. Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

Aṅguttaranikāyo

อังคุตตรนิกาย

Dukanipātapāḷi

ทุกนิบาต

1. Paṭhamapaṇṇāsakaṃ

๑. ปฐมปัณณาสก์

1. Kammakaraṇavaggo

๑. กัมมกรณวรรค

1. Vajjasuttaṃ

๑. วัชชสูตร

1. Evaṃ [Pg.49] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า 'ภิกษุทั้งหลาย' ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า 'พระพุทธเจ้าข้า' พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘Dvemāni, bhikkhave, vajjāni. Katamāni dve? Diṭṭhadhammikañca vajjaṃ samparāyikañca vajjaṃ. Katamañca, bhikkhave, diṭṭhadhammikaṃ vajjaṃ? Idha, bhikkhave, ekacco passati coraṃ āgucāriṃ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārente; kasāhipi tāḷente, vettehipi tāḷente, addhadaṇḍakehipi tāḷente, hatthampi chindante, pādampi chindante, hatthapādampi chindante, kaṇṇampi chindante, nāsampi chindante, kaṇṇanāsampi chindante, bilaṅgathālikampi karonte, saṅkhamuṇḍikampi karonte, rāhumukhampi karonte, jotimālikampi karonte, hatthapajjotikampi karonte, erakavattikampi karonte, cīrakavāsikampi karonte, eṇeyyakampi karonte, baḷisamaṃsikampi karonte, kahāpaṇikampi karonte, khārāpatacchikampi [Pg.50] karonte, palighaparivattikampi karonte, palālapīṭhakampi karonte, tattenapi telena osiñcante, sunakhehipi khādāpente, jīvantampi sūle uttāsente, asināpi sīsaṃ chindante.

ภิกษุทั้งหลาย โทษ ๒ ประการนี้ ๒ ประการเป็นไฉน คือ โทษในปัจจุบัน ๑ โทษในสัมปรายภพ ๑ ภิกษุทั้งหลาย โทษในปัจจุบันเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เห็นพระราชาทั้งหลายจับโจรผู้ประพฤติผิดมาแล้ว รับสั่งให้ลงโทษด้วยวิธีต่างๆ คือ ให้เฆี่ยนด้วยแส้บ้าง ให้เฆี่ยนด้วยหวายบ้าง ให้ตีด้วยไม้พลองบ้าง ให้ตัดมือบ้าง ให้ตัดเท้าบ้าง ให้ตัดทั้งมือและเท้าบ้าง ให้ตัดหูบ้าง ให้ตัดจมูกบ้าง ให้ตัดทั้งหูและจมูกบ้าง ให้ลงโทษวิธีขโมยลักหม้อข้าวบ้าง ให้ลงโทษวิธีขัดสังข์บ้าง ให้ลงโทษวิธีราหูอมจันทร์บ้าง ให้ลงโทษวิธีพวงมาลัยไฟบ้าง ให้ลงโทษวิธีคบมือบ้าง ให้ลงโทษวิธีนุ่งผ้าเปลือกไม้บ้าง ให้ลงโทษวิธีสวมหนังเนื้อทรายบ้าง ให้ลงโทษวิธีเกี่ยวเนื้อด้วยเบ็ดบ้าง ให้ลงโทษวิธีเหรียญกษาปณ์บ้าง ให้ลงโทษวิธีทาน้ำแสบด่างบ้าง ให้ลงโทษวิธีหมุนด้วยหลักบ้าง ให้ลงโทษวิธีฟางรองนั่งบ้าง ให้ราดด้วยน้ำมันที่ร้อนบ้าง ให้สุนัขกัดกินบ้าง ให้เสียบหลาวทั้งเป็นบ้าง ให้ตัดศีรษะด้วยดาบบ้าง

‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yathārūpānaṃ kho pāpakānaṃ kammānaṃ hetu coraṃ āgucāriṃ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti; kasāhipi tāḷenti, vettehipi tāḷenti, addhadaṇḍakehipi tāḷenti, hatthampi chindanti, pādampi chindanti, hatthapādampi chindanti, kaṇṇampi chindanti, nāsampi chindanti, kaṇṇanāsampi chindanti, bilaṅgathālikampi karonti, saṅkhamuṇḍikampi karonti, rāhumukhampi karonti, jotimālikampi karonti, hatthapajjotikampi karonti, erakavattikampi karonti, cīrakavāsikampi karonti, eṇeyyakampi karonti, baḷisamaṃsikampi karonti, kahāpaṇikampi karonti, khārāpatacchikampi karonti, palighaparivattikampi karonti, palālapīṭhakampi karonti, tattenapi telena osiñcanti, sunakhehipi khādāpenti, jīvantampi sūle uttāsenti, asināpi sīsaṃ chindanti. Ahañceva kho pana evarūpaṃ pāpakammaṃ kareyyaṃ, mampi rājāno gahetvā evarūpā vividhā kammakāraṇā kāreyyuṃ; kasāhipi tāḷeyyuṃ…pe… asināpi sīsaṃ chindeyyu’nti. So diṭṭhadhammikassa vajjassa bhīto na paresaṃ pābhataṃ vilumpanto carati. Idaṃ vuccati, bhikkhave, diṭṭhadhammikaṃ vajjaṃ.

เขามีความคิดอย่างนี้ว่า 'เพราะเหตุแห่งบาปกรรมเช่นใดแล พระราชาทั้งหลายจึงจับโจรผู้ประพฤติผิดมาแล้ว รับสั่งให้ลงโทษด้วยวิธีต่างๆ คือ ให้เฆี่ยนด้วยแส้บ้าง ให้เฆี่ยนด้วยหวายบ้าง ให้ตีด้วยไม้พลองบ้าง ให้ตัดมือบ้าง ให้ตัดเท้าบ้าง ให้ตัดทั้งมือและเท้าบ้าง ให้ตัดหูบ้าง ให้ตัดจมูกบ้าง ให้ตัดทั้งหูและจมูกบ้าง ให้ลงโทษวิธีขโมยลักหม้อข้าวบ้าง ให้ลงโทษวิธีขัดสังข์บ้าง ให้ลงโทษวิธีราหูอมจันทร์บ้าง ให้ลงโทษวิธีพวงมาลัยไฟบ้าง ให้ลงโทษวิธีคบมือบ้าง ให้ลงโทษวิธีนุ่งผ้าเปลือกไม้บ้าง ให้ลงโทษวิธีสวมหนังเนื้อทรายบ้าง ให้ลงโทษวิธีเกี่ยวเนื้อด้วยเบ็ดบ้าง ให้ลงโทษวิธีเหรียญกษาปณ์บ้าง ให้ลงโทษวิธีทาน้ำแสบด่างบ้าง ให้ลงโทษวิธีหมุนด้วยหลักบ้าง ให้ลงโทษวิธีฟางรองนั่งบ้าง ให้ราดด้วยน้ำมันที่ร้อนบ้าง ให้สุนัขกัดกินบ้าง ให้เสียบหลาวทั้งเป็นบ้าง ให้ตัดศีรษะด้วยดาบบ้าง ถ้าเราพึงทำบาปกรรมเช่นนี้บ้าง แม้เราก็คงจะถูกพระราชาทั้งหลายจับแล้ว รับสั่งให้ลงโทษด้วยวิธีต่างๆ เช่นนี้ คือ ให้เฆี่ยนด้วยแส้บ้าง ...เป... ให้ตัดศีรษะด้วยดาบบ้าง' เขากลัวต่อโทษในปัจจุบัน จึงไม่เที่ยวปล้นทรัพย์สมบัติของผู้อื่น ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า โทษในปัจจุบัน

‘‘Katamañca, bhikkhave, samparāyikaṃ vajjaṃ? Idha, bhikkhave, ekacco iti paṭisañcikkhati – ‘kāyaduccaritassa kho pana pāpako dukkho vipāko abhisamparāyaṃ, vacīduccaritassa pāpako dukkho vipāko abhisamparāyaṃ, manoduccaritassa pāpako dukkho vipāko abhisamparāyaṃ. Ahañceva kho pana kāyena duccaritaṃ careyyaṃ, vācāya duccaritaṃ careyyaṃ, manasā duccaritaṃ careyyaṃ. Kiñca taṃ yāhaṃ na kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya’nti. So samparāyikassa vajjassa bhīto kāyaduccaritaṃ pahāya kāyasucaritaṃ bhāveti, vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāveti, manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāveti, suddhaṃ attānaṃ pariharati. Idaṃ vuccati, bhikkhave, samparāyikaṃ vajjaṃ. ‘‘Imāni kho, bhikkhave, dve vajjāni. Tasmātiha, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘diṭṭhadhammikassa vajjassa bhāyissāma, samparāyikassa vajjassa bhāyissāma, vajjabhīruno bhavissāma [Pg.51] vajjabhayadassāvino’ti. Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ. Vajjabhīruno, bhikkhave, vajjabhayadassāvino etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ parimuccissati sabbavajjehī’’ti. Paṭhamaṃ.

ภิกษุทั้งหลาย โทษในสัมปรายภพเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า 'ก็ผลแห่งกายทุจริตในสัมปรายภพเป็นผลชั่วร้าย เป็นทุกข์ ผลแห่งวจีทุจริตในสัมปรายภพเป็นผลชั่วร้าย เป็นทุกข์ ผลแห่งมโนทุจริตในสัมปรายภพเป็นผลชั่วร้าย เป็นทุกข์ ถ้าเราพึงประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ ไฉนเราจะไม่พึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะการแตกแห่งกายเบื้องหน้าแต่ความตายเล่า' เขากลัวต่อโทษในสัมปรายภพ จึงละกายทุจริต เจริญกายสุจริต ละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต ละมโนทุจริต เจริญมโนสุจริต บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า โทษในสัมปรายภพ ภิกษุทั้งหลาย โทษ ๒ ประการนี้แล เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในธรรมวินัยนี้อย่างนี้ว่า 'เราทั้งหลายจักกลัวต่อโทษในปัจจุบัน จักกลัวต่อโทษในสัมปรายภพ จักเป็นผู้กลัวต่อโทษ จักเป็นผู้เห็นภัยในโทษ' ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เป็นอันหวังได้ว่า ผู้กลัวต่อโทษ ผู้เห็นภัยในโทษ จักพ้นจากโทษทั้งปวง

2. Padhānasuttaṃ

๒. ปธานสูตร

2. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, padhānāni durabhisambhavāni lokasmiṃ. Katamāni dve? Yañca gihīnaṃ agāraṃ ajjhāvasataṃ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānuppadānatthaṃ padhānaṃ, yañca agārasmā anagāriyaṃ pabbajitānaṃ sabbūpadhipaṭinissaggatthaṃ padhānaṃ. Imāni kho, bhikkhave, dve padhānāni durabhisambhavāni lokasmiṃ.

๒. ภิกษุทั้งหลาย ความเพียร ๒ ประการนี้ที่บุคคลให้ถึงพร้อมได้ยากในโลก ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความเพียรเพื่อถวายจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ของคฤหัสถ์ผู้อยู่ครองเรือน ๑ ความเพียรเพื่อสละคืนอุปธิทั้งปวง ของบรรพชิตผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ๑ ภิกษุทั้งหลาย ความเพียร ๒ ประการนี้แลที่บุคคลให้ถึงพร้อมได้ยากในโลก

‘‘Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ padhānānaṃ yadidaṃ sabbūpadhipaṭinissaggatthaṃ padhānaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘sabbūpadhipaṭinissaggatthaṃ padhānaṃ padahissāmā’ti. Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabba’’nti. Dutiyaṃ.

ภิกษุทั้งหลาย บรรดาความเพียร ๒ ประการนี้ ความเพียรเพื่อสละคืนอุปธิทั้งปวงนี้เป็นเลิศ เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในธรรมวินัยนี้อย่างนี้ว่า 'เราทั้งหลายจักตั้งความเพียรเพื่อสละคืนอุปธิทั้งปวง' ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

3. Tapanīyasuttaṃ

๓. ตปนียสูตร

3. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā tapanīyā. Katame dve? Idha, bhikkhave, ekaccassa kāyaduccaritaṃ kataṃ hoti, akataṃ hoti kāyasucaritaṃ; vacīduccaritaṃ kataṃ hoti; akataṃ hoti vacīsucaritaṃ; manoduccaritaṃ kataṃ hoti, akataṃ hoti manosucaritaṃ. So ‘kāyaduccaritaṃ me kata’nti tappati, ‘akataṃ me kāyasucarita’nti tappati; ‘vacīduccaritaṃ me kata’nti tappati, ‘akataṃ me vacīsucarita’nti tappati; ‘manoduccaritaṃ me kata’nti tappati, ‘akataṃ me manosucarita’nti tappati. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā tapanīyā’’ti. Tatiyaṃ.

๓. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้เป็นธรรมเครื่องให้เดือดร้อน ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ กายทุจริตได้ทำแล้ว กายสุจริตไม่ได้ทำ วจีทุจริตได้ทำแล้ว วจีสุจริตไม่ได้ทำ มโนทุจริตได้ทำแล้ว มโนสุจริตไม่ได้ทำ เขาย่อมเดือดร้อนว่า ‘กายทุจริตเราทำแล้ว’ ย่อมเดือดร้อนว่า ‘กายสุจริตเราไม่ได้ทำ’ ย่อมเดือดร้อนว่า ‘วจีทุจริตเราทำแล้ว’ ย่อมเดือดร้อนว่า ‘วจีสุจริตเราไม่ได้ทำ’ ย่อมเดือดร้อนว่า ‘มโนทุจริตเราทำแล้ว’ ย่อมเดือดร้อนว่า ‘มโนสุจริตเราไม่ได้ทำ’ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แลเป็นธรรมเครื่องให้เดือดร้อน

4. Atapanīyasuttaṃ

๔. อตปนียสูตร

4. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā atapanīyā. Katame dve? Idha, bhikkhave, ekaccassa kāyasucaritaṃ kataṃ hoti, akataṃ hoti kāyaduccaritaṃ; vacīsucaritaṃ kataṃ hoti, akataṃ hoti vacīduccaritaṃ; manosucaritaṃ kataṃ hoti, akataṃ hoti manoduccaritaṃ. So ‘kāyasucaritaṃ me kata’nti na tappati, ‘akataṃ me kāyaduccarita’nti na tappati; ‘vacīsucaritaṃ me kata’nti na tappati, ‘akataṃ me vacīduccarita’nti na tappati; ‘manosucaritaṃ me kata’nti na tappati, ‘akataṃ me manoduccarita’nti na tappati. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā atapanīyā’’ti. Catutthaṃ.

๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้เป็นธรรมเครื่องไม่ให้เดือดร้อน ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ กายสุจริตได้ทำแล้ว กายทุจริตไม่ได้ทำ วจีสุจริตได้ทำแล้ว วจีทุจริตไม่ได้ทำ มโนสุจริตได้ทำแล้ว มโนทุจริตไม่ได้ทำ เขาย่อมไม่เดือดร้อนว่า ‘กายสุจริตเราทำแล้ว’ ย่อมไม่เดือดร้อนว่า ‘กายทุจริตเราไม่ได้ทำ’ ย่อมไม่เดือดร้อนว่า ‘วจีสุจริตเราทำแล้ว’ ย่อมไม่เดือดร้อนว่า ‘วจีทุจริตเราไม่ได้ทำ’ ย่อมไม่เดือดร้อนว่า ‘มโนสุจริตเราทำแล้ว’ ย่อมไม่เดือดร้อนว่า ‘มโนทุจริตเราไม่ได้ทำ’ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แลเป็นธรรมเครื่องไม่ให้เดือดร้อน

5. Upaññātasuttaṃ

๕. อุปัญญาสูตร

5. ‘‘Dvinnāhaṃ[Pg.52], bhikkhave, dhammānaṃ upaññāsiṃ – yā ca asantuṭṭhitā kusalesu dhammesu, yā ca appaṭivānitā padhānasmiṃ. Appaṭivānī sudāhaṃ, bhikkhave, padahāmi – ‘kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upasussatu maṃsalohitaṃ, yaṃ taṃ purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṃ na taṃ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṃ bhavissatī’ti. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, appamādādhigatā sambodhi, appamādādhigato anuttaro yogakkhemo. Tumhe cepi, bhikkhave, appaṭivānaṃ padaheyyātha – ‘kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upasussatu maṃsalohitaṃ, yaṃ taṃ purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṃ na taṃ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṃ bhavissatī’ti, tumhepi, bhikkhave, nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatha. Tasmātiha, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘appaṭivānaṃ padahissāma. Kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upasussatu maṃsalohitaṃ, yaṃ taṃ purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṃ na taṃ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṃ bhavissatī’ti. Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabba’’nti. Pañcamaṃ.

๕. ภิกษุทั้งหลาย เราเห็นแจ้งธรรม ๒ ประการ คือ ความไม่สันโดษในกุศลธรรมทั้งหลาย ๑ ความไม่ระย่อในความเพียร ๑ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นไม่ระย่อพากเพียรอยู่ด้วยคิดว่า ‘หนัง เอ็น และกระดูก จักเหลืออยู่ เนื้อและเลือดในสรีระจงเหือดแห้งไปเถิด ประโยชน์ใดอันบุคคลจะพึงบรรลุได้ด้วยกำลังของบุรุษ ด้วยความเพียรของบุรุษ ด้วยความบากบั่นของบุรุษ เมื่อยังไม่บรรลุประโยชน์นั้นแล้ว จักไม่มีการหยุดความเพียร’ ภิกษุทั้งหลาย โพธิญาณอันเรานั้นบรรลุแล้วด้วยความไม่ประมาท โยคักเขมธรรมอันยอดเยี่ยมเราบรรลุแล้วด้วยความไม่ประมาท แม้เธอทั้งหลายก็จงอย่าระย่อ พากเพียรเถิดว่า ‘หนัง เอ็น และกระดูก จักเหลืออยู่ เนื้อและเลือดในสรีระจงเหือดแห้งไปเถิด ประโยชน์ใดอันบุคคลจะพึงบรรลุได้ด้วยกำลังของบุรุษ ด้วยความเพียรของบุรุษ ด้วยความบากบั่นของบุรุษ เมื่อยังไม่บรรลุประโยชน์นั้นแล้ว จักไม่มีการหยุดความเพียร’ ภิกษุทั้งหลาย แม้เธอทั้งหลายก็จักทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ไม่นานเลย เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงสำเหนียกอย่างนี้ว่า ‘เราจักไม่ระย่อ พากเพียร หนัง เอ็น และกระดูก จักเหลืออยู่ เนื้อและเลือดในสรีระจงเหือดแห้งไปเถิด ประโยชน์ใดอันบุคคลจะพึงบรรลุได้ด้วยกำลังของบุรุษ ด้วยความเพียรของบุรุษ ด้วยความบากบั่นของบุรุษ เมื่อยังไม่บรรลุประโยชน์นั้นแล้ว จักไม่มีการหยุดความเพียร’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงสำเหนียกอย่างนี้แหละ

6. Saṃyojanasuttaṃ

๖. สังโยชนสูตร

6. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Yā ca saṃyojaniyesu dhammesu assādānupassitā, yā ca saṃyojaniyesu dhammesu nibbidānupassitā. Saṃyojaniyesu, bhikkhave, dhammesu assādānupassī viharanto rāgaṃ na pajahati, dosaṃ na pajahati, mohaṃ na pajahati. Rāgaṃ appahāya, dosaṃ appahāya, mohaṃ appahāya na parimuccati jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. Na parimuccati dukkhasmāti vadāmi.

๖. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ การพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีในสังโยชนิยธรรม ๑ การพิจารณาเห็นโดยความเบื่อหน่ายในสังโยชนิยธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีในสังโยชนิยธรรมอยู่ ย่อมละราคะไม่ได้ ย่อมละโทสะไม่ได้ ย่อมละโมหะไม่ได้ เมื่อละราคะ โทสะ โมหะ ไม่ได้ ย่อมไม่พ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า ‘ย่อมไม่พ้นจากทุกข์’

‘‘Saṃyojaniyesu, bhikkhave, dhammesu nibbidānupassī viharanto rāgaṃ pajahati, dosaṃ pajahati, mohaṃ pajahati. Rāgaṃ pahāya, dosaṃ pahāya, mohaṃ [Pg.53] pahāya, parimuccati jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. Parimuccati dukkhasmāti vadāmi. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti. Chaṭṭhaṃ.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเบื่อหน่ายในสังโยชนิยธรรมอยู่ ย่อมละราคะได้ ย่อมละโทสะได้ ย่อมละโมหะได้ เมื่อละราคะ โทสะ โมหะ ได้ ย่อมพ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า ‘ย่อมพ้นจากทุกข์’ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล

7. Kaṇhasuttaṃ

๗. กัณหสูตร

7. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā kaṇhā. Katame dve? Ahirikañca anottappañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā kaṇhā’’ti. Sattamaṃ.

๗. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้เป็นธรรมดำ ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ อหิริกะ (ความไม่ละอายบาป) ๑ อโนตตัปปะ (ความไม่เกรงกลัวบาป) ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แลเป็นธรรมดำ

8. Sukkasuttaṃ

๘. สุกกสูตร

8. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā sukkā. Katame dve? Hirī ca ottappañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā sukkā’’ti. Aṭṭhamaṃ.

๘. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้เป็นธรรมขาว ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ หิริ (ความละอายบาป) ๑ โอตตัปปะ (ความเกรงกลัวบาป) ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แลเป็นธรรมขาว

9. Cariyasuttaṃ

๙. จริยสูตร

9. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā sukkā lokaṃ pālenti. Katame dve? Hirī ca ottappañca. Ime kho, bhikkhave, dve sukkā dhammā lokaṃ na pāleyyuṃ, nayidha paññāyetha mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā. Sambhedaṃ loko agamissa, yathā ajeḷakā kukkuṭasūkarā soṇasiṅgālā. Yasmā ca kho, bhikkhave, ime dve sukkā dhammā lokaṃ pālenti tasmā paññāyati mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā’’ti. Navamaṃ.

๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมขาว ๒ ประการนี้ย่อมคุ้มครองโลก ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ หิริ ๑ โอตตัปปะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย หากธรรมขาว ๒ ประการนี้ไม่คุ้มครองโลก ในโลกนี้ก็จะไม่ปรากฏว่า ‘นี่แม่’ ‘นี่น้า’ ‘นี่ป้า’ ‘นี่ภรรยาของอาจารย์’ หรือ ‘นี่ภรรยาของครู’ โลกก็จะถึงความปะปนกัน เหมือนพวกแพะ แกะ ไก่ สุกร สุนัขบ้าน และสุนัขจิ้งจอก แต่เพราะธรรมขาว ๒ ประการนี้คุ้มครองโลกอยู่ ฉะนั้น จึงปรากฏว่า ‘นี่แม่’ ‘นี่น้า’ ‘นี่ป้า’ ‘นี่ภรรยาของอาจารย์’ หรือ ‘นี่ภรรยาของครู’

10. Vassūpanāyikasuttaṃ

๑๐. วัสสูปนายิกาสูตร

10. ‘‘Dvemā, bhikkhave, vassūpanāyikā. Katamā dve? Purimikā ca pacchimikā ca. Imā kho, bhikkhave, dve vassūpanāyikā’’ti. Dasamaṃ.

๑๐. ภิกษุทั้งหลาย การเข้าพรรษา ๒ อย่างนี้ การเข้าพรรษา ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ ปุริมพรรษา (การเข้าพรรษาแรก) ๑ ปัจฉิมพรรษา (การเข้าพรรษาหลัง) ๑ ภิกษุทั้งหลาย การเข้าพรรษา ๒ อย่างนี้แล

Kammakaraṇavaggo paṭhamo.

กัมมกรณวรรคที่ ๑

Tassuddānaṃ –

อุททานประจำวรรคนั้น มีดังนี้

Vajjā padhānā dve tapanīyā, upaññātena pañcamaṃ;

Saṃyojanañca kaṇhañca, sukkaṃ cariyā vassūpanāyikena vaggo.

วัชชะ ๑ ประธาน ๑ ตปนียะ ๒ อุปัญญาตะเป็นที่ ๕ สังโยชนะ ๑ กัณหะ ๑ สุกกะ ๑ จริยา ๑ และวัสสูปนายิกา ๑ รวมเป็น ๑ วรรค

2. Adhikaraṇavaggo

๒. อธิกรณวรรคที่ ๒

11. ‘‘Dvemāni[Pg.54], bhikkhave, balāni. Katamāni dve? Paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca. Katamañca, bhikkhave, paṭisaṅkhānabalaṃ? Idha, bhikkhave, ekacco iti paṭisañcikkhati – ‘kāyaduccaritassa kho pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca, vacīduccaritassa pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca, manoduccaritassa pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañcā’ti. So iti paṭisaṅkhāya kāyaduccaritaṃ pahāya kāyasucaritaṃ bhāveti, vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāveti, manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāveti, suddhaṃ attānaṃ pariharati. Idaṃ vuccati, bhikkhave, paṭisaṅkhānabalaṃ.

๑๑. ภิกษุทั้งหลาย พละ ๒ ประการนี้ ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ ปฏิสังขานพละ ๑ ภาวนาพละ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็ปฏิสังขานพละเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘วิบากแห่งกายทุจริตในปัจจุบันและในสัมปรายภพเป็นสิ่งชั่วช้า วิบากแห่งวจีทุจริตในปัจจุบันและในสัมปรายภพเป็นสิ่งชั่วช้า วิบากแห่งมโนทุจริตในปัจจุบันและในสัมปรายภพเป็นสิ่งชั่วช้า’ เขานั้นครั้นพิจารณาเห็นดังนี้แล้ว ย่อมละกายทุจริต เจริญกายสุจริต ละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต ละมโนทุจริต เจริญมโนสุจริต บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปฏิสังขานพละ

‘‘Katamañca, bhikkhave, bhāvanābalaṃ. Tatra, bhikkhave, yamidaṃ bhāvanābalaṃ sekhānametaṃ balaṃ. Sekhañhi so, bhikkhave, balaṃ āgamma rāgaṃ pajahati, dosaṃ pajahati, mohaṃ pajahati. Rāgaṃ pahāya, dosaṃ pahāya, mohaṃ pahāya yaṃ akusalaṃ na taṃ karoti, yaṃ pāpaṃ na taṃ sevati. Idaṃ vuccati, bhikkhave, bhāvanābalaṃ. Imāni kho, bhikkhave, dve balānī’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ภาวนาพละเป็นอย่างไร คือ ภาวนาพละนี้เป็นพละของพระเสขะ ภิกษุทั้งหลาย ผู้นั้นอาศัยเสขพละแล้วย่อมละราคะได้ ย่อมละโทสะได้ ย่อมละโมหะได้ เพราะละราคะ โทสะ โมหะได้แล้ว จึงไม่ทำอกุศล ไม่เสพสิ่งที่เป็นบาป ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภาวนาพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๒ ประการนี้แล

12. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, balāni. Katamāni dve? Paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca. Katamañca, bhikkhave, paṭisaṅkhānabalaṃ? Idha, bhikkhave, ekacco iti paṭisañcikkhati – ‘kāyaduccaritassa kho pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca, vacīduccaritassa pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca, manoduccaritassa pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañcā’ti. So iti paṭisaṅkhāya kāyaduccaritaṃ pahāya kāyasucaritaṃ bhāveti, vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāveti, manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāveti, suddhaṃ attānaṃ pariharati. Idaṃ vuccati, bhikkhave, paṭisaṅkhānabalaṃ.

