| বাংলা | |||
| পালি | অট্ঠকথা | টীকা | অন্ন |
| 1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি | 1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা | 1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩ | 1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা |
| 2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি | 2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা | 2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২ | |
| 3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি | 3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা | 3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা | |
| 4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত) | 4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত) | 4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত) | |
| 5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি | 5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা | 5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা | |
| 6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি | 6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা | 6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী | |
| 7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫ | 7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা | 7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি | |
| 中文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 巴拉基咖(波羅夷) 1102 巴吉帝亞(波逸提) 1103 大品(律藏) 1104 小品 1105 附隨 | 1201 巴拉基咖(波羅夷)義註-1 1202 巴拉基咖(波羅夷)義註-2 1203 巴吉帝亞(波逸提)義註 1204 大品義註(律藏) 1205 小品義註 1206 附隨義註 | 1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3 | 1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑(詞幹篇) 8431 文法寶鑑(詞根篇) 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋 |
| 2101 戒蘊品 2102 大品(長部) 2103 波梨品 | 2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註(長部) 2203 波梨品義註 | 2301 戒蘊品疏 2302 大品複註(長部) 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2 | |
| 3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經 | 3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註 | 3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註 | |
| 4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品(相應部) | 4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注(相應部) | 4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註(相應部) | |
| 5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經 | 5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註 | 5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註 | |
| 6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋 | 6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注 | 6301 導論複註 6302 導論明解 | |
| 7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5 | 7201 法集論義註 7202 分別論義註(迷惑冰消) 7203 五部論義註 | 7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母 | |
| English | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Français | |||
| Canon Pali | Commentaires | Sous-commentaires | Autres |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Deutsch | |||
| Pali-Kanon | Kommentare | Subkommentare | Sonstige |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| हिंदी | |||
| पाली कैनन | कमेंट्री | उप-टिप्पणियाँ | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि | 1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3 | 1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि | 2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2 | |
| 3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5 | 7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि | |
| Indonesia | |||
| Kanon Pali | Komentar | Sub-komentar | Lainnya |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 日文 | |||
| パーリ仏典 | 註釈書 | 副註釈書 | その他 |
| 1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ(ヴィナヤ) 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ | 1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター(ヴィナヤ) 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター | 1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3 | 1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ(プ・ヴィ) 8407 マッジマニカーヤ(プ・ヴィ) 8408 サンユッタニカーヤ(プ・ヴィ) 8409 アングッタラニカーヤ(プ・ヴィ) 8410 ヴィナヤピタカ(プ・ヴィ) 8411 アビダンマピタカ(プ・ヴィ) 8412 アッタカター(プ・ヴィ) 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン(パダマーラー) 8431 サッダニーティッパカラナン(ダートゥマーラー) 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー |
| 2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ(ディーガ) 2103 パーティカワッガ・パーリ | 2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター(ディーガ) 2203 パーティカワッガ・アッタカター | 2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー(ディーガ) 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2 | |
| 3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ | 3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター | 3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー | |
| 4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ(サンユッタ) | 4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター(サンユッタ) | 4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー(サンユッタ) | |
| 5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ | 5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター | 5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー | |
| 6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ | 6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター | 6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー | |
| 7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5 | 7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター | 7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ | |
| ខ្មែរ | |||
| ព្រះត្រៃបិដកបាលី | អដ្ឋកថា | ដីកា | ផ្សេងទៀត |
| 1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ | 1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា | 1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣ | 1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា |
| 2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ | 2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា | 2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២ | |
| 3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ | 3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា | 3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា | |
| 4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត) | 4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត) | 4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត) | |
| 5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ | 5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា | 5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា | |
| 6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ | 6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា | 6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី | |
| 7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥ | 7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា | 7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ | |
| 한국인 | |||
| 팔리 대장경 | 주석서 | 부주석서 | 기타 |
| 1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리 | 1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타 | 1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3 | 1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나 |
| 2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리 | 2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타 | 2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2 | |
| 3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리 | 3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타 | 3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까 | |
| 4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따) | 4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따) | 4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따) | |
| 5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리 | 5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타 | 5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까 | |
| 6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리 | 6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타 | 6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니 | |
| 7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5 | 7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타 | 7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리 | |
| ອັກສອນລາວ | |||
| ປາລີ | ອັດຖະກະຖາ | ຏີກາ | ອັນຍາ |
| 1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ | 1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ | 1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3 | 1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ |
| 2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ | 2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ | 2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2 | |
| 3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ | 3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ | 3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ | |
| 4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ) | |
| 5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ | 5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ | 5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ | |
| 6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ | 6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ | |
| 7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5 | 7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ | |
| मराठी | |||
| पाळी | अट्ठकथा | टीका | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी | 1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३ | 1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी | 2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२ | |
| 3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५ | 7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी | |
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa यहूदी धर्म के अनुसार, यहूदी धर्म में, ईश्वर एक है, जो निराकार है, और उसने ब्रह्मांड की रचना की है। वह सर्वव्यापी, सर्वशक्तिमान और सर्वज्ञानी है, और उसने ब्रह्मांड को बनाया है। वह ब्रह्मांड का निर्माता और शासक है, और वह ब्रह्मांड को नियंत्रित करता है। Khuddakanikāye यहूदी धर्म में, ईश्वर को एक व्यक्तिगत ईश्वर माना जाता है, जो लोगों के साथ व्यक्तिगत संबंध रखता है और उनके जीवन में सक्रिय रूप से शामिल रहता है। Therāpadānapāḷi यहूदी धर्म में, ईश्वर को एक न्यायप्रिय और दयालु ईश्वर माना जाता है, जो अपने लोगों की परवाह करता है और उनके साथ न्याय करता है। (Dutiyo bhāgo) यहूदी धर्म में, ईश्वर को एक दयालु ईश्वर माना जाता है, जो अपने लोगों के पापों को क्षमा करता है और उन्हें सही मार्ग पर चलने के लिए प्रेरित करता है। 43. Sakiṃsammajjakavaggo यहूदी धर्म में, ईश्वर को एक सर्वशक्तिमान ईश्वर माना जाता है, जो ब्रह्मांड की सभी चीजों को नियंत्रित करता है और उसकी इच्छा के बिना कुछ भी नहीं होता है। 1. Sakiṃsammajjakattheraapadānaṃ १. सकिं सम्मज्जक थेर अपदान 1. १. ‘‘Vipassino [Pg.1] bhagavato, pāṭaliṃ bodhimuttamaṃ; Disvāva taṃ pādapaggaṃ, tattha cittaṃ pasādayiṃ. मी विपस्सी भगवंतांच्या त्या उत्तम पाटली बोधिवृक्षाला पाहिले. त्या श्रेष्ठ वृक्षाला पाहूनच मी त्या बोधिवृक्षाविषयी माझे चित्त प्रसन्न केले. 2. २. ‘‘Sammajjaniṃ gahetvāna, bodhiṃ sammajji tāvade; Sammajjitvāna taṃ bodhiṃ, avandiṃ pāṭaliṃ ahaṃ. तेव्हा मी झाडू घेऊन त्या बोधिवृक्षाच्या अंगणाची स्वच्छता केली. त्या पाटली बोधिवृक्षाची स्वच्छता करून मी त्याला वंदन केले. 3. ३. ‘‘Tattha cittaṃ pasādetvā, sire katvāna añjaliṃ; Namassamāno taṃ bodhiṃ, gañchiṃ paṭikuṭiṃ ahaṃ. त्या बोधिवृक्षाविषयी चित्त प्रसन्न करून, डोक्यावर हात जोडून (अंजली करून), त्या बोधिवृक्षाला नमस्कार करत मी मागे मागे निघून गेलो. 4. ४. ‘‘Tādimaggena gacchāmi, saranto bodhimuttamaṃ; Ajagaro maṃ pīḷesi, ghorarūpo mahabbalo. त्याच मार्गाने त्या उत्तम बोधिवृक्षाचे स्मरण करत मी जात असताना, एका भयंकर आणि अत्यंत बलवान अजगराने मला पकडले. 5. ५. ‘‘Āsanne me kataṃ kammaṃ, phalena tosayī mamaṃ; Kaḷevaraṃ me gilati, devaloke ramāmahaṃ. मृत्यूच्या वेळी मी केलेल्या त्या कर्माने आपल्या फळाने मला आनंदित केले. तो अजगर माझे शरीर गिळत होता, आणि मी देवलोकात रममाण होत होतो. 6. ६. ‘‘Anāvilaṃ mama cittaṃ, visuddhaṃ paṇḍaraṃ sadā; Sokasallaṃ na jānāmi, cittasantāpanaṃ mama. माझे चित्त नेहमी निर्मळ, विशुद्ध आणि उज्ज्वल राहिले. मला कधीही शोकरूपी शल्य ठाऊक नव्हते आणि माझ्या चित्ताला कधी संताप झाला नाही. 7. ७. ‘‘Kuṭṭhaṃ gaṇḍo kilāso ca, apamāro vitacchikā; Daddu kaṇḍu ca me natthi, phalaṃ sammajjanāyidaṃ. मला कुष्ठरोग, गळू, पांढरे कोड, अपस्मार, इसब, गजकर्ण किंवा खाज यांसारखे कोणतेही रोग झाले नाहीत. हे सर्व बोधिवृक्षाच्या अंगणाची स्वच्छता करण्याचे फळ आहे. 8. ८. ‘‘Soko [Pg.2] ca paridevo ca, hadaye me na vijjati; Abhantaṃ ujukaṃ cittaṃ, phalaṃ sammajjanāyidaṃ. माझ्या हृदयात कधीही शोक किंवा विलाप निर्माण झाला नाही. माझे चित्त स्थिर आणि सरळ राहिले. हे सर्व स्वच्छता करण्याचे फळ आहे. 9. ९. ‘‘Samādhīsu na majjāmi, visadaṃ hoti mānasaṃ; Yaṃ yaṃ samādhimicchāmi, so so sampajjate mamaṃ. मी समाधीच्या बाबतीत कधीही गाफील होत नाही, माझे मन नेहमी प्रसन्न व स्वच्छ असते. मी ज्या ज्या समाधीची इच्छा करतो, ती ती समाधी मला प्राप्त होते. 10. १०. ‘‘Rajanīye na rajjāmi, atho dussaniyesu ca; Mohanīye na muyhāmi, phalaṃ sammajjanāyidaṃ. मी आसक्ती निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये आसक्त होत नाही, द्वेष निर्माण करणाऱ्या गोष्टींवर द्वेष करत नाही आणि मोह निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये मोहित होत नाही. हे सर्व स्वच्छता करण्याचे फळ आहे. 11. ११. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phalaṃ sammajjanāyidaṃ. एक्याण्णव कल्प पूर्वी मी जे हे स्वच्छतेचे कर्म केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. हे सर्व स्वच्छता करण्याचे फळ आहे. 12. १२. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, माझे सर्व भव समूळ नष्ट झाले आहेत. ज्याप्रमाणे एखादा हत्ती आपले बंधन तोडून मुक्तपणे वावरतो, त्याप्रमाणे मी सर्व आसवांपासून मुक्त होऊन विहरत आहे. 13. १३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या चरणांशी माझे येणे खरोखरच सुफळ ठरले. मी तिन्ही विद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 14. १४. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā sakiṃsammajjako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान सकिं सम्मज्जक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Sakiṃsammajjakattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. सकिं सम्मज्जक थेरांचे पहिले अपदान समाप्त झाले. 2. Ekadussadāyakattheraapadānaṃ २. एकदुस्सदायक थेर अपदान 15. १५. ‘‘Nagare haṃsavatiyā, ahosiṃ tiṇahārako; Tiṇahārena jīvāmi, tena posemi dārake. हंसावती नगरामध्ये मी एक गवत गोळा करणारा होतो. गवत विकून मी माझी उपजीविका करत असे आणि त्याद्वारे माझ्या कुटुंबाचे पालनपोषण करत असे. 16. १६. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Tamandhakāraṃ nāsetvā, uppajji lokanāyako. सर्व धर्मांचे पारगामी आणि अज्ञानाचा अंधकार नष्ट करणारे, 'पदुमुत्तर' नावाचे लोकनायक जिन जगात उत्पन्न झाले. 17. १७. ‘‘Sake ghare nisīditvā, evaṃ cintesi tāvade; ‘Buddho loke samuppanno, deyyadhammo na vijjati. तेव्हा मी माझ्या घरात बसून असा विचार केला की, 'जगात बुद्धांचा उदय झाला आहे, परंतु माझ्याकडे दान देण्यासारखी कोणतीही वस्तू नाही.' 18. १८. ‘‘‘Idaṃ [Pg.3] me sāṭakaṃ ekaṃ, natthi me koci dāyako; Dukkho nirayasamphasso, ropayissāmi dakkhiṇaṃ’. 'माझ्याकडे हे एकच वस्त्र आहे आणि मला काही देणारा दुसरा कोणीही नाही. नरकाचा स्पर्श अत्यंत दुःखदायक असतो, म्हणून मी या पुण्याच्या बीजाची पेरणी करीन.' 19. १९. ‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, sakaṃ cittaṃ pasādayiṃ; Ekaṃ dussaṃ gahetvāna, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ. असा विचार करून मी माझे चित्त प्रसन्न केले आणि ते एकच वस्त्र घेऊन मी श्रेष्ठ बुद्धांना दान केले. 20. २०. ‘‘Ekaṃ dussaṃ daditvāna, ukkuṭṭhiṃ sampavattayiṃ; ‘Yadi buddho tuvaṃ vīra, tārehi maṃ mahāmuni’. ते एक वस्त्र दान करून मी मोठ्याने घोषणा केली, 'हे वीर महामुनी! जर आपण खरोखरच बुद्ध असाल, तर माझा उद्धार करा.' 21. २१. ‘‘Padumuttaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho; Mama dānaṃ pakittento, akā me anumodanaṃ. त्रिलोकज्ञ आणि आहुती स्वीकारण्यास योग्य असणाऱ्या पदुमुत्तर बुद्धांनी माझ्या दानाची प्रशंसा करत मला अनुमोदन दिले. 22. २२. ‘‘‘Iminā ekadussena, cetanāpaṇidhīhi ca; Kappasatasahassāni, vinipātaṃ na gacchasi. 'या एका वस्त्राच्या दानामुळे आणि तुझ्या शुद्ध चेतना व संकल्पांमुळे, तू एक लाख कल्पपर्यंत दुर्गतीला जाणार नाहीस. 23. २३. ‘‘‘Chattiṃsakkhattuṃ devindo, devarajjaṃ karissasi; Tettiṃsakkhattuṃ rājā ca, cakkavattī bhavissasi. 'तू छत्तीस वेळा देवांचा राजा होऊन देवलोकाचे राज्य करशील आणि तेहतीस वेळा चक्रवर्ती राजा होशील. 24. २४. ‘‘‘Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ ; Devaloke manusse vā, saṃsaranto tuvaṃ bhave. 'तसेच तू असंख्य वेळा विशाल प्रादेशिक राजा होशील. देवलोकात किंवा मनुष्यलोकात जन्म घेत असताना, 25. २५. ‘‘‘Rūpavā guṇasampanno, anavakkantadehavā ; Akkhobhaṃ amitaṃ dussaṃ, labhissasi yadicchakaṃ’. 'तू रूपवान, गुणसंपन्न आणि निरोगी शरीराचा होशील. तुला शत्रूंकडून न हिरावून घेता येणारी आणि अमर्याद वस्त्रे तुझ्या इच्छेनुसार प्राप्त होतील.' 26. २६. ‘‘Idaṃ vatvāna sambuddho, jalajuttamanāmako; Nabhaṃ abbhuggamī vīro, haṃsarājāva ambare. कमळासारखे उत्तम नाव असणारे ते वीर सम्यक्संबुद्ध हे बोलून, आकाशात उडणाऱ्या राजहंसाप्रमाणे आकाशात निघून गेले. 27. २७. ‘‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Bhoge me ūnatā natthi, ekadussassidaṃ phalaṃ. मी देवलोकात किंवा मनुष्यलोकात ज्या ज्या योनीत जन्म घेतला, तिथे माझ्या भोग-साधनांमध्ये कधीही कमतरता भासली नाही. हे एका वस्त्राच्या दानाचे फळ आहे. 28. २८. ‘‘Paduddhāre paduddhāre, dussaṃ nibbattate mamaṃ; Heṭṭhā dussamhi tiṭṭhāmi, uparicchadanaṃ mama. मी टाकलेल्या प्रत्येक पाऊलावर माझ्यासाठी वस्त्र निर्माण होते. मी खाली अंथरलेल्या वस्त्रावर उभा राहतो आणि वर माझ्या डोक्यावर वस्त्राचेच छत तयार होते. 29. २९. ‘‘Cakkavāḷaṃ upādāya, sakānanaṃ sapabbataṃ; Icchamāno cahaṃ ajja, dussehacchādayeyya taṃ. आज जर मी इच्छा केली, तर वने आणि पर्वतांसह संपूर्ण चक्रवाळ मी वस्त्रांनी झाकून टाकू शकेन. 30. ३०. ‘‘Teneva ekadussena, saṃsaranto bhavābhave; Suvaṇṇavaṇṇo hutvāna, saṃsarāmi bhavābhave. त्याच एका वस्त्राच्या दानामुळे, विविध जन्मांमध्ये फिरत असताना, मी सुवर्णवर्णाचा होऊन जन्म घेत राहिलो. 31. ३१. ‘‘Vipākaṃ [Pg.4] viekadussassa, nājjhagaṃ katthacikkhayaṃ; Ayaṃ me antimā jāti, vipaccati idhāpi me. एक वस्त्र (दान) चे फळ कोणत्याही जन्मात संपत नाही. हा माझा अंतिम जन्म आहे, आणि या अंतिम जन्मातही मला त्याचे फळ मिळत आहे. 32. ३२. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ dussamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, ekadussassidaṃ phalaṃ. या कल्पामध्ये एक लाख कल्प आधी मी जे वस्त्र दान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे एका वस्त्राच्या दानाचे फळ आहे. 33. ३३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 34. ३४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... (पे)... मी बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन केले आहे. 35. ३५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’.Itthaṃ sudaṃ āyasmā ekadussadāyako thero imā gāthāyo abhāsitthāti; चारही प्रतिसंविदा... (पे)... बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे. अशा प्रकारे आयुष्यमान एकदुस्सदायक थेरांनी या गाथा म्हटल्या. Ekadussadāyakattherassāpadānaṃ dutiyaṃ. एकदुस्सदायक थेरांचे दुसरे अपदान समाप्त झाले. 3. Ekāsanadāyakattheraapadānaṃ ३. एकासनदायक थेर अपदान 36. ३६. ‘‘Himavantassāvidūre, gosito nāma pabbato; Assamo sukato mayhaṃ, paṇṇasālā sumāpitā. हिमालय पर्वताच्या जवळच 'गोसित' नावाचा पर्वत आहे. तिथे मी माझा आश्रम चांगल्या प्रकारे तयार केला होता आणि पानांची झोपडी (पर्णशाळा) उत्तम प्रकारे बांधली होती. 37. ३७. ‘‘Nārado nāma nāmena, kassapo iti maṃ vidū; Suddhimaggaṃ gavesanto, vasāmi gosite tadā. माझे नाव 'नारद' होते, आणि लोक मला 'कश्यप' म्हणूनही ओळखत असत. तेव्हा मी शुद्धीच्या मार्गाचा शोध घेत गोसित पर्वतावर राहत होतो. 38. ३८. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Vivekakāmo sambuddho, agañchi anilañjasā. सर्व धर्मांचे पारगामी, एकांतप्रिय, सम्यक संबुद्ध आणि जिन असलेले 'पदुमुत्तर' नावाचे बुद्ध आकाशाच्या मार्गाने जात होते. 39. ३९. ‘‘Vanagge gacchamānassa, disvā raṃsiṃ mahesino; Kaṭṭhamañcaṃ paññāpetvā, ajinañca apatthariṃ. अरण्याच्या वरून जात असलेल्या त्या महर्षींचे (बुद्धांचे) तेज पाहून, मी लाकडी मंचक (आसन) मांडला आणि त्यावर काळवीटाचे चामडे पसरले. 40. ४०. ‘‘Āsanaṃ paññāpetvāna, sire katvāna añjaliṃ; Somanassaṃ paveditvā, idaṃ vacanamabraviṃ. आसन मांडून, डोक्यावर हात जोडून (अंजली करून) आणि आपला आनंद व्यक्त करत मी हे शब्द म्हणालो: 41. ४१. ‘‘‘Sallakatto mahāvīra, āturānaṃ tikicchako; Mamaṃ rogaparetassa, tikicchaṃ dehi nāyaka. ‘हे महावीर! आपण (क्लेशरूपी) शल्य उपटून काढणारे आणि पीडितांवर उपचार करणारे वैद्य आहात. हे नायक! भवरोगाने पीडित असलेल्या माझ्यावर उपचार करा.’ 42. ४२. ‘‘‘Kallatthikā ye passanti, buddhaseṭṭha tuvaṃ mune; Dhuvatthasiddhiṃ papponti, etesaṃ ajaro bhave. ‘हे बुद्धश्रेष्ठ! हे मुनी! जे कल्याणाची इच्छा धरून आपले दर्शन घेतात, ते निश्चितच आपल्या उद्दिष्टांची सिद्धी प्राप्त करतात. त्यांच्यासाठी हा संसार जर्जर (नष्ट) होतो.’ 43. ४३. ‘‘‘Na [Pg.5] me deyyadhammo atthi, pavattaphalabhojihaṃ; Idaṃ me āsanaṃ atthi, nisīda kaṭṭhamañcake’. ‘माझ्याकडे दान देण्यासारखी कोणतीही वस्तू नाही, मी केवळ गळून पडलेली फळे खाऊन राहणारा आहे. माझ्याकडे फक्त हेच आसन आहे, कृपया या लाकडी मंचकावर बसावे.’ 44. ४४. ‘‘Nisīdi tattha bhagavā, asambhītova kesarī; Muhuttaṃ vītināmetvā, idaṃ vacanamabravi. भगवान तिथे निर्भय सिंहासारखे बसले. काही वेळ घालवल्यानंतर ते हे वचन म्हणाले: 45. ४५. ‘‘‘Visaṭṭho hohi mā bhāyi, laddho jotiraso tayā; Yaṃ tuyhaṃ patthitaṃ sabbaṃ, paripūrissatināgate. ‘तू निर्भय हो, घाबरू नकोस. तुला चिंतामणी (जोतीरस) प्राप्त झाला आहे. तू ज्या ज्या गोष्टींची आकांक्षा केली आहेस, ती सर्व भविष्यात पूर्ण होईल.’ 46. ४६. ‘‘‘Na moghaṃ taṃ kataṃ tuyhaṃ, puññakkhette anuttare; Sakkā uddharituṃ attā, yassa cittaṃ paṇīhitaṃ. ‘या सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्रात (बुद्धांच्या ठिकाणी) तू केलेले हे कर्म व्यर्थ जाणार नाही. ज्याचे चित्त चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झाले आहे, तो स्वतःचा उद्धार करण्यास समर्थ होतो.’ 47. ४७. ‘‘‘Imināsanadānena, cetanāpaṇidhīhi ca; Kappasatasahassāni, vinipātaṃ na gacchasi. ‘या आसनदानाने आणि तुझ्या मनातील संकल्पामुळे तू एक लाख कल्पपर्यंत दुर्गतीला प्राप्त होणार नाहीस.’ 48. ४८. ‘‘‘Paññāsakkhattuṃ devindo, devarajjaṃ karissasi; Asītikkhattuṃ rājā ca, cakkavattī bhavissasi. ‘तू पन्नास वेळा देवांचा राजा (इंद्र) होऊन देवराज्याचा उपभोग घेशील, आणि ऐंशी वेळा चक्रवर्ती राजा होशील.’ 49. ४९. ‘‘‘Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ; Sabbattha sukhito hutvā, saṃsāre saṃsarissasi’. ‘असंख्य वेळा तू विशाल प्रादेशिक राजा (मांडलिक राजा) होशील. सर्व जन्मांमध्ये सुखी होऊन तू संसारात विहरशील.’ 50. ५०. ‘‘Idaṃ vatvāna sambuddho, jalajuttamanāmako; Nabhaṃ abbhuggamī vīro, haṃsarājāva ambare. असे बोलून, 'जलजुत्तम' (कमळासारखे श्रेष्ठ नाव असलेले) सम्यक संबुद्ध वीर आकाशात उडून गेले, जणू काही आकाशात उडणारा राजहंसच. 51. ५१. ‘‘Hatthiyānaṃ assayānaṃ, sarathaṃ sandamānikaṃ; Labhāmi sabbamevetaṃ, ekāsanassidaṃ phalaṃ. हत्तीचे वाहन, घोड्याचे वाहन, रथासह पालखी (शिविका) – हे सर्व मला प्राप्त झाले. हे एका आसनाच्या दानाचे फळ आहे. 52. ५२. ‘‘Kānanaṃ pavisitvāpi, yadā icchāmi āsanaṃ; Mama saṅkappamaññāya, pallaṅko upatiṭṭhati. अरण्यात प्रवेश केल्यावरही जेव्हा जेव्हा मला आसनाची इच्छा होते, तेव्हा माझ्या मनातील विचार जाणून माझ्यासमोर आसन (पलंग) प्रकट होते. 53. ५३. ‘‘Vārimajjhagato santo, yadā icchāmi āsanaṃ; Mama saṅkappamaññāya, pallaṅko upatiṭṭhati. पाण्याच्या मध्यभागी असतानाही जेव्हा जेव्हा मला आसनाची इच्छा होते, तेव्हा माझ्या मनातील विचार जाणून माझ्यासमोर आसन प्रकट होते. 54. ५४. ‘‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Pallaṅkasatasahassāni, parivārenti maṃ sadā. मी देव किंवा मनुष्य अशा ज्या ज्या योनीत जन्म घेतला, तिथे तिथे लाखो आसने मला नेहमी वेढून असत. 55. ५५. ‘‘Duve [Pg.6] bhave saṃsarāmi, devatte atha mānuse; Duve kule pajāyāmi, khattiye atha brāhmaṇe. मी केवळ देव आणि मनुष्य या दोनच गतींमध्ये संसरण केले, आणि क्षत्रिय किंवा ब्राह्मण या दोनच उच्च कुळांमध्ये माझा जन्म झाला. 56. ५६. ‘‘Ekāsanaṃ daditvāna, puññakkhette anuttare; Dhammapallaṅkamādāya, viharāmi anāsavo. त्या सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्रात एक आसन दान केल्यामुळे, आता मी धर्मपीठाचा (धर्मासनाचा) आश्रय घेऊन आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 57. ५७. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, ekāsanassidaṃ phalaṃ. एक लाख कल्प आधी मी जे आसन दान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे एका आसनाच्या दानाचे फळ आहे. 58. ५८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 59. ५९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... (पे)... मी बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन केले आहे. 60. ६०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही प्रतिसंविदा... (पे)... बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā ekāsanadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान एकासनदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Ekāsanadāyakattherassāpadānaṃ tatiyaṃ. एकासनदायक थेरांचे तिसरे अपदान समाप्त झाले. 4. Sattakadambapupphiyattheraapadānaṃ ४. सत्तकदंबपुप्फिय थेर अपदान 61. ६१. ‘‘Himavantassāvidūre, kukkuṭo nāma pabbato; Tamhi pabbatapādamhi, satta buddhā vasiṃsu te. हिमालय पर्वताच्या जवळच 'कुक्कुट' नावाचा पर्वत आहे. त्या पर्वताच्या पायथ्याशी सात प्रत्येकबुद्ध राहत असत. 62. ६२. ‘‘Kadambaṃ pupphitaṃ disvā, paggahetvāna añjaliṃ; Satta mālā gahetvāna, puññacittena okiriṃ. फुललेला कदंब वृक्ष पाहून, मी हात जोडून (अंजली करून) सात फुले घेतली आणि प्रसन्न चित्ताने ती त्यांच्यावर वाहिली (अर्पण केली). 63. ६३. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या चांगल्या कर्मामुळे आणि माझ्या मनातील संकल्पामुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 64. ६४. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. चौऱ्याण्णव कल्प आधी मी जे (पुष्पपूजेचे) कर्म केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 65. ६५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 66. ६६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे. 67. ६७. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.7] catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā sattakadambapupphiyo thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान सत्तकदम्बपुप्फिय थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा गायिल्या. Sattakadambapupphiyattherassāpadānaṃ catutthaṃ. सत्तकदम्बपुप्फिय थेरांचे अपदान चौथे समाप्त. 5. Koraṇḍapupphiyattheraapadānaṃ ५. कोरंडपुप्फिय थेर अपदान 68. ६८. ‘‘Vanakammiko pure āsiṃ, pitumātumatenahaṃ ; Pasumārena jīvāmi, kusalaṃ me na vijjati. पूर्वी आई-वडिलांच्या मृत्यूनंतर मी जंगलात काम करणारा (शिकारी) होतो. प्राण्यांची हत्या करून मी उपजीविका करत असे, माझ्याकडे कोणतेही कुशल (पुण्य) नव्हते. 69. ६९. ‘‘Mama āsayasāmantā, tisso lokagganāyako; Padāni tīṇi dassesi, anukampāya cakkhumā. माझ्या निवासस्थानाजवळ, लोकनायक, दिव्यचक्षू असलेल्या तिस्स बुद्धांनी अनुकंपेने आपल्या पाऊलखुणांचे तीन ठसे दाखवले. 70. ७०. ‘‘Akkante ca pade disvā, tissanāmassa satthuno; Haṭṭho haṭṭhena cittena, pade cittaṃ pasādayiṃ. तिस्स नावाच्या शास्त्यांच्या उमटलेल्या पाऊलखुणा पाहून, मी अत्यंत हर्षित झालो आणि प्रसन्न चित्ताने त्या पाऊलखुणांवर माझे मन प्रसन्न केले. 71. ७१. ‘‘Koraṇḍaṃ pupphitaṃ disvā, pādapaṃ dharaṇīruhaṃ; Sakosakaṃ gahetvāna, padaseṭṭhamapūjayiṃ. जमिनीवर उगवलेल्या आणि फुललेल्या कोरंड वृक्षाला पाहून, मी त्याच्या कळ्यांसह (फुलांचा गुच्छ) घेऊन त्या श्रेष्ठ पाऊलखुणांची पूजा केली. 72. ७२. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 73. ७३. ‘‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Koraṇḍavaṇṇakoyeva, suppabhāso bhavāmahaṃ. मी देवलोकात किंवा मनुष्यलोकात ज्या ज्या योनीत जन्म घेतला, तिथे तिथे मी कोरंड फुलासारख्या वर्णाचा आणि अत्यंत तेजस्वी झालो. 74. ७४. ‘‘Dvenavute ito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, padapūjāyidaṃ phalaṃ. या कल्पाहून ब्याण्णव कल्प मागे मी जे कर्म केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे पाऊलखुणांच्या पूजेचे फळ आहे. 75. ७५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 76. ७६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे. 77. ७७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’.Itthaṃ sudaṃ āyasmā koraṇḍapupphiyo thero imā gāthāyo abhāsitthāti; चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे. अशा प्रकारे आयुष्यमान कोरंडपुप्फिय थेरांनी या गाथा गायिल्या. Koraṇḍapupphiyattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. कोरंडपुप्फिय थेरांचे अपदान पाचवे समाप्त. 6. Ghatamaṇḍadāyakattheraapadānaṃ ६. घतमंडदायक थेर अपदान 78. ७८. ‘‘Sucintitaṃ [Pg.8] bhagavantaṃ, lokajeṭṭhaṃ narāsabhaṃ; Upaviṭṭhaṃ mahāraññaṃ, vātābādhena pīḷitaṃ. लोकांचे ज्येष्ठ आणि नरश्रेष्ठ असलेल्या, महाअरण्यात बसलेल्या आणि वातविकाराने पीडित असलेल्या सुचिन्तित भगवंतांना मी पाहिले. 79. ७९. ‘‘Disvā cittaṃ pasādetvā, ghatamaṇḍamupānayiṃ; Katattā ācitattā ca, gaṅgā bhāgīrathī ayaṃ. त्यांना पाहून, मनात श्रद्धा निर्माण करून मी त्यांच्यासाठी शुद्ध तूप (घतमंड) घेऊन आलो. हे कर्म केल्यामुळे आणि त्याचा सराव केल्यामुळे, ही भागीरथी गंगा नदी- 80. ८०. ‘‘Mahāsamuddā cattāro, ghataṃ sampajjare mama; Ayañca pathavī ghorā, appamāṇā asaṅkhiyā. आणि चार महासमुद्र माझ्यासाठी तुपाने भरून गेले. ही अथांग, अमर्याद आणि असंख्य अशी विशाल पृथ्वी देखील- 81. ८१. ‘‘Mama saṅkappamaññāya, bhavate madhusakkarā; Cātuddīpā ime rukkhā, pādapā dharaṇīruhā. माझा संकल्प जाणून मध आणि साखरेने युक्त झाली. चारही द्वीपांमधील हे सर्व वृक्ष, जे जमिनीवर उगवणारे आहेत- 82. ८२. ‘‘Mama saṅkappamaññāya, kapparukkhā bhavanti te; Paññāsakkhattuṃ devindo, devarajjamakārayiṃ. माझा संकल्प जाणून कल्पवृक्ष बनले. मी पन्नास वेळा देवांचा राजा (देवेंद्र) होऊन देवराज्याचा उपभोग घेतला. 83. ८३. ‘‘Ekapaññāsakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ; Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ. आणि एकावन्न वेळा मी चक्रवर्ती राजा झालो. प्रादेशिक राजा म्हणून मी किती वेळा राज्य केले, याची गणना करणे अशक्य आहे. 84. ८४. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, ghatamaṇḍassidaṃ phalaṃ. या कल्पाहून चौऱ्याण्णव कल्प मागे मी जे दान दिले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे घतमंड दानाचे फळ आहे. 85. ८५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 86. ८६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे. 87. ८७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā ghatamaṇḍadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान घतमंडदायक थेरांनी या Abhāsitthāti. गाथा गायिल्या. Ghatamaṇḍadāyakattherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. घतमंडदायक थेरांचे अपदान सहावे समाप्त. 7. Ekadhammassavaniyattheraapadānaṃ ७. एकधम्मस्सवनीय थेर अपदान 88. ८८. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Catusaccaṃ pakāsento, santāresi bahuṃ janaṃ. सर्व धर्मांच्या पार गेलेले, पदुमुत्तर नावाचे जिन चार आर्यसत्यांचा प्रकाश करत बहुजन समाजाचा उद्धार करत होते. 89. ८९. ‘‘Ahaṃ [Pg.9] tena samayena, jaṭilo uggatāpano; Dhunanto vākacīrāni, gacchāmi ambare tadā. त्या वेळी मी तीव्र तपश्चर्या करणारा जटाधारी होतो. वल्कले झटकत मी आकाशातून जात होतो. 90. ९०. ‘‘Buddhaseṭṭhassa upari, gantuṃ na visahāmahaṃ; Pakkhīva selamāsajja, gamanaṃ na labhāmahaṃ. श्रेष्ठ बुद्धांच्या वरून जाण्याचे धाडस मी करू शकलो नाही. जसा एखादा पक्षी पर्वताला धडकून पुढे जाऊ शकत नाही, तसा मी पुढे जाऊ शकलो नाही. 91. ९१. ‘‘Udake vokkamitvāna, evaṃ gacchāmi ambare; Na me idaṃ bhūtapubbaṃ, iriyāpathavikopanaṃ. पाण्यात उतरून चालल्याप्रमाणे मी आकाशात चालत होतो. माझ्या शारीरिक हालचालींमध्ये असा अडथळा यापूर्वी कधीही आला नव्हता. 92. ९२. ‘‘Handa metaṃ gavesissaṃ, appevatthaṃ labheyyahaṃ; Orohanto antalikkhā, saddamassosi satthuno. चला, मी याचा शोध घेतो, कदाचित मला काही कल्याणकारी लाभ होईल. आकाशातून खाली उतरत असताना, मी शास्त्यांचा आवाज ऐकला. 93. ९३. ‘‘Sarena rajanīyena, savanīyena vaggunā; Aniccataṃ kathentassa, taññeva uggahiṃ tadā; मनमोहक, ऐकण्यास मधुर आणि सुश्राव्य अशा आवाजात अनित्यता सांगणाऱ्या बुद्धांच्या सन्निध राहून, मी त्याच अनित्यतेचे ग्रहण केले. Aniccasaññamuggayha, agamāsiṃ mamassamaṃ. अनित्यतेची संज्ञा ग्रहण करून मी माझ्या आश्रमात परत गेलो. 94. ९४. ‘‘Yāvatāyuṃ vasitvāna, tattha kālaṅkato ahaṃ; Carime vattamānamhi, saddhammassavanaṃ sariṃ. मी त्या पर्णकुटीत आयुष्य संपेपर्यंत राहून मरण पावलो. अंतिम समयी (च्युतीचित्त प्रवृत्त होत असताना) मी ऐकलेल्या सद्धम्माचे स्मरण केले. 95. ९५. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत (चांगल्या केलेल्या) कर्मामुळे आणि चेतना व संकल्पामुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 96. ९६. ‘‘Tiṃsakappasahassāni, devaloke ramiṃ ahaṃ; Ekapaññāsakkhattuñca, devarajjamakārayiṃ. तीस हजार कल्प मी देवलोकात रममाण झालो आणि एकावन्न वेळा मी देवराज (इंद्र) म्हणून राज्य केले. 97. ९७. ‘‘Ekavīsatikkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ; Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ. आणि मी एकवीस वेळा चक्रवर्ती राजा झालो; विशाल प्रादेशिक राज्यांची संख्या तर मोजता न येण्यासारखी (असंख्य) होती. 98. ९८. ‘‘Anubhomi sakaṃ puññaṃ, sukhitohaṃ bhavābhave; Anussarāmi taṃ saññaṃ, saṃsaranto bhavābhave; Na koṭiṃ paṭivijjhāmi, nibbānaṃ accutaṃ padaṃ. विविध भवांमध्ये संसार करत असताना, मी माझ्या स्वतःच्या पुण्याचा उपभोग घेत सुखी राहिलो. त्या विविध भवांमध्ये मी त्या (अनित्य) संज्ञेचे स्मरण केले, परंतु च्युती नसलेल्या (अच्युत) अशा अंतिम निर्वाण पदाचा मी साक्षात्कार करू शकलो नाही. 99. ९९. ‘‘Pitugehe nisīditvā, samaṇo bhāvitindriyo; Kathaṃsa paridīpento, aniccatamudāhari. माझ्या वडिलांच्या घरी बसून, इंद्रियांवर ताबा मिळवलेल्या (भावितेंद्रिय) एका श्रमणाने धर्मोपदेश देताना अनित्यता स्पष्ट केली. 100. १००. ‘‘‘Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino; Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukho’. 'सर्व संस्कार खरोखर अनित्य आहेत, ते उत्पन्न होणे आणि नष्ट होणे या स्वभावाचे आहेत. उत्पन्न होऊन ते निरुद्ध होतात, त्यांचा उपशम (शांत होणे) हाच खरा सुखावह आहे.' 101. १०१. ‘‘Saha [Pg.10] gāthaṃ suṇitvāna, pubbasaññamanussariṃ; Ekāsane nisīditvā, arahattamapāpuṇiṃ. ती गाथा ऐकताच मला पूर्व संज्ञेचे (मागील पुण्याचे) स्मरण झाले आणि एकाच आसनावर बसून मी अर्हतपद प्राप्त केले. 102. १०२. ‘‘Jātiyā sattavassena, arahattamapāpuṇiṃ; Upasampādayī buddho, dhammassavanassidaṃ phalaṃ. जन्मापासून सातव्या वर्षी मी अर्हतपद प्राप्त केले. बुद्ध भगवंतांनी मला उपसंपदा दिली. हे धर्मश्रवणाचेच फळ आहे. 103. १०३. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ dhammamasuṇiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, dhammassavanassidaṃ phalaṃ. एक लाख कल्प पूर्वी मी जो धर्म ऐकला होता, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. हे धर्मश्रवणाचेच फळ आहे. 104. १०४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता अनास्रव (आसवरहित) होऊन विहरत आहे. 105. १०५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्ध शासनात) येणे खरोखर सुस्वागतम ठरले... (पे)... मी बुद्ध भगवंतांचे शासन पूर्ण केले आहे. 106. १०६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्ध भगवंतांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā ekadhammassavaniyo thero imā याप्रमाणे आयुष्यमान एकधम्मसवनिय थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा गायिल्या. Ekadhammassavaniyattherassāpadānaṃ sattamaṃ. एकधम्मसवनिय थेरांचे सातवे अपदान समाप्त झाले. 8. Sucintitattheraapadānaṃ ८. सुचिंतित थेर अपदान 107. १०७. ‘‘Nagare haṃsavatiyā, ahosiṃ kassako tadā; Kasikammena jīvāmi, tena posemi dārake. त्या काळी हंसवती नगरात मी एक शेतकरी होतो. मी शेतीच्या कामाने उपजीविका करत असे आणि त्याद्वारेच आपल्या कुटुंबाचे पालनपोषण करत असे. 108. १०८. ‘‘Susampannaṃ tadā khettaṃ, dhaññaṃ me phalinaṃ ahu; Pākakāle ca sampatte, evaṃ cintesahaṃ tadā. त्या वेळी माझे शेत पिकांनी समृद्ध झाले होते, माझे धान्य उत्तम प्रकारे पिकले होते. कापणीची वेळ आली असता, मी असा विचार केला: 109. १०९. ‘‘Nacchannaṃ nappatirūpaṃ, jānantassa guṇāguṇaṃ; Yohaṃ saṅghe adatvāna, aggaṃ bhuñjeyya ce tadā. गुणावगुण जाणणाऱ्या माझ्यासारख्या माणसाने संघाला दान न देता, पिकाचा पहिला भाग स्वतः खाणे हे अयोग्य आणि अनुचित आहे. 110. ११०. ‘‘Ayaṃ buddho asamasamo, dvattiṃsavaralakkhaṇo; Tato pabhāvito saṅgho, puññakkhetto anuttaro. हे बुद्ध भगवंत अतुलनीय आहेत, ते बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त आहेत. आणि त्यांच्यापासूनच उत्पन्न झालेला हा संघ सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र आहे. 111. १११. ‘‘Tattha dassāmahaṃ dānaṃ, navasassaṃ pure pure; Evāhaṃ cintayitvāna, haṭṭho pīṇitamānaso. मी त्या संघात सर्वात आधी नवीन पिकाचे दान देईन. असा विचार करून मी अत्यंत हर्षित आणि प्रसन्नचित्त झालो. 112. ११२. ‘‘Khettato [Pg.11] dhaññamāhatvā, sambuddhaṃ upasaṅkamiṃ; Upasaṅkamma sambuddhaṃ, lokajeṭṭhaṃ narāsabhaṃ; Vanditvā satthuno pāde, idaṃ vacanamabraviṃ. मी शेतातून धान्य आणून, जगातील श्रेष्ठ आणि पुरुषांमध्ये उत्तम अशा सम्यक्संबुद्धांकडे गेलो. त्या शास्त्यांच्या चरणांना वंदन करून मी हे शब्द म्हणालो: 113. ११३. ‘‘‘Navasassañca sampannaṃ, āyāgosi ca tvaṃ mune; Anukampamupādāya, adhivāsehi cakkhuma’. 'हे मुनी! नवीन पीक तयार झाले आहे आणि आपण पूजनीय आहात. हे चक्षुमान! माझ्यावर अनुकंपा करून या दानाचा स्वीकार करावा.' 114. ११४. ‘‘Padumuttaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho; Mama saṅkappamaññāya, idaṃ vacanamabravi. लोकविदू आणि आहुती ग्रहण करण्यास योग्य अशा पदुमुत्तर बुद्ध भगवंतांनी माझा संकल्प जाणून हे वचन म्हटले: 115. ११५. ‘‘‘Cattāro ca paṭipannā, cattāro ca phale ṭhitā; Esa saṅgho ujubhūto, paññāsīlasamāhito; Yajantānaṃ manussānaṃ, puññapekkhāna pāṇinaṃ. 'चार मार्गावर आरूढ असलेले (प्रतिपन्न) आणि चार फलांवर स्थित असलेले, असा हा सरळ मार्गाने चालणारा, प्रज्ञा आणि शील यांनी युक्त असलेला संघ आहे. पुण्याची इच्छा करणाऱ्या आणि यज्ञ (दान) करणाऱ्या मनुष्यांसाठी,' 116. ११६. ‘‘‘Karotopadhikaṃ puññaṃ, saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ; Tasmiṃ saṅgheva dātabbaṃ, tava sassaṃ tathetaraṃ. 'पुण्यकर्म करणाऱ्यांसाठी संघात दिलेले दान महाफळ देणारे ठरते. म्हणून तू तुझे नवीन पीक आणि इतर वस्तू देखील त्याच संघाला दान दिल्या पाहिजेत.' 117. ११७. ‘‘‘Saṅghato uddisitvāna, bhikkhū netvāna saṃgharaṃ; Paṭiyattaṃ ghare santaṃ, bhikkhusaṅghassa dehi tvaṃ’. 'संघाकडून निर्देशित केलेल्या भिक्खूंना तुझ्या घरी नेऊन, घरी जे काही अन्न तयार केले असेल, ते तू भिक्खू संघाला दान कर.' 118. ११८. ‘‘Saṅghato uddisitvāna, bhikkhū netvāna saṃgharaṃ; Yaṃ ghare paṭiyattaṃ me, bhikkhusaṅghassadāsahaṃ. मी संघाकडून निर्देशित केलेल्या भिक्खूंना माझ्या घरी आणले आणि माझ्या घरी जे काही अन्न तयार केले होते, ते मी भिक्खू संघाला दान केले. 119. ११९. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि चेतना व संकल्पामुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 120. १२०. ‘‘Tattha me sukataṃ byamhaṃ, sovaṇṇaṃ sappabhassaraṃ; Saṭṭhiyojanamubbedhaṃ, tiṃsayojanavitthataṃ. तेथे माझे सुनिर्मित विमान सोन्याचे आणि अत्यंत तेजस्वी होते. ते साठ योजन उंच आणि तीस योजन रुंद होते. Ekūnavīsatimaṃ bhāṇavāraṃ. एकोणिसावे भाणवार समाप्त झाले. 121. १२१. ‘‘Ākiṇṇaṃ bhavanaṃ mayhaṃ, nārīgaṇasamākulaṃ; Tattha bhutvā pivitvā ca, vasāmi tidase ahaṃ. माझे ते भवन अप्सरांच्या समूहाने गजबजलेले होते. तेथे खाऊन-पिऊन मी तावतिंस देवलोकात राहत असे. 122. १२२. ‘‘Satānaṃ tīṇikkhattuñca, devarajjamakārayiṃ; Satānaṃ pañcakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ; Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ. मी तीनशे वेळा देवराज म्हणून राज्य केले आणि पाचशे वेळा चक्रवर्ती राजा झालो. विशाल प्रादेशिक राज्यांची संख्या तर मोजता न येण्यासारखी (असंख्य) होती. 123. १२३. ‘‘Bhavābhave [Pg.12] saṃsaranto, labhāmi amitaṃ dhanaṃ; Bhoge me ūnatā natthi, navasassassidaṃ phalaṃ. विविध भवांमध्ये संसार करत असताना मला अमर्याद धन प्राप्त झाले. माझ्या उपभोग्य वस्तूंमध्ये कधीही कमतरता भासली नाही. हे नवीन पिकाच्या दानाचेच फळ आहे. 124. १२४. ‘‘Hatthiyānaṃ assayānaṃ, sivikaṃ sandamānikaṃ; Labhāmi sabbamevetaṃ, navasassassidaṃ phalaṃ. हत्तींचे वाहन, घोड्यांचे वाहन, पालखी आणि रथ, हे सर्व मला प्राप्त झाले. हे नवीन पिकाच्या दानाचेच फळ आहे. 125. १२५. ‘‘Navavatthaṃ navaphalaṃ, navaggarasabhojanaṃ; Labhāmi sabbamevetaṃ, navasassassidaṃ phalaṃ. नवीन वस्त्रे, नवीन फळे आणि नवीन चवदार भोजन, हे सर्व मला प्राप्त झाले. हे नवीन पिकाच्या दानाचेच फळ आहे. 126. १२६. ‘‘Koseyyakambaliyāni, khomakappāsikāni ca; Labhāmi sabbamevetaṃ, navasassassidaṃ phalaṃ. रेशमी वस्त्रे, लोकरीचे ब्लँकेट्स (कंबली), तागाची वस्त्रे आणि सुती वस्त्रे, हे सर्व मला प्राप्त झाले. हे नवीन पिकाच्या दानाचेच फळ आहे. 127. १२७. ‘‘Dāsīgaṇaṃ dāsagaṇaṃ, nāriyo ca alaṅkatā; Labhāmi sabbamevetaṃ, navasassassidaṃ phalaṃ. दासींचा समूह, दासांचा समूह आणि सुशोभित केलेल्या स्त्रिया, हे सर्व मला प्राप्त झाले. हे नवीन पिकाच्या दानाचेच फळ आहे. 128. १२८. ‘‘Na maṃ sītaṃ vā uṇhaṃ vā, pariḷāho na vijjati; Atho cetasikaṃ dukkhaṃ, hadaye me na vijjati. मला थंडी किंवा उष्णता जाणवत नाही, तसेच कोणताही दाह (त्रास) होत नाही. शिवाय, माझ्या हृदयात कोणतेही मानसिक दुःख अस्तित्वात नाही. 129. १२९. ‘‘Idaṃ khāda idaṃ bhuñja, imamhi sayane saya; Labhāmi sabbamevetaṃ, navasassassidaṃ phalaṃ. “हे खा, हे जेव, या शय्येवर झोप”; हे सर्व मला प्राप्त होते. हे नवीन धान्याच्या दानाचे फळ आहे. 130. १३०. ‘‘Ayaṃ pacchimako dāni, carimo vattate bhavo; Ajjāpi deyyadhammo me, phalaṃ tosesi sabbadā. आता हा माझा अंतिम जन्म आहे, हा शेवटचा भव चालू आहे. आजही माझी दानवस्तू मला नेहमीच आनंददायी फळ देत आहे. 131. १३१. ‘‘Navasassaṃ daditvāna, saṅghe gaṇavaruttame; Aṭṭhānisaṃse anubhomi, kammānucchavike mama. सर्वश्रेष्ठ अशा संघात नवीन धान्य दान करून, मी माझ्या कर्माला अनुरूप अशा आठ प्रकारच्या शंसांचा (फळांचा) अनुभव घेत आहे. 132. १३२. ‘‘Vaṇṇavā yasavā homi, mahābhogo anītiko; Mahāpakkho sadā homi, abhejjapariso sadā. मी रूपवान, कीर्तिमान (यशस्वी), विपुल संपत्ती असलेला आणि निरुपद्रवी (संकटमुक्त) आहे. मी नेहमीच मोठ्या परिवाराचा स्वामी असतो आणि माझी परिषद कधीही न भंग पावणारी असते. 133. १३३. ‘‘Sabbe maṃ apacāyanti, ye keci pathavissitā; Deyyadhammā ca ye keci, pure pure labhāmahaṃ. पृथ्वीवर राहणारे सर्व लोक माझा आदर करतात; आणि जी काही दान देण्यायोग्य वस्तू असते, ती मला सर्वात आधी प्राप्त होते. 134. १३४. ‘‘Bhikkhusaṅghassa vā majjhe, buddhaseṭṭhassa sammukhā; Sabbepi samatikkamma, denti mameva dāyakā. भिक्षुसंघाच्या मध्यभागी असो वा श्रेष्ठ बुद्धांच्या समक्ष असो, सर्व लोकांना बाजूला ठेवून दानशूर लोक मलाच प्रथम दान देतात. 135. १३५. ‘‘Paṭhamaṃ navasassañhi, datvā saṅghe gaṇuttame; Imānisaṃse anubhomi, navasassassidaṃ phalaṃ. सर्वश्रेष्ठ संघात प्रथम नवीन धान्य दान करून मी या शंसांचा (फळांचा) अनुभव घेत आहे. हे नवीन धान्याच्या दानाचे फळ आहे. 136. १३६. ‘‘Satasahassito [Pg.13] kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, navasassassidaṃ phalaṃ. एक लाख कल्प पूर्वी मी जे दान दिले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला (दुर्गतीला) प्राप्त झालो नाही. हे नवीन धान्याच्या दानाचे फळ आहे. 137. १३७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo; माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 138. १३८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 139. १३९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसम्भिदा (प्रतिसंविदा)... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā sucintito thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान सुचिंतित थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Sucintitattherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. सुचिंतित थेरांचे आठवे अपदान समाप्त झाले. 9. Sovaṇṇakiṅkaṇiyattheraapadānaṃ ९. सोवण्णकिंकणिय थेरांचे अपदान (सुवर्णघंटिकापुष्पिय थेर अपदान) 140. १४०. ‘‘Saddhāya abhinikkhamma, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Vākacīradharo āsiṃ, tapokammamapassito. मी श्रद्धेने गृहत्याग करून अनगारिक (घर नसलेल्या) प्रव्रज्येत दीक्षित झालो. मी वल्कलाचे (झाडाच्या सालीचे) चीवर परिधान केले आणि तपश्चर्येचा आश्रय घेतला. 141. १४१. ‘‘Atthadassī tu bhagavā, lokajeṭṭho narāsabho; Uppajji tamhi samaye, tārayanto mahājanaṃ. त्या काळी लोकांचे कल्याण करणारे, जगातील ज्येष्ठ आणि मानवांमध्ये श्रेष्ठ असे भगवान अत्थदस्सी उत्पन्न झाले, जे महाजनांचा उद्धार करत होते. 142. १४२. ‘‘Balañca vata me khīṇaṃ, byādhinā paramena taṃ; Buddhaseṭṭhaṃ saritvāna, puline thūpamuttamaṃ. एका तीव्र आजारामुळे माझी शारीरिक शक्ती खरोखरच क्षीण झाली होती. तेव्हा श्रेष्ठ बुद्धांचे स्मरण करून मी वाळूचा एक उत्तम स्तूप बनवला. 143. १४३. ‘‘Karitvā haṭṭhacittohaṃ, sahatthena samokiriṃ; Soṇṇakiṅkaṇipupphāni, udaggamanaso ahaṃ. प्रसन्न चित्ताने आणि अत्यंत उत्साही मनाने मी स्वतःच्या हाताने त्यावर सोन्याच्या घंटिकांसारखी (किंकिणी) फुले वाहिली. 144. १४४. ‘‘Sammukhā viya sambuddhaṃ, thūpaṃ paricariṃ ahaṃ; Tena cetopasādena, atthadassissa tādino. प्रत्यक्ष सम्यक्संबुद्धांचीच पूजा करत असल्यासारखी मी त्या स्तूपाची सेवा केली. अशा त्या तादी (समभावी) भगवान अत्थदस्सी यांच्याप्रती असलेल्या चित्ताच्या प्रसन्नतेमुळे— 145. १४५. ‘‘Devalokaṃ gato santo, labhāmi vipulaṃ sukhaṃ; Suvaṇṇavaṇṇo tatthāsiṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. देवलोकात गेल्यावर मला विपुल सुख प्राप्त झाले. तेथे माझा वर्ण सुवर्णासारखा तेजस्वी होता. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 146. १४६. ‘‘Asītikoṭiyo mayhaṃ, nāriyo samalaṅkatā; Sadā mayhaṃ upaṭṭhanti, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ऐंशी कोटी सुशोभित स्त्रिया नेहमी माझी सेवा करत असत. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 147. १४७. ‘‘Saṭṭhituriyasahassāni, bheriyo paṇavāni ca; Saṅkhā ca ḍiṇḍimā tattha, vaggū vajjanti dundubhī. तेथे साठ हजार वाद्ये, भेरी (नगारे), पणव (ढोल), शंख, डिंडिम आणि मधुर आवाजाचे दुंदुभी वाजत असत. 148. १४८. ‘‘Cullāsītisahassāni[Pg.14], hatthino samalaṅkatā; Tidhāpabhinnamātaṅgā, kuñjarā saṭṭhihāyanā. चौऱ्याऐंशी हजार सुशोभित हत्ती, जे तीन ठिकाणांहून मद वाहणारे मातंग होते, जे पर्वतांवर विहार करणारे आणि साठ वर्षांचे बलवान कुंजर होते— 149. १४९. ‘‘Hemajālābhisañchannā, upaṭṭhānaṃ karonti me; Balakāye gaje ceva, ūnatā me na vijjati. ते सोन्याच्या जाळ्यांनी झाकलेले हत्ती माझी सेवा करत असत. सैन्य आणि हत्तींच्या बाबतीत मला कधीही कोणतीही कमतरता भासली नाही. 150. १५०. ‘‘Soṇṇakiṅkaṇipupphānaṃ, vipākaṃ anubhomahaṃ; Aṭṭhapaññāsakkhattuñca, devarajjamakārayiṃ. मी त्या सुवर्णघंटिका फुलांच्या दानाचा विपाक (फळ) भोगत आहे. मी अठ्ठावन्न वेळा देवलोकाचे राज्य केले. 151. १५१. ‘‘Ekasattatikkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ; Pathabyā rajjaṃ ekasataṃ, mahiyā kārayiṃ ahaṃ. मी एकाहत्तर वेळा चक्रवर्ती राजा झालो आणि पृथ्वीवर शंभर वेळा एकछत्री साम्राज्य चालवले. 152. १५२. ‘‘So dāni amataṃ patto, asaṅkhataṃ sududdasaṃ ; Saṃyojanaparikkhīṇo, natthi dāni punabbhavo. तो मी आता अत्यंत कठीण अशा असंस्कृत (असंखत) अमृत पदाला (निर्वाणाला) प्राप्त झालो आहे. माझे सर्व संयोजन (बंधने) नष्ट झाले आहेत, आता पुनर्जन्म नाही. 153. १५३. ‘‘Aṭṭhārase kappasate, yaṃ pupphamabhiropayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. अठराशे कल्प पूर्वी मी जे फूल वाहिले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 154. १५४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 155. १५५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 156. १५६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसम्भिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā sovaṇṇakiṅkaṇiyo thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान सोवण्णकिंकणिय थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Sovaṇṇakiṅkaṇiyattherassāpadānaṃ navamaṃ. सोवण्णकिंकणिय थेरांचे नववे अपदान समाप्त झाले. 10. Soṇṇakontarikattheraapadānaṃ १०. सोण्णकोन्तरिक थेरांचे अपदान (सुवर्णकवचधारी थेर अपदान) 157. १५७. ‘‘Manobhāvaniyaṃ buddhaṃ, attadantaṃ samāhitaṃ; Iriyamānaṃ brahmapathe, cittavūpasame rataṃ. मनाला प्रसन्न करणाऱ्या, स्वतःवर संयम ठेवणाऱ्या, समाधिस्थ असलेल्या, ब्रह्मपथावर (श्रेष्ठ मार्गावर) चालणाऱ्या आणि चित्ताच्या शांततेत रममाण असणाऱ्या बुद्धांना— 158. १५८. ‘‘Nittiṇṇaoghaṃ sambuddhaṃ, jhāyiṃ jhānarataṃ muniṃ; Upatitthaṃ samāpannaṃ, indivaradalappabhaṃ. संसार-ओघ पार केलेल्या, ध्यानमग्न, ध्यानात रमणाऱ्या, घाटाजवळ समाधीत लीन असलेल्या आणि नीलकमलाच्या पाकळीसारखी कांती असणाऱ्या सम्यक्संबुद्धांना पाहून— 159. १५९. ‘‘Alābunodakaṃ gayha, buddhaseṭṭhaṃ upāgamiṃ; Buddhassa pāde dhovitvā, alābukamadāsahaṃ. मी भोपळ्याच्या पात्रात पाणी घेऊन श्रेष्ठ बुद्धांच्या समीप गेलो. बुद्धांचे चरण धुवून मी त्यांना ते भोपळ्याचे पात्र दान केले. 160. १६०. ‘‘Āṇāpesi [Pg.15] ca sambuddho, padumuttaranāmako; ‘Iminā dakamāhatvā, pādamūle ṭhapehi me’. तेव्हा पदुमुत्तर नावाच्या सम्यक्संबुद्धांनी मला आज्ञा केली, 'या पात्राने पाणी आणून माझ्या चरणांजवळ ठेव.' 161. १६१. ‘‘Sādhūtihaṃ paṭissutvā, satthugāravatāya ca; Dakaṃ alābunāhatvā, buddhaseṭṭhaṃ upāgamiṃ. मी शास्त्यांबद्दलच्या आदरापोटी 'ठीक आहे' असे म्हणून (त्यांचे वचन) स्वीकारले आणि भोपळ्याच्या पात्रात पाणी घेऊन श्रेष्ठ बुद्धांकडे गेलो. 162. १६२. ‘‘Anumodi mahāvīro, cittaṃ nibbāpayaṃ mama; ‘Iminālābudānena, saṅkappo te samijjhatu’. माझे चित्त शांत करत महावीरांनी (बुद्धांनी) अनुमोदन केले, 'या भोपळ्याच्या दानाने तुझा संकल्प पूर्ण होवो!' 163. १६३. ‘‘Pannarasesu kappesu, devaloke ramiṃ ahaṃ; Tiṃsatikkhattuṃ rājā ca, cakkavattī ahosahaṃ. पंधरा कल्प मी देवलोकात रममाण झालो आणि तीस वेळा मी चक्रवर्ती राजा झालो. 164. १६४. ‘‘Divā vā yadi vā rattiṃ, caṅkamantassa tiṭṭhato; Sovaṇṇaṃ kontaraṃ gayha, tiṭṭhate purato mama. दिवसा असो वा रात्री, मी चक्रमण करत असताना किंवा उभा असताना, माझ्या समोर सोन्याचा भाला हातात धरून कोणीतरी उभा राहत असे. 165. १६५. ‘‘Buddhassa datvānalābuṃ, labhāmi soṇṇakontaraṃ; Appakampi kataṃ kāraṃ, vipulaṃ hoti tādisu. बुद्धांना भोपळा दान दिल्यामुळे मला सोन्याचा भाला प्राप्त होतो. अशा थोर गुणांनी युक्त (तादी) बुद्धांच्या ठायी केलेले अल्पसेही पुण्यकर्म विपुल फळ देणारे ठरते. 166. १६६. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃlābumadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, alābussa idaṃ phalaṃ. एक लाख कल्प मागे मी जो भोपळा दान दिला होता, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे भोपळ्याच्या दानाचे फळ आहे. 167. १६७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आस्रवमुक्त होऊन विहरत आहे. 168. १६८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे सुस्वागतच (कल्याणकारीच) ठरले... पे... मी बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन केले आहे. 169. १६९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā soṇṇakontariko thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान सोण्णकोन्तरिक स्थविरांनी या... Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Soṇṇakontarikattherassāpadānaṃ dasamaṃ. सोण्णकोन्तरिक स्थविरांचे दहावे अपदान समाप्त झाले. Sakiṃsammajjakavaggo tecattālīsamo. त्रेचाळिसावा सकिंसम्मज्जक वर्ग समाप्त झाला. Tassuddānaṃ – त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) - Sakiṃsammajjako thero, ekadussī ekāsanī; Kadambakoraṇḍakado, ghatassavanikopi ca. सकिंसम्मज्जक स्थवीर, एकदुस्सी, एकासनी, कदम्बपुप्फिय, कोरंडक, घतमंडदायक आणि एकधम्मसवनिय स्थवीर, Sucintiko kiṅkaṇiko, soṇṇakontarikopi ca; Ekagāthāsatañcettha, ekasattatimeva ca. सुचिन्तिक, किंकणिक आणि सोण्णकोन्तरिक स्थवीर. या वर्गात एकूण एकशे एकहत्तर गाथा आहेत. 44. Ekavihārivaggo ४४. एकविहारी वर्ग 1. Ekavihārikattheraapadānaṃ १. एकविहारिक स्थविरांचे अपदान 1. १. ‘‘Imamhi [Pg.16] bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. या भद्रकल्पात, ब्रह्मदेवांचे मित्र, महायशस्वी, गोत्राने कश्यप नावाचे आणि वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असणारे बुद्ध उत्पन्न झाले. 2. २. ‘‘Nippapañco nirālambo, ākāsasamamānaso; Suññatābahulo tādī, animittarato vasī. ते निष्प्रपंच, निरालंब (आसक्तीरहित), आकाशासारखे विशाल चित्त असणारे, शून्यताविहारी, तादी (समता बाळगणारे), अनिमित्त विदर्शनात रमणारे आणि जितेंद्रिय (वशी) होते. 3. ३. ‘‘Asaṅgacitto nikleso, asaṃsaṭṭho kule gaṇe; Mahākāruṇiko vīro, vinayopāyakovido. ते असंगचित्त, निष्क्लेश, कुळात किंवा गणात न मिसळणारे, महाकारुणिक, वीर आणि विनय शिकवण्याच्या उपायांमध्ये अत्यंत कुशल होते. 4. ४. ‘‘Uyyutto parakiccesu, vinayanto sadevake; Nibbānagamanaṃ maggaṃ, gatiṃ paṅkavisosanaṃ. ते परकल्याणासाठी तत्पर असणारे, देवलोकासह सर्व जगाला उपदेश करत, गतीरूपी चिखल सुकवणारा आणि निर्वाणाकडे नेणारा मार्ग दाखवणारे, 5. ५. ‘‘Amataṃ paramassādaṃ, jarāmaccunivāraṇaṃ; Mahāparisamajjhe so, nisinno lokatārako. जरा आणि मृत्यूचे निवारण करणारे, परम शांतता देणारे अमृततुल्य निर्वाणपद दाखवणारे, ते जगाचे तारणहार महान परिषदेच्या मध्यभागी बसले होते. 6. ६. ‘‘Karavīkaruto nātho, brahmaghoso tathāgato; Uddharanto mahāduggā, vippanaṭṭhe anāyake. कोकिळेसारखा मधुर आणि ब्रह्मदेवासारखा गंभीर आवाज असणारे, अनाथ व मार्ग चुकलेल्या लोकांना संसाररूपी मोठ्या दरीतून बाहेर काढणारे ते तथागत, 7. ७. ‘‘Desento virajaṃ dhammaṃ, diṭṭho me lokanāyako; Tassa dhammaṃ suṇitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ. विमल धम्माचा उपदेश करणाऱ्या त्या लोकनायकाला (बुद्धांना) मी पाहिले. त्यांचा धम्म ऐकून मी गृहत्याग करून प्रव्रज्या घेतली. 8. ८. ‘‘Pabbajitvā tadāpāhaṃ, cintento jinasāsanaṃ; Ekakova vane ramme, vasiṃ saṃsaggapīḷito. प्रव्रज्या घेतल्यानंतर, जिनांच्या (बुद्धांच्या) शासनाचे चिंतन करत, लोकांच्या संपर्काने पीडित होऊन मी एका रमणीय वनात एकटाच राहू लागलो. 9. ९. ‘‘Sakkāyavūpakāso me, hetubhūto mamābhavī ; Manaso vūpakāsassa, saṃsaggabhayadassino. लोकांच्या संपर्कात राहण्यातील भय पाहणाऱ्या आणि चित्ताची शांतता लाभलेल्या माझ्यासाठी, शरीराचा एकांत (शारीरिक अलिप्तता) अत्यंत उपकारक ठरला. 10. १०. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत. बंधने तोडून मुक्त झालेल्या हत्तीप्रमाणे मी आस्रवमुक्त होऊन विहरत आहे. 11. ११. