Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ຂອນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອົງນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ໄກຈາກກິເລດ ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ

Saṃyuttanikāye

ໃນສັງຍຸດຕະນິກາຍ

Nidānavagga-aṭṭhakathā

ອັດຖະກະຖາ ນิທານະວັກ

1. Nidānasaṃyuttaṃ

໑. ນິທານະສັງຍຸດ

1. Buddhavaggo

໑. ພຸດທະວັກ

1. Paṭiccasamuppādasuttavaṇṇanā

໑. ການພັນລະນາພຣະສູດວ່າດ້ວຍປະຕິຈະສະມຸບປາດ

1. Evaṃ [Pg.1] me sutanti – nidānavagge paṭhamaṃ paṭiccasamuppādasuttaṃ. Tatrāyaṃ anupubbapadavaṇṇanā – tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesīti, ettha tatrāti desakālaparidīpanaṃ. Tañhi ‘‘yaṃ samayaṃ viharati, tatra samaye, yasmiñca jetavane viharati, tatra jetavane’’ti dīpeti. Bhāsitabbayutte vā desakāle dīpeti. Na hi bhagavā ayutte dese kāle ca dhammaṃ bhāsati. ‘‘Akālo kho tāva bāhiyā’’tiādi (udā. 10) cettha sādhakaṃ. Khoti padapūraṇamatte, avadhāraṇe ādikālatthe vā nipāto. Bhagavāti lokagarudīpanaṃ. Bhikkhūti kathāsavanayuttapuggalavacanaṃ. Apicettha ‘‘bhikkhakoti bhikkhu, bhikkhācariyaṃ ajjhūpagatoti bhikkhū’’tiādinā (pārā. 45; vibha. 510) nayena vacanattho veditabbo. Āmantesīti ālapi, abhāsi, sambodhesi, ayamettha attho. Aññatra pana ñāpanepi hoti. Yathāha – ‘‘āmantayāmi [Pg.2] vo, bhikkhave, paṭivedayāmi vo, bhikkhave’’ti. Pakkosanepi. Yathāha – ‘‘ehi tvaṃ, bhikkhu, mama vacanena sāriputtaṃ āmantehī’’ti (a. ni. 9.11). Bhikkhavoti āmantanākāradīpanaṃ. Tañca bhikkhanasīlatādiguṇayogasiddhattā vuttaṃ. Bhikkhanasīlatāguṇayuttopi hi bhikkhu, bhikkhanadhammatāguṇayuttopi bhikkhane sādhukāritāguṇayuttopīti saddavidū maññanti. Tena ca tesaṃ bhikkhanasīlatādiguṇayogasiddhena vacanena hīnādhikajanasevitavuttiṃ pakāsento uddhatadīnabhāvaniggahaṃ karoti. ‘‘Bhikkhavo’’ti iminā ca karuṇāvipphārasommahadayanayananipātapubbaṅgamena vacanena te attano abhimukhe karonto teneva kathetukamyatādīpakena nesaṃ vacanena sotukamyataṃ janeti, teneva ca sambodhanatthena sādhukaṃ manasikārepi niyojeti. Sādhukaṃ manasikārāyattā hi sāsanasampatti.

໑. ຄຳວ່າ “ເອວັງ ເມ ສຸຕັງ” (ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສະດັບມາແລ້ວຢ່າງນີ້) ເປັນພຣະສູດທຳອິດໃນນິທານະວັກ ຄື ປະຕິຈະສະມຸບປາດສູດ. ໃນພຣະສູດນັ້ນ ມີການອະທິບາຍຕາມລຳດັບບົດດັ່ງນີ້: ບົດວ່າ “ຕັຕຣະ ໂຂ ພະຄະວາ ພິກຂູ ອາມັນເຕສິ” (ໃນທີ່ນັ້ນແລ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕຣັສຮຽກພິກຂຸທັງຫຼາຍ) ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ “ຕັຕຣະ” ເປັນການສະແດງເຖິງສະຖານທີ່ແລະເວລາ. ເພາະຄຳນັ້ນສະແດງຄວາມໝາຍວ່າ “ໃນສະໄໝໃດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບຢູ່ ກໍແມ່ນໃນສະໄໝນັ້ນ, ແລະ ພຣະອົງປະທັບຢູ່ ໃນພຣະວິຫານເຊຕະວັນໃດ ກໍແມ່ນໃນພຣະວິຫານເຊຕະວັນນັ້ນ”. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສະແດງເຖິງສະຖານທີ່ແລະເວລາທີ່ຄວນສະແດງທັມ. ເພາະວ່າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈະບໍ່ສະແດງທັມໃນສະຖານທີ່ແລະເວລາທີ່ບໍ່ສົມຄວນ. ພຣະບາລີມີອາທິວ່າ “ອະກາໂລ ໂຂ ຕາວະ ພາຫິຍະ” (ດູກ່ອນພາຫິຍະ ເວລານີ້ຍັງບໍ່ແມ່ນເວລາສົມຄວນເທື່ອ) ເປັນຫຼັກຖານໃນເລື່ອງນີ້. ຄຳວ່າ “ໂຂ” ເປັນນິບາດ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍພຽງແຕ່ເຮັດໃຫ້ບົດເຕັມ (ປະທະປູຣະນະ) ຫຼືໃນຄວາມໝາຍເນັ້ນຢ້ຳ (ອະວະທາຣະນະ) ຫຼືໃນຄວາມໝາຍກ່ຽວກັບເວລາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ພະຄະວາ” ເປັນຄຳສະແດງເຖິງບຸກຄົນຜູ້ເປັນທີ່ເຄົາຣົບຂອງໂລກ. ຄຳວ່າ “ພິກຂູ” ເປັນຄຳຮຽກບຸກຄົນຜູ້ສົມຄວນແກ່ການຟັງພຣະທັມມະເຕດສະໜາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນຄຳວ່າ “ພິກຂູ” ນີ້ ພຶງຊາບຄວາມໝາຍແຫ່ງຄຳຕາມແນວທາງໃນວິພັງຄະວ່າ “ຜູ້ຂໍ ຊື່ວ່າ ພິກຂຸ, ຜູ້ເຂົ້າເຖິງການທ່ຽວພິກຂາຈານ ຊື່ວ່າ ພິກຂຸ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອາມັນເຕສິ” ແປວ່າ ຮຽກແລ້ວ, ຕຣັສແລ້ວ, ໃຫ້ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍໃນທີ່ນີ້. ແຕ່ໃນບ່ອນອື່ນ ຍັງໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໃຫ້ຮູ້ ເຊັ່ນທີ່ຕຣັສວ່າ “ອາມັນຕະຢາມິ ໂວ ພິກຂະເວ ປະຕິເວທະຢາມິ ໂວ ພິກຂະເວ” (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາຂໍເຕືອນພວກເທີ, ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາຂໍໃຫ້ພວກເທີຊາບ). ແລະໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຮຽກມາ ເຊັ່ນທີ່ຕຣັສວ່າ “ເອຫິ ຕວັງ ພິກຂຸ ມะມະ ວະຈະເນນະ ສາຣິປຸດຕັງ ອາມັນເຕຫິ” (ດູກ່ອນພິກຂຸ ເທີຈົ່ງມາ ຈົ່ງໄປຮຽກສາຣີບຸດຕາມຄຳຂອງເຮົາ). ຄຳວ່າ “ພິກຂະເວ” ເປັນຄຳສະແດງເຖິງອາການຮຽກ. ຄຳນັ້ນຕຣັສໄວ້ເພາະຄວາມສຳເລັດດ້ວຍຄຸນມີຄວາມເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິຂໍເປັນຕົ້ນ. ພວກນັກປາດຜູ້ຮູ້ຄຳສັບຍ່ອມເຫັນວ່າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນຄືຄວາມເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິຂໍ ກໍຊື່ວ່າ ພິກຂຸ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນຄືຄວາມເປັນຜູ້ມີສະພາວະຂໍ ກໍຊື່ວ່າ ພິກຂຸ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນຄືຄວາມເປັນຜູ້ເຮັດການຂໍໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ກໍຊື່ວ່າ ພິກຂຸ. ແລະດ້ວຍຄຳວ່າ “ພິກຂະເວ” ນັ້ນ ເຊິ່ງສຳເລັດດ້ວຍຄຸນມີຄວາມເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິຂໍເປັນຕົ້ນ, ພຣະອົງເມື່ອຈະຊົງສະແດງເຖິງການລ້ຽງຊີບທີ່ຊົນທັງຫຼາຍທັງຊັ້ນຕ່ຳແລະຊັ້ນສູງເຄີຍປະພຶດມາ, ຈຶ່ງຊົງເຮັດການຂົ່ມຄວາມເຍີ້ຍຫຍິ່ງ (ອຸດທັດຈະ) ແລະຄວາມທໍ້ຖອຍ (ທີນະພາບ). ແລະດ້ວຍຄຳວ່າ “ພິກຂະເວ” ນີ້ ເຊິ່ງເປັນຄຳເວົ້າທີ່ມີການທອດພຣະເນດອັນປ່ຽມດ້ວຍຄວາມເມດຕາຈາກພຣະຫະລຶໄທອັນອ່ອນໂຍນເປັນເບື້ອງຕົ້ນ, ພຣະອົງຊົງເຮັດໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍຫັນມາປະເຊີນໜ້າກັບພຣະອົງ, ແລະດ້ວຍຄຳນັ້ນເອງ ເຊິ່ງສະແດງເຖິງຄວາມປະສົງຈະຕຣັສ, ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຍັງຄວາມປາດຖະໜາຈະຟັງໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ແລະດ້ວຍຄຳນັ້ນເອງ ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍເປັນການເຕືອນໃຫ້ຮູ້, ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງນ້ອມນຳໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍຕັ້ງມົນສິການໄວ້ເປັນຢ່າງດີ. ເພາະວ່າຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງພຣະສາສະໜາ ຍ່ອມຂຶ້ນຢູ່ກັບການມົນສິການໄວ້ເປັນຢ່າງດີ.

Aparesupi devamanussesu vijjamānesu kasmā bhikkhūyeva āmantesīti ce? Jeṭṭhaseṭṭhāsannasadāsannihitabhāvato. Sabbaparisasādhāraṇā hi bhagavato dhammadesanā, parisāya jeṭṭhā bhikkhū paṭhamaṃ uppannattā, seṭṭhā anagāriyabhāvaṃ ādiṃ katvā satthucariyānuvidhāyakattā sakalasāsanapaṭiggāhakattā ca, āsannā tattha nisinnesu satthusantikattā, sadāsannihitā satthusantikāvacarattāti. Apica te dhammadesanāya bhājanaṃ yathānusiṭṭhaṃ paṭipattisabbhāvato. Visesato ca ekacce bhikkhūyeva sandhāya ayaṃ desanāpīti evaṃ āmantesi.

ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ: ເມື່ອເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍອື່ນໆ ກໍມີຢູ່, ເປັນຫຍັງພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັສຮຽກສະເພາະພິກຂຸທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ? ຕອບວ່າ: ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ໃຫຍ່, ເປັນຜູ້ປະເສີດ, ເປັນຜູ້ຢູ່ໃກ້ຊິດ ແລະເປັນຜູ້ຢູ່ປະຈຳ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານັ້ນ ຍ່ອມທົ່ວເຖິງແກ່ບໍລິສັດທັງປວງ, ແຕ່ໃນບັນດາບໍລິສັດທັງຫຼາຍນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ໃຫຍ່ ເພາະເກີດຂຶ້ນກ່ອນ (ບວດກ່ອນ), ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ປະເສີດ ເພາະເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີເຮືອນ (ການບວດ) ແລ້ວປະພຶດຕາມພຣະຈຣິຍາວັດຂອງພຣະສາດສະດາ ແລະເປັນຜູ້ຮອງຮັບພຣະສາສະໜາທັງໝົດໄວ້, ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຢູ່ໃກ້ຊິດ ເພາະໃນບັນດາຜູ້ທີ່ນັ່ງຢູ່ທີ່ນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຢູ່ໃກ້ຊິດກັບພຣະສາດສະດາທີ່ສຸດ, ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຢູ່ປະຈຳ ເພາະເປັນຜູ້ທ່ຽວໄປມາຢູ່ໃກ້ຊິດກັບພຣະສາດສະດາສະເໝີ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນພາຊະນະຮອງຮັບພຣະທັມມະເທດສະໜາ ເພາະມີການປະຕິບັດຕາມຄຳສັ່ງສອນຢ່າງແທ້ຈິງ. ແລະໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງ ພຣະທັມມະເທດສະໜານີ້ ຊົງໝາຍເອົາພິກຂຸບາງພວກເທົ່ານັ້ນ, ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຕຣັສຮຽກຢ່າງນີ້.

Kimatthaṃ pana bhagavā dhammaṃ desento paṭhamaṃ bhikkhū āmantesi, na dhammameva desesīti? Satijananatthaṃ. Bhikkhū aññaṃ cintentāpi vikkhittacittāpi dhammaṃ paccavekkhantāpi kammaṭṭhānaṃ manasikarontāpi nisinnā honti. Te anāmantetvā dhamme desiyamāne ‘‘ayaṃ desanā kiṃnidānā kiṃpaccayā katamāya aṭṭhuppattiyā desitā’’ti sallakkhetuṃ asakkontā duggahitaṃ vā gaṇheyyuṃ, na vā gaṇheyyuṃ, tena nesaṃ satijananatthaṃ bhagavā paṭhamaṃ āmantetvā pacchā dhammaṃ deseti.

ກໍເພາະເຫດໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເມື່ອຈະຊົງສະແດງທັມ ຈຶ່ງຕຣັສຮຽກພິກຂຸທັງຫຼາຍກ່ອນ, ບໍ່ຊົງສະແດງທັມໄປເລີຍ? ຕອບວ່າ: ເພື່ອໃຫ້ເກີດສະຕິ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍບາງເທື່ອກໍນັ່ງຄິດເຖິງເລື່ອງອື່ນຢູ່, ບາງເທື່ອກໍມີຈິດຟຸ້ງຊ່ານ, ບາງເທື່ອກໍພิຈາລະນາທັມອື່ນຢູ່, ຫຼືບາງເທື່ອກໍມົນສິການກັມມະຖານຢູ່. ເມື່ອບໍ່ຕຣັສຮຽກກ່ອນ ແລ້ວສະແດງທັມໄປເລີຍ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນກໍຈະບໍ່ສາມາດກຳນົດໄດ້ວ່າ “ພຣະເທດສະໜານີ້ມີຫຍັງເປັນເຫດເກີດ? ມີຫຍັງເປັນປັດໄຈ? ສະແດງເພາະເລື່ອງລາວໃດເກີດຂຶ້ນ?” ເມື່ອບໍ່ສາມາດກຳນົດໄດ້ ກໍອາດຈະຈົດຈຳໄວ້ແບບຜິດໆ ຫຼືອາດຈະບໍ່ຈົດຈຳເລີຍກໍໄດ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ເກີດສະຕິແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັສຮຽກກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຊົງສະແດງທັມໃນພາຍຫຼັງ.

Bhadanteti gāravavacanametaṃ, satthuno paṭivacanadānaṃ vā. Apicettha ‘‘bhikkhavo’’ti vadamāno bhagavā bhikkhū ālapati. ‘‘Bhadante’’ti vadamānā te bhagavantaṃ paccālapanti. Tathā hi ‘‘bhikkhavo’’ti bhagavā ābhāsati, ‘‘bhadante’’ti [Pg.3] paccābhāsanti. ‘‘Bhikkhavo’’ti paṭivacanaṃ dāpeti, ‘‘bhadante’’ti paṭivacanaṃ denti. Te bhikkhūti ye bhagavā āmantesi, te. Bhagavato paccassosunti bhagavato āmantanaṃ patiassosuṃ, abhimukhā hutvā suṇiṃsu sampaṭicchiṃsu paṭiggahesunti attho. Bhagavā etadavocāti, bhagavā etaṃ idāni vattabbaṃ sakalasuttaṃ avoca. Ettāvatā yaṃ āyasmatā ānandena atthabyañjanasampannassa buddhānaṃ desanāñāṇagambhīrabhāvasaṃsūcakassa imassa suttassa sukhāvagāhaṇatthaṃ kāladesadesakaparisāpadesappaṭimaṇḍitaṃ nidānaṃ bhāsitaṃ, tassa atthavaṇṇanā samattā.

ຄຳວ່າ “ພະທັນເຕ” (ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ) ນີ້ ເປັນຄຳສະແດງຄວາມເຄົາຣົບ ຫຼືເປັນຄຳກ່າວຕອບຮັບແດ່ພຣະສາດສະດາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນທີ່ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເມື່ອຕຣັສວ່າ “ພິກຂະເວ” ກໍຄືຊົງຮຽກພິກຂຸທັງຫຼາຍ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເມື່ອກ່າວວ່າ “ພະທັນເຕ” ກໍຄືກ່າວຕອບຮັບແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງທັກທາຍດ້ວຍຄຳວ່າ “ພິກຂະເວ”, ພິກຂຸທັງຫຼາຍກໍຕອບຮັບດ້ວຍຄຳວ່າ “ພະທັນເຕ”. ພຣະອົງຊົງໃຫ້ໃຫ້ຄຳຕອບຮັບດ້ວຍຄຳວ່າ “ພິກຂະເວ”, ພິກຂຸທັງຫຼາຍກໍຖວາຍຄຳຕອບຮັບດ້ວຍຄຳວ່າ “ພະທັນເຕ”. ບົດວ່າ “ເຕ ພິກຂູ” (ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮຽກແລ້ວ. ບົດວ່າ “ພະຄະວະໂຕ ປັດຈັດໂສສຸງ” ແປວ່າ ໄດ້ສະດັບຮັບຟັງພຣະດຳຣັດຮຽກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ, ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຫັນໜ້າມາຟັງ, ຮັບເອົາ ແລະນ້ອມຮັບໄວ້ເໜືອຫົວ. ບົດວ່າ “ພະຄະວາ ເອຕະທະໂວຈະ” ແປວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕຣັສພຣະສູດທັງໝົດນີ້ ເຊິ່ງຄວນຈະກ່າວຕໍ່ໄປໃນບັດນີ້. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ການພັນລະນາເນື້ອຄວາມແຫ່ງນິທານ (ຄຳເລີ່ມຕົ້ນ) ທີ່ພຣະອານົນເຖຣະໄດ້ກ່າວໄວ້ ເຊິ່ງປະດັບຕົກແຕ່ງດ້ວຍເວລາ, ສະຖານທີ່, ຜູ້ສະແດງ ແລະບໍລິສັດ ເພື່ອໃຫ້ງ່າຍແກ່ການເຂົ້າເຖິງພຣະສູດນີ້ ເຊິ່ງເຖິງພ້ອມດ້ວຍອັດຖະແລະພະຍັນຊະນະ ແລະສະແດງເຖິງຄວາມເລິກເຊິ່ງແຫ່ງພຣະເທດສະໜາຢານຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ, ຈຶ່ງເປັນອັນຈົບສິ້ນລົງ.

Idāni paṭiccasamuppādaṃ votiādinā nayena bhagavatā nikkhittassa suttassa saṃvaṇṇanāya okāso anuppatto. Sā panesā suttavaṇṇanā yasmā suttanikkhepaṃ vicāretvā vuccamānā pākaṭā hoti, tasmā suttanikkhepaṃ tāva vicāressāma. Cattāro hi suttanikkhepā – attajjhāsayo, parajjhāsayo, pucchāvasiko, aṭṭhuppattikoti. Tattha yāni suttāni bhagavā parehi anajjhiṭṭho kevalaṃ attano ajjhāsayeneva katheti, seyyathidaṃ – dasabalasuttantahārako candopama-vīṇopama-sammappadhāna-iddhipāda-indriyabala-bojjhaṅgamaggaṅga-suttantahārakoti evamādīni, tesaṃ attajjhāsayo nikkhepo.

ບັດນີ້ ເຖິງເວລາແລ້ວສຳລັບການອະທິບາຍພຣະສູດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ ໂດຍແນວທາງມີອາທິວ່າ “ປະຕິຈະສະມຸບປາດັງ ໂວ” (ເຮົາຈັກສະແດງປະຕິຈະສະມຸບປາດແກ່ພວກເທີ). ກໍການອະທິບາຍພຣະສູດນັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ເມື່ອໄດ້ພິຈາລະນາເຖິງເຫດແຫ່ງການສະແດງພຣະສູດ (ສູດຕະນິກເຂປະ) ກ່ອນແລ້ວ ຈຶ່ງຈະມີຄວາມຈະແຈ້ງ, ດັ່ງນັ້ນ ເຮົາຈັກພິຈາລະນາເຖິງເຫດແຫ່ງການສະແດງພຣະສູດນັ້ນກ່ອນ. ດ້ວຍວ່າ ເຫດແຫ່ງການສະແດງພຣະສູດມີ 4 ປະການ ຄື: ອັດຕັດຊາໄສ (ຕາມອັດທະຍາໄສຂອງພຣະອົງເອງ), ປະຣັດຊາໄສ (ຕາມອັດທະຍາໄສຂອງຜູ້ອື່ນ), ປຸດສາວະສິກະ (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳຖາມ) ແລະ ອັດຖຸບປັດຕິກະ (ເພາະມີເລື່ອງລາວເກີດຂຶ້ນ). ໃນ 4 ປະການນັ້ນ ພຣະສູດໃດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຖືກຜູ້ອື່ນທູນຂໍ ແຕ່ຊົງສະແດງດ້ວຍອັດທະຍາໄສຂອງພຣະອົງເອງລ້ວນໆ ເຊັ່ນ: ກຸ່ມພຣະສູດໃນທະສະພະລະວັກ, ຈັນໂທປະມະສູດ, ວີໂນປະມະສູດ, ແລະກຸ່ມພຣະສູດວ່າດ້ວຍສັມມັບປະທານ, ອິດທິບາດ, ອິນຊີ, ພະລະ, ໂພດຊົງ ແລະມັກຄົງ ເປັນຕົ້ນ, ການສະແດງພຣະສູດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ອັດຕັດຊາໄສນິກເຂປະ”.

Yāni pana ‘‘paripakkā kho rāhulassa vimuttiparipācanīyā dhammā. Yaṃnūnāhaṃ rāhulaṃ uttariṃ āsavānaṃ khaye vineyya’’nti (saṃ. ni. 4.121; ma. ni. 3.416) evaṃ paresaṃ ajjhāsayaṃ khantiṃ nijjhānakkhamaṃ manaṃ abhinīhāraṃ bujjhanabhāvañca apekkhitvā parajjhāsayavasena kathitāni, seyyathidaṃ – cūḷarāhulovādasuttaṃ, mahārāhulovādasuttaṃ, dhammacakkappavattanaṃ, anattalakkhaṇasuttaṃ, āsīvisopamasuttaṃ, dhātuvibhaṅgasuttanti, evamādīni, tesaṃ parajjhāsayo nikkhepo.

ສ່ວນພຣະສູດໃດທີ່ຊົງສະແດງໂດຍຊົງເລັງເຫັນອັດທະຍາໄສ, ຄວາມພໍໃຈ, ຄວາມພ້ອມທີ່ຈະພິຈາລະນາ, ຈິດໃຈ, ความຕັ້ງໝັ້ນ ແລະຄວາມສາມາດໃນການຕຣັສຮູ້ຂອງຜູ້ອື່ນ ເຊັ່ນ: “ທັມທີ່ບົ່ມວິມຸດຕິຂອງຣາຫຸນແກ່ກ້າແລ້ວ, ທາງທີ່ດີ ເຮົາຄວນແນະນຳຣາຫຸນໃຫ້ຍິ່ງໆຂຶ້ນໄປ ເພື່ອຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ພຣະສູດເຫຼົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ: ຈູລະຣາຫຸໂລວາດະສູດ, ມະຫາຣາຫຸໂລວາດະສູດ, ທັມມະຈັກກັບປະວັດຕະນະສູດ, ອະນັດຕະລັກຂະນະສູດ, ອາສີວິໂສປະມະສູດ ແລະທາຕຸວິພັງຄະສູດ ເປັນຕົ້ນ, ການສະແດງພຣະສູດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ປະຣັດຊາໄສນິກເຂປະ”.

Bhagavantaṃ pana upasaṅkamitvā catasso parisā cattāro vaṇṇā nāgā supaṇṇā gandhabbā asurā yakkhā mahārājāno tāvatiṃsādayo devā mahābrahmāti evamādayo ‘‘bojjhaṅgā bojjhaṅgāti, bhante, vuccanti – (saṃ. ni. 5.202) nīvaraṇā nīvaraṇāti, bhante, vuccanti – ime nu kho, bhante, pañcupādānakkhandhā, kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭha’’ntiādinā (saṃ. ni. 1.246; su. ni. 183) nayena pañhaṃ pucchanti. Evaṃ puṭṭhena bhagavatā yāni [Pg.4] kathitāni bojjhaṅgasaṃyuttādīni, yāni vā panaññānipi devatāsaṃyutta, mārasaṃyutta, brahmasaṃyutta, sakkapañha, cūḷavedalla, mahāvedalla, sāmaññaphalaāḷavaka, sūciloma, kharalomasuttādīni, tesaṃ pucchāvasiko nikkhepo.

ສ່ວນພຣະສູດໃດທີ່ມີຜູ້ເຂົ້າມາເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເຊັ່ນ: ບໍລິສັດ 4, ວັນນະ 4, ນາກ, ຄຣຸດ, ຄັນທັບພະ, ອະສູນ, ຍັກ, ທ້າວມະຫາຣາດທັງ 4, ເທວະດາຊັ້ນດາວະດຶງເປັນຕົ້ນ ແລະທ້າວມະຫາພຣົມ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວທູນຖາມບັນຫາໂດຍແນວທາງມີອາທິວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ທີ່ຮຽກວ່າ ໂພດຊົງ ໂພດຊົງ...”, “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ທີ່ຮຽກວ່າ ນີວອນ ນີວອນ...”, “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ເຫຼົ່ານີ້ຄືອຸປາດານັກຂັນ 5 ແມ່ນຫຼືບໍ່?”, “ຫຍັງເປັນຊັບອັນປະເສີດຂອງຄົນໃນໂລກນີ້?” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອຖືກທູນຖາມຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງພຣະສູດຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ໂພດຊົງຄະສັງຍຸດເປັນຕົ້ນ, ຫຼືພຣະສູດອື່ນໆ ເຊັ່ນ: ເທວະຕາສັງຍຸດ, ມາຣະສັງຍຸດ, ພຣົຫມະສັງຍຸດ, ສັກກະປັນຫະສູດ, ຈູລະເວທັລລະສູດ, ມະຫາເວທັລລະສູດ, ສາມັນຍະຜะລະສູດ, ອາຣະວະກະສູດ, ສູຈິໂລມະສູດ ແລະຂະຣະໂລມະສູດ ເປັນຕົ້ນ, ການສະແດງພຣະສູດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ປຸດສາວະສິກະນິກເຂປະ”.

Yāni pana tāni uppannaṃ kāraṇaṃ paṭicca kathitāni, seyyathidaṃ – dhammadāyādaṃ. Cūḷasīhanādasuttaṃ puttamaṃsūpamaṃ dārukkhandhūpamaṃ aggikkhandhūpamaṃ pheṇapiṇḍūpamaṃ pāricchattakūpamanti evamādīni, tesaṃ aṭṭhuppattiko nikkhepo.

ສ່ວນພຣະສູດໃດທີ່ຊົງສະແດງເພາະອາໄສເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນ ເຊັ່ນ: ທັມມະທາຍາທະສູດ, ຈູລະສີຫະນາດະສູດ, ປຸດຕະມັງສູປະມະສູດ, ທາຣຸກຂັນທູປະມະສູດ, ອັກຄິກຂັນທູປະມະສູດ, ເຜນະປິນທູປະມະສູດ ແລະປາຣິຈັດຕະກູປະມະສູດ ເປັນຕົ້ນ, ການສະແດງພຣະສູດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ອັດຖຸບປັດຕິກະນິກເຂປະ”.

Evametesu catūsu nikkhepesu imassa paṭiccasamuppādasuttassa parajjhāsayo nikkhepo. Parapuggalajjhāsayavasena hidaṃ bhagavatā nikkhittaṃ. Katamesaṃ puggalānaṃ ajjhāsayavasenāti? Ugghaṭitaññūnaṃ. Cattāro hi puggalā ugghaṭitaññū vipañcitaññū neyyo padaparamoti. Tattha yassa puggalassa saha udāhaṭavelāya dhammābhisamayo hoti, ayaṃ vuccati puggalo ugghaṭitaññū. Yassa puggalassa saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthe vibhajiyamāne dhammābhisamayo hoti, ayaṃ vuccati puggalo vipañcitaññū. Yassa puggalassa uddesato paripucchato yoniso manasikaroto, kalyāṇamitte sevato, bhajato, payirupāsato, anupubbena dhammābhisamayo hoti, ayaṃ vuccati puggalo neyyo. Yassa puggalassa bahumpi suṇato, bahumpi dhārayato, bahumpi vācayato na tāya jātiyā dhammābhisamayo hoti, ayaṃ vuccati puggalo padaparamo. Iti imesu catūsu puggalesu ugghaṭitaññūpuggalānaṃ ajjhāsayavasena idaṃ suttaṃ nikkhittaṃ.

ໃນບັນດາເຫດແຫ່ງການສະແດງພຣະສູດ 4 ປະການນີ້, ການສະແດງປະຕິຈະສະມຸບປາດສູດນີ້ ຊື່ວ່າ “ປະຣັດຊາໄສນິກເຂປະ”. ເພາະວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງພຣະສູດນີ້ໄວ້ດ້ວຍອຳນາດອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນອື່ນ. ຖາມວ່າ: ດ້ວຍອຳນາດອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນພວກໃດ? ຕອບວ່າ: ຂອງພວກອຸກຄະຕິຕັນຍູ (ຜູ້ຮູ້ໄດ້ໄວ). ເພາະວ່າ ບຸກຄົນມີ 4 ປະເພດ ຄື: ອຸກຄະຕິຕັນຍູ, ວິປັນຈິຕັນຍູ, ເນຍຍະ ແລະປະທະປະຣະມະ. ໃນ 4 ປະເພດນັ້ນ ບຸກຄົນໃດທີ່ສາມາດບັນລຸທັມໄດ້ໃນທັນທີທີ່ໄດ້ຟັງຫົວຂໍ້ທັມທີ່ຍົກຂຶ້ນສະແດງ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ “ອຸກຄະຕິຕັນຍູ”. ບຸກຄົນໃດທີ່ສາມາດບັນລຸທັມໄດ້ເມື່ອມີການຈຳແນກເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະດຳຣັດທີ່ຕຣັສໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ໃຫ້ພິສະດານ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ “ວິປັນຈິຕັນຍູ”. ບຸກຄົນໃດທີ່ສາມາດບັນລຸທັມໄດ້ໂດຍລຳດັບ ດ້ວຍການຮຽນ, ການສອບຖາມ, ການມົນສິການໂດຍແຍບຄາຍ ແລະການຄົບຫາ, ເຂົ້າໃກ້, ຮັບໃຊ້ກັນລະຍານະມິດ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ “ເນຍຍະ”. ບຸກຄົນໃດທີ່ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຟັງຫຼາຍ, ຈົດຈຳຫຼາຍ, ບອກສອນຫຼາຍ ກໍຍັງບໍ່ສາມາດບັນລຸທັມໄດ້ໃນຊາດນັ້ນ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ “ປະທະປະຣະມະ”. ໃນບັນດາບຸກຄົນ 4 ປະເພດນີ້ ພຣະສູດນີ້ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນປະເພດອຸກຄະຕິຕັນຍູ.

Tadā kira pañcasatā janapadavāsikā bhikkhū sabbeva ekacarā dvicarā ticarā catucarā pañcacarā sabhāgavuttino dhutaṅgadharā āraddhavīriyā yuttayogā vipassakā saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ paccayākāradesanaṃ patthayamānā sāyanhasamaye bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, vanditvā, rattakambalasāṇiyā parikkhipamānā viya desanaṃ paccāsīsamānā parivāretvā nisīdiṃsu. Tesaṃ ajjhāsayavasena bhagavā idaṃ suttaṃ ārabhi. Yathā hi cheko cittakāro aparikammakatabhittiṃ labhitvā, na āditova rūpaṃ samuṭṭhāpesi, mahāmattikalepādīhi pana bhittiparikammaṃ tāva katvā, kataparikammāya [Pg.5] bhittiyā rūpaṃ samuṭṭhāpeti, kataparikammaṃ pana bhittiṃ labhitvā, bhittiparikammabyāpāraṃ akatvā, raṅgajātāni yojetvā, vaṭṭikaṃ vā tūlikaṃ vā ādāya rūpameva samuṭṭhāpeti, evameva bhagavā akatābhinivesaṃ ādikammikakulaputtaṃ labhitvā nāssa āditova arahattapadaṭṭhānaṃ saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ vipassanālakkhaṇaṃ ācikkhati, sīlasamādhikammassakatādiṭṭhisampadāya pana yojento pubbabhāgapaṭipadaṃ tāva ācikkhati. Yaṃ sandhāya vuttaṃ –

ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນສະໄໝນັ້ນ ພິກຂຸຊາວຊົນນະບົດ 500 ຮູບ ເຊິ່ງທຸກຮູບເປັນຜູ້ທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ, ທ່ຽວໄປສອງຮູບ, ສາມຮູບ, ສີ່ຮູບ, ຫ້າຮູບ, ມີການລ້ຽງຊີບສະເໝີກັນ, ເປັນຜູ້ຊົງທຸດົງ, ເປັນຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນ, ປະກອບຄວາມພຽນສະໝ່ຳສະເໝີ, ເປັນຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາ, ປາດຖະໜາຈະຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາເລື່ອງປັດຈະຍາການ (ປະຕິຈະສະມຸບປາດ) ອັນລະອຽດອ່ອນ, ເລິກເຊິ່ງ ແລະວ່າງເປົ່າ (ສຸນຍະຕາ), ຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າມາເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໃນເວລາແລງ, ຖວາຍອະພິວາດແລ້ວ ນັ່ງແວດລ້ອມພຣະອົງຢູ່ ຄືດັ່ງຖືກແວດລ້ອມໄວ້ດ້ວຍມ່ານກຳມະບານແດງ, ຕັ້ງຕາຄອຍຖ້າຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປາຣົບພຣະສູດນີ້ດ້ວຍອຳນາດອັດທະຍາໄສຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ປຽບເໝືອນຊ່າງແຕ້ມຮູບຜູ້ສະຫຼາດ ເມື່ອໄດ້ຝາຜะໜັງທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຕົກແຕ່ງ (ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຂັດຜິວ), ຍ່ອມບໍ່ແຕ້ມຮູບລົງໄປຕັ້ງແຕ່ທຳອິດ, ແຕ່ຈະຕ້ອງເຮັດການຕົກແຕ່ງຝາຜະໜັງດ້ວຍການທາເດິນໜຽວເປັນຕົ້ນກ່ອນ, ແລ້ວຈຶ່ງແຕ້ມຮູບລົງເທິງຝາຜະໜັງທີ່ຕົກແຕ່ງແລ້ວນັ້ນ; ແຕ່ເມື່ອໄດ້ຝາຜະໜັງທີ່ຕົກແຕ່ງຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ, ກໍບໍ່ຕ້ອງເຮັດການຕົກແຕ່ງຝາຜະໜັງອີກ, ພຽງແຕ່ປະສົມສີຕ່າງໆ ແລ້ວຖືເອົາແປງຫຼືພູ່ກັນ ແຕ້ມຮູບລົງໄປໄດ້ເລີຍ, ອຸປະມານີ້ມີສັນໃດ, ອຸປະໄມກໍມີສັນນັ້ນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເມື່ອຊົງໄດ້ກຸນລະບຸດຜູ້ເລີ່ມຕົ້ນ (ອາດິກັມມິກະ) ທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຝຶກອົບຮົມຈິດ, ຍ່ອມບໍ່ຊົງບອກລັກສະນະແຫ່ງວິປັດສະນາອັນລະອຽດອ່ອນ, ເລິກເຊິ່ງ ແລະວ່າງເປົ່າ ເຊິ່ງເປັນເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດອະຣະຫັດຕະຜົນແກ່ເຂົາຕັ້ງແຕ່ທຳອິດ, ແຕ່ຈະຊົງແນະນຳໃຫ້ປະກອບໃນສີລ, ສະມາທິ ແລະກັມມັດສະກະຕາທິຖິ, ແລ້ວຊົງບອກປຸບພະພາກປະຕິປະທາ (ຂໍ້ປະຕິບັດເບື້ອງຕົ້ນ) ກ່ອນ. ເຊິ່ງມີພຣະດຳຣັດທີ່ຊົງໝາຍເຖິງເລື່ອງນີ້ຕຣັສໄວ້ວ່າ —

‘‘Tasmātiha tvaṃ, bhikkhu, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddhaṃ diṭṭhi ca ujukā. Yato kho te, bhikkhu, sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati diṭṭhi ca ujukā. Tato tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne tividhena bhāveyyāsi. Katame cattāro? Idha tvaṃ, bhikkhu, ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Bahiddhā vā kāye…pe… ajjhattabahiddhā vā kāye…pe… dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yato kho tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ tividhena bhāvessasi, tato tuyhaṃ, bhikkhu, yā ratti vā divaso vā āgamissati, vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu, no parihānī’’ti (saṃ. ni. 5.369).

“ເພາະສະນັ້ນ, ດູກ່ອນພິກຂຸ, ເທີງຈົ່ງຊຳຮະເບື້ອງຕົ້ນໃນກຸສົນທັມທັງຫຼາຍໃຫ້ບໍລິສຸດດີໃນພຣະສາສະໜານີ້ເຖີ້ນ. ກໍເບື້ອງຕົ້ນຂອງກຸສົນທັມທັງຫຼາຍແມ່ນຫຍັງ? ຄືສີລທີ່ບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ແລະຄວາມເຫັນທີ່ກົງ. ດູກ່ອນພິກຂຸ, ໃນກາລໃດ ສີລຂອງເທີງຈັກບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ແລະຄວາມເຫັນຈັກກົງ, ໃນກາລນັ້ນ, ດູກ່ອນພິກຂຸ, ເທີງອາໄສສີລ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນສີລແລ້ວ ຈົ່ງຈະເລີນສະຕິປັດຖານ 4 ໂດຍ 3 ປະການເຖີ້ນ. ສະຕິປັດຖານ 4 ຄືອັນໃດແດ່? ດູກ່ອນພິກຂຸ, ໃນພຣະສາສະໜານີ້ ເທີງຈົ່ງເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນກາຍໃນກາຍພາຍໃນຢູ່ ມີຄວາມພຽນເຜົາກິເລດ ມີສັມປະຊັນຍະ ມີສະຕິ ກຳຈັດອະພิຊຊາແລະໂທມະນັດໃນໂລກເສຍໄດ້. (ຈົ່ງເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນກາຍໃນກາຍ) ພາຍນອກ... ທັງພາຍໃນແລະພາຍນອກ... ຈົ່ງເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນທັມໃນທັມທັງຫຼາຍຢູ່ ມີຄວາມພຽນເຜົາກິເລດ ມີສັມປະຊັນຍະ ມີສະຕິ ກຳຈັດອະພິຊຊາແລະໂທມະນັດໃນໂລກເສຍໄດ້. ດູກ່ອນພິກຂຸ, ໃນກາລໃດ ເທີງອາໄສສີລ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນສີລແລ້ວ ຈັກຈະເລີນສະຕິປັດຖານ 4 ເຫຼົ່ານີ້ ໂດຍ 3 ປະການຢ່າງນີ້, ໃນກາລນັ້ນ, ດູກ່ອນພິກຂຸ, ບໍ່ວ່າຣາຕີຫຼືທິວາຈັກມາເຖິງເທີງ, ຄວາມຈະເລີນໃນກຸສົນທັມທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນທີ່ເທີງຫວັງໄດ້, ບໍ່ມີຄວາມເສື່ອມເລີຍ.”

Evaṃ ādikammikakulaputtassa sīlakathāya parikammaṃ kathetvā, arahattapadaṭṭhānaṃ saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ vipassanālakkhaṇaṃ ācikkhati.

ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງການຕຣະກຽມດ້ວຍສີລກະຖາແກ່ກຸລບຸດຜູ້ເປັນອາທິກັມມິກະຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ຈຶ່ງຊົງບອກວິປັດສະນາລັກສະນະ ອັນລະອຽດອ່ອນ ສຸຂຸມ ເປັນສຸຍຍະຕະ ອັນເປັນເຫດໃກ້ໃຫ້ເຖິງພຣະອໍຣະຫັດ.

Parisuddhasīlaṃ pana āraddhavīriyaṃ yuttayogaṃ vipassakaṃ labhitvā, nāssa pubbabhāgapaṭipadaṃ ācikkhati, ujukameva pana arahattapadaṭṭhānaṃ saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ vipassanālakkhaṇaṃ ācikkhati. Ime pañcasatā bhikkhū pubbabhāgapaṭipadaṃ parisodhetvā ṭhitā sudhantasuvaṇṇasadisā suparimajjitamaṇikkhandhasannibhā, eko lokuttaramaggova nesaṃ anāgato. Iti tassāgamanatthāya satthā tesaṃ ajjhāsayaṃ apekkhamāno idaṃ suttaṃ ārabhi.

ແຕ່ເມື່ອຊົງໄດ້ພົບພິກຂຸຜູ້ມີສີລບໍລິສຸດ ມີຄວາມພຽນອັນປາຣົບແລ້ວ ປະກອບຄວາມພຽນໃນກັມມະຖານ ເປັນຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາ, ພຣະອົງຍ່ອມບໍ່ຊົງບອກບຸບພະພາຄປະຕิປະທາແກ່ພິກຂຸຜູ້ນັ້ນ, ແຕ່ຊົງບອກວິປັດສະນາລັກສະນະ ອันລະອຽດອ່ອນ ສຸຂຸມ ເປັນສຸຍຍະຕະ ອັນເປັນເຫດໃກ້ໃຫ້ເຖິງພຣະອໍຣະຫັດ ໂດຍກົງຕາມອັດທະຍາໄສຂອງພວກເພິ່ນ. ພິກຂຸ 500 ຮູບເຫຼົ່ານີ້ ຊຳຮະບຸບພະພາຄປະຕິປະທາໃຫ້ບໍລິສຸດແລ້ວຕັ້ງຢູ່, ເປັນຜູ້ປຽບເໝືອນຄຳຊົມພູນຸດ ແລະປຽບເໝືອນແກ້ວມະນີທີ່ຂັດສີດີແລ້ວ, ເຫຼືອພຽງແຕ່ໂລກຸດຕະຣະມັກຢ່າງດຽວທີ່ຍັງບໍ່ທັນມາເຖິງພວກເພິ່ນ. ພຣະສາດສະດາຊົງເລັງເຫັນອັດທະຍາໄສຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ໂລກຸດຕະຣະມັກນັ້ນມາເຖິງ, ຈຶ່ງຊົງປາຣົບພຣະສູດນີ້.

Tattha [Pg.6] paṭiccasamuppādanti paccayākāraṃ. Paccayākāro hi aññamaññaṃ paṭicca sahite dhamme uppādeti. Tasmā paṭiccasamuppādoti vuccati. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana visuddhimaggato gahetabbo.

ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ປະຕິດຈະສະມຸບປາດ' ໄດ້ແກ່ ປັດຈະຍາການ. ເພາະວ່າ ປັດຈະຍາການ ຍ່ອມອາໄສເຊິ່ງກັນແລະກັນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ທັມທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຮ່ວມກັນເກີດຂຶ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ 'ປະຕິດຈະສະມຸບປາດ'. ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນບົດນີ້, ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍພິດສະດານ ເພິ່ງຖືເອົາຈາກຄຳພີວິສຸດທິມັກ.

Voti ayaṃ vo-saddo paccatta-upayogakaraṇa-sampadāna-sāmivacana-padapūraṇesu dissati. ‘‘Kacci pana vo anuruddhā samaggā sammodamānā’’tiādīsu (ma. ni. 1.326; mahāva. 466) hi paccatte dissati. ‘‘Gacchatha, bhikkhave, paṇāmemi vo’’tiādīsu (ma. ni. 2.157) upayoge. ‘‘Na vo mama santike vatthabba’’ntiādīsu (ma. ni. 2.157) karaṇe. ‘‘Vanapatthapariyāyaṃ vo, bhikkhave, desessāmī’’tiādīsu (ma. ni. 1.190) sampadāne. ‘‘Sabbesaṃ vo, sāriputta, subhāsita’’ntiādīsu (ma. ni. 1.345) sāmivacane. ‘‘Ye hi vo ariyā parisuddhakāyakammantā’’tiādīsu (ma. ni. 1.35) padapūraṇamatte. Idha panāyaṃ sampadāne daṭṭhabbo. Bhikkhaveti patissavena abhimukhībhūtānaṃ puna ālapanaṃ. Desessāmīti desanāpaṭijānanaṃ. Taṃ suṇāthāti taṃ paṭiccasamuppādaṃ taṃ desanaṃ mayā vuccamānaṃ suṇātha.

ຄຳວ່າ 'ໂວ' ນີ້, ສັບວ່າ 'ໂວ' ຍ່ອມປາກົດໃນອັດຖະແຫ່ງ ປັດຈັດຕະ, ອຸປະໂຍຄະ, ກະຣະນະ, ສັມປະທານະ, ສາມີວະຈະນະ ແລະ ປະທະປູຣະນະ. ດັ່ງໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ກັດຈິ ປະນະ ໂວ ອະນຸຣຸດທາ ສະມັກຄາ ສະມໂມທະມານາ' ເປັນຕົ້ນ ປາກົດໃນອັດຖະ ປັດຈັດຕະ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ຄັດສະຖະ, ພິກຂະເວ, ປະນhandling ໂວ' ເປັນຕົ້ນ ປາກົດໃນອັດຖະ ອຸປະໂຍຄະ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ນະ ໂວ ມະມະ ສັນຕິເກ ວັດຖັບພັງ' ເປັນຕົ້ນ ປາກົດໃນອັດຖະ ກະຣະນະ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ວະນະປັດຖະປະຣິຍາຍັງ ໂວ, ພິກຂະເວ, ເທເສດສາມິ' ເປັນຕົ້ນ ປາກົດໃນອັດຖະ ສັມປະທານະ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ສັບເພສັງ ໂວ, ສາຣິປຸດຕະ, ສຸພາສิຕັງ' ເປັນຕົ້ນ ປາກົດໃນອັດຖະ ສາມີວະຈະນະ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ເຍ ຫິ ໂວ ອະຣິຍາ ປະຣິສຸດທະກາຍະກັມມັນຕາ' ເປັນຕົ້ນ ປາກົດໃນອັດຖະ ປະທະປູຣະນະເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນພຣະສູດນີ້ ເພິ່ງເຫັນວ່າ 'ໂວ' ສັບນີ້ ຢູ່ໃນອັດຖະ ສັມປະທານະ. ຄຳວ່າ 'ພິກຂະເວ' ເປັນການຮ້ອງເອີ້ນອີກເທື່ອໜຶ່ງ ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຫັນໜ້າມາຮັບພຣະດຳຣັດດ້ວຍຄວາມເຄົາຣົບ. ຄຳວ່າ 'ເທເສດສາມິ' ເປັນການປະຕິຍານທີ່ຈະສະແດງພຣະທັມມະເທດສະໜາ. ຄຳວ່າ 'ຕັງ ສຸນາຖະ' ຄວາມວ່າ ພວກທ່ານຈົ່ງຟັງພຣະເທດສະໜາທີ່ສະແດງເຖິງປະຕິດຈະສະມຸບປາດນັ້ນ ທີ່ເຮົາກຳລັງຈະກ່າວ.

Sādhukaṃ manasi karothāti ettha pana sādhukaṃ sādhūti ekatthametaṃ. Ayañca sādhusaddo āyācana-sampaṭicchana-sampahaṃsana-sundara-daḷhīkammādīsu dissati. ‘‘Sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū’’tiādīsu (a. ni. 4.257; saṃ. ni. 4.65; 5.381) hi āyācane dissati. ‘‘Sādhu, bhanteti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā’’tiādīsu (ma. ni. 3.86) sampaṭicchane. ‘‘Sādhu sādhu, sāriputtā’’tiādīsu (dī. ni. 3.349) sampahaṃsane.

ໃນບົດວ່າ 'ສາທຸກັງ ມະນະສິ ກະໂຣຖະ' ນີ້, ຄຳວ່າ 'ສາທຸກັງ' ແລະ 'ສາທຸ' ມີອັດຖະດຽວກັນ. ແລະ 'ສາທຸ' ສັບນີ້ ຍ່ອມປາກົດໃນອັດຖະຕ່າງໆ ມີການອ້ອນວອນ, การຮັບຄຳ, ການເຮັດໃຫ້ຮ່າເຣີງ, ຄວາມດີງາມ ແລະ ການເຮັດໃຫ້ໝັ້ນຄົງ ເປັນຕົ້ນ. ດັ່ງໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ສາທຸ ເມ, ພັນເຕ, ພະຄະວາ ສັງຂິດຕະນາ ທັມມັງ ເທເສຕຸ' ເປັນຕົ້ນ ປາກົດໃນອັດຖະ ອ້ອນວອນ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ສາທຸ, ພັນເຕຕິ ໂຂ ໂສ ພິກຂຸ ພະຄະວະໂຕ ພາສິຕັງ ອະພິນັນທິຕວາ ອະນຸໂມທິຕວາ' ເປັນຕົ້ນ ປາກົດໃນອັດຖະ ຮັບຄຳ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ສາທຸ ສາທຸ, ສາຣິປຸດຕະ' ເປັນຕົ້ນ ປາກົດໃນອັດຖະ ເຮັດໃຫ້ຮ່າເຣີງ.

‘‘Sādhu dhammarucī rājā, sādhu paññāṇavā naro;

Sādhu mittānamaddubbho, pāpassa akaraṇaṃ sukha’’nti. –

ດັ່ງໃນຄາຖາວ່າ: 'ພຣະຣາຊາຜູ້ຍິນດີໃນທັມ ເປັນການດີ, ນໍຣະຊົນຜູ້ມີປັນຍາ ເປັນການດີ, ການບໍ່ປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ມິດທັງຫຼາຍ ເປັນການດີ, ການບໍ່ເຮັດບາບທັງປວງ ນຳມາຊຶ່ງຄວາມສຸກ' ດັ່ງນີ້.

Ādīsu (jā. 2.18.101) sundare. ‘‘Tena hi, brāhmaṇa, sādhukaṃ suṇāhī’’tiādīsu (a. ni. 5.192) sādhukasaddoyeva daḷhīkamme āṇattiyantipi vuccati. Idha panāyaṃ ettheva daḷhīkamme āṇattiyā ca attho veditabbo, sundaratthepi vaṭṭati. Daḷhīkaraṇatthena hi ‘‘daḷhaṃ imaṃ dhammaṃ suṇātha, suggahitaṃ gaṇhantā’’, āṇattiatthena ‘‘mama āṇattiyā suṇātha’’ sundaratthena ‘‘sundaramimaṃ bhaddakaṃ dhammaṃ suṇāthā’’ti [Pg.7] etaṃ dīpitaṃ hoti. Manasi karothāti āvajjetha. Samannāharathāti attho. Avikkhittacittā hutvā nisāmetha, citte karothāti adhippāyo.

ໃນປະໂຫຍກເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຕົ້ນ ປາກົດໃນອັດຖະ ດີງາມ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ເຕນະ ຫິ, ພຣາມະນະ, ສາທຸກັງ ສຸນາຫິ' ເປັນຕົ້ນ, ສັບວ່າ 'ສາທຸກັງ' ນັ້ນເອງ ປາກົດໃນອັດຖະ ເຮັດໃຫ້ໝັ້ນຄົງ ເຊິ່ງຮຽກວ່າ ອັດຖະ ບັນຊາ ກໍໄດ້. ແຕ່ໃນພຣະສູດນີ້ ເພິ່ງຊາບອັດຖະແຫ່ງ 'ສາທຸກັງ' ນີ້ໃນອັດຖະ ເຮັດໃຫ້ໝັ້ນຄົງ ແລະອັດຖະ ບັນຊາ ນັ້ນເອງ, ແລະຍັງໃຊ້ໃນອັດຖະ ດີງາມ ໄດ້ອີກດ້ວຍ. ດ້ວຍວ່າ ດ້ວຍອັດຖະ ເຮັດໃຫ້ໝັ້ນຄົງ ຍ່ອມສະແດງຄວາມວ່າ 'ພວກທ່ານຈົ່ງຟັງທັມນີ້ໃຫ້ໝັ້ນຄົງ ຄືກຳນົດຈົດຈຳເອົາໄວ້ໃຫ້ດີ', ດ້ວຍອັດຖະ ບັນຊາ ຍ່ອມສະແດງຄວາມວ່າ 'ພວກທ່ານຈົ່ງຟັງຕາມບັນຊາຂອງເຮົາ', ດ້ວຍອັດຖະ ດີງາມ ຍ່ອມສະແດງຄວາມວ່າ 'ພວກທ່ານຈົ່ງຟັງທັມອັນດີງາມອັນປະເສີດນີ້'. ຄຳວ່າ 'ມະນະສິ ກະໂຣຖະ' ຄວາມວ່າ ຈົ່ງມະນສິການ ຄື ຈົ່ງພິຈາລະນາ ແລະຈົ່ງນ້ອມນຳມາ. ອະທິບາຍວ່າ ຈົ່ງເປັນຜູ້ມີຈິດບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານແລ້ວຟັງ ຈົ່ງເຮັດໄວ້ໃນໃຈ.

Idānettha taṃ suṇāthāti sotindriyavikkhepanivāraṇametaṃ. Sādhukaṃ manasi karothāti manasikāre daḷhīkammaniyojanena manindriyavikkhepanivāraṇaṃ. Purimañcettha byañjanavipallāsagāhanivāraṇaṃ, pacchimaṃ atthavipallāsagāhanivāraṇaṃ. Purimena ca dhammassavane niyojeti, pacchimena sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇūpaparikkhāsu. Purimena ca ‘‘sabyañjano ayaṃ dhammo, tasmā savanīyo’’ti dīpeti, pacchimena ‘‘sāttho, tasmā manasi kātabbo’’ti. Sādhukapadaṃ vā ubhayapadehi yojetvā, ‘‘yasmā ayaṃ dhammo dhammagambhīro ca desanāgambhīro ca, tasmā suṇātha sādhukaṃ. Yasmā atthagambhīro ca paṭivedhagambhīro ca, tasmā sādhukaṃ manasi karothā’’ti evaṃ yojanā veditabbā. Bhāsissāmīti desessāmi. ‘‘Taṃ suṇāthā’’ti ettha paṭiññātaṃ desanaṃ saṃkhittatova na desessāmi, apica kho vitthāratopi naṃ bhāsissāmīti vuttaṃ hoti. Saṅkhepavitthāravācakāni hi etāni padāni. Yathāha vaṅgīsatthero –

ບັດນີ້, ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້, ຄຳວ່າ 'ຕັງ ສຸນາຖະ' ນີ້ ເປັນການຫ້າມຄວາມຟຸ້ງຊ່ານແຫ່ງໂសຕິນຊີ. ຄຳວ່າ 'ສາທຸກັງ ມະນະສິ ກະໂຣຖະ' ເປັນການຫ້າມຄວາມຟຸ້ງຊ່ານແຫ່ງມະນິນຊີ ດ້ວຍການປະກອບຄວາມໝັ້ນຄົງໃນການມະນສິການ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ບົດທຳອິດ ເປັນການປ້ອງກັນການຖືເອົາພະຍັນຊະນະຄາດເຄື່ອນ, ບົດຫຼັງ ເປັນການປ້ອງກັນການຖືເອົາອັດຖະຄາດເຄື່ອນ. ແລະດ້ວຍບົດທຳອິດ ຍ່ອມຊັກຊວນໃນການຟັງທັມ, ດ້ວຍບົດຫຼັງ ຍ່ອມຊັກຊວນໃນການຊົງຈຳແລະການພິຈາລະນາທັມທີ່ໄດ້ຟັງແລ້ວ. ດ້ວຍບົດທຳອິດ ຍ່ອມສະແດງວ່າ 'ທັມນີ້ປະກອບດ້ວຍພະຍັນຊະນະ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນຟັງ', ດ້ວຍບົດຫຼັງ ຍ່ອມສະແດງວ່າ 'ທັມນີ້ປະກອບດ້ວຍອັດຖະ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນໃສ່ໃຈ'. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເອົາບົດວ່າ 'ສາທຸກັງ' ໄປປະກອບເຂົ້າກັບທັງສອງບົດ ຈະໄດ້ຄວາມວ່າ 'ເພາະທັມນີ້ມີຄວາມເລິກເຊິ່ງໂດຍທັມ ແລະເລິກເຊິ່ງໂດຍເທດສະໜາ ເພາະສະນັ້ນ ພວກທ່ານຈົ່ງຟັງໃຫ້ດີ. ເພາະທັມນີ້ມີຄວາມເລິກເຊິ່ງໂດຍອັດຖະ ແລະເລິກເຊິ່ງໂດຍປະຕິເວດ ເພາະສະນັ້ນ ພວກທ່ານຈົ່ງໃສ່ໃຈໃຫ້ດີ' ເພິ່ງຊາບການປະກອບຄວາມຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ພາສິສສາມິ' ຄວາມວ່າ ເຮົາຈັກສະແດງ. ຄຳວ່າ 'ຕັງ ສຸນາຖະ' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາຈະບໍ່ສະແດງພຣະເທດສະໜາທີ່ຮັບປະຕິຍານໄວ້ນັ້ນໂດຍຫຍໍ້ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເຮົາຈັກກ່າວພຣະເທດສະໜານັ້ນໂດຍພິດສະດານອີກດ້ວຍ. ເພາະວ່າ ບົດເຫຼົ່ານີ້ເປັນບົດສະແດງທັງຄວາມຫຍໍ້ແລະຄວາມລະອຽດ. ດັ່ງທີ່ພຣະວັງຄີສະເຖຣະກ່າວໄວ້ວ່າ —

‘‘Saṃkhittenapi deseti, vitthārenapi bhāsati;

Sāḷikāyiva nigghoso, paṭibhānaṃ udīrayī’’ti. (saṃ. ni. 1.214;

theragā. 1241);

“ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງໂດຍຫຍໍ້ກໍມີ, ຊົງກ່າວໂດຍພິດສະດານກໍມີ, ພຣະສຸຣະສຽງຂອງພຣະອົງໄພເລາະດັ່ງສຽງນົກສາລິກາ ຊົງເປັ່ງພຣະປະຕິພານອອກໄປ” ດັ່ງນີ້.

Evaṃ vutte ussāhajātā hutvā evaṃ, bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ satthu vacanaṃ sampaṭicchiṃsu, paṭiggahesunti vuttaṃ hoti.

ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມອຸດສາຫະເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງທູນຮັບພຣະດຳຣັດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວ່າ 'ຢ່າງນັ້ນ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ' ຄວາມວ່າ ພວກເພິ່ນຮັບພຣະດຳຣັດຂອງພຣະສາດສະດາດ້ວຍຄວາມເຄົາຣົບ ນ້ອມຮັບເອົາໄວ້.

Atha nesaṃ bhagavā etadavoca – etaṃ idāni vattabbaṃ ‘‘katamo ca, bhikkhave, paṭiccasamuppādo’’tiādiṃ sakalaṃ suttaṃ avoca. Tattha katamo ca, bhikkhave, paṭiccasamuppādoti kathetukamyatāpucchā. Pañcavidhā hi pucchā adiṭṭhajotanāpucchā diṭṭhasaṃsandanāpucchā vimaticchedanāpucchā anumatipucchā kathetukamyatāpucchāti, tāsaṃ idaṃ nānattaṃ –

ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕຣັດຄຳນີ້ແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ — ພຣະອົງໄດ້ຕຣັດພຣະສູດທັງໝົດ ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຄຳທີ່ຄວນກ່າວໃນບັດນັ້ນວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍປະຕິດຈະສະມຸບປາດແມ່ນຫຍັງ'. ໃນບົດນັ້ນ, ບົດວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍປະຕິດຈະສະມຸບປາດແມ່ນຫຍັງ' ນີ້ ເປັນ ກະເຖຕຸກັມຍະຕາປຸດສາ. ເພາະວ່າ ຄຳຖາມມີ 5 ປະການ ຄື: ອະທິດຖະໂຊຕະນາປຸດສາ, ทິດຖະສັງສັນທະນາປຸດສາ, ວິມະຕິສເສທະນາປຸດສາ, ອະນຸມະຕິປຸດສາ ແລະ ກະເຖຕຸກັມຍະຕາປຸດສາ. ຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງຄຳຖາມເຫຼົ່ານັ້ນ ມີດັ່ງນີ້ —

Katamā adiṭṭhajotanā pucchā (mahāni. 150; cūḷani. puṇṇakamāṇavapucchāniddesa 12)? Pakatiyā lakkhaṇaṃ aññātaṃ hoti adiṭṭhaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ. Tassa ñāṇāya dassanāya [Pg.8] tulanāya tīraṇāya vibhūtāya vibhāvanatthāya pañhaṃ pucchati. Ayaṃ adiṭṭhajotanāpucchā.

ອະທິດຖະໂຊຕະນາປຸດສາ ເປັນແນວໃດ? ຄືໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ລັກສະນະຍັງບໍ່ທັນຮູ້ ບໍ່ທັນເຫັນ ບໍ່ທັນໄດ້ພິຈາລະນາ ບໍ່ທັນໄດ້ຕັດສິນ ບໍ່ທັນປາກົດແຈ້ງ ບໍ່ທັນເຮັດໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງດ້ວຍຍານ. ບຸກຄົນຍ່ອມຖາມບັນຫາ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ ເພື່ອໃຫ້ເຫັນ ເພື່ອໃຫ້ພິຈາລະນາ ເພື່ອໃຫ້ຕັດສິນ ເພື່ອໃຫ້ປາກົດແຈ້ງ ແລະເພື່ອເຮັດໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງຊຶ່ງລັກສະນະນັ້ນ. ນີ້ຮຽກວ່າ ອະທິດຖະໂຊຕະນາປຸດສາ.

Katamā diṭṭhasaṃsandanāpucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ tulitaṃ tīritaṃ vibhūtaṃ vibhāvitaṃ. So aññehi paṇḍitehi saddhiṃ saṃsandanatthāya pañhaṃ pucchati. Ayaṃ diṭṭhasaṃsandanāpucchā.

ທິດຖະສັງສັນທະນາປຸດສາ ເປັນແນວໃດ? ຄືໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ລັກສະນະໄດ້ຮູ້ແລ້ວ ເຫັນແລ້ວ ພິຈາລະນາແລ້ວ ຕັດສິນແລ້ວ ປາກົດແຈ້ງແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງແລ້ວດ້ວຍຍານ. ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມຖາມບັນຫາ ເພື່ອສົນທະນາປຽບທຽບກັບບັນດິດຄົນອື່ນໆ. ນີ້ຮຽກວ່າ ທິດຖະສັງສັນທະນາປຸດສາ.

Katamā vimaticchedanāpucchā? Pakatiyā saṃsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto – ‘‘evaṃ nu kho, na nu kho, kathaṃ nu kho’’ti, so vimaticchedanatthāya pañhaṃ pucchati, ayaṃ vimaticchedanāpucchā.

ວິມະຕິສເສທະນາປຸດສາ ເປັນແນວໃດ? ຄືໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ບຸກຄົນຕົກໄປໃນຄວາມສົງໄສ ຕົກໄປໃນຄວາມເຄືອບແຄງ ມີຄວາມລັງເລໃຈວ່າ 'ເປັນຢ່າງນີ້ຫຼືບໍ່ໜໍ, ບໍ່ເປັນຢ່າງນີ້ຫຼືໜໍ, ເປັນຢ່າງໃດກັນແທ້ໜໍ'. ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມຖາມບັນຫາ ເພື່ອຕັດຄວາມສົງໄສນັ້ນເສຍ. ນີ້ຮຽກວ່າ ວິມະຕິສເສທະນາປຸດສາ.

Katamā anumatipucchā? Bhagavā bhikkhūnaṃ anumatiyā pañhaṃ pucchati – ‘‘taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti, aniccaṃ, bhante. Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vāti, dukkhaṃ, bhante. Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘‘etaṃ mama esohamasmi eso me attā’’ti, no hetaṃ bhanteti (saṃ. ni. 3.79). Ayaṃ anumatipucchā.

ອະນຸມະຕິປຸດສາ ເປັນແນວໃດ? ຄືພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຖາມບັນຫາ ເພື່ອຂໍຄວາມເຫັນພ້ອມຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ: 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກທ່ານຄິດເຫັນແນວໃດ, ຮູບທ່ຽງຫຼືບໍ່ທ່ຽງ?' ພິກຂຸທັງຫຼາຍທູນວ່າ 'ບໍ່ທ່ຽງ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ'. 'ກໍສິ່ງໃດບໍ່ທ່ຽງ ສິ່ງນັ້ນເປັນທຸກຫຼືເປັນສຸກ?' 'ເປັນທຸກ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ'. 'ກໍສິ່ງໃດບໍ່ທ່ຽງ ເປັນທຸກ ມີຄວາມແປປວນເປັນທັມມະດາ ຄວນຫຼືທີ່ຈະຕາມເຫັນສິ່ງນັ້ນວ່າ ນັ້ນຂອງເຮົາ, ເຮົາເປັນນັ້ນ, ນັ້ນເປັນອັດຕາຂອງເຮົາ?' 'ບໍ່ຄວນເຫັນຢ່າງນັ້ນເລີຍ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ'. ນີ້ຮຽກວ່າ ອະນຸມະຕິປຸດສາ.

Katamā kathetukamyatāpucchā? Bhagavā bhikkhūnaṃ kathetukamyatāya pañhaṃ pucchati – ‘‘cattārome, bhikkhave, satipaṭṭhānā. Katame cattāro’’ti? Ayaṃ kathetukamyatāpucchāti.

ກະເຖຕຸກັມຍະຕາປຸດສາ ເປັນແນວໃດ? ຄືພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຖາມບັນຫາ ເພາະຊົງໃຄ່ຈັກສະແດງແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ: 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສະຕິປັດຖານ 4 ເຫຼົ່ານີ້ມີຢູ່. ສະຕິປັດຖານ 4 ຄືອັນໃດແດ່?' ນີ້ຮຽກວ່າ ກະເຖຕຸກັມຍະຕາປຸດສາ.

Tattha buddhānaṃ purimā tisso pucchā natthi. Kasmā? Buddhānañhi tīsu addhāsu kiñci saṅkhataṃ addhāvimuttaṃ vā asaṅkhataṃ adiṭṭhaṃ ajotitaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ nāma natthi. Tena nesaṃ adiṭṭhajotanāpucchā natthi. Yaṃ pana bhagavatā attano ñāṇena paṭividdhaṃ, tassa aññena samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā saddhiṃ saṃsandanakiccaṃ natthi. Tenassa diṭṭhasaṃsandanāpucchā natthi. Yasmā panesa akathaṃkathī tiṇṇavicikiccho sabbadhammesu vihatasaṃsayo. Tenassa vimaticchedanāpucchā natthi. Itarā pana dve pucchā bhagavato atthi. Tāsu ayaṃ kathetukamyatā pucchāti veditabbā.

ໃນຄຳຖາມ 5 ປະການນັ້ນ, ຄຳຖາມ 3 ປະການທຳອິດ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ສິ່ງໃດໜຶ່ງທີ່ເປັນສັງຂະຕະ ຫຼືອະສັງຂະຕະອັນພົ້ນແລ້ວຈາກກາລ 3 ທີ່ພຣະพຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍບໍ່ຊົງເຫັນ ບໍ່ຊົງເຮັດໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງ ບໍ່ຊົງພິຈາລະນາ ບໍ່ຊົງຕັດສິນ ບໍ່ປາກົດແຈ້ງ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງດ້ວຍຍານໃນກາລທັງ 3 ນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ອະທິດຖະໂຊຕະນາປຸດສາ ຈຶ່ງບໍ່ມີແກ່ພຣະອົງ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ທັມໃດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງແທງຕະຫຼອດແລ້ວດ້ວຍຍານຂອງພຣະອົງເອງ, ກິດທີ່ຈະຕ້ອງສົນທະນາປຽບທຽບທັມນັ້ນກັບສະມະນະ, ພຣາມ, ເທວະດາ, ມານ ຫຼືພຣົມຄົນອື່ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທິດຖະສັງສັນທະນາປຸດສາ ຈຶ່ງບໍ່ມີແກ່ພຣະອົງ. ແລະເພາະພຣະອົງຊົງເປັນຜູ້ໝົດຄວາມສົງໄສ ຂ້າມພົ້ນຄວາມເຄືອບແຄງແລ້ວ ມີຄວາມສົງໄສອັນກຳຈັດໄດ້ແລ້ວໃນທັມທັງປວງ, ເພາະສະນັ້ນ ວິມະຕິສເສທະນາປຸດສາ ຈຶ່ງບໍ່ມີແກ່ພຣະອົງ. ສ່ວນຄຳຖາມອີກ 2 ປະການທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມມີແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ໃນຄຳຖາມ 2 ປະການນັ້ນ, ເພິ່ງຊາບວ່າ ຄຳຖາມນີ້ເປັນ ກະເຖຕຸກັມຍະຕາປຸດສາ.

Idāni tāva pucchāya puṭṭhaṃ paccayākāraṃ vibhajanto avijjāpaccayā, bhikkhave, saṅkhārātiādimāha. Ettha ca yathā nāma ‘‘pitaraṃ kathessāmī’’ti āraddho [Pg.9] ‘‘tissassa pitā soṇassa pitā’’ti paṭhamataraṃ puttampi katheti, evameva bhagavā paccayaṃ kathetuṃ āraddho ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādinā nayena saṅkhārādīnaṃ paccaye avijjādidhamme kathento paccayuppannampi kathesi. Āhāravaggassa pana pariyosāne ‘‘paṭiccasamuppādañca vo, bhikkhave, desessāmi paṭiccasamuppanne ca dhamme’’ti (saṃ. ni. 2.20) ubhayaṃ ārabhitvā ubhayampi kathesi. Idāni avijjāpaccayā saṅkhārātiādīsu pana avijjā ca sā paccayo cāti avijjāpaccayo. Tasmā avijjāpaccayā saṅkhārā sambhavantīti iminā nayena attho veditabbo. Ayamettha saṅkhepo, vitthārena pana sabbākārasampannā anulomapaṭiccasamuppādakathā visuddhimagge kathitā, tasmā sā tattha kathitavaseneva gahetabbā.

ບັດນີ້, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງຈຳແນກປັດຈະຍາການທີ່ຊົງຖາມດ້ວຍຄຳຖາມນັ້ນ, ຈຶ່ງຕຣັດຄຳວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເພາະອະວິຊຊາເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີສັງຂານທັງຫຼາຍ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນີ້, ປຽບເໝືອນບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງໃຈວ່າ 'ເຮົາຈັກກ່າວເຖິງບິດາ' ແລ້ວກ່າວເຖິງບຸດກ່ອນວ່າ 'ບິດາຂອງຕິດສະ, ບິດາຂອງໂສນະ' ຢ່າງໃດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງປາຣົບຈະສະແດງປັດໄຈ ກໍຊົງສະແດງປັດຈະຍຸບປັນນະໄປພ້ອມກັນ ໂດຍຊົງສະແດງທັມມີອະວິຊຊາເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນປັດໄຈຂອງສັງຂານທັງຫຼາຍ ໂດຍນັຍວ່າ 'ເພາະອະວິຊຊາເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີສັງຂານທັງຫຼາຍ' ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນັ້ນ. ແຕ່ໃນຕອນທ້າຍຂອງອາຫາຣະວັກ, ພຣະອົງຊົງປາຣົບທັງສອງຢ່າງວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາຈັກສະແດງປະຕິດຈະສະມຸບປາດ ແລະທັມທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຈາກປະຕິດຈະສະມຸບປາດແກ່ພວກທ່ານ' ແລ້ວຈຶ່ງຊົງສະແດງທັງສອງຢ່າງນັ້ນ. ບັດນີ້, ໃນຄຳວ່າ 'ເພາະອະວິຊຊາເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີສັງຂານທັງຫຼາຍ' ເປັນຕົ້ນ, ອະວິຊຊານັ້ນດ້ວຍ ເປັນປັດໄຈດ້ວຍ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະວິຊຊາປັດຈະຍະ'. ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍນັຍນີ້ວ່າ 'ເພາະອະວິຊຊາເປັນປັດໄຈ ສັງຂານທັງຫຼາຍຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ'. ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນບົດນີ້, ສ່ວນອະນຸໂລມປະຕິດຈະສະມຸບປາດກະຖາ ອັນສົມບູນດ້ວຍອາການທັງປວງໂດຍລະອຽດ ເຮົາໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ, ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ງຖືເອົາຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກນັ້ນເຖີ້ນ.

Paṭilomakathāyaṃ pana avijjāya tvevāti avijjāya tu eva. Asesavirāganirodhāti virāgasaṅkhātena maggena asesanirodhā. Saṅkhāranirodhoti saṅkhārānaṃ anuppādanirodho hoti. Evaṃnirodhānaṃ pana saṅkhārānaṃ nirodhā viññāṇādīnañca nirodhā nāmarūpādīni niruddhāniyeva hontīti dassetuṃ saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhotiādīni vatvā, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotīti āha. Tattha kevalassāti sakalassa, suddhassa vā, sattavirahitassāti attho. Dukkhakkhandhassāti dukkharāsissa. Nirodho hotīti anuppādo hoti. Iti bhagavā anulomato dvādasahi padehi vaṭṭakathaṃ kathetvā tameva vaṭṭaṃ vinivaṭṭetvā paṭilomato dvādasahi padehi vivaṭṭaṃ kathento arahattena desanāya kūṭaṃ gaṇhi. Desanāpariyosāne te pañcasatā āraddhavipassakā ugghaṭitaññūpuggalā sūriyarasmisamphuṭṭhāni paripākagatāni padumāni viya saccāni bujjhitvā arahattaphale patiṭṭhahiṃsu.

ແຕ່ໃນປະຕິໂລມກະຖາ (ເທດສະໜາແບບຍ້ອນກັບ) ບົດວ່າ "avijjāya tveva" ຄວາມວ່າ ເພາະຄວາມດັບໂດຍບໍ່ເຫຼືອດ້ວຍວິຣາຄະແຫ່ງອະວິຊານັ້ນແລ ຄື "avijjāya tu eva" (ແຫ່ງອະວິຊານັ້ນແລ). ບົດວ່າ "asesavirāganirodhā" ຄື ຄວາມດັບສະໜິດໂດຍບໍ່ເຫຼືອດ້ວຍມັກອັນກ່າວຄືວິຣາຄະ. ບົດວ່າ "saṅkhāranirodho" ຄື ຄວາມດັບໂດຍຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກແຫ່ງສັງຂານທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງສັງຂານທັງຫຼາຍທີ່ດັບໄປຢ່າງນີ້ ແລະເພາະຄວາມດັບແຫ່ງວິນຍານເປັນຕົ້ນ ນາມຮູບເປັນຕົ້ນຈຶ່ງດັບໄປຢ່າງແທ້ຈິງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ "saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho" (ເພາະສັງຂານດັບ ວິນຍານຈຶ່ງດັບ) ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຕັດວ່າ "evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti" (ຄວາມດັບແຫ່ງກອງທຸກທັງສິ້ນນີ້ ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້). ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ "kevalassa" ໄດ້ແກ່ ທັງສິ້ນ (sakalassa) ຫຼືວ່າ ບໍລິສຸດລ້ວນໆ (suddhassa - ບໍ່ປົນດ້ວຍສຸກເປັນຕົ້ນ) ຫຼືວ່າ ປາສະຈາກສັດບຸກຄົນ (sattavirahitassa) ນີ້ຄືອັດຖະ. ບົດວ່າ "dukkhakkhandhassa" ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກອງທຸກ (dukkharāsissa). ບົດວ່າ "nirodho hoti" ຄື ຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ (anuppādo hoti). ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງວັດຕະກະຖາ (ເທດສະໜາເລື່ອງວັດຕະ) ດ້ວຍບົດ ໑໒ ໂດຍອະນຸໂລມຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຊົງຜັນກັບວັດຕະນັ້ນເອງ ສະແດງວິວັດຕະ (ຄວາມປາສະຈາກວັດຕະ) ດ້ວຍບົດ ໑໒ ໂດຍປະຕິໂລມ ເມື່ອຊົງສະແດງຢູ່ ໄດ້ຊົງຖືເອົາຍອດແຫ່ງເທດສະໜາດ້ວຍພຣະອໍຣະຫັດ. ໃນເວລາຈົບເທດສະໜາ ພຣະພິກຂຸ ໕໐໐ ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ມີວິປັດສະນາອັນປາຣົບແລ້ວ ເປັນອຸກຄະຕິຕັນຍູປຸກຄົນ ໄດ້ຕັດສະຮູ້ສັດຈະທັງຫຼາຍ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນອໍຣະຫັດຕະຜົນ ປຽບເໝືອນດອກບົວທັງຫຼາຍທີ່ແກ່ຮອບແລ້ວ ໄດ້ຮັບແສງອາທິດແລ້ວເບັ່ງບານຢູ່ ສະນັ້ນ.

Idamavoca bhagavāti idaṃ vaṭṭavivaṭṭavasena sakalasuttaṃ bhagavā avoca. Attamanā te bhikkhūti tuṭṭhacittā te pañcasatā khīṇāsavā bhikkhū. Bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti karavīkarutamañjunā kaṇṇasukhena paṇḍitajanahadayānaṃ amatābhisekasadisena brahmassarena bhāsato bhagavato [Pg.10] vacanaṃ abhinandiṃsu, anumodiṃsu ceva sampaṭicchiṃsu cāti attho. Tenetaṃ vuccati –

ບົດວ່າ "idamavoca bhagavā" ຄວາມວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກໄດ້ຕັດພຣະສູດທັງສິ້ນນີ້ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງວັດຕະແລະວິວັດຕະ. ບົດວ່າ "attamanā te bhikkhū" ໄດ້ແກ່ ພຣະພິກຂຸ ໕໐໐ ຮູບ ຜູ້ເປັນພຣະຂີນາສົບເຫຼົ່ານັ້ນ ມີໃຈຍິນດີແລ້ວ. ບົດວ່າ "bhagavato bhāsitaṃ abhinandun" ຄວາມວ່າ ໄດ້ເພີດເພີນ ຍິນດີ ແລະຮັບຮອງເອົາພຣະດໍາຣັດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ຜູ້ຊົງສະແດງຢູ່ດ້ວຍພຣະພຣົມມະສຽງ ອັນໄພເລາະປານສຽງຮ້ອງແຫ່ງນົກກາຣະວິກ ອັນສະບາຍຫູ ປຽບເໝືອນການຫົດສົງດ້ວຍນໍ້າອະມະລິດແກ່ຫົວໃຈຂອງບັນດິດທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຄໍາອະນຸກີຕິນີ້ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ -

‘‘Subhāsitaṃ sulapitaṃ, sādhu sādhūti tādino;

Anumodamānā sirasā, sampaṭicchiṃsu bhikkhavo’’ti.

"ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເມື່ອອະນຸໂມທະນາວ່າ 'ດີລະ ດີລະ' ຕໍ່ພຣະພາສິດອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ (ຜູ້ຄົງທີ່) ຕັດໄວ້ດີແລ້ວ ກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ນ້ອມຮັບເອົາດ້ວຍສຽນເກົ້າ" ດັ່ງນີ້.

Paṭhamapaṭiccasamuppādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາພຣະສູດວ່າດ້ວຍປະຕິຈະສະມຸບປາດທີໜຶ່ງ ຈົບແລ້ວ.

2. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາພຣະສູດວ່າດ້ວຍວິພັງ (ວິພັງຄະສູດວັນນະນາ)

2. Dutiyepi vuttanayeneva suttanikkhepo veditabbo. Ayaṃ pana viseso – paṭhamaṃ ugghaṭitaññūpuggalānaṃ vasena saṅkhepato dassitaṃ, idaṃ vipañcitaññūnaṃ vasena vitthāratoti. Imasmiñca pana sutte catasso vallihārakapurisūpamā vattabbā, tā visuddhimagge vuttā eva. Yathā hi vallihārako puriso valliyā aggaṃ disvā tadanusārena mūlaṃ pariyesanto taṃ disvā valliṃ mūle chetvā ādāya kamme upaneyya, evaṃ bhagavā vitthāradesanaṃ desento paṭiccasamuppādassa aggabhūtā jarāmaraṇā paṭṭhāya yāva mūlabhūtaṃ avijjāpadaṃ, tāva desanaṃ āharitvā puna vaṭṭavivaṭṭaṃ desento niṭṭhapesi.

໒. ແມ່ນໃນພຣະສູດທີສອງ ພຶງຊາບການຕັ້ງພຣະສູດໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນພຣະສູດທີໜຶ່ງນັ້ນແລ. ແຕ່ມີຂໍ້ແປກດັ່ງນີ້: ພຣະສູດທີໜຶ່ງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງໂດຍຫຍໍ້ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງອຸກຄະຕິຕັນຍູປຸກຄົນ, ສ່ວນພຣະສູດນີ້ ຊົງສະແດງໂດຍພິສະດານ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງວິປັນຈິຕັນຍູປຸກຄົນ. ແລະໃນພຣະສູດນີ້ ພຶງກ່າວອຸປະມາ ໔ ປະການ ດ້ວຍຊາຍຜູ້ຫາເຄືອໄມ້, ອຸປະມາເຫຼົ່ານັ້ນ ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄໍາພີວິສຸດທິມັກ. ດ້ວຍວ່າ ປຽບເໝືອນຊາຍຜູ້ຫາເຄືອໄມ້ ເຫັນປາຍເຄືອໄມ້ແລ້ວ ສືບຄົ້ນຫາເຫງົ້າຕາມລໍາດັບແຫ່ງເຄືອໄມ້ນັ້ນ ເມື່ອເຫັນເຫງົ້ານັ້ນແລ້ວ ກໍຕັດເຄືອໄມ້ທີ່ເຫງົ້າ ແລ້ວຖືເອົາໄປໃຊ້ໃນການງານ ສະນັ້ນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ເມື່ອຊົງສະແດງເທດສະໜາໂດຍພິສະດານ ກໍຊົງນໍາເທດສະໜາມາຕັ້ງແຕ່ຊະລາມໍຣະນະ ອັນເປັນຍອດແຫ່ງປະຕິຈະສະມຸບປາດ ຕະຫຼອດຮອດອະວິຊາບົດ ອັນເປັນເຫງົ້າ, ແລ້ວຊົງສະແດງວັດຕະແລະວິວັດຕະອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ຈຶ່ງຊົງໃຫ້ຈົບເທດສະໜາ.

Tatrāyaṃ jarāmaraṇādīnaṃ vitthāradesanāya atthanicchayo – jarāmaraṇaniddese tāva tesaṃ tesanti ayaṃ saṅkhepato anekesaṃ sattānaṃ sādhāraṇaniddesoti viññātabbo. Yā devadattassa jarā, yā somadattassāti evañhi divasampi kathentassa neva sattā pariyādānaṃ gacchanti. Imehi pana dvīhi padehi na koci satto apariyādinno hoti. Tasmā vuttaṃ, ‘‘ayaṃ saṅkhepato anekesaṃ sattānaṃ sādhāraṇaniddeso’’ti. Tamhi tamhīti ayaṃ gatijātivasena anekesaṃ sattanikāyānaṃ sādhāraṇaniddeso. Sattanikāyeti sādhāraṇaniddesena niddiṭṭhassa sarūpanidassanaṃ. Jarā jīraṇatātiādīsu pana jarāti sabhāvaniddeso. Jīraṇatāti ākāraniddeso. Khaṇḍiccantiādayo tayo kālātikkame kiccaniddesā, pacchimā dve pakatiniddesā. Ayañhi jarāti iminā padena sabhāvato dīpitā, tenassāyaṃ sabhāvaniddeso[Pg.11]. Jīraṇatāti iminā ākārato, tenassāyaṃ ākāraniddeso. Khaṇḍiccanti iminā kālātikkame dantanakhānaṃ khaṇḍitabhāvakaraṇakiccato. Pāliccanti iminā kesalomānaṃ palitabhāvakaraṇakiccato. Valittacatāti iminā maṃsaṃ milāpetvā tacavalibhāvakaraṇakiccato dīpitā. Tenassā ime khaṇḍiccantiādayo tayo kālātikkame kiccaniddesā. Tehi imesaṃ vikārānaṃ dassanavasena pākaṭībhūtā pākaṭajarā dassitā. Yatheva hi udakassa vā vātassa vā aggino vā tiṇarukkhādīnaṃ saṃbhaggapalibhaggatāya vā jhāmatāya vā gatamaggo pākaṭo hoti, na ca so gatamaggo tāneva udakādīni, evameva jarāya dantādīsu khaṇḍiccādivasena gatamaggo pākaṭo, cakkhuṃ ummīletvāpi gayhati na ca khaṇḍiccādīneva jarā. Na hi jarā cakkhuviññeyyā hoti.

ໃນພຣະສູດນັ້ນ ການວິນິດໄສອັດຖະແຫ່ງເທດສະໜາໂດຍພິສະດານ ມີຊະລາມໍຣະນະເປັນຕົ້ນ ດັ່ງນີ້: ກ່ອນອື່ນ ໃນຊະລາມໍຣະນະນິເທດ ບົດວ່າ "tesaṃ tesaṃ" (ແຫ່ງສັດເຫຼົ່ານັ້ນໆ) ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນການສະແດງທົ່ວໄປແກ່ສັດທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກໂດຍຫຍໍ້. ດ້ວຍວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະຊົງສະແດງຕະຫຼອດທັງວັນວ່າ "ຄວາມແກ່ຂອງນາຍເທວະທັດ, ຄວາມແກ່ຂອງນາຍໂສມະທັດ" ດັ່ງນີ້ ສັດທັງຫຼາຍກໍບໍ່ເຖິງຄວາມສິ້ນສຸດ. ແຕ່ດ້ວຍສອງບົດນີ້ ບໍ່ມີສັດຄົນໃດເລີຍທີ່ບໍ່ຖືກກວມເອົາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ນີ້ເປັນການສະແດງທົ່ວໄປແກ່ສັດທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກໂດຍຫຍໍ້". ບົດວ່າ "tamhi tamhi" (ໃນໝູ່ສັດນັ້ນໆ) ນີ້ ເປັນການສະແດງທົ່ວໄປແກ່ໝູ່ສັດເປັນອັນມາກ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງຄະຕິແລະກໍາເນີດ. ບົດວ່າ "sattanikāye" (ໃນໝູ່ສັດ) ເປັນການສະແດງຮູບຮ່າງລັກສະນະຂອງໝູ່ສັດທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ໂດຍທົ່ວໄປ. ແຕ່ໃນບົດມີ "jarā jīraṇatā" ເປັນຕົ້ນ ບົດວ່າ "jarā" (ຄວາມແກ່) ເປັນການສະແດງສະພາວະ (sabhāvaniddeso). ບົດວ່າ "jīraṇatā" (ຄວາມຄໍ່າຄ່າ) ເປັນການສະແດງອາການ (ākāraniddeso). ບົດ ໓ ບົດ ມີ "khaṇḍiccaṃ" (ຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນການສະແດງກິດຈະການງານໃນເວລາທີ່ກ່ວງເລີຍໄວ (kiccaniddesā), ສອງບົດສຸດທ້າຍ ເປັນການສະແດງປົກກະຕິ (pakatiniddesā). ດ້ວຍວ່າ ຄວາມແກ່ນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງໂດຍສະພາວະດ້ວຍບົດວ່າ "jarā" ນີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດນີ້ຈຶ່ງເປັນການສະແດງສະພາວະຂອງຄວາມແກ່ນັ້ນ. ຊົງສະແດງໂດຍອາການດ້ວຍບົດວ່າ "jīraṇatā", ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດນີ້ຈຶ່ງເປັນການສະແດງອາການຂອງຄວາມແກ່ນັ້ນ. ຊົງສະແດງດ້ວຍບົດວ່າ "khaṇḍiccaṃ" ໂດຍກິດຈະການງານທີ່ເຮັດໃຫ້ແຂ້ວແລະເລັບຫຼຸ້ຍຫ້ຽນໃນເວລາທີ່ກ່ວງເລີຍໄວ. ຊົງສະແດງດ້ວຍບົດວ່າ "pāliccaṃ" ໂດຍກິດຈະການງານທີ່ເຮັດໃຫ້ຜົມແລະຂົນຫງອກ. ຊົງສະແດງດ້ວຍບົດວ່າ "valittacatā" ໂດຍກິດຈະການງານທີ່ເຮັດໃຫ້ເນື້ອຫ່ຽວແຫ້ງແລ້ວເກີດມີຮອຍຫ່ຽວຍານທີ່ໜັງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດ ໓ ບົດ ມີ "khaṇḍiccaṃ" ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງເປັນການສະແດງກິດຈະການງານໃນເວລາທີ່ກ່ວງເລີຍໄວຂອງຄວາມແກ່ນັ້ນ. ດ້ວຍບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອົງຊົງສະແດງຄວາມແກ່ອັນປາກົດຊັດ ທີ່ປາກົດຂຶ້ນໂດຍການເຫັນຄວາມແປປວນເຫຼົ່ານີ້. ດ້ວຍວ່າ ປຽບເໝືອນທາງເດີນຂອງນໍ້າກໍດີ, ຂອງລົມກໍດີ, ຂອງໄຟກໍດີ ຍ່ອມປາກົດຊັດ ເພາະຄວາມຫັກໂຄ່ນແຫ່ງຫຍ້າແລະຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ຫຼືເພາະຄວາມໄໝ້ເກີມ, ແຕ່ທາງເດີນນັ້ນບໍ່ແມ່ນນໍ້າເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ສະນັ້ນ, ທາງເດີນຂອງຄວາມແກ່ໃນແຂ້ວເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາກົດຊັດໂດຍຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນເປັນຕົ້ນ, ເຖິງແມ່ນຈະມຶນຕາເບິ່ງກໍເຫັນໄດ້ ແຕ່ຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນເປັນຕົ້ນນັ້ນບໍ່ແມ່ນຄວາມແກ່ເອງ. ດ້ວຍວ່າ ຄວາມແກ່ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຈະຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ.

Āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripākoti imehi pana padehi kālātikkameyeva abhibyattāya āyukkhaya-cakkhādiindriya-paripākasaññitāya pakatiyā dīpitā. Tenassime pacchimā dve pakatiniddesāti veditabbā. Tattha yasmā jaraṃ pattassa āyu hāyati, tasmā jarā ‘‘āyuno saṃhānī’’ti phalūpacārena vuttā. Yasmā ca daharakāle suppasannāni sukhumampi attano visayaṃ sukheneva gaṇhanasamatthāni cakkhādīni indriyāni jaraṃ pattassa paripakkāni āluḷitāni avisadāni, oḷārikampi attano visayaṃ gahetuṃ asamatthāni honti, tasmā ‘‘indriyānaṃ paripāko’’ti phalūpacāreneva vuttā.

ສ່ວນດ້ວຍບົດເຫຼົ່ານີ້ວ່າ "āyuno saṃhāni" (ຄວາມເສື່ອມອາຍຸ) ແລະ "indriyānaṃ paripāko" (ຄວາມແກ່ຮອບແຫ່ງອິນຊີທັງຫຼາຍ) ພຣະອົງຊົງສະແດງປົກກະຕິຂອງຄວາມແກ່ ທີ່ຮູ້ກັນວ່າຄວາມສິ້ນອາຍຸແລະຄວາມແກ່ຮອບແຫ່ງອິນຊີມີຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນ ອັນປາກົດຊັດເຈນໃນເວລາທີ່ກ່ວງເລີຍໄວນັ້ນແລ. ເພາະເຫດນັ້ນ ສອງບົດສຸດທ້າຍນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນການສະແດງປົກກະຕິຂອງຄວາມແກ່ນັ້ນ. ໃນສອງບົດນັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ອາຍຸຂອງຜູ້ເຖິງຄວາມແກ່ຍ່ອມເສື່ອມຖອຍ ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມແກ່ຈຶ່ງຊົງຕັດວ່າ "āyuno saṃhāni" (ຄວາມເສື່ອມອາຍຸ) ໂດຍຜະຣູປະຈານ (ການກ່າວອ້າງຜົນໃນເຫດ). ແລະເພາະເຫດທີ່ອິນຊີທັງຫຼາຍມີຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນ ອັນຜ່ອງໃສດີໃນໄວໜຸ່ມສາວ ສາມາດຮັບອາຣົມອັນລະອຽດຂອງຕົນໄດ້ໂດຍງ່າຍ ເມື່ອເຖິງຄວາມແກ່ແລ້ວ ຍ່ອມແກ່ຮອບ, ຂຸ່ນມົວ, ບໍ່ຜ່ອງໃສ, ບໍ່ສາມາດຮັບອາຣົມແມ່ນແຕ່ອັນຫຍາບຂອງຕົນໄດ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມແກ່ຈຶ່ງຊົງຕັດວ່າ "indriyānaṃ paripāko" (ຄວາມແກ່ຮອບແຫ່ງອິນຊີທັງຫຼາຍ) ໂດຍຜະຣູປະຈານນັ້ນເອງ.

Sā panāyaṃ evaṃ niddiṭṭhā sabbāpi jarā pākaṭā paṭicchannāti duvidhā hoti. Tattha dantādīsu khaṇḍādibhāvadassanato rūpadhammesu jarā pākaṭajarā nāma, arūpadhammesu pana jarā tādisassa vikārassa adassanato paṭicchannajarā nāma. Tattha yvāyaṃ khaṇḍādibhāvo dissati, so tādisānaṃ dantādīnaṃ suviññeyyattā vaṇṇoyeva, taṃ cakkhunā disvā manodvārena cintetvā ‘‘ime dantā jarāya pahaṭā’’ti jaraṃ jānāti udakaṭṭhāne baddhāni gosīsādīni oloketvā heṭṭhā udakassa atthibhāvaṃ jānanaṃ viya. Puna [Pg.12] avīci savīcīti evampi duvidhā hoti. Tattha maṇi-kanaka-rajata-pavāḷacandasūriyādīnaṃ viya mandadasakādīsu pāṇīnaṃ viya ca pupphaphalapallavādīsu ca apāṇīnaṃ viya antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ duviññeyyattā jarā avīcijarā nāma, nirantarajarāti attho. Tato aññesu pana yathāvuttesu antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ suviññeyyattā jarā savīcijarā nāmāti veditabbā.

ກໍຄວາມແກ່ທັງໝົດທີ່ຊົງສະແດງຢ່າງນີ້ ຍ່ອມມີ ໒ ປະການ ຄື: ຄວາມແກ່ປາກົດຊັດ (pākaṭā) ແລະຄວາມແກ່ປິດບັງ (paṭicchannā). ໃນຄວາມແກ່ ໒ ປະການນັ້ນ ຄວາມແກ່ໃນຮູບທໍາທັງຫຼາຍ ເພາະເຫດທີ່ເຫັນຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນເປັນຕົ້ນໃນແຂ້ວເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຄວາມແກ່ປາກົດຊັດ. ສ່ວນຄວາມແກ່ໃນອະຮູບທໍາທັງຫຼາຍ ເພາະເຫດທີ່ບໍ່ເຫັນຄວາມແປປວນເຊັ່ນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄວາມແກ່ປິດບັງ. ໃນຄວາມແກ່ນັ້ນ ຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນເປັນຕົ້ນໃດທີ່ປາກົດ ຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນເປັນຕົ້ນນັ້ນ ເປັນພຽງວັນນະ (ສີສັນ) ເທົ່ານັ້ນ ເພາະແຂ້ວເປັນຕົ້ນເຊັ່ນນັ້ນເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ງ່າຍ, ບຸກຄົນເຫັນວັນນະນັ້ນດ້ວຍຕາແລ້ວ ຄິດດ້ວຍມະໂນທະວານ ຍ່ອມຮູ້ຄວາມແກ່ວ່າ "ແຂ້ວເຫຼົ່ານີ້ ຖືກຄວາມແກ່ບີບຄັ້ນແລ້ວ" ປຽບເໝືອນການເຫັນຫົວງົວເປັນຕົ້ນທີ່ຜູກໄວ້ໃນບ່ອນທີ່ມີນໍ້າ ແລ້ວຮູ້ວ່າຂ້າງລຸ່ມມີນໍ້າ ສະນັ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ ຄວາມແກ່ນັ້ນ ຍ່ອມມີ ໒ ປະການຢ່າງນີ້ອີກ ຄື: ອະວີຈิຊະລາ (ຄວາມແກ່ບໍ່ມີລະຫວ່າງ) ແລະສະວີຈິຊະລາ (ຄວາມແກ່ມີລະຫວ່າງ). ໃນຄວາມແກ່ ໒ ປະການນັ້ນ ຄວາມແກ່ຂອງແກ້ວມະນີ, ຄໍາ, ເງິນ, ປະວານ, ພຣະຈັນ ແລະພຣະອາທິດເປັນຕົ້ນກໍດີ, ຄວາມແກ່ໃນມັນທະທະສະກະ (ທົດສະວັດແຫ່ງຄວາມເຂົາ) ເປັນຕົ້ນຂອງສັດທັງຫຼາຍກໍດີ, ແລະຄວາມແກ່ໃນດອກໄມ້, ໝາກໄມ້ ແລະໃບອ່ອນເປັນຕົ້ນຂອງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດກໍດີ ຊື່ວ່າ ອະວີຈິຊະລາ ເພາະຄວາມແປກກັນແຫ່ງສີສັນເປັນຕົ້ນໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ຮູ້ໄດ້ຍາກ, ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມແກ່ທີ່ດໍາເນີນໄປຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ (nirantarajarā). ສ່ວນໃນສິ່ງອື່ນນອກຈາກນັ້ນ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຄວາມແກ່ຊື່ວ່າ ສະວີຈິຊະລາ ພຶງຊາບ ເພາະຄວາມແປກກັນແຫ່ງສີສັນເປັນຕົ້ນໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ຮູ້ໄດ້ງ່າຍ.

Ito paraṃ tesaṃ tesantiādi vuttanayeneva veditabbaṃ. Cuti cavanatātiādīsu pana cutīti cavanakavasena vuccati, ekacatupañcakkhandhasāmaññavacanametaṃ. Cavanatāti bhāvavacanena lakkhaṇanidassanaṃ. Bhedoti cutikkhandhānaṃ bhaṅguppattiparidīpanaṃ. Antaradhānanti ghaṭasseva bhinnassa bhinnānaṃ cutikkhandhānaṃ yena kenaci pariyāyena ṭhānābhāvaparidīpanaṃ. Maccu maraṇanti maccusaṅkhātaṃ maraṇaṃ, tena samucchedamaraṇādīni nisedheti. Kālo nāma antako, tassa kiriyā kālakiriyā. Evaṃ tena lokasammutiyā maraṇaṃ dīpeti.

ຖັດຈາກນີ້ໄປ ບົດມີ "tesaṃ tesaṃ" ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ. ແຕ່ໃນບົດມີ "cuti cavanatā" ເປັນຕົ້ນ ບົດວ່າ "cuti" (ຄວາມເຄື່ອນ) ກ່າວໂດຍອໍານາດແຫ່ງຄວາມເຄື່ອນໄປ, ຄໍານີ້ເປັນຊື່ທົ່ວໄປແກ່ຂັນ ໑, ຂັນ ໔ ແລະຂັນ ໕. ບົດວ່າ "cavanatā" (ຄວາມເຄື່ອນໄປ) ເປັນການສະແດງລັກສະນະດ້ວຍພາວະສັບ. ບົດວ່າ "bhedo" (ຄວາມແຕກທໍາລາຍ) ເປັນການສະແດງຄວາມເຖິງຄວາມດັບ (ພັງຄະ) ແຫ່ງຈຸຕິຂັນທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ "antaradhānaṃ" (ຄວາມອັນຕະຣະທານ) ເປັນການສະແດງຄວາມບໍ່ມີບ່ອນຕັ້ງຢູ່ໂດຍປະການໃດປະການໜຶ່ງ ແຫ່ງຈຸຕິຂັນທັງຫຼາຍທີ່ແຕກທໍາລາຍໄປແລ້ວ ປຽບເໝືອນໝໍ້ທີ່ແຕກແລ້ວ ສະນັ້ນ. ບົດວ່າ "maccu maraṇaṃ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕາຍທີ່ກ່າວຄືມັດຈຸ, ດ້ວຍບົດນັ້ນ ພຣະອົງຊົງຫ້າມສະມຸດເສດມໍຣະນະ (ຄວາມຕາຍໂດຍເດັດຂາດ) ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ "kāla" (ກາລະ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ສິ້ນສຸດ (ມັດຈຸຣາດ), ການເຮັດກິດຂອງກາລະນັ້ນ ຊື່ວ່າ "kālakiriyā" (ກາລະກິຣິຍາ). ດ້ວຍບົດນັ້ນ ພຣະອົງຊົງສະແດງຄວາມຕາຍໂດຍສົມມຸດຕิໂລກຢ່າງນີ້.

Idāni paramatthena dīpetuṃ khandhānaṃ bhedotiādimāha. Paramatthena hi khandhāyeva bhijjanti, na satto nāma koci marati. Khandhesu pana bhijjamānesu satto marati, bhinnesu matoti vohāro hoti. Ettha ca catupañcavokāravasena khandhānaṃ bhedo, ekavokāravasena kaḷevarassa nikkhepo. Catuvokāravasena ca khandhānaṃ bhedo, sesadvayavasena kaḷevarassa nikkhepo veditabbo. Kasmā? Bhavadvayepi rūpakāyasaṅkhātassa kaḷevarassa sabbhāvato. Atha vā yasmā cātumahārājikādīsu khandhā bhijjanteva, na kiñci nikkhipati, tasmā tesaṃ vasena khandhānaṃ bhedo, manussādīsu kaḷevarassa nikkhepo. Ettha ca kaḷevarassa nikkhepakāraṇato maraṇaṃ ‘‘kaḷevarassa nikkhepo’’ti vuttanti evamattho daṭṭhabbo. Iti ayañca jarā idañca maraṇaṃ, idaṃ vuccati, bhikkhaveti idaṃ ubhayampi ekato katvā jarāmaraṇanti kathīyati.

ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງໂດຍປໍຣະມັດ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດບົດມີ "khandhānaṃ bhedo" (ຄວາມແຕກແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໂດຍປໍຣະມັດແລ້ວ ຂັນທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນຍ່ອມແຕກທໍາລາຍໄປ, ສັດບຸກຄົນໃດໆ ທີ່ຊື່ວ່າຕາຍນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ແຕ່ເມື່ອຂັນທັງຫຼາຍແຕກທໍາລາຍຢູ່ ຍ່ອມມີໂວຫານວ່າ "ສັດຕາຍ", ເມື່ອຂັນທັງຫຼາຍແຕກທໍາລາຍແລ້ວ ຍ່ອມມີໂວຫານວ່າ "ຕາຍແລ້ວ". ແລະໃນບົດນີ້ ພຶງຊາບຄວາມແຕກແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງຈະຕຸໂວການະພົບແລະປັນຈະໂວການະພົບ, ພຶງຊາບການຖິ້ມຊາກສົບ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງເອກະໂວການະພົບ. ແລະໂດຍອໍານາດແຫ່ງຈະຕຸໂວການະພົບ ຄວາມແຕກແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ, ໂດຍອໍານາດແຫ່ງພົບທີ່ເຫຼືອ ໒ ພົບ ການຖິ້ມຊາກສົບ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າໃນພົບທັງສອງ (ປັນຈະໂວການະພົບແລະເອກະໂວການະພົບ) ຍ່ອມມີຊາກສົບອັນກ່າວຄືຮູບກາຍຢູ່. ຫຼືອີກປະການໜຶ່ງ ເພາະເຫດທີ່ໃນສະຫວັນຊັ້ນຈາຕູມະຫາຣາຊິກາເປັນຕົ້ນ ຂັນທັງຫຼາຍຍ່ອມແຕກທໍາລາຍໄປແທ້ ແຕ່ບໍ່ມີການຖິ້ມສິ່ງໃດໆ ໄວ້ເລີຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງເທວະດາເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງມີແຕ່ຄວາມແຕກແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ, ສ່ວນໃນພວກມະນຸດເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງມີການຖິ້ມຊາກສົບ. ແລະໃນບົດນີ້ ເພາະເຫດທີ່ການຕາຍເປັນເຫດໃຫ້ຖິ້ມຊາກສົບ ຄວາມຕາຍຈຶ່ງຊົງຕັດວ່າ "kaḷevarassa nikkhepo" (ການຖິ້ມຊາກສົບ) ພຶງເຫັນອັດຖະຢ່າງນີ້. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງຮວມເອົາທັງສອງປະການນີ້ ຄື ຄວາມແກ່ນີ້ ແລະຄວາມຕາຍນີ້ ເຂົ້າເປັນອັນດຽວກັນ ແລ້ວຕັດວ່າ "jarāmaraṇaṃ" (ຊະລາມໍຣະນະ) ດ້ວຍຄໍາວ່າ "idaṃ vuccati, bhikkhave, jarāmaraṇaṃ" ດັ່ງນີ້.

Jātiniddese [Pg.13] jāti sañjātītiādīsu jāyanaṭṭhena jāti, sā aparipuṇṇāyatanavasena yuttā. Sañjāyanaṭṭhena sañjāti, sā paripuṇṇāyatanavasena yuttā. Okkamanaṭṭhena okkanti, sā aṇḍajajalābujavasena yuttā. Te hi aṇḍakosañca vatthikosañca okkamantā pavisantā viya paṭisandhiṃ gaṇhanti. Abhinibbattanaṭṭhena abhinibbatti, sā saṃsedajaopapātikavasena yuttā. Te hi pākaṭāyeva hutvā nibbattanti. Ayaṃ tāva vohāradesanā.

ໃນຊາດິນິເທດ ບົດມີ "jāti sañjāti" ເປັນຕົ້ນ ຄວາມເກີດ ຊື່ວ່າ "jāti" ໂດຍອັດຖະວ່າເກີດຂຶ້ນ, ຊາດິນັ້ນ ເໝາະສົມໂດຍອໍານາດແຫ່ງສັດທັງຫຼາຍທີ່ມີອາຍະຕະນະຍັງບໍ່ບໍລິບູນ. ຄວາມເກີດພ້ອມ ຊື່ວ່າ "sañjāti" ໂດຍອັດຖະວ່າເກີດຂຶ້ນພ້ອມ, ຊັນຊາດິນັ້ນ ເໝາະສົມໂດຍອໍານາດແຫ່ງສັດທັງຫຼາຍທີ່ມີອາຍະຕະນະບໍລິບູນແລ້ວ. ຄວາມກ້າວລົງ ຊື່ວ່າ "okkanti" ໂດຍອັດຖະວ່າກ້າວລົງ, ອົກກັນຕິນັ້ນ ເໝາະສົມໂດຍອໍານາດແຫ່ງສັດຜູ້ເກີດໃນໄຂ່ (ອັນທະຊະ) ແລະສັດຜູ້ເກີດໃນຄັນ (ຊະລາພຸຊະ). ດ້ວຍວ່າ ສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອກ້າວລົງສູ່ກະເປາະໄຂ່ກໍດີ ສູ່ມົດລູກກໍດີ ປຽບເໝືອນເຂົ້າໄປຢູ່ ຍ່ອມຖືເອົາປະຕິສົນທິ. ຄວາມບັງເກີດປາກົດ ຊື່ວ່າ "abhinibbatti" ໂດຍອັດຖະວ່າບັງເກີດຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງ, ອະພິນິບປັດຕິນັ້ນ ເໝາະສົມໂດຍອໍານາດແຫ່ງສັດຜູ້ເກີດໃນເຖົ້າມູດ (ສັງເສທະຊະ) ແລະສັດຜູ້ຜຸດເກີດ (ໂອປະປາຕິກະ). ດ້ວຍວ່າ ສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດຕົວຂຶ້ນມາເລີຍ ແລ້ວບັງເກີດຂຶ້ນ. ນີ້ເປັນໂວຫານະເທດສະໜາກ່ອນ.

Idāni paramatthadesanā hoti. Khandhāyeva hi paramatthato pātubhavanti, na satto. Tattha ca khandhānanti ekavokārabhave ekassa, catuvokārabhave catunnaṃ, pañcavokārabhave pañcannampi gahaṇaṃ veditabbaṃ. Pātubhāvoti uppatti. Āyatanānanti ettha tatra tatra uppajjamānāyatanavasena saṅgaho veditabbo. Paṭilābhoti santatiyaṃ pātubhāvoyeva. Pātubhavantāneva hi tāni paṭiladdhāni nāma honti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, jātīti iminā padena vohārato paramatthato ca desitāya jātiyā nigamanaṃ karotīti.

ບັດນີ້ ເປັນປໍຣະມັດຖະເທດສະໜາ. ດ້ວຍວ່າ ໂດຍປໍຣະມັດແລ້ວ ຂັນທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ, ບໍ່ແມ່ນສັດບຸກຄົນ. ແລະໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ "khandhānaṃ" (ແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ) ພຶງຊາບວ່າ ເປັນການຖືເອົາຂັນ ໑ ໃນເອກະໂວການະພົບ, ຖືເອົາຂັນ ໔ ໃນຈະຕຸໂວການະພົບ, ຖືເອົາຂັນ ໕ ໃນປັນຈະໂວການະພົບ. ບົດວ່າ "pātubhāvo" (ຄວາມປາກົດ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເກີດຂຶ້ນ (uppatti). ໃນບົດວ່າ "āyatanānaṃ" (ແຫ່ງອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍ) ນີ້ ພຶງຊາບການສົງເຄາະໂດຍອໍານາດແຫ່ງອາຍະຕະນະທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນພົບນັ້ນໆ. ບົດວ່າ "paṭilābho" (ຄວາມໄດ້ສະເພາະ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມປາກົດຂຶ້ນນັ້ນເອງໃນສັນດານ. ດ້ວຍວ່າ ອາຍະຕະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອປາກົດຂຶ້ນນັ້ນແລ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ສະເພາະແລ້ວ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງເຮັດການສະຫຼຸບຊາດິ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ໂດຍໂວຫານແລະໂດຍປໍຣະມັດ ດ້ວຍບົດນີ້ວ່າ "ayaṃ vuccati, bhikkhave, jāti" (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ນີ້ຊື່ວ່າຊາດິ) ດັ່ງນີ້.

Bhavaniddese kāmabhavoti kammabhavo ca upapattibhavo ca. Tattha kammabhavo nāma kāmabhavūpagakammameva. Tañhi tattha upapattibhavassa kāraṇattā ‘‘sukho buddhānaṃ uppādo (dha. pa. 194) dukkho pāpassa uccayo’’tiādīni (dha. pa. 117) viya phalavohārena bhavoti vuttaṃ. Upapattibhavo nāma tena kammena nibbattaṃ upādiṇṇakkhandhapañcakaṃ. Tañhi tattha bhavatīti katvā bhavoti vuttaṃ. Sabbathāpi idaṃ kammañca upapattiñca ubhayampetamidha ‘‘kāmabhavo’’ti vuttaṃ. Esa nayo rūpārūpabhavesūti.

ໃນພະວະນິເທດ ບົດວ່າ "kāmabhav" (ກາມະພົບ) ໄດ້ແກ່ ກັມມະພົບ (kammabhavo) ແລະອຸປະປັດຕິພົບ (upapattibhavo). ໃນພົບທັງສອງນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ກັມມະພົບ ໄດ້ແກ່ ກໍາອັນຈະນໍາໄປສູ່ກາມະພົບນັ້ນແລ. ດ້ວຍວ່າ ກໍານັ້ນ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງອຸປະປັດຕິພົບໃນກາມະພົບນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຕັດວ່າ "bhavo" (ພົບ) ໂດຍໂວຫານເອົາຜົນມາເອີ້ນເປັນເຫດ ປຽບເໝືອນໃນຄໍາເປັນຕົ້ນວ່າ "sukho buddhānaṃ uppādo" (ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ນໍາສຸກມາໃຫ້) ແລະ "dukkho pāpassa uccayo" (ຄວາມສັ່ງສົມບາບ ນໍາທຸກມາໃຫ້) ສະນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອຸປະປັດຕິພົບ ໄດ້ແກ່ ກອງຂັນ ໕ ອັນເປັນອຸປາດິນນະ (ຂັນທີ່ກໍາເຂົ້າໄປຍຶດຄອງ) ອັນບັງເກີດຂຶ້ນດ້ວຍກໍານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ຂັນ ໕ ນັ້ນ ເພາະເກີດຂຶ້ນໃນກາມະພົບນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຕັດວ່າ "bhavo" (ພົບ). ໂດຍປະການທັງປວງ ແມ່ນແຕ່ທັງສອງຢ່າງນີ້ ຄື ກໍານີ້ກໍດີ ອຸປະປັດຕິນີ້ກໍດີ ພຣະອົງກໍຊົງຕັດຮວມກັນໃນທີ່ນີ້ວ່າ "kāmabhavo" (ກາມະພົບ). ນັຍນີ້ ພຶງຊາບໃນຮູປະພົບແລະອະຮູປະພົບທັງຫຼາຍດ້ວຍ ດັ່ງນີ້ແລ.

Upādānaniddese kāmupādānantiādīsu vatthukāmaṃ upādiyanti etena, sayaṃ vā taṃ upādiyatīti kāmupādānaṃ, kāmo ca so upādānañcāti kāmupādānaṃ. Upādānanti daḷhaggahaṇaṃ vuccati. Daḷhattho hi ettha upasaddo upāyāsaupakaṭṭhādīsu viya. Pañcakāmaguṇikarāgassetaṃ adhivacanaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato panetaṃ, ‘‘tattha katamaṃ kāmupādānaṃ? Yo kāmesu kāmacchando’’ti (dha. sa. 1220; vibha. 938) vuttanayeneva veditabbaṃ.

ໃນອຸປາດານະນິດເທດ, ໃນບົດທັງຫຼາຍມີກາມຸປາດານເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້: ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຍຶດໝັ້ນເຊິ່ງວັດຖຸກາມດ້ວຍກິເລສກາມນີ້, ຫຼືວ່າ ກິເລສກາມນັ້ນຍ່ອມຍຶດໝັ້ນເອງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກາມຸປາດານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ທຳນັ້ນເປັນທັງກາມແລະເປັນທັງອຸປາດານ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກາມຸປາດານ. ຄຳວ່າ 'ອຸປາດານ' ນີ້ ກ່າວຄືການຖືໝັ້ນຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນ. ເພາະວ່າ ອຸປະສັກ (ອຸປ) ໃນທີ່ນີ້ ມີອັດວ່າ ແໜ້ນແຟ້ນ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ ອຸປາຍາສະ ແລະ ອຸປາກັດຖະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງລາຄະທີ່ມີກາມະຄຸນ ໕ ເປັນອາລົມ. ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້. ສ່ວນໂດຍພິດສະດານ, ກາມຸປາດານນັ້ນ ພຶງຊາບຕາມໄນທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນນິກເຂປະຂັນທະວ່າ: 'ໃນອຸປາດານນັ້ນ, ກາມຸປາດານເປັນແນວໃດ? ຄື ກາມະສັນທະໃນກາມທັງຫຼາຍ ໃດ' ດັ່ງນີ້.

Tathā [Pg.14] diṭṭhi ca sā upādānañcāti diṭṭhupādānaṃ. Atha vā diṭṭhiṃ upādiyati, upādiyanti vā etena diṭṭhinti diṭṭhupādānaṃ. Upādiyati hi purimadiṭṭhiṃ uttaradiṭṭhi, upādiyanti ca tāya diṭṭhiṃ. Yathāha – ‘‘sassato attā ca loko ca idameva saccaṃ moghamañña’’ntiādi (ma. ni. 3.27). Sīlabbatupādānaattavādupādānavajjassa sabbadiṭṭhigatassetaṃ adhivacanaṃ. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panetaṃ, ‘‘tattha katamaṃ diṭṭhupādānaṃ? Natthi dinna’’nti (dha. sa. 1221) vuttanayeneva veditabbaṃ.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ທຳນັ້ນເປັນທັງທິດຖິແລະເປັນທັງອຸປາດານ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ทິດຖຸປາດານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ทິດຖຸປາດານ ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ຍຶດໝັ້ນເຊິ່ງທິດຖິ, ຫຼືສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຍຶດໝັ້ນເຊິ່ງທິດຖິດ້ວຍທຳນີ້. ເພາະວ່າ ທິດຖິເບື້ອງປາຍ (ອຸດຕະຣະທິດຖິ) ຍ່ອມຍຶດໝັ້ນເຊິ່ງທິດຖິເບື້ອງຕົ້ນ (ປຸຣິມະທິດຖິ), ແລະສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຍຶດໝັ້ນເຊິ່ງທິດຖິດ້ວຍທິດຖິນັ້ນ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ວ່າ: 'ອັດຕາແລະໂລກທ່ຽງ, ສິ່ງນີ້ເທົ່ານັ້ນຈິງ, ສິ່ງອື່ນເປົ່າປະໂຫຍດ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງມິດສາທິດຖິທັງປວງ ເວັ້ນເສຍແຕ່ສີລັບພະຕຸປາດານແລະອັດຕະວາທຸປາດານ. ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້. ສ່ວນໂດຍພິດສະດານ, ທິດຖຸປາດານນັ້ນ ພຶງຊາບຕາມໄນທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວວ່າ: 'ໃນອຸປາດານນັ້ນ, ທິດຖຸປາດານເປັນແນວໃດ? ຄື ຄວາມເຫັນວ່າ ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວບໍ່ມີຜົນ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

Tathā sīlabbatamupādiyanti etena, sayaṃ vā taṃ upādiyati, sīlabbatañca taṃ upādānañcāti vā sīlabbatupādānaṃ. Gosīlagovatādīni hi ‘‘evaṃ suddhī’’ti (dha. sa. 1222; vibha. 938) abhinivesato sayameva upādānānīti. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panetaṃ, ‘‘tattha katamaṃ sīlabbatupādānaṃ? Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhī’’ti vuttanayeneva veditabbaṃ.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຍຶດໝັ້ນເຊິ່ງສີລັບພະຕະ (ຂໍ້ປະຕິບັດແລະວັດປະຕິບັດ) ດ້ວຍທຳນີ້, ຫຼືວ່າ ສີລັບພະຕະນັ້ນຍ່ອມຍຶດໝັ້ນເອງ, ຫຼືວ່າ ທຳນັ້ນເປັນທັງສີລັບພະຕະແລະເປັນທັງອຸປາດານ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສີລັບພະຕຸປາດານ. ເພາະວ່າ ຄວາມຍຶດໝັ້ນໃນວັດປະຕິບັດຢ່າງງົວແລະວັດປະຕິບັດຢ່າງໝາເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດວ່າ 'ຄວາມບໍລິສຸດຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍການປະຕິບັດຢ່າງນີ້' ນັ້ນເອງ ຈັດເປັນອຸປາດານ. ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້. ສ່ວນໂດຍພິດສະດານ, ສີລັບພະຕຸປາດານນັ້ນ ພຶງຊາບຕາມໄນທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວວ່າ: 'ໃນອຸປາດານນັ້ນ, ສີລັບພະຕຸປາດານເປັນແນວໃດ? ຄື ຄວາມເຫັນຂອງສະມະນະພຣາມທັງຫຼາຍພາຍນອກພຣະສາສະໜານີ້ວ່າ ຄວາມບໍລິສຸດຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍສີລ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

Idāni vadanti etenāti vādo, upādiyanti etenāti upādānaṃ, kiṃ vadanti upādiyanti vā? Attānaṃ. Attano vādupādānaṃ attavādupādānaṃ. Attavādamattameva vā attāti upādiyanti etenāti attavādupādānaṃ. Vīsativatthukāya sakkāyadiṭṭhiyā etaṃ adhivacanaṃ. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panetaṃ, ‘‘tattha katamaṃ attavādupādānaṃ? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī’’ti vuttanayeneva veditabbaṃ.

ບັດນີ້, (ມີວິເຄາະວ່າ) ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມກ່າວດ້ວຍທຳນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວາທະ, ຍ່ອມຍຶດໝັ້ນດ້ວຍທຳນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸປາດານ. ຖ້າຖາມວ່າ ຍ່ອມກ່າວຫຼືຍຶດໝັ້ນເຊິ່ງຫຍັງ? ຕອບວ່າ ເຊິ່ງອັດຕາ (ຕົວຕົນ). ຄວາມຍຶດໝັ້ນໃນວາທະວ່າອັດຕາ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອັດຕະວາທຸປາດານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຍຶດໝັ້ນເຊິ່ງອັດຕະວາທະ (ຄວາມກ່າວວ່າຕົວຕົນ) ນັ້ນເອງວ່າເປັນອັດຕາດ້ວຍທຳນີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອັດຕະວາທຸປາດານ. ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງສັກກາຍະທິດຖິທີ່ມີວັດຖຸ ໒໐. ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້. ສ່ວນໂດຍພິດສະດານ, ອັດຕະວາທຸປາດານນັ້ນ ພຶງຊາບຕາມໄນທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວວ່າ: 'ໃນອຸປາດານນັ້ນ, ອັດຕະວາທຸປາດານເປັນແນວໃດ? ຄື ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສົດັບໃນໂລກນີ້ ບໍ່ໄດ້ເຫັນພຣະອະຣິຍະທັງຫຼາຍ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

Taṇhāniddese rūpataṇhā…pe… dhammataṇhāti etaṃ cakkhudvārādīsu javanavīthiyā pavattāya taṇhāya ‘‘seṭṭhiputto brāhmaṇaputto’’ti evamādīsu pitito nāmaṃ viya pitisadisārammaṇato nāmaṃ. Ettha ca rūpārammaṇā taṇhā, rūpe taṇhāti rūpataṇhā. Sā kāmarāgabhāvena rūpaṃ assādentī pavattamānā kāmataṇhā, sassatadiṭṭhisahagatarāgabhāvena ‘‘rūpaṃ niccaṃ dhuvaṃ sassata’’nti evaṃ assādentī pavattamānā bhavataṇhā, ucchedadiṭṭhisahagatarāgabhāvena ‘‘rūpaṃ ucchijjati vinassati pecca na bhavatī’’ti evaṃ assādentī pavattamānā vibhavataṇhāti rūpataṇhā evaṃ tividhā hoti. Yathā ca rūpataṇhā, tathā saddataṇhādayopīti evaṃ tāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni honti. Tāni ajjhattarūpādīsu aṭṭhārasa, bahiddhārūpādīsu aṭṭhārasāti chattiṃsa. Iti atītāni chattiṃsa, anāgatāni chattiṃsa, paccuppannāni [Pg.15] chattiṃsāti evaṃ aṭṭhasataṃ taṇhāvicaritāni honti. ‘‘Ajjhattikassa upādāya asmīti hoti, itthasmīti hotī’’ti (vibha. 973) vā evamādīni ajjhattikarūpādinissitāni aṭṭhārasa, ‘‘bāhirassa upādāya iminā asmīti hoti, iminā itthasmīti hotī’’ti (vibha. 975) vā evamādīni bāhirarūpādinissitāni aṭṭhārasāti chattiṃsa, iti atītāni chattiṃsa, anāgatāni chattiṃsa, paccuppannāni chattiṃsāti evampi aṭṭhasataṃ taṇhāvicaritāni honti. Puna saṅgahe kariyamāne rūpādīsu ārammaṇesu chaḷeva taṇhākāyā tissoyeva kāmataṇhādayo hontīti. Evaṃ –

ໃນຕັນຫານິດເທດ, ຄຳວ່າ 'ຣູປະຕັນຫາ...ເປ... ທັມມະຕັນຫາ' ນີ້ ເປັນຊື່ຂອງຕັນຫາທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍທາງຊວນະວິຖີໃນຈັກຂຸທະວານເປັນຕົ້ນ, ເຊິ່ງຕັ້ງຊື່ຕາມອາລົມທີ່ປຽບເໝືອນບິດา ເໝືອນດັ່ງການຕັ້ງຊື່ວ່າ 'ບຸດຂອງເສດຖີ, ບຸດຂອງພຣາມ' ເປັນຕົ້ນ ຕາມຊື່ຂອງບິດາ. ໃນຕັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ, ຕັນຫາທີ່ມີຣູປາຣົມເປັນອາລົມ, ຫຼືຕັນຫາໃນຣູບ ຊື່ວ່າ ຣູປະຕັນຫາ. ຣູປະຕັນຫານັ້ນ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນໂດຍຄວາມຍິນດີເພີດເພີນໃນຣູບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກາມະຣາຄະ ຈັດເປັນ ກາມະຕັນຫາ; ເມື່ອເກີດຂຶ້ນໂດຍຄວາມຍິນດີເພີດເພີນໃນຣູບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຣາຄະທີ່ເກີດຮ່ວມກັບສັດສະຕະທິດຖິວ່າ 'ຣູບທ່ຽງ, ໝັ້ນຄົງ, ຍືນຍົງ' ຈັດເປັນ ພະວະຕັນຫາ; ເມື່ອເກີດຂຶ້ນໂດຍຄວາມຍິນດີເພີດເພີນໃນຣູບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຣາຄະທີ່ເກີດຮ່ວມກັບອຸຈເຊທະທິດຖິວ່າ 'ຣູບຍ່ອມຂາດສູນ, ຈິບຫາຍ, ຕາຍແລ້ວບໍ່ເກີດອີກ' ຈັດເປັນ ວິພະວະຕັນຫາ. ຣູປະຕັນຫາຍ່ອມມີ ໓ ປະການດັ່ງນີ້. ແລະຣູປະຕັນຫາເປັນຢ່າງໃດ, ສັດທະຕັນຫາເປັນຕົ້ນກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ, ຕັນຫາວິຈະຣິດ ໑໘ ປະການຈຶ່ງເກີດມີຂຶ້ນ. ຕັນຫາວິຈະຣິດເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນໄປໃນຣູບເປັນຕົ້ນພາຍໃນ ໑໘ ປະການ, ໃນຣູບເປັນຕົ້ນພາຍນອກ ໑໘ ປະການ ລວມເປັນ ໓໖ ປະການ. ດັ່ງນັ້ນ, ຕັນຫາວິຈະຣິດທີ່ເປັນອະດີດ ໓໖, ອະນາຄົດ ໓໖, ປັດຈຸບັນ ໓໖ ລວມເປັນ ໑໐໘ ປະການ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຕັນຫາວິຈະຣິດ ໑໘ ປະການທີ່ອີງອາໄສຣູບເປັນຕົ້ນພາຍໃນ ເຊັ່ນ 'ເພາະອາໄສຂັນພາຍໃນ ຈຶ່ງມີຄວາມຖືໝັ້ນວ່າ ເຮົາເປັນນັ້ນ, ເຮົາເປັນນີ້' ເປັນຕົ້ນ, ແລະຕັນຫາວິຈະຣິດ ໑໘ ປະການທີ່ອີງອາໄສຣູບເປັນຕົ້ນພາຍນອກ ເຊັ່ນ 'ເພາະອາໄສຂັນພາຍນອກ ຈຶ່ງມີຄວາມຖືໝັ້ນວ່າ ເຮົາເປັນນັ້ນດ້ວຍສິ່ງນີ້, ເຮົາເປັນນີ້ດ້ວຍສິ່ງນີ້' ເປັນຕົ້ນ ລວມເປັນ ໓໖ ປະການ. ດັ່ງນັ້ນ, ຕັນຫາວິຈະຣິດທີ່ເປັນອະດີດ ໓໖, ອະນາຄົດ ໓໖, ປັດຈຸບັນ ໓໖ ລວມເປັນ ໑໐໘ ປະການ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ແຕ່ເມື່ອທຳການສົງເຄາະ (ຫຍໍ້) ເຂົ້າອີກ, ກໍຈະມີກອງຕັນຫາ (ຕັນຫາກາຍ) ໖ ປະການໃນອາລົມມີຣູບເປັນຕົ້ນ, ຫຼືມີຕັນຫາ ໓ ປະການມີກາມະຕັນຫາເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ດັ່ງນີ້—

‘‘Niddesatthena niddesa, vitthārā vitthārassa ca;

Puna saṅgahato taṇhā, viññātabbā vibhāvinā’’ti.

‘ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງນິດເທດ, ຈຶ່ງມີນິດເທດໂດຍພິດສະດານ; ແລະເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງເນື້ອຄວາມໂດຍພິດສະດານ, ຜູ້ມີປັນຍາພຶງຊາບຕັນຫາໂດຍການສົງເຄາະ (ຫຍໍ້) ອີກເທື່ອໜຶ່ງ’ ດັ່ງນີ້.

Vedanāniddese vedanākāyāti vedanāsamūhā. Cakkhusamphassajā vedanā…pe… manosamphassajāvedanāti etaṃ ‘‘cakkhusamphassajāvedanā atthi kusalā, atthi akusalā, atthi abyākatā’’ti evaṃ vibhaṅge (vibha. 34) āgatattā cakkhudvārādīsu pavattānaṃ kusalākusalābyākatavedanānaṃ ‘‘sāriputto mantāṇiputto’’ti evamādīsu mātito nāmaṃ viya mātisadisato vatthuto nāmaṃ. Vacanattho panettha – cakkhusamphassahetu jātā vedanā cakkhusamphassajā vedanāti. Eseva nayo sabbattha. Ayaṃ tāvettha sabbasaṅgāhikā kathā. Vipākavasena pana cakkhudvāre dve cakkhuviññāṇāni, dve manodhātuyo, tisso manoviññāṇadhātuyoti etāhi sampayuttavasena vedanā veditabbā. Eseva nayo sotadvārādīsu. Manodvāre manoviññāṇadhātusampayuttāva.

ໃນເວທະນານິດເທດ, ຄຳວ່າ 'ເວທະນາກາຍ' ໄດ້ແກ່ ກອງເວທະນາ (ໝວດເວທະນາ). ຄຳວ່າ 'ຈັກຂຸສັມຜັດສະຊາເວທະນາ...ເປ... ມະໂນສັມຜັດສະຊາເວທະນາ' ນີ້, ເພາະມີມາໃນວິພັງຄະວ່າ 'ຈັກຂຸສັມຜັດສະຊາເວທະນາ ມີທີ່ເປັນກຸສົນກໍມີ, ເປັນອະກຸສົນກໍມີ, ເປັນອັບຍາກົດກໍມີ' ດັ່ງນີ້, ຈຶ່ງເປັນຊື່ຂອງເວທະນາທັງຫຼາຍທີ່ເປັນກຸສົນ, ອະກຸສົນ ແລະອັບຍາກົດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຈັກຂຸທະວານເປັນຕົ້ນ, ເຊິ່ງຕັ້ງຊື່ຕາມວັດຖຸທີ່ເປັນທີ່ອາໄສອັນປຽບເໝືອນມານດາ ເໝືອນດັ່ງການຕັ້ງຊື່ວ່າ 'ສາຣີບຸດ (ບຸດຂອງນາງສາຣີ), ມັນຕານີບຸດ (ບຸດຂອງນາງມັນຕານີ)' ເປັນຕົ້ນ ຕາມຊື່ຂອງມານດາ. ສ່ວນວິເຄາະໃນບົດນີ້ມີດັ່ງນີ້: ເວທະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະຈັກຂຸສັມຜັດເປັນເຫດ ຊື່ວ່າ ຈັກຂຸສັມຜັດສະຊາເວທະນາ. ໄນນີ້ພຶງຊາບໃນບົດທັງປວງ. ນີ້ເປັນຄຳອະທິບາຍທີ່ສົງເຄາະເວທະນາທັງປວງກ່ອນ. ແຕ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິບາກ, ພຶງຊາບເວທະນາທີ່ສັມປະຍຸດດ້ວຍຈິດເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ໃນຈັກຂຸທະວານ ມີຈັກຂຸວິນຍານ ໒, ມະໂນທາດ ໒, ມະໂນວິນຍານທາດ ໓. ໄນນີ້ພຶງຊາບໃນໂសຕະທະວານເປັນຕົ້ນຄືກັນ. ສ່ວນໃນມະໂນທະວານ, ພຶງຊາບເວທະນາທີ່ສັມປະຍຸດດ້ວຍມະໂນວິນຍານທາດເທົ່ານັ້ນ.

Phassaniddese cakkhusamphassoti cakkhumhi samphasso. Esa nayo sabbattha. Cakkhusamphasso…pe… kāyasamphassoti ettāvatā ca kusalākusalavipākā pañcavatthukā dasa phassā vuttā honti. Manosamphassoti iminā sesabāvīsatilokiyavipākamanasampayuttā phassā.

ໃນຜັດສະນິດເທດ, ຄຳວ່າ 'ຈັກຂຸສັມຜັດ' ໄດ້ແກ່ ຜັດສະທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຈັກຂຸທະວານ. ໄນນີ້ພຶງຊາບໃນບົດທັງປວງ. ດ້ວຍພຣະບາລີພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ 'ຈັກຂຸສັມຜັດ...ເປ... ກາຍະສັມຜັດ', ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊື່ວ່າຕຣັດຜັດສະ ໑໐ ປະການ ທີ່ມີວັດຖຸຣູບ ໕ ເປັນທີ່ອາໄສ ເຊິ່ງເປັນກຸສົນວິບາກແລະອະກຸສົນວິບາກ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ມະໂນສັມຜັດ' ນີ້, ພຣະອົງຊື່ວ່າຕຣັດຜັດສະທີ່ສັມປະຍຸດດ້ວຍໂລກີຍະວິບາກຈິດທີ່ເຫຼືອ ໒໒ ປະການ (ເວັ້ນຜັດສະໃນປັນຈະວິນຍານ).

Saḷāyatananiddese cakkhāyatanantiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ visuddhimagge khandhaniddese ceva āyatananiddese ca vuttameva.

ໃນສະລາຍະຕະນານິດເທດ, ຂໍ້ຄວາມໃດທີ່ຄວນກ່າວໃນບົດທັງຫຼາຍມີຈັກຂາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ, ຂໍ້ຄວາມນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຂັນທະນິດເທດແລະອາຍະຕະນະນິດເທດ ແຫ່ງຄຳພີວິສຸດທິມັກ.

Nāmarūpaniddese [Pg.16] namanalakkhaṇaṃ nāmaṃ. Ruppanalakkhaṇaṃ rūpaṃ. Vibhajane panassa vedanāti vedanākkhandho, saññāti saññākkhandho, cetanā phasso manasikāroti saṅkhārakkhandho veditabbo. Kāmañca aññepi saṅkhārakkhandhasaṅgahitā dhammā santi, ime pana tayo sabbadubbalesupi cittesu santi, tasmā etesaṃyeva vasenettha saṅkhārakkhandho dassito. Cattāro ca mahābhūtāti ettha cattāroti gaṇanaparicchedo. Mahābhūtāti pathavīāpatejavāyānametaṃ adhivacanaṃ. Yena pana kāraṇena tāni mahābhūtānīti vuccanti, yo cettha añño vinicchayanayo, so sabbo visuddhimagge rūpakkhandhaniddese vutto. Catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyāti ettha pana catunnanti upayogatthe sāmivacanaṃ, cattāri mahābhūtānīti vuttaṃ hoti. Upādāyāti upādiyitvā, gahetvāti attho. Nissāyātipi eke. ‘‘Vattamāna’’nti ayañcettha pāṭhaseso. Samūhatthe vā etaṃ sāmivacanaṃ, catunnaṃ mahābhūtānaṃ samūhaṃ upādāya vattamānaṃ rūpanti ettha attho veditabbo. Evaṃ sabbathāpi yāni ca cattāri pathavīādīni mahābhūtāni, yañca catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya vattamānaṃ cakkhāyatanādibhedena abhidhammapāḷiyameva vuttaṃ tevīsatividhaṃ rūpaṃ, taṃ sabbampi rūpanti veditabbaṃ.

ໃນນາມະຣູບະນິດເທດ, ທຳທີ່ມີລັກສະນະນ້ອມໄປຫາອາລົມ ຊື່ວ່າ ນາມ. ທຳທີ່ມີລັກສະນະຊຸດໂຊມ (ຫຼືຜັນແປ) ຊື່ວ່າ ຣູບ. ສ່ວນໃນການຈຳແນກນາມະຣູບນັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເວທະນາ' ໝາຍເຖິງ ເවທະນາກັນ; ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ສັນຍາ' ໝາຍເຖິງ ສັນຍາກັນ; ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເຈດຕະນາ ຜັດສະ ມະນະສິການ' ໝາຍເຖິງ ສັງຂາຣະກັນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ, ทຳອື່ນໆ ທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນສັງຂາຣະກັນກໍມີຢູ່, ແຕ່ເພາະທຳ ໓ ປະການນີ້ (ເຈດຕະນາ, ຜັດສະ, ມະນະສິການ) ຍ່ອມມີຢູ່ໃນຈິດທັງປວງ ແມ່ນແຕ່ຈິດທີ່ອ່ອນກຳລັງທີ່ສຸດ (ເຊັ່ນ ປັນຈະວິນຍານ), ດັ່ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊື່ວ່າຊົງສະແດງສັງຂາຣະກັນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຳ ໓ ປະການນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ 'ມະຫາພູດ ໔' ນັ້ນ, ຄຳວ່າ '໔' ເປັນບົດກຳນົດຈຳນວນ. ຄຳວ່າ 'ມະຫາພູດ' ເປັນຊື່ຂອງ ປະຖະວີທາດ, ອາໂປທາດ, ເຕໂຊທາດ ແລະວາໂຍທາດ. ສ່ວນເຫດຜົນທີ່ທາດເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ ມະຫາພູດ ແລະໄນແຫ່ງການວິນິດໄສອື່ນໆ ໃນທີ່ນີ້, ທັງໝົດນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຣູປະຂັນທະນິດເທດ ແຫ່ງຄຳພີວິສຸດທິມັກ. ໃນຄຳວ່າ 'ອາໄສມະຫາພູດ ໔' (catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya) ນັ້ນ, ບົດວ່າ 'catunnanti' (ແຫ່ງ ໔) ເປັນສາມີວິບັດໃນອັດທຸຕິຍາວິບັດ (ອຸປະໂຍຄັດຖະ), ມີອັດວ່າ 'ເຊິ່ງມະຫາພູດ ໔'. ບົດວ່າ 'upādāya' ມີອັດວ່າ ຍຶດໝັ້ນແລ້ວ ຫຼືຖືເອົາແລ້ວ. ບາງອາຈານກ່າວວ່າ ມີອັດວ່າ ອາໄສແລ້ວ. ແລະຄຳວ່າ 'vattamānaṃ' (ທີ່ເປັນໄປຢູ່) ເປັນບົດທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສາມີວິບັດນັ້ນມີອັດເປັນສະມູຫະ (ໝວດໝູ່), ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນທີ່ນີ້ວ່າ 'ຣູບທີ່ເປັນໄປຢູ່ໂດຍອາໄສໝວດໝູ່ແຫ່ງມະຫາພູດ ໔'. ໂດຍປະການທັງປວງ, ມະຫາພູດ ໔ ມີປະຖະວີທາດເປັນຕົ້ນໃດກໍດີ, ແລະອຸປາດາຍະຣູບ ໒໓ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະອະພິທັມມະປາລີ (ທັມມະສັງຄະນີແລະປັດຖານ) ໂດຍຈຳແນກເປັນຈັກຂາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນໃດກໍດີ ທີ່ເປັນໄປໂດຍອາໄສມະຫາພູດ ໔, ຣູບທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນ ຣູບ.

Viññāṇaniddese cakkhuviññāṇanti cakkhumhi viññāṇaṃ, cakkhuto vā jātaṃ viññāṇanti cakkhuviññāṇaṃ. Evaṃ sotaghānajivhākāyaviññāṇāni. Itaraṃ pana manoyeva viññāṇanti manoviññāṇaṃ. Dvipañcaviññāṇavajjitatebhūmakavipākacittassetaṃ adhivacanaṃ.

ໃນວິນຍານະນິດເທດ, ຄຳວ່າ 'ຈັກຂຸວິນຍານ' ໄດ້ແກ່ ວິນຍານທີ່ເປັນໄປໃນຈັກຂຸວັດຖຸ, ຫຼືວິນຍານທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກຈັກຂຸວັດຖຸ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຈັກຂຸວິນຍານ. ໂສຕະວິນຍານ, ຄານະວິນຍານ, ຊິວຫາວິນຍານ ແລະກາຍະວິນຍານ ກໍມີໄນດຽວກັນນີ້. ສ່ວນວິນຍານທີ່ເຫຼືອນອກນີ້ ໄດ້ແກ່ ມະໂນນັ້ນເອງເປັນວິນຍານ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະໂນວິນຍານ. ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງເຕພູມະກະວິບາກຈິດ (ວິບາກຈິດໃນພູມ ໓) ທີ່ເວັ້ນທະວິປັນຈະວິນຍານ ໑໐.

Saṅkhāraniddese abhisaṅkharaṇalakkhaṇo saṅkhāro. Vibhajane panassa kāyasaṅkhāroti kāyato pavattasaṅkhāro. Kāyadvāre copanavasena pavattānaṃ kāmāvacarakusalato aṭṭhannaṃ, akusalato dvādasannanti vīsatiyā kāyasañcetanānametaṃ adhivacanaṃ. Vacīsaṅkhāroti vacanato pavattasaṅkhāro, vacīdvāre vacanabhedavasena pavattānaṃ vīsatiyā eva vacīsañcetanānametaṃ adhivacanaṃ. Cittasaṅkhāroti cittato pavattasaṅkhāro, kāyavacīdvāre copanaṃ akatvā raho nisīditvā cintentassa pavattānaṃ lokiyakusalākusalavasena ekūnatiṃsamanosañcetanānametaṃ adhivacanaṃ.

ໃນສັງຂາຣະນິດເທດ, ສັງຂານ ມີລັກສະນະປຸງແຕ່ງ (ຫຼືຈັດແຈງ). ສ່ວນໃນການຈຳແນກສັງຂານນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ກາຍະສັງຂານ' ໄດ້ແກ່ ສັງຂານທີ່ເປັນໄປທາງກາຍະທະວານ. ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງກາຍະສັນເຈດຕະນາ ໒໐ ປະການ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໄຫວທາງກາຍ (ກາຍະວິນຍັດ) ໃນກາຍະທະວານ ຄື: ຈາກກາມາວະຈະຣະກຸສົນ ໘ ປະການ ແລະຈາກອະກຸສົນ ໑໒ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ວະຈີສັງຂານ' ໄດ້ແກ່ ສັງຂານທີ່ເປັນໄປທາງວະຈີທະວານ. ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງວະຈີສັນເຈດຕະນາ ໒໐ ປະການ ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເປັ່ງວາຈາ (ວະຈີວິນຍັດ) ໃນວະຈີທະວານ. ຄຳວ່າ 'ຈິດຕະສັງຂານ' ໄດ້ແກ່ ສັງຂານທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກຈິດ (ຄືກຸສົນແລະອະກຸສົນຈິດທີ່ເປັນໂລກີຍະ). ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງມະໂນສັນເຈດຕະນາ ໒໙ ປະການ (ຄື ໒໙ ປະການ ເວັ້ນໂລກຸດຕະຣະ) ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຸສົນແລະອະກຸສົນທີ່ເປັນໂລກີຍະ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ທຳການເຄື່ອນໄຫວທາງກາຍແລະວາຈາ ແຕ່ຄິດຢູ່ໃນທີ່ສະຫງັດ.

Avijjāniddese [Pg.17] dukkhe aññāṇanti dukkhasacce aññāṇaṃ, mohassetaṃ adhivacanaṃ. Esa nayo dukkhasamudaye aññāṇantiādīsu. Tattha catūhi kāraṇehi dukkhe aññāṇaṃ veditabbaṃ antogadhato vatthuto ārammaṇato paṭicchādanato ca. Tathā hi taṃ dukkhasaccapariyāpannattā dukkhe antogadhaṃ, dukkhasaccañcassa nissayapaccayabhāvena vatthu, ārammaṇapaccayabhāvena ārammaṇaṃ, dukkhasaccaṃ etaṃ paṭicchādeti tassa yāthāvalakkhaṇapaṭivedhanivāraṇena ñāṇappavattiyā cettha appadānena.

ໃນອະວິຊຊານິດເທດ, ຄຳວ່າ 'ຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນທຸກ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນທຸກຂະສັດ, ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງໂມຫະ. ໄນນີ້ພຶງຊາບໃນບົດທັງຫຼາຍມີ 'ຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນທຸກຂະສະມຸໄທ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມບໍ່ຮູ້ນັ້ນ, ພຶງຊາບຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນທຸກຂະສັດໂດຍເຫດ ໔ ປະການ ຄື: ໂດຍການສົງເຄາະເຂົ້າພາຍໃນ (ອັນໂຕຄະທະ), ໂດຍວັດຖຸ (ທີ່ອາໄສ), ໂດຍອາລົມ ແລະໂດຍການປົກປິດ. ຄວາມຈິງແລ້ວ, ຄວາມບໍ່ຮູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສົງເຄາະເຂົ້າພາຍໃນທຸກຂະສັດ ເພາະນັບເນື່ອງໃນທຸກຂະສັດ; ແລະທຸກຂະສັດນັ້ນເປັນວັດຖຸ (ທີ່ອາໄສ) ຂອງຄວາມບໍ່ຮູ້ນັ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນນິດສະຍະປັດໄຈ, ແລະເປັນອາລົມ ໂດຍຄວາມເປັນອາຣັມມະນະປັດໄຈ; ແລະຄວາມບໍ່ຮູ້ນັ້ນຍ່ອມປົກປິດທຸກຂະສັດນັ້ນ ດ້ວຍການຂັດຂວາງການແທງຕະຫຼອດລັກສະນະຕາມຄວາມເປັນຈິງ ແລະດ້ວຍການບໍ່ເປີດໂອກາດໃຫ້ຍານເກີດຂຶ້ນໃນທຸກຂະສັດນີ້.

Dukkhasamudaye aññāṇaṃ tīhi kāraṇehi veditabbaṃ vatthuto ārammaṇato paṭicchādanato ca. Nirodhe paṭipadāya ca aññāṇaṃ ekeneva kāraṇena veditabbaṃ paṭicchādanato. Nirodhapaṭipadānañhi paṭicchādakameva aññāṇaṃ tesaṃ yāthāvalakkhaṇapaṭivedhanivāraṇena tesu ca ñāṇappavattiyā appadānena. Na pana taṃ tattha antogadhaṃ tasmiṃ saccadvaye apariyāpannattā, na tassa taṃ saccadvayaṃ vatthu asahajātattā, nārammaṇaṃ, tadārabbha appavattanato. Pacchimañhi saccadvayaṃ gambhīrattā duddasaṃ, na tattha andhabhūtaṃ aññāṇaṃ pavattati. Purimaṃ pana vacanīyattena sabhāvalakkhaṇassa duddasattā gambhīraṃ, tattha vipallāsagāhavasena pavattati.

ພຶງຊາບຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນທຸກຂະສະມຸໄທໂດຍເຫດ ໓ ປະການ ຄື: ໂດຍວັດຖຸ, ໂດຍອາລົມ ແລະໂດຍການປົກປິດ. ສ່ວນຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນນິໂຣດແລະໃນມັກຄະ (ປະຕິປະທາ) ພຶງຊາບໂດຍເຫດພຽງປະການດຽວ ຄື: ໂດຍການປົກປິດ. ເພາະວ່າ ຄວາມບໍ່ຮູ້ນັ້ນຍ່ອມປົກປິດນິໂຣດແລະມັກຄະໄວ້ແທ້ໆ ດ້ວຍການຂັດຂວາງການແທງຕະຫຼອດລັກສະນະຕາມຄວາມເປັນຈິງຂອງນິໂຣດແລະມັກຄະເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະດ້ວຍການບໍ່ເປີດໂອກາດໃຫ້ຍານເກີດຂຶ້ນໃນນິໂຣດແລະມັກຄະເຫຼົ່ານັ້ນ. ແຕ່ຄວາມບໍ່ຮູ້ນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ສົງເຄາະເຂົ້າພາຍໃນນິໂຣດແລະມັກຄະເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະບໍ່ໄດ້ນັບເນື່ອງໃນສັດຈະທັງສອງນັ້ນ; ແລະສັດຈະທັງສອງນັ້ນ ກໍບໍ່ແມ່ນວັດຖຸ (ທີ່ອາໄສ) ຂອງຄວາມບໍ່ຮູ້ນັ້ນ ເພາະບໍ່ໄດ້ເກີດຮ່ວມກັນ (ອະສະຫະຊາຕະ); ແລະບໍ່ແມ່ນອາລົມ ເພາະຄວາມບໍ່ຮູ້ນັ້ນບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໂດຍປາຣົບສັດຈະທັງສອງນັ້ນ. ເພາະວ່າ ສັດຈະຄູ່ຫຼັງ (ນິໂຣດແລະມັກ) ນັ້ນ ມີຄວາມເລິກເຊິ່ງແລະເຫັນໄດ້ຍາກ, ຄວາມບໍ່ຮູ້ອັນເປັນເໝືອນຄົນຕາບອດຈຶ່ງບໍ່ເກີດຂຶ້ນໃນສັດຈະຄູ່ຫຼັງນັ້ນ. ສ່ວນສັດຈະຄູ່ທຳອິດ (ທຸກແລະສະມຸໄທ) ນັ້ນ ເຖິງວ່າຈະກ່າວໄດ້ວ່າເລິກເຊິ່ງ ເພາະລັກສະນະສະເພาະຕົວ (ສະພາວະລັກສະນະ) ເຫັນໄດ້ຍາກ, ແຕ່ຄວາມບໍ່ຮູ້ນັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນສັດຈະຄູ່ທຳອິດນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍຶດຖືໂດຍວິປະລາດ.

Apica ‘‘dukkhe’’ti ettāvatā saṅgahato vatthuto ārammaṇato kiccato ca avijjā dīpitā. ‘‘Dukkhasamudaye’’ti ettāvatā vatthuto ārammaṇato kiccato ca. ‘‘Dukkhanirodhe dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāyā’’ti ettāvatā kiccato. Avisesato pana ‘‘aññāṇa’’nti etena sabhāvato niddiṭṭhāti ñātabbā.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ 'ໃນທຸກ', ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊື່ວ່າຊົງສະແດງອະວິຊຊາ ໂດຍການສົງເຄາະ, ໂດຍວັດຖຸ, ໂດຍອາລົມ ແລະໂດຍກິດ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ 'ໃນທຸກຂະສະມຸໄທ', ຊື່ວ່າຊົງສະແດງໂດຍວັດຖຸ, ໂດຍອາລົມ ແລະໂດຍກິດ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ 'ໃນທຸກຂະນິໂຣດ ແລະໃນທຸກຂະນິໂຣທະຄາມິນີປະຕິປະທາ', ຊື່ວ່າຊົງສະແດງໂດຍກິດ. ແຕ່ໂດຍບໍ່ຈຳແນກເປັນພິເສດ, ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຄວາມບໍ່ຮູ້' (ອັນຍານະ) ນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ພຣະອົງຊົງສະແດງອະວິຊຊາໂດຍສະພາວະລັກສະນະ.

Iti kho, bhikkhaveti evaṃ kho, bhikkhave. Nirodho hotīti anuppādo hoti. Apicettha sabbeheva tehi nirodhapadehi nibbānaṃ desitaṃ. Nibbānañhi āgamma te te dhammā nirujjhanti, tasmā taṃ tesaṃ tesaṃ nirodhoti vuccati. Iti bhagavā imasmiṃ sutte dvādasahi padehi vaṭṭavivaṭṭaṃ desento arahattanikūṭeneva desanaṃ niṭṭhapesi. Desanāpariyosāne vuttanayeneva pañcasatā bhikkhū arahatte patiṭṭhahiṃsūti.

ຄຳວ່າ 'iti kho, bhikkhave' (ດັ່ງນີ້ແລ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ) ມີອະທິບາຍວ່າ 'evaṃ kho, bhikkhave' (ຢ່າງນີ້ແລ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ). ຄຳວ່າ 'nirodho hoti' (ຍ່ອມດັບ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ (anuppādo hoti). ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນປາລິຝ່າຍປະຕິໂລມນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງພຣະນິພານດ້ວຍບົດແຫ່ງຄວາມດັບ (nirodhapada) ທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອອາໄສພຣະນິພານແລ້ວ ທຳທັງຫຼາຍມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນໆ ຍ່ອມດັບໄປ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະນິພານນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນຄວາມດັບ (nirodha) ແຫ່ງທຳເຫຼົ່ານັ້ນໆ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງສະແດງວັດຕະແລະວິວັດຕະດ້ວຍບົດ ໑໒ ບົດໃນພຣະສູດນີ້ ຈຶ່ງຊົງຈົບພຣະທຳມະເຕດສະໜາດ້ວຍຍອດຄືພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນເທົ່ານັ້ນ. ໃນເວລາຈົບພຣະທຳມະເຕດສະໜາ ພິກຂຸ ໕໐໐ ຮູບ ໄດ້ດຳລົງຢູ່ໃນພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ຕາມແນວທາງທີ່ຊົງສະແດງແລ້ວນັ້ນແລ.

Vibhaṅgasuttaṃ dutiyaṃ.

ວິພັງຄະສູດ ທີ ໒ ຈົບແລ້ວ.

3. Paṭipadāsuttavaṇṇanā

໓. ອັດຖະກະຖາປະຕິປະທາສູດ

3. Tatiye [Pg.18] micchāpaṭipadanti ayaṃ tāva aniyyānikapaṭipadā. Nanu ca avijjāpaccayā puññābhisaṅkhāropi atthi āneñjābhisaṅkhāropi, so kathaṃ micchāpaṭipadā hotīti. Vaṭṭasīsattā. Yañhi kiñci bhavattayasaṅkhātaṃ vaṭṭaṃ patthetvā pavattitaṃ, antamaso pañcābhiññā aṭṭha vā pana samāpattiyo, sabbaṃ taṃ vaṭṭapakkhiyaṃ vaṭṭasīsanti vaṭṭasīsattā micchāpaṭipadāva hoti. Yaṃ pana kiñci vivaṭṭaṃ nibbānaṃ patthetvā pavattitaṃ, antamaso uḷuṅkayāgumattadānampi paṇṇamuṭṭhidānamattampi, sabbaṃ taṃ vivaṭṭapakkhiyaṃ vivaṭṭanissitaṃ, vivaṭṭapakkhikattā sammāpaṭipadāva hoti. Appamattakampi hi paṇṇamuṭṭhimattadānakusalaṃ vā hotu mahantaṃ velāmadānādikusalaṃ vā, sace vaṭṭasampattiṃ patthetvā vaṭṭanissitavasena micchā ṭhapitaṃ hoti, vaṭṭameva āharituṃ sakkoti, no vivaṭṭaṃ. ‘‘Idaṃ me dānaṃ āsavakkhayāvahaṃ hotū’’ti evaṃ pana vivaṭṭaṃ patthentena vivaṭṭavasena sammā ṭhapitaṃ arahattampi paccekabodhiñāṇampi sabbaññutaññāṇampi dātuṃ sakkotiyeva, na arahattaṃ appatvā pariyosānaṃ gacchati. Iti anulomavasena micchāpaṭipadā, paṭilomavasena sammāpaṭipadā desitāti veditabbā. Nanu cettha paṭipadā pucchitā, nibbānaṃ bhājitaṃ, niyyātanepi paṭipadāva niyyātitā. Na ca nibbānassa paṭipadāti nāmaṃ, savipassanānaṃ pana catunnaṃ maggānametaṃ nāmaṃ, tasmā pucchāniyyātanehi padabhājanaṃ na sametīti. No na sameti, kasmā? Phalena paṭipadāya dassitattā. Phalena hettha paṭipadā dassitā. ‘‘Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho’’ti etaṃ nirodhasaṅkhātaṃ nibbānaṃ yassā paṭipadāya phalaṃ, ayaṃ vuccati, bhikkhave, sammāpaṭipadāti ayamettha attho. Imasmiñca atthe asesavirāganirodhāti ettha virāgo nirodhasseva vevacanaṃ, asesavirāgā asesanirodhāti ayañhettha adhippāyo. Yena vā virāgasaṅkhātena maggena asesanirodho hoti, taṃ dassetuṃ etaṃ padabhājanaṃ vuttaṃ. Evañhi sati sānubhāvā paṭipadā vibhattā hoti. Iti imasmimpi sutte vaṭṭavivaṭṭameva kathitanti. Tatiyaṃ.

໓. ໃນພຣະສູດທີ ໓ ຄຳວ່າ 'micchāpaṭipadā' (ມິດສາປະຕິປະທາ) ນີ້ ກ່ອນອື່ນໝົດ ໝາຍເຖິງ ຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ບໍ່ນຳອອກຈາກທຸກ (aniyyānikapaṭipadā). ຖາມວ່າ: ກໍເພາະມີອະວິຊາເປັນປັດໄຈ ປຸນຍາພິສັງຂານ (puññābhisaṅkhāra) ກໍມີຢູ່ ອາເນນຊາພິສັງຂານ (āneñjābhisaṅkhāra) ກໍມີຢູ່, ສັງຂານເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະເປັນມິດສາປະຕິປະທາ (ຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ຜິດ) ໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ເພາະເປັນຫົວໜ້າ ຫຼື ເປັນມູນເຫດແຫ່ງວັດຕະ (vaṭṭasīsa). ອະທິບາຍວ່າ: ກຸສົນສັງຂານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ເປັນໄປໂດຍປາດຖະໜາວັດຕະ ອັນໄດ້ແກ່ພົບທັງສາມ, ໂດຍທີ່ສຸດ ແມ່ນແຕ່ອະພິນຍາ ໕ ຫຼື ສະມາບັດ ໘, ທັງໝົດນັ້ນ ກໍເປັນຝ່າຍວັດຕະ ແລະເປັນຫົວໜ້າແຫ່ງວັດຕະ, ເພາະຄວາມເປັນຫົວໜ້າແຫ່ງວັດຕະນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນມິດສາປະຕິປະທາແທ້ໆ. ສ່ວນກຸສົນສັງຂານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ເປັນໄປໂດຍປາດຖະໜາວິວັດຕະຄືພຣະນິພານ, ໂດຍທີ່ສຸດ ແມ່ນແຕ່ການຖວາຍທານຢາຄູພຽງກະບວຍໜຶ່ງ ຫຼື ການຖວາຍທານຜັກພຽງກຳມືໜຶ່ງ, ທັງໝົດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນຝ່າຍວິວັດຕະ ແລະອາໄສວິວັດຕະ, ເພາະຄວາມເປັນຝ່າຍວິວັດຕະນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນສຳມາປະຕິປະທາ (ຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ຖືກຕ້ອງ) แທ້ໆ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ກຸສົນຈະເປັນພຽງເລັກນ້ອຍ ເຊັ່ນ ການຖວາຍທານຜັກພຽງກຳມືໜຶ່ງກໍຕາມ ຫຼື ຈະເປັນກຸສົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ເຊັ່ນ ເວລາມະພຣາມມະຫາທານເປັນຕົ້ນກໍຕາມ, ຫາກຕັ້ງໄວ້ຜິດ (micchā ṭhapitaṃ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການອາໄສວັດຕະ ເພາະປາດຖະໜາວັດຕະສົມບັດ, ກໍຍ່ອມສາມາດນຳມາໄດ້ແຕ່ພຽງວັດຕະເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ສາມາດນຳມາເຊິ່ງວິວັດຕະໄດ້ເລີຍ. ແຕ່ຫາກບຸກຄົນຜູ້ປາດຖະໜາວິວັດຕະ ຕັ້ງໄວ້ໂດຍຊອບ (sammā ṭhapitaṃ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິວັດຕະ ຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ຂໍທານນີ້ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຈົ່ງເປັນປັດໄຈນຳມາເຊິ່ງຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍເທີ້ນ', ກຸສົນນັ້ນ ຍ່ອມສາມາດໃຫ້ໄດ້ທັງພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ພຣະປັດເຈກກະໂພທິຍານ ແລະພຣະສັບພັນຍຸຕາຍານແທ້ໆ, ແລະຈະບໍ່ເຖິງຄວາມສິ້ນສຸດ ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ທັນບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງມິດສາປະຕິປະທາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸໂລມ ແລະຊົງສະແດງສຳມາປະຕິປະທາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິໂລມ. ຖາມວ່າ: ໃນພຣະສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຖາມເຖິງຂໍ້ປະຕິບັດ (paṭipadā) ແຕ່ຊົງຈຳແນກພຣະນິພານ (nibbāna), ແລະໃນຕອນສະຫຼຸບກໍຊົງສະຫຼຸບດ້ວຍຂໍ້ປະຕິບັດນັ້ນເອງ. ແຕ່ຄຳວ່າ 'paṭipadā' ນີ້ ບໍ່ແມ່ນຊື່ຂອງພຣະນິພານ, ແຕ່ເປັນຊື່ຂອງມັກທັງ ໔ ພ້ອມທັງວິປັດສະນາ, ເພາະສະນັ້ນ ບົດຈຳແນກ (padabhājana) ຈຶ່ງບໍ່ສອດຄ່ອງກັບຄຳຖາມແລະຄຳສະຫຼຸບ? ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ສອດຄ່ອງກັນ, ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຊົງສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດດ້ວຍຜົນ (ຄືພຣະນິພານ). ຄວາມຈິງ ໃນພຣະສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດດ້ວຍຜົນ. ອະທິບາຍວ່າ: ພຣະນິພານອັນກ່າວຄືຄວາມດັບນີ້ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ວ່າ 'ເພາະອະວິຊານັ້ນແລດັບໄປໂດຍບໍ່ເຫຼືອດ້ວຍວິຣາຄະ ສັງຂານຈຶ່ງດັບ' ເປັນຜົນຂອງຂໍ້ປະຕິບັດໃດ, ຂໍ້ປະຕິບັດນັ້ນ ພຣະອົງຊົງຮຽກວ່າ 'ສຳມາປະຕິປະທາ' (ຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ຖືກຕ້ອງ), ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໃນບົດນີ້. ແລະໃນເນື້ອຄວາມນີ້ ຄຳວ່າ 'asesavirāganirodhā' ນັ້ນ ຄຳວ່າ 'virāga' (ຄວາມຄາຍກຳໜັດ) ເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ 'nirodha' (ຄວາມດັບ) ນັ້ນເອງ, ອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມຄາຍກຳໜັດໂດຍບໍ່ເຫຼືອ ແລະເພາະຄວາມດັບໂດຍບໍ່ເຫຼືອ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງບົດຈຳແນກນີ້ ເພື່ອສະແດງມັກອັນກ່າວຄືວິຣາຄະ ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມດັບໂດຍບໍ່ເຫຼືອ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ຂໍ້ປະຕິບັດອັນມີອານຸພາບຈຶ່ງເປັນອັນຊົງຈຳແນກໄວ້ແລ້ວ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ໃນພຣະສູດນີ້ ພຣະອົງກໍຊົງສະແດງວັດຕະແລະວິວັດຕະນັ້ນເອງ. ປະຕິປະທາສູດ ທີ ໓ ຈົບແລ້ວ.

4. Vipassīsuttavaṇṇanā

໔. ອັດຖະກະຖາວິປັດສີສູດ

4. Catutthe [Pg.19] vipassissāti tassa kira bodhisattassa yathā lokiyamanussānaṃ kiñcideva passantānaṃ parittakammābhinibbattassa kammajapasādassa dubbalattā akkhīni vipphandanti, na evaṃ vipphandiṃsu. Balavakammanibbattassa pana kammajapasādassa balavattā avipphandantehi animisehi eva akkhīhi passi seyyathāpi devā tāvatiṃsā. Tena vuttaṃ – ‘‘animisanto kumāro pekkhatīti kho, bhikkhave, vipassissa kumārassa ‘vipassī vipassī’tveva samaññā udapādī’’ti (dī. ni. 2.40). Ayañhettha adhippāyo – antarantarā nimisajanitandhakāravirahena visuddhaṃ passati, vivaṭehi vā akkhīhi passatīti vipassī. Ettha ca kiñcāpi pacchimabhavikānaṃ sabbabodhisattānaṃ balavakammanibbattassa kammajapasādassa balavattā akkhīni na vipphandanti, so pana bodhisatto eteneva nāmaṃ labhi.

໔. ໃນພຣະສູດທີ ໔ ຄຳວ່າ 'vipassissa' (ແກ່ພຣະວິປັດສີ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ໄດ້ຍິນວ່າ ດວງຕາຂອງມະນຸດທາງໂລກທັງຫຼາຍ ເມື່ອເບິ່ງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ຍ່ອມກະພິບ ເພາະຄວາມອ່ອນແອແຫ່ງຈັກຂຸປະສາດທີ່ເກີດຈາກກຳອັນມີກຳລັງນ້ອຍ, ແຕ່ດວງຕາຂອງພຣະໂພທິສັດນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ກະພິບຢ່າງນັ້ນເລີຍ. ແຕ່ເພາະຄວາມມີກຳລັງແຫ່ງຈັກຂຸປະສາດທີ່ເກີດຈາກກຳອັນມີກຳລັງຍິ່ງໃຫຍ່ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງເບິ່ງດ້ວຍດວງຕາທີ່ບໍ່ກະພິບ ແລະບໍ່ສັ່ນໄຫວ ເໝືອນດັ່ງພວກເທວະດາໃນຊັ້ນດາວະດຶງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພຣະກຸມານເບິ່ງຢູ່ໂດຍບໍ່ກະພິບຕາເລີຍ, ເພາະເຫດນັ້ນແລ ນາມມະຍົດວ່າ 'ວິປັດສີ ວິປັດສີ' ຈຶ່ງເກີດມີແກ່ວິປັດສີກຸມານ'. ອະທິບາຍໃນບົດນີ້ວ່າ: ພຣະອົງຊົງເຫັນຢ່າງແຈ່ມແຈ້ງ ເພາະປາສະຈາກຄວາມມືດທີ່ເກີດຈາກການກະພິບຕາໃນລະຫວ່າງໆ ຫຼື ຊົງເບິ່ງດ້ວຍດວງຕາທີ່ເປີດກວ້າງ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ວິປັດສີ' (ຜູ້ເຫັນຢ່າງແຈ່ມແຈ້ງ). ແລະໃນເລື່ອງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າດວງຕາຂອງພຣະໂພທິສັດທັງປວງໃນພົບສຸດທ້າຍ ຈະບໍ່ກະພິບ ເພາະຄວາມມີກຳລັງແຫ່ງຈັກຂຸປະສາດທີ່ເກີດຈາກກຳອັນມີກຳລັງຍິ່ງໃຫຍ່ກໍຕາມ, ແຕ່ພຣະວິປັດສີໂພທິສັດພຣະອົງນີ້ ໄດ້ຮັບພຣะນາມນັ້ນດ້ວຍເຫດນີ້ເປັນພິເສດ.

Apica viceyya viceyya passatīti vipassī, vicinitvā vicinitvā passatīti attho. Ekadivasaṃ kira vinicchayaṭṭhāne nisīditvā atthe anusāsantassa rañño alaṅkatapaṭiyattaṃ mahāpurisaṃ āharitvā aṅke ṭhapayiṃsu. Tassa taṃ aṅke katvā palāḷayamānasseva amaccā sāmikaṃ assāmikaṃ akaṃsu. Bodhisatto anattamanasaddaṃ nicchāresi. Rājā ‘‘kimetaṃ upadhārethā’’ti āha. Upadhārayamānā aññaṃ adisvā ‘‘aṭṭassa dubbinicchitattā evaṃ kataṃ bhavissatī’’ti puna sāmikameva sāmikaṃ katvā ‘‘ñatvā nu kho kumāro evaṃ karotī’’ti? Vīmaṃsantā puna sāmikaṃ assāmikamakaṃsu. Puna bodhisatto tatheva saddaṃ nicchāresi. Atha rājā ‘‘jānāti mahāpuriso’’ti tato paṭṭhāya appamatto ahosi. Tena vuttaṃ ‘‘viceyya viceyya kumāro atthe panāyati ñāyenāti kho, bhikkhave, vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya ‘vipassī vipassī’tveva samaññā udapādī’’ti (dī. ni. 2.41).

ອີກປະການໜຶ່ງ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ວິປັດສີ' ເພາະຊົງພິຈາລະນາແລ້ວພິຈາລະນາອີກແລ້ວຈຶ່ງເຫັນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຊົງໄຕ່ຕອງແລ້ວໄຕ່ຕອງອີກແລ້ວຈຶ່ງເຫັນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ວັນໜຶ່ງ ເມື່ອພຣະຣາຊາ (ພຣະເຈົ້າພັນທຸມະ) ປະທັບນັ່ງໃນໂຮງສານ ຊົງຕັດສິນຄະດີຄວາມຢູ່, ພວກອຳມາດໄດ້ນຳພຣະມະຫາບຸຣຸດ (ພຣະວິປັດສີກຸມານ) ຜູ້ຊົງເຄື່ອງປະດັບຕົກແຕ່ງຢ່າງງົດງາມ ມາຮາບໄວ້ເທິງຕັກຂອງພຣະຣາຊາ. ເມື່ອພຣະຣາຊາຊົງຮາບພຣະກຸມານໄວ້ເທິງຕັກ ແລະຊົງຢອກໄຍຢູ່ນັ້ນ, ພວກອຳມາດໄດ້ຕັດສິນໃຫ້ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງຊັບ ກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີສິດໃນຊັບ. ພຣະໂພທິສັດຊົງເປັ່ງພຣະສຸຣະສຽງສະແດງຄວາມບໍ່ພໍພຣະໄທອອກມາ. ພຣະຣາຊາຈຶ່ງຕັດວ່າ: 'ນີ້ມັນເລື່ອງຫຍັງກັນ, ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປກວດສອບເບິ່ງດູ'. ພວກອຳມາດເມື່ອກວດສອບເບິ່ງແລ້ວ ບໍ່ເຫັນເຫດຜົນອື່ນ ຈຶ່ງຄິດວ່າ: 'ຄົງຈະເປັນເພາະການຕັດສິນຄະດີບໍ່ຖືກຕ້ອງ ພຣະກຸມານຈຶ່ງຊົງເຮັດຢ່າງນີ້', ພວກເຂົາຈຶ່ງຕັດສິນໃຫ້ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງຊັບໄດ້ຮັບສິດຄືເກົ່າ. ແລ້ວພວກເຂົາຢາກຈະທົດລອງເບິ່ງວ່າ 'ພຣະກຸມານຊົງຮູ້ແທ້ຫຼືບໍ່ ຈຶ່ງຊົງເຮັດຢ່າງນີ້?' ຈຶ່ງໄດ້ຕັດສິນໃຫ້ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງຊັບ ກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີສິດໃນຊັບອີກເທື່ອໜຶ່ງ. ພຣະໂພທິສັດກໍຊົງເປັ່ງພຣະສຸຣะສຽງສະແດງຄວາມບໍ່ພໍພຣະໄທຢ່າງນັ້ນອີກ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຣາຊາຊົງດຳຣິວ່າ 'ພຣະມະຫາບຸຣຸດຊົງຮູ້ແທ້ໆ', ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງມີຄວາມລະມັດລະວັງໃນການຕັດສິນຄະດີ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພຣະກຸມານພິຈາລະນາແລ້ວພິຈາລະນາອີກ ຈຶ່ງເຫັນປະໂຫຍດໂດຍຍຸດຕິທຳ, ເພາະເຫດນັ້ນແລ ນາມມະຍົດວ່າ 'ວິປັດສີ ວິປັດສີ' ຈຶ່ງເກີດມີແກ່ວິປັດສີກຸມານ ຍິ່ງໆຂຶ້ນໄປ'.

Bhagavatoti bhāgyasampannassa. Arahatoti rāgādiarīnaṃ hatattā, saṃsāracakkassa vā arānaṃ hatattā, paccayānaṃ vā arahattā arahāti evaṃ guṇato uppannanāmadheyyassa. Sammāsambuddhassāti sammā nayena hetunā sāmaṃ paccattapurisakārena cattāri saccāni buddhassa. Pubbeva sambodhāti [Pg.20] sambodho vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ, tato pubbeva. Bodhisattasseva satoti ettha bodhīti ñāṇaṃ, bodhimā satto bodhisatto, ñāṇavā paññavā paṇḍitoti attho. Purimabuddhānañhi pādamūle abhinīhārato paṭṭhāya paṇḍitova so satto, na andhabāloti bodhisatto. Yathā vā udakato uggantvā ṭhitaṃ paripākagataṃ padumaṃ sūriyarasmisamphassena avassaṃ bujjhissatīti bujjhanakapadumanti vuccati, evaṃ buddhānaṃ santike byākaraṇassa laddhattā avassaṃ anantarāyena pāramiyo pūretvā bujjhissatīti bujjhanakasattotipi bodhisatto. Yā ca esā catumaggañāṇasaṅkhātā bodhi, taṃ patthayamāno pavattatīti bodhiyaṃ satto āsattotipi bodhisatto. Evaṃ guṇato uppannanāmavasena bodhisattasseva sato. Kicchanti dukkhaṃ. Āpannoti anuppatto. Idaṃ vuttaṃ hoti – aho ayaṃ sattaloko dukkhaṃ anuppattoti. Cavati ca upapajjati cāti idaṃ aparāparaṃ cutipaṭisandhivasena vuttaṃ. Nissaraṇanti nibbānaṃ. Tañhi jarāmaraṇadukkhato nissaṭattā tassa nissaraṇanti vuccati. Kudāssu nāmāti katarasmiṃ nu kho kāle.

ຄຳວ່າ 'bhagavato' (ແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ) ໝາຍເຖິງ ພຣະອົງຜູ້ສົມບູນດ້ວຍພຣະໂຊກ. ຄຳວ່າ 'arahato' (ແກ່ພຣະອໍຣະຫັນ) ໝາຍເຖິງ ພຣະອົງຜູ້ໄດ້ຮັບພຣະນາມຕາມພຣະຄຸນຢ່າງນີ້ວ່າ 'arahā' ເພາະຊົງກຳຈັດສັດຕູຄືກິເລດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນ, ຫຼື ເພາະຊົງທຳລາຍກຳແຫ່ງສັງສາຣะຈັກ, ຫຼື ເພາະຊົງຄວນແກ່ການຮັບປັດໄຈ ໔. ຄຳວ່າ 'sammāsambuddhassa' (ແກ່ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ) ໝາຍເຖິງ ພຣະອົງຜູ້ຊົງຕັດສະຮູ້ອະລິຍະສັດ ໔ ດ້ວຍພຣະອົງເອງ ໂດຍຊອບ ດ້ວຍເຫດແລະທາງທີ່ຖືກຕ້ອງ ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນຂອງພຣະອົງເອງ. ຄຳວ່າ 'pubbeva sambodhā' (ກ່ອນການຕັດສະຮູ້) ຄຳວ່າ 'sambodha' ໄດ້ແກ່ ຍານໃນມັກທັງ ໔, ຄຳວ່າ 'pubbeva' ຄື ກ່ອນແຕ່ຍານນັ້ນ. ໃນບົດວ່າ 'bodhisattasseva sato' (ເມື່ອຍັງເປັນພຣະໂພທິສັດຢູ່) ນີ້ ຄຳວ່າ 'bodhi' ໄດ້ແກ່ ຍານ, ສັດວະຜູ້ມີໂພທິ ຊື່ວ່າ 'ໂພທິສັດ' (bodhisatto), ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ມີຍານ ມີປັນຍາ ເປັນບັນດິດ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ຕັ້ງແຕ່ຕອນທີ່ຊົງຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາ (ອະພິນິຫານ) ທີ່ໃກ້ພຣະບາດຂອງພຣະพຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆມາ, ສັດວະນັ້ນກໍເປັນບັນດິດແທ້ໆ ບໍ່ແມ່ນຄົນພານຄົນບອດເລີຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ໂພທິສັດ'. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ປຽບເໝືອນດອກບົວທີ່ໂຜ່ຂຶ້ນພົ້ນນ້ຳ ຕັ້ງຢູ່ ແລະແກ່ເຕັມທີ່ແລ້ວ ຍ່ອມຈະເບັ່ງບານຢ່າງແນ່ນອນເມື່ອໄດ້ຮັບແສງຕາເວັນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ 'ດອກບົວທີ່ຈະບານ' (bujjhanakapaduma) ສັນໃດ, ພຣະໂພທິສັດກໍສັນນັ້ນ ເພາະຊົງໄດ້ຮັບພຣະພະຍາກອນໃນສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍແລ້ວ ຍ່ອມຈະໄດ້ຕັດສະຮູ້ຢ່າງແນ່ນອນ ໂດຍປາສະຈາກອຸປະສັກ ຫຼັງຈາກບຳເພັນບາຣະມີທັງຫຼາຍໃຫ້ເຕັມປ່ຽມແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ສັດວະຜູ້ຈະຕັດສະຮູ້' (bujjhanakasatta) ດັ່ງນີ້ແດ່. ແລະພຣະອົງຊົງດຳເນີນໄປໂດຍປາດຖະໜາພຣະໂພທິຍານ ອັນກ່າວຄືມັກຄະຍານທັງ ໔ ນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ຜູ້ຕິດພັນ ຫຼື ມຸ່ງໝັ້ນໃນພຣະໂພທິຍານ' (bodhiyaṃ satto āsatto) ດັ່ງນີ້ແດ່. ເມື່ອຍັງເປັນພຣະໂພທິສັດ ຜູ້ມີນາມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຣະຄຸນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'kicchaṃ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມຍາກລຳບາກ ຫຼື ຄວາມທຸກ. ຄຳວ່າ 'āpanno' ໄດ້ແກ່ ເຖິງແລ້ວ. ອະທິບາຍວ່າ: 'ໂອ້! ສັດຕະໂລກນີ້ ເຖິງແລ້ວເຊິ່ງຄວາມທຸກ'. ຄຳວ່າ 'cavati ca upapajjati ca' (ຍ່ອມຈຸຕິແລະຍ່ອມເກີດ) ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ຊົງກ່າວໝາຍເຖິງ ການຈຸຕິແລະການປະຕິສົນທິສະຫຼັບກັນໄປມາເລື້ອຍໆ. ຄຳວ່າ 'nissaraṇa' (ເຄື່ອງສະຫຼັດອອກ) ໄດ້ແກ່ ພຣະນິພານ. ເພາະພຣະນິພານນັ້ນ ສະຫຼັດອອກແລ້ວຈາກທຸກຄືຄວາມແກ່ແລະຄວາມຕາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ ເປັນເຄື່ອງສະຫຼັດອອກຈາກຊະລາແລະມໍຣະນະນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'kudāssu nāma' (ເມື່ອໃດໜໍ) ໝາຍເຖິງ ໃນການ (ເວລາ) ໃດໜໍ.

Yoniso manasikārāti upāyamanasikārena pathamanasikārena. Ahu paññāya abhisamayoti paññāya saddhiṃ jarāmaraṇakāraṇassa abhisamayo samavāyo samāyogo ahosi, ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’nti idaṃ tena diṭṭhanti attho. Atha vā yoniso manasikārā ahu paññāyāti yoniso manasikārena ca paññāya ca abhisamayo ahu. ‘‘Jātiyā kho sati jarāmaraṇa’’nti, evaṃ jarāmaraṇakāraṇassa paṭivedho ahosīti attho. Esa nayo sabbattha.

ຄຳວ່າ 'yoniso manasikārā' (ເພາະການມົນສິການໂດຍແຍບຄາຍ) ໝາຍເຖິງ ເພາະການມົນສິການໂດຍອຸບາຍທີ່ຖືກຕ້ອງ (upāyamanasikāra) ຫຼື ເພາະການມົນສິການໂດຍທາງທີ່ຖືກຕ້ອງ (pathamanasikāra). ບົດວ່າ 'ahu paññāya abhisamayo' (ໄດ້ມີການຕັດສະຮູ້ດ້ວຍປັນຍາ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ການຕັດສະຮູ້ (abhisamayo) ຄືການປະຈັກແຈ້ງ ແລະການປະກອບພ້ອມ (samavāyo samāyogo) ເຊິ່ງເຫດແຫ່ງຊະລາແລະມໍຣະນະ ຮ່ວມກັບປັນຍາ ໄດ້ມີແລ້ວ, ໝາຍຄວາມວ່າ ພຣະໂພທິສັດນັ້ນໄດ້ເຫັນແລ້ວວ່າ 'ເພາະຊາດເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີຊະລາແລະມໍຣະນະ'. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ບົດວ່າ 'yoniso manasikārā ahu paññāya' ມີອະທິບາຍວ່າ: ການຕັດສະຮູ້ໄດ້ມີແລ້ວ ດ້ວຍການມົນສິການໂດຍແຍບຄາຍ ແລະດ້ວຍປັນຍາ, ໝາຍຄວາມວ່າ ການແທງຕະຫຼອດເຫດແຫ່ງຊະລາແລະມໍຣະນະ ໄດ້ມີແລ້ວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເມື່ອຊາດມີຢູ່ ຊະລາແລະມໍຣະນະຈຶ່ງມີ'. ແນວທາງນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນບົດສະແດງປະຕິຈະສະມຸບປາດທັງປວງ.

Iti hidanti evamidaṃ. Samudayo samudayoti ekādasasu ṭhānesu saṅkhārādīnaṃ samudayaṃ sampiṇḍetvā niddisati. Pubbe ananussutesūti ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārānaṃ samudayo hotī’’ti. Evaṃ ito pubbe ananussutesu dhammesu, catūsu vā ariyasaccadhammesu. Cakkhuntiādīni ñāṇavevacanāneva. Ñāṇameva hettha dassanaṭṭhena cakkhu, ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā, paṭivedhanaṭṭhena vijjā, obhāsanaṭṭhena ālokoti vuttaṃ[Pg.21]. Taṃ panetaṃ catūsu saccesu lokiyalokuttaramissakaṃ niddiṭṭhanti veditabbaṃ. Nirodhavārepi imināva nayena attho veditabbo. Catutthaṃ.

ຄຳວ່າ 'iti hidaṃ' ໝາຍເຖິງ 'evaṃ idaṃ' (ຢ່າງນີ້ ນີ້ແລ). ຄຳວ່າ 'samudayo samudayo' (ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ຄວາມເກີດຂຶ້ນ) ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮວບຮວມຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສັງຂານເປັນຕົ້ນ ໃນຖານະທັງ ໑໑ ແລ້ວຊົງສະແດງໄວ້. ຄຳວ່າ 'pubbe ananussutesu' (ໃນທຳທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງມາກ່ອນ) ໝາຍເຖິງ ໃນທຳທັງຫຼາຍມີປະຕິຈະສະມຸບປາດ ເຊັ່ນ 'ເພາະອະວິຊາເປັນປັດໄຈ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສັງຂານທັງຫຼາຍຈຶ່ງມີ' ດັ່ງນີ້ ເຊິ່ງບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງມາຈາກສຳນັກອື່ນກ່ອນແຕ່ການນີ້, ຫຼື ໃນອະລິຍະສັດທຳທັງ ໔. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'cakkhu' (ດວງຕາ) ເປັນຕົ້ນ ລ້ວນແຕ່ເປັນໄວພົດຂອງຍານ (ñāṇa) ທັງນັ້ນ. ຄວາມຈິງ ໃນບົດນີ້ ຍານນັ້ນເອງ ທີ່ຊົງຮຽກວ່າ 'cakkhu' (ດວງຕາ) ເພາະອັດຖະຄືການເຫັນ, ຮຽກວ່າ 'ñāṇa' (ຍານ) ເພາະອັດຖະຄືການຮູ້, ຮຽກວ່າ 'paññā' (ປັນຍາ) ເພາະອັດຖະຄືການຮູ້ທົ່ວ, ຮຽກວ່າ 'vijjā' (ວິຊຊາ) ເພາະອັດຖະຄືການແທງຕະຫຼອດ, ຮຽກວ່າ 'āloko' (ແສງສະຫວ່າງ) ເພາະອັດຖະຄືການເຮັດໃຫ້ສະຫວ່າງ. ແລະພຶງຊາບວ່າ ຍານນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ໃນອະລິຍະສັດ ໔ ໂດຍປົນກັນທັງຝ່າຍໂລກິຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ. ແມ່ນແຕ່ໃນຝ່າຍນิໂຣທະວານ (ຝ່າຍດັບ) ກໍພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍແນວທາງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ວິປັດສີສູດ ທີ ໔ ຈົບແລ້ວ.

5-10. Sikhīsuttādivaṇṇanā

໕-໑໐. ອັດຖະກະຖາສິຂີສູດເປັນຕົ້ນ

5-10. Pañcamādīsu sikhissa, bhikkhavetiādīnaṃ padānaṃ ‘‘sikhissapi, bhikkhave’’ti na evaṃ yojetvā attho veditabbo. Kasmā? Ekāsane adesitattā. Nānāṭhānesu hi etāni desitāni, attho pana sabbattha sadisoyeva. Sabbabodhisattānañhi bodhipallaṅke nisinnānaṃ na añño samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā ācikkhati – ‘‘atīte bodhisattā paccayākāraṃ sammasitvā buddhā jātā’’ti. Yathā pana paṭhamakappikakāle deve vuṭṭhe udakassa gatamaggeneva aparāparaṃ vuṭṭhiudakaṃ gacchati, evaṃ tehi tehi purimabuddhehi gatamaggeneva pacchimā pacchimā gacchanti. Sabbabodhisattā hi ānāpānacatutthajjhānato vuṭṭhāya paccayākāre ñāṇaṃ otāretvā taṃ anulomapaṭilomaṃ sammasitvā buddhā hontīti paṭipāṭiyā sattasu suttesu buddhavipassanā nāma kathitāti.

໕-໑໐. ໃນພຣະສູດທີ ໕ ເປັນຕົ້ນ ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'sikhissa, bhikkhave' (ແກ່ພຣະສິຂີ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ພຶງເຊື່ອມໂຍງແລ້ວຊາບເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ 'sikhissapi, bhikkhave' (ແກ່ພຣະສິຂີແດ່ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ). ເພາະເຫດໃດ? ເພາະພຣະສູດເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງໃນບ່ອນນັ່ງດຽວກັນ. ຄວາມຈິງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງພຣະສູດເຫຼົ່ານັ້ນໃນສະຖານທີ່ຕ່າງໆກັນ, ແຕ່ເນື້ອຄວາມໃນທຸກໆບ່ອນກໍຄືກັນທັງນັ້ນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ພຣະໂພທິສັດທັງປວງ ເມື່ອປະທັບນັ່ງເທິງລັດຕະນະບັນລັງ (ໂພທິບັນລັງ) ຍ່ອມບໍ່ມີສະມະນະ ພຣາມ ເທວະດາ ມານ ຫຼືພຣົມ ອື່ນໃດ ມາບອກວ່າ: 'ໃນອະດີດ ພຣະໂພທິສັດທັງຫຼາຍໄດ້ພິຈາລະນາປັດຈະຍາການ (ປະຕິຈະສະມຸບປາດ) ແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ຕັດສະຮູ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ'. ແຕ່ປຽບເໝືອນໃນຍຸກຕົ້ນກະລັບ ເມື່ອຝົນຕົກລົງມາ ນ້ຳຝົນທີ່ຕົກລົງມາເລື້ອຍໆ ຍ່ອມໄຫຼໄປຕາມທາງທີ່ນ້ຳເຄີຍໄຫຼໄປສັນໃດ, ພຣະໂພທິສັດອົງຫຼັງໆ ກໍຍ່ອມດຳເນີນໄປຕາມທາງທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ຊົງດຳເນີນໄປແລ້ວນັ້ນ ສັນນັ້ນ. ເພາະວ່າ ພຣະໂພທິສັດທັງປວງ ເມື່ອອອກຈາກອານາປານະຈະຕຸດຖະຊານແລ້ວ ຍ່ອມນ້ອມຍານລົງໃນປັດຈະຍາການ (ປະຕິຈະສະມຸບປາດ) ແລ້ວພິຈາລະນາປັດຈະຍາການນັ້ນໂດຍອະນຸໂລມແລະປະຕິໂລມ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດສະຮູ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ດ້ວຍເຫດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ 'ພຸດທະວິປັດສະນາ' (buddhavipassanā) ໄວ້ໃນພຣະສູດທັງ ໗ ຕາມລຳດັບ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ແລ.

Buddhavaggo paṭhamo.

ພຸດທະວັກ ທີ ໑ ຈົບແລ້ວ.

2. Āhāravaggo

໒. ອາຫາຣະວັກ

1. Āhārasuttavaṇṇanā

໑. ອັດຖະກະຖາອາຫາຣະສູດ

11. Āhāravaggassa paṭhame āhārāti paccayā. Paccayā hi āharanti attano phalaṃ, tasmā āhārāti vuccanti. Bhūtānaṃ vā sattānantiādīsu bhūtāti jātā nibbattā. Sambhavesinoti ye sambhavaṃ jātiṃ nibbattiṃ esanti gavesanti. Tattha catūsu yonīsu aṇḍajajalābujā sattā yāva aṇḍakosaṃ vatthikosañca na bhindanti, tāva sambhavesino nāma, aṇḍakosaṃ vatthikosañca bhinditvā bahi nikkhantā bhūtā nāma. Saṃsedajā opapātikā ca paṭhamacittakkhaṇe sambhavesino nāma, dutiyacittakkhaṇato pabhuti bhūtā nāma. Yena vā iriyāpathena jāyanti, yāva tato aññaṃ na pāpuṇanti, tāva sambhavesino nāma, tato paraṃ bhūtā nāma. Atha vā bhūtāti jātā abhinibbattā, ye bhūtā abhinibbattāyeva, na puna [Pg.22] bhavissantīti saṅkhaṃ gacchanti, tesaṃ khīṇāsavānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Sambhavamesantīti sambhavesino. Appahīnabhavasaṃyojanattā āyatimpi sambhavaṃ esantānaṃ sekkhaputhujjanānametaṃ adhivacanaṃ. Evaṃ sabbathāpi imehi dvīhi padehi sabbasatte pariyādiyati. Vāsaddo cettha sampiṇḍanattho, tasmā bhūtānañca sambhavesīnañcāti ayamattho veditabbo.

໑໑. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງອາຫາຣະວັກ, ຄຳວ່າ "ອາຫານ" ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈ. ເພາະວ່າ ປັດໄຈທັງຫຼາຍຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງຜົນຂອງຕົນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ອາຫານ". ໃນບົດວ່າ "ພູຕານັງ ວາ ສັດຕານັງ" ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ "ພູຕະ" ໄດ້ແກ່ ສັດຜູ້ເກີດແລ້ວ, ຜູ້ບັງເກີດແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ສັມພະເວສີ" ໄດ້ແກ່ ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ສະແຫວງຫາ, ຄົ້ນຫາ ເຊິ່ງຄວາມເກີດ, ຄວາມບັງເກີດ. ໃນບັນດາໂຍນິ 4 ນັ້ນ, ສັດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນອັນທະຊະ (ເກີດໃນໄຂ່) ແລະ ຊະລາພຸຊະ (ເກີດໃນມົດລູກ) ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ທັນທຳລາຍເປືອກໄຂ່ ແລະ ຖົງນ້ຳຄ່ຳ (ຫຼື ມົດລູກ), ຕາບນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ "ສັມພະເວສີ"; ເມື່ອທຳລາຍເປືອກໄຂ່ ແລະ ຖົງນ້ຳຄ່ຳ ອອກມາພາຍນອກແລ້ວ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ພູຕະ". ສ່ວນສັດທີ່ເປັນສັງເສທະຊະ (ເກີດໃນເຫື່ອໄຄ) ແລະ ໂອປະປາຕິກະ (ເກີດຜຸດຂຶ້ນ) ໃນຂະນະແຫ່ງປະຖົມມະຈິດ (ປະຕິສົນທິຈິດ) ຊື່ວ່າ "ສັມພະເວສີ", ນັບແຕ່ຂະນະແຫ່ງທຸຕິຍະຈິດ (ພະວັງຄະຈິດທຳອິດ) ເປັນຕົ້ນໄປ ຊື່ວ່າ "ພູຕະ". ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສັດທັງຫຼາຍເກີດດ້ວຍອິຣິຍາບົດໃດ, ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ທັນປ່ຽນໄປສູ່ອິຣິຍາບົດອື່ນຈາກອິຣິຍາບົດນັ້ນ, ຕາບນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ "ສັມພະເວສີ", ນັບແຕ່ປ່ຽນໄປສູ່ອິຣິຍາບົດອື່ນຈາກນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ "ພູຕະ". ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ "ພູຕະ" ໄດ້ແກ່ ສັດຜູ້ເກີດແລ້ວ, ຜູ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວຢ່າງແທ້ຈິງ, ຜູ້ຈະບໍ່ເກີດອີກຕໍ່ໄປ, ເຊິ່ງເຖິງການນັບວ່າ "ພູຕະ", ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຮຽກຂອງພະຂີນາສົບທັງຫຼາຍ. ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ສະແຫວງຫາພົບໃໝ່ ຊື່ວ່າ "ສັມພະເວສີ". ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຮຽກຂອງພະເສຂະ ແລະ ປຸຖຸຊົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ຍັງສະແຫວງຫາພົບໃໝ່ໃນພາຍໜ້າ ເພາະຄວາມທີ່ຍັງລະສັງໂຍດໃນພົບບໍ່ທັນໄດ້. ດ້ວຍປະການທັງປວງນີ້, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຍ່ອມຊົງສົງເຄາະ (ຮວບຮວມ) ສັດທັງປວງໄວ້ ດ້ວຍສອງບົດນີ້. ແລະ ຄຳວ່າ "ວາ" (ຫຼື) ໃນບົດນີ້ ມີອັດຖະໃນການຮວບຮວມ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ "ທັງຂອງສັດຜູ້ເກີດແລ້ວ (ພູຕະ) ແລະ ຂອງສັດຜູ້ກຳລັງສະແຫວງຫາທີ່ເກີດ (ສັມພະເວສີ)".

Ṭhitiyāti ṭhitatthaṃ. Anuggahāyāti anuggahatthaṃ. Vacanabhedoyeva cesa, attho pana dvinnampi padānaṃ ekoyeva. Atha vā ṭhitiyāti tassa tassa sattassa uppannadhammānaṃ anuppabandhavasena avicchedāya. Anuggahāyāti anuppannānaṃ uppādāya. Ubhopi cetāni ‘‘bhūtānaṃ vā ṭhitiyā ceva anuggahāya ca, sambhavesīnaṃ vā ṭhitiyā ceva anuggahāya cā’’ti evaṃ ubhayattha daṭṭhabbānīti.

ຄຳວ່າ "ຖິຕິຍາ" (ເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່) ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມຕັ້ງຢູ່ສະເໝີ. ຄຳວ່າ "ອນຸກຄຫາຍະ" (ເພື່ອຄວາມອຸປະຖຳ) ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການອຸປະຖຳຄ້ຳຊູ. ຄຳທັງສອງນີ້ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນພຽງແຕ່ພະຍັນຊະນະ (ຮູບຄຳ) ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເນື້ອຄວາມຂອງບົດທັງສອງນີ້ແມ່ນອັນດຽວກັນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ "ຖິຕິຍາ" ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມບໍ່ຂາດສາຍ ໂດຍການສືບຕໍ່ກັນແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ໃນສັນດານຂອງສັດນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ "ອນຸກຄຫາຍະ" ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍທີ່ຍັງບໍ່ທັນເກີດຂຶ້ນ. ບົດທັງສອງນີ້ ພຶງເຫັນວ່າປະກອບເຂົ້າກັນໃນທັງສອງບົດ ຢ່າງນີ້ວ່າ: "ເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ ແລະ ເພື່ອຄວາມອຸປະຖຳແກ່ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ເກີດແລ້ວ (ພູຕະ) ກໍດີ, ເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ ແລະ ເພື່ອຄວາມອຸປະຖຳແກ່ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ກຳລັງສະແຫວງຫາທີ່ເກີດ (ສັມພະເວສີ) ກໍດີ".

Kabaḷīkāro āhāroti kabaḷaṃ katvā ajjhoharitabbako āhāro, odanakummāsādivatthukāya ojāyetaṃ adhivacanaṃ. Oḷāriko vā sukhumo vāti vatthuoḷārikatāya oḷāriko, sukhumatāya sukhumo. Sabhāvena pana sukhumarūpapariyāpannattā kabaḷīkāro āhāro sukhumova hoti. Sāpi cassa vatthuto oḷārikatā sukhumatā ca upādāyupādāya veditabbā. Kumbhīlānañhi āhāraṃ upādāya morānaṃ āhāro sukhumo. Kumbhīlā kira pāsāṇe gilanti, te ca nesaṃ kucchippattā vilīyanti. Morā sappavicchikādipāṇe khādanti. Morānaṃ pana āhāraṃ upādāya taracchānaṃ āhāro sukhumo. Te kira tivassachaḍḍitāni visāṇāni ceva aṭṭhīni ca khādanti, tāni ca nesaṃ kheḷena temitamattāneva kandamūlaṃ viya mudukāni honti. Taracchānaṃ āhāraṃ upādāya hatthīnaṃ āhāro sukhumo. Te hi nānārukkhasākhādayo khādanti. Hatthīnaṃ āhārato gavayagokaṇṇamigādīnaṃ āhāro sukhumo. Te kira nissārāni nānārukkhapaṇṇādīni khādanti. Tesampi āhārato gunnaṃ āhāro sukhumo. Te allasukkhatiṇāni khādanti. Tesaṃ āhārato sasānaṃ āhāro sukhumo. Sasānaṃ āhārato sakuṇānaṃ āhāro sukhumo. Sakuṇānaṃ āhārato paccantavāsīnaṃ āhāro sukhumo. Paccantavāsīnaṃ āhārato gāmabhojakānaṃ āhāro [Pg.23] sukhumo. Gāmabhojakānaṃ āhārato rājarājamahāmattānaṃ āhāro sukhumo. Tesampi āhārato cakkavattino āhāro sukhumo. Cakkavattino āhārato bhummānaṃ devānaṃ āhāro sukhumo. Bhummānaṃ devānaṃ āhārato cātumahārājikānaṃ. Evaṃ yāva paranimmitavasavattīnaṃ āhārā vitthāretabbā. Tesaṃ panāhāro sukhumotveva niṭṭhaṃ patto.

ຄຳວ່າ "ກວະລິງກາຣາຫານ" (ອາຫານຄືຄຳເຂົ້າ) ໄດ້ແກ່ ອາຫານທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຄຳແລ້ວກືນກິນ, ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຮຽກຂອງໂອຊາທີ່ມີເຂົ້າສຸກ ແລະ ເຂົ້າໜົມແດກງາເປັນຕົ້ນເປັນທີ່ຕັ້ງ (ວັດຖຸ). ບົດວ່າ "ໂອລາຣິໂກ ວາ ສຸຂຸໂມ ວາ" (ຫຍາບ ຫຼື ລະອຽດ) ໄດ້ແກ່ ຫຍາບ ເພາະຄວາມຫຍາບແຫ່ງວັດຖຸທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງ, ລະອຽດ ເພາະຄວາມລະອຽດແຫ່ງວັດຖຸທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງ. ແຕ່ໂດຍສະພາວະແລ້ວ, ເພາະສົງເຄາະເຂົ້າໃນສຸຂຸມະຮູບ, ກວະລິງກາຣາຫານ ຈຶ່ງເປັນຂອງລະອຽດເທົ່ານັ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄວາມຫຍາບ ແລະ ຄວາມລະອຽດແຫ່ງອາຫານນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍການປຽບທຽບ (ອາໄສ) ຕາມວັດຖຸທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອປຽບທຽບກັບອາຫານຂອງແຂ້ທັງຫຼາຍແລ້ວ, ອາຫານຂອງນົກຍູງທັງຫຼາຍ ຈັດວ່າລະອຽດ. ໄດ້ຍິນວ່າ ແຂ້ທັງຫຼາຍຍ່ອມກືນກ້ອນຫີນ, ແລະ ກ້ອນຫີນເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອເຖິງທ້ອງຂອງພວກມັນແລ້ວ ກໍຍ່ອມຍ່ອຍສະຫຼາຍໄປ. ສ່ວນນົກຍູງທັງຫຼາຍ ຍ່ອມກິນສັດມີພິດ ເຊັ່ນ ງູ ແລະ ແມງງອດ ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເມື່ອປຽບທຽບກັບອາຫານຂອງນົກຍູງແລ້ວ, ອາຫານຂອງໝາໄນ (ຕະຣັດຊະ) ຈັດວ່າລະອຽດ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໝາໄນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມກິນເຂົາ ແລະ ກະດູກທີ່ຖືກຖິ້ມໄວ້ເຖິງສາມປີ, ແລະ ເຂົາກັບກະດູກເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອຖືກນ້ຳລາຍຂອງພວກມັນຊຸມພຽງເລັກນ້ອຍ ກໍຍ່ອມອ່ອນນຸ້ມຄືກັບຫົວມັນ. ເມື່ອປຽບທຽບກັບອາຫານຂອງໝາໄນແລ້ວ, ອາຫານຂອງຊ້າງທັງຫຼາຍ ຈັດວ່າລະອຽດ. ເພາະວ່າ ຊ້າງເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມກິນກິ່ງໄມ້ຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອປຽບທຽບກັບອາຫານຂອງຊ້າງແລ້ວ, ອາຫານຂອງສັດປ່າ ເຊັ່ນ ກະທິງ, ກວາງ ແລະ ຟານ ເປັນຕົ້ນ ຈັດວ່າລະອຽດ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກມັນຍ່ອມກິນໃບໄມ້ຕ່າງໆ ທີ່ບໍ່ມີແກ່ນ. ເມື່ອປຽບທຽບກັບອາຫານຂອງສັດເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ, ອາຫານຂອງງົວທັງຫຼາຍ ຈັດວ່າລະອຽດ. ພວກມັນຍ່ອມກິນຫຍ້າສົດ ແລະ ຫຍ້າແຫ້ງ. ເມື່ອປຽບທຽບກັບອາຫານຂອງງົວແລ້ວ, ອາຫານຂອງກະຕ່າຍທັງຫຼາຍ ຈັດວ່າລະອຽດ. ເມື່ອປຽບທຽບກັບອາຫານຂອງກະຕ່າຍແລ້ວ, ອາຫານຂອງນົກທັງຫຼາຍ ຈັດວ່າລະອຽດ. ເມື່ອປຽບທຽບກັບອາຫານຂອງນົກແລ້ວ, ອາຫານຂອງຄົນປ່າ (ຜູ້ອາໄສຢູ່ປາຍດ່ານ) ຈັດວ່າລະອຽດ. ເມື່ອປຽບທຽບກັບອາຫານຂອງຄົນປ່າແລ້ວ, ອາຫານຂອງນາຍບ້ານທັງຫຼາຍ ຈັດວ່າລະອຽດ. ເມື່ອປຽບທຽບກັບອາຫານຂອງນາຍບ້ານແລ້ວ, ອາຫານຂອງພະລາຊາ ແລະ ມະຫາອຳມາດທັງຫຼາຍ ຈັດວ່າລະອຽດ. ເມື່ອປຽບທຽບກັບອາຫານຂອງພວກເຂົາແລ້ວ, ອາຫານຂອງພະເຈົ້າຈັກກະພັດ ຈັດວ່າລະອຽດ. ເມື່ອປຽບທຽບກັບອາຫານຂອງພະເຈົ້າຈັກກະພັດແລ້ວ, ອາຫານຂອງພູມມະເທວະດາທັງຫຼາຍ ຈັດວ່າລະອຽດ. ເມື່ອປຽບທຽບກັບອາຫານຂອງພູມມະເທວະດາແລ້ວ, ອາຫານຂອງເທວະດາຊັ້ນຈາຕຸມະຫາຣາຊິກາ ຈັດວ່າລະອຽດ. ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມຢ່າງນີ້ ໄປຈົນເຖິງອາຫານຂອງເທວະດາຊັ້ນປະຣະນິມມິຕະວະສະວັດຕີ. ແຕ່ອາຫານຂອງເທວະດາຊັ້ນປະຣະນິມມິຕະວະສະວັດຕີເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງຄວາມຕົກລົງວ່າ ເປັນຂອງລະອຽດຢ່າງຍິ່ງແທ້ໆ.

Ettha ca oḷārike vatthusmiṃ ojā parittā hoti dubbalā, sukhume balavatī. Tathā hi ekapattapūrampi yāguṃ pīto muhutteneva jighacchito hoti yaṃkiñcideva khāditukāmo, sappiṃ pana pasatamattaṃ pivitvā divasaṃ abhottukāmo hoti. Tattha vatthu kammajatejasaṅkhātaṃ parissayaṃ vinodeti, na pana sakkoti pāletuṃ. Ojā pana pāleti, na sakkoti parissayaṃ vinodetuṃ. Dve pana ekato hutvā parissayañceva vinodenti pālenti cāti.

ແລະ ໃນເລື່ອງນີ້, ໃນວັດຖຸ (ອາຫານ) ທີ່ຫຍາບ, ໂອຊາ ຍ່ອມມີນ້ອຍ ແລະ ມີກຳລັງອ່ອນ; ໃນວັດຖຸທີ່ລະອຽດ, ໂອຊາ ຍ່ອມມີກຳລັງຫຼາຍ. ຄວາມຈິງເປັນຢ່າງນັ້ນ, ບຸກຄົນຜູ້ດື່ມຢາຄູ (ເຂົ້າປຽກ) ແມ້ເຕັມບາດໜຶ່ງ (ຫຼື ຖ້ວຍໜຶ່ງ) ພຽງຄູ່ໜຶ່ງ ກໍກັບມາຫິວອີກ ແລະ ຢາກກິນສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ, ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ດື່ມເນີຍໃສ ພຽງແຕ່ໜຶ່ງກຳມື ກໍຍ່ອມບໍ່ຢາກກິນອາຫານຕະຫຼອດທັງວັນ. ໃນວັດຖຸ ແລະ ໂອຊານັ້ນ, ວັດຖຸ (ເນື້ອອາຫານ) ຍ່ອມກຳຈັດໄພ (ຄວາມຫິວ) ອັນກ່າວຄື ເຕໂຊທາດທີ່ເກີດຈາກກຳ, ແຕ່ບໍ່ສາມາດຮັກສາ (ກາຍ) ໄວ້ໄດ້. ສ່ວນໂອຊາ ຍ່ອມຮັກສາ (ກາຍ) ໄວ້ໄດ້, ແຕ່ບໍ່ສາມາດກຳຈັດໄພນັ້ນໄດ້. ແຕ່ເມື່ອທັງສອງຢ່າງນັ້ນຮ່ວມກັນແລ້ວ ຍ່ອມທັງກຳຈັດໄພ ແລະ ທັງຮັກສາ (ກາຍ) ໄວ້ໄດ້ດ້ວຍ.

Phasso dutiyoti cakkhusamphassādi chabbidhopi phasso etesu catūsu āhāresu dutiyo āhāroti veditabbo. Desanānayo eva cesa, tasmā iminā nāma kāraṇena dutiyo tatiyo cāti idamettha na gavesitabbaṃ. Manosañcetanāti cetanāva vuccati. Viññāṇanti cittaṃ. Iti bhagavā imasmiṃ ṭhāne upādiṇṇakaanupādiṇṇakavasena ekarāsiṃ katvā cattāro āhāre dassesi. Kabaḷīkārāhāro hi upādiṇṇakopi atthi anupādiṇṇakopi, tathā phassādayo. Tattha sappādīhi gilitānaṃ maṇḍūkādīnaṃ vasena upādiṇṇakakabaḷīkārāhāro daṭṭhabbo. Maṇḍūkādayo hi sappādīhi gilitā antokucchigatāpi kiñci kālaṃ jīvantiyeva. Te yāva upādiṇṇakapakkhe tiṭṭhanti, tāva āhāratthaṃ na sādhenti. Bhijjitvā pana anupādiṇṇakapakkhe ṭhitā sādhenti. Tadāpi upādiṇṇakāhāroti vuccantīti. Idaṃ pana ācariyānaṃ na ruccatīti aṭṭhakathāyameva paṭikkhipitvā idaṃ vuttaṃ – imesaṃ sattānaṃ khādantānampi akhādantānampi bhuñjantānampi abhuñjantānampi paṭisandhicitteneva sahajātā kammajā ojā nāma atthi, sā yāvapi sattamā divasā pāleti, ayameva [Pg.24] upādiṇṇakakabaḷīkārāhāroti veditabbo. Tebhūmakavipākavasena pana upādiṇṇakaphassādayo veditabbā, tebhūmakakusalākusalakiriyavasena anupādiṇṇakā. Lokuttarā pana ruḷhīvasena kathitāti.

ບົດວ່າ "ຜັດສະເປັນທີສອງ" ພຶງຊາບວ່າ ຜັດສະ ແມ້ທັງ 6 ປະການ ມີຈັກຂຸສຳຜັດເປັນຕົ້ນ ເປັນອາຫານທີສອງ ໃນບັນດາອາຫານ 4 ປະການເຫຼົ່ານີ້. ນີ້ເປັນພຽງແນວທາງແຫ່ງເທດສະໜາເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນສະແຫວງຫາເຫດຜົນໃນບົດນີ້ວ່າ "ເພาະເຫດນີ້ ຈຶ່ງເປັນທີສອງ ຫຼື ເປັນທີສາມ". ຄຳວ່າ "ມະໂນສັນເຈດຕະນາ" ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ວິນຍານ" ໄດ້ແກ່ ຈິດ. ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງຊົງສະແດງອາຫານ 4 ປະການ ໂດຍລວມເປັນກອງດຽວກັນ ໂດຍບໍ່ແຍກເປັນອຸປາດິນນະກະ (ທີ່ກຳຍຶດຄອງ) ແລະ ອະນຸປາດິນນະກະ (ທີ່ກຳບໍ່ຍຶດຄອງ). ເພາະວ່າ ກວະລິງກາຣາຫານ ທີ່ມີສ່ວນເປັນອຸປາດິນນະກະ ກໍມີ, ທີ່ເປັນອະນຸປາດິນນະກະ ກໍມີ; ຜັດສະເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ພຶງເຫັນອຸປາດິນນະກະກວະລິງກາຣາຫານ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂຽດເປັນຕົ້ນ ທີ່ຖືກງູເປັນຕົ້ນກືນກິນ. ເພາະວ່າ ຂຽດທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນ ທີ່ຖືກງູເປັນຕົ້ນກືນກິນແລ້ວ ແມ້ເຂົ້າໄປຢູ່ໃນທ້ອງ ກໍຍັງມີຊີວິດຢູ່ຊົ່ວໄລຍະໜຶ່ງ. ຕາບໃດທີ່ພວກມັນຍັງຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍອຸປາດິນນະກະ, ຕາບນັ້ນ ກໍຍັງບໍ່ທັນສຳເລັດປະໂຫຍດແກ່ຄວາມເປັນອາຫານ. ແຕ່ເມື່ອຮ່າງກາຍຍ່ອຍສະຫຼາຍແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍອະນຸປາດິນນະກະ ຈຶ່ງສຳເລັດປະໂຫຍດແກ່ຄວາມເປັນອາຫານ. ແມ້ໃນເວລານັ້ນ ກໍຍັງຮຽກວ່າ "ອຸປາດິນນະກາຫານ". ແຕ່ຄຳອະທິບາຍນີ້ ພະອາຈານທັງຫຼາຍບໍ່ພໍໃຈ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງປະຕິເສດໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ ແລ້ວກ່າວຄຳນີ້ວ່າ: "ໃນບັນດາສັດເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ວ່າຈະກິນ ຫຼື ບໍ່ກິນ, ຈະບໍລິໂພກ ຫຼື ບໍ່ບໍລິໂພກກောຕາມ, ຍ່ອມມີໂອຊາທີ່ເກີດຈາກກຳ ເຊິ່ງເກີດຮ່ວມກັບປະຕິສົນທິຈິດນັ້ນເອງ, ໂອຊານັ້ນຍ່ອມຮັກສາ (ກາຍ) ໄວ້ໄດ້ຕະຫຼອດເຖິງວັນທີ 7, ພຶງຊາບວ່າ ໂອຊານີ້ເອງຄື ອຸປາດິນນະກະກວະລິງກາຣາຫານ". ສ່ວນຜັດສະເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນອຸປາດິນນະກະ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິບາກໃນພູມ 3, ທີ່ເປັນອະນຸປາດິນນະກະ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຸສົນ, ອະກຸສົນ ແລະ ກິຣິຍາໃນພູມ 3. ສ່ວນຜັດສະເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນໂລກຸດຕະຣະ ພະອົງຊົງກ່າວວ່າເປັນອາຫານ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂວຫານ (ຣຸລະຫີ).

Etthāha – ‘‘yadi paccayaṭṭho āhāraṭṭho, atha kasmā aññesupi sattānaṃ paccayesu vijjamānesu imeyeva cattāro vuttā’’ti? Vuccate – ajjhattikasantatiyā visesapaccayattā. Visesapaccayo hi kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ sattānaṃ rūpakāyassa kabaḷīkāro āhāro, nāmakāye vedanāya phasso, viññāṇassa manosañcetanā, nāmarūpassa viññāṇaṃ. Yathāha – ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, ayaṃ kāyo āhāraṭṭhitiko āhāraṃ paṭicca tiṭṭhati, anāhāro no tiṭṭhati (saṃ. ni. 5.183), tathā phassapaccayā vedanā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpa’’nti (saṃ. ni. 2.1; vibha. 225).

ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳຖາມວ່າ: "ຫາກເນື້ອຄວາມແຫ່ງປັດໄຈ ເປັນເນື້ອຄວາມແຫ່ງອາຫານ, ເພາະເຫດໃດ ເມື່ອປັດໄຈອື່ນໆ ຂອງສັດທັງຫຼາຍກໍມີຢູ່, ພະອົງຈຶ່ງຊົງກ່າວເຖິງແຕ່ອາຫານ 4 ປະການນີ້ເທົ່ານັ້ນ?" ຕອບວ່າ: "ເພາະອາຫານເຫຼົ່ານີ້ ເປັນປັດໄຈພິເສດແກ່ສັນດານພາຍໃນ". ດ້ວຍວ່າ ກວະລິງກາຣາຫານ ເປັນປັດໄຈພິເສດແກ່ຮູບກາຍ ຂອງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ບໍລິໂພກກວະລິງກາຣາຫານ, ຜັດສະ ເປັນປັດໄຈພິເສດແກ່ເວທະນາໃນນາມກາຍ, ມະໂນສັນເຈດຕະນາ ເປັນປັດໄຈພິເສດແກ່ວິນຍານ, ວິນຍານ ເປັນປັດໄຈພິເສດແກ່ນາມຮູບ. ສົມດັ່ງທີ່ພະອົງຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ: "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ປຽບເໝືອນກາຍນີ້ ຕັ້ງຢູ່ໄດ້ເພາະອາຫານ, ອາໄສອາຫານຈຶ່ງຕັ້ງຢູ່ໄດ້, ຫາກປາສະຈາກອາຫານກໍຕັ້ງຢູ່ບໍ່ໄດ້, ສັນໃດ; ສັນນັ້ນຄືກັນ, ເວທະນາເກີດເພາະຜັດສະເປັນປັດໄຈ, ວິນຍານເກີດເພາະສັງຂານເປັນປັດໄຈ, ນາມຮູບເກີດເພາະວິນຍານເປັນປັດໄຈ".

Ko panettha āhāro kiṃ āharatīti? Kabaḷīkārāhāro ojaṭṭhamakarūpāni āharati phassāhāro tisso vedanā, manosañcetanāhāro tayo bhave, viññāṇāhāro paṭisandhināmarūpanti.

ໃນອາຫານເຫຼົ່ານັ້ນ, ອາຫານໃດນຳມາເຊິ່ງສິ່ງໃດ? ກວະລິງກາຣາຫານ ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງຮູບມີໂອຊາເປັນທີ 8 (ໂອຊັດຖະມະກະຮູບ), ຜັດສາຫານ ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງເວທະນາ 3, ມະໂນສັນເຈດຕະນາຫານ ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງພົບ 3, ວິນຍານາຫານ ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງປະຕິສົນທິນາມຮູບ.

Kathaṃ? Kabaḷīkārāhāro tāva mukhe ṭhapitamatteyeva aṭṭha rūpāni samuṭṭhāpeti, dantavicuṇṇitaṃ pana ajjhohariyamānaṃ ekekaṃ sitthaṃ aṭṭhaṭṭharūpāni samuṭṭhāpetiyeva. Evaṃ kabaḷīkārāhāro ojaṭṭhamakarūpāni āharati. Phassāhāro pana sukhavedanīyo phasso uppajjamānoyeva sukhaṃ vedanaṃ āharati, dukkhavedanīyo dukkhaṃ, adukkhamasukhavedanīyo adukkhamasukhanti evaṃ sabbathāpi phassāhāro tisso vedanā āharati.

ເປັນແນວໃດ? ກ່ອນອື່ນ, ກວະລິງກາຣາຫານ ພຽງແຕ່ໃສ່ເຂົ້າໄປໃນປາກ ກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮູບ 8 ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ສ່ວນເມື່ອຖືກແຂ້ຄ້ຽວໃຫ້ລະອຽດແລ້ວກືນລົງໄປ, ເຂົ້າແຕ່ລະຄຳ ກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮູບ 8 ກຸ່ມໆ ເກີດຂຶ້ນແທ້ໆ. ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ, ກວະລິງກາຣາຫານ ຈຶ່ງນຳມາເຊິ່ງຮູບມີໂອຊາເປັນທີ 8. ສ່ວນຜັດສາຫານນັ້ນ, ຜັດສະທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງສຸຂະເວທະນາ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງສຸຂະເວທະນາ, ຜັດສະທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງທຸກຂະເວທະນາ ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງທຸກຂະເວທະນາ, ຜັດສະທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອະທຸກຂະມະສຸຂະເວທະນາ ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງອະທຸກຂະມະສຸຂະເວທະນາ. ດ້ວຍປະການທັງປວງນີ້, ຜັດສາຫານ ຈຶ່ງນຳມາເຊິ່ງເວທະນາ 3.

Manosañcetanāhāro kāmabhavūpagaṃ kammaṃ kāmabhavaṃ āharati, rūpārūpabhavūpagāni taṃ taṃ bhavaṃ. Evaṃ sabbathāpi manosañcetanāhāro tayo bhave āharati. Viññāṇāhāro pana ye ca paṭisandhikkhaṇe taṃsampayuttakā tayo khandhā, yāni ca tisantativasena tiṃsa rūpāni uppajjanti, sahajātādipaccayanayena tāni āharatīti vuccati. Evaṃ viññāṇāhāro paṭisandhināmarūpaṃ āharatīti. Ettha ca ‘‘manosañcetanā tayo bhave āharatī’’ti sāsavakusalākusalacetanāva vuttā. ‘‘Viññāṇaṃ [Pg.25] paṭisandhināmarūpaṃ āharatī’’ti paṭisandhiviññāṇameva vuttaṃ. Avisesena pana taṃsampayuttataṃsamuṭṭhānadhammānaṃ āharaṇatopete ‘‘āhārā’’ti veditabbā.

ມະໂນສັນເຈດຕະນາຫານ ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງກາມະພົບ ດ້ວຍກຳທີ່ເຂົ້າເຖິງກາມະພົບ, ແລະ ນຳມາເຊິ່ງຮູບພົບ ແລະ ອະຮູບພົບ ດ້ວຍກຳທີ່ເຂົ້າເຖິງຮູບພົບ ແລະ ອະຮູບພົບນັ້ນໆ. ດ້ວຍປະການທັງປວງນີ້, ມະໂນສັນເຈດຕະນາຫານ ຈຶ່ງນຳມາເຊິ່ງພົບ 3. ສ່ວນວິນຍານາຫານນັ້ນ, ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງນາມຂັນ 3 ທີ່ເກີດຮ່ວມກັບວິນຍານນັ້ນໃນຂະນະປະຕິສົນທິ, ແລະ ຮູບ 30 ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັນຕະຕິ 3, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈມີສະຫະຊາຕະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ວິນຍານາຫານນຳມາເຊິ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ, ວິນຍານາຫານ ຈຶ່ງນຳມາເຊິ່ງປະຕິສົນທິນາມຮູບ. ແລະ ໃນບົດນີ້, ທີ່ກ່າວວ່າ "ມະໂນສັນເຈດຕະນາ ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງພົບ 3" ນັ້ນ ໝາຍເຖິງແຕ່ເຈດຕະນາທີ່ເປັນກຸສົນ ແລະ ອະກຸສົນ ທີ່ຍັງມີອາສະວະເທົ່ານັ້ນ. ທີ່ກ່າວວ່າ "ວິນຍານ ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງປະຕິສົນທິນາມຮູບ" ນັ້ນ ໝາຍເຖິງແຕ່ປະຕິສົນທິວິນຍານເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ (ໂດຍບໍ່ແຍກແຍະ), ເພາະຄວາມທີ່ນຳມາເຊິ່ງທຳທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຮ່ວມກັບຕົນ ແລະ ທຳທັງຫຼາຍທີ່ມີຕົນເປັນສະມຸດຖານ, ທຳມີຜັດສະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ກໍພຶງຊາບວ່າເປັນ "ອາຫານ" ເຊັ່ນກັນ.

Etesu catūsu āhāresu kabaḷīkārāhāro upatthambhento āhārakiccaṃ sādheti, phasso phusantoyeva manosañcetanā āyūhamānāva, viññāṇaṃ vijānantameva. Kathaṃ? Kabaḷīkārāhāro hi upatthambhentoyeva kāyaṭṭhapanena sattānaṃ ṭhitiyā hoti. Kammajanitopi hi ayaṃ kāyo kabaḷīkārāhārena upatthaddho dasapi vassāni vassasatampi yāva āyuparimāṇā tiṭṭhati. Yathā kiṃ? Yathā mātuyā janitopi dārako dhātiyā thaññādīni pāyetvā posiyamāno ciraṃ tiṭṭhati, yathā ca upatthambhena upatthambhitaṃ gehaṃ. Vuttampi cetaṃ –

ໃນບັນດາອາຫານ 4 ປະການນີ້, ກວະລິງກາຣາຫານ ຍ່ອມສຳເລັດກິດແຫ່ງອາຫານ ໂດຍການອຸປະຖຳຄ້ຳຊູ, ຜັດສະ ໂດຍການຖືກຕ້ອງເທົ່ານັ້ນ, ມະໂນສັນເຈດຕະນາ ໂດຍການປະມວນມາ (ຂະຫມີຂະມັນ) ເທົ່ານັ້ນ, ວິນຍານ ໂດຍການຮັບຮູ້ເທົ່ານັ້ນ. ເປັນແນວໃດ? ເພາະວ່າ ກວະລິງກາຣາຫານ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ຂອງສັດທັງຫຼາຍ ໂດຍການອຸປະຖຳຄ້ຳຊູໃຫ້ກາຍຕັ້ງຢູ່ໄດ້. ດ້ວຍວ່າ ກາຍນີ້ ແມ້ຈະເກີດຈາກກຳ, ແຕ່ເມື່ອໄດ້ຮັບການອຸປະຖຳຄ້ຳຊູດ້ວຍກວະລິງກາຣາຫານແລ້ວ ກໍຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໄດ້ຕະຫຼອດ 10 ປີ ບາງເທື່ອກໍເຖິງ 100 ປີ ຕາບເທົ່າອາຍຸຂັຍ. ປຽບເໝືອນຫຍັງ? ປຽບເໝືອນກຸມານ ແມ້ມານດາຈະໃຫ້ກຳເນີດແລ້ວ, ແຕ່ເມື່ອແມ່ນົມໃຫ້ດື່ມນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນ ແລະ ລ້ຽງດູຢູ່ ກໍຍ່ອມດຳລົງຊີວິດຢູ່ໄດ້ດົນນານ, ແລະ ປຽບເໝືອນເຮືອນທີ່ຄ້ຳໄວ້ດ້ວຍເສົາຄ້ຳ. ແມ້ຄຳນີ້ກໍມີກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘Yathā, mahārāja, gehe papatante aññena dārunā upatthambhitaṃ santaṃ eva taṃ gehaṃ na patati. Evameva kho, mahārāja, ayaṃ kāyo āhāraṭṭhitiko āhāraṃ paṭicca tiṭṭhatī’’ti.

"ມະຫາຣາຊະ, ປຽບເໝືອນເຮືອນທີ່ກຳລັງຈະພັງທະລາຍ, ເມື່ອໄດ້ຮັບການຄ້ຳຊູໄວ້ດ້ວຍໄມ້ອື່ນແລ້ວ, ເຮືອນນັ້ນກໍຍ່ອມບໍ່ພັງລົງມາ, ສັນໃດ; ມະຫາຣາຊະ, ກາຍນີ້ກໍສັນນັ້ນຄືກັນ, ຕັ້ງຢູ່ໄດ້ເພາະອາຫານ, ອາໄສອາຫານຈຶ່ງຕັ້ງຢູ່ໄດ້".

Evaṃ kabaḷīkāro āhāro upatthambhento āhārakiccaṃ sādheti.

ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ, ກວະລິງກາຣາຫານ ຍ່ອມສຳເລັດກິດແຫ່ງອາຫານ ໂດຍການອຸປະຖຳຄ້ຳຊູ.

Evaṃ sādhentopi ca kabaḷīkāro āhāro dvinnaṃ rūpasantatīnaṃ paccayo hoti āhārasamuṭṭhānassa ca upādiṇṇakassa ca. Kammajānaṃ anupālako hutvā paccayo hoti, āhārasamuṭṭhānānaṃ janako hutvāti. Phasso pana sukhādivatthubhūtaṃ ārammaṇaṃ phusantoyeva sukhādivedanāpavattanena sattānaṃ ṭhitiyā hoti. Manosañcetanā kusalākusalakammavasena āyūhamānāyeva bhavamūlanipphādanato sattānaṃ ṭhitiyā hoti. Viññāṇaṃ vijānantameva nāmarūpappavattanena sattānaṃ ṭhitiyā hotīti.

ແລະ ແມ້ເມື່ອສຳເລັດກິດຢູ່ຢ່າງນີ້, ກວະລິງກາຣາຫານ ກໍຍັງເປັນປັດໄຈແກ່ຮູບສັນຕະຕິ 2 ປະການ ຄື: ຮູບທີ່ມີອາຫານເປັນສະມຸດຖານ (ອາຫານສະມຸດຖານ) ແລະ ຮູບທີ່ກຳຍຶດຄອງ (ອຸປາດິນນະກະຮູບ). ໂດຍເປັນຜູ້ຕາມຮັກສາຮູບທີ່ເກີດຈາກກຳ (ກຳມະຊະຮູບ) ຈຶ່ງເປັນປັດໄຈ, ແລະ ໂດຍເປັນຜູ້ໃຫ້ເກີດຮູບທີ່ມີອາຫານເປັນສະມຸດຖານ ຈຶ່ງເປັນປັດໄຈ. ສ່ວນຜັດສະນັ້ນ ພຽງແຕ່ຖືກຕ້ອງອາລົມທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງສຸຂະເວທະນາເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ຂອງສັດທັງຫຼາຍ ໂດຍການເຮັດໃຫ້ສຸຂະເວທະນາເປັນຕົ້ນເປັນໄປ. ມະໂນສັນເຈດຕະນາ ຍ່ອມຂະຫມີຂະມັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຸສົນ ແລະ ອະກຸສົນກຳ ກໍຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ຂອງສັດທັງຫຼາຍ ເພາະຄວາມທີ່ເຮັດໃຫ້ມູນລະພົບສຳເລັດ. ວິນຍານ ພຽງແຕ່ຮັບຮູ້ ກໍຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ຂອງສັດທັງຫຼາຍ ໂດຍການເຮັດໃຫ້ນາມຮູບດຳເນີນໄປ.

Evaṃ upatthambhanādivasena āhārakiccaṃ sādhayamānesu panetesu cattāri bhayāni daṭṭhabbāni. Seyyathidaṃ – kabaḷīkārāhāre nikantiyeva bhayaṃ, phasse upagamanameva, manosañcetanāya āyūhanameva, viññāṇe abhinipātoyeva bhayanti. Kiṃ kāraṇā? Kabaḷīkārāhāre hi nikantiṃ [Pg.26] katvā sītādīnaṃ purakkhatā sattā āhāratthāya muddāgaṇanādikammāni karontā anappakaṃ dukkhaṃ nigacchanti. Ekacce ca imasmiṃ sāsane pabbajitvāpi vejjakammādikāya anesanāya āhāraṃ pariyesantā diṭṭheva dhamme gārayhā honti, samparāyepi, ‘‘tassa saṅghāṭipi ādittā sampajjalitā’’tiādinā lakkhaṇasaṃyutte (saṃ. ni. 2.218) vuttanayena samaṇapetā honti. Iminā tāva kāraṇena kabaḷīkāre āhāre nikanti eva bhayanti veditabbā.

ເມື່ອອາຫານເຫຼົ່ານີ້ທຳອາຫານກິດໃຫ້ສຳເລັດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການອຸປະຖຳຄຳຊູເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ພຶງເຫັນໄພ 4 ປະການ. ຄື: ໃນກວະລີກາຣາຫານ ຄວາມຍິນດີ (ຕັນຫາ) ເທົ່ານັ້ນເປັນໄພ, ໃນຜັດສະອາຫານ ການເຂົ້າໄປຫາ (ການເຂົ້າເຖິງ) ເທົ່ານັ້ນເປັນໄພ, ໃນມະໂນສັນເຈດະນາອາຫານ ການຂົນຂວາຍ (ການປຸງແຕ່ງ) ເທົ່ານັ້ນເປັນໄພ, ໃນວິນຍານາຫານ ການຕົກໄປ (ການຢັ່ງລົງ) ເທົ່ານັ້ນເປັນໄພ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ສັດທັງຫຼາຍມີຄວາມຍິນດີໃນກວະລີກາຣາຫານແລ້ວ ຖືກຄວາມໜາວເປັນຕົ້ນບີບຄັ້ນ, ເມື່ອທຳການງານມີການນັບດ້ວຍນі້ວມື (ຄຳນວນ) ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອາຫານ, ຍ່ອມປະສົບຄວາມທຸກບໍ່ແມ່ນນ້ອຍ. ແລະບາງພວກ ແມ້ບວດແລ້ວໃນພະສາສະໜານີ້ ສະແຫວງຫາອາຫານດ້ວຍອະເນສະນາ (ການສະແຫວງຫາທີ່ບໍ່ສົມຄວນ) ມີເວດຊະກຳ (ການຮັກສາພະຍາດ) ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມເປັນຜູ້ຄວນຕິຕຽນໃນປັດຈຸບັນ, ແມ້ໃນພົບໜ້າ ກໍຍ່ອມເປັນສະມະນະເປດ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນລັກຂະນະສັງຍຸດ ດ້ວຍພະດຳລັດເປັນຕົ້ນວ່າ “ແມ້ສັງຄາຕິຂອງສະມະນະເປດນັ້ນ ກໍຖືກໄຟໄໝ້ຮຸ່ງເຮືອງລຸກໂພງ”. ດ້ວຍເຫດນີ້ກ່ອນ, ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມຍິນດີໃນກວະລີກາຣາຫານເທົ່ານັ້ນ ເປັນໄພ.

Phassaṃ upagacchantāpi phassassādino paresaṃ rakkhitagopitesu dārādīsu bhaṇḍesu aparajjhanti, te saha bhaṇḍena bhaṇḍasāmikā gahetvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ vā chinditvā saṅkārakūṭe chaḍḍenti, rañño vā niyyādenti. Tato te rājā vividhā kammakāraṇā kārāpeti. Kāyassa ca bhedā duggati tesaṃ pāṭikaṅkhā hoti. Iti phassassādamūlakaṃ diṭṭhadhammikampi samparāyikampi bhayaṃ sabbamāgatameva hoti. Iminā kāraṇena phassāhāre upagamanameva bhayanti veditabbaṃ.

ແມ້ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ເຂົ້າເຖິງຜັດສະ ຜູ້ຍິນດີໃນຜັດສະ ຍ່ອມປະພຶດຜິດໃນສິ່ງຂອງມີພັນລະຍາເປັນຕົ້ນ ທີ່ຜູ້ນຶ່ນຮັກສາຄຸ້ມຄອງໄວ້. ເຈົ້າຂອງຊັບຈັບພວກເຂົາໄດ້ພ້ອມກັບຂອງກາງແລ້ວ ຍ່ອມຟັນໃຫ້ເປັນທ່ອນໆ ແລ້ວຖິ້ມໄວ້ທີ່ກອງຂີ້ເຫຍື້ອ ຫຼືມອບໃຫ້ແກ່ພະລາຊາ. ແຕ່ຕອນນັ້ນ ພະລາຊາຍ່ອມໃຫ້ລົງອາຍາຕ່າງໆ ແກ່ພວກເຂົາ. ແລະເບື້ອງໜ້າແຕ່ກາຍແຕກທຳລາຍໄປ ທຸຄະຕິຍ່ອມເປັນທີ່ຫວັງໄດ້ຂອງພວກເຂົາ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໄພທັງໃນປັດຈຸບັນ ແລະໃນພົບໜ້າ ອັນມີຄວາມຍິນດີໃນຜັດສະເປັນມູນ ເປັນອັນມາເຖິງແລ້ວທັງໝົດ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ໃນຜັດສະອາຫານ ການເຂົ້າໄປຫາ (ການເຂົ້າເຖິງ) ເທົ່ານັ້ນ ເປັນໄພ.

Kusalākusalakammāyūhane pana tammūlakaṃ tīsu bhavesu bhayaṃ sabbaṃ āgatameva hoti. Iminā kāraṇena manosañcetanāhāre āyūhanameva bhayanti veditabbaṃ.

ສ່ວນໃນການຂົນຂວາຍກຸສົນແລະອະກຸສົນກຳ ໄພທັງປວງໃນພົບທັງສາມ ອັນມີການຂົນຂວາຍກຳນັ້ນເປັນມູນ ຍ່ອມມາເຖິງແລ້ວແທ້ໆ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ໃນມະໂນສັນເຈດະນາອາຫານ ການຂົນຂວາຍ (ການປຸງແຕ່ງ) ເທົ່ານັ້ນ ເປັນໄພ.

Paṭisandhiviññāṇañca yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne abhinipatati, tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne paṭisandhināmarūpaṃ gahetvāva nibbattati. Tasmiñca nibbatte sabbabhayāni nibbattāniyeva honti tammūlakattāti iminā kāraṇena viññāṇāhāre abhinipātoyeva bhayanti veditabboti.

ແລະປະຕິສົນທິວິນຍານ ຕົກໄປ (ຢັ່ງລົງ) ໃນສະຖານທີ່ (ພົບ) ໃດໆ, ກໍຍ່ອມຖືເອົາປະຕິສົນທິນາມຮູບ ເກີດຂຶ້ນໃນສະຖານທີ່ນັ້ນໆ. ແລະເມື່ອນາມຮູບນັ້ນເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ໄພທັງປວງກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແທ້ໆ ເພາະມີນາມຮູບນັ້ນເປັນມູນ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ໃນວິນຍານາຫານ ການຕົກໄປ (ການຢັ່ງລົງ) ເທົ່ານັ້ນ ເປັນໄພ.

Kiṃnidānātiādīsu nidānādīni sabbāneva kāraṇavevacanāni. Kāraṇañhi yasmā phalaṃ nideti, ‘‘handa naṃ gaṇhathā’’ti appeti viya, tasmā nidānanti vuccati. Yasmā taṃ tato samudeti jāyati pabhavati, tasmā samudayo jāti pabhavoti vuccati. Ayaṃ panettha padattho – kiṃnidānaṃ etesanti kiṃnidānā. Ko samudayo etesanti kiṃsamudayā. Kā jāti etesanti kiṃjātikā. Ko pabhavo etesanti kiṃpabhavā. Yasmā pana tesaṃ taṇhā yathāvuttena atthena nidānañceva samudayo [Pg.27] ca jāti ca pabhavo ca, tasmā ‘‘taṇhānidānā’’tiādimāha. Evaṃ sabbapadesu attho veditabbo.

ໃນບົດມີ “ກິມນິດານາ” ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ ນິດານ ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດລ້ວນແຕ່ເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ ເຫດ (ກາຣະນະ). ເພາະວ່າ ເຫດໃດ ຍ່ອມມອບຜົນໃຫ້ ຄືປະໜຶ່ງຍື່ນໃຫ້ວ່າ “ເອົາເຖີດ ຈົ່ງຮັບເອົາຜົນນັ້ນ”, ເພາະເຫດນັ້ນ ເຫດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ນິດານ”. ເພາະວ່າ ຜົນນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນພ້ອມ (ສະມຸທະຍະ) ຍ່ອມເກີດ (ชາຕິ) ຍ່ອມບັງເກີດ (ປະພະວະ) ຈາກເຫດນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເຫດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ສະມຸທະຍະ” “ຊາຕິ” ແລະ “ປະພະວະ”. ສ່ວນເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດໃນທີ່ນີ້ ມີດັ່ງນີ້: ອາຫານເຫຼົ່ານີ້ ມີອັນໃດເປັນນິດານ (ເຫດມອບຜົນໃຫ້) ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ກິມນິດານາ” (ມີອັນໃດເປັນນິດານ). ອາຫານເຫຼົ່ານີ້ ມີອັນໃດເປັນສະມຸທະຍະ (ເຫດຕັ້ງຂຶ້ນພ້ອມ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ກິມສະມຸທະຍາ” (ມີອັນໃດເປັນສະມຸທະຍະ). ອາຫານເຫຼົ່ານີ້ ມີອັນໃດເປັນຊາຕິ (ເຫດເກີດ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ກິມชາຕິກາ” (ມີອັນໃດເປັນຊາຕິ). ອາຫານເຫຼົ່ານີ້ ມີອັນໃດເປັນປະພະວະ (ແຫຼ່ງກຳເນີດ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ກິມປະພະວາ” (ມີອັນໃດເປັນປະພະວະ). ແຕ່ເພາະວ່າ ຕັນຫາເປັນທັງນິດານ ສະມຸທະຍະ ຊາຕິ ແລະປະພະວະ ຂອງອາຫານເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຕັນຫານິດານາ” (ມີຕັນຫາເປັນນິດານ). ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດທັງປວງ ໂດຍນັຍນີ້.

Ettha ca ime cattāro āhārā taṇhānidānāti paṭisandhiṃ ādiṃ katvā attabhāvasaṅkhātānaṃ āhārānaṃ purimataṇhānaṃ vasena nidānaṃ veditabbaṃ. Kathaṃ? Paṭisandhikkhaṇe tāva paripuṇṇāyatanānaṃ sattānaṃ sattasantativasena, sesānaṃ tato ūnaūnasantativasena uppannarūpabbhantaraṃ jātā ojā atthi, ayaṃ taṇhānidāno upādiṇṇakakabaḷīkārāhāro. Paṭisandhicittasampayuttā pana phassacetanā sayañca cittaṃ viññāṇanti ime taṇhānidānā upādiṇṇaka-phassamanosañcetanā-viññāṇāhārāti evaṃ tāva purimataṇhānidānā paṭisandhikā āhārā. Yathā ca paṭisandhikā, evaṃ tato paraṃ paṭhamabhavaṅgacittakkhaṇādinibbattāpi veditabbā.

ແລະໃນຄຳວ່າ “ອາຫານ 4 ເຫຼົ່ານີ້ ມີຕັນຫາເປັນນິດານ” ນີ້, ພຶງຊາບນິດານ (ເຫດ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາໃນອະດີດ ຂອງອາຫານທັງຫຼາຍທີ່ເອີ້ນວ່າ ອັດຕະພາບ ໂດຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ປະຕິສົນທິຂະນະ. ຢ່າງໃດ? ໃນປະຕິສົນທິຂະນະກ່ອນ, ໂອຊາທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍໃນຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນຕະຕິ 7 ຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ມີອາຍະຕະນະບໍລິບູນ, ແລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນຕະຕິທີ່ບົກພ່ອງກວ່ານັ້ນ ຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ເຫຼືອ, ມີຢູ່. ໂອຊານີ້ ຊື່ວ່າ ອຸປາທິນນະກະກວະລີກາຣາຫານ ອັນມີຕັນຫາເປັນນິດານ. ສ່ວນຜັດສະແລະເຈດຕະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍປະຕິສົນທິຈິດ ແລະຕົວຈິດເອງທີ່ຊື່ວ່າ ວິນຍານ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ອຸປາທິນນະກະຜັດສະອາຫານ ມະໂນສັນເຈດະນາອາຫານ ແລະວິນຍານາຫານ ອັນມີຕັນຫາເປັນນິດານ. ອາຫານທັງຫຼາຍໃນປະຕິສົນທິຂະນະ ອັນມີຕັນຫາໃນອະດີດເປັນນິດານ ຍ່ອມມີຢ່າງນີ້ກ່ອນ. ແລະອາຫານທັງຫຼາຍໃນປະຕິສົນທິຂະນະເປັນຢ່າງໃດ, ແມ້ອາຫານທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະແຫ່ງປະຖົມພະວັງຄະຈິດເປັນຕົ້ນ ຖັດຈາກນັ້ນ ກໍພຶງຊາບຢ່າງນັ້ນ.

Yasmā pana bhagavā na kevalaṃ āhārānameva nidānaṃ jānāti, āhāranidānabhūtāya taṇhāyapi, taṇhāya nidānānaṃ vedanādīnampi nidānaṃ jānātiyeva, tasmā taṇhā cāyaṃ, bhikkhave, kiṃnidānātiādinā nayena vaṭṭaṃ dassetvā vivaṭṭaṃ dassesi. Imasmiñca pana ṭhāne bhagavā atītābhimukhaṃ desanaṃ katvā atītena vaṭṭaṃ dasseti. Kathaṃ? Āhāravasena hi ayaṃ attabhāvo gahito.

ແຕ່ເພາະວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກບໍ່ພຽງແຕ່ຊົງຊາບນິດານຂອງອາຫານທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງຊົງຊາບນິດານຂອງຕັນຫາອັນເປັນນິດານຂອງອາຫານ, ແລະຊົງຊາບນິດານຂອງເວທະນາເປັນຕົ້ນອັນເປັນນິດານຂອງຕັນຫານັ້ນແທ້ໆ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຊົງສະແດງວັດຕະ ດ້ວຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ກໍຕັນຫານີ້ ມີອັນໃດເປັນນິດານ” ແລ້ວ ຊົງສະແດງວິວັດຕະ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງພະທຳມະເທດສະນາມຸ່ງໜ້າສູ່ອະດີດ ແລ້ວຊົງສະແດງວັດຕະດ້ວຍອະດີດ. ຢ່າງໃດ? ເພາະວ່າ ອັດຕະພາບໃນປັດຈຸບັນນີ້ ພະອົງຊົງຖືເອົາແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາຫານ.

Taṇhāti imassattabhāvassa janakaṃ kammaṃ, vedanāphassasaḷāyatananāmarūpaviññāṇāni yasmiṃ attabhāve ṭhatvā kammaṃ āyūhitaṃ, taṃ dassetuṃ vuttāni, avijjāsaṅkhārā tassattabhāvassa janakaṃ kammaṃ. Iti dvīsu ṭhānesu attabhāvo, dvīsu tassa janakaṃ kammanti saṅkhepena kammañceva kammavipākañcāti, dvepi dhamme dassentena atītābhimukhaṃ desanaṃ katvā atītena vaṭṭaṃ dassitaṃ.

ຄຳວ່າ “ຕັນຫາ” ຄືກຳອັນເຮັດໃຫ້ເກີດອັດຕະພາບໃນປັດຈຸບັນນີ້. ບົດທັງຫຼາຍມີ ເວທະນາ ຜັດສະ ສະລາຍະຕະນະ ນາມຮູບ ແລະວິນຍານ ພະອົງຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງອັດຕະພາບໃນອະດີດນັ້ນ ທີ່ສັດຕັ້ງຢູ່ແລ້ວຂົນຂວາຍກຳ. ອະວິຊาແລະສັງຂານ ຄືກຳອັນເຮັດໃຫ້ເກີດອັດຕະພາບໃນອະດີດນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເມື່ອຊົງສະແດງທຳທັງສອງປະການ ຄືກຳແລະກຳມະວິບາກ ໂດຍຫຍໍ້ວ່າ: ໃນ 2 ສະຖານທີ່ ຊົງສະແດງອັດຕະພາບ, ໃນ 2 ສະຖານທີ່ ຊົງສະແດງກຳອັນເຮັດໃຫ້ເກີດອັດຕະພາບນັ້ນ, ຈຶ່ງຊົງສະແດງພະທຳມະເທດສະນາມຸ່ງໜ້າສູ່ອະດີດ ແລ້ວຊົງສະແດງວັດຕະດ້ວຍອະດີດ.

Tatrāyaṃ desanā anāgatassa adassitattā aparipuṇṇāti na daṭṭhabbā. Nayato pana paripuṇṇātveva daṭṭhabbā. Yathā hi cakkhumā puriso udakapiṭṭhe nipannaṃ suṃsumāraṃ disvā tassa parabhāgaṃ olokento gīvaṃ passeyya, orato piṭṭhiṃ, pariyosāne naṅguṭṭhamūlaṃ, heṭṭhā kucchiṃ olokento pana udakagataṃ agganaṅguṭṭhañceva cattāro ca hatthapāde na passeyya, so na ettāvatā ‘‘aparipuṇṇo suṃsumāro’’ti gaṇhāti, nayato pana paripuṇṇotveva gaṇhāti, evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ.

ໃນການສະແດງວັດຕະນັ້ນ ບໍ່ພຶງເຫັນວ່າ ພະທຳມະເທດສະນານີ້ບໍ່ບໍລິບູນ ເພາະບໍ່ໄດ້ສະແດງວັດຕະໃນອະນາຄົດ. ແຕ່ໂດຍນັຍແລ້ວ ພຶງເຫັນວ່າບໍລິບູນແທ້ໆ. ເພາະປຽບເໝືອນ ບຸລຸດຜູ້ມີຈັກຂຸ (ຕາດີ) ເຫັນແຂ້ໝອບຢູ່ເທິງຜິວນ້ຳແລ້ວ, ເມື່ອແນມເບິ່ງສ່ວນເບື້ອງເທິງຂອງມັນ ກໍພຶງເຫັນຄໍ, ຖັດມາເຫັນຫຼັງ, ໃນທີ່ສຸດເຫັນໂຄນຫາງ, ແຕ່ເມື່ອແນມເບິ່ງທ້ອງເບື້ອງລຸ່ມ ບໍ່ພຶງເຫັນປາຍຫາງ ແລະຕີນມືທັງສີ່ທີ່ຢູ່ໃນນ້ຳ, ບຸລຸດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ກຳນົດເອົາພຽງເທົ່ານັ້ນວ່າ “ແຂ້ນີ້ມີອະໄວຍະວະບໍ່ບໍລິບູນ”, ແຕ່ໂດຍນັຍແລ້ວ ຍ່ອມກຳນົດເອົາວ່າບໍລິບູນແທ້ໆ ຢ່າງໃດ, ພຶງຊາບຂໍ້ອຸປະມານີ້ໃຫ້ສົມບູນຢ່າງນັ້ນ.

Udakapiṭṭhe [Pg.28] nipannasuṃsumāro viya hi tebhūmakavaṭṭaṃ. Tīre ṭhito cakkhumā puriso viya yogāvacaro. Tena purisena udakapiṭṭhe suṃsumārassa diṭṭhakālo viya yoginā āhāravasena imassattabhāvassa diṭṭhakālo. Parato gīvāya diṭṭhakālo viya imassattabhāvassa janikāya taṇhāya diṭṭhakālo. Piṭṭhiyā diṭṭhakālo viya yasmiṃ attabhāve taṇhāsaṅkhātaṃ kammaṃ kataṃ, vedanādivasena tassa diṭṭhakālo. Naṅguṭṭhamūlassa diṭṭhakālo viya tassattabhāvassa janakānaṃ avijjāsaṅkhārānaṃ diṭṭhakālo. Heṭṭhā kucchiṃ olokentassa pana agganaṅguṭṭhañceva cattāro ca hatthapāde adisvāpi ‘‘aparipuṇṇo suṃsumāro’’ti agahetvā nayato paripuṇṇotveva gahaṇaṃ viya yattha yattha paccayavaṭṭaṃ pāḷiyaṃ na āgataṃ, tattha tattha ‘‘desanā aparipuṇṇā’’ti agahetvā nayato paripuṇṇātveva gahaṇaṃ veditabbaṃ. Tattha ca āhārataṇhānaṃ antare eko sandhi, taṇhāvedanānaṃ antare eko, viññāṇasaṅkhārānaṃ antare ekoti evaṃ tisandhicatusaṅkhepameva vaṭṭaṃ dassitanti. Paṭhamaṃ.

ເພາະວ່າ ໄຕພູມມະກະວັດຕະ ປຽບເໝືອນແຂ້ທີ່ໝອບຢູ່ເທິງຜິວນ້ຳ. ໂຍຄາວະຈອນບຸກຄົນ ປຽບເໝືອນບຸລຸດຜູ້ມີຈັກຂຸຢືນຢູ່ເທິງຝັ່ງ. ເວລາທີ່ໂຍຄີເຫັນອັດຕະພາບນີ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາຫານ ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ບຸລຸດນັ້ນເຫັນແຂ້ຢູ່ເທິງຜິວນ້ຳ. ເວລາທີ່ເຫັນຕັນຫາອັນເຮັດໃຫ້ເກີດອັດຕະພາບນີ້ ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ເຫັນຄໍແຂ້ໃນສ່ວນເບື້ອງເທິງ. ເວລາທີ່ເຫັນກຳອັນໄດ້ຊື່ວ່າຕັນຫາ ທີ່ສັດທຳແລ້ວໃນອັດຕະພາບໃດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເວທະນາເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ເຫັນຫຼັງແຂ້. ເວລາທີ່ເຫັນອະວິຊาແລະສັງຂານອັນເຮັດໃຫ້ເກີດອັດຕະພາບນັ້ນ ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ເຫັນໂຄນຫາງແຂ້. ປຽບເໝືອນການກຳນົດເອົາວ່າແຂ້ມີອະໄວຍະວະບໍລິບູນແທ້ໆ ໂດຍນັຍ ໂດຍບໍ່ກຳນົດເອົາວ່າ “ແຂ້ມີອະໄວຍະວະບໍ່ບໍລິບູນ” ແມ້ຈະບໍ່ເຫັນປາຍຫາງແລະຕີນມືທັງສີ່ ເມື່ອແນມເບິ່ງທ້ອງເບື້ອງລຸ່ມ ຢ່າງໃດ, ໃນອົງຄະໃດໆ ທີ່ປັດຈະຍະວັດຕະບໍ່ໄດ້ມາໃນພະບາລີໂດຍກົງ, ກໍພຶງຊາບການກຳນົດເອົາຄວາມບໍລິບູນໂດຍນັຍ ໂດຍບໍ່ກຳນົດເອົາວ່າ “ພະທຳມະເທດສະນາບໍ່ບໍລິບູນ” ໃນອົງຄະນັ້ນໆ ຢ່າງນັ້ນ. ແລະໃນປັດຈະຍະວັດຕະນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງວັດຕະອັນມີຂົ້ວຕໍ່ 3 ແລະສັງເຂບ 4 ເທົ່ານັ້ນ ຄື: ລະຫວ່າງອາຫານກັບຕັນຫາ ມີຂົ້ວຕໍ່ 1, ລະຫວ່າງຕັນຫາກັບເວທະນາ ມີຂົ້ວຕໍ່ 1, ລະຫວ່າງວິນຍານກັບສັງຂານ ມີຂົ້ວຕໍ່ 1. ຈົບພະສູດທີໜຶ່ງ.

2. Moḷiyaphaggunasuttavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາໂມລິຍະຜັກຄຸນະສູດ

12. Dutiye sambhavesīnaṃ vā anuggahāyāti imasmiṃyeva ṭhāne bhagavā desanaṃ niṭṭhāpesi. Kasmā? Diṭṭhigatikassa nisinnattā. Tassañhi parisati moḷiyaphagguno nāma bhikkhu diṭṭhigatiko nisinno. Atha satthā cintesi – ‘‘ayaṃ uṭṭhahitvā maṃ pañhaṃ pucchissati, athassāhaṃ vissajjessāmī’’ti pucchāya okāsadānatthaṃ desanaṃ niṭṭhāpesi. Moḷiyaphaggunoti moḷīti cūḷā vuccati. Yathāha –

໑໒. ໃນພະສູດທີສອງ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງຈົບພະທຳມະເທດສະນາໄວ້ໃນບົດນີ້ເອງວ່າ “ຫຼືເພື່ອອຸປະຖຳແກ່ສຳພະເວສີທັງຫຼາຍ”. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມີບຸກຄົນຜູ້ມີທິດຖິ (ມິດສາທິດຖິ) ນັ່ງຢູ່. ເພາະວ່າ ໃນບໍລິສັດນັ້ນ ມີພິກຂຸຊື່ວ່າ ໂມລິຍະຜັກຄຸນະ ຜູ້ມີທິດຖິ ນັ່ງຢູ່. ຄັ້ງນັ້ນ ພະສາດສະດາຊົງດຳລິວ່າ “ພິກຂຸນີ້ນັ່ງຢູ່ແລ້ວ ຈັກລຸກຂຶ້ນຖາມບັນຫາກັບເຮົາ, ຈາກນັ້ນ ເຮົາຈັກແກ້ບັນຫາແກ່ພິກຂຸນັ້ນ”, ຈຶ່ງຊົງຈົບພະທຳມະເທດສະນາໄວ້ ເພື່ອໃຫ້ໂອກາດໃນການຖາມບັນຫາ. ໃນບົດວ່າ “ໂມລິຍະຜັກຄຸໂນ” ນີ້, ຄຳວ່າ “ໂມລິ” ໝາຍເຖິງ ຈຸກ (ມວຍຜົມ). ດັ່ງທີ່ພະອົງຕັດໄວ້ວ່າ:

‘‘Chetvāna moḷiṃ varagandhavāsitaṃVehāyasaṃ ukkhipi sakyapuṅgavo;

Ratanacaṅkoṭavarena vāsavo,Sahassanetto sirasā paṭiggahī’’ti.

“ພະໂພທິສັດຜູ້ປະເສີດໃນໝູ່ສາກະຍະ ຊົງຕັດມວຍຜົມອັນອົບດ້ວຍກິ່ນຫອມຢ່າງດີແລ້ວ ໂຍນຂຶ້ນສູ່ອາກາດ, ທ້າວສັກກະຜູ້ມີພັນຕາ ຊົງຮັບເອົາດ້ວຍພານແກ້ວອັນປະເສີດ ໄວ້ເທິງຫົວ.”

Sā tassa gihikāle mahantā ahosi. Tenassa ‘‘moḷiyaphagguno’’ti saṅkhā udapādi. Pabbajitampi naṃ teneva nāmena sañjānanti. Etadavocāti desanānusandhiṃ ghaṭento etaṃ ‘‘ko nu kho, bhante, viññāṇāhāraṃ [Pg.29] āhāretī’’ti vacanaṃ avoca. Tassattho – bhante, ko nāma so, yo etaṃ viññāṇāhāraṃ khādati vā bhuñjati vāti?

ມວຍຜົມນັ້ນຂອງພິກຂຸນັ້ນ ໃຫຍ່ຫຼາຍໃນສະໄໝເປັນຄະລຶຫັດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ໂມລິຍະຜັກຄຸນະ” ຈຶ່ງເກີດມີແກ່ພິກຂຸນັ້ນ. ແມ້ເມື່ອບວດແລ້ວ ຄົນທັງຫຼາຍກໍຍັງຮູ້ຈັກພິກຂຸນັ້ນດ້ວຍຊື່ນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ “ເອຕະທະໂວຈະ” ຄື ພິກຂຸນັ້ນເຊື່ອມຕໍ່ເທດສະນາອະນຸສົນທິ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳນີ້ວ່າ “ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ໃຜໜໍ ຍ່ອມກິນວິນຍານາຫານ?”. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳນັ້ນມີດັ່ງນີ້: ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ບຸກຄົນໃດໜໍ ຍ່ອມຄ້ຽວກິນ ຫຼືບໍລິໂພກວິນຍານາຫານນີ້?

Kasmā panāyaṃ itare tayo āhāre apucchitvā imameva pucchatīti? Jānāmīti laddhiyā. So hi mahante piṇḍe katvāva kabaḷīkārāhāraṃ bhuñjante passati, tenassa taṃ jānāmīti laddhi. Tittiravaṭṭakamorakukkuṭādayo pana mātusamphassena yāpente disvā ‘‘ete phassāhārena yāpentī’’ti tassa laddhi. Kacchapā pana attano utusamaye mahāsamuddato nikkhamitvā samuddatīre vālikantare aṇḍāni ṭhapetvā vālikāya paṭicchādetvā mahāsamuddameva otaranti. Tāni mātuanussaraṇavasena na pūtīni honti. Tāni manosañcetanāhārena yāpentīti tassa laddhi. Kiñcāpi therassa ayaṃ laddhi, na pana etāya laddhiyā imaṃ pañhaṃ pucchati. Diṭṭhigatiko hi ummattakasadiso. Yathā ummattako pacchiṃ gahetvā antaravīthiṃ otiṇṇo gomayampi pāsāṇampi gūthampi khajjakhaṇḍampi taṃ taṃ manāpampi amanāpampi gahetvā pacchiyaṃ pakkhipati. Evameva diṭṭhigatiko yuttampi ayuttampi pucchati. So ‘‘kasmā imaṃ pucchasī’’ti na niggahetabbo, pucchitapucchitaṭṭhāne pana gahaṇameva nisedhetabbaṃ. Teneva naṃ bhagavā ‘‘kasmā evaṃ pucchasī’’ti avatvā gahitagāhameva tassa mocetuṃ no kallo pañhotiādimāha.

ກໍເພາະເຫດໃດ ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ຖາມເຖິງອາຫານ 3 ຢ່າງທີ່ເ<<<<<<< ຫຼີອ ແຕ່ຖາມສະເພາະວິນຍານາຫານນີ້? ເພາະມີຄວາມເຫັນ (ລັດທິ) ວ່າ “ເຮົາຮູ້ແລ້ວ”. ເພາະວ່າ ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມເຫັນຄົນທັງຫຼາຍປັ້ນຄຳເຂົ້າໃຫຍ່ໆ ແລ້ວບໍລິໂພກກວະລີກາຣາຫານ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງມີຄວາມເຫັນວ່າ “ເຮົາຮູ້ຈັກອາຫານນັ້ນແລ້ວ”. ສ່ວນສັດທັງຫຼາຍມີ ນົກກະທາ ນົກຄຸ້ມ ນົກຍູງ ແລະໄກ່ເປັນຕົ້ນ ດຳລົງຊີວິດຢູ່ໄດ້ດ້ວຍການສຳຜັດຂອງແມ່, ພິກຂຸນັ້ນເຫັນແລ້ວ ຈຶ່ງມີຄວາມເຫັນວ່າ “ສັດເຫຼົ່ານີ້ດຳລົງຊີວິດຢູ່ໄດ້ດ້ວຍຜັດສະອາຫານ”. ສ່ວນເຫຼົ່າເຕົ່າ ເມື່ອເຖິງລະດູວາງໄຂ່ຂອງຕົນ ຍ່ອມຂຶ້ນຈາກມະຫາສະໝຸດ ວາງໄຂ່ໄວ້ໃນລະຫວ່າງຊາຍທີ່ແຄມຝັ່ງທະເລ ແລ້ວເອົາຊາຍຖົມໄວ້ ຈາກນັ້ນກໍລົງສູ່ມະຫາສະໝຸດຕາມເດີມ. ໄຂ່ເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ເນົ່າເສຍ ກໍດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລະນຶກເຖິງຂອງແມ່. ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງມີຄວາມເຫັນວ່າ “ໄຂ່ເຫຼົ່ານັ້ນດຳລົງຢູ່ໄດ້ດ້ວຍມະໂນສັນເຈດະນາອາຫານ”. ແມ້ພະເຖລະຈະມີຄວາມເຫັນຢ່າງນີ້ກໍຕາມ, ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ຖາມບັນຫານີ້ດ້ວຍຄວາມເຫັນນັ້ນ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ມີທິດຖິ ຍ່ອມປຽບເໝືອນຄົນບ້າ. ປຽບເໝືອນຄົນບ້າຖືຕະກ້າເດີນໄປໃນລະຫວ່າງຖະໜົນ ຍ່ອມເກັບເອົາຂີ້ງົວແດ່ ກ້ອນຫີນແດ່ ຂີ້ແດ່ ຂອງຂົບຄ້ຽວແດ່ ສິ່ງທີ່ໜ້າພໍໃຈແລະບໍ່ໜ້າພໍໃຈນັ້ນໆ ໃສ່ລົງໃນຕະກ້າ ຢ່າງໃດ, ບຸກຄົນຜູ້ມີທິດຖິກໍຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມຖາມທັງສິ່ງທີ່ສົມຄວນແລະບໍ່ສົມຄວນ. ບຸກຄົນນັ້ນ ບໍ່ຄວນຖືກຕຳນິວ່າ “ເຈົ້າຖາມບັນຫານີ້ເຮັດຫຍັງ?”, ແຕ່ໃນສະຖານທີ່ທີ່ຖາມແລ້ວໆ ຄວນຫ້າມຄວາມຍຶດໝັ້ນນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຕັດກັບພິກຂຸນັ້ນວ່າ “ເຈົ້າຖາມຢ່າງນີ້ເຮັດຫຍັງ?”, ແຕ່ເພື່ອປົດປ່ອຍຄວາມຍຶດໝັ້ນທີ່ພິກຂຸນັ້ນຍຶດໄວ້ ຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ບັນຫານັ້ນບໍ່ສົມຄວນ”.

Tattha no kalloti ayutto. Āhāretīti ahaṃ na vadāmīti ahaṃ koci satto vā puggalo vā āhāretīti na vadāmi. Āhāretīti cāhaṃ vadeyyanti yadi ahaṃ āhāretīti vadeyyaṃ. Tatrassa kallo pañhoti tasmiṃ mayā evaṃ vutte ayaṃ pañho yutto bhaveyya. Kissa nu kho, bhante, viññāṇāhāroti, bhante, ayaṃ viññāṇāhāro katamassa dhammassa paccayoti attho. Tatra kallaṃ veyyākaraṇanti tasmiṃ evaṃ pucchite pañhe imaṃ veyyākaraṇaṃ yuttaṃ ‘‘viññāṇāhāro āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyā paccayo’’ti. Ettha ca viññāṇāhāroti paṭisandhicittaṃ. Āyatiṃ punabbhavābhinibbattīti teneva viññāṇena sahuppannanāmarūpaṃ. Tasmiṃ bhūte sati saḷāyatananti tasmiṃ punabbhavābhinibbattisaṅkhāte nāmarūpe jāte sati saḷāyatanaṃ hotīti attho.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ “ໂນ ກັລໂລ” ແປວ່າ ບໍ່ສົມຄວນ. ບົດວ່າ “อาຫາເຣຕີຕິ ອະຫັງ ນະ ວະທາມິ” ແປວ່າ ເຮົາບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ “ສັດ ຫຼືບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ຍ່ອມກິນ”. ບົດວ່າ “ອາຫາເຣຕີຕິ ຈາຫັງ ວະເທຍຍັງ” ແປວ່າ ຖ້າເຮົາກ່າວວ່າ “ຍ່ອມກິນ”. ບົດວ່າ “ຕັດຕຣັດສະ ກັລໂລ ປັນໂຫ” ແປວ່າ ເມື່ອເຮົາກ່າວຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ບັນຫານີ້ກໍຄວນຈະສົມຄວນ. ບົດວ່າ “ກິດສະ ນຸ ໂຂ, ພັນເຕ, ວິນຍານາຫາໂຣ” ມີເນື້ອຄວາມວ່າ: ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ວິນຍານາຫານນີ້ ເປັນປັດໄຈແກ່ທຳໃດ? ບົດວ່າ “ຕັດຕະຣະ ກັລລັງ ເວຍຍາກະຣະນັງ” ແປວ່າ ເມື່ອຖາມບັນຫາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຄຳພະຍາກອນນີ້ຈຶ່ງສົມຄວນ ຄື “ວິນຍານາຫານ ເປັນປັດໄຈແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພົບໃໝ່ໃນອະນາຄົດ”. ແລະໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “ວິນຍານາຫານ” ໝາຍເຖິງ ປະຕິສົນທິຈິດ. ຄຳວ່າ “ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພົບໃໝ່ໃນອະນາຄົດ” ໝາຍເຖິງ ນາມຮູບທີ່ເກີດຮ່ວມກັບວິນຍານນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ “ຕັສມິງ ພູເຕ ສະຕິ ສະລາຍະຕະນັງ” ມີເນື້ອຄວາມວ່າ: ເມື່ອນາມຮູບອັນໄດ້ຊື່ວ່າການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພົບໃໝ່ນັ້ນ ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ສະລາຍະຕະນະຍ່ອມມີ.

Saḷāyatanapaccayā [Pg.30] phassoti idhāpi bhagavā uttari pañhassa okāsaṃ dento desanaṃ niṭṭhāpesi. Diṭṭhigatiko hi navapucchaṃ uppādetuṃ na sakkoti, niddiṭṭhaṃ niddiṭṭhaṃyeva pana gaṇhitvā pucchati, tenassa bhagavā okāsaṃ adāsi. Attho panassa sabbapadesu vuttanayeneva gahetabbo. ‘‘Ko nu kho, bhante, bhavatī’’ti kasmā na pucchati? Diṭṭhigatikassa hi satto nāma bhūto nibbattoyevāti laddhi, tasmā attano laddhiviruddhaṃ idanti na pucchati. Apica idappaccayā idaṃ idappaccayā idanti bahūsu ṭhānesu kathitattā saññattiṃ upagato, tenāpi na pucchati. Satthāpi ‘‘imassa bahuṃ pucchantassāpi titti natthi, tucchapucchameva pucchatī’’ti ito paṭṭhāya desanaṃ ekābaddhaṃ katvā desesi. Channaṃ tvevāti yato paṭṭhāya desanāruḷhaṃ, tameva gahetvā desanaṃ vivaṭṭento evamāha. Imasmiṃ pana sutte viññāṇanāmarūpānaṃ antare eko sandhi, vedanātaṇhānaṃ antare eko, bhavajātīnaṃ antare ekoti. Dutiyaṃ.

ບົດວ່າ 'Saḷāyatanapaccayā phasso' (ເພາະສະဠາຍະຕະນະເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີຜັດສະ) ນີ້ກໍເຊັ່ນກັນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຢຸດພຣະທັມມະເທດສະໜາໄວ້ ເພື່ອເປີດໂອກາດໃຫ້ຖາມບັນຫາຕໍ່ໄປ. ເພາະວ່າ ຜູ້ມີມິດສາທິຖິ ບໍ່ສາມາດຕັ້ງຄຳຖາມໃໝ່ຂຶ້ນມາໄດ້, ແຕ່ຍ່ອມຖືເອົາເນື້ອຄວາມທີ່ຊົງສະແດງແລ້ວນັ້ນໆ ມາຖາມ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງເປີດໂອກາດໃຫ້ແກ່ພຣະໂມຄິຍະຜັກຄຸນະນັ້ນ. ສ່ວນເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດນັ້ນ ໃນບົດທັງປວງ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ້ວ. ເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ຖາມວ່າ 'Ko nu kho, bhante, bhavatī' (ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ໃຜໜໍຍ່ອມມີ (ຫຼື ຍ່ອມເປັນ)?) ເພາະວ່າ ຜູ້ມີມິດສາທິຖິມີຄວາມເຫັນ (ລັດທິ) ວ່າ ສັດມີຢູ່ແທ້ ເກີດຂຶ້ນແລ້ວແທ້ໆ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຖາມຄຳຖາມນີ້ ເພາະຂັດຕໍ່ລັດທິຂອງຕົນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເພາະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ໃນຫຼາຍບ່ອນວ່າ 'ເພາະສິ່ງນີ້ເປັນປັດໄຈ ສິ່ງນີ້ຈຶ່ງມີ ເພາະສິ່ງນີ້ເປັນປັດໄຈ ສິ່ງນີ້ຈຶ່ງມີ' ດັ່ງນີ້ ເຂົາຈຶ່ງເຂົ້າໃຈ (ມີຄວາມກຳນົດຮູ້) ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເຂົາຈຶ່ງບໍ່ຖາມ. ພຣະສາດສະດາຊົງດຳຣິວ່າ 'ພິກຂຸນີ້ ເຖິງຈະຖາມຫຼາຍ ກໍບໍ່ມີຄວາມອີ່ມພໍ ຍ່ອມຖາມແຕ່ຄຳຖາມທີ່ວ່າງເປົ່າ (ບໍ່ມີປະໂຫຍດ) ເທົ່ານັ້ນ' ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງຊົງສະແດງພຣະທັມມະເທດສະໜາໃຫ້ຕໍ່ເນື່ອງກັນເປັນສາຍດຽວ ຕັ້ງແຕ່ບົດນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ. ບົດວ່າ 'Channaṃ tveva' (ແຕ່ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງຜັດສາຍະຕະນະທັງ 6 ນັ້ນແລ) ພຣະອົງຊົງຖືເອົາບົດ (ສະဠາຍະຕະນະ) ທີ່ເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນແຫ່ງເທດສະໜານັ້ນເອງ ແລ້ວຊົງໝູນກັບເທດສະໜາ ຈຶ່ງຕຣັດຢ່າງນີ້. ກໍໃນພຣະສູດນີ້ ຊົງສະແດງວັດຕະ (ສັງສາຣະວັດ) ທີ່ມີການເຊື່ອມຕໍ່ (ສົນທິ) 3 ຢ່າງ ຄື: ໃນລະຫວ່າງວິຍານກັບນາມຮູບ 1 ສົນທິ, ໃນລະຫວ່າງເວທະນາກັບຕັນຫາ 1 ສົນທິ, ໃນລະຫວ່າງພົບກັບຊາດ 1 ສົນທິ (ເຊິ່ງມີສັງເຂບ 4 ຢ່າງ). ຈົບ ພຣະສູດທີສອງ.

3. Samaṇabrāhmaṇasuttavaṇṇanā

໓. ອັດຖະກະຖາສະມະນະພຣາມະນະສູດ

13. Tatiye samaṇā vā brāhmaṇā vāti saccāni paṭivijjhituṃ asamatthā bāhirakasamaṇabrāhmaṇā. Jarāmaraṇaṃ nappajānantītiādīsu jarāmaraṇaṃ na jānanti dukkhasaccavasena, jarāmaraṇasamudayaṃ na jānanti saha taṇhāya jāti jarāmaraṇassa samudayoti samudayasaccavasena, jarāmaraṇanirodhaṃ na jānanti nirodhasaccavasena, paṭipadaṃ na jānanti maggasaccavasena. Jātiṃ na jānanti dukkhasaccavasena, jātisamudayaṃ na jānanti saha taṇhāya bhavo jātisamudayoti samudayasaccavasena. Evaṃ saha taṇhāya samudayaṃ yojetvā sabbapadesu catusaccavasena attho veditabbo. Sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vāti ettha ariyamaggo sāmaññañceva brahmaññañca. Ubhayatthāpi pana attho nāma ariyaphalaṃ veditabbaṃ. Iti bhagavā imasmiṃ sutte ekādasasu ṭhānesu cattāri saccāni kathesīti. Tatiyaṃ.

໑໓. ໃນພຣະສູດທີສາມ ບົດວ່າ 'samaṇā vā brāhmaṇā vā' (ສົມມະນະ ຫຼື ພຣາມ) ໄດ້ແກ່ ສະມະນະແລະພຣາມພາຍນອກພຣະພຸດທະສາສະໜາ ຜູ້ບໍ່ສາມາດແທງຕະຫຼອດອະລິຍະສັດທັງຫຼາຍໄດ້. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີບົດວ່າ 'jarāmaraṇaṃ nappajānanti' (ບໍ່ຮູ້ທົ່ວເຖິງຊະລາມໍຣະນະ) ເປັນຕົ້ນ ຄວາມວ່າ ບໍ່ຮູ້ຊະລາມໍຣະນະ ໂດຍຄວາມເປັນທຸກຂະສັດ, ບໍ່ຮູ້ເຫດເກີດແຫ່ງຊະລາມໍຣະນະ ໂດຍຄວາມເປັນສະມຸທະຍະສັດ ວ່າ 'ຊາດ ພ້ອມທັງຕັນຫາ ເປັນເຫດເກີດແຫ່ງຊະລາມໍຣະນະ', ບໍ່ຮູ້ຄວາມດັບແຫ່ງຊະລາມໍຣະນະ ໂດຍຄວາມເປັນນິໂຣທະສັດ, ບໍ່ຮູ້ຫົນທາງປະຕິບັດ ໂດຍຄວາມເປັນມັກຄະສັດ. ບໍ່ຮູ້ຊາດ ໂດຍຄວາມເປັນທຸກຂະສັດ, ບໍ່ຮູ້ເຫດເກີດແຫ່ງຊາດ ໂດຍຄວາມເປັນສະມຸທະຍະສັດ ວ່າ 'ພົບ ພ້ອມທັງຕັນຫາ ເປັນເຫດເກີດແຫ່ງຊາດ'. ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍຄວາມເປັນອະລິຍະສັດ 4 ໃນບົດທັງປວງ ໂດຍປະກອບເຫດເກີດ (ສະມຸທະຍະ) ພ້ອມທັງຕັນຫາ ຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ 'sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā' (ປະໂຫຍດແຫ່ງຄວາມເປັນສະມະນະ ຫຼື ປະໂຫຍດແຫ່ງຄວາມເປັນພຣາມ) ໃນບົດນີ້ ອະລິຍະມັກ ຊື່ວ່າ ສາມັນຍະ (ຄວາມເປັນສະມະນະ) ແລະ ພຣົມມັນຍະ (ຄວາມເປັນພຣາມ). ແຕ່ໃນບົດທັງສອງນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ອັດຖະ' (ປະໂຫຍດ) ພຶງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ອະລິຍະຜົນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງອະລິຍະສັດ 4 ໄວ້ໃນ 11 ສະຖານທີ່ ໃນພຣະສູດນີ້. ຈົບ ພຣະສູດທີສາມ.

4. Dutiyasamaṇabrāhmaṇasuttavaṇṇanā

໔. ອັດຖະກະຖາທຸຕິຍະສະມະນະພຣາມະນະສູດ

14. Catutthe [Pg.31] ime dhamme katame dhammeti ettakaṃ papañcaṃ katvā kathitaṃ, desanaṃ paṭivijjhituṃ samatthānaṃ puggalānaṃ ajjhāsayena ime dhamme nappajānantītiādi vuttaṃ. Sesaṃ purimasadisameva. Catutthaṃ.

໑໔. ໃນພຣະສູດທີສີ່ ບົດວ່າ 'ime dhamme katame dhamme' (ທັມມະເຫຼົ່ານີ້ເປັນໄນໃດ) ພຣະອົງຊົງສະແດງໂດຍຂະຫຍາຍຄວາມພຽງເທົ່ານີ້, ຕຣັດຄຳມີອານิສົງວ່າ 'ime dhamme nappajānanti' (ບໍ່ຮູ້ທົ່ວເຖິງທັມມະເຫຼົ່ານີ້) ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ສາມາດແທງຕະຫຼອດພຣະທັມມະເທດສະໜາໄດ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍຄືກັນກັບພຣະສູດກ່ອນນັ້ນເອງ. ຈົບ ພຣະສູດທີສີ່.

5. Kaccānagottasuttavaṇṇanā

໕. ອັດຖະກະຖາກັດຈາຍະນະໂຄດຕະສູດ

15. Pañcame sammādiṭṭhi sammādiṭṭhīti yaṃ paṇḍitā devamanussā tesu tesu ṭhānesu sammādassanaṃ vadanti, sabbampi taṃ dvīhi padehi saṅkhipitvā pucchati. Dvayanissitoti dve koṭṭhāse nissito. Yebhuyyenāti iminā ṭhapetvā ariyapuggale sesamahājanaṃ dasseti. Atthitanti sassataṃ. Natthitanti ucchedaṃ. Lokasamudayanti loko nāma saṅkhāraloko, tassa nibbatti. Sammappaññāya passatoti sammāpaññā nāma savipassanā maggapaññā, tāya passantassāti attho. Yā loke natthitāti saṅkhāraloke nibbattesu dhammesu paññāyantesveva yā natthīti ucchedadiṭṭhi uppajjeyya, sā na hotīti attho. Lokanirodhanti saṅkhārānaṃ bhaṅgaṃ. Yā loke atthitāti saṅkhāraloke bhijjamānesu dhammesu paññāyantesveva yā atthīti sassatadiṭṭhi uppajjeyya, sā na hotīti attho.

໑໕. ໃນພຣະສູດທີຫ້າ ບົດວ່າ 'sammādiṭṭhi sammādiṭṭhi' (ສັມມາທິຖິ ສັມມາທິຖິ) ພຣະກັດຈາຍະນະທູນຖາມໂດຍຫຍໍ້ດ້ວຍບົດ 2 ບົດ ເຖິງຄວາມເຫັນຊອບທັງປວງ ທີ່ພວກບັນດິດທັງເທວະດາແລະມະນຸດກ່າວໄວ້ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນໆ. ບົດວ່າ 'dvayanissito' (ອາໄສສ່ວນສອງ) ຄື ອາໄສສ່ວນທັງສອງ (ແຫ່ງມິດສາທິຖິ). ບົດວ່າ 'yebhuyyena' (ໂດຍມາກ) ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງເຖິງມະຫາຊົນທີ່ເຫຼືອ ໂດຍເວັ້ນພຣະອະລິຍະບຸກຄົນທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'atthitaṃ' (ຄວາມມີຢູ່) ໄດ້ແກ່ ສັດສະຕະທິຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າທ່ຽງ). ບົດວ່າ 'natthitaṃ' (ຄວາມບໍ່ມີຢູ່) ໄດ້ແກ່ ອຸດເສທະທິຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນ). ບົດວ່າ 'lokasamudayaṃ' (ເຫດເກີດແຫ່ງໂລກ) ຄຳວ່າ ໂລກ ໄດ້ແກ່ ສັງຂາຣະໂລກ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສັງຂາຣະໂລກນັ້ນ. ບົດວ່າ 'sammappaññāya passato' (ເມື່ອເຫັນດ້ວຍປັນຍາອັນຊອບ) ຄຳວ່າ ປັນຍາອັນຊອບ ໄດ້ແກ່ ມັກຄະປັນຍາ ທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບວິປັດສະນາ, ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອເຫັນດ້ວຍມັກຄະປັນຍານັ້ນ. ບົດວ່າ 'yā loke natthitā' (ຄວາມບໍ່ມີໃນໂລກໃດ) ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອທັມມະທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນສັງຂາຣະໂລກ ປາກົດຢູ່ຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ອຸດເສທະທິຖິ ທີ່ວ່າມີຄວາມເຫັນວ່າ 'ບໍ່ມີ' ໃດ ທີ່พຶງເກີດຂຶ້ນ, ອຸດເສທະທິຖິນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ບົດວ່າ 'lokanirodhaṃ' (ຄວາມດັບແຫ່ງໂລກ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມແຕກສະຫຼາຍແຫ່ງສັງຂານທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'yā loke atthitā' (ຄວາມມີໃນໂລກໃດ) ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອທັມມະທັງຫຼາຍໃນສັງຂາຣະໂລກກຳລັງແຕກສະຫຼາຍໄປ ປາກົດຢູ່ຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ສັດສະຕະທິຖິ ທີ່ວ່າມີຄວາມເຫັນວ່າ 'ມີຢູ່' ໃດ ທີ່ພຶງເກີດຂຶ້ນ, ສັດສະຕະທິຖິນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ.

Apica lokasamudayanti anulomapaccayākāraṃ. Lokanirodhanti paṭilomapaccayākāraṃ. Lokanissaye passantassāpi hi paccayānaṃ anucchedena paccayuppannassa anucchedaṃ passato yā natthīti ucchedadiṭṭhi uppajjeyya, sā na hoti. Paccayanirodhaṃ passantassāpi paccayanirodhena paccayuppannanirodhaṃ passato yā atthīti sassatadiṭṭhi uppajjeyya, sā na hotīti ayampettha attho.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ບົດວ່າ 'lokasamudayaṃ' ໄດ້ແກ່ ປັດຈະຍາການ (ປະຕິດຈະສະມຸບບາດ) ຝ່າຍອະນຸໂລມ. ບົດວ່າ 'lokanirodhaṃ' ໄດ້ແກ່ ປັດຈະຍາການ ຝ່າຍປະຕິໂລມ. ເພາະວ່າ ເມື່ອບຸກຄົນເຫັນຄວາມບໍ່ຂາດສູນແຫ່ງທັມມະທີ່ເກີດຈາກປັດໄຈ ເພາະຄວາມບໍ່ຂາດສູນແຫ່ງປັດໄຈທັງຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນເຫັນຢູ່ເຊິ່ງປັດຈະຍາການຝ່າຍອະນຸໂລມ (ໂລກະນິດໄສ), ອຸດເສທະທິຖິ ທີ່ວ່າມີຄວາມເຫັນວ່າ 'ບໍ່ມີ' ໃດ ທີ່ພຶງເກີດຂຶ້ນ, ອຸດເສທະທິຖິນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແລະ ເມື່ອບຸກຄົນເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງທັມມະທີ່ເກີດຈາກປັດໄຈ ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງປັດໄຈ ເຖິງແມ່ນເຫັນຢູ່ເຊິ່ງຄວາມດັບແຫ່ງປັດໄຈ (ປັດຈະຍານິໂຣທະ), ສັດສະຕະທິຖິ ທີ່ວ່າມີຄວາມເຫັນວ່າ 'ມີຢູ່' ໃດ ທີ່ພຶງເກີດຂຶ້ນ, ສັດສະຕະທິຖິນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ນີ້ກໍເປັນເນື້ອຄວາມໃນບົດນີ້ເຊັ່ນກັນ.

Upayupādānābhinivesavinibandhoti upayehi ca upādānehi ca abhinivesehi ca vinibandho. Tattha upayāti dve upayā taṇhupayo ca diṭṭhupayo ca. Upādānādīsupi eseva nayo. Taṇhādiṭṭhiyo hi yasmā ahaṃ mamantiādīhi ākārehi tebhūmakadhamme upenti upagacchanti, tasmā upayāti [Pg.32] vuccanti. Yasmā pana te dhamme upādiyanti ceva abhinivisanti ca, tasmā upādānāti ca abhinivesāti ca vuccanti. Tāhi cāyaṃ loko vinibandho. Tenāha ‘‘upayupādānābhinivesavinibandho’’ti.

ບົດວ່າ 'upayupādānābhinivesavinibandho' (ຄວາມຜູກພັນດ້ວຍອຸປາຍະ ອຸປາດານ ແລະອະພິນິເວດ) ຄື ຄວາມຜູກພັນໄວ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງ ດ້ວຍອຸປາຍະທັງຫຼາຍ ດ້ວຍອຸປາດານທັງຫຼາຍ ແລະດ້ວຍອະພິນິເວດທັງຫຼາຍ. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'upayā' (ອຸປາຍະ) ໄດ້ແກ່ ອຸປາຍະ 2 ຢ່າງ ຄື ຕັນໂຫປາຍະ (ອຸປາຍະຄືຕັນຫາ) ແລະ ທິຖູປາຍະ (ອຸປາຍະຄືທิຖິ). ໃນບົດວ່າ ອຸປາດານ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ຕັນຫາແລະທິຖິທັງຫຼາຍ ຍ້ອນເຂົ້າໄປຫາ ເຂົ້າໄປເຖິງ ເຊິ່ງທັມມະອັນເປັນໄປໃນພູມ 3 ດ້ວຍອາການມີຄຳວ່າ 'ເຮົາ' 'ຂອງເຮົາ' ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອຸປາຍະ'. ແຕ່ເພາະຕັນຫາແລະທິຖິເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຍຶດໝັ້ນ ແລະ ເຂົ້າໄປຕັ້ງໝັ້ນ ເຊິ່ງທັມມະເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອຸປາດານ' ແລະ 'ອະພິນິເວດ'. ແລະ ໂລກນີ້ຍ່ອມຖືກຜູກມັດໄວ້ດ້ວຍຕັນຫາແລະທິຖິເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'upayupādānābhinivesavinibandho' ດັ່ງນີ້.

Tañcāyanti tañca upayupādānaṃ ayaṃ ariyasāvako. Cetaso adhiṭṭhānanti cittassa patiṭṭhānabhūtaṃ. Abhinivesānusayanti abhinivesabhūtañca anusayabhūtañca. Taṇhādiṭṭhīsu hi akusalacittaṃ patiṭṭhāti, tā ca tasmiṃ abhinivisanti ceva anusenti ca, tasmā tadubhayaṃ cetaso adhiṭṭhānaṃ abhinivesānusayanti ca āha. Na upetīti na upagacchati. Na upādiyatīti na gaṇhāti. Nādhiṭṭhātīti na adhiṭṭhāti, kinti? Attā meti. Dukkhamevāti pañcupādānakkhandhamattameva. Na kaṅkhatīti ‘‘dukkhameva uppajjati, dukkhaṃ nirujjhati, na añño ettha satto nāma atthī’’ti kaṅkhaṃ na karoti. Na vicikicchatīti na vicikicchaṃ uppādeti.

ບົດວ່າ 'tañcāyaṃ' (ແລະອຸປາຍະແລະອຸປາດານນັ້ນ) ຄື ອຸປາຍະແລະອຸປາດານນັ້ນ ພຣະອະລິຍະສາວົກນີ້. ບົດວ່າ 'cetaso adhiṭṭhānaṃ' (ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງຈິດ) ຄື ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອະກຸສົນຈິດ. ບົດວ່າ 'abhinivesānusayaṃ' (ອະພິນິເວສານຸໄສ) ຄື ເປັນທັງອະພິນິເວດ (ຄວາມເຂົ້າໄປຕັ້ງໝັ້ນ) ແລະ ເປັນທັງອະນຸໄສ (ກິເລດທີ່ນອນເນື່ອງ). ເພາະວ່າ ອະກຸສົນຈິດຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນຕັນຫາແລະທິຖິທັງຫຼາຍ, ແລະ ຕັນຫາແລະທິຖິເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມເຂົ້າໄປຕັ້ງໝັ້ນ ແລະ ນອນເນື່ອງຢູ່ໃນອະກຸສົນຈິດນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດເອົາທັງສອງຢ່າງນັ້ນວ່າ 'cetaso adhiṭṭhānaṃ abhinivesānusayaṃ' (ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແລະອະພິນິເວສານຸໄສແຫ່ງຈິດ). ບົດວ່າ 'na upeti' (ຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າເຖິງ) ຄື ບໍ່ເຂົ້າໄປຫາ (ດ້ວຍອຳນາດຕັນຫາແລະທິຖິ). ບົດວ່າ 'na upādiyati' (ຍ່ອມບໍ່ຖືໝັ້ນ) ຄື ບໍ່ຍຶດຖືເອົາໄວ້. ບົດວ່າ 'nādhiṭṭhāti' (ຍ່ອມບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນ) ຄື ບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນໄວ້ ວ່າແນວໃດ? ວ່າ 'ຕົວຕົນຂອງເຮົາ'. ບົດວ່າ 'dukkhameva' (ທຸກເທົ່ານັ້ນ) ຄື ພຽງແຕ່ອຸປາດານັກຂັນ 5 ເທົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ 'na kaṅkhati' (ຍ່ອມບໍ່ສົງໄສ) ຄື ບໍ່ເຮັດຄວາມສົງໄສວ່າ 'ທຸກເທົ່ານັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ທຸກເທົ່ານັ້ນຍ່ອມດັບໄປ, ສັດອື່ນໃດໆ ໃນອຸປາດານັກຂັນ 5 ນີ້ ບໍ່ມີເລີຍ'. ບົດວ່າ 'na vicikicchati' (ຍ່ອມບໍ່ເຄືອບແຄງ) ຄື ບໍ່ໃຫ້ຄວາມເຄືອບແຄງເກີດຂຶ້ນ.

Aparappaccayāti na parappaccayena, aññassa apattiyāyetvā attapaccakkhañāṇamevassa ettha hotīti. Ettāvatā kho, kaccāna, sammādiṭṭhi hotīti evaṃ sattasaññāya pahīnattā ettakena sammādassanaṃ nāma hotīti missakasammādiṭṭhiṃ āha. Ayameko antoti esa eko nikūṭanto lāmakanto paṭhamakaṃ sassataṃ. Ayaṃ dutiyoti esa dutiyo sabbaṃ natthīti uppajjanakadiṭṭhisaṅkhāto nikūṭanto lāmakanto dutiyako ucchedoti attho. Sesamettha uttānamevāti. Pañcamaṃ.

ບົດວ່າ 'aparappaccayā' (ໂດຍບໍ່ຕ້ອງເຊື່ອຜູ້ອື່ນ) ຄື ບໍ່ແມ່ນເພາະເຊື່ອຄົນອື່ນ, ບໍ່ແມ່ນເພາະເຂົ້າໄປເຊື່ອຖືຜູ້ນັ້ນ, ແຕ່ຍ່ອມມີຍານອັນເປັນປະຈັກແກ່ຕົນເອງໃນທຸກຂະສັດນີ້. ບົດວ່າ 'ettāvatā kho, kaccāna, sammādiṭṭhi hoti' (ພຽງເທົ່ານີ້ແລ ກັດຈານະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັມມາທິຖິ) ພຣະອົງຊົງສະແດງສັມມາທິຖິຝ່າຍໂລກີແລະໂລກຸດຕະຣະປົນກັນ (ມິດສະກະສັມມາທິຖິ) ວ່າ ເພາະລະສັດຕະສັນຍາໄດ້ຢ່າງນີ້ ດ້ວຍການລະສັດຕະສັນຍາພຽງເທົ່ານີ້ ຄວາມເຫັນອັນຊອບ (ສັມມາທັດສະນະ) ຈຶ່ງມີໄດ້. ບົດວ່າ 'ayameko anto' (ນີ້ເປັນສ່ວນສຸດຂ້າງໜຶ່ງ) ຄື ນີ້ເປັນສ່ວນສຸດອັນຕໍ່າຊ້າ (ເລວຊາມ) ຢ່າງໜຶ່ງ ເປັນສັດສະຕະທິຖິທຳອິດ. ບົດວ່າ 'ayaṃ dutiyo' (ນີ້ເປັນສ່ວນສຸດຂ້າງທີສອງ) ອະທິບາຍວ່າ ນີ້ເປັນສ່ວນສຸດອັນຕໍ່າຊ້າ (ເລວຊາມ) ທີສອງ ທີ່ກ່າວຄື ທິຖິທີ່ເກີດຂຶ້ນວ່າ 'ສິ່ງທັງປວງບໍ່ມີ' ເປັນອຸດເສທະທິຖິທີສອງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນພຣະສູດນີ້ ງ່າຍທັງນັ້ນແລ. ຈົບ ພຣະສູດທີຫ້າ.

6. Dhammakathikasuttavaṇṇanā

໖. ອັດຖະກະຖາທັມມະກະຖິກະສູດ

16. Chaṭṭhe nibbidāyāti nibbindanatthāya. Virāgāyāti virajjanatthāya. Nirodhāyāti nirujjhanatthāya. Paṭipanno hotīti ettha sīlato paṭṭhāya yāva arahattamaggā paṭipannoti veditabbo. Dhammānudhammappaṭipannoti lokuttarassa nibbānadhammassa anudhammabhūtaṃ paṭipadaṃ paṭipanno. Anudhammabhūtanti anurūpasabhāvabhūtaṃ. Nibbidā virāgā nirodhāti nibbidāya ceva virāgena ca nirodhena ca. Anupādā vimuttoti catūhi upādānehi kiñci dhammaṃ anupādiyitvā vimutto. Diṭṭhadhammanibbānappattoti diṭṭheva dhamme nibbānappatto. Alaṃ vacanāyāti, evaṃ vattabbataṃ arahati, yutto anucchavikoti attho[Pg.33]. Evamettha ekena nayena dhammakathikassa pucchā kathitā, dvīhi taṃ visesetvā sekkhāsekkhabhūmiyo niddiṭṭhāti. Chaṭṭhaṃ.

໑໖. ໃນພຣະສູດທີຫົກ ບົດວ່າ 'nibbidāya' (ເພື່ອຄວາມໜ່າຍ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ນິບພິທານຸປັດສະນາ. ບົດວ່າ 'virāgāya' (ເພື່ອຄວາມຄາຍກຳໜັດ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຣາຄານຸປັດສະນາ (ຫຼື ວິຣາຄານຸປັດສະນາ). ບົດວ່າ 'nirodhāya' (ເພື່ອຄວາມດັບ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ນິໂຣທານຸປັດສະນາ. ບົດວ່າ 'paṭipanno hoti' (ຍ່ອມເປັນຜູ້ປະຕິບັດ) ໃນບົດນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນຜູ້ປະຕິບັດຕັ້ງແຕ່ສີລເປັນຕົ້ນໄປ ຈົນເຖິງອະຣະຫັດຕະມັກ. ບົດວ່າ 'dhammānudhammappaṭipanno' (ຜູ້ປະຕິບັດທັມມະສົມຄວນແກ່ທັມ) ຄື ຜູ້ປະຕິບັດຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນແກ່ໂລກຸດຕະຣະນິບພານະທັມ. ບົດວ່າ 'anudhammabhūtaṃ' (ອັນສົມຄວນແກ່ທັມ) ຄື ອັນມີສະພາວະເໝາະສົມ (ສົມຄວນແກ່ການບັນລຸນິບພານ). ບົດວ່າ 'nibbidā virāgā nirodhā' (ເພາະຄວາມໜ່າຍ ເພາະຄວາມຄາຍກຳໜັດ ເພາະຄວາມດັບ) ຄື ດ້ວຍນິບພິທານຸປັດສະນາ ດ້ວຍວິຣາຄານຸປັດສະນາ ແລະດ້ວຍນິໂຣທານຸປັດສະນາ. ບົດວ່າ 'anupādā vimutto' (ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວເພາະບໍ່ຖືໝັ້ນ) ຄື ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ ໂດຍບໍ່ຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນສັງຂານທັມໃດໆ ດ້ວຍອຸປາດານ 4 ຢ່າງ. ບົດວ່າ 'diṭṭhadhammanibbānappatto' (ຜູ້ບັນລຸນິບພານໃນປັດຈຸບັນ) ຄື ຜູ້ບັນລຸນິບພານໃນອັດຕະພາບທີ່ປາກົດຢູ່ນີ້ເອງ. ບົດວ່າ 'alaṃ vacanāya' (ຄວນເພື່ອຈະກ່າວໄດ້) ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຄວນ ຍ່ອມເໝາະສົມ ຍ່ອມຄູ່ຄວນ ທີ່ຈະກ່າວໄດ້ຢ່າງນັ້ນ (ວ່າເປັນພຣະທັມມະກະຖິກະ ຫຼື ພຣະຜູ້ບັນລຸນິບພານໃນປັດຈຸບັນ). ໃນພຣະສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງຄຳຕອບແກ່ຄຳຖາມຂອງພຣະທັມມະກະຖິກະ ໂດຍນັຍທີໜຶ່ງຢ່າງນີ້, ແລະຊົງສະແດງຈຳແນກພູມແຫ່ງພຣະເສຂະແລະພຣະອະເສຂະ ໂດຍນັຍທັງສອງທີ່ເຫຼືອ. ຈົບ ພຣະສູດທີຫົກ.

7. Acelakassapasuttavaṇṇanā

໗. ອັດຖະກະຖາອະເຈລະກັດສະປະສູດ

17. Sattame acelo kassapoti liṅgena acelo niccelo, nāmena kassapo. Dūratovāti mahatā bhikkhusaṅghena parivutaṃ āgacchantaṃ dūrato eva addasa. Kiñcideva desanti kiñcideva kāraṇaṃ. Okāsanti pañhabyākaraṇassa khaṇaṃ kālaṃ. Antaragharanti ‘‘na pallatthikāya antaraghare nisīdissāmī’’ti ettha antonivesanaṃ antaragharaṃ. ‘‘Okkhittacakkhu antaraghare gamissāmī’’ti ettha indakhīlato paṭṭhāya antogāmo. Idhāpi ayameva adhippeto. Yadākaṅkhasīti yaṃ icchasi.

໑໗. ໃນພຣະສູດທີເຈັດ ບົດວ່າ 'acelo kassapo' (ອະເຈລະກັດສະປະ) ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າ (ເປືອຍກາຍ) ໂດຍເພດ, ມີຊື່ວ່າ ກັດສະປະ ໂດຍຕະກູນ. ບົດວ່າ 'dūrato vā' (ແຕ່ໄກ) ຄື ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດມາແຕ່ໄກ ຜູ້ແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງໝູ່ໃຫຍ່. ບົດວ່າ 'kiñcideva desaṃ' (ເຊິ່ງໂອກາດບາງສ່ວນ) ຄື ເຫດຜົນບາງຢ່າງ. ບົດວ່າ 'okāsaṃ' (ໂອກາດ) ຄື ຂະນະ ຫຼື ເວລາ ເພື່ອຕອບບັນຫາ. ບົດວ່າ 'antaragharaṃ' (ພາຍໃນບ້ານ) ໃນບົດວ່າ 'na pallatthikāya antaraghare nisīdissāmi' (ເຮົາຈັກບໍ່ນັ່ງຮັດເຂົ່າໃນພາຍໃນບ້ານ) ນີ້ ຄຳວ່າ ພາຍໃນບ້ານ ໄດ້ແກ່ ພາຍໃນເຮືອນ. ສ່ວນໃນບົດວ່າ 'okkhittacakkhu antaraghare gamissāmi' (ເຮົາຈັກທອດສາຍຕາລົງເດີນໄປໃນພາຍໃນບ້ານ) ນີ້ ຄຳວ່າ ພາຍໃນບ້ານ ໄດ້ແກ່ ພາຍໃນໝູ່ບ້ານ ນັບແຕ່ທໍຣະນີປະຕູ (ອິນທະຂີລ) ເປັນຕົ້ນໄປ. ໃນບົດນີ້ ກໍໝາຍເອົາພາຍໃນໝູ່ບ້ານນີ້ເອງ. ບົດວ່າ 'yadākaṅkhasi' (ເມື່ອໃດທີ່ທ່ານຫວັງ) ຄື ສິ່ງໃດທີ່ທ່ານປາດຖະໜາ (ຢາກຖາມ).

Kasmā pana bhagavā kathetukāmo yāvatatiyaṃ paṭikkhipīti? Gāravajananatthaṃ. Diṭṭhigatikā hi khippaṃ kathiyamāne gāravaṃ na karonti, ‘‘samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitumpi pucchitumpi sukaraṃ, pucchitamatteyeva kathetī’’ti vacanampi na saddahanti. Dve tayo vāre paṭikkhitte pana gāravaṃ karonti, ‘‘samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitumpi pañhaṃ pucchitumpi dukkara’’nti yāvatatiyaṃ yācite kathiyamānaṃ sussūsanti saddahanti. Iti bhagavā ‘‘ayaṃ sussūsissati saddahissatī’’ti yāvatatiyaṃ yācāpetvā kathesi. Apica yathā bhisakko telaṃ vā phāṇitaṃ vā pacanto mudupākakharapākānaṃ pākakālaṃ āgamayamāno pākakālaṃ anatikkamitvāva otāreti. Evaṃ bhagavā sattānaṃ ñāṇaparipākaṃ āgamayamāno ‘‘ettakena kālena imassa ñāṇaṃ paripākaṃ gamissatī’’ti ñatvāva yāvatatiyaṃ yācāpesi.

ຖາມວ່າ: ກໍເພາະເຫດໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງມີພຣະປະສົງຈະຕອບ (ແກ້ບັນຫາ) ຈຶ່ງຊົງປະຕິເສດເຖິງ 3 ຄັ້ງ? ຕອບວ່າ: ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມເຄົາຣົບ (ຢຳເກງ). ເພາະວ່າ ພວກມີມິດສາທິຖິ ເມື່ອຕອບໃຫ້ໂດຍໄວ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດຄວາມເຄົາຣົບ, ຍ່ອມຄິດວ່າ 'ພຣະສະມະນະໂຄດົມນີ້ ເխົ້າໄປຫາໄດ້ງ່າຍ ຖາມກໍງ່າຍ ພໍຖາມເທົ່ານັ້ນກໍຕອບທັນທີ' ດັ່ງນີ້ ເຖິງແມ່ນພຣະດຳຣັດ ກໍບໍ່ເຊື່ອຖື. ແຕ່ເມື່ອຊົງປະຕິເສດ 2-3 ຄັ້ງແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດຄວາມເຄົາຣົບ ໂດຍຄິດວ່າ 'ພຣະສະມະນະໂຄດົມນີ້ ເຂົ້າໄປຫາໄດ້ຍາກ ຈະຖາມບັນຫາກໍຍາກ' ດັ່ງນີ້ ເມື່ອຊົງຕອບໃນເວລາທີ່ອ້ອນວອນເຖິງ 3 ຄັ້ງ ຈຶ່ງຕັ້ງໃຈຟັງແລະເຊື່ອຖື. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງດຳຣິວ່າ 'ອະເຈລະກັດສະປະນີ້ ຈັກຕັ້ງໃຈຟັງ ຈັກເຊື່ອຖື' ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງຊົງໃຫ້ອ້ອນວອນເຖິງ 3 ຄັ້ງ ແລ້ວຈຶ່ງຊົງຕອບ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ປຽບເໝືອນແພດຜູ້ສະຫຼາດ ເມື່ອຫຸງນໍ້າມັນ ຫຼື ຕົ້ມນໍ້າອ້ອຍ ຍ່ອມລໍຖ້າເວລາທີ່ນໍ້າມັນ ຫຼື ນໍ້າອ້ອຍນັ້ນຈະຂ້ຽວໄດ້ທີ່ (ບໍ່ວ່າຈະເປັນແບບອ່ອນ ຫຼື ແບບແກ່) ແລ້ວຈຶ່ງປົງລົງຈາກເຕົາ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ກາຍເວລາຂ້ຽວໄປ, ສັນໃດ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ກໍຊັນນັ້ນ ຊົງລໍຖ້າຄວາມແກ່ກ້າແຫ່ງຍານຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຊົງຊາບວ່າ 'ດ້ວຍເວລາພຽງເທົ່ານີ້ ຍານຂອງອະເຈລະກັດສະປະນີ້ ຈັກເຖິງຄວາມແກ່ກ້າ' ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງຊົງໃຫ້ອ້ອນວອນເຖິງ 3 ຄັ້ງ.

Mā hevaṃ, kassapāti, kassapa, mā evaṃ bhaṇi. Sayaṃkataṃ dukkhanti hi vattuṃ na vaṭṭati, attā nāma koci dukkhassa kārako natthīti dīpeti. Paratopi eseva nayo. Adhiccasamuppannanti akāraṇena yadicchāya uppannaṃ. Iti puṭṭho samānoti kasmā evamāha? Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘ayaṃ ‘sayaṃkataṃ dukkha’ntiādinā puṭṭho ‘mā heva’nti vadati, ‘natthī’ti puṭṭho ‘atthī’ti vadati. ‘Bhavaṃ gotamo dukkhaṃ na jānāti na passatī’ti puṭṭho ‘jānāmi khvāha’nti vadati. Kiñci nu kho mayā virajjhitvā pucchito’’ti mūlato [Pg.34] paṭṭhāya attano pucchameva sodhento evamāha. Ācikkhatu ca me, bhante, bhagavāti idha satthari sañjātagāravo ‘‘bhava’’nti avatvā ‘‘bhagavā’’ti vadati.

ບົດວ່າ 'mā hevaṃ, kassapa' (ຢ່າກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ ກັດສະປະ) ຄື ກັດສະປະ ທ່ານຢ່າໄດ້ก່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ. ເພາະວ່າ ຄຳວ່າ 'ທຸກຕົນເອງເຮັດຂຶ້ນ' ນັ້ນ ບໍ່ຄວນກ່າວ, ພຣະອົງຊົງສະແດງວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ອັດຕາ (ຕົວຕົນ) ຜູ້ເຮັດທຸກນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ'. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອຕໍ່ໄປ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ບົດວ່າ 'adhiccasamuppannaṃ' (ເກີດຂຶ້ນເອງໂດຍບໍ່ມີເຫດ) ຄື ເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ມີເຫດ ຕາມຄວາມພໍໃຈ (ຫຼື ບັງເອີນ). ຄຳວ່າ 'iti puṭṭho samāno' (ເມື່ອຖືກຖາມຢ່າງນີ້) ເຫດໃດອະເຈລະກັດສະປະຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້? ໄດ້ຍິນວ່າ ເຂົາມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ພຣະໂຄດົມນີ້ ເມື່ອຖືກຖາມວ່າ 'ທຸກຕົນເອງເຮັດຂຶ້ນຫຼືບໍ່' ເປັນຕົ້ນ ກໍຕຣັດວ່າ 'ຢ່າກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ', ເມື່ອຖືກຖາມວ່າ 'ບໍ່ມີຫຼື' ກໍຕຣັດວ່າ 'ມີຢູ່', ເມື່ອຖືກຖາມວ່າ 'ພຣະໂຄດົມຜູ້ຈະເລີນ ບໍ່ຮູ້ ບໍ່ເຫັນທຸກຫຼື' ກໍຕຣັດວ່າ 'ເຮົາຮູ້ຢູ່ ເຮົາເຫັນຢູ່', ເຮົາຖາມສິ່ງໃດຜິດພາດໄປໜໍ?' ດັ່ງນີ້ ເຂົາຈຶ່ງຊຳຣະຄຳຖາມຂອງຕົນເອງ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້. ໃນບົດວ່າ 'ācikkhatu ca me, bhante, bhagavā' (ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈົ່ງຊົງສະແດງແກ່ຂ້າພະອົງ) ນີ້ ເພາະຄວາມເຄົາຣົບອັນເກີດຂຶ້ນໃນພຣະສາດສະດາ ເຂົາຈຶ່ງບໍ່ກ່າວຄຳວ່າ 'ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ' (bhavaṃ) ແຕ່ກ່າວຄຳວ່າ 'ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ' (bhagavā) ແທນ.

So karotītiādi, ‘‘sayaṃkataṃ dukkha’’nti laddhiyā paṭisedhanatthaṃ vuttaṃ. Ettha ca satoti idaṃ bhummatthe sāmivacanaṃ, tasmā evamattho daṭṭhabbo – so karoti so paṭisaṃvedayatīti kho, kassapa, ādimhiyeva evaṃ sati pacchā sayaṃkataṃ dukkhanti ayaṃ laddhi hoti. Ettha ca dukkhanti vaṭṭadukkhaṃ adhippetaṃ. Iti vadanti etassa purimena ādisaddena anantarena ca sassatasaddena sambandho hoti. ‘‘Dīpeti gaṇhātī’’ti ayaṃ panettha pāṭhaseso. Idañhi vuttaṃ hoti – iti evaṃ vadanto āditova sassataṃ dīpeti, sassataṃ gaṇhāti. Kasmā? Tassa hi taṃ dassanaṃ etaṃ pareti, kārakañca vedakañca ekameva gaṇhantaṃ etaṃ sassataṃ upagacchatīti attho.

ຄຳວ່າ 'ໂສ ກໂຣຕິ' (ເພິ່ນເຮັດ) ເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ ເພື່ອປະຕິເສດຄວາມເຫັນ (ລັດທິ) ວ່າ 'ທຸກຂ໌ອັນຕົນເອງເຮັດຂຶ້ນ'. ແລະໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'ສໂຕ' ນີ້ ເປັນສາມີວິບັດ ແຕ່ໃຊ້ໃນອັດຖະຂອງສັດຕະມີວິບັດ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍນັຍນີ້ວ່າ: 'ດູກ່ອນກັດສະປະ ເມື່ອມີຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດ (ສັນຍາວິປັລລາດ) ແຕ່ເບື້ອງຕົ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນເຮັດ ບຸກຄົນນັ້ນເອງຍ່ອມສະເຫວີຍຜົນ, ພາຍຫຼັງຄວາມເຫັນວ່າ ທຸກຂ໌ອັນຕົນເອງເຮັດຂຶ້ນ ນີ້ຈຶ່ງເກີດມີ'. ແລະໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'ທຸກຂ໌' ໝາຍເຖິງ ວັດຕະທຸກຂ໌. ຄຳວ່າ 'ອິຕິ ວະທັງ' (ກ່າວຢ່າງນີ້) ນີ້ ມີຄວາມກ່ຽວພັນກັບຄຳວ່າ 'ອາທິ' ທີ່ຢູ່ຂ້າງໜ້າ ແລະຄຳວ່າ 'ສັດສະຕະ' (ທ່ຽງ) ທີ່ຢູ່ຖັດໄປ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມສະແດງ ຍ່ອມຍຶດຖື' (ທີເປຕິ ຄັນຫາຕິ) ນີ້ ເປັນບົດທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້. ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ທີ່ກ່າວຢ່າງນີ້ ຍ່ອມສະແດງຄວາມເຫັນວ່າທ່ຽງ ຍ່ອມຍຶດຖືຄວາມເຫັນວ່າທ່ຽງ ຕັ້ງແຕ່ເບື້ອງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຄວາມເຫັນຜິດຂອງຜູ້ນັ້ນ ຍ່ອມນ້ອມໄປສູ່ຄວາມເຫັນວ່າທ່ຽງນັ້ນ ໂດຍຍຶດຖືເອົາ 'ຜູ້ເຮັດ' ແລະ 'ຜູ້ສະເຫວີຍຜົນ' ວ່າເປັນສິ່ງດຽວກັນ ຈຶ່ງເຂົ້າເຖິງຄວາມເຫັນວ່າທ່ຽງນີ້ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

Añño karotītiādi pana ‘‘paraṃkataṃ dukkha’’nti laddhiyā paṭisedhanatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Ādito sato’’ti idaṃ pana idhāpi āharitabbaṃ. Ayañhettha attho – añño karoti añño paṭisaṃvediyatīti kho pana, kassapa, ādimhiyeva evaṃ sati, pacchā ‘‘kārako idheva ucchijjati, tena kataṃ añño paṭisaṃvediyatī’’ti evaṃ uppannāya ucchedadiṭṭhiyā saddhiṃ sampayuttāya vedanāya abhitunnassa viddhassa sato ‘‘paraṃkataṃ dukkha’’nti ayaṃ laddhi hotīti. Iti vadantiādi vuttanayeneva yojetabbaṃ. Tatrāyaṃ yojanā – evañca vadanto āditova ucchedaṃ dīpeti, ucchedaṃ gaṇhāti. Kasmā? Tassa hi taṃ dassanaṃ etaṃ pareti, etaṃ ucchedaṃ upagacchatīti attho.

ສ່ວນຄຳວ່າ 'ອັນໂຍ ກໂຣຕິ' (ຄົນອື່ນເຮັດ) ເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ ເພື່ອປະຕິເສດຄວາມເຫັນວ່າ 'ທຸກຂ໌ອັນຜື່ອື່ນເຮັດໃຫ້'. ແລະໃນທີ່ນີ້ ກໍພຶງນຳເອົາຄຳວ່າ 'ອາທິໂຕ ສໂຕ' ນີ້ມາປະກອບໃສ່ດ້ວຍ. ເນື້ອຄວາມໃນທີ່ນີ້ມີວ່າ: 'ດູກ່ອນກັດສະປະ ເມື່ອມີຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດແຕ່ເບື້ອງຕົ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ ຄົນອື່ນເຮັດ ຄົນອື່ນຍ່ອມສະເຫວີຍຜົນ, ພາຍຫຼັງ ເມື່ອຖືກຄອບງຳ (ຖືກສຽບແທງ) ດ້ວຍເວທະນາທີ່ປະກອບດ້ວຍອຸດເສທະທิສຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນ) ທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ ຜູ້ເຮັດຍ່ອມຂາດສູນໃນພົບນີ້ເອງ ບຸກຄົນອື່ນຍ່ອມສະເຫວີຍຜົນທີ່ຜູ້ນັ້ນເຮັດໄວ້, ຄວາມເຫັນວ່າ ທຸກຂ໌ອັນຜື່ອື່ນເຮັດໃຫ້ ນີ້ຈຶ່ງເກີດມີ' ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ອິຕິ ວະທັງ' ເປັນຕົ້ນ ພຶງປະກອບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ໃນການປະກອບນັ້ນ ມີການປະກອບດັ່ງນີ້: 'ແລະເມື່ອກ່າວຢ່າງນີ້ ຍ່ອມສະແດງຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນ ຍ່ອມຍຶດຖືຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນ ຕັ້ງແຕ່ເບື້ອງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ'. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຄວາມເຫັນຜິດຂອງຜູ້ນັ້ນ ຍ່ອມນ້ອມໄປສູ່ຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນນັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນນີ້ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

Ete teti ye sassatucchedasaṅkhāte ubho ante (anupagamma tathāgato dhammaṃ deseti, ete te, kassapa, ubho ante) anupagamma pahāya anallīyitvā majjhena tathāgato dhammaṃ deseti, majjhimāya paṭipadāya ṭhito desetīti attho. Kataraṃ dhammanti ce? Yadidaṃ avijjāpaccayā saṅkhārāti. Ettha hi kāraṇato phalaṃ, kāraṇanirodhena cassa nirodho dīpito, na koci kārako vā vedako vā [Pg.35] niddiṭṭho. Ettāvatā sesapañhā paṭisedhitā honti. Ubho ante anupagammāti iminā hi tatiyapañho paṭikkhitto. Avijjāpaccayā saṅkhārāti iminā adhiccasamuppannatā ceva ajānanañca paṭikkhittanti veditabbaṃ.

ຄຳວ່າ 'ເອເຕ ເຕ' (ສ່ວນສອງຢ່າງນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ທີ່ສຸດທັງສອງ ຄື ສັດສະຕະທິສຖິ ແລະອຸດເສທະທິສຖິ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເຂົ້າໄປໃກ້ທີ່ສຸດທັງສອງນັ້ນ' ໝາຍຄວາມວ່າ ດູກ່ອນກັດສະປະ ພຣະຕຖາຄົດບໍ່ເຂົ້າໄປໃກ້ທີ່ສຸດທັງສອງນັ້ນ ລະເສຍແລ້ວ ບໍ່ຂ້ອງຢູ່ ຍ່ອມສະແດງທັມມະໂດຍສາຍກາງ ຄື ພຣະຕຖາຄົດຕັ້ງຢູ່ໃນມັດຊິມາປະຕິປະທາ (ທາງສາຍກາງ) ແລ້ວສະແດງທັມ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຖ້າຖາມວ່າ 'ສະແດງທັມມະໃດ?' ຕອບວ່າ 'ຄື ທັມມະນີ້: ເພາະອະວິຊຊາເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີສັງຂານ ເປັນຕົ້ນ'. ເພາະວ່າ ໃນພຣະເທສະນານີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງຜົນ (ສັງຂານເປັນຕົ້ນ) ທີ່ເກີດຈາກເຫດ (ອະວິຊຊາເປັນຕົ້ນ) ແລະຊົງສະແດງຄວາມດັບແຫ່ງຜົນນັ້ນ ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງເຫດ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຊົງລະບຸວ່າ ມີ 'ຜູ້ເຮັດ' ຫຼື 'ຜູ້ສະເຫວີຍຜົນ' ແຕ່ຢ່າງໃດເລີຍ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ປັນຫາທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ຈຶ່ງເປັນອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປະຕິເສດແລ້ວ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ບໍ່ເຂົ້າໄປໃກ້ທີ່ສຸດທັງສອງ' ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປະຕິເສດປັນຫາທີສາມ (ທີ່ວ່າ ທຸກຂ໌ອັນຕົນເອງເຮັດຂຶ້ນດ້ວຍ ອັນຜື່ອື່ນເຮັດໃຫ້ດ້ວຍ ຫຼື?). ແລະພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເພາະອະວິຊຊາເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີສັງຂານ' ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປະຕິເສດທັງຄວາມເປັນອະທິດຈະສະມຸບປັນນະ (ການເກີດຂຶ້ນເອງໂດຍບໍ່ມີເຫດປັດໄຈ) ແລະຄວາມບໍ່ຮູ້ (ທີ່ວ່າ ທ່ານໂຄຕະມະບໍ່ຮູ້ບໍ່ເຫັນທຸກຂ໌) ແລ້ວ.

Labheyyanti idaṃ so bhagavato santike bhikkhubhāvaṃ patthayamāno āha. Atha bhagavā yonena khandhake titthiyaparivāso (mahāva. 86) paññatto, yaṃ aññatitthiyapubbo sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito ‘‘ahaṃ, bhante, itthannāmo aññatitthiyapubbo imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhāmi upasampadaṃ. Svāhaṃ, bhante, saṅghaṃ cattāro māse parivāsaṃ yācāmī’’tiādinā nayena samādiyitvā parivasati, taṃ sandhāya yo kho, kassapa, aññatitthiyapubbotiādimāha. Tattha pabbajjanti vacanasiliṭṭhatāvasena vuttaṃ. Aparivasitvāyeva hi pabbajjaṃ labhati. Upasampadatthikena pana nātikālena gāmappavesanādīni aṭṭha vattāni pūrentena parivasitabbaṃ. Āraddhacittāti aṭṭhavattapūraṇena tuṭṭhacittā. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panesa titthiyaparivāso samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya pabbajjakkhandhakavaṇṇanāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 86) vuttanayeneva veditabbo.

ຄຳວ່າ 'ລະເພີຍຍັງ' (ຂ້າພະເຈົ້າພຶງໄດ້) ນີ້ ອະເຈລະກັດສະປະນັ້ນ ກ່າວທູນຂໍຄວາມເປັນພິກຂຸໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງໝາຍເຖິງ ຕິດຖິຍະປະຣິວາດ (ການຢູ່ກັມຂອງພວກເດຍຣະຖີ) ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນຂັນທະກະ (ມະຫາວັກ) ດ້ວຍເຫດການໃດໜຶ່ງ, ທີ່ຜູ້ເຄີຍເປັນເດຍຣະຖີມາກ່ອນ ຕັ້ງຢູ່ໃນພູມິສາມະເນນ ແລ້ວສະມາທານຢູ່ປະຣິວາດ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າມີຊື່ນີ້ ເຄີຍເປັນເດຍຣະຖີມາກ່ອນ ປາຖະໜາອຸປະສົມບົດໃນພຣະທັມມະວິນັຍນີ້. ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ຂໍປະຣິວາດ 4 ເດືອນຕໍ່ພຣະສົງ' ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງປະຣິວາດນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດຄຳວ່າ 'ໂ调, ກັດສະປະ, ອັນຍະຕິດຖິຍະປຸບໂບ' (ດູກ່ອນກັດສະປະ ຜູ້ໃດເຄີຍເປັນເດຍຣະຖີມາກ່ອນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ບັນພະຊາ' (ການບວດ) ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍຂອງຖ້ອຍຄຳ. ເພາະວ່າ ຜູ້ບວດຍ່ອມໄດ້ຮັບການບັນພະຊາ (ເປັນສາມະເນນ) ໂດຍບໍ່ຕ້ອງຢູ່ປະຣິວາດກ່ອນເລີຍ. ແຕ່ຜູ້ປາຖະໜາອຸປະສົມບົດ (ເປັນພິກຂຸ) ຕ້ອງຢູ່ປະຣິວາດ ໂດຍບຳເພັນວັດ 8 ປະການ ມີການເຂົ້າບ້ານບໍ່ໃຫ້ເຊົ້າເກີນໄປເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ບໍລິບູນ. ຄຳວ່າ 'ອາຣັດທະຈິດຕາ' ໝາຍເຖິງ ມີຈິດຍິນດີດ້ວຍການບຳເພັນວັດ 8 ປະການໃຫ້ບໍລິບູນ. ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນອັດຖະກະຖາ (ສາຣັດຖະປະກາສິນີ) ນີ້, ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດແຫ່ງຕິດຖິຍະປະຣິວາດນີ້ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳອະທິບາຍບັນພະຊາຂັນທະກະ ແຫ່ງຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ ອັດຖະກະຖາວິນັຍ ນັ້ນເອງ.

Apica mayāti ayamettha pāṭho, aññattha pana ‘‘apica metthā’’ti. Puggalavemattatā viditāti puggalanānattaṃ viditaṃ. ‘‘Ayaṃ puggalo parivāsāraho, ayaṃ na parivāsāraho’’ti idaṃ mayhaṃ pākaṭanti dasseti. Tato kassapo cintesi – ‘‘aho acchariyaṃ buddhasāsanaṃ, yattha evaṃ ghaṃsitvā koṭṭetvā yuttameva gaṇhanti, ayuttaṃ chaḍḍentī’’ti. Tato suṭṭhutaraṃ pabbajjāya sañjātussāho sace, bhantetiādimāha. Atha bhagavā tassa tibbacchandataṃ viditvā ‘‘na kassapo parivāsaṃ arahatī’’ti aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesi – ‘‘gaccha, bhikkhu, kassapaṃ nahāpetvā pabbājetvā ānehī’’ti. So tathā katvā taṃ pabbājetvā bhagavato santikaṃ agamāsi. Bhagavā gaṇe nisīditvā upasampādesi. Tena vuttaṃ alattha kho acelo kassapo bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadanti. Acirūpasampannotiādi sesaṃ brāhmaṇasaṃyutte (saṃ. ni. 1.187) vuttamevāti. Sattamaṃ.

ໃນພຣະສູດນີ້ ມີບົດບາລີວ່າ 'ອະປິ ຈ ມະຍາ' (ແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າ...), ສ່ວນໃນທີ່ອື່ນ ມີບົດບາລີວ່າ 'ອະປິ ຈ ເມດຖະ'. ຄຳວ່າ 'ຊົງຊາບຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງບຸກຄົນ' (ບຸກຄະລະເວມັດຕະຕາ ວິດິຕາ) ໝາຍເຖິງ ຊົງຊາບຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງບຸກຄົນ. ຊົງສະແດງວ່າ 'ບຸກຄົນນີ້ຄວນຢູ່ປະຣິວາດ ບຸກຄົນນີ້ບໍ່ຄວນຢູ່ປະຣິວາດ ເລື່ອງນີ້ປາກົດແກ່ຕະຖาຄົດ'. ລຳດັບນັ້ນ ກັດສະປະຄິດວ່າ 'ໂອ້! ໜ້າອັດສະຈັນແທ້ ພຣະພຸດທະສາສະໜາ ທີ່ຊົງຝົນ (ທົດສອບ) ຊົງເຄາະ (กວດສອບ) ຢ່າງນີ້ ແລ້ວຈຶ່ງຮັບເອົາສະເພาະຜູ້ທີ່ເໝາະສົມເທົ່ານັ້ນ ສ່ວນຜູ້ທີ່ບໍ່ເໝາະສົມກໍຊົງລະເສຍ'. ຈາກນັ້ນ ເພິ່ນມີຄວາມອຸດສາຫະຢ່າງແຮງກ້າໃນການບວດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ສະເຈ, ພັນເຕ' (ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຖ້າວ່າ...) ເປັນຕົ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງຊາບຄວາມມີສັນທະອັນແຮງກ້າໃນການບວດຂອງເພິ່ນ ຊົງດຳຣິວ່າ 'ກັດສະປະບໍ່ຄວນຢູ່ປະຣິວາດ' ຈຶ່ງຕຣັດຮຽກພິກຂຸຮູບໜຶ່ງວ່າ 'ໄປເຖີດ ພິກຂຸ ຈົ່ງໃຫ້ກັດສະປະອາບນ້ຳ ໃຫ້ບວດແລ້ວນຳມາເຖີດ'. ພິກຂຸຮູບນັ້ນເຮັດຕາມພຣະດຳຣັດ ໃຫ້ເພິ່ນບວດແລ້ວ ພາເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງທ່າມກາງສົງ ແລ້ວຊົງໃຫ້ອຸປະສົມບົດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ອະເຈລະກັດສະປະ ໄດ້ການບັນພະຊາ ໄດ້ອຸປະສົມບົດ ໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ'. ຄຳວ່າ 'ອະຈິຣູປະສັມປັນໂນ' (ເມື່ອອຸປະສົມບົດບໍ່ດົນ) ເປັນຕົ້ນ ຂໍ້ຄວາມທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳອະທິບາຍພຣາມມະນະສັງຍຸດ ນັ້ນເອງ. ຈົບພຣະສູດທີເຈັດ.

8. Timbarukasuttavaṇṇanā

໘. ຄຳອະທິບາຍຕິມພະລຸກກະສູດ

18. Aṭṭhame [Pg.36] sā vedanātiādi ‘‘sayaṃkataṃ sukhadukkha’’nti laddhiyā nisedhanatthaṃ vuttaṃ. Etthāpi satoti bhummattheyeva sāmivacanaṃ. Tatrāyaṃ atthadīpanā – ‘‘sā vedanā, so vediyatī’’ti kho, timbaruka, ādimhiyeva evaṃ sati ‘‘sayaṃkataṃ sukhadukkha’’nti ayaṃ laddhi hoti. Evañhi sati vedanāya eva vedanā katā hoti. Evañca vadanto imissā vedanāya pubbepi atthitaṃ anujānāti, sassataṃ dīpeti sassataṃ gaṇhāti. Kasmā? Tassa hi taṃ dassanaṃ etaṃ pareti, etaṃ sassataṃ upagacchatīti attho. Purimañhi atthaṃ sandhāyevetaṃ bhagavatā vuttaṃ bhavissati, tasmā aṭṭhakathāyaṃ taṃ yojetvāvassa attho dīpito. Evampāhaṃ na vadāmīti ahaṃ ‘‘sā vedanā, so vediyatī’’ti evampi na vadāmi. ‘‘Sayaṃkataṃ sukhadukkha’’nti evampi na vadāmīti attho.

໑໘. ໃນພຣະສູດທີແປດ ຄຳວ່າ 'ສາ ເວທະນາ' (ເວທະນານັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ ເພື່ອປະຕິເສດຄວາມເຫັນວ່າ 'ສຸກແລະທຸກຂ໌ອັນຕົນເອງເຮັດຂຶ້ນ'. ແລະໃນພຣະສູດທີແປດນີ້ ຄຳວ່າ 'ສໂຕ' ກໍເປັນສາມີວິບັດ ແຕ່ໃຊ້ໃນອັດຖະຂອງສັດຕະມີວິບັດເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ມີການສະແດງເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້: 'ດູກ່ອນຕິມພະລຸກກະ ເມື່ອມີຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດແຕ່ເບື້ອງຕົ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ ເວທະນານັ້ນ (ເປັນອັດຕະ) ອັດຕະນັ້ນຍ່ອມສະເຫວີຍຜົນ, ພາຍຫຼັງຄວາມເຫັນວ່າ ສຸກແລະທຸກຂ໌ອັນຕົນເອງເຮັດຂຶ້ນ ນີ້ຈຶ່ງເກີດມີ'. ເພາະວ່າ ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ກໍເທົ່າກັບວ່າ ເວທະນານັ້ນເອງເຮັດເວທະນາຂຶ້ນ. ແລະເມື່ອກ່າວຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຍອມຮັບຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງເວທະນານີ້ ເຖິງແມ່ນໃນກ່ອນໜ້ານັ້ນ, ຍ່ອມສະແດງຄວາມເຫັນວ່າທ່ຽງ ຍ່ອມຍຶດຖືຄວາມ修ເຫັນວ່າທ່ຽງ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຄວາມເຫັນຜິດຂອງຜູ້ນັ້ນ ຍ່ອມນ້ອມໄປສູ່ຄວາມເຫັນວ່າທ່ຽງນັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມເຫັນວ່າທ່ຽງນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້. ເພາະວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຄົງຈະຕຣັດພຣະສູດນີ້ ໂດຍຊົງໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມໃນພຣະສູດກ່ອນໜ້ານັ້ນເອງ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງສະແດງເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະສູດນີ້ ໂດຍການປະກອບເຂົ້າກັບເນື້ອຄວາມໃນພຣະສູດກ່ອນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເອວັງປາຫັງ ນະ ວະທາມິ' (ຕະຖາຄົດບໍ່ໄດ້ກ່າວຢ່າງນັ້ນ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຕະຖາຄົດບໍ່ໄດ້ก່າວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເວທະນານັ້ນ (ເປັນອັດຕະ) ອັດຕະນັ້ນຍ່ອມສະເຫວີຍຜົນ', ແລະບໍ່ໄດ້ກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສຸກແລະທຸກຂ໌ອັນຕົນເອງເຮັດຂຶ້ນ' ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

Aññā vedanātiādi ‘‘paraṃkataṃ sukhadukkha’’nti laddhiyā paṭisedhanatthaṃ vuttaṃ. Idhāpi ayaṃ atthayojanā –‘‘aññā vedanā añño vediyatī’’ti kho, timbaruka, ādimhiyeva evaṃ sati pacchā yā purimapakkhe kārakavedanā, sā ucchinnā. Tāya pana kataṃ añño vediyatīti evaṃ uppannāya ucchedadiṭṭhiyā saddhiṃ sampayuttāya vedanāya abhitunnassa sato ‘‘paraṃkataṃ sukhadukkha’’nti ayaṃ laddhi hoti. Evañca vadanto kārako ucchinno, aññena paṭisandhi gahitāti ucchedaṃ dīpeti, ucchedaṃ gaṇhāti. Kasmā? Tassa hi taṃ dassanaṃ etaṃ pareti, etaṃ ucchedaṃ upagacchatīti attho. Idhāpi hi imāni padāni aṭṭhakathāyaṃ āharitvā yojitāneva. Imasmiṃ sutte vedanāsukhadukkhaṃ kathitaṃ. Tañca kho vipākasukhadukkhameva vaṭṭatīti vuttaṃ. Aṭṭhamaṃ.

ຄຳວ່າ 'ອັນຍາ ເວທະນາ' (ເວທະນາອື່ນ) ເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ ເພື່ອປະຕິເສດຄວາມເຫັນວ່າ 'ສຸກແລະທຸກຂ໌ອັນຜື່ອື່ນເຮັດໃຫ້'. ແລະໃນທີ່ນີ້ ກໍມີການປະກອບເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້: 'ດູກ່ອນຕິມພະລຸກກະ ເມື່ອມີຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດແຕ່ເບື້ອງຕົ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ ເວທະນາອື່ນ (ເປັນອັດຕະ) ອັດຕະອື່ນຍ່ອມສະເຫວີຍຜົນ, ພາຍຫຼັງ ເວທະນາທີ່ເປັນຕົວການ (ຜູ້ເຮັດ) ໃນຝ່າຍກ່ອນ ກໍຂາດສູນໄປ. ແຕ່ອັດຕະອື່ນຍ່ອມສະເຫວີຍຜົນທີ່ເວທະນາໃນຝ່າຍກ່ອນນັ້ນເຮັດໄວ້ ເມື່ອຖືກຄອບງຳດ້ວຍເວທະນາທີ່ປະກອບດ້ວຍອຸດເສທະທິສຖິ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ ຄວາມເຫັນວ່າ ສຸກແລະທຸກຂ໌ອັນຜື່ອື່ນເຮັດໃຫ້ ນີ້ຈຶ່ງເກີດມີ'. ແລະເມື່ອກ່າວຢ່າງນີ້ ຍ່ອມສະແດງຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນ ຍ່ອມຍຶດຖືຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນ ໂດຍຄິດວ່າ 'ຜູ້ເຮັດຂາດສູນໄປແລ້ວ ອັດຕະອື່ນຈຶ່ງຖືປະຕິສົນທິ'. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຄວາມເຫັນຜິດຂອງຜູ້ນັ້ນ ຍ່ອມນ້ອມໄປສູ່ຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນນັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນນີ້ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນທີ່ນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກໍໄດ້ນຳເອົາບົດເຫຼົ່ານີ້ມາປະກອບໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາແລ້ວ. ໃນພຣະສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສຸກແລະທຸກຂ໌ທີ່ເປັນເວທະນາ. ແລະສຸກແລະທຸກຂ໌ທີ່ເປັນເວທະນານັ້ນ ຄວນເປັນວິບາກສຸກແລະວິບາກທຸກຂ໌ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຈະຖືກຕ້ອງ. ຈົບພຣະສູດທີແປດ.

9. Bālapaṇḍitasuttavaṇṇanā

໙. ຄຳອະທິບາຍພາລະບັນທິດຕະສູດ

19. Navame avijjānīvaraṇassāti avijjāya nivāritassa. Evamayaṃ kāyo samudāgatoti evaṃ avijjāya nivāritattā taṇhāya ca sampayuttattāyeva ayaṃ kāyo nibbatto. Ayañceva kāyoti ayañcassa attano saviññāṇako kāyo. Bahiddhā ca nāmarūpanti bahiddhā ca paresaṃ saviññāṇako kāyo. Attano ca parassa ca pañcahi [Pg.37] khandhehi chahi āyatanehi cāpi ayaṃ attho dīpetabbova. Itthetaṃ dvayanti evametaṃ dvayaṃ. Dvayaṃ paṭicca phassoti aññattha cakkhurūpādīni dvayāni paṭicca cakkhusamphassādayo vuttā, idha pana ajjhattikabāhirāni āyatanāni. Mahādvayaṃ nāma kiretaṃ. Saḷevāyatanānīti saḷeva phassāyatanāni phassakāraṇāni. Yehi phuṭṭhoti yehi kāraṇabhūtehi āyatanehi uppannena phassena phuṭṭho. Aññatarenāti ettha paripuṇṇavasena aññataratā veditabbā. Tatrāti tasmiṃ bālapaṇḍitānaṃ kāyanibbattanādimhi. Ko adhippayāsoti ko adhikapayogo.

໑໙. ໃນພຣະສູດທີເກົ້າ ຄຳວ່າ 'ອະວິຊຊານີວະຣະນັດສະ' ໝາຍເຖິງ ຖືກອະວິຊຊາປິດບັງໄວ້. ຄຳວ່າ 'ເອວະມະຍັງ ກາໂຍ ສະມຸດາກະໂຕ' (ກາຍນີ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວຢ່າງນີ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ກາຍນີ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເພາະຖືກອະວິຊຊາປິດບັງໄວ້ຢ່າງນີ້ ແລະເພາະປະກອບດ້ວຍຕັນຫາເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອະຍັນເຈວະ ກາໂຍ' (ກາຍນີ້ເອງ) ໝາຍເຖິງ ກາຍທີ່ມີວິນຍານຂອງຕົນເອງ (ຂອງຄົນພານນັ້ນ). ຄຳວ່າ 'ພະຫິດທາ ຈ ນາມະຣູປັງ' (ນາມຮູບໃນພາຍນອກ) ໝາຍເຖິງ ກາຍທີ່ມີວິນຍານຂອງຄົນອື່ນໃນພາຍນອກ. ພຶງສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ໂດຍຂັນທະ 5 ແລະອາຍະຕະນະ 6 ທັງຂອງຕົນເອງແລະຂອງຄົນອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ອິດເທຕັງ ທະວະຍັງ' (ຄູ່ທັງສອງນີ້ຢ່າງນີ້) ໝາຍເຖິງ ຄູ່ທັງສອງນີ້ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ทະວະຍັງ ປະຕິດຈະ ຜັດໂສ' (ຜັດສະເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສຄູ່ທັງສອງ) ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້: ໃນທີ່ອື່ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງຈັກຂຸສັມຜັດສະເປັນຕົ້ນ ໂດຍອາໄສຄູ່ທັງສອງມີຈັກຂຸແລະຮູບເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ໃນພຣະສູດນີ້ ຊົງສະແດງໂດຍບໍ່ແຍກແຍະ ແຕ່ຊົງອາໄສອາຍະຕະນະພາຍໃນແລະພາຍນອກທັງ 6. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ມະຫາທະວະຍະ' (ຄູ່ໃຫຍ່) ເພາະສົງເຄາະເອົາອາຍະຕະນະພາຍໃນແລະພາຍນອກທັງໝົດ. ຄຳວ່າ 'ສະລະຍະຕະນານິ' ໝາຍເຖິງ ຜັດສາຍະຕະນະ 6 ປະການ ເຊິ່ງເປັນເຫດແຫ່ງຜັດສະ. ຄຳວ່າ 'ເຍຫິ ຜຸດໂຖ' (ຖືກຕ້ອງແລ້ວດ້ວຍອາຍະຕະນະໃດ) ໝາຍເຖິງ ຖືກຕ້ອງແລ້ວດ້ວຍຜັດສະທີ່ເກີດຈາກອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍອັນເປັນເຫດນັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ 'ອັນຍະຕະເຣນະ' (ໂດຍອາຍະຕະນະໃດໜຶ່ງ) ນີ້ ພຶງຊາບຄວາມເປັນອາຍະຕະນະໃດໜຶ່ງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາຍະຕະນະທີ່ບໍລິບູນ ຫຼື ບໍ່ບໍລິບູນ. ຄຳວ່າ 'ຕັດຕະຣະ' ໝາຍເຖິງ ໃນການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກາຍທີ່ມີວິນຍານຂອງຄົນພານແລະບັນທິດທັງຫຼາຍນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ໂກ ອະທິບປະຍາໂສ' (ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ) ໝາຍເຖິງ ມີຄວາມພະຍາຍາມພິເສດ (ປະໂຍຄະພິເສດ) ແນວໃດ.

Bhagavaṃmūlakāti bhagavā mūlaṃ etesanti bhagavaṃmūlakā. Idaṃ vuttaṃ hoti – ime, bhante, amhākaṃ dhammā pubbe kassapasammāsambuddhena uppāditā, tasmiṃ parinibbute ekaṃ buddhantaraṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā ime dhamme uppādetuṃ samattho nāma nāhosi, bhagavatā pana no ime dhammā uppāditā. Bhagavantañhi nissāya mayaṃ ime dhamme ājānāma paṭivijjhāmāti evaṃ bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammāti. Bhagavaṃnettikāti bhagavā hi dhammānaṃ netā vinetā anunetā, yathāsabhāvato pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ nāmaṃ gahetvā dassetāti dhammā bhagavaṃnettikā nāma honti. Bhagavaṃpaṭisaraṇāti catubhūmakadhammā sabbaññutaññāṇassa āpāthaṃ āgacchamānā bhagavati paṭisaranti nāmāti bhagavaṃpaṭisaraṇā. Paṭisarantīti samosaranti. Apica mahābodhimaṇḍe nisinnassa bhagavato paṭivedhavasena phasso āgacchati ‘‘ahaṃ bhagavā kinnāmo’’ti? Tvaṃ phusanaṭṭhena phasso nāma. Vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇaṃ āgacchati ‘‘ahaṃ bhagavā kinnāma’’nti, tvaṃ vijānanaṭṭhena viññāṇaṃ nāmāti evaṃ catubhūmakadhammānaṃ yathāsabhāvato pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ nāmaṃ gaṇhanto bhagavā dhamme paṭisaratīti bhagavaṃpaṭisaraṇā. Bhagavantaṃyeva paṭibhātūti bhagavatova etassa bhāsitassa attho upaṭṭhātu, tumheyeva no kathetvā dethāti attho.

ຄຳວ່າ 'ພະຄະວັງມູລະກາ' ໝາຍເຖິງ ມີພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເປັນຮາກເຫດ. ອະທິບາຍວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ທັມມະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຂອງຂ້າພະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ໃນກ່ອນໜ້ານີ້ ພຣະກັດສະປະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວ, ເມື່ອພຣະອົງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ ຕະຫຼອດໄລຍະພຸດທັນດອນໜຶ່ງ ບໍ່ມີສະມະນະຫຼືພຣາມຄົນອື່ນໃດເລີຍທີ່ສາມາດສະແດງທັມມະເຫຼົ່ານີ້ໄດ້, ແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງທັມມະເຫຼົ່ານີ້ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ເພາະອາໄສພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າທັງຫຼາຍຈຶ່ງຮູ້ທົ່ວເຖິງ ຈຶ່ງແທງຕະຫຼອດທັມມະເຫຼົ່ານີ້, ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ທັມມະທັງຫຼາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງມີພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເປັນຮາກເຫດຢ່າງນີ້' ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'ພະຄະວັງເນດຕິກາ' ໝາຍເຖິງ ມີພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເປັນຜູ້ນຳພາ, ເພາະວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງເປັນຜູ້ນຳ, ຜູ້ແນະນຳ, ຜູ້ຊັກນຳແຫ່ງທັມມະທັງຫຼາຍ, ຊົງກຳນົດເອົາຊື່ແຫ່ງທັມມະແຕ່ລະຢ່າງໆ ຕາມສະພາວະທີ່ແທ້ຈິງແລ້ວຊົງສະແດງ, ເພາະສະນັ້ນ ທັມມະທັງຫຼາຍຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເປັນຜູ້ນຳພາ. ຄຳວ່າ 'ພະຄະວັງປະຕິສະຣະນາ' ໝາຍເຖິງ ມີພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເປັນທີ່ເພິ່ງ, ເພາະວ່າ ທັມມະໃນພູມິ 4 ເມື່ອປາກົດແກ່ພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານ ຍ່ອມມາລວມກັນ (ປະຕິສະຣະນະ) ໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເປັນທີ່ເພິ່ງ. ຄຳວ່າ 'ປະຕິສະຣັນຕິ' ໝາຍເຖິງ ມາປະຊຸມກັນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ມະຫາໂພທິມົນທົນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແທງຕະຫຼອດ (ປະຕິເວທະ) ຜັດສະຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າມີຊື່ວ່າແນວໃດ?' ພຣະອົງຕຣັດວ່າ 'ເຈົ້າມີຊື່ວ່າ ຜັດສະ ເພາະມີອັດຖະວ່າຖືກຕ້ອງ'. ເວທະນາ, ສັນຍາ, ສັງຂານ, ວິນຍານ ຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າມີຊື່ວ່າແນວໃດ?' ພຣະອົງຕຣັດວ່າ 'ເຈົ້າມີຊື່ວ່າ ວິນຍານ ເພາະມີອັດຖະວ່າຮູ້ແຈ້ງ', ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກຳນົດເອົາຊື່ແຫ່ງທັມມະໃນພູມິ 4 ແຕ່ລະຢ່າງໆ ຕາມສະພາວະທີ່ແທ້ຈິງຢ່າງນີ້ ແລ້ວຊົງແທງຕະຫຼອດທັມມະທັງຫຼາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເປັນທີ່ເພິ່ງ. ຄຳວ່າ 'ພະຄະວັນຕັງເຍວະ ປະຕິພາຕຸ' (ຂໍເນື້ອຄວາມແຫ່ງພາສິດນີ້ ຈົ່ງແຈ່ມແຈ້ງແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເອງເຖີດ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຂໍເນື້ອຄວາມແຫ່ງພາສິດນີ້ ຈົ່ງປາກົດແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເອງເຖີດ, ຂໍພຣະອົງເອງຈົ່ງຊົງສະແດງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

Sā ceva avijjāti ettha kiñcāpi sā avijjā ca taṇhā ca kammaṃ javāpetvā paṭisandhiṃ ākaḍḍhitvā niruddhā, yathā pana ajjāpi yaṃ hiyyo bhesajjaṃ pītaṃ, tadeva bhojanaṃ bhuñjāti sarikkhakattena tadevāti vuccati, evamidhāpi sā ceva avijjā sā ca taṇhāti idampi sarikkhakattena vuttaṃ. Brahmacariyanti [Pg.38] maggabrahmacariyaṃ. Dukkhakkhayāyāti vaṭṭadukkhassa khayatthāya. Kāyūpago hotīti aññaṃ paṭisandhikāyaṃ upagantā hoti. Yadidaṃ brahmacariyavāsoti yo ayaṃ maggabrahmacariyavāso, ayaṃ bālato paṇḍitassa visesoti dasseti. Iti imasmiṃ sutte sabbopi sapaṭisandhiko puthujjano ‘‘bālo’’ti, appaṭisandhiko khīṇāsavo ‘‘paṇḍito’’ti vutto. Sotāpannasakadāgāmianāgāmino pana ‘‘paṇḍitā’’ti vā ‘‘bālā’’ti vā na vattabbā, bhajamānā pana paṇḍitapakkhaṃ bhajanti. Navamaṃ.

ໃນຄຳວ່າ "sā ceva avijjā" ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າອະວິຊຊາແລະຕັນຫານັ້ນ ຈະຍັງກຳໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ແລະຊັກນຳປະຕິສົນທິມາ ແລ້ວດັບໄປແລ້ວກໍຕາມ, ແຕ່ກໍເໝືອນກັບຄຳທີ່ເວົ້າວ່າ 'ຢາໃດທີ່ດື່ມແລ້ວໃນມື້ວານນີ້ ມື້ນີ້ກໍດື່ມຢານັ້ນເອງ, ອາຫານໃດທີ່ກິນແລ້ວ ກໍກິນອາຫານນັ້ນເອງ' ເພາະຄວາມເປັນຂອງຄ້າຍຄືກັນ, ໃນທີ່ນີ້ກໍເໝືອນກັນ ຄຳວ່າ "sā ceva avijjā sā ca taṇhā" ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຕັດໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນຂອງຄ້າຍຄືກັນ. ຄຳວ່າ "brahmacariya" ໄດ້ແກ່ ມັກຄະພຣົມມະຈັນ. ຄຳວ່າ "dukkhakkhayāya" ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງວັດຕະທຸກ. ຄຳວ່າ "kāyūpago hoti" ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງກາຍປະຕິສົນທິອື່ນ. ຄຳວ່າ "yadidaṃ brahmacariyavāso" ສະແດງວ່າ 'ການຢູ່ປະພຶດພຣົມມະຈັນຄືມັກນີ້ ເປັນຄວາມແຕກຕ່າງຂອງບັນດິດຈາກຄົນພານ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນສູດນີ້ ປຸຖຸຊົນທັງປວງຜູ້ຍັງມີປະຕິສົນທິ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ຄົນພານ', ສ່ວນພຣະຂີນາສົບຜູ້ບໍ່ມີປະຕິສົນທິ ພຣະອົງຕັດວ່າ 'ບັນດິດ'. ສ່ວນພຣະໂສດາບັນ ພຣະສະກທາຄາມີ ແລະພຣະອະນາຄາມີ ບໍ່ຄວນຮຽກວ່າ 'ບັນດິດ' ຫຼື 'ຄົນພານ', ແຕ່ເມື່ອເຂົ້າຮ່ວມ ກໍເຂົ້າຮ່ວມກັບຝ່າຍບັນດິດ. ສູດທີເກົ້າ ຈົບ.

10. Paccayasuttavaṇṇanā

໑໐. ການພັນລະນາປັດຈະຍະສູດ

20. Dasame paṭiccasamuppādañca vo bhikkhave, desessāmi paṭiccasamuppanne ca dhammeti satthā imasmiṃ sutte paccaye ca paccayanibbatte ca sabhāvadhamme desessāmīti ubhayaṃ ārabhi. Uppādā vā tathāgatānanti tathāgatānaṃ uppādepi, buddhesu uppannesu anuppannesupi jātipaccayā jarāmaraṇaṃ, jātiyeva jarāmaraṇassa paccayo. Ṭhitāva sā dhātūti ṭhitova so paccayasabhāvo, na kadāci jāti jarāmaraṇassa paccayo na hoti. Dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatāti imehipi dvīhi paccayameva katheti. Paccayena hi paccayuppannā dhammā tiṭṭhanti, tasmā paccayova ‘‘dhammaṭṭhitatā’’ti vuccati. Paccayo dhamme niyameti, tasmā ‘‘dhammaniyāmatā’’ti vuccati. Idappaccayatāti imesaṃ jarāmaraṇādīnaṃ paccayā idappaccayā, idappaccayāva idappaccayatā. Tanti taṃ paccayaṃ. Abhisambujjhatīti ñāṇena abhisambujjhati. Abhisametīti ñāṇena abhisamāgacchati. Ācikkhatīti katheti. Desetīti dasseti. Paññāpetīti jānāpeti. Paṭṭhapetīti ñāṇamukhe ṭhapeti. Vivaratīti vivaritvā dasseti. Vibhajatīti vibhāgato dasseti. Uttānīkarotīti pākaṭaṃ karoti. Passathāti cāhāti passatha iti ca vadati. Kinti? Jātipaccayā, bhikkhave, jarāmaraṇantiādi.

໒໐. ໃນສູດທີສິບ ຄຳວ່າ 'paṭiccasamuppādañca vo bhikkhave desessāmi paṭiccasamuppanne ca dhamme' ນີ້ ພຣະສາດສະດາຊົງມີພຣະດຳຣິວ່າ 'ເຮົາຈະສະແດງທຳມະຊາດທີ່ເປັນປັດໄຈ ແລະສະພາວະທຳທີ່ເກີດຈາກປັດໄຈ' ຈຶ່ງຊົງປາຣົບເທດສະນາທັງສອງປະການນີ້. ຄຳວ່າ 'uppādā vā tathāgatānaṃ' ໄດ້ແກ່ ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະຕຖາຄົດຈະບັງເກີດຂຶ້ນ ຫຼືພຣະพຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຈະສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນ ຫຼືບໍ່ອຸບັດຂຶ້ນກໍຕາມ ເພາະຊາດເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີຊະລາມໍຣະນະ, ຊາດນັ້ນເອງເປັນປັດໄຈແຫ່ງຊະລາມໍຣະນະ. ຄຳວ່າ 'ṭhitāva sā dhātu' ໄດ້ແກ່ ສະພາວະທີ່ເປັນປັດໄຈນັ້ນຕັ້ງຢູ່ແລ້ວ, ບໍ່ມີເວລາໃດເລີຍທີ່ຊາດຈະບໍ່ເປັນປັດໄຈແຫ່ງຊະລາມໍຣະນະ. ຄຳວ່າ 'dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatā' ດ້ວຍສອງບົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຕັດເຖິງປັດໄຈນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ປັດຈະຍຸບປັນນະທຳທັງຫຼາຍຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໄດ້ດ້ວຍປັດໄຈ, ເພາະສະນັ້ນ ປັດໄຈນັ້ນເອງຈຶ່ງຮຽກວ່າ 'ທັມມັດຖິຕິຕາ'. ປັດໄຈຍ່ອມກຳນົດທຳທັງຫຼາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ປັດໄຈນັ້ນເອງຈຶ່ງຮຽກວ່າ 'ທັມມະນິຍາມະຕາ'. ຄຳວ່າ 'idappaccayatā' ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈທັງຫຼາຍແຫ່ງຊະລາມໍຣະນະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ອິດັບປັດຈະຍະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງອິດັບປັດຈະຍະນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ອິດັບປັດຈະຍະຕາ. ບົດວ່າ 'taṃ' ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'abhisambujjhati' ໄດ້ແກ່ ຕັດສະຮູ້ດ້ວຍຍານ. ຄຳວ່າ 'abhisameti' ໄດ້ແກ່ ບັນລຸດ້ວຍຍານ. ຄຳວ່າ 'ācikkhati' ໄດ້ແກ່ ບອກ. ຄຳວ່າ 'deseti' ໄດ້ແກ່ ສະແດງ. ຄຳວ່າ 'paññāpeti' ໄດ້ແກ່ ບັນຍັດ (ໃຫ້ຮູ້). ຄຳວ່າ 'paṭṭhapeti' ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງໄວ້ໃນແນວທາງແຫ່ງຍານ. ຄຳວ່າ 'vivarati' ໄດ້ແກ່ ເປີດເຜີຍແລ້ວສະແດງ. ຄຳວ່າ 'vibhajati' ໄດ້ແກ່ ຈຳແນກແລ້ວສະແດງ. ຄຳວ່າ 'uttānīkaroti' ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ປາກົດແຈ້ງ. ຄຳວ່າ 'passathāti ca āha' ໄດ້ແກ່ ຕັດວ່າ 'ພວກເຈົ້າຈົ່ງເບິ່ງ' ດັ່ງນີ້ດ້ວຍ. ຕັດວ່າແນວໃດ? ຕັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ເພາະຊາດເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີຊະລາມໍຣະນະ' ເປັນຕົ້ນ.

Iti kho, bhikkhaveti evaṃ kho, bhikkhave. Yā tatrāti yā tesu ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’ntiādīsu. Tathatātiādīni paccayākārasseva vevacanāni. So tehi tehi paccayehi anūnādhikeheva tassa tassa dhammassa sambhavato tathatāti, sāmaggiṃ upagatesu paccayesu muhuttampi tato nibbattānaṃ dhammānaṃ asambhavābhāvato avitathatāti, aññadhammapaccayehi [Pg.39] aññadhammānuppattito anaññathatāti, jarāmaraṇādīnaṃ paccayato vā paccayasamūhato vā idappaccayatāti vutto. Tatrāyaṃ vacanattho – imesaṃ paccayā idappaccayā, idappaccayā eva idappaccayatā, idappaccayānaṃ vā samūho idappaccayatā. Lakkhaṇaṃ panettha saddasatthato veditabbaṃ.

ຄຳວ່າ 'iti kho bhikkhave' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປະການນີ້ແລ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'yā tatra' ໄດ້ແກ່ ຄວາມຈິງໃດໃນທຳທັງຫຼາຍມີ 'ເພາະຊາດເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີຊະລາມໍຣະນະ' ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດທັງຫຼາຍມີ 'tathatā' ເປັນຕົ້ນ ເປັນໄວພົດແຫ່ງປັດຈະຍາການນັ້ນເອງ. ປັດຈະຍາການນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ 'ຕະຖະຕາ' ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຳນັ້ນໆ ດ້ວຍປັດໄຈນັ້ນໆ ທີ່ບໍ່ຂາດບໍ່ເກີນ, ຕັດວ່າ 'ອະວິຕະຖະຕາ' ເພາະເມື່ອປັດໄຈທັງຫຼາຍພ້ອມພຽງກັນແລ້ວ ທຳທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຈາກປັດໄຈນັ້ນ ຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນແມ່ນແຕ່ຊົ່ວຄູ່ນຶ່ງ ກໍບໍ່ມີ, ຕັດວ່າ 'ອະນັນຍະຖະຕາ' ເພາະທຳຢ່າງອື່ນຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍປັດໄຈແຫ່ງທຳຢ່າງອື່ນ, ແລະຕັດວ່າ 'ອິດັບປັດຈະຍະຕາ' ເພາະຄວາມເປັນປັດໄຈ ຫຼືເພາະຄວາມເປັນກຸ່ມແຫ່ງປັດໄຈແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍມີຊະລາມໍຣະນະເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ມີວິເຄາະດັ່ງນີ້: ປັດໄຈທັງຫຼາຍແຫ່ງທຳເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ອິດັບປັດຈະຍະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງອິດັບປັດຈະຍະນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ອິດັບປັດຈະຍະຕາ, ຫຼືວ່າ ໝວດໝູ່ແຫ່ງອິດັບປັດຈະຍະທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອິດັບປັດຈະຍະຕາ. ສ່ວນລັກສະນະໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບຕາມຄຳພີໄວຍາກອນ.

Aniccanti hutvā abhāvaṭṭhena aniccaṃ. Ettha ca aniccanti na jarāmaraṇaṃ aniccaṃ, aniccasabhāvānaṃ pana khandhānaṃ jarāmaraṇattā aniccaṃ nāma jātaṃ. Saṅkhatādīsupi eseva nayo. Ettha ca saṅkhatanti paccayehi samāgantvā kataṃ. Paṭiccasamuppannanti paccaye nissāya uppannaṃ. Khayadhammanti khayasabhāvaṃ. Vayadhammanti vigacchanakasabhāvaṃ. Virāgadhammanti virajjanakasabhāvaṃ. Nirodhadhammanti nirujjhanakasabhāvaṃ. Jātiyāpi vuttanayeneva aniccatā veditabbā. Janakapaccayānaṃ vā kiccānubhāvakkhaṇe diṭṭhattā ekena pariyāyenettha aniccātiādīni yujjantiyeva. Bhavādayo aniccādisabhāvāyeva.

ຄຳວ່າ 'aniccaṃ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ທ່ຽງ ເພາະອັດຖະວ່າ ເກີດຂຶ້ນແລ້ວກໍບໍ່ມີ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'aniccaṃ' ນີ້ ບໍ່ແມ່ນຊະລາມໍຣະນະໂດຍກົງທີ່ບໍ່ທ່ຽງ, ແຕ່ເພາະຄວາມເປັນຊະລາມໍຣະນະແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍທີ່ມີສະພາວະບໍ່ທ່ຽງ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ 'ບໍ່ທ່ຽງ' ໂດຍອ້ອມ. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ 'saṅkhata' ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ແລະໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'saṅkhata' ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ປັດໄຈທັງຫຼາຍປະຊຸມກັນປຸງແຕ່ງຂຶ້ນ. ບົດວ່າ 'paṭiccasamuppanna' ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ອາໄສປັດໄຈເກີດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ 'khayadhamma' ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະສິ້ນໄປ. ບົດວ່າ 'vayadhamma' ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະເສື່ອມໄປ. ບົດວ່າ 'virāgadhamma' ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະຄາຍກຳໜັດ. ບົດວ່າ 'nirodhadhamma' ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະດັບໄປ. ແມ່ນແຕ່ໃນຊາດ ຄວາມບໍ່ທ່ຽງກໍພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ. ຫຼືອີກນັຍນຶ່ງ ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຊາດນັ້ນ ປາກົດໃນຂະນະແຫ່ງອານຸພາບກິດຂອງຊະນົກປັດໄຈທັງຫຼາຍມີກຳເປັນຕົ້ນ, ບົດທັງຫຼາຍມີ 'anicca' ເປັນຕົ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງສົມຄວນໂດຍປະການອື່ນ. ພົບທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນ ກໍມີສະພາວະບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນໂດຍແທ້ຈິງ.

Sammappaññāyāti savipassanāya maggapaññāya. Pubbantanti purimaṃ atītanti attho. Ahosiṃ nu khotiādīsu ‘‘ahosiṃ nu kho nanu kho’’ti sassatākārañca adhiccasamuppattiākārañca nissāya atīte attano vijjamānatañca avijjamānatañca kaṅkhati. Kiṃ kāraṇanti na vattabbaṃ, ummattako viya bālaputhujjano yathā vā tathā vā pavattati. Kiṃ nu kho ahosinti jātiliṅgupapattiyo nissāya ‘‘khattiyo nu kho ahosiṃ, brāhmaṇavessasuddagahaṭṭhapabbajitadevamanussānaṃ aññataro’’ti kaṅkhati. Kathaṃ nu khoti saṇṭhānākāraṃ nissāya ‘‘dīgho nu kho ahosiṃ rassaodātakaṇhapamāṇikaappamāṇikādīnaṃ aññataro’’ti kaṅkhati. Keci pana ‘‘issaranimmānādīni nissāya ‘kena nu kho kāraṇena ahosi’nti hetuto kaṅkhatī’’ti vadanti. Kiṃ hutvā kiṃ ahosinti jātiādīni nissāya ‘‘khattiyo hutvā nu kho brāhmaṇo ahosiṃ…pe… devo hutvā manusso’’ti attano paramparaṃ kaṅkhati. Sabbattheva pana addhānanti kālādhivacanametaṃ. Aparantanti anāgataṃ antaṃ. Bhavissāmi nu kho nanu khoti sassatākārañca ucchedākārañca nissāya anāgate attano vijjamānatañca avijjamānatañca kaṅkhati. Sesamettha vuttanayameva.

ຄຳວ່າ 'sammappaññāya' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍມັກຄະປັນຍາທີ່ເປັນໄປກັບວິປັດສະນາ. ຄຳວ່າ 'pubbanta' ມີອັດຖະວ່າ ສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ ຄື ອະດີດ. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ 'ahosiṃ nu kho' ເປັນຕົ້ນ ບຸກຄົນຍ່ອມສົງໄສໃນຄວາມມີຢູ່ແລະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງຕົນໃນອະດີດ ໂດຍອາໄສສັດສະຕະອາການ ແລະອະທິດຈະສະມຸບປັນນະອາການ ວ່າ 'ເຮົາໄດ້ມີແລ້ວບໍໜໍ ຫຼືວ່າເຮົາບໍ່ໄດ້ມີແລ້ວບໍໜໍ'. ບໍ່ຄວນຖາມວ່າ 'ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງສົງໄສ?', ເພາະປຸຖຸຊົນຄົນພານຍ່ອມເປັນໄປຢ່າງໃດຢ່າງນຶ່ງ ເໝືອນຄົນບ້າ. ຄຳວ່າ 'kiṃ nu kho ahosiṃ' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສົງໄສໂດຍອາໄສຊາດ, ເພດ ແລະການເກີດ ວ່າ 'ເຮົາໄດ້ເປັນກະສັດບໍໜໍ ຫຼືໄດ້ເປັນຄົນໃດຄົນນຶ່ງໃນບັນດາພຣາມ, ເພດ, ສູດ, ຄະລຶຫັດ, ບັນພະຊິດ, ເທວະດາ ແລະມະນຸດບໍໜໍ'. ຄຳວ່າ 'kathaṃ nu kho' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສົງໄສໂດຍອາໄສສັນຖານອາການ ວ່າ 'ເຮົາໄດ້ເປັນຄົນສູງບໍໜໍ ຫຼືໄດ້ເປັນຄົນໃດຄົນນຶ່ງໃນບັນດາຄົນຕໍ່າ, ຄົນຂາວ, ຄົນດຳ, ຄົນມີປະມານປານກາງ ແລະຄົນບໍ່ມີປະມານເປັນຕົ້ນບໍໜໍ'. ສ່ວນອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ 'ຍ່ອມສົງໄສໂດຍຄວາມເປັນເຫດ ໂດຍອາໄສການບັນດານຂອງພຣະອິດສວນເປັນຕົ້ນ ວ່າ ເຮົາໄດ້ມີແລ້ວເພາະເຫດໃດໜໍ'. ຄຳວ່າ 'kiṃ hutvā kiṃ ahosiṃ' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສົງໄສໃນຄວາມເປັນໄປສືບໆ ກັນແຫ່ງຕົນ ໂດຍອາໄສຊາດເປັນຕົ້ນ ວ່າ 'ເຮົາເປັນກະສັດແລ້ວໄດ້ເປັນພຣາມບໍໜໍ... ລະ... ເປັນເທວະດາແລ້ວໄດ້ເປັນມະນຸດບໍໜໍ'. ແຕ່ໃນບົດທັງປວງ ຄຳວ່າ 'addhāna' ນີ້ ເປັນຊື່ຮຽກແທນການ. ຄຳວ່າ 'aparanta' ໄດ້ແກ່ ສ່ວນເບື້ອງປາຍ ຄື ອະນາຄົດ. ຄຳວ່າ 'bhavissāmi nu kho nanu kho' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສົງໄສໃນຄວາມມີຢູ່ແລະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງຕົນໃນອະນາຄົດ ໂດຍອາໄສສັດສະຕະອາການ ແລະອຸດເຊທະອາການ ວ່າ 'ເຮົາຈັກມີບໍໜໍ ຫຼືວ່າເຮົາຈັກບໍ່ມີບໍໜໍ'. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ກໍມີນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ.

Etarahi [Pg.40] vā paccuppannaṃ addhānanti idāni vā paṭisandhimādiṃ katvā cutipariyantaṃ sabbampi vattamānakālaṃ gahetvā. Ajjhattaṃ kathaṃkathī bhavissatīti attano khandhesu vicikicchī bhavissati. Ahaṃ nu khosmīti attano atthibhāvaṃ kaṅkhati. Yuttaṃ panetanti? Yuttaṃ ayuttanti kā ettha cintā. Apicettha idaṃ vatthumpi udāharanti – cūḷamātāya kira putto muṇḍo, mahāmātāya putto amuṇḍo, taṃ puttaṃ muṇḍesuṃ, so uṭṭhāya ‘‘ahaṃ nu kho cūḷamātāya putto’’ti cintesi. Evaṃ ahaṃ nu khosmīti kaṅkhā hoti. No nu khosmīti attano natthibhāvaṃ kaṅkhati. Tatrāpi idaṃ vatthu – eko kira macche gaṇhanto udake ciraṭṭhānena sītibhūtaṃ attano ūruṃ macchoti cintetvā pahari. Aparo susānapasse khettaṃ rakkhanto bhīto saṅkuṭito sayi, so paṭibujjhitvā attano jaṇṇukāni dve yakkhāti cintetvā pahari. Evaṃ no nu khosmīti kaṅkhati.

ຄຳວ່າ 'etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ' ໄດ້ແກ່ ໃນການບັດນີ້ ຄື ຖືເອົາການປັດຈຸບັນທັງປວງ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ປະຕິສົນທິຈົນເຖິງຈຸຕິເປັນກຳນົດ. ຄຳວ່າ 'ajjhattaṃ kathaṃkathī bhavissati' ໄດ້ແກ່ ຈະເປັນຜູ້ມີຄວາມສົງໄສໃນຂັນທັງຫຼາຍຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ 'ahaṃ nu khosmi' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສົງໄສໃນຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຕົນ. ຖາມວ່າ 'ການສົງໄສນັ້ນສົມຄວນບໍ?', ຕອບວ່າ 'ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງທີ່ຈະຄິດວ່າສົມຄວນຫຼືບໍ່ສົມຄວນໃນທີ່ນີ້'. ອີກຢ່າງນຶ່ງ ໃນທີ່ນີ້ ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍຍັງໄດ້ຍົກເລື່ອງນີ້ມາເປັນອຸທาຫອນວ່າ: ໄດ້ຍິນວ່າ ລູກຊາຍຂອງນ້າສາວເປັນຄົນຫົວໂລ້ນ, ລູກຊາຍຂອງປ້າບໍ່ໄດ້ຫົວໂລ້ນ, ເຂົາເຈົ້າໄດ້ໂກນຫົວລູກຊາຍຂອງປ້ານັ້ນ, ເມື່ອລາວຕື່ນຂຶ້ນມາ ກໍຄິດວ່າ 'ເຮົາເປັນລູກຊາຍຂອງນ້າສາວບໍໜໍ', ຄວາມສົງໄສວ່າ 'ເຮົາເປັນຢູ່ບໍໜໍ' ຍ່ອມມີໄດ້ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'no nu khosmi' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສົງໄສໃນຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງຕົນ. ໃນຄວາມສົງໄສນັ້ນ ກໍມີເລື່ອງນີ້ເປັນອຸທาຫອນ: ໄດ້ຍິນວ່າ ຊາຍຄົນນຶ່ງເມື່ອຈັບປາຢູ່ໃນນ້ຳເປັນເວລາດົນ ຈົນຂາອ່ອນຂອງຕົນເຢັນ, ລາວຄິດວ່າ 'ນີ້ແມ່ນປາ' ຈຶ່ງຕີຂາຂອງຕົນເອງ. ຊາຍອີກຄົນນຶ່ງເຝົ້າໄຮ່ນາຢູ່ໃກ້ປ່າຊ້າ ນອນຂົດຕົວຢູ່ດ້ວຍຄວາມຢ້ານ, ເມື່ອລາວຕື່ນຂຶ້ນມາ ຄິດວ່າຫົວເຂົ່າທັງສອງຂອງຕົນເປັນຍັກສອງຕົນ ຈຶ່ງຕີຫົວເຂົ່າ, ຄວາມສົງໄສວ່າ 'ເຮົາບໍ່ໄດ້ເປັນຢູ່ບໍໜໍ' ຍ່ອມມີໄດ້ຢ່າງນີ້.

Kiṃ nu khosmīti khattiyova samāno attano khattiyabhāvaṃ kaṅkhati. Eseva nayo sesesupi. Devo pana samāno devabhāvaṃ ajānanto nāma natthi, sopi pana ‘‘ahaṃ rūpī nu kho arūpī nu kho’’tiādinā nayena kaṅkhati. Khattiyādayo kasmā na jānantīti ce? Apaccakkhā tesaṃ tattha tattha kule uppatti. Gahaṭṭhāpi ca potthalikādayo pabbajitasaññino, pabbajitāpi ‘‘kuppaṃ nu kho me kamma’’ntiādinā nayena gahaṭṭhasaññino. Manussāpi ca rājāno viya attani devasaññino honti. Kathaṃ nu khosmīti vuttanayameva. Kevalañhettha abbhantare jīvo nāma atthīti gahetvā tassa saṇṭhānākāraṃ nissāya ‘‘dīgho nu khosmi rassacaturassachaḷaṃsaaṭṭhaṃsasoḷasaṃsādīnaṃ aññatarappakāro’’ti kaṅkhanto kathaṃ nu khosmīti? Kaṅkhatīti veditabbo. Sarīrasaṇṭhānaṃ pana paccuppannaṃ ajānanto nāma natthi. Kuto āgato so kuhiṃ gāmī bhavissatīti attabhāvassa āgatigatiṭṭhānaṃ kaṅkhanto evaṃ kaṅkhati. Ariyasāvakassāti idha sotāpanno adhippeto, itarepi pana tayo avāritāyevāti. Dasamaṃ.

ຄຳວ່າ 'kiṃ nu khosmi' ໄດ້ແກ່ ເຖິງແມ່ນວ່າເປັນກະສັດຢູ່ ກໍຍັງສົງໄສໃນຄວາມເປັນກະສັດຂອງຕົນ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນບຸກຄົນທີ່ເຫຼືອເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນເທວະດາ ທີ່ຈະບໍ່ຮູ້ຄວາມເປັນເທວະດາຂອງຕົນນັ້ນ ບໍ່ມີ, ແຕ່ເທວະດານັ້ນກໍຍັງສົງໄສໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເຮົາເປັນຜູ້ມີຮູບບໍໜໍ ຫຼືບໍ່ມີຮູບບໍໜໍ'. ຖາມວ່າ 'ເພາະເຫດໃດພວກກະສັດເປັນຕົ້ນຈຶ່ງບໍ່ຮູ້?', ຕອບວ່າ 'ເພາະການເກີດໃນຕະກູນນັ້ນໆ ບໍ່ປາກົດແກ່ພວກເຂົາ'. ແລະຄະລຶຫັດທັງຫຼາຍມີໂປດຖະລິກະເປັນຕົ້ນ ກໍມີຄວາມສຳຄັນວ່າຕົນເປັນບັນພະຊິດ, ສ່ວນບັນພະຊິດທັງຫຼາຍກໍມີຄວາມສຳຄັນວ່າຕົນເປັນຄະລຶຫັດ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ກຳຂອງເຮົາກຳເລີບແລ້ວບໍໜໍ'. ແມ່ນແຕ່ມະນຸດທັງຫຼາຍ ກໍມີຄວາມສຳຄັນວ່າຕົນເປັນເທວະດາ ເໝືອນພວກພຣະລາຊາ. ຄຳວ່າ 'kathaṃ nu khosmi' ກໍມີນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ບຸກຄົນພຽງແຕ່ຍຶດຖືວ່າ 'ມີຊີວະຢູ່ພາຍໃນ' ແລ້ວອາໄສສັນຖານອາການຂອງຊີວະນັ້ນ ສົງໄສວ່າ 'ເຮົາເປັນຊີວະທີ່ຍາວ ຫຼືສັ້ນ, ສີ່ຫຼ່ຽມ, ຫົກຫຼ່ຽມ, ແປດຫຼ່ຽມ, ສิບຫົກຫຼ່ຽມ ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງໃດຢ່າງນຶ່ງບໍໜໍ', ພຶງຊາບວ່າ ຍ່ອມສົງໄສວ່າ 'ເຮົາເປັນແນວໃດໜໍ' ຢ່າງນີ້. ສ່ວນຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ສັນຖານຮ່າງກາຍໃນປັດຈຸບັນນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ຄຳວ່າ 'kuto āgato so kuhiṃ gāmī bhavissati' ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນເມື່ອສົງໄສໃນທີ່ມາແລະທີ່ໄປແຫ່ງອັດຕະພາບ ຍ່ອມສົງໄສຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ariyasāvakassa' ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາພຣະໂສດາບັນ, ແຕ່ແມ່ນແຕ່ພຣະອະລິຍະບຸກຄົນອີກສາມພວກທີ່ເຫຼືອ ກໍບໍ່ໄດ້ຫ້າມ. ສູດທີສິບ ຈົບ.

Āhāravaggo dutiyo.

ອາຫາຣະວັກ ທີສອງ

3. Dasabalavaggo

໓. ທະສະພະລະວັກ

1. Dasabalasuttavaṇṇanā

໑. ການພັນລະນາທະສະພະລາສູດ

21. Dasabalavaggassa [Pg.41] paṭhamaṃ dutiyasseva saṅkhepo.

໒໑. ສູດທີໜຶ່ງແຫ່ງທະສະພະລະວັກ ເປັນບົດຫຍໍ້ຂອງສູດທີສອງນັ້ນເອງ.

2. Dutiyadasabalasuttavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາທຸຕິຍະທະສະພະລາສູດ

22. Dutiyaṃ bhagavatā attano ajjhāsayassa vasena vuttaṃ. Tattha dasabalasamannāgatoti dasahi balehi samannāgato. Balañca nāmetaṃ duvidhaṃ kāyabalañca ñāṇabalañca. Tesu tathāgatassa kāyabalaṃ hatthikulānusārena veditabbaṃ. Vuttañhetaṃ porāṇehi –

໒໒. ສູດທີສອງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຣະອັດທະຍາໄສຂອງພຣະອົງເອງ. ໃນສູດທີສອງນັ້ນ ຄຳວ່າ 'dasabalasamannāgato' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກຳລັງສິບປະການ. ແລະກຳລັງນັ້ນມີສອງປະການ ຄື ກາຍະພະລະ ແລະຍານະພະລະ. ໃນກຳລັງທັງສອງປະການນັ້ນ ກາຍະພະລະຂອງພຣະຕຖາຄົດ ພຶງຊາບຕາມລຳດັບແຫ່ງຕະກູນຊ້າງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘Kāḷāvakañca gaṅgeyyaṃ, paṇḍaraṃ tambapiṅgalaṃ;

Gandhamaṅgalahemañca, uposathachaddantime dasā’’ti.(ma. ni. aṭṭha. 1.148;

vibha. aṭṭha. 760);

–

“ຊ້າງຕະກູນกາລາວະກະ, ຄັງເຄຍຍະ, ປັນທະຣະ, ຕຳພະ, ປິງຄະລະ, ຄັນທະ, ມັງຄະລະ, ເຫມະ, ອຸໂປສົດ ແລະຊັດທັນ ຕະກູນຊ້າງທັງສິບເຫຼົ່ານີ້”

Imāni dasa hatthikulāni. Tattha kāḷāvakanti pakatihatthikulaṃ daṭṭhabbaṃ. Yaṃ dasannaṃ purisānaṃ kāyabalaṃ, taṃ ekassa kāḷāvakassa hatthino. Yaṃ dasannaṃ kāḷāvakānaṃ balaṃ, taṃ ekassa gaṅgeyyassa. Yaṃ dasannaṃ gaṅgeyyānaṃ, taṃ ekassa paṇḍarassa. Yaṃ dasannaṃ paṇḍarānaṃ, taṃ ekassa tambassa. Yaṃ dasannaṃ tambānaṃ, taṃ ekassa piṅgalassa. Yaṃ dasannaṃ piṅgalānaṃ, taṃ ekassa gandhahatthino. Yaṃ dasannaṃ gandhahatthīnaṃ, taṃ ekassa maṅgalassa. Yaṃ dasannaṃ maṅgalānaṃ, taṃ ekassa hemavatassa. Yaṃ dasannaṃ hemavatānaṃ, taṃ ekassa uposathassa. Yaṃ dasannaṃ uposathānaṃ, taṃ ekassa chaddantassa. Yaṃ dasannaṃ chaddantānaṃ, taṃ ekassa tathāgatassa. Nārāyanasaṅghātabalantipi idameva vuccati. Tadetaṃ pakatihatthigaṇanāya hatthīnaṃ koṭisahassānaṃ, purisagaṇanāya dasannaṃ purisakoṭisahassānaṃ balaṃ hoti. Idaṃ tāva tathāgatassa kāyabalaṃ. ‘‘Dasabalasamannāgato’’ti ettha pana etaṃ saṅgahaṃ na gacchati. Etañhi bāhirakaṃ lāmakaṃ tiracchānagatānaṃ sīhādīnampi hoti. Etañhi nissāya dukkhapariññā vā samudayappahānaṃ vā maggabhāvanā vā phalasacchikiriyā vā natthi. Aññaṃ pana dasasu ṭhānesu akampanatthena upatthambhanatthena ca dasavidhaṃ ñāṇabalaṃ nāma atthi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘dasabalasamannāgato’’ti.

ເຫຼົ່ານີ້ຄືຕະກູນຊ້າງ ໑໐ ປະການ. ໃນຕະກູນຊ້າງເຫຼົ່ານັ້ນ, ຕະກູນຊ້າງກາລາວົກ ພຶງຊາບວ່າເປັນຕະກູນຊ້າງທຳມະດາ. ກາຍະກຳລັງຂອງບຸລຸດ ໑໐ ຄົນ ເທົ່າກັບກຳລັງຂອງຊ້າງກາລາວົກ ໑ ໂຕ. ກຳລັງຂອງຊ້າງກາລາວົກ ໑໐ ໂຕ ເທົ່າກັບກຳລັງຂອງຊ້າງຄັງເຄຍຍະ ໑ ໂຕ. ກຳລັງຂອງຊ້າງຄັງເຄຍຍະ ໑໐ ໂຕ ເທົ່າກັບກຳລັງຂອງຊ້າງປັນທະຣະ ໑ ໂຕ. ກຳລັງຂອງຊ້າງປັນທະຣະ ໑໐ ໂຕ ເທົ່າກັບກຳລັງຂອງຊ້າງຕຳພະ ໑ ໂຕ. ກຳລັງຂອງຊ້າງຕຳພະ ໑໐ ໂຕ ເທົ່າກັບກຳລັງຂອງຊ້າງปິງຄະລະ ໑ ໂຕ. ກຳລັງຂອງຊ້າງປິງຄະລະ ໑໐ ໂຕ ເທົ່າກັບກຳລັງຂອງຊ້າງຄັນທະຫັດຖີ ໑ ໂຕ. ກຳລັງຂອງຊ້າງຄັນທະຫັດຖີ ໑໐ ໂຕ ເທົ່າກັບກຳລັງຂອງຊ້າງມັງຄະລະ ໑ ໂຕ. ກຳລັງຂອງຊ້າງມັງຄະລະ ໑໐ ໂຕ ເທົ່າກັບກຳລັງຂອງຊ້າງເຫມະວະຕະ ໑ ໂຕ. ກຳລັງຂອງຊ້າງມັງຄະລະ ໑໐ ໂຕ ເທົ່າກັບກຳລັງຂອງຊ້າງເຫມະວະຕະ ໑ ໂຕ. ກຳລັງຂອງຊ້າງເຫມະວະຕະ ໑໐ ໂຕ ເທົ່າກັບກຳລັງຂອງຊ້າງອຸໂປສົດ ໑ ໂຕ. ກຳລັງຂອງຊ້າງອຸໂປສົດ ໑໐ ໂຕ ເທົ່າກັບກຳລັງຂອງຊ້າງຊັດທັນ ໑ ໂຕ. ກຳລັງຂອງຊ້າງຊັດທັນ ໑໐ ໂຕ ເທົ່າກັບກຳລັງຂອງພະຕຖາຄົດ ໑ ພະອົງ. ແມ່ນແຕ່ກຳລັງທີ່ຊື່ວ່າ ນາຣາຍະນະສັງຄາຕະກຳລັງ ກໍໝາຍເຖິງກຳລັງນີ້ເອງ. ກຳລັງນັ້ນ ເມື່ອນັບໂດຍກຳລັງຂອງຊ້າງທຳມະດາ ຍ່ອມເທົ່າກັບກຳລັງຂອງຊ້າງໜຶ່ງພັນໂກດ, ເມື່ອນັບໂດຍກຳລັງຂອງບຸລຸດ ຍ່ອມເທົ່າກັບກຳລັງຂອງບຸລຸດໜຶ່ງໝື່ນໂກດ. ນີ້ຄືກາຍະກຳລັງຂອງພະຕຖາຄົດກ່ອນ. ແຕ່ໃນຄຳວ່າ 'Dasabalasamannāgato' (ຜູ້ປະກອບດ້ວຍທົດສະພົນລະຍານ) ນີ້, ກາຍະກຳລັງນັ້ນບໍ່ເຂົ້າເຖິງການສົງເຄາະ. ເພາະວ່າກາຍະກຳລັງນີ້ເປັນຂອງພາຍນອກ, ເປັນຂອງເລວ, ແມ່ນແຕ່ສັດເດຍລະສານທັງຫຼາຍມີລາຊະສີເປັນຕົ້ນກໍມີ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນອາໄສກາຍະກຳລັງນີ້ແລ້ວ ຈະກຳນົດຮູ້ທຸກ (ທຸກຂະປະຣິນຍາ), ລະສະມຸໄທ (ສະມຸທະຍັບປະຫານ), ຈະເລີນມັກ (ມັກຄະພາວະນາ) ຫຼືເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງຜົນ (ຜະລະສັດສิกິຣິຍາ) ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແຕ່ມີຍານະກຳລັງ ໑໐ ປະການອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນຖານະ ໑໐ ປະການ ໂດຍອັດຖະວ່າບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ແລະໂດຍອັດຖະວ່າສະໜັບສະໜູນ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງຍານະກຳລັງນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'Dasabalasamannāgato'.

Katamaṃ [Pg.42] pana tanti? Ṭhānāṭṭhānādīnaṃ yathābhūtaṃ jānanaṃ. Seyyathidaṃ – ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato jānanaṃ ekaṃ, atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso yathābhūtaṃ vipākajānanaṃ ekaṃ, sabbatthagāminipaṭipadājānanaṃ ekaṃ, anekadhātunānādhātulokajānanaṃ ekaṃ, parasattānaṃ parapuggalānaṃ nānādhimuttikatājānanaṃ ekaṃ, tesaṃyeva indriyaparopariyattajānanaṃ ekaṃ, jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesavodānavuṭṭhānajānanaṃ ekaṃ, pubbenivāsajānanaṃ ekaṃ, sattānaṃ cutūpapātajānanaṃ ekaṃ, āsavakkhayajānanaṃ ekanti. Abhidhamme pana –

ກໍຍານະກຳລັງນັ້ນເປັນແນວໃດ? ຄື ການຮູ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເຊິ່ງຖານະ ແລະອະຖານະເປັນຕົ້ນ. ດັ່ງນີ້: ໑. ການຮູ້ຖານະໂດຍເປັນຖານະ ແລະອະຖານະໂດຍເປັນອະຖານະ ປະການໜຶ່ງ, ໒. ການຮູ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເຊິ່ງວິບາກແຫ່ງກຳມະສະມາທານທັງຫຼາຍ ທັງທີ່ເປັນອະດີດ ອະນາຄົດ ແລະປັດຈຸບັນ ໂດຍຖານະ ແລະໂດຍເຫດ ປະການໜຶ່ງ, ໓. ການຮູ້ທາງປະຕິບັດທີ່ນຳໄປສູ່ທີ່ທັງປວງ ປະການໜຶ່ງ, ໔. ການຮູ້ໂລກອັນມີທາດຫຼາຍປະການ ແລະມີທາດຕ່າງໆກັນ ປະການໜຶ່ງ, ໕. ການຮູ້ອະທິມຸດ (ຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ) ຕ່າງໆກັນຂອງສັດທັງຫຼາຍອື່ນ ແລະບຸກຄົນທັງຫຼາຍອື່ນ ປະການໜຶ່ງ, ໖. ການຮູ້ຄວາມຍິ່ງແລະຄວາມຢ່ອນແຫ່ງອິນຊີທັງຫຼາຍຂອງສັດແລະບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ປະການໜຶ່ງ, ໗. ການຮູ້ຄວາມເສົ້າໝອງ, ຄວາມຜ່ອງແຜ້ວ ແລະຄວາມອອກແຫ່ງຊານ, ວິໂມກ, ສະມາທິ ແລະສະມາບັດທັງຫຼາຍ ປະການໜຶ່ງ, ໘. ການຮູ້ປຸບເພນິວາສານຸສະຕິ (ການລະນຶກຊາດໄດ້) ປະການໜຶ່ງ, ໙. ການຮູ້ຈຸຕິແລະອຸປະບັດຂອງສັດທັງຫຼາຍ ປະການໜຶ່ງ, ໑໐. ການຮູ້ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍ ປະການໜຶ່ງ. ສ່ວນໃນພະອະພິທຳ —

‘‘Idha tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti. Idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavattetī’’ti.

“ໃນພະສາສະໜານີ້ ພະຕຖາຄົດຍ່ອມຮູ້ຊັດຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເຊິ່ງຖານະໂດຍເປັນຖານະ ແລະອະຖານະໂດຍເປັນອະຖານະ. ການທີ່ພະຕຖາຄົດຮູ້ຊັດຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເຊິ່ງຖານະໂດຍເປັນຖານະ ແລະອະຖານະໂດຍເປັນອະຖານະ ນີ້ກໍເປັນພະຕຖາຄົດພະກຳລັງຂອງພະຕຖາຄົດ ເຊິ່ງພະຕຖາຄົດອາໄສກຳລັງນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມປະຕິຍານຖານະອັນປະເສີດ (ອາສພະຖານະ), ບັນລືສີຫະນາດໃນບໍລິສັດທັງຫຼາຍ, ຍັງພົມມະຈັກໃຫ້ເປັນໄປ.”

Ādinā (vibha. 760) nayena vitthārato āgatāneva. Atthavaṇṇanāpi nesaṃ vibhaṅgaṭṭhakathāyañceva (vibha. aṭṭha. 760) papañcasūdaniyā ca majjhimaṭṭhakathāya (ma. ni. aṭṭha. 1.148) sabbākārato vuttā. Sā tattha vuttanayeneva gahetabbā.

ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'ເປັນຕົ້ນ' (ວິພັງຄະ ໗໖໐) ນີ້ ພະບາລີທັງຫຼາຍຍ່ອມມາເຖິງໂດຍພິສະດານັ້ນແລ້ວ. ແມ່ນແຕ່ການອະທિບາຍເນື້ອຄວາມ (ອັດຖະວັນນະນາ) ແຫ່ງພະບາລີເຫຼົ່ານັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍປະການທັງປວງແລ້ວ ໃນວິພັງຄະອັດຖະກະຖາ (ວິພັງຄະອັດຖະກະຖາ ໗໖໐) ແລະໃນມັດຊິມະອັດຖະກະຖາ (ມັດຊິມະນິກາຍອັດຖະກະຖາ ໑.໑໔໘) ຊື່ວ່າ ປປັນຈະສູທະນີ. ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ພຶງຖືເອົາໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ.

Catūhi ca vesārajjehīti ettha sārajjapaṭipakkhaṃ vesārajjaṃ, catūsu ṭhānesu vesārajjabhāvaṃ paccavekkhantassa uppannasomanassamayañāṇassetaṃ nāmaṃ. Katamesu catūsu? ‘‘Sammāsambuddhassa te paṭijānato ime dhammā anabhisambuddhā’’tiādīsu codanāvatthūsu. Tatrāyaṃ pāḷi –

ໃນຄຳວ່າ 'Catūhi ca vesārajjehi' ນີ້, ເວສາຣັດຊະທຳ ຄືທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານ (ສາຣັດຊະ). ນີ້ເປັນຊື່ຂອງຍານອັນປະກອບດ້ວຍໂສມະນັດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງພິຈາລະນາເຫັນຄວາມເປັນຜູ້ແກ້ວධාන (ຄວາມບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ) ໃນຖານະ ໔ ປະການ. ໃນຖານະ ໔ ປະການ ຄືແນວໃດ? ຄື ໃນວັດຖຸອັນເປັນເຫດແຫ່ງການໂຈດທັງຫຼາຍ ມີຄຳວ່າ 'ເມື່ອທ່ານປະຕິຍານວ່າເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ທຳເຫຼົ່ານີ້ທ່ານຍັງບໍ່ໄດ້ຕັດສະຮູ້' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຖານະນັ້ນ ມີພະບາລີດັ່ງນີ້:

‘‘Cattārimāni, bhikkhave, tathāgatassa vesārajjāni…pe…. Katamāni cattāri? ‘Sammāsambuddhassa te paṭijānato ime dhammā anabhisambuddhā’ti tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ saha dhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ, bhikkhave, na samanupassāmi. Etamahaṃ, bhikkhave, nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi. ‘Khīṇāsavassa te paṭijānato [Pg.43] ime āsavā aparikkhīṇā’ti tatra vata maṃ…pe… ‘ye kho pana te antarāyikā dhammā vuttā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’ti tatra vata maṃ…pe… ‘yassa kho pana te atthāya dhammo desito, so na niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā…pe… vesārajjappatto viharāmī’’ti (a. ni. 4.8).

“ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເວສາຣັດຊະທຳ (ຄວາມແກ້ວຫານ) ຂອງຕຖາຄົດ ໔ ປະການນີ້...ຯລຯ... ໔ ປະການ ຄືແນວໃດ? ຄື 'ເມື່ອທ່ານປະຕິຍານວ່າເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ທຳເຫຼົ່ານີ້ທ່ານຍັງບໍ່ໄດ້ຕັດສະຮູ້' ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເຮົາບໍ່ເລັງເຫັນນິມິດ (ເຫດ) ນີ້ເລີຍວ່າ ຈະມີສະມະນະ, ພາມ, ເທວະດາ, ມານ, ພົມ ຫຼືໃຜໆກໍຕາມໃນໂລກ ທີ່ຈະໂຈດທ້ວງເຮົາໄດ້ໂດຍທຳໃນຂໍ້ນັ້ນ. ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເມື່ອເຮົາບໍ່ເລັງເຫັນນິມິດນີ້ເລີຍ ຈຶ່ງເຖິງຄວາມກະເສມ, ເຖິງຄວາມບໍ່ມີໄພ, ເປັນຜູ້ແກ້ວຫານຢູ່. 'ເມື່ອທ່ານປະຕິຍານວ່າເປັນພະຂີນາສົບ ກິເລດສະເຄື່ອງດອງ (ອາສະວະ) ເຫຼົ່ານີ້ຂອງທ່ານຍັງບໍ່ສິ້ນໄປ' ໃນຂໍ້ນັ້ນ...ຯລຯ... 'ທຳເຫຼົ່ານັ້ນທີ່ທ່ານກ່າວວ່າເປັນທຳເຮັດອັນຕະລາຍ (ອັນຕະລາຍິກະທຳ) ເມື່ອບຸກຄົນເສບແລ້ວ ບໍ່ອາດເຮັດອັນຕະລາຍໄດ້ແທ້' ໃນຂໍ້ນັ້ນ...ຯລຯ... 'ທຳທີ່ທ່ານສະແດງແລ້ວ ເພື່ອປະໂຫຍດໃດ ປະໂຫຍດນັ້ນບໍ່ນຳອອກໄປ ເພື່ອຄວາມສິ້ນທຸກໂດຍຊອບແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ປະຕິບັດຕາມນັ້ນ' ໃນຂໍ້ນັ້ນ ຈະມີສະມະນະ, ພາມ...ຯລຯ... ເປັນຜູ້ແກ້ວຫານຢູ່.” (ອັງຄຸດຕະຣะນິກາຍ ໔.໘)

Āsabhaṃ ṭhānanti seṭṭhaṭṭhānaṃ uttamaṭṭhānaṃ. Āsabhā vā pubbabuddhā, tesaṃ ṭhānanti attho. Apica gavasatajeṭṭhako usabho, gavasahassajeṭṭhako vasabho, vajasatajeṭṭhako vā usabho, vajasahassajeṭṭhako vasabho, sabbagavaseṭṭho sabbaparissayasaho seto pāsādiko mahābhāravaho asanisatasaddehipi asampakampiyo nisabho, so idha usabhoti adhippeto. Idampi hi tassa pariyāyavacanaṃ. Usabhassa idanti āsabhaṃ. Ṭhānanti catūhi pādehi pathaviṃ uppīḷetvā avaṭṭhānaṃ (ma. ni. 1.150). Idaṃ pana āsabhaṃ viyāti āsabhaṃ. Yatheva hi nisabhasaṅkhāto usabho usabhabalena samannāgato catūhi pādehi pathaviṃ uppīḷetvā acalaṭṭhānena tiṭṭhati, evaṃ tathāgatopi dasahi tathāgatabalehi samannāgato catūhi vesārajjapādehi aṭṭhaparisapathaviṃ uppīḷetvā sadevake loke kenaci paccatthikena paccāmittena akampiyo acalaṭṭhānena tiṭṭhati. Evaṃ tiṭṭhamāno ca taṃ āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti upagacchati na paccakkhāti, attani āropeti. Tena vuttaṃ ‘‘āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānātī’’ti.

ຄຳວ່າ 'Āsabhaṃ ṭhānaṃ' ໄດ້ແກ່ ຖານະອັນປະເສີດ ຫຼືຖານະອັນອຸດົມ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ ຊື່ວ່າ 'ອາສພະ', ຖານະຂອງພະພຸດທະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອາສພະຖານະ' ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ອີກປະການໜຶ່ງ ໂຄຈ່າຝູງຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າໂຄຮ້ອຍໂຕ ຊື່ວ່າ 'ອຸສພະ', ໂຄຈ່າຝູງຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າໂຄພັນໂຕ ຊື່ວ່າ 'ວະສພະ'. ຫຼືວ່າ ໂຄຈ່າຝູງຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າຄອກໂຄຮ້ອຍຄອກ ຊື່ວ່າ 'ອຸສພະ', ໂຄຈ່າຝູງຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າຄອກໂຄພັນຄອກ ຊື່ວ່າ 'ວະສພະ'. ສ່ວນໂຄທີ່ປະເສີດກວ່າໂຄທັງປວງ, ອົດທົນຕໍ່ອັນຕະລາຍທັງປວງ, ມີສີຂາວ, ໜ້າເຫຼື້ອມໃສ, ນຳພາຫາບໜັກໄດ້, ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວແມ່ນແຕ່ດ້ວຍສຽງຟ້າຜ່າເປັນຮ້ອຍໆຄັ້ງ ຊື່ວ່າ 'ນິສພະ'. ໃນບ່ອນນີ້ ໝາຍເອົາໂຄນິສພະນັ້ນ ໂດຍຊື່ວ່າ 'ອຸສພະ'. ເພາະຄຳນີ້ກໍເປັນໄວພົດຂອງໂຄນິສພະນັ້ນ. ກຳລັງຂອງໂຄອຸສພະນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'อาສພະ'. ຄຳວ່າ 'ຖານະ' ຄືການຢືນຢຽບແຜ່ນດິນໃຫ້ໝັ້ນຄົງດ້ວຍຕີນທັງສີ່ (ມັດຊິມະນິກາຍ ໑.໑໕໐). ແຕ່ຍານນີ້ປຽບເໝືອນໂຄອຸສພະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອາສພະ'. ປຽບເໝືອນໂຄອຸສພະທີ່ເອີ້ນວ່າ ນິສພະ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງໂຄອຸສພະ ຢືນຢຽບແຜ່ນດິນໃຫ້ໝັ້ນຄົງດ້ວຍຕີນທັງສີ່ ດ້ວຍທ່າຢືນອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ສັນໃດ; ພະຕຖາຄົດກໍສັນນັ້ນຄືກັນ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍພະຕຖາຄົດພະກຳລັງ ໑໐ ປະການ ຢືນຢຽບແຜ່ນດິນຄືບໍລິສັດ ໘ ດ້ວຍຕີນຄືເວສາຣັດຊະທຳ ໔ ປະການ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍປັດຈາມິດຜູ້ເປັນခ້າສຶກຄົນໃດຄົນໜຶ່ງໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ ຍ່ອມຢືນຢູ່ດ້ວຍທ່າຢືນອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ແລະເມື່ອຢືນຢູ່ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມປະຕິຍານ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ ບໍ່ປະຕິເສດ ເອົາມາໄວ້ໃນພະອົງ ເຊິ່ງຖານະອັນປະເສີດ (ອາສພະຖານະ) ນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti' (ຍ່ອມປະຕິຍານຖານະອັນປະເສີດ).

Parisāsūti ‘‘aṭṭha kho imā, sāriputta, parisā. Katamā aṭṭha? Khattiyaparisā brāhmaṇaparisā gahapatiparisā samaṇaparisā cātumahārājikaparisā tāvatiṃsaparisā māraparisā brahmaparisā’’ti, imāsu aṭṭhasu parisāsu. Sīhanādaṃ nadatīti seṭṭhanādaṃ abhītanādaṃ nadati, sīhanādasadisaṃ vā nādaṃ nadati. Ayamattho sīhanādasuttena dīpetabbo. Yathā vā sīho sahanato ceva hananato ca sīhoti vuccati, evaṃ tathāgato lokadhammānaṃ sahanato parappavādānañca hananato sīhoti vuccati. Evaṃ vuttassa sīhassa nādaṃ sīhanādaṃ. Tattha yathā sīho sīhabalena samannāgato sabbattha visārado vigatalomahaṃso sīhanādaṃ [Pg.44] nadati, evaṃ tathāgatasīhopi tathāgatabalehi samannāgato aṭṭhasu parisāsu visārado vigatalomahaṃso, ‘‘iti rūpa’’ntiādinā nayena nānāvidhadesanāvilāsasampannaṃ sīhanādaṃ nadati. Tena vuttaṃ ‘‘parisāsu sīhanādaṃ nadatī’’ti.

ຄຳວ່າ 'Parisāsu' ໄດ້ແກ່ ໃນບໍລິສັດ ໘ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'ດູກ່ອນສາຣີບຸດ, ບໍລິສັດ ໘ ປະການນີ້. ໘ ປະການ ຄືແນວໃດ? ຄື ຂັດຕິຍະບໍລິສັດ, ພາມມະນະບໍລິສັດ, ຄະຫະປະຕິບໍລິສັດ, ສະມະນະບໍລິສັດ, ຈາຕຸມະຫາຣາຊິກາບໍລິສັດ, ຕາວະຕິງສາບໍລິສັດ, ມານະບໍລິສັດ, ພົມມະບໍລິສັດ'. ຄຳວ່າ 'sīhanādaṃ nadati' ຄື ບັນລືສຽງອັນປະເສີດ ບັນລືສຽງອັນບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ ຫຼືບັນລືສຽງປຽບເໝືອນສຽງຮ້ອງແຫ່ງລາຊະສີ. ເນື້ອຄວາມນີ້ພຶງສະແດງໃຫ້ຈະແຈ້ງດ້ວຍສີຫະນາດສູດ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ປຽບເໝືອນລາຊະສີ ທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ສີຫະ' ເພາະຄວາມອົດທົນ (ສະຫະນະ) ແລະເພາະຄວາມກຳຈັດ (ຫະນະນະ) ສັນໃດ; ພະຕຖາຄົດກໍສັນນັ້ນຄືກັນ ທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ສີຫະ' ເພາະຄວາມອົດທົນຕໍ່ໂລກະທຳ ແລະເພາະຄວາມກຳຈັດວາດະຂອງຄົນອື່ນ (ປະຣະປະວາດະ). ສຽງຮ້ອງຂອງລາຊະສີທີ່ກ່າວມາຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ສີຫະນາດ'. ໃນຂໍ້ນັ້ນ ປຽບເໝືອນລາຊະສີ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງລາຊະສີ ເປັນຜູ້ແກ້ວຫານໃນທີ່ທັງປວງ ບໍ່ມີຂົນພອງສະຢອງເກົ້າ ຍ່ອມບັນລືສີຫະນາດ ສັນໃດ; ພະຕຖາຄົດຜູ້ປຽບເໝືອນລາຊະສີ ກໍສັນນັ້ນຄືກັນ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍພະຕຖາຄົດພະກຳລັງ ເປັນຜູ້ແກ້ວຫານໃນບໍລິສັດ ໘ ບໍ່ມີຂົນພອງສະຢອງເກົ້າ ຍ່ອມບັນລືສີຫະນາດອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມງົດງາມແຫ່ງເທສະໜາຕ່າງໆ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'iti rūpaṃ' (ຮູບເປັນດັ່ງນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'parisāsu sīhanādaṃ nadati' (ຍ່ອມບັນລືສີຫະນາດໃນບໍລິສັດທັງຫຼາຍ).

Brahmacakkaṃ pavattetīti ettha brahmanti seṭṭhaṃ uttamaṃ, visuddhassa dhammacakkassetaṃ adhivacanaṃ. Taṃ pana dhammacakkaṃ duvidhaṃ hoti paṭivedhañāṇañca desanāñāṇañca. Tattha paññāpabhāvitaṃ attano ariyaphalāvahaṃ paṭivedhañāṇaṃ, karuṇāpabhāvitaṃ sāvakānaṃ ariyaphalāvahaṃ desanāñāṇaṃ. Tattha paṭivedhañāṇaṃ uppajjamānaṃ uppannanti duvidhaṃ. Tañhi abhinikkhamanato paṭṭhāya yāva arahattamaggā uppajjamānaṃ, phalakkhaṇe uppannaṃ nāma. Tusitabhavanato vā yāva mahābodhipallaṅke arahattamaggā uppajjamānaṃ, phalakkhaṇe uppannaṃ nāma. Dīpaṅkarato vā paṭṭhāya yāva arahattamaggā uppajjamānaṃ, phalakkhaṇe uppannaṃ nāma. Desanāñāṇampi pavattamānaṃ pavattanti duvidhaṃ. Tañhi yāva aññāsikoṇḍaññassa sotāpattimaggā pavattamānaṃ, phalakkhaṇe pavattaṃ nāma. Tesu paṭivedhañāṇaṃ lokuttaraṃ, desanāñāṇaṃ lokiyaṃ. Ubhayampi panetaṃ aññehi asādhāraṇaṃ buddhānaṃyeva orasañāṇaṃ.

ໃນຄຳວ່າ 'Brahmacakkaṃ pavatteti' (ຍັງພົມມະຈັກໃຫ້ເປັນໄປ) ນີ້, ຄຳວ່າ 'ພົມມະ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມປະເສີດ ຄວາມອຸດົມ. ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງທຳມະຈັກອັນບໍລິສຸດ. ກໍທຳມະຈັກນັ້ນມີ ໒ ປະການ ຄື ປະຕິເວທະຍານ ແລະເທສະນາຍານ. ໃນຍານ ໒ ປະການນັ້ນ, ປະຕິເວທະຍານ ອັນມີປັນຍາເປັນເຄື່ອງອົບຮົມ ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງອະລິຍະຜົນແກ່ຕົນ; ເທສະນາຍານ ອັນມີກະລຸນาເປັນເຄື່ອງອົບຮົມ ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງອະລິຍະຜົນແກ່ສາວົກທັງຫຼາຍ. ໃນຍານ ໒ ປະການນັ້ນ, ປະຕິເວທະຍານ ມີ ໒ ປະການ ຄື ຍານທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນ (ອຸປັດຊະມານະ) ແລະຍານທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ (ອຸປັນນະ). ດ້ວຍວ່າ ປະຕິເວທະຍານນັ້ນ ນັບແຕ່ການສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ ເຖິງອະຣະຫັດຕະມັກ ຊື່ວ່າ 'ກຳລັງເກີດຂຶ້ນ', ໃນຂະນະແຫ່ງຜົນ ຊື່ວ່າ 'ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ'. ຫຼືວ່າ ນັບແຕ່ດຸສິດພົບ ເຖິງອະຣະຫັດຕະມັກ ທີ່ໂພທິບັນລັງ ຊື່ວ່າ 'ກຳລັງເກີດຂຶ້ນ', ໃນຂະນະແຫ່ງຜົນ ຊື່ວ່າ 'ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ'. ຫຼືວ່າ ນັບແຕ່ສຳນັກຂອງພະທີປັງກອນພຸດທະເຈົ້າ ເຖິງອະຣະຫັດຕະມັກ ຊື່ວ່າ 'ກຳລັງເກີດຂຶ້ນ', ໃນຂະນະແຫ່ງຜົນ ຊື່ວ່າ 'ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ'. ແມ່ນແຕ່ເທສະນາຍານ ກໍມີ ໒ ປະການ ຄື ຍານທີ່ກຳລັງເປັນໄປ (ປະວັດຕະມານະ) ແລະຍານທີ່ເປັນໄປແລ້ວ (ປະວັດຕະ). ດ້ວຍວ່າ ເທສະນາຍານນັ້ນ ຕະຫຼອດເຖິງໂສຕາປັດຕິມັກຂອງພະອັນຍາໂກນທັນຍະ ຊື່ວ່າ 'ກຳລັງເປັນໄປ', ໃນຂະນະແຫ່ງຜົນ ຊື່ວ່າ 'ເປັນໄປແລ້ວ'. ໃນຍານເຫຼົ່ານັ້ນ, ປະຕິເວທະຍານ ເປັນໂລກຸດຕະຣະ, ເທສະນາຍານ ເປັນໂລກິຍະ. ແຕ່ຍານທັງສອງປະການນີ້ ເປັນຍານສະເພາະພະອົງຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜູ້ນອກນີ້.

Idāni yaṃ iminā ñāṇena samannāgato sīhanādaṃ nadati, taṃ dassetuṃ iti rūpantiādimāha. Tattha iti rūpanti idaṃ rūpaṃ ettakaṃ rūpaṃ, ito uddhaṃ rūpaṃ natthīti ruppanasabhāvañceva bhūtupādāyabhedañca ādiṃ katvā lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānavasena anavasesarūpapariggaho vutto. Iti rūpassa samudayoti iminā evaṃ pariggahitassa rūpassa samudayo vutto. Tattha itīti evaṃ samudayo hotīti attho. Tassa vitthāro ‘‘avijjāsamudayā rūpasamudayo taṇhāsamudayā, kammasamudayā āhārasamudayā rūpasamudayoti nibbattilakkhaṇaṃ passantopi rūpakkhandhassa udayaṃ passatī’’ti (paṭi. ma. 1.50) evaṃ veditabbo. Atthaṅgamepi ‘‘avijjānirodhā rūpanirodho…pe… vipariṇāmalakkhaṇaṃ passantopi rūpakkhandhassa nirodhaṃ passatī’’ti ayaṃ vitthāro.

ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງສີຫະນາດ ທີ່ພະອົງຜູ້ປະກອບດ້ວຍຍານນີ້ຊົງບັນລືແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງກ່າວຄຳມີວ່າ 'iti rūpaṃ' (ຮູບເປັນດັ່ງນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'iti rūpaṃ' ໝາຍເຖິງ ຮູບນີ້ມີປະມານເທົ່ານີ້, ເໜືອກວ່າຮູບນີ້ຂຶ້ນໄປ ບໍ່ມີຮູບອື່ນອີກ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວເຖິງການກຳນົດຮູບໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ ໂດຍກຳນົດເອົາສະພາວະທີ່ຊຸດໂຊມ (ຣຸບປະນະສະພາວະ) ແລະຄວາມຕ່າງແຫ່ງມະຫາພູຕະຮູບ ແລະອຸປາດາຍະຮູບ ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະ, ລົດ, ປັດຈຸປັດຖານ ແລະປະທັດຖານ. ຄຳວ່າ 'iti rūpassa samudayo' (ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຮູບເປັນດັ່ງນີ້) ພະອົງຊົງກ່າວເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຮູບທີ່ກຳນົດໄວ້ຢ່າງນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'iti' ໝາຍເຖິງ ຄວາມເກີດຂຶ້ນຍ່ອມມີດ້ວຍອາການຢ່າງນີ້ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ເນື້ອຄວາມໂດຍພິສະດານັ້ນ ພຶງຊາບດັ່ງນີ້: 'ເພາະອະວິຊາເກີດ ຮູບຈຶ່ງເກີດ, ເພາະຕັນຫາເກີດ, ເພາະກຳເກີດ, ເພາະອາຫານເກີດ ຮູບຈຶ່ງເກີດ, ຜູ້ທີ່ເຫັນລັກສະນະແຫ່ງຄວາມເກີດຂຶ້ນ (ນິບພັດຕິລັກສະນະ) ຢູ່ ຍ່ອມຊື່ວ່າເຫັນຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຮູບຂັນ' (ປະຕິສຳພິທາມັກ ໑.໕໐) ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ແມ່ນແຕ່ໃນຝ່າຍຄວາມດັບ (ອັດຖັງຄະມະ) ກໍມີເນື້ອຄວາມໂດຍພິສະດາວ່າ 'ເພາະອະວິຊາດັບ ຮູບຈຶ່ງດັບ...ຯລຯ... ຜູ້ທີ່ເຫັນລັກສະນະແຫ່ງຄວາມແປປວນ (ວິປະຣິມານະລັກສະນະ) ຢູ່ ຍ່ອມຊື່ວ່າເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງຮູບຂັນ' ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍພິສະດາ.

Iti vedanātiādīsupi ayaṃ vedanā ettakā vedanā, ito uddhaṃ vedanā natthi, ayaṃ saññā, ime saṅkhārā, idaṃ viññāṇaṃ ettakaṃ viññāṇaṃ[Pg.45], ito uddhaṃ viññāṇaṃ natthīti vedayitasañjānanaabhisaṅkharaṇavijānanasabhāvañceva sukhādirūpasaññādiphassādicakkhuviññāṇādibhedañca ādiṃ katvā lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānavasena anavasesavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇapariggaho vutto. Iti vedanāya samudayotiādīhi pana evaṃ pariggahitānaṃ vedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇānaṃ samudayo vutto. Tatrāpi itīti evaṃ samudayo hotīti attho. Tesampi vitthāro ‘‘avijjāsamudayā vedanāsamudayo’’ti (paṭi. ma. 1.50) rūpe vuttanayeneva veditabbo. Ayaṃ pana viseso – tīsu khandhesu ‘‘āhārasamudayā’’ti avatvā ‘‘phassasamudayā’’ti vattabbaṃ, viññāṇakkhandhe ‘‘nāmarūpasamudayā’’ti. Atthaṅgamapadampi tesaṃyeva vasena yojetabbaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato pana udayabbayavinicchayo sabbākāraparipūro visuddhimagge vutto.

ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳມີວ່າ 'iti vedanā' (ເວທະນາເປັນດັ່ງນີ້) ເປັນຕົ້ນ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າກໍຊົງກ່າວເຖິງການກຳນົດເວທະນາ, ສັນຍາ, ສັງຂານ ແລະວິນຍານ ໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ ໂດຍກຳນົດເອົາສະພາວະຄືການສະເຫວີຍອາລົມ (ເວທະຍິຕະ), การຈຳໝາຍໝັ້ນ (ສັນຊານະນະ), ການປຸງແຕ່ງ (ອະພິສັງຂະຣະນະ) ແລະການຮູ້ແຈ້ງ (ວິຊານະນະ) ແລະຄວາມຕ່າງແຫ່ງສຸກເວທະນາເປັນຕົ້ນ, ຮູບສັນຍາເປັນຕົ້ນ, ຜັດສະເປັນຕົ້ນ ແລະຈັກຂຸວິນຍານເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະ, ລົດ, ປັດຈຸປັດຖານ ແລະປະທັດຖານ ວ່າ 'ເວທະນານີ້ມີປະມານເທົ່ານີ້, ເໜືອກວ່າເວທະນານີ້ຂຶ້ນໄປ ບໍ່ມີເວທະນາອື່ນອີກ, ນີ້ຄືສັນຍາ, ເຫຼົ່ານີ້ຄືສັງຂານ, ວິນຍານນີ້ມີປະມານເທົ່ານີ້, ເໜືອກວ່າວິນຍານນີ້ຂຶ້ນໄປ ບໍ່ມີວິນຍານອື່ນອີກ'. ສ່ວນຄຳມີວ່າ 'iti vedanāya samudayo' (ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງເວທະນາເປັນດັ່ງນີ້) ເປັນຕົ້ນ ພະອົງຊົງກ່າວເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງເວທະນາ, ສັນຍາ, ສັງຂານ ແລະວິນຍານ ທີ່ກຳນົດໄວ້ຢ່າງນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'iti' ກໍໝາຍເຖິງ ຄວາມເກີດຂຶ້ນຍ່ອມມີດ້ວຍອາການຢ່າງນີ້ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ເນື້ອຄວາມໂດຍພິສະດາແຫ່ງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຮູບຂັນນັ້ນເອງ (ປະຕິສຳພິທາມັກ ໑.໕໐) ວ່າ 'ເພາະອະວິຊາເກີດ ເວທະນາຈຶ່ງເກີດ' ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງດັ່ງນີ້: ໃນຂັນທັງສາມ (ເວທະນາ, ສັນຍາ, ສັງຂານ) ບໍ່ຕ້ອງກ່າວວ່າ 'ເພາະອາຫານເກີດ' ແຕ່ໃຫ້ກ່າວວ່າ 'ເພາະຜັດສະເກີດ' (phassasamudayā), ສ່ວນໃນວິນຍານະຂັນ ໃຫ້ກ່າວວ່າ 'ເພາະນາມຮູບເກີດ' (nāmarūpasamudayā). ແມ່ນແຕ່ບົດວ່າດ້ວຍຄວາມດັບ (ອັດຖັງຄະມະ) ກໍພຶງປະກອບໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນຄືກັນ. ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນອັດຖະກະຖານີ້. ສ່ວນການວິນິດໄສຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ (ອຸດະຍັບພະຍະວິນິດໄສ) ອັນບໍລິບູນໂດຍປະການທັງປວງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນວິສຸດທິມັກ.

Imasmiṃ sati idaṃ hotīti ayampi aparo sīhanādo. Tassattho – imasmiṃ avijjādike paccaye sati idaṃ saṅkhārādikaṃ phalaṃ hoti. Imassuppādā idaṃ uppajjatīti imassa avijjādikassa paccayassa uppādā idaṃ saṅkhārādikaṃ phalaṃ uppajjati. Imasmiṃ asati idaṃ na hotīti imasmiṃ avijjādike paccaye asati idaṃ saṅkhārādikaṃ phalaṃ na hoti. Imassa nirodhā idaṃ nirujjhatīti imassa avijjādikassa paccayassa nirodhā idaṃ saṅkhārādikaṃ phalaṃ nirujjhati. Idāni yathā taṃ hoti ceva nirujjhati ca, taṃ vitthārato dassetuṃ yadidaṃ avijjāpaccayā saṅkhārātiādimāha.

ຄຳວ່າ 'ເມື່ອສິ່ງນີ້ມີ ສິ່ງນີ້ຍ່ອມມີ' ນີ້ກໍເປັນການບັນລືສີຫະນາດອີກຢ່າງໜຶ່ງ. ອະທິບາຍຄວາມວ່າ ເມື່ອປັດໄຈມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນນີ້ມີຢູ່, ຜົນມີສັງຂານເປັນຕົ້ນນີ້ຍ່ອມມີ. ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສິ່ງນີ້ ສິ່ງນີ້ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ' ຄື ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງປັດໄຈມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນນີ້, ຜົນມີສັງຂານເປັນຕົ້ນນີ້ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເມື່ອສິ່ງນີ້ບໍ່ມີ ສິ່ງນີ້ຍ່ອມບໍ່ມີ' ຄື ເມື່ອປັດໄຈມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນນີ້ບໍ່ມີຢູ່, ຜົນມີສັງຂານເປັນຕົ້ນນີ້ຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມດັບໄປແຫ່ງສິ່ງນີ້ ສິ່ງນີ້ຈຶ່ງດັບໄປ' ຄື ເພາະຄວາມດັບໄປແຫ່ງປັດໄຈມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນນີ້, ຜົນມີສັງຂານເປັນຕົ້ນນີ້ຈຶ່ງດັບໄປ. ບັດນີ້, ເພື່ອສະແດງຄວາມເກີດຂຶ້ນແລະຄວາມດັບໄປແຫ່ງຜົນນັ້ນໂດຍລະອຽດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຍະທິທັງ ອະວິຊາປັດຈະຍາ ສັງຂາຣา' (ຄື ເພາະອະວິຊາເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີສັງຂານ).

Evaṃ svākkhātoti evaṃ pañcakkhandhavibhajanādivasena suṭṭhu akkhāto kathito. Dhammoti pañcakkhandhapaccayākāradhammo. Uttānoti anikujjito. Vivaṭoti vivaritvā ṭhapito. Pakāsitoti dīpito jotito. Chinnapilotikoti pilotikā vuccati chinnaṃ bhinnaṃ tattha tattha sibbitagaṇṭhitaṃ jiṇṇavatthaṃ, taṃ yassa natthīti aṭṭhahatthaṃ navahatthaṃ vā ahatasāṭakaṃ nivattho, so chinnapilotiko nāma. Ayampi dhammo tādiso. Na hettha kohaññādivasena chinnabhinnasibbitagaṇṭhitabhāvo atthi. Apica khuddakasāṭakopi pilotikāti vuccati, sā yassa natthi, aṭṭhanavahattho mahāpaṭo atthi, sopi chinnapilotiko, apagatapilotikoti attho. Tādiso ayaṃ dhammo. Yathā hi catuhatthaṃ sāṭakaṃ [Pg.46] gahetvā pariggahaṇaṃ karonto puriso ito cito ca añchanto kilamati, evaṃ bāhirakasamaye pabbajitā attano parittakaṃ dhammaṃ ‘‘evaṃ sati evaṃ bhavissatī’’ti kappetvā kappetvā vaḍḍhentā kilamanti. Yathā pana aṭṭhahatthanavahatthena pariggahaṇaṃ karonto yathāruci pārupati na kilamati, natthi tattha añchitvā vaḍḍhanakiccaṃ; evaṃ imasmimpi dhamme kappetvā kappetvā vibhajanakiccaṃ natthi, tehi tehi kāraṇehi mayāva ayaṃ dhammo suvibhatto suvitthāritoti idampi sandhāya ‘‘chinnapilotiko’’ti āha. Apica kacavaropi pilotikāti vuccati, imasmiñca sāsane samaṇakacavaraṃ nāma patiṭṭhātuṃ na labhati. Tenevāha –

ຄຳວ່າ 'ເອວັງ ສະວາກຂາໂຕ' (ພຣະທຳອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດດີແລ້ວຢ່າງນີ້) ຄື ຕັດໄວ້ດີແລ້ວ, ສະແດງໄວ້ດີແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຈຳແນກປັນຈະຂັນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ທັມໂມ' ຄື ປະຕິຈະສະມຸບປາດທຳ ອັນເປັນປັດຈະຍາການແຫ່ງປັນຈະຂັນ. ຄຳວ່າ 'ອຸດຕາໂນ' ຄື ບໍ່ໄດ້ຂວ້ຳໄວ້ (ຫງາຍຢູ່). ຄຳວ່າ 'ວິວະໂຕ' ຄື ເປີດເຜີຍໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ປະການິໂຕ' ຄື ເຮັດໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງແລ້ວ, ເຮັດໃຫ້ສະຫວ່າງແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ຊິນນະປιໂລຕິໂກ': ຜ້າເກົ່າຂາດທີ່ຖືກຫຍິບຊຸນປະຕິດປະຕໍ່ໄວ້ໃນບ່ອນນັ້ນໆ ເອີ້ນວ່າ ປιໂລຕິກາ. ຜ້າເກົ່າຂາດນັ້ນບໍ່ມີແກ່ຜູ້ໃດ, ຜູ້ນັ້ນນຸ່ງຫົ່ມຜ້າໃໝ່ (ຜ້າທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຊັກ) ຍາວ ໘ ສອກ ຫຼື ໙ ສອກ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ມີຜ້າເກົ່າຂາດອັນຕັດຂາດແລ້ວ (ຊິນນະປິໂລຕິໂກ). ພຣະທຳນີ້ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ເພາະໃນພຣະທຳນີ້ ບໍ່ມີຄວາມເປັນຜ້າເກົ່າຂາດທີ່ຖືກຫຍິບຊຸນປະຕິດປະຕໍ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຫຼອກລວງເປັນຕົ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຜ້າຜືນນ້ອຍກໍຊື່ວ່າ ປιໂລຕິກາ. ຜ້າຜືນນ້ອຍນັ້ນບໍ່ມີແກ່ຜູ້ໃດ, ແຕ່ມີຜ້າຜືນໃຫຍ່ຍາວ ໘-໙ ສອກ, ຜູ້ນັ້ນກໍຊື່ວ່າ ຊິນນະປິໂລຕິໂກ ຄື ເປັນຜູ້ປາສະຈາກຜ້າຜືນນ້ອຍ (ອະປະຄະຕະປິໂລຕິໂກ). ພຣະທຳນີ້ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ເພາະວ່າ ປຽບເໝືອນບຸລຸດຜູ້ຖືເອົາຜ້າ ໔ ສອກ ມາຫົ່ມ ຄື ເມື່ອດຶງໄປທາງນີ້ທາງນັ້ນຍ່ອມລຳບາກ, ສັນໃດ; ພວກບັນພະຊິດໃນລັດທິພາຍນອກ ກໍສັນນັ້ນ, ຍ່ອມດຳຣິແລ້ວດຳຣິອີກ ເພີ່ມເຕີມທຳອັນເລັກນ້ອຍຂອງຕົນວ່າ 'ເມື່ອສິ່ງນີ້ມີ ສິ່ງນີ້ຈຶ່ງມີ' ແລ້ວພະຍາຍາມຂະຫຍາຍອອກໄປ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບຄວາມລຳບາກ. ແຕ່ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ຫົ່ມຜ້າ ໘ ສອກ ຫຼື ໙ ສອກ ຍ່ອມຫົ່ມໄດ້ຕາມຄວາມພໍໃຈ ບໍ່ລຳບາກ, ແລະໃນຜ້ານັ້ນກໍບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງດຶງເພື່ອຂະຫຍາຍອອກອີກ, ສັນໃດ; ໃນພຣະທຳນີ້ກໍສັນນັ້ນ, ບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງດຳຣິແລ້ວດຳຣິອີກເພື່ອຈຳແນກ, ເພາະພຣະທຳນີ້ ຕະຖາຄົດໄດ້ຈຳແນກໄວ້ດີແລ້ວ, ແຜ່ຂະຫຍາຍໄວ້ດີແລ້ວ ດ້ວຍເຫດຜົນນັ້ນໆ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຊົງໝາຍເອົາເນື້ອຄວາມນີ້ແລ້ວຕັດວ່າ 'ຊິນນະປິໂລຕິໂກ' (ປາສະຈາກຜ້າເກົ່າຂາດ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຫຍ້າແລະໃບໄມ້ແຫ້ງ (ຂີ້ເຫຍື້ອ) ກໍຊື່ວ່າ ປິໂລຕິກາ. ແລະໃນພຣະສາສະໜານີ້, ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ຂີ້ເຫຍື້ອແຫ່ງສະມະນະ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ບໍ່ໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ:

‘‘Kāraṇḍavaṃ niddhamatha, kasambuṃ apakassatha;

Tato palāpe vāhetha, assamaṇe samaṇamānine.

“ພວກເຈົ້າຈົ່ງກຳຈັດບຸກຄົນຜູ້ປຽບເໝືອນກາຝາກອອກໄປ, ຈົ່ງລາກເອົາຂີ້ເຫຍື້ອອອກໄປ; ຈາກນັ້ນ ຈົ່ງພັດເປົ່າພວກແກບອອກໄປ, ຜູ້ບໍ່ແມ່ນສະມະນະ ແຕ່ສຳຄັນຕົນວ່າເປັນສະມະນະ.

‘‘Niddhamitvāna pāpicche, pāpaācāragocare;

Suddhā suddhehi saṃvāsaṃ, kappayavho patissatā;

Tato samaggā nipakā, dukkhassantaṃ karissathā’’ti. (a. ni. 8.10);

“ເມື່ອກຳຈັດພວກທີ່ມີຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ, ມີຄວາມປະພຶດແລະອະໂຄຈອນອັນຊົ່ວຊ້າອອກໄປແລ້ວ; ພວກເຈົ້າຜູ້ບໍລິສຸດ ຈົ່ງຢູ່ຮ່ວມກັນກັບຜູ້ບໍລິສຸດທັງຫຼາຍ, ຈົ່ງເປັນຜູ້ມີຄວາມເຄົາລົບຢຳເກງເຊິ່ງກັນແລະກັນ; ຈາກນັ້ນ, ພວກເຈົ້າຜູ້ມີຄວາມສາມັກຄີກັນ, ມີປັນຍາຮັກສາຕົນ, ຈັກເຮັດໃຫ້ເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກໄດ້”.

Iti samaṇakacavarassa chinnattāpi ayaṃ dhammo chinnapilotiko nāma hoti.

ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ເພາະຄວາມທີ່ຂີ້ເຫຍື້ອແຫ່ງສະມະນະຖືກຕັດຂາດໄປແລ້ວດ້ວຍ, ພຣະທຳນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຊິນນະປິໂລຕິໂກ (ປາສະຈາກຂີ້ເຫຍື້ອ).

Alamevāti yuttameva. Saddhāpabbajitenāti saddhāya pabbajitena. Kulaputtenāti dve kulaputtā ācārakulaputto jātikulaputto ca. Tattha yo yato kutoci kulā pabbajitvā sīlādayo pañca dhammakkhandhe pūreti, ayaṃ ācārakulaputto nāma. Yo pana yasakulaputtādayo viya jātisampannakulā pabbajito, ayaṃ jātikulaputto nāma. Tesu idha ācārakulaputto adhippeto. Sace pana jātikulaputto ācāravā hoti, ayaṃ uttamoyeva. Evarūpena kulaputtena. Vīriyaṃ ārabhitunti caturaṅgasamannāgataṃ vīriyaṃ kātuṃ. Idānissa caturaṅgaṃ dassento kāmaṃ taco cātiādimāha. Ettha hi taco ekaṃ aṅgaṃ, nhāru ekaṃ, aṭṭhi ekaṃ, maṃsalohitaṃ ekanti. Idañca pana caturaṅgasamannāgataṃ vīriyaṃ adhiṭṭhahantena navasu ṭhānesu samādhātabbaṃ purebhatte pacchābhatte purimayāme majjhimayāme pacchimayāme gamane ṭhāne nisajjāya sayaneti.

ຄຳວ່າ 'ອະລະເມວະ' ຄື ສົມຄວນແທ້ໆ. ຄຳວ່າ 'ສັດທາປັບພະຊິເຕນະ' ຄື ຜູ້ບວດດ້ວຍສັດທາ. ຄຳວ່າ 'ກຸລະປຸດເຕນະ': ກຸລບຸດມີ ໒ ປະເພດ ຄື ອາຈາຣະກຸລບຸດ ແລະ ຊາຕິກຸລບຸດ. ໃນກຸລບຸດ ໒ ປະເພດນັ້ນ, ບຸກຄົນໃດບວດຈາກຕະກູນໃດຕະກູນໜຶ່ງແລ້ວ ບຳເພັນທຳມະຂັນ ໕ ມີສີລເປັນຕົ້ນໃຫ້ບໍລິບູນ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ ອາຈາຣະກຸລບຸດ. ສ່ວນບຸກຄົນໃດບວດຈາກຕະກູນອັນເຖິງພ້ອມດ້ວຍຊາດ ເຊັ່ນ ຍະສະກຸລບຸດເປັນຕົ້ນ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ ຊາຕິກຸລບຸດ. ໃນກຸລບຸດທັງສອງນັ້ນ, ໃນທີ່ນີ້ໝາຍເອົາ ອາຈາຣະກຸລບຸດ. ແຕ່ຖ້າວ່າ ຊາຕິກຸລບຸດ ເປັນຜູ້ມີຄວາມປະພຶດດີດ້ວຍ, ບຸກຄົນນີ້ຍ່ອມເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດແທ້ໆ. ໂດຍກຸລບຸດຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ວີຣິຍັງ ອາຣະພິຕຸງ' ຄື ເພື່ອປາຣົບຄວາມພຽນອັນປະກອບດ້ວຍອົງ ໔. ບັດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເມື່ອຈະຊົງສະແດງອົງ ໔ ແຫ່ງຄວາມພຽນນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'กາມັງ ຕະໂຈ ຈະ' (ໜັງຈົ່ງເຫຼືອຢູ່ແຕ່ໜັງກໍຕາມ). ເພາະໃນຄຳນັ້ນ, ໜັງ ເປັນອົງໜຶ່ງ, ເອັນ ເປັນອົງໜຶ່ງ, ກະດູກ ເປັນອົງໜຶ່ງ, ເນື້ອແລະເລືອດ ເປັນອົງໜຶ່ງ. ແລະຄວາມພຽນອັນປະກອບດ້ວຍອົງ ໔ ນີ້, ບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ ຄວນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນສະຖານທີ່ ໙ ປະການ ຄື: ກ່ອນອາຫານ, ຫຼັງອາຫານ, ຍາມຕົ້ນ, ຍາມກາງ, ຍາມປາຍ, ໃນການເດີນ, ໃນການຢືນ, ໃນການນັ່ງ, ແລະໃນການນອນ.

Dukkhaṃ[Pg.47], bhikkhave, kusīto viharatīti imasmiṃ sāsane yo kusīto puggalo, so dukkhaṃ viharati. Bāhirasamaye pana yo kusīto, so sukhaṃ viharati. Vokiṇṇoti missībhūto. Sadatthanti sobhanaṃ vā atthaṃ sakaṃ vā atthaṃ, ubhayenāpi arahattameva adhippetaṃ. Parihāpetīti hāpeti na pāpuṇāti. Kusītapuggalassa hi cha dvārāni aguttāni honti, tīṇi kammāni aparisuddhāni, ājīvaṭṭhamakaṃ sīlaṃ apariyodātaṃ, bhinnājīvo kulūpako hoti. So sabrahmacārīnaṃ akkhimhi patitarajaṃ viya upaghātakaro hutvā dukkhaṃ viharati, pīṭhamaddano ceva hoti laṇḍapūrako ca, satthu ajjhāsayaṃ gahetuṃ na sakkoti, dullabhaṃ khaṇaṃ virādheti, tena bhutto raṭṭhapiṇḍopi na mahapphalo hoti.

ຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ບຸກຄົນຜູ້ກຽດຄ້ານຍ່ອມຢູ່ເປັນທຸກ' ຄື ໃນພຣະສາສະໜານີ້ ບຸກຄົນໃດກຽດຄ້ານ ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມຢູ່ເປັນທຸກ. ແຕ່ສ່ວນໃນລັດທິພາຍນອກ, ບຸກຄົນໃດກຽດຄ້ານ ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມຢູ່ເປັນສຸກ. ຄຳວ່າ 'ໂວກິນໂນ' ຄື ປົນເປດ້ວຍອະກຸສົນທຳ. ຄຳວ່າ 'ສະທັດຖັງ' ຄື ປະໂຫຍດອັນງົດງາມ ຫຼື ປະໂຫຍດຂອງຕົນ, ໂດຍຄຳທັງສອງນີ້ ໝາຍເອົາພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ປະຣິຫາເປຕິ' ຄື ເຮັດໃຫ້ເສື່ອມ ຄື ບໍ່ບັນລຸ. ເພາະວ່າ ທະວານທັງ ໖ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ກຽດຄ້ານຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງ, ກາຍກຳ ວະຈີກຳ ມະໂນກຳ ທັງ ໓ ຍ່ອມບໍ່ບໍລິສຸດ, ສີລມີອາຊີວະເປັນທີ ໘ ຍ່ອມບໍ່ຂາວສະອາດ, ເປັນຜູ້ມີອາຊີວະອັນເສຍຫາຍ ແລະເປັນຜູ້ເຂົ້າຫາຕະກູນ. ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມເປັນຜູ້ບຽດບຽນເພື່ອນພຣົມມະຈາຣີທັງຫຼາຍ ປຽບເໝືອນຜົງທຸລີທີ່ຕົກເຂົ້າຕາ, ຢູ່ເປັນທຸກ, ເປັນຜູ້ທຳລາຍຕັ່ງຕຽງ ແລະເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄູດ, ບໍ່ສາມາດຖືເອົາພຣະອັດທະຍາໄສຂອງພຣະສາດສະດາໄດ້, ເຮັດໃຫ້ຂະນະອັນຫາໄດ້ຍາກຄາດເຄື່ອນໄປ, ເຖິງແມ່ນບິນທະບາດຂອງຊາວແວ່ນແຄວ້ນທີ່ບຸກຄົນນັ້ນສັນແລ້ວ ກໍບໍ່ມີຜົນຫຼາຍ.

Āraddhavīriyo ca kho, bhikkhaveti āraddhavīriyo puggalo imasmiṃyeva sāsane sukhaṃ viharati. Bāhirasamaye pana yo āraddhavīriyo, so dukkhaṃ viharati. Pavivittoti vivitto viyutto hutvā. Sadatthaṃ paripūretīti arahattaṃ pāpuṇāti. Āraddhavīriyassa hi cha dvārāni suguttāni honti, tīṇi kammāni parisuddhāni, ājīvaṭṭhamakaṃ sīlaṃ pariyodātaṃ sabrahmacārīnaṃ akkhimhi susītalañjanaṃ viya dhātugatacandanaṃ viya ca manāpo hutvā sukhaṃ viharati, satthu ajjhāsayaṃ gahetuṃ sakkoti. Satthā hi –

ຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນ...' ຄື ບຸກຄົນຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນຍ່ອມຢູ່ເປັນສຸກໃນພຣະສາສະໜານີ້ເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ສ່ວນໃນລັດທິພາຍນອກ, ບຸກຄົນໃດປາຣົບความພຽນ ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມຢູ່ເປັນທຸກ. ຄຳວ່າ 'ປະວິວິດໂຕ' ຄື ເປັນຜູ້ສະຫງັດແລ້ວ, ປາສະຈາກແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ສະທັດຖັງ ປະຣິປູເຣຕິ' ຄື ຍ່ອມບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ. ເພາະວ່າ ທະວານທັງ ໖ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນຍ່ອມໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງດີ, ກຳທັງ ໓ ຍ່ອມບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ, ສີລມີອາຊີວະເປັນທີ ໘ ຍ່ອມຂາວສະອາດ, ຍ່ອມຢູ່ເປັນສຸກ ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງເພື່ອນພຣົມມະຈາຣີທັງຫຼາຍ ປຽບເໝືອນຢາຢອດຕາອັນເຢັນສະບາຍ ແລະປຽບເໝືອນແກ່ນຈັນອັນຫອມເຢັນ, ສາມາດຖືເອົາພຣະອັດທະຍາໄສຂອງພຣະສາດສະດາໄດ້. ເພາະພຣະສາດສະດາ...

‘‘Ciraṃ jīva mahāvīra, kappaṃ tiṭṭha mahāmunī’’ti –

“ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາວີຣະ ຂໍຊົງພຣະຊົນມາຍຸຍືນນານ, ข້າແຕ່ພຣະມະຫາມຸນີ ຂໍຊົງສະຖິດຢູ່ຕະຫຼອດກັປເທີ້ນ”.

Evaṃ gotamiyā vandito, ‘‘na kho, gotami, tathāgatā evaṃ vanditabbā’’ti paṭikkhipitvā tāya yācito vanditabbākāraṃ ācikkhanto evamāha –

ເມື່ອພຣະນາງໂຄຕະມີກາບໄຫວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງຫ້າມວ່າ 'ດູກ່ອນໂຄຕະມີ ພຣະຕະຖາຄົດທັງຫຼາຍ ບຸກຄົນບໍ່ຄວນກາບໄຫວ້ຢ່າງນີ້', ເມື່ອພຣະນາງກາບທູນອ້ອນວອນອີກ ພຣະອົງເມື່ອຈະຊົງບອກວິທີການກາບໄຫວ້ທີ່ສົມຄວນ ຈຶ່ງຕັດຄຳນີ້ວ່າ:

‘‘Āraddhavīriye pahitatte, niccaṃ daḷhaparakkame;

Samagge sāvake passa, esā buddhāna vandanā’’ti. (apa. therī 2.2.171);

“ຂໍພຣະອົງຊົງທອດພຣະເນດພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ ຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນ, ມີໃຈສົ່ງໄປແລ້ວ, ມີຄວາມບາກບັ່ນອັນໝັ້ນຄົງເປັນນິດ, ຜູ້ມີຄວາມສາມັກຄີກັນ, ນີ້ຄືການກາບໄຫວ້ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ”.

Evaṃ āraddhavīriyo satthu ajjhāsayaṃ gahetuṃ sakkoti, dullabhaṃ khaṇaṃ na virādheti. Tassa hi buddhuppādo dhammadesanā saṅghasuppaṭipatti saphalā hoti saudrayā, raṭṭhapiṇḍopi tena bhutto mahapphalo hoti.

ບຸກຄົນຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນຢ່າງນີ້ ຍ່ອມສາມາດຖືເອົາພຣະອັດທະຍາໄສຂອງພຣະສາດສະດາໄດ້, ບໍ່ເຮັດໃຫ້ຂະນະອັນຫາໄດ້ຍາກຄາດເຄື່ອນໄປ. ເພາະວ່າ ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະທຳມະເທດສະໜາ ແລະຄວາມປະຕິບັດດີແຫ່ງພຣະສົງ ຍ່ອມມີຜົນ, ມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ, ເຖິງແມ່ນບິນທະບາດຂອງຊາວແວ່ນແຄວ້ນທີ່ບຸກຄົນນັ້ນສັນແລ້ວ ກໍຍ່ອມມີຜົນຫຼາຍ.

Hīnena [Pg.48] aggassāti hīnāya saddhāya hīnena vīriyena hīnāya satiyā hīnena samādhinā hīnāya paññāya aggasaṅkhātassa arahattassa patti nāma na hoti. Aggena ca khoti aggehi saddhādīhi aggassa arahattassa patti hoti. Maṇḍapeyyanti pasannaṭṭhena maṇḍaṃ, pātabbaṭṭhena peyyaṃ. Yañhi pivitvā antaravīthiyaṃ patito visaññī attano sāṭakādīnampi assāmiko hoti, taṃ pasannampi na pātabbaṃ, mayhaṃ pana sāsanaṃ evaṃ pasannañca pātabbañcāti dassento ‘‘maṇḍapeyya’’nti āha.

ຄຳວ່າ 'ຮີເນນະ ອັກຄັດສະ' ຄື ການບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນອັນເລີດເລີຍ ດ້ວຍສັດທາອັນຫຍ່ອນຍານ, ດ້ວຍຄວາມພຽນອັນຫຍ່ອນຍານ, ດ້ວຍສະຕິອັນຫຍ່ອນຍານ, ດ້ວຍສະມາທິອັນຫຍ່ອນຍານ, ດ້ວຍປັນຍາອັນຫຍ່ອນຍານ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ 'ອັກເຄນະ ຈະ ໂຂ' ຄື ການບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນອັນເລີດເລີຍ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍທຳມີສັດທາເປັນຕົ້ນອັນເລີດເລີຍ. ຄຳວ່າ 'ມານດະເປຍຍັງ': ຊື່ວ່າ ມານດະ ເພາະອັດວ່າ ໃສສະອາດ, ຊື່ວ່າ ເປຍຍະ ເພາະອັດວ່າ ຄວນດື່ມ. ເພາະວ່າ ສຸຣາໃດທີ່ດື່ມເຂົ້າໄປແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ສະຫຼົບສະໄຫຼລົ້ມລົງໃນລະຫວ່າງທາງ ບໍ່ສາມາດຄຸ້ມຄອງແມ່ນແຕ່ຜ້າສະໂບ່ງຂອງຕົນໄດ້, ສຸຣານັ້ນເຖິງແມ່ນຈະໃສສະອາດກໍບໍ່ຄວນດື່ມ; ແຕ່ສ່ວນພຣະສາສະໜາຂອງຕະຖາຄົດນີ້ ໃສສະອາດດ້ວຍ ແລະຄວນດື່ມດ້ວຍ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເມື່ອຈະຊົງສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ມានດະເປຍຍັງ' (ນ້ຳດື່ມອັນໃສສະອາດ).

Tattha tividho maṇḍo – desanāmaṇḍo, paṭiggahamaṇḍo, brahmacariyamaṇḍoti. Katamo desanāmaṇḍo? Catunnaṃ ariyasaccānaṃ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ…pe… ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa ācikkhanā…pe… uttānīkammaṃ, ayaṃ desanāmaṇḍo. Katamo paṭiggahamaṇḍo? Bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā ye vā panaññepi keci viññātāro, ayaṃ paṭiggahamaṇḍo. Katamo brahmacariyamaṇḍo? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi, ayaṃ brahmacariyamaṇḍo. Apica adhimokkhamaṇḍo saddhindriyaṃ, assaddhiyaṃ kasaṭo, assaddhiyaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā saddhindriyassa adhimokkhamaṇḍaṃ pivatīti maṇḍapeyyantiādināpi (paṭi. ma. 1.238) nayenettha attho veditabbo. Satthā sammukhībhūtoti idamettha kāraṇavacanaṃ. Yasmā satthā sammukhībhūto, tasmā vīriyasampayogaṃ katvā pivatha etaṃ maṇḍaṃ. Bāhirakañhi bhesajjamaṇḍampi vejjassa asammukhā pivantānaṃ pamāṇaṃ vā uggamanaṃ vā niggamanaṃ vā na jānāmāti āsaṅkā hoti. Vejjasammukhā pana ‘‘vejjo jānissatī’’ti nirāsaṅkā pivanti. Evameva amhākaṃ dhammassāmi satthā sammukhībhūtoti vīriyaṃ katvā pivathāti maṇḍapāne nesaṃ niyojento tasmātiha, bhikkhavetiādimāha. Tattha saphalāti sānisaṃsā. Saudrayāti savaḍḍhi. Idāni niyojanānurūpaṃ sikkhitabbataṃ niddisanto attatthaṃ vā hi, bhikkhavetiādimāha. Tattha attatthanti attano atthabhūtaṃ arahattaṃ. Appamādena sampādetunti appamādena sabbakiccāni kātuṃ. Paratthanti paccayadāyakānaṃ mahapphalānisaṃsaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti. Dutiyaṃ.

ໃນຄຳນັ້ນ, ຄວາມໃສສະອາດ (ມານດະ) ມີ ໓ ປະເພດ ຄື: ເທສະນາມານດະ, ປະຕິຄະຫະມານດະ ແລະ ພຣົມມະຈະຣິຍະມານດະ. ເທສະນາມານດະ ເປັນແນວໃດ? ຄື ການບອກ, ການສະແດງ, ການບັນຍັດ, ການຕັ້ງໄວ້, ການເປີດເຜີຍ, ການຈຳແນກ, ການເຮັດໃຫ້ຕື້ນ ເຊິ່ງອະລິຍະສັດ ໔, ເຊິ່ງສະຕິປັດຖານ ໔... ໄປຍານ... ເຊິ່ງອະລິຍະອັດຖັງຄິກະມັກ... ໄປຍານ... ການເຮັດໃຫ້ຕື້ນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ເທສະນາມານດະ. ປະຕິຄະຫະມານດະ ເປັນແນວໃດ? ຄື ພິກຂຸ, ພິກຂຸນີ, ອຸປາສົກ, ອຸປາສິກາ, ເທວະດາ, ມະນຸດ ຫຼື ບຸກຄົນອື່ນໃດກໍຕາມ ຜູ້ຮູ້ທຳ, ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິຄະຫະມານດະ. ພຣົມມະຈະຣິຍະມານດະ ເປັນແນວໃດ? ຄື ອະລິຍະອັດຖັງຄິກະມັກນີ້ເອງ, ໄດ້ແກ່: ສັມມາທິຕຖິ... ໄປຍານ... ສັມມາສະມາທິ, ນີ້ຊື່ວ່າ ພຣົມມະຈະຣິຍະມານດະ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສັດທິນຊີ ຄື ອະທິໂມກຂະມານດະ. ບຸກຄົນລະຖິ້ມຄວາມບໍ່ມີສັດທາອັນເປັນດັ່ງຕະກອນແລ້ວ ດື່ມອະທິໂມກຂະມານດະແຫ່ງສັດທິນຊີ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມານດະເປຍຍະ. ເນື້ອຄວາມໃນຄຳນີ້ ຄວນຊາບໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ສັດຖາ ສັມມຸຂີພູໂຕ' (ພຣະສາດສະດາຊົງປາກົດຢູ່ສະເພາະໜ້າ) ນີ້ ເປັນຄຳສະແດງເຫດຜົນໃນທີ່ນີ້. ເພາະເຫດທີ່ພຣະສາດສະດາຊົງປາກົດຢູ່ສະເພາະໜ້າ, ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຈົ້າຈົ່ງປະກອບຄວາມພຽນແລ້ວດື່ມນ້ຳດື່ມອັນໃສສະອາດນີ້ເທີ້ນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອຄົນທັງຫຼາຍດື່ມຢາອັນໃສສະອາດຂອງພາຍນອກ ໃນເວລາທີ່ແພດບໍ່ຢູ່ສະເພາະໜ້າ, ຍ່ອມມີຄວາມລະແວງສົງໄສວ່າ 'ພວກເຮົາບໍ່ຮູ້ປະລິມານ, ບໍ່ຮູ້ວ່າຢາຈະຮາກອອກມາ ຫຼື ຈະລະບາຍອອກໄປ'. ແຕ່ເມື່ອຢູ່ສະເພາະໜ້າແພດ, ຍ່ອມດື່ມໂດຍປາສະຈາກຄວາມລະແວງສົງໄສ ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ແພດຈັກຮູ້ເອງ'. ສັນໃດກໍດີ, ພຣະສາດສະດາຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງທຳຂອງພວກເຮົາ ຊົງປາກົດຢູ່ສະເພາະໜ້າແລ້ວ, ພວກເຈົ້າຈົ່ງປາຣົບຄວາມພຽນແລ້ວດື່ມເທີ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເມື່ອຈະຊົງຊັກຊວນພວກພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນການດື່ມນ້ຳດື່ມອັນໃສສະອາດນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຕັສມາຕິຫະ ພິກຂະເວ' (ເພາະເຫດນັ້ນແລ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ). ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ ສະຜະລາ ຄື ມີອານິສົງ. ຄຳວ່າ ສະອຸດທະຍາ ຄື ມີຄວາມຈະເລີນ. ບັດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເມື່ອຈະຊົງສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນແກ່ການຊັກຊວນ ຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອັດຕັດຖັງ ວາ ຫິ ພິກຂະເວ' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເພາະປະໂຫຍດຂອງຕົນ). ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ ອັດຕັດຖັງ ຄື ພຣະອໍຣະຫັດອັນເປັນປະໂຫຍດຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ ອັບປະມາເທນະ ສັມປາເທຕຸງ ຄື ເພື່ອເຮັດກິດທັງປວງໃຫ້ສຳເລັດດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະໝາດ. ຄຳວ່າ ປະຣັດຖັງ ຄື ຄວາມມີຜົນຫຼາຍແລະມີອານິສົງຫຼາຍແກ່ພວກທາຍົກຜູ້ຖວາຍປັດໄຈ. ຄຳທີ່ເຫຼືອທັງປວງມີເນື້ອຄວາມຕື້ນແລ້ວ. ຈົບ ອັດຖະກະຖາສູດທີສອງ.

3. Upanisasuttavaṇṇanā

໓. ອັດຖະກະຖາອຸປະນິສະສູດ

23. Tatiye [Pg.49] ‘‘jānato aha’’ntiādīsu jānatoti jānantassa. Passatoti passantassa. Dvepi padāni ekatthāni, byañjanameva nānaṃ. Evaṃ santepi ‘‘jānato’’ti ñāṇalakkhaṇaṃ upādāya puggalaṃ niddisati. Jānanalakkhaṇañhi ñāṇaṃ. ‘‘Passato’’ti ñāṇappabhāvaṃ upādāya. Passanappabhāvañhi ñāṇaṃ, ñāṇasamaṅgīpuggalo cakkhumā viya cakkhunā rūpāni, ñāṇena vivaṭe dhamme passati. Āsavānaṃ khayanti ettha āsavānaṃ pahānaṃ asamuppādo khīṇākāro natthibhāvoti ayampi āsavakkhayoti vuccati, bhaṅgopi maggaphalanibbānānipi. ‘‘Āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimutti’’ntiādīsu (ma. ni. 1.438; vibha. 831) hi khīṇākāro āsavakkhayoti vuccati. ‘‘Yo āsavānaṃ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhāna’’nti (vibha. 354) ettha bhaṅgo.

໒໓. ໃນສູດທີສາມ, ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຊານະໂຕ ອະຫັງ' (ເຮົາຮູ້ຢູ່) ນັ້ນ, ຄຳວ່າ ຊານະໂຕ ຄື ແກ່ຜູ້ຮູ້ຢູ່. ຄຳວ່າ ປັດສະໂຕ ຄື ແກ່ຜູ້ເຫັນຢູ່. ຄຳທັງສອງນີ້ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນ, ຕ່າງກັນແຕ່ພະຍັນຊະນະເທົ່ານັ້ນ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແງເຖິງບຸກຄົນໂດຍອາໄສລັກສະນະແຫ່ງຍານ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຊານະໂຕ'. ເພາະຍານມີການຮູ້ເປັນລັກສະນະ. ຊົງສະແດງເຖິງບຸກຄົນໂດຍອາໄສອານຸພາບແຫ່ງຍານ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ປັດສະໂຕ'. ເພາະຍານມີອານຸພາບໃນການເຫັນ. ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຍານ ຍ່ອມເຫັນທຳທັງຫຼາຍອັນເປີດເຜີຍແລ້ວດ້ວຍຍານ ປຽບເໝືອນຄົນມີຕາດີເຫັນຮູບທັງຫຼາຍດ້ວຍຈັກຂຸ. ໃນຄຳວ່າ 'ອາສະວານັງ ຂະຍັງ' (ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ) ນີ້, ແມ່ນແຕ່ການລະອາສະວະ, ຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ, ຄວາມສິ້ນໄປ ແລະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງອາສະວະ ກໍຊື່ວ່າ ອາສະວັກຂະຍະ (ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ). ແມ່ນແຕ່ຄວາມດັບ, ມັກ, ຜົນ ແລະພຣະນິພານ ກໍຊື່ວ່າ ອາສະວັກຂະຍະ ເຊັ່ນກັນ. ເພາະໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ ຈຶ່ງບັນລຸເຈໂຕວິມຸດຕິອັນປາສະຈາກອາສະວະ', ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ ໝາຍເຖິງ ພາວະອັນສິ້ນໄປ. ໃນຄຳວ່າ 'ຄວາມສິ້ນໄປ, ຄວາມເສື່ອມໄປ, ຄວາມແຕກທຳລາຍ, ຄວາມສະຫຼາຍໄປ, ຄວາມບໍ່ທ່ຽງ, ຄວາມອັນຕະຣະທານແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍໃດມີຢູ່' ນີ້, ໝາຍເຖິງ ຄວາມດັບ (ພັງຄະ).

‘‘Sekkhassa sikkhamānassa, ujumaggānusārino;

Khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ, tato aññā anantarā’’ti. (itivu. 62);

–

“ເມື່ອພຣະເສຂະຜູ້ກຳລັງສຶກສາຢູ່, ຜູ້ດຳເນີນຕາມມັກອັນຊື່; ຍານໃນຄວາມສິ້ນໄປຍ່ອມເກີດຂຶ້ນກ່ອນ, ຈາກນັ້ນ ອັນຍາຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໃນລຳດັບຖັດມາ ໂດຍບໍ່ມີລະຫວ່າງຂັ້ນ”.

Ettha maggo. So hi āsave khepento vūpasamento uppajjati, tasmā āsavānaṃ khayoti vutto. ‘‘Āsavānaṃ khayā samaṇo hotī’’ti ettha phalaṃ. Tañhi āsavānaṃ khīṇante uppajjati, tasmā āsavānaṃ khayoti vuttaṃ.

ໃນຄຳນີ້ ໝາຍເຖິງ ມັກ. ເພາະວ່າມັກນັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເຮັດໃຫ້ອາສະວະທັງຫຼາຍສິ້ນໄປແລະສະຫງົບລະງັບໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ. ໃນຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ ຈຶ່ງເປັນສະມະນະ' ນີ້, ໝາຍເຖິງ ຜົນ. ເພາະວ່າຜົນນັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນທີ່ສຸດແຫ່ງຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ຄວາມສิ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ.

‘‘Āsavā tassa vaḍḍhanti, ārā so āsavakkhayā’’ti;

(Dha. pa. 253) –

“ອາສະວະທັງຫຼາຍຂອງບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມຈະເລີນ, ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມຢູ່ໄກຈາກຄວາມສิ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ” ດັ່ງນີ້.

Ettha nibbānaṃ. Tañhi āgamma āsavā khīyanti, tasmā āsavānaṃ khayoti vuttaṃ. Idha pana maggaphalāni adhippetāni. No ajānato no apassatoti yo pana na jānāti na passati, tassa no vadāmīti attho. Etena ye ajānato apassatopi saṃsārādīhiyeva suddhiṃ vadanti, te paṭikkhittā honti. Purimena padadvayena upāyo vutto, iminā anupāyaṃ paṭisedheti.

ໃນບົດນີ້ ພຣະນິບພານ ຊົງຮຽກວ່າ ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ. ເພາະວ່າ ອາສະວະທັງຫຼາຍຍ່ອມສິ້ນໄປ ເພາະອາໄສພຣະນິບພານນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ'. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຊົງປະສົງເອົາມັກ ແລະ ຜົນ. ບົດວ່າ 'no ajānato no apassato' ມີອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນໃດບໍ່ຮູ້ (ດ້ວຍປັນຍາຈັກຂຸ) ບໍ່ເຫັນ (ດ້ວຍປັນຍາຈັກຂຸ), ເຮົາບໍ່ກ່າວ (ເຖິງຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ) ແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພວກໃດທີ່ก່າວຄວາມບໍລິສຸດ (ຈາກສັງສານວັດເປັນຕົ້ນ) ຂອງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຮູ້ ບໍ່ເຫັນ, ພວກເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນອັນຖືກຄັດຄ້ານແລ້ວ. ດ້ວຍສອງບົດທຳອິດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງອຸບາຍ (ຫົນທາງອັນຄວນ), ແຕ່ດ້ວຍບົດນີ້ ຊົງປະຕິເສດອັນບໍ່ແມ່ນອຸບາຍ.

Idāni yaṃ jānato āsavānaṃ khayo hoti, taṃ dassetukāmo kiñca, bhikkhave, jānatoti pucchaṃ ārabhi. Tattha jānanā bahuvidhā. Dabbajātiko eva hi koci bhikkhu chattaṃ kātuṃ jānāti, koci cīvarādīnaṃ aññataraṃ, tassa īdisāni kammāni vattasīse ṭhatvā karontassa sā [Pg.50] jānanā saggamaggaphalānaṃ padaṭṭhānaṃ na hotīti na vattabbaṃ. Yo pana sāsane pabbajitvā vejjakammādīni kātuṃ jānāti, tassevaṃ jānato āsavā vaḍḍhantiyeva. Tasmā yaṃ jānato passato ca āsavānaṃ khayo hoti, tadeva dassento iti rūpantiādimāha. Evaṃ kho, bhikkhave, jānatoti evaṃ pañcannaṃ khandhānaṃ udayabbayaṃ jānantassa. Āsavānaṃ khayo hotīti āsavānaṃ khayante jātattā ‘‘āsavānaṃ khayo’’ti laddhanāmaṃ arahattaṃ hoti.

ບັດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງມີພຣະປະສົງຈະສະແດງທຳອັນໃດທີ່ບຸກຄົນຮູ້ຢູ່ ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະຈຶ່ງມີ, ຈຶ່ງຊົງເລີ່ມຕັ້ງຄຳຖາມວ່າ 'kiñca, bhikkhave, jānato' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ກໍເມື່ອບຸກຄົນຮູ້ແນວໃດ...). ໃນຄຳຖາມນັ້ນ ຄວາມຮູ້ນັ້ນມີຫຼາຍປະການ. ດ້ວຍວ່າ ພິກຂຸບາງຮູບຜູ້ມີສີລະປະສາດ (ມີຄວາມສະຫຼາດໃນທາງຊ່າງ) ຍ່ອມຮູ້ວິທີເຮັດຄັນຮົ່ມ, ບາງຮູບຍ່ອມຮູ້ວິທີເຮັດຈີວອນເປັນຕົ້ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ. ຄວາມຮູ້ຂອງພິກຂຸນັ້ນ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນວັດປະຕິບັດອັນປະເສີດ ແລ້ວເຮັດການງານມີສະພາບຢ່າງນີ້ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ບໍ່ເປັນບາດຖານ (ເຫດໃກ້) ແຫ່ງສະຫວັນ, ມັກ ແລະ ຜົນ. ແຕ່ສ່ວນພິກຂຸໃດ ບວດໃນພຣະສາສະໜານີ້ແລ້ວ ຮູ້ວິທີເຮັດເວດຊະກຳ (ການປິ່ນປົວພະຍາດ) ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນຮູ້ຢູ່ຢ່າງນີ້ ອາສະວະທັງຫຼາຍຍ່ອມຈະເລີນຂຶ້ນແທ້ໆ. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງທຳນັ້ນແລ້ວ ທີ່ບຸກຄົນຮູ້ຢູ່ ເຫັນຢູ່ ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະຈຶ່ງມີ, ຈຶ່ງຕັດຄຳມີອານິສົງວ່າ 'iti rūpaṃ' (ຮູບເປັນດັ່ງນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'evaṃ kho, bhikkhave, jānato' ໄດ້ແກ່ ເມື່ອບຸກຄົນຮູ້ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ແລະ ຄວາມດັບໄປແຫ່ງຂັນຫ້າ ໂດຍປະການຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ 'āsavānaṃ khayo hoti' ໄດ້ແກ່ ພຣະອໍຣະຫັດ ອັນໄດ້ຊື່ວ່າ 'ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ' ເພາະເກີດຂຶ້ນໃນທີ່ສຸດແຫ່ງຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍ.

Evaṃ arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhapetvā idāni khīṇāsavassa āgamanīyaṃ pubbabhāgapaṭipadaṃ dassetuṃ yampissa taṃ, bhikkhavetiādimāha. Tattha khayasmiṃ khayeñāṇanti āsavakkhayasaṅkhāte arahattaphale paṭiladdhe sati paccavekkhaṇañāṇaṃ. Tañhi arahattaphalasaṅkhāte khayasmiṃ paṭhamavāraṃ uppanne pacchā uppannattā khayeñāṇanti vuccati. Saupanisanti sakāraṇaṃ sappaccayaṃ. Vimuttīti arahattaphalavimutti. Sā hissa upanissayapaccayena paccayo hoti. Evaṃ ito paresupi labbhamānavasena paccayabhāvo veditabbo.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງຈົບພຣະເທດສະໜາດ້ວຍຍອດຄືພຣະອໍຣະຫັດ ໂດຍປະການຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະຊົງສະແດງບຸບພະພາຄປະຕິປະທາ (ຂໍ້ປະຕິບັດໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ) ອັນນຳມາຊຶ່ງຄວາມເປັນພຣະຂີນາສົບ, ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'yampissa taṃ, bhikkhave' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ, ບົດວ່າ 'khayasmiṃ khayeñāṇaṃ' ໄດ້ແກ່ ປັດຈະເວກຂະນະຍານ ໃນເມື່ອບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ອັນກ່າວຄືຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະແລ້ວ. ດ້ວຍວ່າ ປັດຈະເວກຂະນະຍານນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ຂະຍະຍານ' (ຍານໃນຄວາມສິ້ນໄປ) ເພາະເກີດຂຶ້ນໃນພາຍຫຼັງ ເມື່ອພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນອັນກ່າວຄືຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ ເກີດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທຳອິດ. ບົດວ່າ 'saupanisaṃ' ໄດ້ແກ່ ມີເຫດ, ມີປັດໄຈ. ບົດວ່າ 'vimutti' ໄດ້ແກ່ ພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນວິມຸດຕິ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນວິມຸດຕິນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ປັດຈະເວກຂະນະຍານນັ້ນ ໂດຍອຸປະນິດສະຍະປັດໄຈ. ໂດຍທຳນອງນີ້ ຄວາມເປັນປັດໄຈໃນບົດອື່ນໆ ຖັດຈາກບົດວິມຸດຕິນີ້ ກໍຄວນຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະພາວະທີ່ໄດ້ຮັບ.

Virāgoti maggo. So hi kilese virājento khepento uppanno, tasmā virāgoti vuccati. Nibbidāti nibbidāñāṇaṃ. Etena balavavipassanaṃ dasseti. Balavavipassanāti bhayatūpaṭṭhāne ñāṇaṃ ādīnavānupassane ñāṇaṃ muñcitukamyatāñāṇaṃ saṅkhārupekkhāñāṇanti catunnaṃ ñāṇānaṃ adhivacanaṃ. Yathābhūtañāṇadassananti yathāsabhāvajānanasaṅkhātaṃ dassanaṃ. Etena taruṇavipassanaṃ dasseti. Taruṇavipassanā hi balavavipassanāya paccayo hoti. Taruṇavipassanāti saṅkhāraparicchede ñāṇaṃ kaṅkhāvitaraṇe ñāṇaṃ sammasane ñāṇaṃ maggāmagge ñāṇanti catunnaṃ ñāṇānaṃ adhivacanaṃ. Samādhīti pādakajjhānasamādhi. So hi taruṇavipassanāya paccayo hoti. Sukhanti appanāya pubbabhāgasukhaṃ. Tañhi pādakajjhānassa paccayo hoti. Passaddhīti darathapaṭippassaddhi. Sā hi appanāpubbabhāgassa sukhassa paccayo hoti. Pītīti balavapīti. Sā hi darathapaṭippassaddhiyā paccayo hoti. Pāmojjanti dubbalapīti. Sā hi balavapītiyā paccayo hoti. Saddhāti aparāparaṃ uppajjanasaddhā. Sā hi dubbalapītiyā paccayo hoti. Dukkhanti vaṭṭadukkhaṃ. Tañhi aparāparasaddhāya paccayo hoti. Jātīti savikārā khandhajāti[Pg.51]. Sā hi vaṭṭadukkhassa paccayo hoti. Bhavoti kammabhavo. (So hi savikārāya jātiyā paccayo hoti.) Etenupāyena sesapadānipi veditabbāni.

ບົດວ່າ 'virāgo' ໄດ້ແກ່ ມັກ. ເພາະວ່າ ມັກນັ້ນເກີດຂຶ້ນເພື່ອຄາຍ ແລະ ເພື່ອສິ້ນໄປແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'ວິຣາຄະ'. ບົດວ່າ 'nibbidā' ໄດ້ແກ່ ນິບພິທາຍານ. ດ້ວຍບົດນີ້ ຊົງສະແດງພະລັງວິປັດສະນາ (ວິປັດສະນາທີ່ມີກຳລັງ). ຄຳວ່າ 'ພະລັງວິປັດສະນາ' ນີ້ ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຍານ 4 ປະການ ຄື: ພະຍະຕູປັດຖານະຍານ, ອາທີນວານຸປັດສະນາຍານ, ມຸນຈິຕຸກຳຍະຕາຍານ, ແລະ ສັງຂາຣຸເπεກຂາຍານ. ບົດວ່າ 'yathābhūtañāṇadassanaṃ' ໄດ້ແກ່ ປັນຍາເຫັນອັນກ່າວຄືຄວາມຮູ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງ. ດ້ວຍບົດນີ້ ຊົງສະແດງຕະຣຸນາວິປັດສະນາ (ວິປັດສະນາອ່ອນ). ດ້ວຍວ່າ ຕະຣຸນາວິປັດສະນານັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ພະລັງວິປັດສະນາ. ຄຳວ່າ 'ຕະຣຸນາວິປັດສະນາ' ນີ້ ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຍານ 4 ປະການ ຄື: นາມະຣູປະປະຣິດເສທະຍານ, ກັງຂາວິຕະຣະນະຍານ, ສັມມະສະນະຍານ, ແລະ ມັກຄາມັກຄະຍານ. ບົດວ່າ 'samādhi' ໄດ້ແກ່ ປາທະກະຊານສະມາທິ. ດ້ວຍວ່າ ສະມາທິນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ຕະຣຸນາວິປັດສະນາ. ບົດວ່າ 'sukhaṃ' ໄດ້ແກ່ ສຸກໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງອັບປະນາ (ສຸກທີ່ເກີດຮ່ວມກັບອຸປະຈາຣະຊານ). ດ້ວຍວ່າ ສຸກນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ປາທະກະຊານ. ບົດວ່າ 'passaddhi' ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງຄວາມກະວົນກະວາຍ. ດ້ວຍວ່າ ປັດສັດທິນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ສຸກໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງອັບປະນາ. ບົດວ່າ 'pīti' ໄດ້ແກ່ ປີຕິທີ່ມີກຳລັງ. ດ້ວຍວ່າ ປີຕິນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງຄວາມກະວົນກະວາຍ. ບົດວ່າ 'pāmojja' ໄດ້ແກ່ ປີຕິທີ່ຍັງອ່ອນ. ດ້ວຍວ່າ ປາໂມດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ປີຕິທີ່ມີກຳລັງ. ບົດວ່າ 'saddhā' ໄດ້ແກ່ ສັດທาທີ່ເກີດຂຶ້ນເນືອງໆ. ດ້ວຍວ່າ ສັດທານັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ປີຕິທີ່ຍັງອ່ອນ. ບົດວ່າ 'dukkhaṃ' ໄດ້ແກ່ ວັດຕະທຸກ. ດ້ວຍວ່າ ວັດຕະທຸກນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ສັດທາທີ່ເກີດຂຶ້ນເນືອງໆ. ບົດວ່າ 'jāti' ໄດ້ແກ່ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຂັນອັນມີຄວາມແປປວນ. ດ້ວຍວ່າ ຊາດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ວັດຕະທຸກ. ບົດວ່າ 'bhavo' ໄດ້ແກ່ ກຳມະພົບ. (ດ້ວຍວ່າ ກຳມະພົບນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ຊາດອັນມີຄວາມແປປວນ). ໂດຍອຸບາຍຢ່າງນີ້ ບົດທີ່ເຫຼືອກໍຄວນຊາບເຊັ່ນດຽວກັນ.

Thullaphusitaketi mahāphusitake. Pabbatakandarapadarasākhāti ettha kandaraṃ nāma ‘ka’ntiladdhanāmena udakena dārito udakabhinno pabbatapadeso, yo ‘‘nitambo’’tipi ‘‘nadīkuñcho’’tipi vuccati. Padaraṃ nāma aṭṭhamāse deve avassante phalito bhūmippadeso. Sākhāti kusumbhagāminiyo khuddakamātikāyo. Kusobbhāti khuddakaāvāṭā. Mahāsobbhāti mahāāvāṭā. Kunnadiyoti khuddakanadiyo. Mahānadiyoti gaṅgāyamunādikā mahāsaritā. Evameva kho, bhikkhave, avijjūpanisā saṅkhārātiādīsu avijjā pabbatoti daṭṭhabbā. Abhisaṅkhārā meghoti, viññāṇādivaṭṭaṃ kandarādayoti, vimutti sāgaroti.

ບົດວ່າ 'thullaphusitake' ໄດ້ແກ່ ມີເມັດຝົນໜາ (ເມັດຝົນໃຫຍ່). ໃນບົດວ່າ 'pabbatakandara-padara-sākhā' ນີ້, ຄຳວ່າ 'kandara' (ຊອກເຂົາ) ໄດ້ແກ່ ບໍລິເວນພູເຂົາທີ່ຖືກນ້ຳເຊາະແຕກອອກ (ຄຳວ່າ 'ka' ໝາຍເຖິງນ້ຳ), ເຊິ່ງຮຽກວ່າ 'nitamba' (ໄຫຼ່ເຂົາ) ແດ່ 'nadīkuñcha' (ຄຸ້ງນ້ຳ) ແດ່. ຄຳວ່າ 'padara' (ແຜ່ນດິນແຕກ) ໄດ້ແກ່ ບໍລິເວນແຜ່ນດິນທີ່ແຕກແຫງ ເມື່ອຝົນບໍ່ຕົກຕະຫຼອດແປດເດືອນ. ຄຳວ່າ 'sākhā' (ສາຂາ) ໄດ້ແກ່ ຮ່ອງນ້ຳນ້ອຍໆ ທີ່ໄຫຼເຂົ້າສູ່ແອ່ງນ້ຳນ້ອຍ. ຄຳວ່າ 'kusobbha' (ແອ່ງນ້ອຍ) ໄດ້ແກ່ ແອ່ງນ້ຳຂະໜາດນ້ອຍ. ຄຳວ່າ 'mahāsobbha' (ແອ່ງໃຫຍ່) ໄດ້ແກ່ ແອ່ງນ້ຳຂະໜາດໃຫຍ່. ຄຳວ່າ 'kunnadiyo' (ຫ້ວຍນ້ອຍ) ໄດ້ແກ່ ແມ່ນ້ຳສາຍນ້ອຍ. ຄຳວ່າ 'mahānadiyo' (ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່) ໄດ້ແກ່ ແມ່ນ້ຳສາຍໃຫຍ່ ມີແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ແລະ ແມ່ນ້ຳຍົມມະນາ ເປັນຕົ້ນ. ໃນພຣະບາລີມີຄຳວ່າ 'evameva kho, bhikkhave, avijjūpanisā saṅkhārā' ເປັນຕົ້ນ, ພຶງເຫັນ 'ອະວິຊາ' ວ່າປຽບເໝືອນ 'ພູເຂົາ', ພຶງເຫັນ 'ອະພິສັງຂານ' ວ່າປຽບເໝືອນ 'ເມກຝົນ', ພຶງເຫັນ 'ວັດຕະທຳມີວິນຍານເປັນຕົ້ນ' ວ່າປຽບເໝືອນ 'ຊອກເຂົາເປັນຕົ້ນ', ແລະ ພຶງເຫັນ 'ວິມຸດຕິ' ວ່າປຽບເໝືອນ 'ມະຫາສະໝຸດ'.

Yathā pabbatamatthake devo vassitvā pabbatakandarādīni pūrento anupubbena mahāsamuddaṃ sāgaraṃ pūreti, evaṃ avijjāpabbatamatthake tāva abhisaṅkhārameghassa vassanaṃ veditabbaṃ. Assutavā hi bālaputhujjano avijjāya aññāṇī hutvā taṇhāya abhilāsaṃ katvā kusalākusalakammaṃ āyūhati, taṃ kusalākusalakammaṃ paṭisandhiviññāṇassa paccayo hoti, paṭisandhiviññāṇādīni nāmarūpādīnaṃ. Iti pabbatamatthake vuṭṭhadevassa kandarādayo pūretvā mahāsamuddaṃ āhacca ṭhitakālo viya avijjāpabbatamatthake vuṭṭhassa abhisaṅkhārameghassa paramparapaccayatāya anupubbena viññāṇādivaṭṭaṃ pūretvā ṭhitakālo. Buddhavacanaṃ pana pāḷiyaṃ agahitampi ‘‘idha tathāgato loke uppajjati, agārasmā anagāriyaṃ pabbajatī’’ti imāya pāḷiyā vasena gahitamevāti veditabbaṃ. Yā hi tassa kulagehe nibbatti, sā kammabhavapaccayā savikārā jāti nāma. So buddhānaṃ vā buddhasāvakānaṃ vā sammukhībhāvaṃ āgamma vaṭṭadosadīpakaṃ lakkhaṇāhaṭaṃ dhammakathaṃ sutvā vaṭṭavasena pīḷito hoti, evamassa savikārā khandhajāti vaṭṭadukkhassa paccayo hoti. So vaṭṭadukkhena pīḷito aparāparaṃ saddhaṃ janetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, evamassa vaṭṭadukkhaṃ aparāparasaddhāya paccayo hoti. So pabbajjāmatteneva asantuṭṭho ūnapañcavassakāle nissayaṃ [Pg.52] gahetvā vattapaṭipattiṃ pūrento dvemātikā paguṇaṃ katvā kammākammaṃ uggahetvā yāva arahattā nijjaṭaṃ katvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe vasanto pathavīkasiṇādīsu kammaṃ ārabhati, tassa kammaṭṭhānaṃ nissāya dubbalapīti uppajjati. Tadassa saddhūpanisaṃ pāmojjaṃ, taṃ balavapītiyā paccayo hoti. Balavapīti darathapaṭippassaddhiyā, sā appanāpubbabhāgasukhassa, taṃ sukhaṃ pādakajjhānasamādhissa. So samādhinā cittakallataṃ janetvā taruṇavipassanāya kammaṃ karoti. Iccassa pādakajjhānasamādhi taruṇavipassanāya paccayo hoti, taruṇavipassanā balavavipassanāya, balavavipassanā maggassa, maggo phalavimuttiyā, phalavimutti paccavekkhaṇañāṇassāti. Evaṃ devassa anupubbena sāgaraṃ pūretvā ṭhitakālo viya khīṇāsavassa vimuttisāgaraṃ pūretvā ṭhitakālo veditabboti. Tatiyaṃ.

ປຽບເໝືອນຝົນຕົກລົງມາເທິງຍອດພູເຂົາ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຊອກເຂົາເປັນຕົ້ນເຕັມ, ແລ້ວເຮັດໃຫ້ມະຫາສະໝຸດເຕັມໄປຕາມລຳດັບຢ່າງໃດ, ຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ, ພຶງຊາບການຕົກລົງມາແຫ່ງເມກຄືອະພິສັງຂານ ເທິງຍອດພູເຂົາຄືອະວິຊາໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄວາມຈິງ, ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສະດັບ ເປັນຜູ້ບໍ່ຮູ້ເພາະອະວິຊາ, ມີຄວາມປາດຖະໜາເພາະຕັນຫາ, ຍ່ອມສັ່ງສົມກຸສົນກຳແລະອະກຸສົນກຳ. ກຸສົນກຳແລະອະກຸສົນກຳນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ປະຕິສົນທິວິນຍານ, ປະຕິສົນທິວິນຍານເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ນາມຮູບເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້, ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ຝົນຕົກລົງມາເທິງຍອດພູເຂົາ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຊອກເຂົາເປັນຕົ້ນເຕັມ ແລ້ວໄຫຼໄປຂັງຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດຢ່າງໃດ, ກໍປຽບເໝືອນເວລາທີ່ເມກຄືອະພິສັງຂານ ຕົກລົງມາເທິງຍອດພູເຂົາຄືອະວິຊາ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ວັດຕະທຳມີວິນຍານເປັນຕົ້ນເຕັມ ໂດຍຄວາມເປັນປັດໄຈສືບໆ ກັນມາຕາມລຳດັບຢ່າງນັ້ນ, ພຶງຊາບໂດຍປະການຢ່າງນີ້. ແຕ່ພຣະພຸດທະພົດໃດ ແມ້ບໍ່ໄດ້ມາໃນພຣະສູດບາລີນີ້, ກໍພຶງຊາບວ່າ ເປັນອັນຖືເອົາແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຣະບາລີວ່າ 'idha tathāgato loke uppajjati, agārasmā anagāriyaṃ pabbajati' ນີ້. ດ້ວຍວ່າ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຂັນຂອງກຸນລະບຸດນັ້ນ ໃນຕະກູນ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ຊາດ' ອັນມີຄວາມແປປວນ ເພາະມີກຳມະພົບເປັນປັດໄຈ. ກຸນລະບຸດນັ້ນ ເຂົ້າໄປຫາພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຫຼື ພຣະສາວົກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ, ໄດ້ຟັງທຳມະກະຖາອັນສະແດງໂທດໃນວັດຕະສົງສານ ອັນນຳມາຊຶ່ງລັກສະນະ (ມີອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນ), ຍ່ອມເປັນຜູ້ຖືກບີບຄັ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງວັດຕະສົງສານ. ໂດຍທຳນອງນີ້, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຂັນອັນມີຄວາມແປປວນຂອງກຸນລະບຸດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ວັດຕະທຸກ. ກຸນລະບຸດນັ້ນ ຖືກວັດຕະທຸກບີບຄັ້ນແລ້ວ, ຍ່ອມຍັງສັດທາໃຫ້ເກີດຂຶ້ນເນືອງໆ, ແລ້ວອອກບວດຈາກເຮືອນເປັນຜູ້ບໍ່ມີເຮືອນ. ໂດຍທຳນອງນີ້, ວັດຕະທຸກຂອງກຸນລະບຸດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ສັດທາທີ່ເກີດຂຶ້ນເນືອງໆ. ກຸນລະບຸດນັ້ນ ບໍ່ຍິນດີພຽງແຕ່ການບວດເທົ່ານັ້ນ, ໃນເວລາທີ່ມີພັນສາບໍ່ເຖິງຫ້າ ໄດ້ຖືນິດໄສແລ້ວ ບຳເພັນວັດປະຕິບັດ, ຮຽນມາຕິກາທັງສອງ (ປາຕິໂມກສອງຝ່າຍ) ໃຫ້ຄ່ອງແຄ້ວ, ສຶກສາຂໍ້ກຳນົດກ່ຽວກັບກຳແລະບໍ່ແມ່ນກຳ, ເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີຄວາມຮົກຊັດ (ຄວາມສົງໄສ) ຈົນເຖິງພຣະອໍຣະຫັດ, ຖືເອົາກຳມະຖານແລ້ວ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າ ປາຣົບຄວາມເພຍໃນອານາປານະສະຕິ ຫຼື ປະຖະວີກະສິນເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອອາໄສກຳມະຖານນັ້ນ, ປີຕິທີ່ຍັງອ່ອນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ກຸນລະບຸດນັ້ນ. ໃນເວລານັ້ນ, ປາໂມດອັນມີສັດທາເປັນເຫດອັນສົມຄວນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ກຸນລະບຸດນັ້ນ. ປາໂມດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ປີຕິທີ່ມີກຳລັງ. ປີຕິທີ່ມີກຳລັງ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ປັດສັດທິ (ຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງຄວາມກະວົນກະວາຍ). ປັດສັດທິນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ສຸກໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງອັບປະນາ. ສຸກນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ປາທະກະຊານສະມາທິ. ກຸນລະບຸດນັ້ນ ຍັງຄວາມຄວນແກ່ການງານແຫ່ງຈິດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສະມາທິແລ້ວ, ຍ່ອມເຮັດການງານດ້ວຍຕະຣຸນາວິປັດສະນາ. ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້, ປາທະກະຊານສະມາທິຂອງກຸນລະບຸດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ຕະຣຸນາວິປັດສະນາ, ຕະຣຸນາວິປັດສະນາ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ພະລັງວິປັດສະນາ, ພະລັງວິປັດສະນາ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ມັກ, ມັກ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ຜົນວິມຸດຕິ, ຜົນວິມຸດຕິ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ປັດຈະເວກຂະນະຍານ. ພຶງຊາບໂດຍປະການຢ່າງນີ້. ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ຝົນຕົກລົງມາ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ມະຫາສະໝຸດເຕັມໄປຕາມລຳດັບຢ່າງໃດ, ກໍປຽບເໝືອນເວລາທີ່ພຣະຂີນາສົບ ຍັງມະຫາສະໝຸດຄືວິມຸດຕິໃຫ້ເຕັມແລ້ວຕັ້ງຢູ່ຢ່າງນັ້ນ, ພຶງຊາບໂດຍປະການຢ່າງນີ້. ຈົບສູດທີສາມ.

4. Aññatitthiyasuttavaṇṇanā

໔. ອະທິບາຍອັນຍະຕິດຖິຍະສູດ

24. Catutthe pāvisīti paviṭṭho. So ca na tāva paviṭṭho, ‘‘pavisissāmī’’ti nikkhantattā pana evaṃ vutto. Yathā kiṃ? Yathā ‘‘gāmaṃ gamissāmī’’ti nikkhantapuriso taṃ gāmaṃ appattopi ‘‘kahaṃ itthannāmo’’ti vutte ‘‘gāmaṃ gato’’ti vuccati, evaṃ. Atippagoti tadā kira therassa atippagoyeva nikkhantadivaso ahosi, atippagoyeva nikkhantabhikkhū bodhiyaṅgaṇe cetiyaṅgaṇe nivāsanapārupanaṭṭhāneti imesu ṭhānesu yāva bhikkhācāravelā hoti, tāva papañcaṃ karonti. Therassa pana ‘‘yāva bhikkhācāravelā hoti, tāva paribbājakehi saddhiṃ ekadvekathāvāre karissāmī’’ti cintayato yaṃnūnāhanti etadahosi. Paribbājakānaṃ ārāmoti so kira ārāmo dakkhiṇadvārassa ca veḷuvanassa ca antarā ahosi. Idhāti imesu catūsu vādesu. Kiṃvādī kimakkhāyīti kiṃ vadati kiṃ ācikkhati, kiṃ ettha samaṇassa gotamassa dassananti pucchanti. Dhammassa cānudhammaṃ byākareyyāmāti, bhotā gotamena yaṃ vuttaṃ kāraṇaṃ, tassa anukāraṇaṃ katheyyāma. Sahadhammiko vādānupātoti parehi vuttakāraṇena sakāraṇo hutvā samaṇassa gotamassa vādānupāto vādappavatti viññūhi garahitabbaṃ kāraṇaṃ koci appamattakopi kathaṃ nāgaccheyya? Idaṃ vuttaṃ hoti – kathaṃ sabbākārenapi samaṇassa gotamassa vāde gārayhaṃ kāraṇaṃ na bhaveyyāti?

໒໔. ໃນສູດທີສີ່, ບົດວ່າ 'pāvisi' (ໄດ້ເຂົ້າໄປແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າໄປເພື່ອບິນທະບາດ. ແລະ ພຣະສາຣີບຸດເຖຣະນັ້ນ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຂົ້າໄປສູ່ກຸງຣາຊະຄຶຫ໌ເທື່ອ, ແຕ່ເພາະທ່ານອອກໄປ (ຈາກວິຫານ) ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກເຂົ້າໄປບິນທະບາດ', ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi' ຢ່າງນີ້. ປຽບເໝືອນຫຍັງ? ປຽບເໝືອນບຸລຸດຜູ້ອອກເດີນທາງໄປດ້ວຍຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກໄປສູ່ບ້ານຊື່ນີ້', ແມ້ຍັງບໍ່ທັນເຖິງບ້ານນັ້ນ, ເມື່ອມີຄົນຖາມວ່າ 'ບຸກຄົນຊື່ນີ້ຢູ່ໃສ?', ຄົນທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມກ່າວວ່າ 'ໄປສູ່ບ້ານນັ້ນແລ້ວ' ຢ່າງໃດ, ຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ, ພຶງຊາບຄວາມນີ້. ບົດວ່າ 'atippago' (ເຊົ້າເກີນໄປ) ໄດ້ຍິນວ່າ ວັນນັ້ນເປັນວັນທີ່ພຣະເຖຣະອອກໄປແຕ່ເຊົ້າກວ່າເວລາບິນທະບາດປົກກະຕິ. ພວກພິກຂຸຜູ້ອອກໄປແຕ່ເຊົ້າເກີນໄປ ຍ່ອມພາກັນເຮັດຄວາມເນີດຊ້າ (ຢືນລົມກັນ) ຢູ່ທີ່ລານພຣະສີມະຫາໂພ ຫຼື ລານເຈດີ ເປັນຕົ້ນ, ຕະຫຼອດເວລາທີ່ຍັງບໍ່ທັນເຖິງເວລາບິນທະບາດ. ແຕ່ສ່ວນພຣະເຖຣະ, ເມື່ອຄິດວ່າ 'ຕະຫຼອດເວລາທີ່ຍັງບໍ່ທັນເຖິງເວລາບິນທະບາດ, ເຮົາຈັກສົນທະນາທຳມະກະຖາສັກໜຶ່ງຫຼືສອງວາລະ ກັບພວກປະຣິພາຊົກ', ຄວາມຄິດວ່າ 'yaṃnūnāhaṃ' ນີ້ ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະເຖຣະນັ້ນ. ບົດວ່າ 'paribbājakānaṃ ārāmo' ໄດ້ຍິນວ່າ ອາຣາມນັ້ນຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງປະຕູທິດໃຕ້ ກັບ ປ່າໄຜ່ວັນ (ເວລຸວັນ). ບົດວ່າ 'idha' ໄດ້ແກ່ ໃນບັນດາວາດະ (ຄວາມເຫັນ) ທັງສີ່ນີ້. ບົດວ່າ 'kiṃvādī kimakkhāyī' ໄດ້ແກ່ ກ່າວຢ່າງໃດ ບອກຢ່າງໃດ, ພວກປະຣິພາຊົກຖາມວ່າ 'ໃນເລື່ອງນີ້ ຄວາມເຫັນ (ຍານະທັດສະນະ) ຂອງພຣະສະມະນະໂຄດົມ ເປັນຢ່າງໃດ?'. ບົດວ່າ 'dhammassa cānudhammaṃ byākareyyāma' ໄດ້ແກ່ ເຫດໃດທີ່ພຣະໂຄດົມຜູ້ຈະເລີນກ່າວໄວ້, ເຮົາທັງຫຼາຍກໍຈັກກ່າວເຫດອັນສົມຄວນແກ່ເຫດນັ້ນ. ບົດວ່າ 'sahadhammiko vādānupāto' ໄດ້ແກ່ ການຄ້ອຍຕາມວາດະອັນມີເຫດ ເພາະເຫດທີ່ຜູ້ນັ້ນກ່າວແລ້ວ, ເຮັດແນວໃດ ການຄ້ອຍຕາມວາດະຂອງພຣະສະມະນະໂຄດົມ ຈະບໍ່ເຖິງຖານະອັນວິນຍູຊົນພຶງຕิຕຽນ ແມ້ພຽງເລັກນ້ອຍ? ນີ້ເປັນຄຳອະທິບາຍ. ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດແນວໃດ ຖານະອັນຄວນຕິຕຽນໃນວາດະຂອງພຣະສະມະນະໂຄດົມ ຈະບໍ່ມີໂດຍປະການທັງປວງ?

Iti [Pg.53] vadanti phassapaccayā dukkhanti evaṃ vadantoti attho. Tatrāti tesu catūsu vādesu. Te vata aññatra phassāti idaṃ ‘‘tadapi phassapaccayā’’ti paṭiññāya sādhakavacanaṃ. Yasmā hi na vinā phassena dukkhapaṭisaṃvedanā atthi, tasmā jānitabbametaṃ yathā ‘‘tadapi phassapaccayā’’ti ayamettha adhippāyo.

ບົດວ່າ 'iti vadanti' (ກ່າວຢ່າງນີ້) ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ກ່າວຢູ່ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ທຸກເກີດຂຶ້ນເພາະຜັດສະເປັນປັດໄຈ'. ບົດວ່າ 'tatrā' ໄດ້ແກ່ ໃນບັນດາວາດະທັງສີ່ນັ້ນ. ບົດວ່າ 'te vata aññatra phassā' ນີ້ ເປັນຄຳສະໜັບສະໜູນຄຳປະຕິຍານວ່າ 'ແມ້ທຸກນັ້ນກໍເກີດຂຶ້ນເພາະຜັດສະເປັນປັດໄຈ'. ເພາະວ່າ ການສະເຫວີຍທຸກທີ່ເວັ້ນຈາກຜັດສະແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບຄວາມນີ້ວ່າ 'ແມ້ທຸກນັ້ນກໍເກີດຂຶ້ນເພາະຜັດສະເປັນປັດໄຈ'. ນີ້ເປັນຄວາມປະສົງຂອງພຣະສາຣີບຸດເຖຣະໃນເລື່ອງນີ້.

Sādhu, sādhu, ānandāti ayaṃ sādhukāro sāriputtattherassa dinno, ānandattherena pana saddhiṃ bhagavā āmantesi. Ekamidāhanti ettha idhāti nipātamattaṃ, ekaṃ samayanti attho. Idaṃ vacanaṃ ‘‘na kevalaṃ sāriputtova rājagahaṃ paviṭṭho, ahampi pāvisiṃ. Na kevalañca tassevāyaṃ vitakko uppanno, mayhampi uppajji. Na kevalañca tasseva sā titthiyehi saddhiṃ kathā jātā, mayhampi jātapubbā’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ.

ບົດວ່າ 'sādhu, sādhu, ānanda' (ດີລະ ດີລະ, ອານົນ) ນີ້ ເປັນຄຳສາທຸການທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປະທານແກ່ພຣະສາຣີບຸດເຖຣະ, ແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປາໄສຮ່ວມກັບພຣະອານົນທະເຖຣະ. ໃນບົດວ່າ 'ekamidāhaṃ' ນີ້, ບົດວ່າ 'idaṃ' ເປັນພຽງນິບາດ, ມີອະທິບາຍວ່າ 'ໃນສະໄໝໜຶ່ງ'. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນແຕ່ພຣະສາຣີບຸດເທົ່ານັ້ນທີ່ເຂົ້າໄປສູ່ກຸງຣາຊະຄຶຫ໌, ແມ້ເຮົາກໍໄດ້ເຂົ້າໄປແລ້ວ. ແລະ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ພຣະສາຣີບຸດເທົ່ານັ້ນທີ່ມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ເກີດຂຶ້ນ, ແມ້ເຮົາກໍມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ແລະ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ພຣະສາຣີບຸດເທົ່ານັ້ນທີ່ມີການສົນທະນານັ້ນກັບພວກອັນຍະເດຍລະຖີ, ແມ້ເຮົາກໍເຄີຍມີການສົນທະນານັ້ນກັບພວກອັນຍະເດຍລະຖີມາແລ້ວ'.

Acchariyaṃ abbhutanti ubhayampetaṃ vimhayadīpanameva. Vacanattho panettha accharaṃ paharituṃ yuttanti acchariyaṃ. Abhūtapubbaṃ bhūtanti abbhutaṃ. Ekena padenāti ‘‘phassapaccayā dukkha’’nti iminā ekena padena. Etena hi sabbavādānaṃ paṭikkhepattho vutto. Esevatthoti esoyeva phassapaccayā dukkhanti paṭiccasamuppādattho. Taññevettha paṭibhātūti taññevettha upaṭṭhātu. Idāni thero jarāmaraṇādikāya paṭiccasamuppādakathāya taṃ atthagambhīrañceva gambhīrāvabhāsañca karonto sace maṃ, bhantetiādiṃ vatvā yaṃmūlakā kathā uppannā, tadeva padaṃ gahetvā vivaṭṭaṃ dassento channaṃtvevātiādimāha. Sesaṃ uttānamevāti. Catutthaṃ.

ບົດວ່າ Acchariyaṃ abbhutaṃ (ໜ້າອັດສະຈັນ ບໍ່ເຄີຍມີມາ) ທັງສອງບົດນີ້ ເປັນຄຳສະແດງຄວາມອັດສະຈັນໃຈທັງນັ້ນ. ສ່ວນວິເຄາະສັບໃນບົດນັ້ນມີດັ່ງນີ້: ສິ່ງທີ່ຄວນແກ່ການດີດນິ້ວມື (ຕົບມື) ຊື່ວ່າ ອັດສະຈັນ (acchariya). ສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນ ແຕ່ໄດ້ມີຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ ອັບພູດ (abbhuta). ບົດວ່າ Ekena padena (ດ້ວຍບົດດຽວ) ຄື ດ້ວຍບົດດຽວນີ້ວ່າ 'ເພາະຜັດສະເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີທຸກ' (phassapaccayā dukkhaṃ). ເພາະວ່າ ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ກ່າວປະຕິເສດວາດະ (ທິດຖິ) ທັງປວງ. ບົດວ່າ Esevattho ຄື ເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະຕິຈຈະສະມຸບປາດ ທີ່ວ່າ 'ເພາະຜັດສະເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີທຸກ' ນີ້ເອງ. ບົດວ່າ Taññevettha paṭibhātū ຄື ຂໍເນື້ອຄວາມນັ້ນຈົ່ງປາກົດ (ແກ່ທ່ານອານົນ) ໃນອະທິບາຍນີ້ເຖີດ. ບັດນີ້ ພຣະເຖລະ ເມື່ອຈະເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະຕິຈຈະສະມຸບປາດກະຖາ ມີຊະລາມໍລະນະເປັນຕົ້ນນັ້ນ ໃຫ້ມີຄວາມເລິກເຊິ່ງ ແລະ ປາກົດເປັນຂອງເລິກເຊິ່ງ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຖ້າຫາກວ່າ...' ແລ້ວຖືເອົາບົດຄືຜັດສະນັ້ນເອງ ເເຊິ່ງເປັນມູນເຫດໃຫ້ເກີດພຣະທຳມະເຕດສະໜານີ້ ເພື່ອສະແດງວິວັດຕະ (ພຣະນິບພານ) ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງຜັດສະທັງ 6 ນັ້ນແລ'. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ຈົບສູດທີ 4.

5. Bhūmijasuttavaṇṇanā

໕. ພັນລະນາພູມິຊະສູດ

25-26. Pañcame bhūmijoti tassa therassa nāmaṃ. Sesamidhāpi purimasutte vuttanayeneva veditabbaṃ. Ayaṃ pana viseso – yasmā idaṃ sukhadukkhaṃ na kevalaṃ phassapaccayā uppajjati, kāyenapi kariyamānaṃ karīyati, vācāyapi manasāpi, attanāpi kariyamānaṃ karīyati, parenapi kariyamānaṃ karīyati, sampajānenapi kariyamānaṃ karīyati, asampajānenapi, tasmā tassa aparampi paccayavisesaṃ dassetuṃ kāye vā hānanda, satītiādimāha. Kāyasañcetanāhetūti kāyadvāre uppannacetanāhetu. Vacīsañcetanāmanosañcetanāsupi eseva nayo. Ettha ca kāyadvāre kāmāvacarakusalākusalavasena [Pg.54] vīsati cetanā labbhanti, tathā vacīdvāre. Manodvāre navahi rūpārūpacetanāhi saddhiṃ ekūnatiṃsāti tīsu dvāresu ekūnasattati cetanā honti, tappaccayaṃ vipākasukhadukkhaṃ dassitaṃ. Avijjāpaccayā cāti idaṃ tāpi cetanā avijjāpaccayā hontīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Yasmā pana taṃ yathāvuttacetanābhedaṃ kāyasaṅkhārañceva vacīsaṅkhārañca manosaṅkhārañca parehi anussāhito sāmaṃ asaṅkhārikacittena karoti, parehi kāriyamāno sasaṅkhārikacittenāpi karoti, ‘‘idaṃ nāma kammaṃ karoti, tassa evarūpo nāma vipāko bhavissatī’’ti, evaṃ kammañca vipākañca jānantopi karoti, mātāpitūsu cetiyavandanādīni karontesu anukarontā dārakā viya kevalaṃ kammameva jānanto ‘‘imassa pana kammassa ayaṃ vipāko’’ti vipākaṃ ajānantopi karoti, tasmā taṃ dassetuṃ sāmaṃ vā taṃ, ānanda, kāyasaṅkhāraṃ abhisaṅkharotītiādi vuttaṃ.

໒໕-໒໖. ໃນສູດທີ 5 ບົດວ່າ Bhūmijo ເປັນຊື່ຂອງພຣະເຖລະອົງນັ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນສູດນີ້ ກໍພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນສູດກ່ອນ. ແຕ່ມີຂໍ້ພິເສດດັ່ງນີ້: ເພາະເຫດທີ່ສຸກແລະທຸກນີ້ ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນຈາກຜັດສະເປັນປັດໄຈຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເມື່ອມີກາຍ ກໍມີການກະທຳທາງກາຍ, ມີວາຈາ ກໍມີການກະທຳທາງວາຈາ, ມີໃຈ ກໍມີການກະທຳທາງໃຈ; ຕົນເອງເຮັດເອງກໍມີ, ຄົນອື່ນເຮັດໃຫ້ກໍມີ, ຮູ້ຕົວ (ມີສຳປະຊັນຍະ) ເຮັດກໍມີ, ບໍ່ຮູ້ຕົວ (ບໍ່ມີສຳປະຊັນຍະ) ເຮັດກໍມີ. ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອສະແດງປັດໄຈພິເສດຢ່າງອື່ນແກ່ສຸກແລະທຸກນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ດູກ່ອນອານົນ ເມື່ອກາຍມີຢູ່...' (kāye vā hānanda, satītiādi). ບົດວ່າ Kāyasañcetanāhetu ຄື ເພາະເຫດແຫ່ງເຈດຕະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນກາຍະທະວານ. ໃນວະຈີສັນເຈດຕະນາ ແລະ ມະໂນສັນເຈດຕະນາ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ໃນບັນດາທະວານເຫຼົ່ານັ້ນ ເຈດຕະນາ 20 ປະການ ຍ່ອມໄດ້ໃນກາຍະທະວານ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກາມາວະຈະຣະກຸສົນ ແລະ ອະກຸສົນ, ໃນວະຈີທະວານກໍເໝືອນກັນ. ສ່ວນໃນມະໂນທະວານ ມີເຈດຕະນາ 29 ປະການ ຮ່ວມກັບຮູບາວະຈະຣະ ແລະ ອະຣູບາວະຈະຣະກຸສົນເຈດຕະນາ 9 ປະການ. ລວມເປັນເຈດຕະນາ 69 ປະການ ໃນທະວານທັງສາມ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະແດງວ່າເປັນປັດໄຈໃຫ້ເກີດວິບາກສຸກແລະທຸກ. ບົດວ່າ Avijjāpaccayā ca ນີ້ ພຣະອົງກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ເຖິງເຈດຕະນາເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍມີອະວິຊາເປັນປັດໄຈ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເພາະເຫດທີ່ບຸກຄົນຍ່ອມປຸງແຕ່ງກາຍະສັງຂານ ວະຈີສັງຂານ ແລະ ມະໂນສັງຂານ ອັນມີປະເພດເຈດຕະນາຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ດ້ວຍຕົນເອງ ໂດຍບໍ່ມີໃຜຊັກຊວນ ດ້ວຍອະສັງຂາຣິກະຈິດກໍມີ, ຖືກຄົນອື່ນຊັກຊວນ ຈຶ່ງເຮັດດ້ວຍສະສັງຂາຣິກະຈິດກໍມີ; ບາງຄັ້ງກໍເຮັດໂດຍຮູ້ທັງກຳແລະວິບາກວ່າ 'ເມື່ອເຮັດກຳຊື່ນີ້ ວິບາກເຊັ່ນນີ້ຈຶ່ງຈະມີ' ກໍມີ; ບາງຄັ້ງກໍເຮັດໂດຍຮູ້ພຽງແຕ່ຕົວການກະທຳ (ກຳ) ແຕ່ບໍ່ຮູ້ວິບາກວ່າ 'ວິບາກແຫ່ງກຳນີ້ເປັນແນວໃດ' ເໝືອນດັ່ງພວກເດັກນ້ອຍທີ່ເຮັດຕາມພໍ່ແມ່ ເມື່ອພໍ່ແມ່ໄຫວ້ພຣະເຈດີເປັນຕົ້ນ ກໍມີ. ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອສະແດງຂໍ້ຄວາມນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ດູກ່ອນອານົນ ບຸກຄົນຍ່ອມປຸງແຕ່ງກາຍະສັງຂານນັ້ນດ້ວຍຕົນເອງ...' (sāmaṃ vā taṃ, ānanda, kāyasaṅkhāraṃ abhisaṅkharotītiādi).

Imesu, ānanda, dhammesūti ye ime ‘‘sāmaṃ vā taṃ, ānanda, kāyasaṅkhāra’’ntiādīsu catūsu ṭhānesu vuttā chasattati dvesatā cetanādhammā, imesu dhammesu avijjā upanissayakoṭiyā anupatitā. Sabbepi hi te ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti ettheva saṅgahaṃ gacchanti. Idāni vivaṭṭaṃ dassento avijjāya tvevātiādimāha. So kāyo na hotīti yasmiṃ kāye sati kāyasañcetanāpaccayaṃ ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ uppajjati, so kāyo na hoti. Vācāmanesupi eseva nayo. Apica kāyoti cetanākāyo, vācāpi cetanāvācā, manopi kammamanoyeva. Dvārakāyo vā kāyo. Vācāmanesupi eseva nayo. Khīṇāsavo cetiyaṃ vandati, dhammaṃ bhaṇati, kammaṭṭhānaṃ manasi karoti, kathamassa kāyādayo na hontīti? Avipākattā. Khīṇāsavena hi kataṃ kammaṃ neva kusalaṃ hoti nākusalaṃ. Avipākaṃ hutvā kiriyāmatte tiṭṭhati, tenassa te kāyādayo na hontīti vuttaṃ.

ບົດວ່າ Imesu, ānanda, dhammesu ຄື ໃນທຳເຫຼົ່ານີ້ ເຈດຕະນາທຳ 276 ປະການ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກ່າວໄວ້ໃນ 4 ສະຖານະ ມີອາທິວ່າ 'ດູກ່ອນອານົນ ບຸກຄົນຍ່ອມປຸງແຕ່ງກາຍະສັງຂານນັ້ນດ້ວຍຕົນເອງ...' ໃນທຳເຫຼົ່ານີ້ ອະວິຊາຕົກຢູ່ໃນຖານະເປັນອຸປະນິດໄສປັດໄຈ. ເພາະວ່າ ເຈດຕະນາທຳທັງໝົດນັ້ນ ຍ່ອມສົງເຄາະເຂົ້າໃນບົດນີ້ເອງວ່າ 'ເພາະອະວິຊາເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີສັງຂານ' (avijjāpaccayā saṅkhārā). ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງວິວັດຕະ (ພຣະນິບພານ) ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ເພາະຄວາມດັບສະໜິດແຫ່ງອະວິຊານັ້ນແລ...' (avijjāya tveva). ບົດວ່າ So kāyo na hoti ຄື ເມື່ອກາຍໃດມີຢູ່ ສຸກແລະທຸກພາຍໃນຕົວອັນມີກາຍະສັນເຈດຕະນາເປັນປັດໄຈຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ກາຍນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີ (ແກ່ພຣະອໍຣະຫັນ). ໃນວາຈາ ແລະ ໃຈ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ ກາຍ ຄື ເຈດຕະນາກາຍ, ວາຈາ ກໍຄື ເຈດຕະນາວາຈา, ໃຈ ກໍຄື ກັມມະມະໂນ (ເຈດຕະນາມະໂນ). ຫຼືວ່າ ກາຍ ຄື ກາຍະທະວານ, ໃນວາຈາແລະໃຈ (ວະຈີທະວານ ແລະ ມະໂນທະວານ) ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ຖ້າມີຄຳຖາມວ່າ ພຣະຂີນາສົບ (ພຣະອໍຣະຫັນ) ຍັງໄຫວ້ພຣະເຈດີ, ສະແດງທຳ, ມະນະສິການກຳມັດຖານຢູ່, ເປັນຫຍັງກາຍເປັນຕົ້ນຂອງເພິ່ນຈຶ່ງບໍ່ມີ? ຕອບວ່າ ເພາະບໍ່ມີວິບາກ (ບໍ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດວິບາກ). ເພາະວ່າ ກຳທີ່ພຣະຂີນາສົບເຮັດແລ້ວ ບໍ່ເປັນທັງກຸສົນ ບໍ່ເປັນທັງອະກຸສົນ, ແຕ່ເປັນອະວິບາກ (ບໍ່ມີວິບາກ) ຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນພຽງກິຣິຍາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງກ່າວວ່າ ກາຍເປັນຕົ້ນຂອງເພິ່ນຍ່ອມບໍ່ມີ.

Khettaṃ taṃ na hotītiādīsupi viruhanaṭṭhena taṃ khettaṃ na hoti, patiṭṭhānaṭṭhena vatthu na hoti, paccayaṭṭhena āyatanaṃ na hoti, kāraṇaṭṭhena adhikaraṇaṃ na hoti. Sañcetanāmūlakañhi ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ [Pg.55] uppajjeyya, sā sañcetanā etesaṃ viruhanādīnaṃ atthānaṃ abhāvena tassa sukhadukkhassa neva khettaṃ, na vatthu na āyatanaṃ, na adhikaraṇaṃ hotīti. Imasmiṃ sutte vedanādīsu sukhadukkhameva kathitaṃ, tañca kho vipākamevāti. Pañcamaṃ.

ໃນບົດມີອາທິວ່າ Khettaṃ taṃ na hoti (ນັ້ນບໍ່ແມ່ນເນື້ອນາ) ກໍມີອະທິບາຍວ່າ: ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນທີ່ງອກງາມ ກຳນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນເນື້ອນາ (khetta), ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນທີ່ດິນ (vatthu), ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນອາຍະຕະນະ (āyatana), ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນເຫດ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນອະທິກະຣະນະ (adhikaraṇa). ເພາະວ່າ ສຸກແລະທຸກພາຍໃນຕົວອັນມີສັນເຈດຕະນາເປັນມູນເຫດ ພຶງເກີດຂຶ້ນ, ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມໝາຍແຫ່ງການງອກງາມເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ສັນເຈດຕະນານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນເນື້ອນາ, ບໍ່ແມ່ນທີ່ຕັ້ງ, ບໍ່ແມ່ນອາຍະຕະນະ, ບໍ່ແມ່ນອະທິກະຣະນະ ແຫ່ງສຸກແລະທຸກນັ້ນ. ໃນສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສະເພາະສຸກແລະທຸກອັນເປັນເວທະນາເປັນຕົ້ນ, ແລະສຸກແລະທຸກນັ້ນ ກໍເປັນວິບາກແທ້ໆ. ຈົບສູດທີ 5.

Chaṭṭhaṃ upavāṇasuttaṃ uttānameva. Ettha pana vaṭṭadukkhameva kathitanti. Chaṭṭhaṃ.

ສູດທີ 6 ຄື ອຸປະວານະສູດ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ແຕ່ໃນສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສະເພາະວັດຕະທຸກ (ທຸກໃນວັດຕະສົງສານ) ເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີ 6.

