṇātha. Katame ca, bhikkhave, upādāniyā dhammā, katamañca upādānaṃ? Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime vuccanti, bhikkhave, upādāniyā dhammā. Yo tattha chandarāgo, taṃ tattha upādānaṃ…pe… santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime vuccanti, bhikkhave, upādāniyā dhammā. Yo tattha chandarāgo taṃ tattha upādāna’’nti. Dasamaṃ.

123. «„Монахи, я преподам вам вещи, способствующие привязанности, и саму привязанность. Слушайте это. И какие, монахи, вещи способствуют привязанности, и что такое привязанность? Есть, монахи, формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, притягательные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Они, монахи, называются вещами, способствующими привязанности. То желание и страсть, что возникают к ним — это и есть привязанность… Есть, монахи, вкусы, познаваемые языком… Есть, монахи, ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, притягательные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Они, монахи, называются вещами, способствующими привязанности. То желание и страсть, что возникают к ним — это и есть привязанность“. Десятая [сутта].»


Lokakāmaguṇavaggo dvādasamo.

«Двенадцатая глава о мирских чувственных удовольствиях».


Tassuddānaṃ –

«Оглавление этой главы:»


Mārapāsena dve vuttā, lokakāmaguṇena ca;

Sakko pañcasikho ceva, sāriputto ca rāhulo;

Saṃyojanaṃ upādānaṃ, vaggo tena pavuccatīti.

«Две сутты о силках Мары, и две о мирских чувственных удовольствиях; Сакка, Панчасикха, Сарипутта и Рахула; Узы и Привязанность — так называется эта глава».


13. Gahapativaggo

13. «Глава о домохозяевах»


1. Vesālīsuttaṃ

1. «Весали сутта»


124. Ekaṃ [Pg.327] samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho uggo gahapati vesāliko yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho uggo gahapati vesāliko bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti? Ko pana, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti?

124. «Однажды Благословенный пребывал в Весали, в Большом лесу, в зале с остроконечной крышей. Тогда домохозяин Угга из Весали подошел к Благословенному, поклонился ему и сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, домохозяин Угга из Весали обратился к Благословенному с такими словами: „В чем, уважаемый, причина, в чем условие того, что некоторые существа здесь не достигают окончательного освобождения в этой самой жизни? И в чем, уважаемый, причина, в чем условие того, что некоторые существа здесь достигают окончательного освобождения в этой самой жизни?“»


‘‘Santi kho, gahapati, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti tadupādānaṃ. Saupādāno, gahapati, bhikkhu no parinibbāyati…pe… santi kho, gahapati, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi kho, gahapati, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti tadupādānaṃ. Saupādāno, gahapati, bhikkhu no parinibbāyati. Ayaṃ kho, gahapati, hetu, ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti.

«„Есть, домохозяин, формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, притягательные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху радуется им, приветствует их и остается привязанным к ним, то у него, когда он радуется им, приветствует их и остается привязанным к ним, возникает сознание, зависящее от этого, и привязанность к этому. Бхиккху, имеющий привязанность, домохозяин, не достигает окончательного освобождения… Есть, домохозяин, вкусы, познаваемые языком… Есть, домохозяин, ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, притягательные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху радуется им, приветствует их и остается привязанным к ним, то у него, когда он радуется им, приветствует их и остается привязанным к ним, возникает сознание, зависящее от этого, и привязанность к этому. Бхиккху, имеющий привязанность, домохозяин, не достигает окончательного освобождения. В этом, домохозяин, причина, в этом условие того, что некоторые существа здесь не достигают окончательного освобождения в этой самой жизни“».


‘‘Santi ca kho, gahapati, cakkhuviññeyyā rūpā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato na tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti, na tadupādānaṃ. Anupādāno, gahapati, bhikkhu parinibbāyati…pe… santi kho, gahapati, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi kho, gahapati, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato. Na tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti, na tadupādānaṃ. Anupādāno[Pg.328], gahapati, bhikkhu parinibbāyati. Ayaṃ kho, gahapati, hetu ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti. Paṭhamaṃ.

«„Но есть, домохозяин, формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, притягательные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху не радуется им, не приветствует их и не остается привязанным к ним, то у него, когда он не радуется им, не приветствует их и не остается привязанным к ним, не возникает сознания, зависящего от этого, и привязанности к этому. Бхиккху, не имеющий привязанности, домохозяин, достигает окончательного освобождения… Есть, домохозяин, вкусы, познаваемые языком… Есть, домохозяин, ментальные феномены, познаваемые умом — желанные, приятные, притягательные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху не радуется им, не приветствует их и не остается привязанным к ним, то у него, когда он не радуется им, не приветствует их и не остается привязанным к ним, не возникает сознания, зависящего от этого, и привязанности к этому. Бхиккху, не имеющий привязанности, домохозяин, достигает окончательного освобождения. В этом, домохозяин, причина, в этом условие того, что некоторые существа здесь достигают окончательного освобождения в этой самой жизни“». Первая [сутта].


2. Vajjīsuttaṃ

2. «Вадджи сутта»


125. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vajjīsu viharati hatthigāme. Atha kho uggo gahapati hatthigāmako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho uggo gahapati hatthigāmako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti? Ko pana, bhante hetu ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti? (Yathā purimasuttantaṃ, evaṃ vitthāretabbaṃ). Ayaṃ kho, gahapati, hetu ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantīti. Dutiyaṃ.

125. «Однажды Благословенный пребывал в стране вадджиев, в Хаттхигаме. Тогда домохозяин Угга из Хаттхигамы подошел к Благословенному, поклонился ему и сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, домохозяин Угга из Хаттхигамы обратился к Благословенному с такими словами: „В чем, уважаемый, причина, в чем условие того, что некоторые существа здесь не достигают окончательного освобождения в этой самой жизни? И в чем, уважаемый, причина, в чем условие того, что некоторые существа здесь достигают окончательного освобождения в этой самой жизни?“ (Эту сутту следует изложить подробно так же, как и предыдущую). „В этом, домохозяин, причина, в этом условие того, что некоторые существа здесь достигают окончательного освобождения в этой самой жизни“». Вторая [сутта].


3. Nāḷandasuttaṃ

3. «Наланда сутта»


126. Ekaṃ samayaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Atha kho, upāli gahapati, yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho, upāli gahapati, bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti? Ko pana, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti? (Yathā purimasuttantaṃ, evaṃ vitthāretabbaṃ). Ayaṃ kho, gahapati, hetu ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantīti. Tatiyaṃ.

126. «Однажды Благословенный пребывал в Наланде, в манговой роще Паварики. Тогда домохозяин Упали подошел к Благословенному… сел с одной стороны и обратился к Благословенному с такими словами: „В чем, уважаемый, причина, в чем условие того, что некоторые существа здесь не достигают окончательного освобождения в этой самой жизни? И в чем, уважаемый, причина, в чем условие того, что некоторые существа здесь достигают окончательного освобождения в этой самой жизни?“ (Эту сутту следует изложить подробно так же, как и предыдущую). „В этом, домохозяин, причина, в этом условие того, что некоторые существа здесь достигают окончательного освобождения в этой самой жизни“». Третья [сутта].


4. Bhāradvājasuttaṃ

4. «Бхарадваджа сутта»


127. Ekaṃ samayaṃ āyasmā piṇḍolabhāradvājo kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Atha kho rājā udeno yenāyasmā piṇḍolabhāradvājo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā piṇḍolabhāradvājena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā udeno āyasmantaṃ piṇḍolabhāradvājaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bho bhāradvāja, hetu [Pg.329] ko paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikīḷitāvino kāmesu yāvajīvaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caranti, addhānañca āpādentī’’ti? ‘‘Vuttaṃ kho etaṃ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena – ‘etha tumhe, bhikkhave, mātumattīsu mātucittaṃ upaṭṭhapetha, bhaginimattīsu bhaginicittaṃ upaṭṭhapetha, dhītumattīsu dhītucittaṃ upaṭṭhapethā’ti. Ayaṃ kho, mahārāja, hetu, ayaṃ paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikīḷitāvino kāmesu yāvajīvaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caranti, addhānañca āpādentī’’ti.

127. «Однажды почтенный Пиндола Бхарадваджа пребывал в Косамби, в парке Госиты. Тогда царь Удена подошел к почтенному Пиндоле Бхарадвадже и обменялся с ним приветствиями. После дружеской и вежливой беседы он сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, царь Удена обратился к почтенному Пиндоле Бхарадвадже с такими словами: „В чем, уважаемый Бхарадваджа, причина, в чем условие того, что эти молодые бхиккху — юноши с черными волосами, наделенные благословением молодости, в расцвете сил, не предававшиеся чувственным удовольствиям — всю жизнь ведут совершенную и чистую святую жизнь и поддерживают ее непрерывно?“ — „Великий царь, это было сказано Благословенным, знающим и видящим, Арахантом, Всепросветленным: ‚Придите, монахи, к женщинам, которые по возрасту годятся вам в матери, относитесь как к матерям; к тем, кто по возрасту годится в сестры, относитесь как к сестрам; к тем, кто по возрасту годится в дочери, относитесь как к дочерям‘. В этом, великий царь, причина, в этом условие того, что эти молодые бхиккху — юноши с черными волосами, наделенные благословением молодости, в расцвете сил, не предававшиеся чувственным удовольствиям — всю жизнь ведут совершенную и чистую святую жизнь и поддерживают ее непрерывно“».


‘‘Lolaṃ kho, bho bhāradvāja, cittaṃ. Appekadā mātumattīsupi lobhadhammā uppajjanti, bhaginimattīsupi lobhadhammā uppajjanti, dhītumattīsupi lobhadhammā uppajjanti. Atthi nu kho, bho bhāradvāja, añño ca hetu, añño ca paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā…pe… addhānañca āpādentī’’ti?

«„Ум непостоянен, уважаемый Бхарадваджа. Иногда вожделение возникает даже к женщинам, годящимся в матери; иногда оно возникает к женщинам, годящимся в сестры; иногда оно возникает к женщинам, годящимся в дочери. Есть ли, уважаемый Бхарадваджа, иная причина, иное условие того, что эти молодые бхиккху — юноши с черными волосами… и поддерживают ее непрерывно?“»


‘‘Vuttaṃ kho etaṃ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena – ‘etha tumhe, bhikkhave, imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhatha – atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā mutta’nti. Ayampi kho, mahārāja, hetu, ayaṃ paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā…pe… addhānañca āpādentī’’ti. ‘‘Ye te, bho bhāradvāja, bhikkhū bhāvitakāyā bhāvitasīlā bhāvitacittā bhāvitapaññā, tesaṃ taṃ sukaraṃ hoti. Ye ca kho te, bho bhāradvāja, bhikkhū abhāvitakāyā abhāvitasīlā abhāvitacittā abhāvitapaññā, tesaṃ taṃ dukkaraṃ hoti. Appekadā, bho bhāradvāja, asubhato manasi [Pg.330] karissāmīti subhatova āgacchati. Atthi nu kho, bho bhāradvāja, añño ca kho hetu añño ca paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā…pe… addhānañca āpādentī’’ti?

«„Великий царь, это было сказано Благословенным, знающим и видящим, Арахантом, Всепросветленным: ‚Придите, монахи, созерцайте это самое тело снизу вверх от подошв ног и сверху вниз от кончиков волос, покрытое кожей и полное всевозможных нечистот: есть в этом теле волосы на голове, волосы на теле, ногти, зубы, кожа, плоть, сухожилия, кости, костный мозг, почки, сердце, печень, плевра, селезенка, легкие, кишки, брыжейка, содержимое желудка, фекалии, желчь, слизь, гной, кровь, пот, жир, слезы, кожное сало, слюна, сморкание, суставная жидкость, моча‘. В этом также, великий царь, причина, в этом условие того, что эти молодые бхиккху — юноши с черными волосами… и поддерживают ее непрерывно“. — „Уважаемый Бхарадваджа, для тех бхиккху, у которых развито тело, развита нравственность, развит ум, развита мудрость, это легко. Но для тех бхиккху, у которых не развито тело, не развита нравственность, не развит ум, не развита мудрость, это трудно. Иногда, уважаемый Бхарадваджа, когда думаешь: ‚Буду созерцать тело как непривлекательное‘, оно предстает как привлекательное. Есть ли, уважаемый Бхарадваджа, иная причина, иное условие того, что эти молодые бхиккху — юноши с черными волосами… и поддерживают ее непрерывно?“»


‘‘Vuttaṃ kho etaṃ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena – ‘etha tumhe, bhikkhave, indriyesu guttadvārā viharatha. Cakkhunā rūpaṃ disvā mā nimittaggāhino ahuvattha, mānubyañjanaggāhino. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjatha. Rakkhatha cakkhundriyaṃ; cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatha. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya mā nimittaggāhino ahuvattha, mānubyañjanaggāhino. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjatha. Rakkhatha manindriyaṃ; manindriye saṃvaraṃ āpajjathā’ti. Ayampi kho, mahārāja, hetu ayaṃ paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikīḷitāvino kāmesu yāvajīvaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caranti, addhānañca āpādentī’’ti.

«Это было сказано, о великий царь, тем Благословенным, знающим и видящим, Арахантом, Всесовершенным Буддой: „Придите, монахи, пребывайте, охраняя врата своих чувств. Увидев глазом форму, не цепляйтесь за её общие признаки и частные особенности. Поскольку, если вы оставите способность глаза необузданной, злые неблагие состояния алчности и недовольства могут овладеть вами, практикуйте путь её обуздания, оберегайте способность глаза, осуществляйте обуздание способности глаза. Услышав ухом звук... понюхав носом запах... ощутив языком вкус... прикоснувшись телом к тактильному объекту... познав умом ментальный феномен, не цепляйтесь за его общие признаки и частные особенности. Поскольку, если вы оставите способность ума необузданной, злые неблагие состояния алчности и недовольства могут овладеть вами, практикуйте путь её обуздания, оберегайте способность ума, осуществляйте обуздание способности ума“. В этом, великий царь, причина, в этом условие, почему эти молодые монахи, юные, черноволосые, наделённые благословением молодости, в расцвете сил, не предававшиеся чувственным удовольствиям, всю жизнь ведут совершенную и чистую святую жизнь и непрерывно поддерживают её».


‘‘Acchariyaṃ, bho bhāradvāja; abbhutaṃ, bho bhāradvāja! Yāva subhāsitaṃ cidaṃ, bho bhāradvāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena. Esova kho, bho bhāradvāja, hetu, esa paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikīḷitāvino kāmesu yāvajīvaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caranti, addhānañca āpādentīti. Ahampi kho, bho bhāradvāja, yasmiṃ samaye arakkhiteneva kāyena, arakkhitāya vācāya, arakkhitena cittena, anupaṭṭhitāya satiyā, asaṃvutehi indriyehi antepuraṃ pavisāmi, ativiya maṃ tasmiṃ samaye lobhadhammā parisahanti. Yasmiñca khvāhaṃ, bho bhāradvāja, samaye rakkhiteneva kāyena, rakkhitāya vācāya, rakkhitena cittena, upaṭṭhitāya satiyā, saṃvutehi indriyehi antepuraṃ pavisāmi, na maṃ tathā [Pg.331] tasmiṃ samaye lobhadhammā parisahanti. Abhikkantaṃ, bho bhāradvāja; abhikkantaṃ, bho bhāradvāja! Seyyathāpi, bho bhāradvāja, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya, cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā bhāradvājena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bho bhāradvāja, taṃ bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ bhāradvājo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Catutthaṃ.

«Удивительно, почтенный Бхарадваджа! Поразительно, почтенный Бхарадваджа! Как прекрасно это сказано тем Благословенным, знающим и видящим, Арахантом, Всесовершенным Буддой. Именно в этом, почтенный Бхарадваджа, причина, в этом условие, почему эти молодые монахи, юные, черноволосые, наделённые благословением молодости, в расцвете сил, не предававшиеся чувственным удовольствиям, всю жизнь ведут совершенную и чистую святую жизнь и непрерывно поддерживают её. В моём случае тоже, почтенный Бхарадваджа, когда я вхожу в свои внутренние покои, неохраняемый телом, речью и умом, без установленной осознанности, с необузданными способностями чувств, в это время состояния вожделения сильно одолевают меня. Но когда я вхожу в свои внутренние покои, охраняемый телом, речью и умом, с установленной осознанностью, с обузданными способностями чувств, в это время состояния вожделения не одолевают меня таким образом. Великолепно, почтенный Бхарадваджа! Великолепно, почтенный Бхарадваджа! Почтенный Бхарадваджа разъяснил Дхамму многими способами, как если бы он повернул вертикально то, что было перевёрнуто, открыл скрытое, указал путь заблудившемуся или внёс масляный светильник в темноту, чтобы зрячие могли видеть формы. Почтенный Бхарадваджа, я принимаю прибежище в Благословенном, в Дхамме и в общине бхиккху. Пусть почтенный Бхарадваджа считает меня мирянином-последователем, принявшим прибежище отныне и до конца жизни». Четвёртая.


5. Soṇasuttaṃ

5. Сона-сутта


128. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho soṇo gahapatiputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho soṇo gahapatiputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti? Ko pana, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti? (Yathā purimasuttantaṃ, evaṃ vitthāretabbaṃ). Ayaṃ kho, soṇa, hetu, ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantīti. Pañcamaṃ.

128. Одно время Благословенный пребывал в Раджагахе, в Бамбуковой роще, в Беличьем святилище. Тогда сын домохозяина Сона подошёл к Благословенному, поклонился ему и сел сбоку. Сидя сбоку, сын домохозяина Сона сказал Благословенному: «В чём, уважаемый, причина, в чём условие, почему некоторые существа здесь не достигают окончательного освобождения в этой самой жизни? И в чём, уважаемый, причина, в чём условие, почему некоторые существа здесь достигают окончательного освобождения в этой самой жизни?» (Следует подробно изложить так же, как в предыдущей сутте). «В этом, Сона, причина, в этом условие, почему некоторые существа здесь достигают окончательного освобождения в этой самой жизни». Пятая.


6. Ghositasuttaṃ

6. Гхосита-сутта


129. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Atha kho ghosito gahapati yenāyasmā ānando tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho ghosito gahapati āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘‘dhātunānattaṃ, dhātunānatta’nti, bhante ānanda, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Saṃvijjati kho, gahapati, cakkhudhātu, rūpā ca manāpā, cakkhuviññāṇañca sukhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Saṃvijjati kho, gahapati, cakkhudhātu, rūpā ca amanāpā, cakkhuviññāṇañca dukkhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Saṃvijjati kho, gahapati, cakkhudhātu, rūpā ca manāpā upekkhāvedaniyā, cakkhuviññāṇañca adukkhamasukhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā [Pg.332] vedanā…pe… saṃvijjati kho, gahapati, jivhādhātu, rasā ca manāpā, jivhāviññāṇañca sukhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Saṃvijjati kho, gahapati, jivhādhātu, rasā ca amanāpā, jivhāviññāṇañca dukkhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Saṃvijjati kho, gahapati, jivhādhātu, rasā ca upekkhāvedaniyā, jivhāviññāṇañca adukkhamasukhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā…pe… saṃvijjati kho, gahapati, manodhātu, dhammā ca manāpā, manoviññāṇañca sukhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Saṃvijjati kho, gahapati, manodhātu, dhammā ca amanāpā, manoviññāṇañca dukkhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Saṃvijjati kho, gahapati, manodhātu, dhammā ca upekkhāvedaniyā, manoviññāṇañca adukkhamasukhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā. Ettāvatā kho, gahapati, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti. Chaṭṭhaṃ.

129. Одно время почтенный Ананда пребывал в Косамби, в парке Гхоситы. Тогда домохозяин Гхосита подошёл к почтенному Ананде... сел сбоку и сказал почтенному Ананде: «Уважаемый Ананда, говорят: „разнообразие элементов, разнообразие элементов“. В каком отношении, уважаемый, Благословенный говорил о разнообразии элементов?» «Домохозяин, существует элемент глаза, приятные формы и зрительное сознание: в зависимости от контакта, испытываемого как приятный, возникает приятное чувство. Существует элемент глаза, неприятные формы и зрительное сознание: в зависимости от контакта, испытываемого как болезненный, возникает болезненное чувство. Существует элемент глаза, формы, служащие основой для невозмутимости, и зрительное сознание: в зависимости от контакта, испытываемого как ни болезненный, ни приятный, возникает ни болезненное, ни приятное чувство... Домохозяин, существует элемент языка, приятные вкусы и вкусовое сознание: в зависимости от контакта, испытываемого как приятный, возникает приятное чувство. Существует элемент языка, неприятные вкусы и вкусовое сознание: в зависимости от контакта, испытываемого как болезненный, возникает болезненное чувство. Существует элемент языка, вкусы, служащие основой для невозмутимости, и вкусовое сознание: в зависимости от контакта, испытываемого как ни болезненный, ни приятный, возникает ни болезненное, ни приятное чувство... Домохозяин, существует элемент ума, приятные ментальные феномены и умственное сознание: в зависимости от контакта, испытываемого как приятный, возникает приятное чувство. Существует элемент ума, неприятные ментальные феномены и умственное сознание: в зависимости от контакта, испытываемого как болезненный, возникает болезненное чувство. Существует элемент ума, ментальные феномены, служащие основой для невозмутимости, и умственное сознание: в зависимости от контакта, испытываемого как ни болезненный, ни приятный, возникает ни болезненное, ни приятное чувство. Именно в этом отношении, домохозяин, Благословенный говорил о разнообразии элементов». Шестая.


7. Hāliddikānisuttaṃ

7. Халиддикани-сутта


130. Ekaṃ samayaṃ āyasmā mahākaccāno avantīsu viharati kuraraghare papāte pabbate. Atha kho hāliddikāni gahapati yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho hāliddikāni gahapati āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca – ‘‘vuttamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘dhātunānattaṃ paṭicca uppajjati phassanānattaṃ; phassanānattaṃ paṭicca uppajjati vedanānānatta’nti. Kathaṃ nu kho, bhante, dhātunānattaṃ paṭicca uppajjati phassanānattaṃ; phassanānattaṃ paṭicca uppajjati vedanānānatta’’nti? ‘‘Idha, gahapati, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā ‘manāpaṃ ittheta’nti pajānāti cakkhuviññāṇaṃ sukhavedaniyañca. Phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Cakkhunā kho paneva rūpaṃ disvā ‘amanāpaṃ ittheta’nti pajānāti cakkhuviññāṇaṃ dukkhavedaniyañca. Phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Cakkhunā kho paneva rūpaṃ disvā ‘upekkhāṭṭhāniyaṃ [Pg.333] ittheta’nti pajānāti cakkhuviññāṇaṃ adukkhamasukhavedaniyañca. Phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā.

130. Так я слышал. Одно время почтенный Махакаччана пребывал среди жителей Аванти на горе Папата у Курарагхары. Тогда домохозяин Халиддикани подошёл к почтенному Махакаччане... сел сбоку и сказал ему: «Уважаемый, Благословенным было сказано: „В зависимости от разнообразия элементов возникает разнообразие контактов; в зависимости от разнообразия контактов возникает разнообразие чувств“. Как это происходит, уважаемый?» «Здесь, домохозяин, увидев глазом форму, монах распознаёт приятную форму так: „Она такова!“ Возникает зрительное сознание, и в зависимости от контакта, испытываемого как приятный, возникает приятное чувство. Затем, увидев глазом форму, монах распознаёт неприятную форму так: „Она такова!“ Возникает зрительное сознание, и в зависимости от контакта, испытываемого как болезненный, возникает болезненное чувство. Затем, увидев глазом форму, монах распознаёт форму, служащую основой для невозмутимости, так: „Она такова!“ Возникает зрительное сознание, и в зависимости от контакта, испытываемого как ни болезненный, ни приятный, возникает ни болезненное, ни приятное чувство.


‘‘Puna caparaṃ, gahapati, bhikkhu sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya ‘manāpaṃ ittheta’nti pajānāti manoviññāṇaṃ sukhavedaniyañca. Phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Manasā kho paneva dhammaṃ viññāya ‘amanāpaṃ ittheta’nti pajānāti manoviññāṇaṃ dukkhavedaniyañca. Phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Manasā kho paneva dhammaṃ viññāya ‘upekkhāṭṭhāniyaṃ ittheta’nti pajānāti manoviññāṇaṃ adukkhamasukhavedaniyañca. Phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā. Evaṃ kho, gahapati, dhātunānattaṃ paṭicca uppajjati phassanānattaṃ; phassanānattaṃ paṭicca uppajjati vedanānānatta’’nti. Sattamaṃ.

«Кроме того, домохозяин, услышав ухом звук... понюхав носом запах... ощутив языком вкус... прикоснувшись телом к тактильному объекту... познав умом ментальный феномен, монах распознаёт приятный феномен так: „Он таков!“ Возникает умственное сознание, и в зависимости от контакта, испытываемого как приятный, возникает приятное чувство. Познав умом ментальный феномен, монах распознаёт неприятный феномен так: „Он таков!“ Возникает умственное сознание, и в зависимости от контакта, испытываемого как болезненный, возникает болезненное чувство. Познав умом ментальный феномен, монах распознаёт феномен, служащий основой для невозмутимости, так: „Он таков!“ Возникает умственное сознание, и в зависимости от контакта, испытываемого как ни болезненный, ни приятный, возникает ни болезненное, ни приятное чувство. Именно так, домохозяин, в зависимости от разнообразия элементов возникает разнообразие контактов, и в зависимости от разнообразия контактов возникает разнообразие чувств». Седьмая.


8. Nakulapitusuttaṃ

8. Накулапиту-сутта


131. Ekaṃ samayaṃ bhagavā bhaggesu viharati susumāragire bhesakaḷāvane migadāye. Atha kho nakulapitā gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho nakulapitā gahapati bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti? Ko pana, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti? ‘‘Santi kho, gahapati, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti tadupādānaṃ. Saupādāno, gahapati, bhikkhu no parinibbāyati…pe… santi kho, gahapati, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi kho, gahapati, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti tadupādānaṃ. Saupādāno, gahapati, bhikkhu no parinibbāyati[Pg.334]. Ayaṃ kho, gahapati, hetu ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti’’.

131. Одно время Благословенный пребывал в стране Бхаггов на горе Сусумарагира в роще Бхесакала, в Оленьем парке. Тогда домохозяин Накулапита подошёл к Благословенному... сел сбоку и сказал Благословенному: «В чём, уважаемый, причина, в чём условие, почему некоторые существа здесь не достигают окончательного освобождения в этой самой жизни? И в чём, уважаемый, причина, в чём условие, почему некоторые существа здесь достигают окончательного освобождения в этой самой жизни?» «Домохозяин, существуют формы, познаваемые глазом, — желанные, приятные, прелестные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если монах восторгается ими, приветствует их и остаётся привязанным к ним, то у него, восторгающегося ими, приветствующего их и остающегося привязанным к ним, возникает сознание, зависящее от них, и цепляние за них. Монах, имеющий цепляние, домохозяин, не достигает окончательного освобождения... Существуют вкусы, познаваемые языком... Существуют ментальные феномены, познаваемые умом, — желанные, приятные, прелестные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если монах восторгается ими, приветствует их и остаётся привязанным к ним, то у него, восторгающегося ими, приветствующего их и остающегося привязанным к ним, возникает сознание, зависящее от них, и цепляние за них. Монах, имеющий цепляние, домохозяин, не достигает окончательного освобождения. В этом, домохозяин, причина, в этом условие, почему некоторые существа здесь не достигают окончательного освобождения в этой самой жизни».


‘‘Santi ca kho, gahapati, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhunābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato na tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti, na tadupādānaṃ. Anupādāno, gahapati, bhikkhu parinibbāyati…pe… santi kho, gahapati, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi kho, gahapati, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ nābhinandato nābhivadato anajjhosāya tiṭṭhato na tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti na tadupādānaṃ. Anupādāno, gahapati, bhikkhu parinibbāyati. Ayaṃ kho, gahapati, hetu, ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti. Aṭṭhamaṃ.

«Существуют, домохозяин, формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху не восторгается ими, не приветствует их и не пребывает в привязанности к ним, то у него — не восторгающегося ими, не приветствующего их и не пребывающего в привязанности к ним — сознание не становится зависимым от них и не цепляется за них. Без цепляния, домохозяин, бхиккху достигает окончательного освобождения (париниббаны)... [как и в случае с глазом, так и с остальными чувствами]... Существуют, домохозяин, вкусы, познаваемые языком... Существуют, домохозяин, ментальные феномены (дхаммы), познаваемые умом — желанные, приятные, ласкающие ум, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если бхиккху не восторгается ими, не приветствует их и не пребывает в привязанности к ним, то у него — не восторгающегося ими, не приветствующего их и не пребывающего в привязанности к ним — сознание не становится зависимым от них и не цепляется за них. Без цепляния, домохозяин, бхиккху достигает окончательного освобождения (париниббаны). В этом, домохозяин, причина, в этом условие, почему некоторые существа в этой самой жизни достигают окончательного освобождения (париниббаны)». Восьмая.


9. Lohiccasuttaṃ

9. Лохичча-сутта


132. Ekaṃ samayaṃ āyasmā mahākaccāno avantīsu viharati makkarakate araññakuṭikāyaṃ. Atha kho lohiccassa brāhmaṇassa sambahulā antevāsikā kaṭṭhahārakā māṇavakā yenāyasmato mahākaccānassa araññakuṭikā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā parito parito kuṭikāya anucaṅkamanti anuvicaranti uccāsaddā mahāsaddā kānici kānici seleyyakāni karonti – ‘‘ime pana muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā, imesaṃ bharatakānaṃ sakkatā garukatā mānitā pūjitā apacitā’’ti. Atha kho āyasmā mahākaccāno vihārā nikkhamitvā te māṇavake etadavoca – ‘‘mā māṇavakā saddamakattha; dhammaṃ vo bhāsissāmī’’ti. Evaṃ vutte, te māṇavakā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho āyasmā mahākaccāno te māṇavake gāthāhi ajjhabhāsi –

132. Однажды почтенный Махакаччана пребывал в стране Аванти, в лесной хижине близ города Маккараката. В то время множество юношей-брахманов, учеников брахмана Лохиччи, собиравших дрова, подошли к лесной хижине почтенного Махакаччаны. Подойдя, они принялись ходить взад и вперёд вокруг хижины, шумя и громко переговариваясь, и предаваясь разным забавам, говоря: «Эти бритоголовые аскеты, челядь, темнокожие отпрыски ног Господа (Брахмы) — и их почитают, уважают, ценят, поклоняются им и чтят эти их слуги!» Тогда почтенный Махакаччана вышел из своей обители и сказал тем юношам-брахманам: «Не шумите, юноши. Я возвещу вам Дхамму». Когда это было сказано, юноши умолкли. Тогда почтенный Махакаччана обратился к ним со стихами:


‘‘Sīluttamā pubbatarā ahesuṃ,Te brāhmaṇā ye purāṇaṃ saranti;

Guttāni dvārāni surakkhitāni,Ahesuṃ tesaṃ abhibhuyya kodhaṃ.

«Брахманы былых времён, помнившие древние правила, превосходили других в добродетели. Их двери чувств были ограждены и хорошо защищены; они жили, победив в себе гнев.


‘‘Dhamme [Pg.335] ca jhāne ca ratā ahesuṃ,Te brāhmaṇā ye purāṇaṃ saranti;

Ime ca vokkamma japāmaseti,Gottena mattā visamaṃ caranti.

Они находили радость в Дхамме и джхане — те брахманы, что помнили древние правила. Но нынешние уклонились от этого, заявляя: "Мы читаем нараспев [Веды]". Опьянённые своим родом, они поступают неправедно.


‘‘Kodhābhibhūtā puthuattadaṇḍā,Virajjamānā sataṇhātaṇhesu;

Aguttadvārassa bhavanti moghā,Supineva laddhaṃ purisassa vittaṃ.

Одолеваемые гневом, вооружившись различными палками, они враждуют и с теми, у кого есть жажда, и с теми, у кого её нет. Для того, чьи двери чувств не ограждены, все обеты тщетны, подобно богатству, обретённому человеком во сне.


‘‘Anāsakā thaṇḍilasāyikā ca;

Pāto sinānañca tayo ca vedā.

Голодание, сон на голой земле, омовение на рассвете, изучение трёх Вед,


‘‘Kharājinaṃ jaṭāpaṅko, mantā sīlabbataṃ tapo;

Kuhanā vaṅkadaṇḍā ca, udakācamanāni ca.

Грубые шкуры, спутанные волосы и грязь, мантры, правила и обеты, суровое подвижничество, лицемерие, изогнутые посохи и ритуальные омовения водой —


‘‘Vaṇṇā ete brāhmaṇānaṃ, katā kiñcikkhabhāvanā;

Cittañca susamāhitaṃ, vippasannamanāvilaṃ;

Akhilaṃ sabbabhūtesu, so maggo brahmapattiyā’’ti.

Все эти внешние признаки брахманов служат лишь для приумножения их мирской наживы. Но ум, который хорошо сосредоточен, чист, ясен и не имеет злобы ко всем живым существам — вот путь к достижению мира Брахмы».


Atha kho te māṇavakā kupitā anattamanā yena lohicco brāhmaṇo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā lohiccaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘yagghe! Bhavaṃ jāneyya, samaṇo mahākaccāno brāhmaṇānaṃ mante ekaṃsena apavadati, paṭikkosatī’’ti? Evaṃ vutte, lohicco brāhmaṇo kupito ahosi anattamano. Atha kho lohiccassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘na kho pana metaṃ patirūpaṃ yohaṃ aññadatthu māṇavakānaṃyeva sutvā samaṇaṃ mahākaccānaṃ akkoseyyaṃ paribhāseyyaṃ. Yaṃnūnāhaṃ upasaṅkamitvā puccheyya’’nti.

Тогда эти юноши-брахманы, разгневанные и недовольные, пришли к брахману Лохичче и сказали ему: «Почтенный, знайте же: аскет Махакаччана напрочь порицает и отвергает священные мантры брахманов!» Когда это было сказано, брахман Лохичча разгневался и расстроился. Но затем ему пришла мысль: «Негоже мне оскорблять и ругать аскета Махакаччану лишь на основании того, что я услышал от этих юношей. Что если я сам пойду к нему и расспрошу его?»


Atha kho lohicco brāhmaṇo tehi māṇavakehi saddhiṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho lohicco brāhmaṇo [Pg.336] āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca – ‘‘āgamaṃsu nu khvidha, bho kaccāna, amhākaṃ sambahulā antevāsikā kaṭṭhahārakā māṇavakā’’ti? ‘‘Āgamaṃsu khvidha te, brāhmaṇa, sambahulā antevāsikā kaṭṭhahārakā māṇavakā’’ti. ‘‘Ahu pana bhoto kaccānassa tehi māṇavakehi saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? ‘‘Ahu kho me, brāhmaṇa, tehi māṇavakehi saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana bhoto kaccānassa tehi māṇavakehi saddhiṃ ahosi kathāsallāpo’’ti? ‘‘Evaṃ kho me, brāhmaṇa, tehi māṇavakehi saddhiṃ ahosi kathāsallāpo –

Тогда брахман Лохичча вместе с теми юношами-брахманами пришёл к почтенному Махакаччане. Придя, он обменялся приветствиями с почтенным Махакаччаной, и после дружеской и вежливой беседы сел сбоку и спросил его: «Уважаемый Каччана, приходили ли сюда наши многочисленные ученики, собиравшие дрова?» — «Да, брахман, они приходили сюда». — «Был ли у уважаемого Каччаны какой-либо разговор с этими юношами?» — «Да, брахман, у меня был с ними разговор». — «И о чём же был разговор уважаемого Каччаны с этими юношами?» — «Мой разговор с этими юношами был таков:


‘‘Sīluttamā pubbatarā ahesuṃ,Te brāhmaṇā ye purāṇaṃ saranti;

…Pe…;

Akhilaṃ sabbabhūtesu,So maggo brahmapattiyā’’ti.

«„Брахманы былых времён, помнившие древние правила, превосходили других в добродетели... [и так далее]... не имеющий злобы ко всем живым существам — вот путь к достижению мира Брахмы“.


‘‘Evaṃ kho me, brāhmaṇa, tehi māṇavakehi saddhiṃ ahosi kathāsallāpo’’ti.

Вот какой разговор, брахман, произошёл у меня с этими юношами».


‘‘‘Aguttadvāro’ti bhavaṃ kaccāno āha. Kittāvatā nu kho, bho kaccāna, aguttadvāro hotī’’ti? ‘‘Idha, brāhmaṇa, ekacco cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati, appiyarūpe rūpe byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati, parittacetaso tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati, appiyarūpe ca dhamme byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati, parittacetaso tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Evaṃ kho, brāhmaṇa, aguttadvāro hotī’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, bho kaccāna; abbhutaṃ, bho kaccāna! Yāvañcidaṃ bhotā kaccānena aguttadvārova samāno aguttadvāroti akkhāto.

«„Уважаемый Каччана упомянул того, 'чьи двери чувств не ограждены'. В каком же отношении, уважаемый Каччана, человек считается тем, чьи двери чувств не ограждены?“ — „Здесь, брахман, видя глазом форму, человек привязывается к приятной форме и испытывает отвращение к неприятной форме. Он пребывает без установленной осознанности тела, с ограниченным умом, и не понимает как есть освобождение ума, освобождение мудростью, в котором без остатка прекращаются возникающие злые неблагие состояния. Слыша ухом звук... Обоняя носом запах... Ощущая языком вкус... Осязая телом тактильное ощущение... Познавая умом ментальный феномен (дхамму), он привязывается к приятному ментальному феномену и испытывает отвращение к неприятному ментальному феномену. Он пребывает без установленной осознанности тела, с ограниченным умом, и не понимает как есть освобождение ума, освобождение мудростью, в котором без остатка прекращаются возникающие злые неблагие состояния. Вот каким образом, брахман, человек считается тем, чьи двери чувств не ограждены“. — „Удивительно, уважаемый Каччана! Поразительно, уважаемый Каччана! Как точно уважаемый Каччана назвал того, чьи двери чувств действительно не ограждены, 'человеком с неограждёнными дверями чувств'!


‘‘‘Guttadvāro’ti [Pg.337] bhavaṃ kaccāno āha. Kittāvatā nu kho, bho kaccāna, guttadvāro hotī’’ti? ‘‘Idha, brāhmaṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati, appiyarūpe rūpe na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati, appamāṇacetaso tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati, appiyarūpe dhamme na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati, appamāṇacetaso tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Evaṃ kho, brāhmaṇa, guttadvāro hotī’’ti.

„Но уважаемый Каччана упомянул того, 'чьи двери чувств ограждены'. В каком же отношении, уважаемый Каччана, человек считается тем, чьи двери чувств ограждены?“ — „Здесь, брахман, бхиккху, видя глазом форму, не привязывается к приятной форме и не испытывает отвращения к неприятной форме. Он пребывает с установленной осознанностью тела, с безграничным умом, и понимает как есть освобождение ума, освобождение мудростью, в котором без остатка прекращаются возникающие злые неблагие состояния. Слыша ухом звук... Обоняя носом запах... Ощущая языком вкус... Осязая телом тактильное ощущение... Познавая умом ментальный феномен (дхамму), он не привязывается к приятному ментальному феномену и не испытывает отвращения к неприятному ментальному феномену. Он пребывает с установленной осознанностью тела, с безграничным умом, и понимает как есть освобождение ума, освобождение мудростью, в котором без остатка прекращаются возникающие злые неблагие состояния. Вот каким образом, брахман, человек считается тем, чьи двери чувств ограждены“.


‘‘Acchariyaṃ, bho kaccāna; abbhutaṃ, bho kaccāna! Yāvañcidaṃ bhotā kaccānena guttadvārova samāno guttadvāroti akkhāto. Abhikkantaṃ, bho kaccāna; abhikkantaṃ, bho kaccāna! Seyyathāpi, bho kaccāna, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya, cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā kaccānena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bho kaccāna, taṃ bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gataṃ. Yathā ca bhavaṃ kaccāno makkarakate upāsakakulāni upasaṅkamati; evameva lohiccakulaṃ upasaṅkamatu. Tattha ye māṇavakā vā māṇavikā vā bhavantaṃ kaccānaṃ abhivādessanti paccuṭṭhissanti āsanaṃ vā udakaṃ vā dassanti, tesaṃ taṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Navamaṃ.

«Удивительно, уважаемый Каччана! Поразительно, уважаемый Каччана! Как точно уважаемый Каччана назвал того, чьи двери чувств действительно ограждены, "человеком с ограждёнными дверями чувств"! Великолепно, уважаемый Каччана! Великолепно, уважаемый Каччана! Как если бы кто-то перевернул опрокинутое, открыл скрытое, указал путь заблудившемуся или внес масляный светильник во тьму, чтобы зрячие могли видеть формы — точно так же уважаемый Каччана разъяснил Дхамму многими способами. Я прибегаю к Благословенному как к прибежищу, к Дхамме и к общине бхиккху. Пусть уважаемый Каччана считает меня мирянином-последователем (упасакой), принявшим прибежище с сегодняшнего дня и на всю жизнь. И пусть уважаемый Каччана посещает семью Лохиччи точно так же, как он посещает семьи мирян в Маккаракате. Юноши и девушки из этой семьи будут выражать почтение уважаемому Каччане, вставать перед ним в знак уважения, предлагать ему сиденье и воду, и это послужит к их благу и счастью на долгое время». Девятая.


10. Verahaccānisuttaṃ

10. Верахаччани-сутта


133. Ekaṃ samayaṃ āyasmā udāyī kāmaṇḍāyaṃ viharati todeyyassa brāhmaṇassa ambavane. Atha kho verahaccānigottāya brāhmaṇiyā antevāsī māṇavako yenāyasmā udāyī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā udāyinā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho taṃ māṇavakaṃ [Pg.338] āyasmā udāyī dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi. Atha kho so māṇavako āyasmatā udāyinā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṃsito uṭṭhāyāsanā yena verahaccānigottā brāhmaṇī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā verahaccānigottaṃ brāhmaṇiṃ etadavoca – ‘‘yagghe, bhoti, jāneyyāsi ! Samaṇo udāyī dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ, sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetī’’ti.

133. Однажды почтенный Удайи пребывал в Каманде, в Манговой роще брахмана Тодейи. Тогда один юноша-брахман, ученик госпожи-брахманки из рода Верахаччани, подошел к почтенному Удайи и поприветствовал его. После дружеской и вежливой беседы он сел сбоку, и почтенный Удайи наставил его, побудил, воодушевил и порадовал беседой о Дхамме. Будучи наставленным, побужденным, воодушевленным и порадованным беседой о Дхамме, юноша-брахман поднялся со своего места, пришел к госпоже-брахманке из рода Верахаччани и сказал ей: «Знайте же, госпожа! Аскет Удайи проповедует Дхамму, прекрасную в начале, прекрасную в середине и прекрасную в конце, со всеми её смыслами и выражениями; он разъясняет святую жизнь, совершенно полную и чистую».


‘‘Tena hi tvaṃ, māṇavaka, mama vacanena samaṇaṃ udāyiṃ nimantehi svātanāya bhattenā’’ti. ‘‘Evaṃ bhotī’’ti kho so māṇavako verahaccānigottāya brāhmaṇiyā paṭissutvā yenāyasmā udāyī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu kira, bhavaṃ, udāyi, amhākaṃ ācariyabhariyāya verahaccānigottāya brāhmaṇiyā svātanāya bhatta’’nti. Adhivāsesi kho āyasmā udāyī tuṇhībhāvena. Atha kho āyasmā udāyī tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena verahaccānigottāya brāhmaṇiyā nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho verahaccānigottā brāhmaṇī āyasmantaṃ udāyiṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho verahaccānigottā brāhmaṇī āyasmantaṃ udāyiṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ pādukā ārohitvā ucce āsane nisīditvā sīsaṃ oguṇṭhitvā āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘bhaṇa, samaṇa, dhamma’’nti. ‘‘Bhavissati, bhagini, samayo’’ti vatvā uṭṭhāyāsanā pakkami.

«В таком случае, юноша, пригласи от моего имени аскета Удайи на завтрашнюю трапезу». — «Хорошо, госпожа», — ответил юноша. Согласившись с госпожой-брахманкой из рода Верахаччани, он пошел к почтенному Удайи и сказал ему: «Пусть уважаемый Удайи соизволит принять завтрашнее угощение от супруги нашего учителя, госпожи-брахманки из рода Верахаччани». Почтенный Удайи выразил свое согласие молчанием. Затем, по прошествии ночи, утром почтенный Удайи оделся, взял чашу и верхнюю мантию и отправился к дому госпожи-брахманки из рода Верахаччани. Придя туда, он сел на приготовленное сиденье. Тогда госпожа-брахманка из рода Верахаччани своими руками поднесла почтенному Удайи изысканные яства и напитки и потчевала его досыта. Когда почтенный Удайи закончил трапезу и убрал руку от чаши, госпожа-брахманка из рода Верахаччани надела сандалии, села на высокое сиденье, покрыла голову и сказала ему: «Проповедуй Дхамму, аскет». Сказав: «Для этого будет подходящее время, сестра», он поднялся со своего места и ушел.


Dutiyampi kho so māṇavako yenāyasmā udāyī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā udāyinā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho taṃ māṇavakaṃ āyasmā udāyī dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi. Dutiyampi kho so māṇavako āyasmatā udāyinā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṃsito uṭṭhāyāsanā yena verahaccānigottā brāhmaṇī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā [Pg.339] verahaccānigottaṃ brāhmaṇiṃ etadavoca – ‘‘yagghe, bhoti, jāneyyāsi! Samaṇo udāyī dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ, sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetī’’ti.

И во второй раз этот юноша подошёл к почтенному Удайи. Подойдя, он обменялся с почтенным Удайи приветствиями. Обменявшись вежливыми и дружескими приветствиями, он сел с одной стороны. Когда юноша сел с одной стороны, почтенный Удайи наставил, воодушевил, укрепил и порадовал его беседой о Дхамме. И во второй раз этот юноша, будучи наставлен, воодушевлён, укреплён и порадован почтенным Удайи беседой о Дхамме, поднялся со своего места и направился к брахманке из рода Верахаччани. Подойдя, он сказал брахманке из рода Верахаччани: «О госпожа, знай же! Отшельник Удайи проповедует Дхамму, благую в начале, благую в середине и благую в конце, со всем её смыслом и выражением; он разъясняет святую жизнь, совершенно полную и чистую».


‘‘Evamevaṃ pana tvaṃ, māṇavaka, samaṇassa udāyissa vaṇṇaṃ bhāsasi. Samaṇo panudāyī ‘bhaṇa, samaṇa, dhamma’nti vutto samāno ‘bhavissati, bhagini, samayo’ti vatvā uṭṭhāyāsanā pakkanto’’ti. ‘‘Tathā hi pana tvaṃ, bhoti, pādukā ārohitvā ucce āsane nisīditvā sīsaṃ oguṇṭhitvā etadavoca – ‘bhaṇa, samaṇa, dhamma’nti. Dhammagaruno hi te bhavanto dhammagāravā’’ti. ‘‘Tena hi tvaṃ, māṇavaka, mama vacanena samaṇaṃ udāyiṃ nimantehi svātanāya bhattenā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhotī’’ti kho so māṇavako verahaccānigottāya brāhmaṇiyā paṭissutvā yenāyasmā udāyī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu kira bhavaṃ udāyī amhākaṃ ācariyabhariyāya verahaccānigottāya brāhmaṇiyā svātanāya bhatta’’nti. Adhivāsesi kho āyasmā udāyī tuṇhībhāvena.

«Вот так же и ты, юноша, восхваляешь отшельникa Удайи. Но когда я сказала отшельнику Удайи: „Проповедуй Дхамму, отшельник“, он ответил: „Сестра, для этого будет подходящее время“, поднялся со своего места и ушёл». — «Это потому, госпожа, что ты, надев сандалии, сев на высокое сиденье и покрыв голову, сказала ему: „Проповедуй Дхамму, отшельник“. Ведь эти почтенные мужи чтят Дхамму и уважают Дхамму». — «В таком случае, юноша, пригласи отшельника Удайи от моего имени на завтрашнюю трапезу». — «Да, госпожа», — ответил юноша брахманке из рода Верахаччани и направился к почтенному Удайи. Подойдя, он сказал почтенному Удайи: «Пусть почтенный Удайи примет приглашение на завтрашнюю трапезу от жены нашего учителя, брахманки из рода Верахаччани». Почтенный Удайи выразил своё согласие молчанием.


Atha kho āyasmā udāyī tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena verahaccānigottāya brāhmaṇiyā nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho verahaccānigottā brāhmaṇī āyasmantaṃ udāyiṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho verahaccānigottā brāhmaṇī āyasmantaṃ udāyiṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ pādukā orohitvā nīce āsane nisīditvā sīsaṃ vivaritvā āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘kismiṃ nu kho, bhante, sati arahanto sukhadukkhaṃ paññapenti, kismiṃ asati arahanto sukhadukkhaṃ na paññapentī’’ti?

Затем почтенный Удайи, по прошествии той ночи, утром оделся, взял чашу и верхнюю одежду и направился к дому брахманки из рода Верахаччани. Подойдя, он сел на приготовленное сиденье. Тогда брахманка из рода Верахаччани своими руками поднесла почтенному Удайи превосходную твёрдую и мягкую пищу и потчевала его досыта. Когда почтенный Удайи закончил трапезу и омыл руки и чашу, брахманка из рода Верахаччани сняла сандалии, села на низкое сиденье, открыла голову и спросила его: «Уважаемый, при наличии чего араханты провозглашают счастье и страдание, и при отсутствии чего араханты не провозглашают счастье и страдание?»


‘‘Cakkhusmiṃ kho, bhagini, sati arahanto sukhadukkhaṃ paññapenti, cakkhusmiṃ asati arahanto sukhadukkhaṃ na paññapenti…pe… jivhāya sati arahanto sukhadukkhaṃ paññapenti, jivhāya asati arahanto sukhadukkhaṃ na paññapenti…pe…. Manasmiṃ sati arahanto sukhadukkhaṃ paññapenti, manasmiṃ asati arahanto sukhadukkhaṃ na paññapentī’’ti.

«Сестра, при наличии глаза араханты провозглашают счастье и страдание, а при отсутствии глаза араханты не провозглашают счастье и страдание... при наличии языка араханты провозглашают счастье и страдание, а при отсутствии языка араханты не провозглашают счастье и страдание... при наличии ума араханты провозглашают счастье и страдание, а при отсутствии ума араханты не провозглашают счастье и страдание».


Evaṃ vutte, verahaccānigottā brāhmaṇī āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante; abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya[Pg.340], paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya, cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ ayyena udāyinā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, ayya udāyi, taṃ bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca. Upāsikaṃ maṃ ayyo udāyī dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Dasamaṃ.

Когда это было сказано, брахманка из рода Верахаччани сказала почтенному Удайи: «Великолепно, уважаемый! Великолепно, уважаемый! Как если бы кто-то перевернул опрокинутое, или открыл скрытое, или указал путь заблудившемуся, или внёс масляный светильник в темноту, чтобы зрячие могли видеть формы, — точно так же почтенный Удайи многими способами разъяснил Дхамму. Я прибегаю к Благословенному как к прибежищу, к Дхамме и к общине бхиккху. Пусть почтенный Удайи считает меня мирянкой-последовательницей, принявшей прибежище с сегодняшнего дня и на всю жизнь». Десятая [сутта].


Gahapativaggo terasamo.

Тринадцатая глава о домохозяевах.


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Vesālī vajji nāḷandā, bhāradvāja soṇo ca ghosito;

Hāliddiko nakulapitā, lohicco verahaccānīti.

«Весали», «Вадджи», «Наланда», «Бхарадваджа», «Сона», «Гхосита», «Халиддика», «Накулапита», «Лохичча» и «Верахаччани».


14. Devadahavaggo

14. Глава о Девадахе


1. Devadahasuttaṃ

1. Девадаха-сутта


134. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati devadahaṃ nāma sakyānaṃ nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘nāhaṃ, bhikkhave, sabbesaṃyeva bhikkhūnaṃ chasu phassāyatanesu appamādena karaṇīyanti vadāmi, na ca panāhaṃ, bhikkhave, sabbesaṃyeva bhikkhūnaṃ chasu phassāyatanesu nāppamādena karaṇīyanti vadāmi. Ye te, bhikkhave, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tesāhaṃ, bhikkhave, bhikkhūnaṃ chasu phassāyatanesu nāppamādena karaṇīyanti vadāmi. Taṃ kissa hetu? Kataṃ tesaṃ appamādena, abhabbā te pamajjituṃ. Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū sekkhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, tesāhaṃ, bhikkhave, bhikkhūnaṃ chasu phassāyatanesu appamādena karaṇīyanti vadāmi. Taṃ kissa hetu? Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā manoramāpi, amanoramāpi. Tyāssa phussa phussa cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Imaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, appamādaphalaṃ [Pg.341] sampassamāno tesaṃ bhikkhūnaṃ chasu phassāyatanesu appamādena karaṇīyanti vadāmi…pe… santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā manoramāpi amanoramāpi. Tyāssa phussa phussa cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Imaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, appamādaphalaṃ sampassamāno tesaṃ bhikkhūnaṃ chasu phassāyatanesu appamādena karaṇīyanti vadāmī’’ti. Paṭhamaṃ.

134. Однажды Благословенный пребывал в стране сакьев, где был город сакьев под названием Девадаха. Там Благословенный обратился к бхиккху: «Бхиккху, я не говорю, что абсолютно всем бхиккху надлежит усердно трудиться в отношении шести сфер контакта. Но я также не говорю, бхиккху, что абсолютно всем бхиккху не надлежит усердно трудиться в отношении шести сфер контакта. О тех бхиккху, которые являются арахантами, чьи омрачения уничтожены, которые прожили святую жизнь, сделали то, что должно было быть сделано, сбросили бремя, достигли своей цели, полностью уничтожили оковы существования и полностью освободились благодаря высшему знанию, — о таких бхиккху я говорю, что им нет нужды усердно трудиться в отношении шести сфер контакта. Почему так? Они уже совершили свой труд с усердием и неспособны к небрежности. Но о тех бхиккху, которые ещё обучаются, не достигли вершины устремлений своего ума и живут, стремясь к непревзойдённой безопасности от уз, — о таких бхиккху я говорю, что им надлежит усердно трудиться в отношении шести сфер контакта. Почему так? Бхиккху, существуют формы, познаваемые глазом, как приятные, так и неприятные. Они не должны овладевать умом бхиккху, даже когда испытываются вновь и вновь. Когда ум не захвачен ими, пробуждается неутомимое усердие, устанавливается бдительная осознанность, тело становится спокойным и безмятежным, ум становится сосредоточенным и однонаправленным. Видя этот плод усердия, бхиккху, я говорю, что этим бхиккху надлежит усердно трудиться в отношении шести сфер контакта... существуют ментальные феномены, познаваемые умом, как приятные, так и неприятные. Они не должны овладевать умом бхиккху, даже когда испытываются вновь и вновь. Когда ум не захвачен ими, пробуждается неутомимое усердие, устанавливается бдительная осознанность, тело становится спокойным и безмятежным, ум становится сосредоточенным и однонаправленным. Видя этот плод усердия, бхиккху, я говорю, что этим бхиккху надлежит усердно трудиться в отношении шести сфер контакта». Первая [сутта].


2. Khaṇasuttaṃ

2. Кхана-сутта


135. ‘‘Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṃ vo, bhikkhave, khaṇo vo paṭiladdho brahmacariyavāsāya. Diṭṭhā mayā, bhikkhave, chaphassāyatanikā nāma nirayā. Tattha yaṃ kiñci cakkhunā rūpaṃ passati aniṭṭharūpaṃyeva passati, no iṭṭharūpaṃ; akantarūpaṃyeva passati, no kantarūpaṃ; amanāparūpaṃyeva passati, no manāparūpaṃ. Yaṃ kiñci sotena saddaṃ suṇāti…pe… yaṃ kiñci ghānena gandhaṃ ghāyati…pe… yaṃ kiñci jivhāya rasaṃ sāyati…pe… yaṃ kiñci kāyena phoṭṭhabbaṃ phusati…pe… yaṃ kiñci manasā dhammaṃ vijānāti aniṭṭharūpaṃyeva vijānāti, no iṭṭharūpaṃ; akantarūpaṃyeva vijānāti, no kantarūpaṃ; amanāparūpaṃyeva vijānāti, no manāparūpaṃ. Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṃ vo, bhikkhave, khaṇo vo paṭiladdho brahmacariyavāsāya. Diṭṭhā mayā, bhikkhave, chaphassāyatanikā nāma saggā. Tattha yaṃ kiñci cakkhunā rūpaṃ passati iṭṭharūpaṃyeva passati, no aniṭṭharūpaṃ; kantarūpaṃyeva passati, no akantarūpaṃ; manāparūpaṃyeva passati, no amanāparūpaṃ…pe… yaṃ kiñci jivhāya rasaṃ sāyati…pe… yaṃ kiñci manasā dhammaṃ vijānāti iṭṭharūpaṃyeva vijānāti, no aniṭṭharūpaṃ; kantarūpaṃyeva vijānāti, no akantarūpaṃ; manāparūpaṃyeva vijānāti, no amanāparūpaṃ. Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṃ vo, bhikkhave, khaṇo vo paṭiladdho brahmacariyavāsāyā’’ti. Dutiyaṃ.

135. «Это приобретение для вас, бхиккху, это великое благо для вас, бхиккху, что вы обрели благоприятный момент для ведения святой жизни! Я видел, бхиккху, адские миры под названием „Шесть сфер контакта“. Там какую бы форму человек ни видел глазом, он видит только нежелательное, а не желательное; только неприятное, а не приятное; только непривлекательное, а не привлекательное. Какой бы звук он ни слышал ухом... какой бы запах ни чувствовал носом... какой бы вкус ни ощущал языком... какое бы тактильное ощущение ни испытывал телом... какой бы ментальный феномен ни познавал умом, он познаёт только нежелательное, а не желательное; только неприятное, а не приятное; только непривлекательное, а не привлекательное. Это приобретение для вас, бхиккху, это великое благо для вас, бхиккху, что вы обрели благоприятный момент для ведения святой жизни! Я видел, бхиккху, небесные миры под названием „Шесть сфер контакта“. Там какую бы форму человек ни видел глазом, он видит только желательное, а не нежелательное; только приятное, а не неприятное; только привлекательное, а не непривлекательное... какой бы вкус ни ощущал языком... какой бы ментальный феномен ни познавал умом, он познаёт только желательное, а не нежелательное; только приятное, а не неприятное; только привлекательное, а не непривлекательное. Это приобретение для вас, бхиккху, это великое благо для вас, бхиккху, что вы обрели благоприятный момент для ведения святой жизни». Вторая [сутта].


3. Paṭhamarūpārāmasuttaṃ

3. Первая сутта о наслаждении формами


136. ‘‘Rūpārāmā, bhikkhave, devamanussā rūparatā rūpasammuditā. Rūpavipariṇāmavirāganirodhā dukkhā, bhikkhave, devamanussā viharanti. Saddārāmā, bhikkhave[Pg.342], devamanussā saddaratā saddasammuditā. Saddavipariṇāmavirāganirodhā dukkhā, bhikkhave, devamanussā viharanti. Gandhārāmā… rasārāmā… phoṭṭhabbārāmā… dhammārāmā, bhikkhave, devamanussā dhammaratā dhammasammuditā. Dhammavipariṇāmavirāganirodhā dukkhā, bhikkhave, devamanussā viharanti. Tathāgato ca kho, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho rūpānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavaṃ ca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā na rūpārāmo na rūparato na rūpasammudito. Rūpavipariṇāmavirāganirodhā sukho, bhikkhave, tathāgato viharati. Saddānaṃ… gandhānaṃ… rasānaṃ… phoṭṭhabbānaṃ… dhammānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā na dhammārāmo, na dhammarato, na dhammasammudito. Dhammavipariṇāmavirāganirodhā sukho, bhikkhave, tathāgato viharati’’. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

136. «Бхиккху, божества и люди находят радость в формах, наслаждаются формами, ликуют в формах. С изменением, угасанием и прекращением форм божества и люди пребывают в страдании. Божества и люди находят радость в звуках... находят радость в запахах... находят радость в вкусах... находят радость в тактильных ощущениях... божества и люди находят радость в ментальных феноменах, наслаждаются ментальными феноменами, ликуют в ментальных феноменах. С изменением, угасанием и прекращением ментальных феноменов божества и люди пребывают в страдании. Но Татхагата, бхиккху, Арахант, Всепросветлённый, постигнув как есть возникновение и исчезновение форм, их привлекательность, опасность и освобождение от них, не находит радости в формах, не наслаждается формами, не ликует в формах. С изменением, угасанием и прекращением форм Татхагата пребывает в счастье. Постигнув как есть возникновение и исчезновение звуков... запахов... вкусов... тактильных ощущений... ментальных феноменов, их привлекательность, опасность и освобождение от них, он не находит радости в ментальных феноменах, не наслаждается ментальными феноменами, не ликует в ментальных феноменах. С изменением, угасанием и прекращением ментальных феноменов Татхагата пребывает в счастье». Это сказал Благословенный. Сказав это, Сугата, Учитель, добавил следующее:


‘‘Rūpā saddā rasā gandhā, phassā dhammā ca kevalā;

Iṭṭhā kantā manāpā ca, yāvatatthīti vuccati.

«Формы, звуки, вкусы, запахи, тактильные ощущения и все ментальные феномены — желанные, приятные и привлекательные, пока говорят: „Они существуют“.


‘‘Sadevakassa lokassa, ete vo sukhasammatā;

Yattha cete nirujjhanti, taṃ tesaṃ dukkhasammataṃ.

Для мира вместе с его божествами они считаются счастьем; но там, где они прекращаются, это они считают страданием.


‘‘Sukhaṃ diṭṭhamariyebhi, sakkāyassa nirodhanaṃ;

Paccanīkamidaṃ hoti, sabbalokena passataṃ.

Благородные же видят как счастье прекращение самоотождествления. Это видение тех, кто ясно видит, противоположно всему миру.


‘‘Yaṃ pare sukhato āhu, tadariyā āhu dukkhato;

Yaṃ pare dukkhato āhu, tadariyā sukhato vidū.

То, что другие называют счастьем, благородные называют страданием; то, что другие называют страданием, благородные знают как блаженство.


‘‘Passa dhammaṃ durājānaṃ, sammūḷhettha aviddasu;

Nivutānaṃ tamo hoti, andhakāro apassataṃ.

Узри эту Дхамму, трудную для постижения: здесь глупцы пребывают в заблуждении. Для тех, чей ум преграждён, она темна, кромешная тьма для тех, кто не видит.


‘‘Satañca vivaṭaṃ hoti, āloko passatāmi;

Santike na vijānanti, maggā dhammassa akovidā.

Но для добродетельных она открыта, она — свет для тех, кто видит. Невежды, неискушённые в Дхамме, не понимают её, даже когда она рядом.


‘‘Bhavarāgaparetebhi, bhavarāgānusārībhi ;

Māradheyyānupannehi, nāyaṃ dhammo susambudho.

Теми, кто охвачен страстью к существованию, кто следует за страстью к существованию, кто вошёл во владения Мары, эта Дхамма не постигается легко.


‘‘Ko [Pg.343] nu aññatra mariyebhi, padaṃ sambuddhumarahati;

Yaṃ padaṃ sammadaññāya, parinibbanti anāsavā’’ti. tatiyaṃ;

Кто же, кроме благородных, достоин полностью постичь это состояние? Постигнув это состояние как следует, те, кто лишены омрачений, полностью угасают». Третья [сутта].


4. Dutiyarūpārāmasuttaṃ

4. Вторая сутта о наслаждении формами


137. ‘‘Rūpārāmā, bhikkhave, devamanussā rūparatā rūpasammuditā. Rūpavipariṇāmavirāganirodhā dukkhā, bhikkhave, devamanussā viharanti. Saddārāmā… gandhārāmā… rasārāmā … phoṭṭhabbārāmā… dhammārāmā, bhikkhave, devamanussā dhammaratā dhammasammuditā. Dhammavipariṇāmavirāganirodhā dukkhā, bhikkhave, devamanussā viharanti. Tathāgato ca, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho rūpānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā na rūpārāmo na rūparato na rūpasammudito. Rūpavipariṇāmavirāganirodhā sukho, bhikkhave, tathāgato viharati. Saddānaṃ… gandhānaṃ… rasānaṃ… phoṭṭhabbānaṃ… dhammānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā na dhammārāmo na dhammarato na dhammasammudito. Dhammavipariṇāmavirāganirodhā sukho, bhikkhave, tathāgato viharatī’’ti. Catutthaṃ.

137. «О бхиккху, божества и люди находят радость в формах, восхищаются формами, наслаждаются формами. Из-за изменения, угасания и прекращения форм божества и люди живут в страдании, бхиккху. Они находят радость в звуках... запахах... вкусах... тактильных ощущениях... ментальных объектах, восхищаются ментальными объектами, наслаждаются ментальными объектами. Из-за изменения, угасания и прекращения ментальных объектов божества и люди живут в страдании, бхиккху. Но Татхагата, бхиккху, достойный, всесовершенный Будда, познав как есть возникновение и исчезновение форм, их привлекательность, их опасность и освобождение от них, не находит радости в формах, не восхищается формами, не наслаждается формами. Из-за изменения, угасания и прекращения форм Татхагата, бхиккху, пребывает в счастье. Познав как есть возникновение и исчезновение звуков... запахов... вкусов... тактильных ощущений... ментальных объектов, их привлекательность, их опасность и освобождение от них, он не находит радости в ментальных объектах, не восхищается ментальными объектами, не наслаждается ментальными объектами. Из-за изменения, угасания и прекращения ментальных объектов Татхагата, бхиккху, пребывает в счастье». Четвёртая.


5. Paṭhamanatumhākaṃsuttaṃ

5. Первая сутта о «не вашем»


138. ‘‘Yaṃ, bhikkhave, na tumhākaṃ taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Kiñca, bhikkhave, na tumhākaṃ? Cakkhu, bhikkhave, na tumhākaṃ; taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati…pe… jivhā na tumhākaṃ; taṃ pajahatha. Sā vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissati…pe… mano na tumhākaṃ; taṃ pajahatha. So vo pahīno hitāya sukhāya bhavissati. Seyyathāpi, bhikkhave, yaṃ imasmiṃ jetavane tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ taṃ jano hareyya vā ḍaheyya vā yathāpaccayaṃ vā kareyya, api nu tumhākaṃ evamassa – ‘amhe jano harati vā ḍahati vā yathāpaccayaṃ vā karotī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Na hi no etaṃ, bhante, attā vā attaniyaṃ vā’’ti. ‘‘Evameva kho, bhikkhave, cakkhu na tumhākaṃ; taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati…pe… jivhā na tumhākaṃ; taṃ pajahatha. Sā vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissati…pe… mano na tumhākaṃ[Pg.344]; taṃ pajahatha. So vo pahīno hitāya sukhāya bhavissatī’’ti. Pañcamaṃ.

138. «О бхиккху, то, что не ваше, оставьте. Отказ от этого послужит вашему благу и счастью. И что же, бхиккху, не ваше? Глаз, бхиккху, не ваш; оставьте его. Отказ от него послужит вашему благу и счастью... язык не ваш; оставьте его. Отказ от него послужит вашему благу и счастью... ум не ваш; оставьте его. Отказ от него послужит вашему благу и счастью. Представьте, бхиккху, если бы люди уносили, сжигали или делали всё, что им угодно, с травой, дровами, ветвями и листьями здесь, в роще Джеты, подумали бы вы: „Люди уносят нас, сжигают нас или делают с нами всё, что им угодно“?» — «Нет, достопочтенный». — «Почему?» — «Потому что, достопочтенный, всё это не является ни нами самими, ни тем, что принадлежит нам». — «Точно так же, бхиккху, глаз не ваш; оставьте его. Отказ от него послужит вашему благу и счастью... язык не ваш... ум не ваш; оставьте его. Отказ от него послужит вашему благу и счастью». Пятая.


6. Dutiyanatumhākaṃsuttaṃ

6. Вторая сутта о «не вашем»


139. ‘‘Yaṃ, bhikkhave, na tumhākaṃ, taṃ pajahatha. Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Kiñca, bhikkhave, na tumhākaṃ? Rūpā, bhikkhave, na tumhākaṃ; te pajahatha. Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā na tumhākaṃ; te pajahatha. Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti. Seyyathāpi, bhikkhave, yaṃ imasmiṃ jetavane…pe… evameva kho, bhikkhave, rūpā na tumhākaṃ; te pajahatha. Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissantī’’ti. Chaṭṭhaṃ.

139. «О бхиккху, то, что не ваше, оставьте. Отказ от этого послужит вашему благу и счастью. И что же, бхиккху, не ваше? Формы, бхиккху, не ваши; оставьте их. Отказ от них послужит вашему благу и счастью. Звуки... запахи... вкусы... тактильные ощущения... ментальные объекты не ваши; оставьте их. Отказ от них послужит вашему благу и счастью. Представьте, бхиккху, если бы здесь, в роще Джеты... Точно так же, бхиккху, формы не ваши; оставьте их. Отказ от них послужит вашему благу и счастью». Шестая.


7. Ajjhattāniccahetusuttaṃ

7. Сутта о непостоянстве с причиной (внутренние сферы)


140. ‘‘Cakkhuṃ, bhikkhave, aniccaṃ. Yopi hetu, yopi paccayo cakkhussa uppādāya, sopi anicco. Aniccasambhūtaṃ, bhikkhave, cakkhu kuto niccaṃ bhavissati…pe… jivhā aniccā. Yopi hetu, yopi paccayo jivhāya uppādāya sopi anicco. Aniccasambhūtā, bhikkhave, jivhā kuto niccā bhavissati…pe… mano anicco. Yopi, bhikkhave, hetu yopi paccayo manassa uppādāya, sopi anicco. Aniccasambhūto, bhikkhave, mano kuto nicco bhavissati! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati…pe… jivhāyapi nibbindati…pe… nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Sattamaṃ.

140. «Глаз, бхиккху, непостоянен. Причина и условие для возникновения глаза также непостоянны. Как может глаз, возникший из непостоянного, быть постоянным? ... Язык непостоянен. Причина и условие для возникновения языка также непостоянны. Как может язык, возникший из непостоянного, быть постоянным? ... Ум непостоянен. Причина и условие для возникновения ума также непостоянны. Как может ум, возникший из непостоянного, быть постоянным? Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазе... испытывает разочарование в языке... испытывает разочарование в уме. Испытывая разочарование, он освобождается от страсти; благодаря бесстрастию он освобождается. Когда он освобождается, возникает знание: „Освобождён“. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не будет больше возвращения в это состояние существования“». Седьмая.


8. Ajjhattadukkhahetusuttaṃ

8. Сутта о страдании с причиной (внутренние сферы)


141. ‘‘Cakkhuṃ, bhikkhave, dukkhaṃ. Yopi hetu yopi paccayo cakkhussa uppādāya, sopi dukkho. Dukkhasambhūtaṃ, bhikkhave, cakkhu kuto sukhaṃ bhavissati…pe… jivhā dukkhā. Yopi hetu, yopi paccayo jivhāya uppādāya, sopi dukkho. Dukkhasambhūtā, bhikkhave, jivhā kuto sukhā bhavissati…pe… mano dukkho. Yopi hetu yopi paccayo manassa uppādāya, sopi dukkho. Dukkhasambhūto, bhikkhave, mano kuto sukho bhavissati! Evaṃ passaṃ…pe… ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Aṭṭhamaṃ.

141. «Глаз, бхиккху, есть страдание. Причина и условие для возникновения глаза также есть страдание. Как может глаз, возникший из страдания, быть счастьем? ... Язык есть страдание. Причина и условие для возникновения языка также есть страдание. Как может язык, возникший из страдания, быть счастьем? ... Ум есть страдание. Причина и условие для возникновения ума также есть страдание. Как может ум, возникший из страдания, быть счастьем? Видя так... он постигает: „...не будет больше возвращения в это состояние существования“». Восьмая.


9. Ajjhattānattahetusuttaṃ

9. Сутта о безличности с причиной (внутренние сферы)


142. ‘‘Cakkhuṃ[Pg.345], bhikkhave, anattā. Yopi hetu, yopi paccayo cakkhussa uppādāya, sopi anattā. Anattasambhūtaṃ, bhikkhave, cakkhu kuto attā bhavissati…pe… jivhā anattā. Yopi hetu yopi paccayo jivhāya uppādāya, sopi anattā. Anattasambhūtā, bhikkhave, jivhā kuto attā bhavissati…pe… mano anattā. Yopi hetu yopi paccayo manassa uppādāya, sopi anattā. Anattasambhūto, bhikkhave, mano kuto attā bhavissati! Evaṃ passaṃ…pe… ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Navamaṃ.

142. «Глаз, бхиккху, не-я. Причина и условие для возникновения глаза также не-я. Как может глаз, возникший из не-я, быть я? ... Язык не-я. Причина и условие для возникновения языка также не-я. Как может язык, возникший из не-я, быть я? ... Ум не-я. Причина и условие для возникновения ума также не-я. Как может ум, возникший из не-я, быть я? Видя так... он постигает: „...не будет больше возвращения в это состояние существования“». Девятая.


10. Bāhirāniccahetusuttaṃ

10. Сутта о непостоянстве с причиной (внешние сферы)


143. ‘‘Rūpā, bhikkhave, aniccā. Yopi hetu, yopi paccayo rūpānaṃ uppādāya, sopi anicco. Aniccasambhūtā, bhikkhave, rūpā kuto niccā bhavissanti! Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā aniccā. Yopi hetu, yopi paccayo dhammānaṃ uppādāya, sopi anicco. Aniccasambhūtā, bhikkhave, dhammā kuto niccā bhavissanti! Evaṃ passaṃ…pe… ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Dasamaṃ.

143. «Формы, бхиккху, непостоянны. Причина и условие для возникновения форм также непостоянны. Как могут формы, возникшие из непостоянного, быть постоянными? Звуки... запахи... вкусы... тактильные ощущения... ментальные объекты непостоянны. Причина и условие для возникновения ментальных объектов также непостоянны. Как могут ментальные объекты, возникшие из непостоянного, быть постоянными? Видя так... он постигает: „...не будет больше возвращения в это состояние существования“». Десятая.


11. Bāhiradukkhahetusuttaṃ

11. Сутта о страдании с причиной (внешние сферы)


144. ‘‘Rūpā, bhikkhave, dukkhā. Yopi hetu, yopi paccayo rūpānaṃ uppādāya, sopi dukkho. Dukkhasambhūtā, bhikkhave, rūpā kuto sukhā bhavissanti! Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā dukkhā. Yopi hetu, yopi paccayo dhammānaṃ uppādāya, sopi dukkho. Dukkhasambhūtā, bhikkhave, dhammā kuto sukhā bhavissanti! Evaṃ passaṃ…pe… ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Ekādasamaṃ.

144. «Формы, бхиккху, есть страдание. Причина и условие для возникновения форм также есть страдание. Как могут формы, возникшие из страдания, быть счастьем? Звуки... запахи... вкусы... тактильные ощущения... ментальные объекты есть страдание. Причина и условие для возникновения ментальных объектов также есть страдание. Как могут ментальные объекты, возникшие из страдания, быть счастьем? Видя так... он постигает: „...не будет больше возвращения в это состояние существования“». Одиннадцатая.


12. Bāhirānattahetusuttaṃ

12. Сутта о безличности с причиной (внешние сферы)


145. ‘‘Rūpā, bhikkhave, anattā. Yopi hetu, yopi paccayo rūpānaṃ uppādāya, sopi anattā. Anattasambhūtā, bhikkhave, rūpā kuto attā bhavissanti! Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā anattā. Yopi hetu, yopi paccayo dhammānaṃ uppādāya, sopi anattā. Anattasambhūtā, bhikkhave, dhammā [Pg.346] kuto attā bhavissanti! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpesupi nibbindati, saddesupi… gandhesupi… rasesupi… phoṭṭhabbesupi… dhammesupi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Dvādasamaṃ.

145. «Формы, бхиккху, не-я. Причина и условие для возникновения форм также не-я. Как могут формы, возникшие из не-я, быть я? Звуки... запахи... вкусы... тактильные ощущения... ментальные объекты не-я. Причина и условие для возникновения ментальных объектов также не-я. Как могут ментальные объекты, возникшие из не-я, быть я? Видя так, бхиккху, обученный благородный ученик испытывает разочарование в формах, испытывает разочарование в звуках... запахах... вкусах... тактильных ощущениях... ментальных объектах. Испытывая разочарование, он освобождается от страсти; благодаря бесстрастию он освобождается. Когда он освобождается, возникает знание: „Освобождён“. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не будет больше возвращения в это состояние существования“». Двенадцатая.


Devadahavaggo cuddasamo.

Четырнадцатая глава: Девадаха.


Tassuddānaṃ –

Содержание этой главы:


Devadaho khaṇo rūpā, dve natumhākameva ca;

Hetunāpi tayo vuttā, duve ajjhattabāhirāti.

Девадаха, Кхана, Рупа, две сутты о «не вашем», три сутты о причине, две о внутреннем и внешнем.


15. Navapurāṇavaggo

15. Глава пятнадцатая: Новое и старое


1. Kammanirodhasuttaṃ

1. Сутта о прекращении каммы


146. ‘‘Navapurāṇāni, bhikkhave, kammāni desessāmi kammanirodhaṃ kammanirodhagāminiñca paṭipadaṃ. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmīti. Katamañca, bhikkhave, purāṇakammaṃ? Cakkhu, bhikkhave, purāṇakammaṃ abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ vedaniyaṃ daṭṭhabbaṃ…pe… jivhā purāṇakammā abhisaṅkhatā abhisañcetayitā vedaniyā daṭṭhabbā…pe… mano purāṇakammo abhisaṅkhato abhisañcetayito vedaniyo daṭṭhabbo. Idaṃ vuccati, bhikkhave, purāṇakammaṃ. Katamañca, bhikkhave, navakammaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, etarahi kammaṃ karoti kāyena vācāya manasā, idaṃ vuccati, bhikkhave, navakammaṃ. Katamo ca, bhikkhave, kammanirodho? Yo kho, bhikkhave, kāyakammavacīkammamanokammassa nirodhā vimuttiṃ phusati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, kammanirodho. Katamā ca, bhikkhave, kammanirodhagāminī paṭipadā? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi – ayaṃ vuccati, bhikkhave, kammanirodhagāminī paṭipadā. Iti kho, bhikkhave, desitaṃ mayā purāṇakammaṃ, desitaṃ [Pg.347] navakammaṃ, desito kammanirodho, desitā kammanirodhagāminī paṭipadā. Yaṃ kho, bhikkhave, satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya, kataṃ vo taṃ mayā. Etāni, bhikkhave, rukkhamūlāni, etāni suññāgārāni. Jhāyatha, bhikkhave, mā pamādattha; mā pacchāvippaṭisārino ahuvattha. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti. Paṭhamaṃ.

146. «Бхиккху, я обучу вас новой и старой камме, прекращению каммы и пути, ведущему к прекращению каммы. Слушайте это внимательно, размышляйте над этим, я буду говорить... И что же, бхиккху, является старой каммой? Глаз, бхиккху, — это старая камма, которую следует рассматривать как обусловленную, сотворённую волей, как то, что подлежит чувствованию... Язык — это старая камма, обусловленная, сотворённая волей, подлежащая чувствованию... Ум — это старая камма, обусловленный, сотворённый волей, подлежащий чувствованию. Это, бхиккху, называется старой каммой. И что же, бхиккху, является новой каммой? Любое действие, которое совершают сейчас телом, речью или умом. Это, бхиккху, называется новой каммой. И что же, бхиккху, является прекращением каммы? Когда благодаря прекращению телесных действий, словесных действий и умственных действий достигают освобождения — это, бхиккху, называется прекращением каммы. И какой же, бхиккху, путь ведёт к прекращению каммы? Это Благородный восьмеричный путь, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильное действие, правильный образ жизни, правильное усилие, правильная осознанность, правильное сосредоточение. Это, бхиккху, называется путем, ведущим к прекращению каммы. Так, бхиккху, я обучил вас старой камме, обучил новой камме, прекращению каммы и пути, ведущему к прекращению каммы. То, что сострадательный учитель должен сделать для своих учеников из сострадания и заботы об их благе, я сделал для вас. Вот подножия деревьев, бхиккху, вот пустые жилища. Практикуйте джхану, бхиккху, не будьте небрежными, чтобы потом не сожалеть об этом. Таково наше наставление вам». Первая.


2. Aniccanibbānasappāyasuttaṃ

2. Сутта о подходящем для достижения ниббаны (непостоянство)


147. ‘‘Nibbānasappāyaṃ vo, bhikkhave, paṭipadaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha…pe… katamā ca sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhuṃ aniccanti passati, rūpā aniccāti passati, cakkhuviññāṇaṃ aniccanti passati, cakkhusamphasso aniccoti passati. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti passati…pe… jivhā aniccāti passati, rasā aniccāti passati, jivhāviññāṇaṃ aniccanti passati, jivhāsamphasso aniccoti passati, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti passati…pe… mano aniccoti passati, dhammā aniccāti passati, manoviññāṇaṃ aniccanti passati, manosamphasso aniccoti passati, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti passati. Ayaṃ kho sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā’’ti. Dutiyaṃ.

147. «Бхиккху, я обучу вас пути, подходящему для достижения ниббаны. Слушайте это... И какой же, бхиккху, путь подходит для достижения ниббаны? Здесь, бхиккху, монах видит глаз как непостоянный, видит формы как непостоянные, видит сознание глаза как непостоянное, видит контакт глаза как непостоянный. И какое бы чувство ни возникало с контактом глаза как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — его он также видит как непостоянное... видит язык как непостоянный, видит вкусы как непостоянные, видит сознание языка как непостоянное, видит контакт языка как непостоянный. И какое бы чувство ни возникало с контактом языка как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — его он также видит как непостоянное... видит ум как непостоянный, видит ментальные объекты как непостоянные, видит сознание ума как непостоянное, видит контакт ума как непостоянный. И какое бы чувство ни возникало с контактом ума как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — его он также видит как непостоянное. Это, бхиккху, и есть путь, подходящий для достижения ниббаны». Вторая.


3. Dukkhanibbānasappāyasuttaṃ

3. Дуккханиббанасаппая-сутта (Сутта о подходящем для Ниббаны пути через страдание)


148. ‘‘Nibbānasappāyaṃ vo, bhikkhave, paṭipadaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha…pe… katamā ca sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā? Idha, bhikkhave, cakkhuṃ dukkhanti passati, rūpā dukkhāti passati, cakkhuviññāṇaṃ dukkhanti passati, cakkhusamphasso dukkhoti passati, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhanti passati…pe… jivhā dukkhāti passati…pe… mano dukkhoti passati, dhammā dukkhāti passati, manoviññāṇaṃ dukkhanti passati, manosamphasso dukkhoti passati, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi [Pg.348] dukkhanti passati. Ayaṃ kho sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā’’ti. Tatiyaṃ.

148. «Монахи, я преподам вам путь, подходящий для достижения Ниббаны. Слушайте это... И каков же, монахи, этот путь, подходящий для достижения Ниббаны? Здесь, монахи, монах видит глаз как страдание, видит формы как страдание, видит сознание глаза как страдание, видит контакт глаза как страдание. И какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом глаза — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — его он тоже видит как страдание... видит язык как страдание... видит ум как страдание, видит ментальные феномены как страдание, видит сознание ума как страдание, видит контакт ума как страдание. И какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом ума — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — его он тоже видит как страдание. Это, монахи, и есть путь, подходящий для достижения Ниббаны». Третья.


4. Anattanibbānasappāyasuttaṃ

4. Анаттаниббанасаппая-сутта (Сутта о подходящем для Ниббаны пути через безличность)


149. ‘‘Nibbānasappāyaṃ vo, bhikkhave, paṭipadaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha…pe… katamā ca sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhuṃ anattāti passati, rūpā anattāti passati, cakkhuviññāṇaṃ anattāti passati, cakkhusamphasso anattāti passati, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattāti passati…pe… mano anattāti passati, dhammā anattāti passati, manoviññāṇaṃ anattāti passati, manosamphasso anattāti passati, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattāti passati. Ayaṃ kho sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā’’ti. Catutthaṃ.

149. «Монахи, я преподам вам путь, подходящий для достижения Ниббаны. Слушайте это... И каков же, монахи, этот путь, подходящий для достижения Ниббаны? Здесь, монахи, монах видит глаз как не-себя, видит формы как не-себя, видит сознание глаза как не-себя, видит контакт глаза как не-себя. И какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом глаза — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — его он тоже видит как не-себя... видит ум как не-себя, видит ментальные феномены как не-себя, видит сознание ума как не-себя, видит контакт ума как не-себя. И какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом ума — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — его он тоже видит как не-себя. Это, монахи, и есть путь, подходящий для достижения Ниббаны». Четвёртая.


5. Nibbānasappāyapaṭipadāsuttaṃ

5. Ниббанасаппаяпатипада-сутта (Сутта о пути, подходящем для достижения Ниббаны)


150. ‘‘Nibbānasappāyaṃ vo, bhikkhave, paṭipadaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha…pe… katamā ca sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā? Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

150. «Монахи, я преподам вам путь, подходящий для достижения Ниббаны. Слушайте это... И каков же, монахи, этот путь, подходящий для достижения Ниббаны? Как вы думаете, монахи, глаз постоянен или непостоянен?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянен, уважаемый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, уважаемый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: "Это моё, это я, это моё «я»"?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, уважаемый господин».


‘‘Rūpā niccā vā aniccā vā’’ti?

«Формы постоянны или непостоянны?»


‘‘Aniccā, bhante’’…pe….

«Непостоянны, уважаемый господин»...


‘‘Cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphasso…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Сознание глаза... контакт глаза... И какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом ума — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно постоянно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянно, уважаемый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, уважаемый господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: "Это моё, это я, это моё «я»"?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, уважаемый господин».


‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati …pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānāti. Ayaṃ kho sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā’’ti. Pañcamaṃ.

«Видя так, монахи, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазе, испытывает разочарование в формах, испытывает разочарование в сознании глаза, испытывает разочарование в контакте глаза... и в каком бы чувстве, возникающем обусловленным контактом ума — приятном, болезненном или ни-приятном-ни-болезненном — он тоже испытывает разочарование. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным; благодаря бесстрастию он освобождается... он постигает: "...нет ничего больше для этого состояния бытия". Это, монахи, и есть путь, подходящий для достижения Ниббаны». Пятая.


6. Antevāsikasuttaṃ

6. Антевасика-сутта (Сутта об ученике)


151. ‘‘Anantevāsikamidaṃ[Pg.349], bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati anācariyakaṃ. Santevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati. Anantevāsiko, bhikkhave, bhikkhu anācariyako sukhaṃ phāsu viharati. Kathañca, bhikkhu, santevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tyāssa anto vasanti, antassa vasanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā santevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti, samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati…pe….

151. «Монахи, эта святая жизнь ведётся без учеников и без учителя. Монах, у которого есть ученики и учитель, пребывает в страдании, не в покое. Монах, у которого нет учеников и нет учителя, пребывает счастливо, в покое. И как же, монахи, монах, у которого есть ученики и учитель, пребывает в страдании, не в покое? Здесь, монахи, когда монах видит глазом форму, в нём возникают злые, неблагие состояния — устремляющиеся помыслы, связанные с оковами. Они обитают внутри него. Поскольку эти злые, неблагие состояния обитают внутри него, его называют «имеющим учеников». Они одолевают его. Поскольку злые, неблагие состояния одолевают его, его называют «имеющим учителя»...»


‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno jivhāya rasaṃ sāyitvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tyāssa anto vasanti, antassa vasanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā santevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti, samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati…pe….

«И далее, монахи, когда монах ощущает языком вкус, в нём возникают злые, неблагие состояния — устремляющиеся помыслы, связанные с оковами. Они обитают внутри него. Поскольку эти злые, неблагие состояния обитают внутри него, его называют «имеющим учеников». Они одолевают его. Поскольку злые, неблагие состояния одолевают его, его называют «имеющим учителя»...»


‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno manasā dhammaṃ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tyāssa anto vasanti, antassa vasanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā santevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti, samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu santevāsiko sācariyako dukkhaṃ, na phāsu viharati.

«И далее, монахи, когда монах познаёт умом ментальный феномен, в нём возникают злые, неблагие состояния — устремляющиеся помыслы, связанные с оковами. Они обитают внутри него. Поскольку эти злые, неблагие состояния обитают внутри него, его называют «имеющим учеников». Они одолевают его. Поскольку злые, неблагие состояния одолевают его, его называют «имеющим учителя». Вот так, монахи, монах, у которого есть ученики и учитель, пребывает в страдании, не в покое».


‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu anantevāsiko anācariyako sukhaṃ phāsu viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā na uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tyāssa na anto vasanti, nāssa anto vasanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā anantevāsikoti vuccati. Te naṃ na samudācaranti, na samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā anācariyakoti vuccati…pe….

«И как же, монахи, монах, у которого нет учеников и нет учителя, пребывает счастливо, в покое? Здесь, монахи, когда монах видит глазом форму, в нём не возникают злые, неблагие состояния — устремляющиеся помыслы, связанные с оковами. Они не обитают внутри него. Поскольку эти злые, неблагие состояния не обитают внутри него, его называют «не имеющим учеников». Они не одолевают его. Поскольку злые, неблагие состояния не одолевают его, его называют «не имеющим учителя»...»


‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno jivhāya rasaṃ sāyitvā na uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tyāssa na anto vasanti, nāssa [Pg.350] anto vasanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā anantevāsikoti vuccati. Te naṃ na samudācaranti, na samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā anācariyakoti vuccati…pe….

«И далее, монахи, когда монах ощущает языком вкус, в нём не возникают злые, неблагие состояния — устремляющиеся помыслы, связанные с оковами. Они не обитают внутри него. Поскольку эти злые, неблагие состояния не обитают внутри него, его называют «не имеющим учеников». Они не одолевают его. Поскольку злые, неблагие состояния не одолевают его, его называют «не имеющим учителя»...»


‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno manasā dhammaṃ viññāya na uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tyāssa na anto vasanti, nāssa anto vasanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā anantevāsikoti vuccati. Te naṃ na samudācaranti, na samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā anācariyakoti vuccati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu anantevāsiko anācariyako sukhaṃ phāsu viharati. Anantevāsikamidaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati. Anācariyakaṃ santevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṃ, na phāsu viharati. Anantevāsiko, bhikkhave, bhikkhu anācariyako sukhaṃ phāsu viharatī’’ti. Chaṭṭhaṃ.

«И далее, монахи, когда монах познаёт умом ментальный феномен, в нём не возникают злые, неблагие состояния — устремляющиеся помыслы, связанные с оковами. Они не обитают внутри него. Поскольку эти злые, неблагие состояния не обитают внутри него, его называют «не имеющим учеников». Они не одолевают его. Поскольку злые, неблагие состояния не одолевают его, его называют «не имеющим учителя». Вот так, монахи, монах, у которого нет учеников и нет учителя, пребывает счастливо, в покое. Монахи, эта святая жизнь ведётся без учеников и без учителя. Монах, у которого есть ученики и учитель, пребывает в страдании, не в покое. Монах, у которого нет учеников и нет учителя, пребывает счастливо, в покое». Шестая.


7. Kimatthiyabrahmacariyasuttaṃ

7. Киматтхиябрахмачария-сутта (Сутта о том, ради какой цели ведётся святая жизнь)


152. ‘‘Sace vo, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – ‘kimatthiyaṃ, āvuso, samaṇe gotame brahmacariyaṃ vussatī’ti? Evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha – ‘dukkhassa kho, āvuso, pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’ti. Sace pana vo, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – ‘katamaṃ panāvuso, dukkhaṃ, yassa pariññāya samaṇe gotame brahmacariyaṃ vussatī’ti? Evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha –

152. «Монахи, если странники других учений спросят вас: "Ради какой цели, друзья, ведётся святая жизнь под руководством отшельника Готамы?", будучи спрошенными так, монахи, вы должны ответить этим странникам других учений: "Друзья, ради полного постижения страдания ведётся святая жизнь под руководством Благословенного". Но если, монахи, странники других учений спросят вас: "Что же это за страдание, друзья, ради полного постижения которого ведётся святая жизнь под руководством отшельника Готамы?", будучи спрошенными так, монахи, вы должны ответить этим странникам других учений так:»


‘‘Cakkhu kho, āvuso, dukkhaṃ; tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati. Rūpā dukkhā; tesaṃ pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati. Cakkhuviññāṇaṃ dukkhaṃ; tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati. Cakkhusamphasso dukkho; tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ; tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati…pe… jivhā dukkhā… mano dukkho; tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ; tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati. Idaṃ kho, āvuso[Pg.351], dukkhaṃ; yassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’ti. Evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyāthā’’ti. Sattamaṃ.

«"Глаз, друзья, — это страдание; ради его полного постижения ведётся святая жизнь под руководством Благословенного. Формы — это страдание; ради их полного постижения ведётся святая жизнь под руководством Благословенного. Сознание глаза — это страдание; ради его полного постижения... Контакт глаза — это страдание; ради его полного постижения... И какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом глаза — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно тоже страдание; ради его полного постижения ведётся святая жизнь под руководством Благословенного... язык — это страдание... ум — это страдание; ради его полного постижения ведётся святая жизнь под руководством Благословенного... и какое бы чувство ни возникало обусловленным контактом ума — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно тоже страдание; ради его полного постижения ведётся святая жизнь под руководством Благословенного. Вот это, друзья, и есть то страдание, ради полного постижения которого ведётся святая жизнь под руководством Благословенного". Будучи спрошенными так, монахи, вы должны ответить этим странникам других учений». Седьмая.


8. Atthinukhopariyāyasuttaṃ

8. Аттхинукхопарияя-сутта (Сутта о том, есть ли метод)


153. ‘‘Atthi nu kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma bhikkhu aññatreva saddhāya, aññatra ruciyā, aññatra anussavā, aññatra ākāraparivitakkā, aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṃ byākareyya – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti ? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā, bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṃyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘atthi, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma bhikkhu aññatreva saddhāya, aññatra ruciyā, aññatra anussavā, aññatra ākāraparivitakkā, aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṃ byākareyya – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti.

153. «Существует ли, монахи, такой метод изложения, благодаря которому монах — помимо веры, помимо личного предпочтения, помимо устной традиции, помимо размышления над доводами, помимо принятия воззрения после его обдумывания — мог бы заявить о конечном знании так: "Уничтожено рождение, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, нет ничего больше для этого состояния бытия"?» — «Уважаемый господин, наши учения укоренены в Благословенном, направляются Благословенным, находят прибежище в Благословенном. Было бы хорошо, уважаемый господин, если бы Благословенный сам разъяснил значение этого утверждения. Услышав это от него, монахи запомнят это». — «Тогда слушайте и внимайте хорошо, монахи, я буду говорить». — «Да, уважаемый господин», — ответили монахи Благословенному. Благословенный сказал следующее: «Существует, монахи, такой метод изложения, благодаря которому монах — помимо веры, помимо личного предпочтения, помимо устной традиции, помимо размышления над доводами, помимо принятия воззрения после его обдумывания — может заявить о конечном знании так: "Уничтожено рождение, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, нет ничего больше для этого состояния бытия"».


‘‘Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo, yaṃ pariyāyaṃ āgamma bhikkhu aññatreva saddhāya…pe… aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmī’ti? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā santaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, atthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti; asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, natthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti. Yaṃ taṃ, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā santaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, atthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti; asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, natthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti. Api nume, bhikkhave, dhammā saddhāya vā veditabbā, ruciyā vā veditabbā, anussavena vā veditabbā, ākāraparivitakkena vā veditabbā, diṭṭhinijjhānakkhantiyā vā veditabbā’’ti? ‘‘No hetaṃ[Pg.352], bhante’’. ‘‘Nanume, bhikkhave, dhammā paññāya disvā veditabbā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Ayaṃ kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma bhikkhu aññatreva saddhāya, aññatra ruciyā, aññatra anussavā, aññatra ākāraparivitakkā, aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti…pe….

«И каков, монахи, тот метод, опираясь на который, монах — помимо веры... помимо принятия воззрения после размышления о нём — может заявить о конечном знании: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, нет более возврата к этому состоянию бытия“? Здесь, монахи, монах, увидев глазом форму, если внутри него есть вожделение, ненависть или заблуждение, понимает: „Внутри меня есть вожделение, ненависть или заблуждение“; или, если внутри него нет вожделения, ненависти или заблуждения, он понимает: „Внутри меня нет вожделения, ненависти или заблуждения“. Поскольку это так, монахи, когда монах, увидев глазом форму, если внутри него есть вожделение, ненависть или заблуждение, понимает: „Внутри меня есть вожделение, ненависть или заблуждение“; или, если внутри него нет вожделения, ненависти или заблуждения, он понимает: „Внутри меня нет вожделения, ненависти или заблуждения“ — должны ли эти вещи познаваться верой, или личным предпочтением, или устной традицией, или размышлением над доводами, или принятием воззрения после размышления о нём?» «Нет, владыка». «Не должны ли эти вещи, монахи, познаваться видением их с помощью мудрости?» «Да, владыка». «Это, монахи, и есть тот метод, опираясь на который, монах — помимо веры, помимо личного предпочтения, помимо устной традиции, помимо размышления над доводами, помимо принятия воззрения после размышления о нём — может заявить о конечном знании: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, нет более возврата к этому состоянию бытия“»... [и так далее].


‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu jivhāya rasaṃ sāyitvā santaṃ vā ajjhattaṃ…pe… rāgadosamohoti pajānāti; asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, natthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti. Yaṃ taṃ, bhikkhave, jivhāya rasaṃ sāyitvā santaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, atthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti; asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, natthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti; api nume, bhikkhave, dhammā saddhāya vā veditabbā, ruciyā vā veditabbā, anussavena vā veditabbā, ākāraparivitakkena vā veditabbā, diṭṭhinijjhānakkhantiyā vā veditabbā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Nanume, bhikkhave, dhammā paññāya disvā veditabbā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma bhikkhu aññatreva saddhāya, aññatra ruciyā, aññatra anussavā, aññatra ākāraparivitakkā, aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti …pe….

«И ещё, монахи, монах, ощутив языком вкус, если внутри него есть... [вожделение, ненависть или заблуждение, понимает: „Внутри меня есть вожделение, ненависть или заблуждение“]; или, если внутри него нет вожделения, ненависти или заблуждения, он понимает: „Внутри меня нет вожделения, ненависти или заблуждения“. Поскольку это так, монахи, когда монах, ощутив языком вкус, если внутри него есть вожделение, ненависть или заблуждение, понимает: „Внутри меня есть вожделение, ненависть или заблуждение“; или, если внутри него нет вожделения, ненависти или заблуждения, он понимает: „Внутри меня нет вожделения, ненависти или заблуждения“ — должны ли эти вещи познаваться верой, или личным предпочтением, или устной традицией, или размышлением над доводами, или принятием воззрения после размышления о нём?» «Нет, владыка». «Не должны ли эти вещи, монахи, познаваться видением их с помощью мудрости?» «Да, владыка». «Это также, монахи, тот метод, опираясь на который, монах — помимо веры, помимо личного предпочтения, помимо устной традиции, помимо размышления над доводами, помимо принятия воззрения после размышления о нём — может заявить о конечном знании: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, нет более возврата к этому состоянию бытия“»... [и так далее].


‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya santaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, atthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti; asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, natthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti. Yaṃ taṃ, bhikkhave, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya santaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, atthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti; asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, natthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti; api nume, bhikkhave, dhammā saddhāya vā veditabbā, ruciyā vā veditabbā, anussavena vā veditabbā, ākāraparivitakkena vā veditabbā, diṭṭhinijjhānakkhantiyā vā veditabbā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Nanume, bhikkhave, dhammā paññāya disvā veditabbā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma bhikkhu [Pg.353] aññatreva saddhāya, aññatra ruciyā, aññatra anussavā, aññatra ākāraparivitakkā, aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Aṭṭhamaṃ.

«И ещё, монахи, монах, познав умом ментальный феномен, если внутри него есть вожделение, ненависть или заблуждение, понимает: „Внутри меня есть вожделение, ненависть или заблуждение“; или, если внутри него нет вожделения, ненависти или заблуждения, он понимает: „Внутри меня нет вожделения, ненависти или заблуждения“. Поскольку это так, монахи, когда монах, познав умом ментальный феномен, если внутри него есть вожделение, ненависть или заблуждение, понимает: „Внутри меня есть вожделение, ненависть или заблуждение“; или, если внутри него нет вожделения, ненависти или заблуждения, он понимает: „Внутри меня нет вожделения, ненависти или заблуждения“ — должны ли эти вещи познаваться верой, или личным предпочтением, или устной традицией, или размышлением над доводами, или принятием воззрения после размышления о нём?» «Нет, владыка». «Не должны ли эти вещи, монахи, познаваться видением их с помощью мудрости?» «Да, владыка». «Это также, монахи, тот метод, опираясь на который, монах — помимо веры, помимо личного предпочтения, помимо устной традиции, помимо размышления над доводами, помимо принятия воззрения после размышления о нём — может заявить о конечном знании: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, нет более возврата к этому состоянию бытия“». Восьмая.


9. Indriyasampannasuttaṃ

9. Индриясампанна сутта


154. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘indriyasampanno, indriyasampanno’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, indriyasampanno hotī’’ti?

154. Тогда некий монах подошёл к Благословенному... и, сев рядом, обратился к Благословенному с такими словами: «Говорят, владыка: „обладающий способностями, обладающий способностями“. В какой мере, владыка, монах является обладающим способностями?»


‘‘Cakkhundriye ce, bhikkhu, udayabbayānupassī viharanto cakkhundriye nibbindati…pe… jivhindriye ce, bhikkhu, udayabbayānupassī viharanto jivhindriye nibbindati…pe… manindriye ce, bhikkhu, udayabbayānupassī viharanto manindriye nibbindati. Nibbindaṃ virajjati…pe… vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Ettāvatā kho, bhikkhu, indriyasampanno hotī’’ti. Navamaṃ.

«Если, монах, пребывая в созерцании возникновения и исчезновения в способности глаза, монах испытывает разочарование в способности глаза... если, пребывая в созерцании возникновения и исчезновения в способности языка, монах испытывает разочарование в способности языка... если, пребывая в созерцании возникновения и исчезновения в способности ума, монах испытывает разочарование в способности ума. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным... Когда [ум] освобождается, возникает знание: „Освобождён“. Он понимает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, нет более возврата к этому состоянию бытия“. Именно в такой мере, монах, он является обладающим способностями». Девятая.


10. Dhammakathikapucchasuttaṃ

10. Дхаммакатхикапуччха сутта


155. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘dhammakathiko, dhammakathiko’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhammakathiko hotī’’ti?

155. Тогда некий монах подошёл к Благословенному... и, сев рядом, обратился к Благословенному с такими словами: «Говорят, владыка: „проповедник Дхаммы, проповедник Дхаммы“. В какой мере, владыка, монах является проповедником Дхаммы?»


‘‘Cakkhussa ce, bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṃ deseti, ‘dhammakathiko bhikkhū’ti alaṃvacanāya. Cakkhussa ce, bhikkhu, nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti, ‘dhammānudhammappaṭipanno bhikkhū’ti alaṃvacanāya. Cakkhussa ce, bhikkhu, nibbidā virāgā nirodhā anupādāvimutto hoti, ‘diṭṭhadhammanibbānappatto bhikkhū’ti alaṃvacanāya…pe… jivhāya ce, bhikkhu, nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṃ deseti, ‘dhammakathiko bhikkhū’ti alaṃvacanāya…pe… manassa ce, bhikkhu, nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṃ deseti, ‘dhammakathiko bhikkhū’ti alaṃvacanāya. Manassa ce, bhikkhu, nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti, ‘dhammānudhammappaṭipanno bhikkhū’ti alaṃvacanāya. Manassa [Pg.354] ce, bhikkhu, nibbidā virāgā nirodhā anupādāvimutto hoti, ‘diṭṭhadhammanibbānappatto bhikkhū’ti alaṃvacanāyā’’ti. Dasamaṃ.

«Если, монах, он учит Дхамме ради разочарования в глазе, ради угасания страсти к нему и ради его прекращения, то его справедливо назвать „монахом, проповедующим Дхамму“. Если, монах, он практикует ради разочарования в глазе, ради угасания страсти к нему и ради его прекращения, то его справедливо назвать „монахом, практикующим в согласии с Дхаммой“. Если, монах, благодаря разочарованию в глазе, угасанию страсти к нему и его прекращению, он освободился посредством нецепляния, то его справедливо назвать „монахом, достигшим Ниббаны в этой самой жизни“... Если, монах, он учит Дхамме ради разочарования в языке, ради угасания страсти к нему и ради его прекращения, то его справедливо назвать „монахом, проповедующим Дхамму“... Если, монах, он учит Дхамме ради разочарования в уме, ради угасания страсти к нему и ради его прекращения, то его справедливо назвать „монахом, проповедующим Дхамму“. Если, монах, он практикует ради разочарования в уме, ради угасания страсти к нему и ради его прекращения, то его справедливо назвать „монахом, практикующим в согласии с Дхаммой“. Если, монах, благодаря разочарованию в уме, угасанию страсти к нему и его прекращению, он освободился посредством нецепляния, то его справедливо назвать „монахом, достигшим Ниббаны в этой самой жизни“». Десятая.


Navapurāṇavaggo pañcadasamo.

Пятнадцатая глава «Новое и старое».


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Kammaṃ cattāri sappāyā, anantevāsi kimatthiyā;

Atthi nu kho pariyāyo, indriyakathikena cāti.

«Действие», четыре о «Подходящем», «Ученик», «С какой целью», «Есть ли метод», «Способность» и вместе с «Проповедником» — всего десять.


Saḷāyatanavagge tatiyapaṇṇāsako samatto.

В разделе «Шесть сфер чувств» третья часть из пятидесяти сутт завершена.


Tassa vagguddānaṃ –

Оглавление её глав:


Yogakkhemi ca loko ca, gahapati devadahena ca;

Navapurāṇena paṇṇāso, tatiyo tena vuccatīti.

«Безопасность от уз», «Мир», «Домохозяин», «В Девадахе» и «Новое и старое» — так называется третья часть из пятидесяти сутт.


16. Nandikkhayavaggo

16. Глава «Уничтожение восторга»


1. Ajjhattanandikkhayasuttaṃ

1. Аджхаттанандиккхая сутта


156. ‘‘Aniccaṃyeva, bhikkhave, bhikkhu cakkhuṃ aniccanti passati, sāssa hoti sammādiṭṭhi. Sammā passaṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo; rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccati…pe… aniccaṃyeva, bhikkhave, bhikkhu jivhaṃ aniccanti passati, sāssa hoti sammādiṭṭhi. Sammā passaṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo; rāgakkhayā…pe… cittaṃ suvimuttanti vuccati…pe… aniccaṃyeva, bhikkhave, bhikkhu manaṃ aniccanti passati, sāssa hoti sammādiṭṭhi. Sammā passaṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo; rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccatī’’ti. Paṭhamaṃ.

156. «Монахи, монах видит непостоянным глаз, который действительно непостоянен — это его правильное воззрение. Видя правильно, он испытывает разочарование. С уничтожением восторга приходит уничтожение страсти; с уничтожением страсти приходит уничтожение восторга. С уничтожением восторга и страсти о его уме говорят: „полностью освобождённый“... Монахи, монах видит непостоянным язык, который действительно непостоянен — это его правильное воззрение. Видя правильно, он испытывает разочарование. С уничтожением восторга приходит уничтожение страсти; с уничтожением страсти... о его уме говорят: „полностью освобождённый“... Монахи, монах видит непостоянным ум, который действительно непостоянен — это его правильное воззрение. Видя правильно, он испытывает разочарование. С уничтожением восторга приходит уничтожение страсти; с уничтожением страсти приходит уничтожение восторга. С уничтожением восторга и страсти о его уме говорят: „полностью освобождённый“».


2. Bāhiranandikkhayasuttaṃ

2. Бахиранандиккхая сутта


157. ‘‘Anicceyeva, bhikkhave, bhikkhu rūpe aniccāti passati, sāssa hoti sammādiṭṭhi. Sammā passaṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo; rāgakkhayā nandikkhayo[Pg.355]. Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccati. Anicceyeva, bhikkhave, bhikkhu sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… dhamme aniccāti passati, sāssa hoti sammādiṭṭhi. Sammā passaṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo; rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccatī’’ti. Dutiyaṃ.

157. «Монахи, монах видит непостоянными формы, которые действительно непостоянны — это его правильное воззрение. Видя правильно, он испытывает разочарование. С уничтожением восторга приходит уничтожение страсти; с уничтожением страсти приходит уничтожение восторга. С уничтожением восторга и страсти о его уме говорят: „полностью освобождённый“. Монахи, монах видит непостоянными звуки... запахи... вкусы... тактильные ощущения... ментальные феномены, которые действительно непостоянны — это его правильное воззрение. Видя правильно, он испытывает разочарование. С уничтожением восторга приходит уничтожение страсти; с уничтожением страсти приходит уничтожение восторга. С уничтожением восторга и страсти о его уме говорят: „полностью освобождённый“». Вторая.


3. Ajjhattaaniccanandikkhayasuttaṃ

3. Аджхаттааниччанандиккхая сутта


158. ‘‘Cakkhuṃ, bhikkhave, yoniso manasi karotha; cakkhāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassatha. Cakkhuṃ, bhikkhave, bhikkhu yoniso manasikaronto, cakkhāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassanto cakkhusmimpi nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo; rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccati. Sotaṃ, bhikkhave, yoniso manasi karotha… ghānaṃ… jivhaṃ, bhikkhave, yoniso manasi karotha; jivhāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassatha. Jivhaṃ, bhikkhave, bhikkhu yoniso manasikaronto, jivhāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassanto jivhāyapi nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo; rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccati. Kāyaṃ… manaṃ, bhikkhave, yoniso manasi karotha; manāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassatha. Manaṃ, bhikkhave, bhikkhu yoniso manasikaronto, manāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassanto manasmimpi nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo; rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccatī’’ti. Tatiyaṃ.

158. «Монахи, направляйте надлежащее внимание на глаз. Созерцайте непостоянство глаза в соответствии с действительностью. Когда, монахи, монах направляет надлежащее внимание на глаз и созерцает непостоянство глаза в соответствии с действительностью, он испытывает разочарование в глазе. С уничтожением восторга приходит уничтожение страсти; с уничтожением страсти приходит уничтожение восторга. С уничтожением восторга и страсти о его уме говорят: „полностью освобождённый“. Монахи, направляйте надлежащее внимание на ухо... нос... язык, монахи, направляйте надлежащее внимание на язык. Созерцайте непостоянство языка в соответствии с действительностью. Когда, монахи, монах направляет надлежащее внимание на язык и созерцает непостоянство языка в соответствии с действительностью, он испытывает разочарование в языке. С уничтожением восторга приходит уничтожение страсти; с уничтожением страсти приходит уничтожение восторга. С уничтожением восторга и страсти о его уме говорят: „полностью освобождённый“. Тело... ум, монахи, направляйте надлежащее внимание на ум. Созерцайте непостоянство ума в соответствии с действительностью. Когда, монахи, монах направляет надлежащее внимание на ум и созерцает непостоянство ума в соответствии с действительностью, он испытывает разочарование в уме. С уничтожением восторга приходит уничтожение страсти; с уничтожением страсти приходит уничтожение восторга. С уничтожением восторга и страсти о его уме говорят: „полностью освобождённый“». Третья.


4. Bāhiraaniccanandikkhayasuttaṃ

4. Бахирааниччанандиккхая сутта


159. ‘‘Rūpe, bhikkhave, yoniso manasi karotha; rūpāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassatha. Rūpe, bhikkhave, bhikkhu yoniso manasikaronto, rūpāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassanto rūpesupi nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo; rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccati. Sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… dhamme, bhikkhave, yoniso manasi karotha; dhammāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassatha. Dhamme, bhikkhave, bhikkhu yoniso manasikaronto, dhammāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassanto dhammesupi nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo; rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccatī’’ti. Catutthaṃ.

159. «Монахи, направляйте надлежащее внимание на формы. Созерцайте непостоянство формы в соответствии с действительностью. Когда, монахи, монах направляет надлежащее внимание на формы и созерцает непостоянство форм в соответствии с действительностью, он испытывает разочарование в формах. С уничтожением восторга приходит уничтожение страсти; с уничтожением страсти приходит уничтожение восторга. С уничтожением восторга и страсти о его уме говорят: „полностью освобождённый“. Монахи, направляйте надлежащее внимание на звуки... запахи... вкусы... тактильные ощущения... ментальные феномены, монахи, направляйте надлежащее внимание на ментальные феномены. Созерцайте непостоянство ментальных феноменов в соответствии с действительностью. Когда, монахи, монах направляет надлежащее внимание на ментальные феномены и созерцает непостоянство ментальных феноменов в соответствии с действительностью, он испытывает разочарование в ментальных феноменах. С уничтожением восторга приходит уничтожение страсти; с уничтожением страсти приходит уничтожение восторга. С уничтожением восторга и страсти о его уме говорят: „полностью освобождённый“». Четвёртая.


5. Jīvakambavanasamādhisuttaṃ

5. Дживакамбавана самадхи сутта


160. Ekaṃ [Pg.356] samayaṃ bhagavā rājagahe viharati jīvakambavane. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti…pe… ‘‘samādhiṃ, bhikkhave, bhāvetha. Samāhitassa, bhikkhave, bhikkhuno yathābhūtaṃ okkhāyati. Kiñca yathābhūtaṃ okkhāyati? Cakkhuṃ aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati, rūpā aniccāti yathābhūtaṃ okkhāyati, cakkhuviññāṇaṃ aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati, cakkhusamphasso aniccoti yathābhūtaṃ okkhāyati, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati…pe… jivhā aniccāti yathābhūtaṃ okkhāyati…pe… mano aniccoti yathābhūtaṃ okkhāyati, dhammā aniccāti yathābhūtaṃ okkhāyati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati. Samādhiṃ, bhikkhave, bhāvetha. Samāhitassa, bhikkhave, bhikkhuno yathābhūtaṃ okkhāyatī’’ti. Pañcamaṃ.