๑๒. ภิกษุทั้งหลาย พละ ๒ ประการนี้ ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ ปฏิสังขานพละ ๑ ภาวนาพละ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็ปฏิสังขานพละเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘วิบากแห่งกายทุจริตในปัจจุบันและในสัมปรายภพเป็นสิ่งชั่วช้า วิบากแห่งวจีทุจริตในปัจจุบันและในสัมปรายภพเป็นสิ่งชั่วช้า วิบากแห่งมโนทุจริตในปัจจุบันและในสัมปรายภพเป็นสิ่งชั่วช้า’ เขานั้นครั้นพิจารณาเห็นดังนี้แล้ว ย่อมละกายทุจริต เจริญกายสุจริต ละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต ละมโนทุจริต เจริญมโนสุจริต บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปฏิสังขานพละ

‘‘Katamañca, bhikkhave, bhāvanābalaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vosaggapariṇāmiṃ, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti… vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti… pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti… passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vosaggapariṇāmiṃ[Pg.55]. Idaṃ vuccati, bhikkhave, bhāvanābalaṃ. Imāni kho, bhikkhave, dve balānī’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ภาวนาพละเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญสติสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปในความสละ เจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ... เจริญวิริยสัมโพชฌงค์ ... เจริญปีติสัมโพชฌงค์ ... เจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ ... เจริญสมาธิสัมโพชฌงค์ ... เจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปในความสละ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภาวนาพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๒ ประการนี้แล

13. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, balāni. Katamāni dve? Paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca. Katamañca, bhikkhave, paṭisaṅkhānabalaṃ? Idha, bhikkhave, ekacco iti paṭisañcikkhati – ‘kāyaduccaritassa kho pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca, vacīduccaritassa kho pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca, manoduccaritassa kho pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañcā’ti. So iti paṭisaṅkhāya kāyaduccaritaṃ pahāya kāyasucaritaṃ bhāveti, vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāveti, manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāveti, suddhaṃ attānaṃ pariharati. Idaṃ vuccati, bhikkhave, paṭisaṅkhānabalaṃ.

๑๓. ภิกษุทั้งหลาย พละ ๒ ประการนี้ ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ ปฏิสังขานพละ ๑ ภาวนาพละ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็ปฏิสังขานพละเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘วิบากแห่งกายทุจริตในปัจจุบันและในสัมปรายภพเป็นสิ่งชั่วช้า วิบากแห่งวจีทุจริตในปัจจุบันและในสัมปรายภพเป็นสิ่งชั่วช้า วิบากแห่งมโนทุจริตในปัจจุบันและในสัมปรายภพเป็นสิ่งชั่วช้า’ เขานั้นครั้นพิจารณาเห็นดังนี้แล้ว ย่อมละกายทุจริต เจริญกายสุจริต ละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต ละมโนทุจริต เจริญมโนสุจริต บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปฏิสังขานพละ

‘‘Katamañca, bhikkhave, bhāvanābalaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ vuccati, bhikkhave, bhāvanābalaṃ. Imāni kho, bhikkhave, dve balānī’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ภาวนาพละเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร มีปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารระงับไป บรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิอยู่ เพราะปีติจางคลายไป มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายกล่าวสรรเสริญว่า ‘เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ อยู่ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน บรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภาวนาพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๒ ประการนี้แล

14. ‘‘Dvemā, bhikkhave, tathāgatassa dhammadesanā. Katamā dve? Saṃkhittena ca vitthārena ca. Imā kho, bhikkhave, dve tathāgatassa dhammadesanā’’ti.

๑๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมเทศนาของตถาคต ๒ ประการนี้ ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ ธรรมเทศนาโดยสังเขป ๑ ธรรมเทศนาโดยพิสดาร ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมเทศนาของตถาคต ๒ ประการนี้แล

15. ‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, adhikaraṇe āpanno ca bhikkhu codako ca bhikkhu na sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati tasmetaṃ, bhikkhave, adhikaraṇe pāṭikaṅkhaṃ dīghattāya kharattāya vāḷattāya saṃvattissati, bhikkhū [Pg.56] ca na phāsuṃ viharissantīti. Yasmiñca kho, bhikkhave, adhikaraṇe āpanno ca bhikkhu codako ca bhikkhu sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati tasmetaṃ, bhikkhave, adhikaraṇe pāṭikaṅkhaṃ na dīghattāya kharattāya vāḷattāya saṃvattissati, bhikkhū ca phāsuṃ viharissantīti.

๑๕. ภิกษุทั้งหลาย ในอธิกรณ์ใด ทั้งภิกษุผู้ต้องอาบัติและภิกษุผู้โจทก์ ไม่พิจารณาตนด้วยตนเองให้ดี, ภิกษุทั้งหลาย พึงหวังได้ในอธิกรณ์นั้นว่า อธิกรณ์นั้นจักเป็นไปเพื่อความยืดยาว เพื่อความหยาบคาย เพื่อความรุนแรง และภิกษุทั้งหลายจักอยู่ไม่ผาสุก. ภิกษุทั้งหลาย ส่วนในอธิกรณ์ใด ทั้งภิกษุผู้ต้องอาบัติและภิกษุผู้โจทก์ พิจารณาตนด้วยตนเองให้ดี, ภิกษุทั้งหลาย พึงหวังได้ในอธิกรณ์นั้นว่า อธิกรณ์นั้นจักไม่เป็นไปเพื่อความยืดยาว เพื่อความหยาบคาย เพื่อความรุนแรง และภิกษุทั้งหลายจักอยู่ผาสุก

‘‘Kathañca, bhikkhave, āpanno bhikkhu sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati? Idha, bhikkhave, āpanno bhikkhu iti paṭisañcikkhati – ‘ahaṃ kho akusalaṃ āpanno kañcideva desaṃ kāyena. Maṃ so bhikkhu addasa akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena. No ce ahaṃ akusalaṃ āpajjeyyaṃ kiñcideva desaṃ kāyena, na maṃ so bhikkhu passeyya akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena. Yasmā ca kho, ahaṃ akusalaṃ āpanno kiñcideva desaṃ kāyena, tasmā maṃ so bhikkhu addasa akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena. Disvā ca pana maṃ so bhikkhu akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena anattamano ahosi. Anattamano samāno anattamanavacanaṃ maṃ so bhikkhu avaca. Anattamanavacanāhaṃ tena bhikkhunā vutto samāno anattamano ahosiṃ. Anattamano samāno paresaṃ ārocesiṃ. Iti mameva tattha accayo accagamā suṅkadāyakaṃva bhaṇḍasminti. Evaṃ kho, bhikkhave, āpanno bhikkhu sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุผู้ต้องอาบัติพิจารณาตนด้วยตนเองให้ดีเป็นอย่างไร. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ต้องอาบัติในธรรมวินัยนี้ ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกาย ภิกษุรูปนั้นได้เห็นเรากำลังต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกาย. หากเราไม่พึงต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกาย ภิกษุรูปนั้นก็ไม่พึงเห็นเรากำลังต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกาย. ก็เพราะเหตุที่เราต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกาย ฉะนั้น ภิกษุรูปนั้นจึงได้เห็นเรากำลังต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกาย. ครั้นภิกษุรูปนั้นเห็นเรากำลังต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกายแล้ว ก็ไม่พอใจ. เมื่อไม่พอใจ จึงได้กล่าววาจาที่ไม่น่าพอใจแก่เรา. เราถูกภิกษุนั้นกล่าววาจาที่ไม่น่าพอใจแล้ว ก็ไม่พอใจ. เมื่อไม่พอใจ จึงได้บอกแก่ชนเหล่าอื่น. ในเรื่องนั้น ความผิดได้ตกอยู่แก่เราผู้เดียว เหมือนโทษที่ตกอยู่แก่คนลักลอบนำสินค้าหนีภาษี ฉะนั้น’. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ต้องอาบัติย่อมพิจารณาตนด้วยตนเองให้ดีอย่างนี้แล

‘‘Kathañca, bhikkhave, codako bhikkhu sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati? Idha, bhikkhave, codako bhikkhu iti paṭisañcikkhati – ‘ayaṃ kho bhikkhu akusalaṃ āpanno kiñcideva desaṃ kāyena. Ahaṃ imaṃ bhikkhuṃ addasaṃ akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena. No ce ayaṃ bhikkhu akusalaṃ āpajjeyya kiñcideva desaṃ kāyena, nāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ passeyyaṃ akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena. Yasmā ca kho, ayaṃ bhikkhu akusalaṃ āpanno kiñcideva desaṃ kāyena, tasmā ahaṃ imaṃ bhikkhuṃ addasaṃ akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena. Disvā ca panāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena anattamano ahosiṃ. Anattamano [Pg.57] samāno anattamanavacanāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ avacaṃ. Anattamanavacanāyaṃ bhikkhu mayā vutto samāno anattamano ahosi. Anattamano samāno paresaṃ ārocesi. Iti mameva tattha accayo accagamā suṅkadāyakaṃva bhaṇḍasminti. Evaṃ kho, bhikkhave, codako bhikkhu sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุผู้โจทก์พิจารณาตนด้วยตนเองให้ดีเป็นอย่างไร. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้โจทก์ในธรรมวินัยนี้ ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุรูปนี้ต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกาย เราได้เห็นภิกษุรูปนี้กำลังต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกาย. หากภิกษุรูปนี้ไม่พึงต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกาย เราก็ไม่พึงเห็นภิกษุรูปนี้กำลังต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกาย. ก็เพราะเหตุที่ภิกษุรูปนี้ต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกาย ฉะนั้น เราจึงได้เห็นภิกษุรูปนี้กำลังต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกาย. ครั้นเราเห็นภิกษุรูปนี้กำลังต้องอาบัติที่เป็นอกุศลอย่างใดอย่างหนึ่งทางกายแล้ว ก็ไม่พอใจ. เมื่อไม่พอใจ เราจึงได้กล่าววาจาที่ไม่น่าพอใจแก่ภิกษุรูปนี้. ภิกษุรูปนี้ถูกเรากล่าววาจาที่ไม่น่าพอใจแล้ว ก็ไม่พอใจ. เมื่อไม่พอใจ จึงได้บอกแก่ชนเหล่าอื่น. ในเรื่องนั้น ความผิดได้ตกอยู่แก่เราผู้เดียว เหมือนโทษที่ตกอยู่แก่คนลักลอบนำสินค้าหนีภาษี ฉะนั้น’. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้โจทก์ย่อมพิจารณาตนด้วยตนเองให้ดีอย่างนี้แล

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, adhikaraṇe āpanno ca bhikkhu codako ca bhikkhu na sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati tasmetaṃ, bhikkhave, adhikaraṇe pāṭikaṅkhaṃ dīghattāya kharattāya vāḷattāya saṃvattissati, bhikkhū ca na phāsuṃ viharissantīti. Yasmiñca kho, bhikkhave, adhikaraṇe āpanno ca bhikkhu codako ca bhikkhu sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati tasmetaṃ, bhikkhave, adhikaraṇe pāṭikaṅkhaṃ na dīghattāya kharattāya vāḷattāya saṃvattissati, bhikkhū ca phāsu viharissantī’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย ในอธิกรณ์ใด ทั้งภิกษุผู้ต้องอาบัติและภิกษุผู้โจทก์ ไม่พิจารณาตนด้วยตนเองให้ดี, ภิกษุทั้งหลาย พึงหวังได้ในอธิกรณ์นั้นว่า อธิกรณ์นั้นจักเป็นไปเพื่อความยืดยาว เพื่อความหยาบคาย เพื่อความรุนแรง และภิกษุทั้งหลายจักอยู่ไม่ผาสุก. ภิกษุทั้งหลาย ส่วนในอธิกรณ์ใด ทั้งภิกษุผู้ต้องอาบัติและภิกษุผู้โจทก์ พิจารณาตนด้วยตนเองให้ดี, ภิกษุทั้งหลาย พึงหวังได้ในอธิกรณ์นั้นว่า อธิกรณ์นั้นจักไม่เป็นไปเพื่อความยืดยาว เพื่อความหยาบคาย เพื่อความรุนแรง และภิกษุทั้งหลายจักอยู่ผาสุก

16. Atha kho aññataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bho gotama, hetu ko paccayo yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī’’ti? ‘‘Adhammacariyāvisamacariyāhetu kho, brāhmaṇa, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī’’ti.

๑๖. ครั้งนั้นแล พราหมณ์ผู้หนึ่งได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร. พราหมณ์นั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’. พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘พราหมณ์ เพราะเหตุแห่งการประพฤติไม่เป็นธรรม การประพฤติไม่สม่ำเสมอ ด้วยประการฉะนี้ สัตว์บางพวกในโลกนี้ หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’.

‘‘Ko nu kho, bho gotama, hetu ko paccayo yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti? ‘‘Dhammacariyāsamacariyāhetu kho, brāhmaṇa, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti.

‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’. พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘พราหมณ์ เพราะเหตุแห่งการประพฤติธรรม การประพฤติสม่ำเสมอ ด้วยประการฉะนี้ สัตว์บางพวกในโลกนี้ หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’.

‘‘Abhikkantaṃ, bho gotama! Abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti, evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ [Pg.58] maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก! ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก! ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปน้ำมันในที่มืด ด้วยคิดว่า ‘ผู้มีจักษุจักเห็นรูปทั้งหลาย’ ฉันใด พระโคดมผู้เจริญได้ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย ฉันนั้นเหมือนกัน. ข้าพระองค์นี้ขอถึงท่านพระโคดม พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์เป็นสรณะ. ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป’.

17. Atha kho jāṇussoṇi brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho jāṇussoṇi brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bho gotama, hetu ko paccayo yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī’’ti? ‘‘Katattā ca, brāhmaṇa, akatattā ca. Evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī’’ti. ‘‘Ko pana, bho gotama, hetu ko paccayo yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti? ‘‘Katattā ca, brāhmaṇa, akatattā ca. Evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. ‘‘Na kho ahaṃ imassa bhoto gotamassa saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ ājānāmi. Sādhu me bhavaṃ gotamo tathā dhammaṃ desetu yathā ahaṃ imassa bhoto gotamassa saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ ājāneyya’’nti. ‘‘Tena hi, brāhmaṇa, suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ bho’’ti kho jāṇussoṇi brāhmaṇo bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –

๑๗. ครั้งนั้น ชาณุสโสณีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ หลังจากตายแล้วไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “พราหมณ์ เพราะการกระทำและเพราะการไม่กระทำ ด้วยเหตุนี้ สัตว์บางพวกในโลกนี้ หลังจากตายแล้วจึงไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” พราหมณ์ทูลถามว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ หลังจากตายแล้วไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์” พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “พราหมณ์ เพราะการกระทำและเพราะการไม่กระทำ ด้วยเหตุนี้ สัตว์บางพวกในโลกนี้ หลังจากตายแล้วจึงไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์” พราหมณ์กราบทูลว่า “ข้าพระองค์ไม่เข้าใจเนื้อความโดยพิสดารของธรรมที่พระโคดมผู้เจริญตรัสไว้โดยย่อ ที่ยังมิได้จำแนกเนื้อความโดยพิสดารนี้ได้เลย ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ตามที่ข้าพระองค์จะพึงเข้าใจเนื้อความโดยพิสดารของธรรมที่พระโคดมผู้เจริญตรัสไว้โดยย่อ ที่ยังมิได้จำแนกเนื้อความโดยพิสดารนี้ได้เถิด” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ ถ้าอย่างนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจะกล่าว” ชาณุสโสณีพราหมณ์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระโคดมผู้เจริญ” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘Idha, brāhmaṇa, ekaccassa kāyaduccaritaṃ kataṃ hoti, akataṃ hoti kāyasucaritaṃ; vacīduccaritaṃ kataṃ hoti, akataṃ hoti vacīsucaritaṃ; manoduccaritaṃ kataṃ hoti, akataṃ hoti manosucaritaṃ. Evaṃ kho, brāhmaṇa, katattā ca akatattā ca evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti. Idha pana, brāhmaṇa, ekaccassa kāyasucaritaṃ kataṃ hoti, akataṃ hoti kāyaduccaritaṃ; vacīsucaritaṃ kataṃ hoti, akataṃ hoti vacīduccaritaṃ; manosucaritaṃ kataṃ hoti, akataṃ hoti manoduccaritaṃ. Evaṃ kho, brāhmaṇa, katattā ca akatattā ca evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti.

“พราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ทำกายทุจริต ไม่ทำกายสุจริต ทำวจีทุจริต ไม่ทำวจีสุจริต ทำมโนทุจริต ไม่ทำมโนสุจริต พราหมณ์ เพราะการกระทำและเพราะการไม่กระทำอย่างนี้แล สัตว์บางพวกในโลกนี้ หลังจากตายแล้วจึงไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนบุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ทำกายสุจริต ไม่ทำกายทุจริต ทำวจีสุจริต ไม่ทำวจีทุจริต ทำมโนสุจริต ไม่ทำมโนทุจริต พราหมณ์ เพราะการกระทำและเพราะการไม่กระทำอย่างนี้แล สัตว์บางพวกในโลกนี้ หลังจากตายแล้วจึงไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์”

‘‘Abhikkantaṃ[Pg.59], bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ฯลฯ ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิตตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป”

18. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘ekaṃsenāhaṃ, ānanda, akaraṇīyaṃ vadāmi kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccarita’’nti. ‘‘Yamidaṃ, bhante, bhagavatā ekaṃsena akaraṇīyaṃ akkhātaṃ kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ tasmiṃ akaraṇīye kayiramāne ko ādīnavo pāṭikaṅkho’’ti? ‘‘Yamidaṃ, ānanda, mayā ekaṃsena akaraṇīyaṃ akkhātaṃ kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ tasmiṃ akaraṇīye kayiramāne ayaṃ ādīnavo pāṭikaṅkho – attāpi attānaṃ upavadati, anuvicca viññū garahanti, pāpako kittisaddo abbhuggacchati, sammūḷho kālaṃ karoti, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Yamidaṃ, ānanda, mayā ekaṃsena akaraṇīyaṃ akkhātaṃ kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ tasmiṃ akaraṇīye kayiramāne ayaṃ ādīnavo pāṭikaṅkho’’ti.

๑๘. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระอานนท์ว่า “อานนท์ เรากล่าวว่า กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ไม่ควรทำโดยส่วนเดียว” ท่านพระอานนท์ทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ที่พระผู้มีพระภาคตรัสว่าไม่ควรทำโดยส่วนเดียวนั้น เมื่อบุคคลทำสิ่งที่ไม่ควรทำนั้น พึงหวังโทษอะไรได้บ้าง” พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “อานนท์ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ที่เรากล่าวว่าไม่ควรทำโดยส่วนเดียวนั้น เมื่อบุคคลทำสิ่งที่ไม่ควรทำนั้น พึงหวังโทษนี้ได้ คือ ตนเองก็ติเตียนตนเองได้ วิญญูชนพิจารณาแล้วก็ตำหนิ กิตติศัพท์ชั่วขจรไป เป็นผู้หลงทำกาละ หลังจากตายแล้วไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก อานนท์ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ที่เรากล่าวว่าไม่ควรทำโดยส่วนเดียวนั้น เมื่อบุคคลทำสิ่งที่ไม่ควรทำนั้น พึงหวังโทษนี้ได้”

‘‘Ekaṃsenāhaṃ, ānanda, karaṇīyaṃ vadāmi kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucarita’’nti. ‘‘Yamidaṃ, bhante, bhagavatā ekaṃsena karaṇīyaṃ akkhātaṃ kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritaṃ tasmiṃ karaṇīye kayiramāne ko ānisaṃso pāṭikaṅkho’’ti? ‘‘Yamidaṃ, ānanda, mayā ekaṃsena karaṇīyaṃ akkhātaṃ kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritaṃ tasmiṃ karaṇīye kayiramāne ayaṃ ānisaṃso pāṭikaṅkho – attāpi attānaṃ na upavadati, anuvicca viññū pasaṃsanti, kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati, asammūḷho kālaṃ karoti, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Yamidaṃ, ānanda, mayā ekaṃsena karaṇīyaṃ akkhātaṃ kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritaṃ tasmiṃ karaṇīye kayiramāne ayaṃ ānisaṃso pāṭikaṅkho’’ti.

“อานนท์ เรากล่าวว่า กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ควรทำโดยส่วนเดียว” ท่านพระอานนท์ทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ที่พระผู้มีพระภาคตรัสว่าควรทำโดยส่วนเดียวนั้น เมื่อบุคคลทำสิ่งที่ควรทำนั้น พึงหวังอานิสงส์อะไรได้บ้าง” พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “อานนท์ กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ที่เรากล่าวว่าควรทำโดยส่วนเดียวนั้น เมื่อบุคคลทำสิ่งที่ควรทำนั้น พึงหวังอานิสงส์นี้ได้ คือ ตนเองก็ไม่ติเตียนตนเอง วิญญูชนพิจารณาแล้วก็สรรเสริญ กิตติศัพท์อันดีงามขจรไป เป็นผู้ไม่หลงทำกาละ หลังจากตายแล้วไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ อานนท์ กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ที่เรากล่าวว่าควรทำโดยส่วนเดียวนั้น เมื่อบุคคลทำสิ่งที่ควรทำนั้น พึงหวังอานิสงส์นี้ได้”

19. ‘‘Akusalaṃ, bhikkhave, pajahatha. Sakkā, bhikkhave, akusalaṃ pajahituṃ. No cedaṃ, bhikkhave, sakkā abhavissa akusalaṃ pajahituṃ, nāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ – ‘akusalaṃ, bhikkhave, pajahathā’ti. Yasmā ca kho, bhikkhave, sakkā [Pg.60] akusalaṃ pajahituṃ tasmāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘akusalaṃ, bhikkhave, pajahathā’ti. Akusalañca hidaṃ, bhikkhave, pahīnaṃ ahitāya dukkhāya saṃvatteyya nāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ – ‘akusalaṃ, bhikkhave, pajahathā’ti. Yasmā ca kho, bhikkhave, akusalaṃ pahīnaṃ hitāya sukhāya saṃvattati tasmāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘akusalaṃ, bhikkhave, pajahathā’’’ti.

๑๙. ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงละอกุศล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอาจละอกุศลได้ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบุคคลไม่อาจละอกุศลนี้ได้ เราก็ไม่พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงละอกุศล’ ภิกษุทั้งหลาย แต่เพราะบุคคลอาจละอกุศลได้ ฉะนั้น เราจึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงละอกุศล’ ภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าอกุศลที่ละได้แล้วนี้ พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ เราก็ไม่พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงละอกุศล’ ภิกษุทั้งหลาย แต่เพราะอกุศลที่ละได้แล้ว เป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข ฉะนั้น เราจึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงละอกุศล’

‘‘Kusalaṃ, bhikkhave, bhāvetha. Sakkā, bhikkhave, kusalaṃ bhāvetuṃ. No cedaṃ, bhikkhave, sakkā abhavissa kusalaṃ bhāvetuṃ, nāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ – ‘kusalaṃ, bhikkhave, bhāvethā’ti. Yasmā ca kho, bhikkhave, sakkā kusalaṃ bhāvetuṃ tasmāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘kusalaṃ, bhikkhave, bhāvethā’ti. Kusalañca hidaṃ, bhikkhave, bhāvitaṃ ahitāya dukkhāya saṃvatteyya, nāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ – ‘kusalaṃ, bhikkhave, bhāvethā’ti. Yasmā ca kho, bhikkhave, kusalaṃ bhāvitaṃ hitāya sukhāya saṃvattati tasmāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘kusalaṃ, bhikkhave, bhāvethā’’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเจริญกุศล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอาจเจริญกุศลได้ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบุคคลไม่อาจเจริญกุศลนี้ได้ เราก็ไม่พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเจริญกุศล’ ภิกษุทั้งหลาย แต่เพราะบุคคลอาจเจริญกุศลได้ ฉะนั้น เราจึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเจริญกุศล’ ภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้ากุศลที่เจริญแล้วนี้ พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ เราก็ไม่พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเจริญกุศล’ ภิกษุทั้งหลาย แต่เพราะกุศลที่เจริญแล้ว เป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข ฉะนั้น เราจึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเจริญกุศล’

20. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā saddhammassa sammosāya antaradhānāya saṃvattanti. Katame dve? Dunnikkhittañca padabyañjanaṃ attho ca dunnīto. Dunnikkhittassa, bhikkhave, padabyañjanassa atthopi dunnayo hoti. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā saddhammassa sammosāya antaradhānāya saṃvattantī’’ti.

๒๐. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความเสื่อมสิ้นไปแห่งสัทธรรม ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ บทและพยัญชนะที่วางไว้ผิด ๑ และเนื้อความที่เข้าใจผิด ๑ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบทและพยัญชนะวางไว้ผิด แม้เนื้อความก็เข้าใจได้ยาก ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความเสื่อมสิ้นไปแห่งสัทธรรม

21. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattanti. Katame dve? Sunikkhittañca padabyañjanaṃ attho ca sunīto. Sunikkhittassa, bhikkhave, padabyañjanassa atthopi sunayo hoti. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattantī’’ti.

๒๑. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความไม่เสื่อมสิ้นไปแห่งสัทธรรม ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ บทและพยัญชนะที่วางไว้ดี ๑ และเนื้อความที่เข้าใจดี ๑ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบทและพยัญชนะวางไว้ดี แม้เนื้อความก็เข้าใจได้ง่าย ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความไม่เสื่อมสิ้นไปแห่งสัทธรรม

Adhikaraṇavaggo dutiyo.

อธิกรณวรรคที่ ๒

3. Bālavaggo

๓. พาลวรรค

22. ‘‘‘Dveme, bhikkhave, bālā. Katame dve? Yo ca accayaṃ accayato na passati, yo ca accayaṃ desentassa yathādhammaṃ nappaṭiggaṇhāti. Ime kho, bhikkhave, dve bālā’ti. ‘Dveme[Pg.61], bhikkhave, paṇḍitā. Katame dve? Yo ca accayaṃ accayato passati, yo ca accayaṃ desentassa yathādhammaṃ paṭiggaṇhāti. Ime kho, bhikkhave, dve paṇḍitā’’’ti.

๒๒. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ๒ จำพวกนี้ คนพาล ๒ จำพวก อะไรบ้าง คือ คนที่ไม่เห็นความผิดโดยความเป็นความผิด ๑ และคนที่ไม่รับตามธรรมซึ่งความผิดที่ผู้อื่นแสดงอยู่ ๑ ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ๒ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ๒ จำพวกนี้ บัณฑิต ๒ จำพวก อะไรบ้าง คือ คนที่เห็นความผิดโดยความเป็นความผิด ๑ และคนที่รับตามธรรมซึ่งความผิดที่ผู้อื่นแสดงอยู่ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ๒ จำพวกนี้แล

23. ‘‘Dveme, bhikkhave, tathāgataṃ abbhācikkhanti. Katame dve? Duṭṭho vā dosantaro, saddho vā duggahitena. Ime kho, bhikkhave, dve tathāgataṃ abbhācikkhantī’’ti.

๒๓. ภิกษุทั้งหลาย คน ๒ จำพวกนี้ ย่อมกล่าวตู่ตถาคต คน ๒ จำพวก อะไรบ้าง คือ คนผู้ประทุษร้าย มีโทสะในภายใน ๑ และคนมีศรัทธาแต่ยึดถือผิด ๑ ภิกษุทั้งหลาย คน ๒ จำพวกนี้แล ย่อมกล่าวตู่ตถาคต

24. ‘‘‘Dveme, bhikkhave, tathāgataṃ abbhācikkhanti. Katame dve? Yo ca abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatena bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatenāti dīpeti, yo ca bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatena abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatenāti dīpeti. Ime kho, bhikkhave, dve tathāgataṃ abbhācikkhantī’ti. ‘Dveme, bhikkhave, tathāgataṃ nābbhācikkhanti. Katame dve? Yo ca abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatena abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatenāti dīpeti, yo ca bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatena bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatenāti dīpeti. Ime kho, bhikkhave, dve tathāgataṃ nābbhācikkhantī’’’ti.