7. Paccayasuttavaṇṇanā

໗. ພັນລະນາປັດຈະຍະສູດ

27-28. Sattame paṭipāṭiyā vuttesu pariyosānapadaṃ gahetvā katamañca, bhikkhave, jarāmaraṇantiādi vuttaṃ. Evaṃ paccayaṃ pajānātīti evaṃ dukkhasaccavasena paccayaṃ jānāti. Paccayasamudayādayopi samudayasaccādīnaṃyeva vasena veditabbā. Diṭṭhisampannoti maggadiṭṭhiyā sampanno. Dassanasampannoti tasseva vevacanaṃ. Āgato imaṃ saddhammanti maggasaddhammaṃ āgato. Passatīti maggasaddhammameva passati. Sekkhena ñāṇenāti maggañāṇeneva. Sekkhāya vijjāyāti maggavijjāya eva. Dhammasotaṃ samāpannoti maggasaṅkhātameva dhammasotaṃ samāpanno. Ariyoti puthujjanabhūmiṃ atikkanto. Nibbedhikapaññoti nibbedhikapaññāya samannāgato. Amatadvāraṃ āhacca tiṭṭhatīti amataṃ nāma nibbānaṃ, tassa dvāraṃ ariyamaggaṃ āhacca tiṭṭhatīti. Aṭṭhamaṃ uttānameva. Sattamaaṭṭhamāni.

໒໗-໒໘. ໃນສູດທີ 7 ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຖືເອົາບົດສຸດທ້າຍໃນບັນດາທຳທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ຕາມລຳດັບ ແລ້ວກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍຊະລາມໍລະນະເປັນແນວໃດ...' ບົດວ່າ Evaṃ paccayaṃ pajānāti ຄື ຍ່ອມຮູ້ປັດໄຈໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຸກຂະສັດຈະຢ່າງນີ້. ເຖິງແມ່ນປັດຈະຍະສະມຸໄທ (ເຫດເກີດແຫ່ງປັດໄຈ) ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະມຸທະຍະສັດຈະເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ Diṭṭhisampanno ຄື ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍມັກຄະທິດຖິ. ບົດວ່າ Dassanasampanno ເປັນຄຳໄວພົດຂອງບົດ Diṭṭhisampanno ນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ Āgato imaṃ saddhammaṃ ຄື ຜູ້ເຂົ້າເຖິງມັກຄະສັດທຳ. ບົດວ່າ Passati ຄື ຍ່ອມເຫັນມັກຄະສັດທຳນັ້ນເອງ (ດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະຍານ). ບົດວ່າ Sekkhena ñāṇena ຄື ດ້ວຍມັກຄະຍານນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ Sekkhāya vijjāya ຄື ດ້ວຍມັກຄະວິຊານັ້ນເອງ. ບົດວ່າ Dhammasotaṃ samāpanno ຄື ຜູ້ເຂົ້າເຖິງກະແສທຳອັນໄດ້ແກ່ມັກນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ Ariyo ຄື ຜູ້ກ້າວລ່ວງພູມແຫ່ງປຸຖຸຊົນແລ້ວ. ບົດວ່າ Nibbedhikapañño ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍປັນຍາເຄື່ອງເຈາະແທງກິເລດ. ບົດວ່າ Amatadvāraṃ āhacca tiṭṭhati ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະນິບພານ ຊື່ວ່າ ອະມະຕະ, ຜู້ນັ້ນຢືນຈົດປະຕູແຫ່ງອະມະຕະມະຫານະຄອນນັ້ນ ຄື ອະລິຍະມັກ. ສູດທີ 8 ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ຈົບສູດທີ 7 ແລະ ທີ 8.

9. Samaṇabrāhmaṇasuttavaṇṇanā

໙. ພັນລະນາສະມະນະພຣາມະນະສູດ

29-30. Navamaṃ akkharabhāṇakānaṃ bhikkhūnaṃ ajjhāsayena vuttaṃ. Te hi parīti upasaggaṃ pakkhipitvā vuccamāne paṭivijjhituṃ sakkonti. Navamaṃ.

໒໙-໓໐. ສູດທີ 9 ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງດ້ວຍອັດທະຍາໄສຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນອັກຂະຣະວິທີ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອພຣະອົງຊົງໃສ່ອຸປະສັກ ຄື Pari ເਖົ້າໄປແລ້ວສະແດງ ກໍຍ່ອມສາມາດແທງຕະຫຼອດໄດ້. ຈົບສູດທີ 9.

Dasame sabbaṃ uttānameva. Imesu dvīsu suttesu catusaccapaṭivedhova kathito. Dasamaṃ.

ໃນສູດທີ 10 ເນື້ອຄວາມທັງໝົດຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ໃນສູດທັງສອງນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສະເພາະການແທງຕະຫຼອດອະລິຍະສັດ 4 ເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີ 10.

Dasabalavaggo tatiyo.

ຈົບທະສະພະລະວັກ ທີ 3.

4. Kaḷārakhattiyavaggo

໔. ກະຣາຣະຂັດຕິຍະວັກ

1. Bhūtasuttavaṇṇanā

໑. ພັນລະນາພູຕະສູດ

31. Kaḷārakhattiyavaggassa [Pg.56] paṭhame ajitapañheti ajitamāṇavena pucchitapañhe. Saṅkhātadhammāseti saṅkhātadhammā vuccanti ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā. Sekkhāti satta sekkhā. Puthūti teyeva satta jane sandhāya puthūti vuttaṃ. Idhāti imasmiṃ sāsane. Nipakoti nepakkaṃ vuccati paññā, tāya samannāgatattā nipako, tvaṃ paṇḍito pabrūhīti yācati. Iriyanti vuttiṃ ācāraṃ gocaraṃ vihāraṃ paṭipattiṃ. Mārisāti bhagavantaṃ ālapati. Sekkhānañca saṅkhātadhammānañca khīṇāsavānañca paṭipattiṃ mayā pucchito paṇḍita, mārisa, mayhaṃ kathehīti ayamettha saṅkhepattho.

໓໑. ໃນສູດທີ 1 ແຫ່ງກະຣາຣະຂັດຕິຍະວັກ ບົດວ່າ Ajitapañhe ຄື ໃນບັນຫາທີ່ອະຊິຕະມານົບທູນຖາມແລ້ວ. ບົດວ່າ Saṅkhātadhammāse ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີທຳອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວ (ñātadhammā), ຜູ້ມີທຳອັນໃຄ່ຄວນແລ້ວ (tulitadhammā), ຜູ້ມີທຳອັນຂ້າມພົ້ນແລ້ວ (tīritadhammā). ບົດວ່າ Sekkhā ໄດ້ແກ່ ພຣະເສຂະບຸກຄົນ 7 ຈຳພວກ. ບົດວ່າ Puthū ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກ່າວໝາຍເຖິງພຣະເສຂະບຸກຄົນ 7 ຈຳພວກນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ Idha ຄື ໃນພຣະສາສະໜານີ້. ບົດວ່າ Nipako ມີອະທິບາຍວ່າ: ປັນຍາ ຊື່ວ່າ ເນປັກກະ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ນິປະກະ ເພາະປະກອບດ້ວຍປັນຍານັ້ນ. ອະຊິຕະມານົບທູນຂໍວ່າ 'ຂໍພຣະອົງຜູ້ເປັນບັນດິດ ຈົ່ງຕັດບອກແກ່ຂ້ານ້ອຍເຖີດ' (tvaṃ paṇḍito pabrūhi). ບົດວ່າ Iriyaṃ ຄື ຄວາມເປັນໄປ (vutti), ຄວາມປະພຶດ (ācāra), ອາຣົມທີ່ທ່ຽວໄປ (gocara), ວິຫານທຳ (vihāra), การປະຕິບັດ (paṭipatti). ບົດວ່າ Mārisa ເປັນຄຳທີ່ອະຊິຕະມານົບຮ້ອງຮຽກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນຄາຖາ (Ye ca saṅkhātadhammāse...) ນີ້ມີວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນບັນດິດ ຜູ້ບໍ່ມີທຸກ ຂ້ານ້ອຍຂໍທູນຖາມແລ້ວ ຂໍພຣະອົງຈົ່ງຕັດບອກການປະຕິບັດຂອງພຣະເສຂະບຸກຄົນທັງຫຼາຍ, ຂອງພຣະຂີນາສົບທັງຫຼາຍ ແລະ ຂອງຜູ້ມີທຳອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວທັງຫຼາຍ ແກ່ຂ້ານ້ອຍເຖີດ'.

Tuṇhī ahosīti kasmā yāva tatiyaṃ puṭṭho tuṇhī ahosi? Kiṃ pañhe kaṅkhati, udāhu ajjhāsayeti? Ajjhāsaye kaṅkhati, no pañhe. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘satthā maṃ sekkhāsekkhānaṃ āgamanīyapaṭipadaṃ kathāpetukāmo; sā ca khandhavasena dhātuvasena āyatanavasena paccayākāravasenāti bahūhi kāraṇehi sakkā kathetuṃ. Kathaṃ kathento nu kho satthu ajjhāsayaṃ gahetvā kathetuṃ sakkhissāmī’’ti? Atha satthā cintesi – ‘‘ṭhapetvā maṃ añño pattaṃ ādāya caranto sāvako nāma paññāya sāriputtasamo natthi. Ayampi mayā pañhaṃ puṭṭho yāva tatiyaṃ tuṇhī eva. Pañhe nu kho kaṅkhati, udāhu ajjhāsaye’’ti. Atha ‘‘ajjhāsaye’’ti ñatvā pañhakathanatthāya nayaṃ dadamāno bhūtamidanti, sāriputta, passasīti āha.

ບົດວ່າ Tuṇhī ahosi ມີຄຳຖາມວ່າ: ເພາະເຫດໃດ ພຣະສາຣີບຸດ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຖາມເຖິງ 3 ເທື່ອ ຈຶ່ງມິດຢູ່? ທ່ານສົງໄສໃນບັນຫາ ຫຼືວ່າ ສົງໄສໃນພຣະອັດທະຍາໄສ? ຕອບວ່າ ທ່ານສົງໄສໃນພຣະອັດທະຍາໄສ ບໍ່ແມ່ນສົງໄສໃນບັນຫາ. ໄດ້ຍິນວ່າ ທ່ານມີຄວາມຄິດດັ່ງນີ້: 'ພຣະສາດສະດາຊົງປະສົງຈະໃຫ້ເຮົາສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດອັນເປັນທາງມາແຫ່ງພຣະເສຂະບຸກຄົນ ແລະ ພຣະອະເສຂະບຸກຄົນ, ແລະ ຂໍ້ປະຕິບັດນັ້ນ ກໍສາມາດສະແດງໄດ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂັນ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທາດ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາຍະຕະນະ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈະຍາການ (ປະຕິຈຈະສະມຸບປາດ) ຄື ສະແດງໄດ້ໂດຍເຫດຜົນຫຼາຍປະການ. ເຮົາຈະສະແດງແນວໃດ ຈຶ່ງຈະສາມາດສະແດງໃຫ້ກົງກັບພຣະອັດທະຍາໄສຂອງພຣະສາດສະດາໄດ້ນໍ?'. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຊົງດຳຣິວ່າ: 'ຍົກເວັ້ນເຮົາເສຍ ສາວົກຄົນອື່ນຜູ້ທ່ຽວບິນທະບາດຢູ່ ທີ່ມີປັນຍາສະເໝີດ້ວຍສາຣີບຸດ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ເຖິງສາຣີບຸດນີ້ ເມື່ອເຮົາຖາມບັນຫາ ກໍມິດຢູ່ເຖິງ 3 ເທື່ອ. ທ່ານສົງໄສໃນບັນຫາ ຫຼືວ່າ ສົງໄສໃນອັດທະຍາໄສຂອງເຮົານໍ?'. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຊາບວ່າ 'ທ່ານສົງໄສໃນພຣະອັດທະຍາໄສ' ເພື່ອຈະປະທານແນວທາງໃນການຕອບບັນຫາ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດວ່າ 'ດູກ່ອນສາຣີບຸດ ທ່ານເຫັນວ່າ ສິ່ງນີ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ (bhūtamidaṃ) ບໍ່?'.

Tattha bhūtanti jātaṃ nibbattaṃ, khandhapañcakassetaṃ nāmaṃ. Iti satthā ‘‘pañcakkhandhavasena, sāriputta, imaṃ pañhaṃ kathehī’’ti therassa nayaṃ deti. Sahanayadānena pana therassa tīre ṭhitapurisassa vivaṭo ekaṅgaṇo mahāsamuddo viya nayasatena nayasahassena pañhabyākaraṇaṃ upaṭṭhāsi. Atha naṃ byākaronto bhūtamidanti, bhantetiādimāha. Tattha bhūtamidanti idaṃ nibbattaṃ khandhapañcakaṃ. Sammappaññāya passatīti saha vipassanāya maggapaññāya sammā passati. Paṭipanno hotīti sīlato paṭṭhāya yāva arahattamaggā nibbidādīnaṃ [Pg.57] atthāya paṭipanno hoti. Tadāhārasambhavanti idaṃ kasmā ārabhi? Etaṃ khandhapañcakaṃ āhāraṃ paṭicca ṭhitaṃ, tasmā taṃ āhārasambhavaṃ nāma katvā dassetuṃ idaṃ ārabhi. Iti imināpi pariyāyena sekkhapaṭipadā kathitā hoti. Tadāhāranirodhāti tesaṃ āhārānaṃ nirodhena. Idaṃ kasmā ārabhi? Tañhi khandhapañcakaṃ āhāranirodhā nirujjhati, tasmā taṃ āhāranirodhasambhavaṃ nāma katvā dassetuṃ idaṃ ārabhi. Iti imināpi pariyāyena sekkhasseva paṭipadā kathitā. Nibbidāti ādīni sabbāni kāraṇavacanānīti veditabbāni. Anupādā vimuttoti catūhi upādānehi kañci dhammaṃ agahetvā vimutto. Sādhu sādhūti iminā therassa byākaraṇaṃ sampahaṃsetvā sayampi tatheva byākaronto puna ‘‘bhūtamida’’ntiādimāhāti. Paṭhamaṃ.

ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ Bhūtaṃ ຄື ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ສິ່ງທີ່ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ນີ້ເປັນຊື່ຂອງປັນຈະຂັນ (ຂັນ 5). ພຣະສາດສະດາຊົງປະທານແນວທາງແກ່ພຣະເຖລະຢ່າງນີ້ວ່າ 'ດູກ່ອນສາຣີບຸດ ທ່ານຈົ່ງແກ້ບັນຫານີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັນຈະຂັນເຖີດ'. ພ້ອມກັບການປະທານແນວທາງນັ້ນເອງ ການແກ້ບັນຫາດ້ວຍນັຍເປັນຮ້ອຍເປັນພັນ ກໍປາກົດແກ່ພຣະເຖລະ ປຽບເໝືອນມະຫາສະໝຸດອັນກວ້າງໃຫຍ່ໄພສານ ປາກົດແກ່ບຸຣຸດຜູ້ຢືນຢູ່ແຄມຝັ່ງ. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະເຖລະເມື່ອຈະແກ້ບັນຫານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ສິ່ງນີ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ...' ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ Bhūtamidaṃ ຄື ປັນຈະຂັນອັນບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວນີ້. ບົດວ່າ Sammappaññāya passati ຄື ຍ່ອມເຫັນດ້ວຍດີ ດ້ວຍມັກຄະປັນຍາອັນເປັນໄປພ້ອມກັບວິປັດສະນາ. ບົດວ່າ Paṭipanno hoti ຄື ເປັນຜູ້ປະຕິບັດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ (ນິບພިທາ) ເປັນຕົ້ນ ຕັ້ງແຕ່ສີລໄປຈົນເຖິງອໍຣະຫັດຕະມັກ. ບົດວ່າ Tadāhārasambhavaṃ ພຣະອົງຊົງປາຣົບເພາະເຫດໃດ? ເພາະປັນຈະຂັນນີ້ ຕັ້ງຢູ່ໄດ້ເພາະອາໄສອາຫານ, ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອຈະສະແດງປັນຈະຂັນນັ້ນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ຊື່ວ່າ ເກີດມາຈາກອາຫານ ຈຶ່ງຊົງປາຣົບບົດນີ້. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພຣະເສຂະບຸກຄົນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພຣະອົງຊົງສະແດງແລ້ວໂດຍປະຣິຍາຍນີ້. ບົດວ່າ Tadāhāranirodhā ຄື ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງອາຫານເຫຼົ່ານັ້ນ. ພຣະອົງຊົງປາຣົບບົດນີ້ເພາະເຫດໃດ? ເພາະປັນຈະຂັນນັ້ນ ຍ່ອມດັບໄປເພາະຄວາມດັບແຫ່ງອາຫານ, ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອຈະສະແດງປັນຈະຂັນນັ້ນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ຊື່ວ່າ ດັບໄປເພາະຄວາມດັບແຫ່ງອາຫານ ຈຶ່ງຊົງປາຣົບບົດນີ້. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພຣະເສຂະບຸກຄົນນັ້ນເອງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພຣະອົງຊົງສະແດງແລ້ວໂດຍປະຣິຍາຍນີ້. ບົດມີອາທິວ່າ Nibbidā ທັງໝົດ ພຶງຊາບວ່າເປັນຄຳສະແດງເຫດຜົນ. ບົດວ່າ Anupādā vimutto ຄື ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ ເພາະບໍ່ຖືໝັ້ນທຳໃດໆ ດ້ວຍອຸປາດານ 4. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປະທານສາທຸການແກ່ການແກ້ບັນຫາຂອງພຣະເຖລະດ້ວຍຄຳວ່າ 'ສາທຸ ສາທຸ' ແລ້ວ ເມື່ອຈະຊົງແກ້ບັນຫານັ້ນດ້ວຍພຣະອົງເອງຕາມນັຍນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳມີອາທິວ່າ 'ສິ່ງນີ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ...' ອີກເທື່ອໜຶ່ງ. ຈົບສູດທີ 1.

2. Kaḷārasuttavaṇṇanā

໒. ພັນລະນາກະຣາຣະສູດ

32. Dutiye kaḷārakhattiyoti tassa therassa nāmaṃ. Dantā panassa kaḷārā visamasaṇṭhānā, tasmā ‘‘kaḷāro’’ti vuccati. Hīnāyāvattoti hīnassa gihibhāvassa atthāya nivatto. Assāsamalatthāti assāsaṃ avassayaṃ patiṭṭhaṃ na hi nūna alattha, tayo magge tīṇi ca phalāni nūna nālatthāti dīpeti. Yadi hi tāni labheyya, na sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvatteyyāti ayaṃ therassa adhippāyo. Na khvāhaṃ, āvusoti ahaṃ kho, āvuso, ‘‘assāsaṃ patto, na patto’’ti na kaṅkhāmi. Therassa hi sāvakapāramīñāṇaṃ avassayo, tasmā so na kaṅkhati. Āyatiṃ panāvusoti iminā ‘‘āyatiṃ paṭisandhi tumhākaṃ ugghāṭitā, na ugghāṭitā’’ti arahattappattiṃ pucchati. Na khvāhaṃ, āvuso, vicikicchāmīti iminā thero tattha vicikicchābhāvaṃ dīpeti.

໓໒. ໃນສູດທີ 2 ບົດວ່າ Kaḷārakhattiyo ເປັນຊື່ຂອງພຣະເຖລະອົງນັ້ນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ແຂ້ວຂອງພຣະເຖລະອົງນັ້ນ ຍື່ນອອກມາບໍ່ສະເໝີກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກະຣາຣะ (Kaḷāra). ບົດວ່າ Hīnāyāvatto ຄື ຜູ້ວຽນມາເພື່ອຄວາມເປັນຄົນຕ່ຳຊ້າ ຄື ຄວາມເປັນຄະລຶຫັດ. ບົດວ່າ Assāsamalattha ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະເຖລະ (ກະຣາຣະຂັດຕິຍະ) ສະແດງວ່າ 'ທ່ານ (ພຣະສາຣີບຸດ) ຄົງຈະບໍ່ໄດ້ຄວາມເບົາໃຈ (assāsa), ທີ່ເພິ່ງ (avassaya), ທີ່ຕັ້ງ (patiṭṭha) ເປັນແນ່ແທ້, ຄົງຈະບໍ່ໄດ້ມັກ 3 ແລະ ຜົນ 3 ເປັນແນ່ແທ້'. ເພາະວ່າ ຖ້າຫາກທ່ານໄດ້ມັກແລະຜົນເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ກໍຄົງຈະບໍ່ລົດລະສິກຂາ ແລ້ວວຽນມາເພື່ອຄວາມເປັນຄົນຕ່ຳຊ້າ. ນີ້ເປັນຄວາມປະສົງຂອງພຣະເຖລະ (ກະຣາຣະຂັດຕິຍະ). ບົດວ່າ Na khvāhaṃ, āvuso ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ອາວຸໂສ ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ສົງໄສເລີຍວ່າ ເຮົາບັນລຸຄວາມເບົາໃຈແລ້ວ ຫຼື ຍັງບໍ່ທັນບັນລຸ'. ເພາະວ່າ ສາວົກປາຣະມີຍານ ເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງພຣະເຖລະ (ພຣະສາຣີບຸດ) ແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງບໍ່ສົງໄສ. ບົດວ່າ Āyatiṃ panāvuso ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະເຖລະ (ກະຣາຣະຂັດຕິຍະ) ຖາມເຖິງການບັນລຸອໍຣະຫັດຕະຜົນວ່າ 'ອາວຸໂສ ປະຕິສົນທິໃນອະນາຄົດຂອງທ່ານ ຖືກຖອນ (ທຳລາຍ) ແລ້ວ ຫຼື ຍັງບໍ່ທັນຖືກຖອນ?'. ບົດວ່າ Na khvāhaṃ, āvuso, vicikicchāmi ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະເຖລະ (ພຣະສາຣີບຸດ) ສະແດງຄວາມບໍ່ມີຄວາມສົງໄສໃນອໍຣະຫັດຕະຜົນນັ້ນ.

Yena bhagavā tenupasaṅkamīti ‘‘imaṃ sutakāraṇaṃ bhagavato ārocessāmī’’ti upasaṅkami. Aññā byākatāti arahattaṃ byākataṃ. Khīṇā jātīti na therena evaṃ byākatā, ayaṃ pana thero tuṭṭho pasanno evaṃ padabyañjanāni āropetvā āha. Aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesīti taṃ sutvā satthā cintesi – ‘‘sāriputto dhīro gambhīro. Na so kenaci kāraṇena evaṃ byākarissati. Saṃkhittena pana pañho byākato [Pg.58] bhavissati. Pakkosāpetvā naṃ pañhaṃ byākarāpessāmī’’ti aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesi.

ຄຳວ່າ Yena bhagavā tenupasaṅkamīti (ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເຖິງທີ່ປະທັບ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເຂົ້າໄປເຝົ້າດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈວ່າ «ເຮົາຈັກກາບທູນເນື້ອຄວາມທີ່ໄດ້ຍິນມາຈາກພຣະສາຣີບຸດນີ້ ແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພากເຈົ້າ». ຄຳວ່າ Aññā byākatāti (ພະຍາກອນພຣະອໍຣະຫັດ) ໝາຍເຖິງ ປະກາດອໍຣະຫັດຕະຜົນ. ຄຳວ່າ Khīṇā jātīti (ຊາດສິ້ນແລ້ວ) ໝາຍຄວາມວ່າ ພຣະເຖຣະບໍ່ໄດ້ພະຍາກອນໄວ້ຢ່າງນັ້ນໂດຍກົງ, ແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ (ພຣະກະລາຣະຂັດຕິຍະ) ມີຄວາມຍິນດີ ເຫລື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ນຳເອົາຖ້ອຍຄຳແລະພະຍັນຊະນະມາຮຽບຮຽງກາບທູນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesīti (ຕັດຮຽກພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ) ໝາຍຄວາມວ່າ ພຣະສາດສະດາໄດ້ສົດັບຄຳນັ້ນແລ້ວ ຊົງດຳຣิວ່າ «ພຣະສາຣີບຸດເປັນຜູ້ມີປັນຍາສະຫລາດ ເປັນຜູ້ມີປັນຍາເລິກເຊິ່ງ. ທ່ານຈະບໍ່ພະຍາກອນຢ່າງນີ້ໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນ. ແຕ່ບັນຫາທີ່ທ່ານພະຍາກອນນັ້ນຄົງຈະເປັນໄປໂດຍຫຍໍ້. ເຮົາຄວນໃຫ້ຮຽກທ່ານມາ ແລ້ວໃຫ້ທ່ານແກ້ບັນຫານີ້» ຈຶ່ງຊົງຮຽກພິກຂຸຮູບໜຶ່ງມາ.

Sace taṃ sāriputtāti idaṃ bhagavā ‘‘na esa attano dhammatāya aññaṃ byākarissati, pañhametaṃ pucchissāmi, taṃ kathentova aññaṃ byākarissatī’’ti aññaṃ byākarāpetuṃ evaṃ pucchi. Yaṃnidānāvuso, jātīti, āvuso, ayaṃ jāti nāma yaṃpaccayā, tassa paccayassa khayā khīṇasmiṃ jātiyā paccaye jātisaṅkhātaṃ phalaṃ khīṇanti viditaṃ. Idhāpi ca thero pañhe akaṅkhitvā ajjhāsaye kaṅkhati. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘aññā nāma taṇhā khīṇā, upādānaṃ khīṇaṃ, bhavo khīṇo, paccayo khīṇo, kilesā khīṇātiādīhi bahūhi kāraṇehi sakkā byākātuṃ, kathaṃ kathento pana satthu ajjhāsayaṃ gahetuṃ sakkhissāmī’’ti.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງດຳຣິວ່າ «ພຣະສາຣີບຸດນີ້ ຈະບໍ່ພະຍາກອນອໍຣະຫັດຕະຜົນໂດຍທຳມະດາຂອງຕົນເອງ, ເຮົາຈັກຖາມບັນຫານີ້, ເມື່ອທ່ານແກ້ບັນຫານັ້ນ ກໍຈັກເປັນອັນພະຍາກອນອໍຣະຫັດຕະຜົນໄປໃນຕົວ» ຈຶ່ງຊົງຖາມຢ່າງນີ້ ເພື່ອໃຫ້ພະຍາກອນອໍຣະຫັດຕະຜົນ ໃນຄຳວ່າ Sace taṃ sāriputtāti ນີ້. ຄຳວ່າ Yaṃnidānāvuso, jātīti (ອາວຸໂສ ຊາດນີ້ມີຫຍັງເປັນເຫດ) ໝາຍຄວາມວ່າ ອາວຸໂສ ຊາດນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະປັດໄຈໃດ, ເມື່ອປັດໄຈນັ້ນສິ້ນໄປ, ເມື່ອປັດໄຈຂອງຊາດສິ້ນໄປແລ້ວ, ຜົນຄືຊາດກໍຊື່ວ່າສິ້ນໄປ ດັ່ງນີ້ ນີ້ເປັນອັນຮູ້ແລ້ວ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຣະເຖຣະບໍ່ມີຄວາມສົງໄສໃນບັນຫາ ແຕ່ສົງໄສໃນພຣະອັດທະຍາໄສ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະເຖຣະມີຄວາມດຳຣິຢ່າງນີ້ວ່າ «ອໍຣະຫັດຕະຜົນນີ້ ສາມາດພະຍາກອນໄດ້ດ້ວຍເຫດຫລາຍປະການ ເປັນຕົ້ນວ່າ ຕັນຫາສິ້ນແລ້ວ, ອຸປາດານສິ້ນແລ້ວ, ພົບສິ້ນແລ້ວ, ປັດໄຈສິ້ນແລ້ວ, ກິເລດທັງຫລາຍສິ້ນແລ້ວ, ແຕ່ເມື່ອເຮົາຈະກາບທູນ ຈະກາບທູນຢ່າງໃດ ຈຶ່ງຈັກຖືເອົາພຣະອັດທະຍາໄສຂອງພຣະສາດສະດາໄດ້?».

Kiñcāpi evaṃ ajjhāsaye kaṅkhati, pañhaṃ pana aṭṭhapetvāva paccayākāravasena byākāsi. Satthāpi paccayākāravaseneva byākarāpetukāmo, tasmā esa byākarontova ajjhāsayaṃ gaṇhi. Tāvadeva ‘‘gahito me satthu ajjhāsayo’’ti aññāsi. Athassa nayasatena nayasahassena pañhabyākaraṇaṃ upaṭṭhāsi. Yasmā pana bhagavā uttari pañhaṃ pucchati, tasmā tena taṃ byākaraṇaṃ anumoditanti veditabbaṃ.

ເຖິງວ່າຈະສົງໄສໃນພຣະອັດທະຍາໄສຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ພຣະເຖຣະກໍບໍ່ໄດ້ລະຖິ້ມບັນຫາ ໄດ້ພະຍາກອນໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈະຍາການ (ປະຕິດຈະສະມຸບບາດ). ພຣະສາດສະດາກໍຊົງມີພຣະປະສົງຈະໃຫ້ພະຍາກອນໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈະຍາການນັ້ນເອງ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະເຖຣະເມື່ອພະຍາກອນຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າຖືເອົາພຣະອັດທະຍາໄສໄດ້. ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ພຣະເຖຣະກໍຮູ້ວ່າ «ເຮົາຖືເອົາພຣະອັດທະຍາໄສຂອງພຣະສາດສະດາໄດ້ແລ້ວ». ລຳດັບນັ້ນ ການແກ້ບັນຫາໂດຍນັຍເປັນຮ້ອຍເປັນພັນກໍປາກົດແກ່ພຣະເຖຣະ. ແຕ່ເພາະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຖາມບັນຫາໃຫ້ຍິ່ງຂຶ້ນໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ພຣະອົງຊົງອະນຸໂມທະການພະຍາກອນນັ້ນຂອງພຣະເຖຣະແລ້ວ.

Kathaṃ jānato pana teti idaṃ kasmā ārabhi? Savisaye sīhanādaṃ nadāpetuṃ. Thero kira sūkaranikhātaleṇadvāre dīghanakhaparibbājakassa vedanāpariggahasutte kathiyamāne tālavaṇṭaṃ gahetvā satthāraṃ bījayamāno ṭhito tisso vedanā pariggahetvā sāvakapāramīñāṇaṃ adhigato, ayamassa savisayo. Imasmiṃ savisaye ṭhito sīhanādaṃ nadissatīti naṃ sandhāya satthā idaṃ pañhaṃ pucchi. Aniccāti hutvā abhāvaṭṭhena aniccā. Yadaniccaṃ taṃ dukkhanti ettha kiñcāpi sukhā vedanā ṭhitisukhā vipariṇāmadukkhā, dukkhā vedanā ṭhitidukkhā vipariṇāmasukhā, adukkhamasukhā ñāṇasukhā aññāṇadukkhā, vipariṇāmakoṭiyā pana sabbāva dukkhā nāma jātā. Viditanti yasmā evaṃ vedanāttayaṃ dukkhanti viditaṃ, tasmā yā tattha taṇhā, sā na upaṭṭhāsīti dasseti.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປາຣົບຄຳຖາມວ່າ Kathaṃ jānato pana te (ກໍເມື່ອທ່ານຮູ້ຢ່າງໃດ...) ນີ້ເພາະເຫດໃດ? ເພື່ອໃຫ້ພຣະເຖຣະບັນລືສີຫະນາດໃນວິໄສຂອງຕົນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ເມື່ອພຣະສາດສະດາຊົງສະແດງເວທະນາປະຣິກຄະຫະສູດ ແກ່ທີຄະນະຂະປະຣິພາຊົກ ທີ່ປະຕູຖ້ຳສູກະຣະຂາຕາ, ພຣະເຖຣະຢືນຖືພັດວີຖວາຍພຣະສາດສະດາຢູ່ ໄດ້ກຳນົດເວທະນາ 3 ແລ້ວ ບັນລຸສາວົກບາຣະມີຍານ, ນີ້ຄືວິໄສຂອງພຣະເຖຣະນັ້ນ. ພຣະສາດສະດາຊົງໝາຍເຖິງພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຊົງດຳຣິວ່າ «ພຣະເຖຣະນີ້ຢືນຢູ່ໃນວິໄສຂອງຕົນແລ້ວ ຈັກບັນລືສີຫະນາດ» ຈຶ່ງຊົງຖາມບັນຫານີ້. ຄຳວ່າ Aniccā (ບໍ່ທ່ຽງ) ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ທ່ຽງ ເພາະມີແລ້ວກໍກັບບໍ່ມີ (ເກີດຂຶ້ນແລ້ວດັບໄປ). ໃນຄຳວ່າ Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ (ສິ່ງໃດບໍ່ທ່ຽງ ສິ່ງນັ້ນເປັນທຸກ) ນີ້ ເຖິງວ່າສຸຂະເວທະນາຈະເປັນສຸກໃນຂະນະຕັ້ງຢູ່ ແຕ່ເປັນທຸກເພາະຄວາມແປປວນ, ທຸກຂະເວທະນາເປັນທຸກໃນຂະນະຕັ້ງຢູ່ ແຕ່ເປັນສຸກເພາະຄວາມແປປວນ, ອະທຸກຂະມະສຸຂະເວທະນາເປັນສຸກເພາະຄວາມຮູ້ ແຕ່ເປັນທຸກເພາະຄວາມບໍ່ຮູ້ ກໍຕາມ, ແຕ່ໂດຍສ່ວນສຸດແຫ່ງຄວາມແປປວນແລ້ວ ເວທະນາທັງໝົດກໍຊື່ວ່າເປັນທຸກທັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ Viditaṃ (ຮູ້ແລ້ວ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະຮູ້ວ່າເວທະນາທັງ 3 ເປັນທຸກຢ່າງນີ້, ເພາະສະນັ້ນ ຕັນຫາໃດທີ່ມີຢູ່ໃນເວທະນາທັງ 3 ນັ້ນ ຕັນຫານັ້ນຈຶ່ງບໍ່ຕັ້ງຢູ່ ດັ່ງນີ້ ນີ້ຊົງສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້.

Sādhu [Pg.59] sādhūti therassa vedanāparicchedajānane sampahaṃsanaṃ. Thero hi vedanā ekāti vā dve tisso catassoti vā avuttepi vuttanayena tāsaṃ tissoti paricchedaṃ aññāsi, tena taṃ bhagavā sampahaṃsanto evamāha. Dukkhasminti idaṃ bhagavā iminā adhippāyena āha – ‘‘sāriputta, yaṃ tayā ‘iminā kāraṇena vedanāsu taṇhā na upaṭṭhāsī’ti byākataṃ, taṃ subyākataṃ. ‘Tisso vedanā’ti vibhajantena pana te atippapañco kato, taṃ ‘dukkhasmi’nti byākarontenapi hi te subyākatameva bhaveyya. Yaṃkiñci vedayitaṃ, taṃ dukkhanti ñātamattepi hi vedanāsu taṇhā na tiṭṭhati’’.

ຄຳວ່າ Sādhu sādhūti (ດີລະ ດີລະ) ເປັນຄຳຊົງຊົມເຊີຍແກ່ພຣະເຖຣະ ໃນການຮູ້ກຳນົດເວທະນາ. ເພາະວ່າ ພຣະເຖຣະ ເຖິງວ່າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈະບໍ່ໄດ້ຕັດວ່າ ເວທະນາມີ 1 ຫລື 2 ຫລື 3 ຫລື 4 ກໍຕາມ, ແຕ່ກໍຮູ້ກຳນົດເວທະນາeຫລົ່ານັ້ນວ່າ ມີ 3 ໂດຍນັຍທີ່ຊົງສະແດງໄວ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເມື່ອຊົງຊົມເຊີຍທ່ານ ຈຶ່ງຕັດຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Dukkhasminti (ໃນທຸກ) ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດດ້ວຍພຣະປະສົງຢ່າງນີ້ວ່າ «ສາຣີບຸດ, ຄຳໃດທີ່ທ່ານພະຍາກອນວ່າ 'ເພາະເຫດນີ້ ຕັນຫາໃນເວທະນາທັງຫລາຍຈຶ່ງບໍ່ຕັ້ງຢູ່' ຄຳນັ້ນເປັນຄຳທີ່ພະຍາກອນດີແລ້ວ. ແຕ່ເມື່ອທ່ານຈຳແນກວ່າ 'ເວທະນາ 3' ທ່ານເຮັດໃຫ້ພິສະດານເກີນໄປ, ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນທ່ານຈັກພະຍາກອນວ່າ 'ໃນທຸກ' ເທົ່ານັ້ນ ກໍຄົງເປັນຄຳທີ່ພະຍາກອນດີແລ້ວຄືກັນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອຮູ້ພຽງແຕ່ວ່າ 'ການສະເຫວີຍອາຣົມຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທັງໝົດນັ້ນເປັນທຸກ' ຕັນຫາກໍຍ່ອມບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນເວທະນາທັງຫລາຍ».

Kathaṃ vimokkhāti katarā vimokkhā, katarena vimokkhena tayā aññā byākatāti attho? Ajjhattaṃ vimokkhāti ajjhattavimokkhena, ajjhattasaṅkhāre pariggahetvā pattaarahattenāti attho. Tattha catukkaṃ veditabbaṃ – ajjhattaṃ abhiniveso ajjhattaṃ vuṭṭhānaṃ, ajjhattaṃ abhiniveso bahiddhā vuṭṭhānaṃ, bahiddhā abhiniveso bahiddhā vuṭṭhānaṃ, bahiddhā abhiniveso ajjhattaṃ vuṭṭhānanti. Ajjhattañhi abhinivesitvā bahiddhādhammāpi daṭṭhabbāyeva, bahiddhā abhinivesitvā ajjhattadhammāpi. Tasmā koci bhikkhu ajjhattaṃ saṅkhāresu ñāṇaṃ otāretvā te vavatthapetvā bahiddhā otāreti, bahiddhāpi pariggahetvā puna ajjhattaṃ otāreti, tassa ajjhatta saṅkhāre sammasanakāle maggavuṭṭhānaṃ hoti. Iti ajjhattaṃ abhiniveso ajjhattaṃ vuṭṭhānaṃ nāma. Koci ajjhattaṃ saṅkhāresu ñāṇaṃ otāretvā te vavatthapetvā bahiddhā otāreti, tassa bahiddhā saṅkhāre sammasanakāle maggavuṭṭhānaṃ hoti. Iti ajjhattaṃ abhiniveso bahiddhā vuṭṭhānaṃ nāma. Koci bahiddhā saṅkhāresu ñāṇaṃ otāretvā, te vavatthapetvā ajjhattaṃ otāreti, ajjhattampi pariggahetvā puna bahiddhā otāreti, tassa bahiddhā saṅkhāre sammasanakāle maggavuṭṭhānaṃ hoti. Iti bahiddhā abhiniveso bahiddhā vuṭṭhānaṃ nāma. Koci bahiddhā saṅkhāresu ñāṇaṃ otāretvā te vavatthapetvā ajjhattaṃ otāreti, tassa ajjhattasaṅkhāre sammasanakāle maggavuṭṭhānaṃ hoti. Iti bahiddhā abhiniveso ajjhattaṃ vuṭṭhānaṃ nāma. Tatra thero ‘‘ajjhattasaṅkhāre pariggahetvā tesaṃ vavatthānakāle maggavuṭṭhānena arahattaṃ pattosmī’’ti dassento ajjhattaṃ vimokkhā khvāhaṃ, āvusoti āha.

ຄຳວ່າ Kathaṃ vimokkhāti (ວິໂມກຢ່າງໃດ) ມີອະທິບາຍວ່າ ວິໂມກໃດ ຫລື ດ້ວຍວິໂມກໃດ ທ່ານຈຶ່ງພະຍາກອນອໍຣະຫັດຕະຜົນ? ຄຳວ່າ Ajjhattaṃ vimokkhāti (ວິໂມກໃນພາຍໃນ) ໝາຍຄວາມວ່າ ດ້ວຍວິໂມກໃນພາຍໃນ ຄືການກຳນົດສັງຂານພາຍໃນແລ້ວບັນລຸອໍຣະຫັດຕະຜົນ. ໃນທີ່ນັ້ນ ພຶງຊາບໝວດ 4 ດັ່ງນີ້: 1. ໃສ່ໃຈໃນພາຍໃນ ອອກໃນພາຍໃນ (ajjhattaṃ abhiniveso ajjhattaṃ vuṭṭhānaṃ) 2. ໃສ່ໃຈໃນພາຍໃນ ອອກໃນພາຍນອກ (ajjhattaṃ abhiniveso bahiddhā vuṭṭhānaṃ) 3. ໃສ່ໃຈໃນພາຍນອກ ອອກໃນພາຍນອກ (bahiddhā abhiniveso bahiddhā vuṭṭhānaṃ) 4. ໃສ່ໃຈໃນພາຍນອກ ອອກໃນພາຍໃນ (bahiddhā abhiniveso ajjhattaṃ vuṭṭhānaṃ) ເພາະວ່າ ເມື່ອໃສ່ໃຈໃນພາຍໃນແລ້ວ ກໍຕ້ອງພິຈາຣະນາທັມພາຍນອກນຳ, ເມື່ອໃສ່ໃຈໃນພາຍນອກແລ້ວ ກໍຕ້ອງພິຈາຣະນາທັມພາຍໃນນຳ. ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸບາງຮູບນ້ອມຍານລົງໃນສັງຂານພາຍໃນ ກຳນົດສັງຂານເຫລົ່ານັ້ນແລ້ວ ນ້ອມຍານລົງໃນພາຍນອກ, ເມື່ອກຳນົດພາຍນອກແລ້ວ ກໍນ້ອມຍານລົງໃນພາຍໃນອີກ, ເມື່ອທ່ານພິຈາຣະນາສັງຂານພາຍໃນ ມັກຄະວຸດຖານະ (ການອອກດ້ວຍມັກ) ຍ່ອມມີ. ນີ້ຊື່ວ່າ «ໃສ່ໃຈໃນພາຍໃນ ອອກໃນພາຍໃນ». ພິກຂຸບາງຮູບນ້ອມຍານລົງໃນສັງຂານພາຍໃນ ກຳນົດສັງຂານເຫລົ່ານັ້ນແລ້ວ ນ້ອມຍານລົງໃນພາຍນອກ, ເມື່ອທ່ານພິຈາຣະນາສັງຂານພາຍນອກ ມັກຄະວຸດຖານະຍ່ອມມີ. ນີ້ຊື່ວ່າ «ໃສ່ໃຈໃນພາຍໃນ ອອກໃນພາຍນອກ». ພິກຂຸບາງຮູບນ້ອມຍານລົງໃນສັງຂານພາຍນອກ ກຳນົດສັງຂານເຫລົ່ານັ້ນແລ້ວ ນ້ອມຍານລົງໃນພາຍໃນ, ເມື່ອກຳນົດພາຍໃນແລ້ວ ກໍນ້ອມຍານລົງໃນພາຍນອກອີກ, ເມື່ອທ່ານພິຈາຣະນາສັງຂານພາຍນອກ ມັກຄະວຸດຖານະຍ່ອມມີ. ນີ້ຊື່ວ່າ «ໃສ່ໃຈໃນພາຍນອກ ອອກໃນພາຍນອກ». ພິກຂຸບາງຮູບນ້ອມຍានລົງໃນສັງຂານພາຍນອກ ກຳນົດສັງຂານເຫລົ່ານັ້ນແລ້ວ น້ອມຍານລົງໃນພາຍໃນ, ເມື່ອທ່ານພິຈາຣະນາສັງຂານພາຍໃນ ມັກຄະວຸດຖານະຍ່ອມມີ. ນີ້ຊື່ວ່າ «ໃສ່ໃຈໃນພາຍນອກ ອອກໃນພາຍໃນ». ໃນໝວດ 4 ນັ້ນ ພຣະเຖຣະເມື່ອຈະສະແດງວ່າ «ເຮົາກຳນົດສັງຂານພາຍໃນແລ້ວ ໃນຂະນະກຳນົດສັງຂານເຫລົ່ານັ້ນ ໄດ້ບັນລຸອໍຣະຫັດຕະຜົນດ້ວຍມັກຄະວຸດຖານະ» ຈຶ່ງກ່າວວ່າ «ອາວຸໂສ ເຮົາມີວິໂມກໃນພາຍໃນແລ້ວ» (ajjhattaṃ vimokkhā khvāhaṃ, āvuso).

Sabbupādānakkhayāti [Pg.60] sabbesaṃ catunnampi upādānānaṃ khayena. Tathā sato viharāmīti tenākārena satiyā samannāgato viharāmi. Yathā sataṃ viharantanti yenākārena maṃ satiyā samannāgataṃ viharantaṃ. Āsavā nānussavantīti cakkhuto rūpe savanti āsavanti sandanti pavattantīti evaṃ chahi dvārehi chasu ārammaṇesu savanadhammā kāmāsavādayo āsavā nānussavanti nānuppavaḍḍhanti, yathā me na uppajjantīti attho. Attānañca nāvajānāmīti attānañca na avajānāmi. Iminā omānapahānaṃ kathitaṃ. Evañhi sati pajānanā pasannā hoti.

ຄຳວ່າ Sabbupādānakkhayāti (ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອຸປາດານທັງປວງ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອຸປາດານທັງ 4. ຄຳວ່າ Tathā sato viharāmīti (ເຮົາເປັນຜູ້ມີສະຕິຢູ່ຢ່າງນັ້ນ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮົາເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍສະຕິຢູ່ໂດຍອາການນັ້ນ (ຄືໂດຍອາການທີ່ອຸປາດານສິ້ນໄປໂດຍບໍ່ມີເຫລືອ). ຄຳວ່າ Yathā sataṃ viharantanti (ເມື່ອເຮົາເປັນຜູ້ມີສະຕິຢູ່ຢ່າງໃດ) ໝາຍຄວາມວ່າ ໂດຍອາການໃດ ທີ່ເຮົາປະກອບດ້ວຍສະຕິຢູ່. ຄຳວ່າ Āsavā nānussavantīti (ອາສະວະທັງຫລາຍຍ່ອມບໍ່ໄຫລໄປຕາມ) ໝາຍຄວາມວ່າ ອາສະວະທັງຫລາຍມີກາມາສະວະເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີສະພາບໄຫລໄປໃນອາຣົມ 6 ທາງທະວານ 6 ຄື ໄຫລໄປ, ຍ້ອຍໄປ, ຊຶມໄປ, ເປັນໄປ ຈາກຈັກຂຸທະວານໃນຮູບເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມບໍ່ໄຫລໄປຕາມສັນດານ ບໍ່ຈະເຣີນຂຶ້ນຕາມສັນດານ, ມີອະທิບາຍວ່າ ເຮັດແນວໃດຈຶ່ງຈະບໍ່ເກີດແກ່ເຮົາ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ Attānañca nāvajānāmīti (ແລະເຮົາບໍ່ດູໝິ່ນຕົນເອງ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮົາບໍ່ດູໝິ່ນຕົນເອງ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງເຖິງການລະໂອມານະ (ຄວາມຖືຕົວວ່າຕໍ່າກວ່າເຂົາ). ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ປັນຍາຮູ້ທົ່ວເຖິງຈຶ່ງຜ່ອງໃສ.

Samaṇenāti buddhasamaṇena. Tesvāhaṃ na kaṅkhāmīti tesu ahaṃ ‘‘kataro kāmāsavo, kataro bhavāsavo, kataro diṭṭhāsavo, kataro avijjāsavo’’ti evaṃ sarūpabhedatopi, ‘‘cattāro āsavā’’ti evaṃ gaṇanaparicchedatopi na kaṅkhāmi. Te me pahīnāti na vicikicchāmīti te mayhaṃ pahīnāti vicikicchaṃ na uppādemi. Idaṃ bhagavā ‘‘evaṃ byākarontenapi tayā subyākataṃ bhaveyya ‘ajjhattaṃ vimokkhā khvāhaṃ, āvuso’tiādīni pana te vadantena atippapañco kato’’ti dassento āha.

ຄຳວ່າ Samaṇenāti (ໂດຍພຣະສະມະນະ) ໝາຍເຖິງ ພຣະພຸດທະສະມະນະ. ຄຳວ່າ Tesvāhaṃ na kaṅkhāmīti (ເຮົາບໍ່ສົງໄສໃນອາສະວະເຫລົ່ານັ້ນ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮົາບໍ່ສົງໄສໃນອາສະວະເຫລົ່ານັ້ນ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງສະຣູບວ່າ «ກາມາສະວະແມ່ນຫຍັງ, ພວາສະວະແມ່ນຫຍັງ, ທິດຖາສະວະແມ່ນຫຍັງ, ອະວິຊຊາສະວະແມ່ນຫຍັງ» ແລະໂດຍການກຳນົດຈຳນວນວ່າ «ອາສະວະມີ 4». ຄຳວ່າ Te me pahīnāti na vicikicchāmīti (ເຮົາບໍ່ລັງເລໃຈວ່າ ອາສະວະເຫລົ່ານັ້ນເຮົາລະໄດ້ແລ້ວຫລືບໍ່) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮົາບໍ່ເຮັດຄວາມສົງໄສລັງເລໃຫ້ເກີດຂຶ້ນວ່າ ອາສະວະເຫລົ່ານັ້ນເຮົາລະໄດ້ແລ້ວຫລືບໍ່. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດຄຳນີ້ ເພື່ອສະແດງວ່າ «ເຖິງແມ່ນທ່ານຈັກພະຍາກອນຢ່າງນີ້ ກໍຄົງເປັນຄຳທີ່ພະຍາກອນດີແລ້ວ, ແຕ່ເມື່ອທ່ານກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອາວຸໂສ ເຮົາມີວິໂມກໃນພາຍໃນແລ້ວ' ທ່ານເຮັດໃຫ້ພິສະດານເກີນໄປ».

Uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisīti paññattavarabuddhāsanato uṭṭhahitvā vihāraṃ antomahāgandhakuṭiṃ pāvisi asambhinnāya eva parisāya. Kasmā? Buddhā hi aniṭṭhitāya desanāya asambhinnāya parisāya uṭṭhāyāsanā gandhakuṭiṃ pavisantā puggalathomanatthaṃ vā pavisanti dhammathomanatthaṃ vā. Tattha puggalathomanatthaṃ pavisanto satthā evaṃ cintesi – ‘‘imaṃ mayā saṃkhittena uddesaṃ uddiṭṭhaṃ vitthārena ca avibhattaṃ dhammapaṭiggāhakā bhikkhū uggahetvā ānandaṃ vā kaccāyanaṃ vā upasaṅkamitvā pucchissanti, te mayhaṃ ñāṇena saṃsandetvā kathessanti, tatopi dhammapaṭiggāhakā puna maṃ pucchissanti. Tesamahaṃ ‘sukathitaṃ, bhikkhave, ānandena, sukathitaṃ kaccāyanena, maṃ cepi tumhe etamatthaṃ puccheyyātha, ahampi naṃ evameva byākareyya’nti evaṃ te puggale thomessāmi. Tato tesu gāravaṃ janetvā bhikkhū upasaṅkamissanti, tepi bhikkhū atthe ca dhamme ca niyojessanti, te tehi niyojitā tisso sikkhā paripūretvā dukkhassantaṃ karissantī’’ti.

ຄຳວ່າ Uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisīti (ຊົງລຸກຈາກອາສະນະແລ້ວສະເດັດເຂົ້າສູ່ພຣະວິຫານ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຊົງລຸກຈາກພຣະພຸດທະອາສະນະອັນປະເສີດທີ່ຈັດຖວາຍໄວ້ ແລ້ວສະເດັດເຂົ້າສູ່ພຣະວິຫານ ຄືພາຍໃນພຣະມະຫາກັນທະກຸຕິ ໃນຂະນະທີ່ບໍລິສັດຍັງບໍ່ທັນແຕກກັນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫລາຍ ເມື່ອພຣະທັມມະເທດສະນາຍັງບໍ່ທັນຈົບ ແລະບໍລິສັດຍັງບໍ່ທັນແຕກກັນ ຊົງລຸກຈາກອາສະນະສະເດັດເຂົ້າສູ່ພຣະກັນທະກຸຕິ ກໍເພື່ອຊົງຍົກຍ້ອງບຸກຄົນ ຫລືເພື່ອຊົງຍົກຍ້ອງພຣະທັມ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ພຣະສາດສະດາເມື່ອສະເດັດເຂົ້າໄປເພື່ອຊົງຍົກຍ້ອງບຸກຄົນ ຊົງດຳຣິຢ່າງນີ້ວ່າ «ອຸເທດ (ຫົວຂໍ້) ນີ້ ເຮົາສະແດງໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຈຳແນກໂດຍພິສະດານ, ພິກຂຸທັງຫລາຍຜູ້ຟັງທັມຮຽນເອົາແລ້ວ ຈັກເຂົ້າໄປຫາພຣະອານົນ ຫລືພຣະກະຈາຍະນະ ແລ້ວຖາມ, ທ່ານເຫລົ່ານັ້ນຈັກແກ້ບັນຫາໂດຍທຽບຄຽງກັບຍານຂອງເຮົາ, ຈາກນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ຟັງທັມກໍຈັກມາຖາມເຮົາອີກ, ເຮົາຈັກກ່າວແກ່ພິກຂຸເຫລົ່ານັ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫລາຍ, ອານົນກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ, ກະຈາຍະນະກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ, ຫາກພວກເທີຈັກຖາມເນື້ອຄວາມນີ້ກັບເຮົາ, ເຮົາກໍຈັກແກ້ຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ' ດັ່ງນີ້ ເຮົາຈັກຍົກຍ້ອງບຸກຄົນເຫລົ່ານັ້ນ. ຈາກນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫລາຍເກີດຄວາມເຄົາຣົບໃນບຸກຄົນເຫລົ່ານັ້ນແລ້ວ ຈັກເຂົ້າໄປຫາ, ບຸກຄົນເຫລົ່ານັ້ນກໍຈັກชັກຊວນພິກຂຸທັງຫລາຍໃນເນື້ອຄວາມແລະໃນທັມ, ພິກຂຸເຫລົ່ານັ້ນເມື່ອໄດ້ຮັບການຊັກຊວນແລ້ວ ຈັກບຳເພັນສິກຂາ 3 ໃຫ້ບໍລິບູນ ແລ້ວເຮັດທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກໄດ້».

Atha [Pg.61] vā panassa evaṃ hoti – ‘‘esa mayi pakkante attano ānubhāvaṃ karissati, atha naṃ ahampi tatheva thomessāmi, taṃ mama thomanaṃ sutvā gāravajātā bhikkhū imaṃ upasaṅkamitabbaṃ, vacanañcassa sotabbaṃ saddhātabbaṃ maññissanti, taṃ tesaṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti dhammathomanatthaṃ pavisanto evaṃ cintesi yathā dhammadāyādasutte cintesi. Tatra hissa evaṃ ahosi – ‘‘mayi vihāraṃ paviṭṭhe āmisadāyādaṃ garahanto dhammadāyādañca thomento imissaṃyeva parisati nisinno sāriputto dhammaṃ desessati, evaṃ dvinnampi amhākaṃ ekajjhāsayāya matiyā desitā ayaṃ desanā aggā ca garukā ca bhavissati pāsāṇacchattasadisā’’ti.

ອີກປະການໜຶ່ງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງມີພຣະດຳຣິຢ່າງນີ້ວ່າ «ເມື່ອເຮົາຫລີກໄປແລ້ວ ພຣະສາຣີບຸດນີ້ຈັກສະແດງອານຸພາບຂອງຕົນ, ຈາກນັ້ນ ເຮົາກໍຈັກຍົກຍ້ອງທ່ານຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ, ພິກຂຸທັງຫລາຍໄດ້ຍິນຄຳຍົກຍ້ອງຂອງເຮົານັ້ນແລ້ວ ຈັກເກີດຄວາມເຄົາຣົບ ແລະເຫັນວ່າ ຄວນເຂົ້າໄປຫາພຣະສາຣີບຸດນີ້ ຄວນຟັງຄຳຂອງທ່ານ ຄວນເຊື່ອຖືຄຳຂອງທ່ານ, ເຫດນັ້ນຈັກເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ເພື່ອຄວາມສຸກແກ່ພິກຂຸເຫລົ່ານັ້ນຕະຫລອດກາລານານ». ສ່ວນການສະເດັດເຂົ້າໄປເພື່ອຊົງຍົກຍ້ອງພຣະທັມ ຊົງດຳຣິເໝືອນຢ່າງທີ່ຊົງດຳຣິໃນທັມມະທາຍາທະສູດ. ເພາະວ່າ ໃນທັມມະທາຍາທະສູດນັ້ນ ພຣະອົງຊົງມີພຣະດຳຣິຢ່າງນີ້ວ່າ «ເມື່ອເຮົາເຂົ້າສູ່ພຣະວິຫານແລ້ວ ພຣະສາຣີບຸດນັ່ງຢູ່ໃນບໍລິສັດນີ້ເອງ ຈັກຕິຕຽນຄວາມເປັນອາມິສທາຍາດ ແລະຍົກຍ້ອງຄວາມເປັນທັມມະທາຍາດ ແລ້ວສະແດງທັມ, ເມື່ອສະແດງຢ່າງນີ້ ພຣະທັມມະເທດສະນານີ້ ທີ່ສະແດງດ້ວຍປັນຍາອັນເປັນອັດທະຍາໄສດຽວກັນຂອງເຮົາທັງສອງ ຈັກເປັນເທດສະນາອັນເລີດ ແລະໜ້າເຄົາຣົບເໝືອນຮົ່ມຫີນ».

Idha pana āyasmantaṃ sāriputtaṃ ukkaṃsetvā pakāsetvā ṭhapetukāmo puggalathomanatthaṃ uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi. Īdisesu ṭhānesu bhagavā nisinnāsaneyeva antarahito cittagatiyā vihāraṃ pavisatīti veditabbo. Yadi hi kāyagatiyā gaccheyya, sabbā parisā bhagavantaṃ parivāretvā gaccheyya, sā ekavāraṃ bhinnā puna dussannipātā bhaveyyāti bhagavā adissamānena kāyena cittagatiyā eva pāvisi.

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຣະອົງຊົງມີພຣະປະສົງຈະຍົກຍ້ອງ ປະກາດກຽດຕິຄຸນຂອງພຣະສາຣີບຸດໃຫ້ປາກົດ ຈຶ່ງຊົງລຸກຈາກອາສະນະສະເດັດເຂົ້າສູ່ພຣະວິຫານ ເພື່ອຊົງຍົກຍ້ອງບຸກຄົນ. ໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຫາຍພຣະອົງໄປຈາກອາສະນະທີ່ປະທັບນັ່ງນັ້ນເອງ ແລ້ວສະເດັດເຂົ້າສູ່ພຣະວິຫານດ້ວຍຈິດຕະຄະຕິ (ສະເດັດໄປດ້ວຍຈິດ). ເພາະວ່າ ຫາກສະເດັດໄປດ້ວຍກາຍະຄະຕິ (ສະເດັດໄປດ້ວຍພຣະວໍຣະກາຍ), ບໍລິສັດທັງປວງກໍຈັກແວດລ້ອມພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດໄປນຳ, ເມື່ອບໍລິສັດແຕກກັນໄປເທື່ອໜຶ່ງແລ້ວ ກໍຍາກທີ່ຈະປະຊຸມກັນໄດ້ອີກ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງດຳຣິຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງສະເດັດເຂົ້າໄປດ້ວຍຈິດຕະຄະຕິເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍພຣະວໍຣະກາຍທີ່ບໍ່ປາກົດ.

Evaṃ paviṭṭhe pana bhagavati bhagavato adhippāyānurūpameva sīhanādaṃ naditukāmo tatra kho āyasmā sāriputto acirapakkantassa bhagavato bhikkhū āmantesi. Pubbe appaṭisaṃviditanti idaṃ nāma pucchissatīti pubbe mayā aviditaṃ aññātaṃ. Paṭhamaṃ pañhanti, ‘‘sace taṃ, sāriputta, evaṃ puccheyyuṃ kathaṃ jānatā pana tayā, āvuso sāriputta, kathaṃ passatā aññā byākatā khīṇā jātī’’ti imaṃ paṭhamaṃ pañhaṃ. Dandhāyitattanti satthu āsayajānanatthaṃ dandhabhāvo asīghatā. Paṭhamaṃ pañhaṃ anumodīti, ‘‘jāti panāvuso sāriputta, kiṃnidānā’’ti imaṃ dutiyaṃ pañhaṃ pucchanto, ‘‘yaṃnidānāvuso, jātī’’ti evaṃ vissajjitaṃ paṭhamaṃ pañhaṃ anumodi.

ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກສະເດັດເຂົ້າໄປແລ້ວຢ່າງນີ້ ພຣະສາຣີບຸດຜູ້ມີອາຍຸ ຜູ້ມີຄວາມປະສົງຈະບັນລືສີຫະນາດ ອັນສົມຄວນແກ່ພຣະອັດທະຍາໄສຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ໃນພຣະພິກຂຸບໍລິສັດນັ້ນແລ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກສະເດັດຫຼີກໄປບໍ່ດົນ ກໍໄດ້ຮຽກພິກຂຸທັງຫຼາຍມາ. ຄຳວ່າ 'Pubbe appaṭisaṃviditaṃ' (ບໍ່ໄດ້ຮູ້ມາກ່ອນ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ເຮົາບໍ່ເຄີຍຮູ້ ບໍ່ເຄີຍຊາບມາກ່ອນວ່າ 'ພຣະອົງຈະຕັດຖາມບັນຫານີ້'. ຄຳວ່າ 'Paṭhamaṃ pañhaṃ' (ບັນຫາທຳອິດ) ໄດ້ແກ່ ບັນຫາທຳອິດນີ້ວ່າ 'ອາວຸໂສສາຣີບຸດ ຖ້າພວກເຂົາຖາມທ່ານຢ່າງນີ້ວ່າ ອາວຸໂສສາຣີບຸດ ທ່ານຮູ້ຢ່າງໃດ ເຫັນຢ່າງໃດ ຈຶ່ງພະຍາກອນອັນຍາວ່າ ຊາດສิ້ນແລ້ວ'. ຄຳວ່າ 'Dandhāyitattaṃ' (ຄວາມຊັກຊ້າ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ຊັກຊ້າ ຄວາມບໍ່ວ່ອງໄວ ເພື່ອຈະຮູ້ພຣະອັດທະຍາໄສຂອງພຣະສາດສະດາ. ຄຳວ່າ 'Paṭhamaṃ pañhaṃ anumodi' (ຊົງອະນຸໂມທະບັນຫາທຳອິດ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອພຣະອົງຕັດຖາມບັນຫາທີສອງນີ້ວ່າ 'ອາວຸໂສສາຣີບຸດ ກໍຊາດມີອັນໃດເປັນເຫດ' ດັ່ງນີ້, ພຣະອົງຊົງອະນຸໂມທະບັນຫາທຳອິດທີ່ວິສັດຊະນາແລ້ວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ອາວຸໂສ ຊາດມີສິ່ງນີ້ເປັນເຫດ'.

Etadahosīti bhagavatā anumodite nayasatena nayasahassena pañhassa ekaṅgaṇikabhāvena pākaṭībhūtattā etaṃ ahosi. Divasampāhaṃ bhagavato etamatthaṃ byākareyyanti sakaladivasampi ahaṃ bhagavato etaṃ paṭiccasamuppādatthaṃ [Pg.62] puṭṭho sakaladivasampi aññamaññehi padabyañjanehi byākareyyaṃ. Yena bhagavā tenupasaṅkamīti evaṃ kirassa ahosi – ‘‘thero uḷārasīhanādaṃ nadati, sukāraṇaṃ etaṃ, dasabalassa naṃ ārocessāmī’’ti. Tasmā yena bhagavā tenupasaṅkami.

ຄຳວ່າ 'Etadahosi' (ຄວາມຄິດນີ້ໄດ້ມີແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຄິດນີ້ໄດ້ມີຂຶ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ບັນຫາປາກົດແຈ້ງໂດຍຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ ດ້ວຍຮ້ອຍແຫ່ງນັຍ ດ້ວຍພັນແຫ່ງນັຍ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງອະນຸໂມທະແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'Divasampāhaṃ bhagavato etamatthaṃ byākareyyaṃ' (ເຮົາພະຍາກອນເນື້ອຄວາມນີ້ແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກໄດ້ຕະຫຼອດວັນ) ໄດ້ແກ່ ຖ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດຖາມເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະຕິດຈະສະມຸບບາດນີ້ແກ່ເຮົາຕະຫຼອດທັງວັນ ເຮົາກໍຈະພະຍາກອນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກໄດ້ຕະຫຼອດທັງວັນ ດ້ວຍບົດແລະພະຍັນຊະນະຕ່າງໆ ກັນ. ຄຳວ່າ 'Yena bhagavā tenupasaṅkami' (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກປະທັບຢູ່ບ່ອນໃດ ກໍເຂົ້າໄປເຝົ້າບ່ອນນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໄດ້ຍິນວ່າ ພິກຂຸນັ້ນມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພຣະເຖຣະບັນລືສີຫະນາດຢ່າງອົງອາດ ນີ້ເປັນເຫດການທີ່ດີ ເຮົາຈະກາບທູນເລື່ອງນີ້ແກ່ພຣະທົດສະພົນ'. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກປະທັບຢູ່ບ່ອນໃດ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າບ່ອນນັ້ນ.

Sā hi bhikkhu sāriputtassa dhammadhātūti ettha dhammadhātūti paccayākārassa vivaṭabhāvadassanasamatthaṃ sāvakapāramīñāṇaṃ. Sāvakānañhi sāvakapāramīñāṇaṃ sabbaññutaññāṇagatikameva hoti. Yathā buddhānaṃ atītānāgatapaccuppannā dhammā sabbaññutaññāṇassa pākaṭā honti, evaṃ therassa sāvakapāramīñāṇaṃ sabbepi sāvakañāṇassa gocaradhamme jānātīti. Dutiyaṃ.

ຄຳວ່າ 'Sā hi bhikkhu sāriputtassa dhammadhātū' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ນັ້ນເປັນທຳມະທາດຂອງສາຣີບຸດ) ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'dhammadhātu' (ທຳມະທາດ) ໄດ້ແກ່ ສາວົກປາຣະਮੀຍານ ອັນສາມາດສະແດງຄວາມເປີດເຜີຍແຫ່ງປັດຈະຍາການ. ເພາະວ່າ ສາວົກປາຣະਮੀຍານຂອງພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນໄປຕາມແນວທາງແຫ່ງສັບພັນຍຸຕາຍານໃນວິໄສຂອງຕົນເທົ່ານັ້ນ. ເໝືອນດັ່ງທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນອະດີດ ອະນາຄົດ ແລະປັດຈຸບັນ ຍ່ອມປາກົດແຈ້ງແກ່ສັບພັນຍຸຕາຍານຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍສັນໃດ, ສັນນັ້ນ ສາວົກປາຣະਮੀຍານຂອງພຣະເຖຣະ ຍ່ອມຮູ້ທຳທັງປວງອັນເປັນໂຄຈອນແຫ່ງສາວົກຍານ. ຈົບ ສູດທີສອງ.

3. Ñāṇavatthusuttavaṇṇanā

໓. ອັດຖະກະຖາ ຍານະວັດຖຸສູດ

33. Tatiye taṃ suṇāthāti taṃ ñāṇavatthudesanaṃ suṇātha. Ñāṇavatthūnīti cettha ñāṇameva ñāṇavatthūti veditabbaṃ. Jarāmaraṇe ñāṇantiādīsu catūsu paṭhamaṃ savanamayañāṇaṃ sammasanañāṇaṃ paṭivedhañāṇaṃ paccavekkhaṇañāṇanti catubbidhaṃ vaṭṭati, tathā dutiyaṃ. Tatiyaṃ pana ṭhapetvā sammasanañāṇaṃ tividhameva hoti, tathā catutthaṃ. Lokuttaradhammesu hi sammasanaṃ nāma natthi. Jātiyā ñāṇantiādīsupi eseva nayo. Iminā dhammenāti iminā catusaccadhammena vā maggañāṇadhammena vā.

໓໓. ໃນສູດທີສາມ ຄຳວ່າ 'taṃ suṇātha' (ຈົ່ງຟັງເນື້ອຄວາມນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາເລື່ອງຍານະວັດຖຸນັ້ນ. ແລະໃນບົດວ່າ 'ñāṇavatthūni' ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຕົວຢານນັ້ນເອງ ເປັນຍານະວັດຖຸ. ໃນຍານ 4 ຢ່າງ ມີຍານໃນຊະລາມໍຣະນະເປັນຕົ້ນ, ຍານທຳອິດ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍ 4 ປະການ ຄື: ສະວະນະມະຍະຍານ, ສັມມະສະນະຍານ, ປະຕิເວທະຍານ, ແລະປັດຈະເວກຂະນະຍານ, ຍານທີສອງກໍເປັນໄປໂດຍ 4 ປະການຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ. ສ່ວນຍານທີສາມ ຍົກເວັ້ນສັມມະສະນະຍານເສຍ ຍ່ອມມີພຽງ 3 ປະການເທົ່ານັ້ນ, ຍານທີສີ່ກໍມີ 3 ປະການຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ. ເພາະວ່າ ໃນໂລກຸດຕະຣະທຳທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີສິ່ງທີ່ຮຽກວ່າ ສັມມະສະນະຍານ. ເຖິງແມ່ນໃນບົດທັງຫຼາຍ ມີຍານໃນຊາດເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເໝືອນກັນ. ຄຳວ່າ 'iminā dhammena' (ດ້ວຍທຳນີ້) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຈະຕຸສັດຈະທຳນີ້ ຫຼື ດ້ວຍມັກຄະຍານະທຳນີ້.

Diṭṭhenātiādīsu diṭṭhenāti ñāṇacakkhunā diṭṭhena. Viditenāti paññāya viditena. Akālikenāti kiñci kālaṃ anatikkamitvā paṭivedhānantaraṃyeva phaladāyakena. Pattenāti adhigatena. Pariyogāḷhenāti pariyogāhitena paññāya anupaviṭṭhena. Atītānāgate nayaṃ netīti ‘‘ye kho kecī’’tiādinā nayena atīte ca anāgate ca nayaṃ neti. Ettha ca na catusaccadhammena vā maggañāṇadhammena vā sakkā atītānāgate nayaṃ netuṃ, catusacce pana maggañāṇena paṭividdhe parato paccavekkhaṇañāṇaṃ nāma hoti. Tena nayaṃ netīti veditabbā. Abbhaññaṃsūti abhiaññaṃsu jāniṃsu. Seyyathāpāhaṃ, etarahīti yathā ahaṃ etarahi catusaccavasena jānāmi. Anvaye ñāṇanti anuaye ñāṇaṃ, dhammañāṇassa anugamane ñāṇaṃ, paccavekkhaṇañāṇassetaṃ nāmaṃ. Dhamme ñāṇanti maggañāṇaṃ. Imasmiṃ sutte khīṇāsavassa sekkhabhūmi kathitā hoti. Tatiyaṃ.

ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ 'diṭṭhena' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'diṭṭhena' (ດ້ວຍທຳທີ່ເຫັນແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ເຫັນແລ້ວດ້ວຍຍານະຈັກຂຸ. ຄຳວ່າ 'viditena' (ດ້ວຍທຳທີ່ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວດ້ວຍປັນຍາ. ຄຳວ່າ 'akālikena' (ດ້ວຍທຳທີ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍການ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ໃຫ້ຜົນໃນລຳດັບແຫ່ງການແທງຕະຫຼອດນັ້ນເອງ ໂດຍບໍ່ລ່ວງເລີຍເວລາໄປແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ. ຄຳວ່າ 'pattena' (ດ້ວຍທຳທີ່ບັນລຸແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ບັນລຸແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'pariyogāḷhena' (ດ້ວຍທຳທີ່ຢັ່ງລົງແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ຢັ່ງລົງແລ້ວ ທີ່ເຂົ້າໄປກຳນົດຮູ້ແລ້ວດ້ວຍປັນຍາ. ຄຳວ່າ 'atītānāgate nayaṃ neti' (ຍ່ອມນຳນັຍໄປໃນອະດີດແລະອະນາຄົດ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມນຳນັຍໄປທັງໃນອະດີດແລະອະນາຄົດ ດ້ວຍນັຍມີຄຳວ່າ 'ye kho keci' ເປັນຕົ້ນ. ແລະໃນບົດນີ້ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະສາມາດນຳນັຍໄປໃນອະດີດແລະອະນາຄົດໄດ້ດ້ວຍຈະຕຸສັດຈະທຳ ຫຼື ດ້ວຍມັກຄະຍານະທຳໂດຍກົງ, ແຕ່ເມື່ອແທງຕະຫຼອດຈະຕຸສັດຈະດ້ວຍມັກຄະຍານແລ້ວ ຍ່ອມມີຍານທີ່ຮຽກວ່າ ປັດຈະເວກຂະນະຍານ ເກີດຂຶ້ນໃນພາຍຫຼັງ, ພຶງຊາບວ່າ ຍ່ອມນຳນັຍໄປດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະຍານນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'abbhaññaṃsu' ໄດ້ແກ່ ຮູ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'seyyathāpāhaṃ etarahi' (ເໝືອນດັ່ງເຮົາໃນບັດນີ້) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງທີ່ເຮົາຮູ້ແຈ້ງໃນບັດນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈະຕຸສັດຈະ. ຄຳວ່າ 'anvaye ñāṇaṃ' (ອັນວະຍະຍານ) ໄດ້ແກ່ ຍານທີ່ເກີດຂຶ້ນຄ້ອຍຕາມທຳມະຍານ, ນີ້ເປັນຊື່ຂອງປັດຈະເວກຂະນະຍານ. ຄຳວ່າ 'dhamme ñāṇaṃ' (ທຳມະຍານ) ໄດ້ແກ່ ມັກຄະຍານ. ໃນສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງເສກຂະພູມຂອງພຣະຂີນາສົບ. ຈົບ ສູດທີສາມ.

4. Dutiyañāṇavatthusuttavaṇṇanā

໔. อັດຖະກະຖາ ທຸຕິຍະຍານະວັດຖຸສູດ

34. Catutthe [Pg.63] sattasattarīti satta ca sattari ca. Byañjanabhāṇakā kira te bhikkhū, bahubyañjanaṃ katvā vuccamāne paṭivijjhituṃ sakkonti, tasmā tesaṃ ajjhāsayena idaṃ suttaṃ vuttaṃ. Dhammaṭṭhitiñāṇanti paccayākāre ñāṇaṃ. Paccayākāro hi dhammānaṃ pavattiṭṭhitikāraṇattā dhammaṭṭhitīti vuccati, ettha ñāṇaṃ dhammaṭṭhitiñāṇaṃ, etasseva chabbidhassa ñāṇassetaṃ adhivacanaṃ. Khayadhammanti khayagamanasabhāvaṃ. Vayadhammanti vayagamanasabhāvaṃ. Virāgadhammanti virajjanasabhāvaṃ. Nirodhadhammanti nirujjhanasabhāvaṃ. Sattasattarīti ekekasmiṃ satta satta katvā ekādasasu padesu sattasattari. Imasmiṃ sutte vipassanāpaṭivipassanā kathitā. Catutthaṃ.

໓໔. ໃນສູດທີສີ່ ຄຳວ່າ 'sattasattari' (ເຈັດສິບເຈັດ) ໄດ້ແກ່ ເຈັດ ແລະ ເຈັດສິບ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນພະຍັນຊະນະ ເມື່ອພຣະອົງຊົງສະແດງໂດຍເຮັດໃຫ້ມີພະຍັນຊະນະຫຼາຍ ກໍຍ່ອມສາມາດແທງຕະຫຼອດໄດ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດສູດນີ້ຕາມອັດທະຍາໄສຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'dhammaṭṭhitiñāṇaṃ' (ທຳມັດຖິຕິຍານ) ໄດ້ແກ່ ຍານໃນປັດຈະຍາການ. ເພາະວ່າ ປັດຈະຍາການ ຍ່ອມຮຽກວ່າ 'ທຳມັດຖິຕິ' ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງການຕັ້ງຢູ່ແລະການເປັນໄປແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍ, ຍານໃນປັດຈະຍາການນີ້ ຮຽກວ່າ ທຳມັດຖິຕິຍານ, ນີ້ເປັນຊື່ຂອງຍານນັ້ນເອງ ເຊິ່ງມີ 6 ປະການ. ຄຳວ່າ 'khaydhammaṃ' (ມີຄວາມສິ້ນໄປເປັນທຳມະດາ) ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະເຖິງຄວາມສິ້ນໄປ. ຄຳວ່າ 'vayadhammaṃ' (ມີຄວາມເສື່ອມໄປເປັນທຳມະດາ) ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະເຖິງຄວາມເສື່ອມໄປ. ຄຳວ່າ 'virāgdhammaṃ' (ມີຄວາມຄາຍກຳໜັດເປັນທຳມະດາ) ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດ. ຄຳວ່າ 'nirodhadhammaṃ' (ມີຄວາມດັບໄປເປັນທຳມະດາ) ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະດັບສູນໄປ. ຄຳວ່າ 'sattasattari' ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ເປັນຢ່າງລະ 7 ໃນແຕ່ລະຂໍ້ ໃນບົດທັງ 11 ບົດ ຈຶ່ງເປັນເຈັດສິບເຈັດ. ໃນສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງວິປັດສະນາແລະປະຕິວິປັດສະນາ. ຈົບ ສູດທີສີ່.

5. Avijjāpaccayasuttavaṇṇanā

໕. ອັດຖະກະຖາ ອະວິຊຊາປັດຈະຍາສູດ

35. Pañcame samudayo hotīti satthā idheva desanaṃ osāpesi. Kiṃkāraṇāti? Diṭṭhigatikassa okāsadānatthaṃ. Tassañhi parisati upārambhacitto diṭṭhigatiko atthi, so pañhaṃ pucchissati, athassāhaṃ vissajjessāmīti tassa okāsadānatthaṃ desanaṃ osāpesi. No kallo pañhoti ayutto pañho. Duppañho esoti attho. Nanu ca ‘‘katamaṃ nu kho, bhante, jarāmaraṇa’’nti? Idaṃ supucchitanti. Kiñcāpi supucchitaṃ, yathā pana satasahassagghanike suvaṇṇathāle vaḍḍhitassa subhojanassa matthake āmalakamattepi gūthapiṇḍe ṭhapite sabbaṃ bhojanaṃ dubbhojanaṃ hoti chaḍḍetabbaṃ, evameva ‘‘kassa ca panidaṃ jarāmaraṇa’’nti? Iminā sattūpaladdhivādapadena gūthapiṇḍena taṃ bhojanaṃ dubbhojanaṃ viya ayampi sabbo duppañhova jātoti.

໓໕. ໃນສູດທີຫ້າ ພຣະສາດສະດາຊົງຢຸດພຣະທຳມະເທດສະໜາໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ 'samudayo hoti' (ຍ່ອມມີຄວາມເກີດຂຶ້ນ). ເພາະເຫດໃດ? ເພື່ອເປີດໂອກາດແກ່ຜູ້ມີທິດຖິ. ເພາະວ່າ ໃນບໍລິສັດນັ້ນ ມີພິກຂຸຜູ້ມີມິດສາທິດຖິ ຜູ້ມີຈິດໃຄ່ຈະຕິຕຽນຢູ່, ພຣະອົງຊົງດຳຣິວ່າ 'ພິກຂຸນັ້ນຈັກຖາມບັນຫາ, ເມື່ອນັ້ນ ເຮົາຈັກວິສັດຊະນາແກ່ພິກຂຸນັ້ນ' ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງຊົງຢຸດພຣະເທດສະໜາໄວ້ ເພື່ອເປີດໂອກາດແກ່ພິກຂຸນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'no kallo pañho' (ບັນຫາບໍ່ສົມຄວນ) ໄດ້ແກ່ ບັນຫາທີ່ບໍ່ສົມຄວນ, ເນື້ອຄວາມວ່າ ນີ້ເປັນບັນຫາທີ່ຖາມບໍ່ດີ. ຖ້າຖາມວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ກໍຊະລາມໍຣະນະເປັນແນວໃດ? ບັນຫານີ້ ເປັນບັນຫາທີ່ຖາມດີແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນຫຼື?'. ຕອບວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນບັນຫາທີ່ຖາມດີກོຕາມ, ແຕ່ເໝືອນດັ່ງໂພຊະນະອັນປະນີດ ທີ່ຈັດໄວ້ໃນຖາດຄຳລາຄາແສນຕຳລຶງ ຫາກມີກ້ອນຄູດຂະໜາດເທົ່າໝາກຂາມປ້ອມ ວາງໄວ້ເທິງຍອດ ໂພຊະນະທັງໝົດນັ້ນກໍກາຍເປັນໂພຊະນະທີ່ໜ້າກຽດຊັງ ແລະຕ້ອງຖິ້ມໄປສັນໃດ, ສັນນັ້ນເໝືອນກັນ ດ້ວຍບົດສະແດງມິດສາທິດຖິວ່າດ້ວຍການໄດ້ອັດຕະພາບແຫ່ງສັດວ່າ 'ກໍຊະລາມໍຣະນະນີ້ເປັນຂອງໃຜ?' ນີ້ ເຊິ່ງປຽບເໝືອນກ້ອນຄູດ ບັນຫາທັງໝົດນີ້ກໍກາຍເປັນບັນຫາທີ່ຖາມບໍ່ດີໄປທັນທີ ເໝືອນໂພຊະນະທີ່ໜ້າກຽດຊັງນັ້ນ.

Brahmacariyavāsoti ariyamaggavāso. Taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti yassa hi ayaṃ diṭṭhi, so ‘‘jīve ucchijjamāne sarīraṃ ucchijjati, sarīre ucchijjante jīvitaṃ ucchijjatī’’ti gaṇhāti. Evaṃ gaṇhato sā diṭṭhi ‘‘satto ucchijjatī’’ti gahitattā ucchedadiṭṭhi nāma hoti. Sace pana saṅkhārāva uppajjanti ceva nirujjhanti cāti gaṇheyya, sāsanāvacarā sammādiṭṭhi nāma bhaveyya. Ariyamaggo ca nāmeso vaṭṭaṃ nirodhento vaṭṭaṃ samucchindanto uppajjati[Pg.64], tadeva taṃ vaṭṭaṃ ucchedadiṭṭhiyā gahitākārassa sambhave sati vināva maggabhāvanāya nirujjhatīti maggabhāvanā niratthakā hoti. Tena vuttaṃ ‘‘brahmacariyavāso na hotī’’ti.

ຄຳວ່າ 'brahmacariyavāso' (ການຢູ່ປະພຶດພົມມະຈັນ) ໄດ້ແກ່ ການຢູ່ປະພຶດອະຣິຍະມັກ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນໃດມີທິດຖິຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຊີວະກັບຮ່າງກາຍເປັນສິ່ງດຽວກັນ' ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມຍຶດຖືວ່າ 'ເມື່ອຊີວະຂາດສູນ ຮ່າງກາຍກໍຂາດສູນ, ເມື່ອຮ່າງກາຍຂາດສູນ ຊີວິດກໍຂາດສູນ'. ເມື່ອຍຶດຖືຢ່າງນີ້ ທິດຖິນັ້ນຍ່ອມຊື່ວ່າ ອຸດເຊທະທິດຖິ ເພາະຖືເອົາຄວາມໝາຍວ່າ 'ສັດຂາດສູນ'. ແຕ່ຖ້າຍຶດຖືວ່າ 'ສັງຂານທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແລະດັບໄປ' ກໍຈະເປັນສຳມາທິດຖິອັນຢັ່ງລົງສູ່ພຣະສາດສະໜາ. ແລະອະຣິຍະມັກນີ້ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພື່ອດັບວັດຕະທຸກ ເພື່ອຕັດຂາດວັດຕະທຸກ, ແຕ່ວັດຕະທຸກນັ້ນ ເມື່ອມີການຍຶດຖືໂດຍອາກາດແຫ່ງອຸດເຊທະທິດຖິແລ້ວ ຍ່ອມດັບໄປເອງໂດຍປາສະຈາກການຈະເລີນມັກ, ດັ່ງນັ້ນ ການຈະເລີນມັກຈຶ່ງບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພากຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ການຢູ່ປະພຶດພົມມະຈັນຍ່ອມບໍ່ມີ'.

Dutiyanaye aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti yassa ayaṃ diṭṭhi, so ‘‘sarīraṃ idheva ucchijjati, na jīvitaṃ, jīvitaṃ pana pañjarato sakuṇo viya yathāsukhaṃ gacchatī’’ti gaṇhāti. Evaṃ gaṇhato sā diṭṭhi ‘‘imasmā lokā jīvitaṃ paralokaṃ gata’’nti gahitattā sassatadiṭṭhi nāma hoti. Ayañca ariyamaggo tebhūmakavaṭṭaṃ vivaṭṭento uppajjati, so ekasaṅkhārepi nicce dhuve sassate sati uppannopi vaṭṭaṃ vivaṭṭetuṃ na sakkotīti maggabhāvanā niratthakā hoti. Tena vuttaṃ ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā bhikkhu diṭṭhiyā sati brahmacariyavāso na hotī’’ti.

ໃນນັຍທີສອງ ຄຳວ່າ 'aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīraṃ' (ຊີວະກັບຮ່າງກາຍເປັນຄົນລະສິ່ງກັນ) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນໃດມີທິດຖິຢ່າງນີ້, ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມຍຶດຖືວ່າ 'ຮ່າງກາຍຍ່ອມຂາດສູນໃນໂລກນີ້ເອງ ແຕ່ຊີວະບໍ່ໄດ້ຂາດສູນ, ສ່ວນຊີວະຍ່ອມໄປໄດ້ຕາມສະບາຍ ເໝືອນນົກບິນອອກຈາກກົງ'. ເມື່ອຍຶດຖືຢ່າງນີ້ ທິດຖິນັ້ນຍ່ອມຊື່ວ່າ ສັດສະຕະທິດຖິ ເພາະຖືເອົາຄວາມໝາຍວ່າ 'ຊີວະຈາກໂລກນີ້ໄປສູ່ປໍຣະໂລກ'. ແລະອະຣິຍະມັກນີ້ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພື່ອໝູນກັບວັດຕະທຸກໃນພູມສາມ, ເມື່ອສັງຂານແມ່ນແຕ່ຢ່າງດຽວ ຍັງເປັນຂອງທ່ຽງ ແທ້ ແນ່ນອນ ຢູ່, ອະຣິຍະມັກນັ້ນເຖິງຈະເກີດຂຶ້ນ ກໍບໍ່ສາມາດໝູນກັບວັດຕະທຸກໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ການຈະເລີນມັກຈຶ່ງບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເມື່ອມີທິດຖິວ່າ ຊີວະກໍຢ່າງໜຶ່ງ ຮ່າງກາຍກໍຢ່າງໜຶ່ງ ດັ່ງນີ້ ການຢູ່ປະພຶດພົມມະຈັນຍ່ອມບໍ່ມີ'.

Visūkāyikānītiādi sabbaṃ micchādiṭṭhivevacanameva. Sā hi sammādiṭṭhiyā vinivijjhanaṭṭhena visūkamiva attānaṃ āvaraṇato visūkāyikaṃ, sammādiṭṭhiṃ ananuvattitvā tassā virodhena pavattanato visevitaṃ, kadāci ucchedassa kadāci sassatassa gahaṇato virūpaṃ phanditaṃ vipphanditanti vuccati. Tālāvatthukatānīti tālavatthu viya katāni, puna aviruhaṇaṭṭhena matthakacchinnatālo viya samūlaṃ tālaṃ uddharitvā tassa patiṭṭhitaṭṭhānaṃ viya ca katānīti attho. Anabhāvaṃkatānīti anuabhāvaṃ katānīti. Pañcamaṃ.

ບົດທັງຫຼາຍມີ 'visūkāyikāni' (ຄວາມεຫັນເປັນຂ້າສຶກ) ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດລ້ວນແຕ່ເປັນໄວພົດຂອງມິດສາທິດຖິທັງນັ້ນ. ເພາະວ່າ ມິດສາທິດຖິນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'visūkāyika' ເພາະເປັນເໝືອນສ້ຽນໜາມທີ່ທິ່ມແທງສຳມາທິດຖິ ແລະປິດກັ້ນຕົນເອງ. ຊື່ວ່າ 'visevita' ເພາະບໍ່ດຳເນີນຕາມສຳມາທິດຖິ ແຕ່ເປັນໄປໂດຍຄວາມຂັດແຍ້ງກັບສຳມາທິດຖິນັ້ນ. ແລະຊື່ວ່າ 'vipphandita' (ຄວາມດິ້ນຮົນ) ເພາະເປັນຄວາມດິ້ນຮົນອັນຜິດແປກ ເພາະຍຶດຖືອຸດເຊທະທິດຖິໃນບາງຄັ້ງ ແລະຍຶດຖືສັດສະຕະທິດຖິໃນບາງຄັ້ງ. ຄຳວ່າ 'tālāvatthukatāni' (ເຮັດໃຫ້ມີພື້ນທີ່ເໝືອນຕໍຕານ) ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ເປັນເໝືອນຕໍຕານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ເປັນເໝືອນຕົ້ນຕານທີ່ຖືກຕັດຍອດ ເພາະບໍ່ມີການງອກງາມຂຶ້ນອີກ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ເປັນເໝືອນບ່ອນທີ່ຕົ້ນຕານຖືກຖອນຮາກຖອນໂຄນຂຶ້ນແລ້ວ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'anabhāvaṃkatāni' ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີການເກີດຂຶ້ນອີກຕໍ່ໄປ. ຈົບ ສູດທີຫ້າ.

6. Dutiyaavijjāpaccayasuttavaṇṇanā

໖. ອັດຖະກະຖา ທຸຕິຍະອະວິຊຊາປັດຈະຍາສູດ

36. Chaṭṭhe iti vā, bhikkhave, yo vadeyyāti tassaṃ parisati diṭṭhigatiko pañhaṃ pucchitukāmo atthi, so pana avisāradadhātuko uṭṭhāya dasabalaṃ pucchituṃ na sakkoti, tasmā tassa ajjhāsayena sayameva pucchitvā vissajjento satthā evamāha. Chaṭṭhaṃ.

໓໖. ໃນສູດທີຫົກ ຄຳວ່າ 'iti vā, bhikkhave, yo vadeyya' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຫຼື ຜູ້ໃດຈະເພິ່ງກ່າວຢ່າງນີ້) ໄດ້ແກ່ ໃນບໍລິສັດນັ້ນ ມີຜູ້ມີມິດສາທິດຖິ ໃຄ່ຈະຖາມບັນຫາຢູ່, ແຕ່ຜູ້ນັ້ນເປັນຜູ້ມີສະພາວະບໍ່ກ້າຫານ ບໍ່ສາມາດລຸກຂຶ້ນທູນຖາມພຣະທົດສະພົນໄດ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະສາດສະດาຈຶ່ງຊົງຖາມແລະວິສັດຊະນາດ້ວຍພຣະອົງເອງ ຕາມອັດທະຍາໄສຂອງຜູ້ນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຢ່າງນີ້. ຈົບ ສູດທີຫົກ.

7. Natumhasuttavaṇṇanā

໗. ອັດຖະກະຖາ ນະຕຸມຫະສູດ

37. Sattame [Pg.65] na tumhākanti attani hi sati attaniyaṃ nāma hoti. Attāyeva ca natthi, tasmā ‘‘na tumhāka’’nti āha. Napi aññesanti añño nāma paresaṃ attā, tasmiṃ sati aññesaṃ nāma siyā, sopi natthi, tasmā ‘‘napi aññesa’’nti āha. Purāṇamidaṃ, bhikkhave, kammanti nayidaṃ purāṇakammameva, purāṇakammanibbatto panesa kāyo, tasmā paccayavohārena evaṃ vutto. Abhisaṅkhatantiādi kammavohārasseva vasena purimaliṅgasabhāgatāya vuttaṃ, ayaṃ panettha attho – abhisaṅkhatanti paccayehi katoti daṭṭhabbo. Abhisañcetayitanti cetanāvatthuko cetanāmūlakoti daṭṭhabbo. Vedaniyanti vedaniyavatthūti daṭṭhabbo. Sattamaṃ.

໓໗. ໃນສູດທີເຈັດ ຄຳວ່າ 'na tumhākaṃ' (ບໍ່ແມ່ນຂອງພວກທ່ານ) ໄດ້ແກ່ ເພາະວ່າ ເມື່ອມີອັດຕາຢູ່ ສິ່ງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍອັດຕາຈຶ່ງຈະມີໄດ້. ແຕ່ຕົວອັດຕານັ້ນເອງກໍບໍ່ມີ ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນຂອງພວກທ່ານ'. ຄຳວ່າ 'nāpi aññesaṃ' (ແລະບໍ່ແມ່ນຂອງຄົນອື່ນ) ໄດ້ແກ່ ຄຳວ່າ 'ຄົນອື່ນ' ຄື ອັດຕາຂອງຄົນອື່ນ, ເມື່ອອັດຕາຂອງຄົນອື່ນນັ້ນມີຢູ່ ສິ່ງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍຄົນອື່ນກໍເພິ່ງມີໄດ້, ແຕ່ອັດຕາຂອງຄົນອື່ນນັ້ນກໍບໍ່ມີ ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ແລະບໍ່ແມ່ນຂອງຄົນອື່ນ'. ຄຳວ່າ 'purāṇamidaṃ, bhikkhave, kammaṃ' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກາຍນີ້ເປັນກຳເກົ່າ) ໄດ້ແກ່ ກາຍນີ້ບໍ່ແມ່ນຕົວວິບາກກຳເກົ່າໂດຍກົງ, ແຕ່ກາຍນີ້ເກີດຂຶ້ນຈາກກຳເກົ່າ ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດຢ່າງນີ້ ໂດຍໂວຫານແຫ່ງປັດໄຈ. ບົດທັງຫຼາຍມີ 'abhisaṅkhataṃ' (ອັນປັດໄຈປຸງແຕ່ງແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະໂວຫານນັ້ນເອງ ເພື່ອໃຫ້ມີລັກສະນະຄ້ອຍຕາມເພດຂອງບົດກ່ອນ, ເນື້ອຄວາມໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນມີດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ 'abhisaṅkhataṃ' ພຶງເຫັນວ່າ 'ອັນປັດໄຈທັງຫຼາຍສ້າງຂຶ້ນແລ້ວ'. ຄຳວ່າ 'abhisañcetayitaṃ' (ອັນຄວາມຈົງໃຈສ້າງຂຶ້ນ) ພຶງເຫັນວ່າ 'ມີເຈດຕະນາເປັນທີ່ຕັ້ງ ມີເຈດຕະນາເປັນມູນເຫດ'. ຄຳວ່າ 'vedaniyaṃ' (ອັນເພິ່ງສະເຫວີຍເວທະນາ) ພຶງເຫັນວ່າ 'ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງເວທະນາ'. ຈົບ ສູດທີເຈັດ.

8. Cetanāsuttavaṇṇanā

໘. ອັດຖະກະຖາ ເຈດຕະນາສູດ

38. Aṭṭhame yañca, bhikkhave, cetetīti yaṃ cetanaṃ ceteti, pavattetīti attho. Yañca pakappetīti yaṃ pakappanaṃ pakappeti, pavatteticceva attho. Yañca anusetīti yañca anusayaṃ anuseti, pavatteticceva attho. Ettha ca cetetīti tebhūmakakusalākusalacetanā gahitā, pakappetīti aṭṭhasu lobhasahagatacittesu taṇhādiṭṭhikappā gahitā, anusetīti dvādasannaṃ cetanānaṃ sahajātakoṭiyā ceva upanissayakoṭiyā ca anusayo gahito. Ārammaṇametaṃ hotīti (cetanādidhammajāte sati kammaviññāṇassa uppattiyā avāritattā) etaṃ cetanādidhammajātaṃ paccayo hoti. Paccayo hi idha ārammaṇanti adhippetā. Viññāṇassa ṭhitiyāti kammaviññāṇassa ṭhitatthaṃ. Ārammaṇe satīti tasmiṃ paccaye sati. Patiṭṭhā viññāṇassa hotīti tassa kammaviññāṇassa patiṭṭhā hoti. Tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇeti tasmiṃ kammaviññāṇe patiṭṭhite. Virūḷheti kammaṃ javāpetvā paṭisandhiākaḍḍhanasamatthatāya nibbattamūle jāte. Punabbhavābhinibbattīti punabbhavasaṅkhātā abhinibbatti.

໓໘. ໃນສູດທີແປດ ຄຳວ່າ 'yañca, bhikkhave, ceteti' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບຸກຄົນຍ່ອມເຈດຕະນາເຖິງສິ່ງໃດ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຄິດ ຍ່ອມໃຫ້ເປັນໄປ ເຊິ່ງເຈດຕະນາໃດ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'yañca pakappeti' (ແລະຍ່ອມດຳຣິເຖິງສິ່ງໃດ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມດຳຣິ ຍ່ອມໃຫ້ເປັນໄປ ເຊິ່ງຄວາມດຳຣິໃດ, ນີ້ກໍຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'yañca anuseti' (ແລະມີກິເລດນອນເນື່ອງຢູ່ໃນສິ່ງໃດ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມນອນເນື່ອງ ຍ່ອມໃຫ້ເປັນໄປ ເຊິ່ງອະນຸໄສໃດ, ນີ້ກໍຄືເນື້ອຄວາມ. ແລະໃນບົດເຫຼົ່ານີ້ ດ້ວຍບົດວ່າ 'ceteti' ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງຖືເອົາກຸສົນແລະອະກຸສົນເຈດຕະນາໃນພູມສາມ. ດ້ວຍບົດວ່າ 'pakappeti' ຊົງຖືເອົາຕັນຫາກັບທິດຖິອັນເປັນຄວາມດຳຣິ ໃນໂລພະສະຫะຄົດຕະຈິດ 8 ດວງ. ດ້ວຍບົດວ່າ 'anuseti' ຊົງຖືເອົາອະນຸໄສແຫ່ງເຈດຕະນາ 12 ດວງ ໂດຍສ່ວນແຫ່ງສະຫະຊາຕະປັດໄຈ ແລະໂດຍສ່ວນແຫ່ງອຸປະນິດສະຍະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ 'ārammaṇametaṃ hoti' (ສິ່ງນີ້ຍ່ອມເປັນອາຣົມ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອມີທຳມີເຈດຕະນາເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ເກີດຂຶ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກຳມະວິນຍານບໍ່ຖືກຂັດຂວາງ, ກຸ່ມທຳມີເຈດຕະນາເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງເປັນປັດໄຈ. ເພາະວ່າ ໃນບົດນີ້ ພຣະອົງຊົງປະສົງເອົາປັດໄຈ ໂດຍຄຳວ່າ 'ārammaṇa' (ອາຣົມ). ຄຳວ່າ 'viññāṇassa ṭhitiyā' (ເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງວິນຍານ) ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງກຳມະວິນຍານນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ārammaṇe sati' (ເມື່ອມີອາຣົມຢູ່) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອມີປັດໄຈນັ້ນຢູ່. ຄຳວ່າ 'patiṭṭhā viññāṇassa hoti' (ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງວິນຍານຍ່ອມມີ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງກຳມະວິນຍານນັ້ນຍ່ອມມີ. ຄຳວ່າ 'tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇe' (ເມື່ອວິນຍານນັ້ນຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອກຳມະວິນຍານນັ້ນຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'virūḷhi' (ມີຄວາມງອກງາມ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຮາກຖານເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ໂດຍຄວາມສາມາດໃນການຊັກນຳປະຕิສົນທິ ໂດຍການເຮັດໃຫ້ກຳແລ່ນໄປ. ຄຳວ່າ 'punabbhavābhinibbatti' (ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພົບໃໝ່) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເກີດຂຶ້ນຢ່າງເດັ່ນຊັດ ທີ່ຮຽກວ່າ ພົບໃໝ່.

No [Pg.66] ce, bhikkhave, cetetīti iminā tebhūmakacetanāya appavattanakkhaṇo vutto. No ce pakappetīti iminā taṇhādiṭṭhikappānaṃ appavattanakkhaṇo. Atha ce anusetīti iminā tebhūmakavipākesu parittakiriyāsu rūpeti ettha appahīnakoṭiyā anusayo gahito. Ārammaṇametaṃ hotīti anusaye sati kammaviññāṇassa uppattiyā avāritattā etaṃ anusayajātaṃ paccayova hoti.

ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ໂນ ເຈ, ພິກຂະເວ, ເຈເຕຕິ' ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງເຖິງຂະນະທີ່ບໍ່ເປັນໄປແຫ່ງເຈດຕະນາໃນພູມສາມ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ໂນ ເຈ ປະກັບເປຕິ' ນີ້ ຊົງສະແດງເຖິງຂະນະທີ່ບໍ່ເປັນໄປແຫ່ງຕັນຫາແລະທິດຖິ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ອະຖະ ເຈ ອະນຸເສຕິ' ນີ້ ຊົງຖືເອົາອະນຸໄສໂດຍສ່ວນທີ່ຍັງລະບໍ່ໄດ້ ໃນວິບາກແຫ່ງພູມສາມ ໃນກິຣິຍາຈິດອັນເປັນປະຣິດຕະ ແລະໃນຮູບ. ຄຳວ່າ 'ອາຣັມມະນຳເມຕັງ ໂຫຕິ' ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອອະນຸໄສຍັງມີຢູ່ ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກັມມະວິນຍານບໍ່ຖືກຂັດຂວາງ ອະນຸໄສຊາດນີ້ຈຶ່ງເປັນປັດໄຈໂດຍແທ້.

No ceva cetetītiādīsu paṭhamapade tebhūmakakusalākusalacetanā nivattā, dutiyapade aṭṭhasu cittesu taṇhādiṭṭhiyo, tatiyapade vuttappakāresu dhammesu yo appahīnakoṭiyā anusayito anusayo, so nivatto.

ໃນຄຳວ່າ 'ໂນ ເຈວະ ເຈເຕຕິ' ເປັນຕົ້ນນີ້ ໃນບົດທຳອິດ ເຈດຕະນາອັນເປັນກຸສົນແລະອະກຸສົນໃນພູມສາມ ຖືກຫ້າມໄວ້. ໃນບົດທີສອງ ຕັນຫາແລະທິດຖິໃນໂລພະມູນຈິດແປດ ຖືກຫ້າມໄວ້. ໃນບົດທີສາມ ອະນຸໄສໃດທີ່ນອນເນື່ອງຢູ່ໂດຍສ່ວນທີ່ຍັງລະບໍ່ໄດ້ ໃນທັມທັງຫຼາຍຕາມປະເພດທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ອະນຸໄສນັ້ນກໍຖືກຫ້າມໄວ້.

Apicettha asammohatthaṃ ceteti pakappeti anuseti, ceteti na pakappeti anuseti, na ceteti na pakappeti anuseti, na ceteti na pakappeti na anusetīti idampi catukkaṃ veditabbaṃ. Tattha paṭhamanaye dhammaparicchedo dassito. Dutiyanaye cetetīti tebhūmakakusalacetanā ceva catasso ca akusalacetanā gahitā. Na pakappetīti aṭṭhasu cittesu taṇhādiṭṭhiyo nivattā. Anusetīti tebhūmakakusale upanissayakoṭiyā, catūsu akusalacetanāsu sahajātakoṭiyā ceva upanissayakoṭiyā ca anusayo gahito. Tatiyanaye na cetetīti tebhūmakakusalākusalaṃ nivattaṃ, na pakappetīti aṭṭhasu cittesu taṇhādiṭṭhiyo nivattā, anusetīti sutte āgataṃ vāretvā tebhūmakakusalākusalavipākakiriyārūpesu appahīnakoṭiyā upanissayo gahito. Catutthanayo purimasadisova.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນສູດທີແປດນີ້ ເພື່ອຄວາມບໍ່ຫຼົງຜິດ ພຶງຊາບໝວດສີ່ນີ້ຄື: ເຈດຕະນາ ດຳຣິ ແລະນອນເນື່ອງ; ເຈດຕະນາ ບໍ່ດຳຣິ ແຕ່ນອນເນື່ອງ; ບໍ່ເຈດຕະນາ ບໍ່ດຳຣິ ແຕ່ນອນເນື່ອງ; ບໍ່ເຈດຕະນາ ບໍ່ດຳຣິ ແລະບໍ່ນອນເນື່ອງ. ໃນສີ່ຢ່າງນັ້ນ ໃນນັຍທຳອິດ ຊົງສະແດງການກຳນົດທັມ. ໃນນັຍທີສອງ ຄຳວ່າ 'ເຈເຕຕິ' ຊົງຖືເອົາກຸສົນເຈດຕະນາໃນພູມສາມ ແລະອະກຸສົນເຈດຕະນາສີ່. ຄຳວ່າ 'ນະ ປະກັບເປຕິ' ໝາຍເຖິງຕັນຫາແລະທິດຖິໃນໂລພະມູນຈິດແປດຖືກຫ້າມໄວ້. ຄຳວ່າ 'ອະນຸເສຕິ' ຊົງຖືເອົາອະນຸໄສໂດຍສ່ວນແຫ່ງອຸປະນິດໄສໃນກຸສົນແຫ່ງພູມສາມ ແລະໂດຍສ່ວນແຫ່ງສະຫະຊາດແລະອຸປະນິດໄສໃນອະກຸສົນເຈດຕະນາສີ່. ໃນນັຍທີສາມ ຄຳວ່າ 'ນະ ເຈເຕຕິ' ໝາຍເຖິງກຸສົນແລະອະກຸສົນໃນພູມສາມຖືກຫ້າມໄວ້. ຄຳວ່າ 'ນະ ປະກັບເປຕິ' ໝາຍເຖິງຕັນຫາແລະທິດຖິໃນໂລພະມູນຈິດແປດຖືກຫ້າມໄວ້. ຄຳວ່າ 'ອະນຸເສຕິ' ໝາຍເຖິງການເວັ້ນອະນຸໄສທີ່ມາໃນພຣະສູດ ແລ້ວຊົງຖືເອົາອຸປະນິດໄສໂດຍສ່ວນທີ່ຍັງລະບໍ່ໄດ້ ໃນກຸສົນ ວິບາກແຫ່ງອະກຸສົນ ກິຣິຍາ ແລະຮູບໃນພູມສາມ. ສ່ວນນັຍທີສີ່ ກໍມີນັຍເໝືອນກັບນັຍກ່ອນໆນັ້ນເອງ.

Tadappatiṭṭhiteti tasmiṃ appatiṭṭhite. Avirūḷheti kammaṃ javāpetvā paṭisandhiākaḍḍhanasamatthatāya anibbattamūle. Ettha pana kiṃ kathitanti? Arahattamaggassa kiccaṃ, khīṇāsavassa kiccakaraṇantipi navalokuttaradhammātipi vattuṃ vaṭṭati. Ettha ca viññāṇassa ceva āyatiṃ punabbhavassa ca antare eko sandhi, vedanātaṇhānamantare eko, bhavajātīnamantare ekoti. Aṭṭhamaṃ.

ຄຳວ່າ 'ຕະທັບປະຕິຕຖິເຕ' ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອວິນຍານນັ້ນບໍ່ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ອະວິຣູເຫ' ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຮາກຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ເພາະບໍ່ສາມາດຈະຍັງກັມໃຫ້ແລ່ນໄປ ແລະບໍ່ສາມາດຈະໜ່ຽວຮັ້ງປະຕິສົນທິມາໄດ້. ໃນບົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງຫຍັງໄວ້? ຄວນກ່າວວ່າ ຊົງສະແດງກິດແຫ່ງອະຣະຫັດຕະມັກ ຫຼືການເຮັດກິດແຫ່ງພຣະຂີນາສົບ ຫຼືໂລກຸດຕະຣະທັມເກົ້າປະການ. ແລະໃນທັມເຫຼົ່ານີ້ ມີການເຊື່ອມຕໍ່ໜຶ່ງໃນລະຫວ່າງກັມມະວິນຍານກັບປະຕິສົນທิວິນຍານໃນພົບຕໍ່ໄປ, ການເຊື່ອມຕໍ່ໜຶ່ງໃນລະຫວ່າງເວທະນາກັບຕັນຫາ, ແລະການເຊື່ອມຕໍ່ໜຶ່ງໃນລະຫວ່າງພົບກັບຊາດ. ຈົບສູດທີແປດ.

9. Dutiyacetanāsuttavaṇṇanā

໙. ອັຖຖະກະຖາທຸຕິຍະເຈດຕະນາສູດ

39. Navame [Pg.67] viññāṇanāmarūpānaṃ antare eko sandhi, vedanātaṇhānamantare eko, bhavajātīnamantare ekoti. Navamaṃ.

໓໙. ໃນສູດທີເກົ້າ ມີການເຊື່ອມຕໍ່ໜຶ່ງໃນລະຫວ່າງວິນຍານກັບນາມຮູບ, ການເຊື່ອມຕໍ່ໜຶ່ງໃນລະຫວ່າງເວທະນາກັບຕັນຫາ, ແລະການເຊື່ອມຕໍ່ໜຶ່ງໃນລະຫວ່າງພົບກັບຊາດ. ຈົບສູດທີເກົ້າ.

10. Tatiyacetanāsuttavaṇṇanā

໑໐. ອັຖຖະກະຖາຕະຕιຍະເຈດຕະນາສູດ

40. Dasame natīti taṇhā. Sā hi piyarūpesu rūpādīsu namanaṭṭhena ‘‘natī’’ti vuccati. Āgati gati hotīti āgatimhi gati hoti, āgate paccupaṭṭhite kamme vā kammanimitte vā gahinimitte vā paṭisandhivasena viññāṇassa gati hoti. Cutūpapātoti evaṃ viññāṇassa āgate paṭisandhivisaye gatiyā sati ito cavanasaṅkhātā cuti, tatthūpapattisaṅkhāto upapātoti ayaṃ cutūpapāto nāma hoti. Evaṃ imasmiṃ sutte natiyā ca āgatigatiyā ca antare ekova sandhi kathitoti. Dasamaṃ.

໔໐. ໃນສູດທີສິບ ຄຳວ່າ 'ນະຕິ' ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາ. ເພາະຕັນຫານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ນະຕິ' ເພາະອັດຖະວ່າເປັນທຳນ້ອມໄປໃນອາຣົມມີຮູບເປັນຕົ້ນອັນເປັນທີ່ຮັກ. ຄຳວ່າ 'ອາກະຕິ ຄະຕິ ໂຫຕິ' ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງປະຕິສົນທິວິນຍານຍ່ອມມີໃນອາຣົມອັນເປັນທີ່ມາ, ເມື່ອອາຣົມອັນເປັນທີ່ມາຄື ກັມ ກັມມະນິມິດ ຫຼືຄະຕິນິມິດ ປາກົດຂຶ້ນແລ້ວ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິບາກວິນຍານໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິຍ່ອມມີໃນອາຣົມນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຈຸຕູປະປາໂຕ' ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງປະຕິສົນທິວິນຍານໃນອາຣົມອັນເປັນທີ່ມາແຫ່ງປະຕິສົນທິມີຢູ່ຢ່າງນີ້ ຄວາມເຄື່ອນໄປຈາກພົບນີ້ອັນໄດ້ແກ່ຈຸຕິ ແລະຄວາມເຂົ້າເຖິງພົບໃໝ່ອັນໄດ້ແກ່ອຸປະປາດ ຍ່ອມມີ; ນີ້ຊື່ວ່າ ຈຸຕູປະປາດ. ໃນສູດທີສິບນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງການເຊື່ອມຕໍ່ພຽງຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ໃນລະຫວ່າງນະຕິ (ຕັນຫາ) ກັບອາກະຕິຄະຕິ (ປະຕິສົນທິວິນຍານ). ຈົບສູດທີສິບ.

Kaḷārakhattiyavaggo catuttho.

ກະລາຣະຂັດຕິຍະວັກ ທີສີ່ ຈົບ.

5. Gahapativaggo

໕. ຄະຫະປະຕິວັກ

1. Pañcaverabhayasuttavaṇṇanā

໑. ອັຖຖະກະຖາປັນຈະເວຣະພະຍະສູດ

41. Gahapativaggassa paṭhame yatoti yadā. Bhayāni verānīti bhayaveracetanāyo. Sotāpattiyaṅgehīti duvidhaṃ sotāpattiyā aṅgaṃ, (sotāpattiyā ca aṅgaṃ,) yaṃ pubbabhāge sotāpattipaṭilābhāya saṃvattati, ‘‘sappurisasaṃsevo saddhammassavanaṃ yonisomanasikāro dhammānudhammappaṭipattī’’ti (dī. ni. 3.311) evaṃ āgataṃ, paṭiladdhaguṇassa ca sotāpattiṃ patvā ṭhitassa aṅgaṃ, yaṃ sotāpannassa aṅgantipi vuccati, buddhe aveccappasādādīnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Idamidha adhippetaṃ. Ariyoti niddoso nirupārambho. Ñāyoti paṭiccasamuppannaṃ ñatvā ṭhitañāṇampi paṭiccasamuppādopi. Yathāha – ‘‘ñāyo vuccati paṭiccasamuppādo, ariyopi aṭṭhaṅgiko maggo ñāyo’’ti. Paññāyāti aparāparaṃ uppannāya vipassanāpaññāya. Sudiṭṭho hotīti aparāparaṃ uppajjitvā dassanavasena suṭṭhu diṭṭho.

໔໑. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງຄະຫະປະຕິວັກ ຄຳວ່າ 'ຍະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ໃນການໃດ. ຄຳວ່າ 'ພະຍານິ ເວຣານິ' ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດໄພແລະເວນ. ຄຳວ່າ '...ໂសຕາປັດຕິຍັງເຄຫິ' ອະທິບາຍວ່າ ອົງຄະແຫ່ງໂສດາປັດຕິມີສອງຢ່າງ ຄື ອົງຄະໃດທີ່ເປັນໄປໃນປຸບພະພາກ ເພື່ອການໄດ້ບັນລຸໂສດາປັດຕິມັກ ດັ່ງທີ່ມາໃນພຣະບາລີວ່າ 'ການຄົບສັດບຸຣຸດ ການຟັງພຣະສັດທັມ ການເຮັດໄວ້ໃນໃຈໂດຍແຍບຄາຍ ການປະຕິບັດທັມສົມຄວນແກ່ທັມ' ນີ້ຢ່າງໜຶ່ງ; ແລະອົງຄະຂອງຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຄຸນອັນໄດ້ບັນລຸແລ້ວຄືບັນລຸໂສດາປັດຕິຜົນ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ອົງຄະຂອງພຣະໂສດາບັນ ກໍໄດ້ ນີ້ເປັນຊື່ຂອງຄວາມເລື່ອມໃສອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ອີກຢ່າງໜຶ່ງ. ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາອົງຄະຢ່າງຫຼັງນີ້. ຄຳວ່າ 'ອະຣິໂຍ' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ມີໂທດ ບໍ່ມີຄວາມເຂົ້າໄປຂັດຂວາງ. ຄຳວ່າ 'ຍາໂຍ' ໄດ້ແກ່ ຍານອັນຕັ້ງຢູ່ເພາະຮູ້ແຈ້ງທັມທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກປັດໄຈ ແລະໄດ້ແກ່ປັດຕິດຈະສະມຸບປາດດ້ວຍ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕຣັດໄວ້ວ່າ 'ປັດຕິດຈະສະມຸບປາດ ເອີ້ນວ່າ ຍາຍະ, ແມ້ແຕ່ອະຣິຍະອັດຖັງຄິກະມັກ ກໍເອີ້ນວ່າ ຍາຍະ'. ຄຳວ່າ 'ປັນຍາຍະ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍວິປັດສະນາຍານອັນເກີດຂຶ້ນເປັນລຳດັບ. ຄຳວ່າ 'ສຸທິດໂຖ ໂຫຕິ' ອະທິບາຍວ່າ ເປັນທັມທີ່ເຫັນແລ້ວເປັນຢ່າງດີ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຫັນໂດຍການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງໂສດາປັດຕິມັກຄະຍານເປັນລຳດັບ.

Khīṇanirayotiādīsu [Pg.68] āyatiṃ tattha anuppajjanatāya khīṇo nirayo mayhanti so ahaṃ khīṇanirayo. Esa nayo sabbattha. Sotāpannoti maggasotaṃ āpanno. Avinipātadhammoti na vinipātasabhāvo. Niyatoti paṭhamamaggasaṅkhātena sammattaniyāmena niyato. Sambodhiparāyanoti uttarimaggattayasaṅkhāto sambodhi paraṃ ayanaṃ mayhanti sohaṃ sambodhiparāyano, taṃ sambodhiṃ avassaṃ abhisambujjhanakoti attho.

ໃນຄຳວ່າ 'ຂີນະນິຣະໂຍ' ເປັນຕົ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ເພາະບໍ່ເກີດໃນນະຣົກນັ້ນຕໍ່ໄປໃນອະນາຄົດ ນະຣົກຈຶ່ງຊື່ວ່າສิ້ນໄປແລ້ວສຳລັບເຮົາ ເຮົານັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ມີນະຣົກສິ້ນແລ້ວ. ນັຍນີ້ມີໃນບົດທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ. ຄຳວ່າ 'ໂសຕາປັນໂນ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຂົ້າເຖິງກະແສແຫ່ງອະຣິຍະມັກ. ຄຳວ່າ 'ອະວິນິປາຕະທັມໂມ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີສະພາວະທີ່ຈະຕົກໄປໃນອະບາຍ. ຄຳວ່າ 'ນิຍະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້ໂດຍສັມມັດຕະນິຍາມອັນໄດ້ແກ່ປະຖົມມັກ. ຄຳວ່າ 'ສັມໂພທິປະຣາຢະໂນ' ອະທິບາຍວ່າ ພຣະສັມໂພທິອັນໄດ້ແກ່ມັກເບື້ອງບົນສາມ ເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າຂອງເຮົາ ເຮົານັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ມີພຣະສັມໂພທິໃນເບື້ອງໜ້າ ໝາຍຄວາມວ່າ ຈະຕ້ອງຕຣັດຮູ້ພຣະສັມໂພທິເບື້ອງບົນນັ້ນຢ່າງແນ່ນອນ.

Pāṇātipātapaccayāti pāṇātipātakammakāraṇā. Bhayaṃ veranti atthato ekaṃ. Verañca nāmetaṃ duvidhaṃ hoti bāhiraṃ ajjhattikanti. Ekena hi ekassa pitā mārito hoti, so cintesi ‘‘etena kira me pitā mārito, ahampi taṃyeva māressāmī’’ti nisitaṃ satthaṃ ādāya carati. Yā tassa abbhantare uppannaveracetanā, idaṃ bāhiraṃ veraṃ nāma. Yā pana itarassa ‘‘ayaṃ kira maṃ māressāmīti carati, ahameva naṃ paṭhamataraṃ māressāmī’’ti cetanā uppajjati, idaṃ ajjhattikaṃ veraṃ nāma. Idaṃ tāva ubhayampi diṭṭhadhammikameva. Yā pana taṃ niraye uppannaṃ disvā ‘‘etaṃ paharissāmī’’ti jalitaṃ ayamuggaraṃ gaṇhato nirayapālassa cetanā uppajjati, idamassa samparāyikaṃ bāhiraveraṃ. Yā cassa ‘‘ayaṃ niddosaṃ maṃ paharissāmīti āgacchati, ahameva naṃ paṭhamataraṃ paharissāmī’’ti cetanā uppajjati, idamassa samparāyikaṃ ajjhattaveraṃ. Yaṃ panetaṃ bāhiraveraṃ, taṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘puggalavera’’nti vuttaṃ. Dukkhaṃ domanassanti atthato ekameva. Yathā cettha, evaṃ sesapadesupi ‘‘iminā mama bhaṇḍaṃ haṭaṃ, mayhaṃ dāresu cārittaṃ āpannaṃ, musā vatvā attho bhaggo, surāmadamattena idaṃ nāma kata’’ntiādinā nayena veruppatti veditabbā. Aveccappasādenāti adhigatena acalappasādena. Ariyakantehīti pañcahi sīlehi. Tāni hi ariyānaṃ kantāni piyāni. Bhavantaragatāpi ariyā tāni na vijahanti, tasmā ‘‘ariyakantānī’’ti vuccanti. Sesamettha yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ visuddhimagge anussatiniddese vuttameva. Paṭhamaṃ.

ຄຳວ່າ 'ປານາຕິປາຕະປັດຈະຢາ' ໄດ້ແກ່ ເພາະການເຮັດກັມຄືປານາຕິບາດເປັນເຫດ. ຄຳວ່າ 'ພະຍັງ ເවຣັງ' ໂດຍອັດຖະແລ້ວເປັນຢ່າງດຽວກັນ. ແລະເວນນັ້ນມີສອງຢ່າງ ຄື ເວນພາຍນອກ ແລະເວນພາຍໃນ. ດ້ວຍວ່າ ບຸກຄົນໜຶ່ງຂ້າບິດາຂອງບຸກຄົນໜຶ່ງ ບຸກຄົນນັ້ນຄິດວ່າ 'ຜູ້ນີ້ຂ້າບິດາຂອງເຮົາ ເຮົາກໍຈະຂ້າຜູ້ນັ້ນຄືກັນ' ແລ້ວຖືອາວຸດອັນຄົມກ້າທ່ຽວໄປ. ເຈດຕະນາປອງຮ້າຍທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍໃນໃຈຂອງຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເວນພາຍນອກ. ສ່ວນເຈດຕະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ອີກຝ່າຍໜຶ່ງວ່າ 'ຜູ້ນີ້ທ່ຽວໄປເພາະຄິດຈະຂ້າເຮົາ ເຮົາເອງຈະຂ້າຜູ້ນັ້ນກ່ອນ' ຊື່ວ່າ ເວນພາຍໃນ. ເວນທັງສອງຢ່າງນີ້ເປັນເວນໃນປັດຈຸບັນເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນເຈດຕະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ນາຍນິຣະຍະບານ ຜູ້ເຫັນສັດນະຣົກນັ້ນເກີດໃນນະຣົກແລ້ວຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະຕີຜູ້ນີ້' ແລ້ວຖືຄ້ອນເຫຼັກອັນຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ ຊື່ວ່າ ເວນພາຍນອກໃນພົບໜ້າຂອງສັດນະຣົກນັ້ນ. ແລະເຈດຕະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ສັດນະຣົກນັ້ນວ່າ 'ຜູ້ນີ້ມາເພາະຄິດຈະຕີເຮົາຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຜິດ ເຮົາເອງຈະຕີຜູ້ນັ້ນກ່ອນ' ຊື່ວ່າ ເວນພາຍໃນໃນພົບໜ້າຂອງສັດນະຣົກນັ້ນ. ເວນພາຍນອກໃດທີ່ມີຢູ່ ເວນນັ້ນໃນອັຖຖະກະຖາເອີ້ນວ່າ 'ບຸກຄະລະເວນ'. ຄຳວ່າ 'ທຸກຂັງ ໂທມະນັດສັງ' ໂດຍອັດຖະແລ້ວເປັນຢ່າງດຽວກັນ. ເວນເກີດຂຶ້ນໃນບົດນີ້ຢ່າງໃດ ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍພຶງຊາບການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງເວນຢ່າງນັ້ນ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຜູ້ນີ້ລັກຊັບຂອງເຮົາ, ປະພຶດຜິດໃນພັນລະຍາຂອງເຮົາ, ເວົ້າຕົວະທຳລາຍປະໂຫຍດ, ເພາະຄວາມມຶນເມົາດ້ວຍສຸຣາຈຶ່ງເຮັດສິ່ງນີ້'. ຄຳວ່າ 'ອະເວດຈະປະສາເທນະ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມເລື່ອມໃສອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວທີ່ໄດ້ບັນລຸແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ອະຣິຍະກັນເຕຫິ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສີລຫ້າ. ເພາະສີລເຫຼົ່ານັ້ນເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈຂອງພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ແມ້ຈະໄປສູ່ພົບອື່ນ ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍກໍບໍ່ລະສີລເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະຣິຍະກັນຕະ'. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນບົດນີ້ທີ່ຄວນກ່າວ ທັງໝົດໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນວິສຸດທິມັກ ໃນອະນຸດສະຕິນິດເທດ. ຈົບສູດທີໜຶ່ງ.

2. Dutiyapañcaverabhayasuttavaṇṇanā

໒. ອັຖຖະກະຖາທຸຕິຍະປັນຈະເວຣະພະຍະສູດ

42. Dutiye bhikkhūnaṃ kathitabhāvamattameva viseso. Dutiyaṃ.

໔໒. ໃນສູດທີສອງ ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງພຽງແຕ່ຊົງສະແດງແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີສອງ.

3. Dukkhasuttavaṇṇanā

໓. ອັຖຖະກະຖາທຸກຂະສູດ

43. Tatiye [Pg.69] dukkhassāti vaṭṭadukkhassa. Samudayanti dve samudayā khaṇikasamudayo ca paccayasamudayo ca. Paccayasamudayaṃ passantopi bhikkhu khaṇikasamudayaṃ passati, khaṇikasamudayaṃ passantopi paccayasamudayaṃ passati. Atthaṅgamopi accantatthaṅgamo bhedatthaṅgamoti duvidho. Accantatthaṅgamaṃ passantopi bhedatthaṅgamaṃ passati, bhedatthaṅgamaṃ passantopi accantatthaṅgamaṃ passati. Desessāmīti idaṃ vaṭṭadukkhassa samudayaatthaṅgamaṃ nibbattibhedaṃ nāma desessāmi, taṃ suṇāthāti attho. Paṭiccāti nissayavasena ceva ārammaṇavasena ca paccayaṃ katvā. Tiṇṇaṃ saṅgati phassoti tiṇṇaṃ saṅgatiyā phasso. Ayaṃ kho, bhikkhave, dukkhassa samudayoti ayaṃ vaṭṭadukkhassa nibbatti nāma. Atthaṅgamoti bhedo. Evañhi vaṭṭadukkhaṃ bhinnaṃ hoti appaṭisandhiyaṃ. Tatiyaṃ.

໔໓. ໃນສູດທີສາມ ຄຳວ່າ 'ທຸກຂັດສະ' ໄດ້ແກ່ ວັດຕະທຸກ. ຄຳວ່າ 'ສະມຸທະຍັງ' ໄດ້ແກ່ ສະມຸໄທສອງຢ່າງ ຄື ຂະນິກະສະມຸໄທ ແລະປັດຈະຍະສະມຸໄທ. ພິກຂຸເມື່ອເຫັນປັດຈະຍະສະມຸໄທ ກໍຍ່ອມເຫັນຂະນິກະສະມຸໄທດ້ວຍ, ເມື່ອເຫັນຂະນິກະສະມຸໄທ ກໍຍ່ອມເຫັນປັດຈະຍະສະມຸໄທດ້ວຍ. ແມ້ຄວາມດັບ ກໍມີສອງຢ່າງ ຄື ອັດຈັນຕັດຖັງຄະມະ ແລະເພທັດຖັງຄະມະ. ພິກຂຸເມື່ອເຫັນອັດຈັນຕັດຖັງຄະມະ ກໍຍ່ອມເຫັນເພທັດຖັງຄະມະດ້ວຍ, ເມື່ອເຫັນເພທັດຖັງຄະມະ ກໍຍ່ອມເຫັນອັດຈັນຕັດຖັງຄະມະດ້ວຍ. ຄຳວ່າ 'ເທສິດສາມິ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາຈະສະແດງຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບອັນເປັນຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວັດຕະທຸກນີ້ ພວກເທີທັງຫຼາຍຈົ່ງຟັງ ເນື້ອຄວາມເປັນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ປະຕິດຈະ' ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ເປັນປັດໄຈໂດຍອຳນາດແຫ່ງທີ່ອາໄສແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາຣົມ. ຄຳວ່າ 'ຕິນນັງ ສັງຄະຕິ ຜັດໂສ' ໄດ້ແກ່ ຜັດສະເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມປະຈວບກັນແຫ່ງທັມສາມຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ອະຍັງ ໂຂ, ພິກຂະເວ, ທຸກຂັດສະ ສະມຸທະໂຍ' ໄດ້ແກ່ ນີ້ຄືຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວັດຕະທຸກ. ຄຳວ່າ 'ອັດຖັງຄະໂມ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມແຕກດັບ. ເພາະວ່າ ເມື່ອຕັນຫາດັບໄປຢ່າງນີ້ ວັດຕະທຸກກໍຍ່ອມແຕກທຳລາຍໄປ ບໍ່ມີປະຕิສົນທິຕໍ່ໄປ. ຈົບສູດທີສາມ.

4. Lokasuttavaṇṇanā

໔. ອັຖຖະກະຖາໂລກະສູດ

44. Catutthe lokassāti saṅkhāralokassa. Ayamettha viseso. Catutthaṃ.

໔໔. ໃນສູດທີສີ່ ຄຳວ່າ 'ໂລກັດສະ' ໄດ້ແກ່ ສັງຂານໂລກ. ນີ້ເປັນຂໍ້ແຕກຕ່າງໃນສູດນີ້. ຈົບສູດທີສີ່.

5. Ñātikasuttavaṇṇanā

໕. ອັຖຖະກະຖາຢາຕິກະສູດ

45. Pañcame ñātiketi dvinnaṃ ñātakānaṃ gāme. Giñjakāvasatheti iṭṭhakāhi kate mahāpāsāde. Dhammapariyāyanti dhammakāraṇaṃ. Upassutīti upassutiṭṭhānaṃ, yaṃ ṭhānaṃ upagatena sakkā hoti bhagavato saddaṃ sotuṃ, tattha ṭhitoti attho. So kira gandhakuṭipariveṇasammajjanatthaṃ āgato attano kammaṃ pahāya bhagavato dhammaghosaṃ suṇanto aṭṭhāsi. Addasāti tadā kira bhagavato āditova paccayākāraṃ manasikarontassa ‘‘idaṃ iminā paccayena hoti, idaṃ iminā’’ti āvajjato yāva bhavaggā ekaṅgaṇaṃ ahosi, satthā manasikāraṃ pahāya vacasā sajjhāyaṃ karonto yathānusandhinā desanaṃ niṭṭhapetvā, ‘‘api nu kho imaṃ dhammapariyāyaṃ koci assosī’’ti āvajjento taṃ bhikkhumaddasa. Tena vuttaṃ ‘‘addasā kho bhagavā’’ti.

໔໕. ໃນສູດທີຫ້າ ຄຳວ່າ 'ຢາຕິເກ' ໄດ້ແກ່ ໃນບ້ານຂອງຍາດສອງຄົນ. ຄຳວ່າ 'ຄິນຈະກາວະສະເຖ' ໄດ້ແກ່ ໃນວິຫານໃຫຍ່ທີ່ເຮັດດ້ວຍອິດ. ຄຳວ່າ 'ທັມມະປະຣິຍາຍັງ' ໄດ້ແກ່ ເຫດແຫ່ງທັມ. ຄຳວ່າ 'ອຸປັດສຸຕິ' ໄດ້ແກ່ ທີ່ແອບຟັງ ຄື ສະຖານທີ່ທີ່ບຸກຄົນເຂົ້າໄປແລ້ວສາມາດຟັງພຣະສຸຣະສຽງຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ ບົດວ່າ 'ຕັດຖະ ຖິໂຕ' ໝາຍເຖິງ ຢືນຢູ່ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພິກຂຸນັ້ນມາເພື່ອປັດກວາດບໍລິເວນພຣະຄັນທະກຸຕິ ແລ້ວລະວຽກງານຂອງຕົນ ຢືນຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຢູ່. ຄຳວ່າ 'ອັດທະສາ' ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນການນັ້ນ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງມະນະສິການປັດຈະຢາການ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ ຊົງພິຈາຣະນາວ່າ 'ສິ່ງນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະປັດໄຈນີ້, ສິ່ງນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະປັດໄຈນີ້' ຕະຫຼອດໄປຈົນເຖິງພະວັກຄະພູມ ກໍປາກົດເປັນເໝືອນລານດຽວກັນ ພຣະສາດສະດາຊົງລະການມະນະສິການແລ້ວ ຊົງທຳການສາທະຍາຍດ້ວຍພຣະວາຈາ ຊົງສະແດງທັມໃຫ້ຈົບລົງຕາມອະນຸສົນທິ ແລ້ວຊົງພິຈາຣະນາວ່າ 'ມີໃຜແດ່ໜໍທີ່ໄດ້ຟັງທັມມະປະຣິຍາຍນີ້' ກໍໄດ້ຊົງເຫັນພິກຂຸນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ອັດທະສາ ໂຂ ພະຄະວາ'.

Assosi [Pg.70] noti assosi nu. Atha vā assosi noti amhākaṃ bhāsantānaṃ assosīti. Uggaṇhāhītiādīsu sutvā tuṇhībhūtova paguṇaṃ karonto uggaṇhāti nāma. Padānupadaṃ ghaṭetvā vācāya paricitaṃ karonto pariyāpuṇāti nāma. Ubhayathāpi paguṇaṃ ādhārappattaṃ karonto dhāreti nāma. Atthasaṃhitoti kāraṇanissito. Ādibrahmacariyakoti maggabrahmacariyassa ādi patiṭṭhānabhūto. Iti tīsupi imesu suttesu vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ. Pañcamaṃ.

ຄຳວ່າ 'ອັດໂສສິ ໂນ' ໄດ້ແກ່ ໄດ້ຍິນແລ້ວຫຼື. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ 'ອັດໂສສິ ໂນ' ໝາຍເຖິງ ທ່ານໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງພວກເຮົາຜູ້ກ່າວຢູ່ຫຼື. ໃນຄຳວ່າ 'ອຸກຄັນຫາຫິ' ເປັນຕົ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ການຟັງແລ້ວນັ່ງມິດຢູ່ ເຮັດຄວາມຊຳນານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອຸກຄັນຫາຕິ'. ການເຊື່ອມຕໍ່ບົດຕໍ່ບົດແລ້ວທຳຄວາມຄຸ້ນເຄີຍດ້ວຍວາຈາ ຊື່ວ່າ 'ປະຣິຍາປຸນາຕິ'. ການເຮັດຄວາມຊຳນານໃຫ້ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນໃຈໂດຍທັງສອງວິທີນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ທາເຣຕິ'. ຄຳວ່າ 'ອັດຖະສັງຫິໂຕ' ໄດ້ແກ່ ອີງອາໄສເຫດ. ຄຳວ່າ 'ອາດິພຣົຫມະຈະຣິຍະໂກ' ໄດ້ແກ່ ເປັນທີ່ຕັ້ງເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງມັກຄະພຣົມມະຈັນ. ໃນສູດທັງສາມນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງວັດຕະແລະວິວັດຕະເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີຫ້າ.

6. Aññatarabrāhmaṇasuttavaṇṇanā

໖. ອັຖຖະກະຖາອັນຍະຕະຣະພຣາມມະນະສູດ

46. Chaṭṭhe aññataroti nāmavasena apākaṭo aññataro brāhmaṇo. Chaṭṭhaṃ.

໔໖. ໃນສູດທີຫົກ ຄຳວ່າ 'ອັນຍະຕະໂຣ' ໄດ້ແກ່ ພຣາມຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ ຜູ້ບໍ່ປາກົດຊື່ສຽງ. ຈົບສູດທີຫົກ.

7. Jāṇussoṇisuttavaṇṇanā

໗. ອັຖຖະກະຖາຊານຸດໂសນີສູດ

47. Sattame jāṇussoṇīti ṭhānantaravasena evaṃladdhanāmo asītikoṭivibhavo mahāpurohito. Sattamaṃ.

໔໗. ໃນສູດທີເຈັດ ຄຳວ່າ 'ຊານຸດໂសນີ' ໄດ້ແກ່ ມະຫາປະໂຣຫິດ ຜູ້ມີຊັບສົມບັດແປດສິບໂກດ ເຊິ່ງໄດ້ຮັບຊື່ຢ່າງນີ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕຳແໜ່ງ. ຈົບສູດທີເຈັດ.

8. Lokāyatikasuttavaṇṇanā

໘. ອັຖຖະກະຖາໂລກາຍະຕິກະສູດ

48. Aṭṭhame lokāyatikoti vitaṇḍasatthe lokāyate kataparicayo. Jeṭṭhametaṃ lokāyatanti paṭhamaṃ lokāyataṃ. Lokāyatanti ca lokasseva āyataṃ, bālaputhujjanalokassa āyataṃ, mahantaṃ gambhīranti upadhāritabbaṃ parittaṃ bhāvaṃ diṭṭhigataṃ. Ekattanti ekasabhāvaṃ, niccasabhāvamevāti pucchati. Puthuttanti purimasabhāvena nānāsabhāvaṃ, devamanussādibhāvena paṭhamaṃ hutvā pacchā na hotīti ucchedaṃ sandhāya pucchati. Evamettha ‘‘sabbamatthi, sabbamekatta’’nti imā dvepi sassatadiṭṭhiyo, ‘‘sabbaṃ natthi, sabbaṃ puthutta’’nti imā dve ucchedadiṭṭhiyoti veditabbā. Aṭṭhamaṃ.

໔໘. ໃນພຣະສູດທີແປດ ຄຳວ່າ 'ໂລກາຍະຕິໂກ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ (ສຶກສາ) ໃນຄຳພີໂລກາຍະຕະ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ຄຳພີວິຕັນທະ. ຄຳວ່າ 'ເຊດຖະເມຕັງ ໂລກາຍະຕັງ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມເຫັນວ່າ 'ສິ່ງທັງປວງມີຢູ່' ນີ້ ເປັນໂລກາຍະຕະທຳອິດ. ແລະຄຳວ່າ 'ໂລກາຍະຕະ' ໝາຍເຖິງ ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງໂລກເທົ່ານັ້ນ, ຄື ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງໂລກຂອງປຸຖຸຊົນຄົນພານ, ເປັນທິສຖິ (ຄວາມເຫັນຜິດ) ທີ່ມີສະພາວະອັນຄົນທັງຫຼາຍເຂົ້າໃຈວ່າ ໃຫຍ່ໂຕ ນັກແໜ້ນ ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວເປັນສິ່ງເລັກນ້ອຍ. ຄຳວ່າ 'ເອກັດຕັງ' ໝາຍເຖິງ ມີສະພາວະດຽວ, ເພິ່ນທູນຖາມວ່າ 'ມີສະພາວະທ່ຽງແທ້ຢ່າງດຽວຫຼື?'. ຄຳວ່າ 'ປຸຖຸດຕັງ' ໝາຍເຖິງ ມີສະພາວະຕ່າງກັນຈາກສະພາວະກ່ອນ, ເພິ່ນທູນຖາມໂດຍໝາຍເຖິງອຸດເສທະທິສຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນ) ວ່າ 'ເມື່ອເກີດເປັນເທວະດາຫຼືມະນຸດເປັນຕົ້ນໃນເບື້ອງຕົ້ນແລ້ວ ພາຍຫຼັງຍ່ອມບໍ່ມີ (ຂາດສູນ) ຫຼື?'. ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມານີ້ ພຶງຊາບວ່າ ໃນພຣະສູດທີແປດນີ້ ຄວາມເຫັນທັງສອງຄື 'ສິ່ງທັງປວງມີຢູ່' ແລະ 'ສິ່ງທັງປວງມີສະພາວະດຽວ' ເປັນສັດສະຕະທິສຖິ, ສ່ວນຄວາມເຫັນທັງສອງຄື 'ສິ່ງທັງປວງບໍ່ມີ' ແລະ 'ສິ່ງທັງປວງມີສະພາວະຕ່າງກັນ' ເປັນອຸດເສທະທິສຖິ. ຈົບພຣະສູດທີແປດ.

9. Ariyasāvakasuttavaṇṇanā

໙. ຄຳອະທິບາຍອະລິຍະສາວົກກະສູດ

49. Navame kiṃ nu khoti saṃsayuppattiākāradassanaṃ. Samudayatīti uppajjati. Navamaṃ.

໔໙. ໃນສູດທີ 9 ບົດວ່າ 'kiṃ nu kho' (ເປັນແນວໃດນໍ) ເປັນບົດສະແດງເຖິງອາການປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມສົງໄສ. ບົດວ່າ 'samudayati' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ສູດທີ 9 ຈົບ.

10. Dutiyaariyasāvakasuttavaṇṇanā

໑໐. ການພັນລະນາທຸຕິຍະອະລິຍະສາວົກສູດ

50. Dasame [Pg.71] dvepi nayā ekato vuttā. Idameva purimena nānattaṃ, sesaṃ tādisamevāti. Dasamaṃ.

໕໐. ໃນສູດທີ 10 ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດສະແດງນັຍທັງສອງໄວ້ຮ່ວມກັນ. ຄວາມແຕກຕ່າງຈາກສູດກ່ອນ (ສູດທີ 9) ມີພຽງເທົ່ານີ້, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍເໝືອນກັນນັ້ນແລ. ສູດທີ 10 ຈົບ.

Gahapativaggo pañcamo.

ຄະຫະປະຕິວັກ ທີ 5 ຈົບ.

6. Dukkhavaggo

໖. ທຸກຂະວັກ

1. Parivīmaṃsanasuttavaṇṇanā

໑. ການພັນລະນາປະລິວີມັງສະນະສູດ

51. Dukkhavaggassa paṭhame parivīmaṃsamānoti upaparikkhamāno. Jarāmaraṇanti kasmā jarāmaraṇaṃ ekameva ‘‘anekavidhaṃ nānappakāraka’’nti vatvā gahitanti ce? Tasmiṃ gahite sabbadukkhassa gahitattā. Yathā hi cūḷāya gahite purise so puriso gahitova hoti, evaṃ jarāmaraṇe gahite sabbadukkhaṃ gahitameva hoti. Tasmā ‘‘yaṃ kho idaṃ anekavidhaṃ nānappakārakaṃ dukkhaṃ loke uppajjatī’’ti nhatvā ṭhitaṃ purisaṃ viya sabbadukkhaṃ dassetvā taṃ cūḷāya gaṇhanto viya jarāmaraṇaṃ gaṇhi.

໕໑. ໃນສູດທີ 1 ແຫ່ງທຸກຂະວັກ ບົດວ່າ 'parivīmaṃsamāno' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ພิຈາລະນາໃຄ່ຄວນຢູ່. ຖ້າມີຄຳຖາມວ່າ: ເພາະເຫດໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ຊະລາມໍລະນະ' ເຊິ່ງເປັນພຽງອົງຄະດຽວ ແລ້ວຊົງຖືເອົາວ່າ 'ມີຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ມີປະການຕ່າງໆ'? ຕອບວ່າ: ເພາະເມື່ອຖືເອົາຊະລາມໍລະນະນັ້ນແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າຖືເອົາທຸກທັງປວງໃນວັດຕະສົງສານດ້ວຍ. ປຽບເໝືອນເມື່ອຈັບມັດຈຸກຜົມຂອງບຸລຸດໄວ້ແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າຈັບຕົວບຸລຸດນັ້ນໄວ້ໄດ້ທັງໝົດ ບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ເມື່ອຖືເອົາຊະລາມໍລະນະແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າຖືເອົາທຸກທັງປວງດ້ວຍ. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງທຸກທັງປວງ ປຽບເໝືອນບຸລຸດຜູ້ຢືນກ່າວວ່າ 'ທຸກນີ້ມີຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ມີປະການຕ່າງໆ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ' ແລ້ວຊົງຖືເອົາຊະລາມໍລະນະນັ້ນ ປຽບເໝືອນການຈັບບຸລຸດນັ້ນທີ່ຈຸກຜົມ.

Jarāmaraṇanirodhasāruppagāminīti jarāmaraṇanirodhassa sāruppabhāvena nikkilesatāya parisuddhatāya sadisāva hutvā gāminīti attho. Tathā paṭipanno ca hotīti yathā taṃ paṭipannoti vuccati, evaṃ paṭipanno hoti. Anudhammacārīti nibbānadhammaṃ anugataṃ paṭipattidhammaṃ carati, pūretīti attho. Dukkhakkhayāya paṭipannoti sīlaṃ ādiṃ katvā jarāmaraṇadukkhassa nirodhatthāya paṭipanno. Saṅkhāranirodhāyāti saṅkhāradukkhassa nirodhatthāya. Ettāvatā yāva arahattā desanā kathitā.

ບົດວ່າ 'jarāmaraṇanirodhasāruppagāminī' ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນທາງທີ່ດຳເນີນໄປໂດຍມີສະພາວະອັນສົມຄວນແກ່ຄວາມດັບໄປແຫ່ງຊະລາມໍລະນະ ເພາະມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນໂດຍຄວາມເປັນທຳອັນປາສະຈາກກິເລດ ແລະ ໂດຍຄວາມບໍລິສຸດ. ບົດວ່າ 'tathā paṭipanno ca hoti' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ປະຕິບັດແລ້ວຢ່າງນັ້ນ ຄື ປະຕິບັດໂດຍປະການທີ່ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ປະຕິບັດຂໍ້ປະຕິບັດນັ້ນ. ບົດວ່າ 'anudhammacārī' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມປະພຶດ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນ ເຊິ່ງປະຕິບັດທຳອັນຄ້ອຍຕາມນิບພານທຳ. ບົດວ່າ 'dukkhakkhayāya paṭipanno' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເລີ່ມຕົ້ນຕັ້ງແຕ່ສີລ (ຈະຕຸປາຣິສຸດທິສີລ) ແລ້ວປະຕິບັດເພື່ອຄວາມດັບໄປແຫ່ງທຸກຄືຊະລາມໍລະນະ. ບົດວ່າ 'saṅkhāranirodhāya' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມດັບໄປແຫ່ງທຸກຄືສັງຂານ. ດ້ວຍພຣະບາລີພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງພຣະທຳເທດສະໜາໄປຈົນເຖິງພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ.

Idāni arahattaphalapaccavekkhaṇaṃ satatavihārañca dassetvā desanā nivattetabbā siyā, tathā akatvā avijjāgatoti idaṃ kasmā gaṇhātīti? Khīṇāsavassa samatikkantavaṭṭadukkhadassanatthaṃ. Apica puna vaṭṭaṃ ārabhitvā vivaṭṭe kathiyamāne bujjhanakasatto cettha atthi, tassa ajjhāsayavasenāpi idaṃ gaṇhātīti veditabbo. Tattha avijjāgatoti avijjāya [Pg.72] gato upagato samannāgato. Purisapuggaloti purisoyeva puggalo. Ubhayenāpi sammutikathaṃ katheti. Buddhānañhi sammutikathā paramatthakathāti dve kathā honti. Tattha ‘‘satto naro puriso puggalo tisso nāgo’’ti evaṃ pavattā sammutikathā nāma. ‘‘Khandhā dhātuyo āyatanānī’’ti evaṃ pavattā paramatthakathā nāma. Paramatthaṃ kathentāpi sammutiṃ amuñcitvā kathenti. Te sammutiṃ kathentāpi paramatthaṃ kathentāpi saccameva kathenti. Teneva vuttaṃ –

ໃນຕອນນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຄວນຈະຊົງສະແດງພິຈາລະນາພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ແລະ ວິຫານທຳອັນສະໝໍ່າສະເໝີ ແລ້ວຊົງຈົບພຣະທຳເທດສະໜາ, ແຕ່ເພາະເຫດໃດ ພຣະອົງຈຶ່ງບໍ່ຊົງເຮັດຢ່າງນັ້ນ ແຕ່ກັບຊົງຖືເອົາຂໍ້ຄວາມວ່າ 'avijjāgato' (ຜູ້ຕົກຢູ່ໃນອະວິຊາ) ນີ້ມາສະແດງອີກ? ຕອບວ່າ: ເພື່ອສະແດງຄວາມທີ່ພຣະຂີນາສົບເປັນຜູ້ກ້າວລ່ວງທຸກໃນວັດຕະສົງສານໄດ້ແລ້ວຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ອີກປະການໜຶ່ງ ຄວນຊາບວ່າ ເມື່ອຊົງປາຣົບວັດຕະທຳອີກ ແລ້ວຊົງສະແດງວິວັດຕະທຳ, ໃນທີ່ປະຊຸມນັ້ນກໍມີສັດຜູ້ສາມາດຕັດສະຮູ້ທຳໄດ້ຢູ່, ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຖືເອົາຂໍ້ຄວາມນີ້ມາສະແດງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດທະຍາໄສຂອງສັດນັ້ນ. ໃນບົດວ່າ 'avijjāgato' ນັ້ນ ບົດວ່າ 'avijjāgato' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຂົ້າເຖິງ ຜູ້ເຂົ້າໄປໃກ້ ຜູ້ປະກອບພ້ອມແລ້ວດ້ວຍອະວິຊາ. ບົດວ່າ 'purisapuggalo' ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ເປັນບຸລຸດນັ້ນເອງ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສົມມຸດຕິກະຖາດ້ວຍບົດທັງສອງນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະດຳຣັດຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍມີ 2 ປະການ ຄື ສົມມຸດຕິກະຖາ ແລະ ປະຣະມັດຖະກະຖາ. ໃນ 2 ປະການນັ້ນ ພຣະດຳຣັດທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສັດ, ນໍຣະ, ບຸລຸດ, ບຸກຄົນ, ຕິດສະ, ນາຄະ' ຊື່ວ່າ ສົມມຸດຕິກະຖາ. ພຣະດຳຣັດທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຂັນ, ທາດ, ອາຍະຕະນະ' ຊື່ວ່າ ປະຣະມັດຖະກະຖາ. ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນຈະຊົງສະແດງປະຣະມັດຖະທຳ ກໍບໍ່ຊົງລະຖິ້ມສົມມຸດຕິ (ໂລກະສັນຍະລັກ). ພຣະອົງທັງຫຼາຍ ເຖິງຈະຊົງສະແດງສົມມຸດຕິກະຖາກໍດີ ປະຣະມັດຖະກະຖາກໍດີ ກໍຊົງສະແດງແຕ່ສັດຈະທຳອັນແທ້ຈິງເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນແລ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດໄວ້ວ່າ—

‘‘Duve saccāni akkhāsi, sambuddho vadataṃ varo;

Sammutiṃ paramatthañca, tatiyaṃ nūpalabbhati;

Saṅketavacanaṃ saccaṃ, lokasammutikāraṇaṃ;

Paramatthavacanaṃ saccaṃ, dhammānaṃ bhūtalakkhaṇa’’nti.

“ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ຜູ້ກ່າວທຳ ຊົງສະແດງສັດຈະທຳໄວ້ 2 ປະການ ຄື ສົມມຸດຕິສັດຈະ ແລະ ປະຣະມັດຖະສັດຈະ, ສັດຈະທີ 3 ຍ່ອມບໍ່ມີ; ວາຈາທີ່ເປັນສົມມຸດ (ໂລກະສັນຍະລັກ) ເຊິ່ງມີສົມມຸດຕິຂອງໂລກເປັນເຫດ ເປັນສັດຈະທຳອັນແທ້ຈິງ, ວາຈາທີ່ເປັນປະຣະມັດຖະ ເຊິ່ງສະແດງລັກສະນະອັນແທ້ຈິງຂອງສະພາວະທຳທັງຫຼາຍ ກໍເປັນສັດຈະທຳອັນແທ້ຈິງ”.

Puññaṃ ce saṅkhāranti terasacetanābhedaṃ puññābhisaṅkhāraṃ. Abhisaṅkharotīti karoti. Puññūpagaṃ hoti viññāṇanti kammaviññāṇaṃ kammapuññena upagataṃ sampayuttaṃ hoti, vipākaviññāṇaṃ vipākapuññena. Apuññaṃ ce saṅkhāranti dvādasacetanābhedaṃ apuññābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti. Āneñjaṃ ce saṅkhāranti catucetanābhedaṃ āneñjābhisaṅkhāraṃ. Āneñjūpagaṃ hoti viññāṇanti kammāneñjena kammaviññāṇaṃ, vipākāneñjena vipākaviññāṇaṃ upagataṃ hoti. Ettha ca tividhassa kammābhisaṅkhārassa gahitattā dvādasapadiko paccayākāro gahitova hoti. Ettāvatā vaṭṭaṃ dassitaṃ.

ບົດວ່າ 'puññaṃ ce saṅkhāraṃ' ໄດ້ແກ່ ປຸນຍາພິສັງຂານ ອັນມີປະເພດແຫ່ງກຸສົນເຈດຕະນາ 13 ປະການ (ກາມາວະຈະຣະກຸສົນເຈດຕະນາ ແລະ ຮູປາວະຈະຣະກຸສົນເຈດຕະນາ). ບົດວ່າ 'abhisaṅkharoti' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມກະທຳ. ບົດວ່າ 'puññūpagaṃ hoti viññāṇaṃ' ໄດ້ແກ່ ກຳມະvິນຍານ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ ຄື ປະກອບພ້ອມດ້ວຍກຳມະປຸນຍະ (ບຸນຄືກຳ), ສ່ວນວິປາກະvິນຍານ ກໍເຂົ້າເຖິງດ້ວຍວິປາກະປຸນຍະ (ຜົນບຸນຄືວິບາກ). ບົດວ່າ 'apuññaṃ ce saṅkhāraṃ' ໄດ້ແກ່ ອະປຸນຍາພິສັງຂານ ອັນມີປະເພດແຫ່ງອະກຸສົນເຈດຕະນາ 12 ປະການ ຍ່ອມປຸງແຕ່ງ. ບົດວ່າ 'āneñjaṃ ce saṅkhāraṃ' ໄດ້ແກ່ ອາເນນຊາພິສັງຂານ ອັນມີປະເພດແຫ່ງອະຣູປະເຈດຕະນາ 4 ປະການ. ບົດວ່າ 'āneñjūpagaṃ hoti viññāṇaṃ' ໄດ້ແກ່ ກຳມະvິນຍານ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງດ້ວຍກຳມະອາເນນຊະ, ສ່ວນວິປາກະvິນຍານ ກໍເຂົ້າເຖິງດ້ວຍວິປາກະອາເນນຊະ. ແລະ ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້ ເພາະຖືເອົາອະພິສັງຂານຄືກຳທັງ 3 ປະການນີ້ແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າຖືເອົາປັດຈະຍາການ (ປະຕິດຈະສະມຸບບາດ) ອັນມີ 12 ອົງຄະນັ້ນເອງ. ດ້ວຍພຣະບາລີພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງວັດຕະທຳໄວ້ແລ້ວ.

Idāni vivaṭṭaṃ dassento yato kho, bhikkhavetiādimāha. Tattha avijjāti catūsu saccesu aññāṇaṃ. Vijjāti arahattamaggañāṇaṃ. Ettha ca paṭhamameva avijjāya pahīnāya vijjā uppajjati. Yathā pana caturaṅgepi tame rattiṃ padīpujjalena andhakāro pahīyati, evaṃ vijjuppādā avijjāya pahānaṃ veditabbaṃ. Na kiñci loke upādiyatīti loke kiñci dhammaṃ na gaṇhāti na parāmasati. Anupādiyaṃ na paritassatīti anupādiyanto agaṇhanto neva taṇhāparitassanāya, na bhayaparitassanāya paritassati, na taṇhāyati na bhāyatīti attho. Paccattaññevāti sayameva attanāva parinibbāyati, na aññassa ānubhāvena.

ບັດນີ້ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງວິວັດຕະທຳ (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນຈາກວັດຕະ) ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດພຣະດຳຣັດເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'yato kho bhikkhave' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'avijjā' ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນອະລິຍະສັດຈະ 4. ບົດວ່າ 'vijjā' ໄດ້ແກ່ ຍານອັນປະກອບດ້ວຍອໍຣະຫັດຕະມັກ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ເພາະອະວິຊາຖືກລະໄດ້ແລ້ວ ວິຊາຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະທຳອິດນັ້ນເອງ. ປຽບເໝືອນໃນຄືນອັນມືດມິດປະກອບດ້ວຍອົງ 4 ເມື່ອຈຸດປະທີບຂຶ້ນ ຄວາມມືດຍ່ອມຫາຍໄປພ້ອມກັບແສງສະຫວ່າງນັ້ນເອງ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ຄວນຊາບວ່າ ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິຊາ (ອໍຣະຫັດຕະມັກຄະຍານ) ຄວາມລະໄປແຫ່ງອະວິຊາຈຶ່ງປາກົດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ 'na kiñci loke upādiyati' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ຖືເອົາ ຍ່ອມບໍ່ຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນ ເຊິ່ງທຳໃດໆ ໃນໂລກ (ມີຂັນເປັນຕົ້ນ). ບົດວ່າ 'anupādiyaṃ na paritassati' ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອບໍ່ຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສະດຸ້ງກົວດ້ວຍຄວາມສະດຸ້ງກົວເພາະຕັນຫາ ຫຼື ຄວາມສະດຸ້ງກົວເພາະໄພ ຄື ຍ່ອມບໍ່ຢາກໄດ້ ແລະ ຍ່ອມບໍ່ຢ້ານກົວ. ບົດວ່າ 'paccattaññeva' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມດັບສະໜິດ (ປໍຣິນິບພານ) ດ້ວຍຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອານຸພາບຂອງຜູ້ອື່ນ.

So [Pg.73] sukhaṃ ce vedananti idaṃ kasmā ārabhi? Khīṇāsavassa paccavekkhaṇañāṇaṃ dassetvā satatavihāraṃ dassetuṃ ārabhi. Anajjhositāti taṇhāya gilitvā pariniṭṭhapetvā agahitā. Atha dukkhavedanā kasmā vuttā, kiṃ tampi abhinandanto atthīti? Āma atthi. Sukhaṃ abhinandantoyeva hi dukkhaṃ abhinandati nāma dukkhaṃ patvā sukhaṃ patthanato sukhassa ca vipariṇāmadukkhatoti. Kāyapariyantikanti kāyaparicchinnaṃ, yāva pañcadvārakāyo pavattati, tāva pavattaṃ pañcadvārikavedananti attho. Jīvitapariyantikanti jīvitaparicchinnaṃ. Yāva jīvitaṃ pavattati, tāva pavattaṃ manodvārikavedananti attho.

ເພາະເຫດໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງປາຣົບພຣະດຳຣັດວ່າ 'so sukhaṃ ce vedanā' ນີ້? ຕອບວ່າ: ເພື່ອສະແດງປັດຈະເວກຂະນະຍານຂອງພຣະຂີນາສົບ ແລ້ວຊົງສະແດງວິຫານທຳອັນສະໝໍ່າສະເໝີ (ສະຕະຕະວິຫານ). ບົດວ່າ 'anajjhositā' ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ຖືກຕັນຫາກືນກິນ ບໍ່ຖືກຕັນຫາຄອບງຳຍຶດຖືໄວ້. ຖ້າມີຄຳຖາມວ່າ: ເພາະເຫດໃດ ຈຶ່ງຕັດເຖິງທຸກຂະເວທະນາດ້ວຍ, ມີຜູ້ເພີດເພີນຍິນດີໃນທຸກຂະເວທະນານັ້ນຢູ່ຫຼື? ຕອບວ່າ: ມີຢູ່. ເພາະວ່າ ຜູ້ທີ່ເພີດເພີນຍິນດີໃນສຸຂະເວທະນາ ກໍຊື່ວ່າເພີດເພີນຍິນດີໃນທຸກຂະເວທະນາດ້ວຍ ເພາະເມື່ອປະສົບທຸກຂະເວທະນາແລ້ວ ຍ່ອມປາດຖະໜາສຸຂະເວທະນາ ແລະ ເພາະຄວາມທີ່ສຸຂະເວທະນານັ້ນເປັນວິປະຣິຍາມະທຸກ (ທຸກເພາະຄວາມຜັນແປ). ບົດວ່າ 'kāyapariyantikaṃ' ໄດ້ແກ່ ເວທະນາອັນມີກາຍເປັນຂອບເຂດ ຄື ເວທະນາທາງປັນຈະທະວານ ທີ່ເປັນໄປຕະຫຼອດເວລາທີ່ປັນຈະທະວາຣະກາຍຍັງເປັນໄປຢູ່. ບົດວ່າ 'jīvitapariyantikaṃ' ໄດ້ແກ່ ເວທະນາອັນມີຊີວິດເປັນຂອບເຂດ ຄື ເວທະນາທາງມະໂນທະວານ ທີ່ເປັນໄປຕະຫຼອດເວລາທີ່ຊີວິດຍັງເປັນໄປຢູ່.

Tattha pañcadvārikavedanā pacchā uppajjitvā paṭhamaṃ nirujjhati, manodvārikavedanā paṭhamaṃ uppajjitvā pacchā nirujjhati. Sā hi paṭisandhikkhaṇe vatthurūpasmiṃyeva patiṭṭhāti. Pañcadvārikā pavatte pañcadvāravasena pavattamānā paṭhamavaye vīsativassakāle rajjanadussanamuyhanavasena adhimattā balavatī hoti, paṇṇāsavassakāle ṭhitā hoti, saṭṭhivassakālato paṭṭhāya parihāyamānā asītinavutivassakāle mandā hoti. Tadā hi sattā ‘‘cirarattaṃ ekato nisīdimhā nipajjimhā’’ti vadantepi ‘‘na sañjānāmā’’ti vadanti. Adhimattānipi rūpādiārammaṇāni ‘‘na passāma na suṇāma’’, ‘‘sugandhaṃ duggandhaṃ vā sāduṃ asāduṃ vā thaddhaṃ mudukanti vā na jānāmā’’ti vadanti. Iti nesaṃ pañcadvārikavedanā bhaggā hoti, manodvārikāva pavattati. Sāpi anupubbena parihāyamānā maraṇasamaye hadayakoṭiṃyeva nissāya pavattati. Yāva panesā pavattati, tāva satto jīvatīti vuccati. Yadā nappavattati, tadā mato niruddhoti vuccati.

In ເວທະນາທັງສອງນັ້ນ ປັນຈະທະວາຣິກະເວທະນາ ເກີດຂຶ້ນພາຍຫຼັງ ແຕ່ດັບໄປກ່ອນ, ສ່ວນມະໂນທະວາຣິກະເວທະນາ ເກີດຂຶ້ນກ່ອນ ແຕ່ດັບໄປພາຍຫຼັງ. ດ້ວຍວ່າ ມະໂນທະວາຣິກະເວທະນານັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ສະເພາະໃນວັດຖຸຮູບ (ຫະທະຍະວັດຖຸ) ໃນຂະນະປະຕิສົນທິເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນປັນຈະທະວາຣິກະເວທະນາ ຍ່ອມເປັນໄປໃນປະວັດຕິກາລ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັນຈະທະວານ, ໃນປະຖົມມະໄວ ຄື ເມື່ອອາຍຸ 20 ປີ ຍ່ອມມີກຳລັງແຮງກ້າ ເພາະອຳນາດແຫ່ງຄວາມກຳໜັດ ຄວາມຂັດເຄືອງ ແລະ ຄວາມຫຼົງ, ເມື່ອອາຍຸ 50 ປີ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ສະໝໍ່າສະເໝີ, ຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ 60 ປີເປັນຕົ້ນໄປ ຍ່ອມເສື່ອມຖອຍລົງ ແລະ ເມື່ອອາຍຸ 80-90 ປີ ຍ່ອມອ່ອນກຳລັງລົງຫຼາຍ. ໃນເວລານັ້ນ ເຖິງແມ່ນຄົນທັງຫຼາຍຈະກ່າວວ່າ 'ພວກເຮົາເຄີຍນັ່ງ ເຄີຍນອນຮ່ວມກັນມາເປັນເວລາດົນນານ' ກໍຍັງກ່າວວ່າ 'ຈື່ບໍ່ໄດ້'. ເຖິງແມ່ນອາຣົມມີຮູບເປັນຕົ້ນຈະປາກົດຢ່າງຈະແຈ້ງ ກໍຍັງກ່າວວ່າ 'ບໍ່ເຫັນ ບໍ່ໄດ້ຍິນ', 'ບໍ່ຮູ້ວ່າຫອມຫຼືເໝັນ, ຫວານຫຼືຂົມ, ແຂງຫຼືອ່ອນ'. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ປັນຈະທະວາຣິກະເວທະນາຂອງພວກເຂົາຈຶ່ງດັບສະຫຼາຍໄປ, ຄົງເຫຼືອແຕ່ມະໂນທະວາຣິກະເວທະນາເທົ່ານັ້ນທີ່ຍັງເປັນໄປຢູ່. ແລະ ມະໂນທະວາຣິກະເວທະນານັ້ນ ເມື່ອເສື່ອມຖອຍລົງຕາມລຳດັບ ໃນເວລາໃກ້ຕາຍ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍອາໄສພຽງສ່ວນສຸດແຫ່ງຫະທະຍະວັດຖຸເທົ່ານັ້ນ. ມະໂນທະວາຣິກະເວທະນານີ້ຍັງເປັນໄປຢູ່ພຽງໃດ ກໍຊື່ວ່າສັດຍັງມີຊີວິດຢູ່ພຽງນັ້ນ. ເມື່ອໃດທີ່ມັນບໍ່ເປັນໄປແລ້ວ ເມື່ອນັ້ນກໍຊື່ວ່າສັດຕາຍແລ້ວ ດັບແລ້ວ.

Svāyamattho vāpiyā dīpetabbo –

ເນື້ອຄວາມນີ້ ຄວນສະແດງໃຫ້ຈະແຈ້ງດ້ວຍອຸປະມາແຫ່ງອ່າງເກັບນໍ້າ (ຫຼື ໜອງນໍ້າ)—

Yathā hi puriso pañcaudakamaggasampannaṃ vāpiṃ kareyya, paṭhamaṃ deve vuṭṭhe pañcahi udakamaggehi udakaṃ pavisitvā antovāpiyaṃ āvāṭe pūreyya, punappunaṃ deve vassante udakamagge pūretvā gāvutaḍḍhayojanamattaṃ ottharitvā udakaṃ tiṭṭheyya tato tato vissandamānaṃ, atha niddhamanatumbe vivaritvā khettesu kamme kariyamāne udakaṃ nikkhamantaṃ, sassapākakāle (udakaṃ nikkhamantaṃ,) udakaṃ parihīnaṃ ‘‘macche gaṇhāmā’’ti vattabbataṃ āpajjeyya, tato [Pg.74] katipāhena āvāṭesuyeva udakaṃ saṇṭhaheyya. Yāva pana taṃ āvāṭesu hoti, tāva ‘‘mahāvāpiyaṃ udakaṃ atthī’’ti saṅkhaṃ gacchati. Yadā pana tattha chijjati, tadā ‘‘vāpiyaṃ udakaṃ natthī’’ti vuccati, evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ.

ປຽບເໝືອນບຸລຸດຜູ້ໜຶ່ງສ້າງອ່າງເກັບນໍ້າອັນມີທາງນໍ້າໄຫຼເຂົ້າ 5 ສາຍ, ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ເມື່ອຝົນຕົກລົງມາ ນໍ້າຍ່ອມໄຫຼເຂົ້າໄປຕາມທາງນໍ้าທັງ 5 ສາຍນັ້ນ ແລ້ວເຕັມໄປຕາມແອ່ງນໍ້າ (ຫຼື ບ່ອນຫຼຸບ) ຕ່າງໆ ພາຍໃນອ່າງເກັບນໍ້າ, ເມື່ອຝົນຕົກລົງມາເລື້ອຍໆ ນໍ້າຍ່ອມເຕັມທາງນໍ້າທັງຫຼາຍ ແລ້ວໄຫຼຖ້ວມໄປທົ່ວບໍລິເວນປະມານເຄິ່ງໂຍດກັບໜຶ່ງຄາວຸດ (ຄາວຸດເຄິ່ງ) ແລະ ນໍ້າຍ່ອມລົ້ນອອກໄປທາງນັ້ນທາງນີ້, ຕໍ່ມາ ເມື່ອເປີດທໍ່ລະບາຍນໍ້າເພື່ອເຮັດນາ ນໍ້າຍ່ອມໄຫຼອອກໄປ, ໃນເວລາທີ່ເຂົ້າແກ່ ນໍ້າທີ່ໄຫຼອອກໄປນັ້ນຍ່ອມບົກແຫ້ງລົງ ຈົນເຖິງກັບກ່າວໄດ້ວ່າ 'ພວກເຮົາຈັບປາກັນເຖີດ', ຫຼັງຈາກນັ້ນ 2-3 ວັນ ນໍ້າຍ່ອມຂັງຢູ່ສະເພາະໃນແອ່ງນໍ້າຕ່າງໆ ເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ຕາບໃດທີ່ນໍ້າຍັງມີຢູ່ໃນແອ່ງນໍ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຕາບນັ້ນກໍຍັງຊື່ວ່າ 'ມີນໍ້າຢູ່ໃນອ່າງເກັບນໍ້າໃຫຍ່'. ແຕ່ເມື່ອນໍ້າໃນແອ່ງເຫຼົ່ານັ້ນແຫ້ງຂາດໄປ ເມື່ອນັ້ນກໍກ່າວໄດ້ວ່າ 'ບໍ່ມີນໍ້າຢູ່ໃນອ່າງເກັບນໍ້າແລ້ວ', ຂໍ້ຄວາມອຸປະໄມນີ້ກໍຄວນຊາບໂດຍປະການດັ່ງນີ້.

Paṭhamaṃ deve vassante pañcahi maggehi udake pavisante āvāṭānaṃ pūraṇakālo viya hi paṭhamameva paṭisandhikkhaṇe manodvārikavedanāya vatthurūpe patiṭṭhitakālo, punappunaṃ deve vassante pañcannaṃ maggānaṃ pūritakālo viya pavatte pañcadvārikavedanāya pavattikālo, gāvutaḍḍhayojanamattaṃ ajjhottharaṇaṃ viya paṭhamavaye vīsativassakāle rajjanādivasena tassā adhimattabalavabhāvo, yāva vāpito udakaṃ na niggacchati, tāva pūrāya vāpiyā ṭhitakālo viya paññāsavassakāle tassā ṭhitakālo, niddhamanatumbesu vivaṭesu kammante kariyamāne udakassa nikkhamanakālo viya saṭṭhivassakālato paṭṭhāya tassā parihāni, udake bhaṭṭhe udakamaggesu parittodakassa ṭhitakālo viya asītinavutivassakāle pañcadvārikavedanāya mandakālo, āvāṭesuyeva udakassa patiṭṭhānakālo viya hadayavatthukoṭiṃ nissāya manodvārikavedanāya pavattikālo, āvāṭesu parittepi udake sati ‘‘vāpiyaṃ udakaṃ atthī’’ti vattabbakālo viya yāva sā pavattati, tāva ‘‘satto jīvatī’’ti vuccati. Yathā pana āvāṭesu udake chinne ‘‘natthi vāpiyaṃ udaka’’nti vuccati, evaṃ manodvārikavedanāya appavattamānāya ‘‘satto mato’’ti vuccati. Imaṃ vedanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vediyamāno’’ti.

ຄື: ຂະນະທີ່ມະໂນທະວາຣິກະເວທະນາຕັ້ງຢູ່ໃນວັດຖຸຮູບໃນຂະນະປະຕິສົນທິທຳອິດ ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ນໍ້າເລີ່ມໄຫຼເຂົ້າໄປຕາມທາງນໍ້າທັງ 5 ສາຍໃນຂະນະທີ່ຝົນຕົກທຳອິດ ແລ້ວເຕັມໄປຕາມແອ່ງນໍ້າຕ່າງໆ; ຂະນະທີ່ປັນຈະທະວາຣິກະເວທະນາເປັນໄປໃນປະວັດຕິກາລ ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ນໍ້າເຕັມທາງນໍ້າທັງ 5 ສາຍ ເມື່ອຝົນຕົກລົງມາເລື້ອຍໆ; ຄວາມທີ່ປັນຈະທະວາຣິກະເວທະນານັ້ນມີກຳລັງແຮງກ້າໃນປະຖົມມະໄວ ຄື ເມື່ອອາຍຸ 20 ປີ ເພາະອຳນາດແຫ່ງຄວາມກຳໜັດເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນເວລານໍ້າໄຫຼຖ້ວມໄປທົ່ວບໍລິເວນປະມານເຄິ່ງໂຍດກັບໜຶ່ງຄາວຸດ; ຂະນະທີ່ປັນຈະທະວາຣິກະເວທະນາຕັ້ງຢູ່ສະໝໍ່າສະເໝີໃນໄວ 50 ປີ ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ນໍ້າຍັງເຕັມອ່າງເກັບນໍ້າຢູ່ ຕາບໃດທີ່ນໍ້າຍັງບໍ່ທັນໄຫຼອອກໄປ; ຄວາມເສື່ອມຖອຍແຫ່ງປັນຈະທະວາຣິກະເວທະນາຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ 60 ປີເປັນຕົ້ນໄປ ປຽບເໝືອນເວລານໍ້າໄຫຼອອກໄປເມື່ອເປີດທໍ່ລະບາຍນໍ້າເພື່ອເຮັດນາ; ຄວາມອ່ອນກຳລັງແຫ່ງປັນຈະທະວາຣິກະເວທະນາໃນໄວ 80-90 ປີ ປຽບເໝືອນເວລານໍ້າບົກແຫ້ງລົງ ແລ້ວເຫຼືອນໍ້າພຽງເລັກນ້ອຍໃນທາງນໍ້າທັງຫຼາຍ; ຂະນະທີ່ມະໂນທະວາຣິກະເວທະນາເປັນໄປໂດຍອາໄສສ່ວນສຸດແຫ່ງຫະທະຍະວັດຖຸ ປຽບເໝືອນເວລານໍ້າຂັງຢູ່ສະເພາະໃນແອ່ງນໍ້າຕ່າງໆ; ຕາບໃດທີ່ມະໂນທະວາຣິກະເວທະນານັ້ນຍັງເປັນໄປຢູ່ ກໍຊື່ວ່າສັດຍັງມີຊີວິດຢູ່ ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ຍັງມີນໍ້າຂັງຢູ່ໃນແອ່ງນໍ້າ ເຖິງແມ່ນຈະມີພຽງເລັກນ້ອຍ ກໍຍັງg່າວໄດ້ວ່າ 'ມີນໍ້າຢູ່ໃນອ່າງເກັບນໍ້າ'; ແຕ່ເມື່ອມະໂນທະວາຣິກະເວທະນາບໍ່ເປັນໄປແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າສັດຕາຍແລ້ວ ປຽບເໝືອນເວລານໍ້າໃນແອ່ງແຫ້ງຂາດໄປ ກໍກ່າວໄດ້ວ່າ 'ບໍ່ມີນໍ້າຢູ່ໃນອ່າງເກັບນໍ້າແລ້ວ'. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເອົາເວທະນາ (ມະໂນທະວາຣິກະເວທະນາ) ອັນມີປະເພດດັ່ງກ່າວນີ້ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno' (ຍ່ອມສະເຫວີຍເວທະນາອັນມີຊີວິດເປັນຂອບເຂດ).

Kāyassa bhedāti kāyassa bhedena. Jīvitapariyādānā uddhanti jīvitakkhayato uddhaṃ. Idhevāti paṭisandhivasena parato agantvā idheva. Sītībhavissantīti pavattivipphandadaratharahitāni sītāni appavattanadhammāni bhavissanti. Sarīrānīti dhātusarīrāni. Avasissantīti avasiṭṭhāni bhavissanti.

ບົດວ່າ 'kāyassa bhedā' ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມແຕກທຳລາຍແຫ່ງກາຍ (ອຸປາທິນນະກະກາຍ). ບົດວ່າ 'jīvitapariyādānā uddhaṃ' ໄດ້ແກ່ ພາຍຫຼັງແຕ່ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງຊີວິດ. ບົດວ່າ 'idheva' ໄດ້ແກ່ ໃນພົບປັດຈຸບັນນີ້ເອງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງໄປສູ່ປໍຣະໂລກດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິອີກ. ບົດວ່າ 'sītībhavissanti' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເປັນສະພາວະອັນສະຫງົບເຢັນ ປາສະຈາກຄວາມເປັນໄປ ຄວາມຫວັ່ນໄຫວ ແລະ ຄວາມຮ້ອນຮົນແຫ່ງສັງຂານທັງຫຼາຍ ຄື ເປັນທຳອັນບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກຕໍ່ໄປ. ບົດວ່າ 'sarīrāni' ໄດ້ແກ່ ທາດສະຣີຣະ (ອັດຖິທາດ ຫຼື ກອງກະດູກ). ບົດວ່າ 'avasissanti' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຫຼືອຢູ່ ຄື ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ຫຼົງເຫຼືອໄວ້.

Kumbhakārapākāti kumbhakārassa bhājanapacanaṭṭhānato. Paṭisisseyyāti ṭhapeyya. Kapallānīti saha mukhavaṭṭiyā ekābaddhāni kumbhakapallāni. Avasisseyyunti [Pg.75] tiṭṭheyyuṃ. Evameva khoti ettha idaṃ opammasaṃsandanaṃ – ādittakumbhakārapāko viya hi tayo bhavā daṭṭhabbā, kumbhakāro viya yogāvacaro, pākato kumbhakārabhājanānaṃ nīharaṇadaṇḍako viya arahattamaggañāṇaṃ, samo bhūmibhāgo viya asaṅkhataṃ nibbānatalaṃ, daṇḍakena uṇhakumbhaṃ ākaḍḍhitvā same bhūmibhāge kumbhassa ṭhapitakālo viya āraddhavipassakassa rūpasattakaṃ arūpasattakaṃ vipassantassa kammaṭṭhāne ca paguṇe vibhūte upaṭṭhahamāne tathārūpaṃ utusappāyādiṃ labhitvā ekāsane nisinnassa vipassanaṃ vaḍḍhetvā aggaphalaṃ arahattaṃ patvā catūhi apāyehi attabhāvaṃ uddharitvā phalasamāpattivasena asaṅkhate nibbānatale ṭhitakālo daṭṭhabbo. Khīṇāsavo pana uṇhakumbho viya arahattappattadivaseyeva na parinibbāti, sāsanappaveṇiṃ pana ghaṭayamāno paṇṇāsasaṭṭhivassāni ṭhatvā carimakacittappattiyā upādiṇṇakakkhandhabhedā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāti. Athassa kumbhassa viya kapallāni anupādiṇṇakasarīrāneva avasissantīti. Sarīrāni avasissantīti pajānātīti idaṃ pana khīṇāsavassa anuyogāropanatthaṃ vuttaṃ.

ຄຳວ່າ Kumbhakārapākā ໄດ້ແກ່ ສະຖານທີ່ເຜົາພາຊະນະຂອງຊ່າງໝໍ້. ຄຳວ່າ Paṭisisseyyā ໄດ້ແກ່ ພຶງຕັ້ງໄວ້. ຄຳວ່າ Kapallānīti ໄດ້ແກ່ ກະເບື້ອງໝໍ້ດິນທີ່ຕິດກັນເປັນອັນດຽວກັບຂອບປາກໝໍ້. ຄຳວ່າ Avasisseyyuṃ ໄດ້ແກ່ ພຶງເຫຼືອຢູ່. ໃນຄຳວ່າ Evameva kho ນີ້ ມີການປຽບທຽບອຸປະມາກັບອຸປະໄມດັ່ງນີ້: ພົບທັງສາມ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງເຕົາເຜົາຂອງຊ່າງໝໍ້ທີ່ຮ້ອນແຮງ, ພະໂຍຄາວະຈອນ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງຊ່າງໝໍ້, ພະອະຣະຫັດຕະມັກຄະຍານ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງໄມ້ຂໍທີ່ຊ່າງໝໍ້ໃຊ້ດຶງພາຊະນະອອກຈາກເຕົາເຜົາ, ພະນິພານອັນເປັນອະສັງຂະຕະທຳ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງພື້ນດິນທີ່ສະໝໍ່າສະເໝີ, ສ່ວນເວລາທີ່ພະໂຍຄີຜູ້ປາຣົບວິປັດສະນາ ພິຈາຣະນາຮູບສັດຕະກະ ແລະອະຮູບສັດຕະກະ ເມື່ອກຳມະຖານຄ່ອງແຄ້ວ ປາກົດແຈ້ງ ແລະຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ ໄດ້ຮັບອຸຕຸສັບປາຍະເປັນຕົ້ນທີ່ສົມຄວນ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ເທິງອາສະນະດຽວ ຈະເລີນວິປັດສະນາຈົນບັນລຸພະອະຣະຫັດຕະຜົນອັນເປັນຜົນຢ່າງຍອດ ຖອນຕົນເອງອອກຈາກອະບາຍທັງສີ່ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນພະນິພານອັນເປັນອະສັງຂະຕະທຳ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຜົນສະມາບັດ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ຊ່າງໝໍ້ໃຊ້ໄມ້ຂໍດຶງໝໍ້ທີ່ຮ້ອນອອກມາຕັ້ງໄວ້ເທິງພື້ນດິນທີ່ສະໝໍ່າສະເໝີ. ແຕ່ພະຂີນາສົບ (ພະອໍລະຫັນ) ບໍ່ໄດ້ສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນິພານໃນວັນທີ່ບັນລຸພະອະຣະຫັດຕະຜົນທັນທີ ເໝືອນດັ່ງໝໍ້ທີ່ຮ້ອນ, ແຕ່ເມື່ອສືບທອດອາຍຸພະສາສະໜາຢູ່ໄດ້ ໕໐ ຫຼື ໖໐ ປີ ແລ້ວຈຶ່ງປໍຣິນິພານດ້ວຍອະນຸປາທິເສສານິພານທາດ ເພາະຄວາມແຕກດັບແຫ່ງອຸປາດິນນະກະຂັນ ດ້ວຍຈຸຕິຈິດອັນເປັນຄັ້ງສຸດທ້າຍ. ເມື່ອນັ້ນ ພະສະຣີຣະທາດອັນເປັນອະນຸປາດິນນະກະຂອງພະຂີນາສົບນັ້ນເທົ່ານັ້ນທີ່ເຫຼືອຢູ່ ເໝືອນດັ່ງກະເບື້ອງໝໍ້ດິນທີ່ເຫຼືອຢູ່. ສ່ວນຄຳວ່າ "ຍ່ອມຮູ້ຊັດວ່າ ພະສະຣີຣະທາດທັງຫຼາຍເຫຼືອຢູ່" ນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງການປະຕິບັດຂອງພະຂີນາສົບ.

Viññāṇaṃ paññāyethāti paṭisandhiviññāṇaṃ paññāyetha. Sādhu sādhūti therānaṃ byākaraṇaṃ sampahaṃsati. Evametanti yadetaṃ tividhe abhisaṅkhāre asati paṭisandhiviññāṇassa appaññāṇantiādi, evameva etaṃ. Adhimuccathāti sanniṭṭhānasaṅkhātaṃ adhimokkhaṃ paṭilabhatha. Esevanto dukkhassāti ayameva vaṭṭadukkhassa anto ayaṃ paricchedo, yadidaṃ nibbānanti. Paṭhamaṃ.

ຄຳວ່າ Viññāṇaṃ paññāyetha ໄດ້ແກ່ ປະຕິສົນທิວິນຍານພຶງປາກົດ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸໂມທະນາການຕອບບັນຫາຂອງພະເຖຣະທັງຫຼາຍດ້ວຍຄຳວ່າ Sādhu sādhu (ດີລະ ດີລະ). ຄຳວ່າ Evametaṃ ໄດ້ແກ່ ຄຳໃດທີ່ຕັດໄວ້ມີອາທິວ່າ "ເມື່ອອະພິສັງຂານທັງສາມບໍ່ມີ ຄວາມບໍ່ປາກົດແຫ່ງປະຕິສົນທິວິນຍານຍ່ອມມີ" ຄຳນັ້ນເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້. ຄຳວ່າ Adhimuccatha ໄດ້ແກ່ ພຶງໄດ້ຮັບອະທິໂມກອັນໄດ້ແກ່ຄວາມຕົກລົງໃຈ. ຄຳວ່າ Esevanto dukkhassa ໄດ້ແກ່ ພະນິພານໃດມີຢູ່ ພະນິພານນັ້ນເອງເປັນທີ່ສຸດ ເປັນຂອບເຂດແຫ່ງທຸກໃນວັດຕະສົງສານ. ຈົບ ສູດທີໜຶ່ງ.

2. Upādānasuttavaṇṇanā

໒. ອັດຖະກະຖາ ອຸປາດານະສູດ

52. Dutiye upādāniyesūti catunnaṃ upādānānaṃ paccayesu tebhūmakadhammesu. Assādānupassinoti assādaṃ anupassantassa. Tatrāti tasmiṃ aggikkhandhe. Tadāhāroti taṃpaccayo. Tadupādānoti tasseva vevacanaṃ. Evameva khoti ettha aggikkhandho viya hi tayo bhavā, tebhūmakavaṭṭantipi etadeva, aggijaggakapuriso viya vaṭṭanissito bālaputhujjano, sukkhatiṇagomayādipakkhipanaṃ viya assādānupassino puthujjanassa [Pg.76] taṇhādivasena chahi dvārehi kusalākusalakammakaraṇaṃ. Tiṇagomayādīsu khīṇesu punappunaṃ tesaṃ pakkhipanena aggikkhandhassa vaḍḍhanaṃ viya bālaputhujjanassa uṭṭhāya samuṭṭhāya yathāvuttakammāyūhanena aparāparaṃ vaṭṭadukkhanibbattanaṃ.

໕໒. ໃນສູດທີສອງ ຄຳວ່າ Upādāniyesu ໄດ້ແກ່ ໃນທຳອັນເປັນປັດໄຈແຫ່ງອຸປາດານທັງສີ່ ໃນພູມສາມ. ຄຳວ່າ Assādānupassino ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ພິຈາຣະນາເຫັນໂດຍຄວາມຍິນດີ. ຄຳວ່າ Tatrāti ໄດ້ແກ່ ໃນກອງໄຟນັ້ນ. ຄຳວ່າ Tadāhāro ໄດ້ແກ່ ມີສິ່ງນັ້ນເປັນປັດໄຈ. ຄຳວ່າ Tadupādāno ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄຳວ່າ Tadāhāro ນັ້ນເອງ. ໃນຄຳວ່າ Evameva kho ນີ້ ມີອຸປະມາດັ່ງນີ້: ພົບທັງສາມ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງກອງໄຟໃຫຍ່, ວັດຕະພູມສາມກໍຄືສິ່ງນີ້ເອງ, ປຸຖຸຊົນຄົນເຂົາຜູ້ອາໄສວັດຕະສົງສານ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງຄົນບຳລຸງໄຟ, ການເຮັດກຸສົນແລະອະກຸສົນກຳທາງທະວານທັງຫົກ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາເປັນຕົ້ນ ຂອງປຸຖຸຊົນຜູ້ພິຈາຣະນາເຫັນໂດຍຄວາມຍິນດີ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງການໃສ່ຫຍ້າແຫ້ງແລະຂີ້ງົວແຫ້ງເປັນຕົ້ນ. ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຸກໃນວັດຕະສົງສານຕໍ່ໆ ໄປ ເພາະການຂົນຂວາຍເຮັດກຳຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງຂອງປຸຖຸຊົນຄົນເຂົາ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງກອງໄຟໃຫຍ່ ເພາະການໃສ່ຫຍ້າແຫ້ງແລະຂີ້ງົວແຫ້ງເປັນຕົ້ນນັ້ນເລື້ອຍໆ ເມື່ອສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນໝົດໄປ.

Na kālena kālaṃ sukkhāni ceva tiṇāni pakkhipeyyāti tañhi koci atthakāmo evaṃ vadeyya – ‘‘bho kasmā uṭṭhāya samuṭṭhāya kalāpe bandhitvā sukkhatiṇakaṭṭhānaṃ pacchiyañca pūretvā sukkhagomayāni pakkhipanto etaṃ aggiṃ jālesi? Api nu te atthi itonidānaṃ kāci vaḍḍhīti? Vaṃsāgatametaṃ bho amhākaṃ, itonidānaṃ pana me avaḍḍhiyeva, kuto vaḍḍhi? Ahañhi imaṃ aggiṃ jagganto neva nhāyituṃ na bhuñjituṃ na nipajjituṃ labhāmīti. Tena hi bho kiṃ te iminā niratthakena aggijālanena? Ehi tvaṃ etāni ābhatāni tiṇādīni ettha nikkhipa, tāni sayameva jhāyissanti, tvaṃ pana asukasmiṃ ṭhāne sītodakā pokkharaṇī atthi, tattha nhatvā, mālāgandhavilepanehi attānaṃ maṇḍetvā sunivattho supārutova pādukāhi nagaraṃ pavisitvā pāsādavaramāruyha vātapānaṃ vivaritvā mahāvīthiyaṃ virocamāno nisīda ekaggo sukhasamappito hutvā, tattha te nisinnassa tiṇādīnaṃ khayena sayameva ayaṃ aggi appaṇṇattibhāvaṃ gamissatī’’ti. So tathā kareyya. Tatheva ca tattha nisinnassa so aggi upādānakkhayena appaṇṇattibhāvaṃ gaccheyya. Idaṃ sandhāyetaṃ ‘‘na kālena kāla’’ntiādi vuttaṃ.

ຄຳວ່າ Na kālena kālaṃ sukkhāni ceva tiṇāni pakkhipeyya (ບໍ່ພຶງໃສ່ຫຍ້າແຫ້ງເປັນຕົ້ນຕາມເວລາ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ຜູ້ຫວັງປະໂຫຍດຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ ພຶງກ່າວກັບຄົນບຳລຸງໄຟນັ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ "ແນ່ທ່ານ, ເປັນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ ມັດຫຍ້າແຫ້ງແລະຟືນແຫ້ງເປັນມັດໆ ໃສ່ໃນກະບຸງໃຫ້ເຕັມ ແລ້ວໃສ່ຂີ້ງົວແຫ້ງ ເພື່ອຈຸດໄຟນີ້ໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງ? ຄວາມຈະເລີນໃດໆ ຂອງທ່ານມີຢູ່ບໍ ເພາະການເຮັດໄຟນີ້ເປັນເຫດ?" ຄົນບຳລຸງໄຟຕອບວ່າ "ແນ່ທ່ານ, ນີ້ເປັນປະເພນີທີ່ສືບທອດມາແຕ່ບັນພະບຸລຸດຂອງພວກເຮົາ, ແຕ່ເພາະການເຮັດໄຟນີ້ເປັນເຫດ ຄວາມຈະເລີນຂອງຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ມີເລີຍ, ຈະມີຄວາມຈະເລີນມາແຕ່ໃສ? ເພາະວ່າເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າບຳລຸງໄຟນີ້ຢູ່ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ອາບນໍ້າ ບໍ່ໄດ້ກິນເຂົ້າ ບໍ່ໄດ້ນອນເລີຍ". ຜູ້ຫວັງປະໂຫຍດກ່າວວ່າ "ແນ່ທ່ານ, ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ທ່ານຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບການຈຸດໄຟອັນບໍ່ມີປະໂຫຍດນີ້? ມາເຖີດ, ທ່ານຈົ່ງຖິ້ມຫຍ້າແຫ້ງເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ທີ່ທ່ານຂົນມາລົງໃນກອງໄຟນີ້, ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນຈະໄໝ້ໄປເອງ, ສ່ວນທ່ານ ຈົ່ງໄປຍັງສະຖານທີ່ແຫ່ງນັ້ນ ມີສະໂບກຂະຣະນີທີ່ມີນໍ້າເຢັນຢູ່, ຈົ່ງອາບນໍ້າໃນສະນັ້ນ, ປະດັບຕົກແຕ່ງຮ່າງກາຍດ້ວຍດອກໄມ້ ຂອງຫອມ ແລະເຄື່ອງລູບໄລ້, ນຸ່ງຫົ່ມໃຫ້ຮຽບຮ້ອຍ, ສວມເກີບເຂົ້າໄປໃນເມືອງ, ຂຶ້ນສູ່ຜາສາດອັນປະເສີດ, ເປີດປ່ອງຢ້ຽມ ແລ້ວນັ່ງເບິ່ງຖະໜົນໃຫຍ່ຢ່າງສະບາຍ ມີຈິດໃຈຕັ້ງໝັ້ນ ປະກອບດ້ວຍຄວາມສຸກ, ເມື່ອທ່ານນັ່ງຢູ່ທີ່ນັ້ນ ໄຟນີ້ຈະດັບໄປເອງ ເພາະຄວາມໝົດໄປແຫ່ງຫຍ້າແຫ້ງເປັນຕົ້ນ". ຄົນບຳລຸງໄຟນັ້ນກໍເຮັດຕາມນັ້ນ. ແລະເມື່ອເຂົານັ່ງຢູ່ທີ່ນັ້ນ ໄຟນັ້ນກໍດັບໄປ ເພາະຄວາມໝົດໄປແຫ່ງເຊື້ອໄຟ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້ ຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "na kālena kālaṃ" ດັ່ງນີ້.

Evameva khoti ettha pana idaṃ opammasaṃsandanaṃ – cattālīsāya kaṭṭhavāhānaṃ jalamāno mahāaggikkhandho viya hi tebhūmakavaṭṭaṃ daṭṭhabbaṃ, aggijagganakapuriso viya vaṭṭasannissitako yogāvacaro, atthakāmo puriso viya sammāsambuddho, tena purisena tassa dinnaovādo viya tathāgatena ‘‘ehi tvaṃ, bhikkhu, tebhūmakadhammesu nibbinda, evaṃ vaṭṭadukkhā muccissasī’’ti tassa tebhūmakadhammesu kammaṭṭhānassa kathitakālo, tassa purisassa yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjitvā pāsāde nisinnakālo viya yogino [Pg.77] sugatovādaṃ sampaṭicchitvā suññāgāraṃ paviṭṭhassa tebhūmakadhammesu vipassanaṃ paṭṭhapetvā anukkamena yathānurūpaṃ āhārasappāyādiṃ labhitvā, ekāsane nisinnassa aggaphale patiṭṭhitakālo, tassa nhānavilepanādīhi sudhotamaṇḍitakāyattā tasmiṃ nisinnassa ekaggasukhasamappitakālo viya yogino ariyamaggapokkharaṇiyaṃ maggañāṇodakena sunhātasudhotakilesamalassa hirottappasāṭake nivāsetvā sīlavilepanānulittassa arahattamaṇḍanena attabhāvaṃ maṇḍetvā vimuttipupphadāmaṃ piḷandhitvā iddhipādapādukā āruyha nibbānanagaraṃ pavisitvā dhammapāsādaṃ āruyha satipaṭṭhānamahāvīthiyaṃ virocamānassa nibbānārammaṇaṃ phalasamāpattiṃ appetvā nisinnakālo. Tassa pana purisassa tasmiṃ nisinnassa tiṇādīnaṃ khayena aggikkhandhassa appaṇṇattigamanakālo viya khīṇāsavassa yāvatāyukaṃ ṭhatvā upādiṇṇakakkhandhabhedena anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbutassa mahāvaṭṭavūpasamo daṭṭhabbo. Dutiyaṃ.

ໃນຄຳວ່າ Evameva kho ນີ້ ມີການປຽບທຽບອຸປະມາກັບອຸປະໄມດັ່ງນີ້: ວັດຕະພູມສາມ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງກອງໄຟໃຫຍ່ທີ່ລຸກໄໝ້ດ້ວຍຟືນ ໔໐ ເຫຼັ້ມກວຽນ, ພະໂຍຄາວະຈອນຜູ້ອາໄສວັດຕະສົງສານ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງຄົນບຳລຸງໄຟ, ພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງບຸກຄົນຜູ້ຫວັງປະໂຫຍດ, ເວລາທີ່ພະຕາຖາຄົດຊົງສະແດງກຳມະຖານໃນທຳອັນເປັນໄປໃນພູມສາມແກ່ພິກຂຸນັ້ນວ່າ "ມາເຖີດ ພິກຂຸ, ທ່ານຈົ່ງເບື່ອໜ່າຍໃນທຳອັນເປັນໄປໃນພູມສາມ, ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ທ່ານຈັກພົ້ນຈາກທຸກໃນວັດຕະສົງສານ" ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງຄຳສັ່ງສອນທີ່ບຸກຄົນນັ້ນໃຫ້ແກ່ຊາຍຄົນນັ້ນ, ເວລາທີ່ພະໂຍຄີຮັບເອົາພະໂອວາດຂອງພະສຸຄົດ ແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ເຮືອນວ່າງ ຕັ້ງວິປັດສະນາໃນທຳອັນເປັນໄປໃນພູມສາມ ໄດ້ຮັບອາຫານແລະອຸຕຸສັບປາຍະຕາມສົມຄວນໂດຍລຳດັບ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ເທິງອາສະນະດຽວ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນອະຣະຫັດຕະຜົນອັນເປັນຜົນຢ່າງຍອດ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ຊາຍຄົນນັ້ນປະຕິບັດຕາມຄຳສັ່ງສອນແລ້ວນັ່ງຢູ່ເທິງຜາສາດ, ເວລາທີ່ພະໂຍຄີອາບນໍ້າຄືມັກຄະຍານໃນສະໂບກຂະຣະນີຄືອະຣິຍະມັກ ຊຳຮະລ້າງມົນທິນຄືກິເລດໄດ້ສະອາດດີແລ້ວ ນຸ່ງສະບົງຊົງຈີວອນຄືຫິຣິແລະໂອຕັບປະ ລູບໄລ້ດ້ວຍເຄື່ອງຫອມຄືສີລ ປະດັບຕົກແຕ່ງຮ່າງກາຍດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບຄືພະອະຣະຫັດ ແຂວນພວງມາໄລຄືວິມຸດ ສວມເກີບຄືອິດທິບາດ ເຂົ້າສູ່ພະນິພານນະຄອນ ຂຶ້ນສູ່ຜາສາດຄືທຳ ສະແດງຕົນຢູ່ເທິງຖະໜົນໃຫຍ່ຄືສະຕິປັດຖານ ເຂົ້າຜົນສະມາບັດມີພະນິພານເປັນອາຣົມແລ້ວນັ່ງຢູ່ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ຊາຍຄົນນັ້ນມີຮ່າງກາຍສະອາດແລະປະດັບຕົກແຕ່ງແລ້ວເພາະການອາບນໍ້າແລະລູບໄລ້ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ເທິງຜາສາດນັ້ນຢ່າງມີຈິດໃຈຕັ້ງໝັ້ນປະກອບດ້ວຍຄວາມສຸກ, ສ່ວນຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງວັດຕະສົງສານອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຂອງພະຂີນາສົບຜູ້ດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸ ແລ້ວປໍຣິນິພານດ້ວຍອະນຸປາທິເສສານιພານທາດ ເພາະຄວາມແຕກດັບແຫ່ງອຸປາດິນນະກະຂັນ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ກອງໄຟໃຫຍ່ດັບໄປ ເພາະຄວາມໝົດໄປແຫ່ງຫຍ້າແຫ້ງເປັນຕົ້ນ ຂອງຊາຍຄົນນັ້ນຜູ້ນັ່ງຢູ່ເທິງຜາສາດນັ້ນ. ຈົບ ສູດທີສອງ.

3. Saṃyojanasuttavaṇṇanā

໓. ອັດຖະກະຖາ ສັງໂຍຊະນະສູດ

53. Tatiye saṃyojaniyesūti dasannaṃ saṃyojanānaṃ paccayesu. Jhāyeyyāti jaleyya. Telaṃ āsiñceyya vaṭṭiṃ upasaṃhareyyāti dīpapaṭijagganatthaṃ telabhājanañca mahantañca vaṭṭikapālaṃ gahetvā samīpe niccaṃ ṭhitova tele khīṇe telaṃ āsiñceyya, vaṭṭiyā khīṇāya vaṭṭiṃ upasaṃhareyya. Sesamettha saddhiṃ opammasaṃsandanena purimanayeneva veditabbaṃ. Tatiyaṃ.

໕໓. ໃນສູດທີສາມ ຄຳວ່າ Saṃyojaniyesu ໄດ້ແກ່ ໃນທຳອັນເປັນປັດໄຈແຫ່ງສັງໂຍດທັງສິບ. ຄຳວ່າ Jhāyeyya ໄດ້ແກ່ ພຶງລຸກໄໝ້. ຄຳວ່າ Telaṃ āsiñceyya vaṭṭiṃ upasaṃhareyya ໄດ້ແກ່ ເພື່ອບຳລຸງຮັກສາຕະກຽງ ພຶງຖືເອົາພາຊະນະໃສ່ນໍ້າມັນແລະຖ້ວຍໃສ່ໄສ້ຕະກຽງອັນໃຫຍ່ ແລ້ວຢືນຢູ່ໃກ້ໆ ຕະກຽງນັ້ນຕະຫຼອດເວລາ ເມື່ອນໍ້າມັນໝົດກໍພຶງເຕີມນໍ້າມັນ ເມື່ອໄສ້ຕະກຽງໝົດກໍພຶງໃສ່ໄສ້ຕະກຽງ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນສູດນີ້ ພ້ອມທັງການປຽບທຽບອຸປະມາກັບອຸປະໄມ ພຶງຊາບໂດຍນຳນອງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນສູດກ່ອນນັ້ນເອງ. ຈົບ ສູດທີສາມ.

4. Dutiyasaṃyojanasuttavaṇṇanā

໔. ອັດຖະກະຖາ ທຸຕິຍະສັງໂຍຊະນະສູດ

54. Catutthe upamaṃ paṭhamaṃ katvā pacchā attho vutto. Sesaṃ tādisameva. Catutthaṃ.

໕໔. ໃນສູດທີສີ່ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງອຸປະມາທຳອິດ ແລ້ວຈຶ່ງຕັດເນື້ອຄວາມໃນພາຍຫຼັງ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອກໍເໝືອນກັນນັ້ນເອງ. ຈົບ ສູດທີສີ່.

5. Mahārukkhasuttavaṇṇanā

໕. ອັດຖະກະຖາ ມະຫາຣຸກຂະສູດ

55. Pañcame uddhaṃ ojaṃ abhiharantīti pathavīrasañca āporasañca upari āropenti. Ojāya āropitattā hatthasatubbedhassa rukkhassa aṅkuraggesu bindubindūni viya hutvā sineho tiṭṭhati. Idaṃ panettha opammasaṃsandanaṃ [Pg.78] – mahārukkho viya hi tebhūmakavaṭṭaṃ, mūlāni viya āyatanāni, mūlehi ojāya ārohanaṃ viya chahi dvārehi kammārohanaṃ, ojāya abhiruḷhattā mahārukkhassa yāvakappaṭṭhānaṃ viya vaṭṭanissitabālaputhujjanassa chahi dvārehi kammaṃ āyūhantassa aparāparaṃ vaṭṭassa vaḍḍhanavasena dīgharattaṃ ṭhānaṃ.

໕໕. ໃນສູດທີຫ້າ ຄຳວ່າ Uddhaṃ ojaṃ abhiharanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມດູດເອົາລົດແຫ່ງແຜ່ນດິນແລະລົດແຫ່ງນໍ້າຂຶ້ນໄປເບື້ອງເທິງ. ເພາະໂອຊາຖືກດູດຂຶ້ນໄປ ຢາງໄມ້ຈຶ່ງຕັ້ງຢູ່ທີ່ປາຍຍອດອ່ອນຂອງຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີຄວາມສູງຮ້ອຍສອກ ເໝືອນດັ່ງຢາດນໍ້າຄ້າງ. ໃນຄຳວ່ານີ້ ມີການປຽບທຽບອຸປະມາກັບອຸປະໄມດັ່ງນີ້: ວັດຕະພູມສາມ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່, ອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງຮາກໄມ້, ການຂຶ້ນໄປແຫ່ງກຳທາງທະວານທັງຫົກ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງການຂຶ້ນໄປແຫ່ງໂອຊາດ້ວຍຮາກໄມ້, ການດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດກາລະນານ ເພາະຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງວັດຕະສົງສານຕໍ່ໆ ໄປ ຂອງປຸຖຸຊົນຄົນເຂົາຜູ້ອາໄສວັດຕະສົງສານ ຜູ້ຂົນຂວາຍເຮັດກຳທາງທະວານທັງຫົກ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງການດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດກະລັບຂອງຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ເພາະໂອຊາຂຶ້ນໄປເຖິງຍອດ.

Kuddālapiṭakanti kuddālañceva pacchibhājanañca. Khaṇḍākhaṇḍikaṃ chindeyyāti khuddakamahantāni khaṇḍākhaṇḍāni karonto chindeyya. Idaṃ panettha opammasaṃsandanaṃ – idhāpi hi mahārukkho viya tebhūmakavaṭṭaṃ, rukkhaṃ nāsetukāmo puriso viya yogāvacaro, kuddālo viya ñāṇaṃ, pacchi viya samādhi, rukkhacchedanapharasu viya ñāṇaṃ, rukkhassa mūle chinnakālo viya yogino ācariyasantike kammaṭṭhānaṃ gahetvā manasikarontassa paññā, khaṇḍākhaṇḍikaṃ chindanakālo viya saṅkhepato catunnaṃ mahābhūtānaṃ manasikāro, phālanaṃ viya dvecattālīsāya koṭṭhāsesu vitthāramanasikāro, sakalikaṃ sakalikaṃ karaṇakālo viya upādārūpassa ceva rūpakkhandhārammaṇassa viññāṇassa cāti imesaṃ vasena nāmarūpapariggaho, mūlānaṃ upacchedanaṃ viya tasseva nāmarūpassa paccayapariyesanaṃ, vātātape visosetvā agginā ḍahanakālo viya anupubbena vipassanaṃ vaḍḍhetvā aññataraṃ sappāyaṃ labhitvā kammaṭṭhāne vibhūte upaṭṭhahamāne ekapallaṅke nisinnassa samaṇadhammaṃ karontassa aggaphalappatti, masikaraṇaṃ viya arahattappattadivaseyeva aparinibbāyantassa yāvatāyukaṃ ṭhita kālo, mahāvāte opunanaṃ nadiyā pavāhanaṃ viya ca upādiṇṇakakkhandhabhedena anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbutassa vaṭṭavūpasamo veditabbo. Pañcamaṃ.

ຄຳວ່າ Kuddālapiṭakaṃ ໄດ້ແກ່ ຈົກແລະກະບຸງ. ຄຳວ່າ Khaṇḍākhaṇḍikaṃ chindeyya ໄດ້ແກ່ ພຶງຕັດໃຫ້ເປັນທ່ອນນ້ອຍທ່ອນໃຫຍ່. ໃນຄຳວ່ານີ້ ມີການປຽບທຽບອຸປະມາກັບອຸປະໄມດັ່ງນີ້: ໃນທີ່ນີ້ກໍເໝືອນກັນ ວັດຕະພູມສາມ ພຶງຊາບເໝືອນດັ່ງຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່, ພະໂຍຄາວະຈອນ ພຶງຊາບເໝືອນດັ່ງບຸກຄົນຜູ້ປາດຖະໜາຈະທຳລາຍຕົ້ນໄມ້, ຍານ (ຄວາມຮູ້) ພຶງຊາບເໝືອນດັ່ງຈົກ, ສະມາທິ ພຶງຊາບເໝືອນດັ່ງກະບຸງ, ຍານອັນເປັນເຫດໃຫ້ຈະເລີນວິປັດສະນາໂດຍອາໄສສະມາທິ ພຶງຊາບເໝືອນດັ່ງຂວານຕັດໄມ້, ປັນຍາຂອງພະໂຍຄີຜູ້ຮຽນກຳມະຖານໃນສຳນັກຂອງອາຈານແລ້ວມະນະສິການຢູ່ ພຶງຊາບເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ຕັດຮາກຕົ້ນໄມ້, ການມະນະສິການມະຫາພູດທັງສີ່ໂດຍຫຍໍ້ ພຶງຊາບເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ຕັດໃຫ້ເປັນທ່ອນນ້ອຍທ່ອນໃຫຍ່, ການມະນະສິການໂດຍພິສະດານໃນອາການ ໔໒ ພຶງຊາບເໝືອນດັ່ງການຜ່າໄມ້, ການກຳນົດນາມຮູບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປາດາຍະຮູບ ແລະວິນຍານທີ່ມີຮູບຂັນເປັນອາຣົມເຫຼົ່ານີ້ ພຶງຊາບເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຊິ້ນນ້ອຍຊິ້ນນ້ອຍ, ການສະແຫວງຫາປັດໄຈແຫ່ງນາມຮູບນັ້ນເອງ ພຶງຊາບເໝືອນດັ່ງການຂຸດຮາກໄມ້ຂຶ້ນມາ, ການບັນລຸຜົນຢ່າງຍອດຂອງພະໂຍຄີຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາໂດຍລຳດັບ ໄດ້ຮັບສັບປາຍະຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເມື່ອກຳມະຖານປາກົດແຈ້ງແລະຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ ແລ້ວນັ່ງຂັດສະໝາດບຳເພັນສະມະນະທຳຢູ່ ພຶງຊາບເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ຕາກແດດຕາກລົມໃຫ້ແຫ້ງແລ້ວເຜົາດ້ວຍໄຟ, ການດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸໂດຍບໍ່ທັນປໍຣິນιພານໃນວັນທີ່ບັນລຸພະອະຣະຫັດຕະຜົນນັ້ນເອງ ພຶງຊາບເໝືອນດັ່ງການເຮັດໃຫ້ເປັນຂີ້ເຖົ່າ, ສ່ວນຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງວັດຕະສົງສານ ຂອງພະອໍລະຫັນຜູ້ປໍຣິນιພານດ້ວຍອະນຸປາທິເສສານิພານທາດ ເພາະຄວາມແຕກດັບແຫ່ງອຸປາດິນນະກະຂັນ ພຶງຊາບເໝືອນດັ່ງການຝັດໃນລົມແຮງ ຫຼືການລອຍໄປໃນແມ່ນໍ້າ. ຈົບ ສູດທີຫ້າ.

6. Dutiyamahārukkhasuttavaṇṇanā

໖. ອັດຖະກະຖາ ທຸຕິຍະມະຫາຣຸກຂະສູດ

56. Chaṭṭhepi upamaṃ paṭhamaṃ vatvā pacchā attho vutto, idameva nānattaṃ. Chaṭṭhaṃ.

໕໖. ໃນສູດທີຫົກກໍເໝືອນກັນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງອຸປະມາທຳອິດ ແລ້ວຈຶ່ງຕັດເນື້ອຄວາມໃນພາຍຫຼັງ, ຄວາມແຕກຕ່າງກັນມີພຽງເທົ່ານີ້ເອງ. ຈົບ ສູດທີຫົກ.

7. Taruṇarukkhasuttavaṇṇanā

໗. ອັດຖະກະຖາ ຕະຣຸນະລຸກຂະສູດ

57-59. Sattame [Pg.79] taruṇoti ajātaphalo. Palimajjeyyāti sodheyya. Paṃsuṃ dadeyyāti thaddhapharusapaṃsuṃ haritvā mudugomayacuṇṇamissaṃ madhurapaṃsuṃ pakkhipeyya. Vuddhinti vuddhiṃ āpajjitvā pupphūpago pupphaṃ, phalūpago phalaṃ gaṇheyya. Idaṃ panettha opammasaṃsandanaṃ – taruṇarukkho viya hi tebhūmakavaṭṭaṃ, rukkhajaggako puriso viya vaṭṭanissito puthujjano, mūlaphalasantānādīni viya tīhi dvārehi kusalākusalakammāyūhanaṃ, rukkhassa vuḍḍhiāpajjanaṃ viya puthujjanassa tīhi dvārehi kammaṃ āyūhato aparāparaṃ vaṭṭappavatti. Vivaṭṭaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Aṭṭhamanavamāni uttānatthāneva. Sattamādīni.

໕໗-໕໙. ໃນສູດທີເຈັດ ຄຳວ່າ Taruṇo ໄດ້ແກ່ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ຍັງບໍ່ທັນມີໝາກ. ຄຳວ່າ Palimajjeyya ໄດ້ແກ່ ພຶງຖາກຖາງ (ທຳຄວາມສະອາດ). ຄຳວ່າ Paṃsuṃ dadeyya ໄດ້ແກ່ ພຶງເອົາດິນທີ່ແຂງແລະຫຍາບອອກ ແລ້ວໃສ່ດິນທີ່ອ່ອນນຸ້ມປົນກັບຝຸ່ນຂີ້ງົວອັນມີລົດຫວານ. ຄຳວ່າ Vuddhiṃ ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເຖິງຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕແລ້ວ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ຄວນມີດອກກໍພຶງອອກດອກ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ຄວນມີໝາກກໍພຶງອອກໝາກ. ໃນຄຳວ່ານີ້ ມີການປຽບທຽບອຸປະມາກັບອຸປະໄມດັ່ງນີ້: ວັດຕະພູມສາມ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງຕົ້ນໄມ້ອ່ອນ, ປຸຖຸຊົນຜູ້ອາໄສວັດຕະສົງສານ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງຄົນບຳລຸງຕົ້ນໄມ້, ການຂົນຂວາຍເຮັດກຸສົນແລະອະກຸສົນກຳທາງທະວານທັງສາມ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງຮາກ ໝາກ ແລະກິ່ງກ້ານສາຂາເປັນຕົ້ນ, ການເປັນໄປແຫ່ງວັດຕະສົງສານຕໍ່ໆ ໄປ ເພາະການຂົນຂວາຍເຮັດກຳທາງທະວານທັງສາມຂອງປຸຖຸຊົນ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕແຫ່ງຕົ້ນໄມ້. ສ່ວນວິວັດຕະ (ການອອກຈາກວັດຕະ) ພຶງຊາບໂດຍນຳນອງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ສ່ວນສູດທີແປດແລະສູດທີເກົ້າ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ. ຈົບ ສູດທີເຈັດເປັນຕົ້ນ.

10. Nidānasuttavaṇṇanā

໑໐. ອັດຖະກະຖາ ນິທານະສູດ

60. Dasame kurūsu viharatīti kurūti evaṃ bahuvacanavasena laddhavohāre janapade viharati. Kammāsadhammaṃ nāma kurūnaṃ nigamoti evaṃnāmako kurūnaṃ nigamo, taṃ gocaragāmaṃ katvāti attho. Āyasmāti piyavacanametaṃ garuvacanametaṃ. Ānandoti tassa therassa nāmaṃ. Ekamantaṃ nisīdīti cha nisajjadose vivajjento dakkhiṇajāṇumaṇḍalassa abhimukhaṭṭhāne chabbaṇṇānaṃ buddharasmīnaṃ anto pavisitvā pasannalākhārasaṃ vigāhanto viya suvaṇṇapaṭaṃ pārupanto viya rattakambalavitānamajjhaṃ pavisanto viya dhammabhaṇḍāgāriko āyasmā ānando nisīdi. Tena vuttaṃ ‘‘ekamantaṃ nisīdī’’ti.

໖໐. ໃນສູດທີສິບ, ຄຳວ່າ “kurūsu viharati” (ປະທັບຢູ່ໃນແຄວ້ນກຸຣຸ) ອະທິບາຍວ່າ ປະທັບຢູ່ໃນຊົນນະບົດທີ່ໄດ້ຮັບນາມວ່າ “ກຸຣຸ” ໂດຍການເອີ້ນເປັນພະຫຸວັດຈະນະຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Kammāsammaṃ nāma kurūnaṃ nigamo” (ນິຄົມຂອງຊາວແຄວ້ນກຸຣຸ ຊື່ວ່າ ກັມມາສະທັມມະ) ໄດ້ແກ່ ມີນິຄົມຂອງຊາວແຄວ້ນກຸຣຸທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນຢູ່, ພຣະອົງຊົງກະທຳນິຄົມນັ້ນໃຫ້ເປັນໂຄຈອນຄາມ (ບ້ານທ່ຽວບິນທະບາດ). ຄຳວ່າ “Āyasmā” (ພຣະຜູ້ມີອາຍຸ) ນີ້ ເປັນຄຳສະແດງຄວາມຮັກ ແລະ ເປັນຄຳສະແດງຄວາມເຄົາຣົບ. ຄຳວ່າ “Ānando” ເປັນຊື່ຂອງພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ekamantaṃ nisīdi” (ນັ່ງ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ) ໄດ້ແກ່ ພຣະອານົນຜູ້ມີອາຍຸ ຜູ້ເປັນຂຸນຄັງແຫ່ງພຣະທັມ (ພຣະທັມມະພັນດາຄາຣິກ) ໄດ້ຫຼີກເວັ້ນໂທດແຫ່ງການນັ່ງ 6 ປະການ ແລ້ວນັ່ງລົງໃນທີ່ສະເພาະພຣະພັກ ທາງເບື້ອງຂວາແຫ່ງພຣະຊານຸມົນທົນ (ຫົວເຂົ່າຂວາ) ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ໂດຍເຂົ້າໄປສູ່ພາຍໃນແຫ່ງພຣະຣັສໝີ 6 ປະການ ປຽບເໝືອນການຢັ່ງລົງສູ່ຮານ້ຳຄັ່ງອັນໃສສະອາດ, ປຽບເໝືອນການຫົ່ມຜ້າສະໄບຄຳ, ແລະ ປຽບເໝືອນການເຂົ້າໄປສູ່ທ່າມກາງແຫ່ງເພດານຜ້າກຳມະຫຍີສີແດງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ “ekamantaṃ nisīdi”.

Kāya pana velāya kena kāraṇena ayamāyasmā bhagavantaṃ upasaṅkamantoti? Sāyanhavelāya paccayākārapañhaṃ pucchanakāraṇena. Taṃ divasaṃ kira ayamāyasmā kulasaṅgahatthāya gharadvāre gharadvāre sahassabhaṇḍikaṃ nikkhipanto viya kammāsadhammaṃ piṇḍāya caritvā piṇḍapātapaṭikkanto satthu vattaṃ dassetvā satthari gandhakuṭiṃ paviṭṭhe satthāraṃ vanditvā attano divāṭṭhānaṃ gantvā antevāsikesu vattaṃ dassetvā paṭikkantesu divāṭṭhānaṃ paṭisammajjitvā cammakkhaṇḍaṃ paññapetvā udakatumbato udakena hatthapāde [Pg.80] sītalaṃ katvā pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinno sotāpattiphalasamāpattiṃ samāpajjitvā. Atha paricchinnakālavasena samāpattito vuṭṭhāya paccayākāre ñāṇaṃ otāresi. So ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādito paṭṭhāya antaṃ, antato paṭṭhāya ādiṃ, ubhayantato paṭṭhāya majjhaṃ, majjhato paṭṭhāya ubho ante pāpento tikkhattuṃ dvādasapadaṃ paccayākāraṃ sammasi. Tassevaṃ sammasantassa paccayākāro vibhūto hutvā uttānakuttānako viya upaṭṭhāsi. Tato cintesi – ‘‘ayaṃ paccayākāro sabbabuddhehi gambhīro ceva gambhīrāvabhāso cāti kathito, mayhaṃ kho pana padesañāṇe ṭhitassa sāvakassa sato uttāno viya vibhūto pākaṭo hutvā upaṭṭhāti, mayhaṃyeva nu kho esa uttānako viya upaṭṭhāti, udāhu aññesampīti attano upaṭṭhānakāraṇaṃ satthu ārocessāmī’’ti nisinnaṭṭhānato uṭṭhāya cammakkhaṇḍaṃ papphoṭetvā ādāya sāyanhasamaye bhagavantaṃ upasaṅkami. Tena vuttaṃ – ‘‘sāyanhavelāyaṃ paccayākārapañhaṃ pucchanakāraṇena upasaṅkamanto’’ti.

ກໍພຣະອານົນຜູ້ມີອາຍຸນີ້ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໃນເວລາໃດ ແລະ ດ້ວຍເຫດຜົນໃດ? ເຂົ້າໄປເຝົ້າໃນເວລາແລງ ດ້ວຍເຫດຜົນຄືການທູນຖາມບັນຫາເລື່ອງປັດຈະຍາການ (ປະຕິດຈະສະມຸບບາດ). ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນວັນນັ້ນ ພຣະອານົນຜູ້ມີອາຍຸນີ້ ເພື່ອສົງເຄາະຕະກູນທັງຫຼາຍ ປຽບເໝືອນການວາງຖົງເງິນພັນໜຶ່ງໄວ້ທີ່ປະຕູເຮືອນທຸກໆຫຼັງ ໄດ້ເຂົ້າໄປບິນທະບາດໃນນິຄົມກັມມາສະທັມມະ, ເມື່ອຫຼີກກັບຈາກບິນທະບາດແລ້ວ ໄດ້ປະຕິບັດວັດຖະບັດແດ່ພຣະສາດສະດາ, ເມື່ອພຣະສາດສະດາສະເດັດເຂົ້າສູ່ພຣະຄັນທະກຸຕິແລ້ວ ໄດ້ຖວາຍອະພິວາດພຣະສາດສະດາ ແລ້ວໄປສູ່ທີ່ພັກກາງເວັນຂອງຕົນ, ເມື່ອພວກອັນເຕວາສິກ (ສິດ) ໄດ້ປະຕິບັດວັດຖະບັດແລ້ວຫຼີກໄປ, ໄດ້ປັດກວາດທີ່ພັກກາງເວັນຄືນໃໝ່, ປູລາດແຜ່ນໜັງ, ລ້າງມືແລະຕີນໃຫ້ເຢັນສະບາຍດ້ວຍນ້ຳຈາກກະບອກນ້ຳ, ນັ່ງຂັດສະໝາດ ແລ້ວເຂົ້າໂສດາປັດຕິຜົນສະມາບັດ. ຈາກນັ້ນ ເມື່ອອອກຈາກສະມາບັດຕາມກຳນົດເວລາແລ້ວ ໄດ້ນ້ອມຍານລົງສູ່ປັດຈະຍາການ. ພຣະອານົນນັ້ນ ພິຈາລະນາຕັ້ງແຕ່ເບື້ອງຕົ້ນ ຄື “ເພາະອະວິຊາເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີສັງຂານ” ໄປຈົນເຖິງທີ່ສຸດ, ຕັ້ງແຕ່ທີ່ສຸດຍ້ອນກັບມາຫາເບື້ອງຕົ້ນ, ຕັ້ງແຕ່ປາຍທັງສອງເຂົ້າມາຫາທ່າມກາງ, ແລະ ຕັ້ງແຕ່ທ່າມກາງໄປຫາປາຍທັງສອງ ໂດຍໄດ້ພິຈາລະນາທົບທວນປັດຈະຍາການອັນມີອົງ 12 ປະການ ນັ້ນເຖິງ 3 ເທື່ອ. ເມື່ອພຣະອານົນພິຈາລະນາຢູ່ຢ່າງນີ້ ປັດຈະຍາການກໍໄດ້ປະກົດແຈ່ມແຈ້ງ ປຽບເໝືອນເປັນສິ່ງທີ່ຕື້ນແສນຕື້ນ. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະອານົນໄດ້ຄິດວ່າ: “ปັດຈະຍາການນີ້ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງປວງຕັດວ່າ ເປັນທັມເລິກເຊິ່ງ ແລະ ມີຄວາມປະກົດອັນເລິກເຊິ່ງ, ແຕ່ສຳລັບເຮົາ ຜູ້ເປັນພຣະສາວົກ ຕັ້ງຢູ່ໃນປະເທສຍານ ກັບປະກົດແຈ່ມແຈ້ງ ປຽບເໝືອນເປັນສິ່ງທີ່ຕື້ນ, ປັດຈະຍາການນີ້ປະກົດເປັນຂອງຕື້ນແກ່ເຮົາຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ ຫຼື ປະກົດແກ່ຄົນອື່ນໆນຳ? ເຮົາຄວນຈະກາບທູນເຫດການປະກົດແກ່ເຮົານີ້ ແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ” ຈຶ່ງລຸກຂຶ້ນຈາກທີ່ນັ່ງ ສະບັດແຜ່ນໜັງແລ້ວຖືເອົາໄປ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໃນເວລາແລງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເຂົ້າໄປເຝົ້າໃນເວລາແລງ ດ້ວຍເຫດຜົນຄືການທູນຖາມບັນຫາເລື່ອງປັດຈະຍາການ”.

Yāva gambhīroti ettha yāvasaddo pamāṇātikkame. Atikkamma pamāṇaṃ gambhīro, atigambhīroti attho. Gambhīrāvabhāsoti gambhīrova hutvā avabhāsati, dissatīti attho. Ekañhi uttānameva gambhīrāvabhāsaṃ hoti pūtipaṇṇarasavasena kāḷavaṇṇaṃ purāṇaudakaṃ viya. Tañhi jāṇuppamāṇampi sataporisaṃ viya dissati. Ekaṃ gambhīraṃ uttānāvabhāsaṃ hoti maṇibhāsaṃ vippasannaudakaṃ viya. Tañhi sataporisampi jāṇuppamāṇaṃ viya khāyati. Ekaṃ uttānaṃ uttānāvabhāsaṃ hoti pātiādīsu udakaṃ viya. Ekaṃ gambhīraṃ gambhīrāvabhāsaṃ hoti sinerupādakamahāsamudde udakaṃ viya. Evaṃ udakameva cattāri nāmāni labhati. Paṭiccasamuppāde panetaṃ natthi. Ayañhi gambhīro ca gambhīrāvabhāso cāti ekameva nāmaṃ labhati. Evarūpo samānopi atha ca pana me uttānakuttānako viya khāyati, tadidaṃ acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhanteti evaṃ attano vimhayaṃ pakāsento pañhaṃ pucchitvā tuṇhībhūto nisīdi.

ໃນບົດວ່າ “yāva gambhīro” (ເລິກເຊິ່ງພຽງໃດ) ນີ້, ຄຳວ່າ “yāva” ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍລ່ວງພົ້ນປະມານ. ອະທິບາຍວ່າ ເລິກເຊິ່ງເກີນກວ່າປະມານ ຄື ເລິກເຊິ່ງຍິ່ງນັກ. ຄຳວ່າ “gambhīrāvabhāso” (ມີຄວາມປະກົດອັນເລິກເຊິ່ງ) ອະທິບາຍວ່າ ເປັນສິ່ງເລິກເຊິ່ງນັ້ນເອງ ແລ້ວປະກົດ ຄື ເຫັນໄດ້ວ່າເລິກເຊິ່ງ. ດ້ວຍວ່າ ນ້ຳບາງຊະນິດ ເປັນນ້ຳຕື້ນ ແຕ່ປະກົດວ່າເລິກ ປຽບເໝືອນນ້ຳເກົ່າທີ່ມີສີດຳ ເພາະອຳນາດແຫ່ງນ້ຳຕົມແລະນ້ຳໃບໄມ້ເນົ່າ, ເພາະວ່ານ້ຳນັ້ນ ເຖິງວ່າຈະເລິກພຽງຫົວເຂົ່າ ແຕ່ກໍປະກົດເຫັນເໝືອນເລິກຮ້ອຍຊົ່ວຄົນ. ນ້ຳບາງຊະນິດ ເປັນນ້ຳເລິກ ແຕ່ປະກົດວ່າຕື້ນ ປຽບເໝືອນນ້ຳອັນໃສສະອາດມີສີເໝືອນແກ້ວມະນີ, ເພາະວ່ານ້ຳນັ້ນ ເຖິງວ່າຈະເລິກຮ້ອຍຊົ່ວຄົນ ແຕ່ກໍປະກົດເຫັນເໝືອນເລິກພຽງຫົວເຂົ່າ. ນ້ຳບາງຊະນິດ ເປັນນ້ຳຕື້ນ ແລະປະກົດວ່າຕື້ນ ປຽບເໝືອນນ້ຳໃນຖ້ວຍຫຼືພາຊະນະຕ່າງໆ. ນ້ຳບາງຊະນິດ ເປັນນ້ຳເລິກ ແລະປະກົດວ່າເລິກ ປຽບເໝືອນນ້ຳໃນມະຫາສະໝຸດທີ່ຕັ້ງຢູ່ເຊີງເຂົາສິເນຣຸ. ນ້ຳນັ້ນເອງ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ 4 ປະການຢ່າງນີ້. ແຕ່ໃນປະຕິດຈະສະມຸບບາດນີ້ ບໍ່ມີຊື່ອື່ນ, ເພາະວ່າ ປະຕິດຈະສະມຸບບາດນີ້ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ອັນດຽວເທົ່ານັ້ນວ່າ ເປັນທັມເລິກເຊິ່ງ ແລະ ມີຄວາມປະກົດອັນເລິກເຊິ່ງ. ເຖິງວ່າຈະມີສະພາບຢ່າງນີ້ກོຕາມ ແຕ່ກໍຍັງປະກົດແກ່ຂ້ານ້ອຍ ປຽບເໝືອນເປັນສິ່ງທີ່ຕື້ນແສນຕື້ນ, ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ເຫດການນີ້ໜ້າອັດສະຈັນຍິ່ງນັກ, ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນເລີຍ. ພຣະອານົນສະແດງຄວາມອັດສະຈັນໃຈຂອງຕົນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ທູນຖາມບັນຫາ ແລ້ວນັ່ງນິ່ງຢູ່.

Bhagavā [Pg.81] tassa vacanaṃ sutvā ‘‘ānando bhavaggagahaṇāya hatthaṃ pasārento viya sineruṃ bhinditvā miñjaṃ nīharituṃ vāyamamāno viya vinā nāvāya mahāsamuddaṃ taritukāmo viya pathaviṃ parivattetvā pathavojaṃ gahetuṃ vāyamamāno viya buddhavisayaṃ pañhaṃ attano uttānuttānanti vadati, handassa gambhīrabhāvaṃ ācikkhāmī’’ti cintetvā mā hevantiādimāha.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະດັບຄຳຂອງພຣະອານົນນັ້ນແລ້ວ ຊົງດຳຣິວ່າ: “ອານົນນີ້ ປຽບເໝືອນຄົນຢຽດມືອອກເພື່ອຈະຈັບຍອດພົມມະໂລກ, ປຽບເໝືອນຄົນພະຍາຍາມຜ່າເຂົາສິເນຣຸ ເພື່ອຈະເອົາແກນໃນອອກມາ, ປຽບເໝືອນຄົນປາດຖະໜາຈະລອຍຂ້າມມະຫາສະໝຸດ ໂດຍປາສະຈາກເຮືອ, ແລະ ປຽບເໝືອນຄົນພະຍາຍາມພິກແຜ່ນດິນ ເພື່ອຈະເອົາໂອຊາແຫ່ງແຜ່ນດິນ, ໂດຍກ່າວເຖິງບັນຫາອັນເປັນພຸດທະວິໄສ ວ່າເປັນຂອງຕື້ນແສນຕື້ນແກ່ຕົນ; ເອົາເຖີ້ນ, ເຮົາຈະສະແດງຄວາມເລິກເຊິ່ງແກ່ອານົນນັ້ນ”, ຊົງດຳຣິຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳວ່າ “mā hevaṃ” (ຢ່າກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ) ເປັນຕົ້ນ.

Tattha mā hevanti ha-kāro nipātamattaṃ, evaṃ mā bhaṇīti attho. ‘‘Mā heva’’nti ca idaṃ vacanaṃ bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ ussādentopi bhaṇati apasādentopi. Tattha ussādentopīti, ānanda, tvaṃ mahāpañño visadañāṇo, tena te gambhīropi paṭiccasamuppādo uttānako viya khāyati, aññesaṃ panesa uttānakoti na sallakkhetabbo, gambhīroyeva ca so gambhīrāvabhāso ca.

ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ “mā hevaṃ” ອັກສອນ “ha” ເປັນພຽງນิບາດ, ອະທິບາຍວ່າ ຢ່າກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ. ແລະຄຳວ່າ “mā hevaṃ” ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຕັດເພື່ອຍົກຍ້ອງພຣະອານົນຜູ້ມີອາຍຸກໍມີ, ຕັດເພື່ອຂົ່ມກໍມີ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ທີ່ວ່າຕັດເພື່ອຍົກຍ້ອງນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ: “ອານົນ, ເຈົ້າເປັນຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ ມີຍານອັນຜ່ອງໃສ, ເພາະເຫດນັ້ນ ປະຕິດຈະສະມຸບບາດ ເຖິງວ່າຈະເລິກເຊິ່ງ ກໍປະກົດແກ່ເຈົ້າ ປຽບເໝືອນເປັນຂອງຕື້ນ; ແຕ່ເຈົ້າບໍ່ຄວນກຳນົດໝາຍວ່າ ປະຕິດຈະສະມຸບບາດນີ້ ຈະເປັນຂອງຕື້ນແກ່ຄົນອື່ນໆນຳ, ເພາະວ່າ ປະຕິດຈະສະມຸບບາດນັ້ນ ເປັນທັມເລິກເຊິ່ງແທ້ໆ ແລະ ມີຄວາມປະກົດອັນເລິກເຊິ່ງນຳ”.

Tattha catasso upamā vadanti – cha māse subhojanarasapuṭṭhassa kira katayogassa mahāmallassa samajjasamaye katamallapāsāṇaparicayassa yuddhabhūmiṃ gacchantassa antarā mallapāsāṇaṃ dassesuṃ. So ‘‘kiṃ eta’’nti āha. Mallapāsāṇoti. Āharatha nanti. ‘‘Ukkhipituṃ na sakkomā’’ti vutte sayaṃ gantvā ‘‘kuhiṃ imassa bhāriyaṭṭhāna’’nti vatvā dvīhi hatthehi dve pāsāṇe ukkhipitvā kīḷāguḷe viya khipitvā agamāsi. Tattha mallassa mallapāsāṇo lahukoti na aññesampi lahukoti vattabbo. Cha māse subhojanarasapuṭṭho mallo viya hi kappasatasahassaṃ abhinīhārasampanno āyasmā ānando. Yathā mallassa mahābalatāya mallapāsāṇo lahuko, evaṃ therassa mahāpaññatāya paṭiccasamuppādo uttānoti vattabbo, so aññesaṃ uttānoti na vattabbo.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ກ່າວອຸປະມາ 4 ປະການໄວ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ນັກມວຍປ້ຳຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ໄດ້ຮັບການບຳລຸງດ້ວຍລົດອາຫານອັນດີຕະຫຼອດ 6 ເດືອນ, ຜູ້ໄດ້ຝຶກຝົນມາແລ້ວ, ຜູ້ມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍກັບການຍົກຫີນນັກມວຍປ້ຳໃນເວລາສະແດງມະໂຫຣະສົບ, ເມື່ອຈະເດີນທາງໄປສູ່ສະໜາມຮົບ, ໃນລະຫວ່າງທາງ ພວກເຂົາໄດ້ສະແດງຫີນນັກມວຍປ້ຳແກ່ນັກມວຍປ້ຳນັ້ນ. ນັກມວຍປ້ຳນັ້ນຖາມວ່າ “ນີ້ແມ່ນຫຍັງ?”. ພວກເຂົາຕອບວ່າ “ຫີນນັກມວຍປ້ຳ”. ນັກມວຍປ້ຳບອກວ່າ “ຈົ່ງນຳມັນມາເບິ່ງ”. ເມື່ອພວກເຂົາກ່າວວ່າ “ພວກຂ້ານ້ອຍບໍ່ສາມາດຍົກຂຶ້ນໄດ້”, ນັກມວຍປ້ຳນັ້ນຈຶ່ງເດີນໄປເອງ ແລ້ວຖາມວ່າ “ບ່ອນໜັກຂອງຫີນນີ້ຢູ່ໃສ?” ແລ້ວໃຊ້ສອງມືຍົກຫີນສອງກ້ອນຂຶ້ນ ໂຍນຫຼິ້ນປຽບເໝືອນໝາກຄີ ແລ້ວກໍເດີນທາງຕໍ່ໄປ. ໃນອຸປະມານັ້ນ, ຫີນນັກມວຍປ້ຳເບົາສຳລັບນັກມວຍປ້ຳ ແຕ່ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ມັນຈະເບົາສຳລັບຄົນອື່ນໆນຳ. ເພາະວ່າ ພຣະອານົນຜູ້ມີອາຍຸ ເປັນຜູ້ມີອະພິນິຫານອັນສັ່ງສົມມາແລ້ວຕະຫຼອດແສນກັປ ປຽບເໝືອນນັກມວຍປ້ຳຜູ້ໄດ້ຮັບການບຳລຸງດ້ວຍລົດອາຫານອັນດີຕະຫຼອດ 6 ເດືອນ. ຫີນນັກມວຍປ້ຳເບົາ ເພາະຄວາມທີ່ນັກມວຍປ້ຳມີກຳລັງຫຼາຍສັນໃດ, ປະຕິດຈະສະມຸບບາດກໍຄວນກ່າວວ່າເປັນຂອງຕື້ນ ເພາະຄວາມທີ່ພຣະເຖຣະມີປັນຍາຫຼາຍສັນນັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ປະຕິດຈະສະມຸບບາດນັ້ນ ຈະເປັນຂອງຕື້ນສຳລັບຄົນອື່ນໆ.

Mahāsamudde ca timi nāma mahāmaccho dviyojanasatiko, timiṅgalo tiyojanasatiko, timirapiṅgalo pañcayojanasatiko, ānando timinando ajjhāroho mahātimīti ime cattāro yojanasahassikā. Tattha timirapiṅgaleneva dīpenti. Tassa kira dakkhiṇakaṇṇaṃ cālentassa pañcayojanasate padese udakaṃ calati, tathā vāmakaṇṇaṃ, tathā naṅguṭṭhaṃ, tathā sīsaṃ. Dve pana kaṇṇe cāletvā naṅguṭṭhena [Pg.82] paharitvā sīsaṃ aparāparaṃ katvā kīḷituṃ āraddhassa sattaṭṭhayojanasate ṭhāne bhājane pakkhipitvā uddhane āropitaṃ viya udakaṃ pakkuthati. Yojanasatamatte padese udakaṃ piṭṭhiṃ chādetuṃ na sakkoti. So evaṃ vadeyya – ‘‘ayaṃ mahāsamuddo gambhīroti vadanti, kutassa gambhīratā, mayaṃ piṭṭhimattacchādanampi udakaṃ na labhāmā’’ti. Tattha kāyūpapannassa timirapiṅgalassa mahāsamuddo uttānoti aññesañca khuddakamacchānaṃ uttānoti na vattabbo, evameva ñāṇūpapannassa therassa paṭiccasamuppādo uttānoti aññesampi uttānoti na vattabbo. Supaṇṇarājā ca diyaḍḍhayojanasatiko hoti. Tassa dakkhiṇapakkho paññāsayojaniko hoti, tathā vāmapakkho, piñchavaṭṭi ca saṭṭhiyojanikā, gīvā tiṃsayojanikā, mukhaṃ navayojanaṃ, pādā dvādasayojanikā, tasmiṃ supaṇṇavātaṃ dassetuṃ āraddhe sattaṭṭhayojanasataṃ ṭhānaṃ nappahoti. So evaṃ vadeyya – ‘‘ayaṃ ākāso anantoti vadanti, kutassa anantatā, mayaṃ pakkhavātappattharaṇokāsampi na labhāmā’’ti. Tattha kāyūpapannassa supaṇṇarañño ākāso parittoti aññesañca khuddakapakkhīnaṃ parittoti na vattabbo, evameva ñāṇūpapannassa therassa paṭiccasamuppādo uttānoti aññesampi uttānoti na vattabbo.

ແລະໃນມະຫາສະໝຸດ ມີປາໃຫຍ່ຊື່ວ່າ ຕິມິ ຍາວ 200 ໂຍດ, ປາຕິມິງຄະລະ ຍາວ 300 ໂຍດ, ປາຕິມິຣະປິງຄະລະ ຍາວ 500 ໂຍດ, ປາ 4 ໂຕນີ້ ຄື ປາອານົນ, ປາຕິມິນันທະ, ປາອັດຊາໂຣຫະ, ແລະ ປາມະຫາຕິມິ ຍາວໂຕລະ 1,000 ໂຍດ. ໃນປາເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍສະແດງອຸປະມາດ້ວຍປາຕິມິຣະປິງຄະລະເທົ່ານັ້ນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ເມື່ອປານັ້ນເໜັງຕີງຫູເບື້ອງຂວາ ນ້ຳໃນບໍລິເວນ 500 ໂຍດ ຍ່ອມກະເພື່ອມ, ເມື່ອເໜັງຕີງຫູເບື້ອງຊ້າຍກໍດີ, ຫາງກໍດີ, ຫົວກໍດີ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ. ແຕ່ເມື່ອປານັ້ນເລີ່ມຫຼິ້ນສະໜຸກ ໂດຍເໜັງຕີງຫູທັງສອງເບື້ອງ, ຟາດຫາງ, ແລະ ສັ່ນຫົວໄປມາ, ນ້ຳໃນບໍລິເວນ 700-800 ໂຍດ ຍ່ອມຟົດເດືອດ ປຽບເໝືອນນ້ຳທີ່ໃສ່ໃນພາຊະນະແລ້ວຕັ້ງໄວ້ເຕິງເຕົາໄຟ. ນ້ຳໃນບໍລິເວນປະມານ 100 ໂຍດ ບໍ່ສາມາດຖ້ວມຫຼັງຂອງມັນໄດ້. ປານັ້ນຍ່ອມກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ: “ພວກເຂົາເວົ້າກັນວ່າ ມະຫາສະໝຸດນີ້ເລິກ, ຄວາມເລິກຂອງມັນຢູ່ໃສ? ພວກຂ້ອຍເອງແມ່ນແຕ່ຈະໄດ້ນ້ຳມາຖ້ວມພຽງຫຼັງກໍຍັງບໍ່ໄດ້ເລີຍ”. ໃນອຸປະມານັ້ນ, ມະຫາສະໝຸດຕື້ນສຳລັບປາຕິມิຣະປິງຄະລະຜູ້ມີຮ່າງກາຍໃຫຍ່ໂຕ ແຕ່ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ມັນຈະຕື້ນສຳລັບປານ້ອຍອື່ນໆນຳ, ສັນນັ້ນເອງ ປະຕິດຈະສະມຸບບາດຕື້ນສຳລັບພຣະເຖຣະຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຍານ ແຕ່ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ມັນຈະຕື້ນສຳລັບຄົນອື່ນໆນຳ. ແລະພະຍາຄຣຸດ ມີຮ່າງກາຍຍາວ 150 ໂຍດ, ປີກເບື້ອງຂວາຂອງພະຍາຄຣຸດນັ້ນຍາວ 50 ໂຍດ, ປີກເບື້ອງຊ້າຍກໍຍາວ 50 ໂຍດຄືກັນ, ຂົນຫາງຍາວ 60 ໂຍດ, ຄໍຍາວ 30 ໂຍດ, ປາກກວ້າງ 9 ໂຍດ, ຕີນຍາວ 12 ໂຍດ. ເມື່ອພະຍາຄຣຸດນັ້ນເລີ່ມສະແດງແຮງລົມປີກ, ສະຖານທີ່ບໍລິເວນ 700-800 ໂຍດ ກໍບໍ່ພຽງພໍ. ພະຍາຄຣຸດນັ້ນຍ່ອມກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ: “ພວກເຂົາເວົ້າກັນວ່າ ອາກາດນີ້ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ, ຄວາມບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດຂອງມັນຢູ່ໃສ? ພວກຂ້ອຍເອງແມ່ນແຕ່ຈະໄດ້ໂອກາດແຜ່ແຮງລົມປີກກໍຍັງບໍ່ໄດ້ເລີຍ”. ໃນອຸປະມານັ້ນ, ອາກາດແຄບສຳລັບພະຍາຄຣຸດຜູ້ມີຮ່າງກາຍໃຫຍ່ໂຕ ແຕ່ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ມັນຈະແຄບສຳລັບນົກນ້ອຍອື່ນໆນຳ, ສັນນັ້ນເອງ ປະຕິດຈະສະມຸບບາດຕື້ນສຳລັບພຣະເຖຣະຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຍານ ແຕ່ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ມັນຈະຕື້ນສຳລັບຄົນອື່ນໆນຳ.

Rāhu asurindo pana pādantato yāva kesantā yojanānaṃ cattāri sahassāni aṭṭha ca satāni honti. Tassa dvinnaṃ bāhānaṃ antare dvādasayojanasatikaṃ, bahalattena chayojanasatikaṃ, hatthapādatalāni tiyojanasatikāni, tathā mukhaṃ, ekaṅgulipabbaṃ paññāsayojanaṃ, tathā bhamukantaraṃ, nalāṭaṃ tiyojanasatikaṃ, sīsaṃ navayojanasatikaṃ. Tassa mahāsamuddaṃ otiṇṇassa gambhīraṃ udakaṃ jāṇuppamāṇaṃ hoti. So evaṃ vadeyya – ‘‘ayaṃ mahāsamuddo gambhīroti vadanti. Kutassa gambhīratā? Mayaṃ jāṇuppaṭicchādanamattampi udakaṃ na labhāmā’’ti. Tattha kāyūpapannassa rāhuno mahāsamuddo uttānoti aññesañca uttānoti na vattabbo. Evameva ñāṇūpapannassa therassa paṭiccasamuppādo uttānoti [Pg.83] aññesampi uttānoti na vattabbo. Etamatthaṃ sandhāya bhagavā mā hevaṃ, ānanda, mā hevaṃ, ānandāti āha.

ສ່ວນອະສຸຣິນທະຣາຫູ ຕັ້ງແຕ່ຝາຕີນຈົນເຖິງປາຍຜົມ ມີຄວາມສູງ 4,800 ໂຍດ. ລະຫວ່າງແຂນທັງສອງຂອງທ້າວຣາຫູນັ້ນ ກວ້າງ 1,200 ໂຍດ, ໂດຍຄວາມໜາ 600 ໂຍດ, ຝາມືແລະຝາຕີນ ກວ້າງ 300 ໂຍດ, ປາກກໍກວ້າງ 300 ໂຍດຄືກັນ, ຂໍ້ຂີ້ນິ້ວມືໜຶ່ງ ຍາວ 50 ໂຍດ, ລະຫວ່າງຄິ້ວທັງສອງ ກໍກວ້າງ 50 ໂຍດຄືກັນ, ໜ້າຜາກກວ້າງ 300 ໂຍດ, ຫົວກວ້າງ 900 ໂຍດ. ເມື່ອທ້າວຣາຫູນັ້ນຢັ່ງລົງສູ່ມະຫາສະໝຸດ ນ້ຳອັນເລິກເຊິ່ງຍ່ອມເລິກພຽງຫົວເຂົ່າຂອງລາວເທົ່ານັ້ນ. ท້າວຣາຫູນັ້ນຍ່ອມກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ: “ພວກເຂົາເວົ້າກັນວ່າ ມະຫາສະໝຸດນີ້ເລິກ, ຄວາມເລິກຂອງມັນຢູ່ໃສ? ພວກຂ້ອຍເອງແມ່ນແຕ່ຈະໄດ້ນ້ຳມາຖ້ວມພຽງຫົວເຂົ່າກໍຍັງບໍ່ໄດ້ເລີຍ”. ໃນອຸປະມານັ້ນ, ມະຫາສະໝຸດຕື້ນສຳລັບທ້າວຣາຫູຜູ້ມີຮ່າງກາຍໃຫຍ່ໂຕ ແຕ່ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ມັນຈະຕື້ນສຳລັບຄົນອື່ນໆນຳ, ສັນນັ້ນເອງ ປະຕິດຈະສະມຸບບາດຕື້ນສຳລັບພຣະເຖຣະຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຍານ ແຕ່ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ມັນຈະຕື້ນສຳລັບຄົນອື່ນໆນຳ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງໝາຍເອົາເນື້ອຄວາມນີ້ ຈຶ່ງຕັດວ່າ “mā hevaṃ, ānanda, mā hevaṃ, ānanda” (ຢ່າກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ ອານົນ, ຢ່າກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ ອານົນ).

Therassa hi catūhi kāraṇehi gambhīro paṭiccasamuppādo uttānoti upaṭṭhāsi. Katamehi catūhi? Pubbūpanissayasampattiyā titthavāsena sotāpannatāya bahussutabhāvenāti.

ດ້ວຍວ່າ ປະຕິດຈະສະມຸບບາດອັນເລິກເຊິ່ງ ໄດ້ປະກົດແກ່ພຣະເຖຣະ ປຽບເໝືອນເປັນຂອງຕື້ນ ເພາະເຫດ 4 ປະການ. ເພາະເຫດ 4 ປະການໃດແດ່? ຄື ເພາະຄວາມສົມບູນແຫ່ງອຸປະນິໄສໃນປາງກ່ອນ, ເພາະການຢູ່ອາໄສໃນສຳນັກຂອງຄູ (ພຣະພຸດທະເຈົ້າ), ເພາະຄວາມເປັນພຣະໂສດາບັນ, ແລະ ເພາະຄວາມເປັນພຣະພະຫູສູດ.

Ito kira satasahassime kappe padumuttaro nāma satthā loke uppajji. Tassa haṃsavatī nāma nagaraṃ ahosi, ānando nāma rājā pitā, sumedhā nāma devī mātā, bodhisatto uttarakumāro nāma ahosi. So puttassa jātadivase mahābhinikkhamanaṃ nikkhamma pabbajitvā padhānamanuyutto anukkamena sabbaññutaṃ patvā, ‘‘anekajātisaṃsāra’’nti udānaṃ udānetvā sattāhaṃ bodhipallaṅke vītināmetvā ‘‘pathaviyaṃ pādaṃ ṭhapessāmī’’ti pādaṃ abhinīhari. Atha pathaviṃ bhinditvā mahantaṃ padumaṃ uṭṭhāsi. Tassa dhurapattāni navutihatthāni, kesaraṃ tiṃsahatthaṃ, kaṇṇikā dvādasahatthā, navaghaṭappamāṇā reṇu ahosi.

ໄດ້ຍິນວ່າ ຍ້ອນກັບໄປແຕ່ກັປນີ້ແສນກັປ, ພຣະສາດສະດາພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກ. ພຣະອົງມີພຣະນະຄອນຊື່ວ່າ ຫັງສະວະດີ, ມີພຣະຣາຊາພຣະນາມວ່າ ອານົນ ເປັນພຣະຊົນນົກ, ມີພຣະເທວີພຣະນາມວ່າ ສຸເມທາ ເປັນພຣະຊົນນີ, ແລະ ພຣະໂພທິສັດມີພຣະນາມວ່າ ອຸດຕະຣະກຸມານ. ພຣະອຸດຕະຣະກຸມານນັ້ນ ໃນວັນທີ່ພຣະໂອຣົດປະສູດ ໄດ້ສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ ແລ້ວຊົງບັນພະຊາ, ຊົງບຳເພັນຄວາມພຽນ ໂດຍລຳດັບ ຈົນໄດ້ບັນລຸພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານ, ຊົງເປັ່ງອຸທານວ່າ “anekajātisaṃsāraṃ” ເປັນຕົ້ນ, ຊົງໃຊ້ເວລາ 7 ວັນ ຢູ່ເທິງໂພທິບັນລັງ ແລ້ວຊົງດຳຣິວ່າ “ເຮົາຈະຢຽບຮອຍຕີນລົງເທິງແຜ່ນດິນ” ຈຶ່ງໄດ້ຢຽດພຣະບາດອອກໄປ. ຄັ້ງນັ້ນ ແຜ່ນດິນໄດ້ແຍກອອກ ແລ້ວມີດອກປະທຸມໃຫຍ່ຜຸດຂຶ້ນມາ, ກີບນອກຂອງດອກບົວນັ້ນ ຍາວ 90 ສອກ, ເກສອນຍາວ 30 ສອກ, ຝັກບົວກວ້າງ 12 ສອກ, ແລະ ມີລະອອງເກສອນປະລິມານເທົ່າກັບໝໍ້ນ້ຳ 9 ໝໍ້.

Satthā pana ubbedhato aṭṭhapaññāsahattho ahosi, tassa ubhinnaṃ bāhānamantaraṃ aṭṭhārasahatthaṃ, nalāṭaṃ pañcahatthaṃ, hatthapādā ekādasahatthā. Tassa ekādasahatthena pādena dvādasahatthāya kaṇṇikāya akkantamattāya navaghaṭappamāṇā reṇu uṭṭhāya aṭṭhapaññāsahatthaṃ padesaṃ uggantvā okiṇṇamanosilācuṇṇaṃ viya paccokiṇṇaṃ. Tadupādāya bhagavā ‘‘padumuttaro’’tveva paññāyittha. Tassa devilo ca sujāto ca dve aggasāvakā ahesuṃ, amitā ca asamā ca dve aggasāvikā, sumano nāma upaṭṭhāko. Padumuttaro bhagavā pitusaṅgahaṃ kurumāno bhikkhusatasahassaparivāro haṃsavatiyā rājadhāniyā vasati.

ສ່ວນພະສາສະດາ (ພະປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ) ມີພະວໍລະກາຍສູງ ໕໘ ສອກ, ລະຫວ່າງພະອັງສາ (ບ່າ) ທັງສອງຂອງພະອົງກວ້າງ ໑໘ ສອກ, ພະນະລາດ (ໜ້າຜາກ) ກວ້າງ ໕ ສອກ, ພະຫັດ (ຝາມື) ແລະພະບາດ (ຝາຕີນ) ຍາວ ໑໑ ສອກ. ເມື່ອພະອົງຊົງຢຽບພະບາດອັນຍາວ ໑໑ ສອກ ລົງເທິງຍອດດອກບົວທີ່ກວ້າງ ໑໒ ສອກ ພຽງແຕ່ຊົງຢຽບລົງເທົ່ານັ້ນ, ລະອອງເກສອນດອກບົວທີ່ມີປະລິມານເທົ່າກັບໝໍ້ນ້ຳ ໙ ໝໍ້ ກໍຟຸ້ງຂຶ້ນໄປໃນອາກາດສູງ ໕໘ ສອກ ແລ້ວຕົກລົງມາປົກຄຸມໂດຍຮອບ ປຽບເໝືອນຜົງຊາດ (ມະໂນສິລາ) ທີ່ຫວ່ານລົງມາ. ເພາະອາໄສເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງປາກົດພະນາມວ່າ "ປະທຸມຸດຕະຣະ" ເທົ່ານັ້ນ. ພະອົງມີພະອັກຄະສາວົກ ໒ ອົງ ຄື ພະເທວິລະ ແລະພະສຸຊາດ, ມີພະອັກຄະສາວິກາ ໒ ອົງ ຄື ພະອະມິຕາ ແລະພະອະສະມາ, ມີພະອຸປັດຖາກນາມວ່າ ສຸມະນະ. ພະປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ ຊົງເຮັດການສົງເຄาະພະພຸດທະບິດา ແວດລ້ອມດ້ວຍພະພິກຂຸສົງໜຶ່ງແສນອົງ ປະທັບຢູ່ທີ່ນະຄອນຫົງສາວະດີ.