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या सान्निध्यात माझे येणे नक्कीच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन केले आहे. 12. १२. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.17] catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; मी बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā ekavihāriko thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान एकविहारिक स्थविरांनी या... Abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Ekavihārikattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. पहिले एकविहारिक स्थविरांचे अपदान समाप्त झाले. 2. Ekasaṅkhiyattheraapadānaṃ २. एकसंखिय स्थविरांचे अपदान 13. १३. ‘‘Vipassino bhagavato, mahābodhimaho ahu; Mahājanā samāgamma, pūjenti bodhimuttamaṃ. विपस्सी भगवंतांच्या महाबोधीचा पूजोत्सव झाला. मोठा लोकसमुदाय एकत्र येऊन त्या उत्तम बोधिवृक्षाची पूजा करत होता. 14. १४. ‘‘Na hi taṃ orakaṃ maññe, buddhaseṭṭho bhavissati; Yassāyaṃ īdisā bodhi, pūjanīyā ca satthuno. हे कर्म सामान्य नाही असे मला वाटते; ज्या शास्त्यांचा असा हा बोधिवृक्ष पूजनीय आहे, ते नक्कीच श्रेष्ठ बुद्ध असतील. 15. १५. ‘‘Tato saṅkhaṃ gahetvāna, bodhirukkhamupaṭṭhahiṃ; Dhamanto sabbadivasaṃ, avandiṃ bodhimuttamaṃ. त्या वेळी मी शंख घेऊन दिवसभर तो वाजवत बोधिवृक्षाची सेवा केली आणि त्या उत्तम बोधिवृक्षाला वंदन केले. 16. १६. ‘‘Āsannake kataṃ kammaṃ, devalokaṃ apāpayī; Kaḷevaraṃ me patitaṃ, devaloke ramāmahaṃ. मृत्यूसमयी केलेल्या त्या कर्माने मला देवलोकात पोहोचवले. माझे शरीर पडल्यावर (मृत्यूनंतर) मी देवलोकात रममाण झालो. 17. १७. ‘‘Saṭṭhituriyasahassāni, tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā; Sadā mayhaṃ upaṭṭhanti, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. साठ हजार वाद्ये आनंदित व प्रफुल्लित होऊन नेहमी माझी सेवा करतात. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 18. १८. ‘‘Ekasattatime kappe, rājā āsiṃ sudassano; Cāturanto vijitāvī, jambumaṇḍassa issaro. एकहत्तराव्या कल्पात मी चारही समुद्रांपर्यंत सीमा असणारा, विजयी आणि जंबूद्लीपाचा स्वामी असणारा 'सुदस्सन' नावाचा राजा झालो. 19. १९. ‘‘Tato aṅgasatā turiyā, parivārenti maṃ sadā; Anubhomi sakaṃ kammaṃ, upaṭṭhānassidaṃ phalaṃ. त्या वेळी शंभर अवयव (भाग) असलेली वाद्ये मला नेहमी वेढून राहतात; मी माझ्या स्वतःच्या कर्माचे फळ भोगत आहे, हे (बुद्धांच्या) सेवेचे फळ आहे. 20. २०. ‘‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Mātukucchigatassāpi, vajjare bheriyo sadā. मी ज्या ज्या योनीत जन्म घेतो, मग ते देवत्व असो वा मनुष्यत्व, अगदी आईच्या गर्भात असतानाही नेहमी नगारे (दुंदुभी) वाजत असतात. 21. २१. ‘‘Upaṭṭhitvāna sambuddhaṃ, anubhutvāna sampadā; Sivaṃ sukhemaṃ amataṃ, pattomhi acalaṃ padaṃ. सम्यक्संबुद्धांची सेवा करून आणि विविध संपत्तीचा उपभोग घेऊन, मी शांत, अत्यंत सुरक्षित, अमर आणि अचल अशा निर्वाणपदाला प्राप्त झालो आहे. 22. २२. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. एक्याण्णव कल्पंपूर्वी मी जे कर्म केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 23. २३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 24. २४. ‘‘Svāgataṃ [Pg.18] vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 25. २५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā ekasaṅkhiyo thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान एकसंखिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Ekasaṅkhiyattherassāpadānaṃ dutiyaṃ. एकसंखिय थेरांचे अपदान समाप्त झाले. (दुसरे) 3. Pāṭihīrasaññakattheraapadānaṃ ३. प्रातिहार्यसंज्ञक थेर अपदान 26. २६. ‘‘Padumuttaro nāma jino, āhutīnaṃ paṭiggaho; Vasīsatasahassehi, nagaraṃ pāvisī tadā. त्या वेळी, आहुती (पूजासाहित्य) स्वीकारण्यास योग्य असलेले 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (बुद्ध) एक लाख वशी (जितेंद्रिय/अर्हत) भिक्खूंसह नगरात प्रवेश करते झाले. 27. २७. ‘‘Nagaraṃ pavisantassa, upasantassa tādino; Ratanāni pajjotiṃsu, nigghoso āsi tāvade. शांत आणि तादी (समचित्त) असलेल्या बुद्धांनी नगरात प्रवेश केला असता, रत्ने चमकू लागली आणि त्याच वेळी मोठा जयघोष झाला. 28. २८. ‘‘Buddhassa ānubhāvena, bherī vajjumaghaṭṭitā; Sayaṃ vīṇā pavajjanti, buddhassa pavisato puraṃ. बुद्धांच्या प्रभावाने नगारे न वाजवताही वाजू लागले; बुद्ध नगरात प्रवेश करत असताना वीणा स्वतःहून वाजू लागल्या. 29. २९. ‘‘Buddhaseṭṭhaṃ namassāmi, padumuttaramahāmuniṃ; Pāṭihīrañca passitvā, tattha cittaṃ pasādayiṃ. मी बुद्धश्रेष्ठ, महामुनी पदुमुत्तरांना वंदन करतो; आणि त्यांचे प्रातिहार्य पाहून मी त्यांच्याविषयी मनात श्रद्धा निर्माण केली. 30. ३०. ‘‘Aho buddho aho dhammo, aho no satthusampadā; Acetanāpi turiyā, sayameva pavajjare. अहो बुद्ध! अहो धम्म! अहो आमच्या शास्त्यांची समृद्धी! अचेतन असलेली वाद्येसुद्धा स्वतःहून वाजत आहेत! 31. ३१. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ saññamalabhiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhasaññāyidaṃ phalaṃ. एक लाख कल्पांपूर्वी मला जी 'बुद्ध' अशी संज्ञा प्राप्त झाली, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही; हे बुद्धसंज्ञेचे फळ आहे. 32. ३२. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 33. ३३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 34. ३४. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā pāṭihīrasaññako thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान प्रातिहार्यसंज्ञक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Pāṭihīrasaññakattherassāpadānaṃ tatiyaṃ. प्रातिहार्यसंज्ञक थेरांचे अपदान समाप्त झाले. (तिसरे) 4. Ñāṇatthavikattheraapadānaṃ ४. ज्ञानत्थविक थेर अपदान 35. ३५. ‘‘Kaṇikāraṃva [Pg.19] jalitaṃ, dīparukkhaṃva jotitaṃ; Kañcanaṃva virocantaṃ, addasaṃ dvipaduttamaṃ. प्रज्वलित झालेल्या कण्णिकार वृक्षाप्रमाणे तेजस्वी, प्रकाशमान दीपवृक्षाप्रमाणे तळपणारे आणि सुवर्णाप्रमाणे चकाकणारे, द्विपदोत्तमांना (मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ अशा बुद्धांना) मी पाहिले. 36. ३६. ‘‘Kamaṇḍaluṃ ṭhapetvāna, vākacīrañca kuṇḍikaṃ; Ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā, buddhaseṭṭhaṃ thaviṃ ahaṃ. कमंडलू, वल्कले आणि कुंडी बाजूला ठेवून, एका खांद्यावर काळवीटाचे चामडे पांघरून, मी बुद्धश्रेष्ठांची स्तुती केली. 37. ३७. ‘‘‘Tamandhakāraṃ vidhamaṃ, mohajālasamākulaṃ; Ñāṇālokaṃ dassetvāna, nittiṇṇosi mahāmuni. हे महामुनी! मोहाच्या जाळ्याने वेढलेला अंधकार नष्ट करून आणि ज्ञानाचा प्रकाश दाखवून आपण (संसारसागरातून) पार झाला आहात. 38. ३८. ‘‘‘Samuddharasimaṃ lokaṃ, sabbāvantamanuttaraṃ; Ñāṇe te upamā natthi, yāvatājagatogati. आपण या संपूर्ण आणि अनुत्तर (सर्वश्रेष्ठ) जगाचा उद्धार करत आहात; जिथपर्यंत जगाची गती आहे, तिथपर्यंत आपल्या ज्ञानाला कोणतीही उपमा नाही. 39. ३९. ‘‘‘Tena ñāṇena sabbaññū, iti buddho pavuccati; Vandāmi taṃ mahāvīraṃ, sabbaññutamanāvaraṃ’. त्या ज्ञानामुळेच आपल्याला 'सर्वज्ञ' आणि 'बुद्ध' म्हटले जाते; अशा अनावृत (अप्रतिहत) सर्वज्ञता असलेल्या महावीरांना मी वंदन करतो. 40. ४०. ‘‘Satasahassito kappe, buddhaseṭṭhaṃ thaviṃ ahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, ñāṇatthavāyidaṃ phalaṃ; एक लाख कल्पांपूर्वी मी बुद्धश्रेष्ठांची स्तुती केली होती, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही; हे ज्ञानस्तुतीचे फळ आहे. 41. ४१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo; माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 42. ४२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 43. ४३. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā ñāṇatthaviko thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान ज्ञानत्थविक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Ñāṇatthavikattherassāpadānaṃ catutthaṃ. ज्ञानत्थविक थेरांचे अपदान समाप्त झाले. (चौथे) 5. Ucchukhaṇḍikattheraapadānaṃ ५. उच्छुखंडिक थेर अपदान 44. ४४. ‘‘Nagare bandhumatiyā, dvārapālo ahosahaṃ; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, sabbadhammāna pāraguṃ. बंधुमती नगरात मी द्वारपाल होतो; सर्व धर्मांच्या पार गेलेल्या, विरज बुद्धांना मी पाहिले. 45. ४५. ‘‘Ucchukhaṇḍikamādāya, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ; Pasannacitto sumano, vipassissa mahesino. मी उसाचा तुकडा घेऊन, प्रसन्नचित्त व आनंदी होऊन, बुद्धश्रेष्ठ महर्षी विपस्सी यांना दान दिले. 46. ४६. ‘‘Ekanavutito [Pg.20] kappe, yaṃ ucchumadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, ucchukhaṇḍassidaṃ phalaṃ. एक्याण्णव कल्पंपूर्वी मी जे उसाचे दान दिले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही; हे उसाच्या तुकड्याच्या दानाचे फळ आहे. 47. ४७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 48. ४८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 49. ४९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā ucchukhaṇḍiko thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान उच्छुखंडिक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हणून दाखवल्या. Ucchukhaṇḍikattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. उच्छुखंडिक थेरांचे अपदान पाचवे समाप्त. 6. Kaḷambadāyakattheraapadānaṃ ६. कळंबदायक थेर अपदान 50. ५०. ‘‘Romaso nāma sambuddho, vasate pabbatantare; Kaḷambaṃ tassa pādāsiṃ, pasanno sehi pāṇibhi. “रोमस नावाचे बुद्ध पर्वतांच्या दरीमध्ये राहत होते. मी प्रसन्न चित्ताने माझ्या स्वतःच्या हातांनी त्यांना कळंब दान केले. 51. ५१. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, kaḷambassa idaṃ phalaṃ. “चौऱ्याण्णव कल्प पूर्वी मी जे दान दिले होते, त्यानंतर मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे कळंब दानाचे फळ आहे. 52. ५२. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 53. ५३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 54. ५४. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā kaḷambadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान कळंबदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हणून दाखवल्या. Kaḷambadāyakattherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. कळंबदायक थेरांचे अपदान सहावे समाप्त. 7. Ambāṭakadāyakattheraapadānaṃ ७. अंबाटकदायक थेर अपदान 55. ५५. ‘‘Vipine buddhaṃ disvāna, sayambhuṃ aparājitaṃ; Ambāṭakaṃ gahetvāna, sayambhussa adāsahaṃ. “अरण्यात स्वयंभू आणि अपराजित बुद्धांना पाहून, मी अंबाटक घेऊन त्या स्वयंभू बुद्धांना दान केले. 56. ५६. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ phalamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “या कल्पामधून एकतीसाव्या कल्पामध्ये मी जे फळ दान केले होते, त्यानंतर मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे फळदानाचा परिणाम आहे. 57. ५७. ‘‘Kilesā [Pg.21] jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 58. ५८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 59. ५९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā ambāṭakadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान अंबाटकदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हणून दाखवल्या. Ambāṭakadāyakattherassāpadānaṃ sattamaṃ. अंबाटकदायक थेरांचे अपदान सातवे समाप्त. 8. Harītakadāyakattheraapadānaṃ ८. हरीतकदायक थेर अपदान 60. ६०. ‘‘Harītakaṃ āmalakaṃ, ambajambuvibhītakaṃ; Kolaṃ bhallātakaṃ billaṃ, sayameva harāmahaṃ. “हिरडा, आवळा, आंबा, जांभूळ, बेहडा, बोर, बिब्बा आणि बेल मी स्वतःच घेऊन येत असे. 61. ६१. ‘‘Disvāna pabbhāragataṃ, jhāyiṃ jhānarataṃ muniṃ; Ābādhena āpīḷentaṃ, adutīyaṃ mahāmuniṃ. “पर्वताच्या गुहेत गेलेल्या, ध्यानस्थ, ध्यानात रममाण झालेल्या, आजाराने पीडित असलेल्या, अद्वितीय अशा महामुनींना पाहून, 62. ६२. ‘‘Harītakaṃ gahetvāna, sayambhussa adāsahaṃ; Khādamattamhi bhesajje, byādhi passambhi tāvade. “मी हिरडा घेऊन त्या स्वयंभू बुद्धांना दिला. ते औषध ग्रहण करताच, त्याच क्षणी त्यांचा आजार शांत झाला. 63. ६३. ‘‘Pahīnadaratho buddho, anumodamakāsi me; ‘Bhesajjadāneniminā, byādhivūpasamena ca. “सर्व संताप दूर झालेल्या बुद्धांनी माझे अनुमोदन केले: 'या औषध दानाने आणि आजार शांत झाल्यामुळे, 64. ६४. ‘‘‘Devabhūto manusso vā, jāto vā aññajātiyā; Sabbattha sukhito hotu, mā ca te byādhimāgamā’. “‘तू देव होवो वा मनुष्य होवो, किंवा इतर कोणत्याही योनीत जन्म घेवो, सर्व ठिकाणी तू सुखी होवो आणि तुला कोणताही आजार न होवो.’ 65. ६५. ‘‘Idaṃ vatvāna sambuddho, sayambhū aparājito; Nabhaṃ abbhuggamī dhīro, haṃsarājāva ambare. “असे बोलून, स्वयंभू आणि अपराजित सम्यक्संबुद्ध, ते धीर वीर, आकाशात राजहंसाप्रमाणे उडून गेले. 66. ६६. ‘‘Yato harītakaṃ dinnaṃ, sayambhussa mahesino; Imaṃ jātiṃ upādāya, byādhi me nupapajjatha. “जेव्हापासून मी त्या स्वयंभू महर्षी बुद्धांना हिरडा दान केला, तेव्हापासून या जन्मापर्यंत मला कधीही कोणताही आजार झाला नाही. 67. ६७. ‘‘Ayaṃ pacchimako mayhaṃ, carimo vattate bhavo; Tisso vijjā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “हा माझा अंतिम जन्म आहे, हा माझा शेवटचा भव चालू आहे. मी तीन विद्या साध्य केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 68. ६८. ‘‘Catunnavutito kappe, bhesajjamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, bhesajjassa idaṃ phalaṃ. “चौऱ्याण्णव कल्प पूर्वी मी जे औषध दान दिले होते, त्यानंतर मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे औषध दानाचे फळ आहे. 69. ६९. ‘‘Kilesā [Pg.22] jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 70. ७०. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 71. ७१. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā harītakadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान हरीतकदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हणून दाखवल्या. Harītakadāyakattherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. हरीतकदायक थेरांचे अपदान आठवे समाप्त. 9. Ambapiṇḍiyattheraapadānaṃ ९. अंबपिंडिय थेर अपदान (अंबपिंडिय थेरांचे चरित्र) 72. ७२. ‘‘Hatthirājā tadā āsiṃ, īsādanto uruḷhavā; Vicaranto brahāraññe, addasaṃ lokanāyakaṃ. त्या वेळी मी नांगराच्या फाळासारखे मोठे सुळे असलेला आणि प्रचंड बलवान असा गजराज (हत्तींचा राजा) होतो. महाअरण्यात फिरत असताना मी लोकनायकाला (बुद्धांना) पाहिले. 73. ७३. ‘‘Ambapiṇḍaṃ gahetvāna, adāsiṃ satthuno ahaṃ; Paṭiggaṇhi mahāvīro, siddhattho lokanāyako. मी आंब्याचा घड घेऊन शास्त्यांना (बुद्धांना) अर्पण केला. महापराक्रमी, लोकनायक सिद्धार्थ बुद्धांनी त्याचा स्वीकार केला. 74. ७४. ‘‘Mama nijjhāyamānassa, paribhuñji tadā jino; Tattha cittaṃ pasādetvā, tusitaṃ upapajjahaṃ. मी पाहत असतानाच त्या वेळी जिनांनी (बुद्धांनी) त्याचे सेवन केले. त्यांच्याविषयी मनात श्रद्धा निर्माण करून मी तुषित स्वर्गात उत्पन्न झालो. 75. ७५. ‘‘Tato ahaṃ cavitvāna, cakkavattī ahosahaṃ; Eteneva upāyena, anubhutvāna sampadā. त्यानंतर तेथून च्युत होऊन (मृत्यू पावून) मी चक्रवर्ती राजा झालो. याच उपायाने (पुण्याने) विविध संपत्तीचा उपभोग घेऊन, 76. ७६. ‘‘Padhānapahitattohaṃ, upasanto nirūpadhi; Sabbāsave pariññāya, viharāmi anāsavo. मी ध्यानात मन एकाग्र केलेला, शांत आणि उपाधिरहित (क्लेशरहित) झालो आहे. सर्व आसवांचे (विकारांचे) पूर्ण ज्ञान करून घेऊन मी आता अनास्रव (आसवमुक्त) होऊन विहरत आहे. 77. ७७. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ phalamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. चौऱ्याण्णव कल्प पूर्वी मी जे फळ दान केले होते, त्यानंतर मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. हे फळदानाचाच परिणाम (फळ) आहे. 78. ७८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी अनास्रव होऊन विहरत आहे. 79. ७९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखर सुफळ झाले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 80. ८०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā ambapiṇḍiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान अंबपिंडिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हणून दाखविल्या. Ambapiṇḍiyattherassāpadānaṃ navamaṃ. अंबपिंडिय थेरांचे अपदान नववे समाप्त. 10. Ambaphaliyattheraapadānaṃ १०. अंबफलिय थेर अपदान (अंबफलिय थेरांचे चरित्र) 81. ८१. ‘‘Padumuttarabuddhassa[Pg.23], lokajeṭṭhassa tādino; Piṇḍāya vicarantassa, dhārato uttamaṃ yasaṃ. उत्कृष्ट कीर्ती धारण करणारे, लोकज्येष्ठ आणि तादी (समतावान) अशा पदुमुत्तर बुद्धांना, जे पिंडपातासाठी (भिक्षेसाठी) हिंडत होते, 82. ८२. ‘‘Aggaphalaṃ gahetvāna, vippasannena cetasā; Dakkhiṇeyyassa vīrassa, adāsiṃ satthuno ahaṃ. मी अत्यंत प्रसन्न चित्ताने आंब्याचे पहिले फळ (अग्रफळ) घेऊन, दान स्वीकारण्यास योग्य अशा पराक्रमी शास्त्यांना (बुद्धांना) अर्पण केले. 83. ८३. ‘‘Tena kammena dvipadinda, lokajeṭṭha narāsabha; Pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ, hitvā jayaparājayaṃ. हे द्विपदोत्तमा (मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ), लोकज्येष्ठा, नरासभ (नरश्रेष्ठा)! त्या कर्मामुळे मी जय आणि पराजय सोडून अचल स्थानाला (निर्वाणाला) प्राप्त झालो आहे. 84. ८४. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, aggadānassidaṃ phalaṃ. एक लाख कल्प पूर्वी मी जे दान दिले होते, त्यानंतर मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. हे अग्रदानाचाच (पहिल्या फळाच्या दानाचा) परिणाम आहे. 85. ८५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी अनास्रव होऊन विहरत आहे. 86. ८६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुफळ झाले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 87. ८७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’.Itthaṃ sudaṃ āyasmā ambaphaliyo thero imā gāthāyo abhāsitthāti; चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. अशा प्रकारे आयुष्यमान अंबफलिय थेरांनी या गाथा म्हणून दाखविल्या. Ambaphaliyattherassāpadānaṃ dasamaṃ. अंबफलिय थेरांचे अपदान दहावे समाप्त. Ekavihārivaggo catucattālīsamo. एकविहारि वर्ग चव्वेचाळिसावा समाप्त. Tassuddānaṃ – त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) - Thero ekavihārī ca, saṅkhiyo pāṭihīrako; Thaviko ucchukhaṇḍī ca, kaḷambaambāṭakado. एकविहारी थेर, संखिय, पाटिहीरको, थविक, उच्छुखंडी, कळंब आणि अंबाटकद, Harītakambapiṇḍī ca, ambado dasamo yati; Chaḷasīti ca gāthāyo, gaṇitāyo vibhāvibhi. हरीतक, अंबपिंडी आणि दहावे यती (भिक्खू) अंबद. बुद्धिमान पुरुषांनी मोजलेल्या एकूण गाथा शहाऐंशी (८६) आहेत. 45. Vibhītakavaggo ४५. विभीतक वर्ग 1. Vibhītakamiñjiyattheraapadānaṃ १. विभीतकमिंजिय थेर अपदान (विभीतकमिंजिय थेरांचे चरित्र) 1. १. ‘‘Kakusandho [Pg.24] mahāvīro, sabbadhammāna pāragū; Gaṇamhā vūpakaṭṭho so, agamāsi vanantaraṃ. सर्व धर्मांचे पारगामी (सर्व धर्मांच्या पलीकडे गेलेले) महापराक्रमी ककुसंध बुद्ध संघापासून दूर होऊन एकांतासाठी घनदाट अरण्यात गेले. 2. २. ‘‘Bījamiñjaṃ gahetvāna, latāya āvuṇiṃ ahaṃ; Bhagavā tamhi samaye, jhāyate pabbatantare. मी बेहड्याच्या बियांचे मगज (गर) घेऊन ते वेलीच्या दोऱ्याने ओवले. त्या वेळी भगवान पर्वतांच्या दरीत ध्यानमग्न होते. 3. ३. ‘‘Disvānahaṃ devadevaṃ, vippasannena cetasā; Dakkhiṇeyyassa vīrassa, bījamiñjamadāsahaṃ. देवाधिदेव बुद्धांना पाहून मी अत्यंत प्रसन्न चित्ताने, दान स्वीकारण्यास योग्य अशा पराक्रमी बुद्धांना बेहड्याच्या बियांचे मगज दान केले. 4. ४. ‘‘Imasmiṃyeva kappamhi, yaṃ miñjamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, bījamiñjassidaṃ phalaṃ. याच कल्पामध्ये मी जे बियांचे मगज दान केले होते, त्यानंतर मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. हे बेहड्याच्या बियांच्या मगजदानाचाच परिणाम आहे. 5. ५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत. बंधने तोडून मुक्त झालेल्या हत्तीप्रमाणे मी आता अनास्रव (आसवमुक्त) होऊन विहरत आहे. 6. ६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या चरणी माझे येणे खरोखर सुफळ झाले. मी तिन्ही विद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 7. ७. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत. बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā vibhītakamiñjiyo thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान विभीतकमिंजिय थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा म्हणून दाखविल्या. Vibhītakamiñjiyattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. विभीतकमिंजिय थेरांचे पहिले अपदान समाप्त. 2. Koladāyakattheraapadānaṃ २. कोलदायक थेर अपदान (कोलदायक थेरांचे चरित्र) 8. ८. ‘‘Ajinena nivatthohaṃ, vākacīradharo tadā; Khāriyā pūrayitvāna, kolaṃhāsiṃ mamassamaṃ. त्या वेळी मी काळवीटाचे चामडे पांघरलेला आणि वल्कले (झाडाच्या सालीचे वस्त्र) नेसलेला होतो. मी टोपली भरून बोरे माझ्या आश्रमात घेऊन आलो. 9. ९. ‘‘Tamhi [Pg.25] kāle sikhī buddho, eko adutiyo ahu; Mamassamaṃ upāgacchi, jānanto sabbakālikaṃ. त्या काळी, अद्वितीय आणि अतुलनीय असे शिखी बुद्ध होऊन गेले. सर्वकाळ जाणणारे ते माझ्या आश्रमात आले. 10. १०. ‘‘Sakaṃ cittaṃ pasādetvā, vanditvāna ca subbataṃ; Ubho hatthehi paggayha, kolaṃ buddhassadāsahaṃ. माझे चित्त प्रसन्न करून आणि त्या सुव्रत (उत्कृष्ट व्रत पाळणाऱ्या) बुद्धांना वंदन करून, दोन्ही हातांनी बोर वर उचलून मी बुद्धांना दान केले. 11. ११. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ phalamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, koladānassidaṃ phalaṃ. या कल्पामधून एकतीसाव्या (३१ व्या) कल्पामध्ये मी जे फळ (बोर) दान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे बोराच्या दानाचे फळ आहे. 12. १२. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 13. १३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 14. १४. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā koladāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान कोलदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Koladāyakattherassāpadānaṃ dutiyaṃ. कोलदायक थेरांचे अपदान दुसरे समाप्त झाले. 3. Billiyattheraapadānaṃ ३. बिल्लिय थेर अपदान 15. १५. ‘‘Candabhāgānadītīre, assamo sukato mama; Billarukkhehi ākiṇṇo, nānādumanisevito. चंद्रभागा नदीच्या तीरावर माझा आश्रम चांगल्या प्रकारे बांधलेला होता. तो बेलाच्या वृक्षांनी वेढलेला होता आणि विविध प्रकारच्या वृक्षांनी सुशोभित होता. 16. १६. ‘‘Sugandhaṃ beluvaṃ disvā, buddhaseṭṭhamanussariṃ; Khāribhāraṃ pūrayitvā, tuṭṭho saṃviggamānaso. सुगंधी बेल पाहून मी सर्वश्रेष्ठ बुद्धांचे स्मरण केले. माझी कावड भरून, मी प्रसन्न आणि संवेगयुक्त चित्ताने, 17. १७. ‘‘Kakusandhaṃ upāgamma, billapakkamadāsahaṃ; Puññakkhettassa vīrassa, vippasannena cetasā. ककुसंध बुद्धांच्या जवळ जाऊन, पुण्यक्षेत्र असणाऱ्या त्या वीर बुद्धांना मी अत्यंत प्रसन्न चित्ताने पिकलेले बेल दान केले. 18. १८. ‘‘Imasmiṃyeva kappasmiṃ, yaṃ phalamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. याच कल्पामध्ये मी जे फळ दान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे फळदानाचा परिणाम आहे. 19. १९. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 20. २०. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 21. २१. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.26] catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā billiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान बिल्लिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Billiyattherassāpadānaṃ tatiyaṃ. बिल्लिय थेरांचे अपदान तिसरे समाप्त झाले. 4. Bhallātadāyakattheraapadānaṃ ४. भल्लातदायक थेर अपदान 22. २२. ‘‘Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ, dvattiṃsavaralakkhaṇaṃ; Vipinaggena gacchantaṃ, sālarājaṃva phullitaṃ. सुवर्णवर्णीय, बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त, आणि अरण्यातून जात असताना फुलेल्या शालवृक्षांच्या राजाप्रमाणे शोभून दिसणाऱ्या सम्यक संबुद्धांना पाहून, 23. २३. ‘‘Tiṇattharaṃ paññāpetvā, buddhaseṭṭhaṃ ayācahaṃ; ‘Anukampatu maṃ buddho, bhikkhaṃ icchāmi dātave’. मी गवताचे आसन पसरले आणि सर्वश्रेष्ठ बुद्धांना विनंती केली: 'बुद्ध माझ्यावर अनुकंपा करोत, मला भिक्षा दान करण्याची इच्छा आहे.' 24. २४. ‘‘Anukampako kāruṇiko, atthadassī mahāyaso; Mama saṅkappamaññāya, orūhi mama assame. अनुकंपा करणारे, कारुणिक, महान कीर्ती असलेले आणि अर्थदर्शी बुद्ध माझ्या मनातील संकल्प जाणून माझ्या आश्रमात उतरले. 25. २५. ‘‘Orohitvāna sambuddho, nisīdi paṇṇasanthare; Bhallātakaṃ gahetvāna, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ. खाली उतरून सम्यक बुद्ध पानांच्या आसनावर बसले. मी भल्लातक फळ घेऊन सर्वश्रेष्ठ बुद्धांना दान केले. 26. २६. ‘‘Mama nijjhāyamānassa, paribhuñji tadā jino; Tattha cittaṃ pasādetvā, abhivandiṃ tadā jinaṃ. मी पाहत असतानाच त्या जिनांनी ते ग्रहण केले. तेव्हा त्यांच्यावर माझे चित्त प्रसन्न करून मी त्या जिनांना वंदन केले. 27. २७. ‘‘Aṭṭhārase kappasate, yaṃ phalamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. अठराशे कल्प पूर्वी मी जे फळ दान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे फळदानाचा परिणाम आहे. 28. २८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 29. २९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 30. ३०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā bhallātadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान भल्लातदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Bhallātadāyakattherassāpadānaṃ catutthaṃ. भल्लातदायक थेरांचे अपदान चौथे समाप्त झाले. 5. Uttalipupphiyattheraapadānaṃ ५. उत्तलिपुप्फिय थेर अपदान 31. ३१. ‘‘Nigrodhe [Pg.27] haritobhāse, saṃviruḷhamhi pādape; Uttalimālaṃ paggayha, bodhiyā abhiropayiṃ. हिरव्यागार and समृद्ध अशा वडाच्या वृक्षाजवळ, मी उत्तलि फुलांची माळ हातात घेऊन बोधिवृक्षाला अर्पण केली. 32. ३२. ‘‘Imasmiṃyeva kappamhi, yaṃ bodhimabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, bodhipūjāyidaṃ phalaṃ. याच कल्पामध्ये मी जी बोधिपूजा केली होती, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे बोधिपूजेचे फळ आहे. 33. ३३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 34. ३४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 35. ३५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā uttalipupphiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान उत्तलिपुप्फिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. असे त्यांनी म्हटले. Uttalipupphiyattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. उत्तलिपुप्फिय थेरांचे पाचवे अपदान समाप्त झाले. 6. Ambāṭakiyattheraapadānaṃ ६. अम्बाटकिय थेर अपदान 36. ३६. ‘‘Supupphitaṃ sālavanaṃ, ogayha vessabhū muni; Nisīdi giriduggesu, abhijātova kesarī. “उत्कृष्टपणे बहरलेल्या सालवनात प्रवेश करून, वेस्सभू मुनी (बुद्ध) पर्वतांच्या दऱ्याखोऱ्यांमध्ये एखाद्या उच्च कुळातील सिंहाप्रमाणे बसले होते. 37. ३७. ‘‘Pasannacitto sumano, ambāṭakamapūjayiṃ; Puññakkhettaṃ anuttaraṃ, pasanno sehi pāṇibhi. “प्रसन्नचित्त आणि आनंदी होऊन, मी त्या अनुत्तर पुण्यक्षेत्र असलेल्या (बुद्धांना) प्रसन्न मनाने माझ्या स्वतःच्या हातांनी अम्बाटक फळ अर्पण करून त्यांची पूजा केली. 38. ३८. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ; Duggati nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. “या कल्पपासून एकतिसाव्या कल्पामध्ये जे फूल मी अर्पण केले होते, त्यामुळे मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. बुद्धपूजेचे हे फळ आहे. 39. ३९. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 40. ४०. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे स्वागतच झाले... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 41. ४१. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार पटिसम्भिदा... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā ambāṭakiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान अम्बाटकिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Ambāṭakiyattherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. अम्बाटकिय थेरांचे सहावे अपदान समाप्त झाले. 7. Sīhāsanikattheraapadānaṃ ७. सीहासानिक थेर अपदान 42. ४२. ‘‘Padumuttarassa [Pg.28] bhagavato, sabbabhūtahitesino; Pasannacitto sumano, sīhāsanamadāsahaṃ. “सर्व प्राण्यांच्या हिताची इच्छा करणाऱ्या पदुमुत्तर भगवंतांना, प्रसन्नचित्त आणि आनंदी होऊन मी सिंहासन दान केले. 43. ४३. ‘‘Devaloke manusse vā, yattha yattha vasāmahaṃ; Labhāmi vipulaṃ byamhaṃ, sīhāsanassidaṃ phalaṃ. “देवलोकात किंवा मनुष्यलोकात, मी ज्या ज्या ठिकाणी राहतो, तिथे मला विशाल विमान (भवन) प्राप्त होते. हे सिंहासन दानाचे फळ आहे. 44. ४४. ‘‘Soṇṇamayā rūpimayā, lohitaṅgamayā bahū; Maṇimayā ca pallaṅkā, nibbattanti mamaṃ sadā. “सोन्याचे, चांदीचे, तांबड्या रत्नांचे आणि मण्यांचे अनेक पलंग माझ्यासाठी नेहमी उत्पन्न होतात. 45. ४५. ‘‘Bodhiyā āsanaṃ katvā, jalajuttamanāmino; Ucce kule pajāyāmi, aho dhammasudhammatā. “कमळात श्रेष्ठ अशा नावाच्या (पदुमुत्तर) बुद्धांच्या बोधिवृक्षापाशी आसन तयार केल्यामुळे, मी उच्च कुळात जन्म घेतो. अहो! धर्माची काय ही सुधर्माता (उत्कृष्टता)! 46. ४६. ‘‘Satasahassito kappe, sīhāsanamakāsahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, sīhāsanassidaṃ phalaṃ. “एक लाख कल्पांपूर्वी मी सिंहासन तयार केले होते. तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे सिंहासन दानाचे फळ आहे. 47. ४७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 48. ४८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे स्वागतच झाले... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 49. ४९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार पटिसम्भिदा... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā sīhāsaniko thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान सीहासानिक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Sīhāsanikattherassāpadānaṃ sattamaṃ. सीहासानिक थेरांचे सातवे अपदान समाप्त झाले. 8. Pādapīṭhiyattheraapadānaṃ ८. पादपीठिय थेर अपदान 50. ५०. ‘‘Sumedho nāma sambuddho, aggo kāruṇiko muni; Tārayitvā bahū satte, nibbuto so mahāyaso. “सुमेध नावाचे सम्यक संबुद्ध, जे श्रेष्ठ कारुणिक मुनी होते, ते अनेक प्राण्यांना तारून महायशस्वी होऊन परिनिर्वाण पावले. 51. ५१. ‘‘Sīhāsanassa sāmantā, sumedhassa mahesino; Pasannacitto sumano, pādapīṭhamakārayiṃ. “महान गुणांचा शोध घेणाऱ्या सुमेध बुद्धांच्या सिंहासनाजवळ, प्रसन्नचित्त आणि आनंदी होऊन मी एक पादपीठ (पाऊल ठेवण्याची चौकी) तयार करवून घेतले. 52. ५२. ‘‘Katvāna kusalaṃ kammaṃ, sukhapākaṃ sukhudrayaṃ; Puññakammena saṃyutto, tāvatiṃsamagacchahaṃ. “सुखाचा विपाक देणारे आणि सुख उत्पन्न करणारे कुशल कर्म करून, त्या पुण्यकर्माने युक्त होऊन मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 53. ५३. ‘‘Tattha [Pg.29] me vasamānassa, puññakammasamaṅgino; Padāni uddharantassa, soṇṇapīṭhā bhavanti me. “तिथे राहणाऱ्या आणि पुण्यकर्माने संपन्न असलेल्या माझ्यासाठी, मी पावले उचलत असताना सोन्याची पादपीठे माझ्या पायांखाली आपोआप तयार होत असत. 54. ५४. ‘‘Lābhā tesaṃ suladdhaṃ vo, ye labhanti upassutiṃ; Nibbute kāraṃ katvāna, labhanti vipulaṃ sukhaṃ. “ज्यांना ऐकण्याची संधी मिळते, त्यांचा मोठा लाभ आहे आणि त्यांना ते सुलभतेने मिळाले आहे. परिनिर्वाण पावलेल्या बुद्धांची पूजा करून ते विपुल सुख प्राप्त करतात. 55. ५५. ‘‘Mayāpi sukataṃ kammaṃ, vāṇijjaṃ suppayojitaṃ; Pādapīṭhaṃ karitvāna, soṇṇapīṭhaṃ labhāmahaṃ. “मी देखील एक उत्तम कर्म केले, जणू काही मी एक चांगला व्यापार केला. पादपीठ दान केल्यामुळे मला सोन्याचे पादपीठ प्राप्त झाले आहे. 56. ५६. ‘‘Yaṃ yaṃ disaṃ pakkamāmi, kenaci kiccayenahaṃ ; Soṇṇapīṭhe akkamāmi, puññakammassidaṃ phalaṃ. “काही कामानिमित्त मी ज्या ज्या दिशेला जातो, तिथे मी सोन्याच्या पादपीठावर पाऊल ठेवून चालतो. हे पुण्यकर्माचे फळ आहे. 57. ५७. ‘‘Tiṃsakappasahassamhi, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, pādapīṭhassidaṃ phalaṃ. “तीस हजार कल्पांपूर्वी मी जे कर्म केले होते, त्यामुळे मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे पादपीठ दानाचे फळ आहे. 58. ५८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 59. ५९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे स्वागतच झाले... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 60. ६०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार पटिसम्भिदा... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā pādapīṭhiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान पादपीठिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Pādapīṭhiyattherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. पादपीठिय थेरांचे आठवे अपदान समाप्त झाले. 9. Vedikārakattheraapadānaṃ ९. वेदिकाकारक थेर अपदान 61. ६१. ‘‘Padumuttarassa bhagavato, bodhiyā pādaputtame; Vedikaṃ sukataṃ katvā, sakaṃ cittaṃ pasādayiṃ. पदुमुत्तर भगवंतांच्या, श्रेष्ठ बोधिवृक्षाभोवती सुंदर वेदी (कठडा) बनवून मी माझे चित्त प्रसन्न केले. 62. ६२. ‘‘Atoḷārāni bhaṇḍāni, katāni akatāni ca; Antalikkhā pavassanti, vedikāya idaṃ phalaṃ. घडवलेले आणि न घडवलेले अत्यंत मौल्यवान अलंकार आकाशातून वर्षतात; हे वेदीचे फळ आहे. 63. ६३. ‘‘Ubhato byūḷhasaṅgāme, pakkhandanto bhayānake; Bhayabheravaṃ na passāmi, vedikāya idaṃ phalaṃ. दोन्ही बाजूंनी सैन्य सज्ज असलेल्या भयानक युद्धभूमीत धावून जातानाही मला कोणतेही भय किंवा भीती दिसत नाही; हे वेदीचे फळ आहे. 64. ६४. ‘‘Mama [Pg.30] saṅkappamaññāya, byamhaṃ nibbattate subhaṃ; Sayanāni mahagghāni, vedikāya idaṃ phalaṃ. माझा संकल्प जाणून माझ्यासाठी सुंदर विमान (प्रासाद) उत्पन्न होते आणि मौल्यवान शय्या प्राप्त होतात; हे वेदीचे फळ आहे. 65. ६५. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ vedikamakārayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, vedikāya idaṃ phalaṃ. एक लाख कल्प पूर्वी मी जी वेदी बनवली होती, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही; हे वेदीचे फळ आहे. 66. ६६. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 67. ६७. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुफळ झाले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 68. ६८. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā vedikārako thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान वेदिकारक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Vedikārakattherassāpadānaṃ navamaṃ. वेदिकारक थेरांचे अपदान नववे समाप्त. 10. Bodhigharadāyakattheraapadānaṃ १०. बोधिगृहदायक थेर अपदान 69. ६९. ‘‘Siddhatthassa bhagavato, dvipadindassa tādino; Pasannacitto sumano, bodhigharamakārayiṃ. द्विपदोत्तम आणि तादी (समतायुक्त) अशा सिद्धार्थ भगवंतांच्या बोधिवृक्षासाठी मी प्रसन्न व आनंदी चित्ताने बोधिगृह बनवले. 70. ७०. ‘‘Tusitaṃ upapannomhi, vasāmi ratane ghare; Na me sītaṃ vā uṇhaṃ vā, vāto gatte na samphuse. मी तुषित स्वर्गात उत्पन्न झालो आणि तेथे रत्नांच्या महालात राहतो; मला थंडी किंवा उष्णता जाणवत नाही आणि वारा माझ्या शरीराला स्पर्श करत नाही. 71. ७१. ‘‘Pañcasaṭṭhimhito kappe, cakkavattī ahosahaṃ; Kāsikaṃ nāma nagaraṃ, vissakammena māpitaṃ. पासष्ट कल्प पूर्वी मी चक्रवर्ती राजा होतो; तेव्हा विश्वकर्म्याने 'कासिक' नावाचे नगर निर्माण केले होते. 72. ७२. ‘‘Dasayojanaāyāmaṃ, aṭṭhayojanavitthataṃ; Na tamhi nagare atthi, kaṭṭhaṃ vallī ca mattikā. ते नगर दहा योजन लांब आणि आठ योजन रुंद होते. त्या नगरात लाकूड, वेली किंवा माती नव्हती. 73. ७३. ‘‘Tiriyaṃ yojanaṃ āsi, addhayojanavitthataṃ; Maṅgalo nāma pāsādo, vissakammena māpito. विश्वकर्म्याने निर्माण केलेला 'मंगल' नावाचा प्रासाद एक योजन रुंद आणि अर्धा योजन लांब होता. 74. ७४. ‘‘Cullāsītisahassāni, thambhā soṇṇamayā ahuṃ; Maṇimayā ca niyyūhā, chadanaṃ rūpiyaṃ ahu. त्यात चौऱ्याऐंशी हजार सुवर्णमय खांब होते, त्याचे सज्जे मणीमय होते आणि छप्पर चांदीचे होते. 75. ७५. ‘‘Sabbasoṇṇamayaṃ [Pg.31] gharaṃ, vissakammena māpitaṃ; Ajjhāvutthaṃ mayā etaṃ, gharadānassidaṃ phalaṃ. विश्वकर्म्याने निर्माण केलेल्या त्या संपूर्ण सुवर्णमय महालात मी वास्तव्य केले; हे गृहदानाचे फळ आहे. 76. ७६. ‘‘Te sabbe anubhotvāna, devamānusake bhave; Ajjhapattomhi nibbānaṃ, santipadamanuttaraṃ. देव आणि मनुष्य लोकातील त्या सर्व सुखांचा उपभोग घेऊन, आज मी परम शांत आणि अनुत्तर अशा निर्वाण पदाला प्राप्त झालो आहे. 77. ७७. ‘‘Tiṃsakappasahassamhi, bodhigharamakārayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, gharadānassidaṃ phalaṃ. तीस हजार कल्प पूर्वी मी बोधिगृह बनवले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही; हे गृहदानाचे फळ आहे. 78. ७८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 79. ७९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुफळ झाले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 80. ८०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā bodhigharadāyako thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान बोधिगृहदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Bodhigharadāyakattherassāpadānaṃ dasamaṃ. बोधिगृहदायक थेरांचे अपदान दहावे समाप्त. Vibhītakavaggo pañcacattālīsamo. विभीतक वर्ग पंचेचाळिसावा समाप्त. Tassuddānaṃ – त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) - Vibhītakī kolaphalī, billabhallātakappado; Uttalambaṭakī ceva, āsanī pādapīṭhako. विभीतक, कोलफली, बिल्ल, भल्लातक, उत्तल, अम्बाटकी, आसनी, पादपीठक, Vediko bodhighariko, gāthāyo gaṇitāpi ca; Ekūnāsītikā sabbā, asmiṃ vagge pakittitā. वेदिक आणि बोधिगृहिक; या वर्गात एकूण एकोणऐंशी गाथा मोजल्या गेल्या आहेत. 46. Jagatidāyakavaggo ४६. जगतिदायक वर्ग 1. Jagatidāyakattheraapadānaṃ १. जगतिदायक थेर अपदान 1. १. ‘‘Dhammadassissa [Pg.32] munino, bodhiyā pādaputtame; Pasannacitto sumano, jagatiṃ kārayiṃ ahaṃ. धम्मदस्सी मुनींच्या श्रेष्ठ बोधिवृक्षाभोवती मी प्रसन्न व आनंदी चित्ताने जगति (चबुतरा) बनवली. 2. २. ‘‘Darito pabbatato vā, rukkhato patito ahaṃ; Cuto patiṭṭhaṃ vindāmi, jagatiyā idaṃ phalaṃ. दरीतून, पर्वतावरून किंवा वृक्षावरून खाली पडलो तरी, मृत्यूनंतर मला आश्रयस्थान प्राप्त होते; हे जगतीचे फळ आहे. 3. ३. ‘‘Na me corā vihesanti, nātimaññanti khattiyā ; Sabbāmittetikkamāmi, jagatiyā idaṃ phalaṃ. चोर मला त्रास देत नाहीत, क्षत्रिय माझा अनादर करत नाहीत आणि मी सर्व शत्रूंवर मात करतो; हे जगतीचे फळ आहे. 4. ४. ‘‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Sabbattha pūjito homi, jagatiyā idaṃ phalaṃ. मी देव किंवा मनुष्य ज्या ज्या योनीत जन्म घेतो, तेथे सर्वत्र माझा आदर-सत्कार केला जातो; हे जगतीचे फळ आहे. 5. ५. ‘‘Aṭṭhārase kappasate, jagatiṃ kārayiṃ ahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, jagatidānassidaṃ phalaṃ. अठराशे कल्प पूर्वी मी जगति बनवली होती, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही; हे जगति दानाचे फळ आहे. 6. ६. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत; बंधने तोडून मुक्त झालेल्या हत्तीप्रमाणे मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 7. ७. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या चरणी माझे येणे खरोखरच सुफळ झाले; मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 8. ८. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā jagatidāyako thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान जगतीदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Jagatidāyakattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. जगतीदायक थेरांचे पहिले अपदान समाप्त झाले. 2. Morahatthiyattheraapadānaṃ २. मोरहत्थिय थेर अपदान 9. ९. ‘‘Morahatthaṃ gahetvāna, upesiṃ lokanāyakaṃ; Pasannacitto sumano, morahatthamadāsahaṃ. मी मोराच्या पिसांचा पंखा (मोरहत्थ) घेऊन लोकनायकांकडे गेलो; प्रसन्नचित्त व आनंदी होऊन मी तो मोरहत्थ त्यांना दान केला. 10. १०. ‘‘Iminā [Pg.33] morahatthena, cetanāpaṇidhīhi ca; Nibbāyiṃsu tayo aggī, labhāmi vipulaṃ sukhaṃ. या मोरहत्थाच्या दानाने आणि माझ्या चेतना व संकल्पाने, माझे तिन्ही अग्नी विझले आहेत आणि मला विपुल सुख लाभत आहे. 11. ११. ‘‘Aho buddho aho dhammo, aho no satthusampadā; Datvānahaṃ morahatthaṃ, labhāmi vipulaṃ sukhaṃ. अहो बुद्ध! अहो धम्म! अहो आमच्या शास्त्यांची परिपूर्णता! मी मोरहत्थ दान करून विपुल सुख प्राप्त करत आहे. 12. १२. ‘‘Tiyaggī nibbutā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Sabbāsavā parikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. माझे तिन्ही अग्नी विझले आहेत, सर्व भव समूळ नष्ट झाले आहेत; सर्व आसव क्षीण झाले आहेत, आता पुन्हा जन्म नाही. 13. १३. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, morahatthassidaṃ phalaṃ. या कल्पामधून एकतिसाव्या (३१) कल्पात मी जे दान दिले होते, त्यानंतर मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही; हे मोरहत्थ दानाचे फळ आहे. 14. १४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून गेले आहेत... (पे)... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 15. १५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुफळ झाले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 16. १६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā morahatthiyo thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान मोरहत्थिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Morahatthiyattherassāpadānaṃ dutiyaṃ. मोरहत्थिय थेरांचे दुसरे अपदान समाप्त झाले. 3. Sīhāsanabījiyattheraapadānaṃ ३. सीहासनबीजिय थेर अपदान 17. १७. ‘‘Tissassāhaṃ bhagavato, bodhirukkhamavandiyaṃ; Paggayha bījaniṃ tattha, sīhāsanamabījahaṃ. मी तिस्स भगवंतांच्या बोधिवृक्षाला वंदन केले; आणि तेथे पंखा (विजनी) हातात घेऊन सिंहासनाला वारा घातला. 18. १८. ‘‘Dvenavute ito kappe, sīhāsanamabījahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, bījanāya idaṃ phalaṃ. या कल्पामधून ब्याण्णव्या (९२) कल्पात मी सिंहासनाला वारा घातला होता; त्यानंतर मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही, हे वारा घालण्याचे फळ आहे. 19. १९. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून गेले आहेत... (पे)... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 20. २०. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुफळ झाले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 21. २१. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā sīhāsanabījiyo thero imā याप्रमाणे आयुष्यमान सीहासनबीजिय थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Sīhāsanabījiyattherassāpadānaṃ tatiyaṃ. सीहासनबीजिय थेरांचे तिसरे अपदान समाप्त झाले. 4. Tiṇukkadhāriyattheraapadānaṃ ४. तिणुक्कधारिय थेर अपदान 22. २२. ‘‘Padumuttarabuddhassa[Pg.34], bodhiyā pādaputtame; Pasannacitto sumano, tayo ukke adhārayiṃ. पदुमुत्तर बुद्धांच्या श्रेष्ठ बोधिवृक्षाजवळ प्रसन्नचित्त व आनंदी होऊन मी तीन मशाली धरल्या होत्या. 23. २३. ‘‘Satasahassito kappe, sohaṃ ukkamadhārayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, ukkadānassidaṃ phalaṃ. या कल्पामधून एक लाख कल्पांपूर्वी मी ती मशाल धरली होती; त्यानंतर मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही, हे मशाल दानाचे फळ आहे. 24. २४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून गेले आहेत... (पे)... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 25. २५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुफळ झाले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 26. २६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā tiṇukkadhāriyo thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान तिणुक्कधारिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Tiṇukkadhāriyattherassāpadānaṃ catutthaṃ. तिणुक्कधारिय थेरांचे चौथे अपदान समाप्त झाले. 5. Akkamanadāyakattheraapadānaṃ ५. अक्कमनदायक थेर अपदान 27. २७. ‘‘Kakusandhassa munino, brāhmaṇassa vusīmato; Divāvihāraṃ vajato, akkamanamadāsahaṃ. पापरहित, संयमी आणि दिवसाच्या विहारासाठी जात असलेल्या ककुसंध मुनींना मी पादत्राणे दान केली. 28. २८. ‘‘Imasmiṃyeva kappamhi, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, akkamanassidaṃ phalaṃ. याच कल्पामध्ये मी जे दान दिले होते, त्यानंतर मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही; हे पादत्राण दानाचे फळ आहे. 29. २९. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून गेले आहेत... (पे)... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 30. ३०. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुफळ झाले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 31. ३१. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā akkamanadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान अक्कमनदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Akkamanadāyakattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. अक्कमनदायक थेरांचे पाचवे अपदान समाप्त. 6. Vanakoraṇḍiyattheraapadānaṃ ६. वनकोरंडिय थेर अपदान 32. ३२. ‘‘Siddhatthassa bhagavato, lokajeṭṭhassa tādino; Vanakoraṇḍamādāya, buddhassa abhiropayiṃ. लोकांमध्ये श्रेष्ठ, तादिगुणांनी युक्त अशा भगवान सिद्धार्थ बुद्धांना मी वनातील कोरंड (लहान पिवळे फूल) घेऊन अर्पण केले. 33. ३३. ‘‘Catunnavutito [Pg.35] kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. चौऱ्याण्णव कल्पंपूर्वी मी जे फूल अर्पण केले होते, त्या वेळेपासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 34. ३४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून गेले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 35. ३५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 36. ३६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā vanakoraṇḍiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान वनकोरंडिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Vanakoraṇḍiyattherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. वनकोरंडिय थेरांचे सहावे अपदान समाप्त. Vīsatimaṃ bhāṇavāraṃ. विसावे भाणवार समाप्त. 7. Ekachattiyattheraapadānaṃ ७. एकछत्तिय थेर अपदान 37. ३७. ‘‘Aṅgārajātā pathavī, kukkuḷānugatā mahī; Padumuttaro bhagavā, abbhokāsamhi caṅkami. पृथ्वी निखाऱ्यांसारखी तापली होती, जमीन गरम राखेने भरलेली होती; अशा वेळी भगवान पदुमुत्तर उघड्या मैदानावर चंक्रमण करत होते. 38. ३८. ‘‘Paṇḍaraṃ chattamādāya, addhānaṃ paṭipajjahaṃ; Tattha disvāna sambuddhaṃ, vitti me upapajjatha. मी एक पांढरे छत्र घेऊन लांबच्या प्रवासाला निघालो होतो. तेथे सम्यक्संबुद्धांना पाहून माझ्या मनात अत्यंत आनंद निर्माण झाला. 39. ३९. ‘‘Marīciyotthaṭā bhūmi, aṅgārāva mahī ayaṃ; Upahanti mahāvātā, sarīrassāsukhepanā. जमीन मृगजळाने व्यापलेली होती, ही पृथ्वी निखाऱ्यांसारखी तापली होती; शरीराचे प्राण हरण करणारे उष्ण वादळी वारे वाहत होते. 40. ४०. ‘‘Sītaṃ uṇhaṃ vihanantaṃ, vātātapanivāraṇaṃ; Paṭiggaṇha imaṃ chattaṃ, phassayissāmi nibbutiṃ. थंडी आणि उष्णतेचे निवारण करणारे, वारा आणि उन्हापासून रक्षण करणारे हे छत्र आपण स्वीकारावे; मी शांतीचा (निर्वाणाचा) अनुभव घेऊ इच्छितो. 41. ४१. ‘‘Anukampako kāruṇiko, padumuttaro mahāyaso; Mama saṅkappamaññāya, paṭiggaṇhi tadā jino. अनुकंपा करणारे, महाकारुणिक आणि महान कीर्ती असलेले भगवान पदुमुत्तर यांनी माझा संकल्प जाणून घेऊन तेव्हा त्या छत्राचा स्वीकार केला. 42. ४२. ‘‘Tiṃsakappāni devindo, devarajjamakārayiṃ; Satānaṃ pañcakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ. मी तीस कल्प देवांचा राजा (देवेंद्र) होऊन देवराज्याचा उपभोग घेतला आणि पाचशे वेळा मी चक्रवर्ती राजा झालो. 43. ४३. ‘‘Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ; Anubhomi sakaṃ kammaṃ, pubbe sukatamattano. विस्तीर्ण प्रादेशिक राज्ये तर मी अगणित वेळा भोगली; पूर्वी स्वतः केलेल्या सत्कर्मांच्या फळाचा मी उपभोग घेत आहे. 44. ४४. ‘‘Ayaṃ [Pg.36] me pacchimā jāti, carimo vattate bhavo; Ajjāpi setacchattaṃ me, sabbakālaṃ dharīyati. हा माझा अंतिम जन्म आहे, हा माझा शेवटचा संसार चालू आहे; आजही माझ्यावर सर्वकाळ पांढरे छत्र धरले जाते. 45. ४५. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ chattamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, chattadānassidaṃ phalaṃ. एक लाख कल्पंपूर्वी मी जे छत्र दान केले होते, त्या वेळेपासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही; हे छत्रदानाचा परिणाम (फळ) आहे. 46. ४६. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून गेले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 47. ४७. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 48. ४८. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā ekachattiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान एकछत्तिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Ekachattiyattherassāpadānaṃ sattamaṃ. एकछत्तिय थेरांचे सातवे अपदान समाप्त. 8. Jātipupphiyattheraapadānaṃ ८. जातिपुप्फिय थेर अपदान 49. ४९. ‘‘Parinibbute bhagavati, padumuttare mahāyase; Pupphavaṭaṃsake katvā, sarīramabhiropayiṃ. महान कीर्ती असलेले भगवान पदुमुत्तर परिनिर्वाण पावले असता, मी फुलांचे मुकुट (हार) बनवून त्यांच्या शरीरावर (चितेवर) अर्पण केले. 50. ५०. ‘‘Tattha cittaṃ pasādetvā, nimmānaṃ agamāsahaṃ; Devalokagato santo, puññakammaṃ sarāmahaṃ. त्यांच्याविषयी मनात श्रद्धा (प्रसन्नता) निर्माण करून मी निर्माणरती (निम्मांनरति) देवलोकात गेलो. देवलोकात गेल्यावर मी माझ्या त्या पुण्यकर्माचे स्मरण करत असे. 51. ५१. ‘‘Ambarā pupphavasso me, sabbakālaṃ pavassati; Saṃsarāmi manusse ce, rājā homi mahāyaso. माझ्यासाठी आकाशातून नेहमी फुलांचा वर्षाव होत असे. जेव्हा मी मनुष्यलोकात जन्म घेत असे, तेव्हा मी महान कीर्ती असलेला राजा होत असे. 52. ५२. ‘‘Tahiṃ kusumavasso me, abhivassati sabbadā; Tasseva pupphapūjāya, vāhasā sabbadassino. सर्वज्ञ बुद्धांच्या त्या पुष्पपूजेच्या प्रभावामुळे, त्या मनुष्यजन्मातही माझ्यावर नेहमी फुलांचा वर्षाव होत असे. 53. ५३. ‘‘Ayaṃ pacchimako mayhaṃ, carimo vattate bhavo; Ajjāpi pupphavasso me, abhivassati sabbadā. हा माझा अंतिम जन्म आहे, हा माझा शेवटचा संसार चालू आहे; आजही माझ्यावर नेहमी फुलांचा वर्षाव होतो. 54. ५४. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, dehapūjāyidaṃ phalaṃ. एक लाख कल्पंपूर्वी मी जे फूल अर्पण केले होते, त्या वेळेपासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही; हे शरीरपूजेचे फळ आहे. 55. ५५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून गेले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 56. ५६. ‘‘Svāgataṃ [Pg.37] vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 57. ५७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā jātipupphiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान जातिपुप्फिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. ...असे त्यांनी म्हटले. Jātipupphiyattherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. जातिपुप्फिय थेरांचे आठवे अपदान समाप्त. 9. Paṭṭipupphiyattheraapadānaṃ ९. पट्टिपुप्फिय थेर अपदान 58. ५८. ‘‘Nīharante sarīramhi, vajjamānāsu bherisu; Pasannacitto sumano, paṭṭipupphamapūjayiṃ. “जेव्हा (भगवंतांचे) शरीर बाहेर काढले जात होते आणि दुंदुभी वाजविल्या जात होत्या, तेव्हा प्रसन्नचित्त व आनंदी होऊन मी पट्टिपुप्फ (एक प्रकारचे फूल) अर्पण करून पूजा केली.” 59. ५९. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, dehapūjāyidaṃ phalaṃ. “एक लाख कल्प पूर्वी मी जे फूल अर्पण केले होते, त्या (पूजेच्या) प्रभावाने मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. शरीराच्या पूजेचे हे फळ आहे.” 60. ६०. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 61. ६१. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुफळ झाले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 62. ६२. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā paṭṭipupphiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान पट्टिपुप्फिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Paṭṭipupphiyattherassāpadānaṃ navamaṃ. पट्टिपुप्फिय थेरांचे नववे अपदान समाप्त. 10. Gandhapūjakattheraapadānaṃ १०. गंधपूजक थेर अपदान 63. ६३. ‘‘Citāsu kurumānāsu, nānāgandhe samāhaṭe; Pasannacitto sumano, gandhamuṭṭhimapūjayiṃ. “जेव्हा चिता रचली जात होती आणि विविध प्रकारचे सुगंधित पदार्थ आणले जात होते, तेव्हा प्रसन्नचित्त व आनंदी होऊन मी एक मूठभर सुगंधित द्रव्य अर्पण केले.” 64. ६४. ‘‘Satasahassito kappe, citakaṃ yamapūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, citapūjāyidaṃ phalaṃ. “एक लाख कल्प पूर्वी मी चितेची जी पूजा केली होती, त्या प्रभावाने मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. चितेच्या पूजेचे हे फळ आहे.” 65. ६५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 66. ६६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुफळ झाले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 67. ६७. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.38] catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā gandhapūjako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान गंधपूजक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Gandhapūjakattherassāpadānaṃ dasamaṃ. गंधपूजक थेरांचे दहावे अपदान समाप्त. Jagatidāyakavaggo chacattālīsamo. जगतीदायक वर्ग शेहेचाळिसावा समाप्त. Tassuddānaṃ – त्याचा सारांश (उद्दान) पुढीलप्रमाणे – Jagatī morahatthī ca, āsanī ukkadhārako; Akkami vanakoraṇḍi, chattado jātipūjako. “जगतीदायक, मोरहत्थी, आसनी, उक्कधारक, अक्कमी, वनकोरंडी, छत्तद, जातिपूजक,” Paṭṭipupphī ca yo thero, dasamo gandhapūjako; Sattasaṭṭhi ca gāthāyo, gaṇitāyo vibhāvibhi. “पट्टिपुप्फी आणि दहावे गंधपूजक थेर; विद्वानांनी मोजलेल्या एकूण गाथांची संख्या सदुसष्ट (६७) आहे.” 47. Sālakusumiyavaggo ४७. सालकुसुमिय वर्ग 1. Sālakusumiyattheraapadānaṃ १. सालकुसुमिय थेर अपदान 1. १. ‘‘Parinibbute [Pg.39] bhagavati, jalajuttamanāmake; Āropitamhi citake, sālapupphamapūjayiṃ. “कमळासारखे उत्तम नाव असलेल्या (पदुमुत्तर) भगवान परिनिर्वाण पावले असता, त्यांच्या चितेवर (देह) चढविला जात असताना, मी सालाचे (सालवृक्षाचे) फूल अर्पण करून पूजा केली.” 2. २. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ ; Duggatiṃ nābhijānāmi, citapūjāyidaṃ phalaṃ. “एक लाख कल्प पूर्वी मी जे फूल चितेवर वाहिले होते, त्या प्रभावाने मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. चितेच्या पूजेचे हे फळ आहे.” 3. ३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत. बंधने तोडून मुक्त झालेल्या हत्तीप्रमाणे मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 4. ४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “बुद्धांच्या चरणी माझे येणे खरोखरच सुफळ झाले. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 5. ५. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā sālakusumiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान सालकुसुमिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Sālakusumiyattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. सालकुसुमिय थेरांचे पहिले अपदान समाप्त. 2. Citakapūjakattheraapadānaṃ २. चितकपूजक थेर अपदान 6. ६. ‘‘Jhāyamānassa bhagavato, sikhino lokabandhuno; Aṭṭha campakapupphāni, citakaṃ abhiropayiṃ. “जगाचे मित्र असलेल्या भगवान शिखी यांच्या चितेचे दहन होत असताना, मी चितेवर चाफ्याची आठ फुले वाहिली.” 7. ७. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, citapūjāyidaṃ phalaṃ. “या कल्पपासून एकतीस कल्प पूर्वी मी जे फूल चितेवर वाहिले होते, त्या प्रभावाने मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. चितेच्या पूजेचे हे फळ आहे.” 8. ८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 9. ९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुफळ झाले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 10. १०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ [Pg.40] sudaṃ āyasmā citakapūjako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान चितकपूजक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हणल्या. Citakapūjakattherassāpadānaṃ dutiyaṃ. चितकपूजक थेरांचे दुसरे अपदान समाप्त झाले. 3. Citakanibbāpakattheraapadānaṃ ३. चितकनिब्बापक थेर अपदान 11. ११. ‘‘Dayhamāne sarīramhi, vessabhussa mahesino; Gandhodakaṃ gahetvāna, citaṃ nibbāpayiṃ ahaṃ. महर्षी वेस्सभू यांच्या शरीराचे दहन होत असताना, मी सुगंधित पाणी घेऊन चिता शांत केली. 12. १२. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, citaṃ nibbāpayiṃ ahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, gandhodakassidaṃ phalaṃ. इथून एकतिसाव्या कल्पामध्ये मी चिता शांत केली होती; तेव्हापासून मी दुग्गतीला प्राप्त झालो नाही, हे सुगंधित पाण्याच्या दानाचे फळ आहे. 