160. Одно время Благословенный пребывал в Раджагахе, в Манговой роще Дживаки. Там Благословенный обратился к бхиккху: «О бхиккху!»... «Развивайте сосредоточение, бхиккху. У сосредоточенного бхиккху вещи проявляются так, как они есть на самом деле. И что проявляется так, как оно есть на самом деле? Глаз проявляется так, как он есть на самом деле — как непостоянный. Формы проявляются так, как они есть на самом деле — как непостоянные. Сознание глаза проявляется так, как оно есть на самом деле — как непостоянное. Соприкосновение глаза проявляется так, как оно есть на самом деле — как непостоянное. И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением глаза как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также проявляется так, как оно есть на самом деле — как непостоянное... язык проявляется так, как он есть на самом деле — как непостоянный... ум проявляется так, как он есть на самом деле — как непостоянный. Ментальные феномены проявляются так, как они есть на самом деле — как непостоянные... И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением ума как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также проявляется так, как оно есть на самом деле — как непостоянное. Развивайте сосредоточение, бхиккху. У сосредоточенного бхиккху вещи проявляются так, как они есть на самом деле». Пятое.


6. Jīvakambavanapaṭisallānasuttaṃ

6. Дживакамbaвана патисаллана сутта


161. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati jīvakambavane. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi…pe… ‘‘paṭisallāne, bhikkhave, yogamāpajjatha. Paṭisallīnassa, bhikkhave, bhikkhuno yathābhūtaṃ okkhāyati. Kiñca yathābhūtaṃ okkhāyati? Cakkhuṃ aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati, rūpā aniccāti yathābhūtaṃ okkhāyati, cakkhuviññāṇaṃ aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati, cakkhusamphasso aniccoti yathābhūtaṃ okkhāyati, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati…pe… mano aniccoti yathābhūtaṃ okkhāyati, dhammā… manoviññāṇaṃ… manosamphasso… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati. Paṭisallāne bhikkhave, yogamāpajjatha. Paṭisallīnassa, bhikkhave, bhikkhuno yathābhūtaṃ okkhāyatī’’ti. Chaṭṭhaṃ.

161. Одно время Благословенный пребывал в Раджагахе, в Манговой роще Дживаки. Там Благословенный обратился к бхиккху... «Бхиккху, предавайтесь затворничеству. У уединившегося бхиккху вещи проявляются так, как они есть на самом деле. И что проявляется так, как оно есть на самом деле? Глаз проявляется так, как он есть на самом деле — как непостоянный. Формы проявляются так, как они есть на самом деле — как непостоянные. Сознание глаза проявляется так, как оно есть на самом деле — как непостоянное. Соприкосновение глаза проявляется так, как оно есть на самом деле — как непостоянное. И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением глаза как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также проявляется так, как оно есть на самом деле — как непостоянное... ум проявляется так, как он есть на самом деле — как непостоянный. Ментальные феномены... сознание ума... соприкосновение ума... И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением ума как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также проявляется так, как оно есть на самом деле — как непостоянное. Предавайтесь затворничеству, бхиккху. У уединившегося бхиккху вещи проявляются так, как они есть на самом деле». Шестое.


7. Koṭṭhikaaniccasuttaṃ

7. Коттхика аничча сутта


162. Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā koṭṭhiko bhagavantaṃ etadavoca [Pg.357] – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti.

162. Тогда почтенный Махакоттхика подошёл к Благословенному... Севе в стороне, почтенный Коттхика сказал Благословенному: «Было бы хорошо, уважаемый господин, если бы Благословенный кратко преподал мне Дхамму, чтобы, услышав Дхамму от Благословенного, я мог пребывать в уединении, удалившись, прилежный, ревностный и решительный».


‘‘Yaṃ kho, koṭṭhika, aniccaṃ tatra te chando pahātabbo. Kiñca, koṭṭhika, aniccaṃ? Cakkhu kho, koṭṭhika, aniccaṃ; tatra te chando pahātabbo. Rūpā aniccā; tatra te chando pahātabbo. Cakkhuviññāṇaṃ aniccaṃ; tatra te chando pahātabbo. Cakkhusamphasso anicco; tatra te chando pahātabbo. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ; tatra te chando pahātabbo…pe… jivhā aniccā; tatra te chando pahātabbo. Rasā aniccā; tatra te chando pahātabbo. Jivhāviññāṇaṃ aniccaṃ; tatra te chando pahātabbo. Jivhāsamphasso anicco; tatra te chando pahātabbo. Yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ; tatra te chando pahātabbo…pe… mano anicco; tatra te chando pahātabbo. Dhammā aniccā; tatra te chando pahātabbo. Manoviññāṇaṃ aniccaṃ; tatra te chando pahātabbo. Manosamphasso anicco; tatra te chando pahātabbo. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ; tatra te chando pahātabbo. Yaṃ kho, koṭṭhika, aniccaṃ tatra te chando pahātabbo’’ti. Sattamaṃ.

«Коттхика, тебе следует оставить желание к тому, что непостоянно. И что непостоянно? Глаз, Коттхика, непостоянен; тебе следует оставить желание к нему. Формы непостоянны; тебе следует оставить желание к ним. Сознание глаза непостоянно; тебе следует оставить желание к нему. Соприкосновение глаза непостоянно; тебе следует оставить желание к нему. И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением глаза как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также непостоянно; тебе следует оставить желание к нему... язык непостоянен; тебе следует оставить желание к нему. Вкусы непостоянны; тебе следует оставить желание к ним. Сознание языка непостоянно; тебе следует оставить желание к нему. Соприкосновение языка непостоянно; тебе следует оставить желание к нему. И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением языка как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также непостоянно; тебе следует оставить желание к нему... ум непостоянен; тебе следует оставить желание к нему. Ментальные феномены непостоянны; тебе следует оставить желание к ним. Сознание ума непостоянно; тебе следует оставить желание к нему. Соприкосновение ума непостоянно; тебе следует оставить желание к нему. И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением ума как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также непостоянно; тебе следует оставить желание к нему. Коттхика, тебе следует оставить желание к тому, что непостоянно». Седьмое.


8. Koṭṭhikadukkhasuttaṃ

8. Коттхика дуккха сутта


163. Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko…pe… bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante…pe… vihareyya’’nti. ‘‘Yaṃ kho, koṭṭhika, dukkhaṃ tatra te chando pahātabbo. Kiñca, koṭṭhika, dukkhaṃ? Cakkhu kho, koṭṭhika, dukkhaṃ; tatra te chando pahātabbo. Rūpā dukkhā; tatra te chando pahātabbo. Cakkhuviññāṇaṃ dukkhaṃ; tatra te chando pahātabbo. Cakkhusamphasso dukkho; tatra te chando pahātabbo. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ; tatra te chando pahātabbo…pe… jivhā dukkhā; tatra te chando pahātabbo…pe… mano dukkho; tatra te chando pahātabbo. Dhammā dukkhā; tatra te chando pahātabbo. Manoviññāṇaṃ dukkhaṃ[Pg.358]; tatra te chando pahātabbo. Manosamphasso dukkho; tatra te chando pahātabbo. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ; tatra te chando pahātabbo. Yaṃ kho, koṭṭhika, dukkhaṃ tatra te chando pahātabbo’’ti. Aṭṭhamaṃ.

163. Тогда почтенный Махакоттхика... сказал Благословенному: «Было бы хорошо, уважаемый господин... пребывать». «Коттхика, тебе следует оставить желание к тому, что является страданием. И что является страданием? Глаз, Коттхика, есть страдание; тебе следует оставить желание к нему. Формы есть страдание; тебе следует оставить желание к ним. Сознание глаза есть страдание; тебе следует оставить желание к нему. Соприкосновение глаза есть страдание; тебе следует оставить желание к нему. И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением глаза как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также есть страдание; тебе следует оставить желание к нему... язык есть страдание; тебе следует оставить желание к нему... ум есть страдание; тебе следует оставить желание к нему. Ментальные феномены есть страдание; тебе следует оставить желание к ним. Сознание ума есть страдание; тебе следует оставить желание к нему. Соприкосновение ума есть страдание; тебе следует оставить желание к нему. И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением ума как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также есть страдание; тебе следует оставить желание к нему. Коттхика, тебе следует оставить желание к тому, что является страданием». Восьмое.


9. Koṭṭhikaanattasuttaṃ

9. Коттхика анатта сутта


164. Ekamantaṃ…pe… vihareyyanti. ‘‘Yo kho, koṭṭhika, anattā tatra te chando pahātabbo. Ko ca, koṭṭhika, anattā? Cakkhu kho, koṭṭhika, anattā; tatra te chando pahātabbo. Rūpā anattā; tatra te chando pahātabbo. Cakkhuviññāṇaṃ anattā; tatra te chando pahātabbo. Cakkhusamphasso anattā; tatra te chando pahātabbo. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattā; tatra te chando pahātabbo …pe… jivhā anattā; tatra te chando pahātabbo…pe… mano anattā; tatra te chando pahātabbo. Dhammā anattā; tatra te chando pahātabbo. Manoviññāṇaṃ… manosamphasso… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattā; tatra te chando pahātabbo. Yo kho, koṭṭhika, anattā, tatra te chando pahātabbo’’ti. Navamaṃ.

164. Севе в стороне... «пребывать». «Коттхика, тебе следует оставить желание к тому, что не является собой. И что не является собой? Глаз, Коттхика, не является собой; тебе следует оставить желание к нему. Формы не являются собой; тебе следует оставить желание к ним. Сознание глаза не является собой; тебе следует оставить желание к нему. Соприкосновение глаза не является собой; тебе следует оставить желание к нему. И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением глаза как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также не является собой; тебе следует оставить желание к нему... язык не является собой; тебе следует оставить желание к нему... ум не является собой; тебе следует оставить желание к нему. Ментальные феномены не являются собой; тебе следует оставить желание к ним. Сознание ума... соприкосновение ума... И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением ума как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — оно также не является собой; тебе следует оставить желание к нему. Коттхика, тебе следует оставить желание к тому, что не является собой». Девятое.


10. Micchādiṭṭhipahānasuttaṃ

10. Миччхадиттхи пахана сутта


165. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kathaṃ nu kho, bhante, jānato kathaṃ passato micchādiṭṭhi pahīyatī’’ti?

165. Тогда некий бхиккху подошёл к Благословенному... Севе в стороне, этот бхиккху сказал Благословенному: «Уважаемый господин, как нужно знать, как нужно видеть, чтобы ложные воззрения были оставлены?»


‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, aniccato jānato passato micchādiṭṭhi pahīyati. Rūpe aniccato jānato passato micchādiṭṭhi pahīyati. Cakkhuviññāṇaṃ aniccato jānato passato micchādiṭṭhi pahīyati. Cakkhusamphassaṃ aniccato jānato passato micchādiṭṭhi pahīyati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato micchādiṭṭhi pahīyati. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato micchādiṭṭhi pahīyatī’’ti. Dasamaṃ.

«Бхиккху, когда человек знает и видит глаз как непостоянный, ложные воззрения оставляются. Когда он знает и видит формы как непостоянные... сознание глаза как непостоянное... соприкосновение глаза как непостоянное... И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением ума как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — когда он знает и видит его как непостоянное, ложные воззрения оставляются. Именно когда человек так знает и так видит, бхиккху, ложные воззрения оставляются». Десятое.


11. Sakkāyadiṭṭhipahānasuttaṃ

11. Саккаядиттхи пахана сутта


166. Atha [Pg.359] kho aññataro bhikkhu…pe… etadavoca – ‘‘kathaṃ nu kho, bhante, jānato kathaṃ passato sakkāyadiṭṭhi pahīyatī’’ti? ‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, dukkhato jānato passato sakkāyadiṭṭhi pahīyati. Rūpe dukkhato jānato passato sakkāyadiṭṭhi pahīyati. Cakkhuviññāṇaṃ dukkhato jānato passato sakkāyadiṭṭhi pahīyati. Cakkhusamphassaṃ dukkhato jānato passato sakkāyadiṭṭhi pahīyati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhato jānato passato sakkāyadiṭṭhi pahīyati. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato sakkāyadiṭṭhi pahīyatī’’ti. Ekādasamaṃ.

166. Тогда некий бхиккху... сказал ему: «Уважаемый господин, как нужно знать, как нужно видеть, чтобы воззрение о личности было оставлено?» «Бхиккху, когда человек знает и видит глаз как страдание, воззрение о личности оставляется. Когда он знает и видит формы как страдание... сознание глаза как страдание... соприкосновение глаза как страдание... И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением ума как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — когда он знает и видит его как страдание, воззрение о личности оставляется. Именно когда человек так знает и так видит, бхиккху, воззрение о личности оставляется». Одиннадцатое.


12. Attānudiṭṭhipahānasuttaṃ

12. Аттанудиттхи пахана сутта


167. Atha kho aññataro bhikkhu…pe… etadavoca – ‘‘kathaṃ nu kho, bhante, jānato kathaṃ passato attānudiṭṭhi pahīyatī’’ti? ‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati. Rūpe anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati. Cakkhuviññāṇaṃ anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati. Cakkhusamphassaṃ anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati…pe… jivhaṃ anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati…pe… manaṃ anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati. Dhamme… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyatī’’ti. Dvādasamaṃ.

167. Тогда некий бхиккху... сказал ему: «Уважаемый господин, как нужно знать, как нужно видеть, чтобы воззрение о «я» было оставлено?» «Бхиккху, когда человек знает и видит глаз как не-себя, воззрение о «я» оставляется. Когда он знает и видит формы как не-себя... сознание глаза как не-себя... соприкосновение глаза как не-себя... И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением глаза как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — когда он знает и видит его как не-себя, воззрение о «я» оставляется... язык как не-себя... ум как не-себя... ментальные феномены... сознание ума... соприкосновение ума... И какое бы чувство ни возникало с соприкосновением ума как условием — приятное, болезненное или ни-приятное-ни-болезненное — когда он знает и видит его как не-себя, воззрение о «я» оставляется». Двенадцатое.


Nandikkhayavaggo soḷasamo.

Шестнадцатая глава — Нандиккхая-вагга.


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Nandikkhayena cattāro, jīvakambavane duve;

Koṭṭhikena tayo vuttā, micchā sakkāya attanoti.

Четыре об уничтожении восторга, две в Манговой роще Дживаки, три рассказаны с Коттхикой, о ложных воззрениях, о воззрении о личности, о воззрении о «я».


17. Saṭṭhipeyyālavaggo

17. Саттхипейяла-вагга


1. Ajjhattaaniccachandasuttaṃ

1. Аджатта-аничча-чханда сутта


168. ‘‘Yaṃ[Pg.360], bhikkhave, aniccaṃ, tatra vo chando pahātabbo. Kiñca, bhikkhave, aniccaṃ? Cakkhu, bhikkhave, aniccaṃ; tatra vo chando pahātabbo…pe… jivhā aniccā; tatra vo chando pahātabbo…pe… mano anicco; tatra vo chando pahātabbo. Yaṃ, bhikkhave, aniccaṃ, tatra vo chando pahātabbo’’ti.

168. «Бхиккху, вам следует оставить желание к тому, что непостоянно. И что непостоянно? Глаз, бхиккху, непостоянен; вам следует оставить желание к нему... язык непостоянен; вам следует оставить желание к нему... ум непостоянен; вам следует оставить желание к нему. Бхиккху, вам следует оставить желание к тому, что непостоянно».


2. Ajjhattaaniccarāgasuttaṃ

2. Аджатта-аничча-рага сутта


169. ‘‘Yaṃ, bhikkhave, aniccaṃ, tatra vo rāgo pahātabbo. Kiñca, bhikkhave, aniccaṃ? Cakkhu, bhikkhave, aniccaṃ; tatra vo rāgo pahātabbo…pe… jivhā aniccā; tatra vo rāgo pahātabbo…pe… mano anicco; tatra vo rāgo pahātabbo. Yaṃ, bhikkhave, aniccaṃ, tatra vo rāgo pahātabbo’’ti.

169. «Бхиккху, вам следует оставить страсть к тому, что непостоянно. И что непостоянно? Глаз, бхиккху, непостоянен; вам следует оставить страсть к нему... язык непостоянен; вам следует оставить страсть к нему... ум непостоянен; вам следует оставить страсть к нему. Бхиккху, вам следует оставить страсть к тому, что непостоянно».


3. Ajjhattaaniccachandarāgasuttaṃ

3. Аджатта-аничча-чхандарага сутта


170. ‘‘Yaṃ, bhikkhave, aniccaṃ, tatra vo chandarāgo pahātabbo. Kiñca, bhikkhave, aniccaṃ? Cakkhu, bhikkhave, aniccaṃ; tatra vo chandarāgo pahātabbo…pe… jivhā aniccā; tatra vo chandarāgo pahātabbo…pe… mano anicco; tatra vo chandarāgo pahātabbo. Yaṃ, bhikkhave, aniccaṃ, tatra vo chandarāgo pahātabbo’’ti.

170. «Монахи, то, что непостоянно, — в отношении этого вам следует отбросить желание и страсть. И что же, монахи, непостоянно? Глаз, монахи, непостоянен; в отношении него вам следует отбросить желание и страсть… [и так далее]… язык непостоянен; в отношении него вам следует отбросить желание и страсть… [и так далее]… ум непостоянен; в отношении него вам следует отбросить желание и страсть. То, что, монахи, непостоянно, — в отношении этого вам следует отбросить желание и страсть».


4-6. Dukkhachandādisuttaṃ

4-6. «Дуккхачандади-сутта»


171-173. ‘‘Yaṃ, bhikkhave, dukkhaṃ, tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Kiñca, bhikkhave, dukkhaṃ? Cakkhu, bhikkhave, dukkhaṃ; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo…pe… jivhā dukkhā…pe… mano dukkho; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Yaṃ, bhikkhave, dukkhaṃ tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo’’ti.

171-173. «Монахи, то, что является страданием, — в отношении этого вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. И что же, монахи, является страданием? Глаз, монахи, есть страдание; в отношении него вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть… [и так далее]… язык есть страдание… [и так далее]… ум есть страдание; в отношении него вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. То, что, монахи, является страданием, — в отношении этого вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть».


7-9. Anattachandādisuttaṃ

7-9. «Анаттачандади-сутта»


174-176. ‘‘Yo[Pg.361], bhikkhave, anattā, tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Ko ca, bhikkhave, anattā? Cakkhu, bhikkhave, anattā; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo…pe… jivhā anattā; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo…pe… mano anattā; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Yo, bhikkhave, anattā tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo’’ti.

174-176. «Монахи, то, что не является собой, — в отношении этого вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. И что же, монахи, не является собой? Глаз, монахи, не является собой; в отношении него вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть… [и так далее]… язык не является собой; в отношении него вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть… [и так далее]… ум не является собой; в отношении него вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. То, что, монахи, не является собой, — в отношении этого вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть».


10-12. Bāhirāniccachandādisuttaṃ

10-12. «Бахира-аничча-чандади-сутта»


177-179. ‘‘Yaṃ, bhikkhave, aniccaṃ, tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Kiñca, bhikkhave, aniccaṃ? Rūpā, bhikkhave, aniccā; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Saddā aniccā; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Gandhā aniccā; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Rasā aniccā; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Phoṭṭhabbā aniccā; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Dhammā aniccā; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Yaṃ, bhikkhave, aniccaṃ tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo’’ti.

177-179. «Монахи, то, что непостоянно, — в отношении этого вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. И что же, монахи, непостоянно? Формы, монахи, непостоянны; в отношении них вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. Звуки непостоянны; в отношении них вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. Запахи непостоянны; в отношении них вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. Вкусы непостоянны; в отношении них вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. Тактильные ощущения непостоянны; в отношении них вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. Ментальные феномены непостоянны; в отношении них вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. То, что, монахи, непостоянно, — в отношении этого вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть».


13-15. Bāhiradukkhachandādisuttaṃ

13-15. «Бахира-дуккха-чандади-сутта»


180-182. ‘‘Yaṃ, bhikkhave, dukkhaṃ, tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Kiñca, bhikkhave, dukkhaṃ? Rūpā, bhikkhave, dukkhā; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā dukkhā; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Yaṃ, bhikkhave, dukkhaṃ, tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo’’ti.

180-182. «Монахи, то, что является страданием, — в отношении этого вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. И что же, монахи, является страданием? Формы, монахи, есть страдание; в отношении них вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены есть страдание; в отношении них вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. То, что, монахи, является страданием, — в отношении этого вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть».


16-18. Bāhirānattachandādisuttaṃ

16-18. «Бахира-анатта-чандади-сутта»


183-185. ‘‘Yo[Pg.362], bhikkhave, anattā, tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Ko ca, bhikkhave, anattā? Rūpā, bhikkhave, anattā; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā anattā; tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo. Yo, bhikkhave, anattā tatra vo chando pahātabbo, rāgo pahātabbo, chandarāgo pahātabbo’’ti.

183-185. «Монахи, то, что не является собой, — в отношении этого вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. И что же, монахи, не является собой? Формы, монахи, не являются собой; в отношении них вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены не являются собой; в отношении них вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть. То, что, монахи, не является собой, — в отношении этого вам следует отбросить желание, следует отбросить страсть, следует отбросить желание и страсть».


19. Ajjhattātītāniccasuttaṃ

19. «Аджатта-атита-аничча-сутта»


186. ‘‘Cakkhu, bhikkhave, aniccaṃ atītaṃ…pe… jivhā aniccā atītā…pe… mano anicco atīto. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati…pe… jivhāyapi nibbindati…pe… manasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.

186. «Монахи, глаз в прошлом был непостоянен… [и так далее]… язык в прошлом был непостоянен… [и так далее]… ум в прошлом был непостоянен. Видя так, монахи, обученный благородный ученик разочаровывается в глазу… [и так далее]… разочаровывается в языке… [и так далее]… разочаровывается в уме. Разочаровавшись, он становится бесстрастным. Благодаря бесстрастию он освобождается. В освобождении рождается знание: „Освобождён“. Он постигает: „Прекращено рождение, святая жизнь прожита, сделано то, что надлежало сделать, не осталось ничего для этого состояния бытия“».


20. Ajjhattānāgatāniccasuttaṃ

20. «Аджатта-анагата-аничча-сутта»


187. ‘‘Cakkhu, bhikkhave, aniccaṃ anāgataṃ…pe… jivhā aniccā anāgatā…pe… mano anicco anāgato. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

187. «Монахи, глаз в будущем будет непостоянен… [и так далее]… язык в будущем будет непостоянен… [и так далее]… ум в будущем будет непостоянен. Видя так… [и так далее]… он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“».


21. Ajjhattapaccuppannāniccasuttaṃ

21. «Аджатта-паччуппанна-аничча-сутта»


188. ‘‘Cakkhu, bhikkhave, aniccaṃ paccuppannaṃ…pe… jivhā aniccā paccuppannā…pe… mano anicco paccuppanno. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

188. «Монахи, глаз в настоящем непостоянен… [и так далее]… язык в настоящем непостоянен… [и так далее]… ум в настоящем непостоянен. Видя так… [и так далее]… он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“».


22-24. Ajjhattātītādidukkhasuttaṃ

22-24. «Аджатта-атитади-дуккха-сутта»


189-191. ‘‘Cakkhu, bhikkhave, dukkhaṃ atītaṃ anāgataṃ paccuppannaṃ…pe… jivhā dukkhā atītā anāgatā paccuppannā…pe… mano dukkho atīto anāgato paccuppanno. Evaṃ passaṃ, bhikkhave…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

189-191. «Монахи, глаз в прошлом, будущем и настоящем есть страдание… [и так далее]… язык в прошлом, будущем и настоящем есть страдание… [и так далее]… ум в прошлом, будущем и настоящем есть страдание. Видя так, монахи… [и так далее]… он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“».


25-27. Ajjhattātītādianattasuttaṃ

25-27. «Аджатта-атитади-анатта-сутта»


192-194. ‘‘Cakkhu[Pg.363], bhikkhave, anattā atītaṃ anāgataṃ paccuppannaṃ…pe… jivhā anattā…pe… mano anattā atīto anāgato paccuppanno. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

192-194. «Монахи, глаз в прошлом, будущем и настоящем не является собой… [и так далее]… язык не является собой… [и так далее]… ум в прошлом, будущем и настоящем не является собой. Видя так… [и так далее]… он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“».


28-30. Bāhirātītādianiccasuttaṃ

28-30. «Бахира-атитади-аничча-сутта»


195-197. ‘‘Rūpā, bhikkhave, aniccā atītā anāgatā paccuppannā. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā aniccā atītā anāgatā paccuppannā. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

195-197. «Монахи, формы в прошлом, будущем и настоящем непостоянны. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены в прошлом, будущем и настоящем непостоянны. Видя так… [и так далее]… он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“».


31-33. Bāhirātītādidukkhasuttaṃ

31-33. «Бахира-атитади-дуккха-сутта»


198-200. ‘‘Rūpā, bhikkhave, dukkhā atītā anāgatā paccuppannā. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā dukkhā atītā anāgatā paccuppannā. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

198-200. «Монахи, формы в прошлом, будущем и настоящем есть страдание. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены в прошлом, будущем и настоящем есть страдание. Видя так… [и так далее]… он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“».


34-36. Bāhirātītādianattasuttaṃ

34-36. «Бахира-атитади-анатта-сутта»


201-203. ‘‘Rūpā, bhikkhave, anattā atītā anāgatā paccuppannā. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā anattā atītā anāgatā paccuppannā. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

201-203. «Монахи, формы в прошлом, будущем и настоящем не являются собой. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены в прошлом, будущем и настоящем не являются собой. Видя так… [и так далее]… он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“».


37. Ajjhattātītayadaniccasuttaṃ

37. «Аджатта-атита-яданичча-сутта»


204. ‘‘Cakkhu, bhikkhave, aniccaṃ atītaṃ. Yadaniccaṃ, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ…pe… jivhā aniccā atītā. Yadaniccaṃ, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ…pe… mano anicco atīto. Yadaniccaṃ, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

204. «Монахи, глаз в прошлом был непостоянен. То, что непостоянно, есть страдание. То, что есть страдание, не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“… [и так далее]… язык в прошлом был непостоянен. То, что непостоянно, есть страдание. То, что есть страдание, не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“… [и так далее]… ум в прошлом был непостоянен. То, что непостоянно, есть страдание. То, что есть страдание, не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Видя так… [и так далее]… он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“».


38. Ajjhattānāgatayadaniccasuttaṃ

38. «Аджатта-анагата-яданичча-сутта»


205. ‘‘Cakkhu[Pg.364], bhikkhave, aniccaṃ anāgataṃ. Yadaniccaṃ, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ…pe… jivhā aniccā anāgatā. Yadaniccaṃ, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ…pe… mano anicco anāgato. Yadaniccaṃ, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ, bhikkhave…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

205. «Монахи, глаз в будущем будет непостоянен. То, что непостоянно, есть страдание. То, что есть страдание, не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“… [и так далее]… язык в будущем будет непостоянен. То, что непостоянно, есть страдание. То, что есть страдание, не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“… [и так далее]… ум в будущем будет непостоянен. То, что непостоянно, есть страдание. То, что есть страдание, не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Видя так, монахи… [и так далее]… он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“».


39. Ajjhattapaccuppannayadaniccasuttaṃ

39. «Аджатта-паччуппанна-яданичча-сутта»


206. ‘‘Cakkhu, bhikkhave, aniccaṃ paccuppannaṃ. Yadaniccaṃ, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ…pe… jivhā aniccā paccuppannā. Yadaniccaṃ, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ…pe… mano anicco paccuppanno. Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ tadanattā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

206. «Монахи, глаз в настоящем непостоянен. То, что непостоянно, есть страдание. То, что есть страдание, не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“… [и так далее]… язык в настоящем непостоянен. То, что непостоянно, есть страдание. То, что есть страдание, не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“… [и так далее]… ум в настоящем непостоянен. То, что непостоянно, есть страдание. То, что есть страдание, не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Видя так… [и так далее]… он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“».


40-42. Ajjhattātītādiyaṃdukkhasuttaṃ

40-42. «Аджатта-атитади-ямдуккха-сутта»


207-209. ‘‘Cakkhu, bhikkhave, dukkhaṃ atītaṃ anāgataṃ paccuppannaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ…pe… jivhā dukkhā…pe… mano dukkho atīto anāgato paccuppanno. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

207-209. «Монахи, глаз в прошлом, будущем и настоящем есть страдание. То, что есть страдание, не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“… [и так далее]… язык есть страдание… [и так далее]… ум в прошлом, будущем и настоящем есть страдание. То, что есть страдание, не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Видя так… [и так далее]… он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“».


43-45. Ajjhattātītādiyadanattasuttaṃ

43-45. «Аджатта-атитади-яданатта-сутта»


210-212. ‘‘Cakkhu, bhikkhave, anattā atītaṃ anāgataṃ paccuppannaṃ. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ [Pg.365] yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ…pe… jivhā anattā…pe… mano anattā atīto anāgato paccuppanno. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

210-212. «Монахи, глаз в прошлом, будущем и настоящем не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“… [и так далее]… язык не является собой… [и так далее]… ум в прошлом, будущем и настоящем не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Видя так… [и так далее]… он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“».


46-48. Bāhirātītādiyadaniccasuttaṃ

46-48. «Бахира-атитади-яданичча-сутта»


213-215. ‘‘Rūpā, bhikkhave, aniccā atītā anāgatā paccuppannā. Yadaniccaṃ, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā aniccā atītā anāgatā paccuppannā. Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ tadanattā. Yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

213-215. «Монахи, формы в прошлом, будущем и настоящем непостоянны. То, что непостоянно, есть страдание. То, что есть страдание, не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены в прошлом, будущем и настоящем непостоянны. То, что непостоянно, есть страдание. То, что есть страдание, не является собой. То, что не является собой, следует видеть правильной мудростью так, как оно есть на самом деле: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Видя так… [и так далее]… он постигает: „…не осталось ничего для этого состояния бытия“».


49-51. Bāhirātītādiyaṃdukkhasuttaṃ

49-51. «Бахира-атитади-ямдуккха-сутта»


216-218. ‘‘Rūpā, bhikkhave, dukkhā atītā anāgatā paccuppannā. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā dukkhā atītā anāgatā paccuppannā. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

216-218. «Монахи, формы прошлого, будущего и настоящего болезненны. То, что болезненно, есть не-себя. То, что есть не-себя, следует видеть в соответствии с действительностью с помощью правильной мудрости так: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены прошлого, будущего и настоящего болезненны. То, что болезненно, есть не-себя. То, что есть не-себя, следует видеть в соответствии с действительностью с помощью правильной мудрости так: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Видя так… [пропуск]… он понимает: „…нет ничего более для этого состояния бытия“».


52-54. Bāhirātītādiyadanattasuttaṃ

52-54. «Сутта о не-себя в прошлом и т. д. (внешнее)»


219-221. ‘‘Rūpā, bhikkhave, anattā atītā anāgatā paccuppannā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā anattā atītā anāgatā paccuppannā. Yadanattā, taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

219-221. «Монахи, формы прошлого, будущего и настоящего есть не-себя. То, что есть не-себя, следует видеть в соответствии с действительностью с помощью правильной мудрости так: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены прошлого, будущего и настоящего есть не-себя. То, что есть не-себя, следует видеть в соответствии с действительностью с помощью правильной мудрости так: „Это не моё, это не я, это не моя самость“. Видя так… [пропуск]… он понимает: „…нет ничего более для этого состояния бытия“».


55. Ajjhattāyatanaaniccasuttaṃ

55. «Сутта о непостоянстве внутренних сфер»


222. ‘‘Cakkhu[Pg.366], bhikkhave, aniccaṃ…pe… jivhā aniccā…pe… mano anicco. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

222. «Монахи, глаз непостоянен… [пропуск]… язык непостоянен… [пропуск]… ум непостоянен. Видя так… [пропуск]… он понимает: „…нет ничего более для этого состояния бытия“».


56. Ajjhattāyatanadukkhasuttaṃ

56. «Сутта о страдании во внутренних сферах»


223. ‘‘Cakkhu, bhikkhave, dukkhaṃ…pe… jivhā dukkhā…pe… mano dukkho. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

223. «Монахи, глаз болезнен… [пропуск]… язык болезнен… [пропуск]… ум болезнен. Видя так… [пропуск]… он понимает: „…нет ничего более для этого состояния бытия“».


57. Ajjhattāyatanaanattasuttaṃ

57. «Сутта о не-себя во внутренних сферах»


224. ‘‘Cakkhu, bhikkhave, anattā…pe… jivhā anattā…pe… mano anattā. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

224. «Монахи, глаз есть не-себя… [пропуск]… язык есть не-себя… [пропуск]… ум есть не-себя. Видя так… [пропуск]… он понимает: „…нет ничего более для этого состояния бытия“».


58. Bāhirāyatanaaniccasuttaṃ

58. «Сутта о непостоянстве внешних сфер»


225. ‘‘Rūpā, bhikkhave, aniccā. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā aniccā. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

225. «Монахи, формы непостоянны. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены непостоянны. Видя так… [пропуск]… он понимает: „…нет ничего более для этого состояния бытия“».


59. Bāhirāyatanadukkhasuttaṃ

59. «Сутта о страдании во внешних сферах»


226. ‘‘Rūpā, bhikkhave, dukkhā. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā dukkhā. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

226. «Монахи, формы болезненны. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены болезненны. Видя так… [пропуск]… он понимает: „…нет ничего более для этого состояния бытия“».


60. Bāhirāyatanaanattasuttaṃ

60. «Сутта о не-себя во внешних сферах»


227. ‘‘Rūpā, bhikkhave, anattā. Saddā… gandhā… rasā… phoṭṭhabbā… dhammā anattā. Evaṃ passaṃ…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti.

227. «Монахи, формы есть не-себя. Звуки… запахи… вкусы… тактильные ощущения… ментальные феномены есть не-себя. Видя так… [пропуск]… он понимает: „…нет ничего более для этого состояния бытия“».


Saṭṭhipeyyālavaggo sattarasamo.

«Семнадцатая глава: Шестьдесят сокращений (Саттхипейяла-вагга) завершена».


Tassuddānaṃ –

«Её оглавление:»


Chandenaṭṭhārasa honti, atītena ca dve nava;

Yadaniccāṭṭhārasa vuttā, tayo ajjhattabāhirā;

Peyyālo saṭṭhiko vutto, buddhenādiccabandhunāti.

«Восемнадцать сутт о желании, и дважды по девять о прошлом; восемнадцать изречено о „том, что непостоянно“, и три о внутренних и внешних [сферах]. Это сокращение из шестидесяти [сутт] было провозглашено Буддой, Родственником Солнца».


Suttantāni saṭṭhi.

«Всего шестьдесят сутт».


18. Samuddavaggo

18. «Глава об океане (Самудда-вагга)»


1. Paṭhamasamuddasuttaṃ

1. «Первая сутта об океане»


228. ‘‘‘Samuddo[Pg.367], samuddo’ti, bhikkhave, assutavā puthujjano bhāsati. Neso, bhikkhave, ariyassa vinaye samuddo. Mahā eso, bhikkhave, udakarāsi mahāudakaṇṇavo. Cakkhu, bhikkhave, purisassa samuddo; tassa rūpamayo vego. Yo taṃ rūpamayaṃ vegaṃ sahati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, atari cakkhusamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ; tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo…pe… jivhā, bhikkhave, purisassa samuddo; tassa rasamayo vego. Yo taṃ rasamayaṃ vegaṃ sahati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, atari jivhāsamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ; tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo…pe… mano, bhikkhave, purisassa samuddo; tassa dhammamayo vego. Yo taṃ dhammamayaṃ vegaṃ sahati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, atari manosamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ; tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’’ti. Idamavoca…pe… satthā –

228. «— „Океан, океан!“ — так, монахи, говорит необразованный обыватель. Но это не океан в Обучении Благородного. Это, монахи, лишь огромное скопление воды, великий водный простор. Глаз, монахи, — это океан для человека; его течение состоит из форм. Тот, кто противостоит этому течению, состоящему из форм, зовётся, монахи, тем, кто пересёк океан глаза с его волнами, водоворотами, акулами и демонами. Переправившись, достигший иного берега, на суше стоит брахман… [пропуск]… Язык, монахи, — это океан для человека; его течение состоит из вкусов. Тот, кто противостоит этому течению, состоящему из вкусов, зовётся, монахи, тем, кто пересёк океан языка с его волнами, водоворотами, акулами и демонами. Переправившись, достигший иного берега, на суше стоит брахман… [пропуск]… Ум, монахи, — это океан для человека; его течение состоит из ментальных феноменов. Тот, кто противостоит этому течению, состоящему из ментальных феноменов, зовётся, монахи, тем, кто пересёк океан ума с его волнами, водоворотами, акулами и демонами. Переправившись, достигший иного берега, на суше стоит брахман. Так сказал Благословенный… [пропуск]… Учитель добавил:»


‘‘Yo imaṃ samuddaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ,Saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sabhayaṃ duttaraṃ accatari;

Sa vedagū vusitabrahmacariyo,Lokantagū pāragatoti vuccatī’’ti. paṭhamaṃ;

«„Тот, кто пересёк этот океан, столь труднопроходимый, С его акулами, демонами, волнами, водоворотами и опасностями, Тот, постигший ведение, исполнивший святую жизнь, Достигший конца мира, зовётся ушедшим на тот берег“». Первая.


2. Dutiyasamuddasuttaṃ

2. «Вторая сутта об океане»


229. ‘‘Samuddo, samuddo’ti, bhikkhave, assutavā puthujjano bhāsati. Neso, bhikkhave, ariyassa vinaye samuddo. Mahā eso, bhikkhave, udakarāsi mahāudakaṇṇavo. Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyassa vinaye samuddo. Etthāyaṃ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā yebhuyyena samunnā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā, apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati…pe….

229. «— „Океан, океан!“ — так, монахи, говорит необразованный обыватель. Но это не океан в Обучении Благородного. Это, монахи, лишь огромное скопление воды, великий водный простор. Есть, монахи, формы, познаваемые глазом, — желанные, прелестные, приятные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Это зовётся океаном в Обучении Благородного. В этом [океане] этот мир с его божествами, Марой и Брахмой, это поколение с его отшельниками и брахманами, божествами и людьми по большей части погружено, запутавшись, подобно клубку ниток, покрывшись узлами, словно сплетение тростника и осоки, и не может выйти за пределы несчастий, дурных уделов, погибели и сансары… [пропуск]»


‘‘Santi[Pg.368], bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyassa vinaye samuddo. Etthāyaṃ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā yebhuyyena samunnā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattatī’’ti.

«Есть, монахи, вкусы, познаваемые языком… [пропуск]… Есть, монахи, ментальные феномены, познаваемые умом, — желанные, прелестные, приятные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Это зовётся океаном в Обучении Благородного. В этом [океане] этот мир с его божествами, Марой и Брахмой, это поколение с его отшельниками и брахманами, божествами и людьми по большей части погружено, запутавшись, подобно клубку ниток, покрывшись узлами, словно сплетение тростника и осоки, и не может выйти за пределы несчастий, дурных уделов, погибели и сансары».


‘‘Yassa rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;

So imaṃ samuddaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ, saūmibhayaṃ duttaraṃ accatari.

«„Тот, в ком страсть, злоба И невежество угасли, Пересёк этот океан, столь труднопроходимый, С его акулами, демонами, волнами и опасностями“».


‘‘Saṅgātigo maccujaho nirupadhi, pahāsi dukkhaṃ apunabbhavāya;

Atthaṅgato so na puneti, amohayī, maccurājanti brūmī’’ti. dutiyaṃ;

«„Преодолевший привязанности, оставивший смерть, свободный от мирских опор, Он оставил страдание ради невозвращения к бытию. Угасший, он не возвращается вновь; Я говорю: он ввёл в заблуждение царя Смерти“». Вторая.


3. Bāḷisikopamasuttaṃ

3. «Сутта о сравнении с рыбаком»


230. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, bāḷisiko āmisagatabaḷisaṃ gambhīre udakarahade pakkhipeyya. Tamenaṃ aññataro āmisacakkhu maccho gileyya. Evañhi so, bhikkhave, maccho gilitabaḷiso bāḷisikassa anayaṃ āpanno byasanaṃ āpanno yathākāmakaraṇīyo bāḷisikassa.

230. «Представьте, монахи, рыбак забросил бы крючок с приманкой в глубокое озеро, и какая-нибудь рыба, ищущая пищу, заглотила бы его. Тогда эта рыба, заглотившая крючок, попала бы в беду, потерпела бы крушение, и рыбак мог бы делать с ней всё, что пожелает».


Evameva kho, bhikkhave, chayime baḷisā lokasmiṃ anayāya sattānaṃ vadhāya pāṇinaṃ. Katame cha? Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce, bhikkhu, abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu gilitabaḷiso, mārassa anayaṃ āpanno byasanaṃ āpanno yathākāmakaraṇīyo pāpimato…pe… santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā…pe….

«Точно так же, монахи, есть в мире эти шесть крючков для погибели существ, для истребления живых существ. Какие шесть? Есть, монахи, формы, познаваемые глазом, — желанные, прелестные, приятные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если монах находит в них удовольствие, приветствует их и остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, что он заглотил крючок Мары. Он попал в беду, потерпел крушение, и Злодей может делать с ним всё, что пожелает… [пропуск]… Есть, монахи, вкусы, познаваемые языком… [пропуск]»


Santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce, bhikkhu, abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu gilitabaḷiso mārassa anayaṃ āpanno byasanaṃ āpanno yathākāmakaraṇīyo pāpimato.

«Есть, монахи, ментальные феномены, познаваемые умом, — желанные, прелестные, приятные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если монах находит в них удовольствие, приветствует их и остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, что он заглотил крючок Мары. Он попал в беду, потерпел крушение, и Злодей может делать с ним всё, что пожелает».


‘‘Santi [Pg.369] ca, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa abhedi baḷisaṃ paribhedi baḷisaṃ na anayaṃ āpanno na byasanaṃ āpanno na yathākāmakaraṇīyo pāpimato…pe….

«Но есть, монахи, формы, познаваемые глазом, — желанные, прелестные, приятные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если монах не находит в них удовольствия, не приветствует их и не остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, что он не заглотил крючок Мары, что он сломал этот крючок, уничтожил этот крючок. Он не попал в беду, не потерпел крушения, и Злодей не может делать с ним всё, что пожелает… [пропуск]»


‘‘Santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā…pe…. Santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa abhedi baḷisaṃ paribhedi baḷisaṃ na anayaṃ āpanno na byasanaṃ āpanno na yathākāmakaraṇīyo pāpimato’’ti. Tatiyaṃ.

«Есть, монахи, вкусы, познаваемые языком… [пропуск]… Есть, монахи, ментальные феномены, познаваемые умом, — желанные, прелестные, приятные, милые, связанные с чувственным желанием, вызывающие страсть. Если монах не находит в них удовольствия, не приветствует их и не остаётся привязанным к ним, то о таком монахе говорят, что он не заглотил крючок Мары, что он сломал этот крючок, уничтожил этот крючок. Он не попал в беду, не потерпел крушения, и Злодей не может делать с ним всё, что пожелает». Третья.


4. Khīrarukkhopamasuttaṃ

4. «Сутта о сравнении с деревом, выделяющим млечный сок»


231. ‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu yo rāgo so atthi, yo doso so atthi, yo moho so atthi, yo rāgo so appahīno, yo doso so appahīno, yo moho so appahīno tassa parittā cepi cakkhuviññeyyā rūpā cakkhussa āpāthaṃ āgacchanti pariyādiyantevassa cittaṃ; ko pana vādo adhimattānaṃ! Taṃ kissa hetu? Yo, bhikkhave, rāgo, so atthi, yo doso so atthi, yo moho so atthi, yo rāgo so appahīno, yo doso so appahīno, yo moho so appahīno…pe….

231. «Монахи, если у какого-либо монаха или монахини в отношении форм, познаваемых глазом, всё ещё существует страсть и она не оставлена, всё ещё существует злоба и она не оставлена, всё ещё существует заблуждение и оно не оставлено, то даже незначительные формы, попадающие в поле зрения глаза, овладевают его умом, не говоря уже о значительных. По какой причине? Потому что страсть всё ещё существует и не оставлена, злоба всё ещё существует и не оставлена, заблуждение всё ещё существует и не оставлено… [пропуск]»


‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu yo rāgo so atthi…pe….

«Монахи, если у какого-либо монаха или монахини в отношении вкусов, познаваемых языком, всё ещё существует страсть… [пропуск]»


‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā manoviññeyyesu dhammesu yo rāgo so atthi, yo doso so atthi, yo moho so atthi, yo rāgo so appahīno, yo doso so appahīno, yo moho so appahīno, tassa parittā cepi manoviññeyyā dhammā manassa āpāthaṃ āgacchanti pariyādiyantevassa cittaṃ; ko pana vādo adhimattānaṃ! Taṃ kissa hetu? Yo, bhikkhave, rāgo, so atthi, yo doso so atthi, yo moho so [Pg.370] atthi, yo rāgo so appahīno, yo doso so appahīno, yo moho so appahīno.

«Монахи, если у какого-либо монаха или монахини в отношении ментальных феноменов, познаваемых умом, всё ещё существует страсть и она не оставлена, всё ещё существует злоба и она не оставлена, всё ещё существует заблуждение и оно не оставлено, то даже незначительные ментальные феномены, попадающие в поле восприятия ума, овладевают его умом, не говоря уже о значительных. По какой причине? Потому что страсть всё ещё существует и не оставлена, злоба всё ещё существует и не оставлена, заблуждение всё ещё существует и не оставлено».


‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, khīrarukkho assattho vā nigrodho vā pilakkho vā udumbaro vā daharo taruṇo komārako. Tamenaṃ puriso tiṇhāya kuṭhāriyā yato yato ābhindeyya āgaccheyya khīra’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Yañhi, bhante, khīraṃ taṃ atthī’’ti.

«Представьте, монахи, что росло бы дерево, выделяющее млечный сок, — священный фикус (ассаттха), баньян (нигродха), пилаккха или удумбара, — свежее, молодое, нежное. Если бы человек надрубил его то тут, то там острым топором, потёк бы из него сок?» — «Да, достопочтенный господин». — «По какой причине?» — «Потому что в нём есть сок, достопочтенный господин».


‘‘Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu yo rāgo so atthi, yo doso so atthi, yo moho so atthi, yo rāgo so appahīno, yo doso so appahīno, yo moho so appahīno, tassa parittā cepi cakkhuviññeyyā rūpā cakkhussa āpāthaṃ āgacchanti pariyādiyantevassa cittaṃ; ko pana vādo adhimattānaṃ! Taṃ kissa hetu? Yo, bhikkhave, rāgo so atthi, yo doso so atthi, yo moho so atthi, yo rāgo so appahīno, yo doso so appahīno, yo moho so appahīno…pe….

«Точно так же, монахи, если у какого-либо монаха или монахини в отношении форм, познаваемых глазом, всё ещё существует страсть и она не оставлена, всё ещё существует злоба и она не оставлена, всё ещё существует заблуждение и оно не оставлено, то даже незначительные формы, попадающие в поле зрения глаза, овладевают его умом, не говоря уже о значительных. По какой причине? Потому что страсть всё ещё существует и не оставлена, злоба всё ещё существует и не оставлена, заблуждение всё ещё существует и не оставлено… [пропуск]»


‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu yo rāgo so atthi…pe….

«Монахи, если у какого-либо монаха или монахини в отношении вкусов, познаваемых языком, всё ещё существует страсть… [пропуск]»


‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā manoviññeyyesu dhammesu yo rāgo so atthi, yo doso so atthi, yo moho so atthi, yo rāgo so appahīno, yo doso so appahīno, yo moho so appahīno, tassa parittā cepi manoviññeyyā dhammā manassa āpāthaṃ āgacchanti pariyādiyantevassa cittaṃ; ko pana vādo adhimattānaṃ! Taṃ kissa hetu? Yo, bhikkhave, rāgo so atthi, yo doso so atthi, yo moho so atthi, yo rāgo so appahīno, yo doso so appahīno, yo moho so appahīno.

«Монахи, если у какого-либо монаха или монахини в отношении ментальных феноменов, познаваемых умом, всё ещё существует страсть и она не оставлена, всё ещё существует злоба и она не оставлена, всё ещё существует заблуждение и оно не оставлено, то даже незначительные ментальные феномены, попадающие в поле восприятия ума, овладевают его умом, не говоря уже о значительных. По какой причине? Потому что страсть всё ещё существует и не оставлена, злоба всё ещё существует и не оставлена, заблуждение всё ещё существует и не оставлено».


‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu yo rāgo so natthi, yo doso so natthi, yo moho so natthi, yo rāgo so pahīno, yo doso so pahīno, yo moho so [Pg.371] pahīno, tassa adhimattā cepi cakkhuviññeyyā rūpā cakkhussa āpāthaṃ āgacchanti nevassa cittaṃ pariyādiyanti; ko pana vādo parittānaṃ! Taṃ kissa hetu? Yo, bhikkhave, rāgo so natthi, yo doso so natthi, yo moho so natthi, yo rāgo so pahīno, yo doso so pahīno, yo moho so pahīno…pe….

«Монахи, у любого монаха или монахини в отношении форм, познаваемых глазом, если страсть отсутствует и оставлена, если злоба отсутствует и оставлена, если заблуждение отсутствует и оставлено, то даже если весьма притягательные формы, познаваемые глазом, попадают в поле зрения глаза, они не овладевают его умом, — что же говорить о незначительных! По какой причине? Потому что, монахи, страсть отсутствует и оставлена, злоба отсутствует и оставлена, заблуждение отсутствует и оставлено...»


‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu…pe… manoviññeyyesu dhammesu yo rāgo so natthi, yo doso so natthi, yo moho so natthi, yo rāgo so pahīno, yo doso so pahīno, yo moho so pahīno, tassa adhimattā cepi manoviññeyyā dhammā manassa āpāthaṃ āgacchanti nevassa cittaṃ pariyādiyanti; ko pana vādo parittānaṃ! Taṃ kissa hetu? Yo, bhikkhave, rāgo so natthi, yo doso so natthi, yo moho so natthi, yo rāgo so pahīno, yo doso so pahīno, yo moho so pahīno. Seyyathāpi, bhikkhave, khīrarukkho assattho vā nigrodho vā pilakkho vā udumbaro vā sukkho kolāpo terovassiko. Tamenaṃ puriso tiṇhāya kuṭhāriyā yato yato ābhindeyya āgaccheyya khīra’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Yañhi, bhante, khīraṃ taṃ natthī’’ti.

«Монахи, у любого монаха или монахини в отношении вкусов, познаваемых языком... [и так далее]... в отношении ментальных феноменов, познаваемых умом, если страсть отсутствует и оставлена, если злоба отсутствует и оставлена, если заблуждение отсутствует и оставлено, то даже если весьма притягательные ментальные феномены, познаваемые умом, попадают в поле зрения ума, они не овладевают его умом, — что же говорить о незначительных! По какой причине? Потому что, монахи, страсть отсутствует и оставлена, злоба отсутствует и оставлена, заблуждение отсутствует и оставлено. Представьте, монахи, дерево с млечным соком — будь то священный фикус, баньян, пилаккха или удумбара, — высохшее, трухлявое, простоявшее много лет. Если человек станет рубить его то тут, то там острым топором, потечёт ли из него сок?» — «Нет, достопочтенный Господин». — «По какой причине?» — «Потому что, достопочтенный Господин, в нём нет сока».


‘‘Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu yo rāgo so natthi, yo doso so natthi, yo moho so natthi, yo rāgo so pahīno, yo doso so pahīno, yo moho so pahīno, tassa adhimattā cepi cakkhuviññeyyā rūpā cakkhussa āpāthaṃ āgacchanti nevassa cittaṃ pariyādiyanti; ko pana vādo parittānaṃ! Taṃ kissa hetu? Yo, bhikkhave, rāgo so natthi, yo doso so natthi, yo moho so natthi, yo rāgo so pahīno, yo doso so pahīno, yo moho so pahīno…pe….

«Точно так же, монахи, у любого монаха или монахини в отношении форм, познаваемых глазом, если страсть отсутствует и оставлена, если злоба отсутствует и оставлена, если заблуждение отсутствует и оставлено, то даже если весьма притягательные формы, познаваемые глазом, попадают в поле зрения глаза, они не овладевают его умом, — что же говорить о незначительных! По какой причине? Потому что, монахи, страсть отсутствует и оставлена, злоба отсутствует и оставлена, заблуждение отсутствует и оставлено...»


‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu…pe….

«Монахи, у любого монаха или монахини в отношении вкусов, познаваемых языком... [и так далее]...»


‘‘Yassa [Pg.372] kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā manoviññeyyesu dhammesu yo rāgo so natthi, yo doso so natthi, yo moho so natthi, yo rāgo so pahīno, yo doso so pahīno, yo moho so pahīno, tassa adhimattā cepi manoviññeyyā dhammā manassa āpāthaṃ āgacchanti, nevassa cittaṃ pariyādiyanti; ko pana vādo parittānaṃ! Taṃ kissa hetu? Yo, bhikkhave, rāgo so natthi, yo doso so natthi, yo moho so natthi, yo rāgo so pahīno, yo doso so pahīno, yo moho so pahīno’’ti. Catutthaṃ.

«Монахи, у любого монаха или монахини в отношении ментальных феноменов, познаваемых умом, если страсть отсутствует и оставлена, если злоба отсутствует и оставлена, если заблуждение отсутствует и оставлено, то даже если весьма притягательные ментальные феномены, познаваемые умом, попадают в поле зрения ума, они не овладевают его умом, — что же говорить о незначительных! По какой причине? Потому что, монахи, страсть отсутствует и оставлена, злоба отсутствует и оставлена, заблуждение отсутствует и оставлено». (Четвёртая сутта).


5. Koṭṭhikasuttaṃ

5. «Коттхика-сутта»


232. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye. Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –

232. «Одно время почтенный Сарипутта и почтенный Махакоттхика пребывали в Баранаси, в Исипатане, в Оленьем парке. И вот вечером почтенный Махакоттхика, поднявшись от уединённого созерцания, подошёл к почтенному Сарипутте. Подойдя, он обменялся с почтенным Сарипуттой приветствиями. После дружеской и вежливой беседы он сел сбоку и обратился к почтенному Сарипутте с такими словами:»


‘‘Kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ, rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ…pe… jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ, rasā jivhāya saṃyojanaṃ …pe… mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ, dhammā manassa saṃyojana’’nti?

«Как вы считаете, друг Сарипутта, является ли глаз оковой для форм, или же формы являются оковой для глаза? ... Является ли язык оковой для вкусов, или же вкусы являются оковой для языка? ... Является ли ум оковой для ментальных феноменов, или же ментальные феномены являются оковой для ума?»


‘‘Na kho, āvuso koṭṭhika, cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ, na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ. Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ…pe… na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ, na rasā jivhāya saṃyojanaṃ. Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ…pe… na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ, na dhammā manassa saṃyojanaṃ. Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ.

«Друг Коттхика, ни глаз не является оковой для форм, ни формы не являются оковой для глаза. Но то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих — вот что является там оковой. ... Ни язык не является оковой для вкусов, ни вкусы не являются оковой для языка. Но то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих — вот что является там оковой. ... Ни ум не является оковой для ментальных феноменов, ни ментальные феномены не являются оковой для ума. Но то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих — вот что является там оковой».


‘‘Seyyathāpi, āvuso, kāḷo ca balībaddo odāto ca balībaddo ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā assu. Yo nu kho evaṃ [Pg.373] vadeyya – ‘kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ, odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojana’nti, sammā nu kho so vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’. ‘‘Na kho, āvuso, kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ, na odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojanaṃ. Yena ca kho te ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā taṃ tattha saṃyojanaṃ.

«Представь, друг, чёрного быка и белого быка, запряжённых вместе одной связкой или верёвкой. Если бы кто-то сказал так: „Чёрный бык — это окова для белого быка, а белый бык — это окова для чёрного быка“, — правильно ли бы он сказал?» — «Нет, друг». — «Друг, ни чёрный бык не является оковой для белого быка, ни белый бык не является оковой для чёрного быка. Но та единственная связка или верёвка, которой они запряжены вместе — вот что является там оковой».


‘‘Evameva kho, āvuso, na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ, na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ. Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ…pe… na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ…pe… na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ, na dhammā manassa saṃyojanaṃ. Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṃ tattha saṃyojanaṃ.

«Точно так же, друг, ни глаз не является оковой для форм, ни формы не являются оковой для глаза. Но то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих — вот что является там оковой. ... Ни язык не является оковой для вкусов... ... ни ум не является оковой для ментальных феноменов, ни ментальные феномены не являются оковой для ума. Но то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих — вот что является там оковой».


‘‘Cakkhu vā, āvuso, rūpānaṃ saṃyojanaṃ abhavissa, rūpā vā cakkhussa saṃyojanaṃ, nayidaṃ brahmacariyavāso paññāyetha sammā dukkhakkhayāya. Yasmā ca kho, āvuso, na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ, na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṃ tattha saṃyojanaṃ, tasmā brahmacariyavāso paññāyati sammā dukkhakkhayāya…pe….

«Если бы, друг, глаз был оковой для форм или формы были оковой для глаза, то ведение этой святой жизни ради полного прекращения страданий не было бы явлено. Но поскольку, друг, ни глаз не является оковой для форм, ни формы не являются оковой для глаза, а оковой является то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих, — постольку ведение святой жизни ради полного прекращения страданий явлено...»


‘‘Jivhā, āvuso, rasānaṃ saṃyojanaṃ abhavissa, rasā vā jivhāya saṃyojanaṃ, nayidaṃ brahmacariyavāso paññāyetha sammā dukkhakkhayāya. Yasmā ca kho, āvuso, na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ, na rasā jivhāya saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṃ tattha saṃyojanaṃ, tasmā brahmacariyavāso paññāyati sammā dukkhakkhayāya…pe….

«Если бы, друг, язык был оковой для вкусов или вкусы были оковой для языка, то ведение этой святой жизни ради полного прекращения страданий не было бы явлено. Но поскольку, друг, ни язык не является оковой для вкусов, ни вкусы не являются оковой для языка, а оковой является то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих, — постольку ведение святой жизни ради полного прекращения страданий явлено...»


‘‘Mano vā, āvuso, dhammānaṃ saṃyojanaṃ abhavissa, dhammā vā manassa saṃyojanaṃ, nayidaṃ brahmacariyavāso paññāyetha sammā dukkhakkhayāya. Yasmā ca kho, āvuso, na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ, na dhammā manassa saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṃ tattha saṃyojanaṃ, tasmā brahmacariyavāso paññāyati sammā dukkhakkhayāya.

«Если бы, друг, ум был оковой для ментальных феноменов или ментальные феномены были оковой для ума, то ведение этой святой жизни ради полного прекращения страданий не было бы явлено. Но поскольку, друг, ни ум не является оковой для ментальных феноменов, ни ментальные феномены не являются оковой для ума, а оковой является то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих, — постольку ведение святой жизни ради полного прекращения страданий явлено».


‘‘Imināpetaṃ[Pg.374], āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ, na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ. Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṃ tattha saṃyojanaṃ…pe… na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ…pe… na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ, na dhammā manassa saṃyojanaṃ. Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṃ tattha saṃyojanaṃ.

«И из этого объяснения, друг, можно понять, почему ни глаз не является оковой для форм, ни формы не являются оковой для глаза, а оковой является то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих... ...ни язык не является оковой для вкусов... ...ни ум не является оковой для ментальных феноменов, ни ментальные феномены не являются оковой для ума, а оковой является то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих».


‘‘Saṃvijjati kho, āvuso, bhagavato cakkhu. Passati bhagavā cakkhunā rūpaṃ. Chandarāgo bhagavato natthi. Suvimuttacitto bhagavā. Saṃvijjati kho, āvuso, bhagavato sotaṃ. Suṇāti bhagavā sotena saddaṃ. Chandarāgo bhagavato natthi. Suvimuttacitto bhagavā. Saṃvijjati kho, āvuso, bhagavato ghānaṃ. Ghāyati bhagavā ghānena gandhaṃ. Chandarāgo bhagavato natthi. Suvimuttacitto bhagavā. Saṃvijjati kho, āvuso, bhagavato jivhā. Sāyati bhagavā jivhāya rasaṃ. Chandarāgo bhagavato natthi. Suvimuttacitto bhagavā. Saṃvijjati kho, āvuso, bhagavato kāyo. Phusati bhagavā kāyena phoṭṭhabbaṃ. Chandarāgo bhagavato natthi. Suvimuttacitto bhagavā. Saṃvijjati kho, āvuso, bhagavato mano. Vijānāti bhagavā manasā dhammaṃ. Chandarāgo bhagavato natthi. Suvimuttacitto bhagavā.

«У Благословенного, друг, есть глаз. Благословенный видит глазом форму, но у Благословенного нет желания и страсти; Благословенный обладает умом, полностью освобождённым. У Благословенного, друг, есть ухо. Благословенный слышит ухом звук, но у Благословенного нет желания и страсти; Благословенный обладает умом, полностью освобождённым. У Благословенного, друг, есть нос. Благословенный обоняет носом запах, но у Благословенного нет желания и страсти; Благословенный обладает умом, полностью освобождённым. У Благословенного, друг, есть язык. Благословенный ощущает языком вкус, но у Благословенного нет желания и страсти; Благословенный обладает умом, полностью освобождённым. У Благословенного, друг, есть тело. Благословенный ощущает телом осязаемое, но у Благословенного нет желания и страсти; Благословенный обладает умом, полностью освобождённым. У Благословенного, друг, есть ум. Благословенный познаёт умом ментальный феномен, но у Благословенного нет желания и страсти; Благословенный обладает умом, полностью освобождённым».


‘‘Iminā kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ, na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṃ tattha saṃyojanaṃ. Na sotaṃ… na ghānaṃ… na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ, na rasā jivhāya saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ. Na kāyo… na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ, na dhammā manassa saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṃ tattha saṃyojana’’nti. Pañcamaṃ.

«И из этого объяснения, друг, можно понять, почему ни глаз не является оковой для форм, ни формы не являются оковой для глаза, а оковой является то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих. Ни ухо... ни нос... ни язык не является оковой для вкусов, ни вкусы не являются оковой для языка, а оковой является то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих. Ни тело... ни ум не является оковой для ментальных феноменов, ни ментальные феномены не являются оковой для ума, а оковой является то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих». (Пятая сутта).


6. Kāmabhūsuttaṃ

6. «Камабху-сутта»


233. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca ānando āyasmā ca kāmabhū kosambiyaṃ viharanti ghositārāme. Atha kho āyasmā kāmabhū sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ [Pg.375] kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā kāmabhū āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –

233. «Одно время почтенный Ананда и почтенный Камабху пребывали в Косамби, в парке Госиты. И вот вечером почтенный Камабху, поднявшись от уединённого созерцания, подошёл к почтенному Ананде. Подойдя, он обменялся с почтенным Анандой приветствиями. После дружеской и вежливой беседы он сел сбоку и обратился к почтенному Ананде с такими словами:»


‘‘Kiṃ nu kho, āvuso ānanda, cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ, rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ…pe… jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ, rasā jivhāya saṃyojanaṃ…pe… mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ, dhammā manassa saṃyojana’’nti?

«Как вы считаете, друг Ананда, является ли глаз оковой для форм, или же формы являются оковой для глаза? ... Является ли ум оковой для ментальных феноменов, или же ментальные феномены являются оковой для ума?»


‘‘Na kho, āvuso kāmabhū, cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ, na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ. Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṃ tattha saṃyojanaṃ…pe… na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ, na rasā jivhāya saṃyojanaṃ…pe… na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ, na dhammā manassa saṃyojanaṃ. Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ.

«Друг Камабху, ни глаз не является оковой для форм, ни формы не являются оковой для глаза. Но то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих — вот что является там оковой. ... Ни язык не является оковой для вкусов, ни вкусы не являются оковой для языка... ... ни ум не является оковой для ментальных феноменов, ни ментальные феномены не являются оковой для ума. Но то желание и страсть, что возникают там в зависимости от них обоих — вот что является там оковой».


‘‘Seyyathāpi, āvuso, kāḷo ca balībaddo odāto ca balībaddo ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā assu. Yo nu kho evaṃ vadeyya – ‘kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ, odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojana’nti, sammā nu kho so vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’. ‘‘Na kho, āvuso, kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ, napi odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojanaṃ. Yena ca kho te ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā, taṃ tattha saṃyojanaṃ. Evameva kho, āvuso, na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ, na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ…pe… na jivhā…pe… na mano…pe… yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṃ tattha saṃyojana’’nti. Chaṭṭhaṃ.

«Представь, друг, что черный бык и белый бык связаны вместе одной веревкой или ремнем. Если бы кто-то сказал так: „Черный бык — это узы для белого быка, а белый бык — это узы для черного быка“, то правильно ли бы он говорил?» — «Нет, друг». — «Действительно, друг, черный бык не является узами для белого быка, и белый бык не является узами для черного быка. Но та единственная веревка или ремень, которыми они связаны вместе, — вот что является узами в данном случае. Точно так же, друг, глаз не является узами для форм, и формы не являются узами для глаза... [и т. д.] ... язык... [и т. д.] ... ум... [и т. д.] ... но то желание и страсть (чанда-рага), которые возникают в зависимости от них обоих, — вот что является узами в данном случае». Шестая.


7. Udāyīsuttaṃ

7. Удайи-сутта


234. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca ānando āyasmā ca udāyī kosambiyaṃ viharanti ghositārāme. Atha kho āyasmā udāyī sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā udāyī āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –

234. Однажды почтенный Ананда и почтенный Удайи пребывали в Косамби, в роще Госиты. И вот почтенный Удайи вечером, поднявшись от уединения, подошел к почтенному Ананде. Подойдя, он обменялся приветствиями с почтенным Анандой. Завершив дружественную и вежливую беседу, он сел с одной стороны и сказал почтенному Ананде:


‘‘Yatheva [Pg.376] nu kho, āvuso ānanda, ayaṃ kāyo bhagavatā anekapariyāyena akkhāto vivaṭo pakāsito – ‘itipāyaṃ kāyo anattā’ti, sakkā evameva viññāṇaṃ pidaṃ ācikkhituṃ desetuṃ paññapetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ – ‘itipidaṃ viññāṇaṃ anattā’’’ti?

«„Друг Ананда, подобно тому как это тело было многими способами разъяснено, раскрыто и явлено Благословенным: ‚По такой-то причине это тело не-я (анатта)‘, возможно ли точно так же объяснить это сознание — обучить ему, провозгласить, утвердить, раскрыть, разобрать и прояснить его: ‚По такой-то причине это сознание не-я (анатта)‘?“»


‘‘Yatheva kho, āvuso udāyī, ayaṃ kāyo bhagavatā anekapariyāyena akkhāto vivaṭo pakāsito – ‘itipāyaṃ kāyo anattā’ti, sakkā evameva viññāṇaṃ pidaṃ ācikkhituṃ desetuṃ paññapetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ – ‘itipidaṃ viññāṇaṃ anattā’’’ti.

«„Возможно, друг Удайи. Подобно тому как это тело было многими способами разъяснено, раскрыто и явлено Благословенным: ‚По такой-то причине это тело не-я (анатта)‘, точно так же возможно объяснить это сознание — обучить ему, провозгласить, утвердить, раскрыть, разобрать и прояснить его: ‚По такой-то причине это сознание не-я (анатта)‘“.»


‘‘Cakkhuñca, āvuso, paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇa’’nti? ‘‘Evamāvuso’’ti. ‘‘Yo cāvuso, hetu, yo ca paccayo cakkhuviññāṇassa uppādāya, so ca hetu, so ca paccayo sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesaṃ nirujjheyya. Api nu kho cakkhuviññāṇaṃ paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’. ‘‘Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena bhagavatā akkhātaṃ vivaṭaṃ pakāsitaṃ – ‘itipidaṃ viññāṇaṃ anattā’’’ti…pe….

«„Друг, возникает ли зрительное сознание в зависимости от глаза и видимых форм?“ — „Да, друг“. — „Если бы, друг, причина и условие для возникновения зрительного сознания прекратились полностью, во всех отношениях, целиком и без остатка, могло бы тогда зрительное сознание быть обнаружено?“ — „Нет, друг“. — „Именно этим способом, друг, Благословенным было разъяснено, раскрыто и явлено: ‚По такой-то причине это сознание не-я (анатта)‘“... [и т. д.] ...»


‘‘Jivhañcāvuso, paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇa’’nti? ‘‘Evamāvuso’’ti. ‘‘Yo cāvuso, hetu yo ca paccayo jivhāviññāṇassa uppādāya, so ca hetu, so ca paccayo sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesaṃ nirujjheyya, api nu kho jivhāviññāṇaṃ paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’. ‘‘Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena bhagavatā akkhātaṃ vivaṭaṃ pakāsitaṃ – ‘itipidaṃ viññāṇaṃ anattā’’’ti…pe….

«„Друг, возникает ли вкусовое сознание в зависимости от языка и вкусов?“ — „Да, друг“. — „Если бы, друг, причина и условие для возникновения вкусового сознания прекратились полностью, во всех отношениях, целиком и без остатка, могло бы тогда вкусовое сознание быть обнаружено?“ — „Нет, друг“. — „Именно этим способом, друг, Благословенным было разъяснено, раскрыто и явлено: ‚По такой-то причине это сознание не-я (анатта)‘“... [и т. д.] ...»


‘‘Manañcāvuso, paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇa’’nti? ‘‘Evamāvuso’’ti. ‘‘Yo cāvuso, hetu, yo ca paccayo manoviññāṇassa uppādāya, so ca hetu, so ca paccayo sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesaṃ nirujjheyya, api nu kho manoviññāṇaṃ paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’. ‘‘Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena bhagavatā akkhātaṃ vivaṭaṃ pakāsitaṃ – ‘itipidaṃ viññāṇaṃ anattā’’’ti.

«„Друг, возникает ли умственное сознание в зависимости от ума и ментальных феноменов?“ — „Да, друг“. — „Если бы, друг, причина и условие для возникновения умственного сознания прекратились полностью, во всех отношениях, целиком и без остатка, могло бы тогда умственное сознание быть обнаружено?“ — „Нет, друг“. — „Именно этим способом, друг, Благословенным было разъяснено, раскрыто и явлено: ‚По такой-то причине это сознание не-я (анатта)‘“.»


‘‘Seyyathāpi, āvuso, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno tiṇhaṃ kuṭhāriṃ ādāya vanaṃ paviseyya. So tattha [Pg.377] passeyya mahantaṃ kadalikkhandhaṃ ujuṃ navaṃ akukkukajātaṃ. Tamenaṃ mūle chindeyya; mūle chetvā agge chindeyya; agge chetvā pattavaṭṭiṃ vinibbhujeyya. So tattha pheggumpi nādhigaccheyya, kuto sāraṃ! Evameva kho, āvuso, bhikkhu chasu phassāyatanesu nevattānaṃ na attaniyaṃ samanupassati. So evaṃ asamanupassanto na kiñci loke upādiyati. Anupādiyaṃ na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Sattamaṃ.

«„Представь, друг, человека, которому нужна сердцевина дерева, который ищет сердцевину, странствует в поисках сердцевины. Взяв острый топор, он входит в лес. Там он видит ствол большого бананового дерева — прямой, свежий, без признаков гниения. Он срубает его под корень, затем отрубает верхушку и разворачивает слои ствола. Разворачивая слои, он не находит даже заболони, не говоря уже о сердцевине! Точно так же, друг, бхиккху в шести сферах контакта не усматривает ни ‚я‘, ни того, что принадлежит ‚я‘. Не усматривая этого, он ни к чему в мире не привязывается. Не привязываясь, он не тревожится. Не тревожась, он сам достигает Ниббаны. Он постигает: ‚Уничтожено рождение, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не будет больше возвращения в это состояние‘“. Седьмая.


8. Ādittapariyāyasuttaṃ

8. Адиттапарияя-сутта


235. ‘‘Ādittapariyāyaṃ vo, bhikkhave, dhammapariyāyaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, ādittapariyāyo, dhammapariyāyo? Varaṃ, bhikkhave, tattāya ayosalākāya ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya cakkhundriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ, na tveva cakkhuviññeyyesu rūpesu anubyañjanaso nimittaggāho. Nimittassādagathitaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce samaye kālaṃ kareyya, ṭhānametaṃ vijjati, yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā, tiracchānayoniṃ vā. Imaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi.

235. «„Монахи, я преподам вам поучение Дхаммы о горении. Слушайте его. И какое же, монахи, поучение Дхаммы о горении? Лучше, монахи, прижечь орган зрения раскаленным железным прутом — горящим, пылающим, светящимся, — нежели цепляться за общий образ или за отдельные черты в видимых формах, познаваемых глазом. Ибо если сознание пребудет связанным наслаждением общим образом или связанным наслаждением отдельными чертами, и если в это время человек умрет, то существует возможность, что он отправится в одно из двух мест назначения: в ад или в мир животных. Видя эту опасность, монахи, я говорю так.“»


‘‘Varaṃ, bhikkhave, tiṇhena ayosaṅkunā ādittena sampajjalitena sajotibhūtena sotindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ, na tveva sotaviññeyyesu saddesu anubyañjanaso nimittaggāho. Nimittassādagathitaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce samaye kālaṅkareyya, ṭhānametaṃ vijjati, yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā. Imaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi.

«„Лучше, монахи, проткнуть орган слуха острым железным колом — горящим, пылающим, светящимся, — нежели цепляться за общий образ или за отдельные черты в звуках, познаваемых ухом. Ибо если сознание пребудет связанным наслаждением общим образом или связанным наслаждением отдельными чертами, и если в это время человек умрет, то существует возможность, что он отправится в одно из двух мест назначения: в ад или в мир животных. Видя эту опасность, монахи, я говорю так.“»


‘‘Varaṃ[Pg.378], bhikkhave, tiṇhena nakhacchedanena ādittena sampajjalitena sajotibhūtena ghānindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ, na tveva ghānaviññeyyesu gandhesu anubyañjanaso nimittaggāho. Nimittassādagathitaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce samaye kālaṃ kareyya. Ṭhānametaṃ vijjati, yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā. Imaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi.

«„Лучше, монахи, проткнуть орган обоняния острым ножом для ногтей — горящим, пылающим, светящимся, — нежели цепляться за общий образ или за отдельные черты в запахах, познаваемых носом. Ибо если сознание пребудет связанным наслаждением общим образом или связанным наслаждением отдельными чертами, и если в это время человек умрет, то существует возможность, что он отправится в одно из двух мест назначения: в ад или в мир животных. Видя эту опасность, монахи, я говорю так.“»


‘‘Varaṃ, bhikkhave, tiṇhena khurena ādittena sampajjalitena sajotibhūtena jivhindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ, na tveva jivhāviññeyyesu rasesu anubyañjanaso nimittaggāho. Nimittassādagathitaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce samaye kālaṃ kareyya. Ṭhānametaṃ vijjati, yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā. Imaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi.

«„Лучше, монахи, порезать орган вкуса острой бритвой — горящей, пылающей, светящейся, — нежели цепляться за общий образ или за отдельные черты во вкусах, познаваемых языком. Ибо если сознание пребудет связанным наслаждением общим образом или связанным наслаждением отдельными чертами, и если в это время человек умрет, то существует возможность, что он отправится в одно из двух мест назначения: в ад или в мир животных. Видя эту опасность, монахи, я говорю так.“»


‘‘Varaṃ, bhikkhave, tiṇhāya sattiyā ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya kāyindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ, na tveva kāyaviññeyyesu phoṭṭhabbesu anubyañjanaso nimittaggāho. Nimittassādagathitaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce samaye kālaṃ kareyya. Ṭhānametaṃ vijjati, yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā. Imaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi.

«„Лучше, монахи, пронзить орган осязания острым копьем — горящим, пылающим, светящимся, — нежели цепляться за общий образ или за отдельные черты в тактильных объектах, познаваемых телом. Ибо если сознание пребудет связанным наслаждением общим образом или связанным наслаждением отдельными чертами, и если в это время человек умрет, то существует возможность, что он отправится в одно из двух мест назначения: в ад или в мир животных. Видя эту опасность, монахи, я говорю так.“»


‘‘Varaṃ, bhikkhave, sottaṃ. Sottaṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, vañjhaṃ jīvitānaṃ vadāmi, aphalaṃ jīvitānaṃ vadāmi, momūhaṃ jīvitānaṃ vadāmi, na tveva tathārūpe vitakke vitakkeyya yathārūpānaṃ vitakkānaṃ vasaṃ gato saṅghaṃ bhindeyya. Imaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, vañjhaṃ jīvitānaṃ ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi.

«„Лучше, монахи, спать. Ибо сон, монахи, я называю бесплодным для живых существ, бесполезным для живых существ, помрачающим для живых существ. Но не следует предаваться таким мыслям, под влиянием которых человек мог бы расколоть Сангху. Видя эту опасность, монахи, я говорю так.“»


‘‘Tattha, bhikkhave, sutavā ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘tiṭṭhatu tāva tattāya ayosalākāya ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya cakkhundriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ. Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti cakkhu aniccaṃ, rūpā aniccā, cakkhuviññāṇaṃ aniccaṃ, cakkhusamphasso anicco, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ’’’.

«„В связи с этим, монахи, обученный благородный ученик размышляет так: ‚Пусть пока останется прижигание органа зрения раскаленным железным прутом — горящим, пылающим, светящимся. Что ж, я буду направлять внимание только на это: глаз непостоянен, видимые формы непостоянны, зрительное сознание непостоянно, зрительный контакт непостоянен; и какое бы чувство ни возникало с условием в виде зрительного контакта — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное, — оно также непостоянно‘“.»


‘‘Tiṭṭhatu [Pg.379] tāva tiṇhena ayosaṅkunā ādittena sampajjalitena sajotibhūtena sotindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ. Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti sotaṃ aniccaṃ, saddā aniccā, sotaviññāṇaṃ aniccaṃ, sotasamphasso anicco, yampidaṃ sotasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ.

«„Пусть пока останется протыкание органа слуха острым железным колом — горящим, пылающим, светящимся. Что ж, я буду направлять внимание только на это: ухо непостоянно, звуки непостоянны, слуховое сознание непостоянно, слуховой контакт непостоянен; и какое бы чувство ни возникало с условием в виде слухового контакта — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное, — оно также непостоянно“.»


‘‘Tiṭṭhatu tāva tiṇhena nakhacchedanena ādittena sampajjalitena sajotibhūtena ghānindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ. Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti ghānaṃ aniccaṃ, gandhā aniccā, ghānaviññāṇaṃ aniccaṃ, ghānasamphasso anicco, yampidaṃ ghānasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ…pe… tampi aniccaṃ.

«„Пусть пока останется протыкание органа обоняния острым ножом для ногтей — горящим, пылающим, светящимся. Что ж, я буду направлять внимание только на это: нос непостоянен, запахи непостоянны, обонятельное сознание непостоянно, обонятельный контакт непостоянен; и какое бы чувство ни возникало с условием в виде обонятельного контакта... [и т. д.] ... оно также непостоянно“.»


‘‘Tiṭṭhatu tāva tiṇhena khurena ādittena sampajjalitena sajotibhūtena jivhindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ. Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti jivhā aniccā, rasā aniccā, jivhāviññāṇaṃ aniccaṃ, jivhāsamphasso anicco, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati…pe… tampi aniccaṃ.

«„Пусть пока останется порезание органа вкуса острой бритвой — горящей, пылающей, светящейся. Что ж, я буду направлять внимание только на это: язык непостоянен, вкусы непостоянны, вкусовое сознание непостоянно, вкусовой контакт непостоянен; и какое бы чувство ни возникало с условием в виде вкусового контакта... [и т. д.] ... оно также непостоянно“.»


‘‘Tiṭṭhatu tāva tiṇhāya sattiyā ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya kāyindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ. Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti kāyo anicco, phoṭṭhabbā aniccā, kāyaviññāṇaṃ aniccaṃ, kāyasamphasso anicco, yampidaṃ kāyasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ…pe… tampi aniccaṃ.

«„Пусть пока останется пронзание органа осязания острым копьем — горящим, пылающим, светящимся. Что ж, я буду направлять внимание только на это: тело непостоянно, тактильные объекты непостоянны, телесное сознание непостоянно, телесный контакт непостоянен; и какое бы чувство ни возникало с условием в виде телесного контакта... [и т. д.] ... оно также непостоянно“.»


‘‘Tiṭṭhatu tāva sottaṃ. Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti mano anicco, dhammā aniccā, manoviññāṇaṃ aniccaṃ, manosamphasso anicco, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ’’.

«„Пусть пока останется сон. Что ж, я буду направлять внимание только на это: ум непостоянен, ментальные феномены непостоянны, умственное сознание непостоянно, умственный контакт непостоянен; и какое бы чувство ни возникало с условием в виде умственного контакта — приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное, — оно также непостоянно“.»


‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Ayaṃ kho, bhikkhave, ādittapariyāyo, dhammapariyāyo’’ti. Aṭṭhamaṃ.

«Видя так, о бхиккху, обученный благородный ученик испытывает разочарование в глазе, испытывает разочарование в формах, испытывает разочарование в сознании глаза, испытывает разочарование в контакте глаза... и в любом чувстве, которое возникает с контактом ума как условием — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное — в нём он также испытывает разочарование. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Благодаря бесстрастию он освобождается. В освобождённом [разуме] возникает знание: «Освобождён». Он постигает: «Уничтожено рождение, святая жизнь прожита, сделано то, что надлежало сделать, больше не будет возвращения в это состояние». «Это, о бхиккху, изложение Дхаммы о горении (Адитта-парияя)». Восьмая.


9. Paṭhamahatthapādopamasuttaṃ

9. Патхамахаттхападопама-сутта


236. ‘‘Hatthesu[Pg.380], bhikkhave, sati ādānanikkhepanaṃ paññāyati; pādesu sati abhikkamapaṭikkamo paññāyati; pabbesu sati samiñjanapasāraṇaṃ paññāyati; kucchismiṃ sati jighacchā pipāsā paññāyati. Evameva kho, bhikkhave, cakkhusmiṃ sati cakkhusamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ…pe… jivhāya sati jivhāsamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ…pe… manasmiṃ sati manosamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ…pe….

236. «Когда есть руки, о бхиккху, обнаруживается брать и класть; когда есть ноги, обнаруживается движение вперёд и назад; когда есть суставы, обнаруживается сгибание и разгибание; когда есть живот, обнаруживается голод и жажда. Точно так же, о бхиккху, когда есть глаз, внутри возникает приятное и болезненное с контактом глаза как условием... когда есть язык, внутри возникает приятное и болезненное с контактом языка как условием... когда есть ум, внутри возникает приятное и болезненное с контактом ума как условием...»


‘‘Hatthesu, bhikkhave, asati ādānanikkhepanaṃ na paññāyati; pādesu asati abhikkamapaṭikkamo na paññāyati; pabbesu asati samiñjanapasāraṇaṃ na paññāyati; kucchismiṃ asati jighacchā pipāsā na paññāyati. Evameva kho, bhikkhave, cakkhusmiṃ asati cakkhusamphassapaccayā nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ…pe… jivhāya asati jivhāsamphassapaccayā nuppajjati…pe… manasmiṃ asati manosamphassapaccayā nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkha’’nti. Navamaṃ.

«Когда нет рук, о бхиккху, не обнаруживается брать и класть; когда нет ног, не обнаруживается движение вперёд и назад; когда нет суставов, не обнаруживается сгибание и разгибание; когда нет живота, не обнаруживается голод и жажда. Точно так же, о бхиккху, когда нет глаза, внутри не возникает приятное и болезненное с контактом глаза как условием... когда нет языка, не возникает с контактом языка как условием... когда нет ума, внутри не возникает приятное и болезненное с контактом ума как условием». Девятая.


10. Dutiyahatthapādopamasuttaṃ

10. Дутияхаттхападопама-сутта


237. ‘‘Hatthesu, bhikkhave, sati ādānanikkhepanaṃ hoti; pādesu sati abhikkamapaṭikkamo hoti; pabbesu sati samiñjanapasāraṇaṃ hoti; kucchismiṃ sati jighacchā pipāsā hoti. Evameva kho, bhikkhave, cakkhusmiṃ sati cakkhusamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ…pe… jivhāya sati…pe… manasmiṃ sati manosamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ…pe….

237. «Когда есть руки, о бхиккху, происходит брать и класть; когда есть ноги, происходит движение вперёд и назад; когда есть суставы, происходит сгибание и разгибание; когда есть живот, происходит голод и жажда. Точно так же, о бхиккху, когда есть глаз, внутри возникает приятное и болезненное с контактом глаза как условием... когда есть язык... когда есть ум, внутри возникает приятное и болезненное с контактом ума как условием...»


‘‘Hatthesu, bhikkhave, asati ādānanikkhepanaṃ na hoti; pādesu asati abhikkamapaṭikkamo na hoti; pabbesu asati samiñjanapasāraṇaṃ na hoti; kucchismiṃ asati jighacchā pipāsā na hoti. Evameva kho, bhikkhave, cakkhusmiṃ asati cakkhusamphassapaccayā nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ…pe… jivhāya asati jivhāsamphassapaccayā nuppajjati…pe… manasmiṃ asati manosamphassapaccayā nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkha’’nti. Dasamaṃ.

«Когда нет рук, о бхиккху, не происходит брать и класть; когда нет ног, не происходит движение вперёд и назад; когда нет суставов, не происходит сгибание и разгибание; когда нет живота, не происходит голод и жажда. Точно так же, о бхиккху, когда нет глаза, внутри не возникает приятное и болезненное с контактом глаза как условием... когда нет языка, не возникает... когда нет ума, внутри не возникает приятное и болезненное с контактом ума как условием». Десятая.


Samuddavaggo aṭṭharasamo.

Самудда-вагга (Раздел о море), восемнадцатый.


Tassuddānaṃ –

Оглавление этого раздела:


Dve [Pg.381] samuddā bāḷisiko, khīrarukkhena koṭṭhiko;

Kāmabhū udāyī ceva, ādittena ca aṭṭhamaṃ;

Hatthapādūpamā dveti, vaggo tena pavuccatīti.

Две сутты о море, о рыбаке, о дереве с млечным соком, о Коттхике, о Камабху, об Удаине, восьмая о горящем, и две о сравнении с руками и ногами — так называется этот раздел.


19. Āsīvisavaggo

19. Асивиса-вагга


1. Āsīvisopamasuttaṃ

1. Асивисопама-сутта


238. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, cattāro āsīvisā uggatejā ghoravisā. Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhappaṭikūlo. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ime te, ambho purisa, cattāro āsīvisā uggatejā ghoravisā kālena kālaṃ vuṭṭhāpetabbā, kālena kālaṃ nhāpetabbā, kālena kālaṃ bhojetabbā, kālena kālaṃ saṃvesetabbā. Yadā ca kho te, ambho purisa, imesaṃ catunnaṃ āsīvisānaṃ uggatejānaṃ ghoravisānaṃ aññataro vā aññataro vā kuppissati, tato tvaṃ, ambho purisa, maraṇaṃ vā nigacchasi, maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ. Yaṃ te, ambho purisa, karaṇīyaṃ taṃ karohī’’’ti.

238. «Представьте, о бхиккху, что были бы четыре ядовитые змеи, обладающие свирепой силой и смертоносным ядом. И пришёл бы человек, желающий жить, не желающий умирать, стремящийся к счастью и испытывающий отвращение к страданию. Ему сказали бы: „Послушай, человек, эти четыре ядовитые змеи обладают свирепой силой и смертоносным ядом. Время от времени их нужно поднимать, время от времени их нужно купать, время от времени их нужно кормить, время от времени их нужно укладывать спать. Но если какая-либо из этих четырёх ядовитых змей рассердится на тебя, тогда, человек, ты встретишь смерть или смертельное страдание. Делай то, что должен делать, человек!“»


‘‘Atha kho so, bhikkhave, puriso bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ uggatejānaṃ ghoravisānaṃ yena vā tena vā palāyetha. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ime kho, ambho purisa, pañca vadhakā paccatthikā piṭṭhito piṭṭhito anubandhā, yattheva naṃ passissāma tattheva jīvitā voropessāmāti. Yaṃ te, ambho purisa, karaṇīyaṃ taṃ karohī’’’ti.

«Тогда, о бхиккху, этот человек, испугавшись четырёх ядовитых змей, обладающих свирепой силой и смертоносным ядом, побежал бы куда глаза глядят. Ему сказали бы: „Послушай, человек, пять врагов-убийц преследуют тебя по пятам, думая: 'Где бы мы ни увидели его, мы лишим его жизни прямо на месте'. Делай то, что должен делать, человек!“»


‘‘Atha kho so, bhikkhave, puriso bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ uggatejānaṃ ghoravisānaṃ, bhīto pañcannaṃ vadhakānaṃ paccatthikānaṃ yena vā tena vā palāyetha. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ayaṃ te, ambho purisa, chaṭṭho antaracaro vadhako ukkhittāsiko piṭṭhito piṭṭhito anubandho yattheva naṃ passissāmi tattheva siro pātessāmīti. Yaṃ te, ambho purisa, karaṇīyaṃ taṃ karohī’’’ti.

«Тогда, о бхиккху, этот человек, испугавшись четырёх ядовитых змей, обладающих свирепой силой и смертоносным ядом, и пяти врагов-убийц, побежал бы куда глаза глядят. Ему сказали бы: „Послушай, человек, шестой убийца, внутренний соглядатай с обнажённым мечом, преследует тебя по пятам, думая: 'Где бы я ни увидел его, я отрублю ему голову прямо на месте'. Делай то, что должен делать, человек!“»


‘‘Atha [Pg.382] kho so, bhikkhave, puriso bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ uggatejānaṃ ghoravisānaṃ, bhīto pañcannaṃ vadhakānaṃ paccatthikānaṃ, bhīto chaṭṭhassa antaracarassa vadhakassa ukkhittāsikassa yena vā tena vā palāyetha. So passeyya suññaṃ gāmaṃ. Yaññadeva gharaṃ paviseyya rittakaññeva paviseyya tucchakaññeva paviseyya suññakaññeva paviseyya. Yaññadeva bhājanaṃ parimaseyya rittakaññeva parimaseyya tucchakaññeva parimaseyya suññakaññeva parimaseyya. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘idāni, ambho purisa, imaṃ suññaṃ gāmaṃ corā gāmaghātakā pavisanti. Yaṃ te, ambho purisa, karaṇīyaṃ taṃ karohī’’’ti.

«Тогда, о бхиккху, этот человек, испугавшись четырёх ядовитых змей, обладающих свирепой силой и смертоносным ядом, пяти врагов-убийц и шестого убийцы — внутреннего соглядатая с обнажённым мечом, побежал бы куда глаза глядят. Он увидел бы пустую деревню. В какой бы дом он ни вошёл, тот оказывался пустым, заброшенным, безлюдным. К какому бы сосуду он ни прикоснулся, тот оказывался пустым, полым, безлюдным. Ему сказали бы: „Послушай, человек, прямо сейчас разбойники, нападающие на деревни, ворвутся в эту пустую деревню. Делай то, что должен делать, человек!“»


‘‘Atha kho so, bhikkhave, puriso bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ uggatejānaṃ ghoravisānaṃ, bhīto pañcannaṃ vadhakānaṃ paccatthikānaṃ, bhīto chaṭṭhassa antaracarassa vadhakassa ukkhittāsikassa, bhīto corānaṃ gāmaghātakānaṃ yena vā tena vā palāyetha. So passeyya mahantaṃ udakaṇṇavaṃ orimaṃ tīraṃ sāsaṅkaṃ sappaṭibhayaṃ, pārimaṃ tīraṃ khemaṃ appaṭibhayaṃ. Na cassa nāvā santāraṇī uttarasetu vā apārā pāraṃ gamanāya. Atha kho, bhikkhave, tassa purisassa evamassa – ‘ayaṃ kho mahāudakaṇṇavo orimaṃ tīraṃ sāsaṅkaṃ sappaṭibhayaṃ, pārimaṃ tīraṃ khemaṃ appaṭibhayaṃ, natthi ca nāvā santāraṇī uttarasetu vā apārā pāraṃ gamanāya. Yaṃnūnāhaṃ tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ saṃkaḍḍhitvā kullaṃ bandhitvā taṃ kullaṃ nissāya hatthehi ca pādehi ca vāyamamāno sotthinā pāraṃ gaccheyya’’’nti.

«Тогда, о бхиккху, этот человек, испугавшись четырёх ядовитых змей, обладающих свирепой силой и смертоносным ядом, пяти врагов-убийц, шестого убийцы — внутреннего соглядатая с обнажённым мечом — и разбойников, нападающих на деревни, побежал бы куда глаза глядят. Он увидел бы огромное водное пространство, ближний берег которого был опасным и пугающим, а дальний берег — безопасным и свободным от опасностей, но не было бы ни лодки для переправы, ни моста, чтобы перейти с ближнего берега на дальний. Тогда у этого человека возникла бы такая мысль: „Вот это огромное водное пространство, ближний берег которого опасен и пугающ, а дальний берег безопасен и свободен от опасностей, но нет ни лодки для переправы, ни моста, чтобы перейти. Что если я соберу траву, дрова, ветви и листву, свяжу плот и, полагаясь на этот плот, прилагая усилия руками и ногами, благополучно переправлюсь на дальний берег?“»


‘‘Atha kho so, bhikkhave, puriso tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ saṃkaḍḍhitvā kullaṃ bandhitvā taṃ kullaṃ nissāya hatthehi ca pādehi ca vāyamamāno sotthinā pāraṃ gaccheyya, tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo.

«И тогда, о бхиккху, этот человек, собрав траву, дрова, ветви и листву, связал бы плот и, полагаясь на этот плот, прилагая усилия руками и ногами, благополучно переправился бы на дальний берег. Переправившись, достигший дальнего берега брахман стоит на суше».


‘‘Upamā kho myāyaṃ, bhikkhave, katā atthassa viññāpanāya. Ayañcettha attho – cattāro āsīvisā uggatejā ghoravisāti kho, bhikkhave, catunnetaṃ mahābhūtānaṃ adhivacanaṃ – pathavīdhātuyā, āpodhātuyā, tejodhātuyā, vāyodhātuyā.

«Я привёл это сравнение, о бхиккху, чтобы разъяснить смысл. А смысл здесь таков: „Четыре ядовитые змеи, обладающие свирепой силой и смертоносным ядом“ — это обозначение четырёх великих первоэлементов: элемента земли (патхави-дхату), элемента воды (апо-дхату), элемента огня (теджо-дхату) и элемента воздуха (вайо-дхату)».


‘‘Pañca [Pg.383] vadhakā paccatthikāti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ upādānakkhandhānaṃ adhivacanaṃ, seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandhassa, vedanupādānakkhandhassa, saññupādānakkhandhassa, saṅkhārupādānakkhandhassa, viññāṇupādānakkhandhassa.

«„Пять врагов-убийц“ — это обозначение пяти совокупностей привязанности, а именно: совокупности привязанности к форме (рупа-упаданаккхандха), совокупности привязанности к чувству (ведана-упаданаккхандха), совокупности привязанности к восприятию (сання-упаданаккхандха), совокупности привязанности к волевым формациям (санкхара-упаданаккхандха) и совокупности привязанности к сознанию (винняна-упаданаккхандха)».


‘‘Chaṭṭho antaracaro vadhako ukkhittāsikoti kho, bhikkhave, nandīrāgassetaṃ adhivacanaṃ.

«„Шестой убийца, внутренний соглядатай с обнажённым мечом“ — это обозначение страсти-наслаждения (нанди-рага)».


‘‘Suñño gāmoti kho, bhikkhave, channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ. Cakkhuto cepi naṃ, bhikkhave, paṇḍito byatto medhāvī upaparikkhati rittakaññeva khāyati, tucchakaññeva khāyati, suññakaññeva khāyati…pe… jivhāto cepi naṃ, bhikkhave…pe… manato cepi naṃ, bhikkhave, paṇḍito byatto medhāvī upaparikkhati rittakaññeva khāyati, tucchakaññeva khāyati, suññakaññeva khāyati.

«„Пустая деревня“ — это обозначение шести внутренних сфер чувств. Если, о бхиккху, мудрый, умелый, разумный человек исследует её через глаз, она представляется пустой, полой, безлюдной... если исследует её через язык... если, о бхиккху, мудрый, умелый, разумный человек исследует её через ум, она представляется пустой, полой, безлюдной».


‘‘Corā gāmaghātakāti kho, bhikkhave, channetaṃ bāhirānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ. Cakkhu, bhikkhave, haññati manāpāmanāpesu rūpesu; sotaṃ, bhikkhave…pe… ghānaṃ, bhikkhave…pe… jivhā, bhikkhave, haññati manāpāmanāpesu rasesu; kāyo, bhikkhave…pe… mano, bhikkhave, haññati manāpāmanāpesu dhammesu.

«„Разбойники, нападающие на деревни“ — это обозначение шести внешних сфер чувств. Глаз, о бхиккху, поражается приятными и неприятными формами; ухо, о бхиккху... нос, о бхиккху... язык, о бхиккху, поражается приятными и неприятными вкусами; тело, о бхиккху... ум, о бхиккху, поражается приятными и неприятными ментальными объектами».


‘‘Mahā udakaṇṇavoti kho, bhikkhave, catunnetaṃ oghānaṃ adhivacanaṃ – kāmoghassa, bhavoghassa, diṭṭhoghassa, avijjoghassa.

«„Огромное водное пространство“ — это обозначение четырёх потоков: потока чувственности (камогха), потока существования (бхавогха), потока воззрений (диттхогха) и потока невежества (авиджджогха)».


‘‘Orimaṃ tīraṃ sāsaṅkaṃ sappaṭibhayanti kho, bhikkhave, sakkāyassetaṃ adhivacanaṃ.

«„Ближний берег, опасный и пугающий“ — это обозначение самоотождествления (саккая)».


‘‘Pārimaṃ tīraṃ khemaṃ appaṭibhayanti kho, bhikkhave, nibbānassetaṃ adhivacanaṃ.

«„Дальний берег, безопасный и свободный от опасностей“ — это обозначение ниббаны».


‘‘Kullanti kho, bhikkhave, ariyassetaṃ aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṃ, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.

«„Плот“ — это обозначение Благородного восьмеричного пути, а именно: правильного воззрения... правильного сосредоточения».


‘‘Tassa hatthehi ca pādehi ca vāyāmoti kho, bhikkhave, vīriyārambhassetaṃ adhivacanaṃ.

«„Приложение усилий руками и ногами“ — это обозначение зарождения усердия (вириярамбха)».


‘‘Tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇoti kho, bhikkhave, arahato etaṃ adhivacana’’nti. Paṭhamaṃ.

«„Переправившийся, достигший дальнего берега брахман стоит на суше“ — это обозначение араханта». Первая.


2. Rathopamasuttaṃ

2. Ратхопама-сутта


239. ‘‘Tīhi[Pg.384], bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāya. Katamehi tīhi? Indriyesu guttadvāro hoti, bhojane mattaññū, jāgariyaṃ anuyutto.

239. «О бхиккху, обладая тремя качествами, бхиккху пребывает в изобилии счастья и радости в этой самой жизни, и у него заложено основание для уничтожения влечений (асав). Какими тремя? Он охраняет двери чувств, знает меру в еде и предан бодрствованию».


‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti, nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ. Tassa saṃvarāya paṭipajjati; rakkhati cakkhundriyaṃ; cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati; rakkhati manindriyaṃ; manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Seyyathāpi, bhikkhave, subhūmiyaṃ cātumahāpathe ājaññaratho yutto assa ṭhito odhastapatodo. Tamenaṃ dakkho yoggācariyo assadammasārathi abhiruhitvā vāmena hatthena rasmiyo gahetvā, dakkhiṇena hatthena patodaṃ gahetvā, yenicchakaṃ yadicchakaṃ sāreyyapi paccāsāreyyapi. Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imesaṃ channaṃ indriyānaṃ ārakkhāya sikkhati, saṃyamāya sikkhati, damāya sikkhati, upasamāya sikkhati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti.

«И как, монахи, бхиккху оберегает врата своих способностей? Здесь, монахи, бхиккху, увидев глазом форму, не цепляется за её общие признаки и частные особенности. Поскольку, если бы он оставил способность глаза необерегаемой, злые, неблагие состояния алчности и недовольства могли бы овладеть им, он практикует путь её обуздания, оберегает способность глаза, осуществляет обуздание способности глаза. Услышав ухом звук… Ощутив носом запах… Ощутив языком вкус… Ощутив телом тактильный объект… Познав умом ментальный феномен, бхиккху не цепляется за его общие признаки и частные особенности. Поскольку, если бы он оставил способность ума необерегаемой, злые, неблагие состояния алчности и недовольства могли бы овладеть им, он практикует путь её обуздания, оберегает способность ума, осуществляет обуздание способности ума. Представьте, монахи, как на ровной земле у перекрёстка четырёх дорог стояла бы колесница, запряжённая породистыми конями, с готовым хлыстом. И умелый укротитель, возница коней, подлежащих обузданию, взошёл бы на неё, взял поводья в левую руку, а хлыст в правую, и направлял бы её вперёд или возвращал назад по любому пути, какому пожелает, и когда пожелает. Точно так же, монахи, бхиккху тренируется в защите этих шести способностей, тренируется в их сдерживании, тренируется в их обуздании, тренируется в их умиротворении. Именно так, монахи, бхиккху оберегает врата своих способностей».


‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu bhojane mattaññū hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘neva davāya, na madāya, na maṇḍanāya, na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā, yāpanāya, vihiṃsūparatiyā, brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati, anavajjatā ca phāsuvihāro cā’ti. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso vaṇaṃ ālimpeyya [Pg.385] yāvadeva rohanatthāya, seyyathā vā pana akkhaṃ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya; evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘neva davāya, na madāya, na maṇḍanāya, na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā, yāpanāya, vihiṃsūparatiyā, brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati, anavajjatā ca phāsuvihāro cā’ti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu bhojane mattaññū hoti.

«И как, монахи, бхиккху знает меру в еде? Здесь, монахи, бхиккху, мудро размышляя, принимает пищу не ради забавы, не ради опьянения, не ради физической красоты и привлекательности, но лишь для поддержания и сохранения этого тела, для прекращения дискомфорта и для содействия святой жизни, думая: „Так я устраню старое чувство и не вызову нового чувства, и буду здоров, безупречен и буду жить в комфорте“. Подобно тому, монахи, как человек смазывает рану лишь для того, чтобы она зажила, или как смазывают ось колеса лишь ради перевозки груза, точно так же, монахи, бхиккху, мудро размышляя, принимает пищу… для содействия святой жизни. Именно так, монахи, бхиккху знает меру в еде».


‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu jāgariyaṃ anuyutto hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Rattiyā majjhimaṃ yāmaṃ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā. Rattiyā pacchimaṃ yāmaṃ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu jāgariyaṃ anuyutto hoti. Imehi kho, bhikkhave, tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāyā’’ti. Dutiyaṃ.

«И как, монахи, бхиккху предан бодрствованию? Здесь, монахи, в течение дня, расхаживая взад и вперёд и сидя, бхиккху очищает свой ум от препятствующих состояний. В первую стражу ночи, расхаживая взад и вперёд и сидя, он очищает свой ум от препятствующих состояний. Во вторую стражу ночи он ложится на правый бок в позе льва, положив одну ногу на другую, пребывая в осознанности и ясном понимании, удерживая в уме мысль о пробуждении. Пробудившись, в последнюю стражу ночи, расхаживая взад и вперёд и сидя, он очищает свой ум от препятствующих состояний. Именно так, монахи, бхиккху предан бодрствованию. Обладая этими тремя качествами, монахи, бхиккху пребывает в изобилии счастья и радости в этой самой жизни, и у него заложено прочное основание для уничтожения влечений (асав)».


3. Kummopamasuttaṃ

3. Куммопама-сутта (Сутта о сравнении с черепахой)


240. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, kummo kacchapo sāyanhasamayaṃ anunadītīre gocarapasuto ahosi. Siṅgālopi kho, bhikkhave, sāyanhasamayaṃ anunadītīre gocarapasuto ahosi. Addasā kho, bhikkhave, kummo kacchapo siṅgālaṃ dūratova gocarapasutaṃ. Disvāna soṇḍipañcamāni aṅgāni sake kapāle samodahitvā appossukko tuṇhībhūto saṅkasāyati. Siṅgālopi kho, bhikkhave, addasa kummaṃ kacchapaṃ dūratova gocarapasutaṃ. Disvāna yena kummo kacchapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kummaṃ kacchapaṃ paccupaṭṭhito ahosi – ‘yadāyaṃ kummo kacchapo soṇḍipañcamānaṃ aṅgānaṃ aññataraṃ vā aññataraṃ vā aṅgaṃ abhininnāmessati, tattheva naṃ gahetvā uddālitvā khādissāmī’ti. Yadā kho, bhikkhave, kummo kacchapo [Pg.386] soṇḍipañcamānaṃ aṅgānaṃ aññataraṃ vā aññataraṃ vā aṅgaṃ na abhininnāmi, atha siṅgālo kummamhā nibbijja pakkāmi, otāraṃ alabhamāno.

240. «В прошлом, монахи, одна черепаха однажды вечером искала пищу на берегу реки. В тот же вечер шакал также искал пищу на берегу той же реки. Черепаха издалека увидела шакала, ищущего пищу. Увидев его, она втянула свои четыре лапы и голову как пятую внутрь панциря и замерла, оставаясь тихой и безмолвной. Шакал тоже издалека увидел черепаху, ищущую пищу. Увидев её, он подошёл и стал ждать поблизости, думая: „Когда эта черепаха высунет ту или иную лапу или голову, я тут же схвачу её, вытащу из панциря и съем“. Но поскольку черепаха не высовывала ни лап, ни головы, шакал, не получив к ней доступа, потерял интерес и ушёл».


‘‘Evameva kho, bhikkhave, tumhepi māro pāpimā satataṃ samitaṃ paccupaṭṭhito – ‘appeva nāmāhaṃ imesaṃ cakkhuto vā otāraṃ labheyyaṃ…pe… jivhāto vā otāraṃ labheyyaṃ…pe… manato vā otāraṃ labheyya’nti. Tasmātiha, bhikkhave, indriyesu guttadvārā viharatha. Cakkhunā rūpaṃ disvā mā nimittaggāhino ahuvattha, mā anubyañjanaggāhino. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjatha, rakkhatha cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatha. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya mā nimittaggāhino ahuvattha, mā anubyañjanaggāhino. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjatha, rakkhatha manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjatha. Yato tumhe, bhikkhave, indriyesu guttadvārā viharissatha, atha tumhehipi māro pāpimā nibbijja pakkamissati, otāraṃ alabhamāno – kummamhāva siṅgālo’’ti.

«Точно так же, монахи, Мара Злодей постоянно и непрерывно подстерегает вас, думая: „Может быть, я получу доступ к ним через глаз… или через ухо… или через ум“. Поэтому, монахи, пребывайте, оберегая врата своих способностей. Увидев глазом форму, не цепляйтесь за её общие признаки и частные особенности. Поскольку, если вы оставите способность глаза необерегаемой, злые, неблагие состояния алчности и недовольства могут овладеть вами, практикуйте путь её обуздания, оберегайте способность глаза, осуществляйте обуздание способности глаза. Услышав ухом звук… Ощутив носом запах… Ощутив языком вкус… Ощутив телом тактильный объект… Познав умом ментальный феномен, не цепляйтесь за его общие признаки и частные особенности. Поскольку, если вы оставите способность ума необерегаемой, злые, неблагие состояния алчности и недовольства могут овладеть вами, практикуйте путь её обуздания, оберегайте способность ума, осуществляйте обуздание способности ума. Когда, монахи, вы будете пребывать, оберегая врата своих способностей, Мара Злодей, не получив к вам доступа, потеряет интерес и уйдёт, подобно тому как шакал ушёл от черепахи».


‘‘Kummo aṅgāni sake kapāle,Samodahaṃ bhikkhu manovitakke;

Anissito aññamaheṭhayāno,Parinibbuto nūpavadeyya kañcī’’ti. tatiyaṃ;

«Как черепаха втягивает лапы в свой панцирь, так бхиккху следует собирать мысли ума; независимый, не притесняющий других, полностью угасший, он никого не станет порицать».


4. Paṭhamadārukkhandhopamasuttaṃ

4. Патхамадаруккхандопама-сутта (Первая сутта о сравнении с большим бревном)


241. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosambiyaṃ viharati gaṅgāya nadiyā tīre. Addasā kho bhagavā mahantaṃ dārukkhandhaṃ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamānaṃ. Disvāna bhikkhū āmantesi – ‘‘passatha no tumhe, bhikkhave, amuṃ mahantaṃ dārukkhandhaṃ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamāna’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Sace so, bhikkhave, dārukkhandho na orimaṃ tīraṃ upagacchati, na pārimaṃ tīraṃ upagacchati, na majjhe saṃsīdissati, na thale ussīdissati, na manussaggāho gahessati, na [Pg.387] amanussaggāho gahessati, na āvaṭṭaggāho gahessati, na antopūti bhavissati; evañhi so, bhikkhave, dārukkhandho samuddaninno bhavissati samuddapoṇo samuddapabbhāro. Taṃ kissa hetu? Samuddaninno, bhikkhave, gaṅgāya nadiyā soto samuddapoṇo samuddapabbhāro.

241. Однажды Благословенный пребывал в Косамби на берегу реки Ганг. Благословенный увидел большое бревно, уносимое течением реки Ганг, и обратился к монахам: «Видите ли вы, монахи, это большое бревно, уносимое течением реки Ганг?» — «Да, уважаемый господин». — «Если, монахи, это бревно не пристанет к ближнему берегу, не пристанет к дальнему берегу, не утонет посреди течения, не будет выброшено на сушу, не будет подобрано людьми, не будет подобрано нечеловеческими существами, не затянет его в водоворот и оно не сгниёт изнутри, то оно устремится, склонится и направится к океану. По какой причине? Потому что течение реки Ганг устремляется, склоняется и направляется к океану».


‘‘Evameva kho, bhikkhave, sace tumhepi na orimaṃ tīraṃ upagacchatha, na pārimaṃ tīraṃ upagacchatha; na majjhe saṃsīdissatha, na thale ussīdissatha, na manussaggāho gahessati, na amanussaggāho gahessati, na āvaṭṭaggāho gahessati, na antopūtī bhavissatha; evaṃ tumhe, bhikkhave, nibbānaninnā bhavissatha nibbānapoṇā nibbānapabbhārā. Taṃ kissa hetu? Nibbānaninnā, bhikkhave, sammādiṭṭhi nibbānapoṇā nibbānapabbhārā’’ti. Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, orimaṃ tīraṃ, kiṃ pārimaṃ tīraṃ, ko majjhe saṃsādo, ko thale ussādo, ko manussaggāho, ko amanussaggāho, ko āvaṭṭaggāho, ko antopūtibhāvo’’ti?

«Точно так же, монахи, если и вы не пристанете к ближнему берегу, не пристанете к дальнему берегу, не утонете посреди течения, не будете выброшены на сушу, не будете подобраны людьми, не будете подобраны нечеловеческими существами, не будете затянуты в водоворот и не сгниёте изнутри, то вы устремитесь, склонитесь и направитесь к ниббане. По какой причине? Потому что правильное воззрение устремляется, склоняется и направляется к ниббане». Когда это было сказано, один бхиккху спросил Благословенного: «Что такое, уважаемый господин, ближний берег? Что такое дальний берег? Что значит утонуть посреди течения? Что значит быть выброшенным на сушу? Что значит быть подобранным людьми, быть подобранным нечеловеческими существами, быть затянутым в водоворот? И что такое гниение изнутри?»


‘‘‘Orimaṃ tīra’nti kho, bhikkhu, channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ. ‘Pārimaṃ tīra’nti kho, bhikkhu, channetaṃ bāhirānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ. ‘Majjhe saṃsādo’ti kho, bhikkhu, nandīrāgassetaṃ adhivacanaṃ. ‘Thale ussādo’ti kho, bhikkhu, asmimānassetaṃ adhivacanaṃ.

«„Ближний берег“, бхиккху — это обозначение шести внутренних сфер чувств (аятана). „Дальний берег“ — это обозначение шести внешних сфер чувств. „Утонуть посреди течения“ — это обозначение страсти и наслаждения (нанди-рага). „Быть выброшенным на сушу“ — это обозначение самомнения „я есть“ (асми-мана)».


‘‘Katamo ca, bhikkhu, manussaggāho? Idha, bhikkhu, gihīhi saṃsaṭṭho viharati, sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā tesu yogaṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhu, manussaggāho.

«И что такое, бхиккху, быть подобранным людьми? Здесь бхиккху живёт в тесном общении с мирянами: разделяет их радости и печали, счастлив, когда они счастливы, и опечален, когда они опечалены, и вовлекается в их дела и обязанности. Это называется быть подобранным людьми».


‘‘Katamo ca, bhikkhu, amanussaggāho? Idha, bhikkhu, ekacco aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati – ‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti. Ayaṃ vuccati, bhikkhu, amanussaggāho. ‘Āvaṭṭaggāho’ti kho, bhikkhu, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ.

«И что такое, бхиккху, быть подобранным нечеловеческими существами? Здесь некий бхиккху ведёт святую жизнь со стремлением переродиться в том или ином мире дэвов, думая: „Благодаря этой нравственности, обету, аскезе или святой жизни я стану божеством (дэвой) или кем-то среди божеств“. Это называется быть подобранным нечеловеческими существами. „Быть затянутым в водоворот“, бхиккху — это обозначение пяти видов чувственных удовольствий».


‘‘Katamo ca, bhikkhu, antopūtibhāvo? Idha, bhikkhu, ekacco dussīlo hoti pāpadhammo asucisaṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo [Pg.388] samaṇapaṭiñño abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujāto. Ayaṃ vuccati, bhikkhu, ‘antopūtibhāvo’’’ti.

«И что такое, бхиккху, гниение изнутри? Здесь некий бхиккху безнравственен, порочен, ведёт себя нечисто и подозрительно, скрывает свои поступки; не будучи отшельником, он заявляет, что он отшельник; не ведя святой жизни, он заявляет, что ведёт святую жизнь; он гнилой изнутри, порочный, развращённый. Это называется гниением изнутри».


Tena kho pana samayena nando gopālako bhagavato avidūre ṭhito hoti. Atha kho nando gopālako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahaṃ kho, bhante, na orimaṃ tīraṃ upagacchāmi, na pārimaṃ tīraṃ upagacchāmi, na majjhe saṃsīdissāmi, na thale ussīdissāmi, na maṃ manussaggāho gahessati, na amanussaggāho gahessati, na āvaṭṭaggāho gahessati, na antopūti bhavissāmi. Labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. ‘‘Tena hi tvaṃ, nanda, sāmikānaṃ gāvo niyyātehī’’ti. ‘‘Gamissanti, bhante, gāvo vacchagiddhiniyo’’ti. ‘‘Niyyāteheva tvaṃ, nanda, sāmikānaṃ gāvo’’ti. Atha kho nando gopālako sāmikānaṃ gāvo niyyātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘niyyātitā, bhante, sāmikānaṃ gāvo. Labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. Alattha kho nando gopālako bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno ca panāyasmā nando eko vūpakaṭṭho…pe… aññataro ca panāyasmā nando arahataṃ ahosīti. Catutthaṃ.