Kaniṭṭhabhātā panassa sumanakumāro nāma. Tassa rājā haṃsavatito vīsayojanasate bhogaṃ adāsi. So kadāci āgantvā pitarañca satthārañca passati. Athekadivasaṃ paccanto kupito. Sumano rañño sāsanaṃ pesesi. Rājā ‘‘tvaṃ mayā, tāta, kasmā ṭhapito’’ti paṭipesesi. So core vūpasametvā ‘‘upasanto, deva, janapado’’ti rañño pesesi. Rājā tuṭṭho ‘‘sīghaṃ mama putto āgacchatū’’ti āha. Tassa [Pg.84] sahassamattā amaccā honti. So tehi saddhiṃ antarāmagge mantesi – ‘‘mayhaṃ pitā tuṭṭho sace me varaṃ deti, kiṃ gaṇhāmī’’ti? Atha naṃ ekacce ‘‘hatthiṃ gaṇhatha, assaṃ gaṇhatha, janapadaṃ gaṇhatha, sattaratanāni gaṇhathā’’ti āhaṃsu. Apare ‘‘tumhe pathavissarassa puttā, na tumhākaṃ dhanaṃ dullabhaṃ, laddhampi cetaṃ sabbaṃ pahāya gamanīyaṃ, puññameva ekaṃ ādāya gamanīyaṃ, tasmā deve varaṃ dadamāne temāsaṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ varaṃ gaṇhathā’’ti. So ‘‘tumhe mayhaṃ kalyāṇamittā nāma, mametaṃ cittaṃ natthi, tumhehi pana uppāditaṃ, evaṃ karissāmī’’ti, gantvā pitaraṃ vanditvā pitarā āliṅgetvā, matthake cumbitvā ‘‘varaṃ te, putta, demī’’ti vutte ‘‘icchāmahaṃ, mahārāja, bhagavantaṃ temāsaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahanto jīvitaṃ avañjhaṃ kātuṃ, idaṃ me varaṃ dehī’’ti āha. Na sakkā, tāta, aññaṃ varehīti. Deva, khattiyānaṃ nāma dvekathā natthi, etameva me dehi, na mamaññena atthoti. Tāta, buddhānaṃ nāma cittaṃ dujjānaṃ, sace bhagavā na icchissati, mayā dinnampi kiṃ bhavissatīti? ‘‘Sādhu, deva, ahaṃ bhagavato cittaṃ jānissāmī’’ti vihāraṃ gato.

ພະອະນຸຊາ (ນ້ອງຊາຍ) ຂອງພະອົງມີພະນາມວ່າ ສຸມະນະກຸມານ. ພະລາຊາໄດ້ພະລາຊະທານຫົວເມືອງທີ່ຢູ່ຫ່າງຈາກນະຄອນຫົງສາວະດີ ໑໒໐ ໂຍດ ໃຫ້ແກ່ພະອົງ. ພະອົງບາງຄັ້ງບາງຄາວ ກໍສະເດັດມາເຝົ້າພະບິດາ ແລະພະສາສະດາ. ຕໍ່ມາ ວັນໜຶ່ງ ທີ່ຊາຍແດນເກີດຄວາມບໍ່ສະຫງົບ. ສຸມະນະກຸມານຈຶ່ງສົ່ງຂ່າວສານໄປກາບບັງຄົມທູນພະລາຊາ. ພະລາຊາຈຶ່ງສົ່ງຂ່າວສານຕອບກັບໄປວ່າ "ລູກຮັກ, ພໍ່ຕັ້ງເຈົ້າໄວ້ເພື່ອຫຍັງ?". ພະອົງປາບປາມພວກໂຈນໃຫ້ສະຫງົບແລ້ວ ຈຶ່ງສົ່ງຂ່າວສານໄປກາບບັງຄົມທູນພະລາຊາວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງ, ບັດນີ້ ບ້ານເມືອງສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ". ພະລາຊາຊົງຍິນດີ ແລະຕັດວ່າ "ໃຫ້ລູກຂອງເຮົາຮີບກັບມາໄວໆ". ພະອົງມີອຳມາດປະມານ ໑,໐໐໐ ຄົນ. ພະອົງຈຶ່ງຊົງປຶກສາກັບອຳມາດເຫຼົ່ານັ້ນໃນລະຫວ່າງທາງວ່າ "ພະບິດາຂອງເຮົາຊົງຍິນດີ ຫາກພະອົງຈະພະລາຊະທານພອນແກ່ເຮົາ ເຮົາຄວນຈະຮັບເອົາພອນອັນໃດດີ?". ຄັ້ງນັ້ນ ອຳມາດບາງພວກກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ຂໍຈົ່ງຮັບເອົາຊ້າງ, ມ້າ, ດິນແດນ ຫຼືລັດຕະນະ ໗ ປະການ ເຖີດ". ອຳມາດພວກອື່ນກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ພະອົງເປັນພະລາຊະບຸດຂອງພະເຈົ້າແຜ່ນດິນ, ຊັບສົມບັດບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ພະອົງຈະຫາໄດ້ຍາກ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ຊັບສົມບັດທັງໝົດນັ້ນມາ ກໍຕ້ອງລະຖິ້ມໄປໃນເວລາຕາຍ, ມີແຕ່ບຸນເທົ່ານັ້ນທີ່ສາມາດນຳຕິດຕົວໄປໄດ້. ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອພະບິດາພະລາຊະທານພອນ ຂໍຈົ່ງຮັບເອົາພອນເພື່ອບຳລຸງອຸປະຖາກພະປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ ຕະຫຼອດໄຕມາດເຖີດ". ພະອົງຕັດວ່າ "ພວກທ່ານເປັນກັນລະຍານະມິດຂອງເຮົາແທ້ໆ, ເຮົາເອງກໍບໍ່ໄດ້ຄິດເຖິງເລື່ອງນີ້ມາກ່ອນ ແຕ່ພວກທ່ານເຮັດໃຫ້ເຮົາຄິດໄດ້, ເຮົາຈະເຮັດຕາມນັ້ນ". ເມື່ອສະເດັດໄປຮອດແລ້ວ ກໍຊົງເຂົ້າໄປກາບໄຫວ້ພະບິດາ, ພະບິດາຊົງກອດ ແລະຈູບທີ່ພະສຽນ ແລ້ວຕັດວ່າ "ລູກຮັກ, ພໍ່ຈະໃຫ້ພອນແກ່ເຈົ້າ". ເມື່ອພະບິດາຕັດຢ່າງນີ້, ພະອົງຈຶ່ງກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາລາຊາ, ข້າພະອົງປາດຖະໜາຈະບຳລຸງອຸປະຖາກພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ດ້ວຍປັດໄຈ ໔ ຕະຫຼອດໄຕມາດ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຊີວິດນີ້ມີຄຸນຄ່າ, ຂໍພະອົງຈົ່ງພະລາຊະທານພອນຂໍ້ນີ້ແກ່ຂ້າພະອົງເຖີດ". ພະບິດາຕັດວ່າ "ລູກຮັກ, ພອນຂໍ້ນີ້ພໍ່ໃຫ້ບໍ່ໄດ້ດອກ, ຂໍຈົ່ງເລືອກພອນຂໍ້ອື່ນເຖີດ". ສຸມະນະກຸມານກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງ, ຂຶ້ນຊື່ວ່າກະສັດແລ້ວ ຈະບໍ່ມີວາຈາເປັນສອງ, ຂໍຈົ່ງພະລາຊະທານພອນຂໍ້ນີ້ແກ່ຂ້າພະອົງເຖີດ, ຂ້າພະອົງບໍ່ຕ້ອງການພອນຂໍ້ອື່ນເລີຍ". ພະບິດາຕັດວ່າ "ລູກຮັກ, ຂຶ້ນຊື່ວ່າພະຫະລຶໄທຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍນັ້ນ ຮູ້ໄດ້ຍາກ, ຫາກພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າບໍ່ຊົງປາດຖະໜາ ເຖິງພໍ່ຈະອະນຸຍາດແລ້ວ ຈະມີປະໂຫຍດອັນໃດ?". ສຸມະນະກຸມານກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ດີລະ ຂ້າແຕ່ພະອົງ, ຂ້າພະອົງຈະໄປທູນຖາມພະຫະລຶໄທຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເອງ" ແລ້ວສະເດັດໄປຍັງພະວິຫານ.

Tena ca samayena bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā bhagavā gandhakuṭiṃ paviṭṭho hoti. So maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ bhikkhūnaṃ santikaṃ agamāsi. Te naṃ āhaṃsu – ‘‘rājaputta kasmā āgatosī’’ti? Bhagavantaṃ dassanāya, dassetha me bhagavantanti. ‘‘Na mayaṃ, rājaputta, icchiticchitakkhaṇe satthāraṃ daṭṭhuṃ labhāmā’’ti. Ko pana, bhante, labhatīti? Sumanatthero nāma rājaputtāti. So ‘‘kuhiṃ bhante thero’’ti? Therassa nisinnaṭṭhānaṃ pucchitvā gantvā vanditvā – ‘‘icchāmahaṃ, bhante, bhagavantaṃ passituṃ, dassetha me bhagavanta’’nti āha. Thero ‘‘ehi, rājaputtā’’ti taṃ gahetvā gandhakuṭipariveṇe ṭhapetvā gandhakuṭiṃ āruhi. Atha naṃ bhagavā ‘‘sumana, kasmā āgatosī’’ti āha. Rājaputto, bhante, bhagavantaṃ dassanāya āgatoti. Tena hi bhikkhu āsanaṃ paññapehīti. Thero āsanaṃ paññapesi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Rājaputto bhagavantaṃ vanditvā paṭisanthāraṃ akāsi, ‘‘kadā āgatosi rājaputtā’’ti? Bhante, tumhesu gandhakuṭiṃ paviṭṭhesu, bhikkhū pana ‘‘na mayaṃ icchiticchitakkhaṇe bhagavantaṃ daṭṭhuṃ labhāmā’’ti maṃ therassa santikaṃ pāhesuṃ, thero pana ekavacaneneva dassesi, thero, bhante, tumhākaṃ [Pg.85] sāsane vallabho maññeti. Āma, rājakumāra, vallabho esa bhikkhu mayhaṃ sāsaneti. Bhante, buddhānaṃ sāsane kiṃ katvā vallabho hotīti? Dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā, kumārāti. Bhagavā ahampi thero viya buddhasāsane vallabho hotukāmo, temāsaṃ me vassāvāsaṃ adhivāsethāti. Bhagavā, ‘‘atthi nu kho gatena attho’’ti oloketvā ‘‘atthī’’ti disvā ‘‘suññāgāre kho, rājakumāra, tathāgatā abhiramantī’’ti āha. Kumāro ‘‘aññātaṃ bhagavā, aññātaṃ sugatā’’ti vatvā – ‘‘ahaṃ, bhante, purimataraṃ gantvā vihāraṃ kāremi, mayā pesite bhikkhusatasahassena saddhiṃ āgacchathā’’ti paṭiññaṃ gahetvā pitu santikaṃ gantvā, ‘‘dinnā me, deva, bhagavatā paṭiññā, mayā pahite tumhe bhagavantaṃ peseyyāthā’’ti pitaraṃ vanditvā nikkhamitvā yojane yojane vihāraṃ kāretvā vīsayojanasataṃ addhānaṃ gato. Gantvā attano nagare vihāraṭṭhānaṃ vicinanto sobhanassa nāma kuṭumbikassa uyyānaṃ disvā satasahassena kiṇitvā satasahassaṃ vissajjetvā vihāraṃ kāresi. Tattha bhagavato gandhakuṭiṃ, sesabhikkhūnañca rattiṭṭhānadivāṭṭhānatthāya kuṭileṇamaṇḍape kārāpetvā pākāraparikkhepaṃ dvārakoṭṭhakañca niṭṭhāpetvā pitu santikaṃ pesesi ‘‘niṭṭhitaṃ mayhaṃ kiccaṃ, satthāraṃ pahiṇathā’’ti.

ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະເຫວີຍພັດຕາຫານສຳເລັດແລ້ວ ເສດັດເຂົ້າໄປຍັງພະຄັນທະກຸຕິ. ສຸມະນະກຸມານນັ້ນໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພວກພິກຂຸທີ່ນັ່ງປະຊຸມກັນຢູ່ທີ່ໂຮງກົມ. ພວກພິກຂຸຖາມພະອົງວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະລາຊະບຸດ ພະອົງສະເດັດມາດ້ວຍເຫດໃດ?". ພະອົງຕອບວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າມາເພື່ອເຝົ້າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຊ່ວຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຝົ້າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າແດ່ເຖີດ". ພວກພິກຂຸຕອບວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະລາຊະບຸດ ພວກອາຕະມາເອງກໍບໍ່ໄດ້ເຝົ້າພະສາສະດาໃນທຸກເວລາທີ່ປາດຖະໜາໄດ້ດອກ". ພະອົງຖາມວ່າ "ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ແລ້ວໃຜເລົ່າທີ່ສາມາດເຂົ້າເຝົ້າໄດ້ທຸກເວລາທີ່ປາດຖະໜາ?". ພວກພິກຂຸຕອບວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະລາຊະບຸດ ພະສຸມະນະເຖລະ ສາມາດເຂົ້າເຝົ້າພະສາສະດาໄດ້ທຸກເວລາທີ່ປາດຖະໜາ". ພະອົງຈຶ່ງຖາມວ່າ "ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ພະເຖລະຢູ່ໃສ?". ເມື່ອຊົງຖາມເຖິງບ່ອນຢູ່ofSecondsພະເຖລະແລ້ວ ກໍສະເດັດໄປຫາ ກາບໄຫວ້ແລ້ວ ກ່າວວ່າ "ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະໜາຈະເຝົ້າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຂໍທ່ານຈົ່ງຊ່ວຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຝົ້າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າແດ່ເຖີດ". ພະເຖລະກ່າວວ່າ "ມາເຖີດ ພະລາຊະບຸດ" ແລ້ວນຳພະອົງໄປ ໃຫ້ປະທັບລໍຖ້າຢູ່ທີ່ບໍລິເວນພະຄັນທະກຸຕິ ແລ້ວພະເຖລະກໍຂຶ້ນໄປຍັງພະຄັນທະກຸຕິ. ຄັ້ງນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດຖາມພະເຖລະວ່າ "ສຸມະນະ ເຈົ້າມາດ້ວຍເຫດໃດ?". ພະເຖລະກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພະລາຊະບຸດສະເດັດມາເພື່ອເຂົ້າເຝົ້າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ". ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ພິກຂຸ ເຈົ້າຈົ່ງຈັດຕັ້ງອາສະນະໄວ້ເຖີດ". ພະເຖລະກໍຈັດຕັ້ງອາສະນະຖວາຍ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງເທິງອາສະນະທີ່ຈັດໄວ້ແລ້ວ. ພະລາຊະບຸດເຂົ້າໄປກາບໄຫວ້ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ແລ້ວເຮັດການປະຕິສັນຖານ. ພະອົງຕັດຖາມວ່າ "ພະລາຊະບຸດ ເຈົ້າມາຕັ້ງແຕ່ເມື່ອໃດ?". ພະລາຊະບຸດກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ເມື່ອພະອົງສະເດັດເຂົ້າໄປຍັງພະຄັນທະກຸຕິແລ້ວ ພວກພິກຂຸກ່າວກັບຂ້າພະອົງວ່າ \"ພວກອາຕະມາບໍ່ໄດ້ເຝົ້າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໃນທຸກເວລາທີ່ປາດຖະໜາໄດ້\" ແລ້ວສົ່ງຂ້າພະອົງໄປຫາພະເຖລະ, ແຕ່ພະເຖລະພຽງແຕ່ກ່າວຄຳດຽວ ກໍສາມາດນຳຂ້າພະອົງເຂົ້າເຝົ້າໄດ້. ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະອົງຄິດວ່າພະເຖລະຄົງຈະເປັນທີ່ໂປດປານໃນພະສາສະໜາຂອງພະອົງແທ້ໆ". ພະອົງຕັດວ່າ "ແມ່ນແລ້ວ ພະລາຊະກຸມານ ພິກຂຸອົງນີ້ເປັນທີ່ໂປດປານໃນສາສະໜາຂອງເຮົາແທ້". ພະລາຊະບຸດກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຄົນເຮົາຕ້ອງເຮັດແນວໃດ ຈຶ່ງຈະເປັນທີ່ໂປດປານໃນພະສາສະໜາຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ?". ພະອົງຕັດວ່າ "ກຸມານ, ຕ້ອງເປັນຜູ້ໃຫ້ທານ, ສະມາທານສິນ ແລະຮັກສາອຸໂປສົດ ຈຶ່ງຈະເປັນທີ່ໂປດປານໄດ້". ພະລາຊະບຸດກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຂ້າພະອົງກໍປາດຖະໜາຈະເປັນທີ່ໂປດປານໃນພະພຸດທະສາສະໜາເໝືອນກັບພະເຖລະ, ຂໍພະອົງຈົ່ງຊົງຮັບການຢູ່ຈຳພັດສາຕະຫຼອດໄຕມາດຂອງຂ້າພະອົງເຖີດ". ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພິຈາລະນາວ່າ "ຫາກເຮົາໄປ ຈະມີປະໂຫຍດຫຼືບໍ່?" ຊົງ-ເຫັນວ່າມີປະໂຫຍດ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ພະລາຊະກຸມານ, ພະຕຖາຄົດທັງຫຼາຍຍ່ອມຍິນດີໃນເສນາສະນະອັນສະຫງົບ". ພະລາຊະກຸມານກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ຂ້າພະອົງເຂົ້າໃຈແລ້ວ ຂ້າແຕ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ເຂົ້າໃຈແລ້ວ ຂ້າແຕ່ພະສຸຄົດ, ຂ້າພະອົງຈະຂໍສະເດັດກັບໄປກ່ອນເພື່ອສ້າງພະວິຫານ, ເມື່ອ...ຂ້າພະອົງສົ່ງຂ່າວມາຂໍພະອົງຈົ່ງສະເດັດມາພ້ອມກັບພະພິກຂຸສົງໜຶ່ງແສນອົງເຖີດ". ເມື່ອໄດ້ຮັບພະພຸດທະອະນຸຍາດແລ້ວ ກໍສະເດັດໄປຫາພະບິດາ ກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງ, ບັດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງປະທານຄຳປະຕິຍານແກ່ຂ້າພະອົງແລ້ວ, ເມື່ອຂ້າພະອົງສົ່ງຂ່າວມາຂໍພະອົງຈົ່ງນິມົນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າສະເດັດໄປເຖີດ". ກາບໄຫວ້ພະບິດາແລ້ວ ກໍສະເດັດອອກໄປ ສ້າງພະວິຫານໃນທຸກໆ ໂຍດ ຕະຫຼອດໄລຍະທາງ ໑໒໐ ໂຍດ. ເມື່ອສະເດັດໄປຮອດເມືອງofSecondsຕົນແລ້ວ ຊົງຊອກຫາສະຖານທີ່ສ້າງພະວິຫານ ໄດ້ເຫັນສວນອຸທິຍານofSecondsຄະຫະບໍດີຊື່ວ່າ ໂສພະນະ ຈຶ່ງຊົງຊື້ດ້ວຍເງິນໜຶ່ງແສນກາຫາປະນະ ແລະຊົງສະຫຼະຊັບອີກໜຶ່ງແສນເພື່ອສ້າງພະວິຫານ. ໃນພະວິຫານນັ້ນ ຊົງສ້າງພະຄັນທະກຸຕິຖວາຍພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ແລະສ້າງກຸຕິ, ຖ້ຳ, ສາລາ ເພື່ອເປັນທີ່ພັກກາງຄືນແລະກາງເວັນofSecondsພະພິກຂຸສົງທີ່ເຫຼືອ, ສ້າງກຳແພງອ້ອມ ແລະຊຸ້ມປະຕູຈົນສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍ ແລ້ວຈຶ່ງສົ່ງຂ່າວສານໄປຫາພະບິດວ່າ "ກິດຈະການofSecondsຂ້າພະອົງສຳເລັດແລ້ວ ຂໍຈົ່ງນິມົນພະສາສະດາສະເດັດມາເຖີດ".

Rājā bhagavantaṃ bhojetvā ‘‘bhagavā sumanassa kiccaṃ niṭṭhitaṃ, tumhākaṃ āgamanaṃ paccāsīsatī’’ti. Bhagavā satasahassabhikkhuparivāro yojane yojane vihāresu vasamāno agamāsi. Kumāro ‘‘satthā āgacchatī’’ti sutvā yojanaṃ paccuggantvā gandhamālādīhi pūjayamāno vihāraṃ pavesetvā –

ພະລາຊາຊົງຖວາຍພັດຕາຫານແກ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າແລ້ວ ກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ກິດຈະການofSecondsສຸມະນະກຸມານສຳເລັດແລ້ວ, ພະອົງກຳລັງລໍຖ້າການສະເດັດມາofSecondsພະອົງຢູ່". ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າແວດລ້ອມດ້ວຍພະພິກຂຸສົງໜຶ່ງແສນອົງ ໄດ້ສະເດັດໄປ ໂດຍປະທັບແຮມຢູ່ຕາມພະວິຫານໃນທຸກໆ ໂຍດ. ພະລາຊະກຸມານໄດ້ສະດັບວ່າ "ພະສາສະດາສະເດັດມາແລ້ວ" ຈຶ່ງສະເດັດອອກໄປຕ້ອນຮັບຕະຫຼອດໄລຍະທາງ ໑ ໂຍດ ຊົງບູຊາດ້ວຍofSecondsຫອມແລະດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວນຳສະເດັດເຂົ້າສູ່ພະວິຫານ ແລ້ວກາບບັງຄົມທູນວ່າ:

‘‘Satasahassena me kītaṃ, satasahassena māpitaṃ;

Sobhanaṃ nāma uyyānaṃ paṭiggaṇha, mahāmunī’’ti. –

"ຂ້າແຕ່ພະມະຫາມຸນີ ຂໍຈົ່ງຊົງຮັບສວນອຸທິຍານຊື່ວ່າ ໂສພະນະ ອันຂ້າພະອົງຊື້ດ້ວຍຊັບໜຶ່ງແສນ ແລະສ້າງຂຶ້ນດ້ວຍຊັບໜຶ່ງແສນນີ້ເຖີດ".

Vihāraṃ niyyātesi. So vassūpanāyikadivase dānaṃ datvā attano puttadāre ca amacce ca pakkosāpetvā āha –‘‘satthā amhākaṃ santikaṃ dūrato āgato, buddhā ca nāma dhammagarunova, nāmisagarukā. Tasmā ahaṃ imaṃ temāsaṃ dve sāṭake nivāsetvā dasa sīlāni samādiyitvā idheva [Pg.86] vasissāmi, tumhe khīṇāsavasatasahassassa imināva nīhārena temāsaṃ dānaṃ dadeyyāthā’’ti.

ແລ້ວຊົງນ້ອມຖວາຍພະວິຫານ. ໃນວັນເຂົ້າພັດສາ ພະອົງຊົງຖວາຍທານ ແລ້ວຮັບສັ່ງໃຫ້ເອີ້ນພະລາຊະບຸດ, ພະມະເຫສີ ແລະພວກອຳມາດມາ ແລ້ວຕັດວ່າ "ພະສາສະດາສະເດັດມາຫາພວກ ເຮົາຈາກທີ່ໄກ, ຂຶ້ນຊື່ວ່າພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຍ່ອມຊົງເຄົາລົບພະທຳເປັນໃຫຍ່ ບໍ່ໄດ້ຊົງເຄົາລົບອາມິດເປັນໃຫຍ່. ເພາະສະນັ້ນ ຕະຫຼອດໄຕມາດນີ້ ເຮົາຈະນຸ່ງຫົ່ມຜ້າພຽງ ໒ ຜືນ ສະມາທານສິນ ໑໐ ປະທັບຢູ່ທີ່ພະວິຫານນີ້ເອງ, ສ່ວນພວກທ່ານຈົ່ງຖວາຍທານແກ່ພະຂີນາສົບໜຶ່ງແສນອົງ ດ້ວຍທຳນອງນີ້ຕະຫຼອດໄຕມາດເຖີດ".

So sumanattherassa vasanaṭṭhānasabhāgeyeva ṭhāne vasanto yaṃ thero bhagavato vattaṃ karoti, taṃ sabbaṃ disvā, ‘‘imasmiṃ ṭhāne ekantavallabho esa thero, etasseva ṭhānantaraṃ patthetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā, upakaṭṭhāya pavāraṇāya gāmaṃ pavisitvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā sattame divase bhikkhūsatasahassassa pādamūle ticīvaraṃ ṭhapetvā bhagavantaṃ vanditvā, ‘‘bhante, yadetaṃ mayā magge yojanantarikavihārakārāpanato paṭṭhāya puññaṃ kataṃ, taṃ neva sakkasampattiṃ, na mārabrahmasampattiṃ patthayantena, buddhassa pana upaṭṭhākabhāvaṃ patthentena kataṃ. Tasmā ahampi bhagavā anāgate sumanatthero viya ekassa buddhassa upaṭṭhāko homī’’ti pañcapatiṭṭhitena patitvā vanditvā nipanno. Bhagavā ‘‘mahantaṃ kulaputtassa cittaṃ, ijjhissati nu kho, no’’ti olokento, ‘‘anāgate ito satasahassime kappe gotamo nāma buddho uppajjissati, tasseva upaṭṭhāko bhavissatī’’ti ñatvā –

ພະອົງປະທັບຢູ່ໃກ້ກັບບ່ອນຢູ່ofSecondsພະສຸມະນະເຖລະ ຊົງເຫັນວັດປະຕິບັດທັງປວງທີ່ພະເຖລະກະທຳແກ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ແລ້ວຊົງດຳລິວ່າ "ພະເຖລະອົງນີ້ເປັນທີ່ໂປດປານຢ່າງຍິ່ງໃນຕຳແໜ່ງນີ້, ເຮົາຄວນຈະປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງນີ້ແທ້ໆ". ເມື່ອໃກ້ຈະຮອດວັນປະວໍລະນາ ພະອົງສະເດັດເຂົ້າໄປໃນໝູ່ບ້ານ ຊົງຖວາຍມະຫາທານຕະຫຼອດ ໑ ອາທິດ (໗ ວັນ), ໃນວັນທີ ໗ ຊົງວາງໄຕຈີວອນໄວ້ແທບພະບາດofSecondsພະພິກຂຸສົງໜຶ່ງແສນອົງ ກາບໄຫວ້ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າແລ້ວ ກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ບຸນໃດໆ ທີ່ຂ້າພະອົງໄດ້ກະທຳໄວ້ ຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມສ້າງພະວິຫານໃນທຸກໆ ໂຍດຕາມຫົນທາງເປັນຕົ້ນມາ, ຂ້າພະອົງບໍ່ໄດ້ປາດຖະໜາສັກກະສົມບັດ, ບໍ່ໄດ້ປາດຖະໜາມາລະສົມບັດ ຫຼືພົມມະສົມບັດເລີຍ, ແຕ່ກະທຳເພາະປາດຖະໜາຄວາມເປັນພະອຸປັດຖາກofSecondsພະພຸດທະເຈົ້າ. ເພາະສະນັ້ນ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະອົງໄດ້ເປັນພະອຸປັດຖາກofSecondsພະພຸດທະເຈົ້າອົງໜຶ່ງໃນອະນາຄົດ ເໝືອນກັບພະສຸມະນະເຖລະອົງນີ້ເຖີດ". ແລ້ວຊົງໝອບກາບລົງດ້ວຍເບນຈະຄະປະດິດ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພິຈາລະນາວ່າ "ຈິດofSecondsກຸນລະບຸດນີ້ຍິ່ງໃຫຍ່ແທ້, ຄວາມປາດຖະໜານີ້ຈະສຳເລັດຫຼືບໍ່?" ຊົງເລັງເຫັນວ່າ "ໃນອະນາຄົດ ນັບແຕ່ກັປນີ້ໄປອີກໜຶ່ງແສນກັປ ພະພຸດທະເຈົ້າພະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ ຈະສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກ, ກຸນລະບຸດນີ້ຈະໄດ້ເປັນພະອຸປັດຖາກofSecondsພະພຸດທະເຈົ້າອົງນັ້ນ" ເມື່ອຊົງຊາບແລ້ວ ຈຶ່ງຕັດວ່າ:

‘‘Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, sabbameva samijjhatu;

Sabbe pūrentu saṅkappā, cando pannaraso yathā’’ti. –

"ຂໍຄວາມປາດຖະໜາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ທ່ານຕັ້ງໄວ້ແລ້ວທັງປວງ ຈົ່ງສຳເລັດ, ຂໍຄວາມດຳລິທັງປວງຈົ່ງເຕັມບໍລິບູນ ປຽບເໝືອນພະຈັນໃນວັນເພັງ ໑໕ ຄ່ຳ ເຖີດ".

Āha. Kumāro sutvā ‘‘buddhā nāma advejjhakathā hontī’’ti dutiyadivaseyeva tassa bhagavato pattacīvaraṃ gahetvā piṭṭhito piṭṭhito gacchanto viya ahosi. So tasmiṃ buddhuppāde vassasatasahassaṃ dānaṃ datvā sagge nibbattitvā kassapabuddhakālepi piṇḍāya carato therassa pattaggahaṇatthaṃ uttarisāṭakaṃ datvā pūjaṃ akāsi. Puna sagge nibbattitvā tato cuto bārāṇasirājā hutvā aṭṭhannaṃ paccekabuddhānaṃ paṇṇasālāyo kāretvā maṇiādhārake upaṭṭhapetvā catūhi paccayehi dasavassasahassāni upaṭṭhānaṃ akāsi. Etāni pākaṭaṭṭhānāni.

ພະລາຊະກຸມານໄດ້ສະດັບແລ້ວ ຊົງດຳລິວ່າ "ຂຶ້ນຊື່ວ່າພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີວາຈາເປັນສອງ" ຕັ້ງແຕ່ວັນທີສອງເປັນຕົ້ນມາ ພະອົງກໍປຽບເໝືອນຜູ້ທີ່ຖືບາດແລະຈີວອນຕິດຕາມເບື້ອງຫຼັງofSecondsພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ. ພະອົງຊົງຖວາຍທານຕະຫຼອດໜຶ່ງແສນປີໃນພຸດທັນດອນນັ້ນ ແລ້ວໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນ. ໃນສະໄໝofSecondsພະກັດສະປະພຸດທະເຈົ້າ ກໍໄດ້ຖວາຍຜ້າອຸຕະຣາສົງແກ່ພະເຖລະອົງໜຶ່ງທີ່ກຳລັງບິນທະບາດ ເພື່ອຮອງຮັບບາດ ແລະໄດ້ເຮັດການບູຊา. ຕໍ່ມາ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນອີກ, ຈຸຕິຈາກສະຫວັນນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ເປັນພະລາຊາໃນນະຄອນພາລານະສີ ໄດ້ຊົງສ້າງບັນນສາລາຖວາຍແກ່ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ໘ ພະອົງ, ຊົງຈັດຕັ້ງແທ່ນຮອງບາດທີ່ເຮັດດ້ວຍແກ້ວມະນີ ແລະຊົງບຳລຸງອຸປະຖາກດ້ວຍປັດໄຈ ໔ ຕະຫຼອດໜຶ່ງໝື່ນປີ. ສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານີ້ເປັນບ່ອນທີ່ປາກົດຈະແຈ້ງ (ໃນການເຮັດບຸນofSecondsພະອານົນເຖລະ).

Kappasatasahassaṃ pana dānaṃ dadamānova amhākaṃ bodhisattena saddhiṃ tusitapure nibbattitvā tato cuto amitodanasakkassa gehe paṭisandhiṃ gahetvā anupubbena katābhinikkhamano sammāsambodhiṃ patvā paṭhamagamanena kapilavatthuṃ āgantvā tato nikkhamante bhagavati bhagavato parivāratthaṃ [Pg.87] rājakumāresu pabbajantesu bhaddiyādīhi saddhiṃ nikkhamitvā bhagavato santike pabbajitvā nacirasseva āyasmato puṇṇassa mantāṇiputtassa santike dhammakathaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhahi. Evamesa āyasmā pubbūpanissayasampanno, tassimāya pubbūpanissayasampattiyā gambhīropi paṭiccasamuppādo uttānako viya upaṭṭhāsi.

ກໍຕະຫຼອດໜຶ່ງແສນກັປ ພະອົງຊົງຖວາຍທານມາໂດຍຕະຫຼອດ ແລະໄດ້ໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດຮ່ວມກັບພະໂພທິສັດofSecondsພວກເຮົາ, ຈຸຕິຈາກສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ຖືປະຕິສົນທິໃນລາຊະຕະກູນofSecondsພະເຈົ້າອະມิໂຕທະນະສາກະຍະລາດ, ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າສະເດັດອອກມະຫາພิເນດສະກົມຕາມລຳດັບ ຈົນໄດ້ບັນລຸພະສຳມາສຳໂພທິຍານ ແລ້ວສະເດັດໄປຍັງນະຄອນກະບິນລະພັດເປັນຄັ້ງທຳອິດ, ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າສະເດັດອອກຈາກນະຄອນກະບິນລະພັດ ພວກລາຊະກຸມານທັງຫຼາຍໄດ້ສະເດັດອອກບວດເພື່ອເປັນບໍລິວານແວດລ້ອມພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ພະອົງກໍໄດ້ສະເດັດອອກບວດພ້ອມກັບພະລາຊະກຸມານມີພະພັດທິຍະເປັນຕົ້ນ ໃນສຳນັກofSecondsພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ບໍ່ດົນກໍໄດ້ສະດັບພະທຳມະເທດສະໜາໃນສຳນັກofSecondsພະປຸນນະມັນຕານີບຸດ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸໂສດາປັດຕິຜົນ. ພະອານົນຜູ້ມີອາຍຸອົງນີ້ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍປຸບເພອຸປະນິດໄສຢ່າງນີ້, ເພາະຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍປຸບເພອຸປະນິດໄສນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າພະປະຕິດຈະສະມຸບບາດຈະມີຄວາມເລິກເຊິ່ງປານໃດ ກໍປາກົດແກ່ພະອົງປຽບເໝືອນເປັນofSecondsຕື້ນໆ.

Titthavāsoti pana garūnaṃ santike uggahaṇasavanaparipucchanadhāraṇāni vuccanti. So therassa ativiya parisuddho. Tenāpissāyaṃ gambhīropi uttānako viya upaṭṭhāsi. Sotāpannānañca nāma paccayākāro uttānako hutvā upaṭṭhāti, ayañca āyasmā sotāpanno. Bahussutānaṃ catuhatthe ovarake padīpe jalamāne mañcapīṭhaṃ viya nāmarūpaparicchedo pākaṭo hoti, ayañca āyasmā bahussutānaṃ aggo. Iti bāhusaccabhāvenapissa gambhīropi paccayākāro uttānako viya upaṭṭhāsi. Paṭiccasamuppādo catūhi gambhīratāhi gambhīro. Sā panassa gambhīratā visuddhimagge vitthāritāva. Sā sabbāpi therassa uttānakā viya upaṭṭhāsi. Tena bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ ussādento mā hevantiādimāha. Ayañhettha adhippāyo – ānanda, tvaṃ mahāpañño visadañāṇo, tena te gambhīropi paṭiccasamuppādo uttānako viya khāyati. Tasmā ‘‘mayhameva nu kho esa uttānako viya hutvā upaṭṭhāti, udāhu aññesampī’’ti mā evaṃ avaca.

ຄຳວ່າ «ຕິດຖະວາສະ» (ການຢູ່ອາໄສໃນທ່າ) ນີ້ ໝາຍເຖິງການຮຽນ, ການຟັງ, ການສອບຖາມ ແລະ ການຊົງຈຳໃນສຳນັກຂອງຄູອາຈານທັງຫຼາຍ. ການຢູ່ອາໄສໃນທ່ານັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງແກ່ພະເຖລະ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ປະຕິຈະສະມຸບປາດນີ້ ເຖິງວ່າຈະເລິກເຊິ່ງ ກໍປາກົດແກ່ພະເຖລະນັ້ນເໝືອນເປັນຂອງຕື້ນ. ກໍຂຶ້ນຊື່ວ່າ ປັດຈະຍາການ (ອາການແຫ່ງປັດໄຈ) ຍ່ອມປາກົດເປັນຂອງຕື້ນແກ່ພະໂສດາບັນທັງຫຼາຍ, ແລະ ພະອາຍັສມານີ້ກໍເປັນພະໂສດາບັນ. ສຳລັບຜູ້ເປັນພະຫູສູດທັງຫຼາຍ, ເມື່ອປະທີບຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ໃນຫ້ອງມີປະມານສີ່ສອກ, ຕັ່ງແລະຕຽງຍ່ອມປາກົດຈະແຈ້ງສັນໃດ, ການກຳນົດນາມຮູບກໍຍ່ອມປາກົດຈະແຈ້ງສັນນັ້ນ, ແລະ ພະອາຍັສມານີ້ກໍເປັນຍອດຂອງພະຫູສູດທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍຄວາມເປັນພະຫູສູດນັ້ນເອງ, ປັດຈະຍາການເຖິງວ່າຈະເລິກເຊິ່ງ ກໍປາກົດແກ່ພະອານົນນັ້ນເໝືອນເປັນຂອງຕື້ນ. ປະຕິຈະສະມຸບປາດເລິກເຊິ່ງດ້ວຍຄວາມເລິກເຊິ່ງ ໔ ປະການ. ຄວາມເລິກເຊິ່ງຂອງປະຕິຈະສະມຸບປາດນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສະແດງໂດຍລະອຽດໄວ້ແລ້ວໃນວິສຸດທິມັກ. ຄວາມເລິກເຊິ່ງທັງໝົດນັ້ນ ກໍປາກົດແກ່ພະເຖລະເໝືອນເປັນຂອງຕື້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງຍົກຍ້ອງພະອາຍັສມາອານົນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳມີອານິສົງວ່າ «ມາ ເຫວັງ» (ຢ່າກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ) ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍຄວາມໃນບົດນີ້ມີວ່າ: ອານົນ, ເຈົ້າເປັນຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ ມີຍານອັນຜ່ອງໃສ, ເພາະເຫດນັ້ນ ປະຕິຈະສະມຸບປາດເຖິງວ່າຈະເລິກເຊິ່ງ ກໍປາກົດແກ່ເຈົ້າເໝືອນເປັນຂອງຕື້ນ. ເພາະສະນັ້ນ, ເຈົ້າຢ່າໄດ້ກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ «ປັດຈະຍາການນີ້ປາກົດເໝືອນເປັນຂອງຕື້ນແກ່ເຮົາຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ ຫຼືວ່າປາກົດແກ່ຄົນອື່ນໆນຳ».

Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘apasādento’’ti, tatthāyamadhippāyo – ānanda, ‘‘atha ca pana me uttānakuttānako viya khāyatī’’ti mā hevaṃ avaca. Yadi hi te esa uttānakuttānako viya khāyati, kasmā tvaṃ attano dhammatāya sotāpanno nāhosi, mayā dinnanaye ṭhatvā sotāpattimaggaṃ paṭivijjhi? Ānanda, idaṃ nibbānameva gambhīraṃ, paccayākāro pana uttānako jāto, atha kasmā oḷārikaṃ kāmarāgasaṃyojanaṃ paṭighasaṃyojanaṃ oḷārikaṃ kāmarāgānusayaṃ paṭighānusayanti ime cattāro kilese samugghātetvā sakadāgāmiphalaṃ na sacchikarosi, teyeva aṇusahagate cattāro kilese samugghātetvā anāgāmiphalaṃ na sacchikarosi, rūparāgādīni [Pg.88] pañca saṃyojanāni, mānānusayaṃ bhavarāgānusayaṃ avijjānusayanti ime aṭṭha kilese samugghātetvā arahattaṃ na sacchikarosi? Kasmā vā satasahassakappādhikaṃ ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ pūritapāramino sāriputtamoggallānā viya sāvakapāramīñāṇaṃ na paṭivijjhasi, satasahassakappādhikāni dve asaṅkhyeyyāni pūritapāramino paccekabuddhā viya ca paccekabodhiñāṇaṃ na paṭivijjhasi? Yadi vā te sabbathāva esa uttānako hutvā upaṭṭhāsi. Atha kasmā satasahassakappādhikāni cattāri aṭṭha soḷasa vā asaṅkhyeyyāni pūritapāramino buddhā viya sabbaññutaññāṇaṃ na sacchikarosi? Kiṃ anatthikosi etehi visesādhigamehi? Passa yāva ca te aparaddhaṃ, tvaṃ nāma sāvakapadesañāṇe ṭhito atigambhīraṃ paccayākāraṃ ‘‘uttānako viya me upaṭṭhātī’’ti vadasi. Tassa te idaṃ vacanaṃ buddhānaṃ kathāya paccanīkaṃ hoti. Tādisena nāma bhikkhunā buddhānaṃ kathāya paccanīkaṃ kathetabbanti na yuttametaṃ. Nanu mayhaṃ, ānanda, imaṃ paccayākāraṃ paṭivijjhituṃ vāyamantasseva kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni atikkantāni. Paccayākārapaṭivijjhanatthāya ca pana me adinnadānaṃ nāma natthi, apūritapāramī nāma natthi. ‘‘Ajja paccayākāraṃ paṭivijjhissāmī’’ti pana me nirussāhaṃ viya mārabalaṃ vidhamantassa ayaṃ mahāpathavī dvaṅgulamattampi nākampi, tathā paṭhamayāme pubbenivāsaṃ, majjhimayāme dibbacakkhuṃ sampādentassa. Pacchimayāme pana me balavapaccūsasamaye, ‘‘avijjā saṅkhārānaṃ navahi ākārehi paccayo hotī’’ti diṭṭhamatteyeva dasasahassilokadhātu ayadaṇḍena ākoṭitakaṃsathālo viya viravasataṃ viravasahassaṃ muñcamānā vātāhate paduminipaṇṇe udakabindu viya pakampittha. Evaṃ gambhīro cāyaṃ, ānanda, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca, etassa, ānanda, dhammassa ananubodhā…pe… nātivattatīti.

ສ່ວນຄຳທີ່ກ່າວວ່າ «ອະປະສານທົນໂຕ» (ຊົງຂົ່ມຢູ່) ນັ້ນ ມີອະທິບາຍຄວາມດັ່ງນີ້: ອານົນ, ເຈົ້າຢ່າໄດ້ກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ «ແຕ່ກໍປາກົດແກ່ເຮົາເໝືອນເປັນຂອງຕື້ນຢ່າງຍິ່ງ». ຖ້າຫາກວ່າປັດຈະຍາການນີ້ປາກົດແກ່ເຈົ້າເໝືອນເປັນຂອງຕື້ນຢ່າງຍິ່ງແທ້, ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ເປັນພະໂສດາບັນດ້ວຍທຳມະດາຂອງຕົນເອງ, ແຕ່ຕ້ອງອາໄສຕັ້ງຢູ່ໃນໄນຍະທີ່ເຮົາໃຫ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ແທງຕະຫຼອດໂສດາປັດຕິມັກ? ອານົນ, ຖ້າຫາກວ່າພະນິພານນີ້ເທົ່ານັ້ນເລິກເຊິ່ງ, ສ່ວນປັດຈະຍາການເປັນຂອງຕື້ນ, ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ກຳຈັດກິເລດ ໔ ປະການນີ້ ຄື: ກາມະຣາຄະສັງໂຍດຢ່າງຫຍາບ, ປະຕິຄະສັງໂຍດຢ່າງຫຍາບ, ກາມະຣາຄານຸໄສຢ່າງຫຍາບ ແລະ ປະຕິຄານຸໄສຢ່າງຫຍາບ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງສະກິທາຄາມິຜົນ? ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ກຳຈັດກິເລດ ໔ ປະການນັ້ນເອງທີ່ເປັນໄປຢ່າງລະອຽດ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງອະນາຄາມິຜົນ? ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ກຳຈັດກິເລດ ໘ ປະການນີ້ ຄື: ສັງໂຍດ ໕ ມີຮູບະຣາຄະເປັນຕົ້ນ, ມານານຸໄສ, ພະວະຣາຄານຸໄສ ແລະ ອະວິຊຊານຸໄສ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງອະຣະຫັດຕະຜົນ? ຫຼືເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ແທງຕະຫຼອດສາວົກປາຣະມີຍານ ເໝືອນພະສາຣີບຸດ ແລະ ພະໂມກຄັລລານະ ຜູ້ບຳເພັນປາຣະມີມາຕະຫຼອດໜຶ່ງອະສົງໄຂກັບແສນມະຫາກັບ? ຫຼືເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ແທງຕະຫຼອດປັດເຈກໂພທິຍານ ເໝືອນພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ບຳເພັນປາຣະມີມາຕະຫຼອດສອງອະສົງໄຂກັບແສນມະຫາກັບ? ຖ້າຫາກວ່າປັດຈະຍາການນີ້ປາກົດແກ່ເຈົ້າເປັນຂອງຕື້ນໂດຍປະການທັງປວງແທ້, ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງສັບພັນຍຸຕະຍານ ເໝືອນພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ບຳເພັນປາຣະມີມາຕະຫຼອດສີ່ອະສົງໄຂ, ແປດອະສົງໄຂ ຫຼືສິບຫົກອະສົງໄຂກັບແສນມະຫາກັບ? ເຈົ້າເປັນຜູ້ບໍ່ຕ້ອງການຄຸນວິເສດເຫຼົ່ານີ້ຫຼືຢ່າງໃດ? ຈົ່ງເບິ່ງຄວາມຜິດພາດຂອງເຈົ້າເຖີດ, ເຈົ້າເອງຕັ້ງຢູ່ໃນສາວົກປະເທສາຍານ (ຍານອັນເປັນສ່ວນໜ້ອຍຂອງສາວົກ) ແຕ່ກັບກ່າວເຖິງປັດຈະຍາການອັນເລິກເຊິ່ງຢ່າງຍິ່ງວ່າ «ປາກົດແກ່ເຮົາເໝືອນເປັນຂອງຕື້ນ». ຄຳກ່າວຂອງເຈົ້ານັ້ນຍ່ອມຂັດແຍ້ງຕໍ່ພຸດທະພົດ. ການທີ່ພິກຂຸເຊັ່ນເຈົ້າຈະກ່າວຄຳຂັດແຍ້ງຕໍ່ພຸດທະພົດນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ. ອານົນ, ເມື່ອເຮົາພະຍາຍາມເພື່ອແທງຕະຫຼອດປັດຈະຍາການນີ້, ສີ່ອະສົງໄຂກັບແສນມະຫາກັບໄດ້ລ່ວງເລີຍໄປແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ແລະເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການແທງຕະຫຼອດປັດຈະຍາການ, ທານທີ່ເຮົາບໍ່ເຄີຍໃຫ້ກໍບໍ່ມີ, ປາຣະມີທີ່ເຮົາບໍ່ເຄີຍບຳເພັນກໍບໍ່ມີ. ໃນວັນທີ່ເຮົາຕັ້ງໃຈວ່າ «ວັນນີ້ເຮົາຈະແທງຕະຫຼອດປັດຈະຍາການ», ເມື່ອເຮົາຜະຈົນເສນາໝູ່ມານເໝືອນດັ່ງບໍ່ມີຄວາມພະຍາຍາມ, ມະຫາປະຖະພີນີ້ກໍບໍ່ໄດ້ຫວั່ນໄຫວເລີຍແມ່ນແຕ່ສອງອົງຄຸລີ, ແລະໃນປັດຖົມມະຍາມ ເມື່ອເຮົາເຮັດປຸບເບນιວາສານຸສະຕິຍານໃຫ້ເຖິງພ້ອມ, ໃນມັດຊິມະຍາມ ເມື່ອເຮົາເຮັດທິບພະຍະຈັກຂຸຍານໃຫ້ເຖິງພ້ອມ, ມະຫາປະຖະພີນີ້ກໍບໍ່ໄດ້ຫວັ່ນໄຫວເລີຍ. ແຕ່ໃນປັດຊິມະຍາມ ເວລາໃກ້ຮຸ່ງ, ພໍແຕ່ເຮົາເຫັນວ່າ «ອະວິຊຊາເປັນປັດໄຈແກ່ສັງຂານທັງຫຼາຍດ້ວຍອາການ ໙ ປະການ», ໝື່ນໂລກະທາດກໍໄດ້ຫວັ່ນໄຫວສັ່ນສະເທືອນ ສົ່ງສຽງຮ້ອງຄາງເປັນຮ້ອຍເປັນພັນ ເໝືອນດັ່ງຖາດທອງສຳລິດທີ່ຖືກຕີດ້ວຍຄ້ອນເຫຼັກ, ປຽບເໝືອນຢາດນ້ຳເທິງໃບບົວທີ່ຖືກລົມພັດສັນນັ້ນ. ອານົນ, ປະຕິຈະສະມຸບປາດນີ້ເລິກເຊິ່ງ ແລະ ປາກົດເປັນຂອງເລິກເຊິ່ງຢ່າງນີ້ແລ້ວ. ອານົນ, ເພາະຄວາມບໍ່ຮູ້ແຈ້ງ... (ລະ) ...ບໍ່ແທງຕະຫຼອດທຳມະດານີ້... ຈຶ່ງບໍ່ອາດກ້າວລ່ວງພົ້ນ [ສັງສາລະ] ໄປໄດ້.

Etassa dhammassāti etassa paccayadhammassa. Ananubodhāti ñātapariññāvasena ananubujjhanā. Appaṭivedhāti tīraṇappahānapariññāvasena appaṭivijjhanā. Tantākulakajātāti tantaṃ viya ākulajātā. Yathā nāma dunnikkhittaṃ mūsikacchinnaṃ pesakārānaṃ tantaṃ tahiṃ tahiṃ ākulaṃ hoti, ‘‘idaṃ aggaṃ, idaṃ mūla’’nti aggena vā aggaṃ, mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaraṃ hoti. Evameva sattā imasmiṃ paccayākāre khalitā ākulā byākulā honti[Pg.89], na sakkonti paccayākāraṃ ujuṃ kātuṃ. Tattha tantaṃ paccattapurisakāre ṭhatvā sakkāpi bhaveyya ujuṃ kātuṃ, ṭhapetvā pana dve bodhisatte añño satto attano dhammatāya paccayākāraṃ ujuṃ kātuṃ samattho nāma natthi. Yathā pana ākulaṃ tantaṃ kañjiyaṃ datvā kocchena pahaṭaṃ tattha tattha guḷakajātaṃ hoti gaṇṭhibaddhaṃ, evamime sattā paccayesu pakkhalitvā paccaye ujuṃ kātuṃ asakkontā dvāsaṭṭhidiṭṭhigatavasena guḷakajātā honti gaṇṭhibaddhā. Ye hi keci diṭṭhiyo sannissitā, sabbe te paccayaṃ ujuṃ kātuṃ asakkontāyeva.

ບົດວ່າ «ເອຕັສສະ ທັມມັສສະ» ໄດ້ແກ່ ປັດຈະຍະທຳນີ້. ບົດວ່າ «ອະນານຸໂພທາ» ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຍາຕະປະຣິນຍາ. ບົດວ່າ «ອັບປະຕິເວທາ» ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ແທງຕະຫຼອດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕີຣະນະປະຣິນຍາ ແລະ ປະຫານະປະຣິນຍາ. ບົດວ່າ «ຕັນຕາກຸລະກະຊາຕາ» ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ຍຸ້ງເໝືອນດັ່ງເສັ້ນດ້າຍ. ປຽບເໝືອນດັ່ງເສັ້ນດ້າຍຂອງຊ່າງຫູກ ທີ່ເກັບໄວ້ບໍ່ດີ ແລະ ຖືກໜູກັດແທະ ຍ່ອມຍຸ້ງຢູ່ນັ້ນໆ, ການທີ່ຈະກຳນົດວ່າ «ນີ້ເປັນປາຍ, ນີ້ເປັນເຄົ້າ» ແລ້ວຈັດປາຍໃຫ້ກົງກັບປາຍ ຫຼືຈັດເຄົ້າໃຫ້ກົງກັບເຄົ້ານັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກສັນໃດ. ສັດທັງຫຼາຍກໍສັນນັ້ນເອງ, ເມື່ອພາດພັ້ງໃນປັດຈະຍາການນີ້ ຍ່ອມຍຸ້ງຍາກສັບສົນ, ບໍ່ອາດເຮັດປັດຈະຍາການໃຫ້ກົງໄດ້. ໃນອຸປະມານັ້ນ, ເសັ້ນດ້າຍຍັງອາດຈະເຮັດໃຫ້ກົງໄດ້ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມສ່ວນຕົວຂອງມະນຸດ, ແຕ່ຍົກເວັ້ນພະໂພທິສັດທັງສອງປະເພດແລ້ວ, ສັດອື່ນທີ່ຈະສາມາດເຮັດປັດຈະຍາການໃຫ້ກົງໄດ້ດ້ວຍທຳມະດາຂອງຕົນເອງນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ປຽບເໝືອນເສັ້ນດ້າຍທີ່ຍຸ້ງ ເມື່ອຊຸບນ້ຳເຂົ້າແລ້ວຫວີດ້ວຍແປງ ຍ່ອມເປັນປຸ່ມເປັນປົມ ແລະ ເປັນຂໍ້ຜູກມັດຢູ່ນັ້ນໆສັນໃດ, ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ກໍສັນນັ້ນ, ເມື່ອພາດພັ້ງໃນປັດໄຈທັງຫຼາຍ ແລະ ບໍ່ສາມາດເຮັດປັດໄຈໃຫ້ກົງໄດ້ ຍ່ອມເປັນເໝືອນກ້ອນດ້າຍ ແລະ ເປັນຂໍ້ຜູກມັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມິດສາທິຖິ ໖໒ ປະການ. ຊົນເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່າໜຶ່ງທີ່ອາໄສທິຖິທັງຫຼາຍ, ຊົນທັງໝົດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ສາມາດເຮັດປັດໄຈໃຫ້ກົງໄດ້ເລີຍ.

Kulāgaṇṭhikajātāti kulāgaṇṭhikaṃ vuccati pesakārakañjiyasuttaṃ. Kulā nāma sakuṇikā, tassā kulāvakotipi eke. Yathā hi tadubhayampi ākulaṃ aggena vā aggaṃ, mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaranti purimanayeneva yojetabbaṃ.

ບົດວ່າ «ກຸລາຄັນຖິກະຊາຕາ» ໄດ້ແກ່ ເສັ້ນດ້າຍຊຸບນ້ຳເຂົ້າຂອງຊ່າງຫູກ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ກຸລາຄັນຖິກະ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ນົກໂຕນ້ອຍໆ ຊື່ວ່າ ກຸລາ, ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ໄດ້ແກ່ ຮັງຂອງນົກກຸລານັ້ນ. ປຽບເໝືອນສິ່ງທັງສອງນັ້ນຍ່ອມຍຸ້ງ, ການທີ່ຈະຈັດປາຍໃຫ້ກົງກັບປາຍ ຫຼືຈັດເຄົ້າໃຫ້ກົງກັບເຄົ້ານັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກສັນໃດ, ພຶງປະກອບຄວາມເໝືອນກັບໄນຍະກ່ອນນັ້ນແລ້ວ.

Muñjapabbajabhūtāti muñjatiṇaṃ viya pabbajatiṇaṃ viya ca bhūtā tādisā jātā. Yathā hi tāni tiṇāni koṭṭetvā katarajju jiṇṇakāle katthaci patitaṃ gahetvā tesaṃ tiṇānaṃ ‘‘idaṃ aggaṃ, idaṃ mūla’’nti aggena vā aggaṃ, mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaraṃ, tampi paccattapurisakāre ṭhatvā sakkā bhaveyya ujuṃ kātuṃ, ṭhapetvā pana dve bodhisatte añño satto attano dhammatāya paccayākāraṃ ujuṃ kātuṃ samattho nāma natthi, evamayaṃ pajā paccayaṃ ujuṃ kātuṃ asakkontī diṭṭhigatavasena gaṇṭhikajātā hutvā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati.

ບົດວ່າ «ມຸນຊະປັບພະຊະພູຕາ» ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ເໝືອນດັ່ງຫຍ້າປ້ອງ (ມຸນຊະ) ແລະ ຫຍ້າແຝກ (ປັບພະຊະ). ປຽບເໝືອນດັ່ງເຊືອກທີ່ເຮັດດ້ວຍຫຍ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຖືກທຸບແລະຟັ້ນແລ້ວ, ໃນເວລາທີ່ເກົ່າເປື່ອຍຕົກຢູ່ບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ, ເມື່ອຄົນຈັບເອົາເຊືອກນັ້ນມາ, ການທີ່ຈະກຳນົດວ່າ «ນີ້ເປັນປາຍ, ນີ້ເປັນເຄົ້າ» ແລ້ວຈັດປາຍໃຫ້ກົງກັບປາຍ ຫຼືຈັດເຄົ້າໃຫ້ກົງກັບເຄົ້ານັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກ. ເຖິງແມ່ນເຊືອກນັ້ນຍັງອາດຈະເຮັດໃຫ້ກົງໄດ້ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມສ່ວນຕົວຂອງມະນຸດ, ແຕ່ຍົກເວັ້ນພະໂພທິສັດທັງສອງປະເພດແລ້ວ, ສັດອື່ນທີ່ຈະສາມາດເຮັດປັດຈະຍາການໃຫ້ກົງໄດ້ດ້ວຍທຳມະດາຂອງຕົນເອງນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ກໍສັນນັ້ນ, ເມື່ອບໍ່ສາມາດເຮັດປັດໄຈໃຫ້ກົງໄດ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີປຸ່ມປົມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທິຖິ, ຈຶ່ງບໍ່ອາດກ້າວລ່ວງພົ້ນອະບາຍ, ທຸຄະຕິ, ວິນິບາດ ແລະ ສັງສາລະໄປໄດ້.

Tattha apāyoti nirayatiracchānayonipettivisayaasurakāyā. Sabbepi hi te vaḍḍhisaṅkhātassa ayassa abhāvato ‘‘apāyo’’ti vuccati, tathā dukkhassa gatibhāvato duggati, sukhasamussayato vinipatitattā vinipāto. Itaro pana –

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ «ອະປາໂຍ» (ອະບາຍ) ໄດ້ແກ່ ນະລົກ, ກຳເນີດເດຍຣັດສານ, ເປດວິໄສ ແລະ ອະສຸຣະກາຍ. ເພາະວ່າພົບທັງໝົດນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ «ອະບາຍ» ເພາະປາສະຈາກຄວາມຈະເລີນ (ອາຍະ), ເອີ້ນວ່າ «ທຸຄະຕິ» ເພາະເປັນທີ່ໄປແຫ່ງຄວາມທຸກ, ແລະ ເອີ້ນວ່າ «ວິນິບາດ» ເພາະຕົກໄປຈາກຄວາມສຸກ. ສ່ວນຄຳອື່ນ (ຄື ສັງສາລະ) ນັ້ນ:

‘‘Khandhānañca paṭipāṭi, dhātuāyatanāna ca;

Abbhocchinnaṃ vattamānā, saṃsāroti pavuccati’’.

«ຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ, ທາດທັງຫຼາຍ ແລະ ອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍ, ທີ່ເປັນໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ, ທ່ານເອີ້ນວ່າ ສັງສາລະ».

Taṃ sabbampi nātivattati nātikkamati, atha kho cutito paṭisandhiṃ, paṭisandhito cutinti evaṃ punappunaṃ cutipaṭisandhiyo gaṇhamānā tīsu bhavesu catūsu [Pg.90] yonīsu pañcasu gatīsu sattasu viññāṇaṭṭhitīsu navasu sattāvāsesu mahāsamudde vātakkhittā nāvā viya yante yuttagoṇo viya ca paribbhamatiyeva. Iti sabbametaṃ bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ apasādento āha. Sesamettha vuttanayamevāti. Dasamaṃ.

ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ອາດກ້າວລ່ວງພົ້ນທຸກທັງໝົດນັ້ນໄປໄດ້, ແຕ່ຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປ ຄືຈາກຈຸຕິໄປສູ່ປະຕິສົນທິ, ຈາກປະຕິສົນທິໄປສູ່ຈຸຕິ, ຖືເອົາຈຸຕິແລະປະຕິສົນທິຊ້ຳໆຊາກໆຢູ່ວິທີນີ້ ໃນພົບ ໓, ກຳເນີດ ໔, ຄະຕິ ໕, ວິນຍານັດຖິຕິ ໗ ແລະ ສັດຕາວາດ ໙, ປຽບເໝືອນເຮືອທີ່ຖືກລົມພັດໄປມາໃນມະຫາສະໝຸດ ແລະ ປຽບເໝືອນງົວທີ່ຖືກຜູກໄວ້ກັບເຄື່ອງບົດນ້ຳມັນ ຍ່ອມໝູນວຽນຢູ່ສັນນັ້ນ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວຄຳທັງໝົດນີ້ ເມື່ອຈະຊົງຂົ່ມພະອາຍັສມາອານົນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນບົດນີ້ ກໍມີໄນຍະດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຈົບ ສູດທີສິບ.

Dukkhavaggo chaṭṭho.

ຈົບ ທຸກຂະວັກ ທີຫົກ.

7. Mahāvaggo

໗. ມະຫາວັກ

1. Assutavāsuttavaṇṇanā

໑. ອັດຖະກະຖາ ອັດສຸຕະວາສູດ

61. Mahāvaggassa paṭhame assutavāti khandhadhātuāyatanapaccayākārasatipaṭṭhānādīsu uggahaparipucchāvinicchayarahito. Puthujjanoti puthūnaṃ nānappakārānaṃ kilesādīnaṃ jananādikāraṇehi puthujjano. Vuttañhetaṃ – ‘‘puthu kilese janentīti puthujjanā’’ti sabbaṃ vitthāretabbaṃ. Apica puthūnaṃ gaṇanapathamatītānaṃ ariyadhammaparammukhānaṃ nīcadhammasamācārānaṃ janānaṃ antogadhattāpi puthujjano, puthu vā ayaṃ visuṃyeva saṅkhaṃ gato, visaṃsaṭṭho sīlasutādiguṇayuttehi ariyehi janoti puthujjano. Evametehi ‘‘assutavā puthujjano’’ti dvīhipi padehi ye te –

໖໑. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງມະຫາວັກ, ບົດວ່າ «ອັສສຸຕະວາ» (ຜູ້ບໍ່ໄດ້ສົດັບ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາສະຈາກການຮຽນ, การສອບຖາມ ແລະ ການຕັດສິນໃນຂັນ, ທາດ, ອາຍະຕະນະ, ປະຕິຈະສະມຸບປາດ ແລະ ສະຕິປັດຖານ ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ «ປຸຖຸຊຊະໂນ» (ປຸຖຸຊົນ) ໄດ້ແກ່ ປຸຖຸຊົນ ເພາະເປັນເຫດໃຫ້ເກີດກິເລດເປັນຕົ້ນອັນໜາແໜ້ນມີປະການຕ່າງໆ. ສົມຈິງດັ່ງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ «ຊົນທັງຫຼາຍຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະເຮັດກິເລດອັນໜາແໜ້ນໃຫ້ເກີດ» ເນື້ອຄວາມທັງໝົດພຶງສະແດງໂດຍລະອຽດ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະນັບເນື່ອງຢູ່ໃນໝູ່ຊົນເປັນອັນຫຼາຍ ຜູ້ລ່ວງພົ້ນທາງແຫ່ງການນັບ, ຜູ້ມີໜ້າຫຼັງຕໍ່ອະລິຍະທຳ ແລະ ຜູ້ມີຄວາມປະພຶດຕໍ່າຊ້າ. ຫຼືວ່າ ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະເປັນຜູ້ແຍກອອກຕ່າງຫາກ ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພະອະລິຍະບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນມີສີລແລະສຸຕະເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍບົດທັງສອງນີ້ ຄື «ອັສສຸຕະວາ ປຸຖຸຊຊະໂນ» ນີ້, ປຸຖຸຊົນເຫຼົ່າໃດ...

‘‘Duve puthujjanā vuttā, buddhenādiccabandhunā;

Andho puthujjano eko, kalyāṇeko puthujjano’’ti. (mahāni. 94);

–

«ພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນເຜົ່າພັນແຫ່ງພະອາທິດ ຊົງສະແດງປຸຖຸຊົນໄວ້ ໒ ປະເພດ ຄື: ອັນທະປຸຖຸຊົນ (ປຸຖຸຊົນຜູ້ມືດມົນ) ປະເພດໜຶ່ງ, ແລະ ກັນລະຍານະປຸຖຸຊົນ (ປຸຖຸຊົນຜູ້ດີງາມ) ອີກປະເພດໜຶ່ງ».

Dve puthujjanā vuttā, tesu andhaputhujjano gahito. Imasminti paccuppannapaccakkhakāyaṃ dasseti. Cātumahābhūtikasminti catumahābhūtakāye catumahābhūtehi nibbatte catumahābhūtamayeti attho. Nibbindeyyāti ukkaṇṭheyya. Virajjeyyāti na rajjeyya. Vimucceyyāti muccitukāmo bhaveyya. Ācayoti vuḍḍhi. Apacayoti parihāni. Ādānanti nibbatti. Nikkhepananti bhedo.

ໃນປຸຖຸຊົນ ໒ ປະເພດທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ນັ້ນ, ໃນທີ່ນີ້ຊົງໝາຍເອົາ ອັນທະປຸຖຸຊົນ. ບົດວ່າ «ອິມັສມິງ» (ໃນ... ນີ້) ຊົງສະແດງເຖິງກາຍອັນປາກົດຈະແຈ້ງໃນປັດຈຸບັນ. ບົດວ່າ «ຈາຕຸມະຫາພູຕິກັສມິງ» ໄດ້ແກ່ ໃນກາຍອັນເປັນມະຫາພູດສີ່, ຄືເກີດຂຶ້ນດ້ວຍມະຫາພູດສີ່ ແລະ ສຳເລັດດ້ວຍມະຫາພູດສີ່. ບົດວ່າ «ນິບພິນເທຍຍະ» ໄດ້ແກ່ ພຶງເບື່ອໜ່າຍ. ບົດວ່າ «ວິຣັດເຊຍຍະ» ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງກຳໜັດ. ບົດວ່າ «ວິມຸດເຈຍຍະ» ໄດ້ແກ່ ພຶງເປັນຜູ້ໃຜ່ຫຼຸດພົ້ນ. ບົດວ່າ «ອາຈະໂຍ» ໄດ້ແກ່ ຄວາມຈະເລີນ (ການສະສົມ). ບົດວ່າ «ອະປະຈະໂຍ» ໄດ້ແກ່ ຄວາມເສື່ອມຖອຍ. ບົດວ່າ «ອາດານັງ» ໄດ້ແກ່ ການເກີດ (ການຖືເອົາ). ບົດວ່າ «ນິກເຂປະນັງ» ໄດ້ແກ່ ຄວາມແຕກທຳລາຍແຫ່ງຂັນ.

Tasmāti yasmā ime cattāro vuḍḍhihāninibbattibhedā paññāyanti, tasmā taṃkāraṇāti attho. Iti bhagavā cātumahābhūtike kāye rūpaṃ [Pg.91] pariggahetuṃ ayuttarūpaṃ katvā arūpaṃ pariggahetuṃ yuttarūpaṃ karoti. Kasmā? Tesañhi bhikkhūnaṃ rūpasmiṃ gāho balavā adhimatto, tena tesaṃ rūpe gāhassa pariggahetabbarūpataṃ dassetvā nikkaḍḍhanto arūpe patiṭṭhāpanatthaṃ evamāha.

ບົດວ່າ «ຕັສມາ» ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດທີ່ຄວາມຈະເລີນ, ຄວາມເສື່ອມຖອຍ, ການເກີດ ແລະ ຄວາມແຕກທຳລາຍ ທັງ ໔ ປະການນີ້ ຍ່ອມປາກົດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເພາະເຫດນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຊົງເຮັດໃຫ້ຮູບໃນກາຍອັນເປັນມະຫາພູດສີ່ ປາກົດເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນຍຶດຖື, ແລ້ວຊົງເຮັດໃຫ້ອະຮູບ (ນາມ) ປາກົດເປັນສິ່ງທີ່ສົມຄວນຍຶດຖື. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຄວາມຍຶດໝັ້ນໃນຮູບຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ມີກຳລັງແຮງກ້າຢ່າງຍິ່ງ, ເພາະສະນັ້ນ ພະອົງເມື່ອຈະຊົງສະແດງຄວາມເປັນຮູບທີ່ຄວນກຳນົດຮູ້ ເພື່ອຖອນຄວາມຍຶດໝັ້ນໃນຮູບນັ້ນອອກ, ແລະ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຕັ້ງໄວ້ໃນອະຮູບ (ນາມ) ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳນີ້ໄວ້.

Cittantiādi sabbaṃ manāyatanasseva nāmaṃ. Tañhi cittavatthutāya cittagocaratāya sampayuttadhammacittatāya ca cittaṃ, mananaṭṭhena mano, vijānanaṭṭhena viññāṇanti vuccati. Nālanti na samattho. Ajjhositanti taṇhāya gilitvā pariniṭṭhapetvā gahitaṃ. Mamāyitanti taṇhāmamattena mama idanti gahitaṃ. Parāmaṭṭhanti diṭṭhiyā parāmasitvā gahitaṃ. Etaṃ mamāti taṇhāgāho, tena aṭṭhasatataṇhāvicaritaṃ gahitaṃ hoti. Esohamasmīti mānagāho, tena nava mānā gahitā honti. Eso me attāti diṭṭhigāho, tena dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo gahitā honti. Tasmāti yasmā evaṃ dīgharattaṃ gahitaṃ, tasmā nibbindituṃ na samattho.

ຄຳມີບົດວ່າ «ຈິດຕັງ» ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດນີ້ ລ້ວນແຕ່ເປັນຊື່ຂອງມະນາຍະຕະນະ (ອາຍະຕະນະຄືໃຈ) ເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າມະນາຍະຕະນະນັ້ນ ຊື່ວ່າ «ຈິດ» ເພາະຄວາມວິຈິດແຫ່ງອາລົມ, ເພາະຄວາມວິຈິດແຫ່ງໂຄຈອນ ແລະ ເພາະຄວາມວິຈິດແຫ່ງສຳປະຍຸດຕະທຳ; ຊື່ວ່າ «ມະໂນ» ເພາະອັດຖະວ່າຮູ້ສຶກນຶກຄິດ; ຊື່ວ່າ «ວິນຍານ» ເພາະອັດຖະວ່າຮູ້ແຈ້ງອາລົມ. ບົດວ່າ «ນາລັງ» ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດ. ບົດວ່າ «ອັດໂຊສິຕັງ» ໄດ້ແກ່ ຖືກຕັນຫາໝົດກືນ ແລະ ຍຶດຖືໄວ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງ. ບົດວ່າ «ມະມາຍິຕັງ» ໄດ້ແກ່ ຍຶດຖືດ້ວຍຄວາມຮັກໃນຕັນຫາວ່າ «ນີ້ຂອງເຮົາ». ບົດວ່າ «ປະຣາມັດຖັງ» ໄດ້ແກ່ ຍຶດຖືດ້ວຍການລູບຄຳດ້ວຍທິຖິ. ບົດວ່າ «ເອຕັງ ມະມະ» (ນັ້ນຂອງເຮົາ) ເປັນຕັນຫາຄາຫະ (ຄວາມຍຶດໝັ້ນດ້ວຍຕັນຫາ), ດ້ວຍບົດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອັນຖືເອົາຕັນຫາວິຈະຣິດ ໑໖໘ ປະການ. ບົດວ່າ «ເອໂສຫະມັສມິ» (ເຮົາເປັນນັ້ນ) ເປັນມານະຄາຫະ (ຄວາມຍຶດໝັ້ນດ້ວຍມານະ), ດ້ວຍບົດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອັນຖືເອົາມານະ ໙ ປະການ. ບົດວ່າ «ເອໂສ ເມ ອັດຕາ» (ນັ້ນເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ) ເປັນທິຖິຄາຫະ (ຄວາມຍຶດໝັ້ນດ້ວຍທິຖິ), ດ້ວຍບົດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອັນຖືເອົາມິດສາທິຖິ ໖໒ ປະການ. ບົດວ່າ «ຕັສມາ» ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດທີ່ຍຶດໝັ້ນໄວ້ຢ່າງນີ້ຕະຫຼອດກາລະນານ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດເບື່ອໜ່າຍໄດ້.

Varaṃ, bhikkhaveti idaṃ kasmā āha? Paṭhamañhi tena rūpaṃ pariggahetuṃ ayuttarūpaṃ kataṃ, arūpaṃ yuttarūpaṃ, atha ‘‘tesaṃ bhikkhūnaṃ rūpato gāho nikkhamitvā arūpaṃ gato’’ti ñatvā taṃ nikkaḍḍhituṃ imaṃ desanaṃ ārabhi. Tattha attato upagaccheyyāti attāti gaṇheyya. Bhiyyopīti vassasatato uddhampi. Kasmā pana bhagavā evamāha? Kiṃ atirekavassasataṃ tiṭṭhamānaṃ rūpaṃ nāma atthi? Nanu paṭhamavaye pavattaṃ rūpaṃ majjhimavayaṃ na pāpuṇāti, majjhimavaye pavattaṃ pacchimavayaṃ, purebhatte pavattaṃ pacchābhattaṃ, pacchābhatte pavattaṃ paṭhamayāmaṃ, paṭhamayāme pavattaṃ majjhimayāmaṃ, majjhimayāme pavattaṃ pacchimayāmaṃ na pāpuṇāti? Tathā gamane pavattaṃ ṭhānaṃ, ṭhāne pavattaṃ nisajjaṃ, nisajjāya pavattaṃ sayanaṃ na pāpuṇāti. Ekairiyāpathepi pādassa uddharaṇe pavattaṃ atiharaṇaṃ, atiharaṇe pavattaṃ vītiharaṇaṃ, vītiharaṇe pavattaṃ vossajjanaṃ, vossajjane pavattaṃ sannikkhepanaṃ, sannikkhepane pavattaṃ sannirujjhanaṃ na pāpuṇāti, tattha tattheva odhi odhi pabbaṃ pabbaṃ hutvā tattakapāle pakkhittatilā viya paṭapaṭāyantā saṅkhārā bhijjantīti? Saccametaṃ. Yathā pana padīpassa jalato jātā taṃ taṃ vaṭṭippadesaṃ anatikkamitvā tattha tattheva bhijjati, atha ca pana paveṇisambandhavasena sabbarattiṃ jalito padīpoti [Pg.92] vuccati, evamidhāpi paveṇivasena ayampi kāyo evaṃ ciraṭṭhitiko viya katvā dassito.

ເພາະເຫດໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງຕຣັດພຣະດຳຣັດນີ້ວ່າ "ວະຣັງ ພິກຂະເວ" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ການທີ່... ຍັງດີກວ່າ)? ດ້ວຍວ່າ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ພຣະອົງຊົງສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຮູບເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນ ແລະຊົງສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ອະຮູບ (ນາມ) ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນກຳນົດຮູ້. ລຳດັບນັ້ນ ເມື່ອຊົງຊາບວ່າ "ຄວາມຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຫຼຸດພົ້ນອອກຈາກຮູບແລ້ວ ແຕ່ກັບໄປຍຶດໝັ້ນໃນອະຮູບ (ນາມ) ແທນ", ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງປາຣົບພຣະທັມມະເທສນານີ້ ເພື່ອຖອນຄວາມຍຶດໝັ້ນນັ້ນ. ໃນພຣະເທສນານັ້ນ ຄຳວ່າ "attato upagaccheyya" (ພຶງເຂົ້າເຖິງໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ) ໄດ້ແກ່ ພຶງຍຶດຖືວ່າເປັນຕົວຕົນ. ຄຳວ່າ "bhiyyopi" (ຍິ່ງກວ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ເກີນກວ່າຮ້ອຍປີຂຶ້ນໄປ. ກໍເພາະເຫດໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງຕຣັດຢ່າງນັ້ນ? ຮູບທີ່ດຳຣົງຢູ່ເກີນກວ່າຮ້ອຍປີ ມີຢູ່ຫຼື? ຄວາມຈິງ ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນປະຖົມມະໄວ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງມັດຊິມະໄວ, ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນມັດຊິມະໄວ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງປັດຊິມະໄວ, ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນເວລາຜ່ານມາກ່ອນອາຫານ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງເວລາຫຼັງອາຫານ, ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນເວລາຫຼັງອາຫານ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຍາມທຳອິດ, ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຍາມທຳອິດ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຍາມກາງ, ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຍາມກາງ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຍາມສຸດທ້າຍ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະເດີນ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຂະນະຢືນ, ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະຢືນ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຂະນະນັ່ງ, ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະນັ່ງ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຂะນະນອນ. ແມ່ນແຕ່ໃນອິຣິຍາບົດດຽວ ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະຍົກເທົ້າຂຶ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຂະນະຍ່າງໄປ, ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະຍ່າງໄປ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຂະນະຍ້າຍເທົ້າ, ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະຍ້າຍເທົ້າ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຂະນະຢຽບລົງ, ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະຢຽບລົງ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຂະນະກົດເທົ້າລົງ, ຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະກົດເທົ້າລົງ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຂະນະຢຸດນິ້ງ. ສັງຂານທັງຫຼາຍຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ນັ້ນໆ ເປັນສ່ວນໆ ເປັນຂໍ້ໆ ເໝືອນດັ່ງເມັດງາທີ່ໃສ່ລົງໃນກະທະທີ່ຮ້ອນຈັດ ຍ່ອມແຕກດັງເປັ້ຍໆ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຂໍ້ນີ້ເປັນຄວາມຈິງ. ແຕ່ທວ່າ ເໝືອນດັ່ງແປວໄຟຂອງຕະກຽງທີ່ກຳລັງຮຸ່ງຢູ່ ຍ່ອມດັບໄປໃນສ່ວນຂອງໄສ້ຕະກຽງນັ້ນໆ ໂດຍບໍ່ກ້າວລ່ວງພົ້ນສ່ວນນັ້ນໆ ໄປ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍຍັງເອີ້ນວ່າ "ຕະກຽງຮຸ່ງຢູ່ຕະຫຼອດຄືນ" ໄດ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສືບຕໍ່ກັນ, ໃນຂໍ້ນີ້ກໍເໝືອນກັນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງກາຍນີ້ ໃຫ້ປາກົດເໝືອນດັ່ງຕັ້ງຢູ່ໄດ້ດົນນານ ກໍດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສືບຕໍ່ກັນ (ສັນຕະຕິ) ເທົ່ານັ້ນ.

Rattiyā ca divasassa cāti rattimhi ca divase ca. Bhummatthe hetaṃ sāmivacanaṃ. Aññadeva uppajjati, aññaṃ nirujjhatīti yaṃ rattiṃ uppajjati ca nirujjhati ca, tato aññadeva divā uppajjati ca nirujjhati cāti attho. Aññaṃ uppajjati, anuppannameva aññaṃ nirujjhatīti evaṃ pana attho na gahetabbo. ‘‘Rattiyā ca divasassa cā’’ti idaṃ purimapaveṇito parittakaṃ paveṇiṃ gahetvā paveṇivaseneva vuttaṃ, ekarattiṃ pana ekadivasaṃ vā ekameva cittaṃ ṭhātuṃ samatthaṃ nāma natthi. Ekasmiñhi accharākkhaṇe anekāni cittakoṭisatasahassāni uppajjanti. Vuttampi cetaṃ milindapañhe –

ຄຳວ່າ "rattiyā ca divasassa ca" (ທັງກາງຄືນແລະກາງເວັນ) ໄດ້ແກ່ ໃນເວລາກາງຄືນແລະໃນເວລាកາງເວັນ. ເພາະວ່າ ຄຳສະແດງຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ (ສາມີວິບັດ) ນີ້ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສະຖານທີ່ແລະເວລາ (ພູມມັດຖະ). ຄຳວ່າ "aññadeva uppajjati, aññaṃ nirujjhati" (ຈິດດວງໜຶ່ງເກີດຂຶ້ນ ຈິດອີກດວງໜຶ່ງດັບໄປ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຈິດດວງໃດເກີດຂຶ້ນແລະດັບໄປໃນເວລາກາງຄືນ, ຈິດອີກດວງໜຶ່ງທີ່ຕ່າງກັນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແລະດັບໄປໃນເວລាកາງເວັນ. ແຕ່ບໍ່ຄວນຖືເອົາຄວາມໝາຍຢ່າງນີ້ວ່າ "ຈິດດວງໜຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ຈິດອີກດວງໜຶ່ງທີ່ຍັງບໍ່ທັນເກີດຂຶ້ນເລີຍດັບໄປ". ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດຄຳວ່າ "rattiyā ca divasassa ca" ນີ້ ໂດຍຊົງຖືເອົາກະແສຄວາມສືບຕໍ່ທີ່ສັ້ນກວ່າກະແສຄວາມສືບຕໍ່ຂອງຮູບໃນກ່ອນໜ້ານີ້ ແລະຕຣັດໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສືບຕໍ່ກັນເທົ່ານັ້ນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ຈິດດວງດຽວທີ່ຈະຕັ້ງຢູ່ໄດ້ຕະຫຼອດຄືນໜຶ່ງ ຫຼືຕະຫຼອດວັນໜຶ່ງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ເພາະວ່າ ໃນຂະນະດີດນິ້ວມືເທື່ອໜຶ່ງ ຈິດຍ່ອມເກີດດັບຫຼາຍແສນໂກດດວງ. ຂໍ້ນີ້ສົມກັບຄຳທີ່ຕຣັດໄວ້ໃນມິລິນທະບັນຫາວ່າ—

‘‘Vāhasataṃ kho, mahārāja, vīhīnaṃ, aḍḍhacūḷañca vāhā, vīhisattambaṇāni, dve ca tumbā, ekaccharākkhaṇe pavattassa cittassa ettakā vīhī lakkhaṃ ṭhapīyamānā parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyyu’’nti.

"“ມະຫາຣາຊະ ຖ້າຈະນຳເອົາເມັດເຂົ້າເປືອກຈຳນວນ ໑໐໐ ວາຫະ ກັບອີກເຄິ່ງວາຫະ (ຄື ໕໐ ວາຫະ) ກັບອີກ ໗ ອຳພະນະ ແລະ ໒ ຕຸມພະ ມາຕັ້ງໄວ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍແທນຈຳນວນຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະດີດນິ້ວມືເທື່ອໜຶ່ງ, ເມັດເຂົ້າເປືອກຈຳນວນເທົ່ານັ້ນກໍຍັງຈະໝົດສິ້ນໄປກ່ອນ (ບໍ່ພໍກັບຈຳນວນຈິດທີ່ເກີດດັບ).”"

Pavaneti mahāvane. Taṃ muñcitvā aññaṃ gaṇhāti, taṃ muñcitvā aññaṃ gaṇhātīti iminā na so gaṇhitabbasākhaṃ alabhitvā bhūmiṃ otarati. Atha kho tasmiṃ mahāvane vicaranto taṃ taṃ sākhaṃ gaṇhantoyeva caratīti ayamattho dassito.

ຄຳວ່າ "pavane" ໄດ້ແກ່ ໃນປ່າໃຫຍ່. ດ້ວຍຄຳວ່າ "taṃ muñcitvā aññaṃ gaṇhāti, taṃ muñcitvā aññaṃ gaṇhāti" (ປ່ອຍກິ່ງນັ້ນແລ້ວຈັບກິ່ງອື່ນ, ປ່ອຍກິ່ງນັ້ນແລ້ວຈັບກິ່ງອື່ນ) ນີ້ ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າ ລີງນັ້ນເມື່ອບໍ່ໄດ້ກິ່ງໄມ້ທີ່ຄວນຈັບ ແລ້ວຈະຕົກລົງມາສູ່ພື້ນດິນ. ແຕ່ທີ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ມັນທ່ຽວໄປໃນປ່າໃຫຍ່ນັ້ນ ຍ່ອມຈັບກິ່ງໄມ້ນັ້ນໆ ເລື້ອຍໄປເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍທີ່ຊົງສະແດງໄວ້.

Evameva khoti ettha idaṃ opammasaṃsandanaṃ – araññamahāvanaṃ viya hi ārammaṇavanaṃ veditabbaṃ. Tasmiṃ vane vicaraṇamakkaṭo viya ārammaṇavane uppajjanakacittaṃ. Sākhāgahaṇaṃ viya ārammaṇe lubbhanaṃ. Yathā so araññe vicaranto makkaṭo taṃ taṃ sākhaṃ pahāya taṃ taṃ sākhaṃ gaṇhāti, evamidaṃ ārammaṇavane vicarantaṃ cittampi kadāci rūpārammaṇaṃ gahetvā uppajjati, kadāci saddādīsu aññataraṃ, kadāci atītaṃ, kadāci anāgataṃ vā paccuppannaṃ vā, tathā kadāci ajjhattaṃ, kadāci bāhiraṃ. Yathā ca so araññe vicaranto makkaṭo sākhaṃ alabhitvā oruyha bhūmiyaṃ nisinnoti na vattabbo, ekaṃ pana paṇṇasākhaṃ [Pg.93] gahetvāva nisīdati, evameva ārammaṇavane vicarantaṃ cittampi ekaṃ olubbhārammaṇaṃ alabhitvā uppannanti na vattabbaṃ, ekajātiyaṃ pana ārammaṇaṃ gahetvāva uppajjatīti veditabbaṃ. Ettāvatā ca pana bhagavatā rūpato nīharitvā arūpe gāho patiṭṭhāpito, arūpato nīharitvā rūpe.

ໃນຄຳວ່າ "evameva kho" (ອຸປະມານີ້ກໍສັນນັ້ນແລ້ວ) ນີ້ ມີການປຽບທຽບອຸປະມາອຸປະໄມດັ່ງນີ້: ພຶງຊາບວ່າ ປ່າຄືອາຣົມ ເໝືອນດັ່ງປ່າໃຫຍ່ໃນດົງ. ຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນປ່າຄືອາຣົມ ເໝືອນດັ່ງລີງທີ່ທ່ຽວໄປໃນປ່ານັ້ນ. ຄວາມຍຶດໝັ້ນໃນອາຣົມ ເໝືອນດັ່ງການຈັບກິ່ງໄມ้. ເໝືອນດັ່ງລີງນັ້ນເມື່ອທ່ຽວໄປໃນປ່າ ຍ່ອມປ່ອຍກິ່ງໄມ້ນັ້ນໆ ແລ້ວຈັບກິ່ງໄມ້ອື່ນໆ, ຈິດນີ້ເມື່ອທ່ຽວໄປໃນປ່າຄືອາຣົມກໍສັນນັ້ນ ບາງເທື່ອກໍຖືເອົາຮູບາຣົມ (ອາຣົມຄືຮູບ) ແລ້ວເກີດຂຶ້ນ, ບາງເທື່ອກໍຖືເອົາອາຣົມໃດອາຣົມໜຶ່ງມີສັດທາຣົມ (ອາຣົມຄືສຽງ) ເປັນຕົ້ນ, ບາງເທື່ອກໍຖືເອົາອາຣົມທີ່ເປັນອະດີດ, ບາງເທື່ອກໍຖືເອົາອາຣົມທີ່ເປັນອະນາຄົດ ຫຼືປັດຈຸບັນ, ບາງເທື່ອກໍຖືເອົາອາຣົມພາຍໃນ (ອັດຊັດຕະ), ບາງເທື່ອກໍຖືເອົາອາຣົມພາຍນອກ (ພາຫິຣະ). ແລະເໝືອນດັ່ງລີງນັ້ນເມື່ອທ່ຽວໄປໃນປ່າ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າມັນບໍ່ໄດ້ກິ່ງໄມ້ແລ້ວລົງມານັ່ງຢູ່ເທິງພື້ນດິນ, ແຕ່ທີ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ມັນຍ່ອມຈັບກິ່ງໄມ້ທີ່ມີໃບກິ່ງໜຶ່ງແລ້ວນັ່ງຢູ່ເທົ່ານັ້ນ, ຈິດທີ່ທ່ຽວໄປໃນປ່າຄືອາຣົມກໍສັນນັ້ນ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າມັນເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ໄດ້ອາຣົມໃດອາຣົມໜຶ່ງເປັນທີ່ຍຶດໜ່ຽວ, ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ ມັນຍ່ອມຖືເອົາອາຣົມປະເພດໃດປະເພດໜຶ່ງແລ້ວເກີດຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງນຳຄວາມຍຶດໝັ້ນອອກຈາກຮູບ ແລ້ວໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໃສອະຮູບ (ນາມ), ແລະຊົງນຳຄວາມຍຶດໝັ້ນອອກຈາກອະຮູບ ແລ້ວໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໃສຮູບ.

Idāni taṃ ubhayato nikkaḍḍhitukāmo tatra, bhikkhave, sutavā ariyasāvakoti desanaṃ ārabhi. Ayaṃ panattho āsīvisadaṭṭhūpamāya dīpetabbo – eko kira puriso āsīvisena daṭṭho, athassa visaṃ harissāmīti cheko bhisakko āgantvā vamanaṃ kāretvā heṭṭhā garuḷo, upari nāgoti mantaṃ parivattetvā visaṃ upari āropesi. So yāva akkhippadesā āruḷhabhāvaṃ ñatvā ‘‘ito paraṃ abhiruhituṃ na dassāmi, daṭṭhaṭṭhāneyeva ṭhapessāmī’’ti upari garuḷo, heṭṭhā nāgoti mantaṃ parivattetvā kaṇṇe dhumetvā daṇḍakena paharitvā visaṃ otāretvā daṭṭhaṭṭhāneyeva ṭhapesi. Tatrassa ṭhitabhāvaṃ ñatvā agadalepena visaṃ nimmathetvā nhāpetvā ‘‘sukhī hohī’’ti vatvā yenakāmaṃ pakkāmi.

ບັດນີ້ ພຣະອົງຊົງມີພຣະປະສົງຈະຖອນຄວາມຍຶດໝັ້ນນັ້ນອອກຈາກທັງສອງຢ່າງ (ທັງຮູບແລະນາມ) ຈຶ່ງຊົງປາຣົບພຣະທັມມະເທສນາວ່າ "tatra, bhikkhave, sutavā ariyasāvako" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໃນຮ່າງກາຍນັ້ນ ອະລິຍະສາວົກຜູ້ໄດ້ສະດັບແລ້ວ...). ພຶງສະແດງຄວາມໝາຍໃນຂໍ້ນີ້ດ້ວຍອຸປະມາເລື່ອງຄົນຖືກງູພິດກັດ ດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ມີຊາຍຄົນໜຶ່ງຖືກງູພິດກັດ, ລຳດັບນັ້ນ ໝໍປິ່ນປົວຜູ້ສະຫຼາດຄົນໜຶ່ງມາຮອດ ຕັ້ງໃຈວ່າ 'ເຮົາຈັກຖອນພິດຂອງຊາຍຄົນນີ້', ຈຶ່ງໃຫ້ຊາຍຜູ້ນັ້ນຮາກອອກ ແລ້ວຮ່າຍມົນຄາຖາວ່າ 'ເບື້ອງລຸ່ມເປັນຄຣຸດ ເບື້ອງເທິງເປັນພະຍານາກ' ເພື່ອດຶງພິດຂຶ້ນໄປເບື້ອງເທິງ. ໝໍຜູ້ນັ້ນຊາບວ່າພິດຂຶ້ນໄປຮອດບໍລິເວນຕາແລ້ວ ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ພິດຂຶ້ນສູງໄປກວ່ານີ້ ເຮົາຈັກໃຫ້ພິດຕັ້ງຢູ່ສະເພາະບ່ອນທີ່ຖືກກັດເທົ່ານັ້ນ', ຈຶ່ງຮ່າຍມົນຄາຖາວ່າ 'ເບື້ອງເທິງເປັນຄຣຸດ ເບື້ອງລຸ່ມເປັນພະຍານາກ' ແລ້ວເປົ່າໃສ່ຫູ ທັງເອົາກິ່ງໄມ້ເຄາະ ເພື່ອໄລ່ພິດລົງມາ ແລະໃຫ້ພິດຕັ້ງຢູ່ສະເພາະບ່ອນທີ່ຖືກກັດ. ເມື່ອຊາບວ່າພິດຕັ້ງຢູ່ບ່ອນນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງທາຢາແກ້ພິດເພື່ອທຳລາຍພິດ ທັງໃຫ້ອາບນ້ຳ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງມີຄວາມສຸກເຖີດ' ແລ້ວກໍຫຼີກໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາ.

Tattha āsīvisena daṭṭhassa kāye visapatiṭṭhānaṃ viya imesaṃ bhikkhūnaṃ rūpe adhimattagāhakālo, cheko bhisakko viya tathāgato, mantaṃ parivattetvā upari visassa āropitakālo viya tathāgatena tesaṃ bhikkhūnaṃ rūpato gāhaṃ nīharitvā arūpe patiṭṭhāpitakālo, yāva akkhippadesā āruḷhavisassa upari abhiruhituṃ adatvā puna mantabalena otāretvā daṭṭhaṭṭhāneyeva ṭhapanaṃ viya satthārā tesaṃ bhikkhūnaṃ arūpato gāhaṃ nīharitvā rūpe patiṭṭhāpitakālo. Daṭṭhaṭṭhāne ṭhitassa visassa agadalepena nimmathanaṃ viya ubhayato gāhaṃ nīharaṇatthāya imissā desanāya āraddhakālo veditabbo. Tattha nibbindaṃ virajjatīti iminā maggo kathito, virāgā vimuccatīti phalaṃ, vimuttasmintiādinā paccavekkhaṇā. Paṭhamaṃ.

ໃນອຸປະມານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຂະນະທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຍຶດໝັ້ນໃນຮູບຢ່າງແຮງກ້າ ເໝືອນດັ່ງຂະນະທີ່ພິດຕັ້ງຢູ່ໃນຮ່າງກາຍຂອງຄົນຖືກງູພິດກັດ. ພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າ ເໝືອນດັ່ງໝໍປິ່ນປົວຜູ້ສະຫຼາດ. ຂະນະທີ່ພຣະຕຖາຄົດເຈົ້ານຳຄວາມຍຶດໝັ້ນອອກຈາກຮູບ ແລ້ວໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໃນອະຮູບ (ນາມ) ເໝືອນດັ່ງຂະນະທີ່ໝໍຮ່າຍມົນດຶງພິດຂຶ້ນໄປເບື້ອງເທິງ. ຂະນະທີ່ພຣະສາດສະດານຳຄວາມຍຶດໝັ້ນອອກຈາກອະຮູບ ແລ້ວໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຮູບ ເໝືອນດັ່ງຂະນະທີ່ໝໍບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ພິດທີ່ຂຶ້ນໄປຮອດບໍລິເວນຕາຂຶ້ນສູງໄປກວ່ານັ້ນ ແລ້ວໃຊ້ພະລັງມົນຄາຖາໄລ່ພິດລົງມາໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ສະເພາະບ່ອນທີ່ຖືກກັດ. ພຶງຊາບວ່າ ຂະນະທີ່ຊົງປາຣົບພຣະທັມມະເທສນານີ້ ເພື່ອນຳຄວາມຍຶດໝັ້ນອອກຈາກທັງສອງຢ່າງ (ທັງຮູບແລະນາມ) ເໝືອນດັ່ງຂະນະທີ່ໝໍທາຢາແກ້ພິດເພື່ອທຳລາຍພິດທີ່ຕັ້ງຢູ່ບ່ອນຖືກກັດ. ໃນພຣະເທສນານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ "nibbindaṃ virajjati" (ເມື່ອເບື່ອໜ່າຍ ຍ່ອມຄາຍຄວາມກຳໜັດ) ພຣະອົງຊົງສະແດງເຖິງມັກ. ດ້ວຍຄຳວ່າ "virāgā vimuccati" (ເພາະຄາຍຄວາມກຳໜັດ ຈຶ່ງຫຼຸດພົ້ນ) ຊົງສະແດງເຖິງຜົນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ "vimuttasmiṃ" (ເມື່ອຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ...) ເປັນຕົ້ນ ຊົງສະແດງເຖິງປັດຈະເວກຂະນະຍານ. ຈົບພຣະສູດທີໜຶ່ງ.

2. Dutiyaassutavāsuttavaṇṇanā

໒. ອັດຖະກະຖາ ອັດສຸຕະວາສູດ ທີສອງ

62. Dutiye sukhavedaniyanti sukhavedanāya paccayaṃ. Phassanti cakkhusamphassādiṃ. Nanu ca cakkhusamphasso sukhavedanāya paccayo na hotīti? Sahajātapaccayena na hoti, upanissayapaccayena pana javanavedanāya hoti[Pg.94], taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Sotasamphassādīsupi eseva nayo. Tajjanti tajjātikaṃ tassāruppaṃ, tassa phassassa anurūpanti attho. Dukkhavedaniyantiādi vuttanayeneva veditabbaṃ. Saṅghaṭṭanasamodhānāti saṅghaṭṭanena ceva samodhānena ca, saṅghaṭṭanasampiṇḍanenāti attho. Usmāti uṇhākāro. Tejo abhinibbattatīti aggicuṇṇo nikkhamatīti na gahetabbaṃ, usmākārasseva pana etaṃ vevacanaṃ. Tattha dvinnaṃ kaṭṭhānanti dvinnaṃ araṇīnaṃ. Tattha adhoaraṇī viya vatthu, uttarāraṇī viya ārammaṇaṃ, saṅghaṭṭanaṃ viya phasso, usmādhātu viya vedanā. Dutiyaṃ.

໖໒. ໃນພຣະສູດທີສອງ ຄຳວ່າ "sukhavedaniya" (ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງສຸຂະເວດທະນາ) ໄດ້ແກ່ ເປັນປັດໄຈແຫ່ງສຸຂະເວດທະນາ. ຄຳວ່າ "phassa" (ຜັດສະ) ໄດ້ແກ່ ຈັກຂຸສັມຜັດສະເປັນຕົ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ "ຈັກຂຸສັມຜັດສະບໍ່ໄດ້ເປັນປັດໄຈແຫ່ງສຸຂະເວດທະນາບໍ່ແມ່ນຫຼື?" ຕອບວ່າ ໂດຍສະຫະຊາຕະປັດໄຈນັ້ນບໍ່ໄດ້ເປັນ, ແຕ່ໂດຍອຸປະນິດສະຍະປັດໄຈນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແຫ່ງເວດທະນາທີ່ເກີດຮ່ວມກັບຊະວະນະຈິດ, ພຣະອົງຊົງໝາຍເຖິງຂໍ້ນີ້ຈຶ່ງຕຣັດຢ່າງນັ້ນ. ໃນໂສຕະສັມຜັດສະເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "tajja" (ອັນສົມຄວນແກ່ຜັດສວນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ເກີດຈາກຜັດສວນັ້ນ, ອັນເໝາະສົມແກ່ຜັດສວນັ້ນ, ຄືເໝາະສົມແກ່ຜັດສວນັ້ນ. ຄຳວ່າ "dukkhavedaniya" (ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງທຸກຂະເວດທະນາ) ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "saṅghaṭṭanasamodhāna" (ເພາະການກະທົບແລະການປະຊຸມກັນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການກະທົບກັນແລະດ້ວຍການປະຊຸມກັນ, ຄືການປະສົມປະສານກັນແຫ່ງການກະທົບ. ຄຳວ່າ "usmā" (ຄວາມຮ້ອນ) ໄດ້ແກ່ ລັກສະນະຮ້ອນ. ຄຳວ່າ "tejo abhinibbattatī" (ໄຟຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ) ບໍ່ຄວນຖືເອົາວ່າ ຜົງໄຟຫຼຸດອອກມາ, ແຕ່ຄຳນີ້ເປັນພຽງຄຳໄວພົດ (ຄຳແທນ) ຂອງລັກສະນະຮ້ອນນັ້ນເອງ. ໃນອຸປະມານັ້ນ ຄຳວ່າ "dvinnaṃ kaṭṭhānaṃ" (ແຫ່ງໄມ້ສອງອັນ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງໄມ້ສີໄຟສອງອັນ. ໃນໄມ້ສີໄຟສອງອັນນັ້ນ ວັດຖຸ (ເຊັ່ນ ຕາ) ເໝືອນດັ່ງໄມ້ສີໄຟອັນລຸ່ມ, ອາຣົມ (ເຊັ່ນ ຮູບ) ເໝືອນດັ່ງໄມ້ສີໄຟອັນເທິງ, ຜັດສະ ເໝືອນດັ່ງການສີ (ການກະທົບ) ກັນ, ເວດທະນາ ເໝືອນດັ່ງທາດຮ້ອນ. ຈົບພຣະສູດທີສອງ.

3. Puttamaṃsūpamasuttavaṇṇanā

໓. ອັດຖະກະຖາ ປຸດຕະມັງສູປະມະສູດ

63. Tatiye cattārome, bhikkhave, āhārātiādi vuttanayameva. Yasmā panassa aṭṭhuppattiko nikkhepo, tasmā taṃ dassetvāvettha anupubbapadavaṇṇanaṃ karissāmi. Katarāya pana idaṃ aṭṭhuppattiyā nikkhittanti? Lābhasakkārena. Bhagavato kira mahālābhasakkāro uppajji, yathā taṃ cattāro asaṅkhyeyye pūritadānapāramīsañcayassa. Sabbadisāsu hissa yamakamahāmegho vuṭṭhahitvā mahoghaṃ viya sabbapāramiyo ‘‘ekasmiṃ attabhāve vipākaṃ dassāmā’’ti sampiṇḍitā viya lābhasakkāramahoghaṃ nibbattayiṃsu. Tato tato annapānayānavatthamālāgandhavilepanādihatthā khattiyabrāhmaṇādayo āgantvā, ‘‘kahaṃ buddho, kahaṃ bhagavā, kahaṃ devadevo narāsabho purisasīho’’ti? Bhagavantaṃ pariyesanti. Sakaṭasatehipi paccaye āharitvā okāsaṃ alabhamānā samantā gāvutappamāṇampi sakaṭadhurena sakaṭadhuraṃ āhacca tiṭṭhanti ceva anuppavattanti ca andhakavindabrāhmaṇādayo viya. Sabbaṃ khandhake tesu tesu suttesu ca āgatanayena veditabbaṃ.

໖໓. ໃນພຣະສູດທີສາມ ຄຳວ່າ "cattārome, bhikkhave, āhārā" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອາຫານ ໔ ເຫຼົ່ານີ້) ເປັນຕົ້ນ ມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວທັງນັ້ນ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກພຣະສູດນີ້ມີເຫດການເກີດຂຶ້ນເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດ (ອັດຖຸບປັດຕິ), ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຈັກສະແດງເຫດການນັ້ນກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຈັກອະທິບາຍເນື້ອຄວາມຕາມລຳດັບຄຳໃນພຣະສູດນີ້. ຖ້າຖາມວ່າ "ພຣະສູດນີ້ຊົງສະແດງເພາະເຫດການໃດເກີດຂຶ້ນ?" ຕອບວ່າ ເພາະລາບສັກກາລະ. ໄດ້ຍິນວ່າ ລາບສັກກາລະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ສົມຄວນແກ່ພຣະອົງຜູ້ຊົງສັ່ງສົມທານะປາຣະມີມາຕະຫຼອດ ໔ ອະສົງໄຂ. ດ້ວຍວ່າ ບາຣະມີທັງໝົດຂອງພຣະອົງໄດ້ຮວມກັນ ເໝືອນດັ່ງມະຫາເມກສອງກ້ອນຕັ້ງຂຶ້ນໃນທຸກທິດທາງແລ້ວຕົກລົງມາເປັນຫ້ວຍນ້ຳໃຫຍ່ ໂດຍຕັ້ງໃຈວ່າ 'ເຮົາຈັກໃຫ້ຜົນໃນອັດຕະພາບດຽວນີ້ເທົ່ານັ້ນ' ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດຫ້ວຍນ້ຳໃຫຍ່ຄືລາບສັກກາລະ. ພວກກະສັດແລະພຣາມເປັນຕົ້ນ ຖືເອົາອາຫານ, ເຄື່ອງດື່ມ, ຍານພາຫະນະ, ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ, ດອກໄມ້, ຂອງຫອມ ແລະເຄື່ອງລູບໄລ້ເປັນຕົ້ນ ມາຈາກທິດນັ້ນໆ ແລ້ວພາກັນຊອກຫາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວ່າ 'ພຣະພຸດທະເຈົ້າປະທັບຢູ່ໃສ? ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບຢູ່ໃສ? ພຣະຜູ້ເປັນເທວະດາເໜືອເທວະດາ, ພຣະຜູ້ປະເສີດໃນໝູ່ມະນຸດ, ພຣະຜູ້ເປັນບຸຣຸດອົງອາດປະທັບຢູ່ໃສ?'. ແມ່ນແຕ່ຄົນທັງຫຼາຍທີ່ນຳເອົາປັດໄຈທັງຫຼາຍມາດ້ວຍກວຽນຫຼາຍຮ້ອຍເລັ່ມ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ໂອກາດ (ທີ່ຈະເຂົ້າເຝົ້າ) ກໍພາກັນຈອດກວຽນເອົາແອກກວຽນຕຳແອກກວຽນ ຢືນລ້ອມຮອບຢູ່ຕະຫຼອດໄລຍະທາງໜຶ່ງຄາວຸດ (ປະມານ ໔ ກິໂລແມັດ) ແລະພາກັນຕິດຕາມສະເດັດໄປ ເໝືອນດັ່ງພວກພຣາມໃນອັນທະກະວິນທະຄາມເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນີ້ ພຶງຊາບຕາມນັຍທີ່ມາໃນຂັນທະກະ ແລະໃນພຣະສູດນັ້ນໆ.

Yathā bhagavato, evaṃ bhikkhusaṅghassāpi. Vuttañcetaṃ –

ລາບສັກກາລະເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສັນໃດ ກໍເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະພິກຂຸສົງສັນນັ້ນ. ສົມດັ່ງຄຳທີ່ຕຣັດໄວ້ວ່າ—

‘‘Tena kho pana samayena bhagavā sakkato hoti garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvara-piṇḍapāta-senāsana-gilāna-paccaya-bhesajja-parikkhārānaṃ. Bhikkhusaṅghopi kho sakkato hoti…pe… parikkhārāna’’nti (udā. 14; saṃ. ni. 2.70).

"“ກໍສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເປັນຜູ້ທີ່ຄົນທັງຫຼາຍສັກກາລະ ເຄົາຣົບ ນັບຖື ບູຊາ ນອບນ້ອມ ແລະເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບຈີວອນ, ບິນທະບາດ, ເສນາສະນະ ແລະຄິລານະປັດໄຈເພສັດບໍລິຂານ. ແມ່ນແຕ່ພຣະພິກຂຸສົງກໍເປັນຜູ້ທີ່ຄົນທັງຫຼາຍສັກກາລະ... (ລະ)... ບໍລິຂານທັງຫຼາຍ.”"

Tathā [Pg.95] ‘‘yāvatā kho, cunda, etarahi saṅgho vā gaṇo vā loke uppanno, nāhaṃ, cunda, aññaṃ ekasaṅghampi samanupassāmi evaṃ lābhaggayasaggapattaṃ yatharivāyaṃ, cunda, bhikkhusaṅgho’’ti (dī. ni. 3.176).

ແລະຕຣັດໄວ້ອີກວ່າ "ຈຸນທະ ບັນດາໝູ່ຄະນະຫຼືຄະນະສົງທີ່ມີຢູ່ໃນໂລກໃນເວລານີ້, ເຮົາບໍ່ເລັງເຫັນໝູ່ຄະນະອື່ນແມ່ນແຕ່ໝູ່ດຽວ ທີ່ຈະເຖິງຄວາມເລີດດ້ວຍລາບແລະຄວາມເລີດດ້ວຍຍົດ ເໝືອນດັ່ງພຣະພິກຂຸສົງນີ້ເລີຍ, ຈຸນທະ".

Svāyaṃ bhagavato ca saṅghassa ca uppanno lābhasakkāro ekato hutvā dvinnaṃ mahānadīnaṃ udakaṃ viya appameyyo ahosi. Atha satthā rahogato cintesi – ‘‘mahālābhasakkāro atītabuddhānampi evarūpo ahosi, anāgatānampi evarūpo bhavissati. Kiṃ nu kho bhikkhū āhārapariggāhakena satisampajaññena samannāgatā majjhattā nicchandarāgā hutvā āhāraṃ paribhuñjituṃ sakkonti, na sakkontī’’ti?

ລາບສັກກາລະທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລະພຣະພິກຂຸສົງນັ້ນ ເມື່ອຮວມເຂົ້າກັນແລ້ວ ຍ່ອມມີປະລິມານມາກມາຍຈົນປະມານບໍ່ໄດ້ ເໝືອນດັ່ງນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ສອງສາຍໄຫຼມາຮວມກັນ. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະສາດສະດາປະທັບຢູ່ໃນທີ່ຫຼີກເຣັ້ນ (ທີ່ສະຫງົບ) ຊົງດຳຣິວ່າ "ມະຫາລາບສັກກາລະຢ່າງນີ້ ເຄີຍມີແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນອະດີດແລ້ວ, ແລະຈັກມີແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນອະນາຄົດເຊັ່ນກັນ. ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຈັກສາມາດບໍລິໂພກອາຫານ ໂດຍເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍສະຕິສຳປະຊັນຍະໃນການກຳນົດຮູ້ອາຫານ, ມີຄວາມວາງເສີຍ ແລະປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດດ້ວຍອຳນາດແຫებითຄວາມພໍໃຈໄດ້ຫຼືບໍ່ນໍ?"

So addasa ekacce adhunā pabbajite kulaputte apaccavekkhitvā āhāraṃ paribhuñjamāne. Disvānassa etadahosi – ‘‘mayā kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni pāramiyo pūrentena na cīvarādihetu pūritā, uttamaphalassa pana arahattassatthāya pūritā. Imepi bhikkhū mama santike pabbajantā na cīvarādihetu pabbajitā, arahattasseva pana atthāya pabbajitā. Te idāni asārameva sāraṃ anatthameva ca atthaṃ karontī’’ti evamassa dhammasaṃvego udapādi. Tato cintesi – ‘‘sace pañcamaṃ pārājikaṃ paññapetuṃ sakkā abhavissa, apaccavekkhitāhāraparibhogo pañcamaṃ pārājikaṃ katvā paññapetabbo bhaveyya. Na pana sakkā evaṃ kātuṃ, dhuvapaṭisevanaṭṭhānañhetaṃ sattānaṃ. Yathā pana kathite pañcamaṃ pārājikaṃ viya naṃ passissanti. Evaṃ dhammādāsaṃ saṃvaraṃ mariyādaṃ ṭhapessāmi, yaṃ āvajjitvā āvajjitvā anāgate bhikkhū cattāro paccaye paccavekkhitvā paribhuñjissantī’’ti. Imāya aṭṭhuppattiyā imaṃ puttamaṃsūpamasuttantaṃ nikkhipi. Tattha cattārome, bhikkhave, āhārātiādi heṭṭhā vuttatthameva.

ພຣະສາດສະດານັ້ນໄດ້ທອດພຣະເນດເຫັນກຸນລະບຸດບາງພວກຜູ້ບວດໃໝ່ ບໍລິໂພກອາຫານໂດຍບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາ. ຄັນເຫັນແລ້ວ ພຣະອົງໄດ້ມີພຣະດຳຣິຢ່າງນີ້ວ່າ 'ບາຣະມີທັງຫຼາຍທີ່ເຮົາບຳເພັນຕະຫຼອດສີ່ອະສົງໄຂແສນມະຫາກັບ ບໍ່ແມ່ນບຳເພັນເພື່ອເຫດມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ບຳເພັນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນອັນເປັນຜົນອັນສູງສຸດ. ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນບວດໃນສຳນັກຂອງເຮົາ ກໍບໍ່ແມ່ນບວດເພື່ອເຫດມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ບວດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນນັ້ນເອງ. ແຕ່ບັດນີ້ ພວກເຂົາກັບເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ມີສາຣະໃຫ້ເປັນສາຣະ ແລະເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດໃຫ້ເປັນປະໂຫຍດ.' ຄວາມສັງເວດໃນທຳໄດ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະອົງດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້. ແຕ່ຕໍານັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ຊົງດຳຣິວ່າ 'ຫາກວ່າສາມາດບັນຍັດອາບັດປາຣາຊິກຂໍ້ທີຫ້າໄດ້, ການບໍລິໂພກອາຫານໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາ ກໍຄວນເຮັດໃຫ້ເປັນປາຣາຊິກຂໍ້ທີຫ້າ ແລ້ວບັນຍັດໄວ້. ແຕ່ບໍ່ສາມາດເຮັດຢ່າງນັ້ນໄດ້ ເພາະການບໍລິໂພກອາຫານນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ສັດທັງຫຼາຍຕ້ອງຊ່ອງເສບເປັນນິດ. ແຕ່ເມື່ອເຮົາສະແດງທຳແລ້ວ ພວກເຂົາຈະເຫັນການບໍລິໂພກນັ້ນເໝືອນດັ່ງປາຣາຊິກຂໍ້ທີຫ້າ. ເຮົາຈະຕັ້ງແວ່ນທຳ, ຄວາມສຳລວມ ແລະຂອບເຂດໄວ້ຢ່າງນີ້, ເຊິ່ງພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນອະນາຄົດ ເມື່ອໄດ້ພິຈາລະນາເນືອງໆ ແລ້ວ ຈະບໍລິໂພກປັດໄຈສີ່ໂດຍການພິຈາລະນາ.' ເພາະເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງໄດ້ຊົງສະແດງພຣະສູດທີ່ມີອຸປະມາດ້ວຍເນື້ອລູກນ້ອຍນີ້ໄວ້. ໃນພຣະສູດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຈັຕຕາໂຣເມ ພິກຂะເວ ອາຫາຣາ' ເປັນຕົ້ນ ມີເນື້ອຄວາມດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ.

Cattāro pana āhāre vitthāretvā idāni tesu ādīnavaṃ dassetuṃ kathañca, bhikkhave, kabaḷīkāro āhāro daṭṭhabbotiādimāha? Tattha jāyampatikāti jāyā ceva pati ca. Parittaṃ sambalanti puṭabhattasattumodakādīnaṃ aññataraṃ appamattakaṃ pātheyyaṃ. Kantāramagganti kantārabhūtaṃ maggaṃ, kantāre vā maggaṃ. Kantāranti corakantāraṃ vāḷakantāraṃ amanussakantāraṃ nirudakakantāraṃ appabhakkhakantāranti pañcavidhaṃ. Tesu yattha corabhayaṃ atthi[Pg.96], taṃ corakantāraṃ. Yattha sīhabyagghādayo vāḷā atthi, taṃ vāḷakantāraṃ. Yattha balavāmukhayakkhiniādīnaṃ amanussānaṃ vasena bhayaṃ atthi, taṃ amanussakantāraṃ. Yattha pātuṃ vā nhāyituṃ vā udakaṃ natthi, taṃ nirudakakantāraṃ. Yattha khāditabbaṃ vā bhuñjitabbaṃ vā antamaso kandamūlādimattampi natthi, taṃ appabhakkhakantāraṃ nāma. Yattha panetaṃ pañcavidhampi bhayaṃ atthi, taṃ kantārameva. Taṃ panetaṃ ekāhadvīhatīhādivasena nittharitabbampi atthi, na taṃ idha adhippetaṃ. Idha pana nirudakaṃ appabhakkhaṃ yojanasatikakantāraṃ adhippetaṃ. Evarūpe kantāre maggaṃ. Paṭipajjeyyunti chātakabhayena ceva rogabhayena ca rājabhayena ca upaddutā paṭipajjeyyuṃ ‘‘etaṃ kantāraṃ nittharitvā dhammikassa rañño nirupaddave raṭṭhe sukhaṃ vasissāmā’’ti maññamānā.

ກໍແລ້ວ ຊົງສະແດງອາຫານສີ່ຢ່າງໂດຍພິສະດານແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງໂທດໃນອາຫານສີ່ຢ່າງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳວ່າ 'ກຖຎຈ ພິກຂະເວ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ທັຏຐັພໂພ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຊາຍັມປະຕິກາ' ໄດ້ແກ່ ພັນລະຍາ ແລະສາມີ. ຄຳວ່າ 'ປະຣິດຕັງ ສັມພະລັງ' ໄດ້ແກ່ ສະບຽງອາຫານເລັກນ້ອຍ ເຊັ່ນ ເຂົ້າຫໍ່, ເຂົ້າຕູ ຫຼືເຂົ້າໜົມຕົ້ມ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ 'ກັນຕາຣະມັກຄັງ' ໄດ້ແກ່ ທາງທີ່ເປັນກັນດານ ຫຼືທາງໃນປ່າກັນດານ. ຄຳວ່າ 'ກັນດານ' ນັ້ນ ມີ ໕ ຢ່າງ ຄື: ໂຈຣະກັນດານ (ກັນດານຍ້ອນໂຈນ), ວາລະກັນດານ (ກັນດານຍ້ອນສັດຮ້າຍ), ອະມະນຸດສະກັນດານ (ກັນດານຍ້ອນອະມະນຸດ), ນິຣຸທະກະກັນດານ (ກັນດານຍ້ອນຂາດນ້ຳ), ແລະອັບປະພັກຂະກັນດານ (ກັນດານຍ້ອນຂາດອາຫານ). ໃນກັນດານ ໕ ຢ່າງນັ້ນ ທາງໃດທີ່ມີໄພຍ້ອນໂຈນ ທາງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂຈຣະກັນດານ. ທາງໃດທີ່ມີສັດຮ້າຍ ເຊັ່ນ ສິງ ແລະເສືອໂຄ່ງເປັນຕົ້ນ ທາງນັ້ນຊື່ວ່າ ວາລະກັນດານ. ທາງໃດທີ່ມີໄພຍ້ອນອະມະນຸດ ເຊັ່ນ ນາງຍັກຂິນີທີ່ມີປາກໃຫຍ່ເປັນຕົ້ນ ທາງນັ້ນຊື່ວ່າ ອະມະນຸດສະກັນດານ. ທາງໃດທີ່ບໍ່ມີນ້ຳສຳລັບດື່ມ ຫຼືອາບ ທາງນັ້ນຊື່ວ່າ นິຣຸທະກະກັນດານ. ທາງໃດທີ່ບໍ່ມີຂອງຂົບຄ້ຽວ ຫຼືຂອງບໍລິໂພກ ໂດຍທີ່ສຸດແມ່ນແຕ່ຫົວມັນ ແລະຮາກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທາງນັ້ນຊື່ວ່າ ອັບປະພັກຂະກັນດານ. ສ່ວນທາງໃດທີ່ມີໄພທັງ ໕ ຢ່າງນີ້ ທາງນັ້ນຊື່ວ່າ ກັນດານແທ້ໆ. ກໍແລ້ວ ປ່າກັນດານນັ້ນ ບາງແຫ່ງກໍສາມາດເດີນທາງຜ່ານພົ້ນໄປໄດ້ພາຍໃນມື້ໜຶ່ງ, ສອງມື້ ຫຼືສາມມື້ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ປ່າກັນດານແບບນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ປະສົງເອົາປ່າກັນດານທີ່ບໍ່ມີນ້ຳ, ບໍ່ມີອາຫານ ແລະມີໄລຍະທາງໄກເຖິງຮ້ອຍໂຍດ. ທາງໃນປ່າກັນດານມີສະພາບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ປະຕິປັດເຊຍຍຸງ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ຖືກໄພຄືຄວາມຫິວໂຫຍ, ໄພຄືໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ ແລະໄພຄືພຣະຣາຊາບຽດບຽນ ແລ້ວພາກັນເດີນທາງໄປ ໂດຍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະຂ້າມພົ້ນປ່າກັນດານນີ້ໄປ ແລ້ວຈະອາໄສຢູ່ຢ່າງເປັນສຸກໃນແວ່ນແຄວ້ນທີ່ປາສະຈາກອຸປະທະວະໄພ ຂອງພຣະຣາຊາຜູ້ຊົງທຳ'.

Ekaputtakoti ukkhipitvā gahito anukampitabbayutto athirasarīro ekaputtako. Vallūrañca soṇḍikañcāti ghanaghanaṭṭhānato gahetvā vallūraṃ, aṭṭhinissitasirānissitaṭṭhānāni gahetvā sūlamaṃsañcāti attho. Paṭipiseyyunti pahareyyuṃ. Kahaṃ ekaputtakāti ayaṃ tesaṃ paridevanākāro.

ຄຳວ່າ 'ເອກະປຸດຕະໂກ' ໄດ້ແກ່ ລູກຊາຍຄົນດຽວ ຜູ້ທີ່ພໍ່ແມ່ອູ້ມຊູເອົາໄວ້, ເປັນຜູ້ຄວນໄດ້ຮັບຄວາມເອັນດູ ແລະມີຮ່າງກາຍອັນອ່ອນແອ. ຄຳວ່າ 'ວັນລູຣັນຈະ ໂສນທິກັນຈະ' ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ການເອົາເນື້ອຈາກສ່ວນທີ່ໜາໆ ຊື່ວ່າ ວັນລູຣະ (ເນື້ອແຜ່ນ), ການເອົາເນື້ອທີ່ຕິດກະດູກ ແລະຕິດເສັ້ນເອັນ ຊື່ວ່າ ສູລະມັງສະ (ເນື້ອສຽບໄມ້). ຄຳວ່າ 'ປະຕິປິເສຍຍຸງ' ໄດ້ແກ່ ຕີເອິກ (ທຸບຕີ). ຄຳວ່າ 'ກະຫັງ ເອກະປຸດຕະກະ' (ລູກຊາຍຄົນດຽວຂອງພວກເຮົາຢູ່ໃສ) ນີ້ເປັນອາການຮ້ອງໄຫ້ຮຳໄຮຂອງພວກເຂົາ.

Ayaṃ panettha bhūtamatthaṃ katvā ādito paṭṭhāya saṅkhepato atthavaṇṇanā – dve kira jāyampatikā puttaṃ gahetvā parittena pātheyyena yojanasatikaṃ kantāramaggaṃ paṭipajjiṃsu. Tesaṃ paññāsayojanāni gantvā pātheyyaṃ niṭṭhāsi, te khuppipāsāturā viraḷacchāyāyaṃ nisīdiṃsu. Tato puriso bhariyaṃ āha – ‘‘bhadde ito samantā paññāsayojanāni gāmo vā nigamo vā natthi. Tasmā yaṃ taṃ purisena kātabbaṃ bahumpi kasigorakkhādikammaṃ, na dāni sakkā taṃ mayā kātuṃ, ehi maṃ māretvā upaḍḍhamaṃsaṃ khāditvā upaḍḍhaṃ pātheyyaṃ katvā puttena saddhiṃ kantāraṃ nittharāhī’’ti. Puna sāpi taṃ āha – ‘‘sāmi mayā dāni yaṃ taṃ itthiyā kātabbaṃ bahumpi suttakantanādikammaṃ, taṃ kātuṃ na sakkā, ehi maṃ māretvā upaḍḍhamaṃsaṃ khāditvā upaḍḍhaṃ pātheyyaṃ katvā puttena saddhiṃ kantāraṃ nittharāhī’’ti. Puna sopi taṃ āha – ‘‘bhadde mātugāmamaraṇena dvinnaṃ maraṇaṃ paññāyati. Na hi mando kumāro mātarā vinā [Pg.97] jīvituṃ sakkoti. Yadi pana mayaṃ jīvāma. Puna dārakaṃ labheyyāma. Handa dāni puttakaṃ māretvā, maṃsaṃ gahetvā kantāraṃ nittharāmā’’ti. Tato mātā puttamāha – ‘‘tāta, pitusantikaṃ gacchā’’ti, so agamāsi. Athassa pitā, ‘‘mayā ‘puttakaṃ posessāmī’ti kasigorakkhādīhi anappakaṃ dukkhamanubhūtaṃ, na sakkomi ahaṃ puttaṃ māretuṃ, tvaṃyeva tava puttaṃ mārehī’’ti vatvā, ‘‘tāta mātusantikaṃ gacchā’’ti āha. So agamāsi. Athassa mātāpi, ‘‘mayā puttaṃ patthentiyā govatakukkuravatadevatāyācanādīhipi tāva anappakaṃ dukkhamanubhūtaṃ, ko pana vādo kucchinā pariharantiyā? Na sakkomi ahaṃ puttaṃ māretu’’nti vatvā ‘‘tāta, pitusantikameva gacchā’’ti āha. Evaṃ so dvinnamantarā gacchantoyeva mato. Te taṃ disvā paridevitvā vuttanayena maṃsāni gahetvā khādantā pakkamiṃsu.

ຕໍ່ໄປນີ້ ເປັນການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມທີ່ແທ້ຈິງປາກົດ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນມາ: ໄດ້ຍິນວ່າ ສາມີພັນລະຍາສອງຄົນ ພາລູກນ້ອຍເດີນທາງໄປສູ່ທາງກັນດານໄລຍະທາງຮ້ອຍໂຍດ ດ້ວຍສະບຽງອາຫານພຽງເລັກນ້ອຍ. ເມື່ອພວກເຂົາເດີນທາງໄປໄດ້ຫ້າສິບໂຍດ ສະບຽງອາຫານກໍໝົດລົງ, ພວກເຂົາຖືກຄວາມຫິວໂຫຍ ແລະຄວາມຢາກນ້ຳບີບຄັ້ນ ຈຶ່ງພາກັນນັ່ງພັກຜ່ອນຢູ່ກ້ອງຮົ່ມໄມ້ທີ່ບາງໆ. ຄັ້ງນັ້ນ ສາມີໄດ້ກ່າວກັບພັນລະຍາວ່າ 'ນ້ອງຍິງ, ຕັ້ງແຕ່ບ່ອນນີ້ໄປໂດຍຮອບຫ້າສິບໂຍດ ບໍ່ມີບ້ານ ຫຼືເມືອງເລີຍ. ເພາະສະນັ້ນ ວຽກງານຕ່າງໆ ທີ່ຜູ້ຊາຍຄວນເຮັດ ເຊັ່ນ ການເຮັດໄຮ່ໄຖນາ ແລະການລ້ຽງງົວເປັນຕົ້ນ ເຖິງຈະມີຫຼາຍ ແຕ່ບັດນີ້ອ້າຍກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ແລ້ວ. ມາເຖີດ, ຈົ່ງຂ້າອ້າຍເສຍ ແລ້ວກິນເນື້ອເຄິ່ງໜຶ່ງ, ສ່ວນອີກເຄິ່ງໜຶ່ງເຮັດເປັນສະບຽງເດີນທາງຂ້າມປ່າກັນດານໄປກັບລູກສາ.' ຝ່າຍພັນລະຍາກໍກ່າວກັບສາມີອີກວ່າ 'ຂ້າແດ່ສາມີ, ວຽກງານຕ່າງໆ ທີ່ຜູ້ຍິງຄວນເຮັດ ເຊັ່ນ ການເຂັນຝ້າຍເປັນຕົ້ນ ບັດນີ້ຂ້ານ້ອຍກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ແລ້ວ. ມາເຖີດ, ຈົ່ງຂ້າຂ້ານ້ອຍເສຍ ແລ້ວກິນເນື້ອເຄິ່ງໜຶ່ງ, ສ່ວນອີກເຄິ່ງໜຶ່ງເຮັດເປັນສະບຽງເດີນທາງຂ້າມປ່າກັນດານໄປກັບລູກສາ.' ສາມີກ່າວກັບນາງອີກວ່າ 'ນ້ອງຍິງ, ຫາກແມ່ຕາຍ ກໍເຫັນໄດ້ວ່າຈະຕ້ອງຕາຍທັງສອງຄົນ. ເພາະວ່າເດັກນ້ອຍທີ່ຍັງອ່ອນແອ ບໍ່ສາມາດມີຊີວິດຢູ່ໄດ້ໂດຍປາສະຈາກແມ່. ແຕ່ຫາກພວກເຮົາທັງສອງຍັງມີຊີວິດຢູ່ ພວກເຮົາກໍຈະໄດ້ລູກອີກ. ມາເຖີດ, ບັດນີ້ພວກເຮົາຈົ່ງຂ້າລູກນ້ອຍເສຍ ແລ້ວເອົາເນື້ອຂອງລາວເປັນສະບຽງເດີນທາງຂ້າມປ່າກັນດານໄປ.' ຄັ້ງນັ້ນ ຜູ້ເປັນແມ່ໄດ້ບອກລູກວ່າ 'ລູກເອີຍ, ຈົ່ງໄປຫາພໍ່ສາ', ລູກກໍໄປ. ຄັ້ງນັ້ນ ຜູ້ເປັນພໍ່ກ່າວວ່າ 'ພໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມທຸກຍາກລຳບາກຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນການເຮັດໄຮ່ໄຖນາ ແລະລ້ຽງງົວເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ຈະລ້ຽງລູກນ້ອຍ', ພໍ່ບໍ່ສາມາດຂ້າລູກໄດ້ດອກ, ເຈົ້າ (ພັນລະຍາ) ນັ້ນເອງຈົ່ງຂ້າລູກຂອງເຈົ້າເສຍ' ແລ້ວບອກລູກວ່າ 'ລູກເອີຍ, ຈົ່ງໄປຫາແມ່ສາ', ລູກກໍໄປ. ຝ່າຍແມ່ກໍກ່າວວ່າ 'ແມ່ຢາກໄດ້ລູກ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບຄວາມທຸກຍາກລຳບາກຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນການປະພຶດວັດ ເຊັ່ນ ໂຄຣວັດ ແລະກຸກກຸຣະວັດ ແລະການອ້ອນວອນເທວະດາເປັນຕົ້ນ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງຕອນທີ່ອູ້ມທ້ອງຢູ່? ແມ່ບໍ່ສາມາດຂ້າລູກໄດ້ດອກ' ແລ້ວບອກລູກວ່າ 'ລູກເອີຍ, ຈົ່ງໄປຫາພໍ່ນັ້ນເອງສາ'. ເດັກນ້ອຍນັ້ນເດີນທາງໄປມາລະຫວ່າງພໍ່ກັບແມ່ຢູ່ຢ່າງນັ້ນ ກໍເລີຍຕາຍໄປເອງ. ພໍ່ແມ່ທັງສອງເຫັນລູກຕາຍແລ້ວ ກໍຮ້ອງໄຫ້ຮຳໄຮ ແລ້ວເອົາເນື້ອຂອງລູກມາກິນຕາມວິທີທີ່ກ່າວມາ ແລ້ວເດີນທາງຕໍ່ໄປ.

Tesaṃ so puttamaṃsāhāro navahi kāraṇehi paṭikūlattā neva davāya hoti, na madāya, na maṇḍanāya, na vibhūsanāya, kevalaṃ kantāranittharaṇatthāyeva hoti. Katamehi navahi kāraṇehi paṭikūloti ce? Sajātimaṃsatāya ñātimaṃsatāya puttamaṃsatāya piyaputtamaṃsatāya taruṇamaṃsatāya āmakamaṃsatāya abhogamaṃsatāya aloṇatāya adhūpitatāyāti. Evañhi te navahi kāraṇehi paṭikūlaṃ taṃ puttamaṃsaṃ khādantā na sārattā giddhamānasā hutvā khādiṃsu, majjhattabhāveyeva pana nicchandarāgaparibhoge ṭhitā khādiṃsu. Na aṭṭhinhārucammanissitaṭṭhānāni apanetvā thūlathūlaṃ varamaṃsameva khādiṃsu, hatthasampattaṃ maṃsameva pana khādiṃsu. Na yāvadatthaṃ kaṇṭhappamāṇaṃ katvā khādiṃsu, thokaṃ thokaṃ pana ekadivasaṃ yāpanamattameva khādiṃsu. Na aññamaññaṃ maccharāyantā khādiṃsu, vigatamaccheramalena pana parisuddheneva cetasā khādiṃsu. Na aññaṃ kiñci migamaṃsaṃ vā moramaṃsādīnaṃ vā aññataraṃ khādāmāti sammūḷhā khādiṃsu, piyaputtamaṃsabhāvaṃ pana jānantāva khādiṃsu. Na ‘‘aho vata mayaṃ punapi evarūpaṃ puttamaṃsaṃ khādeyyāmā’’ti patthanaṃ katvā khādiṃsu, patthanaṃ pana vītivattāva hutvā khādiṃsu. Na ‘‘ettakaṃ kantāre khāditvā avasiṭṭhaṃ kantāraṃ atikkamma loṇambilādīhi yojetvā khādissāmā’’ti sannidhiṃ akaṃsu, kantārapariyosāne pana ‘‘pure mahājano passatī’’ti bhūmiyaṃ vā nikhaṇiṃsu, agginā [Pg.98] vā jhāpayiṃsu. Na ‘‘koci añño amhe viya evarūpaṃ puttamaṃsaṃ khādituṃ na labhatī’’ti mānaṃ vā dappaṃ vā akaṃsu, nihatamānā pana nihatadappā hutvā khādiṃsu. ‘‘Kiṃ iminā aloṇena anambilena adhūpitena duggandhenā’’ti na hīḷetvā khādiṃsu, hīḷanaṃ pana vītivattā hutvā khādiṃsu. Na ‘‘tuyhaṃ bhāgo mayhaṃ bhāgo tava putto mama putto’’ti aññamaññaṃ atimaññiṃsu. Samaggā pana sammodamānā hutvā khādiṃsu. Imaṃ nesaṃ evarūpaṃ nicchandarāgādiparibhogaṃ sampassamāno satthā bhikkhusaṅghampi taṃ kāraṇaṃ anujānāpento taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu te davāya vā āhāraṃ āhāreyyuntiādimāha. Tattha davāya vātiādīni visuddhimagge (visuddhi. 1.18) vitthāritāneva. Kantārassāti nittiṇṇāvasesassa kantārassa.

ການບໍລິໂພກເນື້ອລູກຂອງພວກເຂົານັ້ນ ເປັນສິ່ງໜ້າກຽດຊັງຍ້ອນເຫດ ໙ ປະການ, ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມມ່ວນຊື່ນ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມມົວເມົາ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອความງາມ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມເປັ່ງປັ່ງ, ແຕ່ເປັນໄປພຽງເພື່ອຂ້າມພົ້ນປ່າກັນດານເທົ່ານັ້ນ. ຫາກຖາມວ່າ ໜ້າກຽດຊັງຍ້ອນເຫດ ໙ ປະການນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຕອບວ່າ: ໑. ເພາະເປັນເນື້ອຂອງມະນຸດຄືກັນ, ໖. ເພາະເປັນເນື້ອຂອງຍາດ, ໓. ເພາະເປັນເນື້ອຂອງລູກ, ໔. ເພາະເປັນເນື້ອຂອງລູກທີ່ຮັກ, ໕. ເພາະເປັນເນື້ອທີ່ຍັງອ່ອນ, ໖. ເພາະເປັນເນື້ອດິບ, ໗. ເພາະເປັນເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນບໍລິໂພກ, ໘. ເພາະບໍ່ມີເກືອ, ໙. ເພາະບໍ່ມີເຄື່ອງເທດ. ເມື່ອພວກເຂົາກິນເນື້ອລູກອັນໜ້າກຽດຊັງຍ້ອນເຫດ ໙ ປະການຢ່າງນີ້ ກໍບໍ່ໄດ້ກິນດ້ວຍຄວາມກຳໜັດຍິນດີ ຫຼືມີໃຈສະໜິດສະໜົມ, ແຕ່ກິນດ້ວຍຄວາມວາງເສີຍ ຕັ້ງຢູ່ໃນການບໍລິໂພກທີ່ປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດພໍໃຈ. ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ເລືອກເອົາແຕ່ເນື້ອສ່ວນທີ່ໜາໆ ດີໆ ໂດຍການຂູດເອົາສ່ວນທີ່ຕິດກະດູກ, ເສັ້ນເອັນ ແລະໜັງອອກ, ແຕ່ກິນເນື້ອສ່ວນທີ່ຢິບໄດ້ຄາມືເທົ່ານັ້ນ. ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ກິນຈົນອີ່ມແປ້ເຖິງຄໍຫອຍ, ແຕ່ກິນພຽງເລັກນ້ອຍ ພໍໃຫ້ຊີວິດຢູ່ລອດໄດ້ໃນແຕ່ລະມື້. ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ກິນດ້ວຍຄວາມຕະໜີ່ຖີ່ໜຽວຕໍ່ກັນ, ແຕ່ກິນດ້ວຍຈິດໃຈອັນບໍລິສຸດ ປາສະຈາກມົນທິນຄືຄວາມຕະໜີ່. ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ກິນດ້ວຍຄວາມຫຼົງຜິດຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາກຳລັງກິນເນື້ອຟານ ຫຼືເນື້ອນົກຍູງຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ', ແຕ່ກິນໂດຍຮູ້ຢູ່ເຕັມອົກວ່າເປັນເນື້ອລູກຮັກ. ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ກິນດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາວ່າ 'ໂອ້, ເຮັດຈັ່ງໃດພວກເຮົາຈະໄດ້ກິນເນື້ອລູກແບບນີ້ອີກ', ແຕ່ກິນໂດຍປາສະຈາກຄວາມປາດຖະໜາເຊັ່ນນັ້ນ. ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ເກັບສະສົມໄວ້ໂດຍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະກິນໃນປ່າກັນດານເທົ່ານີ້, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເມື່ອພົ້ນປ່າກັນດານໄປແລ້ວ ຈະເອົາໄປປຸງແຕ່ງດ້ວຍເກືອ ແລະສົ້ມແລ້ວກິນ', ແຕ່ເມື່ອເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງປ່າກັນດານແລ້ວ ກໍຝັງດິນ ຫຼືຈູດໄຟເສຍ ເພາະຢ້ານຄົນທັງຫຼາຍຈະເຫັນ. ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ເກີດມານະ ຫຼືຄວາມທະນົງຕົວວ່າ 'ຄົນອື່ນບໍ່ມີໃຜໄດ້ກິນເນື້ອລູກແບບນີ້ເໝືອນພວກເຮົາເລີຍ', ແຕ່ກິນດ້ວຍຄວາມໝົດມານະ ແລະໝົດຄວາມທະນົງຕົວ. ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ດູໝິ່ນວ່າ 'ເນື້ອທີ່ບໍ່ມີເກືອ, ບໍ່ມີສົ້ມ, ບໍ່ມີເຄື່ອງເທດ ແລະມີກິ່ນເໝັນຄາວນີ້ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ', ແຕ່ກິນໂດຍປາສະຈາກການດູໝິ່ນນັ້ນ. ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ຜິດຖຽງກັນວ່າ 'ນີ້ສ່ວນຂອງເຈົ້າ, ນີ້ສ່ວນຂອງຂ້ອຍ, ລູກຂອງເຈົ້າ, ລູກຂອງຂ້ອຍ', ແຕ່ພ້ອມພຽງກັນ ແລະບັນເທີງຮ່ວມກັນກິນ. ພຣະສາດສະດາຊົງເລັງເຫັນການບໍລິໂພກທີ່ປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດພໍໃຈເປັນຕົ້ນຂອງພວກເຂົາຢ່າງນີ້ ເມື່ອຈະຊົງອະນຸຍາດຂໍ້ຄວາມນັ້ນແກ່ພິກຂຸສົງ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳວ່າ 'ຕັງ ກິງ ມັຎຎະຖະ ພິກຂະເວ ອະປິ ນຸ ເຕ ທະວາຍະ ວາ ອາຫາຣັງ ອາຫາເຣຍຍຸງ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ທະວາຍະ ວາ' ເປັນຕົ້ນ ມີອະທິບາຍໄວ້ໂດຍພິສະດານແລ້ວໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ. ຄຳວ່າ 'ກັນຕາຣັດສະ' ໄດ້ແກ່ ປ່າກັນດານສ່ວນທີ່ເຫຼືອທີ່ຍັງຂ້າມບໍ່ພົ້ນ.

Evameva khoti navannaṃ pāṭikulyānaṃ vasena piyaputtamaṃsasadiso katvā daṭṭhabboti attho. Katamesaṃ navannaṃ? Gamanapāṭikulyatādīnaṃ. Gamanapāṭikulyataṃ paccavekkhantopi kabaḷīkārāhāraṃ pariggaṇhāti, pariyesanapāṭikulyataṃ paccavekkhantopi, paribhoganidhānaāsayaparipakkāparipakkasammakkhaṇanissandapāṭikulyataṃ paccavekkhantopi, tāni panetāni gamanapāṭikulyatādīni visuddhimagge (visuddhi. 1.294) āhārapāṭikulyatāniddese vitthāritāneva. Iti imesaṃ navannaṃ pāṭikulyānaṃ vasena puttamaṃsūpamaṃ katvā āhāro paribhuñjitabbo.

ຄຳວ່າ 'ເອວະເມວະ ໂຂ' ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ຄວນເຫັນອາຫານວ່າເໝືອນກັບເນື້ອລູກຮັກ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໜ້າກຽດຊັງ ໙ ປະການ. ຄວາມໜ້າກຽດຊັງ ໙ ປະການນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ຄວາມໜ້າกຽດຊັງໃນການໄປເປັນຕົ້ນ. ພິກຂຸເມື່ອພິຈາລະນາຄວາມໜ້າກຽດຊັງໃນການໄປ ກໍກຳນົດຮູ້ກວະລິງກາຣາຫານ, ເມື່ອພິຈາລະນາຄວາມໜ້າກຽດຊັງໃນການແສຫວງຫາ ກໍກຳນົດຮູ້, ເມື່ອພິຈາລະນາຄວາມໜ້າກຽດຊັງໃນການບໍລິໂພກ, ການເກັບໄວ້, ທີ່ຢູ່, ອາຫານທີ່ຍ່ອຍແລ້ວ, ອາຫານທີ່ຍັງບໍ່ຍ່ອຍ, ການເປື້ອນເປິ ແລະການໄຫຼອອກ ກໍກຳນົດຮູ້. ກໍແລ້ວ ຄວາມໜ້າກຽດຊັງໃນການໄປເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ມີອະທິບາຍໄວ້ໂດຍພິສະດານແລ້ວໃນອະທິບາຍອາຫານປະຕິກູລະສັນຍາ ໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ. ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້ ພິກຂຸຄວນບໍລິໂພກອາຫານ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເໝືອນອຸປະມາດ້ວຍເນື້ອລູກ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໜ້າກຽດຊັງ ໙ ປະການນີ້.

Yathā te jāyampatikā pāṭikulyaṃ piyaputtamaṃsaṃ khādantā na sārattā giddhamānasā hutvā khādiṃsu, majjhattabhāveyeva nicchandarāgaparibhoge ṭhitā khādiṃsu, evaṃ nicchandarāgaparibhogaṃ katvā paribhuñjitabbo. Yathā ca te na aṭṭhinhārucammanissitaṃ apanetvā thūlathūlaṃ varamaṃsameva khādiṃsu, hatthasampattameva pana khādiṃsu, evaṃ sukkhabhattamandabyañjanādīni piṭṭhihatthena apaṭikkhipitvā vaṭṭakena viya kukkuṭena viya ca odhiṃ adassetvā tato tato sappimaṃsādisaṃsaṭṭhavarabhojanaṃyeva vicinitvā abhuñjantena sīhena viya sapadānaṃ paribhuñjitabbo.

ສາມີພັນລະຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອກິນເນື້ອລູກຮັກອັນໜ້າກຽດຊັງ ກໍບໍ່ໄດ້ກິນດ້ວຍຄວາມກຳໜັດຍິນດີ ຫຼືມີໃຈສະໜິດສະໜົມ, ແຕ່ກິນດ້ວຍຄວາມວາງເສີຍ ຕັ້ງຢູ່ໃນການບໍລິໂພກທີ່ປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດພໍໃຈ ຢ່າງໃດ, ພິກຂຸກໍຄວນເຮັດການບໍລິໂພກໃຫ້ປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດພໍໃຈ ແລ້ວບໍລິໂພກອາຫານ ຢ່າງນັ້ນ. ແລະພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ເລືອກເອົາແຕ່ເນື້ອສ່ວນທີ່ໜາໆ ດີໆ ໂດຍການຂູດເອົາສ່ວນທີ່ຕິດກະດູກ, ເສັ້ນເອັນ ແລະໜັງອອກ, ແຕ່ກິນເນື້ອສ່ວນທີ່ຢິບໄດ້ຄາມືເທົ່ານັ້ນ ຢ່າງໃດ, ພິກຂຸກໍຄວນບໍລິໂພກອາຫານຕາມລຳດັບເໝືອນລາຊະສີ, ໂດຍບໍ່ປັດເຂົ້າມຶ້ງ ຫຼືກັບເຂົ້າທີ່ບໍ່ດີອອກດ້ວຍຫຼັງມື, ບໍ່ເຮັດການເລືອກກິນເໝືອນນົກຄຸ້ມ ຫຼືເໝືອນໄກ່, ແລະບໍ່ເລືອກກິນແຕ່ໂພຊະນາອາຫານອັນປະນີດທີ່ລະຄົນດ້ວຍເນີຍໃສ ແລະເນື້ອເປັນຕົ້ນໃນບ່ອນນັ້ນໆ ຢ່າງນັ້ນ.

Yathā ca te na yāvadatthaṃ kaṇṭhappamāṇaṃ khādiṃsu, thokaṃ thokaṃ pana ekekadivasaṃ yāpanamattameva khādiṃsu, evameva āharahatthakādibrāhmaṇānaṃ aññatarena viya yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ abhuñjantena catunnaṃ pañcannaṃ vā [Pg.99] ālopānaṃ okāsaṃ ṭhapetvāva dhammasenāpatinā viya paribhuñjitabbo. So kira pañcacattālīsa vassāni tiṭṭhamāno ‘‘pacchābhatte ambiluggārasamuṭṭhāpakaṃ katvā ekadivasampi āhāraṃ na āhāresi’’nti vatvā sīhanādaṃ nadanto imaṃ gāthamāha –

ແລະ ປຽບເໝືອນສາມີພັນລະຍາທັງສອງນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ບໍລິໂພກຈົນເຕັມລຳຄໍຕາມຄວາມຕ້ອງການ, ແຕ່ບໍລິໂພກພຽງເລັກໆ ນ້ອຍໆ ພໍປະທັງຊີວິດໄປໄດ້ໃນແຕ່ລະວັນເທົ່ານັ້ນ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ພິກຂຸບໍ່ຄວນບໍລິໂພກຈົນເຕັມທ້ອງຕາມຄວາມຕ້ອງການ ປຽບເໝືອນພຣາມບາງຄົນມີອາຫະຣະຫັດຖະກະພຣາມເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຄວນເວັ້ນບ່ອນໄວ້ປະມານ 4-5 ຄຳ ແລ້ວບໍລິໂພກ ປຽບເໝືອນພຣະທັມມະເສນາບໍດີ (ພຣະສາຣີບຸດ). ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະສາຣີບຸດເຖຣະນັ້ນ ດຳລົງຊີວິດຢູ່ຕະຫຼອດ 45 ພັນສາ ບໍ່ເຄີຍບໍລິໂພກອາຫານຈົນເຮັດໃຫ້ເກີດອາການເອືອກສົ້ມ (ທ້ອງອືດທ້ອງເຟີ້) ພາຍຫຼັງສັນພັດຕາຫານເລີຍແມ່ນແຕ່ມື້ດຽວ, ທ່ານໄດ້ກ່າວສະແດງສີຫະນາດໄວ້ ແລະ ໄດ້ກ່າວຄາຖາຮູບນີ້ວ່າ—

‘‘Cattāro pañca ālope, abhutvā udakaṃ pive;

Alaṃ phāsuvihārāya, pahitattassa bhikkhuno’’ti. (theragā. 983);

“ພິກຂຸຄວນເວັ້ນອາຫານໄວ້ 4-5 ຄຳ (ຄື ຢຸດສັນກ່ອນຈະອີ່ມ 4-5 ຄຳ) ແລ້ວດື່ມນໍ້າ, ຂໍ້ນີ້ພຽງພໍແລ້ວເພື່ອຄວາມຢູ່ເປັນສຸກ ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມພຽນສົ່ງໄປແລ້ວ (ມີໃຈເດັດດ່ຽວ)”.

Yathā ca te na aññamaññaṃ maccharāyantā khādiṃsu, vigatamalamaccherena pana parisuddheneva cetasā khādiṃsu, evameva piṇḍapātaṃ labhitvā amaccharāyitvā ‘‘imaṃ sabbaṃ gaṇhantassa sabbaṃ dassāmi, upaḍḍhaṃ gaṇhantassa upaḍḍhaṃ, sace gahitāvaseso bhavissati, attanā paribhuñjissāmī’’ti sāraṇīyadhamme ṭhiteneva paribhuñjitabbo. Yathā ca te na ‘‘aññaṃ kiñci mayaṃ migamaṃsaṃ vā moramaṃsādīnaṃ vā aññataraṃ khādāmā’’ti sammūḷhā khādiṃsu, piyaputtamaṃsabhāvaṃ pana jānantāva khādiṃsu, evameva piṇḍapātaṃ labhitvā ‘‘ahaṃ khādāmi bhuñjāmī’’ti attūpaladdhisammohaṃ anuppādetvā ‘‘kabaḷīkārāhāro na jānāti ‘cātumahābhūtikakāyaṃ vaḍḍhemī’ti, kāyopi na jānāti ‘kabaḷīkārāhāro maṃ vaḍḍhetī’’’ti, evaṃ sammohaṃ pahāya paribhuñjitabbo. Satisampajaññavasenāpi cesa asammūḷheneva hutvā paribhuñjitabbo.

ແລະ ເມື່ອສາມີພັນລະຍາທັງສອງນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ມີຄວາມຕະໜີ່ຖີ່ໜຽວຕໍ່ກັນແລະກັນໃນເວລາບໍລິໂພກ ແຕ່ບໍລິໂພກດ້ວຍຈິດອັນບໍລິສຸດປາສະຈາກມົນທິນຄືຄວາມຕະໜີ່ ສັນໃດ, ເມື່ອໄດ້ຮັບບິນທະບາດແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນມີຄວາມຕະໜີ່ຖີ່ໜຽວ ສันນັ້ນ ຄວນຕັ້ງຢູ່ໃນສາຣະນີຍະທຳແລ້ວບໍລິໂພກວ່າ “ຖ້າມີຜູ້ມາຮັບເອົາບິນທະບາດທັງໝົດນີ້ ເຮົາກໍຈະຖວາຍທັງໝົດ, ຖ້າມີຜູ້ມາຮັບເອົາເຄິ່ງໜຶ່ງ ເຮົາກໍຈະຖວາຍເຄິ່ງໜຶ່ງ, ຖ້າມີສ່ວນທີ່ເຫຼືອຈາກການຮັບນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງຈະບໍລິໂພກເອງ”. ແລະ ເມື່ອສາມີພັນລະຍາທັງສອງນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຫຼົງງົມງວາຍບໍລິໂພກດ້ວຍຄວາມຄິດວ່າ “ພວກເຮົາກຳລັງບໍລິໂພກເນື້ອຟານ ຫຼືເນື້ອຍູງ ຫຼືເນື້ອສັດອື່ນໆ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ”, ແຕ່ພວກເຂົາບໍລິໂພກໂດຍຮູ້ຢູ່ແທ້ໆ ວ່າເປັນເນື້ອຂອງລູກຮັກ ສັນໃດ, ເມື່ອໄດ້ຮັບບິນທະບາດແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນໃຫ້ເກີດຄວາມຫຼົງຜິດໃນອັດຕາວ່າ “ເຮົາກຳລັງຂ້ຽວ ເຮົາກຳລັງບໍລິໂພກ” ສັນນັ້ນ ຄວນລະຄວາມຫຼົງຜິດແລ້ວບໍລິໂພກດ້ວຍຄວາມຄິດວ່າ “ກວະລີກາຣາຫານ ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ວ່າ ‘ເຮົາກຳລັງບຳລຸງກາຍອັນປະກອບດ້ວຍມະຫາພູທະຮູບສີ່’, ແລະຮ່າງກາຍກໍຍ່ອມບໍ່ຮູ້ວ່າ ‘ກວະລີກາຣາຫານກຳລັງບຳລຸງເຮົາ’”. ອີກປະການໜຶ່ງ ພິກຂຸຄວນເປັນຜູ້ມີສະຕິສຳປະຊັນຍະ ບໍ່ຫຼົງງົມງວາຍ ແລ້ວບໍລິໂພກອາຫານນັ້ນ.

Yathā ca te na ‘‘aho vata mayaṃ punapi evarūpaṃ puttamaṃsaṃ khādeyyāmā’’ti patthanaṃ katvā khādiṃsu, patthanaṃ pana vītivattāva hutvā khādiṃsu, evameva paṇītabhojanaṃ laddhā ‘aho vatāhaṃ svepi punadivasepi evarūpaṃ labheyyaṃ’, lūkhaṃ vā pana laddhā ‘‘hiyyo viya me ajja paṇītabhojanaṃ na laddha’’nti patthanaṃ vā anusocanaṃ vā akatvā nittaṇhena –

ແລະ ເມື່ອສາມີພັນລະຍາທັງສອງນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ບໍລິໂພກດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາວ່າ “ໂອ້ໜໍ, ຂໍໃຫ້ພວກເຮົາໄດ້ບໍລິໂພກເນື້ອລູກທີ່ມີລົດຊາດແບບນີ້ອີກໃນພາຍໜ້າ”, ແຕ່ພວກເຂົາບໍລິໂພກໂດຍກ້າວລ່ວງຄວາມປາດຖະໜານັ້ນເສຍ ສັນໃດ, ເມື່ອໄດ້ຮັບໂພຊະນາຫານອັນປະນີດແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນປາດຖະໜາວ່າ “ໂອ້ໜໍ, ຂໍໃຫ້ເຮົາໄດ້ຮັບອາຫານແບບນີ້ອີກໃນມື້ອື່ນ ຫຼືໃນວັນຕໍ່ໆ ໄປ”, ຫຼືເມື່ອໄດ້ຮັບອາຫານອັນເສົ້າໝອງ ກໍບໍ່ຄວນເສຍດາຍ ຫຼືປາດຖະໜາວ່າ “ມື້ນີ້ເຮົາບໍ່ໄດ້ຮັບອາຫານອັນປະນີດເໝືອນດັ່ງມື້ວານນີ້”, ຄວນເປັນຜູ້ປາສະຈາກຕັນຫາ ບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາ ຫຼືຄວາມໂສກເສຍໃຈ ສັນນັ້ນ —

‘‘Atītaṃ nānusocāmi, nappajappāmināgataṃ;

Paccuppannena yāpemi, tena vaṇṇo pasīdatī’’ti. (jā. 2.22.90) –

“ເຮົາບໍ່ໂສກເສຍໃຈເຖິງອະດີດ, ບໍ່ເພີ້ຝັນເຖິງອະນາຄົດ; ເຮົາລ້ຽງຊີບດ້ວຍສິ່ງທີ່ມີຢູ່ໃນປັດຈຸບັນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຜິວພັນຈຶ່ງຜຸດຜ່ອງ”.

Imaṃ ovādaṃ anussarantena ‘‘paccuppanneneva yāpessāmī’’ti paribhuñjitabbo.

ພິກຂຸເມື່ອລະນຶກເຖິງໂອວາດນີ້ ຄວນບໍລິໂພກອາຫານດ້ວຍຄວາມຄິດວ່າ “ເຮົາຈັກລ້ຽງຊີບດ້ວຍອາຫານໃນປັດຈຸບັນນີ້ເທົ່ານັ້ນ”.

Yathā ca te na ‘‘ettakaṃ kantāre khāditvā avasiṭṭhaṃ kantāraṃ atikkamma loṇambilādīhi yojetvā khādissāmā’’ti sannidhiṃ akaṃsu, kantārapariyosāne [Pg.100] pana ‘‘pure mahājano passatī’’ti bhūmiyaṃ vā nikhaṇiṃsu, agginā vā jhāpayiṃsu, evameva –

ແລະ ເມື່ອສາມີພັນລະຍາທັງສອງນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ທຳການສະສົມເນື້ອໄວ້ດ້ວຍຄວາມຄິດວ່າ “ພວກເຮົາບໍລິໂພກເນື້ອໃນທາງກັນດານນີ້ພຽງເທົ່ານີ້ ພາຍຫຼັງທີ່ຜ່ານພົ້ນທາງກັນດານໄປແລ້ວ ຈະເອົາໄປປຸງແຕ່ງດ້ວຍເກືອ ແລະສົ້ມ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວບໍລິໂພກຕໍ່ໄປ”, ແຕ່ໃນເວລາທີ່ສິ້ນສຸດທາງກັນດານ ພວກເຂົາໄດ້ຝັງເນື້ອທີ່ເຫຼືອນັ້ນໄວ້ໃນດິນ ຫຼືເຜົາໄຟເສຍ ເພາະເກງວ່າ “ຄົນທັງຫຼາຍຈະເຫັນເສຍກ່ອນ” ສັນໃດ, ກໍສັນນັ້ນ —

‘‘Annānamatho pānānaṃ,Khādanīyānaṃ athopi vatthānaṃ;

Laddhā na sannidhiṃ kayirā,Na ca parittase tāni alabhamāno’’ti. (su. ni. 930);

–

“ເມື່ອໄດ້ຮັບເຂົ້າ, ນ້ຳ, ຂອງຂົບຄ້ຽວ ຫຼືແມ່ນແຕ່ຜ້າສະບົງຈີວອນແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນທຳການສະສົມໄວ້, ແລະເມື່ອບໍ່ໄດ້ຮັບສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນເດືອດຮ້ອນໃຈ”.

Imaṃ ovādaṃ anussarantena catūsu paccayesu yaṃ yaṃ labhati, tato tato attano yāpanamattaṃ gahetvā, sesaṃ sabrahmacārīnaṃ vissajjetvā sannidhiṃ parivajjantena paribhuñjitabbo. Yathā ca te na ‘‘koci añño amhe viya evarūpaṃ puttamaṃsaṃ khādituṃ na labhatī’’ti mānaṃ vā dappaṃ vā akaṃsu, nihatamānā pana nihatadappā hutvā khādiṃsu, evameva paṇītabhojanaṃ labhitvā ‘‘ahamasmi lābhī cīvarapiṇḍapātādīna’’nti na māno vā dappo vā kātabbo. ‘‘Nāyaṃ pabbajjā cīvarādihetu, arahattahetu panāyaṃ pabbajjā’’ti paccavekkhitvā nihatamānadappeneva paribhuñjitabbo.

ພິກຂຸເມື່ອລະນຶກເຖິງໂອວາດນີ້ ຄວນງົດເວັ້ນການສະສົມ ໂດຍຮັບເອົາປັດໄຈສີ່ແຕ່ລະຢ່າງທີ່ຕົນໄດ້ຮັບພຽງແຕ່ພໍລ້ຽງຊີບ ແລ້ວສະຫຼະສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃຫ້ແກ່ເພື່ອນສະພົມມະຈາລີທັງຫຼາຍ. ແລະ ເມື່ອສາມີພັນລະຍາທັງສອງນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ເກີດຄວາມມານະ ຫຼືຄວາມເຍີ້ງຍໍ້ວ່າ “ຄົນອື່ນໃດໆ ບໍ່ມີໂອກາດໄດ້ບໍລິໂພກເນື້ອລູກແບບພວກເຮົາເລີຍ”, ແຕ່ພວກເຂົາບໍລິໂພກດ້ວຍຄວາມລະມານະ ແລະຄວາມເຍີ້ງຍໍ້ເສຍ ສັນໃດ, ເມື່ອໄດ້ຮັບໂພຊະນາຫານອັນປະນີດແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນເກີດຄວາມມານະ ຫຼືຄວາມເຍີ້ງຍໍ້ວ່າ “ເຮົາເປັນຜູ້ມີລາບໃນຈີວອນ ແລະບິນທະບາດ ເປັນຕົ້ນ” ສັນນັ້ນ. ຄວນພິຈາລະນາວ່າ “ການບັນພະຊານີ້ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຈີວອນເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ການບັນພະຊານີ້ແມ່ນເພື່ອບັນລຸພະອໍຣະຫັນ”, ແລ້ວບໍລິໂພກດ້ວຍຄວາມລະມານະ ແລະຄວາມເຍີ້ງຍໍ້ເສຍ.

Yathā ca te ‘‘kiṃ iminā aloṇena anambilena adhūpitena duggandhenā’’ti hīḷetvā na khādiṃsu, hīḷanaṃ pana vītivattā hutvā khādiṃsu, evameva piṇḍapātaṃ labhitvā ‘‘kiṃ iminā assagoṇabhattasadisena lūkhena nirasena, suvānadoṇiyaṃ taṃ pakkhipathā’’ti evaṃ piṇḍapātaṃ vā ‘‘ko imaṃ bhuñjissati, kākasunakhādīnaṃ dehī’’ti evaṃ dāyakaṃ vā ahīḷentena –

ແລະ ເມື່ອສາມີພັນລະຍາທັງສອງນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ດູໝິ່ນແລ້ວບໍລິໂພກວ່າ “ເນື້ອນີ້ບໍ່ມີເກືອ ບໍ່ມີສົ້ມ ບໍ່ມີເຄື່ອງເທດ ທັງມີກິ່ນເໝັນຄາວ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ”, ແຕ່ພວກເຂົາກ້າວລ່ວງການດູໝິ່ນນັ້ນແລ້ວບໍລິໂພກ ສันໃດ, ເມື່ອໄດ້ຮັບບິນທະບາດແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນດູໝິ່ນບິນທະບາດວ່າ “ອາຫານນີ້ເສົ້າໝອງ ບໍ່ມີລົດຊາດ ເໝືອນດັ່ງອາຫານມ້າອາຫານງົວ, ຈົ່ງເອົາມັນໄປຖິ້ມໃສ່ຮາງໝາສາ” ຫຼືດູໝິ່ນທາຍົກວ່າ “ໃຜຈັກບໍລິໂພກອາຫານນີ້ໄດ້, ຈົ່ງເອົາໄປໃຫ້ກາໃຫ້ໝາກິນເສຍ” ສັນນັ້ນ —

‘‘Sa pattapāṇi vicaranto, amūgo mūgasammato;

Appaṃ dānaṃ na hīḷeyya, dātāraṃ nāvajāniyā’’ti. (su. ni. 718);

–

“ພິກຂຸຜູ້ຖືບາດໃນມື້ທ່ຽວບິນທະບາດ ແມ້ບໍ່ແມ່ນຄົນໃບ້ ກໍຄວນເຮັດຕົນເໝືອນຄົນໃບ້, ບໍ່ຄວນດູໝິ່ນທານອັນເລັກນ້ອຍ, ແລະບໍ່ຄວນດູແຄນທາຍົກ”.

Imaṃ ovādaṃ anussarantena paribhuñjitabbo. Yathā ca te na ‘‘tuyhaṃ bhāgo, mayhaṃ bhāgo, tava putto mama putto’’ti aññamaññaṃ atimaññiṃsu, samaggā pana, sammodamānā hutvā khādiṃsu, evamevaṃ piṇḍapātaṃ labhitvā yathā ekacco ‘‘ko tumhādisānaṃ dassati nikkāraṇā ummāresu pakkhalantānaṃ āhiṇḍantānaṃ vijātamātāpi vo dātabbaṃ na maññati, mayaṃ pana [Pg.101] gatagataṭṭhāne paṇītāni cīvarādīni labhāmā’’ti sīlavante sabrahmacārī atimaññati, yaṃ sandhāya vuttaṃ –

ພິກຂຸເມື່ອລະນຶກເຖິງໂອວາດນີ້ ຄວນບໍລິໂພກອາຫານ. ແລະ ເມື່ອສາມີພັນລະຍາທັງສອງນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຂັດແຍ້ງກັນວ່າ “ນີ້ແມ່ນສ່ວນຂອງເຈົ້າ, ນີ້ແມ່ນສ່ວນຂອງຂ້ອຍ, ນີ້ແມ່ນລູກຂອງເຈົ້າ, ນີ້ແມ່ນລູກຂອງຂ້ອຍ”, ແຕ່ພວກເຂົາສາມັກຄີກັນ ແລະຊື່ນຊົມຍິນດີຮ່ວມກັນບໍລິໂພກ ສັນໃດ, ເມື່ອໄດ້ຮັບບິນທະບາດແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນເຮັດເໝືອນພິກຂຸບາງຮູບທີ່ດູໝິ່ນເພື່ອນສະພົມມະຈາລີຜູ້ມີສີລວ່າ “ໃຜຈັກຖວາຍທານແກ່ຄົນເຊັ່ນພວກທ່ານ ຜູ້ທ່ຽວເລ່ຮ່ອນສະດຸດທໍລະນີປະຕູໂດຍບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ແມ້ແຕ່ມານດາຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດກໍຍັງບໍ່ຄິດຈະຖວາຍສິ່ງໃດແກ່ພວກທ່ານເລີຍ, ສ່ວນພວກຂ້ານ້ອຍນີ້ ໄປໃນທີ່ໃດໆ ກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບແຕ່ຈີວອນ ແລະປັດໄຈອັນປະນີດສະເໝີ” ສັນນັ້ນ, ເຊິ່ງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໝາຍເຖິງຂໍ້ຄວາມນີ້ໄວ້ວ່າ —

‘‘So tena lābhasakkārasilokena abhibhūto pariyādiṇṇacitto aññe pesale bhikkhū atimaññati. Tañhi tassa, bhikkhave, moghapurisassa hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti (saṃ. ni. 2.161).

“ພິກຂຸນັ້ນຖືກລາບ, ສັກກາລະ ແລະຄວາມສັນເສີນນັ້ນຄອບງຳ ມີຈິດຖືກກຸມໄວ້ແລ້ວ ຍ່ອມດູໝິ່ນພິກຂຸທັງຫຼາຍອື່ນຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຄວາມດູໝິ່ນນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ແລະເພື່ອຄວາມທຸກແກ່ໂມຄະບຸລຸດນັ້ນ ຕະຫຼອດກາລະນານ”.

Evaṃ kañci anatimaññitvā sabbehi sabrahmacārīhi saddhiṃ samaggena sammodamānena hutvā paribhuñjitabbaṃ.

ພິກຂຸບໍ່ຄວນດູໝິ່ນໃຜໆ ເລີຍ ສັນນັ້ນ, ຄວນມີຄວາມສາມັກຄີ ແລະຊື່ນຊົມຍິນດີຮ່ວມກັນກັບເພື່ອນສະພົມມະຈາລີທັງປວງ ແລ້ວບໍລິໂພກອາຫານ.

Pariññāteti ñātapariññā tīraṇapariññā pahānapariññāti imāhi tīhi pariññāhi pariññāte. Kathaṃ? Idha bhikkhu ‘‘kabaḷīkārāhāro nāma ayaṃ savatthukavasena ojaṭṭhamakarūpaṃ hoti, ojaṭṭhamakarūpaṃ kattha paṭihaññati? Jivhāpasāde, jivhāpasādo kinnissito? Catumahābhūtanissito. Iti ojaṭṭhamakaṃ jivhāpasādo tassa paccayāni mahābhūtānīti ime dhammā rūpakkhandho nāma, taṃ pariggaṇhato uppannā phassapañcamakā dhammā cattāro arūpakkhandhā. Iti sabbepime pañcakkhandhā saṅkhepato nāmarūpamattaṃ hotī’’ti pajānāti. So te dhamme sarasalakkhaṇato vavatthapetvā tesaṃ paccayaṃ pariyesanto anulomapaṭilomaṃ paṭiccasamuppādaṃ passati. Ettāvatānena kabaḷīkārāhāramukhena sappaccayassa nāmarūpassa yāthāvato diṭṭhattā kabaḷīkārāhāro ñātapariññāya pariññāto hoti. So tadeva sappaccayaṃ nāmarūpaṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattāti tīṇi lakkhaṇāni āropetvā sattannaṃ anupassanānaṃ vasena sammasati. Ettāvatānena so tilakkhaṇapaṭivedhasammasanañāṇasaṅkhātāya tīraṇapariññāya pariññāto hoti. Tasmiṃyeva nāmarūpe chandarāgāvakaḍḍhanena anāgāmimaggena parijānatā pahānapariññāya pariññāto hotīti.

ຄຳວ່າ “ກຳນົດຮູ້ແລ້ວ” (ປະຣິນຍາເຕ) ຄື ກຳນົດຮູ້ດ້ວຍປະຣິນຍາສາມປະການ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ຍາຕະປະຣິນຍາ, ຕີຣະນະປະຣິນຍາ ແລະ ປະຫານະປະຣິນຍາ. ຖາມວ່າ ກຳນົດຮູ້ແນວໃດ? ໃນພະສາສະໜານີ້ ພິກຂຸຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງວ່າ “ກວະລີກາຣາຫານນີ້ ໂດຍສະພາວະທີ່ມີຢູ່ ຍ່ອມເປັນໂອຊັດຖະມະກະຮູບ (ຮູບທີ່ມີໂອຊາເປັນທີແປດ), ໂອຊັດຖະມະກະຮູບນັ້ນກະທົບໃນທີ່ໃດ? ກະທົບທີ່ຊິວຫາປະສາດ (ປະສາດລີ້ນ), ຊິວຫາປະສາດນັ້ນອາໄສຫຍັງຕັ້ງຢູ່? ອາໄສມະຫາພູທະຮູບສີ່. ດັ່ງນັ້ນ ໂອຊັດຖະມະກະຮູບ, ຊິວຫາປະສາດ ແລະມະຫາພູທະຮູບທັງຫຼາຍອັນເປັນປັດໄຈແກ່ຊິວຫາປະສາດນັ້ນ ທຳເຫຼົ່ານີ້ຊື່ວ່າ ຮູບຂັນ, ເມື່ອກຳນົດຮູ້ຮູບຂັນນັ້ນແລ້ວ ທຳທັງຫຼາຍມີຜັດສະເປັນທີຫ້າທີ່ເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອະຮູບຂັນສີ່ (ນາມຂັນສີ່). ດັ່ງນັ້ນ ຂັນຫ້າທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ໂດຍຫຍໍ້ກໍເປັນພຽງແຕ່ນາມແລະຮູບເທົ່ານັ້ນ”. ພິກຂຸນັ້ນກຳນົດທຳເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍລັກສະນະສະເພາະຕົນ ແລ້ວສະແຫວງຫາປັດໄຈແກ່ນາມແລະຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຫັນປະຕິດຈະສະມຸບບາດ ໂດຍອະນຸໂລມແລະປະຕິໂລມ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ກວະລີກາຣາຫານ ຍ່ອມຊື່ວ່າອັນພິກຂຸກຳນົດຮູ້ແລ້ວດ້ວຍຍາຕະປະຣິນຍາ ເພາະເຫັນນາມແລະຮູບພ້ອມທັງປັດໄຈຕາມຄວາມເປັນຈິງ ໂດຍມີກວະລີກາຣາຫານເປັນເລີ່ມຕົ້ນ. ພິກຂຸນັ້ນຍົກນາມແລະຮູບພ້ອມທັງປັດໄຈນັ້ນຂຶ້ນສູ່ໄຕລັກ ຄື ຄວາມບໍ່ທ່ຽງ, ຄວາມເປັນທຸກ, ຄວາມເປັນอະນັດຕາ ແລ້ວພິຈາລະນາໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸປັດສະນາເຈັດປະການ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ກວະລີກາຣາຫານ ຍ່ອມຊື່ວ່າອັນພິກຂຸກຳນົດຮູ້ແລ້ວດ້ວຍຕີຣະນະປະຣິນຍາ ອັນໄດ້ແກ່ປັນຍາທີ່ພິຈາລະນາແທງຕະຫຼອດໄຕລັກ. ແລະ ກວະລີກາຣາຫານນັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າອັນພິກຂຸກຳນົດຮູ້ແລ້ວດ້ວຍປະຫານະປະຣິນຍາ ດ້ວຍອະນາຄາມິມັກ ອັນເປັນເຄື່ອງຖອນເສຍຊຶ່ງຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈໃນນາມແລະຮູບນັ້ນເອງ.

Pañcakāmaguṇikoti pañcakāmaguṇasambhavo rāgo pariññāto hoti. Ettha pana tisso pariññā ekapariññā sabbapariññā mūlapariññāti. Katamā ekapariññā? Yo bhikkhu jivhādvāre ekarasataṇhaṃ parijānāti, tena pañcakāmaguṇiko rāgo pariññātova hotīti. Kasmā? Tassāyeva tattha uppajjanato. Sāyeva hi taṇhā cakkhudvāre uppannā rūparāgo [Pg.102] nāma hoti, sotadvārādīsu uppannā saddarāgādayo. Iti yathā ekasseva corassa pañcamagge hanato ekasmiṃ magge gahetvā sīse chinne pañcapi maggā khemā honti, evaṃ jivhādvāre rasataṇhāya pariññātāya pañcakāmaguṇiko rāgo pariññāto hotīti ayaṃ ekapariññā nāma.

ຄຳວ່າ “ຜູ້ມີກາມະຄຸນຫ້າ” (ປັນຈະກາມະຄຸນິໂກ) ຄື ຄວາມກຳໜັດອັນເກີດຈາກກາມະຄຸນຫ້າ ຍ່ອມເປັນອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ປະຣິນຍາມີສາມປະການ ຄື: ເອກະປະຣິນຍາ, ສັບພະປະຣິນຍາ ແລະ ມູລະປະຣິນຍາ. ເອກະປະຣິນຍາ ເປັນແນວໃດ? ພິກຂຸໃດກຳນົດຮູ້ຣົດສະຕັນຫາຢ່າງດຽວທີ່ຊิວຫາດວານ (ທະວານລີ້ນ), ຄວາມກຳໜັດອັນເກີດຈາກກາມະຄຸນຫ້າ ຍ່ອມຊື່ວ່າອັນພິກຂຸນັ້ນກຳນົດຮູ້ແລ້ວແທ້ໆ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຕັນຫານັ້ນເອງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນທະວານນັ້ນໆ. ດ້ວຍວ່າ ຕັນຫານັ້ນເອງ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນທີ່ຈັກຂຸດວານ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ຮູບະຣາຄະ (ຄວາມກຳໜັດໃນຮູບ), ເມື່ອເກີດຂຶ້ນທີ່ໂສຕະດວານເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ສັດທະຣາຄະ (ຄວາມກຳໜັດໃນສຽງ) ເປັນຕົ້ນ. ປຽບເໝືອນໂຈນຄົນດຽວທີ່ທຳຮ້າຍຄົນໃນຫົນທາງຫ້າສາຍ, ເມື່ອຖືກຈັບໄດ້ໃນທາງສາຍໜຶ່ງແລ້ວຖືກຕັດຫົວ ຫົນທາງທັງຫ້າສາຍກໍຍ່ອມປອດໄພ ສັນໃດ, ເມື່ອຣົດສະຕັນຫາທີ່ຊິວຫາດວານອັນພິກຂຸກຳນົດຮູ້ແລ້ວ ຄວາມກຳໜັດອັນເກີດຈາກກາມະຄຸນຫ້າ ກໍຍ່ອມເປັນອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວ ສັນນັ້ນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ເອກະປະຣິນຍາ.

Katamā sabbapariññā? Patte pakkhittapiṇḍapātasmiñhi ekasmiṃyeva pañcakāmaguṇikarāgo labbhati. Kathaṃ? Parisuddhaṃ tāvassa vaṇṇaṃ olokayato rūparāgo hoti, uṇhe sappimhi tattha āsiñcante paṭapaṭāti saddo uṭṭhahati, tathārūpaṃ khādanīyaṃ vā khādantassa murumurūti saddo uppajjati, taṃ assādayato saddarāgo. Jīrakādivasagandhaṃ assādentassa gandharāgo, sādurasavasena rasarāgo. Mudubhojanaṃ phassavantanti assādayato phoṭṭhabbarāgo. Iti imasmiṃ āhāre satisampajaññena pariggahetvā nicchandarāgaparibhogena paribhutte sabbopi so pariññāto hotīti ayaṃ sabbapariññā nāma.

ສັບພະປະຣິນຍາ ເປັນແນວໃດ? ເພາະວ່າໃນບິນທະບາດພຽງບາດດຽວທີ່ໃສ່ລົງໃນບາດ ຄວາມກຳໜັດອັນເກີດຈາກກາມະຄຸນຫ້າ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໄດ້. ເກີດຂຶ້ນແນວໃດ? ກ່ອນອື່ນ ຄວາມກຳໜັດໃນຮູບ (ຮູບະຣາຄະ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ທີ່ແນມເບິ່ງສີສັນອັນບໍລິສຸດຂອງອາຫານນັ້ນ, ເມື່ອລາດເນີຍໃສອັນຮ້ອນລົງໄປໃນອາຫານນັ້ນ ຍ່ອມມີສຽງດັງ “ປະຕະປະຕະ” ເກີດຂຶ້ນ ຫຼືເມື່ອຂ້ຽວຂອງຂົບຄ້ຽວເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມມີສຽງດັງ “ມຸຣຸມຸຣຸ” ເກີດຂຶ້ນ ຄວາມກຳໜັດໃນສຽງ (ສັດທະຣາຄະ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ທີ່ເພີດເພີນໃນສຽງນັ້ນ. ຄວາມກຳໜັດໃນກິ່ນ (ຄันທະຣາຄະ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ທີ່ດົມກິ່ນຫອມຂອງຍີ່ຣ່າເປັນຕົ້ນ, ຄວາມກຳໜັດໃນຣົດ (ຣົດສະຣາຄະ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຣົດຊາດອັນໂອຊາ. ຄວາມກຳໜັດໃນໂຜດຖັບພະ (ໂຜດຖັບພະຣາຄະ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ທີ່ເພີດເພີນໃນອາຫານອັນອ່ອນນຸ້ມວ່າເປັນສຳຜັດອັນດີ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອພິກຂຸກຳນົດຮູ້ໃນອາຫານນີ້ດ້ວຍສະຕິສຳປະຊັນຍະ ແລ້ວບໍລິໂພກໂດຍປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ ຄວາມກຳໜັດໃນກາມະຄຸນຫ້າທັງໝົດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວ, ນີ້ຊື່ວ່າ ສັບພະປະຣິນຍາ.

Katamā mūlapariññā? Pañcakāmaguṇikarāgassa hi kabaḷīkārāhāro mūlaṃ. Kasmā? Tasmiṃ sati tassuppattito. Brāhmaṇatissabhaye kira dvādasa vassāni jāyampatikānaṃ upanijjhānacittaṃ nāma nāhosi. Kasmā? Āhāramandatāya. Bhaye pana vūpasante yojanasatiko tambapaṇṇidīpo dārakānaṃ jātamaṅgalehi ekamaṅgalo ahosi. Iti mūlabhūte āhāre pariññāte pañcakāmaguṇiko rāgo pariññātova hotīti ayaṃ mūlapariññā nāma.

ມູລະປະຣິນຍາ ເປັນແນວໃດ? ເພາະວ່າກວະລີກาຣາຫານ ຍ່ອມເປັນມູນເຫດ (ອາກອນ) ແຫ່ງຄວາມກຳໜັດອັນເກີດຈາກກາມະຄຸນຫ້າ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເມື່ອມີກວະລີກາຣາຫານນັ້ນ ຄວາມກຳໜັດນັ້ນຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໄດ້. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນສະໄໝໄພພິບັດຈາກພາມຕິດສະ (ພຣາມຕິສສະໄພ) ຕະຫຼອດສິບສອງປີ ຈິດທີ່ຄິດເພີດເພີນດ້ວຍຄວາມກຳໜັດຕໍ່ກັນແລະກັນຂອງສາມີພັນລະຍາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມຂາດແຄນອາຫານ. ແຕ່ເມື່ອໄພພິບັດນັ້ນສະຫງົບລົງ ເກາະຕຳພະປັນນິ (ເກາະສີລັງກາ) ອັນກວ້າງຮ້ອຍໂຍດ ກໍເຕັມไปด้วยມຸງຄຸນແຫ່ງການເກີດຂອງເດັກນ້ອຍທັງຫຼາຍ (ຄືມີການສະຫຼອງການເກີດຂອງເດັກນ້ອຍຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ). ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອກຳນົດຮູ້ອາຫານອັນເປັນມູນເຫດແລ້ວ ຄວາມກຳໜັດອັນເກີດຈາກກາມະຄຸນຫ້າ ກໍຍ່ອມເປັນອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວແທ້ໆ, ນີ້ຊື່ວ່າ ມູລະປະຣິນຍາ.

Natthi taṃ saṃyojananti tena rāgena saddhiṃ pahānekaṭṭhatāya pahīnattā natthi. Evamayaṃ desanā yāva anāgāmimaggā kathitā. ‘‘Ettakena pana mā vosānaṃ āpajjiṃsū’’ti etesaṃyeva rūpādīnaṃ vasena pañcasu khandhesu vipassanaṃ vaḍḍhetvā yāva arahattā kathetuṃ vaṭṭatīti. Paṭhamāhāro (niṭṭhito).

ຄຳວ່າ “ສັງໂຍດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີ” (ນັດຖິ ຕັງ ສັງໂຍຊະນັງ) ຄື ເພາະສັງໂຍດນັ້ນຖືກລະເສຍແລ້ວ ໂດຍຄວາມເປັນທຳທີ່ມີສະຖານະອັນດຽວກັນໃນການລະຮ່ວມກັບຄວາມກຳໜັດນັ້ນ, ສັງໂຍດ (ໂອຣັມພາຄິຍະສັງໂຍດຫ້າ) ນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ມີ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດພະເທດສະໜານີ້ໄວ້ ພຽງແຕ່ເຖິງອະນາຄາມิມັກດ້ວຍປະການສະນີ. ແຕ່ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຖິງຄວາມທໍ້ຖອຍ (ຫຼືຢຸດຢູ່ພຽງເທົ່ານີ້) ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້, ພະທຳມະກະຖຶກຄວນສະແດງທຳໂດຍເພີ່ມພູນວິປັດສະນາໃນຂັນຫ້າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຮູບເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຈົນເຖິງພະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ຈຶ່ງຈະຄວນ. ຈົບ ກວະລີກາຣາຫານກາຖາ (ທີໜຶ່ງ).

Dutiye [Pg.103] niccammāti khurato paṭṭhāya yāva siṅgamūlā sakalasarīrato uddālitacammā kiṃsukarāsivaṇṇā. Kasmā pana aññaṃ hatthiassagoṇādiupamaṃ agahetvā niccammagāvūpamā gahitāti? Titikkhituṃ asamatthabhāvadīpanatthaṃ. Mātugāmo hi uppannaṃ dukkhavedanaṃ titikkhituṃ adhivāsetuṃ na sakkoti, evameva phassāhāro abalo dubbaloti dassanatthaṃ sadisameva upamaṃ āhari. Kuṭṭanti silākuṭṭādīnaṃ aññataraṃ. Kuṭṭanissitā pāṇā nāma uṇṇanābhisarabūmūsikādayo. Rukkhanissitāti uccāliṅgapāṇakādayo. Udakanissitāti macchasuṃsumārādayo. Ākāsanissitāti ḍaṃsamakasakākakulalādayo. Khādeyyunti luñcitvā khādeyyuṃ. Sā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne taṃ taṃṭhānasannissayamūlikaṃ pāṇakhādanabhayaṃ sampassamānā neva attano sakkārasammānaṃ, na piṭṭhiparikammasarīrasambāhanauṇhodakāni icchati, evameva bhikkhu phassāhāramūlakaṃ kilesapāṇakakhādanabhayaṃ sampassamāno tebhūmakaphassena anatthiko hoti.

ໃນອາຫານທີສອງ (ຜັດສາຫານ), ຄຳວ່າ niccammā (ແມ່ໂຄທີ່ບໍ່ມີໜັງ) ໝາຍເຖິງ ແມ່ໂຄທີ່ຖືກຖອລໜັງອອກຈາກຮ່າງກາຍທັງໝົດ ຕັ້ງແຕ່ກີບຕີນຈົນຮອດໂຄນເຂົາ, ມີສີແດງຄືກັບກອງດອກທອງກວາວ (ດອກຈານ). ເພາະເຫດໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງບໍ່ຊົງຖືເອົາອຸປະມາອື່ນ ເຊັ່ນ ຊ້າງ, ມ້າ, ງົວຜູ້ ເປັນຕົ້ນ ແຕ່ຊົງຖືເອົາອຸປະມາດ້ວຍແມ່ໂຄທີ່ບໍ່ມີໜັງນີ້? ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ສາມາດທີ່ຈະອົດທົນໄດ້. ດ້ວຍວ່າ ມາຕຸຄາມ (ສະຕີ) ບໍ່ສາມາດທີ່ຈະອົດກັ້ນອົດທົນຕໍ່ທຸກຂະເວທະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນໄດ້ຢ່າງໃດ, ຜັດສາຫານກໍເປັນທຳມະຊາດທີ່ອ່ອນແອ ບໍ່ມີກຳລັງຢ່າງນັ້ນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງນຳອຸປະມາອັນສົມຄວນກັນນັ້ນມາສະແດງ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ຄຳວ່າ Kuṭṭa ໄດ້ແກ່ ຝາ ຫຼື ກຳແພງ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເຊັ່ນ ຝາຫີນ ເປັນຕົ້ນ. ສັດທີ່ອາໄສຝາ ໄດ້ແກ່ ແມງມຸມ, ຈົກເຈ້, ກะທ້າງ, ໜູ ເປັນຕົ້ນ. ສັດທີ່ອາໄສຕົ້ນໄມ້ ໄດ້ແກ່ ຕົວບົ້ງ ແລະ ແມງໄມ້ຕ່າງໆ. ສັດທີ່ອາໄສນ້ຳ ໄດ້ແກ່ ປາ, ແຂ້ ເປັນຕົ້ນ. ສັດທີ່ອາໄສອາກາດ ໄດ້ແກ່ ເຫຼືອກ, ຍຸງ, ກາ, ແຫຼວ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Khādeyyuṃ ໝາຍເຖິງ ຈະພາກັນມາຕອດ ມາຮຸມກິນ. ແມ່ໂຄນັ້ນ ເມື່ອເຫັນໄພຄືການຖືກສັດຕ່າງໆ ກັດກິນ ເຊິ່ງມີການອາໄສສະຖານທີ່ນັ້ນໆ ເປັນມູນເຫດ, ຍ່ອມບໍ່ປາດຖະໜາການສັກກາລະບູຊາ, ບໍ່ປາດຖະໜາການຮຸກຖູຫຼັງ, ການນວດຮ່າງກາຍ ແລະ ນ້ຳອຸ່ນເລີຍ, ອຸປະມານີ້ຢ່າງໃດ, ພິກຂຸເມື່ອເຫັນໄພຄືການກັດກິນຂອງກິເລດອັນມີຜັດສາຫານເປັນມູນເຫດ ກໍຍ່ອມເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຕ້ອງການດ້ວຍຜັດໃນພູມສາມ ຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ.

Phasse, bhikkhave, āhāre pariññāteti tīhi pariññāhi pariññāte. Idhāpi tisso pariññā. Tattha ‘‘phasso saṅkhārakkhandho, taṃsampayuttā vedanā vedanākkhandho, saññā saññākkhandho, cittaṃ viññāṇakkhandho, tesaṃ vatthārammaṇāni rūpakkhandho’’ti evaṃ sappaccayassa nāmarūpassa yāthāvato dassanaṃ ñātapariññā. Tattheva tilakkhaṇaṃ āropetvā sattannaṃ anupassanānaṃ vasena aniccādito tulanaṃ tīraṇapariññā. Tasmiṃyeva pana nāmarūpe chandarāganikkaḍḍhano arahattamaggo pahānapariññā. Tisso vedanāti evaṃ phassāhāre tīhi pariññāhi pariññāte tisso vedanā pariññātāva honti tammūlakattā taṃsampayuttattā ca. Iti phassāhāravasena desanā yāva arahattā kathitā. Dutiyāhāro.

ຄຳວ່າ 'ເມື່ອຜັດສາຫານອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວ' ໝາຍເຖິງ ການກຳນົດຮູ້ດ້ວຍປະລິນຍາ 3 ຢ່າງ. ໃນຜັດສາຫານນີ້ ກໍມີປະລິນຍາ 3 ຢ່າງຄືກັນ. ໃນປະລິນຍາ 3 ນັ້ນ, ການεຫັນນາມຮູບພ້ອມທັງປັດໄຈຕາມຄວາມເປັນຈິງວ່າ 'ຜັດ ເປັນສັງຂາຣັກຂັນ, ເວທະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍຜັດນັ້ນ ເປັນເວທະນັກຂັນ, ສັນຍາ ເປັນສັນຍັກຂັນ, ຈິດ ເປັນວິນຍານັກຂັນ, ວັດຖຸແລະອາລົມຂອງນາມທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຮູບັກຂັນ' ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ຍາຕະປະລິນຍາ. ການຍົກໄຕລັກຂຶ້ນສູ່ຮູບນາມນັ້ນແລ້ວ ພິຈາລະນາໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸປັດສະນາ 7 ຊື່ວ່າ ຕີຣະນະປະລິນຍາ. ພຣະອະຣະຫັດຕະມັກ ທີ່ຖອນເສຍເຊິ່ງສັນທະຣາຄະໃນນາມຮູບນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຫານະປະລິນຍາ. ຄຳວ່າ 'ເວທະນາ 3' ໝາຍເຖິງ ເມື່ອຜັດສາຫານອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວດ້ວຍປະລິນຍາ 3 ຢ່າງນີ້, ເວທະນາ 3 ກໍຊື່ວ່າອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວຄືກັນ ເພາະມີຜັດນັ້ນເປັນມູນເຫດ ແລະ ເພາະສຳປະຍຸດດ້ວຍຜັດນັ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງພຣະທຳເທດສະໜາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຜັດສາຫານ ຈົນຮອດພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນ ດ້ວຍປະການສະນີ. ຈົບອາຫານທີສອງ.

Tatiye aṅgārakāsūti aṅgārānaṃ kāsu. Kāsūti rāsipi vuccati āvāṭopi.

ໃນອາຫານທີສາມ, ຄຳວ່າ aṅgārakāsū ໝາຍເຖິງ ຫຼົ່ມຖ່ານເພີງ. ຄຳວ່າ kāsu ໝາຍເຖິງ ກອງ ກໍໄດ້, ໝາຍເຖິງ ຫຼົ່ມ (ຫຼື ຫລຸມ) ກໍໄດ້.

‘‘Aṅgārakāsuṃ [Pg.104] apare phuṇanti,Narā rudantā paridaḍḍhagattā;

Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā,Pucchāmi taṃ mātali devasārathī’’ti. (jā. 2.22.462);

–

“ແນ່ ມາຕະລີ ເທວະສາຣะຖີ, ນະລົກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ພາກັນຕົກລົງໄປໃນຫຼົ່ມຖ່ານເພີງ, ພາກັນຮ້ອງໄຫ້ ມີຮ່າງກາຍຖືກໄຟໄໝ້ຮອບດ້ານ ພາກັນປັດຖ່ານເພີງອອກ. ແນ່ ນາຍສາຣະຖີ, ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າເຫັນສັດນະລົກເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຄວາມຢ້ານກົວຍ່ອມຄອບງຳຂ້າພະເຈົ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມທ່ານ” ດັ່ງນີ້.

Ettha rāsi ‘‘kāsū’’ti vutto.

ໃນຄາຖາແຫ່ງທະນັນຊະຍະຊາດົກນີ້, ຄຳວ່າ ກອງ ພຣະອົງຊົງເອີ້ນວ່າ 'kāsu'.

‘‘Kinnu santaramānova, kāsuṃ khanasi sārathī’’ti? (Jā. 2.22.3). –

“ແນ່ ນາຍສາຣະຖີ, ເພາະເຫດໃດທ່ານຈຶ່ງຟ້າວຟັ່ງຂຸດຫຼົ່ມ (ຫຼື ຫລຸມ) ຢ່າງຮີບດ່ວນແທ້?” ດັ່ງນີ້.

Ettha āvāṭo. Idhāpi ayameva adhippeto. Sādhikaporisāti atirekaporisā pañcaratanappamāṇā. Vītaccikānaṃ vītadhūmānanti etenassa mahāpariḷāhataṃ dasseti. Jālāya vā hi dhūme vā sati vāto samuṭṭhāti, pariḷāho mahā na hoti, tadabhāve vātābhāvato pariḷāho mahā hoti. Ārakāvassāti dūreyeva bhaveyya.

ໃນຄາຖາແຫ່ງເຕມິຍະຊາດົກນີ້, ຄຳວ່າ kāsu ໝາຍເຖິງ ຫຼົ່ມ (ຫຼື ຫລຸມ). ໃນພຣະສູດນີ້ກໍຄືກັນ, ໝາຍເຖິງ ຫຼົ່ມ (ຫຼື ຫລຸມ) ນີ້ເອງ. ຄຳວ່າ sādhikaporisā ໝາຍເຖິງ ເລິກກວ່າຊົ່ວຄົນໜຶ່ງ ຄື ມີປະມານ 5 ສອກ. ຄຳວ່າ vītaccikānaṃ vītadhūmānaṃ (ບໍ່ມີແປວໄຟ ບໍ່ມີຄວັນໄຟ), ດ້ວຍຄຳສອງບົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງເຖິງຄວາມຮ້ອນອັນແຮງກ້າຂອງຫຼົ່ມຖ່ານເພີງນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອມີແປວໄຟ ຫຼື ມີຄວັນໄຟ, ລົມຍ່ອມພັດຜ່ານ, ຄວາມຮ້ອນກໍບໍ່ແຮງກ້າປານໃດ, ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີແປວໄຟແລະຄວັນໄຟນັ້ນ, ເພາະບໍ່ມີລົມພັດຜ່ານ, ຄວາມຮ້ອນຈຶ່ງແຮງກ້າຫຼາຍ. ຄຳວ່າ ārakā vassa ໝາຍເຖິງ ຄວນຢູ່ຫ່າງໄກຫຼາຍ.

Evameva khoti ettha idaṃ opammasaṃsandanaṃ – aṅgārakāsu viya hi tebhūmakavaṭṭaṃ daṭṭhabbaṃ. Jīvitukāmo puriso viya vaṭṭanissito bālaputhujjano. Dve balavanto purisā viya kusalākusalakammaṃ. Tesaṃ taṃ purisaṃ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuṃ upakaḍḍhanakālo viya puthujjanassa kammāyūhanakālo. Kammañhi āyūhiyamānameva paṭisandhiṃ ākaḍḍhati nāma. Aṅgārakāsunidānaṃ dukkhaṃ viya kammanidānaṃ vaṭṭadukkhaṃ veditabbaṃ.

ໃນຄຳວ່າ 'Evameva kho' ນີ້, ຄວນຊາບການປຽບທຽບອຸປະມາກັບອຸປະໄມດັ່ງນີ້: ຄວນເຫັນວັດຕະສົງສານໃນພູມສາມ (ເຕພູມະກະວັດ) ປຽບເໝືອນຫຼົ່ມຖ່ານເພີງ. ປຸຖຸຊົນຄົນພານຜູ້ອາໄສວັດຕະສົງສານ ປຽບເໝືອນບຸລຸດຜູ້ຮັກຊີວິດ ຢາກມີຊີວິດຢູ່. ກຸສົນກຳແລະອະກຸສົນກຳ ປຽບເໝືອນບຸລຸດມີກຳລັງສອງຄົນ. ເວລາທີ່ປຸຖຸຊົນສັ່ງສົມກຳ ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ບຸລຸດມີກຳລັງສອງຄົນນັ້ນ ຈັບແຂນບຸລຸດຜູ້ຮັກຊີວິດນັ້ນຄົນລະຂ້າງ ແລ້ວແກ່ດຶງໄປສູ່ຫຼົ່ມຖ່ານເພີງ. ດ້ວຍວ່າ ກຳທີ່ບຸກຄົນສັ່ງສົມຢູ່ນັ້ນເອງ ຍ່ອມຊື່ວ່າແກ່ດຶງໄປສູ່ປະຕິສົນທິ. ຄວນຊາບວ່າ ວັດຕະທຸກທີ່ມີກຳເປັນມູນເຫດ ປຽບເໝືອນທຸກທີ່ມີຫຼົ່ມຖ່ານເພີງເປັນມູນເຫດ.

Pariññāteti tīhi pariññāhi pariññāte. Pariññāyojanā panettha phasse vuttanayeneva veditabbā. Tisso taṇhāti kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhāti imā pariññātā honti. Kasmā? Taṇhāmūlakattā manosañcetanāya. Na hi hetumhi appahīne phalaṃ pahīyati. Iti manosañcetanāhāravasenapi yāva arahattā desanā kathitā. Tatiyāhāro.

ຄຳວ່າ 'ເມື່ອກຳນົດຮູ້ແລ້ວ' ໝາຍເຖິງ ເມື່ອກຳນົດຮູ້ແລ້ວດ້ວຍປະລິນຍາ 3. ສ່ວນການປະກອບປະລິນຍາໃນມະໂນສັນເຈດະນາຫານນີ້ ຄວນຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຜັດສາຫານນັ້ນເອງ. ຕັນຫາ 3 ຄື ກາມະຕັນຫາ, ພະວະຕັນຫາ, ວິພະວະຕັນຫາ ຍ່ອມເປັນອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວ. ເພາະεຫດໃດ? ເພາະມະໂນສັນເຈດະນາຫານ ມີຕັນຫາເປັນມູນεຫດ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອເຫດຍັງບໍ່ທັນລະໄດ້, ຜົນກໍຍ່ອມບໍ່ຖືກລະໄປ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງພຣະທຳເທດສະໜາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມະໂນສັນເຈດະນາຫານ ຈົນຮອດພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນ ດ້ວຍປະການສະນີ. ຈົບອາຫານທີສາມ.

Catutthe āgucārinti pāpacāriṃ dosakārakaṃ. Kathaṃ so purisoti so puriso kathaṃbhūto, kiṃ yāpeti, na yāpetīti pucchati? Tatheva deva jīvatīti yathā pubbe, idānipi tatheva jīvati.

ໃນອາຫານທີສີ່, ຄຳວ່າ āgucāriṃ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເຮັດບາບ, ຜູ້ເຮັດຄວາມຜິດ (ໂຈນຜູ້ເຮັດຄວາມຜິດຫຼວງ). ຄຳວ່າ 'Kathaṃ so puriso' ເປັນຄຳຖາມວ່າ ບຸລຸດນັ້ນເປັນຢ່າງໃດ, ລາວເປັນຢູ່ໄດ້ແນວໃດ, ລາວເປັນຢູ່ບໍ່ໄດ້ຫຼື? ຄຳວ່າ 'Tatheva deva jīvati' ໝາຍເຖິງ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ, ລາວກໍຍັງມີຊີວິດຢູ່ຢ່າງນັ້ນເອງ' ຄື ເຄີຍມີຊີວິດຢູ່ແນວໃດໃນເມື່ອກ່ອນ, ດຽວນີ້ກໍຍັງມີຊີວິດຢູ່ແນວນັ້ນ.

Evameva [Pg.105] khoti idhāpi idaṃ opammasaṃsandanaṃ – rājā viya hi kammaṃ daṭṭhabbaṃ, āgucārī puriso viya vaṭṭasannissito bālaputhujjano, tīṇi sattisatāni viya paṭisandhiviññāṇaṃ, āgucāriṃ purisaṃ ‘‘tīhi sattisatehi hanathā’’ti raññā āṇattakālo viya kammaraññā vaṭṭasannissitaputhujjanaṃ gahetvā paṭisandhiyaṃ pakkhipanakālo. Tattha kiñcāpi tīṇi sattisatāni viya paṭisandhiviññāṇaṃ, sattīsu pana dukkhaṃ natthi, sattīhi pahaṭavaṇamūlakaṃ dukkhaṃ, evameva paṭisandhiyampi dukkhaṃ natthi, dinnāya pana paṭisandhiyā pavatte vipākadukkhaṃ sattipahaṭavaṇamūlakaṃ dukkhaṃ viya hoti.

In ຄຳວ່າ 'Evameva kho' ນີ້, ຄວນຊາບການປຽບທຽບອຸປະມາກັບອຸປະໄມດັ່ງນີ້: ຄວນເຫັນກຳ ປຽບເໝືອນພຣະຣາຊາ. ປຸຖຸຊົນຄົນພານຜູ້ອາໄສວັດຕະສົງສານ ປຽບເໝືອນໂຈນຜູ້ເຮັດຄວາມຜິດຫຼວງ. ປະຕິສົນທິວິນຍານ ປຽບເໝືອນຫອກສາມຮ້ອຍເລັ່ມ. ເວລາທີ່ກຳອັນປຽບເໝືອນພຣະຣາຊາ ຈັບເອົາປຸຖຸຊົນຜູ້ອາໄສວັດຕະສົງສານ ແລ້ວໂຍນລົງໄປໃນປະຕິສົນທິ ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ພຣະຣາຊາຊົງສັ່ງວ່າ 'ຈົ່ງເອົາຫອກສາມຮ້ອຍເລັ່ມແທງໂຈນຜູ້ເຮັດຄວາມຜິດຫຼວງນີ້ເສຍ'. ໃນອຸປະມານັ້ນ, ເຖິງແມ່ນວ່າປະຕິສົນທິວິນຍານຈະປຽບເໝືອນຫອກສາມຮ້ອຍເລັ່ມກໍຕາມ, ແຕ່ໃນຫອກທັງຫຼາຍນັ້ນບໍ່ມີຄວາມທຸກ, ຄວາມທຸກເກີດຈາກບາດແຜທີ່ຖືກຫອກແທງຕ່າງຫາກ, ອຸປະມານີ້ຢ່າງໃດ, ໃນປະຕິສົນທິວິນຍານເອງກໍບໍ່ມີຄວາມທຸກ, ແຕ່ເມື່ອປະຕິສົນທິວິນຍານໃຫ້ແລ້ວ, ວິປາກະທຸກທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນປະວັດຕິກາລ ຍ່ອມປຽບເໝືອນຄວາມທຸກອັນມີບາດແຜທີ່ຖືກຫອກແທງເປັນມູນເຫດ ຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ.

Pariññāteti tīheva pariññāhi pariññāte. Idhāpi pariññāyojanā phassāhāre vuttanayeneva veditabbā. Nāmarūpanti viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ. Viññāṇasmiñhi pariññāte taṃ pariññātameva hoti tammūlakattā sahuppannattā ca. Iti viññāṇāhāravasenapi yāva arahattā desanā kathitāti. Catutthāhāro. Tatiyaṃ.

ຄຳວ່າ 'ເມື່ອກຳນົດຮູ້ແລ້ວ' ໝາຍເຖິງ ເມື່ອກຳນົດຮູ້ແລ້ວດ້ວຍປະລິນຍາ 3. ໃນວິນຍານາຫານນີ້ກໍຄືກັນ, ການປະກອບປະລິນຍາ ຄວນຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຜັດສາຫານນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ນາມຮູບ' ໝາຍເຖິງ ນາມຮູບທີ່ເກີດຈາກວິນຍານເປັນປັດໄຈ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອວິນຍານອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວ, ນາມຮູບນັ້ນກໍຊື່ວ່າອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວຄືກັນ ເພາະມີວິນຍານນັ້ນເປັນມູນເຫດ ແລະ ເພາະເກີດຮ່ວມກັນກັບວິນຍານນັ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງພຣະທຳເທດສະໜາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິນຍານາຫານ ຈົນຮອດພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນ ດ້ວຍປະການສະນີ. ຈົບອາຫານທີສີ່. ຈົບສູດທີສາມ.

4. Atthirāgasuttavaṇṇanā

໔. ອະທິບາຍອັດຖິຣາຄະສູດ

64. Catutthe rāgotiādīni lobhasseva nāmāni. So hi rañjanavasena rāgo, nandanavasena nandī, taṇhāyanavasena taṇhāti vuccati. Patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ virūḷhanti kammaṃ javāpetvā paṭisandhiākaḍḍhanasamatthatāya patiṭṭhitañceva virūḷhañca. Yatthāti tebhūmakavaṭṭe bhummaṃ, sabbattha vā purimapurimapade etaṃ bhummaṃ. Atthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhīti idaṃ imasmiṃ vipākavaṭṭe ṭhitassa āyativaṭṭahetuke saṅkhāre sandhāya vuttaṃ. Yattha atthi āyatiṃ punabbhavābhinibbattīti yasmiṃ ṭhāne āyatiṃ punabbhavābhinibbatti atthi.

໖໔. ໃນສູດທີສີ່, ຄຳວ່າ rāgo ເປັນຕົ້ນ ເປັນຊື່ຂອງໂລພະນັ້ນເອງ. ດ້ວຍວ່າ ໂລພະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຣາຄະ ເພາະອຳນາດແຫ່ງຄວາມກຳໜັດຍິນດີ, ຊື່ວ່າ ນັນທິ ເພາະອຳນາດແຫ່ງຄວາມເພີດເພີນ, ຊື່ວ່າ ຕັນຫາ ເພາະອຳນາດແຫ່ງຄວາມຢາກຄວາມປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ 'patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ virūḷhaṃ' ໝາຍເຖິງ ອະພິສັງຂານວິນຍານຄືກຳ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ແລະຈະເລີນງອກງາມ ເພາະຄວາມສາມາດໃນການນຳມາເຊິ່ງປະຕິສົນທິ ໂດຍການໃຫ້ຜົນເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'yattha' ເປັນສັດຕະມີວິພັດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ວັດຕະສົງສານໃນພູມສາມ (ເຕພູມະກະວັດ), ຫຼື ໃນທຸກບ່ອນ, ບົດສັດຕະມີວິພັດນີ້ ໝາຍເຖິງບົດກ່ອນໆ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'atthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi' ນີ້ ພຣະອົງຊົງໝາຍເຖິງສັງຂານທັງຫຼາຍອັນເປັນເຫດແຫ່ງວັດຕະສົງສານໃນອະນາຄົດ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນວິປາກະວັດໃນປັດຈຸບັນນີ້. ຄຳວ່າ 'yattha atthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti' ໝາຍເຖິງ ໃນສະຖານທີ່ໃດທີ່ມີຢູ່, ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພົບໃໝ່ໃນອະນາຄົດຍ່ອມມີ.

Evameva khoti ettha idaṃ opammasaṃsandanaṃ – rajakacittakārā viya hi sahakammasambhāraṃ kammaṃ, phalakabhittidussapaṭā viya tebhūmakavaṭṭaṃ. Yathā rajakacittakārā parisuddhesu phalakādīsu rūpaṃ samuṭṭhāpenti, evameva sasambhārakakammaṃ bhavesu rūpaṃ samuṭṭhāpeti. Tattha yathā akusalena cittakārena samuṭṭhāpitaṃ rūpaṃ virūpaṃ hoti dussaṇṭhitaṃ amanāpaṃ, evameva ekacco [Pg.106] kammaṃ karonto ñāṇavippayuttena cittena karoti, taṃ kammaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpentaṃ cakkhādīnaṃ sampattiṃ adatvā dubbaṇṇaṃ dussaṇṭhitaṃ mātāpitūnampi amanāpaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpeti. Yathā pana kusalena cittakārena samuṭṭhāpitaṃ rūpaṃ surūpaṃ hoti susaṇṭhitaṃ manāpaṃ, evameva ekacco kammaṃ karonto ñāṇasampayuttena cittena karoti, taṃ kammaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpentaṃ cakkhādīnaṃ sampattiṃ datvā suvaṇṇaṃ susaṇṭhitaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ viya rūpaṃ samuṭṭhāpeti.

ໃນຄຳວ່າ 'Evameva kho' ນີ້, ຄວນຊາບການປຽບທຽບອຸປະມາກັບອຸປະໄມດັ່ງນີ້: ຊ່າງຍ້ອມ ຫຼື ຊ່າງຂຽນ (ຊ່າງແຕ້ມຮູບ) ປຽບເໝືອນກຳພ້ອມທັງກຳມະສຳພານ (ຕັນຫາ, อະວິຊາ ເປັນຕົ້ນ). ແຜ່ນກະດານ, ຝາກຳແພງ ຫຼື ຜືນຜ້າ ປຽບເໝືອນວັດຕະສົງສານໃນພູມສາມ (ເຕພູມະກະວັດ). ຊ່າງຍ້ອມ ຫຼື ຊ່າງຂຽນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮູບປາກົດຂຶ້ນໃນແຜ່ນກະດານ ເປັນຕົ້ນ ອັນສະອາດດີຢ່າງໃດ, ກຳພ້ອມທັງກຳມະສຳພານ ກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮູບປາກົດຂຶ້ນໃນພົບທັງຫຼາຍ ຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ. ໃນການເຮັດໃຫ້ຮູບປາກົດຂຶ້ນນັ້ນ, ຮູບທີ່ຊ່າງຂຽນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດຂຽນຂຶ້ນ ຍ່ອມເປັນຮູບທີ່ບໍ່ສວຍງາມ, ມີສັນຖານບໍ່ດີ, ບໍ່ເປັນທີ່ໜ້າພໍໃຈຢ່າງໃດ, ບຸກຄົນບາງຄົນເມື່ອເຮັດກຳ ຍ່ອມເຮັດດ້ວຍຈິດທີ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປັນຍາ (ຍານະວິບປະຍຸດ), ກຳນັ້ນເມື່ອເຮັດໃຫ້ຮູບປາກົດຂຶ້ນ ກໍບໍ່ໃຫ້ຄວາມεຖິງພ້ອມແຫ່ງຈັກຂຸ ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ເຮັດໃຫ້ຮູບທີ່ມີສີສັນບໍ່ດີ, ມີສັນຖານບໍ່ສວຍງາມ, ບໍ່ເປັນທີ່ໜ້າພໍໃຈ ແມ້ແຕ່ແກ່ມານດາບິດາ ປາກົດຂຶ້ນ ຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ. ສ່ວນຮູບທີ່ຊ່າງຂຽນຜູ້ສະຫຼາດຂຽນຂຶ້ນ ຍ່ອມເປັນຮູບທີ່ສວຍງາມ, ມີສັນຖານດີ, ເປັນທີ່ໜ້າພໍໃຈຢ່າງໃດ, ບຸກຄົນບາງຄົນເມື່ອເຮັດກຳ ຍ່ອມເຮັດດ້ວຍຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍປັນຍາ (ຍານະສຳປະຍຸດ), ກຳນັ້ນເມື່ອເຮັດໃຫ້ຮູບປາກົດຂຶ້ນ ກໍໃຫ້ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຈັກຂຸ ເປັນຕົ້ນ, ເຮັດໃຫ້ຮູບທີ່ມີສີສັນດີ, ມີສັນຖານສວຍງາມ ປຽບເໝືອນຮູບທີ່ຕົກແຕ່ງປະດັບປະດາໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ປາກົດຂຶ້ນ ຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ.

Ettha ca āhāraṃ viññāṇena saddhiṃ saṅkhipitvā āhāranāmarūpānaṃ antare eko sandhi, vipākavidhiṃ nāmarūpena saṅkhipitvā nāmarūpasaṅkhārānaṃ antare eko sandhi, saṅkhārānañca āyatibhavassa ca antare eko sandhīti veditabbo.

ແລະໃນສູດທີສີ່ນີ້, ຄວນຊາບວ່າ ມີການເຊື່ອມຕໍ່ (ສົນທິ) 3 ບ່ອນ ຄື: ເມື່ອຫຍໍ້ອາຫານເຂົ້າກັບວິນຍານແລ້ວ, ມີການເຊື່ອມຕໍ່ 1 ບ່ອນ ໃນລະຫວ່າງອາຫານກັບນາມຮູບ; ເມື່ອຫຍໍ້ວິປາກະວິທີເຂົ້າກັບນາມຮູບແລ້ວ, ມີການເຊື່ອມຕໍ່ 1 ບ່ອນ ໃນລະຫວ່າງນາມຮູບກັບສັງຂານ; ແລະມີການເຊື່ອມຕໍ່ 1 ບ່ອນ ໃນລະຫວ່າງສັງຂານກັບພົບໃນອະນາຄົດ.

Kūṭāgāranti ekakaṇṇikaṃ gāhāpetvā kataṃ agāraṃ. Kūṭāgārasālāti dve kaṇṇike gahetvā katasālā. Evameva khoti ettha khīṇāsavassa kammaṃ sūriyarasmisamaṃ veditabbaṃ. Sūriyarasmi pana atthi, sā kevalaṃ patiṭṭhāya abhāvena appatiṭṭhā nāma jātā, khīṇāsavassa kammaṃ natthitāya eva appatiṭṭhaṃ. Tassa hi kāyādayo atthi, tehi pana katakammaṃ kusalākusalaṃ nāma na hoti, kiriyamatte ṭhatvā avipākaṃ hoti. Evamassa kammaṃ natthitāya eva appatiṭṭhaṃ nāma jātanti. Catutthaṃ.

ຄຳວ່າ kūṭāgāra ໝາຍເຖິງ ເຮືອນຍອດ ທີ່ເຮັດຂຶ້ນໂດຍມີຍອດດຽວ. ຄຳວ່າ kūṭāgārasālā ໝາຍເຖິງ ສາລາເຮືອນຍອດ ທີ່ເຮັດຂຶ້ນໂດຍມີສອງຍອດ. ໃນຄຳວ່າ 'Evameva kho' ນີ້, ຄວນຊາບວ່າ ກຳຂອງພຣະຂີນາສົບ ປຽບເໝືອນແສງຕາເວັນ. ແຕ່ແສງຕາເວັນນັ້ນມີຢູ່, ແສງນັ້ນຊື່ວ່າ ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ (ອັບປະຕິດຖິດ) ເພາະບໍ່ມີບ່ອນຮອງຮັບ (ບ່ອນຕັ້ງຢູ່) ເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນກຳຂອງພຣະຂີນາສົບ ຊື່ວ່າ ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ ເພາະບໍ່ມີກຳນັ້ນεງ. ດ້ວຍວ່າ ກາຍ ເປັນຕົ້ນ ຂອງພຣະຂີນາສົບນັ້ນມີຢູ່, ແຕ່ກຳທີ່ເຮັດດ້ວຍກາຍ ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ບໍ່ຊື່ວ່າກຸສົນຫຼືອະກຸສົນ, ຕັ້ງຢູ່ໃນສັກແຕ່ວ່າກິຣິຍາ ເປັນທຳທີ່ບໍ່ໃຫ້ວິບາກ (ບໍ່ມີຜົນ). ກຳຂອງພຣະຂີນາສົບນັ້ນ ຊື່ວ່າ ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ ເພາະບໍ່ມີກຳນັ້ນເອງ ດ້ວຍປະການສະນີ. ຈົບສູດທີສີ່.

5. Nagarasuttavaṇṇanā

໕. ອະທິບາຍນະຄອນສູດ

65. Pañcame nāmarūpe kho sati viññāṇanti ettha ‘‘saṅkhāresu sati viññāṇa’’nti ca ‘‘avijjāya sati saṅkhārā’’ti ca vattabbaṃ bhaveyya, tadubhayampi na vuttaṃ. Kasmā? Avijjāsaṅkhārā hi tatiyo bhavo, tehi saddhiṃ ayaṃ vipassanā na ghaṭīyati. Mahāpuriso hi paccuppannapañcavokāravasena abhiniviṭṭhoti.

໖໕. ໃນສູດທີຫ້າ, ໃນຄຳວ່າ 'ເມື່ອນາມຮູບມີຢູ່ ວິນຍານຈຶ່ງມີ' ນີ້, ຄວາມຈິງຄວນຈະກ່າວວ່າ 'ເມື່ອສັງຂານມີຢູ່ ວິນຍານຈຶ່ງມີ' ແລະ 'ເມື່ອອະວິຊາມີຢູ່ ສັງຂານຈຶ່ງມີ' ດັ່ງນີ້ດ້ວຍ, ແຕ່ພຣະອົງບໍ່ໄດ້ຊົງກ່າວຄຳທັງສອງນັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ອະວິຊາແລະສັງຂານ ເປັນພົບທີສາມ (ຄື ອະດີດຕະພົບ), ວິປັດສະນານີ້ ບໍ່ປະກອບຮ່ວມກັບອະດີດຕະພົບນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະມະຫາບຸລຸດ (ພຣະໂພທິສັດ) ຊົງມຸ່ງເນັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັນຈະໂວກາຣະພົບໃນປັດຈຸບັນ.

Nanu ca avijjāsaṅkhāresu adiṭṭhesu na sakkā buddhena bhavitunti. Saccaṃ na sakkā, iminā pana te bhavaupādānataṇhāvasena diṭṭhāva. Tasmā yathā nāma godhaṃ anubandhanto puriso taṃ kūpaṃ paviṭṭhaṃ disvā otaritvā paviṭṭhaṭṭhānaṃ khaṇitvā godhaṃ gahetvā pakkameyya, na parabhāgaṃ khaneyya[Pg.107], kasmā? Kassaci natthitāya. Evaṃ mahāpurisopi godhaṃ anubandhanto puriso viya bodhipallaṅke nisinno jarāmaraṇato paṭṭhāya ‘‘imassa ayaṃ paccayo, imassa ayaṃ paccayo’’ti pariyesanto yāva nāmarūpadhammānaṃ paccayaṃ disvā tassapi paccayaṃ pariyesanto viññāṇameva addasa. Tato ‘‘ettako pañcavokārabhavavasena sammasanacāro’’ti vipassanaṃ paṭinivattesi, parato tucchakūpassa abhinnaṭṭhānaṃ viya avijjāsaṅkhāradvayaṃ atthi, tadetaṃ heṭṭhā vipassanāya gahitattā pāṭiyekkaṃ sammasanūpagaṃ na hotīti na aggahesi.

ຖ້າຖາມວ່າ 'ເມື່ອບໍ່εຫັນອະວິຊາແລະສັງຂານ ຈະເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ບໍ່ແມ່ນຫຼື?' ຕອບວ່າ 'ຈິງແທ້, ເປັນບໍ່ໄດ້, ແຕ່ພຣະມະຫາບຸລຸດນີ້ ຊົງເຫັນອະວິຊາແລະສັງຂານນັ້ນແລ້ວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພົບ, ອຸປະທານ ແລະ ຕັນຫາ.' ເພາະສະນັ້ນ ປຽບເໝືອນບຸລຸດຜູ້ໄລ່ຕາມແລນ ເມື່ອເຫັນແລນນັ້ນເຂົ້າໄປໃນຮູແລ້ວ, ກໍລົງໄປຂຸດບ່ອນທີ່ແລນເຂົ້າໄປນັ້ນ ແລ້ວຈັບເອົາແລນໜີໄປ, ບໍ່ຂຸດບ່ອນອື່ນ, ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບ່ອນອື່ນບໍ່ມີປະໂຫຍດຫຍັງ. ອຸປະມານີ້ຢ່າງໃດ, ພຣະມະຫາບຸລຸດກໍຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ, ປຽບເໝືອນບຸລຸດຜູ້ໄລ່ຕາມແລນ, ຊົງປະທັບນັ່ງຢູ່ເທິງໂພທິບັນລັງ, ຊົງຄົ້ນຄວ້າຕັ້ງແຕ່ຊະລາມໍລະນະເປັນຕົ້ນໄປວ່າ 'ອັນນີ້ເປັນປັດໄຈຂອງອັນນີ້, ອັນນີ້ເປັນປັດໄຈຂອງອັນນີ້' ດັ່ງນີ້, ເມື່ອຊົງຄົ້ນຄວ້າຫາປັດໄຈຈົນຮອດນາມຮູບທຳແລ້ວ, ເມື່ອຊົງຄົ້ນຄວ້າຫາປັດໄຈຂອງນາມຮູບນັ້ນ ກໍຊົງເຫັນແຕ່ວິນຍານເທົ່ານັ້ນ. ຈາກນັ້ນ ຊົງດຳຣິວ່າ 'ການພິຈາລະນາໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັນຈະໂວກາຣະພົບ ມີພຽງເທົ່ານີ້' ແລ້ວຊົງຖອຍວິປັດສະນາກັບຄືນມາ. ສ່ວນອະວິຊາແລະສັງຂານສອງຢ່າງນັ້ນ ມີຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ປຽບເໝືອນສ່ວນຂອງຮູຮ້າງທີ່ບໍ່ໄດ້ຂຸດ, ແຕ່ເພາະອະວິຊາແລະສັງຂານນັ້ນ ຖືກກຳນົດຮູ້ດ້ວຍວິປັດສະນາໃນເບື້ອງຕົ້ນແລ້ວ, ຈຶ່ງບໍ່ເປັນທຳທີ່ຈະຕ້ອງຍົກຂຶ້ນພິຈາລະນາຕ່າງຫາກອີກ, ພຣະອົງຈຶ່ງບໍ່ຊົງຖືເອົາ ດ້ວຍປະການສະນີ.

Paccudāvattatīti paṭinivattati. Katamaṃ panettha viññāṇaṃ paccudāvattatīti? Paṭisandhiviññāṇampi vipassanāviññāṇampi. Tattha paṭisandhiviññāṇaṃ paccayato paṭinivattati, vipassanāviññāṇaṃ ārammaṇato. Ubhayampi nāmarūpaṃ nātikkamati, nāmarūpato paraṃ na gacchati. Ettāvatā jāyetha vātiādīsu viññāṇe nāmarūpassa paccaye honte, nāmarūpe viññāṇassa paccaye honte, dvīsupi aññamaññapaccayesu hontesu ettakena jāyetha vā upapajjetha vā. Ito hi paraṃ kimaññaṃ jāyetha vā upapajjetha vā, nanu etadeva jāyati ca upapajjati cāti?

ຄຳວ່າ Paccudāvattati ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຖອຍກັບ. ໃນບັນຫາວິນຍານນັ້ນ ວິນຍານໃດຍ່ອມໝູນກັບ? ແມ່ນແຕ່ປະຕິສົນທິວິນຍານ ແລະວິປັດສະນາວິນຍານ. ໃນວິນຍານສອງຢ່າງນັ້ນ ປະຕິສົນທິວິນຍານຍ່ອມໝູນກັບໂດຍປັດໄຈ, ວິປັດສະນາວິນຍານຍ່ອມໝູນກັບໂດຍອາລົມ. ວິນຍານທັງສອງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ກ້າວລ່ວງນາມຮູບ, ຍ່ອມບໍ່ໄປພົ້ນຈາກນາມຮູບ. ໃນຄຳວ່າ Ettāvatā jāyetha vā ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອວິນຍານເປັນປັດໄຈແກ່ນາມຮູບ, ເມື່ອນາມຮູບເປັນປັດໄຈແກ່ວິນຍານ, ເມື່ອທັງສອງຢ່າງເປັນປັດໄຈແກ່ກັນແລະກັນ, ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ຍ່ອມເກີດ ຫຼື ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງປະຕິສົນທິ. ເພາະວ່າ ນອກຈາກນາມຮູບແລະວິນຍານນີ້ແລ້ວ ສິ່ງອື່ນໃດຈະເກີດ ຫຼື ຈະເຂົ້າເຖິງອີກເລົ່າ? ບໍ່ແມ່ນສິ່ງນີ້ເອງບໍ ທີ່ຍ່ອມເກີດ ແລະຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ?

Evaṃ saddhiṃ aparāparacutipaṭisandhīhi pañca padāni dassetvā puna taṃ ettāvatāti vuttamatthaṃ niyyātento yadidaṃ nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpanti vatvā tato paraṃ anulomapaccayākāravasena viññāṇapaccayā nāmarūpamūlakaṃ āyatijarāmaraṇaṃ dassetuṃ nāmarūpapaccayā saḷāyatanantiādimāha.

ພະຜູ້ມີພະພາກ ເມື່ອຊົງສະແດງບົດທັງ ໕ ເຫຼົ່ານີ້ ພ້ອມກັບຈຸຕິແລະປະຕິສົນທິທີ່ເປັນໄປຕິດຕໍ່ກັນຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ເມື່ອຊົງສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວດ້ວຍຄຳວ່າ ettāvatā ນັ້ນອີກ, ຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'ໄດ້ແກ່ ເພາະນາມຮູບເປັນປັດໄຈ ວິນຍານຈຶ່ງມີ, ເພາະວິນຍານເປັນປັດໄຈ ນາມຮູບຈຶ່ງມີ' ດັ່ງນີ້, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເພື່ອຊົງສະແດງຊະລາມໍລະນະໃນອະນາຄົດ ອັນມີນາມຮູບເປັນມູນເຫດ ເພາະວິນຍານເປັນປັດໄຈ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈະຍາການຝ່າຍອະນຸໂລມ, ຈຶ່ງຊົງgກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເພາະນາມຮູບເປັນປັດໄຈ ສະລາຍະຕະນະຈຶ່ງມີ'.

Añjasanti maggasseva vevacanaṃ. Uddhāpavantanti āpato uggatattā uddhāpanti laddhavohārena pākāravatthunā samannāgataṃ. Ramaṇīyanti samantā catunnaṃ dvārānaṃ abbhantare ca nānābhaṇḍānaṃ sampattiyā ramaṇīyaṃ. Māpehīti mahājanaṃ pesetvā vāsaṃ kārehi. Māpeyyāti vāsaṃ kāreyya. Kārento ca paṭhamaṃ aṭṭhārasa manussakoṭiyo pesetvā ‘‘sampuṇṇa’’nti pucchitvā ‘‘na tāva sampuṇṇa’’nti vutte aparāni pañcakulāni peseyya. Puna pucchitvā ‘‘na tāva sampuṇṇa’’nti vutte aparāni pañcapaññāsakulāni peseyya. Puna pucchitvā ‘‘na tāva sampuṇṇa’’nti vutte aparāni tiṃsa [Pg.108] kulāni peseyya. Puna pucchitvā ‘‘na tāva sampuṇṇa’’nti vutte aparaṃ kulasahassaṃ peseyya. Puna pucchitvā ‘‘na tāva sampuṇṇa’’nti vutte aparāni ekādasanahutāni kulāni peseyya. Puna pucchitvā ‘‘na tāva sampuṇṇa’’nti vutte aparāni caturāsītikulasahassāni peseyya. Puna ‘‘sampuṇṇa’’nti pucchite, ‘‘mahārāja, kiṃ vadesi? Mahantaṃ nagaraṃ asambādhaṃ, iminā nayena kulāni pesetvā na sakkā pūretuṃ, bheriṃ pana carāpetvā ‘amhākaṃ nagaraṃ imāya ca imāya ca sampattiyā sampannaṃ, ye tattha vasitukāmā, yathāsukhaṃ gacchantu, imañcimañca parihāraṃ labhissantī’ti nagarassa ceva vaṇṇaṃ lokassa ca parihāralābhaṃ ghosāpethā’’ti vadeyya. So evaṃ kareyya. Tato manussā nagaraguṇañceva parihāralābhañca sutvā sabbadisāhi samosaritvā nagaraṃ pūreyyuṃ. Taṃ aparena samayena iddhañceva assa phītañca. Taṃ sandhāya tadassa nagaraṃ aparena samayena iddhañceva phītañcātiādi vuttaṃ.

ຄຳວ່າ Añjasa ເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ magga ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Uddhāpavanta ໄດ້ແກ່ ເມືອງທີ່ປະກອບດ້ວຍກຳແພງອັນໄດ້ຊື່ວ່າ ອຸດທາປະ ເພາະສ້າງຂຶ້ນສູງຈາກຄູເມືອງອັນເລິກແລະກວ້າງຂວາງ. ຄຳວ່າ Ramaṇīya ໄດ້ແກ່ ເປັນທີ່ໜ້າລື່ນລົມ ເພາະຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສິ່ງຂອງຕ່າງໆ ພາຍໃນປະຕູທັງ ໔ ແລະໂດຍຮອບ. ຄຳວ່າ Māpehi ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງສົ່ງມະຫາຊົນໄປແລ້ວໃຫ້ສ້າງທີ່ຢູ່ອາໄສ. ຄຳວ່າ Māpeyya ໄດ້ແກ່ ພຶງໃຫ້ສ້າງທີ່ຢູ່ອາໄສ. ແລະເມື່ອຈະໃຫ້ສ້າງ, ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ພຶງສົ່ງມະນຸດ ໑໘ ໂກດໄປ ແລ້ວຖາມວ່າ 'ເຕັມແລ້ວບໍ?', ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳຕອບວ່າ 'ຍັງບໍ່ທັນເຕັມເທື່ອ', ພຶງສົ່ງຕະກູນອື່ນອີກ ໕ ຕະກູນໄປ. ເມື່ອຖາມອີກ ແລ້ວໄດ້ຮັບຄຳຕອບວ່າ 'ຍັງບໍ່ທັນເຕັມເທື່ອ', ພຶງສົ່ງຕະກູນອື່ນອີກ ໕໕ ຕະກູນໄປ. ເມື່ອຖາມອີກ ແລ້ວໄດ້ຮັບຄຳຕອບວ່າ 'ຍັງບໍ່ທັນເຕັມເທື່ອ', ພຶງສົ່ງຕະກູນອື່ນອີກ ໓໐ ຕະກູນໄປ. ເມື່ອຖາມອີກ ແລ້ວໄດ້ຮັບຄຳຕອບວ່າ 'ຍັງບໍ່ທັນເຕັມເທື່ອ', ພຶງສົ່ງຕະກູນອື່ນອີກ ໑,໐໐໐ ຕະກູນໄປ. ເມື່ອຖາມອີກ ແລ້ວໄດ້ຮັບຄຳຕອບວ່າ 'ຍັງບໍ່ທັນເຕັມເທື່ອ', ພຶງສົ່ງຕະກູນອື່ນອີກ ໑ ແສນ ໑ ໝື່ນຕະກູນໄປ. ເມື່ອຖາມອີກ ແລ້ວໄດ້ຮັບຄຳຕອບວ່າ 'ຍັງບໍ່ທັນເຕັມເທື່ອ', ພຶງສົ່ງຕະກູນອື່ນອີກ ໘໔,໐໐໐ ຕະກູນໄປ. ເມື່ອຖາມອີກວ່າ 'ເຕັມແລ້ວບໍ?', ອຳມາດພຶງກາບທູນວ່າ 'ຂ້າແດ່ມະຫາລາດ ພະອົງຕັດຫຍັງຢ່າງນັ້ນ? ເມືອງນີ້ໃຫຍ່ໂຕກວ້າງຂວາງ ບໍ່ຄັບແຄບເລີຍ, ການຈະສົ່ງຕະກູນທັງຫຼາຍໄປໃຫ້ເຕັມດ້ວຍວິທີນີ້ ບໍ່ອາດເຮັດໄດ້ດອກ, ແຕ່ຂໍພະອົງຈົ່ງໃຫ້ຕີກອງຮ້ອງປ່າວປະກາດວ່າ ເມືອງຂອງພວກເຮົາເຖິງພ້ອມດ້ວຍສົມບັດຊື່ນີ້ແລະຊື່ນີ້, ຜູ້ໃດປາດຖະໜາຈະຢູ່ອາໄສໃນເມືອງນັ້ນ ຈົ່ງໄປຕາມສະບາຍເຖີດ, ແລະພວກເຂົາຈະໄດ້ຮັບການບຳລຸງຮັກສາຢ່າງນີ້ແລະຢ່າງນີ້, ຂໍພະອົງຈົ່ງໃຫ້ປະກາດຄຸນຂອງເມືອງ ແລະການໄດ້ຮັບການບຳລຸງຮັກສາຂອງປະຊາຊົນເຖີດ' ດັ່ງນີ້. ພະລາຊານັ້ນພຶງເຮັດຢ່າງນັ້ນ. ລຳດັບນັ້ນ ມະນຸດທັງຫຼາຍໄດ້ຍິນຄຸນຂອງເມືອງ ແລະການໄດ້ຮັບການບຳລຸງຮັກສານັ້ນແລ້ວ ພາກັນມາຈາກທຸກທິດ ແລ້ວເຮັດເມືອງໃຫ້ເຕັມ. ເມືອງນັ້ນໃນສະໄໝຕໍ່ມາ ກໍຈະເປັນເມືອງທີ່ຮຸ່ງເຮືອງ ແລະຮັ່ງມີຂຶ້ນ. ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງໝາຍເຖິງຂໍ້ຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເມືອງນັ້ນຂອງເຂົາ ໃນສະໄໝຕໍ່ມາ ກໍຮຸ່ງເຮືອງ ແລະຮັ່ງມີ'.

Tattha iddhanti samiddhaṃ subhikkhaṃ. Phītanti sabbasampattīhi pupphitaṃ. Bāhujaññanti bahūhi ñātabbaṃ, bahujanānaṃ hitaṃ vā. ‘‘Bahujana’’ntipi pāṭho. Ākiṇṇamanussanti manussehi ākiṇṇaṃ nirantaraṃ phuṭṭhaṃ. Vuḍḍhivepullappattanti vuḍḍhippattañceva vepullappattañca, seṭṭhabhāvañceva vipulabhāvañca pattaṃ, dasasahassacakkavāḷe agganagaraṃ jātanti attho.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ iddha ໄດ້ແກ່ ບໍລິບູນ, ມີອາຫານຫາໄດ້ງ່າຍ. ຄຳວ່າ phīta ໄດ້ແກ່ ເບີກບານດ້ວຍສົມບັດທັງປວງ. ຄຳວ່າ bāhujañña ໄດ້ແກ່ ອັນຄົນຈຳນວນຫຼາຍພຶງຮູ້, ຫຼື ເປັນປະໂຫຍດແກ່ມະຫາຊົນ. ມີບົດບາລີວ່າ bahujana ກໍມີ. ຄຳວ່າ ākiṇṇamanussa ໄດ້ແກ່ ເຕັມໄປດ້ວຍມະນຸດ, ແອອັດບໍ່ມີຊ່ອງຫວ່າງ. ຄຳວ່າ vuḍḍhivepullappatta ໄດ້ແກ່ ເຖິງຄວາມຈະເລີນແລະເຖິງຄວາມໄພບູນ, ຄືເຖິງຄວາມເປັນເມືອງປະເສີດສຸດ ແລະເຖິງຄວາມກວ້າງຂວາງໃຫຍ່ໂຕ, ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ກາຍເປັນເມືອງອັນປະເສີດສຸດໃນໝື່ນຈັກກະວານ.

Evameva khoti ettha idaṃ opammasaṃsandanaṃ – araññapavane caramānapuriso viya hi dīpaṅkarapādamūlato paṭṭhāya pāramiyo pūrayamāno mahāpuriso daṭṭhabbo, tassa purisassa pubbakehi manussehi anuyātamaggadassanaṃ viya mahāsattassa anupubbena bodhipallaṅke nisinnassa pubbabhāge aṭṭhaṅgikassa vipassanāmaggassa dassanaṃ, purisassa taṃ ekapadikamaggaṃ anugacchato aparabhāge mahāmaggadassanaṃ viya mahāsattassa uparivipassanāya ciṇṇante lokuttaramaggadassanaṃ, purisassa teneva maggena gacchato purato nagaradassanaṃ viya tathāgatassa nibbānanagaradassanaṃ, bahinagaraṃ panettha aññena diṭṭhaṃ, aññena manussavāsaṃ kataṃ, nibbānanagaraṃ satthā sayameva passi, sayaṃ vāsamakāsi. Tassa purisassa catunnaṃ dvārānaṃ diṭṭhakālo viya tathāgatassa catunnaṃ maggānaṃ diṭṭhakālo, tassa catūhi dvārehi nagaraṃ paviṭṭhakālo viya tathāgatassa catūhi maggehi [Pg.109] nibbānaṃ paviṭṭhakālo, tassa nagarabbhantare bhaṇḍavavatthānakālo viya tathāgatassa paccavekkhaṇañāṇena paropaṇṇāsakusaladhammavavatthānakālo. Nagarassa agārakaraṇatthaṃ kulapariyesanakālo viya satthu phalasamāpattito vuṭṭhāya veneyyasatte volokanakālo, tena purisena yācitassa rañño ekaṃ mahākuṭumbikaṃ diṭṭhakālo viya mahābrahmunā yācitassa bhagavato aññāsikoṇḍaññattheraṃ diṭṭhakālo, rañño mahākuṭumbikaṃ pakkosāpetvā ‘‘nagaravāsaṃ karohī’’ti pahitakālo viya bhagavato ekasmiṃ pacchābhatte aṭṭhārasayojanamaggaṃ gantvā āsāḷhipuṇṇamadivase bārāṇasiyaṃ isipatanaṃ pavisitvā theraṃ kāyasakkhiṃ katvā dhammaṃ desitakālo, mahākuṭumbikena aṭṭhārasa purisakoṭiyo gahetvā nagaraṃ ajjhāvuṭṭhakālo viya tathāgatena dhammacakke pavattite therassa aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhitakālo, evaṃ nibbānanagaraṃ paṭhamaṃ āvāsitaṃ, tato sampuṇṇaṃ nagaranti pucchitvā na tāvāti vutte pañca kulāni ādiṃ katvā yāva caturāsītikulasahassapesanaṃ viya tathāgatassa pañcamadivasato paṭṭhāya anattalakkhaṇasuttādīni desetvā pañcavaggiye ādiṃ katvā yasapamukhā pañcapaṇṇāsa kulaputtā, tiṃsa bhaddavaggiyā, sahassapurāṇajaṭilā, bimbisārapamukhāni ekādasapurisanahutāni, tirokuṭṭānumodane caturāsītisahassānīti ettakassa janassa ariyamaggaṃ otāretvā nibbānanagaraṃ pesitakālo, atha tena nayena nagare apūriyamāne bheriṃ carāpetvā nagarassa vaṇṇaghosanaṃ kulānaṃ parihāralābhaghosanaṃ viya ca māsassa aṭṭha divase tattha tattha nisīditvā dhammakathikānaṃ nibbānavaṇṇassa ceva nibbānappattānaṃ jātikantārādinittharaṇānisaṃsassa ca ghosanaṃ, tato sabbadisāhi āgantvā manussānaṃ nagarasamosaraṇaṃ viya tattha tattha dhammakathaṃ sutvā tato tato nikkhamitvā pabbajjaṃ ādiṃ katvā anulomapaṭipadaṃ paṭipannānaṃ aparimāṇānaṃ kulaputtānaṃ nibbānasamosaraṇaṃ daṭṭhabbaṃ.

ໃນຄຳວ່າ Evameva kho ນີ້ ມີການປຽບທຽບອຸປະມາກับອຸປະໄມດັ່ງນີ້: ດ້ວຍວ່າ ພະມະຫາສັດຜູ້ຊົງບຳເພັນບາລະມີທັງຫຼາຍ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ແທບພະບາດຂອງພະທິປັງກອນພຸດທະເຈົ້າ ພຶງເຫັນເໝືອນດັ່ງບຸລຸດຜູ້ທ່ຽວໄປໃນປ່າໃຫຍ່. ການເຫັນທາງອັນມະນຸດທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນເຄີຍເດີນທາງຂອງບຸລຸດນັ້ນ ເໝືອນດັ່ງການເຫັນວິປັດສະນາມັກອັນປະກອບດ້ວຍອົງ ໘ ໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ ຂອງພະມະຫາສັດຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ເໜືອໂພທິບັນລັງຕາມລຳດັບ. ການເຫັນທາງໃຫຍ່ໃນສ່ວນເບື້ອງປາຍ ຂອງບຸລຸດຜູ້ເດີນໄປຕາມທາງແຄບໆ ນັ້ນ ເໝືອນດັ່ງການເຫັນໂລກຸດຕະຣະມັກ ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງການສັ່ງສົມວິປັດສະນາຂັ້ນສູງ ຂອງພະມະຫາສັດ. ການເຫັນເມືອງຂ້າງໜ້າ ຂອງບຸລຸດຜູ້ເດີນໄປຕາມທາງນັ້ນ ເໝືອນດັ່ງການເຫັນພະນິພານອັນເປັນເມືອງແກ້ວ ຂອງພະຕຖาຄົດ. ແຕ່ໃນອຸປະມານີ້ ເມືອງພາຍນອກນັ້ນ ຄົນອື່ນເຫັນແລ້ວ ຄົນອື່ນເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງມະນຸດ, ສ່ວນພະນິພານອັນເປັນເມືອງແກ້ວນັ້ນ ພະສາດສະດາຊົງເຫັນດ້ວຍພະອົງເອງ ແລະຊົງເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສດ້ວຍພະອົງເອງ. ເວລາທີ່ບຸລຸດນັ້ນເຫັນປະຕູທັງ ໔ ເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ພະຕຖาຄົດຊົງເຫັນມັກທັງ ໔. ເວລາທີ່ບຸລຸດນັ້ນເຂົ້າສູ່ເມືອງທາງປະຕູທັງ ໔ ເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ພະຕຖาຄົດຊົງສະແດງການເຂົ້າສູ່ພະນິພານດ້ວຍມັກທັງ ໔. ເວລາທີ່ບຸລຸດນັ້ນກຳນົດຈຳແນກສິ່ງຂອງພາຍໃນເມືອງ ເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ພະຕຖาຄົດຊົງກຳນົດຈຳແນກກຸສົນລະທຳ ໕໐ ກວ່າປະການ ດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະຍານ. ເວລາທີ່ບຸລຸດນັ້ນສະແຫວງຫາຕະກູນທັງຫຼາຍເພື່ອສ້າງເຮືອນໃນເມືອງ ເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ພະສາດສະດາຊົງອອກຈາກຜົນສະມາບັດແລ້ວ ຊົງgກວດເບິ່ງເວໄນຍະສັດທັງຫຼາຍ. ເວລາທີ່ພະລາຊາຜູ້ອັນບຸລຸດນັ້ນທູນຂໍແລ້ວ ຊົງເຫັນມະຫາເສດຖີຄົນໜຶ່ງ ເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຜູ້ອັນທ້າວມະຫາພົມທູນອາຣາດທະນາແລ້ວ ຊົງເຫັນພະອັນຍາໂກນທັນຍະເຖລະ. ເວລາທີ່ພະລາຊາຮັບສັ່ງໃຫ້ຮ້ອງເອົາມະຫາເສດຖີມາແລ້ວ ສົ່ງໄປດ້ວຍຄຳສັ່ງວ່າ 'ຈົ່ງໄປຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ໃນເມືອງເຖີດ' ເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກສະເດັດໄປສູ່ຫົນທາງ ໑໘ ໂຍດ ໃນເວລາຫຼັງພັດຕາກິດຄັ້ງໜຶ່ງ ແລ້ວສະເດັດເຂົ້າສູ່ປ່າອິສິປະຕະນະມະລຶຄະທາຍະວັນ ໃກ້ເມືອງພາຣານະສີ ໃນວັນເພັງເດືອນອາສາລະຫະ ຊົງເຮັດໃຫ້ພະເຖລະເປັນພະຍານບຸກຄົນ ແລ້ວຊົງສະແດງທຳ. ເວລາທີ່ມະຫາເສດຖີພາຄົນ ໑໘ ໂກດ ໄປຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ໃນເມືອງ ເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ພະຕຖาຄົດຊົງສະແດງທຳມະຈັກແລ້ວ ພະເຖລະພ້ອມດ້ວຍພົມ ໑໘ ໂກດ ຕັ້ງຢູ່ໃນໂສດາປັດຕິຜົນ. ພະນິພານອັນເປັນເມືອງແກ້ວ ໄດ້ມີຜູ້ຢູ່ອາໄສເປັນຄັ້ງທຳອິດຢ່າງນີ້. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເມື່ອຖາມວ່າ 'ເມືອງເຕັມແລ້ວບໍ?' ແລ້ວໄດ້ຮັບຄຳຕອບວ່າ 'ຍັງບໍ່ທັນເຕັມເທື່ອ' ຈຶ່ງສົ່ງຕະກູນ ໕ ຕະກູນເປັນຕົ້ນ ໄປຈົນຮອດສົ່ງຕະກູນ ໘໔,໐໐໐ ຕະກູນ ເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ພະຕຖาຄົດ ຊົງເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ວັນທີ ໕ ຊົງສະແດງອະນັດຕະລັກຂະນະສູດເປັນຕົ້ນ ຊົງນຳພາຊົນຈຳນວນເທົ່ານີ້ ຄື ພະປັນຈະວັກຄີເປັນຕົ້ນ, ກຸນລະບຸດ ໕໕ ຄົນ ມີຍະສະເປັນປະທານ, ພະພັດທະວັກຄີ ໓໐ ຄົນ, ຊະດິນເກົ່າ ໑,໐໐໐ ຄົນ, ພາມແລະຄະຫະບໍດີ ໑ ແສນ ໑ ໝື່ນຄົນ ມີພະເຈົ້າພิມພິສານເປັນປະທານ, ແລະເທວະດາແລະມະນຸດ ໘໔,໐໐໐ ຄົນ ໃນຄາວອະນຸໂມທະນາຕິໂຣກຸດທະສູດ ໃຫ້ກ້າວລົງສູ່ອະລິຍະມັກ ແລ້ວສົ່ງໄປສູ່ພະນິພານອັນເປັນເມືອງແກ້ວ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເມື່ອເມືອງຍັງບໍ່ເຕັມດ້ວຍວິທີນັ້ນ ກໍໃຫ້ຕີກອງຮ້ອງປ່າວປະກາດຄຸນຂອງເມືອງ ແລະປະກາດການໄດ້ຮັບການບຳລຸງຮັກສາຂອງຕະກູນທັງຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງການປ່າວປະກາດຂອງພະທຳມະກະຖຶກທັງຫຼາຍ ຜູ້ຮ່ວມປະຊຸມກັນໃນສະຖານທີ່ນັ້ນໆ ຕະຫຼອດ ໘ ວັນແຫ່ງເດືອນ ເພື່ອປະກາດຄຸນຂອງພະນິພານ ແລະອານິສົງແຫ່ງການຂ້າມພົ້ນກັນດານຄືຊາດເປັນຕົ້ນ ຂອງຜູ້ບັນລຸພະນິພານແລ້ວ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ການມາປະຊຸມກັນໃນເມືອງຂອງມະນຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ມາຈາກທຸກທິດ ເໝືອນດັ່ງພຶງເຫັນການມາປະຊຸມກັນໃນພະນິພານ ຂອງກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ຜູ້ໄດ້ຟັງທຳມະເທດສະໜາໃນສະຖານທີ່ນັ້ນໆ ແລ້ວອອກບວດເປັນຕົ້ນ ປະຕິບັດຕາມປະຕິປະທາອັນສົມຄວນແກ່ໂລກຸດຕະຣະທຳ ຈາກຕະກູນນັ້ນໆ.

Purāṇaṃ magganti ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ. Ayañhi ariyamaggo pavāraṇasutte (saṃ. ni. 1.215) avattamānakaṭṭhena ‘‘anuppannamaggo’’ti vutto, imasmiṃ sutte avaḷañjanaṭṭhena ‘‘purāṇamaggo’’ti. Brahmacariyanti sikkhattayasaṅgahaṃ sakalasāsanaṃ. Iddhanti jhānassādena [Pg.110] samiddhaṃ subhikkhaṃ. Phītanti abhiññābharaṇehi pupphitaṃ. Vitthārikanti vitthiṇṇaṃ. Bāhujaññanti bahujanaviññeyyaṃ. Yāva devamanussehi suppakāsitanti yāva dasasahassacakkavāḷe devamanussehi paricchedo atthi, etasmiṃ antare suppakāsitaṃ sudesitaṃ tathāgatenāti. Pañcamaṃ.

ຄຳວ່າ Purāṇaṃ maggaṃ ໄດ້ແກ່ ອະລິຍະມັກມີອົງ ໘. ດ້ວຍວ່າ ອະລິຍະມັກນີ້ ໃນປະວາຣະນາສູດ ຕັດຮຽກວ່າ Anuppannamagga ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າ ບໍ່ເປັນໄປໃນສະໄໝທີ່ບໍ່ມີພະພຸດທະເຈົ້າ, ແຕ່ໃນສູດນີ້ ຕັດຮຽກວ່າ Purāṇamagga ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນທາງທີ່ບໍ່ໄດ້ໃຊ້ສອຍ. ຄຳວ່າ Brahmacariya ໄດ້ແກ່ ພະສາສະໜາທັງໝົດ ອັນສົງເຄາະເຂົ້າໃນສິກຂາ ໓. ຄຳວ່າ Iddha ໄດ້ແກ່ ບໍລິບູນດ້ວຍຄວາມຍິນດີໃນຊານ, ມີອາຫານຫາໄດ້ງ່າຍ. ຄຳວ່າ Phīta ໄດ້ແກ່ ເບີກບານດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບຄືອະພິນຍາ. ຄຳວ່າ Vitthārika ໄດ້ແກ່ ກວ້າງຂວາງແຜ່ໄປ. ຄຳວ່າ Bāhujañña ໄດ້ແກ່ ອັນມະຫາຊົນພຶງຮູ້ໄດ້. ຄຳວ່າ Yāva devamanussehi suppakāsitaṃ ໄດ້ແກ່ ຕະຫຼອດກຳນົດທີ່ມີເທວະດາແລະມະນຸດໃນໝື່ນຈັກກະວານ, ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ພະຕຖาຄົດຊົງປະກາດໄວ້ດີແລ້ວ ຊົງສະແດງໄວ້ດີແລ້ວ. ຈົບ ອັດຖະກະຖາສູດທີ ໕.

6. Sammasasuttavaṇṇanā

໖. ອັດຖະກະຖາສຳມະສະສູດ

66. Chaṭṭhe āmantesīti kasmā āmantesi? Yasmāssa sukhumā tilakkhaṇāhatā dhammadesanā upaṭṭhāsi. Tasmiṃ kira janapade manussā sahetukā paññavanto. Siniddhāni kirettha bhojanāni, tānisevato janassa paññā vaḍḍhati, te gambhīraṃ tilakkhaṇāhataṃ dhammakathaṃ paṭivijjhituṃ samatthā honti. Teneva bhagavā dīghamajjhimesu mahāsatipaṭṭhānāni (dī. ni. 2.372 ādayo) mahānidānaṃ (dī. ni. 2.95 ādayo), āneñjasappāyaṃ (ma. ni. 3.66 ādayo), saṃyuttake cūḷanidānādisuttanti evamādīni aññāni gambhīrāni suttāni tattheva kathesi. Sammasatha noti sammasatha nu. Antaraṃ sammasanti abbhantaraṃ paccayasammasanaṃ. Na so bhikkhu bhagavato cittaṃ ārādhesīti paccayākāravasena byākārāpetukāmassa bhagavato tathā abyākaritvā dvattiṃsākāravasena byākaronto ajjhāsayaṃ gahetuṃ nāsakkhi.

໖໖. ໃນສູດທີ ໖ ບົດວ່າ āmantesi, ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຊົງຮຽກມາ? ເພາະວ່າ ພະທຳມະເທດສະໜາອັນລະອຽດອ່ອນ ອັນສະແດງເຖິງໄຕລັກ ໄດ້ປະກົດແກ່ພະອົງ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນຊົນນະບົດນັ້ນ ມະນຸດທັງຫຼາຍເປັນຜູ້ມີເຫດແລະມີປັນຍາ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນຊົນນະບົດນັ້ນ ມີອາຫານອັນລະອຽດອ່ອນ, ເມື່ອມະຫາຊົນບໍລິໂພກອາຫານເຫຼົ່ານັ້ນ ປັນຍາຍ່ອມຈະເລີນ, ພວກເຂົາຈຶ່ງສາມາດແທງຕະຫຼອດພະທຳມະເທດສະໜາອັນເລິກເຊິ່ງ ອັນສະແດງເຖິງໄຕລັກໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຊົງສະແດງພະສູດອັນເລິກເຊິ່ງອື່ນໆ ເຊັ່ນ ມະຫາສະຕິປັດຖານະສູດ, ມະຫານິດານະສູດ, ອານັນຊະສັບປາຍະສູດ ໃນທີຄະນິກາຍແລະມັດຊິມະນິກາຍ, ແລະຈູລະນິດານະສູດເປັນຕົ້ນ ໃນສັງຍຸດຕະນິກາຍ ໃນຊົນນະບົດນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ sammasatha no ໄດ້ແກ່ ພວກເຈົ້າພicາລະນາຢູ່ບໍ? ບົດວ່າ antaraṃ sammasanti ໄດ້ແກ່ ການພິຈາລະນາປັດໄຈໃນພາຍໃນ. ບົດວ່າ na so bhikkhu bhagavato cittaṃ ārādhesi ໄດ້ແກ່ ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກຊົງປາດຖະໜາຈະໃຫ້ວິສັດສະນາໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈະຍາການ, ແຕ່ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ໄດ້ວິສັດສະນາຢ່າງນັ້ນ ພັດວິສັດສະນາໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາການ ໓໒, ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດຖືເອົາພະພຸດທະອັດທະຍາໄສໄດ້.

Etadavocāti desanā yathānusandhiṃ na gatā, desanāya yathānusandhigamanatthaṃ etadavoca. Tenahānanda, suṇāthāti idaṃ tepiṭake buddhavacane asambhinnapadaṃ. Aññattha hi evaṃ vuttaṃ nāma natthi. Upadhinidānanti khandhupadhinidānaṃ. Khandhapañcakañhettha upadhīti adhippetaṃ. Uppajjatīti jāyati. Nivisatīti punappunaṃ pavattivasena patiṭṭhahati.