13. १३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून गेले आहेत...पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 14. १४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुस्वागतम ठरले...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 15. १५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसंभिदा...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā citakanibbāpako thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान चितकनिब्बापक थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Citakanibbāpakattherassāpadānaṃ tatiyaṃ. चितकनिब्बापक थेरांचे तिसरे अपदान समाप्त झाले. 4. Setudāyakattheraapadānaṃ ४. सेतुदायक थेर अपदान 16. १६. ‘‘Vipassino bhagavato, caṅkamantassa sammukhā; Pasannacitto sumano, setuṃ kārāpayiṃ ahaṃ. चक्रमण करत असलेल्या विपस्सी भगवंतांच्या समोर, प्रसन्नचित्त व आनंदी होऊन मी पूल बांधला. 17. १७. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ setuṃ kārayiṃ ahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, setudānassidaṃ phalaṃ. इथून एक्याण्णव्या कल्पामध्ये मी जो पूल बांधला होता; तेव्हापासून मी दुग्गतीला प्राप्त झालो नाही, हे पूलदानाचा (सेतुदानाचा) परिणाम आहे. 18. १८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून गेले आहेत...पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 19. १९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुस्वागतम ठरले...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 20. २०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसंभिदा...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā setudāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान सेतुदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हणल्या. Setudāyakattherassāpadānaṃ catutthaṃ. सेतुदायक थेरांचे चौथे अपदान समाप्त झाले. 5. Sumanatālavaṇṭiyattheraapadānaṃ ५. सुमनतालवण्टिय थेर अपदान 21. २१. ‘‘Siddhatthassa [Pg.41] bhagavato, tālavaṇṭamadāsahaṃ; Sumanehi paṭicchannaṃ, dhārayāmi mahāyasaṃ. मी सिद्धत्थ भगवंतांना मोगऱ्याच्या फुलांनी झाकलेला ताडाचा पंखा अर्पण केला; आणि त्या महान कीर्तीमान भगवंतांवर तो धरला. 22. २२. ‘‘Catunnavutito kappe, tālavaṇṭamadāsahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, tālavaṇṭassidaṃ phalaṃ. इथून चौऱ्याण्णव्या कल्पामध्ये मी ताडाचा पंखा दान केला होता; तेव्हापासून मी दुग्गतीला प्राप्त झालो नाही, हे ताडाच्या पंख्याच्या दानाचे फळ आहे. 23. २३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून गेले आहेत...पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 24. २४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुस्वागतम ठरले...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 25. २५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसंभिदा...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā sumanatālavaṇṭiyo thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान सुमनतालवण्टिय थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Sumanatālavaṇṭiyattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. सुमनतालवण्टिय थेरांचे पाचवे अपदान समाप्त झाले. 6. Avaṭaphaliyattheraapadānaṃ ६. अवटफलिय थेर अपदान 26. २६. ‘‘Sataraṃsī nāma bhagavā, sayambhū aparājito; Vivekakāmo sambuddho, gocarāyābhinikkhami. स्वयंभू, अपराजित, एकांतप्रिय असलेले 'सतरंसी' नावाचे संबुद्ध भगवंत भिक्षेसाठी बाहेर पडले. 27. २७. ‘‘Phalahattho ahaṃ disvā, upagacchiṃ narāsabhaṃ; Pasannacitto sumano, adāsiṃ avaṭaṃ phalaṃ. हातात फळ घेऊन मी त्या नरश्रेष्ठांना पाहिले आणि त्यांच्याजवळ गेलो; प्रसन्नचित्त व आनंदी होऊन मी त्यांना अवट फळ अर्पण केले. 28. २८. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. इथून चौऱ्याण्णव्या कल्पामध्ये मी जे फळ दान केले होते; तेव्हापासून मी दुग्गतीला प्राप्त झालो नाही, हे फलदानाचा परिणाम आहे. 29. २९. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून गेले आहेत...पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 30. ३०. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुस्वागतम ठरले...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 31. ३१. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसंभिदा...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā avaṭaphaliyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान अवटफलिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हणल्या. Avaṭaphaliyattherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. अवटफलिय थेरांचे सहावे अपदान समाप्त झाले. 7. Labujaphaladāyakattheraapadānaṃ ७. लबुजफलदायक थेरांचे अपदान 32. ३२. ‘‘Nagare [Pg.42] bandhumatiyā, ārāmiko ahaṃ tadā; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, gacchantaṃ anilañjase. “तेव्हा बंधुमती नगरामध्ये मी आरामिक (बागेचा रक्षक) होतो. मी आकाशातून जाणाऱ्या विरज (राग-द्वेषरहित) बुद्धांना पाहिले. 33. ३३. ‘‘Labujaṃ phalamādāya, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ; Ākāseva ṭhito santo, paṭiggaṇhi mahāyaso. “मी लबुज (बडहर) फळ घेऊन ते श्रेष्ठ बुद्धांना अर्पण केले. आकाशातच स्थित असलेल्या त्या महायशस्वी बुद्धांनी त्याचा स्वीकार केला. 34. ३४. ‘‘Vittisañjanano mayhaṃ, diṭṭhadhammasukhāvaho; Phalaṃ buddhassa datvāna, vippasannena cetasā. “प्रसन्न चित्ताने बुद्धांना फळ देऊन, माझ्यामध्ये आनंद उत्पन्न झाला, जो याच जन्मात सुख देणारा ठरला. 35. ३५. ‘‘Adhigañchiṃ tadā pītiṃ, vipulaṃ sukhamuttamaṃ; Uppajjateva ratanaṃ, nibbattassa tahiṃ tahiṃ. “तेव्हा मला प्रीती (आनंद) आणि विपुल व उत्तम सुख प्राप्त झाले. मी ज्या ज्या जन्मात गेलो, तिथे तिथे माझ्यासाठी रत्न उत्पन्न होत गेले. 36. ३६. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “एक्याण्णव (९१) कल्पांपूर्वी मी जे फळ दान केले होते, त्या दानामुळे तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे फळदानाचाच परिणाम आहे. 37. ३७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून गेले आहेत... पे... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 38. ३८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे स्वागतच झाले... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 39. ३९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā labujaphaladāyako thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान लबुजफलदायक थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा गायिल्या. Labujaphaladāyakattherassāpadānaṃ sattamaṃ. लबुजफलदायक थेरांचे अपदान सातवे समाप्त. 8. Pilakkhaphaladāyakattheraapadānaṃ ८. पिलक्खफलदायक थेरांचे अपदान 40. ४०. ‘‘Vanantare buddhaṃ disvā, atthadassiṃ mahāyasaṃ; Pasannacitto sumano, pilakkhassa phalaṃ adā. “अरण्यात महायशस्वी अत्थदस्सी बुद्धांना पाहून, प्रसन्न चित्ताने व आनंदी मनाने मी त्यांना पिलक्खचे (पिंपरीचे) फळ दिले. 41. ४१. ‘‘Aṭṭhārase kappasate, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “अठराशे (१८००) कल्पांपूर्वी मी जे फळ दान केले होते, त्या दानामुळे तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे फळदानाचाच परिणाम आहे. 42. ४२. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून गेले आहेत... पे... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 43. ४३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे स्वागतच झाले... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 44. ४४. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.43] catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā pilakkhaphaladāyako thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान पिलक्खफलदायक थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा गायिल्या. Pilakkhaphaladāyakattherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. पिलक्खफलदायक थेरांचे अपदान आठवे समाप्त. 9. Sayaṃpaṭibhāniyattheraapadānaṃ ९. स्वयंपटिभानीय थेरांचे अपदान 45. ४५. ‘‘Kakudhaṃ vilasantaṃva, devadevaṃ narāsabhaṃ; Rathiyaṃ paṭipajjantaṃ, ko disvā na pasīdati. “शोभून दिसणाऱ्या ककुध वृक्षाप्रमाणे असणाऱ्या, देवांचे देव आणि नरश्रेष्ठ बुद्धांना रस्त्यावरून जाताना पाहून कोण प्रसन्न होणार नाही? 46. ४६. ‘‘Tamandhakāraṃ nāsetvā, santāretvā bahuṃ janaṃ; Ñāṇālokena jotantaṃ, ko disvā na pasīdati. “अज्ञानाचा अंधकार नष्ट करून, बहुजनांना (संसारसागरातून) तारून, आपल्या ज्ञानरूपी प्रकाशाने तळपणाऱ्या बुद्धांना पाहून कोण प्रसन्न होणार नाही? 47. ४७. ‘‘Vasīsatasahassehi, nīyantaṃ lokanāyakaṃ; Uddharantaṃ bahū satte, ko disvā na pasīdati. “एक लाख जितेंद्रिय (अर्हत) भिक्खूंसह जाणाऱ्या, अनेक प्राण्यांचा उद्धार करणाऱ्या लोकनायक बुद्धांना पाहून कोण प्रसन्न होणार नाही? 48. ४८. ‘‘Āhanantaṃ dhammabheriṃ, maddantaṃ titthiye gaṇe; Sīhanādaṃ vinadantaṃ, ko disvā na pasīdati. “धम्मभेरी वाजवून, तीर्थिकांच्या (पाखंडी लोकांच्या) समूहाचे मर्दन करणाऱ्या आणि सिंहनाद करणाऱ्या बुद्धांना पाहून कोण प्रसन्न होणार नाही? 49. ४९. ‘‘Yāvatā brahmalokato, āgantvāna sabrahmakā; Pucchanti nipuṇe pañhe, ko disvā na pasīdati. “ब्रह्मलोकापासून ब्रह्मासह सर्व देव येऊन ज्यांना सूक्ष्म व गहन प्रश्न विचारतात, अशा बुद्धांना पाहून कोण प्रसन्न होणार नाही? 50. ५०. ‘‘Yassañjaliṃ karitvāna, āyācanti sadevakā; Tena puññaṃ anubhonti, ko disvā na pasīdati. “देवासह सर्व मनुष्य ज्यांना हात जोडून प्रार्थना करतात आणि त्यामुळे पुण्याचा लाभ अनुभवतात, अशा बुद्धांना पाहून कोण प्रसन्न होणार नाही? 51. ५१. ‘‘Sabbe janā samāgantvā, sampavārenti cakkhumaṃ; Na vikampati ajjhiṭṭho, ko disvā na pasīdati. “सर्व लोक एकत्र येऊन ज्या चक्षुमान (ज्ञानचक्षू असलेल्या) बुद्धांना वेढून राहतात, आणि विनंती केली असताही जे विचलित होत नाहीत, अशा बुद्धांना पाहून कोण प्रसन्न होणार नाही? 52. ५२. ‘‘Nagaraṃ pavisato yassa, ravanti bheriyo bahū; Vinadanti gajā mattā, ko disvā na pasīdati. “ज्यांच्या नगरात प्रवेश करताना अनेक दुंदुभी वाजतात आणि मत्त हत्ती गर्जना करतात, अशा बुद्धांना पाहून कोण प्रसन्न होणार नाही? 53. ५३. ‘‘Vīthiyā gacchato yassa, sabbābhā jotate sadā; Abbhunnatā samā honti, ko disvā na pasīdati. “रस्त्यावरून जाताना ज्यांची सर्व प्रभा नेहमी चमकत असते आणि उंच-सखल जमीनही समतल होते, अशा बुद्धांना पाहून कोण प्रसन्न होणार नाही? 54. ५४. ‘‘Byāharantassa buddhassa, cakkavāḷampi suyyati; Sabbe satte viññāpeti, ko disvā na pasīdati. “उपदेश करणाऱ्या बुद्धांची वाणी संपूर्ण चक्रवाळात (ब्रह्मांडात) ऐकू जाते आणि ती सर्व प्राण्यांना बोधप्रद ठरते, अशा बुद्धांना पाहून कोण प्रसन्न होणार नाही? 55. ५५. ‘‘Satasahassito [Pg.44] kappe, yaṃ buddhamabhikittayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, kittanāya idaṃ phalaṃ. “एक लाख कल्पांपूर्वी मी ज्या बुद्धांची कीर्ती गायिली (स्तुती केली), त्या पुण्यामुळे तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे कीर्ती गाण्याचाच परिणाम आहे. 56. ५६. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून गेले आहेत... पे... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 57. ५७. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे स्वागतच झाले... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 58. ५८. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā sayaṃpaṭibhāniyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान स्वयंपटिभानीय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. गायिल्या. Sayaṃpaṭibhāniyattherassāpadānaṃ navamaṃ. स्वयंपटिभानीय थेरांचे अपदान नववे समाप्त. 10. Nimittabyākaraṇiyattheraapadānaṃ १०. निमित्तव्याकरणीय थेरांचे अपदान 59. ५९. ‘‘Ajjhogāhetvā himavaṃ, mante vāce mahaṃ tadā; Catupaññāsasahassāni, sissā mayhaṃ upaṭṭhahuṃ. त्या वेळी मी हिमालयात प्रवेश करून वेदांचे (मंत्रांचे) अध्यापन करत असे. माझे चौपन्न हजार शिष्य माझी सेवा करत असत. 60. ६०. ‘‘Adhitā vedagū sabbe, chaḷaṅge pāramiṃ gatā; Sakavijjāhupatthaddhā, himavante vasanti te. ते सर्व शिष्य शिक्षित, वेदांचे पारंगत आणि सहा वेदांगांमध्ये पारंगत (पारमी प्राप्त) झालेले होते. आपापल्या विद्यांच्या बळावर ते हिमालयात निवास करत असत. 61. ६१. ‘‘Cavitvā tusitā kāyā, devaputto mahāyaso; Uppajji mātukucchismiṃ, sampajāno patissato. त्या वेळी महान कीर्ती असलेला तो देवपुत्र तुषित स्वर्गातून च्युत होऊन, सजग (संप्रजन्ययुक्त) आणि स्मृतिमान होऊन मातेच्या गर्भात उत्पन्न झाला. 62. ६२. ‘‘Sambuddhe upapajjante, dasasahassi kampatha; Andhā cakkhuṃ alabhiṃsu, uppajjantamhi nāyake. सम्यक्संबुद्धांनी (गर्भात) प्रवेश केला असता दहा हजारांचे लोकधातू कंपित झाले. त्या नायकाने (गर्भात) प्रवेश केला असता अंधांना दृष्टी प्राप्त झाली. 63. ६३. ‘‘Sabbākāraṃ pakampittha, kevalā vasudhā ayaṃ; Nigghosasaddaṃ sutvāna, ubbijjiṃsu mahājanā. ही संपूर्ण पृथ्वी सर्व प्रकारे कंपित झाली. तो प्रचंड गर्जनेचा आवाज ऐकून लोक भयभीत झाले. 64. ६४. ‘‘Sabbe janā samāgamma, āgacchuṃ mama santikaṃ; Vasudhāyaṃ pakampittha, kiṃ vipāko bhavissati. सर्व लोक एकत्र येऊन माझ्याकडे आले आणि विचारू लागले, 'ही पृथ्वी कंपित झाली आहे, याचा काय परिणाम होईल?' 65. ६५. ‘‘Avacāsiṃ tadā tesaṃ, mā bhetha natthi vo bhayaṃ; Visaṭṭhā hotha sabbepi, uppādoyaṃ suvatthiko. त्या वेळी मी त्यांना म्हणालो, 'भिऊ नका, तुम्हाला काहीही भय नाही. तुम्ही सर्व जण निर्भय व्हा, हा उत्पाद (निसर्गाचा चमत्कार) कल्याणकारी आहे.' 66. ६६. ‘‘Aṭṭhahetūhi [Pg.45] samphussa, vasudhāyaṃ pakampati; Tathā nimittā dissanti, obhāso vipulo mahā. आठ कारणांमुळे ही पृथ्वी कंपित होते. तसेच हे शुभ संकेत दिसत आहेत आणि हा विशाल, महान प्रकाश पसरला आहे. 67. ६७. ‘‘Asaṃsayaṃ buddhaseṭṭho, uppajjissati cakkhumā; Saññāpetvāna janataṃ, pañcasīle kathesahaṃ. नक्कीच, दिव्य दृष्टी असलेले सर्वश्रेष्ठ बुद्ध उत्पन्न होतील. मी लोकांना हे समजावून सांगितले आणि त्यांना पंचशीलाचा उपदेश केला. 68. ६८. ‘‘Sutvāna pañca sīlāni, buddhuppādañca dullabhaṃ; Ubbegajātā sumanā, tuṭṭhahaṭṭhā ahaṃsu te. पंचशील आणि दुर्मीळ अशा बुद्ध-उत्पादनाविषयी (बुद्धांच्या जन्माविषयी) ऐकून ते लोक अत्यंत आनंदी, प्रसन्न आणि हर्षोल्हासित झाले. 69. ६९. ‘‘Dvenavute ito kappe, yaṃ nimittaṃ viyākariṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, byākaraṇassidaṃ phalaṃ. या कल्पपासून नव्वद आणि दोन (९२) कल्प मागे मी जे भाकीत (संकेतांचे स्पष्टीकरण) केले होते, त्या प्रभावामुळे मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. हे त्या भाकिताचे (भविष्यकथनाचे) फळ आहे. 70. ७०. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 71. ७१. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुफळ झाले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 72. ७२. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंविदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā nimittabyākaraṇiyo thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान निमित्तव्याकरणीय थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा गायल्या. Nimittabyākaraṇiyattherassāpadānaṃ dasamaṃ. निमित्तव्याकरणीय थेरांचे अपदान दहावे समाप्त झाले. Sālakusumiyavaggo sattacattālīsamo. साळकुसुमिय वर्ग सत्तेचाळिसावा समाप्त झाला. Tassuddānaṃ – त्याचा सारांश (उद्दान) - Sālakusumiyo thero, pūjā nibbāpakopi ca; Setudo tālavaṇṭī ca, avaṭalabujappado. साळकुसुमिय थेर, (चितक) पूजक, (चितक) निब्बापक, सेतुद, तालवण्टि आणि अवण्ड-लबुजप्रद थेर, Pilakkhapaṭibhānī ca, veyyākaraṇiyo dijo; Dvesattati ca gāthāyo, gaṇitāyo vibhāvibhi. पिलक्ख, पटिभानी आणि वैयाकरणीय द्विज (ब्राह्मण) थेर; विद्वानांनी मोजलेल्या एकूण गाथा बहात्तर (७२) आहेत. 48. Naḷamālivaggo ४८. नळमालि वर्ग 1. Naḷamāliyattheraapadānaṃ १. नळमालिय थेर अपदान 1. १. ‘‘Suvaṇṇavaṇṇaṃ [Pg.46] sambuddhaṃ, āhutīnaṃ paṭiggahaṃ; Vipinaggena gacchantaṃ, addasaṃ lokanāyakaṃ. सुवर्णवर्णीय, आहुती (दान) स्वीकारण्यास योग्य आणि अरण्याच्या वरून जात असलेल्या लोकनायक सम्यक्संबुद्धांना मी पाहिले. 2. २. ‘‘Naḷamālaṃ gahetvāna, nikkhamanto ca tāvade; Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ. त्याच वेळी नळमाळ (वेताची माळ) घेऊन बाहेर पडत असताना, मी तेथे संसार-ओघाला पार केलेल्या आणि आसवमुक्त (अनास्रव) सम्यक्संबुद्धांना पाहिले. 3. ३. ‘‘Pasannacitto sumano, naḷamālamapūjayiṃ; Dakkhiṇeyyaṃ mahāvīraṃ, sabbalokānukampakaṃ. प्रसन्नचित्त आणि आनंदी होऊन मी त्या दक्षिणेय (दान स्वीकारण्यास योग्य), महावीरांना आणि सर्व जगावर अनुकंपा करणाऱ्या भगवंतांना नळमाळ अर्पण करून त्यांची पूजा केली. 4. ४. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ mālamabhiropayiṃ ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. या कल्पपासून एकतीस (३१) कल्प मागे मी जी माळ अर्पण केली होती, त्या बुद्धपूजेच्या फळामुळे मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. 5. ५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत. बंधने तोडून मुक्त झालेल्या हत्तीप्रमाणे मी आता आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 6. ६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या चरणी माझे येणे खरोखरच सुफळ झाले. मी तिन्ही विद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 7. ७. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंविदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā naḷamāliyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान नळमालिय थेरांनी या Abhāsitthāti. गाथा गायल्या. Naḷamāliyattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. नळमालिय थेरांचे पहिले अपदान समाप्त झाले. 2. Maṇipūjakattheraapadānaṃ २. मणिपूजक थेर अपदान 8. ८. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Vivekakāmo sambuddho, gacchate anilañjase. सर्व धर्मांचे पारंगत, पाचही मारांवर विजय मिळवणारे, एकांतप्रिय सम्यक्संबुद्ध पद्मूत्तर नावाचे जिन आकाशातून (वायूच्या मार्गाने) जात होते. 9. ९. ‘‘Avidūre himavantassa, mahājātassaro ahu; Tattha me bhavanaṃ āsi, puññakammena saṃyutaṃ. हिमालयाच्या जवळच एक महाजातसर नावाचे मोठे सरोवर होते. तेथे माझ्या पुण्यकर्मामुळे मला प्राप्त झालेले माझे भवन (विमान) होते. 10. १०. ‘‘Bhavanā [Pg.47] abhinikkhamma, addasaṃ lokanāyakaṃ; Indīvaraṃva jalitaṃ, ādittaṃva hutāsanaṃ. भवनातून बाहेर पडून मी लोकनायक भगवंतांना पाहिले. ते प्रज्वलित नीलकमलाप्रमाणे आणि धगधगत्या अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते. 11. ११. ‘‘Vicinaṃ naddasaṃ pupphaṃ, pūjayissanti nāyakaṃ; Sakaṃ cittaṃ pasādetvā, avandiṃ satthuno ahaṃ. त्या नायकाची पूजा करण्यासाठी मी फुले शोधली पण मला ती सापडली नाहीत. म्हणून मी आपले चित्त प्रसन्न करून त्या शास्त्यांना (बुद्धांना) वंदन केले. 12. १२. ‘‘Mama sīse maṇiṃ gayha, pūjayiṃ lokanāyakaṃ; Imāya maṇipūjāya, vipāko hotu bhaddako. मी माझ्या डोक्यावरील मणी (रत्न) काढून त्या लोकनायकाची पूजा केली. या मणी-पूजेचे फळ माझ्यासाठी कल्याणकारी असो! 13. १३. ‘‘Padumuttaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho; Antalikkhe ṭhito satthā, imaṃ gāthaṃ abhāsatha. लोकविदू आणि आहुती (दान) स्वीकारण्यास योग्य असलेले शास्ते पद्मूत्तर बुद्ध आकाशात उभे राहून ही गाथा म्हणाले - 14. १४. ‘So te ijjhatu saṅkappo, labhassu vipulaṃ sukhaṃ; Imāya maṇipūjāya, anubhohi mahāyasaṃ’. “तुझा तो संकल्प पूर्ण होवो, तुला विपुल सुख लाभो; या मणीच्या पूजेमुळे तू महान यशाचा (कीर्ती व परिवाराचा) उपभोग घे.” 15. १५. ‘‘Idaṃ vatvāna bhagavā, jalajuttamanāmako; Agamāsi buddhaseṭṭho, yattha cittaṃ paṇīhitaṃ. असे बोलून, कमळांमध्ये श्रेष्ठ (जलजुत्तम) नावाचे भगवान, बुद्धश्रेष्ठ जेथे त्यांचे चित्त इच्छित होते, तेथे निघून गेले. 16. १६. ‘‘Saṭṭhikappāni devindo, devarajjamakārayiṃ; Anekasatakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ. “मी साठ कल्प देवांचा राजा (देवेंद्र) होऊन देवराज्याचा कारभार केला आणि अनेक शेकडो वेळा मी चक्रवर्ती राजा झालो.” 17. १७. ‘‘Pubbakammaṃ sarantassa, devabhūtassa me sato; Maṇi nibbattate mayhaṃ, ālokakaraṇo mamaṃ. “देवलोकात असताना, जेव्हा मी माझ्या पूर्व कर्माचे स्मरण करत असे, तेव्हा माझ्यासाठी प्रकाश निर्माण करणारा मणी प्रकट होत असे.” 18. १८. ‘‘Chaḷasītisahassāni, nāriyo me pariggahā; Vicittavatthābharaṇā, āmukkamaṇikuṇḍalā. “माझ्या सेवेमध्ये शहाऐंशी हजार (८६,०००) स्त्रिया होत्या, ज्यांनी विविध वस्त्रे व अलंकार परिधान केले होते आणि मण्यांचे कुंडल घातले होते.” 19. १९. ‘‘Aḷārapamhā hasulā, susaññā tanumajjhimā; Parivārenti maṃ niccaṃ, maṇipūjāyidaṃ phalaṃ. “त्या सुंदर पापण्यांच्या, हसऱ्या, सुजाण आणि बारीक कंबर असलेल्या स्त्रिया मला नेहमी वेढून असत; हे मणीपूजेचे फळ आहे.” 20. २०. ‘‘Soṇṇamayā maṇimayā, lohitaṅgamayā tathā; Bhaṇḍā me sukatā honti, yadicchasi piḷandhanā. “सुवर्णमय, मणीमय आणि तसेच लाल रत्नांचे (माणकांचे) बनलेले सुंदर दागिने व वस्तू मला इच्छेनुसार प्राप्त होत असत.” 21. २१. ‘‘Kūṭāgārā gahārammā, sayanañca mahārahaṃ; Mama saṅkappamaññāya, nibbattanti yadicchakaṃ. “रमणीय प्रासाद (कूटागार), घरे आणि बहुमूल्य शय्या माझ्या मनातील संकल्प जाणून इच्छेनुसार प्रकट होत असत.” 22. २२. ‘‘Lābhā tesaṃ suladdhañca, ye labhanti upassutiṃ; Puññakkhettaṃ manussānaṃ, osadhaṃ sabbapāṇinaṃ. “ज्यांना (बुद्धांचे) प्रवचन ऐकण्याची संधी मिळते, त्यांना मोठा लाभ होतो आणि ते सुदैवी आहेत; कारण बुद्ध हे मनुष्यांचे पुण्यक्षेत्र आणि सर्व प्राण्यांसाठी औषध आहेत.” 23. २३. ‘‘Mayhampi [Pg.48] sukataṃ kammaṃ, yohaṃ adakkhi nāyakaṃ; Vinipātā pamuttomhi, pattomhi acalaṃ padaṃ. “मी देखील उत्तम कर्म केले, ज्यामुळे मी त्या नायकाला (बुद्धांना) पाहिले. मी दुर्गतीपासून मुक्त झालो आहे आणि मी अचल पदाला (निर्वाणाला) प्राप्त झालो आहे.” 24. २४. ‘‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Divasañceva rattiñca, āloko hoti me sadā. “मी देवलोकात किंवा मनुष्यलोकात ज्या ज्या योनीत जन्म घेतला, तिथे मला दिवस आणि रात्र नेहमी प्रकाश मिळत असे.” 25. २५. ‘‘Tāyeva maṇipūjāya, anubhotvāna sampadā; Ñāṇāloko mayā diṭṭho, pattomhi acalaṃ padaṃ. “त्याच मणीपूजेमुळे सर्व संपत्तीचा उपभोग घेऊन, मी ज्ञानप्रकाश पाहिला आहे आणि अचल पदाला (निर्वाणाला) प्राप्त झालो आहे.” 26. २६. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ maṇiṃ abhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, maṇipūjāyidaṃ phalaṃ. “एक लाख कल्प पूर्वी मी ज्या मणीची पूजा केली होती, त्यानंतर मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही; हे मणीपूजेचे फळ आहे.” 27. २७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून गेले आहेत... (पे)... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 28. २८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 29. २९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā maṇipūjako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान मणीपूजक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. गाऊन दाखवल्या. Maṇipūjakattherassāpadānaṃ dutiyaṃ. मणीपूजक थेरांचे अपदान समाप्त झाले. 3. Ukkāsatikattheraapadānaṃ ३. उक्कासतिक थेरांचे अपदान 30. ३०. ‘‘Kosiko nāma bhagavā, cittakūṭe vasī tadā; Jhāyī jhānarato buddho, vivekābhirato muni. “त्या काळी कोसिक नावाचे भगवान (प्रत्येकबुद्ध) चित्तकूट पर्वतावर राहत असत. ते ध्यानी, ध्यानात रमणारे, बुद्ध आणि एकांतात रमणारे मुनी होते.” 31. ३१. ‘‘Ajjhogāhetvā himavantaṃ, nārīgaṇapurakkhato; Addasaṃ kosikaṃ buddhaṃ, puṇṇamāyeva candimaṃ. “स्त्रियांच्या समूहाने वेढलेला असताना, हिमालयात प्रवेश केल्यावर, मी पौर्णिमेच्या चंद्रासारख्या तेजस्वी कोसिक बुद्धांना पाहिले.” 32. ३२. ‘‘Ukkāsate gahetvāna, parivāresahaṃ tadā; Sattarattindivaṃ ṭhatvā, aṭṭhamena agacchahaṃ. “त्या वेळी मी हातात मशाली घेऊन त्यांना वेढून उभा राहिलो. सात दिवस आणि सात रात्री उभे राहून, आठव्या दिवशी मी निघून गेलो.” 33. ३३. ‘‘Vuṭṭhitaṃ kosikaṃ buddhaṃ, sayambhuṃ aparājitaṃ; Pasannacitto vanditvā, ekaṃ bhikkhaṃ adāsahaṃ. “ध्यानातून उठलेल्या, स्वयंभू आणि अपराजित अशा कोसिक बुद्धांना प्रसन्न चित्ताने वंदन करून मी त्यांना एक वेळचे अन्न (भिक्षा) दान केले.” 34. ३४. ‘‘Tena kammena dvipadinda, lokajeṭṭha narāsabha; Uppajjiṃ tusite kāye, ekabhikkhāyidaṃ phalaṃ. “हे द्विपदेंद्रा (मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ), लोकज्येष्ठा, नरासभ! त्या कर्मामुळे मी तुषित स्वर्गात जन्मलो; हे एका वेळच्या भिक्षेचे फळ आहे.” 35. ३५. ‘‘Divasañceva [Pg.49] rattiñca, āloko hoti me sadā; Samantā yojanasataṃ, obhāsena pharāmahaṃ. “दिवस आणि रात्र मला नेहमी प्रकाश मिळत असे. मी माझ्या तेजाने चहूबाजूंनी शंभर योजने व्यापून टाकत असे.” 36. ३६. ‘‘Pañcapaññāsakappamhi, cakkavattī ahosahaṃ; Cāturanto vijitāvī, jambumaṇḍassa issaro. “पंचावन्न कल्प पूर्वी मी चारही समुद्रांपर्यंतच्या भूमीचा विजेता आणि जंबूद्वापाचा स्वामी असा चक्रवर्ती राजा झालो.” 37. ३७. ‘‘Tadā me nagaraṃ āsi, iddhaṃ phītaṃ sunimmitaṃ; Tiṃsayojanamāyāmaṃ, vitthārena ca vīsati. “त्या वेळी माझे नगर समृद्ध, संपन्न आणि सुंदर रीतीने निर्माण केलेले होते; त्याची लांबी तीस योजने आणि रुंदी वीस योजने होती.” 38. ३८. ‘‘Sobhaṇaṃ nāma nagaraṃ, vissakammena māpitaṃ; Dasasaddāvivittaṃ taṃ, sammatāḷasamāhitaṃ. “विश्वकर्म्याने निर्माण केलेल्या त्या 'शोभन' नावाच्या नगरात दहा प्रकारचे आवाज नेहमी घुमत असत आणि ते वाद्यांच्या तालासुरांनी युक्त होते.” 39. ३९. ‘‘Na tamhi nagare atthi, vallikaṭṭhañca mattikā; Sabbasoṇṇamayaṃyeva, jotate niccakālikaṃ. “त्या नगरात वेली, लाकूड किंवा माती नव्हती; ते पूर्णपणे सुवर्णमय होते आणि नेहमी चमकत असे.” 40. ४०. ‘‘Catupākāraparikkhittaṃ, tayo āsuṃ maṇimayā; Vemajjhe tālapantī ca, vissakammena māpitā. “ते नगर चार तटबंदींनी वेढलेले होते, ज्यातील तीन तटबंदी मण्यांच्या बनलेल्या होत्या. त्याच्या मध्यभागी विश्वकर्म्याने ताडाच्या झाडांची रांग निर्माण केली होती.” 41. ४१. ‘‘Dasasahassapokkharañño, padumuppalachāditā; Puṇḍarīkehi sañchannā, nānāgandhasamīritā. “तेथे दहा हजार तलाव होते, जे पद्म (कमळ) आणि उत्पलांनी आच्छादित होते, पुंडरीक कमळांनी भरलेले होते आणि विविध सुवासांनी सुगंधित होते.” 42. ४२. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ ukkaṃ dhārayiṃ ahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, ukkadhārassidaṃ phalaṃ. “चौऱ्याण्णव कल्प पूर्वी मी जी मशाल धरली होती, त्यानंतर मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही; हे मशाल धरण्याचे फळ आहे.” 43. ४३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून गेले आहेत... (पे)... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 44. ४४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 45. ४५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā ukkāsatiko thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान उक्कासतिक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. गाऊन दाखवल्या. Ukkāsatikattherassāpadānaṃ tatiyaṃ. उक्कासतिक थेरांचे तिसरे अपदान समाप्त झाले. 4. Sumanabījaniyattheraapadānaṃ ४. सुमनबीजनीय थेरांचे अपदान 46. ४६. ‘‘Vipassino bhagavato, bodhiyā pādaputtame; Sumano bījaniṃ gayha, abījiṃ bodhimuttamaṃ. विपस्सी भगवंतांच्या श्रेष्ठ बोधिवृक्षाजवळ प्रसन्न होऊन, मी पंखा घेऊन त्या उत्तम बोधिवृक्षाला वारा घातला. 47. ४७. ‘‘Ekanavutito [Pg.50] kappe, abījiṃ bodhimuttamaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, bījanāya idaṃ phalaṃ. यापासून एक्याण्णव (९१) कल्प मागे मी त्या उत्तम बोधिवृक्षाला वारा घातला होता. तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही; हे पंख्याने वारा घालण्याचे (व्यजनदानाचे) फळ आहे. 48. ४८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 49. ४९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 50. ५०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंविदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā sumanabījaniyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान सुमनबीजनीय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Sumanabījaniyattherassāpadānaṃ catutthaṃ. सुमनबीजनीय थेरांचे अपदान चौथे समाप्त. 5. Kummāsadāyakattheraapadānaṃ ५. कुम्मासदायक थेर अपदान 51. ५१. ‘‘Esanāya carantassa, vipassissa mahesino; Rittakaṃ pattaṃ disvāna, kummāsaṃ pūrayiṃ ahaṃ. भिक्षेसाठी चारिका करणाऱ्या महर्षी विपस्सी भगवंतांचे रिकामे पात्र पाहून, मी ते कुम्मासाने (जवाच्या अन्नाने) भरले. 52. ५२. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ bhikkhaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, kummāsassa idaṃ phalaṃ. यापासून एक्याण्णव (९१) कल्प मागे मी जे भिक्षादान दिले होते, तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही; हे कुम्मास दानाचे फळ आहे. 53. ५३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 54. ५४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 55. ५५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंविदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā kummāsadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान कुम्मासदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Kummāsadāyakattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. कुम्मासदायक थेरांचे अपदान पाचवे समाप्त. 6. Kusaṭṭhakadāyakattheraapadānaṃ ६. कुसट्ठकदायक थेर अपदान 56. ५६. ‘‘Kassapassa bhagavato, brāhmaṇassa vusīmato; Pasannacitto sumano, kusaṭṭhakamadāsahaṃ. प्रसन्न आणि आनंदी चित्ताने मी कश्यप भगवंतांना, जे निष्पाप आणि संयमी होते, कुसट्ठक (शलाका-अन्न) दान केले. 57. ५७. ‘‘Imasmiṃyeva kappasmiṃ, kusaṭṭhakamadāsahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, kusaṭṭhakassidaṃ phalaṃ. याच कल्पामध्ये मी ते कुसट्ठक दान केले होते. तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही; हे कुसट्ठक दानाचे फळ आहे. 58. ५८. ‘‘Kilesā [Pg.51] jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 59. ५९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 60. ६०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंविदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā kusaṭṭhakadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान कुसट्ठकदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Kusaṭṭhakadāyakattherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. कुसट्ठकदायक थेरांचे अपदान सहावे समाप्त. 7. Giripunnāgiyattheraapadānaṃ ७. गिरिपुन्नागिय थेर अपदान 61. ६१. ‘‘Sobhito nāma sambuddho, cittakūṭe vasī tadā; Gahetvā giripunnāgaṃ, sayambhuṃ abhipūjayiṃ. त्या काळी सोभित नावाचे सम्यक्संबुद्ध चित्तकूट पर्वतावर राहत होते. मी गिरिपुन्नाग (पर्वतीय पुन्नाग फूल) घेऊन त्या स्वयंभू भगवंतांची पूजा केली. 62. ६२. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. यापासून चौऱ्याण्णव (९४) कल्प मागे मी जी बुद्धांची पूजा केली होती, तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 63. ६३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 64. ६४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 65. ६५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंविदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā giripunnāgiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान गिरिपुन्नागिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Giripunnāgiyattherassāpadānaṃ sattamaṃ. गिरिपुन्नागिय थेरांचे अपदान सातवे समाप्त. 8. Vallikāraphaladāyakattheraapadānaṃ ८. वल्लिकाफलदायक थेर अपदान 66. ६६. ‘‘Sumano nāma sambuddho, takkarāyaṃ vasī tadā; Vallikāraphalaṃ gayha, sayambhussa adāsahaṃ. त्या काळी सुमन नावाचे सम्यक्संबुद्ध तक्कर नगरात राहत होते. मी वल्लिकाफळ (वेलीचे फळ) घेऊन त्या स्वयंभू भगवंतांना दान केले. 67. ६७. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. यापासून एकतीस (३१) कल्प मागे मी जे फळ दान केले होते, तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त alphalo नाही; हे फलदानाचे फळ आहे. 68. ६८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 69. ६९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 70. ७०. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.52] catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा (विशेष ज्ञान)... आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā vallikāraphaladāyako thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान वल्लिकाफलदायक थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Vallikāraphaladāyakattherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. वल्लिकाफलदायक थेरांचे आठवे अपदान समाप्त झाले. 9. Pānadhidāyakattheraapadānaṃ ९. पानधिदायक थेर अपदान 71. ७१. ‘‘Anomadassī bhagavā, lokajeṭṭho narāsabho; Divāvihārā nikkhamma, pathamāruhi cakkhumā. “लोकांचे ज्येष्ठ, नरश्रेष्ठ, दिव्य चक्षू असलेले भगवान अनोमदस्सी दिवसाच्या विहारातून बाहेर पडून मार्गावर चालू लागले. 72. ७२. ‘‘Pānadhiṃ sukataṃ gayha, addhānaṃ paṭipajjahaṃ; Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ, pattikaṃ cārudassanaṃ. “मी एक उत्तम प्रकारे बनवलेले पादत्राण घेऊन लांबच्या प्रवासाला निघालो होतो. तेथे मी पायी चालणाऱ्या, दर्शनीय अशा सम्यक्संबुद्धांना पाहिले. 73. ७३. ‘‘Sakaṃ cittaṃ pasādetvā, nīharitvāna pānadhiṃ; Pādamūle ṭhapetvāna, idaṃ vacanamabraviṃ. “आपल्या मनामध्ये श्रद्धा निर्माण करून, पादत्राण काढून आणि त्यांच्या चरणांजवळ ठेवून मी हे वचन बोललो - 74. ७४. ‘‘‘Abhirūha mahāvīra, sugatinda vināyaka; Ito phalaṃ labhissāmi, so me attho samijjhatu’. “‘हे महावीरा! हे सुगतांचे इंद्र! हे विनायका! (या पादत्राणावर) आरूढ व्हा. मला याचे फळ मिळो, माझी ती इच्छा पूर्ण होवो.’ 75. ७५. ‘‘Anomadassī bhagavā, lokajeṭṭho narāsabho; Pānadhiṃ abhirūhitvā, idaṃ vacanamabravi. “भगवान अनोमदस्सी, जे लोकांचे ज्येष्ठ आणि नरश्रेष्ठ आहेत, त्यांनी ते पादत्राण परिधान करून हे वचन म्हटले - 76. ७६. ‘‘‘Yo pānadhiṃ me adāsi, pasanno sehi pāṇibhi; Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato’. “‘ज्याने प्रसन्न चित्ताने आपल्या हातांनी मला पादत्राण दिले आहे, मी त्याचे गुणगान करीन. माझे बोलणे ऐका.’ 77. ७७. ‘‘Buddhassa giramaññāya, sabbe devā samāgatā; Udaggacittā sumanā, vedajātā katañjalī. “बुद्धांचे वचन ऐकून सर्व देव एकत्र जमले. त्यांचे चित्त प्रफुल्लित झाले होते, ते आनंदी व रोमांचित झाले होते आणि त्यांनी हात जोडले होते. 78. ७८. ‘‘Pānadhīnaṃ padānena, sukhitoyaṃ bhavissati; Pañcapaññāsakkhattuñca, devarajjaṃ karissati. “‘पादत्राण दान केल्यामुळे हा मनुष्य सुखी होईल आणि पंचावन्न वेळा देवलोकाचे राज्य करेल. 79. ७९. ‘‘Sahassakkhattuṃ rājā ca, cakkavattī bhavissati; Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ. “‘आणि एक हजार वेळा तो चक्रवर्ती राजा होईल. त्याचे प्रादेशिक राज्य इतके विशाल असेल की त्याची गणना करता येणार नाही. 80. ८०. ‘‘Aparimeyye ito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. “‘या कल्पानंतर असंख्य कल्पानंतर, ओक्काक कुळात जन्मलेले, गोत्राने गोतम नावाचे शास्ता जगात उत्पन्न होतील. 81. ८१. ‘‘Tassa [Pg.53] dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Sabbāsave pariññāya, nibbāyissatināsavo. “‘त्यांच्या धर्माचा वारसदार, त्यांचा औरस पुत्र, धर्माने निर्मित झालेला, सर्व आसवांचे पूर्ण ज्ञान मिळवून, आसवमुक्त होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करेल. 82. ८२. ‘‘Devaloke manusse vā, nibbattissati puññavā; Devayānapaṭibhāgaṃ, yānaṃ paṭilabhissati. “‘तो पुण्यवान मनुष्य देवलोकात किंवा मनुष्यलोकात जन्म घेईल. त्याला देवलोकातील वाहनासारखे वाहन प्राप्त होईल. 83. ८३. ‘‘Pāsādā sivikā vayhaṃ, hatthino samalaṅkatā; Rathā vājaññasaṃyuttā, sadā pātubhavanti me. “‘प्रासाद, पालख्या, रथ, सुशोभित केलेले हत्ती आणि उत्तम जातीच्या घोड्यांचे रथ मला नेहमी प्राप्त होतात. 84. ८४. ‘‘Agārā nikkhamantopi, rathena nikkhamiṃ ahaṃ; Kesesu chijjamānesu, arahattamapāpuṇiṃ. “मी घरातून गृहत्याग करताना देखील रथानेच बाहेर पडलो. माझे केस कापले जात असतानाच मी अर्हतपद प्राप्त केले. 85. ८५. ‘‘Lābhā mayhaṃ suladdhaṃ me, vāṇijjaṃ suppayojitaṃ; Datvāna pānadhiṃ ekaṃ, pattomhi acalaṃ padaṃ. “माझा मोठा लाभ झाला, मला जे मिळाले ते उत्तम मिळाले, माझा व्यापार यशस्वी झाला. केवळ एक पादत्राण दान करून मी अचल पदाला (निर्वाणाला) प्राप्तलो आहे. 86. ८६. ‘‘Aparimeyye ito kappe, yaṃ pānadhimadāsahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, pānadhissa idaṃ phalaṃ. “या कल्पानंतर अपरिमित काळापूर्वी मी जे पादत्राण दान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे पादत्राण दानाचे फळ आहे. 87. ८७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून गेले आहेत... आणि मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 88. ८८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे सुफळ झाले... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 89. ८९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा... आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā pānadhidāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान पानधिदायक थेरांनी या Abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Pānadhidāyakattherassāpadānaṃ navamaṃ. पानधिदायक थेरांचे नववे अपदान समाप्त झाले. 10. Pulinacaṅkamiyattheraapadānaṃ १०. पुलिनचङ्कमिय थेर अपदान 90. ९०. ‘‘Migaluddo pure āsiṃ, araññe kānane ahaṃ; Vātamigaṃ gavesanto, caṅkamaṃ addasaṃ ahaṃ. “पूर्वी मी अरण्यातील जंगलात एक शिकारी होतो. वाऱ्यासारख्या वेगाने धावणाऱ्या हरणाचा शोध घेत असताना मला एक चंक्रमण दिसले. 91. ९१. ‘‘Ucchaṅgena pulinaṃ gayha, caṅkame okiriṃ ahaṃ; Pasannacitto sumano, sugatassa sirīmato. “मी प्रसन्न आणि आनंदी चित्ताने, आपल्या वस्त्राच्या झोळीत वाळू घेऊन, श्रीमान सुगतांच्या चंक्रमणावर पसरली. 92. ९२. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, pulinaṃ okiriṃ ahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, pulinassa idaṃ phalaṃ. “या कल्पाहून एकतीसाव्या कल्पामध्ये मी ती वाळू पसरली होती. तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे वाळू दानाचे फळ आहे. 93. ९३. ‘‘Kilesā [Pg.54] jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून गेले आहेत... आणि मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 94. ९४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे सुफळ झाले... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 95. ९५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा... आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā pulinacaṅkamiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान पुलिनचङ्कमिय थेरांनी या Abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Pulinacaṅkamiyattherassāpadānaṃ dasamaṃ. पुलिनचङ्कमिय थेरांचे दहावे अपदान समाप्त झाले. Naḷamālivaggo aṭṭhacattālīsamo. अठ्ठेचाळिसावा नळमाली वर्ग समाप्त झाला. Tassuddānaṃ – त्याची अनुक्रमणिका - Naḷamālī maṇidado, ukkāsatikabījanī; Kummāso ca kusaṭṭho ca, giripunnāgiyopi ca. नळमाली, मणिदद, उक्कासतिक, बींजनी, कुम्मास, कुसट्ठ आणि गिरिपुन्नागिय. Vallikāro pānadhido, atho pulinacaṅkamo; Gāthāyo pañcanavuti, gaṇitāyo vibhāvibhi. वल्लिकाफलदायक, पानधिदायक आणि पुलिनचङ्कमिय; बुद्धिमानांनी मोजलेल्या गाथा पंच्याण्णव आहेत. 49. Paṃsukūlavaggo ४९. पांसुकूल वर्ग 1. Paṃsukūlasaññakattheraapadānaṃ १. पांसुकूलसञ्ञक थेर अपदान 1. १. ‘‘Tisso [Pg.55] nāmāsi bhagavā, sayambhū aggapuggalo; Paṃsukūlaṃ ṭhapetvāna, vihāraṃ pāvisī jino. स्वयंभू आणि सर्वश्रेष्ठ पुरुष असलेले 'तिस्स' नावाचे भगवान होते. त्या जिनांनी पांसुकूल ठेवून विहारात प्रवेश केला. 2. २. ‘‘Vinataṃ dhanumādāya, bhakkhatthāya cariṃ ahaṃ; Maṇḍalaggaṃ gahetvāna, kānanaṃ pāvisiṃ ahaṃ. मी वाकलेले धनुष्य घेऊन अन्नाच्या शोधात फिरत होतो. हातात तलवार घेऊन मी जंगलात प्रवेश केला. 3. ३. ‘‘Tatthaddasaṃ paṃsukūlaṃ, dumagge laggitaṃ tadā; Cāpaṃ tattheva nikkhippa, sire katvāna añjaliṃ. तेव्हा मला त्या जंगलात एका झाडाच्या शेंड्यावर अडकलेले पांसुकूल दिसले. मी तिथेच धनुष्य खाली ठेवले आणि डोक्यावर हात जोडून (अंजली करून)- 4. ४. ‘‘Pasannacitto sumano, vipulāya ca pītiyā; Buddhaseṭṭhaṃ saritvāna, paṃsukūlaṃ avandahaṃ. प्रसन्न आणि आनंदी चित्ताने, अत्यंत प्रीतीने श्रेष्ठ बुद्धांचे स्मरण करून मी त्या पांसुकूलाला वंदन केले. 5. ५. ‘‘Dvenavute ito kappe, paṃsukūlamavandahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, vandanāya idaṃ phalaṃ. या कल्पपासून ब्याण्णव कल्प आधी मी पांसुकूलाला वंदन केले होते. तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही; हे वंदनाचे फळ आहे. 6. ६. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत. बंधने तोडून मुक्त झालेल्या हत्तीप्रमाणे मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 7. ७. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या सानिध्यात माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 8. ८. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā paṃsukūlasaññako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान पांसुकूलसञ्ञक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Paṃsukūlasaññakattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. पांसुकूलसञ्ञक थेर अपदान पहिले समाप्त. 2. Buddhasaññakattheraapadānaṃ २. बुद्धसञ्ञक थेर अपदान 9. ९. ‘‘Ajjhāyako mantadharo, tiṇṇaṃ vedāna pāragū; Lakkhaṇe itihāse ca, sanighaṇḍusakeṭubhe. मी वेदांचा अभ्यास करणारा, मंत्रांचा ज्ञाता आणि तिन्ही वेदांमध्ये पारंगत होतो. लक्षणशास्त्र, इतिहास, निघंटु आणि केटुभ यांमध्येही मी पारंगत होतो. 10. १०. ‘‘Nadīsotapaṭibhāgā[Pg.56], sissā āyanti me tadā; Tesāhaṃ mante vācemi, rattindivamatandito. त्या काळी नदीच्या प्रवाहाप्रमाणे वेगाने शिष्य माझ्याकडे येत असत. मी आळस न करता रात्रंदिवस त्यांना मंत्र शिकवत असे. 11. ११. ‘‘Siddhattho nāma sambuddho, loke uppajji tāvade; Tamandhakāraṃ nāsetvā, ñāṇālokaṃ pavattayi. त्याच वेळी 'सिद्धार्थ' नावाचे सम्यक्संबुद्ध लोकात उत्पन्न झाले. त्यांनी मोहाचा अंधकार नष्ट करून ज्ञानप्रकाश पसरवला. 12. १२. ‘‘Mama aññataro sisso, sissānaṃ so kathesi me; Sutvāna te etamatthaṃ, ārocesuṃ mamaṃ tadā. माझ्या एका शिष्याने इतर शिष्यांना ही गोष्ट सांगितली. ती ऐकून त्या शिष्यांनी मला त्याविषयी माहिती दिली. 13. १३. ‘‘Buddho loke samuppanno, sabbaññū lokanāyako; Tassānuvattati jano, lābho amhaṃ na vijjati. 'सर्वज्ञ आणि लोकनायक बुद्ध लोकात उत्पन्न झाले आहेत. सर्व लोक त्यांचेच अनुसरण करत आहेत, आता आपल्याला लाभ मिळणे शक्य नाही.' 14. १४. ‘‘Adhiccuppattikā buddhā, cakkhumanto mahāyasā; Yaṃnūnāhaṃ buddhaseṭṭhaṃ, passeyyaṃ lokanāyakaṃ. चक्षुमान आणि महायशस्वी बुद्ध क्वचितच उत्पन्न होतात. मी त्या लोकनायक श्रेष्ठ बुद्धांचे दर्शन घेतले तर किती बरे होईल! 15. १५. ‘‘Ajinaṃ me gahetvāna, vākacīraṃ kamaṇḍaluṃ; Assamā abhinikkhamma, sisse āmantayiṃ ahaṃ. मी माझे कृष्णमृगाचे चामडे, वल्कले आणि कमंडलू घेऊन आश्रमाबाहेर पडलो आणि शिष्यांना बोलावले. 16. १६. ‘‘Odumbarikapupphaṃva, candamhi sasakaṃ yathā; Vāyasānaṃ yathā khīraṃ, dullabho lokanāyako. उदुंबराचे फूल मिळणे जसे कठीण, चंद्रावर ससा मिळणे जसे कठीण आणि कावळ्यांचे दूध मिळणे जसे कठीण, तसेच लोकनायक बुद्धांचे दर्शन मिळणे अत्यंत कठीण आहे. 17. १७. ‘‘Buddho lokamhi uppanno, manussattampi dullabhaṃ; Ubhosu vijjamānesu, savanañca sudullabhaṃ. लोकात बुद्ध उत्पन्न झाले आहेत, मनुष्यजन्म मिळणेही कठीण आहे. हे दोन्ही लाभ असतानाही, सद्धम्माचे श्रवण मिळणे अतिशय कठीण आहे. 18. १८. ‘‘Buddho loke samuppanno, cakkhuṃ lacchāma no bhavaṃ; Etha sabbe gamissāma, sammāsambuddhasantikaṃ. लोकात बुद्ध उत्पन्न झाले आहेत, आपल्याला प्रज्ञाचक्षू प्राप्त होतील. चला, आपण सर्वजण सम्यक्संबुद्धांच्या सानिध्यात जाऊ या. 19. १९. ‘‘Kamaṇḍaludharā sabbe, kharājinanivāsino; Te jaṭā bhārabharitā, nikkhamuṃ vipinā tadā. तेव्हा कमंडलू धारण करणारे, खडबडीत मृगचर्म नेसलेले आणि जटांचा भार वाहणारे ते सर्व जण जंगलातून बाहेर पडले. 20. २०. ‘‘Yugamattaṃ pekkhamānā, uttamatthaṃ gavesino; Āsattidosarahitā, asambhītāva kesarī. केवळ एका जू अंतरापर्यंत समोर पाहत, परम अर्थाचा शोध घेणारे, आसक्तीच्या दोषांपासून मुक्त आणि सिंहाप्रमाणे निर्भय असलेले ते, 21. २१. ‘‘Appakiccā aloluppā, nipakā santavuttino; Uñchāya caramānā te, buddhaseṭṭhamupāgamuṃ. अल्प कर्तव्ये असणारे, निर्लोभी, प्रज्ञावान, शांत वृत्तीचे आणि भिक्षेसाठी फिरणारे ते सर्व जण श्रेष्ठ बुद्धांच्या समीप आले. 22. २२. ‘‘Diyaḍḍhayojane sese, byādhi me upapajjatha; Buddhaseṭṭhaṃ saritvāna, tattha kālaṅkato ahaṃ. केवळ दीड योजन अंतर शिल्लक असताना मला आजार जडला. श्रेष्ठ बुद्धांचे स्मरण करत मी तिथेच देह ठेवला. 23. २३. ‘‘Catunnavutito [Pg.57] kappe, yaṃ saññamalabhiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhasaññāyidaṃ phalaṃ. या कल्पपासून चौऱ्याण्णव कल्प आधी मला जी बुद्धसंज्ञा प्राप्त झाली होती, तिच्या प्रभावाने मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही; हे बुद्धसंज्ञेचे फळ आहे. 24. २४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 25. २५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 26. २६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā buddhasaññako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान बुद्धसञ्ञक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Buddhasaññakattherassāpadānaṃ dutiyaṃ. बुद्धसञ्ञक थेर अपदान दुसरे समाप्त. 3. Bhisadāyakattheraapadānaṃ ३. भिसदायक थेर अपदान 27. २७. ‘‘Ogayha yaṃ pokkharaṇiṃ, nānākuñjarasevitaṃ; Uddharāmi bhisaṃ tattha, ghāsahetu ahaṃ tadā. त्या काळी विविध हत्तींनी युक्त अशा एका सरोवरात उतरून मी आहारासाठी कमळाचे कंद काढत होतो. 28. २८. ‘‘Bhagavā tamhi samaye, padumuttarasavhayo; Rattambaradharo buddho, gacchati anilañjase. त्या वेळी 'पदुमुत्तर' नावाचे भगवान बुद्ध लाल रंगाचे चीवर परिधान करून आकाशातून जात होते. 29. २९. ‘‘Dhunanto paṃsukūlāni, saddamassosahaṃ tadā; Uddhaṃ nijjhāyamānohaṃ, addasaṃ lokanāyakaṃ. त्यांचे पांसुकूल फडफडल्याचा आवाज मी ऐकला. मी वर पाहिले असता मला लोकनायक बुद्धांचे दर्शन झाले. 30. ३०. ‘‘Tattheva ṭhitako santo, āyāciṃ lokanāyakaṃ; Madhuṃ bhisehi savati, khīraṃ sappiṃ muḷālibhi. तेथेच उभे राहून मी लोकनायकाला (बुद्धांना) विनंती केली की, 'कमळाच्या देठांमधून मध पाझरत आहे आणि कमळाच्या मुळांमधून दूध व तूप पाझरत आहे.' 31. ३१. ‘‘Paṭiggaṇhātu me buddho, anukampāya cakkhumā; Tato kāruṇiko satthā, oruhitvā mahāyaso. 'पंचचक्षू असलेले बुद्ध माझ्यावर अनुकंपा करून याचा स्वीकार करोत.' त्यानंतर कारुणिक आणि महायशस्वी शास्त्यांनी (बुद्धांनी) खाली उतरून... 32. ३२. ‘‘Paṭiggaṇhi mamaṃ bhikkhaṃ, anukampāya cakkhumā; Paṭiggahetvā sambuddho, akā me anumodanaṃ. पंचचक्षू असलेल्या बुद्धांनी अनुकंपा करून माझ्या भिक्षेचा स्वीकार केला. भिक्षेचा स्वीकार करून सम्यक्संबुद्धांनी माझे अनुमोदन केले (मला आशीर्वाद दिला). 33. ३३. ‘‘‘Sukhī hotu mahāpuñña, gati tuyhaṃ samijjhatu; Iminā bhisadānena, labhassu vipulaṃ sukhaṃ’. 'हे महापुण्यवाना, तू सुखी हो! तुझी गती (पुढील जन्म) यशस्वी होवो! या कमळदेठांच्या दानामुळे तुला विपुल सुख लाभो.' 34. ३४. ‘‘Idaṃ vatvāna sambuddho, jalajuttamanāmako; Bhikkhamādāya sambuddho, ambarenāgamā jino. कमळात श्रेष्ठ अशा नावाचे (पदुमुत्तर) सम्यक्संबुद्ध हे बोलून, भिक्षा घेऊन, ते विजयी बुद्ध आकाशाच्या मार्गाने निघून गेले. 35. ३५. ‘‘Tato [Pg.58] bhisaṃ gahetvāna, āgacchiṃ mama assamaṃ; Bhisaṃ rukkhe lagetvāna, mama dānamanussariṃ. त्यानंतर मी कमळाचे देठ घेऊन माझ्या आश्रमात आलो. ते कमळदेठ एका झाडाला टांगून मी माझ्या दानाचे वारंवार स्मरण केले. 36. ३६. ‘‘Mahāvāto vuṭṭhahitvā, sañcālesi vanaṃ tadā; Ākāso abhinādittha, asaniyā phalantiyā. तेव्हा मोठा वादळी वारा सुटला आणि त्याने जंगल हादरवून सोडले. वीज कडाडल्यामुळे आकाश गर्जू लागले. 37. ३७. ‘‘Tato me asanipāto, matthake nipatī tadā; Sohaṃ nisinnako santo, tattha kālaṅkato ahuṃ. त्यानंतर माझ्या डोक्यावर वीज कोसळली. मी तेथे बसलेला असतानाच माझा मृत्यू झाला. 38. ३८. ‘‘Puññakammena saṃyutto, tusitaṃ upapajjahaṃ; Kaḷevaraṃ me patitaṃ, devaloke ramiṃ ahaṃ. पुण्यकर्माने युक्त होऊन मी तुषित स्वर्गात उत्पन्न झालो. माझे शरीर (खाली) पडले आणि मी देवलोकात रममाण झालो. 39. ३९. ‘‘Chaḷasītisahassāni, nāriyo samalaṅkatā; Sāyapātaṃ upaṭṭhanti, bhisadānassidaṃ phalaṃ. उत्कृष्टपणे नटलेल्या शहाऐंशी हजार स्त्रिया सकाळ-संध्याकाळ माझी सेवा करत असत. हे कमळदेठ दानाचे फळ आहे. 40. ४०. ‘‘Manussayonimāgantvā, sukhito homahaṃ sadā; Bhoge me ūnatā natthi, bhisadānassidaṃ phalaṃ. मनुष्यलोकात आल्यावरही मी नेहमी सुखी राहिलो. माझ्या भोगविलासात कधीही कमतरता भासली नाही. हे कमळदेठ दानाचे फळ आहे. 41. ४१. ‘‘Anukampitako tena, devadevena tādinā; Sabbāsavā parikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. देवांचे देव आणि तादी गुणांनी युक्त असलेल्या त्या बुद्धांनी माझ्यावर अनुकंपा केली. माझे सर्व आसव (क्लेश) नष्ट झाले आहेत, आता मला पुनर्जन्म नाही. 42. ४२. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ bhisaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, bhisadānassidaṃ phalaṃ. एक लाख कल्प पूर्वी मी जे कमळदेठांचे दान दिले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे कमळदेठ दानाचे फळ आहे. 43. ४३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवरहित (मुक्त) होऊन विहरत आहे. 44. ४४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखर सुस्वागतम ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 45. ४५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā bhisadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान भिसदायक (कमळदेठ देणारे) थेरांनी या गाथा... Abhāsitthāti. म्हटल्या. Bhisadāyakattherassāpadānaṃ tatiyaṃ. भिसदायक थेरांचे तिसरे अपदान समाप्त झाले. 4. Ñāṇathavikattheraapadānaṃ ४. ज्ञानथविक थेरांचे अपदान 46. ४६. ‘‘Dakkhiṇe himavantassa, sukato assamo mama; Uttamatthaṃ gavesanto, vasāmi vipine tadā. हिमालयाच्या दक्षिण भागात माझा एक सुंदर आश्रम होता. तेव्हा मी परम कल्याणाचा (उत्तम अर्थाचा) शोध घेत जंगलात राहत होतो. 47. ४७. ‘‘Lābhālābhena [Pg.59] santuṭṭho, mūlena ca phalena ca; Anvesanto ācariyaṃ, vasāmi ekako ahaṃ. लाभ आणि अभावात (मिळण्या-न मिळण्यात) संतुष्ट राहून, कंदमुळे आणि फळांवर समाधानी राहून, मी गुरूचा शोध घेत एकटाच राहत होतो. 48. ४८. ‘‘Sumedho nāma sambuddho, loke uppajji tāvade; Catusaccaṃ pakāseti, uddharanto mahājanaṃ. त्याच वेळी सुमेध नावाचे सम्यक्संबुद्ध जगात उत्पन्न झाले. ते बहुजन समाजाचा उद्धार करत चार आर्यसत्यांचा प्रकाश पसरवत होते. 49. ४९. ‘‘Nāhaṃ suṇomi sambuddhaṃ, napi me koci saṃsati ; Aṭṭhavasse atikkante, assosiṃ lokanāyakaṃ. मी संबुद्धांविषयी ऐकले नव्हते आणि मला कोणी सांगितलेही नव्हते. आठ वर्षे उलटून गेल्यावर मी लोकनायकांविषयी (बुद्धांविषयी) ऐकले. 50. ५०. ‘‘Aggidāruṃ nīharitvā, sammajjitvāna assamaṃ; Khāribhāraṃ gahetvāna, nikkhamiṃ vipinā ahaṃ. मी यज्ञासाठी लाकडे गोळा करून, आश्रमाची झाडलोट करून आणि तपस्व्याचे साहित्य (कावड) घेऊन जंगलातून बाहेर पडलो. 51. ५१. ‘‘Ekarattiṃ vasantohaṃ, gāmesu nigamesu ca; Anupubbena candavatiṃ, tadāhaṃ upasaṅkamiṃ. गावांमध्ये आणि नगरांमध्ये एकेक रात्र मुक्काम करत, मी हळूहळू चालत त्या वेळी चंदवती नगरीत पोहोचलो. 52. ५२. ‘‘Bhagavā tamhi samaye, sumedho lokanāyako; Uddharanto bahū satte, deseti amataṃ padaṃ. त्या वेळी लोकनायक भगवान सुमेध अनेक प्राण्यांचा उद्धार करत अमृतपदाचा (निर्वाणाचा) उपदेश करत होते. 53. ५३. ‘‘Janakāyamatikkamma, vanditvā jinasāgaraṃ; Ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā, santhaviṃ lokanāyakaṃ. मी जनसमुदायातून पुढे जाऊन, गुणांच्या सागरासारख्या असलेल्या जिन (बुद्धांना) वंदन केले आणि खांद्यावर मृगचर्म पांघरून लोकनायकाची स्तुती केली. 54. ५४. ‘‘‘Tuvaṃ satthā ca ketu ca, dhajo yūpo ca pāṇinaṃ; Parāyano patiṭṭhā ca, dīpo ca dvipaduttamo. 'आपण प्राण्यांचे शास्ते (गुरू), कळस, ध्वज आणि यूप (यज्ञस्तंभ) आहात. आपणच त्यांचे परम आश्रयस्थान, आधार आणि द्वीप आहात, हे द्विपदांमध्ये (मनुष्यांमध्ये) श्रेष्ठ बुद्धा!' Ekavīsatimaṃ bhāṇavāraṃ. एकविसावा भाणवार समाप्त. 55. ५५. ‘‘‘Nepuñño dassane vīro, tāresi janataṃ tuvaṃ; Natthañño tārako loke, tavuttaritaro mune. 'आपण ज्ञानदृष्टीत अत्यंत निपुण आणि वीर आहात, आपण जनसमुदायाला तारले आहे. हे मुनी! या जगात आपल्यापेक्षा श्रेष्ठ असा दुसरा कोणताही तारणहार नाही.' 56. ५६. ‘‘‘Sakkā theve kusaggena, pametuṃ sāgaruttame ; Natveva tava sabbaññu, ñāṇaṃ sakkā pametave. 'कुशाच्या (गवताच्या) टोकाने महासागरातील पाण्याचे थेंब मोजणे कदाचित शक्य होईल, परंतु हे सर्वज्ञ! आपल्या ज्ञानाचे मोजमाप करणे कधीही शक्य नाही.' 57. ५७. ‘‘‘Tuladaṇḍe ṭhapetvāna, mahiṃ sakkā dharetave; Natveva tava paññāya, pamāṇamatthi cakkhuma. 'पृथ्वीला तराजूवर ठेवून तिचे वजन करणे कदाचित शक्य होईल, परंतु हे चक्षुमान (ज्ञानचक्षू असलेले बुद्ध)! आपल्या प्रज्ञेचे कोणतेही मोजमाप नाही.' 58. ५८. ‘‘‘Ākāso minituṃ sakkā, rajjuyā aṅgulena vā; Natveva tava sabbaññu, sīlaṃ sakkā pametave. 'आकाशाला दोरीने किंवा बोटाने मोजणे कदाचित शक्य होईल, परंतु हे सर्वज्ञ! आपल्या शीलाचे मोजमाप करणे कधीही शक्य नाही.' 59. ५९. ‘‘‘Mahāsamudde [Pg.60] udakaṃ, ākāso ca vasundharā; Parimeyyāni etāni, appameyyosi cakkhuma’. 'महासागरातील पाणी, आकाश आणि पृथ्वी ही सर्व मोजता येण्यासारखी (मर्यादित) आहेत, परंतु हे चक्षुमान! आपण मात्र अमर्याद (अपरिमित) आहात.' 60. ६०. ‘‘Chahi gāthāhi sabbaññuṃ, kittayitvā mahāyasaṃ; Añjaliṃ paggahetvāna, tuṇhī aṭṭhāsahaṃ tadā. त्या वेळी मी सहा गाथांद्वारे त्या महायशस्वी सर्वज्ञांची स्तुती केली आणि हात जोडून मी शांतपणे उभा राहिलो. 61. ६१. ‘‘Yaṃ vadanti sumedhoti, bhūripaññaṃ sumedhasaṃ; Bhikkhusaṅghe nisīditvā, imā gāthā abhāsatha. ज्यांना लोक 'सुमेध' म्हणतात, त्या विस्तीर्ण प्रज्ञा आणि उत्तम बुद्धी असलेल्या बुद्धांनी भिक्खू संघात बसून या गाथा म्हटल्या: 62. ६२. ‘‘‘Yo me ñāṇaṃ pakittesi, vippasannena cetasā; Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato. 'ज्याने अत्यंत प्रसन्न चित्ताने माझ्या ज्ञानाची स्तुती केली आहे, मी त्याच्या भविष्याविषयी सांगेन. मी बोलत असताना माझे शब्द ऐका:' 63. ६३. ‘‘‘Sattasattati kappāni, devaloke ramissati; Sahassakkhattuṃ devindo, devarajjaṃ karissati. 'तो सत्याहत्तर कल्प देवलोकात रममाण होईल. तो एक हजार वेळा देवांचा राजा (इंद्र) होऊन देवराज्याचा उपभोग घेईल.' 64. ६४. ‘‘‘Anekasatakkhattuñca, cakkavattī bhavissati; Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ. 'आणि तो अनेक शंभर वेळा चक्रवर्ती राजा होईल. त्याच्या प्रादेशिक राज्यांची (मंडलिक राजा म्हणून) संख्या तर मोजता येणार नाही एवढी अफाट असेल.' 65. ६५. ‘‘‘Devabhūto manusso vā, puññakammasamāhito; Anūnamanasaṅkappo, tikkhapañño bhavissati’. “पुण्यकर्माने युक्त असलेला तो मनुष्य देव होवो वा मानव, तो दृढ संकल्प असलेला आणि तीक्ष्ण बुद्धीचा (प्रज्ञावान) होईल.” 66. ६६. ‘‘Tiṃsakappasahassamhi, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. “तीस हजार कल्पानंतर, ओक्काक कुळात उत्पन्न झालेले, गोतम नावाचे शास्ता (गुरु) या जगात जन्माला येतील.” 67. ६७. ‘‘Agārā abhinikkhamma, pabbajissati kiñcano; Jātiyā sattavassena, arahattaṃ phusissati. “ते घराबाहेर पडून, अकिंचन (सर्वसंगपरित्यागी) होऊन प्रव्रज्या ग्रहण करतील आणि जन्मापासून सातव्या वर्षी अर्हतपद प्राप्त करतील.” 68. ६८. ‘‘Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi sāsanaṃ; Etthantare na jānāmi, cetanaṃ amanoramaṃ. “जेव्हापासून मला स्वतःची स्मृती आहे आणि जेव्हापासून मी शासनात (बुद्धांच्या धम्मात) आलो आहे, तेव्हापासून या काळात मी कधीही अकुशल (अप्रिय) चेतना अनुभवली नाही.” 69. ६९. ‘‘Saṃsaritvā bhave sabbe, sampattānubhaviṃ ahaṃ; Bhoge me ūnatā natthi, phalaṃ ñāṇassa thomane. “सर्व भवांमध्ये संसार करत असताना मी अनेक संपत्तीचा उपभोग घेतला. माझ्या भोगांमध्ये कधीही कमतरता भासली नाही; हे (बुद्धांच्या) ज्ञानाची स्तुती करण्याचे फळ आहे.” 70. ७०. ‘‘Tiyaggī nibbutā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Sabbāsavā parikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. “माझे तिन्ही अग्नी (राग, द्वेष, मोह) विझले आहेत, सर्व भव समूळ नष्ट झाले आहेत, सर्व आसव क्षीण झाले आहेत, आता पुन्हा जन्म नाही.” 71. ७१. ‘‘Tiṃsakappasahassamhi, yaṃ ñāṇamathaviṃ ahaṃ ; Duggatiṃ nābhijānāmi, phalaṃ ñāṇassa thomane. “तीस हजार कल्पांपूर्वी मी ज्या ज्ञानाची स्तुती केली होती, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही; हे ज्ञानाच्या स्तुतीचे फळ आहे.” 72. ७२. ‘‘Kilesā [Pg.61] jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून गेले आहेत... (पेय्याल)... मी आता अनासव (आसवमुक्त) होऊन विहरत आहे.” 73. ७३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... (पेय्याल)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 74. ७४. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... (पेय्याल)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā ñāṇathaviko thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान ज्ञानथविक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Ñāṇathavikattherassāpadānaṃ catutthaṃ. ज्ञानथविक थेरांचे अपदान चौथे समाप्त झाले. 5. Candanamāliyattheraapadānaṃ ५. चंदनमालिय थेरांचे अपदान 75. ७५. ‘‘Pañca kāmaguṇe hitvā, piyarūpe manorame; Asītikoṭiyo hitvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ. “प्रिय आणि मनमोहक अशा पाच कामगुणांचा त्याग करून, ऐंशी कोटी संपत्तीचा त्याग करून, मी अनगारिक (गृहहीन) प्रव्रज्या घेतली.” 76. ७६. ‘‘Pabbajitvāna kāyena, pāpakammaṃ vivajjayiṃ; Vacīduccaritaṃ hitvā, nadīkūle vasāmahaṃ. “प्रव्रज्या घेतल्यानंतर मी कायेने (शरीराने) पापकर्मांचा त्याग केला; वचीदुच्चरित (वाणीचे दुष्कृत्य) सोडून मी नदीकाठी राहू लागलो.” 77. ७७. ‘‘Ekakaṃ maṃ viharantaṃ, buddhaseṭṭho upāgami; Nāhaṃ jānāmi buddhoti, akāsiṃ paṭisantharaṃ. “एकटाच विहरत असलेल्या माझ्याकडे श्रेष्ठ बुद्ध आले. ते 'बुद्ध' आहेत हे मला ठाऊक नव्हते, तरीही मी त्यांचे आदरातिथ्य (प्रतिसंथार) केले.” 78. ७८. ‘‘Karitvā paṭisanthāraṃ, nāmagottamapucchahaṃ; ‘Devatānusi gandhabbo, adu sakko purindado. “आदरातिथ्य केल्यानंतर मी त्यांचे नाव आणि गोत्र विचारले: ‘आपण देव आहात की गंधर्व? की दानशूर शक्र (इंद्र) आहात?’” 79. ७९. ‘‘‘Ko vā tvaṃ kassa vā putto, mahābrahmā idhāgato; Virocesi disā sabbā, udayaṃ sūriyo yathā. “‘आपण कोण आहात आणि कोणाचे पुत्र आहात? आपण येथे आलेले महाब्रह्मा आहात काय? उगवत्या सूर्याप्रमाणे आपण सर्व दिशा प्रकाशित करत आहात.’” 80. ८०. ‘‘‘Sahassārāni cakkāni, pāde dissanti mārisa; Ko vā tvaṃ kassa vā putto, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ; Nāmagottaṃ pavedehi, saṃsayaṃ apanehi me’. “‘हे महाभाग! आपल्या चरणांवर हजार आरे असलेली चक्रे दिसत आहेत. आपण कोण आहात आणि कोणाचे पुत्र आहात? आम्ही आपल्याला कसे ओळखावे? आपले नाव व गोत्र सांगा आणि माझी शंका दूर करा.’” 81. ८१. ‘‘‘Namhi devo na gandhabbo, namhi sakko purindado; Brahmabhāvo ca me natthi, etesaṃ uttamo ahaṃ. “‘मी देव नाही, गंधर्व नाही, दानशूर शक्रही नाही; आणि माझ्यात ब्रह्मभावही नाही. मी या सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.’” 82. ८२. ‘‘‘Atīto visayaṃ tesaṃ, dālayiṃ kāmabandhanaṃ; Sabbe kilese jhāpetvā, patto sambodhimuttamaṃ’. “‘मी त्यांच्या विषयाच्या पलीकडे गेलो आहे, मी कामबंधने तोडून टाकली आहेत. सर्व क्लेशांना भस्म करून मी उत्तम संबोधी (बुद्धत्व) प्राप्त केली आहे.’” 83. ८३. ‘‘Tassa [Pg.62] vācaṃ suṇitvāhaṃ, idaṃ vacanamabraviṃ; ‘Yadi buddhoti sabbaññū, nisīda tvaṃ mahāmune. “त्यांचे हे बोलणे ऐकून मी असे म्हणालो: ‘हे महामुनी! जर आपण सर्वज्ञ बुद्ध आहात, तर कृपया येथे आसनस्थ व्हावे.’” 84. ८४. ‘Tamahaṃ pūjayissāmi, dukkhassantakaro tuvaṃ’; ‘‘Pattharitvā jinacammaṃ, adāsi satthuno ahaṃ. “‘मी आपली पूजा करीन, आपण दुःखाचा अंत करणारे आहात.’ असे म्हणून मी काळवीटाचे चामडे (अजिनचर्म) पसरून शास्त्यांना (बुद्धांना) दिले.” 85. ८५. ‘‘Nisīdi tattha bhagavā, sīhova girigabbhare; Khippaṃ pabbatamāruyha, ambassa phalamaggahiṃ. “त्या ठिकाणी भगवान पर्वताच्या गुहेत सिंहाप्रमाणे बसले. मी वेगाने पर्वतावर चढून आंब्याचे फळ तोडून आणले.” 86. ८६. ‘‘Sālakalyāṇikaṃ pupphaṃ, candanañca mahārahaṃ; Khippaṃ paggayha taṃ sabbaṃ, upetvā lokanāyakaṃ. “मी सालपुष्प (सालाचे फूल) आणि बहुमूल्य चंदन घेऊन, ते सर्व घेऊन वेगाने लोकनायकांकडे (बुद्धांकडे) गेलो.” 87. ८७. ‘‘Phalaṃ buddhassa datvāna, sālapupphamapūjayiṃ; Candanaṃ anulimpitvā, avandiṃ satthuno ahaṃ. “बुद्धांना ते फळ देऊन मी सालपुष्पाने त्यांची पूजा केली. चंदनाचा लेप लावून मी शास्त्यांना वंदन केले.” 88. ८८. ‘‘Pasannacitto sumano, vipulāya ca pītiyā; Ajinamhi nisīditvā, sumedho lokanāyako. “प्रसन्नचित्त, आनंदी आणि विपुल प्रीतीने युक्त होऊन, काळवीटाच्या चामड्यावर बसून सुमेध लोकनायकांनी (बुद्धांनी)” 89. ८९. ‘‘Mama kammaṃ pakittesi, hāsayanto mamaṃ tadā; ‘Iminā phaladānena, gandhamālehi cūbhayaṃ. “त्या वेळी मला हर्षित करत माझ्या कर्माची प्रशंसा केली: ‘या फळदानाने आणि सुगंधी फुलांच्या या दोन्ही दानांमुळे,” 90. ९०. ‘‘‘Pañcavīse kappasate, devaloke ramissati; Anūnamanasaṅkappo, vasavattī bhavissati. “‘हा पंचवीसशे कल्प देवलोकात रमेल. हा दृढ संकल्पाचा आणि वशवर्ती (इच्छा पूर्ण करणारा) होईल.” 91. ९१. ‘‘‘Chabbīsatikappasate, manussattaṃ gamissati; Bhavissati cakkavattī, cāturanto mahiddhiko. “‘हा सव्वीसशे कल्प मनुष्यलोकात जन्माला येईल आणि चारही समुद्रांपर्यंतच्या पृथ्वीचा अधिपती, महान ऋद्धीवान चक्रवर्ती राजा होईल.” 92. ९२. ‘‘‘Vebhāraṃ nāma nagaraṃ, vissakammena māpitaṃ; Hessati sabbasovaṇṇaṃ, nānāratanabhūsitaṃ. “‘विश्वकर्म्याने निर्माण केलेले, संपूर्ण सोन्याचे आणि विविध रत्नांनी सुशोभित केलेले ‘वेभार’ नावाचे नगर त्याचे होईल.” 93. ९३. ‘‘‘Eteneva upāyena, saṃsarissati so bhave ; Sabbattha pūjito hutvā, devatte atha mānuse. “‘याच उपायाने (पुण्याने) तो देवलोकात आणि मनुष्यलोकात सर्वत्र पूजनीय होऊन संसारात विहरेल.” 94. ९४. ‘‘‘Pacchime bhave sampatte, brahmabandhu bhavissati; Agārā abhinikkhamma, anagārī bhavissati; Abhiññāpāragū hutvā, nibbāyissatināsavo’. “‘अंतिम जन्मात तो ब्राह्मण कुळात जन्माला येईल. तो घराबाहेर पडून गृहहीन (प्रव्रजित) होईल. तो अभिज्ञांमध्ये पारंगत होऊन, अनासव (आसवमुक्त) होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करेल.’” 95. ९५. ‘‘Idaṃ vatvāna sambuddho, sumedho lokanāyako; Mama nijjhāyamānassa, pakkāmi anilañjase. “असे बोलून लोकनायक सम्यक संबुद्ध सुमेध, मी पाहत असतानाच, आकाशात निघून गेले.” 96. ९६. ‘‘Tena [Pg.63] kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. “त्या सुकृत कर्माने आणि चेतना व संकल्पाने, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो.” 97. ९७. ‘‘Tusitato cavitvāna, nibbattiṃ mātukucchiyaṃ; Bhoge me ūnatā natthi, yamhi gabbhe vasāmahaṃ. “तुषित देवलोकातून च्युत होऊन मी मातेच्या गर्भात उत्पन्न झालो. मी ज्या गर्भात राहिलो, तिथे माझ्या भोगांमध्ये कोणतीही कमतरता नव्हती.” 98. ९८. ‘‘Mātukucchigate mayi, annapānañca bhojanaṃ; Mātuyā mama chandena, nibbattati yadicchakaṃ. “मी मातेच्या गर्भात असताना, माझ्या इच्छेनुसार मातेला अन्न, पेय आणि भोजन हवे तसे प्राप्त होत असे.” 99. ९९. ‘‘Jātiyā pañcavassena, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Oropitamhi kesamhi, arahattamapāpuṇiṃ. “जन्मापासून पाचव्या वर्षीच मी अनगारिक प्रव्रज्या घेतली. माझे केस कापले जात असतानाच मी अर्हतपद प्राप्त केले.” 100. १००. ‘‘Pubbakammaṃ gavesanto, orena nāddasaṃ ahaṃ; Tiṃsakappasahassamhi, mama kammamanussariṃ. “माझ्या पूर्वकर्माचा शोध घेत असताना मला या दरम्यान काही दिसले नाही; परंतु तीस हजार कल्पांपूर्वीच्या माझ्या कर्माचे मला स्मरण झाले.” 101. १०१. ‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama; Tava sāsanamāgamma, pattomhi acalaṃ padaṃ. “हे पुरुषश्रेष्ठ (पुरुषाजञ्ज)! आपल्याला नमस्कार असो. हे पुरुषोत्तम! आपल्याला नमस्कार असो. आपल्या शासनाचा (उपदेशाचा) आश्रय घेऊन मी अचल पदाला (निर्वाणाला) प्राप्त झालो आहे.” 102. १०२. ‘‘Tiṃsakappasahassamhi, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. “तीस हजार कल्प पूर्वी मी ज्या बुद्धांची पूजा केली होती; तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हा बुद्धपूजेचाच परिणाम (फळ) आहे.” 103. १०३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे.” 104. १०४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.” 105. १०५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā candanamāliyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान चन्दनमालिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Candanamāliyattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. चन्दनमालिय थेरांचे अपदान पाचवे समाप्त. 6. Dhātupūjakattheraapadānaṃ ६. धातुपूजक थेर अपदान 106. १०६. ‘‘Nibbute lokanāthamhi, siddhatthe lokanāyake; Mama ñātī samānetvā, dhātupūjaṃ akāsahaṃ. “लोकांचे रक्षक आणि मार्गदर्शक असणारे सिद्धार्थ बुद्ध परिनिर्वाण पावले असता, मी माझ्या नातेवाईकांना एकत्र करून त्यांच्या धातूंची (अस्थींची) पूजा केली.” 107. १०७. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ dhātumabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, dhātupūjāyidaṃ phalaṃ. “या कल्पपासून चौऱ्याण्णव कल्प पूर्वी मी ज्या धातूंची पूजा केली होती; तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हा धातू पूजेचाच परिणाम (फळ) आहे.” 108. १०८. ‘‘Kilesā [Pg.64] jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 109. १०९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 110. ११०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā dhātupūjako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान धातुपूजक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Dhātupūjakattherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. धातुपूजक थेरांचे अपदान सहावे समाप्त. 7. Pulinuppādakattheraapadānaṃ ७. पुलिनुप्पादक थेर अपदान 111. १११. ‘‘Pabbate himavantamhi, devalo nāma tāpaso; Tattha me caṅkamo āsi, amanussehi māpito. “हिमवंत पर्वतावर देवल नावाचा एक तपस्वी (ऋषी) होता. तेथे देवांनी (अमानुषांनी) निर्माण केलेले माझे चंक्रमण (फिरण्याची जागा) होते.” 112. ११२. ‘‘Jaṭābhārena bharito, kamaṇḍaludharo sadā; Uttamatthaṃ gavesanto, vipinā nikkhamiṃ tadā. “जटांच्या भाराने युक्त आणि नेहमी कमंडलू धारण करणारा मी, परम अर्थाचा (कल्याणाचा) शोध घेत त्या वेळी अरण्यातून बाहेर पडलो.” 113. ११३. ‘‘Cullāsītisahassāni, sissā mayhaṃ upaṭṭhahuṃ; Sakakammābhipasutā, vasanti vipine tadā. “चौऱ्याऐंशी हजार शिष्य माझी सेवा करत असत. ते आपापल्या कार्यात मग्न राहून त्या वेळी अरण्यात राहत असत.” 114. ११४. ‘‘Assamā abhinikkhamma, akaṃ pulinacetiyaṃ; Nānāpupphaṃ samānetvā, taṃ cetiyamapūjayiṃ. “आश्रमातून बाहेर पडून मी वाळूचा स्तूप (पुलिनचैत्य) बनवला. विविध प्रकारची फुले गोळा करून मी त्या चैत्याची पूजा केली.” 115. ११५. ‘‘Tattha cittaṃ pasādetvā, assamaṃ pavisāmahaṃ; Sabbe sissā samāgantvā, etamatthaṃ pucchiṃsu maṃ. “तेथे मनात श्रद्धा (प्रसाद) निर्माण करून मी आश्रमात प्रवेश केला. तेव्हा सर्व शिष्य एकत्र येऊन मला याविषयी विचारू लागले.” 116. ११६. ‘‘‘Pulinena kato thūpo, yaṃ tvaṃ deva massati; Mayampi ñātumicchāma, puṭṭho ācikkha no tuvaṃ’. “‘हे देव (तपस्वी)! आपण वाळूचा स्तूप बनवला आहे आणि आपण ज्या चैत्याला वंदन करत आहात; ते आम्हालाही जाणून घेण्याची इच्छा आहे. विचारले असता आपण आम्हाला ते सांगावे.’” 117. ११७. ‘‘‘Niddiṭṭhā nu mantapade, cakkhumanto mahāyasā; Te kho ahaṃ namassāmi, buddhaseṭṭhe mahāyase’. “‘मंत्रपदांमध्ये (वेदांमध्ये) ज्या दिव्यचक्षू आणि महायशस्वी बुद्धांचा निर्देश केला आहे; त्या महायशस्वी आणि सर्वश्रेष्ठ बुद्धांनाच मी वंदन करतो.’” 118. ११८. ‘‘‘Kīdisā te mahāvīrā, sabbaññū lokanāyakā; Kathaṃvaṇṇā kathaṃsīlā, kīdisā te mahāyasā’. “‘ते महावीर, सर्वज्ञ आणि लोकनायक कसे आहेत? त्यांचे रूप (गुण) कसे आहे, त्यांचे शील कसे आहे आणि ते महायशस्वी कसे आहेत?’” 119. ११९. ‘‘‘Bāttiṃsalakkhaṇā [Pg.65] buddhā, cattālīsadijāpi ca; Nettā gopakhumā tesaṃ, jiñjukā phalasannibhā. “‘बुद्ध हे बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त असतात आणि त्यांना चाळीस दात असतात. त्यांचे डोळे वासराच्या पापण्यांसारखे सुंदर आणि गुंजेच्या फळासारखे तेजस्वी असतात.” 120. १२०. ‘‘‘Gacchamānā ca te buddhā, yugamattañca pekkhare; Na tesaṃ jāṇu nadati, sandhisaddo na suyyati. “‘चालताना ते बुद्ध केवळ एका जू (चार हात) अंतरावरच पाहतात. त्यांच्या गुडघ्यांचा आवाज होत नाही आणि त्यांच्या सांध्यांचा आवाज ऐकू येत नाही.” 121. १२१. ‘‘‘Gacchamānā ca sugatā, uddharantāva gacchare; Paṭhamaṃ dakkhiṇaṃ pādaṃ, buddhānaṃ esa dhammatā. “‘चालताना ते सुगत नेहमी आधी आपला उजवा पाय उचलूनच चालतात. ही बुद्धांची स्वभाव-नियमता (धम्मता) आहे.” 122. १२२. ‘‘‘Asambhītā ca te buddhā, migarājāva kesarī; Nevukkaṃsenti attānaṃ, no ca vambhenti pāṇinaṃ. “‘केसधारी सिंहराजाप्रमाणे ते बुद्ध निर्भय असतात. ते स्वतःची प्रशंसा करत नाहीत आणि इतर प्राण्यांची निंदा करत नाहीत.” 123. १२३. ‘‘‘Mānāvamānato muttā, samā sabbesu pāṇisu; Anattukkaṃsakā buddhā, buddhānaṃ esa dhammatā. “‘मान आणि अपमानापासून मुक्त असतात, सर्व प्राण्यांविषयी समान भाव ठेवणारे असतात आणि स्वतःची बढाई न मारणारे असतात. ही बुद्धांची स्वभाव-नियमता आहे.” 124. १२४. ‘‘‘Uppajjantā ca sambuddhā, ālokaṃ dassayanti te; Chappakāraṃ pakampenti, kevalaṃ vasudhaṃ imaṃ. “‘ते सम्यक्संबुद्ध जन्माला येतात (किंवा प्रकट होतात) तेव्हा ते प्रकाश दाखवतात आणि या संपूर्ण पृथ्वीला सहा प्रकारे कंपित करतात.” 125. १२५. ‘‘‘Passanti nirayañcete, nibbāti nirayo tadā; Pavassati mahāmegho, buddhānaṃ esa dhammatā. “‘जर ते नरकाकडे पाहतात, तर त्या वेळी नरकाग्नी शांत होतो आणि मोठा मेघ वर्षाव करतो. ही बुद्धांची स्वभाव-नियमता आहे.” 126. १२६. ‘‘‘Īdisā te mahānāgā, atulā ca mahāyasā; Vaṇṇato anatikkantā, appameyyā tathāgatā’. “‘ते महानाग (श्रेष्ठ पुरुष) असे आहेत, ते अतुलनीय आणि महायशस्वी आहेत. गुणांच्या बाबतीत कोणीही त्यांच्या पलीकडे जाऊ शकत नाही आणि ते तथागत अप्रमेय (अथांग) आहेत.’” 127. १२७. ‘‘‘Anumodiṃsu me vākyaṃ, sabbe sissā sagāravā; Tathā ca paṭipajjiṃsu, yathāsatti yathābalaṃ’. “‘माझ्या सर्व शिष्यांनी आदरपूर्वक माझ्या शब्दांचे अनुमोदन केले आणि आपापल्या शक्ती व क्षमतेनुसार त्यांनी तसे आचरण केले.’” 128. १२८. ‘‘Paṭipūjenti pulinaṃ, sakakammābhilāsino; Saddahantā mama vākyaṃ, buddhasakkatamānasā. “आपल्या कर्माची (पुण्याची) इच्छा करणारे, माझ्या शब्दांवर विश्वास ठेवणारे आणि मनात बुद्धांविषयी आदर बाळगणारे ते शिष्य त्या वाळूच्या स्तूपाची वारंवार पूजा करू लागले.” 129. १२९. ‘‘Tadā cavitvā tusitā, devaputto mahāyaso; Uppajji mātukucchimhi, dasasahassi kampatha. “त्या वेळी तुषित स्वर्गातून च्युत होऊन तो महायशस्वी देवपुत्र (बोधिसत्व) मातेच्या कुशीत उत्पन्न झाला, तेव्हा दहा हजार लोकधातू (विश्व) कंपित झाले.” 130. १३०. ‘‘Assamassāvidūramhi, caṅkamamhi ṭhito ahaṃ; Sabbe sissā samāgantvā, āgacchuṃ mama santike. “आश्रमापासून जवळच असलेल्या चंक्रमण मार्गावर मी उभा होतो. तेव्हा सर्व शिष्य एकत्र येऊन माझ्या जवळ आले.” 131. १३१. ‘‘Usabhova mahī nadati, migarājāva kūjati; Susumārova saḷati, kiṃ vipāko bhavissati. “‘बैल गर्जना करतो त्याप्रमाणे ही पृथ्वी गर्जना करत आहे, सिंह गर्जना करतो त्याप्रमाणे आणि सुसर ओरडते त्याप्रमाणे ही पृथ्वी कंपित होत आहे. याचा काय परिणाम होईल?’ असे त्यांनी विचारले.” 132. १३२. ‘‘Yaṃ [Pg.66] pakittemi sambuddhaṃ, sikatāthūpasantike; So dāni bhagavā satthā, mātukucchimupāgami. “‘वाळूच्या स्तूपाजवळ मी ज्या सम्यक्संबुद्धांचे गुणगान केले होते, ते भगवंत शास्ता आता मातेच्या कुशीत आले आहेत.’” 133. १३३. ‘‘Tesaṃ dhammakathaṃ vatvā, kittayitvā mahāmuniṃ; Uyyojetvā sake sisse, pallaṅkamābhujiṃ ahaṃ. त्या शिष्यांना धम्मकथा सांगून, महामुनींचे (बुद्धांचे) गुणगान करून आणि आपल्या शिष्यांना निरोप देऊन, मी पद्मासन घालून बसलो. 134. १३४. ‘‘Balañca vata me khīṇaṃ, byādhinā paramena taṃ; Buddhaseṭṭhaṃ saritvāna, tattha kālaṅkato ahaṃ. माझी शक्ती खरोखरच क्षीण झाली होती आणि मला तीव्र आजाराने ग्रासले होते. सर्वश्रेष्ठ बुद्धांचे स्मरण करत मी त्याच ठिकाणी काळवश झालो (मृत्यू पावलो). 135. १३५. ‘‘Sabbe sissā samāgantvā, akaṃsu citakaṃ tadā; Kaḷevarañca me gayha, citakaṃ abhiropayuṃ. तेव्हा माझे सर्व शिष्य एकत्र आले आणि त्यांनी चिता रचली. माझे शरीर घेऊन त्यांनी ते चितेवर ठेवले. 136. १३६. ‘‘Citakaṃ parivāretvā, sīse katvāna añjaliṃ; Sokasallaparetā te, vikkandiṃsu samāgatā. चितेला वेढा घालून, डोक्यावर हात जोडून (अंजली करून), शोकाच्या शल्याने पीडित झालेले ते सर्व शिष्य एकत्र येऊन रडू लागले. 137. १३७. ‘‘Tesaṃ lālappamānānaṃ, agamaṃ citakaṃ tadā; ‘Ahaṃ ācariyo tumhaṃ, mā socittha sumedhasā. ते विलाप करत असताना, मी चितेजवळ गेलो आणि म्हणालो, 'मी तुमचा आचार्य आहे. हे सुज्ञ शिष्यांनो, शोक करू नका.' 138. १३८. ‘‘‘Sadatthe vāyameyyātha, rattindivamatanditā; Mā vo pamattā ahuttha, khaṇo vo paṭipādito’. 'रात्रंदिवस आळस न करता आपल्या कल्याणासाठी (सदाथासाठी) प्रयत्न करा. गाफील (प्रमत्त) राहू नका, तुम्हाला उत्तम संधी (क्षण) प्राप्त झाली आहे.' 139. १३९. ‘‘Sake sissenusāsitvā, devalokaṃ punāgamiṃ; Aṭṭhārasa ca kappāni, devaloke ramāmahaṃ. आपल्या शिष्यांना उपदेश करून मी पुन्हा देवलोकात गेलो. अठरा कल्प मी देवलोकात रममाण झालो. 140. १४०. ‘‘Satānaṃ pañcakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ; Anekasatakkhattuñca, devarajjamakārayiṃ. मी पाचशे वेळा चक्रवर्ती राजा झालो आणि अनेक शेकडो वेळा मी देवराज (इंद्र) म्हणून राज्य केले. 141. १४१. ‘‘Avasesesu kappesu, vokiṇṇo saṃsariṃ ahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, uppādassa idaṃ phalaṃ. उर्वरित कल्पांमध्ये मी मनुष्य आणि देवलोकात संसरण केले. मी कधीही दुर्गती अनुभवली नाही; हे वाळूचा स्तूप बनवण्याचे (पुलिन-उत्पादनाचे) फळ आहे. 142. १४२. ‘‘Yathā komudike māse, bahū pupphanti pādapā; Tathevāhampi samaye, pupphitomhi mahesinā. ज्याप्रमाणे कार्तिकी पौर्णिमेच्या (कोमुदी) महिन्यात अनेक वृक्ष बहरतात, त्याचप्रमाणे मीसुद्धा योग्य वेळी महामुनींच्या (बुद्धांच्या) कृपेने बहरलो (ज्ञानपुष्प झालो) आहे. 143. १४३. ‘‘Vīriyaṃ me dhuradhorayhaṃ, yogakkhemādhivāhanaṃ; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. माझे वीर्य (प्रयत्न) धुरा वाहणाऱ्या बैलासारखे भार सहन करणारे आणि योगक्षेम (निर्वाण) कडे नेणारे आहे. बंधने तोडून मुक्त झालेल्या हत्तीप्रमाणे, मी आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 144. १४४. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ buddhamabhikittayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, kittanāya idaṃ phalaṃ. एक लाख कल्प आधी मी बुद्धांचे जे गुणगान केले होते, त्यामुळे मी कधीही दुर्गती अनुभवली नाही. हे गुणगानाचेच फळ आहे. 145. १४५. ‘‘Kilesā [Pg.67] jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 146. १४६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागतम ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 147. १४७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā pulinuppādako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान पुलिनुप्पादक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Pulinuppādakattherassāpadānaṃ sattamaṃ. पुलिनुप्पादक थेरांचे सातवे अपदान समाप्त झाले. 8. Taraṇiyattheraapadānaṃ ८. तरणिय थेर अपदान 148. १४८. ‘‘Atthadassī tu bhagavā, sayambhū lokanāyako; Vinatā nadiyā tīraṃ, upāgacchi tathāgato. स्वयंभू, लोकनायक आणि तथागत असलेले भगवान अत्थदस्सी हे विनता नदीच्या तीरावर आले. 149. १४९. ‘‘Udakā abhinikkhamma, kacchapo vārigocaro; Buddhaṃ tāretukāmohaṃ, upesiṃ lokanāyakaṃ. पाण्यात राहणारा कासव असल्याने, मी पाण्यातून बाहेर आलो आणि बुद्धांना नदी पार करून देण्याच्या इच्छेने मी त्या लोकनायकाजवळ गेलो. 150. १५०. ‘‘‘Abhirūhatu maṃ buddho, atthadassī mahāmuni; Ahaṃ taṃ tārayissāmi, dukkhassantakaro tuvaṃ’. 'हे बुद्ध, हे महामुनी अत्थदस्सी! आपण माझ्या पाठीवर आरूढ व्हावे. मी आपल्याला नदी पार करून देईन. आपण दुःखाचा अंत करणारे आहात.' 151. १५१. ‘‘Mama saṅkappamaññāya, atthadassī mahāyaso; Abhirūhitvā me piṭṭhiṃ, aṭṭhāsi lokanāyako. माझा हा संकल्प ओळखून, महान कीर्ती असलेले लोकनायक भगवान अत्थदस्सी माझ्या पाठीवर आरूढ झाले आणि उभे राहिले. 152. १५२. ‘‘Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ; Sukhaṃ me tādisaṃ natthi, phuṭṭhe pādatale yathā. जेव्हापासून मला स्वतःची जाणीव झाली आणि मी समजूतदार वयात आलो, तेव्हापासून बुद्धांच्या चरणकमलांचा स्पर्श माझ्या पाठीला झाल्यावर जे सुख मला मिळाले, तसे सुख मला कधीही लाभले नव्हते. 153. १५३. ‘‘Uttaritvāna sambuddho, atthadassī mahāyaso; Nadītīramhi ṭhatvāna, imā gāthā abhāsatha. नदी पार केल्यानंतर, महान कीर्ती असलेले सम्यक संबुद्ध अत्थदस्सी नदीच्या तीरावर उभे राहिले आणि त्यांनी या गाथा म्हटल्या: 154. १५४. ‘‘‘Yāvatā vattate cittaṃ, gaṅgāsotaṃ tarāmahaṃ; Ayañca kacchapo rājā, tāresi mama paññavā. 'जेव्हा माझ्या मनात गंगा नदीचा प्रवाह पार करण्याचा विचार आला, तेव्हा या बुद्धिमान कासवराजाने मला नदी पार करून दिली. 155. १५५. ‘‘‘Iminā buddhataraṇena, mettacittavatāya ca; Aṭṭhārase kappasate, devaloke ramissati. 'बुद्धांना नदी पार करून देण्याच्या या पुण्यामुळे आणि त्याच्या मैत्रीपूर्ण चित्तामुळे, हा अठराशे कल्प देवलोकात रममाण होईल. 156. १५६. ‘‘‘Devalokā idhāgantvā, sukkamūlena codito; Ekāsane nisīditvā, kaṅkhāsotaṃ tarissati. 'देवलोकातून या मनुष्यलोकात आल्यावर, आपल्या शुभ कर्मांच्या (शुक्लमूलाच्या) प्रेरणेने, तो एकाच आसनावर बसून संशयाच्या प्रवाहाला पार करेल (अर्हत पद प्राप्त करेल).' 157. १५७. ‘‘‘Yathāpi [Pg.68] bhaddake khette, bījaṃ appampi ropitaṃ; Sammādhāre pavacchante, phalaṃ toseti kassakaṃ. 'ज्याप्रमाणे सुपीक शेतात पेरलेले थोडेसे बी देखील, चांगला पाऊस पडल्यावर भरपूर पीक देऊन शेतकऱ्याला आनंदित करते, 158. १५८. ‘‘‘Tathevidaṃ buddhakhettaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ; Sammādhāre pavacchante, phalaṃ maṃ tosayissati’. 'त्याचप्रमाणे, सम्यक संबुद्धांनी उपदेशिलेल्या या बुद्धक्षेत्रात, जेव्हा श्रद्धेचा मुसळधार पाऊस पडेल, तेव्हा त्याचे फळ मला पूर्णपणे संतुष्ट करेल.' 159. १५९. ‘‘Padhānapahitattomhi, upasanto nirūpadhi; Sabbāsave pariññāya, viharāmi anāsavo. मी ध्यानामध्ये (प्रधान) मन एकाग्र केले आहे, मी शांत आणि उपाधिरहित (क्लेशरहित) झालो आहे. सर्व आसवांचे पूर्ण ज्ञान मिळवून, मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 160. १६०. ‘‘Aṭṭhārase kappasate, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, taraṇāya idaṃ phalaṃ. अठराशे कल्प आधी मी जे पुण्यकर्म केले होते, त्यामुळे मी कधीही दुर्गती अनुभवली नाही. हे नदी पार करून देण्याचेच (तरणाचे) फळ आहे. 161. १६१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 162. १६२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागतम ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 163. १६३. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā taraṇiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान तरणीय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Taraṇiyattherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. तरणीय थेरांचे आठवे अपदान समाप्त झाले. 9. Dhammaruciyattheraapadānaṃ ९. धम्मरुची थेर अपदान 164. १६४. ‘‘Yadā dīpaṅkaro buddho, sumedhaṃ byākarī jino; ‘Aparimeyye ito kappe, ayaṃ buddho bhavissati. जेव्हा दीपंकर बुद्धांनी सुमेध तपस्वीला भविष्य वर्तवले की, 'या कल्पापासून असंख्य (चार असंख्येय आणि एक लाख) कल्पांनंतर हा तपस्वी बुद्ध होईल.' 165. १६५. ‘‘‘Imassa janikā mātā, māyā nāma bhavissati; Pitā suddhodano nāma, ayaṃ hessati gotamo. या (सुमेध) तपस्वींची जन्मदात्री माता 'माया' नावाच्या होतील, पिता 'शुद्धोधन' नावाचे होतील आणि हे स्वतः 'गौतम' (बुद्ध) होतील. 166. १६६. ‘‘‘Padhānaṃ padahitvāna, katvā dukkarakārikaṃ; Assatthamūle sambuddho, bujjhissati mahāyaso. ते (प्रधान) ध्यान-साधना करून आणि दुष्कर तपश्चर्या (दुष्करकारिका) करून, पिंपळाच्या (अश्वत्थ) वृक्षाच्या मुळाशी महान कीर्ती असलेले सम्यक सम्बुद्ध म्हणून बोधी प्राप्त करतील. 167. १६७. ‘‘‘Upatisso kolito ca, aggā hessanti sāvakā; Ānando nāma nāmena, upaṭṭhissatimaṃ jinaṃ. उपतिस्स आणि कोलित हे त्यांचे अग्रश्रावक होतील, आणि 'आनंद' नावाचे भिक्खू या जिनांची (बुद्धांची) सेवा करतील. 168. १६८. ‘‘‘Khemā uppalavaṇṇā ca, aggā hessanti sāvikā; Citto āḷavako ceva, aggā hessantupāsakā. खेमा आणि उप्पलवण्णा या त्यांच्या अग्रश्राविका होतील. चित्त आणि आळवक हे त्यांचे अग्रउपासक होतील. 169. १६९. ‘‘‘Khujjuttarā [Pg.69] nandamātā, aggā hessantupāsikā; Bodhi imassa vīrassa, assatthoti pavuccati’. खुज्जुत्तरा आणि नंदमाता या अग्रउपासिका होतील. या वीर (गौतम बुद्धांच्या) बोधिवृक्षाला 'अश्वत्थ' (पिंपळ) म्हटले जाईल. 170. १७०. ‘‘Idaṃ sutvāna vacanaṃ, asamassa mahesino; Āmoditā naramarū, namassanti katañjalī. अतुलनीय महर्षींचे (बुद्धांचे) हे वचन ऐकून, मनुष्य आणि देव अत्यंत आनंदित झाले आणि त्यांनी हात जोडून नमस्कार केला. 171. १७१. ‘‘Tadāhaṃ māṇavo āsiṃ, megho nāma susikkhito; Sutvā byākaraṇaṃ seṭṭhaṃ, sumedhassa mahāmune. हे महामुनी! त्यावेळी मी 'मेघ' नावाचा सुशिक्षित तरुण (माणवक) होतो. सुमेध तपस्वींविषयीचे ते श्रेष्ठ भविष्यकथन (व्याकरण) ऐकून— 172. १७२. ‘‘Saṃvisaṭṭho bhavitvāna, sumedhe karuṇāsaye ; Pabbajantañca taṃ vīraṃ, sahāva anupabbajiṃ. करुणेचे सागर असलेल्या सुमेध तपस्वींवर अत्यंत श्रद्धा ठेवून, प्रव्रज्या घेणाऱ्या त्या वीर सुमेधांच्या सोबतच मीही प्रव्रजित झालो. 173. १७३. ‘‘Saṃvuto pātimokkhasmiṃ, indriyesu ca pañcasu; Suddhājīvo sato vīro, jinasāsanakārako. मी प्रातिमोक्ष संवरात आणि पाच इंद्रियांमध्ये संयमित राहिलो. शुद्ध आजीविका असलेला, स्मृतिमान, पराक्रमी आणि जिन-शासनाचा (बुद्धांच्या उपदेशांचे) पालन करणारा बनलो. 174. १७४. ‘‘Evaṃ viharamānohaṃ, pāpamittena kenaci; Niyojito anācāre, sumaggā paridhaṃsito. अशा प्रकारे विहार करत असताना, एका पापमित्राने (वाईट मित्राने) मला गैरवर्तनासाठी प्रवृत्त केले, ज्यामुळे मी सन्मार्गावरून भ्रष्टलो. 175. १७५. ‘‘Vitakkavasiko hutvā, sāsanato apakkamiṃ; Pacchā tena kumittena, payutto mātughātanaṃ. वाईट विचारांच्या आहारी जाऊन मी शासनापासून (धम्मापासून) दूर गेलो. नंतर, त्याच कुमित्राने प्रवृत्त केल्यामुळे मी मातृहत्येचे— 176. १७६. ‘‘Akariṃ ānantariyaṃ, ghātayiṃ duṭṭhamānaso; Tato cuto mahāvīciṃ, upapanno sudāruṇaṃ. आनंतर्य कर्म केले. दुष्ट मनाने मी माझ्या मातेची हत्या केली. त्या जन्मातून च्युत (मृत्यू) झाल्यावर मी अत्यंत भयानक अशा अवीची महानेरयात (नरकात) उत्पन्न झालो. 177. १७७. ‘‘Vinipātagato santo, saṃsariṃ dukkhito ciraṃ; Na puno addasaṃ vīraṃ, sumedhaṃ narapuṅgavaṃ. नरकात पडल्यामुळे मी दीर्घकाळ दुःख भोगत संसारात भटकत राहिलो. नरपुंगव (नरश्रेष्ठ) वीर सुमेध तपस्वींना मी पुन्हा कधी पाहू शकलो नाही. 178. १७८. ‘‘Asmiṃ kappe samuddamhi, maccho āsiṃ timiṅgalo; Disvāhaṃ sāgare nāvaṃ, gocaratthamupāgamiṃ. याच कल्पामध्ये मी महासागरात 'तिमिंगल' नावाचा एक मोठा मासा झालो होतो. समुद्रात एक नौका पाहून मी भक्ष्याच्या शोधात तिच्याजवळ गेलो. 179. १७९. ‘‘Disvā maṃ vāṇijā bhītā, buddhaseṭṭhamanussaruṃ; Gotamoti mahāghosaṃ, sutvā tehi udīritaṃ. मला पाहून ते व्यापारी घाबरले आणि त्यांनी श्रेष्ठ बुद्धांचे स्मरण केले. त्यांनी मोठ्या आवाजात उच्चारलेला 'गौतम' हा महाघोष ऐकून— 180. १८०. ‘‘Pubbasaññaṃ saritvāna, tato kālaṅkato ahaṃ; Sāvatthiyaṃ kule iddhe, jāto brāhmaṇajātiyaṃ. पूर्वस्मृती जागृत झाल्यामुळे, त्यानंतर मृत्यूनंतर मी श्रावस्ती येथील एका समृद्ध ब्राह्मण कुळात जन्माला आलो. 181. १८१. ‘‘Āsiṃ dhammaruci nāma, sabbapāpajigucchako; Disvāhaṃ lokapajjotaṃ, jātiyā sattavassiko. माझे नाव 'धम्मरुची' होते आणि मी सर्व पापांचा तिरस्कार करणारा होतो. जन्मापासून अवघ्या सातव्या वर्षी मी लोकप्रदीप (बुद्धांना) पाहिले. 182. १८२. ‘‘Mahājetavanaṃ [Pg.70] gantvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Upemi buddhaṃ tikkhattuṃ, rattiyā divasassa ca. मी महाजेतवनात जाऊन अनगारिक (गृहत्याग करून) प्रव्रज्या घेतली. मी रात्री आणि दिवसातून तीन वेळा बुद्धांच्या दर्शनासाठी जात असे. 183. १८३. ‘‘Tadā disvā muni āha, ciraṃ dhammarucīti maṃ; Tatohaṃ avacaṃ buddhaṃ, pubbakammapabhāvitaṃ. तेव्हा मुनींनी (बुद्धांनी) मला पाहून म्हटले, 'धम्मरुची, खूप काळ लोटला!' त्यानंतर मी पूर्वकर्माच्या प्रभावाने प्रेरित होऊन बुद्धांना म्हणालो— 184. १८४. ‘‘Suciraṃ satapuññalakkhaṇaṃ, patipubbena visuddhapaccayaṃ; Ahamajjasupekkhanaṃ vata, tava passāmi nirupamaṃ viggahaṃ. शेकडो पुण्यांच्या लक्षणांनी युक्त आणि पूर्व कर्मांच्या अत्यंत शुद्ध कारणांमुळे प्रकट झालेल्या आपल्या अतुलनीय रूपाचे दर्शन मला दीर्घकाळानंतर झाले आहे. आज मी खरोखरच आपले हे अनुपम रूप पाहत आहे, हे दर्शन खरोखरच कल्याणकारी आहे. 185. १८५. ‘‘Suciraṃ vihatattamo mayā, sucirakkhena nadī visositā; Suciraṃ amalaṃ visodhitaṃ, nayanaṃ ñāṇamayaṃ mahāmune. हे महामुनी! मी दीर्घकाळानंतर अज्ञानाचा अंधकार नष्ट केला आहे, दीर्घकाळ पाळलेल्या शीलरूपी आचरणाने तृष्णारूपी नदी कोरडी केली आहे, आणि दीर्घकाळानंतर माझे ज्ञानमय चक्षू निर्मळ व शुद्ध केले आहेत. 186. १८६. ‘‘Cirakālasamaṅgito tayā, avinaṭṭho punarantaraṃ ciraṃ; Punarajjasamāgato tayā, na hi nassanti katāni gotama. हे गौतम! आपल्यासोबतचा माझा तो जुना संबंध नष्ट झाला नव्हता, जरी मध्ये खूप मोठा काळ निघून गेला होता. आज मी पुन्हा आपल्याशी जोडला गेलो आहे. खरोखरच, केलेली कुशल कर्मे कधीही नष्ट होत नाहीत. 187. १८७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता अनास्रव (आसवरहित) होऊन विहार करत आहे. 188. १८८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागतम ठरले... (पे)... मी बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशांचे) पालन केले आहे. 189. १८९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā dhammaruciyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान धम्मरुची थेरांनी या गाथा— Abhāsitthāti. म्हटल्या. Dhammaruciyattherassāpadānaṃ navamaṃ. धम्मरुची थेरांचे नववे अपदान समाप्त झाले. 10. Sālamaṇḍapiyattheraapadānaṃ १०. सालमंडपिय थेरांचे अपदान. 190. १९०. ‘‘Ajjhogāhetvā sālavanaṃ, sukato assamo mama; Sālapupphehi sañchanno, vasāmi vipine tadā. सालवनात (सागाच्या अरण्यात) प्रवेश करून मी माझी पर्णकुटी (आश्रम) उत्तम प्रकारे तयार केली होती. ती सालपुष्पांनी (सालाच्या फुलांनी) झाकलेली होती. त्यावेळी मी त्या अरण्यात राहत होतो. 191. १९१. ‘‘Piyadassī ca bhagavā, sayambhū aggapuggalo; Vivekakāmo sambuddho, sālavanamupāgami. स्वयंभू, अग्रपुद्गल (सर्वश्रेष्ठ पुरुष), एकांतप्रिय आणि सम्यक सम्बुद्ध असलेले भगवान पियदस्सी देखील एकांताच्या इच्छेने त्या सालवनात आले. 192. १९२. ‘‘Assamā abhinikkhamma, pavanaṃ agamāsahaṃ; Mūlaphalaṃ gavesanto, āhiṇḍāmi vane tadā. मी माझ्या आश्रमातून बाहेर पडून अरण्यात गेलो. त्यावेळी मी कंदमुळे आणि फळे शोधत जंगलात फिरत होतो. 193. १९३. ‘‘Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ, piyadassiṃ mahāyasaṃ; Sunisinnaṃ samāpannaṃ, virocantaṃ mahāvane. त्या महाअरण्यात मी ध्यानस्थ (समापन्न) बसलेले, अत्यंत तेजस्वी आणि महान कीर्ती असलेले सम्यक सम्बुद्ध भगवान पियदस्सी यांना पाहिले. 194. १९४. ‘‘Catudaṇḍe [Pg.71] ṭhapetvāna, buddhassa uparī ahaṃ; Maṇḍapaṃ sukataṃ katvā, sālapupphehi chādayiṃ. मी बुद्धांच्या वर चार खांब उभे करून एक सुंदर मंडप तयार केला आणि तो सालपुष्पांनी शाकारला (झाकला). 195. १९५. ‘‘Sattāhaṃ dhārayitvāna, maṇḍapaṃ sālachāditaṃ; Tattha cittaṃ pasādetvā, buddhaseṭṭhamavandahaṃ. सात दिवसांपर्यंत तो सालपुष्पांनी शाकारलेला मंडप तसाच धरून ठेवून, मी बुद्धांच्या प्रति मनात श्रद्धा (प्रसाद) निर्माण केली आणि त्या श्रेष्ठ बुद्धांना वंदन केले. 196. १९६. ‘‘Bhagavā tamhi samaye, vuṭṭhahitvā samādhito; Yugamattaṃ pekkhamāno, nisīdi purisuttamo. त्या वेळी पुरुषोत्तम भगवान समाधीतून उठले आणि केवळ एका जू (युगमात्र) अंतरावर दृष्टी ठेवून शांतपणे बसले. 197. १९७. ‘‘Sāvako varuṇo nāma, piyadassissa satthuno; Vasīsatasahassehi, upagacchi vināyakaṃ. शास्ता भगवान पियदस्सी यांचे 'वरुण' नावाचे श्रावक एक लाख वशी (जितेंद्रिय/अर्हत) भिक्खूंसह त्या विनायकांकडे (बुद्धांकडे) आले. 198. १९८. ‘‘Piyadassī ca bhagavā, lokajeṭṭho narāsabho; Bhikkhusaṅghe nisīditvā, sitaṃ pātukarī jino. लोकज्येष्ठ, नरासभ (नरश्रेष्ठ) आणि जिन असलेले भगवान पियदस्सी भिक्खू संघाच्या मध्यभागी बसून मंदस्मित झाले. 199. १९९. ‘‘Anuruddho upaṭṭhāko, piyadassissa satthuno; Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā, apucchittha mahāmuniṃ. भगवान पियदस्सी यांचे उपस्थायक (सेवक) अनुरुद्ध थेरांनी आपले चीवर एका खांद्यावर करून त्या महामुनींना विचारले— 200. २००. ‘‘‘Ko nu kho bhagavā hetu, sitakammassa satthuno; Kāraṇe vijjamānamhi, satthā pātukare sitaṃ’. 'हे भगवंत! शास्त्यांच्या या मंदस्मिताचे कारण काय आहे? कारण असल्याशिवाय शास्ते कधीही मंदस्मित करत नाहीत.' 201. २०१. ‘‘‘Sattāhaṃ sālacchadanaṃ, yo me dhāresi māṇavo; Tassa kammaṃ saritvāna, sitaṃ pātukariṃ ahaṃ. ज्या तरुणाने माझ्यावर सात दिवस साल-पुष्पांचे छप्पर धरले होते, त्याच्या त्या कर्माचे स्मरण करून मी स्मितहास्य केले. 202. २०२. ‘‘‘Anokāsaṃ na passāmi, yattha puññaṃ vipaccati; Devaloke manusse vā, okāsova na sammati. ज्या ठिकाणी पुण्याचे फळ मिळत नाही, अशी कोणतीही जागा मला दिसत नाही; देवलोकात किंवा मनुष्यलोकातही त्या पुण्याच्या फळाचा अवकाश अपुरा पडतो. 203. २०३. ‘‘‘Devaloke vasantassa, puññakammasamaṅgino; Yāvatā parisā tassa, sālacchannā bhavissati. देवलोकात राहणाऱ्या आणि पुण्यकर्माने युक्त असलेल्या त्या देवपुत्राची जितकी परिषद असेल, तितकी ती सर्व साल-पुष्पांनी आच्छादित होईल. 204. २०४. ‘‘‘Tattha dibbehi naccehi, gītehi vāditehi ca; Ramissati sadā santo, puññakammasamāhito. तेथे दिव्य नृत्यांनी, गीतांनी आणि वादनांनी तो पुण्यवान पुरुष सदैव शांत व समाधानी राहून रममाण होईल. 205. २०५. ‘‘‘Yāvatā parisā tassa, gandhagandhī bhavissati; Sālassa pupphavasso ca, pavassissati tāvade. त्याच्या परिषदेच्या मर्यादेपर्यंत सुगंधच सुगंध पसरेल आणि त्याच वेळी साल-पुष्पांचा वर्षाव होईल. 206. २०६. ‘‘‘Tato cutoyaṃ manujo, mānusaṃ āgamissati; Idhāpi sālacchadanaṃ, sabbakālaṃ dharissati. जेव्हा हा मनुष्य तेथून च्युत होऊन मनुष्यलोकात येईल, तेव्हा येथेही त्याला सर्वकाळ साल-पुष्पांचे छत्र लाभेल. 207. २०७. ‘‘‘Idha [Pg.72] naccañca gītañca, sammatāḷasamāhitaṃ; Parivāressanti maṃ niccaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. येथे टाळ आणि वाद्यांच्या तालावर होणारे नृत्य आणि गीत मला नेहमी वेढून राहील; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 208. २०८. ‘‘‘Uggacchante ca sūriye, sālavassaṃ pavassati; Puññakammena saṃyuttaṃ, vassate sabbakālikaṃ. सूर्य उगवताना साल-पुष्पांचा वर्षाव होतो; पुण्यकर्माशी जोडलेला हा वर्षाव सर्वकाळ होत राहतो. 209. २०९. ‘‘‘Aṭṭhārase kappasate, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. अठराशे कल्पानंतर, ओक्काक कुळात जन्मलेले, गोतम गोत्राचे शास्ता जगात उत्पन्न होतील. 210. २१०. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Sabbāsave pariññāya, nibbāyissatināsavo. त्यांच्या धर्माचे वारसदार, औरस पुत्र, धर्माने निर्मित झालेले ते सर्व आसवांचे पूर्ण ज्ञान करून, अनास्रव होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करतील. 211. २११. ‘‘‘Dhammaṃ abhisamentassa, sālacchannaṃ bhavissati; Citake jhāyamānassa, chadanaṃ tattha hessati’. धर्माचा साक्षात्कार करणाऱ्या त्या व्यक्तीला साल-पुष्पांचे छत्र लाभेल; आणि चितेवर दहन होत असतानाही तेथे तिच्यासाठी साल-पुष्पांचे आच्छादन तयार होईल. 212. २१२. ‘‘Vipākaṃ kittayitvāna, piyadassī mahāmuni; Parisāya dhammaṃ desesi, tappento dhammavuṭṭhiyā. पियदस्सी महामुनींनी या कर्माच्या विपाकाचे वर्णन केले आणि धर्मवृष्टीने परिषदेला तृप्त करत धम्मदेशना दिली. 213. २१३. ‘‘Tiṃsakappāni devesu, devarajjamakārayiṃ; Saṭṭhi ca sattakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ. मी तीस कल्प देवलोकात देवांचे राज्य केले; आणि सदुसष्ट वेळा मी चक्रवर्ती राजा झालो. 214. २१४. ‘‘Devalokā idhāgantvā, labhāmi vipulaṃ sukhaṃ; Idhāpi sālacchadanaṃ, maṇḍapassa idaṃ phalaṃ. देवलोकातून येथे येऊन मला विपुल सुख लाभत आहे; येथेही मला साल-पुष्पांचे छत्र लाभत आहे, हे त्या मंडपाचेच फळ आहे. 215. २१५. ‘‘Ayaṃ pacchimako mayhaṃ, carimo vattate bhavo; Idhāpi sālacchadanaṃ, hessati sabbakālikaṃ. हा माझा अंतिम जन्म आहे, हा माझा शेवटचा भव चालू आहे; येथेही मला सर्वकाळ साल-पुष्पांचे छत्र लाभत राहील. 216. २१६. ‘‘Mahāmuniṃ tosayitvā, gotamaṃ sakyapuṅgavaṃ; Pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ, hitvā jayaparājayaṃ. शाक्यश्रेष्ठ महामुनी गोतमांना प्रसन्न करून, जय-पराजय सोडून मी अचल पदाला प्राप्त झालो आहे. 217. २१७. ‘‘Aṭṭhārase kappasate, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. अठराशे कल्पपूर्वी मी ज्या बुद्धांची पूजा केली होती, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 218. २१८. Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून गेले आहेत... पे... मी अनास्रव होऊन विहरत आहे. 219. २१९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुस्वागतम ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 220. २२०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ [Pg.73] sudaṃ āyasmā sālamaṇḍapiyo thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान सालमंडपिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Sālamaṇḍapiyattherassāpadānaṃ dasamaṃ. सालमंडपिय थेरांचे अपदान दहावे समाप्त झाले. Paṃsukūlavaggo ekūnapaññāsamo. पांसुकूल वर्ग एकोणपन्नासावा समाप्त झाला. Tassuddānaṃ – त्याची अनुक्रमणिका - Paṃsukūlaṃ buddhasaññī, bhisado ñāṇakittako; Candanī dhātupūjī ca, pulinuppādakopi ca. पांसुकूल, बुद्धसञ्ञी, bhisad, जाणकित्तक, चंदनी, धातुपुजी आणि पुळिनुप्पादक थेर. Taraṇo dhammaruciko, sālamaṇḍapiyo tathā; Satāni dve honti gāthā, ūnavīsatimeva ca. तसेच तरण, धम्मरुची आणि सालमंडपिय थेर; या वर्गात एकूण दोनशे एकोणीस गाथा आहेत. 50. Kiṅkaṇipupphavaggo ५०. किंकिणिपुप्फ वर्ग 1. Tikiṅkaṇipupphiyattheraapadānaṃ १. तिकिंकिणिपुप्फिय थेरांचे अपदान 1. १. ‘‘Kaṇikāraṃva [Pg.74] jotantaṃ, nisinnaṃ pabbatantare; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, vipassiṃ lokanāyakaṃ. कणिकारासारखे तळपणारे, पर्वत दरीत बसलेले, निष्पाप आणि जगाचे मार्गदर्शक असणाऱ्या विपस्सी बुद्धांना मी पाहिले. 2. २. ‘‘Tīṇi kiṅkaṇipupphāni, paggayha abhiropayiṃ; Sambuddhamabhipūjetvā, gacchāmi dakkhiṇāmukho. मी तीन किंकिणि फुले हातात घेऊन अर्पण केली; सम्यक्संबुद्धांची पूजा करून मी दक्षिण दिशेकडे तोंड करून निघून गेलो. 3. ३. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि मनातील संकल्प व प्रार्थनेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 4. ४. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. एक्क्याण्णव कल्पपूर्वी मी ज्या बुद्धांची पूजा केली होती, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 5. ५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून गेले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत; ज्याप्रमाणे एखादा हत्ती आपले बंधन तोडून मुक्तपणे फिरतो, त्याप्रमाणे मी अनास्रव होऊन विहरत आहे. 6. ६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या चरणी माझे येणे खरोखर सुस्वागतम ठरले; मी तिन्ही विद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 7. ७. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā tikiṅkaṇipupphiyo thero imā याप्रमाणे आयुष्यमान तिकिंकिणिपुप्फिय थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Tikiṅkaṇipupphiyattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. तिकिंकिणिपुप्फिय थेरांचे पहिले अपदान समाप्त झाले. 2. Paṃsukūlapūjakattheraapadānaṃ २. पांसुकूलपूजक थेरांचे अपदान 8. ८. ‘‘Himavantassāvidūre, udaṅgaṇo nāma pabbato; Tatthaddasaṃ paṃsukūlaṃ, dumaggamhi vilambitaṃ. "हिमालय पर्वताच्या जवळच उदंगण नावाचा एक पर्वत आहे. तेथे एका वृक्षाच्या शेंड्यावर लटकलेले पांसुकूल (चीवर) मी पाहिले." 9. ९. ‘‘Tīṇi kiṅkaṇipupphāni, ocinitvānahaṃ tadā; Haṭṭho haṭṭhena cittena, paṃsukūlamapūjayiṃ. "तेव्हा मी किंकिणीची तीन फुले तोडून, अत्यंत प्रसन्न होऊन, प्रसन्न चित्ताने त्या पांसुकूलाची पूजा केली." 10. १०. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. "त्या सुकृत कर्मामुळे आणि मनातील संकल्प व आकांक्षेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतींस स्वर्गात गेलो." 11. ११. ‘‘Ekanavutito [Pg.75] kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, pūjitvā arahaddhajaṃ. "या कल्पपासून एक्याण्णव्या (९१) कल्पामध्ये मी जे कर्म केले, त्या वेळेपासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. अर्हत्त्वाचा ध्वज असलेल्या (चीवराची) पूजा करण्याचे हे फळ आहे." 12. १२. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. "माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे." 13. १३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." 14. १४. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चारही पटिसम्भिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ āyasmā paṃsukūlapūjako thero imā gāthāyo "अशा प्रकारे आयुष्यमान पांसुकूलपूजक थेरांनी या गाथा" Abhāsitthāti. "म्हटल्या." Paṃsukūlapūjakattherassāpadānaṃ dutiyaṃ. "पांसुकूलपूजक थेरांचे अपदान दुसरे समाप्त झाले." 3. Koraṇḍapupphiyattheraapadānaṃ ३. "कोरंडपुप्फिय थेर अपदान" 15. १५. ‘‘Vanakammiko pure āsiṃ, pitumātumatenahaṃ ; Pasumārena jīvāmi, kusalaṃ me na vijjati. "पूर्वी माझ्या माता-पित्यांच्या मृत्यूनंतर मी वनात काम करणारा होतो. प्राण्यांची हत्या करून मी आपली उपजीविका चालवत असे, माझ्याकडे कोणतेही कुशल (पुण्य) नव्हते." 16. १६. ‘‘Mama āsayasāmantā, tisso lokagganāyako; Padāni tīṇi dassesi, anukampāya cakkhumā. "माझ्या निवासस्थानाच्या जवळच, लोकांमधील सर्वश्रेष्ठ नायक, दिव्यदृष्टी असलेले तिस्स बुद्ध यांनी अनुकंपेने माझ्यावर दया करून आपल्या पाऊलखुणांचे तीन ठसे दाखवले." 17. १७. ‘‘Akkante ca pade disvā, tissanāmassa satthuno; Haṭṭho haṭṭhena cittena, pade cittaṃ pasādayiṃ. "तिस्स नावाच्या शास्त्यांच्या उमटलेल्या पाऊलखुणा पाहून, मी अत्यंत हर्षित झालो आणि प्रसन्न चित्ताने त्या पाऊलखुणांवर माझे मन प्रसन्न केले." 18. १८. ‘‘Koraṇḍaṃ pupphitaṃ disvā, pādapaṃ dharaṇīruhaṃ; Sakosakaṃ gahetvāna, padaseṭṭhamapūjayiṃ. "जमिनीवर उगवलेले, फुलांनी बहरलेले कोरंड झाड पाहून, मी त्याच्या कळ्यांसह फुले घेऊन त्या श्रेष्ठ पाऊलखुणांची पूजा केली." 19. १९. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. "त्या सुकृत कर्मामुळे आणि मनातील संकल्प व आकांक्षेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतींस स्वर्गात गेलो." 20. २०. ‘‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Koraṇḍakachavi homi, suppabhāso bhavāmahaṃ. "मी देवलोकात किंवा मनुष्यलोकात ज्या ज्या योनीत जन्म घेतला, तेथे तेथे माझी त्वचा कोरंड फुलासारखी झाली आणि मी अत्यंत देदीप्यमान झालो." 21. २१. ‘‘Dvenavute ito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, padapūjāyidaṃ phalaṃ. "या कल्पपासून ब्याण्णव्या (९२) कल्पामध्ये मी जे कर्म केले, त्या वेळेपासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. पाऊलखुणांची पूजा करण्याचे हे फळ आहे." 22. २२. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. "माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे." 23. २३. ‘‘Svāgataṃ [Pg.76] vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." 24. २४. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चारही पटिसम्भिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ āyasmā koraṇḍapupphiyo thero imā gāthāyo "अशा प्रकारे आयुष्यमान कोरंडपुप्फिय थेरांनी या गाथा" Abhāsitthāti. "म्हटल्या." Koraṇḍapupphiyattherassāpadānaṃ tatiyaṃ. "कोरंडपुप्फिय थेरांचे अपदान तिसरे समाप्त झाले." 4. Kiṃsukapupphiyattheraapadānaṃ ४. "किंसुकपुप्फिय थेर अपदान" 25. २५. ‘‘Kiṃsukaṃ pupphitaṃ disvā, paggahetvāna añjaliṃ; Buddhaseṭṭhaṃ saritvāna, ākāse abhipūjayiṃ. "बहरलेले पळसाचे फूल पाहून, हात जोडून आणि श्रेष्ठ बुद्धांचे स्मरण करून, मी आकाशात पूजा केली." 26. २६. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. "त्या सुकृत कर्मामुळे आणि मनातील संकल्प व आकांक्षेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतींस स्वर्गात गेलो." 27. २७. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. "या कल्पपासून एकतिसाव्या (३१) कल्पामध्ये मी जे कर्म केले, त्या वेळेपासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. बुद्धपूजेचे हे फळ आहे." 28. २८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. "माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे." 29. २९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." 30. ३०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चारही पटिसम्भिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ āyasmā kiṃsukapupphiyo thero imā gāthāyo "अशा प्रकारे आयुष्यमान किंसुकपुप्फिय थेरांनी या गाथा" Abhāsitthāti. "म्हटल्या." Kiṃsukapupphiyattherassāpadānaṃ catutthaṃ. "किंसुकपुप्फिय थेरांचे अपदान चौथे समाप्त झाले." 5. Upaḍḍhadussadāyakattheraapadānaṃ ५. "उपड्ढदुस्सदायक थेर अपदान" 31. ३१. ‘‘Padumuttarabhagavato, sujāto nāma sāvako; Paṃsukūlaṃ gavesanto, saṅkāre carate tadā. "त्या वेळी पदुमुत्तर भगवंतांचे सुजात नावाचे श्रावक पांसुकूल शोधत कचऱ्याच्या ढिगाऱ्याजवळ फिरत होते." 32. ३२. ‘‘Nagare haṃsavatiyā, paresaṃ bhatako ahaṃ; Upaḍḍhadussaṃ datvāna, sirasā abhivādayiṃ. "हंसवती नगरामध्ये मी इतरांच्या घरी नोकर म्हणून काम करत होतो. मी त्यांना अर्धे वस्त्र दान केले आणि डोके टेकवून वंदन केले." 33. ३३. ‘‘Tena [Pg.77] kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. "त्या सुकृत कर्मामुळे आणि मनातील संकल्प व आकांक्षेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतींस स्वर्गात गेलो." 34. ३४. ‘‘Tettiṃsakkhattuṃ devindo, devarajjamakārayiṃ; Sattasattatikkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ. "मी तेहतीस वेळा देवांचा राजा होऊन देवराज्याचा उपभोग घेतला आणि सत्याहत्तर वेळा मी चक्रवर्ती राजा झालो." 35. ३५. ‘‘Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ; Upaḍḍhadussadānena, modāmi akutobhayo. "विपुल प्रादेशिक राज्य तर मी असंख्य वेळा मिळवले, ज्याची गणना करता येत नाही. अर्धे वस्त्र दान केल्यामुळे मी सर्व भीतींपासून मुक्त होऊन आनंदात राहत आहे." 36. ३६. ‘‘Icchamāno cahaṃ ajja, sakānanaṃ sapabbataṃ; Khomadussehi chādeyyaṃ, aḍḍhadussassidaṃ phalaṃ. जर मी आज इच्छिले, तर मी वने आणि पर्वतांसह सर्व प्रदेश क्षौम वस्त्रांनी झाकून टाकू शकेन. हे अर्धे वस्त्र दान केल्याचे फळ आहे. 37. ३७. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, aḍḍhadussassidaṃ phalaṃ. एक लाख कल्प पूर्वी मी जे दान दिले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे अर्धे वस्त्र दान केल्याचे फळ आहे. 38. ३८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 39. ३९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 40. ४०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसम्भिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā upaḍḍhadussadāyako thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान उपड्ढदुस्सदायक थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा गायल्या. Upaḍḍhadussadāyakattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. उपड्ढदुस्सदायक थेरांचे अपदान पाचवे समाप्त. 6. Ghatamaṇḍadāyakattheraapadānaṃ ६. घतमंडदायक थेर अपदान 41. ४१. ‘‘Sucintitaṃ bhagavantaṃ, lokajeṭṭhaṃ narāsabhaṃ; Upaviṭṭhaṃ mahāraññaṃ, vātābādhena pīḷitaṃ. लोकांमध्ये श्रेष्ठ, नरश्रेष्ठ अशा सुचिंतित भगवंतांना (प्रत्येकबुद्धांना), जे महाअरण्यात बसले होते आणि वातव्याधीने पीडित होते, 42. ४२. ‘‘Disvā cittaṃ pasādetvā, ghatamaṇḍamupānayiṃ; Katattā ācitattā ca, gaṅgā bhāgīrathī ayaṃ. त्यांना पाहून, मनात श्रद्धा निर्माण करून मी त्यांना घतमंड (शुद्ध तूप) अर्पण केले. या केलेल्या आणि संचित केलेल्या पुण्यामुळे ही भागीरथी गंगा नदी, 43. ४३. ‘‘Mahāsamuddā cattāro, ghataṃ sampajjare mama; Ayañca pathavī ghorā, appamāṇā asaṅkhiyā. आणि चारही महासागर माझ्यासाठी तुपाने भरून गेले. ही अथांग, अमर्याद आणि असंख्य अशी विशाल पृथ्वी देखील 44. ४४. ‘‘Mama saṅkappamaññāya, bhavate madhusakkarā ; Cātuddīpā ime rukkhā, pādapā dharaṇīruhā. माझा संकल्प जाणून मध आणि साखरेने युक्त झाली. चारही द्वीपांमधील हे सर्व वृक्ष, जे जमिनीतून उगवणारे पादप आहेत, 45. ४५. ‘‘Mama [Pg.78] saṅkappamaññāya, kapparukkhā bhavanti te; Paññāsakkhattuṃ devindo, devarajjamakārayiṃ. माझा संकल्प जाणून ते कल्पवृक्ष बनले. मी पन्नास वेळा देवांचा राजा होऊन देवराज्याचे पालन केले. 46. ४६. ‘‘Ekapaññāsakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ; Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ. आणि एकावन्न वेळा मी चक्रवर्ती राजा झालो. तसेच विपुल प्रादेशिक राज्यांची संख्या तर मोजता न येण्यासारखी आहे. 47. ४७. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, ghatamaṇḍassidaṃ phalaṃ. चौऱ्याण्णव कल्प पूर्वी मी जे दान दिले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे घतमंड दान केल्याचे फळ आहे. 48. ४८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 49. ४९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 50. ५०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसम्भिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā ghatamaṇḍadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान घतमंडदायक थेरांनी या Abhāsitthāti. गाथा गायल्या. Ghatamaṇḍadāyakattherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. घतमंडदायक थेरांचे अपदान सहावे समाप्त. 7. Udakadāyakattheraapadānaṃ ७. उदकदायक थेर अपदान 51. ५१. ‘‘Padumuttarabuddhassa, bhikkhusaṅghe anuttare; Pasannacitto sumano, pānīghaṭamapūrayiṃ. पदुमुत्तर बुद्धांच्या अनुत्तर भिक्षुसंघात प्रसन्नचित्त आणि आनंदी होऊन मी पिण्याच्या पाण्याचा घडा भरून दिला. 52. ५२. ‘‘Pabbatagge dumagge vā, ākāse vātha bhūmiyaṃ; Yadā pānīyamicchāmi, khippaṃ nibbattate mama. पर्वताच्या शिखरावर असो, वृक्षाच्या शेंड्यावर असो, आकाशात असो वा जमिनीवर असो, जेव्हा जेव्हा मला पिण्याच्या पाण्याची इच्छा होते, तेव्हा तेव्हा ते मला त्वरित प्राप्त होते. 53. ५३. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, dakadānassidaṃ phalaṃ. एक लाख कल्प पूर्वी मी जे दान दिले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे जलदान केल्याचे फळ आहे. 54. ५४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 55. ५५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 56. ५६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसम्भिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā udakadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान उदकदायक थेरांनी या Abhāsitthāti. गाथा गायल्या. Udakadāyakattherassāpadānaṃ sattamaṃ. उदकदायक थेरांचे अपदान सातवे समाप्त. 8. Pulinathūpiyattheraapadānaṃ ८. पुलिनथूपिय थेर अपदान 57. ५७. ‘‘Himavantassāvidūre[Pg.79], yamako nāma pabbato; Assamo sukato mayhaṃ, paṇṇasālā sumāpitā. हिमालय पर्वताच्या जवळच यमक नावाचा पर्वत आहे. तिथे माझा एक सुंदर आश्रम आणि पानांची झोपडी चांगल्या प्रकारे बांधलेली होती. 58. ५८. ‘‘Nārado nāma nāmena, jaṭilo uggatāpano; Catuddasasahassāni, sissā paricaranti maṃ. माझे नाव नारद होते, मी तीव्र तपश्चर्या करणारा जटाधारी तपस्वी होतो. चौदा हजार शिष्य माझी सेवा करत असत. 59. ५९. ‘‘Paṭisallīnako santo, evaṃ cintesahaṃ tadā; ‘Sabbo jano maṃ pūjeti, nāhaṃ pūjemi kiñcanaṃ. एकदा एकांतात ध्यानस्थ बसलो असताना मी असा विचार केला: 'सर्व लोक माझी पूजा करतात, पण मी मात्र कोणाचीही पूजा करत नाही.' 60. ६०. ‘‘‘Na me ovādako atthi, vattā koci na vijjati; Anācariyupajjhāyo, vane vāsaṃ upemahaṃ. 'मला उपदेश करणारा कोणी नाही, मला टोकणारा कोणी आढळत नाही. आचार्य आणि उपाध्यायांशिवायच मी या वनात राहत आहे.' 61. ६१. ‘‘‘Upāsamāno yamahaṃ, garucittaṃ upaṭṭhahe; So me ācariyo natthi, vanavāso niratthako. 'ज्याची सेवा करून मी मनात आदरभाव बाळगू शकेन, असा कोणताही आचार्य माझ्याकडे नाही. हा वनवास निरर्थक आहे.' 62. ६२. ‘‘‘Āyāgaṃ me gavesissaṃ, garuṃ bhāvaniyaṃ tathā; Sāvassayo vasissāmi, na koci garahissati’. 'म्हणून मी पूजनीय, आदरणीय आणि वंदनीय अशा आचार्यांचा शोध घेईन. त्यांच्या आश्रयाने मी राहीन, जेणेकरून कोणीही माझी निंदा करणार नाही.' 63. ६३. ‘‘Uttānakūlā nadikā, supatitthā manoramā; Saṃsuddhapulinākiṇṇā, avidūre mamassamaṃ. माझ्या आश्रमाच्या जवळच एक लहान नदी होती, जिचे काठ उथळ होते, जिचे घाट सुंदर व मनमोहक होते आणि जी अत्यंत स्वच्छ वाळूने भरलेली होती. 64. ६४. ‘‘Nadiṃ amarikaṃ nāma, upagantvānahaṃ tadā; Saṃvaḍḍhayitvā pulinaṃ, akaṃ pulinacetiyaṃ. त्या वेळी मी 'अमरिका' नावाच्या नदीजवळ जाऊन, वाळू एकत्र करून वाळूचा स्तूप (पुलिनचेतिय) बनवला. 65. ६५. ‘‘Ye te ahesuṃ sambuddhā, bhavantakaraṇā munī; Tesaṃ etādiso thūpo, taṃ nimittaṃ karomahaṃ. जे कोणी सम्यक्संबुद्ध, भव-अंत करणारे (संसाराचा अंत करणारे) मुनी होऊन गेले, त्यांचा स्तूप असाच असतो; मी त्या स्तूपाचे स्मरण करून (त्याच्या उद्देशाने) हे (कार्य) करत आहे. 66. ६६. ‘‘Karitvā pulinaṃ thūpaṃ, sovaṇṇaṃ māpayiṃ ahaṃ; Soṇṇakiṅkaṇipupphāni, sahasse tīṇi pūjayiṃ. मी वाळूचा स्तूप बनवून त्याला सुवर्णमय केले आणि त्यावर तीन हजार सोन्याच्या घुंगरांच्या फुलांची पूजा केली. 67. ६७. ‘‘Sāyapātaṃ namassāmi, vedajāto katañjalī; Sammukhā viya sambuddhaṃ, vandiṃ pulinacetiyaṃ. मी प्रसन्न चित्ताने हात जोडून सकाळी व संध्याकाळी त्या वाळूच्या स्तूपाची वंदना करत असे. प्रत्यक्ष सम्यक्संबुद्धांच्या समोर असल्याप्रमाणे मी त्या वाळूच्या स्तूपाला वंदन केले. 68. ६८. ‘‘Yadā kilesā jāyanti, vitakkā gehanissitā; Sarāmi sukataṃ thūpaṃ, paccavekkhāmi tāvade. जेव्हा जेव्हा (माझ्या मनात) क्लेश उत्पन्न होत असत किंवा संसाराशी संबंधित विचार मनात येत असत, तेव्हा तेव्हा मी त्या सुनिर्मित स्तूपाचे स्मरण करत असे आणि लगेचच त्यावर चिंतन करत असे. 69. ६९. ‘‘Upanissāya viharaṃ, satthavāhaṃ vināyakaṃ; Kilese saṃvaseyyāsi, na yuttaṃ tava mārisa. सार्थवाहाप्रमाणे (मार्गदर्शकाप्रमाणे) असणाऱ्या विनायक (बुद्धांच्या) आश्रयाने राहत असताना, हे मित्रा! तू क्लेशांच्या आहारी जावे, हे तुला मुळीच योग्य नाही. 70. ७०. ‘‘Saha [Pg.80] āvajjite thūpe, gāravaṃ hoti me tadā; Kuvitakke vinodesiṃ, nāgo tuttaṭṭito yathā. स्तूपाचे चिंतन करताच माझ्या मनात आदरभाव निर्माण होत असे. अंकुशाने मारलेल्या हत्तीप्रमाणे मी माझ्या मनातील वाईट विचारांना (कुवितर्क) दूर पळवून लावले. 71. ७१. ‘‘Evaṃ viharamānaṃ maṃ, maccurājābhimaddatha; Tattha kālaṅkato santo, brahmalokamagacchahaṃ. अशा प्रकारे विहार करत असताना मृत्यूने माझ्यावर झडप घातली. तेथे काळवश (मृत्यू) झाल्यावर मी ब्रह्मलोकात गेलो. 72. ७२. ‘‘Yāvatāyuṃ vasitvāna, tidive upapajjahaṃ; Asītikkhattuṃ devindo, devarajjamakārayiṃ. तेथे पूर्ण आयुष्य जगून मी त्रायस्त्रिंश (तावतींस) देवलोकात उत्पन्न झालो. मी ऐंशी वेळा देवांचा राजा (देवेंद्र) होऊन देवलोकाचे राज्य केले. 73. ७३. ‘‘Satānaṃ tīṇikkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ; Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ. मी तीनशे वेळा चक्रवर्ती राजा झालो; आणि विशाल प्रादेशिक राज्यांची संख्या तर मोजता न येण्यासारखी (असंख्य) होती. 74. ७४. ‘‘Soṇṇakiṅkaṇipupphānaṃ, vipākaṃ anubhomahaṃ; Dhātīsatasahassāni, parivārenti maṃ bhave. मी त्या सोन्याच्या घुंगरांच्या फुलांच्या पूजेच्या विपाकाचा (फळाचा) उपभोग घेत आहे. मी ज्या ज्या जन्मात गेलो, तेथे एक लाख दाई (परिचारिका) माझ्या सेवेसाठी सभोवताली असत. 75. ७५. ‘‘Thūpassa pariciṇṇattā, rajojallaṃ na limpati; Gatte sedā na muccanti, suppabhāso bhavāmahaṃ. स्तूपाची सेवा-उпасना केल्यामुळे माझ्या शरीराला धूळ किंवा मळ चिकटत नाही, शरीराला घाम येत नाही आणि मी अत्यंत देदीप्यमान (तेजस्वी) झालो आहे. 76. ७६. ‘‘Aho me sukato thūpo, sudiṭṭhāmarikā nadī; Thūpaṃ katvāna pulinaṃ, pattomhi acalaṃ padaṃ. अहा! मी बनवलेला तो स्तूप किती सुंदर होता आणि ती अमरिका नदी किती शुभदायक ठरली! वाळूचा स्तूप बनवून मी अढळ पदाला (निर्वाणाला) प्राप्त झालो आहे. 77. ७७. ‘‘Kusalaṃ kattukāmena, jantunā sāragāhinā; Natthi khettaṃ akhettaṃ vā, paṭipattīva sādhakā. पुण्य (कुशल) करण्याची इच्छा असणाऱ्या आणि सार ग्रहण करणाऱ्या मनुष्यासाठी सुपीक क्षेत्र (योग्य काळ/स्थान) किंवा नापीक क्षेत्र असे काही नसते; केवळ सदाचरण (प्रतिपत्ती) हेच सर्व काही साध्य करणारे असते. 78. ७८. ‘‘Yathāpi balavā poso, aṇṇavaṃ taritussahe; Parittaṃ kaṭṭhamādāya, pakkhandeyya mahāsaraṃ. ज्याप्रमाणे एखादा बलवान मनुष्य महासागरातून पार जाण्याचा प्रयत्न करतो आणि लाकडाचा एक लहानसा तुकडा घेऊन त्या अथांग महासागरात उडी घेतो, 79. ७९. ‘‘Imāhaṃ kaṭṭhaṃ nissāya, tarissāmi mahodadhiṃ; Ussāhena vīriyena, tareyya udadhiṃ naro. 'मी या लाकडाच्या आधारे महासागर पार करेन' (असा विचार करून), मनुष्य आपल्या उत्साहाने आणि वीर्याने (प्रयत्नाने) महासागर पार करतो. 80. ८०. ‘‘Tatheva me kataṃ kammaṃ, parittaṃ thokakañca yaṃ; Taṃ kammaṃ upanissāya, saṃsāraṃ samatikkamiṃ. त्याचप्रमाणे, मी केलेले ते कर्म जरी लहान आणि थोडेसे होते, तरी त्या कर्माचा आश्रय घेऊन मी या संसारातून पूर्णपणे पार झालो. 81. ८१. ‘‘Pacchime bhave sampatte, sukkamūlena codito; Sāvatthiyaṃ pure jāto, mahāsāle suaḍḍhake. माझ्या या अंतिम जन्मात, पूर्वपुण्याच्या (शुक्लमूल) प्रेरणेने मी श्रावस्ती नगरीतील एका अत्यंत समृद्ध महाशाल (कुलीन व श्रीमंत) कुळात जन्मलो. 