В то время пастух Нанда стоял неподалёку от Благословенного. Тогда пастух Нанда сказал Благословенному: «Господин, я не пристану к ближнему берегу, я не пристану к дальнему берегу, я не утону посреди течения, я не буду выброшен на сушу, меня не схватят люди, меня не схватят нечеловеческие существа, меня не затянет в водоворот, я не сгнию изнутри. Могу ли я, Господин, получить у Благословенного уход из домашней жизни, могу ли я получить полное посвящение?» — «В таком случае, Нанда, верни коров их владельцам». — «Господин, коровы сами пойдут назад из-за привязанности к телятам». — «Всё же верни коров их владельцам, Нанда». Тогда пастух Нанда, вернув коров их владельцам, подошёл к Благословенному и, подойдя, сказал Благословенному: «Господин, коровы возвращены их владельцам. Могу ли я, Господин, получить у Благословенного уход из домашней жизни, могу ли я получить полное посвящение?» И пастух Нанда получил у Благословенного уход из домашней жизни, получил полное посвящение. И вскоре после своего посвящения почтенный Нанда, пребывая в уединении, удалившись... стал одним из арахантов. Четвёртая.


5. Dutiyadārukkhandhopamasuttaṃ

5. Вторая сутта о сравнении с бревном


242. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kimilāyaṃ viharati gaṅgāya nadiyā tīre. Addasā kho bhagavā mahantaṃ dārukkhandhaṃ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamānaṃ. Disvāna bhikkhū āmantesi – ‘‘passatha no tumhe, bhikkhave, amuṃ mahantaṃ dārukkhandhaṃ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamāna’’nti? ‘‘Evaṃ bhante’’…pe… evaṃ vutte, āyasmā kimilo bhagavantaṃ etadavoca – kiṃ nu kho, bhante, orimaṃ tīraṃ…pe… katamo ca, kimila, antopūtibhāvo. Idha, kimila, bhikkhu aññataraṃ saṃkiliṭṭhaṃ āpattiṃ āpanno hoti yathārūpāya āpattiyā na vuṭṭhānaṃ paññāyati. Ayaṃ vuccati, kimila, antopūtibhāvoti. Pañcamaṃ.

242. Одно время Благословенный пребывал в Кимиле на берегу реки Ганг. Благословенный увидел огромное бревно, уносимое течением реки Ганг, и обратился к бхиккху: «Видите ли вы, бхиккху, это огромное бревно, уносимое течением реки Ганг?» — «Да, Господин»... Когда это было сказано, почтенный Кимила спросил Благословенного: «Что такое, Господин, ближний берег... и что такое, Кимила, гниение изнутри?» — «Здесь, Кимила, бхиккху совершает некий оскверняющий проступок, проступок такого рода, исправление которого невозможно. Это, Кимила, называется гниением изнутри». Пятая.


6. Avassutapariyāyasuttaṃ

6. Сутта о разъяснении осквернения


243. Ekaṃ [Pg.389] samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Tena kho pana samayena kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ navaṃ santhāgāraṃ acirakāritaṃ hoti anajjhāvuṭṭhaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Atha kho kāpilavatthavā sakyā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho kāpilavatthavā sakyā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ navaṃ santhāgāraṃ acirakāritaṃ anajjhāvuṭṭhaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Taṃ, bhante, bhagavā paṭhamaṃ paribhuñjatu. Bhagavatā paṭhamaṃ paribhuttaṃ pacchā kāpilavatthavā sakyā paribhuñjissanti. Tadassa kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

243. Одно время Благословенный пребывал у шакьев в Капилаваттху, в роще Нигродхи. В то время для шакьев из Капилаваттху только что был построен новый зал собраний, и в нём ещё не селился ни один отшельник, ни брахман, ни вообще какой-либо человек. Тогда шакьи из Капилаваттху подошли к Благословенному. Подойдя, они поклонились Благословенному и сели сбоку. Сидя сбоку, шакьи из Капилаваттху сказали Благословенному: «Господин, здесь для шакьев из Капилаваттху только что построен новый зал собраний, и в нём ещё не селился ни один отшельник, ни брахман, ни вообще какой-либо человек. Пусть, Господин, Благословенный воспользуется им первым. Когда Благословенный воспользуется им первым, шакьи из Капилаваттху будут пользоваться им впоследствии. Это послужит на благо и счастье шакьям из Капилаваттху на долгое время». Благословенный выразил своё согласие молчанием.


Atha kho kāpilavatthavā sakyā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṃ santhāgāraṃ santharitvā āsanāni paññāpetvā udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpetvā telappadīpaṃ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘sabbasantharisanthataṃ, bhante, santhāgāraṃ, āsanāni paññattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telappadīpo āropito. Yassa dāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti. Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā santhāgāraṃ pavisitvā majjhimaṃ thambhaṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi. Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā santhāgāraṃ pavisitvā pacchimaṃ bhittiṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Kāpilavatthavā sakyā pāde pakkhāletvā santhāgāraṃ pavisitvā puratthimaṃ bhittiṃ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṃsu bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Atha kho bhagavā kāpilavatthave sakye bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uyyojesi – ‘‘abhikkantā kho, gotamā, ratti. Yassa dāni kālaṃ maññathā’’ti[Pg.390]. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho kāpilavatthavā sakyā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu.

Тогда шакьи из Капилаваттху, поняв, что Благословенный дал согласие, поднялись со своих мест, поклонились Благословенному и, обойдя его справа, направились к новому залу собраний. Подойдя, они полностью застелили зал циновками, приготовили сиденья, установили большой кувшин с водой и зажгли масляную лампу. Затем они подошли к Благословенному и сказали ему: «Господин, зал собраний полностью застелен, сиденья приготовлены, кувшин с водой установлен, масляная лампа зажжена. Пусть Благословенный поступает так, как сочтёт нужным». Тогда Благословенный, одевшись и взяв чашу и верхнее одеяние, вместе с общиной бхиккху отправился к новому залу собраний. Подойдя и омыв стопы, он вошёл в зал и сел у центрального столба, лицом на восток. Община бхиккху тоже, омыв стопы, вошла в зал и села у западной стены, лицом на восток, перед Благословенным. Шакьи из Капилаваттху тоже, омыв стопы, вошли в зал и сели у восточной стены, лицом на запад, перед Благословенным. Затем Благословенный наставлял, побуждал, воодушевлял и радовал шакьев из Капилаваттху беседой о Дхамме большую часть ночи, после чего отпустил их, сказав: «Ночь уже на исходе, Готамы. Поступайте так, как сочтёте нужным». «Да, Господин», — ответили шакьи из Капилаваттху Благословенному. Поднявшись со своих мест, они поклонились Благословенному и, обойдя его справа, удалились.


Atha kho bhagavā acirapakkantesu kāpilavatthavesu sakyesu āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ āmantesi – ‘‘vigatathinamiddho kho, moggallāna, bhikkhusaṅgho. Paṭibhātu taṃ, moggallāna, bhikkhūnaṃ dhammī kathā. Piṭṭhi me āgilāyati; tamahaṃ āyamissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā mahāmoggallāno bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi, pāde pādaṃ accādhāya, sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā. Tatra kho āyasmā mahāmoggallāno bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa paccassosuṃ. Āyasmā mahāmoggallāno etadavoca – ‘‘avassutapariyāyañca vo, āvuso, desessāmi, anavassutapariyāyañca. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa paccassosuṃ. Āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –

Затем, вскоре после того как шакьи из Капилаваттху ушли, Благословенный обратился к почтенному Махамоггаллане: «Община бхиккху свободна от вялости и сонливости, Моггаллана. Обратись к бхиккху с беседой о Дхамме. У меня затекла спина, я хочу её размять». «Да, Господин», — ответил почтенный Махамоггаллана Благословенному. Тогда Благословенный, расстелив сложенную вчетверо верхнюю мантию, лёг на правый бок в позе льва, положив одну стопу на другую, пребывая в осознанности и ясном понимании, удерживая в уме мысль о пробуждении. Тогда почтенный Махамоггаллана обратился к бхиккху: «Друзья бхиккху!» «Друг!» — ответили те бхиккху почтенному Махамоггаллане. Почтенный Махамоггаллана сказал следующее: «Я преподам вам, друзья, разъяснение об осквернённом и неосквернённом. Слушайте внимательно и размышляйте над этим, я буду говорить». «Да, друг», — ответили те бхиккху почтенному Махамоггаллане. Почтенный Махамоггаллана сказал:


‘‘Kathaṃ, āvuso, avassuto hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati, appiyarūpe rūpe byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati viharati parittacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti …pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati, appiyarūpe dhamme byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Ayaṃ vuccati, āvuso, bhikkhu avassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu…pe… avassuto jivhāviññeyyesu rasesu…pe… avassuto manoviññeyyesu dhammesu. Evaṃvihāriñcāvuso, bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati labhateva māro otāraṃ, labhati māro ārammaṇaṃ…pe… jivhāto cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhateva māro otāraṃ[Pg.391], labhati māro ārammaṇaṃ…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhateva māro otāraṃ, labhati māro ārammaṇaṃ.

«Как, друзья, человек становится осквернённым? Здесь, друзья, увидев глазом форму, бхиккху привязывается к приятной форме и испытывает отвращение к неприятной форме. Он пребывает без установленной осознанности тела, с ограниченным умом, и не понимает так, как есть на самом деле, то освобождение ума, освобождение мудростью, в котором эти возникшие пагубные неблагие состояния прекращаются без остатка... ощутив языком вкус... познав умом ментальный феномен, он привязывается к приятному ментальному феномену и испытывает отвращение к неприятному ментальному феномену. Он пребывает без установленной осознанности тела, с ограниченным умом, и не понимает так, как есть на самом деле, то освобождение ума, освобождение мудростью, в котором эти возникшие пагубные неблагие состояния прекращаются без остатка. Такой бхиккху, друзья, называется осквернённым среди форм, познаваемых глазом... осквернённым среди вкусов, познаваемых языком... осквернённым среди ментальных феноменов, познаваемых умом. Когда бхиккху пребывает таким образом, если Мара приближается к нему через глаз, Мара получает доступ, Мара находит опору... если Мара приближается к нему через язык... если Мара приближается к нему через ум, Мара получает доступ, Мара находит опору.


‘‘Seyyathāpi, āvuso, naḷāgāraṃ vā tiṇāgāraṃ vā sukkhaṃ kolāpaṃ terovassikaṃ. Puratthimāya cepi naṃ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, labhetheva aggi otāraṃ, labhetha aggi ārammaṇaṃ; pacchimāya cepi naṃ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya…pe… uttarāya cepi naṃ disāya…pe… dakkhiṇāya cepi naṃ disāya…pe… heṭṭhimato cepi naṃ…pe… uparimato cepi naṃ… yato kutoci cepi naṃ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, labhetheva aggi otāraṃ labhetha aggi ārammaṇaṃ. Evameva kho, āvuso, evaṃvihāriṃ bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhateva māro otāraṃ, labhati māro ārammaṇaṃ…pe… jivhāto cepi naṃ māro upasaṅkamati…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhateva māro otāraṃ, labhati māro ārammaṇaṃ. Evaṃvihāriñcāvuso, bhikkhuṃ rūpā adhibhaṃsu, na bhikkhu rūpe adhibhosi; saddā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu sadde adhibhosi; gandhā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu gandhe adhibhosi; rasā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu rase adhibhosi; phoṭṭhabbā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu phoṭṭhabbe adhibhosi; dhammā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu dhamme adhibhosi. Ayaṃ vuccatāvuso, bhikkhu rūpādhibhūto, saddādhibhūto, gandhādhibhūto, rasādhibhūto, phoṭṭhabbādhibhūto, dhammādhibhūto, adhibhūto, anadhibhū, adhibhaṃsu naṃ pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā. Evaṃ kho, āvuso, avassuto hoti.

«Представьте, друзья, хижину из тростника или травы — сухую, ветхую, простоявшую более трёх сезонов дождей. Если человек приблизится к ней с восточной стороны с пылающим факелом из травы, огонь непременно получит доступ, огонь найдёт опору. Если человек приблизится к ней с западной стороны с пылающим факелом из травы... с северной стороны... с южной стороны... снизу... сверху... с какой бы стороны ни приблизился человек с пылающим факелом из травы, огонь непременно получит доступ, огонь найдёт опору. Точно так же, друзья, когда бхиккху пребывает таким образом, если Мара приближается к нему через глаз, Мара получает доступ, Мара находит опору... через язык... через ум, Мара получает доступ, Мара находит опору. Когда бхиккху пребывает таким образом, формы одолевают его, а не он одолевает формы. Звуки одолевают его, а не он одолевает звуки. Запахи одолевают его, а не он одолевает запахи. Вкусы одолевают его, а не он одолевает вкусы. Тактильные ощущения одолевают его, а не он одолевает тактильные ощущения. Ментальные феномены одолевают его, а не он одолевает ментальные феномены. Такой бхиккху, друзья, зовётся одолеваемым формами, одолеваемым звуками, одолеваемым запахами, одолеваемым вкусами, одолеваемым тактильными ощущениями, одолеваемым ментальными феноменами — тем, кто одолеваем и сам не одолевает. Его одолели пагубные неблагие состояния, оскверняющие, ведущие к новому существованию, полные томления, созревающие в страдании и ведущие к будущему рождению, старению и смерти. Вот так, друзья, человек становится осквернённым.


‘‘Kathañcāvuso, anavassuto hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati, appiyarūpe rūpe na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… manasā [Pg.392] dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati, appiyarūpe dhamme na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Ayaṃ vuccatāvuso, bhikkhu anavassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu…pe… anavassuto manoviññeyyesu dhammesu. Evaṃvihāriñcāvuso, bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhati māro otāraṃ, na labhati māro ārammaṇaṃ…pe… jivhāto cepi naṃ māro upasaṅkamati…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhati māro otāraṃ, na labhati māro ārammaṇaṃ.

«И как, друзья, человек становится неосквернённым? Здесь, друзья, увидев глазом форму, бхиккху не привязывается к приятной форме и не испытывает отвращения к неприятной форме. Он пребывает с установленной осознанностью тела, с безмерным умом, и понимает так, как есть на самом деле, то освобождение ума, освобождение мудростью, в котором эти возникшие пагубные неблагие состояния прекращаются без остатка... ощутив языком вкус... познав умом ментальный феномен, он не привязывается к приятному ментальному феномену и не испытывает отвращения к неприятному ментальному феномену. Он пребывает с установленной осознанностью тела, с безмерным умом, и понимает так, как есть на самом деле, то освобождение ума, освобождение мудростью, в котором эти возникшие пагубные неблагие состояния прекращаются без остатка. Такой бхиккху, друзья, называется неосквернённым среди форм, познаваемых глазом... неосквернённым среди ментальных феноменов, познаваемых умом. Когда бхиккху пребывает таким образом, если Мара приближается к нему через глаз, Мара не получает доступа, Мара не находит опоры... через язык... через ум, Мара не получает доступа, Мара не находит опоры».


‘‘Seyyathāpi, āvuso, kūṭāgāraṃ vā sālā vā bahalamattikā addāvalepanā. Puratthimāya cepi naṃ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, neva labhetha aggi otāraṃ, na labhetha aggi ārammaṇaṃ…pe… pacchimāya cepi naṃ… uttarāya cepi naṃ… dakkhiṇāya cepi naṃ… heṭṭhimato cepi naṃ… uparimato cepi naṃ… yato kutoci cepi naṃ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, neva labhetha aggi otāraṃ, na labhetha aggi ārammaṇaṃ. Evameva kho, āvuso, evaṃvihāriṃ bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhati māro otāraṃ, na labhati māro ārammaṇaṃ…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhati māro otāraṃ, na labhati māro ārammaṇaṃ. Evaṃvihārī cāvuso, bhikkhu rūpe adhibhosi, na rūpā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; sadde bhikkhu adhibhosi, na saddā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; gandhe bhikkhu adhibhosi, na gandhā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; rase bhikkhu adhibhosi, na rasā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; phoṭṭhabbe bhikkhu adhibhosi, na phoṭṭhabbā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; dhamme bhikkhu adhibhosi, na dhammā bhikkhuṃ adhibhaṃsu. Ayaṃ vuccatāvuso, bhikkhu rūpādhibhū, saddādhibhū, gandhādhibhū, rasādhibhū, phoṭṭhabbādhibhū, dhammādhibhū, adhibhū, anadhibhūto, adhibhosi te pāpake akusale dhamme saṃkilesike ponobbhavike sadare dukkhavipāke āyatiṃ jātijarāmaraṇiye. Evaṃ kho, āvuso, anavassuto hotī’’ti.

«Представьте, друзья, дом с остроконечной крышей или зал, построенный из толстого слоя глины и свежеоштукатуренный. Если бы человек подошёл к нему с восточной стороны с горящим факелом из травы, огонь не получил бы доступа, огонь не смог бы зацепиться… и так же с западной стороны… с северной стороны… с южной стороны… снизу… сверху… с какой бы стороны ни подошёл человек с горящим факелом из травы, огонь не получил бы доступа, огонь не смог бы зацепиться. Точно так же, друзья, когда бхиккху пребывает таким образом, если Мара подступает к нему через глаз… через ум, Мара не получает доступа, Мара не может зацепиться. Когда бхиккху пребывает таким образом, друзья, он одолевает формы, и формы не одолевают его; он одолевает звуки, и звуки не одолевают его; он одолевает запахи, и запахи не одолевают его; он одолевает вкусы, и вкусы не одолевают его; он одолевает тактильные ощущения, и тактильные ощущения не одолевают его; он одолевает ментальные феномены, и ментальные феномены не одолевают его. О таком бхиккху говорят, друзья: он одолел формы, одолел звуки, одолел запахи, одолел вкусы, одолел тактильные ощущения, одолел ментальные феномены — он тот, кто одолевает и сам не одолеваем. Он одолел те злые неблагие состояния, которые оскверняют, ведут к новому существованию, приносят беспокойство, созревают в страдании и ведут в будущем к рождению, старению и смерти. Вот так, друзья, бхиккху становится неосквернённым».


Atha [Pg.393] kho bhagavā vuṭṭhahitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ āmantesi – ‘‘sādhu sādhu, moggallāna! Sādhu kho tvaṃ, moggallāna, bhikkhūnaṃ avassutapariyāyañca anavassutapariyāyañca abhāsī’’ti.

Тогда Благословенный поднялся и обратился к почтенному Махамоггаллане: «Хорошо, хорошо, Моггаллана! Прекрасно ты изложил бхиккху поучение об осквернённом и неосквернённом».


Idamavoca āyasmā mahāmoggallāno. Samanuñño satthā ahosi. Attamanā te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa bhāsitaṃ abhinandunti. Chaṭṭhaṃ.

Так сказал почтенный Махамоггаллана. Учитель одобрил его слова. Воодушевлённые, те бхиккху порадовались сказанному почтенным Махамоггалланой.


7. Dukkhadhammasuttaṃ

7. Дуккхадхамма сутта (Состояния, приносящие страдание)


244. Yato kho, bhikkhave, bhikkhu sabbesaṃyeva dukkhadhammānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti. Tathā kho panassa kāmā diṭṭhā honti, yathāssa kāme passato, yo kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapariḷāho, so nānuseti. Tathā kho panassa cāro ca vihāro ca anubuddho hoti, yathā carantaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānusenti.

244. «Монахи, когда бхиккху постигает, как они есть на самом деле, возникновение и исчезновение абсолютно всех состояний, приносящих страдание, тогда чувственные удовольствия видятся им так, что когда он смотрит на них, чувственное желание, чувственная привязанность, чувственное ослепление и чувственная страсть не залегают в нём скрыто по отношению к чувственным удовольствиям. Тогда он постигает такой образ поведения и образ жизни, что когда он так поступает и так живёт, злые неблагие состояния алчности и недовольства не овладевают им».


‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sabbesaṃyeva dukkhadhammānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti? ‘Iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo; iti vedanā… iti saññā… iti saṅkhārā… iti viññāṇaṃ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti – evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sabbesaṃyeva dukkhadhammānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti.

«И как, монахи, бхиккху постигает, как они есть на самом деле, возникновение и исчезновение абсолютно всех состояний, приносящих страдание? „Такова форма, таково её возникновение, таково её исчезновение; таково ощущение… таково восприятие… таковы волевые формирования… таково сознание, таково его возникновение, таково его исчезновение“ — вот так, монахи, бхиккху постигает, как они есть на самом деле, возникновение и исчезновение абсолютно всех состояний, приносящих страдание».


‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhuno kāmā diṭṭhā honti? Yathāssa kāme passato, yo kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapariḷāho, so nānuseti. Seyyathāpi, bhikkhave, aṅgārakāsu sādhikaporisā puṇṇā aṅgārānaṃ vītaccikānaṃ vītadhūmānaṃ. Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikūlo. Tamenaṃ dve balavanto purisā nānābāhāsu gahetvā, taṃ aṅgārakāsuṃ upakaḍḍheyyuṃ. So iticīticeva kāyaṃ sannāmeyya. Taṃ kissa hetu? Ñāta ñhi, bhikkhave, tassa purisassa imaṃ cāhaṃ aṅgārakāsuṃ papatissāmi, tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigacchissāmi maraṇamattaṃ vā dukkhanti. Evameva kho[Pg.394], bhikkhave, bhikkhuno aṅgārakāsūpamā kāmā diṭṭhā honti, yathāssa kāme passato, yo kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapariḷāho, so nānuseti.

«И как, монахи, чувственные удовольствия видятся бхиккху? Так, что когда он смотрит на них, чувственное желание, чувственная привязанность, чувственное ослепление и чувственная страсть не залегают в нём скрыто по отношению к чувственным удовольствиям. Представьте, монахи, яму с углями глубиной больше человеческого роста, наполненную горящими углями без пламени и дыма. И пришёл бы человек, желающий жить, не желающий умирать, стремящийся к счастью и испытывающий отвращение к страданию. Тогда двое сильных мужчин схватили бы его за обе руки и потащили к этой яме с углями. Этот человек стал бы извиваться всем телом туда и сюда. По какой причине? Потому что он знает, монахи: „Я упаду в эту яму с углями и из-за этого встречу смерть или смертельное страдание“. Точно так же, монахи, когда бхиккху видит чувственные удовольствия подобными яме с углями, чувственное желание, чувственная привязанность, чувственное ослепление и чувственная страсть не залегают в нём скрыто по отношению к чувственным удовольствиям».


‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhuno cāro ca vihāro ca anubuddho hoti, yathā carantaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānussavanti ? Seyyathāpi, bhikkhave, puriso bahukaṇṭakaṃ dāyaṃ paviseyya. Tassa puratopi kaṇṭako, pacchatopi kaṇṭako, uttaratopi kaṇṭako, dakkhiṇatopi kaṇṭako, heṭṭhatopi kaṇṭako, uparitopi kaṇṭako. So satova abhikkameyya, satova paṭikkameyya – ‘mā maṃ kaṇṭako’ti. Evameva kho, bhikkhave, yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, ayaṃ vuccati ariyassa vinaye kaṇṭako’’ti. Iti viditvā saṃvaro ca asaṃvaro ca veditabbo.

«И как, монахи, бхиккху постигает такой образ поведения и образ жизни, что когда он так поступает и так живёт, злые неблагие состояния алчности и недовольства не овладевают им? Представьте, монахи, человека, который входит в густой терновый лес. Тернии перед ним, тернии позади него, тернии слева от него, тернии справа от него, тернии под ним, тернии над ним. Он продвигается вперёд осознанно, отступает назад осознанно, думая: „Пусть ни один шип не уколет меня!“ Точно так же, монахи, всё то в мире, что имеет приятную и привлекательную природу, в Дисциплине Благородного называется „шипом“. Поняв это как „шип“, следует знать сдержанность и несдержанность».


‘‘Kathañca, bhikkhave, asaṃvaro hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati, appiyarūpe rūpe byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati, appiyarūpe dhamme byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Evaṃ kho, bhikkhave, asaṃvaro hoti.

«И как, монахи, проявляется несдержанность? Здесь, монахи, бхиккху, увидев глазом форму, привязывается к приятной форме и испытывает неприязнь к unpleasant форме. Он пребывает без установленной осознанности к телу, с ограниченным умом, и не постигает, как оно есть на самом деле, то освобождение ума, освобождение мудростью, в котором эти возникшие злые неблагие состояния прекращаются без остатка… вкусив языком вкус… познав умом ментальный феномен, он привязывается к приятному ментальному феномену и испытывает неприязнь к неприятному ментальному феномену. Он пребывает без установленной осознанности к телу, с ограниченным умом, и не постигает, как оно есть на самом деле, то освобождение ума, освобождение мудростью, в котором эти возникшие злые неблагие состояния прекращаются без остатка. Вот так, монахи, проявляется несдержанность».


‘‘Kathañca, bhikkhave, saṃvaro hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati, appiyarūpe rūpe na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti…pe… jivhā rasaṃ sāyitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati, appiyarūpe dhamme na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā [Pg.395] akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Evaṃ kho, bhikkhave, saṃvaro hoti.

«И как, монахи, проявляется сдержанность? Здесь, монахи, бхиккху, увидев глазом форму, не привязывается к приятной форме и не испытывает неприязни к неприятной форме. Он пребывает с установленной осознанностью к телу, с безмерным умом, и постигает, как оно есть на самом деле, то освобождение ума, освобождение мудростью, в котором эти возникшие злые неблагие состояния прекращаются без остатка… вкусив языком вкус… познав умом ментальный феномен, он не привязывается к приятному ментальному феномену и не испытывает неприязни к неприятному ментальному феномену. Он пребывает с установленной осознанностью к телу, с безмерным умом, и постигает, как оно есть на самом деле, то освобождение ума, освобождение мудростью, в котором эти возникшие злые неблагие состояния прекращаются без остатка. Вот так, монахи, проявляется сдержанность».


‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṃ carato evaṃ viharato kadāci karahaci satisammosā uppajjanti, pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā, dandho, bhikkhave, satuppādo. Atha kho naṃ khippameva pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti.

«Если у бхиккху, который так поступает и так живёт, время от времени из-за упущения осознанности возникают злые неблагие блуждающие мысли и намерения, связанные с оковами, то возникновение осознанности у него может быть медленным, монахи, но затем он быстро оставляет их, рассеивает, прекращает, уничтожает».


‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso divasaṃsantatte ayokaṭāhe dve vā tīṇi vā udakaphusitāni nipāteyya. Dandho, bhikkhave, udakaphusitānaṃ nipāto, atha kho naṃ khippameva parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya. Evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno evaṃ carato, evaṃ viharato kadāci karahaci satisammosā uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā, dandho, bhikkhave, satuppādo. Atha kho naṃ khippameva pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno cāro ca vihāro ca anubuddho hoti; yathā carantaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānussavanti. Tañce, bhikkhave, bhikkhuṃ evaṃ carantaṃ evaṃ viharantaṃ rājāno vā rājamahāmattā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā, bhogehi abhihaṭṭhuṃ pavāreyyuṃ – ‘ehi, bho purisa, kiṃ te ime kāsāvā anudahanti, kiṃ muṇḍo kapālamanucarasi, ehi hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjassu, puññāni ca karohī’ti. So vata, bhikkhave, bhikkhu evaṃ caranto evaṃ viharanto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.

«Представьте, монахи, человека, который капнул бы две или три капли воды на железный котёл, раскалённый в течение всего дня. Падение капель воды может быть медленным, монахи, но затем они быстро испаряются и исчезают. Точно так же, монахи, если у этого бхиккху, который так поступает и так живёт, время от времени из-за упущения осознанности возникают злые неблагие блуждающие мысли и намерения, связанные с оковами, то возникновение осознанности у него может быть медленным, монахи, но затем он быстро оставляет их, рассеивает, прекращает, уничтожает. Вот так, монахи, бхиккху постигает свой образ поведения и образ жизни, так что когда он так поступает и так живёт, злые неблагие состояния алчности и недовольства не овладевают им. И если бы бхиккху, который так поступает и так живёт, цари или царские министры, друзья или коллеги, родственники или кровные сородичи стали завлекать богатством, говоря: „Приди, почтенный, зачем тебе эти шафрановые одежды, которые тяготят тебя? Зачем ты бродишь с обритой головой и чашей для подаяний? Приди, вернись к низшей жизни мирянина, наслаждайся богатством и совершай благие дела!“ — то поистине, монахи, невозможно, чтобы этот бхиккху, поступая так и живя так, оставил тренировку и вернулся к низшей жизни».


‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, gaṅgā nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā. Atha mahājanakāyo āgaccheyya kuddāla-piṭakaṃ ādāya – ‘mayaṃ imaṃ gaṅgaṃ nadiṃ pacchāninnaṃ karissāma pacchāpoṇaṃ pacchāpabbhāra’nti. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu kho so mahājanakāyo gaṅgaṃ nadiṃ pacchāninnaṃ kareyya pacchāpoṇaṃ pacchāpabbhāra’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Gaṅgā, bhante, nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā; sā na sukarā pacchāninnā kātuṃ pacchāpoṇā pacchāpabbhārā. Yāvadeva ca pana so mahājanakāyo kilamathassa vighātassa bhāgī assā’’ti. ‘‘Evameva kho, bhikkhave, tañce bhikkhuṃ evaṃ carantaṃ evaṃ viharantaṃ rājāno vā rājamahāmattā [Pg.396] vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā bhogehi abhihaṭṭhuṃ pavāreyyuṃ – ‘ehi, bho purisa, kiṃ te ime kāsāvā anudahanti, kiṃ muṇḍo kapālamanucarasi, ehi hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjassu, puññāni ca karohī’ti. So vata, bhikkhave, bhikkhu evaṃ caranto evaṃ viharanto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Taṃ kissa hetu? Yañhi taṃ, bhikkhave, cittaṃ dīgharattaṃ vivekaninnaṃ vivekapoṇaṃ vivekapabbhāraṃ, tathā hīnāyāvattissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti. Sattamaṃ.

«Представьте, монахи, что река Ганг течёт, устремляется и склоняется к востоку. И пришла бы большая толпа людей с лопатами и корзинами, думая: „Мы заставим эту реку Ганг течь, устремляться и склоняться к западу“. Как вы думаете, монахи, сможет ли эта большая толпа людей заставить реку Ганг течь, устремляться и склоняться к западу?» — «Нет, Учитель». — «По какой причине?» — «Река Ганг, Учитель, течёт, устремляется и склоняется к востоку; её нелегко заставить течь, устремляться и склоняться к западу. Эта большая толпа людей лишь обретёт усталость и досаду». — «Точно так же, монахи, если бы бхиккху, который так поступает и так живёт, цари или царские министры, друзья или коллеги, родственники или кровные сородичи стали завлекать богатством… невозможно, чтобы он оставил тренировку и вернулся к низшей жизни. По какой причине? Потому что в течение долгого времени его ум тёк, устремлялся и склонялся к уединению. Поэтому невозможно, чтобы он оставил тренировку и вернулся к низшей жизни».


8. Kiṃsukopamasuttaṃ

8. Кимсукопама сутта (Сутта о дереве кимсука)


245. Atha kho aññataro bhikkhu yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti? ‘‘Yato kho, āvuso, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti.

245. Как-то раз один бхиккху подошёл к другому бхиккху и спросил его: «Друг, в какой мере видение бхиккху становится совершенно чистым?» — «Друг, когда бхиккху постигает, как они есть на самом деле, возникновение и исчезновение шести сфер контакта, в такой мере видение бхиккху становится совершенно чистым».


Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti? ‘‘Yato kho, āvuso, bhikkhu pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti.

Тогда этот бхиккху, неудовлетворённый ответом того бхиккху на свой вопрос, подошёл к другому бхиккху и спросил его: «Друг, в какой мере видение бхиккху становится совершенно чистым?» — «Друг, когда бхиккху постигает, как они есть на самом деле, возникновение и исчезновение пяти совокупностей цепляния, в такой мере видение бхиккху становится совершенно чистым».


Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti? ‘‘Yato kho, āvuso, bhikkhu catunnaṃ mahābhūtānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti.

Тогда тот бхиккху, неудовлетворённый ответом того бхиккху на его вопрос, подошёл к другому бхиккху и, подойдя, спросил его: «Друг, в какой мере видение бхиккху становится совершенно чистым?» — «Друг, когда бхиккху постигает, как оно есть на самом деле, возникновение и исчезновение четырёх великих первоэлементов, в такой мере, друг, видение бхиккху становится совершенно чистым».


Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘kittāvatā [Pg.397] nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti? ‘‘Yato kho, āvuso, bhikkhu yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhammanti yathābhūtaṃ pajānāti, ettāvatā, kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti.

Тогда тот бхиккху, неудовлетворённый ответом того бхиккху на его вопрос, подошёл к ещё одному бхиккху и, подойдя, спросил его: «Друг, в какой мере видение бхиккху становится совершенно чистым?» — «Друг, когда бхиккху постигает, как оно есть на самом деле: „Всё, что подвержено возникновению, подвержено и прекращению“, в такой мере, друг, видение бхиккху становится совершенно чистым».


Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavocaṃ – kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’ti? Evaṃ vutte, bhante, so bhikkhu maṃ etadavoca – ‘yato kho, āvuso, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’ti. Atha khvāhaṃ, bhante, asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavocaṃ – ‘kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’ti? Evaṃ vutte, bhante, so bhikkhu maṃ etadavoca – ‘yato kho, āvuso, bhikkhu pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ…pe… catunnaṃ mahābhūtānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti…pe… yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhammanti yathābhūtaṃ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’ti. Atha khvāhaṃ, bhante, asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ ( ). Kittāvatā nu kho, bhante, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti?

Тогда тот бхиккху, неудовлетворённый ответом того бхиккху на его вопрос, подошёл к Благословенному и, подойдя, сказал Благословенному: «Господин, здесь я подошёл к одному бхиккху и, подойдя, спросил его: „Друг, в какой мере видение бхиккху становится совершенно чистым?“ Когда это было сказано, господин, тот бхиккху ответил мне: „Друг, когда бхиккху постигает, как оно есть на самом деле, возникновение и исчезновение шести сфер контакта, в такой мере, друг, видение бхиккху становится совершенно чистым“. Тогда я, господин, неудовлетворённый ответом того бхиккху на мой вопрос, подошёл к другому бхиккху и, подойдя, спросил его: „Друг, в какой мере видение бхиккху становится совершенно чистым?“ Когда это было сказано, господин, тот бхиккху ответил мне: „Друг, когда бхиккху постигает, как оно есть на самом деле, возникновение и исчезновение пяти совокупностей цепляния… возникновение и исчезновение четырёх великих первоэлементов… и постигает, как оно есть на самом деле: „Всё, что подвержено возникновению, подвержено и прекращению“, в такой мере, друг, видение бхиккху становится совершенно чистым“. Тогда я, господин, неудовлетворённый ответом того бхиккху на мой вопрос, подошёл к Благословенному. В какой же мере, господин, видение бхиккху становится совершенно чистым?»


‘‘Seyyathāpi, bhikkhu, purisassa kiṃsuko adiṭṭhapubbo assa. So yenaññataro puriso kiṃsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya. Upasaṅkamitvā taṃ purisaṃ evaṃ vadeyya – ‘kīdiso, bho purisa, kiṃsuko’ti? So evaṃ vadeyya – ‘kāḷako kho, ambho purisa, kiṃsuko – seyyathāpi jhāmakhāṇū’ti. Tena kho pana, bhikkhu, samayena tādisovassa kiṃsuko yathāpi tassa purisassa dassanaṃ. Atha kho, so bhikkhu, puriso asantuṭṭho tassa purisassa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro puriso kiṃsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya; upasaṅkamitvā taṃ purisaṃ evaṃ vadeyya – ‘kīdiso[Pg.398], bho purisa, kiṃsuko’ti? So evaṃ vadeyya – ‘lohitako kho, ambho purisa, kiṃsuko – seyyathāpi maṃsapesī’ti. Tena kho pana, bhikkhu, samayena tādisovassa kiṃsuko yathāpi tassa purisassa dassanaṃ. Atha kho so bhikkhu puriso asantuṭṭho tassa purisassa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro puriso kiṃsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya; upasaṅkamitvā taṃ purisaṃ evaṃ vadeyya – ‘kīdiso, bho purisa, kiṃsuko’ti? So evaṃ vadeyya – ‘ocīrakajāto kho, ambho purisa, kiṃsuko ādinnasipāṭiko – seyyathāpi sirīso’ti. Tena kho pana, bhikkhu, samayena tādisovassa kiṃsuko, yathāpi tassa purisassa dassanaṃ. Atha kho so bhikkhu puriso asantuṭṭho tassa purisassa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro puriso kiṃsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya; upasaṅkamitvā taṃ purisaṃ evaṃ vadeyya – ‘kīdiso, bho purisa, kiṃsuko’ti? So evaṃ vadeyya – ‘bahalapattapalāso sandacchāyo kho, ambho purisa, kiṃsuko – seyyathāpi nigrodho’ti. Tena kho pana, bhikkhu, samayena tādisovassa kiṃsuko, yathāpi tassa purisassa dassanaṃ. Evameva kho, bhikkhu, yathā yathā adhimuttānaṃ tesaṃ sappurisānaṃ dassanaṃ suvisuddhaṃ hoti, tathā tathā kho tehi sappurisehi byākataṃ.

«Представь, бхиккху, человека, который никогда прежде не видел дерева кимшука. Он мог бы подойти к какому-нибудь человеку, видевшему дерево кимшука, и, подойдя, спросить его: „Почтенный, каково дерево кимшука?“ Тот ответил бы ему: „Почтенный, дерево кимшука черноватое — подобно обгоревшему пню“. И в то время, бхиккху, дерево кимшука действительно было именно таким, каким его видел тот человек. Тогда, бхиккху, тот человек, неудовлетворённый ответом того человека на его вопрос, подошёл бы к другому человеку, видевшему дерево кимшука, и, подойдя, спросил его: „Почтенный, каково дерево кимшука?“ Тот ответил бы ему: „Почтенный, дерево кимшука красное — подобно куску мяса“. И в то время, бхиккху, дерево кимшука действительно было именно таким, каким его видел тот человек. Тогда, бхиккху, тот человек, неудовлетворённый ответом того человека на его вопрос, подошёл бы к ещё одному человеку, видевшему дерево кимшука, и, подойдя, спросил его: „Почтенный, каково дерево кимшука?“ Тот ответил бы ему: „Почтенный, дерево кимшука — со свисающими лоскутами коры и раскрывшимися стручками, подобно дереву сириса“. И в то время, бхиккху, дерево кимшука действительно было именно таким, каким его видел тот человек. Тогда, бхиккху, тот человек, неудовлетворённый ответом того человека на его вопрос, подошёл бы к ещё одному человеку, видевшему дерево кимшука, и, подойдя, спросил его: „Почтенный, каково дерево кимшука?“ Тот ответил бы ему: „Почтенный, дерево кимшука — с густой листвой и обильной тенью, подобно баньяну“. И в то время, бхиккху, дерево кимшука действительно было именно таким, каким его видел тот человек. Точно так же, бхиккху, каким именно образом у этих достойных мужей видение было совершенно очищено, в соответствии с этим они и дали ответ».


‘‘Seyyathāpi, bhikkhu, rañño paccantimaṃ nagaraṃ daḷhuddhāpaṃ daḷhapākāratoraṇaṃ chadvāraṃ. Tatrassa dovāriko paṇḍito byatto medhāvī, aññātānaṃ nivāretā, ñātānaṃ pavesetā. Puratthimāya disāya āgantvā sīghaṃ dūtayugaṃ taṃ dovārikaṃ evaṃ vadeyya – ‘kahaṃ, bho purisa, imassa nagarassa nagarassāmī’ti? So evaṃ vadeyya – ‘eso, bhante, majjhe siṅghāṭake nisinno’ti. Atha kho taṃ sīghaṃ dūtayugaṃ nagarassāmikassa yathābhūtaṃ vacanaṃ niyyātetvā yathāgatamaggaṃ paṭipajjeyya. Pacchimāya disāya āgantvā sīghaṃ dūtayugaṃ…pe… uttarāya disāya… dakkhiṇāya disāya āgantvā sīghaṃ dūtayugaṃ taṃ dovārikaṃ evaṃ vadeyya – ‘kahaṃ, bho purisa, imassa nagarassāmī’ti? So evaṃ vadeyya – ‘eso, bhante, majjhe siṅghāṭake nisinno’ti. Atha kho taṃ sīghaṃ dūtayugaṃ nagarassāmikassa yathābhūtaṃ vacanaṃ niyyātetvā yathāgatamaggaṃ paṭipajjeyya.

«Представь, бхиккху, у царя был бы пограничный город с прочным основанием, крепкими стенами и арками ворот, имеющий шесть ворот. И был бы там привратник — мудрый, умелый и разумный, преграждающий путь незнакомцам и впускающий знакомых. С восточной стороны прибыла бы быстрая пара вестников и спросила бы привратника: „Где, почтенный, владыка этого города?“ Тот ответил бы: „Вот он, господа, сидит на перекрёстке в центре“. Тогда эта быстрая пара вестников, передав владыке города истинное послание, отправилась бы обратно тем же путём, каким прибыла. С западной стороны прибыла бы быстрая пара вестников… с северной стороны… с южной стороны прибыла бы быстрая пара вестников и спросила бы привратника: „Где, почтенный, владыка этого города?“ Тот ответил бы: „Вот он, господа, сидит на перекрёстке в центре“. Тогда эта быстрая пара вестников, передав владыке города истинное послание, отправилась бы обратно тем же путём, каким прибыла».


‘‘Upamā [Pg.399] kho myāyaṃ, bhikkhu, katā atthassa viññāpanāya. Ayañcettha attho – ‘nagara’nti kho, bhikkhu, imassetaṃ cātumahābhūtikassa kāyassa adhivacanaṃ mātāpettikasambhavassa odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassa. ‘Cha dvārā’ti kho, bhikkhu, channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ. ‘Dovāriko’ti kho, bhikkhu, satiyā etaṃ adhivacanaṃ. ‘Sīghaṃ dūtayuga’nti kho, bhikkhu, samathavipassanānetaṃ adhivacanaṃ. ‘Nagarassāmī’ti kho, bhikkhu, viññāṇassetaṃ adhivacanaṃ. ‘Majjhe siṅghāṭako’ti kho, bhikkhu, catunnetaṃ mahābhūtānaṃ adhivacanaṃ – pathavīdhātuyā, āpodhātuyā, tejodhātuyā, vāyodhātuyā. ‘Yathābhūtaṃ vacana’nti kho, bhikkhu, nibbānassetaṃ adhivacanaṃ. ‘Yathāgatamaggo’ti kho, bhikkhu, ariyassetaṃ aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṃ, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhiyā…pe… sammāsamādhissā’’ti. Aṭṭhamaṃ.

«Эту притчу, бхиккху, я сотворил для того, чтобы разъяснить смысл. И вот каков здесь смысл: „Город“ — это обозначение для этого тела, состоящего из четырёх великих первоэлементов, рождённого от матери и отца, вскормленного варёным рисом и кашей, подверженного непостоянству, износу, истиранию, распаду и разрушению. „Шесть ворот“ — это обозначение для шести внутренних сфер чувств. „Привратник“ — это обозначение для осознанности. „Быстрая пара вестников“ — это обозначение для успокоения и прозрения (саматхи и випассаны). „Владыка города“ — это обозначение для сознания. „Перекрёсток в центре“ — это обозначение для четырёх великих первоэлементов: элемента земли, элемента воды, элемента огня, элемента воздуха. „Истинное послание“ — это обозначение для ниббаны. „Путь, которым они прибыли“ — это обозначение для Благородного восьмеричного пути, а именно: правильного воззрения… правильного сосредоточения». (Восьмая сутта).


9. Vīṇopamasuttaṃ

9. Винопама-сутта (Сутта о сравнении с лютней)


246. ‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu uppajjeyya chando vā rāgo vā doso vā moho vā paṭighaṃ vāpi cetaso, tato cittaṃ nivāreyya. Sabhayo ceso maggo sappaṭibhayo ca sakaṇṭako ca sagahano ca ummaggo ca kummaggo ca duhitiko ca. Asappurisasevito ceso maggo, na ceso maggo sappurisehi sevito. Na tvaṃ etaṃ arahasīti. Tato cittaṃ nivāraye cakkhuviññeyyehi rūpehi…pe… yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu…pe… manoviññeyyesu dhammesu uppajjeyya chando vā rāgo vā doso vā moho vā paṭighaṃ vāpi cetaso tato cittaṃ nivāreyya. Sabhayo ceso maggo sappaṭibhayo ca sakaṇṭako ca sagahano ca ummaggo ca kummaggo ca duhitiko ca. Asappurisasevito ceso maggo, na ceso maggo sappurisehi sevito. Na tvaṃ etaṃ arahasīti. Tato cittaṃ nivāraye manoviññeyyehi dhammehi.

246. «О бхиккху, если у какого-либо бхиккху или бхиккхуни возникнет желание, или страсть, или злоба, или заблуждение, или неприязнь ума по отношению к формам, познаваемым глазом, то ему следует удержать от них свой ум так: „Этот путь полон опасностей, страхов, усеян шипами, зарос джунглями; это ложный путь, дурной путь, путь, сопряжённый с невзгодами. Этот путь посещаем недостойными людьми, и этот путь не посещаем людьми достойными. Тебе не подобает идти по нему“. Так следует удерживать ум от форм, познаваемых глазом… О бхиккху, если у какого-либо бхиккху или бхиккхуни возникнет желание, или страсть, или злоба, или заблуждение, или неприязнь ума по отношению к вкусам, познаваемым языком… по отношению к ментальным феноменам, познаваемым умом, то ему следует удержать от них свой ум так: „Этот путь полон опасностей, страхов, усеян шипами, зарос джунглями; это ложный путь, дурной путь, путь, сопряжённый с невзгодами. Этот путь посещаем недостойными людьми, и этот путь не посещаем людьми достойными. Тебе не подобает идти по нему“. Так следует удерживать ум от ментальных феноменов, познаваемых умом».


‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, kiṭṭhaṃ sampannaṃ. Kiṭṭhārakkho ca pamatto, goṇo ca kiṭṭhādo aduṃ kiṭṭhaṃ otaritvā yāvadatthaṃ madaṃ āpajjeyya pamādaṃ āpajjeyya[Pg.400]; evameva kho, bhikkhave, assutavā puthujjano chasu phassāyatanesu asaṃvutakārī pañcasu kāmaguṇesu yāvadatthaṃ madaṃ āpajjati pamādaṃ āpajjati.

«Представьте, бхиккху, созрели посевы, а сторож посевов беспечен. И вот бык, пожирающий посевы, забравшись на это поле, предаётся опьянению и беспечности вволю. Точно так же, бхиккху, необразованный обыватель, не проявляющий сдержанности в отношении шести сфер контакта, предаётся опьянению и беспечности вволю среди пяти видов чувственных удовольствий».


‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, kiṭṭhaṃ sampannaṃ kiṭṭhārakkho ca appamatto goṇo ca kiṭṭhādo aduṃ kiṭṭhaṃ otareyya. Tamenaṃ kiṭṭhārakkho nāsāyaṃ suggahitaṃ gaṇheyya. Nāsāyaṃ suggahitaṃ gahetvā uparighaṭāyaṃ suniggahitaṃ niggaṇheyya. Uparighaṭāyaṃ suniggahitaṃ niggahetvā daṇḍena sutāḷitaṃ tāḷeyya. Daṇḍena sutāḷitaṃ tāḷetvā osajjeyya. Dutiyampi kho, bhikkhave …pe… tatiyampi kho, bhikkhave, goṇo kiṭṭhādo aduṃ kiṭṭhaṃ otareyya. Tamenaṃ kiṭṭhārakkho nāsāyaṃ suggahitaṃ gaṇheyya. Nāsāyaṃ suggahitaṃ gahetvā uparighaṭāyaṃ suniggahitaṃ niggaṇheyya. Uparighaṭāyaṃ suniggahitaṃ niggahetvā daṇḍena sutāḷitaṃ tāḷeyya. Daṇḍena sutāḷitaṃ tāḷetvā osajjeyya. Evañhi so, bhikkhave, goṇo kiṭṭhādo gāmagato vā araññagato vā, ṭhānabahulo vā assa nisajjabahulo vā na taṃ kiṭṭhaṃ puna otareyya – tameva purimaṃ daṇḍasamphassaṃ samanussaranto. Evameva kho, bhikkhave, yato kho bhikkhuno chasu phassāyatanesu cittaṃ udujitaṃ hoti sudujitaṃ, ajjhattameva santiṭṭhati, sannisīdati, ekodi hoti, samādhiyati.

«Представьте, бхиккху, созрели посевы, а сторож посевов бдителен. И вот бык, пожирающий посевы, забирается на это поле. Тогда сторож посевов крепко хватает его за ноздри. Крепко схватив его за ноздри, он надёжно прижимает его за лоб между рогами и, удерживая его так, наносит ему сильные удары палкой. Нанеся ему эти удары, он отпускает его. И во второй раз, бхиккху… и в третий раз бык, пожирающий посевы, забирается на это поле. Тогда сторож посевов крепко хватает его за ноздри. Крепко схватив его за ноздри, он надёжно прижимает его за лоб между рогами и, удерживая его так, наносит ему сильные удары палкой. Нанеся ему эти удары, он отпускает его. И вот, бхиккху, этот бык, пожирающий посевы, уйдёт ли он в деревню или в лес, стоит ли он или лежит, — вспоминая то прежнее прикосновение палки, он больше не зайдёт на это поле. Точно так же, бхиккху, когда у бхиккху ум укрощён, хорошо укрощён в отношении шести сфер контакта, он пребывает устойчивым именно внутри, успокаивается, становится единым и сосредоточивается».


‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, rañño vā rājamahāmattassa vā vīṇāya saddo assutapubbo assa. So vīṇāsaddaṃ suṇeyya. So evaṃ vadeyya – ‘ambho, kassa nu kho eso saddo evaṃrajanīyo evaṃkamanīyo evaṃmadanīyo evaṃmucchanīyo evaṃbandhanīyo’ti? Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘esā, kho, bhante, vīṇā nāma, yassā eso saddo evaṃrajanīyo evaṃkamanīyo evaṃmadanīyo evaṃmucchanīyo evaṃbandhanīyo’ti. So evaṃ vadeyya – ‘gacchatha me, bho, taṃ vīṇaṃ āharathā’ti. Tassa taṃ vīṇaṃ āhareyyuṃ. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ayaṃ kho sā, bhante, vīṇā yassā eso saddo evaṃrajanīyo evaṃkamanīyo evaṃmadanīyo evaṃmucchanīyo evaṃbandhanīyo’ti. So evaṃ vadeyya – ‘alaṃ me, bho, tāya vīṇāya, tameva me saddaṃ āharathā’ti. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ayaṃ kho, bhante, vīṇā nāma anekasambhārā mahāsambhārā. Anekehi sambhārehi samāraddhā vadati[Pg.401], seyyathidaṃ – doṇiñca paṭicca cammañca paṭicca daṇḍañca paṭicca upadhāraṇe ca paṭicca tantiyo ca paṭicca koṇañca paṭicca purisassa ca tajjaṃ vāyāmaṃ paṭicca evāyaṃ, bhante, vīṇā nāma anekasambhārā mahāsambhārā. Anekehi sambhārehi samāraddhā vadatī’ti. So taṃ vīṇaṃ dasadhā vā satadhā vā phāleyya, dasadhā vā satadhā vā taṃ phāletvā sakalikaṃ sakalikaṃ kareyya. Sakalikaṃ sakalikaṃ karitvā agginā ḍaheyya, agginā ḍahitvā masiṃ kareyya. Masiṃ karitvā mahāvāte vā ophuneyya, nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya. So evaṃ vadeyya – ‘asatī kirāyaṃ, bho, vīṇā nāma, yathevaṃ yaṃ kiñci vīṇā nāma ettha ca panāyaṃ jano ativelaṃ pamatto palaḷito’ti. Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu rūpaṃ samanvesati yāvatā rūpassa gati, vedanaṃ samanvesati yāvatā vedanāya gati, saññaṃ samanvesati yāvatā saññāya gati, saṅkhāre samanvesati yāvatā saṅkhārānaṃ gati, viññāṇaṃ samanvesati yāvatā viññāṇassa gati. Tassa rūpaṃ samanvesato yāvatā rūpassa gati, vedanaṃ samanvesato…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ samanvesato yāvatā viññāṇassa gati. Yampissa taṃ hoti ahanti vā mamanti vā asmīti vā tampi tassa na hotī’’ti. Navamaṃ.

«Представьте, монахи, что царь или царский вельможа никогда прежде не слышал звука лютни. Он услышал бы звук лютни и сказал бы так: „О почтенные, чей же это звук — столь чарующий, столь прекрасный, столь упоительный, столь пленительный, столь завораживающий?“ Ему бы ответили: „Владыка, это инструмент, называемый лютней, издает этот звук — столь чарующий, столь прекрасный, столь упоительный, столь пленительный, столь завораживающий“. Он бы сказал: „Ступайте, почтенные, принесите мне эту лютню“. Ему бы принесли эту лютню и сказали: „Владыка, вот та самая лютня, чей звук столь чарующий, столь прекрасный, столь упоительный, столь пленительный, столь завораживающий“. Он бы сказал: „Довольно мне этой лютни, почтенные! Принесите мне только сам звук“. Ему бы ответили: „Владыка, эта так называемая лютня состоит из множества деталей, из огромного числа деталей, и она звучит, когда на ней играют, благодаря сочетанию множества деталей, а именно: в зависимости от резонаторного короба, в зависимости от кожи, в зависимости от грифа, в зависимости от колков, в зависимости от струн, в зависимости от смычка и в зависимости от соответствующего усилия человека. Вот так, владыка, эта так называемая лютня, состоящая из множества деталей, из огромного числа деталей, звучит, когда на ней играют, благодаря сочетанию множества деталей“. Тогда он расколол бы эту лютню на десять или на сто частей, и, расколов её на десять или на сто частей, расщепил бы её на щепки. Расщепив её на щепки, он сжёг бы их в огне, а сжёгши в огне, обратил бы в пепел. Обратив в пепел, он развеял бы его по сильному ветру или пустил бы по быстрому течению реки. И он сказал бы так: „Пустая вещь, почтенные, эта так называемая лютня, как и всё прочее, что зовётся лютней! А люди из-за неё пребывают в чрезмерной беспечности и увлечении“. Точно так же, монахи, монах исследует форму в той мере, в какой простирается сфера формы; исследует чувство в той мере, в какой простирается сфера чувства; исследует восприятие в той мере, в какой простирается сфера восприятия; исследует волевые формации в той мере, в какой простирается сфера волевых формаций; исследует сознание в той мере, в какой простирается сфера сознания. И когда он исследует форму в той мере, в какой простирается сфера формы, исследует чувство... восприятие... волевые формации... сознание в той мере, в какой простирается сфера сознания, то любые представления о „я“, „моём“ или „я есмь“, которые возникали у него прежде, более у него не возникают». Девятая.


10. Chappāṇakopamasuttaṃ

10. «Сутта о сравнении с шестью животными»


247. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso arugatto pakkagatto saravanaṃ paviseyya. Tassa kusakaṇṭakā ceva pāde vijjheyyuṃ, sarapattāni ca gattāni vilekheyyuṃ. Evañhi so, bhikkhave, puriso bhiyyosomattāya tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvediyetha. Evameva kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu gāmagato vā araññagato vā labhati vattāraṃ – ‘ayañca so āyasmā evaṃkārī evaṃsamācāro asucigāmakaṇṭako’ti. Taṃ kaṇṭakoti iti viditvā saṃvaro ca asaṃvaro ca veditabbo.

247. «Представьте, монахи, человек, чьё тело покрыто гноящимися ранами, вошёл бы в заросли колючего тростника. И колючки травы куса вонзались бы ему в ноги, а листья тростника царапали бы его израненное тело. Из-за этого, монахи, тот человек испытывал бы ещё большую боль и огорчение. Точно так же, монахи, некий монах здесь, придя в деревню или в лес, встречает того, кто упрекает его: „Этот почтенный, поступая так и ведя себя так, является грязным деревенским шипом“. Поняв его как „шип“, следует уяснить, что такое сдержанность и несдержанность.»


‘‘Kathañca[Pg.402], bhikkhave, asaṃvaro hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati, appiyarūpe rūpe byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso. Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati, appiyarūpe dhamme byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti.

«И в чём же, монахи, заключается несдержанность? Здесь, монахи, увидев глазом форму, монах привязывается к приятной форме и испытывает неприязнь к неприятной форме. Он пребывает без установленной осознанности к телу, с ограниченным умом, и не понимает так, как есть на самом деле, того освобождения ума, освобождения мудростью, в котором без остатка прекращаются возникающие у него злые неблагие состояния. Услышав ухом звук... Обоняв носом запах... Ощутив языком вкус... Ощутив телом прикосновение... Познав умом ментальный объект, он привязывается к приятному ментальному объекту и испытывает неприязнь к неприятному ментальному объекту. Он пребывает без установленной осознанности к телу, с ограниченным умом, и не понимает так, как есть на самом деле, того освобождения ума, освобождения мудростью, в котором без остатка прекращаются возникающие у него злые неблагие состояния.»


‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso chappāṇake gahetvā nānāvisaye nānāgocare daḷhāya rajjuyā bandheyya. Ahiṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Susumāraṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Pakkhiṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Kukkuraṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Siṅgālaṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Makkaṭaṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Daḷhāya rajjuyā bandhitvā majjhe gaṇṭhiṃ karitvā ossajjeyya. Atha kho, te, bhikkhave, chappāṇakā nānāvisayā nānāgocarā sakaṃ sakaṃ gocaravisayaṃ āviñcheyyuṃ – ahi āviñcheyya ‘vammikaṃ pavekkhāmī’ti, susumāro āviñcheyya ‘udakaṃ pavekkhāmī’ti, pakkhī āviñcheyya ‘ākāsaṃ ḍessāmī’ti, kukkuro āviñcheyya ‘gāmaṃ pavekkhāmī’ti, siṅgālo āviñcheyya ‘sīvathikaṃ pavekkhāmī’ti, makkaṭo āviñcheyya ‘vanaṃ pavekkhāmī’ti. Yadā kho te, bhikkhave, chappāṇakā jhattā assu kilantā, atha kho yo nesaṃ pāṇakānaṃ balavataro assa tassa te anuvatteyyuṃ, anuvidhāyeyyuṃ vasaṃ gaccheyyuṃ. Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci bhikkhuno kāyagatāsati abhāvitā abahulīkatā, taṃ cakkhu āviñchati manāpiyesu rūpesu, amanāpiyā rūpā paṭikūlā honti…pe… mano āviñchati manāpiyesu dhammesu, amanāpiyā dhammā paṭikūlā honti. Evaṃ kho, bhikkhave, asaṃvaro hoti.

«Представьте, монахи, человек поймал бы шесть животных с разными средами обитания и разными пастбищами и связал бы их крепкой верёвкой. Он поймал бы змею и связал бы её крепкой верёвкой. Он поймал бы крокодила и связал бы его крепкой верёвкой. Он поймал бы птицу и связал бы её крепкой верёвкой. Он поймал бы собаку и связал бы её крепкой верёвкой. Он поймал бы шакала и связал бы его крепкой верёвкой. Он поймал бы обезьяну и связал бы её крепкой верёвкой. Связав их крепкой верёвкой, он завязал бы узел посередине и отпустил бы их. Тогда эти шесть животных с разными средами обитания и разными пастбищами стали бы тянуть каждое в сторону своего пастбища и среды обитания. Змея тянула бы в одну сторону, думая: „Уползу-ка я в муравейник“. Крокодил тянул бы в другую сторону, думая: „Уйду-ка я в воду“. Птица тянула бы в третью сторону, думая: „Улечу-ка я в небо“. Собака тянула бы в четвёртую сторону, думая: „Убегу-ка я в деревню“. Шакал тянула бы в пятую сторону, думая: „Убегу-ка я на кладбище“. Обезьяна тянула бы в шестую сторону, думая: „Убегу-ка я в лес“. И когда эти шесть животных изголодались бы и утомились, они подчинились бы тому из них, кто сильнее всех, последовали бы за ним и оказались бы в его власти. Точно так же, монахи, если у какого-либо монаха не развита и не взращена осознанность, направленная на тело, то глаз влечёт его к приятным формам, а неприятные формы вызывают у него отвращение... [и так далее]... ум влечёт его к приятным ментальным объектам, а неприятные ментальные объекты вызывают у него отвращение. Вот так, монахи, возникает несдержанность.»


‘‘Kathañca, bhikkhave, saṃvaro hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati, appiyarūpe rūpe na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca [Pg.403] viharati appamāṇacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti…pe… jivhā rasaṃ sāyitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati, appiyarūpe dhamme na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti.

«И в чём же, монахи, заключается сдержанность? Здесь, монахи, увидев глазом форму, монах не привязывается к приятной форме и не испытывает неприязни к неприятной форме. Он пребывает с установленной осознанностью к телу, с безграничным умом, и понимает так, как есть на самом деле, то освобождение ума, освобождение мудростью, в котором без остатка прекращаются возникающие у него злые неблагие состояния... [и так далее]... Ощутив языком вкус... Познав умом ментальный объект, он не привязывается к приятному ментальному объекту и не испытывает неприязни к неприятному ментальному объекту. Он пребывает с установленной осознанностью к телу, с безграничным умом, и понимает так, как есть на самом деле, то освобождение ума, освобождение мудростью, в котором без остатка прекращаются возникающие у него злые неблагие состояния.»


‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso chappāṇake gahetvā nānāvisaye nānāgocare daḷhāya rajjuyā bandheyya. Ahiṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Susumāraṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Pakkhiṃ gahetvā…pe… kukkuraṃ gahetvā… siṅgālaṃ gahetvā… makkaṭaṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Daḷhāya rajjuyā bandhitvā daḷhe khīle vā thambhe vā upanibandheyya. Atha kho te, bhikkhave, chappāṇakā nānāvisayā nānāgocarā sakaṃ sakaṃ gocaravisayaṃ āviñcheyyuṃ – ahi āviñcheyya ‘vammikaṃ pavekkhāmī’ti, susumāro āviñcheyya ‘udakaṃ pavekkhāmī’ti, pakkhī āviñcheyya ‘ākāsaṃ ḍessāmī’ti, kukkuro āviñcheyya ‘gāmaṃ pavekkhāmī’ti, siṅgālo āviñcheyya ‘sīvathikaṃ pavekkhāmī’ti, makkaṭo āviñcheyya ‘vanaṃ pavekkhāmī’ti. Yadā kho te, bhikkhave, chappāṇakā jhattā assu kilantā, atha tameva khīlaṃ vā thambhaṃ vā upatiṭṭheyyuṃ, upanisīdeyyuṃ, upanipajjeyyuṃ. Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci bhikkhuno kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, taṃ cakkhu nāviñchati manāpiyesu rūpesu, amanāpiyā rūpā nappaṭikūlā honti…pe… jivhā nāviñchati manāpiyesu rasesu…pe… mano nāviñchati manāpiyesu dhammesu, amanāpiyā dhammā nappaṭikūlā honti. Evaṃ kho, bhikkhave, saṃvaro hoti.

«Представьте, монахи, человек поймал бы шесть животных с разными средами обитания и разными пастбищами и связал бы их крепкой верёвкой. Он поймал бы змею и связал бы её крепкой верёвкой. Он поймал бы крокодила и связал бы его крепкой верёвкой. Он поймал бы птицу... [и так далее]... собаку... шакала... обезьяну и связал бы её крепкой верёвкой. Связав их крепкой верёвкой, он привязал бы их к прочному колышку или столбу. Тогда эти шесть животных с разными средами обитания и разными пастбищами стали бы тянуть каждое в сторону своего пастбища и среды обитания. Змея тянула бы в одну сторону, думая: „Уползу-ка я в муравейник“... [и так далее]... Обезьяна тянула бы в другую сторону, думая: „Убегу-ка я в лес“. И когда эти шесть животных изголодались бы и утомились, они стали бы стоять, сидеть или лежать прямо у этого колышка или столба. Точно так же, монахи, когда у монаха развита и взращена осознанность, направленная на тело, глаз не влечёт его к приятным формам, и неприятные формы не вызывают у него отвращения... [и так далее]... язык не влечёт его к приятным вкусам... ум не влечёт его к приятным ментальным объектам, и неприятные ментальные объекты не вызывают у него отвращения. Вот так, монахи, возникает сдержанность.»


‘‘‘Daḷhe khīle vā thambhe vā’ti kho, bhikkhave, kāyagatāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Tasmātiha vo, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘kāyagatā no sati bhāvitā bhavissati bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā’ti. Evañhi kho, bhikkhave, sikkhitabba’’nti. Dasamaṃ.

«„Прочный колышек или столб“, монахи, — это обозначение для осознанности, направленной на тело. Поэтому, монахи, вам следует тренировать себя так: „Наша осознанность, направленная на тело, будет развита, взращена, сделана средством передвижения, сделана основой, укреплена, освоена и полностью усовершенствована“. Вот так, монахи, вам следует тренировать себя». Десятая.


11. Yavakalāpisuttaṃ

11. «Сутта о снопе ячменя»


248. ‘‘Seyyathāpi[Pg.404], bhikkhave, yavakalāpī cātumahāpathe nikkhittā assa. Atha cha purisā āgaccheyyuṃ byābhaṅgihatthā. Te yavakalāpiṃ chahi byābhaṅgīhi haneyyuṃ. Evañhi sā, bhikkhave, yavakalāpī suhatā assa chahi byābhaṅgīhi haññamānā. Atha sattamo puriso āgaccheyya byābhaṅgihattho. So taṃ yavakalāpiṃ sattamāya byābhaṅgiyā haneyya. Evañhi sā bhikkhave, yavakalāpī suhatatarā assa, sattamāya byābhaṅgiyā haññamānā. Evameva kho, bhikkhave, assutavā puthujjano cakkhusmiṃ haññati manāpāmanāpehi rūpehi…pe… jivhāya haññati manāpāmanāpehi rasehi…pe… manasmiṃ haññati manāpāmanāpehi dhammehi. Sace so, bhikkhave, assutavā puthujjano āyatiṃ punabbhavāya ceteti, evañhi so, bhikkhave, moghapuriso suhatataro hoti, seyyathāpi sā yavakalāpī sattamāya byābhaṅgiyā haññamānā.

248. «Представьте, монахи, сноп ячменя положили бы на перекрёстке четырёх дорог. И вот пришли бы шесть человек с цепами в руках и стали бы бить этот сноп ячменя своими шестью цепами. Так этот сноп ячменя был бы сильно избит, будучи побиваем шестью цепами. Затем пришёл бы седьмой человек с цепом в руке и ударил бы этот сноп ячменя седьмым цепом. Так этот сноп ячменя был бы избит ещё сильнее, будучи побит седьмым цепом. Точно так же, монахи, необученного обывателя бьют по глазу приятные и неприятные формы... [и так далее]... бьют по языку приятные и неприятные вкусы... бьют по уму приятные и неприятные ментальные объекты. И если этот необученный обыватель направляет свои помыслы к будущему новому существованию, то этот пустой человек оказывается избит ещё сильнее, подобно снопу ячменя, побиваемому седьмым цепом.»


‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo asure āmantesi – ‘sace, mārisā, devāsurasaṅgāme samupabyūḷhe asurā jineyyuṃ devā parājineyyuṃ, yena naṃ sakkaṃ devānamindaṃ kaṇṭhapañcamehi bandhanehi bandhitvā mama santike āneyyātha asurapura’nti. Sakkopi kho, bhikkhave, devānamindo deve tāvatiṃse āmantesi – ‘sace, mārisā, devāsurasaṅgāme samupabyūḷhe devā jineyyuṃ asurā parājineyyuṃ, yena naṃ vepacittiṃ asurindaṃ kaṇṭhapañcamehi bandhanehi bandhitvā mama santike āneyyātha sudhammaṃ devasabha’nti. Tasmiṃ kho pana, bhikkhave, saṅgāme devā jiniṃsu, asurā parājiniṃsu. Atha kho, bhikkhave, devā tāvatiṃsā vepacittiṃ asurindaṃ kaṇṭhapañcamehi bandhanehi bandhitvā sakkassa devānamindassa santike ānesuṃ sudhammaṃ devasabhaṃ. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vepacitti asurindo kaṇṭhapañcamehi bandhanehi baddho hoti. Yadā kho, bhikkhave, vepacittissa asurindassa evaṃ hoti – ‘dhammikā kho devā, adhammikā asurā[Pg.405], idheva dānāhaṃ devapuraṃ gacchāmī’ti. Atha kaṇṭhapañcamehi bandhanehi muttaṃ attānaṃ samanupassati, dibbehi ca pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Yadā ca kho, bhikkhave, vepacittissa asurindassa evaṃ hoti – ‘dhammikā kho asurā, adhammikā devā, tattheva dānāhaṃ asurapuraṃ gamissāmī’ti, atha kaṇṭhapañcamehi bandhanehi baddhaṃ attānaṃ samanupassati. Dibbehi ca pañcahi kāmaguṇehi parihāyati. Evaṃ sukhumaṃ kho, bhikkhave, vepacittibandhanaṃ. Tato sukhumataraṃ mārabandhanaṃ. Maññamāno kho, bhikkhave, baddho mārassa, amaññamāno mutto pāpimato.

«В прошлом, монахи, разразилась битва между девами и асурами. Тогда Вепачитти, владыка асуров, обратился к асурам: „Если, почтенные, в этой предстоящей битве асуры победят, а девы потерпят поражение, то свяжите Сакку, владыку дев, путами за четыре конечности и шею и приведите его ко мне в город асуров“. И Сакка, владыка дев, также обратился к девам Таватимсы: „Если, почтенные, в этой предстоящей битве девы победят, а асуры потерпят поражение, то свяжите Вепачитти, владыку асуров, путами за четыре конечности и шею и приведите его ко мне в Судхамму, зал собраний дев“. В той битве девы победили, а асуры потерпели поражение. Тогда девы Таватимсы связали Вепачитти путами за четыре конечности и шею и привели его к Сакке, владыке дев, в Судхамму, зал собраний дев. И там, монахи, Вепачитти, владыка асуров, пребывал связанным путами за четыре конечности и шею. Когда, монахи, Вепачитти, владыке асуров, приходила мысль: „Девы праведны, а асуры неправедны; теперь я отправлюсь прямо в город дев“, тогда он видел себя свободным от пут на конечностях и шее и наслаждался, будучи наделённым и обеспеченным пятью видами божественных чувственных удовольствий. Но когда ему приходила мысль: „Асуры праведны, а девы неправедны; теперь я отправлюсь туда, в город асуров“, тогда он видел себя связанным путами за четыре конечности и шею и лишался пяти видов божественных чувственных удовольствий. Так тонки, монахи, были путы Вепачитти, но путы Мары ещё тоньше. Измышляя, монахи, человек связывается Марой; не измышляя, он освобождается от Злодея».


‘‘‘Asmī’ti, bhikkhave, maññitametaṃ, ‘ayamahamasmī’ti maññitametaṃ, ‘bhavissa’nti maññitametaṃ, ‘na bhavissa’nti maññitametaṃ, ‘rūpī bhavissa’nti maññitametaṃ, ‘arūpī bhavissa’nti maññitametaṃ, ‘saññī bhavissa’nti maññitametaṃ, ‘asaññī bhavissa’nti maññitametaṃ, ‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’nti maññitametaṃ. Maññitaṃ, bhikkhave, rogo, maññitaṃ gaṇḍo, maññitaṃ sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, ‘amaññamānena cetasā viharissāmā’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.

«„Я есть“ — это измышление, монахи; „Я есть это“ — это измышление; „Я буду“ — это измышление; „Я не буду“ — это измышление; „Я буду обладающим формой“ — это измышление; „Я буду бесформенным“ — это измышление; „Я буду воспринимающим“ — это измышление; „Я буду невоспринимающим“ — это измышление; „Я буду ни воспринимающим, ни невоспринимающим“ — это измышление. Измышление, монахи, — это болезнь, измышление — это нарыв, измышление — это стрела. Поэтому, монахи, вам следует так тренировать себя: „Мы будем пребывать с умом, свободным от измышлений“. Вот так, монахи, вам следует тренировать себя».


‘‘‘Asmī’ti, bhikkhave, iñjitametaṃ, ‘ayamahamasmī’ti iñjitametaṃ, ‘bhavissa’nti iñjitametaṃ, ‘na bhavissa’nti iñjitametaṃ, ‘rūpī bhavissa’nti iñjitametaṃ, ‘arūpī bhavissa’nti iñjitametaṃ, ‘saññī bhavissa’nti iñjitametaṃ, ‘asaññī bhavissa’nti iñjitametaṃ, ‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’nti iñjitametaṃ. Iñjitaṃ, bhikkhave, rogo, iñjitaṃ gaṇḍo, iñjitaṃ sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, ‘aniñjamānena cetasā viharissāmā’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.

«„Я есть“ — это колебание, монахи; „Я есть это“ — это колебание; „Я буду“ — это колебание; „Я не буду“ — это колебание; „Я буду обладающим формой“ — это колебание; „Я буду бесформенным“ — это колебание; „Я буду воспринимающим“ — это колебание; „Я буду невоспринимающим“ — это колебание; „Я буду ни воспринимающим, ни невоспринимающим“ — это колебание. Колебание, монахи, — это болезнь, колебание — это нарыв, колебание — это стрела. Поэтому, монахи, вам следует так тренировать себя: „Мы будем пребывать с неколеблющимся умом“. Вот так, монахи, вам следует тренировать себя».


‘‘‘Asmī’ti, bhikkhave, phanditametaṃ, ‘ayamahamasmī’ti phanditametaṃ, ‘bhavissa’nti…pe… ‘na bhavissa’nti… ‘rūpī bhavissa’nti… ‘arūpī bhavissa’nti… ‘saññī bhavissa’nti… ‘asaññī bhavissa’nti… ‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’nti phanditametaṃ. Phanditaṃ, bhikkhave, rogo, phanditaṃ gaṇḍo, phanditaṃ sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, ‘aphandamānena cetasā viharissāmā’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.

«„Я есть“ — это трепет, монахи; „Я есть это“ — это трепет; „Я буду“… и т. д. … „Я не буду“… „Я буду обладающим формой“… „Я буду бесформенным“… „Я буду воспринимающим“… „Я буду невоспринимающим“… „Я буду ни воспринимающим, ни невоспринимающим“ — это трепет. Трепет, монахи, — это болезнь, трепет — это нарыв, трепет — это стрела. Поэтому, монахи, вам следует так тренировать себя: „Мы будем пребывать с умом, свободным от трепета“. Вот так, монахи, вам следует тренировать себя».


‘‘‘Asmī’ti, bhikkhave, papañcitametaṃ, ‘ayamahamasmī’ti papañcitametaṃ, ‘bhavissa’nti…pe… ‘na bhavissa’nti… ‘rūpī bhavissa’nti… ‘arūpī bhavissa’nti… ‘saññī bhavissa’nti… ‘asaññī bhavissa’nti… ‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’nti papañcitametaṃ[Pg.406]. Papañcitaṃ, bhikkhave, rogo, papañcitaṃ gaṇḍo, papañcitaṃ sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, ‘nippapañcena cetasā viharissāmā’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.

«„Я есть“ — это умопостроение, монахи; „Я есть это“ — это умопостроение; „Я буду“… и т. д. … „Я не буду“… „Я буду обладающим формой“… „Я буду бесформенным“… „Я буду воспринимающим“… „Я буду невоспринимающим“… „Я буду ни воспринимающим, ни невоспринимающим“ — это умопостроение. Умопостроение, монахи, — это болезнь, умопостроение — это нарыв, умопостроение — это стрела. Поэтому, монахи, вам следует так тренировать себя: „Мы будем пребывать с умом, свободным от умопостроений“. Вот так, монахи, вам следует тренировать себя».


‘‘‘Asmī’ti, bhikkhave, mānagatametaṃ, ‘ayamahamasmī’ti mānagatametaṃ, ‘bhavissa’nti mānagatametaṃ, ‘na bhavissa’nti mānagatametaṃ, ‘rūpī bhavissa’nti mānagatametaṃ, ‘arūpī bhavissa’nti mānagatametaṃ, ‘saññī bhavissa’nti mānagatametaṃ, ‘asaññī bhavissa’nti mānagatametaṃ, ‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’nti mānagatametaṃ. Mānagataṃ, bhikkhave, rogo, mānagataṃ gaṇḍo, mānagataṃ sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, ‘nihatamānena cetasā viharissāmā’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabba’’nti. Ekādasamaṃ.

«„Я есть“ — это проявление высокомерия, монахи; „Я есть это“ — это проявление высокомерия; „Я буду“ — это проявление высокомерия; „Я не буду“ — это проявление высокомерия; „Я буду обладающим формой“ — это проявление высокомерия; „Я буду бесформенным“ — это проявление высокомерия; „Я буду воспринимающим“ — это проявление высокомерия; „Я буду невоспринимающим“ — это проявление высокомерия; „Я буду ни воспринимающим, ни невоспринимающим“ — это проявление высокомерия. Проявление высокомерия, монахи, — это болезнь, проявление высокомерия — это нарыв, проявление высокомерия — это стрела. Поэтому, монахи, вам следует так тренировать себя: „Мы будем пребывать с умом, в котором высокомерие сокрушено“. Вот так, монахи, вам следует тренировать себя». Одиннадцатая [сутта].


Āsīvisavaggo ekūnavīsatimo.

Глава о ядовитых змеях девятнадцатая [завершена].


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Āsīviso ratho kummo, dve dārukkhandhā avassuto;

Dukkhadhammā kiṃsukā vīṇā, chappāṇā yavakalāpīti.

«Ядовитая змея, колесница, черепаха, два ствола дерева, сочащийся, страдающие состояния, деревья кимсука, лютня, шесть живых существ и охапка ячменя».


Saḷāyatanavagge catutthapaṇṇāsako samatto.

Четвёртая группа из пятидесяти сутт в Книге о шести сферах чувств завершена.


Tassa vagguddānaṃ –

Оглавление её глав:


Nandikkhayo saṭṭhinayo, samuddo uragena ca;

Catupaṇṇāsakā ete, nipātesu pakāsitāti.

«Уничтожение восторга, шестьдесят путей, океан и змея — эти четыре группы из пятидесяти сутт ясно изложены в разделах».


Saḷāyatanasaṃyuttaṃ samattaṃ.

Связанные наставления о шести сферах чувств завершены.


2. Vedanāsaṃyuttaṃ

2. Ведана-саньютта. Связанные наставления о чувствах


1. Sagāthāvaggo

1. Глава со стихами


1. Samādhisuttaṃ

1. Самадхи-сутта. Сосредоточение


249. ‘‘Tisso [Pg.407] imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā kho, bhikkhave, tisso vedanāti.

249. «Есть эти три [вида] чувств, монахи. Какие три? Приятное чувство, болезненное чувство, ни болезненное, ни приятное чувство. Таковы, монахи, эти три чувства».


‘‘Samāhito sampajāno, sato buddhassa sāvako;

Vedanā ca pajānāti, vedanānañca sambhavaṃ.

«Сосредоточенный, ясно понимающий, осознанный ученик Будды постигает чувства и возникновение чувств»,


‘‘Yattha cetā nirujjhanti, maggañca khayagāminaṃ;

Vedanānaṃ khayā bhikkhu, nicchāto parinibbuto’’ti. paṭhamaṃ;

«А также то, где они прекращаются, и путь, ведущий к их уничтожению. С уничтожением чувств монах освобождается от жажды и достигает полного угасания». Первая [сутта].


2. Sukhasuttaṃ

2. Сукха-сутта. Счастье


250. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā kho, bhikkhave, tisso vedanāti.

250. «Есть эти три [вида] чувств, монахи. Какие три? Приятное чувство, болезненное чувство, ни болезненное, ни приятное чувство. Таковы, монахи, эти три чувства».


‘‘Sukhaṃ vā yadi vā dukkhaṃ, adukkhamasukhaṃ saha;

Ajjhattañca bahiddhā ca, yaṃ kiñci atthi veditaṃ.

«Будь то приятное или болезненное, а также ни болезненное, ни приятное, внутреннее или внешнее — какое бы ни существовало переживание»,


‘‘Etaṃ dukkhanti ñatvāna, mosadhammaṃ palokinaṃ;

Phussa phussa vayaṃ passaṃ, evaṃ tattha virajjatī’’ti. dutiyaṃ;

«Познав его как страдание, подверженное исчезновению и разрушению, соприкасаясь с ним вновь и вновь и видя его угасание, монах тем самым освобождается от страсти к нему». Вторая [сутта].


3. Pahānasuttaṃ

3. Пахана-сутта. Оставление


251. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Sukhāya, bhikkhave, vedanāya rāgānusayo pahātabbo, dukkhāya vedanāya paṭighānusayo pahātabbo, adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo pahātabbo. Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno sukhāya vedanāya rāgānusayo pahīno hoti, dukkhāya vedanāya paṭighānusayo pahīno hoti, adukkhamasukhāya [Pg.408] vedanāya avijjānusayo pahīno hoti, ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu niranusayo sammaddaso acchecchi taṇhaṃ, vivattayi saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’’’ti.

251. «Есть эти три [вида] чувств, монахи. Какие три? Приятное чувство, болезненное чувство, ни болезненное, ни приятное чувство. В отношении приятного чувства, монахи, следует оставить скрытую склонность к страсти; в отношении болезненного чувства следует оставить скрытую склонность к неприязни; в отношении ни болезненного, ни приятного чувства следует оставить скрытую склонность к невежеству. Когда же, монахи, у монаха скрытая склонность к страсти в отношении приятного чувства оставлена, скрытая склонность к неприязни в отношении болезненного чувства оставлена, скрытая склонность к невежеству в отношении ни болезненного, ни приятного чувства оставлена, тогда, монахи, этот монах зовётся свободным от скрытых склонностей, видящим верно, отсекшим жажду, сбросившим оковы и благодаря полному постижению высокомерия положившим конец страданию».


‘‘Sukhaṃ vedayamānassa, vedanaṃ appajānato;

So rāgānusayo hoti, anissaraṇadassino.

«Когда человек испытывает удовольствие, не понимая природы чувства, в нём присутствует скрытая склонность к страсти, поскольку он не видит выхода из него».


‘‘Dukkhaṃ vedayamānassa, vedanaṃ appajānato;

Paṭighānusayo hoti, anissaraṇadassino.

«Когда человек испытывает боль, не понимая природы чувства, в нём присутствует скрытая склонность к неприязни, поскольку он не видит выхода из неё».


‘‘Adukkhamasukhaṃ santaṃ, bhūripaññena desitaṃ;

Tañcāpi abhinandati, neva dukkhā pamuccati.

«Даже если человек находит наслаждение в том мирном, ни болезненном, ни приятном чувстве, которому учил Обладающий обширной мудростью, он всё равно не освобождается от страдания».


‘‘Yato ca bhikkhu ātāpī, sampajaññaṃ na riñcati;

Tato so vedanā sabbā, parijānāti paṇḍito.

«Но когда ревностный монах не пренебрегает ясным пониманием, тогда этот мудрец полностью постигает все чувства».


‘‘So vedanā pariññāya, diṭṭhe dhamme anāsavo;

Kāyassa bhedā dhammaṭṭho, saṅkhyaṃ nopeti vedagū’’ti. tatiyaṃ;

«Полностью постигнув чувства, он освобождается от асан уже в этой самой жизни. Утвердившись в Дхамме, после распада тела этот знаток истины не поддаётся исчислению». Третья [сутта].


4. Pātālasuttaṃ

4. Патала-сутта. Бездна


252. ‘‘Assutavā, bhikkhave, puthujjano yaṃ vācaṃ bhāsati – ‘atthi mahāsamudde pātālo’ti. Taṃ kho panetaṃ, bhikkhave, assutavā puthujjano asantaṃ avijjamānaṃ evaṃ vācaṃ bhāsati – ‘atthi mahāsamudde pātālo’ti. Sārīrikānaṃ kho etaṃ, bhikkhave, dukkhānaṃ vedanānaṃ adhivacanaṃ yadidaṃ ‘pātālo’ti. Assutavā, bhikkhave, puthujjano sārīrikāya dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘assutavā puthujjano pātāle na paccuṭṭhāsi, gādhañca nājjhagā’. Sutavā ca kho, bhikkhave, ariyasāvako sārīrikāya dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno neva socati, na kilamati, na paridevati, na urattāḷiṃ kandati, na sammohaṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘sutavā ariyasāvako pātāle paccuṭṭhāsi, gādhañca ajjhagā’’’ti.

252. «Необученный обыватель, монахи, говорит так: „В великом океане есть бездонная пропасть“. Но когда необученный обыватель говорит так, он говорит о чём-то несуществующем и нереальном. На самом деле, монахи, „бездонная пропасть“ — это обозначение болезненных телесных чувств. Когда необученный обыватель соприкасается с болезненным телесным чувством, он печалится, тоскует и сокрушается; он плачет, бьёт себя в грудь и впадает в смятение. О таком человеке говорят, монахи: „Необученный обыватель не устоял в бездонной пропасти, не нашёл в ней опоры“. Но когда обученный благородный ученик соприкасается с болезненным телесным чувством, он не печалится, не тоскует и не сокрушается; он не плачет, не бьёт себя в грудь и не впадает в смятение. О таком человеке говорят, монахи: „Обученный благородный ученик устоял в бездонной пропасти, нашёл в ней опору“».


‘‘Yo [Pg.409] etā nādhivāseti, uppannā vedanā dukhā;

Sārīrikā pāṇaharā, yāhi phuṭṭho pavedhati.

«Тот, кто не может вынести возникшие болезненные чувства — телесные чувства, лишающие жизни, — и трепещет, когда они соприкасаются с ним,»


‘‘Akkandati parodati, dubbalo appathāmako;

Na so pātāle paccuṭṭhāsi, atho gādhampi nājjhagā.

«Кто рыдает и плачет, будучи слабым и малодушным, — тот не устоял в бездонной пропасти и даже не нашёл в ней опоры».


‘‘Yo cetā adhivāseti, uppannā vedanā dukhā;

Sārīrikā pāṇaharā, yāhi phuṭṭho na vedhati;

Sa ve pātāle paccuṭṭhāsi, atho gādhampi ajjhagā’’ti. catutthaṃ;

«Но тот, кто способен вынести их — возникшие болезненные чувства, телесные чувства, лишающие жизни, — и не трепещет, когда они соприкасаются с ним, — тот воистину устоял в бездонной пропасти и нашёл в ней опору». Четвёртая [сутта].


5. Daṭṭhabbasuttaṃ

5. Даттхабба-сутта. Как следует рассматривать


253. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Sukhā, bhikkhave, vedanā dukkhato daṭṭhabbā, dukkhā vedanā sallato daṭṭhabbā, adukkhamasukhā vedanā aniccato daṭṭhabbā. Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno sukhā vedanā dukkhato diṭṭhā hoti, dukkhā vedanā sallato diṭṭhā hoti, adukkhamasukhā vedanā aniccato diṭṭhā hoti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu sammaddaso acchecchi taṇhaṃ, vivattayi saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’’’ti.

253. «Есть эти три [вида] чувств, монахи. Какие три? Приятное чувство, болезненное чувство, ни болезненное, ни приятное чувство. Приятное чувство, монахи, следует рассматривать как страдание; болезненное чувство следует рассматривать как стрелу; ни болезненное, ни приятное чувство следует рассматривать как непостоянное. Когда же, монахи, у монаха приятное чувство рассматривается как страдание, болезненное чувство рассматривается как стрела, ни болезненное, ни приятное чувство рассматривается как непостоянное, тогда, монахи, этот монах зовётся видящим верно, отсекшим жажду, сбросившим оковы и благодаря полному постижению высокомерия положившим конец страданию».


‘‘Yo sukhaṃ dukkhato adda, dukkhamaddakkhi sallato;

Adukkhamasukhaṃ santaṃ, addakkhi naṃ aniccato.

«Тот, кто увидел приятное как страдание, а болезненное увидел как стрелу; кто увидел мирное, ни болезненное, ни приятное чувство как непостоянное —»


‘‘Sa ve sammaddaso bhikkhu, parijānāti vedanā;

So vedanā pariññāya, diṭṭhe dhamme anāsavo;

Kāyassa bhedā dhammaṭṭho, saṅkhyaṃ nopeti vedagū’’ti. pañcamaṃ;

«Тот монах воистину видит верно, он полностью постигает чувства. Полностью постигнув чувства, он освобождается от асан уже в этой самой жизни. Утвердившись в Дхамме, после распада тела этот знаток истины не поддаётся исчислению». Пятая [сутта].


6. Sallasuttaṃ

6. Салла-сутта. Стрела


254. ‘‘Assutavā, bhikkhave, puthujjano sukhampi vedanaṃ vedayati, dukkhampi vedanaṃ vedayati, adukkhamasukhampi vedanaṃ vedayati. Sutavā, bhikkhave, ariyasāvako sukhampi vedanaṃ vedayati, dukkhampi vedanaṃ vedayati, adukkhamasukhampi [Pg.410] vedanaṃ vedayati. Tatra, bhikkhave, ko viseso ko adhippayāso kiṃ nānākaraṇaṃ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanenā’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… assutavā. Bhikkhave, puthujjano dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjati. So dve vedanā vedayati – kāyikañca, cetasikañca. Seyyathāpi, bhikkhave, purisaṃ sallena vijjheyya. Tamenaṃ dutiyena sallena anuvedhaṃ vijjheyya. Evañhi so, bhikkhave, puriso dvisallena vedanaṃ vedayati. Evameva kho, bhikkhave, assutavā puthujjano dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjati. So dve vedanā vedayati – kāyikañca, cetasikañca. Tassāyeva kho pana dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno paṭighavā hoti. Tamenaṃ dukkhāya vedanāya paṭighavantaṃ, yo dukkhāya vedanāya paṭighānusayo, so anuseti. So dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno kāmasukhaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? Na hi so, bhikkhave, pajānāti assutavā puthujjano aññatra kāmasukhā dukkhāya vedanāya nissaraṇaṃ, tassa kāmasukhañca abhinandato, yo sukhāya vedanāya rāgānusayo, so anuseti. So tāsaṃ vedanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti. Tassa tāsaṃ vedanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ appajānato, yo adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo, so anuseti. So sukhañce vedanaṃ vedayati, saññutto naṃ vedayati. Dukkhañce vedanaṃ vedayati, saññutto naṃ vedayati. Adukkhamasukhañce vedanaṃ vedayati, saññutto naṃ vedayati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘assutavā puthujjano saññutto jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, saññutto dukkhasmā’ti vadāmi.

254. «Монахи, необученный обыватель испытывает и приятное чувство, испытывает и болезненное чувство, испытывает и ни приятное, ни болезненное чувство. Обученный благородный ученик, монахи, также испытывает и приятное чувство, испытывает и болезненное чувство, испытывает и ни приятное, ни болезненное чувство. В чём же, монахи, различие, в чём несходство, в чём разница между обученным благородным учеником и необученным обывателем?» «Учения наши, Господин, укоренены в Благословенном, ведомы Благословенным, находят прибежище в Благословенном...» «Монахи, когда необученный обыватель соприкасается с болезненным чувством, он скорбит, тоскует, сокрушается, бьёт себя в грудь, рыдает и впадает в замешательство. Он испытывает два чувства — телесное и умственное. Представьте, монахи, человека, которого пронзили стрелой, а затем сразу же вслед за этим пронзили второй стрелой, так что этот человек испытывал бы чувство, вызванное двумя стрелами. Точно так же, монахи, когда необученный обыватель соприкасается с болезненным чувством, он скорбит, тоскует, сокрушается, бьёт себя в грудь, рыдает и впадает в замешательство. Он испытывает два чувства — телесное и умственное. Соприкасаясь с этим самым болезненным чувством, он питает к нему неприязнь. Когда он питает неприязнь к болезненному чувству, в нём укореняется склонность к неприязни к болезненному чувству. Соприкасаясь с болезненным чувством, он ищет наслаждения в чувственных удовольствиях. По какой причине? Потому что необученный обыватель, монахи, не знает иного избавления от болезненного чувства, кроме чувственных удовольствий. Когда он ищет наслаждения в чувственных удовольствиях, в нём укореняется склонность к страсти к приятному чувству. Он не понимает так, как есть на самом деле, возникновение и исчезновение, привлекательность, опасность и избавление в отношении этих чувств. Когда он не понимает этого, в нём укореняется склонность к невежеству в отношении ни приятного, ни болезненного чувства. Если он испытывает приятное чувство, он испытывает его связанным. Если он испытывает болезненное чувство, он испытывает его связанным. Если он испытывает ни приятное, ни болезненное чувство, он испытывает его связанным. Такой человек, монахи, зовётся необученным обывателем, который связан с рождением, старением и смертью; связан со скорбью, сокрушением, болью, душевным страданием и отчаянием; он связан со страданием, говорю я».


‘‘Sutavā ca kho, bhikkhave, ariyasāvako dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno na socati, na kilamati, na paridevati, na urattāḷiṃ kandati, na [Pg.411] sammohaṃ āpajjati. So ekaṃ vedanaṃ vedayati – kāyikaṃ, na cetasikaṃ.

«Но когда, монахи, обученный благородный ученик соприкасается с болезненным чувством, он не скорбит, не тоскует, не сокрушается, не бьёт себя в грудь, не рыдает и не впадает в замешательство. Он испытывает одно чувство — телесное, а не умственное».


‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, purisaṃ sallena vijjheyya. Tamenaṃ dutiyena sallena anuvedhaṃ na vijjheyya. Evañhi so, bhikkhave, puriso ekasallena vedanaṃ vedayati. Evameva kho, bhikkhave, sutavā ariyasāvako dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno na socati, na kilamati, na paridevati, na urattāḷiṃ kandati, na sammohaṃ āpajjati. So ekaṃ vedanaṃ vedayati – kāyikaṃ, na cetasikaṃ. Tassāyeva kho pana dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno paṭighavā na hoti. Tamenaṃ dukkhāya vedanāya appaṭighavantaṃ, yo dukkhāya vedanāya paṭighānusayo, so nānuseti. So dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno kāmasukhaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Pajānāti hi so, bhikkhave, sutavā ariyasāvako aññatra kāmasukhā dukkhāya vedanāya nissaraṇaṃ. Tassa kāmasukhaṃ nābhinandato yo sukhāya vedanāya rāgānusayo, so nānuseti. So tāsaṃ vedanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavaṃ ca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa tāsaṃ vedanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānato, yo adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo, so nānuseti. So sukhañce vedanaṃ vedayati, visaññutto naṃ vedayati. Dukkhañce vedanaṃ vedayati, visaññutto naṃ vedayati. Adukkhamasukhañce vedanaṃ vedayati, visaññutto naṃ vedayati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘sutavā ariyasāvako visaññutto jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, visaññutto dukkhasmā’ti vadāmi. Ayaṃ kho, bhikkhave, viseso, ayaṃ adhippayāso, idaṃ nānākaraṇaṃ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanenā’’ti.

«Представьте, монахи, человека, которого пронзили стрелой, но не стали пронзать сразу же вслед за этим второй стрелой, так что этот человек испытывал бы чувство, вызванное лишь одной стрелой. Точно так же, монахи, когда обученный благородный ученик соприкасается с болезненным чувством, он не скорбит, не тоскует, не сокрушается, не бьёт себя в грудь, не рыдает и не впадает в замешательство. Он испытывает одно чувство — телесное, а не умственное. Соприкасаясь с этим самым болезненным чувством, он не питает к нему неприязни. Поскольку он не питает неприязни к болезненному чувству, в нём не укореняется склонность к неприязни к болезненному чувству. Соприкасаясь с болезненным чувством, он не ищет наслаждения в чувственных удовольствиях. По какой причине? Потому что обученный благородный ученик, монахи, знает избавление от болезненного чувства, иное, нежели чувственные удовольствия. Поскольку он не ищет наслаждения в чувственных удовольствиях, в нём не укореняется склонность к страсти к приятному чувству. Он понимает так, как есть на самом деле, возникновение и исчезновение, привлекательность, опасность и избавление в отношении этих чувств. Поскольку он понимает это, в нём не укореняется склонность к невежеству в отношении ни приятного, ни болезненного чувства. Если он испытывает приятное чувство, он испытывает его свободным от оков. Если он испытывает болезненное чувство, он испытывает его свободным от оков. Если он испытывает ни приятное, ни болезненное чувство, он испытывает его свободным от оков. Такой человек, монахи, зовётся обученным благородным учеником, который свободен от оков рождения, старения и смерти; свободен от оков скорби, сокрушения, боли, душевного страдания и отчаяния; он свободен от оков страдания, говорю я. В этом, монахи, заключается различие, в этом несходство, в этом разница между обученным благородным учеником и необученным обывателем».


‘‘Na vedanaṃ vedayati sapañño,Sukhampi dukkhampi bahussutopi;

Ayañca dhīrassa puthujjanena,Mahā viseso kusalassa hoti.

«Мудрый и многознающий не испытывает [Умственного] приятного и болезненного чувства. В этом великое различие между Стойким, искусным мужем и обывателем».


‘‘Saṅkhātadhammassa [Pg.412] bahussutassa,Vipassato lokamimaṃ parañca;

Iṭṭhassa dhammā na mathenti cittaṃ,Aniṭṭhato no paṭighātameti.

«Для многознающего, постигшего Дхамму, Ясно видящего этот мир и мир иной, Желанные вещи не тревожат ум, К нежеланным он не питает неприязни».


‘‘Tassānurodhā athavā virodhā,Vidhūpitā atthagatā na santi;

Padañca ñatvā virajaṃ asokaṃ,Sammā pajānāti bhavassa pāragū’’ti. chaṭṭhaṃ;

«Для него влечение и отторжение более не существуют, Они развеяны, угасли и сошли на нет. Познав очищенное от пыли, беспечальное состояние, Перешедший на тот берег бытия постигает всё верно». (Шестая сутта)


7. Paṭhamagelaññasuttaṃ

7. Первая сутта о больничном приюте


255. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena gilānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi –

255. Одно время Благословенный пребывал в Весали, в Большом лесу, в зале с островерхой крышей. И вот вечером Благословенный, поднявшись после уединения, направился к больничному приюту. Подойдя туда, он сел на приготовленное сиденье и, сев, обратился к монахам:


‘‘Sato, bhikkhave, bhikkhu sampajāno kālaṃ āgameyya. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī.

«Монахи, монаху надлежит ожидать своего времени, будучи осознанным и бдительным. Таково наше наставление вам.


‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… citte cittānupassī viharati…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti.

И как, монахи, монах является осознанным? Здесь, монахи, монах пребывает в созерцании тела в теле, усердный, бдительный, осознанный, устранив в отношении мира алчность и недовольство. Он пребывает в созерцании чувств в чувствах... ума в уме... явлений в явлениях, усердный, бдительный, осознанный, устранив в отношении мира алчность и недовольство. Вот как, монахи, монах является осознанным.


‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve [Pg.413] sampajānakārī hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajānakārī hoti. Sato, bhikkhave, bhikkhu sampajāno kālaṃ āgameyya. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī.

И как, монахи, монах является бдительным? Здесь, монахи, монах действует с бдительностью, когда идёт вперёд и возвращается; когда смотрит прямо перед собой и смотрит по сторонам; когда сгибает и разгибает конечности; когда носит верхнюю робу, чашу и другие одежды; когда ест, пьёт, жуёт и пробует на вкус; когда испражняется и мочится; когда ходит, стоит, сидит, засыпает, бодрствует, говорит и хранит молчание. Вот как, монахи, монах действует с бдительностью. Монахи, монаху надлежит ожидать своего времени, будучи осознанным и бдительным. Таково наше наставление вам».


‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṃ satassa sampajānassa appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati sukhā vedanā, so evaṃ pajānāti – ‘uppannā kho myāyaṃ sukhā vedanā. Sā ca kho paṭicca, no appaṭicca. Kiṃ paṭicca? Imameva kāyaṃ paṭicca. Ayaṃ kho pana kāyo anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno. Aniccaṃ kho pana saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ kāyaṃ paṭicca uppannā sukhā vedanā kuto niccā bhavissatī’ti! So kāye ca sukhāya ca vedanāya aniccānupassī viharati, vayānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati. Tassa kāye ca sukhāya ca vedanāya aniccānupassino viharato, vayānupassino viharato, virāgānupassino viharato, nirodhānupassino viharato, paṭinissaggānupassino viharato, yo kāye ca sukhāya ca vedanāya rāgānusayo, so pahīyati.

«Монахи, когда монах пребывает так — осознанным, бдительным, прилежным, усердным и решительным, — и в нём возникает приятное чувство, он понимает это так: „Во мне возникло приятное чувство. Оно обусловлено, а не необусловлено. Обусловлено чем? Обусловлено именно этим телом. Но это тело непостоянно, обусловлено, взаимозависимо возникло. Так как же приятное чувство, возникшее в зависимости от тела, которое непостоянно, обусловлено и взаимозависимо возникло, может быть постоянным?“ Он пребывает в созерцании непостоянства в теле и в приятном чувстве, пребывает в созерцании исчезновения, в созерцании угасания страсти, в созерцании прекращения, в созерцании отречения. Когда он пребывает так, склонность к страсти в отношении тела и приятного чувства оставляется им.


‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṃ satassa sampajānassa appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati dukkhā vedanā. So evaṃ pajānāti – ‘uppannā kho myāyaṃ dukkhā vedanā. Sā ca kho paṭicca, no appaṭicca. Kiṃ paṭicca? Imameva kāyaṃ paṭicca. Ayaṃ kho pana kāyo anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno. Aniccaṃ kho pana saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ kāyaṃ paṭicca uppannā dukkhā vedanā kuto niccā bhavissatī’ti! So kāye ca dukkhāya vedanāya aniccānupassī viharati, vayānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati. Tassa kāye ca dukkhāya ca vedanāya aniccānupassino viharato…pe… paṭinissaggānupassino viharato, yo kāye ca dukkhāya ca vedanāya paṭighānusayo, so pahīyati.

Монахи, когда монах пребывает так — осознанным, бдительным, прилежным, усердным и решительным, — и в нём возникает болезненное чувство, он понимает это так: „Во мне возникло болезненное чувство. Оно обусловлено, а не необусловлено. Обусловлено чем? Обусловлено именно этим телом. Но это тело непостоянно, обусловлено, взаимозависимо возникло. Так как же болезненное чувство, возникшее в зависимости от тела, которое непостоянно, обусловлено и взаимозависимо возникло, может быть постоянным?“ Он пребывает в созерцании непостоянства в теле и в болезненном чувстве, пребывает в созерцании исчезновения, в созерцании угасания страсти, в созерцании прекращения, в созерцании отречения. Когда он пребывает так, склонность к неприязни в отношении тела и болезненного чувства оставляется им.


‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṃ satassa sampajānassa appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati adukkhamasukhā vedanā, so evaṃ pajānāti – ‘uppannā kho myāyaṃ adukkhamasukhā vedanā. Sā ca kho paṭicca, no appaṭicca. Kiṃ paṭicca? Imameva kāyaṃ paṭicca. Ayaṃ kho pana kāyo anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno. Aniccaṃ kho pana saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ kāyaṃ [Pg.414] paṭicca uppannā adukkhamasukhā vedanā kuto niccā bhavissatī’ti! So kāye ca adukkhamasukhāya ca vedanāya aniccānupassī viharati, vayānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati. Tassa kāye ca adukkhamasukhāya ca vedanāya aniccānupassino viharato…pe… paṭinissaggānupassino viharato, yo kāye ca adukkhamasukhāya ca vedanāya avijjānusayo, so pahīyati.

Монахи, когда монах пребывает так — осознанным, бдительным, прилежным, усердным и решительным, — и в нём возникает ни приятное, ни болезненное чувство, он понимает это так: „Во мне возникло ни приятное, ни болезненное чувство. Оно обусловлено, а не необусловлено. Обусловлено чем? Обусловлено именно этим телом. Но это тело непостоянно, обусловлено, взаимозависимо возникло. Так как же ни приятное, ни болезненное чувство, возникшее в зависимости от тела, которое непостоянно, обусловлено и взаимозависимо возникло, может быть постоянным?“ Он пребывает в созерцании непостоянства в теле и в ни приятном, ни болезненном чувстве, пребывает в созерцании исчезновения, в созерцании угасания страсти, в созерцании прекращения, в созерцании отречения. Когда он пребывает так, склонность к невежеству в отношении тела и ни приятного, ни болезненного чувства оставляется им».


‘‘So sukhañce vedanaṃ vedayati, sā aniccāti pajānāti, anajjhositāti pajānāti, anabhinanditāti pajānāti; dukkhañce vedanaṃ vedayati, sā aniccāti pajānāti, anajjhositāti pajānāti, anabhinanditāti pajānāti; adukkhamasukhañce vedanaṃ vedayati, sā aniccāti pajānāti, anajjhositāti pajānāti, anabhinanditāti pajānāti. So sukhañce vedanaṃ vedayati, visaññutto naṃ vedayati; dukkhañce vedanaṃ vedayati, visaññutto naṃ vedayati; adukkhamasukhañce vedanaṃ vedayati, visaññutto naṃ vedayati. So kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti, jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti. ‘Kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānāti.

«Если он испытывает приятное чувство, он понимает: „Оно непостоянно“; он понимает: „К нему нет привязанности“; он понимает: „Ему не радуются“. Если он испытывает болезненное чувство, он понимает: „Оно непостоянно“; он понимает: „К нему нет привязанности“; он понимает: „Ему не радуются“. Если он испытывает ни-болезненное-ни-приятное чувство, он понимает: „Оно непостоянно“; он понимает: „К нему нет привязанности“; он понимает: „Ему не радуются“. Если он испытывает приятное чувство, он испытывает его отстранённо; если он испытывает болезненное чувство, он испытывает его отстранённо; если он испытывает ни-болезненное-ни-приятное чувство, он испытывает его отстранённо. Испытывая чувство, ограниченное телом, он понимает: „Я испытываю чувство, ограниченное телом“. Испытывая чувство, ограниченное жизнью, он понимает: „Я испытываю чувство, ограниченное жизнью“. Он понимает: „С распадом тела, по исчерпании жизни, прямо здесь всё испытываемое, не находившее радости, остынет».


‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, telañca paṭicca vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyeyya, tasseva telassa ca vaṭṭiyā ca pariyādānā anāhāro nibbāyeyya; evameva kho, bhikkhave, bhikkhu kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti. Jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti. ‘Kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānātī’’ti. Sattamaṃ.

«Подобно тому, монахи, как масляная лампа горит в зависимости от масла и фитиля, а с исчерпанием этого масла и фитиля гаснет из-за отсутствия топлива, точно так же, монахи, испытывая чувство, ограниченное телом, бхиккху понимает: „Я испытываю чувство, ограниченное телом“. Испытывая чувство, ограниченное жизнью, он понимает: „Я испытываю чувство, ограниченное жизнью“. Он понимает: „С распадом тела, по исчерпании жизни, прямо здесь всё испытываемое, не находившее радости, остынет“». Седьмая.


8. Dutiyagelaññasuttaṃ

8. Вторая сутта о болезни


256. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena gilānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi –

256. Одно время Благословенный пребывал в Весали, в Большом лесу, в зале с островерхой крышей. Затем Благословенный, выйдя вечером из уединения, направился к больничному приюту. Придя туда, он сел на приготовленное сиденье. Сев, Благословенный обратился к монахам:


‘‘Sato[Pg.415], bhikkhave, bhikkhu sampajāno kālaṃ āgameyya. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī.

«Монахи, бхиккху должен ожидать своего часа осознанным и бдительным. Таково наше наставление вам.


‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vedanānupassī viharati… citte cittānupassī viharati… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti.

«И как, монахи, бхиккху пребывает осознанным? Здесь, монахи, бхиккху пребывает в созерцании тела в теле, усердный, бдительный, осознанный, устранив в этом мире алчность и недовольство; он пребывает в созерцании чувств в чувствах… ума в уме… ментальных качеств в ментальных качествах, усердный, бдительный, осознанный, устранив в этом мире алчность и недовольство. Так, монахи, бхиккху пребывает осознанным.


‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti…pe… bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti. Sato, bhikkhave, bhikkhu sampajāno kālaṃ āgameyya. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī.

«И как, монахи, бхиккху пребывает бдительным? Здесь, монахи, бхиккху действует бдительно при движении вперёд и назад… [и так далее]… при говорении и молчании он действует бдительно. Так, монахи, бхиккху пребывает бдительным. Монахи, бхиккху должен ожидать своего часа осознанным и бдительным. Таково наше наставление вам.


‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṃ satassa sampajānassa appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati sukhā vedanā. So evaṃ pajānāti – ‘uppannā kho myāyaṃ sukhā vedanā; sā ca kho paṭicca, no appaṭicca. Kiṃ paṭicca? Imameva phassaṃ paṭicca. Ayaṃ kho pana phasso anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno. Aniccaṃ kho pana saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ phassaṃ paṭicca uppannā sukhā vedanā kuto niccā bhavissatī’ti! So phasse ca sukhāya ca vedanāya aniccānupassī viharati, vayānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati. Tassa phasse ca sukhāya ca vedanāya aniccānupassino viharato, vayānupassino viharato, virāgānupassino viharato, nirodhānupassino viharato, paṭinissaggānupassino viharato yo phasse ca sukhāya ca vedanāya rāgānusayo, so pahīyati.

«Монахи, если у бхиккху, пребывающего таким образом осознанным, бдительным, прилежным, ревностным и решительным, возникает приятное чувство, он понимает это так: „Во мне возникло это приятное чувство. И оно обусловлено, а не необусловлено. Обусловлено чем? Обусловлено именно этим контактом. Но этот контакт непостоянен, обусловлен, взаимозависимо возникший. Так как же приятное чувство, возникшее в зависимости от контакта, который непостоянен, обусловлен и взаимозависимо возник, может быть постоянным?“ Он пребывает в созерцании непостоянства в контакте и в приятном чувстве, он пребывает в созерцании их исчезновения, созерцании угасания страсти, созерцании прекращения, созерцании оставления. Когда он пребывает так, созерцая непостоянство в контакте и в приятном чувстве, созерцая их исчезновение, созерцая угасание страсти, созерцая прекращение, созерцая оставление, то скрытая склонность к вожделению в отношении контакта и приятного чувства устраняется им.


‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṃ satassa…pe… viharato uppajjati dukkhā vedanā…pe… uppajjati adukkhamasukhā vedanā. So evaṃ pajānāti – ‘uppannā kho myāyaṃ adukkhamasukhā vedanā; sā ca kho paṭicca, no appaṭicca. Kiṃ paṭicca? Imameva phassaṃ paṭicca…pe… kāyassa [Pg.416] bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānāti’’.

«Монахи, если у бхиккху, пребывающего таким образом осознанным… [и так далее]… возникает болезненное чувство… [и так далее]… возникает ни-болезненное-ни-приятное чувство, он понимает это так: „Во мне возникло это ни-болезненное-ни-приятное чувство. И оно обусловлено, а не необусловлено. Обусловлено чем? Обусловлено именно этим контактом… [и так далее]… С распадом тела, по исчерпании жизни, прямо здесь всё испытываемое, не находившее радости, остынет“, — так он понимает».


‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, telañca paṭicca vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyeyya, tasseva telassa ca vaṭṭiyā ca pariyādānā anāhāro nibbāyeyya; evameva kho, bhikkhave, bhikkhu kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti. Jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti. ‘Kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānātī’’ti. Aṭṭhamaṃ.

«Подобно тому, монахи, как масляная лампа горит в зависимости от масла и фитиля, а с исчерпанием этого масла и фитиля гаснет из-за отсутствия топлива, точно так же, монахи, испытывая чувство, ограниченное телом, бхиккху понимает: „Я испытываю чувство, ограниченное телом“. Испытывая чувство, ограниченное жизнью, он понимает: „Я испытываю чувство, ограниченное жизнью“. Он понимает: „С распадом тела, по исчерпании жизни, прямо здесь всё испытываемое, не находившее радости, остынет“». Восьмая.


9. Aniccasuttaṃ

9. Сутта о непостоянстве


257. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā kho, bhikkhave, tisso vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā’’ti. Navamaṃ.

257. «Монахи, эти три чувства непостоянны, обусловлены, взаимозависимо возникли, подвержены разрушению, подвержены исчезновению, подвержены угасанию страсти, подвержены прекращению. Какие три? Приятное чувство, болезненное чувство, ни-болезненное-ни-приятное чувство. Эти три чувства, монахи, непостоянны, обусловлены, взаимозависимо возникли, подвержены разрушению, подвержены исчезновению, подвержены угасанию страсти, подвержены прекращению». Девятая.


10. Phassamūlakasuttaṃ

10. Сутта об укоренённости в контакте


258. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā phassajā phassamūlakā phassanidānā phassapaccayā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Sukhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā, yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā sukhā vedanā, sā nirujjhati, sā vūpasammati. Dukkhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā, yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ dukkhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā dukkhā vedanā, sā nirujjhati, sā vūpasammati. Adukkhamasukhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā. Tasseva adukkhamasukhavedaniyassa phassassa nirodhā, yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ adukkhamasukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā adukkhamasukhā vedanā, sā nirujjhati, sā vūpasammati. Seyyathāpi[Pg.417], bhikkhave, dvinnaṃ kaṭṭhānaṃ saṅghaṭṭanasamodhānā usmā jāyati, tejo abhinibbattati. Tesaṃyeva kaṭṭhānaṃ nānābhāvā vinikkhepā, yā tajjā usmā, sā nirujjhati, sā vūpasammati. Evameva kho, bhikkhave, imā tisso vedanā phassajā phassamūlakā phassanidānā phassapaccayā. Tajjaṃ phassaṃ paṭicca tajjā vedanā uppajjanti. Tajjassa phassassa nirodhā tajjā vedanā nirujjhantī’’ti. Dasamaṃ.