ບົດວ່າ etadavoca ໄດ້ແກ່ ພະທຳມະເທດສະໜາບໍ່ດຳເນີນໄປຕາມອະນຸສົນທິ, ພະອານົນຈຶ່ງໄດ້ກາບທູນຄຳນີ້ ເພື່ອໃຫ້ພະທຳມະເທດສະໜາດຳເນີນໄປຕາມອະນຸສົນທິ. ບົດວ່າ Tenahānanda, suṇātha ນີ້ ເປັນບົດທີ່ບໍ່ປົນເປກັນໃນພະພຸດທະພົດຄືພະໄຕປິດົກ, ເພາະວ່າ ໃນທີ່ອື່ນ ບໍ່ມີການກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ເລີຍ. ບົດວ່າ upadhinidāna ໄດ້ແກ່ ມີຂັນທຸປະທິເປັນເຫດ, ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ຊົງປະສົງເອົາປັນຈະຂັນວ່າ ອຸປະທິ. ບົດວ່າ uppajjati ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ nivisati ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເປັນໄປເນືອງໆ.

Yaṃ kho loke piyarūpaṃ sātarūpanti yaṃ lokasmiṃ piyasabhāvañceva madhurasabhāvañca. Cakkhuṃ loketiādīsu lokasmiñhi cakkhādīsu mamattena abhiniviṭṭhā sattā sampattiyaṃ patiṭṭhitā attano cakkhuṃ ādāsādīsu nimittaggahaṇānusārena vippasannapañcapasādaṃ suvaṇṇavimāne ugghāṭitamaṇisīhapañjaraṃ viya maññanti, sotaṃ rajatapanāḷikaṃ viya pāmaṅgasuttaṃ viya [Pg.111] ca maññanti, tuṅganāsāti laddhavohāraṃ ghānaṃ vaṭṭetvā ṭhapitaharitālavaṭṭiṃ viya maññanti, jivhaṃ rattakambalapaṭalaṃ viya mudusiniddhamadhurarasadaṃ maññanti, kāyaṃ sālalaṭṭhiṃ viya suvaṇṇatoraṇaṃ viya ca maññanti, manaṃ aññesaṃ manena asadisaṃ uḷāraṃ maññanti.

ບົດວ່າ Yaṃ kho loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງໃດໃນໂລກທີ່ມີສະພາວະເປັນທີ່ຮັກ ແລະມີສະພາວະອັນຫວານຊື່ນ. ໃນຄຳວ່າ Cakkhuṃ loke ເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍວ່າ ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ຝັງໃຈດ້ວຍຄວາມຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນໃນຕາເປັນຕົ້ນໃນໂລກ ເມື່ອຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເຖິງພ້ອມ, ຍ່ອມສຳຄັນໝາຍໝັ້ນຕາຂອງຕົນ ອັນມີປະສາດທັງ ໕ ອັນຜ່ອງໃສ ໂດຍການຖືເອົານິມິດໃນແວ່ນເປັນຕົ້ນ ວ່າ ເປັນເໝືອນດັ່ງປ່ອງຢ້ຽມສີຫະບັນຊອນປະດັບແກ້ວມະນີ ອັນເປີດໄວ້ໃນວິມານຄຳ. ຍ່ອມສຳຄັນໝາຍໝັ້ນຫູ ວ່າ ເປັນເໝືອນດັ່ງທໍ່ເງິນ ຫຼື ເໝືອນດັ່ງສາຍສ້ອຍຄໍຄຳ. ຍ່ອມສຳຄັນໝາຍໝັ້ນດັງ ອັນໄດ້ຊື່ວ່າ ດັງໂດ່ງ ວ່າ ເປັນເໝືອນດັ່ງແທ່ງຫໍລະດານອັນກົມມົນທີ່ວາງໄວ້. ຍ່ອມສຳຄັນໝາຍໝັ້ນລີ້ນ ອັນອ່ອນນຸ້ມ, ກ້ຽງງາມ, ໃຫ້ລົດຊາດອັນຫວານຊື່ນ ວ່າ ເປັນເໝືອນດັ່ງຜືນຜ້າກຳມະຫຍີແດງ. ຍ່ອມສຳຄັນໝາຍໝັ້ນກາຍ ວ່າ ເປັນເໝືອນດັ່ງຕົ້ນຮັງໜຸ່ມ ຫຼື ເໝືອນດັ່ງຊຸ້ມປະຕູຄຳ. ຍ່ອມສຳຄັນໝາຍໝັ້ນໃຈ ວ່າ ເປັນສິ່ງອັນປະເສີດ ບໍ່ມີສິ່ງໃດສະເໝີດ້ວຍໃຈຂອງຄົນອື່ນ.

Niccato addakkhunti niccanti addasaṃsu. Sesapadesupi eseva nayo. Na parimucciṃsu dukkhasmāti sakalasmāpi vaṭṭadukkhā na parimucciṃsu. Dakkhissantīti passissanti. Āpānīyakaṃsoti sarakassa nāmaṃ. Yasmā panettha āpaṃ pivanti, tasmā ‘‘āpānīyo’’ti vuccati. Āpānīyo ca so kaṃso cāti āpānīyakaṃso. Surāmaṇḍasarakassetaṃ nāmaṃ. ‘‘Vaṇṇasampanno’’tiādivacanato pana kaṃse ṭhitapānameva evaṃ vuttaṃ. Ghammābhitattoti ghammena abhitatto. Ghammaparetoti ghammena phuṭṭho, anugatoti attho. Pivato hi kho taṃ chādessatīti pivantassa taṃ pānīyaṃ vaṇṇādisampattiyā ruccissati, sakalasarīraṃ vā pharitvā tuṭṭhiṃ uppādayamānaṃ ṭhassati. Appaṭisaṅkhāti apaccavekkhitvā.

ຄຳວ່າ Niccato addakkhu (ເຫັນວ່າທ່ຽງ) ໄດ້ແກ່ ເຫັນວ່າເປັນຂອງທ່ຽງ. ເຖິງໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ Na parimucciṃsu dukkhasmā (ບໍ່ພົ້ນຈາກທຸກ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພົ້ນຈາກວັດຕະທຸກທັງສິ້ນ. ຄຳວ່າ Dakkhissanti ໄດ້ແກ່ ຈັກເຫັນ. ຄຳວ່າ Āpānīyakaṃso ເປັນຊື່ຂອງຈອກນ້ຳດື່ມ. ເພາະວ່າ ເຂົາເຈົ້າດື່ມນ້ຳໃນຈອກນັ້ນ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ Āpānīya (ເຄື່ອງດື່ມ). ຈອກນັ້ນເປັນທັງເຄື່ອງດື່ມແລະເປັນຈອກທອງເຫຼືອງ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ Āpānīyakaṃso (ຈອກທອງເຫຼືອງສຳລັບດື່ມ). ນີ້ເປັນຊື່ຂອງຈອກໃສ່ເຫຼົ້າໃສ. ແຕ່ເພາະພຣະດຳລັດວ່າ Vaṇṇasampanno (ມີສີສັນສົມບູນ) ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງໝາຍເຖິງນ້ຳດື່ມປະສົມຢາພິດທີ່ຢູ່ໃນຈອກທອງເຫຼືອງນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Ghammābhitatto ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຖືກຄວາມຮ້ອນແຜດເຜົາ. ຄຳວ່າ Ghammapareto ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຖືກຄວາມຮ້ອນກະທົບ ຫຼືຄອບງຳ. ຄຳວ່າ Pivato hi kho taṃ chādessati ໄດ້ແກ່ ເມື່ອດື່ມເຂົ້າໄປ ນ້ຳດື່ມນັ້ນຈັກເປັນທີ່ພໍໃຈດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມแห่งສີເປັນຕົ້ນ ຫຼືຈັກແຜ່ຊ່ານໄປທົ່ວຮ່າງກາຍ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມອີ່ມໃຈແລ້ວຄົງຢູ່. ຄຳວ່າ Appaṭisaṅkhā ໄດ້ແກ່ ໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາ.

Evameva khoti ettha idaṃ opammasaṃsandanaṃ – āpānīyakaṃso viya hi loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ ārammaṇaṃ daṭṭhabbaṃ, ghammābhitattapuriso viya vaṭṭanissito puthujjano, āpānīyakaṃsena nimantanapuriso viya loke piyarūpena sātarūpena ārammaṇena nimantakajano, āpānīyakaṃse sampattiñca ādīnavañca ārocento āpānakamanusso viya ācariyupajjhāyādiko kalyāṇamitto. Yatheva hi tassa purisassa apalokitamanusso āpānīyakaṃse guṇañca ādīnavañca āroceti, evameva ācariyo vā upajjhāyo vā bhikkhuno pañcasu kāmaguṇesu assādañca nissaraṇañca katheti.

ຄຳວ່າ Evameva kho ໃນອຸປະມານີ້ ມີການປຽບທຽບດັ່ງນີ້: ອາລົມທີ່ໜ້າຮັກໜ້າພໍໃຈໃນໂລກ ພຶງເຫັນເໝືອນຈອກນ້ຳດື່ມປະສົມຢາພິດ, ປຸຖຸຊົນຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນວັດຕະສົງສານ ພຶງເຫັນເໝືອນຊາຍຜູ້ຖືກຄວາມຮ້ອນແຜດເຜົາ, ບຸກຄົນຜູ້ຊັກຊວນດ້ວຍອາລົມທີ່ໜ້າຮັກໜ້າພໍໃຈໃນໂລກ ພຶງເຫັນເໝືອນຄົນຜູ້ເຊື້ອເຊີນດ້ວຍຈອກນ້ຳດື່ມນັ້ນ, ກັນລະຍານະມິດມີອາຈານແລະອຸປັດຊາເປັນຕົ້ນ ພຶງເຫັນເໝືອນຄົນຫວັງດີຜູ້ບອກທັງຄຸນແລະໂທດໃນຈອກນ້ຳດື່ມນັ້ນ. ເພາະວ່າ ຊາຍຜູ້ຫວັງດີຍ່ອມບອກທັງຄຸນແລະໂທດໃນຈອກນ້ຳດື່ມແກ່ຊາຍຜູ້ນັ້ນສັນໃດ, ອາຈານຫຼືອຸປັດຊາກໍຍ່ອມບອກທັງຄຸນ (ອັດສາທະ) ແລະໂທດ (ອາທີນວະ) ແລະການສະຫຼັດອອກ (ນິດສະຣະນະ) ໃນກາມະຄຸນ ໕ ແກ່ພິກຂຸສັນນັ້ນ.

Tattha yathā āpānīyakaṃsamhi guṇe ca ādīnave ca ārocite so puriso piyavaṇṇādisampadāyameva sañjātavego ‘‘sace maraṇaṃ bhavissati, pacchā jānissāmī’’ti sahasā appaṭisaṅkhāya taṃ pivitvā maraṇaṃ vā maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ nigacchati, evameva, bhikkhu, ‘‘pañcasu kāmaguṇesu dassanādivasena uppannasomanassamattameva assādo, ādīnavo pana diṭṭhadhammikasamparāyiko bahu nānappakāro, appassādā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā’’ti [Pg.112] evaṃ ācariyupajjhāyehi ānisaṃsañca ādīnavañca kathetvā – ‘‘samaṇapaṭipadaṃ paṭipajja, indriyesu guttadvāro bhava bhojane mattaññū jāgariyaṃ anuyutto’’ti evaṃ ovaditopi assādabaddhacittatāya ‘‘sace vuttappakāro ādīnavo bhavissati, pacchā jānissāmī’’ti ācariyupajjhāye apasādetvā uddesaparipucchādīni ceva vattapaṭipattiñca pahāya lokāmisakathaṃ kathento kāme paribhuñjitukāmatāya sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattati. Tato duccaritāni pūrento sandhicchedanādikāle ‘‘coro aya’’nti gahetvā rañño dassito idheva hatthapādādichedanaṃ patvā samparāye catūsu apāyesu mahādukkhaṃ anubhoti.

ໃນອຸປະມານັ້ນ ປຽບເໝືອນເມື່ອມີຜູ້ບອກທັງຄຸນແລະໂທດໃນຈອກນ້ຳດື່ມນັ້ນແລ້ວ ຊາຍຜູ້ນັ້ນຍັງມີຄວາມຢາກອັນແຮງກ້າໃນຄວາມFreeພ້ອມแห่งສີສັນທີ່ໜ້າຮັກເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ຫາກຈັກຕາຍ ກໍຄ່ອຍຮູ້ກັນພາຍຫຼັງ' ແລ້ວດື່ມນ້ຳນັ້ນເຂົ້າໄປໂດຍດ່ວນໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາ ຈຶ່ງເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍ ຫຼືໄດ້ຮັບທຸກປາງຕາຍສັນໃດ; ພິກຂຸກໍສັນນັ້ນເໝືອນກັນ ເຖິງແມ່ນວ່າອາຈານແລະອຸປັດຊາຈັກບອກທັງຄຸນແລະໂທດວ່າ 'ໃນກາມະຄຸນ ໕ ຄວາມຍິນດີທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດການເຫັນເປັນຕົ້ນ ເປັນພຽງອັດສາທະ (ຄຸນ), ແຕ່ໂທດ (ອາທີນວະ) ທັງໃນຊາດນີ້ແລະຊາດໜ້າ ມີຫຼາກຫຼາຍປະການ, ກາມທັງຫຼາຍມີຄວາມຍິນດີນ້ອຍ ມີທຸກຫຼາຍ ມີຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈຫຼາຍ' ແລ້ວຕັກເຕືອນວ່າ 'ຈົ່ງປະຕິບັດສະມະນະປະຕິປະທາ ເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງທະວານໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ ຮູ້ປະມານໃນການບໍລິໂພກອາຫານ ແລະປະກອບຄວາມພຽນເປັນເຄື່ອງຕື່ນຢູ່ສະເໝີ' ແຕ່ເພາະມີຈິດຜູກພັນໃນອັດສາທະ ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ຫາກມີໂທດດັ່ງທີ່ກ່າວມາ ກໍຄ່ອຍຮູ້ກັນພາຍຫຼັງ' ແລ້ວເຮັດໃຫ້ອາຈານແລະອຸປັດຊາເສື່ອມສັດທາ ລະຖິ້ມການຮຽນ ການສອບຖາມ ແລະວັດປະຕິບັດ ເວົ້າແຕ່ເລື່ອງໂລກີຍະ ເພາະຄວາມຢາກບໍລິໂພກກາມ ຈຶ່ງບອກຄືນສິກຂາແລ້ວສຶກສຶກອອກໄປເປັນຄົນທຳມະດາ. ຈາກນັ້ນ ກໍປະພຶດທຸຈະລິດ ເມື່ອໄປຕັດຊ່ອງຍ່ອງເเบົາເປັນຕົ້ນ ກໍຖືກຈັບໄດ້ວ່າ 'ນີ້ຄືໂຈນ' ແລ້ວນຳໄປຖວາຍແກ່ພຣະລາຊາ ຈຶ່ງຖືກຕັດມືຕັດຕີນເປັນຕົ້ນໃນຊາດນີ້ເອງ ແລະໃນຊາດໜ້າກໍຍ່ອມສະເຫວີຍທຸກຢ່າງແຮງໃນອະບາຍທັງ 4.

Pānīyena vā vinetunti sītena vārinā harituṃ. Dadhimaṇḍakenāti dadhimaṇḍanamattena. Bhaṭṭhaloṇikāyāti saloṇena sattupānīyena. Loṇasovīrakenāti sabbadhaññaphalakaḷīrādīni pakkhipitvā loṇasovīrakaṃ nāma karonti, tena.

ຄຳວ່າ Pānīyena vā vinetuṃ (ຫຼືບັນເທົາດ້ວຍນ້ຳດື່ມ) ໄດ້ແກ່ ເພື່ອລະງັບດ້ວຍນ້ຳເຢັນ. ຄຳວ່າ Dadhimaṇḍakena ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍນ້ຳສົ້ມຫາງນົມ. ຄຳວ່າ Bhaṭṭhaloṇikāya ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍນ້ຳແປ້ງຈີ່ປະສົມເກືອ. ຄຳວ່າ Loṇasovīrakena ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍນ້ຳຢາດອງເຄັມ ທີ່ເຂົາເຈົ້າເຮັດໂດຍການໃສ່ທັນຍາພືດ ໝາກໄມ້ ແລະໜໍ່ໄມ້ທຸກຊະນິດລົງໄປ.

Opammasaṃsandanaṃ panettha – ghammābhitattapuriso viya vaṭṭasannissitakāle yogāvacaro daṭṭhabbo, tassa purisassa paṭisaṅkhā āpānīyakaṃsaṃ pahāya pānīyādīhi pipāsassa vinodanaṃ viya bhikkhuno ācariyupajjhāyānaṃ ovāde ṭhatvā chadvārādīni pariggahetvā anukkamena vipassanaṃ vaḍḍhentassa arahattaphalādhigamo, pānīyādīni cattāri pānāni viya hi cattāro maggā, tesu aññataraṃ pivitvā surāpipāsitaṃ vinodetvā sukhino yena kāmaṃ gamanaṃ viya khīṇāsavassa catumaggapānaṃ pivitvā taṇhaṃ vinodetvā agatapubbaṃ nibbānadisaṃ gamanakālo veditabbo. Chaṭṭhaṃ.

การປຽບທຽບອຸປະມານີ້ ມີດັ່ງນີ້: ພຶງເຫັນໂຍຄາວະຈອນໃນເວລາທີ່ອາໄສຢູ່ໃນວັດຕະສົງສານ ເໝືອນຊາຍຜູ້ຖືກຄວາມຮ້ອນແຜດເຜົາ. ການທີ່ພິກຂຸຕັ້ງຢູ່ໃນໂອວາດຂອງອາຈານແລະອຸປັດຊາ ແລ້ວກຳນົດຮູ້ທະວານ 6 ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຈະເລີນວິປັດສະນາໄປຕາມລຳດັບ ຈົນບັນລຸອະຣະຫັດຕະຜົນ ພຶງເຫັນເໝືອນການທີ່ຊາຍຜູ້ນັ້ນພິຈາລະນາແລ້ວລະຖິ້ມຈອກນ້ຳດື່ມນັ້ນ ເສຍແລ້ວລະງັບຄວາມຢາກນ້ຳດ້ວຍນ້ຳດື່ມເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ມັກທັງ 4 ປຽບເໝືອນເຄື່ອງດື່ມ 4 ຢ່າງ ມີນ້ຳດື່ມເປັນຕົ້ນ. ພຶງຊາບເວລາທີ່ພຣະຂີນາສົບດື່ມເຄື່ອງດື່ມຄືມັກທັງ 4 ແລ້ວລະງັບຕັນຫາ ເສຍແລ້ວເດີນທາງໄປສູ່ທິດຄືພຣະນιພານທີ່ບໍ່ເຄີຍໄປມາກ່ອນ ເໝືອນການທີ່ຊາຍຜູ້ນັ້ນດື່ມເຄື່ອງດື່ມຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາເຄື່ອງດື່ມເຫຼົ່ານັ້ນ ແລ້ວລະງັບຄວາມຢາກເຫຼົ້າ ເສຍແລ້ວເດີນທາງໄປສູ່ບ່ອນທີ່ຕົນປາດຖະໜາຢ່າງມີຄວາມສຸກ. ຈົບສູດທີ 6.

7. Naḷakalāpīsuttavaṇṇanā

໗. ອັດຖະກະຖາ ນະລະກະຣາປີສູດ

67. Sattame kinnu kho, āvusoti kasmā pucchati? ‘‘Evaṃ puṭṭho kathaṃ nu kho byākareyyā’’ti. Therassa ajjhāsayajānanatthaṃ. Apica atīte dve aggasāvakā imaṃ pañhaṃ vinicchayiṃsūti anāgate bhikkhū jānissantītipi pucchati. Idāneva kho mayanti idaṃ thero yassa nāmarūpassa viññāṇaṃ paccayoti vuttaṃ, tadeva nāmarūpaṃ viññāṇassa paccayoti [Pg.113] vuttattā āha. Naḷakalāpiyoti idha pana ayakalāpādivasena upamaṃ anāharitvā viññāṇanāmarūpānaṃ abaladubbalabhāvadassanatthaṃ ayaṃ upamā ābhatā.

໖໗. ໃນສູດທີ 7 ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດພຣະເຖຣະ (ມະຫາໂກດຖິກະ) ຈຶ່ງຖາມວ່າ Kinnu kho, āvuso (ອາວຸໂສ ເປັນແນວໃດນໍ)? ຖາມເພື່ອຈະຮູ້ອັດທະຍາໄສຂອງພຣະເຖຣະ (ສາຣີບຸດ) ວ່າ 'ເມື່ອຖືກຖາມຢ່າງນີ້ ເພິ່ນຈັກແກ້ແນວໃດ'. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຖາມເພາະຄິດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນອະນາຄົດຈັກໄດ້ຮູ້ວ່າ ໃນອະດີດ ພຣະອັກຄະສາວົກທັງສອງໄດ້ຕັດສິນບັນຫານີ້ໄວ້ແລ້ວ'. ຄຳວ່າ Idāneva kho mayaṃ ນີ້ ພຣະເຖຣະກ່າວໄວ້ ເພາະຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ ນາມຮູບໃດມີວິນຍານເປັນປັດໄຈ ນາມຮູບນັ້ນເອງກໍເປັນປັດໄຈແກ່ວິນຍານ. ຄຳວ່າ Naḷakalāpiyo (ມັດໄມ້ອໍ້) ໃນອຸປະມານີ້ ພຣະອົງບໍ່ໄດ້ຊົງນຳອຸປະມານີ້ມາດ້ວຍອຳນາດแห่งມັດເຫຼັກເປັນຕົ້ນ ແຕ່ຊົງນຳອຸປະມາດ້ວຍມັດໄມ້ອໍ້ນີ້ມາ ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີກຳລັງແລະຄວາມອ່ອນແອຂອງວິນຍານແລະນາມຮູບ.

Nirodho hotīti ettake ṭhāne paccayuppannapañcavokārabhavavasena desanā kathitā. Chattiṃsāya vatthūhīti heṭṭhā vissajjitesu dvādasasu padesu ekekasmiṃ tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ vasena chattiṃsāya kāraṇehi. Ettha ca paṭhamo dhammakathikaguṇo, dutiyā paṭipatti, tatiyaṃ paṭipattiphalaṃ. Tattha paṭhamanayena desanāsampatti kathitā, dutiyena sekkhabhūmi, tatiyena asekkhabhūmīti. Sattamaṃ.

ຄຳວ່າ Nirodho hoti (ຍ່ອມດັບ) ໃນບ່ອນນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງພຣະທຳເທດສະນາດ້ວຍອຳນາດแห่งປັນຈະໂວການະພົບ (ພົບທີ່ມີຂັນ 5) ທີ່ເປັນປັດຈະຍຸບັນ. ຄຳວ່າ Chattiṃsāya vatthūhi (ດ້ວຍຫົວຂໍ້ 36 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍເຫດ 36 ປະການ ໂດຍອຳນາດแห่งວາລະລະ 3 ໃນແຕ່ລະບົດຂອງບົດທັງ 12 ທີ່ວິສັດຊະນາໄວ້ຂ້າງລຸ່ມ. ແລະໃນບົດນີ້ ໝວດທຳອິດເປັນຄຸນສົມບັດຂອງພຣະທັມມະກະຖຶກ, ໝວດທີສອງເປັນຂໍ້ປະຕິບັດ, ໝວດທີສາມເປັນຜົນຂອງການປະຕິບັດ. ໃນໝວດເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍນັຍທຳອິດ ຊົງສະແດງເຖິງຄວາມສົມບູນแห่งເທດສະນາ, ໂດຍນັຍທີສອງ ຊົງສະແດງເຖິງພູມຂອງພຣະເສຂະ, ໂດຍນັຍທີສາມ ຊົງສະແດງເຖິງພູມຂອງພຣະອະເສຂະ. ຈົບສູດທີ 7.

8. Kosambisuttavaṇṇanā

໘. ອັດຖະກະຖາ ໂກສັມພີສູດ

68. Aṭṭhame aññatrevāti ekacco hi parassa saddahitvā yaṃ esa bhaṇati, taṃ bhūtanti gaṇhāti. Aparassa nisīditvā cintentassa yaṃ kāraṇaṃ ruccati, so ‘‘atthi eta’’nti ruciyā gaṇhāti. Eko ‘‘cirakālato paṭṭhāya evaṃ anussavo atthi, bhūtameta’’nti anussavena gaṇhāti. Aññassa vitakkayato ekaṃ kāraṇaṃ upaṭṭhāti, so ‘‘attheta’’nti ākāraparivitakkena gaṇhāti. Aparassa cintayato ekā diṭṭhi uppajjati, yāyassa taṃ kāraṇaṃ nijjhāyantassa khamati, so ‘‘attheta’’nti diṭṭhinijjhānakkhantiyā gaṇhāti. Thero pana pañcapi etāni kāraṇāni paṭikkhipitvā paccakkhañāṇena paṭividdhabhāvaṃ pucchanto aññatreva, āvuso musila, saddhāyātiādimāha. Tattha aññatrevāti saddhādīni kāraṇāni ṭhapetvā, vinā etehi kāraṇehīti attho. Bhavanirodho nibbānanti pañcakkhandhanirodho nibbānaṃ.

໖໘. ໃນສູດທີ 8 ຄຳວ່າ Aññatreva (ນອກຈາກ) ໄດ້ແກ່ ບາງຄົນເຊື່ອຄົນອື່ນແລ້ວຖືເອົາວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຜູ້ນີ້ເວົ້າ ເປັນຈິງ'. ບາງຄົນນັ່ງຄິດແລ້ວພໍໃຈໃນເຫດຜົນໃດໜຶ່ງ ກໍຖືເອົາດ້ວຍຄວາມພໍໃຈວ່າ 'ສິ່ງນີ້ມີຢູ່'. ບາງຄົນຖືເອົາດ້ວຍການໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງສືບໆ ກັນມາວ່າ 'ມີສຽງເລົ່າລືກັນມາແຕ່ດົນນານແລ້ວ ສິ່ງນີ້ເປັນຈິງ'. ບາງຄົນເມື່ອຕຶກຕອງຢູ່ ເຫດຜົນຢ່າງໜຶ່ງກໍປາກົດຂຶ້ນ ກໍຖືເອົາດ້ວຍການຕຶກຕອງຕາມອາການວ່າ 'ສິ່ງນີ້ມີຢູ່'. ບາງຄົນເມື່ອຄິດຢູ່ ຄວາມເຫັນຢ່າງໜຶ່ງກໍເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອເພິ່ນເພັ່ງພິຈາລະນາເຫດຜົນນັ້ນແລ້ວພໍໃຈ ກໍຖືເອົາດ້ວຍຄວາມທົນທານຕໍ່ການເພັ່ງພິຈາລະນາດ້ວຍຄວາມເຫັນວ່າ 'ສິ່ງນີ້ມີຢູ່'. ແຕ່ພຣະເຖຣະ (ປະວິຕຖະ) ປະຕິເສດເຫດຜົນທັງ 5 ປະການນີ້ ແລ້ວຖາມເຖິງຄວາມແທງຕະຫຼອດດ້ວຍປັດຈະຍັກຂະຍານ (ຍານທີ່ປະຈັກແຈ້ງແກ່ຕົນ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອາວຸໂສ ມຸສິລະ ນອກຈາກຄວາມເຊື່ອ...'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ Aññatreva ໄດ້ແກ່ ຍົກເວັ້ນເຫດຜົນມີຄວາມເຊື່ອເປັນຕົ້ນ ຄື ເວັ້ນຈາກເຫດຜົນເຫຼົ່ານີ້. ຄຳວ່າ Bhavanirodho nibbānaṃ (ຄວາມດັບພົບຄືພຣະນິພານ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມດັບແຫ່ງຂັນ 5 ຄືພຣະນິພານ.

Tuṇhī ahosīti thero khīṇāsavo, ahaṃ pana khīṇāsavoti vā na vāti vā avatvā tuṇhīyeva ahosi. Āyasmā nārado āyasmantaṃ paviṭṭhaṃ etadavocāti kasmā avoca? So kira cintesi – ‘‘bhavanirodho nibbānaṃ nāmāti sekhehipi jānitabbo pañho esa, ayaṃ pana thero imaṃ theraṃ asekhabhūmiyā kāreti, imaṃ ṭhānaṃ jānāpessāmī’’ti etaṃ avoca.

ຄຳວ່າ Tuṇhī ahosi (ໄດ້ນິ່ງຢູ່) ໄດ້ແກ່ ພຣະເຖຣະ (ມຸສິລະ) ເປັນພຣະຂີນາສົບ ແຕ່ເພິ່ນບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ 'ເຮົາເປັນພຣະຂີນາສົບ' ຫຼື 'ບໍ່ໄດ້ເປັນ' ແຕ່ໄດ້ນິ່ງຢູ່ເທົ່ານັ້ນ. ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດພຣະນາຣະທະຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳນີ້ກັບພຣະປະວິຕຖະ? ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະນາຣະທະນັ້ນຄິດວ່າ 'ບັນຫາທີ່ວ່າ ຄວາມດັບພົບຄືພຣະນິພານ ນີ້ ເປັນບັນຫາທີ່ແມ່ນແຕ່ພຣະເສຂະກໍພຶງຮູ້ໄດ້, ແຕ່ພຣະເຖຣະ (ປະວິຕຖະ) ນີ້ ພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ພຣະເຖຣະ (ມຸສິລະ) ນີ້ ຕັ້ງຢູ່ໃນພູມຂອງພຣະອະເສຂະ, ເຮົາຈັກເຮັດໃຫ້ເພິ່ນຮູ້ເລື່ອງນີ້' ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳນັ້ນ.

Sammappaññāya [Pg.114] sudiṭṭhanti saha vipassanāya maggapaññāya suṭṭhu diṭṭhaṃ. Na camhi arahanti anāgāmimagge ṭhitattā arahaṃ na homīti dīpeti. Yaṃ panassa idāni ‘‘bhavanirodho nibbāna’’nti ñāṇaṃ, taṃ ekūnavīsatiyā paccavekkhaṇañāṇehi vimuttaṃ paccavekkhaṇañāṇaṃ. Udapānoti vīsatiṃsahatthagambhīro pānīyakūpo. Udakavārakoti udakaussiñcanavārako. Udakanti hi kho ñāṇaṃ assāti tīre ṭhitassa olokayato evaṃ ñāṇaṃ bhaveyya. Na ca kāyena phusitvāti udakaṃ pana nīharitvā kāyena phusitvā viharituṃ na sakkuṇeyya. Udapāne udakadassanaṃ viya hi anāgāmino nibbānadassanaṃ, ghammābhitattapuriso viya anāgāmī, udakavārako viya arahattamaggo, yathā ghammābhitattapuriso udapāne udakaṃ passati. Evaṃ anāgāmī paccavekkhaṇañāṇena ‘‘upari arahattaphalasamayo nāma atthī’’ti jānāti. Yathā pana so puriso udakavārakassa natthitāya udakaṃ nīharitvā kāyena phusituṃ na labhati, evaṃ anāgāmī arahattamaggassa natthitāya nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā arahattaphalasamāpattiṃ appetvā nisīdituṃ na labhati. Aṭṭhamaṃ.

ຄຳວ່າ Sammappaññāya sudiṭṭhaṃ (ເຫັນດີແລ້ວດ້ວຍປັນຍາອັນຊອບ) ໄດ້ແກ່ ເຫັນຢ່າງແຈ່ມແຈ້ງດ້ວຍມັກຄະປັນຍາຮ່ວມກັບວິປັດສະນາ. ຄຳວ່າ Na camhi arahaṃ (ແລະເຮົາກໍບໍ່ແມ່ນພຣະອໍຣະຫັນ) ສະແດງວ່າ ເຮົາບໍ່ໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ເພາະຕັ້ງຢູ່ໃນອະນາຄາມິມັກ. ສ່ວນຍານທີ່ເພິ່ນມີຢູ່ໃນຂະນະນີ້ວ່າ 'ຄວາມດັບພົບຄືພຣະນິພານ' ນັ້ນ ຄືປັດຈະເວກຂະນະຍານ ທີ່ເປັນປັດຈະເວກຂະນະຍານຂອງຜູ້ຫຼຸດພົ້ນໃນບັນດາປັດຈະເວກຂະນະຍານ 19 ປະການ. ຄຳວ່າ Udapāno ໄດ້ແກ່ ບໍ່ນ້ຳດື່ມທີ່ເລິກ 20 ຫຼື 30 ສອກ. ຄຳວ່າ Udakavārako ໄດ້ແກ່ ກະຕັກຕັກນ້ຳ. ຄຳວ່າ Udakanti hi kho ñāṇaṃ assā ໄດ້ແກ່ ຄວາມຮູ້ຈັກມີແກ່ຜູ້ທີ່ຢືນຢູ່ແຄມບໍ່ນ້ຳແລ້ວຫຼຽວເບິ່ງ. ຄຳວ່າ Na ca kāyena phusitvā ໄດ້ແກ່ ແຕ່ບໍ່ສາມາດຕັກນ້ຳນັ້ນຂຶ້ນມາ ແລ້ວຖືກຕ້ອງດ້ວຍກາຍແລະດື່ມກິນໄດ້. ເພາະວ່າ ການເຫັນພຣະນິພານຂອງພຣະອະນາຄາມີ ປຽບເໝືອນການເຫັນນ້ຳໃນບໍ່ນ້ຳ, ພຣະອະນາຄາມີ ປຽບເໝືອນຊາຍຜູ້ຖືກຄວາມຮ້ອນແຜດເຜົາ, ອະຣະຫັດຕະມັກ ປຽບເໝືອນກະຕັກຕັກນ້ຳ, ຊາຍຜູ້ຖືກຄວາມຮ້ອນແຜດເຜົາຍ່ອມເຫັນນ້ຳໃນບໍ່ນ້ຳsັນໃດ; ພຣະອະນາຄາມີກໍສັນນັ້ນເໝືອນກັນ ຍ່ອມຮູ້ດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະຍານວ່າ 'ເບື້ອງເທິງຍັງມີສະໄໝแห่งການບັນລຸອະຣະຫັດຕະຜົນຢູ່'. ແຕ່ຊາຍຜູ້ນັ້ນບໍ່ໄດ້ຕັກນ້ຳຂຶ້ນມາຖືກຕ້ອງດ້ວຍກາຍ ເພາະບໍ່ມີກະຕັກຕັກນ້ຳສັນໃດ; ພຣະອະນາຄາມີກໍສັນນັ້ນເໝືອນກັນ ບໍ່ໄດ້ເຮັດພຣະນິພານໃຫ້ເປັນອາລົມ ແລ້ວເຂົ້າອະຣະຫັດຕະຜົນສະມາບັດນັ່ງຢູ່ ເພາະບໍ່ມີອະຣະຫັດຕະມັກ. ຈົບສູດທີ 8.

9. Upayantisuttavaṇṇanā

໙. ອັດຖະກະຖາ ອຸປະຍັນຕິສູດ

69. Navame upayantoti udakavaḍḍhanasamaye upari gacchanto. Mahānadiyoti gaṅgāyamunādikā mahāsaritāyo. Upayāpetīti upari yāpeti, vaḍḍheti pūretīti attho. Avijjā upayantīti avijjā upari gacchantī saṅkhārānaṃ paccayo bhavituṃ sakkuṇantī. Saṅkhāre upayāpetīti saṅkhāre upari yāpeti vaḍḍheti. Evaṃ sabbapadesu attho veditabbo. Apayantoti apagacchanto osaranto. Avijjā apayantīti avijjā apagacchamānā osaramānā upari saṅkhārānaṃ paccayo bhavituṃ na sakkuṇantīti attho. Saṅkhāre apayāpetīti saṅkhāre apagacchāpeti. Esa nayo sabbapadesu. Navamaṃ.

໖໙. ໃນສູດທີ 9 ຄຳວ່າ Upayanto (ໄຫຼນອງ) ໄດ້ແກ່ ໄຫຼຂຶ້ນສູງໃນເວລາທີ່ນ້ຳເພີ່ມຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ Mahānadiyo ໄດ້ແກ່ ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ ມີແມ່ນ້ຳຄົງຄາແລະແມ່ນ້ຳຍະມຸນາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Upayāpeti ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ໄຫຼນອງຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ເພີ່ມຂຶ້ນ ຫຼືເຮັດໃຫ້ເຕັມ. ຄຳວ່າ Avijjā upayantī ໄດ້ແກ່ ອະວິຊາທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນ ຄື ສາມາດເປັນປັດໄຈແກ່ສັງຂານທັງຫຼາຍໄດ້. ຄຳວ່າ Saṅkhāre upayāpeti ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ສັງຂານທັງຫຼາຍເພີ່ມຂຶ້ນ ຄື ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນ. ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດທັງປວງດ້ວຍນັຍນີ້. ຄຳວ່າ Apayanto ໄດ້ແກ່ ຫຼຸດລົງ ຫຼືບົກແຫ້ງ. ຄຳວ່າ Avijjā apayantī ໄດ້ແກ່ ອະວິຊາທີ່ຫຼຸດລົງ ຄື ບໍ່ສາມາດເປັນປັດໄຈແກ່ສັງຂານທັງຫຼາຍໃນເບື້ອງເທິງໄດ້. ຄຳວ່າ Saṅkhāre apayāpeti ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ສັງຂານທັງຫຼາຍຫຼຸດລົງ. ນັຍນີ້ມີໃນບົດທັງປວງ. ຈົບສູດທີ 9.

10. Susimasuttavaṇṇanā

໑໐. ອັດຖະກະຖາ ສຸສີມະສູດ

70. Dasame garukatoti sabbehi devamanussehi pāsāṇacchattaṃ viya cittena garukato. Mānitoti manena piyāyito. Pūjitoti catupaccayapūjāya [Pg.115] pūjito. Apacitoti nīcavuttikaraṇena apacito. Satthārañhi disvā manussā hatthikkhandhādīhi otaranti maggaṃ denti, aṃsakūṭato sāṭakaṃ apanenti, āsanato vuṭṭhahanti vandanti. Evaṃ so tehi apacito nāma hoti. Susimoti evaṃnāmako vedaṅgesu kusalo paṇḍitaparibbājako. Ehi tvanti tesaṃ kira etadahosi – ‘‘samaṇo gotamo na jātigottādīni āgamma lābhaggappatto jāto, kaviseṭṭho panesa uttamakavitāya sāvakānaṃ ganthaṃ bandhitvā deti, taṃ te uggaṇhitvā upaṭṭhākānaṃ upanisinnakathampi anumodanampi sarabhaññampīti evamādīni kathenti, te tesaṃ pasannā lābhaṃ upasaṃharanti. Sace mayaṃ yaṃ samaṇo gotamo jānāti, tato thokaṃ jāneyyāma, attano samayaṃ tattha pakkhipitvā mayampi upaṭṭhākānaṃ katheyyāma, tato etehi lābhitarā bhaveyyāma. Ko nu kho samaṇassa gotamassa santike pabbajitvā khippameva uggaṇhituṃ sakkhissatī’’ti. Te evaṃ cintetvā ‘‘susimo paṭibalo’’ti disvā taṃ upasaṅkamitvā evamāhaṃsu.

໗໐. ໃນສູດທີ 10 ຄຳວ່າ Garukato (ຜູ້ໄດ້ຮັບຄວາມເຄົາລົບ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ເທວະດາແລະມະນຸດທັງປວງເຄົາລົບດ້ວຍຈິດໃຈ ເໝືອນຄັນຮົ່ມຫີນ. ຄຳວ່າ Mānito (ຜູ້ໄດ້ຮັບການນັບຖື) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມຮັກແພງດ້ວຍໃຈ. ຄຳວ່າ Pūjito (ຜູ້ໄດ້ຮັບການບູຊາ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການບູຊາດ້ວຍປັດໄຈ 4. ຄຳວ່າ Apacito (ຜູ້ໄດ້ຮັບການນອບນ້ອມ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການນອບນ້ອມດ້ວຍການປະພຶດອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອມະນຸດທັງຫຼາຍເຫັນພຣະສາດສະດา ກໍຍ່ອມລົງຈາກຫຼັງຊ້າງເປັນຕົ້ນ ຫຼີກທາງໃຫ້ ປົດຜ້າຫົ່ມອອກຈາກບ່າ ລຸກຂຶ້ນຈາກອາສະນະ ແລະກາບໄຫວ້. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພຣະອົງຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ທີ່ພວກເຂົານອບນ້ອມແລ້ວ. ຄຳວ່າ Susimo ເປັນຊື່ຂອງປະຣິພາຊົກຜູ້ມີປັນຍາ ຜູ້ສະຫຼາດໃນຄຳພີພະເວດ. ຄຳວ່າ Ehi tvaṃ (ທ່ານຈົ່ງມາ) ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກອັນຍະເດຍຣະຖີເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມຄິດດັ່ງນີ້ວ່າ 'ພຣະສະມະນະໂຄດົມບໍ່ໄດ້ເຖິງຄວາມເລີດດ້ວຍລາບເພາະອາໄສຊາດຕະກູນເປັນຕົ້ນ ແຕ່ເພິ່ນເປັນຍອດກະວີ ເພາະຄວາມເປັນກະວີອັນເລີດ ເພິ່ນຈຶ່ງແຕ່ງຄຳພີໃຫ້ແກ່ສາວົກທັງຫຼາຍ ສາວົກເຫຼົ່ານັ້ນຮຽນເອົາແລ້ວ ກໍນຳໄປສະແດງແກ່ອຸປັດຖາກ ທັງໃນເວລາຮ່ວມສົນທະນາ ເວລາອະນຸໂມທະນາ ແລະເວລາສູດທຳນອງສະຣະພັນຍະເປັນຕົ້ນ ອຸປັດຖາກເຫຼົ່ານັ້ນເລື່ອມໃສໃນສາວົກເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງນຳລາບສັກກາລະມາຖວາຍ. ຫາກພວກເຮົາຮູ້ສິ່ງທີ່ພຣະສະມະນະໂຄດົມຮູ້ຈັກໜ້ອຍໜຶ່ງ ແລ້ວແຊກລັດທິຂອງພວກເຮົາເຂົ້າໄປໃນນັ້ນ ພວກເຮົານຳໄປສະແດງແກ່ອຸປັດຖາກຂອງພວກເຮົາແດ່ ພວກເຮົານັ້ນກໍຈັກມີລາບຫຼາຍກວ່າສາວົກເຫຼົ່ານີ້. ໃຜນໍຈັກສາມາດບວດໃນສຳນັກຂອງພຣະສະມະນະໂຄດົມແລ້ວຮຽນເອົາໄດ້ໂດຍໄວ?' ພວກເຂົາຄິດດັ່ງນີ້ແລ້ວ ເຫັນວ່າ 'ສຸສີມະມີຄວາມສາມາດ' ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາເພິ່ນແລ້ວກ່າວຢ່າງນີ້.

Yenāyasmā ānando tenupasaṅkamīti kasmā upasaṅkami? Evaṃ kirassa ahosi, ‘‘kassa nu kho santikaṃ gantvā ahaṃ imaṃ dhammaṃ khippaṃ laddhuṃ sakkhissāmī’’ti? Tato cintesi – ‘‘samaṇo gotamo garu tejussado niyamamanuyutto, na sakkā akāle upasaṅkamituṃ, aññepi bahū khattiyādayo samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamanti, tasmimpi samaye na sakkā upasaṅkamituṃ. Sāvakesupissa sāriputto mahāpañño vipassanālakkhaṇamhi etadagge ṭhapito, mahāmoggallāno samādhilakkhaṇasmiṃ etadagge ṭhapito, mahākassapo dhutaṅgadharesu anuruddho dibbacakkhukesu, puṇṇo mantāṇiputto dhammakathikesu, upālitthero vinayadharesu etadagge ṭhapito, ayaṃ pana ānando bahussuto tipiṭakadharo, satthāpissa tattha tattha kathitaṃ dhammaṃ āharitvā katheti, pañcasu ṭhānesu etadagge ṭhapito, aṭṭhannaṃ varānaṃ lābhī, catūhi acchariyabbhutadhammehi samannāgato, tassa samīpaṃ gato khippaṃ dhammaṃ laddhuṃ sakkhissāmī’’ti. Tasmā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami.

ຄຳວ່າ 'Yenāyasmā ānando tenupasaṅkami' (ພຣະອານົນຜູ້ມີອາຍຸຢູ່ບ່ອນໃດ ກໍເຂົ້າໄປຫາບ່ອນນັ້ນ) ມີຄຳຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາ? ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະສຸສີມະນັ້ນມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເຮົາເຂົ້າໄປຫາສຳນັກຂອງໃຜໜໍ ຈຶ່ງຈະສາມາດໄດ້ຮັບທັມມະນີ້ຢ່າງວ່ອງໄວ?' ຈາກນັ້ນຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ພຣະສະມະນະໂຄດົມເປັນຜູ້ໜ້າເຄົາລົບ ຍຳເກງ ມີເດດຫຼາຍ ແລະຊົງຂະຫຍັນໃນກິດຈະວັດ ບໍ່ອາດຈະເຂົ້າໄປຫາໃນເວລາອັນບໍ່ຄວນໄດ້. ແມ່ນແຕ່ຄົນອື່ນໆ ຫຼາຍຄົນ ມີກະສັດເປັນຕົ້ນ ກໍເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສະມະນະໂຄດົມ ໃນເວລານັ້ນກໍບໍ່ອາດເຂົ້າໄປຫາໄດ້. ໃນບັນດາພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ ພຣະສາຣີບຸດເປັນຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະໃນທາງວິປັດສະນາລັກສະນະ, ພຣະມະຫາໂມກຄັលລານະ ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະໃນທາງສະມາທິລັກສະນະ, ພຣະມະຫາກັດສະປະ ໃນບັນດาຜູ້ຊົງທຸດົງ, ພຣະອະນຸຣຸດທະ ໃນບັນດາຜູ້ມີທิບພະຍະຈັກຂຸ, ພຣະປຸນນະ ມັນຕານີບຸດ ໃນບັນດາພຣະທັມມະກະຖຶກ, ພຣະອຸບາລີເຖຣະ ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະໃນບັນດາຜູ້ຊົງພຣະວິນັຍ. ສ່ວນພຣະອານົນນີ້ ເປັນພຣະพະຫູສູດ ຊົງພຣະໄຕປິດົກ, ແມ່ນແຕ່ພຣະສາດສະດາ ກໍຊົງນຳເອົາທັມມະທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນໆ ມາສະແດງແກ່ພຣະອານົນນັ້ນ, ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະໃນຖານະ ໕ ປະການ, ເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບພອນ ໘ ປະການ, ປະກອບດ້ວຍອັດສະຈັນແລະອັບພູຕະທັມ ໔ ປະການ, ຫາກເຮົາເຂົ້າໄປໃກ້ພຣະອານົນນັ້ນ ກໍຈະສາມາດໄດ້ຮັບທັມມະຢ່າງວ່ອງໄວ'. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອານົນຜູ້ມີອາຍຸຢູ່ບ່ອນໃດ ພຣະສຸສີມະກໍເຂົ້າໄປຫາບ່ອນນັ້ນ.

Yena [Pg.116] bhagavā tenupasaṅkamīti kasmā sayaṃ apabbājetvā upasaṅkami? Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘ayaṃ titthiyasamaye pāṭiyekko ‘ahaṃ satthā’ti paṭijānanto carati, pabbajitvā sāsanassa alābhāyapi parisakkeyya. Na kho panassāhaṃ ajjhāsayaṃ ājānāmi, satthā jānissatī’’ti. Tasmā taṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami. Tenahānanda, susimaṃ pabbājethāti satthā kira cintesi – ‘‘ayaṃ paribbājako titthiyasamaye ‘ahaṃ pāṭiyekko satthā’ti paṭijānamāno carati, ‘idha maggabrahmacariyaṃ carituṃ icchāmī’ti kira vadati. Kiṃ nu kho mayi pasanno, udāhu mayhaṃ sāvakesu, udāhu mayhaṃ vā mama sāvakānaṃ vā dhammakathāya pasanno’’ti? Athassa ekaṭṭhānepi pasādābhāvaṃ ñatvā, ‘‘ayaṃ mama sāsane dhammaṃ thenessāmīti pabbajati. Itissa āgamanaṃ aparisuddhaṃ; nipphatti nu kho kīdisā’’ti? Olokento ‘‘kiñcāpi ‘dhammaṃ thenessāmī’ti pabbajati, katipāheneva pana ghaṭetvā arahattaṃ gaṇhissatī’’ti ñatvā ‘‘tenahānanda, susimaṃ pabbājethā’’ti āha.

ຄຳວ່າ 'Yena bhagavā tenupasaṅkami' (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກສະຖິດຢູ່ບ່ອນໃດ ກໍເຂົ້າໄປຫາບ່ອນນັ້ນ) ມີຄຳຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງພຣະອານົນຈຶ່ງບໍ່ບວດໃຫ້ເອງ ແລ້ວພາເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ? ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະອານົນນັ້ນມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພຣະສຸສີມະນີ້ ເປັນເຈົ້າລັດທິຕ່າງຫາກໃນໝູ່ເດຍລະຖີ ທ່ຽວປະຕິຍານຕົນວ່າ ເຮົາເປັນສາດສະດາ, ເມື່ອບວດແລ້ວ ອາດຈະພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ພຣະສາດສະໜາເສື່ອມລາບສັກກາລະກໍໄດ້. ແຕ່ເຮົາບໍ່ຮູ້ອັດທະຍາໄສຂອງລາວ, ພຣະສາດສະດາຈັກຊົງຊາບເອງ'. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອານົນຈຶ່ງພາພຣະສຸສີມະນັ້ນ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກໃນບ່ອນທີ່ປະທັບຢູ່. ຄຳວ່າ 'Tenahānanda, susimaṃ pabbājethā' (ອານົນ ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ເຈົ້າຈົ່ງບວດໃຫ້ສຸສີມະເຖີດ) ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະສາດສະດາຊົງດຳຣິວ່າ 'ປະຣິພາຊົກນີ້ ທ່ຽວປະຕິຍານຕົນໃນໝູ່ເດຍລະຖີວ່າ ເຮົາເປັນເຈົ້າລັດທິ ເປັນສາດສະດາ, ແຕ່ໄດ້ຍິນວ່າເວົ້າວ່າ ຢາກຈະປະພຶດມັກຄະພຣົມມະຈັນໃນພຣະສາດສະໜານີ້. ລາວເຫຼື້ອມໃສໃນເຮົາ ຫຼືວ່າເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາວົກຂອງເຮົາ ຫຼືວ່າເຫຼື້ອມໃສໃນທັມມະກະຖາຂອງເຮົາ ຫຼືຂອງພຣະສາວົກຂອງເຮົາໜໍ?' ລຳດັບນັ້ນ ພຣະອົງຊົງຊາບວ່າລາວບໍ່ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສເລີຍແມ່ນແຕ່ຖານະດຽວ, ຊົງຊາບວ່າ 'ລາວບວດເພາະຢາກຈະລັກທັມມະໃນສາດສະໜาຂອງເຮົາ. ການມາຂອງລາວຈຶ່ງບໍ່ບໍລິສຸດ; ແລ້ວຜົນສຳເລັດ (ພຣະອໍຣະຫັນ) ຈະເປັນແນວໃດໜໍ?' ເມື່ອຊົງພິຈາລະນາເບິ່ງ ກໍຊົງຊາບວ່າ 'ເຖິງວ່າລາວຈະບວດດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈຈະລັກທັມມະກໍຕາມ, ແຕ່ພາຍໃນ ໒-໓ ວັນເທົ່ານັ້ນ ລາວຈະພະຍາຍາມບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນໄດ້'. ເມື່ອຊົງຊາບດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'Tenahānanda, susimaṃ pabbājethā' (ອານົນ ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ເຈົ້າຈົ່ງບວດໃຫ້ສຸສີມະເຖີດ).

Aññā byākatā hotīti te kira bhikkhū satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā temāsaṃ vassaṃ vasantā tasmiṃyeva antotemāse ghaṭentā vāyamantā arahattaṃ paṭilabhiṃsu. Te ‘‘paṭiladdhaguṇaṃ satthu ārocessāmā’’ti pavāritapavāraṇā senāsanaṃ saṃsāmetvā satthu santikaṃ āgantvā attano paṭiladdhaguṇaṃ ārocesuṃ. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Aññāti arahattassa nāmaṃ. Byākatāti ārocitā. Assosīti so kira ohitasoto hutvā tesaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ gacchati taṃ taṃ kathaṃ suṇitukāmo. Yena te bhikkhū tenupasaṅkamīti kasmā upasaṅkami? Taṃ kirassa pavattiṃ sutvā etadahosi – ‘‘aññā nāma imasmiṃ sāsane paramappamāṇaṃ sārabhūtā ācariyamuṭṭhi maññe bhavissati, pucchitvā naṃ jānissāmī’’ti. Tasmā upasaṅkami.

ຄຳວ່າ 'Aññā byākatā hoti' (ພະຍາກອນພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ) ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ຮຽນກັມມັດຖານໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ແລ້ວຢູ່ຈຳພັນສາຕະຫຼອດ ໓ ເດືອນ, ພະຍາຍາມບຳເພັນພຽນຢູ່ພາຍໃນ ໓ ເດືອນນັ້ນເອງ ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ. ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຄິດວ່າ 'ພວກ ເຮົາຈະກາບທູນຄຸນວິເສດທີ່ໄດ້ບັນລຸແກ່ພຣະສາດສະດา', ເມື່ອປະວໍຣະນາແລ້ວ ຈຶ່ງເກັບມ້ຽນເສນາສະນະ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາ ກາບທູນຄຸນວິເສດທີ່ຕົນໄດ້ບັນລຸ. ຄຳນັ້ນໝາຍເຖິງຂໍ้ຄວາມນີ້. ຄຳວ່າ 'Aññā' ເປັນຊື່ຂອງພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ. ຄຳວ່າ 'Byākatā' ແປວ່າ ກາບທູນໃຫ້ຊົງຊາບ (ພະຍາກອນ). ຄຳວ່າ 'Assosi' (ໄດ້ຍິນແລ້ວ) ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະສຸສີມະນັ້ນເປັນຜູ້ງ່ຽງໂສດ (ຕັ້ງໃຈຟັງ) ຢາກຈະຟັງເລື່ອງລາວນັ້ນໆ ຈຶ່ງໄປຍັງບ່ອນຢູ່ຂອງພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Yena te bhikkhū tenupasaṅkami' (ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຢູ່ບ່ອນໃດ ກໍເຂົ້າໄປຫາບ່ອນນັ້ນ) ມີຄຳຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາ? ໄດ້ຍິນວ່າ ເມື່ອພຣະສຸສີມະໄດ້ຍິນເລື່ອງລາວນັ້ນແລ້ວ ກໍມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ອັນຍາ (ພຣະອໍຣะຫັດຕະຜົນ) ນີ້ ຄົງຈະເປັນສິ່ງທີ່ປະເສີດສຸດ ເປັນແກ່ນສານ ເປັນຄືກຳມືຂອງອາຈານ (ເຄັດລັບ) ໃນພຣະສາດສະໜານີ້, ເຮົາຈະຖາມເບິ່ງເພື່ອໃຫ້ຮູ້'. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາ.

Anekavihitanti anekavidhaṃ. Iddhividhanti iddhikoṭṭhāsaṃ. Āvibhāvaṃ tirobhāvanti āvibhāvaṃ gahetvā tirobhāvaṃ, tirobhāvaṃ gahetvā āvibhāvaṃ kātuṃ sakkothāti pucchati. Tirokuṭṭanti parakuṭṭaṃ. Itarapadadvayepi [Pg.117] eseva nayo. Ummujjanimujjanti ummujjanañca nimujjanañca. Pallaṅkenāti pallaṅkabandhanena. Kamathāti nisīdituṃ vā gantuṃ vā sakkothāti pucchati? Pakkhī sakuṇoti pakkhayutto sakuṇo. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato pana imassa iddhividhassa, ito paresaṃ dibbasotādīnañca vaṇṇanānayo visuddhimagge vuttanayena veditabboti.

ຄຳວ່າ 'Anekavihitaṃ' ແປວ່າ ຫຼາຍປະການ. ຄຳວ່າ 'Iddhividhaṃ' ແປວ່າ ໝວດໝູ່ແຫ່ງອິດທິຣິດ. ຄຳວ່າ 'Āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ' ຄື ພຣະສຸສີມະຖາມວ່າ ທ່ານທັງຫຼາຍສາມາດເຮັດບ່ອນປາກົດໃຫ້ເປັນບ່ອນກຳບັງ ແລະເຮັດບ່ອນກຳບັງໃຫ້ເປັນບ່ອນປາກົດໄດ້ຫຼືບໍ່? ຄຳວ່າ 'Tirokuṭṭaṃ' ແປວ່າ ພາຍນອກຝາ. ແມ່ນແຕ່ໃນສອງບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ 'Ummujjanimujjaṃ' ແປວ່າ ການຜຸດຂຶ້ນແລະການດຳລົງໄປ. ຄຳວ່າ 'Pallaṅkena' ແປວ່າ ດ້ວຍການນັ່ງຂັດສະໝາດ. ຄຳວ່າ 'Kamatha' ຄື ຖາມວ່າ ທ່ານທັງຫຼາຍສາມາດນັ່ງ ຫຼືໄປ (ໃນອາກາດ) ໄດ້ຫຼືບໍ່? ຄຳວ່າ 'Pakkhī sakuṇo' ແປວ່າ ນົກທີ່ມີປີກ. ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້, ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດແຫ່ງອິດທິວິທິຍານນີ້ ແລະທິບພະຍະໂສຕະຍານເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ຖັດຈາກນີ້ ຄວນຊາບຕາມນັຍທີ່ອະທິບາຍໄວ້ໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ.

Santā vimokkhāti aṅgasantatāya ceva ārammaṇasantatāya ca santā āruppavimokkhā. Kāyena phusitvāti nāmakāyena phusitvā paṭilabhitvā. Paññāvimuttā kho mayaṃ, āvusoti, āvuso, mayaṃ nijjhānakā sukkhavipassakā paññāmatteneva vimuttāti dasseti. Ājāneyyāsi vā tvaṃ, āvuso susima, na vā tvaṃ ājāneyyāsīti kasmā evamāhaṃsu? Evaṃ kira nesaṃ ahosi – ‘‘mayaṃ imassa ajjhāsayaṃ gahetvā kathetuṃ na sakkhissāma, dasabalaṃ pana pucchitvā nikkaṅkho bhavissatī’’ti. Dhammaṭṭhitiñāṇanti vipassanāñāṇaṃ, taṃ paṭhamataraṃ uppajjati. Nibbāne ñāṇanti vipassanāya ciṇṇante pavattamaggañāṇaṃ, taṃ pacchā uppajjati. Tasmā bhagavā evamāha.

ຄຳວ່າ 'Santā vimokkhā' (ວິໂມກອັນສະຫງົບ) ໄດ້ແກ່ ອະຣູປະວິໂມກ ອັນສະຫງົບ ເພາະຄວາມສະຫງົບແຫ່ງອົງຊານ ແລະເພาະຄວາມສະຫງົບແຫ່ງອາຣົມ. ຄຳວ່າ 'Kāyena phusitvā' ແປວ່າ ຖືກຕ້ອງດ້ວຍນາມກາຍ ຄືໄດ້ບັນລຸ. ບົດວ່າ 'Paññāvimuttā kho mayaṃ, āvuso' (ອາວຸໂສ ພວກ ເຮົາເປັນຜູ້ຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍປັນຍາແລ້ວ) ສະແດງວ່າ 'ອາວຸໂສ ພວກ ເຮົາບໍ່ມີຊານ (ບໍ່ໄດ້ບັນລຸຊານ) ເປັນພຣະສຸກຂະວິປັດສະກະ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວດ້ວຍປັນຍາຢ່າງດຽວ'. ຄຳຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ 'Ājāneyyāsi vā tvaṃ, āvuso susima, na vā tvaṃ ājāneyyāsi' (ອາວຸໂສ ສຸສີມະ ທ່ານຈະຮູ້ຫຼືບໍ່ຮູ້ກໍຕາມ)? ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພວກ ເຮົາບໍ່ສາມາດຈະຈັບອັດທະຍາໄສຂອງລາວແລ້ວຕອບໄດ້, ແຕ່ຫາກລາວໄປທູນຖາມພຣະທົດສະພົນ ກໍຈັກໝົດຄວາມສົງໄສ'. ຄຳວ່າ 'Dhammaṭṭhitiñāṇaṃ' ໄດ້ແກ່ ວິປັດສະນາຍານ ຍານນັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນກ່ອນ. ຄຳວ່າ 'Nibbāne ñāṇaṃ' ໄດ້ແກ່ ມັກຄະຍານ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນທີ່ສຸດແຫ່ງການອົບຮົມວິປັດສະນາ ຍານນັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນພາຍຫຼັງ. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດຢ່າງນີ້.

Ājāneyyāsi vātiādi kasmā vuttaṃ? Vināpi samādhiṃ evaṃ ñāṇuppattidassanatthaṃ. Idañhi vuttaṃ hoti – susima, maggo vā phalaṃ vā na samādhinissando, na samādhiānisaṃso, na samādhissa nipphatti, vipassanāya paneso nissando, vipassanāya ānisaṃso, vipassanāya nipphatti, tasmā jāneyyāsi vā tvaṃ, na vā tvaṃ jāneyyāsi, atha kho dhammaṭṭhitiñāṇaṃ pubbe, pacchā nibbāne ñāṇanti.

ຄຳຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'Ājāneyyāsi vā' ເປັນຕົ້ນ? ຕັດເພື່ອສະແດງການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຍານ ໂດຍປາສະຈາກສະමාທິ (ສະමාທິລະດັບອັບປະນາ). ອະທິບາຍວ່າ 'ສຸສີມະ ມັກຫຼືຜົນ ບໍ່ແມ່ນຜົນຫຼັ່ງໄຫຼຂອງສະມາທິ ບໍ່ແມ່ນອານິສົງຂອງສະມາທິ ບໍ່ແມ່ນຄວາມສຳເລັດຂອງສະມາທິ, ແຕ່ເປັນຜົນຫຼັ່ງໄຫຼຂອງວິປັດສະນາ ເປັນອານິສົງຂອງວິປັດສະນາ ເປັນຄວາມສຳເລັດຂອງວິປັດສະນາ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈະຮູ້ຫຼືບໍ່ຮູ້ກໍຕາມ, ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ທັມມັດຖິຕິຍານຍ່ອມເກີດຂຶ້ນກ່ອນ ພາຍຫຼັງຈຶ່ງເກີດນิບພານະຍານ'.

Idānissa paṭivedhabhabbataṃ ñatvā teparivaṭṭaṃ dhammadesanaṃ desento taṃ kiṃ maññasi, susima? Rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vātiādimāha? Te parivaṭṭadesanāvasāne pana thero arahattaṃ patto. Idānissa anuyogaṃ āropento jātipaccayā jarāmaraṇanti, susima, passasītiādimāha. Api pana tvaṃ, susimāti idaṃ kasmā ārabhi? Nijjhānakānaṃ sukkhavipassakabhikkhūnaṃ pākaṭakaraṇatthaṃ. Ayañhettha adhippāyo – na kevalaṃ tvameva nijjhānako sukkhavipassako, etepi bhikkhū evarūpāyevāti. Sesaṃ sabbattha pākaṭamevāti. Dasamaṃ.

ບັດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງຊາບຄວາມຄວນແກ່ການບັນລຸມັກຜົນຂອງພຣະສຸສີມະນັ້ນ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງທັມມະເທດສະນາອັນມີຮອບ ໓ (ໄຕຣລັກ) ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'Taṃ kiṃ maññasi, susima? Rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā' (ສຸສີມະ ທ່ານຄິດແນວໃດ ຮູບທ່ຽງຫຼືບໍ່ທ່ຽງ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນເວລາຈົບເທດສະນາອັນມີຮອບ ໓ ນັ້ນ ພຣະເຖຣະ (ພຣະສຸສີມະ) ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະຊົງນຳພຣະສຸສີມະນັ້ນເຂົ້າສູ່ການພິຈາລະນາ ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'jātipaccayā jarāmaraṇanti, susima, passasi' (ສຸສີມະ ທ່ານເຫັນວ່າ ເພາະຊາດເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີຊະລາມໍຣະນະຫຼືບໍ່) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຊົງປາຣົບຄຳວ່າ 'Api pana tvaṃ, susima' ນີ້? ຕັດເພື່ອເຮັດໃຫ້ປາກົດແກ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ເປັນສຸກຂະວິປັດສະກະ ຜູ້ບໍ່ມີຊານ. ອະທິບາຍວ່າ 'ສຸສີມະ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ທ່ານຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນທີ່ບໍ່ມີຊານ ເປັນພຣະສຸກຂະວິປັດສະກະ, ແມ່ນແຕ່ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ກໍເປັນຜູ້ມີສະພາວະຢ່າງນີ້ຄືກັນ'. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ຈົບສູດທີ ໑໐.

Mahāvaggo sattamo.

ມະຫາວັກ ທີ ໗ ຈົບ.

8. Samaṇabrāhmaṇavaggo

໘. ສະມະນະພຣາມະນະວັກ

1. Jarāmaraṇasuttādivaṇṇanā

໑. ອັດຖະກະຖາຊະລາມໍຣະນະສູດເປັນຕົ້ນ

71-72. Samaṇabrāhmaṇavagge [Pg.118] jarāmaraṇādīsu ekekapadavasena ekekaṃ katvā ekādasa suttāni vuttāni, tāni uttānatthānevāti.

໗໑-໗໒. In ສະມະນະພຣາມະນະວັກ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງສູດ ໑໑ ສູດ ໂດຍກຳນົດເອົາແຕ່ລະບົດ ມີຊະລາມໍຣະນະເປັນຕົ້ນ ເປັນແຕ່ລະສູດ, ສູດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Samaṇabrāhmaṇavaggo aṭṭhamo.

ສະມະນະພຣາມະນະວັກ ທີ ໘ ຈົບ.

9. Antarapeyyālaṃ

໙. ອັນຕະຣะເປຍຍານ

1. Satthusuttādivaṇṇanā

໑. ອັດຖະກະຖາສັດຖຸສູດເປັນຕົ້ນ

73. Ito paraṃ ‘‘satthā pariyesitabbo’’tiādinayappavattā dvādasa antarapeyyālavaggā nāma honti. Te sabbepi tathā tathā bujjhanakānaṃ veneyyapuggalānaṃ ajjhāsayavasena vuttā. Tattha satthāti buddho vā hotu sāvako vā, yaṃ nissāya maggañāṇaṃ labhati, ayaṃ satthā nāma, so pariyesitabbo. Sikkhā karaṇīyāti tividhāpi sikkhā kātabbā. Yogādīsu yogoti payogo. Chandoti kattukamyatākusalacchando. Ussoḷhīti sabbasahaṃ adhimattavīriyaṃ. Appaṭivānīti anivattanā. Ātappanti kilesatāpanavīriyameva. Sātaccanti satatakiriyaṃ. Satīti jarāmaraṇādivasena catusaccapariggāhikā sati. Sampajaññanti tādisameva ñāṇaṃ. Appamādoti saccabhāvanāya appamādo. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໗໓. ຖັດຈາກນີ້ໄປ ເປັນວັກທີ່ຊື່ວ່າ ອັນຕະຣະເປຍຍານ ໑໒ ວັກ ທີ່ດຳເນີນໄປດ້ວຍນັຍມີຄຳວ່າ 'Satthā pariyesitabbo' (ຄວນແສຫວັງຫາພຣະສາດສະດາ) ເປັນຕົ້ນ. ສູດທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດທະຍาໄສຂອງເວໄນຍະບຸກຄົນ ຜູ້ຈະຕັດສະຮູ້ໄດ້ດ້ວຍອາກອນນັ້ນໆ. ໃນສູດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'Satthā' (ສາດສະດາ) ຈະເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຫຼືພຣະສາວົກກໍຕາມ, ບຸກຄົນອາໄສຜູ້ໃດແລ້ວໄດ້ບັນລຸມັກຄະຍານ ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ ສາດສະດາ, ຄວນແສຫວັງຫາສາດສະດານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Sikkhā karaṇīyā' ແປວ່າ ຄວນບຳເພັນສິກຂາ ໓ ປະການ. ໃນບົດມີຄຳວ່າ 'Yoga' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'Yoga' ແປວ່າ ຄວາມພະຍາຍາມ (ໃນການບຳເພັນພາວະນາ). ຄຳວ່າ 'Chando' ແປວ່າ ຄວາມພໍໃຈໃນກຸສົນທີ່ຢາກຈະເຮັດ. ຄຳວ່າ 'Ussoḷhī' ແປວ່າ ຄວາມພຽນຢ່າງແຮງກ້າທີ່ອົດທົນຕໍ່ອຸປະສັກທັງປວງ. ຄຳວ່າ 'Appaṭivānī' ແປວ່າ ຄວາມພຽນທີ່ບໍ່ທໍ້ຖອຍ. ຄຳວ່າ 'Ātappo' ແປວ່າ ຄວາມພຽນທີ່ເຜົາຜານກິເລດ. ຄຳວ່າ 'Sātaccaṃ' ແປວ່າ ການບຳເພັນພາວະນາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງບໍ່ຂາດສາຍ. ຄຳວ່າ 'Sati' ແປວ່າ ສະຕິທີ່ກຳນົດຮູ້ອະລິຍະສັດ ໔ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊະລາມໍຣະນະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Sampajaññaṃ' ແປວ່າ ປັນຍາທີ່ມີລັກສະນະດຽວກັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Appamādo' ແປວ່າ ຄວາມບໍ່ປະມາດໃນສັດຈະພາວະນາ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Antarapeyyālo navamo.

ອັນຕະຣະເປຍຍານ ທີ ໙ ຈົບ.

Nidānasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

ອັດຖະກະຖາ ນິທານະສັງຍຸດ ຈົບບໍລິບູນ.

2. Abhisamayasaṃyuttaṃ

໒. ອະພິສະມະຍະສັງຍຸດ

1. Nakhasikhāsuttavaṇṇanā

໑. ອັດຖະກະຖາ ນະຂະສิຂາສູດ

74. Abhisamayasaṃyuttassa [Pg.119] paṭhame nakhasikhāyanti maṃsaṭṭhānena vimutte nakhagge. Nakhasikhā ca nāma lokiyānaṃ mahatīpi hoti, satthu pana rattuppalapattakoṭi viya sukhumā. Kathaṃ panettha paṃsu patiṭṭhitoti? Adhiṭṭhānabalena. Bhagavatā hi atthaṃ ñāpetukāmena adhiṭṭhānabalena tattha patiṭṭhāpito. Satimaṃ kalanti mahāpathaviyā paṃsuṃ satakoṭṭhāse katvā tato ekakoṭṭhāsaṃ. Paratopi eseva nayo. Abhisametāvinoti paññāya ariyasaccāni abhisametvā ṭhitassa. Purimaṃ dukkhakkhandhaṃ parikkhīṇaṃ pariyādiṇṇaṃ upanidhāyāti etadeva bahutaraṃ dukkhaṃ, yadidaṃ parikkhīṇanti evaṃ paṭhamaṃ vuttaṃ dukkhakkhandhaṃ upanidhāya, ñāṇena taṃ tassa santike ṭhapetvā upaparikkhiyamāneti attho. Katamaṃ panettha purimadukkhaṃ nāma? Yaṃ parikkhīṇaṃ. Katamaṃ pana parikkhīṇaṃ? Yaṃ paṭhamamaggassa abhāvitattā uppajjeyya. Katamaṃ pana upanidhāya? Yaṃ sattasu attabhāvesu apāye aṭṭhamañca paṭisandhiṃ ādiṃ katvā yattha katthaci uppajjeyya, sabbaṃ taṃ parikkhīṇanti veditabbaṃ. Sattakkhattunti satta vāre, sattasu attabhāvesūti attho. Paramatāti idamassa paraṃ pamāṇanti dasseti. Mahatthiyoti mahato atthassa nipphādako. Paṭhamaṃ.

໗໔. ໃນສູດທີ ໑ ແຫ່ງອະພິສະມະຍະສັງຍຸດ, ຄຳວ່າ 'Nakhasikhāyaṃ' ແປວ່າ ທີ່ປາຍເລັບ ບ່ອນທີ່ພົ້ນຈາກເນື້ອ. ສ່ວນທີ່ຊື່ວ່າ ປາຍເລັບ ຂອງຄົນທົ່ວໄປ ຍ່ອມໜາແລະໃຫຍ່, ແຕ່ປາຍເລັບຂອງພຣະສາດສະດາ ຍ່ອມອ່ອນນຸ້ມລະອຽດອ່ອນ ຄືກັບປາຍກີບດອກບົວແດງ. ມີຄຳຖາມວ່າ ຝຸ່ນດິນຕິດຢູ່ທີ່ປາຍເລັບນັ້ນໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ຕິດຢູ່ໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການອະທິຖານ. ເພາະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງປະສົງຈະໃຫ້ຮູ້ເນື້ອຄວາມ ຈຶ່ງຊົງອະທິຖານໃຫ້ຝຸ່ນດິນຕິດຢູ່ທີ່ປາຍເລັບນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Satimaṃ kalaṃ' ແປວ່າ ແບ່ງຝຸ່ນດິນໃນມະຫາປະຖະພີອອກເປັນ ໑໐໐ ສ່ວນ ແລ້ວນຳເອົາສ່ວນໜຶ່ງໃນ ໑໐໐ ສ່ວນນັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນບົດຖັດໄປກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ 'Abhisametāvino' ແປວ່າ ຂອງຜູ້ຕັ້ງຢູ່ ໂດຍໄດ້ຕັດສະຮູ້ອະລິຍະສັດທັງຫຼາຍດ້ວຍມັກຄະປັນຍາແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'Purimaṃ dukkhakkhandhaṃ parikkhīṇaṃ pariyādiṇṇaṃ upanidhāya' (ເມື່ອທຽບໃສ່ກອງທຸກໃນກ່ອນ ທີ່ສิ້ນໄປ ໝົດໄປແລ້ວ) ມີອະທິບາຍວ່າ 'ກອງທຸກທີ່ສິ້ນໄປນີ້ແລ້ວຫຼາຍກວ່າ' ດັ່ງນີ້ ຄືທຽບໃສ່ກອງທຸກທີ່ຕັດໄວ້ໃນຕອນຕົ້ນ, ໂດຍນຳເອົາກອງທຸກນັ້ນມາຕັ້ງໄວ້ໃກ້ໆ ດ້ວຍຍານ ແລ້ວພິຈາລະນາເບິ່ງ. ມີຄຳຖາມວ່າ ກອງທຸກໃນກ່ອນ ໃນທີ່ນີ້ໄດ້ແກ່ຫຍັງ? ໄດ້ແກ່ ກອງທຸກທີ່ສິ້ນໄປແລ້ວ. ກອງທຸກທີ່ສິ້ນໄປແລ້ວນັ້ນໄດ້ແກ່ຫຍັງ? ໄດ້ແກ່ ກອງທຸກທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະບໍ່ໄດ້ອົບຮົມມັກທຳອິດ (ໂສດາປັດຕິມັກ). ທີ່ວ່າ ທຽບໃສ່ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ຫຍັງ? ຄວນຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ກອງທຸກທັງໝົດທີ່ສິ້ນໄປແລ້ວ ເຊິ່ງຈະເກີດຂຶ້ນໃນພົບຊາດໃດໜຶ່ງ ໂດຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ການປະຕິສົນທิຄັ້ງທີ ໘ ໃນອະບາຍພູມ ແລະໃນອັດຕະພາບທັງ ໗. ຄຳວ່າ 'Sattakkhattuṃ' ແປວ່າ ໗ ຄັ້ງ ຄືໃນອັດຕະພາບທັງ ໗. ຄຳວ່າ 'Paramatā' ສະແດງວ່າ ນີ້ຄືກຳນົດຂອບເຂດສູງສຸດຂອງພຣະໂສດາບັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Mahatthiyo' ແປວ່າ ຜູ້ເຮັດປະໂຫຍດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃຫ້ສຳເລັດ. ຈົບສູດທີ ໑.

2. Pokkharaṇīsuttavaṇṇanā

໒. ອັດຖະກະຖາ ໂປກຂະຣະນີສູດ

75. Dutiye pokkharaṇīti vāpī. Ubbedhenāti gambhīratāya. Samatittikāti mukhavaṭṭisamā. Kākapeyyāti sakkā hoti tīre ṭhitena kākena pakatiyāpi mukhatuṇḍikaṃ otāretvā pātuṃ. Dutiyaṃ.

໗໕. ໃນສູດທີ ໒, ຄຳວ່າ 'Pokkharaṇī' ແປວ່າ ສະນ້ຳ (ອ່າງນ້ຳກວ້າງ ໕໐ ໂຍດ). ຄຳວ່າ 'Ubbedhena' ແປວ່າ ໂດຍຄວາມເລິກ (ເລິກ ໕໐ ໂຍດ). ຄຳວ່າ 'Samatittikā' ແປວ່າ ພຽງສະເໝີຂອບປາກສະ. ຄຳວ່າ 'Kākapeyyā' ແປວ່າ ນ້ຳທີ່ກາຢືນຢູ່ແຄມສະ ກໍສາມາດກົ້ມປາກລົງດື່ມໄດ້ຕາມປົກກະຕິ. ຈົບສູດທີ ໒.

3. Saṃbhejjaudakasuttādivaṇṇanā

໓. ອັດຖະກະຖາ ສັມເພັດຊະອຸທະກະສູດເປັນຕົ້ນ

76-77. Tatiye yatthimāti yasmiṃ sambhijjaṭṭhāne imā. Saṃsandantīti samāgantvā sandanti. Samentīti samāgacchanti. Dve vā ti vāti dve vā tīṇi vā. Udakaphusitānīti udakabindūni. Saṃbhejjaudakanti aññāhi nadīhi saddhiṃ sambhinnaṭṭhāne udakaṃ. Catutthaṃ uttānatthameva. Tatiyacatutthāni.

໗໖-໗໗. In ສູດທີ ໓, ຄຳວ່າ 'Yatthimā' ແປວ່າ ໃນບ່ອນທີ່ໄຫຼມາຮ່ວມກັນນີ້. ຄຳວ່າ 'Saṃsandanti' ແປວ່າ ໄຫຼມາບັນຈົບກັນແລ້ວໄຫຼໄປ. ຄຳວ່າ 'Samenti' ແປວ່າ ມາຮ່ວມກັນ. ຄຳວ່າ 'Dve vā tīṇi vā' ແປວ່າ ໒ ຫຼື ໓ ຫຍົດ. ຄຳວ່າ 'Udakaphusitāni' ແປວ່າ ຫຍົດນ້ຳ. ຄຳວ່າ 'Saṃbhejjaudakaṃ' ແປວ່າ ນ້ຳໃນບ່ອນທີ່ແມ່ນ້ຳຮ່ວມກັບແມ່ນ້ຳສາຍອື່ນໆ. ສ່ວນສູດທີ ໔ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ຈົບສູດທີ ໓ ແລະ ທີ ໔.

5. Pathavīsuttādivaṇṇanā

໕. ອັດຖະກະຖາ ປະຖະວີສູດເປັນຕົ້ນ

78-84. Pañcame [Pg.120] mahāpathaviyāti cakkavāḷabbhantarāya mahāpathaviyā uddharitvā. Kolaṭṭhimattiyoti padaraṭṭhipamāṇā. Guḷikāti mattikaguḷikā. Upanikkhipeyyāti ekasmiṃ ṭhāne ṭhapeyya. Chaṭṭhādīsu vuttanayeneva attho veditabbo. Pariyosāne pana aññatitthiyasamaṇabrāhmaṇaparibbājakānaṃ adhigamoti bāhirakānaṃ sabbopi guṇādhigamo paṭhamamaggena adhigataguṇānaṃ satabhāgampi sahassabhāgampi satasahassabhāgampi na upagacchatīti. Pañcamādīni.

໗໘-໘໔. ໃນສູດທີ ໕ ຄຳວ່າ mahāpathaviyā ໄດ້ແກ່ ຂຸດຂຶ້ນມາຈາກແຜ່ນດິນໃຫຍ່ພາຍໃນຂອບເຂດຈັກກະວານ. ຄຳວ່າ Kolaṭṭhimattiyo ໄດ້ແກ່ ມີຂະໜາດເທົ່າກັບເມັດໝາກຊິ (ເມັດພຸດທາ). ຄຳວ່າ Guḷikā ໄດ້ແກ່ ກ້ອນດິນໜຽວ. ຄຳວ່າ Upanikkhipeyya ໄດ້ແກ່ ວາງໄວ້ໃນບ່ອນດຽວກັນ. ໃນສູດທີ ໖ ເປັນຕົ້ນໄປ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ. ສ່ວນໃນຕອນທ້າຍ (ແຫ່ງອະພິສະມະຍະສັງຍຸດ) ຄຳວ່າ aññatitthiyasamaṇabrāhmaṇaparibbājakānaṃ adhigamo ໄດ້ແກ່ ການບັນລຸຄຸນວິເສດທັງປວງຂອງພວກພາຍນອກພຣະສາສະໜາ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງແມ່ນສ່ວນທີຮ້ອຍ ສ່ວນທີພັນ ຫຼືສ່ວນທີແສນ ແຫ່ງຄຸນວິເສດທີ່ບັນລຸດ້ວຍປະຖົມມັກເລີຍ. ປັນຈະມະສູດ ເປັນຕົ້ນ.

Abhisamayasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍອະພິສະມະຍະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

3. Dhātusaṃyuttaṃ

໓. ທາຕຸສັງຍຸດ

1. Nānattavaggo

໑. ນານັດຕະວັກ

1.Dhātunānattasuttavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍທາຕຸນານັດຕະສູດ

85. Dhātusaṃyuttassa [Pg.121] paṭhame nissattaṭṭhasuññataṭṭhasaṅkhātena sabhāvaṭṭhena dhātūti laddhanāmānaṃ dhammānaṃ nānāsabhāvo dhātunānattaṃ. Cakkhudhātūtiādīsu cakkhupasādo cakkhudhātu, rūpārammaṇaṃ rūpadhātu, cakkhupasādavatthukaṃ cittaṃ cakkhuviññāṇadhātu. Sotapasādo sotadhātu, saddārammaṇaṃ saddadhātu, sotapasādavatthukaṃ cittaṃ sotaviññāṇadhātu. Ghānapasādo ghānadhātu, gandhārammaṇaṃ gandhadhātu, ghānapasādavatthukaṃ cittaṃ ghānaviññāṇadhātu. Jivhāpasādo jivhādhātu, rasārammaṇaṃ rasadhātu, jivhāpasādavatthukaṃ cittaṃ jivhāviññāṇadhātu. Kāyapasādo kāyadhātu, phoṭṭhabbārammaṇaṃ phoṭṭhabbadhātu, kāyapasādavatthukaṃ cittaṃ kāyaviññāṇadhātu. Tisso manodhātuyo manodhātu, vedanādayo tayo khandhā sukhumarūpāni nibbānañca dhammadhātu, sabbampi manoviññāṇaṃ manoviññāṇadhātūti. Ettha ca soḷasa dhātuyo kāmāvacarā, avasāne dve catubhūmikāti. Paṭhamaṃ.

໘໕. ໃນສູດທີ ໑ ແຫ່ງທາຕຸສັງຍຸດ ຄວາມມີສະພາວະຕ່າງກັນແຫ່ງທັມທັງຫຼາຍທີ່ມີຊື່ວ່າ 'ທາດ' ໂດຍອັດຖະຄືສະພາວະທີ່ແທ້ຈິງ ອັນກ່າວຄືຄວາມບໍ່ແມ່ນສັດ ແລະຄວາມເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ ຊື່ວ່າ 'ທາຕຸນານັດຕະ' (ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງທາດ). ໃນບົດມີຄຳວ່າ Cakkhudhātu ເປັນຕົ້ນ ຈັກຂຸປະສາດ ຊື່ວ່າ ຈັກຂຸທາດ, ຮູບາຣົມ ຊື່ວ່າ ຮູບທາດ, ຈິດທີ່ມີຈັກຂຸປະສາດເປັນທີ່ອາໄສ ຊື່ວ່າ ຈັກຂຸວິນຍານທາດ. ໂສຕະປະສາດ ຊື່ວ່າ ໂສຕະທາດ, ສັດທາຣົມ ຊື່ວ່າ ສັດທະທາດ, ຈິດທີ່ມີໂສຕະປະສາດເປັນທີ່ອາໄສ ຊື່ວ່າ ໂສຕະວິນຍານທາດ. ຄານະປະສາດ ຊື່ວ່າ ຄານະທາດ, ຄັນທາຣົມ ຊື່ວ່າ ຄັນທະທາດ, ຈິດທີ່ມີຄານະປະສາດເປັນທີ່ອາໄສ ຊື່ວ່າ ຄານະວິນຍານທາດ. ຊິວຫາປະສາດ ຊື່ວ່າ ຊິວຫາທາດ, ຣะສາຣົມ ຊື່ວ່າ ຣະສະທາດ, ຈິດທີ່ມີຊິວຫາປະສາດເປັນທີ່ອາໄສ ຊື່ວ່າ ຊິວຫາວິນຍານທາດ. ກາຍະປະສາດ ຊື່ວ່າ ກາຍະທາດ, ໂຜດທັບພາຣົມ ຊື່ວ່າ ໂຜດທັບພະທາດ, ຈິດທີ່ມີກາຍະປະສາດເປັນທີ່ອາໄສ ຊື່ວ່າ ກາຍະວິນຍານທາດ. ມະໂນທາດ ໓ ປະການ ຊື່ວ່າ ມະໂນທາດ. ຂັນ ໓ ມີເວທະນາຂັນເປັນຕົ້ນ, ສຸຂຸມຮູບ ແລະພຣະນິພານ ຊື່ວ່າ ທັມມະທາດ. ມະໂນວິນຍານທັງປວງ ຊື່ວ່າ ມະໂນວິນຍານທາດ. ແລະໃນບັນດາທາດເຫຼົ່ານີ້ ທາດ ໑໖ ເປັນກາມາວະຈອນ, ທາດ ໖ ທີ່ເຫຼືອໃນຕອນທ້າຍ ເປັນຈະຕຸພູມິກະ. ສູດທີ ໑.

2. Phassanānattasuttavaṇṇanā

໒. Laos: ການອະທິບາຍຜັດສະນານັດຕະສູດ

86. Dutiye uppajjati phassanānattanti nānāsabhāvo phasso uppajjati. Tattha cakkhusamphassādayo cakkhuviññāṇādisampayuttā, manosamphasso manodvāre paṭhamajavanasampayutto, tasmā. Manodhātuṃ paṭiccāti manodvārāvajjanaṃ kiriyāmanoviññāṇadhātuṃ paṭicca paṭhamajavanasamphasso uppajjatīti ayamettha attho. Dutiyaṃ.

໘໖. ໃນສູດທີ ໒ ຄຳວ່າ uppajjati phassanānattaṃ ໄດ້ແກ່ ຜັດສະທີ່ມີສະພາວະຕ່າງກັນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ໃນຂໍ້ຄວາມນັ້ນ ຈັກຂຸສັມຜັດເປັນຕົ້ນ ເປັນທັມທີ່ປະກອບກັບຈັກຂຸວິນຍານເປັນຕົ້ນ. ເພາະມະໂນສັມຜັດເກີດໃນມະໂນທວານ ປະກອບກັບປະຖົມຊະວະນະຈິດ, ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ Manodhātuṃ paṭicca ໃນບົດນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມວ່າ ອາໄສມະໂນທວາຣາວັດຊະນະ ອັນກ່າວຄືກິຣິຍາມະໂນວິນຍານທາດ ຜັດສະທີ່ປະກອບກັບປະຖົມຊະວະນະຈິດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ສູດທີ ໒.

3. Nophassanānattasuttavaṇṇanā

໓. ການອະທິບາຍໂນຜັດສະນານັດຕະສູດ

87. Tatiye no manosamphassaṃ paṭicca uppajjati manodhātūti manodvāre paṭhamajavanasampayuttaṃ phassaṃ paṭicca āvajjanakiriyāmanoviññāṇadhātu no uppajjatīti evamattho daṭṭhabbo. Tatiyaṃ.

໘໗. ໃນສູດທີ ໓ ຄຳວ່າ no manosamphassaṃ paṭicca uppajjati manodhātu ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມວ່າ ອາໄສຜັດສະທີ່ປະກອບກັບປະຖົມຊະວະນະຈິດໃນມະໂນທວານ ອາວັດຊະນະກິຣິຍາມະໂນວິນຍານທາດຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ດັ່ງນີ້. ສູດທີ ໓.

4. Vedanānānattasuttavaṇṇanā

໔. ການອະທິບາຍເວທະນານານັດຕະສູດ

88. Catutthe [Pg.122] cakkhusamphassajā vedanāti sampaṭicchanamanodhātuto paṭṭhāya sabbāpi tasmiṃ dvāre vedanā vatteyyuṃ, nibbattiphāsukatthaṃ pana anantaraṃ sampaṭicchanavedanameva gahetuṃ vaṭṭatīti vuttaṃ. Manosamphassaṃ paṭiccāti manodvāre āvajjanasamphassaṃ paṭicca paṭhamajavanavedanā, paṭhamajavanasamphassaṃ paṭicca dutiyajavanavedanāti ayamadhippāyo. Catutthaṃ.

໘໘. ໃນສູດທີ ໔ ຄຳວ່າ cakkhusamphassajā vedanā ໄດ້ແກ່ ເວທະນາທັງປວງໃນຈັກຂຸທວານນັ້ນ ຄວນຈະເກີດຂຶ້ນເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ສັມປະຕິຈຊະນະມະໂນທາດ, ແຕ່ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການສະແດງຄວາມເກີດຂຶ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຄວນຖືເອົາສະເພາະເວທະນາທີ່ປະກອບກັບສັມປະຕິຈຊະນະຈິດ ອັນເກີດຂຶ້ນໃນລຳດັບຖັດຈາກຈັກຂຸວິນຍານເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ Manosamphassaṃ paṭicca ພຶງຊາບອະທິບາຍວ່າ ອາໄສມະໂນສັມຜັດທີ່ປະກອບກັບອາວັດຊະນະຈິດໃນມະໂນທວານ ເວທະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຖົມຊະວະນະຈິດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ອາໄສມະໂນສັມຜັດທີ່ປະກອບກັບປະຖົມຊະວະນະຈິດ ເວທະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຸຕິຍະຊະວະນະຈິດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ສູດທີ ໔.

5. Dutiyavedanānānattasuttavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍທຸຕິຍະເວທະນານານັດຕະສູດ

89. Pañcame tatiyacatutthesu vuttanayāva ekato katvā desitāti. Iti dutiyādīsu catūsu suttesu manodhātuṃ manodhātūti agahetvā manodvārāvajjanaṃ manodhātūti gahitaṃ. Sabbāni cetāni tathā tathā kathite bujjhanakānaṃ ajjhāsayena desitāni. Ito paresupi eseva nayo. Pañcamaṃ.

໘໙. ໃນສູດທີ ໕ ນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນສູດທີ ໓ ແລະສູດທີ ໔ ນັ້ນເອງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງນຳມາລວມກັນແລ້ວສະແດງໄວ້. ດັ່ງນັ້ນ ໃນສູດທັງ ໔ ມີສູດທີ ໒ ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຊົງຖືເອົາມະໂນທາດໂດຍຄວາມເປັນມະໂນທາດ ແຕ່ຊົງຖືເອົາມະໂນທວາຣາວັດຊະນະໂດຍຄວາມເປັນມະໂນທາດ. ສູດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອຊົງສະແດງໂດຍປະການນັ້ນໆ ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອັດທະຍາໄສຂອງເວໄນຍະສັດຜູ້ຄວນແກ່ການຕຣັສຮູ້. ຕັ້ງແຕ່ສູດທີ ໕ ນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ເຖິງແມ່ນໃນບົດອື່ນໆ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ສູດທີ ໕.

6. Bāhiradhātunānattasuttavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍພາຫິຣະທาຕຸນານັດຕະສູດ

90. Chaṭṭhe pana pañca dhātuyo kāmāvacarā, dhammadhātu catubhūmikāti. Chaṭṭhaṃ.

໙໐. ສ່ວນໃນສູດທີ ໖ ທາດ ໕ ເປັນກາມາວະຈອນ, ທັມມະທາດ ເປັນຈະຕຸພູມິກະ. ສູດທີ ໖.

7. Saññānānattasuttavaṇṇanā

໗. ການອະທິບາຍສັນຍານານັດຕະສູດ

91. Sattame rūpadhātūti āpāthe patitaṃ attano vā parassa vā sāṭakaveṭhanādivatthukaṃ rūpārammaṇaṃ. Rūpasaññāti cakkhuviññāṇasampayuttā saññā. Rūpasaṅkappoti sampaṭicchanādīhi tīhi cittehi sampayutto saṅkappo. Rūpacchandoti rūpe chandikataṭṭhena chando. Rūpapariḷāhoti rūpe anuḍahanaṭṭhena pariḷāho. Rūpapariyesanāti pariḷāhe uppanne sandiṭṭhasambhatte gahetvā tassa rūpassa paṭilābhatthāya pariyesanā. Ettha ca saññāsaṅkappachandā ekajavanavārepi nānājavanavārepi labbhanti, pariḷāhapariyesanā pana nānājavanavāreyeva labbhantīti. Evaṃ kho, bhikkhave, dhātunānattanti ettha ca evaṃ rūpādinānāsabhāvaṃ dhātuṃ paṭicca rūpasaññādinānāsabhāvasaññā uppajjatīti iminā nayena attho veditabbo. Sattamaṃ.

໙໑. ໃນສູດທີ ໗ ຄຳວ່າ rūpadhātu ໄດ້ແກ່ ຮູບາຣົມຂອງຕົນເອງ ຫຼືຂອງຄົນອື່ນ ທີ່ມີຜ້າ ຫຼືຜ້າໂພກຫົວເປັນຕົ້ນເປັນທີ່ຕັ້ງ ທີ່ມາປາກົດ (ກະທົບ) ທີ່ຈັກຂຸປະສາດ. ຄຳວ່າ Rūpasaññā ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ປະກອບກັບຈັກຂຸວິນຍານ. ຄຳວ່າ Rūpasaṅkappo ໄດ້ແກ່ ສັງກັບປະທີ່ປະກອບກັບຈິດ ໓ ດວງ ມີສັມປະຕິຈຊະນະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Rūpacchando ໄດ້ແກ່ ສັນທະໂດຍອັດຖະຄືຄວາມປາຖະໜາໃນຮູບາຣົມ. ຄຳວ່າ Rūpapariḷāho ໄດ້ແກ່ ປະຣິລາຫະໂດຍອັດຖະຄືຄວາມແຜດເຜົາໃນຮູບາຣົມ. ຄຳວ່າ Rūpapariyesanā ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຄວາມຮ້ອນຮົນເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ການຊັກຊວນມິດສະຫາຍທີ່ເຄີຍເຫັນເຄີຍຄົບຫາກັນ ເພື່ອສະແຫວງຫາໃຫ້ໄດ້ຮູບາຣົມນັ້ນມາ. ແລະໃນບັນດາທັມເຫຼົ່ານີ້ ສັນຍາ, ສັງກັບປະ ແລະສັນທະ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໄດ້ແມ່ນໃນຊະວະນະວາຣະດຽວກັນ ຫຼືໃນຊະວະນະວາຣະຕ່າງກັນ, ສ່ວນປະຣິລາຫະ ແລະປະຣິເຍສະນາ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໄດ້ໃນຊະວະນະວາຣະຕ່າງກັນເທົ່ານັ້ນ. ແລະໃນພຣະບາລີວ່າ Evaṃ kho, bhikkhave, dhātunānattaṃ ນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍນັຍນີ້ວ່າ ອາໄສທາດທີ່ມີສະພາວະຕ່າງກັນມີຮູບເປັນຕົ້ນ ໂດຍທຳນອງນີ້ ສັນຍາທີ່ມີສະພາວະຕ່າງກັນມີຮູບສັນຍາເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ສູດທີ ໗.

8. Nopariyesanānānattasuttavaṇṇanā

໘. ການອະທິບາຍໂນປະຣິເຍສະນານານັດຕະສູດ

92. Aṭṭhame [Pg.123] no dhammapariyesanaṃ paṭicca uppajjati dhammapariḷāhoti evaṃ āgataṃ paṭisedhamattameva nānaṃ. Aṭṭhamaṃ.

໙໒. ໃນສູດທີ ໘ ຄຳວ່າ no dhammapariyesanaṃ paṭicca uppajjati dhammapariḷāho ທີ່ມາຢ່າງນີ້ ມີຄວາມຕ່າງກັນພຽງແຕ່ຄຳປະຕິເສດ (ຄຳວ່າ no) ເທົ່ານັ້ນ. ສູດທີ ໘.

9. Bāhiraphassanānattasuttādivaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍພາຫິຣະຜັດສະນານັດຕະສູດເປັນຕົ້ນ

93-94. Navame uppajjati rūpasaññāti vuttappakāre ārammaṇe uppajjati saññā. Rūpasaṅkappoti tasmiṃyeva ārammaṇe tīhi cittehi sampayuttasaṅkappo. Rūpasamphassoti tadevārammaṇaṃ phusamāno phasso. Vedanāti tadeva ārammaṇaṃ anubhavamānā vedanā. Chandādayo vuttanayāva. Rūpalābhoti pariyesitvā laddhaṃ saha taṇhāya ārammaṇaṃ ‘‘rūpalābho’’ti vuttaṃ. Ayaṃ tāva sabbasaṅgāhikanayo ekasmiṃ yevārammaṇe sabbadhammānaṃ uppattivasena vutto. Aparo āgantukārammaṇamissako hoti – rūpasaññā rūpasaṅkappo phasso vedanāti ime tāva cattāro dhammā dhuvaparibhoge nibaddhārammaṇe honti. Nibaddhārammaṇañhi iṭṭhaṃ kantaṃ manāpaṃ piyaṃ yaṃkiñci viya upaṭṭhāti, āgantukārammaṇaṃ pana yaṃkiñci samānampi khobhetvā tiṭṭhati.

໙໓-໙໔. ໃນສູດທີ ໙ ຄຳວ່າ uppajjati rūpasaññā ໄດ້ແກ່ ສັນຍາຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນອາຣົມທີ່ມີປະການຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ Rūpasaṅkappo ໄດ້ແກ່ ສັງກັບປະທີ່ປະກອບກັບຈິດ ໓ ດວງໃນອາຣົມນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Rūpasamphasso ໄດ້ແກ່ ຜັດສະທີ່ຖືກຕ້ອງອາຣົມນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Vedanā ໄດ້ແກ່ ເວທະນາທີ່ສະເຫວີຍອາຣົມນັ້ນເອງ. ສັນທະເປັນຕົ້ນ ມີນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ. ຄຳວ່າ Rūpalābho ໄດ້ແກ່ ອາຣົມທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ມາ ອັນເປັນໄປພ້ອມກັບຕັນຫາ ຊົງເອີ້ນວ່າ 'ຮູບະລາພະ' (ການໄດ້ຮູບ). ນີ້ຄືສັບພະສັງຄາຫິກະນັຍ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທັມທັງປວງໃນອາຣົມດຽວກັນນັ້ນກ່ອນ. ອີກນັຍໜຶ່ງ ເປັນນັຍທີ່ລະຄົນດ້ວຍອາຄັນຕຸກາຣົມ ຄື ຮູບສັນຍາ, ຮູບສັງກັບປະ, ຜັດສະ ແລະເວທະນາ ທັມ ໔ ປະການເຫຼົ່ານີ້ກ່ອນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນນິພັດທາຣົມ (ອາຣົມທີ່ຊົມໃຊ້ເປັນປະຈຳ). ດ້ວຍວ່າ ນິພັດທາຣົມນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະເປັນອາຣົມທີ່ໜ້າປາຖະໜາ ໜ້າໃຄ່ ໜ້າພໍໃຈ ໜ້າຮັກ ກໍຍ່ອມປາກົດຄືກັບອາຣົມທຳມະດາທົ່ວໄປ, ສ່ວນອາຄັນຕຸກາຣົມ ເຖິງແມ່ນຈະເປັນອາຣົມທຳມະດາທົ່ວໄປ ກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຫວັ່ນໄຫວແລ້ວຕັ້ງຢູ່.

Tatridaṃ vatthu – eko kira amaccaputto gāmiyehi parivārito gāmamajjhe ṭhatvā kammaṃ karoti. Tasmiñcassa samaye upāsikā nadiṃ gantvā nhatvā alaṅkatapaṭiyattā dhātigaṇaparivutā gehaṃ gacchati. So dūrato disvā ‘‘āgantukamātugāmo bhavissatī’’ti saññaṃ uppādetvā ‘‘gaccha, bhaṇe jānāhi, kā esā’’ti purisaṃ pesesi. So gantvā taṃ disvā paccāgato, ‘‘kā esā’’ti puṭṭho yathāsabhāvaṃ ārocesi. Evaṃ āgantukārammaṇaṃ khobheti. Tasmiṃ uppanno chando rūpachando nāma, tadeva ārammaṇaṃ katvā uppanno pariḷāho rūpapariḷāho nāma, sahāye gaṇhitvā tassa pariyesanaṃ rūpapariyesanā nāma, pariyesitvā laddhaṃ saha taṇhāya ārammaṇaṃ rūpalābho nāma.

ໃນຂໍ້ຄວາມນັ້ນ ມີເລື່ອງເລົ່າດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ມີບຸດຂອງອຳມາດຄົນໜຶ່ງ ອັນຊາວບ້ານແວດລ້ອມແລ້ວ ຢືນຢູ່ທ່າມກາງໝູ່ບ້ານເຮັດວຽກງານຢູ່. ໃນສະໄໝນັ້ນ ນາງອຸປາສິກາ (ພັນລະຍາຂອງບຸດອຳມາດນັ້ນ) ໄປອາບນ້ຳທີ່ແມ່ນ້ຳ ປະດັບຕົກແຕ່ງຮ່າງກາຍແລ້ວ ອັນໝູ່ແມ່ລ້ຽງແວດລ້ອມແລ້ວກັບຄືນສູ່ເຮືອນ. ບຸດອຳມາດນັ້ນເຫັນແຕ່ໄກ ເກີດຄວາມກຳນົດໝາຍວ່າ 'ຄົງຈະເປັນສະຕຣີອາຄັນຕຸກາ (ຜູ້ຈອນມາ)' ຈຶ່ງສົ່ງຊາຍຄົນໜຶ່ງໄປໂດຍສັ່ງວ່າ 'ເຈົ້າຈົ່ງໄປເບິ່ງໃຫ້ຮູ້ວ່າ ນາງຄົນນັ້ນແມ່ນໃຜ'. ຊາຍຄົນນັ້ນໄປແລ້ວ ເຫັນນາງຄົນນັ້ນແລ້ວກໍກັບຄືນມາ ເມື່ອຖືກຖາມວ່າ 'ນາງຄົນນັ້ນແມ່ນໃຜ' ກໍບອກຕາມຄວາມເປັນຈິງ. ອາຄັນຕຸກາຣົມຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຫວັ່ນໄຫວໂດຍປະການດັ່ງນີ້. ສັນທະທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາຄັນຕຸກາຣົມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຮູບະສັນທະ, ປະຣິລາຫະທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍກະທຳອາຣົມນັ້ນເອງໃຫ້ເປັນອາຣົມ ຊື່ວ່າ ຮູບະປະຣິລາຫະ, ການຊັກຊວນມິດສະຫາຍເພື່ອສະແຫວງຫາອາຣົມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຮູບະປະຣິເຍສະນາ, ອາຣົມທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ມາ ອັນເປັນໄປພ້ອມກັບຕັນຫາ ຊື່ວ່າ ຮູບະລາພະ.

Uruvalliyavāsī cūḷatissatthero panāha – ‘‘kiñcāpi bhagavatā phassavedanā pāḷiyā majjhe gahitā, pāḷiṃ pana parivaṭṭetvā vuttappakāre ārammaṇe uppannā saññā rūpasaññā, tasmiṃyeva saṅkappo rūpasaṅkappo tasmiṃ [Pg.124] chando rūpacchando, tasmiṃ pariḷāho rūpapariḷāho, tasmiṃ pariyesanā rūpapariyesanā, pariyesitvā laddhaṃ saha taṇhāya ārammaṇaṃ rūpalābho. Evaṃ laddhārammaṇe pana phusanaṃ phasso, anubhavanaṃ vedanā. Rūpasamphasso rūpasamphassajā vedanāti idaṃ dvayaṃ labbhatī’’ti. Aparampi avibhūtavāraṃ nāma gaṇhanti. Ārammaṇañhi sāṇipākārehi vā parikkhittaṃ tiṇapaṇṇādīhi vā paṭicchannaṃ hoti, taṃ ‘‘upaḍḍhaṃ diṭṭhaṃ me ārammaṇaṃ, suṭṭhu naṃ passissāmī’’ti olokayato tasmiṃ ārammaṇe uppannā saññā rūpasaññā nāma. Tasmiṃyeva uppannā saṅkappādayo rūpasaṅkappādayo nāmāti veditabbā. Etthāpi ca saññāsaṅkappaphassavedanāchandā ekajavanavārepi nānājavanavārepi labbhanti, pariḷāhapariyesanālābhā nānājavanavāreyevāti. Dasamaṃ uttānamevāti. Navamadasamāni.

ສ່ວນພຣະຈູລະຕິສສະເຖຣະ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນອຸຣຸວັນລິຍະ (ຫຼືອຸຣຸເວລາ) ກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈະຊົງຖືເອົາຜັດສະ ແລະເວທະນາໄວ້ໃນທ່າມກາງແຫ່ງພຣະບາລີກོຕາມ ແຕ່ເມື່ອປ່ຽນລຳດັບແຫ່ງພຣະບາລີແລ້ວ ສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາຣົມທີ່ມີປະການຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຮູບສັນຍາ, ສັງກັບປະໃນອາຣົມນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ຮູບສັງກັບປະ, ສັນທະໃນອາຣົມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຮູບສັນທະ, ປະຣິລາຫະໃນອາຣົມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຮູບປະຣິລາຫະ, ການສະແຫວງຫາໃນອາຣົມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຮູບປະຣິເຍສະນາ, ອາຣົມທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ມາ ອັນເປັນໄປພ້ອມກັບຕັນຫາ ຊື່ວ່າ ຮູບະລາພະ. ສ່ວນການຖືກຕ້ອງໃນອາຣົມທີ່ໄດ້ມາແລ້ວຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜັດສະ, ການສະເຫວີຍອາຣົມ ຊື່ວ່າ ເວທະນາ. ຍ່ອມໄດ້ຮັບທັມ ໒ ປະການນີ້ ຄື ຮູບະສັມຜັດ ແລະຮູບະສັມຜັດສະຊາເວທະນາ' ດັ່ງນີ້. ອາຈານພວກອື່ນຍ່ອມຖືເອົາວາຣະທີ່ຊື່ວ່າ ອະວິພູຕາຣົມວາຣະ (ວາຣະແຫ່ງອາຣົມທີ່ບໍ່ປາກົດແຈ້ງ) ອີກດ້ວຍ. ດ້ວຍວ່າ ອາຣົມອັນກຳແພງມ່ານແວດລ້ອມໄວ້ກໍດີ ອັນຫຍ້າ ແລະໃບໄມ້ເປັນຕົ້ນປົກປິດໄວ້ກໍດີ ຍ່ອມເປັນໄປ. ເມື່ອບຸກຄົນແນມເບິ່ງອາຣົມນັ້ນດ້ວຍຄິດວ່າ 'ເຮົາເຫັນອາຣົມນັ້ນພຽງເຄິ່ງດຽວ ເຮົາຈະເບິ່ງອາຣົມນັ້ນໃຫ້ດີ' ສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາຣົມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຮູບສັນຍາ, ສັງກັບປະເປັນຕົ້ນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາຣົມນັ້ນເອງ ພຶງຊາບວ່າ ຊື່ວ່າ ຮູບສັງກັບປະເປັນຕົ້ນ. ແລະເຖິງແມ່ນໃນອະວິພູຕາຣົມວາຣະນີ້ ສັນຍາ, ສັງກັບປະ, ຜັດສະ, ເວທະນາ ແລະສັນທະ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໄດ້ແມ່ນໃນຊະວະນະວາຣະดຽວກັນ ຫຼືໃນຊະວະນະວາຣະຕ່າງກັນ, ສ່ວນປະຣິລາຫະ, ປະຣິເຍສະນາ ແລະລາພະ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໄດ້ໃນຊະວະນະວາຣະຕ່າງກັນເທົ່ານັ້ນ. ສູດທີ ໑໐ ຕື້ນຢູ່ແລ້ວ. ສູດທີ ໙ ແລະສູດທີ ໑໐.

Nānattavaggo paṭhamo.

ນານັດຕະວັກ ທີ ໑.

2. Dutiyavaggo

໒. ວັກທີ ໒

1. Sattadhātusuttavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍສັດຕະທາຕຸສູດ

95. Dutiyavaggassa paṭhame ābhādhātūti ālokadhātu. Ālokassapi ālokakasiṇe parikammaṃ katvā uppannajjhānassāpīti sahārammaṇassa jhānassa etaṃ nāmaṃ. Subhadhātūti subhakasiṇe uppannajjhānavasena sahārammaṇajjhānameva. Ākāsānañcāyatanameva ākāsānañcāyatanadhātu. Saññāvedayitanirodhova saññāvedayitanirodhadhātu. Iti bhagavā anusandhikusalassa bhikkhuno tattha nisīditvā pañhaṃ pucchitukāmassa okāsaṃ dento desanaṃ niṭṭhāpesi.

໙໕. ໃນສູດທີ ໑ ແຫ່ງວັກທີ ໒ ຄຳວ່າ ābhādhātu ໄດ້ແກ່ ອາໂລກະທາດ. ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງຊານພ້ອມທັງອາຣົມ ຄື ເປັນຊື່ຂອງອາໂລກະກສິນກໍດີ ເປັນຊື່ຂອງຊານທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ກະທຳບໍລິກຳໃນອາໂລກະກສິນກໍດີ. ຄຳວ່າ subhadhātu ໄດ້ແກ່ ຊານພ້ອມທັງອາຣົມນັ້ນເອງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊານທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນສຸພະກສິນ. ອາກາສານັນຈາຍະຕະນະນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ອາກາສານັນຈາຍະຕະນະທາດ. ຄວາມດັບແຫ່ງສັນຍາ ແລະເວທະນານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ສັນຍາເວທະຍິຕະນιໂຣດທາດ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງເປີດໂອກາດໃຫ້ແກ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດໃນອະນຸສົນທິ ຜູ້ປາຖະໜາຈະນັ່ງຖາມບັນຫາໃນທີ່ນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງສະແດງພຣະເທສະນາໄວ້ພຽງແຕ່ຫົວຂໍ້ເທົ່ານັ້ນ.

Andhakāraṃ paṭiccāti andhakāro hi ālokena paricchinno, ālokopi andhakārena. Andhakārena hi so pākaṭo hoti. Tasmā ‘‘andhakāraṃ paṭicca paññāyatī’’ti āha. Asubhaṃ paṭiccāti etthāpi eseva nayo. Asubhañhi subhena, subhañca asubhena paricchinnaṃ, asubhe sati subhaṃ paññāyati, tasmā evamāha. Rūpaṃ paṭiccāti rūpāvacarasamāpattiṃ paṭicca. Rūpāvacarasamāpattiyā hi sati ākāsānañcāyatanasamāpatti nāma [Pg.125] hoti rūpasamatikkamo vā, tasmā evamāha. Viññāṇañcāyatanadhātuādīsupi eseva nayo. Nirodhaṃ paṭiccāti catunnaṃ khandhānaṃ paṭisaṅkhāappavattiṃ paṭicca. Khandhanirodhañhi paṭicca nirodhasamāpatti nāma paññāyati, na khandhapavattiṃ, tasmā evamāha. Ettha ca catunnaṃ khandhānaṃ nirodhova nirodhasamāpattīti veditabbo.

ໃນພຣະບາລີວ່າ Andhakāraṃ paṭicca ໄດ້ແກ່ ເພາະວ່າຄວາມມືດຖືກກຳນົດດ້ວຍແສງສະຫວ່າງ ແລະແສງສະຫວ່າງກໍຖືກກຳນົດດ້ວຍຄວາມມືດ. ດ້ວຍວ່າ ແສງສະຫວ່າງນັ້ນຍ່ອມປາກົດແຈ້ງໄດ້ເພาະຄວາມມືດ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັສວ່າ 'ອາໄສຄວາມມືດ ແສງສະຫວ່າງຈຶ່ງປາກົດ'. ເຖິງແມ່ນໃນບົດວ່າ Asubhaṃ paṭicca ນີ້ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ ເພາະວ່າອະສຸພະອາຣົມຖືກກຳນົດດ້ວຍສຸພະອາຣົມ ແລະສຸພະອາຣົມກໍຖືກກຳນົດດ້ວຍອະສຸພະອາຣົມ, ເມື່ອມີອະສຸພະອາຣົມຢູ່ ສຸພະອາຣົມຈຶ່ງປາກົດ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັສຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Rūpaṃ paṭicca ໄດ້ແກ່ ອາໄສຮູປາວະຈະຣະສະມາບັດ. ເພາະວ່າເມື່ອມີຮູປາວະຈະຣະສະມາບັດຢູ່ ອາກາສານັນຈາຍະຕະນະສະມາບັດຈຶ່ງມີຂຶ້ນ ຫຼືການກ້າວລ່ວງຮູບຊານຈຶ່ງມີຂຶ້ນ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັສຢ່າງນີ້. ເຖິງແມ່ນໃນບົດມີຄຳວ່າ Viññāṇañcāyatanadhātu ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ Nirodhaṃ paṭicca ໄດ້ແກ່ ອາໄສຄວາມບໍ່ເປັນໄປແຫ່ງນາມະຂັນ ໔ ໂດຍການກຳນົດດ້ວຍປັນຍາ. ເພາະວ່າອາໄສຄວາມດັບແຫ່ງຂັນ ນິໂຣດທະສະມາບັດຈຶ່ງປາກົດ ບໍ່ແມ່ນອາໄສຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຂັນ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັສຢ່າງນີ້. ແລະໃນຂໍ້ຄວາມນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມດັບແຫ່ງນາມະຂັນ ໔ ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ນິໂຣດທະສະມາບັດ.

Kathaṃ samāpatti pattabbāti kathaṃ samāpattiyo kīdisā samāpattiyo nāma hutvā pattabbāti? Saññāsamāpatti pattabbāti saññāya atthibhāvena saññāsamāpattiyo saññāsamāpattiyo nāma hutvā pattabbā. Saṅkhārāvasesasamāpatti pattabbāti sukhumasaṅkhārānaṃ avasiṭṭhatāya saṅkhārāvasesasamāpatti nāma hutvā pattabbā. Nirodhasamāpatti pattabbāti nirodhova nirodhasamāpatti nirodhasamāpatti nāma hutvā pattabbāti attho. Paṭhamaṃ.

ໃນບົດວ່າ Kathaṃ samāpatti pattabbā ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມວ່າ ສະມາບັດທັງຫຼາຍເປັນຢ່າງໃດ ຄືມີສະພາວະຢ່າງໃດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າບັນລຸແລ້ວ? ໃນບົດວ່າ Saññāsamāpatti pattabbā ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງສັນຍາ ສະມາບັດທັງຫຼາຍທີ່ມີສັນຍາ ຊື່ວ່າ ສັນຍາສະມາບັດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າບັນລຸແລ້ວ. ໃນບົດວ່າ Saṅkhārāvasesasamāpatti pattabbā ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມເຫຼືອຢູ່ແຫ່ງສັງຂານອັນລະອຽດ ສະມາບັດທີ່ມີສັງຂານເຫຼືອຢູ່ ຊື່ວ່າ ສັງຂາຣາເວເສສະສະມາບັດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າບັນລຸແລ້ວ. ໃນບົດວ່າ Nirodhasamāpatti pattabbā ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມວ່າ ຄວາມດັບນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ນິໂຣດທະສະມາບັດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າບັນລຸແລ້ວ. ສູດທີ ໑.

2. Sanidānasuttavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍສະນິທານະສູດ

96. Dutiye sanidānanti bhāvanapuṃsakametaṃ, sanidāno sapaccayo hutvā uppajjatīti attho. Kāmadhātuṃ, bhikkhave, paṭiccāti ettha kāmavitakkopi kāmadhātu kāmāvacaradhammāpi, visesato sabbākusalampi. Yathāha –

໙໖. ໃນສູດທີສອງ ຄຳວ່າ “ມີເຫດ” (ສະນິທານັງ) ນີ້ ເປັນພາວະນະປຸງສະກະລິງ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເກີດຂຶ້ນໂດຍມີເຫດ ມີປັດໄຈ. ໃນພະບາລີວ່າ “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເພາະອາໄສກາມະທາດ” ນີ້ ແມ້ກາມະວິຕົກກໍຊື່ວ່າ ກາມະທາດ, ແມ້ກາມາວະຈະຣະທຳທັງຫຼາຍກໍຊື່ວ່າ ກາມະທາດ, ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງ ແມ້ອະກຸສົນທຳທັງປວງກໍຊື່ວ່າ ກາມະທາດ. ດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ —

‘‘Tattha katamā kāmadhātu? Kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko saṅkappo appanā byappanā cetaso abhiniropanā micchāsaṅkappo, ayaṃ vuccati kāmadhātu. Heṭṭhato avīcinirayaṃ pariyantaṃ karitvā uparito paranimmitavasavattī deve antokaritvā yaṃ etasmiṃ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā khandhadhātuāyatanā rūpā vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṃ, ayaṃ vuccati kāmadhātu. Sabbepi akusalā dhammā kāmadhātū’’ti (vibha. 182).

“ໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ກາມະທາດ ເປັນແນວໃດ? ຄວາມຕຶກ ຄວາມຕິຮິ ຄວາມດຳຣິ ຄວາມແນບແໜ້ນ ຄວາມແນບແໜ້ນຢ່າງຍິ່ງ ຄວາມນ້ອມຈິດໄປໃນອາຣົມ ແລະມິດສາສັງກັບປະ ອັນປະກອບດ້ວຍກາມ, ນີ້ຊື່ວ່າ ກາມະທາດ. ຂັນ, ທາດ, ອາຍະຕະນະ, ຮູບ, ເວທະນາ, ສັນຍາ, ສັງຂານ ແລະວິນຍານ ໃດໆ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງນີ້ ໂດຍມີອະເວຈີມະຫານະລົກເປັນຂອບເຂດເບື້ອງລຸ່ມ ແລະມີສະຫວັນຊັ້ນປະຣະນິມມິຕະວະສະວັດຕີເປັນຂອບເຂດເບື້ອງເທິງ ອັນທ່ອງທ່ຽວຢູ່ໃນພູມນີ້ ແລະນັບເນື່ອງຢູ່ໃນພູມນີ້, ນີ້ຊື່ວ່າ ກາມະທາດ. ແມ້ອະກຸສົນທຳທັງປວງ ກໍຊື່ວ່າ ກາມະທາດ”.

Ettha sabbasaṅgāhikā asambhinnāti dve kathā honti. Kathaṃ? Kāmadhātuggahaṇena hi byāpādadhātuvihiṃsādhātuyo gahitā hontīti ayaṃ sabbasaṅgāhikā. Tāsaṃ pana dvinnaṃ dhātūnaṃ visuṃ āgatattā sesadhammā kāmadhātūti ayaṃ asambhinnakathā. Ayamidha gahetabbā imaṃ kāmadhātuṃ ārammaṇavasena vā sampayogavasena vā paṭicca kāmasaññā nāma uppajjati. Kāmasaññaṃ [Pg.126] paṭiccāti kāmasaññaṃ pana sampayogavasena vā upanissayavasena vā paṭicca kāmasaṅkappo nāma uppajjati. Iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo. Tīhi ṭhānehīti tīhi kāraṇehi. Micchā paṭipajjatīti ayāthāvapaṭipadaṃ aniyyānikapaṭipadaṃ paṭipajjati.

ໃນສູດທີສອງນີ້ ມີກະຖາສອງປະການ ຄື: ສັບພະສັງຄາຫິກະກະຖາ (ກະຖາທີ່ສົງເຄາະທັງໝົດ) ແລະ ອະສຳພິນນະກະຖາ (ກະຖາທີ່ບໍ່ປົນເປກັນ). ຖາມວ່າ ເປັນແນວໃດ? ເພາະວ່າ ດ້ວຍການຖືເອົາຄຳວ່າ ກາມະທາດ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊື່ວ່າໄດ້ຊົງຖືເອົາພະຍາບາດທາດ ແລະວິຫິງສາທາດນຳດ້ວຍ, ນີ້ຊື່ວ່າ ສັບພະສັງຄາຫິກະກະຖາ. ແຕ່ເພາະທາດທັງສອງນັ້ນ (ພະຍາບາດທາດ ແລະວິຫິງສາທາດ) ມາຕ່າງຫາກແລ້ວ ທຳທີ່ເຫຼືອຈາກນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກາມະທາດ, ນີ້ຊື່ວ່າ ອະສຳພິນນະກະຖາ. ໃນທີ່ນີ້ ຄວນຖືເອົາອະສຳພິນນະກະຖາ ນີ້. ເພາະອາໄສກາມະທາດນີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາຣົມ ຫຼືໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຳປະຍຸດ ກາມະສັນຍາ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ໃນບົດວ່າ “ເພາະອາໄສກາມະສັນຍາ” ນັ້ນ ຄື ເພາະອາໄສກາມະສັນຍາ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຳປະຍຸດ ຫຼືໂດຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະນິດໄສ ກາມະສັງກັບປະ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ຄວນຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດທັງປວງ ໂດຍນິຍາຍນີ້. ຄຳວ່າ “ໂດຍສະຖານສາມ” (ຕີຫິ ຖານານິ) ຄື ດ້ວຍເຫດສາມປະການ. ຄຳວ່າ “ປະຕິບັດຜິດ” (ມິດສາ ປະຕິປັດຊະຕິ) ຄື ປະຕິບັດຂໍ້ປະຕิບັດອັນບໍ່ຖືກຕ້ອງ ຂໍ້ປະຕິບັດອັນບໍ່ນຳອອກຈາກທຸກ.

Byāpādadhātuṃ, bhikkhaveti ettha byāpādavitakkopi byāpādadhātu byāpādopi. Yathāha –

ໃນຄຳວ່າ "Byāpādadhātuṃ, bhikkhave" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພະຍາບາດທາດ) ນີ້, ແມ່ນແຕ່ພະຍາບາດວິຕົກ ກໍຊື່ວ່າ ພະຍາບາດທາດ, ແມ່ນແຕ່ພະຍາບາດ ກໍຊື່ວ່າ ພະຍາບາດທາດ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕຣັດໄວ້ວ່າ —

‘‘Tattha katamā byāpādadhātu? Byāpādapaṭisaṃyutto takko vitakko…pe… ayaṃ vuccati byāpādadhātu. Dasasu āghātavatthūsu cittassa āghāto paṭivirodho kopo pakopo…pe… anattamanatā cittassa, ayaṃ vuccati byāpādadhātū’’ti (vibha. 182).

"ໃນບັນດາທາດເຫຼົ່ານັ້ນ, ພະຍາບາດທາດ ເປັນໄນໃດ? ຄວາມຕຶກ ຄວາມຕຣິຕຣອງ ທີ່ປະກອບດ້ວຍພະຍາບາດ... ຯລຯ ນີ້ຮຽກວ່າ ພະຍາບາດທາດ. ຄວາມຜູກເວນ ຄວາມຂັດເຄືອງ ຄວາມໂກດ ຄວາມໂທໂສ... ຯລຯ ຄວາມບໍ່ພໍໃຈແຫ່ງຈິດ ໃນອາຄາດວັດຖຸ ໑໐ ປະການ, ນີ້ຮຽກວ່າ ພະຍາບາດທາດ."

Imaṃ byāpādadhātuṃ sahajātapaccayādivasena paṭicca byāpādasaññā nāma uppajjati. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ.

ເພາະອາໄສພະຍາບາດທາດນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະຫະຊາດຕະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ, ພະຍາບາດສັນຍາ ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເພິ່ງຊາບໂດຍນັຍກ່ອນນັ້ນແລ.

Vihiṃsādhātuṃ, bhikkhaveti ettha vihiṃsāvitakkopi vihiṃsādhātu vihiṃsāpi. Yathāha –

ໃນຄຳວ່າ "Vihiṃsādhātuṃ, bhikkhave" (ວິຫິງສາທາດ) ນີ້, ແມ່ນແຕ່ ວິຫິງສາວິຕົກ (ຄວາມຕຶກໃນການບຽດບຽນ) ກໍຊື່ວ່າ ວິຫິງສາທາດ, ແມ່ນແຕ່ ວິຫິງສາ (ການບຽດບຽນ) ກໍຊື່ວ່າ ວິຫິງສາທາດ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕຣັດໄວ້ວ່າ —

‘‘Tattha katamā vihiṃsādhātu? Vihiṃsāpaṭisaṃyutto takko vitakko…pe… ayaṃ vuccati vihiṃsādhātu. Idhekacco pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā rajjuyā vā aññataraññatarena vā satte viheṭheti. Yā evarūpā heṭhanā viheṭhanā hiṃsanā vihiṃsanā rosanā parūpaghāto, ayaṃ vuccati vihiṃsādhātū’’ti (vibha. 182).

"ໃນບັນດາທາດເຫຼົ່ານັ້ນ, ວິຫິງສາທາດ ເປັນໄນໃດ? ຄວາມຕຶກ ຄວາມຕຣິຕຣອງ ທີ່ປະກອບດ້ວຍວິຫິງສາ... ຯລຯ ນີ້ຮຽກວ່າ ວິຫິງສາທາດ. ບຸກຄົນບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ຍ່ອມບຽດບຽນສັດທັງຫຼາຍ ດ້ວຍມືກໍດີ, ດ້ວຍກ້ອນດິນກໍດີ, ດ້ວຍທ່ອນໄມ້ກໍດີ, ດ້ວຍສັສຕຣາ (ສິ່ງຂອງມີຄົມ) ກໍດີ, ດ້ວຍເຊືອກກໍດີ, ຫຼືດ້ວຍເຄື່ອງປະຫານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງກໍດີ. ການບຽດບຽນ, ການບີບຄັ້ນ, ການເຮັດໃຫ້ລຳບາກ, ການທຳຮ້າຍ, ການຂົ່ມເຫັງ, ການທຳລາຍຜູ້ອື່ນ ທີ່ມີລັກສະນະເຫັນປານນີ້, ນີ້ຮຽກວ່າ ວິຫິງສາທາດ."

Imaṃ vihiṃsādhātuṃ sahajātapaccayādivasena paṭicca vihiṃsāsaññā nāma uppajjati. Sesamidhāpi purimanayeneva veditabbaṃ.

ເພາະອາໄສວິຫິງສາທາດນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະຫະຊາດຕະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ, ວິຫິງສາສັນຍາ ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນບົດນີ້ ກໍເພິ່ງຊາບໂດຍນັຍກ່ອນນັ້ນແລ.

Tiṇadāyeti tiṇagahane araññe. Anayabyasananti avuḍḍhiṃ vināsaṃ. Evameva khoti ettha sukkhatiṇadāyo viya ārammaṇaṃ daṭṭhabbaṃ, tiṇukkā viya akusalasaññā, tiṇakaṭṭhanissitā pāṇā viya ime sattā. Yathā sukkhatiṇadāye ṭhapitaṃ tiṇukkaṃ khippaṃ vāyamitvā anibbāpentassa te pāṇā anayabyasanaṃ pāpuṇanti. Evameva ye samaṇā vā brāhmaṇā vā [Pg.127] uppannaṃ akusalasaññaṃ vikkhambhanatadaṅgasamucchedappahānehi nappajahanti, te dukkhaṃ viharanti.

ຄຳວ່າ "Tiṇadāye" ໝາຍເຖິງ ໃນປ່າທີ່ຮົກເຮື້ອດ້ວຍຫຍ້າ. ຄຳວ່າ "Anayabyasanam" ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ຈະເລີນ ແລະຄວາມພິນາດ. ໃນຄຳວ່າ "Evameva kho" ນີ້, ເພິ່ງເຫັນອາຣົມ ເໝືອນດັ່ງປ່າຫຍ້າແຫ້ງ, ເພິ່ງເຫັນອະກຸສົນສັນຍາ ເໝືອນດັ່ງຄົບໄຟຫຍ້າ, ເພິ່ງເຫັນສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ເໝືອນດັ່ງແມງໄມ້ທີ່ອາໄສກິ່ງໄມ້ແລະໃບຫຍ້າ. ປຽບເໝືອນຄົບໄຟຫຍ້າທີ່ວາງໄວ້ໃນປ່າຫຍ້າແຫ້ງ, ເມື່ອບຸກຄົນບໍ່ຮີບພະຍາຍາມດັບມັນເສຍ, ແມງໄມ້ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມພິນາດແລະຄວາມຈິບຫາຍ, ສັນໃດ; ເຫຼົ່າສະມະນະຫຼືພຣາມກໍສັນນັ້ນ, ຜູ້ທີ່ບໍ່ລະອະກຸສົນສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ດ້ວຍວິກຂັມພະນະປະຫານ, ຕະທັງຄະປະຫານ ແລະສະມຸດເສທະປະຫານ, ພວກເຂົາຍ່ອມຢູ່ເປັນທຸກ.

Visamagatanti rāgavisamādīni anugataṃ akusalasaññaṃ. Na khippameva pajahatīti vikkhambhanādivasena sīghaṃ nappajahati. Na vinodetīti na nīharati. Na byantīkarotīti bhaṅgamattampi anavasesento na vigatantaṃ karoti. Na anabhāvaṃ gametīti na anuabhāvaṃ gameti. Evaṃ sabbapadesu na – kāro āharitabbo. Pāṭikaṅkhāti pāṭikaṅkhitabbā icchitabbā.

ຄຳວ່າ "Visamagataṃ" ໝາຍເຖິງ ອະກຸສົນສັນຍາທີ່ຄ້ອຍຕາມຄວາມບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີມີຣາຄະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Na khippameva pajahati" ໝາຍເຖິງ ບໍ່ລະເສຍໂດຍພັນຕູ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິກຂັມພະນະປະຫານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Na vinodeti" ໝາຍເຖິງ ບໍ່ກຳຈັດອອກໄປ. ຄຳວ່າ "Na byantīkaroti" ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ສິ້ນສຸດລົງ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ເຫຼືອແມ່ນແຕ່ພຽງຂະນະດັບ (ພັງຄະຂະນະ). ຄຳວ່າ "Na anabhāvaṃ gameti" ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ມີ (ຫຼືບໍ່ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃໝ່). ຄວນນຳບົດປະຕິເສດ (ນ-ອັກສອນ) ມາປະກອບເຂົ້າໃນທຸກໆ ບົດຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ "Pāṭikaṅkhā" ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເພິ່ງຫວັງ ຫຼືສິ່ງທີ່ເພິ່ງປາດຖະໜາ.

Nekkhammadhātuṃ, bhikkhaveti ettha nekkhammavitakkopi nekkhammadhātu sabbepi kusalā dhammā. Yathāha –

ໃນຄຳວ່າ "Nekkhammadhātuṃ, bhikkhave" (ເນກຂັມມະທາດ) ນີ້, ແມ່ນແຕ່ ເນກຂັມມະວິຕົກ (ຄວາມຕຶກໃນການອອກຈາກກາມ) ກໍຊື່ວ່າ ເນກຂັມມະທາດ, ແລະແມ່ນແຕ່ກຸສົນທັມທັງປວງ ກໍຊື່ວ່າ ເນກຂັມມະທາດ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕຣັດໄວ້ວ່າ —

‘‘Tattha katamā nekkhammadhātu? Nekkhammapaṭisaṃyutto takko vitakko…pe… sammāsaṅkappo, ayaṃ vuccati nekkhammadhātū’’ti (vibha. 182).

"ໃນບັນດາທາດເຫຼົ່ານັ້ນ, ເນກຂັມມະທາດ ເປັນໄນໃດ? ຄວາມຕຶກ ຄວາມຕຣິຕຣອງ ທີ່ປະກອບດ້ວຍເນກຂັມມະ... ຯລຯ ສັມມາສັງກັບປະ (ຄວາມດຳຣິຊອບ), ນີ້ຮຽກວ່າ ເນກຂັມມະທາດ."

Idhāpi duvidhā kathā. Nekkhammadhātuggahaṇena hi itarāpi dve dhātuyo gahaṇaṃ gacchanti kusaladhammapariyāpannattā, ayaṃ sabbasaṅgāhikā. Tā pana dhātuyo visuṃ dīpetabbāti tā ṭhapetvā sesā sabbakusalā nekkhammadhātūti ayaṃ asambhinnā. Imaṃ nekkhammadhātuṃ sahajātādipaccayavasena paṭicca nekkhammasaññā nāma uppajjati. Saññādīni paṭicca vitakkādayo yathānurūpaṃ.

ໃນເລື່ອງເນກຂັມມະທາດນີ້ ກໍມີວາຈາອະທິບາຍ ໒ ປະການ. ດ້ວຍວ່າ ໂດຍການຖືເອົາເນກຂັມມະທາດ, ທາດອີກ ໒ ປະການ (ອະພະຍາບາດທາດ ແລະອະວິຫິງສາທາດ) ກໍຍ່ອມຖືກສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍ ເພາະເນື່ອງໃນກຸສົນທັມ, ນີ້ຮຽກວ່າ "ສັບພະສັງຄາຫິກະກະຖາ" (ຄຳອະທິບາຍທີ່ສົງເຄາະທັງໝົດ). ແຕ່ເພື່ອຈະສະແດງທາດທັງສອງນັ້ນແຍກຕ່າງຫາກ, ຈຶ່ງເວັ້ນທາດທັງສອງນັ້ນເສຍ, ກຸສົນທີ່ເຫຼືອທັງໝົດຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເນກຂັມມະທາດ, ນີ້ຮຽກວ່າ "ອະສັມພິນນະກະຖາ" (ຄຳອະທິບາຍທີ່ແຍກອອກບໍ່ປົນກັນ). ເພາະອາໄສເນກຂັມມະທາດນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະຫະຊາດຕະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ, ເນກຂັມມະສັນຍາ ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ເພາະອາໄສສັນຍາເປັນຕົ້ນ, ວິຕົກເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນຕາມສົມຄວນແກ່ປັດໄຈ.

Abyāpādadhātuṃ, bhikkhaveti ettha abyāpādavitakkopi abyāpādadhātu abyāpādopi. Yathāha –

In ຄຳວ່າ "Abyāpādadhātuṃ, bhikkhave" (ອະພະຍາບາດທາດ) ນີ້, ແມ່ນແຕ່ ອະພະຍາບາດວິຕົກ (ຄວາມຕຶກໃນການບໍ່ພະຍາບາດ) ກໍຊື່ວ່າ ອະພະຍາບາດທາດ, ແມ່ນແຕ່ ອະພະຍາບາດ (ຄວາມບໍ່ພະຍາບາດ) ກໍຊື່ວ່າ ອະພະຍາບາດທາດ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕຣັດໄວ້ວ່າ —

‘‘Tattha katamā abyāpādadhātu? Abyāpādapaṭisaṃyutto takko…pe… ayaṃ vuccati abyāpādadhātu. Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti, ayaṃ vuccati abyāpādadhātū’’ti (vibha. 182).

"ໃນບັນດາທາດເຫຼົ່ານັ້ນ, ອະພະຍາບາດທາດ ເປັນໄນໃດ? ຄວາມຕຶກ ທີ່ປະກອບດ້ວຍອະພະຍາບາດ... ຯລຯ ນີ້ຮຽກວ່າ ອະພະຍາບາດທາດ. ຄວາມຮັກ, ອາການທີ່ຮັກ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີຈິດໄມຕຣີ, ເມດຕາເຈໂຕວິມຸດຕິ ໃນສັດທັງຫຼາຍ, ນີ້ຮຽກວ່າ ອະພະຍາບາດທາດ."

Imaṃ abyāpādadhātuṃ paṭicca vuttanayeneva abyāpādasaññā nāma uppajjati.

ເພາະອາໄສອະພະຍາບາດທາດນີ້, ອະພະຍາບາດສັນຍາ ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ.

Avihiṃsādhātuṃ, bhikkhaveti etthāpi avihiṃsāvitakkopi avihiṃsādhātu karuṇāpi. Yathāha –

ໃນຄຳວ່າ "Avihiṃsādhātuṃ, bhikkhave" (ອະວິຫິງສາທາດ) ນີ້, ແມ່ນແຕ່ ອະວິຫິງສາວິຕົກ (ຄວາມຕຶກໃນການບໍ່ບຽດບຽນ) ກໍຊື່ວ່າ ອະວິຫິງສາທາດ, ແລະແມ່ນແຕ່ ກະລຸນາ ກໍຊື່ວ່າ ອະວິຫິງສາທາດ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕຣັດໄວ້ວ່າ —

‘‘Tattha [Pg.128] katamā avihiṃsādhātu? Avihiṃsāpaṭisaṃyutto takko…pe… ayaṃ vuccati avihiṃsādhātu. Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti, ayaṃ vuccati avihiṃsādhātū’’ti (vibha. 182).

"ໃນບັນດາທາດເຫຼົ່ານັ້ນ, ອະວິຫິງສາທາດ ເປັນໄນໃດ? ຄວາມຕຶກ ທີ່ປະກອບດ້ວຍອະວິຫິງສາ... ຯລຯ ນີ້ຮຽກວ່າ ອະວິຫິງສາທາດ. ຄວາມກະລຸນາ, ອາການທີ່ກະລຸນາ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີຈິດກະລຸນາ, ກະລຸນາເຈໂຕວິມຸດຕິ ໃນສັດທັງຫຼາຍ, ນີ້ຮຽກວ່າ ອະວິຫິງສາທາດ."

Imaṃ avihiṃsādhātuṃ paṭicca vuttanayeneva avihiṃsāsaññā nāma uppajjati. Sesaṃ sabbattha vuttānusāreneva veditabbaṃ. Dutiyaṃ.

ເພາະອາໄສອະວິຫິງສາທາດນີ້, ອະວິຫິງສາສັນຍາ ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງ ເພິ່ງຊາບຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ. ຈົບ ສູດທີສອງ.

3. Giñjakāvasathasuttavaṇṇanā

໓. ອັຖຖະກະຖາ ກິລັນຊະກາວະສະຖະສູດ (ຫຼື ຄິລັນຊະກາວະສະຖະສູດວັນນະນາ)

97. Tatiye dhātuṃ, bhikkhaveti ito paṭṭhāya ajjhāsayaṃ dhātūti dīpeti. Uppajjati saññāti ajjhāsayaṃ paṭicca saññā uppajjati, diṭṭhi uppajjati, vitakko uppajjatīti. Idhāpi ‘‘kaccāno pañhaṃ pucchissatī’’ti tassa okāsadānatthaṃ ettāvatāva desanaṃ niṭṭhāpesi. Asammāsambuddhesūti chasu satthāresu. Sammāsambuddhāti mayamasma sammāsambuddhāti. Kiṃ paṭicca paññāyatīti kismiṃ sati hotīti? Satthārānaṃ uppannaṃ diṭṭhiṃ pucchati. Asammāsambuddhesu tesu sammāsambuddhā eteti evaṃ uppannaṃ titthiyasāvakānampi diṭṭhiṃ pucchatiyeva.

໙໗. ໃນສູດທີສາມ, ດ້ວຍບົດວ່າ "dhātuṃ, bhikkhave" ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງອັດຊາໄສ (ຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ) ວ່າເປັນທາດ ຕັ້ງແຕ່ສູດທີສາມນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ. ຄຳວ່າ "Uppajjati saññā" ໝາຍເຖิง ເພາະອາໄສອັດຊາໄສ, ສັນຍາຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ທິດຖິຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ວິຕົກຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ໃນສູດທີສາມນີ້, ພຣະອົງຊົງດຳຣິວ່າ "ພຣະກັດຈາຍະນະຈັກທູນຖາມບັນຫາ" ເພື່ອຈະເປີດໂອກາດແກ່ພຣະກັດຈາຍະນະນັ້ນ, ຈຶ່ງຊົງຈົບພຣະເທສະນາໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ettāvatāva... uppajjati vitakko". ຄຳວ່າ "Asammāsambuddhesu" ໝາຍເຖິງ ໃນຄູທັງ ໖ (ມີປູຣະນະກັດສະປະເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ "Sammāsambuddhā" ໝາຍເຖິງ ພວກຂ້າພະເຈົ້າເປັນພຣະສັມມາສັມພຸດທະ. ຄຳວ່າ "Kiṃ paṭicca paññāyati" ໝາຍເຖິງ ເມື່ອສິ່ງໃດມີຢູ່ ຈຶ່ງມີຂຶ້ນ? ພຣະອົງຊົງຖາມເຖິງທິດຖິທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຄູທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ແລະຊົງຖາມເຖິງມິດສາທິດຖິທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພວກສາວົກຂອງເດຍຣະຖີທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຄວາມເຫັນວ່າ "ຄູເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ບໍ່ແມ່ນພຣະສັມມາສັມພຸດທະ ກໍເປັນພຣະສັມມາສັມພຸດທະ" ດັ່ງນີ້ຄືກັນ.

Idāni yasmā tesaṃ avijjādhātuṃ paṭicca sā diṭṭhi hoti, avijjādhātu ca nāma mahatī dhātu, tasmā mahatiṃ dhātuṃ paṭicca tassā uppattiṃ dīpento mahatī kho esātiādimāha. Hīnaṃ, kaccāna, dhātuṃ paṭiccāti hīnaṃ ajjhāsayaṃ paṭicca. Paṇidhīti cittaṭṭhapanaṃ. Sā panesā itthibhāvaṃ vā makkaṭāditiracchānabhāvaṃ vā patthentassa uppajjati. Hīno puggaloti yassete hīnā dhammā uppajjanti, sabbo so puggalopi hīno nāma. Hīnā vācāti yā tassa vācā, sāpi hīnā. Hīnaṃ ācikkhatīti so ācikkhantopi hīnameva ācikkhati, desentopi hīnameva desetīti sabbapadāni yojetabbāni. Upapattīti dve upapattiyo paṭilābho ca nibbatti ca. Nibbatti hīnakulādivasena veditabbā, paṭilābho cittuppādakkhaṇe hīnattikavasena. Kathaṃ? Tassa hi pañcasu nīcakulesu uppajjanato hīnā nibbatti, vessasuddakulesu uppajjanato majjhimā, khattiyabrāhmaṇakulesu uppajjanato paṇītā. Dvādasākusalacittuppādānaṃ pana paṭilābhato [Pg.129] hīno paṭilābho, tebhūmakadhammānaṃ paṭilābhato majjhimo, navalokuttaradhammānaṃ paṭilābhato paṇīto. Imasmiṃ pana ṭhāne nibbattiyeva adhippetāti. Tatiyaṃ.

ບັດນີ້, ເພາະມິດສາທິດຖິນັ້ນເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສອະວິຊຊາທາດ, ແລະອະວິຊຊາທາດນັ້ນຊື່ວ່າເປັນທາດທີ່ໃຫຍ່ຫຼວງ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທິດຖິນັ້ນ ເພາະອາໄສທາດທີ່ໃຫຍ່ຫຼວງ ຈຶ່ງຕຣັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "mahatī kho esā" (ດູກ່ອນກັດຈາຍະນະ, ທາດນັ້ນໃຫຍ່ຫຼວງແທ້). ຄຳວ່າ "Hīnaṃ, kaccāna, dhātuṃ paṭicca" ໝາຍເຖິງ ເພາະອາໄສອັດຊາໄສທີ່ຊົ່ວຊ້າ (ເລວ). ຄຳວ່າ "Paṇidhi" ໝາຍເຖິງ ການຕັ້ງຈິດໄວ້. ການຕັ້ງຈິດໄວ້ນັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມເປັນແມ່ຍິງ ຫຼືຄວາມເປັນສັດເດຍຣະສານມີລີງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Hīno puggalo" ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນໃດທີ່ທັມອັນຊົ່ວຊ້າເຫຼົ່ານີ້ເກີດຂຶ້ນ, ບຸກຄົນນັ້ນທັງໝົດກໍຊື່ວ່າເປັນຄົນເລວ. ຄຳວ່າ "Hīnā vācā" ໝາຍເຖິງ ວາຈາໃດຂອງບຸກຄົນນັ້ນ, ວາຈາກໍຊື່ວ່າເລວຄືກັນ. ຄຳວ່າ "Hīnaṃ ācikkhati" ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນນັ້ນ ເມື່ອຈະບອກ ກໍບອກແຕ່ສິ່ງທີ່ເລວ, ເມື່ອຈະສະແດງ ກໍສະແດງແຕ່ສິ່ງທີ່ເລວ, ຄວນປະກອບບົດທັງປວງ (ມີ ປັນຍາເປຕິ ເປັນຕົ້ນ) ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ "Upapatti" ໝາຍເຖິງ ອຸປະບັດ ໒ ປະການ ຄື ປະຕິລາພະ (ການໄດ້) ແລະ ນິບພັດຕິ (ຄວາມບັງເກີດ). ນິບພັດຕິ ເພິ່ງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະກູນທີ່ຕ່ຳຊ້າເປັນຕົ້ນ, ປະຕິລາພະ ເພິ່ງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຮີນະຕິກະໃນຂະນະແຫ່ງຈິດຕຸບປາດ. ເພິ່ງຊາບແນວໃດ? ຄື ຄວາມບັງເກີດ (ນິບພັດຕິ) ຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ເພາະເກີດໃນຕະກູນຕ່ຳ ໕ ຕະກູນ (ມີຈັນທານເປັນຕົ້ນ) ຊື່ວ່າ ເລວ (ຮີນະ), ເພາະເກີດໃນຕະກູນແພດແລະຕະກູນສູດ ຊື່ວ່າ ປານກາງ (ມັດຊິມະ), ເພາະເກີດໃນຕະກູນກະສັດແລະຕະກູນພຣາມ ຊື່ວ່າ ປະນີດ. ສ່ວນການໄດ້ (ປະຕິລາພະ) ເພາະໄດ້ອະກຸສົນຈິດຕຸບປາດ ໑໒ ຊື່ວ່າ ເລວ, ເພາະໄດ້ເຕພູມມະກະທັມ ຊື່ວ່າ ປານກາງ, ເພາະໄດ້ໂລກຸດຕະຣະທັມ ໙ ຊື່ວ່າ ປະນີດ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປະສົງເອົາ ນิບພັດຕິ ເທົ່ານັ້ນ. ຈົບ ສູດທີສາມ.

4. Hīnādhimuttikasuttavaṇṇanā

໔. ອັຖຖະກະຖາ ຮີນາທິມຸດຕິກະສູດ

98. Catutthe saṃsandantīti ekato honti. Samentīti samāgacchanti, nirantarā honti. Hīnādhimuttikāti hīnajjhāsayā. Kalyāṇādhimuttikāti kalyāṇajjhāsayā. Catutthaṃ.

໙໘. ໃນສູດທີສີ່, ຄຳວ່າ "Saṃsandanti" ໝາຍເຖິງ ເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ (ມີອັດຊາໄສກົງກັນ). ຄຳວ່າ "Samenti" ໝາຍເຖິງ ເຂົ້າກັນໄດ້, ບໍ່ມີລະຫວ່າງຂັ້ນ (ມີຄວາມເຫັນພ້ອມພຽງກັນ). ຄຳວ່າ "Hīnādhimuttikā" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີອັດຊາໄສຕ່ຳຊ້າ. ຄຳວ່າ "Kalyāṇādhimuttikā" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີອັດຊາໄສອັນດີງາມ. ຈົບ ສູດທີສີ່.

5. Caṅkamasuttavaṇṇanā

໕. ອັຖຖະກະຖາ ຈັງກະມະສູດ

99. Pañcame passatha noti passatha nu. Sabbe kho eteti sāriputtatthero bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ mahāpaññānaṃ yadidaṃ sāriputto’’ti (a. ni. 1.189) mahāpaññesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘khandhantaraṃ dhātvantaraṃ āyatanantaraṃ satipaṭṭhānabodhipakkhiyadhammantaraṃ tilakkhaṇāhataṃ gambhīraṃ pañhaṃ pucchissāmā’’ti mahāpaññāva parivārenti. Sopi tesaṃ pathaviṃ pattharento viya sinerupādato vālikaṃ uddharanto viya cakkavāḷapabbataṃ bhindanto viya sineruṃ ukkhipanto viya ākāsaṃ vitthārento viya candimasūriye uṭṭhāpento viya ca pucchitapucchitaṃ katheti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū mahāpaññā’’ti.

໙໙. ໃນສູດທີຫ້າ, ຄຳວ່າ "Passatha no" ໝາຍເຖິງ ພວກທ່ານເຫັນຫຼືບໍ່. ຄຳວ່າ "Sabbe kho ete" ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະສາຣີບຸດເຖຣະ ຖືກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ, ພຣະສາຣີບຸດເປັນຍອດ" ດັ່ງນີ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ບັນດາພິກຂຸຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງແວດລ້ອມພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຄິດວ່າ "ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈັກຖາມບັນຫາອັນເລິກເຊິ່ງ ທີ່ຢັ່ງລົງສູ່ໄຕຣລັກ, ບັນຫາເລື່ອງຂັນ, ເລື່ອງທາດ, ເลື່ອງອາຍະຕະນະ, ເລື່ອງສະຕິປັດຖານ ແລະໂພທິປັກຂິຍະທັມ". ພຣະສາຣີບຸດເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອຕອບບັນຫາທີ່ພວກພິກຂຸທູນຖາມແລ້ວໆ, ຍ່ອມສະແດງທັມ ປຽບເໝືອນດັ່ງແຜ່ແຜ່ນດິນອອກ, ປຽບເໝືອນດັ່ງຂຸດເອົາເມັດຊາຍແກ້ວຈາກເຊີງເຂົາສิເນຣຸ, ປຽບເໝືອນດັ່ງທຳລາຍເຂົາຈັກກະວານ, ປຽບເໝືອນດັ່ງຍົກເຂົາສິເນຣຸຂຶ້ນ, ປຽບເໝືອນດັ່ງແຜ່ອາກາດອອກ, ແລະປຽບເໝືອນດັ່ງເຮັດໃຫ້ດວງຈັນແລະດວງອາທິດປາກົດຂຶ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນແລ ເປັນຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ".

Mahāmoggallānopi bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ iddhimantānaṃ yadidaṃ mahāmoggallāno’’ti iddhimantesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘parikammaṃ ānisaṃsaṃ adhiṭṭhānaṃ vikubbanaṃ pucchissāmā’’ti iddhimantova parivārenti. Sopi tesaṃ vuttanayeneva pucchitapucchitaṃ katheti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū mahiddhikā’’ti.

ແມ່ນແຕ່ພຣະມະຫາໂມກຄັນລານະ ກໍຖືກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ມີຣິດຫຼາຍ, ພຣະມະຫາໂມກຄັນລານະເປັນຍອດ" ດັ່ງນີ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ບັນດາພິກຂຸຜູ້ມີຣິດຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງແວດລ້ອມພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຄິດວ່າ "ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈັກຖາມເຖິງການບໍລິກັມ (ການຕຽມຕົວເພື່ອສະແດງຣິດ), ອານິສົງ, ການອະທິຖານ ແລະການສະແດງຣິດ (ວິກຸບພະນະ)". ພຣະເຖຣະນັ້ນ ກໍຕອບບັນຫາທີ່ພວກພິກຂຸທູນຖາມແລ້ວໆ ແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນແລ ເປັນຜູ້ມີຣິດຫຼາຍ".

Mahākassapopi bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhutavādānaṃ yadidaṃ mahākassapo’’ti dhutavādesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘dhutaṅgaparihāraṃ ānisaṃsaṃ samodhānaṃ adhiṭṭhānaṃ bhedaṃ pucchissāmā’’ti dhutavādāva parivārenti. Sopi tesaṃ tatheva pucchitapucchitaṃ byākaroti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū dhutavādā’’ti.

ແມ່ນແຕ່ພຣະມະຫາກັດສະປະ ກໍຖືກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ຖືທຸດົງ (ທຸຕະວາດ), ພຣະມະຫາກັດສະປະເປັນຍອດ" ດັ່ງນີ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ບັນດາພິກຂຸຜູ້ຖືທຸດົງເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງແວດລ້ອມພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຄິດວ່າ "ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈັກຖາມເຖິງການຮັກສາທຸດົງ, ອານິສົງ, ການສົມໂຍດ (ການຈັດໝວດໝູ່ທຸດົງ), ການອະທິຖານ ແລະການແຕກທຳລາຍແຫ່ງທຸດົງ". ພຣະເຖຣະນັ້ນ ກໍວິສັດຊະນາບັນຫາທີ່ພວກພິກຂຸທູນຖາມແລ້ວໆ ແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍນັຍນັ້ນຄືກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນແລ ເປັນຜູ້ຖືທຸດົງ".

Anuruddhattheropi [Pg.130] bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dibbacakkhukānaṃ yadidaṃ anuruddho’’ti (a. ni. 1.192) dibbacakkhukesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘dibbacakkhussa parikammaṃ ānisaṃsaṃ upakkilesaṃ pucchissāmā’’ti dibbacakkhukāva parivārenti. Sopi tesaṃ tatheva pucchitapucchitaṃ katheti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū dibbacakkhukā’’ti.

ແມ້ແຕ່ພຣະອະນຸຣຸດທະເຖຣະ ກໍອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ໃນບັນດາພິກຂຸຜູ້ມີຈັກຂຸທິບ (ຕາທິບ) ວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ມີຈັກຂຸທິບ ພຣະອະນຸຣຸດທະນີ້ເປັນຍອດ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພວກພິກຂຸຜູ້ມີຈັກຂຸທິບນັ້ນແລ ຈຶ່ງພາກັນຫ້ອມລ້ອມພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຫວັງວ່າ 'ພວກຕົ້ນຈະຖາມເຖິງການບໍລິກຳ ອານິສົງ ແລະອຸປະກິເລດແຫ່ງຈັກຂຸທິບ'. ແມ້ແຕ່ພຣະອະນຸຣຸດທະເຖຣະນັ້ນ ກໍຍ່ອມວິສັດຊະນາບັນຫາທີ່ພວກພິກຂຸຖາມແລ້ວໆ ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເໝືອນຢ່າງພຣະເຖຣະອົງກ່ອນໆ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດແລ ເປັນຜູ້ມີຈັກຂຸທິບ'.

Puṇṇattheropi bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhammakathikānaṃ yadidaṃ puṇṇo mantāṇiputto’’ti (a. ni. 1.196) dhammakathikesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘dhammakathāya saṅkhepavitthāragambhīruttānavicitrakathādīsu taṃ taṃ ākāraṃ pucchissāmā’’ti dhammakathikāva parivārenti. Sopi tesaṃ ‘‘āvuso, dhammakathikena nāma ādito parisaṃ vaṇṇetuṃ vaṭṭati, majjhe suññataṃ pakāsetuṃ, ante catusaccavasena kūṭaṃ gaṇhitu’’nti evaṃ taṃ taṃ dhammakathānayaṃ ācikkhati. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū dhammakathikā’’ti.

ແມ້ແຕ່ພຣະປຸນນະເຖຣະ ກໍອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ໃນບັນດາພິກຂຸຜູ້ເປັນທັມມະກະຖຶກ ວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ເປັນທັມມະກະຖຶກ ພຣະປຸນນະມັນຕານີບຸດນີ້ເປັນຍອດ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພວກພິກຂຸຜູ້ເປັນທັມມະກະຖຶກນັ້ນແລ ຈຶ່ງພາກັນຫ້ອມລ້ອມພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຫວັງວ່າ 'ພວກຕົ້ນຈະຖາມເຖິງອາການນັ້ນໆ ໃນທັມມະກະຖາ ມີການສະແດງໂດຍຫຍໍ້ ໂດຍພິສະດານ ໂດຍລຶກຊຶ້ງ ໂດຍຕື້ນ ແລະໂດຍວິຈິດເປັນຕົ້ນ'. ແມ້ແຕ່ພຣະປຸນນະເຖຣະນັ້ນ ກໍຍ່ອມບອກແນວທາງແຫ່ງທັມມະກະຖາແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ 'ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ ຂຶ້ນຊື່ວ່າພຣະທັມມະກະຖຶກ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຄວນກ່າວສັນເສີນບໍລິສັດ, ໃນທ່າມກາງ ຄວນສະແດງສຸຍຍະຕາທັມ, ໃນທີ່ສຸດ ຄວນສະແດງອະລິຍະສັດຈະ 4 ເພື່ອຖືເອົາຍອດ' ຍ່ອມບອກແນວທາງແຫ່ງທັມມະກະຖາດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດແລ ເປັນທັມມະກະຖຶກ'.

Upālittheropi bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayadharānaṃ yadidaṃ upālī’’ti (a. ni. 1.228) vinayadharesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘garukalahukaṃ satekicchaatekicchaṃ āpattānāpattiṃ pucchissāmā’’ti vinayadharāva parivārenti. Sopi tesaṃ pucchitapucchitaṃ tatheva katheti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū vinayadharā’’ti.

ແມ້ແຕ່ພຣະອຸບາລີເຖຣະ ກໍອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ໃນບັນດາພິກຂຸຜູ້ຊົງພຣະວິນັຍ ວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ຊົງພຣະວິນັຍ ພຣະອຸບາລີນີ້ເປັນຍອດ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພວກພິກຂຸຜູ້ຊົງພຣະວິນັຍນັ້ນແລ ຈຶ່ງພາກັນຫ້ອມລ້ອມພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຫວັງວ່າ 'ພວກຕົ້ນຈະຖາມເຖິງອາບັດໜັກແລະເບົາ ອາບັດທີ່ແກ້ໄຂໄດ້ແລະແກ້ໄຂບໍ່ໄດ້ ການຕ້ອງອາບັດແລະບໍ່ຕ້ອງອາບັດ'. ແມ້ແຕ່ພຣະອຸບາລີເຖຣະນັ້ນ ກໍຍ່ອມວິສັດຊະນາບັນຫາທີ່ພວກພິກຂຸຖາມແລ້ວໆ ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເໝືອນຢ່າງພຣະເຖຣະອົງກ່ອນໆ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣะພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດແລ ເປັນຜູ້ຊົງພຣະວິນັຍ'.

Ānandattheropi bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ bahussutānaṃ yadidaṃ ānando’’ti (a. ni. 1.223) bahussutesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘dasavidhaṃ byañjanabuddhiṃ aṭṭhuppattiṃ anusandhiṃ pubbāparaṃ pucchissāmā’’ti bahussutāva parivārenti. Sopi tesaṃ ‘‘idaṃ evaṃ vattabbaṃ, idaṃ evaṃ gahetabba’’nti sabbaṃ katheti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū bahussutā’’ti.

ແມ້ແຕ່ພຣະອານົນທະເຖຣະ ກໍອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ໃນບັນດາພິກຂຸຜູ້ເປັນພະຫູສູດ ວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ເປັນພະຫູສູດ ພຣະອານົນນີ້ເປັນຍອດ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພວກພິກຂຸຜູ້ເປັນພະຫູສູດນັ້ນແລ ຈຶ່ງພາກັນຫ້ອມລ້ອມພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຫວັງວ່າ 'ພວກຕົ້ນຈະຖາມເຖິງຄວາມເຂົ້າໃຈໃນພະຍັນຊະນະ 10 ປະການ, ເຫດເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະສູດ, การເຊື່ອມໂຍງ ແລະຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນໃນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ'. ແມ້ແຕ່ພຣະອານົນທະເຖຣະນັ້ນ ກໍຍ່ອມວິສັດຊະນາບັນຫາທັງໝົດແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ 'ຄຳນີ້ ຄວນກ່າວຢ່າງນີ້, ຄຳນີ້ ຄວນຖືເອົາຢ່າງນີ້'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດແລ ເປັນພະຫູສູດ'.

Devadatto pana pāpiccho icchāpakato, tena naṃ ‘‘kulasaṅgaṇhanaparihāraṃ nānappakārakaṃ kohaññataṃ pucchissāmā’’ti pāpicchāva parivārenti. Sopi tesaṃ taṃ taṃ niyāmaṃ ācikkhati. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū pāpicchā’’ti.

ສ່ວນພຣະເທວະທັດ ເປັນຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ ແລະຖືກຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າຄອບງຳແລ້ວ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພວກພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜาອັນຊົ່ວຊ້ານັ້ນແລ ຈຶ່ງພາກັນຫ້ອມລ້ອມພຣະເທວະທັດນັ້ນ ດ້ວຍຫວັງວ່າ 'ພວກຕົ້ນຈະຖາມເຖິງວິທີການສົງເຄາະຕະກູນເພື່ອໃຫ້ໄດ້ມາເຊິ່ງລາບສັກກາຣະ ແລະຄວາມຫຼອກລວງຕ່າງໆ ນາໆ'. ແມ້ແຕ່ພຣະເທວະທັດນັ້ນ ກໍຍ່ອມບອກວິທີການນັ້ນໆ ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດແລ ເປັນຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ'.

Kasmā [Pg.131] panete avidūre caṅkamiṃsūti. ‘‘Devadatto satthari paduṭṭhacitto anatthampi kātuṃ upakkameyyā’’ti ārakkhaggahaṇatthaṃ. Atha devadatto kasmā caṅkamīti? ‘‘Akārako ayaṃ, yadi kārako bhaveyya, na idha āgaccheyyā’’ti attano katadosapaṭicchādanatthaṃ. Kiṃ pana devadatto bhagavato anatthaṃ kātuṃ samattho, bhagavato vā ārakkhakiccaṃ atthīti? Natthi. Tena vuttaṃ ‘‘aṭṭhānametaṃ, ānanda, anavakāso, yaṃ tathāgato parūpakkamena parinibbāyeyyā’’ti (cūḷava. 341). Bhikkhū pana satthari gāravena āgatā. Teneva bhagavā evaṃ vatvā ‘‘vissajjehi, ānanda, bhikkhusaṅgha’’nti vissajjāpesi. Pañcamaṃ.

ຖ້າຖາມວ່າ 'ກໍເພາະເຫດໃດ ພຣະມະຫາເຖຣະເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງພາກັນເດີນຈົງກົມໃນທີ່ບໍ່ໄກ (ຈາກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ)?' ຕອບວ່າ 'ເພາະຄິດວ່າ ພຣະເທວະທັດມີຈິດປະທຸສະຮ້າຍໃນພຣະສາດສະດา ອາດຈະພະຍາຍາມເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ (ສິ່ງທີ່ເປັນອັນຕະລາຍ) ເພື່ອຕ້ອງການອະພິບານຮັກສາ ພວກພຣະເຖຣະຈຶ່ງພາກັນເດີນຈົງກົມໃນທີ່ບໍ່ໄກ'. ຖ້າຖາມວ່າ 'ກໍແລ້ວພຣະເທວະທັດ ເດີນຈົງກົມເພາະເຫດໃດ?' ຕອບວ່າ 'ເພາະຄິດວ່າ ພຣະເທວະທັດນີ້ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ເຮັດຄວາມຜິດ ຖ້າຫາກລາວເປັນຜູ້ເຮັດຄວາມຜິດ ກໍຄົງຈະບໍ່ມາໃນທີ່ນີ້ ເພື່ອປົກປິດຄວາມຜິດທີ່ຕົນເອງໄດ້ເຮັດໄວ້ ລາວຈຶ່ງເດີນຈົງກົມ'. ຖ້າຖາມວ່າ 'ກໍພຣະເທວະທັດ ສາມາດເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຫຼື? ຫຼືວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພากເຈົ້າ ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການອະພິບານຮັກສາຫຼື?' ຕອບວ່າ 'ບໍ່ມີເລີຍ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ອານົນ ເປັນໄປບໍ່ໄດ້ເລີຍ ບໍ່ແມ່ນຖານະ ບໍ່ແມ່ນໂອກາດ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດຈະປຣິນິບພານດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຂອງຜູ້ນັ້ນ'. ແຕ່ພວກພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພາກັນມາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະສາດສະດາ. ເພາະເຫດນັ້ນແລ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງສັ່ງໃຫ້ຫຼີກໄປວ່າ 'ອານົນ ເຈົ້າຈົ່ງບອກໃຫ້ພິກຂຸສົງຫຼີກໄປເຖີດ'. ຈົບສູດທີ 5.

6. Sagāthāsuttavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍສະຄາຖາສູດ

100. Chaṭṭhe gūtho gūthena saṃsandati sametīti samuddantare janapadantare cakkavāḷantare ṭhitopi vaṇṇenapi gandhenapi rasenapi nānattaṃ anupagacchanto saṃsandati sameti, ekasadisova hoti nirantaro. Sesesupi eseva nayo. Ayaṃ pana aniṭṭhaupamā hīnajjhāsayānaṃ hīnaajjhāsayassa sarikkhabhāvadassanatthaṃ āhaṭā, khīrādivisiṭṭhopamā kalyāṇajjhāsayānaṃ ajjhāsayassa sarikkhabhāvadassanatthaṃ.

໑໐໐. ໃນສູດທີ 6 ຄຳວ່າ 'ຄູດ (ອຸດຈາຣະ) ຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ ເຂົ້າກັນໄດ້ກັບຄູດ' ອະທິບາຍວ່າ ແມ້ຄູດຈະຕັ້ງຢູ່ໃນລະຫວ່າງມະຫາສະໝຸດ ໃນລະຫວ່າງຊົນນະບົດ ຫຼືໃນລະຫວ່າງຈັກກະວານອື່ນ ກໍບໍ່ເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ໂດຍສີ ໂດຍກິ່ນ ຫຼືໂດຍລົດ ຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ ເຂົ້າກັນໄດ້ ຍ່ອມເປັນເໝືອນກັນທຸກປະການ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນເລີຍ. ໃນສິ່ງທີ່ເຫຼືອ (ມີມູດ ແລະນ້ຳລາຍ ເປັນຕົ້ນ) ກໍມີນັຍນີ້ເໝືອນກັນ. ກໍອຸປະມາທີ່ບໍ່ເປັນໜ້າປາດຖະໜານີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງນຳມາສະແດງ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ມີອັດທະຍາໄສສະເໝີກັນ ແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີອັດທະຍາໄສອັນຊົ່ວຊ້າ. ສ່ວນອຸປະມາອັນປະເສີດ ມີນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງນຳມາສະແດງ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ມີອັດທະຍາໄສສະເໝີກັນ ແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີອັດທະຍາໄສອັນດີງາມ.

Saṃsaggāti dassanasavanasaṃsaggādivatthukena taṇhāsnehena. Vanatho jātoti kilesavanaṃ jātaṃ. Asaṃsaggena chijjatīti ekato ṭhānanisajjādīni akarontassa asaṃsaggena adassanena chijjati. Sādhujīvīti parisuddhajīvitaṃ jīvamāno. Sahāvaseti sahavāsaṃ vaseyya. Chaṭṭhaṃ.

ຄຳວ່າ 'ເພາະການກ່ຽວຂ້ອງ' ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຄວາມຮັກໃຄ່ຄືຕັນຫາ ອັນມີການກ່ຽວຂ້ອງດ້ວຍການເຫັນ ການຟັງ ເປັນຕົ້ນ ເປັນເຫດ. ຄຳວ່າ 'ປ່າຊັດ ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ' ໝາຍເຖິງ ປ່າຄືກິເລດ ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຂາດໄປດ້ວຍການບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ' ໝາຍເຖິງ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ເຮັດການຢືນ ການນັ່ງ ເປັນຕົ້ນ ຮ່ວມກັນ ຍ່ອມຂາດໄປ ເພາະການບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ ເພາະການບໍ່ເຫັນກັນ (ຫຼືເພາະຄວາມບໍ່ກຳໜັດ). ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີຊີວິດອັນດີງາມ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ດຳເນີນຊີວິດອັນບໍລິສຸດ. ຄຳວ່າ 'ກັບເພື່ອນຮ່ວມກັນ' ໝາຍເຖິງ ຄວນຢູ່ຮ່ວມກັນ. ຈົບສູດທີ 6.

7. Assaddhasaṃsandanasuttavaṇṇanā

໗. La ການອະທິບາຍອັດສັດທະສັງສັນທະນະສູດ

101. Sattame assaddhā assaddhehītiādīsu buddhe vā dhamme vā saṅghe vā saddhāvirahitā nirojā nirasā puggalā samuddassa orimatīre ṭhitā pārimatīrepi ṭhitehi assaddhehi saddhiṃ tāya assaddhatāya ekasadisā nirantarā honti. Tathā ahirikā bhinnamariyādā alajjipuggalā ahirikehi, anottappino pāpakiriyāya abhāyamānā anottappīhi, appassutā sutavirahitā appassutehi, kusītā ālasiyapuggalā [Pg.132] kusītehi, muṭṭhassatino bhattanikkhittakākamaṃsanikkhittasiṅgālasadisā muṭṭhassatīhi, duppaññā khandhādiparicchedikāya paññāya abhāvena nippaññā tādiseheva duppaññehi, saddhāsampannā cetiyavandanādikiccapasutā saddhehi, hirimanā lajjipuggalā hirimanehi, ottappino pāpabhīrukā ottappīhi, bahussutā sutadharā āgamadharā tantipālakā vaṃsānurakkhakā bahussutehi, āraddhavīriyā paripuṇṇaparakkamā āraddhavīriyehi, upaṭṭhitassatī sabbakiccapariggāhikāya satiyā samannāgatā upaṭṭhitassatīhi, paññavanto mahāpaññehi vajirūpamañāṇehi paññavantehi saddhiṃ dūre ṭhitāpi tāya paññāsampattiyā saṃsandanti samenti. Sattamaṃ.

໑໐໑. ໃນສູດທີ 7 ໃນຄຳວ່າ 'ຄົນບໍ່ມີສັດທາ ກັບຄົນບໍ່ມີສັດທາ' ເປັນຕົ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ປາສະຈາກສັດທາໃນພຣະພຸດ ພຣະທັມ ຫຼືພຣະສົງ ຜູ້ບໍ່ມີໂອຊາຄືສັດທາ ບໍ່ມີລົດຄືສັດທາ ແມ້ຈະຕັ້ງຢູ່ໃນຝັ່ງນີ້ແຫ່ງມະຫາສະໝຸດ ກໍຍ່ອມເປັນຜູ້ສະເໝີກັນ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ມີສັດທາ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຝັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມບໍ່ມີສັດທານັ້ນ. ເໝືອນຢ່າງນັ້ນ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ (ອະຫິຣິກະ) ຜູ້ທຳລາຍຂອບເຂດ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ (ອະລັດຊີ) ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສະເໝີກັນ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ມີຄວາມເກງກົວ (ອະໂနດຕັບປະ) ຜູ້ບໍ່ຢ້ານກົວຕໍ່ການເຮັດບາບ ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ມີຄວາມເກງກົວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສະເໝີກັນ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີການສຶກສານ້ອຍ ຜູ້ປາສະຈາກການຟັງ ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີການສຶກສານ້ອຍ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສະເໝີກັນ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ກຽດຄ້ານ ຜູ້ມີຄວາມຂີ້ຄ້ານ ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ກຽດຄ້ານ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສະເໝີກັນ ບໍ່ມີความແຕກຕ່າງກັນ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີສະຕິຫຼົງລືມ ຜູ້ປຽບເໝືອນກາທີ່ຄອຍຈ້ອງກິນເຂົ້າ ຫຼືໝາຈິ້ງຈອກທີ່ຄອຍຈ້ອງກິນຊີ້ນທີ່ເຂົາຖິ້ມໄວ້ ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີສະຕິຫຼົງລືມ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສະເໝີກັນ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີປັນຍາຊົ່ວ ຜູ້ບໍ່ມີປັນຍາ ເພາະຄວາມບໍ່ມີປັນຍາທີ່ກຳນົດຂັນເປັນຕົ້ນ ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີປັນຍາຊົ່ວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສະເໝີກັນ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ສ່ວນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສັດທາ ຜູ້ຂຸມຂ້ຽວໃນກິດມີການໄຫວ້ພຣະເຈດີເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ ເຂົ້າກັນໄດ້ ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີສັດທາ ແມ້ຈະຕັ້ງຢູ່ໃນທີ່ໄກ ດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສັດທານັ້ນ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີໃຈລະອາຍຕໍ່ບາບ ຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ (ລັດຊີ) ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີໃຈລະອາຍຕໍ່ບາບ ກໍຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ ເຂົ້າກັນໄດ້. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີຄວາມເກງກົວຕໍ່ບາບ ຜູ້ຢ້ານກົວຕໍ່ບາບ ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີຄວາມເກງກົວຕໍ່ບາບ ກໍຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ ເຂົ້າກັນໄດ້. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນພະຫູສູດ ຜູ້ຊົງຈຳສຸຕະ ຜູ້ຊົງຈຳອາຄົມ ຜູ້ຮັກສາປະເພນີອັນດີງາມ ຜູ້ປົກປັກຮັກສາວົງຕະກູນ ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນພະຫູສູດ ກໍຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ ເຂົ້າກັນໄດ້. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນ ຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມອັນບໍລິບູນ ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນ ກໍຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ ເຂົ້າກັນໄດ້. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີສະຕິຕັ້ງໝັ້ນ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍສະຕິທີ່ກຳນົດຖືເອົາກິດທັງປວງ ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີສະຕິຕັ້ງໝັ້ນ ກໍຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ ເຂົ້າກັນໄດ້. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີປັນຍາ ກໍຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ ເຂົ້າກັນໄດ້ ກັບບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີປັນຍາ ຜູ້ມີປັນຍາໃຫຍ່ ຜູ້ມີຍານປຽບດັ່ງວະຊິຣະ ແມ້ຈະຕັ້ງຢູ່ໃນທີ່ໄກ ກໍຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ ເຂົ້າກັນໄດ້ ດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍປັນຍານັ້ນ. ຈົບສູດທີ 7.

8-12. Assaddhamūlakasuttādivaṇṇanā

໘-໑໒. ການອະທິບາຍອັດສັດທະມູລະກະສູດເປັນຕົ້ນ

102-106. Aṭṭhamādīni teyeva assaddhādidhamme tikavasena katvā desitāni. Tattha aṭṭhame assaddhādimūlakā kaṇhapakkhasukkapakkhavasena pañca tikā vuttā, navame ahirikamūlakā cattāro. Dasame anottappamūlakā tayo, ekādasame appassutamūlakā dve, dvādasame kusītamūlako eko tiko vuttoti sabbepi pañcasu suttantesu pannarasa tikā honti. Pannarasa cete suttantātipi vadanti. Ayaṃ tikapeyyālo nāma. Aṭṭhamādīni.

໑໐໒-໑໐໖. ພຣະສູດທັງຫຼາຍ ມີສູດທີ 8 ເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ໂດຍຊົງເຮັດທັມທັງຫຼາຍມີອັດສັດທະ (ຄວາມບໍ່ມີສັດທາ) ເປັນຕົ້ນນັ້ນແລ ໃຫ້ເປັນໝວດ 3 (ຕິກະ). ໃນບັນດາສູດເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນສູດທີ 8 ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ເຊິ່ງຕິກະ 5 ປະການ ອັນມີອັດສັດທະເປັນຕົ້ນເປັນມູນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກັນຫະປັກ (ຝ່າຍດຳ) ແລະສຸກກະປັກ (ຝ່າຍຂາວ). ໃນສູດທີ 9 ຊົງສະແດງແລ້ວ ເຊິ່ງຕິກະ 4 ປະການ ອັນມີອະຫິຣິກະເປັນມູນ. ໃນສູດທີ 10 ຊົງສະແດງແລ້ວ ເຊິ່ງຕິກະ 3 ປະການ ອັນມີອະໂນດຕັບປະເປັນມູນ. ໃນສູດທີ 11 ຊົງສະແດງແລ້ວ ເຊິ່ງຕິກະ 2 ປະການ ອັນມີອັບປັດສຸຕະເປັນມູນ. ໃນສູດທີ 12 ຊົງສະແດງແລ້ວ ເຊິ່ງຕິກະ 1 ປະການ ອັນມີກຸສີຕະເປັນມູນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຕິກະທັງໝົດຈຶ່ງມີ 15 ຕິກະ ໃນພຣະສູດທັງ 5 ນີ້. ແລະອາຈານທັງຫຼາຍຍ່ອມກ່າວວ່າ ຕິກະທັງ 15 ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນພຣະສູດ 15 ສູດ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຕິກະເປຍຍານ. ຈົບສູດທັງຫຼາຍມີສູດທີ 8 ເປັນຕົ້ນ.

Dutiyo vaggo.

ຈົບວັກທີສອງ

3. Kammapathavaggo

໓. ກຳມະປະຖະວັກ

1-2. Asamāhitasuttādivaṇṇanā

໑-໒. ການອະທິບາຍອະສະມາຫິຕະສູດເປັນຕົ້ນ

107-108. Ito paresu paṭhamaṃ assaddhādipañcakavasena vuttaṃ, tathā dutiyaṃ. Paṭhame pana asamāhitapadaṃ catutthaṃ, dutiye dussīlapadaṃ. Evaṃ vuccamāne bujjhanakapuggalānaṃ ajjhāsayena hi etāni vuttāni. Ettha asamāhitāti upacārappanāsamādhirahitā. Dussīlāti nissīlā. Paṭhamadutiyāni.

໑໐໗-໑໐໘. In ວັກທັງຫຼາຍ ຖັດຈາກວັກທີສອງນີ້ໄປ ພຣະສູດທີ 1 ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໝວດ 5 ມີອັດສັດທະເປັນຕົ້ນ, ພຣະສູດທີ 2 ກໍຊົງສະແດງແລ້ວຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ. ແຕ່ໃນພຣະສູດທີ 1 ບົດວ່າ 'ອະສະມາຫິຕະ' (ຜູ້ມີຈິດບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນ) ເປັນບົດທີ 4, ໃນພຣະສູດທີ 2 ບົດວ່າ 'ທຸດສີລະ' (ຜູ້ມີສີລຊົ່ວ) ເປັນບົດທີ 4. ເພາະວ່າ ເມື່ອຊົງສະແດງຢ່າງນີ້ ພຣະສູດເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງຊົງສະແດງແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ຄວນແກ່ການຕຣັດຮູ້. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'ອະສະມາຫິຕາ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປາສະຈາກອຸປະຈາຣະສະມາທິ ແລະອັບປະນາສະມາທິ. ບົດວ່າ 'ທຸດສີລາ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ບໍ່ມີສີລ. ຈົບສູດທີ 1 ແລະທີ 2.

3-5. Pañcasikkhāpadasuttādivaṇṇanā

໓-໕. ການອະທິບາຍປັນຈະສິກຂາປະທະສູດເປັນຕົ້ນ

109-111. Tatiyaṃ [Pg.133] pañcakammapathavasena bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttaṃ, catutthaṃ sattakammapathavasena, pañcamaṃ dasakammapathavasena. Tattha tatiye surāmerayamajjappamādaṭṭhāyinoti surāmerayasaṅkhātaṃ majjaṃ yāya pamādacetanāya pivanti, sā ‘‘surāmerayamajjappamādo’’ti vuccati, tasmiṃ tiṭṭhantīti surāmerayamajjappamādaṭṭhāyino. Ayaṃ tāvettha asādhāraṇapadassa attho.

໑໐໙-໑໑໑. ພຣະສູດທີ 3 ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະປະຖະ 5 ປະການ ຕາມອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຄວນແກ່ການຕຣັດຮູ້, ພຣະສູດທີ 4 ຊົງສະແດງແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະປະຖະ 7 ປະການ, ພຣະສູດທີ 5 ຊົງສະແດງແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະປະຖະ 10 ປະການ. ໃນບັນດາສູດເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນສູດທີ 3 ບົດວ່າ 'ສຸຣາເມຣະຍະມັດຊະປະມາທັດຖານິໂນ' ອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມດື່ມນ້ຳເມົາ ອັນໄດ້ແກ່ສຸຣາແລະເມຣັຍ ດ້ວຍເຈດຕະນາອັນເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມປະໝາດໃດ ເຈດຕະນາອັນເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມປະໝາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສຸຣາເມຣະຍະມັດຊະປະໝາດ' ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນສຸຣາເມຣະຍະມັດຊະປະໝາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສຸຣາເມຣະຍະມັດຊະປະມາທັດຖານີ'. ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດອັນບໍ່ທົ່ວໄປ (ອະສາທາຣະນະ) ໃນພຣະສູດນີ້ກ່ອນ.

Pañcame pāṇaṃ atipātentīti pāṇātipātino, pāṇaghātikāti attho. Adinnaṃ ādiyantīti adinnādāyino, parassahārinoti attho. Vatthukāmesu kilesakāmena micchā carantīti kāmesumicchācārino. Musā vadantīti musāvādino, paresaṃ atthabhañjakaṃ tucchaṃ alikaṃ vācaṃ bhāsitāroti attho. Pisuṇā vācā etesanti pisuṇavācā. Mammacchedikā pharusā vācā etesanti pharusavācā. Samphaṃ niratthakaṃ vacanaṃ palapantīti samphappalāpino. Abhijjhāyantīti abhijjhāluno, parabhaṇḍe lubbhanasīlāti attho. Byāpannaṃ pūtibhūtaṃ cittametesanti byāpannacittā. Micchā pāpikā viññugarahitā etesaṃ diṭṭhīti micchādiṭṭhikā, kammapathapariyāpannāya ‘‘natthi dinna’’ntiādivatthukāya micchattapariyāpannāya aniyyānikadiṭṭhiyā samannāgatāti attho. Sammā sobhanā viññupasatthā etesaṃ diṭṭhīti sammādiṭṭhikā, kammapathapariyāpannāya ‘‘atthi dinna’’ntiādikāya kammassakatadiṭṭhiyā sammattapariyāpannāya maggadiṭṭhiyā ca samannāgatāti attho. Idaṃ tāvettha anuttānānaṃ padānaṃ padavaṇṇanāmattaṃ.

In ໃນສູດທີ 5 ບົດວ່າ 'ปານັງ ອະຕິປາເຕນຕິ' ໄດ້ແກ່ 'ປານາຕິປາຕິໂນ' ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ຂ້າສັດ. ບົດວ່າ 'ອະທິນນັງ ອາທິຍັນຕິ' ໄດ້ແກ່ 'ອະທິນນາດາຍິໂນ' ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ລັກຊັບຂອງຄົນອື່ນ. ບົດວ່າ 'ວັດຖຸກາເມສຸ ກິເລສາກາເມນະ ມິດສາ ຈະຣັນຕິ' ໄດ້ແກ່ 'ກາເມສຸມິດສາຈາຣິໂນ' (ຜູ້ປະພຶດຜິດໃນກາມ). ບົດວ່າ 'ມຸສາ ວະທັນຕິ' ໄດ້ແກ່ 'ມຸສາວາທິໂນ' ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ກ່າວວາຈາອັນທຳລາຍປະໂຫຍດຂອງຄົນອື່ນ ອັນຫວ່າງເປົ່າ ແລະບໍ່ຈິງ. ບົດວ່າ 'ປິສຸນາວาຈາ' ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີວາຈາສອດສຽດ. ບົດວ່າ 'ຜະຣຸສາວາຈາ' ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີວາຈາຫຍາບຄາຍ ອັນຕັດຂົ້ວຫົວໃຈ. ບົດວ່າ 'ສັມຜັບປະລາປິໂນ' ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ເວົ້າເພີ້ເຈີ້ ເວົ້າຄຳເວົ້າອັນບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ບົດວ່າ 'ອະພິດຊາຍັນຕິ' ໄດ້ແກ່ 'ອະພິດຊາລຸໂນ' ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີປົກກະຕິໂລບຢາກໄດ້ໃນສິ່ງຂອງຂອງຄົນອື່ນ. ບົດວ່າ 'ວະຍາປັນນະຈິດຕາ' ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີຈິດປອງຮ້າຍ ມີຈິດອັນເປື່ອຍເນົ່າ. ບົດວ່າ 'ມິດສາດິດຖິກາ' ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີຄວາມເຫັນຜິດ ຄວາມເຫັນອັນຊົ່ວຊ້າ ອັນຜູ້ຮູ້ຕິຕຽນ ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍທິດຖິອັນບໍ່ນຳອອກຈາກທຸກ ອັນສົງເຄາະເຂົ້າໃນມິດສາຕະ ອັນມີວັດຖຸມີຄຳວ່າ 'ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວ ບໍ່ມີຜົນ' ເປັນຕົ້ນ ອັນສົງເຄາະເຂົ້າໃນກຳມະປະຖະ. ບົດວ່າ 'ສັມມາດິດຖິກາ' ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີຄວາມເຫັນຊອບ ຄວາມເຫັນອັນງົດງາມ ອັນຜູ້ຮູ້ສັນເສີນ ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກັມມັດສະກະຕາທິດຖິ ອັນມີຄຳວ່າ 'ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວ ມີຜົນ' ເປັນຕົ້ນ ອັນສົງເຄາະເຂົ້າໃນກຳມະປະຖະ ແລະປະກອບດ້ວຍມັກຄະທິດຖິ ອັນສົງເຄາະເຂົ້າໃນສັມມັດຕະ. ນີ້ເປັນພຽງການອະທິບາຍບົດທັງຫຼາຍອັນຍັງບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ ໃນພຣະສູດນີ້ກ່ອນ.

Yo pana tesaṃ pāṇātipāto adinnādānaṃ kāmesumicchācāro musāvādo pisuṇavācā pharusavācā samphappalāpo abhijjhā byāpādo micchādiṭṭhīti kaṇhapakkhe dasavidho attho hoti. Tattha pāṇassa atipāto pāṇātipāto, pāṇavadho pāṇaghātoti vuttaṃ hoti. Pāṇoti cettha vohārato satto, paramatthato jīvitindriyaṃ. Tasmiṃ pana pāṇe pāṇasaññino jīvitindriyupacchedakaupakkamasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānaṃ aññataradvārappavattā vadhakacetanā pāṇātipāto. So guṇavirahitesu tiracchānagatādīsu pāṇesu khuddake pāṇe appasāvajjo, mahāsarīre mahāsāvajjo. Kasmā? Payogamahantatāya[Pg.134], payogasamattepi vatthumahantatāya. Guṇavantesu manussādīsu appaguṇe appasāvajjo, mahāguṇe mahāsāvajjo. Sarīraguṇānaṃ pana samabhāve sati kilesānaṃ upakkamānañca mudutāya appasāvajjo, tibbatāya mahāsāvajjoti veditabbo.

ກໍເນື້ອຄວາມ 10 ປະການ ໃນກັນຫະປັກ (ຝ່າຍດຳ) ຄື ປານາຕິປາດ, ອະທິນນາດານ, ກາເມສຸມິດສາຈານ, ມຸສາວາດ, ປິສຸນາວาຈາ, ຜະຣຸສາວາຈາ, ສັມຜັບປະລາປະ, ອະພິດຊາ, ພະຍາບາດ, ມິດສາດິດຖິ ຍ່ອມມີ. ໃນບັນດາເນື້ອຄວາມເຫຼົ່ານັ້ນ ການຍັງສັດມີຊີວິດໃຫ້ຕົກລ່ວງໄປ ຊື່ວ່າ 'ປານາຕິປາດ' ໄດ້ແກ່ການຂ້າສັດ ການບຽດບຽນສັດ. ແລະຄຳວ່າ 'ປານະ' (ສັດມີຊີວິດ) ໃນທີ່ນີ້ ໂດຍໂວຫານໄດ້ແກ່ ສັດ, ໂດຍປໍຣະມັດໄດ້ແກ່ ຊີວິຕິນຊີ. ກໍໃນສັດມີຊີວິດນັ້ນ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ມີຄວາມກຳນົດໝາຍວ່າເປັນສັດມີຊີວິດ ເຈດຕະນາຂ້າ ອັນຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຕັດຊີວິຕິນຊີ ອັນເປັນໄປໃນທະວານໃດທະວານໜຶ່ງ ໃນບັນດາກາຍະທະວານແລະວະຈີທະວານ ຊື່ວ່າ 'ປານາຕິປາດ'. ປານາຕິປາດນັ້ນ ໃນບັນດາສັດທັງຫຼາຍມີສັດເດຍລະສານເປັນຕົ້ນ ຜູ້ປາສະຈາກຄຸນງາມຄວາມດີ ໃນສັດຕົວນ້ອຍ ຍ່ອມມີໂທດນ້ອຍ, ໃນສັດທີ່ມີຮ່າງກາຍໃຫຍ່ ຍ່ອມມີໂທດໃຫຍ່. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມໃຫຍ່ແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມ (ປະໂຍກ), ແມ້ເມື່ອຄວາມພະຍາຍາມສະເໝີກັນ ກໍເພາະຄວາມໃຫຍ່ແຫ່ງວັດຖຸ (ຮ່າງກາຍ). ໃນບັນດາສັດທັງຫຼາຍມີມະນຸດເປັນຕົ້ນ ຜູ້ມີຄຸນງາມຄວາມດີ ໃນຜູ້ມີຄຸນງາມຄວາມດີນ້ອຍ ຍ່ອມມີໂທດນ້ອຍ, ໃນຜູ້ມີຄຸນງາມຄວາມດີຫຼາຍ ຍ່ອມມີໂທດໃຫຍ່. ກໍເມື່ອຮ່າງກາຍແລະຄຸນງາມຄວາມດີສະເໝີກັນ ເພາະຄວາມອ່ອນໂຍນແຫ່ງກິເລດແລະຄວາມພະຍາຍາມ ຍ່ອມມີໂທດນ້ອຍ, ເພາະຄວາມແຮງກ້າແຫ່ງກິເລດແລະຄວາມພະຍາຍາມ ຍ່ອມມີໂທດໃຫຍ່ ພຶງຊາບດ້ວຍປະການສະນັ້ນ.

Tassa pañca sambhārā honti – pāṇo, pāṇasaññitā, vadhakacittaṃ, upakkamo, tena maraṇanti. Cha payogā sāhatthiko, āṇattiko, nissaggiyo, thāvaro, vijjāmayo, iddhimayoti. Imasmiṃ panatthe vitthāriyamāne atippapañco hoti, tasmā taṃ na vitthārayāma, aññañca evarūpaṃ. Atthikehi pana samantapāsādikaṃ vinayaṭṭhakathaṃ (pārā. aṭṭha. 172) oloketvā gahetabbo.

ອົງປະກອບ (ສັມພາຣະ) ແຫ່ງປານາຕິປາດນັ້ນ ມີ 5 ປະການ ຄື: 1. ສັດມີຊີວິດ, 2. ຄວາມຮູ້ວ່າສັດມີຊີວິດ, 3. ຈິດຄິດຈະຂ້າ, 4. ຄວາມພະຍາຍາມຂ້າ, 5. ສັດຕາຍດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມນັ້ນ. ຄວາມພະຍາຍາມ (ປະໂຍກ) ມີ 6 ປະການ ຄື: ສາຫັດຖິກະປະໂຍກ (ຂ້າດ້ວຍມືຕົນເອງ), ອານັດຕິກະປະໂຍກ (ສັ່ງໃຫ້ຄົນອື່ນຂ້າ), ນິສສັກຄິຍະປະໂຍກ (ຂ້າດ້ວຍການຊັດອາວຸດໄປ), ຖາວະຣະປະໂຍກ (ຂ້າດ້ວຍການເຮັດເຄື່ອງດັກ), ວິຊຊາມະຍະປະໂຍກ (ຂ້າດ້ວຍວິຊາອາຄົມ), ອິດທິມະຍະປະໂຍກ (ຂ້າດ້ວຍລິດ). ກໍເມື່ອເນື້ອຄວາມນີ້ ຖືກຂະຫຍາຍຄວາມອອກໄປ ຈະເປັນການເນັ່ນນານເກີນໄປ ເພາະສະນັ້ນ ພວກຕົ້ນຈຶ່ງບໍ່ຂະຫຍາຍຄວາມນັ້ນ ແລະເນື້ອຄວາມອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ກໍຈະບໍ່ຂະຫຍາຍຄວາມເໝືອນກັນ. ແຕ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຕ້ອງການ ພຶງເບິ່ງໃນຄຳອະທິບາຍພຣະວິນັຍ (ວິນັຍອັດຖະກະຖາ) ຊື່ວ່າ ສະມັນຕະປາສາດິກາ ແລ້ວຖືເອົາເຖີດ.

Adinnassa ādānaṃ adinnādānaṃ, parassaharaṇaṃ theyyaṃ corikāti vuttaṃ hoti. Tattha adinnanti parapariggahitaṃ, yattha paro yathākāmakāritaṃ āpajjanto adaṇḍāraho anupavajjo hoti. Tasmiṃ pana parapariggahite parapariggahitasaññino tadādāyakaupakkamasamuṭṭhāpikā theyyacetanā adinnādānaṃ. Taṃ hīne parasantake appasāvajjaṃ, paṇīte mahāsāvajjaṃ. Kasmā? Vatthupaṇītatāya. Vatthusamatte sati guṇādhikānaṃ santake vatthusmiṃ mahāsāvajjaṃ, taṃ taṃ guṇādhikaṃ upādāya tato tato hīnaguṇassa santake vatthusmiṃ appasāvajjaṃ.

ການຖືເອົາສິ່ງຂອງທີ່ເຈົ້າຂອງບໍ່ໄດ້ໃຫ້ ຊື່ວ່າ ອະທິນນາທານ, ມີອະທິບາຍວ່າ ການນຳເອົາສິ່ງຂອງຂອງຜູ້ນຶກໄປ, ການລັກ, ການປົກປິດ (ການໂຈນກຳ). ໃນຄຳວ່າ 'ອະທິນນັງ' ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງຂອງທີ່ຜູ້ນຶກຄອບຄອງ (ມີເຈົ້າຂອງຫວງແຫນ), ເຊິ່ງໃນສິ່ງຂອງນັ້ນ ເຈົ້າຂອງຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງຊັບ ເມື່ອຈັດການຕາມຄວາມປາດຖະໜາ ກໍບໍ່ຄວນແກ່ການຖືກລົງໂທດ ແລະ ບໍ່ຄວນແກ່ການຕິຕຽນ. ແຕ່ເມື່ອສິ່ງຂອງນັ້ນມີເຈົ້າຂອງຄອບຄອງຢູ່, ເຈດຕະນາລັກອັນຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມເພື່ອຖືເອົາຊັບນັ້ນ ຂອງຜູ້ທີ່ມີຄວາມກຳນົດໝາຍວ່າເປັນຂອງມີເຈົ້າຂອງຄອບຄອງ ຊື່ວ່າ ອະທິນນາທານ. ອະທິນນາທານນັ້ນ ມີໂທດນ້ອຍໃນຊັບຂອງຜູ້ນຶກທີ່ມີຄຸນຄ່າຕ່ຳ, ມີໂທດຫຼາຍໃນຊັບຂອງຜູ້ນຶກທີ່ມີຄຸນຄ່າສູງ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມປະນີດຂອງວັດຖຸຊັບ. ເມື່ອວັດຖຸຊັບມີຄ່າສະເໝີກັນ, ຫາກເປັນຊັບຂອງຜູ້ມີຄຸນທຳຍິ່ງໃຫຍ່ ກໍມີໂທດຫຼາຍ; ເມື່ອທຽບໃສ່ຜູ້ມີຄຸນທຳຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນໆ, ຫາກເປັນຊັບຂອງຜູ້ມີຄຸນທຳຕ່ຳກວ່າ ກໍມີໂທດນ້ອຍກວ່າ.

Tassa pañca sambhārā honti – parapariggahitaṃ, parapariggahitasaññitā, theyyacittaṃ, upakkamo, tena haraṇanti. Cha payogā sāhatthikādayova. Te ca kho yathānurūpaṃ theyyāvahāro, pasayhāvahāro, paṭicchannāvahāro, parikappāvahāro, kusāvahāroti imesaṃ avahārānaṃ vasena pavattāti ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ (pārā. aṭṭha. 92) vutto.

ອົງປະກອບ (ສຳພານ) ຂອງອະທິນນາທານນັ້ນ ມີ ໕ ປະການ ຄື: ໑. ຊັບມີເຈົ້າຂອງຫວງແຫນ, ໒. ຮູ້ວ່າຊັບມີເຈົ້າຂອງຫວງແຫນ, ໓. ຈິດຄິດຈະລັກ, ໔. ຄວາມພະຍາຍາມ (ລົງມື), ໕. ການນຳຊັບນັ້ນໄປດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມນັ້ນ. ປະໂຍກ (ວິທີການລົງມື) ມີ ໖ ປະການ ມີສາຫັດຖິກະປະໂຍກ (ການລົງມືດ້ວຍຕົນເອງ) ເປັນຕົ້ນ. ແລະປະໂຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປຕາມຄວາມຄວນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລັກ (ອະວະຫານ) ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ເຖຍຍາວะຫານ (ການລັກສະແດງຄວາມຫຼອກລວງ), ປະສັຍຫາວະຫານ (ການຂູ່ເຂັນຍາດຊີງ), ປະຕິຈພັນນາວະຫານ (ການລັກປິດບັງ), ປະຣິກັບປາວະຫານ (ການລັກໂດຍກຳນົດເຂດ), ກຸສາວະຫານ (ການລັກໂດຍການສະຫຼັບສະຫຼາກ). ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນອະທິບາຍນີ້, ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳອະທິບາຍ ສະມັນຕະປາສາດິກາ.

Kāmesumicchācāroti ettha pana kāmesūti methunasamācāresu. Micchācāroti ekantanindito lāmakācāro. Lakkhaṇato pana asaddhammādhippāyena kāyadvārappavattā agamanīyaṭṭhānavītikkamacetanā kāmesumicchācāro. Tattha agamanīyaṭṭhānaṃ nāma purisānaṃ tāva māturakkhitā piturakkhitā mātāpiturakkhitā bhāturakkhitā bhaginirakkhitā ñātirakkhitā [Pg.135] gottarakkhitā dhammarakkhitā sārakkhā saparidaṇḍāti māturakkhitādayo dasa, dhanakkītā chandavāsinī bhogavāsinī paṭavāsinī odapattakinī obhatacumbaṭā dāsī ca bhariyā ca kammakārī ca bhariyā ca dhajāhaṭā muhuttikāti etā dhanakkītādayo dasāti vīsati itthiyo. Itthīsu pana dvinnaṃ sārakkhasaparidaṇḍānaṃ, dasannañca dhanakkītādīnanti dvādasannaṃ itthīnaṃ aññe purisā. Idaṃ agamanīyaṭṭhānaṃ nāma. So panesa micchācāro sīlādiguṇarahite agamanīyaṭṭhāne appasāvajjo, sīlādiguṇasampanne mahāsāvajjo. Tassa cattāro sambhārā – agamanīyavatthu, tasmiṃ sevanacittaṃ, sevanappayogo, maggenamaggapaṭipattiadhivāsananti. Eko payogo sāhatthiko eva.

ໃນຄຳວ່າ 'ກາເມສຸມິດສາຈານ' ນີ້, ຄຳວ່າ 'ກາເມສຸ' ໄດ້ແກ່ ໃນເມຖຸນສະມາຈານ (ການປະພຶດຮ່ວມປະເວນີ). ຄຳວ່າ 'ມິດສາຈານ' ໄດ້ແກ່ ການປະພຶດອັນຊົ່ວຊ້າ ທີ່ຖືກຕິຕຽນໂດຍສ່ວນດຽວ. ໂດຍລັກສະນະ, ເຈດຕະນາລ່ວງລະເມີດໃນຖານະທີ່ບໍ່ຄວນໄປ (ອະຄະມະນີຍະຖານ) ອັນເປັນໄປທາງກາຍະທະວານ ດ້ວຍຄວາມປະສົງຈະປະພຶດອະທຳ ຊື່ວ່າ ກາເມສຸມິດສາຈານ. ໃນຖານະນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະຄະມະນີຍະຖານ' ສຳລັບບຸລຸດກ່ອນ ຄື ຍິງ ໑ do ຈຳພວກ ມີຍິງທີ່ມີມານດາຮັກສາ, ຍິງທີ່ມີບິດາຮັກສາ, ຍິງທີ່ມີທັງມານດາແລະບິດາຮັກສາ, ຍິງທີ່ມີພີ່ຊາຍນ້ອງຊາຍຮັກສາ, ຍິງທີ່ມີພີ່ສາວນ້ອງສາວຮັກສາ, ຍິງທີ່ມີຍາດຮັກສາ, ຍິງທີ່ມີໂຄດຮັກສາ, ຍິງທີ່ມີຜູ້ປະພຶດທຳຮັກສາ, ຍິງທີ່ມີການອາລັກຂາ, ຍິງທີ່ມີການກຳນົດໂທດ ເປັນຕົ້ນ; ແລະ ຍິງ ໑ do ຈຳພວກ ມີຍິງທີ່ຊື້າມາດ້ວຍຊັບ, ຍິງທີ່ຢູ່ຮ່ວມກັນດ້ວຍຄວາມສະໝັກໃຈ, ຍິງທີ່ຢູ່ຮ່ວມກັນເພາະໂພຄະຊັບ, ຍິງທີ່ຢູ່ຮ່ວມກັນເພາະຜ້າ, ຍິງທີ່ພໍ່ແມ່ດອງໃຫ້ໂດຍການຈຸ່ມມືລົງໃນຂັນນ້ຳ, ຍິງທີ່ປົດຄອນຊ່ວຍລົງມາຢູ່ຮ່ວມກັນ, ຍິງທີ່ເປັນທັງທາດແລະພັນລະຍາ, ຍິງທີ່ເປັນທັງຄົນງານແລະພັນລະຍາ, ຍິງທີ່ໄດ້ມາຈາກສະໜາມຮົບ, ຍິງທີ່ຢູ່ຮ່ວມກັນຊົ່ວຄາວ ເປັນຕົ້ນ, ລວມເປັນຍິງ ໒໐ ຈຳພວກ. ສ່ວນໃນບັນດາຍິງເຫຼົ່ານັ້ນ, ສຳລັບຍິງ ໑໒ ຈຳພວກ ຄື ຍິງທີ່ມີການອາລັກຂາແລະຍິງທີ່ມີການກຳນົດໂທດ ໒ ຈຳພວກ ແລະຍິງທີ່ຊື້າມາດ້ວຍຊັບເປັນຕົ້ນ ໑໐ ຈຳພວກ, ບຸລຸດອື່ນ (ນອກຈາກສາມີຂອງຕົນ) ຊື່ວ່າເປັນ ອະຄະມະນີຍະຖານ. ກາເມສຸມິດສາຈານນັ້ນ ມີໂທດນ້ອຍໃນອະຄະມະນີຍະຖານທີ່ປາສະຈາກຄຸນທຳມີສີລເປັນຕົ້ນ, ມີໂທດຫຼາຍໃນອະຄະມະນີຍະຖານທີ່ສົມບູນດ້ວຍຄຸນທຳມີສີລເປັນຕົ້ນ. ອົງປະກອບ (ສຳພານ) ຂອງກາເມສຸມິດສາຈານນັ້ນ ມີ ໔ ປະການ ຄື: ໑. ວັດຖຸທີ່ບໍ່ຄວນໄປ (ອະຄະມະນີຍະວັດຖຸ), ໒. ຈິດຄິດຈະເສບໃນວັດຖຸນັ້ນ, ໓. ຄວາມພະຍາຍາມໃນການເສບ, ໔. ການຍິນດີໃນການປະສານມັກຄະທາງມັກຄະ (ອະໄວຍະວະເພດ). ປະໂຍກມີພຽງຢ່າງດຽວ ຄື ສາຫັດຖິກະປະໂຍກເທົ່ານັ້ນ.

Musāti visaṃvādanapurekkhārassa atthabhañjanako vacīpayogo kāyappayogo vā, visaṃvādanādhippāyena panassa paravisaṃvādanakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā, musāvādo. Aparo nayo – musāti abhūtaṃ atacchaṃ vatthu. Vādoti tassa bhūtato tacchato viññāpanaṃ. Lakkhaṇato pana atathaṃ vatthuṃ tathato paraṃ viññāpetukāmassa tathāviññattisamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo. So yamatthaṃ bhañjati, tassa appatāya appasāvajjo, mahantatāya mahāsāvajjo. Api ca gahaṭṭhānaṃ attano santakaṃ adātukāmatāya natthītiādinayappavatto appasāvajjo, sakkhinā hutvā atthabhañjanatthaṃ vutto mahāsāvajjo. Pabbajitānaṃ appakampi telaṃ vā sappiṃ vā labhitvā hasādhippāyena ‘‘ajja gāme telaṃ nadī maññe sandatī’’ti pūraṇakathānayena pavatto appasāvajjo, adiṭṭhaṃyeva pana ‘‘diṭṭha’’ntiādinā nayena vadantānaṃ mahāsāvajjo. Tassa cattāro sambhārā honti – atathaṃ vatthu, visaṃvādanacittaṃ, tajjo vāyāmo, parassa tadatthavijānananti. Eko payogo sāhatthikova. So kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā vācāya vā paravisaṃvādakakiriyākaraṇe daṭṭhabbo. Tāya ce kiriyāya paro tamatthaṃ jānāti, ayaṃ kiriyāsamuṭṭhāpikacetanākkhaṇeyeva musāvādakammunā bajjhati.

ຄຳວ່າ 'ມຸສາ' ໄດ້ແກ່ ວະຈີປະໂຍກ ຫຼື ກາຍະປະໂຍກ ຂອງຜູ້ມຸ່ງຫວັງຈະຫຼອກລວງ ອັນທຳລາຍປະໂຫຍດ. ສ່ວນເຈດຕະນາທີ່ຍັງກາຍະປະໂຍກແລະວະຈີປະໂຍກເພື່ອຫຼອກລວງຜู້ນຶກ ໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ ດ້ວຍຄວາມປະສົງຈະຫຼອກລວງ ຊື່ວ່າ ມຸສາວາດ. ອີກໄນໜຶ່ງ ຄຳວ່າ 'ມຸສາ' ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸທີ່ບໍ່ມີຈິງ ບໍ່ແທ້ຈິງ. ຄຳວ່າ 'ວາດ' ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ຜູ້ນຶກເຂົ້າໃຈສິ່ງນັ້ນວ່າເປັນຈິງ ເປັນແທ້. ໂດຍລັກສະນະ, ເຈດຕະນາທີ່ຍັງວິນຍັດ (ການສະແດງອອກ) ໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນຢ່າງນັ້ນ ຂອງຜູ້ປາດຖະໜາຈະໃຫ້ຜູ້ນຶກເຂົ້າໃຈວັດຖຸທີ່ບໍ່ແທ້ຈິງວ່າເປັນຈິງ ຊື່ວ່າ ມຸສາວາດ. ມຸສາວາດນັ້ນ ຍ່ອມທຳລາຍປະໂຫຍດອັນໃດ, ເພາະຄວາມທີ່ປະໂຫຍດນັ້ນມີນ້ອຍ ຈຶ່ງມີໂທດນ້ອຍ, ເພາະຄວາມທີ່ປະໂຫຍດນັ້ນມີຫຼາຍ ຈຶ່ງມີໂທດຫຼາຍ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ມຸສາວາດຂອງຄະລຶຫັດ ທີ່ເປັນໄປໂດຍໄນມີຕົ້ນວ່າ 'ບໍ່ມີ' ເພາະບໍ່ປາດຖະໜາຈະໃຫ້ຊັບຂອງຕົນ ມີໂທດນ້ອຍ; ແຕ່ມຸສາວາດທີ່ກ່າວໃນຖານະເປັນພະຍານເພື່ອທຳລາຍປະໂຫຍດ ມີໂທດຫຼາຍ. ສຳລັບບັນພະຊິດ, ມຸສາວາດທີ່ເປັນໄປໂດຍໄນແຫ່ງຄຳກ່າວເກີນຈິງ (ປູຣະນະກະຖາ) ດ້ວຍຄວາມປະສົງຈະຫົວຂວັນ ເຊັ່ນ ເມື່ອໄດ້ນ້ຳມັນ ຫຼື ເນີຍໃສ ພຽງເລັກນ້ອຍ ກໍກ່າວວ່າ 'ມື້ນີ້ ໃນບ້ານມີນ້ຳມັນໄຫຼຄືກັບແມ່ນ້ຳ' ດັ່ງນີ້ ມີໂທດນ້ອຍ. ແຕ່ມຸສາວາດຂອງບັນພະຊິດຜູ້ກ່າວໂດຍໄນມີຕົ້ນວ່າ 'ເຫັນແລ້ວ' ໃນສິ່ງທີ່ຕົນບໍ່ເຫັນເລີຍ ມີໂທດຫຼາຍ. ອົງປະກອບ (ສຳພານ) ຂອງມຸສາວາດນັ້ນ ມີ ໔ ປະການ ຄື: ໑. ວັດຖຸບໍ່ແທ້ຈິງ, ໒. ຈິດຄິດຈະຫຼອກລວງ, ໓. ຄວາມພະຍາຍາມອັນເກີດຈາກຈິດນັ້ນ, ໔. ຜູ້ນຶກເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ປະໂຍກມີພຽງຢ່າງດຽວ ຄື ສາຫັດຖິກະປະໂຍກເທົ່ານັ້ນ. ປະໂຍກນັ້ນ ພຶງເຫັນໃນການເຮັດກິລິຍາຫຼອກລວງຜູ້ນຶກ ດ້ວຍກາຍກໍດີ, ດ້ວຍສິ່ງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍກາຍກໍດີ, ດ້ວຍວາຈາກໍດີ. ຫາກຜູ້ນຶກເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມນັ້ນດ້ວຍກິລິຍານັ້ນ, ບຸກຄົນຍ່ອມຖືກຜູກມັດດ້ວຍມຸສາວາດກຳ ໃນຂະນະແຫ່ງເຈດຕະນາທີ່ຍັງກິລິຍານັ້ນໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນນັ້ນເອງ.

Pisuṇavācātiādīsu yāya vācāya, yassa taṃ vācaṃ bhāsati, tassa hadaye attano piyabhāvaṃ, parassa ca suññabhāvaṃ karoti, sā pisuṇavācā[Pg.136]. Yāya pana attānampi parampi pharusaṃ karoti, yā vācā sayampi pharusā, neva kaṇṇasukhā na hadayaṅgamā, ayaṃ pharusavācā. Yena pana samphaṃ palapati niratthakaṃ, so samphappalāpo. Tesaṃ mūlabhūtā cetanāpi pisuṇavācādināmameva labhati. Sā eva ca idha adhippetāti.

ໃນຄຳວ່າ 'ປິສຸນາວາຈາ' ເປັນຕົ້ນ: ວາຈາໃດ ທີ່ບຸກຄົນກ່າວກັບຜູ້ໃດ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຕົນເອງເປັນທີ່ຮັກ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ນຶກເປັນຜູ້ວ່າງເປົ່າ (ເສຍມິດ) ໃນໃຈຂອງຜູ້ນັ້ນ, ວາຈານັ້ນ ຊື່ວ່າ ປິສຸນາວາຈາ (ຄຳສໍ້ສຽດ). ສ່ວນວາຈາໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຕົນເອງກໍດີ ຜູ້ນຶກກໍດີ ເປັນຜູ້ຫຍາບຊ້າ, ແລະ ວາຈານັ້ນເອງກໍຫຍາບຊ້າ ບໍ່ສະບາຍຫູ ບໍ່ຈັບໃຈ, ວາຈານີ້ ຊື່ວ່າ ຜຣຸສວາຈາ (ຄຳຫຍາບ). ສ່ວນການກ່າວຄຳເພີ້ເຈີ້ ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ດ້ວຍວາຈາໃດ, ວາຈານັ້ນ ຊື່ວ່າ ສຳຜັບປະລາປະ (ຄຳເພີ້ເຈີ້). ເຖິງແມ່ນເຈດຕະນາອັນເປັນຮາກເຫງົ້າຂອງວາຈາເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ປິສຸນາວາຈາ ເປັນຕົ້ນ ຄືກັນ. ແລະ ເຈດຕະນານັ້ນເອງ ທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້.

Tattha saṃkiliṭṭhacittassa paresaṃ vā bhedāya, attano piyakamyatāya vā kāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā pisuṇavācā. Sā yassa bhedaṃ karoti, tassa appaguṇatāya appasāvajjā, mahāguṇatāya mahāsāvajjā. Tassā cattāro sambhārā – bhinditabbo paro, iti ime nānā bhavissanti, vinā bhavissantīti bhedapurekkhāratā, iti ahaṃ piyo bhavissāmi vissāsikoti piyakamyatā vā, tajjo vāyāmo, tassa tadatthavijānananti.

In ບັນດາວາຈາເຫຼົ່ານັ້ນ, ເຈດຕະນາຂອງຜູ້ມີຈິດເສົ້າໝອງ ທີ່ຍັງກາຍະປະໂຍກແລະວະຈີປະໂຍກໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ນຶກແຕກແຍກກັນກໍດີ ຫຼື ເພື່ອຄວາມປາດຖະໜາໃຫ້ຕົນເອງເປັນທີ່ຮັກກໍດີ ຊື່ວ່າ ປິສຸນາວາຈາ. ປິສຸນາວາຈານັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຜູ້ໃດແຕກແຍກກັນ, ເພາະຄວາມທີ່ຜູ້ນັ້ນມີຄຸນທຳນ້ອຍ ຈຶ່ງມີໂທດນ້ອຍ, ເພາະຄວາມທີ່ຜູ້ນັ້ນມີຄຸນທຳຫຼາຍ ຈຶ່ງມີໂທດຫຼາຍ. ອົງປະກອບ (ສຳພານ) ຂອງປິສຸນາວາຈານັ້ນ ມີ ໔ ປະການ ຄື: ໑. ຜູ້ນຶກທີ່ພຶງໃຫ້ແຕກແຍກກັນ, ໒. ຄວາມມຸ່ງຫວັງຈະໃຫ້ແຕກແຍກກັນ ໂດຍຄິດວ່າ 'ຄົນເຫຼົ່ານີ້ຈະຕ້ອງຕ່າງຄົນຕ່າງຢູ່ ຈະຕ້ອງປາສະຈາກກັນ', ຫຼື ຄວາມປາດຖະໜາໃຫ້ຕົນເປັນທີ່ຮັກ ໂດຍຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະເປັນທີ່ຮັກ ເປັນທີ່ໄວ້ວາງໃຈ', ໓. ຄວາມພະຍາຍາມອັນເກີດຈາກຈິດນັ້ນ, ໔. ຜູ້ນັ້ນເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມນັ້ນ.

Parassa mammacchedakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā ekantapharusacetanā pharusavācā. Tassā āvibhāvatthamidaṃ vatthu – eko kira dārako mātu vacanaṃ anādiyitvā araññaṃ gacchati. Mātā taṃ nivattetuṃ asakkontī, ‘‘caṇḍā taṃ mahiṃsī anubandhatū’’ti akkosi. Athassa tatheva araññe mahiṃsī uṭṭhāsi. Dārako, ‘‘yaṃ mama mātā mukhena kathesi, taṃ mā hotu, yaṃ cittena cintesi, taṃ hotū’’ti saccakiriyaṃ akāsi. Mahiṃsī tattheva baddhā viya aṭṭhāsi. Evaṃ mammacchedakopi payogo cittasaṇhatāya pharusavācā na hoti. Mātāpitaro hi kadāci puttake evaṃ vadanti – ‘‘corā vo khaṇḍākhaṇḍikaṃ karontū’’ti, uppalapattampi ca nesaṃ upari patantaṃ na icchanti. Ācariyupajjhāyā ca kadāci nissitake evaṃ vadanti – ‘‘kiṃ ime ahirikā anottappino caranti, niddhamatha ne’’ti. Atha ca nesaṃ āgamādhigamasampattiṃ icchanti. Yathā ca cittasaṇhatāya pharusavācā na hoti, evaṃ vacanasaṇhatāya apharusavācāpi na hoti. Na hi mārāpetukāmassa ‘‘imaṃ sukhaṃ sayāpethā’’ti vacanaṃ apharusavācā hoti. Cittapharusatāya panesā pharusavācāva. Sā yaṃ sandhāya pavattitā, tassa appaguṇatāya appasāvajjā, mahāguṇatāya mahāsāvajjā. Tassā tayo sambhārā – akkositabbo paro, kupitacittaṃ, akkosanāti.

ເຈດຕະນາອັນຫຍາບຊ້າໂດຍສ່ວນດຽວ ທີ່ຍັງກາຍະປະໂຍກແລະວະຈີປະໂຍກອັນຕັດຂົ້ວຫົວໃຈຂອງຜູ້ນຶກໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ ຜຣຸສວາຈາ. ເພື່ອໃຫ້ຜຣຸສວາຈານັ້ນປາກົດຈະແຈ້ງ ພຶງຊາບເລື່ອງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ມີເດັກນ້ອຍຄົນໜຶ່ງ ບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ຄຳເວົ້າຂອງມານດາ ແລ້ວເຂົ້າໄປໃນປ່າ. ມານດາບໍ່ສາມາດຫ້າມເດັກນັ້ນໄດ້ ຈຶ່ງຮ້ອງດ່າວ່າ 'ຂໍໃຫ້ຄວາຍແມ່ປ່າອັນດຸຮ້າຍໄລ່ຕຳມຶງທອດ'. ລຳດັບນັ້ນ ຄວາຍແມ່ປ່າກໍໄດ້ປະກົດຕົວຂຶ້ນໃນປ່າແກ່ເດັກນັ້ນຄືກັນກັບຄຳເວົ້າຂອງມານດາ. ເດັກນ້ອຍຈຶ່ງເຮັດສັດຈະກິຣິຍາວ່າ 'ຄຳໃດທີ່ມານດາຂອງຂ້ອຍກ່າວດ້ວຍປາກ ຂໍຄຳນັ້ນຢ່າໄດ້ມີເລີຍ, ສ່ວນສິ່ງໃດທີ່ມານດາຄິດດ້ວຍໃຈ ຂໍສິ່ງນັ້ນຈົ່ງມີເຖີດ'. ຄວາຍແມ່ປ່າກໍໄດ້ຢືນຢູ່ກັບທີ່ນັ້ນເອງ ຄືກັບຖືກມັດໄວ້. ປະໂຍກແມ້ຈະຕັດຂົ້ວຫົວໃຈຢ່າງນີ້ ກໍບໍ່ເປັນຜຣຸສວາຈາ ເພາະຄວາມອ່ອນໂຍນແຫ່ງຈິດ (ຂອງມານດາ). ເພາະວ່າ ບາງຄັ້ງບິດາມານດາຍ່ອມກ່າວກັບບຸດທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຂໍໃຫ້ພວກໂຈນຟັນພວກມຶງເປັນຕ່ອນໆທອດ', ແຕ່ເຖິງແມ່ນກີບດອກບົວຕົກໃສ່ເທິງຕົວຂອງບຸດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍບໍ່ປາດຖະໜາ. ແລະ ພຣະອາຈານແລະພຣະອຸປັດຊາ ບາງຄັ້ງກໍກ່າວກັບສິດທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເປັນຫຍັງພວກນີ້ຈຶ່ງທ່ຽວໄປແບບບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ບໍ່ມີຄວາມຢ້ານກົວບາບ, ຈົ່ງໄລ່ພວກມັນໜີໄປທອດ', ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍຍັງປາດຖະໜາຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍການຮຽນແລະການບັນລຸແກ່ສິດເຫຼົ່ານັ້ນ. ແລະ ຈິດອ່ອນໂຍນເຮັດໃຫ້ບໍ່ເປັນຜຣຸສວາຈາສັນໃດ, ວາຈາອ່ອນໂຍນກໍບໍ່ເຮັດໃຫ້ບໍ່ເປັນຜຣຸສວາຈາສັນນັ້ນ. ເພາະວ່າ ຄຳເວົ້າຂອງຜູ້ປາດຖະໜາຈະໃຫ້ຂ້າ ທີ່ກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງໃຫ້ຜູ້ນີ້ຫຼັບສະບາຍທອດ' ບໍ່ເປັນອະຜຣຸສວາຈາເລີຍ, ແຕ່ເພາະຄວາມຫຍາບຊ້າແຫ່ງຈິດ ວາຈານັ້ນຈຶ່ງເປັນຜຣຸສວາຈາແທ້ໆ. ຜຣຸສວາຈານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍໝາຍເຖິງບຸກຄົນໃດ, ເພາະຄວາມທີ່ບຸກຄົນນັ້ນມີຄຸນທຳນ້ອຍ ຈຶ່ງມີໂທດນ້ອຍ, ເພາະຄວາມທີ່ບຸກຄົນນັ້ນມີຄຸນທຳຫຼາຍ ຈຶ່ງມີໂທດຫຼາຍ. ອົງປະກອບ (ສຳພານ) ຂອງຜຣຸສວາຈານັ້ນ ມີ ໓ ປະການ ຄື: ໑. ຜູ້ນຶກທີ່ພຶງດ່າ, ໒. ຈິດໂກດ, ໓. ການດ່າ.

Anatthaviññāpikā [Pg.137] kāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā akusalacetanā samphappalāpo. So āsevanamandatāya appasāvajjo, āsevanamahantatāya mahāsāvajjo. Tassa dve sambhārā – bhāratayuddha-sītāharaṇādi-niratthakakathā-purekkhāratā, tathārūpīkathākathanañcāti.

ອະກຸສົນເຈດຕະນາ ທີ່ຍັງກາຍະປະໂຍກແລະວະຈີປະໂຍກອັນເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ ສຳຜັບປະລາປະ (ຄຳເພີ້ເຈີ້). ສຳຜັບປະລາປະນັ້ນ ມີໂທດນ້ອຍເພາະການເສບຄົບນ້ອຍ, ມີໂທດຫຼາຍເພາະການເສບຄົບຫຼາຍ. ອົງປະກອບ (ສຳພານ) ຂອງສຳຜັບປະລາປະນັ້ນ ມີ ໒ ປະການ ຄື: ໑. ຄວາມມຸ່ງຫວັງໃນເລື່ອງລາວທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ມີເລື່ອງສົງຄາມພະຣາຕະ ແລະເລື່ອງການລັກນາງສີດາເປັນຕົ້ນ, ໒. ການກ່າວເລື່ອງລາວເຫັນປານນັ້ນ.

Abhijjhāyatīti abhijjhā. Parabhaṇḍābhimukhī hutvā tanninnatāya pavattatīti attho. Sā ‘‘aho vatidaṃ mamassā’’ti evaṃ parabhaṇḍābhijjhāyanalakkhaṇā adinnādānaṃ viya appasāvajjā mahāsāvajjā ca. Tassā dve sambhārā parabhaṇḍaṃ attano pariṇāmanañca. Parabhaṇḍavatthuke hi lobhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti, yāva na ‘‘aho vatidaṃ mamassā’’ti attano pariṇāmetīti.

ທຳທີ່ເພ່ງເລັງ ຊື່ວ່າ ອະພິຊຊາ. ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນໄປໂດຍມຸ່ງໜ້າຕໍ່ຊັບຂອງຜູ້ນຶກ ແລະນ້ອມໄປໃນຊັບນັ້ນ. ອະພິຊຊານັ້ນ ມີລັກສະນະເພ່ງເລັງຊັບຂອງຜູ້ນຶກຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໂອ້ໜໍ! ຂໍໃຫ້ຊັບນີ້ຈົ່ງເປັນຂອງເຮົາເຖີດ', ມີໂທດນ້ອຍແລະມີໂທດຫຼາຍ ຄືກັນກັບອະທິນນາທານ. ອົງປະກອບ (ສຳພານ) ຂອງອະພິຊຊານັ້ນ ມີ ໒ ປະການ ຄື: ໑. ຊັບຂອງຜູ້ນຶກ, ໒. ການນ້ອມຊັບນັ້ນມາເປັນຂອງຕົນ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນຄວາມໂລບເກີດຂຶ້ນໃນວັດຖຸຊັບຂອງຜູ້ນຶກແລ້ວ, ແຕ່ກຳມະບົດກໍຍັງບໍ່ຂາດ ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ນ້ອມມາເປັນຂອງຕົນວ່າ 'ໂອ້ໜໍ! ຂໍໃຫ້ຊັບນີ້ຈົ່ງເປັນຂອງເຮົາເຖີດ'.

Hitasukhaṃ byāpādayatīti, byāpādo. So paravināsāya manopadosalakkhaṇo. Pharusavācā viya appasāvajjo mahāsāvajjo ca. Tassa dve sambhārā parasatto ca, tassa ca vināsacintā. Parasattavatthuke hi kodhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti, yāva na ‘‘aho vatāyaṃ ucchijjeyya vinasseyyā’’ti tassa vināsaṃ cinteti.

ທຳທີ່ທຳລາຍປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກ ຊື່ວ່າ ພະຍາບາດ. ພະຍາບາດນັ້ນ ມີລັກສະນະປະທຸສະຮ້າຍທາງໃຈເພື່ອຄວາມພິນາດຂອງຜູ້ນຶກ. ມີໂທດນ້ອຍແລະມີໂທດຫຼາຍ ຄືກັນກັບຜຣຸສວາຈາ. ອົງປະກອບ (ສຳພານ) ຂອງພະຍາບາດນັ້ນ ມີ ໒ ປະການ ຄື: ໑. ສັດອື່ນ, ໒. ຄວາມຄິດຈະໃຫ້ສັດນັ້ນພິນາດ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນຄວາມໂກດເກີດຂຶ້ນໃນສັດອື່ນແລ້ວ, ແຕ່ກຳມະບົດກໍຍັງບໍ່ຂາດ ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ຄິດຈະໃຫ້ສັດນັ້ນພິນາດວ່າ 'ໂອ້ໜໍ! ຂໍໃຫ້ສັດນີ້ຈົ່ງຈິບຫາຍພິນາດໄປເຖີດ'.

Yathābhuccagahaṇābhāvena micchā passatīti micchādiṭṭhi. Sā ‘‘natthi dinna’’ntiādinā nayena viparītadassanalakkhaṇā samphappalāpo viya appasāvajjā mahāsāvajjā ca. Api ca aniyatā appasāvajjā, niyatā mahāsāvajjā. Tassā dve sambhārā – vatthuno ca gahitākāraviparītatā yathā ca naṃ gaṇhāti, tathābhāvena tassā upaṭṭhānanti.

ຄວາມເຫັນຜິດ ເພາະບໍ່ຖືເອົາຕາມຄວາມເປັນຈິງ ຊື່ວ່າ ມິດສາທິຖິ. ມິດສາທິຖິນັ້ນ ມີລັກສະນະເຫັນຄາດເຄື່ອນ ໂດຍໄນມີຕົ້ນວ່າ 'ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວ ບໍ່ມີຜົນ', ມີໂທດນ້ອຍແລະມີໂທດຫຼາຍ ຄືກັນກັບສຳຜັບປະລາປະ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ມິດສາທິຖິທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ ມີໂທດນ້ອຍ, ມິດສາທິຖິທີ່ແນ່ນອນ ມີໂທດຫຼາຍ. ອົງປະກອບ (ສຳພານ) ຂອງມິດສາທິຖິນັ້ນ ມີ ໒ ປະການ ຄື: ໑. ຄວາມຄາດເຄື່ອນແຫ່ງອາການທີ່ຖືເອົາວັດຖຸ, ໒. ການປາກົດແຫ່ງວັດຖຸນັ້ນ ໂດຍອາການທີ່ຕົນຖືເອົາຢ່າງນັ້ນ.

Imesaṃ pana dasannaṃ akusalakammapathānaṃ dhammato koṭṭhāsato ārammaṇato vedanāto mūlatoti pañcahākārehi vinicchayo veditabbo. Tattha dhammatoti etesu hi paṭipāṭiyā satta cetanādhammāva honti, abhijjhādayo tisso cetanāsampayuttā. Koṭṭhāsatoti paṭipāṭiyā satta, micchādiṭṭhi cāti ime aṭṭha kammapathā eva honti, no mūlāni, abhijjhābyāpādā kammapathā ceva mūlāni ca. Abhijjhā hi mūlaṃ patvā lobho akusalamūlaṃ hoti, byāpādo doso akusalamūlaṃ.

ສ່ວນການວິນິດໄສອະກຸສົນກຳມະບົດ ໑໐ ເຫຼົ່ານີ້ ພຶງຊາບໂດຍອາການ ໕ ປະການ ຄື: ໂດຍສະພາວະທຳ (ທັມມະໂຕ), ໂດຍສ່ວນ (ໂກດຖາສະໂຕ), ໂດຍອາລົມ (ອາຣັມມະນະໂຕ), ໂດຍເວທະນາ (ເວທະນາໂຕ), ແລະ ໂດຍຮາກເຫງົ້າ (ມູລະໂຕ). ໃນອາການ ໕ ນັ້ນ, ທີ່ວ່າ 'ໂດຍສະພາວະທຳ' ຄື: ໃນອະກຸສົນກຳມະບົດເຫຼົ່ານີ້, ກຳມະບົດ ໗ ປະການຕາມລຳດັບ ເປັນສະພາວະທຳຄືເຈດຕະນາແທ້ໆ, ສ່ວນກຳມະບົດ ໓ ປະການ ມີອະພິຊຊາເປັນຕົ້ນ ເປັນທຳທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍເຈດຕະນາ. ທີ່ວ່າ 'ໂດຍສ່ວນ' ຄື: ກຳມະບົດ ໗ ປະການຕາມລຳດັບ ແລະມິດສາທິຖິ ລວມເປັນທຳ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ເປັນກຳມະບົດຢ່າງດຽວ ບໍ່ເປັນຮາກເຫງົ້າ, ສ່ວນອະພິຊຊາແລະພະຍາບາດ ເປັນທັງກຳມະບົດແລະເປັນທັງຮາກເຫງົ້າ. ເພາະວ່າ ອະພິຊຊາ ເມື່ອເຖິງຖານະເປັນຮາກເຫງົ້າ ຍ່ອມເປັນອະກຸສົນມູນຄືໂລພະ, ສ່ວນພະຍາບາດ ຍ່ອມເປັນອະກຸສົນມູນຄືໂທສະ.

Ārammaṇatoti pāṇātipāto jīvitindriyārammaṇato saṅkhārārammaṇo hoti, adinnādānaṃ sattārammaṇaṃ vā saṅkhārārammaṇaṃ vā, micchācāro phoṭṭhabbavasena [Pg.138] saṅkhārārammaṇova, sattārammaṇotipi eke. Musāvādo sattārammaṇo vā saṅkhārārammaṇo vā, tathā pisuṇavācā. Pharusavācā sattārammaṇāva. Samphappalāpo diṭṭhasutamutaviññātavasena sattārammaṇo vā saṅkhārārammaṇo vā, tathā abhijjhā. Byāpādo sattārammaṇova. Micchādiṭṭhi tebhūmakadhammavasena saṅkhārārammaṇā.

ທີ່ວ່າ 'ໂດຍອາລົມ' ຄື: ປານາຕິບາດ ມີສັງຂານເປັນອາລົມ ເພາະມີຊີວິຕິນຊີເປັນອາລົມ. ອະທິນນາທານ ມີສັດເປັນອາລົມກໍດີ ຫຼື ມີສັງຂານເປັນອາລົມກໍດີ. ກາເມສຸມິດສາຈານ ມີສັງຂານເປັນອາລົມເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂຜດຖັບພະ, ແຕ່ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ມີສັດເປັນອາລົມກໍມີ. ມຸສາວາດ ມີສັດເປັນອາລົມກໍດີ ຫຼື ມີສັງຂານເປັນອາລົມກໍດີ, ປິສຸນາວາຈາກໍເໝືອນກັນ. ຜຣຸສවາຈາ ມີສັດເປັນອາລົມເທົ່ານັ້ນ. ສຳຜັບປະລາປະ ມີສັດເປັນອາລົມກໍດີ ຫຼື ມີສັງຂານເປັນອາລົມກໍດີ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ເຫັນ, ໄດ້ຍິນ, ຮູ້ສຶກ ແລະຮູ້ແຈ້ງ, ອະພິຊຊາກໍເໝືອນກັນ. ພະຍາບາດ ມີສັດເປັນອາລົມເທົ່ານັ້ນ. ມິດສາທິຖິ ມີສັງຂານເປັນອາລົມ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຳໃນພູມ ໓.

Vedanātoti pāṇātipāto dukkhavedano hoti. Kiñcāpi hi rājāno coraṃ disvā hasamānāpi ‘‘gacchatha naṃ ghātethā’’ti vadanti, sanniṭṭhāpakacetanā pana nesaṃ dukkhasampayuttāva hoti. Adinnādānaṃ tivedanaṃ, micchācāro sukhamajjhattavasena dvivedano, sanniṭṭhāpakacitte pana majjhattavedano na hoti. Musāvādo tivedano, tathā pisuṇavācā pharusavācā dukkhavedanā, samphappalāpo tivedano, abhijjhā sukhamajjhattavasena dvivedanā, tathā micchādiṭṭhi. Byāpādo dukkhavedano.

ທີ່ວ່າ 'ໂດຍເວທະນາ' ຄື: ປານາຕິບາດ ເປັນໄປກັບດ້ວຍທຸກຂະເວທະນາ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍ ເຫັນໂຈນແລ້ວ ຈະຫົວຂວັນໄປນຳ ແລະກ່າວວ່າ 'ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປ ຈົ່ງຂ້າໂຈນນັ້ນເສຍ' ດັ່ງນີ້ກໍດີ, ແຕ່ເຈດຕະນາທີ່ຕັດສິນຂອງພຣະຣາຊາເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍັງສຳປະຍຸດດ້ວຍທຸກຂະເວທະນາເທົ່ານັ້ນ. ອະທິນນາທານ ມີເວທະນາ ໓. ກາເມສຸມິດສາຈານ ມີເວທະນາ ໖ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຸກເວທະນາແລະອຸເປກຂາເວທະນາ, ແຕ່ໃນຈິດທີ່ຕັດສິນ ຍ່ອມບໍ່ມີອຸເປກຂາເວທະນາ. ມຸສາວາດ ມີເວທະນາ ໓, ປິສຸນາວາຈາກໍເໝືອນກັນ. ຜຣຸສවາຈາ ມີທຸກຂະເວທະນາ. ສຳຜັບປະລາປະ ມີເວທະນາ ໓. ອະພິຊຊາ ມີເວທະນາ ໖ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຸກເວທະນາແລະອຸເປກຂາເວທະນາ, ມິດສາທິຖິກໍເໝືອນກັນ. ພະຍາບາດ ມີທຸກຂະເວທະນາ.

Mūlatoti pāṇātipāto dosamohavasena dvimūlako hoti, adinnādānaṃ dosamohavasena vā lobhamohavasena vā, micchācāro lobhamohavasena. Musāvādo dosamohavasena vā lobhamohavasena vā, tathā pisuṇavācā samphappalāpo ca. Pharusavācā dosamohavasena, abhijjhā mohavasena ekamūlā, tathā byāpādo. Micchādiṭṭhi lobhamohavasena dvimūlāti.

ຄຳວ່າ 'ໂດຍມູນ' (ມູລໂຕ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ປານາຕິບາດ ຍ່ອມມີມູນ ໒ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂທສະແລະໂມຫະ. ອະທິນນາທານ ຍ່ອມມີມູນ ໒ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂທສະແລະໂມຫະ ຫຼືດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂລພະແລະໂມຫະ. ກາເມສຸມິດສາຈານ ມີມູນ ໒ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂລພະແລະໂມຫະ. ມຸສາວາດ ຍ່ອມມີມູນ ໒ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂທສະແລະໂມຫະ ຫຼືດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂລພະແລະໂມຫະ, ປິສຸນາວາດ (ຄຳສໍ້ສຽດ) ແລະສັມຜັບປະລາປະ (ຄຳເພີ້ເຈີ້) ກໍມີມູນ ໒ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຜະຣຸສາວາດ (ຄຳຫຍາບ) ມີມູນ ໒ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂທສະແລະໂມຫະ. ອະພິຊຊາ ມີມູນ ໑ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂມຫະ, ພະຍາບາດ ກໍມີມູນ ໑ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ມິດສາທິຖິ ມີມູນ ໒ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂລພະແລະໂມຫະ.

Pāṇātipātā paṭiviratātiādīsu pāṇātipātādayo vuttatthā eva. Yāya pana viratiyā ete paṭiviratā nāma honti, sā bhedato tividhā hoti sampattavirati samādānavirati samucchedaviratīti. Tattha asamādinnasikkhāpadānaṃ attano jātivayabāhusaccādīni paccavekkhitvā ‘‘ayuttaṃ amhākaṃ evarūpaṃ kātu’’nti sampattaṃ vatthuṃ avītikkamantānaṃ uppajjamānā virati sampattaviratīti veditabbā sīhaḷadīpe cakkanaupāsakassa viya. Tassa kira daharakāleyeva mātu rogo uppajji. Vejjena ca ‘‘allasasakamaṃsaṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Tato cakkanassa bhātā ‘‘gaccha tāta khettaṃ āhiṇḍāhī’’ti cakkanaṃ pesesi. So tattha gato. Tasmiñca samaye eko saso taruṇasassaṃ khādituṃ āgato hoti. So taṃ disvā vegena dhāvanto valliyā baddho ‘‘kiri kirī’’ti saddamakāsi[Pg.139]. Cakkano tena saddena gantvā taṃ gahetvā cintesi ‘‘mātu bhesajjaṃ karomī’’ti. Puna cintesi – ‘‘na metaṃ patirūpaṃ, yvāhaṃ mātu jīvitakāraṇā paraṃ jīvitā voropeyya’’nti. Atha naṃ ‘‘gaccha araññe sasehi saddhiṃ tiṇodakaṃ paribhuñjā’’ti muñci. Bhātarā ca ‘‘kiṃ tāta saso laddho’’ti? Pucchito taṃ pavattiṃ ācikkhi. Tato naṃ bhātā paribhāsi. So mātu santikaṃ gantvā, ‘‘yatohaṃ jāto, nābhijānāmi sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetā’’ti saccaṃ vatvā aṭṭhāsi, tāvadeva cassa mātā arogā ahosi.

ໃນບົດວ່າ 'ປານາຕິປາຕາ ປະຕິວິຣະຕາ' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ ປານາຕິບາດ ເປັນຕົ້ນ ມີອັດຖະທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວທັງນັ້ນ. ແຕ່ສ່ວນວ່າ ວິຣັດ (ຄວາມງົດເວັ້ນ) ໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ງົດເວັ້ນແລ້ວ, ວິຣັດນັ້ນ ໂດຍປະເພດມີ ໓ ຢ່າງ ຄື: ສັມປັດຕະວິຣັດ (ງົດເວັ້ນສິ່ງທີ່ປະເຊີນໜ້າ), ສະມາດານະວິຣັດ (ງົດເວັ້ນດ້ວຍການສະມາທານ), ແລະສະມຸດເສທະວິຣັດ (ງົດເວັ້ນດ້ວຍການຕັດຂາດ). ໃນວິຣັດ ໓ ຢ່າງນັ້ນ, ວິຣັດທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ສະມາທານສິກຂາບົດ ແຕ່ໄດ້ພິຈາລະນາເຖິງຊາດຕະກູນ, ໄວ, ແລະຄວາມເປັນພະຫູສູດ ເປັນຕົ້ນຂອງຕົນ ແລ້ວຄິດວ່າ 'ການເຮັດສິ່ງແບບນີ້ ບໍ່ສົມຄວນແກ່ພວກເຮົາເລີຍ' ແລ້ວບໍ່ລ່ວງລະເມີດວັດຖຸທີ່ມາເຖິງສະເພາະໜ້າ, ວິຣັດນີ້ ພຶງຊາບວ່າ 'ສັມປັດຕະວິຣັດ' ເໝືອນດັ່ງວິຣັດຂອງຈັກກະນະອຸປາສົກ ໃນສີຫະລະທະວີບ (ເກາະສີລັງກາ). ໄດ້ຍິນວ່າ ເມື່ອຈັກກະນະອຸປາສົກຍັງເປັນເດັກຢູ່, ມານດາຂອງລາວໄດ້ເຈັບປ່ວຍລົງ. ໝໍຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຄວນຈະໄດ້ຊີ້ນກະຕ່າຍສົດໆ ມາເຮັດຢາ'. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພີ່ຊາຍຂອງຈັກກະນະຈຶ່ງບອກວ່າ 'ນ້ອງເອີຍ, ຈົ່ງໄປທ່ຽວຫາຢູ່ທົ່ງນາເຖີດ' ແລ້ວສົ່ງຈັກກະນະໄປ. ລາວຈຶ່ງໄປທີ່ນັ້ນ. ໃນເວລານັ້ນ ມີກະຕ່າຍໂຕໜຶ່ງມາເພື່ອກິນກ້າອ່ອນ. ມັນເຫັນຈັກກະນະແລ້ວແລ່ນໜີໄປໂດຍໄວ ແຕ່ໄປຕິດກັບເຄືອໄມ້ ຈຶ່ງຮ້ອງສຽງດັງ 'ກິຣິ ກິຣິ'. ຈັກກະນະເດີນຕາມສຽງນັ້ນໄປແລ້ວຈັບມັນໄດ້, ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະເອົາໄປເຮັດຢາໃຫ້ມານດາ'. ແຕ່ແລ້ວລາວກໍຄິດອີກວ່າ 'ການທີ່ເຮົາຈະປິດຊີວິດຂອງສັດອື່ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຊີວິດຂອງມານດາຂອງເຮົາ ນັ້ນບໍ່ສົມຄວນແກ່ເຮົາເລີຍ'. ຈາກນັ້ນ ລາວຈຶ່ງປ່ອຍມັນໄປ ໂດຍກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງໄປໃນປ່າ ເພື່ອກິນຫຍ້າແລະນ້ຳຮ່ວມກັບກະຕ່າຍທັງຫຼາຍເຖີດ'. ເມື່ອພີ່ຊາຍຖາມວ່າ 'ນ້ອງເອີຍ, ໄດ້ກະຕ່າຍມາບໍ່?' ລາວຈຶ່ງເລົ່າເລື່ອງນັ້ນໃຫ້ຟັງ. ພີ່ຊາຍຈຶ່ງຮ້າຍດ່າລາວ. ລາວຈຶ່ງໄປຫາມານດາ ແລ້ວຕັ້ງສັດຈະວາຈາວ່າ 'ຕັ້ງແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າເກີດມາ, ບໍ່ເຄີຍຮູ້ເລີຍວ່າໄດ້ຕັ້ງໃຈຂ້າສັດໃຫ້ຕົກໄປຈາກຊີວິດ'. ດ້ວຍການກ່າວສັດຈະວາຈານັ້ນ, ໃນທັນໃດນັ້ນເອງ ມານດາຂອງລາວກໍຫາຍຈາກໂລກໄພ.

Samādinnasikkhāpadānaṃ pana sikkhāpadasamādāne ca tatuttari ca attano jīvitaṃ pariccajitvā vatthuṃ avītikkamantānaṃ uppajjamānā virati samādānaviratīti veditabbā, uttaravaḍḍhamānapabbatavāsīupāsakassa viya. So kira ambariyavihāravāsīpiṅgalabuddharakkhitattherassa santike sikkhāpadāni gahetvā khettaṃ kasati. Athassa goṇo naṭṭho, so taṃ gavesanto uttaravaḍḍhamānapabbataṃ āruhi, tatra naṃ mahāsappo aggahesi. So cintesi – ‘‘imāya tikhiṇāya vāsiyā sīsaṃ chindāmī’’ti. Puna cintesi – ‘‘na metaṃ patirūpaṃ, yvāhaṃ bhāvanīyassa garuno santike sikkhāpadaṃ gahetvā bhindeyya’’nti. Evaṃ yāvatatiyaṃ cintetvā – ‘‘jīvitaṃ pariccajāmi, na sikkhāpada’’nti aṃse ṭhapitaṃ tikhiṇadaṇḍavāsiṃ araññe chaḍḍesi. Tāvadeva mahāvāḷo naṃ muñcitvā agamāsīti.

ສ່ວນວິຣັດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ທີ່ໄດ້ສະມາທານສິກຂາບົດແລ້ວ, ທັງໃນເວລາສະມາທານສິກຂາບົດ ແລະໃນການຕໍ່ມາ ຍອມສະຫຼະຊີວິດຂອງຕົນ ແຕ່ບໍ່ຍອມລ່ວງລະເມີດວັດຖຸ, ວິຣັດນີ້ ພຶງຊາບວ່າ 'ສະມາດານະວິຣັດ' ເໝືອນດັ່ງວິຣັດຂອງອຸປາສົກ ຜູ້ອາໄສຢູ່ທີ່ພູອຸດຕະຣະວັດທະມານະ. ໄດ້ຍິນວ່າ ອຸປາສົກນັ້ນໄດ້ສະມາທານສິກຂາບົດໃນສຳນັກຂອງພຣະປິງຄະລະພຸດທະຣັກຂິຕະເຖຣະ ຜູ້ສະຖິດຢູ່ທີ່ອຳພະຣິຍະວິຫານ ແລ້ວໄປໄຖນາ. ຕໍ່ມາ ງົວຂອງລາວເສຍ, ລາວຈຶ່ງອອກຕິດຕາມຫາງງົວ ຈົນຂຶ້ນໄປເທິງພູອຸດຕະຣະວັດທະມານະ, ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ລາວຖືກງູເຫຼືອມໃຫຍ່ຮັດໄວ້. ລາວຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະຟັນຫົວງູນີ້ດ້ວຍຂວານອັນຄົມນີ້'. ແລ້ວລາວກໍຄິດອີກວ່າ 'ການທີ່ເຮົາໄດ້ສະມາທານສິກຂາບົດໃນສຳນັກຂອງພຣະອາຈານຜູ້ຄວນບູຊາ ແລ້ວມາທຳລາຍສິກຂາບົດນັ້ນ ນັ້ນບໍ່ສົມຄວນແກ່ເຮົາເລີຍ'. ລາວຄິດທົບທວນເຊັ່ນນີ້ເຖິງ ໓ ເທື່ອ ແລ້ວຕັດສິນໃຈວ່າ 'ເຮົາຈະສະຫຼະຊີວິດ ແຕ່ຈະບໍ່ຍອມທຳລາຍສິກຂາບົດ' ຈຶ່ງໄດ້ໂຍນຂວານດ້າງຄົມທີ່ວາງຢູ່ເທິງບ່າເຂົ້າໄປໃນປ່າ. ໃນທັນໃດນັ້ນເອງ ງູໃຫຍ່ກໍໄດ້ປ່ອຍລາວແລ້ວເລືອຍໜີໄປ.

Ariyamaggasampayuttā pana virati samucchedaviratīti veditabbā, yassā uppattito pabhuti pāṇaṃ ghātessāmīti ariyapuggalānaṃ cittampi na uppajjatīti.

ສ່ວນວິຣັດ ທີ່ປະກອບພ້ອມດ້ວຍອະລິຍະມັກ ພຶງຊາບວ່າ 'ສະມຸດເສທະວິຣັດ' ເຊິ່ງຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ວິຣັດນີ້ເກີດຂຶ້ນ, ແມ່ນແຕ່ຈິດທີ່ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະຂ້າສັດ' ກໍບໍ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະອະລິຍະບຸກຄົນທັງຫຼາຍເລີຍ.

Yathā ca akusalānaṃ, evaṃ imesampi kusalakammapathānaṃ dhammato koṭṭhāsato ārammaṇato vedanāto mūlatoti pañcahākārehi vinicchayo veditabbo. Tattha dhammatoti etesu hi paṭipāṭiyā satta cetanāpi vaṭṭanti viratiyopi, ante tayo cetanāsampayuttāva.

ການວິນິດໄສໃນກຸສົນກຳມະບົດເຫຼົ່ານີ້ ກໍພຶງຊາບໂດຍອາການ ໕ ຢ່າງ ຄື: ໂດຍສະພາວະທຳ (ທັມມະໂຕ), ໂດຍສ່ວນ (ໂກດຖາສະໂຕ), ໂດຍອາລົມ (ອາຣັມມະນະໂຕ), ໂດຍເວທະນາ (ເວທະນາໂຕ), ແລະໂດຍມູນ (ມູລໂຕ) ເຊັ່ນດຽວກັນກັບໃນອກຸສົນກຳມະບົດທັງຫຼາຍ. ໃນອາການ ໕ ຢ່າງນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ໂດຍສະພາວະທຳ' ຄື: ໃນກຸສົນກຳມະບົດເຫຼົ່ານີ້, ກຳມະບົດ ໗ ປະການທຳອິດຕາມລຳດັບ ຍ່ອມຄວນແກ່ເຈດຕະນາດ້ວຍ ຄວນແກ່ວิຣັດດ້ວຍ, ສ່ວນ ໓ ປະການໃນຕອນທ້າຍ ຍ່ອມປະກອບດ້ວຍເຈດຕະນາເທົ່ານັ້ນ.

Koṭṭhāsatoti paṭipāṭiyā satta kammapathā eva, na mūlāni, ante tayo kammapathā ceva mūlāni ca. Anabhijjhā hi mūlaṃ patvā alobho [Pg.140] kusalamūlaṃ hoti, abyāpādo adoso kusalamūlaṃ, sammādiṭṭhi amoho kusalamūlaṃ.

ຄຳວ່າ 'ໂດຍສ່ວນ' (ໂກດຖາສະໂຕ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ກຳມະບົດ ໗ ປະການທຳອິດຕາມລຳດັບ ເປັນກຳມະບົດຢ່າງດຽວ ບໍ່ເປັນມູນ, ສ່ວນ ໓ ປະການໃນຕອນທ້າຍ ເປັນທັງກຳມະບົດແລະເປັນທັງມູນ. ດ້ວຍວ່າ ອະນະພິຊຊາ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນມູນ ຍ່ອມເປັນອະໂລພະກຸສົນມູນ, ອະພະຍາບາດ ຍ່ອມເປັນອະໂທສະກຸສົນມູນ, ສັມມາທິຖິ ຍ່ອມເປັນອະໂມຫະກຸສົນມູນ.

Ārammaṇatoti pāṇātipātādīnaṃ. Ārammaṇāneva etesaṃ ārammaṇāni. Vītikkamitabbavatthutoyeva hi virati nāma hoti. Yathā pana nibbānārammaṇo ariyamaggo kilese pajahati, evaṃ jīvitindriyādiārammaṇāpete kammapathā pāṇātipātādīni dussīlyāni pajahantīti veditabbā.

ຄຳວ່າ 'ໂດຍອາລົມ' (ອາຣັມມະນະໂຕ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ອາລົມຂອງປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນອາລົມຂອງກຸສົນກຳມະບົດເຫຼົ່ານີ້. ດ້ວຍວ່າ ວິຣັດ (ຄວາມງົດເວັ້ນ) ຍ່ອມມີໄດ້ຈາກວັດຖຸທີ່ພຶງລ່ວງລະເມີດເທົ່ານັ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶງຊາບວ່າ: ອະລິຍະມັກທີ່ມີນິພພານເປັນອາລົມ ຍ່ອມລະກິເລດທັງຫຼາຍໄດ້ສັນໃດ, ກຸສົນກຳມະບົດເຫຼົ່ານີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຊີວິຕິນຊີເປັນຕົ້ນເປັນອາລົມ ກໍຍ່ອມລະຄວາມທຸສິນມີປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນໄດ້ສັນນັ້ນ.

Vedanātoti sabbe sukhavedanā vā honti majjhattavedanā vā. Kusalaṃ patvā hi dukkhavedanā nāma natthi.

ຄຳວ່າ 'ໂດຍເວທະນາ' (ເວທະນາໂຕ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ກຸສົນກຳມະບົດທັງໝົດ ຍ່ອມເປັນໄປກັບດ້ວຍສຸຂະເວທະນາ ຫຼືມັດຊັດຕະເວທະນາ (ອຸເປກຂາເວທະນາ). ເພາະວ່າ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນກຸສົນແລ້ວ ຊື່ວ່າທຸກຂະເວທະນາ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ.

Mūlatoti paṭipāṭiyā satta ñāṇasampayuttacittena viramantassa alobhaadosaamohavasena timūlā honti, ñāṇavippayuttacittena viramantassa dvimūlā. Anabhijjhā ñāṇasampayuttacittena viramantassa dvimūlā hoti, ñāṇavippayuttacittena ekamūlā. Alobho pana attanāva attano mūlaṃ na hoti. Abyāpādepi eseva nayo. Sammādiṭṭhi alobhaadosavasena dvimūlāvāti. Tatiyādīni.