๒๔. ภิกษุทั้งหลาย คน ๒ จำพวกนี้ ย่อมกล่าวตู่ตถาคต คน ๒ จำพวก อะไรบ้าง คือ คนที่แสดงสิ่งที่ตถาคตไม่ได้ภาษิต ไม่ได้กล่าวไว้ ว่าเป็นสิ่งที่ตถาคตภาษิต กล่าวไว้ ๑ และคนที่แสดงสิ่งที่ตถาคตภาษิต กล่าวไว้ ว่าเป็นสิ่งที่ตถาคตไม่ได้ภาษิต ไม่ได้กล่าวไว้ ๑ ภิกษุทั้งหลาย คน ๒ จำพวกนี้แล ย่อมกล่าวตู่ตถาคต ภิกษุทั้งหลาย คน ๒ จำพวกนี้ ย่อมไม่กล่าวตู่ตถาคต คน ๒ จำพวก อะไรบ้าง คือ คนที่แสดงสิ่งที่ตถาคตไม่ได้ภาษิต ไม่ได้กล่าวไว้ ว่าเป็นสิ่งที่ตถาคตไม่ได้ภาษิต ไม่ได้กล่าวไว้ ๑ และคนที่แสดงสิ่งที่ตถาคตภาษิต กล่าวไว้ ว่าเป็นสิ่งที่ตถาคตภาษิต กล่าวไว้ ๑ ภิกษุทั้งหลาย คน ๒ จำพวกนี้แล ย่อมไม่กล่าวตู่ตถาคต

25. ‘‘Dveme, bhikkhave, tathāgataṃ abbhācikkhanti. Katame dve? Yo ca neyyatthaṃ suttantaṃ nītattho suttantoti dīpeti, yo ca nītatthaṃ suttantaṃ neyyattho suttantoti dīpeti. Ime kho, bhikkhave, dve tathāgataṃ abbhācikkhantī’’ti.

๒๕. ภิกษุทั้งหลาย คน ๒ จำพวกนี้ ย่อมกล่าวตู่ตถาคต คน ๒ จำพวก อะไรบ้าง คือ คนที่แสดงสุตตันตะที่มีเนื้อความที่ต้องแนะนำต่อไป ว่าเป็นสุตตันตะที่มีเนื้อความแนะนำไว้เสร็จแล้ว ๑ และคนที่แสดงสุตตันตะที่มีเนื้อความแนะนำไว้เสร็จแล้ว ว่าเป็นสุตตันตะที่มีเนื้อความที่ต้องแนะนำต่อไป ๑ ภิกษุทั้งหลาย คน ๒ จำพวกนี้แล ย่อมกล่าวตู่ตถาคต

26. ‘‘Dveme, bhikkhave, tathāgataṃ nābbhācikkhanti. Katame dve? Yo ca neyyatthaṃ suttantaṃ neyyattho suttantoti dīpeti, yo ca nītatthaṃ suttantaṃ nītattho suttantoti dīpeti. Ime kho, bhikkhave, dve tathāgataṃ nābbhācikkhantī’’ti.

๒๖. ภิกษุทั้งหลาย คน ๒ จำพวกนี้ ย่อมไม่กล่าวตู่ตถาคต คน ๒ จำพวก อะไรบ้าง คือ คนที่แสดงสุตตันตะที่มีเนื้อความที่ต้องแนะนำต่อไป ว่าเป็นสุตตันตะที่มีเนื้อความที่ต้องแนะนำต่อไป ๑ และคนที่แสดงสุตตันตะที่มีเนื้อความแนะนำไว้เสร็จแล้ว ว่าเป็นสุตตันตะที่มีเนื้อความแนะนำไว้เสร็จแล้ว ๑ ภิกษุทั้งหลาย คน ๒ จำพวกนี้แล ย่อมไม่กล่าวตู่ตถาคต

27. ‘‘Paṭicchannakammantassa, bhikkhave, dvinnaṃ gatīnaṃ aññatarā gati pāṭikaṅkhā – nirayo vā tiracchānayoni vāti. Appaṭicchannakammantassa, bhikkhave, dvinnaṃ gatīnaṃ aññatarā gati pāṭikaṅkhā – devā vā manussā vā’’ti.

๒๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีการงานอันปกปิด พึงหวังคติ ๒ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ นรก หรือกำเนิดเดรัจฉาน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีการงานอันเปิดเผย พึงหวังคติ ๒ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ เทวดา หรือมนุษย์

28. ‘‘Micchādiṭṭhikassa[Pg.62], bhikkhave, dvinnaṃ gatīnaṃ aññatarā gati pāṭikaṅkhā – nirayo vā tiracchānayoni vā’’ti.

๒๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิ พึงหวังคติ ๒ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ นรก หรือกำเนิดเดรัจฉาน

29. ‘‘Sammādiṭṭhikassa, bhikkhave, dvinnaṃ gatīnaṃ aññatarā gati pāṭikaṅkhā – devā vā manussā vā’’ti.

๒๙. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสัมมาทิฏฐิ พึงหวังคติ ๒ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ เทวดา หรือมนุษย์

30. ‘‘Dussīlassa, bhikkhave, dve paṭiggāhā – nirayo vā tiracchānayoni vā. Sīlavato, bhikkhave, dve paṭiggāhā – devā vā manussā vā’’ti.

๓๐. ภิกษุทั้งหลาย คติที่เป็นที่ไป ๒ อย่างของคนทุศีล คือ นรก หรือกำเนิดเดรัจฉาน ภิกษุทั้งหลาย คติที่เป็นที่ไป ๒ อย่างของคนมีศีล คือ เทวดา หรือมนุษย์

31. ‘‘Dvāhaṃ, bhikkhave, atthavase sampassamāno araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi. Katame dve? Attano ca diṭṭhadhammasukhavihāraṃ sampassamāno, pacchimañca janataṃ anukampamāno. Ime kho ahaṃ, bhikkhave, dve atthavase sampassamāno araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmī’’ti.

๓๑. ภิกษุทั้งหลาย เราเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ ๒ ประการ จึงเสพเสนาสนะอันสงัด คือป่าและป่าเปลี่ยว อำนาจประโยชน์ ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ เล็งเห็นการอยู่เป็นสุขในปัจจุบันของตน ๑ อนุเคราะห์หมู่ชนรุ่นหลัง ๑ ภิกษุทั้งหลาย เราเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ ๒ ประการนี้แล จึงเสพเสนาสนะอันสงัด คือป่าและป่าเปลี่ยว

32. ‘‘Dve me, bhikkhave, dhammā vijjābhāgiyā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Samatho, bhikkhave, bhāvito kamattha manubhoti? Cittaṃ bhāvīyati. Cittaṃ bhāvitaṃ kamatthamanubhoti? Yo rāgo so pahīyati. Vipassanā, bhikkhave, bhāvitā kamatthamanubhoti? Paññā bhāvīyati. Paññā bhāvitā kamatthamanubhoti? Yā avijjā sā pahīyati. Rāgupakkiliṭṭhaṃ vā, bhikkhave, cittaṃ na vimuccati, avijjupakkiliṭṭhā vā paññā na bhāvīyati. Iti kho, bhikkhave, rāgavirāgā cetovimutti, avijjāvirāgā paññāvimuttī’’ti.

๓๒. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้เป็นไปในส่วนแห่งวิชชา ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ สมถะ ๑ วิปัสสนา ๑ ภิกษุทั้งหลาย สมถะที่เจริญแล้วย่อมมีประโยชน์อะไร จิตย่อมเจริญ จิตที่เจริญแล้วย่อมมีประโยชน์อะไร ย่อมละราคะได้ ภิกษุทั้งหลาย วิปัสสนาที่เจริญแล้วย่อมมีประโยชน์อะไร ปัญญาย่อมเจริญ ปัญญาที่เจริญแล้วย่อมมีประโยชน์อะไร ย่อมละอวิชชาได้ ภิกษุทั้งหลาย จิตที่เศร้าหมองด้วยราคะ ย่อมไม่หลุดพ้น หรือปัญญาที่เศร้าหมองด้วยอวิชชา ย่อมไม่เจริญ ภิกษุทั้งหลาย เพราะสำรอกราคะได้ จึงชื่อว่าเจโตวิมุตติ เพราะสำรอกอวิชชาได้ จึงชื่อว่าปัญญาวิมุตติ ด้วยประการฉะนี้

Bālavaggo tatiyo.

พาลวรรคที่ ๓ จบ

4. Samacittavaggo

๔. สมจิตตวรรค

33. ‘‘Asappurisabhūmiñca vo, bhikkhave, desessāmi sappurisabhūmiñca. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha. Bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

๓๓. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงภูมิอสัตบุรุษและภูมิสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘Katamā [Pg.63] ca, bhikkhave, asappurisabhūmi? Asappuriso, bhikkhave, akataññū hoti akatavedī. Asabbhi hetaṃ, bhikkhave, upaññātaṃ yadidaṃ akataññutā akataveditā. Kevalā esā, bhikkhave, asappurisabhūmi yadidaṃ akataññutā akataveditā. Sappuriso ca kho, bhikkhave, kataññū hoti katavedī. Sabbhi hetaṃ, bhikkhave, upaññātaṃ yadidaṃ kataññutā kataveditā. Kevalā esā, bhikkhave, sappurisabhūmi yadidaṃ kataññutā kataveditā’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย ภูมิของอสัตบุรุษเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นคนอกตัญญู อกตเวที ภิกษุทั้งหลาย ความเป็นคนอกตัญญู ความเป็นคนอกตเวทีนี้ พวกอสัตบุรุษสรรเสริญ ภิกษุทั้งหลาย ความเป็นคนอกตัญญู ความเป็นคนอกตเวทีทั้งหมดนี้ เป็นภูมิของอสัตบุรุษ ส่วนสัตบุรุษเป็นคนกตัญญู กตเวที ภิกษุทั้งหลาย ความเป็นคนกตัญญู ความเป็นคนกตเวทีนี้ พวกสัตบุรุษสรรเสริญ ภิกษุทั้งหลาย ความเป็นคนกตัญญู ความเป็นคนกตเวทีทั้งหมดนี้ เป็นภูมิของสัตบุรุษ

34. ‘‘Dvinnāhaṃ, bhikkhave, na suppatikāraṃ vadāmi. Katamesaṃ dvinnaṃ? Mātu ca pitu ca. Ekena, bhikkhave, aṃsena mātaraṃ parihareyya, ekena aṃsena pitaraṃ parihareyya vassasatāyuko vassasatajīvī so ca nesaṃ ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanena. Te ca tattheva muttakarīsaṃ cajeyyuṃ. Na tveva, bhikkhave, mātāpitūnaṃ kataṃ vā hoti paṭikataṃ vā. Imissā ca, bhikkhave, mahāpathaviyā pahūtarattaratanāya mātāpitaro issarādhipacce rajje patiṭṭhāpeyya, na tveva, bhikkhave, mātāpitūnaṃ kataṃ vā hoti paṭikataṃ vā. Taṃ kissa hetu? Bahukārā, bhikkhave, mātāpitaro puttānaṃ āpādakā posakā imassa lokassa dassetāro. Yo ca kho, bhikkhave, mātāpitaro assaddhe saddhāsampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, dussīle sīlasampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, maccharī cāgasampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, duppaññe paññāsampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, ettāvatā kho, bhikkhave, mātāpitūnaṃ katañca hoti paṭikatañcā’’ti.

๓๔. ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวการตอบแทนคุณของคน ๒ ท่านได้ไม่ง่าย คน ๒ ท่าน อะไรบ้าง คือ มารดา ๑ บิดา ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุตรพึงประคองมารดาด้วยบ่าข้างหนึ่ง พึงประคองบิดาด้วยบ่าข้างหนึ่ง เขามีอายุ ๑๐๐ ปี มีชีวิตอยู่ ๑๐๐ ปี และเขาพึงปฏิบัติท่านทั้งสองนั้นด้วยการอบกลิ่น การนวด การให้อาบน้ำ และการดัด และท่านทั้งสองนั้นพึงถ่ายอุจจาระปัสสาวะบนบ่าทั้งสองของเขานั่นแหละ ภิกษุทั้งหลาย การกระทำอย่างนั้นยังไม่ชื่อว่าอันบุตรทำแล้วหรือทำตอบแทนแล้วแก่มารดาบิดาเลย ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุตรพึงสถาปนามารดาบิดาในราชสมบัติ อันเป็นอิสราธิปัตย์ในแผ่นดินใหญ่นี้ ซึ่งมีรตนะมากมาย การกระทำกิจอย่างนั้นยังไม่ชื่อว่าอันบุตรทำแล้วหรือทำตอบแทนแล้วแก่มารดาบิดาเลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะมารดาบิดามีอุปการะมาก บำรุงเลี้ยง แสดงโลกนี้แก่บุตรทั้งหลาย ส่วนบุตรใดยังสั่งสอน ชักชวนเชิญชวนให้มารดาบิดาผู้ไม่มีศรัทธาตั้งมั่นในสัทธาสัมปทา ให้มารดาบิดาผู้ทุศีลตั้งมั่นในสีลสัมปทา ให้มารดาบิดาผู้ตระหนี่ตั้งมั่นในจาคสัมปทา ให้มารดาบิดาผู้มีปัญญาทรามตั้งมั่นในปัญญาสัมปทา ภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุมีประมาณเท่านี้แล การกระทำอย่างนั้นย่อมชื่อว่าอันบุตรทำแล้วและทำตอบแทนแล้วแก่มารดาบิดา

35. Atha kho aññataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ…pe… ekamantaṃ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃvādī bhavaṃ gotamo kimakkhāyī’’ti? ‘‘Kiriyavādī cāhaṃ, brāhmaṇa, akiriyavādī cā’’ti. ‘‘Yathākathaṃ pana bhavaṃ gotamo kiriyavādī ca akiriyavādī cā’’ti?

๓๕. ครั้งนั้น พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้สนทนาปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ... ครั้นเธอนั่งลง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า “ท่านพระโคดมมีวาทะอย่างไร กล่าวสอนอะไร” พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “พราหมณ์ เราเป็นกิริยวาที และเป็นอกิริยวาที” พราหมณ์ทูลถามว่า “ท่านพระโคดมเป็นกิริยวาทีและเป็นอกิริยวาทีด้วยเหตุผลอย่างไร”

‘‘Akiriyaṃ kho ahaṃ, brāhmaṇa, vadāmi kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa, anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ akiriyaṃ [Pg.64] vadāmi. Kiriyañca kho ahaṃ, brāhmaṇa, vadāmi kāyasucaritassa vacīsucaritassa manosucaritassa, anekavihitānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ kiriyaṃ vadāmi. Evaṃ kho ahaṃ, brāhmaṇa, kiriyavādī ca akiriyavādī cā’’ti.

พราหมณ์ เรากล่าวการไม่ทำกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต เรากล่าวการไม่ทำอกุศลธรรมอันเป็นบาปเป็นอันมาก เรากล่าวการทำกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต เรากล่าวการทำกุศลธรรมเป็นอันมาก พราหมณ์ เราเป็นกิริยวาทีและเป็นอกิริยวาทีด้วยเหตุผลอย่างนี้แล

‘‘Abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

ข้าแต่ท่านพระโคดม พระธรรมเทศนาของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ... ขอท่านพระโคดมจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิตตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป

36. Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho anāthapiṇḍiko gahapati bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kati nu kho, bhante, loke dakkhiṇeyyā, kattha ca dānaṃ dātabba’’nti? ‘‘Dve kho, gahapati, loke dakkhiṇeyyā – sekho ca asekho ca. Ime kho, gahapati, dve loke dakkhiṇeyyā, ettha ca dānaṃ dātabba’’nti.

๓๖. ครั้งนั้น อนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคแล้วนั่งลง ณ ที่สมควร ครั้นนั่งลง ณ ที่สมควรแล้ว อนาถบิณฑิกคหบดีได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในโลกมีทักขิไณยบุคคลเท่าไร และทานที่บุคคลควรให้ในที่ไหน” พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “คหบดี ในโลกมีทักขิไณยบุคคล ๒ จำพวก คือ พระเสขะและพระอเสขะ คหบดี ในโลกมีทักขิไณยบุคคล ๒ จำพวกนี้แล และทานที่บุคคลควรให้ในทักขิไณยบุคคล ๒ จำพวกนี้

Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเรื่องนี้แล้ว พระสุคตศาสดาครั้นตรัสเรื่องนี้แล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

‘‘Sekho asekho ca imasmiṃ loke,Āhuneyyā yajamānānaṃ honti;

Te ujjubhūtā kāyena, vācāya uda cetasā;

Khettaṃ taṃ yajamānānaṃ, ettha dinnaṃ mahapphala’’nti.

พระเสขะและพระอเสขะในโลกนี้ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับของเหล่าชนผู้บูชา ท่านเหล่านั้นเป็นผู้ดำเนินตรงด้วยกาย วาจา หรือใจ ท่านเหล่านั้นเป็นเนื้อนาของเหล่าชนผู้บูชา ทานที่ถวายในท่านเหล่านั้นมีผลมาก

37. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca – ‘‘ajjhattasaṃyojanañca, āvuso, puggalaṃ desessāmi bahiddhāsaṃyojanañca. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca –

๓๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล ท่านพระสารีบุตรอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วกล่าวว่า “ดูกรท่านผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระสารีบุตรว่า “ขอรับ ท่านผู้มีอายุ” ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวคำนี้ว่า “ดูกรท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เราจักแสดงบุคคลผู้มีสังโยชน์ในภายใน และบุคคลผู้มีสังโยชน์ในภายนอก ท่านทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระสารีบุตรว่า “ขอรับ ท่านผู้มีอายุ” ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวคำนี้ว่า

‘‘Katamo cāvuso, ajjhattasaṃyojano puggalo? Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno[Pg.65], aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. So tato cuto āgāmī hoti, āgantā itthattaṃ. Ayaṃ vuccati, āvuso, ajjhattasaṃyojano puggalo āgāmī hoti, āgantā itthattaṃ.

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีสังโยชน์ในภายในเป็นไฉน ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกข์สังวรอยู่ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอนั้นเบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง เธอจุติจากเทพนิกายนั้นแล้ว เป็นผู้ชื่อว่าอาคามี คือย่อมมาสู่ความเป็นอย่างนี้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลนี้เรียกว่า ผู้มีสังโยชน์ในภายใน เป็นผู้ชื่อว่าอาคามี คือย่อมมาสู่ความเป็นอย่างนี้

‘‘Katamo cāvuso, bahiddhāsaṃyojano puggalo? Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. So aññataraṃ santaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. So tato cuto anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṃ. Ayaṃ vuccatāvuso, bahiddhāsaṃyojano puggalo anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṃ.

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีสังโยชน์ในภายนอกเป็นไฉน ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกข์สังวรอยู่ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอนั้นเข้าเจโตวิมุติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอนั้นเบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง เธอจุติจากเทพนิกายนั้นแล้ว เป็นผู้ชื่อว่าอนาคามี คือไม่มาสู่ความเป็นอย่างนี้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลนี้เรียกว่า ผู้มีสังโยชน์ในภายนอก เป็นผู้ชื่อว่าอนาคามี คือไม่มาสู่ความเป็นอย่างนี้

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sīlavā hoti…pe… samādāya sikkhati sikkhāpadesu. So kāmānaṃyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. So bhavānaṃyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. So taṇhākkhayāya paṭipanno hoti. So lobhakkhayāya paṭipanno hoti. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. So tato cuto anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṃ. Ayaṃ vuccatāvuso, bahiddhāsaṃyojano puggalo anāgāmī hoti, anāgantā itthatta’’nti.

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้มีศีล ฯลฯ สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอนั้นเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งกามทั้งหลายเท่านั้น เธอนั้นเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งภพทั้งหลายเท่านั้น เธอนั้นเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความสิ้นไปแห่งตัณหา เธอนั้นเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความสิ้นไปแห่งโลภะ เธอนั้นเบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง เธอจุติจากเทพนิกายนั้นแล้ว เป็นผู้ชื่อว่าอนาคามี คือไม่มาสู่ความเป็นอย่างนี้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลนี้เรียกว่า ผู้มีสังโยชน์ในภายนอก เป็นผู้ชื่อว่าอนาคามี คือไม่มาสู่ความเป็นอย่างนี้”

Atha kho sambahulā samacittā devatā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho tā devatā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘eso, bhante, āyasmā sāriputto pubbārāme migāramātupāsāde bhikkhūnaṃ ajjhattasaṃyojanañca puggalaṃ deseti bahiddhāsaṃyojanañca. Haṭṭhā, bhante, parisā. Sādhu, bhante, bhagavā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho bhagavā – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya[Pg.66], evamevaṃ – jetavane antarahito pubbārāme migāramātupāsāde āyasmato sāriputtassa sammukhe pāturahosi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Āyasmāpi kho sāriputto bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ sāriputtaṃ bhagavā etadavoca –

ครั้งนั้นแล เทวดาเป็นอันมากมีจิตเสมอกัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง เทวดาเหล่านั้นยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระสารีบุตรนี้กำลังแสดงบุคคลผู้มีสังโยชน์ในภายใน และบุคคลผู้มีสังโยชน์ในภายนอกแก่ภิกษุทั้งหลาย ที่ปุพพาราม ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บริษัทร่าเริงแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดอาศัยความอนุเคราะห์เสด็จเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่เถิด” พระผู้มีพระภาคทรงรับโดยดุษณีภาพ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงหายจากพระเชตวัน ไปปรากฏเฉพาะหน้าท่านพระสารีบุตร ที่ปุพพาราม ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ แม้ท่านพระสารีบุตรก็ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กะท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งว่า

‘‘Idha, sāriputta, sambahulā samacittā devatā yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, sāriputta, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘eso, bhante, āyasmā sāriputto pubbārāme migāramātupāsāde bhikkhūnaṃ ajjhattasaṃyojanañca puggalaṃ deseti bahiddhāsaṃyojanañca. Haṭṭhā, bhante, parisā. Sādhu, bhante, bhagavā yena āyasmā sāriputto tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’ti. Tā kho pana, sāriputta, devatā dasapi hutvā vīsampi hutvā tiṃsampi hutvā cattālīsampi hutvā paññāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti, na ca aññamaññaṃ byābādhenti. Siyā kho pana, sāriputta, evamassa – ‘tattha nūna tāsaṃ devatānaṃ tathā cittaṃ bhāvitaṃ yena tā devatā dasapi hutvā vīsampi hutvā tiṃsampi hutvā cattālīsampi hutvā paññāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti na ca aññamaññaṃ byābādhentī’ti. Na kho panetaṃ, sāriputta, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Idheva kho, sāriputta, tāsaṃ devatānaṃ tathā cittaṃ bhāvitaṃ, yena tā devatā dasapi hutvā…pe… na ca aññamaññaṃ byābādhenti. Tasmātiha, sāriputta, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘santindriyā bhavissāma santamānasā’ti. Evañhi vo, sāriputta, sikkhitabbaṃ. ‘Santindriyānañhi vo, sāriputta, santamānasānaṃ santaṃyeva kāyakammaṃ bhavissati santaṃ vacīkammaṃ santaṃ manokammaṃ. Santaṃyeva upahāraṃ upaharissāma sabrahmacārīsū’ti. ‘Evañhi vo, sāriputta, sikkhitabbaṃ. Anassuṃ kho, sāriputta, aññatitthiyā paribbājakā ye imaṃ dhammapariyāyaṃ nāssosu’’’nti.

“ดูก่อนสารีบุตร ในโลกนี้ เทวดาจำนวนมากผู้มีจิตเสมอกัน เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นเข้ามาหาแล้ว ได้ไหว้เราแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ดูก่อนสารีบุตร เทวดาเหล่านั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้กะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระสารีบุตรนี้ กำลังแสดงธรรมเรื่องบุคคลผู้มีอัชฌัตตสัญโญชน์และบุคคลผู้มีพหิทธาสัญโญชน์แก่ภิกษุทั้งหลาย ที่ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา ในบุพพาราม ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บริษัทร่าเริงยินดีแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดเสด็จเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรยังที่อยู่ เพื่อทรงอนุเคราะห์เถิด’ ดูก่อนสารีบุตร ก็เทวดาเหล่านั้น ๑๐ องค์บ้าง ๒๐ องค์บ้าง ๓๐ องค์บ้าง ๔๐ องค์บ้าง ๕๐ องค์บ้าง ๖๐ องค์บ้าง ยืนอยู่ในเนื้อที่ประมาณเท่าปลายเหล็กแหลมจดลง ก็ไม่เบียดเบียนกันและกัน ดูก่อนสารีบุตร เธอพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เห็นทีเทวดาเหล่านั้นจะอบรมจิตในภพนั้นอย่างนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้เทวดาเหล่านั้น ๑๐ องค์บ้าง ๒๐ องค์บ้าง ๓๐ องค์บ้าง ๔๐ องค์บ้าง ๕๐ องค์บ้าง ๖๐ องค์บ้าง ยืนอยู่ในเนื้อที่ประมาณเท่าปลายเหล็กแหลมจดลง ก็ไม่เบียดเบียนกันและกัน’ ดูก่อนสารีบุตร แต่เธอไม่พึงเห็นข้อนั้นอย่างนั้น ดูก่อนสารีบุตร เทวดาเหล่านั้นอบรมจิตในศาสนานี้แหละอย่างนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้เทวดาเหล่านั้น ๑๐ องค์บ้าง ... ไม่เบียดเบียนกันและกัน ดูก่อนสารีบุตร เพราะเหตุนั้นแหละ เธอทั้งหลายพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘เราจักเป็นผู้มีอินทรีย์สงบ มีใจสงบ’ ดูก่อนสารีบุตร เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แหละ ดูก่อนสารีบุตร เมื่อเธอทั้งหลายมีอินทรีย์สงบ มีใจสงบ กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ก็จักสงบเสงี่ยม ‘เราจักนำเครื่องสักการะอันสงบเสงี่ยมเข้าไปให้เพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย’ ดูก่อนสารีบุตร เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แหละ ดูก่อนสารีบุตร ปริพาชกอัญเดียรถีย์เหล่าใด ไม่ได้ฟังธรรมบรรยายนี้ ปริพาชกอัญเดียรถีย์เหล่านั้น ก็เป็นอันเสียประโยชน์”

38. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā mahākaccāno varaṇāyaṃ viharati bhaddasāritīre. Atha kho ārāmadaṇḍo brāhmaṇo yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā [Pg.67] mahākaccānena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho ārāmadaṇḍo brāhmaṇo āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bho kaccāna, hetu ko paccayo yena khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatikāpi gahapatikehi vivadantī’’ti? ‘‘Kāmarāgābhinivesavinibandha paligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu kho, brāhmaṇa, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatikāpi gahapatikehi vivadantī’’ti.

๓๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัจจานะอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำภัททสารี ในเมืองวรณา ครั้งนั้น อารามทัณฑพราหมณ์เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ได้ปราศรัยกับท่านพระมหากัจจานะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง อารามทัณฑพราหมณ์นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้ทูลถามท่านพระมหากัจจานะว่า ‘ท่านกัจจานะ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พวกกษัตริย์วิวาทกับพวกกษัตริย์ พวกพราหมณ์วิวาทกับพวกพราหมณ์ พวกคฤหบดีวิวาทกับพวกคฤหบดี’ ท่านพระมหากัจจานะตอบว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ เพราะเหตุแห่งความยึดมั่นผูกพันด้วยอำนาจความกำหนัดในกาม ความหวงแหน ความกลุ้มรุม และความสยบอยู่ในกาม พวกกษัตริย์จึงวิวาทกับพวกกษัตริย์ พวกพราหมณ์จึงวิวาทกับพวกพราหมณ์ พวกคฤหบดีจึงวิวาทกับพวกคฤหบดี’

‘‘Ko pana, bho kaccāna, hetu ko paccayo yena samaṇāpi samaṇehi vivadantī’’ti? ‘‘Diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu kho, brāhmaṇa, samaṇāpi samaṇehi vivadantī’’ti.

‘ท่านกัจจานะ ก็อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พวกสมณะวิวาทกับพวกสมณะ’ ‘ดูก่อนพราหมณ์ เพราะเหตุแห่งความยึดมั่นผูกพันด้วยอำนาจความกำหนัดในทิฏฐิ ความหวงแหน ความกลุ้มรุม และความสยบอยู่ในทิฏฐิ พวกสมณะจึงวิวาทกับพวกสมณะ’

‘‘Atthi pana, bho kaccāna, koci lokasmiṃ yo imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto’’ti? ‘‘Atthi, brāhmaṇa, lokasmiṃ yo imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto’’ti.