258. «Монахи, эти три чувства рождены контактом, укоренены в контакте, имеют контакт своим источником и условием. Какие три? Приятное чувство, болезненное чувство, ни-болезненное-ни-приятное чувство. В зависимости от контакта, испытываемого как приятный, монахи, возникает приятное чувство. С прекращением этого самого контакта, испытываемого как приятный, соответствующее чувство — приятное чувство, возникшее в зависимости от контакта, испытываемого как приятный, — прекращается и утихает. В зависимости от контакта, испытываемого как болезненный, возникает болезненное чувство. С прекращением этого самого контакта, испытываемого как болезненный, соответствующее чувство — болезненное чувство, возникшее в зависимости от контакта, испытываемого как болезненный, — прекращается и утихает. В зависимости от контакта, испытываемого как ни-болезненный-ни-приятный, возникает ни-болезненное-ни-приятное чувство. С прекращением этого самого контакта, испытываемого как ни-болезненный-ни-приятный, соответствующее чувство — ни-болезненное-ни-приятное чувство, возникшее в зависимости от контакта, испытываемого как ни-болезненный-ни-приятный, — прекращается и утихает. Подобно тому, монахи, как от соприкосновения и трения двух деревянных палочек рождается тепло и появляется огонь, но когда эти палочки разделяют и откладывают в стороны, то возникшее тепло прекращается и утихает; точно так же, монахи, эти три чувства рождены контактом, укоренены в контакте, имеют контакт своим источником и условием. В зависимости от соответствующих контактов возникают соответствующие чувства; с прекращением соответствующих контактов соответствующие чувства прекращаются». Десятая.


Sagāthāvaggo paṭhamo.

Первая глава со стихами окончена.


Tassuddānaṃ –

Сводные стихи этой главы:


Samādhi sukhaṃ pahānena, pātālaṃ daṭṭhabbena ca;

Sallena ceva gelaññā, anicca phassamūlakāti.

«Сосредоточение», «Счастье», «Оставление», «Бездна», «Должно созерцать», «Стрела», две сутты «О болезни», «Непостоянство» и «Укоренённость в контакте».


2. Rahogatavaggo

2. Глава об уединении


1. Rahogatasuttaṃ

1. Сутта об уединении


259. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘tisso vedanā vuttā bhagavatā. Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā tisso vedanā vuttā bhagavatā. Vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā – ‘yaṃ kiñci vedayitaṃ taṃ dukkhasmi’nti. Kiṃ nu kho etaṃ bhagavatā sandhāya bhāsitaṃ – ‘yaṃ kiñci vedayitaṃ taṃ dukkhasmi’’’nti?

259. Затем один бхиккху подошёл к Благословенному, поклонился ему, сел рядом и сказал: «Уважаемый господин, когда я находился один в уединении, в моём уме возникло такое размышление: „Благословенный говорил о трёх чувствах: приятном чувстве, болезненном чувстве, ни-болезненном-ни-приятном чувстве. Об этих трёх чувствах говорил Благословенный. Но Благословенный также сказал: «Всё, что испытывается, связано со страданием». Что именно имел в виду Благословенный, когда сказал: «Всё, что испытывается, связано со страданием»?“»


‘‘Sādhu sādhu, bhikkhu! Tisso imā, bhikkhu, vedanā vuttā mayā. Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā tisso vedanā vuttā mayā. Vuttaṃ kho panetaṃ, bhikkhu, mayā – ‘yaṃ kiñci vedayitaṃ, taṃ dukkhasmi’nti. Taṃ kho panetaṃ, bhikkhu, mayā saṅkhārānaṃyeva aniccataṃ sandhāya bhāsitaṃ – ‘yaṃ kiñci vedayitaṃ taṃ dukkhasmi’nti[Pg.418]. Taṃ kho panetaṃ, bhikkhu, mayā saṅkhārānaṃyeva khayadhammataṃ…pe… vayadhammataṃ…pe… virāgadhammataṃ …pe… nirodhadhammataṃ…pe… vipariṇāmadhammataṃ sandhāya bhāsitaṃ – ‘yaṃ kiñci vedayitaṃ taṃ dukkhasmi’nti. Atha kho pana, bhikkhu, mayā anupubbasaṅkhārānaṃ nirodho akkhāto. Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa vācā niruddhā hoti. Dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārā niruddhā honti. Tatiyaṃ jhānaṃ samāpannassa pīti niruddhā hoti. Catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa assāsapassāsā niruddhā honti. Ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa rūpasaññā niruddhā hoti. Viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā niruddhā hoti. Ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā niruddhā hoti. Nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā niruddhā hoti. Saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca niruddhā honti. Khīṇāsavassa bhikkhuno rāgo niruddho hoti, doso niruddho hoti, moho niruddho hoti. Atha kho, bhikkhu, mayā anupubbasaṅkhārānaṃ vūpasamo akkhāto. Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa vācā vūpasantā hoti. Dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārā vūpasantā honti…pe… saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca vūpasantā honti. Khīṇāsavassa bhikkhuno rāgo vūpasanto hoti, doso vūpasanto hoti, moho vūpasanto hoti. Chayimā, bhikkhu, passaddhiyo. Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa vācā paṭippassaddhā hoti. Dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārā paṭippassaddhā honti. Tatiyaṃ jhānaṃ samāpannassa pīti paṭippassaddhā hoti. Catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa assāsapassāsā paṭippassaddhā honti. Saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca paṭippassaddhā honti. Khīṇāsavassa bhikkhuno rāgo paṭippassaddho hoti, doso paṭippassaddho hoti, moho paṭippassaddho hotī’’ti. Paṭhamaṃ.

«Хорошо, хорошо, бхиккху! Мною были провозглашены эти три чувства, бхиккху: приятное чувство, болезненное чувство, ни приятное, ни болезненное чувство — эти три чувства были провозглашены мною. Но также, бхиккху, мною было сказано: „Всё, что чувствуется, связано со страданием“. Это было сказано мною в отношении непостоянства самих санкхар. Это было сказано мною в отношении того, что санкхары подвержены разрушению… [и так далее]… подвержены исчезновению… подвержены угасанию страсти… подвержены прекращению… подвержены изменению: „Всё, что чувствуется, связано со страданием“. Затем, бхиккху, мною было провозглашено последовательное прекращение санкхар. У того, кто вошёл в первую джхану, прекращается речь. У того, кто вошёл во вторую джхану, прекращаются витакка и вичара. У того, кто вошёл в третью джхану, прекращается восторг. У того, кто вошёл в четвёртую джхану, прекращаются вдохи и выдохи. У того, кто вошёл в сферу бесконечного пространства, прекращается восприятие формы. У того, кто вошёл в сферу бесконечного сознания, прекращается восприятие сферы бесконечного пространства. У того, кто вошёл в сферу ничто, прекращается восприятие сферы бесконечного сознания. У того, кто вошёл в сферу ни восприятия, ни не-восприятия, прекращается восприятие сферы ничто. У того, кто вошёл в прекращение восприятия и чувствования, прекращаются восприятие и чувствование. У бхиккху, чьи асавы уничтожены, прекращаются вожделение, ненависть и заблуждение. Затем, бхиккху, мною было провозглашено последовательное утихание санкхар. У того, кто вошёл в первую джхану, утихает речь. У того, кто вошёл во вторую джхану, утихают витакка и вичара… [и так далее]… у того, кто вошёл в прекращение восприятия и чувствования, утихают восприятие и чувствование. У бхиккху, чьи асавы уничтожены, утихают вожделение, ненависть и заблуждение. Существует, бхиккху, шесть видов успокоения. У того, кто вошёл в первую джхану, успокаивается речь. У того, кто вошёл во вторую джхану, успокаиваются витакка и вичара. У того, кто вошёл в третью джхану, успокаивается восторг. У того, кто вошёл в четвёртую джхану, успокаиваются вдохи и выдохи. У того, кто вошёл в прекращение восприятия и чувствования, успокаиваются восприятие и чувствование. У бхиккху, чьи асавы уничтожены, успокаиваются вожделение, ненависть и заблуждение». Первая.


2. Paṭhamaākāsasuttaṃ

2. «Первая сутта о небе»


260. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ākāse vividhā vātā vāyanti. Puratthimāpi vātā vāyanti, pacchimāpi vātā vāyanti, uttarāpi vātā vāyanti, dakkhiṇāpi vātā vāyanti, sarajāpi vātā vāyanti, arajāpi vātā vāyanti, sītāpi vātā vāyanti, uṇhāpi vātā vāyanti, parittāpi vātā vāyanti, adhimattāpi vātā [Pg.419] vāyanti. Evameva kho, bhikkhave, imasmiṃ kāyasmiṃ vividhā vedanā uppajjanti, sukhāpi vedanā uppajjati, dukkhāpi vedanā uppajjati, adukkhamasukhāpi vedanā uppajjatī’’ti.

260. «Подобно тому, монахи, как в небе дуют разные ветры: дуют восточные ветры, дуют западные ветры, дуют северные ветры, дуют южные ветры, дуют пыльные ветры, дуют беспыльные ветры, дуют холодные ветры, дуют горячие ветры, дуют слабые ветры, дуют сильные ветры; точно так же, монахи, в этом теле возникают различные чувства: возникает приятное чувство, возникает болезненное чувство, возникает ни приятное, ни болезненное чувство».


‘‘Yathāpi vātā ākāse, vāyanti vividhā puthū;

Puratthimā pacchimā cāpi, uttarā atha dakkhiṇā.

«Подобно тому как ветры в небе дуют разные и многочисленные: восточные и западные, северные, а также южные;»


‘‘Sarajā arajā capi, sītā uṇhā ca ekadā;

Adhimattā parittā ca, puthū vāyanti mālutā.

«пыльные и беспыльные, то холодные, то горячие, сильные и слабые — дуют ветры многих видов;»


‘‘Tathevimasmiṃ kāyasmiṃ, samuppajjanti vedanā;

Sukhadukkhasamuppatti, adukkhamasukhā ca yā.

«точно так же и в этом теле возникают чувства: появление приятного и болезненного, а также того, что ни приятно, ни болезненно.»


‘‘Yato ca bhikkhu ātāpī, sampajaññaṃ na riñcati ;

Tato so vedanā sabbā, parijānāti paṇḍito.

«Но когда бхиккху усерден и не пренебрегает ясным пониманием, тогда этот мудрец полностью постигает все чувства.»


‘‘So vedanā pariññāya, diṭṭhe dhamme anāsavo;

Kāyassa bhedā dhammaṭṭho, saṅkhyaṃ nopeti vedagū’’ti. dutiyaṃ;

«Полностью постигнув чувства, он становится свободным от влечений (асав) уже в этой самой жизни. Утвердившись в Дхамме, со смертью тела этот знаток не поддаётся исчислению». Вторая.


3. Dutiyaākāsasuttaṃ

3. «Вторая сутта о небе»


261. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ākāse vividhā vātā vāyanti. Puratthimāpi vātā vāyanti…pe… adhimattāpi vātā vāyanti. Evameva kho, bhikkhave, imasmiṃ kāyasmiṃ vividhā vedanā uppajjanti, sukhāpi vedanā uppajjati, dukkhāpi vedanā uppajjati, adukkhamasukhāpi vedanā uppajjatī’’ti. Tatiyaṃ.

261. «Подобно тому, монахи, как в небе дуют разные ветры: дуют восточные ветры… [и так далее]… дуют сильные ветры; точно так же, монахи, в этом теле возникают различные чувства: возникает приятное чувство, возникает болезненное чувство, возникает ни приятное, ни болезненное чувство». Третья.


4. Agārasuttaṃ

4. «Сутта о гостевом доме»


262. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, āgantukāgāraṃ. Tattha puratthimāyapi disāya āgantvā vāsaṃ kappenti, pacchimāyapi disāya āgantvā vāsaṃ kappenti, uttarāyapi disāya āgantvā vāsaṃ kappenti, dakkhiṇāyapi disāya āgantvā vāsaṃ kappenti. Khattiyāpi āgantvā vāsaṃ kappenti, brāhmaṇāpi āgantvā vāsaṃ kappenti, vessāpi āgantvā vāsaṃ kappenti, suddāpi āgantvā vāsaṃ kappenti. Evameva kho, bhikkhave, imasmiṃ kāyasmiṃ vividhā vedanā [Pg.420] uppajjanti. Sukhāpi vedanā uppajjati, dukkhāpi vedanā uppajjati, adukkhamasukhāpi vedanā uppajjati. Sāmisāpi sukhā vedanā uppajjati, sāmisāpi dukkhā vedanā uppajjati, sāmisāpi adukkhamasukhā vedanā uppajjati. Nirāmisāpi sukhā vedanā uppajjati, nirāmisāpi dukkhā vedanā uppajjati, nirāmisāpi adukkhamasukhā vedanā uppajjatī’’ti. Catutthaṃ.

262. «Подобно тому, монахи, как в гостевой дом приходят и селятся люди с восточной стороны, приходят и селятся с западной стороны, приходят и селятся с северной стороны, приходят и селятся с южной стороны; приходят и селятся кшатрии, приходят и селятся брахманы, приходят и селятся вайшьи, приходят и селятся шудры; точно так же, монахи, в этом теле возникают различные чувства: возникает приятное чувство, возникает болезненное чувство, возникает ни приятное, ни болезненное чувство; возникает плотское приятное чувство, возникает плотское болезненное чувство, возникает плотское ни приятное, ни болезненное чувство; возникает духовное приятное чувство, возникает духовное болезненное чувство, возникает духовное ни приятное, ни болезненное чувство». Четвёртая.


5. Paṭhamaānandasuttaṃ

5. «Первая сутта об Ананде»


263. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘katamā nu kho, bhante, vedanā, katamo vedanāsamudayo, katamo vedanānirodho, katamā vedanānirodhagāminī paṭipadā? Ko vedanāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇanti? Tisso imā, ānanda, vedanā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā vuccanti, ānanda, vedanā. Phassasamudayā vedanāsamudayo; phassanirodhā vedanānirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo vedanānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Yaṃ vedanaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ vedanāya assādo. Yā vedanā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayaṃ vedanāya ādīnavo. Yo vedanāya chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ vedanāya nissaraṇaṃ. Atha kho panānanda, mayā anupubbasaṅkhārānaṃ nirodho akkhāto. Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa vācā niruddhā hoti…pe… saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca niruddhā honti. Khīṇāsavassa bhikkhuno rāgo niruddho hoti, doso niruddho hoti, moho niruddho hoti. Atha kho panānanda, mayā anupubbasaṅkhārānaṃ vūpasamo akkhāto. Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa vācā vūpasantā hoti…pe… saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca vūpasantā honti. Khīṇāsavassa bhikkhuno rāgo vūpasanto hoti, doso vūpasanto hoti, moho vūpasanto hoti. Atha kho panānanda, mayā anupubbasaṅkhārānaṃ paṭippassaddhi akkhātā. Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa vācā paṭippassaddhā hoti…pe… ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa rūpasaññā paṭippassaddhā hoti. Viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā paṭippassaddhā hoti. Ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa [Pg.421] viññāṇañcāyatanasaññā paṭippassaddhā hoti. Nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā paṭippassaddhā hoti. Saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca paṭippassaddhā honti. Khīṇāsavassa bhikkhuno rāgo paṭippassaddho hoti, doso paṭippassaddho hoti, moho paṭippassaddho hotī’’ti. Pañcamaṃ.

263. «Тогда почтенный Ананда подошёл к Благословенному, поклонился ему, сел рядом и сказал Благословенному: „Учитель, что такое чувство? Каково происхождение чувства? Каково прекращение чувства? Каков путь, ведущий к прекращению чувства? В чём привлекательность чувства, в чём его опасность и в чём освобождение от него?“ „Ананда, эти три чувства — приятное чувство, болезненное чувство, ни приятное, ни болезненное чувство — называются чувством. С возникновением контакта происходит возникновение чувства. С прекращением контакта происходит прекращение чувства. Именно этот Благородный восьмеричный путь есть путь, ведущий к прекращению чувства, а именно: правильное воззрение… [и так далее]… правильное сосредоточение. То удовольствие и радость, которые возникают в зависимости от чувства, — это привлекательность чувства. То, что чувство непостоянно, подвержено страданию и изменению, — это опасность чувства. Устранение и оставление желания и страсти к чувству — это освобождение от чувства. Затем, Ананда, мною было провозглашено последовательное прекращение санкхар. У того, кто вошёл в первую джхану, прекращается речь… [и так далее]… у того, кто вошёл в прекращение восприятия и чувствования, прекращаются восприятие и чувствование. У бхиккху, чьи асавы уничтожены, прекращаются вожделение, ненависть и заблуждение. Затем, Ананда, мною было провозглашено последовательное утихание санкхар. У того, кто вошёл в первую джхану, утихает речь… [и так далее]… у того, кто вошёл в прекращение восприятия и чувствования, утихают восприятие и чувствование. У бхиккху, чьи асавы уничтожены, утихают вожделение, ненависть и заблуждение. Затем, Ананда, мною было провозглашено последовательное успокоение санкхар. У того, кто вошёл в первую джхану, успокаивается речь… [и так далее]… у того, кто вошёл в сферу бесконечного пространства, успокаивается восприятие формы. У того, кто вошёл в сферу бесконечного сознания, успокаивается восприятие сферы бесконечного пространства. У того, кто вошёл в сферу ничто, успокаивается восприятие сферы бесконечного сознания. У того, кто вошёл в сферу ни восприятия, ни не-восприятия, успокаивается восприятие сферы ничто. У того, кто вошёл в прекращение восприятия и чувствования, успокаиваются восприятие и чувствование. У бхиккху, чьи асавы уничтожены, успокаиваются вожделение, ненависть и заблуждение“». Пятая.


6. Dutiyaānandasuttaṃ

6. «Вторая сутта об Ананде»


264. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘katamā nu kho, ānanda, vedanā, katamo vedanāsamudayo, katamo vedanānirodho, katamā vedanānirodhagāminī paṭipadā? Ko vedanāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇa’’nti? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavannettikā bhagavampaṭisaraṇā. Sādhu, bhante, bhagavantaññeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, ānanda, suṇohi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca – ‘‘tisso imā, ānanda, vedanā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā vuccanti, ānanda, vedanā…pe… phassasamudayā…pe… khīṇāsavassa bhikkhuno rāgo paṭippassaddho hoti, doso paṭippassaddho hoti, moho paṭippassaddho hotī’’ti. Chaṭṭhaṃ.

264. «Тогда почтенный Ананда подошёл к Благословенному, поклонился ему и сел рядом. Благословенный обратился к сидящему рядом почтенному Ананде: „Ананда, что такое чувство? Каково происхождение чувства? Каково прекращение чувства? Каков путь, ведущий к прекращению чувства? В чём привлекательность чувства, в чём его опасность и в чём освобождение от него?“ „Учитель, наши учения укоренены в Благословенном, направляются Благословенным, находят прибежище в Благословенном. Было бы хорошо, Учитель, если бы сам Благословенный разъяснил значение этих слов. Услышав это от Благословенного, бхиккху запомнят это“. „В таком случае, Ананда, слушай и внимай хорошо, я буду говорить“. „Да, Учитель“, — ответил почтенный Ананда Благословенному. Благословенный сказал следующее: „Ананда, эти три чувства — приятное чувство, болезненное чувство, ни приятное, ни болезненное чувство — называются чувством… [и так далее]… с возникновением контакта… [и так далее]… у бхиккху, чьи асавы уничтожены, успокаиваются вожделение, ненависть и заблуждение“». Шестая.


7. Paṭhamasambahulasuttaṃ

7. «Первая сутта о многих монахах»


265. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘katamā nu kho, bhante, vedanā, katamo vedanāsamudayo, katamo vedanānirodho, katamā vedanānirodhagāminī paṭipadā? Ko vedanāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇa’’nti? ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā vuccanti, bhikkhave, vedanā. Phassasamudayā [Pg.422] vedanāsamudayo; phassanirodhā vedanānirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo vedanānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Yaṃ vedanaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ vedanāya assādo. Yā vedanā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayaṃ vedanāya ādīnavo. Yo vedanāya chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ vedanāya nissaraṇaṃ.

265. «Тогда многие монахи подошли к Благословенному, поклонились ему и сели рядом. Сидя рядом, эти монахи сказали Благословенному: „Учитель, что такое чувство? Каково происхождение чувства? Каково прекращение чувства? Каков путь, ведущий к прекращению чувства? В чём привлекательность чувства, в чём его опасность и в чём освобождение от него?“ „Монахи, эти три чувства — приятное чувство, болезненное чувство, ни приятное, ни болезненное чувство — называются чувством. С возникновением контакта происходит возникновение чувства. С прекращением контакта происходит прекращение чувства. Именно этот Благородный восьмеричный путь есть путь, ведущий к прекращению чувства, а именно: правильное воззрение… [и так далее]… правильное сосредоточение. То удовольствие и радость, которые возникают в зависимости от чувства, — это привлекательность чувства. То, что чувство непостоянно, подвержено страданию и изменению, — это опасность чувства. Устранение и оставление желания и страсти к чувству — это освобождение от чувства“».


‘‘Atha kho pana, bhikkhave, mayā anupubbasaṅkhārānaṃ nirodho akkhāto. Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa vācā niruddhā hoti…pe… khīṇāsavassa bhikkhuno rāgo niruddho hoti, doso niruddho hoti, moho niruddho hoti. Atha kho pana, bhikkhave, mayā anupubbasaṅkhārānaṃ vūpasamo akkhāto. Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa vācā vūpasantā hoti…pe… khīṇāsavassa bhikkhuno rāgo vūpasanto hoti, doso vūpasanto hoti, moho vūpasanto hoti. Chayimā, bhikkhave, passaddhiyo. Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa vācā paṭippassaddhā hoti. Dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārā paṭippassaddhā honti. Tatiyaṃ jhānaṃ samāpannassa pīti paṭippassaddhā hoti. Catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa assāsapassāsā paṭippassaddhā honti. Saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca paṭippassaddhā honti. Khīṇāsavassa bhikkhuno rāgo paṭippassaddho hoti, doso paṭippassaddho hoti, moho paṭippassaddho hotī’’ti. Sattamaṃ.

«Более того, монахи, мною провозглашено постепенное прекращение обусловленных образований (санкхар). У того, кто вошёл в первую джхану, прекращается речь... [и так далее]... у монаха, уничтожившего влечения (асавы), прекращается страсть, прекращается злоба, прекращается заблуждение. Более того, монахи, мною провозглашено постепенное успокоение обусловленных образований. У того, кто вошёл в первую джхану, успокаивается речь... [и так далее]... у монаха, уничтожившего влечения, успокаивается страсть, успокаивается злоба, успокаивается заблуждение. Существует, монахи, эти шесть видов умиротворения. У того, кто вошёл в первую джхану, умиротворяется речь. У того, кто вошёл во вторую джхану, умиротворяются направленная мысль и исследование (витакка и вичара). У того, кто вошёл в третью джхану, умиротворяется восторг (пити). У того, кто вошёл в четвёртую джхану, умиротворяются вдохи и выдохи. У того, кто вошёл в прекращение восприятия и чувствования, умиротворяются восприятие и чувствование. У монаха, уничтожившего влечения, умиротворяется страсть, умиротворяется злоба, умиротворяется заблуждение». Седьмая.


8. Dutiyasambahulasuttaṃ

8. Вторая сутра о многих [монахах]


266. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu…pe… ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavā etadavoca – ‘‘katamā nu kho, bhikkhave, vedanā, katamo vedanāsamudayo, katamo vedanānirodho, katamā vedanānirodhagāminī paṭipadā? Ko vedanāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇa’’nti? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe…’’ ‘‘tisso imā, bhikkhave, vedanā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā vuccanti, bhikkhave, vedanā…pe… phassasamudayā…pe…. (Yathā purimasuttante, tathā vitthāretabbo.) Aṭṭhamaṃ.

266. Тогда многие монахи подошли к Благословенному... [и так далее]... Когда они сели рядом, Благословенный обратился к тем монахам: «Монахи, что такое чувствование, каково происхождение чувствования, каково прекращение чувствования, каков путь, ведущий к прекращению чувствования? В чём сладость чувствования, в чём его опасность, в чём освобождение от него?» — «Учитель, наши учения исходят от Благословенного... [и так далее]» — «Монахи, есть три вида чувствования: приятное чувствование, болезненное чувствование, ни приятное, ни болезненное чувствование. Это, монахи, называется чувствованием... [и так далее]... из-за возникновения контакта... [и так далее]». (Следует изложить подробно, как в предыдущей сутре). Восьмая.


9. Pañcakaṅgasuttaṃ

9. Сутра о Панчаканге


267. Atha [Pg.423] kho pañcakaṅgo thapati yenāyasmā udāyī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ udāyiṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘kati nu kho, bhante udāyi, vedanā vuttā bhagavatā’’ti? ‘‘Tisso kho, thapati, vedanā vuttā bhagavatā. Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā kho, thapati, tisso vedanā vuttā bhagavatā’’ti. Evaṃ vutte, pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘na kho, bhante udāyi, tisso vedanā vuttā bhagavatā. Dve vedanā vuttā bhagavatā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā. Yāyaṃ, bhante, adukkhamasukhā vedanā, santasmiṃ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā’’ti. Dutiyampi kho āyasmā udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ etadavoca – ‘‘na kho, thapati, dve vedanā vuttā bhagavatā. Tisso vedanā vuttā bhagavatā. Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā tisso vedanā vuttā bhagavatā’’ti. Dutiyampi kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘na kho, bhante udāyi, tisso vedanā vuttā bhagavatā. Dve vedanā vuttā bhagavatā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā. Yāyaṃ, bhante, adukkhamasukhā vedanā, santasmiṃ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā’’ti. Tatiyampi kho āyasmā udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ etadavoca – ‘‘na kho, thapati, dve vedanā vuttā bhagavatā. Tisso vedanā vuttā bhagavatā. Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā tisso vedanā vuttā bhagavatā’’ti. Tatiyampi kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘na kho, bhante udāyi, tisso vedanā vuttā bhagavatā. Dve vedanā vuttā bhagavatā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā. Yāyaṃ, bhante, adukkhamasukhā vedanā, santasmiṃ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā’’ti. Neva sakkhi āyasmā udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ saññāpetuṃ, na panāsakkhi pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ saññāpetuṃ. Assosi kho āyasmā ānando āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ.

267. Тогда плотник Панчаканга подошёл к достопочтенному Удайи; подойдя, он поклонился достопочтенному Удайи и сел рядом. Сидя рядом, плотник Панчаканга спросил достопочтенного Удайи: «Достопочтенный Удайи, сколько видов чувствования провозгласил Благословенный?» — «Три вида чувствования, плотник, провозгласил Благословенный: приятное чувствование, болезненное чувствование, ни приятное, ни болезненное чувствование. Вот эти три вида чувствования, плотник, провозгласил Благословенный». Когда это было сказано, плотник Панчаканга возразил достопочтенному Удайи: «Нет, достопочтенный Удайи, Благословенный провозгласил не три вида чувствования. Благословенный провозгласил два вида чувствования: приятное чувствование и болезненное чувствование. Что же касается ни приятного, ни болезненного чувствования, достопочтенный, то Благословенный отнёс его к мирному и возвышенному счастью». Во второй раз достопочтенный Удайи сказал плотнику Панчаканге: «Нет, плотник, Благословенный провозгласил не два вида чувствования. Благословенный провозгласил три вида чувствования: приятное чувствование, болезненное чувствование, ни приятное, ни болезненное чувствование. Вот эти три вида чувствования провозгласил Благословенный». Во второй раз плотник Панчаканга возразил достопочтенному Удайи: «Нет, достопочтенный Удайи, Благословенный провозгласил не три вида чувствования. Благословенный провозгласил два вида чувствования: приятное чувствование и болезненное чувствование. Что же касается ни приятного, ни болезненного чувствования, достопочтенный, то Благословенный отнёс его к мирному и возвышенному счастью». В третий раз достопочтенный Удайи сказал плотнику Панчаканге: «Нет, плотник, Благословенный провозгласил не два вида чувствования. Благословенный провозгласил три вида чувствования: приятное чувствование, болезненное чувствование, ни приятное, ни болезненное чувствование. Вот эти три вида чувствования провозгласил Благословенный». В третий раз плотник Панчаканга возразил достопочтенному Удайи: «Нет, достопочтенный Удайи, Благословенный провозгласил не три вида чувствования. Благословенный провозгласил два вида чувствования: приятное чувствование и болезненное чувствование. Что же касается ни приятного, ни болезненного чувствования, достопочтенный, то Благословенный отнёс его к мирному и возвышенному счастью». Но ни достопочтенный Удайи не смог убедить плотника Панчакангу, ни плотник Панчаканга не смог убедить достопочтенного Удайи. Достопочтенный Ананда услышал эту беседу между достопочтенным Удайи и плотником Панчакангой.


Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando yāvatako [Pg.424] āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ ahosi kathāsallāpo taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi.

Тогда достопочтенный Ананда подошёл к Благословенному; подойдя, он сел рядом. Сидя рядом, достопочтенный Ананда передал Благословенному весь разговор, который произошёл между достопочтенным Удайи и плотником Панчакангой.


‘‘Santameva, ānanda, pariyāyaṃ pañcakaṅgo thapati udāyissa bhikkhuno nābbhanumodi; santañca panānanda, pariyāyaṃ udāyī bhikkhu pañcakaṅgassa thapatino nābbhanumodi. Dvepi mayā, ānanda, vedanā vuttā pariyāyena. Tissopi mayā vedanā vuttā pariyāyena. Pañcapi mayā vedanā vuttā pariyāyena. Chapi mayā vedanā vuttā pariyāyena. Aṭṭhārasāpi mayā vedanā vuttā pariyāyena. Chattiṃsāpi mayā vedanā vuttā pariyāyena. Aṭṭhasatampi mayā vedanā vuttā pariyāyena. Evaṃ pariyāyadesito kho, ānanda, mayā dhammo. Evaṃ pariyāyadesite kho, ānanda, mayā dhamme ye aññamaññassa subhāsitaṃ sulapitaṃ, na samanumaññissanti, na samanujānissanti, na samanumodissanti, tesaṃ etaṃ pāṭikaṅkhaṃ – bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharissantīti. Evaṃ pariyāyadesito kho, ānanda, mayā dhammo. Evaṃ pariyāyadesite kho, ānanda, mayā dhamme ye aññamaññassa subhāsitaṃ sulapitaṃ samanumaññissanti samanujānissanti samanumodissanti, tesaṃ etaṃ pāṭikaṅkhaṃ – samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharissantī’’ti.

«Ананда, плотник Панчаканга не принял верного объяснения от монаха Удайи, а монах Удайи не принял верного объяснения от плотника Панчаканги. Ананда, я говорил о двух видах чувствования согласно одному способу изложения. Я говорил о трёх видах чувствования согласно другому способу изложения. Я говорил о пяти видах чувствования... о шести видах чувствования... о восемнадцати видах чувствования... о тридцати шести видах чувствования... и я говорил о ста восьми видах чувствования согласно иному способу изложения. Так, Ананда, Дхамма была преподана мною различными способами изложения. Когда Дхамма преподана мною различными способами изложения, то от тех, кто не соглашается, не признаёт и не одобряет того, что хорошо изложено и хорошо сказано другими, можно ожидать, что они станут зачинщиками ссор, раздоров и споров, и будут жить, раня друг друга словесными кинжалами. Но когда Дхамма преподана мною различными способами изложения, то от тех, кто соглашается, признаёт и одобряет то, что хорошо изложено и хорошо сказано другими, можно ожидать, что они будут жить в согласии, радуясь друг другу, без споров, сливаясь как молоко с водой, глядя друг на друга любящими глазами».


‘‘Pañcime, ānanda, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā…pe… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho, ānanda, pañca kāmaguṇā. Yaṃ kho, ānanda, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – idaṃ vuccati kāmasukhaṃ. Ye kho, ānanda, evaṃ vadeyyuṃ – ‘etaṃparamaṃ santaṃ sukhaṃ somanassaṃ paṭisaṃvedentī’ti – idaṃ nesāhaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Atthānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

«Ананда, существуют эти пять нитей чувственного удовольствия. Какие пять? Формы, познаваемые глазом — желанные, приятные, ласкающие взор, милые, связанные с чувственным желанием, возбуждающие страсть... [и так далее]... телесные ощущения, познаваемые телом — желанные, приятные, ласкающие осязание, милые, связанные с чувственным желанием, возбуждающие страсть. Вот эти пять нитей чувственного удовольствия, Ананда. Счастье и радость, которые возникают в зависимости от этих пяти нитей чувственного удовольствия, называются чувственным удовольствием. Если кто-то скажет: "Это высшее счастье и радость, которые испытывают существа", я не соглашусь с ними. Почему? Потому что, Ананда, есть иное счастье, более превосходное и более утончённое, чем это счастье».


‘‘Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca? Idhānanda, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca. Ye kho, ānanda, evaṃ [Pg.425] vadeyyuṃ – ‘etaṃparamaṃ santaṃ sukhaṃ somanassaṃ paṭisaṃvedentī’ti – idaṃ nesāhaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Atthānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

«И какое же, Ананда, иное счастье более превосходно и более утончённо, чем это счастье? Здесь, Ананда, отстранившись от чувственных удовольствий, отстранившись от неблагих состояний ума, монах входит и пребывает в первой джхане, сопровождаемой направленной мыслью и исследованием, с восторгом и счастьем, рождёнными от уединения. Это, Ананда, иное счастье, более превосходное и более утончённое, чем прежнее счастье. Если кто-то скажет: "Это высшее счастье и радость, которые испытывают существа", я не соглашусь с ними. Почему? Потому что, Ананда, есть иное счастье, более превосходное и более утончённое, чем это счастье».


‘‘Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca? Idhānanda, bhikkhu, vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca. Ye kho, ānanda, evaṃ vadeyyuṃ – ‘etaṃparamaṃ santaṃ sukhaṃ somanassaṃ paṭisaṃvedentī’ti – idaṃ nesāhaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Atthānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

«И какое же, Ананда, иное счастье более превосходно и более утончённо, чем это счастье? Здесь, Ананда, с прекращением направленной мысли и исследования, монах входит и пребывает во второй джхане, которая обладает внутренним умиротворением и объединением ума, свободна от направленной мысли и исследования, с восторгом и счастьем, рождёнными от сосредоточения. Это, Ананда, иное счастье, более превосходное и более утончённое, чем прежнее счастье. Если кто-то скажет: "Это высшее счастье и радость, которые испытывают существа", я не соглашусь с ними. Почему? Потому что, Ананда, есть иное счастье, более превосходное и более утончённое, чем это счастье».


‘‘Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca? Idhānanda, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca. Ye kho, ānanda, evaṃ vadeyyuṃ – ‘etaṃparamaṃ santaṃ sukhaṃ somanassaṃ paṭisaṃvedentī’ti – idaṃ nesāhaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Atthānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

«И какое же, Ананда, иное счастье более превосходно и более утончённо, чем это счастье? Здесь, Ананда, с угасанием восторга монах пребывает в невозмутимости, осознанный и бдительный, испытывая счастье телом; он входит и пребывает в третьей джхане, о которой благородные провозглашают: "Он невозмутим, осознан, пребывает в счастье". Это, Ананда, иное счастье, более превосходное и более утончённое, чем прежнее счастье. Если кто-то скажет: "Это высшее счастье и радость, которые испытывают существа", я не соглашусь с ними. Почему? Потому что, Ананда, есть иное счастье, более превосходное и более утончённое, чем это счастье».


‘‘Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca? Idhānanda, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca. Ye kho, ānanda, evaṃ vadeyyuṃ – ‘etaṃparamaṃ santaṃ sukhaṃ somanassaṃ paṭisaṃvedentī’ti – idaṃ nesāhaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Atthānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

«И какое же, Ананда, иное счастье более превосходно и более утончённо, чем это счастье? Здесь, Ананда, с оставлением удовольствия и боли, а также с предварительным исчезновением радости и печали, монах входит и пребывает в четвертой джхане, которая ни болезненна, ни приятна и содержит очищение осознанности невозмутимостью. Это, Ананда, иное счастье, более превосходное и более утончённое, чем прежнее счастье. Если кто-то скажет: "Это высшее счастье и радость, которые испытывают существа", я не соглашусь с ними. Почему? Потому что, Ананда, есть иное счастье, более превосходное и более утончённое, чем это счастье».


‘‘Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca? Idhānanda, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā, paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā, nānattasaññānaṃ amanasikārā, ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Idaṃ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca. Ye kho, ānanda, evaṃ vadeyyuṃ – ‘etaṃparamaṃ santaṃ [Pg.426] sukhaṃ somanassaṃ paṭisaṃvedentī’ti – idaṃ nesāhaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Atthānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

«И какое же, Ананда, иное счастье более превосходно и более утончённо, чем это счастье? Здесь, Ананда, полностью преодолев восприятие форм, с исчезновением восприятия чувственного соприкосновения, не обращая внимания на восприятие многообразия, осознавая, что "пространство бесконечно", монах входит и пребывает в сфере бесконечного пространства. Это, Ананда, иное счастье, более превосходное и более утончённое, чем прежнее счастье. Если кто-то скажет: "Это высшее счастье и радость, которые испытывают существа", я не соглашусь с ними. Почему? Потому что, Ананда, есть иное счастье, более превосходное и более утончённое, чем это счастье».


‘‘Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca? Idhānanda, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma, ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Idaṃ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca. Ye kho, ānanda, evaṃ vadeyyuṃ – ‘etaṃparamaṃ santaṃ sukhaṃ somanassaṃ paṭisaṃvedentī’ti – idaṃ nesāhaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Atthānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

«И какое же, Ананда, другое счастье превосходнее и утончённее этого счастья? Здесь, Ананда, бхиккху, полностью преодолев сферу бесконечного пространства, [осознавая]: „сознание бесконечно“, входит и пребывает в сфере бесконечного сознания. Это, Ананда, и есть то другое счастье, которое превосходнее и утончённее этого счастья. Если бы кто-то, Ананда, сказал так: „Они испытывают это как высшее, умиротворённое счастье и радость“, то я бы не согласился с ними. По какой причине? Потому что, Ананда, есть другое счастье, превосходнее и утончённее этого счастья».


‘‘Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca? Idhānanda, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma, ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Idaṃ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca. Ye kho, ānanda, evaṃ vadeyyuṃ – ‘etaṃparamaṃ santaṃ sukhaṃ somanassaṃ paṭisaṃvedentī’ti – idaṃ nesāhaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Atthānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

«И какое же, Ананда, другое счастье превосходнее и утончённее этого счастья? Здесь, Ананда, бхиккху, полностью преодолев сферу бесконечного сознания, [осознавая]: „нет ничего“, входит и пребывает в сфере ничтожества. Это, Ананда, и есть то другое счастье, которое превосходнее и утончённее этого счастья. Если бы кто-то, Ананда, сказал так: „Они испытывают это как высшее, умиротворённое счастье и радость“, то я бы не согласился с ними. По какой причине? Потому что, Ананда, есть другое счастье, превосходнее и утончённее этого счастья».


‘‘Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca? Idhānanda, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Idaṃ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca. Ye kho, ānanda, evaṃ vadeyyuṃ – ‘etaṃparamaṃ santaṃ sukhaṃ somanassaṃ paṭisaṃvedentī’ti – idaṃ nesāhaṃ nānujānāmi. Taṃ kissa hetu? Atthānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

«И какое же, Ананда, другое счастье превосходнее и утончённее этого счастья? Здесь, Ананда, бхиккху, полностью преодолев сферу ничтожества, входит и пребывает в сфере ни восприятия, ни не-восприятия. Это, Ананда, и есть то другое счастье, которое превосходнее и утончённее этого счастья. Если бы кто-то, Ананда, сказал так: „Они испытывают это как высшее, умиротворённое счастье и радость“, то я бы не согласился с ними. По какой причине? Потому что, Ананда, есть другое счастье, превосходнее и утончённее этого счастья».


‘‘Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca? Idhānanda, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati. Idaṃ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṃ sukhaṃ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

«И какое же, Ананда, другое счастье превосходнее и утончённее этого счастья? Здесь, Ананда, бхиккху, полностью преодолев сферу ни восприятия, ни не-восприятия, входит и пребывает в прекращении восприятия и чувствования. Это, Ананда, и есть то другое счастье, которое превосходнее и утончённее этого счастья».


‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, ānanda, vijjati yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘saññāvedayitanirodhaṃ samaṇo gotamo āha, tañca sukhasmiṃ [Pg.427] paññapeti. Tayidaṃ kiṃsu, tayidaṃ kathaṃsū’ti? Evaṃvādino, ānanda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘na kho, āvuso, bhagavā sukhaññeva vedanaṃ sandhāya sukhasmiṃ paññapeti. Yattha yattha, āvuso, sukhaṃ upalabbhati, yahiṃ yahiṃ, taṃ taṃ tathāgato sukhasmiṃ paññapetī’’’ti. Navamaṃ.

«Вполне возможно, Ананда, что странники других учений скажут так: „Отшельник Готама говорит о прекращении восприятия и чувствования и утверждает, что это относится к счастью. Что это такое? Как это возможно?“ Если странники других учений говорят так, Ананда, им следует ответить: „Друзья, Благословенный называет счастьем не только приятное чувство. Напротив, друзья, где бы и в каком бы виде ни обнаруживалось счастье, Татхагата описывает это как счастье“». Девятое.


10. Bhikkhusuttaṃ

10. «Сутта о бхиккху»


268. ‘‘Dvepi mayā, bhikkhave, vedanā vuttā pariyāyena, tissopi mayā vedanā vuttā pariyāyena, pañcapi mayā vedanā vuttā pariyāyena, chapi mayā vedanā vuttā pariyāyena, aṭṭhārasāpi mayā vedanā vuttā pariyāyena, chattiṃsāpi mayā vedanā vuttā pariyāyena, aṭṭhasatampi mayā vedanā vuttā pariyāyena. Evaṃ pariyāyadesito, bhikkhave, mayā dhammo. Evaṃ pariyāyadesite kho, bhikkhave, mayā dhamme ye aññamaññassa subhāsitaṃ sulapitaṃ na samanumaññissanti, na samanujānissanti, na samanumodissanti, tesaṃ etaṃ pāṭikaṅkhaṃ – bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharissantīti. Evaṃ pariyāyadesito, bhikkhave, mayā dhammo. Evaṃ pariyāyadesite kho, bhikkhave, mayā dhamme ye aññamaññassa subhāsitaṃ sulapitaṃ samanumaññissanti samanujānissanti samanumodissanti, tesaṃ etaṃ pāṭikaṅkhaṃ – samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharissantīti.

268. «Монахи, одним способом изложения я говорил о двух видах чувств, другим способом изложения я говорил о трёх видах чувств, [другим способом] — о пяти видах чувств, о шести видах чувств, о восемнадцати видах чувств, о тридцати шести видах чувств, и ещё одним способом изложения я говорил о ста восьми видах чувств. Так, монахи, Дхамма была преподана мною различными способами изложения. И когда Дхамма преподана мною различными способами изложения, те, кто не согласятся с тем, что хорошо сказано и верно изложено другими, не признают этого и не порадуются этому, то от них следует ожидать следующего: они будут жить, затевая ссоры, устраивая раздоры, впадая в споры и раня друг друга словесными копьями. Так, монахи, Дхамма была преподана мною различными способами изложения. И когда Дхамма преподана мною различными способами изложения, те, кто согласятся с тем, что хорошо сказано и верно изложено другими, признают это и порадуются этому, то от них следует ожидать следующего: они будут жить в согласии, радуясь, без споров, сливаясь как молоко с водой, глядя друг на друга любящими глазами».


‘‘Pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā…pe… ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, vijjati yaṃ aññatitthiyā paribbājakā evaṃ vadeyyuṃ – ‘saññāvedayitanirodhaṃ samaṇo gotamo āha, tañca sukhasmiṃ paññapeti. Tayidaṃ kiṃsu, tayidaṃ kathaṃsū’ti? Evaṃvādino, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘na kho, āvuso, bhagavā sukhaññeva vedanaṃ sandhāya sukhasmiṃ paññapeti. Yattha yattha, āvuso, sukhaṃ upalabbhati yahiṃ yahiṃ, taṃ taṃ tathāgato sukhasmiṃ paññapetī’’ti. Dasamaṃ.

«Есть эти пять видов чувственных удовольствий... [и т.д.]... Вполне возможно, монахи, что странники других учений скажут так: „Отшельник Готама говорит о прекращении восприятия и чувствования и утверждает, что это относится к счастью. Что это такое? Как это возможно?“ Если странники других учений говорят так, монахи, им следует ответить: „Друзья, Благословенный называет счастьем не только приятное чувство. Напротив, друзья, где бы и в каком бы виде ни обнаруживалось счастье, Татхагата описывает это как счастье“». Десятое.


Rahogatavaggo dutiyo.

«Вторая глава „В уединении“ завершена».


Tassuddānaṃ –

«Оглавление этой главы:»


Rahogataṃ [Pg.428] dve ākāsaṃ, agāraṃ dve ca ānandā;

Sambahulā duve vuttā, pañcakaṅgo ca bhikkhunāti.

«„В уединении“, две о „Пространстве“, „Дом“, две об „Ананде“, две о „Многих [бхиккху]“, „Панчаканга“ и „Бхиккху“».


3. Aṭṭhasatapariyāyavaggo

3. «Глава о ста восьми способах изложения»


1. Sīvakasuttaṃ

1. «Сивака-сутта»


269. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho moḷiyasīvako paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho moḷiyasīvako paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘santi, bho gotama, eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā sabbaṃ taṃ pubbekatahetū’ti. Idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti?

269. «Одно время Благословенный пребывал в Раджагахе, в Бамбуковой роще, в Приюте чёрных белок. Тогда странник Молия Сивака подошёл к Благословенному и обменялся с ним приветствиями. Когда они завершили дружескую приветственную беседу, он сел сбоку. Сидя сбоку, странник Молия Сивака сказал Благословенному: „Уважаемый Готама, есть некоторые отшельники и брахманы, которые придерживаются такого учения и взгляда: ‚Что бы ни испытывал человек — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное чувство, — всё это вызвано тем, что было совершено им в прошлом‘. Что уважаемый Готама говорит об этом?“»


‘‘Pittasamuṭṭhānānipi kho, sīvaka, idhekaccāni vedayitāni uppajjanti. Sāmampi kho etaṃ, sīvaka, veditabbaṃ yathā pittasamuṭṭhānānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti; lokassapi kho etaṃ, sīvaka, saccasammataṃ yathā pittasamuṭṭhānānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti. Tatra, sīvaka, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā sabbaṃ taṃ pubbekatahetū’ti. Yañca sāmaṃ ñātaṃ tañca atidhāvanti, yañca loke saccasammataṃ tañca atidhāvanti. Tasmā tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ micchāti vadāmi.

«„Некоторые чувства, Сивака, возникают здесь из-за расстройства жёлчи. То, что некоторые чувства возникают здесь из-за расстройства жёлчи, можно узнать самому, и это считается истиной в мире, что некоторые чувства возникают здесь из-за расстройства жёлчи. И когда те отшельники и брахманы придерживаются такого учения и взгляда: ‚Что бы ни испытывал человек — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное чувство, — всё это вызвано тем, что было совершено им в прошлом‘, они выходят за рамки того, что познаётся самостоятельно, и выходят за рамки того, что считается истиной в мире. Поэтому я говорю, что эти отшельники и брахманы заблуждаются“».


‘‘Semhasamuṭṭhānānipi kho, sīvaka…pe… vātasamuṭṭhānānipi kho, sīvaka…pe… sannipātikānipi kho, sīvaka…pe… utupariṇāmajānipi kho, sīvaka…pe… visamaparihārajānipi kho, sīvaka…pe… opakkamikānipi kho, sīvaka…pe… kammavipākajānipi kho, sīvaka, idhekaccāni vedayitāni uppajjanti. Sāmampi kho etaṃ, sīvaka, veditabbaṃ. Yathā kammavipākajānipi idhekaccāni [Pg.429] vedayitāni uppajjanti; lokassapi kho etaṃ, sīvaka, saccasammataṃ. Yathā kammavipākajānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti; tatra, sīvaka, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā sabbaṃ taṃ pubbekatahetū’ti. Yañca sāmaṃ ñātaṃ tañca atidhāvanti yañca loke saccasammataṃ tañca atidhāvanti. Tasmā tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ micchāti vadāmīti. Evaṃ vutte, moḷiyasīvako paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama …pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’’nti.

«„Некоторые чувства, Сивака, возникают здесь из-за расстройства слизи... [и т.д.]... из-за расстройства ветра... из-за смешения [соков тела]... из-за смены времён года... из-за небрежного поведения... из-за внешнего воздействия... из-за созревания каммы. То, что некоторые чувства возникают здесь из-за созревания каммы, можно узнать самому, и это считается истиной в мире, что некоторые чувства возникают здесь из-за созревания каммы. И когда те отшельники и брахманы придерживаются такого учения и взгляда: ‚Что бы ни испытывал человек — будь то приятное, болезненное или ни приятное, ни болезненное чувство, — всё это вызвано тем, что было совершено им в прошлом‘, они выходят за рамки того, что познаётся самостоятельно, и выходят за рамки того, что считается истиной в мире. Поэтому я говорю, что эти отшельники и брахманы заблуждаются“. Когда это было сказано, странник Молия Сивака сказал Благословенному: „Великолепно, уважаемый Готама! Великолепно, уважаемый Готама! ... Пусть уважаемый Готама считает меня своим мирянином-последователем, принявшим прибежище отныне и до конца жизни“».


‘‘Pittaṃ semhañca vāto ca, sannipātā utūni ca;

Visamaṃ opakkamikaṃ, kammavipākena aṭṭhamī’’ti. paṭhamaṃ;

«„Жёлчь, слизь, а также ветер, Смешение соков и смена времён года, Небрежность, внешнее воздействие, И созревание каммы как восьмое“. Первое».


2. Aṭṭhasatasuttaṃ

2. «Сутта о ста восьми [чувствах]»


270. ‘‘Aṭṭhasatapariyāyaṃ vo, bhikkhave, dhammapariyāyaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, aṭṭhasatapariyāyo, dhammapariyāyo? Dvepi mayā, bhikkhave, vedanā vuttā pariyāyena; tissopi mayā vedanā vuttā pariyāyena; pañcapi mayā vedanā vuttā pariyāyena; chapi mayā vedanā vuttā pariyāyena; aṭṭhārasāpi mayā vedanā vuttā pariyāyena; chattiṃsāpi mayā vedanā vuttā pariyāyena; aṭṭhasatampi mayā vedanā vuttā pariyāyena. ‘‘Katamā ca, bhikkhave, dve vedanā? Kāyikā ca cetasikā ca – imā vuccanti, bhikkhave, dve vedanā. Katamā ca, bhikkhave, tisso vedanā? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā vuccanti, bhikkhave, tisso vedanā. Katamā ca, bhikkhave, pañca vedanā? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ – imā vuccanti, bhikkhave, pañca vedanā. Katamā ca, bhikkhave, cha vedanā? Cakkhusamphassajā vedanā…pe… manosamphassajā vedanā – imā vuccanti, bhikkhave, cha vedanā. Katamā ca, bhikkhave, aṭṭhārasa vedanā? Cha somanassūpavicārā, cha domanassūpavicārā, cha upekkhūpavicārā – imā vuccanti, bhikkhave, aṭṭhārasa vedanā. Katamā ca, bhikkhave, chattiṃsa vedanā? Cha gehasitāni somanassāni, cha nekkhammasitāni somanassāni, cha gehasitāni domanassāni, cha nekkhammasitāni [Pg.430] domanassāni, cha gehasitā upekkhā, cha nekkhammasitā upekkhā – imā vuccanti, bhikkhave, chattiṃsa vedanā. Katamañca, bhikkhave, aṭṭhasataṃ vedanā? Atītā chattiṃsa vedanā, anāgatā chattiṃsa vedanā, paccuppannā chattiṃsa vedanā – imā vuccanti, bhikkhave, aṭṭhasataṃ vedanā. Ayaṃ, bhikkhave, aṭṭhasatapariyāyo dhammapariyāyo’’ti. Dutiyaṃ.

270. «„Монахи, я преподам вам учение о ста восьми [чувствах]. Слушайте его. И какое же, монахи, это учение о ста восьми [чувствах]? Одним способом изложения я говорил о двух видах чувств, другим способом изложения я говорил о трёх видах чувств, [другим способом] — о пяти видах чувств, о шести видах чувств, о восемнадцати видах чувств, о тридцати шести видах чувств, и ещё одним способом изложения я говорил о ста восьми видах чувств. И какие же, монахи, два вида чувств? Телесное и умственное — они называются двумя видами чувств. И какие же, монахи, три вида чувств? Приятное чувство, болезненное чувство, ни приятное, ни болезненное чувство — они называются тремя видами чувств. И какие же, монахи, пять видов чувств? Способность удовольствия, способность боли, способность радости, способность недовольства, способность невозмутимости — они называются пятью видами чувств. И какие же, монахи, шесть видов чувств? Чувство, рождённое контактом глаза... [и т.д.]... чувство, рождённое контактом ума — они называются шестью видами чувств. И какие же, монахи, восемнадцать видов чувств? Шесть видов исследования, сопровождаемых радостью; шесть видов исследования, сопровождаемых недовольством; шесть видов исследования, сопровождаемых невозмутимостью — они называются восемнадцатью видами чувств. И какие же, монахи, тридцать шесть видов чувств? Шесть видов радости, связанных с домашней жизнью; шесть видов радости, связанных с отречением; шесть видов недовольства, связанных с домашней жизнью; шесть видов недовольства, связанных с отречением; шесть видов невозмутимости, связанных с домашней жизнью; шесть видов невозмутимости, связанных с отречением — они называются тридцатью шестью видами чувств. И какие же, монахи, сто восемь видов чувств? Вышеупомянутые тридцать шесть чувств в прошлом, тридцать шесть чувств в будущем, тридцать шесть чувств в настоящем — они называются ста восьми видами чувств. Это, монахи, и есть учение о ста восьми [чувствах]“. Второе».


3. Aññatarabhikkhusuttaṃ

3. «Сутта о некоем бхиккху»


271. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘katamā nu kho, bhante, vedanā, katamo vedanāsamudayo, katamā vedanāsamudayagāminī paṭipadā? Katamo vedanānirodho, katamā vedanānirodhagāminī paṭipadā? Ko vedanāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇa’’nti?

271. «Тогда некий бхиккху подошёл к Благословенному, поклонился ему и сел сбоку. Сидя сбоку, этот бхиккху сказал Благословенному: „Уважаемый Господин, что такое чувство? Каково происхождение чувства? Каков путь, ведущий к происхождению чувства? Каково прекращение чувства? Каков путь, ведущий к прекращению чувства? В чём привлекательность чувства, в чём его опасность и каково освобождение от него?“»


‘‘Tisso imā, bhikkhu, vedanā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Imā vuccanti, bhikkhu, vedanā. Phassasamudayā vedanāsamudayo. Taṇhā vedanāsamudayagāminī paṭipadā. Phassanirodhā vedanānirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo vedanānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Yaṃ vedanaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ vedanāya assādo; yā vedanā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayaṃ vedanāya ādīnavo; yo vedanāya chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ vedanāya nissaraṇa’’nti. Tatiyaṃ.

«Есть три этих чувства, бхиккху: приятное чувство, болезненное чувство, ни приятное, ни болезненное чувство. Они, бхиккху, называются чувствами. С возникновением контакта происходит возникновение чувства. Жажда — это путь, ведущий к возникновению чувства. С прекращением контакта происходит прекращение чувства. Именно этот Благородный восьмеричный путь есть путь, ведущий к прекращению чувства, а именно: правильное воззрение… [и так далее]… правильное сосредоточение. То удовольствие и радость, которые возникают в зависимости от чувства — это привлекательность чувства. То, что чувство непостоянно, подвержено страданию и изменчиво по своей природе — это опасность чувства. Устранение страстного желания и избавление от него в отношении чувства — это освобождение от чувства». (Третья сутта).


4. Pubbasuttaṃ

4. «Пубба сутта» (Сутта о том, что было прежде).


272. ‘‘Pubbeva me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘katamā nu kho vedanā, katamo vedanāsamudayo, katamā vedanāsamudayagāminī paṭipadā, katamo vedanānirodho, katamā vedanānirodhagāminī paṭipadā? Ko vedanāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇa’nti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘tisso imā vedanā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Imā vuccanti vedanā. Phassasamudayā vedanāsamudayo. Taṇhā vedanāsamudayagāminī paṭipadā…pe… yo vedanāya chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ. Idaṃ vedanāya nissaraṇa’’’nti. Catutthaṃ.

272. «Бхиккху, ещё до моего пробуждения, когда я был лишь непробудившимся бодхисаттой, мне пришла такая мысль: „Что такое чувство? Каково возникновение чувства? Каков путь, ведущий к возникновению чувства? Каково прекращение чувства? Каков путь, ведущий к прекращению чувства? В чём привлекательность чувства, в чём его опасность, в чём освобождение от него?“ И тогда, бхиккху, мне пришла мысль: „Есть три этих чувства: приятное чувство, болезненное чувство, ни приятное, ни болезненное чувство. Они называются чувствами. С возникновением контакта происходит возникновение чувства. Жажда — это путь, ведущий к возникновению чувства… [и так далее]… Устранение страстного желания и избавление от него в отношении чувства — это освобождение от чувства“». (Четвёртая сутта).


5. Ñāṇasuttaṃ

5. «Ньяна сутта» (Сутта о знании).


273. ‘‘‘Imā [Pg.431] vedanā’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘Ayaṃ vedanāsamudayo’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi. ‘Ayaṃ vedanāsamudayagāminī paṭipadā’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… ‘ayaṃ vedanānirodho’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi …pe… ‘ayaṃ vedanānirodhagāminī paṭipadā’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… ‘ayaṃ vedanāya assādo’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu…pe… ‘ayaṃ vedanāya ādīnavo’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu…pe… ‘idaṃ kho nissaraṇa’nti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādī’’ti. Pañcamaṃ.

273. «„Вот чувства“ — так, бхиккху, в отношении вещей, прежде не слыханных мною, возникло во мне око, возникло знание, возникла мудрость, возникло истинное знание, возник свет. „Вот возникновение чувства“ — так, бхиккху, в отношении вещей, прежде не слыханных мною, возникло во мне око… [и так далее]… возник свет. „Вот путь, ведущий к возникновению чувства“ — так, бхиккху, в отношении вещей, прежде не слыханных мною, возникло во мне око… [и так далее]… „Вот прекращение чувства“ — так, бхиккху, в отношении вещей, прежде не слыханных мною, возникло во мне око… [и так далее]… „Вот путь, ведущий к прекращению чувства“ — так, бхиккху, в отношении вещей, прежде не слыханных мною, возникло во мне око… [и так далее]… „Вот привлекательность чувства“… „Вот опасность чувства“… „Вот освобождение от чувства“ — так, бхиккху, в отношении вещей, прежде не слыханных мною, возникло во мне око, возникло знание, возникла мудрость, возникло истинное знание, возник свет». (Пятая сутта).


6. Sambahulabhikkhusuttaṃ

6. «Самбахула бхиккху сутта» (Сутта о группе бхиккху).


274. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā…pe… ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘katamā nu kho, bhante, vedanā, katamo vedanāsamudayo, katamā vedanāsamudayagāminī paṭipadā? Katamo vedanānirodho, katamā vedanānirodhagāminī paṭipadā? Ko vedanāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇa’’nti? ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Imā vuccanti, bhikkhave, vedanā. Phassasamudayā vedanāsamudayo. Taṇhā vedanāsamudayagāminī paṭipadā. Phassanirodhā…pe… yo vedanāya chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ. Idaṃ vedanāya nissaraṇa’’nti. Chaṭṭhaṃ.

274. «Тогда многочисленные бхиккху подошли к Благословенному. Подойдя и… [и так далее]… сев рядом, те бхиккху обратились к Благословенному с такими словами: „Что такое, уважаемый, чувство? Каково возникновение чувства? Каков путь, ведущий к возникновению чувства? Каково прекращение чувства? Каков путь, ведущий к прекращению чувства? В чём привлекательность чувства, в чём его опасность, в чём освобождение от него?“ „Есть три этих чувства, бхиккху: приятное чувство, болезненное чувство, ни приятное, ни болезненное чувство. Они, бхиккху, называются чувствами. С возникновением контакта происходит возникновение чувства. Жажда — это путь, ведущий к возникновению чувства. С прекращением контакта… [и так далее]… Устранение страстного желания и избавление от него в отношении чувства — это освобождение от чувства“». (Шестая сутта).


7. Paṭhamasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ

7. «Патхама саманабрахмана сутта» (Первая сутта об аскетах и брахманах).


275. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā [Pg.432] vā brāhmaṇā vā imāsaṃ tissannaṃ vedanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānanti. Na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā, na ca pana te āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti. Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imāsaṃ tissannaṃ vedanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavaṃ ca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānanti. Te kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā. Te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca, diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Sattamaṃ.

275. «Есть три этих чувства, бхиккху. Какие три? Приятное чувство, болезненное чувство, ни приятное, ни болезненное чувство. Те аскеты или брахманы, бхиккху, которые не постигают в соответствии с действительностью возникновение, исчезновение, привлекательность, опасность и освобождение в отношении этих трёх чувств — таких я не считаю аскетами среди аскетов или брахманами среди брахманов. И эти почтенные не пребывают, познав и осуществив это для себя самостоятельно в этой самой жизни с помощью прямого знания, в достижении цели отшельничества или цели брахманства. Но те аскеты или брахманы, бхиккху, которые постигают в соответствии с действительностью возникновение, исчезновение, привлекательность, опасность и освобождение в отношении этих трёх чувств — таких я считаю аскетами среди аскетов и брахманами среди брахманов. И эти почтенные пребывают, познав и осуществив это для себя самостоятельно в этой самой жизни с помощью прямого знания, в достижении цели отшельничества и цели брахманства». (Седьмая сутта).


8. Dutiyasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ

8. «Дутия саманабрахмана сутта» (Вторая сутта об аскетах и брахманах).


276. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imāsaṃ tissannaṃ vedanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānanti…pe… pajānanti…pe… sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Aṭṭhamaṃ.

276. «Есть три этих чувства, бхиккху. Какие три? Приятное чувство, болезненное чувство, ни приятное, ни болезненное чувство. Те аскеты или брахманы, бхиккху, которые не постигают в соответствии с действительностью возникновение, исчезновение, привлекательность, опасность и освобождение в отношении этих трёх чувств… [и так далее]… постигают… [и так далее]… самостоятельно познав благодаря прямому знанию, осуществив и достигнув этого, пребывают». (Восьмая сутта).


9. Tatiyasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ

9. «Татия саманабрахмана сутта» (Третья сутта об аскетах и брахманах).


277. ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā vedanaṃ nappajānanti, vedanāsamudayaṃ nappajānanti, vedanānirodhaṃ nappajānanti, vedanānirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti…pe… pajānanti…pe… sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Navamaṃ.

277. «Те аскеты или брахманы, бхиккху, которые не постигают чувство, не постигают возникновение чувства, не постигают прекращение чувства, не постигают путь, ведущий к прекращению чувства… [и так далее]… постигают… [и так далее]… самостоятельно познав благодаря прямому знанию, осуществив и достигнув этого, пребывают». (Девятая сутта).


10. Suddhikasuttaṃ

10. «Суддхика сутта» (Простая сутта).


278. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā kho, bhikkhave, tisso vedanā’’ti. Dasamaṃ.

278. «Есть три этих чувства, бхиккху. Какие три? Приятное чувство, болезненное чувство, ни приятное, ни болезненное чувство. Вот, бхиккху, три этих чувства». (Десятая сутта).


11. Nirāmisasuttaṃ

11. «Нирамиса сутта» (Сутта о духовном).


279. ‘‘Atthi[Pg.433], bhikkhave, sāmisā pīti, atthi nirāmisā pīti, atthi nirāmisā nirāmisatarā pīti; atthi sāmisaṃ sukhaṃ, atthi nirāmisaṃ sukhaṃ, atthi nirāmisā nirāmisataraṃ sukhaṃ; atthi sāmisā upekkhā, atthi nirāmisā upekkhā, atthi nirāmisā nirāmisatarā upekkhā; atthi sāmiso vimokkho, atthi nirāmiso vimokkho, atthi nirāmisā nirāmisataro vimokkho. Katamā ca, bhikkhave, sāmisā pīti? Pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā…pe… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā. Yā kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati pīti, ayaṃ vuccati, bhikkhave, sāmisā pīti.

279. «Бхиккху, есть плотский восторг, есть духовный восторг, есть восторг ещё более духовный, чем духовный. Есть плотское счастье, есть духовное счастье, есть счастье ещё более духовное, чем духовное. Есть плотская невозмутимость, есть духовная невозмутимость, есть невозмутимость ещё более духовная, чем духовная. Есть плотское освобождение, есть духовное освобождение, есть освобождение ещё более духовное, чем духовное. И какой, бхиккху, плотский восторг? Есть пять этих нитей чувственного удовольствия, бхиккху. Какие пять? Формы, познаваемые глазом, желаемые, желанные, приятные, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть… [и так далее]… тактильные объекты, познаваемые телом, желаемые, желанные, приятные, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Вот пять нитей чувственного удовольствия, бхиккху. Тот восторг, который возникает в зависимости от этих пяти нитей чувственного удовольствия, называется плотским восторгом».


‘‘Katamā ca, bhikkhave, nirāmisā pīti? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, nirāmisā pīti.

«И какой, бхиккху, духовный восторг? Здесь бхиккху, отстранившись от чувственных удовольствий, отстранившись от неблагих состояний ума, входит и пребывает в первой джхане, сопровождаемой направлением мысли и её удержанием, с восторгом и счастьем, рождёнными уединением. С утиханием направления мысли и её удержания, обретая внутреннее умиротворение и единение ума, он входит и пребывает во второй джхане, свободной от направления мысли и её удержания, с восторгом и счастьем, рождёнными сосредоточением. Это называется духовным восторгом».


‘‘Katamā ca, bhikkhave, nirāmisā nirāmisatarā pīti? Yā kho, bhikkhave, khīṇāsavassa bhikkhuno rāgā cittaṃ vimuttaṃ paccavekkhato, dosā cittaṃ vimuttaṃ paccavekkhato, mohā cittaṃ vimuttaṃ paccavekkhato uppajjati pīti, ayaṃ vuccati, bhikkhave, nirāmisā nirāmisatarā pīti.

«И какой, бхиккху, восторг ещё более духовный, чем духовный? Когда бхиккху, чьи асавы уничтожены, созерцает свой ум, освобождённый от страсти, созерцает свой ум, освобождённый от злобы, созерцает свой ум, освобождённый от заблуждения, и у него возникает восторг — это называется восторгом ещё более духовным, чем духовный».


‘‘Katamañca, bhikkhave, sāmisaṃ sukhaṃ? Pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā…pe… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā. Yaṃ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, idaṃ vuccati, bhikkhave, sāmisaṃ sukhaṃ.

«И какое, бхиккху, плотское счастье? Есть пять этих нитей чувственного удовольствия, бхиккху. Какие пять? Формы, познаваемые глазом, желаемые, желанные, приятные, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть… [и так далее]… тактильные объекты, познаваемые телом, желаемые, желанные, приятные, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Вот пять нитей чувственного удовольствия, бхиккху. То счастье и радость, которые возникают в зависимости от этих пяти нитей чувственного удовольствия, называются плотским счастьем».


‘‘Katamañca[Pg.434], bhikkhave, nirāmisaṃ sukhaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ vuccati, bhikkhave, nirāmisaṃ sukhaṃ.

«И какое, бхиккху, духовное счастье? Здесь бхиккху, отстранившись от чувственных удовольствий, отстранившись от неблагих состояний ума, входит и пребывает в первой джхане, сопровождаемой направлением мысли и её удержанием, с восторгом и счастьем, рождёнными уединением. С утиханием направления мысли и её удержания, обретая внутреннее умиротворение и единение ума, он входит и пребывает во второй джхане, свободной от направления мысли и её удержания, с восторгом и счастьем, рождёнными сосредоточением. С угасанием восторга он пребывает в невозмутимости, осознанный и бдительный, и переживает счастье телом — входит и пребывает в третьей джхане, о которой благородные говорят: „Он невозмутим, осознан, пребывает в счастье“. Это называется духовным счастьем».


‘‘Katamañca, bhikkhave, nirāmisā nirāmisataraṃ sukhaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, khīṇāsavassa bhikkhuno rāgā cittaṃ vimuttaṃ paccavekkhato, dosā cittaṃ vimuttaṃ paccavekkhato, mohā cittaṃ vimuttaṃ paccavekkhato uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, idaṃ vuccati, bhikkhave, nirāmisā nirāmisataraṃ sukhaṃ.

«И какое, бхиккху, счастье ещё более духовное, чем духовное? Когда бхиккху, чьи асавы уничтожены, созерцает свой ум, освобождённый от страсти, созерцает свой ум, освобождённый от злобы, созерцает свой ум, освобождённый от заблуждения, и у него возникает счастье и радость — это называется счастьем ещё более духовным, чем духовное».


‘‘Katamā ca, bhikkhave, sāmisā upekkhā? Pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā…pe… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā. Yā kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati upekkhā, ayaṃ vuccati, bhikkhave, sāmisā upekkhā.

«И какая, бхиккху, плотская невозмутимость? Есть пять этих нитей чувственного удовольствия, бхиккху. Какие пять? Формы, познаваемые глазом, желаемые, желанные, приятные, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть… [и так далее]… тактильные объекты, познаваемые телом, желаемые, желанные, приятные, милые, связанные с чувственным вожделением, вызывающие страсть. Вот пять нитей чувственного удовольствия, бхиккху. Та невозмутимость, которая возникает в зависимости от этих пяти нитей чувственного удовольствия, называется плотской невозмутимостью».


‘‘Katamā ca, bhikkhave, nirāmisā upekkhā? Idha, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā, dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, nirāmisā upekkhā.

«И какая, бхиккху, духовная невозмутимость? Здесь бхиккху, с оставлением удовольствия и боли, с предварительным исчезновением радости и печали, входит и пребывает в четвёртой джхане, которая ни болезненна, ни приятна и содержит чистоту осознанности благодаря невозмутимости. Это называется духовной невозмутимостью».


‘‘Katamā ca, bhikkhave, nirāmisā nirāmisatarā upekkhā? Yā kho, bhikkhave, khīṇāsavassa bhikkhuno rāgā cittaṃ vimuttaṃ paccavekkhato, dosā cittaṃ vimuttaṃ paccavekkhato, mohā cittaṃ vimuttaṃ paccavekkhato uppajjati upekkhā, ayaṃ vuccati, bhikkhave, nirāmisā nirāmisatarā upekkhā.

«И какая, бхиккху, невозмутимость ещё более духовная, чем духовная? Когда бхиккху, чьи асавы уничтожены, созерцает свой ум, освобождённый от страсти, созерцает свой ум, освобождённый от злобы, созерцает свой ум, освобождённый от заблуждения, и у него возникает невозмутимость — это называется невозмутимостью ещё более духовной, чем духовной».


‘‘Katamo ca, bhikkhave, sāmiso vimokkho? Rūpappaṭisaṃyutto vimokkho sāmiso vimokkho.

«И какое, бхиккху, плотское освобождение? Освобождение, связанное с формой — это плотское освобождение».


‘‘Katamo [Pg.435] ca, bhikkhave, nirāmiso vimokkho? Arūpappaṭisaṃyutto vimokkho nirāmiso vimokkho.

«И какое, бхиккху, духовное освобождение? Освобождение, не связанное с формой — это духовное освобождение».


‘‘Katamo ca, bhikkhave, nirāmisā nirāmisataro vimokkho? Yo kho, bhikkhave, khīṇāsavassa bhikkhuno rāgā cittaṃ vimuttaṃ paccavekkhato, dosā cittaṃ vimuttaṃ paccavekkhato, mohā cittaṃ vimuttaṃ paccavekkhato uppajjati vimokkho, ayaṃ vuccati, bhikkhave, nirāmisā nirāmisataro vimokkho’’ti. Ekādasamaṃ.

«И какое же, монахи, освобождение является ещё более свободным от мирского, чем свободное от мирского? Когда у монаха, чьи влечения уничтожены, при созерцании своего ума, освобождённого от вожделения, освобождённого от злобы, освобождённого от заблуждения, возникает освобождение — это, монахи, называется освобождением, которое ещё более свободно от мирского, чем свободное от мирского». Одиннадцатая.


Aṭṭhasatapariyāyavaggo tatiyo.

«Третья глава, [называемая] „Разъяснение ста восьми“».


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Sīvakaaṭṭhasataṃ bhikkhu, pubbe ñāṇañca bhikkhunā;

Samaṇabrāhmaṇā tīṇi, suddhikañca nirāmisanti.

«Сивака», «Сто восемь», «Монах», три сутты «Прежнее знание», «Монахом», три сутты «Отшельники и брахманы», «Простая [сутта]» и «Свободное от мирского».


Vedanāsaṃyuttaṃ samattaṃ.

«Связанные наставления о чувствах» завершены.


3. Mātugāmasaṃyuttaṃ

3. Связанные наставления о женщинах


1. Paṭhamapeyyālavaggo

1. Первая глава повторений


1. Mātugāmasuttaṃ

1. Сутта о женщине


280. ‘‘Pañcahi[Pg.436], bhikkhave, aṅgehi samannāgato mātugāmo ekantaamanāpo hoti purisassa. Katamehi pañcahi? Na ca rūpavā hoti, na ca bhogavā hoti, na ca sīlavā hoti, alaso ca hoti, pajañcassa na labhati – imehi kho, bhikkhave, pañcahi aṅgehi samannāgato mātugāmo ekantaamanāpo hoti purisassa. Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato mātugāmo ekantamanāpo hoti purisassa. Katamehi pañcahi? Rūpavā ca hoti, bhogavā ca hoti, sīlavā ca hoti, dakkho ca hoti analaso, pajañcassa labhati – imehi kho, bhikkhave, pañcahi aṅgehi samannāgato mātugāmo ekantamanāpo hoti purisassā’’ti. Paṭhamaṃ.

280. «Монахи, женщина, наделённая пятью качествами, совершенно не мила мужчине. Какими пятью? Она некрасива, небогата, безнравственна, ленива и не имеет потомства. Монахи, женщина, наделённая этими пятью качествами, совершенно не мила мужчине. Монахи, женщина, наделённая пятью качествами, совершенно мила мужчине. Какими пятью? Она красива, богата, нравственна, умела и деятельна, и имеет потомство. Монахи, женщина, наделённая этими пятью качествами, совершенно мила мужчине». Первая.


2. Purisasuttaṃ

2. Сутта о мужчине


281. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato puriso ekantaamanāpo hoti mātugāmassa. Katamehi pañcahi? Na ca rūpavā hoti, na ca bhogavā hoti, na ca sīlavā hoti, alaso ca hoti, pajañcassa na labhati – imehi kho, bhikkhave, pañcahi aṅgehi samannāgato puriso ekantaamanāpo hoti mātugāmassa. Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato puriso ekantamanāpo hoti mātugāmassa. Katamehi pañcahi? Rūpavā ca hoti, bhogavā ca hoti, sīlavā ca hoti, dakkho ca hoti analaso, pajañcassa labhati – imehi kho, bhikkhave, pañcahi aṅgehi samannāgato puriso ekantamanāpo hoti mātugāmassā’’ti. Dutiyaṃ.

281. «Монахи, мужчина, наделённый пятью качествами, совершенно не мил женщине. Какими пятью? Он некрасив, небогат, безнравственен, ленив и не имеет потомства. Монахи, мужчина, наделённый этими пятью качествами, совершенно не мил женщине. Монахи, мужчина, наделённый пятью качествами, совершенно мил женщине. Какими пятью? Он красив, богат, нравственен, умел и деятелен, и имеет потомство. Монахи, мужчина, наделённый этими пятью качествами, совершенно мил женщине». Вторая.


3. Āveṇikadukkhasuttaṃ

3. Сутта об особых страданиях


282. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, mātugāmassa āveṇikāni dukkhāni, yāni mātugāmo paccanubhoti, aññatreva purisehi. Katamāni pañca? Idha, bhikkhave[Pg.437], mātugāmo daharova samāno patikulaṃ gacchati, ñātakehi vinā hoti. Idaṃ, bhikkhave, mātugāmassa paṭhamaṃ āveṇikaṃ dukkhaṃ, yaṃ mātugāmo paccanubhoti, aññatreva purisehi. Puna caparaṃ, bhikkhave, mātugāmo utunī hoti. Idaṃ, bhikkhave, mātugāmassa dutiyaṃ āveṇikaṃ dukkhaṃ, yaṃ mātugāmo paccanubhoti, aññatreva purisehi. Puna caparaṃ, bhikkhave, mātugāmo gabbhinī hoti. Idaṃ, bhikkhave, mātugāmassa tatiyaṃ āveṇikaṃ dukkhaṃ, yaṃ mātugāmo paccanubhoti, aññatreva purisehi. Puna caparaṃ, bhikkhave, mātugāmo vijāyati. Idaṃ, bhikkhave, mātugāmassa catutthaṃ āveṇikaṃ dukkhaṃ, yaṃ mātugāmo paccanubhoti, aññatreva purisehi. Puna caparaṃ, bhikkhave, mātugāmo purisassa pāricariyaṃ upeti. Idaṃ kho, bhikkhave, mātugāmassa pañcamaṃ āveṇikaṃ dukkhaṃ, yaṃ mātugāmo paccanubhoti, aññatreva purisehi. Imāni kho, bhikkhave, pañca mātugāmassa āveṇikāni dukkhāni, yāni mātugāmo paccanubhoti, aññatreva purisehī’’ti. Tatiyaṃ.

282. «Монахи, есть пять видов страданий, особых для женщины, которые испытывает женщина, но не мужчина. Какие пять? Здесь, монахи, будучи ещё молодой, женщина уходит жить в семью мужа и разлучается со своими родственниками. Это первое особое страдание женщины, которое она испытывает, но не мужчина. Кроме того, монахи, у женщины бывает менструация. Это второе особое страдание женщины, которое она испытывает, но не мужчина. Кроме того, монахи, женщина становится беременной. Это третье особое страдание женщины, которое она испытывает, но не мужчина. Кроме того, монахи, женщина рожает. Это четвёртое особое страдание женщины, которое она испытывает, но не мужчина. Кроме того, монахи, женщина прислуживает мужчине. Это пятое особое страдание женщины, которое она испытывает, но не мужчина. Таковы, монахи, пять видов страданий, особых для женщины, которые испытывает женщина, но не мужчина». Третья.


4. Tīhidhammehisuttaṃ

4. Сутта о трёх качествах


283. ‘‘Tīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato mātugāmo yebhuyyena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Katamehi tīhi? Idha, bhikkhave, mātugāmo pubbaṇhasamayaṃ maccheramalapariyuṭṭhitena cetasā agāraṃ ajjhāvasati. Majjhanhikasamayaṃ issāpariyuṭṭhitena cetasā agāraṃ ajjhāvasati. Sāyanhasamayaṃ kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā agāraṃ ajjhāvasati. Imehi kho, bhikkhave, tīhi dhammehi samannāgato mātugāmo yebhuyyena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī’’ti. Catutthaṃ.

283. «Монахи, будучи наделена тремя качествами, женщина после распада тела, после смерти, как правило, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду. Какими тремя? Здесь, монахи, утром женщина пребывает дома с умом, охваченным грязью скупости. В полдень она пребывает дома с умом, охваченным завистью. Вечером она пребывает дома с умом, охваченным чувственной страстью. Монахи, будучи наделена этими тремя качествами, женщина после распада тела, после смерти, как правило, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду». Четвёртая.


5. Kodhanasuttaṃ

5. Сутта о гневливости


284. Atha kho āyasmā anuruddho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā anuruddho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, mātugāmaṃ passāmi dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantaṃ. Katīhi nu kho, bhante, dhammehi samannāgato mātugāmo [Pg.438] kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī’’ti?

284. Тогда почтенный Ануруддха подошёл к Благословенному, поклонился ему и сел рядом. Сидя рядом, почтенный Ануруддха сказал Благословенному: «Господин, здесь я вижу женщин с помощью божественного ока, очищенного и превосходящего человеческое, которые после распада тела, после смерти, перерождаются в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду. Сколькими же качествами, Господин, должна быть наделена женщина, чтобы после распада тела, после смерти, переродиться в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду?»


‘‘Pañcahi kho, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Assaddho ca hoti, ahiriko ca hoti, anottappī ca hoti, kodhano ca hoti, duppañño ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī’’ti. Pañcamaṃ.

«Ануруддха, будучи наделена пятью качествами, женщина после распада тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду. Какими пятью? Она не имеет веры, бесстыдна, не боится совершить проступок, гневлива и немудра. Ануруддха, будучи наделена этими пятью качествами, женщина после распада тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду». Пятая.


6. Upanāhīsuttaṃ

6. Сутта о враждебности


285. ‘‘Pañcahi, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Assaddho ca hoti, ahiriko ca hoti, anottappī ca hoti, upanāhī ca hoti, duppañño ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī’’ti. Chaṭṭhaṃ.

285. «Ануруддха, будучи наделена пятью качествами, женщина после распада тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду. Какими пятью? Она не имеет веры, бесстыдна, не боится совершить проступок, злопамятна и немудра. Ануруддха, будучи наделена этими пятью качествами, женщина после распада тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду». Шестая.


7. Issukīsuttaṃ

7. Сутта о завистливости


286. ‘‘Pañcahi, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Assaddho ca hoti, ahiriko ca hoti, anottappī ca hoti, issukī ca hoti, duppañño ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī’’ti. Sattamaṃ.

286. «Ануруддха, будучи наделена пятью качествами, женщина после распада тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду. Какими пятью? Она не имеет веры, бесстыдна, не боится совершить проступок, завистлива и немудра. Ануруддха, будучи наделена этими пятью качествами, женщина после распада тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду». Седьмая.


8. Maccharīsuttaṃ

8. Сутта о скупости


287. ‘‘Pañcahi, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Assaddho ca hoti, ahiriko ca hoti, anottappī ca hoti, maccharī ca hoti, duppañño ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi [Pg.439] dhammehi samannāgato mātugāmo…pe… apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī’’ti. Aṭṭhamaṃ.

287. «Ануруддха, будучи наделена пятью качествами, женщина после распада тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду. Какими пятью? Она не имеет веры, бесстыдна, не боится совершить проступок, скупа и немудра. Ануруддха, будучи наделена этими пятью качествами, женщина… [и так далее]… перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду». Восьмая.


9. Aticārīsuttaṃ

9. Сутта о неверности


288. ‘‘Pañcahi, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo…pe… apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Assaddho ca hoti, ahiriko ca hoti, anottappī ca hoti, aticārī ca hoti, duppañño ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo…pe… upapajjatī’’ti. Navamaṃ.

288. «Ануруддха, будучи наделена пятью качествами… [и так далее]… перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду. Какими пятью? Она не имеет веры, бесстыдна, не боится совершить проступок, неверна и немудра. Ануруддха, будучи наделена этими пятью качествами, женщина… [и так далее]… перерождается [в аду]». Девятая.


10. Dussīlasuttaṃ

10. Сутта о безнравственности


289. ‘‘Pañcahi, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo…pe… nirayaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Assaddho ca hoti, ahiriko ca hoti, anottappī ca hoti, dussīlo ca hoti, duppañño ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo…pe… nirayaṃ upapajjatī’’ti. Dasamaṃ.

289. «Ануруддха, будучи наделена пятью качествами… [и так далее]… перерождается в аду. Какими пятью? Она не имеет веры, бесстыдна, не боится совершить проступок, безнравственна и немудра. Ануруддха, будучи наделена этими пятью качествами, женщина… [и так далее]… перерождается в аду». Десятая.


11. Appassutasuttaṃ

11. Сутта о малой учёности


290. ‘‘Pañcahi, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo…pe… nirayaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Assaddho ca hoti, ahiriko ca hoti, anottappī ca hoti, appassuto ca hoti, duppañño ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo…pe… nirayaṃ upapajjatī’’ti. Ekādasamaṃ.

290. «Ануруддха, будучи наделена пятью качествами… [и так далее]… перерождается в аду. Какими пятью? Она не имеет веры, бесстыдна, не боится совершить проступок, малоучёна и немудра. Ануруддха, будучи наделена этими пятью качествами, женщина… [и так далее]… перерождается в аду». Одиннадцатая.


12. Kusītasuttaṃ

12. Сутта о лени


291. ‘‘Pañcahi, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo…pe… nirayaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Assaddho ca hoti, ahiriko ca hoti, anottappī ca hoti, kusīto ca hoti, duppañño ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo…pe… apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī’’ti. Dvādasamaṃ.

291. «Ануруддха, будучи наделена пятью качествами… [и так далее]… перерождается в аду. Какими пятью? Она не имеет веры, бесстыдна, не боится совершить проступок, ленива и немудра. Ануруддха, будучи наделена этими пятью качествами, женщина… [и так далее]… перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду». Двенадцатая.


13. Muṭṭhassatisuttaṃ

13. Сутта о забывчивости


292. ‘‘Pañcahi[Pg.440], anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo…pe… nirayaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Assaddho ca hoti, ahiriko ca hoti, anottappī ca hoti, muṭṭhassati ca hoti, duppañño ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo…pe… nirayaṃ upapajjatī’’ti. Terasamaṃ.

292. «Ануруддха, будучи наделена пятью качествами… [и так далее]… перерождается в аду. Какими пятью? Она не имеет веры, бесстыдна, не боится совершить проступок, забывчива и немудра. Ануруддха, будучи наделена этими пятью качествами, женщина… [и так далее]… перерождается в аду». Тринадцатая.


14. Pañcaverasuttaṃ

14. Сутта о пяти враждебных действиях


293. ‘‘Pañcahi, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo…pe… nirayaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Pāṇātipātī ca hoti, adinnādāyī ca hoti, kāmesumicchācārī ca hoti, musāvādī ca hoti, surāmerayamajjappamādaṭṭhāyī ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī’’ti. Cuddasamaṃ.

293. «Ануруддха, будучи наделена пятью качествами… [и так далее]… перерождается в аду. Какими пятью? Она уничтожает живых существ, берёт то, что не дано, совершает прелюбодеяние, лжёт и употребляет хмельные напитки — вино и алкоголь, вызывающие беспечность. Ануруддха, будучи наделена этими пятью качествами, женщина после распада тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в мире упадка, в аду». Четырнадцатая.


Paṭhamapeyyālavaggo.

Первая глава повторений [завершена].


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Mātugāmo puriso ca, āveṇikā tidhammo ca ;

Kodhano upanāhī ca, issukī maccharena ca;

Aticārī ca dussīlo, appassuto ca kusīto;

Muṭṭhassati pañcaveraṃ, kaṇhapakkhe pakāsito.

«Женщина» и «Мужчина», «Особые [страдания]» и «Три качества», «Гневливая», «Злопамятная», «Завистливая» и «Скупая», «Неверная» и «Безнравственная», «Малоучёная» и «Ленивая», «Забывчивая», «Пять враждебных действий» — так провозглашена тёмная сторона.


2. Dutiyapeyyālavaggo

2. Вторая глава повторений


1. Akkodhanasuttaṃ

1. Сутта о негневливости


294. Atha kho āyasmā anuruddho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā anuruddho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, mātugāmaṃ passāmi dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena [Pg.441] kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantaṃ. Katīhi nu kho, bhante, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatī’’ti?

294. Тогда почтенный Ануруддха подошёл к Благословенному, поклонился ему… [и так далее]… Сидя рядом, почтенный Ануруддха сказал Благословенному: «Господин, здесь я вижу женщин с помощью божественного ока, очищенного и превосходящего человеческое, которые после распада тела, после смерти, перерождаются в счастливом уделе, в небесном мире. Сколькими же качествами, Господин, должна быть наделена женщина, чтобы после распада тела, после смерти, переродиться в счастливом уделе, в небесном мире?»


‘‘Pañcahi kho, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Saddho ca hoti, hirimā ca hoti, ottappī ca hoti, akkodhano ca hoti, paññavā ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatī’’ti. Paṭhamaṃ.

«Ануруддха, женщина, наделённая пятью качествами, с распадом тела, после смерти, перерождается в благом уделе, в небесном мире. Какими пятью? Она обладает верой, обладает стыдом, обладает страхом перед проступками, не гневлива и мудра. Женщина, наделённая этими пятью качествами, Ануруддха, с распадом тела, после смерти, перерождается в благом уделе, в небесном мире». Первая.


2. Anupanāhīsuttaṃ

2. Анупанахи сутта (Сутра о недержании злобы)


295. ‘‘Pañcahi, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Saddho ca hoti, hirimā ca hoti, ottappī ca hoti, anupanāhī ca hoti, paññavā ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatī’’ti. Dutiyaṃ.

295. «Ануруддха, женщина, наделённая пятью качествами, с распадом тела, после смерти, перерождается в благом уделе, в небесном мире. Какими пятью? Она обладает верой, обладает стыдом, обладает страхом перед проступками, не держит злобы и мудра. Женщина, наделённая этими пятью качествами, Ануруддха, с распадом тела, после смерти, перерождается в благом уделе, в небесном мире». Вторая.


3. Anissukīsuttaṃ

3. Аниссуки сутта (Сутра о независтливости)


296. ‘‘Pañcahi, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Saddho ca hoti, hirimā ca hoti, ottappī ca hoti, anissukī ca hoti, paññavā ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatī’’ti. Tatiyaṃ.

296. «Ануруддха, женщина, наделённая пятью качествами, с распадом тела, после смерти, перерождается в благом уделе, в небесном мире. Какими пятью? Она обладает верой, обладает стыдом, обладает страхом перед проступками, независтлива и мудра. Женщина, наделённая этими пятью качествами, Ануруддха, с распадом тела, после смерти, перерождается в благом уделе, в небесном мире». Третья.


4. Amaccharīsuttaṃ

4. Амаччхари сутта (Сутра о нескупости)


297. Amaccharī ca hoti, paññavā ca hoti…pe…. Catutthaṃ.

297. «Она нескупа и мудра... [и так далее]...» Четвёртая.


5. Anaticārīsuttaṃ

5. Анатичари сутта (Сутра о верности мужу)


298. Anaticārī ca hoti, paññavā ca hoti…pe…. Pañcamaṃ.

298. «Она верна своему мужу и мудра... [и так далее]...» Пятая.


6. Susīlasuttaṃ

6. Сусила сутта (Сутра о добродетели)


299. Sīlavā ca hoti, paññavā ca hoti…pe…. Chaṭṭhaṃ.

299. «Она добродетельна и мудра... [и так далее]...» Шестая.


7. Bahussutasuttaṃ

7. Бахуссута сутта (Сутра о глубоких познаниях)


300. Bahussuto [Pg.442] ca hoti, paññavā ca hoti…pe…. Sattamaṃ.

300. «Она обладает глубокими познаниями и мудра... [и так далее]...» Седьмая.


8. Āraddhavīriyasuttaṃ

8. Араддхавирия сутта (Сутра о приложенном усердии)


301. Āraddhavīriyo ca hoti, paññavā ca hoti…pe…. Aṭṭhamaṃ.

301. «Она усердна и мудра... [и так далее]...» Восьмая.


9. Upaṭṭhitassatisuttaṃ

9. Упаттхитасати сутта (Сутра об осознанности)


302. ‘‘Upaṭṭhitassati ca hoti, paññavā ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatī’’ti. Navamaṃ.

302. «Она осознанна и мудра. Женщина, наделённая этими пятью качествами, Ануруддха, с распадом тела, после смерти, перерождается в благом уделе, в небесном мире». Девятая.


Ime aṭṭha suttantasaṅkhepā.

Таковы восемь кратких сутт.


10. Pañcasīlasuttaṃ

10. Панчасила сутта (Сутра о пяти правилах поведения)


303. ‘‘Pañcahi, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Katamehi pañcahi? Pāṇātipātā paṭivirato ca hoti, adinnādānā paṭivirato ca hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato ca hoti, musāvādā paṭivirato ca hoti, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭivirato ca hoti – imehi kho, anuruddha, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatī’’ti. Dasamaṃ.

303. «Ануруддха, женщина, наделённая пятью качествами, с распадом тела, после смерти, перерождается в благом уделе, в небесном мире. Какими пятью? Она воздерживается от уничтожения живых существ, воздерживается от взятия того, что не дано, воздерживается от неблаговидного поведения в чувственных удовольствиях, воздерживается от ложной речи, воздерживается от употребления вина, пива и опьяняющих напитков, вызывающих беспечность. Женщина, наделённая этими пятью качествами, Ануруддха, с распадом тела, после смерти, перерождается в благом уделе, в небесном мире». Десятая.


Dutiyapeyyālavaggo.

Вторая глава повторений (Пеяла-вагга) завершена.


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Dutiye ca akkodhano, anupanāhī anissukī;

Amaccharī anaticārī, sīlavā ca bahussuto;

Vīriyaṃ sati sīlañca, sukkapakkhe pakāsito.

«Во второй [главе] провозглашены качества светлой стороны: негневливость, недержание злобы, независтливость, нескупость, верность мужу, добродетельность, глубокие познания, усердие, осознанность и пять правил поведения».


3. Balavaggo

3. Балавагго (Глава о силах)


1. Visāradasuttaṃ

1. Висарада сутта (Сутра об уверенности)


304. ‘‘Pañcimāni[Pg.443], bhikkhave, mātugāmassa balāni. Katamāni pañca? Rūpabalaṃ, bhogabalaṃ, ñātibalaṃ, puttabalaṃ, sīlabalaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañca mātugāmassa balāni. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi balehi samannāgato mātugāmo visārado agāraṃ ajjhāvasatī’’ti. Paṭhamaṃ.

304. «Монахи, есть пять сил женщины. Каковы эти пять? Сила красоты, сила богатства, сила родственников, сила сыновей и сила добродетели. Таковы, монахи, пять сил женщины. Женщина, наделённая этими пятью силами, монахи, живёт дома уверенно». Первая.


2. Pasayhasuttaṃ

2. Пасайха сутта (Сутра о подчинении)


305. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, mātugāmassa balāni. Katamāni pañca? Rūpabalaṃ, bhogabalaṃ, ñātibalaṃ, puttabalaṃ, sīlabalaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañca mātugāmassa balāni. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi balehi samannāgato mātugāmo sāmikaṃ pasayha agāraṃ ajjhāvasatī’’ti. Dutiyaṃ.

305. «Монахи, есть пять сил женщины. Каковы эти пять? Сила красоты, сила богатства, сила родственников, сила сыновей и сила добродетели. Таковы, монахи, пять сил женщины. Женщина, наделённая этими пятью силами, монахи, живёт дома, подчинив себе мужа». Вторая.


3. Abhibhuyyasuttaṃ

3. Абхибхуйя сутта (Сутра о господстве)


306. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, mātugāmassa balāni. Katamāni pañca? Rūpabalaṃ, bhogabalaṃ, ñātibalaṃ, puttabalaṃ, sīlabalaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañca mātugāmassa balāni. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi balehi samannāgato mātugāmo sāmikaṃ abhibhuyya vattatī’’ti. Tatiyaṃ.

306. «Монахи, есть пять сил женщины. Каковы эти пять? Сила красоты, сила богатства, сила родственников, сила сыновей и сила добродетели. Таковы, монахи, пять сил женщины. Женщина, наделённая этими пятью силами, монахи, живёт, властвуя над своим мужем». Третья.


4. Ekasuttaṃ

4. Эка сутта (Сутра об одной силе)


307. ‘‘Ekena ca kho, bhikkhave, balena samannāgato puriso mātugāmaṃ abhibhuyya vattati. Katamena ekena balena? Issariyabalena abhibhūtaṃ mātugāmaṃ neva rūpabalaṃ tāyati, na bhogabalaṃ tāyati, na ñātibalaṃ tāyati, na puttabalaṃ tāyati, na sīlabalaṃ tāyatī’’ti. Catutthaṃ.

307. «Монахи, мужчина, наделённый лишь одной силой, живёт, властвуя над женщиной. Какова эта одна сила? Сила власти. Когда женщина подчинена силе власти, её не может защитить ни сила красоты, ни сила богатства, ни сила родственников, ни сила сыновей, ни сила добродетели». Четвёртая.


5. Aṅgasuttaṃ

5. Анга сутта (Сутра о составляющих)


308. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, mātugāmassa balāni. Katamāni pañca? Rūpabalaṃ, bhogabalaṃ, ñātibalaṃ, puttabalaṃ, sīlabalaṃ. Rūpabalena ca, bhikkhave, mātugāmo samannāgato hoti, na ca bhogabalena – evaṃ so tenaṅgena aparipūro hoti. Yato ca kho, bhikkhave, mātugāmo rūpabalena ca samannāgato hoti, bhogabalena ca – evaṃ so tenaṅgena paripūro hoti. Rūpabalena [Pg.444] ca, bhikkhave, mātugāmo samannāgato hoti, bhogabalena ca, na ca ñātibalena – evaṃ so tenaṅgena aparipūro hoti. Yato ca kho, bhikkhave, mātugāmo rūpabalena ca samannāgato hoti, bhogabalena ca, ñātibalena ca – evaṃ so tenaṅgena paripūro hoti. Rūpabalena ca, bhikkhave, mātugāmo samannāgato hoti, bhogabalena ca, ñātibalena ca, na ca puttabalena – evaṃ so tenaṅgena aparipūro hoti. Yato ca kho, bhikkhave, mātugāmo rūpabalena ca samannāgato hoti, bhogabalena ca, ñātibalena ca, puttabalena ca – evaṃ so tenaṅgena paripūro hoti. Rūpabalena ca, bhikkhave, mātugāmo samannāgato hoti, bhogabalena ca, ñātibalena ca, puttabalena ca, na ca sīlabalena – evaṃ so tenaṅgena aparipūro hoti. Yato ca kho, bhikkhave, mātugāmo rūpabalena ca samannāgato hoti, bhogabalena ca, ñātibalena ca, puttabalena ca, sīlabalena ca – evaṃ so tenaṅgena paripūro hoti. Imāni kho, bhikkhave, pañca mātugāmassa balānī’’ti. Pañcamaṃ.

308. «Монахи, есть пять сил женщины. Каковы эти пять? Сила красоты, сила богатства, сила родственников, сила сыновей, сила добродетели. Если, монахи, женщина наделена силой красоты, но не силой богатства, то в этом отношении она несовершенна. Но если, монахи, женщина наделена и силой красоты, и силой богатства, то в этом отношении она совершенна. Если, монахи, женщина наделена силами красоты и богатства, но не силой родственников, то в этом отношении она несовершенна. Но если, монахи, женщина наделена силами красоты, богатства, а также силой родственников, то в этом отношении она совершенна. Если, монахи, женщина наделена силами красоты, богатства и родственников, но не силой сыновей, то в этом отношении она несовершенна. Но если, монахи, женщина наделена силами красоты, богатства, родственников, а также силой сыновей, то в этом отношении она совершенна. Если, монахи, женщина наделена силами красоты, богатства, родственников и сыновей, но не силой добродетели, то в этом отношении она несовершенна. Но если, монахи, женщина наделена силами красоты, богатства, родственников, сыновей, а также силой добродетели, то в этом отношении она совершенна. Таковы, монахи, пять сил женщины». Пятая.


6. Nāsentisuttaṃ

6. Насенти сутта (Сутра об изгнании)


309. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, mātugāmassa balāni. Katamāni pañca? Rūpabalaṃ, bhogabalaṃ, ñātibalaṃ, puttabalaṃ, sīlabalaṃ. Rūpabalena ca, bhikkhave, mātugāmo samannāgato hoti, na ca sīlabalena, nāsenteva naṃ, kule na vāsenti. Rūpabalena ca, bhikkhave, mātugāmo samannāgato hoti, bhogabalena ca, na ca sīlabalena, nāsenteva naṃ, kule na vāsenti. Rūpabalena ca, bhikkhave, mātugāmo samannāgato hoti, bhogabalena ca, ñātibalena ca, na ca sīlabalena, nāsenteva naṃ, kule na vāsenti. Rūpabalena ca, bhikkhave, mātugāmo samannāgato hoti, bhogabalena ca, ñātibalena ca, puttabalena ca, na ca sīlabalena, nāsenteva naṃ, kule na vāsenti. Sīlabalena ca, bhikkhave, mātugāmo samannāgato hoti, na ca rūpabalena, vāsenteva naṃ, kule na nāsenti. Sīlabalena ca, bhikkhave, mātugāmo samannāgato hoti, na ca bhogabalena, vāsenteva naṃ, kule na nāsenti. Sīlabalena ca, bhikkhave, mātugāmo samannāgato hoti, na ca ñātibalena, vāsenteva naṃ, kule na nāsenti. Sīlabalena ca, bhikkhave, mātugāmo samannāgato hoti, na ca puttabalena, vāsenteva naṃ, kule na nāsenti. Imāni kho, bhikkhave, pañca mātugāmassa balānī’’ti. Chaṭṭhaṃ.

309. «Монахи, есть пять сил женщины. Каковы эти пять? Сила красоты, сила богатства, сила родственников, сила сыновей, сила добродетели. Если, монахи, женщина наделена силой красоты, но не силой добродетели, её изгоняют, её не оставляют в семье. Если, монахи, женщина наделена силами красоты и богатства, но не силой добродетели, её изгоняют, её не оставляют в семье. Если, монахи, женщина наделена силами красоты, богатства и родственников, но не силой добродетели, её изгоняют, её не оставляют в семье. Если, монахи, женщина наделена силами красоты, богатства, родственников и сыновей, но не силой добродетели, её изгоняют, её не оставляют в семье. Но если, монахи, женщина наделена силой добродетели, пусть даже она не наделена силой красоты, её оставляют в семье, её не изгоняют. Если, монахи, женщина наделена силой добродетели, пусть даже она не наделена силой богатства, её оставляют в семье, её не изгоняют. Если, монахи, женщина наделена силой добродетели, пусть даже она не наделена силой родственников, её оставляют в семье, её не изгоняют. Если, монахи, женщина наделена силой добродетели, пусть даже она не наделена силой сыновей, её оставляют в семье, её не изгоняют. Таковы, монахи, пять сил женщины». Шестая.


7. Hetusuttaṃ

7. Хету сутта (Сутра о причине)


310. ‘‘Pañcimāni[Pg.445], bhikkhave, mātugāmassa balāni. Katamāni pañca? Rūpabalaṃ, bhogabalaṃ, ñātibalaṃ, puttabalaṃ, sīlabalaṃ. Na, bhikkhave, mātugāmo rūpabalahetu vā bhogabalahetu vā ñātibalahetu vā puttabalahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Sīlabalahetu kho, bhikkhave, mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Imāni kho, bhikkhave, pañca mātugāmassa balānī’’ti. Sattamaṃ.

310. «Монахи, есть пять сил женщины. Каковы эти пять? Сила красоты, сила богатства, сила родственников, сила сыновей, сила добродетели. Монахи, не благодаря силе красоты, или силе богатства, или силе родственников, или силе сыновей женщина с распадом тела, после смерти, перерождается в благом уделе, в небесном мире. Именно благодаря силе добродетели, монахи, женщина с распадом тела, после смерти, перерождается в благом уделе, в небесном мире. Таковы, монахи, пять сил женщины». Седьмая.


8. Ṭhānasuttaṃ

8. Тхана сутта (Сутра о положениях)


311. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, ṭhānāni dullabhāni akatapuññena mātugāmena. Katamāni pañca? Patirūpe kule jāyeyyanti – idaṃ, bhikkhave, paṭhamaṃ ṭhānaṃ dullabhaṃ akatapuññena mātugāmena. Patirūpe kule jāyitvā patirūpaṃ kulaṃ gaccheyyanti – idaṃ, bhikkhave, dutiyaṃ ṭhānaṃ dullabhaṃ akatapuññena mātugāmena. Patirūpe kule jāyitvā, patirūpaṃ kulaṃ gantvā, asapatti agāraṃ ajjhāvaseyyanti – idaṃ, bhikkhave, tatiyaṃ ṭhānaṃ dullabhaṃ akatapuññena mātugāmena. Patirūpe kule jāyitvā, patirūpaṃ kulaṃ gantvā, asapatti agāraṃ ajjhāvasantī puttavatī assanti – idaṃ, bhikkhave, catutthaṃ ṭhānaṃ dullabhaṃ akatapuññena mātugāmena. Patirūpe kule jāyitvā, patirūpaṃ kulaṃ gantvā, asapatti agāraṃ ajjhāvasantī puttavatī samānā sāmikaṃ abhibhuyya vatteyyanti – idaṃ, bhikkhave, pañcamaṃ ṭhānaṃ dullabhaṃ akatapuññena mātugāmena. Imāni kho, bhikkhave, pañca ṭhānāni dullabhāni akatapuññena mātugāmenāti.

311. «Монахи, есть пять положений, которые трудно обрести женщине, не совершавшей заслуг. Каковы эти пять? Она может желать: „О, если бы мне родиться в подходящей семье!“ — это первое положение, которое трудно обрести женщине, не совершавшей заслуг. Она может желать: „Родившись в подходящей семье, о, если бы мне выйти замуж в подходящую семью!“ — это второе положение, которое трудно обрести женщине, не совершавшей заслуг. Она может желать: „Родившись в подходящей семье и выйдя замуж в подходящую семью, о, если бы мне жить дома без соперниц!“ — это третье положение, которое трудно обрести женщине, не совершавшей заслуг. Она может желать: „Родившись в подходящей семье, выйдя замуж в подходящую семью и живя дома без соперниц, о, если бы мне родить сыновей!“ — это четвёртое положение, которое трудно обрести женщине, не совершавшей заслуг. Она может желать: „Родившись в подходящей семье, выйдя замуж в подходящую семью, живя дома без соперниц и родив сыновей, о, если бы мне жить, подчинив себе мужа!“ — это пятое положение, которое трудно обрести женщине, не совершавшей заслуг. Таковы, монахи, пять положений, которые трудно обрести женщине, не совершавшей заслуг».


‘‘Pañcimāni, bhikkhave, ṭhānāni sulabhāni katapuññena mātugāmena. Katamāni pañca? Patirūpe kule jāyeyyanti – idaṃ, bhikkhave, paṭhamaṃ ṭhānaṃ sulabhaṃ katapuññena mātugāmena. Patirūpe kule jāyitvā patirūpaṃ kulaṃ gaccheyyanti – idaṃ, bhikkhave, dutiyaṃ ṭhānaṃ sulabhaṃ katapuññena mātugāmena. Patirūpe kule jāyitvā patirūpaṃ kulaṃ gantvā asapatti agāraṃ ajjhāvaseyyanti – idaṃ, bhikkhave, tatiyaṃ ṭhānaṃ sulabhaṃ katapuññena mātugāmena. Patirūpe kule jāyitvā patirūpaṃ kulaṃ gantvā asapatti agāraṃ ajjhāvasantī puttavatī assanti – idaṃ, bhikkhave, catutthaṃ ṭhānaṃ sulabhaṃ katapuññena mātugāmena. Patirūpe kule jāyitvā patirūpaṃ kulaṃ gantvā asapatti agāraṃ ajjhāvasantī [Pg.446] puttavatī samānā sāmikaṃ abhibhuyya vatteyyanti – idaṃ, bhikkhave, pañcamaṃ ṭhānaṃ sulabhaṃ katapuññena mātugāmena. Imāni kho, bhikkhave, pañca ṭhānāni sulabhāni katapuññena mātugāmenā’’ti. Aṭṭhamaṃ.

«Монахи, есть пять положений, которые легко обрести женщине, совершавшей заслуги. Каковы эти пять? Она может желать: „О, если бы мне родиться в подходящей семье!“ — это первое положение, которое легко обрести женщине, совершавшей заслуги. Она может желать: „Родившись в подходящей семье, о, если бы мне выйти замуж в подходящую семью!“ — это второе положение, которое легко обрести женщине, совершавшей заслуги. Она может желать: „Родившись в подходящей семье и выйдя замуж в подходящую семью, о, если бы мне жить дома без соперниц!“ — это третье положение, которое легко обрести женщине, совершавшей заслуги. Она может желать: „Родившись в подходящей семье, выйдя замуж в подходящую семью и живя дома без соперниц, о, если бы мне родить сыновей!“ — это четвёртое положение, которое легко обрести женщине, совершавшей заслуги. Она может желать: „Родившись в подходящей семье, выйдя замуж в подходящую семью, живя дома без соперниц и родив сыновей, о, если бы мне жить, подчинив себе мужа!“ — это пятое положение, которое легко обрести женщине, совершавшей заслуги. Таковы, монахи, пять положений, которые легко обрести женщине, совершавшей заслуги». Восьмая.


9. Pañcasīlavisāradasuttaṃ

9. Панчасилависарада сутта (Сутра об уверенности благодаря пяти правилам поведения)


312. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato mātugāmo visārado agāraṃ ajjhāvasati. Katamehi pañcahi? Pāṇātipātā paṭivirato ca hoti, adinnādānā paṭivirato ca hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato ca hoti, musāvādā paṭivirato ca hoti, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭivirato ca hoti – imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato mātugāmo visārado agāraṃ ajjhāvasatī’’ti. Navamaṃ.

312. «Бхиккху, женщина, наделённая пятью качествами, живёт дома уверенно. Какими пятью? Она воздерживается от уничтожения живых существ, воздерживается от взятия того, что не дано, воздерживается от неблаговидного сексуального поведения, воздерживается от ложной речи, воздерживается от употребления вина, хмельных напитков и опьяняющих веществ, вызывающих беспечность. Бхиккху, женщина, наделённая этими пятью качествами, живёт дома уверенно». Девятая.


10. Vaḍḍhīsuttaṃ

10. Ваддхи сутта


313. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, vaḍḍhīhi vaḍḍhamānā ariyasāvikā ariyāya vaḍḍhiyā vaḍḍhati sārādāyinī ca hoti varādāyinī ca kāyassa. Katamehi pañcahi? Saddhāya vaḍḍhati, sīlena vaḍḍhati, sutena vaḍḍhati, cāgena vaḍḍhati, paññāya vaḍḍhati – imehi kho, bhikkhave, pañcahi vaḍḍhīhi vaḍḍhamānā ariyasāvikā ariyāya vaḍḍhiyā vaḍḍhati, sārādāyinī ca hoti, varādāyinī ca kāyassā’’ti.

313. «Бхиккху, возрастая в пяти видах роста, благородная ученица возрастает благородным ростом, обретая суть и обретая лучшее в этом телесном существовании. В каких пяти? Она возрастает в вере, возрастает в нравственности, возрастает в познании, возрастает в щедрости, возрастает в мудрости. Возрастая в этих пяти видах роста, бхиккху, благородная ученица возрастает благородным ростом, обретая суть и обретая лучшее в этом телесном существовании».


‘‘Saddhāya sīlena ca yādha vaḍḍhati,Paññāya cāgena sutena cūbhayaṃ;

Sā tādisī sīlavatī upāsikā,Ādīyati sāramidheva attano’’ti. dasamaṃ;

«Кто возрастает здесь в вере и нравственности, в мудрости, щедрости и познании — в обоих отношениях, такая добродетельная мирянка обретает прямо здесь суть для себя». Десятая.


Balavaggo tatiyo.

Третья глава о силах.


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Visāradā pasayha abhibhuyya, ekaṃ aṅgena pañcamaṃ;

Nāsenti hetu ṭhānañca, visārado vaḍḍhinā dasāti.

«Уверенная», «Силой», «Превосходя», одна с «Качествами» пятая, «Губят», «Причина» и «Положение», «Уверенная», «Рост» — таковы десять.


Mātugāmasaṃyuttaṃ samattaṃ.

Совместное собрание о женщинах завершено.


4. Jambukhādakasaṃyuttaṃ

4. Джамбукхадака самьютта


1. Nibbānapañhāsuttaṃ

1. Ниббанапаньха сутта


314. Ekaṃ [Pg.447] samayaṃ āyasmā sāriputto magadhesu viharati nālakagāmake. Atha kho jambukhādako paribbājako yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho jambukhādako paribbājako āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –

314. Однажды достопочтенный Сарипутта пребывал в стране Магадха, в деревне Налака. Тогда странник Джамбукхадака подошёл к достопочтенному Сарипутте и обменялся с ним приветствиями. Обменявшись вежливыми и дружескими приветствиями, он сел сбоку. Сидя сбоку, странник Джамбукхадака обратился к достопочтенному Сарипутте с такими словами:


‘‘‘Nibbānaṃ, nibbāna’nti, āvuso sāriputta, vuccati. Katamaṃ nu kho, āvuso, nibbāna’’nti? ‘‘Yo kho, āvuso, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo – idaṃ vuccati nibbāna’’nti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā etassa nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā etassa nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti. ‘‘Katamo panāvuso, maggo katamā paṭipadā etassa nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo etassa nibbānassa sacchikiriyāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā etassa nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā etassa nibbānassa sacchikiriyāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Paṭhamaṃ.

«Друг Сарипутта, говорят: „Ниббана, ниббана“. Что же такое ниббана, друг?» — «Уничтожение страсти, уничтожение злобы, уничтожение заблуждения — это, друг, называется ниббаной». — «Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для осуществления этой ниббаны?» — «Есть путь, друг, есть практика для осуществления этой ниббаны». — «И что же это за путь, друг, что это за практика для осуществления этой ниббаны?» — «Это, друг, Благородный восьмеричный путь, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильные действия, правильный образ жизни, правильное усилие, правильное памятование, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для осуществления этой ниббаны». — «Прекрасен этот путь, друг, прекрасна эта практика для осуществления этой ниббаны. И этого достаточно, друг Сарипутта, для прилежания». Первая.


2. Arahattapañhāsuttaṃ

2. Арахаттапаньха сутта


315. ‘‘‘Arahattaṃ, arahatta’nti, āvuso sāriputta, vuccati. Katamaṃ nu kho, āvuso, arahatta’’nti? ‘‘Yo kho, āvuso, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo – idaṃ vuccati arahatta’’nti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā etassa arahattassa sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā etassa arahattassa sacchikiriyāyā’’ti. ‘‘Katamo [Pg.448] panāvuso, maggo katamā paṭipadā etassa arahattassa sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo etassa arahattassa sacchikiriyāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho āvuso, maggo, ayaṃ paṭipadā etassa arahattassa sacchikiriyāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā etassa arahattassa sacchikiriyāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Dutiyaṃ.

315. «Друг Сарипутта, говорят: „Арахантство, арахантство“. Что же такое арахантство, друг?» — «Уничтожение страсти, уничтожение злобы, уничтожение заблуждения — это, друг, называется арахантством». — «Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для осуществления этого арахантства?» — «Есть путь, друг, есть практика для осуществления этого арахантства». — «И что же это за путь, друг, что это за практика для осуществления этого арахантства?» — «Это, друг, Благородный восьмеричный путь, а именно: правильное воззрение... правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для осуществления этого арахантства». — «Прекрасен этот путь, друг, прекрасна эта практика для осуществления этого арахантства. И этого достаточно, друг Сарипутта, для прилежания». Вторая.