ຄຳວ່າ 'ໂດຍມູນ' (ມູລໂຕ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ກຳມະບົດ ໗ ປະການທຳອິດຕາມລຳດັບ ແກ່ຜູ້ທີ່ງົດເວັ້ນດ້ວຍຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍຍານ (ຍານະສັມປະຍຸດ) ຍ່ອມມີມູນ ໓ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະໂລພະ, ອະໂທສະ, ແລະອະໂມຫະ; ແກ່ຜູ້ທີ່ງົດເວັ້ນດ້ວຍຈິດທີ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍຍານ (ຍານະວິບປະຍຸດ) ຍ່ອມມີມູນ ໒. ສ່ວນອະນະພິຊຊາ ແກ່ຜູ້ທີ່ງົດເວັ້ນດ້ວຍຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍຍານ ຍ່ອມມີມູນ ໒; ແກ່ຜູ້ທີ່ງົດເວັ້ນດ້ວຍຈິດທີ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍຍານ ຍ່ອມມີມູນ ໑. ເພາະວ່າ ອະໂລພະ ຍ່ອມບໍ່ເປັນມູນແກ່ຕົນເອງ. ໃນອະພະຍາບາດ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ສ່ວນສັມມາທິຖິ ຍ່ອມມີມູນ ໒ ເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະໂລພະແລະອະໂທສະ. (ຈົບອະທິບາຍສູດທີ ໓ ເປັນຕົ້ນ).

6. Aṭṭhaṅgikasuttavaṇṇanā

໖. ອັດຖະກະຖາອັດຖັງຄິກະສູດ

112. Chaṭṭhaṃ aṭṭhamaggaṅgavasena bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttaṃ. Chaṭṭhaṃ.

໑໑໒. ສູດທີ ໖ (ອັດຖັງຄິກະສູດ) ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອົງມັກ ໘ ປະການ ຕາມອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນຜູ້ຈະຕັດສະຮູ້ໄດ້. (ຈົບສູດທີ ໖).

7. Dasaṅgasuttavaṇṇanā

໗. ອັດຖະກະຖາທະສັງຄະສູດ

113. Sattamaṃ dasamicchattasammattavasena. Tattha micchāñāṇinoti micchāpaccavekkhaṇena samannāgatāti attho. Micchāvimuttinoti aniyyānikavimuttino kusalavimuttīti gahetvā ṭhitā. Sammāñāṇinoti sammāpaccavekkhaṇā. Sammāvimuttinoti niyyānikāya phalavimuttiyā samannāgatāti. Sattamaṃ.

໑໑໓. ສູດທີ ໗ (ທະສັງຄະສູດ) ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມິດສັດຕະ (ຄວາມເປັນຜິດ) ໑໐ ປະການ ແລະສັມມັດຕະ (ຄວາມເປັນຖືກ) ໑໐ ປະການ. ໃນສູດນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ມິດສາຢານິໂນ' (ຜູ້ມີມິດສາຢານ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍມິດສາປັດຈະເວກຂະນະ (ການພິຈາລະນາທີ່ຜິດພາດ). ຄຳວ່າ 'ມິດສາວິມຸດຕິໂນ' (ຜູ້ມີມິດສາວິມຸດ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມຫຼຸດພົ້ນທີ່ບໍ່ນຳອອກຈາກທຸກ (ບໍ່ນຳອອກຈາກວັດຕະ) ແຕ່ຍຶດຖືໄວ້ວ່າເປັນກຸສົນວິມຸດ. ຄຳວ່າ 'ສັມມາຢານິໂນ' (ຜູ້ມີສັມມາຢານ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີສັມມາປັດຈະເວກຂະນະ (ການພິຈາລະນາທີ່ຖືກຕ້ອງໃນຊານແລະວິໂມກເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ 'ສັມມາວິມຸດຕິໂນ' (ຜູ້ມີສັມມາວິມຸດ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຜົນວິມຸດອັນເປັນເຄື່ອງນຳອອກຈາກທຸກ. (ຈົບສູດທີ ໗).

Kammapathavaggo tatiyo.

ຈົບກຳມະບົດຖະວັກ ທີ ໓.

4. Catutthavaggo

໔. ວັກທີ ໔

1. Catudhātusuttavaṇṇanā

໑. ອັດຖະກະຖາຈະຕຸທາຕຸສູດ

114. Catutthavaggassa [Pg.141] paṭhame pathavīdhātūti patiṭṭhādhātu. Āpodhātūti ābandhanadhātu. Tejodhātūti paripācanadhātu. Vāyodhātūti vitthambhanadhātu. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato pana vīsatikoṭṭhāsādivasena etā kathetabbā. Paṭhamaṃ.

໑໑໔. ໃນສູດທີ ໑ ແຫ່ງວັກທີ ໔, ພຶງຊາບອັດຖະດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ 'ປະຖະວີທາດ' (ປະຖະວີທາຕຸ) ຄື ທາດທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງ (ປະຕິດຖາທາດ) ແຫ່ງສະຫະຊາດຕະທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ອາໂປທາດ' (ອາໂປທາຕຸ) ຄື ທາດທີ່ເກາະກຸມ (ອາພັນທະນະທາດ) ສະຫະຊາດຕະທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ເຕໂຊທາດ' (ເຕໂຊທາຕຸ) ຄື ທາດທີ່ເຮັດໃຫ້ຮ້ອນຫຼືຍ່ອຍ (ປະຣິປາຈະນີຍະທາດ) ສະຫະຊາດຕະທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ວາໂຍທາດ' (ວາໂຍທາຕຸ) ຄື ທາດທີ່ຄ້ຳຈຸນຫຼືເຄື່ອນໄຫວ (ວິດຖັມພະນະທາດ) ສະຫະຊາດຕະທຳທັງຫຼາຍ. ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້, ສ່ວນໂດຍພິດສະດານ ພຶງກ່າວເຖິງທາດເຫຼົ່ານີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສ່ວນ ໒໐ ປະການ (ໂກດຖາສະ) ເປັນຕົ້ນ. (ຈົບສູດທີ ໑).

2. Pubbesambodhasuttavaṇṇanā

໒. ອັດຖະກະຖາປຸບເພສັມໂພທະສູດ

115. Dutiye ayaṃ pathavīdhātuyā assādoti ayaṃ pathavīdhātunissayo assādo. Svāyaṃ kāyaṃ abbhunnāmetvā udaraṃ pasāretvā, ‘‘idha me aṅgulaṃ pavesituṃ vāyamathā’’ti vā hatthaṃ pasāretvā, ‘‘imaṃ nāmetuṃ vāyamathā’’ti vā vadati, evaṃ pavattānaṃ vasena veditabbo. Aniccātiādīsu hutvā abhāvākārena aniccā, paṭipīḷanākārena dukkhā, sabhāvavigamākārena vipariṇāmadhammā. Ayaṃ pathavīdhātuyā ādīnavoti yena ākārena sā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayamākāro pathavīdhātuyā ādīnavoti attho. Chandarāgavinayo chandarāgappahānanti nibbānaṃ āgamma pathavīdhātuyā chandarāgo vinīyati ceva pahīyati ca, tasmā nibbānamassā nissaraṇaṃ.

໑໑໕. ໃນສູດທີ ໒, ຄຳວ່າ 'ນີ້ເປັນຄຸນ (ອັດສາທະ) ຂອງປະຖະວີທາດ' ຄື ສຸຂະແລະໂສມະນັດທີ່ອາໄສປະຖະວີທາດເກີດຂຶ້ນ ເປັນອັດສາທະ. ອັດສາທະນັ້ນ ພຶງຊາບໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ເປັນໄປຢູ່ຢ່າງນີ້ ຄື: ຜູ້ທີ່ຍືດກາຍຂຶ້ນ ແລ້ວເບັ່ງທ້ອງອອກ ກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງພະຍາຍາມເອົານິ້ວມືແຍ່ເຂົ້າໄປໃນທ້ອງຂອງເຮົານີ້ເບິ່ງ' ຫຼືຢຽດແຂນອອກ ແລ້ວເວົ້າວ່າ 'ຈົ່ງພະຍາຍາມງໍແຂນນີ້ເບິ່ງ'. ໃນບົດວ່າ 'ອະນິດຈາ' ເປັນຕົ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ບໍ່ທ່ຽງ' (ອະນິດຈາ) ເພາະມີແລ້ວກໍກັບບໍ່ມີ (ດັບໄປ), ທີ່ຊື່ວ່າ 'ເປັນທຸກ' (ທຸກຂາ) ເພາະຖືກບີບຄັ້ນຢູ່ສະເໝີ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ມີຄວາມແປປວນເປັນທຳມະດາ' (ວິປະຣິຕາມະທັມມາ) ເພາະປ່ຽນແປງໄປຈາກສະພາວະເດີມ. ຄຳວ່າ 'ນີ້ເປັນໂທດ (ອາທີນາວະ) ຂອງປະຖະວີທາດ' ມີອະທິບາຍວ່າ: ອາການທີ່ປະຖະວີທາດນັ້ນ ບໍ່ທ່ຽງ ເປັນທຸກ ມີຄວາມແປປວນເປັນທຳມະດາ ດ້ວຍອາການໃດ, ອາການນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ໂທດຂອງປະຖະວີທາດ. ຄຳວ່າ 'ການກຳຈັດສັນທະຣາຄະ ການລະສັນທະຣາຄະ' ມີອະທິບາຍວ່າ: ເພາະອາໄສພຣະນິພພານ ສັນທະຣາຄະໃນປະຖະວີທາດ ຍ່ອມຖືກກຳຈັດແລະຖືກລະເສຍໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະນິພພານນັ້ນເອງ ຈຶ່ງເປັນເຄື່ອງສະຫຼັດອອກ (ນິດສະຣະນະ) ຂອງປະຖະວີທາດນັ້ນ.

Ayaṃ āpodhātuyā assādoti ayaṃ āpodhātunissayo assādo. Svāyaṃ aññaṃ āpodhātuyā upaddutaṃ disvā, ‘‘kiṃ ayaṃ nipannakālato paṭṭhāya passāvaṭṭhānābhimukho nikkhamati ceva pavisati ca, appamattakampissa kammaṃ karontassa sedatintaṃ vatthaṃ pīḷetabbatākāraṃ pāpuṇāti, anumodanamattampi kathentassa tālavaṇṭaṃ gaṇhitabbaṃ hoti, mayaṃ pana sāyaṃ nipannā pātova uṭṭhahāma, māsapuṇṇaghaṭo viya no sarīraṃ, mahākammaṃ karontānaṃ sedamattampi no na uppajjati, asanisaddena viya dhammaṃ kathentānaṃ sarīre usumākāramattampi no natthī’’ti evaṃ pavattānaṃ vasena veditabbo.

ຄຳວ່າ 'ນີ້ເປັນຄຸນ (ອັດສາທະ) ຂອງອາໂປທາດ' ຄື ສຸຂະແລະໂສມະນັດທີ່ອາໄສອາໂປທາດເກີດຂຶ້ນ ເປັນອັດສາທະ. ອັດສາທະນັ້ນ ພຶງຊາບໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ເປັນໄປຢູ່ຢ່າງນີ້ ຄື: ຜູ້ທີ່ເຫັນຄົນອື່ນຖືກອາໂປທາດບີບຄັ້ນ (ເຈັບປ່ວຍ) ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ເປັນຫຍັງຄົນນີ້ ຕັ້ງແຕ່ເວລານອນລົງ ກໍຕ້ອງທ່ຽວເຂົ້າທ່ຽວອອກໄປບ່ອນຖ່າຍເບົາຢູ່ເລື້ອຍໆ, ເຮັດວຽກພຽງເລັກນ້ອຍ ເຫື່ອຍ້ອຍຈົນຜ້າປຽກຊຸ່ມຕ້ອງບິດອອກ, ແມ່ນແຕ່ເວລາສະແດງອະນຸໂມທະນາ ກໍຍັງຕ້ອງຖືພັດວີ, ສ່ວນພວກເຮົາ ເມື່ອນອນລົງໃນຕອນແລງ ກໍນອນຫຼັບສະບາຍຈົນຮອດເຊົ້າຈຶ່ງລຸກຂຶ້ນ, ຮ່າງກາຍຂອງພວກເຮົາເຕັມອີ່ມເໝືອນດັ່ງໝໍ້ນ້ຳທີ່ເຕັມປ່ຽມ, ເຖິງຈະເຮັດວຽກໜັກ ເຫື່ອສັກຢົດກໍບໍ່ມີແກ່ພວກເຮົາ, ເວລາສະແດງທຳດ້ວຍສຽງດັງກ້ອງກັງວານປານຟ້າຮ້ອງ ຄວາມຮ້ອນໃນຮ່າງກາຍແມ່ນແຕ່ເລັກນ້ອຍກໍບໍ່ມີເລີຍ'.

Ayaṃ [Pg.142] tejodhātuyā assādoti ayaṃ tejodhātunissayo assādo. Svāyaṃ sītagahaṇike disvā, ‘‘kiṃ ime kiñcideva yāgubhattakhajjamattaṃ ajjhoharitvā thaddhakucchino nisīditvā sabbarattiṃ aṅgārakaṭāhaṃ pariyesanti, phusitamattesupi sarīre patitesu aṅgārakaṭāhaṃ ottharitvā pārupitvāva nipajjanti? Mayaṃ pana atithaddhampi maṃsaṃ vā pūvaṃ vā khādāma, kucchipūraṃ bhattaṃ bhuñjāma, tāvadeva no sabbaṃ pheṇapiṇḍo viya vilīyati, sattāhavaddalikāya vattamānāya sarīre sītānudahanamattampi no natthī’’ti evaṃ pavattānaṃ vasena veditabbo.

ຄຳວ່າ 'ນີ້ເປັນຄຸນ (ອັດສາທະ) ຂອງເຕໂຊທາດ' ຄື ສຸຂະແລະໂສມະນັດທີ່ອາໄສເຕໂຊທາດເກີດຂຶ້ນ ເປັນອັດສາທະ. ອັດສາທະນັ້ນ ພຶງຊາບໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ເປັນໄປຢູ່ຢ່າງນີ້ ຄື: ຜູ້ທີ່ເຫັນຄົນທີ່ມີທາດໄຟອ່ອນ (ໜາວສັ່ນ) ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ເປັນຫຍັງຄົນເຫຼົ່ານີ້ ກິນເຂົ້າຕົ້ມ, ເຂົ້າສວຍ, ຫຼືຂອງຂົບຄ້ຽວພຽງເລັກນ້ອຍ ກໍທ້ອງອືດທ້ອງເຟີ້ ນັ່ງສັ່ນຊອກຫາເຕົາໄຟຕະຫຼອດຄືນ, ພຽງແຕ່ນ້ຳຢົດໃສ່ຮ່າງກາຍເລັກນ້ອຍ ກໍຕ້ອງເອົາເຕົາໄຟມາອັງ ຫົ່ມຜ້າໜາໆນອນ, ສ່ວນພວກເຮົາ ກິນຊີ້ນທີ່ໜຽວຫຼາຍ ຫຼືກິນເຂົ້າໜົມ, ກິນເຂົ້າຈົນເຕັມທ້ອງ, ອາຫານທັງໝົດນັ້ນກໍຍ່ອຍສະຫຼາຍໄປໃນທັນທີເໝືອນກ້ອນນ້ຳລາຍ, ເຖິງຝົນຈະຕົກຟ້າບົດຕະຫຼອດ ໗ ວັນ ຄວາມໜາວສັ່ນໃນຮ່າງກາຍຂອງພວກເຮົາແມ່ນແຕ່ເລັກນ້ອຍກໍບໍ່ມີເລີຍ'.

Ayaṃ vāyodhātuyā assādoti ayaṃ vāyodhātunissayo assādo. Svāyaṃ aññe vātabhīruke disvā, ‘‘imesaṃ appamattakampi kammaṃ karontānaṃ anumodanamattampi kathentānaṃ sarīraṃ vāto vijjhati, gāvutamattampi addhānaṃ gatānaṃ hatthapādā sīdanti, piṭṭhi rujjati, kucchivātasīsavātakaṇṇavātādīhi niccupaddutā telaphāṇitādīni vātabhesajjāneva karontā atināmenti, amhākaṃ pana mahākammaṃ karontānampi tiyāmarattiṃ dhammaṃ kathentānampi ekadivaseneva dasa yojanāni gacchantānampi hatthapādasaṃsīdanamattaṃ vā piṭṭhirujjanamattaṃ vā na hotī’’ti, evaṃ pavattānaṃ vasena veditabbo. Evaṃ pavattā hi etā dhātuyo assādenti nāma.

ຄຳວ່າ 'ນີ້ເປັນຄຸນ (ອັດສາທະ) ຂອງວາໂຍທາດ' ຄື ສຸຂະແລະໂສມະນັດທີ່ອາໄສວາໂຍທາດເກີດຂຶ້ນ ເປັນອັດສາທະ. ອັດສາທະນັ້ນ ພຶງຊາບໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ເປັນໄປຢູ່ຢ່າງນີ້ ຄື: ຜູ້ທີ່ເຫັນຄົນອື່ນທີ່ຢ້ານລົມ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ຄົນເຫຼົ່ານີ້ ເຮັດວຽກພຽງເລັກນ້ອຍ ຫຼືສະແດງອະນຸໂມທະນາພຽງເລັກນ້ອຍ ລົມກໍສຽດແທງຮ່າງກາຍ, ເດີນທາງພຽງແຕ່ກາວຸດດຽວ ມືຕີນກໍອ່ອນແຮງ ເຈັບຫຼັງເຈັບແອວ, ຖືກລົມໃນທ້ອງ ລົມໃນຫົວ ແລະລົມໃນຫູ ເປັນຕົ້ນ ບີບຄັ້ນຢູ່ສະເໝີ ຕ້ອງໃຊ້ແຕ່ຢາແກ້ລົມມີນ້ຳມັນແລະນ້ຳອ້ອຍເປັນຕົ້ນປິ່ນປົວຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ, ສ່ວນພວກເຮົາ ເຖິງຈະເຮັດວຽກໜັກ ສະແດງທຳຕະຫຼອດຄືນ ໓ ຍາມ ຫຼືເດີນທາງເຖິງ ໑ຜ ໂຍດໃນມື້ດຽວ ຄວາມອ່ອນແຮງຂອງມືຕີນ ຫຼືຄວາມເຈັບຫຼັງເຈັບແອວແມ່ນແຕ່ເລັກນ້ອຍກໍບໍ່ມີເລີຍ'. ບຸກຄົນຜູ້ເປັນໄປຢູ່ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ຍ່ອມຍິນດີ (ສະເຫວີຍອັດສາທະ) ໃນທາດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້.

Abbhaññāsinti abhivisiṭṭhena ñāṇena aññāsiṃ. Anuttaraṃ sammāsambodhinti uttaravirahitaṃ sabbaseṭṭhaṃ sammā sāmañca bodhiṃ, atha vā pasatthaṃ sundarañca bodhiṃ. Bodhīti rukkhopi maggopi sabbaññutaññāṇampi nibbānampi. ‘‘Bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho’’ti (mahāva. 1; udā. 1) ca ‘‘antarā ca bodhiṃ antarā ca gaya’’nti (mahāva. 11; ma.ni. 1.285) ca āgataṭṭhānesu hi rukkho bodhīti vuccati. ‘‘Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇa’’nti (cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 121) āgataṭṭhāne maggo. ‘‘Pappoti bodhiṃ varabhūrimedhaso’’ti (dī. ni. 3.217) āgataṭṭhāne sabbaññutaññāṇaṃ. ‘‘Patvāna bodhiṃ amataṃ asaṅkhata’’nti āgataṭṭhāne nibbānaṃ. Idha pana bhagavato arahattamaggo adhippeto.

ຄຳວ່າ 'ອັບພັນຍາສິງ' (ອັບພັນຍາສິງ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ຮູ້ແລ້ວດ້ວຍຍານອັນປະເສີດຍິ່ງ (ອະຣະຫັດຕະມັກຄະຍານ). ຄຳວ່າ 'ອະນຸດຕະຣັງ ສັມມາສັມໂພທິງ' (ອະນຸດຕະຣັງ ສັມມາສັມໂພທິງ) ໝາຍເຖິງ ຍານອັນເປັນເຄື່ອງຕັດສະຮູ້ເອງໂດຍຊອບ ອັນບໍ່ມີຍານອື່ນຍິ່ງກວ່າ ແລະປະເສີດທີ່ສຸດ, ຫຼືໝາຍເຖິງ ຍານອັນເປັນເຄື່ອງຕັດສະຮູ້ອັນໜ້າສັນເສີນແລະດີເລີດ. ຄຳວ່າ 'ໂພທິ' (ໂພທິ) ນີ້ ຍ່ອມໝາຍເຖິງ ຕົ້ນໄມ້ກໍໄດ້, ມັກກໍໄດ້, ສັບພັນຍຸຕາຍານກໍໄດ້, ພຣະນິພພານກໍໄດ້. ຈະຂໍຂະຫຍາຍຄວາມດັ່ງນີ້: ໃນພຣະບາລີທີ່ມາວ່າ 'ໂພທິຣຸກຂະມູເລ ປະຖະມາພິສັມພຸດໂທ' (ຕັດສະຮູ້ຄັ້ງທຳອິດທີ່ໂຄນຕົ້ນໂພ) ແລະ 'ອັນຕະຣາ ຈະ ໂພທິງ ອັນຕະຣາ ຈະ ຄະຍັງ' (ໃນລະຫວ່າງຕົ້ນໂພແລະຄະຍາເຈດີ), ຕົ້ນໄມ້ ຊື່ວ່າ 'ໂພທິ'. ໃນພຣະບາລີທີ່ມາວ່າ 'ໂພທິ ວຸດຈະຕິ ຈະຕູສຸ ມັກເຄສຸ ຍານັງ' (ຍານໃນມັກທັງ ໔ ຊື່ວ່າ ໂພທິ), ມັກ ຊື່ວ່າ 'ໂພທິ'. ໃນພຣະບາລີທີ່ມາວ່າ 'Ref: ປັບໂປຕິ ໂພທິງ ວະຣະພູຣິເມທະໂສ' (ພຣະອົງຜູ້ມີປັນຍາອັນກວ້າງຂວາງ ຍ່ອມບັນລຸໂພທິ), ສັບພັນຍຸຕາຍານ ຊື່ວ່າ 'ໂພທິ'. ໃນພຣະບາລີທີ່ມາວ່າ 'ປັດວານະ ໂພທິງ ອະມະຕັງ ອະສັງຂະຕັງ' (ບັນລຸໂພທິອັນເປັນອະມະຕະອະສັງຂະຕະ), ພຣະນິພພານ ຊື່ວ່າ 'ໂພທິ'. ແຕ່ໃນພຣະສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປະສົງເອົາ ອະຣະຫັດຕະມັກ ຂອງພຣະອົງ.

Sāvakānaṃ [Pg.143] arahattamaggo anuttarā bodhi hoti, na hotīti? Na hoti. Kasmā? Asabbaguṇadāyakattā. Tesañhi kassaci arahattamaggo arahattaphalameva deti, kassaci tisso vijjā, kassaci cha abhiññā, kassaci catasso paṭisambhidā, kassaci sāvakapāramīñāṇaṃ. Paccekabuddhānampi paccekabodhiñāṇameva deti. Buddhānaṃ pana sabbaguṇasampattiṃ deti abhiseko viya rañño sabbalokissariyabhāvaṃ. Tasmā aññassa kassacipi anuttarā bodhi na hoti.

ອະຣະຫັດຕະມັກຂອງພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ ເປັນອະນຸດຕະຣະໂພທິ (ຄວາມຕຣັສຮູ້ອັນຍອດຢ້ຽມ) ຫຼືບໍ່? ຕອບວ່າ ບໍ່ເປັນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ເປັນທັມທີ່ໃຫ້ຄຸນວິເສດທັງປວງ. ດ້ວຍວ່າ ອະຣະຫັດຕະມັກຂອງພຣະສາວົກບາງອົງ ຍ່ອມໃຫ້ແຕ່ອະຣະຫັດຕະຜົນເທົ່ານັ້ນ, ຂອງບາງອົງຍ່ອມໃຫ້ວິຊຊາ ໓, ຂອງບາງອົງຍ່ອມໃຫ້ອະພິນຍາ ໖, ຂອງບາງອົງຍ່ອມໃຫ້ປະຕິສັມພິທາ ໔, ຂອງບາງອົງຍ່ອມໃຫ້ສາວົກປາຣະມີຍານ. ແມ່ນແຕ່ອະຣະຫັດຕະມັກຂອງພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມໃຫ້ແຕ່ພຣະປັດເຈກໂພທິຍານເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນອະຣະຫັດຕະມັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມໃຫ້ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຄຸນທັງປວງ ປຽບເໝືອນການອະພິເສກຂອງພຣະຣາຊາ ຍ່ອມມອບຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກທັງປວງໃຫ້. ເພາະສະນັ້ນ ອະຣະຫັດຕະມັກຂອງບຸກຄົນອື່ນໃດກໍຕາມ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນອະນຸດຕະຣະໂພທິ.

Abhisambuddhoti paccaññāsinti ‘‘abhisambuddho ahaṃ patto paṭivijjhitvā ṭhito’’ti evaṃ paṭijāniṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādīti adhigataguṇadassanasamatthaṃ paccavekkhaṇañāṇañca me udapādi. Akuppā me vimuttīti ‘‘ayaṃ mayhaṃ arahattaphalavimutti akuppā’’ti evaṃ ñāṇaṃ udapādi. Tattha dvīhākārehi akuppatā veditabbā kāraṇato ca ārammaṇato ca. Sā hi catūhi maggehi samucchinnakilesānaṃ puna anivattanatāya kāraṇatopi akuppā, akuppadhammaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattatāya ārammaṇatopi akuppā. Antimāti pacchimā. Natthi dāni punabbhavoti idāni puna añño bhavo nāma natthīti.

ຄຳວ່າ Abhisambuddhoti paccaññāsiṃ (ເຮົາປະຕິຍານວ່າ ໄດ້ຕຣັສຮູ້ແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ເຮົາປະຕິຍານວ່າ 'ເຮົາເປັນຜູ້ຕຣັສຮູ້ແລ້ວ ບັນລຸແລ້ວ ແທງຕະຫຼອດແລ້ວ ແລະຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ແລ້ວ'. ຄຳວ່າ Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi (ກໍຍານທັດສະນະໄດ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ເຮົາ) ຄວາມວ່າ ປັດຈະເວກຂະນະຍານອັນສາມາດເຫັນຄຸນວິເສດທີ່ບັນລຸແລ້ວ ໄດ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ເຮົາ. ຄຳວ່າ Akuppā me vimutti (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນຂອງເຮົາບໍ່ກຳເລີບ) ຄວາມວ່າ ຍານໄດ້ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ອະຣະຫັດຕະຜົນວິມຸດຕິຂອງເຮົານີ້ ບໍ່ກຳເລີບ (ບໍ່ກັບກາຍເປັນອື່ນ)'. ໃນຄຳນັ້ນ ຄວາມບໍ່ກຳເລີບ ພຶງຊາບໂດຍອາການ ໒ ຢ່າງ ຄື: ໂດຍເຫດ ແລະໂດຍອາຣົມ. ດ້ວຍວ່າ ວິມຸດຕິນັ້ນ ບໍ່ກຳເລີບແມ່ນໂດຍເຫດ ເພາະກິເລດທັງຫຼາຍທີ່ຖືກຕັດຂາດແລ້ວດ້ວຍມັກທັງ ໔ ຈະບໍ່ກັບມາອີກ, ແລະບໍ່ກຳເລີບແມ່ນໂດຍອາຣົມ ເພາະເປັນໄປໂດຍມີພຣະນิພພານອັນມີສະພາວະບໍ່ກຳເລີບເປັນອາຣົມ. ຄຳວ່າ Antimā ຄວາມວ່າ ເປັນຊາດສຸດທ້າຍ. ຄຳວ່າ Natthi dāni punabbhavo ຄວາມວ່າ ບັດນີ້ ພົບໃໝ່ອື່ນອີກ ຍ່ອມບໍ່ມີ.

Imasmiṃ sutte cattāri saccāni kathitāni. Kathaṃ? Catūsu hi dhātūsu assādo samudayasaccaṃ, ādīnavo dukkhasaccaṃ, nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānano maggo maggasaccaṃ. Vitthāravasenapi kathetuṃ vaṭṭatiyeva. Ettha hi yaṃ pathavīdhātuṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ pathavīdhātuyā assādoti pahānapaṭivedho samudayasaccaṃ. Yā pathavīdhātu aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayaṃ pathavīdhātuyā, ādīnavoti pariññāpaṭivedho dukkhasaccaṃ. Yo pathavīdhātuyā chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ pathavīdhātuyā nissaraṇanti sacchikiriyāpaṭivedho nirodhasaccaṃ. Yā imesu tīsu ṭhānesu diṭṭhi saṅkappo vācā kammanto ājīvo vāyāmo sati samādhi, ayaṃ bhāvanāpaṭivedho maggasaccanti. Dutiyaṃ.

ໃນສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງອະຣິຍະສັດ ໔ ປະການ. ສະແດງແນວໃດ? ດ້ວຍວ່າ ໃນທາດທັງ ໔ ນັ້ນ ຄຸນ (ອັດສາທະ) ເປັນສະມຸໄທຍະສັດ, ໂທດ (ອາທີນວະ) ເປັນທຸກຂะສັດ, ການສະຫຼັດອອກ (ນິດສະຣະນະ) ເປັນນິໂຣທະສັດ, ມັກອັນຮູ້ທົ່ວເຖິງຄວາມດັບ (ນິໂຣທະ) ເປັນມັກຄະສັດ. ແມ່ນການສະແດງໂດຍພິສະດານ ກໍຄວນສະແດງເຊັ່ນກັນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນທາດທັງ ໔ ນັ້ນ ສຸກແລະໂສມະນັດໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສປະຖະວີທາດ ນີ້ຊື່ວ່າຄຸນຂອງປະຖະວີທາດ, ການແທງຕະຫຼອດດ້ວຍການລະໃນຄຸນນັ້ນ ເປັນສະມຸໄທຍະສັດ. ປະຖະວີທາດໃດທີ່ບໍ່ທ່ຽງ ເປັນທຸກ ມີສະພາວະແປປວນເປັນທັມມະດາ ນີ້ຊື່ວ່າໂທດຂອງປະຖະວີທາດ, ການແທງຕະຫຼອດດ້ວຍການກຳນົດຮູ້ໃນໂທດນັ້ນ ເປັນທຸກຂະສັດ. ການກຳຈັດຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ ການລະຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈໃນປະຖະວີທາດໃດ ນີ້ຊື່ວ່າການສະຫຼັດອອກຈາກປະຖະວີທາດ, การແທງຕະຫຼອດດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງໃນການສະຫຼັດອອກນັ້ນ ເປັນນິໂຣທະສັດ. ຄວາມເຫັນ (ທິດຖິ), ຄວາມດຳຣິ (ສັງກັບປະ), ວາຈາ, ການງານ (ກັມມັນຕະ), ການລ້ຽງຊີບ (ອາຊີວະ), ຄວາມພະຍາຍາມ (ວາຍາມະ), ສະຕິ, ສະມາທິ ໃດ ທີ່ມີໃນຖານະທັງ ໓ ເຫຼົ່ານີ້, ນີ້ຊື່ວ່າການແທງຕະຫຼອດດ້ວຍການຈະເລີນ ເປັນມັກຄະສັດ. ຈົບ ສູດທີສອງ.

3. Acariṃsuttavaṇṇanā

໓. ອະທິບາຍອະຈະຣິງສູດ

116. Tatiye acarinti ñāṇacārena acariṃ, anubhavanacārenāti attho. Yāvatāti yattako. Tatiyaṃ.

໑໑໖. ໃນສູດທີສາມ ຄຳວ່າ acariṃ (ເຮົາໄດ້ທ່ຽວໄປແລ້ວ) ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ທ່ຽວໄປດ້ວຍຍານຈະຣະ (ການທ່ຽວໄປແຫ່ງຍານ) ຫຼືທ່ຽວໄປດ້ວຍອະນຸພະວະນະຈະຣະ (ການທ່ຽວໄປເພື່ອສະເຫວີຍຜົນ). ຄຳວ່າ yāvatā ຄວາມວ່າ ພຽງໃດ. ຈົບ ສູດທີສາມ.

4. Nocedaṃsuttavaṇṇanā

໔. ອະທິບາຍໂນເຈທັງສູດ

117. Catutthe [Pg.144] nissaṭātiādīni ādito vuttapaṭisedhena yojetvā ‘‘na nissaṭā, na visaṃyuttā, na vippamuttā, na vimariyādikatena cetasā vihariṃsū’’ti evaṃ veditabbāni. Dutiyanaye vimariyādikatenāti nimmariyādikatena. Tattha duvidhā mariyādā kilesamariyādā vaṭṭamariyādāti. Tattha ca yassa upaḍḍhā kilesā pahīnā, upaḍḍhā appahīnā, vaṭṭaṃ vā pana upaḍḍhaṃ pahīnaṃ, upaḍḍhaṃ appahīnaṃ, tassa cittaṃ pahīnakilese vā vaṭṭaṃ vā sandhāya vimariyādikataṃ, appahīnakilese vā vaṭṭaṃ vā sandhāya na vimariyādikataṃ. Idha pana ubhayassāpi pahīnattā ‘‘vimariyādikatena cetasā’’ti vuttaṃ, mariyādaṃ akatvā ṭhitena atikkantamariyādena cetasāti attho. Iti tīsupi imesu suttesu catusaccameva kathitaṃ. Catutthaṃ.

໑໑໗. ໃນສູດທີສີ່ ພຶງຊາບບົດທັງຫຼາຍມີບົດວ່າ nissaṭā ເປັນຕົ້ນ ໂດຍປະກອບເຂົ້າກັບບົດປະຕິເສດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຕອນຕົ້ນວ່າ 'ບໍ່ສະຫຼັດອອກແລ້ວ, ບໍ່ພຣາກອອກແລ້ວ, ບໍ່ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ, ຍ່ອມຢູ່ດ້ວຍຈິດອັນມີຂອບເຂດ (ບໍ່ແມ່ນຈິດອັນປາສະຈາກຂອບເຂດ)'. ໃນນັຍທີສອງ ຄຳວ່າ vimariyādikatenāti ຄວາມວ່າ ອັນປາສະຈາກຂອບເຂດ. ໃນຄຳນັ້ນ ຂອບເຂດມີ ໒ ຢ່າງ ຄື: ຂອບເຂດຄືກິເລດ ແລະຂອບເຂດຄືວັດຕະ. ໃນຂອບເຂດ ໒ ຢ່າງນັ້ນ ຈິດຂອງບຸກຄົນໃດ ທີ່ມີກິເລດລະໄດ້ແລ້ວເຄິ່ງໜຶ່ງ ຍັງລະບໍ່ໄດ້ເຄິ່ງໜຶ່ງ ຫຼືມີວັດຕະລະໄດ້ແລ້ວເຄິ່ງໜຶ່ງ ຍັງລະບໍ່ໄດ້ເຄິ່ງໜຶ່ງ, ຈິດຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ເມື່ອໝາຍເຖິງກິເລດທີ່ລະໄດ້ແລ້ວ ຫຼືວັດຕະທີ່ລະໄດ້ແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າເປັນຈິດປາສະຈາກຂອບເຂດ, ແຕ່ເມື່ອໝາຍເຖິງກິເລດທີ່ຍັງລະບໍ່ໄດ້ ຫຼືວັດຕະທີ່ຍັງລະບໍ່ໄດ້ ກໍຊື່ວ່າບໍ່ແມ່ນຈິດປາສະຈາກຂອບເຂດ. ແຕ່ໃນສູດນີ້ ເພາະລະໄດ້ທັງສອງຢ່າງແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ດ້ວຍຈິດອັນປາສະຈາກຂອບເຂດ' (vimariyādikatena cetasā) ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຈິດທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍບໍ່ເຮັດຂອບເຂດ ຄືມີຂອບເຂດອັນກ້າວລ່ວງແລ້ວ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນສູດທັງ ໓ ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງແຕ່ອະຣິຍະສັດ ໔ ເທົ່ານັ້ນ. ຈົບ ສູດທີສີ່.

5. Ekantadukkhasuttavaṇṇanā

໕. ອະທິບາຍເອກັນຕະທຸກຂະສູດ

118. Pañcame ekantadukkhāti atikkamitvā ṭhitassa tattakāro viya ekanteneva dukkhā. Dukkhānupatitāti dukkhena anupatitā. Dukkhāvakkantāti dukkhena okkantā otiṇṇā. Sukhāti sukhavedanāya paccayabhūtā. Evaṃ sabbattha attho veditabbo. Imasmiṃ sutte dukkhalakkhaṇaṃ kathitaṃ. Pañcamaṃ.

໑໑໘. ໃນສູດທີຫ້າ ຄຳວ່າ ekantadukkhā (ເປັນທຸກໂດຍສ່ວນດຽວ) ຄວາມວ່າ ເປັນທຸກໂດຍສ່ວນດຽວແທ້ໆ ປຽບເໝືອນຖ່ານໄຟຮ້ອນທີ່ປາສະຈາກແປວໄຟແລ້ວ. ຄຳວ່າ dukkhānupatitā ຄວາມວ່າ ອັນທຸກຕິດຕາມແລ້ວ. ຄຳວ່າ dukkhāvakkantā ຄວາມວ່າ ອັນທຸກຢັ່ງລົງແລ້ວ ຄືຕົກໄປໃນທຸກ. ຄຳວ່າ sukhā ຄວາມວ່າ ເປັນປັດໄຈແກ່ສຸກເວທະນາ. ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດທັງປວງໂດຍທຳນອງນີ້. ໃນສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງທຸກຂະລັກສະນະ. ຈົບ ສູດທີຫ້າ.

6-10. Abhinandasuttādivaṇṇanā

໖-໑໐. ອະທິບາຍອະພິນັນທະສູດເປັນຕົ້ນ

119-123. Chaṭṭhasattamesu vivaṭṭaṃ, avasāne tīsu catusaccamevāti. Chaṭṭhādīni.

໑໑໙-໑໒໓. ໃນສູດທີຫົກແລະສູດທີເຈັດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງວິວັດຕະ (ຄວາມປາສະຈາກວັດຕະ), ໃນ ໓ ສູດສຸດທ້າຍ ຊົງສະແດງແຕ່ອະຣິຍະສັດ ໔ ເທົ່ານັ້ນ. ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ຈົບ ສູດທີຫົກເປັນຕົ້ນ.

Catuttho vaggo.

ວັກທີສີ່.

Dhātusaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍທາຕຸສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

4. Anamataggasaṃyuttaṃ

໔. ອະນາມະຕັກຄະສັງຍຸດ

1. Paṭhamavaggo

໑. ວັກທີໜຶ່ງ

1. Tiṇakaṭṭhasuttavaṇṇanā

໑. ອະທິບາຍຕິນະກັດຖະສູດ

124. Anamataggasaṃyuttassa [Pg.145] paṭhame anamataggoti anu amataggo, vassasataṃ vassasahassaṃ ñāṇena anugantvāpi amataggo aviditaggo, nāssa sakkā ito vā etto vā aggaṃ jānituṃ, aparicchinnapubbāparakoṭikoti attho. Saṃsāroti khandhādīnaṃ avicchinnappavattā paṭipāṭi. Pubbā koṭi na paññāyatīti purimamariyādā na dissati. Yadaggena cassa purimā koṭi na paññāyati, pacchimāpi tadaggeneva na paññāyati, vemajjheyeva pana sattā saṃsaranti. Pariyādānaṃ gaccheyyāti idaṃ upamāya khuddakattā vuttaṃ. Bāhirasamayasmiñhi attho paritto hoti, upamā mahatī. ‘‘Hatthī viya ayaṃ goṇo, goṇo viya sūkaro, samuddo viya taḷāka’’nti hi vutte na tesaṃ tādisaṃ pamāṇaṃ hoti. Buddhasamaye pana upamā parittā, attho mahā. Pāḷiyañhi eko jambudīpo gahito, evarūpānaṃ pana jambudīpānaṃ satepi sahassepi satasahassepi tiṇādīni tena upakkamena pariyādānaṃ gaccheyyuṃ, na tveva purisassa mātu mātaroti. Dukkhaṃ paccanubhūtanti tumhehi dukkhaṃ anubhūtaṃ. Tibbanti tasseva vevacanaṃ. Byasananti ñātibyasanādianekavidhaṃ. Kaṭasīti susānaṃ, pathavīyeva vā. Sā hi punappunaṃ marantehi sarīranikkhepena vaḍḍhitā. Alamevāti yuttameva. Paṭhamaṃ.

໑໒໔. ໃນສູດທີໜຶ່ງແຫ່ງອະນາມະຕັກຄະສັງຍຸດ ຄຳວ່າ anamataggo ຄວາມວ່າ ທີ່ສຸດອັນໃຜໆ ບໍ່ສາມາດຮູ້ໄດ້ຕາມລຳດັບ, ແມ່ນຈະຕິດຕາມໄປດ້ວຍຍານຕະຫຼອດຮ້ອຍປີພັນປີ ກໍຍັງບໍ່ຮູ້ທີ່ສຸດ ຄືບໍ່ປາກົດທີ່ສຸດ, ບໍ່ສາມາດຈະຮູ້ທີ່ສຸດຂອງສັງສານນັ້ນໄດ້ວ່າ ຈາກກາລະນີ້ ຫຼືຈາກກາລະນັ້ນ, ຄວາມວ່າ ມີທີ່ສຸດໃນຫົນຫຼັງແລະຫົນໜ້າອັນບໍ່ມີກຳນົດ. ຄຳວ່າ saṃsāro ຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ pubbā koṭi na paññāyati ຄວາມວ່າ ຂອບເຂດໃນຫົນຫຼັງຍ່ອມບໍ່ປາກົດ. ແລະທີ່ສຸດໃນຫົນຫຼັງຂອງສັງສານນັ້ນບໍ່ປາກົດໂດຍທີ່ສຸດໃດ, ທີ່ສຸດໃນຫົນຫຼັງກໍບໍ່ປາກົດ ທີ່ສຸດໃນຫົນໜ້າກໍບໍ່ປາກົດໂດຍທີ່ສຸດນັ້ນເອງ, ແຕ່ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປໃນທ່າມກາງນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ pariyādānaṃ gaccheyya (ພຶງເຖິງຄວາມສິ້ນໄປ) ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ເພາະຄວາມນ້ອຍແຫ່ງອຸປະມາ. ດ້ວຍວ່າ ໃນລັດທິພາຍນອກ ເນື້ອຄວາມຍ່ອມນ້ອຍ ແຕ່ອຸປະມາຍ່ອມໃຫຍ່. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອກ່າວວ່າ 'ງົວນີ້ປຽບເໝືອນຊ້າງ, ໝູປຽບເໝືອນງົວ, ໜອງນ້ຳປຽບເໝືອນມະຫາສະໝຸດ' ດັ່ງນີ້ ປະມານຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ແຕ່ໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາ ອຸປະມາຍ່ອມນ້ອຍ ແຕ່ເນື້ອຄວາມຍ່ອມໃຫຍ່. ດ້ວຍວ່າ ໃນພຣະບາລີ ຊົງຖືເອົາຊົມພູທະວີບພຽງທະວີບດຽວ, ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຊົມພູທະວີບເຊັ່ນນີ້ເປັນຮ້ອຍ ເປັນພັນ ເປັນແສນກໍຕາມ ຫຍ້າແລະໄມ້ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງເຖິງຄວາມສິ້ນໄປດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມນັ້ນ, ແຕ່ຄວາມເປັນມានດາແຫ່ງມានດาຂອງບຸກຄົນ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຄວາມສິ້ນໄປເລີຍ, ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມໃນຄຳນັ້ນ. ຄຳວ່າ dukkhaṃ paccanubhūtaṃ ຄວາມວ່າ ພວກທ່ານໄດ້ສະເຫວີຍທຸກແລ້ວ. ຄຳວ່າ tibbaṃ ເປັນໄວພົດຂອງທຸກນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ byasanṃ ຄວາມວ່າ ຄວາມຈິບຫາຍມີຄວາມຈິບຫາຍແຫ່ງຍາດເປັນຕົ້ນ ຫຼາຍປະການ. ຄຳວ່າ kaṭasī ຄວາມວ່າ ປ່າຊ້າ ຫຼືແມ່ນແຕ່ແຜ່ນດິນນີ້ເອງ. ດ້ວຍວ່າ ແຜ່ນດິນນັ້ນ ອັນຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຕາຍແລ້ວຕາຍອີກ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ພູນຂຶ້ນດ້ວຍການຖິ້ມຮ່າງກາຍລົງ. ຄຳວ່າ alameva ຄວາມວ່າ ຄວນແທ້ໆ. ຈົບ ສູດທີໜຶ່ງ.

2. Pathavīsuttavaṇṇanā

໒. ອະທິບາຍປະຖະວີສູດ

125. Dutiye mahāpathavinti cakkavāḷapariyantaṃ mahāpathaviṃ. Nikkhipeyyāti taṃ pathaviṃ bhinditvā vuttappamāṇaṃ guḷikaṃ karitvā ekamantaṃ ṭhapeyya. Dutiyaṃ.

໑໒໕. ໃນສູດທີສອງ ຄຳວ່າ mahāpathaviṃ ຄວາມວ່າ ມະຫາປະຖະວີອັນມີຂອບເຂດຈັກກະວານເປັນທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ nikkhipeyya ຄວາມວ່າ ພຶງແບ່ງແຜ່ນດິນນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ເປັນກ້ອນມີປະມານຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ ແລ້ວວາງໄວ້ ນະ ທີ່ສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ. ຈົບ ສູດທີສອງ.

3. Assusuttavaṇṇanā

໓. ອະທິບາຍອັດສຸສູດ

126. Tatiye [Pg.146] kandantānanti sasaddaṃ rudamānānaṃ. Passannanti sanditaṃ pavattaṃ. Catūsu mahāsamuddesūti sinerurasmīhi paricchinnesu catūsu mahāsamuddesu. Sinerussa hi pācīnapassaṃ rajatamayaṃ, dakkhiṇapassaṃ maṇimayaṃ, pacchimapassaṃ phalikamayaṃ, uttarapassaṃ suvaṇṇamayaṃ. Pubbadakkhiṇapassehi nikkhantā rajatamaṇirasmiyo ekato hutvā mahāsamuddapiṭṭhena gantvā cakkavāḷapabbataṃ āhacca tiṭṭhanti, dakkhiṇapacchimapassehi nikkhantā maṇiphalikarasmiyo, pacchimuttarapassehi nikkhantā phalikasuvaṇṇarasmiyo, uttarapācīnapassehi nikkhantā suvaṇṇarajatarasmiyo ekato hutvā mahāsamuddapiṭṭhena gantvā cakkavāḷapabbataṃ āhacca tiṭṭhanti. Tāsaṃ rasmīnaṃ antaresu cattāro mahāsamuddā honti. Te sandhāya vuttaṃ ‘‘catūsu mahāsamuddesū’’ti. Ñātibyasanantiādīsu byasananti viasanaṃ, vināsoti attho. Ñātīnaṃ byasanaṃ ñātibyasanaṃ, bhogānaṃ byasanaṃ bhogabyasanaṃ. Rogo pana sayameva ārogyaṃ viyasati vināsetīti byasanaṃ, rogova byasanaṃ rogabyasanaṃ. Tatiyaṃ.

໑໒໖. ໃນສູດທີສາມ ຄຳວ່າ kandantānaṃ ຄວາມວ່າ ຂອງຜູ້ຮ້ອງໄຫ້ມີສຽງດັງ. ຄຳວ່າ passannaṃ ຄວາມວ່າ ທີ່ໄຫຼອອກແລ້ວ ທີ່ເປັນໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ catūsu mahāsamuddesu ຄວາມວ່າ ໃນມະຫາສະໝຸດທັງ ໔ ອັນຖືກແບ່ງດ້ວຍລັງສີແຫ່ງພູເຂົາສิເນຣຸ. ດ້ວຍວ່າ ດ້ານທິດຕາເວັນອອກແຫ່ງພູເຂົາສິເນຣຸນັ້ນ ເປັນເງິນ, ດ້ານທິດໃຕ້ ເປັນມະນີ (ແກ້ວມໍຣະກົດ), ດ້ານທິດຕາເວັນຕົກ ເປັນແກ້ວຜລຶກ, ດ້ານທິດເໜືອ ເປັນຄຳ. ລັງສີເງິນແລະລັງສີມະນີທີ່ແຜ່ອອກມາຈາກດ້ານທິດຕາເວັນອອກແລະທິດໃຕ້ ຍ່ອມຮວມກັນເປັນອັນດຽວ ແລ້ວແຜ່ໄປຕາມພື້ນມະຫາສະໝຸດ ໄປກະທົບພູເຂົາຈັກກະວານແລ້ວຕັ້ງຢູ່, ລັງສີມະນີແລະລັງສີຜລຶກທີ່ແຜ່ອອກມາຈາກດ້ານທິດໃຕ້ແລະທິດຕາເວັນຕົກກໍດີ, ລັງສີຜລຶກແລະລັງສີຄຳທີ່ແຜ່ອອກມາຈາກດ້ານທິດຕາເວັນຕົກແລະທິດເໜືອກໍດີ, ລັງສີຄຳແລະລັງສີເງິນທີ່ແຜ່ອອກມາຈາກດ້ານທິດເໜືອແລະທິດຕາເວັນອອກກໍດີ ຍ່ອມຮວມກັນເປັນອັນດຽວ ແລ້ວແຜ່ໄປຕາມພື້ນມະຫາສະໝຸດ ໄປກະທົບພູເຂົາຈັກກະວານແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ໃນລະຫວ່າງແຫ່ງລັງສີເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີມະຫາສະໝຸດ ໔ ແຫ່ງ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງມະຫາສະໝຸດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ໃນມະຫາສະໝຸດທັງ ໔'. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີບົດວ່າ ñātibyasanaṃ ເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ byasana ຄວາມວ່າ ຄວາມເສື່ອມເສຍ ຄວາມພິນາດ. ຄວາມເສື່ອມເສຍແຫ່ງຍາດ ຊື່ວ່າ ຍາຕິພະຍະສະນະ, ຄວາມເສື່ອມເສຍແຫ່ງໂພຄະທຣັບ ຊື່ວ່າ ໂພຄະພະຍະສະນະ. ສ່ວນໂຣກ ຍ່ອມທຳລາຍຄວາມບໍ່ມີໂຣກດ້ວຍຕົນເອງ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພະຍະສະນະ, ໂຣກນັ້ນເອງເປັນພະຍະສະນະ ຊື່ວ່າ ໂຣຄະພະຍະສະນະ. ຈົບ ສູດທີສາມ.

4. Khīrasuttavaṇṇanā

໔. ອະທິບາຍຂີຣະສູດ

127. Catutthe mātuthaññanti ekanāmikāya manussamātu khīraṃ. Imesañhi sattānaṃ gaṇḍuppādakipillikādīsu vā macchakacchapādīsu vā pakkhijātesu vā nibbattakāle mātukhīrameva natthi, ajapasumahiṃsādīsu nibbattakāle khīraṃ atthi, tathā manussesu. Tattha ajādikāle ca manussesu cāpi ‘‘devī sumanā tissā’’ti evaṃ nānānāmikānaṃ kucchiyaṃ nibbattakāle aggahetvā tissāti ekanāmikāya eva mātu kucchiyaṃ nibbattakāle pītaṃ thaññaṃ catūsu mahāsamuddesu udakato bahutaranti veditabbaṃ. Catutthaṃ.

໑໒໗. ໃນສູດທີສີ່ ຄຳວ່າ mātuthaññaṃ ຄວາມວ່າ ນ້ຳນົມຂອງມານດາຜູ້ເປັນມະນຸດທີ່ມີຊື່ດຽວກັນ. ດ້ວຍວ່າ ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອເກີດເປັນຂີ້ກະເດືອນ ມົດແດງ ເປັນຕົ້ນ ຫຼືເປັນປາ ເຕົ່າ ເປັນຕົ້ນ ຫຼືເປັນນົກ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີນ້ຳນົມຂອງມານດາເລີຍ, ແຕ່ເມື່ອເກີດເປັນແບ້ ເນື້ອ ຄວາຍ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີນ້ຳນົມ, ໃນມະນຸດທັງຫຼາຍກໍມີເຊັ່ນກັນ. ໃນຄຳນັ້ນ ບໍ່ຖືເອົາການເກີດໃນທ້ອງຂອງມານດາທີ່ມີຊື່ຕ່າງໆ ກັນ ເຊັ່ນ 'ເທວີ, ສຸມະນາ, ຕິດສາ' ໃນກາລະທີ່ເກີດເປັນແບ້ເປັນຕົ້ນ ແລະໃນກາລະທີ່ເກີດເປັນມະນຸດ, ແຕ່ພຶງຊາບວ່ານ້ຳນົມທີ່ດື່ມໃນກາລະທີ່ເກີດໃນທ້ອງຂອງມານດາທີ່ມີຊື່ດຽວກັນເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ 'ຕິດສາ' ຍັງມີຫຼາຍກວ່ານ້ຳໃນມະຫາສະໝຸດທັງ ໔. ຈົບ ສູດທີສີ່.

5. Pabbatasuttavaṇṇanā

໕. ອະທິບາຍປັບພະຕະສູດ

128. Pañcame sakkā pana, bhanteti so kira bhikkhu cintesi – ‘‘satthā anamataggassa saṃsārassa dīghatamattā ‘na sukaraṃ na sukara’nti kathetiyeva[Pg.147], kathaṃ nacchindati, sakkā nu kho upamaṃ kārāpetu’’nti. Tasmā evamāha. Kāsikenāti tayo kappāsaṃsū ekato gahetvā kantitasuttamayena atisukhumavatthena. Tena pana parimaṭṭhe kittakaṃ khīyeyyāti. Sāsapamattaṃ. Pañcamaṃ.

໑໒໘. ໃນສູດທີຫ້າ ຄຳວ່າ sakkā pana, bhante (ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຈະສາມາດ... ໄດ້ຫຼືບໍ່) ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນຄິດວ່າ 'ພຣະສາດສະດາຕຣັດວ່າ ສັງສານອັນຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ນີ້ ເພາະຄວາມຍາວນານ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນເຮັດໄດ້ງ່າຍໆ ເລີຍ, ເຮັດແນວໃດຈຶ່ງຈະຕັດໄດ້, ຈະສາມາດຂໍໃຫ້ຊົງສະແດງອຸປະມາໄດ້ຫຼືບໍ່ນໍ'. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ກາບທູນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ kāsikena ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຜ້າເນື້ອລະອຽດຢ່າງຍິ່ງ ທີ່ທໍດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍອັນປັ່ນມາຈາກປຸຍຝ້າຍ ໓ ເສັ້ນທີ່ຮວມກັນເປັນເສັ້ນດຽວ. ຄຳວ່າ ເມື່ອປັດຖູດ້ວຍຜ້ານັ້ນ ຈະສິ້ນໄປເທົ່າໃດ ຕອບວ່າ ປະມານເທົ່າເມັດຜັກກາດ. ຈົບ ສູດທີຫ້າ.

6. Sāsapasuttavaṇṇanā

໖. ອະທິບາຍສາສະປະສູດ

129. Chaṭṭhe āyasaṃ nagaranti āyasena pākārena parikkhittaṃ nagaraṃ, na pana anto āyasehi ekabhūmikādipāsādehi ākiṇṇanti daṭṭhabbaṃ. Chaṭṭhaṃ.

໑໒໙. ໃນສູດທີຫົກ ຄຳວ່າ āyasaṃ nagaraṃ ຄວາມວ່າ ເມືອງທີ່ອ້ອມຮອບດ້ວຍກຳແພງເຫຼັກ, ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ ພາຍໃນບໍ່ໄດ້ແອອັດໄປດ້ວຍຜາສາດຊັ້ນດຽວເປັນຕົ້ນທີ່ເຮັດດ້ວຍເຫຼັກ. ຈົບ ສູດທີຫົກ.

7. Sāvakasuttavaṇṇanā

໗. ອະທິບາຍສາວົກສູດ

130. Sattame anussareyyunti ekena kappasatasahasse anussarite aparo tassa ṭhitaṭṭhānato aññaṃ satasahassaṃ, aññopi aññanti evaṃ cattāropi cattārisatasahassāni anussareyyuṃ. Sattamaṃ.

໑໓໐. ໃນສູດທີເຈັດ ຄຳວ່າ anussareyyuṃ ຄວາມວ່າ ເມື່ອພຣະສາວົກອົງໜຶ່ງຣະນຶກເຖິງແສນກັປແລ້ວ, ພຣະສາວົກອີກອົງໜຶ່ງກໍຣະນຶກເຖິງອີກແສນກັປໜຶ່ງ ຖັດຈາກແສນກັປທີ່ພຣະສາວົກອົງທຳອິດຣະນຶກເຖິງນັ້ນ, ແລະອົງອື່ນກໍຣະນຶກເຖິງແສນກັປອື່ນອີກ ໂດຍທຳນອງນີ້ ພຣະສາວົກທັງ ໔ ອົງ ກໍພຶງຣະນຶກເຖິງໄດ້ ໔ ແສນກັປ. ຈົບ ສູດທີເຈັດ.

8-9. Gaṅgāsuttādivaṇṇanā

໘-໙. ອະທິບາຍຄັງຄາສູດເປັນຕົ້ນ

131-132. Aṭṭhame yā etasmiṃ antare vālikāti yā etasmiṃ āyāmato pañcayojanasatike antare vālikā. Navame vattabbaṃ natthi. Aṭṭhamanavamāni.

໑໓໑-໑໓໒. ໃນສູດທີແປດ ຄຳວ່າ yā etasmiṃ antare vālikā ຄວາມວ່າ ເມັດຊາຍໃດທີ່ມີຢູ່ໃນລະຫວ່າງນີ້ ອັນມີຄວາມຍາວ ໕໐໐ ໂຍດ. ໃນສູດທີເກົ້າ ບໍ່ມີຄຳອະທິບາຍໃດໆ ທີ່ຕ້ອງກ່າວ. ຈົບ ສູດທີແປດແລະສູດທີເກົ້າ.

10. Puggalasuttavaṇṇanā

໑໐. ອະທິບາຍបុຄຄະລະສູດ

133. Dasame aṭṭhikaṅkalotiādīni tīṇipi rāsivevacanāneva. Imesaṃ pana sattānaṃ saaṭṭhikālato anaṭṭhikālova bahutaro. Gaṇḍuppādakādipāṇabhūtānañhi etesaṃ aṭṭhimeva natthi, macchakacchapādibhūtānaṃ pana aṭṭhimeva bahutaraṃ, tasmā anaṭṭhikālañca bahuaṭṭhikālañca aggahetvā samaṭṭhikālova gahetabbo. Uttaro gijjhakūṭassāti gijjhakūṭassa uttarapasse ṭhito. Magadhānaṃ giribbajeti magadharaṭṭhassa giribbaje, giriparikkhepe ṭhitoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti. Dasamaṃ.

໑໓໓. ໃນສູດທີສິບ ບົດທັງ ໓ ມີບົດວ່າ aṭṭhikaṅkalo ເປັນຕົ້ນ ລ້ວນແຕ່ເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ ກອງ (ຣາສິ) ທັງນັ້ນ. ແຕ່ກາລະທີ່ບໍ່ມີກະດູກ ຍ່ອມມີຫຼາຍກວ່າກາລະທີ່ມີກະດູກຂອງສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້. ດ້ວຍວ່າ ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອເກີດເປັນຂີ້ກະເດືອນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີກະດູກເລີຍ, ແຕ່ເມື່ອເກີດເປັນປາ ເຕົ່າ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີກະດູກຫຼາຍກວ່າ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຖືເອົາກາລະທີ່ບໍ່ມີກະດູກ ແລະກາລະທີ່ມີກະດູກຫຼາຍ, ແຕ່ພຶງຖືເອົາກາລະທີ່ມີກະດູກພໍປະມານເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ uttaro gijjhakūṭassa ຄວາມວ່າ ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດເໜືອແຫ່ງພູເຂົາຄິດຊະກູດ. ຄຳວ່າ magadhānaṃ giribbaje ຄວາມວ່າ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄີຣິພັດຊະ (ຄີຣິພັຊຊະ) ຄືພູເຂົາອ້ອມຮອບແຫ່ງແຄວ້ນມະຄົດ, ອະທິບາຍວ່າ ຕັ້ງຢູ່ໃນເມືອງຣາຊະຄຶ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງ ປາກົດແຈ້ງດີແລ້ວ. ຈົບ ສູດທີສິບ.

Paṭhamo vaggo.

ວັກທີໜຶ່ງ.

2. Dutiyavaggo

໒. ວັກທີສອງ

1. Duggatasuttavaṇṇanā

໑. ອະທິບາຍທຸກຄະຕະສູດ

134. Dutiyavaggassa [Pg.148] paṭhame duggatanti daliddaṃ kapaṇaṃ. Durūpetanti dussaṇṭhānehi hatthapādehi upetaṃ. Paṭhamaṃ.

໑໓໔. ໃນສູດທີໜຶ່ງແຫ່ງວັກທີສອງ ຄຳວ່າ duggataṃ ຄວາມວ່າ ຜູ້ຍາກຈົນ ຜູ້ອະນາຖາ. ຄຳວ່າ durūpetaṃ ຄວາມວ່າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍມືແລະຕີນອັນມີສັນຖານບໍ່ດີ (ພິການ). ຈົບ ສູດທີໜຶ່ງ.

2. Sukhitasuttavaṇṇanā

໒. ອະທິບາຍສຸຂິຕະສູດ

135. Dutiye sukhitanti sukhasamappitaṃ mahaddhanaṃ mahābhogaṃ. Susajjitanti alaṅkatapaṭiyattaṃ hatthikkhandhagataṃ mahāparivāraṃ. Dutiyaṃ.

໑໓໕. ໃນສູດທີສອງ ຄຳວ່າ sukhitaṃ ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມສຸກ ມີຊັບຫຼາຍ ມີໂພຄະຫຼາຍ. ຄຳວ່າ susajjitaṃ ຄວາມວ່າ ຜູ້ປະດັບຕົກແຕ່ງຮ່າງກາຍແລ້ວ ຂຶ້ນສູ່ຄໍຊ້າງ ມີບໍລິວານຫຼາຍ. ຈົບ ສູດທີສອງ.

3. Tiṃsamattasuttavaṇṇanā

໓. ອະທິບາຍຕິງສະມັດຕະສູດ

136. Tatiye pāveyyakāti pāveyyadesavāsino. Sabbe āraññikātiādīsu dhutaṅgasamādānavasena tesaṃ āraññikādibhāvo veditabbo. Sabbe sasaṃyojanāti sabbe sabandhanā, keci sotāpannā, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino. Tesu hi puthujjano vā khīṇāsavo vā natthi. Gunnantiādīsu setakāḷādivaṇṇesu ekekavaṇṇakālova gahetabbo. Pāripanthakāti paripanthe tiṭṭhanakā panthaghātacorā. Pāradārikāti paradāracārittaṃ āpajjanakā. Tatiyaṃ.

໑໓໖. ໃນສູດທີສາມ, ຄຳວ່າ pāveyyakā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນແຄວ້ນປາເວຍ. ໃນຄຳວ່າ Sabbe āraññikā ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບຄວາມເປັນຜູ້ຢູ່ປ່າເປັນຕົ້ນຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະມາທານທຸດົງ. ຄຳວ່າ Sabbe sasaṃyojanā ໄດ້ແກ່ ທຸກຮູບຍັງມີເຄື່ອງຜູກມັດ, ບາງຮູບເປັນພຣະໂສດາບັນ, ບາງຮູບເປັນພຣະສະກະທາກາມີ, ບາງຮູບເປັນພຣະອະນາຄາມີ. ເພາະວ່າ ໃນພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີຜູ້ໃດເປັນປຸຖຸຊົນ ຫຼື ພຣະຂີນາສົບເລີຍ. ໃນຄຳວ່າ Gunnā ເປັນຕົ້ນ, ໃນບັນດາສີທັງຫຼາຍ ມີສີຂາວ ແລະ ສີດຳ ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຖືເອົາສີໃດສີໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ Pāripanthakā ໄດ້ແກ່ ໂຈນຜູ້ດັກປຸ້ນສະດົມຢູ່ຕາມຫົນທາງ. ຄຳວ່າ Pāradārikā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະພຶດຜິດໃນພັນລະຍາຂອງຜູ້ນັ້ນ. ຈົບສູດທີສາມ.

4-9. Mātusuttādivaṇṇanā

໔-໙. ອັດຖະກະຖາມາຕຸສູດ ເປັນຕົ້ນ

137-142. Catutthādīsu liṅganiyamena ceva cakkavāḷaniyamena ca attho veditabbo. Purisānañhi mātugāmakālo, mātugāmānañca purisakāloti evamettha liṅganiyamo. Imamhā cakkavāḷā sattā paracakkavāḷaṃ, paracakkavāḷā ca imaṃ cakkavāḷaṃ saṃsaranti. Tesu imasmiṃ cakkavāḷe mātugāmakāle mātubhūtaññeva dassento yo namātābhūtapubboti āha. Yo napitābhūtapubbotiādīsupi eseva nayo. Catutthādīni.

໑໓໗-໑໔໒. ໃນສູດທີສີ່ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍການກຳນົດແຫ່ງເພດ ແລະ ໂດຍການກຳນົດແຫ່ງຈັກກະວານ. ເພາະວ່າ ພວກຜູ້ຊາຍກໍເຄີຍມີສະໄໝທີ່ເປັນແມ່ຍິງ, ແລະ ພວກແມ່ຍິງກໍເຄີຍມີສະໄໝທີ່ເປັນຜູ້ຊາຍ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງບໍ່ມີການກຳນົດເພດທີ່ແນ່ນອນ. ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປຈາກຈັກກະວານນີ້ສູ່ຈັກກະວານອື່ນ, ແລະ ຈາກຈັກກະວານອື່ນສູ່ຈັກກະວານນີ້. ໃນບັນດາການກຳນົດທັງສອງນັ້ນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຄວາມເປັນແມ່ໃນສະໄໝທີ່ເປັນແມ່ຍິງໃນຈັກກະວານນີ້ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'yo na mātābhūtapubbo' (ຜູ້ບໍ່ເຄີຍເປັນແມ່ ບໍ່ມີເລີຍ). ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວ່າ 'yo na pitābhūtapubbo' ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຈົບສູດທີສີ່ເປັນຕົ້ນ.

10. Vepullapabbatasuttavaṇṇanā

໑໐. ອັດຖະກະຖາເວປຸລລະປັບພະຕະສູດ

143. Dasame [Pg.149] bhūtapubbanti atītakāle ekaṃ apadānaṃ āharitvā dasseti. Samaññā udapādīti paññatti ahosi. Catūhena ārohantīti idaṃ thāmamajjhime sandhāya vuttaṃ. Agganti uttamaṃ. Bhaddayuganti sundarayugalaṃ. Tīhena ārohantīti ettāvatā kira dvinnaṃ buddhānaṃ antare yojanaṃ pathavī ussannā, so pabbato tiyojanubbedho jāto.

໑໔໓. ໃນສູດທີສິບ, ດ້ວຍຄຳວ່າ bhūtapubbaṃ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງນຳເອົາເລື່ອງລາວໃນອະດີດຕະການມາສະແດງ. ຄຳວ່າ Samaññā udapādi ໄດ້ແກ່ ໄດ້ມີການບັນຍັດຊື່. ຄຳວ່າ Catūhena ārohanti ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໝາຍເຖິງຜູ້ທີ່ມີກຳລັງປານກາງ. ຄຳວ່າ aggaṃ ໄດ້ແກ່ ອັນປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ bhaddayugaṃ ໄດ້ແກ່ ຄູ່ສາວົກທີ່ດີເລີດ. ຄຳວ່າ Tīhena ārohanti ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນລະຫວ່າງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງສອງພຣະອົງ (ກຸກກຸສັນທະ ແລະ ໂກນາຄະມະນະ) ແຜ່ນດິນໄດ້ໜາຂຶ້ນໜຶ່ງໂຍດ, ພູເຂົານັ້ນຈຶ່ງສູງຂຶ້ນເປັນສາມໂຍດ.

Appaṃ vā bhiyyoti vassasatato uttariṃ appaṃ dasa vā vīsaṃ vā vassāni. Puna vassasatameva jīvanako nāma natthi, uttamakoṭiyā pana saṭṭhi vā asīti vā vassāni jīvanti. Vassasataṃ pana appatvā pañcavassadasavassādikāle mīyamānāva bahukā. Ettha ca kakusandho bhagavā cattālīsavassasahassāyukakāle, koṇāgamano tiṃsavassasahassāyukakāle nibbattoti idaṃ anupubbena parihīnasadisaṃ kataṃ, na pana evaṃ parihīnaṃ, vaḍḍhitvā vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ. Kathaṃ? Kakusandho tāva bhagavā imasmiṃyeva kappe cattālīsavassasahassāyukakāle nibbatto āyuppamāṇaṃ pañca koṭṭhāse katvā cattāro ṭhatvā pañcame vijjamāneyeva parinibbuto. Taṃ āyu parihāyamānaṃ dasavassakālaṃ patvā puna vaḍḍhamānaṃ asaṅkheyyaṃ hutvā tato parihāyamānaṃ tiṃsavassasahassāyukakāle ṭhitaṃ, tadā koṇāgamano nibbatto. Tasmimpi tatheva parinibbute taṃ āyu dasavassakālaṃ patvā puna vaḍḍhamānaṃ asaṅkheyyaṃ hutvā parihāyitvā vīsavassasahassakāle ṭhitaṃ, tadā kassapo bhagavā nibbatto. Tasmimpi tatheva parinibbute taṃ āyu dasavassakālaṃ patvā puna vaḍḍhamānaṃ asaṅkheyyaṃ hutvā parihāyitvā vassasatakālaṃ pattaṃ, atha amhākaṃ sammāsambuddho nibbatto. Evaṃ anupubbena parihāyitvā vaḍḍhitvā vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ. Tattha ca yaṃ āyuparimāṇesu mandesu buddhā nibbattanti, tesampi tadeva āyuparimāṇaṃ hotīti. Dasamaṃ.

ຄຳວ່າ Appaṃ vā bhiyyo ໄດ້ແກ່ ເກີນກວ່າຮ້ອຍປີໄປເລັກນ້ອຍ ຄື ສິບປີ ຫຼື ຊາວປີ. ຜູ້ທີ່ຈະມີອາຍຸຍືນຮອດຮ້ອຍປີອີກນັ້ນບໍ່ມີ, ແຕ່ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ແລ້ວ ຍ່ອມມີອາຍຸພຽງຫົກສິບປີ ຫຼື ແປດສິບປີ. ແຕ່ຜູ້ທີ່ຕາຍຕັ້ງແຕ່ຍັງບໍ່ເຖິງຮ້ອຍປີ ຄື ໃນໄວຫ້າປີ ຫຼື ສິບປີ ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ມີເປັນຈຳນວນຫຼາຍ. ແລະໃນສູດທີສິບນີ້, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກຸກກຸສັນທະ ຊົງອຸບັດຂຶ້ນໃນສະໄໝທີ່ມະນຸດມີອາຍຸສີ່ໝື່ນປີ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໂກນາຄະມະນະ ຊົງອຸບັດຂຶ້ນໃນສະໄໝທີ່ມະນຸດມີອາຍຸສາມໝື່ນປີ, ນີ້ຊົງສະແດງເໝືອນກັບວ່າອາຍຸຫຼຸດລົງຕາມລຳດັບ, ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນຫຼຸດລົງຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ ອາຍຸໄດ້ເພີ່ມຂຶ້ນໆ ແລ້ວຈຶ່ງຫຼຸດລົງ. ຫຼຸດລົງ ແລະ ເພີ່ມຂຶ້ນແນວໃດ? ກ່ອນອື່ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກຸກກຸສັນທະ ຊົງອຸບັດຂຶ້ນໃນພັດທະກັປນີ້ເອງ ໃນສະໄໝທີ່ມະນຸດມີອາຍຸສີ່ໝື່ນປີ, ຊົງແບ່ງອາຍຸໄຂອອກເປັນຫ້າສ່ວນ, ຊົງດຳລົງຢູ່ສີ່ສ່ວນ, ເມື່ອສ່ວນທີຫ້າຍັງເຫຼືອຢູ່ ກໍຊົງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານ. ອາຍຸນັ້ນຫຼຸດລົງເລື່ອຍໆ ຈົນເຖິງສິບປີ, ແລ້ວເພີ່ມຂຶ້ນອີກຈົນເຖິງອະສົງໄຂ, ຈາກນັ້ນກໍຫຼຸດລົງມາຕັ້ງຢູ່ທີ່ສາມໝື່ນປີ, ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະໂກນາຄະມະນະຈຶ່ງຊົງອຸບັດຂຶ້ນ. ເມື່ອພຣະໂກນາຄະມະນະຊົງປະຣິນິບພານແລ້ວເຊັ່ນກັນ, ອາຍຸນັ້ນກໍຫຼຸດລົງເຖິງສິບປີ, ແລ້ວເພີ່ມຂຶ້ນອີກຈົນເຖິງອະສົງໄຂ, ແລ້ວຫຼຸດລົງມາຕັ້ງຢູ່ທີ່ສອງໝື່ນປີ, ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກັດສະປະຈຶ່ງຊົງອຸບັດຂຶ້ນ. ເມື່ອພຣະກັດສະປະຊົງປະຣິນິບພານແລ້ວເຊັ່ນກັນ, ອາຍຸນັ້ນກໍຫຼຸດລົງເຖິງສິບປີ, ແລ້ວເພີ່ມຂຶ້ນອີກຈົນເຖິງອະສົງໄຂ, ແລ້ວຫຼຸດລົງມາເຖິງຮ້ອຍປີ, ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຂອງພວກເຮົາຈຶ່ງຊົງອຸບັດຂຶ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ອາຍຸໄຂໄດ້ຫຼຸດລົງ ແລະ ເພີ່ມຂຶ້ນໆ ແລ້ວຫຼຸດລົງຕາມລຳດັບຢ່າງນີ້. ແລະໃນການຫຼຸດລົງ ແລະ ເພີ່ມຂຶ້ນນັ້ນ, ເມື່ອອາຍຸໄຂຫຼຸດລົງ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຍ່ອມຊົງອຸບັດຂຶ້ນ, ແລະ ອາຍຸໄຂຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມເທົ່າກັບອາຍຸໄຂໃນສະໄໝນັ້ນເອງ. ຈົບສູດທີສິບ.

Dutiyo vaggo.

ຈົບວັກທີສອງ.

Anamataggasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

ຈົບອັດຖະກະຖາອະນາມະຕັກຄະສັງຍຸດ.

5. Kassapasaṃyuttaṃ

໕. ກັດສະປະສັງຍຸດ

1. Santuṭṭhasuttavaṇṇanā

໑. ອັດຖະກະຖາສັນຕຸດຖະສູດ

144. Kassapasaṃyuttassa [Pg.150] paṭhame santuṭṭhāyanti santuṭṭho ayaṃ. Itarītarenāti na thūlasukhumalūkhapaṇītathirajiṇṇānaṃ yena kenaci, atha kho yathāladdhādīnaṃ itarītarena yena kenaci santuṭṭhoti attho. Cīvarasmiñhi tayo santosā yathālābhasantoso yathābalasantoso yathāsāruppasantosoti. Piṇḍapātādīsupi eseva nayo.

໑໔໔. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງກັດສະປະສັງຍຸດ, ຄຳວ່າ santuṭṭhāyaṃ ໄດ້ແກ່ ພຣະກັດສະປະນີ້ເປັນຜູ້ສັນໂດດ. ຄຳວ່າ itarītarena ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນເລືອກເອົາແຕ່ຈີວອນທີ່ໜາ, ປານີດ, ຫຍາບ, ດີ, ໜຽວ ຫຼື ເກົ່າ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ແຕ່ມີຄວາມສັນໂດດຍິນດີດ້ວຍຈີວອນຕາມທີ່ໄດ້ມາ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຢ່າງໃດກໍຕາມ. ເພາະວ່າ ໃນເລື່ອງຈີວອນນັ້ນ ມີຄວາມສັນໂດດສາມປະການ ຄື ຍະຖາລາພະສັນໂດດ (ຍິນດີຕາມທີ່ໄດ້), ຍະຖາພະລະສັນໂດດ (ຍິນດີຕາມກຳລັງ), ແລະ ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ (ຍິນດີຕາມສົມຄວນ). ເຖິງແມ່ນໃນເລື່ອງບິນທະບາດເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

Tesaṃ ayaṃ pabhedasaṃvaṇṇanā – idha bhikkhu cīvaraṃ labhati sundaraṃ vā asundaraṃ vā, so teneva yāpeti, aññaṃ na pattheti, labhantopi na gaṇhāti. Ayamassa cīvare yathālābhasantoso. Atha pana pakatidubbalo vā hoti ābādhajarābhibhūto vā, garucīvaraṃ pārupanto kilamati, so sabhāgena bhikkhunā saddhiṃ taṃ parivattetvā lahukena yāpentopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa cīvare yathābalasantoso. Aparo paṇītapaccayalābhī hoti, so paṭṭacīvarādīnaṃ aññataraṃ mahagghacīvaraṃ bahūni vā cīvarāni labhitvā – ‘‘idaṃ therānaṃ cirapabbajitānaṃ, idaṃ bahussutānaṃ anurūpaṃ, idaṃ gilānānaṃ, idaṃ appalābhīnaṃ hotū’’ti datvā tesaṃ purāṇacīvaraṃ vā saṅkārakūṭādito vā pana nantakāni uccinitvā tehi saṅghāṭiṃ katvā dhārentopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa cīvare yathāsāruppasantoso.

ຕໍ່ໄປນີ້ ເປັນການອະທິບາຍຈຳແນກຄວາມສັນໂດດເຫຼົ່ານັ້ນ: ໃນພຣະທັມມະວິນັຍນີ້ ພິກຂຸໄດ້ຮັບຈີວອນ ຈະດີຫຼືບໍ່ດີກໍຕາມ, ກໍຍັງອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍຈີວອນນັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ປາດຖະໜາຈີວອນອື່ນ, ເຖິງແມ່ນຈະໄດ້ຮັບກໍບໍ່ຮັບເອົາ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຍະຖາລາພະສັນໂດດ ໃນຈີວອນຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ແຕ່ຖ້າພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ມີກຳລັງນ້ອຍໂດຍປົກກະຕິ ຫຼື ຖືກພະຍາດແລະຄວາມແກ່ຄອບງຳ, ເມື່ອຫົ່ມຈີວອນທີ່ໜັກຍ່ອມລຳບາກ, ພິກຂຸນັ້ນປ່ຽນຈີວອນນັ້ນກັບພິກຂຸຜູ້ມີສິນສະເໝີກັນ ແລ້ວຄອງຈີວອນທີ່ເບົາກວ່າ ຍັງອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສັນໂດດຢູ່ເອງ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຍະຖາພະລະສັນໂດດ ໃນຈີວອນຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ ເປັນຜູ້ມັກໄດ້ປັດໄຈອັນປານີດ, ພິກຂຸນັ້ນໄດ້ຮັບຈີວອນທີ່ມີລາຄາແພງ ຫຼື ໄດ້ຮັບຈີວອນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ໃນບັນດາບາດແລະຈີວອນເປັນຕົ້ນ, ແລ້ວຄິດວ່າ 'ຈີວອນນີ້ເໝາະສົມແກ່ພຣະເຖຣະຜູ້ບວດດົນ, ຈີວອນນີ້ເໝາະສົມແກ່ພຣະພະຫູສູດ, ຈີວອນນີ້ເໝາະສົມແກ່ພິກຂຸໄຂ້, ຈີວອນນີ້ຈົ່ງເປັນຂອງພິກຂຸຜູ້ມີລາບນ້ອຍ' ແລ້ວຖວາຍໄປ, ແລ້ວນຳເອົາຈີວອນເກົ່າຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຫຼື ເລືອກເກັບເອົາເສດຜ້າເກົ່າໆ ຈາກກອງຂີ້ເຫຍື້ອເປັນຕົ້ນ ມາເຮັດເປັນຜ້າສັງຄາຕິຄອງ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສັນໂດດຢູ່ເອງ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ ໃນຈີວອນຂອງພິກຂຸນັ້ນ.

Idha pana bhikkhu piṇḍapātaṃ labhati lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā, so teneva yāpeti, aññaṃ na pattheti, labhantopi na gaṇhāti. Ayamassa piṇḍapāte yathālābha santoso. Yo pana attano pakativiruddhaṃ vā byādhiviruddhaṃ vā piṇḍapātaṃ labhati, yenassa paribhuttena aphāsu hoti, so sabhāgassa bhikkhuno taṃ datvā tassa hatthato sappāyabhojanaṃ bhutvā samaṇadhammaṃ karontopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa piṇḍapāte yathābalasantoso. Aparo bahuṃ paṇītaṃ piṇḍapātaṃ labhati, so taṃ cīvaraṃ viya cirapabbajita-bahussuta-appalābhagilānānaṃ datvā[Pg.151], tesaṃ vā sesakaṃ piṇḍāya vā caritvā missakāhāraṃ bhuñjantopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa piṇḍapāte yathāsāruppasantoso.

ສ່ວນໃນພຣະທັມມະວິນັຍນີ້ ພິກຂຸໄດ້ຮັບບິນທະບາດ ຈະຫຍາບຫຼືປານີດກໍຕາມ, ກໍຍັງອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍບິນທະບາດນັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ປາດຖະໜາບິນທະບາດອື່ນ, ເຖິງແມ່ນຈະໄດ້ຮັບກໍບໍ່ຮັບເອົາ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຍະຖາລາພະສັນໂດດ ໃນບິນທະບາດຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ສ່ວນພິກຂຸໃດ ໄດ້ຮັບບິນທະບາດທີ່ສະແລງຕໍ່ທາດຂັນຂອງຕົນ ຫຼື ສະແລງຕໍ່ພະຍາດ, ເຊິ່ງເມື່ອສັນແລ້ວຍ່ອມບໍ່ສະບາຍ, ພິກຂຸນັ້ນຖວາຍບິນທະບາດນັ້ນແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີສິນສະເໝີກັນ ແລ້ວຮັບເອົາອາຫານອັນເປັນສັບປາຍະຈາກມືຂອງພິກຂຸນັ້ນມາສັນ ແລະ ບຳເພັນສະມະນະທັມຢູ່ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສັນໂດດຢູ່ເອງ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຍະຖາພະລະສັນໂດດ ໃນບິນທະບາດຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ ໄດ້ຮັບບິນທະບາດອັນປານີດເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ພິກຂຸນັ້ນຖວາຍບິນທະບາດນັ້ນ (ເໝືອນກັບເລື່ອງຈີວອນ) ແກ່ພິກຂຸຜູ້ບວດດົນ, ພຣະພະຫູສູດ, ພິກຂຸຜູ້ມີລາບນ້ອຍ, ແລະ ພິກຂຸໄຂ້, ແລ້ວສັນອາຫານທີ່ເຫຼືອຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຫຼື ໄປທ່ຽວບິນທະບາດມາສັນອາຫານທີ່ປົນກັນ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສັນໂດດຢູ່ເອງ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ ໃນບິນທະບາດຂອງພິກຂຸນັ້ນ.

Idha pana bhikkhu senāsanaṃ labhati manāpaṃ vā amanāpaṃ vā, so tena neva somanassaṃ na paṭighaṃ uppādeti, antamaso tiṇasanthārakenāpi yathāladdheneva tussati. Ayamassa senāsane yathālābhasantoso. Yo pana attano pakativiruddhaṃ vā byādhiviruddhaṃ vā senāsanaṃ labhati, yatthassa vasato aphāsu hoti, so taṃ sabhāgassa bhikkhuno datvā tassa santake sappāyasenāsane vasantopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa senāsane yathābalasantoso. Aparo mahāpuñño leṇamaṇḍapakūṭāgārādīni bahūni paṇītasenāsanāni labhati, so tāni cīvarādīni viya cirapabbajitabahussutaappalābhagilānānaṃ datvā yattha katthaci vasantopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa senāsane yathāsāruppasantoso. Yopi ‘‘uttamasenāsanaṃ nāma pamādaṭṭhānaṃ, tattha nisinnassa thinamiddhaṃ okkamati, niddābhibhūtassa paṭibujjhato pāpavitakkā pātubhavantī’’ti paṭisañcikkhitvā tādisaṃ senāsanaṃ pattampi na sampaṭicchati, so taṃ paṭikkhipitvā abbhokāsarukkhamūlādīsu vasanto santuṭṭhova hoti. Ayampi senāsane yathāsāruppasantoso.

ສ່ວນໃນພຣະທັມມະວິນັຍນີ້ ພິກຂຸໄດ້ຮັບເສນາສະນະ ຈະເປັນທີ່ພໍໃຈຫຼືບໍ່ພໍໃຈກໍຕາມ, ກໍບໍ່ຍິນດີ (ໂສມະນັດ) ຫຼື ຍິນຮ້າຍ (ປະຕິຄະ) ດ້ວຍເສນາສະນະນັ້ນ, ຢ່າງຕ່ຳສຸດ ເຖິງແມ່ນຈະໄດ້ລາດດ້ວຍຫຍ້າຕາມທີ່ໄດ້ມາ ກໍຍິນດີ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຍະຖາລາພະສັນໂດດ ໃນເສນາສະນະຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ສ່ວນພິກຂຸໃດ ໄດ້ຮັບເສນາສະນະທີ່ສະແລງຕໍ່ທາດຂັນຂອງຕົນ ຫຼື ສະແລງຕໍ່ພະຍາດ, ເຊິ່ງເມື່ອຢູ່ແລ້ວຍ່ອມບໍ່ສະບາຍ, ພິກຂຸນັ້ນມອບເສນາສະນະນັ້ນແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີສິນສະເໝີກັນ ແລ້ວອາໄສຢູ່ໃນເສນາສະນະອັນເປັນສັບປາຍະຂອງພິກຂຸນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສັນໂດດຢູ່ເອງ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຍະຖາພະລະສັນໂດດ ໃນເສນາສະນະຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ ເປັນຜູ້ມີບຸນຫຼາຍ ໄດ້ຮັບເສນາສະນະອັນປານີດເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ມີຖ້ຳ, ມົນທົບ, ແລະ ກຸຕິຍອດ ເປັນຕົ້ນ, ພິກຂຸນັ້ນມອບເສນາສະນະເຫຼົ່ານັ້ນ (ເໝືອນກັບເລື່ອງຈີວອນເປັນຕົ້ນ) ແກ່ພິກຂຸຜູ້ບວດດົນ, ພຣະພະຫູສູດ, ພິກຂຸຜູ້ມີລາບນ້ອຍ, ແລະ ພິກຂຸໄຂ້ ແລ້ວອາໄສຢູ່ໃນທີ່ໃດທີ່ໜຶ່ງ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສັນໂດດຢູ່ເອງ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ ໃນເສນາສະນະຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ເຖິງແມ່ນພິກຂຸໃດ ພິຈາລະນາເຫັນວ່າ 'ເສນາສະນະອັນປະເສີດ ຊື່ວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມປະໝາດ, ເມື່ອນັ່ງຢູ່ໃນເສນາສະນະນັ້ນ ຖີນາມິດທະ (ຄວາມງ້ວງເຫງົາ) ຍ່ອມຄອບງຳ, ເມື່ອຖືກຄວາມຫຼັບຄອບງຳແລ້ວຕື່ນຂຶ້ນມາ ບາບອະກຸສົນວິດຕົກຍ່ອມປາກົດ' ດັ່ງນີ້ ແລ້ວບໍ່ຮັບເອົາເສນາສະນະເຊັ່ນນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະໄດ້ຮັບກໍຕາມ, ພິກຂຸນັ້ນປະຕິເສດເສນາສະນະນັ້ນ ແລ້ວອາໄສຢູ່ໃນທີ່ແຈ້ງ ຫຼື ຄົນໄມ້ ເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສັນໂດດຢູ່ເອງ. ພິກຂຸນີ້ກໍຊື່ວ່າ ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ ໃນເສນາສະນະ ເຊັ່ນກັນ.

Idha pana bhikkhu bhesajjaṃ labhati lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā, so yaṃ labhati teneva tussati, aññaṃ na pattheti, labhantopi na gaṇhāti. Ayamassa gilānapaccaye yathālābhasantoso. Yo pana telenatthiko phāṇitaṃ labhati, so taṃ sabhāgassa bhikkhuno datvā tassa hatthato telaṃ gahetvā vā aññadeva vā pariyesitvā bhesajjaṃ karontopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa gilānapaccaye yathābalasantoso. Aparo mahāpuñño bahuṃ telamadhuphāṇitādipaṇītabhesajjaṃ labhati, so taṃ cīvaraṃ viya cirapabbajita-bahussuta-appalābhagilānānaṃ datvā tesaṃ ābhatena yena kenaci yāpentopi santuṭṭhova hoti. Yo pana ekasmiṃ bhājane muttaharītakaṃ ṭhapetvā ekasmiṃ catumadhuraṃ ‘‘gaṇha, bhante, yadicchasī’’ti vuccamāno sacassa tesu aññatarenapi rogo vūpasammati, atha ‘‘muttaharītakaṃ nāma buddhādīhi vaṇṇita’’nti catumadhuraṃ paṭikkhipitvā muttaharītakena bhesajjaṃ karonto paramasantuṭṭhova [Pg.152] hoti. Ayamassa gilānapaccaye yathāsāruppasantoso. Iti ime tayo santose sandhāya ‘‘santuṭṭhāyaṃ, bhikkhave, kassapo itarītarena cīvarenā’’ti vuttaṃ.

ສ່ວນໃນພຣະທັມມະວິນັຍນີ້ ພິກຂຸໄດ້ຮັບຄິລານະເພສັດ (ຢາຮັກສາໂລກ) ຈະຫຍາບຫຼືປານີດກໍຕາມ, ພິກຂຸນັ້ນໄດ້ຮັບຢາໃດ ກໍຍິນດີດ້ວຍຢານັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ປາດຖະໜາຢາອື່ນ, ເຖິງແມ່ນຈະໄດ້ຮັບກໍບໍ່ຮັບເອົາ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຍະຖາລາພະສັນໂດດ ໃນຄິລານະປັດໄຈຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ສ່ວນພິກຂຸໃດ ຕ້ອງການນ້ຳມັນ ແຕ່ໄດ້ຮັບນ້ຳອ້ອຍ, ພິກຂຸນັ້ນມອບນ້ຳອ້ອຍນັ້ນແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີສິນສະເໝີກັນ ແລ້ວຮັບເອົານ້ຳມັນຈາກມືຂອງພິກຂຸນັ້ນ ຫຼື ສະແຫວງຫານ້ຳມັນອື່ນມາເຮັດຢາ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສັນໂດດຢູ່ເອງ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຍະຖາພະລະສັນໂດດ ໃນຄິລານະປັດໄຈຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ ເປັນຜູ້ມີບຸນຫຼາຍ ໄດ້ຮັບເພສັດອັນປານີດເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ມີນ້ຳມັນ, น້ຳເຜິ້ງ, ແລະ ນ້ຳອ້ອຍ ເປັນຕົ້ນ, ພິກຂຸນັ້ນມອບເພສັດນັ້ນ (ເໝືອນກັບເລື່ອງຈີວອນ) ແກ່ພິກຂຸຜູ້ບວດດົນ, ພຣະພະຫູສູດ, ພິກຂຸຜູ້ມີລາບນ້ອຍ, ແລະ ພິກຂຸໄຂ້ ແລ້ວອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍເພສັດໃດໆ ທີ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນນຳມາຖວາຍ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສັນໂດດຢູ່ເອງ. ສ່ວນພິກຂຸໃດ ເມື່ອມີຜູ້ວາງໝາກສະມໍດອງດ້ວຍນ້ຳມູດ (ນ້ຳປັດສະວະ) ໄວ້ໃນພາຊະນະໜຶ່ງ ແລະ ວາງຈະຕຸມະທູ (ລົດຫວານ 4 ຢ່າງ) ໄວ້ໃນພາຊະນະໜຶ່ງ ແລ້ວຮຽນວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍ ທ່ານຢາກໄດ້ສິ່ງໃດ ກໍນິມົນຮັບເອົາເຖີດ', ຖ້າຫາກວ່າໂລກພະຍາດຂອງພິກຂຸນັ້ນ ຈະຫຍາຍໄດ້ດ້ວຍຢາຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ແລ້ວພິກຂຸນັ້ນຄິດວ່າ 'ໝາກສະມໍດອງດ້ວຍນ້ຳມູດນີ້ ພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນຊົງສັນເສີນແລ້ວ' ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງປະຕິເສດຈະຕຸມະທູ ແລ້ວສັນໝາກສະມໍດອງດ້ວຍນ້ຳມູດເປັນຢາ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສັນໂດດຢ່າງຍິ່ງ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ ໃນຄິລານະປັດໄຈຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງໝາຍເຖິງຄວາມສັນໂດດສາມປະການນີ້ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພຣະກັດສະປະນີ້ ເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍຈີວອນຕາມມີຕາມໄດ້' ດັ່ງນີ້.

Vaṇṇavādīti eko santuṭṭho hoti, santosassa vaṇṇaṃ na katheti. Eko na santuṭṭho hoti, santosassa vaṇṇaṃ katheti. Eko neva santuṭṭho hoti, na santosassa vaṇṇaṃ katheti. Eko santuṭṭho ca hoti, santosassa ca vaṇṇaṃ katheti. Ayaṃ tādisoti dassetuṃ itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādīti vuttaṃ. Anesananti dūteyyapahiṇagamanānuyogappabhedaṃ nānappakāraṃ anesanaṃ. Aladdhāti alabhitvā. Yathā ca ekacco ‘‘kathaṃ nu kho cīvaraṃ labhissāmī’’ti puññavantehi bhikkhūhi saddhiṃ ekato hutvā kohaññaṃ karonto uttasati paritassati, ayaṃ evaṃ aladdhā ca cīvaraṃ na paritassati. Laddhā cāti dhammena samena labhitvā. Agadhitoti vigatalobhagedho. Amucchitoti adhimattataṇhāya mucchaṃ anāpanno. Anajjhāpannoti taṇhāya anotthaṭo apariyonaddho. Ādīnavadassāvīti anesanāpattiyañca gadhitaparibhoge ca ādīnavaṃ passamāno. Nissaraṇapaññoti, ‘‘yāvadeva sītassa paṭighātāyā’’ti vuttanissaraṇameva jānanto paribhuñjatīti attho. Itarītarena piṇḍapātenātiādīsupi yathāladdhādīnaṃ yena kenaci piṇḍapātena, yena kenaci senāsanena, yena kenaci gilānapaccayabhesajjaparikkhārenāti evamattho daṭṭhabbo.

ຄຳວ່າ vaṇṇavādī ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸບາງຮູບ ເປັນຜູ້ສັນໂດດ ແຕ່ບໍ່ກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ. ພິກຂຸບາງຮູບ ບໍ່ເປັນຜູ້ສັນໂດດ ແຕ່ກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ. ພິກຂຸບາງຮູບ ບໍ່ເປັນຜູ້ສັນໂດດ ທັງບໍ່ກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ. ພິກຂຸບາງຮູບ ເປັນຜູ້ສັນໂດດ ທັງກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດຄຳວ່າ 'itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī' (ແລະເປັນຜູ້ກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດດ້ວຍຈີວອນຕາມມີຕາມໄດ້) ເພື່ອສະແດງວ່າ ພຣະກັດສະປະນີ້ ເປັນເໝືອນພິກຂຸປະເພດທີສີ່ນັ້ນ. ຄຳວ່າ anesanaṃ ໄດ້ແກ່ ການສະແຫວງຫາທີ່ບໍ່ສົມຄວນ (ອະເນສະນາ) ຫຼາຍປະການ ມີການປະກອບຄວາມພະຍາຍາມໃນການເປັນທູດ ແລະ ການຮັບສົ່ງຂ່າວສານ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ aladdhā ໄດ້ແກ່ ເມື່ອບໍ່ໄດ້. ເໝືອນຢ່າງພິກຂຸບາງຮູບ ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະໄດ້ຈີວອນແນວໃດນໍ' ແລ້ວເຂົ້າຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ມີບຸນທັງຫຼາຍ ເຮັດການຫຼອກລວງ (ກຸຫະນະ) ຍ່ອມສະດຸ້ງ ແລະ ຫວາດຫວັ່ນ, ແຕ່ພຣະກັດສະປະນີ້ ເຖິງແມ່ນຈະບໍ່ໄດ້ຈີວອນຢ່າງນັ້ນ ກໍບໍ່ຫວາດຫວັ່ນ. ຄຳວ່າ laddhā ca ໄດ້ແກ່ ເມື່ອໄດ້ມາໂດຍທັມ ໂດຍສະເໝີພາບ. ຄຳວ່າ agadhito ໄດ້ແກ່ ປາສະຈາກຄວາມໂລບ ແລະ ຄວາມກຳໜັດຍິນດີ. ຄຳວ່າ amucchito ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຖິງຄວາມມົວເມົາດ້ວຍຕັນຫາອັນແຮງກ້າ. ຄຳວ່າ anajjhāpanno ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຖືກຕັນຫາຄອບງຳ ແລະ ບໍ່ຖືກຕັນຫາຮັດຮຶງໄວ້. ຄຳວ່າ ādīnavadassāvī ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຫັນໂທດໃນການຕ້ອງອາບັດເພາະອະເນສະນາ (ການສະແຫວງຫາທີ່ບໍ່ສົມຄວນ) ແລະ ເຫັນໂທດໃນການບໍລິໂພກດ້ວຍຄວາມກຳໜັດຍິນດີ. ຄຳວ່າ nissaraṇapañño ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຮູ້ຈັກທາງອອກ (ສະລັດອອກ) ຕາມທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ 'ພຽງເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມໜາວ' ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວບໍລິໂພກ ດັ່ງນີ້. ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວ່າ itarītarena piṇḍapātena ເປັນຕົ້ນ, ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ ດ້ວຍບິນທະບາດຕາມທີ່ໄດ້ມາ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຢ່າງໃດກໍຕາມ, ດ້ວຍເສນາສະນະ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຢ່າງໃດກໍຕາມ, ດ້ວຍຄິລານະປັດໄຈເພສັດບໍລິຂານ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຢ່າງໃດກໍຕາມ.

Kassapena vā hi vo, bhikkhave, ovadissāmīti ettha yathā mahākassapatthero catūsu paccayesu tīhi santosehi santuṭṭho, tumhepi tathārūpā bhavathāti ovadanto kassapena ovadati nāma. Yo vā panassa kassapasadisoti etthāpi yo vā panaññopi kassapasadiso mahākassapatthero viya catūsu paccayesu tīhi santosehi santuṭṭho bhaveyya, tumhepi tathārūpā bhavathāti ovadanto kassapasadisena ovadati nāma. Tathattāya paṭipajjitabbanti ‘‘sammāsambuddhassa imāya imasmiṃ santuṭṭhisutte vuttasallekhācārapaṭipattiyā kathanaṃ nāma bhāro, amhākampi [Pg.153] imaṃ paṭipattiṃ paripūraṃ katvā pūraṇaṃ bhāroyeva, āgato kho pana bhāro gahetabbo’’ti cintetvā yathā mayā kathitaṃ, tathattāya tathābhāvāya tumhehipi paṭipajjitabbanti. Paṭhamaṃ.

ໃນບົດວ່າ "ກັດສະເປນະ ວາ ຫິ ໂວ, ພິກຂະເວ, ໂອວະທິສສາມິ" ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເມື່ອຈະຊົງສັ່ງສອນວ່າ "ພະມະຫາກັດສະປະເຖລະເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍສັນໂດດສາມປະການໃນປັດໄຈສີ່ຢ່າງໃດ, ພວກທ່ານທັງຫຼາຍກໍຈົ່ງເປັນຜູ້ມີສະພາບເຊັ່ນນັ້ນເຖີດ" ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າຊົງສັ່ງສອນດ້ວຍພະມະຫາກັດສະປະ. ໃນບົດວ່າ "ໂຍ ວາ ປະນັດສະ ກັດສະປະສະທິໂສ" ນີ້ກໍເໝືອນກັນ ມີອະທິບາຍວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເມື່ອຈະຊົງສັ່ງສອນວ່າ "ບຸກຄົນອື່ນໃດກໍຕາມ ຜູ້ປຽບເໝືອນພະມະຫາກັດສະປະ ພຶງເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍສັນໂດດສາມປະການໃນປັດໄຈສີ່ ເໝືອນພະມະຫາກັດສະປະເຖລະ, ພວກທ່ານທັງຫຼາຍກໍຈົ່ງເປັນຜູ້ມີສະພາບເຊັ່ນນັ້ນເຖີດ" ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າຊົງສັ່ງສອນດ້ວຍຜູ້ປຽບເໝືອນພະມະຫາກັດສະປະ. ບົດວ່າ "ຕະຖັດຕາຍະ ປະຕິປັນຊິຕັບພັງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ພຶງດຳຣິວ່າ "ການສະແດງສັນເລຂະປະຕິບັດ (ຂໍ້ປະຕິບັດເພື່ອຂັດເກົາກິເລດ) ທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ໃນສັນຕຸດຖິສູດນີ້ ເປັນໜ້າທີ່ (ພາລະ) ຂອງພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ, ສ່ວນການເຮັດຂໍ້ປະຕິບັດນີ້ໃຫ້ບໍລິບູນກໍເປັນໜ້າທີ່ຂອງພວກເຮົາແທ້ໆ, ກໍພາລະໜ້າທີ່ທີ່ມາເຖິງແລ້ວ ບຸກຄົນພຶງຮັບເອົາ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວພຶງປະຕິບັດເພື່ອຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ ເພື່ອສະພາບຢ່າງນັ້ນ ຕາມທີ່ເຮົາ (ຕະຖາຄົດ) ໄດ້ສະແດງໄວ້. ຈົບສູດທີໜຶ່ງ.

2. Anottappīsuttavaṇṇanā

໒. ຄຳອະທິບາຍອະໂນດຕັບປີສູດ

145. Dutiye anātāpīti yaṃ vīriyaṃ kilese ātapati, tena rahito. Anottappīti nibbhayo kilesuppattito kusalānuppattito ca bhayarahito. Sambodhāyāti sambujjhanatthāya. Nibbānāyāti nibbānasacchikiriyāya. Anuttarassa yogakkhemassāti arahattassa tañhi anuttarañceva catūhi ca yogehi khemaṃ.

໑໔໕. ໃນສູດທີສອງ, ບົດວ່າ "ອະນາຕາປີ" ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມພຽນທີ່ເຜົາຜານກິເລດ. ບົດວ່າ "ອະໂນດຕັບປີ" ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຢ້ານກົວ ຄືປາສະຈາກຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກິເລດ ແລະການບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກຸສົນ. ບົດວ່າ "ສັມໂພທາຍະ" ໝາຍເຖິງ ເພື່ອຄວາມຕັດສະຮູ້ດີ (ດ້ວຍອະລິຍະມັກ). ບົດວ່າ "ນິບພານາຍະ" ໝາຍເຖິງ ເພື່ອການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພະນິບພານ. ບົດວ່າ "ອະນຸດຕະຣັດສະ ໂຍຄັກເຂມັດສະ" ໝາຍເຖິງ ພະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ເພາະວ່າພະອໍຣະຫັດຕະຜົນນັ້ນເປັນທຳອັນຍອດຢ້ຽມ ແລະເປັນທຳອັນກະເສມຈາກໂຍຄະທັງສີ່.

Anuppannātiādīsu ye pubbe appaṭiladdhapubbaṃ cīvarādiṃ vā paccayaṃ upaṭṭhākasaddhivihārika-antevāsīnaṃ vā aññatarato manuññavatthuṃ paṭilabhitvā taṃ subhaṃ sukhanti ayoniso gaṇhantassa aññataraṃ vā pana ananubhūtapubbaṃ ārammaṇaṃ yathā tathā vā ayoniso āvajjentassa lobhādayo pāpakā akusalā dhammā uppajjanti, te anuppannāti veditabbā. Aññathā hi anamatagge saṃsāre anuppannā nāma pāpakā dhammā natthi. Anubhūtapubbepi ca vatthumhi ārammaṇe vā yassa pakatibuddhiyā vā uddesaparipucchāya vā pariyattinavakammayonisomanasikārānaṃ vā aññataravasena pubbe anuppajjitvā pacchā tādisena paccayena sahasā uppajjanti, imepi ‘‘anuppannā uppajjamānā anatthāya saṃvatteyyu’’nti veditabbā. Tesuyeva pana vatthārammaṇesu punappunaṃ uppajjamānā nappahīyanti nāma, te ‘‘uppannā appahīyamānā anatthāya saṃvatteyyu’’nti veditabbā. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato pana uppannānuppannabhedo ca pahānappahānavidhānañca sabbaṃ visuddhimagge ñāṇadassanavisuddhiniddese kathitaṃ.

ໃນບົດວ່າ "ອະນຸບປັນນາ" ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້: ບຸກຄົນໃດໄດ້ຮັບປັດໄຈມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ເຄີຍໄດ້ມາກ່ອນ ຫຼືໄດ້ຮັບສິ່ງຂອງອັນເປັນທີ່ພໍໃຈຈາກອຸປະຖາກ, ສັດທິວິຫາຣິກ ຫຼືອັນເຕວາສິກ ແລ້ວຖືເອົາສິ່ງນັ້ນໂດຍບໍ່ແຍບຄາຍວ່າ "ງາມ, ເປັນສຸກ" ຫຼືມົນສິການໂດຍບໍ່ແຍບຄາຍໃນອາລົມທີ່ບໍ່ເຄີຍປະສົບມາກ່ອນ, ອະກຸສົນທຳອັນຊົ່ວຊ້າມີໂລພະເປັນຕົ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ, ອະກຸສົນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ "ຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນ" (ອະນຸບປັນນະ). ເພາະວ່າ ໂດຍປະການອື່ນແລ້ວ ໃນສັງສານວັດທີ່ຫາເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍບໍ່ໄດ້ນີ້ ອະກຸສົນທຳອັນຊົ່ວຊ້າທີ່ບໍ່ເຄີຍເກີດຂຶ້ນນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ອີກປະການໜຶ່ງ ແມ່ນແຕ່ໃນວັດຖຸຫຼືອາລົມທີ່ເຄີຍປະສົບມາກ່ອນ, ຫາກອະກຸສົນທຳເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ເຄີຍເກີດຂຶ້ນມາກ່ອນໃນກາລະກ່ອນ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງປັນຍາປົກກະຕິ, ດ້ວຍການຮຽນການຖາມ, ຫຼືດ້ວຍການຂົນຂວາຍໃນປະຣິຍັດແລະການມົນສິການໂດຍແຍບຄາຍຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ແຕ່ພາຍຫຼັງກັບເກີດຂຶ້ນຢ່າງກະທັນຫັນເພາະປັດໄຈຄືວັດຖຸແລະອາລົມເຊັ່ນນັ້ນ, ອະກຸສົນທຳເຫຼົ່ານີ້ກໍພຶງຊາບວ່າ "ເປັນທຳອັນຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ". ສ່ວນອະກຸສົນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນເນືອງໆ ໃນວັດຖຸແລະອາລົມເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ແລ້ວບໍ່ຖືກລະເສຍ, ພຶງຊາບວ່າ "ເປັນທຳອັນເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອບໍ່ຖືກລະເສຍ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ". ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນອັດຖະກະຖານີ້. ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດ ກ່ຽວກັບຄວາມຕ່າງແຫ່ງທຳອັນເກີດຂຶ້ນແລ້ວແລະຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ແລະວິທີການລະແລະບໍ່ລະທັງໝົດນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນວິສຸດທິມັກ ໃນຍານະທັດສະນະວິສຸດທິນιເທດ.

Anuppannā me kusalā dhammāti appaṭiladdhāpi sīlasamādhimaggaphalasaṅkhātā anavajjadhammā. Uppannāti teyeva paṭiladdhā. Nirujjhamānā anatthāya saṃvatteyyunti te sīlādidhammā parihānivasena puna anuppattiyā nirujjhamānā anatthāya saṃvatteyyunti veditabbā. Ettha ca lokiyā parihāyanti, lokuttarānaṃ parihāni natthīti. ‘‘Uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā’’ti imassa [Pg.154] pana sammappadhānassa vasenāyaṃ desanā katā. Dutiyamaggo vā sīghaṃ anuppajjamāno, paṭhamamaggo nirujjhamāno anatthāya saṃvatteyyāti evampettha attho daṭṭhabbo. Iti imasmiṃ sutte ime cattāro sammappadhānā pubbabhāgavipassanāvasena kathitāti. Dutiyaṃ.

ບົດວ່າ "ອະນຸບປັນນາ ເມ ກຸສະລາ ທັມມາ" ໝາຍເຖິງ ທຳອັນບໍ່ມີໂທດ (ອະນາວັດຊະທຳ) ຄື ສີລ, ສະມາທິ, ມັກ ແລະຜົນ ທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບ. ບົດວ່າ "ອຸບປັນນາ" ໝາຍເຖິງ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນເອງທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ. ບົດວ່າ "ນິຣຸດຊະມານา ອະນັດຖາຍະ ສັງວັດເຕີຍຍຸງ" ໝາຍເຖິງ ທຳມີສີລເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຫາກດັບໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເສື່ອມຖອຍ (ປະຣິຫານິ) ແລະບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ ພຶງຊາບວ່າຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ. ໃນບົດນີ້, ທຳອັນບໍ່ມີໂທດທີ່ເປັນໂລກີຍະ ຍ່ອມເສື່ອມຖອຍໄດ້, ສ່ວນໂລກຸດຕະຣະທຳ ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມເສື່ອມຖອຍເລີຍ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງສະແດງພະເທສະນານີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັມມັບປະທານຂໍ້ທີສີ່ ຄື "ເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງກຸສົນທຳທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ". ອີກປະການໜຶ່ງ ຫາກມັກທີສອງບໍ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍໄວ, ມັກທີໜຶ່ງທີ່ດັບໄປແລ້ວ ກໍອາດຈະເປັນໄປເພື່ອຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ (ໃນແງ່ທີ່ບໍ່ກ້າວໜ້າ) ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມໃນບົດນີ້ດັ່ງນີ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນສູດທີສອງນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງສັມມັບປະທານທັງສີ່ປະການນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸບພະພາກວິປັດສະນາ. ຈົບສູດທີສອງ.

3. Candūpamasuttavaṇṇanā

໓. ຄຳອະທິບາຍຈັນທູປະມະສູດ

146. Tatiye candūpamāti candasadisā hutvā. Kiṃ parimaṇḍalatāya? No, apica kho yathā cando gaganatalaṃ pakkhandamāno na kenaci saddhiṃ santhavaṃ vā sinehaṃ vā ālayaṃ vā nikantiṃ vā patthanaṃ vā pariyuṭṭhānaṃ vā karoti, na ca na hoti mahājanassa piyo manāpo, tumhepi evaṃ kenaci saddhiṃ santhavādīnaṃ akaraṇena bahujanassa piyā manāpā candūpamā hutvā khattiyakulādīni cattāri kulāni upasaṅkamathāti attho. Apica yathā cando andhakāraṃ vidhamati, ālokaṃ pharati, evaṃ kilesandhakāravidhamanena ñāṇālokapharaṇena cāpi candūpamā hutvāti evamādīhipi nayehi ettha attho daṭṭhabbo.

໑໔໖. ໃນສູດທີສາມ, ບົດວ່າ "ຈັນທູປະມາ" ໝາຍເຖິງ ເປັນຜູ້ປຽບເໝືອນດັ່ງພະຈັນ. ປຽບເໝືອນດ້ວຍຄວາມກົມມົນຫຼື? ບໍ່ແມ່ນ, ແຕ່ປຽບເໝືອນດັ່ງພະຈັນທີ່ໂຄຈອນໄປໃນທ້ອງຟ້າ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດຄວາມສະໜິດສະໜົມ, ຄວາມຮັກ, ຄວາມອາໄລ, ຄວາມຍິນດີ, ຄວາມປາດຖະໜາ ຫຼືຄວາມພົວພັນກັບຜູ້ໃດເລີຍ, ແຕ່ກໍຍັງເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈແກ່ມະຫາຊົນ; ພວກທ່ານທັງຫຼາຍກໍເໝືອນກັນ ດ້ວຍການບໍ່ເຮັດຄວາມສະໜິດສະໜົມເປັນຕົ້ນກັບຜູ້ໃດ, ເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈແກ່ຄົນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ເປັນຜູ້ປຽບເໝືອນດັ່ງພະຈັນ ແລ້ວເຂົ້າໄປຫາຕະກູນທັງສີ່ ມີຕະກູນກະລັດສັດເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ອີກປະການໜຶ່ງ ປຽບເໝືອນດັ່ງພະຈັນທີ່ກຳຈັດຄວາມມືດ ແລະແຜ່ລັດສະໝີແສງສະຫວ່າງອອກໄປ, ພວກທ່ານກໍເໝືອນກັນ ເປັນຜູ້ປຽບເໝືອນດັ່ງພະຈັນ ດ້ວຍການກຳຈັດຄວາມມືດຄືກິເລດ ແລະດ້ວຍການແຜ່ແສງສະຫວ່າງຄືຍານ, ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມໃນບົດນີ້ໂດຍນັຍມີປະການດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

Apakasseva kāyaṃ apakassa cittanti teneva santhavādīnaṃ akaraṇena kāyañca cittañca apakassitvā, apanetvāti attho. Yo hi bhikkhu araññepi na vasati, kāmavitakkādayopi vitakketi, ayaṃ neva kāyaṃ apakassati, na cittaṃ. Yo hi araññepi kho viharati, kāmavitakkādayo pana vitakketi, ayaṃ kāyameva apakassati, na cittaṃ. Yo gāmante vasati, kāmavitakkādayopi kho na ca vitakketi, ayaṃ cittameva apakassati, na kāyaṃ. Yo pana araññe ceva vasati, kāmavitakkādayo ca na vitakketi, ayaṃ ubhayampi apakassati. Evarūpā hutvā kulāni upasaṅkamathāti dīpento ‘‘apakasseva kāyaṃ apakassa citta’’nti āha.

ບົດວ່າ "ອະປະກັບເສວະ ກາຍັງ ອະປະກັບສະ ຈິດຕັງ" ໝາຍເຖິງ ການຫຼີກອອກ, ການນຳອອກ ເຊິ່ງກາຍແລະຈິດ ດ້ວຍການບໍ່ເຮັດຄວາມສະໜິດສະໜົມເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ດ້ວຍວ່າ ພິກຂຸໃດບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນປ່າ ແລະຍັງຄິດເຖິງກາມະວິດຕົກເປັນຕົ້ນ, ພິກຂຸນັ້ນຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຫຼີກອອກທັງກາຍແລະບໍ່ໄດ້ຫຼີກອອກທັງຈິດ. ສ່ວນພິກຂຸໃດຢູ່ໃນປ່າ ແຕ່ຍັງຄິດເຖິງກາມະວິດຕົກເປັນຕົ້ນ, ພິກຂຸນັ້ນຊື່ວ່າຫຼີກອອກແຕ່ກາຍ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຫຼີກອອກທາງຈິດ. ພິກຂຸໃດອາໄສຢູ່ໃນວັດໃກ້ບ້ານ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຄິດເຖິງກາມະວິດຕົກເປັນຕົ້ນ, ພິກຂຸນັ້ນຊື່ວ່າຫຼີກອອກແຕ່ຈິດ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຫຼີກອອກທາງກາຍ. ສ່ວນພິກຂຸໃດຢູ່ໃນປ່າດ້ວຍ ແລະບໍ່ໄດ້ຄິດເຖິງກາມະວິດຕົກເປັນຕົ້ນດ້ວຍ, ພິກຂຸນັ້ນຊື່ວ່າຫຼີກອອກທັງສອງປະການ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເມື່ອຈະຊົງສະແດງວ່າ "ພວກທ່ານຈົ່ງເປັນຜູ້ມີສະພາບເຊັ່ນນັ້ນ (ເໝືອນບຸກຄົນທີສີ່) ແລ້ວເຂົ້າໄປຫາຕະກູນທັງຫຼາຍ" ຈຶ່ງຊົງກ່າວຄຳວ່າ "ອະປະກັບເສວະ ກາຍັງ ອະປະກັບສະ ຈິດຕັງ" ດັ່ງນີ້.

Niccanavakāti niccaṃ navakāva, āgantukasadisā eva hutvāti attho. Āgantuko hi paṭipāṭiyā sampattagehaṃ pavisitvā sace naṃ gharasāmikā disvā, ‘‘amhākaṃ puttabhātaro vippavāsaṃ gatā evaṃ vicariṃsū’’ti anukampamānā nisīdāpetvā bhojenti, bhuttamattoyeva ‘‘tumhākaṃ bhājanaṃ [Pg.155] gaṇhathā’’ti uṭṭhāya pakkamati, na tehi saddhiṃ santhavaṃ vā karoti, na kiccakaraṇīyāni vā saṃvidahati, evaṃ tumhepi paṭipāṭiyā sampattagharaṃ pavisitvā yaṃ iriyāpathesu pasannā manussā denti, taṃ gahetvā chinnasanthavā, tesaṃ kiccakaraṇīye abyāvaṭā hutvā nikkhamathāti dīpeti.

ບົດວ່າ "ນິດຈະນະວະກາ" ໝາຍເຖິງ ເປັນຜູ້ເໝືອນດັ່ງຜູ້ໃໝ່ຢູ່ສະເໝີ ຄືເປັນຜູ້ປຽບເໝືອນດັ່ງແຂກຜູ້ມາຢືອນຢູ່ສະເໝີ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ດ້ວຍວ່າ ແຂກຜູ້ມາຢືອນ ເມື່ອເຂົ້າໄປສູ່ເຮືອນຕາມລຳດັບ ຫາກເຈົ້າຂອງເຮືອນເຫັນແລ້ວ ມີຄວາມເອັນດູຄິດວ່າ "ພວກລູກຫຼານແລະພີ່ນ້ອງຂອງພວກເຮົາທີ່ໄປຕ່າງຖິ່ນ ກໍຄົງຈະທ່ຽວໄປຢ່າງນີ້ເໝືອນກັນ" ຈຶ່ງໃຫ້ນັ່ງແລ້ວຖວາຍອາຫານ, ພໍສັນເສັດແລ້ວ ກໍກ່າວວ່າ "ຈົ່ງຮັບເອົາພາຊະນະຂອງພວກທ່ານຄືນໄປເຖີດ" ແລ້ວລຸກຫຼີກໄປ, ຍ່ອມບໍ່ເຮັດຄວາມສະໜິດສະໜົມກັບເຈົ້າຂອງເຮືອນເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະບໍ່ຂົນຂວາຍໃນກິດຈະການງານຂອງພວກເຂົາເລີຍ; ພວກທ່ານທັງຫຼາຍກໍເໝືອນກັນ ເມື່ອເຂົ້າໄປສູ່ເຮືອນຕາມລຳດັບ ໄດ້ຮັບສິ່ງຂອງທີ່ມະນຸດທັງຫຼາຍຜູ້ເຫຼື້ອມໃສໃນອິຣິຍາບົດຖວາຍແລ້ວ ຖືເອົາສິ່ງນັ້ນ ແລ້ວເປັນຜູ້ຕັດຄວາມສະໜິດສະໜົມ, ບໍ່ຂົນຂວາຍໃນກິດຈະການງານຂອງທາຍົກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ແລ້ວຫຼີກໄປ, ນີ້ຄືສິ່ງທີ່ຊົງສະແດງໄວ້.

Imassa pana niccanavakabhāvassa āvibhāvatthaṃ dvebhātikavatthu kathetabbaṃ – vasāḷanagaragāmato kira dve bhātikā nikkhamitvā pabbajitā, te cūḷanāgatthero ca mahānāgatthero cāti paññāyiṃsu. Te cittalapabbate tiṃsa vassāni vasitvā arahattaṃ pattā ‘‘mātaraṃ passissāmā’’ti āgantvā vasāḷanagaravihāre vasitvā punadivase mātugāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Mātāpi tesaṃ uḷuṅkena yāguṃ nīharitvā ekassa patte ākiri. Tassā taṃ olokayamānāya puttasineho uppajji. Atha naṃ āha – ‘‘tvaṃ, tāta, mayhaṃ putto mahānāgo’’ti. Thero ‘‘pacchimaṃ theraṃ puccha upāsike’’ti vatvā pakkāmi. Pacchimatherassapi yāguṃ datvā, ‘‘tāta, tvaṃ mayhaṃ putto cūḷanāgo’’ti pucchi? Thero ‘‘kiṃ, upāsike, purimaṃ theraṃ na pucchasī’’ti? Vatvā pakkāmi. Evaṃ mātarāpi saddhiṃ chinnasanthavo bhikkhu niccanavako nāma hoti.

ແຕ່ເພື່ອໃຫ້ຄວາມເປັນຜູ້ໃໝ່ຢູ່ສະເໝີນີ້ປາກົດຈະແຈ້ງ ພຶງກ່າວເຖິງເລື່ອງພະພີ່ນ້ອງສອງອົງ: ໄດ້ຍິນວ່າ ມີພີ່ນ້ອງສອງຄົນອອກຈາກໝູ່ບ້ານວະສາລະນະຄອນແລ້ວບວດ, ພະເຖລະທັງສອງນັ້ນປາກົດຊື່ວ່າ ພະຈູລະນາກະເຖລະ ແລະພະມະຫານາກະເຖລະ. ພະເຖລະທັງສອງນັ້ນອາໄສຢູ່ທີ່ຈິດຕະລະພັນພັດ (ພູຈິດຕະລະ) ເປັນເວລາສາມສິບພັນສາ ຈົນໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດ ແລ້ວຄິດວ່າ "ພວກເຮົາຈະໄປຢ້ຽມຢາມໂຍມມານດາ" ຈຶ່ງເດີນທາງມາພັກຢູ່ທີ່ວິຫານວະສາລະນະຄອນ, ໃນວັນຕໍ່ມາ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປບິນທະບາດໃນໝູ່ບ້ານຂອງໂຍມມານດາ. ຝ່າຍໂຍມມານດາກໍຕັກຢາກູດ້ວຍກະບວຍ ແລ້ວຖວາຍລົງໃນບາດຂອງພະເຖລະອົງໜຶ່ງ. ເມື່ອໂຍມມານດາແນມເບິ່ງພະເຖລະອົງນັ້ນ ຄວາມຮັກໃນລູກກໍເກີດຂຶ້ນ. ລຳດັບນັ້ນ ນາງຈຶ່ງຖາມວ່າ "ພໍ່ຄູນ, ທ່ານແມ່ນມະຫານາກ ລູກຂອງຂ້ອຍບໍ່?" ພະເຖລະກ່າວວ່າ "ອຸປາສິກາ, ຈົ່ງຖາມພະເຖລະອົງທາງຫຼັງເຖີດ" ແລ້ວເດີນຫຼີກໄປ. ເມື່ອຖວາຍຢາກູແກ່ພະເຖລະອົງທາງຫຼັງແລ້ວ ນາງກໍຖາມວ່າ "ພໍ່ຄູນ, ທ່ານແມ່ນຈູລະນາກ ລູກຂອງຂ້ອຍບໍ່?" ພະເຖລະກ່າວວ່າ "ອຸປາສິກາ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ຖາມພະເຖລະອົງທາງໜ້າເລົ່າ?" ແລ້ວເດີນຫຼີກໄປ. ພິກຂຸຜູ້ຕັດຄວາມສະໜິດສະໜົມແມ່ນແຕ່ກັບໂຍມມານດາຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ "ເປັນຜູ້ໃໝ່ຢູ່ສະເໝີ".

Appagabbhāti na pagabbhā, aṭṭhaṭṭhānena kāyapāgabbhiyena, catuṭṭhānena vacīpāgabbhiyena, anekaṭṭhānena manopāgabbhiyena ca virahitāti attho. Aṭṭhaṭṭhānaṃ kāyapāgabbhiyaṃ nāma saṅghagaṇapuggala-bhojanasālā-jantāgharanahānatittha-bhikkhācāramagga-antaragharappavesanesu kāyena appatirūpakaraṇaṃ. Seyyathidaṃ – idhekacco saṅghamajjhe pallatthikāya vā nisīdati pāde pādaṃ ādhāyitvā vāti evamādi (mahāni. 165). Tathā gaṇamajjhe. Gaṇamajjheti catuparisasannipāte vā suttantikagaṇādisannipāte vā. Tathā vuḍḍhatare puggale. Bhojanasālāya pana vuḍḍhānaṃ āsanaṃ na deti, navānaṃ āsanaṃ paṭibāhati. Tathā jantāghare. Vuḍḍhe cettha anāpucchā aggijalanādīni karoti. Nhānatitthe ca yadidaṃ ‘‘daharo vuḍḍhoti pamāṇaṃ akatvā āgatapaṭipāṭiyā nhāyitabba’’nti vuttaṃ, tampi anādiyanto pacchā āgantvā udakaṃ otaritvā vuḍḍhe ca nave ca bādhati. Bhikkhācāramagge pana aggāsanaaggodakaaggapiṇḍānaṃ [Pg.156] atthāya purato gacchati bāhāya bāhaṃ paharanto. Antaragharappavesane vuḍḍhehi paṭhamataraṃ pavisati, daharehi saddhiṃ kāyakīḷanakaṃ karotīti evamādi.

ຄຳວ່າ "ອະປະກັບພາ" ໝາຍເຖິງ ເປັນຜູ້ບໍ່ຄະນອງ ຄືປາສະຈາກຄວາມຄະນອງທາງກາຍໃນສະຖານທີ່ແປດແຫ່ງ, ຄວາມຄະນອງທາງວາຈาໃນສະຖານທີ່ສີ່ແຫ່ງ ແລະຄວາມຄະນອງທາງໃຈໃນສະຖານທີ່ຫຼາຍແຫ່ງ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄວາມຄະນອງທາງກາຍໃນສະຖານທີ່ແປດແຫ່ງ ໄດ້ແກ່ ການເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ເໝາະສົມທາງກາຍໃນທ່າມກາງສົງ, ທ່າມກາງຄະນະ, ຕໍ່ໜ້າບຸກຄົນ, ໃນໂຮງສັນ, ໃນເຮືອນໄຟ, ໃນທ່າອາບນ້ຳ, ໃນທາງທ່ຽວບິນທະບາດ ແລະໃນເວລາເຂົ້າໄປສູ່ເຮືອນ. ດັ່ງເຊັ່ນ: ບາງຮູບນັ່ງຮັດເຂົ່າ ຫຼືນັ່ງທັບສະໝາທິໄຂວ່ຕີນກັນເປັນຕົ້ນ ໃນທ່າມກາງສົງ. ໃນທ່າມກາງຄະນະກໍເໝືອນກັນ. ຄຳວ່າ "ໃນທ່າມກາງຄະນະ" ໝາຍເຖິງ ໃນທີ່ປະຊຸມບໍລິສັດສີ່ ຫຼືໃນທີ່ປະຊຸມແຫ່ງຄະນະພະສູດເປັນຕົ້ນ. ຕໍ່ໜ້າພະເຖລະຜູ້ໃຫຍ່ກໍເໝືອນກັນ. ສ່ວນໃນໂຮງສັນ ຍ່ອມບໍ່ຖວາຍອາສະນະແກ່ພະເຖລະຜູ້ໃຫຍ່, ກີດກັນອາສະນະແກ່ພະນ້ອຍ. ໃນເຮືອນໄຟກໍເໝືອນກັນ. ແລະໃນເຮືອນໄຟນັ້ນ ຍ່ອມດັງໄຟເປັນຕົ້ນໂດຍບໍ່ໄດ້ຂໍອະນຸຍາດພະເຖລະຜູ້ໃຫຍ່. ໃນທ່າອາບນ້ຳ ບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ໃນຄຳທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ "ບໍ່ຕ້ອງກຳນົດວ່າເປັນພະນ້ອຍຫຼືພະໃຫຍ່ ພຶງອາບນ້ຳຕາມລຳດັບທີ່ມາເຖິງ", ແຕ່ຕົນເອງມາພາຍຫຼັງ ກັບລົງໄປໃນນ້ຳແລ້ວບຽດບຽນພະໃຫຍ່ແລະພະນ້ອຍ. ສ່ວນໃນທາງທ່ຽວບິນທະບາດ ຍ່ອມເດີນໄປທາງໜ້າເພື່ອຫວັງອາສະນະອັນເລີດ, ນ້ຳອັນເລີດ ແລະບິນທະບາດອັນເລີດ, ເດີນເອົາບ່າກະທົບບ່າກັນໄປ. ໃນເວລາເຂົ້າໄປສູ່ເຮືອນ ຍ່ອມເຂົ້າໄປກ່ອນພະເຖລະຜູ້ໃຫຍ່, ຫຼິ້ນຄະນອງທາງກາຍກັບພະນ້ອຍສາມະເນນເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຄືຕົວຢ່າງ.

Catuṭṭhānaṃ vacīpāgabbhiyaṃ nāma saṅghagaṇapuggalaantaragharesu appatirūpavācānicchāraṇaṃ. Seyyathidaṃ – idhekacco saṅghamajjhe anāpucchā dhammaṃ bhāsati. Tathā pubbe vuttappakārassa gaṇassa majjhe puggalassa ca santike, tattheva manussehi pañhaṃ puṭṭho vuḍḍhataraṃ anāpucchā vissajjeti. Antaraghare pana ‘‘itthannāme kiṃ atthi? Kiṃ yāgu, udāhu khādanīyaṃ bhojanīyaṃ? Kiṃ me dassasi? Kiṃ ajja khādissāma? Kiṃ bhuñjissāma? Kiṃ pivissāmā’’tiādīni bhāsati.

ຄວາມຄະນອງທາງວາຈาໃນສະຖານທີ່ສີ່ແຫ່ງ ໄດ້ແກ່ ການກ່າວວາຈາທີ່ບໍ່ເໝາະສົມໃນທ່າມກາງສົງ, ທ່າມກາງຄະນະ, ຕໍ່ໜ້າບຸກຄົນ ແລະໃນເຮືອນ. ດັ່ງເຊັ່ນ: ບາງຮູບສະແດງທຳໃນທ່າມກາງສົງໂດຍບໍ່ໄດ້ຂໍອະນຸຍາດກ່ອນ. ໃນທ່າມກາງຄະນະແລະຕໍ່ໜ້າບຸກຄົນດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວກໍເໝືອນກັນ, ຫຼືໃນທີ່ນັ້ນເອງ ເມື່ອມະນຸດທັງຫຼາຍຖາມບັນຫາ ກໍວິສັດຊະນາໂດຍບໍ່ໄດ້ຂໍອະນຸຍາດພະເຖລະຜູ້ໃຫຍ່ກ່ອນ. ສ່ວນໃນເຮືອນ ຍ່ອມກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ໃນເຮືອນຂອງຄົນຊື່ນີ້ມີຫຍັງແດ່? ມີຢາກູ, ຫຼືມີຂອງຂົບຄ້ຽວ ຂອງບໍລິໂພກບໍ່? ພວກທ່ານຈະຖວາຍຫຍັງແກ່ຂ້ອຍ? ມື້ນີ້ພວກເຮົາຈະຂົບຄ້ຽວຫຍັງ? ຈະສັນຫຍັງ? ຈະດື່ມຫຍັງ?".

Anekaṭṭhānaṃ manopāgabbhiyaṃ nāma tesu tesu ṭhānesu kāyavācāhi ajjhācāraṃ anāpajjitvāpi manasāva kāmavitakkādīnaṃ vitakkanaṃ. Apica dussīlasseva sato ‘‘sīlavāti maṃ jano jānātū’’ti evaṃ pavattā pāpicchatāpi manopāgabbhiyaṃ. Iti sabbesampi imesaṃ pāgabbhiyānaṃ abhāvena appagabbhā hutvā upasaṅkamathāti vadati.

ຄວາມຄະນອງທາງໃຈໃນສະຖານທີ່ຫຼາຍແຫ່ງ ໄດ້ແກ່ ການຄິດເຖິງກາມະວິດຕົກເປັນຕົ້ນດ້ວຍໃຈ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ລ່ວງລະເມີດທາງກາຍແລະວາຈາໃນສະຖານທີ່ນັ້ນໆ ກໍຕາມ. ອີກປະການໜຶ່ງ ແມ່ນແຕ່ຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າຂອງບຸກຄົນຜູ້ທຸສີລ ທີ່ຄິດວ່າ "ຂໍໃຫ້ຄົນທັງຫຼາຍຮູ້ວ່າເຮົາເປັນຜູ້ມີສີລ" ດັ່ງນີ້ ກໍຈັດເປັນຄວາມຄະນອງທາງໃຈເໝືອນກັນ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ "ພວກທ່ານຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ຄະນອງ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຄະນອງທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ແລ້ວເຂົ້າໄປຫາຕະກູນທັງຫຼາຍ".

Jarudapānanti jiṇṇakūpaṃ. Pabbatavisamanti pabbate visamaṃ papātaṭṭhānaṃ. Nadīvidugganti nadiyā viduggaṃ chinnataṭaṭṭhānaṃ. Apakasseva kāyanti tādisāni ṭhānāni yo khiḍḍādipasuto kāyaṃ anapakassa ekatobhāriyaṃ akatvāva vāyupatthambhakaṃ aggāhāpetvā cittampi anapakassa ‘‘ettha patito hatthapādabhañjanādīni pāpuṇātī’’ti anādīnavadassāvitāya anubbejetvā sampiyāyamāno oloketi, so patitvā hatthapādabhañjanādianatthaṃ pāpuṇāti. Yo pana udakatthiko vā aññena vā kenaci kiccena oloketukāmo kāyaṃ apakassa ekato bhāriyaṃ katvā vāyupatthambhakaṃ gāhāpetvā, cittampi apakassa ādīnavadassanena saṃvejetvā oloketi, so na patati, yathāruciṃ oloketvā sukhī yenakāmaṃ pakkamati.

ຄຳວ່າ "ຈະຣຸດະປານັງ" ໝາຍເຖິງ ບ່ອນ້ຳເກົ່າ. ຄຳວ່າ "ປັບພະຕະວິສະມັງ" ໝາຍເຖິງ ບ່ອນຊັນທີ່ເປັນເຫວເທິງພູເຂົາ. ຄຳວ່າ "ນະທີວິທຸກຄັງ" ໝາຍເຖິງ ບ່ອນທີ່ໄປມາລຳບາກມີຕາຝັ່ງຂາດຢູ່ທີ່ແມ່ນ້ຳ. ຄຳວ່າ "ອະປະກັບເສວະ ກາຍັງ" ໝາຍເຖິງ ໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນັ້ນ ຫາກຊາຍຄົນໃດມົວແຕ່ຫຼິ້ນມ່ວນຊື່ນເປັນຕົ້ນ ບໍ່ໄດ້ຫຼີກກາຍອອກ ບໍ່ໄດ້ອຽງຕົວໄປခ້າງໜຶ່ງ ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ກາຍໝັ້ນຄົງດ້ວຍລົມ (ລົມທີ່ເກີດຈາກຈິດ) ແລະບໍ່ໄດ້ຫຼີກຈິດອອກ ຄືບໍ່ໄດ້ເຫັນໂທດແລະບໍ່ໄດ້ຢ້ານກົວວ່າ "ຫາກເຮົາຕົກລົງໄປໃນບ່ອນນີ້ ມືແລະຕີນຄົງຈະຫັກເປັນຕົ້ນ" ແລ້ວແນມເບິ່ງດ້ວຍຄວາມປະມາດ, ຊາຍຄົນນັ້ນຍ່ອມຕົກລົງໄປ ແລະໄດ້ຮັບຄວາມຈິບຫາຍມີມືແລະຕີນຫັກເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນບຸກຄົນໃດຕ້ອງການນ້ຳ ຫຼືມີກິດຈະການງານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ປາດຖະໜາຈະແນມເບິ່ງ ຍ່ອມຫຼີກກາຍອອກ ອຽງຕົວໄປခ້າງໜຶ່ງ ເຮັດໃຫ້ກາຍໝັ້ນຄົງດ້ວຍລົມ ແລະຫຼີກຈິດອອກ ຄືມີຄວາມຢ້ານກົວເພາະເຫັນໂທດແລ້ວແນມເບິ່ງ, ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຕົກລົງໄປ, ເມື່ອແນມເບິ່ງຕາມຄວາມຕ້ອງການແລ້ວ ກໍຫຼີກໄປສູ່ບ່ອນທີ່ຕົນປາດຖະໜາໄດ້ຢ່າງປອດໄພ.

Evameva [Pg.157] khoti ettha idaṃ opammasaṃsandanaṃ – jarudapānādayo viya hi cattāri kulāni, olokanapuriso viya bhikkhu. Yathā anapakaṭṭhakāyacitto tāni olokento puriso tattha patati, evaṃ arakkhitehi kāyādīhi kulāni upasaṅkamanto bhikkhu kulesu bajjhati, tato nānappakāraṃ sīlapādabhañjanādianatthaṃ pāpuṇāti. Yathā pana apakaṭṭhakāyacitto puriso tattha na patati, evaṃ rakkhiteneva kāyena rakkhitehi cittehi rakkhitāya vācāya suppaṭṭhitāya satiyā apakaṭṭhakāyacitto hutvā kulāni upasaṅkamanto bhikkhu kulesu na bajjhati. Athassa yathā tattha apatitassa purisassa, na pādā bhañjanti, evaṃ sīlapādo na bhijjati. Yathā hatthā na bhañjanti, evaṃ saddhāhattho na bhijjati. Yathā kucchi na bhijjati, evaṃ samādhikucchi na bhijjati. Yathā sīsaṃ na bhijjati, evaṃ ñāṇasīsaṃ na bhijjati, yathā ca taṃ khāṇukaṇṭakādayo na vijjhanti, evamimaṃ rāgakaṇṭakādayo na vijjhanti. Yathā so nirupaddavo yathāruci oloketvā sukhī yenakāmaṃ pakkamati, evaṃ bhikkhu kulāni nissāya cīvarādayo paccaye paṭisevanto kammaṭṭhānaṃ vaḍḍhetvā saṅkhāre sammasanto arahattaṃ patvā lokuttarasukhena sukhito yenakāmaṃ agatapubbaṃ nibbānadisaṃ gacchati.

ໃນຄຳວ່າ 'Evameva kho' ນີ້ ມີການປຽບທຽບອຸປະມາອຸປະໄມດັ່ງນີ້: ເພາະວ່າ ຕະກູນທັງສີ່ ປຽບເໝືອນນ້ຳສ້າງເກົ່າເປັນຕົ້ນ, ພິກຂຸ ປຽບເໝືອນບຸລຸດຜູ້ແນມເບິ່ງ. ບຸລຸດຜູ້ມີກາຍແລະຈິດບໍ່ໄດ້ສຳລວມ (ບໍ່ໄດ້ຖອນອອກ) ເມື່ອແນມເບິ່ງນ້ຳສ້າງເກົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕົກລົງໄປໃນທີ່ນັ້ນສັນໃດ, ພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າໄປຫາຕະກູນທັງຫຼາຍ ດ້ວຍກາຍເປັນຕົ້ນທີ່ບໍ່ໄດ້ຄຸ້ມຄອງ ກໍຍ່ອມຕິດພັນໃນຕະກູນທັງຫຼາຍສັນນັ້ນ, ເພາະຄວາມຕິດພັນນັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມຈິບຫາຍມີການຫັກແຫ່ງຕີນຄືສິນເປັນຕົ້ນ ຫຼາຍປະການ. ແຕ່ບຸລຸດຜູ້ມີກາຍແລະຈິດສຳລວມດີແລ້ວ (ຖອນອອກແລ້ວ) ຍ່ອມບໍ່ຕົກລົງໄປໃນທີ່ນັ້ນສັນໃດ, ພິກຂຸຜູ້ມີກາຍແລະຈິດສຳລວມດີແລ້ວ ເຂົ້າໄປຫາຕະກູນທັງຫຼາຍ ດ້ວຍກາຍທີ່ຄຸ້ມຄອງແລ້ວ ດ້ວຍຈິດທີ່ຄຸ້ມຄອງແລ້ວ ດ້ວຍວາຈາທີ່ຄຸ້ມຄອງແລ້ວ ດ້ວຍສະຕິທີ່ຕັ້ງໝັ້ນດີແລ້ວ ກໍຍ່ອມບໍ່ຕິດພັນໃນຕະກູນທັງຫຼາຍສັນນັ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຕີນທັງຫຼາຍຂອງບຸລຸດຜູ້ບໍ່ຕົກລົງໄປໃນທີ່ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຫັກສັນໃດ, ຕີນຄືສິນຂອງພິກຂຸນັ້ນ ກໍຍ່ອມບໍ່ແຕກທຳລາຍສັນນັ້ນ. ມືທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ຫັກສັນໃດ, ມືຄືສັດທາກໍຍ່ອມບໍ່ແຕກທຳລາຍສັນນັ້ນ. ທ້ອງຍ່ອມບໍ່ແຕກສັນໃດ, ທ້ອງຄືສະມາທິກໍຍ່ອມບໍ່ແຕກທຳລາຍສັນນັ້ນ. ຫົວຍ່ອມບໍ່ແຕກສັນໃດ, ຫົວຄືຍານ (ປັນຍາ) ກໍຍ່ອມບໍ່ແຕກທຳລາຍສັນນັ້ນ. ແລະຕໍຫຼືໜາມເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສຽບແທງບຸລຸດນັ້ນສັນໃດ, ໜາມຄືລາຄະເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມບໍ່ສຽບແທງພິກຂຸນັ້ນສັນນັ້ນ. ບຸລຸດນັ້ນປາສະຈາກອັນຕະລາຍ ແນມເບິ່ງຕາມຄວາມພໍໃຈ ມີຄວາມສຸກ ຫຼີກໄປສູ່ທີ່ປາດຖະໜາໄດ້ສັນໃດ, ພິກຂຸອາໄສຕະກູນທັງຫຼາຍ ເսບສະຫວັດປັດໄຈມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ ຈະເລີນກຳມະຖານ ພິຈາລະນາສັງຂານທັງຫຼາຍ ບັນລຸພະອໍຣະຫັນ ເຖິງຄວາມສຸກດ້ວຍໂລກຸດຕະຣະສຸກ ຍ່ອມໄປສູ່ທິດຄືພະນਿພານ ອັນຕົນບໍ່ເຄີຍໄປແລ້ວ ຕາມຄວາມປາດຖະໜາສັນນັ້ນ.

Idāni yo hīnādhimuttiko micchāpaṭipanno evaṃ vadeyya ‘‘sammāsambuddho ‘tividhaṃ pāgabbhiyaṃ pahāya niccanavakattena candūpamā kulāni upasaṅkamathā’ti vadanto aṭṭhāne ṭhapeti, asayhaṃ bhāraṃ āropeti, yaṃ na sakkā kātuṃ taṃ kāretī’’ti, tassa vādapathaṃ pacchinditvā, ‘‘sakkā evaṃ kātuṃ, atthi evarūpo bhikkhū’’ti dassento kassapo, bhikkhavetiādimāha.

ບັດນີ້ ຫາກມີບຸກຄົນຜູ້ມີອະທິມຸດອັນຊົ່ວຊ້າ (ມີຄວາມນ້ອມໄປໃນທາງຕ່ຳ) ຜູ້ປະຕິບັດຜິດ ກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອຊົງກ່າວວ່າ «ພວກເທີທັງຫຼາຍຈົ່ງລະຄວາມຄະນອງ 3 ປະການ ເປັນຜູ້ປະພຶດຕົນເໝືອນແຂກໃໝ່ຢູ່ສະເໝີ ເຂົ້າໄປຫາຕະກູນທັງຫຼາຍ ປຽບເໝືອນດວງຈັນເຖີດ» ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າຊົງຕັ້ງໄວ້ໃນຖານະອັນບໍ່ຄວນ, ຊົງຍົກຫາບອັນໜັກທີ່ບໍ່ອາດຈະແບກຫາບໄດ້ຂຶ້ນໄວ້, ຊົງໃຫ້ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ອາດຈະເຮັດໄດ້' ດັ່ງນີ້, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງຕັດຄຳຄັດຄ້ານຂອງຜູ້ນັ້ນ ແລະຊົງສະແດງວ່າ 'ການເຮັດຢ່າງນັ້ນອາດເຮັດໄດ້, ພິກຂຸຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນີ້ມີຢູ່' ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງຊົງຕັດຄຳວ່າ 'Kassapo, bhikkhave' (ກັດສະປະ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ.

Ākāse pāṇiṃ cālesīti nīle gaganantare yamakavijjutaṃ cārayamāno viya heṭṭhābhāgaṃ uparibhāgaṃ ubhatopassesu pāṇiṃ sañcāresi. Idañca pana tepiṭake buddhavacane asambhinnapadaṃ nāma. Attamanoti tuṭṭhacitto sakamano, na domanassena pacchinditvā gahitamano. Kassapassa, bhikkhaveti idampi purimanayeneva paravādaṃ pacchinditvā atthi evarūpo bhikkhūti dassanatthaṃ vuttaṃ.

ຄຳວ່າ 'Ākāse pāṇiṃ cālesi' (ໂບກມືໃນອາກາດ) ຄວາມວ່າ ຊົງເຄື່ອນໄຫວພະຫັດໄປໃນລະຫວ່າງທ້ອງຟ້າອັນຂຽວງາມ ປຽບເໝືອນການປ່ອຍສາຍຟ້າແລບເປັນຄູ່ ທາງສ່ວນເບື້ອງລຸ່ມ ສ່ວນເບື້ອງເທິງ ແລະທັງສອງຂ້າງ. ກໍຄຳນີ້ ເປັນຄຳທີ່ບໍ່ປົນເປ (asambhinnapada) ໃນພະພຸດທະພົດຄືພະໄຕປິໂດກ. ຄຳວ່າ 'Attamano' ຄວາມວ່າ ມີຈິດຍິນດີ ມີໃຈຂອງຕົນ, ບໍ່ແມ່ນໃຈທີ່ຖືກຕັດຮອນດ້ວຍຄວາມໂທມະນັດແລ້ວຈຶ່ງຮັບເອົາ. ຄຳວ່າ 'Kassapassa, bhikkhave' ແມ່ນແຕ່ຄຳນີ້ ກໍຊົງຕັດໄວ້ໂດຍນັຍກ່ອນນັ້ນເອງ ເພື່ອຕັດຄຳຄັດຄ້ານຂອງຄົນອື່ນ ແລະເພື່ອສະແດງວ່າ ພິກຂຸຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນີ້ມີຢູ່.

Pasannākāraṃ [Pg.158] kareyyunti cīvarādayo paccaye dadeyyuṃ. Tathattāya paṭipajjeyyunti sīlassa āgataṭṭhāne sīlaṃ pūrayamānā, samādhivipassanā maggaphalānaṃ āgataṭṭhāne tāni tāni sampādayamānā tathābhāvāya paṭipajjeyyuṃ. Anudayanti rakkhaṇabhāvaṃ. Anukampanti muducittataṃ. Ubhayañcetaṃ kāruññasseva vevacanaṃ. Kassapo, bhikkhaveti idampi purimanayeneva paravādaṃ pacchinditvā atthi evarūpo bhikkhūti dassanatthaṃ vuttaṃ. Kassapena vāti ettha candopamādivasena yojanaṃ katvā purimanayeneva attho veditabbo. Tatiyaṃ.

ຄຳວ່າ 'Pasannākāraṃ kareyyuṃ' ຄວາມວ່າ ຄວນຖວາຍປັດໄຈມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Tathattāya paṭipajjeyyuṃ' ຄວາມວ່າ ໃນສ່ວນທີ່ກ່ຽວກັບສິນ ກໍບຳເພັນສິນໃຫ້ບໍລິບູນ, ໃນສ່ວນທີ່ກ່ຽວກັບສະມາທິ ວິປັດສະນາ ມັກ ແລະຜົນ ກໍເຮັດສິ່ງນັ້ນໆໃຫ້ເຖິງພ້ອມ ຄວນປະຕິບັດເພື່ອຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Anudayaṃ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ປາດຖະໜາຈະຄຸ້ມຄອງ. ຄຳວ່າ 'Anukampaṃ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ມີຈິດອ່ອນໂຍນ. ທັງສອງຄຳນີ້ ເປັນຊື່ແທນ (ໄວພົດ) ຂອງຄວາມກະລຸນານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'Kassapo, bhikkhave' ແມ່ນແຕ່ຄຳນີ້ ກໍຊົງຕັດໄວ້ໂດຍນັຍກ່ອນນັ້ນເອງ ເພື່ອຕັດຄຳຄັດຄ້ານຂອງຄົນອື່ນ ແລະເພື່ອສະແດງວ່າ ພິກຂຸຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນີ້ມີຢູ່. ໃນຄຳວ່າ 'Kassapena vā' ນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍການປະກອບຄວາມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປຽບທຽບດ້ວຍດວງຈັນເປັນຕົ້ນ ໂດຍນັຍກ່ອນນັ້ນເອງ. ຈົບ ສູດທີສາມ.

4. Kulūpakasuttavaṇṇanā

໔. ການພັນລະນາກຸລູປະກະສູດ

147. Catutthe kulūpakoti kulagharānaṃ upagantā. Dentuyeva meti dadantuyeva mayhaṃ. Sandīyatīti aṭṭīyati pīḷiyati. Sesamettha vuttanayānusāreneva veditabbaṃ. Catutthaṃ.

໑໔໗. ໃນສູດທີສີ່ ຄຳວ່າ 'kulūpako' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຂົ້າໄປສູ່ເຮືອນແຫ່ງຕະກູນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'Dentuyeva me' ຄວາມວ່າ ຈົ່ງຖວາຍແກ່ຂ້າພະເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Sandīyati' ຄວາມວ່າ ອຶດອັດ (ເບື່ອໜ່າຍ) ຫຼື ຖືກບີບຄັ້ນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນສູດນີ້ ພຶງຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວທັງນັ້ນ. ຈົບ ສູດທີສີ່.

5. Jiṇṇasuttavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາຊິນນະສູດ

148. Pañcame jiṇṇoti thero mahallako. Garukānīti taṃ satthu santikā laddhakālato paṭṭhāya chinnabhinnaṭṭhāne suttasaṃsibbanena ceva aggaḷadānena ca anekāni paṭalāni hutvā garukāni jātāni. Nibbasanānīti pubbe bhagavatā nivāsetvā apanītatāya evaṃladdhanāmāni. Tasmāti yasmā tvaṃ jiṇṇo ceva garupaṃsukūlo ca. Gahapatānīti paṃsukūlikaṅgaṃ vissajjetvā gahapatīhi dinnacīvarāni dhārehīti vadati. Nimantanānīti piṇḍapātikaṅgaṃ vissajjetvā salākabhattādīni nimantanāni bhuñjāhīti vadati. Mama ca santiketi āraññikaṅgaṃ vissajjetvā gāmantasenāsaneyeva vasāhīti vadati.

໑໔໘. ໃນສູດທີຫ້າ ຄຳວ່າ 'jiṇṇo' ຄວາມວ່າ ພະເຖລະແກ່ຊະລາແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'Garukāni' ຄວາມວ່າ ຈີວອນນັ້ນ ນັບຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ໄດ້ຮັບມາຈາກສຳນັກຂອງພະສາດສະດາ ໃນບ່ອນທີ່ຂາດແລະຊຳລຸດ ກໍໄດ້ຫຍິບສອຍດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍ ແລະຊຸນດ້ວຍຜ້າປະທາບ (ຜ້າປະຊຸນ) ຈົນກາຍເປັນຜ້າຫຼາຍຊັ້ນ ແລະມີນ້ຳໜັກຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'Nibbasanāni' ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງນຸ່ງຫົ່ມແລ້ວລະເສຍໃນກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'Tasmā' ຄວາມວ່າ ເພາະເຫດທີ່ທ່ານແກ່ຊະລາແລ້ວ ແລະທັງຜ້າບັງສະກຸນກໍໜັກ. ຄຳວ່າ 'Gahapatāni' ຄວາມວ່າ ຊົງບອກໃຫ້ລະປັງສຸກູລິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນເປັນວັດ) ແລ້ວຊົງໃຫ້ຊົງຈີວອນທີ່ຄະຫະບໍດີຖວາຍ. ຄຳວ່າ 'Nimantanāni' ຄວາມວ່າ ຊົງບອກໃຫ້ລະປິທະປາຕິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືທ່ຽວບິນທະບາດເປັນວັດ) ແລ້ວຊົງໃຫ້ສັນພັດທີ່ມີຜູ້ມານິມົນ ມີສະຫຼາກະພັດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Mama ca santike' ຄວາມວ່າ ຊົງບອກໃຫ້ລະອາຣັນຍິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືຢູ່ປ່າເປັນວັດ) ແລ້ວຊົງໃຫ້ຢູ່ໃນເສນາສະນະໃກ້ບ້ານນັ້ນເອງ.

Nanu ca yathā rājā senāpatiṃ senāpatiṭṭhāne ṭhapetvā tassa rājūpaṭṭhānādinā attano kammena ārādhentasseva taṃ ṭhānantaraṃ gahetvā aññassa dadamāno ayuttaṃ nāma karoti, evaṃ satthā mahākassapattherassa paccuggamanatthāya tigāvutaṃ maggaṃ gantvā rājagahassa ca nāḷandāya ca antare bahuputtakarukkhamūle nisinno tīhi ovādehi upasampādetvā tena saddhiṃ attano cīvaraṃ parivattetvā theraṃ jātiāraññikaṅgañceva jātipaṃsukūlikaṅgañca [Pg.159] akāsi, so tasmiṃ kattukamyatāchandena satthu cittaṃ ārādhentasseva paṃsukūlādīni vissajjāpetvā gahapaticīvarapaṭiggahaṇādīsu niyojento ayuttaṃ nāma karotīti. Na karoti. Kasmā? Attajjhāsayattā. Na hi satthā dhutaṅgāni vissajjāpetukāmo, yathā pana aghaṭṭitā bheriādayo saddaṃ na vissajjenti, evaṃ aghaṭṭitā evarūpā puggalā na sīhanādaṃ nadantīti nadāpetukāmo sīhanādajjhāsayena evamāha. Theropi satthu ajjhāsayānurūpeneva ‘‘ahaṃ kho, bhante, dīgharattaṃ āraññiko cevā’’tiādinā nayena sīhanādaṃ nadati.

ຖາມວ່າ: ປຽບເໝືອນພະລາຊາຊົງຕັ້ງເສນາບໍດີໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເສນາບໍດີ ແລ້ວເມື່ອເສນາບໍດີນັ້ນກຳລັງເຮັດໃຫ້ພະລາຊາພໍພະໄທດ້ວຍການບຳລຸງຮັບໃຊ້ເປັນຕົ້ນອັນເປັນໜ້າທີ່ຂອງຕົນ ພະລາຊາກັບຖອນຕຳແໜ່ງນັ້ນເສຍແລ້ວມອບໃຫ້ແກ່ຄົນອື່ນ ຊື່ວ່າຊົງເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນສັນໃດ, ພະສາດສະດາກໍຊົງສະເດັດໄປສິ້ນທາງ 3 ຄາວຸດ ເພື່ອຕ້ອນຮັບພະມະຫາກັດສະປະເຖລະ ແລ້ວຊົງປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ໂຄນຕົ້ນພະຫຸປຸດຕະກະໃນລະຫວ່າງກຸງລາຊະຄຶແລະເມືອງນາລັນທາ ຊົງໃຫ້ອຸປະສົມບົດດ້ວຍໂອວາດ 3 ປະການ ຊົງປ່ຽນຈີວອນຂອງພະອົງກັບພະເຖລະນັ້ນ ແລະຊົງເຮັດໃຫ້ພະເຖລະເປັນຜູ້ຖືອາຣັນຍິກັງຄະແລະປັງສຸກູລິກັງຄະຕະຫຼອດຊີວິດ, ເມື່ອພະເຖລະນັ້ນກຳລັງເຮັດໃຫ້ພະຫຶໄທຂອງພະສາດສະດາພໍພະໄທດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາຈະເຮັດຕາມພະດຳລັດ ພະສາດສະດາກັບຊົງໃຫ້ລະຜ້າບັງສະກຸນເປັນຕົ້ນເສຍ ແລ້ວຊົງຊັກຊວນໃຫ້ຮັບຈີວອນຂອງຄະຫະບໍດີເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າຊົງເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນແກ່ພະເຖລະນັ້ນບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນຊົງເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຊົງມີພະອັດທະຍາໄສ (ປາດຖະໜາປະໂຫຍດແກ່ພະເຖລະ). ດ້ວຍວ່າ ພະສາດສະດາບໍ່ໄດ້ຊົງປາດຖະໜາຈະໃຫ້ລະທຸດົງທັງຫຼາຍ, ແຕ່ປຽບເໝືອນກອງເປັນຕົ້ນທີ່ບໍ່ໄດ້ຕີ ຍ່ອມບໍ່ເamp;ງສຽງອອກມາສັນໃດ, ບຸກຄົນຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນີ້ ຫາກບໍ່ໄດ້ຮັບການກະຕຸ້ນ ກໍຍ່ອມບໍ່ບັນລືສີຫະນາດສັນນັ້ນ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງປາດຖະໜາຈະໃຫ້ພະເຖລະບັນລືສີຫະນາດ ຈຶ່ງຊົງຕັດຢ່າງນີ້ດ້ວຍພະອັດທະຍາໄສໃນການບັນລືສີຫະນາດ. ພະເຖລະກໍບັນລືສີຫະນາດໂດຍສົມຄວນແກ່ພະອັດທະຍາໄສຂອງພະສາດສະດານັ້ນເອງ ດ້ວຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ຢູ່ປ່າຕະຫຼອດກາລນານ...'.

Diṭṭhadhammasukhavihāranti diṭṭhadhammasukhavihāro nāma āraññikasseva labbhati, no gāmantavāsino. Gāmantasmiñhi vasanto dārakasaddaṃ suṇāti, asappāyarūpāni passati, asappāye sadde suṇāti, tenassa anabhirati uppajjati. Āraññiko pana gāvutaṃ vā aḍḍhayojanaṃ vā atikkamitvā araññaṃ ajjhogāhetvā vasanto dīpibyagghasīhādīnaṃ sadde suṇāti, yesaṃ savanapaccayā amānusikāsavanarati uppajjati. Yaṃ sandhāya vuttaṃ –

ຄຳວ່າ 'Diṭṭhadhammasukhavihāraṃ' ຄວາມວ່າ ການຢູ່ເປັນສຸກໃນປັດຈຸບັນນີ້ ຍ່ອມໄດ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປ່າເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ໃນບ້ານ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ໃນບ້ານ ຍ່ອມໄດ້ຍິນສຽງເດັກນ້ອຍ, ໄດ້ເຫັນຮູບພາບທີ່ບໍ່ເປັນສັບປາຍະ, ໄດ້ຍິນສຽງທີ່ບໍ່ເປັນສັບປາຍະ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມບໍ່ຍິນດີ (ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ພິກຂຸນັ້ນ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປ່າ ເມື່ອລ່ວງພົ້ນທາງ 1 ຄາວຸດ ຫຼື ເຄິ່ງໂຍດ ເຂົ້າໄປສູ່ປ່າເລິກແລ້ວຢູ່ອາໄສ ຍ່ອມໄດ້ຍິນສຽງເສືອເຫຼືອງ ເსືອໂຄ່ງ ແລະສິງເປັນຕົ້ນ, ເພາະການໄດ້ຍິນສຽງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນປັດໄຈ ຄວາມຍິນດີໃນວິເວກອັນບໍ່ແມ່ນຂອງມະນຸດ (amānusī rati) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງຄວາມຍິນດີນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງຕັດໄວ້ວ່າ:

‘‘Suññāgāraṃ paviṭṭhassa, santacittassa bhikkhuno;

Amānusī ratī hoti, sammā dhammaṃ vipassato.

'ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ມີຈິດສະຫງົບ ເຂົ້າໄປສູ່ເຮືອນວ່າງ ພິຈາລະນາທຳໂດຍຊອບ ຍ່ອມມີຄວາມຍິນດີອັນບໍ່ແມ່ນຂອງມະນຸດ (ຄວາມຍິນດີໃນວິເວກ)'

‘‘Yato yato sammasati, khandhānaṃ udayabbayaṃ;

Labhatī pītipāmojjaṃ, amataṃ taṃ vijānataṃ. (dha. pa. 373-374);

'ໃນກາລໃດໆ ທີ່ພິກຂຸພິຈາລະນາຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ, ໃນກາລນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມອີ່ມໃຈແລະຄວາມປາໂມດ, ຄວາມອີ່ມໃຈແລະຄວາມປາໂມດນັ້ນ ເປັນອະມະຕະທຳຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ'

‘‘Purato pacchato vāpi, aparo ce na vijjati;

Tattheva phāsu bhavati, ekassa ramato vane’’ti.

'ຫາກວ່າບໍ່ມີຜູ້ນຶກເຖິງທັງທາງໜ້າແລະທາງຫຼັງ, ຄວາມເປັນຢູ່ສະບາຍຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸຜູ້ຍິນດີໃນປ່າແຕ່ຜູ້ດຽວໃນທີ່ນັ້ນເອງ'

Tathā piṇḍapātikasseva labbhati, no apiṇḍapātikassa. Apiṇḍapātiko hi akālacārī hoti, turitacāraṃ gacchati, parivatteti, palibuddhova gacchati, tattha ca bahusaṃsayo hoti. Piṇḍapātiko pana na akālacārī hoti, na turitacāraṃ gacchati, na parivatteti, apalibuddhova gacchati, tattha ca na bahusaṃsayo hoti.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ ການຢູ່ເປັນສຸກໃນປັດຈຸບັນນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ທ່ຽວບິນທະບາດເປັນວັດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄດ້ທ່ຽວບິນທະບາດເປັນວັດ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄດ້ທ່ຽວບິນທະບາດເປັນວັດ ຍ່ອມເປັນຜູ້ທ່ຽວໄປໃນກາລອັນບໍ່ຄວນ, ທ່ຽວໄປຢ່າງຮີບຮ້ອນ, ຍ່ອມມີການປ່ຽນແປງ (ປ່ຽນສະຫຼາກະພັດ), ຍ່ອມໄປທັງທີ່ມີຄວາມກັງວົນ (ເຄື່ອງຜူກມັດ) ບີບຄັ້ນ, ແລະໃນການໄປນັ້ນກໍມີຄວາມສົງໄສຫຼາຍ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ທ່ຽວບິນທະບາດເປັນວັດ ຍ່ອມບໍ່ເປັນຜູ້ທ່ຽວໄປໃນກາລອັນບໍ່ຄວນ, ບໍ່ທ່ຽວໄປຢ່າງຮີບຮ້ອນ, ບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ, ຍ່ອມໄປໂດຍບໍ່ມີຄວາມກັງວົນບີບຄັ້ນ, ແລະໃນການໄປນັ້ນກໍບໍ່ມີຄວາມສົງໄສຫຼາຍ.

Kathaṃ? Apiṇḍapātiko hi gāmato dūravihāre vasamāno kālasseva ‘‘yāguṃ vā pārivāsikabhattaṃ vā lacchāmi, āsanasālāya vā pana [Pg.160] uddesabhattādīsu kiñcideva mayhaṃ pāpuṇissatī’’ti makkaṭakasuttāni chindanto sayitagorūpāni uṭṭhāpento pātova gacchanto akālacārī hoti. Manusse khettakammādīnaṃ atthāya gehā nikkhanteyeva sampāpuṇituṃ migaṃ anubandhanto viya vegena gacchanto turitacārī hoti. Antarā kiñcideva disvā ‘‘asukaupāsako vā asukaupāsikā vā gehe, no gehe’’ti pucchati, ‘‘no gehe’’ti sutvā ‘‘idāni kuto labhissāmī’’ti? Aggidaḍḍho viya pavedhati, sayaṃ pacchimadisaṃ gantukāmo pācīnadisāya salākaṃ labhitvā aññaṃ pacchimadisāya laddhasalākaṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, ahaṃ pacchimadisaṃ gamissāmi, mama salākaṃ tumhe gaṇhatha, tumhākaṃ salākaṃ mayhaṃ dethā’’ti salākaṃ parivatteti. Ekaṃ vā pana salākabhattaṃ āharitvā paribhuñjanto ‘‘aparassāpi salākabhattassa pattaṃ dethā’’ti manussehi vutte, ‘‘bhante, tumhākaṃ pattaṃ detha, ahaṃ mayhaṃ patte bhattaṃ pakkhipitvā tumhākaṃ pattaṃ dassāmī’’ti aññassa pattaṃ dāpetvā bhatte āhaṭe attano patte pakkhipitvā pattaṃ paṭidento pattaṃ parivatteti nāma. Vihāre rājarājamahāmattādayo mahādānaṃ denti, iminā ca bhiyyo dūragāme salākā laddhā, tattha agacchanto puna sattāhaṃ salākaṃ na labhatīti alābhabhayena gacchati, evaṃ gacchanto palibuddho hutvā gacchati nāma. Yassa cesa salākabhattādino atthāya gacchati, ‘‘taṃ dassanti nu kho me, udāhu na dassanti, paṇītaṃ nu kho dassanti, udāhu lūkhaṃ, thokaṃ nu kho, udāhu bahukaṃ, sītalaṃ nu kho, udāhu uṇha’’nti evaṃ tattha ca bahusaṃsayo hoti.

ເປັນແນວໃດ? ຄືວ່າ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄດ້ທ່ຽວບິນທະບາດເປັນວັດ ເມື່ອອາໄສຢູ່ໃນວັດທີ່ຢູ່ໄກຈາກບ້ານ ຍ່ອມຄິດແຕ່ເຊົ້າໆວ່າ 'ເຮົາຈັກໄດ້ຍາຄູ ຫຼື ເຂົ້າບາດຄ້າງຄືນ, ຫຼືວ່າໃນໂຮງສັນ ເຮົາຈັກໄດ້ສ່ວນແບ່ງໃນອຸດເທສະພັດເປັນຕົ້ນບາງຢ່າງ' ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຝ່າໃຍແມງມຸມ ປຸກຝູງງົວທີ່ນອນຢູ່ໃຫ້ລຸກຂຶ້ນ ແລ້ວຮີບໄປແຕ່ເຊົ້າໆ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ທ່ຽວໄປໃນກາລອັນບໍ່ຄວນ. ເພື່ອຈະໃຫ້ທັນພວກມະນຸດທີ່ຫາກໍ່ອອກຈາກເຮືອນໄປເຮັດວຽກໄຮ່ວຽກນາເປັນຕົ້ນ ກໍຟ້າວແລ່ນໄປປຽບເໝືອນນາຍພານໄລ່ຕາມເນື້ອ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ທ່ຽວໄປຢ່າງຮີບຮ້ອນ. ໃນລະຫວ່າງທາງ ເມື່ອເຫັນໃຜຜູ້ໜຶ່ງ ກໍຖາມວ່າ 'ອຸປາສົກຊື່ນັ້ນ ຫຼື ອຸປາສິກາຊື່ນັ້ນ ຢູ່ເຮືອນຫຼືບໍ່?' ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ 'ບໍ່ຢູ່ເຮືອນ' ກໍຮ້ອນໃຈຄືຖືກໄຟໄໝ້ ຄິດວ່າ 'ບັດນີ້ ເຮົາຈັກໄດ້ອາຫານມາຈາກໃສ?'. ຕົນເອງຢາກຈະໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກ ແຕ່ໄດ້ສະຫຼາກພັດທາງທິດຕາເວັນອອກ ກໍເຂົ້າໄປຫາພິກຂຸອົງອື່ນທີ່ໄດ້ສະຫຼາກພັດທາງທິດຕາເວັນຕົກ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກ ຂໍທ່ານຈົ່ງຮັບເອົາສະຫຼາກຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ແລະຂໍຈົ່ງຖວາຍສະຫຼາກຂອງທ່ານແກ່ຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ' ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າປ່ຽນສະຫຼາກພັດ. ຫຼືວ່າ ເມື່ອສັນສະຫຼາກະພັດສ່ວນໜຶ່ງແລ້ວ ເມື່ອພວກມະນຸດກ່າວວ່າ 'ຂໍທ່ານຈົ່ງຖວາຍບາດເພື່ອສະຫຼາກະພັດສ່ວນອື່ນອີກເຖີດ' ກໍກ່າວວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍຈົ່ງຖວາຍບາດຂອງທ່ານເຖີດ ຂ້າພະເຈົ້າຈະໃສ່ພັດໃນບາດຂອງຂ້າພະເຈົ້າແລ້ວຈະຄືນບາດໃຫ້ແກ່ທ່ານ' ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໃຫ້ບາດຂອງພິກຂຸອົງອື່ນໄປ ເມື່ອໄດ້ພັດມາແລ້ວກໍໃສ່ໃນບາດຂອງຕົນ ແລ້ວຄືນບາດໃຫ້ແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ຊື່ວ່າປ່ຽນບາດ. ໃນວັດ ພວກພະລາຊາແລະມະຫາອຳມາດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຖວາຍມະຫາທານ, ແຕ່ພິກຂຸນີ້ໄດ້ສະຫຼາກພັດໃນບ້ານທີ່ຢູ່ໄກຫຼາຍ, ເມື່ອບໍ່ໄປທີ່ນັ້ນ ກໍຢ້ານວ່າຈະບໍ່ໄດ້ສະຫຼາກພັດອີກຕະຫຼອດ 7 ວັນ ຈຶ່ງໄປເພາະຄວາມຢ້ານວ່າຈະບໍ່ໄດ້ອາຫານ, ເມື່ອໄປຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າໄປທັງທີ່ມີຄວາມກັງວົນບີບຄັ້ນ. ແລະເມື່ອໄປເພື່ອສະຫຼາກະພັດເປັນຕົ້ນນັ້ນ ກໍມີຄວາມສົງໄສຫຼາຍໃນທີ່ນັ້ນວ່າ 'ພວກເຂົາຈັກຖວາຍແກ່ເຮົາຫຼືບໍ່? ຫຼືວ່າຈັກບໍ່ຖວາຍ? ຈັກຖວາຍອາຫານອັນປະນີດ ຫຼືວ່າອາຫານອັນເສົ້າໝອງ? ຈັກຖວາຍໜ້ອຍ ຫຼືວ່າຖວາຍຫຼາຍ? ຈັກຖວາຍອາຫານທີ່ເຢັນ ຫຼືວ່າອາຫານທີ່ຮ້ອນ?' ດັ່ງນີ້.

Piṇḍapātiko pana kālasseva vuṭṭhāya vattapaṭivattaṃ katvā sarīraṃ paṭijaggitvā vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā kammaṭṭhānaṃ manasikatvā kālaṃ sallakkhetvā mahājanassa uḷuṅkabhikkhādīni dātuṃ pahonakakāle gacchatīti na akālacārī hoti, ekekaṃ padavāraṃ cha koṭṭhāse katvā vipassanto gacchatīti na turitacārī hoti, attano garubhāvena ‘‘asuko gehe, na gehe’’ti na pucchati, salākabhattādīniyeva na gaṇhāti. Agaṇhanto kiṃ parivattessati? Na aññassa vasena palibuddhova hoti[Pg.161], kammaṭṭhānaṃ manasikaronto yathāruci gacchati, itaro viya na bahusaṃsayo hoti. Ekasmiṃ gāme vā vīthiyā vā alabhitvā aññattha carati. Tasmimpi alabhitvā aññattha caranto missakodanaṃ saṅkaḍḍhitvā amataṃ viya paribhuñjitvā gacchati.

ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ທ່ຽວບິນທະບາດເປັນວັດ ຍ່ອມລຸກຂຶ້ນແຕ່ເຊົ້າ ເຮັດວັດປະຕິບັດ ດູແລຮ່າງກາຍ ເຂົ້າສູ່ທີ່ຢູ່ອາໄສ ມົນສິການກຳມະຖານ ກຳນົດເວລາແລ້ວ ຈຶ່ງໄປໃນເວລາທີ່ມະຫາຊົນສາມາດຖວາຍອາຫານມີເຂົ້າຕົ້ມແລະເຂົ້າສວຍເປັນຕົ້ນໄດ້ ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ທ່ຽວໄປໃນກາລອັນບໍ່ຄວນ. ຍ່ອມກ້າວເດີນໄປໂດຍແບ່ງແຕ່ລະກ້າວອອກເປັນ 6 ສ່ວນ ພິຈາລະນາດ້ວຍວິປັດສະນາໄປ ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ທ່ຽວໄປຢ່າງຮີບຮ້ອນ. ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ມີຄວາມສຳລວມ (ໜັກແໜ້ນ) ຂອງຕົນ ຍ່ອມບໍ່ຖາມວ່າ 'ຄົນຊື່ນັ້ນຢູ່ເຮືອນຫຼືບໍ່ຢູ່ເຮືອນ?' ແລະຍ່ອມບໍ່ຮັບສະຫຼາກະພັດເປັນຕົ້ນເລີຍ. ເມື່ອບໍ່ຮັບແລ້ວ ຈະມີຫຍັງຕ້ອງປ່ຽນແປງ? ຍ່ອມບໍ່ເປັນຜູ້ມີຄວາມກັງວົນບີບຄັ້ນເພາະເຫັນແກ່ຜູ້ນັ້ນຜູ້ນີ້, ຍ່ອມມົນສິການກຳມະຖານແລ້ວເດີນໄປຕາມຄວາມພໍໃຈ, ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມສົງໄສຫຼາຍເໝືອນພິກຂຸອົງອື່ນນັ້ນ. ເມື່ອບໍ່ໄດ້ອາຫານໃນບ້ານໜຶ່ງ ຫຼືໃນຖະໜົນສາຍໜຶ່ງ ກໍທ່ຽວໄປໃນບ່ອນອື່ນ. ເມື່ອບໍ່ໄດ້ໃນບ່ອນນັ້ນ ກໍທ່ຽວໄປໃນບ່ອນອື່ນອີກ ຮວບຮວມອາຫານທີ່ປົນເປກັນແລ້ວ ສັນອາຫານນັ້ນປຽບເໝືອນນ້ຳອຳມະລິດແລ້ວຫຼີກໄປ.

Paṃsukūlikasseva labbhati, no apaṃsukūlikassa. Apaṃsukūliko hi vassāvāsikaṃ pariyesanto carati, na senāsanasappāyaṃ pariyesati. Paṃsukūliko pana na vassāvāsikaṃ pariyesanto carati, senāsanasappāyameva pariyesati. Tecīvarikasseva labbhati, na itarassa. Atecīvariko hi bahubhaṇḍo bahuparikkhāro hoti, tenassa phāsuvihāro natthi. Appicchādīnañceva labbhati, na itaresanti. Tena vuttaṃ – ‘‘attano ca diṭṭhadhammasukhavihāraṃ sampassamāno’’ti. Pañcamaṃ.

ຍ່ອມໄດ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຊົງຜ້າບັງສະກຸນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຊົງຜ້າບັງສະກຸນ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຊົງຜ້າບັງສະກຸນ ຍ່ອມທ່ຽວສະແຫວງຫາຜ້າຈຳພັດສາ, ແຕ່ບໍ່ສະແຫວງຫາເສນາສະນະອັນເປັນທີ່ສະບາຍ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຊົງຜ້າບັງສະກຸນ ຍ່ອມບໍ່ທ່ຽວສະແຫວງຫາຜ້າຈຳພັດສາ, ຍ່ອມສະແຫວງຫາແຕ່ເສນາສະນະອັນເປັນທີ່ສະບາຍເທົ່ານັ້ນ. ຍ່ອມໄດ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຊົງໄຕຈີວອນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ແກ່ພິກຂຸອື່ນ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຊົງໄຕຈີວອນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີບໍລິຂານຫຼາຍ ມີເຄື່ອງໃຊ້ສອຍຫຼາຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມຢູ່ເປັນສຸກຂອງພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ມີ. ແລະຍ່ອມໄດ້ຄຸນມີຄວາມມັກນ້ອຍເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ໄດ້ແກ່ພິກຂຸອື່ນໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ເມື່ອເລັງເຫັນທຳເປັນເຄື່ອງຢູ່ເປັນສຸກໃນປັດຈຸບັນຂອງຕົນດ້ວຍ'. ຈົບສູດທີຫ້າ.

6. Ovādasuttavaṇṇanā

໖. ອັດຖະກະຖາໂອວາດສູດ

149. Chaṭṭhe ahaṃ vāti kasmā āha? Theraṃ attano ṭhāne ṭhapanatthaṃ. Kiṃ sāriputtamoggallānā natthīti? Atthi. Evaṃ panassa ahosi ‘‘ime na ciraṃ ṭhassanti, kassapo pana vīsavassasatāyuko, so mayi parinibbute sattapaṇṇiguhāyaṃ nisīditvā dhammavinayasaṅgahaṃ katvā mama sāsanaṃ pañcavassasahassaparimāṇakālapavattanakaṃ karissati, attano taṃ ṭhāne ṭhapemi, evaṃ bhikkhū kassapassa sussūsitabbaṃ maññissantī’’ti. Tasmā evamāha. Dubbacāti dukkhena vattabbā. Dovacassakaraṇehīti dubbacabhāvakaraṇehi. Appadakkhiṇaggāhinoti anusāsaniṃ sutvā padakkhiṇaṃ na gaṇhanti yathānusiṭṭhaṃ na paṭipajjanti, appaṭipajjantā vāmagāhino nāma jātāti dasseti. Accāvadanteti atikkamma vadante, sutapariyattiṃ nissāya ativiya vādaṃ karonteti attho. Ko bahutaraṃ bhāsissatīti dhammaṃ kathento ko bahuṃ bhāsissati, kiṃ tvaṃ, udāhu ahanti? Ko sundarataranti, eko bahuṃ bhāsanto asahitaṃ amadhuraṃ bhāsati, eko sahitaṃ madhuraṃ, taṃ sandhāyāha ‘‘ko sundaratara’’nti? Eko pana bahuñca sundarañca kathento ciraṃ na bhāsati, lahuññeva uṭṭhāti, eko addhānaṃ pāpeti, taṃ sandhāyāha ‘‘ko ciratara’’nti? Chaṭṭhaṃ.

໑໔໙. ໃນສູດທີຫົກ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດຄຳວ່າ 'ເຮົາ' ເພາະເຫດໃດ? ເພື່ອຈະຊົງຕັ້ງພຣະເຖຣະໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງຂອງພຣະອົງ. ຖາມວ່າ ພຣະສາຣີບຸດແລະພຣະໂມຄຄັលລານະບໍ່ມີຫຼື? ຕອບວ່າ ມີຢູ່. ແຕ່ພຣະອົງມີພຣະດຳຣິຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພຣະສາຣີບຸດແລະພຣະໂມຄຄັលລານະເຫຼົ່ານີ້ ຈະຢູ່ໄດ້ບໍ່ດົນ, ສ່ວນພຣະກັດສະປະມີອາຍຸຮ້ອຍຊາວປີ, ເມື່ອເຮົາປຣິນິບພານແລ້ວ ເພິ່ນຈະນັ່ງຢູ່ທີ່ຖ້ຳສັດຕະບັນຄູຫາ ເຮັດການສັງຄາຍະນາພຣະທຳວິນັຍ ເຮັດໃຫ້ພຣະສາສະໜາຂອງເຮົາດຳຣົງຢູ່ໄດ້ຕະຫຼອດກາລກຳນົດຫ້າພັນປີ, ເຮົາຈະຕັ້ງເພິ່ນໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງຂອງເຮົາ, ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ພວກພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງຈະສຳຄັນຄຳສັ່ງສອນຂອງພຣະกັດສະປະວ່າເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຊື່ອຟັງ'. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ດຸບພະຈະ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ທີ່ບຸກຄົນຕັກເຕືອນໄດ້ໂດຍຍາກ. ຄຳວ່າ 'ໂດວະຈັດສະກະຣະເນຫິ' ໝາຍເຖິງ ທຳອັນເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ວ່າຢາກສອນຍາກ. ຄຳວ່າ 'ອັບປະທັກຂິໂນຄາຫິໂນ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ທີ່ຟັງຄຳສັ່ງສອນແລ້ວ ບໍ່ຮັບເອົາໂດຍເຄົາລົບ ບໍ່ປະຕິບັດຕາມຄຳສັ່ງສອນ, ພຣະອົງຊົງສະແດງວ່າ ຜູ້ບໍ່ປະຕິບັດຕາມນັ້ນ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຖືເອົາທາງຊ້າຍ (ຖືເອົາຜິດທາງ). ຄຳວ່າ 'ອັດຈາວະທັນເຕ' ໝາຍເຖິງ ກ່າວລ່ວງເກີນກັນແລະກັນ, ອີງອາໄສພຣະປະຣິຍັດທຳທີ່ໄດ້ສະດັບມາແລ້ວ ກ່າວໂຕ້ຖຽງກັນຢ່າງຍິ່ງ ນີ້ຄືອັດຖະ. ຄຳວ່າ 'ໃຜຈະກ່າວໄດ້ຫຼາຍກວ່າ' ໝາຍເຖິງ ເມື່ອສະແດງທຳ ໃຜຈະກ່າວໄດ້ຫຼາຍກວ່າ, ທ່ານ ຫຼືວ່າ ເຮົາ? ຄຳວ່າ 'ໃຜຈະກ່າວໄດ້ໄພເລາະກວ່າ' ໝາຍເຖິງ ບາງຄົນກ່າວຫຼາຍ ແຕ່ກ່າວຄຳບໍ່ມີປະໂຫຍດ ບໍ່ມ່ວນຫູ, ບາງຄົນກ່າວຄຳມີປະໂຫຍດ ມ່ວນຫູ, ພຣະອົງຊົງໝາຍເຖິງຂໍ້ນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ໃຜຈະກ່າວໄດ້ໄພເລາະກວ່າ'? ສ່ວນບາງຄົນກ່າວທັງຫຼາຍທັງໄພເລາະ ແຕ່ກ່າວບໍ່ໄດ້ດົນ ຍ່ອມຢຸດໂດຍໄວ, ບາງຄົນກ່າວໃຫ້ດຳເນີນໄປໄດ້ຕະຫຼອດກາລນານ, ພຣະອົງຊົງໝາຍເຖິງຂໍ້ນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ໃຜຈະກ່າວໄດ້ດົນກວ່າ'? ຈົບສູດທີຫົກ.

7. Dutiyaovādasuttavaṇṇanā

໗. ອັດຖະກະຖາທຸຕິຍະໂອວາດສູດ

150. Sattame [Pg.162] saddhāti okappanasaddhā. Vīriyanti kāyikacetasikaṃ vīriyaṃ. Paññāti kusaladhammajānanapaññā. Na santi bhikkhū ovādakāti imassa puggalassa ovādakā anusāsakā kalyāṇamittā natthīti idaṃ, bhante, parihānanti dasseti. Sattamaṃ.

໑໕໐. ໃນສູດທີເຈັດ ຄຳວ່າ 'ສັດທາ' ໝາຍເຖິງ ໂອກັບປະນະສັດທາ (ຄວາມເຊື່ອໝັ້ນຢ່າງສະໜິດໃຈ). ຄຳວ່າ 'ວິຣິຍະ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມພຽນທາງກາຍແລະທາງໃຈ. ຄຳວ່າ 'ປັນຍາ' ໝາຍເຖິງ ປັນຍາທີ່ຮູ້ທຳອັນເປັນກຸສົນ. ຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນຜູ້ໂອວາດບໍ່ມີ' ໝາຍເຖິງ ການທີ່ບຸກຄົນນີ້ບໍ່ມີຜູ້ໂອວາດ ຜູ້ສັ່ງສອນ ແລະກັນລະຍານະມິດ, ພຣະອົງຊົງສະແດງວ່າ ນີ້ຄືຄວາມເສື່ອມ ພຣະพຸດທະເຈົ້າຂ້າ. ຈົບສູດທີເຈັດ.

8. Tatiyaovādasuttavaṇṇanā

໘. ອັດຖະກະຖາຕະຕິຍະໂອວາດສູດ

151. Aṭṭhame tathā hi panāti pubbe sovacassatāya, etarahi ca dovacassatāya kāraṇapaṭṭhapane nipāto. Tatrāti tesu theresu. Ko nāmāyaṃ bhikkhūti ko nāmo ayaṃ bhikkhu? Kiṃ tissatthero kiṃ nāgattheroti? Tatrāti tasmiṃ evaṃ sakkāre kayiramāne. Tathattāyāti tathābhāvāya, āraññikādibhāvāyāti attho. Sabrahmacārikāmoti ‘‘ime maṃ parivāretvā carantū’’ti evaṃ kāmeti icchati patthetīti sabrahmacārikāmo. Tathattāyāti lābhasakkāranibbattanatthāya. Brahmacārupaddavenāti yo sabrahmacārīnaṃ catūsu paccayesu adhimattacchandarāgo upaddavoti vuccati, tena upaddutā. Abhipatthanāti adhimattapatthanā. Brahmacāriabhipatthanenāti brahmacārīnaṃ adhimattapatthanāsaṅkhātena catupaccayabhāvena. Aṭṭhamaṃ.

໑໕໑. ໃນສູດທີແປດ ຄຳວ່າ 'ຕະຖາ ຫິ ປະນະ' ເປັນນິບາດໃນການສະແດງເຫດຜົນແຫ່ງຄວາມເປັນຜູ້ວ່າງ່າຍໃນກາລກ່ອນ ແລະຄວາມເປັນຜູ້ວ່າຢາກໃນກາລບັດນີ້. ຄຳວ່າ 'ຕະຕະຣະ' ໝາຍເຖິງ ໃນບັນດາພຣະເຖຣະເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ພິກຂຸນີ້ນາມໃດ' ໝາຍເຖິງ ພິກຂຸນີ້ນາມໃດ? ແມ່ນພຣະຕິດສະເຖຣະ ຫຼື ພຣະນາຄະເຖຣະ? ຄຳວ່າ 'ຕະຕະຣະ' (ໃນການເຮັດຢ່າງນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ເມື່ອສັກກາລະນັ້ນຖືກເຮັດຢູ່ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຕະຖັດຕາຍະ' ໝາຍເຖິງ ເພື່ອຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ ຄືເພື່ອຄວາມເປັນຜູ້ຢູ່ປ່າເປັນຕົ້ນ ນີ້ຄືອັດຖະ. ຄຳວ່າ 'ສະພຣົມມະຈາຣິກາໂມ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຮັກ ໃຄ່ ປາດຖະໜາຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຂໍໃຫ້ເພື່ອນພຣົມມະຈາຣີເຫຼົ່ານີ້ແວດລ້ອມເຮົາທ່ຽວໄປ'. ຄຳວ່າ 'ຕະຖັດຕາຍະ' (ໃນບົດຫຼັງ) ໝາຍເຖິງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງລາບແລະສັກກາລະ. ຄຳວ່າ 'ພຣົມມະຈາຣູປັດທະເວນະ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມກຳໜັດດ້ວຍອຳນາດຄວາມພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງໃນປັດໄຈສີ່ຂອງເພື່ອນພຣົມມະຈາຣີທັງຫຼາຍ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ອຸປະທະວະ (ອັນຕະລາຍ), ພວກພິກຂຸຖືກອຸປະທະວະນັ້ນບີບຄັ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ອະພິປັດຖະນາ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ 'ພຣົມມະຈາຣິອະພິປັດຖະເນນະ' ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຄວາມເປັນໄປໃນປັດໄຈສີ່ ອັນກ່າວຄືຄວາມປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງຂອງເພື່ອນພຣົມມະຈາຣີທັງຫຼາຍ. ຈົບສູດທີແປດ.

9. Jhānābhiññasuttavaṇṇanā

໙. ອັດຖະກະຖາຊານາພິນຍາສູດ

152. Navame yāvadeva ākaṅkhāmīti yāvadeva icchāmi. Yāni pana ito paraṃ vivicceva kāmehītiādinā nayena cattāri rūpāvacarajjhānāni, sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamātiādinā nayena catasso arūpasamāpattiyo, sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhanti evaṃ nirodhasamāpatti, anekavihitaṃ iddhividhantiādinā nayena pañca lokikābhiññā ca vuttā. Tattha yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ anupadavaṇṇanāya ceva bhāvanāvidhānena ca saddhiṃ visuddhimagge (visuddhi. 1.69) vitthāritameva. Chaḷabhiññāya pana āsavānaṃ khayāti āsavānaṃ khayena. Anāsavanti āsavānaṃ apaccayabhūtaṃ. Cetovimuttinti arahattaphalasamādhiṃ. Paññāvimuttinti arahattaphalapaññaṃ. Navamaṃ.

໑໕໒. ໃນສູດທີເກົ້າ ຄຳວ່າ 'ຍາວະເທວະ ອາກັງຂາມິ' ໝາຍເຖິງ ພຽງແຕ່ເທົ່າທີ່ເຮົາປາດຖະໜາ. ສ່ວນຣູປາວະຈະຣະຊານສີ່ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'ວິວິຈເຈວະ ກາເມຫິ' ເປັນຕົ້ນ, ອະຣູປະສະມາບັດສີ່ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'ສັບພະໂສ ຣູປະສັນຍານັງ ສະມະຕິກກະມາ' ເປັນຕົ້ນ, ນິໂຣທະສະມາບັດ ໂດຍຄຳວ່າ 'ສັບພະໂສ ເນວະສັນຍານາສັນຍາຍະຕະນັງ ສະມະຕິກກັມມະ ສັນຍາເວທະຢິຕະນິໂຣທັງ' ຢ່າງນີ້, ແລະໂລກິຍະອະພິນຍາຫ້າ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'ອະເນກະວິຫິຕັງ ອິດທິວິທັງ' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດໄວ້ຖັດຈາກບົດນີ້ໄປ. ໃນບັນດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳອະທິບາຍໃດໆ ທີ່ຄວນກ່າວ ຄຳອະທິບາຍທັງໝົດນັ້ນ ພ້ອມທັງການອະທິບາຍຕາມລຳດັບບົດແລະວິທີການຈະເລີນພາວະນາ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສະແດງໄວ້ໂດຍລະອຽດແລ້ວໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ. ສ່ວນໃນອະພິນຍາຫົກ ຄຳວ່າ 'ອາສະວານັງ ຂະຍາ' ໝາຍເຖິງ ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ອະນາສະວັງ' ໝາຍເຖິງ ທຳອັນບໍ່ເປັນປັດໄຈແກ່ອາສະວະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ເຈໂຕວິມຸດຕິງ' ໝາຍເຖິງ ອະຣະຫັດຕະຜົນສະມາທິ. ຄຳວ່າ 'ປັນຍາວິມຸດຕິງ' ໝາຍເຖິງ ອະຣະຫັດຕະຜົນປັນຍາ. ຈົບສູດທີເກົ້າ.

10. Upassayasuttavaṇṇanā

໑໐. ອັດຖະກະຖາອຸປັດສະຍະສູດ

153. Dasame [Pg.163] āyāma, bhanteti kasmā bhikkhunīupassayagamanaṃ yācati? Na lābhasakkārahetu, kammaṭṭhānatthikā panettha bhikkhuniyo atthi, tā ussukkāpetvā kammaṭṭhānaṃ kathāpessāmīti yācati. Nanu ca so sayampi tepiṭako bahussuto, kiṃ sayaṃ kathetuṃ na sakkotīti? No na sakkoti. Buddhapaṭibhāgassa pana sāvakassa kathaṃ saddhātabbaṃ maññissantīti yācati. Bahukicco tvaṃ bahukaraṇīyoti kiṃ thero navakammādipasuto, yena naṃ evamāhāti? No, satthari pana parinibbute catasso parisā ānandattheraṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, idāni kassa pattacīvaraṃ gahetvā caratha, kassa pariveṇaṃ sammajjatha, kassa mukhodakaṃ dethā’’ti rodanti paridevanti. Thero ‘‘aniccā saṅkhārā, vuddhasarīrepi nillajjova maccurājā pahari. Esā saṅkhārānaṃ dhammatā, mā socittha, mā paridevitthā’’ti parisaṃ saññāpeti. Idamassa bahukiccaṃ. Taṃ sandhāya thero evamāha. Sandassesīti paṭipattiguṇaṃ dassesi. Samādapesīti gaṇhāpesi. Samuttejesīti samussāhesi. Sampahaṃsesīti paṭiladdhaguṇena modāpesi.

໑໕໓. ໃນສູດທີສິບ ເພາະເຫດໃດ ພຣະອານົນຈຶ່ງອາຣາດທະນາ (ພຣະມະຫາກັດສະປະ) ວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍ ຂໍເຊີນສະເດັດໄປ'? ບໍ່ແມ່ນເພາະເຫດແຫ່ງລາບແລະສັກກາລະ, ແຕ່ເພາະໃນສຳນັກພິກຂຸນີນັ້ນ ມີພວກພິກຂຸນີຜູ້ປາດຖະໜາກຳມະຖານຢູ່, ພຣະອານົນຈຶ່ງອາຣາດທະນາດ້ວຍຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະໃຫ້ພວກນາງຂະຫຍັນຂັນແຂງ ແລ້ວໃຫ້ (ພຣະເຖຣະ) ສະແດງກຳມະຖານ'. ຖາມວ່າ ພຣະອານົນນັ້ນເອງກໍເປັນຜູ້ຊົງພຣະໄຕປີດົກ ເປັນພະຫູສູດ ບໍ່ສາມາດຈະສະແດງເອງໄດ້ຫຼື? ຕອບວ່າ ບໍ່ແມ່ນບໍ່ສາມາດ (ຄືສາມາດສະແດງໄດ້). ແຕ່ພຣະອານົນອາຣາດທະນາເພາະຄິດວ່າ 'ພວກນາງຈະສຳຄັນຖ້ອຍຄຳຂອງພຣະມະຫາສາວົກຜູ້ປຽບເໝືອນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ວ່າເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຊື່ອຖືຢ່າງຍິ່ງ'. ຄຳວ່າ 'ທ່ານມີກິດຫຼາຍ ມີວຽກຫຼາຍ' ຖາມວ່າ ພຣະເຖຣະ (ພຣະມະຫາກັດສະປະ) ກ່າວຢ່າງນີ້ກັບພຣະອານົນ ເພາະພຣະອານົນຂະຫຍັນຂັນແຂງໃນການກໍ່ສ້າງ (ນະວະກຳ) ເປັນຕົ້ນຫຼື? ຕອບວ່າ ບໍ່ແມ່ນ. ແຕ່ເມື່ອພຣະສາດສະດາປຣິນິບພານແລ້ວ ບໍລິສັດທັງສີ່ພາກັນເຂົ້າໄປຫາພຣະອານົນເຖຣະ ແລ້ວຮ້ອງໄຫ້ຮຳໄຮວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍ ບັດນີ້ພວກທ່ານຈະຖືບາດແລະຈີວອນຂອງໃຜທ່ຽວໄປ? ຈະປັດກວາດບໍລິເວນວິຫານຂອງໃຜ? ຈະຖວາຍນ້ຳສຳລີບພຣະພັກແກ່ໃຜ?'. ພຣະເຖຣະ (ພຣະອານົນ) ຈຶ່ງປອບໂຍນບໍລິສັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈວ່າ 'ສັງຂານທັງຫຼາຍບໍ່ທ່ຽງ, ພະຍາມັດຈຸຣາດຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ເຖິງແມ່ນພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ກໍຍັງທຳລາຍໄດ້. ນີ້ຄືທຳມະດາຂອງສັງຂານທັງຫຼາຍ, ພວກທ່ານຢ່າເສົ້າໂສກ ຢ່າຮ້ອງໄຫ້ເລີຍ'. ນີ້ຄືຄວາມມີກິດຫຼາຍຂອງພຣະອານົນນັ້ນ. ພຣະເຖຣະ (ພຣະມະຫາກັດສະປະ) ໝາຍເຖິງກິດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ชົງຊີ້ແຈງ' ໝາຍເຖິງ ຊົງສະແດງຄຸນແຫ່ງການປະຕິບັດ. ຄຳວ່າ 'ຊົງຊັກຊວນ' ໝາຍເຖິງ ຊົງໃຫ້ຖືເອົາ (ວິປັດສະນາອັນມີລັກສະນະເປັນອາຣົມ). ຄຳວ່າ 'ຊົງໃຫ້ອາດຫານ' ໝາຍເຖິງ ຊົງໃຫ້ເກີດຄວາມອຸດສາຫະຢ່າງເຕັມທີ່. ຄຳວ່າ 'ຊົງໃຫ້ຮ່າເຣີງ' ໝາຍເຖິງ ຊົງໃຫ້ຍິນດີດ້ວຍຄຸນທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ.

Thullatissāti sarīrena thūlā, nāmena tissā. Vedehamuninoti paṇḍitamunino. Paṇḍito hi ñāṇasaṅkhātena vedena īhati sabbakiccāni karoti, tasmā ‘‘vedeho’’ti vuccati. Vedeho ca so muni cāti, vedehamuni. Dhammaṃ bhāsitabbaṃ maññatīti tipiṭakadharassa dhammabhaṇḍāgārikassa sammukhe sayaṃ araññavāsī paṃsukūliko samāno ‘‘dhammakathiko aha’’nti dhammaṃ bhāsitabbaṃ maññati. Idaṃ kiṃ pana, kathaṃ panāti? Avajānamānā bhaṇati. Assosīti aññena āgantvā ārocitavasena assosi. Āgamehi tvaṃ, āvusoti tiṭṭha tvaṃ, āvuso. Mā te saṅgho uttari upaparikkhīti mā bhikkhusaṅgho atirekaokāse taṃ upaparikkhīti. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘ānandena buddhapaṭibhāgo sāvako vārito, ekā bhikkhunī na vāritā, tāya saddhiṃ santhavo vā sineho vā bhavissatī’’ti mā taṃ saṅgho evaṃ amaññīti.

ຄຳວ່າ 'ທຸນລະຕິດສາ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຮ່າງກາຍອ້ວນ ແລະມີຊື່ວ່າ ຕິດສາ. ຄຳວ່າ 'ເວເທຫະມຸນιໂນ' ໝາຍເຖິງ ພຣະມຸນີຜູ້ເປັນບັນດິດ (ພຣະອານົນ). ເພາະວ່າ ບັນດິດຍ່ອມຂະຫຍັນຂັນແຂງ ເຮັດກິດທັງປວງດ້ວຍຄວາມຮູ້ອັນກ່າວຄືຍານ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'ເວເທຫະ'. ທ່ານເປັນທັງເວເທຫະ (ຜູ້ມີປັນຍາ) ແລະເປັນທັງມຸນີ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເວເທຫະມຸນີ'. ຄຳວ່າ 'ສຳຄັນທຳອັນຕົນຄວນສະແດງ' ໝາຍເຖິງ ພິຂຸນີນັ້ນ ເມື່ອຢູ່ຕໍ່ໜ້າພຣະອານົນຜູ້ຊົງພຣະໄຕປີດົກ ເປັນຜູ້ຮັກສາຄັງພຣະທຳ, ຕົນເອງເປັນຜູ້ຢູ່ປ່າ ຊົງຜ້າບັງສະກຸນ ແລ້ວສຳຄັນວ່າ 'ເຮົາເປັນພຣະທຳມະກະຖຶກ' ຈຶ່ງສຳຄັນທຳອັນຕົນຄວນສະແດງ. ຄຳວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຫຍັງ, ຢ່າງໃດກັນ?' ນາງກ່າວສະແດງຄວາມດູໝິ່ນ. ຄຳວ່າ 'ໄດ້ຍິນແລ້ວ' ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຍິນເພາະມີຄົນອື່ນມາບອກ. ຄຳວ່າ 'ທ່ານຈົ່ງລໍຖ້າກ່ອນ ອາວຸໂສ' ໝາຍເຖິງ ທ່ານຈົ່ງຢຸດກ່ອນ ອາວຸໂສ. ຄຳວ່າ 'ຢ່າໃຫ້ສົງສອບສວນທ່ານຍິ່ງຂຶ້ນໄປເລີຍ' ໝາຍເຖິງ ຢ່າໃຫ້ພິກຂຸສົງສອບສວນທ່ານໃນໂອກາດອັນເກີນຂອບເຂດເລີຍ. ມີຄຳອະທິບາຍດັ່ງນີ້ວ່າ 'ພຣະອານົນຫ້າມພຣະມະຫາສາວົກຜູ້ປຽບເໝືອນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແຕ່ບໍ່ຫ້າມພິກຂຸນີຮູບໜຶ່ງ, ຄວາມສະໜິດສະໜົມ ຫຼືຄວາມຮັກໄຄ່ກັບນາງຄົງຈະມີຢູ່', ຢ່າໃຫ້ສົງສຳຄັນທ່ານຢ່າງນີ້ເລີຍ.

Idāni [Pg.164] attano buddhapaṭibhāgabhāvaṃ dīpento taṃ kiṃ maññasi, āvusotiādimāha? Sattaratananti sattahatthappamāṇaṃ. Nāganti hatthiṃ. Aḍḍhaṭṭharatanaṃ vāti aḍḍharatanena ūnaaṭṭharatanaṃ, purimapādato paṭṭhāya yāva kumbhā vidatthādhikasattahatthubbedhanti attho. Tālapattikāyāti taruṇatālapaṇṇena. Cavitthāti cutā, na matā vā naṭṭhā vā, buddhapaṭibhāgassa pana sāvakassa upavādaṃ vatvā mahākassapatthere chahi abhiññāhi sīhanādaṃ nadante tassā kāsāvāni kaṇṭakasākhā viya kacchusākhā viya ca sarīraṃ khādituṃ āraddhāni, tāni hāretvā setakāni nivatthakkhaṇeyevassā cittassādo udapādīti. Dasamaṃ.

ບັດນີ້ ພຣະມະຫາກັດສະປະເຖຣະ ເມື່ອຈະສະແດງຄວາມທີ່ຕົນເປັນຜູ້ປຽບເໝືອນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຄຳວ່າ 'อาວຸໂສ ທ່ານຈະສຳຄັນຄວາມຂໍ້ນັ້ນເປັນຢ່າງໃດ?' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສັດຕະຣະຕະນັງ' ໝາຍເຖິງ ມີປະມານເຈັດສອກ. ຄຳວ່າ 'ນາຄັງ' ໝາຍເຖິງ ຊ້າງພາຍ. ຄຳວ່າ 'ອັດທັດຖະຣະຕະນັງ ວາ' ໝາຍເຖິງ ແປດສອກຢ່ອນເຄິ່ງສອກ (ຄື ເຈັດສອກເຄິ່ງ). ໝາຍເຖິງ ວັດແທກຕັ້ງແຕ່ຕີນໜ້າຂຶ້ນໄປຈົນຮອດກະພອງຫົວ ມີຄວາມສູງເຈັດສອກກັບອີກໜຶ່ງຄືບ ນີ້ຄືອັດຖະ. ຄຳວ່າ 'ຕາລະປັດຕິກາຍະ' ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍໃບຕານອ່ອນ. ຄຳວ່າ 'ຈະວິດຖະ' ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອນໄປແລ້ວ (ສຶກແລ້ວ), ບໍ່ແມ່ນຕາຍ ຫຼືຈິບຫາຍ. ແຕ່ເພາະນາງກ່າວຕິຕຽນພຣະສາວົກຜູ້ປຽບເໝືອນພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ເມື່ອພຣະມະຫາກັດສະປະເຖຣະບັນລືສີຫະນາດດ້ວຍອະພິນຍາຫົກ, ຜ້າກາສາວະທັງຫຼາຍຂອງນາງກໍເລີ່ມກັດກິນຮ່າງກາຍຂອງນາງ ປຽບເໝືອນກິ່ງໄມ້ມີໜາມ ແລະປຽບເໝືອນໃບຕຳແຍ. ເມື່ອນາງປົດຜ້າເຫຼົ່ານັ້ນອອກ ແລ້ວນຸ່ງຫົ່ມຜ້າຂາວ ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ຄວາມສະບາຍໃຈກໍບັງເກີດຂຶ້ນແກ່ນາງ. ຈົບສູດທີສິບ.

11. Cīvarasuttavaṇṇanā

໑໑. ອັດຖະກະຖາຈີວໍຣະສູດ

154. Ekādasame dakkhiṇāgirisminti rājagahaṃ parivāretvā ṭhitassa girino dakkhiṇabhāge janapado dakkhiṇāgiri nāma, tasmiṃ cārikaṃ caratīti attho. Cārikā ca nāma duvidhā hoti turitacārikā ca aturitacārikā ca. Tattha yaṃ ekacco ekaṃ kāsāvaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā pattacīvaraṃ aṃse laggetvā chattaṃ ādāya sarīrato sedehi paggharantehi divasena sattaṭṭhayojanāni gacchati, yaṃ vā pana buddhā kiñcideva bodhaneyyasattaṃ disvā yojanasatampi yojanasahassampi khaṇena gacchanti, esā turitacārikā nāma. Devasikaṃ pana gāvutaṃ aḍḍhayojanaṃ tigāvutaṃ yojananti ettakaṃ addhānaṃ ajjatanāya nimantanaṃ adhivāsayato janasaṅgahaṃ karoto gamanaṃ, esā aturitacārikā nāma. Ayaṃ idha adhippetā.

໑໕໔. ໃນສູດທີສິບເອັດ ຄຳວ່າ 'ໃນທັກຂິຄາຄີຣິ' ໝາຍເຖິງ ຊົນນະບົດຊື່ ทັກຂິຄາຄີຣິ ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດໃຕ້ຂອງພູເຂົາທີ່ແວດລ້ອມກຸງຣາຊະຄຶກ, ພຣະອານົນທ່ຽວຈາຣິກໄປໃນຊົນນະບົດນັ້ນ ນີ້ຄືອັດຖະ. ການຈາຣິກນັ້ນມີສອງຢ່າງ ຄື ຕຸຣິຕະຈາຣິກ (ການຈາຣິກດ່ວນ) ແລະ ອະຕຸຣິຕະຈາຣິກ (ການຈາຣິກບໍ່ດ່ວນ). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ການທີ່ພິກຂຸບາງຮູບນຸ່ງຜ້າກາສາວະຜືນໜຶ່ງ ຫົ່ມຜືນໜຶ່ງ ສະພາຍບາດແລະຈີວອນ ຖືຮົ່ມ ເດີນທາງໄປໄດ້ເຈັດຫຼືແປດໂຍດໃນມື້ໜຶ່ງ ໂດຍມີເຫື່ອໄຫຼອອກຈາກຮ່າງກາຍ, ຫຼືການທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຊົງເລັງເຫັນເວໄນຍະສັດບາງຮູບ ແລ້ວສະເດັດໄປສູ່ທີ່ໄກແມ່ນຮ້ອຍໂຍດຫຼືພັນໂຍດໃນຊົ່ວຂະນະດຽວ, ນີ້ຊື່ວ່າ ຕຸຣິຕະຈາຣິກ. ສ່ວນການສະເດັດໄປສູ່ຫົນທາງມີປະມານເທົ່ານີ້ ຄື ໜຶ່ງຄາວຸດ, ເຄິ່ງໂຍດ, ສາມຄາວຸດ, ຫຼືໜຶ່ງໂຍດໃນແຕ່ລະມື້ ເພື່ອຊົງຮັບນิມົນຕ໌ສຳລັບວັນນີ້ ແລະຊົງສົງເຄາະປະຊາຊົນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ອະຕຸຣິຕະຈາຣິກ. ການຈາຣິກຢ່າງຫຼັງນີ້ ຊົງປະສົງເອົາໃນອະທິບາຍນີ້.

Nanu ca thero pañcavīsati vassāni chāyā viya dasabalassa pacchato pacchato gacchantova ahosi, ‘‘kahaṃ ānando’’ti vacanassa okāsameva na adāsi, so kismiṃ kāle bhikkhusaṅghena saddhiṃ cārikaṃ carituṃ okāsaṃ labhatīti? Satthu parinibbānasaṃvacchare. Parinibbute kira satthari mahākassapatthero satthu parinibbāne sannipatitassa bhikkhusaṅghassa majjhe nisīditvā dhammavinayasaṅgāyanatthaṃ pañcasate bhikkhū uccinitvā, ‘‘āvuso, mayaṃ rājagahe vassaṃ vasantā dhammavinayaṃ saṅgāyissāma, tumhe pure [Pg.165] vassūpanāyikāya attano palibodhaṃ ucchinditvā rājagahe sannipatathā’’ti vatvā attanā rājagahaṃ gato. Ānandattheropi bhagavato pattacīvaraṃ ādāya mahājanaṃ saññāpento sāvatthiṃ gantvā tato nikkhamma rājagahaṃ gacchanto dakkhiṇāgirismiṃ cārikaṃ cari. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.

ຖາມວ່າ ພຣະເຖຣະ (ພຣະອານົນ) ໄດ້ຕິດຕາມເບື້ອງຫຼັງຂອງພຣະທົດສະພົນ ປຽບເໝືອນເງົາຕາມຕົວ ຕະຫຼອດຊາວຫ້າພັນສາ, ບໍ່ເຄີຍປ່ອຍໃຫ້ມີໂອກາດທີ່ຈະມີຄຳຖາມວ່າ 'ພຣະອານົນຢູ່ໃສ?' ເລີຍ, ທ່ານຈະໄດ້ໂອກາດທ່ຽວຈາຣິກໄປກັບພິກຂຸສົງໃນກາລໃດ? ຕອບວ່າ ໃນປີທີ່ພຣະສາດສະດາປຣິນິບພານ. ໄດ້ຍິນວ່າ ເມື່ອພຣະສາດສະດາປຣິນິບພານແລ້ວ ພຣະມະຫາກັດສະປະເຖຣະນັ່ງທ່າມກາງພິກຂຸສົງທີ່ປະຊຸມກັນໃນງານປຣິນິບພານຂອງພຣະສາດສະດາ ຄັດເລືອກພິກຂຸຫ້າຮ້ອຍຮູບເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສັງຄາຍະນາພຣະທຳວິນັຍ, ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ ພວກ ເຮົາຈະຈຳພັນສາຢູ່ກຸງຣາຊະຄຶກ ແລ້ວສັງຄາຍະນາພຣະທຳວິນັຍ, ພວກທ່ານຈົ່ງຕັດຄວາມກັງວົນ (ປະລິໂພດ) ຂອງຕົນກ່ອນວັນເຂົ້າພັນສາ ແລ້ວມາປະຊຸມກັນທີ່ກຸງຣາຊະຄຶກເຖີດ' ດັ່ງນີ້ ແລ້ວພຣະເຖຣະກໍສະເດັດໄປກຸງຣາຊະຄຶກດ້ວຍຕົນເອງ. ສ່ວນພຣະອານົນເຖຣະກໍຖືບາດແລະຈີວອນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ສະເດັດໄປກຸງສາວັດຖີ ເພື່ອປອບໂຍນມະຫາຊົນໃຫ້ເຂົ້າໃຈ, ແລ້ວອອກຈາກກຸງສາວັດຖີນັ້ນ ເມື່ອຈະສະເດັດໄປກຸງຣາຊະຄຶກ ກໍໄດ້ທ່ຽວຈາຣິກໄປໃນທັກຂິຄາຄີຣິ. ພຣະສັງຄີຕິກາຈານໝາຍເຖິງການຈາຣິກນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳນີ້ໄວ້.

Yebhuyyena kumārabhūtāti ye te hīnāyāvattā nāma, te yebhuyyena kumārakā daharā taruṇā ekavassikadvevassikā bhikkhū ceva anupasampannakumārakā ca. Kasmā panete pabbajitā, kasmā hīnāyāvattāti? Tesaṃ kira mātāpitaro cintesuṃ – ‘‘ānandatthero satthu vissāsiko aṭṭha vare yācitvā upaṭṭhahati, icchiticchitaṭṭhānaṃ satthāraṃ gahetvā gantuṃ sakkoti, amhākaṃ dārake etassa santike pabbājema, so satthāraṃ gahetvā āgamissati, tasmiṃ āgate mayaṃ mahāsakkāraṃ kātuṃ labhissāmā’’ti. Iminā tāva kāraṇena nesaṃ ñātakā te pabbājesuṃ. Satthari pana parinibbute tesaṃ sā patthanā upacchinnā, atha te ekadivaseneva uppabbājesuṃ.

ຄຳວ່າ Yebhuyyena kumārabhūtāti (ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຍັງເປັນເດັກນ້ອຍ) ໄດ້ແກ່ ພວກສັດທິວິຫາຣິກ (ສິດ) ຂອງພຣະອານົນເຖຣະ ທີ່ສຶກລາເພສໄປນັ້ນ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຍັງເປັນເດັກນ້ອຍ, ຍັງອ່ອນ, ຍັງໜຸ່ມ, ເປັນພຣະພິກຂຸບວດໄດ້ພັນສາໜຶ່ງ ຫຼື ສອງພັນສາ ແລະ ເປັນສາມະເນນນ້ອຍທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ອຸປະສົມບົດ. ກໍເພາະເຫດໃດ ພວກເຂົາຈຶ່ງບວດ? ແລະ ເພາະເຫດໃດ ຈຶ່ງສຶກລາເພສໄປ? ໄດ້ຍິນວ່າ ບິດາມານດາຂອງພວກເຂົາຄິດວ່າ "ພຣະອານົນເຖຣະ ເປັນຜູ້ຄຸ້ນເຄີຍຂອງພຣະສາດສະດາ ໄດ້ທູນຂໍພອນ 8 ປະການແລ້ວອຸປະຖາກພຣະອົງ, ສາມາດນຳພາພຣະສາດສະດາສະເດັດໄປຍັງສະຖານທີ່ທີ່ຕົນປາດຖະໜາໄດ້, ພວກເຮົາຈົ່ງໃຫ້ເດັກນ້ອຍຂອງພວກເຮົາບວດໃນສຳນັກຂອງພຣະອານົນເຖຣະຮູບນີ້ເຖີດ, ພຣະເຖຣະນັ້ນຈັກນຳພາພຣະສາດສະດາສະເດັດມາ, ເມື່ອພຣະອົງສະເດັດມາແລ້ວ ພວກເຮົາຈັກໄດ້ເຮັດມະຫາສັກກາລະ." ດ້ວຍເຫດຜົນນີ້ກ່ອນ ພວກຍາດຕິພີ່ນ້ອງຈຶ່ງໃຫ້ພວກເຂົາບວດ. ແຕ່ເມື່ອພຣະສາດສະດາປຣິນິບພານແລ້ວ ຄວາມປາດຖະໜານັ້ນຂອງພວກເຂົາກໍຂາດສູນ (ໝົດຫວັງ), ລຳດັບນັ້ນ ພວກຍາດຈຶ່ງໃຫ້ພວກເຂົາສຶກລາເພສໄປພາຍໃນວັນດຽວກັນນັ້ນເອງ.

Yathābhirantanti yathāruciyā yathāajjhāsayena. Tikabhojanaṃ paññattanti, idaṃ ‘‘gaṇabhojane aññatra samayā pācittiya’’nti (pāci. 211). Idaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha hi tiṇṇaṃ janānaṃ akappiyanimantanaṃ sādiyitvā ekato paṭiggaṇhantānampi anāpatti, tasmā ‘‘tikabhojana’’nti vuttaṃ.

ຄຳວ່າ Yathābhirantanti (ຕາມຄວາມຍິນດີ) ໄດ້ແກ່ ຕາມຄວາມພໍໃຈ ຕາມອັດທະຍາໄສ. ຄຳວ່າ Tikabhojanaṃ paññattanti (ຊົງບັນຍັດຕິກະໂພຊະນະ) ນີ້ ພຣະມະຫາກັດສະປະ ກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດນີ້ວ່າ "gaṇabhojane aññatra samayā pācittiyaṃ" (ເປັນປາຈິດຕີ ໃນເພາະຄະນະໂພຊະນະ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ສະໄໝ). ເພາະວ່າ ໃນສິກຂາບົດນັ້ນ ເຖິງແມ່ນພິກຂຸ 3 ຮູບ ຍິນດີການນິມົນທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັປປິຍະນິມົນ) ແລ້ວຮັບຮ່ວມກັນ ກໍບໍ່ຕ້ອງອາບັດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຕິກະໂພຊະນະ" (ການສັນຮ່ວມກັນ 3 ຮູບ).

Dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyāti dussīlapuggalānaṃ niggaṇhanatthaṃ. Pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāyāti dummaṅkūnaṃ niggaheneva pesalānaṃ uposathapavāraṇā vattanti, samaggavāso hoti, ayaṃ tesaṃ phāsuvihāro hoti, imassa phāsuvihārassa atthāya. Mā pāpicchā pakkhaṃ nissāya saṅghaṃ bhindeyyunti yathā devadatto sapariso kulesu viññāpetvā bhuñjanto pāpicche nissāya saṅghaṃ bhindi, evaṃ aññepi pāpicchā gaṇabandhena kulesu viññāpetvā bhuñjamānā gaṇaṃ vaḍḍhetvā taṃ pakkhaṃ nissāya mā saṅghaṃ bhindeyyunti, iti iminā kāraṇena paññattanti attho. Kulānuddayatāya cāti bhikkhusaṅghe uposathapavāraṇaṃ katvā samaggavāsaṃ vasante [Pg.166] manussā salākabhattādīni datvā saggaparāyaṇā bhavanti, iti imāya kulānuddayatāya ca paññattanti attho.

ຄຳວ່າ Dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyāti (ເພື່ອຂົ່ມບຸກຄົນຜູ້ເກ້ອຍາກ) ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປາບປາມ (ຂົ່ມ) ບຸກຄົນຜູ້ທຸສີລ. ຄຳວ່າ Pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāyāti (ເພື່ອຄວາມຢູ່ເປັນສຸກຂອງພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ) ໄດ້ແກ່ ເພາະການຂົ່ມພວກຄົນເກ້ອຍາກ (ຜູ້ທຸສີລ) ນັ້ນເອງ ການເຮັດອຸໂປສົດ ແລະ ປະວໍຣະນາ ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງດຳເນີນໄປໄດ້, ຄວາມຢູ່ຮ່ວມກັນຢ່າງສາມັກຄີກໍມີຂຶ້ນ, ນີ້ຄືຄວາມຢູ່ເປັນສຸກຂອງພວກເພິ່ນ, (ຊົງບັນຍັດໄວ້) ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມຢູ່ເປັນສຸກນີ້. ຄຳວ່າ Mā pāpicchā pakkhaṃ nissāya saṅghaṃ bhindeyyunti (ພວກພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາຊົ່ວ ຢ່າໄດ້ອາໄສຝັກຝ່າຍແລ້ວທຳລາຍສົງ) ອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງພຣະເທວະທັດ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ຂໍຮ້ອງ (ອອກປາກຂໍ) ນຳຕະກູນທັງຫຼາຍແລ້ວສັນ ອາໄສພວກທີ່ມີຄວາມປາດຖະໜາຊົ່ວ ແລ້ວທຳລາຍສົງ, ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸອື່ນໆ ທີ່ມີຄວາມປາດຖະໜາຊົ່ວ ກໍຕັ້ງກຸ່ມຄະນະ ຂໍຮ້ອງນຳຕະກູນທັງຫຼາຍແລ້ວສັນ ເຮັດໃຫ້ກຸ່ມຄະນະຈະເລີນຂຶ້ນ ແລ້ວອາໄສຝັກຝ່າຍນັ້ນ ຢ່າໄດ້ທຳລາຍສົງເລີຍ, ດ້ວຍເຫດຜົນນີ້ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງບັນຍັດໄວ້, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໃນຄຳນັ້ນ. ຄຳວ່າ Kulānuddayatāya cāti (ແລະ ເພາະຄວາມອະນຸເຄາະແກ່ຕະກູນທັງຫຼາຍ) ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອໝູ່ພິກຂຸສົງທຳອຸໂປສົດແລະປະວໍຣະນາ ຢູ່ຮ່ວມກັນຢ່າງສາມັກຄີ, ມະນຸດທັງຫຼາຍ ຖວາຍສະລາກະພັດເປັນຕົ້ນ ແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີສະຫວັນເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ, ພຣະອົງຊົງບັນຍັດໄວ້ ເພາະຄວາມອະນຸເຄາະແກ່ຕະກູນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໃນຄຳນັ້ນ.

Sassaghātaṃ maññe carasīti sassaṃ ghātento viya āhiṇḍasi. Kulūpaghātaṃ maññe carasīti kulāni upaghātento viya hananto viya āhiṇḍasi. Olujjatīti visesena palujjati bhijjati. Palujjanti kho te, āvuso, navappāyāti, āvuso, ete tuyhaṃ pāyena yebhuyyena navakā ekavassikaduvassikā daharā ceva sāmaṇerā ca palujjanti bhijjanti. Na vāyaṃ kumārako mattamaññāsīti ayaṃ kumārako attano pamāṇaṃ na jānātīti theraṃ tajjento āha.

ຄຳວ່າ Sassaghātaṃ maññe carasīti (ຂ້ອຍຄິດວ່າ ທ່ານທ່ຽວໄປເໝືອນທຳລາຍເຂົ້າກ້າ) ໄດ້ແກ່ ທ່ານທ່ຽວຈາຣິກໄປ ເໝືອນດັ່ງຜູ້ທຳລາຍພືດພັນທັນຍາຫານ. ຄຳວ່າ Kulūpaghātaṃ maññe carasīti (ຂ້ອຍຄິດວ່າ ທ່ານທ່ຽວໄປເໝືອນທຳລາຍຕະກູນ) ໄດ້ແກ່ ທ່ານທ່ຽວຈາຣິກໄປ ເໝືອນດັ່ງຜູ້ບຽດບຽນ ເໝືອນດັ່ງຜູ້ທຳລາຍຕະກູນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ Olujjatīti ໄດ້ແກ່ ເປ່ເພ ແຕກສະຫຼາຍ ໂດຍພິເສດ. ຄຳວ່າ Palujjanti kho te, āvuso, navappāyāti (ອາວຸໂສ ພວກບວດໃໝ່ຂອງທ່ານ ຍ່ອມເປ່ເພໄປແທ້ໆ) ອະທິບາຍວ່າ ອາວຸໂສ ພວກພິກຂຸບວດໃໝ່ ຜູ້ມີພັນສາໜຶ່ງ ຫຼື ສອງພັນສາ ທີ່ຍັງອ່ອນ ແລະ ພວກສາມະເນນເຫຼົ່ານີ້ ຂອງທ່ານ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ ຍ່ອມເປ່ເພ ແຕກສະຫຼາຍໄປ (ສຶກລາເພສໄປ). ຄຳວ່າ Na vāyaṃ kumārako mattamaññāsīti (ເດັກນ້ອຍຄົນນີ້ ບໍ່ຮູ້ຈັກປະມານເລີຍ) ໝາຍເຖິງ ເດັກນ້ອຍຄົນນີ້ ບໍ່ຮູ້ຈັກປະມານຂອງຕົນ, ພຣະເຖຣະ (ພຣະມະຫາກັດສະປະ) ກ່າວຂົ່ມຂູ່ພຣະອານົນເຖຣະ ຢ່າງນີ້.

Kumārakavādā na muccāmāti kumārakavādato na muccāma. Tathā hi pana tvanti idamassa evaṃ vattabbatāya kāraṇadassanatthaṃ vuttaṃ. Ayañhettha adhippāyo – yasmā tvaṃ imehi navehi bhikkhūhi indriyasaṃvararahitehi saddhiṃ vicarasi, tasmā kumārakehi saddhiṃ vicaranto kumārakoti vattabbataṃ arahasīti.

ຄຳວ່າ Kumārakavādā na muccāmāti (ພວກເຮົາບໍ່ພົ້ນຈາກຄຳກ່າວຫາວ່າເປັນເດັກນ້ອຍ) ໄດ້ແກ່ ພວກເຮົາບໍ່ພົ້ນຈາກຄຳເອີ້ນວ່າ ເດັກນ້ອຍ. ຄຳວ່າ Tathā hi pana tvanti (ເພາະວ່າ ທ່ານ...) ນີ້ ພຣະອົງກ່າວໄວ້ ເພື່ອສະແດງເຫດຜົນ ທີ່ພຣະອານົນຄວນຖືກກ່າວຢ່າງນັ້ນ (ວ່າ ເດັກນ້ອຍຄົນນີ້ບໍ່ຮູ້ຈັກປະມານ). ຄວາມປະສົງ (ອະທິບາຍ) ໃນຄຳນີ້ມີດັ່ງນີ້: ເພາະເຫດໃດ ທ່ານຈຶ່ງທ່ຽວໄປຮ່ວມກັບພິກຂຸບວດໃໝ່ເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ປາສະຈາກອິນຊີສັງວອນ, ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອທ່ານທ່ຽວໄປຮ່ວມກັບພວກເດັກນ້ອຍ (ພິກຂຸໜຸ່ມ) ທ່ານຈຶ່ງຄວນຖືກເອີ້ນວ່າ "ເດັກນ້ອຍ" ເຊັ່ນກັນ.

Aññatitthiyapubbo samānoti idaṃ yasmā therassa imasmiṃ sāsane neva ācariyo na upajjhāyo paññāyati, sayaṃ kāsāyāni gahetvā nikkhanto, tasmā anattamanatāya aññatitthiyapubbataṃ āropayamānā āha.

ຄຳວ່າ Aññatitthiyapubbo samānoti (ທັງທີ່ເຄີຍເປັນອັນຍະເດຍຣະຖີມາກ່ອນ) ນີ້ ນາງພິກຂຸນີຖຸລລະນັນທາ ກ່າວຂຶ້ນ ເພາະຄວາມບໍ່ພໍໃຈ ໂດຍຍົກໂທດຄວາມເຄີຍເປັນອັນຍະເດຍຣະຖີມາກ່ອນ ເພາະເຫດວ່າ ໃນພຣະສາດສະໜານີ້ ພຣະອາຈານ ຫຼື ພຣະອຸປັດຊາ ຂອງພຣະເຖຣະ (ພຣະມະຫາກັດສະປະ) ບໍ່ປາກົດ, ທ່ານຖືເອົາຜ້າກາສາວະພັດອອກບວດດ້ວຍຕົນເອງ.

Sahasāti ettha rāgamohacāropi sahasācāro, idaṃ pana dosacāravasena vuttaṃ. Appaṭisaṅkhāti appaccavekkhitvā, idāni attano pabbajjaṃ sodhento yatvāhaṃ, āvusotiādimāha. Tattha aññaṃ satthāraṃ uddisitunti ṭhapetvā bhagavantaṃ aññaṃ mayhaṃ satthāti evaṃ uddisituṃ na jānāmi. Sambādho gharāvāsotiādīsu sacepi saṭṭhihatthe ghare yojanasatantarepi vā dve jāyampatikā vasanti, tathāpi tesaṃ sakiñcanasapalibodhaṭṭhena gharāvāso sambādhoyeva. Rajāpathoti rāgarajādīnaṃ uṭṭhānaṭṭhānanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. ‘‘Āgamanapatho’’tipi vattuṃ vaṭṭati. Alagganaṭṭhena abbhokāso viyāti abbhokāso. Pabbajito hi kūṭāgāraratanamayapāsādadevavimānādīsu pihitadvāravātapānesu paṭicchannesu vasantopi neva laggati na sajjati na bajjhati, tena vuttaṃ [Pg.167] ‘‘abbhokāso pabbajjā’’ti. Apica sambādho gharāvāso kusalakiriyāya okāsābhāvato rajāpatho asaṃvutasaṅkāraṭṭhānaṃ viya rajānaṃ, kilesarajānaṃ sannipātaṭṭhānato, abbhokāso pabbajjā kusalakiriyāya yathā sukhaṃ okāsasabbhāvato.

ໃນຄຳວ່າ Sahasāti (ໂດຍພະລັນ/ໂດຍຜົນລະການ) ນີ້ ແມ່ນແຕ່ການປະພຶດດ້ວຍລາຄະ ແລະ ໂມຫະ ກໍຊື່ວ່າ "ສະຫະສາຈານ" (ການປະພຶດໂດຍພະລັນ), ແຕ່ຄຳນີ້ ກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂທສະຈຣິດ (dosacāravasena). ຄຳວ່າ Appaṭisaṅkhāti ໄດ້ແກ່ ໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາ. ບັດນີ້ ພຣະມະຫາກັດສະປະເຖຣະ ເມື່ອຈະຊຳຮະການບວດຂອງຕົນໃຫ້ບໍລິສຸດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "yatvāhaṃ, āvuso" (ອາວຸໂສ ຕັ້ງແຕ່ຂ້ອຍ...). ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "ເພື່ອອຸທິດຕໍ່ພຣະສາດສະດາອື່ນ" ໄດ້ແກ່ ຂ້ອຍບໍ່ເຄີຍຮູ້ຈັກການຊີ້ບອກວ່າ "ນີ້ເປັນສາດສະດາຂອງຂ້ອຍ" ຕໍ່ຄົນອື່ນ ເວັ້ນແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຄອງເຮືອນຄັບແຄບ" ນັ້ນ (ມີອະທິບາຍວ່າ) ເຖິງແມ່ນວ່າ ສາມີພັນລະຍາສອງຄົນ ຈະອາໄສຢູ່ໃນເຮືອນກວ້າງ 60 ສອກ ຫຼື ຫ່າງກັນຕັ້ງ 100 ໂຍດກོຕາມ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ການຄອງເຮືອນຂອງພວກເຂົາ ກໍຍັງຄັບແຄບຢູ່ດີ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີກັງວົນ ແລະ ເຄື່ອງຜູກພັນ (ປິລິໂພດ). ຄຳວ່າ Rajāpathoti (ທາງແຫ່ງທຸລີ) ໄດ້ແກ່ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນແຫ່ງທຸລີຄືລາຄະເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້ມີກ່າວໄວ້ໃນມະຫາອັດຖະກະຖາ. ຫຼື ຈະກ່າວວ່າ "ເປັນທາງມາແຫ່ງກິເລດມີລາຄະເປັນຕົ້ນ" ກໍຄວນ. ຄຳວ່າ "Abbhokāso" (ທີ່ແຈ້ງ) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນທີ່ແຈ້ງ ເພາະອັດຖະວ່າ ບໍ່ຕິດຂ້ອງ. ເພາະວ່າ ຜູ້ບວດແລ້ວ ເຖິງແມ່ນຈະຢູ່ໃນກຸຕິຍອດ, ປຣາສາດທີ່ເຮັດດ້ວຍລັດຕະນະ ຫຼື ວິມານເທວະດາເປັນຕົ້ນ ທີ່ປິດປະຕູປ່ອງຢ້ຽມມິດຊິດ ກໍບໍ່ຕິດຂ້ອງ ບໍ່ຂ້ອງຂັດ ບໍ່ຖືກຜູກມັດເລີຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ການບວດເປັນທີ່ແຈ້ງ". ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ການຄອງເຮືອນ ຊື່ວ່າ ຄັບແຄບ ເພາະບໍ່ມີໂອກາດເຮັດກຸສົນກັມ, ຊື່ວ່າ ທາງແຫ່ງທຸລີ ເພາະເປັນທີ່ປະຊຸມກັນແຫ່ງທຸລີຄືກິເລດ ເໝືອນດັ່ງບ່ອນຖິ້ມຂີ້ເຫຍື້ອທີ່ບໍ່ໄດ້ປົກປິດ, ສ່ວນການບວດ ຊື່ວ່າ ທີ່ແຈ້ງ ເພາະມີໂອກາດເຮັດກຸສົນກັມໄດ້ຕາມສະບາຍ.

Nayidaṃ sukaraṃ…pe… pabbajeyyanti ettha ayaṃ saṅkhepakathā – yadetaṃ sikkhattayabrahmacariyaṃ ekampi divasaṃ akhaṇḍaṃ katvā carimakacittaṃ pāpetabbatāya ekantaparipuṇṇaṃ caritabbaṃ, ekadivasampi ca kilesamalena amalīnaṃ katvā carimakacittaṃ pāpetabbatāya ekantaparisuddhaṃ, saṅkhalikhitaṃ likhitasaṅkhasadisaṃ dhotasaṅkhasappaṭibhāgaṃ caritabbaṃ, idaṃ na sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā agāramajjhe vasantena ekantaparipuṇṇaṃ…pe… carituṃ, yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kasāyarasapītatāya kāsāyāni brahmacariyaṃ carantānaṃ anucchavikāni vatthāni acchādetvā paridahitvā agārasmā nikkhamitvā anagāriyaṃ pabbajjeyyanti. Ettha ca yasmā agārassa hitaṃ kasivaṇijjādikammaṃ agāriyanti vuccati, taṃ pabbajjāya natthi, tasmā pabbajjā anagāriyāti ñātabbā, taṃ anagāriyaṃ. Pabbajeyyanti paṭipajjeyyaṃ.

ໃນຄຳວ່າ Nayidaṃ sukaraṃ...pe... pabbajeyyanti ນີ້ ມີຄຳອະທິບາຍໂດຍຫຍໍ້ດັ່ງນີ້: ພຣົມມະຈັນທີ່ປະກອບດ້ວຍສິກຂາ 3 ນີ້ ຄວນປະພຶດໃຫ້ບໍລິບູນໂດຍສ່ວນດຽວ (ekantaparipuṇṇaṃ) ໂດຍເຮັດບໍ່ໃຫ້ຂາດເລີຍ ແມ່ນແຕ່ວັນດຽວ ຈົນເຖິງຈຸຕິຈິດ (carimakacitta), ແລະ ຄວນປະພຶດໃຫ້ບໍລິສຸດໂດຍສ່ວນດຽວ (ekantaparisuddhaṃ) ໂດຍເຮັດບໍ່ໃຫ້ມົວໝອງດ້ວຍມົນທິນຄືກິເລດ ແມ່ນແຕ່ວັນດຽວ ຈົນເຖິງຈຸຕິຈິດ, ຄວນປະພຶດໃຫ້ຂັດສີດີແລ້ວ ເໝືອນສັງທີ່ຂັດແລ້ວ (saṅkhalikhitaṃ) ເໝືອນສັງທີ່ລ້າງສະອາດດີແລ້ວ, ການປະພຶດພຣົມມະຈັນໃຫ້ບໍລິບູນໂດຍສ່ວນດຽວ... ເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຜູ້ຄອງເຮືອນ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນເຮືອນ ຈະເຮັດໄດ້ໂດຍງ່າຍ, ທາງທີ່ດີ ຂ້ອຍຄວນປົງຜົມແລະໜວດ ແລ້ວນຸ່ງຫົ່ມຜ້າກາສາວະພັດ (ຜ້າຍ້ອມນ້ຳຝາດ) ເຊິ່ງເປັນຜ້າທີ່ເໝາະສົມແກ່ຜູ້ປະພຶດພຣົມມະຈັນ ອອກຈາກເຮືອນ ບວດເປັນຜູ້ບໍ່ຄອງເຮືອນເຖີດ. ແລະ ໃນຄຳວ່າ Anagāriya ນີ້ ເພາະເຫດວ່າ ງານທີ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ເຮືອນ ມີການເຮັດນາ ແລະ ການຄ້າຂາຍເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ "Agāriya" (ກິດຂອງຄົນຄອງເຮືອນ), ງານນັ້ນ ບໍ່ມີໃນການບວດ, ເພາະສະນັ້ນ ການບວດຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Anagāriya" (ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີເຮືອນ/ບໍ່ມີກິດຄອງເຮືອນ), ຄວນຊາບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Pabbajeyyanti ໄດ້ແກ່ ພຶງປະຕິບັດ (paṭipajjeyyaṃ).

Paṭapilotikānanti jiṇṇapilotikānaṃ terasahatthopi hi navasāṭako dasānaṃ chinnakālato paṭṭhāya pilotikāti vuccati. Iti mahārahāni vatthāni chinditvā kataṃ saṅghāṭiṃ sandhāya ‘‘paṭapilotikānaṃ saṅghāṭi’’nti vuttaṃ. Addhānamaggappaṭipannoti aḍḍhayojanato paṭṭhāya maggo addhānanti vuccati, taṃ addhānamaggaṃ paṭipanno, dīghamaggaṃ paṭipannoti attho.

ຄຳວ່າ Paṭapilotikānanti ໄດ້ແກ່ ຜ້າເກົ່າຂາດ (jiṇṇapilotikānaṃ). ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນຜ້າໃໝ່ຍາວ 13 ສອກ ເມື່ອຕັດຊາຍຜ້າອອກແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າ "ພິໂລຕິກະ" (ຜ້າເກົ່າ/ຜ້າຂາດ/ຜ້າເສດ) ຕັ້ງແຕ່ເວລານັ້ນເປັນຕົ້ນໄປ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງກ່າວໝາຍເຖິງຜ້າສັງຄາຕິ ທີ່ເຮັດຂຶ້ນໂດຍການຕັດຜ້າທີ່ມີລາຄາແພງ (ໃຫ້ເປັນຜ້າບັງສະກຸນ) ວ່າ "paṭapilotikānaṃ saṅghāṭi" (ຜ້າສັງຄາຕິທີ່ເຮັດດ້ວຍຜ້າເກົ່າຂາດ). ຄຳວ່າ Addhānamaggappaṭipannoti (ຜູ້ເດີນທາງໄກ) ອະທິບາຍວ່າ ທາງຕັ້ງແຕ່ເຄິ່ງໂຍດຂຶ້ນໄປ ເອີ້ນວ່າ "Addhāna" (ທາງໄກ), ຜູ້ເດີນທາງໄກນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເດີນທາງໄກ (dīghamaggaṃ paṭipanno), ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

Idāni yathā esa pabbajito, yathā ca addhānamaggaṃ paṭipanno, imassatthassa āvibhāvatthaṃ abhinīhārato paṭṭhāya anupubbikathā kathetabbā – atīte kira kappasatasahassamatthake padumuttaro nāma satthā udapādi, tasmiṃ haṃsavatīnagaraṃ upanissāya kheme migadāye viharante vedeho nāma kuṭumbiko asītikoṭidhanavibhavo pātova subhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya gandhapupphādīni gahetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Tasmiṃ khaṇe satthā mahānisabhattheraṃ nāma tatiyasāvakaṃ ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ [Pg.168] bhikkhūnaṃ dhutavādānaṃ yadidaṃ nisabho’’ti etadagge ṭhapesi. Upāsako taṃ sutvā pasanno dhammakathāvasāne mahājane uṭṭhāya gate satthāraṃ vanditvā, ‘‘bhante, sve mayhaṃ bhikkhaṃ adhivāsethā’’ti āha. Mahā kho, upāsaka, bhikkhusaṅghoti. Kittako bhagavāti. Aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassanti. Bhante, ekaṃ sāmaṇerampi vihāre asesetvā bhikkhaṃ adhivāsethāti. Satthā adhivāsesi. Upāsako satthu adhivāsanaṃ viditvā gehaṃ gantvā mahādānaṃ sajjetvā punadivase satthu kālaṃ ārocāpesi. Satthā pattacīvaramādāya bhikkhusaṅghaparivuto upāsakassa gharaṃ gantvā paññattāsane nisinno dakkhiṇodakāvasāne yāgubhattādīni sampaṭicchanto bhattavissaggaṃ akāsi. Upāsakopi satthu santike nisīdi.

ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ໃຫ້ຈະແຈ້ງ ວ່າພຣະເຖຣະຮູບນີ້ບວດຢ່າງໃດ ແລະ ເດີນທາງໄກຢ່າງໃດ, ຈຶ່ງຄວນກ່າວອະນຸປຸບພີກະຖາ (ເລື່ອງລາວຕາມລຳດັບ) ຕັ້ງແຕ່ຕອນຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາ (ອະພິນິຫານ) ດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນອະດີດຕະການ ລ່ວງມາໄດ້ແສນກັປ, ພຣະສາດສະດາພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກ. ເມື່ອພຣະອົງອາໄສກຸງຫົງສາວະດີ ປະທັບຢູ່ທີ່ເຂມະມິຄະທາຍະວັນ, ກະດຸມພີ (ຄະຫະບໍດີ) ຜູ້ນຶ່ງຊື່ວ່າ ເවເທຫະ ມີຊັບສົມບັດ 80 ໂກດ, ໃນເວລາເຊົ້າ ໄດ້ບໍລິໂພກອາຫານອັນປະນີດແລ້ວ ສະມາທານອົງອຸໂປສົດ ຖືເອົາເຄື່ອງສັກກາລະມີຂອງຫອມແລະດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ໄປຍັງວິຫານ ບູຊາແລະຂາບໄຫວ້ພຣະສາດສະດາ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ. ໃນຂະນະນັ້ນ ພຣະສາດສະດາ ຊົງສະຖາປະນາພຣະມະຫານິສະພະເຖຣະ ຜູ້ເປັນພຣະສາວົກອົງທີສາມ ໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ກ່າວສັນເສີນທຸດົງ (ທຸຕະວາດ) ນິສະພະນີ້ ເປັນຍອດ'. ອຸປາສົກ (ເວເທຫະ) ໄດ້ຟັງດັ່ງນັ້ນ ກໍມີຄວາມເລື່ອມໃສ, ເມື່ອຈົບພຣະທັມມະເທດສະໜາ ມະຫາຊົນລຸກກັບໄປແລ້ວ, ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຂາບໄຫວ້ພຣະສາດສະດາ ແລ້ວທູນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະອົງຊົງຮັບພັດຕາຫານຂອງຂ້າພະອົງໃນວັນພຣຸ່ງນີ້ເຖີດ'. ພຣະສາດສະດາຕຣັດວ່າ 'ອຸປາສົກ ໝູ່ພິກຂຸສົງມີຈຳນວນຫຼາຍໃດ໋'. ອຸປາສົກທູນຖາມວ່າ 'ມີຈຳນວນເທົ່າໃດ ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ?'. ພຣະອົງຕຣັດວ່າ 'ມີຈຳນວນ 6 ລ້ານ 8 ແສນຮູບ (68 ແສນ)'. ອຸປາສົກທູນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍຊົງຮັບພັດຕາຫານ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ເຫຼືອແມ່ນແຕ່ສາມະເນນຮູບດຽວໄວ້ໃນວິຫານເລີຍ'. ພຣະສາດສະດາຊົງຮັບນິມົນແລ້ວ. ອຸປາສົກຮູ້ການຮັບນິມົນຂອງພຣະສາດສະດາແລ້ວ ກັບໄປເຮືອນ ຈັດແຈງມະຫາທານ, ໃນວັນຕໍ່ມາ ໄດ້ໃຫ້ຄົນໄປກາບທູນພັດຕະການ (ເວລາສະເຫວີຍ) ແກ່ພຣະສາດສະດາ. ພຣະສາດສະດາຊົງຖືບາດແລະຈີວອນ ມີໝູ່ພິກຂຸສົງແວດລ້ອມ ສະເດັດໄປຍັງເຮືອນຂອງອຸປາສົກ ປະທັບນັ່ງເໜືອອາສະນະທີ່ຈັດໄວ້, ເມື່ອສຳເລັດການຖວາຍນ້ຳທັກສິໂນທົກແລ້ວ ກໍຊົງຮັບຢາຄູແລະພັດຕາຫານເປັນຕົ້ນ ຊົງທຳພັດຕະກິດ (ສັນພັດຕາຫານ). ສ່ວນອຸປາສົກກໍນັ່ງຢູ່ໃກ້ໆ ພຣະສາດສະດາ.

Tasmiṃ antare mahānisabhatthero piṇḍāya caranto tameva vīthiṃ paṭipajji. Upāsako disvā uṭṭhāya gantvā theraṃ vanditvā ‘‘pattaṃ, bhante, no dethā’’ti āha. Thero pattaṃ adāsi. Bhante, idheva pavisatha, satthāpi gehe nisinnoti. Na vaṭṭissati upāsakāti. Upāsako therassa pattaṃ gahetvā piṇḍapātassa pūretvā nīharitvā adāsi. Tato theraṃ anugantvā nivatto satthu santike nisīditvā evamāha – ‘‘bhante, mahānisabhatthero ‘satthā gehe nisinno’ti vuttepi pavisituṃ na icchi, atthi nu kho etassa tumhākaṃ guṇehi atireko guṇo’’ti. Buddhānañca vaṇṇamaccheraṃ nāma natthi. Atha satthā evamāha – ‘‘upāsaka, mayaṃ bhikkhaṃ āgamayamānā gehe nisīdāma, so bhikkhu na evaṃ nisīditvā bhikkhaṃ udikkhati. Mayaṃ gāmantasenāsane vasāma, so araññasmiṃyeva vasati. Mayaṃ channe vasāma, so abbhokāsamhiyeva vasati. Iti tassa ayañca ayañca guṇo’’ti mahāsamuddaṃ pūrayamānova kathesi. Upāsako pakatiyāpi jalamānadīpo telena āsitto viya suṭṭhutaraṃ pasanno hutvā cintesi – ‘‘kiṃ mayhaṃ aññāya sampattiyā, anāgate ekassa buddhassa santike dhutavādānaṃ aggabhāvatthāya patthanaṃ karissāmī’’ti?

ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ພຣະມະຫານິສະພະເຖຣະ ເດີນບິນທະບາດ ເຂົ້າມາຍັງຖະໜົນສາຍນັ້ນເອງ. ອຸປາສົກເຫັນແລ້ວ ກໍລຸກຂຶ້ນໄປຂາບໄຫວ້ພຣະເຖຣະ ແລ້ວຮຽນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍໂຜດມອບບາດໃຫ້ແກ່ຂ້າພະອົງເຖີດ'. ພຣະເຖຣະໄດ້ມອບບາດໃຫ້. ອຸປາສົກຮຽນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍນິມົນເຂົ້າມາໃນເຮືອນນີ້ກ່ອນເຖີດ, ພຣະສາດສະດາກໍປະທັບນັ່ງຢູ່ໃນເຮືອນນີ້ຄືກັນ'. ພຣະເຖຣະກ່າວວ່າ 'ບໍ່ຄວນດອກ ອຸປາສົກ'. ອຸປາສົກຮັບບາດຂອງພຣະເຖຣະແລ້ວ ໃສ່ພັດຕາຫານໃຫ້ເຕັມ ແລ້ວນຳອອກມາຖວາຍ. ຈາກນັ້ນ ໄດ້ເດີນໄປສົ່ງພຣະເຖຣະໜ້ອຍໜຶ່ງແລ້ວກັບຄືນມາ ນັ່ງໃກ້ພຣະສາດສະດາ ແລ້ວກາບທູນຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພຣະມະຫານິສະພະເຖຣະ ເຖິງແມ່ນຂ້າພະອົງຈະກາບທູນວ່າ "ພຣະສາດສະດາປະທັບນັ່ງຢູ່ໃນເຮືອນ" ກໍຍັງບໍ່ປາດຖະໜາຈະເຂົ້າມາ, ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ມີຄຸນວິເສດຍິ່ງກວ່າພຣະຄຸນຂອງພຣະອົງຫຼືແນວໃດ?'. ກໍຂຶ້ນຊື່ວ່າ ຄວາມຕະໜີ່ໃນການສັນເສີນຄຸນ (ວັນນະມັດສະຣິຍະ) ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຈຶ່ງຕຣັດວ່າ: 'ອຸປາສົກ ພວກຕະຖາຄົດນັ່ງລໍຖ້າພັດຕາຫານຢູ່ໃນເຮືອນ, ແຕ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນ ບໍ່ນັ່ງລໍຖ້າພັດຕາຫານຢ່າງນັ້ນ. ພວກຕະຖາຄົດອາໄສຢູ່ໃນເສນາສະນະໃກ້ບ້ານ, ແຕ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າເທົ່ານັ້ນ. ພວກຕະຖາຄົດຢູ່ໃນທີ່ມຸງບັງ, ແຕ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຢູ່ໃນທີ່ແຈ້ງເທົ່ານັ້ນ. ຄຸນຂອງພິກຂຸຮູບນັ້ນ ມີປະການນີ້ ແລະ ປະການນີ້' ຊົງສະແດງຄຸນຂອງພຣະເຖຣະ ເໝືອນດັ່ງເຮັດມະຫາສະໝຸດໃຫ້ເຕັມ. ອຸປາສົກ ເຊິ່ງໂດຍປົກກະຕິກໍເລື່ອມໃສຢູ່ແລ້ວ ເໝືອນດັ່ງຕະກຽງທີ່ຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ແລ້ວຖືກຮາດດ້ວຍນ້ຳມັນ ກໍຍິ່ງມີຄວາມເລື່ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ແລ້ວຄິດວ່າ 'ປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ເຮົາດ້ວຍສົມບັດອື່ນ, ໃນອະນາຄົດ ເຮົາຄວນຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາ ເພື່ອຄວາມເປັນຍອດແຫ່ງພິກຂຸຜູ້ກ່າວສັນເສີນທຸດົງ ໃນສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະອົງນຶ່ງເຖີດ'.

So punapi satthāraṃ nimantetvā teneva niyāmena satta divasāni dānaṃ datvā sattame divase aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassassa ticīvarāni datvā satthu pādamūle nipajjitvā evamāha – ‘‘yaṃ me, bhante, satta divasāni dānaṃ dentassa [Pg.169] mettaṃ kāyakammaṃ mettaṃ vacīkammaṃ mettaṃ manokammaṃ, imināhaṃ na aññaṃ devasampattiṃ vā sakkamārabrahmasampattiṃ vā patthemi, idaṃ pana me kammaṃ anāgate ekassa buddhassa santike mahānisabhattherena pattaṭṭhānantaraṃ pāpuṇanatthāya terasadhutaṅgadharānaṃ aggabhāvassa paccayo hotū’’ti. Satthā ‘‘mahantaṃ ṭhānaṃ iminā patthitaṃ, samijjhissati nu kho’’ti olokento samijjhanabhāvaṃ disvā āha – ‘‘manāpaṃ te ṭhānaṃ patthitaṃ, anāgate satasahassakappamatthake gotamo nāma buddho uppajjissati, tassa tvaṃ tatiyasāvako mahākassapatthero nāma bhavissasī’’ti. Taṃ sutvā upāsako ‘‘buddhānaṃ dve kathā nāma natthī’’ti punadivase pattabbaṃ viya taṃ sampattiṃ amaññittha. So yāvatāyukaṃ sīlaṃ rakkhitvā tattha kālaṅkato sagge nibbatti.

ວິເທຫະອຸປາສົກນັ້ນ ອີກເທື່ອໜຶ່ງກໍໄດ້ນິມົນພຣະສາດສະດາ ຖວາຍທານຕະຫຼອດເຈັດວັນໂດຍທຳນອງນັ້ນແລ້ວ ໃນວັນທີເຈັດ ໄດ້ຖວາຍໄຕຈີວອນແກ່ພຣະພິກຂຸສົງຫົກລ້ານແປດແສນຮູບ ໝອບລົງທີ່ໃກ້ພຣະບາດຂອງພຣະສາດສະດາ ແລ້ວກາບທູນຢ່າງນີ້ວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ກາຍະກຳອັນປະກອບດ້ວຍເມດຕາ ວະຈີກຳອັນປະກອບດ້ວຍເມດຕາ ມະໂນກຳອັນປະກອບດ້ວຍເມດຕາ ຂອງຂ້າພຣະອົງ ຜູ້ຖວາຍທານຕະຫຼອດເຈັດວັນນີ້ ມີຢູ່, ດ້ວຍບຸນກຸສົນນີ້ ຂ້າພຣະອົງບໍ່ໄດ້ປາດຖະໜາສົມບັດອື່ນໃດ ເປັນຕົ້ນວ່າ ເທວະສົມບັດ ຫຼື ສັກກະສົມບັດ ມານສົມບັດ ພຣົມມະສົມບັດ, ແຕ່ຂໍໃຫ້ກຳນີ້ຂອງຂ້າພຣະອົງ ຈົ່ງເປັນປັດໄຈເພື່ອບັນລຸຕຳແໜ່ງທີ່ພຣະມະຫານິສະພະເຖຣະໄດ້ບັນລຸແລ້ວ ໃນສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະອົງໜຶ່ງໃນອະນາຄົດ ແລະ ເປັນຍອດແຫ່ງພຣະທຸດົງຄະທອນ ໑໓ ປະການເທີ້ນ». ພຣະສາດສະດາຊົງກວດເບິ່ງວ່າ «ອຸປາສົກນີ້ປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ຄວາມປາດຖະໜານີ້ຈະສຳເລັດຫຼືບໍ່ໜໍ?» ເມື່ອຊົງເຫັນຄວາມສຳເລັດແລ້ວ ຈຶ່ງຕັດວ່າ: «ຕຳແໜ່ງທີ່ທ່ານປາດຖະໜານັ້ນ ເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈແລ້ວ, ໃນອະນາຄົດ ລ່ວງໄປແແສນກັບ ພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ ຈະສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນ, ທ່ານຈະໄດ້ເປັນພຣະສາວົກອົງທີສາມຂອງພຣະອົງ ພຣະນາມວ່າ ມະຫາກັດສະປະເຖຣະ». ອຸປາສົກໄດ້ຟັງຄຳນັ້ນແລ້ວ ຄິດວ່າ «ຂຶ້ນຊື່ວ່າ ພຣະດຳຣັດຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຈະເປັນສອງບໍ່ມີ» ຈຶ່ງມີຄວາມຮູ້ສຶກວ່າ ສົມບັດນັ້ນຕົນຈະໄດ້ຮັບໃນວັນພຣຸ່ງນີ້ແລ້ວ. ອຸປາສົກນັ້ນ ຮັກສາສິນຕະຫຼອດອາຍຸໄຂ ຈຸຕິຈາກອັດຕະພາບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນ.