‘ท่านกัจจานะ ก็ใครๆ ในโลกที่ก้าวล่วงความยึดมั่นผูกพันด้วยอำนาจความกำหนัดในกาม ความหวงแหน ความกลุ้มรุม และความสยบอยู่ในกามนี้ และก้าวล่วงความยึดมั่นผูกพันด้วยอำนาจความกำหนัดในทิฏฐิ ความหวงแหน ความกลุ้มรุม และความสยบอยู่ในทิฏฐินี้ มีอยู่บ้างไหม’ ‘ดูก่อนพราหมณ์ ใครๆ ในโลกที่ก้าวล่วงความยึดมั่นผูกพันด้วยอำนาจความกำหนัดในกาม ความหวงแหน ความกลุ้มรุม และความสยบอยู่ในกามนี้ และก้าวล่วงความยึดมั่นผูกพันด้วยอำนาจความกำหนัดในทิฏฐิ ความหวงแหน ความกลุ้มรุม และความสยบอยู่ในทิฏฐินี้ มีอยู่’

‘‘Ko pana so, bho kaccāna, lokasmiṃ yo imañceva kāgarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto’’ti? ‘‘Atthi, brāhmaṇa, puratthimesu janapadesu sāvatthī nāma nagaraṃ. Tattha so bhagavā etarahi viharati arahaṃ sammāsambuddho. So hi, brāhmaṇa, bhagavā imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto’’ti.

‘ท่านกัจจานะ ก็ท่านผู้นั้นที่ก้าวล่วงความยึดมั่นผูกพันด้วยอำนาจความกำหนัดในกาม ความหวงแหน ความกลุ้มรุม และความสยบอยู่ในกามนี้ และก้าวล่วงความยึดมั่นผูกพันด้วยอำนาจความกำหนัดในทิฏฐิ ความหวงแหน ความกลุ้มรุม และความสยบอยู่ในทิฏฐินี้ คือใคร’ ‘ดูก่อนพราหมณ์ มีเมืองชื่อสาวัตถีในชนบทด้านทิศตะวันออก เดี๋ยวนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นประทับอยู่ที่เมืองนั้น ดูก่อนพราหมณ์ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นแล ทรงก้าวล่วงความยึดมั่นผูกพันด้วยอำนาจความกำหนัดในกาม ความหวงแหน ความกลุ้มรุม และความสยบอยู่ในกามนี้ และทรงก้าวล่วงความยึดมั่นผูกพันด้วยอำนาจความกำหนัดในทิฏฐิ ความหวงแหน ความกลุ้มรุม และความสยบอยู่ในทิฏฐินี้’

Evaṃ vutte ārāmadaṇḍo brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇaṃ jāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ udānaṃ udānesi –

เมื่อท่านพระมหากัจจานะกล่าวอย่างนี้แล้ว อารามทัณฑพราหมณ์ลุกจากอาสนะ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง คุกเข่าขวาลงบนแผ่นดิน ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วเปล่งอุทาน ๓ ครั้งว่า

‘‘Namo [Pg.68] tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa, namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa, namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa. Yo hi so bhagavā imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto’’ti.

‘ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น (๓ ครั้ง) พระผู้มีพระภาคพระองค์ใด ทรงก้าวล่วงความยึดมั่นผูกพันด้วยอำนาจความกำหนัดในกาม ความหวงแหน ความกลุ้มรุม และความสยบอยู่ในกามนี้ และทรงก้าวล่วงความยึดมั่นผูกพันด้วยอำนาจความกำหนัดในทิฏฐิ ความหวงแหน ความกลุ้มรุม และความสยบอยู่ในทิฏฐินี้’

‘‘Abhikkantaṃ, bho kaccāna, abhikkantaṃ, bho kaccāna! Seyyathāpi, bho kaccāna, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti, evamevaṃ bhotā kaccānena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bho kaccāna, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

ข้าแต่ท่านพระกัจจานะ ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ท่านพระกัจจานะ ไพเราะยิ่งนัก เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปน้ำมันในที่มืด ด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีจักษุจักเห็นรูป’ ฉันใด ท่านพระกัจจานะได้ประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่ท่านพระกัจจานะ ข้าพเจ้านั้นขอถึงท่านพระโคตมะผู้เจริญ พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอท่านพระกัจจานะจงจำข้าพเจ้าว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิตตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป

39. Ekaṃ samayaṃ āyasmā mahākaccāno madhurāyaṃ viharati gundāvane. Atha kho kandarāyano brāhmaṇo yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṃ…pe… ekamantaṃ nisinno kho kandarāyano brāhmaṇo āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bho kaccāna, ‘na samaṇo kaccāno brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimantetī’ti. Tayidaṃ, bho kaccāna, tatheva? Na hi bhavaṃ kaccāno brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti. Tayidaṃ, bho kaccāna, na sampannamevā’’ti.

๓๙. สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัจจานะอยู่ที่ป่าคุนทาวัน กรุงมธุรา ครั้งนั้น กัณทรายนพราหมณ์เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ... ครั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว กัณทรายนพราหมณ์ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระมหากัจจานะว่า ‘ข้าแต่ท่านพระกัจจานะ ข้าพเจ้าได้สดับมาว่า ‘พระสมณกัจจานะไม่ไหว้ ไม่ลุกรับ หรือไม่เชื้อเชิญพราหมณ์ทั้งหลายผู้แก่ ผู้เฒ่า ผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยด้วยอาสนะ’ ข้าแต่ท่านพระกัจจานะ เรื่องที่ข้าพเจ้าได้ฟังมานั้นเป็นเช่นนั้นจริงหรือ เพราะท่านพระกัจจานะไม่ไหว้ ไม่ลุกรับ หรือไม่เชื้อเชิญพราหมณ์ทั้งหลายผู้แก่ ผู้เฒ่า ผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยด้วยอาสนะ ข้าแต่ท่านพระกัจจานะ การกระทำเช่นนั้นไม่สมควรเลย’

‘‘Atthi, brāhmaṇa, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena vuddhabhūmi ca akkhātā daharabhūmi ca. Vuddho cepi, brāhmaṇa, hoti āsītiko vā nāvutiko vā vassasatiko vā jātiyā, so ca kāme paribhuñjati kāmamajjhāvasati kāmapariḷāhena pariḍayhati kāmavitakkehi khajjati kāmapariyesanāya ussuko. Atha kho so bālo na therotveva saṅkhyaṃ gacchati. Daharo cepi, brāhmaṇa, hoti yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā[Pg.69]. So ca na kāme paribhuñjati na kāmamajjhāvasati, na kāmapariḷāhena pariḍayhati, na kāmavitakkehi khajjati, na kāmapariyesanāya ussuko. Atha kho so paṇḍito therotveva saṅkhyaṃ gacchatī’’ti.

ดูก่อนพราหมณ์ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้ตรัสภูมิของผู้ใหญ่และภูมิของผู้น้อยไว้แล้ว ดูก่อนพราหมณ์ ถึงแม้บุคคลจะเป็นคนแก่ มีอายุ ๘๐ ปี ๙๐ ปี หรือ ๑๐๐ ปีโดยชาติ แต่เขายังบริโภคกาม อยู่ครองเรือนอันหมกมุ่นในกาม ถูกความเร่าร้อนเพราะกามแผดเผา ถูกกามวิตกกัดกิน และขวนขวายในการแสวงหากาม บุคคลนั้นย่อมถูกนับว่าเป็นพาล ไม่ใช่เถระเลย ส่วนคนหนุ่มแน่น มีผมดำสนิท บริบูรณ์ด้วยวัยหนุ่มอันเจริญ อยู่ในปฐมวัย แต่เขาไม่บริโภคกาม ไม่อยู่ครองเรือนอันหมกมุ่นในกาม ไม่ถูกความเร่าร้อนเพราะกามแผดเผา ไม่ถูกกามวิตกกัดกิน และไม่ขวนขวายในการแสวงหากาม บุคคลนั้นย่อมถูกนับว่าเป็นบัณฑิต เป็นเถระทีเดียว

Evaṃ vutte kandarāyano brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā daharānaṃ sataṃ bhikkhūnaṃ pāde sirasā vandati – ‘‘vuddhā bhavanto, vuddhabhūmiyaṃ ṭhitā. Daharā mayaṃ, daharabhūmiyaṃ ṭhitā’’ti.

เมื่อท่านพระมหากัจจานะกล่าวอย่างนี้แล้ว กัณทรายนพราหมณ์ได้ลุกจากอาสนะ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า แล้วกราบลงที่เท้าของภิกษุหนุ่มผู้เป็นสัตบุรุษทั้งหลายด้วยศีรษะ พลางกล่าวว่า ‘ท่านทั้งหลายเป็นผู้ใหญ่ ตั้งอยู่ในภูมิของผู้ใหญ่ ส่วนพวกข้าพเจ้าเป็นผู้น้อย ตั้งอยู่ในภูมิของผู้น้อย’

‘‘Abhikkantaṃ, bho kaccāna…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

ข้าแต่ท่านพระกัจจานะ ไพเราะยิ่งนัก... ขอท่านพระกัจจานะจงจำข้าพเจ้าว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิตตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป

40. ‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye corā balavanto honti, rājāno tasmiṃ samaye dubbalā honti. Tasmiṃ, bhikkhave, samaye rañño na phāsu hoti atiyātuṃ vā niyyātuṃ vā paccantime vā janapade anusaññātuṃ. Brāhmaṇagahapatikānampi tasmiṃ samaye na phāsu hoti atiyātuṃ vā niyyātuṃ vā bāhirāni vā kammantāni paṭivekkhituṃ. Evamevaṃ kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye pāpabhikkhū balavanto honti, pesalā bhikkhū tasmiṃ samaye dubbalā honti. Tasmiṃ, bhikkhave, samaye pesalā bhikkhū tuṇhībhūtā tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe saṅkasāyanti paccantime vā janapade acchanti. Tayidaṃ, bhikkhave, hoti bahujanāhitāya bahujanāsukhāya, bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ.

๔๐. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด โจรมีกำลัง สมัยนั้น พระราชาทั้งหลายย่อมมีกำลังน้อย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น พระราชาไม่สะดวกที่จะเสด็จเข้าหรือเสด็จออก หรือเสด็จตรวจตราชนบทชายแดน แม้พวกพราหมณ์และคหบดีก็ไม่สะดวกที่จะเข้าไปหรือออกมา หรือตรวจดูการงานภายนอก ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน สมัยใด ภิกษุผู้ลามกมีกำลัง สมัยนั้น ภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รักย่อมมีกำลังน้อย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น ภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รักย่อมนั่งนิ่งสงบเสงี่ยมอยู่ในท่ามกลางสงฆ์ หรือย่อมอยู่ในชนบทชายแดน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความไม่ผาสุก เพื่อความฉิบหาย เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye rājāno balavanto honti, corā tasmiṃ samaye dubbalā honti. Tasmiṃ, bhikkhave, samaye rañño phāsu hoti atiyātuṃ vā niyyātuṃ vā paccantime vā janapade anusaññātuṃ. Brāhmaṇagahapatikānampi tasmiṃ samaye phāsu hoti atiyātuṃ vā niyyātuṃ vā bāhirāni vā kammantāni paṭivekkhituṃ. Evamevaṃ kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye pesalā bhikkhū balavanto honti, pāpabhikkhū tasmiṃ samaye dubbalā honti. Tasmiṃ, bhikkhave, samaye pāpabhikkhū tuṇhībhūtā tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe saṅkasāyanti, yena vā pana tena pakkamanti. Tayidaṃ, bhikkhave, hoti bahujanahitāya bahujanasukhāya, bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด พระราชาทั้งหลายมีกำลัง สมัยนั้น โจรย่อมมีกำลังน้อย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น พระราชาสะดวกที่จะเสด็จเข้าหรือเสด็จออก หรือเสด็จตรวจตราชนบทชายแดน แม้พวกพราหมณ์และคหบดีก็สะดวกที่จะเข้าไปหรือออกมา หรือตรวจดูการงานภายนอก ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน สมัยใด ภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รักมีกำลัง สมัยนั้น ภิกษุผู้ลามกย่อมมีกำลังน้อย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น ภิกษุผู้ลามกย่อมนั่งนิ่งสงบเสงี่ยมอยู่ในท่ามกลางสงฆ์ หรือย่อมหลีกไปทางใดทางหนึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การนั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความผาสุก เพื่อผลดี เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

41. ‘‘Dvinnāhaṃ[Pg.70], bhikkhave, micchāpaṭipattiṃ na vaṇṇemi, gihissa vā pabbajitassa vā. Gihī vā, bhikkhave, pabbajito vā micchāpaṭipanno micchāpaṭipattādhikaraṇahetu na ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.

๔๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่สรรเสริญมิจฉาปฏิบัติของคน ๒ จำพวก คือ ของคฤหัสถ์ก็ตาม ของบรรพชิตก็ตาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คฤหัสถ์ก็ตาม บรรพชิตก็ตาม เป็นผู้ปฏิบัติผิด เพราะเหตุแห่งการปฏิบัติผิดนั้น ย่อมไม่สามารถให้สำเร็จธรรมะที่เป็นกุศลอันเป็นทางถูกได้

‘‘Dvinnāhaṃ, bhikkhave, sammāpaṭipattiṃ vaṇṇemi, gihissa vā pabbajitassa vā. Gihī vā, bhikkhave, pabbajito vā sammāpaṭipanno sammāpaṭipattādhikaraṇahetu ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusala’’nti.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราสรรเสริญสัมมาปฏิบัติของคน ๒ จำพวก คือ ของคฤหัสถ์ก็ตาม ของบรรพชิตก็ตาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คฤหัสถ์ก็ตาม บรรพชิตก็ตาม เป็นผู้ปฏิบัติชอบ เพราะเหตุแห่งการปฏิบัติชอบนั้น ย่อมสามารถให้สำเร็จธรรมะที่เป็นกุศลอันเป็นทางถูกได้

42. ‘‘Ye te, bhikkhave, bhikkhū duggahitehi suttantehi byañjanappatirūpakehi atthañca dhammañca paṭivāhanti te, bhikkhave, bhikkhū bahujanāhitāya paṭipannā bahujanāsukhāya, bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ. Bahuñca te, bhikkhave, bhikkhū apuññaṃ pasavanti, te cimaṃ saddhammaṃ antaradhāpenti.

๔๒. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่าใด คัดค้านอรรถและธรรมด้วยสุตตันตะที่เรียนมาไม่ดี ซึ่งมีพยัญชนะคล้ายกัน ภิกษุเหล่านั้นชื่อว่าปฏิบัติเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความไม่สุขแก่คนหมู่มาก เพื่อความพินาศ เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นย่อมประสบบาปเป็นอันมาก และภิกษุเหล่านั้นย่อมยังพระสัทธรรมนี้ให้อันตรธานไป

‘‘Ye te, bhikkhave, bhikkhū suggahitehi suttantehi byañjanappatirūpakehi atthañca dhammañca anulomenti te, bhikkhave, bhikkhū bahujanahitāya paṭipannā bahujanasukhāya, bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Bahuñca te, bhikkhave, bhikkhū puññaṃ pasavanti, te cimaṃ saddhammaṃ ṭhapentī’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่าใด อนุโลมอรรถและธรรมด้วยสุตตันตะที่เรียนมาดี ซึ่งมีพยัญชนะคล้ายกัน ภิกษุเหล่านั้นชื่อว่าปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นย่อมประสบบุญเป็นอันมาก และภิกษุเหล่านั้นย่อมตั้งมั่นพระสัทธรรมนี้ไว้

Samacittavaggo catuttho.

สมจิตตวรรคที่ ๔ จบ

5. Parisavaggo

๕. ปริสวรรค

43. ‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā. Katamā dve? Uttānā ca parisā gambhīrā ca parisā. Katamā ca, bhikkhave, uttānā parisā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū uddhatā honti unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatī asampajānā asamāhitā vibbhantacittā pākatindriyā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, uttānā parisā.

๔๓. ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้ ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ บริษัทตื้น ๑ บริษัทลึกซึ้ง ๑ ภิกษุทั้งหลาย บริษัทตื้นเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายเป็นผู้ฟุ้งซ่าน ถือตัว กลับกลอก ปากกล้า พูดพล่าม มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะ ไม่มีสมาธิ มีจิตหมุนไปผิด มีอินทรีย์ไม่สำรวม ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทตื้น

‘‘Katamā ca, bhikkhave, gambhīrā parisā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū anuddhatā honti anunnaḷā acapalā amukharā avikiṇṇavācā upaṭṭhitassatī sampajānā samāhitā ekaggacittā saṃvutindriyā. Ayaṃ vuccati[Pg.71], bhikkhave, gambhīrā parisā. Imā kho, bhikkhave, dve parisā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ gambhīrā parisā’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย บริษัทลึกซึ้งเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายเป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ถือตัว ไม่กลับกลอก ไม่ปากกล้า ไม่พูดพล่าม มีสติตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ มีสมาธิ มีจิตเป็นเอกัคคตา มีอินทรีย์สำรวม ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทลึกซึ้ง ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบริษัท ๒ จำพวกนี้ บริษัทลึกซึ้งเป็นเลิศ

44. ‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā. Katamā dve? Vaggā ca parisā samaggā ca parisā. Katamā ca, bhikkhave, vaggā parisā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, vaggā parisā.

๔๔. ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้ ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ บริษัทที่แตกกัน ๑ บริษัทที่พร้อมเพรียงกัน ๑ ภิกษุทั้งหลาย บริษัทที่แตกกันเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายเกิดการทะเลาะวิวาท เกิดการโต้เถียงกัน ถึงความบาดหมางกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่แตกกัน

‘‘Katamā ca, bhikkhave, samaggā parisā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, samaggā parisā. Imā kho, bhikkhave, dve parisā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ samaggā parisā’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย บริษัทที่พร้อมเพรียงกันเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายมีความพร้อมเพรียงกัน ชื่นชมกัน ไม่วิวาทกัน เป็นดุจน้ำนมกับน้ำ มองดูกันและกันด้วยสายตาอันเป็นที่รักอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่พร้อมเพรียงกัน ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบริษัท ๒ จำพวกนี้ บริษัทที่พร้อมเพรียงกันเป็นเลิศ

45. ‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā. Katamā dve? Anaggavatī ca parisā aggavatī ca parisā. Katamā ca, bhikkhave, anaggavatī parisā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ therā bhikkhū bāhulikā honti sāthalikā, okkamane pubbaṅgamā, paviveke nikkhittadhurā, na vīriyaṃ ārabhanti appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Tesaṃ pacchimā janatā diṭṭhānugatiṃ āpajjati. Sāpi hoti bāhulikā sāthalikā, okkamane pubbaṅgamā, paviveke nikkhittadhurā, na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, anaggavatī parisā.

๔๕. ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้ ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ บริษัทที่ไม่มีบุคคลผู้เลิศ ๑ บริษัทที่มีบุคคลผู้เลิศ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บริษัทที่ไม่มีบุคคลผู้เลิศเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในบริษัทใด ภิกษุเถระทั้งหลายเป็นผู้มักมาก ย่อหย่อน เป็นผู้นำในทางเสื่อม ทอดธุระในวิเวก ไม่ปรารภความเพียรเพื่อถึงสิ่งที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง หมู่ชนรุ่นหลังของภิกษุเถระเหล่านั้นย่อมดำเนินตามทิฏฐานุคติของท่าน แม้หมู่ชนนั้นก็เป็นผู้มักมาก ย่อหย่อน เป็นผู้นำในทางเสื่อม ทอดธุระในวิเวก ไม่ปรารภความเพียรเพื่อถึงสิ่งที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่ไม่มีบุคคลผู้เลิศ

‘‘Katamā ca, bhikkhave, aggavatī parisā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ therā bhikkhū na bāhulikā honti na sāthalikā, okkamane nikkhittadhurā, paviveke pubbaṅgamā, vīriyaṃ ārabhanti appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Tesaṃ pacchimā janatā diṭṭhānugatiṃ āpajjati. Sāpi hoti na bāhulikā na sāthalikā, okkamane nikkhittadhurā, paviveke pubbaṅgamā, vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, aggavatī parisā. Imā kho, bhikkhave, dve [Pg.72] parisā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ aggavatī parisā’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย บริษัทที่มีบุคคลผู้เลิศเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในบริษัทใด ภิกษุเถระทั้งหลายไม่เป็นผู้มักมาก ไม่ย่อหย่อน ทอดธุระในทางเสื่อม เป็นผู้นำในวิเวก ปรารภความเพียรเพื่อถึงสิ่งที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง หมู่ชนรุ่นหลังของภิกษุเถระเหล่านั้นย่อมดำเนินตามทิฏฐานุคติของท่าน แม้หมู่ชนนั้นก็ไม่เป็นผู้มักมาก ไม่ย่อหย่อน ทอดธุระในทางเสื่อม เป็นผู้นำในวิเวก ปรารภความเพียรเพื่อถึงสิ่งที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่มีบุคคลผู้เลิศ ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบริษัท ๒ จำพวกนี้ บริษัทที่มีบุคคลผู้เลิศเป็นเลิศ

46. ‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā. Katamā dve? Anariyā ca parisā ariyā ca parisā. Katamā ca, bhikkhave, anariyā parisā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, anariyā parisā.

๔๖. ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้ ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ บริษัทที่ไม่ใช่ของพระอริยะ ๑ บริษัทของพระอริยะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บริษัทที่ไม่ใช่ของพระอริยะเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่ไม่ใช่ของพระอริยะ

‘‘Katamā ca, bhikkhave, ariyā parisā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānanti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyā parisā. Imā kho, bhikkhave, dve parisā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ ariyā parisā’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย บริษัทของพระอริยะเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทของพระอริยะ ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบริษัท ๒ จำพวกนี้ บริษัทของพระอริยะเป็นเลิศ

47. ‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā. Katamā dve? Parisākasaṭo ca parisāmaṇḍo ca. Katamo ca, bhikkhave, parisākasaṭo? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū chandāgatiṃ gacchanti, dosāgatiṃ gacchanti, mohāgatiṃ gacchanti, bhayāgatiṃ gacchanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, parisākasaṭo.

๔๗. “ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้ ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ บริษัทที่เป็นกาก ๑ บริษัทที่เป็นมณฑล ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็บริษัทที่เป็นกากเป็นอย่างไร คือ บริษัทที่ภิกษุทั้งหลายในบริษัทใด ลำเอียงเพราะรัก ลำเอียงเพราะชัง ลำเอียงเพราะหลง ลำเอียงเพราะกลัว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่เป็นกาก”

‘‘Katamo ca, bhikkhave, parisāmaṇḍo? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū na chandāgatiṃ gacchanti, na dosāgatiṃ gacchanti, na mohāgatiṃ gacchanti, na bhayāgatiṃ gacchanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, parisāmaṇḍo. Imā kho, bhikkhave, dve parisā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ parisāmaṇḍo’’ti.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็บริษัทที่เป็นมณฑลเป็นอย่างไร คือ บริษัทที่ภิกษุทั้งหลายในบริษัทใด ไม่ลำเอียงเพราะรัก ไม่ลำเอียงเพราะชัง ไม่ลำเอียงเพราะหลง ไม่ลำเอียงเพราะกลัว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่เป็นมณฑล ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบริษัท ๒ จำพวกนี้ บริษัทที่เป็นมณฑลเป็นเลิศ”

48. ‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā. Katamā dve? Okkācitavinītā parisā nopaṭipucchāvinītā, paṭipucchāvinītā parisā nookkācitavinītā. Katamā ca, bhikkhave, okkācitavinītā parisā nopaṭipucchāvinītā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū ye te suttantā tathāgatabhāsitā gambhīrā [Pg.73] gambhīratthā lokuttarā suññatāpaṭisaṃyuttā tesu bhaññamānesu na sussūsanti na sotaṃ odahanti na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti na ca te dhamme uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ maññanti. Ye pana te suttantā kavitā kāveyyā cittakkharā cittabyañjanā bāhirakā sāvakabhāsitā tesu bhaññamānesu sussūsanti sotaṃ odahanti aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, te dhamme uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ maññanti, te ca taṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā na ceva aññamaññaṃ paṭipucchanti na ca paṭivicaranti – ‘idaṃ kathaṃ, imassa ko attho’ti? Te avivaṭañceva na vivaranti, anuttānīkatañca na uttānīkaronti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ na paṭivinodenti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, okkācitavinītā parisā no paṭipucchāvinītā.

๔๘. “ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้ ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ บริษัทที่แนะนำได้โดยต้องจูงออกไป ไม่ใช่แนะนำโดยการสอบถาม ๑ บริษัทที่แนะนำได้โดยการสอบถาม ไม่ใช่แนะนำโดยต้องจูงออกไป ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็บริษัทที่แนะนำได้โดยต้องจูงออกไป ไม่ใช่แนะนำโดยการสอบถามเป็นอย่างไร คือ บริษัทที่ภิกษุทั้งหลายในบริษัทใด เมื่อมีใครกล่าวพระสูตรที่ตถาคตภาษิตไว้ ซึ่งลึกซึ้ง มีอรรถลึกซึ้ง เป็นโลกุตตระ ประกอบด้วยสุญญตธรรม ก็ไม่ตั้งใจฟังให้ดี ไม่เงี่ยโสตลงสดับ ไม่ตั้งจิตเพื่อจะรู้ทั่วถึง และไม่สำคัญธรรมเหล่านั้นว่าควรเล่าเรียน ควรศึกษา แต่เมื่อมีใครกล่าวพระสูตรที่นักกวีแต่งขึ้น เป็นคำประพันธ์ มีอักษรสละสลวย มีพยัญชนะวิจิตร เป็นเรื่องนอกแนว เป็นสาวกภาษิต กลับตั้งใจฟังเป็นอย่างดี เงี่ยโสตลงสดับ ตั้งจิตเพื่อจะรู้ทั่วถึง และสำคัญธรรมเหล่านั้นว่าควรเล่าเรียน ควรศึกษา ภิกษุเหล่านั้นเรียนธรรมนั้นแล้ว ก็ไม่สอบถาม ไม่ไต่สวนกันและกันว่า ‘ข้อนี้เป็นอย่างไร อรรถแห่งข้อนี้เป็นอย่างไร’ ภิกษุเหล่านั้นไม่เปิดเผยสิ่งที่ยังไม่เปิดเผย ไม่ทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง และไม่บรรเทาความสงสัยในธรรมทั้งหลายที่เป็นที่ตั้งแห่งความสงสัยหลายอย่าง ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่แนะนำได้โดยต้องจูงออกไป ไม่ใช่แนะนำโดยการสอบถาม”

‘‘Katamā ca, bhikkhave, paṭipucchāvinītā parisā nookkācitavinītā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū ye te suttantā kavitā kāveyyā cittakkharā cittabyañjanā bāhirakā sāvakabhāsitā tesu bhaññamānesu na sussūsanti na sotaṃ odahanti na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, na ca te dhamme uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ maññanti. Ye pana te suttantā tathāgatabhāsitā gambhīrā gambhīratthā lokuttarā suññatāpaṭisaṃyuttā tesu bhaññamānesu sussūsanti sotaṃ odahanti aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, te ca dhamme uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ maññanti. Te taṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā aññamaññaṃ paṭipucchanti paṭivicaranti – ‘idaṃ kathaṃ, imassa ko attho’ti? Te avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttānīkaronti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, paṭipucchāvinītā parisā nookkācitavinītā. Imā kho, bhikkhave, dve parisā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ paṭipucchāvinītā parisā nookkācitavinītā’’ti.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็บริษัทที่แนะนำได้โดยการสอบถาม ไม่ใช่แนะนำโดยต้องจูงออกไปเป็นอย่างไร คือ บริษัทที่ภิกษุทั้งหลายในบริษัทใด เมื่อมีใครกล่าวพระสูตรที่นักกวีแต่งขึ้น เป็นคำประพันธ์ มีอักษรสละสลวย มีพยัญชนะวิจิตร เป็นเรื่องนอกแนว เป็นสาวกภาษิต ก็ไม่ตั้งใจฟังให้ดี ไม่เงี่ยโสตลงสดับ ไม่ตั้งจิตเพื่อจะรู้ทั่วถึง และไม่สำคัญธรรมเหล่านั้นว่าควรเล่าเรียน ควรศึกษา แต่เมื่อมีใครกล่าวพระสูตรที่ตถาคตภาษิตไว้ ซึ่งลึกซึ้ง มีอรรถลึกซึ้ง เป็นโลกุตตระ ประกอบด้วยสุญญตธรรม กลับตั้งใจฟังเป็นอย่างดี เงี่ยโสตลงสดับ ตั้งจิตเพื่อจะรู้ทั่วถึง และสำคัญธรรมเหล่านั้นว่าควรเล่าเรียน ควรศึกษา ภิกษุเหล่านั้นเรียนธรรมนั้นแล้ว ก็สอบถามไต่สวนกันและกันว่า ‘ข้อนี้เป็นอย่างไร อรรถแห่งข้อนี้เป็นอย่างไร’ ภิกษุเหล่านั้นย่อมเปิดเผยสิ่งที่ยังไม่เปิดเผย ทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง และบรรเทาความสงสัยในธรรมทั้งหลายที่เป็นที่ตั้งแห่งความสงสัยหลายอย่างได้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่แนะนำได้โดยการสอบถาม ไม่ใช่แนะนำโดยต้องจูงออกไป ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบริษัท ๒ จำพวกนี้ บริษัทที่แนะนำได้โดยการสอบถาม ไม่ใช่แนะนำโดยต้องจูงออกไปเป็นเลิศ”

49. ‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā. Katamā dve? Āmisagaru parisā no saddhammagaru, saddhammagaru parisā no āmisagaru. Katamā ca, bhikkhave, āmisagaru parisā no saddhammagaru? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū gihīnaṃ odātavasanānaṃ sammukhā aññamaññassa vaṇṇaṃ bhāsanti – ‘asuko bhikkhu ubhatobhāgavimutto, asuko paññāvimutto, asuko kāyasakkhī[Pg.74], asuko diṭṭhippatto, asuko saddhāvimutto, asuko dhammānusārī, asuko saddhānusārī, asuko sīlavā kalyāṇadhammo, asuko dussīlo pāpadhammo’ti. Te tena lābhaṃ labhanti. Te taṃ lābhaṃ labhitvā gathitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, āmisagaru parisā no saddhammagaru.