3. Dhammavādīpañhāsuttaṃ

3. Дхаммавадипаньха сутта


316. ‘‘Ke nu kho, āvuso sāriputta, loke dhammavādino, ke loke suppaṭipannā, ke loke sugatā’’ti? ‘‘Ye kho, āvuso, rāgappahānāya dhammaṃ desenti, dosappahānāya dhammaṃ desenti, mohappahānāya dhammaṃ desenti, te loke dhammavādino. Ye kho, āvuso, rāgassa pahānāya paṭipannā, dosassa pahānāya paṭipannā, mohassa pahānāya paṭipannā, te loke suppaṭipannā. Yesaṃ kho, āvuso, rāgo pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṃ anuppādadhammo, doso pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṃ anuppādadhammo, moho pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṃ anuppādadhammo, te loke sugatā’’ti.

316. «Друг Сарипутта, кто в мире является проповедниками Дхаммы? Кто в мире практикует верно? Кто в мире является благополучно ушедшими?» — «Те, друг, кто проповедует Дхамму для устранения страсти, для устранения злобы, для устранения заблуждения — они в мире являются проповедниками Дхаммы. Те, друг, кто практикует ради устранения страсти, ради устранения злобы, ради устранения заблуждения — они в мире практикуют верно. Те же, друг, у кого страсть устранена, вырвана с корнем, сделана подобной обрубку пальмы, уничтожена так, что более не подлежит возникновению в будущем; у кого злоба устранена, вырвана с корнем, сделана подобной обрубку пальмы, уничтожена так, что более не подлежит возникновению в будущем; у кого заблуждение устранено, вырвано с корнем, сделано подобным обрубку пальмы, уничтожено так, что более не подлежит возникновению в будущем — они в мире являются благополучно ушедшими».


‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā etassa rāgassa dosassa mohassa pahānāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā etassa rāgassa dosassa mohassa pahānāyā’’ti. ‘‘Katamo, panāvuso, maggo katamā paṭipadā etassa rāgassa dosassa mohassa pahānāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo etassa rāgassa dosassa mohassa pahānāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā etassa rāgassa dosassa mohassa pahānāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etassa rāgassa dosassa mohassa pahānāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Tatiyaṃ.

«Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для устранения этой страсти, злобы и заблуждения?» — «Есть путь, друг, есть практика для устранения этой страсти, злобы и заблуждения». — «И что же это за путь, друг, что это за практика для устранения этой страсти, злобы и заблуждения?» — «Это, друг, Благородный восьмеричный путь, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильные действия, правильный образ жизни, правильное усилие, правильное памятование, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для устранения этой страсти, злобы и заблуждения». — «Прекрасен этот путь, друг, прекрасна эта практика для устранения этой страсти, злобы и заблуждения. И этого достаточно, друг Сарипутта, для прилежания». Третья.


4. Kimatthiyasuttaṃ

4. Киматтхия сутта


317. ‘‘Kimatthiyaṃ[Pg.449], āvuso sāriputta, samaṇe gotame brahmacariyaṃ vussatī’’ti? ‘‘Dukkhassa kho, āvuso, pariññatthaṃ bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’’ti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā etassa dukkhassa pariññāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā, etassa dukkhassa pariññāyā’’ti? ‘‘Katamo panāvuso, maggo katamā paṭipadā, etassa dukkhassa pariññāyā’’ti?

317. «С какой целью, друг Сарипутта, ведётся святая жизнь под руководством отшельника Готамы?» — «Ради полного постижения страдания, друг, ведётся святая жизнь под руководством Благословенного». — «Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для полного постижения этого страдания?» — «Есть путь, друг, есть практика для полного постижения этого страдания». — «И что же это за путь, друг, что это за практика для полного постижения этого страдания?»


‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, etassa dukkhassa pariññāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā etassa dukkhassa pariññāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etassa dukkhassa pariññāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Catutthaṃ.

«Это, друг, Благородный восьмеричный путь, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильные действия, правильный образ жизни, правильное усилие, правильное памятование, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для полного постижения этого страдания». — «Прекрасен этот путь, друг, прекрасна эта практика для полного постижения этого страдания. И этого достаточно, друг Сарипутта, для прилежания». Четвёртая.


5. Assāsappattasuttaṃ

5. Ассасаппатта сутта


318. ‘‘‘Assāsappatto, assāsappatto’ti, āvuso sāriputta, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, assāsappatto hotī’’ti? ‘‘Yato kho, āvuso, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, assāsappatto hotī’’ti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā, etassa assāsassa sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā, etassa assāsassa sacchikiriyāyā’’ti. ‘‘Katamo panāvuso, maggo katamā paṭipadā, etassa assāsassa sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo etassa assāsassa sacchikiriyāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā, etassa assāsassa sacchikiriyāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etassa assāsassa sacchikiriyāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Pañcamaṃ.

318. «Друг Сарипутта, говорят: „достигший утешения, достигший утешения“. В какой мере, друг, человек считается достигшим утешения?» — «Когда, друг, бхиккху понимает так, как есть на самом деле, возникновение, исчезновение, привлекательность, опасность и освобождение в отношении шести сфер контакта — в такой мере, друг, он считается достигшим утешения». — «Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для осуществления этого утешения?» — «Есть путь, друг, есть практика для осуществления этого утешения». — «И что же это за путь, друг, что это за практика для осуществления этого утешения?» — «Это, друг, Благородный восьмеричный путь, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильные действия, правильный образ жизни, правильное усилие, правильное памятование, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для осуществления этого утешения». — «Прекрасен этот путь, друг, прекрасна эта практика для осуществления этого утешения. И этого достаточно, друг Сарипутта, для прилежания». Пятая.


6. Paramassāsappattasuttaṃ

6. Парамассасаппатта сутта


319. ‘‘‘Paramassāsappatto, paramassāsappatto’ti, āvuso sāriputta, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, paramassāsappatto hotī’’ti? ‘‘Yato [Pg.450] kho, āvuso, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto hoti, ettāvatā kho, āvuso, paramassāsappatto hotī’’ti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā, etassa paramassāsassa sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā, etassa paramassāsassa sacchikiriyāyā’’ti. ‘‘Katamo pana, āvuso, maggo katamā paṭipadā, etassa paramassāsassa sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo etassa paramassāsassa sacchikiriyāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā, etassa paramassāsassa sacchikiriyāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etassa paramassāsassa sacchikiriyāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Chaṭṭhaṃ.

319. «Друг Сарипутта, говорят: „достигший высшего утешения, достигший высшего утешения“. В какой мере, друг, человек считается достигшим высшего утешения?» — «Когда, друг, постигнув так, как есть на самом деле, возникновение, исчезновение, привлекательность, опасность и освобождение в отношении шести сфер контакта, бхиккху освобождается благодаря нецеплянию — в такой мере, друг, он считается достигшим высшего утешения». — «Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для осуществления этого высшего утешения?» — «Есть путь, друг, есть практика для осуществления этого высшего утешения». — «И что же это за путь, друг, что это за практика для осуществления этого высшего утешения?» — «Это, друг, Благородный восьмеричный путь, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильные действия, правильный образ жизни, правильное усилие, правильное памятование, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для осуществления этого высшего утешения». — «Прекрасен этот путь, друг, прекрасна эта практика для осуществления этого высшего утешения. И этого достаточно, друг Сарипутта, для прилежания». Шестая.


7. Vedanāpañhāsuttaṃ

7. Веданапаньха сутта


320. ‘‘‘Vedanā, vedanā’ti, āvuso sāriputta, vuccati. Katamā nu kho, āvuso, vedanā’’ti? ‘‘Tisso imāvuso, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā kho, āvuso, tisso vedanā’’ti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā, etāsaṃ tissannaṃ vedanānaṃ pariññāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā, etāsaṃ tissannaṃ vedanānaṃ pariññāyā’’ti. ‘‘Katamo panāvuso, maggo katamā paṭipadā, etāsaṃ tissannaṃ vedanānaṃ pariññāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, etāsaṃ tissannaṃ vedanānaṃ pariññāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā, etāsaṃ tissannaṃ vedanānaṃ pariññāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etāsaṃ tissannaṃ vedanānaṃ pariññāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Sattamaṃ.

320. «Друг Сарипутта, говорят: „чувство, чувство“. Что же такое чувство, друг?» — «Есть, друг, эти три чувства. Какие три? Приятное чувство, болезненное чувство, ни-болезненное-ни-приятное чувство — вот, друг, эти три чувства». — «Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для полного постижения этих трёх чувств?» — «Есть путь, друг, есть практика для полного постижения этих трёх чувств». — «И что же это за путь, друг, что это за практика для полного постижения этих трёх чувств?» — «Это, друг, Благородный восьмеричный путь, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильные действия, правильный образ жизни, правильное усилие, правильное памятование, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для полного постижения этих трёх чувств». — «Прекрасен этот путь, друг, прекрасна эта практика для полного постижения этих трёх чувств. И этого достаточно, друг Сарипутта, для прилежания». Седьмая.


8. Āsavapañhāsuttaṃ

8. Асавапаньха сутта


321. ‘‘‘Āsavo, āsavo’ti, āvuso sāriputta, vuccati. Katamo nu kho, āvuso, āsavo’’ti? ‘‘Tayo me, āvuso, āsavā[Pg.451]. Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo – ime kho, āvuso, tayo āsavā’’ti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā etesaṃ āsavānaṃ pahānāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā etesaṃ āsavānaṃ pahānāyā’’ti. ‘‘Katamo panāvuso, maggo katamā paṭipadā etesaṃ āsavānaṃ pahānāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo etesaṃ āsavānaṃ pahānāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā, etesaṃ āsavānaṃ pahānāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etesaṃ āsavānaṃ pahānāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Aṭṭhamaṃ.

321. «— Друг Сарипутта, говорят: „асавы, асавы“. Что же такое асава, друг? — Есть, друг, эти три асавы: асава чувственности, асава существования, асава невежества. Вот, друг, эти три асавы. — Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для устранения этих асав? — Есть, друг, путь, есть практика для устранения этих асав. — Какой же, друг, путь, какая практика для устранения этих асав? — Это именно Благородный восьмеричный путь, друг, для устранения этих асав, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильное действие, правильный образ жизни, правильное усилие, правильная осознанность, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для устранения этих асав. — Прекрасен этот путь, друг, прекрасна практика для устранения этих асав. И этого достаточно, друг Сарипутта, для усердия». Восьмая (сутта).


9. Avijjāpañhāsuttaṃ

9. Сутта о вопросе о невежестве


322. ‘‘‘Avijjā, avijjā’ti, āvuso sāriputta, vuccati. Katamā nu kho, āvuso, avijjā’’ti? ‘‘Yaṃ kho, āvuso, dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ – ayaṃ vuccatāvuso, avijjā’’ti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā, etissā avijjāya pahānāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā, etissā avijjāya pahānāyā’’ti. ‘‘Katamo panāvuso, maggo katamā paṭipadā, etissā avijjāya pahānāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, etissā avijjāya pahānāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā, etissā avijjāya pahānāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etissā avijjāya pahānāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Navamaṃ.

322. «— Друг Сарипутта, говорят: „невежество, невежество“. Что же такое невежество, друг? — Незнание страдания, незнание происхождения страдания, незнание прекращения страдания, незнание пути, ведущего к прекращению страдания — это, друг, называется невежеством. — Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для устранения этого невежества? — Есть, друг, путь, есть практика для устранения этого невежества. — Какой же, друг, путь, какая практика для устранения этого невежества? — Это именно Благородный восьмеричный путь, друг, для устранения этого невежества, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильное действие, правильный образ жизни, правильное усилие, правильная осознанность, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для устранения этого невежества. — Прекрасен этот путь, друг, прекрасна практика для устранения этого невежества. И этого достаточно, друг Сарипутта, для усердия». Девятая (сутта).


10. Taṇhāpañhāsuttaṃ

10. Сутта о вопросе о жажде


323. ‘‘‘Taṇhā, taṇhā’ti, āvuso sāriputta, vuccati. Katamā nu kho, āvuso, taṇhā’’ti? ‘‘Tisso imā, āvuso, taṇhā. Kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā – imā kho, āvuso, tisso taṇhā’’ti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā, etāsaṃ taṇhānaṃ pahānāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā, etāsaṃ taṇhānaṃ pahānāyā’’ti. ‘‘Katamo [Pg.452] panāvuso, maggo katamā paṭipadā, etāsaṃ taṇhānaṃ pahānāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, etāsaṃ taṇhānaṃ pahānāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā, etāsaṃ taṇhānaṃ pahānāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etāsaṃ taṇhānaṃ pahānāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Dasamaṃ.

323. «— Друг Сарипутта, говорят: „жажда, жажда“. Что же такое жажда, друг? — Есть, друг, эти три вида жажды: жажда чувственных удовольствий, жажда существования, жажда несуществования. Вот, друг, эти три вида жажды. — Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для устранения этой жажды? — Есть, друг, путь, есть практика для устранения этой жажды. — Какой же, друг, путь, какая практика для устранения этой жажды? — Это именно Благородный восьмеричный путь, друг, для устранения этой жажды, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильное действие, правильный образ жизни, правильное усилие, правильная осознанность, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это practice для устранения этой жажды. — Прекрасен этот путь, друг, прекрасна практика для устранения этой жажды. И этого достаточно, друг Сарипутта, для усердия». Десятая (сутта).


11. Oghapañhāsuttaṃ

11. Сутта о вопросе о потоках


324. ‘‘‘Ogho, ogho’ti, āvuso sāriputta, vuccati. Katamo nu kho, āvuso, ogho’’ti? ‘‘Cattārome, āvuso, oghā. Kāmogho, bhavogho, diṭṭhogho, avijjogho – ime kho, āvuso, cattāro oghā’’ti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā, etesaṃ oghānaṃ pahānāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā, etesaṃ oghānaṃ pahānāyā’’ti. ‘‘Katamo panāvuso, maggo katamā paṭipadā, etesaṃ oghānaṃ pahānāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, etesaṃ oghānaṃ pahānāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā, etesaṃ oghānaṃ pahānāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etesaṃ oghānaṃ pahānāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Ekādasamaṃ.

324. «— Друг Сарипутта, говорят: „поток, поток“. Что же такое поток, друг? — Есть, друг, эти четыре потока: поток чувственности, поток существования, поток воззрений, поток невежества. Вот, друг, эти четыре потока. — Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для устранения этих потоков? — Есть, друг, путь, есть практика для устранения этих потоков. — Какой же, друг, путь, какая практика для устранения этих потоков? — Это именно Благородный восьмеричный путь, друг, для устранения этих потоков, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильное действие, правильный образ жизни, правильное усилие, правильная осознанность, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для устранения этих потоков. — Прекрасен этот путь, друг, прекрасна практика для устранения этих потоков. И этого достаточно, друг Сарипутта, для усердия». Одиннадцатая (сутта).


12. Upādānapañhāsuttaṃ

12. Сутта о вопросе о цеплянии


325. ‘‘‘Upādānaṃ, upādāna’nti, āvuso sāriputta, vuccati. Katamaṃ nu kho, āvuso, upādāna’’nti? ‘‘Cattārimāni, āvuso, upādānāni. Kāmupādānaṃ, diṭṭhupādānaṃ sīlabbatupādānaṃ, attavādupādānaṃ – imāni kho, āvuso, cattāri upādānānī’’ti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā, etesaṃ upādānānaṃ pahānāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā, etesaṃ upādānānaṃ pahānāyā’’ti. ‘‘Katamo panāvuso, maggo katamā paṭipadā, etesaṃ upādānānaṃ pahānāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, etesaṃ upādānānaṃ pahānāya, seyyathidaṃ [Pg.453] – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā, etesaṃ upādānānaṃ pahānāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etesaṃ upādānānaṃ pahānāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Dvādasamaṃ.

325. «— Друг Сарипутта, говорят: „цепляние, цепляние“. Что же такое цепляние, друг? — Есть, друг, эти четыре вида цепляния: цепляние за чувственность, цепляние за воззрения, цепляние за правила и обряды, цепляние за учение о собственной душе. Вот, друг, эти четыре вида цепляния. — Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для устранения этих видов цепляния? — Есть, друг, путь, есть практика для устранения этих видов цепляния. — Какой же, друг, путь, какая практика для устранения этих видов цепляния? — Это именно Благородный восьмеричный путь, друг, для устранения этих видов цепляния, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильное действие, правильный образ жизни, правильное усилие, правильная осознанность, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для устранения этих видов цепляния. — Прекрасен этот путь, друг, прекрасна практика для устранения этих видов цепляния. И этого достаточно, друг Сарипутта, для усердия». Двенадцатая (сутта).


13. Bhavapañhāsuttaṃ

13. Сутта о вопросе о существовании


326. ‘‘‘Bhavo, bhavo’ti, āvuso sāriputta, vuccati. Katamo nu kho, āvuso, bhavo’’ti? ‘‘Tayo me, āvuso, bhavā. Kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo – ime kho, āvuso, tayo bhavā’’ti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā, etesaṃ bhavānaṃ pariññāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā, etesaṃ bhavānaṃ pariññāyā’’ti. ‘‘Katamo, panāvuso, maggo katamā paṭipadā, etesaṃ bhavānaṃ pariññāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, etesaṃ bhavānaṃ pariññāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā, etesaṃ bhavānaṃ pariññāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etesaṃ bhavānaṃ pariññāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Terasamaṃ.

326. «— Друг Сарипутта, говорят: „существование, существование“. Что же такое существование, друг? — Есть, друг, эти три вида существования: существование в сфере чувственного, существование в сфере тонкоматериального, существование в нематериальной сфере. Вот, друг, эти три вида существования. — Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для всестороннего познания этих видов существования? — Есть, друг, путь, есть практика для всестороннего познания этих видов существования. — Какой же, друг, путь, какая практика для всестороннего познания этих видов существования? — Это именно Благородный восьмеричный путь, друг, для всестороннего познания этих видов существования, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильное действие, правильный образ жизни, правильное усилие, правильная осознанность, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для всестороннего познания этих видов существования. — Прекрасен этот путь, друг, прекрасна практика для всестороннего познания этих видов существования. И этого достаточно, друг Сарипутта, для усердия». Тринадцатая (сутта).


14. Dukkhapañhāsuttaṃ

14. Сутта о вопросе о страдании


327. ‘‘‘Dukkhaṃ, dukkha’nti, āvuso sāriputta, vuccati. Katamaṃ nu kho, āvuso, dukkha’’nti? ‘‘Tisso imā, āvuso, dukkhatā. Dukkhadukkhatā, saṅkhāradukkhatā, vipariṇāmadukkhatā – imā kho, āvuso, tisso dukkhatā’’ti. ‘‘Atthi panāvuso maggo atthi paṭipadā, etāsaṃ dukkhatānaṃ pariññāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā, etāsaṃ dukkhatānaṃ pariññāyā’’ti. ‘‘Katamo panāvuso, maggo katamā paṭipadā, etāsaṃ dukkhatānaṃ pariññāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, etāsaṃ dukkhatānaṃ pariññāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā, etāsaṃ dukkhatānaṃ pariññāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etāsaṃ dukkhatānaṃ pariññāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Cuddasamaṃ.

327. «— Друг Сарипутта, говорят: „страдание, страдание“. Что же такое страдание, друг? — Есть, друг, эти три вида страдания: страдание из-за боли, страдание из-за обусловленности, страдание из-за перемен. Вот, друг, эти три вида страдания. — Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для всестороннего познания этих видов страдания? — Есть, друг, путь, есть практика для всестороннего познания этих видов страдания. — Какой же, друг, путь, какая практика для всестороннего познания этих видов страдания? — Это именно Благородный восьмеричный путь, друг, для всестороннего познания этих видов страдания, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильное действие, правильный образ жизни, правильное усилие, правильная осознанность, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для всестороннего познания этих видов страдания. — Прекрасен этот путь, друг, прекрасна практика для всестороннего познания этих видов страдания. И этого достаточно, друг Сарипутта, для усердия». Четырнадцатая (сутта).


15. Sakkāyapañhāsuttaṃ

15. Сутта о вопросе о личностном существовании


328. ‘‘‘Sakkāyo[Pg.454], sakkāyo’ti, āvuso sāriputta, vuccati. Katamo nu kho, āvuso, sakkāyo’’ti? ‘‘Pañcime, āvuso, upādānakkhandhā sakkāyo vutto bhagavatā, seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho. Ime kho, āvuso, pañcupādānakkhandhā sakkāyo vutto bhagavatā’’ti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā, etassa sakkāyassa pariññāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā, etassa sakkāyassa pariññāyā’’ti. ‘‘Katamo panāvuso, maggo katamā paṭipadā, etassa sakkāyassa pariññāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, etassa sakkāyassa pariññāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā, etassa sakkāyassa pariññāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etassa sakkāyassa pariññāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Pannarasamaṃ.

328. «— Друг Сарипутта, говорят: „личностное существование, личностное существование“. Что же такое личностное существование, друг? — Эти пять совокупностей цепляния, друг, были названы Благословенным личностным существованием, а именно: совокупность цепляния к форме, совокупность цепляния к чувству, совокупность цепляния к восприятию, совокупность цепляния к волевым формациям, совокупность цепляния к сознанию. Вот эти пять совокупностей цепляния были названы Благословенным личностным существованием. — Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для всестороннего познания этого личностного существования? — Есть, друг, путь, есть практика для всестороннего познания этого личностного существования. — Какой же, друг, путь, какая практика для всестороннего познания этого личностного существования? — Это именно Благородный восьмеричный путь, друг, для всестороннего познания этого личностного существования, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильное действие, правильный образ жизни, правильное усилие, правильная осознанность, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для всестороннего познания этого личностного существования. — Прекрасен этот путь, друг, прекрасна практика для всестороннего познания этого личностного существования. И этого достаточно, друг Сарипутта, для усердия». Пятнадцатая (сутта).


16. Dukkarapañhāsuttaṃ

16. Сутта о вопросе о трудном для исполнения


329. ‘‘Kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, imasmiṃ dhammavinaye dukkara’’nti? ‘‘Pabbajjā kho, āvuso, imasmiṃ dhammavinaye dukkarā’’ti. ‘‘Pabbajitena panāvuso, kiṃ dukkara’’nti? ‘‘Pabbajitena kho, āvuso, abhirati dukkarā’’ti. ‘‘Abhiratena panāvuso, kiṃ dukkara’’nti? ‘‘Abhiratena kho, āvuso, dhammānudhammappaṭipatti dukkarā’’ti. ‘‘Kīvaciraṃ panāvuso, dhammānudhammappaṭipanno bhikkhu arahaṃ assā’’ti? ‘‘Naciraṃ, āvuso’’ti. Soḷasamaṃ.

329. «— Что же, друг Сарипутта, трудно исполнить в этом Учении и Дисциплине? — Отречение от мира, друг, трудно исполнить в этом Учении и Дисциплине. — А что трудно исполнить тому, кто отрекся от мира, друг? — Тому, кто отрекся от мира, друг, трудно найти удовлетворение. — А что трудно исполнить тому, кто нашел удовлетворение, друг? — Тому, кто нашел удовлетворение, друг, трудно практиковать в соответствии с Дхаммой. — Но если бхиккху практикует в соответствии с Дхаммой, друг, долго ли ему идти к тому, чтобы стать арахантом? — Недолго, друг». Шестнадцатая (сутта).


Jambukhādakasaṃyuttaṃ samattaṃ.

Собрание с Джамбукхадакой завершено.


Tassuddānaṃ –

Оглавление этого собрания:


Nibbānaṃ arahattañca, dhammavādī kimatthiyaṃ;

Assāso paramassāso, vedanā āsavāvijjā;

Taṇhā oghā upādānaṃ, bhavo dukkhañca sakkāyo.Imasmiṃ dhammavinaye dukkaranti.

Ниббана и арахантство, проповедник Дхаммы, с какой целью; утешение, высшее утешение, чувства, асавы, невежество; жажда, потоки, цепляние, существование, страдание и личностное существование. И о том, что трудно исполнить в этом Учении и Дисциплине.


5. Sāmaṇḍakasaṃyuttaṃ

5. Самандака-саньютта


1. Sāmaṇḍakasuttaṃ

1. Самандака-сутта


330. Ekaṃ [Pg.455] samayaṃ āyasmā sāriputto vajjīsu viharati ukkacelāyaṃ gaṅgāya nadiyā tīre. Atha kho sāmaṇḍako paribbājako yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho sāmaṇḍako paribbājako āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –

330. Однажды достопочтенный Сарипутта пребывал в стране Вадджи, в Уккачеле, на берегу реки Ганг. Тогда странник Самандака подошел к достопочтенному Сарипутте и обменялся с ним приветствиями. Когда они завершили дружескую и вежливую беседу, он сел с одной стороны и обратился к достопочтенному Сарипутте с такими словами:


‘‘‘Nibbānaṃ, nibbāna’nti, āvuso sāriputta, vuccati. Katamaṃ nu kho, āvuso, nibbāna’’nti? ‘‘Yo kho, āvuso, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo – idaṃ vuccati nibbāna’’nti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā, etassa nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā, etassa nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti.

«— Друг Сарипутта, говорят: „Ниббана, Ниббана“. Что же такое Ниббана, друг? — Прекращение страсти, прекращение злобы, прекращение заблуждения, друг, — это называется Ниббаной. — Но есть ли, друг, путь, есть ли практика для осуществления этой Ниббаны? — Есть, друг, путь, есть практика для осуществления этой Ниббаны».


‘‘Katamo panāvuso, maggo katamā paṭipadā etassa nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, etassa nibbānassa sacchikiriyāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā, etassa nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etassa nibbānassa sacchikiriyāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Paṭhamaṃ.

«Но каков, друг, путь, какова практика для реализации этой Ниббаны?» — «Это, друг, именно Благородный Восьмеричный Путь для реализации этой Ниббаны, а именно: правильное воззрение, правильное намерение, правильная речь, правильное действие, правильный образ жизни, правильное усилие, правильное памятование, правильное сосредоточение. Это, друг, путь, это практика для реализации этой Ниббаны». — «Прекрасен, друг Сарипутта, путь, прекрасна практика для реализации этой Ниббаны. И этого достаточно, друг Сарипутта, для прилежания». Первая.


(Yathā jambukhādakasaṃyuttaṃ, tathā vitthāretabbaṃ).

(Следует подробно изложить так же, как Джамбукхадака-самьютту).


2. Dukkarasuttaṃ

2. Дуккара-сутта


331. ‘‘Kiṃ [Pg.456] nu kho, āvuso sāriputta, imasmiṃ dhammavinaye dukkara’’nti? ‘‘Pabbajjā kho, āvuso, imasmiṃ dhammavinaye dukkarā’’ti. ‘‘Pabbajitena panāvuso, kiṃ dukkara’’nti? ‘‘Pabbajitena kho, āvuso, abhirati dukkarā’’ti. ‘‘Abhiratena panāvuso, kiṃ dukkara’’nti? ‘‘Abhiratena kho, āvuso, dhammānudhammappaṭipatti dukkarā’’ti. ‘‘Kīvaciraṃ panāvuso, dhammānudhammappaṭipanno bhikkhu arahaṃ assā’’ti? ‘‘Naciraṃ, āvuso’’ti. Soḷasamaṃ.

331. «Что же, друг Сарипутта, трудно сделать в этом Дхамме и Винае?» — «Трудно, друг, совершить уход в бездомную жизнь в этом Дхамме и Винае». — «А для того, кто ушёл в бездомную жизнь, друг, что трудно сделать?» — «Для того, кто ушёл в бездомную жизнь, друг, трудно обрести удовлетворение». — «А для того, кто обрёл удовлетворение, друг, что трудно сделать?» — «Для того, кто обрёл удовлетворение, друг, трудно практиковать Дхамму в соответствии с Дхаммой». — «Но как долго, друг, бхиккху, практикующему Дхамму в соответствии с Дхаммой, потребуется времени, чтобы стать арахантом?» — «Недолго, друг». Шестнадцатая.


(Purimakasadisaṃ uddānaṃ.)

(Оглавление такое же, как и предыдущее).


Sāmaṇḍakasaṃyuttaṃ samattaṃ.

Самандака-самьютта завершена.


6. Moggallānasaṃyuttaṃ

6. Моггаллана-самьютта


1. Paṭhamajhānapañhāsuttaṃ

1. Патхамаджхана-панха сутта


332. Ekaṃ [Pg.457] samayaṃ āyasmā mahāmoggallāno sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho āyasmā mahāmoggallāno bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso, bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa paccassosuṃ. Āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –

332. Одно время почтенный Махамоггаллана пребывал в Саваттхи, в роще Джеты, в монастыре Анатхапиндики. Там почтенный Махамоггаллана обратился к бхиккху: «Друзья, бхиккху!» — «Друг!» — ответили те бхиккху почтенному Махамоггаллане. Почтенный Махамоггаллана сказал следующее:


‘‘Idha mayhaṃ, āvuso, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘paṭhamaṃ jhānaṃ, paṭhamaṃ jhāna’nti vuccati. Katamaṃ nu kho paṭhamaṃ jhānanti? Tassa mayhaṃ, āvuso, etadahosi – ‘idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ vuccati paṭhamaṃ jhāna’nti. So khvāhaṃ, āvuso, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, iminā vihārena viharato kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti.

«Здесь, друзья, когда я уединился в безмолвии, в моём уме возникло такое размышление: „Говорят: «первая джхана, первая джхана». Что же такое первая джхана?“ Тогда, друзья, мне пришла мысль: „Здесь бхиккху, отстранившись от чувственных удовольствий, отстранившись от неблагих состояний, входит и пребывает в первой джхане, которая сопровождается направлением и удержанием мысли, с восторгом и счастьем, рождёнными уединением. Это называется первой джханой“. И вот я, друзья, отстранившись от чувственных удовольствий, отстранившись от неблагих состояний, вошёл и пребывал в первой джхане. Когда я пребывал в ней, восприятия и внимание, связанные с чувственностью, одолевали меня.


‘‘Atha kho maṃ, āvuso, bhagavā iddhiyā upasaṅkamitvā etadavoca – ‘moggallāna, moggallāna! Mā, brāhmaṇa, paṭhamaṃ jhānaṃ pamādo, paṭhame jhāne cittaṃ saṇṭhapehi, paṭhame jhāne cittaṃ ekodiṃ karohi, paṭhame jhāne cittaṃ samādahā’ti. So khvāhaṃ, āvuso, aparena samayena vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Yañhi taṃ, āvuso, sammā vadamāno vadeyya – ‘satthārānuggahito sāvako mahābhiññataṃ patto’ti, mamaṃ taṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘satthārānuggahito sāvako mahābhiññataṃ patto’’’ti. Paṭhamaṃ.

«Тогда, друзья, Благословенный явился ко мне с помощью сверхъестественной силы и сказал: „Моггаллана, Моггаллана! Не будь небрежен, брахман, в отношении первой джханы. Утверди свой ум в первой джхане, объедини свой ум в первой джхане, сосредоточь свой ум в первой джхане“. И затем, друзья, в последующее время, отстранившись от чувственных удовольствий, отстранившись от неблагих состояний, я вошёл и пребывал в первой джхане, которая сопровождается направлением и удержанием мысли, с восторгом и счастьем, рождёнными уединением. Если бы, друзья, кто-то, говоря правильно, мог сказать о ком-либо: „Он — ученик, который достиг величия в сверхзнании при поддержке Учителя“, то именно обо мне он сказал бы правильно: „Он — ученик, который достиг величия в сверхзнании при поддержке Учителя“». Первая.


2. Dutiyajhānapañhāsuttaṃ

2. Дутияджхана-панха сутта


333. ‘‘‘Dutiyaṃ [Pg.458] jhānaṃ, dutiyaṃ jhāna’nti vuccati. Katamaṃ nu kho dutiyaṃ jhānanti? Tassa mayhaṃ, āvuso, etadahosi – ‘idha bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ vuccati dutiyaṃ jhāna’nti. So khvāhaṃ, āvuso, vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, iminā vihārena viharato vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti.

333. «„Говорят: «вторая джхана, вторая джхана». Что же такое вторая джхана?“ Тогда, друзья, мне пришла мысль: „Здесь с утиханием направления и удержания мысли бхиккху входит и пребывает во второй джхане, которая обладает внутренней уверенностью и объединением ума, свободна от направления и удержания мысли, с восторгом и счастьем, рождёнными сосредоточением. Это называется второй джханой“. И вот я, друзья, с утиханием направления и удержания мысли, войдя во внутреннюю уверенность и объединение ума, свободный от направления и удержания мысли, с восторгом и счастьем, рождёнными сосредоточением, вошёл и пребывал во второй джхане. Когда я пребывал в ней, восприятия и внимание, связанные с направлением и удержанием мысли, одолевали меня.


‘‘Atha kho maṃ, āvuso, bhagavā iddhiyā upasaṅkamitvā etadavoca – ‘moggallāna, moggallāna! Mā, brāhmaṇa, dutiyaṃ jhānaṃ pamādo, dutiye jhāne cittaṃ saṇṭhapehi, dutiye jhāne cittaṃ ekodiṃ karohi, dutiye jhāne cittaṃ samādahā’ti. So khvāhaṃ, āvuso, aparena samayena vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Yañhi taṃ, āvuso, sammā vadamāno vadeyya – ‘satthārānuggahito sāvako mahābhiññataṃ patto’ti, mamaṃ taṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘satthārānuggahito sāvako mahābhiññataṃ patto’’’ti. Dutiyaṃ.

«Тогда, друзья, Благословенный явился ко мне с помощью сверхъестественной силы и сказал: „Моггаллана, Моггаллана! Не будь небрежен, брахман, в отношении второй джханы. Утверди свой ум во второй джхане, объедини свой ум во второй джхане, сосредоточь свой ум во второй джхане“. И затем, друзья, в последующее время, с утиханием направления и удержания мысли, войдя во внутреннюю уверенность и объединение ума, свободный от направления и удержания мысли, с восторгом и счастьем, рождёнными сосредоточением, я вошёл и пребывал во второй джхане. Если бы, друзья, кто-то, говоря правильно, мог сказать о ком-либо: „Он — ученик, который достиг величия в сверхзнании при поддержке Учителя“, то именно обо мне он сказал бы правильно: „Он — ученик, который достиг величия в сверхзнании при поддержке Учителя“». Вторая.


3. Tatiyajhānapañhāsuttaṃ

3. Татияджхана-панха сутта


334. ‘‘‘Tatiyaṃ jhānaṃ, tatiyaṃ jhāna’nti vuccati. Katamaṃ nu kho tatiyaṃ jhānanti? Tassa mayhaṃ, āvuso, etadahosi – idha bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ vuccati tatiyaṃ jhānanti. So khvāhaṃ, āvuso, pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharāmi sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedemi. Yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, iminā vihārena viharato pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti.

334. «„Говорят: «третья джхана, третья джхана». Что же такое третья джхана?“ Тогда, друзья, мне пришла мысль: „Здесь с угасанием восторга бхиккху пребывает в невозмутимости, памятующий и ясно понимающий, и переживает телом счастье; он входит и пребывает в третьей джхане, о которой благородные провозглашают: «Он невозмутим, памятует, пребывает в счастье». Это называется третьей джханой“. И вот я, друзья, с угасанием восторга пребывал в невозмутимости, памятующий и ясно понимающий, и переживал телом счастье; я вошёл и пребывал в третьей джхане. Когда я пребывал в ней, восприятия и внимание, связанные с восторгом, одолевали меня.


‘‘Atha [Pg.459] kho maṃ, āvuso, bhagavā iddhiyā upasaṅkamitvā etadavoca – ‘moggallāna, moggallāna! Mā, brāhmaṇa, tatiyaṃ jhānaṃ pamādo, tatiye jhāne cittaṃ saṇṭhapehi, tatiye jhāne cittaṃ ekodiṃ karohi, tatiye jhāne cittaṃ samādahā’ti. So khvāhaṃ, āvuso, aparena samayena pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharāmi sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedemi, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Yañhi taṃ āvuso sammā vadamāno vadeyya…pe… mahābhiññataṃ patto’’ti. Tatiyaṃ.

«Тогда, друзья, Благословенный явился ко мне с помощью сверхъестественной силы и сказал: „Моггаллана, Моггаллана! Не будь небрежен, брахман, в отношении третьей джханы. Утверди свой ум в третьей джхане, объедини свой ум в третьей джхане, сосредоточь свой ум в третьей джхане“. И затем, друзья, в последующее время, с угасанием восторга я пребывал в невозмутимости, памятующий и ясно понимающий, и переживал телом счастье; я вошёл и пребывал в третьей джхане, о которой благородные провозглашают: „Он невозмутим, памятует, пребывает в счастье“. Если бы, друзья, кто-то, говоря правильно, мог сказать о ком-либо... [и т. д.] ...достиг величия в сверхзнании». Третья.


4. Catutthajhānapañhāsuttaṃ

4. Чатуттхаджхана-панха сутта


335. ‘‘‘Catutthaṃ jhānaṃ, catutthaṃ jhāna’nti vuccati. Katamaṃ nu kho catutthaṃ jhānanti? Tassa mayhaṃ, āvuso, etadahosi – ‘idha bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ vuccati catutthaṃ jhāna’nti. So khvāhaṃ, āvuso, sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, iminā vihārena viharato sukhasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti.

335. «„Говорят: «четвёртая джхана, четвёртая джхана». Что же такое четвёртая джхана?“ Тогда, друзья, мне пришла мысль: „Здесь с оставлением удовольствия и боли, а также с предварительным исчезновением радости и печали бхиккху входит и пребывает в четвёртой джхане, которая не приносит ни боли, ни удовольствия и содержит очищение памятования невозмутимостью. Это называется четвёртой джханой“. И вот я, друзья, с оставлением удовольствия и боли, а также с предварительным исчезновением радости и печали, вошёл и пребывал в четвёртой джхане. Когда я пребывал в ней, восприятия и внимание, связанные со счастьем, одолевали меня.


‘‘Atha kho maṃ, āvuso, bhagavā iddhiyā upasaṅkamitvā etadavoca – ‘moggallāna, moggallāna! Mā, brāhmaṇa, catutthaṃ jhānaṃ pamādo, catutthe jhāne cittaṃ saṇṭhapehi, catutthe jhāne cittaṃ ekodiṃ karohi, catutthe jhāne cittaṃ samādahā’ti. So khvāhaṃ, āvuso, aparena samayena sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Yañhi taṃ, āvuso, sammā vadamāno vadeyya…pe… mahābhiññataṃ patto’’ti. Catutthaṃ.

«Тогда, друзья, Благословенный явился ко мне с помощью сверхъестественной силы и сказал: „Моггаллана, Моггаллана! Не будь небрежен, брахман, в отношении четвёртой джханы. Утверди свой ум в четвёртой джхане, объедини свой ум в четвёртой джхане, сосредоточь свой ум в четвёртой джхане“. И затем, друзья, в последующее время, с оставлением удовольствия и боли, а также с предварительным исчезновением радости и печали, я вошёл и пребывал в четвёртой джхане, которая не приносит ни боли, ни удовольствия и содержит очищение памятования невозмутимостью. Если бы, друзья, кто-то, говоря правильно, мог сказать о ком-либо... [и т. д.] ...достиг величия в сверхзнании». Четвёртая.


5. Ākāsānañcāyatanapañhāsuttaṃ

5. Акасананчаятана-панха сутта


336. ‘‘‘Ākāsānañcāyatanaṃ, ākāsānañcāyatana’nti vuccati. Katamaṃ nu kho ākāsānañcāyatananti? Tassa mayhaṃ, āvuso, etadahosi – ‘idha [Pg.460] bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Idaṃ vuccati ākāsānañcāyatana’nti. So khvāhaṃ, āvuso, sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, iminā vihārena viharato rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti.

336. «„Говорят: «сфера бесконечного пространства, сфера бесконечного пространства». Что же такое сфера бесконечного пространства?“ Тогда, друзья, мне пришла мысль: „Здесь с полным преодолением восприятий форм, с исчезновением восприятий чувственного соприкосновения, с невниманием к восприятиям многообразия, осознавая, что «пространство бесконечно», бхиккху входит и пребывает в сфере бесконечного пространства. Это называется сферой бесконечного пространства“. И вот я, друзья, с полным преодолением восприятий форм, с исчезновением восприятий чувственного соприкосновения, с невниманием к восприятиям многообразия, осознавая, что „пространство бесконечно“, вошёл и пребывал в сфере бесконечного пространства. Когда я пребывал в ней, восприятия и внимание, связанные с формами, одолевали меня.


‘‘Atha kho maṃ, āvuso, bhagavā iddhiyā upasaṅkamitvā etadavoca – ‘moggallāna, moggallāna! Mā, brāhmaṇa, ākāsānañcāyatanaṃ pamādo, ākāsānañcāyatane cittaṃ saṇṭhapehi, ākāsānañcāyatane cittaṃ ekodiṃ karohi, ākāsānañcāyatane cittaṃ samādahā’ti. So khvāhaṃ, āvuso, aparena samayena sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja vihāsiṃ. Yañhi taṃ, āvuso, sammā vadamāno vadeyya…pe… mahābhiññataṃ patto’’ti. Pañcamaṃ.

«Тогда, друзья, Благословенный явился ко мне с помощью сверхъестественной силы и сказал: „Моггаллана, Моггаллана! Не будь небрежен, брахман, в отношении сферы бесконечного пространства. Утверди свой ум в сфере бесконечного пространства, объедини свой ум в сфере бесконечного пространства, сосредоточь свой ум в сфере бесконечного пространства“. И затем, друзья, в последующее время, с полным преодолением восприятий форм, с исчезновением восприятий чувственного соприкосновения, с невниманием к восприятиям многообразия, осознавая, что „пространство бесконечно“, я вошёл и пребывал в сфере бесконечного пространства. Если бы, друзья, кто-то, говоря правильно, мог сказать о ком-либо... [и т. д.] ...достиг величия в сверхзнании». Пятая.


6. Viññāṇañcāyatanapañhāsuttaṃ

6. Виннянанчаятана-панха сутта


337. ‘‘‘Viññāṇañcāyatanaṃ, viññāṇañcāyatana’nti vuccati. Katamaṃ nu kho viññāṇañcāyatananti? Tassa mayhaṃ, āvuso, etadahosi – ‘idha bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Idaṃ vuccati viññāṇañcāyatana’nti. So khvāhaṃ, āvuso, sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, iminā vihārena viharato ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti.

337. «„Говорят: «сфера бесконечного сознания, сфера бесконечного сознания». Что же такое сфера бесконечного сознания?“ Тогда, друзья, мне пришла мысль: „Здесь, полностью преодолев сферу бесконечного пространства, осознавая, что «сознание бесконечно», бхиккху входит и пребывает в сфере бесконечного сознания. Это называется сферой бесконечного сознания“. И вот я, друзья, полностью преодолев сферу бесконечного пространства, осознавая, что „сознание бесконечно“, вошёл и пребывал в сфере бесконечного сознания. Когда я пребывал в ней, восприятия и внимание, связанные со сферой бесконечного пространства, одолевали меня.


‘‘Atha kho maṃ, āvuso, bhagavā iddhiyā upasaṅkamitvā etadavoca – ‘moggallāna, moggallāna! Mā, brāhmaṇa, viññāṇañcāyatanaṃ pamādo, viññāṇañcāyatane cittaṃ saṇṭhapehi, viññāṇañcāyatane cittaṃ ekodiṃ karohi, viññāṇañcāyatane cittaṃ samādahā’ti. So khvāhaṃ, āvuso, aparena samayena sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti [Pg.461] viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja vihāsiṃ. Yañhi taṃ, āvuso, sammā vadamāno vadeyya…pe… mahābhiññataṃ patto’’ti. Chaṭṭhaṃ.

«Тогда, друзья, Благословенный явился ко мне с помощью сверхъестественной силы и сказал: „Моггаллана, Моггаллана! Не будь небрежен, брахман, в отношении сферы бесконечного сознания. Утверди свой ум в сфере бесконечного сознания, объедини свой ум в сфере бесконечного сознания, сосредоточь свой ум в сфере бесконечного сознания“. И затем, друзья, в последующее время, полностью преодолев сферу бесконечного пространства, осознавая, что „сознание бесконечно“, я вошёл и пребывал в сфере бесконечного сознания. Если бы, друзья, кто-то, говоря правильно, мог сказать о ком-либо... [и т. д.] ...достиг величия в сверхзнании». Шестая.


7. Ākiñcaññāyatanapañhāsuttaṃ

7. Сутта о вопросе касательно сферы ничто


338. ‘‘‘Ākiñcaññāyatanaṃ, ākiñcaññāyatana’nti vuccati. Katamaṃ nu kho ākiñcaññāyatananti? Tassa mayhaṃ, āvuso, etadahosi – ‘idha bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Idaṃ vuccati ākiñcaññāyatana’nti. So khvāhaṃ, āvuso, sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, iminā vihārena viharato viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti.

338. «Говорят: „Сфера ничто, сфера ничто“. Что же такое сфера ничто? И тогда, друзья, мне пришла такая мысль: „Здесь бхиккху, полностью преодолев сферу бесконечного сознания, с мыслью: ‚Нет ничего‘, входит и пребывает в сфере ничто. Это называется сферой ничто“. И вот я, друзья, полностью преодолев сферу бесконечного сознания, с мыслью: ‚Нет ничего‘, вошёл и пребывал в сфере ничто. Когда я пребывал в ней, друзья, меня одолевали восприятия и внимание, связанные со сферой бесконечного сознания».


‘‘Atha kho maṃ, āvuso, bhagavā iddhiyā upasaṅkamitvā etadavoca – ‘moggallāna, moggallāna! Mā, brāhmaṇa, ākiñcaññāyatanaṃ pamādo, ākiñcaññāyatane cittaṃ saṇṭhapehi, ākiñcaññāyatane cittaṃ ekodiṃ karohi, ākiñcaññāyatane cittaṃ samādahā’ti. So khvāhaṃ, āvuso, aparena samayena sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja vihāsiṃ. Yañhi taṃ, āvuso, sammā vadamāno vadeyya…pe… mahābhiññataṃ patto’’ti. Sattamaṃ.

«Тогда, друзья, Благословенный приблизился ко мне с помощью сверхъестественной силы и сказал так: „Моггаллана, Моггаллана! Не будь небрежен, брахман, к сфере ничто. Утверди свой ум в сфере ничто, объедини свой ум в сфере ничто, сосредоточь свой ум в сфере ничто“. И затем, друзья, в другое время, полностью преодолев сферу бесконечного сознания, с мыслью: ‚Нет ничего‘, я вошёл и пребывал в сфере ничто. Если бы, друзья, кто-то, говоря правильно, сказал о ком-либо: „Он ученик, достигший величия в высшем знании с помощью Учителя“, то именно обо мне он сказал бы это правильно». Седьмая.


8. Nevasaññānāsaññāyatanapañhāsuttaṃ

8. Сутта о вопросе касательно сферы ни восприятия, ни не-восприятия


339. ‘‘‘Nevasaññānāsaññāyatanaṃ, nevasaññānāsaññāyatana’nti vuccati. Katamaṃ nu kho nevasaññānāsaññāyatananti? Tassa mayhaṃ, āvuso, etadahosi – ‘idha bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Idaṃ vuccati nevasaññānāsaññāyatana’nti. So khvāhaṃ, āvuso, sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, iminā vihārena viharato ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti.

339. «Говорят: „Сфера ни восприятия, ни не-восприятия, сфера ни восприятия, ни не-восприятия“. Что же такое сфера ни восприятия, ни не-восприятия? И тогда, друзья, мне пришла такая мысль: „Здесь бхиккху, полностью преодолев сферу ничто, входит и пребывает в сфере ни восприятия, ни не-восприятия. Это называется сферой ни восприятия, ни не-восприятия“. И вот я, друзья, полностью преодолев сферу ничто, вошёл и пребывал в сфере ни восприятия, ни не-восприятия. Когда я пребывал в ней, друзья, меня одолевали восприятия и внимание, связанные со сферой ничто».


‘‘Atha [Pg.462] kho maṃ, āvuso, bhagavā iddhiyā upasaṅkamitvā etadavoca – ‘moggallāna, moggallāna! Mā, brāhmaṇa, nevasaññānāsaññāyatanaṃ pamādo, nevasaññānāsaññāyatane cittaṃ saṇṭhapehi, nevasaññānāsaññāyatane cittaṃ ekodiṃ karohi, nevasaññānāsaññāyatane cittaṃ samādahā’ti. So khvāhaṃ, āvuso, aparena samayena sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja vihāsiṃ. Yañhi taṃ, āvuso, sammā vadamāno vadeyya…pe… mahābhiññataṃ patto’’ti. Aṭṭhamaṃ.

«Тогда, друзья, Благословенный приблизился ко мне с помощью сверхъестественной силы и сказал так: „Моггаллана, Моггаллана! Не будь небрежен, брахман, к сфере ни восприятия, ни не-восприятия. Утверди свой ум в сфере ни восприятия, ни не-восприятия, объедини свой ум в сфере ни восприятия, ни не-восприятия, сосредоточь свой ум в сфере ни восприятия, ни не-восприятия“. И затем, друзья, в другое время, полностью преодолев сферу ничто, я вошёл и пребывал в сфере ни восприятия, ни не-восприятия. Если бы, друзья, кто-то, говоря правильно, сказал о ком-либо: „Он ученик, достигший величия в высшем знании с помощью Учителя“, то именно обо мне он сказал бы это правильно». Восьмая.


9. Animittapañhāsuttaṃ

9. Сутта о вопросе касательно бесзнакового сосредоточения


340. ‘‘‘Animitto cetosamādhi, animitto cetosamādhī’ti vuccati. Katamo nu kho animitto cetosamādhīti? Tassa mayhaṃ, āvuso, etadahosi – ‘idha bhikkhu sabbanimittānaṃ amanasikārā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati animitto cetosamādhī’ti. So khvāhaṃ, āvuso, sabbanimittānaṃ amanasikārā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, iminā vihārena viharato nimittānusāri viññāṇaṃ hoti.

340. «Говорят: „Бесзнаковое сосредоточение ума, бесзнаковое сосредоточение ума“. Что же такое бесзнаковое сосредоточение ума? И тогда, друзья, мне пришла такая мысль: „Здесь бхиккху благодаря невниманию ко всем знакам входит и пребывает в бесзнаковом сосредоточении ума. Это называется бесзнаковым сосредоточением ума“. И вот я, друзья, благодаря невниманию ко всем знакам вошёл и пребывал в бесзнаковом сосредоточении ума. Когда я пребывал в нём, друзья, моё сознание следовало за знаками».


‘‘Atha kho maṃ, āvuso, bhagavā iddhiyā upasaṅkamitvā etadavoca – ‘moggallāna, moggallāna! Mā, brāhmaṇa, animittaṃ cetosamādhiṃ pamādo, animitte cetosamādhismiṃ cittaṃ saṇṭhapehi, animitte cetosamādhismiṃ cittaṃ ekodiṃ karohi, animitte cetosamādhismiṃ cittaṃ samādahā’ti. So khvāhaṃ, āvuso, aparena samayena sabbanimittānaṃ amanasikārā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja vihāsiṃ. Yañhi taṃ, āvuso, sammā vadamāno vadeyya – ‘satthārānuggahito sāvako mahābhiññataṃ patto’ti, mamaṃ taṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘satthārānuggahito sāvako mahābhiññataṃ patto’’’ti. Navamaṃ.

«Тогда, друзья, Благословенный приблизился ко мне с помощью сверхъестественной силы и сказал так: „Моггаллана, Моггаллана! Не будь небрежен, брахман, к бесзнаковому сосредоточению ума. Утверди свой ум в бесзнаковом сосредоточении ума, объедини свой ум в бесзнаковом сосредоточении ума, сосредоточь свой ум в бесзнаковом сосредоточении ума“. И затем, друзья, в другое время, благодаря невниманию ко всем знакам я вошёл и пребывал в бесзнаковом сосредоточении ума. Если бы, друзья, кто-то, говоря правильно, сказал о ком-либо: „Он ученик, поддержанный Учителем, достигший величия в высшем знании“, то именно обо мне он сказал бы это правильно: „Он ученик, поддержанный Учителем, достигший величия в высшем знании“». Девятая.


10. Sakkasuttaṃ

10. Сутта о Сакке


341. Atha kho āyasmā mahāmoggallāno – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evameva – jetavane antarahito devesu tāvatiṃsesu pāturahosi[Pg.463]. Atha kho sakko devānamindo pañcahi devatāsatehi saddhiṃ yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho sakkaṃ devānamindaṃ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –

341. Тогда достопочтенный Махамоггаллана — так же быстро, как сильный человек мог бы выпрямить согнутую руку или согнуть выпрямленную руку, — исчез из рощи Джеты и появился среди богов Таватимсы. Тогда Сакка, владыка богов, вместе с пятьюстами божествами приблизился к достопочтенному Махамоггаллане. Приблизившись, он выразил почтение достопочтенному Махамоггаллане и встал в стороне. Когда Сакка, владыка богов, встал в стороне, достопочтенный Махамоггаллана сказал ему следующее:


‘‘Sādhu kho, devānaminda, buddhasaraṇagamanaṃ hoti. Buddhasaraṇagamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Sādhu kho, devānaminda, dhammasaraṇagamanaṃ hoti. Dhammasaraṇagamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Sādhu kho, devānaminda, saṅghasaraṇagamanaṃ hoti. Saṅghasaraṇagamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti.

«Благотворно, владыка богов, обращение за прибежищем к Будде. По причине обращения за прибежищем к Будде некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Благотворно, владыка богов, обращение за прибежищем к Дхамме. По причине обращения за прибежищем к Дхамме некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Благотворно, владыка богов, обращение за прибежищем к Сангхе. По причине обращения за прибежищем к Сангхе некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, buddhasaraṇagamanaṃ hoti. Buddhasaraṇagamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Sādhu kho, mārisa moggallāna, dhammasaraṇagamanaṃ hoti. Dhammasaraṇagamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Sādhu kho, mārisa moggallāna, saṅgha…pe… sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti.

«Благотворно, почтенный Моггаллана, обращение за прибежищем к Будде. По причине обращения за прибежищем к Будде некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Благотворно, почтенный Моггаллана, обращение за прибежищем к Дхамме. По причине обращения за прибежищем к Дхамме некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Благотворно, почтенный Моггаллана, обращение за прибежищем к Сангхе… и т. д. … перерождаются в благом уделе, в небесном мире».


Atha kho sakko devānamindo chahi devatāsatehi saddhiṃ…pe… atha kho sakko devānamindo sattahi devatāsatehi saddhiṃ…pe… atha kho sakko devānamindo aṭṭhahi devatāsatehi saddhiṃ…pe… atha kho sakko devānamindo asītiyā devatāsahassehi saddhiṃ yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho sakkaṃ devānamindaṃ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –

Тогда Сакка, владыка богов, вместе с шестьюстами божествами… и т. д. … вместе с семьюстами божествами… и т. д. … вместе с восемьюстами божествами… и т. д. … вместе с восемьюдесятью тысячами божеств приблизился к достопочтенному Махамоггаллане. Приблизившись, он выразил почтение достопочтенному Махамоггаллане и встал в стороне. Когда Сакка, владыка богов, встал в стороне, достопочтенный Махамоггаллана сказал ему следующее:


‘‘Sādhu kho, devānaminda, buddhasaraṇagamanaṃ hoti. Buddhasaraṇagamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Sādhu kho, devānaminda, dhammasaraṇagamanaṃ hoti. Dhammasaraṇagamanahetu [Pg.464] kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Sādhu kho, devānaminda, saṅghasaraṇagamanaṃ hoti. Saṅghasaraṇagamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti.

«Благотворно, владыка богов, обращение за прибежищем к Будде. По причине обращения за прибежищем к Будде некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Благотворно, владыка богов, обращение за прибежищем к Дхамме. По причине обращения за прибежищем к Дхамме некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Благотворно, владыка богов, обращение за прибежищем к Сангхе. По причине обращения за прибежищем к Сангхе некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, buddhasaraṇagamanaṃ hoti. Buddhasaraṇagamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Sādhu kho, mārisa moggallāna, dhammasaraṇagamanaṃ hoti…pe… sādhu kho, mārisa moggallāna, saṅghasaraṇagamanaṃ hoti. Saṅghasaraṇagamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti.

«Благотворно, почтенный Моггаллана, обращение за прибежищем к Будде. По причине обращения за прибежищем к Будде некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Благотворно, почтенный Моггаллана, обращение за прибежищем к Дхамме… и т. д. … Благотворно, почтенный Моггаллана, обращение за прибежищем к Сангхе. По причине обращения за прибежищем к Сангхе некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире».


Atha kho sakko devānamindo pañcahi devatāsatehi saddhiṃ yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho sakkaṃ devānamindaṃ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –

Тогда Сакка, владыка богов, вместе с пятьюстами божествами приблизился к достопочтенному Махамоггаллане. Приблизившись, он выразил почтение достопочтенному Махамоггаллане и встал в стороне. Когда Сакка, владыка богов, встал в стороне, достопочтенный Махамоггаллана сказал ему следующее:


‘‘Sādhu kho, devānaminda, buddhe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Buddhe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

«Благотворно, владыка богов, обладание непоколебимой верой в Будду: „Именно Он, Благословенный, — Арахант, Всепросветлённый, совершенный в знании и поведении, счастливый, знаток миров, непревзойдённый вожатый тех, кто подлежит укрощению, учитель богов и людей, Будда, Благословенный“. По причине обладания непоколебимой верой в Будду некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире.


‘‘Sādhu kho, devānaminda, dhamme aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

«Благотворно, владыка богов, обладание непоколебимой верой в Дхамму: „Дхамма хорошо изложена Благословенным, непосредственно видима, вневременна, приглашает прийти и увидеть, применима, познаваема мудрыми лично для себя“. По причине обладания непоколебимой верой в Дхамму некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире.


‘‘Sādhu kho, devānaminda, saṅghe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho[Pg.465], ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Saṅghe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

«Благотворно, владыка богов, обладание непоколебимой верой в Сангху: „Сангха учеников Благословенного практикует благой путь, практикует прямой путь, практикует истинный путь, практикует надлежащий путь; а именно: четыре пары людей, восемь типов личностей — эта Сангха учеников Благословенного достойна даров, достойна гостеприимства, достойна подношений, достойна почтительного приветствия, непревзойдённое поле заслуг для мира“. По причине обладания непоколебимой верой в Сангху некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире.


‘‘Sādhu kho, devānaminda, ariyakantehi sīlehi samannāgamanaṃ hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṃvattanikehi. Ariyakantehi sīlehi samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti.

«Благотворно, владыка богов, обладание нравственностью, любезной благородным — нерушимой, неповреждённой, незапятнанной, безупречной, освобождающей, восхваляемой мудрыми, незахваченной, ведущей к сосредоточению. По причине обладания нравственностью, любезной благородным, некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, buddhe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘itipi so…pe… satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Buddhe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

«Благотворно, почтенный Моггаллана, обладание непоколебимой верой в Будду: „Именно Он… и т. д. … учитель богов и людей, Будда, Благословенный“. По причине обладания непоколебимой верой в Будду некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире.


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, dhamme aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo…pe… paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

«Благотворно, почтенный Моггаллана, обладание непоколебимой верой в Дхамму: „Дхамма хорошо изложена Благословенным… и т. д. … познаваема мудрыми лично для себя“. По причине обладания непоколебимой верой в Дхамму некоторые существа здесь после распада тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, saṅghe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho…pe… anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Saṅghe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

«Хорошо, почтенный Моггаллана, обладать непоколебимой верой в Сангху: „Хорошо практикует Община учеников Благословенного... [и так далее]... несравненное поле заслуг для мира“. Именно благодаря обладанию непоколебимой верой в Сангху, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, ariyakantehi sīlehi samannāgamanaṃ hoti akhaṇḍehi…pe… samādhisaṃvattanikehi. Ariyakantehi sīlehi samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti.

«Хорошо, почтенный Моггаллана, обладать нравственностью, любезной благородным — нерушимой... [и так далее]... ведущей к сосредоточению. Именно благодаря обладанию нравственностью, любезной благородным, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире».


Atha [Pg.466] kho sakko devānamindo chahi devatāsatehi saddhiṃ…pe…. Atha kho sakko devānamindo sattahi devatāsatehi saddhiṃ…pe…. Atha kho sakko devānamindo aṭṭhahi devatāsatehi saddhiṃ…pe…. Atha kho sakko devānamindo asītiyā devatāsahassehi saddhiṃ yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho sakkaṃ devānamindaṃ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –

Тогда Сакка, владыка богов, вместе с шестьюстами божествами... [и так далее]... Тогда Сакка, владыка богов, вместе с семьюстами божествами... [и так далее]... Тогда Сакка, владыка богов, вместе с восемьюстами божествами... [и так далее]... Тогда Сакка, владыка богов, вместе с восемьюдесятью тысячами божеств подошёл к достопочтенному Махамоггаллане. Подойдя, он выразил почтение достопочтенному Махамоггаллане и встал в стороне. Когда Сакка, владыка богов, встал в стороне, достопочтенный Махамоггаллана сказал ему следующее:


‘‘Sādhu kho, devānaminda, buddhe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘itipi so bhagavā…pe… satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Buddhe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

«Хорошо, владыка богов, обладать непоколебимой верой в Будду: „Так, Он, Благословенный... [и так далее]... учитель богов и людей, Пробуждённый, Благословенный“. Именно благодаря обладанию непоколебимой верой в Будду, владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире».


‘‘Sādhu kho, devānaminda, dhamme aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo…pe… paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

«Хорошо, владыка богов, обладать непоколебимой верой в Дхамму: „Хорошо изложена Благословенным Дхамма... [и так далее]... познаваемая мудрыми лично в себе“. Именно благодаря обладанию непоколебимой верой в Дхамму, владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире».


‘‘Sādhu kho, devānaminda, saṅghe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho…pe… anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Saṅghe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

«Хорошо, владыка богов, обладать непоколебимой верой в Сангху: „Хорошо практикует Община учеников Благословенного... [и так далее]... несравненное поле заслуг для мира“. Именно благодаря обладанию непоколебимой верой в Сангху, владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире».


‘‘Sādhu kho, devānaminda, ariyakantehi sīlehi samannāgamanaṃ hoti akhaṇḍehi…pe… samādhisaṃvattanikehi. Ariyakantehi sīlehi samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti.

«Хорошо, владыка богов, обладать нравственностью, любезной благородным — нерушимой... [и так далее]... ведущей к сосредоточению. Именно благодаря обладанию нравственностью, любезной благородным, владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, buddhe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘itipi so bhagavā…pe… satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Buddhe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

«Хорошо, почтенный Моггаллана, обладать непоколебимой верой в Будду: „Так, Он, Благословенный... [и так далее]... учитель богов и людей, Пробуждённый, Благословенный“. Именно благодаря обладанию непоколебимой верой в Будду, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире».


‘‘Sādhu [Pg.467] kho, mārisa moggallāna, dhamme aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo…pe… paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

«Хорошо, почтенный Моггаллана, обладать непоколебимой верой в Дхамму: „Хорошо изложена Благословенным Дхамма... [и так далее]... познаваемая мудрыми лично в себе“. Именно благодаря обладанию непоколебимой верой в Дхамму, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, saṅghe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho…pe… anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Saṅghe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

«Хорошо, почтенный Моггаллана, обладать непоколебимой верой в Сангху: „Хорошо практикует Община учеников Благословенного... [и так далее]... несравненное поле заслуг для мира“. Именно благодаря обладанию непоколебимой верой в Сангху, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, ariyakantehi sīlehi samannāgamanaṃ hoti akhaṇḍehi…pe… samādhisaṃvattanikehi. Ariyakantehi sīlehi samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti.

«Хорошо, почтенный Моггаллана, обладать нравственностью, любезной благородным — нерушимой... [и так далее]... ведущей к сосредоточению. Именно благодаря обладанию нравственностью, любезной благородным, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире».


Atha kho sakko devānamindo pañcahi devatāsatehi saddhiṃ yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami …pe… ekamantaṃ ṭhitaṃ kho sakkaṃ devānamindaṃ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –

Тогда Сакка, владыка богов, вместе с пятьюстами божествами подошёл к достопочтенному Махамоггаллане... [и так далее]... Когда Сакка, владыка богов, встал в стороне, достопочтенный Махамоггаллана сказал ему следующее:


‘‘Sādhu kho, devānaminda, buddhasaraṇagamanaṃ hoti. Buddhasaraṇagamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā, dibbena vaṇṇena, dibbena sukhena, dibbena yasena, dibbena ādhipateyyena, dibbehi rūpehi, dibbehi saddehi, dibbehi gandhehi, dibbehi rasehi, dibbehi phoṭṭhabbehi.

«Хорошо, владыка богов, прибегать к Будде как к убежищу. Именно благодаря прибеганию к Будде как к убежищу, владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественной продолжительностью жизни, божественной красотой, божественным счастьем, божественной славой, божественным владычеством, а также божественными формами, звуками, запахами, вкусами и тактильными ощущениями».


‘‘Sādhu kho, devānaminda, dhammasaraṇagamanaṃ hoti. Dhammasaraṇagamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā, dibbena vaṇṇena, dibbena sukhena, dibbena yasena, dibbena ādhipateyyena, dibbehi rūpehi, dibbehi saddehi, dibbehi gandhehi, dibbehi rasehi, dibbehi phoṭṭhabbehi.

«Хорошо, владыка богов, прибегать к Дхамме как к убежищу. Именно благодаря прибеганию к Дхамме как к убежищу, владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественной продолжительностью жизни, божественной красотой, божественным счастьем, божественной славой, божественным владычеством, а также божественными формами, звуками, запахами, вкусами и тактильными ощущениями».


‘‘Sādhu [Pg.468] kho, devānaminda, saṅghasaraṇagamanaṃ hoti. Saṅghasaraṇagamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā, dibbena vaṇṇena, dibbena sukhena, dibbena yasena, dibbena ādhipateyyena, dibbehi rūpehi, dibbehi saddehi, dibbehi gandhehi, dibbehi rasehi, dibbehi phoṭṭhabbehī’’ti.

«Хорошо, владыка богов, прибегать к Сангхе как к убежищу. Именно благодаря прибеганию к Сангхе как к убежищу, владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественной продолжительностью жизни, божественной красотой, божественным счастьем, божественной славой, божественным владычеством, а также божественными формами, звуками, запахами, вкусами и тактильными ощущениями».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, buddhasaraṇagamanaṃ hoti. Buddhasaraṇagamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā…pe… dibbehi phoṭṭhabbehi.

«Хорошо, почтенный Моггаллана, прибегать к Будде как к убежищу. Именно благодаря прибеганию к Будде как к убежищу, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественной продолжительностью жизни... [и так далее]... божественными тактильными ощущениями».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, dhammasaraṇagamanaṃ hoti…pe….

«Хорошо, почтенный Моггаллана, прибегать к Дхамме как к убежищу... [и так далее]...»


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, saṅghasaraṇagamanaṃ hoti. Saṅghasaraṇagamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā, dibbena vaṇṇena, dibbena sukhena, dibbena yasena, dibbena ādhipateyyena, dibbehi rūpehi, dibbehi saddehi, dibbehi gandhehi, dibbehi rasehi, dibbehi phoṭṭhabbehī’’ti.

«Хорошо, почтенный Моггаллана, прибегать к Сангхе как к убежищу. Именно благодаря прибеганию к Сангхе как к убежищу, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественной продолжительностью жизни, божественной красотой, божественным счастьем, божественной славой, божественным владычеством, а также божественными формами, звуками, запахами, вкусами и тактильными ощущениями».


Atha kho sakko devānamindo chahi devatāsatehi saddhiṃ…pe… atha kho sakko devānamindo sattahi devatāsatehi saddhiṃ…pe… atha kho sakko devānamindo aṭṭhahi devatāsatehi saddhiṃ…pe… atha kho sakko devānamindo asītiyā devatāsahassehi saddhiṃ yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho sakkaṃ devānamindaṃ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –

Тогда Сакка, владыка богов, вместе с шестьюстами божествами... [и так далее]... Тогда Сакка, владыка богов, вместе с семьюстами божествами... [и так далее]... Тогда Сакка, владыка богов, вместе с восемьюстами божествами... [и так далее]... Тогда Сакка, владыка богов, вместе с восемьюдесятью тысячами божеств подошёл к достопочтенному Махамоггаллане. Подойдя, он выразил почтение достопочтенному Махамоггаллане и встал в стороне. Когда Сакка, владыка богов, встал в стороне, достопочтенный Махамоггаллана сказал ему следующее:


‘‘Sādhu kho, devānaminda, buddhasaraṇagamanaṃ hoti. Buddhasaraṇagamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā…pe… dibbehi phoṭṭhabbehi.

«Хорошо, владыка богов, прибегать к Будде как к убежищу. Именно благодаря прибеганию к Будде как к убежищу, владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественной продолжительностью жизни... [и так далее]... божественными тактильными ощущениями».


‘‘Sādhu kho, devānaminda, dhammasaraṇagamanaṃ hoti…pe….

«Хорошо, владыка богов, прибегать к Дхамме как к убежищу... [и так далее]...»


‘‘Sādhu [Pg.469] kho, devānaminda, saṅghasaraṇagamanaṃ hoti. Saṅghasaraṇagamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā, dibbena vaṇṇena, dibbena sukhena, dibbena yasena, dibbena ādhipateyyena, dibbehi rūpehi, dibbehi saddehi, dibbehi gandhehi, dibbehi rasehi, dibbehi phoṭṭhabbehī’’ti.

«Хорошо, владыка богов, прибегать к Сангхе как к убежищу. Именно благодаря прибеганию к Сангхе как к убежищу, владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественной продолжительностью жизни, божественной красотой, божественным счастьем, божественной славой, божественным владычеством, а также божественными формами, звуками, запахами, вкусами и тактильными ощущениями».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, buddhasaraṇagamanaṃ hoti…pe… sādhu kho, mārisa moggallāna, dhammasaraṇagamanaṃ hoti…pe… sādhu kho mārisa moggallāna, saṅghasaraṇagamanaṃ hoti. Saṅghasaraṇagamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā, dibbena vaṇṇena, dibbena sukhena, dibbena yasena, dibbena ādhipateyyena, dibbehi rūpehi, dibbehi saddehi, dibbehi gandhehi, dibbehi rasehi, dibbehi phoṭṭhabbehī’’ti.

«Хорошо, почтенный Моггаллана, прибегать к Будде как к убежищу... [и так далее]... Хорошо, почтенный Моггаллана, прибегать к Дхамме как к убежищу... [и так далее]... Хорошо, почтенный Моггаллана, прибегать к Сангхе как к убежищу. Именно благодаря прибеганию к Сангхе как к убежищу, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественной продолжительностью жизни, божественной красотой, божественным счастьем, божественной славой, божественным владычеством, а также божественными формами, звуками, запахами, вкусами и тактильными ощущениями».


Atha kho sakko devānamindo pañcahi devatāsatehi saddhiṃ yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho sakkaṃ devānamindaṃ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –

Тогда Сакка, владыка богов, вместе с пятьюстами божествами подошёл к достопочтенному Махамоггаллане. Подойдя, он выразил почтение достопочтенному Махамоггаллане и встал в стороне. Когда Сакка, владыка богов, встал в стороне, достопочтенный Махамоггаллана сказал ему следующее:


‘‘Sādhu kho, devānaminda, buddhe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘itipi so bhagavā…pe… satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Buddhe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā…pe… dibbehi phoṭṭhabbehi.

«Хорошо, владыка богов, обладать непоколебимой верой в Будду: „Так, Он, Благословенный... [и так далее]... учитель богов и людей, Пробуждённый, Благословенный“. Именно благодаря обладанию непоколебимой верой в Будду, владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественной продолжительностью жизни... [и так далее]... божественными тактильными ощущениями».


‘‘Sādhu kho, devānaminda, dhamme aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo…pe… paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti…pe….

«Хорошо, владыка богов, обладать непоколебимой верой в Дхамму: „Хорошо изложена Благословенным Дхамма... [и так далее]... познаваемая мудрыми лично в себе“. Именно благодаря обладанию непоколебимой верой в Дхамму, владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благой обители, в небесном мире... [и так далее]...»


‘‘Sādhu kho, devānaminda, saṅghe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho…pe… lokassā’ti. Saṅghe aveccappasādena [Pg.470] samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti…pe….

«Благо, о владыка богов, — обладать непоколебимой верой в Сангху: „Хорошо практикует община учеников Благословенного... [и так далее]... непревзойденное поле заслуг для мира“. Именно по причине обладания непоколебимой верой в Сангху, о владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире... [и так далее]».


‘‘Sādhu kho, devānaminda, ariyakantehi sīlehi samannāgamanaṃ hoti akhaṇḍehi…pe… samādhisaṃvattanikehi. Ariyakantehi sīlehi samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā…pe… dibbehi phoṭṭhabbehī’’ti.

«Благо, о владыка богов, — обладать нравственностью, любезной благородным, нерушимой... [и так далее]... ведущей к сосредоточению. Именно по причине обладания нравственностью, любезной благородным, о владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественным сроком жизни... [и так далее]... божественными осязаемыми объектами».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, buddhe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘itipi so bhagavā…pe… satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Buddhe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā…pe… dibbehi phoṭṭhabbehi.

«Благо, почтенный Моггаллана, — обладать непоколебимой верой в Будду: „Именно поэтому Благословенный... [и так далее]... учитель богов и людей, Будда, Благословенный“. Именно по причине обладания непоколебимой верой в Будду, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественным сроком жизни... [и так далее]... божественными осязаемыми объектами».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, dhamme aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo…pe… paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā…pe… dibbehi phoṭṭhabbehi.

«Благо, почтенный Моггаллана, — обладать непоколебимой верой в Дхамму: „Хорошо изложена Благословенным Дхамма... [и так далее]... познаваемая мудрыми лично для себя“. Именно по причине обладания непоколебимой верой в Дхамму, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественным сроком жизни... [и так далее]... божественными осязаемыми объектами».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, saṅghe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho…pe… lokassā’ti. Saṅghe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti…pe….

«Благо, почтенный Моггаллана, — обладать непоколебимой верой в Сангху: „Хорошо практикует община учеников Благословенного... [и так далее]... непревзойденное поле заслуг для мира“. Именно по причине обладания непоколебимой верой в Сангху, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире... [и так далее]».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, ariyakantehi sīlehi samannāgamanaṃ hoti akhaṇḍehi…pe… samādhisaṃvattanikehi. Ariyakantehi sīlehi samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā…pe… dibbehi phoṭṭhabbehī’’ti.

«Благо, почтенный Моггаллана, — обладать нравственностью, любезной благородным, нерушимой... [и так далее]... ведущей к сосредоточению. Именно по причине обладания нравственностью, любезной благородным, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественным сроком жизни... [и так далее]... божественными осязаемыми объектами».


Atha [Pg.471] kho sakko devānamindo chahi devatāsatehi saddhiṃ…pe… atha kho sakko devānamindo sattahi devatāsatehi saddhiṃ…pe… atha kho sakko devānamindo aṭṭhahi devatāsatehi saddhiṃ…pe… atha kho sakko devānamindo asītiyā devatāsahassehi saddhiṃ yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho sakkaṃ devānamindaṃ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –

Тогда Сакка, владыка богов, вместе с шестьюстами божествами... [и так далее]... тогда Сакка, владыка богов, вместе с семьюстами божествами... [и так далее]... тогда Сакка, владыка богов, вместе с восемьюстами божествами... [и так далее]... тогда Сакка, владыка богов, вместе с восемьюдесятью тысячами божеств подошел к почтенному Махамоггаллане. Подойдя, он выразил почтение почтенному Махамоггаллане и встал в стороне. Когда Сакка, владыка богов, встал в стороне, почтенный Махамоггаллана обратился к нему с такими словами:


‘‘Sādhu kho, devānaminda, buddhe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Buddhe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā, dibbena vaṇṇena, dibbena sukhena, dibbena yasena, dibbena ādhipateyyena, dibbehi rūpehi, dibbehi saddehi, dibbehi gandhehi, dibbehi rasehi, dibbehi phoṭṭhabbehi.

«Благо, о владыка богов, — обладать непоколебимой верой в Будду: „Именно поэтому Благословенный — достойный, совершенный самопробужденный, совершенный в знании и поведении, ушедший во благо, знаток миров, непревзойденный вожатый для тех, кто подлежит укрощению, учитель богов и людей, Будда, Благословенный“. Именно по причине обладания непоколебимой верой в Будду, о владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественным сроком жизни, божественной красотой, божественным счастьем, божественной славой, божественным владычеством, а также божественными видимыми формами, божественными звуками, божественными запахами, божественными вкусами и божественными осязаемыми объектами».


‘‘Sādhu kho, devānaminda, dhamme aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā…pe… dibbehi phoṭṭhabbehi.

«Благо, о владыка богов, — обладать непоколебимой верой в Дхамму: „Хорошо изложена Благословенным Дхамма, видимая непосредственно, вневременная, призывающая: „приди и посмотри“, ведущая вперед, познаваемая мудрыми лично для себя“. Именно по причине обладания непоколебимой верой в Дхамму, о владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественным сроком жизни... [и так далее]... божественными осязаемыми объектами».


‘‘Sādhu kho, devānaminda, saṅghe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Saṅghe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te [Pg.472] aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā…pe… dibbehi phoṭṭhabbehi.

«Благо, о владыка богов, — обладать непоколебимой верой в Сангху: „Хорошо практикует община учеников Благословенного, прямо практикует община учеников Благословенного, истинно практикует община учеников Благословенного, надлежаще практикует община учеников Благословенного, а именно: четыре пары мужчин, восемь типов благородных личностей — эта община учеников Благословенного достойна даров, достойна гостеприимства, достойна подношений, достойна почтительного приветствия со сложенными ладонями, непревзойденное поле заслуг для мира“. Именно по причине обладания непоколебимой верой в Сангху, о владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественным сроком жизни... [и так далее]... божественными осязаемыми объектами».


‘‘Sādhu kho, devānaminda, ariyakantehi sīlehi samannāgamanaṃ hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṃvattanikehi. Ariyakantehi sīlehi samannāgamanahetu kho, devānaminda, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā, dibbena vaṇṇena, dibbena sukhena, dibbena yasena, dibbena ādhipateyyena, dibbehi rūpehi, dibbehi saddehi, dibbehi gandhehi, dibbehi rasehi, dibbehi phoṭṭhabbehī’’ti.

«Благо, о владыка богов, — обладать нравственностью, любезной благородным, нерушимой, без прорех, без пятен, без изъянов, освобождающей, восхваляемой мудрыми, незапятнанной, ведущей к сосредоточению. Именно по причине обладания нравственностью, любезной благородным, о владыка богов, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественным сроком жизни, божественной красотой, божественным счастьем, божественной славой, божественным владычеством, а также божественными видимыми формами, божественными звуками, божественными запахами, божественными вкусами и божественными осязаемыми объектами».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, buddhe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘itipi so bhagavā…pe… satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Buddhe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā…pe… dibbehi phoṭṭhabbehi.

«Благо, почтенный Моггаллана, — обладать непоколебимой верой в Будду: „Именно поэтому Благословенный... [и так далее]... учитель богов и людей, Будда, Благословенный“. Именно по причине обладания непоколебимой верой в Будду, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественным сроком жизни... [и так далее]... божественными осязаемыми объектами».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, dhamme aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo…pe… paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā…pe… dibbehi phoṭṭhabbehi.

«Благо, почтенный Моггаллана, — обладать непоколебимой верой в Дхамму: „Хорошо изложена Благословенным Дхамма... [и так далее]... познаваемая мудрыми лично для себя“. Именно по причине обладания непоколебимой верой в Дхамму, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественным сроком жизни... [и так далее]... божественными осязаемыми объектами».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, saṅghe aveccappasādena samannāgamanaṃ hoti – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho…pe… anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Saṅghe aveccappasādena samannāgamanahetu kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā…pe… dibbehi phoṭṭhabbehi.

«Благо, почтенный Моггаллана, — обладать непоколебимой верой в Сангху: „Хорошо практикует община учеников Благословенного... [и так далее]... непревзойденное поле заслуг для мира“. Именно по причине обладания непоколебимой верой в Сангху, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественным сроком жизни... [и так далее]... божественными осязаемыми объектами».


‘‘Sādhu kho, mārisa moggallāna, ariyakantehi sīlehi samannāgamanaṃ hoti akhaṇḍehi…pe… samādhisaṃvattanikehi. Ariyakantehi sīlehi samannāgamanahetu [Pg.473] kho, mārisa moggallāna, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhanti – dibbena āyunā, dibbena vaṇṇena, dibbena sukhena, dibbena yasena, dibbena ādhipateyyena, dibbehi rūpehi, dibbehi saddehi, dibbehi gandhehi, dibbehi rasehi, dibbehi phoṭṭhabbehī’’ti. Dasamaṃ.

«Благо, почтенный Моггаллана, — обладать нравственностью, любезной благородным, нерушимой... [и так далее]... ведущей к сосредоточению. Именно по причине обладания нравственностью, любезной благородным, почтенный Моггаллана, некоторые существа здесь, с распадом тела, после смерти, перерождаются в благом уделе, в небесном мире. Они превосходят других богов в десяти отношениях: божественным сроком жизни, божественной красотой, божественным счастьем, божественной славой, божественным владычеством, а также божественными видимыми формами, божественными звуками, божественными запахами, божественными вкусами и божественными осязаемыми объектами». Десятая.


11. Candanasuttaṃ

11. «Чандана-сутта»


342. Atha kho candano devaputto…pe….

342. Тогда божество Чандана... [и так далее]...


Atha kho suyāmo devaputto…pe….

Тогда божество Суяма... [и так далее]...


Atha kho santusito devaputto…pe….

Тогда божество Сантусита... [и так далее]...


Atha kho sunimmito devaputto…pe….

Тогда божество Суниммита... [и так далее]...


Atha kho vasavatti devaputto…pe….

Тогда божество Васаватти... [и так далее]...


(Yathā sakkasuttaṃ tathā ime pañca peyyālā vitthāretabbā). Ekādasamaṃ.

(Эти пять сокращенных текстов следует изложить подробно так же, как и Сакка-сутту). Одиннадцатая.


Moggallānasaṃyuttaṃ samattaṃ.

Связанные наставления с Моггалланой завершены.


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Savitakkāvitakkañca, sukhena ca upekkhako;

Ākāsañceva viññāṇaṃ, ākiñcaṃ nevasaññinā;

Animitto ca sakko ca, candanekādasena cāti.

«С размышлением и без размышления», «Счастье», «Беспристрастность», «Пространство», «Сознание», «Ничто», «Ни восприятие, ни невосприятие», «Беззнаковое», «Сакка» и одиннадцатая — «Чандана».


7. Cittasaṃyuttaṃ

7. Связанные наставления с Читтой


1. Saṃyojanasuttaṃ

1. «Самьоджана-сутта» (Сутта об оковах)


343. Ekaṃ [Pg.474] samayaṃ sambahulā therā bhikkhū macchikāsaṇḍe viharanti ambāṭakavane. Tena kho pana samayena sambahulānaṃ therānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā nānābyañjanā udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti? Tatrekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ hoti – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā cā’’ti. Ekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ hoti – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti.

343. «Однажды множество старейших бхиккху пребывали в Маччхикасанде, в роще Амбатака. В то время, после полудня, когда старейшие бхиккху вернулись со сбора подаяния и собрались вместе, сидя в павильоне, среди них возник такой разговор: „Друзья, «оковы» и «оковывающие явления» — различаются ли эти явления по смыслу и по звучанию, или же они тождественны по смыслу и различаются лишь по звучанию?“ Некоторые старейшие бхиккху ответили так: „Друзья, «оковы» и «оковывающие явления» различаются и по смыслу, и по звучанию“. Другие же старейшие бхиккху ответили так: „Друзья, «оковы» и «оковывающие явления» тождественны по смыслу и различаются лишь по звучанию“».


Tena kho pana samayena citto gahapati migapathakaṃ anuppatto hoti kenacideva karaṇīyena. Assosi kho citto gahapati sambahulānaṃ kira therānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā nānābyañjanā udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti? Tatrekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā cā’’ti. Ekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ ‘saṃyojana’nti vā, āvuso ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā ekatthā byañjanameva nānanti. Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati there bhikkhū etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante, sambahulānaṃ kira therānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā nānābyañjanā udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti? Ekaccehi therehi bhikkhūhi [Pg.475] evaṃ byākataṃ – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā cā’’ti. Ekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti. ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti.

В то время домохозяин Читта прибыл в Мигапатхаку по какому-то делу. Домохозяин Читта услышал, что множество старейших бхиккху, вернувшись после сбора подаяния, после еды собрались и сидели вместе в павильоне, и между ними возник такой разговор: «Друзья, “оковы” и “оковывающие явления” — различаются ли эти понятия по смыслу и по формулировке, или же они одинаковы по смыслу и различаются лишь по формулировке?» Тогда некоторые старейшие бхиккху ответили так: «Друзья, “оковы” и “оковывающие явления” — эти понятия различаются и по смыслу, и по формулировке». Другие же старейшие бхиккху ответили так: «Друзья, “оковы” и “оковывающие явления” — эти понятия одинаковы по смыслу и различаются лишь по формулировке». Тогда домохозяин Читта подошёл к старейшим бхиккху, поклонился им и сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, домохозяин Читта сказал старейшим бхиккху: «Я слышал, почтенные, что множество старейших бхиккху, вернувшись после сбора подаяния, после еды собрались и сидели вместе в павильоне, и между ними возник такой разговор: “Друзья, ‘оковы’ и ‘оковывающие явления’ — различаются ли эти понятия по смыслу и по формулировке, или же они одинаковы по смыслу и различаются лишь по формулировке?” И некоторые старейшие бхиккху ответили так: “Друзья, ‘оковы’ и ‘оковывающие явления’ — эти понятия различаются и по смыслу, и по формулировке”. А другие старейшие бхиккху ответили так: “Друзья, ‘оковы’ и ‘оковывающие явления’ — эти понятия одинаковы по смыслу и различаются лишь по формулировке”». «Это так, домохозяин».


‘‘‘Saṃyojana’nti vā, bhante, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca. Tena hi, bhante, upamaṃ vo karissāmi. Upamāyapidhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti. Seyyathāpi, bhante, kāḷo ca balībaddo odāto ca balībaddo ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā assu. Yo nu kho evaṃ vadeyya – ‘kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ, odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojana’nti, sammā nu kho so vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, gahapati! Na kho, gahapati, kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ, napi odāto balībaddo kāḷassa baḷībaddassa saṃyojanaṃ; yena kho te ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā taṃ tattha saṃyojana’’nti. ‘‘Evameva kho, bhante, na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ, na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ. Na sotaṃ saddānaṃ… na ghānaṃ gandhānaṃ… na jivhā rasānaṃ… na kāyo phoṭṭhabbānaṃ saṃyojanaṃ, na phoṭṭhabbā kāyassa saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ. Na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ, na dhammā manassa saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojana’’nti. ‘‘Lābhā te, gahapati, suladdhaṃ te, gahapati, yassa te gambhīre buddhavacane paññācakkhu kamatī’’ti. Paṭhamaṃ.

«Почтенные, “оковы” и “оковывающие явления” — эти понятия различаются и по смыслу, и по формулировке. В таком случае, почтенные, я приведу вам сравнение. Ведь некоторые мудрые люди понимают смысл сказанного с помощью сравнения. Представьте, почтенные, что чёрный бык и белый бык запряжены вместе одной верёвкой или ремнём. Если бы кто-то сказал так: “Чёрный бык — это оковы для белого быка, а белый бык — это оковы для чёрного быка”, правильно ли бы он сказал?» «Нет, домохозяин! Чёрный бык не является оковами для белого быка, и белый бык не является оковами для чёрного быка. Но та единственная верёвка или ремень, которыми они запряжены вместе — вот что является оковами в данном случае». «Точно так же, почтенные, глаз не является оковами для форм, и формы не являются оковами для глаза. Но то желание и страсть, которые возникают в зависимости от них обоих — вот что является оковами в данном случае. Ухо не является оковами для звуков... нос не является оковами для запахов... язык не является оковами для вкусов... тело не является оковами для тактильных ощущений, и тактильные ощущения не являются оковами для тела, но то желание и страсть, которые возникают в зависимости от них обоих — вот что является оковами в данном случае. Ум не является оковами для ментальных феноменов, и ментальные феномены не являются оковами для ума, но то желание и страсть, которые возникают в зависимости от них обоих — вот что является оковами в данном случае». «Какое это приобретение для тебя, домохозяин, какое это благо для тебя, домохозяин, что твоё око мудрости проникает в глубокое Слово Будды!» Первая.


2. Paṭhamaisidattasuttaṃ

2. Первая сутта об Исидатте


344. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū macchikāsaṇḍe viharanti ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati there bhikkhū etadavoca – ‘‘adhivāsentu me, bhante, therā svātanāya bhatta’’nti. Adhivāsesuṃ kho therā bhikkhū tuṇhībhāvena[Pg.476]. Atha kho citto gahapati therānaṃ bhikkhūnaṃ adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā there bhikkhū abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho therā bhikkhū tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena cittassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu.

344. Однажды множество старейших бхиккху пребывали в Маччхикасанде, в роще Амбатака. Тогда домохозяин Читта подошёл к старейшим бхиккху, поклонился им и сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, домохозяин Читта сказал старейшим бхиккху: «Пусть старейшины примут от меня подношение пищи на завтра». Старейшие бхиккху выразили согласие молчанием. Тогда домохозяин Читта, поняв, что старейшины согласились, поднялся со своего места, поклонился старейшим бхиккху и удалился, выразив почтение обходом справа. Когда ночь прошла, утром старейшие бхиккху оделись, взяли чаши и верхние одежды и отправились к жилищу домохозяина Читты. Придя туда, они сели на приготовленные сиденья.


Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘‘dhātunānattaṃ, dhātunānatta’nti, bhante thera, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti? Evaṃ vutte āyasmā thero tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘‘dhātunānattaṃ, dhātunānatta’nti, bhante thera, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti? Dutiyampi kho āyasmā thero tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘‘dhātunānattaṃ, dhātunānatta’nti, bhante thera, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti? Tatiyampi kho āyasmā thero tuṇhī ahosi.

Тогда домохозяин Читта подошёл к старейшим бхиккху, поклонился им и сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, домохозяин Читта сказал почтенному старейшине: «Почтенный старейшина, говорят: “разнообразие элементов, разнообразие элементов”. В каком отношении, почтенный, Благословенный говорил о разнообразии элементов?» Когда это было сказано, почтенный старейшина промолчал. Во второй раз домохозяин Читта сказал почтенному старейшине: «Почтенный старейшина, говорят: “разнообразие элементов, разнообразие элементов”. В каком отношении, почтенный, Благословенный говорил о разнообразии элементов?» Во второй раз почтенный старейшина промолчал. В третий раз домохозяин Читта сказал почтенному старейшине: «Почтенный старейшина, говорят: “разнообразие элементов, разнообразие элементов”. В каком отношении, почтенный, Благословенный говорил о разнообразии элементов?» В третий раз почтенный старейшина промолчал.


Tena kho pana samayena āyasmā isidatto tasmiṃ bhikkhusaṅghe sabbanavako hoti. Atha kho āyasmā isidatto āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘byākaromahaṃ, bhante thera, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti? ‘‘Byākarohi tvaṃ, āvuso isidatta, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti. ‘‘Evañhi tvaṃ, gahapati, pucchasi – ‘dhātunānattaṃ, dhātunānattanti, bhante thera, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ, vuttaṃ bhagavatā’’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Idaṃ kho, gahapati, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā – cakkhudhātu, rūpadhātu, cakkhuviññāṇadhātu…pe… manodhātu, dhammadhātu, manoviññāṇadhātu. Ettāvatā kho, gahapati, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti.

В то время почтенный Исидатта был самым младшим бхиккху в этой общине бхиккху. Тогда почтенный Исидатта сказал почтенному старейшине: «Позвольте мне, почтенный старейшина, ответить на этот вопрос домохозяина Читты». «Ответь, друг Исидатта, на этот вопрос домохозяина Читты». «Домохозяин, ты ведь спрашиваешь так: “Почтенный старейшина, говорят: ‘разнообразие элементов, разнообразие элементов’. В каком отношении, почтенный, Благословенный говорил о разнообразии элементов?”» «Да, почтенный». «Вот это разнообразие элементов, домохозяин, о котором говорил Благословенный: элемент глаза, элемент форм, элемент зрительного сознания... [и так далее]... элемент ума, элемент ментальных феноменов, элемент сознания ума. Вот в каком отношении, домохозяин, Благословенный говорил о разнообразии элементов».


Atha kho citto gahapati āyasmato isidattassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā there bhikkhū paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho therā bhikkhū bhuttāvino onītapattapāṇino uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Atha kho āyasmā thero āyasmantaṃ isidattaṃ etadavoca – ‘‘sādhu kho taṃ, āvuso isidatta[Pg.477], eso pañho paṭibhāsi, neso pañho maṃ paṭibhāsi. Tenahāvuso isidatta, yadā aññathāpi evarūpo pañho āgaccheyya, taññevettha paṭibhāseyyā’’ti. Dutiyaṃ.

Тогда домохозяин Читта, восхитившись и порадовавшись словам почтенного Исидатты, своими руками поднёс старейшим бхиккху превосходную твёрдую и мягкую пищу и потчевал их досыта. Когда старейшие бхиккху закончили трапезу и убрали руки от чаш, они поднялись со своих мест и удалились. Тогда почтенный старейшина сказал почтенному Исидатте: «Хорошо, друг Исидатта, что ответ на этот вопрос пришёл тебе на ум. Мне этот ответ на ум не пришёл. Поэтому, друг Исидатта, когда в другое время возникнет подобный вопрос, ты сам и должен будешь на него ответить». Вторая.


3. Dutiyaisidattasuttaṃ

3. Вторая сутта об Исидатте


345. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū macchikāsaṇḍe viharanti ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati there bhikkhū etadavoca – ‘‘adhivāsentu me, bhante therā, svātanāya bhatta’’nti. Adhivāsesuṃ kho therā bhikkhū tuṇhībhāvena. Atha kho citto gahapati therānaṃ bhikkhūnaṃ adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā there bhikkhū abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho therā bhikkhū tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena cittassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu.

345. Однажды множество старейших бхиккху пребывали в Маччхикасанде, в роще Амбатака. Тогда домохозяин Читта подошёл к старейшим бхиккху, поклонился им и сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, домохозяин Читта сказал старейшим бхиккху: «Пусть старейшины примут от меня подношение пищи на завтра». Старейшие бхиккху выразили согласие молчанием. Тогда домохозяин Читта, поняв, что старейшины согласились, поднялся со своего места, поклонился старейшим бхиккху и удалился, выразив почтение обходом справа. Когда ночь прошла, утром старейшие бхиккху оделись, взяли чаши и верхние одежды и отправились к жилищу домохозяина Читты. Придя туда, они сели на приготовленные сиденья.


Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘yā imā, bhante thera, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – ‘sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā. Yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle bhaṇitāni; imā nu kho, bhante, diṭṭhiyo kismiṃ sati honti, kismiṃ asati na hontī’’ti?

Тогда домохозяин Читта подошёл к старейшим бхиккху, поклонился им и сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, домохозяин Читта сказал почтенному старейшине: «Почтенный старейшина, в мире возникают различные воззрения: “Мир вечен” или “Мир невечен”; “Мир конечен” или “Мир бесконечен”; “Душа и тело — это одно и то же” или “Душа — это одно, а тело — другое”; “Татхагата существует после смерти”, “Татхагата не существует после смерти”, “Татхагата и существует, и не существует после смерти”, “Татхагата ни существует, ни не существует после смерти” — а также те шестьдесят два воззрения, что изложены в Брахмаджала-сутте. Скажите, почтенный, при наличии чего возникают эти воззрения, и при отсутствии чего они не возникают?»


Evaṃ vutte, āyasmā thero tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho citto gahapati…pe… tatiyampi kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘yā imā, bhante thera, anekavihitā diṭṭhiyo loke [Pg.478] uppajjanti – sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā. Yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle bhaṇitāni; imā nu kho, bhante, diṭṭhiyo kismiṃ sati honti, kismiṃ asati na hontī’’ti? Tatiyampi kho āyasmā thero tuṇhī ahosi.

Когда это было сказано, почтенный старейшина промолчал. Во второй раз домохозяин Читта... [и так далее]... и в третий раз домохозяин Читта сказал почтенному старейшине: «Почтенный старейшина, в мире возникают различные воззрения: “Мир вечен” или “Мир невечен”; “Мир конечен” или “Мир бесконечен”; “Душа и тело — это одно и то же” или “Душа — это одно, а тело — другое”; “Татхагата существует после смерти”, “Татхагата не существует после смерти”, “Татхагата и существует, и не существует после смерти”, “Татхагата ни существует, ни не существует после смерти” — а также те шестьдесят два воззрения, что изложены в Брахмаджала-сутте. Скажите, почтенный, при наличии чего возникают эти воззрения, и при отсутствии чего они не возникают?» И в третий раз почтенный старейшина промолчал.


Tena kho pana samayena āyasmā isidatto tasmiṃ bhikkhusaṅghe sabbanavako hoti. Atha kho āyasmā isidatto āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘byākaromahaṃ, bhante thera, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti? ‘‘Byākarohi tvaṃ, āvuso isidatta, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti. ‘‘Evañhi tvaṃ, gahapati, pucchasi – ‘yā imā, bhante thera, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – sassato lokoti vā…pe…; imā nu kho, bhante, diṭṭhiyo kismiṃ sati honti, kismiṃ asati na hontī’’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yā imā, gahapati, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – ‘sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā. Yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle bhaṇitāni; imā kho, gahapati, diṭṭhiyo sakkāyadiṭṭhiyā sati honti, sakkāyadiṭṭhiyā asati na hontī’’’ti.

В то время почтенный Исидатта был самым младшим бхиккху в той общине. Тогда почтенный Исидатта сказал почтенному старцу: «Достопочтенный старец, позволь мне ответить на этот вопрос домохозяина Читты». — «Ответь на него, друг Исидатта». — «Домохозяин, не так ли ты спрашиваешь: „Достопочтенный старец, в мире возникают различные воззрения: 'Мир вечен' и так далее… При наличии чего возникают эти воззрения? При отсутствии чего они не возникают?“» — «Да, достопочтенный». — «Домохозяин, те различные воззрения, что возникают в мире: „Мир вечен“ или „Мир невечен“, „Мир конечен“ или „Мир бесконечен“, „Душа и тело — это одно и то же“ или „Душа — это одно, а тело — другое“, „Татхагата существует после смерти“, „Татхагата не существует после смерти“, „Татхагата и существует, и не существует после смерти“, „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“, а также те шестьдесят два воззрения, о которых говорится в Брахмаджала-сутте, — все эти воззрения, домохозяин, возникают при наличии воззрения о самотождественности и не возникают при отсутствии воззрения о самотождественности».


‘‘Kathaṃ pana, bhante, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti? ‘‘Idha, gahapati, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ; vedanaṃ attato samanupassati…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani [Pg.479] vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho, gahapati, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti.

«Но как, достопочтенный, возникает воззрение о самотождественности?» — «Здесь, домохозяин, необразованный обыватель, который не видит благородных, не сведущ в их Дхамме и не обучен их Дхамме, который не видит истинных людей, не сведущ в их Дхамме и не обучен их Дхамме, рассматривает форму как себя, или себя как обладающего формой, или форму как находящуюся в себе, или себя как находящегося в форме. Он рассматривает чувство как себя… восприятие как себя… волевые формирователи как себя… сознание как себя, или себя как обладающего сознанием, или сознание как находящееся в себе, или себя как находящегося в сознании. Именно так, домохозяин, возникает воззрение о самотождественности».


‘‘Kathaṃ pana, bhante, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti? ‘‘Idha, gahapati, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ; na vedanaṃ… na saññaṃ… na saṅkhāre… na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho, gahapati, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti.

«А как, достопочтенный, не возникает воззрение о самотождественности?» — «Здесь, домохозяин, образованный благородный ученик, который видит благородных, сведущ в их Дхамме и обучен их Дхамме, который видит истинных людей, сведущ в их Дхамме и обучен их Дхамме, не рассматривает форму как себя, или себя как обладающего формой, или форму как находящуюся в себе, или себя как находящегося в форме. Он не рассматривает чувство как себя… восприятие как себя… волевые формирователи как себя… сознание как себя, или себя как обладающего сознанием, или сознание как находящееся в себе, или себя как находящегося в сознании. Именно так, домохозяин, не возникает воззрение о самотождественности».


‘‘Kuto, bhante, ayyo isidatto āgacchatī’’ti? ‘‘Avantiyā kho, gahapati, āgacchāmī’’ti. ‘‘Atthi, bhante, avantiyā isidatto nāma kulaputto amhākaṃ adiṭṭhasahāyo pabbajito? Diṭṭho so āyasmatā’’ti? ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti. ‘‘Kahaṃ nu kho so, bhante, āyasmā etarahi viharatī’’ti? Evaṃ vutte, āyasmā isidatto tuṇhī ahosi. ‘‘Ayyo no, bhante, isidatto’’ti? ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti. ‘‘Abhiramatu, bhante, ayyo isidatto macchikāsaṇḍe. Ramaṇīyaṃ ambāṭakavanaṃ. Ahaṃ ayyassa isidattassa ussukkaṃ karissāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. ‘‘Kalyāṇaṃ vuccati, gahapatī’’ti.

«Откуда, достопочтенный, прибыл господин Исидатта?» — «Я прибыл из Аванти, домохозяин». — «Достопочтенный, есть один выходец из благородной семьи в Аванти по имени Исидатта, наш друг, которого мы никогда не видели, ушедший в бездомность. Встречал ли его почтенный?» — «Да, домохозяин». — «Где же сейчас пребывает этот почтенный, достопочтенный?» Когда это было сказано, почтенный Исидатта промолчал. «Не вы ли сам господин Исидатта, достопочтенный?» — «Да, домохозяин». — «Тогда пусть господин Исидатта радует себя пребыванием в прекрасной Дикой манговой роще в Маччикасанде. Я буду усердно обеспечивать господина Исидатту монашеским облачением, подаянием на пропитание, жилищем и лекарственными средствами на случай болезни». — «Это добрые слова, домохозяин».


Atha kho citto gahapati āyasmato isidattassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā there bhikkhū paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho therā bhikkhū bhuttāvino onītapattapāṇino uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Atha kho āyasmā thero āyasmantaṃ isidattaṃ etadavoca – ‘‘sādhu kho taṃ, āvuso isidatta, eso pañho paṭibhāsi. Neso pañho maṃ paṭibhāsi. Tenahāvuso isidatta, yadā aññathāpi evarūpo pañho āgaccheyya, taññevettha paṭibhāseyyā’’ti. Atha kho āyasmā isidatto senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya macchikāsaṇḍamhā pakkāmi. Yaṃ macchikāsaṇḍamhā pakkāmi, tathā pakkantova ahosi, na puna paccāgacchīti. Tatiyaṃ.

Тогда домохозяин Читта, порадовавшись и восхитившись словами почтенного Исидатты, своими руками поднес старшим бхиккху превосходную твердую и мягкую пищу и потчевал их досыта. Когда старшие бхиккху закончили трапезу и убрали свои чаши, они поднялись со своих мест и удалились. Тогда почтенный старец сказал почтенному Исидатте: «Хорошо, друг Исидатта, что тебе пришел на ум ответ на этот вопрос. Мне этот ответ на ум не пришел. Поэтому, друг Исидатта, когда бы в другое время ни возник подобный вопрос, именно тебе следует разъяснять его». Затем почтенный Исидатта привел в порядок свое жилище и, взяв чашу и облачение, покинул Маччикасанду. И когда он покинул Маччикасанду, он ушел навсегда и больше никогда не возвращался.


4. Mahakapāṭihāriyasuttaṃ

4. Чудо Махаки


346. Ekaṃ [Pg.480] samayaṃ sambahulā therā bhikkhū macchikāsaṇḍe viharanti ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati there bhikkhū etadavoca – ‘‘adhivāsentu me, bhante therā, svātanāya gokule bhatta’’nti. Adhivāsesuṃ kho therā bhikkhū tuṇhībhāvena. Atha kho citto gahapati therānaṃ bhikkhūnaṃ adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā there bhikkhū abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho therā bhikkhū tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena cittassa gahapatino gokulaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu.

346. Однажды несколько старших бхиккху пребывали в Маччикасанде в Дикой манговой роще. Тогда домохозяин Читта подошел к тем старшим бхиккху, выразил им почтение и сел сбоку. Сидя сбоку, домохозяин Читта сказал старшим бхиккху: «Пусть достопочтенные старцы согласятся принять завтрашнее подношение пищи от меня в моем коровнике». Старшие бхиккху выразили согласие молчанием. Тогда домохозяин Читта, поняв, что старцы согласились, поднялся со своего места, выразил им почтение и, обойдя их по часовой стрелке, удалился. По прошествии той ночи, утром старшие бхиккху оделись, взяли свои чаши и верхние облачения и отправились к коровнику домохозяина Читты. Придя туда, они сели на приготовленные места.


Atha kho citto gahapati there bhikkhū paṇītena sappipāyāsena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho therā bhikkhū bhuttāvino onītapattapāṇino uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Cittopi kho gahapati ‘sesakaṃ vissajjethā’ti vatvā there bhikkhū piṭṭhito piṭṭhito anubandhi. Tena kho pana samayena uṇhaṃ hoti kuthitaṃ ; te ca therā bhikkhū paveliyamānena maññe kāyena gacchanti, yathā taṃ bhojanaṃ bhuttāvino.

Тогда домохозяин Читта своими руками поднес старшим бхиккху превосходный молочный рис с топленым маслом и потчевал их досыта. Когда старшие бхиккху закончили трапезу и убрали свои чаши, они поднялись со своих мест и удалились. Домохозяин Читта, сказав слугам: «Раздайте остатки», последовал за старшими бхиккху по пятам. В то время стояла изнуряющая жара, и старцы шли так, словно их тела плавились от съеденной пищи.


Tena kho pana samayena āyasmā mahako tasmiṃ bhikkhusaṅghe sabbanavako hoti. Atha kho āyasmā mahako āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘sādhu khvassa, bhante thera, sītako ca vāto vāyeyya, abbhasampilāpo ca assa, devo ca ekamekaṃ phusāyeyyā’’ti.

В то время почтенный Махака был самым младшим бхиккху в той общине. Тогда почтенный Махака сказал почтенному старцу: «Было бы хорошо, достопочтенный старец, если бы подул прохладный ветер, собрались дождевые облака и небо закапало редким дождем».


‘‘Sādhu khvassa, āvuso mahaka, yaṃ sītako ca vāto vāyeyya, abbhasampilāpo ca assa, devo ca ekamekaṃ phusāyeyyā’’ti. Atha kho āyasmā mahako tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhari yathā sītako ca vāto vāyi, abbhasampilāpo ca assa, devo ca ekamekaṃ phusi. Atha kho cittassa gahapatino etadahosi – ‘‘yo kho imasmiṃ bhikkhusaṅghe sabbanavako bhikkhu tassāyaṃ evarūpo iddhānubhāvo’’ti[Pg.481]. Atha kho āyasmā mahako ārāmaṃ sampāpuṇitvā āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘alamettāvatā, bhante therā’’ti? ‘‘Alamettāvatā, āvuso mahaka! Katamettāvatā, āvuso mahaka! Pūjitamettāvatā, āvuso mahakā’’ti. Atha kho therā bhikkhū yathāvihāraṃ agamaṃsu. Āyasmāpi mahako sakaṃ vihāraṃ agamāsi.

«Это было бы хорошо, друг Махака». Тогда почтенный Махака совершил такое проявление сверхъестественной силы, что подул прохладный ветер, собрались дождевые облака и небо закапало редким дождем. Тогда домохозяину Читте пришла мысль: «Какова же сверхъестественная сила и могущество самого младшего бхиккху в этой общине!» Затем, когда почтенный Махака прибыл в монастырь, он сказал почтенному старцу: «Достаточно ли этого, достопочтенный старец?» — «Этого достаточно, друг Махака! Сделано достаточно, друг Махака! Почтено достаточно, друг Махака!» Затем старшие бхиккху разошлись по своим обителям, и почтенный Махака тоже отправился в свою обитель.


Atha kho citto gahapati yenāyasmā mahako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahakaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati āyasmantaṃ mahakaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, ayyo mahako uttarimanussadhammaṃ iddhipāṭihāriyaṃ dassetū’’ti. ‘‘Tena hi tvaṃ, gahapati, ālinde uttarāsaṅgaṃ paññapetvā tiṇakalāpaṃ okāsehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho citto gahapati āyasmato mahakassa paṭissutvā ālinde uttarāsaṅgaṃ paññapetvā tiṇakalāpaṃ okāsesi. Atha kho āyasmā mahako vihāraṃ pavisitvā sūcighaṭikaṃ datvā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhari yathā tālacchiggaḷena ca aggaḷantarikāya ca acci nikkhamitvā tiṇāni jhāpesi, uttarāsaṅgaṃ na jhāpesi. Atha kho citto gahapati uttarāsaṅgaṃ papphoṭetvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha kho āyasmā mahako vihārā nikkhamitvā cittaṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘alamettāvatā, gahapatī’’ti?

Тогда домохозяин Читта подошел к почтенному Махаке, выразил ему почтение и сел сбоку. Сидя сбоку, домохозяин Читта сказал почтенному Махаке: «Было бы хорошо, достопочтенный, если бы господин Махака явил мне чудо сверхчеловеческой силы». — «В таком случае, домохозяин, расстели свое верхнее одеяние на веранде и разбросай на нем охапку травы». — «Да, достопочтенный», — ответил домохозяин Читта почтенному Махаке, расстелил свое верхнее одеяние на веранде и разбросал на нем охапку травы. Тогда почтенный Махака вошел в свою обитель, задвинул засов и совершил такое проявление сверхъестественной силы, что пламя вырвалось через замочную скважину и щель в двери и сожгло траву, но не повредило верхнее одеяние. Домохозяин Читта встряхнул свое верхнее одеяние и встал в стороне, потрясенный и объятый трепетом. Тогда почтенный Махака вышел из своей обители и спросил домохозяина Читту: «Достаточно ли этого, домохозяин?»


‘‘Alamettāvatā, bhante mahaka! Katamettāvatā, bhante, mahaka! Pūjitamettāvatā, bhante mahaka! Abhiramatu, bhante, ayyo mahako macchikāsaṇḍe. Ramaṇīyaṃ ambāṭakavanaṃ. Ahaṃ ayyassa mahakassa ussukkaṃ karissāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. ‘‘Kalyāṇaṃ vuccati, gahapatī’’ti. Atha kho āyasmā mahako senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya macchikāsaṇḍamhā pakkāmi. Yaṃ macchikāsaṇḍamhā pakkāmi, tathā pakkantova ahosi; na puna paccāgacchīti. Catutthaṃ.

«Этого достаточно, достопочтенный Махака! Сделано достаточно, достопочтенный Махака! Почтено достаточно, достопочтенный Махака! Пусть господин Махака радует себя пребыванием в прекрасной Дикой манговой роще в Маччикасанде. Я буду усердно обеспечивать господина Махаку монашеским облачением, подаянием на пропитание, жилищем и лекарственными средствами на случай болезни». — «Это добрые слова, домохозяин». Затем почтенный Махака привел в порядок свое жилище и, взяв чашу и облачение, покинул Маччикасанду. И когда он покинул Маччикасанду, он ушел навсегда и больше никогда не возвращался.


5. Paṭhamakāmabhūsuttaṃ

5. Первая сутта о Камабху


347. Ekaṃ samayaṃ āyasmā kāmabhū macchikāsaṇḍe viharati ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yenāyasmā kāmabhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ kāmabhuṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi[Pg.482]. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho cittaṃ gahapatiṃ āyasmā kāmabhū etadavoca –

347. Однажды почтенный Камабху пребывал в Маччикасанде в Дикой манговой роще. Тогда домохозяин Читта подошел к почтенному Камабху, выразил ему почтение и сел сбоку. Когда домохозяин Читта сел сбоку, почтенный Камабху обратился к нему:


‘‘Vuttamidaṃ, gahapati –

«Сказано следующее, домохозяин:»


‘‘Nelaṅgo setapacchādo, ekāro vattatī ratho;

Anīghaṃ passa āyantaṃ, chinnasotaṃ abandhana’’nti.

«„Безъизъянная, с белым навесом, катится колесница с одной спицей. Посмотри на приближающегося: он безмятежен, поток его пресечен, он свободен от уз“».