Tato paṭṭhāya devamanussesu sampattiṃ anubhavanto ito ekanavutikappe vipassimhi sammāsambuddhe bandhumatīnagaraṃ nissāya kheme migadāye viharante devalokā cavitvā aññatarasmiṃ parijiṇṇe brāhmaṇakule nibbatti. Tasmiñca kāle ‘‘vipassī bhagavā sattame sattame saṃvacchare dhammaṃ kathetī’’ti mahantaṃ kolāhalaṃ hoti. Sakalajambudīpe devatā ‘‘satthā dhammaṃ kathessatī’’ti ārocenti, brāhmaṇo taṃ sāsanaṃ assosi. Tassa ca nivāsanasāṭako eko hoti, tathā brāhmaṇiyā, pārupanaṃ pana dvinnampi ekameva. Sakalanagare ‘‘ekasāṭakabrāhmaṇo’’ti paññāyati. Brāhmaṇānaṃ kenacideva kiccena sannipāte sati brāhmaṇiṃ gehe ṭhapetvā sayaṃ gacchati, brāhmaṇīnaṃ sannipāte sati sayaṃ gehe tiṭṭhati, brāhmaṇī taṃ vatthaṃ pārupitvā gacchati. Tasmiṃ pana divase brāhmaṇo brāhmaṇiṃ āha – ‘‘bhoti, kiṃ rattiṃ dhammassavanaṃ suṇissasi divā’’ti? ‘‘Mayaṃ mātugāmajātikā nāma rattiṃ sotuṃ na sakkoma, divā sossāmī’’ti brāhmaṇaṃ gehe ṭhapetvā vatthaṃ pārupitvā upāsikāhi saddhiṃ divā gantvā satthāraṃ vanditvā ekamante nisinnā dhammaṃ sutvā upāsikāhiyeva saddhiṃ āgamāsi. Atha brāhmaṇo brāhmaṇiṃ gehe ṭhapetvā vatthaṃ pārupitvā vihāraṃ gato.

ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວສະເຫວີຍສົມບັດໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ ໃນກັບທີ ໙໑ ແຕ່ກັບນີ້ ເມື່ອພຣະວິປັດສີສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຊົງອາໄສພຣະນະຄອນພັນທຸມະດີ ປະທັບຢູ່ ຍັງມະລຶຄະທາຍະວັນອັນເປັນແດນກະເສມ ຈຸຕິຈາກເທວະໂລກແລ້ວ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມທີ່ຍາກຈົນຕະກູນໜຶ່ງ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ໄດ້ເກີດຄວາມໂກລາຫົນຢ່າງຍິ່ງໃຫຍ່ວ່າ «ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີ ຈະຊົງສະແດງທຳໃນທຸກໆ ໑ ປີ». ເຫຼົ່າເທວະດາທົ່ວຊົມພູທະວີບ ຕ່າງປະກາດວ່າ «ພຣະສາດສະດາຈະຊົງສະແດງທຳ», ພຣາມນັ້ນໄດ້ຍິນຂ່າວນັ້ນແລ້ວ. ພຣາມນັ້ນມີຜ້ານຸ່ງຜືນໜຶ່ງ, ນາງພຣາມມະນີກໍມີຜືນໜຶ່ງ, ແຕ່ຜ້າຫົ່ມຂອງທັງສອງຄົນມີພຽງຜືນດຽວເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ລາວຈຶ່ງປາກົດຊື່ໃນທົ່ວເມືອງວ່າ «ເອກະສາຕະກະພຣາມ». ເມື່ອມີການປະຊຸມຂອງພວກພຣາມດ້ວຍກິດຈະການບາງຢ່າງ, ລາວກໍໃຫ້ນາງພຣາມມະນີຢູ່ເຮືອນ ແລ້ວຕົນເອງຫົ່ມຜ້ານັ້ນໄປ; ເມື່ອມີການປະຊຸມຂອງພວກນາງພຣາມມະນີ, ຕົນເອງກໍຢູ່ເຮືອນ ແລ້ວນາງພຣາມມະນີຫົ່ມຜ້ານັ້ນໄປ. ໃນວັນນັ້ນ ພຣາມຈຶ່ງຖາມນາງພຣາມມະນີວ່າ «ນາງຜູ້ຈະເລີນ, ເຈົ້າຈະຟັງທຳໃນຕອນກາງຄືນ ຫຼື ຕອນກາງເວັນ?» ນາງຕອບວ່າ «ພວກຂ້ອຍເປັນສະຕີ ບໍ່ສາມາດຟັງທຳໃນຕອນgກາງຄືນໄດ້, ຂ້ອຍຈະຟັງໃນຕອນກາງເວັນ» ແລ້ວໃຫ້ພຣາມຢູ່ເຮືອນ, ຕົນເອງຫົ່ມຜ້ານັ້ນໄປກັບພວກອຸປາສິກາໃນຕອນກາງເວັນ, ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາ ຖວາຍອະພິວາດແລ້ວນັ່ງ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ ຟັງທຳແລ້ວ ກໍກັບມາເຮືອນພ້ອມກັບພວກອຸປາສິກາ. ຈາກນັ້ນ ພຣາມຈຶ່ງໃຫ້ນາງພຣາມມະນີຢູ່ເຮືອນ, ຕົນເອງຫົ່ມຜ້ານັ້ນແລ້ວເດີນທາງໄປຍັງວິຫານ.

Tasmiṃ ca samaye satthā parisamajjhe alaṅkatadhammāsane sannisinno cittabījaniṃ ādāya ākāsagaṅgaṃ otārento viya sineruṃ matthaṃ katvā [Pg.170] sāgaraṃ nimmathento viya dhammakathaṃ katheti. Brāhmaṇassa parisante nisinnassa dhammaṃ suṇantassa paṭhamayāmasmiṃyeva sakalasarīraṃ pūrayamānā pañcavaṇṇā pīti uppajji. So pārutavatthaṃ saṅgharitvā ‘‘dasabalassa dassāmī’’ti cintesi. Athassa ādīnavasahassaṃ dassayamānaṃ maccheraṃ uppajji, so ‘‘brāhmaṇiyā ca mayhañca ekameva vatthaṃ, aññaṃ kiñci pārupanaṃ natthi, apārupitvā ca nāma bahi carituṃ na sakkā’’ti sabbathāpi adātukāmo ahosi. Athassa nikkhante paṭhamayāme majjhimayāmepi tatheva pīti uppajji, so tatheva ca cintetvā tatheva adātukāmo ahosi. Athassa majjhimayāme nikkhante pacchimayāmepi tatheva pīti uppajji, so ‘‘taraṇaṃ vā hotu maraṇaṃ vā, pacchāpi jānissāmī’’ti vatthaṃ saṅgharitvā satthu pādamūle ṭhapesi. Tato vāmahatthaṃ ābhujitvā dakkhiṇena hatthena tikkhattuṃ apphoṭetvā ‘‘jitaṃ me jitaṃ me’’ti tayo vāre nadi.

ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະສາດສະດາປະທັບນັ່ງທ່າມກາງບໍລິສັດ ເທິງທຳມາດອັນຕົບແຕ່ງຢ່າງງົດງາມ ຊົງຖືພັດອັນວິຈິດ ສະແດງທຳມະເທດສະໜາ ປຽບເໝືອນຊົງຍັງແມ່ນ້ຳຄົງຄາແຫ່ງສະຫວັນໃຫ້ໄຫຼລົງມາ ຫຼື ປຽບເໝືອນຊົງເຮັດຍອດເຂົາສິເນຣຸໃຫ້ເປັນໄມ້ພາຍ ແລ້ວກວນມະຫາສະໝຸດຢູ່. ເມື່ອພຣາມນັ່ງຢູ່ທ້າຍບໍລິສັດ ຟັງທຳຢູ່, ປີຕິ ໕ ປະການ ກໍບັງເກີດຂຶ້ນແຜ່ຊ່ານໄປທົ່ວຮ່າງກາຍ ຕັ້ງແຕ່ປະຖົມມະຍາມ. ລາວຈຶ່ງພັບຜ້າຫົ່ມນັ້ນແລ້ວຄິດວ່າ «ເຮົາຈະຖວາຍແກ່ພຣະທົດສະພົນ». ລຳດັບນັ້ນ ຄວາມຕະໜີ່ອັນສະແດງໂທດເປັນພັນໆ ປະການ ກໍເກີດຂຶ້ນແກ່ລາວ, ລາວຄິດວ່າ «ຜ້າຫົ່ມຂອງนາງພຣາມມະນີແລະຂອງເຮົາມີພຽງຜືນດຽວນີ້ເທົ່ານັ້ນ, ຜ້າຫົ່ມອື່ນບໍ່ມີເລີຍ, ເມື່ອບໍ່ມີຜ້າຫົ່ມ ກໍບໍ່ສາມາດອອກໄປຂ້າງນອກໄດ້» ຈຶ່ງບໍ່ປາດຖະໜາຈະຖວາຍໂດຍປະການທັງປວງ. ເມື່ອປະຖົມມະຍາມຜ່ານໄປ, ໃນມັດຊິມະຍາມ ປີຕິກໍເກີດຂຶ້ນຢ່າງນັ້ນອີກ, ລາວກໍຄິດຢ່າງນັ້ນອີກ ແລະ ກໍບໍ່ປາດຖະໜາຈະຖວາຍຢ່າງນັ້ນອີກ. ເມື່ອມັດຊິມະຍາມຜ່ານໄປ, ໃນປັດສິມະຍາມ ປີຕິກໍເກີດຂຶ້ນຢ່າງນັ້ນອີກ, ລາວຈຶ່ງຄິດວ່າ «ຈະລອດຫຼືຈະຕາຍກໍຕາມ, ເລື່ອງພາຍຫຼັງຄ່ອຍວ່າກັນ» ແລ້ວພັບຜ້ານັ້ນ ວາງໄວ້ທີ່ໃກ້ພຣະບາດຂອງພຣະສາດສະດາ. ຈາກນັ້ນ ລາວຈຶ່ງງໍແຂນຊ້າຍຂຶ້ນ ແລ້ວເອົາມືຂວາຕົບແຂນສາມເທື່ອ ແລ້ວຮ້ອງປະກາດຂຶ້ນ ໓ ເທື່ອວ່າ «ເຮົາຊະນະແລ້ວ! ເຮົາຊະນະແລ້ວ!»

Tasmiñca samaye bandhumarājā dhammāsanassa pacchato antosāṇiyaṃ nisinno dhammaṃ suṇāti. Rañño ca nāma ‘‘jitaṃ me’’ti saddo amanāpo hoti. So purisaṃ pesesi ‘‘gaccha etaṃ puccha kiṃ vadesī’’ti? So tena gantvā pucchito āha – ‘‘avasesā hatthiyānādīni āruyha asicammādīni gahetvā parasenaṃ jinanti, na taṃ acchariyaṃ, ahaṃ pana pacchato āgacchantassa kūṭagoṇassa muggarena sīsaṃ bhinditvā taṃ palāpento viya maccheracittaṃ madditvā pārutavatthaṃ dasabalassa adāsiṃ, taṃ me macchariyaṃ jita’’nti āha. Puriso gantvā taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā āha – ‘‘amhe bhaṇe dasabalassa anurūpaṃ na jānimhā, brāhmaṇo pana jānī’’ti vatthayugampi pesesi. Taṃ disvā brāhmaṇo cintesi – ‘‘ayaṃ mayhaṃ tuṇhī nisinnassa paṭhamaṃ kiñci adatvā satthu guṇe kathentassa adāsi, satthu guṇe paṭicca uppannena mayhaṃ ko attho’’ti tampi vatthayugaṃ dasabalasseva adāsi. Rājā ‘‘kiṃ brāhmaṇena kata’’nti? Pucchitvā, ‘‘tampi tena vatthayugaṃ tathāgatasseva dinna’’nti sutvā aññāni dve vatthayugāni pesesi. So tānipi adāsi. Rājā aññānipi cattārīti evaṃ yāva dvattiṃsa vatthayugāni pesesi. Atha brāhmaṇo [Pg.171] ‘‘idaṃ vaḍḍhetvā gahaṇaṃ viya hotī’’ti attano atthāya ekaṃ brāhmaṇiyā atthāya ekanti dve vatthayugāni gahetvā tiṃsa yugāni tathāgatasseva adāsi. Tato paṭṭhāya ca satthu vissāsiko jāto.

ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະເຈົ້າພັນທຸມະ ປະທັບນັ່ງຟັງທຳຢູ່ທາງຫຼັງທຳມາດ ພາຍໃນມ່ານ. ທຳມະດາວ່າ ພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ຊົງໂປດປານສຽງຮ້ອງວ່າ «ເຮົາຊະນະແລ້ວ». ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງສົ່ງຣາຊະບຸຣຸດໄປວ່າ «ຈົ່ງໄປຖາມຊາຍຜູ້ນັ້ນເບິ່ງວ່າ ເວົ້າຫຍັງ?» ຣາຊະບຸຣຸດນັ້ນໄປຖາມແລ້ວ, ພຣາມຈຶ່ງຕອບວ່າ «ຄົນອື່ນໆ ຂຶ້ນຂີ່ຊ້າງມ້າເປັນຕົ້ນ ຖືດາບແລະໂລ້ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຊະນະກອງທັບຂ້າສຶກ, ນັ້ນບໍ່ແມ່ນເລື່ອງອັດສະຈັນ, ແຕ່ສ່ວນຂ້ອຍ ໄດ້ຂົ່ມຈິດອັນຕະໜີ່ ປຽບເໝືອນການເອົາຄ້ອນຕີຫົວງົວໂກງທີ່ແລ່ນເຂົ້າມາທາງຫຼັງໃຫ້ໜີໄປ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍຜ້າຫົ່ມແກ່ພຣະທົດສະພົນ, ຄວາມຕະໜີ່ນັ້ນ ຂ້ອຍຊະນະແລ້ວ». ຣາຊະບຸຣຸດນັ້ນຈຶ່ງກັບໄປກາບທູນເລື່ອງນັ້ນແກ່ພຣະຣາຊາ. ພຣະຣາຊາຕັດວ່າ «ພວກເຈົ້າເອີຍ, ພວກ ເຮົາບໍ່ຮູ້ສິ່ງອັນສົມຄວນແກ່ພຣະທົດສະພົນເລີຍ, ແຕ່ພຣາມນີ້ຮູ້ແທ້» ແລ້ວຊົງພຣະຣາຊະທານຜ້າຄູ່ໜຶ່ງໄປໃຫ້. ພຣາມເຫັນຜ້ານັ້ນແລ້ວຄິດວ່າ «ພຣະຣາຊານີ້ ເມື່ອເຮົານັ່ງຢູ່ຊື່ໆ ບໍ່ໄດ້ພຣະຣາຊະທານຫຍັງໃຫ້ໃນຕອນທຳອິດ, ແຕ່ເມື່ອເຮົາກ່າວເຖິງພຣະຄຸນຂອງພຣະສາດສະດາ ຈຶ່ງພຣະຣາຊະທານໃຫ້, ຜ້າຄູ່ນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສພຣະຄຸນຂອງພຣະສາດສະດາ, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ເຮົາ» ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍຜ້າຄູ່ນັ້ນແກ່ພຣະທົດສະພົນອີກ. ພຣະຣາຊາຊົງຖາມວ່າ «ພຣາມເຮັດຫຍັງ?» ເມື່ອຊົງຊາບວ່າ «ພຣາມໄດ້ຖວາຍຜ້າຄູ່ນັ້ນແກ່ພຣະຕຖາຄົດອີກແລ້ວ» ຈຶ່ງຊົງສົ່ງຜ້າໄປໃຫ້ອີກ ໒ ຄູ່. ພຣາມກໍຖວາຍຜ້າເຫຼົ່ານັ້ນອີກ. ພຣະຣາຊາຊົງສົ່ງຜ້າໄປໃຫ້ອີກ ໔ ຄູ່... ໂດຍທຳນອງນີ້ ຈົນຮອດ ໓໒ ຄູ່. ຈາກນັ້ນ ພຣາມຈຶ່ງຄິດວ່າ «ການເຮັດແບບນີ້ ປຽບເໝືອນການເພີ່ມຂຶ້ນເພື່ອຈະເອົາເອງ» ຈຶ່ງຮັບເອົາຜ້າໄວ້ ໒ ຄູ່ ຄື: ສຳລັບຕົນເອງຄູ່ໜຶ່ງ ແລະ ສຳລັບນາງພຣາມມະນີຄູ່ໜຶ່ງ, ສ່ວນຜ້າອີກ ໓໐ ຄູ່ ໄດ້ຖວາຍແກ່ພຣະຕຖາຄົດ. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ພຣາມກໍກາຍເປັນຜູ້ຄຸ້ນເຄີຍຂອງພຣະສາດສະດາ.

Atha naṃ rājā ekadivasaṃ sītasamaye satthu santike dhammaṃ suṇantaṃ disvā satasahassagghanikaṃ attano pārutaṃ rattakambalaṃ datvā āha – ‘‘ito paṭṭhāya idaṃ pārupitvā dhammaṃ suṇāhī’’ti. So ‘‘kiṃ me iminā kambalena imasmiṃ pūtikāye upanītenā’’ti? Cintetvā, antogandhakuṭiyaṃ tathāgatamañcassa upari vitānaṃ katvā agamāsi. Atha ekadivasaṃ rājā pātova vihāraṃ gantvā antogandhakuṭiyaṃ satthu santike nisīdi. Tasmiñca samaye chabbaṇṇā buddharasmiyo kambalaṃ paṭihaññanti, kambalo ativiya virocati. Rājā uddhaṃ olokento sañjānitvā āha – ‘‘bhante, amhākaṃ esa kambalo, amhehi ekasāṭakabrāhmaṇassa dinno’’ti. Tumhehi, mahārāja, brāhmaṇo pūjito, brāhmaṇena ahaṃ pūjitoti. Rājā ‘‘brāhmaṇo yuttakaṃ aññāsi, na maya’’nti pasīditvā yaṃ manussānaṃ upakārabhūtaṃ, taṃ sabbaṃ aṭṭhaṭṭhakaṃ katvā sabbaṭṭhakaṃ nāma dānaṃ datvā purohitaṭṭhāne ṭhapesi. Sopi ‘‘aṭṭhaṭṭhakaṃ nāma catusaṭṭhi hotī’’ti catusaṭṭhi salākabhattāni upanibandhāpetvā yāvajīvaṃ dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā tato cuto sagge nibbatti.

ຕໍ່ມາ ວັນໜຶ່ງໃນລະດູໜາວ ພຣະຣາຊາຊົງເຫັນພຣາມນັ້ນນັ່ງຟັງທຳຢູ່ໃກ້ພຣະສາດສະດາ ຈຶ່ງຊົງພຣະຣາຊະທານຜ້າກຳພົນສີແດງອັນມີຄ່າແສນຕຳລຶງທີ່ພຣະອົງຊົງຫົ່ມຢູ່ ແລ້ວຕັດວ່າ «ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ຈົ່ງຫົ່ມຜ້ານີ້ຟັງທຳເທີ້ນ». ພຣາມນັ້ນຄິດວ່າ «ຜ້າກຳພົນນີ້ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ເຮົາ ທີ່ຈະເອົາມາຫົ່ມຮ່າງກາຍອັນເປື່ອຍເນົ່ານີ້» ຈຶ່ງເອົາຜ້ານັ້ນໄປເຮັດເປັນເພດານໄວ້ເໜືອພຣະແທ່ນບັນທົມຂອງພຣະຕຖາຄົດ ພາຍໃນພຣະຄັນທະກຸຕິ ແລ້ວກໍກັບໄປ. ຕໍ່ມາ ວັນໜຶ່ງ ພຣະຣາຊາສະເດັດໄປຍັງວິຫານແຕ່ເຊົ້າຕຣູ່ ປະທັບນັ່ງໃກ້ພຣະສາດສະດາ ພາຍໃນພຣະຄັນທະກຸຕິ. ໃນເວລານັ້ນ ພຣະຣັດສະໝີ ໖ ປະການຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ກະທົບໃສ່ຜ້າກຳພົນນັ້ນ, ຜ້າກຳພົນນັ້ນຈຶ່ງຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມຢ່າງຍິ່ງ. ພຣະຣາຊາຊົງແຫງນພຣະພັກຂຶ້ນເບິ່ງ ຊົງຈຳໄດ້ ຈຶ່ງກາບທູນວ່າ «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ນີ້ແມ່ນຜ້າກຳພົນຂອງຂ້າພຣະອົງ ທີ່ໄດ້ພຣະຣາຊະທານແກ່ເອກະສາຕະກະພຣາມ ບໍ່ແມ່ນບໍ?» ພຣະສາດສະດາຕັດວ່າ «ມະຫາຣາດ, ມະຫາຣາດບູຊາພຣາມແລ້ວ, ສ່ວນພຣາມກໍບູຊາຕະຖາຄົດແລ້ວ». ພຣະຣາຊາຊົງມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສວ່າ «ພຣາມນີ້ຮູ້ສິ່ງອັນສົມຄວນ, ສ່ວນພວກ ເຮົາບໍ່ຮູ້ເລີຍ» ຈຶ່ງຊົງພຣະຣາຊະທານສິ່ງຂອງທຸກຢ່າງທີ່ເປັນອຸປະການແກ່ມະນຸດ ຢ່າງລະ ໘ (ສັບພັດຖະກະ) ແລ້ວຊົງແຕ່ງຕັ້ງລາວໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງປຸໂຣຫິດ. ພຣາມນັ້ນຄິດວ່າ «ສິ່ງຂອງຢ່າງລະ ໘ ນັ້ນ ລວມເປັນ ໖໔ ຢ່າງ» ຈຶ່ງໄດ້ຈັດຕັ້ງສະຫຼາກະພັດ ໖໔ ສຳຣັບໄວ້ເປັນປະຈຳ, ຖວາຍທານຕະຫຼອດຊີວິດ, ຮັກສາສິນ, ຈຸຕິຈາກອັດຕະພາບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນ.

Puna tato cuto imasmiṃ kappe koṇāgamanassa ca bhagavato kassapadasabalassa cāti dvinnaṃ buddhānaṃ antare bārāṇasiyaṃ kuṭumbiyaghare nibbatto, so vuddhimanvāya gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ araññe jaṅghavihāraṃ carati. Tasmiñca samaye paccekabuddho nadītīre cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṅgharitvā ṭhapetuṃ āraddho. So disvā, ‘‘kasmā, bhante, saṅgharitvā ṭhapethā’’ti? Āha. Anuvāto nappahotīti. ‘‘Iminā, bhante, karothā’’ti sāṭakaṃ datvā, ‘‘nibbattanibbattaṭṭhāne me kenaci parihāni mā hotū’’ti patthanaṃ paṭṭhapesi. Gharepissa bhaginiyā saddhiṃ bhariyāya kalahaṃ karontiyā paccekabuddho piṇḍāya pāvisi.

ຕໍ່ມາ ເມື່ອຈຸຕິຈາກສະຫວັນນັ້ນແລ້ວ ໃນກັບນີ້ ລາວໄດ້ມາບັງເກີດໃນເຮືອນຂອງຕະກູນຄະຫະບໍດີໃນນະຄອນພາຣານະສີ ໃນລະຫວ່າງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໒ ພຣະອົງ ຄື ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໂກນາຄະມະນະ ແລະ ພຣະກັດສະປະທົດສະພົນ. ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ຄອງເຮືອນຢູ່, ວັນໜຶ່ງ ລາວໄດ້ເດີນທາງໄປພັກຜ່ອນໃນປ່າ. ໃນເວລານັ້ນ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າອົງໜຶ່ງ ກຳລັງເຮັດຈີວອນຢູ່ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳ, ເມື່ອຜ້າຂອບບໍ່ພໍ ຈຶ່ງເລີ່ມພັບຜ້າເກັບໄວ້. ລາວເຫັນແລ້ວ ຈຶ່ງກາບທູນຖາມວ່າ «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງພັບເກັບໄວ້?» ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າຕອບວ່າ «ຜ້າຂອບບໍ່ພໍ». ລາວຈຶ່ງຖວາຍຜ້າສະໄບຂອງຕົນແລ້ວກາບທູນວ່າ «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ຂໍຈົ່ງຊົງເຮັດດ້ວຍຜ້ານີ້ເທີ້ນ» ແລ້ວຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາວ່າ «ໃນສະຖານທີ່ທີ່ຂ້າພຣະອົງບັງເກີດແລ້ວໆ ຂໍຢ່າໄດ້ມີຄວາມບົກພ່ອງໃດໆ ເລີຍ». ໃນຂະນະທີ່ພັນລະຍາແລະນ້ອງສາວຂອງລາວກຳລັງຜິດຖຽງກັນຢູ່ທີ່ເຮືອນ, ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າໄດ້ສະເດັດເຂົ້າໄປບິນທະບາດ.

Athassa [Pg.172] bhaginī paccekabuddhassa piṇḍapātaṃ datvā tassa bhariyaṃ sandhāya ‘‘evarūpaṃ bālaṃ yojanasatena parivajjeyya’’nti patthanaṃ paṭṭhapesi. Sā gehadvāre ṭhitā taṃ sutvā, ‘‘imāya dinnaṃ bhattaṃ esa mā bhuñjatū’’ti pattaṃ gahetvā piṇḍapātaṃ chaḍḍetvā kalalassa pūretvā adāsi. Itarā disvā, ‘‘bāle maṃ tāva akkosa vā pahara vā. Evarūpassa pana dve asaṅkheyyāni pūritapāramissa pattato bhattaṃ chaḍḍetvā kalalaṃ dātuṃ na yutta’’nti āha. Athassa bhariyāya paṭisaṅkhānaṃ uppajji. Sā ‘‘tiṭṭhatha, bhante’’ti kalalaṃ chaḍḍetvā pattaṃ dhovitvā gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā pavarassa catumadhurassa pūretvā upari āsittena padumagabbhavaṇṇena sappinā vijjotamānaṃ paccekabuddhassa hatthe ṭhapetvā, ‘‘yathā ayaṃ piṇḍapāto obhāsajāto, evaṃ obhāsajātaṃ me sarīraṃ hotū’’ti patthanaṃ paṭṭhapesi. Paccekabuddho anumoditvā ākāsaṃ pakkhandi. Tepi jāyampatikā yāvatāyukaṃ kusalaṃ katvā sagge nibbattitvā puna tato cavitvā upāsako bārāṇasiyaṃ asītikoṭivibhavassa seṭṭhino putto hutvā nibbatti, itarā tādisasseva dhītā hutvā nibbatti.

ຄັ້ງນັ້ນ ນ້ອງສາວຂອງລາວໄດ້ຖວາຍບິນທະບາດແກ່ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລ້ວຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາໝາຍເຖິງພັນລະຍາຂອງລາວວ່າ «ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຈົ່ງຫຼີກເວັ້ນຄົນພານເຊັ່ນນີ້ ໃຫ້ໄກຮ້ອຍໂຍດເທີ້ນ». ພັນລະຍານັ້ນຢືນຢູ່ທີ່ປະຕູເຮືອນ ໄດ້ຍິນຄຳນັ້ນແລ້ວ ຄິດວ່າ «ຂໍຢ່າໃຫ້ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າອົງນີ້ໄດ້ສັນເຂົ້າທີ່ຍິງຄົນນີ້ຖວາຍເລີຍ» ຈຶ່ງຍາດເອົາບາດມາ ແລ້ວເທເຂົ້າບິນທະບາດຖິ້ມ ເອົາຕົມໃສ່ຈົນເຕັມບາດແລ້ວຖວາຍຄືນ. ນ້ອງສາວເຫັນແລ້ວ ຈຶ່ງເວົ້າວ່າ «ນາງຄົນພານ, ເຈົ້າຈະຮ້າຍດ່າ ຫຼື ຕີຂ້ອຍກໍຕາມເທີ້ນ, ແຕ່ການເທເຂົ້າບິນທະບາດອອກຈາກບາດຂອງພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ບຳເພັນບາຣະມີມາຕະຫຼອດສອງອະສົງໄຂ ແລ້ວເອົາຕົມໃສ່ຖວາຍແທນນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ». ລຳດັບນັ້ນ ພັນລະຍາຂອງລາວກໍເກີດຄວາມສຳນຶກຜິດ. ນາງຈຶ່ງກາບທູນວ່າ «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ຂໍຈົ່ງໂປດຢຸດກ່ອນ» ແລ້ວເທຕົມຖິ້ມ ລ້າງບາດໃຫ້ສະອາດ ເອົາແປ້ງຫອມທາ ລູບໄລ້ ແລ້ວໃສ່ຈະຕຸມະທູອັນປະເສີດໃຫ້ເຕັມ ຣາດດ້ວຍເນີຍໃສອັນມີສີເຫຼືອງເຫຼື້ອມຄືເກສອນດອກບົວຫຼວງ ວາງໄວ້ໃນພຣະຫັດຂອງພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລ້ວຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາວ່າ «ບິນທະບາດນີ້ມີແສງສະຫວ່າງຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງໃດ ຂໍໃຫ້ຮ່າງກາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າຈົ່ງມີແສງສະຫວ່າງຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງນັ້ນເທີ້ນ». ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າອະນຸໂມທະນາແລ້ວ ກໍເਹਾະຂຶ້ນສູ່ເວຫາ. ສອງສາມີພັນລະຍານັ້ນ ເຮັດບຸນກຸສົນຕະຫຼອດອາຍຸໄຂ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນ, ເມື່ອຈຸຕິຈາກສະຫວັນນັ້ນແລ້ວ ອຸປາສົກນັ້ນໄດ້ມາບັງເກີດເປັນລູກຊາຍຂອງເສດຖີ ຜູ້ມີຊັບ ໘໐ ໂກດ ໃນນະຄອນພາຣານະສີ, ສ່ວນພັນລະຍາກໍໄດ້ມາບັງເກີດເປັນລູກສາວຂອງເສດຖີຜູ້ມີຊັບ ໘໐ ໂກດ ເຊັ່ນດຽວກັນ.

Tassa vuddhippattassa tameva seṭṭhidhītaraṃ ānayiṃsu. Tassā pubbe adinnavipākassa tassa kammassa ānubhāvena patikulaṃ paviṭṭhamattāya ummārabbhantare sakalasarīraṃ ugghāṭitavaccakuṭi viya duggandhaṃ jātaṃ. Seṭṭhikumāro ‘‘kassāyaṃ gandho’’ti pucchitvā ‘‘seṭṭhikaññāyā’’ti sutvā ‘‘nīharatha nīharathā’’ti ābhataniyāmeneva kulagharaṃ pesesi. Sā eteneva nīhārena sattasu ṭhānesu paṭinivattitā cintesi – ‘‘ahaṃ sattasu ṭhānesu paṭinivattā. Kiṃ me jīvitenā’’ti? Attano ābharaṇabhaṇḍaṃ bhañjāpetvā suvaṇṇiṭṭhakaṃ kāresi ratanāyataṃ vidatthivitthataṃ caturaṅgulubbedhaṃ. Tato haritālamanosilāpiṇḍaṃ gahetvā aṭṭha uppalahatthake ādāya kassapadasabalassa cetiyakaraṇaṭṭhānaṃ gatā. Tasmiñca khaṇe ekā iṭṭhakapanti parikkhipitvā āgacchamānā ghaṭaniṭṭhakāya ūnā hoti. Seṭṭhidhītā vaḍḍhakiṃ āha – ‘‘imaṃ iṭṭhakaṃ ettha ṭhapethā’’ti. Amma, bhaddake kāle āgatāsi, sayameva ṭhapehīti. Sā āruyha telena haritālamanosilaṃ yojetvā tena bandhanena iṭṭhakaṃ patiṭṭhapetvā upari [Pg.173] aṭṭhahi uppalahatthakehi pūjaṃ katvā vanditvā, ‘‘nibbattanibbattaṭṭhāne me kāyato candanagandho vāyatu, mukhato uppalagandho’’ti patthanaṃ katvā, cetiyaṃ vanditvā, padakkhiṇaṃ katvā agamāsi.

ເມື່ອລູກຊາຍເສດຖີຜູ້ນັ້ນຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າແລ້ວ ພວກຍາດຕິພີ່ນ້ອງກໍໄດ້ນຳເອົາລູກສາວເສດຖີຄົນເດີມນັ້ນມາໃຫ້ເປັນພັນລະຍາ. ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງບາບກຳທີ່ນາງເຄີຍເຮັດໄວ້ໃນຊາດກ່ອນ ເຊິ່ງຍັງບໍ່ທັນໃຫ້ຜົນ, ພໍແຕ່ນາງກ້າວເຂົ້າສູ່ເຮືອນຂອງສາມີ ພຽງແຕ່ຢືນຢູ່ທີ່ລະຫວ່າງທໍລະນີປະຕູ ທົ່ວທັງຮ່າງກາຍຂອງນາງກໍສົ່ງກິ່ນເໝັນຮຸນແຮງ ອຸປະມາເໝືອນດັ່ງວັດຈະກຸຕິ (ວິດຖ່າຍ) ທີ່ຖືກເປີດອອກ. ລູກຊາຍເສດຖີຈຶ່ງຖາມວ່າ "ນີ້ແມ່ນກິ່ນຂອງໃຜ?" ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ "ເປັນກິ່ນຂອງລູກສາວເສດຖີ" ຈຶ່ງສັ່ງວ່າ "ຈົ່ງນຳນາງອອກໄປ! ຈົ່ງນຳນາງອອກໄປ!" ແລ້ວກໍສົ່ງນາງກັບຄືນສູ່ເຮືອນຕະກູນຂອງນາງຕາມເດີມ. ນາງຖືກສົ່ງກັບຄືນດ້ວຍທຳນອງນີ້ເຖິງເຈັດຕະກູນ (ເຈັດເທື່ອ) ຈຶ່ງຄິດວ່າ "ເຮົາຖືກສົ່ງກັບຄືນມາເຖິງເຈັດເທື່ອແລ້ວ, ເຮົາຈະມີຊີວິດຢູ່ໄປເພື່ອຫຍັງ?" ນາງຈຶ່ງໃຫ້ຊ່າງທຳລາຍເຄື່ອງປະດັບຂອງຕົນ ແລ້ວໃຫ້ເຮັດເປັນອິດຄຳ ທີ່ມີຂະໜາດຍາວໜຶ່ງສອກ (ລັດຕະນະ), ກວ້າງໜຶ່ງຄືບ, ແລະໜາສີ່ອົງຄຸລີ (ສີ່ນິ້ວ). ຈາກນັ້ນ ນາງໄດ້ຖືເອົາກ້ອນຫີນສີລາ (ຢາສະດັນ ແລະມະໂນສิລາ) ແລະກຳດອກອຸບົນ (ດອກບົວຂຽວ) ແປດກຳ ເດີນທາງໄປຍັງສະຖານທີ່ກໍ່ສ້າງພະເຈດີຂອງພະກັດສະປະທົດສະພົນ. ໃນຂະນະນັ້ນ ເປັນເວລາທີ່ຊ່າງພວມກໍ່ອິດຄຳອ້ອມຮອບຢູ່ ແຕ່ຍັງຂາດອິດກ້ອນໜຶ່ງເພື່ອໃຫ້ເຕັມແຖວ. ລູກສາວເສດຖີຈຶ່ງກ່າວແກ່ນາຍຊ່າງກໍ່ວ່າ "ພໍ່ອາວ, ຂໍຈົ່ງວາງອິດກ້ອນນີ້ລົງໃນບ່ອນນີ້ແດ່ທອດ." ນາຍຊ່າງກ່າວວ່າ "ແມ່ອອກ, ເຈົ້າມາໃນເວລາອັນເໝາະສົມແທ້ໆ, ຈົ່ງວາງລົງດ້ວຍຕົນເອງເຖີດ." ນາງຈຶ່ງຂຶ້ນໄປ ແລ້ວເອົານ້ຳມັນປະສົມກັບຢາສະດັນແລະມະໂນສິລາ ເພື່ອໃຊ້ເປັນປູນສໍເຊື່ອມປະສານ ແລ້ວວາງອິດຄຳນັ້ນລົງໃຫ້ແໜ້ນໜາ, ຈາກນັ້ນກໍບູຊາດ້ວຍກຳດອກອຸບົນທັງແປດກຳໄວ້ທາງເທິງ, ໄຫວ້ແລ້ວຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາວ່າ: "ໃນທຸກໆສະຖານທີ່ທີ່ເຮົາໄປເກີດ, ຂໍໃຫ້ມີກິ່ນຈັນຫອມຟຸ້ງອອກຈາກກາຍຂອງເຮົາ, ແລະຂໍໃຫ້ມີກິ່ນດອກອຸບົນຫອມຟຸ້ງອອກຈາກປາກຂອງເຮົາດ້ວຍເຖີດ." ຄັນອະທິຖານແລ້ວ ກໍໄດ້ອະພິວາດພະເຈດີ ເຮັດປະທັກສິນ (ວຽນຂວາ) ແລ້ວກໍຫຼີກໄປ.

Atha tasmiṃyeva khaṇe yassa seṭṭhiputtassa paṭhamaṃ gehaṃ nītā, tassa taṃ ārabbha sati udapādi. Nagarepi nakkhattaṃ saṃghuṭṭhaṃ hoti. So upaṭṭhāke āha – ‘‘tadā idha ānītā seṭṭhidhītā atthi, kahaṃ sā’’ti? ‘‘Kulagehe sāmī’’ti. ‘‘Ānetha naṃ, nakkhattaṃ kīḷissāmā’’ti. Te gantvā, taṃ vanditvā ṭhitā ‘‘kiṃ, tātā, āgatatthā’’ti? Tāya puṭṭhā taṃ pavattiṃ ācikkhiṃsu. ‘‘Tātā, mayā ābharaṇabhaṇḍena cetiyaṃ pūjitaṃ, ābharaṇaṃ me natthī’’ti. Te gantvā seṭṭhiputtassa ārocesuṃ. ‘‘Ānetha naṃ, piḷandhanaṃ labhissāmā’’ti. Te ānayiṃsu. Tassā saha gharappavesena sakalagehaṃ candanagandhañceva nīluppalagandhañca vāyi.

ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ລູກຊາຍເສດຖີຄົນທຳອິດທີ່ນາງເຄີຍຖືກນຳຕົວໄປສູ່ເຮືອນ ກໍເກີດຄວາມລະນຶກເຖິງນາງຂຶ້ນມາ. ໃນເວລານັ້ນ ພາຍໃນເມືອງກໍມີການປະກາດສະຫຼອງງານເທສະການ (ນັກຂັດຕະເລີກ). ລູກຊາຍເສດຖີຈຶ່ງກ່າວແກ່ຄົນຮັບໃຊ້ທັງຫຼາຍວ່າ "ລູກສາວເສດຖີທີ່ເຄີຍນຳມາເຮືອນເຮົາໃນຄາວນັ້ນ ຕອນນີ້ຢູ່ໃສ?" ພວກຄົນຮັບໃຊ້ຕອບວ່າ "ຢູ່ເຮືອນຂອງພໍ່ແມ່ເພິ່ນ, ນາຍທ່ານ." ລູກຊາຍເສດຖີຈຶ່ງສັ່ງວ່າ "ຈົ່ງໄປຮັບນາງມາ, ເຮົາຈະສະຫຼອງງານເທສະການຮ່ວມກັນ." ຄົນຮັບໃຊ້ເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງໄປຫາ ແລ້ວຢືນສະແດງຄວາມເຄົາລົບຢູ່. ນາງຈຶ່ງຖາມວ່າ "ພໍ່ອາວທັງຫຼາຍ, ພວກທ່ານມາດ້ວຍທຸລະອັນໃດ?" ເມື່ອຖືກນາງຖາມ ພວກເຂົາຈຶ່ງແຈ້ງເລື່ອງລາວນັ້ນໃຫ້ນາງຊາບ. ນາງກ່າວວ່າ "ພໍ່ອາວທັງຫຼາຍ, ເຮົາໄດ້ເອົາເຄື່ອງປະດັບທັງໝົດໄປບູຊາພະເຈດີແລ້ວ, ຕອນນີ້ເຮົາບໍ່ມີເຄື່ອງປະດັບເລີຍ." ຄົນຮັບໃຊ້ເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງກັບໄປແຈ້ງແກ່ລູກຊາຍເສດຖີ. ລູກຊາຍເສດຖີກ່າວວ່າ "ຈົ່ງນຳນາງມາເຖີດ, ເຄື່ອງປະດັບນັ້ນເຮົາຈະຫາໃຫ້ເອງ." ພວກເຂົາຈຶ່ງໄດ້ນຳນາງມາ. ພໍແຕ່ນາງກ້າວເຂົ້າສູ່ເຮືອນ ທົ່ວທັງເຮືອນກໍອົບອວນໄປດ້ວຍກິ່ນຈັນຫອມ ແລະກິ່ນດອກອຸບົນຂຽວຟຸ້ງຂະຈອນໄປທົ່ວ.

Seṭṭhiputto taṃ pucchi – ‘‘paṭhamaṃ tava sarīrato duggandho vāyi, idāni pana te sarīrato candanagandho, mukhato uppalagandho vāyati. Kiṃ eta’’nti? Sā ādito paṭṭhāya attano katakammaṃ ārocesi. Seṭṭhiputto ‘‘niyyānikaṃ vata buddhānaṃ sāsana’’nti pasīditvā yojanikaṃ suvaṇṇacetiyaṃ kambalakañcukena parikkhipitvā tattha tattha rathacakkappamāṇehi suvaṇṇapadumehi alaṅkari. Tesaṃ dvādasahatthā olambakā honti. So tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā sagge nibbattitvā tato cuto bārāṇasito yojanamatte ṭhāne aññatarasmiṃ amaccakule nibbatti. Seṭṭhikaññā devalokato cavitvā rājakule jeṭṭhadhītā hutvā nibbatti.

ລູກຊາຍເສດຖີຈຶ່ງຖາມນາງວ່າ "ແຕ່ກ່ອນນີ້ ຮ່າງກາຍຂອງເຈົ້າມີກິ່ນເໝັນຮຸນແຮງ, ແຕ່ບັດນີ້ ເປັນຫຍັງຮ່າງກາຍຂອງເຈົ້າຈຶ່ງມີກິ່ນຈັນຫອມ ແລະປາກກໍມີກິ່ນດອກອຸບົນຫອມຟຸ້ງອອກມາ? ເລື່ອງນີ້ມັນເປັນແນວໃດ?" ນາງຈຶ່ງໄດ້ເລົ່າເລື່ອງລາວການກະທຳຂອງຕົນຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນໃຫ້ຟັງ. ລູກຊາຍເສດຖີເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ໂດຍຄິດວ່າ "ພະສາສະໜາຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ເປັນທຳນຳອອກຈາກທຸກແທ້ໆໜໍ!" ຈຶ່ງໄດ້ນຳເອົາຜ້າກຳພົນ (ຜ້າຂົນສັດສີແດງ) ໄປຫຸ້ມຫໍ່ພະເຈດີຄຳທີ່ມີခະໜາດໜຶ່ງໂຍດ, ແລ້ວປະດັບປະດາໃນສະຖານທີ່ຕ່າງໆ ດ້ວຍດອກບົວຄຳທີ່ມີခະໜາດໃຫຍ່ເທົ່າກັບກົງລໍ້ລົດມ້າ. ດອກບົວຄຳເຫຼົ່ານັ້ນມີພວງໄຂ່ມຸກຫ້ອຍຍ້ອຍລົງມາເຖິງສິບສອງສອກ. ເສດຖີຜູ້ນັ້ນໄດ້ດຳລົງຊີວິດຢູ່ຈົນສิ້ນອາຍຸຂັຍ ແລ້ວໄດ້ໄປເກີດໃນສະຫວັນ, ຄັນຈຸຕິຈາກສະຫວັນນັ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນອຳມາດຄົນໜຶ່ງ ໃນສະຖານທີ່ຫ່າງຈາກເມືອງພາລານະສີປະມານໜຶ່ງໂຍດ. ສ່ວນລູກສາວເສດຖີ ເມື່ອຈຸຕິຈາກເທວະໂລກແລ້ວ ກໍໄດ້ມາເກີດໃນລາຊະຕະກູນ ເປັນພະລາຊະທິດາອົງໃຫຍ່.

Tesu vayappattesu kumārassa vasanagāme nakkhattaṃ saṃghuṭṭhaṃ, so mātaraṃ āha – ‘‘sāṭakaṃ me amma dehi, nakkhattaṃ kīḷissāmī’’ti. Sā dhotavatthaṃ nīharitvā adāsi. ‘‘Amma thūlaṃ ida’’nti. Aññaṃ nīharitvā adāsi, tampi paṭikkhipi. Aññaṃ nīharitvā adāsi, tampi paṭikkhipi. Atha naṃ mātā āha – ‘‘tāta, yādise gehe mayaṃ jātā, natthi no ito sukhumatarassa paṭilābhāya puñña’’nti. ‘‘Labhanaṭṭhānaṃ gacchāmi ammā’’ti. ‘‘Putta ahaṃ ajjeva tuyhaṃ bārāṇasinagare rajjapaṭilābhampi icchāmī’’ti. So mātaraṃ vanditvā āha – ‘‘gacchāmi ammā’’ti. ‘‘Gaccha, tātā’’ti. Evaṃ kirassā cittaṃ ahosi [Pg.174] – ‘‘kahaṃ gamissati, idha vā ettha vā gehe nisīdissatī’’ti? So pana puññaniyāmena nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā uyyāne maṅgalasilāpaṭṭe sasīsaṃ pārupitvā nipajji. So cā bārāṇasirañño kālaṅkatassa sattamo divaso hoti.

ເມື່ອທັງສອງຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າແລ້ວ ພາຍໃນໝູ່ບ້ານທີ່ກຸມານ (ລູກຊາຍອຳມາດ) ອາໄສຢູ່ນັ້ນ ກໍມີການປະກາດສະຫຼອງງານເທສະການ. ເຂົາຈຶ່ງກ່າວແກ່ມານດาວ່າ "ແມ່, ຂໍຈົ່ງໃຫ້ຜ້າສະໂລ່ງແກ່ຂ້ານ້ອຍແດ່, ข້ານ້ອຍຈະໄປສະຫຼອງງານເທສະການ." ມານດາໄດ້ນຳເອົາຜ້າທີ່ຊັກສະອາດແລ້ວມາໃຫ້. ເຂົາກ່າວວ່າ "ແມ່, ຜ້ານີ້ມັນຫຍາບໂພດ." ມານດານຳເອົາຜ້າຜືນອື່ນມາໃຫ້ອີກ, ເຂົາກໍປະຕິເສດ. ນຳເອົາຜືນອື່ນມາໃຫ້ອີກ, ເຂົາກໍປະຕิເສດອີກ. ລຳດັບນັ້ນ ມານດາຈຶ່ງກ່າວແກ່ເຂົາວ່າ "ລູກເອີຍ, ໃນຕະກູນທີ່ພວກເຮົາເກີດມານີ້ ພວກເຮົາບໍ່ມີບຸນວາດສະໜາພໍທີ່ຈະໄດ້ຜ້າທີ່ລະອຽດອ່ອນກວ່ານີ້ດອກ." ເຂົາກ່າວວ່າ "ແມ່, ຂ້ານ້ອຍຈະໄປຍັງສະຖານທີ່ທີ່ຈະຫາຜ້ານັ້ນໄດ້." ມານດາກ່າວວ່າ "ລູກເອີຍ, ແມ່ຢາກໃຫ້ເຈົ້າໄດ້ຄອງລາຊະສົມບັດໃນເມືອງພາລານະສີໃນມື້ນີ້ເລີຍຊ້ຳ." ເຂົາຈຶ່ງກາບໄຫວ້ມານດາແລ້ວກ່າວວ່າ "ຂ້ານ້ອຍໄປກ່ອນເດີ້ ແມ່." ມານດາກ່າວວ່າ "ຈົ່ງໄປເຖີດ ລູກເອີຍ." ໄດ້ຍິນວ່າ ມານດາຄິດໃນໃຈຢ່າງນີ້ວ່າ "ເຂົາຈະໄປໃສໄດ້? ຄົງຈະໄປນັ່ງຫຼິ້ນຢູ່ເຮືອນຫຼັງນີ້ ຫຼືເຮືອນຫຼັງນັ້ນເທົ່ານັ້ນ." ແຕ່ກຸມານນັ້ນ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງບຸນກຳ ໄດ້ເດີນທາງອອກຈາກບ້ານໄປຮອດເມືອງພາລານະສີ ແລ້ວນອນຄຸມໂປງຕັ້ງແຕ່ຫົວຮອດຕີນຢູ່ເທິງແຜ່ນສີລາອັນເປັນມຸງຄຸນ (ມັງຄະລາສີລາບັດ) ໃນພະລາຊະອຸທິຍານ. ວັນນັ້ນ ເປັນວັນຖ້ວນເຈັດນັບແຕ່ພະລາຊາແຫ່ງເມືອງພາລານະສີໄດ້ສະຫວັນຄົດ.

Amaccā rañño sarīrakiccaṃ katvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu – ‘‘rañño ekā dhītāva atthi, putto natthi. Arājakaṃ rajjaṃ na tiṭṭhati. Ko rājā hotī’’ti mantetvā, ‘‘tvaṃ hohi, tvaṃ hohī’’ti. Purohito āha – ‘‘bahuṃ oloketuṃ na vaṭṭati, phussarathaṃ vissajjemā’’ti. Te kumudavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā, pañcavidhaṃ rājakakudhabhaṇḍaṃ setacchattañca rathasmiṃyeva ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato tūriyāni paggaṇhāpesuṃ. Ratho pācīnadvārena nikkhamitvā uyyānābhimukho ahosi, ‘‘paricayena uyyānābhimukho gacchati, nivattemā’’ti keci āhaṃsu. Purohito ‘‘mā nivattayitthā’’ti āha. Ratho kumāraṃ padakkhiṇaṃ katvā ārohanasajjo hutvā aṭṭhāsi. Purohito pārupanakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento ‘‘tiṭṭhatu ayaṃ dīpo, dvisahassadīpaparivāresu catūsu dīpesu esa rajjaṃ kātuṃ yutto’’ti vatvā, ‘‘punapi tūriyāni paggaṇhātha punapi paggaṇhāthā’’ti tikkhattuṃ tūriyāni paggaṇhāpesi.

ພວກອຳມາດທັງຫຼາຍ ເມື່ອໄດ້ທຳຊາປະນາກິດສົບຂອງພະລາຊາແລ້ວ ກໍໄດ້ມາປະຊຸມກັນຢູ່ທີ່ລານຫຼວງ ແລ້ວປຶກສາຫາລືກັນວ່າ "ພະລາຊາມີພະລາຊະທິດາພຽງອົງດຽວ, ບໍ່ມີພະລາຊະບຸດ. ບ້ານເມືອງທີ່ປາສະຈາກພະລາຊາ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ບໍ່ໄດ້ດົນ. ໃຜຈະເປັນພະລາຊາ?" ເມື່ອປຶກສາກັນແລ້ວ ຕ່າງຄົນກໍຕ່າງເວົ້າວ່າ "ທ່ານຈົ່ງເປັນເຖີດ, ທ່ານຈົ່ງເປັນເຖີດ." ພະລາຊະປຸໂລຫິດຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ການຈະເລືອກເບິ່ງກັນໄປມາຫຼາຍຄົນນັ້ນບໍ່ຄວນ, ພວກເຮົາຈົ່ງປ່ອຍລົດມ້າບຸດສະຍະລົດ (ຜຸດສະລົດ) ໄປເຖີດ." ພວກເຂົາຈຶ່ງໄດ້ທຽມມ້າສິນທົບສີ່ໂຕທີ່ມີສີຂາວດັ່ງດອກກຸມຸດ (ບົວຂາວ), ນຳເອົາເຄື່ອງລາຊະກົກກຸດທະພັນທັງຫ້າ ແລະສະເຫວດຕະສັດ (ສັດຂາວ) ໄປປະດິດສະຖານໄວ້ເທິງລົດມ້າ ແລ້ວປ່ອຍລົດມ້າໄປ ໂດຍມີການປະໂຄມເຄື່ອງດົນຕີຕາມຫຼັງ. ລົດມ້ານັ້ນໄດ້ແລ່ນອອກທາງປະຕູທິດບູລະພາ (ທິດຕາເວັນອອກ) ແລ້ວມຸ່ງໜ້າໄປຍັງພະລາຊະອຸທິຍານ. ພວກອຳມາດບາງຄົນກ່າວວ່າ "ລົດມ້ານີ້ແລ່ນໄປທາງອຸທິຍານຍ້ອນຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ, ພວກ ເຮົາຈົ່ງດຶງມັນກັບຄືນມາເຖີດ." ປຸໂລຫິດກ່າວວ່າ "ຢ່າຟ້າວດຶງກັບຄືນມາເລີຍ." ລົດມ້ານັ້ນໄດ້ແລ່ນໄປວຽນຂວາອ້ອມກຸມານ ແລ້ວຈອດນິ້ງຢູ່ອັນເປັນອາການພ້ອມທີ່ຈະໃຫ້ຂຶ້ນຂີ່. ປຸໂລຫິດໄດ້ເປີດຊາຍຜ້າຄຸມອອກ ເບິ່ງທີ່ຝາຕີນທັງສອງ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ຢ່າວ່າແຕ່ຊົມພູທະවີບນີ້ເລີຍ, ແມ້ແຕ່ໃນທະວີບໃຫຍ່ທັງສີ່ ທີ່ມີທະວີບນ້ອຍສອງພັນເປັນບໍລິວານ ບຸກຄົນຜູ້ນີ້ກໍຄູ່ຄວນທີ່ຈະຄອງລາຊະສົມບັດໄດ້." ແລ້ວກໍສັ່ງວ່າ "ຈົ່ງປະໂຄມດົນຕີຂຶ້ນອີກ! จົ່ງປະໂຄມດົນຕີຂຶ້ນອີກ!" ໂດຍໃຫ້ປະໂຄມດົນຕີເຖິງສາມເທື່ອ.

Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā oloketvā, ‘‘kena kammena āgatatthā’’ti? Āha. ‘‘Deva, tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātī’’ti. ‘‘Rājā kaha’’nti. ‘‘Devattaṃ gato sāmī’’ti. ‘‘Kati divasā atikkantā’’ti? ‘‘Ajja sattamo divaso’’ti. ‘‘Putto vā dhītā vā natthī’’ti. ‘‘Dhītā atthi deva, putto natthī’’ti. ‘‘Tena hi karissāmi rajja’’nti. Te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃ katvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā uyyānaṃ ānetvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu.

ລຳດັບນັ້ນ ກຸມານໄດ້ເປີດຜ້າຄຸມໜ້າອອກ ແລ້ວຫຼຽວເບິ່ງ ແລະຖາມວ່າ "ພວກທ່ານມາດ້ວຍທຸລະອັນໃດ?" ພວກເຂົາກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງ, ລາຊະສົມບັດໄດ້ຕົກເປັນຂອງພະອົງແລ້ວ." ເຂົາຖາມວ່າ "ແລ້ວພະລາຊາໄປໃສ?" ພວກເຂົາກາບທູນວ່າ "ສະຫວັນຄົດ (ໄປສູ່ຄວາມເປັນເທວະດາ) ແລ້ວ, ພະອົງທ່ານ." ເຂົາຖາມວ່າ "ລ່ວງເລີຍມາໄດ້ຈັກວັນແລ້ວ?" ພວກເຂົາກາບທູນວ່າ "ມື້ນີ້ເປັນວັນຖ້ວນເຈັດແລ້ວ." ເຂົາຖາມວ່າ "ບໍ່ມີພະລາຊະບຸດ ຫຼືພະລາຊະທິດາເລີຍບໍ?" ພວກເຂົາກາບທູນວ່າ "ມີພະລາຊະທິດາຢູ່, ຂ້າແຕ່ພະອົງ, ແຕ່ບໍ່ມີພະລາຊະບຸດ." ເຂົາກ່າວວ່າ "ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ເຮົາຈະຄອງລາຊະສົມບັດ." ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ພວກເຂົາຈຶ່ງໄດ້ຈັດຕັ້ງມົນທົນພິທີອະພິເສກ, ປະດັບກາຍພະລາຊະທິດາດ້ວຍເຄື່ອງອະລັງການທັງປວງ ແລ້ວນຳມາຍັງພະລາຊະອຸທິຍານ ແລະໄດ້ທຳພິທີລາຊາພິເສກແກ່ກຸມານນັ້ນ.

Athassa katābhisekassa satasahassagghanikaṃ vatthaṃ upahariṃsu. So ‘‘kimidaṃ, tātā’’ti? Āha. ‘‘Nivāsanavatthaṃ devā’’ti. ‘‘Nanu, tātā, thūla’’nti. ‘‘Manussānaṃ paribhogavatthesu ito sukhumataraṃ natthi devā’’ti. ‘‘Tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesī’’ti? ‘‘Āma, devā’’ti. ‘‘Na maññe puññavā tumhākaṃ [Pg.175] rājā, suvaṇṇabhiṅgāraṃ āharatha, labhissāma vattha’’nti. Suvaṇṇabhiṅgāraṃ āhariṃsu. So uṭṭhāya hatthe dhovitvā, mukhaṃ vikkhāletvā, hatthena udakaṃ ādāya, puratthimadisāya abbhukkiri, ghanapathaviṃ bhinditvā aṭṭha kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. Puna udakaṃ gahetvā dakkhiṇaṃ pacchimaṃ uttaranti evaṃ catasso disā abbhukkiri, sabbadisāsu aṭṭha aṭṭha katvā dvattiṃsa kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. So ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ‘‘nandarañño vijite suttakantikā itthiyo mā suttaṃ kantiṃsūti evaṃ bheriṃ cārāpethā’’ti vatvā, chattaṃ ussāpetvā, alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā, pāsādaṃ āruyha mahāsampattiṃ anubhavi.

ຄັນພິທີລາຊາພິເສກສຳເລັດແລ້ວ ພວກອຳມາດກໍໄດ້ນຳເອົາຜ້າສະໂລ່ງລາຊະພັດທີ່ມີມູນຄ່າໜຶ່ງແສນມາຖວາຍ. ພະລາຊາ (ພະເຈົ້ານັນທະ) ຖາມວ່າ "ພໍ່ອຳມາດທັງຫຼາຍ, ນີ້ແມ່ນຫຍັງ?" ພວກເຂົາກາບທູນວ່າ "ເປັນຜ້າສະໂລ່ງລາຊະພັດ, ຂ້າແຕ່ພະອົງ." ພະລາຊາກ່າວວ່າ "ພໍ່ອຳມາດທັງຫຼາຍ, ຜ້ານີ້ມັນຫຍາບບໍ່ແມ່ນບໍ?" ພວກເຂົາກາບທູນວ່າ "ໃນບັນດາຜ້າທີ່ມະນຸດໃຊ້ສອຍ ບໍ່ມີຜ້າຜືນໃດທີ່ຈະລະອຽດອ່ອນກວ່າຜືນນີ້ອີກແລ້ວ, ຂ້າແຕ່ພະອົງ." ພະລາຊາຖາມວ່າ "ພະລາຊາອົງກ່ອນຂອງພວກທ່ານນຸ່ງຜ້າແບບນີ້ບໍ?" ພວກເຂົາກາບທູນວ່າ "ແມ່ນແລ້ວ, ຂ້າແຕ່ພະອົງ." ພະລາຊາກ່າວວ່າ "ເຮົາຄິດວ່າພະລາຊາອົງກ່ອນຂອງພວກທ່ານຄົງມີບຸນນ້ອຍແທ້ໆ, ພວກທ່ານຈົ່ງໄປນຳເອົາຄົນໂທຄຳ (ພິງຄານຄຳ) ມາເຖີດ, ເຮົາຈະຫາຜ້ານຸ່ງເອງ." ພວກເຂົາກໍໄດ້ນຳເອົາຄົນໂທຄຳມາຖວາຍ. ພະລາຊາຊົງລຸກຂຶ້ນ ລ້າງພະຫັດ, ບ້ວນພະໂອດ, ແລ້ວຊົງວັກນ້ຳດ້ວຍພະຫັດ ຊັດໄປທາງທິດບູລະພາ (ທິດຕາເວັນອອກ). ທັນໃດນັ້ນ ແຜ່ນດິນອັນໜາແໜ້ນກໍແຍກອອກ ແລະມີຕົ້ນກັລປະພຶກ (ຕົ້ນໄມ້ສາລະພັດນຶກ) ແປດຕົ້ນຜຸດຂຶ້ນມາ. ພະລາຊາຊົງວັກນ້ຳຊັດໄປທາງທິດທັກສິນ (ທິດໃຕ້), ທິດຕັດສິນ (ທິດຕາເວັນຕົກ), ແລະທິດອຸດອນ (ທິດເໜືອ) ຕາມລຳດັບ. ໂດຍມີຕົ້ນກັລປະພຶກຜຸດຂຶ້ນມາທິດລະແປດຕົ້ນ ລວມເປັນສາມສິບສອງຕົ້ນໃນທັງສີ່ທິດ. ພະລາຊາຊົງນຸ່ງຜ້າທິບຜືນໜຶ່ງ ແລະຊົງຫົ່ມຜ້າທິບອີກຜືນໜຶ່ງ ແລ້ວມີພະລາຊະໂອງການວ່າ "ຈົ່ງຕີກອງຮ້ອງປ່າວໄປທົ່ວລາຊະອານາຈັກຂອງພະເຈົ້ານັນທະວ່າ: 'ຫ້າມບໍ່ໃຫ້ພວກແມ່ຍິງປັ່ນຝ້າຍອີກຕໍ່ໄປ!'" ຈາກນັ້ນ ພະອົງຊົງໃຫ້ຍົກສະເຫວດຕະສັດຂຶ້ນ, ຊົງເຄື່ອງລາຊະອະລັງການຢ່າງງົດງາມ, ສະເດັດຂຶ້ນປະທັບເທິງຄໍຊ້າງພະລາຊະພາຫະນະອັນປະເສີດ ເສດັດເຂົ້າສູ່ພະລາຊະວັງ, ຂຶ້ນສູ່ຜາສາດ ແລະຊົງສະເຫວີຍມະຫາສົມບັດອັນຍິ່ງໃຫຍ່.

Evaṃ kāle gacchante ekadivasaṃ devī rañño sampattiṃ disvā, ‘‘aho tapassī’’ti kāruññākāraṃ dassesi. ‘‘Kimidaṃ devī’’ti? Ca puṭṭhā, ‘‘atimahatī, deva, sampatti, atīte buddhānaṃ saddahitvā kalyāṇaṃ akattha, idāni anāgatassa paccayaṃ kusalaṃ na karothā’’ti? Āha. ‘‘Kassa dassāmi? Sīlavanto natthī’’ti. ‘‘Asuñño, deva, jambudīpo arahantehi, tumhe dānameva sajjetha, ahaṃ arahante lacchāmī’’ti āha. Rājā punadivase pācīnadvāre dānaṃ sajjāpesi. Devī pātova uposathaṅgāni adhiṭṭhāya uparipāsāde puratthābhimukhā urena nipajjitvā – ‘‘sace etissā disāya arahanto atthi, āgacchantu amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti āha. Tassaṃ disāyaṃ arahanto nāhesuṃ. Taṃ sakkāraṃ kapaṇaddhikayācakānaṃ adaṃsu.

ເມື່ອກາລະເວລາຜ່ານໄປ ວັນໜຶ່ງ ພະມະເຫສີໄດ້ຫຼຽວເບິ່ງລາຊະສົມບັດຂອງພະລາຊາ ແລ້ວສະແດງອາການສົມເພັດ (ສົງສານ) ອອກມາວ່າ "ໂອ້... ໜ້າສົງສານແທ້ໆໜໍ." ເມື່ອພະລາຊາຖາມວ່າ "ມະເຫສີ, ນີ້ມັນແມ່ນຫຍັງ?" ພະນາງຈຶ່ງກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງ, ລາຊະສົມບັດຂອງພະອົງນັ້ນຍິ່ງໃຫຍ່ຫຼາຍ, ໃນອະດີດຊາດ ພະອົງເຄີຍມີຄວາມເຊື່ອຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ສ້າງກຸສົນກຳໄວ້, ແຕ່ໃນບັດນີ້ ພະອົງກັບບໍ່ສ້າງກຸສົນກຳອັນເປັນປັດໄຈໃນອະນາຄົດເລີຍ." ພະລາຊາກ່າວວ່າ "ເຮົາຈະໃຫ້ທານແກ່ໃຜ? ຜູ້ມີສີລທັງຫຼາຍບໍ່ມີເລີຍ." ພະມະເຫສີກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງ, ຊົມພູທະວີບບໍ່ໄດ້ວ່າງເວັ້ນຈາກພະອໍລະຫັນດອກ, ຂໍພະອົງຈົ່ງຈັດຕຽມມະຫາທານໄວ້ເຖີດ, ນ້ອງຈະນິມົນພະອໍລະຫັນມາເອງ." ວັນຕໍ່ມາ ພະລາຊາຈຶ່ງໃຫ້ຈັດຕຽມມະຫາທານໄວ້ທີ່ປະຕູທິດຕາເວັນອອກ. ພະມະເຫສີຊົງສະມາທານອຸໂປສົດສີລຕັ້ງແຕ່ເຊົ້າຕູ່, ແລ້ວສະເດັດຂຶ້ນສູ່ຜາສາດຊັ້ນເທິງ ຊົງມຸ່ງພະພັກໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ ແລ້ວຊົງໝອບລາບລົງກັບພື້ນ ກາບທູນອະທິຖານວ່າ: "ຫາກໃນທິດນີ້ມີພະອໍລະຫັນຢູ່, ຂໍຈົ່ງສະເດັດມາຮັບບິນທະບາດຂອງພວກຂ້ານ້ອຍດ້ວຍເຖີດ." ແຕ່ໃນທິດນັ້ນບໍ່ມີພະອໍລະຫັນຢູ່ເລີຍ. ພວກເຂົາຈຶ່ງໄດ້ນຳເອົາເຄື່ອງທານເຫຼົ່ານັ້ນໄປແຈກຢາຍໃຫ້ແກ່ຄົນຍາກຈົນ, ຄົນເດີນທາງ, ແລະຄົນຂໍທານທັງຫຼາຍ.

Punadivase dakkhiṇadvāre dānaṃ sajjetvā tatheva akāsi, punadivase pacchimadvāre. Uttaradvāre sajjitadivase pana deviyā tatheva nimantentiyā himavante vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ jeṭṭhako mahāpadumapaccekabuddho bhātike āmantesi ‘‘mārisā, nandarājā tumhe nimanteti, adhivāsetha tassā’’ti. Te adhivāsetvā punadivase anotattadahe mukhaṃ dhovitvā ākāsena āgantvā uttaradvāre otariṃsu. Manussā gantvā ‘‘pañcasatā, deva, paccekabuddhā āgatā’’ti rañño ārocesuṃ. Rājā saddhiṃ deviyā gantvā vanditvā pattaṃ gahetvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāne rājā [Pg.176] saṅghatherassa, devī saṅghanavakassa pādamūle nipajjitvā, ‘‘ayyā paccayehi na kilamissanti, mayaṃ puññena na hāyissāma, amhākaṃ yāvajīvaṃ idha nivāsāya paṭiññaṃ dethā’’ti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne pañca paṇṇasālāsatāni pañca caṅkamanasatānīti sabbākārena nivāsaṭṭhānaṃ sampādetvā tattha vasāpesuṃ.

ວັນຕໍ່ມາ ພະອົງກໍໄດ້ຈັດຕຽມມະຫາທານໄວ້ທີ່ປະຕູທິດໃຕ້ ແລ້ວທຳອະທິຖານຢ່າງນັ້ນຄືກັນ, ວັນຕໍ່ມາກໍທຳທີ່ປະຕູທິດຕາເວັນຕົກ. ແຕ່ໃນວັນທີ່ຈັດຕຽມມະຫາທານໄວ້ທີ່ປະຕູທິດເໜືອ ເມື່ອພະມະເຫສີຊົງນິມົນຢ່າງນັ້ນ, ພະມະຫາປະທຸມະປັດເຈກະພຸດທະ ຜູ້ເປັນພີ່ໃຫຍ່ຂອງພະປັດເຈກະພຸດທະຫ້າຮ້ອຍອົງ ຜູ້ເປັນພະລາຊະບຸດຂອງພະນາງປະທຸມະວະດີ ເຊິ່ງອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫິມະພານ ໄດ້ກ່າວແກ່ພະປັດເຈກະພຸດທະຜູ້ເປັນນ້ອງທັງຫຼາຍວ່າ: "ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທັງຫຼາຍ, ພະເຈົ້ານັນທະຊົງນິມົນພວກທ່ານ, ຂໍພວກທ່ານຈົ່ງຮັບນິມົນຂອງພະອົງເຖີດ." ພະປັດເຈກະພຸດທະເຫຼົ່ານັ້ນຮັບນິມົນແລ້ວ, 在ວັນຕໍ່ມາ ໄດ້ຊົງລ້າງພະພັກທີ່ສະອະໂນດາດ ແລ້ວສະເດັດມາທາງອາກາດ ລົງສູ່ພື້ນດິນທີ່ປະຕູທິດເໜືອ. ພວກມະນຸດຈຶ່ງຟ້າວໄປກາບທູນພະລາຊາວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງ, ພະປັດເຈກະພຸດທະຫ້າຮ້ອຍອົງສະເດັດມາຮອດແລ້ວ." ພະລາຊາສະເດັດອອກໄປພ້ອມກັບພະມະເຫສີ ຊົງອະພິວາດ ແລ້ວຮັບເອົາບາດ ນຳສະເດັດພະປັດເຈກະພຸດທະທັງຫຼາຍຂຶ້ນສູ່ຜາສາດ ຖວາຍມະຫາທານແກ່ພະອົງເຫຼົ່ານັ້ນ. ເມື່ອສຳເລັດພັດຕະກິດແລ້ວ ພະລາຊາຊົງໝອບລົງແທບພະບາດຂອງພະສັງຄະເຖລະ (ອົງພີ່ໃຫຍ່), ສ່ວນພະມະເຫສີຊົງໝອບລົງແທບພະບາດຂອງພະສັງຄະນະວະກະ (ອົງນ້ອງຫຼ້າ) ແລ້ວກາບທູນວ່າ: "ພະຄຸນເຈົ້າທັງຫຼາຍ, ພວກທ່ານຈະບໍ່ຕ້ອງລຳບາກດ້ວຍປັດໄຈສີ່, ແລະພວກຂ້ານ້ອຍກໍຈະບໍ່ເສື່ອມຈາກບຸນກຸສົນ, ຂໍພະຄຸນເຈົ້າທັງຫຼາຍຈົ່ງໃຫ້ປະຕິຍານແກ່ພວກຂ້ານ້ອຍ ເພື່ອຈະຢູ່ຈຳພັນສາທີ່ນີ້ຕະຫຼອດຊີວິດດ້ວຍເຖີດ." ເມື່ອພະປັດເຈກະພຸດທະທັງຫຼາຍຮັບປະຕິຍານແລ້ວ ພະອົງຈຶ່ງໄດ້ຈັດສ້າງກຸຕິໃບໄມ້ຫ້າຮ້ອຍຫຼັງ ແລະບ່ອນຈົງກົມຫ້າຮ້ອຍບ່ອນ ພ້ອມດ້ວຍເຄື່ອງເສນາສະນະທຸກປະການໄວ້ໃນພະລາຊະອຸທິຍານ ແລ້ວນິມົນໃຫ້ພະອົງເຫຼົ່ານັ້ນສະຖິດຢູ່ ນະ ທີ່ນັ້ນ.

Evaṃ kāle gacchante rañño paccanto kupito. ‘‘Ahaṃ paccantaṃ vūpasametuṃ gacchāmi, tvaṃ paccekabuddhesu mā pamajjī’’ti deviṃ ovaditvā gato. Tasmiṃ anāgateyeva paccekabuddhānaṃ āyusaṅkhārā khīṇā. Mahāpadumapaccekabuddho tiyāmarattiṃ jhānakīḷaṃ kīḷitvā aruṇuggamane ālambanaphalakaṃ ālambitvā ṭhitakova anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi, etenupāyena sesāpīti sabbepi parinibbutā. Punadivase devī paccekabuddhānaṃ nisīdanaṭṭhānaṃ haritūpalittaṃ kāretvā pupphāni vikiritvā dhūpaṃ datvā tesaṃ āgamanaṃ olokayantī nisinnā āgamanaṃ apassantī purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, tāta, jānāhi, kiṃ ayyānaṃ kiñci aphāsuka’’nti? So gantvā mahāpadumassa paṇṇasālāya dvāraṃ vivaritvā tattha apassanto caṅkamanaṃ gantvā ālambanaphalakaṃ nissāya ṭhitaṃ disvā vanditvā, ‘‘kālo, bhante’’ti āha. Parinibbutasarīraṃ kiṃ kathessati? So ‘‘niddāyati maññe’’ti gantvā piṭṭhipāde hatthena parāmasi. Pādānaṃ sītalatāya ceva thaddhatāya ca parinibbutabhāvaṃ ñatvā dutiyassa santikaṃ agamāsi, evaṃ tatiyassāti sabbesaṃ parinibbutabhāvaṃ ñatvā rājakulaṃ gato. ‘‘Kahaṃ, tāta, paccekabuddhā’’ti? Puṭṭho ‘‘parinibbutā, devī’’ti āha. Devī kandantī rodantī nikkhamitvā nāgarehi saddhiṃ tattha gantvā sādhukīḷitaṃ kāretvā paccekabuddhānaṃ sarīrakiccaṃ katvā dhātuyo gahetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpesi.

ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປຢ່າງນີ້, ດິນແດນຊາຍແດນຂອງພຣະຣາຊາກໍເກີດຄວາມວຸ່ນວາຍຂຶ້ນ. ພຣະຣາຊາຊົງໂອວາດພຣະເທວີວ່າ: "ເຮົາຈະໄປປາບປາມຄວາມວຸ່ນວາຍຢູ່ຊາຍແດນ, ເຈົ້າຢ່າໄດ້ປະໝາດໃນພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເດີ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວກໍສະເດັດໄປ. ເມື່ອພຣະຣາຊາຍັງບໍ່ທັນສະເດັດກັບມາ, ອາຍຸສັງຂານຂອງພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍກໍສິ້ນສຸດລົງ. ພຣະມະຫາປະທຸມະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ຊົງເຂົ້າຊານສະມາຍັດຕະຫຼອດສາມຍາມແຫ່ງລາຕີ ເມື່ອຮຸ່ງອະລຸນ ຊົງຢືນພິງແຜ່ນກະດານພິງຢູ່ ແລ້ວສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານດ້ວຍອນຸປາທິເສສານιບພານທາດ, ດ້ວຍອຸບາຍນີ້ ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທີ່ເຫຼືອທັງໝົດກໍດັບຂັນທະປະຣິນິບພານເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນວັນຕໍ່ມາ, ພຣະເທວີຊົງໂຜດໃຫ້ທາສະຖານທີ່ປະທັບນັ່ງຂອງພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍດ້ວຍມູນໂຄ, ຊົງໂປຍປາຍດອກໄມ້, ບູຊາດ້ວຍທູບ, ແລ້ວປະທັບນັ່ງຄອຍຖ້າເບິ່ງການສະເດັດມາຂອງພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ເມື່ອບໍ່ເຫັນການສະເດັດມາ ຈຶ່ງຊົງສົ່ງມະຫາເລັກໄປວ່າ: "ແນ່ພໍ່, ຈົ່ງໄປສືບເບິ່ງດູວ່າ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າທັງຫຼາຍມີຄວາມບໍ່ສະບາຍຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງຫຼືບໍ່?" ມະຫາເລັກນັ້ນໄປແລ້ວ ເປີດປະຕູກຸຕິໃບໄມ້ຂອງພຣະມະຫາປະທຸມະ, ເມື່ອບໍ່ເຫັນພຣະອົງໃນທີ່ນັ້ນ ຈຶ່ງໄປທີ່ທາງຈົງກົມ ເຫັນພຣະອົງຢືນພິງແຜ່ນກະດານພິງຢູ່ ຈຶ່ງຖວາຍອະພິວາດແລ້ວກາບທູນວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ໄດ້ເວລາແລ້ວຂ້ານ້ອຍ." ພຣະສະຣີຣະທີ່ປະຣິນິບພານແລ້ວ ຈະກ່າວຄຳໃດໄດ້? ມະຫາເລັກນັ້ນຄິດວ່າ "ສົງໄສພຣະອົງຈະຫຼັບຢູ່" ຈຶ່ງເຂົ້າໄປໃກ້ ແລ້ວເອົາມືລູບຄຳຫຼັງພຣະບາດ. ເມື່ອຮູ້ວ່າພຣະອົງປະຣິນິບພານແລ້ວ ເພາະຄວາມເຢັນ ແລະ ຄວາມແຂງກະດ້າງແຫ່ງພຣະບາດທັງສອງ, ຈຶ່ງໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະອົງທີສອງ, ແລະ ພຣະອົງທີສາມ ໂດຍທຳນອງນີ້, ເມື່ອຮູ້ເຖິງການປະຣິນິບພານຂອງພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງໝົດແລ້ວ ກໍກັບຄືນສູ່ພຣະຣາຊະວັງ. ພຣະເທວີຊົງຕຣັດຖາມວ່າ: "ແນ່ພໍ່, ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຢູ່ໃສ?" ມະຫາເລັກກາບທູນວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພຣະເທວີ, ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍປະຣິນິບພານແລ້ວ." ພຣະເທວີຊົງກັນແսງຮ້ອງໄຫ້ ສະເດັດອອກໄປພ້ອມກັບຊາວເມືອງທັງຫຼາຍ ໄປສູ່ທີ່ນັ້ນ, ຊົງໂຜດໃຫ້ເຮັດການບູຊາຢ່າງມະໂຫລານ, ຊົງທຳສະຣີຣะກິດຂອງພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ, ແລ້ວອັນເຊີນພຣະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດມາບັນຈຸໄວ້ໃນພຣະເຈດີ ທີ່ຊົງໂຜດໃຫ້ສະຖາປະນາຂຶ້ນ.

Rājā paccantaṃ vūpasametvā āgato paccuggamanaṃ āgataṃ deviṃ pucchi ‘‘kiṃ, bhadde, paccekabuddhesu nappamajji, nirogā ayyā’’ti? ‘‘Parinibbutā devā’’ti. Rājā cintesi – ‘‘evarūpānampi paṇḍitānaṃ maraṇaṃ uppajjati, amhākaṃ kuto mokkho’’ti? So nagaraṃ agantvā uyyānameva pavisitvā jeṭṭhaputtaṃ pakkosāpetvā tassa rajjaṃ paṭiyādetvā sayaṃ samaṇakapabbajjaṃ pabbaji, devīpi [Pg.177] ‘‘imasmiṃ pabbajite ahaṃ kiṃ karissāmī’’ti? Tattheva uyyāne pabbajitā. Dvepi jhānaṃ bhāvetvā tato cutā brahmaloke nibbattiṃsu.

ພຣະຣາຊາຊົງປາບປາມຄວາມວຸ່ນວາຍຢູ່ຊາຍແດນໃຫ້ສະຫງົບແລ້ວສະເດັດກັບມາ, ຊົງຕຣັດຖາມພຣະເທວີຜູ້ສະເດັດມາຕ້ອນຮັບວ່າ: "ແນ່ເຈົ້າຜູ້ຈະເລີນ, ເຈົ້າບໍ່ໄດ້ປະໝາດໃນພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍແມ່ນບໍ່? ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າທັງຫຼາຍບໍ່ມີໂຣກໄພໄຂ້ເຈັບຢູ່ບໍ?" ພຣະເທວີກາບທູນວ່າ: "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າທັງຫຼາຍປະຣິນິບພານແລ້ວ." ພຣະຣາຊາຊົງດຳຣິວ່າ: "ແມ່ນແຕ່ພຣະບັນດິດຜູ້ມີປັນຍາເຖິງພຽງນີ້ ກໍຍັງມີຄວາມຕາຍເກີດຂຶ້ນໄດ້, ແລ້ວພວກເຮົາຈະພົ້ນຈາກຄວາມຕາຍໄດ້ແນວໃດ?" ພຣະອົງບໍ່ສະເດັດເຂົ້າສູ່ພຣະນະຄອນ, ແຕ່ສະເດັດເຂົ້າສູ່ພຣະຣາຊະອຸທິຍານເທົ່ານັ້ນ, ຊົງໂຜດໃຫ້ຮ້ອງພຣະຣາຊະໂອຣົດອົງໃຫຍ່ມາເຝົ້າ, ຊົງມອບຣາຊະສົມບັດໃຫ້ແກ່ພຣະຣາຊະໂອຣົດນັ້ນ, ແລ້ວພຣະອົງເອງກໍຊົງບວດເປັນບັນພະຊິດ. ຝ່າຍພຣະເທວີກໍຊົງດຳຣິວ່າ: "ເມື່ອພຣະຣາຊາຊົງບວດແລ້ວ, ເຮົາຈະຢູ່ເຮັດຫຍັງ?" ຈຶ່ງຊົງບວດໃນພຣະຣາຊະອຸທິຍານນັ້ນເອງ. ທັງສອງພຣະອົງຊົງຈະເລີນຊານ, ເມື່ອຈຸຕິຈາກອັດຕະພາບນັ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປບັງເກີດໃນພຣົມມະໂລກ.

Tesu tattheva vasantesu amhākaṃ satthā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbena rājagahaṃ pāvisi. Ayaṃ pippalimāṇavo magadharaṭṭhe mahātitthabrāhmaṇagāme kapilabrāhmaṇassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatto, ayaṃ bhaddā kāpilānī maddaraṭṭhe sāgalanagare kosiyagottabrāhmaṇassa aggamahesiyā kucchismiṃ nibbattā. Tesaṃ kho anukkamena vaḍḍhamānānaṃ pippalimāṇavassa vīsatime vasse bhaddāya soḷasame vasse sampatte mātāpitaro puttaṃ oloketvā, ‘‘tāta, tvaṃ vayappatto, kulavaṃso nāma patiṭṭhapetabbo’’ti ativiya nippīḷayiṃsu. Māṇavo āha – ‘‘mayhaṃ sotapathe evarūpaṃ kathaṃ mā kathetha. Ahaṃ yāva tumhe dharatha, tāva paṭijaggissāmi, tumhākaṃ pacchato nikkhamitvā pabbajissāmī’’ti. Te katipāhaṃ atikkamitvā puna kathayiṃsu, sopi tatheva paṭikkhipi. Puna kathayiṃsu, punapi paṭikkhipi. Tato paṭṭhāya mātā nirantaraṃ kathetiyeva.

ເມື່ອທັງສອງພຣະອົງສະຖິດຢູ່ໃນພຣົມມະໂລກນັ້ນເອງ, ພຣະບໍຣົມມະສາດສະດาຂອງພວກເຮົາໄດ້ສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກ, ຊົງສະແດງພຣະທັມມະຈັກກັປປະວັດຕະນະສູດອັນປະເສີດແລ້ວ, ສະເດັດຈາຣິກໄປໂດຍລຳດັບຈົນເຖິງນະຄອນຣາຊະຄຶ. ຝ່າຍປິບຜະລິມານົບນີ້ ໄດ້ມາປະຕິສົນທິໃນຄັນຂອງພຣະນາງພຣາມມະນີ ຜູ້ເປັນອັກຄະມະເຫສີຂອງກະປິລະພຣາມ ໃນມະຫາຕິດຖະພຣາມມະນະຄາມ ແຫ່ງແຄວ້ນມະຄົດ. ສ່ວນນາງພັດທາກາປິລານີນີ້ ໄດ້ມາປະຕິສົນທິໃນຄັນຂອງພຣະນາງພຣາມມະນີ ຜູ້ເປັນອັກຄະມະເຫສີຂອງໂກສິຍະໂຄດຕະພຣາມ ໃນນະຄອນສາກະລະ ແຫ່ງແຄວ້ນມັດທະ. ເມື່ອທັງສອງຈະເລີນໄວຂຶ້ນໂດຍລຳດັບ, ໃນເວລາທີ່ປິບຜະລິມານົບມີອາຍຸໄດ້ 20 ປີ ແລະ ນາງພັດທາມີອາຍຸໄດ້ 16 ປີ, ບິດາມານດາໄດ້ແນມເບິ່ງບຸດຊາຍແລ້ວກ່າວວ່າ: "ແນ່ລູກຮັກ, ເຈົ້າຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າແລ້ວ, ຄວນຈະດຳຣົງວົງຕະກູນໄວ້" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໄດ້ຮົບຮັ້ນຢ່າງຍິ່ງ. ມານົບກ່າວວ່າ: "ຂໍພໍ່ແລະແມ່ຢ່າໄດ້ກ່າວຄຳເຊັ່ນນີ້ໃຫ້ເຂົ້າຫູຂອງຂ້ານ້ອຍເລີຍ. ຕາບໃດທີ່ພໍ່ແລະແມ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່, ຂ້ານ້ອຍຈະລ້ຽງດູເບິ່ງແຍງ, ເມື່ອພໍ່ແລະແມ່ລ່ວງລັບໄປແລ້ວ, ຂ້ານ້ອຍຈຶ່ງຈະອອກບວດ." ບິດາມານດາເຫຼົ່ານັ້ນຜ່ານໄປສອງສາມວັນກໍກ່າວອີກ, ມານົບນັ້ນກໍປະຕິເສດເຊັ່ນນັ້ນອີກ. ເມື່ອກ່າວອີກ, ກໍປະຕິເສດອີກ. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ, ມານດາກໍກ່າວຮົບຮັ້ນຢູ່ເລື້ອຍໆ ບໍ່ຂາດສາຍ.

Māṇavo ‘‘mama mātaraṃ saññāpessāmī’’ti rattasuvaṇṇassa nikkhasahassaṃ datvā suvaṇṇakārehi ekaṃ itthirūpaṃ kārāpetvā tassa majjanaghaṭṭanādikammapariyosāne taṃ rattavatthaṃ nivāsāpetvā vaṇṇasampannehi pupphehi ceva nānāalaṅkārehi ca alaṅkārāpetvā mātaraṃ pakkosāpetvā āha – ‘‘amma evarūpaṃ ārammaṇaṃ labhanto gehe vasāmi, alabhanto na vasāmī’’ti. Paṇḍitā brāhmaṇī cintesi – ‘‘mayhaṃ putto puññavā dinnadāno katābhinīhāro, puññaṃ karonto na ekakova akāsi, addhā etena saha katapuññā suvaṇṇarūpakapaṭibhāgā bhavissatī’’ti aṭṭha brāhmaṇe pakkosāpetvā sabbakāmehi santappetvā suvaṇṇarūpakaṃ rathaṃ āropetvā, ‘‘gacchatha, tātā, yattha amhākaṃ jātigottabhogehi samānakule evarūpaṃ dārikaṃ passatha, imameva suvaṇṇarūpakaṃ, paṇṇākāraṃ katvā dethā’’ti uyyojesi.

ມານົບຄິດວ່າ "ເຮົາຈະເຮັດໃຫ້ມານດาເຂົ້າໃຈ" ຈຶ່ງມອບຄຳຊົມພູນຸດໜຶ່ງພັນນິກຂະ ໃຫ້ແກ່ຊ່າງຄຳ ທຳການຫຼໍ່ຮູບສະຕີຮູບໜຶ່ງ, ເມື່ອຂັດສີຕົກແຕ່ງສຳເລັດແລ້ວ, ກໍໃຫ້ນຸ່ງຫົ່ມດ້ວຍຜ້າສີແດງ, ປະດັບປະດາດ້ວຍດອກໄມ້ມີສີສັນງົດງາມ ແລະ ເຄື່ອງອະລັງການຕ່າງໆ, ແລ້ວເຊີນມານດາມາເບິ່ງ ແລ້ວກ່າວວ່າ: "ແມ່, ຖ້າຂ້ານ້ອຍໄດ້ສະຕີທີ່ມີຮູບຮ່າງລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ຂ້ານ້ອຍຈຶ່ງຈະຄອງເຮືອນ, ຖ້າບໍ່ໄດ້ ຂ້ານ້ອຍກໍຈະບໍ່ຄອງເຮືອນ." ນາງພຣາມມະນີຜູ້ມີປັນຍາຈຶ່ງຄິດວ່າ: "ລູກຊາຍຂອງເຮົາເປັນຜູ້ມີບຸນ, ໄດ້ເຄີຍໃຫ້ທານ ແລະ ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ແລ້ວ, ເມື່ອເຮັດບຸນກໍຄົງບໍ່ໄດ້ເຮັດພຽງຜູ້ດຽວ, ແນ່ນອນວ່າ ສະຕີຜູ້ຮ່ວມເຮັດບຸນກັບລູກຊາຍຂອງເຮົາ ທີ່ມີຮູບຮ່າງງົດງາມຄືກັບຮູບຄຳນີ້ ຈະຕ້ອງມີຢູ່ຢ່າງແນ່ນອນ" ຈຶ່ງຊົງໂຜດໃຫ້ຮ້ອງພຣາມ 8 ຄົນມາ, ໃຫ້ອີ່ມໜຳສຳຣານດ້ວຍສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາທຸກປະການ, ແລ້ວອັນເຊີນຮູບຄຳນັ້ນຂຶ້ນສູ່ຣົດມ້າ ແລ້ວສັ່ງວ່າ: "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ, ຈົ່ງເດີນທາງໄປ, ຫາກພວກທ່ານເຫັນກຸມມາຣີທີ່ມີຕະກູນ, ໂຄດ ແລະ ຊັບສົມບັດສະເໝີກັນກັບພວກເຮົາ ແລະ ມີຮູບຮ່າງລັກສະນະຄືກັບຮູບຄຳນີ້ໃນທີ່ໃດ, ກໍຈົ່ງມອບຮູບຄຳນີ້ໃຫ້ເປັນເຄື່ອງບັນນາການແກ່ນາງໃນທີ່ນັ້ນ" ແລ້ວສົ່ງພວກພຣາມເຫຼົ່ານັ້ນໄປ.

Te ‘‘amhākaṃ nāma etaṃ kamma’’nti nikkhamitvā, ‘‘kattha gamissāmā’’ti? Cintetvā, ‘‘maddaraṭṭhaṃ nāma itthākaro, maddaraṭṭhaṃ gamissāmā’’ti maddaraṭṭhe sāgalanagaraṃ [Pg.178] agamiṃsu. Tattha taṃ suvaṇṇarūpakaṃ nhānatitthe ṭhapetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Atha bhaddāya dhātī bhaddaṃ nhāpetvā alaṅkaritvā sirigabbhe nisīdāpetvā nhāyituṃ āgacchantī taṃ rūpakaṃ disvā, ‘‘ayyadhītā me idhāgatā’’ti saññāya tajjetvā ‘‘dubbinite, kiṃ tvaṃ idhāgatā’’ti? Talasattikaṃ uggiritvā, ‘‘gaccha sīgha’’nti gaṇḍapasse pahari. Hattho pāsāṇe paṭihato viya kampittha. Sā paṭikkamitvā ‘‘evaṃ thaddhaṃ nāma mahāgīvaṃ disvā, ‘ayyadhītā me’ti saññaṃ uppādesiṃ, ayyadhītāya hi me ayaṃ nivāsanapaṭiggāhikāpi ayuttā’’ti āha. Atha naṃ te manussā parivāretvā ‘‘evarūpā te sāmidhītā’’ti pucchiṃsu. ‘‘Kiṃ esā, imāya sataguṇena sahassaguṇena mayhaṃ ayyā abhirūpatarā, dvādasahatthe gabbhe nisinnāya padīpakiccaṃ natthi, sarīrobhāseneva tamaṃ vidhamatī’’ti. ‘‘Tena hi āgacchā’’ti taṃ khujjaṃ gahetvā suvaṇṇarūpakaṃ rathaṃ āropetvā kosiyagottassa gharadvāre ṭhatvā āgamanaṃ nivedayiṃsu.

ພວກພຣາມເຫຼົ່ານັ້ນຄິດວ່າ "ນີ້ເປັນໜ້າທີ່ຂອງພວກເຮົາ" ຈຶ່ງອອກເດີນທາງໄປ, ແລ້ວປຶກສາກັນວ່າ "ພວກເຮົາຈະໄປໃສດີ?" ຈຶ່ງຄິດວ່າ "ແຄວ້ນມັດທະເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດຂອງສະຕີຜູ້ມີຮູບງາມ, ພວກເຮົາຈະໄປແຄວ້ນມັດທະກັນເຖີດ" ແລ້ວເດີນທາງໄປສູ່ນະຄອນສາກະລະ ໃນແຄວ້ນມັດທະ. ໃນນະຄອນນັ້ນ, ພວກພຣາມໄດ້ຕັ້ງຮູບຄຳນັ້ນໄວ້ທີ່ທ່າອາບນ້ຳ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ. ຄັ້ງນັ້ນ, ແມ່ນົມຂອງນາງພັດທາ ໄດ້ອາບນ້ຳ ແລະ ປະດັບກາຍໃຫ້ນາງພັດທາ ແລ້ວໃຫ້ນາງນັ່ງຢູ່ໃນຫ້ອງສິຣິ, ເມື່ອຕົນເອງຈະໄປອາບນ້ຳ ຍ່າງມາເຫັນຮູບຄຳນັ້ນ ກໍສຳຄັນຜິດວ່າ "ລູກສາວຂອງນາຍເຮົາມາທີ່ນີ້ແລ້ວ" ຈຶ່ງຂູ່ຕະຄອກວ່າ: "ນາງຄົນດື້ດ້ານ, ເຈົ້າມາທີ່ນີ້ເຮັດຫຍັງ?" ແລ້ວຍົກຝ່າມືຂຶ້ນ ແລ້ວເວົ້າວ່າ: "ຈົ່ງກັບໄປໄວໆ" ແລ້ວຕົບເຂົ້າທີ່ແກ້ມ. ມືຂອງແມ່ນົມນັ້ນກໍສັ່ນສະທ້ານ ຄືກັບຕົບໃສ່ແຜ່ນຫີນ. ນາງຖອຍຫຼັງອອກມາແລ້ວເວົ້າວ່າ: "ເຮົາເຫັນຮູບທີ່ແຂງກະດ້າງ ແລະ ມີຄໍໃຫຍ່ປານນີ້ ຍັງສຳຄັນຜິດວ່າເປັນລູກສາວຂອງນາຍເຮົາ, ແມ່ນແຕ່ຈະໃຫ້ຮູບນີ້ເປັນຄົນຄອຍຮັບຜ້າຜັດປ່ຽນຂອງລູກສາວນາຍເຮົາ ກໍຍັງບໍ່ຄູ່ຄວນເລີຍ." ຄັ້ງນັ້ນ, ພວກພຣາມເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫຸ້ມລ້ອມນາງ ແລ້ວຖາມວ່າ: "ລູກສາວຂອງນາຍເຈົ້າມີຮູບຮ່າງລັກສະນະຄືແນວນີ້ບໍ?" ແມ່ນົມຕອບວ່າ: "ຮູບນີ້ຈະທຽບໄດ້ແນວໃດ, ນາຍຍິງຂອງເຮົາງາມກວ່າຮູບນີ້ເປັນຮ້ອຍເທົ່າ ພັນເທົ່າ ແສນເທົ່າ, ເມື່ອນາງນັ່ງຢູ່ໃນຫ້ອງຂະໜາດ 12 ສອກ ກໍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໄຕ້ປະທີບເລີຍ, ເພາະແສງສະຫວ່າງຈາກສະຣີຣະຂອງນາງກໍກຳຈັດຄວາມມືດໄດ້ແລ້ວ." ພວກພຣາມຈຶ່ງເວົ້າວ່າ: "ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ກໍຈົ່ງມານີ້ເຖີດ" ແລ້ວພາແມ່ນົມຫຼັງກົ່ງນັ້ນໄປ, ອັນເຊີນຮູບຄຳຂຶ້ນສູ່ຣົດມ້າ, ໄປຢືນຢູ່ທີ່ປະຕູເຮືອນຂອງໂກສິຍະໂຄດຕະພຣາມ ແລ້ວແຈ້ງການມາເຖິງຂອງພວກຕົນ.

Brāhmaṇo paṭisanthāraṃ katvā, ‘‘kuto āgatatthā’’ti? Pucchi. ‘‘Magadharaṭṭhe mahātitthagāme kapilabrāhmaṇassa gharato’’ti. ‘‘Kiṃ kāraṇā āgatā’’ti. ‘‘Iminā nāma kāraṇenā’’ti. ‘‘Kalyāṇaṃ, tātā, samajātigottavibhavo amhākaṃ brāhmaṇo, dassāmi dārika’’nti paṇṇākāraṃ gaṇhi. Te kapilabrāhmaṇassa sāsanaṃ pahiṇiṃsu – ‘‘laddhā dārikā, kattabbaṃ karothā’’ti. Taṃ sāsanaṃ sutvā pippalimāṇavassa ārocayiṃsu – ‘‘laddhā kira dārikā’’ti. Māṇavo ‘‘ahaṃ na labhissāmīti cintesiṃ, ime laddhāti ca vadanti, anatthiko hutvā paṇṇaṃ pesissāmī’’ti rahogato paṇṇaṃ likhi, ‘‘bhaddā attano jātigottabhogānurūpaṃ gharāvāsaṃ labhatu, ahaṃ nikkhamitvā pabbajissāmi, mā pacchā vippaṭisārinī ahosī’’ti. Bhaddāpi ‘‘asukassa kira maṃ dātukāmā’’ti sutvā rahogatā paṇṇaṃ likhi, ‘‘ayyaputto attano jātigottabhogānurūpaṃ gharāvāsaṃ labhatu. Ahaṃ nikkhamitvā pabbajissāmi, mā pacchā vippaṭisārī ahosī’’ti. Dvepi paṇṇāni antarāmagge samāgacchiṃsu. ‘‘Idaṃ kassa paṇṇa’’nti? Pippalimāṇavena bhaddāya pahitanti. ‘‘Idaṃ kassa paṇṇa’’nti? Bhaddāya pippalimāṇavassa pahitanti ca vutte dvepi vācetvā, ‘‘passatha dārakānaṃ kamma’’nti phāletvā araññe chaḍḍetvā [Pg.179] samānapaṇṇaṃ likhitvā ito ca etto ca pesesuṃ. Iti tesaṃ anicchamānānaṃyeva samāgamo ahosi.

ພຣາມໄດ້ທຳການຕ້ອນຮັບແລ້ວຖາມວ່າ: "ພວກທ່ານມາຈາກໃສ?" "ມາຈາກເຮືອນຂອງກະປິລະພຣາມ ໃນມະຫາຕິດຖະຄາມ ແຫ່ງແຄວ້ນມະຄົດ." "ມາດ້ວຍເຫດຜົນອັນໃດ?" "ມາດ້ວຍເຫດຜົນຊື່ນີ້." "ດີແລ້ວ, ພໍ່ທັງຫຼາຍ, ພຣາມນັ້ນມີຊາດ, ໂຄດ ແລະ ຊັບສົມບັດສະເໝີກັນກັບພວກເຮົາ, ເຮົາຈະມອບລູກສາວໃຫ້" ແລ້ວຮັບເອົາເຄື່ອງບັນນາການນັ້ນໄວ້. ພວກພຣາມເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ສົ່ງຂ່າວສານໄປເຖິງກະປິລະພຣາມວ່າ: "ໄດ້ກຸມມາຣີແລ້ວ, ຂໍຈົ່ງຈັດການສິ່ງທີ່ຄວນຈັດການເຖີດ." ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວສານນັ້ນ, ບິດາມານດາຈຶ່ງບອກແກ່ປິບຜະລິມານົບວ່າ: "ໄດ້ຍິນວ່າ ໄດ້ກຸມມາຣີແລ້ວເດີ." ມານົບຄິດວ່າ "ເຮົາຄິດວ່າຈະບໍ່ໄດ້, ແຕ່ພວກເພິ່ນພັດບອກວ່າໄດ້ແລ້ວ, ເຮົາບໍ່ປາດຖະໜາຈະຄອງເຮືອນ ຈຶ່ງຈະສົ່ງຈົດໝາຍໄປ" ແລ້ວຂຽນຈົດໝາຍໃນທີ່ລັບວ່າ: "ຂໍໃຫ້ນາງພັດທາຈົ່ງໄດ້ຄູ່ຄອງເຮືອນທີ່ເໝາະສົມກັບຊາດ, ໂຄດ ແລະ ຊັບສົມບັດຂອງຕົນເຖີດ, ສ່ວນຂ້ອຍຈະອອກບວດ, ເຈົ້າຢ່າໄດ້ມີຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈໃນພາຍຫຼັງເລີຍ." ຝ່າຍນາງພັດທາ ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ "ໄດ້ຍິນວ່າພວກເພິ່ນປາດຖະໜາຈະມອບເຮົາໃຫ້ແກ່ຊາຍຊື່ໂນ້ນ" ຈຶ່ງຂຽນຈົດໝາຍໃນທີ່ລັບວ່າ: "ຂໍໃຫ້ພຣະຄຸນເຈົ້າຈົ່ງໄດ້ຄູ່ຄອງເຮືອນທີ່ເໝາະສົມກັບຊາດ, ໂຄດ ແລະ ຊັບສົມບັດຂອງຕົນເຖີດ, ສ່ວນຂ້ອຍຈະອອກບວດ, ທ່ານຢ່າໄດ້ມີຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈໃນພາຍຫຼັງເລີຍ." จົດໝາຍທັງສອງສະບັບໄດ້ມາພົບກັນໃນລະຫວ່າງທາງ. ຄົນສົ່ງສານຖາມວ່າ: "ຈົດໝາຍນີ້ແມ່ນຂອງໃຜ?" "ແມ່ນຂອງປິບຜະລິມານົບ ສົ່ງເຖິງນາງພັດທາ." "ແລ້ວຈົດໝາຍນີ້ແມ່ນຂອງໃຜ?" "ແມ່ນຂອງນາງພັດທາ ສົ່ງເຖິງປິບຜະລິມານົບ." ເມື່ອກ່າວແນວນັ້ນແລ້ວ, ພວກຄົນສົ່ງສານໄດ້ອ່ານຈົດໝາຍທັງສອງສະບັບ ແລ້ວເວົ້າວ່າ: "ຈົ່ງເບິ່ງການກະທຳຂອງເດັກນ້ອຍເຫຼົ່ານີ້ດູ" ແລ້ວຈີກຈົດໝາຍນັ້ນຖິ້ມໃນປ່າ, ຂຽນຈົດໝາຍສະບັບໃໝ່ທີ່ມີເນື້ອຫາເໝາະສົມ ແລ້ວສົ່ງໄປທາງນີ້ແລະທາງນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ການແຕ່ງງານຂອງທັງສອງຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ ທັງໆທີ່ທັງສອງບໍ່ປາດຖະໜາເລີຍ.

Taṃdivasaṃyeva ca māṇavopi ekaṃ pupphadāmaṃ ganthāpesi, bhaddāpi ekaṃ ganthāpesi. Tāni āsanamajjhe ṭhapetvā bhuttasāyamāsā ubhopi ‘‘sayanaṃ āruhissāmā’’ti samāgantvā māṇavo dakkhiṇapassena sayanaṃ āruhi. Bhaddā vāmapassena āruhitvā āha – ‘‘yassa passe pupphāni milāyanti, tassa rāgacittaṃ uppannanti vijānissāma, imaṃ pupphadāmaṃ na allīyitabba’’nti. Te pana aññamaññassa sarīrasamphassabhayena tiyāmarattiṃ niddaṃ anokkamantāva vītināmenti, divā pana hasitamattampi na hoti. Te lokāmisena asaṃsaṭṭhā yāva mātāpitaro dharanti, tāva kuṭumbaṃ avicāretvā tesu kālaṅkatesu vicārayiṃsu. Mahatī māṇavassa sampatti, ekadivasaṃ sarīraṃ ubbaṭṭetvā chaḍḍetabbaṃ suvaṇṇacuṇṇameva magadhanāḷiyā dvādasanāḷimattaṃ laddhuṃ vaṭṭati. Yantabaddhāni saṭṭhi mahātaḷākāni, kammanto dvādasayojaniko, anurādhapurappamāṇā cuddasa dāsagāmā, cuddasa hatthānīkā, cuddasa assānīkā, cuddasa rathānīkā.

ໃນວັນແຕ່ງງານນັ້ນເອງ, ມານົບກໍໃຫ້ຮ້ອຍພວງມາໄລພວງໜຶ່ງ, ນາງພັດທາກໍໃຫ້ຮ້ອຍພວງໜຶ່ງ. ທັງສອງວາງພວງມາໄລເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້ໃນລະຫວ່າງກາງບ່ອນນອນ, ເມື່ອຮັບປະທານອາຫານຄ່ຳແລ້ວ, ທັງສອງກໍຂຶ້ນສູ່ຕຽງນອນ. ມານົບຂຶ້ນນອນທາງເບື້ອງຂວາ, ສ່ວນນາງພັດທາຂຶ້ນນອນທາງເບື້ອງຊ້າຍ ແລ້ວກ່າວວ່າ: "ຫາກພວງມາໄລຢູ່ທາງເບື້ອງໃດຫ່ຽວແຫ້ງ, ພວກເຮົາຈະຮູ້ວ່າ ຜູ້ນັ້ນເກີດຈິດມີຣາຄະແລ້ວ, ພວງມາໄລນີ້ພວກເຮົາຈະບໍ່ແຕະຕ້ອງກັນ." ທັງສອງຢ້ານການຖືກຕ້ອງກາຍກັນແລະກັນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຫຼັບນອນຕະຫຼອດສາມຍາມແຫ່ງລາຕີ, ໃນເວລາກາງເວັນ ແມ່ນແຕ່ການຍິ້ມຫົວກໍບໍ່ມີເລີຍ. ທັງສອງບໍ່ໄດ້ຂ້ອງກ່ຽວກັບກາມມະຄຸນເລີຍ, ຕາບໃດທີ່ບິດາມານດາຍັງມີຊີວິດຢູ່ ກໍບໍ່ໄດ້ຈັດການຊັບສົມບັດ, ເມື່ອບິດາມານດາລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ຈັດການຊັບສົມບັດ. ຊັບສົມບັດຂອງມານົບນັ້ນໃຫຍ່ຫຼວງຫຼາຍ, ພຽງແຕ່ຜົງທອງຄຳທີ່ໃຊ້ທາຖູຮ່າງກາຍແລ້ວລ້າງຖິ້ມໃນແຕ່ລະວັນ ກໍມີປະລິມານເຖິງ 12 ທະນານ ດ້ວຍທະນານແຫ່ງແຄວ້ນມະຄົດ. ມີອ່າງເກັບນ້ຳໃຫຍ່ທີ່ຄວບຄຸມດ້ວຍເຄື່ອງຍົນ 60 ແຫ່ງ, ພື້ນທີ່ທຳມາຫາກິນກວ້າງ 12 ໂຍດ, ມີໝູ່ບ້ານທາສ 14 ໝູ່ບ້ານ ທີ່ມີຂະໜາດເທົ່າກັບເມືອງອະນຸຣາທະປຸຣະ, ມີກອງຊ້າງ 14 ກອງ, ກອງມ້າ 14 ກອງ, ກອງຣົດ 14 ກອງ.

So ekadivasaṃ alaṅkataṃ assaṃ āruyha mahājanaparivuto kammantaṃ gantvā khettakoṭiyaṃ ṭhito naṅgalehi bhinnaṭṭhānato kākādayo sakuṇe gaṇḍuppādakādipāṇe uddharitvā khādante disvā, ‘‘tātā, ime kiṃ khādantī’’ti pucchi? ‘‘Gaṇḍuppādake ayyā’’ti. ‘‘Etehi kataṃ pāpaṃ kassa hotī’’ti? ‘‘Tumhākaṃ, ayyā’’ti. So cintesi – ‘‘sace etehi kataṃ pāpaṃ mayhaṃ hoti, kiṃ me karissati sattaasītikoṭidhanaṃ? Kiṃ dvādasayojano kammanto, kiṃ yantabaddhāni saṭṭhi mahātaḷākāni, kiṃ cuddasa gāmā? Sabbametaṃ bhaddāya kāpilāniyā niyyātetvā nikkhamitvā pabbajissāmī’’ti.

ວັນໜຶ່ງ, ມານົບນັ້ນຂີ່ຂຶ້ນສູ່ມ້າທີ່ປະດັບປະດາແລ້ວ, ມີມະຫາຊົນແວດລ້ອມ ໄປສູ່ບ່ອນທຳງານ, ຢືນຢູ່ທີ່ຂອບທົ່ງນາ, ເຫັນຝູງນົກມີກາເປັນຕົ້ນ ພາກັນຈິກກິນສັດນ້ອຍມີຂີ້ກະເດືອນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຫຼຸດອອກມາຈາກຮອຍໄຖ, ຈຶ່ງຖາມວ່າ: "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ, ຝູງນົກເຫຼົ່ານີ້ກິນຫຍັງ?" "ກິນຂີ້ກະເດືອນ ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ." "ບາບທີ່ຝູງນົກເຫຼົ່ານີ້ເຮັດ ຈະຕົກເປັນຂອງໃຜ?" "ຕົກເປັນຂອງພວກທ່ານ ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ." ມານົບນັ້ນຈຶ່ງຄິດວ່າ: "ຫາກບາບທີ່ຝູງນົກເຫຼົ່ານີ້ເຮັດ ຕົກເປັນຂອງເຮົາ, ຊັບສົມບັດ 87 ໂກດ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ເຮົາ? ພື້ນທີ່ທຳງານ 12 ໂຍດ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ອ່າງເກັບນ້ຳໃຫຍ່ 60 ແຫ່ງ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ໝູ່ບ້ານ 14 ໝູ່ບ້ານ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເຮົາຈະມອບຊັບສົມບັດທັງໝົດນີ້ໃຫ້ແກ່ນາງພັດທາກາປิລານີ ແລ້ວອອກບວດ."

Bhaddāpi kāpilānī tasmiṃ khaṇe abbhantaravatthumhi tayo tilakumbhe pattharāpetvā dhātīhi parivutā nisinnā kāke tilapāṇake khādamāne disvā, ‘‘ammā kiṃ ime khādantī’’ti? Pucchi. ‘‘Pāṇake ayye’’ti. ‘‘Akusalaṃ kassa hotī’’ti? ‘‘Tumhākaṃ ayye’’ti. Sā cintesi – ‘‘mayhaṃ catuhatthavatthaṃ nāḷikodanamattañca laddhuṃ vaṭṭati, yadi ca panetaṃ ettakena janena kataṃ akusalaṃ mayhaṃ hoti, bhavasahassenapi vaṭṭato sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkā[Pg.180], ayyaputte āgatamatteyeva sabbaṃ tassa niyyātetvā nikkhamma pabbajissāmī’’ti.

ໃນຂະນະນັ້ນ, ນາງພັດທາກາປິລານີ ກໍໃຫ້ຕາກງາສາມໝໍ້ໄວ້ທີ່ລານບ້ານຊັ້ນໃນ, ນັ່ງແວດລ້ອມດ້ວຍພວກແມ່ນົມ, ເຫັນຝູງກາຈິກກິນແມງໄມ້ໃນງາ ຈຶ່ງຖາມວ່າ: "ແນ່ແມ່ທັງຫຼາຍ, ຝູງກາເຫຼົ່ານີ້ກິນຫຍັງ?" "ກິນແມງໄມ້ ຂ້າແຕ່ພຣະນາງ." "ອະກຸສົນຈະຕົກເປັນຂອງໃຜ?" "ຕົກເປັນຂອງພວກທ່ານ ຂ້າແຕ່ພຣະນາງ." ນາງຈຶ່ງຄິດວ່າ: "ສຳລັບເຮົາ, ຜ້າສີ່ສອກ ແລະ ເຂົ້າສຸກທະນານໜຶ່ງ ກໍພຽງພໍແລ້ວ, ແຕ່ຫາກອະກຸສົນທີ່ຄົນເຫຼົ່ານີ້ເຮັດ ຕົກເປັນຂອງເຮົາ, ແມ່ນແຕ່ໃນພັນຊາດ ກໍຄົງບໍ່ອາດເງີຍຫົວຂຶ້ນຈາກສັງສາຣະວັດໄດ້, ເມື່ອພຣະຄຸນເຈົ້າກັບມາຮອດທັນທີ, ເຮົາຈະມອບຊັບສົມບັດທັງໝົດໃຫ້ແກ່ເພິ່ນ ແລ້ວອອກບວດ."

Māṇavo āgantvā nhatvā pāsādaṃ āruyha mahārahe pallaṅke nisīdi, athassa cakkavattino anucchavikaṃ bhojanaṃ sajjayiṃsu. Dvepi bhuñjitvā parijane nikkhante rahogatā phāsukaṭṭhāne nisīdiṃsu. Tato māṇavo bhaddaṃ āha – ‘‘bhadde, tvaṃ imaṃ gharaṃ āgacchantī kittakaṃ dhanaṃ āharī’’ti? ‘‘Pañcapaṇṇāsa sakaṭasahassāni ayyā’’ti. ‘‘Etaṃ sabbaṃ, yā ca imasmiṃ ghare sattaasītikoṭiyo, yantabaddhā saṭṭhitaḷākādibhedā sampatti atthi, sabbaṃ tuyhaṃyeva niyyātemī’’ti. ‘‘Tumhe pana ayyā’’ti. ‘‘Ahaṃ pabbajissāmī’’ti. ‘‘Ayyā ahampi tumhākaṃyeva āgamanaṃ olokayamānā nisinnā, ahampi pabbajissāmī’’ti. Tesaṃ ādittapaṇṇakuṭi viya tayo bhavā upaṭṭhahiṃsu. Te ‘‘pabbajissāmā’’ti vatvā antarāpaṇato kasāyarasapītāni vatthāni mattikāpatte ca āharāpetvā aññamaññaṃ kese ohāretvā, ‘‘ye loke arahanto, te uddissa amhākaṃ pabbajjā’’ti pabbajitvā thavikāsu patte osāpetvā aṃse laggetvā pāsādato otariṃsu. Gehe dāsesu ca kammakāresu ca na koci sañjāni.

ປິບຜະລິມານົບກັບມາແລ້ວ ອາບນ້ຳແລ້ວ ຂຶ້ນສູ່ຜາສາດ ນັ່ງເທິງບັນລັງອັນມີຄ່າຫຼາຍ. ຄັ້ງນັ້ນ ພວກເຂົາໄດ້ຈັດແຈງໂພຊະນາຫານອັນສົມຄວນແກ່ພະເຈົ້າຈັກກະພັດໃຫ້ແກ່ເພິ່ນ. ທັງສອງບໍລິໂພກແລ້ວ ເມື່ອບໍລິວານອອກໄປແລ້ວ ໄດ້ຫຼີກອອກໄປນັ່ງໃນທີ່ສະຫງົບອັນສະບາຍ. ລຳດັບນັ້ນ ມານົບໄດ້ກ່າວກັບນາງພັດທາວ່າ 'ແນ່ພັດທາຜູ້ຈະເລີນ ເມື່ອນ້ອງມາສູ່ເຮືອນນີ້ ໄດ້ນຳຊັບມາເທົ່າໃດ?' 'ຫ້າສິບຫ້າພັນກວຽນ ເຈົ້າຂ້າ.' 'ຊັບທັງໝົດນັ້ນ ແລະຊັບ 87 ໂກດທີ່ມີຢູ່ໃນເຮືອນນີ້ ພ້ອມທັງສົມບັດຕ່າງໆ ມີອ່າງເກັບນ້ຳ 60 ແຫ່ງທີ່ຜູກດ້ວຍຍົນເປັນຕົ້ນ ອ້າຍມອບໃຫ້ແກ່ນ້ອງທັງໝົດເລີຍ.' 'ແແລ້ວທ່ານເດ ເຈົ້າຂ້າ?' 'ອ້າຍຈະບວດ.' 'ເຈົ້າຂ້າ ນ້ອງເອງກໍນັ່ງລໍຖ້າການມາຂອງເພິ່ນຢູ່ ນ້ອງກໍຈະບວດຄືກັນ.' ພົບທັງສາມໄດ້ປະກົດແກ່ເຂົາທັງສອງ ປານປະໜຶ່ງກະທ້ອມໃບໄມ້ທີ່ກຳລັງຖືກໄຟໄໝ້. ທັງສອງກ່າວວ່າ 'ພວກເຮົາຈະບວດ' ແລ້ວໃຫ້ຄົນນຳຜ້າຍ້ອມນ້ຳຝາດ ແລະບາດດິນເຜົາມາຈາກຮ້ານຄ້າ ຕ່າງຄົນຕ່າງປົງຜົມໃຫ້ກັນແລະກັນ ກ່າວວ່າ 'ການບວດຂອງພວກເຮົາ ນີ້ອຸທິດຕໍ່ພະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍໃນໂລກ' ແລ້ວບວດ ເອົາບາດໃສ່ໃນຖົງບາດ ສະພາຍບ່າ ລົງຈາກຜາສາດ. ໃນເຮືອນນັ້ນ ບໍ່ມີທາດ ຫຼືກຳມະກອນຄົນໃດຮູ້ເລີຍ.

Atha ne brāhmaṇagāmato nikkhamma dāsagāmadvārena gacchante ākappakuttavasena dāsagāmavāsino sañjāniṃsu. Te rudantā pādesu nipatitvā ‘‘kiṃ amhe anāthe karotha ayyā’’ti? Āhaṃsu. ‘‘Mayaṃ, bhaṇe ‘ādittapaṇṇasālā viya tayo bhavā’ti pabbajimhā, sace tumhesu ekekaṃ bhujissaṃ karoma, vassasatampi nappahoti, tumheva tumhākaṃ sīsaṃ dhovitvā bhujissā hutvā jīvathā’’ti vatvā tesaṃ rodantānaṃyeva pakkamiṃsu. Thero purato gacchanto nivattitvā olokento cintesi – ‘‘ayaṃ bhaddā kāpilānī sakalajambudīpagghanikā itthī mayhaṃ pacchato āgacchati. Ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati, yaṃ kocideva evaṃ cinteyya ‘ime pabbajitvāpi vinā bhavituṃ na sakkonti, ananucchavikaṃ karontī’’ti. ‘‘Koci vā pana manaṃ padūsetvā apāyapūrako bhaveyya. Imaṃ pahāya mayā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cittaṃ uppādesi.

ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອທ່ານທັງສອງອອກຈາກໝູ່ບ້ານພຣາມ ແລ້ວເດີນທາງຜ່ານປະຕູໝູ່ບ້ານຂອງພວກທາດ ພວກຊາວບ້ານທາດກໍຈຳໄດ້ດ້ວຍທ່າທາງແລະກິລິຍາອາການ. ພວກເຂົາພາກັນຮ້ອງໄຫ້ ໝອບລົງແທບຕີນແລ້ວກ່າວວ່າ 'ທ່ານເຈົ້າຂ້າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງປ່ອຍໃຫ້ພວກຂ້ານ້ອຍເປັນຄົນອະນາຖາຢ່າງນີ້?'. ທ່ານກ່າວວ່າ 'ແນ່ພວກພ້ອງ ພວກເຮົາບວດເພາະເຫັນວ່າ ພົບທັງສາມເປັນເໝືອນດັ່ງໂຮງໃບໄມ້ທີ່ຖືກໄຟໄໝ້ ຫາກພວກເຮົາຈະເຮັດໃຫ້ພວກເຈົ້າແຕ່ລະຄົນເປັນໄທ ເຖິງຮ້ອຍປີກໍຄົງບໍ່ພໍ ພວກເຈົ້າຈົ່ງສະຫົວຂອງຕົນແລ້ວເປັນໄທດຳລົງຊີວິດຢູ່ເຖີດ' ກ່າວດັ່ງນີ້ແລ້ວ ກໍຫຼີກໄປໃນຂະນະທີ່ພວກເຂົາກຳລັງຮ້ອງໄຫ້ຢູ່. ພະເຖລະເດີນໄປທາງໜ້າ ຫຼຽວຫຼັງກັບມາເບິ່ງແລ້ວຄິດວ່າ 'ນາງພັດທາກາປິລານີນີ້ ເປັນສະຕີທີ່ມີຄ່າຄວນແກ່ຊົມພູທະວີບທັງໝົດ ເດີນຕາມຫຼັງເຮົາມາ. ເປັນໄປໄດ້ທີ່ໃຜຄົນໜຶ່ງຈະຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ ຄົນເຫຼົ່ານີ້ເຖິງຈະບວດແລ້ວ ກໍຍັງບໍ່ສາມາດແຍກຈາກກັນໄດ້ ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ'. 'ຫຼືບາງຄົນອາດຈະມີຈິດປະທຸສະຮ້າຍ ແລ້ວໄປເກີດໃນອະບາຍ. ເຮົາຄວນລະນາງຜູ້ນີ້ແລ້ວເດີນທາງໄປຜູ້ດຽວ' ເພິ່ນໄດ້ເກີດຄວາມຄິດຢ່າງນີ້.

So [Pg.181] purato gacchanto dvedhāpathaṃ disvā tassa matthake aṭṭhāsi. Bhaddāpi āgantvā vanditvā aṭṭhāsi. Atha naṃ āha – ‘‘bhadde, tādisiṃ itthiṃ mama pacchato āgacchantiṃ disvā, ‘ime pabbajitvāpi vinā bhavituṃ na sakkontī’ti cintetvā amhesu paduṭṭhacitto mahājano apāyapūrako bhaveyya. Imasmiṃ dvedhāpathe tvaṃ ekaṃ gaṇha, ahaṃ ekena gamissāmī’’ti. ‘‘Āma, ayya, pabbajitānaṃ mātugāmo nāma malaṃ, ‘pabbajitvāpi vinā na bhavantī’ti amhākaṃ dosaṃ passanti, tumhe ekaṃ maggaṃ gaṇhatha, vinā bhavissāmā’’ti tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā catūsu ṭhānesu pañcapatiṭṭhitena vanditvā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ paggayha, ‘‘satasahassakappappamāṇe addhāne kato mittasanthavo ajja bhijjatī’’ti vatvā, ‘‘tumhe dakkhiṇajātikā nāma, tumhākaṃ dakkhiṇamaggo vaṭṭati, mayaṃ mātugāmā nāma vāmajātikā, amhākaṃ vāmamaggo vaṭṭatī’’ti vanditvā maggaṃ paṭipannā. Tesaṃ dvedhābhūtakāle ayaṃ mahāpathavī ‘‘ahaṃ cakkavāḷagirisinerupabbate dhāretuṃ sakkontīpi tumhākaṃ guṇe dhāretuṃ na sakkomī’’ti vadantī viya viravamānā akampi, ākāse asanisaddo viya pavatti, cakkavāḷapabbato unnadi.

ພະເຖລະເດີນໄປທາງໜ້າ ເຫັນທາງສອງແພ່ງ ຈຶ່ງຢືນຢູ່ທີ່ທາງແຍກນັ້ນ. ນາງພັດທາກໍເດີນຕາມມາ ໄຫວ້ແລ້ວຢືນຢູ່. ຄັ້ງນັ້ນ ພະເຖລະໄດ້ກ່າວກັບນາງວ່າ 'ແນ່ພັດທາ ເມື່ອມະຫາຊົນເຫັນສະຕີເຊັ່ນນ້ອງເດີນຕາມຫຼັງອ້າຍມາ ແລ້ວຄິດວ່າ ຄົນເຫຼົ່ານີ້ເຖິງຈະບວດແລ້ວ ກໍຍັງບໍ່ສາມາດແຍກຈາກກັນໄດ້ ກໍຈະມີຈິດປະທຸສະຮ້າຍໃນພວກເຮົາ ແລ້ວໄປເກີດໃນອະບາຍ. ໃນທາງສອງແພ່ງນີ້ ນ້ອງຈົ່ງເລືອກເອົາທາງໜຶ່ງ ອ້າຍຈະໄປອີກທາງໜຶ່ງ'. ນາງກ່າວວ່າ 'ເຈົ້າຂ້າ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ສຳລັບຜູ້ບວດແລ້ວ ຂຶ້ນຊື່ວ່າສະຕີຍ່ອມເປັນມົນທິນ ພວກເຂົາຈະເຫັນໂທດຂອງພວກເຮົາວ່າ ເຖິງບວດແລ້ວ ກໍຍັງປາສະຈາກກັນບໍ່ໄດ້ ຂໍທ່ານຈົ່ງເລືອກເອົາທາງໜຶ່ງ ພວກເຮົາຈະແຍກທາງກັນ' ນາງໄດ້ເຮັດປະທັກສິນສາມຮອບ ແລ້ວກາບໄຫວ້ດ້ວຍເບນຈະປະດິດໃນທິດທັງສີ່ ປະນົມມືອັນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍການປະຊຸມແຫ່ງເລັບມືທັງສິບ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ມິດຕະພາບທີ່ໄດ້ສ້າງມາຕະຫຼອດໄລຍະເວລາແsnກັປ ໄດ້ຂາດລົງໃນວັນນີ້ແລ້ວ' ແລະກ່າວອີກວ່າ 'ທ່ານເປັນບຸລຸດຜູ້ມີກຳເນີດເບື້ອງຂວາ ທາງເບື້ອງຂວາຍ່ອມສົມຄວນແກ່ທ່ານ ສ່ວນພວກຂ້ານ້ອຍເປັນສະຕີຜູ້ມີກຳເນີດເບື້ອງຊ້າຍ ທາງເບື້ອງຊ້າຍຍ່ອມສົມຄວນແກ່ພວກຂ້ານ້ອຍ' ນາງໄຫວ້ແລ້ວ ກໍເດີນທາງໄປຕາມເສັ້ນທາງເບື້ອງຊ້າຍ. ໃນເວລາທີ່ທັງສອງແຍກທາງກັນນັ້ນ ມະຫາປະຖະພີນີ້ ສົ່ງສຽງຮ້ອງຄາງຄືກັບຈະກ່າວວ່າ ເຮົາສາມາດຮອງຮັບຈັກກະວານ ຂຸນເຂົາ ແລະພະສິເນຣຸໄດ້ ແຕ່ບໍ່ສາມາດຮອງຮັບຄຸນງາມຄວາມດີຂອງພວກທ່ານທັງສອງໄດ້ ແລ້ວກໍຫວັ່ນໄຫວສັ່ນສະເທືອນ ສຽງດັງກ້ອງສະໜັ່ນປານຟ້າຜ່າໃນອາກາດ ຂຸນເຂົາຈັກກະວານກໍບັນລືກ້ອງ.

Sammāsambuddho veḷuvanamahāvihāre gandhakuṭiyaṃ nisinno pathavīkampanasaddaṃ sutvā, ‘‘kassa nu kho pathavī kampatī’’ti? Āvajjento ‘‘pippalimāṇavo ca bhaddā ca kāpilānī maṃ uddissa appameyyaṃ sampattiṃ pahāya pabbajitā, tesaṃ viyogaṭṭhāne ubhinnampi guṇabalena ayaṃ pathavīkampo jāto, mayāpi etesaṃ saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti gandhakuṭito nikkhamma sayameva pattacīvaraṃ ādāya, asītimahātheresu kañci anāmantetvā tigāvutaṃ maggaṃ paccuggamanaṃ katvā rājagahassa ca nāḷandāya ca antare bahuputtakanigrodharukkhamūle pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. Nisīdanto pana aññataro paṃsukūliko viya anisīditvā buddhavesaṃ gahetvā asītihatthā ghanabuddharasmiyo vissajjento nisīdi. Iti tasmiṃ khaṇe paṇṇachattasakaṭacakkakūṭāgārādippamāṇā buddharasmiyo ito cito ca vipphandantiyo vidhāvantiyo candimasahassasūriyasahassauggamanakālo viya kurumānā taṃ vanantaraṃ ekobhāsaṃ akaṃsu. Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇānaṃ siriyā samujjalitatārāgaṇaṃ viya gaganaṃ, supupphitakamalakuvalayaṃ viya salilaṃ, vanantaraṃ virocittha. Nigrodharukkhassa nāma khandho seto [Pg.182] hoti, pattāni nīlāni pakkāni rattāni. Tasmiṃ pana divase satasākho nigrodharukkho suvaṇṇavaṇṇo ahosi.

ພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະຄັນທະກຸດີ ໃນພະເວລຸວັນມະຫາວິຫານ ໄດ້ຍິນສຽງແຜ່ນດິນໄຫວ ຈຶ່ງຊົງພິຈາລະນາວ່າ 'ແຜ່ນດິນໄຫວເພາະເຫດຂອງໃຜໜໍ?' ຊົງຊາບວ່າ 'ปິບຜະລິມານົບ ແລະນາງພັດທາກາປິລານີ ອຸທິດຕໍ່ເຮົາ ລະເສຍຊຶ່ງສົມບັດອັນຫາຄ່າບໍ່ໄດ້ແລ້ວອອກບວດ ໃນສະຖານທີ່ທີ່ທັງສອງແຍກທາງກັນນັ້ນ ແຜ່ນດິນໄຫວນີ້ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງຄຸນງາມຄວາມດີຂອງທັງສອງ ເຮົາຄວນຈະໄປສົງເຄາະເຂົາທັງສອງ' ຈຶ່ງສະເດັດອອກຈາກພະຄັນທະກຸດີ ຊົງຖືບາດແລະຈີວອນດ້ວຍພະອົງເອງ ໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກກ່າວແກ່ພະມະຫາເຖລະ 80 ຮູບໃດໆເລີຍ ສະເດັດພະຣາຊະດຳເນີນໄປຕະຫຼອດຫົນທາງ 3 ຄາວຸດ ເພື່ອຕ້ອນຮັບ ແລະປະທັບນັ່ງຂັດສະໝາດ ຢູ່ທີ່ໂຄນຕົ້ນໄທຼຊື່ວ່າພະຫຸປຸດຕະກະ ໃນລະຫວ່າງກຸງລາຊະຄຶແລະເມືອງນາລັນທາ. ເມື່ອປະທັບນັ່ງນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ປະທັບນັ່ງຄືກັບພະພິກຂຸຜູ້ຊົງສະບົງຈີວອນປານສຸກູນທົ່ວໄປ ແຕ່ຊົງສະແດງພະພຸດທະສະຫງ່າຣາສີ ແຜ່ພະພຸດທະຣັສມີອັນໜາແໜ້ນສູງ 80 ສອກ ປະທັບນັ່ງຢູ່. ໃນຂະນະນັ້ນ ພະພຸດທະຣັສມີທັງຫຼາຍທີ່ມີຂະໜາດເທົ່າກັບຮົ່ມໃບໄມ້, ລໍ້ກວຽນ ແລະຍອດຜາສາດເປັນຕົ້ນ ໄດ້ແຜ່ຊ່ານໄປມາທັງເບື້ອງນີ້ແລະເບື້ອງນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ປ່າແຖວນັ້ນສະຫວ່າງສະໄຫວເປັນອັນດຽວກັນ ປານປະໜຶ່ງເວລາທີ່ພະຈັນພັນດວງແລະພະອາທິດພັນດວງຂຶ້ນພ້ອມກັນ. ປ່າແຖວນັ້ນຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມ ດ້ວຍພະສິຣິແຫ່ງມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ 32 ປະການ ປຽບເໝືອນທ້ອງຟ້າທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍໝູ່ດາວອັນຮຸ່ງເຮືອງ ແລະປຽບເໝືອນຜືນນ້ຳທີ່ດາດດາດ້ວຍດອກບົວຫຼວງແລະດອກບົວຂາບທີ່ເບັ່ງບານ. ຕາມທຳມະດา ລຳຕົ້ນຂອງຕົ້ນໄທຼຍ່ອມມີສີຂາວ ໃບມີສີຂຽວເຂັ້ມ ໝາກສຸກມີສີແດງ. ແຕ່ໃນວັນນັ້ນ ຕົ້ນໄທຼທີ່ມີກິ່ງກ້ານສາຂາເປັນຮ້ອຍ ໄດ້ກາຍເປັນສີທອງຄຳ.

Iti yā sā addhānamaggappaṭipannoti padassa atthaṃ vatvā, ‘‘idāni yathā esa pabbajito, yathā ca addhānamaggaṃ paṭipanno. Imassa atthassa āvibhāvatthaṃ abhinīhārato paṭṭhāya ayaṃ anupubbikathā kathetabbā’’ti vuttā, sā evaṃ veditabbā.

ດັ່ງນັ້ນ ຄຳອະທິບາຍໃດທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳວ່າ 'addhānamaggappaṭipanno' (ຜູ້ເດີນທາງໄກ) ວ່າ 'ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງວ່າ ເພິ່ນບວດຢ່າງໃດ ແລະເດີນທາງໄກຢ່າງໃດ ຈຶ່ງຄວນກ່າວອະນຸປຸບພີກະຖາ ນີ້ ຕັ້ງແຕ່ຕອນຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາມາ' ຄຳອະທິບາຍນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍດັ່ງກ່າວມານີ້ເລີຍ.

Antarā ca rājagahaṃ antarā ca nāḷandanti rājagahassa ca nāḷandāya ca antare. Satthārañca vatāhaṃ passeyyaṃ bhagavantameva passeyyanti sace ahaṃ satthāraṃ passeyyaṃ, imaṃyeva bhagavantaṃ passeyyaṃ. Na hi me ito aññena satthārā bhavituṃ sakkāti. Sugatañca vatāhaṃ passeyyaṃ bhagavantameva passeyyanti sace ahaṃ sammāpaṭipattiyā suṭṭhu gatattā sugataṃ nāma passeyyaṃ, imaṃyeva bhagavantaṃ passeyyaṃ. Na hi me ito aññena sugatena bhavituṃ sakkāti. Sammāsambuddhañca vatāhaṃ passeyyaṃ bhagavantameva passeyyanti sace ahaṃ sammā sāmañca saccāni buddhattā sammāsambuddhaṃ nāma passeyyaṃ, imaṃyeva bhagavantaṃ passeyyaṃ. Na hi me ito aññena sammāsambuddhena bhavituṃ sakkāti ayamettha adhippāyo. Evaṃ dassaneneva ‘‘bhagavati ‘ayaṃ satthā, ayaṃ sugato, ayaṃ sammāsambuddho’ti nikkaṅkho ahaṃ, āvuso, ahosi’’nti dīpeti. Satthā me, bhanteti idaṃ kiñcāpi dve vāre āgataṃ, tikkhattuṃ pana vuttanti veditabbaṃ. Iminā hi so ‘‘evaṃ tikkhattuṃ sāvakattaṃ sāvesiṃ, āvuso’’ti dīpeti.

ຄຳວ່າ 'antarā ca rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ' ໝາຍເຖິງ ໃນລະຫວ່າງກຸງລາຊະຄຶແລະເມືອງນາລັນທາ. ຄຳວ່າ 'Satthārañca vatāhaṃ passeyyaṃ bhagavantameva passeyyaṃ' ໝາຍຄວາມວ່າ ຫາກຂ້າພະເຈົ້າຈະເພິ່ງໄດ້ພົບພະສາດສະດາ ກໍເພິ່ງໄດ້ພົບພະຜູ້ມີພະພາກພະອົງນີ້ເທົ່ານັ້ນ ເພາະວ່າ ຜູ້ນອກຈາກພະຜູ້ມີພະພາກພະອົງນີ້ແລ້ວ ຈະເປັນພະສາດສະດາຂອງຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເລີຍ. ຄຳວ່າ 'Sugatañca vatāhaṃ passeyyaṃ bhagavantameva passeyyaṃ' ໝາຍຄວາມວ່າ ຫາກຂ້າພະເຈົ້າຈະເພິ່ງໄດ້ພົບພະສຸຄົດ ກໍເພິ່ງໄດ້ພົບພະຜູ້ມີພະພາກພະອົງນີ້ເທົ່ານັ້ນ ເພາະວ່າ ຜູ້ນອກຈາກພະຜູ້ມີພະພາກພະອົງນີ້ແລ້ວ ຈະເປັນພະສຸຄົດຂອງຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເລີຍ. ຄຳວ່າ 'Sammāsambuddhañca vatāhaṃ passeyyaṃ bhagavantameva passeyyaṃ' ໝາຍຄວາມວ່າ ຫາກຂ້າພະເຈົ້າຈະເພິ່ງໄດ້ພົບພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ກໍເພິ່ງໄດ້ພົບພະຜູ້ມີພະພາກພະອົງນີ້ເທົ່ານັ້ນ ເພາະວ່າ ຜູ້ນອກຈາກພະຜູ້ມີພະພາກພະອົງນີ້ແລ້ວ ຈະເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຂອງຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເລີຍ ນີ້ຄືຄວາມໝາຍໃນຄຳນີ້. ດ້ວຍການເຫັນພຽງເທົ່ານີ້ ພະເຖລະຍ່ອມສະແດງວ່າ 'ອາວຸໂສ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ໝົດຄວາມສົງໄສໃນພະຜູ້ມີພະພາກແລ້ວວ່າ ພະອົງນີ້ຄືພະສາດສະດາ ພະອົງນີ້ຄືພະສຸຄົດ ພະອົງນີ້ຄືພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ'. ຄຳວ່າ 'Satthā me, bhante' ນີ້ ເຖິງວ່າຈະມີມາໃນພະບາລີພຽງສອງຄັ້ງ ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ ພະເຖລະກ່າວເຖິງສາມຄັ້ງ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະເຖລະຍ່ອມສະແດງວ່າ 'ອາວຸໂສ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ປະກາດຄວາມເປັນສາວົກສາມຄັ້ງຢ່າງນີ້'.

Ajānaññevāti ajānamānova. Dutiyapadepi eseva nayo. Muddhāpi tassa vipateyyāti yassa aññassa ‘‘ajānaṃyeva jānāmī’’ti paṭiññassa bāhirakassa satthuno evaṃ sabbacetasā samannāgato pasannacitto sāvako evarūpaṃ paramanipaccakāraṃ kareyya, tassa vaṇṭachinnatālapakkaṃ viya gīvato muddhāpi vipateyya, sattadhā pana phaleyyāti attho. Kiṃ vā etena, sace mahākassapatthero iminā cittappasādena imaṃ paramanipaccakāraṃ mahāsamuddassa kareyya, tattakapāle pakkhittaudakabindu viya vilayaṃ gaccheyya. Sace cakkavāḷassa kareyya, thusamuṭṭhi viya vikireyya. Sace sinerupabbatassa kareyya, kākatuṇḍena pahaṭapiṭṭhamuṭṭhi viya viddhaṃseyya[Pg.183]. Sace mahāpathaviyā kareyya, vātāhatabhasmapuñjo viya vikireyya. Evarūpopi pana therassa nipaccākāro satthu suvaṇṇavaṇṇe pādapiṭṭhe lomamattampi vikopetuṃ nāsakkhi. Tiṭṭhatu ca mahākassapo, mahākassapasadisānaṃ bhikkhūnaṃ sahassampi satasahassampi nipaccākāradassanena neva dasabalassa pādapiṭṭhe lomamattampi vikopetuṃ paṃsukūlacīvare vā aṃsumattampi cāletuṃ sakkoti. Evaṃ mahānubhāvo hi satthā.

ຄຳວ່າ 'ajānaṃyeva' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ຮູ້ຢູ່ເລີຍ. ໃນບົດທີສອງ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ຄຳວ່າ 'muddhāpi tassa vipateyya' ໝາຍຄວາມວ່າ ຫາກສາວົກຜູ້ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ປະກອບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງດ້ວຍໃຈທັງປວງ ຈະເພິ່ງເຮັດຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງເຊັ່ນນີ້ ແກ່ຄູພາຍນອກພຸດທະສາສະໜາຄົນອື່ນໃດ ຜູ້ປະຕິຍານຕົນວ່າ 'ເຮົາຮູ້' ທັງໆທີ່ບໍ່ຮູ້, ຫົວຂອງຄູຜູ້ນັ້ນກໍຈະຫຼຸດຕົກຈາກຄໍ ເໝືອນດັ່ງໝາກຕານສຸກທີ່ຂົ້ວຂາດ ຫຼືແຕກອອກເປັນເຈັດສ່ຽງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ດ້ວຍຄຳນີ້ ຫາກພະມະຫາສັດສະປະເຖລະ ເຮັດຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງນີ້ ຕໍ່ມະຫາສະໝຸດ ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນໃຈເຊັ່ນນີ້ ມະຫາສະໝຸດກໍຈະເຖິງຄວາມພິນາດຫາຍໄປ ເໝືອນດັ່ງຢົດນ້ຳທີ່ຢົດລົງໃນກະທະອັນຮ້ອນຈັດ. ຫາກເຮັດຕໍ່ຂຸນເຂົາຈັກກະວານ ກໍຈະກະຈັດກະຈາຍໄປ ເໝືອນດັ່ງແກບກຳມືໜຶ່ງ. ຫາກເຮັດຕໍ່ພະສິເນຣຸ ກໍຈະພັງທະລາຍໄປ ເໝືອນດັ່ງກ້ອນແແປ້ງທີ່ຖືກຈິກດ້ວຍສົບກາ. ຫາກເຮັດຕໍ່ມະຫາປະຖະພີ ກໍຈະປິວສະເດັນໄປ ເໝືອນດັ່ງກອງຂີ້ເຖົ່າທີ່ຖືກລົມພັດ. ແຕ່ເຖິງວ່າຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງຂອງພະເຖລະຈະມີອານຸພາບປານນີ້ ກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ເສັ້ນພະໂລມາແມ້ແຕ່ເສັ້ນດຽວ ເທິງຫຼັງພະບາດອັນມີສີທອງຂອງພະສາດສະດາຫວັ່ນໄຫວໄດ້ເລີຍ. ຍົກເວັ້ນພະມະຫາສັດສະປະໄວ້ກ່ອນ ແມ້ແຕ່ພະພິກຂຸຜູ້ເໝືອນກັບພະມະຫາສັດສະປະເປັນພັນເປັນແສນຮູບ ເຮັດຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງ ກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ເສັ້ນພະໂລມາແມ້ແຕ່ເສັ້ນດຽວ ເທິງຫຼັງພະບາດຂອງພະທົດສະພົນຫວັ່ນໄຫວໄດ້ ຫຼືບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ແມ້ແຕ່ເສັ້ນດ້າຍເສັ້ນດຽວໃນສະບົງຈີວອນປານສຸກູນຫວັ່ນໄຫວໄດ້ເລີຍ ເພາະວ່າພະສາດສະດາຊົງມີອານຸພາບຫຼາຍຢ່າງນີ້.

Tasmātiha te kassapāti yasmā ahaṃ jānanto eva ‘‘jānāmī’’ti, passanto eva ca ‘‘passāmī’’ti vadāmi, tasmā, kassapa, tayā evaṃ sikkhitabbaṃ. Tibbanti bahalaṃ mahantaṃ. Hirottappanti hirī ca ottappañca. Paccupaṭṭhitaṃ bhavissatīti paṭhamatarameva upaṭṭhitaṃ bhavissati. Yo hi therādīsu hirottappaṃ upaṭṭhapetvā upasaṅkamati therādayopi taṃ sahirikā saottappā ca hutvā upasaṅkamantīti ayamettha ānisaṃso. Kusalūpasaṃhitanti kusalasannissitaṃ. Aṭṭhiṃ katvāti attānaṃ tena dhammena aṭṭhikaṃ katvā, taṃ vā dhammaṃ ‘‘esa mayhaṃ attho’’ti aṭṭhiṃ katvā. Manasi katvāti citte ṭhapetvā. Sabbacetasā samannāharitvāti cittassa thokampi bahi gantuṃ adento sabbena samannāhāracittena samannāharitvā. Ohitasototi ṭhapitasoto, ñāṇasotañca pasādasotañca odahitvā mayā desitaṃ dhammaṃ sakkaccameva suṇissāmīti evañhi te sikkhitabbaṃ. Sātasahagatā ca me kāyagatāsatīti asubhesu ceva ānāpāne ca paṭhamajjhānavasena sukhasampayuttā kāyagatāsati. Yo ca panāyaṃ tividho ovādo, therassa ayameva pabbajjā ca upasampadā ca ahosi.

ຄຳວ່າ 'tasmātiha te kassapa' ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະເຫດທີ່ເຮົາຮູ້ຢູ່ແທ້ໆ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເຮົາຮູ້' ແລະເຫັນຢູ່ແທ້ໆ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເຮົາເຫັນ' ເພາະສະນັ້ນ ແນ່ກັດສະປະ ເຈົ້າພຶງສຶກສາຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'tibbaṃ' ໝາຍເຖິງ ຢ່າງແຮງກ້າ ຫຼືຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ 'hirottappaṃ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມລະອາຍແກ່ໃຈ (ຫິຣິ) ແລະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ບາບ (ໂອຕັບປະ). ຄຳວ່າ 'paccupaṭṭhitaṃ bhavissati' ໝາຍຄວາມວ່າ ຈະຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ກ່ອນແລ້ວ. ດ້ວຍວ່າ ບຸກຄົນໃດຕັ້ງຄວາມລະອາຍແລະຄວາມຢ້ານກົວໄວ້ໃນພະເຖລະທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເຂົ້າໄປຫາ ພະເຖລະທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນກໍຈະເປັນຜູ້ມີຄວາມລະອາຍແລະຄວາມຢ້ານກົວ ແລ້ວເຂົ້າໄປຫາບຸກຄົນນັ້ນຄືກັນ ນີ້ຄືອານິສົງໃນຄຳນີ້. ຄຳວ່າ 'kusalūpasaṃhitaṃ' ໝາຍເຖິງ ອັນອາໄສກຸສົນ. ຄຳວ່າ 'aṭṭhiṃ katvā' ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮັດຕົນໃຫ້ເປັນຜູ້ຕ້ອງການທຳນັ້ນ ຫຼືເຮັດທຳນັ້ນໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໂດຍມົນສິການວ່າ 'ທຳນີ້ເປັນປະໂຫຍດແກ່ເຮົາ'. ຄຳວ່າ 'manasi katvā' ໝາຍເຖິງ ຕັ້ງໄວ້ໃນໃຈ. ຄຳວ່າ 'sabbacetasā samannāharitvā' ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ຈິດອອກໄປພາຍນອກແມ້ແຕ່ໜ້ອຍດຽວ ໃສ່ໃຈດ້ວຍຈິດທີ່ຕັ້ງໝັ້ນທັງໝົດ. ຄຳວ່າ 'ohitasoto' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີໂສຕະອັນຕັ້ງໄວ້ແລ້ວ ຄືການເປີດຍານະໂສຕະແລະປະສາດໂສຕະບໍ່ໃຫ້ປິດ ແລ້ວຕັ້ງໃຈຟັງທຳທີ່ເຮົາສະແດງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢ່າງແທ້ຈິງ ເຈົ້າພຶງສຶກສາຢ່າງນີ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'sātasahagatā ca me kāyagatāsatī' ໝາຍເຖິງ ກາຍະຄະຕາສະຕິອັນປະກອບດ້ວຍສຸຂະເວທະນາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຖົມມະຊານ ທັງໃນອະສຸພະແລະອານາປານະສະຕິ. ແລະພະໂອວາດທັງສາມປະການນີ້ແລ້ວ ທີ່ໄດ້ເປັນທັງການບວດແລະການອຸປະສົມບົດຂອງພະເຖລະ.

Saraṇoti sakileso saiṇo hutvā. Raṭṭhapiṇḍaṃ bhuñjinti saddhādeyyaṃ bhuñjiṃ. Cattāro hi paribhogā theyyaparibhogo iṇaparibhogo dāyajjaparibhogo sāmiparibhogoti. Tattha dussīlassa saṅghamajjhe nisīditvā bhuñjantassāpi paribhogo theyyaparibhogo nāma. Kasmā? Catūsu paccayesu anissaratāya. Sīlavato apaccavekkhitaparibhogo iṇaparibhogo nāma. Sattannaṃ sekhānaṃ paribhogo dāyajjaparibhogo nāma. Khīṇāsavassa paribhogo sāmiparibhogo nāma. Iti khīṇāsavova sāmī hutvā anaṇo paribhuñjati. Thero attanā [Pg.184] puthujjanena hutvā paribhuttaparibhogaṃ iṇaparibhogaṃyeva karonto evamāha. Aṭṭhamiyā aññā udapādīti aṭṭhame divase arahattaphalaṃ uppajji.

ຄຳວ່າ 'ສະຣະໂນ' ຄື ເປັນຜູ້ມີກິເລດ ແລະມີໜີ້ສິນ. ຄຳວ່າ 'ບໍລິໂພກກ້ອນເຂົ້າຂອງຊາວແວ່ນແຄວ້ນ' ຄື ບໍລິໂພກບິນທະບາດທີ່ທາຍົກຖວາຍດ້ວຍສັດທາ. ເພາະວ່າ ການບໍລິໂພກມີ ໔ ຢ່າງ ຄື: ເຖຍຍະບໍລິໂພກ (ບໍລິໂພກຢ່າງຂະໂມຍ), ອິນະບໍລິໂພກ (ບໍລິໂພກຢ່າງເປັນໜີ້), ທາຍັດຊະບໍລິໂພກ (ບໍລິໂພກຢ່າງເປັນທາຍາດ), ແລະ ສາມິບໍລິໂພກ (ບໍລິໂພກຢ່າງເປັນເຈົ້າຂອງ). ໃນການບໍລິໂພກ ໔ ຢ່າງນັ້ນ, ການບໍລິໂພກຂອງພິກຂຸຜູ້ທຸສີລ ຜູ້ຮ່ວມນັ່ງບໍລິໂພກໃນທ່າມກາງສົງ ຊື່ວ່າ 'ເຖຍຍະບໍລິໂພກ'. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີອຳນາດເປັນໃຫຍ່ໃນປັດໄຈ ໔. ການບໍລິໂພກໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາຂອງພິກຂຸຜູ້ມີສິນ ຊື່ວ່າ 'ອິນະບໍລິໂພກ'. ການບໍລິໂພກຂອງພະເສຂະບຸກຄົນທັງ ໗ ຊື່ວ່າ 'ທາຍັດຊະບໍລິໂພກ'. ການບໍລິໂພກຂອງພະຂີນາສົບ ຊື່ວ່າ 'ສາມິບໍລິໂພກ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ພະຂີນາສົບເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນເຈົ້າຂອງ ບໍ່ມີໜີ້ສິນ ບໍລິໂພກ. ພະເຖລະ (ພະມະຫາກັດສະປະ) ເມື່ອຄັ້ງທີ່ຕົນເອງຍັງເປັນປຸຖຸຊົນ ໄດ້ບໍລິໂພກປັດໄຈ ເຊິ່ງເປັນພຽງ 'ອິນະບໍລິໂພກ' ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ໃນວັນທີ ໘ ພະອະຣະຫັນຕະຜົນກໍບັງເກີດຂຶ້ນ' ຄື ໃນວັນທີ ໘ (ນັບແຕ່ວັນທີ່ໄດ້ພົບກັບພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ) ພະອະຣະຫັນຕະຜົນກໍບັງເກີດຂຶ້ນ.

Atha kho, āvuso, bhagavā maggā okkammāti maggato okkamanaṃ paṭhamataraṃ taṃdivaseyeva ahosi, arahattādhigamo pacchā. Desanāvārassa pana evaṃ āgatattā arahattādhigamo paṭhamaṃ dīpito. Kasmā pana bhagavā maggā okkantoti? Evaṃ kirassa ahosi ‘‘imaṃ bhikkhuṃ jātiāraññikaṃ jātipaṃsukūlikaṃ jātiekāsanikaṃ karissāmī’’ti. Tasmā okkami.

ໃນບົດວ່າ 'ອະຖະ ໂຂ ອາວຸໂສ ພະຄະວາ ມັກຄາ ອົກກັມມະ' ນັ້ນ, ການສະເດັດຫຼີກອອກຈາກທາງຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ໄດ້ມີຂຶ້ນກ່ອນໃນວັນນັ້ນເອງ, ສ່ວນການບັນລຸພະອະຣະຫັນຕະຜົນມີຂຶ້ນພາຍຫຼັງ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກວາຣະແຫ່ງການສະແດງທຳມາຢ່າງນີ້, ຈຶ່ງໄດ້ສະແດງການບັນລຸພະອະຣະຫັນຕະຜົນກ່ອນ. ກໍເພາະເຫດໃດ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງສະເດັດຫຼີກອອກຈາກທາງ? ໄດ້ຍິນວ່າ ພະອົງມີພະດຳຣິຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເຮົາຈັກກະທຳພິກຂຸນີ້ ໃຫ້ເປັນຜູ້ຢູ່ປ່າເປັນວັດໂດຍກຳເນີດ, ເປັນຜູ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນເປັນວັດໂດຍກຳເນີດ, ເປັນຜູ້ຖືການນັ່ງສັນເທິງອາສະນະດຽວເປັນວັດໂດຍກຳເນີດ'. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງສະເດັດຫຼີກອອກ.

Mudukā kho tyāyanti mudukā kho te ayaṃ. Imañca pana vācaṃ bhagavā taṃ cīvaraṃ padumapupphavaṇṇena pāṇinā antantena parāmasanto āha. Kasmā evamāhāti? Therena saha cīvaraṃ parivattetukāmatāya. Kasmā parivattetukāmo jātoti? Theraṃ attano ṭhāne ṭhapetukāmatāya. Thero pana yasmā cīvarassa vā pattassa vā vaṇṇe kathite ‘‘imaṃ tumhākaṃ gaṇhathā’’tivacanaṃ cārittameva, tasmā ‘‘paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā’’ti āha. Dhāressasi pana me tvaṃ, kassapa, sāṇāni paṃsukūlāni nibbasanānīti, kassapa, tvaṃ imāni paribhogajiṇṇāni paṃsukūlāni pārupituṃ sakkhissasīti vadati. Tañca kho na kāyabalaṃ sandhāya, paṭipattipūraṇaṃ pana sandhāya evamāha. Ayañhettha adhippāyo – ahaṃ imaṃ cīvaraṃ puṇṇaṃ nāma dāsiṃ pārupitvā āmakasusāne chaḍḍitaṃ taṃ susānaṃ pavisitvā tumbamattehi pāṇakehi samparikiṇṇaṃ te pāṇake vidhunitvā mahāariyavaṃse ṭhatvā aggahesiṃ, tassa me imaṃ cīvaraṃ gahitadivase dasasahassacakkavāḷe mahāpathavī mahāviravaṃ viravamānā kampittha, ākāso taṭataṭāyi, cakkavāḷadevatā sādhukāramadaṃsu, ‘‘imaṃ cīvaraṃ gaṇhantena bhikkhunā jātipaṃsukūlikena jātiāraññikena jātiekāsanikena jātisapadānacārikena bhavituṃ vaṭṭati, tvaṃ imassa cīvarassa anucchavikaṃ kātuṃ sakkhissasī’’ti. Theropi attanā pañcannaṃ hatthīnaṃ balaṃ dhāreti, so taṃ atakkayitvā ‘‘ahametaṃ paṭipattiṃ pūressāmī’’ti ussāhena sugatacīvarassa anucchavikaṃ kātukāmo ‘‘dhāressāmahaṃ, bhante’’ti āha. Paṭipajjinti paṭipannosmi. Evaṃ pana cīvaraparivattanaṃ katvā ca therena pārutacīvaraṃ bhagavā [Pg.185] pārupi, satthu cīvaraṃ thero. Tasmiṃ samaye mahāpathavī udakapariyantaṃ katvā unnadantī kampittha.

ຄຳວ່າ 'ມຸດຸກາ ໂຂ ຕຢາຍັງ' ຄວນຕັດບົດເປັນ 'ມຸດຸກາ ໂຂ ເຕ ອະຍັງ' (ດູກ່ອນກັດສະປະ ຜ້າສັງຄາຕິຂອງເຈົ້ານີ້ ອ່ອນນຸ້ມດີແທ້). ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງລູບຄຳຜ້າຈີວອນນັ້ນດ້ວຍຝາມືທີ່ມີສີດັ່ງດອກບົວ ຕາມແຄມຜ້າ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດພະດຳຣັດນີ້. ເພາະອັນໃດຈຶ່ງຕັດຢ່າງນີ້? ເພາະມີພະປະສົງຈະແລກປ່ຽນຈີວອນກັບພະເຖລະ. ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງມີພະປະສົງຈະແລກປ່ຽນ? ເພາະມີພະປະສົງຈະຕັ້ງພະເຖລະໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງຂອງພະອົງ. ສ່ວນພະເຖລະ ເພາະເຫດທີ່ເມື່ອມີຜູ້ກ່າວຊົມເຊີຍຄຸນຂອງຈີວອນ ຫຼືບາດ, ການກ່າວວ່າ 'ຂໍພະອົງຈົ່ງຮັບເອົາສິ່ງນີ້ເຖີດ' ເປັນທຳນຽມປະຕິບັດຢູ່ແລ້ວ, ດັ່ງນັ້ນ ພະເຖລະຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຂໍພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈົ່ງຊົງຮັບເອົາຜ້າຂອງຂ້າພະອົງເຖີດ'. ຄຳວ່າ 'ດູກ່ອນກັດສະປະ ເຈົ້າຈັກຊົງຜ້າບັງສະກຸນທີ່ເຮັດດ້ວຍປ່ານ ເຊິ່ງເປັນຜ້າເກົ່າທີ່ເຮົາໃຊ້ແລ້ວໄດ້ຫຼື?' ຄື ພະອົງຕັດວ່າ 'ດູກ່ອນກັດສະປະ ເຈົ້າຈັກສາມາດຫົ່ມຜ້າບັງສະກຸນເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ເກົ່າຄ່ຳຄ່າເພາະການໃຊ້ສອຍຂອງເຮົາໄດ້ຫຼື?'. ແລະການຕັດຢ່າງນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຊົງໝາຍເຖິງກຳລັງກາຍ, ແຕ່ຊົງໝາຍເຖິງການບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດໃຫ້ບໍລິບູນ ຈຶ່ງຕັດຢ່າງນີ້. ອະທິບາຍຄວາມໃນຂໍ້ນີ້ວ່າ: ເຮົາ (ຕະຖາຄົດ) ໄດ້ເຂົ້າໄປສູ່ປ່າຊ້າດິບ ເພື່ອຖືເອົາຜ້າບັງສະກຸນນີ້ ທີ່ເຂົາໃຊ້ຫໍ່ສົບນາງທາດີຊື່ວ່າ ປຸນນະ ແລ້ວຖິ້ມໄວ້ໃນປ່າຊ້າ ເຊິ່ງເຕັມໄປດ້ວຍໜອນມີປະມານເທົ່າໜຶ່ງທະນານ, ເຮົາໄດ້ສັ່ນໜອນເຫຼົ່ານັ້ນອອກ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນມະຫາອະລິຍະວົງຖືເອົາຜ້ານັ້ນ. ໃນວັນທີ່ເຮົາຖືເອົາຜ້າຈີວອນນັ້ນ, ແຜ່ນດິນໃຫຍ່ໃນໝື່ນໂລກທາດໄດ້ຫວັ່ນໄຫວສັ່ນສະເທືອນ ສົ່ງສຽງຮ້ອງຄາງຢ່າງຮຸນແຮງ, ທ້ອງຟ້າກໍດັງສະໜັ່ນຫວັ່ນໄຫວ, ເຫຼົ່າເທວະດາໃນໝື່ນໂລກທາດກໍໄດ້ໃຫ້ສາທຸການ ໂດຍກ່າວວ່າ 'ພິກຂຸຜູ້ຖືເອົາຜ້າຈີວອນນີ້ ຄວນເປັນຜູ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນເປັນວັດໂດຍກຳເນີດ, ເປັນຜູ້ຢູ່ປ່າເປັນວັດໂດຍກຳເນີດ, ເປັນຜູ້ຖືການນັ່ງສັນເທິງອາສະນະດຽວເປັນວັດໂດຍກຳເນີດ, ເປັນຜູ້ທ່ຽວບິນທະບາດໄປຕາມລຳດັບເຮືອນເປັນວັດໂດຍກຳເນີດ; ເຈົ້າຈັກສາມາດປະຕິບັດໃຫ້ສົມຄວນແກ່ຜ້າຈີວອນນີ້ໄດ້ຫຼື?'. ຝ່າຍພະເຖລະເອງກໍມີກຳລັງເທົ່າກັບຊ້າງ ໕ ເຊືອກ, ພະເຖລະບໍ່ໄດ້ຄຳນຶງເຖິງກຳລັງກາຍນັ້ນ ແຕ່ມີຄວາມປະສົງຈະປະຕິບັດໃຫ້ສົມຄວນແກ່ຈີວອນຂອງພະສຸຄົດ ດ້ວຍຄວາມອຸດສາຫະວ່າ 'ຂ້າພະອົງຈັກບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດນັ້ນໃຫ້ບໍລິບູນ' ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະອົງຈັກຊົງໄວ້'. ຄຳວ່າ 'ປະຕິປັນຈິງ' ຄື ຂ້າພະອົງໄດ້ປະຕິບັດແລ້ວ. ເມື່ອໄດ້ແລກປ່ຽນຈີວອນກันຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າກໍຊົງຫົ່ມຈີວອນທີ່ພະເຖລະເຄີຍຫົ່ມ, ສ່ວນພະເຖລະກໍຫົ່ມຈີວອນຂອງພະສາດສະດາ. ໃນສະໄໝນັ້ນ, ແຜ່ນດິນໃຫຍ່ອັນມີນ້ຳເປັນຂອບເຂດ ໄດ້ຫວັ່ນໄຫວສັ່ນສະເທືອນ ສົ່ງສຽງກຶກກ້ອງກຳປະໜາດ.

Bhagavato puttotiādīsu thero bhagavantaṃ nissāya ariyāya jātiyā jātoti bhagavato putto. Urena vasitvā mukhato nikkhantaovādavasena pabbajjāya ceva upasampadāya ca patiṭṭhitattā oraso mukhato jāto. Ovādadhammato jātattā ovādadhammena ca nimmitattā dhammajo dhammanimmito. Ovādadhammadāyādaṃ navalokuttaradhammadāyādameva vā arahatīti dhammadāyādo . Paṭiggahitāni sāṇāni paṃsukūlānīti satthārā pārutaṃ paṃsukūlacīvaraṃ pārupanatthāya paṭiggahitaṃ.

ໃນບົດວ່າ 'ພະຄະວະໂຕ ປຸດໂຕ' ເປັນຕົ້ນ, ພະເຖລະອາໄສພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງເກີດແລ້ວໃນອະລິຍະຊາດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ພຸດທະບຸດ' (ລູກຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ). ເພາະຕັ້ງຢູ່ໃນບັນພະຊາແລະອຸປະສົມບົດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂອວາດທີ່ອອກຈາກພະໂອດ ເໝືອນອາໄສຢູ່ໃນພະອຸຣະ ແລ້ວເກີດຈາກພະໂອດ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ໂອຣົດ' ແລະ 'ເກີດຈາກພະໂອດ'. ເພາະເກີດຈາກໂອວາດທຳ ແລະເພາະໂອວາດທຳນິຣະມິດຂຶ້ນ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ທຳມະຊະ' ແລະ 'ທຳມະນິຣະມິດ'. ເພາະຄວນຮັບມໍຣະດົກຄືໂອວາດທຳ ຫຼືຄວນຮັບມໍຣະດົກຄືໂລກຸດຕະຣະທຳ ໙ ຢ່າງ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ທຳມະທາຍາດ'. ຄຳວ່າ 'ຊົງຮັບຜ້າບັງສະກຸນທີ່ເຮັດດ້ວຍປ່ານ' ຄື ຮັບເອົາຜ້າບັງສະກຸນທີ່ພະສາດສະດາເຄີຍຊົງຫົ່ມ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຫົ່ມ.

Sammā vadamāno vadeyyāti yaṃ puggalaṃ ‘‘bhagavato putto’’tiādīhi guṇehi sammā vadamāno vadeyya, mamaṃ taṃ sammā vadamāno vadeyya, ahaṃ evarūpoti. Ettāvatā therena pabbajjā ca parisodhitā hoti. Ayañhettha adhippāyo – āvuso, yassa na upajjhāyo paññāyati, na ācariyo, kiṃ so anupajjhāyo anācariyo nhāpitamuṇḍako sayaṃgahitakāsāvo ‘‘titthiyapakkantako’’ti saṅkhaṃ gato evaṃ tigāvutaṃ maggaṃ paccuggamanaṃ labhati, tīhi ovādehi pabbajjaṃ vā upasampadaṃ vā labhati, kāyena kāyaṃ cīvaraparivattanaṃ labhati? Passa yāva dubbhāsitaṃ vacanaṃ thullanandāya bhikkhuniyāti. Evaṃ pabbajjaṃ sodhetvā idāni chahi abhiññāhi sīhanādaṃ nadituṃ ahaṃ kho, āvusotiādimāha. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Ekādasamaṃ.

ຄຳວ່າ 'ເມື່ອກ່າວໂດຍຊອບ ກໍຄວນກ່າວ' ຄື ບຸກຄົນເມື່ອກ່າວເຖິງບຸກຄົນໃດ ດ້ວຍຄຸນມີຄວາມເປັນ 'ພຸດທະບຸດ' ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ກໍຄວນກ່າວເຖິງເຮົາຢ່າງຖືກຕ້ອງ, ເພາະເຮົາເປັນຜູ້ມີຄຸນສົມບັດເຊັ່ນນັ້ນ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ພະເຖລະກໍໄດ້ເຮັດໃຫ້ບັນພະຊາຂອງຕົນບໍລິສຸດດີແລ້ວ. ອະທິບາຍຄວາມໃນຂໍ້ນີ້ວ່າ: ອາວຸໂສ, ບຸກຄົນໃດບໍ່ປາກົດພະອຸປັດຊາ ບໍ່ປາກົດພະອາຈານ, ບຸກຄົນນັ້ນເປັນຜູ້ບໍ່ມີພະອຸປັດຊາ ບໍ່ມີພະອາຈານ ປົງຜົມເອງ ຖືເອົາຜ້າກາສາວະມາຫົ່ມເອງ ໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່າ 'ຜູ້ເຂົ້າຮີດເດຍຣະຖີ', ບຸກຄົນເຊັ່ນນັ້ນ ຈະໄດ້ຮັບການຕ້ອນຮັບຕະຫຼອດຫົນທາງ ໓ ຄາວຸດ ຈາກພະສາດສະດາ ຫຼື? ຈະໄດ້ຮັບບັນພະຊາ ຫຼືອຸປະສົມບົດດ້ວຍໂອວາດ ໓ ປະການ ຫຼື? ຈະໄດ້ຮັບການແລກປ່ຽນຈີວອນກັນໂດຍກົງກັບພະສາດສະດາ ຫຼື? จົ່ງເບິ່ງຄຳກ່າວທີ່ບໍ່ສົມຄວນຢ່າງຍິ່ງ ຂອງນາງພິກຂຸນີທຸລລານันທາເຖີດ. ເມື່ອພະເຖລະໄດ້ຊຳຮະບັນພະຊາຂອງຕົນໃຫ້ບໍລິສຸດຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະບັນລືສີຫະນາດດ້ວຍອະພິນຍາ ໖ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳວ່າ 'ອະຫັງ ໂຂ ອາວຸໂສ' ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບໂດຍນັຍກ່ອນນັ້ນເອງ. ຈົບສູດທີ ໑໑.

12. Paraṃmaraṇasuttavaṇṇanā

໑໒. ການພັນລະນາປາຣຳມະຣະນະສູດ

155. Dvādasame tathāgatoti satto. Na hetaṃ, āvuso, atthasaṃhitanti, āvuso, etaṃ diṭṭhigataṃ atthasannissitaṃ na hoti. Nādibrahmacariyakanti maggabrahmacariyassa pubbabhāgapaṭipadāpi na hoti. Etañhi, āvuso, atthasaṃhitanti, āvuso, etaṃ catusaccakammaṭṭhānaṃ atthasannissitaṃ. Etaṃ ādibrahmacariyakanti etaṃ maggabrahmacariyassa ādi pubbabhāgapaṭipadā. Dvādasamaṃ.

໑໕໕. ໃນສູດທີ ໑໒, ຄຳວ່າ 'ຕະຖາຄົດ' ຄື ສັດຕະວາ. ຄຳວ່າ 'ດູກ່ອນອາວຸໂສ ສິ່ງນີ້ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ' ຄື ດູກ່ອນອາວຸໂສ ມິດສາທິດຖິນີ້ ບໍ່ເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງພົມມະຈັນ' ຄື ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຂໍ້ປະຕິບັດອັນເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງມັກຄະພົມມະຈັນ. ຄຳວ່າ 'ດູກ່ອນອາວຸໂສ ສິ່ງນີ້ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ' ຄື ດູກ່ອນອາວຸໂສ ກັມມັດຖານຄືອະລິຍະສັດ ໔ ນີ້ ເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງນີ້ເປັນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງພົມມະຈັນ' ຄື ກັມມັດຖານຄືອະລິຍະສັດ ໔ ນີ້ ເປັນຂໍ້ປະຕິບັດເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງມັກຄະພົມມະຈັນ. ຈົບສູດທີ ໑໒.

13. Saddhammappatirūpakasuttavaṇṇanā

໑໓. ການພັນລະນາສັດທັມມະປະຕິຣູປະກະສູດ

156. Terasame [Pg.186] aññāya saṇṭhahiṃsūti arahatte patiṭṭhahiṃsu. Saddhammappatirūpakanti dve saddhammappatirūpakāni adhigamasaddhammappatirūpakañca pariyattisaddhammappatirūpakañca. Tattha –

໑໕໖. ໃນສູດທີ ໑໓, ຄຳວ່າ 'ຕັ້ງຢູ່ໃນພະອະຣະຫັນຕະຜົນ' ຄື ຕັ້ງຢູ່ໃນພະອະຣະຫັນຕະຜົນ. ຄຳວ່າ 'ສັດທຳທຽມ' ຄື ສັດທຳທຽມມີ ໒ ຢ່າງ ຄື: ອະທິຄະມະສັດທຳທຽມ (ສັດທຳທຽມແຫ່ງການບັນລຸ) ແລະ ປະຣິຍັດຕິສັດທຳທຽມ (ສັດທຳທຽມແຫ່ງການສຶກສາ). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ -

‘‘Obhāse ceva ñāṇe ca, pītiyā ca vikampati;

Passaddhiyā sukhe ceva, yehi cittaṃ pavedhati.

“ຈິດຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວໃນແສງສະຫວ່າງ, ໃນຍານ, ແລະໃນປີຕິ, ແລະຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວໃນຄວາມສະຫງົບ ແລະໃນຄວາມສຸກ, ເຊິ່ງເປັນເຫດໃຫ້ຈິດຫວັ່ນໄຫວ.

‘‘Adhimokkhe ca paggāhe, upaṭṭhāne ca kampati;

Upekkhāvajjanāya ceva, upekkhāya ca nikantiyā.

“ຈິດຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວໃນຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ, ໃນຄວາມປະຄອງ, ແລະໃນຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ, ແລະໃນຄວາມວາງເສີຍຄືອາວັດຊະນະ, ໃນຄວາມວາງເສີຍ, ແລະໃນຄວາມໃຄ່.

‘‘Imāni dasa ṭhānāni, paññā yassa paricitā;

Dhammuddhaccakusalo hoti, na ca sammoha gacchatī’’ti. (paṭi. ma. 2.7);

–

“ບຸກຄົນໃດມີປັນຍາຄຸ້ນເຄີຍກັບສະຖານະ ໑໐ ປະການເຫຼົ່ານີ້, ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນທັມມຸດທັດຈະ ແລະບໍ່ເຖິງຄວາມຫຼົງໄຫຼ.”

Idaṃ vipassanāñāṇassa upakkilesajātaṃ adhigamasaddhammappatirūpakaṃ nāma. Tisso pana saṅgītiyo anāruḷhaṃ dhātukathā ārammaṇakathā asubhakathā ñāṇavatthukathā vijjākaraṇḍakoti imehi pañcahi kathāvatthūhi paribāhiraṃ guḷhavinayaṃ guḷhavessantaraṃ guḷhamahosadhaṃ vaṇṇapiṭakaṃ aṅgulimālapiṭakaṃ raṭṭhapālagajjitaṃ āḷavakagajjitaṃ vedallapiṭakanti abuddhavacanaṃ pariyattisaddhammappatirūpakaṃ nāma.

ສະພາວະອັນເປັນອຸປະກິເລດແຫ່ງວິປັດສະນາຍານນີ້ ຊື່ວ່າ 'ອະທິຄະມະສັດທຳທຽມ'. ສ່ວນຄຳສອນທີ່ບໍ່ໄດ້ຂຶ້ນສູ່ການສັງຄາຍະນາທັງ ໓ ຄັ້ງ, ເຊິ່ງພາຍນອກຈາກຄຳພີກະຖາທັງ ໕ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ทາຕຸກະລາ, ອາຣັມມະຣະກະຖາ, ອະສຸພະກະຖາ, ຍານະວັດຖຸກະລາ, ແລະ ວິຊຊາກະຣັນດະກະ, ເຊັ່ນ: ກູລະວິນັຍ, ກູລະເວດສັນດອນ, ກູລະມະໂຫສົດ, ວັນນະປິໂດກ, ອັງຄຸລິມາລະປິໂດກ, ຣັດຖະປາລະຄັດຊິຕະ, ອາຣະວະກະຄັດຊິຕະ, ເວດັລລະປິໂດກ ເຊິ່ງເປັນຄຳສອນທີ່ບໍ່ແມ່ນພຸດທະພົດ, ຊື່ວ່າ 'ປະຣິຍັດຕິສັດທຳທຽມ'.

Jātarūpappatirūpakanti suvaṇṇarasavidhānaṃ ārakūṭamayaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ ābharaṇajātaṃ. Chaṇakālesu hi manussā ‘‘ābharaṇabhaṇḍakaṃ gaṇhissāmā’’ti āpaṇaṃ gacchanti. Atha ne āpaṇikā evaṃ vadanti, ‘‘sace tumhe ābharaṇatthikā, imāni gaṇhatha. Imāni hi ghanāni ceva vaṇṇavantāni ca appagghāni cā’’ti. Te tesaṃ sutvā, ‘‘kāraṇaṃ ime vadanti, imāni piḷandhitvā sakkā nakkhattaṃ kīḷituṃ, sobhanti ceva appagghāni cā’’ti tāni gahetvā gacchanti. Suvaṇṇabhaṇḍaṃ avikkiyamānaṃ nidahitvā ṭhapetabbaṃ hoti. Evaṃ taṃ jātarūpappatirūpake uppanne antaradhāyati nāma.

ຄຳວ່າ 'ທອງຄຳທຽມ' ຄື ເຄື່ອງປະດັບທີ່ເຮັດດ້ວຍທອງເຫຼືອງ ຊຸບດ້ວຍນ້ຳຄຳ ມີສີສັນຄືທອງຄຳ. ເພາະວ່າ ໃນເວລາເທດສະການງານສະຫຼອງ ມະນຸດທັງຫຼາຍຍ່ອມໄປສູ່ຮ້ານຄ້າ ດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ 'ພວກເຮົາຈັກຊື້ເຄື່ອງປະດັບ'. ຄັ້ງນັ້ນ, ພວກພໍ່ຄ້າຈຶ່ງກ່າວກັບພວກເຂົາວ່າ 'ຫາກພວກທ່ານຕ້ອງການເຄື່ອງປະດັບ ຂໍຈົ່ງຊື້ເຄື່ອງປະດັບເຫຼົ່ານີ້ເຖີດ, ເພາະເຄື່ອງປະດັບເຫຼົ່ານີ້ທັງໜາ, ທັງມີສີສັນງາມ, ແລະມີລາຄາຖືກ'. ພວກເຂົາໄດ້ຟັງຄຳຂອງພໍ່ຄ້າເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຄິດວ່າ 'ພວກພໍ່ຄ້າກ່າວມີເຫດຜົນ, ເຮົາສາມາດປະດັບເຄື່ອງເຫຼົ່ານີ້ໄປທ່ຽວງານເທດສະການໄດ້, ທັງງາມແລະລາຄາຖືກ' ຈຶ່ງຊື້ເຄື່ອງປະດັບເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວຫຼີກໄປ. ສ່ວນເຄື່ອງປະດັບທີ່ເປັນທອງຄຳແທ້ ເມື່ອຂາຍບໍ່ອອກ ກໍຕ້ອງຖືກຝັງດິນເກັບໄວ້. ດ້ວຍເຫດນີ້, ເມື່ອທອງຄຳທຽມເກີດຂຶ້ນ, ທອງຄຳແທ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າອັນຕະຣະທານໄປ.

Atha saddhammassa antaradhānaṃ hotīti adhigamasaddhammassa paṭipattisaddhammassa pariyattisaddhammassāti tividhassāpi saddhammassa antaradhānaṃ hoti. Paṭhamabodhiyañhi [Pg.187] bhikkhū paṭisambhidappattā ahesuṃ. Atha kāle gacchante paṭisambhidā pāpuṇituṃ na sakkhiṃsu, chaḷabhiññā ahesuṃ. Tato cha abhiññā pāpuṇituṃ asakkontā tisso vijjā pāpuṇiṃsu. Idāni kāle gacchante tisso vijjā pāpuṇituṃ asakkontā āsavakkhayamattaṃ pāpuṇissanti. Tampi asakkontā anāgāmiphalaṃ, tampi asakkontā sakadāgāmiphalaṃ, tampi asakkontā sotāpattiphalaṃ. Gacchante kāle sotāpattiphalampi pattuṃ na sakkhissanti. Atha nesaṃ yadā vipassanā imehi upakkilesehi upakkiliṭṭhā āraddhamattāva ṭhassati, tadā adhigamasaddhammo antarahito nāma bhavissati.

ຄຳວ່າ 'ຄັ້ງນັ້ນ ຄວາມອັນຕະຣະທານແຫ່ງສັດທຳຍ່ອມມີ' ຄື ຄວາມອັນຕະຣະທານແຫ່ງສັດທຳທັງ ໓ ປະການ ຄື: ອະທິຄະມະສັດທຳ, ປະຕິບັດສັດທຳ, ແລະ ປະຣິຍັດຕິສັດທຳ ຍ່ອມມີ. ເພາະວ່າ ໃນປະຖົມໂພທິກາລ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ. ຕໍ່ມາ ເມື່ອກາລເວລາຜ່ານໄປ ບໍ່ສາມາດບັນລຸປະຕິສຳພິທາໄດ້, ກໍເປັນຜູ້ໄດ້ອະພິນຍາ ໖. ຈາກນັ້ນ ເມື່ອບໍ່ສາມາດບັນລຸອະພິນຍາ ໖ ໄດ້, ກໍບັນລຸວິຊຊາ ໓. ໃນກາລຕໍ່ມາ ເມື່ອບໍ່ສາມາດບັນລຸວິຊຊາ ໓ ໄດ້, ກໍຈັກບັນລຸພຽງຄວາມສິ້ນອາສະວະ. ເມື່ອບໍ່ສາມາດບັນລຸພະອະຣະຫັນຕະຜົນນັ້ນໄດ້, ກໍຈັກບັນລຸອະນາຄາມີຜົນ, ເມື່ອບໍ່ສາມາດບັນລຸອະນາຄາມີຜົນນັ້ນໄດ້, ກໍຈັກບັນລຸສະກະທາຄາມີຜົນ, ເມື່ອບໍ່ສາມາດບັນລຸສະກະທາຄາມີຜົນນັ້ນໄດ້, ກໍຈັກບັນລຸໂສດາປັດຕິຜົນ. ເມື່ອກາລເວລາຜ່ານໄປ ກໍຈັກບໍ່ສາມາດບັນລຸໄດ້ແມ່ນແຕ່ໂສດາປັດຕິຜົນ. ຄັ້ງນັ້ນ, ໃນກາລໃດ ວິປັດສະນາຂອງພວກເຂົາ ຖືກອຸປະກິເລດເຫຼົ່ານີ້ເຮັດໃຫ້ເສົ້າໝອງແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່ພຽງແຕ່ຄວາມພະຍາຍາມເທົ່ານັ້ນ, ໃນກາລນັ້ນ ອະທິຄະມະສັດທຳ ຈຶ່ງຊື່ວ່າອັນຕະຣະທານໄປ.

Paṭhamabodhiyañhi bhikkhū catunnaṃ paṭisambhidānaṃ anucchavikaṃ paṭipattiṃ pūrayiṃsu. Gacchante kāle taṃ asakkontā channaṃ abhiññānaṃ, tampi asakkontā tissannaṃ vijjānaṃ, tampi asakkontā arahattaphalamattassa. Gacchante pana kāle arahattassa anucchavikaṃ paṭipattiṃ pūretuṃ asakkontā anāgāmiphalassa anucchavikaṃ paṭipattiṃ pūressanti, tampi asakkontā sakadāgāmiphalassa, tampi asakkontā sotāpattiphalassa. Yadā pana sotāpattiphalassapi anucchavikaṃ paṭipadaṃ pūretuṃ asakkontā sīlapārisuddhimatteva ṭhassanti, tadā paṭipattisaddhammo antarahito nāma bhavissati.

ເພາະວ່າ ໃນປະຖົມໂພທິກາລ ພິກຂຸທັງຫຼາຍໄດ້ບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນແກ່ປະຕິສຳພິທາ ໔. ເມື່ອກາລເວລາຜ່ານໄປ ເມື່ອບໍ່ສາມາດບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດນັ້ນໄດ້, ກໍບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນແກ່ອະພິນຍາ ໖, ເມື່ອບໍ່ສາມາດບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດນັ້ນໄດ້, ກໍບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນແກ່ວິຊຊາ ໓, ເມື່ອບໍ່ສາມາດບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດນັ້ນໄດ້, ກໍບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນແກ່ພະອະຣະຫັນຕະຜົນ. ແຕ່ເມື່ອກາລເວລາຜ່ານໄປ ເມື່ອບໍ່ສາມາດບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນແກ່ພະອະຣະຫັນຕະຜົນໄດ້, ກໍຈັກບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນແກ່ອະນາຄາມີຜົນ, ເມື່ອບໍ່ສາມາດບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດນັ້ນໄດ້, ກໍຈັກບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນແກ່ສະກະທາຄາມີຜົນ, ເມື່ອບໍ່ສາມາດບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດນັ້ນໄດ້, ກໍຈັກບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນແກ່ໂສດາປັດຕິຜົນ. ແຕ່ໃນກາລໃດ ເມື່ອບໍ່ສາມາດບຳເພັນຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນແກ່ໂສດາປັດຕິຜົນໄດ້, ຈັກຕັ້ງຢູ່ພຽງແຕ່ຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງສິນເທົ່ານັ້ນ, ໃນກາລນັ້ນ ປະຕິບັດສັດທຳ ຈຶ່ງຊື່ວ່າອັນຕະຣະທານໄປ.

Yāva pana tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ vattati, na tāva sāsanaṃ antarahitanti vattuṃ vaṭṭati. Tiṭṭhantu tīṇi vā, abhidhammapiṭake antarahite itaresu dvīsu tiṭṭhantesupi antarahitanti na vattabbameva. Dvīsu antarahitesu vinayapiṭakamatte ṭhitepi, tatrāpi khandhakaparivāresu antarahitesu ubhatovibhaṅgamatte, mahāvinaye antarahite dvīsu pātimokkhesu vattamānesupi sāsanaṃ anantarahitameva. Yadā pana dve pātimokkhā antaradhāyissanti, atha pariyattisaddhammassa antaradhānaṃ bhavissati. Tasmiṃ antarahite sāsanaṃ antarahitaṃ nāma hoti. Pariyattiyā hi antarahitāya paṭipatti antaradhāyati, paṭipattiyā antarahitāya adhigamo antaradhāyati. Kiṃ kāraṇā? Ayañhi pariyatti paṭipattiyā paccayo hoti, paṭipatti adhigamassa. Iti paṭipattitopi pariyattimeva pamāṇaṃ.

ແຕ່ຕາບໃດທີ່ພຸດທະພົດຄືພະໄຕປິໂດກຍັງດຳເນີນຢູ່, ກໍບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ພະສາດສະໜາອັນຕະຣະທານໄປແລ້ວ. ພະໄຕປິໂດກທັງ ໓ ຈົ່ງຕັ້ງຢູ່ເຖີດ, ເຖິງແມ່ນວ່າພະອະພິທຳມະປິໂດກອັນຕະຣະທານໄປແລ້ວ ແຕ່ອີກ ໒ ປິໂດກຍັງຕັ້ງຢູ່, ກໍບໍ່ຄວນກ່າວວ່າອັນຕະຣະທານໄປແລ້ວເລີຍ. ເຖິງແມ່ນວ່າປິໂດກທັງ ໒ ອັນຕະຣະທານໄປແລ້ວ ແຕ່ພະວິນັຍປິໂດກຍັງຕັ້ງຢູ່, ໃນພະວິນັຍປິໂດກນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຄຳພີຂັນທະກະແລະປະຣິວານອັນຕະຣະທານໄປແລ້ວ ຍັງເຫຼືອພຽງອຸພະໂຕວິພັງ, ເຖິງແມ່ນວ່າມະຫາວິນັຍອັນຕະຣະທານໄປແລ້ວ ແຕ່ປາຕິໂມກທັງ ໒ ຍັງດຳເນີນຢູ່, ພະສາດສະໜາກໍຍັງຊື່ວ່າບໍ່ອັນຕະຣະທານເລີຍ. ແຕ່ໃນກາລໃດ ປາຕິໂມກທັງ ໒ ຈັກອັນຕະຣະທານໄປ, ໃນກາລນັ້ນ ຄວາມອັນຕະຣະທານແຫ່ງປະຣິຍັດຕິສັດທຳຈັກມີ. ເມື່ອປະຣິຍັດຕິສັດທຳນັ້ນອັນຕະຣະທານໄປແລ້ວ, ພະສາດສະໜາຈຶ່ງຊື່ວ່າອັນຕະຣະທານໄປ. ເພາະວ່າ ເມື່ອປະຣິຍັດອັນຕະຣະທານໄປແລ້ວ ປະຕິບັດຍ່ອມອັນຕະຣະທານ, ເມື່ອປະຕິບັດອັນຕະຣະທານໄປແລ້ວ ການບັນລຸຍ່ອມອັນຕະຣະທານ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ປະຣິຍັດນີ້ເປັນປັດໄຈແກ່ປະຕິບັດ, ປະຕິບັດເປັນປັດໄຈແກ່ການບັນລຸ. ດັ່ງນັ້ນ, ປະຣິຍັດເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງເປັນປະມານໃນການຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງພະສາດສະໜາ ຍິ່ງກວ່າປະຕິບັດ.

Nanu [Pg.188] ca kassapasammāsambuddhakāle kapilo nāma anārādhakabhikkhu ‘‘pātimokkhaṃ uddisissāmī’’ti bījaniṃ gahetvā āsane nisinno ‘‘atthi imasmiṃ vattantā’’ti pucchi, atha tassa bhayena yesampi pātimokkho vattati, tepi ‘‘mayaṃ vattāmā’’ti avatvā ‘‘na vattāmā’’ti vadiṃsu, so bījaniṃ ṭhapetvā uṭṭhāyāsanā gato, tadā sammāsambuddhassa sāsanaṃ osakkitanti? Kiñcāpi osakkitaṃ, pariyatti pana ekanteneva pamāṇaṃ. Yathā hi mahato taḷākassa pāḷiyā thirāya udakaṃ na ṭhassatīti na vattabbaṃ, udake sati padumādīni pupphāni na pupphissantīti na vattabbaṃ, evameva mahātaḷākassa thirapāḷisadise tepiṭake buddhavacane sati mahātaḷāke udakasadisā paṭipattipūrakā kulaputtā natthīti na vattabbā, tesu sati mahātaḷāke padumādīni pupphāni viya sotāpannādayo ariyapuggalā natthīti na vattabbāti evaṃ ekantato pariyattiyeva pamāṇaṃ.

ຖ້າຈະຖາມວ່າ: "ໃນສະໄໝພຣະກັດສະປະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ, ພິກຂຸທຸສີລ (ຜູ້ບໍ່ຍິນດີໃນສີລ) ຊື່ວ່າ ກະປິລະ ໄດ້ຈັບພັດ (ວີ) ນັ່ງເທິງອາສະນະ ແລ້ວຖາມວ່າ 'ໃນປາຕິໂມກນີ້ ຍັງມີຜູ້ປະຕິບັດຢູ່ຫຼືບໍ່?' ຄັ້ງນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເພາະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ພຣະກະປິລະນັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ຍັງຮັກສາປາຕິໂມກຢູ່ ກໍບໍ່ກ້າກ່າວວ່າ 'ພວກຂ້າພະເຈົ້າຍັງປະຕິບັດຢູ່' ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ 'ພວກຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ປະຕິບັດແລ້ວ', ພຣະກະປິລະນັ້ນຈຶ່ງວາງພັດລົງ ແລ້ວລຸກຈາກອາສະນະຫຼີກໄປ, ໃນເວລານັ້ນ ພຣະສາສະໜາຂອງພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຊື່ວ່າ ເສື່ອມຖອຍລົງແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນຫຼື?" ຕອບວ່າ: ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເສື່ອມຖອຍລົງແທ້, ແຕ່ພຣະປະຣິຍັດທັມເທົ່ານັ້ນ ເປັນປະມານ (ເປັນຫຼັກເກນ) ແຫ່ງການດຳຣົງຢູ່ຂອງພຣະສາສະໜາໂດຍສ່ວນດຽວ. ປຽບເໝືອນດັ່ງເມື່ອຄັນຄູຂອງສະໜ້ຳ (ອ່າງເກັບນ້ຳ) ຂະໜາດໃຫຍ່ຍັງໝັ້ນຄົງຢູ່, ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ 'ນ້ຳຈັກບໍ່ຄົງຢູ່', ແລະເມື່ອນ້ຳຍັງມີຢູ່, ກໍບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ 'ດອກບົວເປັນຕົ້ນຈັກບໍ່ເບັ່ງບານ', ສັນໃດ; ເມື່ອພຣະພຸດທະພົດຄືພຣະໄຕປິໂດກ ອັນປຽບເໝືອນຄັນຄູທີ່ໝັ້ນຄົງຂອງສະໜ້ຳຂະໜາດໃຫຍ່ຍັງມີຢູ່, ກໍບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ 'ກຸນລະບຸດຜູ້ບຳເພັນປະຕິບັດທັມ ອັນປຽບເໝືອນນ້ຳໃນສະໜ້ຳຂະໜາດໃຫຍ່ ບໍ່ມີຢູ່', ແລະເມື່ອກຸນລະບຸດເຫຼົ່ານັ້ນຍັງມີຢູ່, ກໍບໍ່ຄວນກ่าວວ່າ 'ພຣະອະລິຍະບຸກຄົນມີພຣະໂសດາບັນເປັນຕົ້ນ ອັນປຽບເໝືອນດອກບົວໃນສະໜ້ຳຂະໜາດໃຫຍ່ ບໍ່ມີຢູ່', ສັນນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ພຣະປະຣິຍັດທັມເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນປະມານ (ເປັນຫຼັກເກນ) ໂດຍສ່ວນດຽວ.

Pathavīdhātūti dve satasahassāni cattāri ca nahutāni bahalā mahāpathavī. Āpodhātūti pathavito paṭṭhāya yāva subhakiṇhabrahmalokā uggataṃ kappavināsakaṃ udakaṃ. Tejodhātūti pathavito paṭṭhāya yāva ābhassarabrahmalokā uggato kappavināsako aggi. Vāyodhātūti pathavito paṭṭhāya yāva vehapphalabrahmalokā uggato kappavināsako vāyu. Etesu hi ekadhammopi satthu sāsanaṃ antaradhāpetuṃ na sakkoti, tasmā evamāha. Idheva te uppajjantīti lohato lohakhādakaṃ malaṃ viya imasmiṃ mayhaṃyeva sāsane te uppajjanti. Moghapurisāti tucchapurisā.

ຄຳວ່າ "Pathavīdhātu" ໝາຍເຖິງ ມະຫາປະຖະພີ (ແຜ່ນດິນໃຫຍ່) ທີ່ມີຄວາມໜາ ໒ ແສນ ໔ ໝື່ນໂຍດ. ຄຳວ່າ "Āpodhātu" ໝາຍເຖິງ ນ້ຳທີ່ທຳລາຍກັລ (ໂລກ) ເຊິ່ງຖ້ວມຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ແຜ່ນດິນໄປຈົນຮອດພຣົມມະໂລກຊັ້ນສຸພະກິຣຫະ. ຄຳວ່າ "Tejodhātu" ໝາຍເຖິງ ໄຟທີ່ທຳລາຍກັລ ເຊິ່ງລຸກຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ແຜ່ນດິນໄປຈົນຮອດພຣົມມະໂລກຊັ້ນອາພັດສະຣະ. ຄຳວ່າ "Vāyodhātu" ໝາຍເຖິງ ລົມທີ່ທຳລາຍກັລ ເຊິ່ງພັດຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ແຜ່ນດິນໄປຈົນຮອດພຣົມມະໂລກຊັ້ນເວຫັບຜະລະ. ດ້ວຍວ່າ ໃນບັນດາມະຫາພູດທັງສີ່ເຫຼົ່ານີ້, ແມ່ນແຕ່ທາດດຽວກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ພຣະສາສະໜາຂອງພຣະສັສດາອັນຕະຣະທານ (ເສື່ອມສູນ) ໄປໄດ້, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ "Idheva te uppajjanti" ໝາຍເຖິງ ພວກໂມຄະບຸຣຸດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນພຣະສາສະໜາຂອງເຮົານີ້ເອງ ປຽບເໝືອນສະໜິມເຫຼັກທີ່ເກີດຈາກເຫຼັກແລ້ວກັດກິນເຫຼັກເອງ. ຄຳວ່າ "Moghapurisā" ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຜູ້ວ່າງເປົ່າ (ຈາກມັກແລະຜົນ).

Ādikeneva opilavatīti ettha ādikenāti ādānena gahaṇena. Opilavatīti nimujjati. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā udakacarā nāvā bhaṇḍaṃ gaṇhantī nimujjati, evaṃ pariyattiādīnaṃ pūraṇena saddhammassa antaradhānaṃ na hoti. Pariyattiyā hi hāyamānāya paṭipatti hāyati, paṭipattiyā hāyamānāya adhigamo hāyati. Pariyattiyā pūrayamānāya pariyattidharā puggalā paṭipattiṃ pūrenti, paṭipattipūrakā adhigamaṃ pūrenti. Iti navacando [Pg.189] viya pariyattiyādīsu vaḍḍhamānāsu mayhaṃ sāsanaṃ vaḍḍhati yevāti dasseti.

ຄຳວ່າ 'Ādikeneva opilavati' (ຍ່ອມຈົມລົງເພາະການຮັບເອົາສິ່ງຂອງເປັນຕົ້ນ) ໃນພຣະບາລີນີ້ ຄຳວ່າ 'ādikenāti' ໄດ້ແກ່ ໂດຍການຖືເອົາ ໂດຍການຮັບເອົາສິ່ງຂອງ. ຄຳວ່າ 'opilavati' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຈົມລົງ. ອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນເຮືອທີ່ແລ່ນໃນນ້ຳ ເມື່ອຮັບເອົາສິນຄ້າຫຼາຍເກີນໄປກໍຍ່ອມຈົມລົງ, ແຕ່ການອັນຕະຣະທານ (ຄວາມເສື່ອມສູນ) ແຫ່ງພຣະສັດທຳ ຍ່ອມບໍ່ມີເພາະການເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນດ້ວຍພຣະປະຣິຍັດເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອພຣະປະຣິຍັດເສື່ອມຖອຍ ພຣະປະຕິບັດກໍເສື່ອມຖອຍ, ເມື່ອພຣະປະຕິບັດເສື່ອມຖອຍ ພຣະອະທິຄົມ (ການບັນລຸມັກຜົນ) ກໍເສື່ອມຖອຍ. ແຕ່ເມື່ອພຣະປະຣິຍັດບໍລິບູນ ບຸກຄົນຜູ້ຊົງພຣະປະຣິຍັດຍ່ອມເຮັດພຣະປະຕິບັດໃຫ້ບໍລິບູນ, ບຸກຄົນຜູ້ເຮັດພຣະປະຕິບັດໃຫ້ບໍລິບູນ ຍ່ອມເຮັດພຣະອະທິຄົມໃຫ້ບໍລິບູນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງວ່າ 'ເມື່ອພຣະປະຣິຍັດເປັນຕົ້ນຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ ພຣະສາສະໜາຂອງເຮົາກໍຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງແທ້ຈິງ ປຽບເໝືອນພຣະຈັນຂ้างຂຶ້ນ (ພຣະຈັນໃໝ່) ທີ່ນັບມື້ຈະເລີນຂຶ້ນ'.

Idāni yehi dhammehi saddhammassa antaradhānañceva ṭhiti ca hoti, te dassento pañca khotiādimāha. Tattha okkamanīyāti avakkamanīyā, heṭṭhāgamanīyāti attho. Satthari agāravātiādīsu agāravāti gāravarahitā. Appatissāti appatissayā anīcavuttikā. Tattha yo cetiyaṅgaṇaṃ ārohanto chattaṃ dhāreti, upāhanaṃ dhāreti, aññato oloketvā kathaṃ kathento gacchati, ayaṃ satthari agāravo nāma.

ບັດນີ້ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງທຳເຫຼົ່າໃດ ທີ່ເປັນໄປເພື່ອຄວາມເສື່ອມສູນ ແລະ ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງພຣະສັດທຳ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ຕັດພຣະດຳຣັດມີຄຳວ່າ 'pañca kho' ເປັນຕົ້ນ. ໃນພຣະດຳຣັດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'okkamanīyā' ໄດ້ແກ່ 'avakkamanīyā' ມີອັດຖະວ່າ ເປັນໄປເພື່ອຄວາມເສື່ອມຖອຍ (ຕົກໄປໃນເບື້ອງຕ່ຳ). ໃນບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'satthari agāravā' ເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ 'agāravā' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມເຄົາລົບ. ຄຳວ່າ 'appatissā' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຢຳເກງ (ມີຄວາມປະພຶດບໍ່ອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ). ໃນຄວາມບໍ່ເຄົາລົບນັ້ນ ບຸກຄົນໃດເມື່ອຂຶ້ນສູ່ລານພຣະເຈດີ ກາງຮົ່ມ, ສວມເກີບ, ຫຼຽວເບິ່ງໄປທາງອື່ນ ແລະ ເວົ້າລົມກັນໄປຕະຫຼອດທາງ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະສາດສະດາ.

Yo dhammassavanassa kāle saṅghuṭṭhe daharasāmaṇerehi parivārito nisīdati, aññāni vā navakammādīni karoti, dhammassavanagge nisinno niddāyati, vikkhitto vā aññaṃ kathento nisīdati, ayaṃ dhamme agāravo nāma.

ບຸກຄົນໃດ ເມື່ອມີການປ່າວປະກາດເວລາຟັງທຳ ແລ້ວນັ່ງແວດລ້ອມໄປດ້ວຍສາມະເນນນ້ອຍ, ຫຼືເຮັດການງານໃໝ່ (ນະວະກຳ) ແລະ ວຽກງານອື່ນໆ, ຫຼືນັ່ງງ້ວງນອນຢູ່ໃນໂຮງທຳ, ຫຼືມີຈິດຟຸ້ງຊ່ານ ນັ່ງເວົ້າລົມເລື່ອງອື່ນ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະທຳ.

Yo therupaṭṭhānaṃ gantvā, avanditvā nisīdati, hatthapallatthikaṃ dussapallatthikaṃ karoti, aññaṃ vā pana hatthapādakukkuccaṃ karoti, vuḍḍhānaṃ santike anajjhiṭṭho katheti, ayaṃ saṅghe agāravo nāma.

ບຸກຄົນໃດ ເມື່ອໄປສູ່ທີ່ບຳລຸງພຣະເຖລະ ແລ້ວບໍ່ກາບໄຫວ້ແລ້ວນັ່ງລົງ, นັ່ງຮັດເຂົ່າດ້ວຍມື ຫຼືນັ່ງຮັດເຂົ່າດ້ວຍຜ້າ, ຫຼືຫຼິ້ນມືຫຼິ້ນຕີນ (ຄະນອງມືຄະນອງຕີນ), ຫຼືເວົ້າຂຶ້ນໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ໃຫຍ່ໂດຍທີ່ເພິ່ນບໍ່ໄດ້ເຊື້ອເຊີນ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະສົງ.

Tisso pana sikkhā apūrentova sikkhāya agāravo nāma hoti. Aṭṭha samāpattiyo anibbattento tāsaṃ vā pana nibbattanatthāya payogaṃ akaronto samādhismiṃ agāravo nāma. Sukkapakkho vuttavipallāseneva veditabboti. Terasamaṃ.

ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ເຮັດໄຕຣສິກຂາ ໓ ໃຫ້ບໍລິບູນ ຊື່ວ່າ ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນສິກຂາ. ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຍັງສະມາບັດ ໘ ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ຫຼືບໍ່ເຮັດຄວາມພະຍາຍາມເພື່ອຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສະມາບັດ ໘ ເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນສະມາທິ. ຝ່າຍຂາວ (ສຸກກະປັກ) ພຶງຊາບໂດຍນັຍກົງກັນຂ້າມກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ. ຈົບ ສູດທີສິບສາມ.

Kassapasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາຄຳພີກັດສະປະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

6. Lābhasakkārasaṃyuttaṃ

໖. ລາພະສັກກາຣະສັງຍຸດ

1. Paṭhamavaggo

໑. ວັກທີໜຶ່ງ

1. Dāruṇasuttavaṇṇanā

໑. ການພັນລະນາດາຣຸນະລາພະສູດ

157. Lābhasakkārasaṃyuttassa [Pg.190] paṭhame dāruṇoti thaddho. Lābhasakkārasilokoti ettha lābho nāma catupaccayalābho. Sakkāroti tesaṃyeva sukatānaṃ susaṅkhatānaṃ lābho. Silokoti vaṇṇaghoso. Kaṭukoti tikhiṇo. Pharusoti kharo. Antarāyikoti antarāyakaro. Paṭhamaṃ.

໑໕໗. ໃນສູດທີໜຶ່ງ ແຫ່ງລາພະສັກກາຣະສັງຍຸດ ຄຳວ່າ 'dāruṇo' ໄດ້ແກ່ ແຂງກະດ້າງ (ຮ້າຍແຮງ). ໃນບົດວ່າ 'lābhasakkārasiloko' ນີ້ ຄຳວ່າ 'lābho' ໄດ້ແກ່ ການໄດ້ຮັບປັດໄຈ ໔. ຄຳວ່າ 'sakkāro' ໄດ້ແກ່ ການໄດ້ຮັບປັດໄຈ ໔ ເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ເຮັດໄວ້ຢ່າງດີ ປຸງແຕ່ງໄວ້ຢ່າງດີ. ຄຳວ່າ 'siloko' ໄດ້ແກ່ ສຽງສັນເສີນຄຸນ (ຊື່ສຽງ). ຄຳວ່າ 'kaṭuko' ໄດ້ແກ່ ເຜັດຮ້ອນ (ຮຸນແຮງ). ຄຳວ່າ 'pharuso' ໄດ້ແກ່ ຫຍາບຊ້າ (ຫຍາບຄາຍ). ຄຳວ່າ 'antarāyiko' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດອັນຕະລາຍ. ຈົບ ສູດທີໜຶ່ງ.

2. Baḷisasuttavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາພະລິສະສູດ

158. Dutiye bāḷisikoti baḷisaṃ gahetvā caramāno macchaghātako. Āmisagatanti āmisamakkhitaṃ. Āmisacakkhūti āmise cakkhu dassanaṃ assāti āmisacakkhu. Gilabaḷisoti gilitabaḷiso. Anayaṃ āpannoti dukkhaṃ patto. Byasanaṃ āpannoti vināsaṃ patto. Yathākāmakaraṇīyoti yathākāmena yathāruciyā yatheva naṃ bāḷisiko icchati, tathevassa kattabboti attho. Yathākāmakaraṇīyo pāpimatoti yathā kilesamārassa kāmo, evaṃ kattabbo, nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā pettivisayaṃ vā pāpetabbo. Dutiyaṃ.

໑໕໘. ໃນສູດທີສອງ ຄຳວ່າ 'bāḷisiko' ໄດ້ແກ່ ນາຍພານເບັດ (ຄົນຫາປາ) ຜູ້ຖືເບັດທ່ຽວຫາປາ. ຄຳວ່າ 'āmisagataṃ' ໄດ້ແກ່ ທີ່ຕິດເຫຍື່ອ (ທີ່ທາດ້ວຍເຫຍື່ອ). ຄຳວ່າ 'āmisacakkhu' ໄດ້ແກ່ ປາທີ່ມີຕາແນມເບິ່ງແຕ່ເຫຍື່ອ. ຄຳວ່າ 'gilabaḷiso' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກືນເບັດ. ຄຳວ່າ 'anayaṃ āpanno' ໄດ້ແກ່ ເຖິງຄວາມທຸກຍາກ. ຄຳວ່າ 'byasanaṃ āpanno' ໄດ້ແກ່ ເຖິງຄວາມພინາດ. ຄຳວ່າ 'yathākāmakaraṇīyo' ມີອັດຖະວ່າ ນາຍພານເບັດປາຖະໜາຈະເຮັດແນວໃດກັບປານັ້ນ ຕາມຄວາມພໍໃຈ ຕາມຄວາມຕ້ອງການ ກໍຍ່ອມເຮັດໄດ້ແນວນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'yathākāmakaraṇīyo pāpimato' ໄດ້ແກ່ ກິເລສມານປາຖະໜາຈະເຮັດແນວໃດ ກໍຍ່ອມເຮັດໄດ້ແນວນັ້ນ ຄື ຍ່ອມຖືກນຳໄປສູ່ນະລົກ ຫຼືກຳເນີດເດຍຣັດສານ ຫຼືເປດວິໄສ. ຈົບ ສູດທີສອງ.

3-4. Kummasuttādivaṇṇanā

໓-໔. Corporate ການພັນລະນາກຸມມະສູດເປັນຕົ້ນ

159-160. Tatiye mahākummakulanti mahantaṃ aṭṭhikacchapakulaṃ. Agamāsīti ‘‘ettha addhā kiñci khāditabbaṃ atthi, taṃ maccharāyanto maṃ esa nivāretī’’ti saññāya agamāsi. Papatāyāti papatā vuccati dīgharajjukabaddho ayakantakosake daṇḍakaṃ pavesetvā gahito kaṇṇikasallasaṇṭhāno, ayakaṇṭako, yasmiṃ vegena patitvā kaṭāhe laggamatte daṇḍako nikkhamati, rajjuko ekābaddho gacchateva. So kummoti so [Pg.191] viddhakummo. Yena so kummoti udakasaddaṃ sutvā sāsaṅkaṭṭhānaṃ bhavissatīti nivattitvā yena so atthakāmo kummo. Na dāni tvaṃ amhākanti idāni tvaṃ amittahatthaṃ gato, na amhākaṃ santakoti attho. Evaṃ sallapantānaṃyeva ca nesaṃ nāvāya ṭhito luddo rajjukaṃ ākaḍḍhitvā kummaṃ gahetvā yathākāmaṃ akāsi. Sesamettha ito anantarasutte ca uttānameva. Tatiyacatutthāni.

໑໕໙-໑໖໐. ໃນສູດທີສາມ ຄຳວ່າ 'mahākummakulaṃ' ໄດ້ແກ່ ຝູງເຕົ່າກະດອງໃຫຍ່. ຄຳວ່າ 'agamāsi' ໄດ້ແກ່ ໄປແລ້ວ ດ້ວຍຄວາມສຳຄັນໝາຍວ່າ 'ໃນບ່ອນນີ້ຄົງຈະມີຂອງກິນບາງຢ່າງແນ່ນອນ ເຕົ່າໂຕນີ້ຕະໜີ່ຈຶ່ງຫ້າມເຮົາໄວ້'. ຄຳວ່າ 'papatāya' ໄດ້ແກ່ ຂໍເບັດເຫຼັກທີ່ມີສັນຖານຄືຍອດມົນທົບ ທີ່ຜູກດ້ວຍເຊືອກຍາວ ສວມດອກເບັດເຂົ້າກັບດອກໄມ້ເຫຼັກ ເມື່ອຕົກລົງໄປຢ່າງແຮງ ພໍແຕ່ເກາະກະດອງເຕົ່າ ດອກເບັດກໍຫຼຸດອອກ ສ່ວນເຊືອກທີ່ຜູກຕິດກັນກໍຍັງຄົງແລ່ນໄປ. ຄຳວ່າ 'so kummo' ໄດ້ແກ່ ເຕົ່າໂຕທີ່ຖືກແທງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'yena so kummo' ໄດ້ແກ່ ເຕົ່າໂຕນັ້ນໄດ້ຍິນສຽງນ້ຳ ຄິດວ່າຈະເປັນບ່ອນທີ່ໜ້າຢ້ານກົວ ຈຶ່ງຫຼີກກັບໄປຫາເຕົ່າໂຕທີ່ຫວັງດີ. ຄຳວ່າ 'na dāni tvaṃ amhākaṃ' ມີອັດຖະວ່າ ບັດນີ້ ເຈົ້າຕົກຢູ່ໃນມືຂອງສັດຕູແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນພວກພ້ອງຂອງພວກເຮົາອີກຕໍ່ໄປ. ເມື່ອເຕົ່າທັງສອງໂຕກຳລັງເວົ້າລົມກັນຢູ່ຢ່າງນີ້ ນາຍພານຜູ້ຢືນຢູ່ເທິງເຮືອກໍດຶງເຊືອກຂຶ້ນ ຈັບເຕົ່າໂຕນັ້ນແລ້ວເຮັດຕາມໃຈຊອບ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນສູດນີ້ ແລະ ໃນສູດຖັດໄປ ຕື້ນງ່າຍທັງນັ້ນ. ຈົບ ສູດທີສາມ ແລະ ສູດທີສີ່.

5. Mīḷhakasuttavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາມີລະກະສູດ

161. Pañcame mīḷhakāti gūthapāṇakā. Gūthādīti gūthabhakkhā. Gūthapūrāti anto gūthena bharitā. Puṇṇā gūthassāti idaṃ purimasseva atthadīpanaṃ. Atimaññeyyāti pacchimapāde bhūmiyaṃ ṭhapetvā purimapāde gūthassa upari āropetvā ṭhitā ‘‘ahamhi gūthādī’’ti bhaṇantī atimaññeyya. Piṇḍapāto cassa pūroti aparopissa pattapūro paṇītapiṇḍapāto bhaveyya. Pañcamaṃ.

໑໖໑. ໃນສູດທີຫ້າ ຄຳວ່າ 'mīḷhakā' ໄດ້ແກ່ ແມງກຸດຈີ່ (ດ້ວງຂີ້). ຄຳວ່າ 'gūthādī' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກິນອາຈົມ. ຄຳວ່າ 'gūthapūrā' ໄດ້ແກ່ ມີທ້ອງເຕັມໄປດ້ວຍອາຈົມ. ບົດວ່າ 'puṇṇā gūthassa' ນີ້ ເປັນບົດສະແດງອັດຖະຂອງບົດກ່ອນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'atimaññeyya' ໄດ້ແກ່ ແມງກຸດຈີ່ຢືນເອົາຂາຫຼັງຢຽບດິນ ຍົກຂາໜ້າຂຶ້ນເທິງກອງອາຈົມ ແລ້ວເວົ້າວ່າ 'ເຮົາກໍເປັນຜູ້ກິນອາຈົມຄືກັນ' ດັ່ງນີ້ ແລ້ວພຶງດູໝິ່ນ (ແມງກຸດຈີ່ໂຕອື່ນ). ຄຳວ່າ 'piṇḍapāto cassa pūro' ໄດ້ແກ່ ບາດຂອງພຣະພິກຂຸອົງອື່ນກໍເຕັມໄປດ້ວຍບິນທະບາດອັນປະນີດຄືກັນ. ຈົບ ສູດທີຫ້າ.

6. Asanisuttavaṇṇanā

໖. ການພັນລະນາອະສະນິສູດ

162. Chaṭṭhe kaṃ, bhikkhave, asanivicakkanti, bhikkhave, kaṃ puggalaṃ matthake patitvā maddamānaṃ sukkāsanicakkaṃ āgacchatu. Appattamānasanti anadhigatārahattaṃ. Iti bhagavā na sattānaṃ dukkhakāmatāya, ādīnavaṃ pana dassetuṃ evamāha. Asanicakkañhi matthake patitaṃ ekameva attabhāvaṃ nāseti, lābhasakkārasilokena pariyādiṇṇacitto nirayādīsu anantadukkhaṃ anubhoti. Chaṭṭhaṃ.

໑໖໒. ໃນສູດທີຫົກ ບົດວ່າ 'kaṃ, bhikkhave, asanivicakkaṃ' ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຟ້າຜ່າ (ອະສະນິບາດ) ທີ່ຕົກລົງມາບົດຂຢີ້ເທິງຫົວ ຍ່ອມຕົກໃສ່ບຸກຄົນໃດ. ຄຳວ່າ 'appattamānasaṃ' ໄດ້ແກ່ ພຣະເສຂະບຸກຄົນຜູ້ຍັງບໍ່ທັນບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຕັດຢ່າງນີ້ເພາະປາຖະໜາໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍໄດ້ຮັບຄວາມທຸກ ແຕ່ຕັດຢ່າງນີ້ເພື່ອສະແດງໂທດ (ໂທດແຫ່ງລາພະສັກກາຣະ). ເພາະວ່າ ຟ້າຜ່າທີ່ຕົກລົງມາເທິງຫົວ ຍ່ອມທຳລາຍພຽງແຕ່ອັດຕະພາບດຽວເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດຖືກລາພະສັກກາຣະແລະຊື່ສຽງຄອບງຳແລ້ວ ຍ່ອມສະເຫວີຍທຸກອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ໃນອະບາຍພູມມີນະລົກເປັນຕົ້ນ. ຈົບ ສູດທີຫົກ.

7. Diddhasuttavaṇṇanā

໗. ການພັນລະນາດິດທະສູດ

163. Sattame diddhagatenāti gatadiddhena. Visallenāti visamakkhitena. Sallenāti sattiyā. Sattamaṃ.

໑໖໓. ໃນສູດທີເຈັດ ຄຳວ່າ 'diddhagatenā' ໄດ້ແກ່ ທີ່ອາບຢາພິດ. ຄຳວ່າ 'visallena' ໄດ້ແກ່ ທີ່ທາດ້ວຍຢາພິດ. ຄຳວ່າ 'sallena' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍລູກສອນ. ຈົບ ສູດທີເຈັດ.

8. Siṅgālasuttavaṇṇanā

໘. ການພັນລະນາສິງຄາລະສູດ

164. Aṭṭhame [Pg.192] siṅgāloti jarasiṅgālo. Yathā hi suvaṇṇavaṇṇopi kāyo pūtikāyo tveva, taṃkhaṇaṃ gaḷitampi ca muttaṃ pūtimuttantveva vuccati, evaṃ tadahujātopi siṅgālo jarasiṅgālotveva vuccati. Ukkaṇṭakena nāmāti evaṃnāmakena rogena. So kira sītakāle uppajjati. Tasmiṃ uppanne sakalasarīrato lomāni patanti, sakalasarīraṃ nillomaṃ hutvā, samantato phuṭati, vātabbhāhatā vaṇā rujjanti. Yathā ummattakasunakhena daṭṭho puriso anavaṭṭhitova bhamati, evaṃ tasmiṃ uppanne bhamitabbo hoti, asukaṭṭhāne sotthi bhavissatīti na paññāyati. Aṭṭhamaṃ.

໑໖໔. ໃນສູດທີແປດ ຄຳວ່າ 'siṅgālo' ໄດ້ແກ່ ໝາຈອກແກ່. ເພາະວ່າ ປຽບເໝືອນຮ່າງກາຍ ເຖິງວ່າຈະມີວັນນະດັ່ງຄຳ ກໍຍ່ອມເອີ້ນວ່າ 'ກາຍເນົ່າ' (ປູຕິກາຍ) ຢູ່ດີ, ແລະ ນ້ຳມູດ (ນ້ຳຍ່ຽວ) ເຖິງວ່າຈະຫາກໍຖ່າຍອອກມາໃໝ່ໆ ກໍຍ່ອມເອີ້ນວ່າ 'ນ້ຳມູດເນົ່າ' (ປູຕິມູດ) ຢູ່ດີ, ສັນໃດ, ໝາຈອກ ເຖິງວ່າຈະຫາກໍເກີດໃນມື້ນັ້ນ ກໍຍ່ອມເອີ້ນວ່າ 'ໝາຈອກແກ່' (ຊະຣະສິງຄາລະ) ຢູ່ດີ, ສັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ukkaṇṭakena nāma' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍໂລກພະຍາດທີ່ມີຊື່ຢ່າງນີ້. ໄດ້ຍິນວ່າ ໂລກພະຍາດນັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນລະດູໜາວ. ເມື່ອໂລກພະຍາດນັ້ນເກີດຂຶ້ນ ຂົນຍ່ອມຫຼົ່ນອອກຈາກທົ່ວຮ່າງກາຍ, ຮ່າງກາຍທັງໝົດປາສະຈາກຂົນ ແລະ ແຕກລະແຫງໄປທົ່ວ, ເມື່ອຖືກລົມພັດ ບາດແຜທັງຫຼາຍຍ່ອມເຈັບປວດຢ່າງຮຸນແຮງ. ປຽບເໝືອນຄົນທີ່ຖືກໝາບ້າກັດ ຍ່ອມແລ່ນວົນວຽນໄປບໍ່ຢູ່ກັບທີ່, ສັນໃດ, ເມື່ອໂລກພະຍາດນັ້ນເກີດຂຶ້ນ ໝາຈອກນັ້ນກໍຍ່ອມແລ່ນວົນວຽນໄປ ສັນນັ້ນ, ມັນຍ່ອມບໍ່ຮູ້ເລີຍວ່າ ຄວາມສະບາຍຈະມີຢູ່ໃນບ່ອນນັ້ນບ່ອນນີ້. ຈົບ ສູດທີແປດ.

9. Verambhasuttavaṇṇanā

໙. ການພັນລະນາວေຣັມພະສູດ

165. Navame verambhavātāti evaṃnāmakā mahāvātā. Kīdise pana ṭhāne te vātā vāyantīti? Yattha ṭhitassa cattāro dīpā uppalinipattamattā hutvā paññāyanti. Yo pakkhī gacchatīti navavuṭṭhe deve viravanto vātasakuṇo tattha gacchati, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Arakkhiteneva kāyenātiādīsu hatthapāde kīḷāpento khandhaṭṭhiṃ vā nāmento kāyaṃ na rakkhati nāma, nānāvidhaṃ duṭṭhullakathaṃ kathento vācaṃ na rakkhati nāma, kāmavitakkādayo vitakkento cittaṃ na rakkhati nāma. Anupaṭṭhitāya satiyāti kāyagatāsatiṃ anupaṭṭhapetvā. Navamaṃ.

໑໖໕. ໃນສູດທີເກົ້າ ຄຳວ່າ 'verambhavātā' ໄດ້ແກ່ ລົມພາຍຸໃຫຍ່ (ລົມເວຣັມພະ) ທີ່ມີຊື່ຢ່າງນີ້. ຖ້າຖາມວ່າ ລົມເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມພັດມາໃນບ່ອນໃດ? ຕອບວ່າ ໃນທ້ອງຟ້າບ່ອນທີ່ຜູ້ຢືນຢູ່ ຫຼຽວເບິ່ງເຫັນທະວີບທັງ ໔ ມີຂະໜາດເທົ່າກັບໃບບົວຂຽວ. ບົດວ່າ 'yo pakkhī gacchati' ໄດ້ແກ່ ນົກວາຕະສະກຸນີ (ນົກລົມ) ຍ່ອມບິນໄປໃນບ່ອນນັ້ນ ເມື່ອຟ້າຮ້ອງໃນເວລາຝົນຕົກໃໝ່ໆ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດຄຳນີ້ໝາຍເຖິງນົກນັ້ນ. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'arakkhiteneva kāyena' ເປັນຕົ້ນ ພິກຂຸຜູ້ຫຼິ້ນມືຫຼິ້ນຕີນ ຫຼືຄ້ອມບ່າໄຫຼ່ ຊື່ວ່າ ບໍ່ຮັກສາກາຍ, ພິກຂຸຜູ້ເວົ້າວາຈາຫຍາບຊ້າ (ທຸດຖຸລວາຈາ) ຕ່າງໆ ຊື່ວ່າ ບໍ່ຮັກສາວາຈາ, ພິກຂຸຜູ້ຄິດເຖິງກາມະວິຕົກເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ບໍ່ຮັກສາຈິດ. ຄຳວ່າ 'anupaṭṭhitāya satiyā' ໄດ້ແກ່ ໂດຍບໍ່ຕັ້ງກາຍະຄະຕາສະຕິໄວ້. ຈົບ ສູດທີເກົ້າ.

10. Sagāthakasuttavaṇṇanā

໑໐. ການພັນລະນາສະຄາຖະກະສູດ

166. Dasame asakkārena cūbhayanti asakkārena ca ubhayena. Samādhīti arahattaphalasamādhi. So hi tena na vikampati. Appamāṇavihārinoti appamāṇena phalasamādhinā viharantassa. Sātatikanti satatakāriṃ. Sukhumaṃdiṭṭhivipassakanti arahattamaggadiṭṭhiyā sukhumadiṭṭhiphalasamāpattiatthāya vipassanaṃ paṭṭhapetvā āgatattā vipassakaṃ. Upādānakkhayārāmanti upādānakkhayasaṅkhāte nibbāne rataṃ. Āhu sappuriso itīti sappurisoti kathentīti. Dasamaṃ.

໑໖໖. ໃນສູດທີສິບ ຄຳວ່າ 'asakkārena cūbhayaṃ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມບໍ່ສັກກາຣະ ແລະ ດ້ວຍທັງສອງຢ່າງ (ຄື ທັງສັກກາຣະ ແລະ ບໍ່ສັກກາຣະ). ຄຳວ່າ 'samādhi' ໄດ້ແກ່ ອໍຣະຫັດຕະຜົນສະມາທິ, ເພາະວ່າ ອໍຣະຫັດຕະຜົນສະມາທິນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວເພາະສັກກາຣະ ແລະ ບໍ່ສັກກາຣະນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'appamādavihārino' ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ຢູ່ດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະໝາດ ຄື ຢູ່ດ້ວຍຜົນສະມາທິ. ຄຳວ່າ 'sātatikaṃ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດຢ່າງຕິດຕໍ່ (ສະໝ່ຳສະເໝີ). ຄຳວ່າ 'sukhumadiṭṭhivipassakaṃ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜົນສະມາບັດອັນມີທິດສະດີ (ປັນຍາ) ອັນລະອຽດອ່ອນ ດ້ວຍອໍຣະຫັດຕະມັກຄະປັນຍາ. ຄຳວ່າ 'upādānakkhayārāmaṃ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຍິນດີໃນພຣະນິພານອັນເປັນທີ່ສິ້ນໄປແຫ່ງອຸປາດານ. ບົດວ່າ 'āhu sappuriso iti' ໄດ້ແກ່ ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມເອີ້ນວ່າ ເປັນສັດບຸຣຸດ. ຈົບ ສູດທີສິບ.

Paṭhamo vaggo.

ວັກທີໜຶ່ງ ຈົບແລ້ວ.

2. Dutiyavaggo

໒. ວັກທີສອງ

1-2. Suvaṇṇapātisuttādivaṇṇanā

໑-໒. ການພັນລະນາສຸວັນນະປາຕິສູດເປັນຕົ້ນ

167-168. Dutiyavaggassa [Pg.193] paṭhame sampajānamusā bhāsantanti appamattakenapi kāraṇena sampajānameva musā bhāsantaṃ. ‘‘Sīlaṃ pūressāmī’’ti saṃvihitabhikkhuṃ sinerumattopi paccayarāsi cāletuṃ na sakkoti. Yadā pana sīlaṃ pahāya sakkāranissito hoti, tadā kuṇḍakamuṭṭhihetupi musā bhāsati, aññaṃ vā akiccaṃ karoti. Dutiyaṃ uttānamevāti. Paṭhamadutiyāni.

໑໖໗-໑໖໘. ໃນສູດທີໜຶ່ງ ແຫ່ງວັກທີສອງ ຄຳວ່າ 'sampajānamusā bhāsantaṃ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເວົ້າຕົວະທັງໆ ທີ່ຮູ້ຢູ່ ເພາະເຫດພຽງເລັກນ້ອຍ. ກອງປັດໄຈ ເຖິງວ່າຈະໃຫຍ່ເທົ່າພູເຂົາສິເນຣຸ ກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ພິກຂຸຜູ້ສຳຮວມລະວັງດີແລ້ວ ໂດຍຕັ້ງໃຈວ່າ 'ເຮົາຈະເຮັດສີລໃຫ້ບໍລິບູນ' ຫວັ່ນໄຫວໄດ້. ແຕ່ເມື່ອໃດ ພິກຂຸລະສີລແລ້ວ ອາໄສຢູ່ແຕ່ສັກກາຣະ, ເມື່ອນັ້ນ ເຖິງວ່າເພາະເຫດພຽງແຕ່ຮຳກຳມືດຽວ ກໍຍ່ອມເວົ້າຕົວະ ຫຼືເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເຮັດອື່ນໆ ໄດ້. ສູດທີສອງ ຕື້ນງ່າຍທັງນັ້ນ. ຈົບ ສູດທີໜຶ່ງ ແລະ ສູດທີສອງ.

3-10. Suvaṇṇanikkhasuttādivaṇṇanā

໓-໑໐. ການພັນລະນາສຸວັນນະນິກຂະສູດເປັນຕົ້ນ

169. Tatiyādīsu suvaṇṇanikkhassāti ekassa kañcananikkhassa. Siṅgīnikkhassāti siṅgīsuvaṇṇanikkhassa. Pathaviyāti cakkavāḷabbhantarāya mahāpathaviyā. Āmisakiñcikkhahetūti kassacideva āmisassa hetu antamaso kuṇḍakamuṭṭhinopi. Jīvitahetūti aṭaviyaṃ corehi gahetvā jīvite voropiyamāne tassapi hetu. Janapadakalyāṇiyāti janapade uttamitthiyā. Tatiyādīni.

໑໖໙. ໃນສູດທີສາມເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ "suvaṇṇanikkhassa" (ແຫ່ງນິກຂະຄຳ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງນິກຂະຄຳແທ້ໜຶ່ງນິກຂະ. ຄຳວ່າ "siṅgīnikkhassa" (ແຫ່ງນິກຂະຄຳສິງຄີ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງນິກຂະຄຳສິງຄີວັນ. ຄຳວ່າ "pathaviyā" (ແຫ່ງແຜ່ນດິນ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງມະຫາປະຖະພີອັນຕັ້ງຢູ່ພາຍໃນຂອບຈັກກະວານ. ຄຳວ່າ "āmisakiñcikkhahetu" (ເພາະເຫດແຫ່ງອາມິດເລັກນ້ອຍ) ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດແຫ່ງອາມິດບາງຢ່າງ ໂດຍກຳນົດຢ່າງຕ່ຳສຸດແມ່ນແຕ່ຮຳເຂົ້າກຳມືໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ "jīvitahetu" (ເພາະເຫດແຫ່ງຊີວິດ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຖືກພວກໂຈນຈັບຕົວໄວ້ໃນປ່າ ແລະກຳລັງຈະປົດປົງຊີວິດ, ເພາະເຫດແຫ່ງຊີວິດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "janapadakalyāṇiyā" (ເພາະນາງຊົນນະບົດກັນລະຍາ) ໄດ້ແກ່ ເພາະສະຕີຜູ້ປະເສີດສຸດໃນຊົນນະບົດ. ຈົບອັດຖະກະຖາສູດທີສາມເປັນຕົ້ນ.

Dutiyo vaggo.

ວັກທີສອງ ຈົບແລ້ວ.

3. Tatiyavaggo

໓. ວັກທີສາມ

1-2. Mātugāmasuttādivaṇṇanā

໑-໒. ການອະທິບາຍສູດທີ່ມີມາຕຸຄາມສູດເປັນຕົ້ນ

170-171. Tatiyavaggassa paṭhame na tassa, bhikkhave, mātugāmoti na tassa raho ekakassa nisinnassa tena dhammena atthikopi mātugāmo cittaṃ pariyādātuṃ sakkoti, yassa lābhasakkārasiloko cittaṃ pariyādātuṃ sakkotīti, attho. Dutiyaṃ uttānamevāti. Paṭhamadutiyāni.

໑໗໐-໑໗໑. ໃນສູດທີໜຶ່ງແຫ່ງວັກທີສາມ, ບົດວ່າ "na tassa, bhikkhave, mātugāmo" ມີອະທິບາຍວ່າ: ມາຕຸຄາມ (ສະຕີ) ຜູ້ມີຄວາມຕ້ອງການດ້ວຍເມຖຸນທຳນັ້ນ ກໍບໍ່ສາມາດຄອບງຳຈິດຂອງພິກຂຸນັ້ນ ຜູ້ຜູກພັນຢູ່ນຳກັນໃນທີ່ລັບຕາລັບຫູແຕ່ພຽງຜູ້ດຽວໄດ້, ແຕ່ລາບສັກກາລະແລະຄວາມສັນເສີນສາມາດຄອບງຳຈິດຂອງພິກຂຸໃດໄດ້, ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້. ສູດທີສອງ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ. ຈົບສູດທີໜຶ່ງແລະທີສອງ.

3-6. Ekaputtakasuttādivaṇṇanā

໓-໖. ການອະທິບາຍສູດທີ່ມີເອກະປຸດຕະກະສູດເປັນຕົ້ນ

172-175. Tatiye saddhāti sotāpannā. Sesamettha uttānameva. Tathā catutthe pañcame chaṭṭhe ca. Tatiyādīni.

໑໗໒-໑໗໕. ໃນສູດທີສາມ, ຄຳວ່າ "saddhā" (ຜູ້ມີສັດທາ) ໄດ້ແກ່ ອຸປາສິກາຜູ້ເປັນໂສດາບັນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນສູດນີ້ ຕື້ນຢູ່ແລ້ວ. ໃນສູດທີສີ່, ທີຫ້າ ແລະທີຫົກ ກໍເປັນເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈົບສູດທີສາມເປັນຕົ້ນ.

7. Tatiyasamaṇabrāhmaṇasuttavaṇṇanā

໗. ການອະທິບາຍຕະຕິຍະສະມະນະພຣາມະນະສູດ

176. Sattame [Pg.194] samudayantiādīsu saha pubbakammena attabhāvo kolaputtiyaṃ vaṇṇapokkharatā kalyāṇavākkaraṇatā dhutaguṇāvīkaraṇaṃ cīvaradhāraṇaṃ parivārasampattīti evamādi lābhasakkārassa samudayo nāma, taṃ samudayasaccavasena nappajānāti, nirodho ca paṭipadā ca nirodhasaccamaggasaccavaseneva veditabbā. Sattamaṃ.

໑໗໖. ໃນສູດທີເຈັດ, ໃນບົດວ່າ "samudayaṃ" ເປັນຕົ້ນ, ອັດຕະພາບທີ່ເກີດຮ່ວມກັບບຸບເພກຳ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີຕະກູນສູງ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີຜິວພັນງາມ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີວາຈາໄພເລາະ, ການສະແດງຄຸນແຫ່ງທຸດົງ, ການຊົງຈີວອນ, ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ເຫດເກີດ (ສະມຸໄທ) ແຫ່ງລາບສັກກາລະ, ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຮູ້ຊັດເຊິ່ງເຫດເກີດນັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະມຸທະຍະສັດຈະ. ສ່ວນຄວາມດັບ (ນິໂລດ) ແລະທາງປະຕິບັດ (ປະຕິປະທາ) ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງນິໂລທະສັດຈະແລະມັກຄະສັດຈະເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີເຈັດ.

8. Chavisuttavaṇṇanā

໘. การอธิบายชะวิสูตร

177. Aṭṭhame yasmā lābhasakkārasiloko narakādīsu, nibbattento sakalampi imaṃ attabhāvaṃ nāseti, idhāpi maraṇampi maraṇamattampi dukkhaṃ āvahati, tasmā chaviṃ chindatītiādi vuttaṃ. Aṭṭhamaṃ.

໑໗໗. ໃນສູດທີແປດ, ເພາະເຫດທີ່ລາບສັກກາລະແລະຄວາມສັນເສີນ ເມື່ອເຮັດໃຫ້ໄປເກີດໃນນະຣົກເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມທຳລາຍອັດຕະພາບທັງໝົດນີ້, ແລະໃນໂລກນີ້ກໍຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງຄວາມຕາຍ ຫຼືທຸກຂ໌ປານປະໜຶ່ງຄວາມຕາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ "chaviṃ chindati" (ຍ່ອມຕັດຜິວໜັງ) ເປັນຕົ້ນ. ຈົບສູດທີແປດ.

9. Rajjusuttavaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍຣັດຊຸສູດ

178. Navame vāḷarajjuyāti suttādimayā rajju mudukā hoti vāḷarajju kharā pharusā, tasmā ayameva gahitā. Navamaṃ.

໑໗໘. ໃນສູດທີເກົ້າ, ໃນບົດວ່າ "vāḷarajjuyā" (ດ້ວຍເຊືອກຫາງມ້າ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ເຊືອກທີ່ເຮັດດ້ວຍຝ້າຍເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມອ່ອນນຸ້ມ, ສ່ວນເຊືອກຫາງມ້າ ຍ່ອມຫຍາບແລະແຂງກະດ້າງ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຖືເອົາເຊືອກຫາງມ້ານີ້ເທົ່ານັ້ນມາເປັນອຸປະມາ. ຈົບສູດທີເກົ້າ.

10. Bhikkhusuttavaṇṇanā

໑໐. ການອະທິບາຍພິກຂຸສູດ

179. Dasame diṭṭhadhammasukhavihārāti phalasamāpattisukhavihārā. Tesāhamassāti tesaṃ ahaṃ assa. Khīṇāsavo hi lābhī puññasampanno yāgukhajjakādīni gahetvā āgatāgatānaṃ anumodanaṃ karonto dhammaṃ desento pañhaṃ vissajjento phalasamāpattiṃ appetvā nisīdituṃ okāsaṃ na labhati, taṃ sandhāya vuttanti. Dasamaṃ.

໑໗໙. ໃນສູດທີສິບ, ຄຳວ່າ "diṭṭhadhammasukhavihārā" (ທຳເຄື່ອງຢູ່ເປັນສຸກໃນປັດຈຸບັນ) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງຢູ່ເປັນສຸກຄືຜົນສະມາບັດ (ອະຣະຫັດຕະຜົນສະມາບັດ). ບົດວ່າ "tesāhamassa" ພຶງຕັດບົດເປັນ "tesaṃ ahaṃ assa". ດ້ວຍວ່າ ພຣະຂີນາສົບຜູ້ມີລາບ ມີບຸນສົມບູນ ເມື່ອຮັບເອົາຂ້າວຢາຄູແລະຂອງຂົບຄ້ຽວເປັນຕົ້ນ ແລ້ວທຳການອະນຸໂມທະນາແກ່ທາຍົກທາຍິກາຜູ້ມາແລ້ວມາເລື້ອຍໆ, ສະແດງທຳຢູ່, ວິສັດຊະນາບັນຫາຢູ່, ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໂອກາດທີ່ຈະເຂົ້າຜົນສະມາບັດແລ້ວນັ່ງຢູ່, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງຂໍ້ນັ້ນຈຶ່ງຕັດຄຳນີ້ໄວ້. ຈົບສູດທີສິບ.

Tatiyo vaggo.

ວັກທີສາມ ຈົບແລ້ວ.

4. Catutthavaggo

໔. ວັກທີສີ່

1-4. Bhindisuttādivaṇṇanā

໑-໔. ການອະທິບາຍສູດທີ່ມີພິນທິສູດເປັນຕົ້ນ

180-183. Catutthavaggassa paṭhamaṃ uttānameva. Dutiyādīsu kusalamūlanti alobhāditividhakusaladhammo. Sukko dhammoti tasseva pariyāyadesanā[Pg.195]. Ayaṃ panettha saṅkhepattho – yassa kusalamūlādisaṅkhātassa anavajjadhammassa asamucchinnattā devadatto sagge vā nibbatteyya, maggaphalāni vā adhigaccheyya, svāssa samucchedamagamā sabbaso samucchinno vinaṭṭho. Paṭhamādīni.

໑໘໐-໑໘໓. ສູດທີໜຶ່ງແຫ່ງວັກທີສີ່ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ. ໃນສູດທີສອງເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ "kusalamūlaṃ" (ກຸສົນມູນ) ໄດ້ແກ່ ກຸສົນທຳ 3 ປະການ ມີອະໂລພະເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "sukko dhammo" (ທຳຂາວ) ເປັນເທດສະໜາໄວພົດແຫ່ງກຸສົນມູນນັ້ນເອງ. ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນສູດນີ້ມີດັ່ງນີ້: ອະນິວັດຊະທຳ (ທຳທີ່ບໍ່ມີໂທດ) ອັນກ່າວຄືກຸສົນມູນເປັນຕົ້ນໃດ ທີ່ຍັງບໍ່ຖືກຕັດຂາດ ເຊິ່ງເປັນເຫດໃຫ້ພຣະເທວະທັດພຶງໄປເກີດໃນສະຫວັນ ຫຼືບັນລຸມັກຜົນໄດ້, ອະນິວັດຊະທຳນັ້ນຂອງພຣະເທວະທັດນັ້ນ ໄດ້ເຖິງຄວາມຕັດຂາດແລ້ວ ຄືຖືກຕັດຂາດໂດຍປະການທັງປວງ ແລະຈິບຫາຍໄປແລ້ວ. ຈົບສູດທີໜຶ່ງເປັນຕົ້ນ.

5. Acirapakkantasuttavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍອະຈິຣະປັກກັນຕະສູດ

184. Pañcame parābhavāyāti avaḍḍhiyā vināsāya. Assatarīti vaḷavāya kucchismiṃ gadrabhassa jātā. Attavadhāya gabbhaṃ gaṇhātīti taṃ assena saddhiṃ sampayojenti, sā gabbhaṃ gaṇhitvā kāle sampatte vijāyituṃ na sakkoti, pādehi bhūmiyaṃ paharantī tiṭṭhati, athassā cattāro pāde catūsu khāṇukesu bandhitvā kucchiṃ phāletvā potaṃ nīharanti, sā tattheva marati. Tenetaṃ vuttaṃ. Pañcamaṃ.

໑໘໔. ໃນສູດທີຫ້າ, ຄຳວ່າ "parābhavāya" (ເພື່ອຄວາມເສື່ອມ) ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມບໍ່ຈະເລີນ ແລະເພື່ອความພິນາດ. ຄຳວ່າ "assatarī" (ແມ່ລໍ) ໄດ້ແກ່ ສັດທີ່ເກີດໃນທ້ອງຂອງແມ່ມ້າແຕ່ມີພໍ່ເປັນລາ. ຄຳວ່າ "attavadhāya gabbhaṃ gaṇhāti" (ຍ່ອມຊົງຄັນເພື່ອຂ້າຕົນເອງ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ເມື່ອປະສົມພັນແມ່ລໍນັ້ນກັບມ້າ, ມັນຍ່ອມຕັ້ງຄັນ ແລະເມື່ອເຖິງເວລາຄອດ ກໍບໍ່ສາມາດຄອດໄດ້, ໄດ້ແຕ່ຢືນເອົາຕີນຢຽບຢັນພື້ນດິນຢູ່, ຄັ້ງນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງມັດຕີນທັງສີ່ຂອງມັນໄວ້ກັບຫຼັກສີ່ຫຼັກ ແລ້ວຜ່າທ້ອງເອົາລູກລໍອອກມາ, ແມ່ລໍນັ້ນກໍຕາຍໃນທີ່ນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳນີ້ໄວ້. ຈົບສູດທີຫ້າ.

6. Pañcarathasatasuttavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍປັນຈະຣະຖະສະຕະສູດ

185. Chaṭṭhe bhattābhihāroti abhiharitabbaṃ bhattaṃ. Tassa pana pamāṇaṃ dassetuṃ pañca ca thālipākasatānīti vuttaṃ. Tattha eko thālipāko dasannaṃ purisānaṃ bhattaṃ gaṇhāti. Nāsāya pittaṃ bhindeyyunti acchapittaṃ vā macchapittaṃ vāssa nāsapuṭe pakkhipeyyaṃ. Chaṭṭhaṃ.

໑໘໕. ໃນສູດທີຫົກ, ຄຳວ່າ "bhattābhihāro" (ການນຳພັດຕາຫານມາຖວາຍ) ໄດ້ແກ່ ພັດຕາຫານທີ່ຈະຕ້ອງນຳມາຖວາຍ. ສ່ວນເພື່ອຈະສະແດງປະລິມານຂອງພັດຕາຫານນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "pañca ca thālipākasatāni" (ໝໍ້ເຂົ້າສຸກຫ້າຮ້ອຍໝໍ້). ໃນໝໍ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ໝໍ້ເຂົ້າສຸກໝໍ້ໜຶ່ງ ຍ່ອມບັນຈຸເຂົ້າສຳລັບຄົນສິບຄົນ. ຄຳວ່າ "nāsāya pittaṃ bhindeyyuṃ" (ພຶງທຳລາຍດີດ້ວຍດັງ - ໝາຍເຖິງ ບີບນ້ຳດີໃສ່ຮູດັງ) ໄດ້ແກ່ ພຶງຢອດນ້ຳດີໝີ ຫຼືນ້ຳດີປາ ເຂົ້າໄປໃນຮູດັງຂອງລາວ. ຈົບສູດທີຫົກ.

7-13. Mātusuttādivaṇṇanā

໗-໑໓. ການອະທິບາຍສູດທີ່ມີມາຕຸສູດເປັນຕົ້ນ

186-187. Sattame mātupi hetūti ‘‘sace musā bhaṇasi, mātaraṃ te vissajjessāma. No ce bhaṇasi, na vissajjessāmā’’ti evaṃ corehi aṭaviyaṃ pucchamāno tassā corahatthagatāya mātuyāpi hetu sampajānamusā na bhāseyyāti attho. Ito paresupi eseva nayoti. Sattamādīni.

໑໘໖-໑໘໗. ໃນສູດທີເຈັດ, ຄຳວ່າ "mātupi hetu" (ແມ່ນແຕ່ເພາະເຫດແຫ່ງມານດາ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ເມື່ອຖືກພວກໂຈນຖາມໃນປ່າວ່າ "ຖ້າເຈົ້າເວົ້າຕົວະ, ພວກເຮົາຈະປ່ອຍມານດາຂອງເຈົ້າ. ຖ້າເຈົ້າບໍ່ເວົ້າຕົວະ, ພວກເຮົາຈະບໍ່ປ່ອຍ", ເຖິງແມ່ນເພາະເຫດແຫ່ງມານດາຜູ້ຕົກຢູ່ໃນມືຂອງພວກໂຈນນັ້ນ ກໍບໍ່ພຶງກ່າວມຸສາວາດທັງທີ່ຮູ້ຢູ່, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ແມ່ນແຕ່ໃນສູດອື່ນໆ ຖັດຈາກນີ້ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈົບສູດທີເຈັດເປັນຕົ້ນ.

Lābhasakkārasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍລາບສັກກາລະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

7. Rāhulasaṃyuttaṃ

໗. ຣາຫຸລະສັງຍຸດ

1. Paṭhamavaggo

໑. ວັກທີໜຶ່ງ

1-8. Cakkhusuttādivaṇṇanā

໑-໘. ການອະທິບາຍສູດທີ່ມີຈັກຂຸສູດເປັນຕົ້ນ

188-195. Rāhulasaṃyuttassa [Pg.196] paṭhame ekoti catūsu iriyāpathesu ekavihārī. Vūpakaṭṭhoti vivekaṭṭho nissaddo. Appamattoti satiyā avippavasanto. Ātāpīti vīriyasampanno. Pahitatto vihareyyanti visesādhigamatthāya pesitatto hutvā vihareyyaṃ. Aniccanti hutvā abhāvākārena aniccaṃ. Atha vā uppādavayavantatāya tāvakālikatāya vipariṇāmakoṭiyā niccapaṭikkhepatoti imehipi kāraṇehi aniccaṃ. Dukkhanti catūhi kāraṇehi dukkhaṃ dukkhamanaṭṭhena dukkhavatthukaṭṭhena satatasampīḷanaṭṭhena sukhapaṭikkhepenāti. Kallanti yuttaṃ. Etaṃ mamāti taṇhāgāho. Esohamasmīti mānagāho. Eso me attāti diṭṭhigāho. Taṇhāgāho cettha aṭṭhasatataṇhāvicaritavasena, mānagāho navavidhamānavasena, diṭṭhigāho dvāsaṭṭhidiṭṭhivasena veditabbo. Nibbindaṃ virajjatīti ettha virāgavasena cattāro maggā kathitā, virāgā vimuccatīti ettha vimuttivasena cattāri sāmaññaphalāni.

໑໘໘-໑໙໕. ໃນສູດທີໜຶ່ງແຫ່ງຣາຫຸລະສັງຍຸດ, ຄຳວ່າ "eko" (ຜູ້ດຽວ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຢູ່ຜູ້ດຽວໃນອິຣິຍາບົດທັງສີ່. ຄຳວ່າ "vūpakaṭṭho" (ຫຼີກອອກແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສະຫງັດ, ບໍ່ມີສຽງອຶກກະທຶກ. ຄຳວ່າ "appamatto" (ຜູ້ບໍ່ປະມາດ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ປາສະຈາກສະຕິ. ຄຳວ່າ "ātāpī" (ຜູ້ມີຄວາມພຽນ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມພຽນອັນເຜົາກິເລດ. ຄຳວ່າ "pahitatto vihareyyaṃ" (ພຶງເປັນຜູ້ມີໃຈສົ່ງໄປແລ້ວຢູ່) ໄດ້ແກ່ ພຶງເປັນຜູ້ມີໃຈສົ່ງໄປເພື່ອບັນລຸຄຸນວິເສດແລ້ວຢູ່. ຄຳວ່າ "aniccaṃ" (ບໍ່ທ່ຽງ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ທ່ຽງເພາະມີແລ້ວກໍກັບບໍ່ມີ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ບໍ່ທ່ຽງເພາະມີຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບເປັນທຳມະດາ, ເພາະເປັນຂອງຊົ່ວຄາວ, ເພາະມີຄວາມແປປວນເປັນທີ່ສຸດ, ແລະເພາະປະຕິເສດຄວາມທ່ຽງ, ຍ້ອນເຫດເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ບໍ່ທ່ຽງ. ຄຳວ່າ "dukkhaṃ" (ເປັນທຸກ) ໄດ້ແກ່ ເປັນທຸກຍ້ອນເຫດ 4 ປະການ ຄື: ເພາະທົນໄດ້ຍາກ, ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງທຸກ, ເພາະບີບຄັ້ນຢູ່ສະເໝີ, ແລະເພາະປະຕິເສດຄວາມສຸກ. ຄຳວ່າ "kallam" ໄດ້ແກ່ ສົມຄວນ. ຄຳວ່າ "etaṃ mama" (ນັ້ນຂອງເຮົາ) ເປັນການຍຶດໝັ້ນດ້ວຍຕັນຫາ (ຕັນຫາຄາຫະ). ຄຳວ່າ "esohamasmi" (ນັ້ນເປັນເຮົາ) ເປັນການຍຶດໝັ້ນດ້ວຍມານະ (ມານະຄາຫະ). ຄຳວ່າ "eso me attā" (ນັ້ນເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ) ເປັນການຍຶດໝັ້ນດ້ວຍທິດຖິ (ທິດຖິຄາຫະ). ໃນສູດທີໜຶ່ງນີ້, ຕັນຫາຄາຫະ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາວິຈຣິດ 108, ມານະຄາຫະ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງມານະ 9 ປະການ, ທິດຖິຄາຫະ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງທິດຖິ 62 ປະການ. ໃນຄຳວ່າ "nibbindaṃ virajjatī" (ເມື່ອເບື່ອໜ່າຍ ຍ່ອມຄາຍກຳໜັດ) ນີ້, ພຣະອົງຊົງສະແດງມັກ 4 ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິຣາຄະ. ໃນຄຳວ່າ "virāgā vimuccati" (ເພາະຄາຍກຳໜັດ ຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນ) ນີ້, ພຣະອົງຊົງສະແດງສາມັນຍະຜົນ 4 ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິມຸດຕິ.

Ettha ca pañcasu dvāresu pasādāva gahitā, manoti iminā tebhūmakaṃ sammasanacāracittaṃ. Dutiye pañcasu dvāresu ārammaṇameva. Tatiye pañcasu dvāresu pasādavatthukacittameva, manoviññāṇena tebhūmakaṃ sammasanacāracittaṃ gahitaṃ. Evaṃ sabbattha nayo netabbo. Chaṭṭhe tebhūmakadhammā. Aṭṭhame pana taṇhāti tasmiṃ tasmiṃ dvāre javanappattāva labbhati. Paṭhamādīni.

ໃນສູດນີ້, ໃນທະວານທັງຫ້າ ຊົງຖືເອົາສະເພາະປະສາດ (ປະສາດຮູບ) ເທົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍຄຳວ່າ "mano" (ໃຈ) ນີ້ ຊົງຖືເອົາຈິດທີ່ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນການພິຈາລະນາ (ສຳມະສະນະຈາຣະຈິດ) ອັນເປັນໄປໃນພູມສາມ. ໃນສູດທີສອງ, ໃນທະວານທັງຫ້າ ຊົງຖືເອົາສະເພາະອາລົມເທົ່ານັ້ນ. ໃນສູດທີສາມ, ໃນທະວານທັງຫ້າ ຊົງຖືເອົາສະເພາະຈິດທີ່ມີປະສາດຮູບເປັນທີ່ອາໄສເທົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍຄຳວ່າ "manoviññāṇa" (ມະໂນວິນຍານ) ຊົງຖືເອົາຈິດທີ່ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນການພິຈາລະນາອັນເປັນໄປໃນພູມສາມ. ພຶງນຳນັຍນີ້ໄປໃຊ້ໃນສູດທັງປວງ. ໃນສູດທີຫົກ ຊົງຖືເອົາທຳອັນເປັນໄປໃນພູມສາມ. ສ່ວນໃນສູດທີແປດ, ດ້ວຍຄຳວ່າ "taṇhā" (ຕັນຫາ) ຍ່ອມໄດ້ແກ່ຕັນຫາທີ່ເຖິງຄວາມເປັນຊະວະນະໃນທະວານນັ້ນໆ ເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີໜຶ່ງເປັນຕົ້ນ.

9. Dhātusuttavaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍທາຕຸສູດ

196. Navame viññāṇadhātuvasena nāmaṃ, sesāhi rūpanti nāmarūpaṃ kathitaṃ. Navamaṃ.

໑໙໖. ໃນສູດທີເກົ້າ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງນາມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິນຍານທາດ, ຊົງສະແດງຮູບດ້ວຍທາດທີ່ເຫຼືອ (ມີປະຖະວີທາດເປັນຕົ້ນ), ພຣະອົງຊົງສະແດງນາມແລະຮູບໄວ້ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້. ຈົບສູດທີເກົ້າ.

10. Khandhasuttavaṇṇanā

໑໐. ການອະທິບາຍຂັນທະສູດ

197. Dasame [Pg.197] rūpakkhandho kāmāvacaro, sesā cattāro sabbasaṅgāhikaparicchedena catubhūmakā. Idha pana tebhūmakāti gahetabbā. Dasamaṃ.

໑໙໗. ໃນສູດທີສິບ, ຮູບຂັນເປັນກາມາວະຈອນ, ຂັນ 4 ທີ່ເຫຼືອ ໂດຍການກຳນົດສົງເຄາະທັງປວງ ເປັນຈະຕຸພູມິກະ (ເປັນໄປໃນພູມສີ່). ແຕ່ໃນສູດນີ້ ພຶງຖືເອົາວ່າເປັນເຕພູມິກະ (ເປັນໄປໃນພູມສາມ). ຈົບສູດທີສິບ.

Paṭhamo vaggo.

ວັກທີໜຶ່ງ ຈົບແລ້ວ.

2. Dutiyavaggo

໒. ວັກທີສອງ

1-10. Cakkhusuttādivaṇṇanā

໑-໑໐. ການອະທິບາຍສູດທີ່ມີຈັກຂຸສູດເປັນຕົ້ນ

198-199. Dutiye dasa uttānatthāneva. Paṭhamādīni.

໑໙໘-໑໙໙. ໃນວັກທີສອງ, ສູດທັງສິບມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ. ຈົບສູດທີໜຶ່ງເປັນຕົ້ນ.

11. Anusayasuttavaṇṇanā

໑໑. ການອະທິບາຍອະນຸສະຍະສູດ

200. Ekādasame imasmiñca saviññāṇake kāyeti attano saviññāṇakakāyaṃ dasseti, bahiddhā cāti parassa saviññāṇakaṃ vā aviññāṇakaṃ vā. Purimena vā attano ca parassa ca viññāṇameva dasseti, pacchimena bahiddhā anindriyabaddharūpaṃ. Ahaṅkāramamaṅkāramānānusayāti ahaṃkāradiṭṭhi ca mamaṃkārataṇhā ca mānānusayā ca. Na hontīti ete kilesā kathaṃ jānantassa etesu vatthūsu na hontīti pucchati. Sammappaññāya passatīti saha vipassanāya maggapaññāya suṭṭhu passati. Ekādasamaṃ.