๔๙. “ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้ ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ บริษัทที่เคารพอามิส ไม่เคารพสัทธรรม ๑ บริษัทที่เคารพสัทธรรม ไม่เคารพอามิส ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็บริษัทที่เคารพอามิส ไม่เคารพสัทธรรมเป็นอย่างไร คือ บริษัทที่ภิกษุทั้งหลายในบริษัทใด ต่อหน้าคฤหัสถ์ผู้นุ่งขาวห่มขาว กล่าวสรรเสริญคุณของกันและกันว่า ‘ภิกษุรูปโน้นเป็นอุภโตภาควิมุต ภิกษุรูปโน้นเป็นปัญญาวิมุต ภิกษุรูปโน้นเป็นกายสักขี ภิกษุรูปโน้นเป็นทิฏฐิปปัตตะ ภิกษุรูปโน้นเป็นสัทธาวิมุต ภิกษุรูปโน้นเป็นธัมมานุสารี ภิกษุรูปโน้นเป็นสัทธานุสารี ภิกษุรูปโน้นเป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ภิกษุรูปโน้นเป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม’ ภิกษุเหล่านั้นย่อมได้ลาภเพราะการกระทำนั้น ภิกษุเหล่านั้นได้ลาภนั้นแล้ว ก็เป็นผู้กำหนัด เมาหมก สยบอยู่ บริโภคโดยไม่เห็นโทษ ไม่มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่เคารพอามิส ไม่เคารพสัทธรรม”

‘‘Katamā ca, bhikkhave, saddhammagaru parisā noāmisagaru? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū gihīnaṃ odātavasanānaṃ sammukhā aññamaññassa vaṇṇaṃ na bhāsanti – ‘asuko bhikkhu ubhatobhāgavimutto, asuko paññāvimutto, asuko kāyasakkhī, asuko diṭṭhippatto, asuko saddhāvimutto, asuko dhammānussārī, asuko saddhānusārī, asuko sīlavā kalyāṇadhammo, asuko dussīlo pāpadhammo’ti. Te tena lābhaṃ labhanti. Te taṃ lābhaṃ labhitvā agathitā amucchitā anajjhosannā ādīnavadassāvino nissaraṇapaññā paribhuñjanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, saddhammagaru parisā noāmisagaru. Imā kho, bhikkhave, dve parisā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ saddhammagaru parisā noāmisagarū’’ti.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็บริษัทที่เคารพสัทธรรม ไม่เคารพอามิสเป็นอย่างไร คือ บริษัทที่ภิกษุทั้งหลายในบริษัทใด ต่อหน้าคฤหัสถ์ผู้นุ่งขาวห่มขาว ไม่กล่าวสรรเสริญคุณของกันและกันว่า ‘ภิกษุรูปโน้นเป็นอุภโตภาควิมุต ภิกษุรูปโน้นเป็นปัญญาวิมุต ภิกษุรูปโน้นเป็นกายสักขี ภิกษุรูปโน้นเป็นทิฏฐิปปัตตะ ภิกษุรูปโน้นเป็นสัทธาวิมุต ภิกษุรูปโน้นเป็นธัมมานุสารี ภิกษุรูปโน้นเป็นสัทธานุสารี ภิกษุรูปโน้นเป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ภิกษุรูปโน้นเป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม’ ภิกษุเหล่านั้นย่อมได้ลาภเพราะการกระทำนั้น ภิกษุเหล่านั้นได้ลาภนั้นแล้ว ก็เป็นผู้ไม่กำหนัด ไม่เมาหมก ไม่สยบอยู่ บริโภคโดยเห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่เคารพสัทธรรม ไม่เคารพอามิส ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบริษัท ๒ จำพวกนี้ บริษัทที่เคารพสัทธรรม ไม่เคารพอามิสเป็นเลิศ”

50. ‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā. Katamā dve? Visamā ca parisā samā ca parisā. Katamā ca, bhikkhave, visamā parisā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ adhammakammāni pavattanti dhammakammāni nappavattanti, avinayakammāni pavattanti vinayakammāni nappavattanti, adhammakammāni dippanti dhammakammāni na dippanti, avinayakammāni dippanti vinayakammāni na dippanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, visamā parisā. ( )

๕๐. ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้ ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ บริษัทที่ไม่เรียบร้อย ๑ บริษัทที่เรียบร้อย ๑ ภิกษุทั้งหลาย บริษัทที่ไม่เรียบร้อยเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในบริษัทใดในธรรมวินัยนี้ อธรรมกรรมเป็นไป แต่ธรรมกรรมไม่เป็นไป อวินัยกรรมเป็นไป แต่วินัยกรรมไม่เป็นไป อธรรมกรรมรุ่งเรือง แต่ธรรมกรรมไม่รุ่งเรือง อวินัยกรรมรุ่งเรือง แต่วินัยกรรมไม่รุ่งเรือง ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่ไม่เรียบร้อย

‘‘Katamā ca, bhikkhave, samā parisā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ dhammakammāni pavattanti adhammakammāni nappavattanti, vinayakammāni pavattanti avinayakammāni nappavattanti, dhammakammāni dippanti adhammakammāni na dippanti, vinayakammāni dippanti avinayakammāni na dippanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, samā [Pg.75] parisā. ( ) Imā kho, bhikkhave, dve parisā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ samā parisā’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย บริษัทที่เรียบร้อยเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในบริษัทใดในธรรมวินัยนี้ ธรรมกรรมเป็นไป แต่อธรรมกรรมไม่เป็นไป วินัยกรรมเป็นไป แต่อวินัยกรรมไม่เป็นไป ธรรมกรรมรุ่งเรือง แต่อธรรมกรรมไม่รุ่งเรือง วินัยกรรมรุ่งเรือง แต่อวินัยกรรมไม่รุ่งเรือง ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่เรียบร้อย ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบริษัท ๒ จำพวกนี้ บริษัทที่เรียบร้อยเป็นเลิศ

51. ‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā. Katamā dve? Adhammikā ca parisā dhammikā ca parisā…pe… imā kho, bhikkhave, dve parisā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ dhammikā parisā’’ti.

๕๑. ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้ ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ บริษัทที่ไม่มีธรรม ๑ บริษัทที่มีธรรม ๑ ... ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบริษัท ๒ จำพวกนี้ บริษัทที่มีธรรมเป็นเลิศ

52. ‘‘Dvemā, bhikkhave, parisā. Katamā dve? Adhammavādinī ca parisā dhammavādinī ca parisā. Katamā ca, bhikkhave, adhammavādinī parisā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū adhikaraṇaṃ ādiyanti dhammikaṃ vā adhammikaṃ vā. Te taṃ adhikaraṇaṃ ādiyitvā na ceva aññamaññaṃ saññāpenti na ca saññattiṃ upagacchanti, na ca nijjhāpenti na ca nijjhattiṃ upagacchanti. Te asaññattibalā anijjhattibalā appaṭinissaggamantino tameva adhikaraṇaṃ thāmasā parāmāsā abhinivissa voharanti – ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, adhammavādinī parisā.

๕๒. ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้ ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ บริษัทที่กล่าวอธรรม ๑ บริษัทที่กล่าวธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย บริษัทที่กล่าวอธรรมเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายนำอธิกรณ์ที่เป็นธรรมหรืออธรรมขึ้นมาวินิจฉัย ภิกษุเหล่านั้นครั้นนำอธิกรณ์นั้นขึ้นมาวินิจฉัยแล้ว ย่อมไม่ยังกันและกันให้เข้าใจ และไม่เข้าถึงความเข้าใจกันได้ ย่อมไม่เพ่งพินิจ และไม่เข้าถึงการเพ่งพินิจได้ ภิกษุเหล่านั้นมีกำลังคือการไม่ทำให้เข้าใจกัน มีกำลังคือการไม่เพ่งพินิจ ไม่ปรึกษาเพื่อสละทิฏฐิ ย่อมยึดถืออธิกรณ์นั้นนั่นแหละโดยกำลัง โดยการยึดมั่น แล้วกล่าวว่า ‘นี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่กล่าวอธรรม

‘‘Katamā ca, bhikkhave, dhammavādinī parisā? Idha, bhikkhave, yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū adhikaraṇaṃ ādiyanti dhammikaṃ vā adhammikaṃ vā. Te taṃ adhikaraṇaṃ ādiyitvā aññamaññaṃ saññāpenti ceva saññattiñca upagacchanti, nijjhāpenti ceva nijjhattiñca upagacchanti. Te saññattibalā nijjhattibalā paṭinissaggamantino, na tameva adhikaraṇaṃ thāmasā parāmāsā abhinivissa voharanti – ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, dhammavādinī parisā. Imā kho, bhikkhave, dve parisā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ dhammavādinī parisā’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย บริษัทที่กล่าวธรรมเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายนำอธิกรณ์ที่เป็นธรรมหรืออธรรมขึ้นมาวินิจฉัย ภิกษุเหล่านั้นครั้นนำอธิกรณ์นั้นขึ้นมาวินิจฉัยแล้ว ย่อมยังกันและกันให้เข้าใจ และเข้าถึงความเข้าใจกันได้ ย่อมเพ่งพินิจ และเข้าถึงการเพ่งพินิจได้ ภิกษุเหล่านั้นมีกำลังคือการทำให้เข้าใจกัน มีกำลังคือการเพ่งพินิจ ปรึกษาเพื่อสละทิฏฐิ ไม่ยึดถืออธิกรณ์นั้นนั่นแหละโดยกำลัง โดยการยึดมั่น แล้วกล่าวว่า ‘นี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่กล่าวธรรม ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๒ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบริษัท ๒ จำพวกนี้ บริษัทที่กล่าวธรรมเป็นเลิศ

Parisavaggo pañcamo.

ปริสวรรคที่ ๕ จบ

Tassuddānaṃ –

อุททาน คือ

Uttānā vaggā aggavatī, ariyā kasaṭo ca pañcamo;

Okkācitaāmisañceva, visamā adhammādhammiyena cāti.

เรื่องทำให้ตื้น เรื่องวรรค เรื่องสิ่งเลิศ เรื่องอริยะ และเรื่องกากเป็นที่ ๕ เรื่องการชักขึ้นและอามิส เรื่องความไม่สม่ำเสมอ เรื่องอธรรมและเรื่องไม่เป็นธรรม แล

Paṭhamo paṇṇāsako samatto.

ปัณณาสก์ที่ ๑ จบ

2. Dutiyapaṇṇāsakaṃ

ทุติยปัณณาสก์

(6) 1. Puggalavaggo

ปุคคลวรรคที่ ๑

53. ‘‘Dveme[Pg.76], bhikkhave, puggalā loke uppajjamānā uppajjanti bahujanahitāya bahujanasukhāya, bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame dve? Tathāgato ca arahaṃ sammāsambuddho, rājā ca cakkavattī. Ime kho, bhikkhave, dve puggalā loke uppajjamānā uppajjanti bahujanahitāya bahujanasukhāya, bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti.

๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้ เมื่อเกิดมาในโลก ย่อมเกิดมาเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ๑ พระเจ้าจักรพรรดิ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้แล เมื่อเกิดมาในโลก ย่อมเกิดมาเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

54. ‘‘Dveme, bhikkhave, puggalā loke uppajjamānā uppajjanti acchariyamanussā. Katame dve? Tathāgato ca arahaṃ sammāsambuddho, rājā ca cakkavattī. Ime kho, bhikkhave, dve puggalā loke uppajjamānā uppajjanti acchariyamanussā’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้ เมื่อเกิดมาในโลก ย่อมเกิดมาเป็นมนุษย์มหัศจรรย์ บุคคล ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ๑ พระเจ้าจักรพรรดิ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้แล เมื่อเกิดมาในโลก ย่อมเกิดมาเป็นมนุษย์มหัศจรรย์

55. ‘‘Dvinnaṃ, bhikkhave, puggalānaṃ kālakiriyā bahuno janassa anutappā hoti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Tathāgatassa ca arahato sammāsambuddhassa, rañño ca cakkavattissa. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ puggalānaṃ kālakiriyā bahuno janassa anutappā hotī’’ti.

๕๓. ภิกษุทั้งหลาย การล่วงลับของบุคคล ๒ จำพวก ย่อมเป็นไปเพื่อความเดือดร้อนใจของคนหมู่มาก บุคคล ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ๑ พระเจ้าจักรพรรดิ ๑ ภิกษุทั้งหลาย การล่วงลับของบุคคล ๒ จำพวกนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเดือดร้อนใจของคนหมู่มาก

56. ‘‘Dveme, bhikkhave, thūpārahā. Katame dve? Tathāgato ca arahaṃ sammāsambuddho, rājā ca cakkavattī. Ime kho, bhikkhave, dve thūpārahā’’ti.

๕๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้ เป็นผู้ควรแก่สถูป บุคคล ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ๑ พระเจ้าจักรพรรดิ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้แล เป็นผู้ควรแก่สถูป

57. ‘‘Dveme, bhikkhave, buddhā. Katame dve? Tathāgato ca arahaṃ sammāsambuddho, paccekabuddho ca. Ime kho, bhikkhave, dve buddhā’’ti.

๕๕. ภิกษุทั้งหลาย พระพุทธเจ้า ๒ จำพวกนี้ ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ๑ พระปัจเจกพุทธเจ้า ๑ ภิกษุทั้งหลาย พระพุทธเจ้า ๒ จำพวกนี้แล

58. ‘‘Dveme, bhikkhave, asaniyā phalantiyā na santasanti. Katame dve? Bhikkhu ca khīṇāsavo, hatthājānīyo ca. Ime kho, bhikkhave, dve asaniyā phalantiyā na santasantī’’ti.

๕๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้ เมื่ออสุนีบาตตกอยู่ ย่อมไม่สะดุ้งกลัว บุคคล ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ ภิกษุผู้สิ้นอาสวะ ๑ พญาช้างอาชาไนย ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้แล เมื่ออสุนีบาตตกอยู่ ย่อมไม่สะดุ้งกลัว

59. ‘‘Dveme, bhikkhave, asaniyā phalantiyā na santasanti. Katame dve? Bhikkhu ca khīṇāsavo, assājānīyo ca. Ime kho, bhikkhave, dve asaniyā phalantiyā na santasantī’’ti.

๕๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้ เมื่ออสุนีบาตตกอยู่ ย่อมไม่สะดุ้งกลัว บุคคล ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ ภิกษุผู้สิ้นอาสวะ ๑ พญาม้าอาชาไนย ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้แล เมื่ออสุนีบาตตกอยู่ ย่อมไม่สะดุ้งกลัว

60. ‘‘Dveme[Pg.77], bhikkhave, asaniyā phalantiyā na santasanti. Katame dve? Bhikkhu ca khīṇāsavo, sīho ca migarājā. Ime kho, bhikkhave, dve asaniyā phalantiyā na santasantī’’ti.

๕๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้ เมื่ออสุนีบาตตกอยู่ ย่อมไม่สะดุ้งกลัว บุคคล ๒ จำพวกเป็นไฉน คือ ภิกษุผู้สิ้นอาสวะ ๑ พญาราชสีห์ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้แล เมื่ออสุนีบาตตกอยู่ ย่อมไม่สะดุ้งกลัว

61. ‘‘Dveme, bhikkhave, atthavase sampassamānā kiṃpurisā mānusiṃ vācaṃ na bhāsanti. Katame dve? Mā ca musā bhaṇimhā, mā ca paraṃ abhūtena abbhācikkhimhāti. Ime kho, bhikkhave, dve atthavase sampassamānā kiṃpurisā mānusiṃ vācaṃ na bhāsantī’’ti.

๖๑. ภิกษุทั้งหลาย กินนรทั้งหลายเห็นอำนาจประโยชน์ ๒ ประการนี้ จึงไม่พูดภาษามนุษย์ ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. เราทั้งหลายอย่าได้พูดเท็จ ๒. เราทั้งหลายอย่าได้กล่าวตู่ผู้อื่นด้วยคำไม่จริง ภิกษุทั้งหลาย กินนรทั้งหลายเห็นอำนาจประโยชน์ ๒ ประการนี้แล จึงไม่พูดภาษามนุษย์

62. ‘‘Dvinnaṃ dhammānaṃ, bhikkhave, atitto appaṭivāno mātugāmo kālaṃ karoti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Methunasamāpattiyā ca vijāyanassa ca. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ dhammānaṃ atitto appaṭivāno mātugāmo kālaṃ karotī’’ti.

๖๒. ภิกษุทั้งหลาย มาตุคามไม่อิ่ม ไม่เบื่อหน่ายในธรรม ๒ ประการ จึงทำกาละ ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. การเสพเมถุน ๒. การคลอดบุตร ภิกษุทั้งหลาย มาตุคามไม่อิ่ม ไม่เบื่อหน่ายในธรรม ๒ ประการนี้แล จึงทำกาละ

63. ‘‘Asantasannivāsañca vo, bhikkhave, desessāmi santasannivāsañca. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

๖๓. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงการอยู่ร่วมของอสัตบุรุษ และการอยู่ร่วมของสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘Kathañca, bhikkhave, asantasannivāso hoti, kathañca asanto sannivasanti? Idha, bhikkhave, therassa bhikkhuno evaṃ hoti – ‘theropi maṃ na vadeyya, majjhimopi maṃ na vadeyya, navopi maṃ na vadeyya; therampāhaṃ na vadeyyaṃ, majjhimampāhaṃ na vadeyyaṃ, navampāhaṃ na vadeyyaṃ. Thero cepi maṃ vadeyya ahitānukampī maṃ vadeyya no hitānukampī, noti naṃ vadeyyaṃ viheṭheyyaṃ passampissa nappaṭikareyyaṃ. Majjhimo cepi maṃ vadeyya…pe… navo cepi maṃ vadeyya ahitānukampī maṃ vadeyya no hitānukampī, noti naṃ vadeyyaṃ viheṭheyyaṃ passampissa nappaṭikareyyaṃ’. Majjhimassapi bhikkhuno evaṃ hoti…pe… navassapi bhikkhuno evaṃ hoti – ‘theropi maṃ na vadeyya, majjhimopi maṃ na vadeyya, navopi maṃ na vadeyya; therampāhaṃ na vadeyyaṃ, majjhimampāhaṃ na vadeyyaṃ, navampāhaṃ na vadeyyaṃ. Thero cepi maṃ vadeyya ahitānukampī maṃ vadeyya no hitānukampī noti naṃ vadeyyaṃ viheṭheyyaṃ passampissa nappaṭikareyyaṃ. Majjhimo cepi maṃ vadeyya…pe… navo cepi maṃ [Pg.78] vadeyya ahitānukampī maṃ vadeyya no hitānukampī, noti naṃ vadeyyaṃ viheṭheyyaṃ passampissa nappaṭikareyyaṃ’. Evaṃ kho, bhikkhave, asantasannivāso hoti, evañca asanto sannivasanti.

ภิกษุทั้งหลาย การอยู่ร่วมของอสัตบุรุษเป็นอย่างไร อสัตบุรุษอยู่ร่วมกันอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเถระในธรรมวินัยนี้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แม้พระเถระก็อย่าว่าเรา แม้พระมัชฌิมะก็อย่าว่าเรา แม้พระนวกะก็อย่าว่าเรา แม้เราก็อย่าว่าพระเถระ แม้เราก็อย่าว่าพระมัชฌิมะ แม้เราก็อย่าว่าพระนวกะ ถ้าแม้พระเถระจะพึงว่าเรา ท่านว่าเราเพราะไม่เกื้อกูล ไม่ใช่ว่าเพราะเกื้อกูล เราพึงกล่าวกับท่านว่า ‘ไม่’ พึงเบียดเบียนท่าน แม้เห็นอยู่ก็ไม่พึงทำตามคำของท่าน ถ้าแม้พระมัชฌิมะจะพึงว่าเรา...ฯลฯ... ถ้าแม้พระนวกะจะพึงว่าเรา ท่านว่าเราเพราะไม่เกื้อกูล ไม่ใช่ว่าเพราะเกื้อกูล เราพึงกล่าวกับท่านว่า ‘ไม่’ พึงเบียดเบียนท่าน แม้เห็นอยู่ก็ไม่พึงทำตามคำของท่าน’ แม้ภิกษุมัชฌิมะก็มีความคิดอย่างนี้...ฯลฯ... แม้ภิกษุนวกะก็มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แม้พระเถระก็อย่าว่าเรา แม้พระมัชฌิมะก็อย่าว่าเรา แม้พระนวกะก็อย่าว่าเรา แม้เราก็อย่าว่าพระเถระ แม้เราก็อย่าว่าพระมัชฌิมะ แม้เราก็อย่าว่าพระนวกะ ถ้าแม้พระเถระจะพึงว่าเรา ท่านว่าเราเพราะไม่เกื้อกูล ไม่ใช่ว่าเพราะเกื้อกูล เราพึงกล่าวกับท่านว่า ‘ไม่’ พึงเบียดเบียนท่าน แม้เห็นอยู่ก็ไม่พึงทำตามคำของท่าน ถ้าแม้พระมัชฌิมะจะพึงว่าเรา...ฯลฯ... ถ้าแม้พระนวกะจะพึงว่าเรา ท่านว่าเราเพราะไม่เกื้อกูล ไม่ใช่ว่าเพราะเกื้อกูล เราพึงกล่าวกับท่านว่า ‘ไม่’ พึงเบียดเบียนท่าน แม้เห็นอยู่ก็ไม่พึงทำตามคำของท่าน’ ภิกษุทั้งหลาย การอยู่ร่วมของอสัตบุรุษเป็นอย่างนี้แล อสัตบุรุษอยู่ร่วมกันอย่างนี้

‘‘Kathañca, bhikkhave, santasannivāso hoti, kathañca santo sannivasanti? Idha, bhikkhave, therassa bhikkhuno evaṃ hoti – ‘theropi maṃ vadeyya, majjhimopi maṃ vadeyya, navopi maṃ vadeyya; therampāhaṃ vadeyyaṃ, majjhimampāhaṃ vadeyyaṃ, navampāhaṃ vadeyyaṃ. Thero cepi maṃ vadeyya hitānukampī maṃ vadeyya no ahitānukampī, sādhūti naṃ vadeyyaṃ na viheṭheyyaṃ passampissa paṭikareyyaṃ. Majjhimo cepi maṃ vadeyya…pe… navo cepi maṃ vadeyya hitānukampī maṃ vadeyya no ahitānukampī, sādhūti naṃ vadeyyaṃ na naṃ viheṭheyyaṃ passampissa paṭikareyyaṃ’. Majjhimassapi bhikkhuno evaṃ hoti…pe… navassapi bhikkhuno evaṃ hoti – ‘theropi maṃ vadeyya, majjhimopi maṃ vadeyya, navopi maṃ vadeyya; therampāhaṃ vadeyyaṃ, majjhimampāhaṃ vadeyyaṃ, navampāhaṃ vadeyyaṃ. Thero cepi maṃ vadeyya hitānukampī maṃ vadeyya no ahitānukampī, sādhūti naṃ vadeyyaṃ na naṃ viheṭheyyaṃ passampissa paṭikareyyaṃ. Majjhimo cepi maṃ vadeyya…pe… navo cepi maṃ vadeyya hitānukampī maṃ vadeyya no ahitānukampī, sādhūti naṃ vadeyyaṃ na naṃ viheṭheyyaṃ passampissa paṭikareyyaṃ’. Evaṃ kho, bhikkhave, santasannivāso hoti, evañca santo sannivasantī’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย การอยู่ร่วมของสัตบุรุษเป็นอย่างไร สัตบุรุษอยู่ร่วมกันอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเถระในธรรมวินัยนี้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แม้พระเถระก็จงว่าเรา แม้พระมัชฌิมะก็จงว่าเรา แม้พระนวกะก็จงว่าเรา แม้เราก็พึงว่าพระเถระ แม้เราก็พึงว่าพระมัชฌิมะ แม้เราก็พึงว่าพระนวกะ ถ้าแม้พระเถระจะพึงว่าเรา ท่านว่าเราเพราะเกื้อกูล ไม่ใช่ว่าเพราะไม่เกื้อกูล เราพึงกล่าวกับท่านว่า ‘ดีละ’ ไม่พึงเบียดเบียนท่าน แม้เห็นอยู่ก็พึงทำตามคำของท่าน ถ้าแม้พระมัชฌิมะจะพึงว่าเรา...ฯลฯ... ถ้าแม้พระนวกะจะพึงว่าเรา ท่านว่าเราเพราะเกื้อกูล ไม่ใช่ว่าเพราะไม่เกื้อกูล เราพึงกล่าวกับท่านว่า ‘ดีละ’ ไม่พึงเบียดเบียนท่าน แม้เห็นอยู่ก็พึงทำตามคำของท่าน’ แม้ภิกษุมัชฌิมะก็มีความคิดอย่างนี้...ฯลฯ... แม้ภิกษุนวกะก็มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แม้พระเถระก็จงว่าเรา แม้พระมัชฌิมะก็จงว่าเรา แม้พระนวกะก็จงว่าเรา แม้เราก็พึงว่าพระเถระ แม้เราก็พึงว่าพระมัชฌิมะ แม้เราก็พึงว่าพระนวกะ ถ้าแม้พระเถระจะพึงว่าเรา ท่านว่าเราเพราะเกื้อกูล ไม่ใช่ว่าเพราะไม่เกื้อกูล เราพึงกล่าวกับท่านว่า ‘ดีละ’ ไม่พึงเบียดเบียนท่าน แม้เห็นอยู่ก็พึงทำตามคำของท่าน ถ้าแม้พระมัชฌิมะจะพึงว่าเรา...ฯลฯ... ถ้าแม้พระนวกะจะพึงว่าเรา ท่านว่าเราเพราะเกื้อกูล ไม่ใช่ว่าเพราะไม่เกื้อกูล เราพึงกล่าวกับท่านว่า ‘ดีละ’ ไม่พึงเบียดเบียนท่าน แม้เห็นอยู่ก็พึงทำตามคำของท่าน’ ภิกษุทั้งหลาย การอยู่ร่วมของสัตบุรุษเป็นอย่างนี้แล สัตบุรุษอยู่ร่วมกันอย่างนี้

64. ‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, adhikaraṇe ubhato vacīsaṃsāro diṭṭhipaḷāso cetaso āghāto appaccayo anabhiraddhi ajjhattaṃ avūpasantaṃ hoti, tasmetaṃ, bhikkhave, adhikaraṇe pāṭikaṅkhaṃ – ‘dīghattāya kharattāya vāḷattāya saṃvattissati, bhikkhū ca na phāsuṃ viharissanti’. Yasmiñca kho, bhikkhave, adhikaraṇe ubhato vacīsaṃsāro diṭṭhipaḷāso cetaso āghāto appaccayo anabhiraddhi ajjhattaṃ suvūpasantaṃ hoti, tasmetaṃ, bhikkhave, adhikaraṇe pāṭikaṅkhaṃ – ‘na dīghattāya kharattāya vāḷattāya saṃvattissati, bhikkhū ca phāsuṃ viharissantī’’’ti.