‘‘Imassa nu kho, gahapati, saṃkhittena bhāsitassa kathaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo’’ti? ‘‘Kiṃ nu kho etaṃ, bhante, bhagavatā bhāsita’’nti? ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, muhuttaṃ āgamehi yāvassa atthaṃ pekkhāmī’’ti. Atha kho citto gahapati muhuttaṃ tuṇhī hutvā āyasmantaṃ kāmabhuṃ etadavoca –

«Как же, домохозяин, следует подробно понимать смысл этого краткого изречения?» — «Было ли это изречено Благословенным, достопочтенный?» — «Да, достопочтенный». — «В таком случае, достопочтенный, подожди немного, пока я обдумаю его смысл». Затем домохозяин Читта, помолчав немного, сказал почтенному Камабху:


‘‘‘Nelaṅga’nti kho, bhante, sīlānametaṃ adhivacanaṃ. ‘Setapacchādo’ti kho, bhante, vimuttiyā etaṃ adhivacanaṃ. ‘Ekāro’ti kho, bhante, satiyā etaṃ adhivacanaṃ. ‘Vattatī’ti kho, bhante, abhikkamapaṭikkamassetaṃ adhivacanaṃ. ‘Ratho’ti kho, bhante, imassetaṃ cātumahābhūtikassa kāyassa adhivacanaṃ mātāpettikasambhavassa odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassa. Rāgo kho, bhante, nīgho, doso nīgho, moho nīgho. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘anīgho’ti vuccati. ‘Āyanta’nti kho, bhante, arahato etaṃ adhivacanaṃ. ‘Soto’ti kho, bhante, taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ. Sā khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘chinnasoto’ti vuccati. Rāgo kho, bhante, bandhanaṃ, doso bandhanaṃ, moho bandhanaṃ. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘abandhano’ti vuccati. Iti kho, bhante, yaṃ taṃ bhagavatā vuttaṃ –

«“Лишенный изъянов” (nelaṅga), почтенный господин — это обозначение нравственной добродетели (sīla). “Белый навес” (setapacchādo), почтенный господин — это обозначение освобождения (vimutti). “Одна спица” (ekāro), почтенный господин — это обозначение осознанности (sati). “Катится” (vattati), почтенный господин — это обозначение движения вперед и возвращения назад. “Колесница” (ratho), почтенный господин — это обозначение этого тела, состоящего из четырех великих элементов, рожденного матерью и отцом, вскормленного рисом и кашей, подверженного непостоянству, умащению, растиранию, разрушению и распаду. Вожделение, почтенный господин — это невзгода; злоба — это невзгода; заблуждение — это невзгода. У бхиккху, уничтожившего пятна (асавы), они устранены, вырваны с корнем, сделаны подобными пальмовым пням, искоренены так, что более не подвержены возникновению в будущем. Поэтому бхиккху, уничтоживший пятна, зовется “свободным от невзгод”. “Приходящий” (āyanta), почтенный господин — это обозначение араханта. “Поток” (soto), почтенный господин — это обозначение жажды (taṇhā). У бхиккху, уничтожившего пятна, она устранена, вырвана с корнем, сделана подобной пальмовому пню, искоренена так, что более не подвержена возникновению в будущем. Поэтому бхиккху, уничтоживший пятна, зовется “тем, чей поток отсечен”. Вожделение, почтенный господин — это оковы; злоба — это оковы; заблуждение — это оковы. У бхиккху, уничтожившего пятна, они устранены, вырваны с корнем, сделаны подобными пальмовым пням, искоренены так, что более не подвержены возникновению в будущем. Поэтому бхиккху, уничтоживший пятна, зовется “свободным от оков”. И вот, почтенный господин, то, что было сказано Благословенным:»


‘‘Nelaṅgo setapacchādo, ekāro vattatī ratho;

Anīghaṃ passa āyantaṃ, chinnasotaṃ abandhana’’nti.

«“С лишенными изъянов колесами, под белым навесом, Катится колесница с одной спицей. Взгляни на приходящего, свободного от невзгод, Чей поток отсечен, свободного от оков”».


‘‘Imassa [Pg.483] kho, bhante, bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmī’’ti. ‘‘Lābhā te, gahapati, suladdhaṃ te, gahapati! Yassa te gambhīre buddhavacane paññācakkhu kamatī’’ti. Pañcamaṃ.

«“Смысл этого краткого изречения Благословенного я понимаю подробно именно так, почтенный господин”. — “Это приобретение для тебя, домохозяин, это великое благо для тебя, домохозяин, что твое око мудрости проникает в глубокое Слово Будды!” Пятая.»


6. Dutiyakāmabhūsuttaṃ

6. «Вторая сутта к Камабху»


348. Ekaṃ samayaṃ āyasmā kāmabhū macchikāsaṇḍe viharati ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yenāyasmā kāmabhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati āyasmantaṃ kāmabhuṃ etadavoca – ‘‘kati nu kho, bhante, saṅkhārā’’ti? ‘‘Tayo kho, gahapati, saṅkhārā – kāyasaṅkhāro, vacīsaṅkhāro, cittasaṅkhāro’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti kho citto gahapati āyasmato kāmabhussa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ kāmabhuṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘katamo pana, bhante, kāyasaṅkhāro, katamo vacīsaṅkhāro, katamo cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Assāsapassāsā kho, gahapati, kāyasaṅkhāro, vitakkavicārā vacīsaṅkhāro, saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro’’ti.

348. «Однажды достопочтенный Камабху пребывал в Маччхикасанде, в Дикой манговой роще. Тогда домохозяин Читта подошел к достопочтенному Камабху, выразил ему почтение и сел рядом. Сидя рядом, домохозяин Читта обратился к достопочтенному Камабху с такими словами: “Сколько существует видов обусловливающих сил (санкхар), почтенный господин?” — “Существует три вида обусловливающих сил, домохозяин: телесная обусловливающая сила (кая-санкхара), речевая обусловливающая сила (вачи-санкхара) и умственная обусловливающая сила (читта-санкхара)”. — “Прекрасно, почтенный господин!” — ответил домохозяин Читта. Порадовавшись словам достопочтенного Камабху и одобрив их, он задал ему следующий вопрос: “Но что, почтенный господин, представляет собой телесная обусловливающая сила? Что такое речевая обусловливающая сила? Что такое умственная обусловливающая сила?” — “Вдох и выдох, домохозяин — это телесная обусловливающая сила; направленная мысль и исследование (витакка и вичара) — это речевая обусловливающая сила; восприятие и чувство (сання и ведана) — это умственная обусловливающая сила”.»


‘‘Sādhu, bhante’’ti kho citto gahapati…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘kasmā pana, bhante, assāsapassāsā kāyasaṅkhāro, kasmā vitakkavicārā vacīsaṅkhāro, kasmā saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Assāsapassāsā kho, gahapati, kāyikā. Ete dhammā kāyappaṭibaddhā, tasmā assāsapassāsā kāyasaṅkhāro. Pubbe kho, gahapati, vitakketvā vicāretvā pacchā vācaṃ bhindati, tasmā vitakkavicārā vacīsaṅkhāro. Saññā ca vedanā ca cetasikā. Ete dhammā cittappaṭibaddhā, tasmā saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro’’ti.

«“Прекрасно, почтенный господин!” — сказал домохозяин Читта и... задал следующий вопрос: “Но почему, почтенный господин, вдох и выдох — это телесная обусловливающая сила? Почему направленная мысль и исследование — это речевая обусловливающая сила? Почему восприятие и чувство — это умственная обусловливающая сила?” — “Домохозяин, вдох и выдох телесны, эти явления связаны с телом; вот почему вдох и выдох — это телесная обусловливающая сила. Сначала человек направляет мысль и исследует, а затем начинает говорить; вот почему направленная мысль и исследование — это речевая обусловливающая сила. Восприятие и чувство ментальны, эти явления связаны с умом; вот почему восприятие и чувство — это умственная обусловливающая сила”.»


Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘kathaṃ pana, bhante, saññāvedayitanirodhasamāpatti hotī’’ti? ‘‘Na kho, gahapati, saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjantassa bhikkhuno evaṃ hoti – ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjissa’nti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjāmī’ti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno’ti vā. Atha khvassa pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hoti yaṃ taṃ tathattāya upanetī’’ti.

«“Прекрасно...” — и он задал следующий вопрос: “Но как, почтенный господин, происходит достижение прекращения восприятия и чувства (сання-ведаита-ниродха)?” — “Домохозяин, когда бхиккху входит в прекращение восприятия и чувства, у него не возникает мысли: ‘Я войду в прекращение восприятия и чувства’, или ‘Я вхожу в прекращение восприятия и чувства’, или ‘Я вошел в прекращение восприятия и чувства’. Напротив, его ум ранее был развит таким образом, что это само по себе приводит его к такому состоянию”.»


Sādhu [Pg.484] …pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjantassa pana, bhante, bhikkhuno katame dhammā paṭhamaṃ nirujjhanti, yadi vā kāyasaṅkhāro, yadi vā vacīsaṅkhāro, yadi vā cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjantassa kho, gahapati, bhikkhuno vacīsaṅkhāro paṭhamaṃ nirujjhati, tato kāyasaṅkhāro, tato cittasaṅkhāro’’ti.

«“Прекрасно...” — и он задал следующий вопрос: “Когда бхиккху входит в прекращение восприятия и чувства, почтенный господин, какая из этих сил прекращается у него первой: телесная обусловливающая сила, речевая обусловливающая сила или умственная обусловливающая сила?” — “Домохозяин, когда бхиккху входит в прекращение восприятия и чувства, сначала прекращается речевая обусловливающая сила, затем телесная обусловливающая сила, а затем умственная обусловливающая сила”.»


Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘yvāyaṃ, bhante, mato kālaṅkato, yo cāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno, imesaṃ kiṃ nānākaraṇa’’nti? ‘‘Yvāyaṃ gahapati, mato kālaṅkato tassa kāyasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, vacīsaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, cittasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, āyu parikkhīṇo, usmā vūpasantā, indriyāni viparibhinnāni. Yo ca khvāyaṃ, gahapati, bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno, tassapi kāyasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, vacīsaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, cittasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, āyu aparikkhīṇo, usmā avūpasantā, indriyāni vippasannāni. Yvāyaṃ, gahapati, mato kālaṅkato, yo cāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno, idaṃ nesaṃ nānākaraṇa’’nti.

«“Прекрасно...” — и он задал следующий вопрос: “В чем разница, почтенный господин, между тем, кто умер и скончался, и бхиккху, который вошел в прекращение восприятия и чувства?” — “Домохозяин, у того, кто умер и скончался, телесная обусловливающая сила прекратилась и утихла, речевая обусловливающая сила прекратилась и утихла, умственная обусловливающая сила прекратилась и утихла; его жизненная сила исчерпана, телесное тепло угасло, а способности (индрии) полностью разрушены. У бхиккху же, который вошел в прекращение восприятия и чувства, телесная обусловливающая сила прекратилась и утихла, речевая обусловливающая сила прекратилась и утихла, умственная обусловливающая сила прекратилась и утихла; но его жизненная сила не исчерпана, телесное тепло не угасло, а способности ясны и безмятежны. В этом разница, домохозяин, между тем, кто умер и скончался, и бхиккху, вошедшим в прекращение восприятия и чувства”.»


Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘kathaṃ pana, bhante, saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhānaṃ hotī’’ti? ‘‘Na kho, gahapati, saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa bhikkhuno evaṃ hoti – ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahissa’nti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahāmī’ti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhito’ti vā. Atha khvassa pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hoti, yaṃ taṃ tathattāya upanetī’’ti.

«“Прекрасно...” — и он задал следующий вопрос: “Но как, почтенный господин, происходит выход из прекращения восприятия и чувства?” — “Домохозяин, когда бхиккху выходит из достижения прекращения восприятия и чувства, у него не возникает мысли: ‘Я выйду из достижения прекращения восприятия и чувства’, или ‘Я выхожу из достижения прекращения восприятия и чувства’, или ‘Я вышел из достижения прекращения восприятия и чувства’. Напротив, его ум ранее был развит таким образом, что это само по себе приводит его к такому состоянию”.»


Sādhu, bhante…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa pana, bhante, bhikkhuno katame dhammā paṭhamaṃ uppajjanti, yadi vā kāyasaṅkhāro, yadi vā vacīsaṅkhāro, yadi vā cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa, gahapati, bhikkhuno cittasaṅkhāro paṭhamaṃ uppajjati, tato kāyasaṅkhāro, tato vacīsaṅkhāro’’ti.

«“Прекрасно, почтенный господин...” — и он задал следующий вопрос: “Когда бхиккху выходит из достижения прекращения восприятия и чувства, почтенный господин, какая из этих сил возникает у него первой: телесная обусловливающая сила, речевая обусловливающая сила или умственная обусловливающая сила?” — “Домохозяин, когда бхиккху выходит из достижения прекращения восприятия и чувства, сначала возникает умственная обусловливающая сила, затем телесная обусловливающая сила, а затем речевая обусловливающая сила”.»


Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitaṃ pana, bhante, bhikkhuṃ kati phassā phusanti’’? ‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitaṃ [Pg.485] kho, gahapati, bhikkhuṃ tayo phassā phusanti – suññato phasso, animitto phasso, appaṇihito phasso’’ti.

«“Прекрасно...” — и он задал следующий вопрос: “Когда бхиккху вышел из достижения прекращения восприятия и чувства, почтенный господин, сколько видов контакта (пхасса) касаются его?” — “Домохозяин, когда бхиккху вышел из достижения прекращения восприятия и чувства, его касаются три вида контакта: контакт пустоты (суннято phasso), контакт бесзнаковости (анимитто phasso) и ненаправленный контакт (аппанихито phasso)”.»


Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa pana, bhante, bhikkhuno kiṃninnaṃ cittaṃ hoti, kiṃpoṇaṃ, kiṃpabbhāra’’nti? ‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa kho, gahapati, bhikkhuno vivekaninnaṃ cittaṃ hoti vivekapoṇaṃ vivekapabbhāra’’nti.

«“Прекрасно...” — и он задал следующий вопрос: “Когда бхиккху вышел из достижения прекращения восприятия и чувства, почтенный господин, к чему склоняется, устремляется и направляется его ум?” — “Домохозяин, когда бхиккху вышел из достижения прекращения восприятия и чувства, его ум склоняется к уединению, устремляется к уединению, направляется к уединению”.»


‘‘Sādhu, bhante’’ti kho citto gahapati āyasmato kāmabhussa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ kāmabhuṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā pana, bhante, kati dhammā bahūpakārā’’ti? ‘‘Addhā kho tvaṃ, gahapati, yaṃ paṭhamaṃ pucchitabbaṃ taṃ pucchasi. Api ca tyāhaṃ byākarissāmi. Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā kho, gahapati, dve dhammā bahūpakārā – samatho ca vipassanā cā’’ti. Chaṭṭhaṃ.

«“Прекрасно, почтенный господин!” — сказал домохозяин Читта. Порадовавшись словам достопочтенного Камабху и одобрив их, он задал ему следующий вопрос: “А сколько качеств, почтенный господин, приносят наибольшую пользу для достижения прекращения восприятия и чувства?” — “Поистине, домохозяин, ты спрашиваешь в самом конце о том, о чем следовало спросить в самом начале. И все же я отвечу тебе. Для достижения прекращения восприятия и чувства наибольшую пользу приносят два качества: спокойствие (саматха) и прозрение (випассана)”. Шестая.»


7. Godattasuttaṃ

7. «Сутта к Годатте»


349. Ekaṃ samayaṃ āyasmā godatto macchikāsaṇḍe viharati ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yenāyasmā godatto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ godattaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho cittaṃ gahapatiṃ āyasmā godatto etadavoca – ‘‘yā cāyaṃ, gahapati, appamāṇā cetovimutti, yā ca ākiñcaññā cetovimutti, yā ca suññatā cetovimutti, yā ca animittā cetovimutti, ime dhammā nānatthā nānābyañjanā udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti? ‘‘Atthi, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca. Atthi pana, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti.

349. «Однажды достопочтенный Годатта пребывал в Маччхикасанде, в Дикой манговой роще. Тогда домохозяин Читта подошел к достопочтенному Годатте, выразил ему почтение и сел рядом. Когда домохозяин Читта сел рядом, достопочтенный Годатта обратился к нему с такими словами: “Домохозяин, безмерное освобождение ума (аппамана цетовимутти), освобождение ума ничтожеством (акиньчання цетовимутти), освобождение ума пустотой (суннята цетовимутти) и бесзнаковое освобождение ума (анимитта цетовимутти) — различаются ли эти состояния и по смыслу, и по звучанию, или же они тождественны по смыслу и различаются лишь по звучанию?” — “Существует способ (парияя), почтенный господин, согласно которому эти состояния различаются и по смыслу, и по звучанию. Но также существует способ, почтенный господин, согласно которому эти состояния тождественны по смыслу и различаются лишь по звучанию”.»


‘‘Katamo ca, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca? Idha, bhante, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ [Pg.486] mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Ayaṃ vuccati, bhante, appamāṇā cetovimutti.

«“И каков же, почтенный господин, способ, согласно которому эти состояния различаются и по смыслу, и по звучанию? Здесь, почтенный господин, бхиккху пребывает, пронизывая одну четверть света умом, исполненным доброжелательности (метты), затем вторую, затем третью, затем четвертую. Так — вверх, вниз, вширь, повсюду, ко всем, как к самому себе, он пребывает, пронизывая весь мир умом, исполненным доброжелательности — обширным, возвышенным, безмерным, свободным от вражды и недоброжелательности. Он пребывает, пронизывая одну четверть света умом, исполненным сострадания (каруны)... умом, исполненным сорадования (мудиты)... умом, исполненным беспристрастия (упеккхи), затем вторую, затем третью, затем четвертую. Так — вверх, вниз, вширь, повсюду, ко всем, как к самому себе, он пребывает, пронизывая весь мир умом, исполненным беспристрастия — обширным, возвышенным, безмерным, свободным от вражды и недоброжелательности. Это, почтенный господин, называется безмерным освобождением ума.»


‘‘Katamā ca, bhante, ākiñcaññā cetovimutti? Idha, bhante, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma, ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhante, ākiñcaññā cetovimutti.

«“И что такое, почтенный господин, освобождение ума ничтожеством? Здесь, почтенный господин, бхиккху, полностью преодолев сферу бесконечного сознания, осознавая, что ‘нет ничего’, входит и пребывает в сфере ничтожества. Это, почтенный господин, называется освобождением ума ничтожеством.»


‘‘Katamā ca, bhante, suññatā cetovimutti? Idha, bhante, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘suññamidaṃ attena vā attaniyena vā’ti. Ayaṃ vuccati, bhante, suññatā cetovimutti.

«“И что такое, почтенный господин, освобождение ума пустотой? Здесь, почтенный господин, бхиккху, уйдя в лес, к подножию дерева или в пустое жилище, размышляет так: ‘Пусто это от «я» или от того, что принадлежит «я»’. Это, почтенный господин, называется освобождением ума пустотой.»


‘‘Katamā ca, bhante, animittā cetovimutti? Idha, bhante, bhikkhu sabbanimittānaṃ amanasikārā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhante, animittā cetovimutti. Ayaṃ kho, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca.

«“И что такое, почтенный господин, бесзнаковое освобождение ума? Здесь, почтенный господин, бхиккху, не уделяя внимания никаким знакам, входит и пребывает в бесзнаковом сосредоточении ума. Это, почтенный господин, называется бесзнаковым освобождением ума. Вот, почтенный господин, способ, согласно которому эти состояния различаются и по смыслу, и по звучанию”.»


‘‘Katamo ca, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nānaṃ? Rāgo, bhante, pamāṇakaraṇo, doso pamāṇakaraṇo, moho pamāṇakaraṇo. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, bhante, appamāṇā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho pana akuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Rāgo kho, bhante, kiñcanaṃ, doso kiñcanaṃ, moho kiñcanaṃ. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, bhante, ākiñcaññā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho [Pg.487] pana akuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Rāgo kho, bhante, nimittakaraṇo, doso nimittakaraṇo, moho nimittakaraṇo. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, bhante, animittā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho pana akuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Ayaṃ kho, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti. ‘‘Lābhā te, gahapati, suladdhaṃ te, gahapati! Yassa te gambhīre buddhavacane paññācakkhu kamatī’’ti. Sattamaṃ.

«Каков же, почтенный, тот способ, исходя из которого эти состояния едины по смыслу и различаются лишь по звучанию?» — «Вожделение, почтенный, создаёт меру, злоба создаёт меру, заблуждение создаёт меру. У бхиккху, чьи асавы уничтожены, они устранены, вырваны с корнем, сделаны подобными пальмовым пням, уничтожены так, что более не подвержены будущему возникновению. В какой бы мере ни существовали безмерные освобождения ума, непоколебимое освобождение ума провозглашается высшим среди них. И это непоколебимое освобождение ума пусто от вожделения, пусто от злобы, пусто от заблуждения. Вожделение, почтенный, — это препятствие, злоба — это препятствие, заблуждение — это препятствие. У бхиккху, чьи асавы уничтожены, они устранены, вырваны с корнем, сделаны подобными пальмовым пням, уничтожены так, что более не подвержены будущему возникновению. В какой бы мере ни существовали освобождения ума ничтожеством, непоколебимое освобождение ума провозглашается высшим среди них. И это непоколебимое освобождение ума пусто от вожделения, пусто от злобы, пусто от заблуждения. Вожделение, почтенный, создаёт знаки, злоба создаёт знаки, заблуждение создаёт знаки. У бхиккху, чьи асавы уничтожены, они устранены, вырваны с корнем, сделаны подобными пальмовым пням, уничтожены так, что более не подвержены будущему возникновению. В какой бы мере ни существовали бесзнаковые освобождения ума, непоколебимое освобождение ума провозглашается высшим среди них. И это непоколебимое освобождение ума пусто от вожделения, пусто от злобы, пусто от заблуждения. Вот, почтенный, тот способ, исходя из которого эти состояния едины по смыслу и различаются лишь по звучанию». — «Это приобретение для тебя, домохозяин, это великое благо для тебя, домохозяин, что твоё око мудрости проникает в глубокое Слово Будды!» Седьмая.


8. Nigaṇṭhanāṭaputtasuttaṃ

8. Нигантханатапутта-сутта


350. Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto macchikāsaṇḍaṃ anuppatto hoti mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ. Assosi kho citto gahapati – ‘‘nigaṇṭho kira nāṭaputto macchikāsaṇḍaṃ anuppatto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhi’’nti. Atha kho citto gahapati sambahulehi upāsakehi saddhiṃ yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhena nāṭaputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho cittaṃ gahapatiṃ nigaṇṭho nāṭaputto etadavoca – ‘‘saddahasi tvaṃ, gahapati, samaṇassa gotamassa – atthi avitakko avicāro samādhi, atthi vitakkavicārānaṃ nirodho’’ti?

350. В то время нигантха Натапутта прибыл в Маччхикасанду вместе с большой общиной нигантх. Домохозяин Читта услышал: «Говорят, нигантха Натапутта прибыл в Маччхикасанду вместе с большой общиной нигантх». Тогда домохозяин Читта вместе со многими упасаками отправился туда, где находился нигантха Натапутта. Подойдя, он обменялся с нигантхой Натапуттой приветствиями. После дружеской и вежливой беседы он сел с одной стороны. Когда домохозяин Читта сел с одной стороны, нигантха Натапутта сказал ему: «Веришь ли ты, домохозяин, отшельнику Готаме, когда он говорит: „Существует сосредоточение без направленного мыслительного усилия и удержания мысли, существует прекращение направленного мыслительного усилия и удержания мысли“?»


‘‘Na khvāhaṃ ettha, bhante, bhagavato saddhāya gacchāmi. Atthi avitakko avicāro samādhi, atthi vitakkavicārānaṃ nirodho’’ti. Evaṃ vutte, nigaṇṭho nāṭaputto ulloketvā etadavoca – ‘‘idaṃ bhavanto passantu, yāva ujuko cāyaṃ citto gahapati, yāva asaṭho cāyaṃ citto gahapati, yāva amāyāvī cāyaṃ citto gahapati, vātaṃ vā so jālena bādhetabbaṃ maññeyya, yo vitakkavicāre nirodhetabbaṃ maññeyya[Pg.488], sakamuṭṭhinā vā so gaṅgāya sotaṃ āvāretabbaṃ maññeyya, yo vitakkavicāre nirodhetabbaṃ maññeyyā’’ti.

«В этом вопросе, почтенный, я не полагаюсь на веру в Благословенного, когда он говорит: „Существует сосредоточение без направленного мыслительного усилия и удержания мысли, существует прекращение направленного мыслительного усилия и удержания мысли“». Когда это было сказано, нигантха Натапутта, гордо взглянув на свою общину, сказал: «Взгляните на это, господа! Как прямодушен этот домохозяин Читта! Как он чужд лукавства! Как он чужд обмана! Тот, кто думает, что направленное мыслительное усилие и удержание мысли можно прекратить, мог бы вообразить, что поймает ветер сетью или остановит течение реки Ганг собственным кулаком».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhante, katamaṃ nu kho paṇītataraṃ – ñāṇaṃ vā saddhā vā’’ti? ‘‘Saddhāya kho, gahapati, ñāṇaṃyeva paṇītatara’’nti. ‘‘Ahaṃ kho, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahaṃ kho, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahaṃ kho, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahaṃ kho, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Na so khvāhaṃ, bhante, evaṃ jānanto evaṃ passanto kassa aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā saddhāya gamissāmi? Atthi avitakko avicāro samādhi, atthi vitakkavicārānaṃ nirodho’’ti.

«Как вы думаете, почтенный, что превосходнее: знание или вера?» — «Знание, домохозяин, превосходнее веры». — «Что ж, почтенный, всякий раз, когда я пожелаю, уединившись от чувственных удовольствий, уединившись от неблагих состояний, я вхожу и пребываю в первой джхане, которая сопровождается направленным мыслительным усилием и удержанием мысли, с восторгом и счастьем, рождёнными уединением. Затем, всякий раз, когда я пожелаю, с утиханием направленного мыслительного усилия и удержания мысли... я вхожу и пребываю во второй джхане... Затем, всякий раз, когда я пожелаю, с угасанием восторга... я вхожу и пребываю в третьей джхане... Затем, всякий раз, когда я пожелаю, с оставлением удовольствия и боли... я вхожу и пребываю в четвёртой джхане. Поскольку я так знаю и так вижу, почтенный, в какого ещё отшельника или брахмана мне нужно верить, когда утверждают, что существует сосредоточение без направленного мыслительного усилия и удержания мысли, прекращение направленного мыслительного усилия и удержания мысли?»


Evaṃ vutte, nigaṇṭho nāṭaputto sakaṃ parisaṃ apaloketvā etadavoca – ‘‘idaṃ bhavanto passantu, yāva anujuko cāyaṃ citto gahapati, yāva saṭho cāyaṃ citto gahapati, yāva māyāvī cāyaṃ citto gahapatī’’ti.

Когда это было сказано, нигантха Натапутта, косо взглянув на свою общину, сказал: «Взгляните на это, господа! Как непрямодушен этот домохозяин Читта! Как он лукав! Как он обманчив!»


‘‘Idāneva kho te mayaṃ, bhante, bhāsitaṃ – ‘evaṃ ājānāma idaṃ bhavanto passantu, yāva ujuko cāyaṃ citto gahapati, yāva asaṭho cāyaṃ citto gahapati, yāva amāyāvī cāyaṃ citto gahapatī’ti. Idāneva ca pana mayaṃ, bhante, bhāsitaṃ – ‘evaṃ ājānāma idaṃ bhavanto passantu, yāva anujuko cāyaṃ citto gahapati, yāva saṭho cāyaṃ citto gahapati, yāva māyāvī cāyaṃ citto gahapatī’ti. Sace te, bhante, purimaṃ saccaṃ, pacchimaṃ te micchā. Sace pana te, bhante, purimaṃ micchā, pacchimaṃ te saccaṃ. Ime kho pana, bhante, dasa sahadhammikā pañhā āgacchanti. Yadā nesaṃ atthaṃ ājāneyyāsi, atha maṃ paṭihareyyāsi saddhiṃ nigaṇṭhaparisāya. Eko pañho, eko uddeso, ekaṃ veyyākaraṇaṃ. Dve pañhā, dve uddesā, dve veyyākaraṇāni. Tayo pañhā, tayo uddesā, tīṇi veyyākaraṇāni. Cattāro pañhā, cattāro uddesā, cattāri [Pg.489] veyyākaraṇāni. Pañca pañhā, pañca uddesā, pañca veyyākaraṇāni. Cha pañhā, cha uddesā, cha veyyākaraṇāni. Satta pañhā, satta uddesā, satta veyyākaraṇāni. Aṭṭha pañhā, aṭṭha uddesā, aṭṭha veyyākaraṇāni. Nava pañhā, nava uddesā, nava veyyākaraṇāni. Dasa pañhā, dasa uddesā, dasa veyyākaraṇānī’’ti. Atha kho citto gahapati nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ ime dasa sahadhammike pañhe āpucchitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti. Aṭṭhamaṃ.

«Только что, почтенный, мы поняли ваши слова так: „Взгляните на это, господа! Как прямодушен этот домохозяин Читта! Как он чужд лукавства! Как он чужд обмана!“ — и тут же мы понимаем ваши слова так: „Взгляните на это, господа! Как непрямодушен этот домохозяин Читта! Как он лукав! Как он обманчив!“ Если ваше первое утверждение истинно, почтенный, то второе ложно; если же ваше первое утверждение ложно, то второе истинно. Кроме того, почтенный, возникают эти десять обоснованных вопросов. Когда вы поймёте их смысл, тогда вы сможете ответить мне вместе со своей общиной. Один вопрос, одно обобщение, один ответ. Два вопроса, два обобщения, два ответа. Три вопроса, три обобщения, три ответа. Четыре вопроса, четыре обобщения, четыре ответа. Пять вопросов, пять обобщений, пять ответов. Шесть вопросов, шесть обобщений, шесть ответов. Семь вопросов,盛 семь обобщений, семь ответов. Восемь вопросов, восемь обобщений, восемь ответов. Девять вопросов, девять обобщений, девять ответов. Десять вопросов, десять обобщений, десять ответов». Тогда домохозяин Читта, задав нигантхе Натапутте эти десять обоснованных вопросов, поднялся со своего места и ушёл. Восьмая.


9. Acelakassapasuttaṃ

9. Ачелакассапа-сутта


351. Tena kho pana samayena acelo kassapo macchikāsaṇḍaṃ anuppatto hoti cittassa gahapatino purāṇagihisahāyo. Assosi kho citto gahapati – ‘‘acelo kira kassapo macchikāsaṇḍaṃ anuppatto amhākaṃ purāṇagihisahāyo’’ti. Atha kho citto gahapati yena acelo kassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā acelena kassapena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati acelaṃ kassapaṃ etadavoca – ‘‘kīvaciraṃ pabbajitassa, bhante, kassapā’’ti? ‘‘Tiṃsamattāni kho me, gahapati, vassāni pabbajitassā’’ti. ‘‘Imehi pana te, bhante, tiṃsamattehi vassehi atthi koci uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro’’ti? ‘‘Imehi kho me, gahapati, tiṃsamattehi vassehi pabbajitassa natthi koci uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro, aññatra naggeyyā ca muṇḍeyyā ca pāvaḷanipphoṭanāya cā’’ti. Evaṃ vutte, citto gahapati acelaṃ kassapaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho! Dhammassa svākkhātatā yatra hi nāma tiṃsamattehi vassehi na koci uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato abhavissa phāsuvihāro, aññatra naggeyyā ca muṇḍeyyā ca pāvaḷanipphoṭanāya cā’’ti!

351. В то время голый аскет Кассапа, который в мирской жизни был старым другом домохозяина Читты, прибыл в Маччхикасанду. Домохозяин Читта услышал об этом и отправился туда, где находился голый аскет Кассапа. Подойдя, он обменялся с голым аскетом Кассапой приветствиями. После дружеской и вежливой беседы он сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, домохозяин Читта сказал голому аскету Кассапе: «Как давно, почтенный Кассапа, вы ушли в бездомность?» — «Уже около тридцати лет, домохозяин, как я ушёл в бездомность». — «Но за эти тридцать лет, почтенный, достигли ли вы какого-либо сверхчеловеческого состояния, превосходного знания и видения, достойного благородных, или какого-либо пребывания в комфорте?» — «За эти тридцать лет, что я ушёл в бездомность, домохозяин, я не достиг никакого сверхчеловеческого состояния, превосходного знания и видения, достойного благородных, и никакого пребывания в комфорте, кроме наготы, бритья головы и обмахивания места сидения». Когда это было сказано, домохозяин Читта сказал ему: «Удивительно, о почтенный! Поразительно, о почтенный! Как хорошо изложено Учение, если за тридцать лет не было достигнуто никакого сверхчеловеческого состояния, превосходного знания и видения, достойного благородных, никакого пребывания в комфорте, кроме наготы, бритья головы и обмахивания места сидения!»


‘‘Tuyhaṃ pana, gahapati, kīvaciraṃ upāsakattaṃ upagatassā’’ti? ‘‘Mayhampi kho pana, bhante, tiṃsamattāni vassāni upāsakattaṃ upagatassā’’ti. ‘‘Imehi pana te, gahapati, tiṃsamattehi vassehi atthi koci uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso [Pg.490] adhigato phāsuvihāro’’ti? ‘‘Gihinopi siyā, bhante. Ahañhi, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahañhi, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, vitakkavicārānaṃ vūpasamā …pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahañhi, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahañhi, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Sace kho panāhaṃ, bhante, bhagavato paṭhamataraṃ kālaṃ kareyyaṃ, anacchariyaṃ kho panetaṃ yaṃ maṃ bhagavā evaṃ byākareyya – ‘natthi taṃ saṃyojanaṃ yena saṃyojanena saṃyutto citto gahapati puna imaṃ lokaṃ āgaccheyyā’’’ti. Evaṃ vutte, acelo kassapo cittaṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho! Dhammassa svākkhātatā, yatra hi nāma gihī odātavasano evarūpaṃ uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ adhigamissati phāsuvihāraṃ. Labheyyāhaṃ, gahapati, imasmiṃ dhammavinaye pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.

«А у тебя, домохозяин, как давно началось твоё ученичество в качестве упасаки?» — «У меня тоже, почтенный, прошло около тридцати лет, как я стал упасакой». — «Но за эти тридцать лет, домохозяин, достиг ли ты какого-либо сверхчеловеческого состояния, превосходного знания и видения, достойного благородных, или какого-либо пребывания в комфорте?» — «Даже у мирянина это может быть, почтенный. Ведь я, почтенный, всякий раз, когда пожелаю, уединившись от чувственных удовольствий, уединившись от неблагих состояний, вхожу и пребываю в первой джхане, которая сопровождается направленным мыслительным усилием и удержанием мысли, с восторгом и счастьем, рождёнными уединением. Ведь я, почтенный, всякий раз, когда пожелаю, с утиханием направленного мыслительного усилия и удержания мысли... вхожу и пребываю во второй джхане... Ведь я, почтенный, всякий раз, когда пожелаю, с угасанием восторга... вхожу и пребываю в третьей джхане... Ведь я, почтенный, всякий раз, когда пожелаю, с оставлением удовольствия и боли... вхожу и пребываю в четвёртой джхане. И если бы я, почтенный, скончался раньше Благословенного, не было бы ничего удивительного, если бы Благословенный объявил обо мне так: „Нет более тех оков, будучи связан которыми домохозяин Читта мог бы вернуться в этот мир“». Когда это было сказано, голый аскет Кассапа сказал домохозяину Читте: «Удивительно, о почтенный! Поразительно, о почтенный! Как хорошо изложено Учение, если мирянин, носящий белые одежды, может достичь такого сверхчеловеческого состояния, превосходного знания и видения, достойного благородных, и пребывания в комфорте! Могу ли я, домохозяин, получить уход в бездомность и полное посвящение в этом Учении и Дисциплине?»


Atha kho citto gahapati acelaṃ kassapaṃ ādāya yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, acelo kassapo amhākaṃ purāṇagihisahāyo. Imaṃ therā pabbājentu upasampādentu. Ahamassa ussukkaṃ karissāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. Alattha kho acelo kassapo imasmiṃ dhammavinaye pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno ca panāyasmā kassapo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā kassapo arahataṃ ahosīti. Navamaṃ.

Тогда домохозяин Читта взял голого аскета Кассапу и отправился к старшим бхиккху. Подойдя, он сказал старшим бхиккху: «Почтенные, этот голый аскет Кассапа — наш старый друг из мирской жизни. Пусть старейшины даруют ему уход в бездомность и полное посвящение. Я же позабочусь о его обеспечении монашескими одеждами, подаянием на пропитание, жилищем и лекарствами для больных». И голый аскет Кассапа получил уход в бездомность в этом Учении и Дисциплине, получил полное посвящение. И вскоре после своего посвящения, пребывая в уединении, будучи прилежным, ревностным и решительным, достопочтенный Кассапа, в этой самой жизни самостоятельно познав благодаря прямому знанию, осуществив и войдя в него, пребывал в той непревзойдённой цели святой жизни, ради которой юноши из хороших семей должным образом уходят из дома в бездомность. Он непосредственно познал: «Уничтожено рождение, святая жизнь прожита, сделано то, что должно было быть сделано, не будет более возвращения в это состояние бытия». И достопочтенный Кассапа стал одним из арахантов. Девятая.


10. Gilānadassanasuttaṃ

10. Гиланадассана-сутта


352. Tena [Pg.491] kho pana samayena citto gahapati ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho sambahulā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā saṅgamma samāgamma cittaṃ gahapatiṃ etadavocuṃ – ‘‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’’ti.

352. В то время домохозяин Читта был болен, страдал, был тяжело болен. Тогда множество божеств садов, божеств рощ, древесных божеств и божеств, обитающих в лекарственных травах, травах и лесных деревьях-исполинах, собравшись и сойдясь вместе, сказали домохозяину Читте: «Устреми свой разум, домохозяин, так: „Пусть в будущем я стану царем-колесодержцем!“»


Evaṃ vutte, citto gahapati tā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā etadavoca – ‘‘tampi aniccaṃ, tampi addhuvaṃ, tampi pahāya gamanīya’’nti. Evaṃ vutte, cittassa gahapatino mittāmaccā ñātisālohitā cittaṃ gahapatiṃ etadavocuṃ – ‘‘satiṃ, ayyaputta, upaṭṭhapehi, mā vippalapī’’ti. ‘‘Kiṃ tāhaṃ vadāmi yaṃ maṃ tumhe evaṃ vadetha – ‘satiṃ, ayyaputta, upaṭṭhapehi, mā vippalapī’’’ti? ‘‘Evaṃ kho tvaṃ, ayyaputta, vadesi – ‘tampi aniccaṃ, tampi addhuvaṃ, tampi pahāya gamanīya’’’nti. ‘‘Tathā hi pana maṃ ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā evamāhaṃsu – ‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’ti. Tāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘tampi aniccaṃ…pe… tampi pahāya gamanīya’’’nti. ‘‘Kiṃ pana tā, ayyaputta, ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā atthavasaṃ sampassamānā evamāhaṃsu – ‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’’’ti? ‘‘Tāsaṃ kho ārāmadevatānaṃ vanadevatānaṃ rukkhadevatānaṃ osadhitiṇavanappatīsu adhivatthānaṃ devatānaṃ evaṃ hoti – ‘ayaṃ kho citto gahapati, sīlavā kalyāṇadhammo. Sace paṇidahissati – anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’ti, ‘tassa kho ayaṃ ijjhissati, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā dhammiko dhammikaṃ phalaṃ anupassatī’ti. Imaṃ kho tā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā atthavasaṃ sampassamānā evamāhaṃsu – ‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’ti. Tāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘tampi aniccaṃ, tampi addhuvaṃ, tampi pahāya gamanīya’’’nti.

Когда это было сказано, домохозяин Читта сказал тем божествам: «И это непостоянно, и это не вечно, и это нужно оставить и уйти дальше». Когда это было сказано, друзья и соратники, родственники и кровные близкие домохозяина Читты сказали ему: «Соберись с мыслями, господин! Не бреди!» — «Что же я такого сказал, что вы говорите мне: „Соберись с мыслями, господин! Не бреди!“?» — «Ты ведь сказал нам, господин: „И это непостоянно, и это не вечно, и это нужно оставить и уйти дальше“». — «Это потому, что божества садов, божеств рощ, древесные божества и божеств, обитающие в лекарственных травах, травах и лесных деревьях-исполинах, собравшись вместе, сказали мне: „Устреми свой разум, домохозяин, так: „Пусть в будущем я стану царем-колесодержцем!““ И я ответил им: „И это непостоянно, и это не вечно, и это нужно оставить и уйти дальше“». — «Какую же пользу видят эти божества, господин, что они говорят тебе так?» — «У этих божеств возникла такая мысль: „Этот домохозяин Читта добродетелен, благороден по нраву. Если он устремит свой разум так: „Пусть в будущем я стану царем-колесодержцем!“, то у него, как у добродетельного человека, это устремление ума исполнится благодаря его чистоте. Праведный царь праведности принесет праведные плоды“. Видя эту пользу, те божества садов, божества рощ, древесные божества и божества, обитающие в лекарственных травах, травах и лесных деревьях-исполинах, собравшись вместе, сказали мне: „Устреми свой разум, домохозяин, так: „Пусть в будущем я стану царем-колесодержцем!““ И я ответил им: „И это непостоянно, и это не вечно, и это нужно оставить и уйти дальше“».


‘‘Tena [Pg.492] hi, ayyaputta, amhepi ovadāhī’’ti. ‘‘Tasmā hi vo evaṃ sikkhitabbaṃ – buddhe aveccappasādena samannāgatā bhavissāma – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgatā bhavissāma – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Saṅghe aveccappasādena samannāgatā bhavissāma – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Yaṃ kho pana kiñci kule deyyadhammaṃ sabbaṃ taṃ appaṭivibhattaṃ bhavissati sīlavantehi kalyāṇadhammehīti evañhi vo sikkhitabba’’nti. Atha kho citto gahapati mittāmacce ñātisālohite buddhe ca dhamme ca saṅghe ca cāge ca samādapetvā kālamakāsīti. Dasamaṃ.

«В таком случае, господин, наставь и нас». — «Поэтому вам следует так тренировать себя: „Мы будем обладать непоколебимой верой в Будду: ‚Именно Он, Благословенный — достойный, полностью просветленный, совершенный в знании и поведении, ушедший во благо, знаток миров, непревзойденный вожатый тех, кто подлежит укрощению, учитель богов и людей, Будда, Благословенный‘. Мы будем обладать непоколебимой верой в Дхамму: ‚Дхамма прекрасно изложена Благословенным, видима непосредственно, вневременна, приглашает прийти и увидеть, ведет к цели, познается мудрыми лично на собственном опыте‘. Мы будем обладать непоколебимой верой в Сангху: ‚Сангха учеников Благословенного практикует добрый путь, практикует прямой путь, практикует истинный путь, практикует правильный путь; а именно: четыре пары мужей, восемь типов личностей — эта Сангха учеников Благословенного достойна даров, достойна гостеприимства, достойна подношений, достойна почтительного приветствия со сложенными руками, непревзойденное поле заслуг для мира‘. И всё то, что в нашей семье может быть отдано в качестве дара, мы будем безраздельно делить с добродетельными и благородными по нраву людьми“. Вот так вам следует тренировать себя». И тогда домохозяин Читта, укрепив в своих друзьях и соратниках, родственниках и кровных близких веру в Будду, Дхамму и Сангху, а также побудив их к щедрости, скончался. (Десятая сутта).


Cittasaṃyuttaṃ samattaṃ.

Связанные наставления с Читтой завершены.


Tassuddānaṃ –

Оглавление этой главы:


Saṃyojanaṃ dve isidattā, mahako kāmabhūpi ca;

Godatto ca nigaṇṭho ca, acelena gilānadassananti.

«Оковы», две «Исидатты», «Махака» и «Камабху», «Годатта» и «Нигантха», с «Ачелой» и «Посещение больного».


8. Gāmaṇisaṃyuttaṃ

8. Гаманисаньютта (Связанные наставления со старостами)


1. Caṇḍasuttaṃ

1. Чанда-сутта (О вспыльчивом)


353. Sāvatthinidānaṃ[Pg.493]. Atha kho caṇḍo gāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho caṇḍo gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacco caṇḍo caṇḍotveva saṅkhaṃ gacchati. Ko pana, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacco sorato soratotveva saṅkhaṃ gacchatī’’ti? ‘‘Idha, gāmaṇi, ekaccassa rāgo appahīno hoti. Rāgassa appahīnattā pare kopenti, parehi kopiyamāno kopaṃ pātukaroti. So caṇḍotveva saṅkhaṃ gacchati. Doso appahīno hoti. Dosassa appahīnattā pare kopenti, parehi kopiyamāno kopaṃ pātukaroti. So caṇḍotveva saṅkhaṃ gacchati. Moho appahīno hoti. Mohassa appahīnattā pare kopenti, parehi kopiyamāno kopaṃ pātukaroti. So caṇḍotveva saṅkhaṃ gacchati. Ayaṃ kho, gāmaṇi, hetu, ayaṃ paccayo yena midhekacco caṇḍo caṇḍotveva saṅkhaṃ gacchati’’.

353. В Саваттхи. Тогда староста Чанда Вспыльчивый подошел к Благословенному, поклонился ему и сел сбоку. Сидя сбоку, староста Чанда сказал Благословенному: «В чем, достопочтенный, причина, в чем условие того, что кто-то здесь считается вспыльчивым? И в чем, достопочтенный, причина, в чем условие того, что кто-то здесь считается кротким?» — «Здесь, староста, у кого-то не устранена страсть. Из-за неустраненной страсти другие люди раздражают его. Будучи раздражаем другими, он проявляет гнев: его считают вспыльчивым. У него не устранена злоба. Из-за неустраненной злобы другие люди раздражают его. Будучи раздражаем другими, он проявляет гнев: его считают вспыльчивым. У него не устранено заблуждение. Из-за неустраненного заблуждения другие люди раздражают его. Будучи раздражаем другими, он проявляет гнев: его считают вспыльчивым. В этом, староста, причина, в этом условие того, что кто-то здесь считается вспыльчивым».


‘‘Idha pana, gāmaṇi, ekaccassa rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahīnattā pare na kopenti, parehi kopiyamāno kopaṃ na pātukaroti. So soratotveva saṅkhaṃ gacchati. Doso pahīno hoti. Dosassa pahīnattā pare na kopenti, parehi kopiyamāno kopaṃ na pātukaroti. So soratotveva saṅkhaṃ gacchati. Moho pahīno hoti. Mohassa pahīnattā pare na kopenti, parehi kopiyamāno kopaṃ na pātukaroti. So soratotveva saṅkhaṃ gacchati. Ayaṃ kho, gāmaṇi, hetu ayaṃ paccayo yena midhekacco sorato soratotveva saṅkhaṃ gacchatī’’ti.

«А здесь, староста, у кого-то устранена страсть. Из-за устраненной страсти другие люди не раздражают его. Не будучи раздражаем другими, он не проявляет гнева: его считают кротким. У него устранена злоба. Из-за устраненной злобы другие люди не раздражают его. Не будучи раздражаем другими, он не проявляет гнева: его считают кротким. У него устранено заблуждение. Из-за устраненного заблуждения другие люди не раздражают его. Не будучи раздражаем другими, он не проявляет гнева: его считают кротким. В этом, староста, причина, в этом условие того, что кто-то здесь считается кротким».


Evaṃ vutte, caṇḍo gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā [Pg.494] vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Paṭhamaṃ.

Когда это было сказано, староста Чанда сказал Благословенному: «Великолепно, достопочтенный! Великолепно, достопочтенный! Как если бы кто-то перевернул опрокинутое, открыл скрытое, указал путь заблудившемуся или внес масляный светильник в темноту, чтобы зрячие могли видеть предметы — точно так же Благословенный разъяснил Дхамму многими способами. Я прибегаю к защите Благословенного, Дхаммы и общины бхиккху. Пусть Благословенный считает меня своим мирянином-последователем (упасакой), принявшим прибежище отныне и до конца жизни». (Первая сутта).


2. Tālapuṭasuttaṃ

2. Талапута-сутта (О Талапуте)


354. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho tālapuṭo naṭagāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho tālapuṭo naṭagāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante, pubbakānaṃ ācariyapācariyānaṃ naṭānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘yo so naṭo raṅgamajjhe samajjamajjhe saccālikena janaṃ hāseti rameti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pahāsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’ti. Idha bhagavā kimāhā’’ti? ‘‘Alaṃ, gāmaṇi, tiṭṭhatetaṃ. Mā maṃ etaṃ pucchī’’ti. Dutiyampi kho tālapuṭo naṭagāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante, pubbakānaṃ ācariyapācariyānaṃ naṭānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘yo so naṭo raṅgamajjhe samajjamajjhe saccālikena janaṃ hāseti rameti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pahāsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’ti. Idha bhagavā kimāhā’’ti? ‘‘Alaṃ, gāmaṇi, tiṭṭhatetaṃ. Mā maṃ etaṃ pucchī’’ti. Tatiyampi kho tālapuṭo naṭagāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante, pubbakānaṃ ācariyapācariyānaṃ naṭānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘yo so naṭo raṅgamajjhe samajjamajjhe saccālikena janaṃ hāseti rameti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pahāsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’ti. Idha bhagavā kimāhā’’ti?

354. Одно время Благословенный пребывал в Раджагахе, в Бамбуковой роще, в Беличьем святилище. Тогда Талапута, глава театральной труппы, подошел к Благословенному, поклонился ему и сел сбоку. Сидя сбоку, Талапута, глава театральной труппы, сказал Благословенному: «Достопочтенный, я слышал от прежних учителей и наставников, актеров, которые говорили: „Если актер на сцене или арене развлекает и забавляет людей правдой и ложью, то с распадом тела, после смерти, он рождается в сообществе смеющихся божеств“. Что Благословенный скажет об этом?» — «Довольно, староста, оставь это. Не спрашивай меня об этом». Во второй раз Талапута, глава театральной труппы, сказал Благословенному: «Достопочтенный, я слышал от прежних учителей и наставников, актеров, которые говорили: „Если актер на сцене или арене развлекает и забавляет людей правдой и ложью, то с распадом тела, после смерти, он рождается в сообществе смеющихся божеств“. Что Благословенный скажет об этом?» — «Довольно, староста, оставь это. Не спрашивай меня об этом». В третий раз Талапута, глава театральной труппы, сказал Благословенному: «Достопочтенный, я слышал от прежних учителей и наставников, актеров, которые говорили: „Если актер на сцене или арене развлекает и забавляет людей правдой и ложью, то с распадом тела, после смерти, он рождается в сообществе смеющихся божеств“. Что Благословенный скажет об этом?»


‘‘Addhā kho tyāhaṃ, gāmaṇi, na labhāmi – ‘alaṃ, gāmaṇi, tiṭṭhatetaṃ, mā maṃ etaṃ pucchī’ti. Api ca tyāhaṃ byākarissāmi. Pubbe kho, gāmaṇi, sattā avītarāgā rāgabandhanabaddhā. Tesaṃ naṭo raṅgamajjhe samajjamajjhe ye dhammā rajanīyā te upasaṃharati bhiyyosomattāya. Pubbe kho, gāmaṇi, sattā avītadosā dosabandhanabaddhā. Tesaṃ naṭo raṅgamajjhe samajjamajjhe ye dhammā [Pg.495] dosanīyā te upasaṃharati bhiyyosomattāya. Pubbe kho, gāmaṇi, sattā avītamohā mohabandhanabaddhā. Tesaṃ naṭo raṅgamajjhe samajjamajjhe ye dhammā mohanīyā te upasaṃharati bhiyyosomattāya. So attanā matto pamatto pare madetvā pamādetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pahāso nāma nirayo tattha upapajjati. Sace kho panassa evaṃdiṭṭhi hoti – ‘yo so naṭo raṅgamajjhe samajjamajjhe saccālikena janaṃ hāseti rameti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pahāsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’ti, sāssa hoti micchādiṭṭhi. Micchādiṭṭhikassa kho panāhaṃ, gāmaṇi, purisapuggalassa dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ vadāmi – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā’’ti.

«Поистине, староста, мне не удалось остановить тебя словами: „Довольно, староста, оставь это. Не спрашивай меня об этом“. Но всё же я отвечу тебе. Прежде всего, староста, существа еще не свободны от страсти, они связаны узами страсти. Актер на сцене или арене представляет им возбуждающие вещи, которые еще сильнее разжигают в них страсть. Прежде всего, староста, существа еще не свободны от злобы, они связаны узами злобы. Актер на сцене или арене представляет им вызывающие злобу вещи, которые еще сильнее разжигают в них злобу. Прежде всего, староста, существа еще не свободны от заблуждения, они связаны узами заблуждения. Актер на сцене или арене представляет им вводящие в заблуждение вещи, которые еще сильнее разжигают в них заблуждение. Так, будучи сам опьяненным и беспечным, и заставляя других быть опьяненными и беспечными, с распадом тела, после смерти, он рождается в аду под названием „Смех“. Если же у него имеется такое воззрение: „Если актер на сцене или арене развлекает и забавляет людей правдой и ложью, то с распадом тела, после смерти, он рождается в сообществе смеющихся божеств“, то это его воззрение является ложным воззрением. Для человека с ложным воззрением, староста, я провозглашаю одно из двух мест назначения: либо ад, либо мир животных».


Evaṃ vutte, tālapuṭo naṭagāmaṇi, parodi, assūni pavattesi. ‘‘Etaṃ kho tyāhaṃ, gāmaṇi, nālatthaṃ – ‘alaṃ, gāmaṇi, tiṭṭhatetaṃ; mā maṃ etaṃ pucchī’’’ti. ‘‘Nāhaṃ, bhante, etaṃ rodāmi yaṃ maṃ bhagavā evamāha; api cāhaṃ, bhante, pubbakehi ācariyapācariyehi naṭehi dīgharattaṃ nikato vañcito paluddho – ‘yo so naṭo raṅgamajjhe samajjamajjhe saccālikena janaṃ hāseti rameti so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pahāsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’’’ti. ‘‘Abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. Alattha kho tālapuṭo naṭagāmaṇi bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno ca panāyasmā tālapuṭo…pe… arahataṃ ahosīti. Dutiyaṃ.

Когда это было сказано, Талапута, глава театральной труппы, заплакал и пролил слезы. [Благословенный сказал:] «Вот почему, глава, я не уступил тебе [сразу], сказав: „Довольно, глава, оставь это; не спрашивай меня об этом“». — «Я плачу, уважаемый господин, не из-за того, что сказал мне Благословенный. Но меня долгое время обманывали, вводили в заблуждение и обольщали прежние учителя и учителя учителей, актеры, говорившие: „Если актер на сцене или арене забавляет и развлекает людей правдой и ложью, то с распадом тела, после смерти, он перерождается в сообществе смеющихся девов“.» — «Великолепно, уважаемый господин! Великолепно, уважаемый господин! Как если бы кто-то повернул вверх то, что было перевернуто, или открыл скрытое, или указал путь заблудившемуся, или внес масляный светильник в темноту, чтобы зрячие могли видеть формы — точно так же Благословенный разъяснил Дхамму многими способами. Я прибегаю к Благословенному как к убежищу, к Дхамме и к общине бхиккху. Позволь мне, уважаемый господин, получить уход от мира [паббаджжу] в присутствии Благословенного, позволь мне получить полное посвящение [упасампаду]». И Талапута, глава театральной труппы, получил уход от мира в присутствии Благословенного, получил полное посвящение. И вскоре после своего посвящения почтенный Талапута... стал одним из арахантов. Второе.


3. Yodhājīvasuttaṃ

3. Йодхаджива-сутта


355. Atha kho yodhājīvo gāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā…pe… ekamantaṃ nisinno kho yodhājīvo gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante, pubbakānaṃ ācariyapācariyānaṃ yodhājīvānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘yo so yodhājīvo saṅgāme ussahati vāyamati, tamenaṃ [Pg.496] ussahantaṃ vāyamantaṃ pare hananti pariyāpādenti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parajitānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’ti. Idha bhagavā kimāhā’’ti? ‘‘Alaṃ, gāmaṇi, tiṭṭhatetaṃ; mā maṃ etaṃ pucchī’’ti. Dutiyampi kho…pe… tatiyampi kho yodhājīvo gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante, pubbakānaṃ ācariyapācariyānaṃ yodhājīvānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘yo so yodhājīvo saṅgāme ussahati vāyamati, tamenaṃ ussahantaṃ vāyamantaṃ pare hananti pariyāpādenti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parajitānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’ti. Idha bhagavā kimāhā’’ti?

355. Тогда Йодхаджива, военачальник воинов-наемников, подошел к Благословенному. Подойдя... сев с одной стороны, Йодхаджива, военачальник воинов-наемников, сказал Благословенному: «Я слышал, уважаемый господин, от прежних учителей и учителей учителей, воинов-наемников, которые говорили: „Когда воин усердствует и старается в бою, и если другие убивают и уничтожают его, пока он усердствует и старается в бою, то с распадом тела, после смерти, он перерождается в сообществе девов, павших в бою [Параджита]“. Что скажет об этом Благословенный?» — «Довольно, военачальник, оставь это; не спрашивай меня об этом». Во второй раз... в третий раз Йодхаджива, военачальник воинов-наемников, сказал Благословенному: «Я слышал, уважаемый господин, от прежних учителей и учителей учителей, воинов-наемников, которые говорили: „Когда воин усердствует и старается в бою, и если другие убивают и уничтожают его, пока он усердствует и старается в бою, то с распадом тела, после смерти, он перерождается в сообществе девов, павших в бою“. Что скажет об этом Благословенный?»


‘‘Addhā kho tyāhaṃ, gāmaṇi, na labhāmi – ‘alaṃ, gāmaṇi, tiṭṭhatetaṃ; mā maṃ etaṃ pucchī’ti. Api ca tyāhaṃ byākarissāmi. Yo so, gāmaṇi, yodhājīvo saṅgāme ussahati vāyamati, tassa taṃ cittaṃ pubbe gahitaṃ dukkaṭaṃ duppaṇihitaṃ – ‘ime sattā haññantu vā bajjhantu vā ucchijjantu vā vinassantu vā mā vā ahesuṃ iti vā’ti. Tamenaṃ ussahantaṃ vāyamantaṃ pare hananti pariyāpādenti; so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parajito nāma nirayo tattha upapajjatīti. Sace kho panassa evaṃ diṭṭhi hoti – ‘yo so yodhājīvo saṅgāme ussahati vāyamati tamenaṃ ussahantaṃ vāyamantaṃ pare hananti pariyāpādenti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parajitānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’ti, sāssa hoti micchādiṭṭhi. Micchādiṭṭhikassa kho panāhaṃ, gāmaṇi, purisapuggalassa dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ vadāmi – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā’’ti.

«Поистине, военачальник, я не смог убедить тебя, говоря: „Довольно, военачальник, оставь это; не спрашивай меня об этом“. Но все же я отвечу тебе. Когда, военачальник, воин усердствует и старается в бою, его ум уже заранее охвачен дурной, неверно направленной мыслью: „Пусть эти существа будут убиты, связаны, истреблены, уничтожены или пусть их не станет вовсе“. И если другие убивают и уничтожают его, пока он усердствует и старается в бою, то с распадом тела, после смерти, он перерождается в аду под названием Параджита [„Павшие в бою“]. Если же у него имеется такое воззрение: „Когда воин усердствует и старается в бою, и если другие убивают и уничтожают его, пока он усердствует и старается в бою, то с распадом тела, после смерти, он перерождается в сообществе девов, павших в бою“, то это его ложное воззрение. А для человека с ложным воззрением, военачальник, я провозглашаю одно из двух мест перерождения: либо ад, либо мир животных».


Evaṃ vutte, yodhājīvo gāmaṇi parodi, assūni pavattesi. ‘‘Etaṃ kho tyāhaṃ, gāmaṇi, nālatthaṃ – ‘alaṃ, gāmaṇi, tiṭṭhatetaṃ; mā maṃ etaṃ pucchī’’’ti. ‘‘Nāhaṃ, bhante, etaṃ rodāmi yaṃ maṃ bhagavā evamāha; apicāhaṃ, bhante, pubbakehi ācariyapācariyehi yodhājīvehi dīgharattaṃ nikato vañcito paluddho – ‘yo so yodhājīvo saṅgāme ussahati vāyamati, tamenaṃ ussahantaṃ vāyamantaṃ pare hananti pariyāpādenti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parajitānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’’’ti. ‘‘Abhikkantaṃ, bhante…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Tatiyaṃ.

Когда это было сказано, Йодхаджива, военачальник воинов-наемников, заплакал и пролил слезы. [Благословенный сказал:] «Вот почему, военачальник, я не уступил тебе [сразу], сказав: „Довольно, военачальник, оставь это; не спрашивай меня об этом“». — «Я плачу, уважаемый господин, не из-за того, что сказал мне Благословенный. Но меня долгое время обманывали, вводили в заблуждение и обольщали прежние учителя и учителя учителей, воины-наемники, говорившие: „Когда воин усердствует и старается в бою, и если другие убивают и уничтожают его, пока он усердствует и старается в бою, то с распадом тела, после смерти, он перерождается в сообществе девов, павших в бою“. Великолепно, уважаемый господин!... С этого дня и на всю жизнь примите меня как мирянина-последователя, принявшего прибежище». Третье.


4. Hatthārohasuttaṃ

4. Хаттхароха-сутта


356. Atha [Pg.497] kho hatthāroho gāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatanti. Catutthaṃ.

356. Тогда Хаттхароха, военачальник воинов на слонах, подошел к Благословенному. Подойдя... [сказал:] «С этого дня и на всю жизнь примите меня как мирянина-последователя, принявшего прибежище». Четвертое.


5. Assārohasuttaṃ

5. Ассароха-сутта


357. Atha kho assāroho gāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho assāroho gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante, pubbakānaṃ ācariyapācariyānaṃ assārohānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘yo so assāroho saṅgāme ussahati vāyamati, tamenaṃ ussahantaṃ vāyamantaṃ pare hananti pariyāpādenti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parajitānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’ti. Idha bhagavā kimāhā’’ti? ‘‘Alaṃ, gāmaṇi, tiṭṭhatetaṃ; mā maṃ etaṃ pucchī’’ti. Dutiyampi kho…pe… tatiyampi kho assāroho gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante, pubbakānaṃ ācariyapācariyānaṃ assārohānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘yo so assāroho saṅgāme ussahati vāyamati, tamenaṃ ussahantaṃ vāyamantaṃ pare hananti pariyāpādenti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parajitānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’ti. Idha bhagavā kimāhā’’ti?

357. Тогда Ассароха, военачальник конных воинов, подошел к Благословенному. Подойдя, он сел с одной стороны. Сев с одной стороны, Ассароха, военачальник конных воинов, сказал Благословенному: «Я слышал, уважаемый господин, от прежних учителей и учителей учителей, конных воинов, которые говорили: „Когда конный воин усердствует и старается в бою, и если другие убивают и уничтожают его, пока он усердствует и старается в бою, то с распадом тела, после смерти, он перерождается в сообществе девов, павших в бою“. Что скажет об этом Благословенный?» — «Довольно, военачальник, оставь это; не спрашивай меня об этом». Во второй раз... в третий раз Ассароха, военачальник конных воинов, сказал Благословенному: «Я слышал, уважаемый господин, от прежних учителей и учителей учителей, конных воинов, которые говорили: „Когда конный воин усердствует и старается в бою, и если другие убивают и уничтожают его, пока он усердствует и старается в бою, то с распадом тела, после смерти, он перерождается в сообществе девов, павших в бою“. Что скажет об этом Благословенный?»


‘‘Addhā kho tyāhaṃ, gāmaṇi, na labhāmi – ‘alaṃ, gāmaṇi, tiṭṭhatetaṃ; mā maṃ etaṃ pucchī’ti. Api ca kho tyāhaṃ byākarissāmi. Yo so, gāmaṇi, assāroho saṅgāme ussahati vāyamati tassa taṃ cittaṃ pubbe gahitaṃ dukkaṭaṃ duppaṇihitaṃ – ‘ime sattā haññantu vā bajjhantu vā ucchijjantu vā vinassantu vā mā ahesuṃ iti vā’ti. Tamenaṃ ussahantaṃ vāyamantaṃ pare hananti pariyāpādenti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parajito nāma nirayo tattha upapajjati. Sace kho panassa evaṃ diṭṭhi hoti – ‘yo so assāroho saṅgāme ussahati vāyamati, tamenaṃ ussahantaṃ vāyamantaṃ pare hananti pariyāpādenti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parajitānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’ti, sāssa hoti micchādiṭṭhi. Micchādiṭṭhikassa kho panāhaṃ gāmaṇi, purisapuggalassa dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ vadāmi – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā’’ti.

«Поистине, военачальник, я не смог убедить тебя, говоря: „Довольно, военачальник, оставь это; не спрашивай меня об этом“. Но все же я отвечу тебе. Когда, военачальник, конный воин усердствует и старается в бою, его ум уже заранее охвачен дурной, неверно направленной мыслью: „Пусть эти существа будут убиты, связаны, истреблены, уничтожены или пусть их не станет вовсе“. И если другие убивают и уничтожают его, пока он усердствует и старается в бою, то с распадом тела, после смерти, он перерождается в аду под названием Параджита. Если же у него имеется такое воззрение: „Когда конный воин усердствует и старается в бою, и если другие убивают и уничтожают его, пока он усердствует и старается в бою, то с распадом тела, после смерти, он перерождается в сообществе девов, павших в бою“, то это его ложное воззрение. А для человека с ложным воззрением, военачальник, я провозглашаю одно из двух мест перерождения: либо ад, либо мир животных».


Evaṃ [Pg.498] vutte, assāroho gāmaṇi parodi, assūni pavattesi. ‘‘Etaṃ kho tyāhaṃ, gāmaṇi, nālatthaṃ – ‘alaṃ, gāmaṇi, tiṭṭhatetaṃ; mā maṃ etaṃ pucchī’’’ti. ‘‘Nāhaṃ, bhante, etaṃ rodāmi yaṃ maṃ bhagavā evamāha. Apicāhaṃ, bhante, pubbakehi ācariyapācariyehi assārohehi dīgharattaṃ nikato vañcito paluddho – ‘yo so assāroho saṅgāme ussahati vāyamati, tamenaṃ ussahantaṃ vāyamantaṃ pare hananti pariyāpādenti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parajitānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’’’ti. ‘‘Abhikkantaṃ, bhante…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Pañcamaṃ.

Когда это было сказано, Ассароха, военачальник конных воинов, заплакал и пролил слезы. [Благословенный сказал:] «Вот почему, военачальник, я не уступил тебе [сразу], сказав: „Довольно, военачальник, оставь это; не спрашивай меня об этом“». — «Я плачу, уважаемый господин, не из-за того, что сказал мне Благословенный. Но меня долгое время обманывали, вводили в заблуждение и обольщали прежние учителя и учителя учителей, конные воины, говорившие: „Когда конный воин усердствует и старается в бою, и если другие убивают и уничтожают его, пока он усердствует и старается в бою, то с распадом тела, после смерти, он перерождается в сообществе девов, павших в бою“. Великолепно, уважаемый господин!... С этого дня и на всю жизнь примите меня как мирянина-последователя, принявшего прибежище». Пятое.


6. Asibandhakaputtasuttaṃ

6. Асибандхакапутта-сутта


358. Ekaṃ samayaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Atha kho asibandhakaputto gāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho asibandhakaputto gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘brāhmaṇā, bhante, pacchā bhūmakā kāmaṇḍalukā sevālamālikā udakorohakā aggiparicārakā. Te mataṃ kālaṅkataṃ uyyāpenti nāma saññāpenti nāma saggaṃ nāma okkāmenti. Bhagavā pana, bhante, arahaṃ sammāsambuddho pahoti tathā kātuṃ yathā sabbo loko kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyyā’’ti? ‘‘Tena hi, gāmaṇi, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsī’’ti.

358. Одно время Благословенный пребывал в Наланде, в манговой роще Паварики. Тогда Асибандхакапутта, староста, подошел к Благословенному. Подойдя, он поклонился Благословенному и сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, Асибандхакапутта, староста, сказал Благословенному: «Уважаемый господин, брахманы западных земель — те, кто носит с собой кувшины с водой, носит гирлянды из водных растений, погружается в воду и служит священному огню — говорят, что они направляют умершего ввысь, ведут его и препровождают на небеса. Но может ли Благословенный, Арахант, Совершенный Самопробужденный, сделать так, чтобы весь мир с распадом тела, после смерти, переродился в благой участи, в небесном мире?» — «Что ж, староста, я спрошу тебя об этом в ответ. Отвечай так, как посчитаешь нужным».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, idhassa puriso pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhiko. Tamenaṃ mahā janakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya – ‘ayaṃ puriso kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatū’ti. Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, api nu so puriso mahato janakāyassa āyācanahetu vā thomanahetu vā pañjalikā anuparisakkanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Как ты думаешь, староста? Предположим, здесь живет человек, который лишает жизни, берет то, что не дано, совершает прелюбодеяние, лжет, сеет раздоры своими речами, говорит грубо, пустословит, он алчен, полон злобы и придерживается ложных воззрений. И вот собралась бы огромная толпа людей, сошлась бы вместе вокруг него, и они молились бы, восхваляли его и обходили бы его кругом со сложенными ладонями, говоря: „Пусть этот человек с распадом тела, после смерти, переродится в благой участи, в небесном мире“. Как ты думаешь, староста, неужели этот человек из-за молитв этой огромной толпы людей, из-за их восхвалений или из-за того, что они обходят его со сложенными ладонями, с распадом тела, после смерти, переродится в благой участи, в небесном мире?» — «Нет, уважаемый господин».


‘‘Seyyathāpi, gāmaṇi, puriso mahatiṃ puthusilaṃ gambhīre udakarahade pakkhipeyya. Tamenaṃ mahā janakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya [Pg.499] pañjaliko anuparisakkeyya – ‘ummujja, bho puthusile, uplava, bho puthusile, thalamuplava, bho puthusile’ti. Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, api nu sā puthusilā mahato janakāyassa āyācanahetu vā thomanahetu vā pañjalikā anuparisakkanahetu vā ummujjeyya vā uplaveyya vā thalaṃ vā uplaveyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Evameva kho, gāmaṇi, yo so puriso pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhiko. Kiñcāpi taṃ mahā janakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya – ‘ayaṃ puriso kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatū’’’ti, atha kho so puriso kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya.

«Предположим, староста, человек бросил бы огромный плоский камень в глубокий пруд. И вот собралась бы огромная толпа людей, сошлась бы вместе вокруг него, и они молились бы, восхваляли его и обходили бы его кругом со сложенными ладонями, говоря: „Всплыви, о почтенный камень! Поднимись на поверхность, о почтенный камень! Выйди на сушу, о почтенный камень!“ Как ты думаешь, староста, неужели этот огромный плоский камень из-за молитв этой огромной толпы людей, из-за их восхвалений или из-за того, что они обходят его со сложенными ладонями, всплывет, поднимется на поверхность или выйдет на сушу?» — «Нет, уважаемый господин». — «Точно так же, староста, если человек лишает жизни, берет то, что не дано, совершает прелюбодеяние, лжет, сеет раздоры своими речами, говорит грубо, пустословит, он алчен, полон злобы и придерживается ложных воззрений — даже если огромная толпа людей соберется, сойдется вместе вокруг него, будет молиться, восхвалять его и обходить его со сложенными ладонями, говоря: „Пусть этот человек с распадом тела, после смерти, переродится в благой участи, в небесном мире“, все же этот человек с распадом тела, после смерти, переродится в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в погибели, в аду».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, idhassa puriso pāṇātipātā paṭivirato adinnādānā paṭivirato kāmesumicchācārā paṭivirato musāvādā paṭivirato pisuṇāya vācāya paṭivirato pharusāya vācāya paṭivirato samphappalāpā paṭivirato anabhijjhālu abyāpannacitto sammādiṭṭhiko. Tamenaṃ mahā janakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya – ‘ayaṃ puriso kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatū’ti. Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, api nu so puriso mahato janakāyassa āyācanahetu vā thomanahetu vā pañjalikā anuparisakkanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Как ты думаешь, староста? Предположим, здесь есть человек, который воздерживается от уничтожения живых существ, воздерживается от взятия того, что не дано, воздерживается от неблаговидного сексуального поведения, воздерживается от ложной речи, воздерживается от клеветнической речи, воздерживается от грубой речи, воздерживается от пустословия, он нестяжателен, не имеет недоброжелательности и обладает правильными взглядами. И вот огромная толпа людей собралась бы вместе, окружила его и стала бы молиться, восхвалять его и обходить вокруг со сложенными ладонями, говоря: „Пусть этот человек с распадом тела, после смерти, переродится в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижнем мире, в аду!“ Как ты думаешь, староста, неужели этот человек из-за молитв огромной толпы людей, из-за их восхвалений, из-за того, что они обходят его со сложенными ладонями, с распадом тела, после смерти, переродится в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижнем мире, в аду?» — «Нет, досточтимый господин».


‘‘Seyyathāpi, gāmaṇi, puriso sappikumbhaṃ vā telakumbhaṃ vā gambhīre udakarahade ogāhetvā bhindeyya. Tatra yāssa sakkharā vā kaṭhalā vā sā adhogāmī assa; yañca khvassa tatra sappi vā telaṃ vā taṃ uddhaṃ gāmi assa. Tamenaṃ mahā janakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya – ‘osīda, bho sappitela, saṃsīda, bho sappitela, adho gaccha, bho sappitelā’ti. Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, api [Pg.500] nu taṃ sappitelaṃ mahato janakāyassa āyācanahetu vā thomanahetu vā pañjalikā anuparisakkanahetu vā osīdeyya vā saṃsīdeyya vā adho vā gaccheyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Evameva kho, gāmaṇi, yo so puriso pāṇātipātā paṭivirato, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, pisuṇāya vācāya paṭivirato, pharusāya vācāya paṭivirato, samphappalāpā paṭivirato, anabhijjhālu, abyāpannacitto, sammādiṭṭhiko, kiñcāpi taṃ mahā janakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya – ‘ayaṃ puriso kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatū’ti, atha kho so puriso kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyyā’’ti. Evaṃ vutte, asibandhakaputto gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Chaṭṭhaṃ.

«Представь, староста, человек погрузил бы кувшин с топлёным маслом или кувшин с растительным маслом в глубокий пруд с водой и разбил его. Всё, что там есть из черепков или осколков, пошло бы ко дну, но топлёное или растительное масло поднялось бы наверх. И вот огромная толпа людей собралась бы вместе, окружила его и стала бы молиться, восхвалять его и обходить вокруг со сложенными ладонями, говоря: „Опустись, о почтенное масло! Осядь, о почтенное масло! Иди ко дну, о почтенное масло!“ Как ты думаешь, староста, неужели это топлёное или растительное масло из-за молитв огромной толпы людей, из-за их восхвалений, из-за того, что они обходят его со сложенными ладонями, опустится, осядет или пойдёт ко дну?» — «Нет, досточтимый господин». — «Точно так же, староста, если человек воздерживается от уничтожения живых существ... обладает правильными взглядами, то даже если огромная толпа людей соберётся вместе, окружит его и станет молиться, восхвалять его и обходить вокруг со сложенными ладонями, говоря: „Пусть этот человек с распадом тела, после смерти, переродится в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижнем мире, в аду!“ — тем не менее, этот человек с распадом тела, после смерти, переродится в счастливом уделе, в небесном мире». Когда это было сказано, староста Асибандхакапутта сказал Благословенному: «Великолепно, досточтимый господин! ... С этого дня пусть Благословенный считает меня мирянином-последователем, принявшим прибежище на всю жизнь». Шестая.


7. Khettūpamasuttaṃ

7. «Кхеттупама-сутта» (Иносказание о поле)


359. Ekaṃ samayaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Atha kho asibandhakaputto gāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho asibandhakaputto gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘nanu, bhante, bhagavā sabbapāṇabhūtahitānukampī viharatī’’ti? ‘‘Evaṃ, gāmaṇi, tathāgato sabbapāṇabhūtahitānukampī viharatī’’ti. ‘‘Atha kiñcarahi, bhante, bhagavā ekaccānaṃ sakkaccaṃ dhammaṃ deseti, ekaccānaṃ no tathā sakkaccaṃ dhammaṃ desetī’’ti? ‘‘Tena hi, gāmaṇi, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, idhassu kassakassa gahapatino tīṇi khettāni – ekaṃ khettaṃ aggaṃ, ekaṃ khettaṃ majjhimaṃ, ekaṃ khettaṃ hīnaṃ jaṅgalaṃ ūsaraṃ pāpabhūmi. Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, asu kassako gahapati bījāni patiṭṭhāpetukāmo kattha paṭhamaṃ patiṭṭhāpeyya, yaṃ vā aduṃ khettaṃ aggaṃ, yaṃ vā aduṃ khettaṃ majjhimaṃ, yaṃ vā aduṃ khettaṃ hīnaṃ jaṅgalaṃ ūsaraṃ pāpabhūmī’’ti? ‘‘Asu, bhante, kassako gahapati bījāni patiṭṭhāpetukāmo yaṃ aduṃ khettaṃ aggaṃ tattha patiṭṭhāpeyya[Pg.501]. Tattha patiṭṭhāpetvā yaṃ aduṃ khettaṃ majjhimaṃ tattha patiṭṭhāpeyya. Tattha patiṭṭhāpetvā yaṃ aduṃ khettaṃ hīnaṃ jaṅgalaṃ ūsaraṃ pāpabhūmi tattha patiṭṭhāpeyyapi, nopi patiṭṭhāpeyya. Taṃ kissa hetu? Antamaso gobhattampi bhavissatī’’ti.

359. Однажды Благословенный пребывал в Наланде, в манговой роще Паварики. Тогда староста Асибандхакапутта подошёл к Благословенному, поклонился ему и сел сбоку. Сидя сбоку, староста Асибандхакапутта сказал Благословенному: «Неужели, досточтимый господин, Благословенный не пребывает в сострадании ко всем живым существам?» — «Да, староста, Татхагата пребывает в сострадании ко всем живым существам». — «Тогда почему же, досточтимый господин, Благословенный одним преподаёт Дхамму со всем тщанием, а другим преподаёт Дхамму не с таким тщанием?» — «В таком случае, староста, я задам тебе ответный вопрос по этому поводу. Ответь на него так, как посчитаешь нужным. Как ты думаешь, староста? Предположим, у земледельца-домохозяина есть три поля: одно поле превосходное, одно поле среднего качества, а одно поле плохое — заросшее сорняками, солончаковое, с дурной почвой. Как ты думаешь, староста, если этот земледелец-домохозяин захочет посеять семена, где бы он посеял их в первую очередь: на превосходном поле, на поле среднего качества или на плохом поле — заросшем сорняками, солончаковом, с дурной почвой?» — «Досточтимый господин, если этот земледелец-домохозяин захочет посеять семена, он посеял бы их сначала на превосходном поле. Посеяв там, он затем посеял бы их на поле среднего качества. Посеяв там, он мог бы посеять или не посеять их на плохом поле — заросшем сорняками, солончаковом, с дурной почвой. По какой причине? Потому что, по крайней мере, это может пойти на корм скоту».


‘‘Seyyathāpi, gāmaṇi, yaṃ aduṃ khettaṃ aggaṃ; evameva mayhaṃ bhikkhubhikkhuniyo. Tesāhaṃ dhammaṃ desemi – ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ, sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsemi. Taṃ kissa hetu? Ete hi, gāmaṇi, maṃdīpā maṃleṇā maṃtāṇā maṃsaraṇā viharanti. Seyyathāpi, gāmaṇi, yaṃ aduṃ khettaṃ majjhimaṃ; evameva mayhaṃ upāsakaupāsikāyo. Tesaṃ pāhaṃ dhammaṃ desemi – ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ, sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsemi. Taṃ kissa hetu? Ete hi, gāmaṇi, maṃdīpā maṃleṇā maṃtāṇā maṃsaraṇā viharanti. Seyyathāpi, gāmaṇi, yaṃ aduṃ khettaṃ hīnaṃ jaṅgalaṃ ūsaraṃ pāpabhūmi; evameva mayhaṃ aññatitthiyā samaṇabrāhmaṇaparibbājakā. Tesaṃ pāhaṃ dhammaṃ desemi – ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsemi. Taṃ kissa hetu? Appeva nāma ekaṃ padampi ājāneyyuṃ taṃ nesaṃ assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti.

«Староста, подобно превосходному полю для меня являются бхиккху и бхиккхуни. Им я преподаю Дхамму, благую в начале, благую в середине и благую в конце, с верным смыслом и выражением; я раскрываю святую жизнь, совершенно полную и чистую. По какой причине? Потому что они, староста, пребывают со мной как со своим островом, со мной как со своим убежищем, со мной как со своим защитником, со мной как со своим прибежищем. Староста, подобно полю среднего качества для меня являются миряне и мирянки. Им я также преподаю Дхамму, благую в начале, благую в середине и благую в конце, с верным смыслом и выражением; я раскрываю святую жизнь, совершенно полную и чистую. По какой причине? Потому что они, староста, пребывают со мной как со своим островом, со мной как со своим убежищем, со мной как со своим защитником, со мной как со своим прибежищем. Староста, подобно плохому полю — заросшему сорняками, солончаковому, с дурной почвой — для меня являются отшельники, брахманы и странники других учений. Но и им я преподаю Дхамму, благую в начале, благую в середине и благую в конце, с верным смыслом и выражением; я раскрываю святую жизнь, совершенно полную и чистую. По какой причине? Потому что если они поймут хотя бы одну фразу, это принесёт им благо и счастье на долгое время».


‘‘Seyyathāpi, gāmaṇi, purisassa tayo udakamaṇikā – eko udakamaṇiko acchiddo ahārī aparihārī, eko udakamaṇiko acchiddo hārī parihārī, eko udakamaṇiko chiddo hārī parihārī. Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, asu puriso udakaṃ nikkhipitukāmo kattha paṭhamaṃ nikkhipeyya, yo vā so udakamaṇiko acchiddo ahārī aparihārī, yo vā so udakamaṇiko acchiddo hārī parihārī, yo vā so udakamaṇiko chiddo hārī parihārī’’ti? ‘‘Asu, bhante, puriso udakaṃ nikkhipitukāmo, yo so udakamaṇiko acchiddo ahārī aparihārī tattha nikkhipeyya, tattha nikkhipitvā, yo so udakamaṇiko acchiddo hārī parihārī tattha nikkhipeyya, tattha nikkhipitvā, yo so udakamaṇiko chiddo hārī parihārī tattha nikkhipeyyapi, nopi nikkhipeyya. Taṃ kissa hetu? Antamaso bhaṇḍadhovanampi bhavissatī’’ti.

«Представь, староста, у человека было бы три сосуда для воды: один сосуд без трещин, который не даёт воде просачиваться наружу и вытекать; один сосуд без трещин, но который даёт воде просачиваться наружу и вытекать; и один сосуд с трещинами, который даёт воде просачиваться наружу и вытекать. Как ты думаешь, староста, если этот человек захочет набрать воды, куда бы он набрал её в первую очередь: в сосуд без трещин, который не даёт воде просачиваться наружу и вытекать; или в сосуд без трещин, но который даёт воде просачиваться наружу и вытекать; или в сосуд с трещинами, который даёт воде просачиваться наружу и вытекать?» — «Досточтимый господин, если этот человек захочет набрать воды, он набрал бы её сначала в сосуд без трещин, который не даёт воде просачиваться наружу и вытекать. Набрав туда, он затем набрал бы её в сосуд без трещин, но который даёт воде просачиваться наружу и вытекать. Набрав туда, он мог бы набрать или не набрать её в сосуд с трещинами, который даёт воде просачиваться наружу и вытекать. По какой причине? Потому что, по крайней мере, это может пойти на мытьё посуды».


‘‘Seyyathāpi, gāmaṇi, yo so udakamaṇiko acchiddo ahārī aparihārī; evameva mayhaṃ bhikkhubhikkhuniyo. Tesāhaṃ dhammaṃ desemi – ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ [Pg.502] sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsemi. Taṃ kissa hetu? Ete hi, gāmaṇi, maṃdīpā maṃleṇā maṃtāṇā maṃsaraṇā viharanti. Seyyathāpi, gāmaṇi, yo so udakamaṇiko acchiddo hārī parihārī; evameva mayhaṃ upāsakaupāsikāyo. Tesāhaṃ dhammaṃ desemi – ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsemi. Taṃ kissa hetu? Ete hi, gāmaṇi, maṃdīpā maṃleṇā maṃtāṇā maṃsaraṇā viharanti. Seyyathāpi, gāmaṇi, yo so udakamaṇiko chiddo hārī parihārī; evameva mayhaṃ aññatitthiyā samaṇabrāhmaṇaparibbājakā. Tesāhaṃ dhammaṃ desemi – ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsemi. Taṃ kissa hetu? Appeva nāma ekaṃ padampi ājāneyyuṃ, taṃ nesaṃ assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Evaṃ vutte, asibandhakaputto gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Sattamaṃ.

«Староста, подобно сосуду для воды без трещин, который не даёт воде просачиваться наружу и вытекать, для меня являются бхиккху и бхиккхуни. Им я преподаю Дхамму, благую в начале, благую в середине и благую в конце, с верным смыслом и выражением; я раскрываю святую жизнь, совершенно полную и чистую. По какой причине? Потому что они, староста, пребывают со мной как со своим островом, со мной как со своим убежищем, со мной как со своим защитником, со мной как со своим прибежищем. Староста, подобно сосуду для воды без трещин, но который даёт воде просачиваться наружу и вытекать, для меня являются миряне и мирянки. Им я также преподаю Дхамму, благую в начале, благую в середине и благую в конце, с верным смыслом и выражением; я раскрываю святую жизнь, совершенно полную и чистую. По какой причине? Потому что они, староста, пребывают со мной как со своим островом, со мной как со своим убежищем, со мной как со своим защитником, со мной как со своим прибежищем. Староста, подобно сосуду для воды с трещинами, который даёт воде просачиваться наружу и вытекать, для меня являются отшельники, брахманы и странники других учений. Но и им я преподаю Дхамму, благую в начале, благую в середине и благую в конце, с верным смыслом и выражением; я раскрываю святую жизнь, совершенно полную и чистую. По какой причине? Потому что если они поймут хотя бы одну фразу, это принесёт им благо и счастье на долгое время». Когда это было сказано, староста Асибандхакапутта сказал Благословенному: «Великолепно, досточтимый господин! ... С этого дня пусть Благословенный считает меня мирянином-последователем, принявшим прибежище на всю жизнь». Седьмая.


8. Saṅkhadhamasuttaṃ

8. «Санкхадхама-сутта» (Трубач в раковину)


360. Ekaṃ samayaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Atha kho asibandhakaputto gāmaṇi nigaṇṭhasāvako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho asibandhakaputtaṃ gāmaṇiṃ bhagavā etadavoca – ‘‘kathaṃ nu kho, gāmaṇi, nigaṇṭho nāṭaputto sāvakānaṃ dhammaṃ desetī’’ti? ‘‘Evaṃ kho, bhante, nigaṇṭho nāṭaputto sāvakānaṃ dhammaṃ deseti – ‘yo koci pāṇaṃ atipāteti, sabbo so āpāyiko nerayiko, yo koci adinnaṃ ādiyati, sabbo so āpāyiko nerayiko, yo koci kāmesu micchā carati, sabbo so āpāyiko nerayiko, yo koci musā bhaṇati sabbo, so āpāyiko nerayiko. Yaṃbahulaṃ yaṃbahulaṃ viharati, tena tena nīyatī’ti. Evaṃ kho, bhante, nigaṇṭho nāṭaputto sāvakānaṃ dhammaṃ desetī’’ti. ‘‘‘Yaṃbahulaṃ yaṃbahulañca, gāmaṇi, viharati, tena tena nīyati’, evaṃ sante na koci āpāyiko nerayiko bhavissati, yathā nigaṇṭhassa nāṭaputtassa vacanaṃ’’.

360. Однажды Благословенный пребывал в Наланде, в манговой роще Паварики. Тогда староста Асибандхакапутта, ученик нигантхов, подошёл к Благословенному и сел сбоку. Сидящему сбоку старосте Асибандхакапутте Благословенный сказал: «Как именно, староста, Нигантха Натапутта преподаёт Дхамму своим ученикам?» — «Досточтимый господин, Нигантха Натапутта преподаёт Дхамму своим ученикам так: „Каждый, кто уничтожает живое существо, обречён на состояние лишений, обречён на ад. Каждый, кто берёт то, что не дано, обречён на состояние лишений, обречён на ад. Каждый, кто предаётся неблаговидному сексуальному поведению, обречён на состояние лишений, обречён на ад. Каждый, кто говорит ложь, обречён на состояние лишений, обречён на ад. В каком состоянии человек обычно пребывает, то состояние и ведёт его [к перерождению]“. Вот так, досточтимый господин, Нигантха Натапутта преподаёт Дхамму своим ученикам». — «Староста, если бы дело обстояло так, что человека ведёт [к перерождению] то состояние, в котором он обычно пребывает, то, согласно словам Нигантхи Натапутты, вообще никто не был бы обречён на состояние лишений, обречён на ад».


‘‘Taṃ [Pg.503] kiṃ maññasi, gāmaṇi, yo so puriso pāṇātipātī rattiyā vā divasassa vā samayāsamayaṃ upādāya, katamo bahutaro samayo, yaṃ vā so pāṇamatipāteti, yaṃ vā so pāṇaṃ nātipātetī’’ti? ‘‘Yo so, bhante, puriso pāṇātipātī rattiyā vā divasassa vā samayāsamayaṃ upādāya, appataro so samayo yaṃ so pāṇamatipāteti, atha kho sveva bahutaro samayo yaṃ so pāṇaṃ nātipātetī’’ti. ‘‘‘Yaṃbahulaṃ yaṃbahulañca, gāmaṇi, viharati tena tena nīyatī’ti, evaṃ sante na koci āpāyiko nerayiko bhavissati, yathā nigaṇṭhassa nāṭaputtassa vacanaṃ’’.

«Как ты думаешь, староста? Если взять человека, который уничтожает живые существа, и сравнить одно время с другим, будь то днём или ночью, какое время более продолжительно: то, когда он уничтожает живые существа, или то, когда он этого не делает?» — «Досточтимый господин, если взять человека, который уничтожает живые существа, и сравнить одно время с другим, будь то днём или ночью, то время, когда он уничтожает живые существа, непродолжительно, тогда как время, когда он этого не делает, весьма продолжительно». — «Староста, если бы дело обстояло так, что человека ведёт [к перерождению] то состояние, в котором он обычно пребывает, то, согласно словам Нигантхи Натапутты, вообще никто не был бы обречён на состояние лишений, обречён на ад».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, yo so puriso adinnādāyī rattiyā vā divasassa vā samayāsamayaṃ upādāya, katamo bahutaro samayo, yaṃ vā so adinnaṃ ādiyati, yaṃ vā so adinnaṃ nādiyatī’’ti. ‘‘Yo so, bhante, puriso adinnādāyī rattiyā vā divasassa vā samayāsamayaṃ upādāya appataro so samayo, yaṃ so adinnaṃ ādiyati, atha kho sveva bahutaro samayo, yaṃ so adinnaṃ nādiyatī’’ti. ‘‘‘Yaṃbahulaṃ yaṃbahulañca, gāmaṇi, viharati tena tena nīyatī’ti, evaṃ sante na koci āpāyiko nerayiko bhavissati, yathā nigaṇṭhassa nāṭaputtassa vacanaṃ’’.

«Как ты думаешь, староста? Если взять человека, который берёт то, что не дано, и сравнить одно время с другим, будь то днём или ночью, какое время более продолжительно: то, когда он берёт то, что не дано, или то, когда он этого не делает?» — «Досточтимый господин, если взять человека, который берёт то, что не дано, и сравнить одно время с другим, будь то днём или ночью, то время, когда он берёт то, что не дано, непродолжительно, тогда как время, когда он этого не делает, весьма продолжительно». — «Староста, если бы дело обстояло так, что человека ведёт [к перерождению] то состояние, в котором он обычно пребывает, то, согласно словам Нигантхи Натапутты, вообще никто не был бы обречён на состояние лишений, обречён на ад».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, yo so puriso kāmesumicchācārī rattiyā vā divasassa vā samayāsamayaṃ upādāya, katamo bahutaro samayo, yaṃ vā so kāmesu micchā carati, yaṃ vā so kāmesu micchā na caratī’’ti? ‘‘Yo so, bhante, puriso kāmesumicchācārī rattiyā vā divasassa vā samayāsamayaṃ upādāya, appataro so samayo yaṃ so kāmesu micchā carati, atha kho sveva bahutaro samayo, yaṃ so kāmesu micchā na caratī’’ti. ‘‘‘Yaṃbahulaṃ yaṃbahulañca, gāmaṇi, viharati tena tena nīyatī’ti, evaṃ sante na koci āpāyiko nerayiko bhavissati, yathā nigaṇṭhassa nāṭaputtassa vacanaṃ’’.

«Как ты думаешь, староста, если взять человека, который предаётся неблаговидному поведению в чувственных удовольствиях, то, сопоставляя разные периоды времени, будь то ночью или днём, какого времени больше: того, когда он предаётся неблаговидному поведению в чувственных удовольствиях, или того, когда он не предаётся ему?» — «Господин, если взять человека, который предаётся неблаговидному поведению в чувственных удовольствиях, то, сопоставляя разные периоды времени, будь то ночью или днём, времени, когда он предаётся неблаговидному поведению в чувственных удовольствиях, меньше, тогда как именно того времени, когда он не предаётся ему, гораздо больше». — «“Староста, в каком состоянии человек пребывает большую часть времени, то состояние и уводит его [к перерождению]” — если это так, то, согласно учению нигантхи Натапутты, никто вообще не окажется в состоянии упадка, в аду».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, yo so puriso musāvādī rattiyā vā divasassa vā samayāsamayaṃ upādāya, katamo bahutaro samayo, yaṃ vā so musā bhaṇati, yaṃ vā so musā na bhaṇatī’’ti? ‘‘Yo so, bhante, puriso musāvādī rattiyā vā divasassa vā samayāsamayaṃ upādāya[Pg.504], appataro so samayo, yaṃ so musā bhaṇati, atha kho sveva bahutaro samayo, yaṃ so musā na bhaṇatī’’ti. ‘‘‘Yaṃbahulaṃ yaṃbahulañca, gāmaṇi, viharati tena tena nīyatī’ti, evaṃ sante na koci āpāyiko nerayiko bhavissati, yathā nigaṇṭhassa nāṭaputtassa vacanaṃ’’.

«Как ты думаешь, староста, если взять человека, который лжёт, то, сопоставляя разные периоды времени, будь то ночью или днём, какого времени больше: того, когда он говорит ложь, или того, когда он не говорит ложь?» — «Господин, если взять человека, который лжёт, то, сопоставляя разные периоды времени, будь то ночью или днём, времени, когда он говорит ложь, меньше, тогда как именно того времени, когда он не говорит ложь, гораздо больше». — «“Староста, в каком состоянии человек пребывает большую часть времени, то состояние и уводит его [к перерождению]” — если это так, то, согласно учению нигантхи Натапутты, никто вообще не окажется в состоянии упадка, в аду».


‘‘Idha, gāmaṇi, ekacco satthā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi – ‘yo koci pāṇamatipāteti, sabbo so āpāyiko nerayiko, yo koci adinnaṃ ādiyati, sabbo so āpāyiko nerayiko, yo koci kāmesu micchā carati, sabbo so āpāyiko nerayiko, yo koci musā bhaṇati, sabbo so āpāyiko nerayiko’ti. Tasmiṃ kho pana, gāmaṇi, satthari sāvako abhippasanno hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘mayhaṃ kho satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – yo koci pāṇamatipāteti, sabbo so āpāyiko nerayikoti. Atthi kho pana mayā pāṇo atipātito, ahampamhi āpāyiko nerayikoti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Taṃ, gāmaṇi, vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Mayhaṃ kho satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – yo koci adinnaṃ ādiyati, sabbo so āpāyiko nerayikoti. Atthi kho pana mayā adinnaṃ ādinnaṃ ahampamhi āpāyiko nerayikoti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Taṃ, gāmaṇi, vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Mayhaṃ kho satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – yo koci kāmesu micchā carati, sabbo so āpāyiko nerayiko’ti. Atthi kho pana mayā kāmesu micchā ciṇṇaṃ. ‘Ahampamhi āpāyiko nerayiko’ti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Taṃ, gāmaṇi, vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Mayhaṃ kho satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – yo koci musā bhaṇati, sabbo so āpāyiko nerayikoti. Atthi kho pana mayā musā bhaṇitaṃ. ‘Ahampamhi āpāyiko nerayiko’ti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Taṃ, gāmaṇi, vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.

«Здесь, староста, некий учитель придерживается такого учения и такого воззрения: “Всякий, кто лишает жизни живое существо, обречён на состояние упадка, обречён на ад. Всякий, кто берёт неданное, обречён на состояние упадка, обречён на ад. Всякий, кто предаётся неблаговидному поведению в чувственных удовольствиях, обречён на состояние упадка, обречён на ад. Всякий, кто говорит ложь, обречён на состояние упадка, обречён на ад”. И вот, староста, у этого учителя есть ученик, который полон веры в него. Ученик этот думает так: “Мой учитель придерживается такого учения и такого воззрения: ‘Всякий, кто лишает жизни живое существо, обречён на состояние упадка, обречён на ад’. Но ведь я лишал жизни живое существо, значит, и я обречён на состояние упадка, обречён на ад”. Так он усваивает подобное воззрение. Не оставив этих слов, не оставив этого настроя ума, не отбросив этого воззрения, он окажется в аду, словно его туда сбросили. “Мой учитель придерживается такого учения и такого воззрения: ‘Всякий, кто берёт неданное, обречён на состояние упадка, обречён на ад’. Но ведь я брал неданное, значит, и я обречён на состояние упадка, обречён на ад”. Так он усваивает подобное воззрение. Не оставив этих слов, не оставив этого настроя ума, не отбросив этого воззрения, он окажется в аду, словно его туда сбросили. “Мой учитель придерживается такого учения и такого воззрения: ‘Всякий, кто предаётся неблаговидному поведению в чувственных удовольствиях, обречён на состояние упадка, обречён на ад’. Но ведь я предавался неблаговидному поведению в чувственных удовольствиях, значит, и я обречён на состояние упадка, обречён на ад”. Так он усваивает подобное воззрение. Не оставив этих слов, не оставив этого настроя ума, не отбросив этого воззрения, он окажется в аду, словно его туда сбросили. “Мой учитель придерживается такого учения и такого воззрения: ‘Всякий, кто говорит ложь, обречён на состояние упадка, обречён на ад’. Но ведь я говорил ложь, значит, и я обречён на состояние упадка, обречён на ад”. Так он усваивает подобное воззрение. Не оставив этих слов, не оставив этого настроя ума, не отбросив этого воззрения, он окажется в аду, словно его туда сбросили».


‘‘Idha [Pg.505] pana, gāmaṇi, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So anekapariyāyena pāṇātipātaṃ garahati vigarahati, ‘pāṇātipātā viramathā’ti cāha. Adinnādānaṃ garahati vigarahati, ‘adinnādānā viramathā’ti cāha. Kāmesumicchācāraṃ garahati, vigarahati ‘kāmesumicchācārā viramathā’ti cāha. Musāvādaṃ garahati vigarahati ‘musāvādā viramathā’ti cāha. Tasmiṃ kho pana, gāmaṇi, satthari sāvako abhippasanno hoti. So iti paṭisañcikkhati – ‘bhagavā kho anekapariyāyena pāṇātipātaṃ garahati vigarahati, pāṇātipātā viramathāti cāha. Atthi kho pana mayā pāṇo atipātito yāvatako vā tāvatako vā. Yo kho pana mayā pāṇo atipātito yāvatako vā tāvatako vā, taṃ na suṭṭhu, taṃ na sādhu. Ahañceva kho pana tappaccayā vippaṭisārī assaṃ. Na metaṃ pāpaṃ kammaṃ akataṃ bhavissatī’ti. So iti paṭisaṅkhāya tañceva pāṇātipātaṃ pajahati. Āyatiñca pāṇātipātā paṭivirato hoti. Evametassa pāpassa kammassa pahānaṃ hoti. Evametassa pāpassa kammassa samatikkamo hoti.

«Но вот, староста, в мире появляется Татхагата — Арахант, Всепросветлённый, совершенный в знании и поведении, ушедший во благо, знаток миров, непревзойдённый вожатый людей, нуждающихся в обуздании, учитель богов и людей, Просветлённый, Благословенный. Он многими способами порицает и осуждает лишение жизни и говорит: “Воздерживайтесь от лишения жизни”. Он порицает и осуждает взятие неданного и говорит: “Воздерживайтесь от взятия неданного”. Он порицает и осуждает неблаговидное поведение в чувственных удовольствиях и говорит: “Воздерживайтесь от неблаговидного поведения в чувственных удовольствиях”. Он порицает и осуждает ложь и говорит: “Воздерживайтесь от лжи”. И вот, староста, у этого Учителя есть ученик, который полон веры в Него. Он размышляет так: “Благословенный многими способами порицает и осуждает лишение жизни и говорит: ‘Воздерживайтесь от лишения жизни’. А ведь я лишал жизни живые существа в той или иной мере. То, что я лишал жизни живые существа в той или иной мере — это нехорошо, это неправильно. Но даже если я буду испытывать раскаяние об этом, это злое деяние не станет несовершённым”. Поразмыслив так, он оставляет лишение жизни и в будущем воздерживается от лишения жизни. Так происходит оставление этого злого деяния, так происходит преодоление этого злого деяния».


‘‘‘Bhagavā kho anekapariyāyena adinnādānaṃ garahati vigarahati, adinnādānā viramathāti cāha. Atthi kho pana mayā adinnaṃ ādinnaṃ yāvatakaṃ vā tāvatakaṃ vā. Yaṃ kho pana mayā adinnaṃ ādinnaṃ yāvatakaṃ vā tāvatakaṃ vā taṃ na suṭṭhu, taṃ na sādhu. Ahañceva kho pana tappaccayā vippaṭisārī assaṃ, na metaṃ pāpaṃ kammaṃ akataṃ bhavissatī’ti. So iti paṭisaṅkhāya tañceva adinnādānaṃ pajahati. Āyatiñca adinnādānā paṭivirato hoti. Evametassa pāpassa kammassa pahānaṃ hoti. Evametassa pāpassa kammassa samatikkamo hoti.

«“Благословенный многими способами порицает и осуждает взятие неданного и говорит: ‘Воздерживайтесь от взятия неданного’. А ведь я брал неданное в той или иной мере. То, что я брал неданное в той или иной мере — это нехорошо, это неправильно. Но даже если я буду испытывать раскаяние об этом, это злое деяние не станет несовершённым”. Поразмыслив так, он оставляет взятие неданного и в будущем воздерживается от взятия неданного. Так происходит оставление этого злого деяния, так происходит преодоление этого злого деяния».


‘‘‘Bhagavā kho pana anekapariyāyena kāmesumicchācāraṃ garahati vigarahati, kāmesumicchācārā viramathāti cāha. Atthi kho pana mayā kāmesu micchā ciṇṇaṃ yāvatakaṃ vā tāvatakaṃ vā. Yaṃ kho pana mayā kāmesu micchā ciṇṇaṃ yāvatakaṃ vā tāvatakaṃ vā taṃ na suṭṭhu, taṃ na sādhu. Ahañceva kho pana tappaccayā vippaṭisārī assaṃ, na [Pg.506] metaṃ pāpaṃ kammaṃ akataṃ bhavissatī’ti. So iti paṭisaṅkhāya tañceva kāmesumicchācāraṃ pajahati, āyatiñca kāmesumicchācārā paṭivirato hoti. Evametassa pāpassa kammassa pahānaṃ hoti. Evametassa pāpassa kammassa samatikkamo hoti.

«“Благословенный многими способами порицает и осуждает неблаговидное поведение в чувственных удовольствиях и говорит: ‘Воздерживайтесь от неблаговидного поведения в чувственных удовольствиях’. А ведь я предавался неблаговидному поведению в чувственных удовольствиях в той или иной мере. То, что я предавался неблаговидному поведению в чувственных удовольствиях в той или иной мере — это нехорошо, это неправильно. Но даже если я буду испытывать раскаяние об этом, это злое деяние не станет несовершённым”. Поразмыслив так, он оставляет неблаговидное поведение в чувственных удовольствиях и в будущем воздерживается от неблаговидного поведения в чувственных удовольствиях. Так происходит оставление этого злого деяния, так происходит преодоление этого злого деяния».


‘‘‘Bhagavā kho pana anekapariyāyena musāvādaṃ garahati vigarahati, musāvādā viramathāti cāha. Atthi kho pana mayā musā bhaṇitaṃ yāvatakaṃ vā tāvatakaṃ vā. Yaṃ kho pana mayā musā bhaṇitaṃ yāvatakaṃ vā tāvatakaṃ vā taṃ na suṭṭhu, taṃ na sādhu. Ahañceva kho pana tappaccayā vippaṭisārī assaṃ, na metaṃ pāpaṃ kammaṃ akataṃ bhavissatī’ti. So iti paṭisaṅkhāya tañceva musāvādaṃ pajahati, āyatiñca musāvādā paṭivirato hoti. Evametassa pāpassa kammassa pahānaṃ hoti. Evametassa pāpassa kammassa samatikkamo hoti.

«“Благословенный многими способами порицает и осуждает ложь и говорит: ‘Воздерживайтесь от лжи’. А ведь я говорил ложь в той или иной мере. То, что я говорил ложь в той или иной мере — это нехорошо, это неправильно. Но даже если я буду испытывать раскаяние об этом, это злое деяние не станет несовершённым”. Поразмыслив так, он оставляет ложь и в будущем воздерживается от лжи. Так происходит оставление этого злого деяния, так происходит преодоление этого злого деяния».


‘‘So pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti. Adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti. Kāmesumicchācāraṃ pahāya kāmesumicchācārā paṭivirato hoti. Musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti. Pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti. Pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti. Samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti. Abhijjhaṃ pahāya anabhijjhālu hoti. Byāpādappadosaṃ pahāya abyāpannacitto hoti. Micchādiṭṭhiṃ pahāya sammādiṭṭhiko hoti.

«Оставив лишение жизни, он воздерживается от лишения жизни. Оставив взятие неданного, он воздерживается от взятия неданного. Оставив неблаговидное поведение в чувственных удовольствиях, он воздерживается от неблаговидного поведения в чувственных удовольствиях. Оставив ложь, он воздерживается от лжи. Оставив клеветническую речь, он воздерживается от клеветнической речи. Оставив грубую речь, он воздерживается от грубой речи. Оставив пустословие, он воздерживается от пустословия. Оставив алчность, он становится неалчным. Оставив недоброжелательность и злобу, он обретает незлобивый ум. Оставив ложные воззрения, он обретает правильные воззрения».


‘‘Sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho sampajāno paṭissato mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Seyyathāpi, gāmaṇi, balavā saṅkhadhamo appakasireneva catuddisā viññāpeyya; evameva kho, gāmaṇi, evaṃ bhāvitāya mettāya cetovimuttiyā evaṃ bahulīkatāya yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ, na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhati.

«И вот, староста, этот благородный ученик — будучи таким образом свободным от алчности, свободным от недоброжелательности, незаблуждающимся, ясно понимающим, бдительным — пребывает, пронизывая одну сторону света умом, исполненным доброжелательности, так же вторую, так же третью, так же четвёртую. Так — вверх, вниз, вширь, повсюду, ко всем, как к самому себе — он пребывает, пронизывая весь мир умом, исполненным доброжелательности, обширным, возвышенным, безмерным, свободным от враждебности и недоброжелательности. Подобно тому, староста, как сильный трубач в раковину без труда даёт знать о себе во всех четырёх направлениях, точно так же, староста, когда освобождение ума доброжелательностью развито и взращено таким образом, любое ограниченное деяние, совершённое ранее, не остаётся там, не задерживается там».


‘‘Sa [Pg.507] kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho sampajāno paṭissato karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe…. Upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Seyyathāpi, gāmaṇi, balavā saṅkhadhamo appakasireneva catuddisā viññāpeyya; evameva kho, gāmaṇi, evaṃ bhāvitāya upekkhāya cetovimuttiyā evaṃ bahulīkatāya yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhatī’’ti. Evaṃ vutte, asibandhakaputto gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante…pe… upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Aṭṭhamaṃ.

«И вот, староста, этот благородный ученик — будучи таким образом свободным от алчности, свободным от недоброжелательности, незаблуждающимся, ясно понимающим, бдительным — пребывает, пронизывая одну сторону света умом, исполненным сострадания… [и так далее]… умом, исполненным сорадования… [и так далее]… умом, исполненным беспристрастия, так же вторую, так же третью, так же четвёртую. Так — вверх, вниз, вширь, повсюду, ко всем, как к самому себе — он пребывает, пронизывая весь мир умом, исполненным беспристрастия, обширным, возвышенным, безмерным, свободным от враждебности и недоброжелательности. Подобно тому, староста, как сильный трубач в раковину без труда даёт знать о себе во всех четырёх направлениях, точно так же, староста, когда освобождение ума беспристрастием развито и взращено таким образом, любое ограниченное деяние, совершённое ранее, не остаётся там, не задерживается там». Когда это было сказано, староста Асибандхакапутта сказал Благословенному: «Великолепно, Господин! Великолепно, Господин!… Пусть Благословенный считает меня мирянином-последователем, принявшим прибежище отныне и до конца жизни». Восьмая.


9. Kulasuttaṃ

9. «Кула-сутта»


361. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena nāḷandā tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane.

361. «Однажды Благословенный, странствуя по земле Косалы вместе с большой общиной бхиккху, прибыл в Наланду. Там Благословенный пребывал в Наланде, в манговой роще Паварики».


Tena kho pana samayena nāḷandā dubbhikkhā hoti dvīhitikā setaṭṭhikā salākāvuttā. Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto nāḷandāyaṃ paṭivasati mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ. Atha kho asibandhakaputto gāmaṇi nigaṇṭhasāvako yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho asibandhakaputtaṃ gāmaṇiṃ nigaṇṭho nāṭaputto etadavoca – ‘‘ehi tvaṃ, gāmaṇi, samaṇassa gotamassa vādaṃ āropehi. Evaṃ te kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchissati – ‘asibandhakaputtena gāmaṇinā samaṇassa gotamassa evaṃmahiddhikassa evaṃmahānubhāvassa vādo āropito’’’ti.

«В то время в Наланде свирепствовал голод, пропитание было трудно добыть, повсюду белели кости умерших, а выживать приходилось лишь благодаря раздаче еды по жребию. В то же время нигантха Натапутта проживал в Наланде вместе с большой общиной нигантх. И вот староста Асибандхакапутта, ученик нигантх, подошёл к нигантхе Натапутте, поклонился ему и сел сбоку. Когда староста Асибандхакапутта сел сбоку, нигантха Натапутта сказал ему: “Иди, староста, опровергни учение отшельника Готамы. Тогда о тебе пойдёт добрая слава: ‘Староста Асибандхакапутта опроверг учение отшельника Готамы, столь могущественного и величественного!’”»


‘‘Kathaṃ panāhaṃ, bhante, samaṇassa gotamassa evaṃmahiddhikassa evaṃmahānubhāvassa vādaṃ āropessāmī’’ti? ‘‘Ehi tvaṃ, gāmaṇi, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā samaṇaṃ gotamaṃ evaṃ [Pg.508] vadehi – ‘nanu, bhante, bhagavā anekapariyāyena kulānaṃ anuddayaṃ vaṇṇeti, anurakkhaṃ vaṇṇeti, anukampaṃ vaṇṇetī’ti? Sace kho, gāmaṇi, samaṇo gotamo evaṃ puṭṭho evaṃ byākaroti – ‘evaṃ, gāmaṇi, tathāgato anekapariyāyena kulānaṃ anuddayaṃ vaṇṇeti, anurakkhaṃ vaṇṇeti, anukampaṃ vaṇṇetī’ti, tamenaṃ tvaṃ evaṃ vadeyyāsi – ‘atha kiñcarahi, bhante, bhagavā dubbhikkhe dvīhitike setaṭṭhike salākāvutte mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ cārikaṃ carati? Ucchedāya bhagavā kulānaṃ paṭipanno, anayāya bhagavā kulānaṃ paṭipanno, upaghātāya bhagavā kulānaṃ paṭipanno’ti! Imaṃ kho te, gāmaṇi, samaṇo gotamo ubhatokoṭikaṃ pañhaṃ puṭṭho neva sakkhati uggilituṃ, neva sakkhati ogilitu’’nti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho asibandhakaputto gāmaṇi nigaṇṭhassa nāṭaputtassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho asibandhakaputto gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca –

«Но как же я, уважаемый, смогу опровергнуть учение отшельника Готамы, столь могущественного и великого в своей силе?» — «Ступай, староста, направься к отшельнику Готаме и, приблизившись к нему, скажи так: „Не правда ли, Господин, Благословенный многими способами восхваляет сочувствие к семьям, защиту семей, сострадание к семьям?“ Если же, староста, отшельник Готама, будучи спрошен так, ответит: „Да, староста, Татхагата многими способами восхваляет сочувствие к семьям, защиту семей, сострадание к семьям“, тогда ты скажи ему следующее: „Тогда почему же, Господин, Благословенный во время голода, нехватки пищи, когда повсюду белеют кости и пропитание распределяется по жребию, странствует вместе с большой общиной бхиккху? Не действует ли Благословенный к уничтожению семей, к бедствию семей, к разорению семей?“ Когда отшельнику Готаме будет задан этот обоюдоострый вопрос, он не сможет ни выплюнуть его, ни проглотить». — «Хорошо, уважаемый», — ответил староста Асибандхакапутта нигантхе Натапутте. Поднявшись со своего места, он почтительно поклонился нигантхе Натапутте, обошел его с правой стороны и направился к Благословенному. Приблизившись к Благословенному, он почтительно поклонился ему, сел с одной стороны и обратился к Благословенному с такими словами:


‘‘Nanu, bhante, bhagavā anekapariyāyena kulānaṃ anuddayaṃ vaṇṇeti, anurakkhaṃ vaṇṇeti, anukampaṃ vaṇṇetī’’ti? ‘‘Evaṃ, gāmaṇi, tathāgato anekapariyāyena kulānaṃ anuddayaṃ vaṇṇeti, anurakkhaṃ vaṇṇeti, anukampaṃ vaṇṇetī’’ti. ‘‘Atha kiñcarahi, bhante, bhagavā dubbhikkhe dvīhitike setaṭṭhike salākāvutte mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ cārikaṃ carati? Ucchedāya bhagavā kulānaṃ paṭipanno, anayāya bhagavā kulānaṃ paṭipanno, upaghātāya bhagavā kulānaṃ paṭipanno’’ti. ‘‘Ito so, gāmaṇi, ekanavutikappe yamahaṃ anussarāmi, nābhijānāmi kiñci kulaṃ pakkabhikkhānuppadānamattena upahatapubbaṃ. Atha kho yāni tāni kulāni aḍḍhāni mahaddhanāni mahābhogāni pahūtajātarūparajatāni pahūtavittūpakaraṇāni pahūtadhanadhaññāni, sabbāni tāni dānasambhūtāni ceva saccasambhūtāni ca sāmaññasambhūtāni ca. Aṭṭha kho, gāmaṇi, hetū, aṭṭha paccayā kulānaṃ upaghātāya. Rājato vā kulāni upaghātaṃ gacchanti, corato vā kulāni upaghātaṃ gacchanti, aggito vā kulāni upaghātaṃ gacchanti[Pg.509], udakato vā kulāni upaghātaṃ gacchanti, nihitaṃ vā ṭhānā vigacchati, duppayuttā vā kammantā vipajjanti, kule vā kulaṅgāroti uppajjati, yo te bhoge vikirati vidhamati viddhaṃseti, aniccatāye aṭṭhamīti. Ime kho, gāmaṇi, aṭṭha hetū, aṭṭha paccayā kulānaṃ upaghātāya. Imesu kho, gāmaṇi, aṭṭhasu hetūsu, aṭṭhasu paccayesu saṃvijjamānesu yo maṃ evaṃ vadeyya – ‘ucchedāya bhagavā kulānaṃ paṭipanno, anayāya bhagavā kulānaṃ paṭipanno, upaghātāya bhagavā kulānaṃ paṭipanno’ti, taṃ, gāmaṇi, vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye’’ti. Evaṃ vutte, asibandhakaputto gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante…pe… upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Navamaṃ.