໒໐໐. ໃນສູດທີສິບເອັດ, ດ້ວຍບົດວ່າ "imasmiñca saviññāṇake kāye" (ໃນກາຍທີ່ມີວິນຍານນີ້) ຊົງສະແດງກາຍທີ່ມີວິນຍານຂອງຕົນເອງ (ຂອງພຣະຣາຫຸນ), ດ້ວຍບົດວ່າ "bahiddhā ca" (ແລະໃນພາຍນອກ) ຊົງສະແດງກາຍທີ່ມີວິນຍານ ຫຼືກາຍທີ່ບໍ່ມີວິນຍານຂອງຜູ້ນອກນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ດ້ວຍບົດທຳອິດ ຊົງສະແດງສະເພາະວິນຍານຂອງຕົນເອງແລະຂອງຜູ້ນອກ, ດ້ວຍບົດຫຼັງ ຊົງສະແດງອະນິນທຣิຍະພັດທະຮູບ (ຮູບທີ່ບໍ່ມີອິນຊີຄອງ) ໃນພາຍນອກ. ຄຳວ່າ "ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā" ໄດ້ແກ່ ອະຫັງການທິດຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າມີຕົວຕົນ), ມະມັງການຕັນຫາ (ຄວາມທະຍານຢາກວ່າມີຂອງຕົນ) ແລະມານານຸໄສ (ກິເລດທີ່ນອນເນື່ອງຄືມານະ). ຄຳວ່າ "na honti" (ຍ່ອມບໍ່ມີ) ເປັນຄຳຖາມວ່າ ກິເລດເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຮູ້ແນວໃດໃນວັດຖຸເຫຼົ່ານີ້? ຄຳວ່າ "sammappaññāya passati" (ຍ່ອມເຫັນດ້ວຍປັນຍາອັນຊອບ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຫັນຢ່າງແຈ່ມແຈ້ງດ້ວຍມັກຄະປັນຍາພ້ອມທັງວິປັດສະນາ. ຈົບສູດທີສິບເອັດ.

12. Apagatasuttavaṇṇanā

໑໒. ການອະທິບາຍອະປະຄະຕະສູດ

201. Dvādasame ahaṅkāramamaṅkāramānāpagatanti ahaṃkārato ca mamaṃkārato ca mānato ca apagataṃ. Vidhā samatikkantanti mānakoṭṭhāse suṭṭhu atikkantaṃ. Santaṃ suvimuttanti kilesavūpasamena santaṃ, kileseheva suṭṭhu vimuttaṃ. Sesaṃ uttānamevāti. Dvādasamaṃ.

໒໐໑. ໃນສູດທີສິບສອງ, ຄຳວ່າ "ahaṅkāramamaṅkāramānāpagataṃ" ໄດ້ແກ່ ປາສະຈາກອະຫັງການ (ທິດຖິ), ມະມັງການ (ຕັນຫາ) ແລະມານະ. ຄຳວ່າ "vidhā samatikkantaṃ" ໄດ້ແກ່ ກ້າວລ່ວງພາກສ່ວນແຫ່ງມານະໄດ້ເປັນຢ່າງດີ. ຄຳວ່າ "santaṃ suvimuttaṃ" ໄດ້ແກ່ ເປັນທຳສະຫງົບເພาະຄວາມເຂົ້າໄປສະຫງົບແຫ່ງກິເລດ, ແລະຫຼຸດພົ້ນດີແລ້ວຈາກກິເລດທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອຕື້ນຢູ່ແລ້ວ. ຈົບສູດທີສິບສອງ.

Dutiyo vaggo.

ວັກທີສອງ ຈົບແລ້ວ.

Dvīsupi [Pg.198] asekkhabhūmi kathitā. Paṭhamo panettha āyācantassa desito, dutiyo anāyācantassa. Sakalepi pana rāhulasaṃyutte therassa vimuttiparipācanīyadhammāva kathitāti.

ໃນວັກທັງສອງນີ້, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງອະເສຂະພູມ (ພູມແຫ່ງພຣະອະລິຍະບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຕ້ອງສຶກສາອີກ). ໃນວັກທັງສອງນັ້ນ, ວັກທຳອິດ ຊົງສະແດງແກ່ຜູ້ທູນຂໍ, ວັກທີສອງ ຊົງສະແດງແກ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ທູນຂໍ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, 在ຣາຫຸລະສັງຍຸດທັງໝົດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສະເພາະທຳອັນເຮັດໃຫ້ວິມຸດຕິແກ່ກ້າ (ວິມຸດຕິປະຣິປາຈະນີຍະທຳ) ຂອງພຣະເຖລະເທົ່ານັ້ນ, ພຶງຊາບດັ່ງນີ້.

Rāhulasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍຣາຫຸລະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

8. Lakkhaṇasaṃyuttaṃ

໘. ລັກຂະນະສັງຍຸດ

1. Paṭhamavaggo

໑. ວັກທີໜຶ່ງ

1. Aṭṭhisuttavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍອັດຖິສູດ

202. Lakkhaṇasaṃyutte [Pg.199] yvāyaṃ āyasmā ca lakkhaṇoti lakkhaṇatthero vutto, esa jaṭilasahassabbhantare ehibhikkhūpasampadāya upasampanno ādittapariyāyāvasāne arahattaṃ patto eko mahāsāvakoti veditabbo. Yasmā panesa lakkhaṇasampannena sabbākāraparipūrena brahmasamena attabhāvena samannāgato, tasmā ‘‘lakkhaṇo’’ti saṅkhaṃ gato. Mahāmoggallāno pana pabbajitadivasato sattame divase arahattaṃ patto dutiyo aggasāvako.

໒໐໒. ໃນລັກຂະນະສັງຍຸດ, ພຣະເຖລະອົງໃດທີ່ພຣະອົງຕັດວ່າ "āyasmā ca lakkhaṇo" (ແລະພຣະຣັກຂະນະຜູ້ມີອາຍຸ), ພຶງຊາບວ່າ ພຣະລັກຂະນະເຖລະນັ້ນ ເປັນພຣະມະຫາສາວົກອົງໜຶ່ງໃນບັນດາຊະດິນພັນອົງ ຜູ້ໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດດ້ວຍເອຫິພິກຂຸອຸປະສຳປະທາ ແລະໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນໃນເວລາຈົບອາທິດຕະປະຣິຍາຍະສູດ. ສ່ວນເຫດທີ່ທ່ານໄດ້ຊື່ວ່າ "ລັກຂະນະ" ນັ້ນ ເພາະທ່ານປະກອບດ້ວຍອັດຕະພາບອັນເຖິງພ້ອມດ້ວຍມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ ບໍລິບູນໃນທຸກປະການ ປານປະໜຶ່ງກາຍແຫ່ງທ້າວມະຫາພຣົມ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເຖິງການຂะໜານນາມວ່າ "ລັກຂະນະ". ສ່ວນພຣະມະຫາມອກຄັນລານະ ເປັນພຣະອັກຄະສາວົກອົງທີສອງ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນໃນວັນທີເຈັດນັບແຕ່ວັນອຸປະສົມບົດ.

Sitaṃ pātvākāsīti mandahasitaṃ pātuakāsi, pakāsayi dassesīti vuttaṃ hoti. Kiṃ pana disvā thero sitaṃ pātvākāsīti? Upari pāḷiyaṃ āgataṃ aṭṭhikasaṅkhalikaṃ ekaṃ petaloke nibbattaṃ sattaṃ disvā. Tañca kho dibbena cakkhunā, na pasādacakkhunā. Pasādacakkhussa hi ete attabhāvā na āpāthaṃ āgacchanti. Evarūpaṃ pana attabhāvaṃ disvā kāruññe kattabbe kasmā sitaṃ pātvākāsīti? Attano ca buddhañāṇassa ca sampattiṃ samanussaraṇato. Tañhi disvā thero ‘‘adiṭṭhasaccena nāma puggalena paṭilabhitabbā evarūpā attabhāvā mutto ahaṃ, lābhā vata me, suladdhaṃ vata me’’ti attano ca sampattiṃ anussaritvā – ‘‘aho buddhassa bhagavato ñāṇasampatti, ‘yo kammavipāko, bhikkhave, acinteyyo na cintetabbo’ti desesi, paccakkhaṃ vata katvā buddhā desenti, suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātū’’ti evaṃ buddhañāṇasampattiñca anussaritvā sitaṃ pātvākāsīti.

ຄຳວ່າ "sitaṃ pātvākāsi" (ຊົງທຳການຍິ້ມແຍ້ມໃຫ້ປາກົດ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ຊົງທຳການຍິ້ມແຍ້ມເລັກນ້ອຍ, ຄືຊົງສະແດງໃຫ້ປາກົດ. ຖາມວ່າ: ພຣະເຖລະເຫັນຫຍັງຈຶ່ງທຳການຍິ້ມແຍ້ມໃຫ້ປາກົດ? ແກ້ວ່າ: ເພາະເຫດທີ່ທ່ານໄດ້ເຫັນສັດຜູ້ເກີດໃນເเปດໂລກຕົນໜຶ່ງ ທີ່ມີແຕ່ຮ່າງກະດູກ (ອັດຖິກະສັງຂະລິກະ) ດັ່ງທີ່ມີມາໃນພຣະບາລີຂ້າງເທິງ. ແລະການເຫັນນັ້ນ ເຫັນດ້ວຍທິບພະຍະຈັກຂຸ, ບໍ່ແມ່ນເຫັນດ້ວຍປົກກະຕິຈັກຂຸ (ປະສາດຕາ). ດ້ວຍວ່າ ອັດຕະພາບຂອງເປດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມາສູ່ຄອງແຫ່ງປົກກະຕິຈັກຂຸ. ຖາມວ່າ: ເມື່ອເຫັນອັດຕະພາບເຊັ່ນນັ້ນ ເຊິ່ງຄວນຈະເກີດຄວາມສົງສານ, ແຕ່ເປັນຫຍັງຈຶ່ງທຳການຍິ້ມແຍ້ມໃຫ້ປາກົດ? ແກ້ວ່າ: ເພາະທ່ານລະນຶກເຖິງຄວາມເຖິງພ້ອມ (ສົມບັດ) ຂອງຕົນເອງ ແລະຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງພຣະພຸດທະຍານ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະເຖລະເມື່ອເຫັນເປດກະດູກນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ລະນຶກເຖິງສົມບັດຂອງຕົນເອງວ່າ: "ອັດຕະພາບເຊັ່ນນີ້ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ເຫັນສັດຈະທຳພຶງໄດ້ຮັບ, ສ່ວນເຮົາຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ, ເປັນລາບຂອງເຮົາໜໍ, ເຮົາໄດ້ດີແລ້ວໜໍ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຈຶ່ງທຳການຍິ້ມແຍ້ມໃຫ້ປາກົດ. ແລະທ່ານຍັງລະນຶກເຖິງຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງພຣະພຸດທະຍານຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວ່າ: "ໜ້າອັດສະຈັນແທ້ໜໍ ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງພຣະພຸດທະຍານຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະອົງຊົງສະແດງໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ວິບາກແຫ່ງກຳເປັນອະຈິນໄຕ ບໍ່ຄວນຄິດ', ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຍ່ອມຊົງສະແດງທຳທັງທີ່ຊົງເຮັດໃຫ້ແຈ້ງແລ້ວ, ທຳມະທາດແຫ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ພຣະອົງຊົງແທງຕະຫຼອດດີແລ້ວໜໍ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຈຶ່ງທຳການຍິ້ມແຍ້ມໃຫ້ປາກົດ.

Atha lakkhaṇatthero kasmā na addasa, kimassa dibbacakkhu natthīti? No natthi, mahāmoggallāno pana āvajjento addasa, itaro pana anāvajjanena na addasa. Yasmā pana khīṇāsavā nāma na akāraṇā sitaṃ karonti, tasmā taṃ lakkhaṇatthero pucchi ko nu kho, āvuso moggallāna, hetu, ko paccayo sitassa pātukammāyāti? Thero pana [Pg.200] yasmā yehi ayaṃ upapatti sāmaṃ adiṭṭhā, te dussaddhāpayā honti, tasmā bhagavantaṃ sakkhiṃ katvā byākātukāmatāya akālo kho, āvusotiādimāha. Tato bhagavato santike puṭṭho idhāhaṃ, āvusotiādinā nayena byākāsi.

ຖາມວ່າ: ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ເປັນຫຍັງພຣະລັກຂະນະເຖລະຈຶ່ງບໍ່ເຫັນ, ທ່ານບໍ່ມີທິບພະຍະຈັກຂຸບໍ? ແກ້ວ່າ: ບໍ່ແມ່ນບໍ່ມີ, ແຕ່ເພາະພຣະມະຫາມອກຄັນລານະຊົງມົນສິການ (ໃສ່ໃຈ) ຈຶ່ງເຫັນ, ສ່ວນພຣະເຖລະນອກນີ້ບໍ່ໄດ້ມົນສິການຈຶ່ງບໍ່ເຫັນ. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ພຣະຂີນາສົບທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ທຳການຍິ້ມແຍ້ມໂດຍບໍ່ມີເຫດ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະລັກຂະນະເຖລະຈຶ່ງຖາມພຣະມະຫາມອກຄັນລານະວ່າ: "ອາວຸໂສມອກຄັນລານະ, ເຫດປັດໄຈແຫ່ງການຍິ້ມແຍ້ມໃຫ້ປາກົດແມ່ນຫຍັງໜໍ?". ສ່ວນພຣະເຖລະ (ພຣະມອກຄັນລານະ) ເພາະເຫດທີ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຫັນການເກີດນີ້ດ້ວຍຕົນເອງ ຍ່ອມເປັນຜູ້ເຊື່ອໄດ້ຍາກ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານມີຄວາມປະສົງຈະຕອບໂດຍມີພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເປັນພະຍານ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "akālo kho, āvuso" (ຍັງບໍ່ແມ່ນເວລາໜໍ, ອາວຸໂສ) ເປັນຕົ້ນ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເມື່ອຖືກຖາມໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ທ່ານຈຶ່ງຕອບດ້ວຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ "idhāhaṃ, āvuso" (ອາວຸໂສ, ເຮົາຢູ່ໃນທີ່ນີ້).

Tattha aṭṭhikasaṅkhalikanti setaṃ nimmaṃsalohitaṃ aṭṭhisaṅghātaṃ. Gijjhāpi kākāpi kulalāpīti etepi yakkhagijjhā ceva yakkhakākā ca yakkhakulalā ca paccetabbā. Pākatikānaṃ pana gijjhādīnaṃ āpāthampi etaṃ rūpaṃ nāgacchati. Anupatitvā anupatitvāti anubandhitvā anubandhitvā. Vitudentīti asidhārūpamehi tikhiṇehi lohatuṇḍakehi vijjhitvā vijjhitvā ito cito ca caranti gacchanti. Sā sudaṃ aṭṭassaraṃ karotīti ettha sudanti nipāto, sā aṭṭhikasaṅkhalikā aṭṭassaraṃ āturassaraṃ karotīti attho. Akusalavipākānubhavanatthaṃ kira yojanappamāṇāpi tādisā attabhāvā nibbattanti, pasādussadā ca honti pakkagaṇḍasadisā. Tasmā sā aṭṭhikasaṅkhalikā balavavedanāturā tādisaṃ saddamakāsīti.

ໃນພຣະບາລີນັ້ນ ບົດວ່າ aṭṭhikasaṅkhalikaṃ ໄດ້ແກ່ ຮ່າງກະດູກທີ່ມີສີຂາວ ບໍ່ມີເນື້ອແລະເລືອດ ເປັນພຽງແຕ່ກອງກະດູກເທົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ Gijjhāpi kākāpi kulalāpi ໄດ້ແກ່ ແມ້ແຕ່ພວກນົກແຮ້ງຍັກ, ນົກກາຍັກ ແລະນົກຫົວກຸດຍັກເຫຼົ່ານີ້ ກໍພຶງຊາບວ່າ (ເປັນຜູ້ບຽດບຽນ). ສ່ວນພວກແຮ້ງເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນສັດສາມັນທົ່ວໄປນັ້ນ ຮູບຮ່າງຂອງເຜດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ປະກົດແກ່ສາຍຕາເລີຍ. ບົດວ່າ Anupatitvā anupatitvā ໄດ້ແກ່ ໄລ່ຕິດຕາມໄປ ໄລ່ຕິດຕາມໄປ. ບົດວ່າ Vitudenti ໄດ້ແກ່ ການຈິກຕີ ໂດຍການໃຊ້ຈະງອຍປາກເຫຼັກ ທີ່ຄົມກ້າ ປຽບເໝືອນຄົມດາບ ຈິກແທງແລ້ວ ຈິກແທງເລົ່າ ບິນໄປບິນມາທາງນີ້ທາງນັ້ນ. ບົດວ່າ Sā sudaṃ aṭṭassaraṃ karoti ນັ້ນ, ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ sudaṃ ເປັນນิບາດ, ອະທິບາຍວ່າ ເຜດຮ່າງກະດູກນັ້ນ ຍ່ອມຮ້ອງຄວນຄາງດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດ. ໄດ້ຍິນວ່າ ອັດຕະພາບຂອງເຜດເຊັ່ນນັ້ນ ແມ້ຈະມີຂະໜາດໃຫຍ່ເຖິງໜຶ່ງໂຍດ ກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພື່ອສະເຫວີຍຜົນແຫ່ງອະກຸສົນກຳ, ແລະເປັນຜູ້ມີປະສາດຮັບຄວາມຮູ້ສຶກໄວ ປຽບເໝືອນແຜຝີທີ່ສຸກແລ້ວ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເຜດຮ່າງກະດູກນັ້ນ ເມື່ອຖືກຄວາມເຈັບປວດຢ່າງແຮງກ້າບີບຄັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຮ້ອງຄວນຄາງດ້ວຍສຽງເຊັ່ນນັ້ນ.

Evañca pana vatvā puna āyasmā mahāmoggallāno ‘‘vaṭṭagāmisattā nāma evarūpā attabhāvā na muccantī’’ti sattesu kāruññaṃ paṭicca uppannaṃ dhammasaṃvegaṃ dassento tassa mayhaṃ, āvuso, etadahosi acchariyaṃ vata bhotiādimāha. Tato bhagavā therassa ānubhāvaṃ pakāsento cakkhubhūtā vata, bhikkhave, sāvakā viharantītiādimāha. Tattha cakkhu bhūtaṃ jātaṃ uppannaṃ etesanti cakkhubhūtā, bhūtacakkhukā uppannacakkhukā cakkhuṃ uppādetvā viharantīti attho. Dutiyapadepi eseva nayo. Yatra hi nāmāti ettha yatrāti kāraṇavacanaṃ. Tatrāyaṃ atthayojanā – yasmā nāma sāvakopi evarūpaṃ ñassati vā dakkhati vā sakkhiṃ vā karissati, tasmā avocumha – ‘‘cakkhubhūtā vata, bhikkhave, sāvakā viharanti, ñāṇabhūtā vata, bhikkhave, sāvakā viharantī’’ti. Pubbeva me so, bhikkhave, satto diṭṭhoti bodhimaṇḍe sabbaññutaññāṇapaṭivedhena appamāṇesu cakkavāḷesu appamāṇe sattanikāye bhavagatiyoniṭhitinivāse ca paccakkhaṃ karontena mayā pubbeva so satto diṭṭhoti vadati.

ເມື່ອພຣະມະຫາໂມຄຄັລລານະເຖຣະ ໄດ້ກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງສະແດງທັມມະສັງເວດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມກະລຸນາໃນສັດທັງຫຼາຍວ່າ 'ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນວັດຕະສົງສານ ຍ່ອມບໍ່ພົ້ນໄປຈາກອັດຕະພາບມີສະພາບຢ່າງນີ້' ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອາວຸໂສ ເມື່ອນັ້ນ ຄວາມຄິດນີ້ໄດ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າວ່າ ໜ້າອັດສະຈັນຈິງໜໍ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ'. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະປະກາດອານຸພາບຂອງພຣະເຖຣະ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສາວົກທັງຫຼາຍເປັນຜູ້ມີຈັກຂຸຢູ່ໜໍ'. ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ 'cakkhubhūtā' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຈັກຂຸເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຄື ມີທິບພະຍະຈັກຂຸເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ເຮັດທິບພະຍະຈັກຂຸໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວຢູ່. ແມ້ໃນບົດທີສອງ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ບົດວ່າ 'yatra hi nāma' ນັ້ນ, ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ 'yatra' ເປັນບົດສະແດງເຫດ. ໃນບົດນັ້ນ ມີການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້: ເພາະເຫດໃດ ແມ້ແຕ່ພຣະສາວົກ ກໍຍ່ອມຮູ້ ຍ່ອມເຫັນ ແລະຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເປັນພະຍານ ເຊິ່ງອັດຕະພາບຂອງເຜດມີສະພາບຢ່າງນີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສາວົກທັງຫຼາຍເປັນຜູ້ມີຈັກຂຸຢູ່ໜໍ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສາວົກທັງຫຼາຍເປັນຜູ້ມີຍານຢູ່ໜໍ'. ບົດວ່າ 'Pubbeva me so, bhikkhave, satto diṭṭho' ນັ້ນ ພຣະອົງຕັດໝາຍຄວາມວ່າ ເຮົາເມື່ອຕຣັສຮູ້ພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານ ທີ່ໂຄນຕົ້ນພຣະສີມະຫາໂພທິ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງໝູ່ສັດທີ່ບໍ່ມີປະມານ ໃນຈັກກະວານທີ່ບໍ່ມີປະມານ ແລະທີ່ຢູ່ ທີ່ເກີດ ທີ່ຕັ້ງຂອງສັດທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຕົນເອງ ໄດ້ເຫັນສັດນັ້ນຕັ້ງແຕ່ກ່ອນແລ້ວ.

Goghātakoti [Pg.201] gāvo vadhitvā aṭṭhito maṃsaṃ mocetvā vikkiṇitvā jīvikaṃ kappanakasatto. Tasseva kammassa vipākāvasesenāti tassa nānācetanāhi āyūhitassa aparāpariyakammassa. Tatra hi yāya cetanāya narake paṭisandhi janitā, tassā vipāke parikkhīṇe avasesakammaṃ vā kammanimittaṃ vā ārammaṇaṃ katvā puna petādīsu paṭisandhi nibbattati, tasmā sā paṭisandhi kammasabhāgatāya ārammaṇasabhāgatāya vā ‘‘tasseva kammassa vipākāvaseso’’ti vuccati. Ayañca satto evaṃ uppanno. Tenāha – ‘‘tasseva kammassa vipākāvasesenā’’ti. Tassa kira narakā cavanakāle nimmaṃsakatānaṃ gunnaṃ aṭṭhirāsiyeva nimittaṃ ahosi. So paṭicchannampi taṃ kammaṃ viññūnaṃ pākaṭaṃ viya karonto aṭṭhisaṅkhalikapeto jāto. Paṭhamaṃ.

ບົດວ່າ 'goghātako' ໄດ້ແກ່ ສັດຜູ້ຂ້າງົວທັງຫຼາຍ ແລ້ວແລ່ເນື້ອອອກຈາກກະດູກ ຂາຍລ້ຽງຊີວິດ. ບົດວ່າ 'tasseva kammassa vipākāvasesena' ໄດ້ແກ່ ເសດເຫຼືອແຫ່ງອະປະຣາປະຣິຍະເວທະນີຍະກຳ ທີ່ສັ່ງສົມໄວ້ດ້ວຍເຈດຕະນາຕ່າງໆ. ດ້ວຍວ່າ ໃນເຈດຕະນາຕ່າງໆນັ້ນ ເຈດຕະນາໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດປະຕິສົນທິໃນນະຣົກ, ເມື່ອຜົນຂອງເຈດຕະນານັ້ນໝົດສિ້ນໄປແລ້ວ ກໍຍຶດໜ່ວງເອົາກຳທີ່ເຫຼືອ ຫຼືກຳມະນິມິດ ເປັນອາຣົມ ແລ້ວເກີດປະຕິສົນທິໃນກຳເນີດເຜດເປັນຕົ້ນອີກ, ເພາະເຫດນັ້ນ ປະຕິສົນທິນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເສດເຫຼືອແຫ່ງຜົນຂອງກຳນັ້ນເອງ' ເພາະຄວາມມີກຳສະεໝີກັນ ຫຼືເພາະຄວາມມີອາຣົມສະເໝີກັນ. ແລະສັດນີ້ກໍເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອາການຢ່າງນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ 'tasseva kammassa vipākāvasesena'. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນເວລາທີ່ສັດນັ້ນຈະເຄື່ອນຈາກນະຣົກ ກອງກະດູກຂອງງົວທັງຫຼາຍທີ່ຖືກແລ່ເນື້ອອອກແລ້ວ ໄດ້ປະກົດເປັນນິມິດ. ສັດນັ້ນ ເມື່ອຈະເຮັດກຳທີ່ປິດບັງໄວ້ນັ້ນ ໃຫ້ປະກົດແກ່ພວກຜູ້ຮູ້ ປຽບເໝືອນເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ ຈຶ່ງເກີດເປັນເຜດຮ່າງກະດູກ. ຈົບ ສູດທີໜຶ່ງ.

2. Pesisuttavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍເປສิສູດ

203. Maṃsapesivatthusmiṃ goghātakoti gomaṃsapesiyo katvā sukkhāpetvā vallūravikkayena anekāni vassāni jīvikaṃ kappesi, tenassa narakā cavanakāle maṃsapesiyeva nimittaṃ ahosi. So maṃsapesipeto jāto. Dutiyaṃ.

໒໐໓. ໃນເລື່ອງເຜດຊີ້ນແຜ່ນ, ບົດວ່າ 'goghātako' ໄດ້ແກ່ ຄົນຂ້າງົວ ຜູ້ເຮັດຊີ້ນງົວໃຫ້ເປັນແຜ່ນ ແລ້ວຕາກແຫ້ງ ຂາຍຊີ້ນແຫ້ງລ້ຽງຊີວິດມາເປັນເວລາຫຼາຍປີ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນເວລາທີ່ເຂົາຈະເຄື່ອນຈາກນະຣົກ ຊີ້ນແຜ່ນນັ້ນເອງຈຶ່ງໄດ້ປະກົດເປັນນິມິດ. ເຂົາຈຶ່ງເກີດເປັນເຜດຊີ້ນແຜ່ນ. ຈົບ ສູດທີສອງ.

3. Piṇḍasuttavaṇṇanā

໓. ການອະທິບາຍປິສູດ

204. Maṃsapiṇḍavatthusmiṃ sākuṇikoti sakuṇe gahetvā vikkiṇanakāle nippakkhacamme maṃsapiṇḍamatte katvā vikkiṇanto jīvikaṃ kappesi, tenassa narakā cavanakāle maṃsapiṇḍova nimittaṃ ahosi. So maṃsapiṇḍapeto jāto. Tatiyaṃ.

໒໐໔. ໃນເລື່ອງເຜດກ້ອນຊີ້ນ, ບົດວ່າ 'sākuṇiko' ໄດ້ແກ່ ນາຍພານນົກ ຜູ້ຈັບນົກທັງຫຼາຍມາ ແລ້ວຖອນຂົນແລະໜັງອອກ ເຮັດໃຫ້ເປັນພຽງກ້ອນຊີ້ນ ແລ້ວຂາຍລ້ຽງຊີວິດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນເວລາທີ່ເຂົາຈະເຄື່ອນຈາກນະຣົກ ກ້ອນຊີ້ນນັ້ນເອງຈຶ່ງໄດ້ປະກົດເປັນນິມິດ. ເຂົາຈຶ່ງເກີດເປັນເຜດກ້ອນຊີ້ນ. ຈົບ ສູດທີສາມ.

4. Nicchavisuttavaṇṇanā

໔. การอธิบายนิจฉวิสูตร

205. Nicchavivatthusmiṃ tassa orabbhikassa eḷake vadhitvā vadhitvā niccamme katvā kappitajīvikassa purimanayeneva niccammaṃ eḷakasarīraṃ nimittaṃ ahosi. So nicchavipeto jāto. Catutthaṃ.

໒໐໕. ໃນເລື່ອງເຜດບໍ່ມີໜັງ, ສຳລັບຄົນຂ້າແກະນັ້ນ ຜູ້ຂ້າແກະທັງຫຼາຍແລ້ວຖົກໜັງອອກ ລ້ຽງຊີວິດ, ໂດຍນັຍກ່ອນນັ້ນເອງ ຮ່າງກາຍແກະທີ່ບໍ່ມີໜັງ ຈຶ່ງໄດ້ປະກົດເປັນນິມິດ. ເຂົາຈຶ່ງເກີດເປັນເຜດບໍ່ມີໜັງ. ຈົບ ສູດທີສີ່.

5. Asilomasuttavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍອະສິໂລມະສູດ

206. Asilomavatthusmiṃ [Pg.202] so sūkariko dīgharattaṃ nivāpapuṭṭhe sūkare asinā vadhitvā vadhitvā dīgharattaṃ jīvikaṃ kappesi, tassa ukkhittāsikabhāvova nimittaṃ ahosi. Tasmā asilomapeto jāto. Pañcamaṃ.

໒໐໖. ໃນເລື່ອງເຜດມີຂົນເປັນດາບ, ຄົນຂ້າໝູນັ້ນ ລ້ຽງໝູທັງຫຼາຍດ້ວຍອາຫານໃຫ້ອ້ວນພີ ຕະຫຼອດການນານ ແລ້ວໃຊ້ດາບຂ້າໝູເຫຼົ່ານັ້ນລ້ຽງຊີວິດມາຕະຫຼອດການນານ, ຄວາມເປັນຜູ້ຍົກດາບຂຶ້ນນັ້ນເອງ ໄດ້ປະກົດເປັນນິມິດແກ່ເຂົາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເຂົາຈຶ່ງເກີດເປັນເຜດມີຂົນເປັນດາບ. ຈົບ ສູດທີຫ້າ.

6. Sattisuttavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍສັດຕິສູດ

207. Sattilomavatthusmiṃ so māgaviko ekaṃ migañca sattiñca gahetvā vanaṃ gantvā tassa migassa samīpaṃ āgatāgate mige sattiyā vijjhitvā māresi, tassa sattiyā vijjhanakabhāvoyeva nimittaṃ ahosi. Tasmā sattilomapeto jāto. Chaṭṭhaṃ.

໒໐໗. ໃນເລື່ອງເຜດມີຂົນເປັນຫອກ, ນາຍພານເນື້ອນັ້ນ ຖືເອົາເນື້ອຕໍ່ໂຕໜຶ່ງ ແລະຫອກ ເຂົ້າໄປສູ່ປ່າ ແລ້ວໃຊ້ຫອກແທງຂ້າພວກເນື້ອ ທີ່ພາກັນເຂົ້າມາໃກ້ເນື້ອຕໍ່ນັ້ນໃຫ້ຕາຍ, ຄວາມເປັນຜູ້ໃຊ້ຫອກແທງນັ້ນເອງ ໄດ້ປະກົດເປັນນິມິດແກ່ເຂົາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເຂົາຈຶ່ງເກີດເປັນເຜດມີຂົນເປັນຫອກ. ຈົບ ສູດທີຫົກ.

7. Usulomasuttavaṇṇanā

໗. ການອະທິບາຍອຸສຸໂລມະສູດ

208. Usulomavatthusmiṃ kāraṇikoti rājāparādhike anekāhi kāraṇāhi pīḷetvā avasāne kaṇḍena vijjhitvā māraṇakapuriso. So kira ‘‘amukasmiṃ padese viddho maratī’’ti ñatvāva vijjhati. Tassevaṃ jīvikaṃ kappetvā narake uppannassa tato pakkāvasesena idhūpapattikāle usunā vijjhanabhāvoyeva nimittaṃ ahosi. Tasmā usulomapeto jāto. Sattamaṃ.

໒໐໘. ໃນເລື່ອງເຜດມີຂົນເປັນລູກສອນ, ບົດວ່າ 'kāraṇiko' ໄດ້ແກ່ ເພັດຊະຄາດ ຜູ້ບຽດບຽນພວກຄົນທີ່ມີຄວາມຜິດຣາຊະໄພ ດ້ວຍວິທີທໍລະມານຕ່າງໆ ແລ້ວໃນທີ່ສຸດ ກໍຍິງດ້ວຍລູກສອນໃຫ້ຕາຍ. ໄດ້ຍິນວ່າ ເຂົາຮູ້ແລ້ວຈຶ່ງຍິງວ່າ 'ຍິງຖືກບ່ອນນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມຕາຍ'. ສຳລັບເຂົາ ຜູ້ລ້ຽງຊີວິດຢ່າງນີ້ ແລ້ວໄປເກີດໃນນະຣົກ, ເມື່ອມາເກີດໃນອັດຕະພາບນີ້ດ້ວຍເສດກຳທີ່ຍັງເຫຼືອ, ຄວາມເປັນຜູ້ຍິງດ້ວຍລູກສອນນັ້ນເອງ ໄດ້ປະກົດເປັນນິມິດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເຂົາຈຶ່ງເກີດເປັນເຜດມີຂົນເປັນລູກສອນ. ຈົບ ສູດທີເຈັດ.

8. Sūcilomasuttavaṇṇanā

໘. ການອະທິບາຍສູຈິໂລມະສູດ

209. Sūcilomavatthusmiṃ sūtoti assadamako. Godamakotipi vadantiyeva. Tassa patodasūciyā vijjhanabhāvoyeva nimittaṃ ahosi. Tasmā sūcilomapeto jāto. Aṭṭhamaṃ.

໒໐໙. ໃນເລື່ອງເຜດມີຂົນເປັນເຂັມ, ບົດວ່າ 'sūto' ໄດ້ແກ່ ຄົນຝຶກມ້າ. ແມ້ຄຳວ່າ 'ຄົນຝຶກງົວ' ອາຈານທັງຫຼາຍກໍກ່າວໄວ້ເຊັ່ນກັນ. ຄວາມເປັນຜູ້ແທງດ້ວຍປະຕົດນັ້ນເອງ ໄດ້ປະກົດເປັນນິມິດແກ່ເຂົາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເຂົາຈຶ່ງເກີດເປັນເຜດມີຂົນເປັນເຂັມ. ຈົບ ສູດທີແປດ.

9. Dutiyasūcilomasuttavaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍທຸຕິຍະສູຈິໂລມະສູດ

210. Dutiye sūcilomavatthusmiṃ sūcakoti pesuññakārako. So kira manusse aññamaññañca bhindi, rājakule ca ‘‘imassa imaṃ nāma atthi, iminā idaṃ nāma kata’’nti sūcetvā sūcetvā anayabyasanaṃ pāpesi. Tasmā yathā tena sūcetvā manussā bhinnā, tathā sūcīhi bhedanadukkhaṃ [Pg.203] paccanubhotuṃ kammameva nimittaṃ katvā sūcilomapeto jāto. Navamaṃ.

໒໑໐. ໃນເລື່ອງເຜດມີຂົນເປັນເຂັມ ສູດທີສອງ, ບົດວ່າ 'sūcako' ໄດ້ແກ່ ຄົນສໍ້ສຽດ. ໄດ້ຍິນວ່າ ເຂົາເຮັດໃຫ້ມະນຸດທັງຫຼາຍແຕກແຍກກັນ ແລະຍົວະຍົງໃນຣາຊະຕະກູນວ່າ 'ຜູ້ນີ້ມີສິ່ງນີ້, ຜູ້ນີ້ໄດ້ເຮັດສິ່ງນີ້' ຍົວະຍົງເລື້ອຍໆ ໃຫ້ເຖິງຄວາມພິນາດຈິບຫາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເຂົາຈຶ່ງຍຶດໜ່ວງເອົາກຳນັ້ນເອງເປັນນິມິດ ເພື່ອສະເຫວີຍທຸກຂະເວທະນາຈາກການຖືກແທງດ້ວຍເຂັມ ເໝືອນດັ່ງທີ່ເຂົາໄດ້ຍົວະຍົງໃຫ້ມະນຸດທັງຫຼາຍແຕກແຍກກັນ, ຈຶ່ງເກີດເປັນເຜດມີຂົນເປັນເຂັມ. ຈົບ ສູດທີເກົ້າ.

10. Kumbhaṇḍasuttavaṇṇanā

໑໐. ການອະທິບາຍກຸມພັນທະສູດ

211. Aṇḍabhārivatthusmiṃ gāmakūṭakoti vinicchayāmacco. Tassa kammasabhāgatāya kumbhamattā mahāghaṭappamāṇā aṇḍā ahesuṃ. So hi yasmā raho paṭicchanne ṭhāne lañjaṃ gahetvā kūṭavinicchayena pākaṭaṃ dosaṃ karonto sāmike assāmike akāsi, tasmāssa rahassaṃ aṅgaṃ pākaṭaṃ nibbattaṃ. Yasmā daṇḍaṃ paṭṭhapento paresaṃ asayhaṃ bhāraṃ āropesi, tasmāssa rahassaṃ aṅgaṃ asayhabhāro hutvā nibbattaṃ. Yasmā yasmiṃ ṭhāne ṭhitena samena bhavitabbaṃ, tasmiṃ ṭhatvā visamo ahosi, tasmāssa rahassaṅge visamā nisajjāva ahosīti. Dasamaṃ.

໒໑໑. ໃນເລື່ອງເຜດມີອັນທະໃຫຍ່, ບົດວ່າ 'gāmakūṭako' ໄດ້ແກ່ ອຳມາດຜູ້ຕັດສິນຄະດີ. ເພາະຄວາມມີກຳສະເໝີກັນ ອັນທະຂອງເຂົາຈຶ່ງມີຂະໜາດໃຫຍ່ເທົ່າກັບໝໍ້ໃຫຍ່. ດ້ວຍວ່າ ເຂົາຮັບສິນບົນໃນບ່ອນລັບ ບ່ອນປິດບັງ ແລ້ວຕັດສິນຄະດີຢ່າງບໍ່ຍຸດຕິທັມ ເຮັດໃຫ້ຄົນທີ່ມີຄວາມຜິດປະກົດວ່າບໍ່ມີຄວາມຜິດ ເຮັດໃຫ້ເຈົ້າຂອງຊັບສິນກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີສິດໃນຊັບສິນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ອະໄວຍະວະເພດຂອງເຂົາຈຶ່ງເກີດມາໃຫຍ່ໂຕປະກົດແກ່ສາຍຕາ. ເພາະເຫດໃດ ເມື່ອເຂົາກຳນົດໂທດ ໄດ້ໂຍນພາລະທີ່ໜັກໜ່ວງຈົນຄົນອື່ນບໍ່ສາມາດແບກຫາບໄດ້ໃຫ້ແກ່ຄົນອື່ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ອະໄວຍະວະເພດຂອງເຂົາຈຶ່ງກາຍເປັນພາລະທີ່ໜັກໜ່ວງຈົນບໍ່ສາມາດແບກຫາບໄດ້. ເພາະເຫດໃດ ເຂົາຢືນຢູ່ໃນສະຖານທີ່ຕັດສິນຄະດີ ທີ່ຄວນຈະມີຄວາມທ່ຽງທັມ ແຕ່ເຂົາກັບມີຄວາມຄົດໂກງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ການນັ່ງທັບອະໄວຍະວະເພດຂອງຕົນເອງຢ່າງບໍ່ສະດວກສະບາຍ ຈຶ່ງເກີດມີແກ່ເຂົາ, ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ຈົບ ສູດທີສິບ.

Paṭhamo vaggo.

ວັກທີໜຶ່ງ.

2. Dutiyavaggo

໒. ວັກທີສອງ.

1. Sasīsakasuttavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍສະສີສະກະສູດ

212. Pāradārikavatthusmiṃ so satto parassa rakkhitagopitaṃ sassāmikaṃ phassaṃ phusanto mīḷhasukhena kāmasukhena cittaṃ ramayitvā kammasabhāgatāya gūthaphassaṃ phusanto dukkhamanubhavituṃ tattha nibbatto. Paṭhamaṃ.

໒໑໒. In ເລື່ອງເຜດຜູ້ປະພຶດຜິດໃນກາມ, ສັດນັ້ນ ເມື່ອຖືກຕ້ອງສຳຜັດກັບຍິງທີ່ມີສາມີ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ທີ່ຄົນອື່ນປົກປັກຮັກສາຄຸ້ມຄອງ ຍິນດີໃນກາມມະສຸກ ທີ່ປຽບເໝືອນຄວາມສຸກໃນຄູດ, ເພາະຄວາມມີກຳສະເໝີກັນ ເຂົາຈຶ່ງເກີດໃນທີ່ນັ້ນ ເພື່ອສະເຫວີຍທຸກຂະເວທະນາ ຈາກການຖືກຕ້ອງສຳຜັດກັບຄູດ. ຈົບ ສູດທີໜຶ່ງ.

2. Gūthakhādasuttavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍຄູທະຂາທະສູດ

213. Duṭṭhabrāhmaṇavatthu pākaṭameva. Dutiyaṃ.

໒໑໓. ເລື່ອງພຣາມຜູ້ປະທຸສຮ້າຍນັ້ນ ປະກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ. ຈົບ ສູດທີສອງ.

3. Nicchavitthisuttavaṇṇanā

໓. ການອະທິບາຍນິດຈະວິດຖີສູດ

214. Nicchavitthivatthusmiṃ yasmā mātugāmo nāma attano phasse anissaro, sā ca taṃ sāmikassa santakaṃ phassaṃ thenetvā paresaṃ abhiratiṃ uppādesi, tasmā kammasabhāgatāya sukhasamphassā vaṭṭitvā dukkhasamphassaṃ anubhavituṃ nicchavitthī hutvā uppannā. Tatiyaṃ.

໒໑໔. ໃນເລື່ອງເຜດຍິງບໍ່ມີໜັງ, ເພາະເຫດໃດ ຂຶ້ນຊື່ວ່າສະຕຣີ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໃຫຍ່ໃນສຳຜັດຂອງຕົນ, ແລະນາງໄດ້ລັກລອບເອົາສຳຜັດນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນຂອງສາມີ ໄປເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີແກ່ຊາຍອື່ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເພາະຄວາມມີກຳສະເໝີກັນ ນາງຈຶ່ງເຄື່ອນຈາກສຳຜັດອັນເປັນສຸກ ມາສະເຫວີຍສຳຜັດອັນເປັນທຸກ ໂດຍເກີດເປັນເຜດຍິງບໍ່ມີໜັງ. ຈົບ ສູດທີສາມ.

4. Maṅgulitthisuttavaṇṇanā

໔. ການອະທິບາຍມັງຄຸລິຖີສູດ

215. Maṅgulitthivatthusmiṃ [Pg.204] maṅgulinti virūpaṃ duddasikaṃ bībhacchaṃ. Sā kira yakkhadāsikammaṃ karontī ‘‘iminā ca iminā ca evaṃ balikamme kate ayaṃ nāma tumhākaṃ vaḍḍhi bhavissatī’’ti mahājanassa gandhapupphādīni vañcanāya gahetvā mahājanaṃ duddiṭṭhiṃ micchādiṭṭhiṃ gaṇhāpesi, tasmā tāya kammasabhāgatāya gandhapupphādīnaṃ thenitattā duggandhā, duddassanassa gāhitattā duddasikā virūpā bībhacchā hutvā nibbattā. Catutthaṃ.

໒໑໕. ໃນເລື່ອງເຜດຍິງມີຮູບຮ່າງຂີ້ຮ້າຍ, ບົດວ່າ 'maṅguliṃ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຮູບຮ່າງຂີ້ຮ້າຍ ໜ້າກຽດ ໜ້າສະຢ້ານກົວ. ໄດ້ຍິນວ່ານາງເຮັດວຽກເປັນຄົນຮັບໃຊ້ຂອງຍັກ ໄດ້ຫຼອກລວງເອົາເຄື່ອງຫອມແລະດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ຂອງມະຫາຊົນ ໂດຍກ່າວວ່າ 'ເມື່ອເຮັດພິທີບູຊາຍັນດ້ວຍສິ່ງນີ້ແລະສິ່ງນີ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງນີ້ຍ່ອມມີແກ່ພວກທ່ານ' ແລ້ວເຮັດໃຫ້ມະຫາຊົນຍຶດຖືຄວາມເຫັນທີ່ຜິດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເພາະຄວາມມີກຳສະເໝີກັນ ນາງຈຶ່ງເກີດເປັນຜູ້ມີກິ່ນເໝັນ ເພາະການລັກເຄື່ອງຫອມແລະດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ແລະເປັນຜູ້ໜ້າກຽດ ຮູບຮ່າງຂີ້ຮ້າຍ ໜ້າສະຢ້ານກົວ ເພາະການເຮັດໃຫ້ຄົນອື່ນຍຶດຖືຄວາມເຫັນທີ່ຜິດ. ຈົບ ສູດທີສີ່.

5. Okilinīsuttavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍໂອກິລິນີສູດ

216. Okilinīvatthusmiṃ uppakkaṃ okiliniṃ okirininti sā kira aṅgāracitake nipannā vipphandamānā viparivattamānā paccati, tasmā uppakkā ceva hoti uṇhena agginā pakkasarīrā, okilinī ca kilinnasarīrā, bindūnissā sarīrato paggharanti, okirinī ca aṅgārasamparikiṇṇā. Tassā hi heṭṭhatopi kiṃsukapupphavaṇṇā aṅgārā, ubhayapassesupi, ākāsatopissā upari patanti. Tena vuttaṃ – ‘‘uppakkaṃ okiliniṃ okirini’’nti. Sā issāpakatā sapattiṃ aṅgārakaṭāhena okirīti tassa kira rañño ekā nāṭakinī aṅgārakaṭāhaṃ samīpe ṭhapetvā gattato udakaṃ puñchati, pāṇinā ca sedaṃ karoti. Rājāpi tāya saddhiṃ kathañca karoti, parituṭṭhākārañca dasseti. Aggamahesī taṃ asahamānā issāpakatā hutvā acirapakkantassa rañño taṃ aṅgārakaṭāhaṃ gahetvā tassā upari aṅgāre okiri. Sā taṃ kammaṃ katvā tādisaṃyeva vipākaṃ paccanubhavituṃ petaloke nibbattā. Pañcamaṃ.

໒໑໖. ໃນເລື່ອງເຜດຍິງມີຮ່າງກາຍໄໝ້ເກີມ, ບົດວ່າ 'uppakkaṃ okiliniṃ okiriniṃ' ນັ້ນ ໄດ້ຍິນວ່ານາງນອນດິ້ນຮົນພິກໄປພິກມາ ໄໝ້ຢູ່ໃນກອງຖ່ານໄຟ, ເພາະເຫດນັ້ນ ນາງຈຶ່ງມີຮ່າງກາຍໄໝ້ເກີມ ເພາະຖືກໄຟຮ້ອນເຜົາ, ແລະເປັນຜູ້ມີຮ່າງກາຍເປື່ອຍເນົ່າ ມີນ້ຳເຫຼືອງໄຫຼອອກເປັນຢົດໆ ຈາກຮ່າງກາຍ, ແລະເປັນຜູ້ຖືກຖ່ານໄຟຮ້ອນຮາດຮົດ. ດ້ວຍວ່າ ແມ້ແຕ່ທາງລຸ່ມຂອງນາງ ກໍມີຖ່ານໄຟທີ່ມີສີແດງຄືດອກຈານ, ແມ້ແຕ່ທາງຂ້າງທັງສອງ ແລະທາງອາກາດ ກໍຕົກລົງມາໃສ່ເທິງຫົວຂອງນາງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ 'uppakkaṃ okiliniṃ okiriniṃ'. ບົດວ່າ 'Sā issāpakatā sapattiṃ aṅgārakaṭāhena okiri' ນັ້ນ ໄດ້ຍິນວ່າ ນາງລະຄອນຟ້ອນລຳຄົນໜຶ່ງ ຂອງພຣະຣາຊານັ້ນ ວາງໝໍ້ຖ່ານໄຟໄວ້ໃກ້ໆ ແລ້ວເຊັດນ້ຳຈາກຮ່າງກາຍ ແລະໃຊ້ຝາມືເຊັດເຫື່ອ. ພຣະຣາຊາກໍຊົງສົນທະນາກັບນາງ ແລະສະແດງທ່າທາງພໍພຣະໄທ. ພຣະມະເຫສີບໍ່ສາມາດອົດກັ້ນຕໍ່ເຫດການນັ້ນໄດ້ ຖືກຄວາມຮິດສະຍາຄອບງຳ ເມື່ອພຣະຣາຊາສະເດັດຫຼີກໄປບໍ່ດົນ ຈຶ່ງໄດ້ຈັບເອົາໝໍ້ຖ່ານໄຟນັ້ນ ຮາດຮົດຖ່ານໄຟລົງໃສ່ເທິງຫົວຂອງນາງລະຄອນນັ້ນ. ນາງເຮັດກຳນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ເກີດໃນກຳເນີດເຜດ ເພື່ອສະເຫວີຍຜົນກຳທີ່ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນເອງ. ຈົບ ສູດທີຫ້າ.

6. Asīsakasuttavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍອະສີສະກະສູດ

217. Coraghātavatthusmiṃ so rañño āṇāya dīgharattaṃ corānaṃ sīsāni chinditvā petaloke nibbattanto asīsakaṃ kabandhaṃ hutvā nibbatti. Chaṭṭhaṃ.

໒໑໗. ໃນເລື່ອງເຜດບໍ່ມີຫົວ, ເຂົາຕັດຫົວຂອງພວກໂຈນ ຕາມພຣະຣາຊາອານາ ຕະຫຼອດການນານ ເມື່ອເກີດໃນກຳເນີດເຜດ ຈຶ່ງເກີດເປັນເຜດບໍ່ມີຫົວ ມີແຕ່ລຳໂຕ. ຈົບ ສູດທີຫົກ.

7-11. Pāpabhikkhusuttādivaṇṇanā

໗-໑໑. ການອະທິບາຍປາປະພິກຂຸສູດເປັນຕົ້ນ

218-222. Bhikkhuvatthusmiṃ [Pg.205] pāpabhikkhūti lāmakabhikkhu. So kira lokassa saddhādeyye cattāro paccaye paribhuñjitvā kāyavacīdvārehi asaṃyato bhinnājīvo cittakeḷiṃ kīḷanto vicari. Tato ekaṃ buddhantaraṃ niraye paccitvā petaloke nibbattanto bhikkhusadiseneva attabhāvena nibbatti. Bhikkhunīsikkhamānāsāmaṇerasāmaṇerīvatthūsupi ayameva vinicchayo. Sattamādīni.

໒໑໘-໒໒໒. ໃນເລື່ອງພຣະພິກຂຸ, ບົດວ່າ 'pāpabhikkhu' ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຜູ້ຊົ່ວຊ້າ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພິກຂຸນັ້ນບໍລິໂພກປັດໄຈສີ່ ທີ່ຊາວໂລກຖວາຍດ້ວຍຄວາມສັດທາ ແລ້ວບໍ່ສຳລວມທາງກາຍແລະວາຈາ ມີອາຊີບທີ່ເສຍຫາຍ ທ່ຽວຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານຕາມໃຈຊອບ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເຂົາໄໝ້ຢູ່ໃນນະຣົກຕະຫຼອດພຣະພຸດທັນດອນໜຶ່ງ ເມື່ອມາເກີດໃນກຳເນີດເຜດ ຈຶ່ງເກີດມີອັດຕະພາບຄ້າຍຄືກັບພຣະພິກຂຸ. ແມ້ໃນເລື່ອງພິກຂຸນີ, ສິກຂະມານາ, ສາມະເນນ ແລະສາມະເນຣີ ກໍມີການຕັດສິນຢ່າງນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈົບ ສູດທີເຈັດເປັນຕົ້ນ.

Lakkhaṇasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍລັກຂະນະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

9. Opammasaṃyuttaṃ

໙. ໂອປັມມະສັງຍຸດ

1. Kūṭasuttavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍກູຕະສູດ

223. Opammasaṃyuttassa [Pg.206] paṭhame kūṭaṃ gacchantīti kūṭaṅgamā. Kūṭaṃ samosarantīti kūṭasamosaraṇā. Kūṭasamugghātāti kūṭassa samugghātena. Avijjāsamugghātāti arahattamaggena avijjāya samugghātena. Appamattāti satiyā avippavāse ṭhitā hutvā. Paṭhamaṃ.

໒໒໓. ໃນສູດທີໜຶ່ງ ແຫ່ງໂອປັມມະສັງຍຸດ, ບົດວ່າ 'kūṭaṃ gacchantīti kūṭaṅgamā' ໄດ້ແກ່ ໂຄງຫຼັງຄາທັງຫຼາຍຍ່ອມໄປສູ່ຍອດ. ບົດວ່າ 'kūṭaṃ samosarantīti kūṭasamosaraṇā' ໄດ້ແກ່ ໂຄງຫຼັງຄາທັງຫຼາຍຍ່ອມປະຊຸມກັນທີ່ຍອດ. ບົດວ່າ 'kūṭasamugghātā' ໄດ້ແກ່ ເພາະການຮື້ຖອນຍອດຫຼັງຄາ. ບົດວ່າ 'avijjāsamugghātā' ໄດ້ແກ່ ເພາະການກຳຈັດອະວິຊາ ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ. ບົດວ່າ 'appamattā' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍ່ປາສະຈາກສະຕິ. ຈົບ ສູດທີໜຶ່ງ.

2. Nakhasikhasuttavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍນະຂະສິຂະສູດ

224. Dutiye manussesu paccājāyantīti ye manussalokato cutā manussesu jāyanti, te evaṃ appakāti adhippāyo. Aññatra manussehīti ye pana manussalokato cutā ṭhapetvā manussalokaṃ catūsu apāyesu paccājāyanti, te mahāpathaviyaṃ paṃsu viya bahutarā. Imasmiñca sutte devāpi manusseheva saṅgahitā. Tasmā yathā manussesu jāyantā appakā, evaṃ devesupīti veditabbā. Dutiyaṃ.

໒໒໔. ໃນສູດທີສອງ, ຄຳວ່າ 'manussesu paccājāyanti' (ກັບມາເກີດໃນໝູ່ມະນຸດ) ມີອະທິບາຍວ່າ ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດທີ່ຈຸຕິຈາກມະນຸດໂລກແລ້ວ ກັບມາເກີດໃນໝູ່ມະນຸດ, ສັດເຫຼົ່ານັ້ນມີພຽງສ່ວນນ້ອຍເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'aññatra manusse' (ນອກຈາກມະນຸດ) ໝາຍເຖິງ ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດທີ່ຈຸຕິຈາກມະນຸດໂລກແລ້ວ ບໍ່ໄດ້ກັບມາເກີດໃນມະນຸດໂລກ ແຕ່ໄປເກີດໃນອະບາຍຍະພູມທັງສີ່, ສັດເຫຼົ່ານັ້ນມີຈຳນວນຫຼາຍກວ່າ ປຽບເໝືອນຝຸ່ນໃນມະຫາປະຖະພີ. ແລະໃນສູດນີ້, ແມ່ນແຕ່ເທວະດາທັງຫຼາຍກໍສົງເຄາະເຂົ້າກັບມະນຸດດ້ວຍ. ເພາະສະນັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ເຊັ່ນດຽວກັບສັດທີ່ເກີດໃນໝູ່ມະນຸດມີສ່ວນນ້ອຍ, ສັດທີ່ເກີດໃນໝູ່ເທວະດາກໍມີສ່ວນນ້ອຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈົບສູດທີສອງ.

3. Kulasuttavaṇṇanā

໓. ການພັນລະນາກຸລະສູດ

225. Tatiye suppadhaṃsiyānīti suviheṭhiyāni. Kumbhatthenakehīti ye paragharaṃ pavisitvā dīpālokena oloketvā parabhaṇḍaṃ haritukāmā ghaṭe dīpaṃ katvā pavisanti, te kumbhatthenakā nāma, tehi kumbhatthenakehi. Suppadhaṃsiyo hoti amanussehīti mettābhāvanārahitaṃ paṃsupisācakā vidhaṃsayanti, pageva uḷārā amanussā. Bhāvitāti vaḍḍhitā. Bahulīkatāti punappunaṃ katā. Yānīkatāti yuttayānaṃ viya katā. Vatthukatāti patiṭṭhānaṭṭhena vatthu viya katā. Anuṭṭhitāti adhiṭṭhitā. Paricitāti samantato citā suvaḍḍhitā. Susamāraddhāti cittena suṭṭhu samāraddhā. Tatiyaṃ.

໒໒໕. ໃນສູດທີສາມ, ຄຳວ່າ 'suppadhaṃsiyāni' ໝາຍເຖິງ ບຽດບຽນໄດ້ງ່າຍ. ຄຳວ່າ 'kumbhatthenakehi' ໝາຍເຖິງ ພວກໂຈນເຫຼົ່າໃດທີ່ເຂົ້າໄປໃນເຮືອນຂອງຄົນອື່ນ ມຸ່ງຫວັງຈະລັກຊັບສິນຂອງຄົນອື່ນໂດຍການໃຊ້ແສງສະຫວ່າງຈາກຕະກຽງສ່ອງເບິ່ງ ຈຶ່ງເອົາຕະກຽງໃສ່ໄວ້ໃນໝໍ້ແລ້ວເຂົ້າໄປ, ພວກໂຈນເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ 'ກຸມພັດເຖນກະ' (ໂຈນໝໍ້ຕະກຽງ), ໂດຍພວກໂຈນໝໍ້ຕະກຽງເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'suppadhaṃsiyo hoti amanussehi' ໝາຍເຖິງ ພິກຂຸຜູ້ປາສະຈາກເມດຕາພາວະນາ ຍ່ອມຖືກພວກປິສາດດິນ (ຜີກອງກອຍ) ບຽດບຽນທຳລາຍໄດ້ງ່າຍ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງພວກອະມະນຸດຜູ້ມີລິດເດດຍິ່ງໃຫຍ່. ຄຳວ່າ 'bhāvitā' ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'bahulīkatā' ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍຄັ້ງ. ຄຳວ່າ 'yānīkatā' ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ເປັນດັ່ງຍານພາຫະນະທີ່ທຽມມ້າດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'vatthukatā' ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ຕັ້ງປຽບເໝືອນພື້ນທີ່ຮອງຮັບ. ຄຳວ່າ 'anuṭṭhitā' ໝາຍເຖິງ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ສະເໝີ. ຄຳວ່າ 'paricitā' ໝາຍເຖິງ ສັ່ງສົມໄວ້ຮອບດ້ານ, ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'susamāraddhā' ໝາຍເຖິງ ປາລົບດີແລ້ວດ້ວຍຈິດ. ຈົບສູດທີສາມ.

4. Okkhāsuttavaṇṇanā

໔. ການພັນລະນາອົກຂາສູດ

226. Catutthe okkhāsatanti mahāmukhaukkhalīnaṃ sataṃ. Dānaṃ dadeyyāti paṇītabhojanabharitānaṃ mahāukkhalīnaṃ sataṃ dānaṃ dadeyya. ‘‘Ukkāsata’’ntipi pāṭho[Pg.207], tassa daṇḍadīpikāsatanti attho. Ekāya pana dīpikāya yattake ṭhāne āloko hoti, tato sataguṇaṃ ṭhānaṃ sattahi ratanehi pūretvā dānaṃ dadeyyāti attho. Gadduhanamattanti goduhanamattaṃ, gāviyā ekavāraṃ aggathanākaḍḍhanamattanti attho. Gandhaūhanamattaṃ vā, dvīhi aṅgulīhi gandhapiṇḍaṃ gahetvā ekavāraṃ ghāyanamattanti attho. Ettakampi hi kālaṃ yo pana gabbhapariveṇavihārūpacāra paricchedena vā cakkavāḷaparicchedena vā aparimāṇāsu lokadhātūsu vā sabbasattesu hitapharaṇaṃ mettacittaṃ bhāvetuṃ sakkoti, idaṃ tato ekadivasaṃ tikkhattuṃ dinnadānato mahapphalataraṃ. Catutthaṃ.

໒໒໖. ໃນສູດທີສີ່, ຄຳວ່າ 'okkhāsataṃ' ໝາຍເຖິງ ໝໍ້ໃຫຍ່ທີ່ມີປາກກວ້າງໜຶ່ງຮ້ອຍໝໍ້. ຄຳວ່າ 'dānaṃ dadeyya' ໝາຍເຖິງ ພຶງຖວາຍທານເຊິ່ງໝໍ້ໃຫຍ່ໜຶ່ງຮ້ອຍໝໍ້ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍອາຫານອັນປະນີດ. ມີບົດບາລີວ່າ 'ukkāsataṃ' ຄືກັນ, ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄົບໄຟໜຶ່ງຮ້ອຍດອກ. ອະທິບາຍວ່າ ແສງສະຫວ່າງຈາກຕະກຽງດອກໜຶ່ງມີຢູ່ໃນບ່ອນໃດ, ພຶງຖວາຍທານໂດຍການເຮັດໃຫ້ສະຖານທີ່ນັ້ນສະຫວ່າງກວ່າຮ້ອຍເທົ່າ ແລະເຕັມໄປດ້ວຍລັດຕະນະເຈັດປະການ. ຄຳວ່າ 'gaddūhanamattaṃ' ໝາຍເຖິງ ຊົ່ວໄລຍະເວລາຮີດນົມງົວເທື່ອໜຶ່ງ, ຄືຊົ່ວເວລາທີ່ດຶງຫົວນົມງົວພຽງເທື່ອດຽວ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໝາຍເຖິງ ຊົ່ວເວລາທີ່ດົມກິ່ນຫອມ, ຄືການໃຊ້ນິ້ວມືສອງນິ້ວຢິບກ້ອນຂອງຫອມຂຶ້ນມາດົມພຽງເທື່ອດຽວ. ເພາະວ່າ ໃນຊົ່ວໄລຍະເວລາພຽງເທົ່ານີ້, ຫາກພິກຂຸໃດສາມາດຈະເລີນເມດຕາຈິດອັນແຜ່ປະໂຫຍດໄປສູ່ສັດທັງປວງ ໃນຂອບເຂດຫ້ອງ, ບໍລິເວນວັດ, ບໍລິເວນວິຫານ ຫຼືໃນຂອບເຂດຈັກກະວານ, ຫຼືໃນໂລກທາດທີ່ບໍ່ມີປະມານ, ການຈະເລີນເມດຕາຈິດນີ້ ຍ່ອມມີຜົນຫຼາຍກວ່າທານທີ່ຖວາຍແລ້ວສາມເທື່ອໃນມື້ໜຶ່ງນັ້ນ. ຈົບສູດທີສີ່.

5. Sattisuttavaṇṇanā

໕. Consolidated translation of Sattisuttavaṇṇanā: ການພັນລະນາສັດຕິສູດ

227. Pañcame paṭileṇissāmītiādīsu agge paharitvā kappāsavaṭṭiṃ viya nāmento niyyāsavaṭṭiṃ viya ca ekato katvā alliyāpento paṭileṇeti nāma. Majjhe paharitvā nāmetvā dhārāya vā paharitvā dvepi dhārā ekato alliyāpento paṭikoṭṭeti nāma. Kappāsavaṭṭanakaraṇīyaṃ viya pavattento cirakālaṃ saṃvellitakilañjaṃ pasāretvā puna saṃvellento viya ca paṭivaṭṭeti nāma. Pañcamaṃ.

໒໒໗. ໃນສູດທີຫ້າ, ໃນບົດມີຄຳວ່າ 'paṭileṇissāmi' ເປັນຕົ້ນ, ການຕີທີ່ປາຍແລ້ວນ້ອມເຂົ້າມາ ປຽບເໝືອນມ້ວນປຸຍຝ້າຍ, ຫຼືການເຮັດໃຫ້ຕິດກັນເປັນກ້ອນດຽວ ປຽບເໝືອນກ້ອນຢາງໄມ້, ຊື່ວ່າ 'paṭileṇeti' (ເຮັດໃຫ້ງໍກັບ). ການຕີທີ່ກາງແລ້ວນ້ອມເຂົ້າມາ ຫຼືຕີທີ່ຄົມ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຄົມທັງສອງຕິດກັນເປັນອັນດຽວ, ຊື່ວ່າ 'paṭikoṭṭeti' (ຕີໃຫ້ພັບກັບ). ການປັ່ນໃຫ້ມ້ວນກົມ ປຽບເໝືອນການເຮັດປຸຍຝ້າຍໃຫ້ເປັນຫຼອດ, ຫຼືການຄີ່ສາດທີ່ມ້ວນໄວ້ດົນແລ້ວອອກ ແລ້ວມ້ວນກັບຄືນອີກ, ຊື່ວ່າ 'paṭivaṭṭeti' (ມ້ວນກັບ). ຈົບສູດທີຫ້າ.

6. Dhanuggahasuttavaṇṇanā

໖. ການພັນລະນາທະນຸກຄະຫະສູດ

228. Chaṭṭhe daḷhadhammā dhanuggahāti daḷhadhanuno issāsā. Daḷhadhanu nāma dvisahassathāmaṃ vuccati, dvisahassathāmaṃ nāma yassa āropitassa jiyābaddho lohasīsādīnaṃ bhāro daṇḍe gahetvā yāva kaṇḍappamāṇā ukkhittassa pathavito muccati. Susikkhitāti dasadvādasavassāni ācariyakule uggahitasippā. Katahatthāti yo sippameva uggaṇhāti, so katahattho na hoti, ime pana katahatthā ciṇṇavasībhāvā. Katūpāsanāti rājakulādīsu dassitasippā.

໒໒໘. ໃນສູດທີຫົກ, ຄຳວ່າ 'daḷhadhammā dhanuggahā' ໝາຍເຖິງ ນາຍທະນູຜູ້ມີທະນູອັນໝັ້ນຄົງ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ທະນູອັນໝັ້ນຄົງ' ນັ້ນ ໝາຍເຖິງ ທະນູທີ່ມີກຳລັງແຮງສອງພັນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ມີກຳລັງແຮງສອງພັນ' ນັ້ນ ຄື ເມື່ອຂຶ້ນສາຍທະນູແລ້ວ ຜူກສາຍໄວ້, ເອົານ້ຳໜັກຂອງແຜ່ນເຫຼັກ ຫຼືທອງແດງເປັນຕົ້ນ ມາແຂວນໄວ້ທີ່ຄັນທະນູ, ເມື່ອຍົກຂຶ້ນສູງເທົ່າກັບຂະໜາດຂອງລູກທະນູ, ນ້ຳໜັກນັ້ນກໍຫຼຸດພົ້ນຈາກພື້ນດິນ. ຄຳວ່າ 'susikkhitā' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໄດ້ຮຽນສິລະປະວິຊາໃນສຳນັກອາຈານເປັນເວລາສິບຫາສິບສອງປີ. ຄຳວ່າ 'katahatthā' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີມືອັນຄ່ອງແຄ້ວ; ຜູ້ໃດພຽງແຕ່ຮຽນສິລະປະວິຊາເທົ່ານັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຍັງບໍ່ຊື່ວ່າ 'katahattha' (ມີມືອັນຄ່ອງແຄ້ວ), ແຕ່ນາຍທະນູເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ 'katahattha' ເພາະມີຄວາມຊຳນານອັນໄດ້ຝຶກຝົນມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'katūpāsanā' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເຄີຍສະແດງສິລະປະວິຊາມາແລ້ວໃນລາຊະຕະກູນເປັນຕົ້ນ.

Tassa purisassa javoti evarūpo añño puriso nāma na bhūtapubbo, bodhisattasseva pana javanahaṃsakālo nāma āsi. Tadā bodhisatto cattāri [Pg.208] kaṇḍāni āhari. Tadā kirassa kaniṭṭhabhātaro ‘‘mayaṃ, bhātika, sūriyena saddhiṃ javissāmā’’ti ārocesuṃ. Bodhisatto āha – ‘‘sūriyo sīghajavo, na sakkhissatha tumhe tena saddhiṃ javitu’’nti. Te dutiyaṃ tatiyampi tatheva vatvā ekadivasaṃ ‘‘gacchāmā’’ti yugandharapabbataṃ āruhitvā nisīdiṃsu. Bodhisatto ‘‘kahaṃ me bhātaro’’ti? Pucchitvā, ‘‘sūriyena saddhiṃ javituṃ gatā’’ti vutte, ‘‘vinassissanti tapassino’’ti te anukampamāno sayampi gantvā tesaṃ santike nisīdi. Atha sūriye uggacchante dvepi bhātaro sūriyena saddhiṃyeva ākāsaṃ pakkhantā, bodhisattopi tehi saddhiṃyeva pakkhanto. Tesu ekassa apatteyeva antarabhattasamaye pakkhantaresu aggi uṭṭhahi, so bhātaraṃ pakkositvā ‘‘na sakkomī’’ti āha. Tamenaṃ bodhisatto ‘‘mā bhāyī’’ti samassāsetvā pakkhapañjarena paliveṭhetvā darathaṃ vinodetvā ‘‘gacchā’’ti pesesi.

ຄຳວ່າ 'tassa purisassa javo' (ຄວາມໄວຂອງບຸລຸດນັ້ນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ບຸລຸດຄົນອື່ນທີ່ມີຄວາມໄວປານນີ້ ບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນ, ແຕ່ເຄີຍມີມາແລ້ວໃນສະໄໝທີ່ພະໂພທິສັດສະεຫວີຍພະຊາດເປັນພະຍາຫົງສະແລງ (ຊະວະນະຫົງ). ໃນຄັ້ງນັ້ນ, ພະໂພທິສັດໄດ້ນຳເອົາລູກທະນູສີ່ລູກກັບຄືນມາ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນຄັ້ງນັ້ນ, ພະຍານ້ອງຊາຍທັງສອງຂອງພະໂພທິສັດໄດ້ກາບທູນວ່າ 'ຂ້າແດ່ພີ່ທ່ານ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະບິນແຂ່ງກັບພະອາທິດ'. ພະໂພທິສັດຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ພະອາທິດມີຄວາມໄວຫຼາຍ, ພວກເຈົ້າຈະບໍ່ສາມາດບິນແຂ່ງກັບພະອາທິດໄດ້ດອກ'. ພະຍານ້ອງຊາຍທັງສອງກໍຍັງກາບທູນເຊັ່ນນັ້ນເປັນເທື່ອທີສອງແລະເທື່ອທີສາມ, ມື້ໜຶ່ງຈຶ່ງພາກັນຂຶ້ນໄປນັ່ງຢູ່ເທິງຍອດເຂົາຍຸຄັນທອນ ແລ້ວເວົ້າວ່າ 'ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປລະເດີ'. ພະໂພທິສັດຖາມວ່າ 'ນ້ອງຊາຍທັງສອງຂອງເຮົາຢູ່ໃສ?', ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳຕອບວ່າ 'ພາກັນໄປບິນແຂ່ງກັບພະອາທິດແລ້ວ', ພະໂພທິສັດຄິດວ່າ 'ນ້ອງຊາຍຜູ້ໜ້າສົງສານທັງສອງຈະຈິບຫາຍເສຍ', ດ້ວຍຄວາມເອັນດູ ຈຶ່ງບິນຕາມໄປເອງ ແລ້ວໄປນັ່ງຢູ່ໃກ້ໆພວກເຂົາ. ຄັນເມື່ອພະອາທິດຂຶ້ນ, ນ້ອງຊາຍທັງສອງກໍບິນຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າໄປພ້ອມກັບພະອາທິດ, ພະໂພທິສັດກໍບິນໄປພ້ອມກັບພວກເຂົາດ້ວຍ. ໃນບັນດານ້ອງຊາຍທັງສອງນັ້ນ, ເມື່ອຍັງບໍ່ທັນຮອດເວລາອາຫານເຊົ້າ, ຄວາມຮ້ອນກໍເກີດຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງປີກຂອງນ້ອງຊາຍຫຼ້າ, ເຂົາຈຶ່ງຮ້ອງເອີ້ນພີ່ຊາຍແລ້ວເວົ້າວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄຫວແລ້ວ'. ພະໂພທິສັດຈຶ່ງປອບໂຍນເຂົາວ່າ 'ຢ່າຢ້ານເລີຍ', ແລ້ວເອົາປີກທັງສອງໂອບອຸ້ມເຂົາໄວ້, ຊ່ວຍບັນເທົາຄວາມຮ້ອນອິດເມື່ອຍ, ແລ້ວບອກວ່າ 'ຈົ່ງກັບໄປສາ' ແລ້ວສົ່ງເຂົາກັບຄືນ.

Dutiyo yāva antarabhattā javitvā pakkhantaresu aggimhi uṭṭhahite tathevāha. Tampi so tatheva katvā ‘‘gacchā’’ti pesesi. Sayaṃ pana yāva majjhanhikā javitvā, ‘‘ete bālāti mayāpi bālena na bhavitabba’’nti nivattitvā – ‘‘adiṭṭhasahāyakaṃ bārāṇasirājaṃ passissāmī’’ti bārāṇasiṃ agamāsi. Tasmiṃ nagaramatthake paribbhamante dvādasayojanaṃ nagaraṃ pattakaṭāhena otthaṭapatto viya ahosi. Atha paribbhamantassa paribbhamantassa tattha tattha chiddāni paññāyiṃsu. Sayampi anekahaṃsasahassasadiso paññāyi. So vegaṃ paṭisaṃharitvā rājagehābhimukho ahosi. Rājā oloketvā – ‘‘āgato kira me piyasahāyo javanahaṃso’’ti vātapānaṃ vivaritvā ratanapīṭhaṃ paññāpetvā olokento aṭṭhāsi. Bodhisatto ratanapīṭhe nisīdi.

ສ່ວນນ້ອງຊາຍຜູ້ທີສອງ ບິນແຂ່ງໄປຈົນຮອດເວລາອາຫານເຊົ້າ, ເມື່ອຄວາມຮ້ອນເກີດຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງປີກ ກໍກ່າວເຊັ່ນດຽວກັນ. ພະໂພທິສັດກໍເຮັດແກ່ນ້ອງຊາຍຜູ້ນັ້ນເຊັ່ນດຽວກັນ ແລ້ວບອກວ່າ 'ຈົ່ງກັບໄປສາ' ແລ້ວສົ່ງກັບຄືນ. ສ່ວນພະໂພທິສັດເອງ ບິນແຂ່ງໄປຈົນຮອດເວລາທ່ຽງ, ຄິດວ່າ 'ນ້ອງຊາຍເຫຼົ່ານີ້ເປັນຄົນພານ, ເຮົາເອງກໍບໍ່ຄວນເປັນຄົນພານຕາມພວກເຂົາ', ຈຶ່ງບິນກັບຄືນ ແລ້ວຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະໄປຢ້ຽມຢາມພະຍາພາລານະສີ ຜູ້ເປັນສະຫາຍທີ່ບໍ່ເຄີຍເຫັນໜ້າກັນ', ຈຶ່ງໄດ້ເດີນທາງໄປສູ່ເມືອງພາລານະສີ. ເມື່ອພະຍາຫົງບິນວົນຢູ່ເທິງທ້ອງຟ້າເໜືອເມືອງ, ເມືອງພາລານະສີທີ່ມີຂະໜາດສิບສອງໂຍດ ກໍປາກົດເປັນຄືກັບຖືກປິດໄວ້ດ້ວຍຝາບາດ. ຄັນເມື່ອບິນວົນໄປວົນມາ, ຊ່ອງວ່າງຕ່າງໆກໍປາກົດຂຶ້ນໃນບ່ອນນັ້ນໆ. ແມ່ນແຕ່ພະຍາຫົງເອງ ກໍປາກົດຄືກັບມີຝູງຫົງຫຼາຍພັນໂຕ. ພະຍາຫົງຈຶ່ງຜ່ອນຄວາມໄວລົງ ແລ້ວມຸ່ງໜ້າໄປທາງພະລາຊະວັງ. ພະຍາພາລານະສີທອດພະເນດເຫັນແລ້ວ ຊົງດຳລິວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ພະຍາຊະວະນະຫົງ ຜູ້ເປັນສະຫາຍຮັກຂອງເຮົາມາແລ້ວ', ຈຶ່ງເປີດປ່ອງຢ້ຽມ, ໃຫ້ປູລາດຕັ່ງແກ້ວ ແລ້ວຢືນລໍຖ້າເບິ່ງຢູ່. ພະໂພທິສັດຈຶ່ງລົງຈັບຢູ່ເທິງຕັ່ງແກ້ວນັ້ນ.

Athassa rājā sahassapākena telena pakkhantarāni makkhetvā, madhulāje ceva madhurapānakañca adāsi. Tato naṃ kataparibhogaṃ ‘‘samma, kahaṃ agamāsī’’ti? Pucchi. So taṃ pavattiṃ ārocetvā ‘‘athāhaṃ, mahārāja, yāva majjhanhikā javitvā – ‘natthi javitena attho’ti nivatto’’ti ācikkhi. Atha rājā āha – ‘‘ahaṃ, sāmi, tumhākaṃ sūriyena saddhiṃ javanavegaṃ [Pg.209] passitukāmo’’ti. Dukkaraṃ, mahārāja, na sakkā tayā passitunti. Tena hi, sāmi, sarikkhakamattampi dassehīti. Āma, mahārāja, dhanuggahe sannipātehīti. Rājā sannipātesi. Haṃso tato cattāro gahetvā nagaramajjhe toraṇaṃ kāretvā attano gīvāya ghaṇḍaṃ piḷandhāpetvā toraṇassa upari nisīditvā – ‘‘cattāro janā toraṇaṃ nissāya catudisābhimukhā ekekaṃ kaṇḍaṃ khipantū’’ti vatvā, sayaṃ paṭhamakaṇḍeneva saddhiṃ uppatitvā, taṃ kaṇḍaṃ aggahetvāva, dakkhiṇābhimukhaṃ gatakaṇḍaṃ dhanuto ratanamattāpagataṃ gaṇhi. Dutiyaṃ dviratanamattāpagataṃ, tatiyaṃ tiratanamattāpagataṃ, catutthaṃ bhūmiṃ appattameva gaṇhi. Atha naṃ cattāri kaṇḍāni gahetvā toraṇe nisinnakāleyeva addasaṃsu. So rājānaṃ āha – ‘‘passa, mahārāja, evaṃsīgho amhākaṃ javo’’ti. Evaṃ bodhisatteneva javanahaṃsakāle tāni kaṇḍāni āharitānīti veditabbāni.

ຄັ້ງນັ້ນ, ພະຍາພາລານະສີໄດ້ເອົານ້ຳມັນທີ່ຫຸງຕັ້ງພັນເທື່ອມາທາລະຫວ່າງປີກຂອງພະຍາຫົງ, ແລ້ວຖວາຍເຂົ້າຕອກຄຸກນ້ຳເຜິ້ງ ແລະນ້ຳປານະອັນຫວານສະໜິດ. ຫຼັງຈາກທີ່ພະຍາຫົງບໍລິໂພກແລ້ວ, ພະຍາພາລານະສີຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ສະຫາຍເອີຍ, ເຈົ້າໄປໃສມາ?'. ພະຍາຫົງຈຶ່ງແຈ້ງເລື່ອງລາວນັ້ນໃຫ້ຊາບ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ມະຫາລາຊະເຈົ້າ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າບິນແຂ່ງໄປຈົນຮອດເວລາທ່ຽງ, ເຫັນວ່າ ບໍ່ມີປະໂຫຍດຫຍັງໃນການບິນແຂ່ງ ຈຶ່ງໄດ້ບິນກັບຄືນມາ'. ພະຍາພາລານະສີຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າຢາກເຫັນຄວາມໄວໃນການບິນແຂ່ງກັບພະອາທິດຂອງພວກທ່ານເຫຼືອເກີນ'. ພະຍາຫົງຕອບວ່າ 'ມະຫາລາຊະເຈົ້າ, ມັນເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກ, ທ່ານບໍ່ສາມາດເບິ່ງເຫັນໄດ້ດອກ'. ພະຍາພາລານະສີກ່າວວ່າ 'ຖ້າຢ່າງນັ້ນ, ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຈົ່ງສະແດງຄວາມໄວທີ່ພໍປຽບທຽບກັນໄດ້ໃຫ້ເບິ່ງແດ່ທອດ'. ພະຍາຫົງຕອບວ່າ 'ໄດ້ເລີຍ, ມະຫາລາຊະເຈົ້າ, ຈົ່ງເອີ້ນປະຊຸມພວກນາຍທະນູເຖີດ'. ພະຍາພາລານະສີກໍໃຫ້ປະຊຸມພວກນາຍທະນູ. ພະຍາຫົງຈຶ່ງເລືອກເອົານາຍທະນູສີ່ຄົນ, ໃຫ້ຕັ້ງຊຸ້ມປະຕູໄວ້ກາງເມືອງ, ເອົາກະດິ່ງຜູກຄໍຕົນເອງ, ແລ້ວຂຶ້ນໄປນັ່ງຢູ່ເທິງຊຸ້ມປະຕູ, ກ່າວວ່າ 'ໃຫ້ຄົນທັງສີ່ຄົນຢືນອີງຊຸ້ມປະຕູ ຫັນໜ້າໄປສູ່ທິດທັງສີ່ ແລ້ວຍິງລູກທະນູອອກໄປຄົນລະລູກພ້ອມກັນ'. ພະຍາຫົງເອງບິນຂຶ້ນໄປພ້ອມກັບລູກທະນູລູກທຳອິດ, ໂດຍທີ່ຍັງບໍ່ທັນຈັບລູກທະນູນັ້ນ, ແຕ່ໄດ້ບິນໄປຈັບເອົາລູກທະນູທີ່ຍິງໄປທາງທິດໃຕ້ ເຊິ່ງຫາກໍຫຼຸດພົ້ນຈາກຄັນທະນູໄປໄດ້ພຽງຊົ່ວສອກດຽວ. ຈັບລູກທະນູທີສອງທີ່ຫຼຸດພົ້ນໄປໄດ້ສອງສອກ, ຈັບລູກທະນູທີສາມທີ່ຫຼຸດພົ້ນໄປໄດ້ສາມສອກ, ແລະຈັບລູກທະນູທີສີ່ກ່ອນທີ່ມັນຈະຕົກຮອດພື້ນດິນ. ຄັ້ງນັ້ນ, ຜູ້ຄົນທັງຫຼາຍໄດ້ເຫັນພະຍາຫົງຖືລູກທະນູທັງສີ່ລູກມາຈັບຢູ່ເທິງຊຸ້ມປະຕູແລ້ວ. ພະຍາຫົງຈຶ່ງກ່າວແກ່ພະຍາພາລານະສີວ່າ 'ມະຫາລາຊະເຈົ້າ, ຈົ່ງເບິ່ງເຖີດ, ຄວາມໄວຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າເປັນເຊັ່ນນີ້ແລ້ວ'. ພຶງຊາບວ່າ ພະໂພທິສັດເອງໄດ້ນຳເອົາລູກທະນູເຫຼົ່ານັ້ນກັບຄືນມາໃນສະໄໝທີ່ສະເຫວີຍພະຊາດເປັນພະຍາຊະວະນະຫົງ ດ້ວຍປະການສະນີ.

Purato dhāvantīti aggato javanti. Na panetā sabbakālaṃ puratova honti, kadāci purato, kadāci pacchato honti. Ākāsaṭṭhakavimānesu hi uyyānānipi honti pokkharaṇiyopi, tā tattha nahāyanti, udakakīḷaṃ kīḷamānā pacchatopi honti, vegena pana gantvā puna puratova dhāvanti. Āyusaṅkhārāti rūpajīvitindriyaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi tato sīghataraṃ khīyati. Arūpadhammānaṃ pana bhedo na sakkā paññāpetuṃ. Chaṭṭhaṃ.

ຄຳວ່າ 'purato dhāvanti' ໝາຍເຖິງ ບິນໄປທາງໜ້າ. ແຕ່ເທວະດາເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຢູ່ທາງໜ້າສະເໝີໄປ, ບາງຄັ້ງກໍຢູ່ທາງໜ້າ, ບາງຄັ້ງກໍຢູ່ທາງຫຼັງ. ເພາະວ່າ ໃນວິມານທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນອາກາດ ກໍມີທັງສວນອຸທິຍານ ແລະສະໂບກຂະລະນີ, ເທວະດາເຫຼົ່ານັ້ນອາບນ້ຳ ແລະຫຼິ້ນກິລາທາງນ້ຳຢູ່ໃນສະນ້ຳນັ້ນ ຈຶ່ງຢູ່ທາງຫຼັງກໍມີ, ແຕ່ເມື່ອໄປດ້ວຍຄວາມໄວ ກໍກັບມາແລ່ນຢູ່ທາງໜ້າອີກ. ຄຳວ່າ 'āyusaṅkhārā' (ອາຍຸສັງຂານ) ຕັດໝາຍເຖິງ ຮູບຊີວິດິນຊີ. ເພາະວ່າ ຮູບຊີວິດິນຊີນັ້ນ ຍ່ອມສິ້ນໄປໄວກວ່າຄວາມໄວຂອງເທວະດາເຫຼົ່ານັ້ນ. ສ່ວນຄວາມແຕກດັບຂອງອະຮູບທຳ (ນາມມະທຳ) ນັ້ນ ບໍ່ສາມາດສະແດງໃຫ້ເຫັນໄດ້. ຈົບສູດທີຫົກ.

7. Āṇisuttavaṇṇanā

໗. ການພັນລະນາອານິສູດ

229. Sattame dasārahānanti evaṃnāmakānaṃ khattiyānaṃ. Te kira satato dasabhāgaṃ gaṇhiṃsu, tasmā ‘‘dasārahā’’ti paññāyiṃsu. Ānakoti evaṃladdhanāmo mudiṅgo. Himavante kira mahākuḷīradaho ahosi. Tattha mahanto kuḷīro otiṇṇotiṇṇaṃ hatthiṃ khādati. Atha hatthī upaddutā ekaṃ kareṇuṃ sakkariṃsu ‘‘imissā puttaṃ nissāya amhākaṃ sotthi bhavissatī’’ti. Sāpi mahesakkhaṃ puttaṃ vijāyi. Te tampi sakkariṃsu. So vuddhippatto mātaraṃ pucchi, ‘‘kasmā maṃ ete sakkarontī’’ti? Sā taṃ pavattimācikkhi. So ‘‘kiṃ mayhaṃ kuḷīro pahoti? Etha gacchāmā’’ti mahāhatthiparivāro [Pg.210] tattha gantvā paṭhamameva otari. Kuḷīro udakasaddeneva āgantvā taṃ aggahesi. Mahanto kuḷīrassa aḷo, so taṃ ito vā etto vā cāletuṃ asakkonto mukhe soṇḍaṃ pakkhipitvā viravi. Hatthino ‘‘yaṃnissāya mayaṃ ‘sotthi bhavissatī’ti amaññimhā, so paṭhamataraṃ gahito’’ti tato tato palāyiṃsu.

໒໒໙. ໃນສູດທີເຈັດ, ຄຳວ່າ 'dasārahānaṃ' ໝາຍເຖິງ ກະສັດທັງຫຼາຍທີ່ມີຊື່ຢ່າງນີ້. ໄດ້ຍິນວ່າ ກະສັດເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ຮັບສ່ວນແບ່ງໜຶ່ງໃນສິບສ່ວນຈາກຊັບສິນຮ້ອຍສ່ວນຂອງລາຊະດອນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ 'ທະສາຣะຫະ'. ຄຳວ່າ 'ānako' ໝາຍເຖິງ ກອງທີ່ໄດ້ຊື່ຢ່າງນີ້. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນປ່າຫິມະພານ ມີສະນ້ຳໃຫຍ່ແຫ່ງໜຶ່ງຊື່ວ່າ 'ມະຫາກຸລີຣະທະຫະ' (ສະປູໃຫຍ່). ໃນສະນ້ຳນັ້ນ ມີປູຍັກໂຕໜຶ່ງ ຄອຍກິນຊ້າງທຸກໂຕທີ່ລົງໄປໃນນ້ຳ. ຄັ້ງນັ້ນ, ຝູງຊ້າງທີ່ຖືກບຽດບຽນ ຈຶ່ງພາກັນບູຊາຊ້າງພັງໂຕໜຶ່ງ ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ເພາະອາໄສລູກຂອງຊ້າງພັງໂຕນີ້, ຄວາມສະຫວັດດີຈະມີແກ່ພວກ ເຮົາ'. ຊ້າງພັງໂຕນັ້ນກໍໄດ້ເກີດລູກຊ້າງຜູ້ມີສັກດາອານຸພາບຫຼາຍ. ຝູງຊ້າງກໍພາກັນບູຊາລູກຊ້າງໂຕນັ້ນດ້ວຍ. ເມື່ອລູກຊ້າງນັ້ນເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນ ຈຶ່ງຖາມແມ່ວ່າ 'ເປັນຫຍັງຊ້າງເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງພາກັນບູຊາຂ້າພະເຈົ້າ?'. ແມ່ຊ້າງຈຶ່ງບອກເລື່ອງລາວນັ້ນໃຫ້ຊາບ. ລູກຊ້າງນັ້ນກ່າວວ່າ 'ປູໂຕນັ້ນຈະເຮັດຫຍັງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້? ມາເຖີດ, ພວກ ເຮົາຈົ່ງໄປກັນ', ແລ້ວແວດລ້ອມດ້ວຍບໍລິວານຊ້າງເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ເດີນທາງໄປທີ່ນັ້ນ ແລ້ວລົງໄປໃນນ້ຳກ່ອນໝູ່. ປູຍັກໄດ້ຍິນສຽງນ້ຳ ກໍເຂົ້າມາໜີບເອົາຊ້າງພາຍໂຕນັ້ນໄວ້. ກ້າມຂອງປູຍັກນັ້ນໃຫຍ່ຫຼາຍ, ຊ້າງພາຍໂຕນັ້ນບໍ່ສາມາດດຶງມັນໃຫ້ເຄື່ອນໄຫວໄປທາງໃດໄດ້ ຈຶ່ງເອົາງວງໃສ່ເຂົ້າໄປໃນປາກແລ້ວຮ້ອງຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດ. ຝູງຊ້າງທັງຫຼາຍເຫັນວ່າ 'ຊ້າງພາຍທີ່ພວກ ເຮົາຄິດວ່າຈະອາໄສเพื่อຄວາມສະຫວັດດີ ພັດຖືກໜີບກ່ອນໝູ່ເສຍແລ້ວ', ຈຶ່ງພາກັນແລ່ນໜີໄປຄົນລະທິດລະທາງ.

Athassa mātā avidūre ṭhatvā ‘‘mayaṃ thalanāgā, tumhe udakanāgā nāma, nāgehi nāgo na viheṭhetabbo’’ti kuḷīraṃ piyavacanena vatvā imaṃ gāthamāha –

ຄັ້ງນັ້ນ, ແມ່ຊ້າງຢືນຢູ່ບໍ່ໄກ ໄດ້ກ່າວຄຳອ່ອນຫວານແກ່ປູຍັກວ່າ 'ພວກຂ້າພະເຈົ້າເປັນຊ້າງບົກ, ສ່ວນພວກທ່ານເປັນຊ້າງນ້ຳ, ຊ້າງນ້ຳບໍ່ຄວນບຽດບຽນຊ້າງບົກດອກ' ແລ້ວໄດ້ກ່າວຄາຖາ ນີ້ວ່າ:

‘‘Ye kuḷīrā samuddasmiṃ, gaṅgāya yamunāya ca;

Tesaṃ tvaṃ vārijo seṭṭho, muñca rodantiyā paja’’nti.

'ປູທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດທີ່ມີຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດ, ໃນແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ແລະແມ່ນ້ຳຍະມຸນາ, ໃນບັນດາປູທີ່ເກີດໃນນ້ຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ທ່ານເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດ, ຂໍຈົ່ງປ່ອຍລູກຂອງຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ກຳລັງຮ້ອງໄຫ້ຢູ່ນີ້ເຖີດ'.

Mātugāmasaddo nāma purise khobhetvā tiṭṭhati, tasmā so gahaṇaṃ sithilamakāsi. Hatthipoto vegena ubho pāde ukkhipitvā taṃ piṭṭhiyaṃ akkami. Saha akkamanā piṭṭhi mattikabhājanaṃ viya bhijji. Atha naṃ dantehi vijjhitvā ukkhipitvā thale chaḍḍetvā tuṭṭharavaṃ ravi. Atha naṃ hatthī ito cito ca āgantvā maddiṃsu. Tassa eko aḷo paṭikkamitvā pati, taṃ sakko devarājā gahetvā gato.

ທຳມະດາວ່າ ສຽງຂອງສະຕີ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງບຸລຸດຫວັ່ນໄຫວ, ເພາະສະນັ້ນ ປູຍັກນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຜ່ອນກ້າມທີ່ໜີບໄວ້ໃຫ້ຫຼົມລົງ. ລູກຊ້າງຈຶ່ງຟ້າວຍົກຕີນທັງສອງຂຶ້ນ ແລ້ວຢຽບລົງໃສ່ຫຼັງຂອງປູຍັກນັ້ນຢ່າງແຮງ. ພໍແຕ່ຢຽບລົງໄປເທົ່ານັ້ນ, ກະດອງຫຼັງຂອງປູຍັກກໍແຕກສະຫຼາຍ ປຽບເໝືອນພາຊະນະດິນເຜົາ. ຈາກນັ້ນ, ລູກຊ້າງໄດ້ເອົາງາແທງປູຍັກນັ້ນ, ຍົກຂຶ້ນແລ້ວໂຍນໄປເທິງບົກ, ແລ້ວຮ້ອງຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມດີໃຈ. ຄັ້ງນັ້ນ, ຝູງຊ້າງທັງຫຼາຍກໍພາກັນແລ່ນກັບຄືນມາຈາກທິດທາງຕ່າງໆ ແລ້ວຢຽບຍ່ຳປູຍັກນັ້ນ. ກ້າມເບື້ອງໜຶ່ງຂອງປູຍັກນັ້ນຫຼຸດກະເດັນອອກມາ, ທ້າວສັກກະເທວະລາດຈຶ່ງໄດ້ມາເອົາກ້າມປູນັ້ນໄປ.

Itaro pana aḷo vātātapena sukkhitvā pakkalākhārasavaṇṇo ahosi, so deve vuṭṭhe udakoghena vuyhanto dasabhātikānaṃ rājūnaṃ uparisote jālaṃ pasārāpetvā gaṅgāya kīḷantānaṃ āgantvā jāle laggi. Te kīḷāpariyosāne jālamhi ukkhipiyamāne taṃ disvā pucchiṃsu ‘‘kiṃ eta’’nti? ‘‘Kuḷīraaḷo sāmī’’ti. ‘‘Na sakkā esa ābharaṇatthāya upanetuṃ, pariyonandhāpetvā bheriṃ karissāmā’’ti? Pariyonandhāpetvā pahariṃsu. Saddo dvādasayojanaṃ nagaraṃ avatthari. Tato āhaṃsu – ‘‘na sakkā idaṃ divase divase vādetuṃ, chaṇadivasatthāya maṅgalabherī hotū’’ti maṅgalabheriṃ akaṃsu. Tasmiṃ vādite mahājano anhāyitvā apiḷandhitvā hatthiyānādīni āruyha sīghaṃ sannipatanti. Iti mahājanaṃ pakkositvā viya ānetīti ānako tvevassa nāmaṃ ahosi.

ສ່ວນກ້າມປູອີກຂ້າງໜຶ່ງນັ້ນ ແຫ້ງແລ້ງໄປດ້ວຍລົມແລະແດດ ຈຶ່ງມີສີຄືກັບນ້ຳຄັ່ງທີ່ຕົ້ມສຸກແລ້ວ. ເມື່ອຝົນຕົກ ກ້າມປູນັ້ນຖືກກະແສນ້ຳພັດລອຍໄປ ຕິດເຂົ້າໃນຕາໜ່າງຂອງພະລາຊາ ໑໐ ພີ່ນ້ອງ ຜູ້ໃຫ້ຂຶງດັກຕາໜ່າງໄວ້ທາງເໜືອນ້ຳ ແລ້ວຫຼິ້ນນ້ຳຢູ່ໃນແມ່ນ້ຳຄົງຄາ. ເມື່ອຫຼິ້ນນ້ຳສຳເລັດແລ້ວ ພວກພະລາຊາເຫັນກ້າມປູນັ້ນໃນເວລາທີ່ຍົກຕາໜ່າງຂຶ້ນ ຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຫຍັງ?' ພວກລາຊະບຸລຸດກາບທູນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງ ນີ້ແມ່ນກ້າມປູ'. ພວກພະລາຊາກ່າວວ່າ 'ກ້າມປູນີ້ບໍ່ສາມາດນຳມາເຮັດເປັນເຄື່ອງປະດັບໄດ້ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະຫຸ້ມດ້ວຍໜັງແລ້ວເຮັດເປັນກອງ'. ພວກເຂົາຈຶ່ງໃຫ້ຫຸ້ມດ້ວຍໜັງແລ້ວຕີກອງນັ້ນ. ສຽງກອງດັງແຜ່ໄປທົ່ວພະນຄອນທີ່ມີຂະໜາດ ໑໒ ໂຍດ. ຕໍ່ມາ ພວກພະລາຊາຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ກອງກ້າມປູນີ້ບໍ່ສາມາດຕີໄດ້ທຸກໆມື້ ຈົ່ງໃຫ້ເປັນກອງມຸງຄຸນສໍາລັບຕີໃນວັນເທສະການເຖີດ' ແລ້ວຈຶ່ງເຮັດເປັນກອງມຸງຄຸນ. ເມື່ອຕີກອງມຸງຄຸນນັ້ນ ມະຫາຊົນທັງຫຼາຍ ໂດຍທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ອາບນ້ຳ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ປະດັບດອກໄມ້ ກໍຟ້າວຂຶ້ນຍານພາຫະນະມີຊ້າງເປັນຕົ້ນ ແລ້ວມາປະຊຸມກັນຢ່າງຮີບດ່ວນ. ເພາະເຫດທີ່ກອງນັ້ນນຳມະຫາຊົນມາປະຊຸມກັນ ເໝືອນດັ່ງຮ້ອງເອີ້ນມາ ກອງນັ້ນຈຶ່ງມີຊື່ວ່າ 'ອານະກະ' ນັ້ນເອງ.

Aññaṃ [Pg.211] āṇiṃ odahiṃsūti aññaṃ suvaṇṇarajatādimayaṃ āṇiṃ ghaṭayiṃsu. Āṇisaṅghāṭova avasissīti suvaṇṇādimayānaṃ āṇīnaṃ saṅghāṭamattameva avasesaṃ ahosi. Athassa dvādasayojanappamāṇo saddo antosālāyampi dukkhena suyyittha.

ຄຳວ່າ 'ຕອກລິ່ມອື່ນໃສ່ເຂົ້າໄປ' ໄດ້ແກ່ ພວກເຂົາໄດ້ເຮັດລິ່ມອື່ນທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳແລະເງິນເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າໄປແທນ. ຄຳວ່າ 'ເຫຼືອຢູ່ແຕ່ກຸ່ມລິ່ມເທົ່ານັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ເຫຼືອຢູ່ພຽງແຕ່ກຸ່ມລິ່ມທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ສຽງກອງນັ້ນ ທີ່ເຄີຍດັງແຜ່ໄປເຖິງ ໑໒ ໂຍດ ກໍກັບດັງໄດ້ຍິນຢ່າງຍາກລຳບາກ ແມ່ນແຕ່ໃນໂຮງກອງນັ້ນເອງ.

Gambhīrāti pāḷivasena gambhīrā sallasuttasadisā. Gambhīratthāti atthavasena gambhīrā mahāvedallasuttasadisā (ma. ni. 1.449 ādayo). Lokuttarāti lokuttaraatthadīpakā. Suññatappaṭisaṃyuttāti sattasuññatadhammamattameva pakāsakā saṃkhittasaṃyuttasadisā. Uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbanti uggahetabbe ca pariyāpuṇitabbe ca. Kavikatāti kavīhi katā. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Cittakkharāti vicitraakkharā. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Bāhirakāti sāsanato bahibhūtā. Sāvakabhāsitāti tesaṃ tesaṃ sāvakehi bhāsitā. Sussūsissantīti akkharacittatāya ceva savanasampattiyā ca attamanā hutvā sāmaṇeradaharabhikkhumātugāmamahāgahapatikādayo ‘‘esa dhammakathiko’’ti sannipatitvā sotukāmā bhavissanti. Tasmāti yasmā tathāgatabhāsitā suttantā anuggayhamānā antaradhāyanti, tasmā. Sattamaṃ.

ຄຳວ່າ 'ເລິກເຊິ່ງ' ໄດ້ແກ່ ເລິກເຊິ່ງໂດຍພະບາລີ ເໝືອນດັ່ງສັນລະສູດ. ຄຳວ່າ 'ມີອັດຖະອັນເລິກເຊິ່ງ' ໄດ້ແກ່ ເລິກເຊິ່ງໂດຍອັດຖະ ເໝືອນດັ່ງມະຫາເວທັນລະສູດ. ຄຳວ່າ 'ເປັນໂລກຸດຕະຣະ' ໄດ້ແກ່ ສະແດງອັດຖະອັນເປັນໂລກຸດຕະຣະ. ຄຳວ່າ 'ປະກອບດ້ວຍສຸညະຕາ' ໄດ້ແກ່ ສະແດງພຽງແຕ່ສະພາວະທຳທີ່ວ່າງເປົ່າຈາກສັດຕົວຕົນ ເໝືອນດັ່ງສັງຂິດຕະສັງຍຸດ. ຄຳວ່າ 'ຄວນຮຽນ ຄວນສຶກສາ' ໄດ້ແກ່ ໃນສິ່ງທີ່ຄວນຮຽນແລະຄວນສຶກສາ. ຄຳວ່າ 'ອັນກວີແຕ່ງຂຶ້ນ' ໄດ້ແກ່ ອັນພວກກວີແຕ່ງຂຶ້ນ. ຄຳອື່ນກໍເປັນໄວພົດຂອງຄຳນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ມີອັກສອນອັນວິຈິດ' ໄດ້ແກ່ ມີບົດແລະພະຍັນຊະນະອັນວິຈິດ. ຄຳອື່ນກໍເປັນໄວພົດຂອງຄຳນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ພາຍນອກ' ໄດ້ແກ່ ເປັນໄປໃນພາຍນອກພະສາສະໜາ. ຄຳວ່າ 'ອັນສາວົກກ່າວໄວ້' ໄດ້ແກ່ ອັນພວກສາວົກຂອງຄູອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນກ່າວໄວ້. ຄຳວ່າ 'ຈັກຟັງດ້ວຍດີ' ໄດ້ແກ່ ພວກສາມະເນນ ພິກຂຸໜຸ່ມ ອຸປາສິກາ ແລະມະຫາຄະຫະບໍດີເປັນຕົ້ນ ຈັກມີຄວາມຍິນດີເພາະຄວາມວິຈິດແຫ່ງອັກສອນ ແລະເພາະຄວາມສົມບູນແຫ່ງການຟັງ ແລ້ວມາປະຊຸມກັນດ້ວຍຄວາມຢາກຟັງວ່າ 'ພິກຂຸຮູບນີ້ເປັນພະທຳມະກະຖຶກ'. ຄຳວ່າ 'ເພາະເຫດນັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດທີ່ພະສູດທັງຫຼາຍອັນເປັນຕະຖາຄົດພາສິດ ເມື່ອບໍ່ມີຜູ້ຮຽນ ບໍ່ມີຜູ້ຊົງຈຳ ກໍຈັກເສື່ອມສູນໄປ, ເພາະເຫດນັ້ນ. ຈົບສູດທີ ໗.

8. Kaliṅgarasuttavaṇṇanā

໘. ອະທິບາຍກະລິງຄະຣະສູດ

230. Aṭṭhame kaliṅgarūpadhānāti kaliṅgaraghaṭikaṃ sīsūpadhānañceva pādūpadhānañca katvā. Appamattāti sippuggahaṇe appamattā. Ātāpinoti uṭṭhānavīriyātāpena yuttā. Upāsanasminti sippānaṃ abhiyoge ācariyānañca payirupāsane. Te kira tadā pātova uṭṭhāya sippasālaṃ gacchanti, tattha sippaṃ uggahetvā sajjhāyādīhi abhiyogaṃ katvā mukhaṃ dhovitvā yāgupānāya gacchanti. Yāguṃ pivitvā puna sippasālaṃ gantvā sippaṃ gaṇhitvā sajjhāyaṃ karontā pātarāsāya gacchanti. Katapātarāsā samānā ‘‘mā pamādena ciraṃ niddokkamanaṃ ahosī’’ti khadiraghaṭikāsu sīse ca pāde ca upadahitvā thokaṃ nipajjitvā puna sippasālaṃ gantvā sippaṃ gahetvā sajjhāyanti. Sāyaṃ sajjhāyaṃ karontā ca gehaṃ gantvā bhuttasāyamāsā paṭhamayāmaṃ sajjhāyaṃ katvā sayanakāle tatheva kaliṅgaraṃ [Pg.212] upadhānaṃ katvā sayanti. Evaṃ te akkhaṇavedhino vālavedhino ca ahesuṃ. Idaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.

໒໓໐. ໃນສູດທີ ໘ ຄຳວ່າ 'ມີທ່ອນໄມ້ເປັນໝອນ' ໄດ້ແກ່ ເຮັດທ່ອນໄມ້ໃຫ້ເປັນທັງໝອນໜູນຫົວແລະໝອນໜູນຕີນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ປະມາດ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ປະມາດໃນການຮຽນສິລະປະວິຊາ. ຄຳວ່າ 'ມີຄວາມພຽນ' ໄດ້ແກ່ ປະກອບດ້ວຍຄວາມພຽນອັນແຮງກ້າໃນການຕື່ນຕົວ. ຄຳວ່າ 'ໃນການເຝິກຝົນ' ໄດ້ແກ່ ໃນການຂะຫຍັນເຝິກຝົນສິລະປະວິຊາ ແລະໃນການເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ຄູອາຈານ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນການນັ້ນ ພວກເຈົ້າລິຈສvີເຫຼົ່ານັ້ນ ຕື່ນແຕ່ເຊົ້າແລ້ວໄປສູ່ໂຮງສิລະປະ ຮຽນສິລະປະໃນໂຮງນັ້ນແລ້ວ ທຳຄວາມພຽນດ້ວຍການສາທະຍາຍາຍເປັນຕົ້ນ ລ້າງໜ້າແລ້ວໄປດື່ມເຂົ້າຢາຄູ. ດື່ມເຂົ້າຢາຄູແລ້ວ ກໍກັບໄປສູ່ໂຮງສິລະປະອີກ ຮຽນສິລະປະແລະສາທະຍາຍາຍຢູ່ ແລ້ວຈຶ່ງໄປສະເຫວີຍພັດເຊົ້າ. ເມື່ອສະເຫວີຍພັດເຊົ້າແລ້ວ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຫຼັບຍາວນານດ້ວຍຄວາມປະມາດ ຈຶ່ງໜູນຫົວແລະໜູນຕີນດ້ວຍທ່ອນໄມ້ສີສຽດ ນອນຫຼັບໜ້ອຍໜຶ່ງ ແລ້ວຈຶ່ງກັບໄປສູ່ໂຮງສິລະປະອີກ ຮຽນສິລະປະແລະສາທະຍາຍາຍ. ໃນເວລາແລງ ເມື່ອສາທະຍາຍາຍແລ້ວ ກໍກັບໄປສູ່ເຮືອນ ສະເຫວີຍພັດແລງແລ້ວ ສາທະຍາຍາຍຕະຫຼອດຍາມທຳອິດ ໃນເວລານອນ ກໍໜູນຫົວດ້ວຍທ່ອນໄມ້ສີສຽດນອນ ເໝືອນດັ່ງໃນເວລາກາງເວັນ. ດ້ວຍການປະຕິບັດແບບນີ້ ພວກເຈົ້າລິຈສວີຈຶ່ງເປັນຜູ້ຍິງທະນູໄດ້ໄວຄືຟ້າແມບ ແລະຍິງຜ່າເສັ້ນຜົມໄດ້. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງຂໍ້ຄວາມນີ້ ຈຶ່ງຕັດຄຳນີ້ໄວ້.

Otāranti vivaraṃ. Ārammaṇanti paccayaṃ. Padhānasminti padhānabhūmiyaṃ vīriyaṃ kurumānā. Paṭhamabodhiyaṃ kira bhikkhū bhattakiccaṃ katvāva kammaṭṭhānaṃ manasi karonti. Tesaṃ manasikarontānaṃyeva sūriyo atthaṃ gacchati. Te nhāyitvā puna caṅkamaṃ otaritvā paṭhamayāmaṃ caṅkamanti. Tato ‘‘mā ciraṃ niddāyimhā’’ti sarīradarathavinodanatthaṃ nipajjantā kaṭṭhakhaṇḍaṃ upadahitvā nipajjanti, te puna pacchimayāme vuṭṭhāya caṅkamaṃ otaranti. Te sandhāya idaṃ vuttaṃ. Ayampi dīpo tiṇṇaṃ rājūnaṃ kāle ekaghaṇḍinigghoso ekapadhānabhūmi ahosi. Nānāmukhe pahaṭaghaṇḍi pilicchikoḷiyaṃ osarati, kalyāṇiyaṃ pahaṭaghaṇḍi nāgadīpe osarati. ‘‘Ayaṃ bhikkhu puthujjano, ayaṃ puthujjano’’ti aṅguliṃ pasāretvā dassetabbo ahosi. Ekadivasaṃ sabbe arahantova ahesuṃ. Tasmāti yasmā kaliṅgarūpadhānānaṃ māro ārammaṇaṃ na labhati, tasmā. Aṭṭhamaṃ.

ຄຳວ່າ 'ຊ່ອງທາງ' ໄດ້ແກ່ ຊ່ອງວ່າງ. ຄຳວ່າ 'ອາລົມ' ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈ. ຄຳວ່າ 'ໃນຄວາມພຽນ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທຳຄວາມພຽນໃນສະຖານທີ່ບຳເພັນກຳມະຖານ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນປະຖົມໂພທິກາລ ພິກຂຸທັງຫຼາຍສັນພັດຕາກິດແລ້ວ ກໍມົນສິການກຳມະຖານ. ໃນເວລາທີ່ພວກເພິ່ນມົນສິການຢູ່ນັ້ນເອງ ພະອາທິດກໍຕົກດິນ. ພວກເພິ່ນອາບນ້ຳແລ້ວ ກໍລົງສູ່ທາງຈົງກົມ ເດີນຈົງກົມຕະຫຼອດຍາມທຳອິດ. ຈາກນັ້ນ ເພື່ອບັນເທົາຄວາມເມື່ອຍລ້າແຫ່ງຮ່າງກາຍ ແລະເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຫຼັບຍາວນານ ຈຶ່ງໜູນຫົວດ້ວຍທ່ອນໄມ້ແລ້ວນອນ. ພວກເພິ່ນຕື່ນຂຶ້ນໃນຍາມສຸດທ້າຍ ແລ້ວລົງສູ່ທາງຈົງກົມອີກ. ຄຳນີ້ກ່າວໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ບຳເພັນກຳມະຖານເຫຼົ່ານັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ເກາະນີ້ ໃນລັດຊະການແຫ່ງພະລາຊາ ໓ ພະອົງ ກໍເຄີຍມີສຽງລະຄັງດັງພ້ອມກັນ ແລະມີສະຖານທີ່ບຳເພັນກຳມະຖານເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ. ສຽງລະຄັງທີ່ຕີຈາກທິດພາຍນອກພະນຄອນ ດັງໄປເຖິງເມືອງວິລິສສิໂກລິຍະ, ສຽງລະຄັງທີ່ຕີໃນວັດກັນຍານີ ດັງໄປເຖິງເກາະນາກະທີປະ. ໃນເວລານັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ເປັນປຸຖຸຊົນ ຕ້ອງຖືກຊີ້ນິ້ວຊີ້ບອກວ່າ 'ພິກຂຸຮູບນີ້ເປັນປຸຖຸຊົນ ພິກຂຸຮູບນີ້ເປັນປຸຖຸຊົນ'. ແຕ່ມີຢູ່ມື້ໜຶ່ງ ພິກຂຸທັງໝົດລ້ວນແຕ່ເປັນພະອໍຣະຫັນທັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເພາະເຫດນັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດທີ່ພະຍາມານບໍ່ໄດ້ຊ່ອງທາງໃນພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີທ່ອນໄມ້ເປັນໝອນ, ເພາະເຫດນັ້ນ. ຈົບສູດທີ ໘.

9. Nāgasuttavaṇṇanā

໙. ອະທิບາຍນາກະສູດ

231. Navame ativelanti atikkantavelaṃ kālaṃ atikkantappamāṇaṃ kālaṃ. Kimaṅgaṃ panāhanti ahaṃ pana kiṃkāraṇā na upasaṅkamissāmi? Bhisamuḷālanti bhisañceva muḷālañca. Abbuhetvāti uddharitvā. Bhiṅkacchāpāti hatthipotakā. Te kira abhiṇhaṃ bhiṅkārasaddaṃ karonti, tasmā bhiṅkacchāpāti vuccanti. Pasannākāraṃ karontīti pasannehi kattabbākāraṃ karonti, cattāro paccaye denti. Dhammaṃ bhāsantīti ekaṃ dve jātakāni vā suttante vā uggaṇhitvā asambhinnena sarena dhammaṃ desenti. Pasannākāraṃ karontīti tesaṃ tāya desanāya pasannā gihī paccaye denti. Neva vaṇṇāya hoti na balāyāti neva guṇavaṇṇāya, na ñāṇabalāya hoti, guṇavaṇṇe pana parihāyante sarīravaṇṇopi sarīrabalampi parihāyati, tasmā sarīrassa neva vaṇṇāya na balāya hoti. Navamaṃ.

໒໓໑. ໃນສູດທີ ໙ ຄຳວ່າ 'ເກີນເວລາ' ໄດ້ແກ່ ລ່ວງເລີຍເວລາອັນສົມຄວນ. ຄຳວ່າ 'ກໍຂ້າພະເຈົ້າເລົ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່...' ໄດ້ແກ່ ກໍຂ້າພະເຈົ້າ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ເຂົ້າໄປຫາ? ຄຳວ່າ 'ເຫງົ້າບົວແລະຮາກບົວ' ໄດ້ແກ່ ທັງເຫງົ້າບົວແລະຮາກບົວ. ຄຳວ່າ 'ຖອນຂຶ້ນແລ້ວ' ໄດ້ແກ່ ຫຼົກຂຶ້ນມາ. ຄຳວ່າ 'ລູກຊ້າງ' ໄດ້ແກ່ ລູກຊ້າງນ້ອຍທັງຫຼາຍ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກມັນມັກຮ້ອງສຽງດັງ 'ພິງຄະ' ຢູ່ສະເໝີ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'ພິງຄັດຊາພະ'. ຄຳວ່າ 'ສະແດງອາການເຫຼື້ອມໃສ' ໄດ້ແກ່ ທຳອາການອັນທາຍົກຜູ້ເຫຼື້ອມໃສຄວນທຳ ຄື ຖວາຍປັດໄຈ ໔. ຄຳວ່າ 'ສະແດງທຳ' ໄດ້ແກ່ ຮຽນເອົາຊາດົກ ຫຼືພະສູດ ໑ ຫຼື ໒ ເລື່ອງ ແລ້ວສະແດງທຳດ້ວຍນ້ຳສຽງອັນໄພເລາະບໍ່ແຕກພ້າ. ຄຳວ່າ 'ສະແດງອາການເຫຼື້ອມໃສ' ໄດ້ແກ່ ພວກຄະລຶຫັດຜູ້ເຫຼື້ອມໃສໃນພະທຳເທສະໜານັ້ນ ຍ່ອມຖວາຍປັດໄຈທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຜິວພັນ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອພະລັງ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມງາມແຫ່ງຄຸນນະທຳ ແລະບໍ່ແມ່ນເພື່ອພະລັງແຫ່ງປັນຍາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເມື່ອຄຸນນະທຳເສື່ອມຖອຍ ຜິວພັນແຫ່ງຮ່າງກາຍແລະກຳລັງກາຍກໍເສື່ອມຖອຍໄປນຳ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນເພື່ອຜິວພັນແລະກຳລັງແຫ່ງຮ່າງກາຍ. ຈົບສູດທີ ໙.

10. Biḷārasuttavaṇṇanā

໑໐. ອະທິບາຍພິລາຣະສູດ

232. Dasame [Pg.213] sandhisamalasaṃkaṭīreti ettha sandhīti bhinnagharānaṃ sandhi, samaloti gāmato gūthanikkhamanamaggo, saṃkaṭīranti saṅkāraṭṭhānaṃ. Mudumūsinti mudukaṃ mūsikaṃ. Vuṭṭhānaṃ paññāyatīti desanā paññāyati. Dasamaṃ.

໒໓໒. ໃນສູດທີ ໑໑ ບົດວ່າ 'ຊອກຕຶກ, ທາງລະບາຍສິ່ງໂສໂຄກ, ກອງຂີ້ເຫຍື້ອ' ນີ້: ຄຳວ່າ 'ຊອກຕຶກ' ໄດ້ແກ່ ລະຫວ່າງກາງເຮືອນທີ່ແຍກກັນ. ຄຳວ່າ 'ทางລະບາຍສິ່ງໂສໂຄກ' ໄດ້ແກ່ ທາງລະບາຍອຸດຈາລະອອກຈາກໝູ່ບ້ານ. ຄຳວ່າ 'ກອງຂີ້ເຫຍື້ອ' ໄດ້ແກ່ ບ່ອນຖິ້ມຂີ້ເຫຍື້ອ. ຄຳວ່າ 'ໜູອ່ອນ' ໄດ້ແກ່ ໜູທີ່ມີເນື້ອອ່ອນນຸ້ມ. ຄຳວ່າ 'ການອອກຈາກອາບັດຍ່ອມປາກົດ' ໄດ້ແກ່ ການສະແດງອາບັດຍ່ອມປາກົດ. ຈົບສູດທີ ໑໐.

11. Siṅgālasuttavaṇṇanā

໑໑. ອະທິບາຍສິງຄາລະສູດ

233. Ekādasame yena yena icchatīti so jarasiṅgālo icchiticchitaṭṭhāne iriyāpathakappanena sītavātūpavāyanena ca antarantarā cittassādampi labhatīti dasseti. Sakyaputtiyapaṭiññoti idaṃ devadattaṃ sandhāya vuttaṃ. So hi ettakampi cittassādaṃ anāgate attabhāve na labhissatīti. Ekādasamaṃ.

໒໓໓. ໃນສູດທີ ໑໑ ຄຳວ່າ 'ໄປທາງໃດໆ ຕາມທີ່ຕ້ອງການ' ສະແດງວ່າ ໝາຈິ້ງຈອກແກ່ນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມສະບາຍໃຈໃນລະຫວ່າງ ດ້ວຍການປ່ຽນອິຣິຍາບົດ ແລະດ້ວຍການຮັບລົມເຢັນໃນສະຖານທີ່ທີ່ຕົນຕ້ອງການ. ຄຳວ່າ 'ປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນສາກະຍະບຸດ' ນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍεຖິງພະເທວະທັດ ຈຶ່ງຕັດໄວ້. ເພາະວ່າ ພະເທວະທັດນັ້ນ ຈັກບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສະບາຍໃຈ ແມ່ນແຕ່ພຽງເທົ່າທີ່ໝາຈິ້ງຈອກນີ້ໄດ້ຮັບ ໃນອັດຕະພາບຕໍ່ໄປໃນອະນາຄົດ. ຈົບສູດທີ ໑໑.

12. Dutiyasiṅgālasuttavaṇṇanā

໑໒. ອະທິບາຍທຸຕິຍະສິງຄາລະສູດ

234. Dvādasame kataññutāti katajānanaṃ. Kataveditāti katavisesajānanaṃ. Tatridaṃ jarasiṅgālassa kataññutāya vatthu – satta kira bhātaro khettaṃ kasanti. Tesaṃ sabbakaniṭṭho khettapariyante ṭhatvā gāvo rakkhati. Athekaṃ jarasiṅgālaṃ ajagaro gaṇhi, so taṃ disvā yaṭṭhiyā pothetvā vissajjāpesi. Ajagaro siṅgālaṃ vissajjetvā tameva gaṇhi. Siṅgālo cintesi – ‘‘mayhaṃ iminā jīvitaṃ dinnaṃ, ahampi imassa dassāmī’’ti yāgughaṭassa upari ṭhapitaṃ vāsiṃ mukhena ḍaṃsitvā tassa santikaṃ agamāsi. Itare bhātaro disvā, ‘‘siṅgālo vāsiṃ haratī’’ti anubandhiṃsu. So tehi diṭṭhabhāvaṃ ñatvā vāsiṃ tassa santike chaḍḍetvā palāyi. Itare āgantvā kaniṭṭhaṃ ajagarena gahitaṃ disvā vāsiyā ajagaraṃ chinditvā taṃ gahetvā agamaṃsu. Evaṃ jarasiṅgāle siyā yā kāci kataññutā kataveditā. Sakyaputtiyapaṭiññeti idampi devadattassa ācārameva sandhāya vuttanti. Dvādasamaṃ.

໒໓໔. ໃນສູດທີ ໑໒ ຄຳວ່າ 'ຄວາມກະຕັນຍູ' ໄດ້ແກ່ ການຮູ້ອຸປະການະຄຸນທີ່ຜູ້ອື່ນເຮັດໄວ້ກ່ອນ. ຄຳວ່າ 'ຄວາມກະຕະເວທີ' ໄດ້ແກ່ ການຮູ້ຄຸນຄ່າອັນພິເສດແຫ່ງອຸປະການະຄຸນທີ່ຜູ້ອື່ນເຮັດໄວ້ກ່ອນ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີເລື່ອງລາວແຫ່ງຄວາມກະຕັນຍູຂອງໝາຈິ້ງຈອກແກ່ດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ມີພີ່ນ້ອງ ໗ ຄົນກຳລັງໄຖນາຢູ່. ໃນບັນດາພີ່ນ້ອງເຫຼົ່ານັ້ນ ນ້ອງຊາຍຫຼ້າຢືນຢູ່ປາຍນາເພື່ອເຝົ້າຝູງງົວ. ຄັ້ງນັ້ນ ມີງູເຫຼືອມຕົວໜຶ່ງໄດ້ຮັດໝາຈິ້ງຈອກແກ່ຕົວໜຶ່ງໄວ້, ເດັກໜຸ່ມນັ້ນເຫັນເຂົ້າ ຈຶ່ງເອົາໄມ້ຄ້ອນຕີງູເຫຼືອມນັ້ນໃຫ້ປ່ອຍໝາຈິ້ງຈອກ. ງູເຫຼືອມປ່ອຍໝາຈິ້ງຈອກແລ້ວ ກໍກັບມາຮັດເດັກໜຸ່ມນັ້ນແທນ. ໝາຈິ້ງຈອກຄິດວ່າ 'ເດັກໜຸ່ມນີ້ໄດ້ໃຫ້ຊີວິດແກ່ເຮົາ ເຮົາກໍຄວນຈະໃຫ້ຊີວິດແກ່ລາວຄືກັນ' ຈຶ່ງເອົາປາກຄາບເອົາມີດຖາກທີ່ວາງໄວ້ເທິງໝໍ້ເຂົ້າຢາຄູ ແລ້ວແລ່ນໄປຫາເດັກໜຸ່ມນັ້ນ. ພວກພີ່ຊາຍເຫັນເຂົ້າ ຈຶ່ງໄລ່ຕາມໄປດ້ວຍຄິດວ່າ 'ໝາຈິ້ງຈອກຄາບເອົາມີດຖາກໄປແລ້ວ'. ໝາຈິ້ງຈອກຮູ້ວ່າພວກພີ່ຊາຍເຫັນແລ້ວ ຈຶ່ງຖິ້ມມີດຖາກໄວ້ໃກ້ໆເດັກໜຸ່ມນັ້ນ ແລ້ວແລ່ນໜີໄປ. ພວກພີ່ຊາຍມາຮອດ ເຫັນນ້ອງຊາຍຫຼ້າຖືກງູເຫຼືອມຮັດໄວ້ ຈຶ່ງເອົາມີດຖາກນັ້ນຟັນງູເຫຼືອມໃຫ້ຂາດ ແລ້ວຊ່ວຍນ້ອງຊາຍຫຼ້າກັບມາ. ຄວາມກະຕັນຍູກະຕະເວທີບາງປະການ ຍັງມີໄດ້ແມ່ນແຕ່ໃນໝາຈິ້ງຈອກແກ່ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນສາກະຍະບຸດ' ນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງຄວາມປະພຶດຂອງພະເທວະທັດເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຕັດໄວ້. ຈົບສູດທີ ໑໒.

Opammasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

ຈົບການອະທິບາຍໂອປັມມະສັງຍຸດ.

10. Bhikkhusaṃyuttaṃ

໑໐. ພິກຂຸສັງຍຸດ

1. Kolitasuttavaṇṇanā

໑. ອະທິບາຍໂກລິຕະສູດ

235. Bhikkhusaṃyuttassa [Pg.214] paṭhame, āvusoti sāvakānaṃ ālāpo. Buddhā hi bhagavanto sāvake ālapantā, ‘‘bhikkhave’’ti ālapanti, sāvakā pana ‘‘buddhehi sadisā mā homā’’ti, ‘‘āvuso’’ti paṭhamaṃ vatvā pacchā, ‘‘bhikkhave’’ti bhaṇanti. Buddhehi ca ālapite bhikkhusaṅgho, ‘‘bhante’’ti paṭivacanaṃ deti sāvakehi, ‘‘āvuso’’ti. Ayaṃ vuccatīti yasmā dutiyajjhāne vitakkavicārā nirujjhanti, yesaṃ nirodhā saddāyatanaṃ appavattiṃ gacchati, tasmā yadetaṃ dutiyaṃ jhānaṃ nāma, ayaṃ vuccati ‘‘ariyānaṃ tuṇhībhāvo’’ti. Ayamettha yojanā. ‘‘Dhammī vā kathā ariyo vā tuṇhībhāvo’’ti ettha pana kammaṭṭhānamanasikāropi paṭhamajjhānādīnipi ariyo tuṇhībhāvotveva saṅkhaṃ gatāni.

໒໓໕. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງພິກຂຸສັງຍຸດ, ຄຳວ່າ 'ອາວຸໂສ' ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນຂອງພວກສາວົກ. ດ້ວຍວ່າ ພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ເມື່ອຊົງຮ້ອງເອີ້ນພວກສາວົກ ຍ່ອມຊົງຮ້ອງເອີ້ນວ່າ 'ພິກຂະເວ', ສ່ວນພວກສາວົກ ເພາະຄິດວ່າ 'ພວກຂ້າພະເຈົ້າຢ່າໄດ້ສະເໝີດ້ວຍພະພຸດທະເຈົ້າເລີຍ' ຈຶ່ງກ}{|ວຄຳວ່າ 'ອາວຸໂສ' ກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ພິກຂະເວ' ໃນພາຍຫຼັງ. ແລະເມື່ອພະພຸດທະເຈົ້າຊົງຮ້ອງເອີ້ນ ພະພິກຂຸສົງຍ່ອມຖວາຍຄຳຕອບວ່າ 'ພັນເຕ', ແຕ່ເມື່ອພວກສາວົກຮ້ອງເອີ້ນ ພະພິກຂຸສົງຍ່ອມຕອບວ່າ 'ອາວຸໂສ'. ຄຳວ່າ 'ນີ້ເພິ່ນກ່າວວ່າ' ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດທີ່ໃນທຸຕິຍະຊານ ວິຕົກແລະວິຈານຍ່ອມດັບໄປ, ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງວິຕົກແລະວິຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ສຽງຈຶ່ງບໍ່ເປັນໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ທຸຕິຍະຊານນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະລິຍະດຸສະນີພາບ ຂອງພະອະລິຍະທັງຫຼາຍ'. ນີ້ແມ່ນການເຊື່ອມໂຍງອັດຖະໃນບົດນີ້. ແຕ່ໃນບົດວ່າ 'ທຳມະກະຖາ ຫຼືອະລິຍະດຸສະນີພາບ' ນີ້ ແມ່ນແຕ່ການມົນສິການກຳມະຖານ ແລະປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ ກໍເຖິງການນັບວ່າເປັນ 'ອະລິຍະດຸສະນີພາບ' ເຊັ່ນດຽວກັນ.

Vitakkasahagatāti vitakkārammaṇā. Saññāmanasikārāti saññā ca manasikāro ca. Samudācarantīti pavattanti. Therassa kira dutiyajjhānaṃ na paguṇaṃ. Athassa tato vuṭṭhitassa vitakkavicārā na santato upaṭṭhahiṃsu. Iccassa dutiyajjhānampi saññāmanasikārāpi hānabhāgiyāva ahesuṃ, taṃ dassento evamāha. Saṇṭhapehīti sammā ṭhapehi. Ekodibhāvaṃ karohīti ekaggaṃ karohi. Samādahāti sammā ādaha āropehi. Mahābhiññatanti chaḷabhiññataṃ. Satthā kira iminā upāyena satta divase therassa hānabhāgiyaṃ samādhiṃ vaḍḍhetvā theraṃ chaḷabhiññataṃ pāpesi. Paṭhamaṃ.

ຄຳວ່າ 'ປະກອບດ້ວຍວິຕົກ' ໄດ້ແກ່ ມີວິຕົກເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ 'ສັນຍາແລະມົນສິການ' ໄດ້ແກ່ ທັງສັນຍາແລະມົນສິການ. ຄຳວ່າ 'ເກີດຂຶ້ນ' ໄດ້ແກ່ ເປັນໄປຢູ່. ໄດ້ຍິນວ່າ ພະມະຫາໂມກຄັນລານະເຖລະ ຍັງບໍ່ທັນຄ່ອງແຄ່ວໃນທຸຕິຍະຊານ. ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອເພິ່ນອອກຈາກທຸຕິຍະຊານນັ້ນແລ້ວ ວິຕົກແລະວິຈານກໍບໍ່ໄດ້ປາກົດຂຶ້ນຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ທຸຕິຍະຊານແລະສັນຍາມົນສິການຂອງເພິ່ນ ກໍເປັນໄປໃນສ່ວນແຫ່ງຄວາມເສື່ອມເທົ່ານັ້ນ, ເພິ່ນເມື່ອຈະສະແດງເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ຈົ່ງຕັ້ງໝັ້ນໄວ້' ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງຈິດໄວ້ໃຫ້ດີໃນພາຍໃນ. ຄຳວ່າ 'ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ເປັນທຳອັນເອກອຸ' ໄດ້ແກ່ ເຮັດຈິດໃຫ້ມີອາລົມດຽວ. ຄຳວ່າ 'ຈົ່ງຕັ້ງໝັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງຈິດໄວ້ໃຫ້ດີໃນອາລົມແຫ່ງກຳມະຖານ. ຄຳວ່າ 'ຄວາມເປັນຜູ້ມີອະພິນຍາໃຫຍ່' ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ມີອະພິນຍາ ໖. ໄດ້ຍິນວ່າ ພະສາດສະດາຊົງອາໄສອຸບາຍນີ້ ຕະຫຼອດ ໗ ວັນ ຊົງພັດທະນາສະມາທິອັນເປັນຫານະພາຄີຂອງພະເຖລະ ແລ້ວຊົງນຳພະເຖລະໃຫ້ບັນລຸເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີອະພິນຍາ ໖. ຈົບສູດທີ ໑.

2. Upatissasuttavaṇṇanā

໒. ອະທິບາຍອຸປະຕິສສະສູດ

236. Dutiye atthi nu kho taṃ kiñci lokasminti idaṃ atiuḷārampi sattaṃ vā saṅkhāraṃ vā sandhāya vuttaṃ. Satthupi khoti idaṃ yasmā ānandattherassa satthari adhimatto chando ca pemañca, tasmā ‘‘kiṃ nu kho imassa therassa satthu vipariṇāmenapi sokādayo nuppajjeyyu’’nti jānanatthaṃ pucchati? Dīgharattanti sūkarakhataleṇadvāre dīghanakhaparibbājakassa vedanāpariggahasuttantaṃ desitadivasato paṭṭhāya atikkantakālaṃ sandhāyāha. Tasmiñhi [Pg.215] divase therassa ime vaṭṭānugatakilesā samūhatāti. Dutiyaṃ.

໒໓໖. ໃນສູດທີ ໒ ຄຳວ່າ 'ມີສິ່ງໃດໜຶ່ງໃນໂລກບໍ່' ນີ້ ພະສາຣີບຸດກ່າວໝາຍເຖິງສັດ ຫຼືສັງຂານ ທີ່ມີຄວາມປະນີດຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ພະສາດສະດา' ນີ້ ເພາະເຫດທີ່ພະອານົນທະເຖລະ ມີຄວາມພໍໃຈແລະຄວາມຮັກຢ່າງແຮງກ້າໃນພະສາດສະດາ, ເພາະສະນັ້ນ ພະສາຣີບຸດຈຶ່ງຖາມເພື່ອຈະຮູ້ວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ເພາະຄວາມຜັນແປແຫ່ງພະສາດສະດາ ຄວາມໂສກເສົ້າເປັນຕົ້ນ ຈັກບໍ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພະເຖລະຮູບນີ້ຫຼື?'. ຄຳວ່າ 'ຕະຫຼອດການນານ' ກ່າວໝາຍເຖິງກາລະເວລາທີ່ລ່ວງເລີຍມາ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງເວທະນາປະຣິກຄະຫະສູດ ແກ່ທີຄະນະຂະປະຣິພາຊົກ ທີ່ປາກຖ້ຳສູກະຣະຂາຕາ. ເພາະວ່າ ໃນວັນນັ້ນເອງ ກິເລດທັງຫຼາຍທີ່ນຳໄປສູ່ວັດຕະສົງສານ ຂອງພະເຖລະ ໄດ້ຖືກຖອນຂຶ້ນຢ່າງສິ້ນເຊີງແລ້ວ. ຈົບສູດທີ ໒.

3. Ghaṭasuttavaṇṇanā

໓. ອະທິບາຍຄະຕະສູດ

237. Tatiye ekavihāreti ekasmiṃ gabbhe. Tadā kira bahū āgantukā bhikkhū sannipatiṃsu. Tasmiṃ pariveṇaggena vā vihāraggena vā senāsanesu apāpuṇantesu dvinnaṃ therānaṃ eko gabbho sampatto. Te divā pāṭiyekkesu ṭhānesu nisīdanti, rattiṃ pana nesaṃ antare cīvarasāṇiṃ pasārenti. Te attano attano pattapattaṭṭhāneyeva nisīdanti. Tena vuttaṃ ‘‘ekavihāre’’ti. Oḷārikenāti idaṃ oḷārikārammaṇataṃ sandhāya vuttaṃ. Dibbacakkhudibbasotadhātuvihārena hi so vihāsi, tesañca rūpāyatanasaddāyatanasaṅkhātaṃ oḷārikaṃ ārammaṇaṃ. Iti dibbacakkhunā rūpassa diṭṭhattā dibbāya ca sotadhātuyā saddassa sutattā so vihāro oḷāriko nāma jāto. Dibbacakkhu visujjhīti bhagavato rūpadassanatthāya visuddhaṃ ahosi. Dibbā ca sotadhātūti sāpi bhagavato saddasuṇanatthaṃ visujjhi. Bhagavatopi therassa rūpadassanatthañceva saddasuṇanatthañca tadubhayaṃ visujjhi. Tadā kira thero ‘‘kathaṃ nu kho etarahi satthā viharatī’’ti ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbena cakkhunā satthāraṃ jetavane vihāre gandhakuṭiyaṃ nisinnaṃ disvā tassa dibbāya sotadhātuyā saddaṃ suṇi. Satthāpi tatheva akāsi. Evaṃ te aññamaññaṃ passiṃsu ceva, saddañca assosuṃ.

໒໓໗. ໃນສູດທີສາມ, ຄຳວ່າ “ekavihāre” ໄດ້ແກ່ ໃນຫ້ອງດຽວກັນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນສະໄໝນັ້ນ ມີພຣະອາຄັນຕຸກະລາຍຮູບມາປະຊຸມກັນ. ເມື່ອເສນາສະນະ ໂດຍສ່ວນແຫ່ງບໍລິເວນ ຫຼືໂດຍສ່ວນແຫ່ງວິຫານ ບໍ່ພຽງພໍແກ່ພຣະອາຄັນຕຸກະລາຍຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ, ພຣະເຖຣະທັງສອງຈຶ່ງໄດ້ຮັບຫ້ອງດຽວກັນ. ພຣະເຖຣະທັງສອງນັ້ນ ໃນເວລາກາງເວັນ ຍ່ອມນັ່ງໃນສະຖານທີ່ຕ່າງກັນ, ແຕ່ໃນເວລາກາງຄືນ ຍ່ອມຂຶງຜ້າມ່ານຄືຈີວອນໃນລະຫວ່າງກາງຂອງພວກທ່ານ. ພຣະເຖຣະທັງສອງນັ້ນ ຍ່ອມນັ່ງໃນສະຖານທີ່ທີ່ຕົນເອງໄດ້ຮັບແລ້ວໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ “ekavihāre”. ຄຳວ່າ “oḷārikena” ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງ ຄວາມມີອາລົມອັນຫຍາບ. ເພາະວ່າ ພຣະເຖຣະນັ້ນ ຢູ່ດ້ວຍວິຫານທັມຄືທິບພະຈັກຂຸແລະທິບພະໂສຕະທາດ, ແລະອາລົມອັນຫຍາບ ຄືຮູບາຍະຕະນະແລະສັດທາຍະຕະນະ ຍ່ອມມີແກ່ທິບພະຈັກຂຸແລະທິບພະໂສຕະທາດເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ເພາະຄວາມທີ່ຮູບອັນພຣະເຖຣະເຫັນແລ້ວດ້ວຍທິບພະຈັກຂຸ ແລະເພາະຄວາມທີ່ສຽງອັນພຣະເຖຣະໄດ້ຍິນແລ້ວດ້ວຍທິບພະໂສຕະທາດ ວິຫານທັມນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂອລາຣິກະ (ອັນຫຍາບ). ຄຳວ່າ “dibbacakkhu visujjhati” ຄວາມວ່າ ທິບພະຈັກຂຸໄດ້ບໍລິສຸດແລ້ວ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຫັນພຣະຮູບຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ. ຄຳວ່າ “dibbā ca sotadhātu” ຄວາມວ່າ ແມ່ນທິບພະໂສຕະທາດນັ້ນ ກໍບໍລິສຸດແລ້ວ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໄດ້ຍິນພຣະສຸຣະສຽງຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ. ແມ່ນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ກໍບໍລິສຸດແລ້ວທັງສອງປະການ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຫັນຮູບ ແລະການໄດ້ຍິນສຽງຂອງພຣະເຖຣະ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະເຖຣະຄິດວ່າ “ໃນການບັດນີ້ ພຣະສາສະດาຊົງຢູ່ຢ່າງໃດໜໍ?” ຈຶ່ງຈະເລີນອາໂລກະກສິນ ແລ້ວເຫັນພຣະສາສະດາຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ພຣະຄັນທະກຸຕີ ໃນພຣະວິຫານເຊຕະວັນ ດ້ວຍທິບພະຈັກຂຸ ແລະໄດ້ຍິນພຣະສຸຣະສຽງຂອງພຣອົງ ດ້ວຍທິບພະໂສຕະທາດ. ແມ່ນພຣະສາສະດາ ກໍຊົງກະທຳຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ທ່ານທັງສອງຈຶ່ງໄດ້ເຫັນກັນແລະກັນ ແລະໄດ້ຍິນສຽງຂອງກັນແລະກັນ.

Āraddhavīriyoti paripuṇṇavīriyo paggahitavīriyo. Yāvadeva upanikkhepanamattāyāti tiyojanasahassavitthārassa himavato santike ṭhapitā sāsapamattā pāsāṇasakkharā ‘‘himavā nu kho mahā, ayaṃ nu kho pāsāṇasakkharā’’ti evaṃ yāva upanikkhepanamattasseva atthāya bhaveyyāti vuttaṃ hoti. Paratopi eseva nayo. Kappanti āyukappaṃ. Loṇaghaṭāyāti cakkavāḷamukhavaṭṭiyā ādhārakaṃ katvā mukhavaṭṭiyā brahmalokaṃ āhacca ṭhitāya loṇacāṭiyāti dasseti.

ຄຳວ່າ “āraddhavīriyo” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນບໍລິບູນ ຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນປະຄອງໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ “yāvadeva upanikkhepanamattāya” ມີອະທິບາຍວ່າ ກ້ອນຫີນນ້ອຍຂະໜາດເທົ່າເມັດຜັກກາດ ທີ່ວາງໄວ້ໃກ້ກັບປ່າຫິມະພານ ອັນກວ້າງໃຫຍ່ເຖິງສາມພັນໂຍດ, ຍ່ອມເປັນໄປພຽງເພື່ອປຽບທຽບເທົ່ານັ້ນວ່າ “ປ່າຫິມະພານໃຫຍ່ ຫຼືວ່າກ້ອນຫີນນ້ອຍນີ້ໃຫຍ່”. ແມ່ນໃນຄຳຕໍ່ໄປ ກໍມີນັຍນີ້ເໝືອນກັນ. ຄຳວ່າ “kappan” ໄດ້ແກ່ ອາຍຸກັປ. ຄຳວ່າ “loṇaghaṭāya” ທ່ານສະແດງເຖິງ ໄຫເກືອໃຫຍ່ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍມີຂອບປາກຈັກກະວານເປັນທີ່ຮອງຮັບ ແລະມີປາກໄຫຈົດເຖິງພຣົມມະໂລກ.

Ime [Pg.216] pana therā upamaṃ āharantā sarikkhakeneva ca vijjamānaguṇena ca āhariṃsu. Kathaṃ? Ayañhi iddhi nāma accuggataṭṭhena ceva vipulaṭṭhena ca himavantasadisā, paññā catubhūmakadhamme anupavisitvā ṭhitaṭṭhena sabbabyañjanesu anupaviṭṭhaloṇarasasadisā. Evaṃ tāva sarikkhakaṭṭhena āhariṃsu. Samādhilakkhaṇaṃ pana mahāmoggallānattherassa vibhūtaṃ pākaṭaṃ. Kiñcāpi sāriputtattherassa avijjamānaiddhi nāma natthi, bhagavatā pana ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ iddhimantānaṃ yadidaṃ mahāmoggallāno’’ti ayameva etadagge ṭhapito. Vipassanālakkhaṇaṃ pana sāriputtattherassa vibhūtaṃ pākaṭaṃ. Kiñcāpi mahāmoggallānattherassāpi paññā atthi, bhagavatā pana ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ mahāpaññānaṃ yadidaṃ sāriputto’’ti (a. ni. 1.189) ayameva etadagge ṭhapito. Tasmā yathā ete aññamaññassa dhuraṃ na pāpuṇanti, evaṃ vijjamānaguṇena āhariṃsu. Samādhilakkhaṇasmiñhi mahāmoggallāno nipphattiṃ gato, vipassanālakkhaṇe sāriputtatthero, dvīsupi etesu sammāsambuddhoti. Tatiyaṃ.

ກໍພຣະເຖຣະທັງສອງເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອນຳອຸປະມາ ຍ່ອມນຳມາໂດຍຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ແລະໂດຍຄຸນທີ່ມີຢູ່ຈິງ. ຢ່າງໃດ? ເພາະວ່າ ລິດນີ້ ໂດຍອັດຖະວ່າສູງຍິ່ງ ແລະໂດຍອັດຖະວ່າກວ້າງຂວາງ ຍ່ອມປຽບເໝືອນປ່າຫິມະພານ, ສ່ວນປັນຍາ ໂດຍອັດຖະວ່າຢັ່ງລົງຕັ້ງຢູ່ໃນຈຕຸພູມມະກະທັມ ຍ່ອມປຽບເໝືອນລົດເກືອທີ່ແຊກຊຶມຢູ່ໃນກັບເຂົ້າທັງປວງ. ພວກທ່ານນຳອຸປະມາ ໂດຍອັດຖະວ່າຄ້າຍຄືກັນ ຢ່າງນີ້ກ່ອນ. ກໍສະມາທິລັກສະນະ ຍ່ອມປາກົດແຈ່ມແຈ້ງແກ່ພຣະມະຫາໂມຄຄັລລານະເຖຣະ. ເຖິງແມ່ນວ່າ ລິດທີ່ບໍ່ມີຢູ່ແກ່ພຣະສາຣີບຸດເຖຣະນັ້ນ ຈະບໍ່ມີກໍຫາບໍ່ໄດ້, ແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະຖາປະນາພຣະມະຫາໂມຄຄັລລານະນີ້ໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເອຕະທັກຄະແຫ່ງພິກຂຸສາວົກທັງຫຼາຍຂອງເຮົາ ຜູ້ມີລິດ ຄືພຣະມະຫາໂມຄຄັលລານະ”. ກໍວິປັດສະນາລັກສະນະ ຍ່ອມປາກົດແຈ່ມແຈ້ງແກ່ພຣະສາຣີບຸດເຖຣະ. ເຖິງແມ່ນວ່າ ປັນຍາຂອງພຣະມະຫາໂມຄຄັលລານະເຖຣະ ກໍມີຢູ່, ແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະຖາປະນາພຣະສາຣີບຸດນີ້ໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເອຕະທັກຄະແຫ່ງພິກຂຸສາວົກທັງຫຼາຍຂອງເຮົາ ຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ ຄືພຣະສາຣີບຸດ”. ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກທ່ານຈຶ່ງນຳອຸປະມາ ໂດຍຄຸນທີ່ມີຢູ່ຈິງ ຢ່າງນີ້ ເພື່ອສະແດງວ່າ ພວກທ່ານບໍ່ກ້າວລ່ວງໜ້າທີ່ຂອງກັນແລະກັນ. ເພາະວ່າ ໃນສະມາທິລັກສະນະ ພຣະມະຫາໂມຄຄັលລານະເຖຣະ ເຖິງຄວາມສຳλειັດຍອດຢ້ຽມ, ໃນວິປັດສະນາລັກສະນະ ພຣະສາຣີບຸດເຖຣະ ເຖິງຄວາມສຳເລັດຍອດຢ້ຽມ, ສ່ວນພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຊົງເຖິງຄວາມສຳເລັດຍອດຢ້ຽມໃນລັກສະນະທັງສອງນັ້ນ. ສູດທີສາມ ຈົບ.

4. Navasuttavaṇṇanā

໔. ການພັນລະນາສູດທີເກົ້າ

238. Catutthe appossukkoti nirussukko. Saṅkasāyatīti viharati. Veyyāvaccanti cīvare kattabbakiccaṃ. Ābhicetasikānanti abhicittaṃ uttamacittaṃ nissitānaṃ. Nikāmalābhīti icchiticchitakkhaṇe samāpajjanasamatthatāya nikāmalābhī. Akicchalābhīti jhānapāripanthike sukhena vikkhambhetvā samāpajjanasamatthatāya adukkhalābhī. Akasiralābhīti yathāparicchedena vuṭṭhānasamatthatāya vipulalābhī, paguṇajjhānoti attho. Sithilamārabbhāti sithilavīriyaṃ pavattetvā. Catutthaṃ.

໒໓໘. ໃນສູດທີສີ່, ຄຳວ່າ “appossukko” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຂວົນຂວາຍ. ຄຳວ່າ “saṅkasāyati” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຢູ່. ຄຳວ່າ “veyyāvaccaṃ” ໄດ້ແກ່ ກິດຈະກຳທີ່ຄວນກະທຳໃນຈີວອນ. ຄຳວ່າ “ābhicetasikānaṃ” ໄດ້ແກ່ ທັມທີ່ອາໄສອະພິຈິດ ຄືຈິດອັນປະເສີດຍິ່ງ. ຄຳວ່າ “nikāmalābhī” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໄດ້ຕາມຄວາມປາດຖະໜາ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ສາມາດເຂົ້າສະມາບັດໄດ້ໃນຂະນະທີ່ຕົນປາດຖະໜາແລ້ວໆ. ຄຳວ່າ “akicchalābhī” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໄດ້ໂດຍບໍ່ລຳບາກ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ສາມາດຂົ່ມນີວອນອັນເປັນອຸປະສັກແກ່ຊານໄດ້ໂດຍງ່າຍ ແລ້ວເຂົ້າສະມາບັດ. ຄຳວ່າ “akasiralābhī” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໄດ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ສາມາດອອກຈາກສະມາບັດໄດ້ຕາມກຳນົດເວລາ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ມີຊານອັນຄ່ອງແຄ້ວ. ຄຳວ່າ “sithilamārabbha” ໄດ້ແກ່ ປ່ອຍໃຫ້ຄວາມພຽນຫຍໍ້ຢ່ອນ. ສູດທີສີ່ ຈົບ.

5. Sujātasuttavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາສຸຊາຕະສູດ

239. Pañcame abhirūpoti aññāni rūpāni atikkantarūpo. Dassanīyoti daṭṭhabbayutto. Pāsādikoti dassanena cittaṃ pasādetuṃ samattho. Vaṇṇapokkharatāyāti chavivaṇṇasundaratāya. Pañcamaṃ.

໒໓໙. ໃນສູດທີຫ້າ, ຄຳວ່າ “abhirūpo” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຮູບກ້າວລ່ວງຮູບອື່ນໆ. ຄຳວ່າ “dassanīyo” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຄວນແກ່ການເບິ່ງຊົມ. ຄຳວ່າ “pāsādiko” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສາມາດເຮັດໃຫ້ຈິດເລື່ອມໃສໄດ້ດ້ວຍການເຫັນ. ຄຳວ່າ “vaṇṇapokkharatāya” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຜິວພັນອັນງົດງາມ. ສູດທີຫ້າ ຈົບ.

6. Lakuṇḍakabhaddiyasuttavaṇṇanā

໖. ການພັນລະນາລະກຸນທະກະພັດທິຍະສູດ

240. Chaṭṭhe [Pg.217] dubbaṇṇanti virūpasarīravaṇṇaṃ. Okoṭimakanti rassaṃ. Paribhūtarūpanti pamāṇavasena paribhūtajātikaṃ. Taṃ kira chabbaggiyā bhikkhū, ‘‘āvuso bhaddiya, āvuso, bhaddiyā’’ti tattha tattha parāmasitvā nānappakāraṃ kīḷanti ākaḍḍhanti parikaḍḍhanti. Tena vuttaṃ ‘‘paribhūtarūpa’’nti. Kasmā panesa evarūpo jāto? Ayaṃ kira atīte eko mahārājā ahosi, tassa mahallakā ca mahallakitthiyo ca paṭikūlā honti. So sace mahallake passati, tesaṃ cūḷaṃ ṭhapāpetvā kacchaṃ bandhāpetvā yathāruci kīḷāpeti. Mahallakitthiyopi disvā tāsampi icchiticchitaṃ vippakāraṃ katvā yathāruci kīḷāpeti. Tesaṃ puttadhītādīnaṃ santike mahāsārajjaṃ uppajjati. Tassa pāpakiriyā pathavito paṭṭhāya chadevaloke ekakolāhalaṃ akāsi.

໒໔໐. ໃນສູດທີຫົກ, ຄຳວ່າ “dubbaṇṇaṃ” ໄດ້ແກ່ ມີຜິວພັນແລະຮ່າງກາຍບໍ່ຈົບງາມ. ຄຳວ່າ “okoṭimakaṃ” ໄດ້ແກ່ ຕໍ່າເຕ້ຍ. ຄຳວ່າ “paribhūtarūpaṃ” ໄດ້ແກ່ ມີຮ່າງກາຍອັນຄົນທັງຫຼາຍດູໝິ່ນ ເພາະຂະໜາດຮ່າງກາຍ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກພິກຂຸສັບພັກຄີ ຍ່ອມຈັບຕ້ອງພຣະລະກຸນທະກະພັດທິຍະນັ້ນ ທີ່ຫົວ ທີ່ບ່າ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮ້ອງວ່າ “ອາວຸໂສພັດທິຍະ ອາວຸໂສພັດທິຍະ” ແລ້ວຫຼິ້ນຕ່າງໆ ນາໆ, ດຶງໄປຂ້າງໜ້າ ດຶງໄປຂ້າງຫຼັງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ “paribhūtarūpaṃ”. ກໍເພາະເຫດໃດ ພຣະເຖຣະນີ້ຈຶ່ງມີຮ່າງກາຍເປັນເຊັ່ນນີ້? ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນອະດີດຕະກາລ ພຣະເຖຣະນີ້ເຄີຍເປັນພຣະມະຫາຣາຊາອົງໜຶ່ງ, ພວກຄົນແກ່ ແລະຍິງແກ່ ຍ່ອມເປັນທີ່ໜ້າກຽດຊັງຂອງພຣະຣາຊານັ້ນ. ພຣະຣາຊານັ້ນ ຖ້າເຫັນຄົນແກ່ ຍ່ອມໃຫ້ຈົກຈຸກ ໃຫ້ນຸ່ງຜ້າຢັກຮັງ ແລ້ວໃຫ້ຫຼິ້ນຕະຫຼົກຕາມພຣະຣາຊາປະສົງ. ແມ່ນເມື່ອເຫັນຍິງແກ່ ກໍຊົງກະທຳໃຫ້ຜິດແປກໄປຕ່າງໆ ນາໆ ຕາມທີ່ພຣະອົງປາດຖະໜາ ແລ້ວໃຫ້ຫຼິ້ນຕະຫຼົກຕາມພຣະຣາຊາປະສົງ. ຄວາມລະອາຍອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ຍ່ອມເກີດມີແກ່ຄົນແກ່ເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນສະໜັກຂອງບຸດແລະທິດາເປັນຕົ້ນ. ການກະທຳອັນເປັນບາບຂອງພຣະຣາຊານັ້ນ ໄດ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມໂກລາຫົນເປັນອັນດຽວກັນ ຕັ້ງແຕ່ແຜ່ນດິນໄປຈົນເຖິງສະຫວັນ 6 ຊັ້ນ.

Atha sakko cintesi – ‘‘ayaṃ andhabālo mahājanaṃ viheṭheti, karissāmissa niggaha’’nti. So mahallakagāmiyavaṇṇaṃ katvā yānake ekaṃ takkacāṭiṃ āropetvā yānaṃ pesento nagaraṃ pavisati. Rājāpi hatthiṃ āruyha nagarato nikkhanto taṃ disvā – ‘‘ayaṃ mahallako takkayānakena amhākaṃ abhimukho āgacchati, vāretha vārethā’’ti āha. Manussā ito cito ca pakkhandantāpi na passanti. Sakko hi ‘‘rājāva maṃ passatu, mā aññe’’ti evaṃ adhiṭṭhahi. Atha tesu manussesu ‘‘kahaṃ, deva, kahaṃ devā’’ti vadantesu eva rājā saha hatthinā vaccho viya dhenuyā yānassa heṭṭhā pāvisi. Sakko takkacāṭiṃ bhindi.

ຄັ້ງນັ້ນ ທ້າວສັກກະເທວະລາດຊົງດຳຣິວ່າ “ພຣະຣາຊາຜູ້ເຂົາເບົານີ້ ຍ່ອມບີດຄັ້ນມະຫາຊົນ, ເຮົາຈັກຂົ່ມຂູ່ພຣະຣາຊານັ້ນ”. ທ້າວສັກກະນັ້ນ ຈຶ່ງແປງເພດເປັນຊາຍແກ່ຊາວບ້ານ ບັນທຸກໄຫສົ້ມນົມໃສ່ກວຽນນ້ອຍ ແລ້ວຂັບກວຽນເຂົ້າສູ່ພຣະນະຄອນ. ແມ່ນພຣະຣາຊາ ຊົງຊ້າງສະເດັດອອກຈາກພຣະນະຄອນ ເຫັນຊາຍແກ່ນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຕັດວ່າ “ຊາຍແກ່ນີ້ ຂັບກວຽນບັນທຸກນົມສົ້ມ ສວນທາງມາກົງໜ້າພວກ ເຮົາ, ຈົ່ງຫ້າມໄວ້ ຈົ່ງຫ້າມໄວ້”. ພວກຣາຊະບຸຣຸດແລ່ນໄປທາງນີ້ທາງນັ້ນ ກໍບໍ່ເຫັນຊາຍແກ່ນັ້ນ. ເພາະວ່າ ທ້າວສັກກະຊົງອະທິຖານວ່າ “ຂໍໃຫ້ພຣະຣາຊາອົງດຽວເຫັນເຮົາ, ຄົນອື່ນໆ ຢ່າໄດ້ເຫັນເລີຍ”. ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອພວກຣາຊະບຸຣຸດກາບທູນຢູ່ຢ່າງນັ້ນວ່າ “ຢູ່ໃສ ມະຫາຣາດ ຢູ່ໃສ ມະຫາຣາດ”, ພຣະຣາຊາພ້ອມດ້ວຍຊ້າງຊົງ ກໍໄດ້ມຸດເຂົ້າໄປກ້ອງກວຽນ ເໝືອນລູກງົວມຸດເຂົ້າກ້ອງທ້ອງແມ່ງົວ. ທ້າວສັກກະຈຶ່ງທຸບໄຫສົ້ມນົມໃຫ້ແຕກ.

Rājā sīsato paṭṭhāya takkena kilinnasarīro ahosi. So sarīraṃ ubbaṭṭāpetvā uyyānapokkharaṇiyaṃ nhatvā alaṅkatasarīro nagaraṃ pavisanto puna taṃ addasa. Disvā ‘‘ayaṃ so amhehi diṭṭhamahallako puna dissati. Vāretha vāretha na’’nti āha. Manussā ‘‘kahaṃ, deva, kahaṃ, devā’’ti ito cito ca vidhāviṃsu. So paṭhamavippakārameva puna pāpuṇi. Tasmiṃ khaṇe sakko goṇe ca yānañca antaradhāpetvā ākāse [Pg.218] ṭhatvā āha, ‘‘andhabāla, tvaṃ mayi takkavāṇijako eso’’ti saññaṃ karosi, sakkohaṃ devarājā, ‘‘tavetaṃ pāpakiriyaṃ nivāressāmī’’ti āgato, ‘‘mā puna evarūpaṃ akāsī’’ti santajjetvā agamāsi. Iminā kammena so dubbaṇṇo ahosi.

ພຣະຣາຊາ ມີພຣະวໍຣະກາຍປຽກຊຸ່ມດ້ວຍນົມສົ້ມ ຕັ້ງແຕ່ພຣະສຽນລົງມາ. ພຣະຣາຊານັ້ນ ໃຫ້ພວກມະນຸດຂັດຖູພຣະວໍຣະກາຍ ແລ້ວສົງນໍ້າໃນສະໂບກຂະຣະນີໃນພຣະຣາຊະອຸທິຍານ ຊົງປະດັບພຣະວໍຣະກາຍແລ້ວ ເມື່ອສະເດັດເຂົ້າສູ່ພຣະນະຄອນ ກໍໄດ້ເຫັນຊາຍແກ່ນັ້ນອີກ. ເຫັນແລ້ວ ຈຶ່ງຕັດວ່າ “ຊາຍແກ່ທີ່ເຮົາເຫັນແລ້ວກ່ອນນັ້ນ ປາກົດຂຶ້ນອີກແລ້ວ, ຈົ່ງຫ້າມໄວ້ ຈົ່ງຫ້າມຊາຍແກ່ນັ້ນໄວ້”. ພວກຣາຊະບຸຣຸດກໍແລ່ນໄປທາງນີ້ທາງນັ້ນ ທູນຖາມວ່າ “ຢູ່ໃສ ມະຫາຣາດ ຢູ່ໃສ ມະຫາຣາດ”. ພຣະຣາຊານັ້ນ ກໍໄດ້ປະສົບກັບຄວາມອັບອາຍຂາຍໜ້າເໝືອນຄັ້ງທຳອິດນັ້ນອີກ. ໃນຂະນະນັ້ນ ທ້າວສັກກະຊົງບັນດານໃຫ້ງົວແລະກວຽນຫາຍໄປ ແລ້ວປະທັບຢືນຢູ່ເທິງອາກາດ ຕັດວ່າ “ເຈົ້າຄົນເຂົາເບົາ ເຈົ້າສຳຄັນວ່າເຮົາເປັນພໍ່ຄ້ານົມສົ້ມ, ເຮົາຄືທ້າວສັກກະເທວະລາດ ມາເພື່ອຫ້າມການກະທຳອັນເປັນບາບຂອງເຈົ້ານີ້, ເຈົ້າຢ່າໄດ້ກະທຳກັມເຫັນປານນີ້ອີກເລີຍ” ຊົງຂົ່ມຂູ່ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ກໍສະເດັດຫຼີກໄປ. ດ້ວຍກັມນັ້ນ ພຣະເຖຣະນີ້ຈຶ່ງເປັນຜູ້ມີຜິວພັນຂີ້ຮ້າຍ.

Vipassīsammāsambuddhakāle panesa cittapattakokilo nāma hutvā kheme migadāye vasanto ekadivasaṃ himavantaṃ gantvā madhuraṃ ambaphalaṃ tuṇḍena gahetvā āgacchanto bhikkhusaṅghaparivāraṃ satthāraṃ disvā cintesi – ‘‘ahaṃ aññesu divasesu rittako tathāgataṃ passāmi. Ajja pana me imaṃ ambapakkaṃ atthi, dasabalassa taṃ dassāmī’’ti otaritvā ākāse carati. Satthā tassa cittaṃ ñatvā upaṭṭhākaṃ olokesi. So pattaṃ nīharitvā dasabalaṃ vanditvā satthu hatthe ṭhapesi. Kokilo dasabalassa patte ambapakkaṃ patiṭṭhāpesi. Satthā tattheva nisīditvā taṃ paribhuñji. Kokilo pasannacitto punappunaṃ dasabalassa guṇe āvajjetvā dasabalaṃ vanditvā attano kulāvakaṃ gantvā sattāhaṃ pītisukheneva vītināmesi. Iminā kammena saro madhuro ahosi.

ກໍໃນສະໄໝຂອງພຣະວິປັດສີສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ພຣະເຖຣະນີ້ເກີດເປັນນົກດຸດεຫວົ່າມີປີກອັນວິຈິດ ຊື່ວ່າ ຈິດຕະປັດຕະ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າເຂມະມິຄະທາຍະວັນ. ວັນໜຶ່ງ ບິນໄປສູ່ປ່າຫິມະພານ ຄາບໝາກມ່ວງສຸກອັນມີລົດຫວານດ້ວຍຈະງອຍປາກ ບິນກັບມາ ເຫັນພຣະສາສະດາ ຜູ້ມີພຣະພິກຂຸສົງເປັນບໍລິວານ ຈຶ່ງຄິດວ່າ “ໃນວັນອື່ນໆ ເຮົາມືເປົ່າມາເຂົ້າເຝົ້າພຣະຕຖາຄົດ, ແຕ່ໃນວັນນີ້ ເຮົາມີໝາກມ່ວງສຸກນີ້, ເຮົາຈັກຖວາຍໝາກມ່ວງສຸກນີ້ແກ່ພຣະທົດສະພົນ” ຈຶ່ງບິນລົງມາ ວົນວຽນຢູ່ເທິງອາກາດ. ພຣະສາສະດາຊົງຊາບວາລະຈິດຂອງນົກນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງແລເບິ່ງພຣະອຸປັດຖາກ. ພຣະອຸປັດຖາກນັ້ນ ຈຶ່ງນຳບາດອອກມາ ຖວາຍອະພິວາດພຣະທົດສະພົນ ແລ້ວວາງໄວ້ໃນພຣະຫັດຂອງພຣະສາສະດາ. ນົກດຸດເຫວົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຢອດໝາກມ່ວງສຸກລົງໃນບາດຂອງພຣະທົດສະພົນ. ພຣະສາສະດາຊົງປະທັບນັ່ງ ສະເຫວີຍໝາກມ່ວງສຸກນັ້ນ ນະ ທີ່ນັ້ນເອງ. ນົກດຸດເຫວົ່າມີຈິດເລື່ອມໃສ ພິຈາລະນາເຖິງພຣະພຸດທະຄຸນຂອງພຣະທົດສະພົນເນືອງໆ ຖວາຍອະພິວາດພຣະທົດສະພົນແລ້ວ ບິນກັບໄປສູ່ຮັງຂອງຕົນ ໃຊ້ເວລາ 7 ວັນ ໃຫ້ຜ່ານໄປດ້ວຍປີຕິແລະສຸຂະເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍກັມນັ້ນ ສຽງຂອງພຣະເຖຣະນີ້ຈຶ່ງມີຄວາມໄພເລາະອ່ອນຫວານ.

Kassapasammāsambuddhakāle pana cetiye āraddhe ‘‘kiṃpamāṇaṃ karoma? Sattayojanappamāṇaṃ. Atimahantaṃ etaṃ, chayojanappamāṇaṃ karoma. Idampi atimahantaṃ, pañcayojanaṃ karoma, catuyojanaṃ, tiyojanaṃ, dviyojana’’nti. Ayaṃ tadā jeṭṭhakavaḍḍhakī hutvā, ‘‘evaṃ, bho, anāgate sukhapaṭijaggitaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā rajjuṃ ādāya parikkhipanto gāvutamattake ṭhatvā, ‘‘ekekaṃ mukhaṃ gāvutaṃ hotu, cetiyaṃ yojanāvaṭṭaṃ yojanubbedhaṃ bhavissatī’’ti āha. Te tassa vacane aṭṭhaṃsu. Cetiyaṃ sattadivasasattamāsādhikehi sattahi saṃvaccharehi niṭṭhitaṃ. Iti appamāṇassa buddhassa pamāṇaṃ akāsīti. Tena kammena okoṭimako jāto.

ກໍໃນສະໄໝຂອງພຣະກັດສະປະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອການສ້າງພຣະເຈດີເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນ ມະຫາຊົນປຶກສາກັນວ່າ “ພວກເຮົາຈັກສ້າງໃຫ້ມີຂะໜາດເທົ່າໃດ? ຂະໜາດ 7 ໂຍດ. ນັ້ນໃຫຍ່ເກີນໄປ, ຈັກສ້າງຂະໜາດ 6 ໂຍດ. ແມ່ນນີ້ກໍໃຫຍ່ເກີນໄປ, ຈັກສ້າງຂະໜາດ 5 ໂຍດ, 4 ໂຍດ, 3 ໂຍດ, 2 ໂຍດ”. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະເຖຣະນີ້ເກີດເປັນຫົວໜ້າຊ່າງໄມ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ທ່ານທັງຫຼາຍ ເມື່ອສ້າງຢ່າງນີ້ ໃນອະນາຄົດ ຍ່ອມເປັນການງ່າຍໃນການບູລະນະປະຕິສັງຂອນ” ແລ້ວຖືເຊືອກວັດແທກ ຂຶງອ້ອມຮອບ ຢືນຢູ່ໃນໄລຍະ 1 ຄາວຸດ ແລ້ວກ່າວວ່າ “ຂໍໃຫ້ແຕ່ລະດ້ານມີຂະໜາດ 1 ຄາວຸດ, ພຣະເຈດີຈັກມີສ່ວນກວ້າງ 1 ໂຍດ ແລະສ່ວນສູງ 1 ໂຍດ”. ມະຫາຊົນທັງຫຼາຍກໍເຫັນດີຕາມຄຳຂອງນາຍຊ່າງໄມ້ນັ້ນ. ພຣະເຈດີນັ້ນ ສຳເລັດລົງດ້ວຍເວລາ 7 ປີ ກັບອີກ 7 ເດືອນ ແລະ 7 ວັນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ນາຍຊ່າງໄມ້ນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ກຳນົດຂະໜາດຂອງພຣະເຈດີຖວາຍແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ມີຄຸນຫາປະມານບໍ່ໄດ້. ດ້ວຍກັມນັ້ນ ພຣະເຖຣະນີ້ຈຶ່ງເກີດມາເປັນຄົນຕໍ່າເຕ້ຍ.

Hatthayo pasadā migāti hatthino ca pasadamigā ca. Natthi kāyasmiṃ tulyatāti kāyasmiṃ pamāṇaṃ nāma natthi, akāraṇaṃ kāyapamāṇanti attho. Chaṭṭhaṃ.

ຄຳວ່າ “hatthayo pasadā migā” ໄດ້ແກ່ ຊ້າງທັງຫຼາຍ ແລະເນື້ອຊາຍທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “natthi kāyasmiṃ tulyatā” ຄວາມວ່າ ຄວາມເທົ່າກັນໃນຮ່າງກາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ອະທິບາຍວ່າ ຂະໜາດຂອງຮ່າງກາຍ ບໍ່ແມ່ນເຫດ (ບໍ່ແມ່ນສິ່ງສຳຄັນ). ສູດທີຫົກ ຈົບ.

7. Visākhasuttavaṇṇanā

໗. ການພັນລະນາວิສາຂະສູດ

241. Sattame [Pg.219] poriyā vācāyāti puravāsīnaṃ nagaramanussānaṃ vācāsadisāya aparihīnakkharapadāya madhuravācāya. Vissaṭṭhāyāti asandiddhāya apalibuddhāya, pittasemhehi anupahatāyāti attho. Anelagalāyāti yathā dandhamanussā mukhena kheḷaṃ gaḷantena vācaṃ bhāsanti, na evarūpāya, atha kho niddosāya visadavācāya. Pariyāpannāyāti catusaccapariyāpannāya cattāri saccāni amuñcitvā pavattāya. Anissitāyāti vaṭṭanissitaṃ katvā akathitāya. Dhammo hi isinaṃ dhajoti navavidhalokuttaradhammo isīnaṃ dhajo nāmāti. Sattamaṃ.

໒໔໑. ໃນສູດທີເຈັດ, ຄຳວ່າ “poriyā vācāya” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍວາຈาອັນອ່ອນຫວານ ປະກອບດ້ວຍພະຍັນຊະນະແລະບົດອັນບໍ່ບົກພ່ອງ ຄ້າຍຄືກັບວາຈາຂອງຊາວເມືອງຫຼວງ. ຄຳວ່າ “vissaṭṭhāya” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍວາຈาອັນບໍ່ກຳກວມ ບໍ່ຕິດຂັດ, ອະທິບາຍວ່າ ວາຈาອັນດີແລະສະເລດບໍ່ບີດຄັ້ນ. ຄຳວ່າ “aneḷagaḷāya” ຄວາມວ່າ ບໍ່ແມ່ນວາຈาຄ້າຍຄືກັບພວກຄົນເຂົາ ທີ່ກ່າວວາຈาໂດຍມີນໍ້າລາຍໄຫຼອອກຈາກປາກ, ແຕ່ເປັນວາຈาອັນບໍ່ມີໂທດແລະແຈ່ມແຈ້ງ. ຄຳວ່າ “pariyāpannāya” ໄດ້ແກ່ ວາຈาອັນນັບເນື່ອງໃນອະລິຍະສັດ 4 ຄື ເປັນໄປໂດຍບໍ່ລະຖິ້ມອະລິຍະສັດ 4. ຄຳວ່າ “anissitāya” ໄດ້ແກ່ ວາຈาອັນພຣະເຖຣະກ່າວໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ອາໄສວັດຕະສົງສານ. ຄຳວ່າ “dhammo hi isīnaṃ dhajo” ຄວາມວ່າ ໂລກຸດຕະຣະທັມ 9 ປະການ ຊື່ວ່າເປັນທຸງຂອງພວກລືສີ. ສູດທີເຈັດ ຈົບ.

8. Nandasuttavaṇṇanā

໘. ການພັນລະນານັນທະສູດ

242. Aṭṭhame ākoṭitapaccākoṭitānīti ekasmiṃ passe pāṇinā vā muggarena vā ākoṭanena ākoṭitāni, parivattetvā ākoṭanena paccākoṭitāni. Añjetvāti añjanena pūretvā. Acchaṃ pattanti vippasannavaṇṇaṃ mattikāpattaṃ. Kasmā pana thero evamakāsīti? Satthu ajjhāsayajānanatthaṃ. Evaṃ kirassa ahosi ‘‘sace satthā ‘sobhati vata me ayaṃ kaniṭṭhabhātiko’ti vakkhati, yāvajīvaṃ iminā vākārena carissāmi. Sace ettha dosaṃ dassati, imaṃ ākāraṃ pahāya saṅkāracoḷaṃ gahetvā cīvaraṃ katvā dhārento pariyantasenāsane vasanto carissāmī’’ti. Assasīti bhavissasi.

໒໔໒. ໃນສູດທີແປດ ຄຳວ່າ 'ākoṭitapaccākoṭitāni' ໄດ້ແກ່ ບາດທີ່ເຄາະແລ້ວເຄາະອີກ ຄື ດ້ານໜຶ່ງເຄາະດ້ວຍມື ຫຼືດ້ວຍຄ້ອນໄມ້, ແລ້ວກັບອີກດ້ານໜຶ່ງເຄາະອີກ. ຄຳວ່າ 'añjetvā' ໄດ້ແກ່ ທາດ້ວຍຢາຢອດຕາ (ຫຼືທາໃຫ້ທົ່ວ). ຄຳວ່າ 'acchaṃ pattaṃ' ໄດ້ແກ່ ບາດດິນເຜົາທີ່ມີສີໃສບໍລິສຸດ. ຖ້າຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງພຣະເຖລະ (ພຣະນັນທະເຖລະ) ຈຶ່ງເຮັດແນວນັ້ນ? ຕອບວ່າ ເພື່ອຈະຮູ້ພຣະອັດທະຍາໄສຂອງພຣະສາດສະດາ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະເຖລະມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຖ້າພຣະສາດສະດາຕັດກັບເຮົາວ່າ "ນ້ອງຊາຍນ້ອຍຂອງເຮົາຜູ້ນີ້ງາມແທ້ໆ ນໍ", ເຮົາກໍຈະປະພຶດຕົນດ້ວຍອາການຢ່າງນີ້ຕະຫຼອດຊີວິດ. ແຕ່ຖ້າພຣະອົງຊົງສະແດງໂທດໃນເລື່ອງນີ້, ເຮົາກໍຈະລະອາການນີ້ເສຍ ແລ້ວຖືເອົາຜ້າບັງສະກຸນ (ຜ້າທີ່ຕົກຢູ່ຕາມກອງຂີ້ເຫຍື້ອ) ມາເຮັດເປັນຈີວອນຊົງໄວ້ ແລະ ອາໄສຢູ່ໃນເສນາສະນະອັນສະຫງັດປາຍເຂດແດນປະພຶດຕົນໄປ'. ຄຳວ່າ 'assasi' ໄດ້ແກ່ ຈະມີ.

Aññātuñchenāti abhilakkhitesu issarajanagehesu kaṭukabhaṇḍasambhāraṃ sugandhaṃ bhojanaṃ pariyesantassa uñcho ñātuñcho nāma. Gharapaṭipāṭiyā pana dvāre ṭhitena laddhaṃ missakabhojanaṃ aññātuñcho nāma. Ayamidha adhippeto. Kāmesu anapekkhinanti vatthukāmakilesakāmesu nirapekkhaṃ. Āraññiko cātiādi sabbaṃ samādānavaseneva vuttaṃ. Kāmesu ca anapekkhoti idaṃ suttaṃ devaloke accharāyo dassetvā āgatena aparabhāge kathitaṃ. Imassa kathitadivasato paṭṭhāya thero ghaṭento vāyamanto katipāheneva arahatte patiṭṭhāya sadevake loke aggadakkhiṇeyyo jāto. Aṭṭhamaṃ.

ຄຳວ່າ 'aññātuñchena' ໄດ້ແກ່ ການທ່ຽວບິນທະບາດ (ອຸນຊະ) ຂອງພິກຂຸຜູ້ສະແຫວງຫາອາຫານອັນມີກິ່ນຫອມ ທີ່ປຸງແຕ່ງດ້ວຍເຄື່ອງເທດຕ່າງໆ ໃນເຮືອນຂອງຜູ້ມີອຳນາດວາສະໜา ຊື່ວ່າ 'ຍາຕຸນຊະ' (ການທ່ຽວບິນທະບາດແບບມີຊື່ສຽງ). ສ່ວນການທ່ຽວບິນທະບາດ ໂດຍການຢງນຢູ່ທີ່ປະຕູເຮືອນຕາມລຳດັບເຮືອນ ແລ້ວໄດ້ອາຫານປົນເປກັນມາ ຊື່ວ່າ 'ອັນຍາຕຸນຊະ' (ການທ່ຽວບິນທະບາດແບບບໍ່ມີຊື່ສຽງ). ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ອັນຍາຕຸນຊະ ນີ້. ຄຳວ່າ 'kāmesu anapekkhinaṃ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມອາໄລໃນວັດຖຸກາມ ແລະ ກິເລສກາມ. ຄຳທັງໝົດມີຄຳວ່າ 'āraññiko ca' ເປັນຕົ້ນ ຕັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະມາທານທຸດົງ. ພຣະສູດນີ້ມີຄຳວ່າ 'kāmesu ca anapekkho' ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ສະເດັດກັບມາຈາກການຊົງສະແດງນາງອັກສອນໃນເທວະໂລກແລ້ວ ໄດ້ຊົງສະແດງໃນພາຍຫຼັງ. ນັບຕັ້ງແຕ່ມື້ທີ່ຊົງສະແດງພຣະສູດນີ້ ພຣະເຖລະໄດ້ພະຍາຍາມພາກພຽນ ພຽງແຕ່ສອງສາມມື້ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ເປັນພຣະທັກຂິເນຍຍະບຸກຄົນຜູ້ເລີດໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະໂລກ. ຈົບ ສູດທີແປດ.

9. Tissasuttavaṇṇanā

໙. ການພັນລະນາຕິດສະສູດ

243. Navame [Pg.220] dummanoti uppannadomanasso. Kasmā panāyaṃ evaṃ dukkhī dummano jātoti? Khattiyapabbajito hesa, tena naṃ pabbājetvā dupaṭṭasāṭakaṃ nivāsāpetvā varacīvaraṃ pārupetvā akkhīni añjetvā manosilātelena sīsaṃ makkhesuṃ. So bhikkhūsu rattiṭṭhānadivāṭṭhānaṃ gatesu ‘‘bhikkhunā nāma vivittokāse nisīditabba’’nti ajānanto bhojanasālaṃ gantvā mahāpīṭhaṃ āruhitvā nisīdi. Disāvacarā āgantukā paṃsukūlikā bhikkhū āgantvā, ‘‘imināva nīhārena rajokiṇṇehi gattehi na sakkā dasabalaṃ passituṃ. Bhaṇḍakaṃ tāva ṭhapessāmā’’ti bhojanasālaṃ agamaṃsu. So tesu mahātheresu āgacchantesu niccalo nisīdiyeva. Aññe bhikkhū ‘‘pādavattaṃ karoma, tālavaṇṭena bījāmā’’ti āpucchanti. Ayaṃ pana nisinnakova ‘‘kativassatthā’’ti? Pucchitvā, ‘‘mayaṃ avassikā. Tumhe pana kativassatthā’’ti? Vutte, ‘‘mayaṃ ajja pabbajitā’’ti āha. Atha naṃ bhikkhū, ‘‘āvuso, adhunā chinnacūḷosi, ajjāpi te sīsamūle ūkāgandho vāyatiyeva, tvaṃ nāma ettakesu vuḍḍhataresu vattaṃ āpucchantesu nissaddo niccalo nisinno, apacitimattampi te natthi, kassa sāsane pabbajitosī’’ti? Parivāretvā taṃ vācāsattīhi paharantā ‘‘kiṃ tvaṃ iṇaṭṭo vā bhayaṭṭo vā jīvituṃ asakkonto pabbajito’’ti? Āhaṃsu. So ekampi theraṃ olokesi, tena ‘‘kiṃ maṃ olokesi mahallakā’’ti? Vutte aññaṃ olokesi, tenapi tatheva vutte athassa ‘‘ime maṃ parivāretvā vācāsattīhi vijjhantī’’ti khattiyamāno uppajji. Akkhīsu maṇivaṇṇāni assūni sañcariṃsu. Tato ne āha – ‘‘kassa santikaṃ āgatatthā’’ti. Te ‘‘kiṃ pana tvaṃ ‘mayhaṃ santikaṃ āgatā’ti? Amhe maññasi gihibyañjanabhaṭṭhakā’’ti vatvā, ‘‘sadevake loke aggapuggalassa satthu santikaṃ āgatamhā’’ti āhaṃsu. So ‘‘mayhaṃ bhātu santike āgatā tumhe, yadi evaṃ idāni vo āgatamaggeneva gamanaṃ karissāmī’’ti kujjhitvā nikkhanto antarāmagge cintesi – ‘‘mayi imināva nīhārena gate satthā ete na nīharāpessatī’’ti dukkhī dummano assūni pavattayamāno agamāsi. Iminā kāraṇena esa evaṃ jātoti.

໒໔໓. ໃນສູດທີ 9 ຄຳວ່າ dummano ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມໂທມະນັດ (ຄວາມບໍ່ສະບາຍໃຈ) ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ກໍເພາະເຫດໃດ ພະຕິສສະອົງນີ້ ຈຶ່ງເປັນທຸກ ເສຍໃຈຢ່າງນີ້? ເພາະວ່າ ພະຕິສສະນັ້ນ ເປັນຜູ້ບວດມາຈາກຕະກູນກະສັດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ (ພວກຍາດຕິພີ່ນ້ອງ) ເມື່ອໃຫ້ທ່ານບວດແລ້ວ ຈຶ່ງໃຫ້ນຸ່ງສະບົງສອງຊັ້ນ ໃຫ້ຫົ່ມຈີວອນອັນປະເສີດ ໃຫ້ທາຕາ ແລະໃຫ້ທາຫົວດ້ວຍນ້ຳມັນມະໂນສິລາ. ເມື່ອພວກພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຫຼີກໄປສູ່ທີ່ພັກກາງຄືນແລະທີ່ພັກກາງເວັນແລ້ວ ພະຕິສສະນັ້ນ ບໍ່ຮູ້ວ່າ "ຂຶ້ນຊື່ວ່າພິກຂຸ ຄວນນັ່ງໃນທີ່ສະຫງັດ" ຈຶ່ງໄປສູ່ໂຮງສັນ ຂຶ້ນໄປນັ່ງເທິງຕັ່ງໃຫຍ່. ພວກພິກຂຸຜູ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນ ເປັນອາຄັນຕຸກະລົງມາຈາກທິດອື່ນ ເດີນທາງມາຮອດແລ້ວ ຄິດວ່າ "ດ້ວຍຮ່າງກາຍທີ່ເປື້ອນຝຸ່ນຢ່າງນີ້ ບໍ່ອາດຈະເຂົ້າເຝົ້າພະທົດສະພົນໄດ້, ພວກເຮົາຈະວາງບໍລິຂານໄວ້ກ່ອນ" ຈຶ່ງໄດ້ໄປສູ່ໂຮງສັນ. ເມື່ອພະມະຫາເຖລະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເດີນທາງມາຮອດ ພະຕິສສະນັ້ນກໍຍັງນັ່ງເສີຍຢູ່ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວເລີຍ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍອື່ນໆ ຖາມວ່າ "ພວກເຮົາຈະເຮັດກິດຈະວັດລ້າງຕີນໃຫ້, ຈະວີດ້ວຍພັດໃບຕານໃຫ້ ບໍ?". ແຕ່ພະຕິສສະນີ້ ນັ່ງຢູ່ຢ່າງນັ້ນແລ້ວຖາມວ່າ "ພວກທ່ານມີພັນສາເທົ່າໃດ?". ເມື່ອພວກພິກຂຸຕອບວ່າ "ພວກເຮົາບໍ່ມີພັນສາ (ບວດໃໝ່). ແລ້ວພວກທ່ານເດ ມີພັນສາເທົ່າໃດ?". ພະຕິສສະຈຶ່ງຕອບວ່າ "ພວກເຮົາຫາກໍບວດໃນມື້ນີ້". ລຳດັບນັ້ນ ພວກພິກຂຸຈຶ່ງຫຸ້ມລ້ອມທ່ານໄວ້ ແລ້ວທຳຮ້າຍດ້ວຍຫອກຄືວາຈາວ່າ "ອາວຸໂສ, ທ່ານຫາກໍປົງຜົມໃໝ່ໆ ມື້ນີ້ເອງ, ກິ່ນເຫົາຢູ່ເທິງຫົວຂອງທ່ານກໍຍັງເໝັນຄຸ້ງຢູ່ເລີຍ, ທ່ານເອງ ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາຫຼາຍປານນີ້ ຖາມເຖິງກິດຈະວັດ ກໍຍັງນັ່ງມິດເສີຍ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ, ແມ່ນແຕ່ຄວາມເຄົາລົບພຽງເລັກນ້ອຍກໍບໍ່ມີ, ທ່ານບວດໃນພະສາສະໜາຂອງໃຜ?". ແລະກ່າວວ່າ "ທ່ານເປັນຜູ້ຖືກໜີ້ສິນບີບຄັ້ນ ຫຼືຖືກໄພຄຸກຄາມ ຈົນບໍ່ອາດຈະລ້ຽງຊີວິດໄດ້ ຈຶ່ງມາບວດຫຼື?". ພະຕິສສະນັ້ນ ຫຼຽວເບິ່ງພະເຖລະອົງໜຶ່ງ, ເມື່ອພະເຖລະອົງນັ້ນກ່າວວ່າ "ທ່ານຫຼຽວເບິ່ງຂ້ອຍເຮັດຫຍັງ ເຈົ້າຄົນແກ່?", ຈຶ່ງຫຼຽວເບິ່ງພະເຖລະອົງອື່ນ, ເມື່ອພະເຖລະອົງນັ້ນກ່າວຢ່າງນັ້ນຄືກັນ, ລຳດັບນັ້ນ ມານະຢ່າງກະສັດກໍເກີດຂຶ້ນແກ່ທ່ານວ່າ "ພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ ຫຸ້ມລ້ອມເຮົາ ແລ້ວແທງເຮົາດ້ວຍຫອກຄືວາຈາ". ນ້ຳຕາທີ່ມີສີຄືແກ້ວມະນີ ກໍໄຫຼຄລໍເບົ້າຕາທັງສອງ. ຈາກນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງຖາມພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ "ພວກທ່ານມາສຳນັກຂອງໃຜ?". ພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນກ່າວວ່າ "ເຈົ້າຄົນເສຍລັກສະນະຄະລຶຫັດ, ເຈົ້າຄິດວ່າພວກເຮົາ 'ມາສຳນັກຂອງເຈົ້າ' ບໍ?" ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ພວກເຮົາເດີນທາງມາສູ່ສຳນັກຂອງພະສາດສະດາ ຜູ້ເປັນບຸກຄົນອັນເລີດໃນໂລກ ພ້ອມທັງເທວະດາ". ພະຕິສສະນັ້ນ ກ່າວວ່າ "ພວກທ່ານມາສຳນັກຂອງພີ່ຊາຍເຮົາ, ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ຕອນນີ້ ເຮົາຈະເຮັດໃຫ້ພວກທ່ານກັບໄປຕາມທາງທີ່ພວກທ່ານມາເລີຍ" ແລ້ວຮ້ອງໄຫ້ດ້ວຍຄວາມໂກດ ຫຼີກອອກໄປ, ໃນລະຫວ່າງທາງກໍຄິດວ່າ "ເມື່ອເຮົາໄປດ້ວຍອາການຢ່າງນີ້ ພະສາດສະດາຄົງຈະໄລ່ພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ໜີໄປ" ຈຶ່ງເປັນທຸກ ເສຍໃຈ ຫຼັ່ງນ້ຳຕາເດີນທາງໄປ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພະຕິສສະນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຢ່າງນີ້.

Vācāsannitodakenāti [Pg.221] vacanapatodena. Sañjambharimakaṃsūti sañjambharitaṃ nirantaraṃ phuṭaṃ akaṃsu, upari vijjhiṃsūti vuttaṃ hoti. Vattāti pare yadicchakaṃ vadatiyeva. No ca vacanakkhamoti paresaṃ vacanaṃ khamituṃ na sakkoti. Idāni tāva tvaṃ iminā kopena iminā vuttavācāsannitodakena viddho. Atīte pana raṭṭhato ca pabbājitoti. Evaṃ vutte, ‘‘katarasmiṃ kāle bhagavā’’ti? Bhikkhū bhagavantaṃ yāciṃsu.

ຄຳວ່າ Vācāsannitodakena ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປະຕັກຄືວາຈາ. ຄຳວ່າ Sañjambharimakaṃsu ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ຍັບເຍີນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແທງຂຶ້ນໄປຂ້າງເທິງ. ຄຳວ່າ Vattā ໄດ້ແກ່ ມັກເວົ້າຕາມໃຈຊອບຂອງຕົນຕໍ່ຄົນອື່ນ. ຄຳວ່າ No ca vacanakkhamo ໄດ້ແກ່ ບໍ່ອາດຈະອົດທົນຕໍ່ຖ້ອຍຄຳຂອງຄົນອື່ນໄດ້. ໃນເວລານີ້ ທ່ານຖືກແທງດ້ວຍຄວາມໂກດນີ້ ແລະດ້ວຍປະຕັກຄືວາຈາທີ່ກ່າວແລ້ວນີ້. ແຕ່ໃນອະດີດ ທ່ານເຄີຍຖືກເນລະເທດອອກຈາກແວ່ນແຄວ້ນມາແລ້ວ. ເມື່ອພະອົງ tadd ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງທູນອາລາດທະນາພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ມີພະພາກ, ໃນການໃດ (ທີ່ພະຕິສສະຖືກເນລະເທດ)?".

Satthā āha – atīte bārāṇasiyaṃ bārāṇasirājā rajjaṃ kāresi. Atheko jātimā, eko mātaṅgoti dve isayo bārāṇasiṃ agamaṃsu. Tesu jātimā puretaraṃ gantvā kumbhakārasālāyaṃ nisīdi. Mātaṅgo tāpaso pacchā gantvā tattha okāsaṃ yāci kumbhakāro ‘‘atthettha paṭhamataraṃ paviṭṭho pabbajito, taṃ pucchā’’ti āha. So attano parikkhāraṃ gahetvā sālāya dvāramūle ṭhatvā, ‘‘amhākampi ācariya ekarattivāsāya okāsaṃ dethā’’ti āha. ‘‘Pavisa, bho’’ti. Pavisitvā nisinnaṃ, ‘‘bho, kiṃ gottosī’’ti? Pucchi. ‘‘Caṇḍālagottomhī’’ti. ‘‘Na sakkā tayā saddhiṃ ekaṭṭhāne nisīdituṃ, ekamantaṃ gacchā’’ti. So ca tattheva tiṇasanthārakaṃ pattharitvā nipajji, jātimā dvāraṃ nissāya nipajji. Itaro passāvatthāya nikkhamanto taṃ urasmiṃ akkami. ‘‘Ko eso’’ti ca vutte? ‘‘Ahaṃ ācariyā’’ti āha. ‘‘Re caṇḍāla, kiṃ aññato maggaṃ na passasi? Atha me āgantvā akkamasī’’ti. ‘‘Ācariya, adisvā me akkantosi, khama mayha’’nti. So mahāpurise bahi nikkhante cintesi – ‘‘ayaṃ paccāgacchantopi itova āgamissatī’’ti parivattetvā nipajji. Mahāpurisopi ‘‘ācariyo ito sīsaṃ katvā nipanno, pādasamīpena gamissāmī’’ti pavisanto puna urasmiṃyeva akkami. ‘‘Ko eso’’ti ca vutte? ‘‘Ahaṃ ācariyā’’ti āha. ‘‘Paṭhamaṃ tāva te ajānantena kataṃ, idāni maṃ ghaṭentova akāsi, sūriye te uggacchante sattadhā muddhā phalatū’’ti sapi. Mahāpuriso kiñci avatvā purearuṇeyeva sūriyaṃ gaṇhi, nāssa uggantuṃ adāsi. Manussā ca hatthiassādayo ca pabujjhiṃsu.

ພະສາດສະດາຈຶ່ງຕັດວ່າ ໃນອະດີດຕະການ ເມື່ອພະເຈົ້າພະລານະສີ ຄອງລາດຊະສົມບັດຢູ່ໃນເມືອງພະລານະສີ. ຄັ້ງນັ້ນ ມີລືສີສອງຕົນ ຕົນໜຶ່ງຊື່ວ່າ ຊາຕິມັນ (ຜູ້ມີຊາດຕະກູນສູງ) ອີກຕົນໜຶ່ງຊື່ວ່າ ມາຕັງຄະ (ເປັນຄົນຈັນທານ) ໄດ້ເດີນທາງມາສູ່ເມືອງພະລານະສີ. ໃນລືສີສອງຕົນນັ້ນ ລືສີຊາຕິມັນ ໄດ້ໄປຮອດກ່ອນ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ໃນໂຮງປັ້ນໝໍ້. ສ່ວນມາຕັງຄະດາບົດ ໄປຮອດພາຍຫຼັງ ຈຶ່ງຂໍໂອກາດພັກເຊົາໃນທີ່ນັ້ນ, ນາຍຊ່າງໝໍ້ກ່າວວ່າ "ມີບັນພະຊິດອົງໜຶ່ງເຂົ້າໄປພັກກ່ອນແລ້ວ, ທ່ານຈົ່ງໄປຂໍອະນຸຍາດນຳເພິ່ນເຖີດ". ມາຕັງຄະດາບົດນັ້ນ ຖືເອົາບໍລິຂານຂອງຕົນ ໄປຢືນຢູ່ໃກ້ປະຕູໂຮງສັນ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ອາຈານ, ຂໍໂອກາດໃຫ້ພວກເຮົາພັກເຊົາສັກຄືນໜຶ່ງແດ່ທອດ". ລືສີຊາຕິມັນກ່າວວ່າ "ຈົ່ງເຂົ້າມາເຖີດ ທ່ານ". ເມື່ອມາຕັງຄະດາບົດເຂົ້າມານັ່ງແລ້ວ, ລືສີຊາຕິມັນຈຶ່ງຖາມວ່າ "ທ່ານມີຕະກູນໃດ?". ມາຕັງຄະດາບົດຕອບວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຕະກູນຈັນທານ". ລືສີຊາຕິມັນກ່າວວ່າ "ບໍ່ອາດຈະນັ່ງຮ່ວມບ່ອນດຽວກັບເຈົ້າໄດ້, ຈົ່ງຫຼີກໄປນັ່ງຢູ່ສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງເຖີດ". ມາຕັງຄະດາບົດນັ້ນ ຈຶ່ງປູລາດເຄື່ອງປູຫຍ້າໃນທີ່ນັ້ນແລ້ວນອນ, ສ່ວນລືສີຊາຕິມັນ ນອນອີງໃກ້ປະຕູ. ມາຕັງຄະດາບົດນັ້ນ ເມື່ອຈະອອກໄປຖ່າຍເບົາ ກໍໄດ້ຢຽບເອິກຂອງລືສີຊາຕິມັນ. ເມື່ອລືສີຊາຕິມັນຖາມວ່າ "ນັ້ນໃຜ?", ມາຕັງຄະດາບົດຈຶ່ງຕອບວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າເອງ ອາຈານ". ລືສີຊາຕິມັນຈຶ່ງຮ້າຍວ່າ "ອີ່ຈັນທານຍົດ, ມຶງບໍ່ເຫັນທາງອື່ນບໍ? ຈຶ່ງມາຢຽບເອິກກູຢ່າງນີ້". ມາຕັງຄະດາບົດກ່າວວ່າ "ອາຈານ, ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ທັນເຫັນ ຈຶ່ງຢຽບຖືກ, ຂໍຈົ່ງອົດໂທດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າແດ່ທອດ". ເມື່ອພະໂພທິສັດ (ມາຕັງຄະດາບົດ) ອອກໄປຂ້າງນອກແລ້ວ, ລືສີຊາຕິມັນກໍຄິດວ່າ "ຄົນຈັນທານນີ້ ເມື່ອກັບມາ ກໍຄົງຈະມາທາງນີ້ອີກ" ຈຶ່ງປ່ຽນທິດນອນ (ເອົາຫົວໄປທາງຕີນ ເອົາຕີນໄປທາງຫົວ). ຝ່າຍພະໂພທິສັດຄິດວ່າ "ອາຈານນອນຫັນຫົວມາທາງນີ້, ເຮົາຈະເດີນທາງໄປທາງປາຍຕີນ" ແຕ່ເມື່ອເຂົ້າໄປ ກໍຢຽບເອິກຂອງລືສີຊາຕິມັນອີກ. ເມື່ອລືສີຊາຕິມັນຖາມວ່າ "ນັ້ນໃຜ?", ມາຕັງຄະດາບົດຈຶ່ງຕອບວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າເອງ ອາຈານ". ລືສີຊາຕິມັນຈຶ່ງສາບແຊ່ງວ່າ "ເທື່ອທຳອິດ ມຶງເຮັດເພາະບໍ່ຮູ້, ແຕ່ເທື່ອນີ້ ມຶງຕັ້ງໃຈແກ້ງກູ, ເມື່ອພະອາທິດຂຶ້ນ ຂໍໃຫ້ຫົວຂອງມຶງແຕກອອກເປັນເချက်ສ່ຽງ". ພະໂພທິສັດບໍ່ໄດ້ກ່າວຕອບຫຍັງເລີຍ ແຕ່ກ່ອນຮຸ່ງເຊົ້າ ໄດ້ສະກັດກັ້ນພະອາທິດໄວ້ ບໍ່ໃຫ້ຂຶ້ນມາ. ພວກມະນຸດ ແລະສັດທັງຫຼາຍ ມີຊ້າງແລະມ້າເປັນຕົ້ນ ກໍຕື່ນຂຶ້ນ.

Manussā [Pg.222] rājakulaṃ gantvā, ‘‘deva, sakalanagare appabuddho nāma natthi, na ca aruṇuggaṃ paññāyati, kinnu kho eta’’nti? Tena hi nagaraṃ parivīmaṃsathāti. Te parivīmaṃsantā kumbhakārasālāyaṃ dve tāpase disvā, ‘‘imesaṃ etaṃ kammaṃ bhavissatī’’ti gantvā rañño ārocesuṃ. Raññā ca ‘‘pucchatha ne’’ti vuttā āgantvā jātimantaṃ pucchiṃsu – ‘‘tumhehi andhakāraṃ kata’’nti. ‘‘Na mayā kataṃ, esa pana kūṭajaṭilo chavo anantamāyo, taṃ pucchathā’’ti. Te āgantvā mahāpurisaṃ pucchiṃsu – ‘‘tumhehi, bhante, andhakāraṃ kata’’nti. ‘‘Āma ayaṃ ācariyo maṃ abhisapi, tasmā mayā kata’’nti. Te gantvā rañño ārocesuṃ. Rājāpi āgantvā mahāpurisaṃ ‘‘tumhehi kataṃ, bhante’’ti? Pucchi. ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Kasmā bhante’’ti? ‘‘Iminā abhisapitomhi, sace maṃ eso khamāpessati, sūriyaṃ vissajjessāmī’’ti. Rājā ‘‘khamāpetha, bhante, eta’’nti āha. Itaro ‘‘mādiso jātimā kiṃ evarūpaṃ caṇḍālaṃ khamāpessati? Na khamāpemī’’ti.

ພວກມະນຸດພາກັນໄປສູ່ລາຊະສຳນັກ ແລ້ວກາບບັງຄົມທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາລາດ, ໃນທົ່ວເມືອງ ບໍ່ມີໃຜທີ່ຍັງນອນຫຼັບຢູ່ເລີຍ, ແຕ່ແສງເງິນແສງທອງກໍຍັງບໍ່ປາກົດ, ນີ້ມັນແມ່ນຫຍັງກັນແທ້?". ພະເຈົ້າມະຫາລາດຈຶ່ງຕັດວ່າ "ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ພວກເຈົ້າຈົ່ງພາກັນໄປກວດເບິ່ງທົ່ວເມືອງເຖີດ". ພວກເຂົາເມື່ອກວດເບິ່ງ ກໍເຫັນດາບົດສອງຕົນຢູ່ໃນໂຮງປັ້ນໝໍ້ ຈຶ່ງຄິດວ່າ "ນີ້ຄົງຈະແມ່ນການກະທຳຂອງດາບົດສອງຕົນນີ້ແທ້ໆ" ແລ້ວຈຶ່ງໄປກາບບັງຄົມທູນແດ່ພະເຈົ້າມະຫາລາດ. ເມື່ອພະເຈົ້າມະຫາລາດຕັດວ່າ "ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປຖາມພວກເພິ່ນເບິ່ງ", ພວກເຂົາຈຶ່ງມາຖາມລືສີຊາຕິມັນວ່າ "ພວກທ່ານເຮັດໃຫ້ມືດມົນຢ່າງນີ້ບໍ?". ລືສີຊາຕິມັນຕອບວ່າ "ເຮົາບໍ່ໄດ້ເຮັດ, ແຕ່ແມ່ນດາບົດຂີ້ຕົວະ ຜູ້ຊົ່ວຊ້າ ມີມາຍາຫຼາຍຕົນນີ້ຕ່າງຫາກ, ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປຖາມເພິ່ນເຖີດ". ພວກເຂົາຈຶ່ງມາຖາມພະໂພທິສັດວ່າ "ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ພວກທ່ານເຮັດໃຫ້ມືດມົນຢ່າງນີ້ບໍ?". ພະໂພທິສັດຕອບວ່າ "ແມ່ນແລ້ວ, ອາຈານຜู້ນີ້ໄດ້ສາບແຊ່ງເຮົາ, ເຮົາຈຶ່ງໄດ້ເຮັດຢ່າງນີ້". ພວກເຂົາຈຶ່ງໄປກາບບັງຄົມທູນແດ່ພະເຈົ້າມະຫາລາດ. ພະເຈົ້າມະຫາລາດກໍສະເດັດມາເອງ ແລ້ວຕັດຖາມພະໂພທິສັດວ່າ "ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ແມ່ນທ່ານເຮັດບໍ?". ພະໂພທິສັດຕອບວ່າ "ແມ່ນແລ້ວ, ມະຫາລາດ". ພະເຈົ້າມະຫາລາດຖາມວ່າ "ເພາະເຫດໃດ, ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ?". ພະໂພທິສັດຕອບວ່າ "ເຮົາຖືກອາຈານຜູ້ນີ້ສາບແຊ່ງ, ຖ້າລາວຂໍຂະມາເຮົາ, ເຮົາຈຶ່ງຈະປ່ອຍພະອາທິດ". ພະເຈົ້າມະຫາລາດຈຶ່ງກ່າວແກ່ລືສີຊາຕິມັນວ່າ "ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂໍຈົ່ງຂໍຂະມາເພິ່ນເຖີດ". ແຕ່ລືສີຊາຕິມັນນັ້ນກ່າວວ່າ "ຄົນທີ່ມີຊາດຕະກູນສູງຄືຂ້ອຍ ຈະຕ້ອງໄປຂໍຂະມາຄົນຈັນທານຕ່ຳຊ້າຢ່າງນີ້ບໍ? ຂ້ອຍບໍ່ຂໍຂະມາເດັດຂາດ".

Atha naṃ manussā ‘‘na kiṃ tvaṃ attano ruciyā khamāpessasī’’ti? Vatvā hatthesu ca pādesu ca gahetvā pādamūle nipajjāpetvā ‘‘khamāpehī’’ti āhaṃsu. So nissaddo nipajji. Punapi naṃ ‘‘khamāpehī’’ti āhaṃsu. Tato ‘‘khama mayhaṃ, ācariyā’’ti āha. Mahāpuriso ‘‘ahaṃ tāva tuyhaṃ khamitvā sūriyaṃ vissajjessāmi, sūriye pana uggate tava sīsaṃ sattadhā phalissatī’’ti vatvā, ‘‘imassa sīsappamāṇaṃ mattikāpiṇḍaṃ matthake ṭhapetvā etaṃ nadiyā galappamāṇe udake ṭhapethā’’ti āha. Manussā tathā akaṃsu. Ettāvatā saraṭṭhakaṃ rājabalaṃ sannipati. Mahāpuriso sūriyaṃ muñci. Sūriyarasmi āgantvā mattikāpiṇḍaṃ pahari. So sattadhā bhijji. Tāvadeva so nimujjitvā ekena titthena uttaritvā palāyi. Satthā imaṃ vatthuṃ āharitvā, ‘‘idāni tāva tvaṃ bhikkhūnaṃ santike paribhāsaṃ labhasi, pubbepi imaṃ kodhaṃ nissāya raṭṭhato pabbājito’’ti anusandhiṃ ghaṭetvā atha naṃ ovadanto na kho te taṃ tissa patirūpantiādimāha. Navamaṃ.

ລຳດັບນັ້ນ ພວກມະນຸດຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ທ່ານຈະບໍ່ຂໍຂະມາດ້ວຍຄວາມສະໝັກໃຈຂອງຕົນເອງບໍ?" ແລ້ວຈຶ່ງຈັບມືແລະຕີນຂອງລືສີຊາຕິມັນນັ້ນ ໃຫ້ໝອບລົງແທບຕີນຂອງມາຕັງຄະດາບົດ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ຈົ່ງຂໍຂະມາສາ". ລືສີຊາຕິມັນນັ້ນກໍນອນມິດຢູ່. ພວກເຂົາກໍບອກໃຫ້ຂໍຂະມາອີກ. ຈາກນັ້ນ ລືສີຊາຕິມັນຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ອາຈານ, ຂໍຈົ່ງອົດໂທດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າແດ່ທອດ". ພະໂພທິສັດກ່າວວ່າ "ເຮົາຈະຍົກໂທດໃຫ້ທ່ານ ແລ້ວຈະປ່ອຍພະອາທິດ, ແຕ່ເມື່ອພະອາທິດຂຶ້ນແລ້ວ ຫົວຂອງທ່ານຈະແຕກອອກເປັນເຈັດສ່ຽງ" ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຈົ່ງເອົາກ້ອນດິນໜຽວຂະໜາດເທົ່າຫົວ ວາງໄວ້ເທິງຫົວຂອງອາຈານຜູ້ນີ້ ແລ້ວໃຫ້ລາວໄປຢືນຢູ່ໃນນ້ຳຂອງແມ່ນ້ຳ ລະດັບພຽງຄໍ". ພວກມະນຸດກໍໄດ້ເຮັດຕາມນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ກອງທັບຂອງພະເຈົ້າມະຫາລາດ ພ້ອມທັງຊາວເມືອງທັງໝົດ ຈຶ່ງໄດ້ມາປະຊຸມກັນ. ພະໂພທິສັດຈຶ່ງປ່ອຍພະອາທິດ. ແສງພະອາທິດສ່ອງລົງມາຖືກກ້ອນດິນໜຽວນັ້ນ. ກ້ອນດິນໜຽວນັ້ນກໍແຕກອອກເປັນເຈັດສ່ຽງ. ໃນທັນໃດນັ້ນ ລືສີຊາຕິມັນກໍດຳນ້ຳລົງໄປ ແລ້ວຂຶ້ນຝັ່ງອີກທ່າໜຶ່ງ ແລ້ວແລ່ນໜີໄປ. ພະສາດສະດາ ຊົງນຳເລື່ອງລາວໃນອະດີດນີ້ມາສະແດງແລ້ວ ຊົງເຊື່ອມໂຍງອະນຸສົນທິວ່າ "ໃນເວລານີ້ ທ່ານໄດ້ຮັບການຕິຕຽນໃນສຳນັກຂອງພວກພິກຂຸ, ແມ່ນແຕ່ໃນຊາດກ່ອນ ທ່ານກໍເຄີຍຖືກເນລະເທດອອກຈາກແວ່ນແຄວ້ນ ເພາະອາໄສຄວາມໂກດນີ້ມາແລ້ວ" ເມື່ອຈະຊົງສັ່ງສອນພະຕິສສະນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດພະດຳລັດວ່າ "na kho te taṃ tissa patirūpaṃ" (ຕິສສະ, ການກະທຳນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນແກ່ທ່ານເລີຍ) ເປັນຕົ້ນ. ຈົບສູດທີ 9.

10. Theranāmakasuttavaṇṇanā

໑໐. ຄຳອະທິບາຍເຖລະນາມະກະສູດ

244. Dasame vaṇṇavādīti ānisaṃsavādī. Yaṃ atītaṃ taṃ pahīnanti atīte khandhapañcake chandarāgappahānena taṃ pahīnaṃ nāma hoti. Anāgatanti anāgatampi khandhapañcakaṃ tattha chandarāgapaṭinissaggena paṭinissaṭṭhaṃ nāma hoti[Pg.223]. Sabbābhibhunti sabbā khandhāyatanadhātuyo ca tayo bhave ca abhibhavitvā ṭhitaṃ. Sabbavidunti taṃ vuttappakāraṃ sabbaṃ viditaṃ pākaṭaṃ katvā ṭhitaṃ. Sabbesu dhammesūti tesveva dhammesu taṇhādiṭṭhilepehi anupalittaṃ. Sabbañjahanti tadeva sabbaṃ tattha chandarāgappahānena jahitvā ṭhitaṃ. Taṇhakkhaye vimuttanti taṇhakkhayasaṅkhāte nibbāne tadārammaṇāya vimuttiyā vimuttaṃ. Dasamaṃ.

໒໔໔. ໃນສູດທີ 10 ຄຳວ່າ vaṇṇavādī ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກ່າວສັນເສີນອານິສົງ. ຄຳວ່າ yaṃ atītaṃ taṃ pahīnaṃ ໄດ້ແກ່ ຂັນຫ້າທີ່ເປັນອະດີດ ຊື່ວ່າລະໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍການລະຄວາມກຳໜັດດ້ວຍອຳນາດຄວາມພໍໃຈ (ສັນທະລາຄະ) ໃນຂັນຫ້າທີ່ເປັນອະດີດນັ້ນ. ຄຳວ່າ anāgataṃ ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ຂັນຫ້າທີ່ເປັນອະນາຄົດ ກໍຊື່ວ່າສະຫຼະໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍການສະຫຼະຄືນເຊິ່ງສັນທະລາຄະໃນຂັນຫ້າທີ່ເປັນອະນາຄົດນັ້ນ. ຄຳວ່າ sabbābhibhuṃ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຄອບງຳຂັນ, ອາຍະຕະນະ, ທາດທັງປວງ ແລະພົບທັງສາມ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ sabbaviduṃ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ ປາກົດ ເຊິ່ງທຳທັງປວງຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ sabbesu dhammesu ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ຕິດເປື້ອນດ້ວຍກິເລດເຄື່ອງທາຄືຕັນຫາແລະທິດຖິ ໃນທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ sabbañjahaṃ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ລະໂລກທັງປວງນັ້ນໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍການລະສັນທະລາຄະໃນໂລກນັ້ນ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ taṇhakkhaye vimuttaṃ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວດ້ວຍຜົນວິມຸດ ທີ່ມີພະນິພານອັນໄດ້ຊື່ວ່າເປັນທີ່ສິ້ນຕັນຫາເປັນອາລົມ. ຈົບສູດທີ 10.

11. Mahākappinasuttavaṇṇanā

໑໑. ຄຳອະທິບາຍມະຫາກັບປິນະສູດ

245. Ekādasame mahākappinoti evaṃnāmako abhiññābalappatto asītimahāsāvakānaṃ abbhantaro mahāthero. So kira gihikāle kukkuṭavatīnagare tiyojanasatikaṃ rajjaṃ akāsi. Pacchimabhavikattā pana tathārūpaṃ sāsanaṃ sotuṃ ohitasoto vicarati. Athekadivasaṃ amaccasahassaparivuto uyyānakīḷikaṃ agamāsi. Tadā ca majjhimadesato jaṅghavāṇijā taṃ nagaraṃ gantvā, bhaṇḍaṃ paṭisāmetvā, ‘‘rājānaṃ passissāmā’’ti paṇṇākārahatthā rājakuladvāraṃ gantvā, ‘‘rājā uyyānaṃ gato’’ti sutvā, uyyānaṃ gantvā, dvāre ṭhitā, paṭihārassa ārocayiṃsu. Atha rañño nivedite rājā pakkosāpetvā niyyātitapaṇṇākāre vanditvā ṭhite, ‘‘tātā, kuto āgatatthā’’ti? Pucchi. ‘‘Sāvatthito devā’’ti. ‘‘Kacci vo raṭṭhaṃ subhikkhaṃ, dhammiko rājā’’ti? ‘‘Āma, devā’’ti. ‘‘Atthi pana tumhākaṃ dese kiñci sāsana’’nti? ‘‘Atthi, deva, na pana sakkā ucchiṭṭhamukhehi kathetu’’nti. Rājā suvaṇṇabhiṅgārena udakaṃ dāpesi. Te mukhaṃ vikkhāletvā dasabalābhimukhā añjaliṃ paggaṇhitvā, ‘‘deva, amhākaṃ dese buddharatanaṃ nāma uppanna’’nti āhaṃsu. Rañño ‘‘buddho’’ti vacane sutamatte sakalasarīraṃ pharamānā pīti uppajji. Tato ‘‘buddhoti, tātā, vadathā’’ti? Āha. ‘‘Buddhoti deva vadāmā’’ti. Evaṃ tikkhattuṃ vadāpetvā, ‘‘buddhoti padaṃ aparimāṇaṃ, nāssa sakkā parimāṇaṃ kātu’’nti tasmiṃyeva pasanno satasahassaṃ datvā puna ‘‘aññaṃ kiṃ sāsana’’nti? Pucchi. ‘‘Deva dhammaratanaṃ nāma uppanna’’nti. Tampi sutvā tatheva tikkhattuṃ paṭiññaṃ gahetvā aparampi satasahassaṃ datvā puna ‘‘aññaṃ kiṃ sāsana’’nti? Pucchi. ‘‘Saṅgharatanaṃ deva uppanna’’nti. Tampi sutvā tatheva tikkhattuṃ paṭiññaṃ gahetvā aparampi satasahassaṃ [Pg.224] datvā dinnabhāvaṃ paṇṇe likhitvā, ‘‘tātā, deviyā santikaṃ gacchathā’’ti pesesi. Tesu gatesu amacce pucchi, ‘‘tātā, buddho loke uppanno, tumhe kiṃ karissathā’’ti? ‘‘Deva tumhe kiṃ kattukāmā’’ti? ‘‘Ahaṃ pabbajissāmī’’ti. ‘‘Mayampi pabbajissāmā’’ti. Te sabbepi gharaṃ vā kuṭumbaṃ vā anapaloketvā ye asse āruyha gatā, teheva nikkhamiṃsu.

໒໔໕. ໃນສູດທີສິບເອັດ, ຄຳວ່າ "ມະຫາກັບປິນະ" (mahākappino) ໄດ້ແກ່ ພະມະຫາເຖລະຜູ້ມີຊື່ຢ່າງນີ້ ຜູ້ບັນລຸອະພິນຍາພະລະ (ກຳລັງແຫ່ງອະພິນຍາ) ເປັນຜູ້ໜຶ່ງໃນບັນດາພະມະຫາສາວົກແປດສິບຮູບ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນເວລາທີ່ທ່ານຍັງເປັນຄະລຶຫັດ ໄດ້ຄອງລາດຊະສົມບັດໃນເມືອງກຸກກຸຕະວະດີ (Kukkuṭavatī) ມີອານາເຂດກວ້າງສາມຮ້ອຍໂຍດ. ແຕ່ເພາະເປັນຜູ້ມີພົບໃນຊາດນີ້ເປັນຊາດສຸດທ້າຍ (ປັດສິມະພະວິກະ) ຈຶ່ງທ່ຽວສະແຫວງຫາເພື່ອຈະຟັງຂ່າວສານອັນສົມຄວນແກ່ການນັ້ນ (ຂ່າວສານກ່ຽວກັບພະຣັດຕະນະໄຕ). ຢູ່ມາໃນວັນໜຶ່ງ ພະອົງແວດລ້ອມດ້ວຍອາມາດໜຶ່ງພັນຄົນ ໄດ້ສະເດັດໄປປະພາດອຸທະຍານ. ໃນເວລານັ້ນ ພວກພໍ່ຄ້າສະແຫວງຫາຊັບດ້ວຍການເດີນທາງ (ຊັງຄະວານິດ) ຈາກມັດຊິມະເທດ ໄດ້ເດີນທາງມາຮອດເມືອງນັ້ນ, ເກັບມ້ຽນສິນຄ້າແລ້ວ ຄິດວ່າ "ພວກເຮົາຈັກເຂົ້າເຝົ້າພະຣາຊາ" ຈຶ່ງຖືເຄື່ອງບັນນາການໄປຍັງປະຕູພະຣາຊະວັງ, ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ "ພະຣາຊາສະເດັດໄປອຸທະຍານແລ້ວ" ຈຶ່ງໄປຍັງອຸທະຍານ ຢືນຢູ່ທີ່ປະຕູ ແລະແຈ້ງແກ່ຄົນເຝົ້າປະຕູ. ເມື່ອຄົນເຝົ້າປະຕູກາບທູນແກ່ພະຣາຊາແລ້ວ ພະຣາຊາຈຶ່ງຮັບສັ່ງໃຫ້ເອີ້ນພວກເຂົາເຂົ້າມາ, ເມື່ອພວກເຂົາຖວາຍເຄື່ອງບັນນາການ ແລະກາບໄຫວ້ຢືນຢູ່ແລ້ວ, ພະຣາຊາຈຶ່ງຕັດຖາມວ່າ "ແນ່ພວກເພື່ອນ, ພວກທ່ານມາຈາກໃສ?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ, ມາຈາກເມືອງສາວັດຖີ ພະເຈົ້າຂ້າ." ພະຣາຊາຕັດຖາມວ່າ "ບ້ານເມືອງຂອງພວກທ່ານມີອາຫານການກິນອຸດົມສົມບູນດີຢູ່ຫຼື? ພະຣາຊາຊົງຕັ້ງຢູ່ໃນທຳດີຢູ່ຫຼື?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ຢ່າງນັ້ນ ພະເຈົ້າຂ້າ." ພະຣາຊາຕັດຖາມວ່າ "ກໍໃນປະເທດຂອງພວກທ່ານ ມີຂ່າວສານອັນໃດແດ່ຫຼືບໍ່?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ມີຢູ່ ພະເຈົ້າຂ້າ, ແຕ່ບໍ່ຄວນຈະກ່າວດ້ວຍປາກທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ບ້ວນ (ຍັງມີເສດອາຫານຢູ່)." ພະນາງຈຶ່ງໂປດໃຫ້ພະຣາຊະທານນ້ຳດ້ວຍຄົນໂທຄຳ. ພວກພໍ່ຄ້າບ້ວນປາກແລ້ວ ປະນົມມືຫັນໜ້າໄປທາງພະທົດສະພົນ ກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ, ໃນປະເທດຂອງຂ້າພະອົງທັງຫຼາຍ ບັດນີ້ ພະພຸດທະຣັດຕະນະ ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ພະເຈົ້າຂ້າ." ພໍພະຣາຊາໄດ້ຍິນຄຳວ່າ "ພະພຸດທະ" ເທົ່ານັ້ນ ປີຕິ ກໍແຜ່ຊ່ານໄປທົ່ວພະວໍຣະກາຍ. ຈາກນັ້ນ ພະອົງຕັດຖາມວ່າ "ແນ່ພວກເພື່ອນ, ພວກທ່ານກ່າວວ່າ 'ພະພຸດທະ' ຢ່າງນັ້ນຫຼື?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ, ພວກຂ້າພະອົງກ່າວວ່າ 'ພະພຸດທະ' ຢ່າງນັ້ນ ພະເຈົ້າຂ້າ." ພະອົງຊົງໃຫ້ພວກພໍ່ຄ້າກ່າວຢ່າງນີ້ເຖິງສາມຄັ້ງ, ຊົງດຳຣິວ່າ "ຄຳວ່າ 'ພະພຸດທະ' ນີ້ ຫາປະມານບໍ່ໄດ້, ບໍ່ອາດຈະກຳນົດຂອບເຂດໄດ້" ຈຶ່ງຊົງມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນຄຳນັ້ນຢ່າງຍິ່ງ ແລ້ວພະຣາຊະທານຊັບໜຶ່ງແສນ, ແລ້ວຕັດຖາມອີກວ່າ "ມີຂ່າວສານອັນອື່ນອີກບໍ່?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ, ພະທັມມະຣັດຕະນະ ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ພະເຈົ້າຂ້າ." ພະອົງໄດ້ຍິນຄຳນັ້ນແລ້ວ ກໍຊົງໃຫ້ກ່າວຍືນຍັນສາມຄັ້ງເໝືອນກັນ ແລ້ວພະຣາຊະທານຊັບອີກໜຶ່ງແສນ, ແລ້ວຕັດຖາມອີກວ່າ "ມີຂ່າວສານອັນອື່ນອີກບໍ່?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ, ພະສັງຄະຣັດຕະນະ ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ພະເຈົ້າຂ້າ." ພະອົງໄດ້ຍິນຄຳນັ້ນແລ້ວ ກໍຊົງໃຫ້ກ່າວຍືນຍັນສາມຄັ້ງເໝືອນກັນ ແລ້ວພະຣາຊະທານຊັບອີກໜຶ່ງແສນ, ແລ້ວຊົງຂຽນໃບມອບສິດ (ໃບລານ) ວ່າໄດ້ພະຣາຊະທານຊັບນັ້ນແລ້ວ, ຕັດວ່າ "ແນ່ພວກເພື່ອນ, ພວກທ່ານຈົ່ງໄປສຳນັກຂອງພະເທວີເຖີດ" ແລ້ວສົ່ງພວກເຂົາໄປ. ເມື່ອພວກພໍ່ຄ້າໄປແລ້ວ, ພະຣາຊາຈຶ່ງຕັດຖາມພວກອາມາດວ່າ "ແນ່ພວກເພື່ອນ, ພະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກແລ້ວ, ພວກທ່ານຈັກເຮັດແນວໃດ?" ພວກອາມາດກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ, ແລ້ວພະອົງຊົງມີພະປະສົງຈະເຮັດແນວໃດ?" ພະຣາຊາຕັດວ່າ "ເຮົາຈັກບວດ." ພວກອາມາດກາບທູນວ່າ "ພວກຂ້າພະອົງກໍຈັກບວດເໝືອນກັນ." ພວກເຂົາທັງໝົດບໍ່ໄດ້ຫຼຽວແລເບິ່ງເຮືອນຊານ ຫຼືຊັບສົມບັດເລີຍ, ໄດ້ຂີ່ພະຣາຊະພາຫະນະ (ມ້າ) ທີ່ຂີ່ສະເດັດມາ ນັ້ນອອກເດີນທາງໄປທັນທີ.

Vāṇijā anojādeviyā santikaṃ gantvā paṇṇaṃ dassesuṃ. Sā vācetvā ‘‘raññā tumhākaṃ bahū kahāpaṇā dinnā, kiṃ tumhehi kataṃ, tātā’’ti? Pucchi. ‘‘Piyasāsanaṃ devi ānīta’’nti. ‘‘Amhepi sakkā, tātā, suṇāpetu’’nti. ‘‘Sakkā devi, ucchiṭṭhamukhehi pana vattuṃ na sakkā’’ti. Sā suvaṇṇabhiṅgārena udakaṃ dāpesi. Te mukhaṃ vikkhāletvā rañño ārocitanayeneva ārocesuṃ. Sāpi sutvā uppannapāmojjā teneva nayena ekekasmiṃ pade tikkhattuṃ paṭiññaṃ gahetvā paṭiññāgaṇanāya tīṇi tīṇi katvā navasatasahassāni adāsi. Vāṇijā sabbānipi dvādasasatasahassāni labhiṃsu. Atha ne ‘‘rājā kahaṃ, tātā’’ti, pucchi. ‘‘Pabbajissāmīti nikkhanto devī’’ti. ‘‘Tena hi, tātā, tumhe gacchathā’’ti te uyyojetvā raññā saddhiṃ gatānaṃ amaccānaṃ mātugāme pakkosāpetvā, ‘‘tumhe attano sāmikānaṃ gataṭṭhānaṃ jānātha ammā’’ti pucchi. ‘‘Jānāma ayye, raññā saddhiṃ uyyānakīḷikaṃ gatā’’ti. Āma gatā, tattha pana gantvā, ‘‘buddho uppanno, dhammo uppanno, saṅgho uppanno’’ti sutvā, ‘‘dasabalassa santike pabbajissāmā’’ti gatā. ‘‘Tumhe kiṃ karissathā’’ti? ‘‘Tumhe pana ayye kiṃ kattukāmā’’ti? ‘‘Ahaṃ pabbajissāmi, na tehi vantavamanaṃ jivhagge ṭhapeyya’’nti. ‘‘Yadi evaṃ, mayampi pabbajissāmā’’ti sabbā rathe yojāpetvā nikkhamiṃsu.

ພວກພໍ່ຄ້າໄດ້ໄປຍັງສຳນັກຂອງພະນາງອະໂນຊาເທວີ ແລ້ວຖວາຍໃບລານນັ້ນ. ພະນາງຊົງອ່ານແລ້ວ ຕັດຖາມວ່າ "ພະຣາຊາພະຣາຊະທານຊັບ (ກະຫາປະນະ) ແກ່ພວກທ່ານເປັນອັນຫຼາຍ, ແນ່ພວກເພື່ອນ, ພວກທ່ານໄດ້ເຮັດຄວາມດີອັນໃດໄວ້?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະເທວີ, ພວກຂ້າພະອົງໄດ້ນຳຂ່າວສານອັນເປັນທີ່ຮັກມາຖວາຍ." ພະນາງຕັດວ່າ "ແນ່ພວກເພື່ອນ, ພວກທ່ານອາດຈະໃຫ້ພວກເຮົາຟັງໄດ້ບໍ່?" ພວກພໍ່ຄ້າກapທູນວ່າ "ອາດຟັງໄດ້ ພະແນ່ເທວີ, ແຕ່ບໍ່ຄວນຈະກ່າວດ້ວຍປາກທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ບ້ວນ." ພະນາງຈຶ່ງໂປດໃຫ້ພະຣາຊະທານນ້ຳດ້ວຍຄົນໂທຄຳ. ພວກພໍ່ຄ້າບ້ວນປາກແລ້ວ ກໍກາບທູນໂດຍທຳນອງດຽວກັນກັບທີ່ກາບທູນແກ่ພະຣາຊາ. ພະນາງໄດ້ຟັງແລ້ວ ກໍຊົງເກີດຄວາມປາມົດ (ຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ) ຈຶ່ງຊົງໃຫ້ກ່າວຍືນຍັນສາມຄັ້ງໃນແຕ່ລະຄຳ ໂດຍທຳນອງດຽວກັນນັ້ນ, ແລ້ວຊົງເພີ່ມຊັບຂຶ້ນເປັນສາມເທົ່າຂອງຈຳນວນທີ່ພະຣາຊາພະຣາຊະທານ ໂດຍພະຣາຊະທານຊັບເກົ້າແສນ. ພວກພໍ່ຄ້າຈຶ່ງໄດ້ຮັບຊັບທັງໝົດສິບສອງແສນ (ໜຶ່ງລ້ານສອງແສນ). ຈາກນັ້ນ ພະນາງຕັດຖາມພວກເຂົາວ່າ "ແນ່ພວກເພື່ອນ, ພະຣາຊາປະທັບຢູ່ໃສ?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະເທວີ, ພະອົງສະເດັດອອກໄປດ້ວຍຕັ້ງພະໄທວ່າ 'ເຮົາຈັກບວດ' ແລ້ວ ພະເຈົ້າຂ້າ." ພະນາງຕັດວ່າ "ແນ່ພວກເພື່ອນ, ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ພວກທ່ານຈົ່ງໄປເຖີດ" ແລ້ວສົ່ງພວກພໍ່ຄ້າໄປ, ຈາກນັ້ນຈຶ່ງຮັບສັ່ງໃຫ້ເອີ້ນພວກພັນລະຍາຂອງພວກອາມາດທີ່ຕາມສະເດັດພະຣາຊາໄປນັ້ນມາ ແລ້ວຕັດຖາມວ່າ "ແນ່ພວກແມ່ເຈົ້າ, ພວກທ່ານຮູ້ບ່ອນໄປຂອງສາມີຂອງຕົນບໍ່?" ພວກນາງກາບທູນວ່າ "ຮູ້ ພະເຈົ້າຂ້າ, ພວກເຂົາຕາມສະເດັດພະຣາຊາໄປປະພາດອຸທະຍານ." ພະນາງຕັດວ່າ "ແມ່ນຢູ່, ພວກເຂົາໄປທີ່ນັ້ນ, ແຕ່ເມື່ອໄປຮອດແລ້ວ ໄດ້ຍິນວ່າ 'ພະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ພະທັມບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ພະສັງຄະບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ' ຈຶ່ງພາກັນໄປບວດໃນສຳນັກຂອງພະທົດສະພົນແລ້ວ. ພວກທ່ານຈັກເຮັດແນວໃດ?" ພວກນາງກາບທູນວ່າ "ແລ້ວພະນາງເດ ພະເຈົ້າຂ້າ, ຊົງມີພະປະສົງຈະເຮັດແນວໃດ?" ພະນາງຕັດວ່າ "ເຮົາຈັກບວດ, ເຮົາຈັກບໍ່ຍອມເອົາຂອງທີ່ພວກເຂົາຖົ່ມຖິ້ມແລ້ວ (ວັນຕະວະມະນະ - ອາຫານທີ່ຮາກອອກແລ້ວ) ມາໄວ້ທີ່ປາຍລີ້ນຂອງເຮົາ." ພວກນາງກາບທູນວ່າ "ຖ້າຢ່າງນັ້ນ, ພວກຂ້າພະອົງກໍຈັກບວດເໝືອນກັນ." ພວກນາງທັງໝົດຈຶ່ງໃຫ້ກຽມຣົດມ້າ ແລ້ວອອກເດີນທາງໄປ.

Rājāpi amaccasahassena saddhiṃ gaṅgāya tīraṃ pāpuṇi. Tasmiñca samaye gaṅgā pūrā hoti. Atha naṃ disvā, ‘‘ayaṃ gaṅgā pūrā caṇḍamacchākiṇṇā, amhehi saddhiṃ āgatā dāsā vā manussā vā natthi, ye no nāvaṃ vā uḷumpaṃ vā katvā dadeyyuṃ, etassa pana satthu guṇā nāma heṭṭhā avīcito upari yāva bhavaggā patthaṭā, sace esa satthā sammāsambuddho, imesaṃ assānaṃ khurapiṭṭhāni mā tementū’’ti udakapiṭṭhena asse pakkhandāpesuṃ[Pg.225]. Ekaassassāpi khurapiṭṭhamattaṃ na temi, rājamaggena gacchantā viya paratīraṃ patvā purato aññaṃ mahānadiṃ pāpuṇiṃsu. Tattha aññā saccakiriyā natthi, tāya eva saccakiriyāya tampi aḍḍhayojanavitthāraṃ nadiṃ atikkamiṃsu. Atha tatiyaṃ candabhāgaṃ nāma mahānadiṃ patvā tampi tāya eva saccakiriyāya atikkamiṃsu.

ຝ່າຍພະຣາຊາກໍສະເດັດເຖິງຝັ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ພ້ອມດ້ວຍອາມາດໜຶ່ງພັນຄົນ. ໃນເວລານັ້ນ ແມ່ນ້ຳຄົງຄາມີນ້ຳເຕັມຝັ່ງ. ພະອົງຊົງທອດພະເນດເຫັນແມ່ນ້ຳນັ້ນແລ້ວ ຊົງດຳຣິວ່າ "ແມ່ນ້ຳຄົງຄານີ້ມີນ້ຳເຕັມຝັ່ງ ທັງດາດດື່ນไปด้วยປາຮ້າຍ, ພວກຂ້າທາດ ຫຼືຜູ້ຄົນທີ່ຈະເຮັດເຮືອ ຫຼືແພໃຫ້ແກ່ພວກເຮົາ ກໍບໍ່ມີ, ແຕ່ພະຄຸນຂອງພະສາດສະດາພະອົງນັ້ນ ແຜ່ຊ່ານໄປເບື້ອງລຸ່ມຕັ້ງແຕ່ອະເວຈີມະຫານະລົກ ຂຶ້ນໄປເບື້ອງເທິງຈົນຮອດພະວັກຄະພູມ (ຍອດພົບ), ຫາກພະສາດສະດາພະອົງນັ້ນ ເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າແທ້, ຂໍໃຫ້ກີບຕີນມ້າທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຢ່າໄດ້ປຽກນ້ຳເລີຍ" ແລ້ວຊົງໃຫ້ມ້າທັງຫຼາຍໂດດລົງໄປເທິງຜິວນ້ຳ. ແມ່ນແຕ່ກີບຕີນມ້າພຽງໜ້ອຍດຽວຂອງມ້າແມ່ນແຕ່ໂຕດຽວ ກໍບໍ່ປຽກເລີຍ, ພວກເຂົາເດີນທາງໄປເຖິງຝັ່ງນັ້ນ ປະດັບປະດາເໝືອນເດີນທາງໄປເທິງຖະໜົນຫຼວງ, ແລ້ວໄດ້ພົບແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ອີກສາຍໜຶ່ງຢູ່ຂ້າງໜ້າ. ໃນແມ່ນ້ຳນັ້ນ ບໍ່ມີການຕັ້ງສັດຈະກິຣິຍາອື່ນອີກ, ດ້ວຍສັດຈະກິຣິຍານັ້ນເອງ ພວກເຂົາກໍຂ້າມແມ່ນ້ຳນັ້ນ ທີ່ມີຄວາມກວ້າງເຄິ່ງໂຍດໄປໄດ້. ຈາກນັ້ນ ເມື່ອເຖິງແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ສາຍທີສາມ ຊື່ວ່າ ຈັນທະພາຄາ (Candabhāgā) ກໍຂ້າມແມ່ນ້ຳນັ້ນໄປໄດ້ ດ້ວຍສັດຈະກິຣິຍານັ້ນເອງ.

Satthāpi taṃdivasaṃ paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ olokento ‘‘ajja mahākappino tiyojanasatikaṃ rajjaṃ pahāya amaccasahassaparivāro mama santike pabbajituṃ āgacchatī’’ti disvā, ‘‘mayā tesaṃ paccuggamanaṃ kātuṃ yutta’’nti pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā, bhikkhusaṅghaparivāro sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā, pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto sayameva pattacīvaraṃ gahetvā, ākāse uppatitvā candabhāgāya nadiyā tīre tesaṃ uttaraṇatitthassa abhimukhe ṭhāne mahānigrodharukkho atthi, tattha pallaṅkena nisīditvā parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā chabbaṇṇabuddharasmiyo vissajjesi. Te tena titthena uttarantā ca chabbaṇṇabuddharasmiyo ito cito ca vidhāvantiyo olokentā dasabalassa puṇṇacandasassirikaṃ mukhaṃ disvā, ‘‘yaṃ satthāraṃ uddissa mayaṃ pabbajitā, addhā so eso’’ti dassaneneva niṭṭhaṃ gantvā diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya onatā vandamānā āgamma satthāraṃ vandiṃsu. Rājā gopphakesu gahetvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi saddhiṃ amaccasahassena. Satthā tesaṃ dhammaṃ kathesi. Desanāpariyosāne sabbe arahatte patiṭṭhāya satthāraṃ pabbajjaṃ yāciṃsu. Satthā ‘‘pubbe ime cīvaradānassa dinnattā attano cīvarāni gahetvāva āgatā’’ti suvaṇṇavaṇṇaṃ hatthaṃ pasāretvā, ‘‘etha bhikkhavo svākkhāto dhammo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti āha. Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ pabbajjā ca upasampadā ca ahosi, vassasaṭṭhikattherā viya satthāraṃ parivārayiṃsu.

ຝ່າຍພະສາດສະດາ ໃນວັນນັ້ນ ເວລາໃກ້ຮຸ່ງ ຊົງອອກຈາກມະຫາກະລຸນาສະມາບັດ ແລ້ວຊົງເລັງເບິ່ງໂລກ ໄດ້ຊົງເຫັນວ່າ "ໃນວັນນີ້ ພະເຈົ້າມະຫາກັບປິນະ ຊົງສະຫຼະລາດຊະສົມບັດອັນມີອານາເຂດສາມຮ້ອຍໂຍດ ແວດລ້ອມດ້ວຍອາມາດໜຶ່ງພັນຄົນ ເພື່ອຈະມາບວດໃນສຳນັກຂອງເຮົາ" ຈຶ່ງຊົງດຳຣິວ່າ "ການທີ່ເຮົາຈະໄປຕ້ອນຮັບພວກເຂົາ ນັ້ນເປັນການສົມຄວນ" ໃນຕອນເຊົ້າຕຣູ່ ພະອົງຊົງປະຕິບັດພະວໍຣະກາຍແລ້ວ ແວດລ້ອມດ້ວຍພະພິກຂຸສົງ ສະເດັດເຂົ້າໄປບິນທະບາດໃນເມືອງສາວັດຖີ, ເມື່ອສະເດັດກັບຈາກບິນທະບາດໃນເວລາພາຍຫຼັງພັດຕາກິດ (ສັນເຂົ້າແລ້ວ) ຊົງຖືບາດແລະຈີວອນດ້ວຍພະອົງເອງ, ສະເດັດເຫາະຂຶ້ນສູ່ອາກາດ ໄປປະທັບຢູ່ທີ່ຮົ່ມໄມ້ໄຮໃຫຍ່ (ມະຫານິໂຄຣດ) ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳຈັນທະພາຄາ ຕົງກັນຂ້າມກັບທ່າຂ້າມຂອງພວກເຂົາ, ຊົງນັ່ງຂັດສະໝາດ ຕັ້ງສະຕິໄວ້ສະເພາະໜ້າ ແລ້ວຊົງເປັ່ງພະສັດພັນນະຣັງສີ (ລັງສີ 6 ປະການ). ພວກເຂົາເມື່ອຂ້າມຂຶ້ນມາຈາກທ່ານັ້ນ ໄດ້ແນມເຫັນພະສັດພັນນະຣັງສີແລ່ນໄປມາທາງນີ້ທາງນັ້ນ, ເມື່ອເຫັນພະພັກຂອງພະທົດສະພົນ ອັນມີສະຫງ່າຣາສີເໝືອນດັ່ງພະຈັນວັນເພັງ ຈຶ່ງຄິດວ່າ "ພະສາດສະດາອົງໃດ ທີ່ພວກເຮົາອອກບວດອຸທິດຕໍ່ພະອົງ, ພະອົງນັ້ນຄືພະອົງນີ້ແທ້ໆ" ພຽງແຕ່ໄດ້ເຫັນເທົ່ານັ້ນ ກໍຕົກລົງໃຈ, ຈຶ່ງນ້ອມກາຍກາບໄຫວ້ຕັ້ງແຕ່ບ່ອນທີ່ເຫັນນັ້ນ ເຂົ້າມາເຝົ້າແລ້ວກາບໄຫວ້ພະສາດສະດາ. ພະຣາຊາຊົງຈັບທີ່ຂໍ້ພະບາດ ແລ້ວກາບໄຫວ້ພະສາດສະດາ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ ພ້ອມດ້ວຍອາມາດໜຶ່ງພັນຄົນ. ພະສາດສະດາຊົງສະແດງທັມແກ່ພວກເຂົາ. ໃນເວລາຈົບພະທັມມະເທສະນາ ທັງໝົດໄດ້ດຳຣົງຢູ່ໃນພະອໍຣະຫັດ ແລ້ວທູນຂໍອຸປະສົມບົດຕໍ່ພະສາດສະດา. ພະສາດສະດາຊົງຊາບວ່າ "ໃນຊາດປາງກ່ອນ ພວກເຂົາເຫຼົ່ານີ້ເຄີຍຖວາຍຈີວອນທານມາແລ້ວ ຈຶ່ງມີຈີວອນສຳເລັດດ້ວຍລິດມາເອງ" ຈຶ່ງຊົງຢຽດພະຫັດອັນມີສີດັ່ງທອງຄຳ ແລ້ວຕັດວ່າ "ພວກທ່ານຈົ່ງເປັນພິກຂຸມາເຖີດ, ທັມອັນເຮົາກ່າວດີແລ້ວ, ພວກທ່ານຈົ່ງປະພຶດພົມມະຈັນ ເພື່ອເຮັດທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກໂດຍຊອບເຖີດ." ນັ້ນຄືການບວດແລະການອຸປະສົມບົດຂອງພະຜູ້ມີອາຍຸເຫຼົ່ານັ້ນ, ພວກທ່ານໄດ້ແວດລ້ອມພະສາດສະດາ ປະດັບປະດາເໝືອນພະເຖລະຜູ້ມີພັນສາຫົກສິບ.

Anojāpi devī rathasahassaparivārā gaṅgātīraṃ patvā rañño atthāya ābhataṃ nāvaṃ vā uḷumpaṃ vā adisvā attano byattatāya cintesi – ‘‘rājā saccakiriyaṃ katvā gato bhavissati, so pana satthā na kevalaṃ tesaṃyeva [Pg.226] atthāya nibbatto, sace so satthā sammāsambuddho, amhākaṃ rathā mā udake nimujjiṃsū’’ti udakapiṭṭhe rathe pakkhandāpesi. Rathānaṃ nemivaṭṭimattampi na temi. Dutiyatatiyanadīpi teneva saccakārena uttaramānāyeva nigrodharukkhamūle satthāraṃ addasa. Satthā ‘‘imāsaṃ attano sāmike passantīnaṃ chandarāgo uppajjitvā maggaphalānaṃ antarāyaṃ kareyya, so evaṃ kātuṃ na sakkhissatī’’ti yathā aññamaññe na passanti, tathā akāsi. Tā sabbāpi titthato uttaritvā dasabalaṃ vanditvā nisīdiṃsu. Satthā tāsaṃ dhammaṃ kathesi, desanāpariyosāne sabbāpi sotāpattiphale patiṭṭhāya aññamaññe passiṃsu. Satthā ‘‘uppalavaṇṇā āgacchatū’’ti cintesi. Therī āgantvā sabbā pabbājetvā ādāya bhikkhunīnaṃ upassayaṃ gatā. Satthā bhikkhusahassaṃ gahetvā ākāsena jetavanaṃ agamāsi. Imaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘mahākappinoti evaṃ nāmako abhiññābalappatto asītimahāsāvakānaṃ abbhantaro mahāthero’’ti.

ຝ່າຍພະນາງອະໂນຊาເທວີ ແວດລ້ອມດ້ວຍຣົດມ້າໜຶ່ງພັນຄັນ ສະເດັດເຖິງຝັ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ບໍ່ເຫັນເຮືອ ຫຼືແພທີ່ນຳມາເພື່ອພະຣາຊາ ຈຶ່ງຊົງດຳຣິດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດຂອງຕົນວ່າ "ພະຣາຊາຄົງຈະຕັ້ງສັດຈະກิຣິຍາແລ້ວສະເດັດໄປ, ກໍພະສາດສະດາອົງນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນບັງເກີດຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພວກເຂົາເທົ່ານັ້ນ, ຫາກພະສາດສະດາອົງນັ້ນ ເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າແທ້, ຂໍຣົດຂອງພວກເຮົາຢ່າໄດ້ຈົມລົງໃນນ້ຳເລີຍ" ແລ້ວຊົງໃຫ້ຣົດທັງຫຼາຍແລ່ນໄປເທິງຜິວນ້ຳ. ແມ່ນແຕ່ວົງລໍ້ຣົດ ກໍບໍ່ປຽກນ້ຳເລີຍ. ພວກນາງຂ້າມແມ່ນ້ຳສາຍທີສອງແລະທີສາມໄປໄດ້ ດ້ວຍສັດຈະກິຣິຍານັ້ນເອງ ແລ້ວໄດ້ເຫັນພະສາດສະດາ ປະທັບຢູ່ທີ່ໂຄນຕົ້ນໄມ້ໄຮ. ພະສາດສະດາຊົງດຳຣິວ່າ "ຫາກພວກນາງເຫຼົ່ານີ້ ເຫັນສາມີຂອງຕົນ ຄວາມກຳໜັດດ້ວຍອຳນາດຄວາມພໍໃຈ (ສັນທະຣາຄະ) ກໍຈັກບັງເກີດຂຶ້ນ ເປັນອຸປະສັກແກ່ມັກຄະຜົນ, ເຮົາຈັກເຮັດບໍ່ໃຫ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ" ຈຶ່ງຊົງບັນດານໃຫ້ພວກເຂົາບໍ່ເຫັນກັນແລະກັນ. ພວກນາງທັງໝົດຂ້າມຂຶ້ນມາຈາກທ່າແລ້ວ ກໍເຂົ້າໄປກາບໄຫວ້ພະທົດສະພົນ ແລ້ວນັ່ງຢູ່. ພະສາດສະດາຊົງສະແດງທັມແກ່ພວກນາງ, ໃນເວລາຈົບພະທັມມະເທສະນາ ພວກນາງທັງໝົດໄດ້ດຳຣົງຢູ່ໃນໂສດາປັດຕິຜົນ ແລ້ວຈຶ່ງແນມເຫັນກັນແລະກັນ. ພະສາດສະດາຊົງດຳຣິວ່າ "ຂໍໃຫ້ພະອຸບົນວັນນາເຖຣີຈົ່ງມາເຖີດ." ພະເຖຣີມາຮອດແລ້ວ ກໍໃຫ້ພວກນາງທັງໝົດບວດ ແລ້ວນຳໄປຍັງສຳນັກນາງພິກຂຸນີ. ພະສາດສະດາຊົງພາພະພິກຂຸໜຶ່ງພັນຮູບ ສະເດັດເຫາະໄປຍັງພະເຊຕະວັນ. ຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ "ມະຫາກັບປິນະ ໄດ້ແກ່ ພະມະຫາເຖລະຜູ້ມີຊື່ຢ່າງນີ້ ຜູ້ບັນລຸອະພິນຍາພະລະ ເປັນຜູ້ໜຶ່ງໃນບັນດາພະມະຫາສາວົກແແປດສິບຮູບ" ນັ້ນ ໝາຍເຖິງເລື່ອງນີ້ເອງ.

Janetasminti janite pajāyāti attho. Ye gottapaṭisārinoti ye ‘‘mayaṃ vāseṭṭhā gotamā’’ti gottaṃ paṭisaranti paṭijānanti, tesaṃ khattiyo seṭṭhoti attho. Vijjācaraṇasampannoti aṭṭhahi vijjāhi ceva pannarasadhammabhedena caraṇena ca samannāgato. Tapatīti virocati. Jhāyī tapati brāhmaṇoti khīṇāsavabrāhmaṇo duvidhena jhānena jhāyamāno tapati virocati. Tasmiṃ pana khaṇe kāludāyitthero duvidhena jhānena jhāyamāno avidūre nisinno hoti. Buddho tapatīti sabbaññubuddho virocati. Sabbamaṅgalagāthā kiresā. Bhātikarājā kira ekaṃ pūjaṃ kāretvā ācariyakaṃ āha – ‘‘tīhi ratanehi amuttaṃ ekaṃ jayamaṅgalaṃ vadathā’’ti. So tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ sammasitvā imaṃ gāthaṃ vadanto ‘‘divā tapati ādicco’’ti vatvā atthaṅgamentassa sūriyassa añjaliṃ paggaṇhi. ‘‘Rattimābhāti candimā’’ti, uṭṭhahantassa candassa añjaliṃ paggaṇhi. ‘‘Sannaddho khattiyo tapatī’’ti rañño añjaliṃ paggaṇhi. ‘‘Jhāyī tapati brāhmaṇo’’ti bhikkhusaṅghassa añjaliṃ paggaṇhi. ‘‘Buddho tapati tejasā’’ti vatvā pana mahācetiyassa añjaliṃ paggaṇhi. Atha naṃ rājā ‘‘mā hatthaṃ otārehī’’ti ukkhittasmiṃyeva hatthe sahassaṃ ṭhapesi. Ekādasamaṃ.

ຄຳວ່າ "ຊະເນຕັສມິງ" (janetasmiṃ) ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນໝູ່ສັດທີ່ເກີດແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ເຍ ໂຄດຕະປະຕິສາຣິໂນ" (ye gottapaṭisārinoti) ມີອະທິບາຍວ່າ ບັນດາຊົນຜູ້ອ້າງເຖິງໂຄດ ຍອມຮັບວ່າ "ພວກເຮົາເປັນວາເສດຖະໂຄດ ຫຼືໂຄຕະມະໂຄດ" ນັ້ນ, ກະສັດ ເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ "ວິຊຊາຈະຣະນະສັມປັນໂນ" (vijjācaraṇasampanno) ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍວິຊາ 8 ປະການ ແລະຈະຣະນະ 15 ປະການ. ຄຳວ່າ "ຕະປະຕິ" (tapatī) ຄື ຮຸ່ງເຮືອງຢູ່. ຄຳວ່າ "ຊາຍີ ຕະປະຕິ ພຣາມະໂນ" (jhāyī tapati brāhmaṇoti) ຄື ພຣາມຜູ້ສິ້ນກິເລດ (ພະຂີນາສົບ) ຜູ້ເພັ່ງຢູ່ດ້ວຍຊານ 2 ປະການ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຢູ່. ກໍໃນຂະນະນັ້ນ ພະກາລຸທາຍີເຖລະ ຜູ້ເພັ່ງຢູ່ດ້ວຍຊານ 2 ປະການ ນັ່ງຢູ່ ນະ ທີ່ບໍ່ໄກ. ຄຳວ່າ "ພຸດໂທ ຕະປະຕິ" (buddho tapatī) ຄື ພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ. ໄດ້ຍິນວ່າ ຄາຖາທັງໝົດນີ້ ເປັນຄາຖາມຸງຄຸນ (ຊະຍະມັງຄະລະຄາຖາ). ໄດ້ຍິນວ່າ ພະຣາຊາຊົງພະນາມວ່າ ພາຕິກະ (Bhātika) ຊົງໃຫ້ເຮັດການບູຊາຢ່າງໜຶ່ງ ແລ້ວຕັດແກ່ພະອາຈານວ່າ "ຂໍທ່ານຈົ່ງກ່າວໄຊຍະມຸງຄຸນອັນໜຶ່ງ ທີ່ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພະຣັດຕະນະໄຕທັງສາມເຖີດ." ພະອາຈານນັ້ນຄົ້ນຄວ້າພະໄຕປິົກອັນເປັນພຸດທະພົດແລ້ວ ກ່າວຄາຖາ ນີ້ວ່າ "ດວງອາທິດຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງໃນເວລາກາງເວັນ" (divā tapati ādicco) ແລ້ວປະນົມມືນ້ອມໄຫວ້ພະອາທິດທີ່ກຳລັງຕົກດິນ. ກ່າວວ່າ "ດວງຈັນຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງໃນເວລາກາງຄືນ" (rattimābhāti candimā) ແລ້ວປະນົມມືນ້ອມໄຫວ້ພະຈັນທີ່ກຳລັງຂຶ້ນ. ກ່າວວ່າ "ກະສັດຜູ້ຊົງເຄື່ອງຮົບຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ" (sannaddho khattiyo tapatī) ແລ້ວປະນົມມືນ້ອມໄຫວ້ພະຣາຊາ. ກ່າວວ່າ "ພຣາມຜູ້ເພັ່ງຊານຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ" (jhāyī tapati brāhmaṇo) ແລ້ວປະນົມມືນ້ອມໄຫວ້ພະພິກຂຸສົງ. ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ "ພະພຸດທະເຈົ້າຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍເດດ" (buddho tapati tejasā) ແລ້ວປະນົມມືນ້ອມໄຫວ້ພະມະຫາເຈດີ. ລຳດັບນັ້ນ ພະຣາຊາຕັດວ່າ "ທ່ານຢ່າຟ້າວເອົາມືລົງເລີຍ" ແລ້ວຊົງວາງຊັບໜຶ່ງພັນໄວ້ໃນມືທີ່ຍັງຍົກຢູ່ນັ້ນເອງ. ຈົບສູດທີສິບເອັດ.

12. Sahāyakasuttavaṇṇanā

໑໒. ຄຳອະທິບາຍສະຫາຍະກະສູດ (Sahāyakasuttavaṇṇanā)

246. Dvādasame [Pg.227] cirarattaṃsametikāti dīgharattaṃ saṃsanditvā sametvā ṭhitaladdhino. Te kira pañcajātisatāni ekatova vicariṃsu. Sameti nesaṃ saddhammoti idāni imesaṃ ayaṃ sāsanadhammo saṃsandati sameti. Dhamme buddhappavediteti buddhena pavedite dhamme etesaṃ sāsanadhammo sobhatīti attho. Suvinītā kappinenāti attano upajjhāyena ariyappavedite dhamme suṭṭhu vinītā. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti. Dvādasamaṃ.

໒໔໖. ໃນສູດທີສິບສອງ ບົດວ່າ "cirarattaṃsametikā" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີລັດທິຄວາມເຫັນທີ່ເຂົ້າກັນໄດ້ ຮ່ວມກັນໄດ້ ຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດກາລະນານ. ໄດ້ຍິນວ່າ ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປຮ່ວມກັນຕະຫຼອດຫ້າຮ້ອຍຊາດ. ບົດວ່າ "Sameti nesaṃ saddhammo" ໄດ້ແກ່ ໃນບັດນີ້ ພະສັດທຳຄືຄຳສອນນີ້ ຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ ຍ່ອມຮ່ວມກັນໄດ້ ແກ່ຊົນເຫຼົ່ານີ້. ບົດວ່າ "Dhamme buddhappavedite" ມີອະທິບາຍວ່າ ພະສັດທຳຄືຄຳສອນຂອງຊົນεຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມ ໃນທຳທີ່ພະພຸດທະເຈົ້າຊົງປະກາດແລ້ວ. ບົດວ່າ "Suvinītā kappinena" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ພະອຸປັດຊາຂອງຕົນ ໄດ້ແນະນຳສັ່ງສອນເປັນຢ່າງດີແລ້ວ ໃນທຳທີ່ພະອະລິຍະເຈົ້າຊົງປະກາດແລ້ວ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ງ່າຍທັງນັ້ນ. ຈົບ ສູດທີສິບສອງ.

Bhikkhusaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາອັດຖະກະຖາພິກຂຸສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

Iti sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya

ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ ອັດຖະກະຖາສັງຍຸດຕະນິກາຍ ຊື່ວ່າ ສາລັດຖະປະກາສິນີ

Nidānavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.

Laos: ການພັນລະນາອັດຖະກະຖານິດານະວັກ ຈົບແລ້ວ.