๖๔. ภิกษุทั้งหลาย ในอธิกรณ์ใด การทะเลาะวิวาทกันด้วยวาจา การโต้เถียงกันด้วยทิฏฐิ ความอาฆาตในใจ ความไม่เชื่อถือ ความไม่พอใจ ของทั้งสองฝ่ายภายในยังไม่สงบระงับ ภิกษุทั้งหลาย พึงหวังได้ในอธิกรณ์นั้นว่า ‘อธิกรณ์นั้นจักเป็นไปเพื่อความยืดยาว เพื่อความหยาบคาย เพื่อความรุนแรง และภิกษุทั้งหลายจักอยู่ไม่ผาสุก’ ส่วนในอธิกรณ์ใดแล การทะเลาะวิวาทกันด้วยวาจา การโต้เถียงกันด้วยทิฏฐิ ความอาฆาตในใจ ความไม่เชื่อถือ ความไม่พอใจ ของทั้งสองฝ่ายภายในสงบระงับดีแล้ว ภิกษุทั้งหลาย พึงหวังได้ในอธิกรณ์นั้นว่า ‘อธิกรณ์นั้นจักไม่เป็นไปเพื่อความยืดยาว เพื่อความหยาบคาย เพื่อความรุนแรง และภิกษุทั้งหลายจักอยู่ผาสุก’

Puggalavaggo paṭhamo.

ปุคคลวรรคที่ ๑ จบ

(7) 2. Sukhavaggo

(๗) ๒. สุขวรรค

65. ‘‘Dvemāni[Pg.79], bhikkhave, sukhāni. Katamāni dve? Gihisukhañca pabbajitasukhañca. Imāni kho, bhikkhave, dve sukhāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sukhānaṃ yadidaṃ pabbajitasukha’’nti.

๖๕. ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ ประการนี้ สุข ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. คิหิสุข (สุขของคฤหัสถ์) ๒. ปัพพัชชาสุข (สุขของบรรพชิต) ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสุข ๒ ประการนี้ ปัพพัชชาสุขเป็นเลิศ

66. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, sukhāni. Katamāni dve? Kāmasukhañca nekkhammasukhañca. Imāni kho, bhikkhave, dve sukhāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sukhānaṃ yadidaṃ nekkhammasukha’’nti.

๖๖. ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ ประการนี้ สุข ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. กามสุข ๒. เนกขัมมสุข ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสุข ๒ ประการนี้ เนกขัมมสุขเป็นเลิศ

67. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, sukhāni. Katamāni dve? Upadhisukhañca nirupadhisukhañca. Imāni kho, bhikkhave, dve sukhāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sukhānaṃ yadidaṃ nirupadhisukha’’nti.

๖๗. ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ ประการนี้ สุข ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. อุปธิสุข (สุขมีอุปธิ) ๒. นิรุปธิสุข (สุขไม่มีอุปธิ) ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสุข ๒ ประการนี้ นิรุปธิสุขเป็นเลิศ

68. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, sukhāni. Katamāni dve? Sāsavasukhañca anāsavasukhañca. Imāni kho, bhikkhave, dve sukhāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sukhānaṃ yadidaṃ anāsavasukha’’nti.

๖๘. ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ สาสวสุข (สุขที่เป็นอารมณ์ของอาสวะ) ๑ อนาสวสุข (สุขที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ) ๑ ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ อนาสวสุขนี้เป็นเลิศ

69. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, sukhāni. Katamāni dve? Sāmisañca sukhaṃ nirāmisañca sukhaṃ. Imāni kho, bhikkhave, dve sukhāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sukhānaṃ yadidaṃ nirāmisaṃ sukha’’nti.

๖๙. ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ สามิสสุข (สุขมีอามิส) ๑ นิรามิสสุข (สุขไม่มีอามิส) ๑ ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ นิรามิสสุขนี้เป็นเลิศ

70. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, sukhāni. Katamāni dve? Ariyasukhañca anariyasukhañca. Imāni kho, bhikkhave, dve sukhāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sukhānaṃ yadidaṃ ariyasukha’’nti.

๗๐. ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ อริยสุข (สุขของพระอริยะ) ๑ อนริยสุข (สุขของคนผู้ไม่ใช่อริยะ) ๑ ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ อริยสุขนี้เป็นเลิศ

71. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, sukhāni. Katamāni dve? Kāyikañca sukhaṃ cetasikañca sukhaṃ. Imāni kho, bhikkhave, dve sukhāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sukhānaṃ yadidaṃ cetasikaṃ sukha’’nti.

๗๑. ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ กายิกสุข (สุขทางกาย) ๑ เจตสิกสุข (สุขทางใจ) ๑ ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ เจตสิกสุขนี้เป็นเลิศ

72. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, sukhāni. Katamāni dve? Sappītikañca sukhaṃ nippītikañca sukhaṃ. Imāni kho, bhikkhave, dve sukhāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sukhānaṃ yadidaṃ nippītikaṃ sukha’’nti.

๗๒. ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ สัปปีติกสุข (สุขมีปีติ) ๑ นิปปีติกสุข (สุขไม่มีปีติ) ๑ ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ นิปปีติกสุขนี้เป็นเลิศ

73. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, sukhāni. Katamāni dve? Sātasukhañca upekkhāsukhañca. Imāni kho, bhikkhave, dve sukhāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sukhānaṃ yadidaṃ upekkhāsukha’’nti.

๗๓. ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ สาตสุข (สุขสบาย) ๑ อุเบกขาสุข (สุขด้วยอุเบกขา) ๑ ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ อุเบกขาสุขนี้เป็นเลิศ

74. ‘‘Dvemāni[Pg.80], bhikkhave, sukhāni. Katamāni dve? Samādhisukhañca asamādhisukhañca. Imāni kho, bhikkhave, dve sukhāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sukhānaṃ yadidaṃ samādhisukha’’nti.

๗๔. ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ สมาธิสุข (สุขเกิดจากสมาธิ) ๑ อสมาธิสุข (สุขไม่เกิดจากสมาธิ) ๑ ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สมาธิสุขนี้เป็นเลิศ

75. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, sukhāni. Katamāni dve? Sappītikārammaṇañca sukhaṃ nippītikārammaṇañca sukhaṃ. Imāni kho, bhikkhave, dve sukhāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sukhānaṃ yadidaṃ nippītikārammaṇaṃ sukha’’nti.

๗๕. ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ สุขมีปีติเป็นอารมณ์ ๑ สุขไม่มีปีติเป็นอารมณ์ ๑ ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขไม่มีปีติเป็นอารมณ์นี้เป็นเลิศ

76. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, sukhāni. Katamāni dve? Sātārammaṇañca sukhaṃ upekkhārammaṇañca sukhaṃ. Imāni kho, bhikkhave, dve sukhāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sukhānaṃ yadidaṃ upekkhārammaṇaṃ sukha’’nti.

๗๖. ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ สุขมีสุขเป็นอารมณ์ ๑ สุขมีอุเบกขาเป็นอารมณ์ ๑ ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขมีอุเบกขาเป็นอารมณ์นี้เป็นเลิศ

77. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, sukhāni. Katamāni dve? Rūpārammaṇañca sukhaṃ arūpārammaṇañca sukhaṃ. Imāni kho, bhikkhave, dve sukhāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sukhānaṃ yadidaṃ arūpārammaṇaṃ sukha’’nti.

๗๗. ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ สุขมีรูปเป็นอารมณ์ ๑ สุขมีอรูปเป็นอารมณ์ ๑ ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขมีอรูปเป็นอารมณ์นี้เป็นเลิศ

Sukhavaggo dutiyo.

สุขวรรคที่ ๒ จบ

(8) 3. Sanimittavaggo

(๘) ๓. สนิมิตตวรรค

78. ‘‘Sanimittā, bhikkhave, uppajjanti pāpakā akusalā dhammā, no animittā. Tasseva nimittassa pahānā evaṃ te pāpakā akusalā dhammā na hontī’’ti.

๗๘. ภิกษุทั้งหลาย อกุศลธรรมที่ลามกเกิดขึ้นเพราะมีนิมิต (เหตุ) มิใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีนิมิต เพราะละนิมิตนั้นได้ อกุศลธรรมที่ลามกเหล่านั้นจึงไม่มี

79. ‘‘Sanidānā, bhikkhave, uppajjanti pāpakā akusalā dhammā, no anidānā. Tasseva nidānassa pahānā evaṃ te pāpakā akusalā dhammā na hontī’’ti.

๗๙. ภิกษุทั้งหลาย อกุศลธรรมที่ลามกเกิดขึ้นเพราะมีนิทาน (เหตุ) มิใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีนิทาน เพราะละนิทานนั้นได้ อกุศลธรรมที่ลามกเหล่านั้นจึงไม่มี

80. ‘‘Sahetukā, bhikkhave, uppajjanti pāpakā akusalā dhammā, no ahetukā. Tasseva hetussa pahānā evaṃ te pāpakā akusalā dhammā na hontī’’ti.

๘๐. ภิกษุทั้งหลาย อกุศลธรรมที่ลามกเกิดขึ้นเพราะมีเหตุ มิใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเหตุ เพราะละเหตุนั้นได้ อกุศลธรรมที่ลามกเหล่านั้นจึงไม่มี

81. ‘‘Sasaṅkhārā, bhikkhave, uppajjanti pāpakā akusalā dhammā, no asaṅkhārā. Tesaṃyeva saṅkhārānaṃ pahānā evaṃ te pāpakā akusalā dhammā na hontī’’ti.

๘๑. ภิกษุทั้งหลาย อกุศลธรรมที่ลามกเกิดขึ้นเพราะมีสังขาร (เครื่องปรุงแต่ง) มิใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีสังขาร เพราะละสังขารเหล่านั้นได้ อกุศลธรรมที่ลามกเหล่านั้นจึงไม่มี

82. ‘‘Sappaccayā[Pg.81], bhikkhave, uppajjanti pāpakā akusalā dhammā, no appaccayā. Tasseva paccayassa pahānā evaṃ te pāpakā akusalā dhammā na hontī’’ti.

๘๒. ภิกษุทั้งหลาย อกุศลธรรมที่ลามกเกิดขึ้นเพราะมีปัจจัย มิใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีปัจจัย เพราะละปัจจัยนั้นได้ อกุศลธรรมที่ลามกเหล่านั้นจึงไม่มี

83. ‘‘Sarūpā, bhikkhave, uppajjanti pāpakā akusalā dhammā, no arūpā. Tasseva rūpassa pahānā evaṃ te pāpakā akusalā dhammā na hontī’’ti.

๘๓. ภิกษุทั้งหลาย อกุศลธรรมที่ลามกเกิดขึ้นเพราะมีรูป มิใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีรูป เพราะละรูปนั้นได้ อกุศลธรรมที่ลามกเหล่านั้นจึงไม่มี

84. ‘‘Savedanā, bhikkhave, uppajjanti pāpakā akusalā dhammā, no avedanā. Tassāyeva vedanāya pahānā evaṃ te pāpakā akusalā dhammā na hontī’’ti.

๘๔. ภิกษุทั้งหลาย อกุศลธรรมที่ลามกเกิดขึ้นเพราะมีเวทนา มิใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเวทนา เพราะละเวทนานั้นได้ อกุศลธรรมที่ลามกเหล่านั้นจึงไม่มี

85. ‘‘Sasaññā, bhikkhave, uppajjanti pāpakā akusalā dhammā, no asaññā. Tassāyeva saññāya pahānā evaṃ te pāpakā akusalā dhammā na hontī’’ti.

๘๕. ภิกษุทั้งหลาย อกุศลธรรมที่ลามกเกิดขึ้นเพราะมีสัญญา มิใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีสัญญา เพราะละสัญญานั้นได้ อกุศลธรรมที่ลามกเหล่านั้นจึงไม่มี

86. ‘‘Saviññāṇā, bhikkhave, uppajjanti pāpakā akusalā dhammā, no aviññāṇā. Tasseva viññāṇassa pahānā evaṃ te pāpakā akusalā dhammā na hontī’’ti.

๘๖. ภิกษุทั้งหลาย อกุศลธรรมที่ลามกเกิดขึ้นเพราะมีวิญญาณ มิใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีวิญญาณ เพราะละวิญญาณนั้นได้ อกุศลธรรมที่ลามกเหล่านั้นจึงไม่มี

87. ‘‘Saṅkhatārammaṇā, bhikkhave, uppajjanti pāpakā akusalā dhammā, no asaṅkhatārammaṇā. Tasseva saṅkhatassa pahānā evaṃ te pāpakā akusalā dhammā na hontī’’ti.

๘๗. ภิกษุทั้งหลาย อกุศลธรรมที่ลามกเกิดขึ้นเพราะมีสังขตธรรมเป็นอารมณ์ มิใช่เกิดขึ้นเพราะมีอสังขตธรรมเป็นอารมณ์ เพราะละสังขตธรรมนั้นได้ อกุศลธรรมที่ลามกเหล่านั้นจึงไม่มี

Sanimittavaggo tatiyo.

สนิมิตตวรรคที่ ๓ จบ

(9) 4. Dhammavaggo

(๙) ๔. ธรรมวรรค

88. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Cetovimutti ca paññāvimutti ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๘๘. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ เจโตวิมุตติ ๑ ปัญญาวิมุตติ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล

89. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Paggāho ca avikkhepo ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๘๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ ความเพียรที่ประคองไว้ (ปัคคาหะ) ๑ ความไม่ฟุ้งซ่าน (อวิกเขปะ) ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล

90. ‘‘Dveme[Pg.82], bhikkhave, dhammā. Katame dve? Nāmañca rūpañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๙๐. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ นาม ๑ รูป ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล

91. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Vijjā ca vimutti ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๙๑. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ วิชชา ๑ วิมุตติ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล

92. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๙๒. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ ภวทิฏฐิ (ความเห็นว่ามี) ๑ วิภวทิฏฐิ (ความเห็นว่าไม่มี) ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล

93. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Ahirikañca anottappañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๙๓. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้ 2 ประการเป็นไฉน คือ อหิริกะ (ความไม่ละอายบาป) และอโนตตัปปะ (ความไม่เกรงกลัวบาป) ภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้แล

94. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Hirī ca ottappañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๙๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้ 2 ประการเป็นไฉน คือ หิริ (ความละอายบาป) และโอตตัปปะ (ความเกรงกลัวบาป) ภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้แล

95. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Dovacassatā ca pāpamittatā ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๙๕. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้ 2 ประการเป็นไฉน คือ ความเป็นผู้ว่ายาก และความเป็นผู้มีมิตรชั่ว ภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้แล

96. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๙๖. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้ 2 ประการเป็นไฉน คือ ความเป็นผู้ว่าง่าย และความเป็นผู้มีมิตรดี ภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้แล

97. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Dhātukusalatā ca manasikārakusalatā ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๙๗. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้ 2 ประการเป็นไฉน คือ ความเป็นผู้ฉลาดในธาตุ และความเป็นผู้ฉลาดในมนสิการ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้แล

98. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Āpattikusalatā ca āpattivuṭṭhānakusalatā ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๙๘. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้ 2 ประการเป็นไฉน คือ ความเป็นผู้ฉลาดในอาบัติ และความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากอาบัติ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้แล

Dhammavaggo catuttho.

ธรรมวรรคที่ 4 จบ

(10) 5. Bālavaggo

(๑๐) ๕. พาลวรรค

99. ‘‘Dveme, bhikkhave, bālā. Katame dve? Yo ca anāgataṃ bhāraṃ vahati, yo ca āgataṃ bhāraṃ na vahati. Ime kho, bhikkhave, dve bālā’’ti.

๙๙. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล 2 จำพวกนี้ 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่แบกภาระที่ยังมาไม่ถึง 1 และคนที่ไม่แบกภาระที่มาถึงแล้ว 1 ภิกษุทั้งหลาย คนพาล 2 จำพวกนี้แล

100. ‘‘Dveme[Pg.83], bhikkhave, paṇḍitā. Katame dve? Yo ca anāgataṃ bhāraṃ na vahati, yo ca āgataṃ bhāraṃ vahati. Ime kho, bhikkhave, dve paṇḍitā’’ti.

๑๐๐. ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต 2 จำพวกนี้ 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่ไม่แบกภาระที่ยังมาไม่ถึง 1 และคนที่แบกภาระที่มาถึงแล้ว 1 ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต 2 จำพวกนี้แล

101. ‘‘Dveme, bhikkhave, bālā. Katame dve? Yo ca akappiye kappiyasaññī, yo ca kappiye akappiyasaññī. Ime kho, bhikkhave, dve bālā’’ti.

๑๐๑. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล 2 จำพวกนี้ 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในสิ่งที่ไม่สมควร ว่าเป็นสิ่งสมควร 1 และคนที่สำคัญในสิ่งที่สมควร ว่าเป็นสิ่งไม่สมควร 1 ภิกษุทั้งหลาย คนพาล 2 จำพวกนี้แล

102. ‘‘Dveme, bhikkhave, paṇḍitā. Katame dve? Yo ca akappiye akappiyasaññī, yo ca kappiye kappiyasaññī. Ime kho, bhikkhave, dve paṇḍitā’’ti.

๑๐๒. ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต 2 จำพวกนี้ 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในสิ่งที่ไม่สมควร ว่าเป็นสิ่งไม่สมควร 1 และคนที่สำคัญในสิ่งที่สมควร ว่าเป็นสิ่งสมควร 1 ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต 2 จำพวกนี้แล

103. ‘‘Dveme, bhikkhave, bālā. Katame dve? Yo ca anāpattiyā āpattisaññī, yo ca āpattiyā anāpattisaññī. Ime kho, bhikkhave, dve bālā’’ti.

๑๐๓. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล 2 จำพวกนี้ 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในความไม่เป็นอาบัติว่าเป็นอาบัติ 1 และคนที่สำคัญในความเป็นอาบัติว่าไม่เป็นอาบัติ 1 ภิกษุทั้งหลาย คนพาล 2 จำพวกนี้แล

104. ‘‘Dveme, bhikkhave, paṇḍitā. Katame dve? Yo ca anāpattiyā anāpattisaññī, yo ca āpattiyā āpattisaññī. Ime kho, bhikkhave, dve paṇḍitā’’ti.

๑๐๔. ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต 2 จำพวกนี้ 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในความไม่เป็นอาบัติว่าไม่เป็นอาบัติ 1 และคนที่สำคัญในความเป็นอาบัติว่าเป็นอาบัติ 1 ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต 2 จำพวกนี้แล

105. ‘‘Dveme, bhikkhave, bālā. Katame dve? Yo ca adhamme dhammasaññī, yo ca dhamme adhammasaññī. Ime kho, bhikkhave, dve bālā’’ti.

๑๐๕. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล 2 จำพวกนี้ 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในสิ่งที่ไม่ใช่ธรรมว่าเป็นธรรม 1 และคนที่สำคัญในสิ่งที่เป็นธรรมว่าไม่เป็นธรรม 1 ภิกษุทั้งหลาย คนพาล 2 จำพวกนี้แล

106. ‘‘Dveme, bhikkhave, paṇḍitā. Katame dve? Yo ca dhamme dhammasaññī, yo ca adhamme adhammasaññī. Ime kho, bhikkhave, dve paṇḍitā’’ti.

๑๐๖. ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต 2 จำพวกนี้ 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในสิ่งที่เป็นธรรมว่าเป็นธรรม 1 และคนที่สำคัญในสิ่งที่ไม่ใช่ธรรมว่าไม่เป็นธรรม 1 ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต 2 จำพวกนี้แล

107. ‘‘Dveme, bhikkhave, bālā. Katame dve? Yo ca avinaye vinayasaññī, yo ca vinaye avinayasaññī. Ime kho, bhikkhave, dve bālā’’ti.

๑๐๗. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล 2 จำพวกนี้ 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในสิ่งที่ไม่ใช่วินัยว่าเป็นวินัย 1 และคนที่สำคัญในสิ่งที่เป็นวินัยว่าไม่ใช่วินัย 1 ภิกษุทั้งหลาย คนพาล 2 จำพวกนี้แล

108. ‘‘Dveme, bhikkhave, paṇḍitā. Katame dve? Yo ca avinaye avinayasaññī, yo ca vinaye vinayasaññī. Ime kho, bhikkhave, dve paṇḍitā’’ti.

๑๐๘. ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต 2 จำพวกนี้ 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในสิ่งที่ไม่ใช่วินัยว่าไม่ใช่วินัย 1 และคนที่สำคัญในสิ่งที่เป็นวินัยว่าเป็นวินัย 1 ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต 2 จำพวกนี้แล

109. ‘‘Dvinnaṃ[Pg.84], bhikkhave, āsavā vaḍḍhanti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Yo ca na kukkuccāyitabbaṃ kukkuccāyati, yo ca kukkuccāyitabbaṃ na kukkuccāyati. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ āsavā vaḍḍhantī’’ti.

๑๐๙. ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่บุคคล 2 จำพวก 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่รังเกียจในสิ่งที่ไม่ควรจะรังเกียจ 1 และคนที่ไม่รังเกียจในสิ่งที่ควรจะรังเกียจ 1 ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่บุคคล 2 จำพวกนี้แล

110. ‘‘Dvinnaṃ, bhikkhave, āsavā na vaḍḍhanti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Yo ca na kukkuccāyitabbaṃ na kukkuccāyati, yo ca kukkuccāyitabbaṃ kukkuccāyati. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ āsavā na vaḍḍhantī’’ti.

๑๑๐. ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมไม่เจริญแก่บุคคล 2 จำพวก 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่ไม่รังเกียจในสิ่งที่ไม่ควรจะรังเกียจ 1 และคนที่รังเกียจในสิ่งที่ควรจะรังเกียจ 1 ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมไม่เจริญแก่บุคคล 2 จำพวกนี้แล

111. ‘‘Dvinnaṃ, bhikkhave, āsavā vaḍḍhanti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Yo ca akappiye kappiyasaññī, yo ca kappiye akappiyasaññī. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ āsavā vaḍḍhantī’’ti.

๑๑๑. ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่บุคคล 2 จำพวก 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในสิ่งที่ไม่สมควรว่าเป็นสิ่งสมควร 1 และคนที่สำคัญในสิ่งที่สมควรว่าเป็นสิ่งไม่สมควร 1 ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่บุคคล 2 จำพวกนี้แล

112. ‘‘Dvinnaṃ, bhikkhave, āsavā na vaḍḍhanti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Yo ca akappiye akappiyasaññī, yo ca kappiye kappiyasaññī. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ āsavā na vaḍḍhantī’’ti.

๑๑๒. ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมไม่เจริญแก่บุคคล 2 จำพวก 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในสิ่งที่ไม่สมควรว่าเป็นสิ่งไม่สมควร 1 และคนที่สำคัญในสิ่งที่สมควรว่าเป็นสิ่งสมควร 1 ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมไม่เจริญแก่บุคคล 2 จำพวกนี้แล

113. ‘‘Dvinnaṃ, bhikkhave, āsavā vaḍḍhanti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Yo ca āpattiyā anāpattisaññī, yo ca anāpattiyā āpattisaññī. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ āsavā vaḍḍhantī’’ti.

๑๑๓. ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่บุคคล 2 จำพวก 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในความเป็นอาบัติว่าไม่เป็นอาบัติ 1 และคนที่สำคัญในความไม่เป็นอาบัติว่าเป็นอาบัติ 1 ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่บุคคล 2 จำพวกนี้แล

114. ‘‘Dvinnaṃ, bhikkhave, āsavā na vaḍḍhanti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Yo ca āpattiyā āpattisaññī, yo ca anāpattiyā anāpattisaññī. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ āsavā na vaḍḍhantī’’ti.

๑๑๔. ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมไม่เจริญแก่บุคคล 2 จำพวก 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในความเป็นอาบัติว่าเป็นอาบัติ 1 และคนที่สำคัญในความไม่เป็นอาบัติว่าไม่เป็นอาบัติ 1 ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมไม่เจริญแก่บุคคล 2 จำพวกนี้แล

115. ‘‘Dvinnaṃ, bhikkhave, āsavā vaḍḍhanti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Yo ca adhamme dhammasaññī, yo ca dhamme adhammasaññī. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ āsavā vaḍḍhantī’’ti.

๑๑๕. ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่บุคคล 2 จำพวก 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในสิ่งที่ไม่ใช่ธรรมว่าเป็นธรรม 1 และคนที่สำคัญในสิ่งที่เป็นธรรมว่าไม่เป็นธรรม 1 ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่บุคคล 2 จำพวกนี้แล

116. ‘‘Dvinnaṃ, bhikkhave, āsavā na vaḍḍhanti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Yo ca dhamme dhammasaññī, yo ca adhamme adhammasaññī. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ āsavā na vaḍḍhantī’’ti.

๑๑๖. ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมไม่เจริญแก่บุคคล 2 จำพวก 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในสิ่งที่เป็นธรรมว่าเป็นธรรม 1 และคนที่สำคัญในสิ่งที่ไม่ใช่ธรรมว่าไม่เป็นธรรม 1 ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมไม่เจริญแก่บุคคล 2 จำพวกนี้แล

117. ‘‘Dvinnaṃ[Pg.85], bhikkhave, āsavā vaḍḍhanti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Yo ca avinaye vinayasaññī, yo ca vinaye avinayasaññī. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ āsavā vaḍḍhantī’’ti.

๑๑๗. ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่บุคคล 2 จำพวก 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในสิ่งที่ไม่ใช่วินัยว่าเป็นวินัย 1 และคนที่สำคัญในสิ่งที่เป็นวินัยว่าไม่ใช่วินัย 1 ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่บุคคล 2 จำพวกนี้แล

118. ‘‘Dvinnaṃ, bhikkhave, āsavā na vaḍḍhanti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Yo ca avinaye avinayasaññī, yo ca vinaye vinayasaññī. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ āsavā na vaḍḍhantī’’ti.

๑๑๘. ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมไม่เจริญแก่บุคคล 2 จำพวก 2 จำพวกเป็นไฉน คือ คนที่สำคัญในสิ่งที่ไม่ใช่วินัยว่าไม่ใช่วินัย 1 และคนที่สำคัญในสิ่งที่เป็นวินัยว่าเป็นวินัย 1 ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายย่อมไม่เจริญแก่บุคคล 2 จำพวกนี้แล

Bālavaggo pañcamo.

พาลวรรคที่ 5 จบ

Dutiyo paṇṇāsako samatto.

ทุติยปัณณาสก์ จบ

3. Tatiyapaṇṇāsakaṃ

๓. ตติยปัณณาสก์

(11) 1. Āsāduppajahavaggo

(๑๑) อาสาทุปปชหวรรคที่ ๑

119. ‘‘Dvemā[Pg.86], bhikkhave, āsā duppajahā. Katamā dve? Lābhāsā ca jīvitāsā ca. Imā kho, bhikkhave, dve āsā duppajahā’’ti.

๑๑๙. ภิกษุทั้งหลาย ความหวัง ๒ อย่างนี้ละได้ยาก ๒ อย่างอะไรบ้าง คือ ความหวังในลาภ ๑ ความหวังในชีวิต ๑ ภิกษุทั้งหลาย ความหวัง ๒ อย่างนี้แลละได้ยาก

120. ‘‘Dveme, bhikkhave, puggalā dullabhā lokasmiṃ. Katame dve? Yo ca pubbakārī, yo ca kataññū katavedī. Ime kho, bhikkhave, dve puggalā dullabhā lokasmi’’nti.