«Не правда ли, Господин, Благословенный многими способами восхваляет сочувствие к семьям, защиту семей, сострадание к семьям?» — «Да, староста, Татхагата многими способами восхваляет сочувствие к семьям, защиту семей, сострадание к семьям». — «Тогда почему же, Господин, Благословенный во время голода, нехватки пищи, когда повсюду белеют кости и пропитание распределяется по жребию, странствует вместе с большой общиной бхиккху? Не действует ли Благословенный к уничтожению семей, к бедствию семей, к разорению семей?» — «Староста, я помню на девяносто одну эпоху назад, но я не припомню ни одной семьи, которая когда-либо была бы разорена лишь из-за подношения приготовленной пищи. Напротив, те семьи, что богаты, обладают великим имуществом и великим достоянием, изобилием золота и серебра, изобилием вещей и средств к жизни, изобилием богатства и зерна — все они стали таковыми благодаря даянию, правдивости и святости. Существует восемь причин и условий для разорения семей, староста. Семьи приходят к разорению из-за царя, или из-за воров, или из-за огня, или из-за воды; или же спрятанное сокровище исчезает со своего места; или неверно начатые дела терпят неудачи; или в семье рождается расточитель, который разбрасывает, растрачивает и губит богатство; и непостоянство — это восьмая причина. Вот восемь причин и условий для разорения семей, староста. И когда существуют эти восемь причин и условий для разорения семей, если кто-то скажет обо мне так: „Благословенный действует к уничтожению семей, к бедствию семей, к разорению семей“, то, староста, если он не оставит этих слов, не оставит этого умонастроения и не откажется от этого воззрения, он будет низвергнут в ад, словно принесенный и сброшенный туда». Когда это было сказано, староста Асибандхакапутта обратился к Благословенному: «Великолепно, Господин! Великолепно, Господин! ... Пусть Благословенный считает меня мирянином-последователем, принявшим прибежище отныне и до конца жизни». Девятая.


10. Maṇicūḷakasuttaṃ

10. Маничулака-сутта


362. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena rājantepure rājaparisāya sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘‘kappati samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ jātarūparajataṃ, sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṃ, paṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajata’’nti!

362. Однажды Благословенный пребывал в Раджагахе, в Бамбуковой роще, в Беличьем святилище. В то время в царском дворце среди собравшихся и сидевших вместе придворных возник такой разговор: «Отшельникам, сынам Сакьев, дозволено золото и серебро; отшельники, сыны Сакьев, соглашаются на золото и серебро; отшельники, сыны Сакьев, принимают золото и серебро».


Tena kho pana samayena maṇicūḷako gāmaṇi tassaṃ parisāyaṃ nisinno hoti. Atha kho maṇicūḷako gāmaṇi taṃ parisaṃ etadavoca – ‘‘mā ayyo evaṃ avacuttha. Na kappati samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ jātarūparajataṃ, na sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṃ, nappaṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṃ, nikkhittamaṇisuvaṇṇā samaṇā sakyaputtiyā apetajātarūparajatā’’ti. Asakkhi kho maṇicūḷako gāmaṇi taṃ parisaṃ saññāpetuṃ. Atha kho maṇicūḷako gāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho maṇicūḷako gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha, bhante, rājantepure rājaparisāya sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘kappati samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ jātarūparajataṃ, sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṃ, paṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajata’nti. Evaṃ vutte, ahaṃ, bhante, taṃ parisaṃ etadavocaṃ – ‘mā ayyo evaṃ avacuttha. Na kappati samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ jātarūparajataṃ, na sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṃ, nappaṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā [Pg.510] jātarūparajataṃ, nikkhittamaṇisuvaṇṇā samaṇā sakyaputtiyā apetajātarūparajatā’ti. Asakkhiṃ khvāhaṃ, bhante, taṃ parisaṃ saññāpetuṃ. Kaccāhaṃ, bhante, evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva bhagavato homi, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhāmi, dhammassa cānudhammaṃ byākaromi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti?

В то время в том собрании сидел староста Маничулака. И староста Маничулака сказал этому собранию: «Не говорите так, господа. Отшельникам, сынам Сакьев, не дозволено золото и серебро; отшельники, сыны Сакьев, не соглашаются на золото и серебро; отшельники, сыны Сакьев, не принимают золото и серебро. Отшельники, сыны Сакьев, отказались от драгоценных камней и золота, они далеки от золота и серебра». И староста Маничулака сумел убедить это собрание. Затем староста Маничулака направился к Благословенному. Приблизившись к Благословенному, он почтительно поклонился ему и сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, староста Маничулака обратился к Благословенному с такими словами: «Здесь, Господин, в царском дворце среди собравшихся и сидевших вместе придворных возник такой разговор: „Отшельникам, сынам Сакьев, дозволено золото и серебро; отшельники, сыны Сакьев, соглашаются на золото и серебро; отшельники, сыны Сакьев, принимают золото и серебро“. Когда это было сказано, Господин, я обратился к этому собранию с такими словами: „Не говорите так, господа. Отшельникам, сынам Сакьев, не дозволено золото и серебро; отшельники, сыны Сакьев, не соглашаются на золото и серебро; отшельники, сыны Сакьев, не принимают золото и серебро. Отшельники, сыны Сакьев, отказались от драгоценных камней и золота, они далеки от золота и серебра“. И я, Господин, сумел убедить это собрание. Господин, отвечая таким образом, передал ли я верно слова Благословенного, не возвел ли я на Благословенного напраслину, разъяснил ли я учение в соответствии с Дхаммой, и не послужит ли какое-либо законное следствие из моих слов поводом для упреков?»


‘‘Taggha tvaṃ, gāmaṇi, evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṃ abhūtena abbhācikkhasi, dhammassa cānudhammaṃ byākarosi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchati. Na hi, gāmaṇi, kappati samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ jātarūparajataṃ, na sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṃ, nappaṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṃ, nikkhittamaṇisuvaṇṇā samaṇā sakyaputtiyā apetajātarūparajatā. Yassa kho, gāmaṇi, jātarūparajataṃ kappati, pañcapi tassa kāmaguṇā kappanti. Yassa pañca kāmaguṇā kappanti ( ), ekaṃsenetaṃ, gāmaṇi, dhāreyyāsi assamaṇadhammo asakyaputtiyadhammoti. Api cāhaṃ, gāmaṇi, evaṃ vadāmi – tiṇaṃ tiṇatthikena pariyesitabbaṃ, dāru dārutthikena pariyesitabbaṃ, sakaṭaṃ sakaṭatthikena pariyesitabbaṃ, puriso purisatthikena pariyesitabbo. Natvevāhaṃ, gāmaṇi, kenaci pariyāyena ‘jātarūparajataṃ sāditabbaṃ pariyesitabba’nti vadāmī’’ti. Dasamaṃ.

«Несомненно, староста, отвечая таким образом, ты верно передал мои слова, не возвел на меня напраслину, разъяснил учение в соответствии с Дхаммой, и никакое законное следствие из твоих слов не служит поводом для упреков. Ведь, староста, отшельникам, сынам Сакьев, не дозволено золото и серебро; отшельники, сыны Сакьев, не соглашаются на золото и серебро; отшельники, сыны Сакьев, не принимают золото и серебро. Отшельники, сыны Сакьев, отказались от драгоценных камней и золота, они далеки от золота и серебра. Кому дозволено золото и серебро, староста, тому дозволены и пять видов чувственных удовольствий. А кому дозволены пять видов чувственных удовольствий, того, староста, ты можешь однозначно считать не имеющим качеств отшельника и не следующим пути сына Сакьев. Более того, староста, я говорю так: тот, кому нужна трава, должен искать траву; кому нужны дрова, должен искать дрова; кому нужна повозка, должен искать повозку; кому нужен работник, должен искать работника. Но я ни в коем случае не говорю, староста, что есть какой-либо способ, позволяющий соглашаться на золото и серебро или искать их». Десятая.


11. Bhadrakasuttaṃ

11. Бхадрака-сутта


363. Ekaṃ samayaṃ bhagavā mallesu viharati uruvelakappaṃ nāma mallānaṃ nigamo. Atha kho bhadrako gāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho bhadrako gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā dukkhassa samudayañca atthaṅgamañca desetū’’ti. ‘‘Ahañce te, gāmaṇi, atītamaddhānaṃ ārabbha [Pg.511] dukkhassa samudayañca atthaṅgamañca deseyyaṃ – ‘evaṃ ahosi atītamaddhāna’nti, tatra te siyā kaṅkhā, siyā vimati. Ahaṃ ce te, gāmaṇi, anāgatamaddhānaṃ ārabbha dukkhassa samudayañca atthaṅgamañca deseyyaṃ – ‘evaṃ bhavissati anāgatamaddhāna’nti, tatrāpi te siyā kaṅkhā, siyā vimati. Api cāhaṃ, gāmaṇi, idheva nisinno ettheva te nisinnassa dukkhassa samudayañca atthaṅgamañca desessāmi. Taṃ suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho bhadrako gāmaṇi bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –

363. Однажды Благословенный пребывал в стране Маллов, в городе маллов под названием Урувелакаппа. Тогда староста Бхадрака направился к Благословенному. Приблизившись к Благословенному, он почтительно поклонился ему и сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, староста Бхадрака обратился к Благословенному с такими словами: «Было бы хорошо, Господин, если бы Благословенный поведал мне о возникновении и прекращении страдания». «Если бы я, староста, стал учить тебя возникновению и прекращению страдания, обращаясь к прошлому: „Так было в прошлом“, то у тебя могли бы возникнуть сомнения и колебания. И если бы я стал учить тебя возникновению и прекращению страдания, обращаясь к будущему: „Так будет в будущем“, то и тогда у тебя могли бы возникнуть сомнения и колебания. Вместо этого, староста, пока я сижу прямо здесь, а ты сидишь прямо там, я поведаю тебе о возникновении и прекращении страдания. Слушай же внимательно и размышляй над этим, а я буду говорить». «Хорошо, Господин», — ответил староста Бхадрака Благословенному. Благословенный сказал следующее:


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, atthi te uruvelakappe manussā yesaṃ te vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti? ‘‘Atthi me, bhante, uruvelakappe manussā yesaṃ me vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti. ‘‘Atthi pana te, gāmaṇi, uruvelakappe manussā yesaṃ te vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā nuppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti? ‘‘Atthi me, bhante, uruvelakappe manussā yesaṃ me vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā nuppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti. ‘‘Ko nu kho, gāmaṇi, hetu, ko paccayo yena te ekaccānaṃ uruvelakappiyānaṃ manussānaṃ vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti? ‘‘Yesaṃ me, bhante, uruvelakappiyānaṃ manussānaṃ vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā, atthi me tesu chandarāgo. Yesaṃ pana, bhante, uruvelakappiyānaṃ manussānaṃ vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā nuppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā, natthi me tesu chandarāgo’’ti. ‘‘Iminā tvaṃ, gāmaṇi, dhammena diṭṭhena viditena akālikena pattena pariyogāḷhena atītānāgate nayaṃ nehi – ‘yaṃ kho kiñci atītamaddhānaṃ dukkhaṃ uppajjamānaṃ uppajji sabbaṃ taṃ chandamūlakaṃ chandanidānaṃ. Chando hi mūlaṃ dukkhassa. Yampi hi kiñci anāgatamaddhānaṃ dukkhaṃ uppajjamānaṃ uppajjissati, sabbaṃ taṃ chandamūlakaṃ chandanidānaṃ. Chando hi mūlaṃ dukkhassā’’’ti[Pg.512]. ‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva subhāsitaṃ cidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘yaṃ kiñci dukkhaṃ uppajjamānaṃ uppajjati, sabbaṃ taṃ chandamūlakaṃ chandanidānaṃ. Chando hi mūlaṃ dukkhassā’ti. Atthi me, bhante, ciravāsī nāma kumāro bahi āvasathe paṭivasati. So khvāhaṃ, bhante, kālasseva vuṭṭhāya purisaṃ uyyojemi – ‘gaccha, bhaṇe, ciravāsiṃ kumāraṃ jānāhī’ti. Yāvakīvañca, bhante, so puriso nāgacchati, tassa me hoteva aññathattaṃ – ‘mā heva ciravāsissa kumārassa kiñci ābādhayitthā’’’ti.

«Как ты думаешь, староста? Есть ли в Урувелакаппе люди, из-за казни, заточения, потери имущества или порицания которых в тебе возникли бы скорбь, стенание, боль, печаль и отчаяние?» — «Есть такие люди в Урувелакаппе, Господин, из-за казни, заточения, потери имущества или порицания которых во мне возникли бы скорбь, стенание, боль, печаль и отчаяние». — «Но есть ли в Урувелакаппе люди, староста, из-за казни, заточения, потери имущества или порицания которых в тебе не возникли бы скорбь, стенание, боль, печаль и отчаяние?» — «Есть такие люди в Урувелакаппе, Господин, из-за казни, заточения, потери имущества или порицания которых во мне не возникли бы скорбь, стенание, боль, печаль и отчаяние». — «В чём же причина, староста, в чём условие того, что из-за казни, заточения, потери имущества или порицания одних людей в Урувелакаппе в тебе возникли бы скорбь, стенание, боль, печаль и отчаяние, тогда как в отношении других — нет?» — «В отношении тех людей в Урувелакаппе, Господин, из-за казни, заточения, потери имущества или порицания которых во мне возникли бы скорбь, стенание, боль, печаль и отчаяние — к ним у меня есть желание и привязанность. Но в отношении тех людей в Урувелакаппе, из-за казни, заточения, потери имущества или порицания которых во мне не возникли бы скорбь, стенание, боль, печаль и отчаяние — к ним у меня нет желания и привязанности». — «С помощью этого закона, староста, который ты узрел, познал, непосредственно постиг, в который ты проник без промедления во времени, примени этот метод к прошлому и будущему: "Какое бы страдание ни возникало в прошлом, всё оно возникало с корнем в желании, с желанием в качестве источника; ибо желание — это корень страдания. И какое бы страдание ни возникло в будущем, всё оно возникнет с корнем в желании, с желанием в качестве источника; ибо желание — это корень страдания"». — «Удивительно, Господин, поразительно, Господин! Как прекрасно сказано Благословенным: "Какое бы страдание ни возникало, всё оно укоренено в желании, имеет желание своим источником; ибо желание — это корень страдания". Господин, у меня есть сын по имени Чираваси, который живёт в доме за пределами города. И вот, Господин, встав рано утром, я посылаю человека, говоря: "Ступай, любезный, узнай, как там мальчик Чираваси". И пока этот человек не вернётся, Господин, я пребываю в тревоге, думая: "Хоть бы с мальчиком Чираваси не случилось какой беды!"»


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, ciravāsissa kumārassa vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti? ‘‘Ciravāsissa me, bhante, kumārassa vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā jīvitassapi siyā aññathattaṃ, kiṃ pana me nuppajjissanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti. ‘‘Imināpi kho etaṃ, gāmaṇi, pariyāyena veditabbaṃ – ‘yaṃ kiñci dukkhaṃ uppajjamānaṃ uppajjati, sabbaṃ taṃ chandamūlakaṃ chandanidānaṃ. Chando hi mūlaṃ dukkhassā’’’ti.

«Как ты думаешь, староста? Если бы мальчика Чираваси казнили, заточили, лишили имущества или подвергли порицанию, возникли бы в тебе скорбь, стенание, боль, печаль и отчаяние?» — «Господин, если бы мальчика Чираваси казнили, заточили, лишили имущества или подвергли порицанию, даже сама моя жизнь изменилась бы, так как же во мне могли бы не возникнуть скорбь, стенание, боль, печаль и отчаяние?» — «И этим способом, староста, можно понять: "Какое бы страдание ни возникало, всё оно возникает с корнем в желании, с желанием в качестве источника; ибо желание — это корень страдания"».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, yadā te ciravāsimātā adiṭṭhā ahosi, assutā ahosi, te ciravāsimātuyā chando vā rāgo vā pemaṃ vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Dassanaṃ vā te, gāmaṇi, āgamma savanaṃ vā evaṃ te ahosi – ‘ciravāsimātuyā chando vā rāgo vā pemaṃ vā’’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’.

«Как ты думаешь, староста? До того как ты увидел мать Чираваси или услышал о ней, было ли у тебя к ней желание, страсть или любовь?» — «Нет, Господин». — «Значит, староста, именно благодаря тому, что ты увидел её или услышал о ней, в тебе возникли желание, страсть или любовь к матери Чираваси?» — «Да, Господин».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, ciravāsimātuyā te vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti? ‘‘Ciravāsimātuyā me, bhante, vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā jīvitassapi siyā aññathattaṃ, kiṃ pana me nuppajjissanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti! ‘‘Imināpi kho etaṃ, gāmaṇi, pariyāyena veditabbaṃ – ‘yaṃ kiñci dukkhaṃ uppajjamānaṃ uppajjati, sabbaṃ taṃ chandamūlakaṃ chandanidānaṃ. Chando hi mūlaṃ dukkhassā’’’ti. Ekādasamaṃ.

«Как ты думаешь, староста? Если бы мать Чираваси казнили, заточили, лишили имущества или подвергли порицанию, возникли бы в тебе скорбь, стенание, боль, печаль и отчаяние?» — «Господин, если бы мать Чираваси казнили, заточили, лишили имущества или подвергли порицанию, даже сама моя жизнь изменилась бы, так как же во мне могли бы не возникнуть скорбь, стенание, боль, печаль и отчаяние!» — «И этим способом, староста, можно понять: "Какое бы страдание ни возникало, всё оно возникает с корнем в желании, с желанием в качестве источника; ибо желание — это корень страдания"». (Одиннадцатая сутта).


12. Rāsiyasuttaṃ

12. «Расия-сутта»


364. Atha [Pg.513] kho rāsiyo gāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rāsiyo gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante, ‘samaṇo gotamo sabbaṃ tapaṃ garahati, sabbaṃ tapassiṃ lūkhajīviṃ ekaṃsena upavadati upakkosatī’ti. Ye te, bhante, evamāhaṃsu – ‘samaṇo gotamo sabbaṃ tapaṃ garahati, sabbaṃ tapassiṃ lūkhajīviṃ ekaṃsena upavadati upakkosatī’ti, kacci te, bhante, bhagavato vuttavādino, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti? ‘‘Ye te, gāmaṇi, evamāhaṃsu – ‘samaṇo gotamo sabbaṃ tapaṃ garahati, sabbaṃ tapassiṃ lūkhajīviṃ ekaṃsena upavadati upakkosatī’ti, na me te vuttavādino, abbhācikkhanti ca pana maṃ te asatā tucchā abhūtena’’.

364. Тогда староста Расия подошёл к Благословенному, поклонился ему и сел сбоку. Сидя сбоку, староста Расия сказал Благословенному: «Господин, я слышал такое: "Отшельник Готама порицает всякое самоистязание, безоговорочно осуждает и ругает любого аскета, ведущего суровую жизнь". Господин, те, кто так говорят: "Отшельник Готама порицает всякое самоистязание, безоговорочно осуждает и ругает любого аскета, ведущего суровую жизнь" — передают ли они слова Благословенного верно, не возводят ли они на Благословенного напраслину, истолковывают ли они учение в соответствии с Дхаммой, так чтобы ни одно последующее утверждение, согласующееся с их словами, не давало повода для справедливого порицания?» — «Староста, те, кто говорят так: "Отшельник Готама порицает всякое самоистязание, безоговорочно осуждает и ругает любого аскета, ведущего суровую жизнь" — они не передают мои слова верно, но клевещут на меня, говоря неправду, пустое и ложное».


‘‘Dveme, gāmaṇi, antā pabbajitena na sevitabbā – yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gammo pothujjaniko anariyo anatthasaṃhito, yo cāyaṃ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṃhito. Ete te, gāmaṇi, ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā – cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati. Katamā ca sā, gāmaṇi, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā – cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Ayaṃ kho sā, gāmaṇi, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā – cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati.

«Староста, есть две крайности, которых не должен придерживаться тот, кто отрёкся от мирской жизни. Первая — это предание чувственным удовольствиям в отношении чувственных объектов, что низко, пошло, свойственно обывателям, неблагородно и не приносит пользы. Вторая — это предание самоистязанию, что мучительно, неблагородно и не приносит пользы. Не склоняясь ни к одной из этих двух крайностей, Татхагата полностью постиг Срединный путь, который дарует видение, дарует знание, ведёт к умиротворению, к прямому знанию, к самопробуждению, к Ниббане. И каков же этот Срединный путь, полностью постигнутый Татхагатой, который дарует видение, дарует знание, ведёт к умиротворению, к прямому знанию, к самопробуждению, к Ниббане? Это именно Благородный Восьмеричный Путь, а именно: правильное воззрение... [и так далее]... правильное сосредоточение. Это и есть тот Срединный путь, полностью постигнутый Татхагатой, который дарует видение, дарует знание, ведёт к умиротворению, к прямому знанию, к самопробуждению, к Ниббане».


‘‘Tayo kho me, gāmaṇi, kāmabhogino santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame tayo? Idha, gāmaṇi, ekacco kāmabhogī adhammena bhoge pariyesati, sāhasena adhammena bhoge pariyesitvā sāhasena na attānaṃ sukheti na pīṇeti na saṃvibhajati na puññāni karoti. Idha pana, gāmaṇi, ekacco kāmabhogī adhammena bhoge pariyesati sāhasena. Adhammena bhoge pariyesitvā sāhasena attānaṃ sukheti pīṇeti, na saṃvibhajati na puññāni karoti. Idha pana, gāmaṇi, ekacco kāmabhogī adhammena bhoge pariyesati [Pg.514] sāhasena. Adhammena bhoge pariyesitvā sāhasena attānaṃ sukheti pīṇeti saṃvibhajati puññāni karoti.

«Староста, в мире существуют три типа людей, наслаждающихся чувственными удовольствиями. Какие три? Здесь, староста, некий человек, наслаждающийся чувственными удовольствиями, ищет богатство незаконным путем, с помощью насилия. Сделав это, он не приносит себе счастья и удовольствия, а также не делится им и не совершает заслуг. С другой стороны, староста, некий человек здесь, наслаждающийся чувственными удовольствиями, ищет богатство незаконным путем, с помощью насилия. Сделав это, он приносит себе счастье и удовольствие, но не делится им и не совершает заслуг. С другой стороны, староста, некий человек здесь, наслаждающийся чувственными удовольствиями, ищет богатство незаконным путем, с помощью насилия. Сделав это, он приносит себе счастье и удовольствие, а также делится им и совершает заслуги».


‘‘Idha pana, gāmaṇi, ekacco kāmabhogī dhammādhammena bhoge pariyesati sāhasenapi asāhasenapi. Dhammādhammena bhoge pariyesitvā sāhasenapi asāhasenapi na attānaṃ sukheti, na pīṇeti, na saṃvibhajati, na puññāni karoti. Idha pana, gāmaṇi, ekacco kāmabhogī dhammādhammena bhoge pariyesati sāhasenapi asāhasenapi. Dhammādhammena bhoge pariyesitvā sāhasenapi asāhasenapi attānaṃ sukheti pīṇeti, na saṃvibhajati, na puññāni karoti. Idha pana, gāmaṇi, ekacco kāmabhogī dhammādhammena bhoge pariyesati, sāhasenapi asāhasenapi. Dhammādhammena bhoge pariyesitvā sāhasenapi asāhasenapi attānaṃ sukheti pīṇeti saṃvibhajati puññāni karoti.

«С другой стороны, староста, некий человек здесь, наслаждающийся чувственными удовольствиями, ищет богатство как праведным, так и неправедным путем, как с помощью насилия, так и без насилия. Сделав это, он не приносит себе счастья и удовольствия, а также не делится им и не совершает заслуг. С другой стороны, староста, некий человек здесь, наслаждающийся чувственными удовольствиями, ищет богатство как праведным, так и неправедным путем, как с помощью насилия, так и без насилия. Сделав это, он приносит себе счастье и удовольствие, но не делится им и не совершает заслуг. С другой стороны, староста, некий человек здесь, наслаждающийся чувственными удовольствиями, ищет богатство как праведным, так и неправедным путем, как с помощью насилия, так и без насилия. Сделав это, он приносит себе счастье и удовольствие, а также делится им и совершает заслуги».


‘‘Idha pana, gāmaṇi, ekacco kāmabhogī dhammena bhoge pariyesati asāhasena. Dhammena bhoge pariyesitvā asāhasena na attānaṃ sukheti, na pīṇeti, na saṃvibhajati, na puññāni karoti. Idha pana, gāmaṇi, ekacco kāmabhogī dhammena bhoge pariyesati asāhasena. Dhammena bhoge pariyesitvā asāhasena attānaṃ sukheti pīṇeti, na saṃvibhajati, na puññāni karoti. Idha pana, gāmaṇi, ekacco kāmabhogī dhammena bhoge pariyesati asāhasena. Dhammena bhoge pariyesitvā asāhasena attānaṃ sukheti pīṇeti saṃvibhajati puññāni karoti. Te ca bhoge gadhito mucchito ajjhopanno anādīnavadassāvī anissaraṇapañño paribhuñjati. Idha pana, gāmaṇi, ekacco kāmabhogī dhammena bhoge pariyesati asāhasena. Dhammena bhoge pariyesitvā asāhasena attānaṃ sukheti pīṇeti saṃvibhajati puññāni karoti. Te ca bhoge agadhito amucchito anajjhopanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati.

«С другой стороны, староста, некий человек здесь, наслаждающийся чувственными удовольствиями, ищет богатство праведным путем, без насилия. Сделав это, он не приносит себе счастья и удовольствия, а также не делится им и не совершает заслуг. С другой стороны, староста, некий человек здесь, наслаждающийся чувственными удовольствиями, ищет богатство праведным путем, без насилия. Сделав это, он приносит себе счастье и удовольствие, но не делится им и не совершает заслуг. С другой стороны, староста, некий человек здесь, наслаждающийся чувственными удовольствиями, ищет богатство праведным путем, без насилия. Сделав это, он приносит себе счастье и удовольствие, а также делится им и совершает заслуги. Но при этом он пользуется своим богатством, будучи привязанным к нему, ослеплённым им, поглощённым им, не видя в нём опасности и не понимая освобождения от него. С другой стороны, староста, некий человек здесь, наслаждающийся чувственными удовольствиями, ищет богатство праведным путем, без насилия. Сделав это, он приносит себе счастье и удовольствие, а также делится им и совершает заслуги. И при этом он пользуется своим богатством, не будучи привязанным к нему, не будучи ослеплённым им, не будучи поглощённым им, видя в нём опасность и понимая освобождение от него».


‘‘Tatra[Pg.515], gāmaṇi, yvāyaṃ kāmabhogī adhammena bhoge pariyesati sāhasena, adhammena bhoge pariyesitvā sāhasena na attānaṃ sukheti, na pīṇeti, na saṃvibhajati, na puññāni karoti. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī tīhi ṭhānehi gārayho. Katamehi tīhi ṭhānehi gārayho? Adhammena bhoge pariyesati sāhasenāti, iminā paṭhamena ṭhānena gārayho. Na attānaṃ sukheti na pīṇetīti, iminā dutiyena ṭhānena gārayho. Na saṃvibhajati, na puññāni karotīti, iminā tatiyena ṭhānena gārayho. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī imehi tīhi ṭhānehi gārayho.

«Среди них, староста, тот наслаждающийся чувственными удовольствиями, который ищет богатство незаконным путем, с помощью насилия, и, найдя богатство незаконным путем, с помощью насилия, не приносит себе счастья и удовольствия, не делится им и не совершает заслуг — такой наслаждающийся чувственными удовольствиями заслуживает порицания по трём основаниям. По каким трём основаниям он заслуживает порицания? "Он ищет богатство незаконным путем, с помощью насилия" — это первое основание, по которому он заслуживает порицания. "Он не приносит себе счастья и удовольствия" — это второе основание, по которому он заслуживает порицания. "Он не делится им и не совершает заслуг" — это третье основание, по которому он заслуживает порицания. Этот наслаждающийся чувственными удовольствиями заслуживает порицания по этим трём основаниям».


‘‘Tatra, gāmaṇi, yvāyaṃ kāmabhogī adhammena bhoge pariyesati sāhasena, adhammena bhoge pariyesitvā sāhasena attānaṃ sukheti pīṇeti, na saṃvibhajati, na puññāni karoti. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī dvīhi ṭhānehi gārayho, ekena ṭhānena pāsaṃso. Katamehi dvīhi ṭhānehi gārayho? Adhammena bhoge pariyesati sāhasenāti, iminā paṭhamena ṭhānena gārayho. Na saṃvibhajati, na puññāni karotīti, iminā dutiyena ṭhānena gārayho. Katamena ekena ṭhānena pāsaṃso? Attānaṃ sukheti pīṇetīti, iminā ekena ṭhānena pāsaṃso. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī imehi dvīhi ṭhānehi gārayho, iminā ekena ṭhānena pāsaṃso.

«Среди них, староста, тот наслаждающийся чувственными удовольствиями, который ищет богатство незаконным путем, с помощью насилия, и, найдя богатство незаконным путем, с помощью насилия, приносит себе счастье и удовольствие, но не делится им и не совершает заслуг — такой наслаждающийся чувственными удовольствиями заслуживает порицания по двум основаниям и похвалы по одному основанию. По каким двум основаниям он заслуживает порицания? "Он ищет богатство незаконным путем, с помощью насилия" — это первое основание, по которому он заслуживает порицания. "Он не делится им и не совершает заслуг" — это второе основание, по которому он заслуживает порицания. И по какому одному основанию он заслуживает похвалы? "Он приносит себе счастье и удовольствие" — это то единственное основание, по которому он заслуживает похвалы. Этот наслаждающийся чувственными удовольствиями заслуживает порицания по этим двум основаниям и похвалы по этому одному основанию».


‘‘Tatra, gāmaṇi, yvāyaṃ kāmabhogī adhammena bhoge pariyesati sāhasena, adhammena bhoge pariyesitvā sāhasena attānaṃ sukheti pīṇeti saṃvibhajati puññāni karoti. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī ekena ṭhānena gārayho, dvīhi ṭhānehi pāsaṃso. Katamena ekena ṭhānena gārayho? Adhammena bhoge pariyesati sāhasenāti, iminā ekena ṭhānena gārayho. Katamehi dvīhi ṭhānehi pāsaṃso? Attānaṃ sukheti pīṇetīti, iminā paṭhamena ṭhānena pāsaṃso. Saṃvibhajati puññāni karotīti, iminā dutiyena ṭhānena pāsaṃso. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī, iminā ekena ṭhānena gārayho, imehi dvīhi ṭhānehi pāsaṃso.

«Здесь, староста, тот наслаждающийся чувственными удовольствиями, который ищет богатство неправедно и с применением насилия, и, найдя богатство неправедно и с применением насилия, доставляет себе счастье и удовлетворение, а также делится им и совершает заслуги, — такой наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает порицания по одному основанию и похвалы по двум основаниям. По какому одному основанию он заслуживает порицания? „Он ищет богатство неправедно и с применением насилия“ — по этому одному основанию он заслуживает порицания. По каким двум основаниям он заслуживает похвалы? „Он доставляет себе счастье и удовлетворение“ — по этому первому основанию он заслуживает похвалы. „Он делится им и совершает заслуги“ — по этому второму основанию он заслуживает похвалы. Этот наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает порицания по этому одному основанию и похвалы по этим двум основаниям.»


‘‘Tatra, gāmaṇi, yvāyaṃ kāmabhogī dhammādhammena bhoge pariyesati sāhasenapi asāhasenapi, dhammādhammena bhoge pariyesitvā sāhasenapi asāhasenapi na attānaṃ sukheti, na pīṇeti, na saṃvibhajati, na [Pg.516] puññāni karoti. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī ekena ṭhānena pāsaṃso, tīhi ṭhānehi gārayho. Katamena ekena ṭhānena pāsaṃso? Dhammena bhoge pariyesati asāhasenāti, iminā ekena ṭhānena pāsaṃso. Katamehi tīhi ṭhānehi gārayho? Adhammena bhoge pariyesati sāhasenāti, iminā paṭhamena ṭhānena gārayho. Na attānaṃ sukheti, na pīṇetīti, iminā dutiyena ṭhānena gārayho. Na saṃvibhajati, na puññāni karotīti, iminā tatiyena ṭhānena gārayho. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī iminā ekena ṭhānena pāsaṃso, imehi tīhi ṭhānehi gārayho.

«Здесь, староста, тот наслаждающийся чувственными удовольствиями, который ищет богатство как праведно, так и неправедно, как с применением насилия, так и без применения насилия, и, найдя богатство как праведно, так и неправедно, как с применением насилия, так и без применения насилия, не доставляет себе счастья и удовлетворения, не делится им и не совершает заслуг, — такой наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по одному основанию и порицания по трем основаниям. По какому одному основанию он заслуживает похвалы? „Он ищет богатство праведно и без применения насилия“ — по этому одному основанию он заслуживает похвалы. По каким трем основаниям он заслуживает порицания? „Он ищет богатство неправедно и с применением насилия“ — по этому первому основанию он заслуживает порицания. „Он не доставляет себе счастья и удовлетворения“ — по этому второму основанию он заслуживает порицания. „Он не делится им и не совершает заслуг“ — по этому третьему основанию он заслуживает порицания. Этот наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по этому одному основанию и порицания по этим трем основаниям.»


‘‘Tatra, gāmaṇi, yvāyaṃ kāmabhogī dhammādhammena bhoge pariyesati sāhasenapi asāhasenapi, dhammādhammena bhoge pariyesitvā sāhasenapi asāhasenapi attānaṃ sukheti pīṇeti, na saṃvibhajati, na puññāni karoti. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī dvīhi ṭhānehi pāsaṃso, dvīhi ṭhānehi gārayho. Katamehi dvīhi ṭhānehi pāsaṃso? Dhammena bhoge pariyesati asāhasenāti, iminā paṭhamena ṭhānena pāsaṃso. Attānaṃ sukheti pīṇetīti, iminā dutiyena ṭhānena pāsaṃso. Katamehi dvīhi ṭhānehi gārayho? Adhammena bhoge pariyesati sāhasenāti, iminā paṭhamena ṭhānena gārayho. Na saṃvibhajati, na puññāni karotīti, iminā dutiyena ṭhānena gārayho. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī imehi dvīhi ṭhānehi pāsaṃso, imehi dvīhi ṭhānehi gārayho.

«Здесь, староста, тот наслаждающийся чувственными удовольствиями, который ищет богатство как праведно, так и неправедно, как с применением насилия, так и без применения насилия, и, найдя богатство как праведно, так и неправедно, как с применением насилия, так и без применения насилия, доставляет себе счастье и удовлетворение, но не делится им и не совершает заслуг, — такой наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по двум основаниям и порицания по двум основаниям. По каким двум основаниям он заслуживает похвалы? „Он ищет богатство праведно и без применения насилия“ — по этому первому основанию он заслуживает похвалы. „Он доставляет себе счастье и удовлетворение“ — по этому второму основанию он заслуживает похвалы. По каким двум основаниям он заслуживает порицания? „Он ищет богатство неправедно и с применением насилия“ — по этому первому основанию он заслуживает порицания. „Он не делится им и не совершает заслуг“ — по этому второму основанию он заслуживает порицания. Этот наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по этим двум основаниям и порицания по этим двум основаниям.»


‘‘Tatra, gāmaṇi, yvāyaṃ kāmabhogī dhammādhammena bhoge pariyesati sāhasenapi asāhasenapi, dhammādhammena bhoge pariyesitvā sāhasenapi asāhasenapi attānaṃ sukheti pīṇeti saṃvibhajati puññāni karoti. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī tīhi ṭhānehi pāsaṃso, ekena ṭhānena gārayho. Katamehi tīhi ṭhānehi pāsaṃso? Dhammena bhoge pariyesati asāhasenāti, iminā paṭhamena ṭhānena pāsaṃso. Attānaṃ sukheti pīṇetīti, iminā dutiyena ṭhānena pāsaṃso. Saṃvibhajati puññāni karotīti, iminā tatiyena ṭhānena pāsaṃso. Katamena ekena ṭhānena gārayho? Adhammena bhoge pariyesati sāhasenāti[Pg.517], iminā ekena ṭhānena gārayho. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī imehi tīhi ṭhānehi pāsaṃso, iminā ekena ṭhānena gārayho.

«Здесь, староста, тот наслаждающийся чувственными удовольствиями, который ищет богатство как праведно, так и неправедно, как с применением насилия, так и без применения насилия, и, найдя богатство как праведно, так и неправедно, как с применением насилия, так и без применения насилия, доставляет себе счастье и удовлетворение, а также делится им и совершает заслуги, — такой наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по трем основаниям и порицания по одному основанию. По каким трем основаниям он заслуживает похвалы? „Он ищет богатство праведно и без применения насилия“ — по этому первому основанию он заслуживает похвалы. „Он доставляет себе счастье и удовлетворение“ — по этому второму основанию он заслуживает похвалы. „Он делится им и совершает заслуги“ — по этому третьему основанию он заслуживает похвалы. По какому одному основанию он заслуживает порицания? „Он ищет богатство неправедно и с применением насилия“ — по этому одному основанию он заслуживает порицания. Этот наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по этим трем основаниям и порицания по этому одному основанию.»


‘‘Tatra, gāmaṇi, yvāyaṃ kāmabhogī dhammena bhoge pariyesati asāhasena, dhammena bhoge pariyesitvā asāhasena, na attānaṃ sukheti, na pīṇeti, na saṃvibhajati, na puññāni karoti. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī ekena ṭhānena pāsaṃso, dvīhi ṭhānehi gārayho. Katamena ekena ṭhānena pāsaṃso? Dhammena bhoge pariyesati asāhasenāti, iminā ekena ṭhānena pāsaṃso. Katamehi dvīhi ṭhānehi gārayho? Na attānaṃ sukheti, na pīṇetīti, iminā paṭhamena ṭhānena gārayho. Na saṃvibhajati, na puññāni karotīti, iminā dutiyena ṭhānena gārayho. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī iminā ekena ṭhānena pāsaṃso, imehi dvīhi ṭhānehi gārayho.

«Здесь, староста, тот наслаждающийся чувственными удовольствиями, который ищет богатство праведно и без применения насилия, и, найдя богатство праведно и без применения насилия, не доставляет себе счастья и удовлетворения, не делится им и не совершает заслуг, — такой наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по одному основанию и порицания по двум основаниям. По какому одному основанию он заслуживает похвалы? „Он ищет богатство праведно и без применения насилия“ — по этому одному основанию он заслуживает похвалы. По каким двум основаниям он заслуживает порицания? „Он не доставляет себе счастья и удовлетворения“ — по этому первому основанию он заслуживает порицания. „Он не делится им и не совершает заслуг“ — по этому второму основанию он заслуживает порицания. Этот наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по этому одному основанию и порицания по этим двум основаниям.»


‘‘Tatra, gāmaṇi, yvāyaṃ kāmabhogī dhammena bhoge pariyesati asāhasena, dhammena bhoge pariyesitvā asāhasena attānaṃ sukheti pīṇeti, na saṃvibhajati, na puññāni karoti. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī dvīhi ṭhānehi pāsaṃso, ekena ṭhānena gārayho. Katamehi dvīhi ṭhānehi pāsaṃso? Dhammena bhoge pariyesati asāhasenāti, iminā paṭhamena ṭhānena pāsaṃso. Attānaṃ sukheti pīṇetīti, iminā dutiyena ṭhānena pāsaṃso. Katamena ekena ṭhānena gārayho? Na saṃvibhajati, na puññāni karotīti, iminā ekena ṭhānena gārayho. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī imehi dvīhi ṭhānehi pāsaṃso, iminā ekena ṭhānena gārayho.

«Здесь, староста, тот наслаждающийся чувственными удовольствиями, который ищет богатство праведно и без применения насилия, и, найдя богатство праведно и без применения насилия, доставляет себе счастье и удовлетворение, но не делится им и не совершает заслуг, — такой наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по двум основаниям и порицания по одному основанию. По каким двум основаниям он заслуживает похвалы? „Он ищет богатство праведно и без применения насилия“ — по этому первому основанию он заслуживает похвалы. „Он доставляет себе счастье и удовлетворение“ — по этому второму основанию он заслуживает похвалы. По какому одному основанию он заслуживает порицания? „Он не делится им и не совершает заслуг“ — по этому одному основанию он заслуживает порицания. Этот наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по этим двум основаниям и порицания по этому одному основанию.»


‘‘Tatra, gāmaṇi, yvāyaṃ kāmabhogī dhammena bhoge pariyesati asāhasena, dhammena bhoge pariyesitvā asāhasena attānaṃ sukheti pīṇeti saṃvibhajati puññāni karoti, te ca bhoge gadhito mucchito ajjhopanno anādīnavadassāvī anissaraṇapañño paribhuñjati. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī tīhi ṭhānehi pāsaṃso, ekena ṭhānena gārayho. Katamehi tīhi ṭhānehi pāsaṃso? Dhammena bhoge pariyesati asāhasenāti, iminā paṭhamena ṭhānena pāsaṃso. Attānaṃ sukheti pīṇetīti, iminā dutiyena ṭhānena pāsaṃso. Saṃvibhajati puññāni karotīti, iminā tatiyena ṭhānena pāsaṃso[Pg.518]. Katamena ekena ṭhānena gārayho? Te ca bhoge gadhito mucchito ajjhopanno anādīnavadassāvī anissaraṇapañño paribhuñjatīti, iminā ekena ṭhānena gārayho. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī imehi tīhi ṭhānehi pāsaṃso, iminā ekena ṭhānena gārayho.

«Здесь, староста, тот наслаждающийся чувственными удовольствиями, который ищет богатство праведно и без применения насилия, и, найдя богатство праведно и без применения насилия, доставляет себе счастье и удовлетворение, а также делится им и совершает заслуги, но пользуется этим богатством, будучи привязанным к нему, ослепленным им, поглощенным им, не видя в нем опасности и не понимая освобождения, — такой наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по трем основаниям и порицания по одному основанию. По каким трем основаниям он заслуживает похвалы? „Он ищет богатство праведно и без применения насилия“ — по этому первому основанию он заслуживает похвалы. „Он доставляет себе счастье и удовлетворение“ — по этому второму основанию он заслуживает похвалы. „Он делится им и совершает заслуги“ — по этому третьему основанию он заслуживает похвалы. По какому одному основанию он заслуживает порицания? „Он пользуется этим богатством, будучи привязанным к нему, ослепленным им, поглощенным им, не видя в нем опасности и не понимая освобождения“ — по этому одному основанию он заслуживает порицания. Этот наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по этим трем основаниям и порицания по этому одному основанию.»


‘‘Tatra, gāmaṇi, yvāyaṃ kāmabhogī dhammena bhoge pariyesati asāhasena, dhammena bhoge pariyesitvā asāhasena attānaṃ sukheti pīṇeti saṃvibhajati puññāni karoti. Te ca bhoge agadhito amucchito anajjhopanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī catūhi ṭhānehi pāsaṃso. Katamehi catūhi ṭhānehi pāsaṃso? Dhammena bhoge pariyesati asāhasenāti, iminā paṭhamena ṭhānena pāsaṃso. Attānaṃ sukheti pīṇetīti, iminā dutiyena ṭhānena pāsaṃso. Saṃvibhajati puññāni karotīti, iminā tatiyena ṭhānena pāsaṃso. Te ca bhoge agadhito amucchito anajjhopanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjatīti, iminā catutthena ṭhānena pāsaṃso. Ayaṃ, gāmaṇi, kāmabhogī imehi catūhi ṭhānehi pāsaṃso.

«Здесь, староста, тот наслаждающийся чувственными удовольствиями, который ищет богатство праведно и без применения насилия, и, найдя богатство праведно и без применения насилия, доставляет себе счастье и удовлетворение, а также делится им и совершает заслуги, и пользуется этим богатством без привязанности к нему, не будучи ослепленным им, не будучи поглощенным им, видя в нем опасность и понимая освобождение, — такой наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по четырем основаниям. По каким четырем основаниям он заслуживает похвалы? „Он ищет богатство праведно и без применения насилия“ — по этому первому основанию он заслуживает похвалы. „Он доставляет себе счастье и удовлетворение“ — по этому второму основанию он заслуживает похвалы. „Он делится им и совершает заслуги“ — по этому третьему основанию он заслуживает похвалы. „Он пользуется этим богатством без привязанности к нему, не будучи ослепленным им, не будучи поглощенным им, видя в нем опасность и понимая освобождение“ — по этому четвертому основанию он заслуживает похвалы. Этот наслаждающийся чувственными удовольствиями, староста, заслуживает похвалы по этим четырем основаниям.»


‘‘Tayome, gāmaṇi, tapassino lūkhajīvino santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame tayo? Idha, gāmaṇi, ekacco tapassī lūkhajīvī saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito hoti – ‘appeva nāma kusalaṃ dhammaṃ adhigaccheyyaṃ, appeva nāma uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikareyya’nti. So attānaṃ ātāpeti paritāpeti, kusalañca dhammaṃ nādhigacchati, uttari ca manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ na sacchikaroti.

«Существуют, староста, эти три вида аскетов, ведущих суровую жизнь, которые встречаются в мире. Какие три? Здесь, староста, некоторый аскет, ведущий суровую жизнь, из веры уходит из домашней жизни в бездомность, думая: „Может быть, я достигну благого состояния, может быть, я осуществлю превосходство в знании и видении, достойное благородных, превосходящее обычные человеческие состояния“. Он изнуряет и мучает себя, но не достигает благого состояния и не осуществляет превосходства в знании и видении, достойного благородных, превосходящего обычные человеческие состояния.»


‘‘Idha pana, gāmaṇi, ekacco tapassī lūkhajīvī saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito hoti – ‘appeva nāma kusalaṃ dhammaṃ adhigaccheyyaṃ, appeva nāma uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikareyya’nti. So attānaṃ ātāpeti paritāpeti, kusalañhi kho dhammaṃ adhigacchati, uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ na sacchikaroti.

«Далее, староста, некоторый аскет, ведущий суровую жизнь, из веры уходит из домашней жизни в бездомность, думая: „Может быть, я достигну благого состояния, может быть, я осуществлю превосходство в знании и видении, достойное благородных, превосходящее обычные человеческие состояния“. Он изнуряет и мучает себя, и он действительно достигает благого состояния, но не осуществляет превосходства в знании и видении, достойного благородных, превосходящего обычные человеческие состояния.»


‘‘Idha [Pg.519] pana, gāmaṇi, ekacco tapassī lūkhajīvī saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito hoti – ‘appeva nāma kusalaṃ dhammaṃ adhigaccheyyaṃ, appeva nāma uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikareyya’nti. So attānaṃ ātāpeti paritāpeti, kusalañca dhammaṃ adhigacchati, uttari ca manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikaroti.

«Далее, староста, некоторый аскет, ведущий суровую жизнь, из веры уходит из домашней жизни в бездомность, думая: „Может быть, я достигну благого состояния, может быть, я осуществлю превосходство в знании и видении, достойное благородных, превосходящее обычные человеческие состояния“. Он изнуряет и мучает себя, достигает благого состояния и осуществляет превосходство в знании и видении, достойное благородных, превосходящее обычные человеческие состояния.»


‘‘Tatra, gāmaṇi, yvāyaṃ tapassī lūkhajīvī attānaṃ ātāpeti paritāpeti, kusalañca dhammaṃ nādhigacchati, uttari ca manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ na sacchikaroti. Ayaṃ, gāmaṇi, tapassī lūkhajīvī tīhi ṭhānehi gārayho. Katamehi tīhi ṭhānehi gārayho? Attānaṃ ātāpeti paritāpetīti, iminā paṭhamena ṭhānena gārayho. Kusalañca dhammaṃ nādhigacchatīti, iminā dutiyena ṭhānena gārayho. Uttari ca manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ na sacchikarotīti, iminā tatiyena ṭhānena gārayho. Ayaṃ, gāmaṇi, tapassī lūkhajīvī, imehi tīhi ṭhānehi gārayho.

«Здесь, староста, тот аскет, ведущий суровую жизнь, который изнуряет и мучает себя, но не достигает благого состояния и не осуществляет превосходства в знании и видении, достойного благородных, превосходящего обычные человеческие состояния, — такой аскет, ведущий суровую жизнь, староста, заслуживает порицания по трем основаниям. По каким трем основаниям он заслуживает порицания? „Он изнуряет и мучает себя“ — по этому первому основанию он заслуживает порицания. „Он не достигает благого состояния“ — по этому второму основанию он заслуживает порицания. „Он не осуществляет превосходства в знании и видении, достойного благородных, превосходящего обычные человеческие состояния“ — по этому третьему основанию он заслуживает порицания. Этот аскет, ведущий суровую жизнь, староста, заслуживает порицания по этим трем основаниям.»


‘‘Tatra, gāmaṇi, yvāyaṃ tapassī lūkhajīvī attānaṃ ātāpeti paritāpeti, kusalañhi kho dhammaṃ adhigacchati, uttari ca manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ na sacchikaroti. Ayaṃ, gāmaṇi, tapassī lūkhajīvī dvīhi ṭhānehi gārayho, ekena ṭhānena pāsaṃso. Katamehi dvīhi ṭhānehi gārayho? Attānaṃ ātāpeti paritāpetīti, iminā paṭhamena ṭhānena gārayho. Uttari ca manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ na sacchikarotīti, iminā dutiyena ṭhānena gārayho. Katamena ekena ṭhānena pāsaṃso? Kusalañhi kho dhammaṃ adhigacchatīti, iminā ekena ṭhānena pāsaṃso. Ayaṃ, gāmaṇi, tapassī lūkhajīvī imehi dvīhi ṭhānehi gārayho, iminā ekena ṭhānena pāsaṃso.

«Здесь, староста, тот аскет, ведущий суровую жизнь, который изнуряет и мучает себя, и хотя достигает благого состояния, но не осуществляет превосходства в знании и видении, достойного благородных, превосходящего обычные человеческие состояния, — такой аскет, ведущий суровую жизнь, староста, заслуживает порицания по двум основаниям и похвалы по одному основанию. По каким двум основаниям он заслуживает порицания? „Он изнуряет и мучает себя“ — по этому первому основанию он заслуживает порицания. „Он не осуществляет превосходства в знании и видении, достойного благородных, превосходящее обычные человеческие состояния“ — по этому второму основанию он заслуживает порицания. По какому одному основанию он заслуживает похвалы? „Он действительно достигает благого состояния“ — по этому одному основанию он заслуживает похвалы. Этот аскет, ведущий суровую жизнь, староста, заслуживает порицания по этим двум основаниям и похвалы по этому одному основанию.»


‘‘Tatra, gāmaṇi, yvāyaṃ tapassī lūkhajīvī attānaṃ ātāpeti paritāpeti, kusalañca dhammaṃ adhigacchati, uttari ca manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikaroti. Ayaṃ, gāmaṇi, tapassī lūkhajīvī ekena ṭhānena gārayho, dvīhi ṭhānehi pāsaṃso. Katamena ekena ṭhānena gārayho? Attānaṃ ātāpeti paritāpetīti, iminā ekena ṭhānena gārayho. Katamehi dvīhi ṭhānehi pāsaṃso? Kusalañca dhammaṃ adhigacchatīti, iminā paṭhamena ṭhānena pāsaṃso. Uttari ca manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikarotīti, iminā dutiyena ṭhānena pāsaṃso[Pg.520]. Ayaṃ, gāmaṇi, tapassī lūkhajīvī iminā ekena ṭhānena gārayho, imehi dvīhi ṭhānehi pāsaṃso.

В этом случае, глава общины, тот аскет, ведущий суровую жизнь, который истязает и мучает себя, но при этом обретает благое состояние и постигает превосходящее человеческие возможности благородное знание и видение, заслуживает порицания по одному основанию и похвалы по двум основаниям. По какому одному основанию он заслуживает порицания? «Он истязает и мучает себя» — вот то единственное основание, по которому он заслуживает порицания. По каким двум основаниям он заслуживает похвалы? «Он обретает благое состояние» — вот первое основание, по которому он заслуживает похвалы. «Он постигает превосходящее человеческие возможности благородное знание и видение» — вот второе основание, по которому он заслуживает похвалы. Этот аскет, ведущий суровую жизнь, глава общины, заслуживает порицания по этому одному основанию и похвалы по этим двум основаниям.


‘‘Tisso imā, gāmaṇi, sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhi. Katamā tisso? Yaṃ ratto rāgādhikaraṇaṃ attabyābādhāyapi ceteti, parabyābādhāyapi ceteti, ubhayabyābādhāyapi ceteti. Rāge pahīne nevattabyābādhāya ceteti, na parabyābādhāya ceteti, na ubhayabyābādhāya ceteti. Sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhi. Yaṃ duṭṭho dosādhikaraṇaṃ attabyābādhāyapi ceteti, parabyābādhāyapi ceteti, ubhayabyābādhāyapi ceteti. Dose pahīne nevattabyābādhāya ceteti, na parabyābādhāya ceteti, na ubhayabyābādhāya ceteti. Sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhi. Yaṃ mūḷho mohādhikaraṇaṃ attabyābādhāyapi ceteti, parabyābādhāyapi ceteti, ubhayabyābādhāyapi ceteti. Mohe pahīne nevattabyābādhāya ceteti, na parabyābādhāya ceteti, na ubhayabyābādhāya ceteti. Sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhi. Imā kho, gāmaṇi, tisso sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhī’’ti.

Существуют, глава общины, эти три вида искоренения загрязнений, которые видимы непосредственно, вневременны, призывают прийти и увидеть, ведут к цели и познаются мудрыми лично на собственном опыте. Какие три? Тот, кто охвачен страстью, из-за страсти замышляет вред для себя, вред для других, вред для обоих. Когда страсть оставлена, он не замышляет вреда ни для себя, ни для других, ни для обоих. Это искоренение видимо непосредственно, вневременное, призывает прийти и увидеть, ведет к цели и познается мудрыми лично на собственном опыте. Тот, кто охвачен злобой, из-за злобы замышляет вред для себя, вред для других, вред для обоих. Когда злоба оставлена, он не замышляет вреда ни для себя, ни для других, ни для обоих. Это искоренение видимо непосредственно, вневременное, призывает прийти и увидеть, ведет к цели и познается мудрыми лично на собственном опыте. Тот, кто охвачен заблуждением, из-за заблуждения замышляет вред для себя, вред для других, вред для обоих. Когда заблуждение оставлено, он не замышляет вреда ни для себя, ни для других, ни для обоих. Это искоренение видимо непосредственно, вневременное, призывает прийти и увидеть, ведет к цели и познается мудрыми лично на собственном опыте. Таковы, глава общины, эти три вида искоренения загрязнений, которые видимы непосредственно, вневременны, призывают прийти и увидеть, ведут к цели и познаются мудрыми лично на собственном опыте.


Evaṃ vutte, rāsiyo gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante…pe… upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Dvādasamaṃ.

Когда это было сказано, глава общины Расия обратился к Благословенному: «Великолепно, досточтимый господин! ... Пусть Благословенный считает меня своим мирским последователем, принявшим прибежище отныне и до конца жизни». Двенадцатая.


13. Pāṭaliyasuttaṃ

13. Паталия-сутта


365. Ekaṃ samayaṃ bhagavā koliyesu viharati uttaraṃ nāma koliyānaṃ nigamo. Atha kho pāṭaliyo gāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho pāṭaliyo gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante – ‘samaṇo gotamo māyaṃ jānātī’ti. Ye te, bhante, evamāhaṃsu – ‘samaṇo gotamo māyaṃ jānātī’ti, kacci te, bhante, bhagavato [Pg.521] vuttavādino, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchati? Anabbhācikkhitukāmā hi mayaṃ, bhante, bhagavanta’’nti. ‘‘Ye te, gāmaṇi, evamāhaṃsu – ‘samaṇo gotamo māyaṃ jānātī’ti, vuttavādino ceva me, te na ca maṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatīti, saccaṃyeva kira, bho, mayaṃ tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ na saddahāma – ‘samaṇo gotamo māyaṃ jānātīti, samaṇo khalu bho gotamo māyāvī’ti. Yo nu kho, gāmaṇi, evaṃ vadeti – ‘ahaṃ māyaṃ jānāmī’ti, so evaṃ vadeti – ‘ahaṃ māyāvī’ti. Tatheva taṃ bhagavā hoti, tatheva taṃ sugata hotī’’ti. Tena hi, gāmaṇi, taññevettha paṭipucchissāmi; yathā te khameyya, tathā taṃ byākareyyāsi –

365. Однажды Благословенный пребывал среди колиян, в колиянском городке под названием Уттара. Тогда глава общины Паталия подошел к Благословенному, поклонился ему, сел рядом и сказал: «Я слышал, досточтимый господин, будто отшельник Готама знает магию. Надеюсь, досточтимый господин, те, кто говорят: „Отшельник Готама знает магию“, передают слова Благословенного верно и не клевещут на Благословенного, утверждая ложное; разъясняют ли они учение в соответствии с Дхаммой, и не дает ли какое-либо логическое следствие из их утверждения повода для порицания? Ведь мы, досточтимый господин, не желаем клеветать на Благословенного». «Те, глава общины, кто говорят: „Отшельник Готама знает магию“, передают мои слова верно и не клевещут на меня, утверждая ложное; они разъясняют учение в соответствии с Дхаммой, и никакое логическое следствие из их утверждения не дает повода для порицания». «Но тогда, господин, мы не поверили чистой правде, утверждаемой теми отшельниками и брахманами, которые говорили: „Отшельник Готама знает магию“. Действительно, господин, отшельник Готама — маг!» «Глава общины, разве тот, кто утверждает: „Я знаю магию“, тем самым утверждает: „Я маг“?» «Именно так, Благословенный! Именно так, Сугата!» «Что ж, глава общины, в таком случае я расспрошу тебя об этом самом деле. Отвечай так, как посчитаешь нужным».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, jānāsi tvaṃ koliyānaṃ lambacūḷake bhaṭe’’ti? ‘‘Jānāmahaṃ, bhante, koliyānaṃ lambacūḷake bhaṭe’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, kimatthiyā koliyānaṃ lambacūḷakā bhaṭā’’ti? ‘‘Ye ca, bhante, koliyānaṃ corā te ca paṭisedhetuṃ, yāni ca koliyānaṃ dūteyyāni tāni ca vahātuṃ, etadatthiyā, bhante, koliyānaṃ lambacūḷakā bhaṭā’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, jānāsi tvaṃ koliyānaṃ lambacūḷake bhaṭe sīlavante vā te dussīle vā’’ti? ‘‘Jānāmahaṃ, bhante, koliyānaṃ lambacūḷake bhaṭe dussīle pāpadhamme; ye ca loke dussīlā pāpadhammā koliyānaṃ lambacūḷakā bhaṭā tesaṃ aññatarā’’ti. ‘‘Yo nu kho, gāmaṇi, evaṃ vadeyya – ‘pāṭaliyo gāmaṇi jānāti koliyānaṃ lambacūḷake bhaṭe dussīle pāpadhamme, pāṭaliyopi gāmaṇi dussīlo pāpadhammo’ti, sammā nu kho so vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante! Aññe, bhante, koliyānaṃ lambacūḷakā bhaṭā, aññohamasmi. Aññathādhammā koliyānaṃ lambacūḷakā bhaṭā, aññathādhammohamasmī’’ti. ‘‘Tvañhi nāma, gāmaṇi, lacchasi – ‘pāṭaliyo gāmaṇi jānāti koliyānaṃ lambacūḷake bhaṭe dussīle pāpadhamme, na ca pāṭaliyo gāmaṇi dussīlo pāpadhammo’ti, kasmā tathāgato na lacchati – ‘tathāgato māyaṃ jānāti, na ca tathāgato māyāvī’ti? Māyaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, māyāya [Pg.522] ca vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca māyāvī kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi’’.

«Как ты думаешь, глава общины, знаешь ли ты наемников колиян со свисающими головными уборами?» «Знаю, досточтимый господин». «Как ты думаешь, глава общины, какова задача наемников колиян со свисающими головными уборами?» «Их задача, досточтимый господин, — задерживать воров для колиян и доставлять послания колиян». «Как ты думаешь, глава общины, знаешь ли ты, добродетельны ли эти наемники колиян со свисающими головными уборами или же они безнравственны?» «Я знаю, досточтимый господин, что они безнравственны и порочны. Их следует причислить к тем людям в мире, которые безнравственны и порочны». «Будет ли прав тот, глава общины, кто скажет: „Глава общины Паталия знает наемников колиян со свисающими головными уборами, которые безнравственны и порочны. Значит, и сам глава общины Паталия безнравственен и порочен“?» «Нет, досточтимый господин! Наемники колиян со свисающими головными уборами — это одно, а я — совсем другое. Их нравственные качества одни, а мои — совсем другие». «Если о тебе, глава общины, можно сказать: „Глава общины Паталия знает наемников колиян со свисающими головными уборами, которые безнравственны и порочны, но сам глава общины Паталия не безнравственен и не порочен“, то почему нельзя сказать о Татхагате: „Татхагата знает магию, но Татхагата не является магом“? Я знаю магию, глава общины, и плод магии, и я знаю, как тот, кто практикует магию, с распадом тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижних мирах, в аду».


‘‘Pāṇātipātaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, pāṇātipātassa ca vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca pāṇātipātī kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi. Adinnādānaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, adinnādānassa ca vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca adinnādāyī kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi. Kāmesumicchācāraṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, kāmesumicchācārassa ca vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca kāmesumicchācārī kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi. Musāvādaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, musāvādassa ca vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca musāvādī kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi. Pisuṇavācaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, pisuṇavācāya ca vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca pisuṇavāco kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi. Pharusavācaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, pharusavācāya ca vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca pharusavāco kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi. Samphappalāpaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, samphappalāpassa ca vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca samphappalāpī kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi. Abhijjhaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, abhijjhāya ca vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca abhijjhālu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi. Byāpādapadosaṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, byāpādapadosassa ca vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca byāpannacitto kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi. Micchādiṭṭhiṃ cāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmi, micchādiṭṭhiyā ca vipākaṃ, yathāpaṭipanno ca micchādiṭṭhiko kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati tañca pajānāmi.

«Я знаю, глава общины, уничтожение жизни и плод уничтожения жизни, и я знаю, как тот, кто уничтожает жизнь, поступая так, с распадом тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижних мирах, в аду. Я знаю, глава общины, взятие неданного и плод взятия неданного, и я знаю, как тот, кто берет неданное, поступая так, с распадом тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижних мирах, в аду. Я знаю, глава общины, прелюбодеяние и плод прелюбодеяния, и я знаю, как тот, кто совершает прелюбодеяние, поступая так, с распадом тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижних мирах, в аду. Я знаю, глава общины, ложную речь и плод ложной речи, и я знаю, как тот, кто говорит ложь, поступая так, с распадом тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижних мирах, в аду. Я знаю, глава общины, клеветническую речь и плод клеветнической речи, и я знаю, как тот, кто клевещет, поступая так, с распадом тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижних мирах, в аду. Я знаю, глава общины, грубую речь и плод грубой речи, и я знаю, как тот, кто говорит грубо, поступая так, с распадом тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижних мирах, в аду. Я знаю, глава общины, пустословие и плод пустословие, и я знаю, как тот, кто пустословит, поступая так, с распадом тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижних мирах, в аду. Я знаю, глава общины, алчность и плод алчности, и я знаю, как тот, кто алчен, поступая так, с распадом тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижних мирах, в аду. Я знаю, глава общины, злонамеренность и плод злонамеренности, и я знаю, как тот, чье сердце полно злобы, поступая так, с распадом тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижних мирах, в аду. Я знаю, глава общины, ложные воззрения и плод ложных воззрений, и я знаю, как тот, кто придерживается ложных воззрений, поступая так, с распадом тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в несчастливом уделе, в нижних мирах, в аду».


‘‘Santi hi, gāmaṇi, eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘yo koci pāṇamatipāteti, sabbo so diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedayati. Yo koci adinnaṃ ādiyati, sabbo so diṭṭheva dhamme [Pg.523] dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedayati. Yo koci kāmesu micchā carati, sabbo so diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedayati. Yo koci musā bhaṇati, sabbo so diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedayatī’’’ti.

«Существуют, глава общины, некоторые отшельники и брахманы, которые придерживаются такого учения и таких воззрений: „Всякий, кто уничтожает жизнь, испытывает страдание и скорбь уже в этой самой жизни. Всякий, кто берет неданное, испытывает страдание и скорбь уже в этой самой жизни. Всякий, кто совершает прелюбодеяние, испытывает страдание и скорбь уже в этой самой жизни. Всякий, кто говорит ложь, испытывает страдание и скорбь уже в этой самой жизни“».


‘‘Dissati kho pana, gāmaṇi, idhekacco mālī kuṇḍalī sunhāto suvilitto kappitakesamassu itthikāmehi rājā maññe paricārento. Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso kiṃ akāsi mālī kuṇḍalī sunhāto suvilitto kappitakesamassu itthikāmehi rājā maññe paricāretī’ti? Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso rañño paccatthikaṃ pasayha jīvitā voropesi. Tassa rājā attamano abhihāramadāsi. Tenāyaṃ puriso mālī kuṇḍalī sunhāto suvilitto kappitakesamassu, itthikāmehi rājā maññe paricāretī’’’ti.

«Однако же, глава общины, здесь можно увидеть человека, украшенного гирляндами и драгоценностями, чисто вымытого и умащенного благовониями, с подстриженными волосами и бородой, который наслаждается чувственными удовольствиями с женщинами, словно царь. О нем спрашивают: „Послушайте! Что сделал этот человек, что он, украшенный гирляндами и драгоценностями, чисто вымытый и умащенный благовониями, с подстриженными волосами и бородой, наслаждается чувственными удовольствиями с женщинами, словно царь?“ Им отвечают: „Послушайте! Этот человек одолел врага царя и лишил его жизни. Царь остался доволен им и пожаловал ему награду. Вот почему этот человек, украшенный гирляндами и драгоценностями, чисто вымытый и умащенный благовониями, с подстриженными волосами и бородой, наслаждается чувственными удовольствиями с женщинами, словно царь“».


‘‘Dissati kho, gāmaṇi, idhekacco daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena paṇavena rathiyāya rathiyaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā, dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā, dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chijjamāno. Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso kiṃ akāsi, daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena paṇavena rathiyāya rathiyaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chindatī’ti ? Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso rājaverī itthiṃ vā purisaṃ vā jīvitā voropesi, tena naṃ rājāno gahetvā evarūpaṃ kammakāraṇaṃ kārentī’’’ti.

«С другой стороны, глава общины, здесь можно увидеть человека, чьи руки крепко связаны за спиной прочной веревкой, с обритой головой, которого водят под резкий бой барабана с улицы на улицу, с перекрестка на перекресток, а затем выводят через южные ворота и обезглавливают к югу от города. О нем спрашивают: „Послушайте! Что сделал этот человек, что его, с крепко связанными за спиной руками, с обритой головой, водя под резкий бой барабана с улицы на улицу, с перекрестка на перекресток, выводят через южные ворота и обезглавливают к югу от города?“ Им отвечают: „Послушайте! Этот человек, будучи врагом царя, лишил жизни женщину или мужчину. Вот почему правители, схватив его, подвергли такому наказанию“».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, api nu te evarūpaṃ diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā’’ti? ‘‘Diṭṭhañca no, bhante, sutañca suyyissati cā’’ti. ‘‘Tatra, gāmaṇi, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘yo koci pāṇamatipāteti, sabbo so diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedayatī’ti, saccaṃ vā te āhaṃsu musā vā’’ti? ‘‘Musā, bhante’’. ‘‘Ye pana te tucchaṃ musā vilapanti, sīlavanto vā te dussīlā vā’’ti? ‘‘Dussīlā, bhante’’. ‘‘Ye pana te dussīlā [Pg.524] pāpadhammā micchāpaṭipannā vā te sammāpaṭipannā vā’’ti? ‘‘Micchāpaṭipannā, bhante’’. ‘‘Ye pana te micchāpaṭipannā micchādiṭṭhikā vā te sammādiṭṭhikā vā’’ti? ‘‘Micchādiṭṭhikā, bhante’’. ‘‘Ye pana te micchādiṭṭhikā kallaṃ nu tesu pasīditu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Как ты думаешь, староста, видел ли ты или слышал ли когда-нибудь о подобном?» — «И видели мы, господин, и слышали, и услышим [вновь]». — «В таком случае, староста, те отшельники и брахманы, которые придерживаются такого учения и таких воззрений: „Всякий, кто лишает жизни живое существо, испытывает страдание и скорбь прямо в этой жизни“ — говорят ли они правду или ложь?» — «Ложь, господин». — «А те, кто болтает пустую ложь, нравственны они или безнравственны?» — «Безнравственны, господин». — «А те, кто безнравственен, имеет дурной нрав, поступают ли они неправильно или правильно?» — «Поступают неправильно, господин». — «А те, кто поступает неправильно, придерживаются ли они ложных воззрений или правильных воззрений?» — «Ложных воззрений, господин». — «А подобает ли питать к ним доверие?» — «Вовсе нет, господин».


‘‘Dissati kho pana, gāmaṇi, idhekacco mālī kuṇḍalī…pe… itthikāmehi rājā maññe paricārento. Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso kiṃ akāsi mālī kuṇḍalī…pe… itthikāmehi rājā maññe paricāretī’ti? Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso rañño paccatthikassa pasayha ratanaṃ ahāsi. Tassa rājā attamano abhihāramadāsi. Tenāyaṃ puriso mālī kuṇḍalī…pe… itthikāmehi rājā maññe paricāretī’’’ti.

«Бывает так, староста, что здесь видят человека в гирляндах, с серьгами [...] наслаждающегося чувственными удовольствиями с женщинами, словно царь. И люди спрашивают о нём: „Послушайте! Что сделал этот человек, что он ходит в гирляндах, с серьгами [...] наслаждаясь чувственными удовольствиями с женщинами, словно царь?“ И им отвечают: „Послушайте! Этот человек силой отобрал сокровище у врага царя. Царь остался доволен им и пожаловал ему награду. Вот почему этот человек ходит в гирляндах, с серьгами [...] наслаждаясь чувственными удовольствиями с женщинами, словно царь“».


‘‘Dissati kho, gāmaṇi, idhekacco daḷhāya rajjuyā…pe… dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chijjamāno tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso kiṃ akāsi daḷhāya rajjuyā…pe… dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chindatī’ti? Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso gāmā vā araññā vā adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyi. Tena naṃ rājāno gahetvā evarūpaṃ kammakāraṇaṃ kārentī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, api nu te evarūpaṃ diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā’’ti? ‘‘Diṭṭhañca no, bhante, sutañca suyyissati cā’’ti. ‘‘Tatra, gāmaṇi, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘yo koci adinnaṃ ādiyati, sabbo so diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedayatī’ti, saccaṃ vā te āhaṃsu musā vāti…pe… kallaṃ nu tesu pasīditu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Бывает так, староста, что здесь видят человека, крепко связанного верёвкой [...] которому к югу от города отсекают голову. И люди спрашивают о нём: „Послушайте! Что сделал этот человек, что его крепко связали верёвкой [...] и к югу от города отсекают ему голову?“ И им отвечают: „Послушайте! Этот человек украл то, что не было ему дано, в деревне или в лесу, совершив кражу. Поэтому правители, схватив его, подвергли такому наказанию“. Как ты думаешь, староста, видел ли ты или слышал ли когда-нибудь о подобном?» — «И видели мы, господин, и слышали, и услышим [вновь]». — «В таком случае, староста, те отшельники и брахманы, которые придерживаются такого учения и таких воззрений: „Всякий, кто берет неданное, испытывает страдание и скорбь прямо в этой жизни“ — говорят ли они правду или ложь? [...] подобает ли питать к ним доверие?» — «Вовсе нет, господин».


‘‘Dissati kho pana, gāmaṇi, idhekacco mālī kuṇḍalī…pe… itthikāmehi rājā maññe paricārento. Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso kiṃ akāsi mālī kuṇḍalī…pe… itthikāmehi rājā maññe paricāretī’ti? Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso rañño paccatthikassa dāresu cārittaṃ āpajji. Tassa rājā attamano abhihāramadāsi. Tenāyaṃ puriso mālī kuṇḍalī…pe… itthikāmehi rājā maññe paricāretī’’’ti.

«Бывает так, староста, что здесь видят человека в гирляндах, с серьгами [...] наслаждающегося чувственными удовольствиями с женщинами, словно царь. И люди спрашивают о нём: „Послушайте! Что сделал этот человек, что он ходит в гирляндах, с серьгами [...] наслаждаясь чувственными удовольствиями с женщинами, словно царь?“ И им отвечают: „Послушайте! Этот человек сошёлся с жёнами врага царя. Царь остался доволен им и пожаловал ему награду. Вот почему этот человек ходит в гирляндах, с серьгами [...] наслаждаясь чувственными удовольствиями с женщинами, словно царь“».


‘‘Dissati [Pg.525] kho, gāmaṇi, idhekacco daḷhāya rajjuyā…pe… dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chijjamāno. Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso kiṃ akāsi daḷhāya rajjuyā…pe… dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chindatī’ti? Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso kulitthīsu kulakumārīsu cārittaṃ āpajji, tena naṃ rājāno gahetvā evarūpaṃ kammakāraṇaṃ kārentī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, api nu te evarūpaṃ diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā’’ti? ‘‘Diṭṭhañca no, bhante, sutañca suyyissati cā’’ti. ‘‘Tatra, gāmaṇi, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘yo koci kāmesu micchā carati, sabbo so diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedayatī’ti, saccaṃ vā te āhaṃsu musā vāti…pe… kallaṃ nu tesu pasīditu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Бывает так, староста, что здесь видят человека, крепко связанного верёвкой [...] которому к югу от города отсекают голову. И люди спрашивают о нём: „Послушайте! Что сделал этот человек, что его крепко связали верёвкой [...] и к югу от города отсекают ему голову?“ И им отвечают: „Послушайте! Этот человек сошёлся с женщинами или девушками из благородных семей. Поэтому правители, схватив его, подвергли такому наказанию“. Как ты думаешь, староста, видел ли ты или слышал ли когда-нибудь о подобном?» — «И видели мы, господин, и слышали, и услышим [вновь]». — «В таком случае, староста, те отшельники и брахманы, которые придерживаются такого учения и таких воззрений: „Всякий, кто предается прелюбодеянию, испытывает страдание и скорбь прямо в этой жизни“ — говорят ли они правду или ложь? [...] подобает ли питать к ним доверие?» — «Вовсе нет, господин».


‘‘Dissati kho pana, gāmaṇi, idhekacco mālī kuṇḍalī sunhāto suvilitto kappitakesamassu itthikāmehi rājā maññe paricārento. Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso kiṃ akāsi mālī kuṇḍalī sunhāto suvilitto kappitakesamassu itthikāmehi rājā maññe paricāretī’ti? Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso rājānaṃ musāvādena hāsesi. Tassa rājā attamano abhihāramadāsi. Tenāyaṃ puriso mālī kuṇḍalī sunhāto suvilitto kappitakesamassu itthikāmehi rājā maññe paricāretī’’’ti.

«Бывает так, староста, что здесь видят человека в гирляндах, с серьгами, чисто вымытого, умащенного благовониями, с подстриженными волосами и бородой, наслаждающегося чувственными удовольствиями с женщинами, словно царь. И люди спрашивают о нём: „Послушайте! Что сделал этот человек, что он ходит в гирляндах, с серьгами, чисто вымытый, умащенный благовониями, с подстриженными волосами и бородой, наслаждаясь чувственными удовольствиями с женщинами, словно царь?“ И им отвечают: „Послушайте! Этот человек рассмешил царя лживыми речами. Царь остался доволен им и пожаловал ему награду. Вот почему этот человек ходит в гирляндах, с серьгами, чисто вымытый, умащенный благовониями, с подстриженными волосами и бородой, наслаждаясь чувственными удовольствиями с женщинами, словно царь“».


‘‘Dissati kho, gāmaṇi, idhekacco daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena paṇavena rathiyāya rathiyaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chijjamāno. Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso kiṃ akāsi daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena paṇavena rathiyāya rathiyaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā, dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā, dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chindatī’ti? Tamenaṃ evamāhaṃsu – ‘ambho! Ayaṃ puriso gahapatissa vā gahapatiputtassa vā musāvādena atthaṃ bhañji, tena naṃ rājāno gahetvā evarūpaṃ kammakāraṇaṃ kārentī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, gāmaṇi, api nu te evarūpaṃ diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā’’ti? ‘‘Diṭṭhañca no[Pg.526], bhante, sutañca suyyissati cā’’ti. ‘‘Tatra, gāmaṇi, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘yo koci musā bhaṇati, sabbo so diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedayatī’ti, saccaṃ vā te āhaṃsu musā vā’’ti? ‘‘Musā, bhante’’. ‘‘Ye pana te tucchaṃ musā vilapanti sīlavanto vā te dussīlā vā’’ti? ‘‘Dussīlā, bhante’’. ‘‘Ye pana te dussīlā pāpadhammā micchāpaṭipannā vā te sammāpaṭipannā vā’’ti? ‘‘Micchāpaṭipannā, bhante’’. ‘‘Ye pana te micchāpaṭipannā micchādiṭṭhikā vā te sammādiṭṭhikā vā’’ti? ‘‘Micchādiṭṭhikā, bhante’’. ‘‘Ye pana te micchādiṭṭhikā kallaṃ nu tesu pasīditu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Бывает так, староста, что здесь видят человека, у которого руки крепко связаны за спиной прочной верёвкой, голова обрита бритвой, и его ведут под резкий бой барабана с улицы на улицу, с перекрёстка на перекрёсток, выводят через южные ворота и к югу от города отсекают ему голову. И люди спрашивают о нём: „Послушайте! Что сделал этот человек, что у него руки крепко связаны за спиной прочной верёвкой, голова обрита бритвой, и его ведут под резкий бой барабана с улицы на улицу, с перекрёстка на перекрёсток, выводят через южные ворота и к югу от города отсекают ему голову?“ И им отвечают: „Послушайте! Этот человек своей ложью погубил благосостояние домохозяина или сына домохозяина. Поэтому правители, схватив его, подвергли такому наказанию“. Как ты думаешь, староста, видел ли ты или слышал ли когда-нибудь о подобном?» — «И видели мы, господин, и слышали, и услышим [вновь]». — «В таком случае, староста, те отшельники и брахманы, которые придерживаются такого учения и таких воззрений: „Всякий, кто говорит ложь, испытывает страдание и скорбь прямо в этой жизни“ — говорят ли они правду или ложь?» — «Ложь, господин». — «А те, кто болтает пустую ложь, нравственны они или безнравственны?» — «Безнравственны, господин». — «А те, кто безнравственен, имеет дурной нрав, поступают ли они неправильно или правильно?» — «Поступают неправильно, господин». — «А те, кто поступает неправильно, придерживаются ли они ложных воззрений или правильных воззрений?» — «Ложных воззрений, господин». — «А подобает ли питать к ним доверие?» — «Вовсе нет, господин».


‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Atthi me, bhante, āvasathāgāraṃ. Tattha atthi mañcakāni, atthi āsanāni, atthi udakamaṇiko, atthi telappadīpo. Tattha yo samaṇo vā brāhmaṇo vā vāsaṃ upeti, tenāhaṃ yathāsatti yathābalaṃ saṃvibhajāmi. Bhūtapubbaṃ, bhante, cattāro satthāro nānādiṭṭhikā nānākhantikā nānārucikā, tasmiṃ āvasathāgāre vāsaṃ upagacchuṃ’’.

«Удивительно, господин, поразительно, господин! Есть у меня, господин, гостевой дом. Там есть кровати, сиденья, кувшин с водой и масляная лампа. Когда туда приходит на постой какой-нибудь отшельник или брахман, я делюсь с ним [всем необходимым] в меру своих сил и возможностей. В прошлом, господин, четыре учителя, придерживавшиеся разных воззрений, разных убеждений и разных предпочтений, остановились в этом гостевом доме».


‘‘Eko satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – ‘natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko. Natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’’ti.

«Один учитель придерживался такого учения и таких воззрений: „Нет ни даяния, ни жертвоприношения, ни подношения; нет плода или созревания хороших и плохих поступков; нет ни этого мира, ни иного мира; нет ни матери, ни отца; нет существ, рождающихся самопроизвольно; нет в мире таких отшельников и брахманов, которые, идя правильным путем и поступая правильно, сами благодаря прямому знанию постигли этот мир и иной мир и провозглашают их“».


‘‘Eko satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – ‘atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭhaṃ, atthi hutaṃ, atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, atthi ayaṃ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā, ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’’ti.

«Другой учитель придерживался такого учения и таких воззрений: „Есть и даяние, и жертвоприношение, и подношение; есть плод и созревание хороших и плохих поступков; есть и этот мир, и иной мир; есть и мать, и отец; есть существа, рождающиеся самопроизвольно; есть в мире такие отшельники и брахманы, которые, идя правильным путем и поступая правильно, сами благодаря прямому знанию постигли этот мир и иной мир и провозглашают их“».


‘‘Eko satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – ‘karoto kārayato, chindato chedāpayato, pacato pācāpayato, socayato socāpayato, kilamato kilamāpayato, phandato phandāpayato, pāṇamatipātayato, adinnaṃ ādiyato, sandhiṃ chindato, nillopaṃ harato, ekāgārikaṃ [Pg.527] karoto, paripanthe tiṭṭhato, paradāraṃ gacchato, musā bhaṇato, karoto na karīyati pāpaṃ. Khurapariyantena cepi cakkena yo imissā pathaviyā pāṇe ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kareyya, natthi tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo. Dakkhiṇaṃ cepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto pācāpento, natthi tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo. Uttaraṃ cepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya dadanto dāpento yajanto yajāpento, natthi tatonidānaṃ puññaṃ, natthi puññassa āgamo. Dānena damena saṃyamena saccavajjena natthi puññaṃ, natthi puññassa āgamo’’’ti.

«Один учитель придерживался такого учения и таких воззрений: „Когда кто-то действует или заставляет действовать других, когда калечит или заставляет калечить других, когда терзает или заставляет терзать других, когда горюет или заставляет горевать других, когда утомляет или заставляет утомлять других, когда трепещет или заставляет трепетать других, когда лишает жизни, берет неданное, вламывается в дома, грабит, совершает кражи со взломом, устраивает засады на дорогах, прелюбодействует, говорит ложь — совершающий это не совершает зла. Если бы кто-то диском с острыми как бритва краями превратил всех живых существ на этой земле в одну сплошную массу плоти, в одну груду плоти, то из-за этого не возникло бы зла и не было бы последствий зла. Если бы кто-то пошел по южному берегу Ганга, убивая и калеча, терзая и заставляя терзать других, из-за этого не возникло бы зла и не было бы последствий зла. Если бы кто-то пошел по северному берегу Ганга, раздавая дары и побуждая других давать дары, совершая подношения и побуждая других совершать подношения, из-за этого не возникло бы заслуги и не было бы последствий заслуги. Через даяние, самообуздание, самоконтроль и правдивую речь не обретается заслуга и не возникает последствий заслуги“».


‘‘Eko satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – ‘karoto kārayato, chindato chedāpayato, pacato pācāpayato, socayato socāpayato, kilamato kilamāpayato, phandato phandāpayato, pāṇamatipātayato, adinnaṃ ādiyato, sandhiṃ chindato, nillopaṃ harato, ekāgārikaṃ karoto, paripanthe tiṭṭhato, paradāraṃ gacchato, musā bhaṇato, karoto karīyati pāpaṃ. Khurapariyantena cepi cakkena yo imissā pathaviyā pāṇe ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kareyya, atthi tatonidānaṃ pāpaṃ, atthi pāpassa āgamo. Dakkhiṇaṃ cepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto pācāpento, atthi tatonidānaṃ pāpaṃ, atthi pāpassa āgamo. Uttaraṃ cepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya dadanto dāpento, yajanto yajāpento, atthi tatonidānaṃ puññaṃ, atthi puññassa āgamo. Dānena damena saṃyamena saccavajjena atthi puññaṃ, atthi puññassa āgamo’’’ti.

«Другой учитель придерживался такого учения и таких воззрений: „Когда кто-то действует или заставляет действовать других, когда калечит или заставляет калечить других, когда терзает или заставляет терзать других, когда горюет или заставляет горевать других, когда утомляет или заставляет утомлять других, когда трепещет или заставляет трепетать других, когда лишает жизни, берет неданное, вламывается в дома, грабит, совершает кражи со взломом, устраивает засады на дорогах, прелюбодействует, говорит ложь — совершающий это совершает зло. Если бы кто-то диском с острыми как бритва краями превратил всех живых существ на этой земле в одну сплошную массу плоти, в одну груду плоти, то из-за этого возникло бы зло и были бы последствия зла. Если бы кто-то пошел по южному берегу Ганга, убивая и калеча, терзая и заставляя терзать других, из-за этого возникло бы зло и были бы последствия зла. Если бы кто-то пошел по северному берегу Ганга, раздавая дары и побуждая других давать дары, совершая подношения и побуждая других совершать подношения, из-за этого возникла бы заслуга и были бы последствия заслуги. Через даяние, самообуздание, самоконтроль и правдивую речь обретается заслуга и возникают последствия заслуги“».


‘‘Tassa mayhaṃ, bhante, ahudeva kaṅkhā, ahu vicikicchā – ‘kosu nāma imesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ saccaṃ āha, ko musā’’’ti?

«И тогда у меня, господин, возникло сомнение, возникло колебание: „Кто же из этих почтенных отшельников и брахманов говорит правду, а кто — ложь?“»


‘‘Alañhi te, gāmaṇi, kaṅkhituṃ, alaṃ vicikicchituṃ. Kaṅkhanīye ca pana te ṭhāne vicikicchā uppannā’’ti. ‘‘Evaṃ pasannohaṃ, bhante, bhagavati. Pahoti me bhagavā tathā dhammaṃ desetuṃ yathāhaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyya’’nti.

«Вполне естественно тебе сомневаться, староста, вполне естественно колебаться. Твоё сомнение возникло в отношении того, что действительно вызывает сомнения». — «Я так верю в Благословенного, господин! Благословенный способен обучить меня Дхамме так, чтобы я смог отбросить это состояние сомнения».


‘‘Atthi, gāmaṇi, dhammasamādhi. Tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi. Evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi. Katamo ca, gāmaṇi, dhammasamādhi? Idha, gāmaṇi, ariyasāvako pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato [Pg.528] hoti, adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācāraṃ pahāya kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti, pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti, samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti, abhijjhaṃ pahāya anabhijjhālu hoti, byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto hoti, micchādiṭṭhiṃ pahāya sammādiṭṭhiko hoti.

«Существует, староста, сосредоточение Дхаммы. Если бы ты обрёл в нём сосредоточение ума, то ты оставил бы это сомнение. И какое же, староста, сосредоточение Дхаммы? Здесь, староста, благородный ученик, оставив уничтожение живых существ, воздерживается от уничтожения живых существ; оставив брать то, что не дано, воздерживается от взятия того, что не дано; оставив неблаговидное поведение в чувственных удовольствиях, воздерживается от неблаговидного поведения в чувственных удовольствиях; оставив ложную речь, воздерживается от ложной речи; оставив клеветническую речь, воздерживается от клеветнической речи; оставив грубую речь, воздерживается от грубой речи; оставив пустословие, воздерживается от пустословия; оставив алчность, становится неалчным; оставив недоброжелательность и злобу, пребывает с незлобивым умом; оставив ложные воззрения, становится обладающим правильными воззрениями».


‘‘Sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho sampajāno paṭissato mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā, sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti. ‘Sace tassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ, yvāhaṃ na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā? Ubhayamettha kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmī’ti. Tassa pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. Ayaṃ kho, gāmaṇi, dhammasamādhi. Tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi.

«И вот, староста, этот благородный ученик, будучи таким образом свободным от алчности, свободным от недоброжелательности, невозмутимым, ясно понимающим, бдительным, пребывает, пронизывая одну сторону света умом, исполненным доброжелательности, так же вторую, так же третью, так же четвёртую. Так — вверх, вниз, вширь, повсюду, ко всем, как к самому себе, он пребывает, пронизывая весь мир умом, исполненным доброжелательности — обширным, возвышенным, безграничным, свободным от враждебности, свободным от недоброжелательности. Он размышляет так: „Тот учитель, который утверждает такое учение и придерживается такого воззрения: ‘Нет даяния, нет приношения, нет жертвоприношения; нет плода и созревания благих и неблагих поступков; нет этого мира, нет иного мира; нет матери, нет отца; нет существ, рождающихся самопроизвольно; нет в мире таких праведных и добродетельных отшельников и брахманов, которые сами, благодаря прямому знанию, постигли этот мир и иной мир и провозглашают их другим’. Если слова этого почтенного учителя истинны, то для меня это беспроигрышно, ведь я никого не притесняю — ни робкого, ни стойкого. В обоих отношениях я одерживаю победу: и в том, что я сдержан телом, сдержан речью, сдержан умом, и в том, что после распада тела, после смерти, я возрожусь в благом уделе, в небесном мире“. В нём рождается радость. У радостного рождается восторг. У того, чей ум полон восторга, corpo успокаивается. Тот, чьё тело спокойно, испытывает счастье. У счастливого ум сосредоточивается. Это, староста, и есть сосредоточение Дхаммы. Если бы ты обрёл в нём сосредоточение ума, то ты оставил бы это сомнение».


‘‘Sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho sampajāno paṭissato mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā [Pg.529] catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭhaṃ, atthi hutaṃ, atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, atthi ayaṃ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā, sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti. ‘Sace tassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ, yvāhaṃ na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā? Ubhayamettha kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmī’ti. Tassa pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. Ayaṃ kho, gāmaṇi, dhammasamādhi. Tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi.

«И вот, староста, этот благородный ученик, будучи таким образом свободным от алчности, свободным от недоброжелательности, невозмутимым, ясно понимающим, бдительным, пребывает, пронизывая одну сторону света умом, исполненным доброжелательности, так же вторую, так же третью, так же четвёртую. Так — вверх, вниз, вширь, повсюду, ко всем, как к самому себе, он пребывает, пронизывая весь мир умом, исполненным доброжелательности — обширным, возвышенным, безграничным, свободным от враждебности, свободным от недоброжелательности. Он размышляет так: „Тот учитель, который утверждает такое учение и придерживается такого воззрения: ‘Есть даяние, есть приношение, есть жертвоприношение; есть плод и созревание благих и неблагих поступков; есть этот мир, есть иной мир; есть мать, есть отец; есть существа, рождающиеся самопроизвольно; есть в мире такие праведные и добродетельные отшельников и брахманы, которые сами, благодаря прямому знанию, постигли этот мир и иной мир и провозглашают их другим’. Если слова этого почтенного учителя истинны, то для меня это беспроигрышно, ведь я никого не притесняю — ни робкого, ни стойкого. В обоих отношениях я одерживаю победу: и в том, что я сдержан телом, сдержан речью, сдержан умом, и в том, что после распада тела, после смерти, я возрожусь в благом уделе, в небесном мире“. В нём рождается радость. У радостного рождается восторг. У того, чей ум полон восторга, тело успокаивается. Тот, чьё тело спокойно, испытывает счастье. У счастливого ум сосредоточивается. Это, староста, и есть сосредоточение Дхаммы. Если бы ты обрёл в нём сосредоточение ума, то ты оставил бы это сомнение».


‘‘Sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho sampajāno paṭissato mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – karoto kārayato, chindato chedāpayato, pacato pācāpayato, socayato socāpayato, kilamato kilamāpayato, phandato phandāpayato, pāṇamatipātayato, adinnaṃ ādiyato, sandhiṃ chindato, nillopaṃ harato, ekāgārikaṃ karoto, paripanthe tiṭṭhato, paradāraṃ gacchato, musā bhaṇato, karoto na karīyati pāpaṃ. Khurapariyantena cepi cakkena yo imissā pathaviyā pāṇe ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kareyya, natthi tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo. Dakkhiṇañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto pācāpento, natthi tatonidānaṃ [Pg.530] pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo. Uttarañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya dadanto dāpento, yajanto yajāpento, natthi tatonidānaṃ puññaṃ, natthi puññassa āgamo. Dānena damena saṃyamena saccavajjena natthi puññaṃ, natthi puññassa āgamo’ti. ‘Sace tassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ, yvāhaṃ na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā? Ubhayamettha kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmī’ti. Tassa pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. Ayaṃ kho, gāmaṇi, dhammasamādhi tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi.

«И вот, староста, этот благородный ученик, будучи таким образом свободным от алчности, свободным от недоброжелательности, невозмутимым, ясно понимающим, бдительным, пребывает, пронизывая одну сторону света умом, исполненным доброжелательности, так же вторую, так же третью, так же четвёртую. Так — вверх, вниз, вширь, повсюду, ко всем, как к самому себе, он пребывает, пронизывая весь мир умом, исполненным доброжелательности — обширным, возвышенным, безграничным, свободным от враждебности, свободным от недоброжелательности. Он размышляет так: „Тот учитель, который утверждает такое учение и придерживается такого воззрения: ‘Для того, кто действует или заставляет действовать, кто калечит или заставляет калечить, кто бьёт или заставляет бить, кто скорбит или заставляет скорбеть, кто утомляет или заставляет утомлять, кто трепещет или заставляет трепетать, кто лишает жизни, кто берёт неданное, кто совершает кражу со взломом, кто грабит, кто совершает набег на один дом, кто подстерегает на дороге, кто прелюбодействует, кто говорит ложь — для того, кто так поступает, не совершается зла. Даже если бы кто-то диском с острыми, как бритва, краями превратил всех живых существ на этой земле в один мясной фарш, в одну груду мяса, то и тогда из-за этого не было бы зла, не было бы притока зла. Даже если бы кто-то пошёл по южному берегу Ганга, убивая и заставляя убивать, калеча и заставляя калечить, мучая и заставляя мучить, то и тогда из-за этого не было бы зла, не было бы притока зла. Даже если бы кто-то пошёл по северному берегу Ганга, раздавая дары и побуждая давать, совершая подношения и побуждая совершать подношения, то и тогда из-за этого не было бы заслуги, не было бы притока заслуги. Через даяние, самообуздание, самоконтроль и правдивую речь нет заслуги, нет притока заслуги’. Если слова этого почтенного учителя истинны, то для меня это беспроигрышно, ведь я никого не притесняю — ни робкого, ни стойкого. В обоих отношениях я одерживаю победу: и в том, что я сдержан телом, сдержан речью, сдержан умом, и в том, что после распада тела, после смерти, я возрожусь в благом уделе, в небесном мире“. В нём рождается радость. У радостного рождается восторг. У того, чей ум полон восторга, тело успокаивается. Тот, чьё тело спокойно, испытывает счастье. У счастливого ум сосредоточивается. Это, староста, и есть сосредоточение Дхаммы. Если бы ты обрёл в нём сосредоточение ума, то ты оставил бы это сомнение».


‘‘Sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho sampajāno paṭissato mettāsahagate cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – karoto kārayato, chindato chedāpayato, pacato pācāpayato, socayato socāpayato, kilamato kilamāpayato, phandato phandāpayato, pāṇamatipātayato, adinnaṃ ādiyato, sandhiṃ chindato, nillopaṃ harato, ekāgārikaṃ karoto, paripanthe tiṭṭhato, paradāraṃ gacchato, musā bhaṇato, karoto karīyati pāpaṃ. Khurapariyantena cepi cakkena yo imissā pathaviyā pāṇe ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kareyya, atthi tatonidānaṃ pāpaṃ, atthi pāpassa āgamo. Dakkhiṇañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto pācāpento, atthi tatonidānaṃ pāpaṃ, atthi pāpassa āgamo. Uttarañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya dadanto dāpento, yajanto yajāpento, atthi tatonidānaṃ [Pg.531] puññaṃ, atthi puññassa āgamo. Dānena damena saṃyamena saccavajjena atthi puññaṃ atthi puññassa āgamoti. Sace tassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ, yvāhaṃ na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā? Ubhayamettha kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmī’ti. Tassa pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. Ayaṃ kho, gāmaṇi, dhammasamādhi. Tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi.

«И вот, староста, этот благородный ученик, будучи таким образом свободным от алчности, свободным от недоброжелательности, невозмутимым, ясно понимающим, бдительным, пребывает, пронизывая одну сторону света умом, исполненным доброжелательности, так же вторую, так же третью, так же четвёртую. Так — вверх, вниз, вширь, повсюду, ко всем, как к самому себе, он пребывает, пронизывая весь мир умом, исполненным доброжелательности — обширным, возвышенным, безграничным, свободным от враждебности, свободным от недоброжелательности. Он размышляет так: „Тот учитель, который утверждает такое учение и придерживается такого воззрения: ‘Для того, кто действует или заставляет действовать, кто калечит или заставляет калечить, кто бьёт или заставляет бить, кто скорбит или заставляет скорбеть, кто утомляет или заставляет утомлять, кто трепещет или заставляет трепетать, кто лишает жизни, кто берёт неданное, кто совершает кражу со взломом, кто грабит, кто совершает набег на один дом, кто подстерегает на дороге, кто прелюбодействует, кто говорит ложь — для того, кто так поступает, совершается зло. Даже если бы кто-то диском с острыми, как бритва, краями превратил всех живых существ на этой земле в один мясной фарш, в одну груду мяса, то и тогда из-за этого было бы зло, был бы приток зла. Даже если бы кто-то пошёл по южному берегу Ганга, убивая и заставляя убивать, калеча и заставляя калечить, мучая и заставляя мучить, то и тогда из-за этого было бы зло, был бы приток зла. Даже если бы кто-то пошёл по северному берегу Ганга, раздавая дары и побуждая давать, совершая подношения и побуждая совершать подношения, то и тогда из-за этого была бы заслуга, был бы приток заслуги. Через даяние, самообуздание, самоконтроль и правдивую речь есть заслуга, есть приток заслуги’. Если слова этого почтенного учителя истинны, то для меня это беспроигрышно, ведь я никого не притесняю — ни робкого, ни стойкого. В обоих отношениях я одерживаю победу: и в том, что я сдержан телом, сдержан речью, сдержан умом, и в том, что после распада тела, после смерти, я возрожусь в благом уделе, в небесном мире“. В нём рождается радость. У радостного рождается восторг. У того, чей ум полон восторга, тело успокаивается. Тот, чьё тело спокойно, испытывает счастье. У счастливого ум сосредоточивается. Это, староста, и есть сосредоточение Дхаммы. Если бы ты обрёл в нём сосредоточение ума, то ты оставил бы это сомнение».


‘‘Sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho sampajāno paṭissato karuṇāsahagate cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati…pe… muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati…pe….

«И вот, староста, этот благородный ученик, будучи таким образом свободным от алчности, свободным от недоброжелательности, невозмутимым, ясно понимающим, бдительным, пребывает, пронизывая одну сторону света умом, исполненным сострадания... [и т. д.] ...пребывает, пронизывая одну сторону света умом, исполненным сорадости... [и т. д.]»


‘‘Sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho sampajāno paṭissato upekkhāsahagate cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko natthi paro loko, natthi mātā natthi pitā natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti. Sace tassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ, yvāhaṃ na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā? Ubhayamettha kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmī’ti. Tassa pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. Ayaṃ [Pg.532] kho, gāmaṇi, dhammasamādhi. Tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi.

«И вот, староста, этот благородный ученик, будучи таким образом свободным от алчности, свободным от недоброжелательности, невозмутимым, ясно понимающим, бдительным, пребывает, пронизывая одну сторону света умом, исполненным равностности, так же вторую, так же третью, так же четвёртую. Так — вверх, вниз, вширь, повсюду, ко всем, как к самому себе, он пребывает, пронизывая весь мир умом, исполненным равностности — обширным, возвышенным, безграничным, свободным от враждебности, свободным от недоброжелательности. Он размышляет так: „Тот учитель, который утверждает такое учение и придерживается такого воззрения: ‘Нет даяния, нет приношения, нет жертвоприношения; нет плода и созревания благих и неблагих поступков; нет этого мира, нет иного мира; нет матери, нет отца; нет существ, рождающихся самопроизвольно; нет в мире таких праведных и добродетельных отшельников и брахманов, которые сами, благодаря прямому знанию, постигли этот мир и иной мир и провозглашают их другим’. Если слова этого почтенного учителя истинны, то для меня это беспроигрышно, ведь я никого не притесняю — ни робкого, ни стойкого. В обоих отношениях я одерживаю победу: и в том, что я сдержан телом, сдержан речью, сдержан умом, и в том, что после распада тела, после смерти, я возрожусь в благом уделе, в небесном мире“. В нём рождается радость. У радостного рождается восторг. У того, чей ум полон восторга, тело успокаивается. Тот, чьё тело спокойно, испытывает счастье. У счастливого ум сосредоточивается. Это, староста, и есть сосредоточение Дхаммы. Если бы ты обрёл в нём сосредоточение ума, то ты оставил бы это сомнение».


‘‘Sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho sampajāno paṭissato upekkhāsahagate cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭhaṃ, atthi hutaṃ, atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, atthi ayaṃ loko atthi paro loko, atthi mātā atthi pitā atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti. Sace tassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ, yvāhaṃ na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā? Ubhayamettha kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmī’ti. Tassa pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. Ayaṃ kho, gāmaṇi, dhammasamādhi. Tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi.

Тогда этот благородный ученик, о староста, свободный от корыстолюбия, свободный от недоброжелательности, не заблуждающийся, ясно понимающий, памятующий, пребывает, пронизывая одну сторону света умом, исполненным невозмутимости, так же вторую, так же третью, так же четвертую. Так — вверх, вниз, вширь, повсюду, ко всем как к самому себе, он пребывает, пронизывая весь мир умом, исполненным невозмутимости, обильным, возвышенным, безграничным, свободным от вражды и недоброжелательности. Он размышляет так: «Есть учитель, который провозглашает такое учение и имеет такие взгляды: „Есть даяние, есть подношение, есть жертвоприношение; есть плод и созревание благих и дурных поступков; есть этот мир, есть иной мир; есть мать, есть отец; есть существа, рождающиеся самопроизвольно; есть в мире отшельники и брахманы, идущие верным путем и практикующие правильно, которые, познав этот мир и иной мир сами благодаря прямому знанию, провозглашают это другим“. Если слово этого почтенного учителя истинно, то для меня этот путь ведет к безошибочности, ведь я не причиняю вреда никому — ни трепещущему, ни стойкому. В обоих отношениях здесь одерживается победа: и в том, что я сдержан телом, речью и умом, и в том, что с распадом тела, после смерти, я возрожусь в благом уделе, в небесном мире». В нем рождается радость. У радостного рождается восторг. У того, чей ум полон восторга, успокаивается тело. Тот, чье тело успокоилось, испытывает счастье. У счастливого ум сосредоточивается. Это, староста, сосредоточение Дхаммы. Если бы ты обрел в этом сосредоточение ума, то ты оставил бы это состояние сомнения.


‘‘Sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho sampajāno paṭissato upekkhāsahagate cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – karoto kārayato, chedato chedāpayato, pacato pācāpayato, socayato socāpayato, kilamato kilamāpayato, phandato phandāpayato, pāṇamatipātayato, adinnaṃ ādiyato, sandhiṃ chindato, nillopaṃ harato, ekāgārikaṃ [Pg.533] karoto, paripanthe tiṭṭhato, paradāraṃ gacchato, musā bhaṇato, karoto na karīyati pāpaṃ. Khurapariyantena cepi cakkena yo imissā pathaviyā pāṇe ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kareyya, natthi tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo. Dakkhiṇañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto pācāpento, natthi tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo. Uttarañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya dadanto dāpento, yajanto yajāpento, natthi tatonidānaṃ puññaṃ, natthi puññassa āgamo. Dānena damena saṃyamena saccavajjena natthi puññaṃ, natthi puññassa āgamo’ti. ‘Sace tassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ, yvāhaṃ na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā? Ubhayamettha kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmī’ti. Tassa pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. Ayaṃ kho, gāmaṇi, dhammasamādhi. Tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi.

Тогда этот благородный ученик, о староста, свободный от корыстолюбия, свободный от недоброжелательности, не заблуждающийся, ясно понимающий, памятующий, пребывает, пронизывая одну сторону света умом, исполненным невозмутимости, так же вторую, так же третью, так же четвертую. Так — вверх, вниз, вширь, повсюду, ко всем как к самому себе, он пребывает, пронизывая весь мир умом, исполненным невозмутимости, обильным, возвышенным, безграничным, свободным от вражды и недоброжелательности. Он размышляет так: «Есть учитель, который провозглашает такое учение и имеет такие взгляды: „Когда кто-то действует или заставляет других действовать, калечит или заставляет других калечить, истязает или заставляет других истязать, причиняет скорбь или заставляет других причинять скорбь, утомляет или заставляет других утомляться, заставляет трепетать или побуждает других трепетать, лишает жизни, берет неданное, совершает кражу со взломом, уносит награбленное, совершает грабеж, устраивает засады на дорогах, прелюбодействует, лжет — для совершающего это не совершается зла. Даже если бы кто-то диском с острыми как бритва краями превратил всех живых существ на этой земле в одну мясную массу, в одну груду мяса, из-за этого не было бы зла, не было бы притока зла. Даже если бы кто-то отправился на южный берег Ганга, убивая и заставляя убивать, калеча и заставляя калечить, истязая и заставляя истязать, из-за этого не было бы зла, не было бы притока зла. Даже если бы кто-то отправился на северный берег Ганга, раздавая дары и побуждая давать, совершая подношения и побуждая совершать подношения, из-за этого не было бы заслуги, не было бы притока заслуги. Через даяние, самообладание, самоограничение и правдивую речь не обретается заслуга, нет притока заслуги“. Если слово этого почтенного учителя истинно, то для меня этот путь ведет к безошибочности, ведь я не причиняю вреда никому — ни трепещущему, ни стойкому. В обоих отношениях здесь одерживается победа: и в том, что я сдержан телом, речью и умом, и в том, что с распадом тела, после смерти, я возрожусь в благом уделе, в небесном мире». В нем рождается радость. У радостного рождается восторг. У того, чей ум полон восторга, успокаивается тело. Тот, чье тело успокоилось, испытывает счастье. У счастливого ум сосредоточивается. Это, староста, сосредоточение Дхаммы. Если бы ты обрел в этом сосредоточение ума, то ты оставил бы это состояние сомнения.


‘‘Sa kho so, gāmaṇi, ariyasāvako evaṃ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho sampajāno paṭissato upekkhāsahagate cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yvāyaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – karoto kārayato, chindato chedāpayato, pacato pācāpayato, socayato socāpayato, kilamato kilamāpayato, phandato phandāpayato, pāṇamatipātayato, adinnaṃ ādiyato, sandhiṃ chindato, nillopaṃ harato, ekāgārikaṃ karoto, paripanthe tiṭṭhato, paradāraṃ gacchato, musā bhaṇato, karoto karīyati pāpaṃ. Khurapariyantena cepi cakkena yo imissā pathaviyā pāṇe ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kareyya, atthi tatonidānaṃ pāpaṃ, atthi pāpassa āgamo. Dakkhiṇañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya hananto [Pg.534] ghātento chindanto chedāpento pacanto pācāpento, atthi tatonidānaṃ pāpaṃ, atthi pāpassa āgamo. Uttarañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya dadanto dāpento, yajanto yajāpento, atthi tatonidānaṃ puññaṃ, atthi puññassa āgamo. Dānena damena saṃyamena saccavajjena atthi puññaṃ, atthi puññassa āgamo’ti. ‘Sace tassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, apaṇṇakatāya mayhaṃ, yvāhaṃ na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā? Ubhayamettha kaṭaggāho, yaṃ camhi kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto, yañca kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmī’ti. Tassa pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. Ayaṃ kho, gāmaṇi, dhammasamādhi. Tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsī’’ti.

Тогда этот благородный ученик, о староста, свободный от корыстолюбия, свободный от недоброжелательности, не заблуждающийся, ясно понимающий, памятующий, пребывает, пронизывая одну сторону света умом, исполненным невозмутимости, так же вторую, так же третью, так же четвертую. Так — вверх, вниз, вширь, повсюду, ко всем как к самому себе, он пребывает, пронизывая весь мир умом, исполненным невозмутимости, обильным, возвышенным, безграничным, свободным от вражды и недоброжелательности. Он размышляет так: «Есть учитель, который провозглашает такое учение и имеет такие взгляды: „Когда кто-то действует или заставляет других действовать, калечит или заставляет других калечить, истязает или заставляет других истязать, причиняет скорбь или заставляет других причинять скорбь, утомляет или заставляет других утомляться, заставляет трепетать или побуждает других трепетать, лишает жизни, берет неданное, совершает кражу со взломом, уносит награбленное, совершает грабеж, устраивает засады на дорогах, прелюбодействует, лжет — для совершающего это совершается зло. Даже если бы кто-то диском с острыми как бритва краями превратил всех живых существ на этой земле в одну мясную массу, в одну груду мяса, из-за этого было бы зло, был бы приток зла. Даже если бы кто-то отправился на южный берег Ганга, убивая и заставляя убивать, калеча и заставляя калечить, истязая и заставляя истязать, из-за этого было бы зло, был бы приток зла. Даже если бы кто-то отправился на северный берег Ганга, раздавая дары и побуждая давать, совершая подношения и побуждая совершать подношения, из-за этого была бы заслуга, был бы приток заслуги. Через даяние, самообладание, самоограничение и правдивую речь обретается заслуга, есть приток заслуги“. Если слово этого почтенного учителя истинно, то для меня этот путь ведет к безошибочности, ведь я не причиняю вреда никому — ни трепещущему, ни стойкому. В обоих отношениях здесь одерживается победа: и в том, что я сдержан телом, речью и умом, и в том, что с распадом тела, после смерти, я возрожусь в благом уделе, в небесном мире». В нем рождается радость. У радостного рождается восторг. У того, чей ум полон восторга, успокаивается тело. Тот, чье тело успокоилось, испытывает счастье. У счастливого ум сосредоточивается. Это, староста, сосредоточение Дхаммы. Если бы ты обрел в этом сосредоточение ума, то ты оставил бы это состояние сомнения.


Evaṃ vutte, pāṭaliyo gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Terasamaṃ.

Когда это было сказано, староста Паталия сказал Благословенному: «Великолепно, Учитель! Великолепно, Учитель! ... Пусть Благословенный считает меня мирянином (упасакой), принявшим прибежище отныне и на всю жизнь». Тринадцатая сутта.


Gāmaṇisaṃyuttaṃ samattaṃ.

Связанные наставления со старостами (Гамани-самьютта) завершены.


Tassuddānaṃ –

Оглавление к ней:


Caṇḍo puṭo yodhājīvo, hatthasso asibandhako;

Desanā saṅkhakulaṃ maṇicūḷaṃ, bhadrarāsiyapāṭalīti.

Чанда, Пута, Йодхаджива, Хаттхасса, Асибандхака, Десана, Санкхакула, Маничула, Бхадра, Расия, Патали.


9. Asaṅkhatasaṃyuttaṃ

9. Асанкхата-самьютта (Связанные наставления о Необусловленном)


1. Paṭhamavaggo

1. Первая глава (вагга)


1. Kāyagatāsatisuttaṃ

1. Каягатасати-сутта (Осознанность, направленная на тело)


366. Sāvatthinidānaṃ[Pg.535]. ‘‘Asaṅkhatañca vo, bhikkhave, desessāmi asaṅkhatagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, asaṅkhataṃ? Yo, bhikkhave, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo – idaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhataṃ. Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Kāyagatāsati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo’’.

366. В Саваттхи. «Монахи, я обучу вас Необусловленному (асанкхата) и пути, ведущему к Необусловленному. Слушайте это. И что, монахи, есть Необусловленное? Уничтожение страсти, уничтожение ненависти, уничтожение заблуждения — это, монахи, называется Необусловленным. И какой, монахи, путь ведет к Необусловленному? Осознанность, направленная на тело (каягатасати). Это, монахи, называется путем, ведущим к Необусловленному».


‘‘Iti kho, bhikkhave, desitaṃ vo mayā asaṅkhataṃ, desito asaṅkhatagāmimaggo. Yaṃ, bhikkhave, satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya, kataṃ vo taṃ mayā. Etāni, bhikkhave, rukkhamūlāni, etāni suññāgārāni. Jhāyatha, bhikkhave, mā pamādattha; mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti. Paṭhamaṃ.

«Так, монахи, я обучил вас Необусловленному и пути, ведущему к Необусловленному. То, что сострадательный учитель, желающий блага своим ученикам, должен сделать для них из сострадания, я сделал для вас. Вот, монахи, подножия деревьев, вот пустые жилища. Медитируйте, монахи, не будьте беспечными, чтобы не сожалеть об этом позже. Таково наше наставление вам». Первая сутта.


2. Samathavipassanāsuttaṃ

2. Саматхавипассана-сутта (Успокоение и прозрение)


367. ‘‘Asaṅkhatañca vo, bhikkhave, desessāmi asaṅkhatagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, asaṅkhataṃ? Yo, bhikkhave, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo – idaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhataṃ. Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Samatho ca vipassanā ca. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe…. Dutiyaṃ.

367. «Монахи, я обучу вас Необусловленному и пути, ведущему к Необусловленному. Слушайте это. И что, монахи, есть Необусловленное? Уничтожение страсти, уничтожение ненависти, уничтожение заблуждения — это, монахи, называется Необусловленным. И какой, монахи, путь ведет к Необусловленному? Успокоение (саматха) и прозрение (випассана). Это, монахи, называется путем, ведущим к Необусловленному...» Вторая сутта.


3. Savitakkasavicārasuttaṃ

3. Савитаккасавичара-сутта (С направленным мысленным усилием и исследованием)


368. ‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhi – ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe…. Tatiyaṃ.

368. «И какой, монахи, путь ведет к Необусловленному? Сосредоточение с направленным мысленным усилием и исследованием (савитакка-савичара самадхи); сосредоточение без направленного мысленного усилия, только с исследованием (авитакка-вичараматта самадхи); сосредоточение без направленного мысленного усилия и исследования (авитакка-авичара самадхи) — это, монахи, называется путем, ведущим к Необусловленному...» Третья сутта.


4. Suññatasamādhisuttaṃ

4. Суньятасамадхи-сутта (Сосредоточение на пустоте)


369. ‘‘Katamo [Pg.536] ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Suññato samādhi, animitto samādhi, appaṇihito samādhi – ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe…. Catutthaṃ.