๑๒๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้หาได้ยากในโลก ๒ จำพวกอะไรบ้าง คือ บุคคลผู้ทำอุปการะก่อน ๑ บุคคลผู้กตัญญูกตเวที ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้แลหาได้ยากในโลก

121. ‘‘Dveme, bhikkhave, puggalā dullabhā lokasmiṃ. Katame dve? Titto ca tappetā ca. Ime kho, bhikkhave, dve puggalā dullabhā lokasmi’’nti.

๑๒๑. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้หาได้ยากในโลก ๒ จำพวกอะไรบ้าง คือ บุคคลผู้อิ่มเอง ๑ บุคคลผู้ทำให้อิ่ม ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้แลหาได้ยากในโลก

122. ‘‘Dveme, bhikkhave, puggalā duttappayā. Katame dve? Yo ca laddhaṃ laddhaṃ nikkhipati, yo ca laddhaṃ laddhaṃ vissajjeti. Ime kho, bhikkhave, dve puggalā duttappayā’’ti.

๑๒๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้ทำให้พึงพอใจได้ยาก ๒ จำพวกอะไรบ้าง คือ บุคคลผู้ได้สิ่งใดๆ ก็เก็บไว้ ๑ บุคคลผู้ได้สิ่งใดๆ ก็สละไป ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้แลทำให้พึงพอใจได้ยาก

123. ‘‘Dveme, bhikkhave, puggalā sutappayā. Katame dve? Yo ca laddhaṃ laddhaṃ na nikkhipati, yo ca laddhaṃ laddhaṃ na vissajjeti. Ime kho, bhikkhave, dve puggalā sutappayā’’ti.

๑๒๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้ทำให้พึงพอใจได้ง่าย ๒ จำพวกอะไรบ้าง คือ บุคคลผู้ได้สิ่งใดๆ ก็ไม่เก็บไว้ ๑ บุคคลผู้ได้สิ่งใดๆ ก็ไม่สละไป ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๒ จำพวกนี้แลทำให้พึงพอใจได้ง่าย

124. ‘‘Dveme, bhikkhave, paccayā rāgassa uppādāya. Katame dve? Subhanimittañca ayoniso ca manasikāro. Ime kho, bhikkhave, dve paccayā rāgassa uppādāyā’’ti.

๑๒๔. ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๒ ประการนี้เป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งราคะ ๒ ประการอะไรบ้าง คือ สุภนิมิต ๑ อโยนิโสมนสิการ ๑ ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๒ ประการนี้แลเป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งราคะ

125. ‘‘Dveme, bhikkhave, paccayā dosassa uppādāya. Katame dve? Paṭighanimittañca ayoniso ca manasikāro. Ime kho, bhikkhave, dve paccayā dosassa uppādāyā’’ti.

๑๒๕. ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๒ ประการนี้เป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งโทสะ ๒ ประการอะไรบ้าง คือ ปฏิฆนิมิต ๑ อโยนิโสมนสิการ ๑ ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๒ ประการนี้แลเป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งโทสะ

126. ‘‘Dveme, bhikkhave, paccayā micchādiṭṭhiyā uppādāya. Katame dve? Parato ca ghoso ayoniso ca manasikāro. Ime kho, bhikkhave, dve paccayā micchādiṭṭhiyā uppādāyā’’ti.

๑๒๖. ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๒ ประการนี้เป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งมิจฉาทิฏฐิ ๒ ประการอะไรบ้าง คือ เสียงจากผู้อื่น ๑ อโยนิโสมนสิการ ๑ ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๒ ประการนี้แลเป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งมิจฉาทิฏฐิ

127. ‘‘Dveme[Pg.87], bhikkhave, paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāya. Katame dve? Parato ca ghoso, yoniso ca manasikāro. Ime kho, bhikkhave, dve paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāyā’’ti.

๑๒๗. ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๒ ประการนี้เป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งสัมมาทิฏฐิ ๒ ประการอะไรบ้าง คือ เสียงจากผู้อื่น ๑ โยนิโสมนสิการ ๑ ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๒ ประการนี้แลเป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งสัมมาทิฏฐิ

128. ‘‘Dvemā, bhikkhave, āpattiyo. Katamā dve? Lahukā ca āpatti, garukā ca āpatti. Imā kho, bhikkhave, dve āpattiyo’’ti.

๑๒๘. ภิกษุทั้งหลาย อาบัติ ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างอะไรบ้าง คือ อาบัติเบา ๑ อาบัติหนัก ๑ ภิกษุทั้งหลาย อาบัติ ๒ อย่างนี้แล

129. ‘‘Dvemā, bhikkhave, āpattiyo. Katamā dve? Duṭṭhullā ca āpatti, aduṭṭhullā ca āpatti. Imā kho, bhikkhave, dve āpattiyo’’ti.

๑๒๙. ภิกษุทั้งหลาย อาบัติ ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างอะไรบ้าง คือ อาบัติชั่วหยาบ ๑ อาบัติไม่ชั่วหยาบ ๑ ภิกษุทั้งหลาย อาบัติ ๒ อย่างนี้แล

130. ‘‘Dvemā, bhikkhave, āpattiyo. Katamā dve? Sāvasesā ca āpatti, anavasesā ca āpatti. Imā kho, bhikkhave, dve āpattiyo’’ti.

๑๓๐. ภิกษุทั้งหลาย อาบัติ ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างอะไรบ้าง คือ อาบัติมีส่วนเหลือ ๑ อาบัติไม่มีส่วนเหลือ ๑ ภิกษุทั้งหลาย อาบัติ ๒ อย่างนี้แล

Āsāduppajahavaggo paṭhamo.

อาสาทุปปชหวรรคที่ ๑ จบ

(12) 2. Āyācanavaggo

(๑๒) อายาจนวรรคที่ ๒

131. ‘‘Saddho, bhikkhave, bhikkhu evaṃ sammā āyācamāno āyāceyya – ‘tādiso homi yādisā sāriputtamoggallānā’ti. Esā, bhikkhave, tulā etaṃ pamāṇaṃ mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ yadidaṃ sāriputtamoggallānā’’ti.

๑๓๑. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีศรัทธา เมื่อจะหวังโดยชอบ พึงหวังอย่างนี้ว่า ‘เราพึงเป็นเช่นกับพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นตราชู นี้เป็นเครื่องวัด สำหรับภิกษุสาวกของเรา คือ พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ

132. ‘‘Saddhā, bhikkhave, bhikkhunī evaṃ sammā āyācamānā āyāceyya – ‘tādisī homi yādisī khemā ca bhikkhunī uppalavaṇṇā cā’ti. Esā, bhikkhave, tulā etaṃ pamāṇaṃ mama sāvikānaṃ bhikkhunīnaṃ yadidaṃ khemā ca bhikkhunī uppalavaṇṇā cā’’ti.

๑๓๒. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณีผู้มีศรัทธา เมื่อจะหวังโดยชอบ พึงหวังอย่างนี้ว่า ‘เราพึงเป็นเช่นกับพระเขมาภิกษุณีและพระอุบลวรรณาภิกษุณี’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นตราชู นี้เป็นเครื่องวัด สำหรับภิกษุณีสาวิกาของเรา คือ พระเขมาภิกษุณีและพระอุบลวรรณาภิกษุณี

133. ‘‘Saddho, bhikkhave, upāsako evaṃ sammā āyācamāno āyāceyya – ‘tādiso homi yādiso citto ca gahapati hatthako ca āḷavako’ti. Esā, bhikkhave, tulā etaṃ pamāṇaṃ mama sāvakānaṃ upāsakānaṃ yadidaṃ citto ca gahapati hatthako ca āḷavako’’ti.

๑๓๓. ภิกษุทั้งหลาย อุบาสกผู้มีศรัทธา เมื่อจะหวังโดยชอบ พึงหวังอย่างนี้ว่า ‘เราพึงเป็นเช่นกับจิตตคหบดีและหัตถกอาฬวกะ’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นตราชู นี้เป็นเครื่องวัด สำหรับอุบาสกสาวกของเรา คือ จิตตคหบดีและหัตถกอาฬวกะ

134. ‘‘Saddhā[Pg.88], bhikkhave, upāsikā evaṃ sammā āyācamānā āyāceyya – ‘tādisī homi yādisī khujjuttarā ca upāsikā veḷukaṇḍakiyā ca nandamātā’ti. Esā, bhikkhave, tulā etaṃ pamāṇaṃ mama sāvikānaṃ upāsikānaṃ yadidaṃ khujjuttarā ca upāsikā veḷukaṇḍakiyā ca nandamātā’’ti.

๑๓๔. ภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาผู้มีศรัทธา เมื่อจะหวังโดยชอบ พึงหวังอย่างนี้ว่า ‘เราพึงเป็นเช่นกับนางขุชชุตตราอุบาสิกาและนางเวฬุกัณฑกีนันทมาตา’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นตราชู นี้เป็นเครื่องวัด สำหรับอุบาสิกาสาวิกาของเรา คือ นางขุชชุตตราอุบาสิกาและนางเวฬุกัณฑกีนันทมาตา

135. ‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bālo abyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati, sāvajjo ca hoti sānuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca apuññaṃ pasavati. Katamehi dvīhi? Ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsati, ananuvicca apariyogāhetvā vaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsati. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bālo abyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati, sāvajjo ca hoti sānuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca apuññaṃ pasavatīti.

๑๓๕. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก ธรรม ๒ ประการอะไรบ้าง คือ ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรองแล้ว กล่าวสรรเสริญคนที่ไม่ควรแก่การสรรเสริญ ๑ ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรองแล้ว กล่าวติเตียนคนที่ควรแก่การสรรเสริญ ๑ ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แล ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก

‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati, anavajjo ca hoti ananuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca puññaṃ pasavati. Katamehi dvīhi? Anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsati, anuvicca pariyogāhetvā vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsati. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati, anavajjo ca hoti ananuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca puññaṃ pasavatī’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบผลบุญเป็นอันมาก ธรรม ๒ ประการอะไรบ้าง คือ พิจารณาไตร่ตรองแล้ว กล่าวติเตียนคนที่ควรติเตียน ๑ พิจารณาไตร่ตรองแล้ว กล่าวสรรเสริญคนที่ควรสรรเสริญ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แล ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบผลบุญเป็นอันมาก

136. ‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bālo abyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati, sāvajjo ca hoti sānuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca apuññaṃ pasavati. Katamehi dvīhi? Ananuvicca apariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃseti, ananuvicca apariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃseti. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bālo abyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati, sāvajjo ca hoti sānuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca apuññaṃ pasavatīti.

๑๓๖. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม 2 ประการ ย่อมบริหารตนให้ถูกทำลายและถูกประทุษร้าย เป็นผู้มีโทษด้วย เป็นผู้อันวิญญูชนพึงติเตียนด้วย และย่อมประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก ธรรม 2 ประการอะไรบ้าง คือ ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรองแล้ว แสดงความเลื่อมใสในฐานะอันไม่น่าเลื่อมใส ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรองแล้ว แสดงความไม่เลื่อมใสในฐานะอันน่าเลื่อมใส ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม 2 ประการนี้แล ย่อมบริหารตนให้ถูกทำลายและถูกประทุษร้าย เป็นผู้มีโทษด้วย เป็นผู้อันวิญญูชนพึงติเตียนด้วย และย่อมประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก”

‘‘Dvīhi[Pg.89], bhikkhave, dhammehi samannāgato paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati, anavajjo ca hoti ananuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca puññaṃ pasavati. Katamehi dvīhi? Anuvicca pariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃseti, anuvicca pariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃseti. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati, anavajjo ca hoti ananuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca puññaṃ pasavatī’’ti.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม 2 ประการ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกทำลายและไม่ถูกประทุษร้าย เป็นผู้ไม่มีโทษด้วย เป็นผู้อันวิญญูชนไม่พึงติเตียนด้วย และย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก ธรรม 2 ประการอะไรบ้าง คือ พิจารณา ไตร่ตรองแล้ว แสดงความไม่เลื่อมใสในฐานะอันไม่น่าเลื่อมใส พิจารณา ไตร่ตรองแล้ว แสดงความเลื่อมใสในฐานะอันน่าเลื่อมใส ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม 2 ประการนี้แล ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกทำลายและไม่ถูกประทุษร้าย เป็นผู้ไม่มีโทษด้วย เป็นผู้อันวิญญูชนไม่พึงติเตียนด้วย และย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก”

137. ‘‘Dvīsu, bhikkhave, micchāpaṭipajjamāno bālo abyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati, sāvajjo ca hoti sānuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca apuññaṃ pasavati. Katamesu dvīsu? Mātari ca pitari ca. Imesu kho, bhikkhave, dvīsu micchāpaṭipajjamāno bālo abyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati, sāvajjo ca hoti sānuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca apuññaṃ pasavatīti.

๑๓๗. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประพฤติผิดในบุคคล 2 จำพวก ย่อมบริหารตนให้ถูกทำลายและถูกประทุษร้าย เป็นผู้มีโทษด้วย เป็นผู้อันวิญญูชนพึงติเตียนด้วย และย่อมประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก บุคคล 2 จำพวกอะไรบ้าง คือ มารดาและบิดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประพฤติผิดในบุคคล 2 จำพวกนี้แล ย่อมบริหารตนให้ถูกทำลายและถูกประทุษร้าย เป็นผู้มีโทษด้วย เป็นผู้อันวิญญูชนพึงติเตียนด้วย และย่อมประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก”

‘‘Dvīsu, bhikkhave, sammāpaṭipajjamāno paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati, anavajjo ca hoti ananuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca puññaṃ pasavati. Katamesu dvīsu? Mātari ca pitari ca. Imesu kho, bhikkhave, dvīsu sammāpaṭipajjamāno paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati, anavajjo ca hoti ananuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca puññaṃ pasavatī’’ti.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประพฤติชอบในบุคคล 2 จำพวก ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกทำลายและไม่ถูกประทุษร้าย เป็นผู้ไม่มีโทษด้วย เป็นผู้อันวิญญูชนไม่พึงติเตียนด้วย และย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก บุคคล 2 จำพวกอะไรบ้าง คือ มารดาและบิดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประพฤติชอบในบุคคล 2 จำพวกนี้แล ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกทำลายและไม่ถูกประทุษร้าย เป็นผู้ไม่มีโทษด้วย เป็นผู้อันวิญญูชนไม่พึงติเตียนด้วย และย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก”

138. ‘‘Dvīsu, bhikkhave, micchāpaṭipajjamāno bālo abyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati, sāvajjo ca hoti sānuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca apuññaṃ pasavati. Katamesu dvīsu? Tathāgate ca tathāgatasāvake ca. Imesu kho, bhikkhave, micchāpaṭipajjamāno bālo abyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati, sāvajjo ca hoti sānuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca apuññaṃ pasavatīti.

๑๓๘. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประพฤติผิดในบุคคล 2 จำพวก ย่อมบริหารตนให้ถูกทำลายและถูกประทุษร้าย เป็นผู้มีโทษด้วย เป็นผู้อันวิญญูชนพึงติเตียนด้วย และย่อมประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก บุคคล 2 จำพวกอะไรบ้าง คือ ในตถาคตและในสาวกของตถาคต ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประพฤติผิดในบุคคล 2 จำพวกนี้แล ย่อมบริหารตนให้ถูกทำลายและถูกประทุษร้าย เป็นผู้มีโทษด้วย เป็นผู้อันวิญญูชนพึงติเตียนด้วย และย่อมประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก”

‘‘Dvīsu, bhikkhave, sammāpaṭipajjamāno paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati, anavajjo ca hoti ananuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca puññaṃ pasavati. Katamesu dvīsu? Tathāgate ca tathāgatasāvake [Pg.90] ca. Imesu kho, bhikkhave, dvīsu sammāpaṭipajjamāno paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati, anavajjo ca hoti ananuvajjo ca viññūnaṃ, bahuñca puññaṃ pasavatī’’ti.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประพฤติชอบในบุคคล 2 จำพวก ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกทำลายและไม่ถูกประทุษร้าย เป็นผู้ไม่มีโทษด้วย เป็นผู้อันวิญญูชนไม่พึงติเตียนด้วย และย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก บุคคล 2 จำพวกอะไรบ้าง คือ ในตถาคตและในสาวกของตถาคต ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประพฤติชอบในบุคคล 2 จำพวกนี้แล ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกทำลายและไม่ถูกประทุษร้าย เป็นผู้ไม่มีโทษด้วย เป็นผู้อันวิญญูชนไม่พึงติเตียนด้วย และย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก”

139. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Sacittavodānañca na ca kiñci loke upādiyati. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๑๓๙. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้มีอยู่ ธรรม 2 ประการอะไรบ้าง คือ การชำระจิตของตนให้ผ่องแผ้ว 1 และการไม่ยึดมั่นอะไรๆ ในโลก 1 ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้แล”

140. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Kodho ca upanāho ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๑๔๐. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้มีอยู่ ธรรม 2 ประการอะไรบ้าง คือ ความโกรธ 1 ความผูกโกรธ 1 ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้แล”

141. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Kodhavinayo ca upanāhavinayo ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๑๔๑. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้มีอยู่ ธรรม 2 ประการอะไรบ้าง คือ การกำจัดความโกรธ 1 การกำจัดความผูกโกรธ 1 ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม 2 ประการนี้แล”

Āyācanavaggo dutiyo.

อายาจนวรรคที่ 2 จบ

(13) 3. Dānavaggo

(๑๓) ๓. ทานวรรค

142. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, dānāni. Katamāni dve? Āmisadānañca dhammadānañca. Imāni kho, bhikkhave, dve dānāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ dānānaṃ yadidaṃ dhammadāna’’nti.

๑๔๒. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทาน 2 อย่างนี้มีอยู่ ทาน 2 อย่างอะไรบ้าง คือ อามิสทาน 1 ธรรมทาน 1 ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทาน 2 อย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาทาน 2 อย่างนี้ ธรรมทานเป็นเลิศ”

143. ‘‘Dveme, bhikkhave, yāgā. Katame dve? Āmisayāgo ca dhammayāgo ca. Ime kho, bhikkhave, dve yāgā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ yāgānaṃ yadidaṃ dhammayāgo’’ti.

๑๔๓. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ยัญ 2 อย่างนี้มีอยู่ ยัญ 2 อย่างอะไรบ้าง คือ อามิสยัญ 1 ธรรมยัญ 1 ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ยัญ 2 อย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดายัญ 2 อย่างนี้ ธรรมยัญเป็นเลิศ”

144. ‘‘Dveme, bhikkhave, cāgā. Katame dve? Āmisacāgo ca dhammacāgo ca. Ime kho, bhikkhave, dve cāgā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ cāgānaṃ yadidaṃ dhammacāgo’’ti.

๑๔๔. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การสละ 2 อย่างนี้มีอยู่ การสละ 2 อย่างอะไรบ้าง คือ อามิสจาคะ 1 ธรรมจาคะ 1 ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การสละ 2 อย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาการสละ 2 อย่างนี้ ธรรมจาคะเป็นเลิศ”

145. ‘‘Dveme, bhikkhave, pariccāgā. Katame dve? Āmisapariccāgo ca dhammapariccāgo ca. Ime kho, bhikkhave, dve pariccāgā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ pariccāgānaṃ yadidaṃ dhammapariccāgo’’ti.

๑๔๕. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การบริจาค 2 อย่างนี้มีอยู่ การบริจาค 2 อย่างอะไรบ้าง คือ อามิสบริจาค 1 ธรรมบริจาค 1 ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การบริจาค 2 อย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาการบริจาค 2 อย่างนี้ ธรรมบริจาคเป็นเลิศ”

146. ‘‘Dveme[Pg.91], bhikkhave, bhogā. Katame dve? Āmisabhogo ca dhammabhogo ca. Ime kho, bhikkhave, dve bhogā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ bhogānaṃ yadidaṃ dhammabhogo’’ti.

๑๔๖. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โภคะ 2 อย่างนี้มีอยู่ โภคะ 2 อย่างอะไรบ้าง คือ อามิสโภคะ 1 ธรรมโภคะ 1 ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โภคะ 2 อย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาโภคะ 2 อย่างนี้ ธรรมโภคะเป็นเลิศ”

147. ‘‘Dveme, bhikkhave, sambhogā. Katame dve? Āmisasambhogo ca dhammasambhogo ca. Ime kho, bhikkhave, dve sambhogā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sambhogānaṃ yadidaṃ dhammasambhogo’’ti.

๑๔๗. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมโภค 2 อย่างนี้มีอยู่ สมโภค 2 อย่างอะไรบ้าง คือ อามิสสมโภค 1 ธรรมสมโภค 1 ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมโภค 2 อย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาสมโภค 2 อย่างนี้ ธรรมสมโภคเป็นเลิศ”

148. ‘‘Dveme, bhikkhave, saṃvibhāgā. Katame dve? Āmisasaṃvibhāgo ca dhammasaṃvibhāgo ca. Ime kho, bhikkhave, dve saṃvibhāgā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ saṃvibhāgānaṃ yadidaṃ dhammasaṃvibhāgo’’ti.

๑๔๘. ภิกษุทั้งหลาย การแบ่งปัน ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ การแบ่งปันอามิส ๑ การแบ่งปันธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย การแบ่งปัน ๒ อย่างนี้แล บรรดาการแบ่งปัน ๒ อย่างนี้ การแบ่งปันธรรมเป็นเลิศ

149. ‘‘Dveme, bhikkhave, saṅgahā. Katame dve? Āmisasaṅgaho ca dhammasaṅgaho ca. Ime kho, bhikkhave, dve saṅgahā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ saṅgahānaṃ yadidaṃ dhammasaṅgaho’’ti.

๑๔๙. ภิกษุทั้งหลาย การสงเคราะห์ ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ การสงเคราะห์ด้วยอามิส ๑ การสงเคราะห์ด้วยธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย การสงเคราะห์ ๒ อย่างนี้แล บรรดาการสงเคราะห์ ๒ อย่างนี้ การสงเคราะห์ด้วยธรรมเป็นเลิศ

150. ‘‘Dveme, bhikkhave, anuggahā. Katame dve? Āmisānuggaho ca dhammānuggaho ca. Ime kho, bhikkhave, dve anuggahā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ anuggahānaṃ yadidaṃ dhammānuggaho’’ti.

๑๕๐. ภิกษุทั้งหลาย การอนุเคราะห์ ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ การอนุเคราะห์ด้วยอามิส ๑ การอนุเคราะห์ด้วยธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย การอนุเคราะห์ ๒ อย่างนี้แล บรรดาการอนุเคราะห์ ๒ อย่างนี้ การอนุเคราะห์ด้วยธรรมเป็นเลิศ

151. ‘‘Dvemā, bhikkhave, anukampā. Katamā dve? Āmisānukampā ca dhammānukampā ca. Imā kho, bhikkhave, dve anukampā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ anukampānaṃ yadidaṃ dhammānukampā’’ti.

๑๕๑. ภิกษุทั้งหลาย ความอนุเคราะห์ ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ ความอนุเคราะห์ด้วยอามิส ๑ ความอนุเคราะห์ด้วยธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย ความอนุเคราะห์ ๒ อย่างนี้แล บรรดาความอนุเคราะห์ ๒ อย่างนี้ ความอนุเคราะห์ด้วยธรรมเป็นเลิศ

Dānavaggo tatiyo.

ทานวรรคที่ ๓ จบ

(14) 4. Santhāravaggo

(๑๔) ๔. สันถารวรรค

152. ‘‘Dveme[Pg.92], bhikkhave, santhārā. Katame dve? Āmisasanthāro ca dhammasanthāro ca. Ime kho, bhikkhave, dve santhārā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ santhārānaṃ yadidaṃ dhammasanthāro’’ti.

๑๕๒. ภิกษุทั้งหลาย สันถารธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ อามิสสันถาร ๑ ธรรมสันถาร ๑ ภิกษุทั้งหลาย สันถารธรรม ๒ อย่างนี้แล บรรดาสันถารธรรม ๒ อย่างนี้ ธรรมสันถารเป็นเลิศ

153. ‘‘Dveme, bhikkhave, paṭisanthārā. Katame dve? Āmisapaṭisanthāro ca dhammapaṭisanthāro ca. Ime kho, bhikkhave, dve paṭisanthārā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ paṭisanthārānaṃ yadidaṃ dhammapaṭisanthāro’’ti.

๑๕๓. ภิกษุทั้งหลาย ปฏิสันถาร ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ อามิสปฏิสันถาร ๑ ธรรมปฏิสันถาร ๑ ภิกษุทั้งหลาย ปฏิสันถาร ๒ อย่างนี้แล บรรดาปฏิสันถาร ๒ อย่างนี้ ธรรมปฏิสันถารเป็นเลิศ

154. ‘‘Dvemā, bhikkhave, esanā. Katamā dve? Āmisesanā ca dhammesanā ca. Imā kho, bhikkhave, dve esanā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ esanānaṃ yadidaṃ dhammesanā’’ti.

๑๕๔. ภิกษุทั้งหลาย การแสวงหา ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ การแสวงหาอามิส ๑ การแสวงหาธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย การแสวงหา ๒ อย่างนี้แล บรรดาการแสวงหา ๒ อย่างนี้ การแสวงหาธรรมเป็นเลิศ

155. ‘‘Dvemā, bhikkhave, pariyesanā. Katamā dve? Āmisapariyesanā ca dhammapariyesanā ca. Imā kho, bhikkhave, dve pariyesanā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ pariyesanānaṃ yadidaṃ dhammapariyesanā’’ti.

๑๕๕. ภิกษุทั้งหลาย การแสวงหา ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ การแสวงหาอามิส ๑ การแสวงหาธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย การแสวงหา ๒ อย่างนี้แล บรรดาการแสวงหา ๒ อย่างนี้ การแสวงหาธรรมเป็นเลิศ

156. ‘‘Dvemā, bhikkhave, pariyeṭṭhiyo. Katamā dve? Āmisapariyeṭṭhi ca dhammapariyeṭṭhi ca. Imā kho, bhikkhave, dve pariyeṭṭhiyo. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ pariyeṭṭhīnaṃ yadidaṃ dhammapariyeṭṭhī’’ti.

๑๕๖. ภิกษุทั้งหลาย การแสวงหา ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ การแสวงหาอามิส ๑ การแสวงหาธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย การแสวงหา ๒ อย่างนี้แล บรรดาการแสวงหา ๒ อย่างนี้ การแสวงหาธรรมเป็นเลิศ

157. ‘‘Dvemā, bhikkhave, pūjā. Katamā dve? Āmisapūjā ca dhammapūjā ca. Imā kho bhikkhave, dve pūjā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ pūjānaṃ yadidaṃ dhammapūjā’’ti.

๑๕๗. ภิกษุทั้งหลาย การบูชา ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ อามิสบูชา ๑ ธรรมบูชา ๑ ภิกษุทั้งหลาย การบูชา ๒ อย่างนี้แล บรรดาการบูชา ๒ อย่างนี้ ธรรมบูชาเป็นเลิศ

158. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, ātitheyyāni. Katamāni dve? Āmisātitheyyañca dhammātitheyyañca. Imāni kho, bhikkhave, dve ātitheyyāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ ātitheyyānaṃ yadidaṃ dhammātitheyya’’nti.

๑๕๘. ภิกษุทั้งหลาย อาติไถยธรรม (การต้อนรับแขก) ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ อามิสาติไถยธรรม ๑ ธรรมาติไถยธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย อาติไถยธรรม ๒ อย่างนี้แล บรรดาอาติไถยธรรม ๒ อย่างนี้ ธรรมาติไถยธรรมเป็นเลิศ

159. ‘‘Dvemā, bhikkhave, iddhiyo. Katamā dve? Āmisiddhi ca dhammiddhi ca. Imā kho, bhikkhave, dve iddhiyo. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ iddhīnaṃ yadidaṃ dhammiddhī’’ti.