369. «И какой, монахи, путь ведет к Необусловленному? Сосредоточение на пустоте (суньята-самадхи), сосредоточение на беспризнаковом (анимитта-самадхи), сосредоточение на ненаправленном (аппанихита-самадхи) — это, монахи, называется путем, ведущим к Необусловленному...» Четвертая сутта.


5. Satipaṭṭhānasuttaṃ

5. Сатипаттхана-сутта (Основы осознанности)


370. ‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Cattāro satipaṭṭhānā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe…. Pañcamaṃ.

370. «И какой, монахи, путь ведет к Необусловленному? Четыре основы осознанности (сатипаттхана). Это, монахи, называется путем, ведущим к Необусловленному...» Пятая сутта.


6. Sammappadhānasuttaṃ

6. Саммаппадхана-сутта (Правильные усилия)


371. ‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Cattāro sammappadhānā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe…. Chaṭṭhaṃ.

371. «И какой, монахи, путь ведет к Необусловленному? Четыре правильных усилия (саммаппадхана). Это, монахи, называется путем, ведущим к Необусловленному...» Шестая сутта.


7. Iddhipādasuttaṃ

7. Иддхипада-сутта (Основы сверхъестественной силы)


372. ‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Cattāro iddhipādā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe…. Sattamaṃ.

372. «И какой, монахи, путь ведет к Необусловленному? Четыре основы сверхъестественной силы (иддхипада). Это, монахи, называется путем, ведущим к Необусловленному...» Седьмая сутта.


8. Indriyasuttaṃ

8. Индрия-сутта (Способности)


373. ‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Pañcindriyāni. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe…. Aṭṭhamaṃ.

373. «И какой, монахи, путь ведет к Необусловленному? Пять способностей (индрия). Это, монахи, называется путем, ведущим к Необусловленному...» Восьмая сутта.


9. Balasuttaṃ

9. Бала-сутта (Силы)


374. ‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Pañca balāni. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe…. Navamaṃ.

374. «И какой, монахи, путь ведет к Необусловленному? Пять сил (бала). Это, монахи, называется путем, ведущим к Необусловленному...» Девятая сутта.


10. Bojjhaṅgasuttaṃ

10. Бодджханга-сутта (Факторы пробуждения)


375. ‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Satta bojjhaṅgā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe…. Dasamaṃ.

375. «И какой, монахи, путь ведет к Необусловленному? Семь факторов пробуждения (бодджханга). Это, монахи, называется путем, ведущим к Необусловленному...» Десятая сутта.


11. Maggaṅgasuttaṃ

11. Магганга-сутта (Факторы пути)


376. ‘‘Katamo [Pg.537] ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo. Iti kho, bhikkhave, desitaṃ vo mayā asaṅkhataṃ, desito asaṅkhatagāmimaggo. Yaṃ, bhikkhave, satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya kataṃ vo taṃ mayā. Etāni, bhikkhave, rukkhamūlāni, etāni suññāgārāni. Jhāyatha, bhikkhave, mā pamādattha; mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti. Ekādasamaṃ.

376. «И какой, монахи, путь ведет к Необусловленному? Благородный восьмеричный путь. Это, монахи, называется путем, ведущим к Необусловленному. Так, монахи, я обучил вас Необусловленному и пути, ведущему к Необусловленному. То, что сострадательный учитель, желающий блага своим ученикам, должен сделать для них из сострадания, я сделал для вас. Вот, монахи, подножия деревьев, вот пустые жилища. Медитируйте, монахи, не будьте беспечными, чтобы не сожалеть об этом позже. Таково наше наставление вам». Одиннадцатая сутта.


Paṭhamo vaggo.

Первая глава (вагга).


Tassuddānaṃ –

Оглавление к ней:


Kāyo samatho savitakko, suññato satipaṭṭhānā;

Sammappadhānā iddhipādā, indriyabalabojjhaṅgā;

Maggena ekādasamaṃ, tassuddānaṃ pavuccati.

Тело, успокоение, мысленное усилие, пустота, основы осознанности, правильные усилия, основы сверхъестественной силы, способности, силы, факторы пробуждения, и с путем — одиннадцатая; так провозглашается оглавление.


2. Dutiyavaggo

2. Вторая глава (вагга)


1. Asaṅkhatasuttaṃ

1. Асанкхата-сутта (Необусловленное)


377. ‘‘Asaṅkhatañca vo, bhikkhave, desessāmi asaṅkhatagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, asaṅkhataṃ? Yo, bhikkhave, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo – idaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhataṃ. Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Samatho. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo. Iti kho, bhikkhave, desitaṃ vo mayā asaṅkhataṃ, desito asaṅkhatagāmimaggo. Yaṃ, bhikkhave, satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya, kataṃ vo taṃ mayā. Etāni, bhikkhave, rukkhamūlāni, etāni suññāgārāni. Jhāyatha, bhikkhave, mā pamādattha; mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanīti.

377. «Монахи, я обучу вас необусловленному и пути, ведущему к необусловленному. Слушайте это. И что такое, монахи, необусловленное? Уничтожение вожделения, уничтожение ненависти, уничтожение заблуждения — это, монахи, называется необусловленным. И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Спокойствие (саматха). Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному. Так, монахи, я обучил вас необусловленному и пути, ведущему к необусловленному. То, что сострадательный учитель, желающий блага своим ученикам, должен сделать для них из сострадания, это я сделал для вас. Вот, монахи, подножия деревьев, вот пустые жилища. Медитируйте, монахи, не будьте беспечными, чтобы вам не пришлось сожалеть об этом позже. Таково наше наставление вам».


‘‘Asaṅkhatañca [Pg.538] vo, bhikkhave, desessāmi asaṅkhatagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, asaṅkhataṃ? Yo, bhikkhave, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo – idaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhataṃ. Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Vipassanā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo. Iti kho, bhikkhave, desitaṃ vo mayā asaṅkhataṃ…pe… ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanīti.

«Монахи, я обучу вас необусловленному и пути, ведущему к необусловленному. Слушайте это. И что такое, монахи, необусловленное? Уничтожение вожделения, уничтожение ненависти, уничтожение заблуждения — это, монахи, называется необусловленным. И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Прозрение (випассана). Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному. Так, монахи, я обучил вас необусловленному… [и так далее, как в предыдущей сутте]… Таково наше наставление вам».


‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Savitakko savicāro samādhi. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Avitakko vicāramatto samādhi. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Avitakko avicāro samādhi. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe….

«И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Сосредоточение (самадхи) с направлением и удержанием мысли. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Сосредоточение без направления мысли, только с удержанием мысли. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Сосредоточение без направления и удержания мысли. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]…»


‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Suññato samādhi. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Animitto samādhi. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Appaṇihito samādhi. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe….

«И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Сосредоточение на пустоте (суньята-самадхи). Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Беспризнаковое сосредоточение (анимитта-самадхи). Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Бесцельное сосредоточение (аппанихита-самадхи). Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]…»


‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu citte cittānupassī…pe… ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati…pe… ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe….

«И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах пребывает в созерцании тела в теле, ревностный, бдительный, памятующий, устранив в мире алчность и недовольство. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах пребывает в созерцании чувств в чувствах… [и так далее]… Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах пребывает в созерцании ума в уме… [и так далее]… Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах пребывает в созерцании дхамм в дхаммах… [и так далее]… Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]…»


‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu uppannānaṃ [Pg.539] pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe….

«И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах порождает желание, усердствует, прилагает усилия, направляет свой ум и борется за то, чтобы не возникали невозникшие злые, неблагие состояния. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах порождает желание, усердствует, прилагает усилия, направляет свой ум и борется за то, чтобы отбросить возникшие злые, неблагие состояния. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах порождает желание, усердствует, прилагает усилия, направляет свой ум и борется за то, чтобы возникли еще не возникшие благие состояния. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах порождает желание, усердствует, прилагает усилия, направляет свой ум и борется за сохранение, неисчезновение, приумножение, полноту, развитие и завершение возникших благих состояний. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]…»


‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo …pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu vīmaṃsasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe….

«И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает основу духовного могущества (иддхипада), наделенную сосредоточением благодаря желанию и волевым усилиям борьбы. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает основу духовного могущества, наделенную сосредоточением благодаря энергии и волевым усилиям борьбы. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает основу духовного могущества, наделенную сосредоточением благодаря уму и волевым усилиям борьбы. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает основу духовного могущества, наделенную сосредоточением благодаря исследованию и волевым усилиям борьбы. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]…»


‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu saddhindriyaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu vīriyindriyaṃ bhāveti vivekanissitaṃ…pe… ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu satindriyaṃ bhāveti…pe… ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu samādhindriyaṃ bhāveti…pe… ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu paññindriyaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ [Pg.540] nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe….

«И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает способность веры (саддхиндрия), основанную на уединении, основанную на бесстрастии, основанную на прекращении, созревающую в освобождении. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает способность энергии (вирийиндрия), основанную на уединении… [и так далее]… Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает способность осознанности (сатиндрия)… [и так далее]… Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает способность сосредоточения (самадхиндрия)… [и так далее]… Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает способность мудрости (паньиндрия), основанную на уединении, основанную на бесстрастии, основанную на прекращении, созревающую в освобождении. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]…»


‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu saddhābalaṃ bhāveti vivekanissitaṃ…pe… ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu vīriyabalaṃ bhāveti…pe… ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu satibalaṃ bhāveti…pe… ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu samādhibalaṃ bhāveti…pe… ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu paññābalaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe….

«И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает силу веры (саддха-бала), основанную на уединении… [и так далее]… Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает силу энергии (вирия-бала)… [и так далее]… Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает силу осознанности (сати-бала)… [и так далее]… Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает силу сосредоточения (самадхи-бала)… [и так далее]… Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает силу мудрости (панья-бала), основанную на уединении, основанную на бесстрастии, основанную на прекращении, созревающую в освобождении. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]…»


‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti…pe… ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti…pe… vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti…pe… pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti…pe… passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti…pe… samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti…pe… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe….

«И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает фактор просветления осознанности (сати-самбодджханга)… [и так далее]… Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает фактор просветления исследования дхамм (дхамма-вичая-самбодджханга)… [и так далее]… развивает фактор просветления энергии (вирия-самбодджханга)… [и так далее]… развивает фактор просветления восторга (пити-самбодджханга)… [и так далее]… развивает фактор просветления успокоения (пассаддхи-самбодджханга)… [и так далее]… развивает фактор просветления сосредоточения (самадхи-самбодджханга)… [и так далее]… развивает фактор просветления невозмутимости (упеккха-самбодджханга), основанный на уединении, основанный на бесстрастии, основанный на прекращении, созревающий в освобождении. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]…»


‘‘Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu sammādiṭṭhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo…pe… katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu sammāsaṅkappaṃ bhāveti …pe… sammāvācaṃ bhāveti…pe… sammākammantaṃ bhāveti…pe… sammāājīvaṃ bhāveti…pe… sammāvāyāmaṃ bhāveti…pe… sammāsatiṃ bhāveti…pe… asaṅkhatañca vo bhikkhave, desessāmi asaṅkhatagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, asaṅkhataṃ…pe…? Katamo ca, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo? Idha, bhikkhave, bhikkhu sammāsamādhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ[Pg.541]. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, asaṅkhatagāmimaggo. Iti kho, bhikkhave, desitaṃ vo mayā asaṅkhataṃ, desito asaṅkhatagāmimaggo. Yaṃ, bhikkhave, satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya, kataṃ vo taṃ mayā. Etāni, bhikkhave, rukkhamūlāni, etāni suññāgārāni. Jhāyatha, bhikkhave, mā pamādattha; mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti. Paṭhamaṃ.

«И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает правильное воззрение (самма-диттхи), основанное на уединении, основанное на бесстрастии, основанное на прекращении, созревающее в освобождении. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает правильное намерение (самма-санкаппа)… [и так далее]… развивает правильную речь (самма-вача)… [и так далее]… развивает правильные действия (самма-камманта)… [и так далее]… развивает правильный образ жизни (самма-аджива)… [и так далее]… развивает правильное усилие (самма-ваяма)… [и так далее]… развивает правильную осознанность (самма-сати)… [и так далее]… Монахи, я обучу вас необусловленному и пути, ведущему к необусловленному. Слушайте это. И что такое, монахи, необусловленное?… [и так далее]… И какой, монахи, путь ведет к необусловленному? Здесь, монахи, монах развивает правильное сосредоточение (самма-самадхи), основанное на уединении, основанное на бесстрастии, основанное на прекращении, созревающее в освобождении. Это, монахи, называется путем, ведущим к необусловленному. Так, монахи, я обучил вас необусловленному и пути, ведущему к необусловленному. То, что сострадательный учитель, желающий блага своим ученикам, должен сделать для них из сострадания, это я сделал для вас. Вот, монахи, подножия деревьев, вот пустые жилища. Медитируйте, монахи, не будьте беспечными, чтобы вам не пришлось сожалеть об этом позже. Таково наше наставление вам». Первая.


2. Anatasuttaṃ

2. «Аната-сутта»


378. ‘‘Anatañca vo, bhikkhave, desessāmi, anatagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, anataṃ…pe…’’. (Yathā asaṅkhataṃ tathā vitthāretabbaṃ). Dutiyaṃ.

378. «Монахи, я обучу вас несклоняющемуся и пути, ведущему к несклоняющемуся. Слушайте это. И что такое, монахи, несклоняющееся?… [и так далее]…» (Следует подробно изложить так же, как и в случае с необусловленным). Вторая.


3-32. Anāsavādisuttaṃ

3-32. «Анасавади-сутта»


379-408. ‘‘Anāsavañca vo, bhikkhave, desessāmi anāsavagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, anāsavaṃ…pe… saccañca vo, bhikkhave, desessāmi saccagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, saccaṃ…pe… pārañca vo, bhikkhave, desessāmi pāragāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, pāraṃ…pe… nipuṇañca vo, bhikkhave, desessāmi nipuṇagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, nipuṇaṃ…pe… sududdasañca vo, bhikkhave, desessāmi sududdasagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, sududdasaṃ…pe… ajajjarañca vo, bhikkhave, desessāmi ajajjaragāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, ajajjaraṃ…pe… dhuvañca vo, bhikkhave, desessāmi dhuvagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, dhuvaṃ…pe… apalokitañca vo, bhikkhave, desessāmi apalokitagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, apalokitaṃ…pe… anidassanañca vo, bhikkhave, desessāmi anidassanagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, anidassanaṃ…pe… nippapañcañca vo, bhikkhave, desessāmi nippapañcagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, nippapañcaṃ…pe…?

379-408. «Монахи, я укажу вам неподвластное влечениям и путь, ведущий к неподвластному влечениям. Слушайте это. И что такое, монахи, неподвластное влечениям? [и так далее]... Монахи, я укажу вам истину и путь, ведущий к истине. Слушайте это. И что такое, монахи, истина? [и так далее]... Монахи, я укажу вам тот берег и путь, ведущий к тому берегу. Слушайте это. И что такое, монахи, тот берег? [и так далее]... Монахи, я укажу вам тонкое и путь, ведущий к тонкому. Слушайте это. И что такое, монахи, тонкое? [и так далее]... Монахи, я укажу вам трудновидимое и путь, ведущий к трудновидимому. Слушайте это. И что такое, монахи, трудновидимое? [и так далее]... Монахи, я укажу вам нестареющее и путь, ведущий к нестареющему. Слушайте это. И что такое, монахи, нестареющее? [и так далее]... Монахи, я укажу вам постоянное и путь, ведущий к постоянному. Слушайте это. И что такое, монахи, постоянное? [и так далее]... Монахи, я укажу вам неразрушимое и путь, ведущий к неразрушимому. Слушайте это. И что такое, монахи, неразрушимое? [и так далее]... Монахи, я укажу вам неявленное и путь, ведущий к неявленному. Слушайте это. И что такое, монахи, неявленное? [и так далее]... Монахи, я укажу вам свободное от умопостроений и путь, ведущий к свободному от умопостроений. Слушайте это. И что такое, монахи, свободное от умопостроений? [и так далее]...»


‘‘Santañca vo, bhikkhave, desessāmi santagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, santaṃ…pe… amatañca vo, bhikkhave, desessāmi amatagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, amataṃ…pe… paṇītañca vo, bhikkhave, desessāmi paṇītagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, paṇītaṃ…pe… sivañca vo, bhikkhave[Pg.542], desessāmi sivagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, sivaṃ…pe… khemañca vo, bhikkhave, desessāmi khemagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, khemaṃ…pe… taṇhākkhayañca vo, bhikkhave, desessāmi taṇhākkhayagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, taṇhākkhayaṃ…pe…?

«Монахи, я укажу вам мирное и путь, ведущий к мирному. Слушайте это. И что такое, монахи, мирное? [и так далее]... Монахи, я укажу вам бессмертное и путь, ведущий к бессмертному. Слушайте это. И что такое, монахи, бессмертное? [и так далее]... Монахи, я укажу вам возвышенное и путь, ведущий к возвышенному. Слушайте это. И что такое, монахи, возвышенное? [и так далее]... Монахи, я укажу вам благополучное и путь, ведущий к благополучному. Слушайте это. И что такое, монахи, благополучное? [и так далее]... Монахи, я укажу вам безопасное и путь, ведущий к безопасному. Слушайте это. И что такое, монахи, безопасное? [и так далее]... Монахи, я укажу вам прекращение жажды и путь, ведущий к прекращению жажды. Слушайте это. И что такое, монахи, прекращение жажды? [и так далее]...»


‘‘Acchariyañca vo, bhikkhave, desessāmi acchariyagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, acchariyaṃ…pe… abbhutañca vo, bhikkhave, desessāmi abbhutagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, abbhutaṃ…pe… anītikañca vo, bhikkhave, desessāmi anītikagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, anītikaṃ…pe… anītikadhammañca vo, bhikkhave, desessāmi anītikadhammagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, anītikadhammaṃ…pe… nibbānañca vo, bhikkhave, desessāmi nibbānagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, nibbānaṃ…pe… abyāpajjhañca vo, bhikkhave, desessāmi abyāpajjhagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, abyāpajjhaṃ…pe… virāgañca vo, bhikkhave, desessāmi virāgagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, virāgo…pe…?

«Монахи, я укажу вам чудесное и путь, ведущий к чудесному. Слушайте это. И что такое, монахи, чудесное? [и так далее]... Монахи, я укажу вам изумительное и путь, ведущий к изумительному. Слушайте это. И что такое, монахи, изумительное? [и так далее]... Монахи, я укажу вам свободное от недугов и путь, ведущий к свободному от недугов. Слушайте это. И что такое, монахи, свободное от недугов? [и так далее]... Монахи, я укажу вам состояние, свободное от недугов, и путь, ведущий к состоянию, свободному от недугов. Слушайте это. И что такое, монахи, состояние, свободное от недугов? [и так далее]... Монахи, я укажу вам ниббану и путь, ведущий к ниббане. Слушайте это. И что такое, монахи, ниббана? [и так далее]... Монахи, я укажу вам свободное от невзгод и путь, ведущий к свободному от невзгод. Слушайте это. И что такое, монахи, свободное от невзгод? [и так далее]... Монахи, я укажу вам бесстрастие и путь, ведущий к бесстрастию. Слушайте это. И что такое, монахи, бесстрастие? [и так далее]...»


‘‘Suddhiñca vo, bhikkhave, desessāmi suddhigāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamā ca, bhikkhave, suddhi…pe… muttiñca vo, bhikkhave, desessāmi muttigāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamā ca, bhikkhave, mutti…pe… anālayañca vo, bhikkhave, desessāmi anālayagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, anālayo…pe… dīpañca vo, bhikkhave, desessāmi dīpagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, dīpaṃ…pe… leṇañca vo, bhikkhave, desessāmi leṇagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, leṇaṃ…pe… tāṇañca vo, bhikkhave, desessāmi tāṇagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, tāṇaṃ…pe… saraṇañca vo, bhikkhave, desessāmi saraṇagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, saraṇaṃ…pe…anusāsanī’’ti? Bāttiṃsatimaṃ.

«Монахи, я укажу вам чистоту и путь, ведущий к чистоте. Слушайте это. И что такое, монахи, чистота? [и так далее]... Монахи, я укажу вам освобождение и путь, ведущий к освобождению. Слушайте это. И что такое, монахи, освобождение? [и так далее]... Монахи, я укажу вам непривязанность и путь, ведущий к непривязанности. Слушайте это. И что такое, монахи, непривязанность? [и так далее]... Монахи, я укажу вам остров и путь, ведущий к острову. Слушайте это. И что такое, монахи, остров? [и так далее]... Монахи, я укажу вам укрытие и путь, ведущий к укрытию. Слушайте это. И что такое, монахи, укрытие? [и так далее]... Монахи, я укажу вам защиту и путь, ведущий к защите. Слушайте это. И что такое, монахи, защита? [и так далее]... Монахи, я укажу вам прибежище и путь, ведущий к прибежищу. Слушайте это. И что такое, монахи, прибежище? [и так далее]... Таково наше наставление». (Тридцать вторая).


33. Parāyanasuttaṃ

33. Параяна сутта (Сутта о Конечной цели)


409. ‘‘Parāyanañca vo, bhikkhave, desessāmi parāyanagāmiñca maggaṃ. Taṃ suṇātha. Katamañca, bhikkhave, parāyanaṃ? Yo, bhikkhave, rāgakkhayo dosakkhayo [Pg.543] mohakkhayo – idaṃ vuccati, bhikkhave, parāyanaṃ. Katamo ca, bhikkhave, parāyanagāmī maggo? Kāyagatāsati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, parāyanagāmimaggo. Iti kho, bhikkhave, desitaṃ vo mayā parāyanaṃ, desito parāyanagāmimaggo. Yaṃ, bhikkhave, satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya, kataṃ vo taṃ mayā. Etāni, bhikkhave, rukkhamūlāni, etāni suññāgārāni. Jhāyatha, bhikkhave, mā pamādattha; mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti. (Yathā asaṅkhataṃ tathā vitthāretabbaṃ). Tettiṃsatimaṃ.

409. «Монахи, я укажу вам конечную цель и путь, ведущий к конечной цели. Слушайте это. И что такое, монахи, конечная цель? Уничтожение страсти, уничтожение злобы, уничтожение заблуждения — это, монахи, называется конечной целью. И какой путь, монахи, ведет к конечной цели? Осознанность, направленная на тело — это, монахи, называется путем, ведущим к конечной цели. Так, монахи, я указал вам конечную цель и указал путь, ведущий к конечной цели. То, что должен сделать сострадательный учитель, желающий блага своим ученикам, из сострадания к ним, то я сделал для вас. Вот подножия деревьев, монахи, вот пустые жилища. Медитируйте, монахи, не будьте беспечными, чтобы потом вам не пришлось раскаиваться. Таково наше наставление вам». (Следует подробно изложить так же, как и Необусловленное). (Тридцать третья).


Dutiyo vaggo.

Вторая глава (вагга).


Tassuddānaṃ –

Оглавление к ней:


Asaṅkhataṃ anataṃ anāsavaṃ, saccañca pāraṃ nipuṇaṃ sududdasaṃ;

Ajajjaraṃ dhuvaṃ apalokitaṃ, anidassanaṃ nippapañca santaṃ.

Необусловленное, несклоняемое, неподвластное влечениям, истина и тот берег, тонкое, трудновидимое; Нестареющее, постоянное, неразрушимое, неявленное, свободное от умопостроений, мирное.


Amataṃ paṇītañca sivañca khemaṃ, taṇhākkhayo acchariyañca abbhutaṃ;

Anītikaṃ anītikadhammaṃ, nibbānametaṃ sugatena desitaṃ.

Бессмертное, возвышенное, благополучное и безопасное, прекращение жажды, чудесное и изумительное; Свободное от недугов, состояние, свободное от недугов — эту ниббану указал Сугата.


Abyāpajjho virāgo ca, suddhi mutti anālayo;

Dīpo leṇañca tāṇañca, saraṇañca parāyananti.

Свободное от невзгод и бесстрастие, чистота, освобождение, непривязанность; Остров, укрытие и защита, прибежище и конечная цель.


Asaṅkhatasaṃyuttaṃ samattaṃ.

Асанкхата-самьютта завершена.


10. Abyākatasaṃyuttaṃ

10. Абьяката-самьютта (Связанные наставления о Необъявленном)


1. Khemāsuttaṃ

1. Кхема-сутта (Сутта о Кхеме)


410. Ekaṃ [Pg.544] samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena khemā bhikkhunī kosalesu cārikaṃ caramānā antarā ca sāvatthiṃ antarā ca sāketaṃ toraṇavatthusmiṃ vāsaṃ upagatā hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo sāketā sāvatthiṃ gacchanto, antarā ca sāketaṃ antarā ca sāvatthiṃ toraṇavatthusmiṃ ekarattivāsaṃ upagacchi. Atha kho rājā pasenadi kosalo aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, ambho purisa, toraṇavatthusmiṃ tathārūpaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā jāna yamahaṃ ajja payirupāseyya’’nti.

410. Однажды Благословенный пребывал в Саваттхи, в роще Джеты, в монастыре Анатхапиндики. В то время монахиня Кхема, странствуя по стране Косала, остановилась в Торанаваттху, между Саваттхи и Сакетой. Тогда царь Косалы Пасенади, направляясь из Сакеты в Саваттхи, остановился на одну ночь в Торанаваттху, между Сакетой и Саваттхи. И царь Косалы Пасенади обратился к одному человеку: «Ступай, любезный, разузнай, нет ли в Торанаваттху такого отшельника или брахмана, которого я мог бы посетить сегодня».


‘‘Evaṃ, devā’’ti kho so puriso rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā kevalakappaṃ toraṇavatthuṃ āhiṇḍanto nāddasa tathārūpaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā yaṃ rājā pasenadi kosalo payirupāseyya. Addasā kho so puriso khemaṃ bhikkhuniṃ toraṇavatthusmiṃ vāsaṃ upagataṃ. Disvāna yena rājā pasenadi kosalo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ etadavoca –

«Да, владыка», — ответил тот человек царю Косалы Пасенади и, обойдя все Торанаваттху, не встретил там такого отшельника или брахмана, которого царь Пасенади мог бы посетить. Однако этот человек увидел монахиню Кхему, остановившуюся в Торанаваттху. Увидев её, он направился к царю Косалы Пасенади и, подойдя, сказал царю Пасенади:


‘‘Natthi kho, deva, toraṇavatthusmiṃ tathārūpo samaṇo vā brāhmaṇo vā yaṃ devo payirupāseyya. Atthi ca kho, deva, khemā nāma bhikkhunī, tassa bhagavato sāvikā arahato sammāsambuddhassa. Tassā kho pana ayyāya evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘paṇḍitā, viyattā medhāvinī bahussutā cittakathā kalyāṇapaṭibhānā’ti. Taṃ devo payirupāsatū’’ti.

«Владыка, в Торанаваттху нет такого отшельника или брахмана, которого величество мог бы посетить. Но, владыка, там есть монахиня по имени Кхема, ученица Благословенного, Араханта, Всесовершенного Будды. О почтенной госпоже идет добрая слава: „Она мудра, сведуща, разумна, многознающа, красноречива, обладает блестящим умом“. Пусть величество посетит её».


Atha kho rājā pasenadi kosalo yena khemā bhikkhunī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā khemaṃ bhikkhuniṃ abhivādetvā ekamantaṃ [Pg.545] nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo khemaṃ bhikkhuniṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, ayye, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, bhagavatā – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ panayye, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, mahārāja, abyākataṃ bhagavatā – ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, ayye, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, bhagavatā – ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ panayye, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti. ‘‘Etampi kho, mahārāja, abyākataṃ bhagavatā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.

Тогда царь Косалы Пасенади направился к монахине Кхеме и, подойдя, выразил ей почтение и сел сбоку. Сидя сбоку, царь Косалы Пасенади спросил монахиню Кхему: «Как это, почтенная госпожа, существует ли Татхагата после смерти?» — «Великий царь, Благословенный не объявлял этого: „Татхагата существует после смерти“». — «Тогда, почтенная госпожа, не существует ли Татхагата после смерти?» — «Великий царь, и этого Благословенный не объявлял: „Татхагата не существует после смерти“». — «Как же тогда, почтенная госпожа, Татхагата и существует, и не существует после смерти?» — «Великий царь, Благословенный не объявлял этого: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“». — «Тогда, почтенная госпожа, Татхагата ни существует, ни не существует после смерти?» — «Великий царь, и этого Благословенный не объявлял: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


‘‘‘Kiṃ nu kho, ayye, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti, iti puṭṭhā samānā – ‘abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, bhagavatā – hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Kiṃ panayye, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭhā samānā – ‘etampi kho, mahārāja, abyākataṃ bhagavatā – na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Kiṃ nu kho, ayye, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭhā samānā – ‘abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, bhagavatā – hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Kiṃ panayye, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭhā samānā – ‘etampi kho, mahārāja, abyākataṃ bhagavatā – neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Ko nu kho, ayye, hetu, ko paccayo yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’’ti?

«Как же так, почтенная госпожа? Когда вас спрашивают: „Существует ли Татхагата после смерти?“, вы отвечаете: „Великий царь, Благословенный не объявлял этого“. Когда вас спрашивают: „Не существует ли Татхагата после смерти?“, вы отвечаете: „Великий царь, и этого Благословенный не объявлял“. Когда вас спрашивают: „Татхагата и существует, и не существует после смерти?“, вы отвечаете: „Великий царь, Благословенный не объявлял этого“. И когда вас спрашивают: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти?“, вы отвечаете: „Великий царь, и этого Благословенный не объявлял“. Какова же, почтенная госпожа, причина, каково условие, почему это не было объявлено Благословенным?»


‘‘Tena hi, mahārāja, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, atthi te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti gaṅgāya vālukaṃ gaṇetuṃ – ettakā vālukā iti vā, ettakāni vālukasatāni iti vā, ettakāni vālukasahassāni iti vā, ettakāni vālukasatasahassāni iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, ayye’’. ‘‘Atthi pana te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti mahāsamudde [Pg.546] udakaṃ gaṇetuṃ – ettakāni udakāḷhakāni iti vā, ettakāni udakāḷhakasatāni iti vā, ettakāni udakāḷhakasahassāni iti vā, ettakāni udakāḷhakasatasahassāni iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, ayye’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Mahāyye, samuddo gambhīro appameyyo duppariyogāho’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yena rūpe tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya taṃ rūpaṃ tathāgatassa pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ. Rūpasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho – seyyathāpi mahāsamuddo. ‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti.

«В таком случае, великий царь, я задам тебе ответный вопрос по этому поводу. Ответь на него так, как сочтешь нужным. Как ты думаешь, великий царь, есть ли у тебя какой-нибудь счетовод, вычислитель или математик, который способен сосчитать песчинки в реке Ганг: „Столько-то здесь песчинок“, или „Столько-то сотен песчинок“, или „Столько-то тысяч песчинок“, или „Столько-то сотен тысяч песчинок“?» «Нет, почтенная». «А есть ли у тебя какой-нибудь счетовод, вычислитель или математик, который способен измерить воду в великом океане: „Столько-то мер воды“, или „Столько-то сотен мер воды“, или „Столько-то тысяч мер воды“, или „Столько-то сотен тысяч мер воды“?» «Нет, почтенная. И по какой причине? Почтенная, великий океан глубок, безмерен, труднопостижим». «Точно так же, великий царь, та форма (рупа), посредством которой кто-либо, определяя Татхагату, мог бы определить его, оставлена Татхагатой, вырвана с корнем, уподоблена пальмовому пню, сведена на нет так, что более не подлежит возникновению в будущем. Освобожденный от обозначения через форму, великий царь, Татхагата глубок, безмерен, труднопостижим, подобно великому океану. К нему неприменимо утверждение: „Татхагата существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата не существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


‘‘Yāya vedanāya tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya, sā vedanā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Vedanāsaṅkhāyavimutto, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho – seyyathāpi mahāsamuddo. ‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti.

«То чувство (ведана), посредством которого кто-либо, определяя Татхагату, мог бы определить его, оставлено Татхагатой, вырвано с корнем, уподоблено пальмовому пню, сведено на нет так, что более не подлежит возникновению в будущем. Освобожденный от обозначения через чувство, великий царь, Татхагата глубок, безмерен, труднопостижим, подобно великому океану. К нему неприменимо утверждение: „Татхагата существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата не существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


‘‘Yāya saññā tathāgataṃ…pe… yehi saṅkhārehi tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya, te saṅkhārā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Saṅkhārasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho – seyyathāpi mahāsamuddo. ‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti.

«То восприятие (сання), посредством которого кто-либо, определяя Татхагату, мог бы определить его... [и] те волевые формирователи (санкхары), посредством которых кто-либо, определяя Татхагату, мог бы определить его, оставлены Татхагатой, вырваны с корнем, уподоблены пальмовому пню, сведены на нет так, что более не подлежат возникновению в будущем. Освобожденный от обозначения через волевые формирователи, великий царь, Татхагата глубок, безмерен, труднопостижим, подобно великому океану. К нему неприменимо утверждение: „Татхагата существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата не существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


‘‘Yena viññāṇe tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya taṃ viññāṇaṃ tathāgatassa pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ [Pg.547] anuppādadhammaṃ. Viññāṇasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho – seyyathāpi mahāsamuddo. ‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upetī’’ti. Atha kho rājā pasenadi kosalo khemāya bhikkhuniyā bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā khemaṃ bhikkhuniṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.

«То сознание (винняна), посредством которого кто-либо, определяя Татхагату, мог бы определить его, оставлено Татхагатой, вырвано с корнем, уподоблено пальмовому пню, сведено на нет так, что более не подлежит возникновению в будущем. Освобожденный от обозначения через сознание, великий царь, Татхагата глубок, безмерен, труднопостижим, подобно великому океану. К нему неприменимо утверждение: „Татхагата существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата не существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“». Тогда царь Пасенади Косальский, восхитившись и порадовавшись словам бхиккхуни Кхемы, поднялся со своего сиденья, выразил ей почтение, обошел ее справа и удалился.


Atha kho rājā pasenadi kosalo aparena samayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, mayā – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bhante, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, mahārāja, abyākataṃ mayā – ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, bhante, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, mayā – ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bhante, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, mahārāja, abyākataṃ mayā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, bhante, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti iti puṭṭho samāno – ‘abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, mayā – hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi…pe…. ‘‘‘Kiṃ pana, bhante, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭho samāno – ‘‘‘etampi kho, mahārāja, abyākataṃ mayā – neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. Ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti?

Затем, в другое время, царь Пасенади Косальский направился к Благословенному. Подойдя, он выразил почтение Благословенному и сел сбоку. Сидя сбоку, царь Пасенади Косальский обратился к Благословенному с такими словами: «Как это понимать, уважаемый господин, существует ли Татхагата после смерти?» «Великий царь, я не объявлял этого: „Татхагата существует после смерти“». «Но тогда, уважаемый господин, не существует ли Татхагата после смерти?» «И этого, великий царь, я не объявлял: „Татхагата не существует после смерти“». «Как же так, уважаемый господин, и существует, и не существует Татхагата после смерти?» «Великий царь, я не объявлял этого: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“». «Но тогда, уважаемый господин, ни существует, ни не существует Татхагата после смерти?» «И этого, великий царь, я не объявлял: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“». «Когда тебя спрашивают: „Как это понимать, уважаемый господин, существует ли Татхагата после смерти?“, ты отвечаешь: „Великий царь, я не объявлял этого: „Татхагата существует после смерти““... [и так далее]... Когда тебя спрашивают: „Но тогда, уважаемый господин, ни существует, ни не существует Татхагата после смерти?“, ты отвечаешь: „И этого, великий царь, я не объявлял: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти““. Какова же, уважаемый господин, причина, каково условие, по которому это не было объявлено Благословенным?»


‘‘Tena hi, mahārāja, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, atthi te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti gaṅgāya vālukaṃ gaṇetuṃ [Pg.548] – ettakā vālukā iti vā…pe… ettakāni vālukasatasahassāni iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Atthi pana te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti mahāsamudde udakaṃ gaṇetuṃ – ettakāni udakāḷhakāni iti vā…pe… ettakāni udakāḷhakasatasahassāni iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Mahā, bhante, samuddo gambhīro appameyyo duppariyogāho. Evameva kho, mahārāja, yena rūpena tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya, taṃ rūpaṃ tathāgatassa pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ. Rūpasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho – seyyathāpi mahāsamuddo. ‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti. Yāya vedanāya…pe… yāya saññāya…pe… yehi saṅkhārehi…pe…’’.

«В таком случае, великий царь, я задам тебе ответный вопрос по этому поводу. Ответь на него так, как сочтешь нужным. Как ты думаешь, великий царь, есть ли у тебя какой-нибудь счетовод, вычислитель или математик, который способен сосчитать песчинки в реке Ганг: „Столько-то здесь песчинок“... [и так далее]... или „Столько-то сотен тысяч песчинок“?» «Нет, уважаемый господин». «А есть ли у тебя какой-нибудь счетовод, вычислитель или математик, который способен измерить воду в великом океане: „Столько-то мер воды“... [и так далее]... или „Столько-то сотен тысяч мер воды“?» «Нет, уважаемый господин». «И по какой причине?» «Уважаемый господин, великий океан глубок, безмерен, труднопостижим. Точно так же, великий царь, та форма (рупа), посредством которой кто-либо, определяя Татхагату, мог бы определить его, оставлена Татхагатой, вырвана с корнем, уподоблена пальмовому пню, сведена на нет так, что более не подлежит возникновению в будущем. Освобожденный от обозначения через форму, великий царь, Татхагата глубок, безмерен, труднопостижим, подобно великому океану. К нему неприменимо утверждение: „Татхагата существует после смерти“... [и так далее]... к нему неприменимо утверждение: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. То чувство (ведана)... то восприятие (сання)... те волевые формирователи (санкхары)...»


‘‘Yena viññāṇena tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya, taṃ viññāṇaṃ tathāgatassa pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ. Viññāṇasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho – seyyathāpi mahāsamuddo. ‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upetī’’ti.

«То сознание (винняна), посредством которого кто-либо, определяя Татхагату, мог бы определить его, оставлено Татхагатой, вырвано с корнем, уподоблено пальмовому пню, сведено на нет так, что более не подлежит возникновению в будущем. Освобожденный от обозначения через сознание, великий царь, Татхагата глубок, безмерен, труднопостижим, подобно великому океану. К нему неприменимо утверждение: „Татхагата существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата не существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“; к нему неприменимо утверждение: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yatra hi nāma satthu ceva sāvikāya ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati, samessati, na virodhayissati yadidaṃ aggapadasmiṃ. Ekamidāhaṃ, bhante, samayaṃ khemaṃ bhikkhuniṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ apucchiṃ. Sāpi me ayyā etehi padehi etehi byañjanehi etamatthaṃ byākāsi, seyyathāpi bhagavā. Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yatra hi nāma satthu ceva sāvikāya ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati, samessati, na virodhayissati yadidaṃ aggapadasmiṃ. Handa dāni mayaṃ, bhante, gacchāma. Bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassa dāni tvaṃ, mahārāja, kālaṃ maññasī’’ti. Atha kho rājā pasenadi kosalo bhagavato [Pg.549] bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmīti. Paṭhamaṃ.

«Удивительно, уважаемый господин, поразительно, уважаемый господин! Как смысл согласуется со смыслом и выражение с выражением у Учителя и его ученицы, как они совпадают и не противоречат друг другу в отношении этого главного вопроса! Однажды, уважаемый господин, я подошел к бхиккхуни Кхеме и спросил ее об этом. И эта почтенная госпожа разъяснила мне этот вопрос точно такими же словами и выражениями, какими разъяснил его Благословенный. Удивительно, уважаемый господин, поразительно, уважаемый господин! Как смысл согласуется со смыслом и выражение с выражением у Учителя и его ученицы, как они совпадают и не противоречат друг другу в отношении этого главного вопроса! Что ж, уважаемый господин, теперь мы пойдем. У нас много дел и много забот». «Поступай, великий царь, как сочтешь нужным». Тогда царь Пасенади Косальский, восхитившись и порадовавшись словам Благословенного, поднялся со своего сиденья, выразил почтение Благословенному, обошел его справа и удалился. [Это] первое [наставление].


2. Anurādhasuttaṃ

2. Анурадха-сутта


411. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena āyasmā anurādho bhagavato avidūre araññakuṭikāyaṃ viharati. Atha kho sambahulā aññatitthiyā paribbājakā yenāyasmā anurādho tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmatā anurādhena saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te aññatitthiyā paribbājakā āyasmantaṃ anurādhaṃ etadavocuṃ – ‘‘yo so, āvuso anurādha, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato imesu catūsu ṭhānesu paññāpayamāno paññāpeti – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā’’ti? ‘‘Yo so, āvuso, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato aññatra imehi catūhi ṭhānehi paññāpayamāno paññāpeti – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā’’ti. Evaṃ vutte, te aññatitthiyā paribbājakā āyasmantaṃ anurādhaṃ etadavocuṃ – ‘‘so cāyaṃ bhikkhu navo bhavissati acirapabbajito, thero vā pana bālo abyatto’’ti. Atha kho te aññatitthiyā paribbājakā āyasmantaṃ anurādhaṃ navavādena ca bālavādena ca apasādetvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu.

411. Одно время Благословенный пребывал в Весали, в Большом лесу, в зале с островерхой крышей. В то время почтенный Анурадха жил в лесной хижине неподалеку от Благословенного. Тогда множество странников иных учений подошли к почтенному Анурадхе. Подойдя, они обменялись с почтенным Анурадхой приветствиями. После дружеской и вежливой беседы они сели сбоку. Сидя сбоку, эти странники иных учений сказали почтенному Анурадхе: «Друг Анурадха, когда описывают Татхагату — высшего человека, величайшего человека, достигшего наивысшего достижения — описывает ли его Татхагата в рамках этих четырех положений: „Татхагата существует после смерти“, или „Татхагата не существует после смерти“, или „Татхагата и существует, и не существует после смерти“, или „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“?» «Друзья, когда описывают Татхагату — высшего человека, величайшего человека, достигшего наивысшего достижения — Татхагата описывает его вне этих четырех положений: „Татхагата существует после смерти“, или „Татхагата не существует после смерти“, или „Татхагата и существует, и не существует после смерти“, или „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“». Когда это было сказано, странники иных учений сказали почтенному Анурадхе: «Этот монах, должно быть, новичок, недавно принявший монашество, или же, если он старейшина, то глупый и невежественный». Затем эти странники иных учений, высказав пренебрежение к почтенному Анурадхе как к новичку и глупцу, поднялись со своих сидений и удалились.


Atha kho āyasmato anurādhassa acirapakkantesu aññatitthiyesu paribbājakesu etadahosi – ‘‘sace kho maṃ te aññatitthiyā paribbājakā uttariṃ puccheyyuṃ, kathaṃ byākaramāno nu khvāhaṃ tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ vuttavādī ceva bhagavato assaṃ, na [Pg.550] ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkheyyaṃ, dhammassa cānudhammaṃ byākareyyaṃ, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyyā’’ti? Atha kho āyasmā anurādho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā anurādho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, bhagavato avidūre araññakuṭikāyaṃ viharāmi. Atha kho, bhante, sambahulā aññatitthiyā paribbājakā yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā mayā saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho, bhante, te aññatitthiyā paribbājakā maṃ etadavocuṃ – ‘‘yo so, āvuso anurādha, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato imesu catūsu ṭhānesu paññāpayamāno paññāpeti – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā’’ti? Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, te aññatitthiye paribbājake etadavocaṃ – ‘‘yo so, āvuso, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato aññatra imehi catūhi ṭhānehi paññāpayamāno paññāpeti – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā’’ti. Evaṃ vutte, bhante, te aññatitthiyā paribbājakā maṃ etadavocuṃ – ‘‘so cāyaṃ bhikkhu navo bhavissati acirapabbajito thero vā pana bālo abyatto’’ti. Atha kho maṃ, bhante, te aññatitthiyā paribbājakā navavādena ca bālavādena ca apasādetvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Tassa mayhaṃ, bhante, acirapakkantesu tesu aññatitthiyesu paribbājakesu etadahosi – ‘‘sace kho maṃ te aññatitthiyā paribbājakā uttariṃ puccheyyuṃ, kathaṃ byākaramāno nu khvāhaṃ tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ vuttavādī ceva bhagavato assaṃ, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkheyyaṃ, dhammassa cānudhammaṃ byākareyyaṃ, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyyā’’ti?

Вскоре после того, как странники других учений ушли, у почтенного Анурадхи возникла такая мысль: «Если эти странники других учений расспросят меня подробнее, то как мне отвечать, чтобы говорить то, что согласуется с учением Благословенного, не клеветать на Благословенного ложно, излагать Дхамму в соответствии с Дхаммой, и чтобы ни одно сопутствующее Дхамме утверждение или возражение не дало повода для справедливого упрека?» Тогда почтенный Анурадха направился к Благословенному. Подойдя, он поклонился Благословенному и сел рядом. Сидя рядом, почтенный Анурадха сказал Благословенному: «Господин, я живу здесь, в лесной хижине, неподалёку от Благословенного. И вот, Господин, множество странников других учений подошли ко мне. Подойдя, они обменялись со мной дружескими приветствиями. После обмена вежливыми и памятными приветствиями они сели рядом. Сидя рядом, Господин, эти странники других учений сказали мне: „Друг Анурадха, когда описывают Татхагату — высшего человека, величайшего человека, достигшего высшего достижения — его описывают в рамках следующих четырёх положений: ‘Татхагата существует после смерти’, или... ‘Татхагата ни существует, ни не существует после смерти’?“ Когда они так сказали, Господин, я ответил этим странникам других учений: „Друзья, когда описывают Татхагату — высшего человека, величайшего человека, достигшего высшего достижения — его описывают помимо этих четырёх положений: ‘Татхагата существует после смерти’, или... ‘Татхагата ни существует, ни не существует после смерти’“. Когда я так сказал, Господин, эти странники других учений сказали мне: „Этот монах, должно быть, новичок, недавно принявший постриг, либо же он старец, но глупый и неразумный“. Затем, Господин, эти странники других учений, выразив мне пренебрежение, назвав новичком и глупцом, поднялись со своих мест и ушли. Вскоре после того, как эти странники других учений ушли, Господин, у меня возникла такая мысль: «Если эти странники других учений расспросят меня подробнее, то как мне отвечать, чтобы говорить то, что согласуется с учением Благословенного, не клеветать на Благословенного ложно, излагать Дхамму в соответствии с Дхаммой, и чтобы ни одно сопутствующее Дхамме утверждение или возражение не дало повода для справедливого упрека?»


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Как ты думаешь, Анурадха, форма постоянна или непостоянна?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянна, Господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, Господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: „Это моё, это я, это моё ‘я’“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, Господин».


‘‘Vedanā niccā vā aniccā vā’’ti?…Pe… saññā [Pg.551] …pe… saṅkhārā…pe… ‘‘viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?

«Чувство постоянно или непостоянно?»... «Восприятие...»... «Волевые формации...»... «Сознание постоянно или непостоянно?»


‘‘Aniccaṃ, bhante’’.

«Непостоянно, Господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?

«А то, что непостоянно — является ли оно страданием или счастьем?»


‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.

«Страданием, Господин».


‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?

«А то, что непостоянно, подвержено страданию и изменению — правильно ли рассматривать это так: „Это моё, это я, это моё ‘я’“?»


‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Нет, Господин».


‘‘Tasmātiha, anurādha, yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā…pe… yā kāci saññā…pe… ye keci saṅkhārā…pe… yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ, anurādha, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti.

«Поэтому, Анурадха, любую форму — прошлую, будущую или настоящую, внутреннюю или внешнюю, грубую или тонкую, низшую или высшую, далёкую или близкую — всю форму следует рассматривать в соответствии с действительностью и с правильной мудростью так: „Это не моё, это не я, это не моё ‘я’“. Любое чувство — прошлое, будущее или настоящее... Любое восприятие... Любые волевые формации... Любое сознание — прошлое, будущее или настоящее, внутреннее или внешнее, грубое или тонкое, низшее или высшее, далёкое или близкое — всё сознание следует рассматривать в соответствии с действительностью и с правильной мудростью так: „Это не моё, это не я, это не моё ‘я’“. Видя так, Анурадха, обученный благородный ученик испытывает разочарование в форме, испытывает разочарование в чувстве, испытывает разочарование в восприятии, испытывает разочарование в волевых формациях, испытывает разочарование в сознании. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Благодаря бесстрастию он освобождается. В освобождении возникает знание: „Освобождён“. Он постигает: „Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно быть сделано, не будет больше возвращения в это состояние“».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, rūpaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Vedanaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Saññaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Saṅkhāre tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Viññāṇaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, rūpasmiṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Aññatra rūpā tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Vedanāya…pe… aññatra vedanāya…pe… saññāya…pe… aññatra saññāya…pe… saṅkhāresu…pe… aññatra saṅkhārehi…pe… viññāṇasmiṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Aññatra viññāṇā tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

«Как ты думаешь, Анурадха, рассматриваешь ли ты форму как Татхагату?» — «Нет, Господин». — «Рассматриваешь ли ты чувство как Татхагату?» — «Нет, Господин». — «Рассматриваешь ли ты восприятие как Татхагату?» — «Нет, Господин». — «Рассматриваешь ли ты волевые формации как Татхагату?» — «Нет, Господин». — «Рассматриваешь ли ты сознание как Татхагату?» — «Нет, Господин». «Как ты думаешь, Анурадха, рассматриваешь ли ты Татхагату в форме?» — «Нет, Господин». — «Рассматриваешь ли ты Татхагату вне формы?» — «Нет, Господин». — «Рассматриваешь ли ты Татхагату в чувстве?... вне чувства?... в восприятии?... вне восприятия?... в волевых формациях?... вне волевых формаций?... в сознании?» — «Нет, Господин». — «Рассматриваешь ли ты Татхагату вне сознания?» — «Нет, Господин».


‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, rūpaṃ, vedanaṃ, saññaṃ, saṅkhāre, viññāṇaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, ayaṃ so arūpī avedano asaññī asaṅkhāro aviññāṇo tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Ettha ca te, anurādha, diṭṭheva [Pg.552] dhamme saccato thetato tathāgate anupalabbhiyamāne kallaṃ nu te taṃ veyyākaraṇaṃ – yo so, āvuso, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato aññatra imehi catūhi ṭhānehi paññāpayamāno paññāpeti – ‘‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Sādhu sādhu, anurādha! Pubbe cāhaṃ, anurādha, etarahi ca dukkhañceva paññāpemi dukkhassa ca nirodha’’nti. Dutiyaṃ.

«Как ты думаешь, Анурадха, рассматриваешь ли ты форму, чувство, восприятие, волевые формации и сознание [вместе] как Татхагату?» — «Нет, Господин». — «Как ты думаешь, Анурадха, рассматриваешь ли ты Татхагату как того, кто не имеет формы, не имеет чувства, не имеет восприятия, не имеет волевых формаций, не имеет сознания?» — «Нет, Господин». — «Но если, Анурадха, даже в этой самой жизни Татхагата не может быть обнаружен тобой в качестве действительного и истинного, то правильно ли было с твоей стороны заявлять: „Друзья, когда описывают Татхагату — высшего человека, величайшего человека, достигшего высшего достижения — его описывают помимо этих четырёх положений: ‘Татхагата существует после смерти’, или... ‘Татхагата ни существует, ни не существует после смерти’“?» — «Нет, Господин». — «Хорошо, хорошо, Анурадха! Как прежде, так и теперь я провозглашаю только страдание и прекращение страдания». Вторая [сутта].


3. Paṭhamasāriputtakoṭṭhikasuttaṃ

3. Первая сутта о Сарипутте и Коттхите


412. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto, āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye. Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –

412. Одно время почтенный Сарипутта и почтенный Махакоттхита пребывали в Баранаси, в Исипатане, в Оленьем парке. И вот, в вечернее время почтенный Махакоттхита, поднявшись от уединения, направился к почтенному Сарипутте. Подойдя, он обменялся с почтенным Сарипуттой дружескими приветствиями. После обмена вежливыми и памятными приветствиями он сел рядом. Сидя рядом, почтенный Махакоттхита сказал почтенному Сарипутте:


‘‘Kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, āvuso, bhagavatā – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ panāvuso, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, āvuso, abyākataṃ bhagavatā – ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, āvuso, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, āvuso, bhagavatā – ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ panāvuso, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, āvuso, abyākataṃ bhagavatā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.

«Как же так, друг Сарипутта, существует ли Татхагата после смерти?» — «Друг, Благословенный не объявлял этого: „Татхагата существует после смерти“». — «А как же тогда, друг, не существует ли Татхагата после смерти?» — «И этого, друг, Благословенный не объявлял: „Татхагата не существует после смерти“». — «Как же так, друг, и существует, и не существует Татхагата после смерти?» — «Друг, Благословенный не объявлял этого: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“». — «А как же тогда, друг, ни существует, ни не существует Татхагата после смерти?» — «И этого, друг, Благословенный не объявлял: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


‘‘‘Kiṃ nu kho, āvuso, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭho samāno, ‘abyākataṃ kho etaṃ, āvuso, bhagavatā – hoti tathāgato [Pg.553] paraṃ maraṇā’ti vadesi…pe… ‘kiṃ panāvuso, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭho samāno – ‘etampi kho, āvuso, abyākataṃ bhagavatā – neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. Ko nu kho, āvuso, hetu, ko paccayo yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti?

«Когда тебя спрашивают: „Как же так, друг, существует ли Татхагата после смерти?“, ты отвечаешь: „Друг, Благословенный не объявлял этого: ‘Татхагата существует после смерти’“... [и так далее]... Когда тебя спрашивают: „А как же тогда, друг, ни существует, ни не существует Татхагата после смерти?“, ты отвечаешь: „И этого, друг, Благословенный не объявлял: ‘Татхагата ни существует, ни не существует после смерти’“. В чём же, друг, причина, в чём условие того, что это не было объявлено Благословенным?»


‘‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇāti kho, āvuso, rūpagatametaṃ. Na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, rūpagatametaṃ. Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, rūpagatametaṃ. Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, rūpagatametaṃ. Hoti tathāgato paraṃ maraṇāti kho, āvuso, vedanāgatametaṃ. Na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, vedanāgatametaṃ. Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, vedanāgatametaṃ. Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, vedanāgatametaṃ. Hoti tathāgato paraṃ maraṇāti kho, āvuso, saññāgatametaṃ. Na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, saññāgatametaṃ. Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, saññāgatametaṃ. Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, saññāgatametaṃ. Hoti tathāgato paraṃ maraṇāti kho, āvuso, saṅkhāragatametaṃ. Na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, saṅkhāragatametaṃ. Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, saṅkhāragatametaṃ. Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, saṅkhāragatametaṃ. Hoti tathāgato paraṃ maraṇāti kho, āvuso, viññāṇagatametaṃ. Na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, viññāṇagatametaṃ. Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, viññāṇagatametaṃ. Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, viññāṇagatametaṃ. Ayaṃ kho, āvuso, hetu ayaṃ paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti. Tatiyaṃ.

«Друг, [утверждение] „Татхагата существует после смерти“ связано с формой. „Татхагата не существует после смерти“ связано с формой. „Татхагата и существует, и не существует после смерти“ связано с формой. „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“ связано с формой. Друг, [утверждение] „Татхагата существует после смерти“ связано с чувством. „Татхагата не существует после смерти“ связано с чувством. „Татхагата и существует, и не существует после смерти“ связано с чувством. „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“ связано с чувством. Друг, [утверждение] „Татхагата существует после смерти“ связано с восприятием. „Татхагата не существует после смерти“ связано с восприятием. „Татхагата и существует, и не существует после смерти“ связано с восприятием. „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“ связано с восприятием. Друг, [утверждение] „Татхагата существует после смерти“ связано с волевыми формациями. „Татхагата не существует после смерти“ связано с волевыми формациями. „Татхагата и существует, и не существует после смерти“ связано с волевыми формациями. „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“ связано с волевыми формациями. Друг, [утверждение] „Татхагата существует после смерти“ связано с сознанием. „Татхагата не существует после смерти“ связано с сознанием. „Татхагата и существует, и не существует после смерти“ связано с сознанием. „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“ связано с сознанием. В этом, друг, причина, в этом условие того, что это не было объявлено Благословенным». Третья [сутта].


4. Dutiyasāriputtakoṭṭhikasuttaṃ

4. Вторая сутта о Сарипутте и Коттхите


413. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto, āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye…pe… (sāyeva [Pg.554] pucchā) ‘‘ko nu kho, āvuso, hetu, ko paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Rūpaṃ kho, āvuso, ajānato apassato yathābhūtaṃ, rūpasamudayaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, rūpanirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, viññāṇasamudayaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, viññāṇanirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’tipissa hoti.

413. Однажды почтенный Сарипутта и почтенный Махакоттхика пребывали в Баранаси, в Исипатане, в Оленьем парке... [задается тот же вопрос:] «В чём же, друг, причина, в чём условие, по которому это не было объявлено Благословенным?» — «Друг, у того, кто не знает и не видит форму как она есть, кто не знает и не видит происхождение формы как оно есть, кто не знает и не видит прекращение формы как оно есть, кто не знает и не видит путь, ведущий к прекращению формы, как он есть, возникает мысль: „Татхагата существует после смерти“; возникает мысль: „Татхагата не существует после смерти“; возникает мысль: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“; возникает мысль: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. У того, кто не знает и не видит чувство... восприятие... волевые формации... сознание как оно есть, кто не знает и не видит происхождение сознания как оно есть, кто не знает и не видит прекращение сознания как оно есть, кто не знает и не видит путь, ведущий к прекращению сознания, как он есть, возникает мысль: „Татхагата существует после смерти“; возникает мысль: „Татхагата не существует после смерти“; возникает мысль: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“; возникает мысль: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


‘‘Rūpañca kho, āvuso, jānato passato yathābhūtaṃ, rūpasamudayaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, rūpanirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, viññāṇasamudayaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, viññāṇanirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti; ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti; ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti; ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Ayaṃ kho, āvuso, hetu ayaṃ paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti. Catutthaṃ.

«Но у того, друг, кто знает и видит форму как она есть, кто знает и видит происхождение формы как оно есть, кто знает и видит прекращение формы как оно есть, кто знает и видит путь, ведущий к прекращению формы, как он есть, не возникает мысли: „Татхагата существует после смерти“... не возникает мысли: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. У того, кто знает и видит чувство... восприятие... волевые формации... сознание как оно есть, кто знает и видит происхождение сознания как оно есть, кто знает и видит прекращение сознания как оно есть, кто знает и видит путь, ведущий к прекращению сознания, как он есть, не возникает мысли: „Татхагата существует после смерти“; не возникает мысли: „Татхагата не существует после смерти“; не возникает мысли: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“; не возникает мысли: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. В этом, друг, причина, в этом условие, по которому это не было объявлено Благословенным». Четвёртая [сутта].


5. Tatiyasāriputtakoṭṭhikasuttaṃ

5. Третья сутта Сарипутты и Коттхики


414. Ekaṃ [Pg.555] samayaṃ āyasmā ca sāriputto, āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye…pe… (sāyeva pucchā) ‘‘ko nu kho, āvuso, hetu ko paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Rūpe kho, āvuso, avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Vedanāya…pe… saññāya…pe… saṅkhāresu…pe… viññāṇe avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Rūpe ca kho, āvuso, vigatarāgassa…pe… vedanāya…pe… saññāya…pe… saṅkhāresu…pe… viññāṇe vigatarāgassa vigatacchandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Ayaṃ kho, āvuso, hetu, ayaṃ paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti. Pañcamaṃ.

414. Однажды почтенный Сарипутта и почтенный Махакоттхика пребывали в Баранаси, в Исипатане, в Оленьем парке... [задается тот же вопрос:] «В чём же, друг, причина, в чём условие, по которому это не было объявлено Благословенным?» — «Друг, у того, кто не избавился от страсти к форме, не избавился от желания, привязанности, жажды, пыла и вожделения к форме, возникает мысль: „Татхагата существует после смерти“... возникает мысль: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. У того, кто не избавился от страсти к чувству... восприятию... волевым формациям... сознанию, не избавился от желания, привязанности, жажды, пыла и вожделения к сознанию, возникает мысль: „Татхагата существует после смерти“... возникает мысль: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. Но у того, друг, кто избавился от страсти к форме... к чувству... к восприятию... к волевым формациям... к сознанию, кто избавился от желания, привязанности, жажды, пыла и вожделения к сознанию, не возникает мысли: „Татхагата существует после смерти“... не возникает мысли: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. В этом, друг, причина, в этом условие, по которому это не было объявлено Благословенным». Пятая [сутта].


6. Catutthasāriputtakoṭṭhikasuttaṃ

6. Четвёртая сутта Сарипутты и Коттхики


415. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto, āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye. Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā mahākoṭṭhiko tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākoṭṭhikena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ mahākoṭṭhikaṃ etadavoca – ‘‘‘kiṃ nu kho, āvuso koṭṭhika, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti…pe… ‘kiṃ panāvuso, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭho samāno – ‘etampi kho, āvuso, abyākataṃ bhagavatā – neva hoti na na hoti tathāgato [Pg.556] paraṃ maraṇā’ti vadesi’’. ‘‘Ko nu kho, āvuso, hetu, ko paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti?

415. Однажды почтенный Сарипутта и почтенный Махакоттхика пребывали в Баранаси, в Исипатане, в Оленьем парке. Вечером почтенный Сарипутта, поднявшись от уединения, подошёл к почтенному Махакоттхике. Подойдя, он обменялся с почтенным Махакоттхикой приветствиями. После обмена вежливыми и дружескими приветствиями он сел сбоку. Сидя сбоку, почтенный Сарипутта сказал почтенному Махакоттхике: «Друг Коттхика, когда тебя спрашивают: „Существует ли Татхагата после смерти?“... или „Друг, ни существует, ни не существует Татхагата после смерти?“, ты отвечаешь: „И это тоже, друг, не объявлено Благословенным: Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. В чём же, друг, причина, в чём условие, по которому это не было объявлено Благословенным?»


‘‘Rūpārāmassa kho, āvuso, rūparatassa rūpasammuditassa rūpanirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Vedanārāmassa kho, āvuso, vedanāratassa vedanāsammuditassa, vedanānirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… saññārāmassa kho, āvuso…pe… saṅkhārārāmassa kho āvuso…pe… viññāṇārāmassa kho, āvuso, viññāṇaratassa viññāṇasammuditassa viññāṇanirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti’’.

«Друг, у того, кто находит удовольствие в форме, кто наслаждается формой, кто радуется форме, и кто не знает и не видит прекращение формы как оно есть, возникает мысль: „Татхагата существует после смерти“; возникает мысль: „Татхагата не существует после смерти“; возникает мысль: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“; возникает мысль: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. У того, кто находит удовольствие в чувстве, кто наслаждается чувством, кто радуется чувству, и кто не знает и не видит прекращение чувства как оно есть, возникает мысль: „Татхагата существует после смерти“... у того, кто находит удовольствие в восприятии... у того, кто находит удовольствие в волевых формациях... у того, кто находит удовольствие в сознании, кто наслаждается сознанием, кто радуется сознанию, и кто не знает и не видит прекращение сознания как оно есть, возникает мысль: „Татхагата существует после смерти“... возникает мысль: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


‘‘Na rūpārāmassa kho, āvuso, na rūparatassa na rūpasammuditassa, rūpanirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Na vedanārāmassa kho, āvuso…pe… na saññārāmassa kho, āvuso…pe… na saṅkhārārāmassa kho, āvuso…pe… na viññāṇārāmassa kho, āvuso, na viññāṇaratassa na viññāṇasammuditassa, viññāṇanirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Ayaṃ kho, āvuso, hetu, ayaṃ paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti.

«Но у того, друг, кто не находит удовольствия в форме, кто не наслаждается формой, кто не радуется форме, и кто знает и видит прекращение формы как оно есть, не возникает мысли: „Татхагата существует после смерти“... не возникает мысли: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. У того, кто не находит удовольствия в чувстве... у того, кто не находит удовольствия в восприятии... у того, кто не находит удовольствия в волевых формациях... у того, кто не находит удовольствия в сознании, кто не наслаждается сознанием, кто не радуется сознанием, и кто знает и видит прекращение сознания как оно есть, не возникает мысли: „Татхагата существует после смерти“... не возникает мысли: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. В этом, друг, причина, в этом условие, по которому это не было объявлено Благословенным».


‘‘Siyā panāvuso, aññopi pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Siyā, āvuso. Bhavārāmassa kho, āvuso, bhavaratassa bhavasammuditassa, bhavanirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Na [Pg.557] bhavārāmassa kho, āvuso, na bhavaratassa na bhavasammuditassa, bhavanirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Ayampi kho, āvuso, pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti.

«Но может ли быть, друг, другой способ объяснения того, почему это не было объявлено Благословенным?» — «Может быть, друг. У того, кто находит удовольствие в существовании, кто наслаждается существованием, кто радуется существованию, и кто не знает и не видит прекращение существования как оно есть, возникает мысль: „Татхагата существует после смерти“... возникает мысль: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. Но у того, друг, кто не находит удовольствия в существовании, кто не наслаждается существованием, кто не радуется существованию, и кто знает и видит прекращение существования как оно есть, не возникает мысли: „Татхагата существует после смерти“... не возникает мысли: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. Это тоже, друг, способ объяснения того, почему это не было объявлено Благословенным».


‘‘Siyā panāvuso, aññopi pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Siyā, āvuso. Upādānārāmassa kho, āvuso, upādānaratassa upādānasammuditassa, upādānanirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Na upādānārāmassa kho, āvuso, na upādānaratassa na upādānasammuditassa, upādānanirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe… ‘neva, hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Ayampi kho āvuso, pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti.

«Но может ли быть, друг, другой способ объяснения того, почему это не было объявлено Благословенным?» — «Может быть, друг. У того, кто находит удовольствие в цеплянии, кто наслаждается цеплянием, кто радуется цеплянию, и кто не знает и не видит прекращение цепляния как оно есть, возникает мысль: „Татхагата существует после смерти“... возникает мысль: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. Но у того, друг, кто не находит удовольствия в цеплянии, кто не наслаждается цеплянием, кто не радуется цеплянию, и кто знает и видит прекращение цепляния как оно есть, не возникает мысли: „Татхагата существует после смерти“... не возникает мысли: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. Это тоже, друг, способ объяснения того, почему это не было объявлено Благословенным».


‘‘Siyā panāvuso, aññopi pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Siyā, āvuso. Taṇhārāmassa kho, āvuso, taṇhāratassa taṇhāsammuditassa, taṇhānirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Na taṇhārāmassa kho, āvuso, na taṇhāratassa na taṇhāsammuditassa, taṇhānirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe. … ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Ayampi kho, āvuso, pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti.

«Но может ли быть, друг, другой способ объяснения того, почему это не было объявлено Благословенным?» — «Может быть, друг. У того, кто находит удовольствие в жажде, кто наслаждается жаждой, кто радуется жажде, и кто не знает и не видит прекращение жажды как оно есть, возникает мысль: „Татхагата существует после смерти“... возникает мысль: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. Но у того, друг, кто не находит удовольствия в жажде, кто не наслаждается жаждой, кто не радуется жажде, и кто знает и видит прекращение жажды как оно есть, не возникает мысли: „Татхагата существует после смерти“... не возникает мысли: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. Это тоже, друг, способ объяснения того, почему это не было объявлено Благословенным».


‘‘Siyā panāvuso, aññopi pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Ettha dāni, āvuso sāriputta, ito uttari kiṃ icchasi? Taṇhāsaṅkhayavimuttassa, āvuso sāriputta, bhikkhuno vaṭṭaṃ natthi paññāpanāyā’’ti. Chaṭṭhaṃ.

«Но может ли быть, друг, другой способ объяснения того, почему это не было объявлено Благословенным?» — «Что же ещё, друг Сарипутта, ты желаешь сверх этого? Друг Сарипутта, для бхиккху, освобождённого благодаря уничтожению жажды, нет круговорота [бытия] для его описания». Шестая [сутта].


7. Moggallānasuttaṃ

7. Моггаллана-сутта


416. Atha [Pg.558] kho vacchagotto paribbājako yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahāmoggallānena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ etadavoca –

416. Тогда странник Ваччаготта подошёл к почтенному Махамоггаллане. Подойдя, он обменялся с почтенным Махамоггалланой приветствиями. После обмена вежливыми и дружескими приветствиями он сел сбоку. Сидя сбоку, странник Ваччаготта сказал почтенному Махамоггаллане:


‘‘Kiṃ nu kho, bho moggallāna, sassato loko’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘sassato loko’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bho moggallāna, asassato loko’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘asassato loko’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, bho moggallāna, antavā loko’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘antavā loko’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bho moggallāna, anantavā loko’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘anantavā loko’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, bho moggallāna, taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’’nti. ‘‘Kiṃ pana, bho moggallāna, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’’nti. ‘‘Kiṃ nu kho, bho moggallāna, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bho moggallāna, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, bho moggallāna, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bho moggallāna, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.

«Как же так, почтенный Моггаллана, вечен ли мир?» — «Благословенный не объявлял этого, Ваччха: „Мир вечен“». — «Но тогда, почтенный Моггаллана, невечен ли мир?» — «И этого также, Ваччха, Благословенный не объявлял: „Мир невечен“». — «Как же так, почтенный Моггаллана, конечен ли мир?» — «Благословенный не объявлял этого, Ваччха: „Мир конечен“». — «Но тогда, почтенный Моггаллана, бесконечен ли мир?» — «И этого также, Ваччха, Благословенный не объявлял: „Мир бесконечен“». — «Как же так, почтенный Моггаллана, душа и тело — это одно и то же?» — «Благословенный не объявлял этого, Ваччха: „Душа и тело — это одно и то же“». — «Но тогда, почтенный Моггаллана, душа — это одно, а тело — другое?» — «И этого также, Ваччха, Благословенный не объявлял: „Душа — это одно, а тело — другое“». — «Как же так, почтенный Моггаллана, существует ли Татхагата после смерти?» — «Благословенный не объявлял этого, Ваччха: „Татхагата существует после смерти“». — «Но тогда, почтенный Моггаллана, не существует ли Татхагата после смерти?» — «И этого также, Ваччха, Благословенный не объявлял: „Татхагата не существует после смерти“». — «Как же так, почтенный Моггаллана, и существует, и не существует Татхагата после смерти?» — «Благословенный не объявлял этого, Ваччха: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“». — «Но тогда, почтенный Моггаллана, ни существует, ни не существует Татхагата после смерти?» — «И этого также, Ваччха, Благословенный не объявлял: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


‘‘Ko nu kho, bho moggallāna, hetu ko paccayo, yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ [Pg.559] maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā? Ko pana, bho moggallāna, hetu ko paccayo, yena samaṇassa gotamassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – sassato lokotipi, asassato lokotipi, antavā lokotipi, anantavā lokotipi, taṃ jīvaṃ taṃ sarīrantipi, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīrantipi, hoti tathāgato paraṃ maraṇātipi, na hoti tathāgato paraṃ maraṇātipi, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇātipi, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇātipī’’ti?

«В чём же, почтенный Моггаллана, причина, в чём условие того, что когда странникам других учений задают такие вопросы, они дают такие ответы: „Мир вечен“ или „Мир невечен“; или „Мир конечен“ или „Мир бесконечен“; или „Душа и тело — это одно и то же“ или „Душа — это одно, а тело — другое“; или „Татхагата существует после смерти“, или „Татхагата не существует после смерти“, или „Татхагата и существует, и не существует после смерти“, или „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“? И в чём же, почтенный Моггаллана, причина, в чём условие того, что когда отшельнику Готаме задают такие вопросы, он не дает таких ответов: „Мир вечен“, „Мир невечен“, „Мир конечен“, „Мир бесконечен“, „Душа и тело — это одно и то же“, „Душа — это одно, а тело — другое“, „Татхагата существует после смерти“, „Татхагата не существует после смерти“, „Татхагата и существует, и не существует после смерти“, „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“?»


‘‘Aññatitthiyā kho, vaccha, paribbājakā cakkhuṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassanti…pe… jivhaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassanti…pe… manaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassanti. Tasmā aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – sassato lokoti vā…pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā. Tathāgato ca kho, vaccha, arahaṃ sammāsambuddho cakkhuṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati…pe… jivhaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati…pe… manaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati. Tasmā tathāgatassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – sassato lokotipi…pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇātipī’’ti.

«Ваччха, странники других учений рассматривают глаз так: „Это моё, это я, это моё я“… и так далее… язык так: „Это моё, это я, это моё я“… и так далее… ум так: „Это моё, это я, это моё я“. Поэтому, когда странникам других учений задают такие вопросы, они дают такие ответы: „Мир вечен“… и так далее… или „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. Но Татхагата, Ваччха, Арахант, Всесовершенный Будда, рассматривает глаз так: „Это не моё, это не я, это не моё я“… и так далее… язык так: „Это не моё, это не я, это не моё я“… и так далее… ум так: „Это не моё, это не я, это не моё я“. Поэтому, когда Татхагате задают такие вопросы, он не дает таких ответов: „Мир вечен“… и так далее… „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


Atha kho vacchagotto paribbājako uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bho gotama, sassato loko’’ti? Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, mayā – ‘sassato loko’ti…pe…. ‘‘Kiṃ pana, bho gotama, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ mayā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.

Тогда странник Ваччхаготта поднялся со своего места и направился к Благословенному. Подойдя, он обменялся с Благословенным дружескими приветствиями. Завершив вежливую и дружелюбную беседу, он сел сбоку. Сидя сбоку, странник Ваччхаготта обратился к Благословенному с такими словами: «Как же так, почтенный Готама, вечен ли мир?» — «Я не объявлял этого, Ваччха: „Мир вечен“»… и так далее… «Но тогда, почтенный Готама, ни существует, ни не существует Татхагата после смерти?» — «И этого также, Ваччха, я не объявлял: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


‘‘Ko [Pg.560] nu kho, bho gotama, hetu ko paccayo, yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā? Ko pana, bho gotama, hetu ko paccayo, yena bhoto gotamassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’tipi…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipī’’ti?

«В чём же, почтенный Готама, причина, в чём условие того, что когда странникам других учений задают такие вопросы, они дают такие ответы: „Мир вечен“ или… и так далее… или „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“? И в чём же, почтенный Готама, причина, в чём условие того, что когда почтенному Готаме задают такие вопросы, он не дает таких ответов: „Мир вечен“… и так далее… „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“?»


‘‘Aññatitthiyā kho, vaccha, paribbājakā cakkhuṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassanti…pe… jivhaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassanti…pe… manaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassanti. Tasmā aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā. Tathāgato ca kho, vaccha, arahaṃ sammāsambuddho cakkhuṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati…pe… jivhaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati…pe… manaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati. Tasmā tathāgatassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’tipi, ‘asassato loko’tipi, ‘antavā loko’tipi, ‘anantavā loko’tipi, ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’ntipi, ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’ntipi, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipī’’ti.

«Ваччха, странники других учений рассматривают глаз так: „Это моё, это я, это моё я“… и так далее… язык так: „Это моё, это я, это моё я“… и так далее… ум так: „Это моё, это я, это моё я“. Поэтому, когда странникам других учений задают такие вопросы, они дают такие ответы: „Мир вечен“… и так далее… или „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. Но Татхагата, Ваччха, Арахант, Всесовершенный Будда, рассматривает глаз так: „Это не моё, это не я, это не моё я“… и так далее… язык так: „Это не моё, это не я, это не моё я“… и так далее… ум так: „Это не моё, это не я, это не моё я“. Поэтому, когда Татхагате задают такие вопросы, он не дает таких ответов: „Мир вечен“, „Мир невечен“, „Мир конечен“, „Мир бесконечен“, „Душа и тело — это одно и то же“, „Душа — это одно, а тело — другое“, „Татхагата существует после смерти“, „Татхагата не существует после смерти“, „Татхагата и существует, и не существует после смерти“, „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


‘‘Acchariyaṃ, bho gotama, abbhutaṃ, bho gotama! Yatra hi nāma satthu ca sāvakassa ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati samessati na virodhayissati, yadidaṃ aggapadasmiṃ. Idānāhaṃ, bho gotama, samaṇaṃ mahāmoggallānaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ apucchiṃ. Samaṇopi me moggallāno etehi padehi etehi byañjanehi tamatthaṃ byākāsi, seyyathāpi bhavaṃ gotamo. Acchariyaṃ, bho gotama, abbhutaṃ, bho gotama[Pg.561]! Yatra hi nāma satthu ca sāvakassa ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati samessati na virodhayissati, yadidaṃ aggapadasmi’’nti. Sattamaṃ.

«Удивительно, почтенный Готама, поразительно, почтенный Готама! Как смысл со смыслом и выражение с выражением у Учителя и ученика совпадают, согласуются и не расходятся в отношении высшего положения! Только что, почтенный Готама, я подходил к отшельнику Махамоггаллане и спрашивал его об этом. И отшельник Моггаллана разъяснил мне этот вопрос теми же самыми словами и теми же выражениями, что и почтенный Готама. Удивительно, почтенный Готама, поразительно, почтенный Готама! Как смысл со смыслом и выражение с выражением у Учителя и ученика совпадают, согласуются и не расходятся в отношении высшего положения!» Седьмая.


8. Vacchagottasuttaṃ

8. «Ваттхаготта-сутта»


417. Atha kho vacchagotto paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bho gotama, sassato loko’’ti? Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, mayā – ‘sassato loko’ti…pe…. ‘‘Kiṃ pana, bho gotama, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ mayā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.

417. Тогда странник Ваччхаготта направился к Благословенному. Подойдя, он обменялся с Благословенным дружескими приветствиями. Завершив вежливую и дружелюбную беседу, он сел сбоку. Сидя сбоку, странник Ваччхаготта обратился к Благословенному с такими словами: «Как же так, почтенный Готама, вечен ли мир?» — «Я не объявлял этого, Ваччха: „Мир вечен“»… и так далее… «Но тогда, почтенный Готама, ни существует, ни не существует Татхагата после смерти?» — «И этого также, Ваччха, я не объявлял: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


‘‘Ko nu kho, bho gotama, hetu, ko paccayo, yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā? Ko pana, bho gotama, hetu, ko paccayo, yena bhoto gotamassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’tipi…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipī’’ti?

«В чём же, почтенный Готама, причина, в чём условие того, что когда странникам других учений задают такие вопросы, они дают такие ответы: „Мир вечен“ или… и так далее… или „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“? И в чём же, почтенный Готама, причина, в чём условие того, что когда почтенному Готаме задают такие вопросы, он не дает таких ответов: „Мир вечен“… и так далее… „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“?»


‘‘Aññatitthiyā kho, vaccha, paribbājakā rūpaṃ attato samanupassanti, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ attato samanupassanti…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassanti, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tasmā aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā. Tathāgato ca kho, vaccha, arahaṃ sammāsambuddho na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ. Na vedanaṃ attato samanupassati…pe… na saññaṃ…pe… na saṅkhāre…pe… na viññāṇaṃ attato samanupassati, na [Pg.562] viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tasmā tathāgatassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’tipi…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipī’’ti.

«Ваччха, странники других учений рассматривают форму как «я», или «я» как обладающее формой, или форму в «я», или «я» в форме. Они рассматривают чувство как «я»… и так далее… восприятие… и так далее… волевые формации… и так далее… сознание как «я», или «я» как обладающее сознанием, или сознание в «я», или «я» в сознании. Поэтому, когда странникам других учений задают такие вопросы, они дают такие ответы: „Мир вечен“… и так далее… или „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. Но Татхагата, Ваччха, Арахант, Всесовершенный Будда, не рассматривает форму как «я», не рассматривает «я» как обладающее формой, не рассматривает форму в «я», не рассматривает «я» в форме. Он не рассматривает чувство как «я»… и так далее… восприятие… и так далее… волевые формации… и так далее… сознание как «я», не рассматривает «я» как обладающее сознанием, не рассматривает сознание в «я», не рассматривает «я» в сознании. Поэтому, когда Татхагате задают такие вопросы, он не дает таких ответов: „Мир вечен“… и так далее… „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


Atha kho vacchagotto paribbājako uṭṭhāyāsanā yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahāmoggallānena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bho moggallāna, sassato loko’’ti? Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘sassato loko’ti…pe…. ‘‘Kiṃ pana, bho moggallāna, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.

Тогда странник Ваччхаготта поднялся со своего места и направился к почтенному Махамоггаллане. Подойдя, он обменялся с почтенным Махамоггалланой дружескими приветствиями. Завершив вежливую и дружелюбную беседу, он сел сбоку. Сидя сбоку, странник Ваччхаготта обратился к почтенному Махамоггаллане с такими словами: «Как же так, почтенный Моггаллана, вечен ли мир?» — «Благословенный не объявлял этого, Ваччха: „Мир вечен“»… и так далее… «Но тогда, почтенный Моггаллана, ни существует, ни не существует Татхагата после смерти?» — «И этого также, Ваччха, Благословенный не объявлял: „Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“».


‘‘Ko nu kho, bho moggallāna, hetu, ko paccayo, yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā? Ko pana, bho moggallāna, hetu, ko paccayo yena samaṇassa gotamassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’tipi…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipī’’ti?

«В чём же, почтенный Моггаллана, причина, в чём условие того, что когда странникам других учений задают такие вопросы, они дают такие ответы: „Мир вечен“... или „После смерти Татхагата ни существует, ни не существует“? И в чём же, почтенный Моггаллана, причина, в чём условие того, что когда отшельнику Готаме задают такие вопросы, он не даёт таких ответов: „Мир вечен“... или „После смерти Татхагата ни существует, ни не существует“?»


‘‘Aññatitthiyā kho, vaccha, paribbājakā rūpaṃ attato samanupassanti, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ attato samanupassanti…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassanti, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tasmā aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā. Tathāgato ca kho, vaccha, arahaṃ sammāsambuddho na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ. Na vedanaṃ attato samanupassati…pe… na [Pg.563] saññaṃ…pe… na saṅkhāre…pe… na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tasmā tathāgatassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’tipi, ‘asassato loko’tipi, ‘antavā loko’tipi, ‘anantavā loko’tipi, ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’ntipi, ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’ntipi, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipī’’ti.

«Вакчха, странники других учений видят форму как себя, или себя как обладающего формой, или форму в себе, или себя в форме. Они видят чувство как себя... распознавание... волевые формирователи... сознание как себя, или себя как обладающего сознанием, или сознание в себе, или себя в сознании. Поэтому, когда странникам других учений задают такие вопросы, они дают такие ответы: „Мир вечен“... или „После смерти Татхагата ни существует, ни не существует“. Но Татхагата, Вакчха, Арахант, Всепросветлённый, не видит форму как себя, ни себя как обладающего формой, ни форму в себе, ни себя в форме. Он не видит чувство как себя... ни распознавание... ни волевые формирователи... ни сознание как себя, ни себя как обладающего сознанием, ни сознание в себе, ни себя в сознании. Поэтому, когда Татхагате задают такие вопросы, он не даёт таких ответов: „Мир вечен“, „Мир невечен“, „Мир конечен“, „Мир бесконечен“, „Душа и тело — это одно и то же“, „Душа — это одно, а тело — другое“, „После смерти Татхагата существует“, „После смерти Татхагата не существует“, „После смерти Татхагата и существует, и не существует“, „После смерти Татхагата ни существует, ни не существует“».


‘‘Acchariyaṃ, bho moggallāna, abbhutaṃ, bho moggallāna! Yatra hi nāma satthu ca sāvakassa ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati, samessati, na virodhayissati, yadidaṃ aggapadasmiṃ. Idānāhaṃ, bho moggallāna, samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ apucchiṃ. Samaṇopi me gotamo etehi padehi etehi byañjanehi etamatthaṃ byākāsi, seyyathāpi bhavaṃ moggallāno. Acchariyaṃ, bho moggallāna, abbhutaṃ, bho moggallāna! Yatra hi nāma satthu ca sāvakassa ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati samessati na virodhayissati, yadidaṃ aggapadasmi’’nti. Aṭṭhamaṃ.

«Удивительно, почтенный Моггаллана, поразительно, почтенный Моггаллана! Как смысл согласуется со смыслом и выражение с выражением у Учителя и ученика, как они совпадают и не расходятся в отношении этого высшего положения! Только что, почтенный Моггаллана, я подошёл к отшельнику Готаме и спросил его об этом. И отшельник Готама разъяснил мне это теми же самыми словами и выражениями, какими разъяснили и вы, почтенный Моггаллана. Удивительно, почтенный Моггаллана, поразительно, почтенный Моггаллана! Как смысл согласуется со смыслом и выражение с выражением у Учителя и ученика, как они совпадают и не расходятся в отношении этого высшего положения!» Восьмая.


9. Kutūhalasālāsuttaṃ

9. «Кутухаласала сутта»


418. Atha kho vacchagotto paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca –

418. Тогда странник Вакчхаготта подошёл к Благословенному и обменялся с ним приветствиями. После обмена вежливыми и дружескими приветствиями он сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, странник Вакчхаготта обратился к Благословенному с такими словами:


‘‘Purimāni, bho gotama, divasāni purimatarāni sambahulānaṃ nānātitthiyānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ paribbājakānaṃ kutūhalasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘ayaṃ kho pūraṇo kassapo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa. Sopi sāvakaṃ abbhatītaṃ kālaṅkataṃ upapattīsu byākaroti – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno’ti. Yopissa [Pg.564] sāvako uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto tampi sāvakaṃ abbhatītaṃ kālaṅkataṃ upapattīsu byākaroti – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno’’’ti.

«В прошлые дни, почтенный Готама, когда множество отшельников, брахманов и странников различных учений собрались и сидели вместе в дискуссионном зале, между ними возник такой разговор: „Этот Пурана Кассапа — глава общины, глава группы, учитель группы, известный, знаменитый, основатель учения, почитаемый многими людьми как святой — объявляет о перерождении своего ученика, который скончался и умер, говоря: «Этот переродился там-то, тот переродился там-то». И даже если его ученик был выдающимся человеком, высшим человеком, достигшим высшего достижения, то и о таком скончавшемся и умершем ученике он объявляет о его перерождении, говоря: «Этот переродился там-то, тот переродился там-то»“.»


‘‘Ayampi kho makkhali gosālo…pe… ayampi kho nigaṇṭho nāṭaputto…pe… ayampi kho sañcayo belaṭṭhaputto…pe… ayampi kho pakudho kaccāno…pe… ayampi kho ajito kesakambalo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa. Sopi sāvakaṃ abbhatītaṃ kālaṅkataṃ upapattīsu byākaroti – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno’ti. Yopissa sāvako uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto tampi sāvakaṃ abbhatītaṃ kālaṅkataṃ upapattīsu byākaroti – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno’’’ti.

«„И этот Маккхали Госала... и этот Нигантха Натапутта... и этот Санджая Белаттхипутта... и этот Пакудха Каччаяна... и этот Аджита Кесакамбали — глава общины, глава группы, учитель группы, известный, знаменитый, основатель учения, почитаемый многими людьми как святой — объявляет о перерождении своего ученика, который скончался и умер, говоря: «Этот переродился там-то, тот переродился там-то». И даже если его ученик был выдающимся человеком, высшим человеком, достигшим высшего достижения, то и о таком скончавшемся и умершем ученике он объявляет о его перерождении, говоря: «Этот переродился там-то, тот переродился там-то»“.»


‘‘Ayampi kho samaṇo gotamo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa. Sopi sāvakaṃ abbhatītaṃ kālaṅkataṃ upapattīsu byākaroti – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno’ti. Yopissa sāvako uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto tañca sāvakaṃ abbhatītaṃ kālaṅkataṃ upapattīsu na byākaroti – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno’ti. Api ca kho naṃ evaṃ byākaroti – ‘acchecchi taṇhaṃ, vivattayi saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’ti. Tassa mayhaṃ, bho gotama, ahu deva kaṅkhā, ahu vicikicchā – ‘kathaṃ nāma samaṇassa gotamassa dhammo abhiññeyyo’’’ti ?

«„И этот отшельник Готама — глава общины, глава группы, учитель группы, известный, знаменитый, основатель учения, почитаемый многими людьми как святой — объявляет о перерождении своего ученика, который скончался и умер, говоря: «Этот переродился там-то, тот переродился там-то». Но если его ученик был выдающимся человеком, высшим человеком, достигшим высшего достижения, то о таком скончавшемся и умершем ученике он не объявляет о его перерождении, говоря: «Этот переродился там-то, тот переродился там-то». Вместо этого он объявляет о нём так: «Он отсёк жажду, сбросил оковы и благодаря полному преодолению самомнения положил конец страданию»“. И у меня, почтенный Готама, возникло замешательство, возникло сомнение: „Как же следует понимать Учение отшельника Готамы?“»


‘‘Alañhi te, vaccha, kaṅkhituṃ, alaṃ vicikicchituṃ. Kaṅkhanīye ca pana te ṭhāne vicikicchā uppannā. Saupādānassa khvāhaṃ, vaccha, upapattiṃ paññāpemi no anupādānassa. Seyyathāpi, vaccha, aggi saupādāno jalati, no anupādāno; evameva khvāhaṃ, vaccha, saupādānassa upapattiṃ paññāpemi, no anupādānassā’’ti.

«У тебя есть все основания сомневаться, Вакчха, есть все основания пребывать в замешательстве. Сомнение возникло у тебя в отношении того, что действительно вызывает сомнение. Я провозглашаю, Вакчха, перерождение для того, у кого есть топливо [цепляние], а не для того, у кого его нет. Подобно тому, Вакчха, как огонь горит, когда у него есть топливо, а не когда у него нет топлива, точно так же, Вакчха, я провозглашаю перерождение для того, у кого есть топливо [цепляние], а не для того, у кого его нет».


‘‘Yasmiṃ[Pg.565], bho gotama, samaye acci vātena khittā dūrampi gacchati, imassa pana bhavaṃ gotamo kiṃ upādānasmiṃ paññāpetī’’ti? ‘‘Yasmiṃ kho, vaccha, samaye acci vātena khittā dūrampi gacchati, tamahaṃ vātūpādānaṃ paññāpemi. Vāto hissa, vaccha, tasmiṃ samaye upādānaṃ hotī’’ti. ‘‘Yasmiñca pana, bho gotama, samaye imañca kāyaṃ nikkhipati, satto ca aññataraṃ kāyaṃ anupapanno hoti, imassa pana bhavaṃ gotamo kiṃ upādānasmiṃ paññāpetī’’ti? ‘‘Yasmiṃ kho, vaccha, samaye imañca kāyaṃ nikkhipati, satto ca aññataraṃ kāyaṃ anupapanno hoti, tamahaṃ taṇhūpādānaṃ vadāmi. Taṇhā hissa, vaccha, tasmiṃ samaye upādānaṃ hotī’’ti. Navamaṃ.

«Почтенный Готама, когда пламя, гонимое ветром, уносится на далёкое расстояние, что почтенный Готама называет его топливом в этот момент?» «Когда, Вакчха, пламя, гонимое ветром, уносится на далёкое расстояние, я объявляю ветер его топливом. Ибо в этот момент ветер является для него топливом». «А когда, почтенный Готама, существо оставляет это тело, но ещё не переродилось в другом теле, что почтенный Готама называет его топливом [цеплянием] в этот момент?» «Когда, Вакчха, существо оставляет это тело, но ещё не переродилось в другом теле, я говорю, что его топливом [цеплянием] является жажда. Ибо в этот момент именно жажда является для него топливом [цеплянием]». Девятая.


10. Ānandasuttaṃ

10. «Ананда сутта»


419. Atha kho vacchagotto paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bho gotama, atthattā’’ti? Evaṃ vutte, bhagavā tuṇhī ahosi. ‘‘Kiṃ pana, bho gotama, natthattā’’ti? Dutiyampi kho bhagavā tuṇhī ahosi. Atha kho vacchagotto paribbājako uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

419. Тогда странник Вакчхаготта подошёл к Благословенному и обменялся с ним приветствиями. После обмена вежливыми и дружескими приветствиями он сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, странник Вакчхаготта спросил Благословенного: «Как же так, почтенный Готама, существует ли «я»?» Когда это было сказано, Благословенный промолчал. «Тогда, почтенный Готама, не существует ли «я»?» Во второй раз Благословенный промолчал. Тогда странник Вакчхаготта поднялся со своего места и ушёл.


Atha kho āyasmā ānando acirapakkante vacchagotte paribbājake bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, bhagavā vacchagottassa paribbājakassa pañhaṃ puṭṭho na byākāsī’’ti? ‘‘Ahañcānanda, vacchagottassa paribbājakassa ‘atthattā’ti puṭṭho samāno ‘atthattā’ti byākareyyaṃ, ye te, ānanda, samaṇabrāhmaṇā sassatavādā tesametaṃ saddhiṃ abhavissa. Ahañcānanda, vacchagottassa paribbājakassa ‘natthattā’ti puṭṭho samāno ‘natthattā’ti byākareyyaṃ, ye te, ānanda, samaṇabrāhmaṇā ucchedavādā tesametaṃ saddhiṃ abhavissa. Ahañcānanda, vacchagottassa paribbājakassa ‘atthattā’ti puṭṭho samāno ‘atthattā’ti byākareyyaṃ, api nu me taṃ, ānanda, anulomaṃ abhavissa ñāṇassa uppādāya – ‘sabbe dhammā anattā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Ahañcānanda, vacchagottassa paribbājakassa [Pg.566] ‘natthattā’ti puṭṭho samāno ‘natthattā’ti byākareyyaṃ, sammūḷhassa, ānanda, vacchagottassa paribbājakassa bhiyyo sammohāya abhavissa – ‘ahuvā me nūna pubbe attā, so etarahi natthī’’’ti. Dasamaṃ.

Вскоре после того, как странник Вакчхаготта ушёл, достопочтенный Ананда спросил Благословенного: «Почему, Господин, когда странник Вакчхаготта задал Благословенному вопрос, Благословенный не ответил ему?» «Ананда, если бы на вопрос странника Вакчхаготты: „Существует ли «я»?“ я ответил: „«Я» существует“, то это было бы согласием с теми отшельниками и брахманами, которые придерживаются учения о вечности. А если бы на его вопрос: „Не существует ли «я»?“ я ответил: „«Я» не существует“, то это было бы согласием с теми отшельниками и брахманами, которые придерживаются учения об уничтожении. Ананда, если бы на вопрос странника Вакчхаготты: „Существует ли «я»?“ я ответил: „«Я» существует“, согласовалось бы это с возникновением знания о том, что „все дхаммы — это не-я“?» «Нет, Господин». «А если бы на его вопрос: „Не существует ли «я»?“ я ответил: „«Я» не существует“, то и без того запутавшийся странник Вакчхаготта запутался бы ещё больше, подумав: „Похоже, то «я», которое у меня было прежде, теперь не существует“». Десятая.


11. Sabhiyakaccānasuttaṃ

11. «Сабхиякаччана сутта»


420. Ekaṃ samayaṃ āyasmā sabhiyo kaccāno ñātike viharati giñjakāvasathe. Atha kho vacchagotto paribbājako yenāyasmā sabhiyo kaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sabhiyena kaccānena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako āyasmantaṃ sabhiyaṃ kaccānaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho bho, kaccāna, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bho kaccāna, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.

420. Одно время достопочтенный Сабхия Каччана пребывал в Натике в Кирпичном доме. Тогда странник Вакчхаготта подошёл к достопочтенному Сабхии Каччане и обменялся с ним приветствиями. После обмена вежливыми и дружескими приветствиями он сел с одной стороны. Сидя с одной стороны, странник Вакчхаготта спросил достопочтенного Сабхию Каччану: «Как же так, почтенный Каччана, существует ли Татхагата после смерти?» «Вакчха, это не было объявлено Благословенным: „Татхагата существует после смерти“». «Тогда, почтенный Каччана, не существует ли Татхагата после смерти?» «Вакчха, и это не было объявлено Благословенным: „Татхагата не существует после смерти“».


‘‘Kiṃ nu kho, bho kaccāna, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bho kaccāna, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.

«Как же так, почтенный Каччана, существует ли и не существует ли Татхагата после смерти?» «Вакчха, это не было объявлено Благословенным: „Татхагата и существует, и не существует после смерти“». «Тогда, почтенный Каччана, ни существует, ни не существует ли Татхагата после смерти?» «Вакчха, и это не было объявлено Благословенным: „Татхагата после смерти ни существует, ни не существует“».


‘‘‘Kiṃ nu kho, bho kaccāna, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti, iti puṭṭho samāno – ‘abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Kiṃ pana, bho kaccāna, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti, iti puṭṭho samāno – ‘abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Kiṃ nu kho, bho kaccāna, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti, iti puṭṭho samāno – ‘abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Kiṃ pana, bho kaccāna, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti, iti puṭṭho samāno – ‘etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – neva hoti na [Pg.567] na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. Ko nu kho, bho kaccāna, hetu, ko paccayo, yenetaṃ abyākataṃ samaṇena gotamenā’’ti? ‘‘Yo ca, vaccha, hetu, yo ca paccayo paññāpanāya rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā, so ca hetu, so ca paccayo sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesaṃ nirujjheyya. Kena naṃ paññāpayamāno paññāpeyya rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā’’ti. ‘‘Kīvaciraṃ pabbajitosi, bho kaccānā’’ti? ‘‘Naciraṃ, āvuso, tīṇi vassānī’’ti. ‘‘Yassapa’ssa, āvuso, etamettakena ettakameva taṃpa’ssa bahu, ko pana vādo evaṃ abhikkante’’ti! Ekādasamaṃ.

«Когда тебя спрашивают: „Почтенный Каччана, существует ли Татхагата после смерти?“, ты отвечаешь: „Это не объявлено Благословенным: Татхагата существует после смерти“. Когда тебя спрашивают: „Почтенный Каччана, не существует ли Татхагата после смерти?“, ты отвечаешь: „Это не объявлено Благословенным: Татхагата не существует после смерти“. Когда тебя спрашивают: „Почтенный Каччана, и существует, и не существует Татхагата после смерти?“, ты отвечаешь: „Это не объявлено Благословенным: Татхагата и существует, и не существует после смерти“. Когда тебя спрашивают: „Почтенный Каччана, ни существует, ни не существует Татхагата после смерти?“, ты отвечаешь: „И это, Ваччха, не объявлено Благословенным: Татхагата ни существует, ни не существует после смерти“. Какова же, почтенный Каччана, причина, каково условие, по которому это не объявлено отшельником Готамой?» «Ваччха, та причина и то условие, по которому его можно было бы обозначить как „обладающего формой“, или „не обладающего формой“, или „обладающего восприятием“, или „не обладающего восприятием“, или „ни обладающего, ни не обладающего восприятием“ — если эта причина и это условие полностью, целиком, без остатка прекратятся, то каким образом, обозначая его, можно было бы обозначить как „обладающего формой“, или „не обладающего формой“, или „обладающего восприятием“, или „не обладающего восприятием“, или „ни обладающего, ни не обладающего восприятием“?» «Как давно ты ушел в бездомную жизнь, почтенный Каччана?» «Недавно, друг. Три года». «Для того, друг, кто постиг столько за такое время, это действительно много, что уж говорить о том, кто превзошел это!» Одиннадцатая.


Abyākatasaṃyuttaṃ samattaṃ.

Абьяката-самьютта завершена.


Tassuddānaṃ –

Оглавление к ней:


Khemātherī anurādho, sāriputtoti koṭṭhiko;

Moggallāno ca vaccho ca, kutūhalasālānando;

Sabhiyo ekādasamanti;

«Кхема-тхери», «Анурадха», «Сарипутта», три [сутты] с «Коттхикой», «Моггаллана», «Ваччха», «Кутухаласала», «Нанда», «Сабхия» — одиннадцать.


Saḷāyatanavaggo catuttho.

Четвертый раздел — Салаятана-вагга.


Tassuddānaṃ –

Оглавление к нему:


Saḷāyatanavedanā, mātugāmo jambukhādako;

Sāmaṇḍako moggallāno, citto gāmaṇi saṅkhataṃ;

Abyākatanti dasadhāti.

«Салаятана», «Ведана», «Матугама», «Джамбукхадака», «Самандака», «Моггаллана», «Читта», «Гамани», «Санкхата», «Абьяката» — таковы десять [самьютт].


Saḷāyatanavaggasaṃyuttapāḷi niṭṭhitā.

Палийский текст Салаятана-вагга-самьютты окончен.


සිංහල
පාලි කැනනයවිවරණඅටුවාවෙනත්
1101 පාරාජික පාළි
1102 පාචිත්තිය පාළි
1103 මහාවග්ග පාළි (විනය)
1104 චූළවග්ග පාළි
1105 පරිවාර පාළි
1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1
1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2
1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා
1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය)
1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා
1206 පරිවාර අට්ඨකථා
1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1
1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2
1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3
1401 ද්වෙමාතිකාපාළි
1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා
1403 වජිරබුද්ධි ටීකා
1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1
1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2
1406 විනයාලංකාර ටීකා-1
1407 විනයාලංකාර ටීකා-2
1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා
1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය
1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1
1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2
1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි
1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා

8401 විසුද්ධිමග්ග-1
8402 විසුද්ධිමග්ග-2
8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1
8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2
8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා

8406 දීඝනිකාය (පු-වි)
8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි)
8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි)
8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි)
8410 විනයපිටක (පු-වි)
8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි)
8412 අට්ඨකථා (පු-වි)
8413 නිරුත්තිදීපනී
8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ
8415 අනුදීපනීපාඨ
8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ
8417 නමක්කාරටීකා
8418 මහාපණාමපාඨ
8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා
8420 සුතවන්දනා
8421 කමලාඤ්ජලි
8422 ජිනාලඞ්කාර
8423 පජ්ජමධු
8424 බුද්ධගුණගාථාවලී
8425 චූළගන්ථවංස
8427 සාසනවංස
8426 මහාවංස
8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං
8428 කච්චායනබ්යාකරණං
8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා)
8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා)
8432 පදරූපසිද්ධි
8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා
8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ
8435 වුත්තෝදයපාඨ
8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ
8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා
8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ
8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා
8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර
8446 කවිදප්පණනීති
8447 නීතිමඤ්ජරී
8445 ධම්මනීති
8444 මහාරහනීති
8441 ලෝකනීති
8442 සුත්තන්තනීති
8443 සූරස්සතිනීති
8450 චාණක්යනීති
8448 නරදක්ඛදීපනී
8449 චතුරාරක්ඛදීපනී
8451 රසවාහිනී
8452 සීමවිසෝධනීපාඨ
8453 වෙස්සන්තරගීති
8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා
8455 ථූපවංස
8456 දාඨාවංස
8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා
8458 ධාතුවංස
8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස
8460 ජිනචරිතය
8461 ජිනවංසදීපං
8462 තේලකටාහගාථා
8463 මිලිදටීකා
8464 පදමඤ්ජරී
8465 පදසාධනං
8466 සද්දබින්දුපකරණං
8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා
8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි
2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ)
2103 පාථිකවග්ග පාළි
2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ)
2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා
2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා
2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ)
2303 පාථිකවග්ග ටීකා
2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1
2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි
3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි
3103 උපරිපණ්ණාස පාළි
3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1
3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2
3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා
3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා
3301 මූලපණ්ණාස ටීකා
3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා
3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි
4102 නිදානවග්ග පාළි
4103 ඛන්ධවග්ග පාළි
4104 සළායතනවග්ග පාළි
4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)
4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා
4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා
4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා
4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)
4301 සගාථාවග්ග ටීකා
4302 නිදානවග්ග ටීකා
4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා
4304 සළායතනවග්ග ටීකා
4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි
5102 දුකනිපාත පාළි
5103 තිකනිපාත පාළි
5104 චතුක්කනිපාත පාළි
5105 පඤ්චකනිපාත පාළි
5106 ඡක්කනිපාත පාළි
5107 සත්තකනිපාත පාළි
5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි
5109 නවකනිපාත පාළි
5110 දසකනිපාත පාළි
5111 එකාදසකනිපාත පාළි
5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා
5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා
5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා
5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා
5301 එකකනිපාත ටීකා
5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා
5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා
5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි
6102 ධම්මපද පාළි
6103 උදාන පාළි
6104 ඉතිවුත්තක පාළි
6105 සුත්තනිපාත පාළි
6106 විමානවත්ථු පාළි
6107 පේතවත්ථු පාළි
6108 ථේරගාථා පාළි
6109 ථේරීගාථා පාළි
6110 අපදාන පාළි-1
6111 අපදාන පාළි-2
6112 බුද්ධවංස පාළි
6113 චරියාපිටක පාළි
6114 ජාතක පාළි-1
6115 ජාතක පාළි-2
6116 මහානිද්දේස පාළි
6117 චූළනිද්දේස පාළි
6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි
6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි
6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි
6121 පේටකෝපදේස පාළි
6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා
6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1
6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2
6204 උදාන අට්ඨකථා
6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා
6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1
6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2
6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා
6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා
6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1
6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2
6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා
6213 අපදාන අට්ඨකථා-1
6214 අපදාන අට්ඨකථා-2
6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා
6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා
6217 ජාතක අට්ඨකථා-1
6218 ජාතක අට්ඨකථා-2
6219 ජාතක අට්ඨකථා-3
6220 ජාතක අට්ඨකථා-4
6221 ජාතක අට්ඨකථා-5
6222 ජාතක අට්ඨකථා-6
6223 ජාතක අට්ඨකථා-7
6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා
6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා
6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1
6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2
6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා
6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා
6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි
7102 විභඞ්ග පාළි
7103 ධාතුකථා පාළි
7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි
7105 කථාවත්ථු පාළි
7106 යමක පාළි-1
7107 යමක පාළි-2
7108 යමක පාළි-3
7109 පට්ඨාන පාළි-1
7110 පට්ඨාන පාළි-2
7111 පට්ඨාන පාළි-3
7112 පට්ඨාන පාළි-4
7113 පට්ඨාන පාළි-5
7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා
7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා
7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා
7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා
7302 විභඞ්ග-මූලටීකා
7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා
7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා
7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා
7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ
7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ
7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා
7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon PaliLos ComentariosLos SubcomentariosOtros
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคนข้อคิดเห็นคำอธิบายย่อยอื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ
1102 ปาจิตติยปาฬิ
1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย)
1104 จูฬวคฺคปาฬิ
1105 ปริวารปาฬิ
1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑
1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒
1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา
1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย)
1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา
1206 ปริวารอฏฺฐกถา
1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑
1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒
1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓
1401 ทเวมาติกาปาฬิ
1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา
1403 วชิรพุทฺธิฏีกา
1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑
1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒
1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑
1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒
1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา
1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย
1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑
1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒
1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ
1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา

8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑
8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒
8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑
8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒
8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา

8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ)
8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ)
8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ)
8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ)
8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ)
8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ)
8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ)
8413 นิรุตฺติทีปนี
8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ
8415 อนุทีปนีปาฐ
8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ
8417 นมกฺการฏีกา
8418 มหาปณามปาฐ
8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา
8420 สุตวทน
8421 กมลาญฺชลิ
8422 ชินาลงฺการ
8423 ปชฺชมธุ
8424 พุทฺธคุณคาถาวลี
8425 จูฬคนฺถวํส
8427 สาสนวํส
8426 มหาวํส
8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ
8428 กจฺจายนพฺยากรณํ
8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา)
8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา)
8432 ปทรูปสิทฺธิ
8433 โมคคฺลานปญฺจิกา
8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ
8435 วุตฺโตทยปาฐ
8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ
8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา
8438 สุโพธาลงฺการปาฐ
8439 สุโพธาลงฺการฏีกา
8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร
8446 กวิทปฺปณนีติ
8447 นีติมญฺชรี
8445 ธมฺมนีติ
8444 มหารหนีติ
8441 โลกนีติ
8442 สุตฺตนฺตนีติ
8443 สูรสฺสตินีติ
8450 จาณกฺยนีติ
8448 นรทกฺขทีปนี
8449 จตุราวรกฺขทีปนี
8451 รสวาหินี
8452 สีมวิโสธนีปาฐ
8453 เวสฺสนฺตรคีติ
8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา
8455 ถูปวํส
8456 ทาฐาวํส
8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา
8458 ธาตุวํส
8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส
8460 ชนจริตย
8461 ชนวํสทีปํ
8462 เตลกฏาหคาถา
8463 มิลิทฏีกา
8464 ปทมญฺชรี
8465 ปทสาธนํ
8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ
8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา
8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ
2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ)
2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ
2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ)
2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา
2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา
2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ)
2303 ปาถิกวคฺคฏีกา
2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑
2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ
3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ
3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ
3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑
3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒
3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา
3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา
3301 มูลปณฺณาสฏีกา
3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา
3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ
4102 นิทานวคฺคปาฬิ
4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ
4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ
4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)
4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา
4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา
4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา
4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)
4301 สคาถาวคฺคฏีกา
4302 นิทานวคฺคฏีกา
4303 ขนฺธวคฺคฏีกา
4304 สฬายตนวคฺคฏีกา
4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ
5102 ทุกนิปาตปาฬิ
5103 ติกนิปาตปาฬิ
5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ
5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ
5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ
5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ
5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ
5109 นวกนิปาตปาฬิ
5110 ทสกนิปาตปาฬิ
5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ
5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา
5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา
5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา
5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา
5301 เอกกนิปาตฏีกา
5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา
5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา
5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ
6102 ธมฺมปทปาฬิ
6103 อุทานปาฬิ
6104 อิติวุตฺตกปาฬิ
6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ
6106 วิมานวตฺถุปาฬิ
6107 เปตวตฺถุปาฬิ
6108 เถรคาถาปาฬิ
6109 เถรีคาถาปาฬิ
6110 อปทานปาฬิ-๑
6111 อปทานปาฬิ-๒
6112 พุทธวงฺสปาฬิ
6113 จริยาปิฏกปาฬิ
6114 ชาตกปาฬิ-๑
6115 ชาตกปาฬิ-๒
6116 มหานิทฺเทสปาฬิ
6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ
6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ
6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ
6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ
6121 เปฏโกปเทสปาฬิ
6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา
6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑
6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒
6204 อุทานอฏฺฐกถา
6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา
6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑
6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒
6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา
6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา
6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑
6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒
6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา
6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑
6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒
6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา
6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา
6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑
6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒
6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓
6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔
6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕
6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖
6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗
6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา
6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา
6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑
6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒
6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา
6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา
6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ
7102 วิภงฺคปาฬิ
7103 ธาตุกถาปาฬิ
7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ
7105 กถาวตฺถุปาฬิ
7106 ยมกปาฬิ-๑
7107 ยมกปาฬิ-๒
7108 ยมกปาฬิ-๓
7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑
7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒
7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓
7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔
7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕
7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา
7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา
7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา
7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา
7302 วิภงฺคมูลฏีกา
7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา
7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา
7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา
7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท
7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห
7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา
7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།འགྲེལ་བཤད།འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི།
1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི།
1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ)
1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།
1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ)
1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣
1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།
1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ།
1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡
1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢
1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ།
1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡
1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢
1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི།
1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ།

8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡
8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢
8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡
8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢
8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ།

8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི)
8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི།
8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ།
8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ།
8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ།
8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི།
8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར།
8423 པཛྫ་མ་དྷུ།
8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི།
8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས།
8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས།
8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས།
8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ)
8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ)
8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི།
8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ།
8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ།
8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ།
8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ།
8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ།
8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར།
8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི།
8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི།
8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི།
8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི།
8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི།
8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི།
8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི།
8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི།
8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི།
8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ།
8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི།
8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ།
8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས།
8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས།
8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ།
8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས།
8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས།
8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ།
8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ།
8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ།
8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ།
8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི།
8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ།
8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ།
8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ།
8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ)
2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ)
2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ)
2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡
2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)
4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི།
6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི།
6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི།
6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི།
6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡
6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢
6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི།
6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི།
6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡
6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢
6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི།
6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི།
6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི།
6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།
6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣
6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤
6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥
6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦
6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧
6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི།
7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི།
7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི།
7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི།
7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡
7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢
7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣
7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡
7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢
7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣
7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤
7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥
7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ།
7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ།
7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển PaliChú giảiPhụ chú giảiKhác
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1
1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2
1203 Chú Giải Pācittiya
1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật)
1205 Chú Giải Cūḷavagga
1206 Chú Giải Parivāra
1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1
1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2
1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha
1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi
1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1
1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2
1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1
1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2
1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1
1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Thanh Tịnh Đạo - 1
8402 Thanh Tịnh Đạo - 2
8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1
8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2
8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo

8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8410 Tạng Luật (Vấn Đáp)
8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp)
8412 Chú Giải (Vấn Đáp)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Phụ Chú Giải Namakkāra
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8444 Mahārahanīti
8445 Dhammanīti
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8450 Cāṇakyanīti
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Phụ Chú Giải Milinda
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2203 Chú Giải Pāthikavagga
2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga
2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1
2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1
3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2
3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa
3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa
3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)
4201 Chú Giải Sagāthāvagga
4202 Chú Giải Nidānavagga
4203 Chú Giải Khandhavagga
4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga
4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga
4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga
4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga
4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga
4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Chú Giải Ekakanipāta
5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta
5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi - 1
6111 Apadāna Pāḷi - 2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi - 1
6115 Jātaka Pāḷi - 2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Chú Giải Khuddakapāṭha
6202 Chú Giải Dhammapada - 1
6203 Chú Giải Dhammapada - 2
6204 Chú Giải Udāna
6205 Chú Giải Itivuttaka
6206 Chú Giải Suttanipāta - 1
6207 Chú Giải Suttanipāta - 2
6208 Chú Giải Vimānavatthu
6209 Chú Giải Petavatthu
6210 Chú Giải Theragāthā - 1
6211 Chú Giải Theragāthā - 2
6212 Chú Giải Therīgāthā
6213 Chú Giải Apadāna - 1
6214 Chú Giải Apadāna - 2
6215 Chú Giải Buddhavaṃsa
6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka
6217 Chú Giải Jātaka - 1
6218 Chú Giải Jātaka - 2
6219 Chú Giải Jātaka - 3
6220 Chú Giải Jātaka - 4
6221 Chú Giải Jātaka - 5
6222 Chú Giải Jātaka - 6
6223 Chú Giải Jātaka - 7
6224 Chú Giải Mahāniddesa
6225 Chú Giải Cūḷaniddesa
6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1
6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2
6228 Chú Giải Nettippakaraṇa
6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi - 1
7107 Yamaka Pāḷi - 2
7108 Yamaka Pāḷi - 3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5
7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi
7202 Chú Giải Sammohavinodanī
7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa
7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī
7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga
7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa
7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī
7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra
7309 Abhidhammamātikāpāḷi