๑๕๙. ภิกษุทั้งหลาย ความสำเร็จ ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ ความสำเร็จด้วยอามิส ๑ ความสำเร็จด้วยธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย ความสำเร็จ ๒ อย่างนี้แล บรรดาความสำเร็จ ๒ อย่างนี้ ความสำเร็จด้วยธรรมเป็นเลิศ

160. ‘‘Dvemā, bhikkhave, vuddhiyo. Katamā dve? Āmisavuddhi ca dhammavuddhi ca. Imā kho, bhikkhave, dve vuddhiyo. Etadaggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ vuddhīnaṃ yadidaṃ dhammavuddhī’’ti.

๑๖๐. ภิกษุทั้งหลาย ความเจริญ ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ ความเจริญด้วยอามิส ๑ ความเจริญด้วยธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย ความเจริญ ๒ อย่างนี้แล บรรดาความเจริญ ๒ อย่างนี้ ความเจริญด้วยธรรมเป็นเลิศ

161. ‘‘Dvemāni[Pg.93], bhikkhave, ratanāni. Katamāni dve? Āmisaratanañca dhammaratanañca. Imāni kho, bhikkhave, dve ratanāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ ratanānaṃ yadidaṃ dhammaratana’’nti.

๑๖๑. ภิกษุทั้งหลาย รัตนะ ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ อามิสรัตนะ ๑ ธรรมรัตนะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย รัตนะ ๒ อย่างนี้แล บรรดารัตนะ ๒ อย่างนี้ ธรรมรัตนะเป็นเลิศ

162. ‘‘Dveme, bhikkhave, sannicayā. Katame dve? Āmisasannicayo ca dhammasannicayo ca. Ime kho, bhikkhave, dve sannicayā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ sannicayānaṃ yadidaṃ dhammasannicayo’’ti.

๑๖๒. ภิกษุทั้งหลาย การสั่งสม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ การสั่งสมอามิส ๑ การสั่งสมธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย การสั่งสม ๒ อย่างนี้แล บรรดาการสั่งสม ๒ อย่างนี้ การสั่งสมธรรมเป็นเลิศ

163. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, vepullāni. Katamāni dve? Āmisavepullañca dhammavepullañca. Imāni kho, bhikkhave, dve vepullāni. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ vepullānaṃ yadidaṃ dhammavepulla’’nti.

๑๖๓. ภิกษุทั้งหลาย ความไพบูลย์ ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ ความไพบูลย์ด้วยอามิส ๑ ความไพบูลย์ด้วยธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย ความไพบูลย์ ๒ อย่างนี้แล บรรดาความไพบูลย์ ๒ อย่างนี้ ความไพบูลย์ด้วยธรรมเป็นเลิศ

Santhāravaggo catuttho.

สันถารวรรคที่ ๔ จบ

(15) 5. Samāpattivaggo

(๑๕) ๕. สมาปัตติวรรค

164. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Samāpattikusalatā ca samāpattivuṭṭhānakusalatā ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๑๖๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ ความเป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาบัติ ๑ ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาบัติ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล

165. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Ajjavañca maddavañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๖๕. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ ความเป็นคนตรง ๑ ความเป็นคนอ่อนโยน ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล

166. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Khanti ca soraccañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๖๖. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ ขันติ ๑ โสรัจจะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล

167. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Sākhalyañca paṭisanthāro ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๖๗. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ ความเป็นผู้มีวาจาไพเราะ ๑ ปฏิสันถาร ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล

168. ‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Avihiṃsā ca soceyyañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๖๘. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ อวิหิงสา ๑ โสเจยยะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล

169. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๖๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ ความไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ ๑ ความไม่รู้จักประมาณในโภชนะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล

170. ‘‘Dveme[Pg.94], bhikkhave, dhammā. Katame dve? Indriyesu guttadvāratā ca bhojane mattaññutā ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๗๐. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ ความคุ้มครองทวารในอินทรีย์ ๑ ความรู้จักประมาณในโภชนะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล

171. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๗๑. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างเป็นไฉน คือ ปฏิสังขานพละ ๑ ภาวนาพละ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล

172. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Satibalañca samādhibalañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๗๒. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ๒ ประการเป็นไฉน คือ สติพละ ๑ สมาธิพละ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล

173. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๗๓. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ๒ ประการเป็นไฉน คือ สมถะ ๑ วิปัสสนา ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล

174. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๗๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความวิบัติแห่งศีล ๑ ความวิบัติแห่งทิฏฐิ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล

175. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Sīlasampadā ca diṭṭhisampadā ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๗๕. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความถึงพร้อมแห่งศีล ๑ ความถึงพร้อมแห่งทิฏฐิ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล

176. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Sīlavisuddhi ca diṭṭhivisuddhi ca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๗๖. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความหมดจดแห่งศีล ๑ ความหมดจดแห่งทิฏฐิ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล

177. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Diṭṭhivisuddhi ca yathādiṭṭhissa ca padhānaṃ. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๗๗. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความหมดจดแห่งทิฏฐิ ๑ ความเพียรของผู้มีทิฏฐิอันถูกต้อง ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล

178. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu, appaṭivānitā ca padhānasmiṃ. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๗๘. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความไม่สันโดษในกุศลธรรมทั้งหลาย ๑ ความไม่ท้อถอยในการบำเพ็ญเพียร ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล

179. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Muṭṭhassaccañca asampajaññañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๗๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความเป็นผู้มีสติหลงลืม ๑ ความไม่มีสัมปชัญญะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล

180. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Sati ca sampajaññañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’ti.

๑๘๐. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ๒ ประการเป็นไฉน คือ สติ ๑ สัมปชัญญะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล

Samāpattivaggo pañcamo.

สมาปัตติวรรคที่ ๕

Tatiyo paṇṇāsako samatto.

ปัณณาสกะที่ ๓ จบ

1. Kodhapeyyālaṃ

๑. โกธเปยยาล

181. ‘‘Dveme[Pg.95], bhikkhave, dhammā. Katame dve? Kodho ca upanāho ca…pe… makkho ca paḷāso ca… issā ca macchariyañca… māyā ca sāṭheyyañca… ahirikañca anottappañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๘๑. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความโกรธ ๑ ความผูกโกรธ ๑ ... ความลบหลู่คุณท่าน ๑ ความตีเสมอ ๑ ... ความริษยา ๑ ความตระหนี่ ๑ ... มายา ๑ ความโอ้อวด ๑ ... ความไม่มีหิริ ๑ ความไม่มีโอตตัปปะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล

182. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā. Katame dve? Akkodho ca anupanāho ca… amakkho ca apaḷāso ca… anissā ca amacchariyañca… amāyā ca asāṭheyyañca… hirī ca ottappañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā’’.

๑๘๒. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความไม่โกรธ ๑ ความไม่ผูกโกรธ ๑ ... ความไม่ลบหลู่คุณท่าน ๑ ความไม่ตีเสมอ ๑ ... ความไม่ริษยา ๑ ความไม่ตระหนี่ ๑ ... ความไม่มีมายา ๑ ความไม่โอ้อวด ๑ ... หิริ ๑ โอตตัปปะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล

183. ‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato dukkhaṃ viharati. Katamehi dvīhi? Kodhena ca upanāhena ca… makkhena ca paḷāsena ca… issāya ca macchariyena ca… māyāya ca sāṭheyyena ca… ahirikena ca anottappena ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato dukkhaṃ viharati’’.

๑๘๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการ ย่อมอยู่เป็นทุกข์ ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความโกรธ ๑ ความผูกโกรธ ๑ ... ความลบหลู่คุณท่าน ๑ ความตีเสมอ ๑ ... ความริษยา ๑ ความตระหนี่ ๑ ... มายา ๑ ความโอ้อวด ๑ ... ความไม่มีหิริ ๑ ความไม่มีโอตตัปปะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แล ย่อมอยู่เป็นทุกข์

184. ‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato sukhaṃ viharati. Katamehi dvīhi? Akkodhena ca anupanāhena ca… amakkhena ca apaḷāsena ca… anissāya ca amacchariyena ca… amāyāya ca asāṭheyyena ca … hiriyā ca ottappena ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato sukhaṃ viharati’’.

๑๘๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการ ย่อมอยู่เป็นสุข ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความไม่โกรธ ๑ ความไม่ผูกโกรธ ๑ ... ความไม่ลบหลู่คุณท่าน ๑ ความไม่ตีเสมอ ๑ ... ความไม่ริษยา ๑ ความไม่ตระหนี่ ๑ ... ความไม่มีมายา ๑ ความไม่โอ้อวด ๑ ... หิริ ๑ โอตตัปปะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แล ย่อมอยู่เป็นสุข

185. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā sekhassa bhikkhuno parihānāya saṃvattanti. Katame dve? Kodho ca upanāho ca… makkho ca paḷāso ca… issā ca macchariyañca… māyā ca sāṭheyyañca… ahirikañca anottappañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā sekhassa bhikkhuno parihānāya saṃvattanti’’.

๑๘๕. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความโกรธ ๑ ความผูกโกรธ ๑ ... ความลบหลู่คุณท่าน ๑ ความตีเสมอ ๑ ... ความริษยา ๑ ความตระหนี่ ๑ ... มายา ๑ ความโอ้อวด ๑ ... ความไม่มีหิริ ๑ ความไม่มีโอตตัปปะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ

186. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā sekhassa bhikkhuno aparihānāya saṃvattanti. Katame dve? Akkodho ca anupanāho ca… amakkho ca apaḷāso ca… anissā ca amacchariyañca… amāyā ca asāṭheyyañca… hirī ca ottappañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā sekhassa bhikkhuno aparihānāya saṃvattanti’’.

๑๘๖. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความไม่โกรธ ๑ ความไม่ผูกโกรธ ๑ ... ความไม่ลบหลู่คุณท่าน ๑ ความไม่ตีเสมอ ๑ ... ความไม่ริษยา ๑ ความไม่ตระหนี่ ๑ ... ความไม่มีมายา ๑ ความไม่โอ้อวด ๑ ... หิริ ๑ โอตตัปปะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ

187. ‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Katamehi dvīhi? Kodhena ca upanāhena ca… makkhena ca paḷāsena ca… issāya ca macchariyena ca… māyāya ca sāṭheyyena ca… ahirikena ca anottappena ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye’’.

๑๘๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการ เป็นเหมือนถูกนำไปวางไว้ในนรก ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความโกรธ ๑ ความผูกโกรธ ๑ ... ความลบหลู่คุณท่าน ๑ ความตีเสมอ ๑ ... ความริษยา ๑ ความตระหนี่ ๑ ... มายา ๑ ความโอ้อวด ๑ ... ความไม่มีหิริ ๑ ความไม่มีโอตตัปปะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แล เป็นเหมือนถูกนำไปวางไว้ในนรก

188. ‘‘Dvīhi[Pg.96], bhikkhave, dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge. Katamehi dvīhi? Akkodhena ca anupanāhena ca… amakkhena ca apaḷāsena ca… anissāya ca amacchariyena ca… amāyāya ca asāṭheyyena ca… hiriyā ca ottappena ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge’’.

๑๘๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการ เป็นเหมือนถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์ ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความไม่โกรธ ๑ ความไม่ผูกโกรธ ๑ ... ความไม่ลบหลู่คุณท่าน ๑ ความไม่ตีเสมอ ๑ ... ความไม่ริษยา ๑ ความไม่ตระหนี่ ๑ ... ความไม่มีมายา ๑ ความไม่โอ้อวด ๑ ... หิริ ๑ โอตตัปปะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แล เป็นเหมือนถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์

189. ‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato idhekacco kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Katamehi dvīhi? Kodhena ca upanāhena ca… makkhena ca paḷāsena ca… issāya ca macchariyena ca… māyāya ca sāṭheyyena ca… ahirikena ca anottappena ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato idhekacco kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati’’.

๑๘๙. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการ หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความโกรธ ๑ ความผูกโกรธ ๑ ... ความลบหลู่คุณท่าน ๑ ความตีเสมอ ๑ ... ความริษยา ๑ ความตระหนี่ ๑ ... มายา ๑ ความโอ้อวด ๑ ... ความไม่มีหิริ ๑ ความไม่มีโอตตัปปะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แล หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

190. ‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato idhekacco kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Katamehi dvīhi? Akkodhena ca anupanāhena ca… amakkhena ca apaḷāsena ca… anissāya ca amacchariyena ca… amāyāya ca asāṭheyyena ca… hiriyā ca ottappena ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato idhekacco kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati’’.

๑๙๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการ หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ๒ ประการเป็นไฉน คือ ความไม่โกรธ ๑ ความไม่ผูกโกรธ ๑ ... ความไม่ลบหลู่คุณท่าน ๑ ความไม่ตีเสมอ ๑ ... ความไม่ริษยา ๑ ความไม่ตระหนี่ ๑ ... ความไม่มีมายา ๑ ความไม่โอ้อวด ๑ ... หิริ ๑ โอตตัปปะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แล หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

Kodhapeyyālaṃ niṭṭhitaṃ.

โกธเปยยาล จบ

2. Akusalapeyyālaṃ

๒. อกุศลเปยยาล

191-200. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā akusalā… dveme, bhikkhave, dhammā kusalā… dveme, bhikkhave, dhammā sāvajjā… dveme, bhikkhave, dhammā anavajjā… dveme, bhikkhave, dhammā dukkhudrayā… dveme, bhikkhave, dhammā sukhudrayā… dveme, bhikkhave, dhammā dukkhavipākā… dveme, bhikkhave, dhammā sukhavipākā… dveme, bhikkhave, dhammā sabyābajjhā… dveme, bhikkhave, dhammā abyābajjhā. Katame dve? Akkodho ca anupanāho ca… amakkho ca apaḷāso ca… anissā ca amacchariyañca… amāyā ca asāṭheyyañca… hirī ca ottappañca. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā abyābajjhā’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้เป็นอกุศล... ธรรม ๒ ประการนี้เป็นกุศล... ธรรม ๒ ประการนี้มีโทษ... ธรรม ๒ ประการนี้ไม่มีโทษ... ธรรม ๒ ประการนี้มีทุกข์เป็นผล... ธรรม ๒ ประการนี้มีสุขเป็นผล... ธรรม ๒ ประการนี้มีทุกข์เป็นวิบาก... ธรรม ๒ ประการนี้มีสุขเป็นวิบาก... ธรรม ๒ ประการนี้เบียดเบียน... ธรรม ๒ ประการนี้ไม่เบียดเบียน ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ อักโกธะ (ความไม่โกรธ) ๑ อนูปนาหะ (ความไม่ผูกโกรธ) ๑... อมักขะ (ความไม่ลบหลู่คุณท่าน) ๑ อปฬาสะ (ความไม่ตีเสมอ) ๑... อนิสสา (ความไม่ริษยา) ๑ อมัจฉริยะ (ความไม่ตระหนี่) ๑... อมายา (ความไม่มีมารยา) ๑ อสาเถยยะ (ความไม่โอ้อวด) ๑... หิริ (ความละอายต่อบาป) ๑ โอตตัปปะ (ความเกรงกลัวต่อบาป) ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้แลไม่เบียดเบียน

Akusalapeyyālaṃ niṭṭhitaṃ.

อกุสลเปยยาล จบ

3. Vinayapeyyālaṃ

๓. วินัยเปยยาลที่ ๓

201. ‘‘Dveme[Pg.97], bhikkhave, atthavase paṭicca tathāgatena sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ. Katame dve? Saṅghasuṭṭhutāya saṅghaphāsutāya… dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāya, pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāya… diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya, samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāya… diṭṭhadhammikānaṃ verānaṃ saṃvarāya, samparāyikānaṃ verānaṃ paṭighātāya… diṭṭhadhammikānaṃ vajjānaṃ saṃvarāya, samparāyikānaṃ vajjānaṃ paṭighātāya… diṭṭhadhammikānaṃ bhayānaṃ saṃvarāya, samparāyikānaṃ bhayānaṃ paṭighātāya… diṭṭhadhammikānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ saṃvarāya, samparāyikānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ paṭighātāya… gihīnaṃ anukampāya, pāpicchānaṃ bhikkhūnaṃ pakkhupacchedāya… appasannānaṃ pasādāya, pasannānaṃ bhiyyobhāvāya… saddhammaṭṭhitiyā vinayānuggahāya. Ime kho, bhikkhave, dve atthavase paṭicca tathāgatena sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññatta’’nti.

๒๐๑. ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตอาศัยอำนาจประโยชน์ ๒ ประการ จึงบัญญัติสิกขาบทแก่สาวกทั้งหลาย อำนาจประโยชน์ ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ เพื่อความดีงามแห่งสงฆ์ ๑ เพื่อความผาสุกแห่งสงฆ์ ๑... เพื่อข่มบุคคลผู้เก้อยาก ๑ เพื่อความอยู่ผาสุกของภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก ๑... เพื่อป้องกันอาสวะทั้งหลายที่จักเกิดขึ้นในปัจจุบัน ๑ เพื่อกำจัดอาสวะทั้งหลายที่จักเกิดขึ้นในภพหน้า ๑... เพื่อป้องกันเวรทั้งหลายที่จักเกิดขึ้นในปัจจุบัน ๑ เพื่อกำจัดเวรทั้งหลายที่จักเกิดขึ้นในภพหน้า ๑... เพื่อป้องกันโทษทั้งหลายที่จักเกิดขึ้นในปัจจุบัน ๑ เพื่อกำจัดโทษทั้งหลายที่จักเกิดขึ้นในภพหน้า ๑... เพื่อป้องกันภัยทั้งหลายที่จักเกิดขึ้นในปัจจุบัน ๑ เพื่อกำจัดภัยทั้งหลายที่จักเกิดขึ้นในภพหน้า ๑... เพื่อป้องกันอกุศลธรรมทั้งหลายที่จักเกิดขึ้นในปัจจุบัน ๑ เพื่อกำจัดอกุศลธรรมทั้งหลายที่จักเกิดขึ้นในภพหน้า ๑... เพื่ออนุเคราะห์พวกคฤหัสถ์ ๑ เพื่อตัดรอนพวกภิกษุผู้มีความปรารถนาลามก ๑... เพื่อความเลื่อมใสของคนที่ยังไม่เลื่อมใส ๑ เพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของคนที่เลื่อมใสแล้ว ๑... เพื่อความตั้งมั่นแห่งสัทธรรม ๑ เพื่ออนุเคราะห์พระวินัย ๑ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตอาศัยอำนาจประโยชน์ ๒ ประการนี้แล จึงบัญญัติสิกขาบทแก่สาวกทั้งหลาย

202-230. ‘‘Dveme, bhikkhave, atthavase paṭicca tathāgatena sāvakānaṃ pātimokkhaṃ paññattaṃ…pe… pātimokkhuddeso paññatto… pātimokkhaṭṭhapanaṃ paññattaṃ… pavāraṇā paññattā… pavāraṇaṭṭhapanaṃ paññattaṃ… tajjanīyakammaṃ paññattaṃ… niyassakammaṃ paññattaṃ… pabbājanīyakammaṃ paññattaṃ… paṭisāraṇīyakammaṃ paññattaṃ… ukkhepanīyakammaṃ paññattaṃ… parivāsadānaṃ paññattaṃ… mūlāya paṭikassanaṃ paññattaṃ… mānattadānaṃ paññattaṃ… abbhānaṃ paññattaṃ… osāraṇīyaṃ paññattaṃ… nissāraṇīyaṃ paññattaṃ… upasampadā paññattā… ñattikammaṃ paññattaṃ… ñattidutiyakammaṃ paññattaṃ… ñatticatutthakammaṃ paññattaṃ… apaññatte paññattaṃ… paññatte anupaññattaṃ… sammukhāvinayo paññatto… sativinayo paññatto… amūḷhavinayo paññatto… paṭiññātakaraṇaṃ paññattaṃ… yebhuyyasikā paññattā… tassapāpiyasikā paññattā… tiṇavatthārako paññatto. Katame dve? Saṅghasuṭṭhutāya, saṅghaphāsutāya… dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāya, pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāya… diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya, samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāya… diṭṭhadhammikānaṃ verānaṃ saṃvarāya, samparāyikānaṃ verānaṃ paṭighātāya… diṭṭhadhammikānaṃ vajjānaṃ saṃvarāya, samparāyikānaṃ vajjānaṃ paṭighātāya… diṭṭhadhammikānaṃ bhayānaṃ saṃvarāya, samparāyikānaṃ bhayānaṃ paṭighātāya… diṭṭhadhammikānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ saṃvarāya, samparāyikānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ paṭighātāya… gihīnaṃ anukampāya, pāpicchānaṃ bhikkhūnaṃ pakkhupacchedāya… appasannānaṃ [Pg.98] pasādāya, pasannānaṃ bhiyyobhāvāya… saddhammaṭṭhitiyā, vinayānuggahāya. Ime kho, bhikkhave, dve atthavase paṭicca tathāgatena sāvakānaṃ tiṇavatthārako paññatto’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตอาศัยอำนาจประโยชน์ ๒ ประการ จึงบัญญัติปาติโมกข์แก่สาวกทั้งหลาย ฯลฯ บัญญัติปาติโมกขุทเทศ... บัญญัติการงดปาติโมกข์... บัญญัติปวารณา... บัญญัติการงดปวารณา... บัญญัติตัชชนียกรรม... บัญญัตินิยสกรรม... บัญญัติปัพพาชนียกรรม... บัญญัติปฏิสารณียกรรม... บัญญัติอุกเขปนียกรรม... บัญญัติการให้ปริวาส... บัญญัติการชักเข้าหาอาบัติเดิม... บัญญัติการให้มานัต... บัญญัติอัพภาน... บัญญัติการรับเข้าหมู่... บัญญัติการไล่ออกจากหมู่... บัญญัติอุปสมบท... บัญญัติญัตติกรรม... บัญญัติญัตติทุติยกรรม... บัญญัติญัตติจตุตถกรรม... บัญญัติสิ่งที่ยังมิได้บัญญัติ... บัญญัติเพิ่มเติมสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว... บัญญัติสัมมุขาวินัย... บัญญัติสติวินัย... บัญญัติอมูฬหวินัย... บัญญัติปฏิญญาตกรณะ... บัญญัติเยภุยยสิกา... บัญญัติตัสสปาปิยสิกา... บัญญัติติณวัตถารกะ อำนาจประโยชน์ ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ เพื่อความดีงามแห่งสงฆ์ ๑ เพื่อความผาสุกแห่งสงฆ์ ๑... (เหมือนข้อ ๒๐๑)... เพื่อความตั้งมั่นแห่งสัทธรรม ๑ เพื่ออนุเคราะห์พระวินัย ๑ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตอาศัยอำนาจประโยชน์ ๒ ประการนี้แล จึงบัญญัติติณวัตถารกะแก่สาวกทั้งหลาย

Vinayapeyyālaṃ niṭṭhitaṃ.

วินัยเปยยาล จบ

4. Rāgapeyyālaṃ

๔. ราคเปยยาลที่ ๔

231. ‘‘Rāgassa, bhikkhave, abhiññāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Rāgassa, bhikkhave, abhiññāya ime dve dhammā bhāvetabbā’’ti.

๒๓๑. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้บุคคลควรเจริญเพื่อรู้ยิ่งราคะ ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะ ๑ วิปัสสนา ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้บุคคลควรเจริญเพื่อรู้ยิ่งราคะ

‘‘Rāgassa, bhikkhave, pariññāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Rāgassa, bhikkhave, pariññā ime dve dhammā bhāvetabbā. Rāgassa, bhikkhave, parikkhayāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Rāgassa, bhikkhave, parikkhayā ime dve dhammā bhāvetabbā. Rāgassa, bhikkhave, pahānāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Rāgassa, bhikkhave, pahānā ime dve dhammā bhāvetabbā. Rāgassa, bhikkhave, khayāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Rāgassa, bhikkhave, khayā ime dve dhammā bhāvetabbā. Rāgassa, bhikkhave, vayāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Rāgassa, bhikkhave, vayā ime dve dhammā bhāvetabbā. Rāgassa, bhikkhave, virāgāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Rāgassa, bhikkhave, virāgā ime dve dhammā bhāvetabbā. Rāgassa, bhikkhave, nirodhāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Rāgassa, bhikkhave, nirodhā ime dve dhammā bhāvetabbā. Rāgassa, bhikkhave, cāgāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Rāgassa, bhikkhave, cāgā ime dve dhammā bhāvetabbā. Rāgassa, bhikkhave, paṭinissaggāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Rāgassa, bhikkhave, paṭinissaggāya ime dve dhammā bhāvetabbā’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อกำหนดรู้ราคะ ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อกำหนดรู้ราคะ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความสิ้นไปแห่งราคะ ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความสิ้นไปแห่งราคะ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละราคะ ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละราคะ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความสิ้นไปแห่งราคะ ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความสิ้นไปแห่งราคะ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความเสื่อมไปแห่งราคะ ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความเสื่อมไปแห่งราคะ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความคลายกำหนัดราคะ ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความคลายกำหนัดราคะ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความดับราคะ ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความดับราคะ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อสละราคะ ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อสละราคะ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อสลัดคืนราคะ ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อสลัดคืนราคะ

232-246. ‘‘Dosassa…pe… mohassa… kodhassa… upanāhassa… makkhassa… paḷāsassa… issāya… macchariyassa… māyāya… sāṭheyyassa… thambhassa… sārambhassa… mānassa… atimānassa… madassa… pamādassa, bhikkhave, abhiññāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Pamādassa, bhikkhave, abhiññā ime dve dhammā bhāvetabbā. Pamādassa, bhikkhave, pariññāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Pamādassa, bhikkhave, pariññā ime dve dhammā bhāvetabbā. Pamādassa, bhikkhave, parikkhayāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Pamādassa, bhikkhave, parikkhayāya ime dve dhammā bhāvetabbā. Pamādassa, bhikkhave, pahānāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Pamādassa, bhikkhave, pahānā ime dve dhammā bhāvetabbā. Pamādassa, bhikkhave, khayāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Pamādassa, bhikkhave, khayā ime dve dhammā bhāvetabbā. Pamādassa, bhikkhave, vayāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Pamādassa, bhikkhave, vayā ime dve dhammā bhāvetabbā. Pamādassa, bhikkhave, virāgāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Pamādassa, bhikkhave, virāgā ime dve dhammā bhāvetabbā. Pamādassa, bhikkhave, nirodhāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Pamādassa, bhikkhave, nirodhā ime dve dhammā bhāvetabbā. Pamādassa, bhikkhave, cāgāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Pamādassa, bhikkhave, cāgā ime dve dhammā bhāvetabbā. Pamādassa, bhikkhave, paṭinissaggāya dve dhammā bhāvetabbā. Katame dve? Samatho ca vipassanā ca. Pamādassa, bhikkhave, paṭinissaggāya ime dve dhammā bhāvetabbā’’ti.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งโทสะ ...ฯลฯ... โมหะ... โกธะ... อุปนาหะ... มักขะ... ปลาสะ... อิสสา... มัจฉริยะ... มายา... สาเถยยะ... ถัมภะ... สารัมภะ... มานะ... อติมานะ... มทะ... ความประมาท ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งความประมาท ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อกำหนดรู้ความประมาท ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อกำหนดรู้ความประมาท ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความสิ้นไปแห่งความประมาท ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความสิ้นไปแห่งความประมาท ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละความประมาท ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละความประมาท ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความสิ้นไปแห่งความประมาท ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความสิ้นไปแห่งความประมาท ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความเสื่อมไปแห่งความประมาท ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความเสื่อมไปแห่งความประมาท ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความคลายกำหนัดความประมาท ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความคลายกำหนัดความประมาท ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความดับความประมาท ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความดับความประมาท ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อสละความประมาท ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อสละความประมาท ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อสลัดคืนความประมาท ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ สมถะและวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อสลัดคืนความประมาท

(Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.)

(พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล)

Rāgapeyyālaṃ niṭṭhitaṃ.

ราคเปยยาล จบ

Dukanipātapāḷi niṭṭhitā.

ทุกนิบาต จบ