82. ८२. ‘‘Saddhā mātā pitā mayhaṃ, buddhassa saraṇaṃ gatā; Ubho diṭṭhapadā ete, anuvattanti sāsanaṃ. माझे माता-पिता श्रद्धावान होते आणि बुद्धांच्या सरणास गेले होते. त्या दोघांनीही सत्याचा (निर्वाणाचा) मार्ग पाहिला होता आणि ते बुद्धांच्या शासनाचे (शिकवणुकीचे) पालन करत असत. 83. ८३. ‘‘Bodhipapaṭikaṃ [Pg.81] gayha, soṇṇathūpamakārayuṃ; Sāyapātaṃ namassanti, sakyaputtassa sammukhā. त्यांनी बोधिवृक्षाची साल घेऊन एक सुवर्णस्तूप बनवला होता आणि ते सकाळी व संध्याकाळी शाक्यपुत्र बुद्धांच्या समोर असल्याप्रमाणे त्याला वंदन करत असत. 84. ८४. ‘‘Uposathamhi divase, soṇṇathūpaṃ vinīharuṃ; Buddhassa vaṇṇaṃ kittentā, tiyāmaṃ vītināmayuṃ. उपोसथाच्या दिवशी ते तो सुवर्णस्तूप बाहेर काढत असत आणि बुद्धांच्या गुणांचे गुणगान करत रात्रीचे तिन्ही प्रहर घालवत असत. 85. ८५. ‘‘Saha disvānahaṃ thūpaṃ, sariṃ pulinacetiyaṃ; Ekāsane nisīditvā, arahattamapāpuṇiṃ. तो स्तूप पाहताच मला माझ्या पूर्वजन्मीच्या वाळूच्या स्तूपाचे स्मरण झाले. मी एकाच आसनावर बसून अर्हतपद प्राप्त केले. Dvāvīsatimaṃ bhāṇavāraṃ. बाविसावा भाणवार समाप्त. 86. ८६. ‘‘Gavesamāno taṃ vīraṃ, dhammasenāpatiddasaṃ; Agārā nikkhamitvāna, pabbajiṃ tassa santike. त्या वीर बुद्धांचा शोध घेत असताना, मला धम्मसेनापती (सारिपुत्त) दिसले. मी घराबाहेर पडून त्यांच्या सन्निध प्रव्रज्या घेतली. 87. ८७. ‘‘Jātiyā sattavassena, arahattamapāpuṇiṃ; Upasampādayī buddho, guṇamaññāya cakkhumā. जन्मापासून अवघ्या सातव्या वर्षी मी अर्हतपद प्राप्त केले. दिव्य चक्षू असणाऱ्या बुद्धांनी माझे गुण ओळखून मला उपसंपदा (दीक्षा) दिली. 88. ८८. ‘‘Dārakeneva santena, kiriyaṃ niṭṭhitaṃ mayā; Kataṃ me karaṇīyajja, sakyaputtassa sāsane. केवळ बालक असतानाच मी माझे कर्तव्य पूर्ण केले. आज मी शाक्यपुत्र बुद्धांच्या शासनात (धम्मात) जे काही करणीय (करावयाचे) होते, ते सर्व पूर्ण केले आहे. 89. ८९. ‘‘Sabbaverabhayātīto, sabbasaṅgātigo isi; Sāvako te mahāvīra, soṇṇathūpassidaṃ phalaṃ. हे महावीर! सर्व वैर आणि भयापासून मुक्त झालेला, सर्व आसक्तींच्या पलीकडे गेलेला हा ऋषी आपला श्रावक (शिष्य) आहे. हे सर्व त्या सुवर्णस्तूपाच्या पूजेचेच फळ आहे. 90. ९०. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आस्रवरहित (अनास्रव) होऊन विहार करत आहे. 91. ९१. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुफळ झाले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन (आज्ञा) पूर्ण केले आहे. 92. ९२. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā pulinathūpiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान पुलीनथूपीय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Pulinathūpiyattherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. पुलीनथूपीय थेरांचे आठवे अपदान समाप्त झाले. 9. Naḷakuṭidāyakattheraapadānaṃ ९. नळकुटिदायक थेर अपदान 93. ९३. ‘‘Himavantassāvidūre, hārito nāma pabbato; Sayambhū nārado nāma, rukkhamūle vasī tadā. हिमालयाच्या जवळच 'हारित' नावाचा एक पर्वत आहे. त्या काळी तेथे 'नारद' नावाचे स्वयंभू (बुद्ध) एका वृक्षाच्या मुळाशी (झाडाखाली) राहत असत. 94. ९४. ‘‘Naḷāgāraṃ [Pg.82] karitvāna, tiṇena chādayiṃ ahaṃ; Caṅkamaṃ sodhayitvāna, sayambhussa adāsahaṃ. मी लव्हाळ्यांची (नळ) एक कुटी बनवली आणि ती गवताने शाकारली. नंतर चंक्रमण मार्ग (चालण्याची जागा) स्वच्छ करून मी ती त्या स्वयंभू बुद्धांना दान केली. 95. ९५. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या मनातील शुद्ध संकल्प व प्रणिधानामुळे (आकांक्षेमुळे), मानवी देहाचा त्याग करून मी triyastriṃśa (तावतींस) देवलोकात गेलो. 96. ९६. ‘‘Tattha me sukataṃ byamhaṃ, naḷakuṭikanimmitaṃ; Saṭṭhiyojanamubbedhaṃ, tiṃsayojanavitthataṃ. तेथे माझ्या त्या लव्हाळ्यांच्या कुटीच्या दानाच्या पुण्यामुळे एक सुंदर विमान (प्रासाद) निर्माण झाले, जे साठ योजन उंच आणि तीस योजन रुंद होते. 97. ९७. ‘‘Catuddasesu kappesu, devaloke ramiṃ ahaṃ; Ekasattatikkhattuñca, devarajjamakārayiṃ. चौदा कल्प मी देवलोकात रममाण झालो आणि एकाहत्तर वेळा मी देवांचा राजा (देवेंद्र) म्हणून राज्य केले. 98. ९८. ‘‘Catutiṃsatikkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ; Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ. मी चौतीस वेळा चक्रवर्ती राजा झालो; आणि विशाल प्रादेशिक राज्यांची संख्या तर मोजता न येण्यासारखी (असंख्य) होती. 99. ९९. ‘‘Dhammapāsādamāruyha, sabbākāravarūpamaṃ; Yadicchakāhaṃ vihare, sakyaputtassa sāsane. मी शाक्यपुत्राच्या (बुद्धांच्या) शासनात, सर्व प्रकारे श्रेष्ठ अशा धर्मरूपी प्रासादावर चढून, आपल्या इच्छेनुसार विहार करतो. 100. १००. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, naḷakuṭiyidaṃ phalaṃ. इथून एकतीसाव्या कल्पामध्ये मी जे कर्म केले, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे नळकुटी (लव्हाळ्याची झोपडी) दान करण्याचे फळ आहे. 101. १०१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहार करत आहे. 102. १०२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे स्वागतच झाले... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 103. १०३. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā naḷakuṭidāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान नळकुटीदायक थेरांनी या Abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Naḷakuṭidāyakattherassāpadānaṃ navamaṃ. नळकुटीदायक थेरांचे नववे अपदान समाप्त झाले. 10. Piyālaphaladāyakattheraapadānaṃ १०. पियालफलदायक थेर अपदान 104. १०४. ‘‘Migaluddo pure āsiṃ, vipine vicaraṃ tadā; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, sabbadhammāna pāraguṃ. पूर्वी मी जंगलात फिरणारा एक शिकारी होतो. तेव्हा मी सर्व धर्मांच्या पार गेलेल्या, निष्पाप (विराज) बुद्धांना पाहिले. 105. १०५. ‘‘Piyālaphalamādāya, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ; Puññakkhettassa vīrassa, pasanno sehi pāṇibhi. मी पियाल फळ (चारोळीचे फळ) घेऊन, पुण्यक्षेत्र आणि वीर असलेल्या श्रेष्ठ बुद्धांना प्रसन्न चित्ताने स्वतःच्या हातांनी दान केले. 106. १०६. ‘‘Ekatiṃse [Pg.83] ito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. इथून एकतीसाव्या कल्पामध्ये मी जे फळ दान केले, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे फळदानाचेच फळ आहे. 107. १०७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहार करत आहे. 108. १०८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे स्वागतच झाले... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 109. १०९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā piyālaphaladāyako thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान पियालफलदायक थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Piyālaphaladāyakattherassāpadānaṃ dasamaṃ. पियालफलदायक थेरांचे दहावे अपदान समाप्त झाले. Kiṅkaṇipupphavaggo paññāsamo. किंकिणिपुप्फ वर्ग पन्नासावा समाप्त झाला. Tassuddānaṃ – त्याचा सारांश (उद्दान) - Kiṅkaṇī paṃsukūlañca, koraṇḍamatha kiṃsukaṃ; Upaḍḍhadussī ghatado, udakaṃ thūpakārako. किंकिणी, पांसुकूल, कोरंड, किंशुक, उपड्ढदुस्सी, घतद, उदक, थूपकारक, Naḷakārī ca navamo, piyālaphaladāyako; Satamekañca gāthānaṃ, navakañca taduttari. आणि नववे नळकारी व पियालफलदायक; एकूण एकशे नऊ गाथा आहेत. Atha vagguddānaṃ – आता वर्गांचा सारांश (वग्गुद्दान) - Metteyyavaggo bhaddāli, sakiṃsammajjakopi ca; Ekavihārī vibhītakī, jagatī sālapupphiyo. मेत्तेय्यवर्ग, भद्दानि, सकिंसम्मज्जक, एकविहारी, बिभीतक, जगती, सालपुप्फिय, Naḷāgāraṃ paṃsukūlaṃ, kiṅkaṇipupphiyo tathā; Asīti dve ca gāthāyo, catuddasasatāni ca. नळागार, पांसुकूल आणि किंकिणिपुप्फिय; एकूण चौदाशे ब्याऐंशी (१४८२) गाथा आहेत. Metteyyavaggadasakaṃ. मेत्तेय्य वर्गाचे दशक समाप्त झाले. Pañcamasatakaṃ samattaṃ. पाचवे शतक समाप्त झाले. 51. Kaṇikāravaggo ५१. कणिकार वर्ग 1. Tikaṇikārapupphiyattheraapadānaṃ १. तिकणिकारपुप्फिय थेर अपदान 1. १. ‘‘Sumedho [Pg.84] nāma sambuddho, bāttiṃsavaralakkhaṇo; Vivekakāmo sambuddho, himavantamupāgamiṃ. बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त असलेले, एकांताची (विवेकाची) इच्छा करणारे, सुमेध नावाचे सम्यक्संबुद्ध हिमालयात आले. 2. २. ‘‘Ajjhogayha himavantaṃ, aggo kāruṇiko muni; Pallaṅkamābhujitvāna, nisīdi purisuttamo. हिमालयात प्रवेश करून, ते श्रेष्ठ, कारुणिक मुनी, पुरुषोत्तम मांडी घालून (पद्मासन घालून) बसले. 3. ३. ‘‘Vijjādharo tadā āsiṃ, antalikkhacaro ahaṃ; Tisūlaṃ sukataṃ gayha, gacchāmi ambare tadā. त्या वेळी मी आकाशात विहार करणारा एक विद्याधर होतो. मी उत्तम प्रकारे बनवलेले त्रिशूळ हातात धरून आकाशातून जात होतो. 4. ४. ‘‘Pabbatagge yathā aggi, puṇṇamāyeva candimā; Vane obhāsate buddho, sālarājāva phullito. पर्वताच्या शिखरावरील अग्नीप्रमाणे, पौर्णिमेच्या चंद्राप्रमाणे आणि जंगलात फुललेल्या शालवृक्षाच्या राजाप्रमाणे बुद्ध प्रकाशमान होत होते. 5. ५. ‘‘Vanaggā nikkhamitvāna, buddharaṃsībhidhāvare; Naḷaggivaṇṇasaṅkāsā, disvā cittaṃ pasādayiṃ. जंगलाच्या वरून बुद्धांचे रश्मी (किरण) पसरत होते. लव्हाळ्याच्या अग्नीसारख्या (तेजस्वी) रश्मींना पाहून मी माझे चित्त प्रसन्न केले. 6. ६. ‘‘Vicinaṃ addasaṃ pupphaṃ, kaṇikāraṃ devagandhikaṃ; Tīṇi pupphāni ādāya, buddhaseṭṭhamapūjayiṃ. शोध घेत असताना मला दिव्य सुगंधी कणिकार (कर्णिकार) फूल दिसले. मी ती तीन फुले घेऊन श्रेष्ठ बुद्धांची पूजा केली. 7. ७. ‘‘Buddhassa ānubhāvena, tīṇi pupphāni me tadā; Uddhaṃvaṇṭā adhopattā, chāyaṃ kubbanti satthuno. बुद्धांच्या प्रभावाने, माझी ती तीन फुले वरच्या बाजूला देठ आणि खालच्या बाजूला पाकळ्या अशा स्थितीत शास्त्यांवर (बुद्धांवर) सावली धरू लागली. 8. ८. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देह सोडून मी तावतिंस स्वर्गात गेलो. 9. ९. ‘‘Tattha me sukataṃ byamhaṃ, kaṇikārīti ñāyati; Saṭṭhiyojanamubbedhaṃ, tiṃsayojanavitthataṃ. तेथे माझे सुंदर विमान 'कणिकारी' या नावाने ओळखले जात होते. ते साठ योजन उंच आणि तीस योजन रुंद होते. 10. १०. ‘‘Sahassakaṇḍaṃ satabheṇḍu, dhajāluharitāmayaṃ; Satasahassaniyyūhā, byamhe pātubhaviṃsu me. त्यात हजार खांब, शंभर घुमट (शिखरे) होते, ते ध्वजांनी सुशोभित आणि सुवर्णमयी होते. माझ्या त्या विमानामध्ये एक लाख प्रासाद-दालने प्रकट झाली. 11. ११. ‘‘Soṇṇamayā maṇimayā, lohitaṅgamayāpi ca; Phalikāpi ca pallaṅkā, yenicchakā yadicchakā. सुवर्णमयी, मणीमयी, लोहितांगमयी (तांबड्या रत्नांचे) आणि स्फटिकमयी पलंग (आसने) माझ्या इच्छेनुसार तिथे उपलब्ध होत असत. 12. १२. ‘‘Mahārahañca [Pg.85] sayanaṃ, tūlikāvikatīyutaṃ; Uddhalomikaekantaṃ, bimbohanasamāyutaṃ. श्रेष्ठ पुरुषांना योग्य असे माझे आसन (शय्या) कापूस भरलेल्या गाद्यांनी व विविध सुंदर वस्त्रांनी युक्त आहे. एका बाजूला मऊ केस असलेले आणि दोन्ही बाजूंनी मऊ केस असलेले गालिचे उशीसह सुशोभित आहेत. 13. १३. ‘‘Bhavanā nikkhamitvāna, caranto devacārikaṃ; Yadā icchāmi gamanaṃ, devasaṅghapurakkhato. जेव्हा मी देवगणांनी वेढलेला माझ्या विमानाबाहेर पडून देवलोकात विहार करण्याची इच्छा करतो, 14. १४. ‘‘Pupphassa heṭṭhā tiṭṭhāmi, uparicchadanaṃ mama; Samantā yojanasataṃ, kaṇikārehi chāditaṃ. तेव्हा मी फुलांच्या खाली उभा राहतो. माझ्या डोक्यावर शंभर योजन परिघाचे छत कर्निकार फुलांनी आच्छादलेले असते. 15. १५. ‘‘Saṭṭhituriyasahassāni, sāyapātamupaṭṭhahuṃ; Parivārenti maṃ niccaṃ, rattindivamatanditā. साठ हजार वाद्ये सकाळी आणि संध्याकाळी माझी सेवा करतात. रात्रंदिवस आळस न करता ती मला नेहमी वेढून असतात. 16. १६. ‘‘Tattha naccehi gītehi, tāḷehi vāditehi ca; Ramāmi khiḍḍāratiyā, modāmi kāmakāmihaṃ. तेथे नृत्य, गीत, टाळ आणि वादनांनी मी क्रीडा व करमणुकीत रमतो. मी माझ्या इच्छेनुसार कामभोगांचा आनंद घेत प्रसन्न राहतो. 17. १७. ‘‘Tattha bhutvā pivitvā ca, modāmi tidase tadā; Nārīgaṇehi sahito, modāmi byamhamuttame. तेव्हा मी तावतिंस देवलोकात खाऊन आणि पिऊन आनंदित होतो. अप्सरांच्या समूहासह मी त्या उत्तम विमानामध्ये रममाण होतो. 18. १८. ‘‘Satānaṃ pañcakkhattuñca, devarajjamakārayiṃ; Satānaṃ tīṇikkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ; मी पाचशे वेळा देवराज झालो आणि तीनशे वेळा मी चक्रवर्ती राजा झालो. Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ. विशाल प्रादेशिक राज्यांचे (मांडलिक राजेपण) तर मोजदादच करता येणार नाही, ते असंख्य वेळा झाले. 19. १९. ‘‘Bhavābhave saṃsaranto, mahābhogaṃ labhāmahaṃ; Bhoge me ūnatā natthi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. विविध जन्मांमध्ये संसार करताना मला विपुल संपत्ती मिळाली. माझ्या संपत्तीत कधीही कमतरता भासली नाही; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 20. २०. ‘‘Duve bhave saṃsarāmi, devatte atha mānuse; Aññaṃ gatiṃ na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. मी केवळ देवलोक आणि मनुष्यलोक या दोनच गतींमध्ये संसार केला. मी इतर कोणत्याही गतीला जाणत नाही; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 21. २१. ‘‘Duve kule pajāyāmi, khattiye cāpi brāhmaṇe; Nīce kule na jāyāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. मी केवळ क्षत्रिय किंवा ब्राह्मण या दोनच उच्च कुळांमध्ये जन्म घेतला. मी कधीही नीच कुळात जन्मलो नाही; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 22. २२. ‘‘Hatthiyānaṃ assayānaṃ, sivikaṃ sandamānikaṃ; Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. हत्तीचे वाहन, घोड्याचे वाहन, पालखी आणि रथ, हे सर्व मला प्राप्त झाले; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 23. २३. ‘‘Dāsīgaṇaṃ dāsagaṇaṃ, nāriyo samalaṅkatā; Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. दासींचा समूह, दासांचा समूह आणि उत्तम प्रकारे शृंगारलेल्या स्त्रिया, हे सर्व मला प्राप्त झाले; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 24. २४. ‘‘Koseyyakambaliyāni, khomakappāsikāni ca; Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. रेशमी वस्त्रे, लोकरीचे गालिचे, तागाची वस्त्रे आणि सुती वस्त्रे, हे सर्व मला प्राप्त झाले; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 25. २५. ‘‘Navavatthaṃ [Pg.86] navaphalaṃ, navaggarasabhojanaṃ; Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. नवीन वस्त्रे, ताजी फळे आणि उत्तम चवीचे नवीन भोजन, हे सर्व मला प्राप्त झाले; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 26. २६. ‘‘Imaṃ khāda imaṃ bhuñja, imamhi sayane saya; Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. 'हे खा, हे भक्षण कर, या शय्येवर झोप' असे सर्व प्रकारचे आदरातिथ्य मला लाभले; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 27. २७. ‘‘Sabbattha pūjito homi, yaso abbhuggato mama; Mahāpakkho sadā homi, abhejjapariso sadā; Ñātīnaṃ uttamo homi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. सर्व ठिकाणी माझा आदर-सत्कार होतो, माझी कीर्ती सर्वत्र पसरली आहे. माझे अनुयायी नेहमी विपुल असतात, माझी परिषद कधीही न फुटणारी (एकनिष्ठ) असते आणि मी माझ्या नातेवाईकांमध्ये श्रेष्ठ ठरतो; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 28. २८. ‘‘Sītaṃ uṇhaṃ na jānāmi, pariḷāho na vijjati; Atho cetasikaṃ dukkhaṃ, hadaye me na vijjati. मला थंडी किंवा उष्णतेचा त्रास जाणवत नाही, माझ्या शरीरात कोणताही दाह होत नाही. तसेच, माझ्या मनात कोणतेही मानसिक दुःख अस्तित्वात नाही. 29. २९. ‘‘Suvaṇṇavaṇṇo hutvāna, saṃsarāmi bhavābhave; Vevaṇṇiyaṃ na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. विविध जन्मांमध्ये संसार करताना मी सुवर्णवर्णाचा होऊन जन्मलो. मला कधीही कुरूपता ठाऊक नव्हती; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 30. ३०. ‘‘Devalokā cavitvāna, sukkamūlena codito; Sāvatthiyaṃ pure jāto, mahāsāle suaḍḍhake. देवलोकातून च्युत होऊन, माझ्या शुभ कर्मांच्या प्रेरणेने, मी श्रावस्ती नगरातील अत्यंत श्रीमंत अशा महाशाल कुळात जन्मलो. 31. ३१. ‘‘Pañca kāmaguṇe hitvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Jātiyā sattavassohaṃ, arahattamapāpuṇiṃ. पाच कामगुणांचा त्याग करून मी गृहत्याग केला व प्रव्रज्या घेतली. वयाच्या अवघ्या सातव्या वर्षी मी अर्हतपद प्राप्त केले. 32. ३२. ‘‘Upasampādayī buddho, guṇamaññāya cakkhumā; Taruṇo pūjanīyohaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. माझे गुण ओळखून दिव्यचक्षू असलेल्या बुद्धांनी मला उपसंपदा दिली. मी तरुण वयातच पूजनीय झालो; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 33. ३३. ‘‘Dibbacakkhu visuddhaṃ me, samādhikusalo ahaṃ; Abhiññāpāramippatto, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. माझे दिव्यचक्षू अत्यंत शुद्ध आहेत, मी समाधीमध्ये कुशल आहे आणि मी अभिज्ञांच्या पारंगततेला पोहोचलो आहे; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 34. ३४. ‘‘Paṭisambhidā anuppatto, iddhipādesu kovido; Dhammesu pāramippatto, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. मी प्रतिसंभिदा प्राप्त केल्या आहेत, ऋद्धिपादांमध्ये मी निपुण आहे आणि सर्व धर्मांमध्ये मी पारंगत झालो आहे; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 35. ३५. ‘‘Tiṃsakappasahassamhi, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. तीस हजार कल्पपूर्वी मी ज्या बुद्धांची पूजा केली होती, तेव्हापासून मी कधीही दुगतीला गेलो नाही; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 36. ३६. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून खाक झाले आहेत आणि सर्व भव नष्ट झाले आहेत. बंधने तोडून मुक्त झालेल्या हत्तीप्रमाणे मी आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 37. ३७. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या चरणांशी माझे येणे खरोखरच सुफळ झाले. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 38. ३८. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.87] catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā tikaṇikārapupphiyo thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान तिकणिकारपुप्फिय थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा गायल्या. Tikaṇikārapupphiyattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. तिकणिकारपुप्फिय थेरांचे पहिले अपदान समाप्त झाले. 2. Ekapattadāyakattheraapadānaṃ २. एकपत्तदायक थेर अपदान 39. ३९. ‘‘Nagare haṃsavatiyā, kumbhakāro ahosahaṃ; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ. हंसावती नगरामध्ये मी एक कुंभार होतो. मी निष्पाप, संसारसागर पार केलेल्या आणि आसवविरहित अशा बुद्धांना पाहिले. 40. ४०. ‘‘Sukataṃ mattikāpattaṃ, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ; Pattaṃ datvā bhagavato, ujubhūtassa tādino. मी त्या श्रेष्ठ बुद्धांना मातीचे एक सुंदर बनवलेले पात्र दान केले. त्या सरळमार्गी आणि तादिगुणांनी युक्त भगवंतांना ते पात्र दान करून- 41. ४१. ‘‘Bhave nibbattamānohaṃ, soṇṇathāle labhāmahaṃ; Rūpimaye ca sovaṇṇe, taṭṭike ca maṇīmaye. संसारात जन्म घेत असताना मला सोन्याची ताटे मिळाली. मला चांदीची, सोन्याची आणि रत्नांची ताटे व वाट्या मिळाल्या. 42. ४२. ‘‘Pātiyo paribhuñjāmi, puññakammassidaṃ phalaṃ; Yasānañca dhanānañca, aggabhūto ca homahaṃ. मी त्या पात्रांचा वापर केला; हे माझ्या पुण्यकर्माचे फळ आहे. कीर्ती आणि संपत्तीच्या बाबतीत मी नेहमी सर्वश्रेष्ठ राहिलो. 43. ४३. ‘‘Yathāpi bhaddake khette, bījaṃ appampi ropitaṃ; Sammādhāraṃ pavacchante, phalaṃ toseti kassakaṃ. ज्याप्रमाणे सुपीक शेतात पेरलेले थोडेसे बी देखील, चांगला पाऊस पडल्यावर भरपूर पीक देऊन शेतकऱ्याला आनंदित करते, 44. ४४. ‘‘Tathevidaṃ pattadānaṃ, buddhakhettamhi ropitaṃ; Pītidhāre pavassante, phalaṃ maṃ tosayissati. त्याचप्रमाणे, बुद्धरूपी शेतात केलेले हे भिक्षापात्राचे दान, जेव्हा प्रीतीचा वर्षाव होईल, तेव्हा मला उत्तम फळ देऊन आनंदित करेल. 45. ४५. ‘‘Yāvatā khettā vijjanti, saṅghāpi ca gaṇāpi ca; Buddhakhettasamo natthi, sukhado sabbapāṇinaṃ. या जगात जितकी काही पुण्यक्षेत्रे आहेत, मग ते संघ असो वा गण असो, सर्व प्राण्यांना सुख देणारे बुद्धक्षेत्रासारखे दुसरे कोणतेही क्षेत्र नाही. 46. ४६. ‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama; Ekapattaṃ daditvāna, pattomhi acalaṃ padaṃ. हे पुरुषश्रेष्ठा! आपल्याला नमस्कार असो. हे पुरुषोत्तमा! आपल्याला नमस्कार असो. केवळ एक भिक्षापात्र दान करून मी अचल अशा निर्वाण पदाला प्राप्त झालो आहे. 47. ४७. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ pattamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, pattadānassidaṃ phalaṃ. “या भद्रकल्पापासून एक्याण्णव्या (९१) कल्पात मी जे पात्र दान केले होते, तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे पात्रदानाचाच सुफळ आहे.” 48. ४८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे.” 49. ४९. ‘‘Svāgataṃ [Pg.88] vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.” 50. ५०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा (प्रतिसंविदा)... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā ekapattadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान एकपत्तदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Ekapattadāyakattherassāpadānaṃ dutiyaṃ. एकपत्तदायक थेरांचे अपदान (चरित्र) समाप्त झाले. (दुसरे) 3. Kāsumāraphaliyattheraapadānaṃ ३. कासुमारफलिय थेर अपदान 51. ५१. ‘‘Kaṇikāraṃva jotantaṃ, nisinnaṃ pabbatantare; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, lokajeṭṭhaṃ narāsabhaṃ. “कणिकार (पिवळ्या फुलांच्या वृक्षा) प्रमाणे तळपणाऱ्या, पर्वत दरीत बसलेल्या, विरज (क्लेशरहित), लोकश्रेष्ठ आणि पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ अशा बुद्धांना मी पाहिले.” 52. ५२. ‘‘Pasannacitto sumano, sire katvāna añjaliṃ; Kāsumārikamādāya, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ. “प्रसन्नचित्त व आनंदी होऊन, डोक्यावर हात जोडून (अंजली करून), मी कासुमारी (पांढऱ्या आंब्याचे) फळ घेऊन त्या श्रेष्ठ बुद्धांना अर्पण केले.” 53. ५३. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “या भद्रकल्पापासून एकतिसाव्या (३१) कल्पात मी जे फळ दान केले होते, तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे फलदानाचाच सुफळ आहे.” 54. ५४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे.” 55. ५५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.” 56. ५६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा (प्रतिसंविदा)... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā kāsumāraphaliyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान कासुमारफलिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Kāsumāraphaliyattherassāpadānaṃ tatiyaṃ. कासुमारफलिय थेरांचे अपदान (चरित्र) समाप्त झाले. (तिसरे) 4. Avaṭaphaliyattheraapadānaṃ ४. अवटफलिय थेर अपदान 57. ५७. ‘‘Sahassaraṃsī bhagavā, sayambhū aparājito; Vivekā uṭṭhahitvāna, gocarāyābhinikkhami. “सहस्रकिरण (सूर्याप्रमाणे तेजस्वी), स्वयंभू, अपराजित भगवान एकांतातून (ध्यानातून) उठून भिक्षेसाठी बाहेर पडले.” 58. ५८. ‘‘Phalahattho ahaṃ disvā, upagacchiṃ narāsabhaṃ; Pasannacitto sumano, avaṭaṃ adadiṃ phalaṃ. “हातात फळ घेतलेल्या मी, त्या नरश्रेष्ठांना (बुद्धांना) पाहून त्यांच्याजवळ गेलो; आणि प्रसन्नचित्त व आनंदी होऊन त्यांना 'अवट' नावाचे फळ दान केले.” 59. ५९. ‘‘Catunnavutito [Pg.89] kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “या भद्रकल्पापासून चौऱ्याण्णव्या (९४) कल्पात मी जे फळ दान केले होते, तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे फलदानाचाच सुफळ आहे.” 60. ६०. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे.” 61. ६१. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.” 62. ६२. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा (प्रतिसंविदा)... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā avaṭaphaliyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान अवटफलिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Avaṭaphaliyattherassāpadānaṃ catutthaṃ. अवटफलिय थेरांचे अपदान (चरित्र) समाप्त झाले. (चौथे) 5. Pādaphaliyattheraapadānaṃ ५. पादफलिय थेर अपदान 63. ६३. ‘‘Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ, āhutīnaṃ paṭiggahaṃ; Rathiyaṃ paṭipajjantaṃ, pādaphalaṃ adāsahaṃ. “सुवर्णवर्णी, आहुती (पूजा-साहित्य) स्वीकारण्यास योग्य अशा सम्यक्संबुद्धांना रस्त्याने जात असताना मी 'पादफल' (एक प्रकारचे फळ) दान केले.” 64. ६४. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “या भद्रकल्पापासून एक्याण्णव्या (९१) कल्पात मी जे फळ दान केले होते, तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे फलदानाचाच सुफळ आहे.” 65. ६५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे.” 66. ६६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.” 67. ६७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा (प्रतिसंविदा)... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā pādaphaliyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान पादफलिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Pādaphaliyattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. पादफलिय थेरांचे अपदान (चरित्र) समाप्त झाले. (पाचवे) 6. Mātuluṅgaphaladāyakattheraapadānaṃ ६. मातुलुंगफलदायक थेर अपदान 68. ६८. ‘‘Kaṇikāraṃva jalitaṃ, puṇṇamāyeva candimaṃ; Jalantaṃ dīparukkhaṃva, addasaṃ lokanāyakaṃ. “तळपणाऱ्या कणिकार वृक्षाप्रमाणे, पौर्णिमेच्या चंद्राप्रमाणे आणि प्रज्वलित दीपवृक्षाप्रमाणे (समईप्रमाणे) प्रकाशमान असणाऱ्या लोकनायकांना (बुद्धांना) मी पाहिले.” 69. ६९. ‘‘Mātuluṅgaphalaṃ [Pg.90] gayha, adāsiṃ satthuno ahaṃ; Dakkhiṇeyyassa vīrassa, pasanno sehi pāṇibhi. “मी प्रसन्न होऊन, मातुलुंग (महालुंग/लिंबूवर्गीय फळ) घेऊन, पूजनीय व वीर शास्त्यांना (बुद्धांना) स्वतःच्या हातांनी अर्पण केले.” 70. ७०. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “या भद्रकल्पापासून एकतिसाव्या (३१) कल्पात मी जे फळ दान केले होते, तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे फलदानाचाच सुफळ आहे.” 71. ७१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत...पे... मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 72. ७२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे स्वागतच झाले आहे...पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 73. ७३. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा...पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā mātuluṅgaphaladāyako thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान मातुलुंगफलदायक थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Mātuluṅgaphaladāyakattherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. मातुलुंगफलदायक थेरांचे अपदान सहावे समाप्त. 7. Ajeliphaladāyakattheraapadānaṃ ७. अजेलीफलदायक थेर अपदान 74. ७४. ‘‘Ajjuno nāma sambuddho, himavante vasī tadā; Caraṇena ca sampanno, samādhikusalo muni. त्या काळी अज्झुन नावाचे सम्यक्संबुद्ध हिमालयात राहत होते. ते आचरण (चरण) संपन्न आणि समाधीमध्ये कुशल मुनी होते. 75. ७५. ‘‘Kumbhamattaṃ gahetvāna, ajeliṃ jīvajīvakaṃ; Chattapaṇṇaṃ gahetvāna, adāsiṃ satthuno ahaṃ. मी घागरीच्या आकाराचे, छत्रीसारखी पाने असलेले आणि जीवनदायी असे अजेली फळ घेऊन शास्त्यांना (बुद्धांना) अर्पण केले. 76. ७६. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. चौऱ्याण्णव कल्प पूर्वी मी जे फळ दान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही; हे फलदानाचाच परिणाम (फळ) आहे. 77. ७७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत...पे... मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 78. ७८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे स्वागतच झाले आहे...पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 79. ७९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा...पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā ajeliphaladāyako thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान अजेलीफलदायक थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Ajeliphaladāyakattherassāpadānaṃ sattamaṃ. अजेलीफलदायक थेरांचे अपदान सातवे समाप्त. 8. Amodaphaliyattheraapadānaṃ ८. आमोदफलिय थेर अपदान 80. ८०. ‘‘Suvaṇṇavaṇṇaṃ [Pg.91] sambuddhaṃ, āhutīnaṃ paṭiggahaṃ; Rathiyaṃ paṭipajjantaṃ, amodamadadiṃ phalaṃ. सुवर्णवर्णीय, आहुती स्वीकारण्यास योग्य अशा सम्यक्संबुद्धांना रस्त्याने जात असताना मी आमोद नावाचे फळ दान केले. 81. ८१. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. एक्क्याण्णव कल्प पूर्वी मी जे फळ दान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही; हे फलदानाचाच परिणाम (फळ) आहे. 82. ८२. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत...पे... मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 83. ८३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे स्वागतच झाले आहे...पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 84. ८४. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा...पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā amodaphaliyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान आमोदफलिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Amodaphaliyattherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. आमोदफलिय थेरांचे अपदान आठवे समाप्त. 9. Tālaphaladāyakattheraapadānaṃ ९. तालफलदायक थेर अपदान 85. ८५. ‘‘Sataraṃsī nāma bhagavā, sayambhū aparājito; Vivekā vuṭṭhahitvāna, gocarāyābhinikkhami. स्वयंभू आणि अपराजित असे 'सतरंसी' नावाचे भगवान एकांतातून उठून भिक्षेसाठी बाहेर पडले. 86. ८६. ‘‘Phalahattho ahaṃ disvā, upagacchiṃ narāsabhaṃ; Pasannacitto sumano, tālaphalaṃ adāsahaṃ. हातात फळ घेतलेल्या मी त्या नरश्रेष्ठांना (बुद्धांना) पाहून त्यांच्याजवळ गेलो; आणि प्रसन्न व आनंदी मनाने मी त्यांना ताडाचे फळ (ताडगोळा) दान केले. 87. ८७. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. चौऱ्याण्णव कल्प पूर्वी मी जे फळ दान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही; हे फलदानाचाच परिणाम (फळ) आहे. 88. ८८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत...पे... मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 89. ८९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे स्वागतच झाले आहे...पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 90. ९०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा...पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā tālaphaladāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान तालफलदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Tālaphaladāyakattherassāpadānaṃ navamaṃ. तालफलदायक थेरांचे अपदान नववे समाप्त. 10. Nāḷikeraphaladāyakattheraapadānaṃ १०. नारिकेरफलदायक थेर अपदान 91. ९१. ‘‘Nagare [Pg.92] bandhumatiyā, ārāmiko ahaṃ tadā; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, gacchantaṃ anilañjase. त्या काळी बंधुमती नगरामध्ये मी आरामाचा रक्षक (माळी) होतो. तेव्हा मी आकाशातून जाणाऱ्या निष्पाप (विराज) बुद्धांना पाहिले. 92. ९२. ‘‘Nāḷikeraphalaṃ gayha, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ; Ākāse ṭhitako santo, paṭiggaṇhi mahāyaso. मी नारळ घेऊन त्या श्रेष्ठ बुद्धांना अर्पण केला; महायशस्वी बुद्धांनी आकाशात स्थित असतानाच त्याचा स्वीकार केला. 93. ९३. ‘‘Vittisañjanano mayhaṃ, diṭṭhadhammasukhāvaho; Phalaṃ buddhassa datvāna, vippasannena cetasā. अतिशय प्रसन्न चित्ताने बुद्धांना फळ अर्पण केल्यामुळे मला अत्यंत आनंद झाला, ज्याने मला या जन्मातच सुख प्राप्त करून दिले. 94. ९४. ‘‘Adhigacchiṃ tadā pītiṃ, vipulañca sukhuttamaṃ; Uppajjateva ratanaṃ, nibbattassa tahiṃ tahiṃ. त्या वेळी मला विपुल प्रीती आणि उत्तम सुख प्राप्त झाले. मी ज्या ज्या जन्मात जन्माला आलो, तिथे तिथे मला रत्नांची प्राप्ती झाली. 95. ९५. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “या (भद्र) कल्पापासून एक्याण्णव्या (९१) कल्पामध्ये मी जे फळ दान केले होते; त्या वेळेपासून मी दुर्गतीला जाणत नाही (दुर्गती भोगली नाही). हे फळदानाचेच फळ आहे. 96. ९६. ‘‘Dibbacakkhu visuddhaṃ me, samādhikusalo ahaṃ; Abhiññāpāramippatto, phaladānassidaṃ phalaṃ. “माझे दिव्यचक्षू अत्यंत शुद्ध झाले आहेत, मी समाधीमध्ये कुशल आहे; मी अभिज्ञांच्या पारमितेला प्राप्त झालो आहे. हे फळदानाचेच फळ आहे. 97. ९७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 98. ९८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 99. ९९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā nāḷikeraphaladāyako thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान नाळिकेरफलदायक थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा गायल्या. Nāḷikeraphaladāyakattherassāpadānaṃ dasamaṃ. नाळिकेरफलदायक थेरांचे अपदान दहावे समाप्त झाले. Kaṇikāravaggo ekapaññāsamo. कणिकार वर्ग एकावन्नावा समाप्त. Tassuddānaṃ – त्या वर्गाचा सारांश (उद्दान) - Kaṇikārekapattā ca, kāsumārī tathāvaṭā; Pādañca mātuluṅgañca, ajelīmodameva ca. कणिकारपुप्फिय, एकपत्तदायक, कासुमारिफलिय, तसेच आवटाफलिय, पादफलिय, मातुलुंगफलदायक, अंजलीफलदायक आणि मोदफलिय, Tālaṃ tathā nāḷikeraṃ, gāthāyo gaṇitā viha; Ekaṃ gāthāsataṃ hoti, ūnādhikavivajjitaṃ. तालफलदायक आणि नाळिकेरफलदायक; या वर्गात मोजलेल्या गाथांची संख्या कमी-अधिक न होता बरोबर शंभर (१००) आहे. 52. Phaladāyakavaggo ५२. फलदायक वर्ग 1. Kurañciyaphaladāyakattheraapadānaṃ १. कुरंचियफलदायक थेर अपदान 1. १. ‘‘Migaluddo [Pg.93] pure āsiṃ, vipine vicaraṃ ahaṃ; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, sabbadhammāna pāraguṃ. “पूर्वी मी जंगलात फिरणारा एक शिकारी होतो; मी सर्व धर्मांच्या पार गेलेल्या, निष्पाप (विमल) बुद्धांना पाहिले. 2. २. ‘‘Kurañciyaphalaṃ gayha, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ; Puññakkhettassa tādino, pasanno sehi pāṇibhi. “मी कुरंचिय फळ घेऊन, पुण्यक्षेत्र असलेल्या आणि तादिगुणांनी युक्त अशा श्रेष्ठ बुद्धांना प्रसन्न मनाने आपल्या हातांनी दान केले. 3. ३. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “या (भद्र) कल्पापासून एकतिसाव्या (३१) कल्पामध्ये मी जे फळ दान केले होते; त्या वेळेपासून मी दुर्गतीला जाणत नाही. हे फळदानाचेच फळ आहे. 4. ४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत; ज्याप्रमाणे हत्ती आपले बंधन तोडून मुक्तपणे विहरतो, त्याप्रमाणे मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 5. ५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “श्रेष्ठ बुद्धांच्या चरणी माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले; मी तिन्ही विद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 6. ६. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā kurañciyaphaladāyako thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान कुरंचियफलदायक थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा गायल्या. Kurañciyaphaladāyakattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. कुरंचियफलदायक थेरांचे पहिले अपदान समाप्त झाले. 2. Kapitthaphaladāyakattheraapadānaṃ २. कपित्थफलदायक थेर अपदान 7. ७. ‘‘Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ, āhutīnaṃ paṭiggahaṃ; Rathiyaṃ paṭipajjantaṃ, kapitthaṃ adadiṃ phalaṃ. “पूजेचे साहित्य स्वीकारण्यास योग्य असलेल्या, सुवर्णवर्णी आणि रस्त्याने चालत जाणाऱ्या सम्यक्संबुद्धांना मी कवीठ (कपित्थ) फळ दान केले. 8. ८. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “या (भद्र) कल्पापासून एक्याण्णव्या (९१) कल्पामध्ये मी जे फळ दान केले होते; त्या वेळेपासून मी दुर्गतीला जाणत नाही. हे कवीठ (कपित्थ) फळदानाचेच फळ आहे. 9. ९. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 10. १०. ‘‘Svāgataṃ [Pg.94] vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 11. ११. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā kapitthaphaladāyako thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान कपित्थफलदायक थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा गायल्या. Kapitthaphaladāyakattherassāpadānaṃ dutiyaṃ. कपित्थफलदायक थेरांचे दुसरे अपदान समाप्त झाले. 3. Kosambaphaliyattheraapadānaṃ ३. कोसम्बफलिय थेर अपदान 12. १२. ‘‘Kakudhaṃ vilasantaṃva, devadevaṃ narāsabhaṃ; Rathiyaṃ paṭipajjantaṃ, kosambaṃ adadiṃ tadā. “त्या वेळी, रस्त्याने चालत जाणाऱ्या, देवांचे देव आणि पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ (नरासभ) असलेल्या, बहरलेल्या ककुध वृक्षाप्रमाणे शोभून दिसणाऱ्या बुद्धांना मी कोसम्ब (कोशाम्र) फळ दान केले. 13. १३. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “या (भद्र) कल्पापासून एकतिसाव्या (३१) कल्पामध्ये मी जे फळ दान केले होते; त्या वेळेपासून मी दुर्गतीला जाणत नाही. हे कोसम्ब फळदानाचेच फळ आहे. 14. १४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 15. १५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 16. १६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā kosambaphaliyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान कोसम्बफलिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. गायल्या. Kosambaphaliyattherassāpadānaṃ tatiyaṃ. तिसरे कोसम्बफलियत्थेर अपदान समाप्त झाले. 4. Ketakapupphiyattheraapadānaṃ ४. केतकपुप्फियत्थेर अपदान 17. १७. ‘‘Vinatānadiyā tīre, vihāsi purisuttamo; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, ekaggaṃ susamāhitaṃ. "विनता नदीच्या तीरावर पुरुषोत्तम (नरश्रेष्ठ) बुद्ध निवास करत होते. एकाग्र, सुसमाहित (अतिशय शांत) आणि विरज (राग-द्वेषादी मलरहित) अशा बुद्धांचे मी दर्शन घेतले." 18. १८. ‘‘Madhugandhassa pupphena, ketakassa ahaṃ tadā; Pasannacitto sumano, buddhaseṭṭhamapūjayiṃ. "त्या वेळी मी प्रसन्नचित्त व आनंदी होऊन, मधूसारखा सुवास असलेल्या केतकीच्या (केवड्याच्या) फुलाने त्या श्रेष्ठ बुद्धांची पूजा केली." 19. १९. ‘‘Ekanavutito [Pg.95] kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. "या एक्याण्णव (९१) कल्प पूर्वी मी जे फूल अर्पण केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. बुद्धपूजेचे हेच फळ आहे." 20. २०. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. "माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता अनासव (आसवरहित) होऊन विहरत आहे." 21. २१. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे (संघात) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे." 22. २२. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चारही पटिसम्भिदा (प्रतिसंविदा)... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ āyasmā ketakapupphiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान केतकपुप्फिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Ketakapupphiyattherassāpadānaṃ catutthaṃ. चौथे केतकपुप्फियत्थेर अपदान समाप्त झाले. 5. Nāgapupphiyattheraapadānaṃ ५. नागपुप्फियत्थेर अपदान 23. २३. ‘‘Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ, āhutīnaṃ paṭiggahaṃ; Rathiyaṃ paṭipajjantaṃ, nāgapupphaṃ apūjayiṃ. "सुवर्णवर्णी, आहुती (पूजा-साहित्य) स्वीकारण्यास योग्य अशा सम्यक संबुद्धांना रस्त्याने जात असताना मी नागपुष्पाने (सुरंगीच्या किंवा चाफ्याच्या फुलाने) पूजिले." 24. २४. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. "या एक्याण्णव (९१) कल्प पूर्वी मी जे फूल अर्पण केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. बुद्धपूजेचे हेच फळ आहे." 25. २५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. "माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता अनासव (आसवरहित) होऊन विहरत आहे." 26. २६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे (संघात) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे." 27. २७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चारही पटिसम्भिदा (प्रतिसंविदा)... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ āyasmā nāgapupphiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान नागपुप्फिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Nāgapupphiyattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. पाचवे नागपुप्फियत्थेर अपदान समाप्त झाले. 6. Ajjunapupphiyattheraapadānaṃ ६. अज्जुनपुप्फियत्थेर अपदान 28. २८. ‘‘Candabhāgānadītīre, ahosiṃ kinnaro tadā; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, sayambhuṃ aparājitaṃ. "त्या वेळी चंद्रभागा नदीच्या तीरावर मी एक किन्नर होतो. तेथे मी स्वयंभू, अपराजित आणि विरज (मलरहित) अशा बुद्धांचे दर्शन घेतले." 29. २९. ‘‘Pasannacitto sumano, vedajāto katañjalī; Gahetvā ajjunaṃ pupphaṃ, sayambhuṃ abhipūjayiṃ. "प्रसन्नचित्त, आनंदी आणि श्रद्धा उत्पन्न झालेला मी, हात जोडून अर्जुनपुष्प (अर्जुनाचे फूल) घेऊन त्या स्वयंभू बुद्धांची पूजा केली." 30. ३०. ‘‘Tena [Pg.96] kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā kinnaraṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. "त्या सुकृत (चांगल्या) कर्मामुळे आणि मनातील संकल्प व प्रणिधानामुळे, मी किन्नर देह सोडून तावतिंस देवलोकात गेलो." 31. ३१. ‘‘Chattiṃsakkhattuṃ devindo, devarajjamakārayiṃ; Dasakkhattuṃ cakkavattī, mahārajjamakārayiṃ. "मी छत्तीस वेळा देवांचा राजा (देवेंद्र) होऊन देवराज्याचा उपभोग घेतला आणि दहा वेळा चक्रवर्ती राजा होऊन महान राज्याचा कारभार केला." 32. ३२. ‘‘Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ; Sukhette vappitaṃ bījaṃ, sayambhumhi aho mama. "विपुल प्रादेशिक राज्ये तर मोजता येणार नाहीत एवढ्या वेळा मी भोगली. अहो! स्वयंभू बुद्धांसारख्या सुक्षेत्रात (उत्कृष्ट शेतात) पेरलेले माझे हे पुण्यबीज किती आश्चर्यकारक आहे!" 33. ३३. ‘‘Kusalaṃ vijjate mayhaṃ, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Pūjāraho ahaṃ ajja, sakyaputtassa sāsane. "माझ्याकडे कुशल (पुण्य) शिल्लक होते, म्हणून मी गृहत्याग करून अनगारिक (प्रव्रजित) झालो. आज मी शाक्यपुत्राच्या (बुद्धांच्या) शासनात पूजेस पात्र झालो आहे." 34. ३४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. "माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता अनासव (आसवरहित) होऊन विहरत आहे." 35. ३५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे (संघात) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे." 36. ३६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चारही पटिसम्भिदा (प्रतिसंविदा)... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ āyasmā ajjunapupphiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान अज्जुनपुप्फिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Ajjunapupphiyattherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. सहावे अज्जुनपुप्फियत्थेर अपदान समाप्त झाले. 7. Kuṭajapupphiyattheraapadānaṃ ७. कुटजपुप्फियत्थेर अपदान 37. ३७. ‘‘Himavantassāvidūre, vasalo nāma pabbato; Buddho sudassano nāma, vasate pabbatantare. "हिमालय पर्वताच्या जवळच 'वसल' नावाचा पर्वत आहे. तेथे पर्वतांच्या दरीत 'सुदस्सन' नावाचे बुद्ध निवास करत होते." 38. ३८. ‘‘Pupphaṃ hemavantaṃ gayha, vehāsaṃ agamāsahaṃ; Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ. "हिमालयातील सुवर्णवर्णी फूल घेऊन मी आकाशातून गेलो. तेथे मी ओघ (संसार-प्रवाह) पार केलेल्या आणि अनासव (आसवरहित) अशा सम्यक संबुद्धांचे दर्शन घेतले." 39. ३९. ‘‘Pupphaṃ kuṭajamādāya, sire katvāna añjaliṃ ; Buddhassa abhiropesiṃ, sayambhussa mahesino. "त्या वेळी मी कुटजाचे (कुड्याचे) फूल घेऊन, डोक्यावर हात जोडून, त्या स्वयंभू आणि महर्षी बुद्धांना ते फूल अर्पण केले." 40. ४०. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. "या एकतीस (३१) कल्प पूर्वी मी जे फूल अर्पण केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. बुद्धपूजेचे हेच फळ आहे." 41. ४१. ‘‘Kilesā [Pg.97] jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. "माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता अनासव (आसवरहित) होऊन विहरत आहे." 42. ४२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे (संघात) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे." 43. ४३. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा... आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā kuṭajapupphiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान कुटजपुप्फिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हणल्या. Kuṭajapupphiyattherassāpadānaṃ sattamaṃ. सातवे कुटजपुप्फियत्थेर अपदान समाप्त झाले. 8. Ghosasaññakattheraapadānaṃ ८. घोससञ्ञकत्थेर अपदान 44. ४४. ‘‘Migaluddo pure āsiṃ, araññe vipine ahaṃ; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, devasaṅghapurakkhataṃ. “पूर्वी मी घनदाट अरण्यात एक शिकारी होतो. तेव्हा मी देवगणांनी वेढलेल्या, विरज (राग-द्वेषादी मलरहित) बुद्धांना पाहिले.” 45. ४५. ‘‘Catusaccaṃ pakāsentaṃ, desentaṃ amataṃ padaṃ; Assosiṃ madhuraṃ dhammaṃ, sikhino lokabandhuno. “चार आर्यसत्यांचे प्रकाशन करणाऱ्या आणि अमृतपदाचा (निर्वाणाचा) उपदेश करणाऱ्या, लोकबंधू शिखी बुद्धांचा मधुर धम्म मी ऐकला.” 46. ४६. ‘‘Ghose cittaṃ pasādesiṃ, asamappaṭipuggale; Tattha cittaṃ pasādetvā, uttariṃ duttaraṃ bhavaṃ. “त्या अनुपमेय व्यक्तीच्या (बुद्धांच्या) आवाजावर मी माझे चित्त प्रसन्न केले. तेथे चित्त प्रसन्न करून मी या दुस्तर संसारातून पार झालो.” 47. ४७. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ saññamalabhiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, ghosasaññāyidaṃ phalaṃ. “या कल्पपासून एकतीसाव्या कल्पामध्ये जेव्हा मी ती (बुद्धांच्या आवाजाची) संज्ञा प्राप्त केली, तेव्हापासून मी दुर्गतीला जाणत नाही; हा घोषसंज्ञेचा परिणाम आहे.” 48. ४८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 49. ४९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखर सुस्वागतम ठरले... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 50. ५०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा... आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā ghosasaññako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान घोससञ्ञक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हणल्या. Ghosasaññakattherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. आठवे घोससञ्ञकत्थेर अपदान समाप्त झाले. 9. Sabbaphaladāyakattheraapadānaṃ ९. सब्बफलदायकत्थेर अपदान 51. ५१. ‘‘Varuṇo nāma nāmena, brāhmaṇo mantapāragū; Chaḍḍetvā dasaputtāni, vanamajjhogahiṃ tadā. “तेव्हा मी 'वरुण' नावाचा, मंत्रांमध्ये (वेदांमध्ये) पारंगत असलेला ब्राह्मण होतो. मी माझ्या दहा पुत्रांचा त्याग करून अरण्यात प्रवेश केला.” 52. ५२. ‘‘Assamaṃ [Pg.98] sukataṃ katvā, suvibhattaṃ manoramaṃ; Paṇṇasālaṃ karitvāna, vasāmi vipine ahaṃ. “एक सुंदर, सुविभक्त आणि मनमोहक आश्रम तयार करून, पर्णकुटी बांधून मी त्या अरण्यात राहत होतो.” 53. ५३. ‘‘Padumuttaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho; Mamuddharitukāmo so, āgacchi mama assamaṃ. “लोकांचे अर्पण स्वीकारण्यास योग्य असणारे, लोकविदू पद्मूत्तर बुद्ध, माझा उद्धार करण्याच्या इच्छेने माझ्या आश्रमात आले.” 54. ५४. ‘‘Yāvatā vanasaṇḍamhi, obhāso vipulo ahu; Buddhassa ānubhāvena, pajjalī vipinaṃ tadā. “त्या संपूर्ण वनखंडात प्रचंड प्रकाश पसरला. बुद्धांच्या प्रभावाने ते अरण्य तेव्हा प्रज्वलित झाले.” 55. ५५. ‘‘Disvāna taṃ pāṭihīraṃ, buddhaseṭṭhassa tādino; Pattapuṭaṃ gahetvāna, phalena pūjayiṃ ahaṃ. “त्या तादी (समतावान) श्रेष्ठ बुद्धांचे ते प्रातिहार्य पाहून, मी पानांचा द्रोण घेऊन फळांनी त्यांची पूजा केली.” 56. ५६. ‘‘Upagantvāna sambuddhaṃ, sahakhārimadāsahaṃ; Anukampāya me buddho, idaṃ vacanamabravi. “सम्यक्संबुद्धांच्या जवळ जाऊन मी त्यांना कावडीसह (फळांची कावड) दान दिले. बुद्धांनी माझ्यावर अनुकंपा करून हे वचन म्हटले:” 57. ५७. ‘Khāribhāraṃ gahetvāna, pacchato ehi me tuvaṃ; Paribhutte ca saṅghamhi, puññaṃ tava bhavissati’. “‘तू ही कावड घेऊन माझ्या मागे ये. जेव्हा संघ या फळांचा उपभोग घेईल, तेव्हा तुला मोठे पुण्य लाभेल.’” 58. ५८. ‘‘Puṭakantaṃ gahetvāna, bhikkhusaṅghassadāsahaṃ; Tattha cittaṃ pasādetvā, tusitaṃ upapajjahaṃ. “मी तो फळांचा द्रोण घेऊन भिक्षुसंघाला दान दिला. तेथे चित्त प्रसन्न करून मी तुषित स्वर्गात उत्पन्नलो.” 59. ५९. ‘‘Tattha dibbehi naccehi, gītehi vāditehi ca; Puññakammena saṃyuttaṃ, anubhomi sadā sukhaṃ. “तेथे दिव्य नृत्य, गीत आणि वादनांसह, माझ्या पुण्यकर्माच्या प्रभावाने मी नेहमी सुखाचा अनुभव घेतला.” 60. ६०. ‘‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Bhoge me ūnatā natthi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “मी देव किंवा मनुष्य अशा ज्या ज्या योनीत जन्म घेतला, तिथे माझ्या भोगांमध्ये कधीही कमतरता भासली नाही; हे फलदानाचा परिणाम आहे.” 61. ६१. ‘‘Yāvatā caturo dīpā, sasamuddā sapabbatā; Phalaṃ buddhassa datvāna, issaraṃ kārayāmahaṃ. “समुद्र आणि पर्वतांसह जे चारही महाद्वीप आहेत, तिथे बुद्धांना फळ दान केल्यामुळे मी आधिपत्य गाजवले.” 62. ६२. ‘‘Yāvatā me pakkhigaṇā, ākāse uppatanti ce; Tepi maṃ vasamanventi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “आकाशात उडणारे जेवढे काही पक्षी आहेत, ते सर्व माझ्या वशमध्ये राहतात; हे फलदानाचा परिणाम आहे.” 63. ६३. ‘‘Yāvatā vanasaṇḍamhi, yakkhā bhūtā ca rakkhasā; Kumbhaṇḍā garuḷā cāpi, pāricariyaṃ upenti me. “त्या वनखंडात जेवढे यक्ष, भूत, राक्षस, कुंभांड आणि गरुड आहेत, ते सर्व माझी सेवा करतात.” 64. ६४. ‘‘Kumbhā soṇā madhukārā, ḍaṃsā ca makasā ubho; Tepi maṃ vasamanventi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “कासव, कुत्रे, मधमाश्या, डास आणि माश्या हे दोन्हीही माझ्या वशमध्ये राहतात; हे फलदानाचा परिणाम आहे.” 65. ६५. ‘‘Supaṇṇā [Pg.99] nāma sakuṇā, pakkhijātā mahabbalā; Tepi maṃ saraṇaṃ yanti, phaladānassidaṃ phalaṃ. “सुपर्ण नावाचे महाबली पंख असलेले पक्षी आहेत, तेही मला शरण येतात; हे फलदानाचा परिणाम आहे.” 66. ६६. ‘‘Yepi dīghāyukā nāgā, iddhimanto mahāyasā; Tepi maṃ vasamanventi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “जे दीर्घायुषी, ऋद्धिवान आणि महायशस्वी नाग आहेत, तेही माझ्या वशमध्ये राहतात; हे फलदानाचा परिणाम आहे.” 67. ६७. ‘‘Sīhā byagghā ca dīpī ca, acchakokataracchakā; Tepi maṃ vasamanventi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “सिंह, वाघ, बिबटे, अस्वले आणि लांडगे हे सर्व माझ्या वशमध्ये राहतात; हे फलदानाचा परिणाम आहे.” 68. ६८. ‘‘Osadhītiṇavāsī ca, ye ca ākāsavāsino; Sabbe maṃ saraṇaṃ yanti, phaladānassidaṃ phalaṃ. “औषधी वनस्पती व तृणांवर राहणारे आणि आकाशात राहणारे जे देव आहेत, ते सर्व मला शरण येतात; हे फलदानाचा परिणाम आहे.” 69. ६९. ‘‘Sududdasaṃ sunipuṇaṃ, gambhīraṃ suppakāsitaṃ; Phassayitvā viharāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “अतिशय दुर्दर्श, अत्यंत सूक्ष्म, गंभीर आणि सुप्रकाशित अशा निर्वाणाचा स्पर्श करून मी विहरत आहे; हे फलदानाचा परिणाम आहे.” 70. ७०. ‘‘Vimokkhe aṭṭha phusitvā, viharāmi anāsavo; Ātāpī nipako cāhaṃ, phaladānassidaṃ phalaṃ. “मी आठ विमोक्षांचा स्पर्श करून, उद्योगी आणि प्रज्ञावान होऊन आसवमुक्त विहरत आहे; हे फलदानाचा परिणाम आहे.” 71. ७१. ‘‘Ye phalaṭṭhā buddhaputtā, khīṇadosā mahāyasā; Ahamaññataro tesaṃ, phaladānassidaṃ phalaṃ. “जे फलस्थ, क्षीणदोष आणि महायशस्वी बुद्धपुत्र आहेत, त्यांच्यापैकी मी एक आहे; हे फलदानाचा परिणाम आहे.” 72. ७२. ‘‘Abhiññāpāramiṃ gantvā, sukkamūlena codito; Sabbāsave pariññāya, viharāmi anāsavo. “अभिज्ञांच्या पारमितेला प्राप्त करून, कुशल मुळांनी प्रेरित होऊन, सर्व आसवांचे पूर्ण ज्ञान करून घेऊन मी आसवमुक्त विहरत आहे.” 73. ७३. ‘‘Tevijjā iddhipattā ca, buddhaputtā mahāyasā; Dibbasotasamāpannā, tesaṃ aññataro ahaṃ. “त्रिविद्य, ऋद्धी प्राप्त, महायशस्वी आणि दिव्यश्रोत्र संपन्न जे बुद्धपुत्र आहेत, त्यांच्यापैकी मी एक आहे.” 74. ७४. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “एक लाख कल्प पूर्वी जेव्हा मी ते फळ दान केले होते, तेव्हापासून मी दुर्गतीला जाणत नाही; हे फलदानाचा परिणाम आहे.” 75. ७५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत...पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 76. ७६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले आहे...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 77. ७७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā sabbaphaladāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान सब्बफलदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Sabbaphaladāyakattherassāpadānaṃ navamaṃ. सब्बफलदायक थेरांचे नववे अपदान समाप्त झाले. 10. Padumadhārikattheraapadānaṃ १०. पदुमधारिक थेर अपदान 78. ७८. ‘‘Himavantassāvidūre[Pg.100], romaso nāma pabbato; Buddhopi sambhavo nāma, abbhokāse vasī tadā. “हिमवंताच्या जवळच 'रोमस' नावाचा पर्वत आहे. तेथे 'संभव' नावाचे बुद्ध (प्रत्येकबुद्ध) त्यावेळी उघड्या मैदानावर राहत असत. 79. ७९. ‘‘Bhavanā nikkhamitvāna, padumaṃ dhārayiṃ ahaṃ; Ekāhaṃ dhārayitvāna, bhavanaṃ punarāgamiṃ. “मी माझ्या भवनातून बाहेर पडून (त्यांच्यावर) कमळाचे छत्र धरले. एक दिवस छत्र धरून मी पुन्हा माझ्या भवनात परत आलो. 80. ८०. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. “या कल्पपासून एकतीस कल्प मागे, मी ज्या बुद्धांची (प्रत्येकबुद्धांची) पूजा केली होती, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 81. ८१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत...पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 82. ८२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले आहे...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 83. ८३. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā padumadhāriko thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान पदुमधारिक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Padumadhārikattherassāpadānaṃ dasamaṃ. पदुमधारिक थेरांचे दहावे अपदान समाप्त झाले. Phaladāyakavaggo dvepaññāsamo. बावन्नावा फलदायक वर्ग समाप्त झाला. Tassuddānaṃ – त्याचा सारांश (उद्दान) - Kurañciyaṃ kapitthañca, kosambamatha ketakaṃ; Nāgapupphajjunañceva, kuṭajī ghosasaññako. कुरंजिय, कपित्थ, कोसंबी, केतक, नागपुष्प, अर्जुन, कुटजी, घोससञ्ञक, Thero ca sabbaphalado, tathā padumadhāriko; Asīti cettha gāthāyo, tisso gāthā taduttari. सब्बफलद थेर आणि तसेच पदुमधारिक थेर; या वर्गात एकूण त्र्याऐंशी (८३) गाथा आहेत. 53. Tiṇadāyakavaggo ५३. तिणदायक वर्ग 1. Tiṇamuṭṭhidāyakattheraapadānaṃ १. तिणमुट्ठिदायक थेर अपदान 1. १. ‘‘Himavantassāvidūre[Pg.101], lambako nāma pabbato; Tattheva tisso sambuddho, abbhokāsamhi caṅkami. “हिमवंताच्या जवळच 'लम्बक' नावाचा पर्वत आहे. तेथेच तिस्स सम्यक्संबुद्ध उघड्या मैदानावर चंक्रमण करत होते. 2. २. ‘‘Migaluddo pure āsiṃ, araññe kānane ahaṃ; Disvāna taṃ devadevaṃ, tiṇamuṭṭhimadāsahaṃ. “पूर्वी मी अरण्यात (घनदाट जंगलात) एक शिकारी होतो. देवांचे देव असलेल्या त्या बुद्धांना पाहून मी त्यांना एक मूठभर गवत दिले. 3. ३. ‘‘Nisīdanatthaṃ buddhassa, datvā cittaṃ pasādayiṃ; Sambuddhaṃ abhivādetvā, pakkāmiṃ uttarāmukho. “बुद्धांना बसण्यासाठी (ते गवत) देऊन मी माझे चित्त प्रसन्न केले. सम्यक्संबुद्धांना अभिवादन करून मी उत्तरेकडे तोंड करून निघून गेलो. 4. ४. ‘‘Aciraṃ gatamattassa, migarājā apothayi ; Sīhena pothito santo, tattha kālaṅkato ahaṃ. “मी निघून गेल्यावर थोड्याच वेळात श्वापदांचा राजा असलेल्या सिंहाने माझ्यावर हल्ला केला. सिंहाने मारल्यामुळे मी तेथेच मरण पावलो. 5. ५. ‘‘Āsanne me kataṃ kammaṃ, buddhaseṭṭhe anāsave; Sumutto saravegova, devalokamagacchahaṃ. “मृत्यूसमयी मी आसवमुक्त श्रेष्ठ बुद्धांच्या प्रति जे पुण्यकर्म केले होते, त्यामुळे धनुष्यातून सुटलेल्या बाणाच्या वेगाप्रमाणे मी थेट देवलोकात गेलो. 6. ६. ‘‘Yūpo tattha subho āsi, puññakammābhinimmito; Sahassakaṇḍo satabheṇḍu, dhajālu haritāmayo. “तेथे माझ्या पुण्यकर्माने निर्माण झालेला एक सुंदर सुवर्णप्रासाद (यूप) होता, ज्याला हजार खांब, शंभर कळस आणि अनेक ध्वज होते. 7. ७. ‘‘Pabhā niddhāvate tassa, sataraṃsīva uggato; Ākiṇṇo devakaññāhi, āmodiṃ kāmakāmihaṃ. “त्या प्रासादाचा प्रकाश उगवत्या सूर्यासारखा चहूकडे पसरत होता. देवकन्यांनी वेढलेला मी तेथे इच्छेनुसार विलास करत आनंदात राहिलो. 8. ८. ‘‘Devalokā cavitvāna, sukkamūlena codito; Āgantvāna manussattaṃ, pattomhi āsavakkhayaṃ. “देवलोकातून च्युत झाल्यावर, माझ्या कुशल मुळांनी (पुण्यकर्मांनी) प्रेरित होऊन मी मनुष्यलोकात आलो आणि मी आसवांच्या क्षयाला (अर्हत पदाला) प्राप्त झालो. 9. ९. ‘‘Catunnavutito kappe, nisīdanamadāsahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, tiṇamuṭṭhe idaṃ phalaṃ. “चौऱ्याण्णव कल्प मागे मी (बुद्धांना बसण्यासाठी) आसन दिले होते. तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे त्या मूठभर गवताच्या दानाचे फळ आहे. 10. १०. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत. बंधने तोडून मुक्त झालेल्या हत्तीप्रमाणे मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 11. ११. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “श्रेष्ठ बुद्धांच्या चरणी माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले आहे. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 12. १२. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.102] catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā tiṇamuṭṭhidāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान तिणमुट्ठिदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Tiṇamuṭṭhidāyakattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. तिणमुट्ठिदायक थेरांचे पहिले अपदान समाप्त झाले. 2. Mañcadāyakattheraapadānaṃ २. मञ्चदायक थेर अपदान 13. १३. ‘‘Vipassino bhagavato, lokajeṭṭhassa tādino; Ekamañcaṃ mayā dinnaṃ, pasannena sapāṇinā. “लोकामध्ये ज्येष्ठ आणि तादी गुणांनी युक्त असलेल्या विपस्सी भगवंतांना मी प्रसन्न चित्ताने स्वतःच्या हाताने एक मंचक (पलंग) दान केला. 14. १४. ‘‘Hatthiyānaṃ assayānaṃ, dibbayānaṃ samajjhagaṃ; Tena mañcakadānena, pattomhi āsavakkhayaṃ. “त्या मंचकदानाच्या पुण्यामुळे मला हत्तीचे वाहन, घोड्याचे वाहन आणि दिव्य (देवलोकातील) वाहने प्राप्त झाली; आणि मी आसवांच्या क्षयाला (अर्हत पदाला) प्राप्त झालो.” 15. १५. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ mañcamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, mañcadānassidaṃ phalaṃ. “या (भद्र) कल्पापासून एक्याण्णव्या कल्पामध्ये मी जे खाट (मंचक) दान केले होते, तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे मंचक दानाचे फळ आहे.” 16. १६. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 17. १७. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 18. १८. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā mañcadāyako thero imā gāthāyo abhāsitthāti. “याप्रमाणे आयुष्यमान मंचदायक थेरांनी या गाथा म्हटल्या.” Mañcadāyakattherassāpadānaṃ dutiyaṃ. “मंचदायक थेरांचे अपदान समाप्त झाले. हे दुसरे अपदान होय.” 3. Saraṇagamaniyattheraapadānaṃ ३. “शरणगमनीय थेर अपदान” 19. १९. ‘‘Āruhimha tadā nāvaṃ, bhikkhu cājīviko cahaṃ; Nāvāya bhijjamānāya, bhikkhu me saraṇaṃ adā. “त्या वेळी एक भिक्खू, एक आजीवक आणि मी एका नौकेत चढलो होतो. जेव्हा नौका फुटू लागली, तेव्हा त्या भिक्खूंनी मला शरण दिले.” 20. २०. ‘‘Ekatiṃse [Pg.103] ito kappe, yaṃ so me saraṇaṃ adā; Duggatiṃ nābhijānāmi, saraṇagamane phalaṃ. “या कल्पापासून एकतिसाव्या कल्पामध्ये जेव्हा त्यांनी मला शरण दिले, तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे शरणगमनाचे फळ आहे.” 21. २१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 22. २२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 23. २३. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā saraṇagamaniyo thero imā gāthāyo “याप्रमाणे आयुष्यमान शरणगमनीय थेरांनी या गाथा...” Abhāsitthāti. “म्हटल्या.” Saraṇagamaniyattherassāpadānaṃ tatiyaṃ. “शरणगमनीय थेरांचे अपदान समाप्त झाले. हे तिसरे अपदान होय.” 4. Abbhañjanadāyakattheraapadānaṃ ४. “अभ्यंजनदायक थेर अपदान” 24. २४. ‘‘Nagare bandhumatiyā, rājuyyāne vasāmahaṃ; Cammavāsī tadā āsiṃ, kamaṇḍaludharo ahaṃ. “बंधुमती नगरात मी राजाच्या उद्यानात राहत होतो. त्या वेळी मी चर्मवस्त्र परिधान करणारा आणि कमंडलू धारण करणारा होतो.” 25. २५. ‘‘Addasaṃ vimalaṃ buddhaṃ, sayambhuṃ aparājitaṃ; Padhānaṃ pahitattaṃ taṃ, jhāyiṃ jhānarataṃ vasiṃ. “मी त्या निर्मळ, स्वयंभू, अपराजित, दृढनिश्चयी, एकाग्रचित्त, ध्यानमग्न, ध्यानात रममाण असणाऱ्या, जितेंद्रिय अशा बुद्ध भगवंतांना पाहिले.” 26. २६. ‘‘Sabbakāmasamiddhiñca, oghatiṇṇamanāsavaṃ; Disvā pasanno sumano, abbhañjanamadāsahaṃ. “सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या, संसार-ओघाला पार केलेल्या आणि आसवमुक्त अशा बुद्ध भगवंतांना पाहून प्रसन्न व आनंदी होऊन मी त्यांना तेल (अभ्यंजन) दान केले.” 27. २७. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, abbhañjanassidaṃ phalaṃ. “या कल्पापासून एक्याण्णव्या कल्पामध्ये मी जे दान दिले होते, तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे अभ्यंजन दानाचे फळ आहे.” 28. २८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 29. २९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 30. ३०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā abbhañjanadāyako thero imā gāthāyo “याप्रमाणे आयुष्यमान अभ्यंजनदायक थेरांनी या गाथा...” Abhāsitthāti. “म्हटल्या.” Abbhañjanadāyakattherassāpadānaṃ catutthaṃ. “अभ्यंजनदायक थेरांचे अपदान समाप्त झाले. हे चौथे अपदान होय.” 5. Supaṭadāyakattheraapadānaṃ ५. “सुपटदायक थेर अपदान” 31. ३१. ‘‘Divāvihārā [Pg.104] nikkhanto, vipassī lokanāyako; Lahuṃ supaṭakaṃ datvā, kappaṃ saggamhi modahaṃ. “जेव्हा लोकनायक विपस्सी बुद्ध दिवसा विहारातून बाहेर पडले, तेव्हा मी त्यांना त्वरित एक उत्तम वस्त्र दान केले. त्यामुळे मी एक कल्पभर स्वर्गात आनंद उपभोगला.” 32. ३२. ‘‘Ekanavutito kappe, supaṭakamadāsahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, supaṭassa idaṃ phalaṃ. “या कल्पापासून एक्याण्णव्या कल्पामध्ये मी जे उत्तम वस्त्र दान केले होते, तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे उत्तम वस्त्र दानाचे फळ आहे.” 33. ३३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 34. ३४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 35. ३५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā supaṭadāyako thero imā gāthāyo “याप्रमाणे आयुष्यमान सुपटदायक थेरांनी या गाथा...” Abhāsitthāti. “म्हटल्या.” Supaṭadāyakattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. “सुपटदायक थेरांचे अपदान समाप्त झाले. हे पाचवे अपदान होय.” 6. Daṇḍadāyakattheraapadānaṃ ६. “दंडदायक थेर अपदान” 36. ३६. ‘‘Kānanaṃ vanamogayha, veḷuṃ chetvānahaṃ tadā; Ālambaṇaṃ karitvāna, saṅghassa adadiṃ bahuṃ. “त्या वेळी मी घनदाट अरण्यात प्रवेश करून, बांबू कापून आणि त्याच्या काठ्या (आधारदंड) बनवून संघाला विपुल प्रमाणात दान केल्या.” 37. ३७. ‘‘Tena cittappasādena, subbate abhivādiya; Ālambadaṇḍaṃ datvāna, pakkāmiṃ uttarāmukho. “त्या चित्ताच्या प्रसन्नतेने, सुव्रत संघाला अभिवादन करून आणि आधारदंड दान करून मी उत्तर दिशेकडे तोंड करून निघून गेलो.” 38. ३८. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ daṇḍamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, daṇḍadānassidaṃ phalaṃ. “या कल्पापासून चौऱ्याण्णव्या कल्पामध्ये मी जे दंड दान केले होते, तेव्हापासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे दंड दानाचे फळ आहे.” 39. ३९. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 40. ४०. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुफळ झाले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 41. ४१. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā daṇḍadāyako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान दण्डदायक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Daṇḍadāyakattherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. दण्डदायक थेरांचे अपदान सहावे समाप्त. Tevīsatimaṃ bhāṇavāraṃ. तेविसावे भाणवार समाप्त. 7. Girinelapūjakattheraapadānaṃ ७. गिरिनेलपूजक थेरांचे अपदान 42. ४२. ‘‘Migaluddo [Pg.105] pure āsiṃ, vipine vicaraṃ ahaṃ; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, sabbadhammāna pāraguṃ. “पूर्वी मी जंगलात फिरणारा एक शिकारी होतो. मी सर्व धर्मांच्या पार गेलेल्या, विरज (राग-द्वेषादी मलरहित) बुद्धांना पाहिले.” 43. ४३. ‘‘Tasmiṃ mahākāruṇike, sabbasattahite rate; Pasannacitto sumano, nelapupphamapūjayiṃ. “त्या महाकारुणिक, सर्व प्राण्यांच्या हितामध्ये मग्न असलेल्या बुद्धांवर प्रसन्नचित्त व आनंदी होऊन मी 'नेल' पुष्पाने त्यांची पूजा केली.” 44. ४४. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. “या कल्पामधून एकतीसाव्या कल्पामध्ये मी जे फूल अर्पण केले होते, त्या वेळेपासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे.” 45. ४५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवरहित होऊन विहरत आहे.” 46. ४६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुफळ झाले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 47. ४७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā girinelapūjako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान गिरिनेलपूजक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Girinelapūjakattherassāpadānaṃ sattamaṃ. गिरिनेलपूजक थेरांचे अपदान सातवे समाप्त. 8. Bodhisammajjakattheraapadānaṃ ८. बोधिसम्मज्जक थेरांचे अपदान 48. ४८. ‘‘Ahaṃ pure bodhipattaṃ, ujjhitaṃ cetiyaṅgaṇe; Taṃ gahetvāna chaḍḍesiṃ, alabhiṃ vīsatīguṇe. “पूर्वी मी चैत्य-अंगणात पडलेले बोधिवृक्षाचे पान उचलून बाजूला टाकले. त्यामुळे मला वीस प्रकारचे गुण मिळाले.” 49. ४९. ‘‘Tassa kammassa tejena, saṃsaranto bhavābhave; Duve bhave saṃsarāmi, devatte cāpi mānuse. “त्या कर्माच्या तेजाने, विविध भवांमध्ये संसार करत असताना, मी केवळ देवलोक आणि मनुष्यलोक या दोनच भवांमध्ये जन्म घेतला.” 50. ५०. ‘‘Devalokā cavitvāna, āgantvā mānusaṃ bhavaṃ; Duve kule pajāyāmi, khattiye cāpi brāhmaṇe. “देवलोकातून च्युत होऊन मनुष्यलोकात आल्यावर, मी क्षत्रिय किंवा ब्राह्मण या दोनच उच्च कुळांमध्ये जन्म घेतला.” 51. ५१. ‘‘Aṅgapaccaṅgasampanno, ārohapariṇāhavā; Abhirūpo suci homi, sampuṇṇaṅgo anūnako. “मी सर्व लहान-मोठ्या अवयवांनी परिपूर्ण, सुदृढ शरीरयष्टीचा, अत्यंत रूपवान, शुद्ध आणि परिपूर्ण अंग असलेला झालो.” 52. ५२. ‘‘Devaloke manusse vā, jāto vā yattha katthaci; Bhave suvaṇṇavaṇṇo ca, uttattakanakūpamo. “देवलोकात किंवा मनुष्यलोकात, मी जेथे कुठे जन्मलो, तेथे माझा वर्ण शुद्ध तापविलेल्या सोन्यासारखा सुवर्णमय झाला.” 53. ५३. ‘‘Mudukā [Pg.106] maddavā sniddhā, sukhumā sukumārikā; Chavi me sabbadā hoti, bodhipatte suchaḍḍite. “बोधिवृक्षाचे पान चांगल्या प्रकारे बाजूला सारल्याच्या फळामुळे माझी त्वचा नेहमी मऊ, कोमल, स्निग्ध, सुकुमार आणि अत्यंत सुकुमार राहिली.” 54. ५४. ‘‘Yato kutoci gatīsu, sarīre samudāgate; Na limpati rajojallaṃ, vipāko pattachaḍḍite. “कोणत्याही गतीमध्ये माझे शरीर उत्पन्न झाले तरी, त्यावर धूळ किंवा मळ चिकटत नाही. हे बोधिपत्राच्या स्वच्छतेचे फळ आहे.” 55. ५५. ‘‘Uṇhe vātātape tassa, aggitāpena vā pana; Gatte sedā na muccanti, vipāko pattachaḍḍite. “उष्ण वारा, ऊन किंवा अग्नीच्या उष्णतेमुळे माझ्या शरीराला घाम सुटत नाही. हे बोधिपत्राच्या स्वच्छतेचे फळ आहे.” 56. ५६. ‘‘Kuṭṭhaṃ gaṇḍo kilāso ca, tilakā piḷakā tathā; Na honti kāye daddu ca, vipāko pattachaḍḍite. “माझ्या शरीरावर कुष्ठरोग, गळू, पांढरे डाग, तीळ, पुरळ किंवा नायटा यांसारखे रोग होत नाहीत. हे बोधिपत्राच्या स्वच्छतेचे फळ आहे.” 57. ५७. ‘‘Aparampi guṇaṃ tassa, nibbattati bhavābhave; Rogā na honti kāyasmiṃ, vipāko pattachaḍḍite. “याशिवाय आणखी एक गुण प्रत्येक जन्मात प्राप्त होतो की, माझ्या शरीरात कधीही रोग होत नाहीत. हे बोधिपत्राच्या स्वच्छतेचे फळ आहे.” 58. ५८. ‘‘Aparampi guṇaṃ tassa, nibbattati bhavābhave; Na hoti cittajā pīḷā, vipāko pattachaḍḍite. “याशिवाय आणखी एक गुण प्रत्येक जन्मात प्राप्त होतो की, मला मानसिक त्रास होत नाही. हे बोधिपत्राच्या स्वच्छतेचे फळ आहे.” 59. ५९. ‘‘Aparampi guṇaṃ tassa, nibbattati bhavābhave; Amittā na bhavantassa, vipāko pattachaḍḍite. “याशिवाय आणखी एक गुण प्रत्येक जन्मात प्राप्त होतो की, माझे कोणीही शत्रू नसतात. हे बोधिपत्राच्या स्वच्छतेचे फळ आहे.” 60. ६०. ‘‘Aparampi guṇaṃ tassa, nibbattati bhavābhave; Anūnabhogo bhavati, vipāko pattachaḍḍite. “याशिवाय आणखी एक गुण प्रत्येक जन्मात प्राप्त होतो की, माझी संपत्ती कधीही कमी होत नाही. हे बोधिपत्राच्या स्वच्छतेचे फळ आहे.” 61. ६१. ‘‘Aparampi guṇaṃ tassa, nibbattati bhavābhave; Aggirājūhi corehi, na hoti udake bhayaṃ. “याशिवाय आणखी एक गुण प्रत्येक जन्मात प्राप्त होतो की, मला अग्नी, राजा, चोर किंवा पाणी यांपासून कोणतीही भीती नसते.” 62. ६२. ‘‘Aparampi guṇaṃ tassa, nibbattati bhavābhave; Dāsidāsā anucarā, honti cittānuvattakā. “याशिवाय आणखी एक गुण प्रत्येक जन्मात प्राप्त होतो की, माझे दास-दासी आणि सेवक माझ्या मनाप्रमाणे वागणारे असतात.” 63. ६३. ‘‘Yamhi āyuppamāṇamhi, jāyate mānuse bhave; Tato na hāyate āyu, tiṭṭhate yāvatāyukaṃ. “मनुष्यलोकात ज्या काही आयुर्मानात मी जन्म घेतो, त्यापेक्षा माझे आयुष्य कधीही कमी होत नाही, तर मी पूर्ण आयुष्य जगतो.” 64. ६४. ‘‘Abbhantarā ca bāhirā, negamā ca saraṭṭhakā; Nuyuttā honti sabbepi, vuddhikāmā sukhicchakā. “माझ्या घरातील आणि बाहेरील लोक, नगरातील आणि राज्यातील सर्व लोक माझ्याशी प्रेमाने जोडलेले असतात आणि ते सर्व माझे कल्याण व सुख इच्छितात.” 65. ६५. ‘‘Bhogavā yasavā homi, sirimā ñātipakkhavā; Apetabhayasantāso, bhavehaṃ sabbato bhave. “मी वैभवशाली, कीर्तिमान, तेजस्वी आणि अनेक नातेवाईक असलेला होतो. मी प्रत्येक जन्मात सर्व प्रकारच्या भीती आणि त्रासांपासून मुक्त असतो.” 66. ६६. ‘‘Devā [Pg.107] manussā asurā, gandhabbā yakkharakkhasā; Sabbe te parirakkhanti, bhave saṃsarato sadā. “देव, मनुष्य, असुर, गंधर्व, यक्ष आणि राक्षस, हे सर्व संसारात फिरत असताना माझे नेहमी रक्षण करतात.” 67. ६७. ‘‘Devaloke manusse ca, anubhotvā ubho yase; Avasāne ca nibbānaṃ, sivaṃ patto anuttaraṃ. “देवलोक आणि मनुष्यलोक या दोन्ही ठिकाणी वैभवाचा उपभोग घेऊन, शेवटी मी अत्यंत शांत अशा अनुत्तर निर्वाणाला प्राप्त झालो आहे.” 68. ६८. ‘‘Sambuddhamuddisitvāna, bodhiṃ vā tassa satthuno; Yo puññaṃ pasave poso, tassa kiṃ nāma dullabhaṃ. “जो मनुष्य सम्यक्संबुद्धांना किंवा त्या शास्त्यांच्या बोधिवृक्षाला उद्देशून पुण्य संचित करतो, त्याला या जगात काय बरं दुर्लभ असू शकते?” 69. ६९. ‘‘Magge phale āgame ca, jhānābhiññāguṇesu ca; Aññesaṃ adhiko hutvā, nibbāyāmi anāsavo. “मार्ग, फल, आगम आणि ध्यान व अभिज्ञा या गुणांमध्ये इतरांपेक्षा श्रेष्ठ होऊन, मी आसवरहित होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करत आहे.” 70. ७०. ‘‘Purehaṃ bodhiyā pattaṃ, chaḍḍetvā haṭṭhamānaso; Imehi vīsataṅgehi, samaṅgī homi sabbadā. “पूर्वी मी प्रसन्न चित्ताने बोधिवृक्षाचे पान उचलून बाजूला टाकल्यामुळे, मी नेहमी या वीस गुणांनी परिपूर्ण राहिलो आहे.” 71. ७१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत...पे... मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे.” 72. ७२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले...पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.” 73. ७३. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā bodhisammajjako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान बोधिसम्मज्जक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Bodhisammajjakattherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. बोधिसम्मज्जक थेर अपदान आठवे समाप्त. 9. Āmaṇḍaphaladāyakattheraapadānaṃ ९. आमंडफलदायक थेर अपदान 74. ७४. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Vuṭṭhahitvā samādhimhā, caṅkamī lokanāyako. “सर्व धर्मांच्या पार गेलेले, लोकनायक, 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (बुद्ध) समाधीतून उठून चंक्रमण करत होते.” 75. ७५. ‘‘Khāribhāraṃ gahetvāna, āharanto phalaṃ tadā; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, caṅkamantaṃ mahāmuniṃ. “तेव्हा (खांद्यावर) कावड घेऊन फळे आणत असताना, मी विरज (राग-द्वेष विरहित) अशा चंक्रमण करणाऱ्या महामुनी बुद्धांना पाहिले.” 76. ७६. ‘‘Pasannacitto sumano, sire katvāna añjaliṃ; Sambuddhaṃ abhivādetvā, āmaṇḍamadadiṃ phalaṃ. “प्रसन्नचित्त व आनंदी होऊन, मस्तकावर हात जोडून (अंजली करून), मी सम्यक्संबुद्धांना अभिवादन केले आणि त्यांना 'आमंड' फळ दान केले.” 77. ७७. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, āmaṇḍassa idaṃ phalaṃ. “एक लाख कल्प पूर्वी मी जे फळ दान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला (दुर्गतीला) गेलो नाही; हे त्या आमंड फळ दानाचे फळ आहे.” 78. ७८. ‘‘Kilesā [Pg.108] jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत...पे... मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे.” 79. ७९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले...पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.” 80. ८०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā āmaṇḍaphaladāyako thero imā अशा प्रकारे आयुष्यमान आमंडफलदायक थेरांनी या Gāthāyo abhāsitthāti. गाथा म्हटल्या. Āmaṇḍaphaladāyakattherassāpadānaṃ navamaṃ. आमंडफलदायक थेर अपदान नववे समाप्त. 10. Sugandhattheraapadānaṃ १०. सुगंध थेर अपदान 81. ८१. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. “या भद्रकल्पात, ब्राह्मणकुळात जन्मलेले, महायशस्वी, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले, गोत्राने 'कस्सप' (कश्यप) नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले.” 82. ८२. ‘‘Anubyañjanasampanno, bāttiṃsavaralakkhaṇo; Byāmappabhāparivuto, raṃsijālasamotthaṭo. “ते (ऐंशी) अनुव्यंजनांनी संपन्न होते, बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त होते, व्यामप्रभेने (शरीराभोवतीच्या एक हात पसरलेल्या प्रभेने) वेढलेले होते आणि रश्मीजालाने (किरणसमूहाने) व्यापलेले होते.” 83. ८३. ‘‘Assāsetā yathā cando, sūriyova pabhaṅkaro; Nibbāpetā yathā megho, sāgarova guṇākaro. “ते चंद्राप्रमाणे शांतता देणारे, सूर्याप्रमाणे प्रकाश निर्माण करणारे, मेघाप्रमाणे (ताप शांत करून) निवृत्त करणारे आणि सागराप्रमाणे गुणांचे भांडार होते.” 84. ८४. ‘‘Dharaṇīriva sīlena, himavāva samādhinā; Ākāso viya paññāya, asaṅgo anilo yathā. “ते शील गुणाने पृथ्वीसारखे, समाधीने हिमालयासारखे, प्रज्ञेने आकाशासारखे आणि अनासक्तीमध्ये वायूसारखे होते.” 85. ८५. ‘‘Sa kadāci mahāvīro, parisāsu visārado; Saccāni sampakāseti, uddharanto mahājanaṃ. “ते महावीर, परिषदेमध्ये निर्भयपणे, जनसमुदायाचा (संसारचक्रातून) उद्धार करत, सत्य (चार आर्यसत्ये) प्रकाशित करत असत.” 86. ८६. ‘‘Tadā hi bārāṇasiyaṃ, seṭṭhiputto mahāyaso; Āsahaṃ dhanadhaññassa, pahūtassa bahū tadā. “त्या काळी मी वाराणसीमध्ये एक महायशस्वी श्रेष्ठिपुत्र (श्रीमंत व्यापाऱ्याचा मुलगा) होतो; माझ्याकडे विपुल धनधान्य व संपत्ती होती.” 87. ८७. ‘‘Jaṅghāvihāraṃ vicaraṃ, migadāyamupeccahaṃ ; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, desentaṃ amataṃ padaṃ. “अंगमेहनतीसाठी (अथवा अंगाला व्यायाम देण्यासाठी) पायी फिरत असताना मी मृगदावामध्ये (सारनाथ येथे) गेलो; तिथे मी विरज (राग-द्वेष विरहित) अशा बुद्धांना अमृतपदाचा (निर्वाणाचा) उपदेश करताना पाहिले.” 88. ८८. ‘‘Visaṭṭhakantavacanaṃ, karavīkasamassaraṃ; Haṃsarutehi nigghosaṃ, viññāpentaṃ mahājanaṃ. “त्यांचे बोलणे स्पष्ट आणि प्रिय होते, त्यांचा स्वर कोकीळ पक्षासारखा (करवीक पक्षासारखा) मधुर होता, त्यांचा आवाज हंसाच्या नादासारखा गंभीर होता, ते जनसमुदायाला (सत्य) समजावून सांगत होते.” 89. ८९. ‘‘Disvā [Pg.109] devātidevaṃ taṃ, sutvāva madhuraṃ giraṃ; Pahāyanappake bhoge, pabbajiṃ anagāriyaṃ. “त्या देवातिदेवांना (बुद्धांना) पाहून आणि त्यांची मधुर वाणी ऐकून, मी विपुल संपत्तीचा त्याग केला आणि अनगारिक (गृहत्याग करून) प्रवज्जा घेतली.” 90. ९०. ‘‘Evaṃ pabbajito cāhaṃ, na cirena bahussuto; Ahosiṃ dhammakathiko, vicittapaṭibhāṇavā. “अशा प्रकारे प्रवज्जित झाल्यावर, मी लवकरच बहुश्रुत झालो; मी एक उत्तम धर्मकथक (धर्माचे प्रवचन देणारा) आणि कुशाग्र बुद्धिमत्ता असलेला झालो.” 91. ९१. ‘‘Mahāparisamajjhehaṃ, haṭṭhacitto punappunaṃ; Vaṇṇayiṃ hemavaṇṇassa, vaṇṇaṃ vaṇṇavisārado. “मोठ्या जनसमुदायाच्या मध्यभागी, मी प्रसन्न चित्ताने, सुवर्णवर्णी बुद्धांच्या गुणांचे वारंवार गुणगान केले; मी त्यांच्या गुणांचे वर्णन करण्यात अत्यंत कुशल होतो.” 92. ९२. ‘‘Esa khīṇāsavo buddho, anīgho chinnasaṃsayo; Sabbakammakkhayaṃ patto, vimuttopadhisaṅkhaye. “हे बुद्ध क्षीणासव (आसवमुक्त) आहेत, निष्पाप (दुःखरहित) आहेत, संशयरहित आहेत; ते सर्व कर्मांच्या क्षयाला प्राप्त झाले आहेत आणि उपाधींच्या क्षयाने (निर्वाणाने) विमुक्त झाले आहेत.” 93. ९३. ‘‘Esa so bhagavā buddho, esa sīho anuttaro; Sadevakassa lokassa, brahmacakkappavattako. “हेच ते भगवान बुद्ध आहेत, हे अनुत्तर सिंह आहेत; ते देवलोकासह सर्व जगासाठी ब्रह्मचक्र (धम्मचक्र) प्रवर्तित करणारे आहेत.” 94. ९४. ‘‘Danto dametā santo ca, sametā nibbuto isi; Nibbāpetā ca assattho, assāsetā mahājanaṃ. “ते स्वतः दमित (संयमित) असून इतरांचे दमन करणारे आहेत, स्वतः शांत असून इतरांना शांत करणारे आहेत, स्वतः निवृत्त (मुक्त) असलेले ऋषी असून इतरांना निवृत्त करणारे आहेत, स्वतः आश्वस्त असून जनसमुदायाला आश्वासन (शांती) देणारे आहेत.” 95. ९५. ‘‘Vīro sūro ca vikkanto, pañño kāruṇiko vasī; Vijitāvī ca sa jino, appagabbo anālayo. “ते वीर, शूर, पराक्रमी, प्रज्ञावान, कारुणिक आणि वशी (इंद्रियांवर ताबा असलेले) आहेत; ते शत्रूंवर विजय मिळवणारे जिन (विजेते) आहेत, ते गर्वरहित आणि अनालय (आसक्तीरहित) आहेत.” 96. ९६. ‘‘Aneñjo acalo dhīmā, amoho asamo muni; Dhorayho usabho nāgo, sīho sakko garūsupi. “ते अकंप, अचल, बुद्धिमान, मोहरहित, अतुलनीय मुनी आहेत; ते धुरंधर (भार वाहणारे), वृषभ, हत्ती (नाग), सिंह आणि आदरणीय व्यक्तींमध्ये शक्रासारखे (इंद्रासारखे) आहेत.” 97. ९७. ‘‘Virāgo vimalo brahmā, vādī sūro raṇañjaho; Akhilo ca visallo ca, asamo saṃyato suci. “ते विरागी, विमल (मलविरहित), ब्रह्मासारखे, वादविवादात शूर, क्लेशरूपी युद्ध जिंकणारे आहेत; ते खिलरहित (कठोरतारहित), शल्यरहित (दुःखरूपी बाण काढलेले), अतुलनीय, संयमी आणि शुद्ध आहेत.” 98. ९८. ‘‘Brāhmaṇo samaṇo nātho, bhisakko sallakattako; Yodho buddho sutāsuto, acalo mudito sito. “ते (पाप दूर करणारे) ब्राह्मण, (क्लेश शांत करणारे) श्रमण, जगाचे नाथ, वैद्य, शल्यचिकित्सक (बाण काढणारे), योद्धा, बुद्ध, कीर्तिवंतांमध्ये कीर्तिवंत, अचल, मुदित (आनंदी) आणि शीतल आहेत.” 99. ९९. ‘‘Dhātā dhatā ca santi ca, kattā netā pakāsitā; Sampahaṃsitā bhettā ca, chettā sotā pasaṃsitā. “ते (जगाचे) धारण करणारे, स्वतः धारण केलेले, शांत, कर्ते, (मुक्तीकडे) नेणारे, सत्य प्रकाशित करणारे, आनंदित करणारे, (क्लेश) भेदणारे, (बंधन) तोडणारे, ऐकणारे आणि प्रशंसित आहेत.” 100. १००. ‘‘Akhilo ca visallo ca, anīgho akathaṃkathī; Anejo virajo kattā, gandhā vattā pasaṃsitā. “ते खिलरहित, शल्यरहित, दुःखरहित, संशयरहित, तृष्णारहित, विरज (धूलिरहित), कर्ते, (शील गुणांचा) सुगंध केलेले, योग्य ते बोलणारे आणि प्रशंसित आहेत.” 101. १०१. ‘‘Tāretā atthakāretā, kāretā sampadāritā; Pāpetā sahitā kantā, hantā ātāpī tāpaso. “ते (संसारातून) तारून नेणारे, हित करणारे, (इतरांकडून कल्याण) करवून घेणारे, (क्लेश) विदीर्ण करणारे, (निर्वाणाला) पोहोचवणारे, सहनशील, प्रिय, (क्लेशांचा) नाश करणारे, उद्योगी आणि तपस्वी आहेत.” 102. १०२. ‘‘Samacitto [Pg.110] samasamo, asahāyo dayālayo ; “ते समचित्त (समान चित्त केलेले), समसम (अतुलनीयांशी समान), असहाय (तृष्णारूपी सोबती नसलेले) आणि दयेचे सागर आहेत.” Accherasatto akuho, katāvī isisattamo. ते (भगवान) अद्भुत सत्त्व (असाधारण पुरुष), दंभहीन, कृतकृत्य आणि सातवे महर्षी होते. 103. १०३. ‘‘Nittiṇṇakaṅkho nimmāno, appameyyo anūpamo; Sabbavākyapathātīto, sacca neyyantagū jino. ते शंकामुक्त (संशयापलीकडे गेलेले), निरहंकारी, अप्रमेय (अथांग), अनुपमेय, सर्व प्रकारच्या वाणीच्या मार्गापलीकडे गेलेले आणि चार आर्यसत्यांच्या ज्ञानाच्या सीमेला पोहोचलेले विजयी (जीन) आहेत. 104. १०४. ‘‘Sattasāravare tasmiṃ, pasādo amatāvaho; Tasmā buddhe ca dhamme ca, saṅghe saddhā mahatthikā. प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठ व सारभूत असलेल्या त्या भगवंतांवरील श्रद्धा (प्रसन्नता) अमृताला (निर्वाणाला) वाहून आणणारी आहे. म्हणूनच बुद्ध, धम्म आणि संघ यांच्यावरील श्रद्धा अत्यंत कल्याणकारी (महान फळ देणारी) आहे. 105. १०५. ‘‘Guṇehi evamādīhi, tilokasaraṇuttamaṃ; Vaṇṇento parisāmajjhe, akaṃ dhammakathaṃ ahaṃ. अशा प्रकारच्या गुणांनी युक्त असलेल्या, तिन्ही लोकांचे परम शरण असलेल्या बुद्धांची मी जनसमुदायामध्ये (परिषदेत) स्तुती करत धम्मदेशना केली. 106. १०६. ‘‘Tato cutāhaṃ tusite, anubhotvā mahāsukhaṃ; Tato cuto manussesu, jāto homi sugandhiko. त्यानंतर त्या (मनुष्य) जन्मातून च्युत होऊन मी तुषित स्वर्गात महासुखाचा उपभोग घेतला. तिथून च्युत झाल्यावर मानवांमध्ये जन्माला आलो, तेव्हा मी सुगंधी शरीराचा झालो. 107. १०७. ‘‘Nissāso mukhagandho ca, dehagandho tatheva me; Sedagandho ca satataṃ, sabbagandhova hoti me. माझा श्वास आणि मुखाचा सुगंध, तसेच माझ्या शरीराचा सुगंध आणि घामाचा सुगंध नेहमीच सर्व बाजूंनी सुगंधी असायचा. 108. १०८. ‘‘Mukhagandho sadā mayhaṃ, padumuppalacampako; Parisanto sadā vāti, sarīro ca tatheva me. माझ्या मुखातून नेहमी कमळ, उत्पल (निळे कमळ) आणि चाफ्याचा सुगंध सुटायचा, जो सभेच्या शेवटच्या टोकापर्यंत पसरायचा. माझ्या शरीराचा सुगंधही तसाच होता. 109. १०९. ‘‘Guṇatthavassa sabbantaṃ, phalaṃ tu paramabbhutaṃ; Ekaggamanasā sabbe, vaṇṇayissaṃ suṇātha me. गुणांची स्तुती केल्याचे ते अत्यंत आश्चर्यकारक फळ मी तुम्हाला सांगणार आहे, तुम्ही सर्वजण एकाग्र चित्ताने माझे बोलणे ऐका. 110. ११०. ‘‘Guṇaṃ buddhassa vatvāna, hitāya ca na sadisaṃ ; Sukhito homi sabbattha, saṅgho vīrasamāyuto. बुद्धांच्या गुणांचे कीर्तन केल्यामुळे माझ्या कल्याणाशी तुलना होऊ शकत नाही. मी सर्व जन्मांत सुखी झालो आणि संघ वीरांनी युक्त (पराक्रमी) आहे. 111. १११. ‘‘Yasassī sukhito kanto, jutimā piyadassano; Vattā aparibhūto ca, niddoso paññavā tathā. मी कीर्तिमान, सुखी, प्रिय, तेजस्वी, प्रियदर्शन (दिसण्यास सुंदर), वक्ता (उत्तम बोलणारा), पराभूत न होणारा (अनादर न केला जाणारा), दोषरहित आणि प्रज्ञावान झालो. 112. ११२. ‘‘Khīṇe āyusi nibbānaṃ, sulabhaṃ buddhabhattino; Tesaṃ hetuṃ pavakkhāmi, taṃ suṇātha yathātathaṃ. बुद्धभक्ताचे आयुष्य संपल्यावर त्याला निर्वाण सहज प्राप्त होते. त्याचे कारण मी तुम्हाला यथायोग्य सांगतो, ते तुम्ही ऐका. 113. ११३. ‘‘Santaṃ [Pg.111] yasaṃ bhagavato, vidhinā abhivādayaṃ; Tattha tatthūpapannopi, yasassī tena homahaṃ. भगवंतांच्या शांत यशाची मी विधीपूर्वक स्तुती केली. त्यामुळे मी ज्या ज्या ठिकाणी जन्माला आलो, तिथे तिथे मी कीर्तिमान (यशस्वी) झालो. 114. ११४. ‘‘Dukkhassantakaraṃ buddhaṃ, dhammaṃ santamasaṅkhataṃ; Vaṇṇayaṃ sukhado āsiṃ, sattānaṃ sukhito tato. दुःखाचा अंत करणाऱ्या बुद्धांची आणि शांत व असंस्कृत (असंखत) धम्माची स्तुती करून मी सुखी झालो आणि त्यामुळे प्राण्यांना सुख देणारा झालो. 115. ११५. ‘‘Guṇaṃ vadanto buddhassa, buddhapītisamāyuto; Sakantiṃ parakantiñca, janayiṃ tena kantimā. बुद्धांच्या गुणांचे वर्णन करताना मी बुद्ध-प्रीतीने (भक्तीने) युक्त झालो. मी स्वतःमध्ये आणि इतरांमध्ये प्रसन्नता निर्माण केली, त्यामुळे मी कांतीमान (तेजस्वी/प्रिय) झालो. 116. ११६. ‘‘Jino te titthikākiṇṇe, abhibhuyya kutitthiye; Guṇaṃ vadanto jotesiṃ, nāyakaṃ jutimā tato. तीर्थिकांनी (पाखंड्यांनी) भरलेल्या जगात त्या कुतीर्थिकांचा पराभव करणाऱ्या विजयी नायकाची (बुद्धांची) मी गुणांचे वर्णन करून कीर्ती पसरवली, त्यामुळे मी तेजस्वी झालो. 117. ११७. ‘‘Piyakārī janassāpi, sambuddhassa guṇaṃ vadaṃ; Saradova sasaṅkohaṃ, tenāsiṃ piyadassano. लोकांचे प्रिय करणाऱ्या सम्यक्संबुद्धांच्या गुणांचे वर्णन करत मी शरद ऋतूतील चंद्रासारखा सर्वांना प्रियदर्शन (प्रिय वाटणारा) झालो. 118. ११८. ‘‘Yathāsattivasenāhaṃ, sabbavācāhi santhaviṃ; Sugataṃ tena vāgiso, vicittapaṭibhānavā. माझ्या क्षमतेनुसार मी सर्व प्रकारच्या शब्दांनी सुगतांची (बुद्धांची) स्तुती केली. त्यामुळे मी वाणीचा स्वामी (वक्ता) आणि विविध प्रतिभेने युक्त झालो. 119. ११९. ‘‘Ye bālā vimatiṃ pattā, paribhonti mahāmuniṃ; Niggahiṃ te saddhammena, paribhūto na tenahaṃ. जे मूर्ख लोक संशयात पडून महामुनींचा (बुद्धांचा) अनादर करत होते, त्यांना मी सद्धम्माने पराभूत केले. त्यामुळे माझा कधीही पराभव (अनादर) झाला नाही. 120. १२०. ‘‘Buddhavaṇṇena sattānaṃ, kilese apanesahaṃ; Nikkilesamano homi, tassa kammassa vāhasā. बुद्धांच्या स्तुतीने मी प्राण्यांचे क्लेश दूर केले. त्या कर्माच्या प्रभावाने मी निष्क्लेश (क्लेशरहित) मनाचा झालो आहे. 121. १२१. ‘‘Sotūnaṃ vuddhimajaniṃ, buddhānussatidesako; Tenāhamāsiṃ sappañño, nipuṇatthavipassako. बुद्धानुस्मृतीचा उपदेश करून मी श्रोत्यांच्या कल्याणात भर घातली. त्यामुळे मी सूक्ष्म अर्थांचे दर्शन घेणारा प्रज्ञावान झालो. 122. १२२. ‘‘Sabbāsavaparikkhīṇo, tiṇṇasaṃsārasāgaro; Sikhīva anupādāno, pāpuṇissāmi nibbutiṃ. सर्व आसवांचा क्षय करून, संसाररूपी समुद्र पार करून, इंधनाशिवाय विझणाऱ्या अग्नीप्रमाणे मी निर्वाण प्राप्त करीन. 123. १२३. ‘‘Imasmiṃyeva kappasmiṃ, yamahaṃ santhaviṃ jinaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhavaṇṇassidaṃ phalaṃ. याच कल्पामध्ये मी ज्या विजयी बुद्धांची स्तुती केली, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. हे बुद्ध-स्तुतीचे फळ आहे. 124. १२४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 125. १२५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे स्वागतच झाले... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 126. १२६. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.112] catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंविदा... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā sugandho thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान सुगन्ध थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Sugandhattherassāpadānaṃ dasamaṃ. सुगन्ध थेरांचे अपदान दहावे समाप्त. Tiṇadāyakavaggo tepaññāsamo. तिणदायक वर्ग (पन्नास आणि तीन) त्रेपन्नावा समाप्त. Tassuddānaṃ – त्याचा सारांश (उद्दान) - Tiṇado mañcado ceva, saraṇabbhañjanappado; Supaṭo daṇḍadāyī ca, nelapūjī tatheva ca. तिणद (तृणदायक), मंचद (मंचदायक), शरण (शरणदायक), अभ्यंजनप्रद (अभ्यंजनदायक), सुपट (सुपटदायक), दंडदायी (दंडदायक) आणि नेलपूजी (नेलपुष्पपूजक). Bodhisammajjako maṇḍo, sugandho dasamoti ca; Gāthāsataṃ satevīsaṃ, gaṇitañcettha sabbaso. बोधिसम्मज्जक (बोधिसम्मार्जक), मंड (मंडदायक) आणि दहावे सुगन्ध; या वर्गात एकूण एकशे तेवीस गाथा मोजल्या गेल्या आहेत. 54. Kaccāyanavaggo ५४. काच्चायन वर्ग 1. Mahākaccāyanattheraapadānaṃ १. महाकाच्चायन थेर अपदान 1. १. ‘‘Padumuttaro [Pg.113] nāma jino, anejo ajitaṃ jayo; Satasahasse kappānaṃ, ito uppajji nāyako. या कल्पापासून एक लाख कल्पांपूर्वी, तृष्णारहित, अजिंक्य शत्रूंवर विजय मिळवणारे आणि जगाचे नायक असलेले 'पदुमुत्तर' नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले. 2. २. ‘‘Vīro kamalapattakkho, sasaṅkavimalānano; Kanakācalasaṅkāso, ravidittisamappabho. ते वीर, नीलकमळाच्या पाकळ्यांसारखे नेत्र असलेले, चंद्रासारखे निर्मळ मुख असलेले, सुवर्ण पर्वतासारखे देदीप्यमान आणि सूर्याच्या तेजासारखी प्रभा असलेले होते. 3. ३. ‘‘Sattanettamanohārī, varalakkhaṇabhūsito; Sabbavākyapathātīto, manujāmarasakkato. ते प्राण्यांच्या डोळ्यांना आणि मनाला आकर्षित करणारे, उत्तम लक्षणांनी सुशोभित, सर्व प्रकारच्या वाणीच्या पलीकडे गेलेले आणि मानव व देवांकडून पूजलेले होते. 4. ४. ‘‘Sambuddho bodhayaṃ satte, vāgīso madhurassaro; Karuṇānibandhasantāno, parisāsu visārado. ते सम्यक्संबुद्ध प्राण्यांना बोधी (सत्य) प्राप्त करून देणारे, वाणीचे स्वामी, मधुर आवाजाचे धनी, करुणेने ओतप्रोत अंतःकरण असलेले आणि परिषदेमध्ये निर्भय होते. 5. ५. ‘‘Deseti madhuraṃ dhammaṃ, catusaccūpasaṃhitaṃ; Nimugge mohapaṅkamhi, samuddharati pāṇine. ते चार आर्यसत्यांनी युक्त अशा मधुर धम्माचा उपदेश करत असत आणि मोहाच्या चिखलात रुतलेल्या प्राण्यांचा उद्धार करत असत. 6. ६. ‘‘Tadā ekacaro hutvā, tāpaso himavālayo; Nabhasā mānusaṃ lokaṃ, gacchanto jinamaddasaṃ. त्या वेळी मी हिमालयात राहणारा, एकटाच विहरणारा तपस्वी होतो. आकाशातून मनुष्यलोकात जात असताना मी त्या बुद्धांना पाहिले. 7. ७. ‘‘Upecca santikaṃ tassa, assosiṃ dhammadesanaṃ; Vaṇṇayantassa vīrassa, sāvakassa mahāguṇaṃ. मी त्या भगवंतांच्या समीप जाऊन, महापराक्रमी श्रावकाच्या महान गुणांची प्रशंसा करणाऱ्या भगवंतांची धम्मदेशना ऐकली. 8. ८. ‘‘Saṅkhittena mayā vuttaṃ, vitthārena pakāsayaṃ; Parisaṃ mañca toseti, yathā kaccāyano ayaṃ. हा कच्चायन, मी संक्षेपाने सांगितलेल्या धम्माचे विस्ताराने स्पष्टीकरण करून, ज्या प्रकारे परिषदेला आणि मला संतुष्ट करतो, 9. ९. ‘‘‘Nāhaṃ evamidhekaccaṃ, aññaṃ passāmi sāvakaṃ; Tasmātadagge esaggo, evaṃ dhāretha bhikkhavo’. "मी या (कच्चायना) व्यतिरिक्त असा दुसरा कोणताही श्रावक पाहत नाही; म्हणून, हे भिक्खूहो! या पदावर हाच सर्वश्रेष्ठ आहे, असे तुम्ही ध्यानात ठेवा." 10. १०. ‘‘Tadāhaṃ vimhito hutvā, sutvā vākyaṃ manoramaṃ; Himavantaṃ gamitvāna, āhitvā pupphasañcayaṃ. तेव्हा ते मनवेधक वचन ऐकून मी विस्मित झालो आणि हिमालयात जाऊन पुष्कळ फुले गोळा करून आणली. 11. ११. ‘‘Pūjetvā lokasaraṇaṃ, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ; Tadā mamāsayaṃ ñatvā, byākāsi sa raṇañjaho. जगाचे शरणस्थान असलेल्या भगवंतांची पूजा करून मी त्या पदाची आकांक्षा केली. तेव्हा माझी इच्छा जाणून, क्लेशांचा त्याग केलेल्या त्या भगवंतांनी भविष्य वर्तवले. 12. १२. ‘‘‘Passathetaṃ isivaraṃ, niddhantakanakattacaṃ; Uddhaggalomaṃ pīṇaṃsaṃ, acalaṃ pañjaliṃ ṭhitaṃ. "या श्रेष्ठ ऋषीला पहा, ज्यांची त्वचा शुद्ध केलेल्या सोन्यासारखी आहे, ज्यांचे रोम हर्षित झाले आहेत, ज्यांचे खांदे पुष्ट आहेत, जे निश्चलपणे हात जोडून उभे आहेत. 13. १३. ‘‘‘Hāsaṃ [Pg.114] supuṇṇanayanaṃ, buddhavaṇṇagatāsayaṃ; Dhammajaṃ uggahadayaṃ, amatāsittasannibhaṃ’. जे प्रसन्न आहेत, ज्यांचे डोळे अत्यंत सुंदर आहेत, ज्यांचे मन बुद्धांच्या गुणांमध्ये रमले आहे, जे धम्मापासून उत्पन्न झाले आहेत, ज्यांचे हृदय उन्नत आहे आणि जे अमृताने सिंचन केल्यासारखे भासतात." 14. १४. ‘‘Kaccānassa guṇaṃ sutvā, taṃ ṭhānaṃ patthayaṃ ṭhito; Anāgatamhi addhāne, gotamassa mahāmune. कच्चायनाचे गुण ऐकून, त्या पदाची आकांक्षा करत उभा असलेला हा ऋषी, भविष्यात महामुनी गोतमांच्या शासनात... 15. १५. ‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Kaccāno nāma nāmena, hessati satthu sāvako. त्यांच्या धम्माचा वारसदार, धम्मापासून उत्पन्न झालेला औरस पुत्र आणि 'कच्चायन' नावाचा शास्त्यांचा श्रावक होईल. 16. १६. ‘‘Bahussuto mahāñāṇī, adhippāyavidū mune; Pāpuṇissati taṃ ṭhānaṃ, yathāyaṃ byākato mayā. तो बहुश्रुत, महाज्ञानी आणि मुनींच्या अभिप्रायाला जाणणारा होईल. मी जसे भविष्य वर्तवले आहे, त्यानुसार तो त्या पदाला प्राप्त करेल. 17. १७. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. एक लाख कप्पांपूर्वी मी जे कर्म केले, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 18. १८. ‘‘Duve bhave saṃsarāmi, devatte atha mānuse; Aññaṃ gatiṃ na gacchāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. मी केवळ देवलोक आणि मनुष्यलोक या दोनच गतींमध्ये संसार केला, इतर कोणत्याही गतीला गेलो नाही. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 19. १९. ‘‘Duve kule pajāyāmi, khattiye atha brāhmaṇe; Nīce kule na jāyāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. मी केवळ क्षत्रिय आणि ब्राह्मण या दोनच कुळांमध्ये जन्माला आलो, कधीही नीच कुळात जन्मलो नाही. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 20. २०. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jāto ujjeniyaṃ pure ; Pajjotassa ca caṇḍassa, purohitadijādhino. आणि आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी उज्जैनी नगरीत चंडपज्जोत राजाच्या पुरोहित ब्राह्मणाच्या कुळात जन्माला आलो. 21. २१. ‘‘Putto tiriṭivacchassa, nipuṇo vedapāragū; Mātā ca candimā nāma, kaccānohaṃ varattaco. मी तिरिटीवच्छ ब्राह्मणाचा पुत्र असून, अत्यंत निपुण आणि वेदांचा पारंगत आहे. माझी माता 'चन्दिमा' नावाच्या होत्या आणि सुवर्णवर्णीय त्वचा असलेला मी 'कच्चायन' आहे. 22. २२. ‘‘Vīmaṃsanatthaṃ buddhassa, bhūmipālena pesito; Disvā mokkhapuradvāraṃ, nāyakaṃ guṇasañcayaṃ. राजाकडून बुद्धांची परीक्षा घेण्यासाठी पाठवले गेले असता, मी मोक्षनगराचे द्वार आणि गुणांचे भांडार असलेल्या त्या नायकाला पाहिले. 23. २३. ‘‘Sutvā ca vimalaṃ vākyaṃ, gatipaṅkavisosanaṃ; Pāpuṇiṃ amataṃ santaṃ, sesehi saha sattahi. आणि गतीरूपी चिखल वाळवून टाकणारे त्यांचे निर्मळ वचन ऐकून, मी इतर सात सहकाऱ्यांसह शांत अशा अमृत पदाला प्राप्त झालो. 24. २४. ‘‘Adhippāyavidū jāto, sugatassa mahāmate; Ṭhapito etadagge ca, susamiddhamanoratho. मी महाज्ञानी सुगतांच्या अभिप्रायाला जाणणारा झालो. मला एतदग्ग पदावर स्थापित केले गेले असून माझी सर्व मनोरथे पूर्ण झाली आहेत. 25. २५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत. बंधने तोडून मुक्त झालेल्या हत्तीप्रमाणे मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 26. २६. ‘‘Svāgataṃ [Pg.115] vata me āsi, mama buddhassa santike; ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या चरणी माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 27. २७. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार पटिसम्भिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā mahākaccāyano thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान महाकच्चायन थेरांनी या गाथा... Abhāsitthāti. म्हटल्या. Mahākaccāyanattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. महाकच्चायन थेरांचे पहिले अपदान समाप्त झाले. 2. Vakkalittheraapadānaṃ २. वक्कलित्थेर अपदान (वक्कलि थेरांचे अपदान) 28. २८. ‘‘Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako; Anomanāmo amito, nāmena padumuttaro. या कप्पापासून एक लाख कप्पांपूर्वी, 'पदुमुत्तर' नावाचे, श्रेष्ठ नावाचे आणि अमर्याद गुणांचे धनी असलेले नायक उत्पन्न झाले. 29. २९. ‘‘Padumākāravadano, padumāmalasucchavī; Lokenānupalittova toyena padumaṃ yathā. त्यांचे मुख कमळासारखे होते, त्यांची त्वचा कमळासारखी निर्मळ व सुंदर होती. ज्याप्रमाणे कमळ पाण्याने लिप्त होत नाही, त्याप्रमाणे ते जगामध्ये अलिप्त होते. 30. ३०. ‘‘Vīro padumapattakkho, kanto ca padumaṃ yathā; Padumuttaragandhova, tasmā so padumuttaro. ते वीर होते, त्यांचे डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे होते, ते कमळासारखेच प्रिय वाटणारे होते आणि त्यांचा सुगंध कमळापेक्षाही श्रेष्ठ होता; म्हणूनच त्यांना 'पदुमुत्तर' असे म्हटले गेले. 31. ३१. ‘‘Lokajeṭṭho ca nimmāno, andhānaṃ nayanūpamo; Santaveso guṇanidhi, karuṇāmatisāgaro. ते जगातील सर्वात ज्येष्ठ असूनही निरहंकारी होते, अंधांसाठी डोळ्यांसारखे होते, शांत स्वरूपाचे, गुणांचे भांडार आणि करुणा व प्रज्ञेचे महासागर होते. 32. ३२. ‘‘Sa kadāci mahāvīro, brahmāsurasuraccito; Sadevamanujākiṇṇe, janamajjhe jinuttamo. एकदा ते महावीर, ब्रह्मा, असुर आणि देवांनी पूजिलेले, देव व मनुष्यांनी वेढलेल्या जनसमुदायाच्या मध्यभागी असलेले जिनोत्तम... 33. ३३. ‘‘Vadanena sugandhena, madhurena rutena ca; Rañjayaṃ parisaṃ sabbaṃ, santhavī sāvakaṃ sakaṃ. आपल्या सुगंधी मुखातून निघणाऱ्या मधुर वाणीने संपूर्ण परिषदेला आनंदित करत, आपल्या एका श्रावकाची प्रशंसा करू लागले: 34. ३४. ‘‘Saddhādhimutto sumati, mama dassanalālaso ; Natthi etādiso añño, yathāyaṃ bhikkhu vakkali. "हा वक्कलि भिक्खू श्रद्धेमध्ये अत्यंत दृढ आहे, सुबुद्ध आहे आणि माझे दर्शन घेण्याची तीव्र इच्छा बाळगणारा आहे. याच्यासारखा दुसरा कोणताही भिक्खू नाही." 35. ३५. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, nagare brāhmaṇatrajo; Hutvā sutvā ca taṃ vākyaṃ, taṃ ṭhānamabhirocayiṃ. तेव्हा मी हंसवती नगरीत एका ब्राह्मणाचा पुत्र होतो. भगवंतांचे ते वचन ऐकून मला त्या पदाविषयी अत्यंत आवड निर्माण झाली. 36. ३६. ‘‘Sasāvakaṃ [Pg.116] taṃ vimalaṃ, nimantetvā tathāgataṃ; Sattāhaṃ bhojayitvāna, dussehacchādayiṃ tadā. मी त्या निर्मळ तथागतांना त्यांच्या श्रावकांसह आमंत्रित केले आणि सात दिवसांपर्यंत त्यांना भोजन देऊन वस्त्रे अर्पण केली. 37. ३७. ‘‘Nipacca sirasā tassa, anantaguṇasāgare; Nimuggo pītisampuṇṇo, idaṃ vacanamabraviṃ. अनंत गुणांचे सागर असलेल्या त्या भगवंतांच्या चरणी डोके ठेवून, प्रीतीने प्रफुल्लित होऊन मी हे वचन म्हणालो: 38. ३८. ‘‘‘Yo so tayā santhavito, ito sattamake muni ; Bhikkhu saddhāvataṃ aggo, tādiso homahaṃ mune’. "हे मुनी! आजपासून सातव्या दिवशी आपण ज्या भिक्खूची श्रद्धावंतांमध्ये सर्वश्रेष्ठ म्हणून प्रशंसा केली आहे, हे मुनी! मी तसाच श्रावक व्हावे अशी माझी इच्छा आहे." 39. ३९. ‘‘Evaṃ vutte mahāvīro, anāvaraṇadassano; Imaṃ vākyaṃ udīresi, parisāya mahāmuni. असे म्हटले असता, अनावरण ज्ञान असणाऱ्या त्या महावीर महामुनींनी परिषदेमध्ये हे वचन म्हटले: 40. ४०. ‘‘‘Passathetaṃ māṇavakaṃ, pītamaṭṭhanivāsanaṃ; Hemayaññopacitaṅgaṃ, jananettamanoharaṃ. "या तरुणाला पहा, ज्याने पिवळे रेशमी वस्त्र परिधान केले आहे, ज्याचे शरीर सुवर्णालंकारांनी सुशोभित आहे आणि जो लोकांच्या डोळ्यांना व मनाला आनंद देणारा आहे. 41. ४१. ‘‘‘Eso anāgataddhāne, gotamassa mahesino; Aggo saddhādhimuttānaṃ, sāvakoyaṃ bhavissati. "हा भविष्यात महर्षी गोतमांच्या शासनात श्रद्धावंतांमध्ये सर्वश्रेष्ठ श्रावक होईल. 42. ४२. ‘‘‘Devabhūto manusso vā, sabbasantāpavajjito; Sabbabhogaparibyūḷho, sukhito saṃsarissati. देवलोकात असो वा मनुष्यलोकात, तो सर्व संतापांपासून मुक्त होऊन, सर्व प्रकारच्या भोगांनी समृद्ध आणि सुखी होऊन संसार करेल." 43. ४३. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. या कल्पापासून एक लाख कल्पानंतर, ओक्काक कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्राने 'गोतम' नावाचे शास्ता (बुद्ध) जगात उत्पन्न होतील. 44. ४४. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Vakkali nāma nāmena, hessati satthu sāvako’. त्यांच्या धर्माचे वारसदार, औरस पुत्र, धर्माने निर्मित झालेले, 'वक्कलि' नावाचे शास्त्यांचे (बुद्धांचे) श्रावक (शिष्य) होतील. 45. ४५. ‘‘Tena kammavisesena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या विशेष कर्मामुळे आणि चेतना व प्रणिधानामुळे (संकल्पामुळे), मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस (त्रायस्त्रिंश) देवलोकात गेलो. 46. ४६. ‘‘Sabbattha sukhito hutvā, saṃsaranto bhavābhave; Sāvatthiyaṃ pure jāto, kule aññatare ahaṃ. विविध जन्मांमध्ये संसार करत असताना, सर्व ठिकाणी सुखी होऊन, मी सावत्थी (श्रावस्ती) नगरीत एका कुळात जन्मलो. 47. ४७. ‘‘Nonītasukhumālaṃ maṃ, jātapallavakomalaṃ; Mandaṃ uttānasayanaṃ, pisācabhayatajjitā. लोण्यासारखा सुकुमार, नुकत्याच उगवलेल्या पालवीसारखा कोमल, पाठीवर निजणारा लहान बालक असलेल्या मला, पिशाचाच्या भयाने भयभीत झालेल्या माझ्या मातापित्यांनी— 48. ४८. ‘‘Pādamūle mahesissa, sāyesuṃ dīnamānasā; Imaṃ dadāma te nātha, saraṇaṃ hohi nāyaka. —दीन मनाने महर्षींच्या (बुद्धांच्या) चरणकमलांवर निजवले. 'हे नाथ! आम्ही हा बालक आपल्याला अर्पण करत आहोत. हे नायक! आपण याचे शरण व्हावे.' 49. ४९. ‘‘Tadā [Pg.117] paṭiggahi so maṃ, bhītānaṃ saraṇo muni; Jālinā cakkaṅkitena, mudukomalapāṇinā. तेव्हा भयभीतांचे शरण असलेल्या त्या मुनींनी (बुद्धांनी) चक्रांकित आणि जाळीदार अशा आपल्या मृदू व कोमल हातांनी माझा स्वीकार केला. 50. ५०. ‘‘Tadā pabhuti tenāhaṃ, arakkheyyena rakkhito; Sabbaveravinimutto, sukhena parivuddhito. तेव्हापासून, ज्यांना स्वतःला रक्षणाची गरज नाही अशा त्या भगवंतांनी माझे रक्षण केले; मी सर्व वैरांपासून मुक्त होऊन सुखाने वाढलो. 51. ५१. ‘‘Sugatena vinā bhūto, ukkaṇṭhāmi muhuttakaṃ; Jātiyā sattavassohaṃ, pabbajiṃ anagāriyaṃ. सुगतांच्या विरहाने मी क्षणभरही व्याकुळ होत असे. वयाच्या अवघ्या सातव्या वर्षी मी गृहत्याग करून प्रव्रज्या घेतली. 52. ५२. ‘‘Sabbapāramisambhūtaṃ, nīlakkhinayanaṃ varaṃ; Rūpaṃ sabbasubhākiṇṇaṃ, atitto viharāmahaṃ. सर्व पारमितांच्या परिणामाने प्राप्त झालेल्या, नीलवर्णीय नेत्र असलेल्या आणि सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त अशा त्यांच्या श्रेष्ठ रूपाचे दर्शन घेताना मी कधीही तृप्त होत नसे. 53. ५३. ‘‘Buddharūparatiṃ ñatvā, tadā ovadi maṃ jino; ‘Alaṃ vakkali kiṃ rūpe, ramase bālanandite. तेव्हा बुद्धांच्या रूपावरील माझी आसक्ती ओळखून जिनांनी (बुद्धांनी) मला उपदेश केला: 'हे वक्कलि, पुरे झाले! मूर्खांना आनंद देणाऱ्या या रूपावर तू का मोहित झाला आहेस? 54. ५४. ‘‘‘Yo hi passati saddhammaṃ, so maṃ passati paṇḍito; Apassamāno saddhammaṃ, maṃ passampi na passati. 'जो खरोखर सद्धर्माला पाहतो, तोच सुज्ञ मला पाहतो. सद्धर्माला न पाहणारा मनुष्य मला पाहत असूनही पाहत नाही. 55. ५५. ‘‘‘Anantādīnavo kāyo, visarukkhasamūpamo; Āvāso sabbarogānaṃ, puñjo dukkhassa kevalo. 'हा देह अनंत दोषांनी युक्त आहे, विषवृक्षासारखा आहे, सर्व रोगांचे निवासस्थान आहे आणि केवळ दुःखाचा समूह आहे. 56. ५६. ‘‘‘Nibbindiya tato rūpe, khandhānaṃ udayabbayaṃ; Passa upakkilesānaṃ, sukhenantaṃ gamissati’. 'म्हणून या रूपाविषयी विरक्त होऊन, स्कंधांच्या उदय आणि व्ययाला (उत्पत्ती व नाशाला) पाहा. अशा प्रकारे तू क्लेशांच्या अंताप्रत सुखाने पोहोचशील.' 57. ५७. ‘‘Evaṃ tenānusiṭṭhohaṃ, nāyakena hitesinā; Gijjhakūṭaṃ samāruyha, jhāyāmi girikandare. कल्याण इच्छिणाऱ्या त्या नायकाने (बुद्धांनी) असा उपदेश केल्यावर, मी गिज्झकूट (गृध्रकूट) पर्वतावर चढून एका दरीमध्ये ध्यान करू लागलो. 58. ५८. ‘‘Ṭhito pabbatapādamhi, assāsayi mahāmuni; Vakkalīti jino vācaṃ, taṃ sutvā mudito ahaṃ. पर्वताच्या पायथ्याशी उभे राहून महामुनींनी मला धीर दिला. जिनांनी 'वक्कलि!' अशी हाक मारली, ती वाणी ऐकून मी अत्यंत हर्षित झालो. 59. ५९. ‘‘Pakkhandiṃ selapabbhāre, anekasataporise; Tadā buddhānubhāvena, sukheneva mahiṃ gato. शेकडो पुरुष उंचीच्या एका पर्वताच्या कड्यावरून मी खाली उडी घेतली, परंतु तेव्हा बुद्धांच्या प्रभावाने मी सुखरूप जमिनीवर पोहोचलो. 60. ६०. ‘‘Punopi dhammaṃ deseti, khandhānaṃ udayabbayaṃ; Tamahaṃ dhammamaññāya, arahattamapāpuṇiṃ. त्यांनी मला पुन्हा धर्मोपदेश केला आणि स्कंधांच्या उदय व व्ययाविषयी सांगितले. तो धर्म जाणून मी अर्हतपद प्राप्त केले. 61. ६१. ‘‘Sumahāparisamajjhe[Pg.118], tadā maṃ caraṇantago; Aggaṃ saddhādhimuttānaṃ, paññapesi mahāmati. त्यानंतर, एका विशाल जनसमुदायामध्ये, आचरणाच्या (चरणाच्या) पार गेलेल्या महाज्ञानी बुद्धांनी मला 'श्रद्धाधिमुक्तांमध्ये' (श्रद्धेने विमुक्त झालेल्यांमध्ये) अग्रगण्य घोषित केले. 62. ६२. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. एक लाख कल्पंपूर्वी मी जे कर्म केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 63. ६३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून गेले आहेत... (पे)... मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 64. ६४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे आगमन खरोखर सुस्वागतम ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 65. ६५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā vakkalitthero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान वक्कलि थेरांनी या गाथा— Abhāsitthāti. —म्हटल्या. Vakkalittherassāpadānaṃ dutiyaṃ. वक्कलि थेरांचे दुसरे अपदान समाप्त झाले. 3. Mahākappinattheraapadānaṃ ३. महाकप्पिन थेरांचे अपदान 66. ६६. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Udito ajaṭākāse, ravīva saradambare. सर्व धर्मांच्या पार गेलेले 'पदुमुत्तर' नावाचे जीन (बुद्ध), शरद ऋतूतील निरभ्र आकाशात उगवलेल्या सूर्याप्रमाणे देदीप्यमान होऊन प्रकट झाले. 67. ६७. ‘‘Vacanābhāya bodheti, veneyyapadumāni so; Kilesapaṅkaṃ soseti, matiraṃsīhi nāyako. ते आपल्या वचनरूपी प्रकाशाने विनेयजनरूपी (उपदेशास पात्र असलेल्या) कमळांना प्रफुल्लित करतात. ते नायक आपल्या प्रज्ञारूपी किरणांनी क्लेशरूपी चिखल सुकवून टाकतात. 68. ६८. ‘‘Titthiyānaṃ yase hanti, khajjotābhā yathā ravi; ज्याप्रमाणे सूर्य काजव्यांचा प्रकाश नष्ट करतो, त्याप्रमाणे ते तीर्थिकांची (अन्यधर्मीयांची) कीर्ती नष्ट करतात. Saccatthābhaṃ pakāseti, ratanaṃva divākaro. ज्याप्रमाणे सूर्य रत्नांना प्रकाशित करतो, त्याप्रमाणे ते चार आर्यसत्यांच्या अर्थाचा प्रकाश प्रकट करतात. 69. ६९. ‘‘Guṇānaṃ āyatibhūto, ratanānaṃva sāgaro; Pajjunnoriva bhūtāni, dhammameghena vassati. ज्याप्रमाणे महासागर रत्नांचे उगमस्थान आहे, त्याप्रमाणे ते गुणांचे उगमस्थान आहेत. पर्जन्याप्रमाणे ते सर्व प्राण्यांवर धर्मरूपी मेघाचा वर्षाव करतात. 70. ७०. ‘‘Akkhadasso tadā āsiṃ, nagare haṃsasavhaye; Upecca dhammamassosiṃ, jalajuttamanāmino. त्या काळी मी 'हंसवती' नावाच्या नगरात न्यायाधीश होतो. मी पद्म-उत्तम (पदुमुत्तर) नावाच्या बुद्धांच्या समीप जाऊन त्यांचा धर्मोपदेश ऐकला. 71. ७१. ‘‘Ovādakassa bhikkhūnaṃ, sāvakassa katāvino; Guṇaṃ pakāsayantassa, tappayantassa me manaṃ. भिक्खूंना उपदेश करणाऱ्या 'कत्तावी' नावाच्या श्रावकाच्या गुणांचे वर्णन करून त्यांनी माझ्या मनाला अत्यंत आनंदित केले. 72. ७२. ‘‘Sutvā patīto sumano, nimantetvā tathāgataṃ; Sasissaṃ bhojayitvāna, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ. ते ऐकून प्रसन्न व आनंदी होऊन, मी तथागतांना त्यांच्या शिष्यांसह आमंत्रित केले, त्यांना भोजन दिले आणि त्या पदाची (भिक्खूंना उपदेश करणाऱ्या श्रावकाच्या पदाची) आकांक्षा केली. 73. ७३. ‘‘Tadā [Pg.119] haṃsasamabhāgo, haṃsadundubhinissano ; Passathetaṃ mahāmattaṃ, vinicchayavisāradaṃ. तेव्हा हंसासारखी चाल आणि हंसाच्या नादासारखा (किंवा दुंदुभीसारखा) गंभीर आवाज असलेल्या बुद्धांनी म्हटले: 'न्यायनिवाड्यात कुशल असलेल्या या महामात्याला (मंत्र्याला) पाहा. 74. ७४. ‘‘Patitaṃ pādamūle me, samuggatatanūruhaṃ; Jīmūtavaṇṇaṃ pīṇaṃsaṃ, pasannanayanānanaṃ. 'माझ्या चरणांवर लीन झालेल्या, रोमांचित शरीर असलेल्या, मेघासारखा श्यामवर्ण, पुष्ट खांदे आणि प्रसन्न नेत्र व मुख असलेल्या— 75. ७५. ‘‘Parivārena mahatā, rājayuttaṃ mahāyasaṃ; Eso katāvino ṭhānaṃ, pattheti muditāsayo. —मोठ्या परिवाराने वेढलेल्या, राजाच्या सेवेत असलेल्या आणि महान कीर्ती असलेल्या या महामात्याला पाहा. हा आनंदी मनाने 'कत्तावी' भिक्खूचे पद मिळवण्याची आकांक्षा करत आहे. 76. ७६. ‘‘‘Iminā paṇipātena, cāgena paṇidhīhi ca ; Kappasatasahassāni, nupapajjati duggatiṃ. 'या शरणागतीमुळे, दानामुळे आणि प्रणिधानामुळे (संकल्पामुळे) हा एक लाख कल्प दुर्गतीला जाणार नाही. 77. ७७. ‘‘‘Devesu devasobhaggaṃ, manussesu mahantataṃ; Anubhotvāna sesena, nibbānaṃ pāpuṇissati. 'देवांमध्ये देववैभव आणि मानवांमध्ये मोठेपण अनुभवून, उर्वरित पुण्याच्या बळावर हा निर्वाण प्राप्त करेल.' 78. ७८. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. या भद्रकल्पापासून एक लाख कल्पांपूर्वी, ओक्काक कुळात उत्पन्न झालेले, गोतम नावाचे शास्ता (बुद्ध) जगात उत्पन्न होतील. 79. ७९. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Kappino nāma nāmena, hessati satthu sāvako’. त्यांच्या धर्माचे वारसदार, औरस पुत्र, धर्माने निर्मित केलेले, 'कप्पिन' नावाचे शास्त्यांचे (बुद्धांचे) श्रावक (शिष्य) होतील. 80. ८०. ‘‘Tatohaṃ sukataṃ kāraṃ, katvāna jinasāsane; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tusitaṃ agamāsahaṃ. त्यानंतर मी जिन-शासनात (बुद्धांच्या शासनात) उत्तम प्रकारे सत्कार-पूजा करून, मानवी देहाचा त्याग करून तुषित स्वर्गात गेलो. 81. ८१. ‘‘Devamānusarajjāni, sataso anusāsiya; Bārāṇasiyamāsanne, jāto keniyajātiyaṃ. देव आणि मनुष्यांच्या राज्यांचे शेकडो वेळा उपभोग घेऊन, मी वाराणसीच्या जवळ विणकरांच्या (केनिय) कुळात जन्मलो. 82. ८२. ‘‘Sahassaparivārena, sapajāpatiko ahaṃ; Pañca paccekabuddhānaṃ, satāni samupaṭṭhahiṃ. हजार अनुयायांसह आणि माझ्या पत्नीसह मी पाचशे प्रत्येकबुद्धांची सेवा-शुश्रूषा केली. 83. ८३. ‘‘Temāsaṃ bhojayitvāna, pacchādamha ticīvaraṃ; Tato cutā mayaṃ sabbe, ahumha tidasūpagā. तीन महिने (वर्षावासभर) त्यांना भोजन देऊन, नंतर आम्ही त्यांना त्रिचीवर (तीन वस्त्रे) दान केले. तिथून च्युत (मृत्यू) होऊन आम्ही सर्वजण तावतिंस स्वर्गात गेलो. 84. ८४. ‘‘Puno sabbe manussattaṃ, agamimha tato cutā; Kukkuṭamhi pure jātā, himavantassa passato. पुन्हा तिथून च्युत झाल्यावर आम्ही सर्व मनुष्यलोकात आलो आणि हिमालयाच्या कुशीत असलेल्या कुक्कुट नगरात जन्माला आलो. 85. ८५. ‘‘Kappino [Pg.120] nāmahaṃ āsiṃ, rājaputto mahāyaso; Sesāmaccakule jātā, mameva parivārayuṃ. मी 'कप्पिन' नावाचा महान कीर्ती असलेला राजपुत्र होतो. इतर सर्वजण अमात्यांच्या (मंत्र्यांच्या) कुळात जन्मले आणि त्यांनी मलाच वेढले (माझे अनुयायी झाले). 86. ८६. ‘‘Mahārajjasukhaṃ patto, sabbakāmasamiddhimā; Vāṇijehi samakkhātaṃ, buddhuppādamahaṃ suṇiṃ. महान राज्याचे सुख प्राप्त करून आणि सर्व इच्छा पूर्ण झालेल्या मी, व्यापाऱ्यांकडून बुद्धोत्पत्तीची (बुद्धांच्या जन्माची) बातमी ऐकली. 87. ८७. ‘‘‘Buddho loke samuppanno, asamo ekapuggalo; So pakāseti saddhammaṃ, amataṃ sukhamuttamaṃ. 'जगात अद्वितीय, अतुलनीय असे बुद्ध उत्पन्न झाले आहेत. ते सद्धर्माचा आणि परम सुखकारक अशा अमृत-निर्वाणाचा प्रकाश पसरवत आहेत.' 88. ८८. ‘‘‘Suyuttā tassa sissā ca, sumuttā ca anāsavā’; ‘‘Sutvā nesaṃ suvacanaṃ, sakkaritvāna vāṇije. 'त्यांचे शिष्य सुयोग्य आचरणाने युक्त, (क्लेशांपासून) पूर्णपणे मुक्त आणि अनास्रव (आसवरहित) आहेत.' त्यांचे हे सुंदर शब्द ऐकून, त्या व्यापाऱ्यांचा सत्कार करून, 89. ८९. ‘‘Pahāya rajjaṃ sāmacco, nikkhamiṃ buddhamāmako; Nadiṃ disvā mahācandaṃ, pūritaṃ samatittikaṃ. मी राज्याचा त्याग करून, अमात्यांसह बुद्धांचा परम भक्त बनून निघालो. काठोकाठ भरून वाहणारी 'महाचंदा' नावाची मोठी नदी पाहून, 90. ९०. ‘‘Appatiṭṭhaṃ anālambaṃ, duttaraṃ sīghavāhiniṃ; Guṇaṃ saritvā buddhassa, sotthinā samatikkamiṃ. ज्या नदीला कोणताही आधार नव्हता, जिचा तळ लागत नव्हता, जी पार करणे कठीण होते आणि जी वेगाने वाहत होती, अशा नदीला बुद्धांच्या गुणांचे स्मरण करून मी सुखरूप पार केले. 91. ९१. ‘‘‘Bhavasotaṃ sace buddho, tiṇṇo lokantagū vidū ; Etena saccavajjena, gamanaṃ me samijjhatu. 'जर बुद्ध खरोखरच भवसागर पार करून गेलेले, लोकांतक (लोकाचा अंत गाठणारे) आणि सर्वज्ञ असतील, तर या सत्यवचनाने माझा मार्ग यशस्वी होवो.' 92. ९२. ‘‘‘Yadi santigamo maggo, mokkho caccantikaṃ sukhaṃ; Etena saccavajjena, gamanaṃ me samijjhatu. 'जर हा मार्ग शांतीकडे (निर्वाणाकडे) नेणारा असेल आणि मोक्ष (निर्वाण) हेच अंतिम सुख असेल, तर या सत्यवचनाने माझा मार्ग यशस्वी होवो.' 93. ९३. ‘‘‘Saṅgho ce tiṇṇakantāro, puññakkhetto anuttaro; Etena saccavajjena, gamanaṃ me samijjhatu’. 'जर संघाने संसाररूपी दुर्गम मार्ग पार केला असेल आणि तो सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असेल, तर या सत्यवचनाने माझा मार्ग यशस्वी होवो.' 94. ९४. ‘‘Saha kate saccavare, maggā apagataṃ jalaṃ; Tato sukhena uttiṇṇo, nadītīre manorame. हे सत्यवचन उच्चारताच पाणी मार्गातून बाजूला झाले. त्यानंतर मी सहजपणे नदी पार केली आणि एका रमणीय नदीकाठावर पोहोचलो. 95. ९५. ‘‘Nisinnaṃ addasaṃ buddhaṃ, udentaṃva pabhaṅkaraṃ; Jalantaṃ hemaselaṃva, dīparukkhaṃva jotitaṃ. तिथे बसलेल्या बुद्धांना मी पाहिले, जे उगवत्या सूर्यासारखे तेजस्वी, झळाळणाऱ्या सुवर्ण पर्वतासारखे आणि प्रज्वलित दीपवृक्षासारखे प्रकाशमान दिसत होते. 96. ९६. ‘‘Sasiṃva tārāsahitaṃ, sāvakehi purakkhataṃ; Vāsavaṃ viya vassantaṃ, desanājaladantaraṃ. नक्षत्रांनी वेढलेल्या चंद्राप्रमाणे आपल्या श्रावकांनी वेढलेले, आणि इंद्राप्रमाणे देशनेचा (धर्माचा) वर्षाव करणाऱ्या बुद्धांना मी पाहिले. 97. ९७. ‘‘Vanditvāna sahāmacco, ekamantamupāvisiṃ; Tato no āsayaṃ ñatvā, buddho dhammamadesayi. मी माझ्या अमात्यांसह त्यांना वंदन करून एका बाजूला बसलो. त्यानंतर आमचा हेतू जाणून बुद्धांनी आम्हाला धम्म उपदेश केला. 98. ९८. ‘‘Sutvāna [Pg.121] dhammaṃ vimalaṃ, avocumha mayaṃ jinaṃ; ‘Pabbājehi mahāvīra, nibbindāmha mayaṃ bhave’. तो निर्मळ धम्म ऐकून आम्ही जिनांना (बुद्धांना) म्हणालो, 'हे महावीर! आम्हाला प्रवज्जा (दीक्षा) द्या, आम्ही या संसाराला कंटाळलो आहोत.' 99. ९९. ‘‘‘Svakkhāto bhikkhave dhammo, dukkhantakaraṇāya vo; Caratha brahmacariyaṃ’, iccāha munisattamo. 'हे भिक्खूंनो! दुःखाचा अंत करण्यासाठी धम्म सुविख्यात (उत्तम प्रकारे घोषित) केला गेला आहे. तुम्ही ब्रह्मचर्याचे आचरण करा,' असे मुनिश्रेष्ठ (बुद्ध) म्हणाले. 100. १००. ‘‘Saha vācāya sabbepi, bhikkhuvesadharā mayaṃ; Ahumha upasampannā, sotāpannā ca sāsane. त्यांच्या या शब्दांसोबतच आम्ही सर्वजण भिक्खूंच्या वेशात आलो, आमची उपसंपदा झाली आणि आम्ही या शासनात सोतापन्न (स्रोतापन्न) झालो. 101. १०१. ‘‘Tato jetavanaṃ gantvā, anusāsi vināyako; Anusiṭṭho jinenāhaṃ, arahattamapāpuṇiṃ. त्यानंतर जेतवनात गेल्यावर विनायकांनी (बुद्धांनी) आम्हाला उपदेश केला. जिनांच्या उपदेशानुसार आचरण करून मी अर्हतपद प्राप्त केले. 102. १०२. ‘‘Tato bhikkhusahassāni, anusāsimahaṃ tadā; Mamānusāsanakarā, tepi āsuṃ anāsavā. त्यानंतर मी एक हजार भिक्खूंना उपदेश केला. माझ्या उपदेशाचे पालन करून ते सर्वजण अनास्रव (अर्हत) झाले. 103. १०३. ‘‘Jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho, etadagge ṭhapesi maṃ; Bhikkhuovādakānaggo, kappinoti mahājane. या गुणाने संतुष्ट होऊन जिनांनी (बुद्धांनी) मला जनसमुदायात 'भिक्खूंना उपदेश करणाऱ्यांमध्ये कप्पिन सर्वश्रेष्ठ आहे' असे म्हणून एतदग्ग (सर्वोच्च) पदावर प्रस्थापित केले. 104. १०४. ‘‘Satasahasse kataṃ kammaṃ, phalaṃ dassesi me idha; Pamutto saravegova, kilese jhāpayiṃ mama. एक लाख कल्पांपूर्वी केलेल्या कर्माने मला या जन्मात फळ दिले आहे. सुटलेल्या बाणाच्या वेगाप्रमाणे मी माझ्या सर्व क्लेशांना भस्मसात केले आहे. 105. १०५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश भस्मसात झाले आहेत... पे... मी अनास्रव (आसवरहित) होऊन विहरत आहे. 106. १०६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे स्वागतच झाले... पे... मी बुद्धांचे शासन (आज्ञा) पूर्ण केले आहे. 107. १०७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā mahākappino thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान महाकप्पिन थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Mahākappinattherassāpadānaṃ tatiyaṃ. महाकप्पिन थेरांचे तिसरे अपदान समाप्त झाले. 4. Dabbamallaputtattheraapadānaṃ ४. दब्बमल्लपुत्त थेर अपदान 108. १०८. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbalokavidū muni; Ito satasahassamhi, kappe uppajji cakkhumā. या कल्पाहून एक लाख कल्पांपूर्वी, सर्वलोकविद्, मुनी, चक्षुमान (दिव्य दृष्टी असलेले) 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (बुद्ध) उत्पन्न झाले. 109. १०९. ‘‘Ovādako viññāpako, tārako sabbapāṇinaṃ; Desanākusalo buddho, tāresi janataṃ bahuṃ. ते उपदेशक, (धर्माचे) ज्ञान करून देणारे, सर्व प्राण्यांचे तारणहार आणि देशनेत कुशल असणारे बुद्ध होते, त्यांनी बहुसंख्य लोकांना (संसारातून) तारले. 110. ११०. ‘‘Anukampako [Pg.122] kāruṇiko, hitesī sabbapāṇinaṃ; Sampatte titthiye sabbe, pañcasīle patiṭṭhapi. ते अनुकंपक (दयाळू), कारुणिक आणि सर्व प्राण्यांचे हितचिंतक होते. त्यांनी जवळ आलेल्या सर्व तिर्थिकांना (परधर्मीयांना) पंचशीलात प्रस्थापित केले. 111. १११. ‘‘Evaṃ nirākulaṃ āsi, suññataṃ titthiyehi ca; Vicittaṃ arahantehi, vasībhūtehi tādibhi. अशा प्रकारे (त्यांचे शासन) उपद्रवरहित आणि तिर्थिकांपासून (पाखंड्यांपासून) मुक्त होते. ते वशीभूत (इंद्रियांवर ताबा मिळवलेल्या) आणि तादि-गुणांनी युक्त अशा अर्हतांनी सुशोभित होते. 112. ११२. ‘‘Ratanānaṭṭhapaññāsaṃ, uggato so mahāmuni; Kañcanagghiyasaṅkāso, bāttiṃsavaralakkhaṇo. ते महामुनी अठ्ठावन्न हात उंच होते. ते सुवर्णस्तंभासारखे तेजस्वी आणि बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त होते. 113. ११३. ‘‘Vassasatasahassāni, āyu vijjati tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ. त्या काळी त्यांचे आयुष्य एक लाख वर्षांचे होते. तितका काळ जिवंत राहून त्यांनी बहुसंख्य लोकांना (संसारातून) तारले. 114. ११४. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, seṭṭhiputto mahāyaso; Upetvā lokapajjotaṃ, assosiṃ dhammadesanaṃ. त्या वेळी मी हंसवती नगरीत मोठा कीर्तीवान श्रेष्ठिपुत्र होतो. जगाचे प्रकाशक असलेल्या भगवंतांच्या जवळ जाऊन मी धम्मदेशना ऐकली. 115. ११५. ‘‘Senāsanāni bhikkhūnaṃ, paññāpentaṃ sasāvakaṃ; Kittayantassa vacanaṃ, suṇitvā mudito ahaṃ. भिक्खूंसाठी शयनासने व्यवस्थापित करणाऱ्या आपल्या श्रावकाची प्रशंसा करणाऱ्या भगवंतांचे वचन ऐकून मी अत्यंत आनंदित झालो. 116. ११६. ‘‘Adhikāraṃ sasaṅghassa, katvā tassa mahesino; Nipacca sirasā pāde, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ. त्या महामुनींची संघासहित पूजा-अर्चना करून, त्यांच्या चरणांवर डोके ठेवून मी त्या पदाची आकांक्षा केली. 117. ११७. ‘‘Tadāha sa mahāvīro, mama kammaṃ pakittayaṃ; ‘Yo sasaṅghamabhojesi, sattāhaṃ lokanāyakaṃ. तेव्हा त्या महावीरांनी माझ्या कर्माची प्रशंसा करत म्हटले, 'ज्याने संघासहित लोकनायकाला सात दिवस भोजन दिले आहे, 118. ११८. ‘‘‘Soyaṃ kamalapattakkho, sīhaṃso kanakattaco; Mama pādamūle nipati, patthayaṃ ṭhānamuttamaṃ. कमळाच्या पाकळ्यांसारखे नेत्र असलेला, सिंहासारखे खांदे असलेला आणि सोन्यासारखी कांती असलेला हा श्रेष्ठिपुत्र उत्तम पदाची आकांक्षा धरून माझ्या चरणांशी लीन झाला आहे. 119. ११९. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. इथून एक लाख कल्पानंतर, ओक्काक कुळात जन्मलेले, गोतम नावाचे शास्ता या जगात उत्पन्न होतील. 120. १२०. ‘‘‘Sāvako tassa buddhassa, dabbo nāmena vissuto; Senāsanapaññāpako, aggo hessatiyaṃ tadā’. त्या बुद्धांचे श्रावक, 'दब्ब' या नावाने प्रसिद्ध असलेले, शयनासन व्यवस्थापकांमध्ये सर्वश्रेष्ठ होतील.' 121. १२१. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पामुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 122. १२२. ‘‘Satānaṃ tīṇikkhattuñca, devarajjamakārayiṃ; Satānaṃ pañcakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ. मी तीनशे वेळा देवराज झालो आणि पाचशे वेळा चक्रवर्ती राजा झालो. 123. १२३. ‘‘Padesarajjaṃ [Pg.123] vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ; Sabbattha sukhito āsiṃ, tassa kammassa vāhasā. विस्तीर्ण प्रादेशिक राज्ये तर मोजता न यावीत इतकी असंख्य मिळाली. त्या कर्माच्या प्रभावामुळे मी सर्व जन्मांत सुखी झालो. 124. १२४. ‘‘Ekanavutito kappe, vipassī nāma nāyako; Uppajji cārudassano, sabbadhammavipassako. इथून एक्याण्णव कल्प आधी, दर्शनीय आणि सर्व धर्मांचे दर्शन घेणारे 'विपस्सी' नावाचे नायक उत्पन्न झाले. 125. १२५. ‘‘Duṭṭhacitto upavadiṃ, sāvakaṃ tassa tādino; Sabbāsavaparikkhīṇaṃ, suddhoti ca vijāniya. त्या समताधारी बुद्धांच्या सर्व आसव नष्ट झालेल्या श्रावकाला निष्पाप जाणूनही, मी दूषित मनाने त्यांच्यावर आळ घेतला. 126. १२६. ‘‘Tasseva naravīrassa, sāvakānaṃ mahesinaṃ; Salākañca gahetvāna, khīrodanamadāsahaṃ. त्याच नरवीरांच्या महान गुणसंपन्न श्रावकांना शलाका घेऊन मी खीर दान केली. 127. १२७. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. याच भद्र कल्पामध्ये, ब्राह्मण कुळात जन्मलेले, महान कीर्तीवान आणि वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले 'कस्सप' नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले. 128. १२८. ‘‘Sāsanaṃ jotayitvāna, abhibhuyya kutitthiye; Vineyye vinayitvāva, nibbuto so sasāvako. धम्मशासनाला प्रकाशित करून, मिथ्या पंथांवर विजय मिळवून आणि विनेय लोकांना सन्मार्गावर आणून, ते आपल्या श्रावकांसह परिनिर्वाण पावले. 129. १२९. ‘‘Sasisse nibbute nāthe, atthamentamhi sāsane; Devā kandiṃsu saṃviggā, muttakesā rudammukhā. श्रावकांसह नाथांचे परिनिर्वाण झाल्यावर आणि धम्मशासन अस्ताला जात असताना, देवगण भयभीत झाले, केस मोकळे सोडून आणि रडवेले चेहरे करून विलाप करू लागले. 130. १३०. ‘‘Nibbāyissati dhammakkho, na passissāma subbate; Na suṇissāma saddhammaṃ, aho no appapuññatā. धम्माचा कणा आता शांत होईल, आम्ही सुव्रती भिक्खूंचे दर्शन घेऊ शकणार नाही, सद्धम्म ऐकू शकणार नाही. अहो! आमचे पुण्य किती अल्प आहे! 131. १३१. ‘‘Tadāyaṃ pathavī sabbā, acalā sā calācalā ; Sāgaro ca sasokova, vinadī karuṇaṃ giraṃ. त्या वेळी ही संपूर्ण पृथ्वी, जी अचल आहे, ती थरथर कापू लागली. आणि महासागर जणू शोकाकुल होऊन कारुणिक स्वरात गर्जना करू लागला. 132. १३२. ‘‘Catuddisā dundubhiyo, nādayiṃsu amānusā; Samantato asaniyo, phaliṃsu ca bhayāvahā. चारही दिशांना अमानुष दुंदुभी वाजल्या आणि सभोवताली भयानक विजा कडाडू लागल्या. 133. १३३. ‘‘Ukkā patiṃsu nabhasā, dhūmaketu ca dissati; Sadhūmā jālavaṭṭā ca, raviṃsu karuṇaṃ migā. आकाशातून उल्का कोसळू लागल्या, धूमकेतू दिसू लागले, धूर आणि ज्वाळांचे लोट उठले आणि वन्य पशू कारुणिक आवाजात ओरडू लागले. 134. १३४. ‘‘Uppāde dāruṇe disvā, sāsanatthaṅgasūcake; Saṃviggā bhikkhavo satta, cintayimha mayaṃ tadā. धम्मशासनाचा अस्त दर्शवणारे हे भयानक उत्पात पाहून, भयभीत झालेल्या आम्हा सात भिक्खूंनी विचार केला: 135. १३५. ‘‘Sāsanena vināmhākaṃ, jīvitena alaṃ mayaṃ; Pavisitvā mahāraññaṃ, yuñjāma jinasāsanaṃ. धम्मशासनाविना आमच्या जगण्याला काही अर्थ नाही. आपण घनदाट अरण्यात जाऊन जिनशासनाचा अभ्यास करूया. 136. १३६. ‘‘Addasamha [Pg.124] tadāraññe, ubbiddhaṃ selamuttamaṃ; Nisseṇiyā tamāruyha, nisseṇiṃ pātayimhase. त्या वेळी अरण्यात आम्हाला एक उंच आणि भव्य पर्वत दिसला. शिडीच्या साहाय्याने आम्ही त्यावर चढलो आणि ती शिडी खाली पाडून दिली. 137. १३७. ‘‘Tadā ovadi no thero, buddhuppādo sudullabho; Saddhātidullabhā laddhā, thokaṃ sesañca sāsanaṃ. तेव्हा ज्येष्ठ स्थविरांनी आम्हाला उपदेश केला: 'बुद्धांचा प्रादुर्भाव अत्यंत दुर्लभ आहे, अत्यंत दुर्मिळ अशी श्रद्धा आपल्याला लाभली आहे आणि आता धम्मशासन थोडेच शिल्लक राहिले आहे. 138. १३८. ‘‘Nipatanti khaṇātītā, anante dukkhasāgare; Tasmā payogo kattabbo, yāva ṭhāti mune mataṃ. क्षण गमावणारे लोक अनंत दुःखसागरात कोसळतात. म्हणून, जोपर्यंत मुनींचे शासन टिकून आहे, तोपर्यंत प्रयत्न केला पाहिजे.' 139. १३९. ‘‘Arahā āsi so thero, anāgāmī tadānugo; Susīlā itare yuttā, devalokaṃ agamhase. ते ज्येष्ठ स्थवीर अर्हत झाले, त्यांचे अनुकरण करणारे दुसरे स्थवीर अनागामी झाले. इतर पाच जण उत्तम शील पाळून देवलोकात गेले. 140. १४०. ‘‘Nibbuto tiṇṇasaṃsāro, suddhāvāse ca ekako; Ahañca pakkusāti ca, sabhiyo bāhiyo tathā. संसार पार केलेले ते अर्हत स्थवीर परिनिर्वाण पावले, तर अनागामी झालेले एक स्थवीर शुद्धवास देवलोकात गेले. मी, पक्कुसाती, सभिय आणि तसेच बाहिय, 141. १४१. ‘‘Kumārakassapo ceva, tattha tatthūpagā mayaṃ; Saṃsārabandhanā muttā, gotamenānukampitā. आणि कुमारकस्सप; आम्ही वेगवेगळ्या ठिकाणी जन्म घेऊन, भगवान गोतमांच्या अनुकंपेमुळे संसारबंधनातून मुक्त झालो. 142. १४२. ‘‘Mallesu kusinārāyaṃ, jāto gabbheva me sato; Mātā matā citāruḷhā, tato nippatito ahaṃ. मल्ल देशातील कुसिनारा येथे माझा जन्म झाला. मी आईच्या गर्भात असतानाच ती मरण पावली. तिला चितेवर ठेवले असता, मी तिच्या गर्भातून बाहेर पडलो. 143. १४३. ‘‘Patito dabbapuñjamhi, tato dabboti vissuto; Brahmacārībalenāhaṃ, vimutto sattavassiko. मी लाकडाच्या ढिगाऱ्यावर पडलो, म्हणून माझे नाव 'दब्ब' असे प्रसिद्ध झाले. ब्रह्मचर्याच्या सामर्थ्याने मी वयाच्या सातव्या वर्षीच विमुक्त झालो. 144. १४४. ‘‘Khīrodanabalenāhaṃ, pañcahaṅgehupāgato; Khīṇāsavopavādena, pāpehi bahucodito. खीर दान केल्याच्या पुण्यामुळे मी पाच अंगांनी युक्त झालो. परंतु अर्हतावर आळ घेतल्यामुळे, पापी लोकांनी माझ्यावर अनेकदा खोटे आरोप केले. 145. १४५. ‘‘Ubho puññañca pāpañca, vītivattomhi dānihaṃ; Patvāna paramaṃ santiṃ, viharāmi anāsavo. आता मी पुण्य आणि पाप या दोन्हीच्या पलीकडे गेलो आहे. परम शांती प्राप्त करून मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 146. १४६. ‘‘Senāsanaṃ paññāpayiṃ, hāsayitvāna subbate; Jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho, etadagge ṭhapesi maṃ. सुव्रती भिक्खूंना प्रसन्न करून मी त्यांच्यासाठी शयनासने व्यवस्थापित केली. जिन माझ्या या गुणावर प्रसन्न झाले आणि त्यांनी मला एतदग्ग पदावर प्रस्थापित केले. 147. १४७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 148. १४८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे स्वागतच झाले... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 149. १४९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā dabbamallaputto thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान दब्बमल्लपुत्त स्थविरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Dabbamallaputtattherassāpadānaṃ catutthaṃ. दब्बमल्लपुत्त स्थविरांचे चौथे अपदान समाप्त. 5. Kumārakassapattheraapadānaṃ ५. कुमारकस्सप स्थविरांचे अपदान. 150. १५०. ‘‘Ito [Pg.125] satasahassamhi, kappe uppajji nāyako; Sabbalokahito vīro, padumuttaranāmako. या भद्रकल्पापासून एक लाख कल्प मागे, सर्व लोकांचे कल्याण करणारे, पराक्रमी, 'पदुमुत्तर' नावाचे नायक (बुद्ध) उत्पन्न झाले. 151. १५१. ‘‘Tadāhaṃ brāhmaṇo hutvā, vissuto vedapāragū; Divāvihāraṃ vicaraṃ, addasaṃ lokanāyakaṃ. त्या वेळी मी वेदांमध्ये पारंगत असलेला एक प्रसिद्ध ब्राह्मण होतो. दिवसा विहारासाठी फिरत असताना, मी लोकनायकाला (बुद्धांना) पाहिले. 152. १५२. ‘‘Catusaccaṃ pakāsentaṃ, bodhayantaṃ sadevakaṃ; Vicittakathikānaggaṃ, vaṇṇayantaṃ mahājane. देवलोकांसह सर्व जगाला चार आर्यसत्यांचा उपदेश करून त्यांना बोधी प्राप्त करून देणाऱ्या आणि जनसमुदायामध्ये अद्भुत धर्मकथा सांगणाऱ्यांमध्ये सर्वश्रेष्ठ असलेल्या भिक्खूची प्रशंसा करणाऱ्या त्या बुद्धांना मी पाहिले. 153. १५३. ‘‘Tadā muditacittohaṃ, nimantetvā tathāgataṃ; Nānārattehi vatthehi, alaṅkaritvāna maṇḍapaṃ. त्या वेळी मी प्रसन्न चित्ताने तथागतांना निमंत्रित केले आणि विविध रंगांच्या वस्त्रांनी एका मंडपाला सुशोभित केले. 154. १५४. ‘‘Nānāratanapajjotaṃ, sasaṅghaṃ bhojayiṃ tahiṃ; Bhojayitvāna sattāhaṃ, nānaggarasabhojanaṃ. विविध रत्नांनी प्रकाशमान असलेल्या त्या मंडपात मी संघासहित बुद्धांना भोजन दिले. सात दिवसांपर्यंत मी त्यांना विविध प्रकारच्या उत्कृष्ट चवींचे भोजन दिले. 155. १५५. ‘‘Nānācittehi pupphehi, pūjayitvā sasāvakaṃ ; Nipacca pādamūlamhi, taṃ ṭhānaṃ patthayiṃ ahaṃ. विविध प्रकारच्या सुंदर फुलांनी श्रावकांसह (बुद्धांची) पूजा करून, त्यांच्या चरणांवर नतमस्तक होऊन मी त्या पदाची आकांक्षा केली. 156. १५६. ‘‘Tadā munivaro āha, karuṇekarasāsayo ; ‘Passathetaṃ dijavaraṃ, padumānanalocanaṃ. त्या वेळी केवळ करुणेचेच आश्रयस्थान असलेले मुनिश्रेष्ठ (बुद्ध) म्हणाले, 'कमळासारखे मुख आणि नेत्र असलेल्या या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला पहा. 157. १५७. ‘‘‘Pītipāmojjabahulaṃ, samuggatatanūruhaṃ; Hāsamhitavisālakkhaṃ, mama sāsanalālasaṃ. 'ज्याला अत्यंत प्रीती व आनंद झाला आहे, ज्याचे रोमांच उभे राहिले आहेत, ज्याचे विशाल नेत्र हास्याने प्रफुल्लित झाले आहेत आणि जो माझ्या शासनाचा (धम्माचा) अभिलाषी आहे. 158. १५८. ‘‘‘Patitaṃ pādamūle me, ekāvatthasumānasaṃ ; Esa pattheti taṃ ṭhānaṃ, vicittakathikattanaṃ. 'माझ्या चरणांवर नतमस्तक झालेला, एकच वस्त्र परिधान केलेला आणि शुद्ध मनाचा हा ब्राह्मण, अद्भुत धर्मकथा सांगणाऱ्यांचे अग्रस्थान मिळवण्याची आकांक्षा करत आहे. 159. १५९. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. 'या कल्पानंतर एक लाख कल्प उलटल्यावर, ओक्काक (इक्ष्वाकु) कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्राने 'गोतम' नावाचे शास्ता (बुद्ध) जगात उत्पन्न होतील. 160. १६०. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Kumārakassapo nāma, hessati satthu sāvako. 'त्यांच्या धम्माचा वारसदार, त्यांचा औरस पुत्र, धम्माद्वारे निर्मित झालेला, 'कुमारकस्सप' नावाचा त्या शास्त्यांचा (बुद्धांचा) श्रावक होईल. 161. १६१. ‘‘‘Vicittapupphadussānaṃ, ratanānañca vāhasā; Vicittakathikānaṃ so, aggataṃ pāpuṇissati’. 'विविध प्रकारची फुले, वस्त्रे आणि रत्ने यांच्या दानाच्या प्रभावाने, तो अद्भुत धर्मकथा सांगणाऱ्यांमध्ये अग्रस्थानाला प्राप्त होईल.' 162. १६२. ‘‘Tena [Pg.126] kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि चेतना व संकल्पाच्या बळावर, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 163. १६३. ‘‘Paribbhamaṃ bhavābhave, raṅgamajjhe yathā naṭo; Sākhamigatrajo hutvā, migiyā kucchimokkamiṃ. रंगमंचाच्या मध्यभागी नट जसा फिरतो, तसा मी विविध भावांमध्ये (संसारात) फिरत राहिलो. नंतर मी 'शाख' नावाच्या हरिणराजाचा पुत्र म्हणून एका हरिणीच्या गर्भात प्रवेश केला. 164. १६४. ‘‘Tadā mayi kucchigate, vajjhavāro upaṭṭhito; Sākhena cattā me mātā, nigrodhaṃ saraṇaṃ gatā. त्या वेळी मी गर्भात असताना, माझ्या आईला मारण्याची वेळ आली. 'शाख' हरिणराजाने नाकारल्यामुळे माझी आई 'निग्रोध' हरिणराजाच्या शरणागत झाली. 165. १६५. ‘‘Tena sā migarājena, maraṇā parimocitā; Pariccajitvā sapāṇaṃ, mamevaṃ ovadī tadā. त्या मृगराजाने (निग्रोधने) स्वतःच्या प्राणांची आहुती देऊन माझ्या आईला मृत्यूपासून वाचवले. तेव्हा माझ्या आईने मला असा उपदेश केला: 166. १६६. ‘‘‘Nigrodhameva seveyya, na sākhamupasaṃvase; Nigrodhasmiṃ mataṃ seyyo, yañce sākhamhi jīvitaṃ’. 'केवळ निग्रोधचीच सेवा करावी, शाखच्या आश्रयाला जाऊ नये. निग्रोधच्या आश्रयात मृत्यू आलेला बरा, पण शाखच्या आश्रयातील जीवन काही कामाचे नाही.' 167. १६७. ‘‘Tenānusiṭṭhā migayūthapena, ahañca mātā ca tathetare ca ; Āgamma rammaṃ tusitādhivāsaṃ, gatā pavāsaṃ sagharaṃ yatheva. त्या मृगयूथपतीने (निग्रोधने) उपदेश केल्यामुळे, मी, माझी आई आणि इतर सर्व हरिण, त्याच्या उपदेशाचे पालन करून, परदेशातून स्वतःच्या घरी परतल्याप्रमाणे, रमणीय अशा तुषित देवलोकात गेलो. 168. १६८. ‘‘Puno kassapavīrassa, atthamentamhi sāsane; Āruyha selasikharaṃ, yuñjitvā jinasāsanaṃ. पुन्हा, जेव्हा वीर कस्सप बुद्धांचे शासन (धम्म) लयाला जात होते, तेव्हा एका पर्वताच्या शिखरावर चढून आम्ही जिन-शासनाचा (बुद्धांच्या धम्माचा) अभ्यास केला. 169. १६९. ‘‘Idānāhaṃ rājagahe, jāto seṭṭhikule ahuṃ; Āpannasattā me mātā, pabbaji anagāriyaṃ. आता या जन्मात मी राजगृह येथील एका श्रेष्ठ कुळात जन्मलो. माझी आई गरोदर असतानाच तिने गृहत्याग करून प्रवज्जा घेतली होती. 170. १७०. ‘‘Sagabbhaṃ taṃ viditvāna, devadattamupānayuṃ; So avoca ‘vināsetha, pāpikaṃ bhikkhuniṃ imaṃ’. ती गरोदर असल्याचे समजल्यावर लोकांनी तिला देवदत्ताकडे नेले. तो म्हणाला, 'या पापी भिक्खुणीला नष्ट करा (संघातून काढून टाका).' 171. १७१. ‘‘Idānipi munindena, jinena anukampitā; Sukhinī ajanī mayhaṃ, mātā bhikkhunupassaye. परंतु मुनींद्र, जिन (बुद्ध) यांच्या अनुकंपेमुळे, माझ्या आईने भिक्खुणींच्या विहारात मला सुखरूप जन्म दिला. 172. १७२. ‘‘Taṃ viditvā mahīpālo, kosalo maṃ aposayi; Kumāraparihārena, nāmenāhañca kassapo. हे समजल्यावर कोसल देशाच्या राजाने (पसेनदीने) राजपुत्राप्रमाणे माझे संगोपन केले. माझे नाव 'कस्सप' ठेवण्यात आले. 173. १७३. ‘‘Mahākassapamāgamma, ahaṃ kumārakassapo; Vammikasadisaṃ kāyaṃ, sutvā buddhena desitaṃ. महाकस्सपांच्या संबंधामुळे मी 'कुमारकस्सप' म्हणून ओळखला गेलो. बुद्धांनी उपदेशिलेल्या, शरीराला वारुळाची उपमा देणाऱ्या सूत्राचे (वम्मिक सूत्राचे) श्रवण करून, 174. १७४. ‘‘Tato [Pg.127] cittaṃ vimucci me, anupādāya sabbaso; Pāyāsiṃ damayitvāhaṃ, etadaggamapāpuṇiṃ. त्यानंतर माझे चित्त कोणत्याही उपादानाशिवाय पूर्णपणे विमुक्त झाले. पायासी (राजन्य) राजाला सन्मार्गावर आणून मी 'एतदग्ग' (अग्रस्थान) प्राप्त केले. 175. १७५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 176. १७६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन (धम्म) पूर्ण केले आहे. 177. १७७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसम्भिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन (धम्म) पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā kumārakassapo thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान कुमारकस्सप थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Kumārakassapattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. कुमारकस्सप थेरांचे पाचवे अपदान समाप्त झाले. Catuvīsatimaṃ bhāṇavāraṃ. चोविसावे भाणवार समाप्त झाले. 6. Bāhiyattheraapadānaṃ ६. बाहिय थेरांचे अपदान 178. १७८. ‘‘Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako; Mahappabho tilokaggo, nāmena padumuttaro. या भद्रकल्पापासून एक lakh कल्प मागे, महातेजस्वी, तिन्ही लोकांमध्ये श्रेष्ठ, 'पदुमुत्तर' नावाचे नायक (बुद्ध) उत्पन्न झाले. 179. १७९. ‘‘Khippābhiññassa bhikkhussa, guṇaṃ kittayato mune; Sutvā udaggacittohaṃ, kāraṃ katvā mahesino. शीघ्र अभिज्ञा प्राप्त करणाऱ्या भिक्खूच्या गुणांची प्रशंसा करणाऱ्या मुनींचे (बुद्धांचे) वचन ऐकून, मी अत्यंत प्रसन्न चित्ताने त्या महर्षींची (बुद्धांची) पूजा केली. 180. १८०. ‘‘Datvā sattāhikaṃ dānaṃ, sasissassa mune ahaṃ; Abhivādiya sambuddhaṃ, taṃ ṭhānaṃ patthayiṃ tadā. शिष्यांसह त्या मुनींना सात दिवस दान देऊन, मी त्या सम्यक् संबुद्धांना वंदन केले आणि त्या वेळी त्या पदाची आकांक्षा केली. 181. १८१. ‘‘Tato maṃ byākari buddho, ‘etaṃ passatha brāhmaṇaṃ; Patitaṃ pādamūle me, cariyaṃ paccavekkhaṇaṃ. त्यानंतर बुद्धांनी माझ्याविषयी भविष्य वर्तवले: 'माझ्या चरणांवर नतमस्तक झालेल्या आणि स्वतःच्या आचरणाचे चिंतन करणाऱ्या या ब्राह्मणाला पहा. 182. १८२. ‘‘‘Hemayaññopacitaṅgaṃ, avadātatanuttacaṃ; Palambabimbatamboṭṭhaṃ, setatiṇhasamaṃ dijaṃ. 'ज्याचे शरीर सोन्याच्या अलंकारांनी सुशोभित असल्यासारखे आहे, ज्याची त्वचा अत्यंत उजळ आहे, ज्याचे ओठ बिंबाफळासारखे लाल आणि रसरशीत आहेत, आणि ज्याचे दात पांढरे, तीक्ष्ण व समान आहेत. 183. १८३. ‘‘‘Guṇathāmabahutaraṃ, samuggatatanūruhaṃ; Guṇoghāyatanībhūtaṃ, pītisamphullitānanaṃ. 'ज्याच्यामध्ये गुणांचे आणि शक्तीचे प्राबल्य आहे, ज्याचे रोमांच उभे राहिले आहेत, जो गुणांच्या समूहाचे निवासस्थान आहे आणि ज्याचे मुख आनंदाने प्रफुल्लित झाले आहे. 184. १८४. ‘‘‘Eso patthayate ṭhānaṃ, khippābhiññassa bhikkhuno; Anāgate mahāvīro, gotamo nāma hessati. 'हा ब्राह्मण शीघ्र अभिज्ञा प्राप्त करणाऱ्या भिक्खूच्या पदाची आकांक्षा करत आहे. भविष्यात 'गोतम' नावाचे महापराक्रमी बुद्ध उत्पन्न होतील. 185. १८५. ‘‘‘Tassa [Pg.128] dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Bāhiyo nāma nāmena, hessati satthu sāvako’. “त्या (गौतम बुद्धांच्या) धर्माचा वारसदार, त्यांचा औरस पुत्र, धर्मानेच निर्माण केलेला, 'बाहिय' नावाचा शास्तांचा (बुद्धांच्या) श्रावक होईल.” 186. १८६. ‘‘Tadā hi tuṭṭho vuṭṭhāya, yāvajīvaṃ mahāmune; Kāraṃ katvā cuto saggaṃ, agaṃ sabhavanaṃ yathā. “तेव्हा मी अत्यंत प्रसन्न होऊन आसनावरून उठलो आणि महामुनींची (बुद्धांची) आयुष्यभर सेवा-पूजा करून, मृत्यूनंतर स्वतःच्या घरासारख्या असणाऱ्या स्वर्गलोकात गेलो.” 187. १८७. ‘‘Devabhūto manusso vā, sukhito tassa kammuno; Vāhasā saṃsaritvāna, sampattimanubhomahaṃ. “त्या कर्माच्या प्रभावाने मी देव किंवा मनुष्य रूपात सुखी होऊन संसारात फिरत राहिलो आणि विविध संपत्तीचा (सुखाचा) उपभोग घेतला.” 188. १८८. ‘‘Puna kassapavīrassa, atthamentamhi sāsane; Āruyha selasikharaṃ, yuñjitvā jinasāsanaṃ. “पुन्हा, जेव्हा वीर कश्यप बुद्धांचे शासन (धम्म) अस्त पावत होते, तेव्हा एका पर्वताच्या शिखरावर चढून मी जिन-शासनाचा (बुद्धांच्या शिकवणीचा) अभ्यास केला.” 189. १८९. ‘‘Visuddhasīlo sappañño, jinasāsanakārako; Tato cutā pañca janā, devalokaṃ agamhase. “विशुद्ध शील आणि प्रज्ञा बाळगून, जिन-शासनाचे पालन करणारे आम्ही पाच जण तेथून मृत्यूनंतर देवलोकात गेलो.” 190. १९०. ‘‘Tatohaṃ bāhiyo jāto, bhārukacche puruttame; Tato nāvāya pakkhando, sāgaraṃ appasiddhiyaṃ. “त्यानंतर मी 'भारुकच्छ' या श्रेष्ठ नगरात 'बाहिय' म्हणून जन्मलो. तेथून व्यापाराच्या उद्देशाने मी जहाजाने महासागरात प्रवास सुरू केला.” 191. १९१. ‘‘Tato nāvā abhijjittha, gantvāna katipāhakaṃ; Tadā bhīsanake ghore, patito makarākare. “काही दिवस प्रवास केल्यानंतर ते जहाज फुटले. तेव्हा मी मगरींनी भरलेल्या त्या भयानक आणि रौद्र महासागरात पडलो.” 192. १९२. ‘‘Tadāhaṃ vāyamitvāna, santaritvā mahodadhiṃ; Suppādapaṭṭanavaraṃ, sampatto mandavedhito. “तेव्हा मी प्रयत्नपूर्वक त्या महासागरातून पोहत जाऊन 'सुप्पारक' या श्रेष्ठ बंदरावर सुखरूप पोहोचलो.” 193. १९३. ‘‘Dārucīraṃ nivāsetvā, gāmaṃ piṇḍāya pāvisiṃ; Tadāha so jano tuṭṭho, arahāyamidhāgato. “तेथे झाडाच्या सालीचे (लाकडाचे) वस्त्र परिधान करून मी भिक्षेसाठी गावात प्रवेश केला. तेव्हा तेथील लोक आनंदी होऊन म्हणाले, 'हे अर्हत येथे आले आहेत.'” 194. १९४. ‘‘Imaṃ annena pānena, vatthena sayanena ca; Bhesajjena ca sakkatvā, hessāma sukhitā mayaṃ. “'यांना अन्न, पाणी, वस्त्र, शय्या आणि औषध देऊन त्यांचा सत्कार केल्यास आपण सर्व सुखी होऊ.'” 195. १९५. ‘‘Paccayānaṃ tadā lābhī, tehi sakkatapūjito; Arahāhanti saṅkappaṃ, uppādesiṃ ayoniso. “त्यांच्याकडून आदरपूर्वक पूजले गेल्यामुळे आणि विविध प्रत्यय (दान) मिळाल्यामुळे, माझ्या मनात अयोग्य विचार आला की, 'मी खरोखरच अर्हत आहे.'” 196. १९६. ‘‘Tato me cittamaññāya, codayī pubbadevatā; ‘Na tvaṃ upāyamaggaññū, kuto tvaṃ arahā bhave’. “तेव्हा माझ्या मनातील विचार जाणून, माझ्या पूर्वजन्मीच्या मित्र असणाऱ्या देवतेने (ब्रह्मदेवाने) मला सावध केले, 'तू मार्गाचा उपाय जाणणारा नाहीस, मग तू अर्हत कसा असणार?'” 197. १९७. ‘‘Codito tāya saṃviggo, tadāhaṃ paripucchi taṃ; ‘Ke vā ete kuhiṃ loke, arahanto naruttamā. “त्या देवतेने सावध केल्यावर मी संविग्न (भयभीत) झालो आणि तिला विचारले, 'या जगात ते श्रेष्ठ नर अर्हत कोण आहेत आणि ते कोठे राहतात?'” 198. १९८. ‘‘‘Sāvatthiyaṃ [Pg.129] kosalamandire jino, pahūtapañño varabhūrimedhaso; So sakyaputto arahā anāsavo, deseti dhammaṃ arahattapattiyā. “'कोसल देशाची राजधानी श्रावस्ती येथे महाप्रज्ञावान, पृथ्वीसारखी विशाल बुद्धी असणारे जिन (बुद्ध) आहेत. ते शाक्यपुत्र अर्हत आणि अनास्रव (आस्रवमुक्त) आहेत, आणि ते अर्हतपद प्राप्तीसाठी धम्माचा उपदेश करतात.'” 199. १९९. ‘‘‘Tadassa sutvā vacanaṃ supīṇito, nidhiṃva laddhā kapaṇoti vimhito; Udaggacitto arahattamuttamaṃ, sudassanaṃ daṭṭhumanantagocaraṃ. “'त्या देवतेचे ते वचन ऐकून मी अत्यंत प्रसन्न झालो, जणू एखाद्या दरिद्र्याला गुप्त धन मिळावे तसा मी विस्मित झालो. त्या उत्तम अर्हतपदाचे दर्शन घडवणाऱ्या आणि अनंत ज्ञान असणाऱ्या बुद्धांचे दर्शन घेण्यासाठी मी उत्सुक झालो.'” 200. २००. ‘‘‘Tadā tato nikkhamitvāna satthuno, sadā jinaṃ passāmi vimalānanaṃ ; Upecca rammaṃ vijitavhayaṃ vanaṃ, dije apucchiṃ kuhiṃ lokanandano. “'तेव्हा मी त्या बंदरावरून निघून, शास्तांच्या (बुद्धांच्या) त्या निर्मळ मुखकमलाचे दर्शन घेण्यासाठी, रमणीय अशा जेतवन नावाच्या विहारात पोहोचलो आणि तेथील भिक्खूंना विचारले, "जगाला आनंद देणारे बुद्ध कोठे आहेत?"'” 201. २०१. ‘‘‘Tato avocuṃ naradevavandito, puraṃ paviṭṭho asanesanāya so; Sasova khippaṃ munidassanussuko, upecca vandāhi tamaggapuggalaṃ’. “'तेव्हा ते भिक्खू म्हणाले, "मनुष्य आणि देवांनी वंदिलेले ते भगवान भिक्षेसाठी नगरात गेले आहेत. जर तू मुनींच्या दर्शनासाठी उत्सुक असशील, तर त्वरित तेथे जा आणि त्या अग्रपुद्गलाला (सर्वश्रेष्ठ पुरुषाला) वंदन कर."'” 202. २०२. ‘‘Tatohaṃ tuvaṭaṃ gantvā, sāvatthiṃ puramuttamaṃ; Vicarantaṃ tamaddakkhiṃ, piṇḍatthaṃ apihāgidhaṃ. “त्यानंतर मी त्वरित त्या श्रेष्ठ श्रावस्ती नगरात गेलो आणि तेथे भिक्षेसाठी फिरणाऱ्या, कोणत्याही तृष्णेपासून मुक्त असणाऱ्या त्या बुद्धांना पाहिले.” 203. २०३. ‘‘Pattapāṇiṃ alolakkhaṃ, pācayantaṃ pītākaraṃ ; Sirīnilayasaṅkāsaṃ, ravidittiharānanaṃ. “हातात भिक्षापात्र घेतलेले, शांत व स्थिर दृष्टी असणारे, लोकांचे कल्याण साधणारे, सुवर्णकांती असणारे, सौंदर्याचे निवासस्थान वाटणारे आणि सूर्याच्या तेजालाही फिके पाडणारे मुख असणारे ते बुद्ध होते.” 204. २०४. ‘‘Taṃ samecca nipaccāhaṃ, idaṃ vacanamabraviṃ; ‘Kupathe vippanaṭṭhassa, saraṇaṃ hohi gotama. “त्यांच्याजवळ जाऊन, मी त्यांना साष्टांग दंडवत घातला आणि म्हणालो, 'हे गौतम! चुकीच्या मार्गावर भरकटलेल्या माझ्यासारख्याचा आपणच आश्रय व्हावे.'” 205. २०५. ‘‘‘Pāṇasantāraṇatthāya, piṇḍāya vicarāmahaṃ; Na te dhammakathākālo, iccāha munisattamo’. “'मी प्राणांच्या रक्षणासाठी (उदरनिर्वाहासाठी) भिक्षेसाठी फिरत आहे. ही तुझ्यासाठी धम्म ऐकण्याची योग्य वेळ नाही,' असे मुनिश्रेष्ठ (बुद्ध) म्हणाले.” 206. २०६. ‘‘Tadā punappunaṃ buddhaṃ, āyāciṃ dhammalālaso; Yo me dhammamadesesi, gambhīraṃ suññataṃ padaṃ. “तेव्हा धम्माची तीव्र इच्छा असणाऱ्या मी बुद्धांना वारंवार विनंती केली. त्यानंतर त्यांनी मला त्या गंभीर आणि शून्यतायुक्त (राग-द्वेष विरहित) अशा निर्वाणपदाचा धम्म उपदेशिला.” 207. २०७. ‘‘Tassa [Pg.130] dhammaṃ suṇitvāna, pāpuṇiṃ āsavakkhayaṃ; Parikkhīṇāyuko santo, aho satthānukampako. “त्यांचा तो धम्म ऐकून मी सर्व आस्रवांच्या क्षयाला (अर्हतपदाला) प्राप्त झालो. माझे आयुष्य संपत आले असतानाही मला हा लाभ झाला, अहाहा! शास्तांची (बुद्धांची) अनुकंपा किती आश्चर्यकारक आहे!” 208. २०८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आस्रवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 209. २०९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन (शिकवण) पूर्ण केले आहे.” 210. २१०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “चारही प्रतिसंभिदा मी प्राप्त केल्या आहेत... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 211. २११. ‘‘Evaṃ thero viyākāsi, bāhiyo dārucīriyo; Saṅkārakūṭe patito, bhūtāviṭṭhāya gāviyā. “अशा प्रकारे, लाकडाचे वस्त्र परिधान करणाऱ्या बाहिय थेरांनी, पिशाचाने झपाटलेल्या गायीने धडक दिल्यामुळे कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यावर पडलेले असताना हे स्पष्ट केले.” 212. २१२. ‘‘Attano pubbacariyaṃ, kittayitvā mahāmati; Parinibbāyi so thero, sāvatthiyaṃ puruttame. “ते महाप्रज्ञावान थेर आपल्या पूर्वचरित्राचे वर्णन करून, त्या श्रेष्ठ श्रावस्ती नगरात परिनिर्वाणाला प्राप्त झाले.” 213. २१३. ‘‘Nagarā nikkhamanto taṃ, disvāna isisattamo; Dārucīradharaṃ dhīraṃ, bāhiyaṃ bāhitāgamaṃ. “नगरातून बाहेर पडताना, ऋषिश्रेष्ठ बुद्धांनी त्या लाकडाचे वस्त्र परिधान करणाऱ्या, धीर आणि बाहेरून आलेल्या बाहिय थेरांना पाहिले.” 214. २१४. ‘‘Bhūmiyaṃ patitaṃ dantaṃ, indaketūva pātitaṃ; Gatāyuṃ sukkhakilesaṃ, jinasāsanakārakaṃ. “इंद्राच्या ध्वजाप्रमाणे जमिनीवर पडलेल्या, शांत, ज्यांचे आयुष्य संपले आहे, ज्यांचे क्लेश सुकले (नष्ट झाले) आहेत आणि ज्यांनी जिन-शासनाचे पालन केले आहे, अशा त्या बाहिय थेरांना पाहून—” 215. २१५. ‘‘Tato āmantayī satthā, sāvake sāsane rate; ‘Gaṇhatha netvā jhāpetha, tanuṃ sabrahmacārino. “तेव्हा शास्तांनी (बुद्धांनी) शासनात रममाण असणाऱ्या श्रावकांना (भिक्षूंना) बोलावले आणि म्हटले, 'तुमच्या या सब्रह्मचाऱ्याचा (सहकाऱ्याचा) देह घ्या आणि त्याचा अंत्यसंस्कार (दाहसंस्कार) करा.'” 216. २१६. ‘‘‘Thūpaṃ karotha pūjetha, nibbuto so mahāmati; Khippābhiññānamesaggo, sāvako me vacokaro. “'त्यांच्यासाठी स्तूप बनवा आणि त्यांची पूजा करा, कारण ते महाप्रज्ञावान परिनिर्वाणाला प्राप्त झाले आहेत. माझ्या वचनांचे पालन करणाऱ्या श्रावकांमध्ये हा बाहिय क्षिप्राभिज्ञ (त्वरित ज्ञान प्राप्त करणाऱ्या) भिक्षूंमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे.'” 217. २१७. ‘‘‘Sahassamapi ce gāthā, anatthapadasañhitā; Ekaṃ gāthāpadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammati. “'निरर्थक शब्दांनी युक्त अशा हजार गाथांपेक्षा, ती एकच गाथा श्रेष्ठ आहे, जी ऐकून माणसाचे क्लेश शांत होतात.'” 218. २१८. ‘‘‘Yattha āpo ca pathavī, tejo vāyo na gādhati; Na tattha sukkā jotanti, ādicco na pakāsati. “'ज्या निर्वाणात जल, पृथ्वी, तेज आणि वायू हे चारही महाभूत टिकत नाहीत; तेथे तारे चमकत नाहीत आणि सूर्यही प्रकाशत नाही.'” 219. २१९. ‘‘‘Na tattha candimā bhāti, tamo tattha na vijjati; Yadā ca attanā vedi, munimonena brāhmaṇo. “'तेथे चंद्र प्रकाशत नाही आणि तेथे अंधकारही नसतो. जेव्हा एखादा मुनी (ब्राह्मण) स्वतःच्या प्रज्ञेने (मौनज्ञानाने) हे स्वतः अनुभवतो—'” 220. २२०. ‘‘‘Atha [Pg.131] rūpā arūpā ca, sukhadukkhā vimuccati’; Iccevaṃ abhaṇī nātho, tilokasaraṇo muni’’. “'तेव्हा तो रूप, अरूप आणि सुख-दुःखातून मुक्त होतो.' अशा प्रकारे तिन्ही लोकांचे आश्रय असणाऱ्या मुनींनी (बुद्धांनी) हा उपदेश केला.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā bāhiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान बाहिय थेरांनी या गाथा— Abhāsitthāti. म्हटल्या. Bāhiyattherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. बाहिय थेरांचे सहावे अपदान समाप्त झाले. 7. Mahākoṭṭhikattheraapadānaṃ ७. महाकोट्ठिक थेर अपदान 221. २२१. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbalokavidū muni; Ito satasahassamhi, kappe uppajji cakkhumā. या भद्रकल्पापासून एक लाख कल्प मागे, सर्व लोकांचे ज्ञाते, मुनी, पंचचक्षूधारी (पाच डोळे असलेले) 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (बुद्ध) उत्पन्न झाले. 222. २२२. ‘‘Ovādako viññāpako, tārako sabbapāṇinaṃ; Desanākusalo buddho, tāresi janataṃ bahuṃ. सर्व प्राण्यांना उपदेश करणारे, (सत्य) पटवून देणारे, (संसारातून) तारून नेणारे आणि धर्मदेशनेत कुशल असणारे ते बुद्ध बहुसंख्य जनसमुदायाला तारून नेणारे झाले. 223. २२३. ‘‘Anukampako kāruṇiko, hitesī sabbapāṇinaṃ; Sampatte titthiye sabbe, pañcasīle patiṭṭhapi. सर्व प्राण्यांवर अनुकंपा करणारे, कारुणिक आणि त्यांचे हित चिंतणारे ते (बुद्ध) त्यांच्याकडे आलेल्या सर्व तीर्थिकांना (इतर पंथांच्या लोकांना) पंचशीलात प्रतिष्ठित करते झाले. 224. २२४. ‘‘Evaṃ nirākulaṃ āsi, suññataṃ titthiyehi ca; Vicittaṃ arahantehi, vasībhūtehi tādibhi. अशा प्रकारे (त्यांचे शासन) उपद्रवरहित आणि तीर्थिकांपासून मुक्त होते; तसेच ते जितेंद्रिय आणि तादिगुणांनी युक्त अशा अर्हंतांनी सुशोभित होते. 225. २२५. ‘‘Ratanānaṭṭhapaññāsaṃ, uggato so mahāmuni; Kañcanagghiyasaṅkāso, bāttiṃsavaralakkhaṇo. ते महामुनी अठ्ठावन्न हात उंच होते, सोन्याच्या तोरणासारखे (किंवा सुवर्णस्तंभासारखे) तेजस्वी आणि बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त होते. 226. २२६. ‘‘Vassasatasahassāni, āyu vijjati tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ. त्या काळी मानवाचे आयुष्य एक लाख वर्षांचे होते. तेवढा काळ जिवंत राहून त्यांनी बहुसंख्य जनसमुदायाला (संसारसागरातून) तारले. 227. २२७. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, brāhmaṇo vedapāragū; Upecca sabbalokaggaṃ, assosiṃ dhammadesanaṃ. त्या काळी मी हंसवती नगरात वेदांमध्ये पारंगत असलेला एक ब्राह्मण होतो. सर्व लोकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या बुद्धांच्या जवळ जाऊन मी त्यांची धर्मदेशना ऐकली. 228. २२८. ‘‘Tadā so sāvakaṃ vīro, pabhinnamatigocaraṃ; Atthe dhamme nirutte ca, paṭibhāne ca kovidaṃ. त्या वेळी त्या वीर बुद्धांनी अर्थ, धर्म, निरुक्ती आणि प्रतिभान यांमध्ये कुशल असलेल्या आणि प्रतिसंभिदा ज्ञानाचा विषय असलेल्या एका शिष्याला— 229. २२९. ‘‘Ṭhapesi etadaggamhi, taṃ sutvā mudito ahaṃ; Sasāvakaṃ jinavaraṃ, sattāhaṃ bhojayiṃ tadā. —एतदग्ग (सर्वोच्च) पदावर नियुक्त केले. ते ऐकून मी अत्यंत प्रसन्न झालो आणि शिष्यांसह त्या श्रेष्ठ जिनांना (बुद्धांना) सात दिवस भोजनदान दिले. 230. २३०. ‘‘Dussehacchādayitvāna, sasissaṃ buddhisāgaraṃ ; Nipacca pādamūlamhi, taṃ ṭhānaṃ patthayiṃ ahaṃ. शिष्यांसह त्या बुद्धीच्या सागराला (बुद्धांना) वस्त्रे अर्पण करून, त्यांच्या चरणांवर मस्तक ठेवून मी त्या (एतदग्ग) पदाची आकांक्षा केली. 231. २३१. ‘‘Tato [Pg.132] avoca lokaggo, ‘passathetaṃ dijuttamaṃ; Vinataṃ pādamūle me, kamalodarasappabhaṃ. त्यानंतर लोकश्रेष्ठ बुद्ध म्हणाले, 'माझ्या चरणांशी लीन झालेल्या आणि कमळाच्या गर्भासारखी कांती असलेल्या या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला पहा.' 232. २३२. ‘‘‘Buddhaseṭṭhassa bhikkhussa, ṭhānaṃ patthayate ayaṃ; Tāya saddhāya cāgena, saddhammassavanena ca. 'हा श्रेष्ठ बुद्धांच्या भिक्षूच्या (एतदग्ग) पदाची आकांक्षा करत आहे. याच्या त्या श्रद्धेमुळे, त्यागामुळे आणि सद्धम्म श्रवणामुळे—' 233. २३३. ‘‘‘Sabbattha sukhito hutvā, saṃsaritvā bhavābhave; Anāgatamhi addhāne, lacchase taṃ manorathaṃ. '—हा सर्व ठिकाणी सुखी होऊन, विविध भावांमध्ये (जन्मांमध्ये) संसार करत असताना, भविष्यात आपल्या मनातील ही इच्छा प्राप्त करेल.' 234. २३४. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. 'या कल्पापासून एक लाख कल्पानंतर, ओक्काक कुळात उत्पन्न झालेले, गोतम गोत्राचे शास्ते या जगात निर्माण होतील.' 235. २३५. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Koṭṭhiko nāma nāmena, hessati satthu sāvako’. 'त्यांच्या धर्माचे वारसदार, औरस पुत्र, धर्माने निर्मित आणि 'कोट्ठिक' नावाचे त्यांचे श्रावक (शिष्य) होतील.' 236. २३६. ‘‘Taṃ sutvā mudito hutvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ; Mettacitto paricariṃ, sato paññāsamāhito. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झालो आणि आयुष्यभर मैत्रीपूर्ण चित्ताने, स्मृती व प्रज्ञेने युक्त होऊन त्या जिनांची (बुद्धांची) सेवा केली. 237. २३७. ‘‘Tena kammavipākena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या कर्माच्या विपाकामुळे (फळामुळे) आणि माझ्या चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेलो. 238. २३८. ‘‘Satānaṃ tīṇikkhattuñca, devarajjamakārayiṃ; Satānaṃ pañcakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ. मी तीनशे वेळा देवराज (इंद्र) झालो आणि पाचशे वेळा चक्रवर्ती राजा झालो. 239. २३९. ‘‘Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ; Sabbattha sukhito āsiṃ, tassa kammassa vāhasā. माझ्या प्रादेशिक राज्यांची (मांडलिक राज्यांची) संख्या तर अगणित होती. त्या कर्माच्या प्रभावामुळे मी सर्व जन्मांत सुखी झालो. 240. २४०. ‘‘Duve bhave saṃsarāmi, devatte atha mānuse; Aññaṃ gatiṃ na gacchāmi, suciṇṇassa idaṃ phalaṃ. मी केवळ देवलोक आणि मनुष्यलोक या दोनच गतींमध्ये संसार केला, इतर कोणत्याही दुर्गतीला गेलो नाही. हे सुचरित कर्माचेच फळ आहे. 241. २४१. ‘‘Duve kule pajāyāmi, khattiye atha brāhmaṇe; ‘‘Nīce kule na jāyāmi, suciṇṇassa idaṃ phalaṃ. मी केवळ क्षत्रिय किंवा ब्राह्मण या दोनच उच्च कुळांमध्ये जन्म घेतला, कधीही नीच कुळात जन्मलो नाही. हे सुचरित कर्माचेच फळ आहे. 242. २४२. ‘‘Pacchime bhave sampatte, brahmabandhu ahosahaṃ; Sāvatthiyaṃ vippakule, paccājāto mahaddhane. माझा अंतिम जन्म प्राप्त झाला असता, मी श्रावस्ती नगरात एका अत्यंत श्रीमंत ब्राह्मण कुळात जन्माला आलो. 243. २४३. ‘‘Mātā candavatī nāma, pitā me assalāyano; Yadā me pitaraṃ buddho, vinayī sabbasuddhiyā. माझ्या मातेचे नाव 'चंदवती' आणि पित्याचे नाव 'अस्सलायन' होते. जेव्हा बुद्धांनी माझ्या पित्याला सर्व प्रकारच्या शुद्धीसाठी विनीत (उपदेशित) केले— 244. २४४. ‘‘Tadā [Pg.133] pasanno sugate, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Moggallāno ācariyo, upajjhā sārisambhavo. —तेव्हा सुगतांवर (बुद्धांवर) प्रसन्न होऊन मी गृहत्याग करून प्रव्रज्या घेतली. माझे आचार्य मोग्गल्लान होते आणि माझे उपाध्याय सारिपुत्त (सारीपुत्र) होते. 245. २४५. ‘‘Kesesu chijjamānesu, diṭṭhi chinnā samūlikā; Nivāsento ca kāsāvaṃ, arahattamapāpuṇiṃ. माझे केश कापले जात असतानाच माझी मिथ्या दृष्टी मुळासकट नष्ट झाली आणि काषाय वस्त्र परिधान करत असतानाच मी अर्हत्त्व प्राप्त केले. 246. २४६. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne ca me mati; Pabhinnā tena lokaggo, etadagge ṭhapesi maṃ. अर्थ, धर्म, निरुक्ती आणि प्रतिभान यांमध्ये माझी बुद्धी अत्यंत प्रगल्भ (विश्लेषणात्मक) झाली. म्हणूनच लोकश्रेष्ठ बुद्धांनी मला एतदग्ग पदावर स्थापित केले. 247. २४७. ‘‘Asandiṭṭhaṃ viyākāsiṃ, upatissena pucchito; Paṭisambhidāsu tenāhaṃ, aggo sambuddhasāsane. उपतिस्सांनी (सारिपुत्तांनी) विचारलेल्या प्रश्नांचे मी निःशंकपणे निरसन केले. म्हणूनच मी बुद्धशासनात प्रतिसंभिदा प्राप्त करणाऱ्यांमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे. 248. २४८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... मी आता आसवरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 249. २४९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (या शासनात) येणे सुस्वागतच झाले... मी बुद्धांचे शासन (आज्ञा) पूर्ण केले आहे. 250. २५०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā mahākoṭṭhiko thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान महाकोट्ठिक थेरांनी या गाथा— Abhāsitthāti. —म्हटल्या. Mahākoṭṭhikattherassāpadānaṃ sattamaṃ. महाकोट्ठिक थेरांचा सातवा अपदान समाप्त झाला. 8. Uruveḷakassapattheraapadānaṃ ८. उरुवेळ कस्सप थेरांचा अपदान 251. २५१. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbalokavidū muni; Ito satasahassamhi, kappe uppajji cakkhumā. या भद्रकल्पापासून एक lakh कल्प मागे, सर्व लोकांचे ज्ञाते, मुनी, पंचचक्षूधारी 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (बुद्ध) उत्पन्न झाले. 252. २५२. ‘‘Ovādako viññāpako, tārako sabbapāṇinaṃ; Desanākusalo buddho, tāresi janataṃ bahuṃ. सर्व प्राण्यांना उपदेश करणारे, (सत्य) पटवून देणारे, (संसारातून) तारून नेणारे आणि धर्मदेशनेत कुशल असणारे ते बुद्ध बहुसंख्य जनसमुदायाला तारून नेणारे झाले. 253. २५३. ‘‘Anukampako kāruṇiko, hitesī sabbapāṇinaṃ; Sampatte titthiye sabbe, pañcasīle patiṭṭhapi. सर्व प्राण्यांवर अनुकंपा करणारे, कारुणिक आणि त्यांचे हित चिंतणारे ते (बुद्ध) त्यांच्याकडे आलेल्या सर्व तीर्थिकांना (इतर पंथांच्या लोकांना) पंचशीलात प्रतिष्ठित करते झाले. 254. २५४. ‘‘Evaṃ nirākulaṃ āsi, suññataṃ titthiyehi ca; Vicittaṃ arahantehi, vasībhūtehi tādibhi. अशा प्रकारे (त्यांचे शासन) उपद्रवरहित आणि तीर्थिकांपासून मुक्त होते; तसेच ते जितेंद्रिय आणि तादिगुणांनी युक्त अशा अर्हतांनी सुशोभित होते. 255. २५५. ‘‘Ratanānaṭṭhapaññāsaṃ, uggato so mahāmuni; Kañcanagghiyasaṅkāso, bāttiṃsavaralakkhaṇo. ते महामुनी अठ्ठावन्न हात उंच होते, सोन्याच्या तोरणासारखे (किंवा सुवर्णस्तंभासारखे) तेजस्वी आणि बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त होते. 256. २५६. ‘‘Vassasatasahassāni[Pg.134], āyu vijjati tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ. त्या काळी मानवाचे आयुष्य एक लाख वर्षांचे होते. तेवढा काळ जिवंत राहून त्यांनी बहुसंख्य जनसमुदायाला (संसारसागरातून) तारले. 257. २५७. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyā, brāhmaṇo sādhusammato; Upecca lokapajjotaṃ, assosiṃ dhammadesanaṃ. त्या वेळी मी हंसवती नगरात एक सज्जन म्हणून मानला गेलेला ब्राह्मण होतो. मी लोकप्रदीप (बुद्धां) जवळ जाऊन त्यांची धम्मदेशना ऐकली. 258. २५८. ‘‘Tadā mahāparisatiṃ, mahāparisasāvakaṃ; Ṭhapentaṃ etadaggamhi, sutvāna mudito ahaṃ. त्या वेळी मोठ्या जनसमुदायात (परिषदेत), भगवंतांनी एका विशाल अनुयायी वर्ग असलेल्या श्रावकाला एतदग्ग (सर्वोच्च) स्थानी नियुक्त केल्याचे ऐकून मला अतिशय आनंद झाला. 259. २५९. ‘‘Mahatā parivārena, nimantetvā mahājinaṃ; Brāhmaṇānaṃ sahassena, sahadānamadāsahaṃ. मी एका मोठ्या परिवारासह महाजिनांना (बुद्धांना) आमंत्रित केले आणि एक हजार ब्राह्मणांसह त्यांना दान दिले. 260. २६०. ‘‘Mahādānaṃ daditvāna, abhivādiya nāyakaṃ; Ekamantaṃ ṭhito haṭṭho, idaṃ vacanamabraviṃ. ते महादान दिल्यानंतर, नायकाला (बुद्धांना) अभिवादन करून, मी एका बाजूला आनंदाने उभा राहिलो आणि हे शब्द बोललो— 261. २६१. ‘‘‘Tayi saddhāya me vīra, adhikāraguṇena ca; Parisā mahatī hotu, nibbattassa tahiṃ tahiṃ’. ‘हे वीर (बुद्ध)! आपल्यावरील माझ्या श्रद्धेमुळे आणि या पुण्यकर्माच्या प्रभावामुळे, मी ज्या ज्या जन्मात जन्म घेईन, तिथे मला खूप मोठा अनुयायी वर्ग (परिषद) लाभो.’ 262. २६२. ‘‘Tadā avoca parisaṃ, gajagajjitasussaro; Karavīkaruto satthā, ‘etaṃ passatha brāhmaṇaṃ. त्या वेळी, हत्तीच्या गर्जनेसारखा गंभीर आणि करवीक पक्ष्यासारखा मधुर आवाज असलेले शास्ता (बुद्ध) परिषदेला म्हणाले, ‘या ब्राह्मणाकडे पहा. 263. २६३. ‘‘‘Hemavaṇṇaṃ mahābāhuṃ, kamalānanalocanaṃ; Udaggatanujaṃ haṭṭhaṃ, saddhavantaṃ guṇe mama. ‘ज्याचा वर्ण सुवर्णासारखा आहे, ज्याचे बाहू विशाल आहेत, ज्याचे मुख आणि डोळे कमळासारखे आहेत, जो रोमांचित आणि आनंदी आहे, आणि माझ्या गुणांवर श्रद्धा ठेवणारा आहे. 264. २६४. ‘‘‘Esa patthayate ṭhānaṃ, sīhaghosassa bhikkhuno; Anāgatamhi addhāne, lacchase taṃ manorathaṃ. ‘हा "सिंहघोष" नावाच्या भिक्खूच्या सर्वोच्च पदाची आकांक्षा करत आहे. (हे ब्राह्मणा!) भविष्यात तुला तुझी ही इच्छा प्राप्त होईल. 265. २६५. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. ‘या कल्पानंतर एक लाख कल्पांनी, ओक्काक कुळात जन्मलेले, गोत्रान्वये "गोतम" नावाचे शास्ता (बुद्ध) जगात उत्पन्न होतील. 266. २६६. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Kassapo nāma gottena, hessati satthu sāvako’. ‘त्यांच्या धम्माचा वारसदार, धम्मापासून जन्मलेला त्यांचा औरस पुत्र, गोत्राने "कस्सप" नावाचा त्या शास्त्यांचा श्रावक होईल.’ 267. २६७. ‘‘Ito dvenavute kappe, ahu satthā anuttaro; Anūpamo asadiso, phusso lokagganāyako. या कल्पानंतर ब्याण्णव (९२) कल्पांपूर्वी, अनुपम, अद्वितीय आणि जगाचे सर्वश्रेष्ठ मार्गदर्शक असलेले 'फुस्स' नावाचे अनुत्तर शास्ता (बुद्ध) होऊन गेले. 268. २६८. ‘‘So ca sabbaṃ tamaṃ hantvā, vijaṭetvā mahājaṭaṃ; Vassate amataṃ vuṭṭhiṃ, tappayanto sadevakaṃ. त्यांनी सर्व अज्ञानरूपी अंधकार नष्ट करून, तृष्णेचे मोठे जाळे सोडवून, देव आणि मनुष्यांसह सर्वांना तृप्त करत अमृतमय (निर्वाणरूपी) वर्षाव केला. 269. २६९. ‘‘Tadā [Pg.135] hi bārāṇasiyaṃ, rājā paccā ahumhase; Bhātaromha tayo sabbe, saṃvisaṭṭhāva rājino. त्या वेळी आम्ही वाराणसीमध्ये राजाचे पुत्र (राजपुत्र) होतो. आम्ही तिघेही भाऊ राजाचे अत्यंत विश्वासू होतो. 270. २७०. ‘‘Vīraṅgarūpā balino, saṅgāme aparājitā; Tadā kupitapaccanto, amhe āha mahīpati. आम्ही पराक्रमी, बलवान आणि युद्धात अजिंक्य होतो. त्या वेळी सीमावर्ती भागात बंड झाले, तेव्हा राजाने आम्हाला सांगितले— 271. २७१. ‘‘‘Etha gantvāna paccantaṃ, sodhetvā aṭṭavībalaṃ; Khemaṃ vijiritaṃ katvā, puna dethāti bhāsatha’. ‘तुम्ही सीमावर्ती भागात जा, तिथल्या बंडखोरांचा पाडाव करा आणि माझे राज्य पुन्हा सुरक्षित करून मला सोपवा.’ 272. २७२. ‘‘Tato mayaṃ avocumha, yadi deyyāsi nāyakaṃ; Upaṭṭhānāya amhākaṃ, sādhayissāma vo tato. त्यावर आम्ही म्हणालो, ‘जर आपण आम्हाला नायकाची (बुद्धांची) सेवा करण्याची परवानगी दिली, तर आम्ही आपले हे काम नक्कीच पूर्ण करू.’ 273. २७३. ‘‘Tato mayaṃ laddhavarā, bhūmipālena pesitā; Nikkhittasatthaṃ paccantaṃ, katvā punarupacca taṃ. त्यानंतर, राजाकडून वर (परवानगी) मिळवून आणि त्यांच्याद्वारे पाठवले गेल्यानंतर, आम्ही सीमावर्ती भागातील शत्रूंना शस्त्रे खाली टाकण्यास भाग पाडले आणि पुन्हा राजाकडे परतलो. 274. २७४. ‘‘Yācitvā satthupaṭṭhānaṃ, rājānaṃ lokanāyakaṃ; Munivīraṃ labhitvāna, yāvajīvaṃ yajimha taṃ. आम्ही राजाकडे शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) सेवेची मागणी केली. त्या लोकनायक मुनिवीरांचा (बुद्धांचा) सहवास लाभल्यावर, आम्ही आयुष्यभर त्यांची सेवा-पूजा केली. 275. २७५. ‘‘Mahagghāni ca vatthāni, paṇītāni rasāni ca; Senāsanāni rammāni, bhesajjāni hitāni ca. मौल्यवान वस्त्रे, उत्कृष्ट चवीचे अन्नपदार्थ, रमणीय शय्या आणि आसने, तसेच हितकारक औषधे— 276. २७६. ‘‘Datvā sasaṅghamunino, dhammenuppāditāni no; Sīlavanto kāruṇikā, bhāvanāyuttamānasā. आम्ही धम्माच्या मार्गाने मिळवलेल्या या सर्व वस्तू संघासहित मुनींना (बुद्धांना) दान दिल्या. आम्ही शीलवान, कारुणिक आणि भावनेत मग्न असलेले झालो. 277. २७७. ‘‘Saddhā paricaritvāna, mettacittena nāyakaṃ; Nibbute tamhi lokagge, pūjaṃ katvā yathābalaṃ. आम्ही श्रद्धेने आणि मैत्रीभावाने त्या नायकाची (बुद्धांची) सेवा केली. ते लोकश्रेष्ठ बुद्ध परिनिर्वाण पावले तेव्हा आम्ही आमच्या शक्तीनुसार त्यांची पूजा केली. 278. २७८. ‘‘Tato cutā santusitaṃ, gatā tattha mahāsukhaṃ; Anubhūtā mayaṃ sabbe, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. त्या जन्मातून च्युत (मृत्यू) झाल्यावर आम्ही सर्वजण तुषित स्वर्गात गेलो, जिथे आम्ही सर्वांनी मोठे सुख अनुभवले. हे बुद्धपूजेचेच फळ आहे. 279. २७९. ‘‘Māyākāro yathā raṅge, dassesi vikatiṃ bahuṃ; Tathā bhave bhamantohaṃ, videhādhipatī ahuṃ. ज्याप्रमाणे एखादा जादूगार रंगमंचावर अनेक प्रकारचे खेळ दाखवतो, त्याचप्रमाणे संसारात भटकत असताना मी विदेह देशाचा राजा (अंगती) झालो होतो. 280. २८०. ‘‘Guṇāceḷassa vākyena, micchādiṭṭhigatāsayo; Narakaṃ maggamārūḷho, rucāya mama dhītuyā. गुण अचेलकाच्या (नग्न संन्याशाच्या) उपदेशामुळे माझी बुद्धी मिथ्यादृष्टीने भ्रष्ट झाली होती आणि मी नरकाच्या मार्गावर चाललो होतो. परंतु माझी कन्या रुजा हिच्या— 281. २८१. ‘‘Ovādaṃ nādiyitvāna, brahmunā nāradenahaṃ; Bahudhā saṃsito santo, diṭṭhiṃ hitvāna pāpikaṃ. उपदेशाकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे, मला नारद नावाच्या ब्रह्मदेवाने अनेक प्रकारे उपदेश केला. त्यामुळे मी त्या पापी मिथ्यादृष्टीचा त्याग केला. 282. २८२. ‘‘Pūrayitvā [Pg.136] visesena, dasa kammapathānihaṃ; Hitvāna dehamagamiṃ, saggaṃ sabhavanaṃ yathā. मी विशेषतः दहा कर्मपथांचे (दशकुशल कर्मांचे) पालन केले आणि हा देह सोडल्यानंतर, जणू काही स्वतःच्याच घरात जावे तसा मी स्वर्गात गेलो. 283. २८३. ‘‘Pacchime bhave sampatte, brahmabandhu ahosahaṃ; Bārāṇasiyaṃ phītāyaṃ, jāto vippamahākule. माझ्या या अंतिम जन्मात, मी समृद्ध वाराणसी नगरात एका प्रतिष्ठित ब्राह्मण कुळात जन्मलो. 284. २८४. ‘‘Maccubyādhijarā bhīto, ogāhetvā mahāvanaṃ ; Nibbānaṃ padamesanto, jaṭilesu paribbajiṃ. मृत्यू, व्याधी आणि वृद्धत्व यांच्या भयाने व्याकुळ होऊन, मी महावनात प्रवेश केला आणि निर्वाणपदाच्या शोधात जटाधारी तापसांमध्ये प्रव्रजित झालो. 285. २८५. ‘‘Tadā dve bhātaro mayhaṃ, pabbajiṃsu mayā saha; Uruveḷāyaṃ māpetvā, assamaṃ nivasiṃ ahaṃ. त्या वेळी माझे दोन्ही भाऊ माझ्यासोबत प्रव्रजित झाले. उरुवेला येथे आश्रम बांधून मी तिथे राहू लागलो. 286. २८६. ‘‘Kassapo nāma gottena, uruveḷanivāsiko ; Tato me āsi paññatti, uruveḷakassapo iti. गोत्राने माझे नाव 'कस्सप' होते आणि मी उरुवेला येथे राहत असल्यामुळे मला 'उरुवेल कस्सप' या नावाने ओळखले जाऊ लागले. 287. २८७. ‘‘Nadīsakāse bhātā me, nadīkassapasavhayo; Āsī sakāsanāmena, gayāyaṃ gayākassapo. नदीच्या काठावर राहणारा माझा मधला भाऊ 'नदी कस्सप' या नावाने ओळखला गेला, आणि गया येथे राहणारा माझा लहान भाऊ त्याच्या राहण्याच्या ठिकाणावरून 'गया कस्सप' म्हणून प्रसिद्ध झाला. 288. २८८. ‘‘Dve satāni kaniṭṭhassa, tīṇi majjhassa bhātuno; Mama pañca satānūnā, sissā sabbe mamānugā. माझ्या लहान भावाचे दोनशे शिष्य होते, मधल्या भावाचे तीनशे शिष्य होते, आणि माझे पूर्ण पाचशे शिष्य होते. हे सर्व शिष्य आमचे अनुयायी होते. 289. २८९. ‘‘Tadā upecca maṃ buddho, katvāna vividhāni me ; Pāṭihīrāni lokaggo, vinesi narasārathi. त्या वेळी, लोकश्रेष्ठ आणि मानवांचे सारथी असलेल्या बुद्धांनी माझ्याजवळ येऊन, विविध प्रकारचे प्रातिहार्य (चमत्कार) दाखवून मला सन्मार्गावर आणले (दीक्षित केले). 290. २९०. ‘‘Sahassaparivārena, ahosiṃ ehibhikkhuko; Teheva saha sabbehi, arahattamapāpuṇiṃ. मी माझ्या एक हजार अनुयायांसह 'एहि भिक्खू' (या, भिक्खू व्हा) या विधीने भिक्खू झालो, आणि त्या सर्व शिष्यांसह मी अर्हतपद प्राप्त केले. 291. २९१. ‘‘Te cevaññe ca bahavo, sissā maṃ parivārayuṃ; Sāsituñca samatthohaṃ, tato maṃ isisattamo. ते आणि इतर अनेक शिष्य माझ्याभोवती गोळा झाले होते. मी त्यांना उपदेश करण्यास समर्थ होतो, म्हणूनच ऋषिश्रेष्ठ बुद्धांनी मला— 292. २९२. ‘‘Mahāparisabhāvasmiṃ, etadagge ṭhapesi maṃ; Aho buddhe kataṃ kāraṃ, saphalaṃ me ajāyatha. मोठा अनुयायी वर्ग (परिषद) असणाऱ्यांमध्ये 'एतदग्ग' (सर्वोच्च) स्थानी नियुक्त केले. अहो! बुद्धांच्या चरणी केलेली सेवा किती आश्चर्यकारकपणे फलदायी ठरली! 293. २९३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 294. २९४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्ध शासनात) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 295. २९५. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.137] catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā uruveḷakassapo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे, आयुष्यमान उरुवेल कस्सप थेरांनी या गाथा म्हटल्या. Abhāsitthāti. अशा गाथा त्यांनी म्हटल्या. Uruveḷakassapattherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. उरुवेळकाश्यप थेरांचे आठवे अपदान समाप्त झाले. 9. Rādhattheraapadānaṃ ९. राध थेर अपदान 296. २९६. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbalokavidū muni; Ito satasahassamhi, kappe uppajji cakkhumā. "या कल्पामधून एक लाख कल्प मागे, सर्वलोकविद्, मुनी, चक्षुमान 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन उत्पन्न झाले. 297. २९७. ‘‘Ovādako viññāpako, tārako sabbapāṇinaṃ; Desanākusalo buddho, tāresi janataṃ bahuṃ. "ते सर्व प्राण्यांना उपदेश करणारे, जाणीव करून देणारे, तारून नेणारे आणि देशनेत कुशल असणारे बुद्ध होते; त्यांनी बहुसंख्य जनसमुदायाला तारले. 298. २९८. ‘‘Anukampako kāruṇiko, hitesī sabbapāṇinaṃ; Sampatte titthiye sabbe, pañcasīle patiṭṭhapi. "ते सर्व प्राण्यांवर अनुकंपा करणारे, कारुणिक आणि हितचिंतक होते. त्यांनी शरण आलेल्या सर्व तिर्थिकांना पंचशीलात प्रतिष्ठित केले. 299. २९९. ‘‘Evaṃ nirākulaṃ āsi, suññataṃ titthiyehi ca; Vicittaṃ arahantehi, vasībhūtehi tādibhi. "अशा प्रकारे (त्यांचे शासन) उपद्रवरहित होते आणि तिर्थिकांपासून मुक्त होते. वशीभूत आणि तादी अर्हतांनी ते सुशोभित होते. 300. ३००. ‘‘Ratanānaṭṭhapaññāsaṃ, uggato so mahāmuni; Kañcanagghiyasaṅkāso, bāttiṃsavaralakkhaṇo. "ते महामुनी अठ्ठावन्न हात उंच होते. ते सुवर्णस्तंभासारखे तेजस्वी आणि बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त होते. 301. ३०१. ‘‘Vassasatasahassāni, āyu vijjati tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ. "त्या काळी आयुष्य एक लाख वर्षांचे होते. तेवढा काळ जिवंत राहून त्यांनी बहुसंख्य जनसमुदायाला तारले. 302. ३०२. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, brāhmaṇo mantapāragū; Upecca taṃ naravaraṃ, assosiṃ dhammadesanaṃ. "त्या वेळी मी हंसवती नगरीत वेदांचा पारंगत असलेला एक ब्राह्मण होतो. त्या नरश्रेष्ठांच्या जवळ जाऊन मी धम्मदेशना ऐकली. 303. ३०३. ‘‘Paññapentaṃ mahāvīraṃ, parisāsu visāradaṃ; Paṭibhāneyyakaṃ bhikkhuṃ, etadagge vināyakaṃ. "परिषदेमध्ये निर्भय असलेल्या आणि शीघ्र बुद्धिमत्ता असलेल्या एका भिक्षूला अग्रस्थानी नियुक्त करताना मी त्या महावीरांना, विनायकांना पाहिले. 304. ३०४. ‘‘Tadāhaṃ kāraṃ katvāna, sasaṅghe lokanāyake; Nipacca sirasā pāde, taṃ ṭhānaṃ abhipatthayiṃ. "त्या वेळी मी संघासहित लोकनायकांचा सत्कार करून, चरणांवर डोके ठेवून प्रणिपात केला आणि त्या पदाची आकांक्षा केली. 305. ३०५. ‘‘Tato maṃ bhagavā āha, siṅgīnikkhasamappabho; Sarena rajanīyena, kilesamalahārinā. "त्यानंतर, सुवर्णासारखी कांती असणाऱ्या आणि क्लेशांचा मळ दूर करणाऱ्या भगवंतांनी मधुर आवाजात मला असे म्हटले: 306. ३०६. ‘‘‘Sukhī [Pg.138] bhavassu dīghāyu, sijjhatu paṇidhī tava; Sasaṅghe me kataṃ kāraṃ, atīva vipulaṃ tayā. "‘तू सुखी आणि दीर्घायुषी हो, तुझा संकल्प पूर्ण होवो. तू माझ्या संघासहित माझा अत्यंत मोठा सत्कार केला आहेस. 307. ३०७. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. "‘या कल्पानंतर एक लाख कल्पानी, इक्ष्वाकु कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्राने 'गोतम' नावाचे शास्ते जगात उत्पन्न होतील. 308. ३०८. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Rādhoti nāmadheyyena, hessati satthu sāvako. "‘त्यांच्या धम्माचे वारसदार, औरस पुत्र, धम्माने निर्मित झालेले, "राध" नावाचे त्यांचे श्रावक होतील. 309. ३०९. ‘‘‘Sa te hetuguṇe tuṭṭho, sakyaputto narāsabho ; Paṭibhāneyyakānaggaṃ, paññapessati nāyako’. "‘ते शाक्यपुत्र, नरश्रेष्ठ नायक तुझ्या गुणांवर प्रसन्न होऊन तुला प्रतिभानवंतांमध्ये अग्रस्थानी घोषित करतील.’ 310. ३१०. ‘‘Taṃ sutvā mudito hutvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ; Mettacitto paricariṃ, sato paññāsamāhito. "ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित आलो आणि आयुष्यभर जागरूक, प्रज्ञावान व मैत्रीपूर्ण चित्ताने त्या जिनांची सेवा केली. 311. ३११. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. "त्या सुकृतामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेलो. 312. ३१२. ‘‘Satānaṃ tīṇikkhattuñca, devarajjamakārayiṃ; Satānaṃ pañcakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ. "मी तीनशे वेळा देवराज झालो आणि पाचशे वेळा चक्रवर्ती राजा झालो. 313. ३१३. ‘‘Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ; Sabbattha sukhito āsiṃ, tassa kammassa vāhasā. "विपुल प्रादेशिक राज्ये तर मोजता येणार नाहीत एवढ्या वेळा मी उपभोगली. त्या कर्माच्या प्रभावाने मी सर्व जन्मांत सुखी राहिलो. 314. ३१४. ‘‘Pacchime bhave sampatte, giribbajapuruttame; Jāto vippakule niddhe, vikalacchādanāsane. "माझ्या अंतिम जन्मात, मी गिरिव्रज या श्रेष्ठ नगरात एका गरीब, अन्न-वस्त्राची कमतरता असलेल्या ब्राह्मण कुळात जन्मलो. 315. ३१५. ‘‘Kaṭacchubhikkhaṃ pādāsiṃ, sāriputtassa tādino; Yadā jiṇṇo ca vuddho ca, tadārāmamupāgamiṃ. "मी त्या तादी सारिपुत्तांना पळीभर भिक्षा दिली होती. जेव्हा मी वृद्ध आणि जर्जर झालो, तेव्हा मी आरामात गेलो. 316. ३१६. ‘‘Pabbajati na maṃ koci, jiṇṇadubbalathāmakaṃ; Tena dīno vivaṇṇaṅgo, soko cāsiṃ tadā ahaṃ. "मी वृद्ध आणि अशक्त असल्यामुळे कोणीही मला प्रवज्जा देत नव्हते. त्यामुळे मी दीन आणि निस्तेज झालो होतो आणि मला मोठा शोक झाला होता. 317. ३१७. ‘‘Disvā mahākāruṇiko, mamamāha mahāmuni; ‘Kimatthaṃ puttasokaṭṭo, brūhi te cittajaṃ rujaṃ’. "मला पाहून महाकारुणिक महामुनी मला म्हणाले, ‘हे पुत्रा, तू शोकाने का व्याकुळ झाला आहेस? तुझ्या मनातील दुःख मला सांग.’ 318. ३१८. ‘‘‘Pabbajjaṃ na labhe vīra, svākkhāte tava sāsane; Tena sokena dīnosmi, saraṇaṃ hohi nāyaka’. "‘हे वीर, आपल्या सुविख्यात शासनात मला प्रवज्जा मिळत नाही. त्या शोकाने मी दीन झालो आहे. हे नायक, आपण माझे शरण व्हावे.’ 319. ३१९. ‘‘Tadā [Pg.139] bhikkhū samānetvā, apucchi munisattamo; ‘Imassa adhikāraṃ ye, saranti byāharantu te’. "त्या वेळी मुनिश्रेष्ठांनी भिक्षूंना एकत्र बोलावून विचारले, ‘या ब्राह्मणाने केलेले उपकार ज्या कोणाला आठवत असतील, त्यांनी ते सांगावे.’ 320. ३२०. ‘‘Sāriputto tadāvoca, ‘kāramassa sarāmahaṃ; Kaṭacchubhikkhaṃ dāpesi, piṇḍāya carato mama’. "त्या वेळी सारिपुत्त म्हणाले, ‘मी याच्या उपकाराचे स्मरण करतो. मी भिक्षेसाठी फिरत असताना याने मला पळीभर भिक्षा दिली होती.’ 321. ३२१. ‘‘‘Sādhu sādhu kataññūsi, sāriputta imaṃ tuvaṃ; Pabbājehi dijaṃ vuḍḍhaṃ, hessatājāniyo ayaṃ’. "‘साधू! साधू! सारिपुत्त, तू कृतज्ञ आहेस. तू या वृद्ध ब्राह्मणाला प्रवज्जा दे. हा एक आझानीय होईल.’ 322. ३२२. ‘‘Tato alatthaṃ pabbajjaṃ, kammavācopasampadaṃ; Na cireneva kālena, pāpuṇiṃ āsavakkhayaṃ. "त्यानंतर मला प्रवज्जा आणि कर्मवाचेने उपसंपदा मिळाली. आणि फार काळ न लागता मी आसवांचा क्षय प्राप्त केला. 323. ३२३. ‘‘Sakkaccaṃ munino vākyaṃ, suṇāmi mudito yato; Paṭibhāneyyakānaggaṃ, tato maṃ ṭhapayī jino. "मी मुनींचे वचन अत्यंत आदराने आणि आनंदाने ऐकले, म्हणूनच जिनांनी मला प्रतिभानवंतांमध्ये अग्रस्थानी प्रस्थापित केले. 324. ३२४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. "माझे क्लेश जळून गेले आहेत... पे... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 325. ३२५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे स्वागतच झाले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 326. ३२६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ āyasmā rādho thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान राध थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Rādhattherassāpadānaṃ navamaṃ. राध थेरांचे नववे अपदान समाप्त झाले. 10. Mogharājattheraapadānaṃ १०. मोघराज थेर अपदान 327. ३२७. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbalokavidū muni; Ito satasahassamhi, kappe uppajji cakkhumā. "या कल्पामधून एक lakh कल्प मागे, सर्वलोकविद्, मुनी, चक्षुमान 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन उत्पन्न झाले. 328. ३२८. ‘‘Ovādako viññāpako, tārako sabbapāṇinaṃ; Desanākusalo buddho, tāresi janataṃ bahuṃ. "ते सर्व प्राण्यांना उपदेश करणारे, जाणीव करून देणारे, तारून नेणारे आणि देशनेत कुशल असणारे बुद्ध होते; त्यांनी बहुसंख्यांना तारले. 329. ३२९. ‘‘Anukampako kāruṇiko, hitesī sabbapāṇinaṃ; Sampatte titthiye sabbe, pañcasīle patiṭṭhapi. सर्व प्राण्यांवर अनुकंपा करणारे, कारुणिक आणि हितचिंतक असणाऱ्या त्या भगवंतांनी आपल्याकडे आलेल्या सर्व तीर्थिकांना पंचशीलामध्ये प्रतिष्ठित केले. 330. ३३०. ‘‘Evaṃ nirākulaṃ āsi, suññataṃ titthiyehi ca; Vicittaṃ arahantehi, vasībhūtehi tādibhi. अशा प्रकारे (ते बुद्धशासन) उपद्रवविरहित झाले, तीर्थिकांपासून मुक्त झाले आणि वशित्व प्राप्त केलेल्या, तादी गुणांनी युक्त अशा अर्हतांनी सुशोभित झाले. 331. ३३१. ‘‘Ratanānaṭṭhapaññāsaṃ[Pg.140], uggato so mahāmuni; Kañcanagghiyasaṅkāso, bāttiṃsavaralakkhaṇo. ते महामुनी (बुद्ध) अठ्ठावन्न हात उंच होते, सुवर्णस्तंभासारखे तेजस्वी आणि बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त होते. 332. ३३२. ‘‘Vassasatasahassāni, āyu vijjati tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ. त्या काळी (लोकांचे) आयुष्य एक लाख वर्षांचे होते. तेवढा काळ जिवंत राहून त्या भगवंतांनी बहुसंख्य जनसमुदायाचा उद्धार केला. 333. ३३३. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, kule aññatare ahuṃ; Parakammāyane yutto, natthi me kiñci saṃdhanaṃ. त्या वेळी मी हंसवती नगरात एका सामान्य कुळात जन्मलो होतो. मी इतरांचे काम करण्यात मग्न होतो आणि माझ्याकडे स्वतःची कोणतीही संपत्ती नव्हती. 334. ३३४. ‘‘Paṭikkamanasālāyaṃ, vasanto katabhūmiyaṃ; Aggiṃ ujjālayiṃ tattha, daḷhaṃ kaṇhāsi sā hī. विश्रामगृहात राहत असताना, मी सपाट केलेल्या जमिनीवर अग्नी प्रज्वलित केला. त्यामुळे ती जमीन अत्यंत काळी आणि डागाळलेली झाली. 335. ३३५. ‘‘Tadā parisatiṃ nātho, catusaccapakāsako; Sāvakaṃ sampakittesi, lūkhacīvaradhārakaṃ. त्या वेळी चार आर्यसत्यांचा प्रकाश करणारे ते नाथ (बुद्ध) परिषदेमध्ये जीर्ण चीवर परिधान करणाऱ्या एका श्रावकाची प्रशंसा करत होते. 336. ३३६. ‘‘Tassa tamhi guṇe tuṭṭho, paṇipacca tathāgataṃ; Lūkhacīvaradhāraggaṃ, patthayiṃ ṭhānamuttamaṃ. त्या भिक्खूच्या त्या गुणाने प्रसन्न होऊन, मी तथागतांना वंदन केले आणि जीर्ण चीवर परिधान करणाऱ्या भिक्खूंमध्ये अग्रस्थान मिळवण्याची आकांक्षा केली. 337. ३३७. ‘‘Tadā avoca bhagavā, sāvake padumuttaro; ‘Passathetaṃ purisakaṃ, kucelaṃ tanudehakaṃ. त्या वेळी पद्मूत्तर भगवंतांनी श्रावकांना उद्देशून म्हटले: 'जीर्ण वस्त्रे नेसलेल्या आणि कृश शरीर असलेल्या या मनुष्याला पहा. 338. ३३८. ‘‘‘Pītippasannavadanaṃ, saddhādhanasamanvitaṃ ; Udaggatanujaṃ haṭṭhaṃ, acalaṃ sālapiṇḍitaṃ. 'ज्याचे मुख प्रीतीने प्रसन्न आहे, जो श्रद्धा रूपी धनाने युक्त आहे, ज्याचे रोमांच उभे राहिले आहेत, जो हर्षित, अचल आणि साल वृक्षाच्या समूहासारखा दृढ आहे. 339. ३३९. ‘‘‘Eso pattheti taṃ ṭhānaṃ, saccasenassa bhikkhuno; Lūkhacīvaradhārissa, tassa vaṇṇasitāsayo. 'हा मनुष्य जीर्ण चीवर परिधान करणाऱ्या त्या सच्चसेन भिक्खूच्या गुणांवर मोहित होऊन, त्याच पदाची आकांक्षा करत आहे.' 340. ३४०. ‘‘Taṃ sutvā mudito hutvā, nipacca sirasā jinaṃ; Yāvajīvaṃ subhaṃ kammaṃ, karitvā jinasāsane. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झालो आणि जिन (बुद्ध) यांना मस्तक टेकवून वंदन केले. मी आयुष्यभर जिनशासनात पुण्यकर्मे केली. 341. ३४१. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पामुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 342. ३४२. ‘‘Paṭikkamanasālāyaṃ, bhūmidāhakakammunā; Samasahassaṃ niraye, adayhiṃ vedanāṭṭito. विश्रामगृहातील जमीन जाळण्याच्या त्या कर्मामुळे, मी एक हजार वर्षे नरकात तीव्र वेदनेने पीडित होऊन जळत राहिलो. 343. ३४३. ‘‘Tena kammāvasesena, pañca jātisatānihaṃ; Manusso kulajo hutvā, jātiyā lakkhaṇaṅkito. त्या कर्माच्या अवशेषांमुळे, मी पाचशे जन्मांपर्यंत उच्च कुळात जन्मलेला मनुष्य असूनही जन्मापासूनच शरीरावर काळ्या डागांनी युक्त होतो. 344. ३४४. ‘‘Pañca [Pg.141] jātisatāneva, kuṭṭharogasamappito; Mahādukkhaṃ anubhaviṃ, tassa kammassa vāhasā. त्याच कर्माच्या प्रभावामुळे पाचशे जन्मांपर्यंत मी कुष्ठरोगाने ग्रस्त राहिलो आणि मी मोठे दुःख सहन केले. 345. ३४५. ‘‘Imasmiṃ bhaddake kappe, upariṭṭhaṃ yasassinaṃ; Piṇḍapātena tappesiṃ, pasannamānaso ahaṃ. या भद्रकल्पामध्ये, मी प्रसन्न चित्ताने कीर्तिमान उपरिष्ठ प्रत्येकबुद्धांना पिंडपाताने तृप्त केले. 346. ३४६. ‘‘Tena kammavisesena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या विशिष्ट कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पामुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 347. ३४७. ‘‘Pacchime bhave sampatte, ajāyiṃ khattiye kule; Pituno accayenāhaṃ, mahārajjasamappito. माझा अंतिम जन्म प्राप्त झाल्यावर मी क्षत्रिय कुळात जन्मलो. वडिलांच्या मृत्यूनंतर मला विशाल राज्याची प्राप्ती झाली. 348. ३४८. ‘‘Kuṭṭharogādhibhūtohaṃ, na ratiṃ na sukhaṃ labhe; Moghaṃ rajjaṃ sukhaṃ yasmā, mogharājā tato ahaṃ. मी कुष्ठरोगाने अत्यंत पीडित होतो, मला ना आनंद मिळत होता ना सुख. ज्या अर्थी माझे राज्य आणि सुख व्यर्थ होते, म्हणूनच माझे नाव 'मोघराज' पडले. 349. ३४९. ‘‘Kāyassa dosaṃ disvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Bāvarissa dijaggassa, sissattaṃ ajjhupāgamiṃ. शरीराचे दोष पाहून मी अनगारिक प्रव्रज्या घेतली. मी श्रेष्ठ ब्राह्मण बावरी यांचा शिष्य झालो. 350. ३५०. ‘‘Mahatā parivārena, upecca naranāyakaṃ; Apucchiṃ nipuṇaṃ pañhaṃ, taṃ vīraṃ vādisūdanaṃ. मोठ्या परिवारासह नरनायक (बुद्ध) यांच्याकडे जाऊन, मी त्या वीर आणि वादविवादात पराभूत करणाऱ्या भगवंतांना एक सूक्ष्म प्रश्न विचारला. 351. ३५१. ‘‘‘Ayaṃ loko paro loko, brahmaloko sadevako; Diṭṭhiṃ no nābhijānāmi, gotamassa yasassino. 'हा लोक, परलोक आणि देवांसह ब्रह्मलोक यांविषयी कीर्तिमान गौतम बुद्धांचे काय मत आहे, हे मला ठाऊक नाही. 352. ३५२. ‘‘‘Evābhikkantadassāviṃ, atthi pañhena āgamaṃ; Kathaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passati’. 'अशा प्रकारे अतिशय सूक्ष्म पाहणाऱ्या (भगवंतांकडे) मी प्रश्न विचारण्यासाठी आलो आहे. जगाकडे कशा प्रकारे पाहणाऱ्या मनुष्याला मृत्यूचा राजा पाहत नाही?' 353. ३५३. ‘‘‘Suññato lokaṃ avekkhassu, mogharāja sadā sato; Attānudiṭṭhiṃ uhacca, evaṃ maccutaro siyā. 'हे मोघराज! नेहमी जागरूक राहून जगाकडे शून्य म्हणून पहा. आत्मदृष्टीचा समूळ नाश करून, अशा प्रकारे मृत्यूला पार करता येते. 354. ३५४. ‘‘‘Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passati’; Iti maṃ abhaṇi buddho, sabbarogatikicchako. 'अशा प्रकारे जगाकडे पाहणाऱ्याला मृत्यूचा राजा पाहत नाही'; असे सर्व रोगांचे निवारण करणाऱ्या वैद्यासमान असणाऱ्या बुद्धांनी मला सांगितले. 355. ३५५. ‘‘Saha gāthāvasānena, kesamassuvivajjito; Kāsāvavatthavasano, āsiṃ bhikkhu tathārahā. गाथा संपताच माझे केस आणि दाढी नाहीशी झाली, मी काषाय वस्त्र परिधान केले आणि मी अर्हत भिक्खू झालो. 356. ३५६. ‘‘Saṅghikesu vihāresu, na vasiṃ rogapīḷito; Mā vihāro padussīti, vātarogehi pīḷito. वातरोग आणि इतर व्याधींनी अत्यंत पीडित असूनही, 'माझ्यामुळे संघिक विहार खराब होऊ नयेत' असा विचार करून मी संघिक विहारांमध्ये राहिलो नाही. 357. ३५७. ‘‘Saṅkārakūṭā [Pg.142] āhitvā, susānā rathikāhi ca; Tato saṅghāṭiṃ karitvā, dhārayiṃ lūkhacīvaraṃ. मी कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यातून, स्मशानातून आणि रस्त्यावरून चिंध्या गोळा करून आणल्या, त्यापासून संघात बनवून ते जीर्ण चीवर परिधान केले. 358. ३५८. ‘‘Mahābhisakko tasmiṃ me, guṇe tuṭṭho vināyako; Lūkhacīvaradhārīnaṃ, etadagge ṭhapesi maṃ. महान वैद्यासमान असणारे विनायक (बुद्ध) माझ्या या गुणावर प्रसन्न झाले आणि त्यांनी मला जीर्ण चीवर परिधान करणाऱ्या भिक्खूंमध्ये अग्रस्थानी प्रस्थापित केले. 359. ३५९. ‘‘Puññapāpaparikkhīṇo, sabbarogavivajjito; Sikhīva anupādāno, nibbāyissamanāsavo. पुण्य आणि पाप नष्ट करून, सर्व रोगांपासून मुक्त होऊन, इंधनाशिवाय विझणाऱ्या अग्नीप्रमाणे मी आसवरहित होऊन परिनिर्वाण पावेन. 360. ३६०. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 361. ३६१. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे सुफळ झाले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 362. ३६२. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā mogharājā thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान मोघराज थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Mogharājattherassāpadānaṃ dasamaṃ. मोघराज थेर अपदान दहावे समाप्त. Kaccāyanavaggo catupaññāsamo. कच्चायन वर्ग चौपन्नावा समाप्त. Tassuddānaṃ – त्याची अनुक्रमणिका - Kaccāno vakkalī thero, mahākappinasavhayo; Dabbo kumāranāmo ca, bāhiyo koṭṭhiko vasī. कच्चायन, वक्कली थेर, महाकप्पिन, दब्ब, कुमारकस्सप, बाहिय आणि वशित्व प्राप्त कोट्टिक. Uruveḷakassapo rādho, mogharājā ca paṇḍito; Tīṇi gāthāsatānettha, bāsaṭṭhi ceva piṇḍitā. उरुवेळकस्सप, राध आणि बुद्धिमान मोघराज; येथे एकूण तीनशे बासष्ट गाथा एकत्रित आहेत. 55. Bhaddiyavaggo ५५. भद्दिय वर्ग 1. Lakuṇḍabhaddiyattheraapadānaṃ १. लकुण्डकभद्दिय थेर अपदान 1. १. ‘‘Padumuttaro [Pg.143] nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. सर्व धर्मांचे ज्ञान असणारे (सर्वज्ञानी), प्राण्यांना निर्वाणाकडे नेणारे, 'पदुमुत्तर' नावाचे बुद्ध (जिन) या भद्रकल्पापासून एक लाख कल्प मागे उत्पन्न झाले. 2. २. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, seṭṭhiputto mahaddhano; Jaṅghāvihāraṃ vicaraṃ, saṅghārāmaṃ agacchahaṃ. त्या वेळी मी हंसावती नगरात एक श्रीमंत श्रेष्ठिपुत्र (सावकाराचा मुलगा) होतो. पायी फिरत (जंघाविहार करत) असताना मी एका संघारामात (विहारात) गेलो. 3. ३. ‘‘Tadā so lokapajjoto, dhammaṃ desesi nāyako; Mañjussarānaṃ pavaraṃ, sāvakaṃ abhikittayi. त्या वेळी जगाचे प्रकाशक असणारे ते नायक (बुद्ध) धम्मदेशना देत होते. त्यांनी मधुर आवाज असणाऱ्या श्रावकांमध्ये सर्वश्रेष्ठ असलेल्या एका श्रावकाची प्रशंसा केली. 4. ४. ‘‘Taṃ sutvā mudito hutvā, kāraṃ katvā mahesino; Vanditvā satthuno pāde, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ. ते ऐकून मी अत्यंत प्रसन्न झालो आणि त्या महर्षींची (बुद्धांची) पूजा-अर्चा करून, शास्त्यांच्या चरणांना वंदन करून मी त्या पदाची आकांक्षा केली. 5. ५. ‘‘Tadā buddho viyākāsi, saṅghamajjhe vināyako; ‘Anāgatamhi addhāne, lacchase taṃ manorathaṃ. त्या वेळी विनायक बुद्धांनी संघामध्ये भविष्य वर्तवले (व्याकरण केले): 'भविष्यात तू तुझी ही इच्छा प्राप्त करशील.' 6. ६. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. 'या कल्पानंतर एक लाख कल्पानंतर, ओक्काक (इक्ष्वाकु) कुळात जन्मलेले, गोत्राने 'गोतम' नावाचे शास्ते या जगात उत्पन्न होतील.' 7. ७. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Bhaddiyo nāma nāmena, hessati satthu sāvako’. 'त्यांच्या धर्माचे वारसदार, औरस पुत्र, धर्माने निर्मित झालेले, 'भद्दिय' नावाचे त्यांचे श्रावक (शिष्य) होतील.' 8. ८. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि मनातील संकल्प-प्रार्थनेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 9. ९. ‘‘Dvenavute ito kappe, phusso uppajji nāyako; Durāsado duppasaho, sabbalokuttamo jino. या कल्पानंतर ब्याण्णव (९२) व्या कल्पात, अजिंक्य, पराभूत न करता येणारे, सर्व लोकात उत्तम असणारे 'फुस्स' नावाचे नायक बुद्ध उत्पन्न झाले. 10. १०. ‘‘Caraṇena ca sampanno, brahā uju patāpavā; Hitesī sabbasattānaṃ, bahuṃ mocesi bandhanā. ते आचरण (चरण) संपन्न, भव्य, सरळ आणि तेजस्वी होते. सर्व प्राण्यांचे हित चिंतणारे त्यांनी अनेक जीवांना बंधनातून मुक्त केले. 11. ११. ‘‘Nandārāmavane tassa, ahosiṃ phussakokilo ; Gandhakuṭisamāsanne, ambarukkhe vasāmahaṃ. त्यांच्या नन्दाराम वनात मी 'फुस्सकोकिल' (कोकिळ पक्षी) होतो. गंधकुटीच्या जवळच असलेल्या एका आंब्याच्या झाडावर मी राहत असे. 12. १२. ‘‘Tadā piṇḍāya gacchantaṃ, dakkhiṇeyyaṃ jinuttamaṃ; Disvā cittaṃ pasādetvā, mañjunābhinikūjahaṃ. त्या वेळी भिक्षेसाठी जात असलेल्या, पूजनीय अशा त्या सर्वश्रेष्ठ जिनांना (बुद्धांना) पाहून, मनात श्रद्धा निर्माण करून मी मधुर आवाजात कुंजन केले. 13. १३. ‘‘Rājuyyānaṃ [Pg.144] tadā gantvā, supakkaṃ kanakattacaṃ; Ambapiṇḍaṃ gahetvāna, sambuddhassopanāmayiṃ. त्यानंतर मी राजाच्या बागेत जाऊन, सोन्यासारखी साल असलेले उत्तम पिकलेले आंब्याचे घड घेऊन ते सम्यक्संबुद्धांना अर्पण केले. 14. १४. ‘‘Tadā me cittamaññāya, mahākāruṇiko jino; Upaṭṭhākassa hatthato, pattaṃ paggaṇhi nāyako. त्या वेळी माझे मन ओळखून, महाकारुणिक जिन नायकांनी (बुद्धांनी) आपल्या उपस्थायकाच्या (सेवकाच्या) हातातून भिक्षापात्र स्वतः घेतले. 15. १५. ‘‘Adāsiṃ haṭṭhacittohaṃ, ambapiṇḍaṃ mahāmune; Patte pakkhippa pakkhehi, pañjaliṃ katvāna mañjunā. मी अत्यंत आनंदी मनाने तो आंब्याचा घड महामुनींना अर्पण केला. तो त्यांच्या पात्रात ठेवून, आपल्या पंखांनी अंजली (हात जोडून) करून, मधुर स्वराने... 16. १६. ‘‘Sarena rajanīyena, savanīyena vaggunā; Vassanto buddhapūjatthaṃ, nīḷaṃ gantvā nipajjahaṃ. मनमोहक, ऐकण्यास मधुर आणि सुंदर अशा आवाजात बुद्धपूजेसाठी कुंजन करत, मी आपल्या घरट्यात जाऊन बसलो. 17. १७. ‘‘Tadā muditacittaṃ maṃ, buddhapemagatāsayaṃ; Sakuṇagghi upāgantvā, ghātayī duṭṭhamānaso. त्या वेळी प्रसन्न चित्त असलेल्या आणि बुद्धांवरील प्रेमाने ओतप्रोत भरलेल्या मला, एका दुष्ट मनाच्या ससाण्याने (शिकारी पक्षाने) येऊन मारून टाकले. 18. १८. ‘‘Tato cutohaṃ tusite, anubhotvā mahāsukhaṃ; Manussayonimāgacchiṃ, tassa kammassa vāhasā. त्यानंतर तिथून च्युत (मृत्यू) होऊन, त्या कर्माच्या प्रभावाने मी तुषित देवलोकात महासुखाचा उपभोग घेतला आणि नंतर मनुष्ययोनीत आलो. 19. १९. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. या भद्रकल्पात, ब्राह्मण कुळातील, महान कीर्ती असलेले, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले 'कस्सप' नावाचे बुद्ध गोत्राने उत्पन्न झाले. 20. २०. ‘‘Sāsanaṃ jotayitvā so, abhibhuyya kutitthiye; Vinayitvāna veneyye, nibbuto so sasāvako. त्यांनी शासनाला (धम्माला) प्रकाशित केले, कुतीर्थिकांचा (पाखंड्यांचा) पराभव केला, विनेय (उपदेश देण्यास योग्य) लोकांना सुशिक्षित केले आणि आपल्या श्रावकांसह ते परिनिर्वाण पावले. 21. २१. ‘‘Nibbute tamhi lokagge, pasannā janatā bahū; Pūjanatthāya buddhassa, thūpaṃ kubbanti satthuno. त्या लोकोत्तम बुद्धांच्या परिनिर्वाणानंतर, अनेक श्रद्धाळू लोकांनी बुद्धांच्या पूजेसाठी शास्त्यांचा एक स्तूप (चेतिय) बांधला. 22. २२. ‘‘‘Sattayojanikaṃ thūpaṃ, sattaratanabhūsitaṃ; Karissāma mahesissa’, iccevaṃ mantayanti te. 'आपण त्या महर्षींचा (बुद्धांचा) सात योजने उंच आणि सात रत्नांनी सुशोभित असा स्तूप बनवूया,' असा त्यांनी विचार केला. 23. २३. ‘‘Kikino kāsirājassa, tadā senāya nāyako; Hutvāhaṃ appamāṇassa, pamāṇaṃ cetiye vadiṃ. त्या वेळी मी काशिराज 'किकी' चा सेनापती होतो. मी त्या अमर्याद गुणांच्या बुद्धांच्या स्तूपाच्या आकाराविषयी (मर्यादेविषयी) मत मांडले. 24. २४. ‘‘Tadā te mama vākyena, cetiyaṃ yojanuggataṃ; Akaṃsu naravīrassa, nānāratanabhūsitaṃ. त्या वेळी माझ्या सांगण्यावरून त्यांनी त्या नरवीराचा (बुद्धांचा) विविध रत्नांनी सुशोभित आणि एक योजन उंच असा स्तूप बांधला. 25. २५. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि मनातील संकल्प-प्रार्थनेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 26. २६. ‘‘Pacchime [Pg.145] ca bhave dāni, jāto seṭṭhikule ahaṃ; Sāvatthiyaṃ puravare, iddhe phīte mahaddhane. आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी श्रावस्ती या समृद्ध, संपन्न आणि अफाट संपत्ती असलेल्या श्रेष्ठ नगरात एका श्रेष्ठिकुळात (श्रीमंत कुटुंबात) जन्मलो. 27. २७. ‘‘Purappavese sugataṃ, disvā vimhitamānaso; Pabbajitvāna na ciraṃ, arahattamapāpuṇiṃ. नगरात प्रवेश करणाऱ्या सुगतांना (बुद्धांना) पाहून माझे मन विस्मित (प्रसन्न) झाले. मी प्रव्रज्या (दीक्षा) घेतली आणि लवकरच अर्हतपद प्राप्त केले. 28. २८. ‘‘Cetiyassa pamāṇaṃ yaṃ, akariṃ tena kammunā; Lakuṇḍakasarīrohaṃ, jāto paribhavāraho. मी स्तूपाच्या आकाराला मर्यादित केले होते, त्या कर्मामुळे माझे शरीर बुटके (लकुण्डक) झाले आणि मी इतरांच्या उपहासाला पात्र ठरलो. 29. २९. ‘‘Sarena madhurenāhaṃ, pūjitvā isisattamaṃ; Mañjussarānaṃ bhikkhūnaṃ, aggattamanupāpuṇiṃ. परंतु मधुर स्वराने मी त्या ऋषिश्रेष्ठांची (बुद्धांची) पूजा केली होती, त्यामुळे मी मधुर स्वर असणाऱ्या भिक्षूंमध्ये अग्रस्थान प्राप्त केले. 30. ३०. ‘‘Phaladānena buddhassa, guṇānussaraṇena ca; Sāmaññaphalasampanno, viharāmi anāsavo. बुद्धांना फळ दान केल्यामुळे आणि त्यांच्या गुणांचे स्मरण केल्यामुळे, मी श्रामण्यफलाने (अर्हतपदाने) संपन्न होऊन, आस्रवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 31. ३१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून गेले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत. साखळदंड तोडलेल्या हत्तीप्रमाणे मी बंधनांशिवाय, अनास्रव होऊन विहरत आहे. 32. ३२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. श्रेष्ठ बुद्धांच्या चरणांशी माझे येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 33. ३३. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंविदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत. बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā lakuṇḍabhaddiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान लकुण्डकभद्दिय थेरांनी या गाथा... Abhāsitthāti. म्हटल्या. Lakuṇḍabhaddiyattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. पहिले लकुण्डकभद्दिय थेर अपदान समाप्त झाले. 2. Kaṅkhārevatattheraapadānaṃ २. कंखारेवत थेर अपदान 34. ३४. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या भद्रकल्पापासून एक लाख कल्पांपूर्वी, सर्व धर्मांमध्ये ज्ञानचक्षू असलेले आणि प्राण्यांना निर्वाणाकडे नेणारे 'पदुमुत्तर' नावाचे बुद्ध (जिन) उत्पन्न झाले. 35. ३५. ‘‘Sīhahanu brahmagiro, haṃsadundubhinissano ; Nāgavikkantagamano, candasūrādikappabho. त्यांची हनुवटी सिंहासारखी होती, त्यांचा आवाज ब्रह्मासारखा आणि हंस व दुंदुभीसारखा मधुर व गंभीर होता. त्यांची चाल हत्तीसारखी डौलदार होती आणि त्यांचे तेज चंद्र-सूर्यापेक्षाही अधिक होते. 36. ३६. ‘‘Mahāmatī [Pg.146] mahāvīro, mahājhāyī mahābalo ; Mahākāruṇiko nātho, mahātamapanūdano. ते महाज्ञानी, महापराक्रमी (महावीर), महाध्यानी आणि महाबलशाली होते. ते महाकारुणिक, प्राण्यांचे त्राता (नाथ) आणि महा-अज्ञानाचा अंधकार नष्ट करणारे होते. 37. ३७. ‘‘Sa kadāci tilokaggo, veneyyaṃ vinayaṃ bahuṃ ; Dhammaṃ desesi sambuddho, sattāsayavidū muni. ते तिन्ही लोकांत श्रेष्ठ, प्राण्यांच्या मनातील आशय जाणणारे मुनी, सम्यक संबुद्ध कधीतरी (योग्य वेळी) विनेय (उपदेशास पात्र) जनांना सन्मार्गावर आणण्यासाठी सद्धम्माचा उपदेश करीत असत. 38. ३८. ‘‘Jhāyiṃ jhānarataṃ vīraṃ, upasantaṃ anāvilaṃ; Vaṇṇayanto parisatiṃ, tosesi janataṃ jino. ध्यानमग्न राहणाऱ्या, ध्यानात रमणाऱ्या, पराक्रमी (वीर्यवान), शांत आणि निर्मळ अशा एका भिक्खूची परिषदेमध्ये प्रशंसा करून बुद्धांनी जनसमुदायाला आनंदित केले. 39. ३९. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, brāhmaṇo vedapāragū; Dhammaṃ sutvāna mudito, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ. त्या वेळी मी हंसवती नगरात वेदांमध्ये पारंगत असलेला एक ब्राह्मण होतो. बुद्धांचा उपदेश ऐकून मी अत्यंत प्रसन्न झालो आणि मी त्या पदाची आकांक्षा केली. 40. ४०. ‘‘Tadā jino viyākāsi, saṅghamajjhe vināyako; ‘Mudito hohi tvaṃ brahme, lacchase taṃ manorathaṃ. त्या वेळी नायक असलेल्या बुद्धांनी संघामध्ये भविष्य वर्तवले, 'हे ब्राह्मणा! तू आनंदी हो, तुझी ही मनोकामना पूर्ण होईल.' 41. ४१. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. 'या कल्पापासून एक लाख कल्पांनंतर, ओक्काक कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्राने 'गोतम' नावाचे शास्ता (बुद्ध) या जगात जन्माला येतील.' 42. ४२. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Revato nāma nāmena, hessati satthu sāvako’. 'त्यांच्या सद्धम्माचे वारसदार, त्यांचे औरस पुत्र, धम्माद्वारे निर्मित आणि 'रेवत' नावाचे त्यांचे श्रावक (शिष्य) होतील.' 43. ४३. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या संकल्प व प्रार्थनेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 44. ४४. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jātohaṃ koliye pure; Khattiye kulasampanne, iddhe phīte mahaddhane. आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी कोलिय नगरात एका समृद्ध, वैभवशाली, अफाट संपत्ती असलेल्या आणि उच्च कुलीन क्षत्रिय घराण्यात जन्माला आलो. 45. ४५. ‘‘Yadā kapilavatthusmiṃ, buddho dhammamadesayi; Tadā pasanno sugate, pabbajiṃ anagāriyaṃ. जेव्हा कपिलवस्तू नगरीत बुद्धांनी धम्माचा उपदेश केला, तेव्हा सुगतांवर (बुद्धांवर) प्रसन्न होऊन मी गृहत्याग करून प्रवज्जा ग्रहण केली. 46. ४६. ‘‘Kaṅkhā me bahulā āsi, kappākappe tahiṃ tahiṃ; Sabbaṃ taṃ vinayī buddho, desetvā dhammamuttamaṃ. त्या वेळी मला विविध गोष्टींमध्ये काय कल्प्य (योग्य) आहे आणि काय अकल्प्य (अयोग्य) आहे, याविषयी अनेक शंका होत्या. बुद्धांनी मला उत्तम धम्माचा उपदेश करून माझ्या त्या सर्व शंका दूर केल्या. 47. ४७. ‘‘Tatohaṃ tiṇṇasaṃsāro, sadā jhānasukhe rato; Viharāmi tadā buddho, maṃ disvā etadabravi. त्यामुळे मी सर्व शंकांतून मुक्त झालो आणि नेहमी ध्यानसुखात रममाण होऊन राहू लागलो. तेव्हा बुद्धांनी मला पाहून हे वचन म्हटले: 48. ४८. ‘‘‘Yā [Pg.147] kāci kaṅkhā idha vā huraṃ vā, sakavediyā vā paravediyā vā; Ye jhāyino tā pajahanti sabbā, ātāpino brahmacariyaṃ carantā’. 'या लोकात किंवा परलोकात, स्वतःच्या अनुभवाने किंवा इतरांच्या सांगण्यावरून निर्माण होणाऱ्या ज्या काही शंका असतात; त्या सर्व शंकांचा, उद्योगी (आतपी) होऊन ब्रह्मचर्य पाळणारे ध्यानमग्न योगी त्याग करतात.' 49. ४९. ‘‘Satasahasse kataṃ kammaṃ, phalaṃ dassesi me idha; Sumutto saravegova kilese jhāpayiṃ mama. एक लाख कल्पांपूर्वी केलेल्या कर्माचे फळ मला या जन्मात मिळाले आहे. धनुष्यातून सुटलेल्या वेगवान बाणाप्रमाणे मी माझ्या सर्व क्लेशांना (विकारांना) भस्मसात केले आहे. 50. ५०. ‘‘Tato jhānarataṃ disvā, buddho lokantagū muni; Jhāyīnaṃ bhikkhūnaṃ aggo, paññāpeti mahāmati. त्यानंतर, मला ध्यानात रममाण झालेले पाहून, लोकांताला पोहोचलेले, महाज्ञानी मुनी बुद्ध मला ध्यानमग्न भिक्खूंमध्ये श्रेष्ठ (एतदग्ग) घोषित करते झाले. 51. ५१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 52. ५२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागतम ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 53. ५३. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā kaṅkhārevato thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान कंखा रेवत थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Kaṅkhārevatattherassāpadānaṃ dutiyaṃ. कंखा रेवत थेरांचे अपदान समाप्त झाले. 3. Sīvalittheraapadānaṃ ३. सीवली थेरांचे अपदान 54. ५४. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या भद्रकल्पापासून एक लाख कल्पांपूर्वी, सर्व धर्मांमध्ये ज्ञानचक्षू असलेले आणि प्राण्यांना निर्वाणाकडे नेणारे 'पदुमुत्तर' नावाचे बुद्ध (जिन) उत्पन्न झाले. 55. ५५. ‘‘Sīlaṃ tassa asaṅkheyyaṃ, samādhi vajirūpamo; Asaṅkheyyaṃ ñāṇavaraṃ, vimutti ca anopamā. त्यांचे शील मोजता न येणारे (असंख्य) होते, त्यांचा समाधी वज्रासारखा दृढ होता, त्यांचे श्रेष्ठ ज्ञान अमर्याद होते आणि त्यांची विमुक्ती अनुपमेय होती. 56. ५६. ‘‘Manujāmaranāgānaṃ, brahmānañca samāgame; Samaṇabrāhmaṇākiṇṇe, dhammaṃ desesi nāyako. मनुष्य, देव, नाग, ब्रह्मा आणि श्रमण-ब्राह्मणांनी भरलेल्या महासभेत त्या नायकांनी (बुद्धांनी) सद्धम्माचा उपदेश केला. 57. ५७. ‘‘Sasāvakaṃ mahālābhiṃ, puññavantaṃ jutindharaṃ; Ṭhapesi etadaggamhi, parisāsu visārado. परिषदेमध्ये निर्भय असलेल्या बुद्धांनी आपल्या एका शिष्याला, जो अत्यंत भाग्यवान, तेजस्वी आणि महालाभी होता, त्याला एतदग्ग (सर्वश्रेष्ठ) पदावर प्रस्थापित केले. 58. ५८. ‘‘Tadāhaṃ khattiyo āsiṃ, nagare haṃsasavhaye; Sutvā jinassa taṃ vākyaṃ, sāvakassa guṇaṃ bahuṃ. त्या वेळी मी हंसवती नावाच्या नगरात एक क्षत्रिय होतो. बुद्धांचे ते वचन आणि त्यांच्या शिष्याचे अनेक गुण ऐकून, 59. ५९. ‘‘Nimantayitvā [Pg.148] sattāhaṃ, bhojayitvā sasāvakaṃ; Mahādānaṃ daditvāna, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ. मी शिष्यांसह बुद्धांना आमंत्रित केले, सात दिवस त्यांना भोजन दिले, महादान दिले आणि त्या पदाची आकांक्षा केली. 60. ६०. ‘‘Tadā maṃ vinataṃ pāde, disvāna purisāsabho; Sarena mahatā vīro, idaṃ vacanamabravi. त्या वेळी मला त्यांच्या चरणी लीन झालेले पाहून, पुरुषश्रेष्ठ वीर बुद्धांनी आपल्या गंभीर आवाजात हे वचन म्हटले: 61. ६१. ‘‘‘Tato jinassa vacanaṃ, sotukāmā mahājanā; Devadānavagandhabbā, brahmāno ca mahiddhikā’. 'त्यानंतर बुद्धांचे वचन ऐकण्याची इच्छा असणारे अनेक लोक, देव, दानव, गंधर्व आणि महान ऋद्धी असलेले ब्रह्मा एकत्र आले.' 62. ६२. ‘‘Samaṇabrāhmaṇā ceva, namassiṃsu katañjalī; ‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama. श्रमण आणि ब्राह्मण हात जोडून नमस्कार करते झाले, 'हे पुरुषश्रेष्ठ! आपल्याला नमस्कार असो. हे पुरुषोत्तम! आपल्याला नमस्कार असो.' 63. ६३. ‘‘‘Khattiyena mahādānaṃ, dinnaṃ sattāhikampi vo ; Sotukāmā phalaṃ tassa, byākarohi mahāmune’. 'या क्षत्रियाने आपल्याला सात दिवस महादान दिले आहे. आम्ही त्याचे फळ ऐकू इच्छितो, हे महामुनी! आपण त्याचे स्पष्टीकरण करावे.' 64. ६४. ‘‘Tato avoca bhagavā, ‘suṇātha mama bhāsitaṃ; Appameyyamhi buddhamhi, sasaṅghamhi patiṭṭhitā. त्यानंतर भगवान म्हणाले, 'माझे बोलणे ऐका. संघासह असलेल्या अप्रमेय अशा बुद्धांना दिलेले दान अत्यंत फलदायी ठरते.' 65. ६५. ‘‘‘Dakkhiṇā tāya ko vattā, appameyyaphalā hi sā; Api ce sa mahābhogo, ṭhānaṃ pattheti uttamaṃ. 'त्या दानाच्या फळाचे वर्णन कोण करू शकेल? कारण ते दान अमर्याद फळ देणारे आहे. तरीही, हा अफाट संपत्ती असलेला राजा एका श्रेष्ठ पदाची आकांक्षा करत आहे.' 66. ६६. ‘‘‘Lābhī vipulalābhānaṃ, yathā bhikkhu sudassano; Tathāhampi bhaveyyanti, lacchase taṃ anāgate. 'ज्याप्रमाणे सुदस्सन भिक्खू विपुल लाभ मिळवणारे आहेत, त्याचप्रमाणे मीही व्हावे, अशी याची आकांक्षा आहे. भविष्यात तुला हे पद प्राप्त होईल.' 67. ६७. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. 'या कल्पापासून एक लाख कल्पांनंतर, ओक्काक कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्राने 'गोतम' नावाचे शास्ता (बुद्ध) या जगात जन्माला येतील.' 68. ६८. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Sīvali nāma nāmena, hessati satthu sāvako’. 'त्यांच्या सद्धम्माचे वारसदार, त्यांचे oraso (औरस) पुत्र, धम्माद्वारे निर्मित आणि 'सीवली' नावाचे त्यांचे श्रावक (शिष्य) होतील.' 69. ६९. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या संकल्प व प्रार्थनेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 70. ७०. ‘‘Ekanavutito kappe, vipassī lokanāyako; Uppajji cārudassano, sabbadhammavipassako. या भद्रकल्पापासून ९१ व्या कल्पामध्ये, अत्यंत दर्शनप्रेक्षणीय, सर्व धर्मांचे दर्शन घेणारे (सर्वधर्मविपस्सक), लोकनायक विपस्सी बुद्ध उत्पन्न झाले. 71. ७१. ‘‘Tadāhaṃ [Pg.149] bandhumatiyaṃ, kulassaññatarassa ca; Dayito passito ceva, āsiṃ kammantavāvaṭo. त्या वेळी मी बंधुमती नगरीत एका कुळामध्ये सर्वांचा प्रिय, आदरणीय आणि कामात तत्पर असणारा सेवक होतो. 72. ७२. ‘‘Tadā aññataro pūgo, vipassissa mahesino; Parivesaṃ akārayi, mahantamativissutaṃ. त्या वेळी एका उपासक संघाने महर्षी विपस्सी बुद्धांसाठी अत्यंत प्रसिद्ध आणि भव्य असे भोजनदान आयोजित केले. 73. ७३. ‘‘Niṭṭhite ca mahādāne, daduṃ khajjakasañhitaṃ; Navaṃ dadhiṃ madhuñceva, vicinaṃ neva addasuṃ. ते महादान पूर्ण झाल्यावर त्यांनी विविध खाद्यपदार्थांसह भोजन दिले; परंतु शोध घेऊनही त्यांना ताजे दही आणि ताजे मध कोठेही मिळाले नाही. 74. ७४. ‘‘Tadāhaṃ taṃ gahetvāna, navaṃ dadhiṃ madhumpi ca; Kammassāmigharaṃ gacchiṃ, tamesantā mamaddasuṃ. त्या वेळी मी ते ताजे दही आणि ताजे मध घेऊन माझ्या मालकाच्या घराकडे जात होतो. त्या वस्तू शोधणाऱ्या लोकांनी मला पाहिले. 75. ७५. ‘‘Sahassamapi datvāna, nālabhiṃsu ca taṃ dvayaṃ; Tatohaṃ evaṃ cintesiṃ, ‘netaṃ hessati orakaṃ. त्यांनी एक हजार कार्षापण देण्याची तयारी दर्शवली, तरीही त्यांना त्या दोन्ही वस्तू मिळाल्या नाहीत. तेव्हा मी असा विचार केला की, 'हे दान नक्कीच सामान्य असणार नाही.' 76. ७६. ‘‘‘Yathā ime janā sabbe, sakkaronti tathāgataṃ; Ahampi kāraṃ kassāmi, sasaṅghe lokanāyake’. 'ज्याप्रमाणे हे सर्व लोक तथागतांचा सत्कार करत आहेत, त्याचप्रमाणे मीसुद्धा संघासहित लोकनायक बुद्धांची पूजा-सत्कार करीन.' 77. ७७. ‘‘Tadāhamevaṃ cintetvā, dadhiṃ madhuñca ekato; Madditvā lokanāthassa, sasaṅghassa adāsahaṃ. त्या वेळी मी असा विचार करून, दही आणि मध एकत्र मिसळून, संघासहित लोकनाथ बुद्धांना दान दिले. 78. ७८. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या शुद्ध चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 79. ७९. ‘‘Punāhaṃ bārāṇasiyaṃ, rājā hutvā mahāyaso; Sattukassa tadā duṭṭho, dvārarodhamakārayiṃ. त्यानंतर मी वाराणसीमध्ये महान कीर्ती असलेला राजा झालो. त्या वेळी शत्रूवर क्रुद्ध होऊन मी नगराचे दरवाजे बंद करवले (शत्रूला वेढा घातला). 80. ८०. ‘‘Tadā tapassino ruddhā, ekāhaṃ rakkhitā ahuṃ; Tato tassa vipākena, pāpatiṃ nirayaṃ bhusaṃ. त्या वेळी वेढल्या गेल्यामुळे तपस्वी (प्रत्येकबुद्ध) एका दिवसासाठी अडकून पडले (आणि त्यांना त्रास झाला). त्यानंतर त्या कर्माच्या विपाकामुळे मी अत्यंत भयानक नरकात पडलो. 81. ८१. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jātohaṃ koliye pure; Suppavāsā ca me mātā, mahāli licchavī pitā. आता या माझ्या अंतिम जन्मात मी कोलिय नगरात जन्मलो आहे. माझी माता सुप्पवासा आणि माझे पिता महाली लिच्छवी आहेत. 82. ८२. ‘‘Khattiye puññakammena, dvārarodhassa vāhasā; Satta vassāni nivasiṃ, mātukucchimhi dukkhito. माझ्या पुण्यकर्मामुळे मी क्षत्रिय कुळात जन्मलो; परंतु नगराचे दरवाजे बंद करण्याच्या (वेढा घालण्याच्या) पापकर्मामुळे मी सात वर्षे मातेच्या उदरात अत्यंत दुःख भोगत राहिलो. 83. ८३. ‘‘Sattāhaṃ dvāramūḷhohaṃ, mahādukkhasamappito; Mātā me chandadānena, evaṃ āsi sudukkhitā. प्रसूतीच्या वेळी सात दिवस मी गर्भाशयाच्या मुखाशी अडकून पडलो आणि तीव्र वेदना सहन केल्या. माझ्या मातेनेही (त्या वेळी नगराचे दरवाजे बंद करण्यास) संमती दिल्यामुळे तिलाही असेच तीव्र दुःख सहन करावे लागले. 84. ८४. ‘‘Suvatthitohaṃ [Pg.150] nikkhanto, buddhena anukampito; Nikkhantadivaseyeva, pabbajiṃ anagāriyaṃ. बुद्धांच्या अनुकंपेमुळे मी सुखरूपपणे बाहेर आलो (माझा जन्म झाला) आणि जन्माच्या दिवशीच मी गृहत्याग करून प्रव्रज्या घेतली. 85. ८५. ‘‘Upajjhā sāriputto me, moggallāno mahiddhiko; Kese oropayanto me, anusāsi mahāmati. महाज्ञानी सारिपुत्त माझे उपाध्याय होते आणि महाऋद्धिवान, महाबुद्धिमान मोग्गल्लान यांनी माझे मुंडण करताना मला उपदेश केला. 86. ८६. ‘‘Kesesu chijjamānesu, arahattamapāpuṇiṃ; Devā nāgā manussā ca, paccaye upanenti me. माझे केस कापले जात असतानाच मी अर्हतपद प्राप्त केले. देव, नाग आणि मनुष्य माझ्यासाठी चारी प्रत्यय (आवश्यक वस्तू) घेऊन येतात. 87. ८७. ‘‘Padumuttaranāthañca, vipassiñca vināyakaṃ; Yaṃ pūjayiṃ pamudito, paccayehi visesato. मी अत्यंत प्रसन्न चित्ताने विशेषतः पद्मूत्तर बुद्ध, विपस्सी बुद्ध आणि विनायक (गौतम बुद्ध) यांची प्रत्ययांनी (दानसामग्रीने) पूजा केली होती. 88. ८८. ‘‘Tato tesaṃ visesena, kammānaṃ vipuluttamaṃ; Lābhaṃ labhāmi sabbattha, vane gāme jale thale. त्या कर्मांच्या विशेष प्रभावामुळे मला वनात, गावात, पाण्यात आणि जमिनीवर, सर्व ठिकाणी विपुल आणि उत्तम लाभ (दान) प्राप्त होतो. 89. ८९. ‘‘Revataṃ dassanatthāya, yadā yāti vināyako; Tiṃsabhikkhusahassehi, saha lokagganāyako. जेव्हा विनायक, लोकोत्तर नायक बुद्ध स्थवीर रेवतांना भेटण्यासाठी तीस हजार भिक्खूंसह जात होते, 90. ९०. ‘‘Tadā devopaṇītehi, mamatthāya mahāmati; Paccayehi mahāvīro, sasaṅgho lokanāyako. तेव्हा माझ्या पुण्यामुळे देवांनी आणलेल्या प्रत्ययांद्वारे मी महाज्ञानी, महावीर्यवान, संघासहित लोकनायक बुद्धांची सेवा केली. 91. ९१. ‘‘Upaṭṭhito mayā buddho, gantvā revatamaddasa; Tato jetavanaṃ gantvā, etadagge ṭhapesi maṃ. माझ्याकडून सेवा स्वीकारून बुद्ध पुढे गेले आणि त्यांनी स्थवीर रेवतांची भेट घेतली. त्यानंतर जेतवनात परत आल्यावर त्यांनी मला एतदग्ग (सर्वश्रेष्ठ) पदावर स्थापित केले. 92. ९२. ‘‘‘Lābhīnaṃ sīvali aggo, mama sissesu bhikkhavo’; Sabbalokahito satthā, kittayī parisāsu maṃ. 'हे भिक्खूंनो, माझ्या शिष्यांमध्ये सीवली हा लाभ मिळवणाऱ्यांमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे,' अशा शब्दांत सर्व जगाचे कल्याण करणाऱ्या शास्त्यांनी (बुद्धांनी) परिषदेमध्ये माझी प्रशंसा केली. 93. ९३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 94. ९४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धशासनात) येणे खरोखरच सुस्वागतम ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 95. ९५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसम्भिदा (प्रतिसंविदा)... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā sīvalithero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान सीवली स्थविरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Sīvalittherassāpadānaṃ tatiyaṃ. सीवली स्थविरांचे तिसरे अपदान समाप्त झाले. 4. Vaṅgīsattheraapadānaṃ ४. वंगीस स्थविरांचे अपदान 96. ९६. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या भद्रकल्पापासून एक लाख कल्प मागे, सर्व धर्मांचे ज्ञान असणारे दिव्य चक्षू असलेले, लोकनायक पद्मूत्तर नावाचे जिन (बुद्ध) उत्पन्न झाले. 97. ९७. ‘‘Yathāpi [Pg.151] sāgare ūmi, gagane viya tārakā; Evaṃ pāvacanaṃ tassa, arahantehi cittitaṃ. ज्याप्रमाणे महासागरात लाटा आणि आकाशात तारे शोभून दिसतात, त्याचप्रमाणे त्यांचे बुद्धशासन अर्हतांमुळे सुशोभित झाले होते. 98. ९८. ‘‘Sadevāsuranāgehi, manujehi purakkhato; Samaṇabrāhmaṇākiṇṇe, janamajjhe jinuttamo. ते जिनोत्तम (सर्वश्रेष्ठ बुद्ध) देव, असुर, नाग आणि मनुष्यांनी वेढलेले असून, श्रमण व ब्राह्मणांनी युक्त अशा जनसमुदायाच्या मध्यभागी विराजमान होते. 99. ९९. ‘‘Pabhāhi anurañjanto, loke lokantagū jino; Vacanena vibodhento, veneyyapadumāni so. लोकाचा अंत जाणणारे (लोकांतगू) ते जिन आपल्या प्रभा-किरणांनी जगाला प्रकाशित करत आणि आपल्या उपदेशरूपी वाणीने विनेय (उपदेशयोग्य) प्राण्यांच्या कमळांना प्रफुल्लित करत असत. 100. १००. ‘‘Vesārajjehi sampanno, catūhi purisuttamo; Pahīnabhayasārajjo, khemappatto visārado. ते पुरुषोत्तम चार वैशारद्य ज्ञानांनी संपन्न होते. त्यांचे सर्व भय आणि संकोच नष्ट झाले होते, ते क्षेम (निर्भय स्थान/निर्वाण) प्राप्त आणि अत्यंत विशारद (आत्मविश्वासू) होते. 101. १०१. ‘‘Āsabhaṃ pavaraṃ ṭhānaṃ, buddhabhūmiñca kevalaṃ; Paṭijānāti lokaggo, natthi sañcodako kvaci. ते लोकाग्र (जगात सर्वश्रेष्ठ) बुद्ध आपल्या श्रेष्ठ अशा ऋषभ स्थानाचा (सिंहासनाचा) आणि संपूर्ण बुद्धभूमीचा दावा करत असत; त्यांच्यावर आक्षेप घेणारा किंवा त्यांना आव्हान देणारा कोणीही नव्हता. 102. १०२. ‘‘Sīhanādamasambhītaṃ, nadato tassa tādino; Devo naro vā brahmā vā, paṭivattā na vijjati. त्या तादी (समताधारी) बुद्धांनी निर्भयपणे सिंहनाद केला असता, देव, मनुष्य किंवा ब्रह्मा यांच्यामध्ये त्यांच्या शब्दांचे खंडन करणारा कोणीही नव्हता. 103. १०३. ‘‘Desento pavaraṃ dhammaṃ, santārento sadevakaṃ; Dhammacakkaṃ pavatteti, parisāsu visārado. परिषदेमध्ये विशारद असलेले ते बुद्ध श्रेष्ठ धर्माचा उपदेश करत, देवासहित मानवांना (संसारसागरातून) तारत आणि धम्मचक्र प्रवर्तित करत असत. 104. १०४. ‘‘Paṭibhānavataṃ aggaṃ, sāvakaṃ sādhusammataṃ; Guṇaṃ bahuṃ pakittetvā, etadagge ṭhapesi taṃ. प्रतिभावंतांमध्ये सर्वश्रेष्ठ आणि सज्जनांनी सन्मानित केलेल्या एका श्रावकाच्या अनेक गुणांची प्रशंसा करून, त्यांनी त्याला एतदग्ग पदावर स्थापित केले. 105. १०५. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, brāhmaṇo sādhusammato; Sabbavedavidū jāto, vāgīso vādisūdano. त्या वेळी मी हंसवती नगरीत एक प्रतिष्ठित ब्राह्मण होतो, जो सर्व वेदांचा ज्ञाता, वाणीवर प्रभुत्व असणारा (वागीश) आणि वादविवादात इतरांचा पराभव करणारा होता. 106. १०६. ‘‘Upecca taṃ mahāvīraṃ, sutvāhaṃ dhammadesanaṃ; Pītivaraṃ paṭilabhiṃ, sāvakassa guṇe rato. त्या महावीरांच्या (बुद्धांच्या) जवळ जाऊन आणि त्यांची धम्मदेशना ऐकून, श्रावकाच्या गुणांमध्ये रममाण होऊन (आकृष्ट होऊन), मी श्रेष्ठ प्रीती (आनंद) प्राप्त केली. 107. १०७. ‘‘Nimantetvāva sugataṃ, sasaṅghaṃ lokanandanaṃ; Sattāhaṃ bhojayitvāhaṃ, dussehacchādayiṃ tadā. त्या वेळी, मी जगाला आनंदित करणाऱ्या सुगतांना (बुद्धांना) त्यांच्या संघासहित आमंत्रित केले आणि सात दिवस भोजन देऊन त्यांना वस्त्रांनी आच्छादित केले (वस्त्रदान केले). 108. १०८. ‘‘Nipacca sirasā pāde, katokāso katañjalī; Ekamantaṃ ṭhito haṭṭho, santhaviṃ jinamuttamaṃ. त्यांच्या चरणांवर डोके ठेवून वंदन करून, अनुमती मिळाल्यावर, हात जोडून एका बाजूला आनंदाने उभा राहिलो आणि मी त्या श्रेष्ठ जिनांची (बुद्धांची) स्तुती केली. 109. १०९. ‘‘‘Namo te vādimaddana, namo te isisattama ; Namo te sabbalokagga, namo te abhayaṅkara. ‘हे वाद-विवादांचे मर्दन करणाऱ्या (वादमर्दन), आपल्याला नमस्कार असो! हे सातवे ऋषी (ऋषिसत्तम), आपल्याला नमस्कार असो! हे सर्व लोकांमध्ये श्रेष्ठ (सर्वलोकाग्र), आपल्याला नमस्कार असो! हे अभय देणाऱ्या (अभयंकर), आपल्याला नमस्कार असो!’ 110. ११०. ‘‘‘Namo [Pg.152] te māramathana, namo te diṭṭhisūdana; Namo te santisukhada, namo te saraṇaṅkara. ‘हे माराचे मर्दन करणाऱ्या (मारमथन), आपल्याला नमस्कार असो! हे चुकीच्या मतांचा (दृष्टींचा) नाश करणाऱ्या (दृष्टिसूदन), आपल्याला नमस्कार असो! हे शांती आणि सुख देणाऱ्या (शांतिसुखद), आपल्याला नमस्कार असो! हे शरण देणाऱ्या (शरणंकर), आपल्याला नमस्कार असो!’ 111. १११. ‘‘‘Anāthānaṃ bhavaṃ nātho, bhītānaṃ abhayappado; Vissāmabhūmi santānaṃ, saraṇaṃ saraṇesinaṃ’. ‘आपण अनाथांचे नाथ आहात, भयभीतांना अभय देणारे आहात, थकलेल्यांना विश्रांती देणारे स्थान आहात आणि शरणागतांचे (शरण शोधणाऱ्यांचे) शरण आहात.’ 112. ११२. ‘‘Evamādīhi sambuddhaṃ, santhavitvā mahāguṇaṃ; Avocaṃ vādisūdassa, gatiṃ pappomi bhikkhuno. अशा प्रकारे महान गुण असलेल्या संबुद्धांची स्तुती करून मी म्हणालो, ‘मला वादिमर्दन करणाऱ्या (वादिमर्दन नावाच्या) भिक्खूची गती (अवस्था) प्राप्त व्हावी.’ 113. ११३. ‘‘Tadā avoca bhagavā, anantapaṭibhānavā; ‘Yo so buddhaṃ abhojesi, sattāhaṃ sahasāvakaṃ. त्या वेळी, अनंत प्रतिभा (बुद्धिमत्ता) असलेले भगवान म्हणाले, ‘ज्याने श्रावकांसह बुद्धांना सात दिवस भोजन दिले, 114. ११४. ‘‘‘Guṇañca me pakittesi, pasanno sehi pāṇibhi; Eso patthayate ṭhānaṃ, vādisūdassa bhikkhuno. ‘आणि प्रसन्न चित्ताने स्वतःच्या हातांनी माझ्या गुणांचे कीर्तन केले, हा मनुष्य वादिमर्दन करणाऱ्या भिक्खूच्या पदाची आकांक्षा करत आहे. 115. ११५. ‘‘‘Anāgatamhi addhāne, lacchase taṃ manorathaṃ; Devamānusasampattiṃ, anubhotvā anappakaṃ. ‘भविष्यात, देव आणि मनुष्यांच्या विपुल संपत्तीचा उपभोग घेतल्यानंतर, तू तुझी ही इच्छा पूर्ण करशील. 116. ११६. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. ‘इथून एक लाख कल्पानंतर, ओक्काक कुळात जन्मलेले, गोत्रानुसार ‘गोतम’ नावाचे शास्ते (शास्ता/गुरु) या जगात उत्पन्न होतील. 117. ११७. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Vaṅgīso nāma nāmena, hessati satthu sāvako’. ‘त्यांच्या धम्माचा वारसदार, त्यांचा औरस पुत्र, धम्माद्वारे निर्मित झालेला, ‘वंगीस’ नावाचा शास्त्यांचा (बुद्धांचा) श्रावक होईल.’ 118. ११८. ‘‘Taṃ sutvā mudito hutvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ; Paccayehi upaṭṭhāsiṃ, mettacitto tathāgataṃ. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झालो आणि मैत्रीपूर्ण चित्ताने मी त्या जिनांची, तथागतांची आयुष्यभर चार प्रत्ययांनी (आवश्यक गोष्टींनी) सेवा केली. 119. ११९. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tusitaṃ agamāsahaṃ. त्या चांगल्या केलेल्या कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तुषित स्वर्गात गेलो. 120. १२०. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jāto vippakule ahaṃ; Paccājāto yadā āsiṃ, jātiyā sattavassiko. आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी एका ब्राह्मण कुळात जन्मलो. जेव्हा मी जन्मापासून सात वर्षांचा झालो, 121. १२१. ‘‘Sabbavedavidū jāto, vādasatthavisārado; Vādissaro cittakathī, paravādappamaddano. तेव्हा मी सर्व वेदांचा ज्ञाता, वादशास्त्रात (चर्चेत) निपुण, वादविवादांवर प्रभुत्व असणारा, प्रभावी वक्ता आणि परवाद्यांचे (इतरांच्या मतांचे) मर्दन करणारा झालो. 122. १२२. ‘‘Vaṅge jātoti vaṅgīso, vacane issaroti vā; Vaṅgīso iti me nāmaṃ, abhavī lokasammataṃ. ‘वंग’ देशात जन्मल्यामुळे किंवा वाणीवर प्रभुत्व असल्यामुळे मला ‘वंगीस’ म्हटले गेले. अशा प्रकारे ‘वंगीस’ हे माझे नाव जगात प्रसिद्ध झाले. 123. १२३. ‘‘Yadāhaṃ [Pg.153] viññutaṃ patto, ṭhito paṭhamayobbane; Tadā rājagahe ramme, sāriputtamahaddasaṃ. जेव्हा मी समजूतदार वयात आलो आणि माझ्या पहिल्या तारुण्यात होतो, तेव्हा मी रमणीय राजगृह नगरात आयुष्मान सारिपुत्तांना पाहिले. Pañcavīsatimaṃ bhāṇavāraṃ. पंचविसावे भाणवार समाप्त. 124. १२४. ‘‘Piṇḍāya vicarantaṃ taṃ, pattapāṇiṃ susaṃvutaṃ; Alolakkhiṃ mitabhāṇiṃ, yugamattaṃ nidakkhitaṃ. हातात भिक्षापात्र घेऊन भिक्षेसाठी फिरत असलेल्या, अत्यंत संयमित, चंचल नसलेली दृष्टी असलेल्या, मोजकेच बोलणाऱ्या आणि केवळ चार हात पुढे पाहत चालणाऱ्या त्या आयुष्मान सारिपुत्तांना जेव्हा मी पाहिले, 125. १२५. ‘‘Taṃ disvā vimhito hutvā, avocaṃ mamanucchavaṃ ; Kaṇikāraṃva nicitaṃ, cittaṃ gāthāpadaṃ ahaṃ. तेव्हा मी आश्चर्यचकित झालो आणि सुवर्णपुष्पांच्या माळेसारखी सुंदर, माझ्या योग्यतेची एक अद्भुत गाथा मी त्यांना ऐकवली. 126. १२६. ‘‘Ācikkhi so me satthāraṃ, sambuddhaṃ lokanāyakaṃ; Tadā so paṇḍito vīro, uttariṃ samavoca me. त्यांनी मला संबुद्ध, लोकनायक अशा शास्त्यांबद्दल (बुद्धांबद्दल) सांगितले. त्यानंतर त्या बुद्धिमान आणि वीर (सारिपुत्तांनी) मला अधिक श्रेष्ठ धम्म उपदेश केला. 127. १२७. ‘‘Virāgasaṃhitaṃ vākyaṃ, katvā duddasamuttamaṃ; Vicittapaṭibhānehi, tosito tena tādinā. त्या तादी (समचित्त) आयुष्मान सारिपुत्तांनी वैराग्याशी संबंधित, समजण्यास कठीण आणि अत्यंत श्रेष्ठ असे वचन बोलून, आपल्या अद्भुत प्रतिभेने मला संतुष्ट केले. 128. १२८. ‘‘Nipacca sirasā pāde, ‘pabbājehī’ti maṃ bravi; Tato maṃ sa mahāpañño, buddhaseṭṭhamupānayi. मी त्यांच्या चरणांवर डोके ठेवून वंदन केले आणि म्हणालो, ‘मला प्रवज्जा (दीक्षा) द्या.’ त्यानंतर त्या महाप्रज्ञावान सारिपुत्तांनी मला श्रेष्ठ बुद्धांच्या जवळ नेले. 129. १२९. ‘‘Nipacca sirasā pāde, nisīdiṃ satthu santike; Mamāha vadataṃ seṭṭho, kacci vaṅgīsa jānāsi. मी बुद्धांच्या चरणांवर डोके ठेवून वंदन केले आणि त्यांच्या जवळ बसलो. वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भगवंतांनी मला विचारले, ‘वंगीस, तुला काही विद्या (कला) अवगत आहे का?’ 130. १३०. ‘‘Kiñci sippanti tassāhaṃ, ‘jānāmī’ti ca abraviṃ; Matasīsaṃ vanacchuddhaṃ, api bārasavassikaṃ; मी त्यांना उत्तर दिले, ‘होय, मी जाणतो. जंगलात टाकलेली बारा वर्षांची जुनी मृत कवटी पाहूनही मी (तिच्या मालकाची गती) सांगू शकतो.’ Tava vijjāvisesena, sace sakkosi vācaya. भगवंतांनी म्हटले, ‘जर तू तुझ्या या विशेष विद्येच्या बळावर सांगू शकत असशील, तर सांग.’ 131. १३१. ‘‘Āmoti me paṭiññāte, tīṇi sīsāni dassayi; Nirayanaradevesu, upapanne avācayiṃ. मी ‘होय’ म्हणून स्वीकार केल्यावर त्यांनी मला तीन कवट्या दाखवल्या. त्या कवट्यांचे मालक नरक, मनुष्य आणि देवलोकात उत्पन्न झाले आहेत, हे मी अचूक सांगितले. 132. १३२. ‘‘Tadā khīṇāsavasseva, sīsaṃ dassesi nāyako; Tatohaṃ vihatārabbho, pabbajjaṃ samayācisaṃ. त्यानंतर नायकांनी (बुद्धांनी) मला एका क्षीणास्रव (अर्हत) व्यक्तीची कवटी दाखवली. तेव्हा माझे प्रयत्न निष्फळ ठरले (मी सांगू शकलो नाही) आणि मी प्रवज्जेची (दीक्षेची) याचना केली. 133. १३३. ‘‘Pabbajitvāna sugataṃ, santhavāmi tahiṃ tahiṃ; Tato maṃ kabbavittosi, ujjhāyantiha bhikkhavo. प्रवज्जित (दीक्षित) झाल्यावर मी ठिकठिकाणी सुगतांची (बुद्धांची) स्तुती करू लागलो. त्यामुळे येथील भिक्खू माझी निंदा करू लागले की, ‘हा तर केवळ काव्यातच रमणारा आहे.’ 134. १३४. ‘‘Tato [Pg.154] vīmaṃsanatthaṃ me, āha buddho vināyako; Takkikā panimā gāthā, ṭhānaso paṭibhanti taṃ. त्यानंतर माझी परीक्षा घेण्यासाठी विनायक बुद्धांनी मला विचारले, ‘या गाथा तू विचार करून रचतोस की तुला त्या तात्काळ (स्फूर्तीने) सुचतात?’ 135. १३५. ‘‘Na kabbavittohaṃ vīra, ṭhānaso paṭibhanti maṃ; Tena hi dāni vaṅgīsa, ṭhānaso santhavāhi maṃ. मी म्हणालो, ‘हे वीर! मी केवळ काव्यात रमणारा नाही, मला या गाथा तात्काळ सुचतात.’ भगवंतांनी म्हटले, ‘तर मग वंगीस, आता तू तात्काळ माझी स्तुती कर.’ 136. १३६. ‘‘Tadāhaṃ santhaviṃ vīraṃ, gāthāhi isisattamaṃ; Ṭhānaso me tadā tuṭṭho, jino agge ṭhapesi maṃ. त्या वेळी मी त्या वीर आणि ऋषिसत्तमांची (बुद्धांची) गाथांद्वारे तात्काळ स्तुती केली. माझ्यावर प्रसन्न होऊन जिनांनी (बुद्धांनी) मला अग्रस्थानी (एतदग्ग - प्रतिभावंतांमध्ये श्रेष्ठ) प्रस्थापित केले. 137. १३७. ‘‘Paṭibhānena cittena, aññesamatimaññahaṃ; Pesale tena saṃviggo, arahattamapāpuṇiṃ. माझ्या प्रतिभावान बुद्धीमुळे मी शीलवान असलेल्या इतर भिक्खूंचा अनादर करू लागलो होतो. त्यामुळे संविग्न (पश्चात्तापग्रस्त) होऊन मी अर्हतपद प्राप्त केले. 138. १३८. ‘‘‘Paṭibhānavataṃ aggo, añño koci na vijjati; Yathāyaṃ bhikkhu vaṅgīso, evaṃ dhāretha bhikkhavo’. ‘भिक्खूंनो! प्रतिभावंतांमध्ये या वंगीस भिक्खूसारखा श्रेष्ठ दुसरा कोणीही नाही, असे तुम्ही लक्षात ठेवा.’ 139. १३९. ‘‘Satasahasse kataṃ kammaṃ, phalaṃ dassesi me idha; Sumutto saravegova kilese jhāpayiṃ mama. एक लाख कल्पंपूर्वी केलेल्या कर्माने मला या जन्मात फळ दिले आहे. धनुष्यातून सुटलेल्या बाणाच्या वेगाप्रमाणे, मी माझ्या सर्व क्लेशांना भस्मसात केले आहे. 140. १४०. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आस्रवरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 141. १४१. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या शासनात) येणे खरोखरच सुस्वागतम (कल्याणकारी) ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 142. १४२. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही प्रतिसंविदा (ज्ञानप्रकार)... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā vaṅgīso thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्मान वंगीस थेरांनी या गाथा गायिल्या. Abhāsitthāti. असे (त्यांनी) म्हटले. Vaṅgīsattherassāpadānaṃ catutthaṃ. चौथे वंगीस थेर अपदान समाप्त. 5. Nandakattheraapadānaṃ ५. नंदक थेर अपदान 143. १४३. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या भद्रकल्पापासून एक लाख कल्पांपूर्वी, सर्व धर्मांमध्ये चक्षुमान (ज्ञानचक्षू असलेले) आणि (प्राण्यांना निर्वाणाकडे) नेणारे 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (बुद्ध) उत्पन्न झाले. 144. १४४. ‘‘Hitāya sabbasattānaṃ, sukhāya vadataṃ varo; Atthāya purisājañño, paṭipanno sadevake. देवलोकासह सर्व जगातील प्राण्यांच्या हितासाठी, सुखासाठी आणि कल्याणासाठी, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि पुरुषश्रेष्ठ असलेले ते (बुद्ध) कार्यरत राहिले. 145. १४५. ‘‘Yasaggapatto sirimā, kittivaṇṇabhato jino; Pūjito sabbalokassa, disā sabbāsu vissuto. ते कीर्तीच्या शिखरावर पोहोचलेले, श्रीमान (तेजस्वी), कीर्ती आणि यशाने युक्त असलेले जिन (बुद्ध) सर्व जगाकडून पूजनीय होते आणि सर्व दिशांना प्रसिद्ध होते. 146. १४६. ‘‘Uttiṇṇavicikiccho [Pg.155] so, vītivattakathaṃkatho; Paripuṇṇamanasaṅkappo, patto sambodhimuttamaṃ. त्यांनी शंका-कुशंका पार केल्या होत्या, संभ्रम ओलांडला होता, त्यांच्या मनातील सर्व संकल्प पूर्ण झाले होते आणि त्यांनी उत्तम संबोधी (ज्ञान) प्राप्त केले होते. 147. १४७. ‘‘Anuppannassa maggassa, uppādetā naruttamo; Anakkhātañca akkhāsi, asañjātañca sañjanī. नरश्रेष्ठ असलेल्या त्यांनी पूर्वी उत्पन्न न झालेल्या मार्गाचा शोध लावला (उत्पन्न केला), न सांगितलेला मार्ग सांगितला आणि न समजलेला मार्ग समजवून दिला. 148. १४८. ‘‘Maggaññū maggavidū ca, maggakkhāyī narāsabho; Maggassa kusalo satthā, sārathīnaṃ varuttamo. ते मार्ग जाणणारे, मार्गाचे ज्ञाते, मार्ग दाखवणारे पुरुषश्रेष्ठ होते. ते मार्गात कुशल असलेले शास्ता (गुरू) आणि मानवांचे दमन करणाऱ्यांमध्ये सर्वोत्तम सारथी होते. 149. १४९. ‘‘Tadā mahākāruṇiko, dhammaṃ desesi nāyako; Nimugge kāmapaṅkamhi, samuddharati pāṇine. त्या वेळी महाकारुणिक नायक (बुद्ध) धम्मदेशना देत असत आणि कामवासनेच्या चिखलात बुडालेल्या प्राण्यांचा उद्धार करत असत. 150. १५०. ‘‘Bhikkhunīnaṃ ovadane, sāvakaṃ seṭṭhasammataṃ; Vaṇṇayaṃ etadaggamhi, paññapesi mahāmuni. भिक्षुणींना उपदेश करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ मानल्या गेलेल्या एका श्रावकाची प्रशंसा करत महामुनींनी (बुद्धांनी) त्याला एतदग्ग (सर्वोच्च) पदावर नियुक्त केले. 151. १५१. ‘‘Taṃ sutvāhaṃ pamudito, nimantetvā tathāgataṃ; Bhojayitvā sasaṅghaṃ taṃ, patthayiṃ ṭhānamuttamaṃ. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झालो. मी तथागतांना आमंत्रित केले आणि संघासहित त्यांना भोजन देऊन त्या उत्तम पदाची आकांक्षा केली. 152. १५२. ‘‘Tadā pamudito nātho, maṃ avoca mahāisi; ‘Sukhī bhavassu dīghāvu, lacchase taṃ manorathaṃ. त्या वेळी आनंदित होऊन नाथांनी (बुद्धांनी), त्या महर्षींनी मला म्हटले, 'हे दीर्घायुषी! तू सुखी हो, तुला तुझा हा मनोरथ प्राप्त होईल.' 153. १५३. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. 'या कल्पापासून एक लाख कल्पांनंतर, इक्ष्वाकु (ओक्काक) कुळात जन्मलेले, गोत्राने गौतम नावाचे शास्ता (बुद्ध) जगात उत्पन्न होतील.' 154. १५४. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Nandako nāma nāmena, hessati satthu sāvako’. 'त्यांच्या धम्माचे वारसदार, धम्मापासून जन्मलेले त्यांचे औरस पुत्र, नावाचे 'नंदक' हे त्या शास्त्यांचे (बुद्धांचे) श्रावक होतील.' 155. १५५. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि मनातील संकल्प व आकांक्षेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेलो. 156. १५६. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jāto seṭṭhikule ahaṃ; Sāvatthiyaṃ pure vare, iddhe phīte mahaddhane. आणि आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी समृद्ध, संपन्न आणि विपुल संपत्ती असलेल्या श्रावस्ती या श्रेष्ठ नगरात एका श्रेष्ठ (शेट्टी) कुळात जन्मलो. 157. १५७. ‘‘Purappavese sugataṃ, disvā vimhitamānaso; Jetārāmapaṭiggāhe, pabbajiṃ anagāriyaṃ. नगरात प्रवेश करताना सुगतांना (बुद्धांना) पाहून माझे मन विस्मित झाले आणि जेतवन आरामाच्या स्वीकृतीप्रसंगी मी गृहत्याग करून प्रवज्जा घेतली. 158. १५८. ‘‘Nacireneva kālena, arahattamapāpuṇiṃ; Tatohaṃ tiṇṇasaṃsāro, sāsito sabbadassinā. थोड्याच वेळात मी अर्हतपद प्राप्त केले. त्यानंतर सर्वदर्शी (बुद्धांनी) मला उपदेश केल्यामुळे मी संसारसागर पार केला. 159. १५९. ‘‘Bhikkhunīnaṃ [Pg.156] dhammakathaṃ, paṭipucchākariṃ ahaṃ; Sāsitā tā mayā sabbā, abhaviṃsu anāsavā. मी भिक्षुणींना प्रश्नोत्तरांच्या स्वरूपात धम्मकथा सांगितली. माझ्या उपदेशामुळे त्या सर्व भिक्षुणी आसवमुक्त (अर्हत) झाल्या. 160. १६०. ‘‘Satāni pañcanūnāni, tadā tuṭṭho mahāhito; Bhikkhunīnaṃ ovadataṃ, aggaṭṭhāne ṭhapesi maṃ. त्या पाचशेहून अधिक भिक्षुणींना (अर्हत झालेले पाहून) महाहितकारी (बुद्ध) संतुष्ट झाले आणि त्यांनी मला भिक्षुणींना उपदेश करणाऱ्यांमध्ये सर्वोच्च स्थानावर नियुक्त केले. 161. १६१. ‘‘Satasahasse kataṃ kammaṃ, phalaṃ dassesi me idha; Sumutto saravegova, kilese jhāpayiṃ mama. एक लाख कल्पांपूर्वी केलेल्या कर्माचे फळ मला येथे मिळाले. धनुष्यातून सुटलेल्या बाणाच्या वेगाप्रमाणे मी माझ्या सर्व क्लेशांना भस्मसात केले. 162. १६२. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून गेले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 163. १६३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 164. १६४. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā nandako thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान नंदक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Nandakattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. पाचवे नंदक थेर अपदान समाप्त. 6. Kāḷudāyittheraapadānaṃ ६. काळुदायी थेर अपदान 165. १६५. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या भद्रकल्पापासून एक लाख कल्पांपूर्वी, सर्व धर्मांमध्ये चक्षुमान (ज्ञानचक्षू असलेले) आणि (प्राण्यांना निर्वाणाकडे) नेणारे 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (बुद्ध) उत्पन्न झाले. 166. १६६. ‘‘Nāyakānaṃ varo satthā, guṇāguṇavidū jino; Kataññū katavedī ca, titthe yojeti pāṇine. नायकांमध्ये श्रेष्ठ असलेले ते शास्ता, गुण आणि अवगुणांचे ज्ञाते असलेले जिन (बुद्ध), कृतज्ञ व कृतवेदी होते आणि ते प्राण्यांना (निर्वाणरूपी) घाटावर लावत असत. 167. १६७. ‘‘Sabbaññutena ñāṇena, tulayitvā dayāsayo; Deseti pavaraṃ dhammaṃ, anantaguṇasañcayo. दयेचे सागर and अनंत गुणांचे भांडार असलेले ते (बुद्ध) आपल्या सर्वज्ञता-ज्ञानाने तोलून (विचार करून) श्रेष्ठ धम्माचा उपदेश करत असत. 168. १६८. ‘‘Sa kadāci mahāvīro, anantajinasaṃsari ; Deseti madhuraṃ dhammaṃ, catusaccūpasañhitaṃ. ते अनंत शत्रूंवर विजय मिळवणारे महावीर (बुद्ध) कधी कधी चार आर्यसत्यांनी युक्त असलेला मधुर धम्म उपदेशित करत असत. 169. १६९. ‘‘Sutvāna taṃ dhammavaraṃ, ādimajjhantasobhaṇaṃ; Pāṇasatasahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu. आदी, मध्य आणि अंती कल्याणकारी असलेल्या त्या श्रेष्ठ धम्माचे श्रवण करून लाखो प्राण्यांना धम्माचा साक्षात्कार (धम्माभिसमय) झाला. 170. १७०. ‘‘Ninnāditā tadā bhūmi, gajjiṃsu ca payodharā; Sādhukāraṃ pavattiṃsu, devabrahmanarāsurā. त्या वेळी पृथ्वी दुमदुमली, ढग गर्जू लागले आणि देव, ब्रह्म, मनुष्य व असुरांनी साधुकार (जयघोष) केला. 171. १७१. ‘‘‘Aho [Pg.157] kāruṇiko satthā, aho saddhammadesanā; Aho bhavasamuddamhi, nimugge uddharī jino’. 'अहो! कारुणिक शास्ता! अहो! सद्धम्मदेशना! अहो! भवसागरात बुडालेल्या प्राण्यांचा उद्धार करणारे जिन (बुद्ध)!' 172. १७२. ‘‘Evaṃ pavedajātesu, sanarāmarabrahmasu; Kulappasādakānaggaṃ, sāvakaṃ vaṇṇayī jino. अशा प्रकारे मनुष्य, देव आणि ब्रह्मांमध्ये आनंद निर्माण झाला असता, जिनांनी (बुद्धांनी) कुळांना प्रसन्न करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या श्रावकाची प्रशंसा केली. 173. १७३. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, jātomaccakule ahuṃ; Pāsādiko dassaniyo, pahūtadhanadhaññavā. त्या वेळी मी हंसवती नगरात एका अमात्य (मंत्री) कुळात जन्मलो होतो. मी प्रसन्न व्यक्तिमत्त्वाचा, दर्शनीय आणि विपुल धनधान्याने समृद्ध होतो. 174. १७४. ‘‘Haṃsārāmamupeccāhaṃ, vanditvā taṃ tathāgataṃ; Suṇitvā madhuraṃ dhammaṃ, kāraṃ katvā ca tādino. मी हंसाराम विहारात जाऊन त्या तथागतांना वंदन केले, त्यांचा मधुर धम्म ऐकला आणि त्या तादी (समचित्त बुद्धांचा) सत्कार केला. 175. १७५. ‘‘Nipacca pādamūlehaṃ, imaṃ vacanamabraviṃ; ‘Kulappasādakānaggo, yo tayā santhuto mune. त्यांच्या पादकमलांवर नतमस्तक होऊन मी हे वचन बोललो, 'हे मुनी! कुळांना प्रसन्न करणाऱ्यांमध्ये ज्या श्रेष्ठ श्रावकाची आपण प्रशंसा केली आहे...' 176. १७६. ‘‘‘Tādiso homahaṃ vīra, buddhaseṭṭhassa sāsane’; Tadā mahākāruṇiko, siñcanto vā matena maṃ. "हे वीर! बुद्धश्रेष्ठांच्या शासनात मी तसाच व्हावे." तेव्हा महाकारुणिक भगवंतांनी माझ्यावर जणू अमृताचा वर्षाव करत मला असे म्हटले: 177. १७७. ‘‘Āha maṃ ‘putta uttiṭṭha, lacchase taṃ manorathaṃ; Kathaṃ nāma jine kāraṃ, katvāna viphalo siyā. "ते मला म्हणाले, 'हे पुत्रा, उठ! तुझी ती मनोकामना पूर्ण होईल. जिनांची (बुद्धांची) सेवा-पूजा केल्यानंतर ती कधी निष्फळ कशी बरे होईल?' 178. १७८. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. "'या कल्पापासून एक लाख कल्पांपूर्वी, ओक्काक कुळात जन्मलेले, गोत्राने 'गोतम' नावाचे शास्ता (बुद्ध) जगात उत्पन्न होतील. 179. १७९. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Udāyi nāma nāmena, hessati satthu sāvako’. "'त्यांच्या धर्माचे वारसदार, औरस पुत्र, धर्माने निर्मित झालेले, "उदायी" नावाचे त्यांचे श्रावक (शिष्य) होतील.' 180. १८०. ‘‘Taṃ sutvā mudito hutvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ; Mettacitto paricariṃ, paccayehi vināyakaṃ. "ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झालो आणि मैत्रिपूर्ण चित्ताने त्या जिनांची, विनायकांची (बुद्धांची) आयुष्यभर चतुःप्रत्ययांनी सेवा केली. 181. १८१. ‘‘Tena kammavipākena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. "त्या कर्माच्या विपाकामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेलो. 182. १८२. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, ramme kapilavatthave; Jāto mahāmaccakule, suddhodanamahīpate. "आणि आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी रम्य कपिलवस्तू नगरीत, राजा शुद्धोदनांच्या महा-अमात्याच्या (मंत्र्याच्या) कुळात जन्मलो. 183. १८३. ‘‘Tadā ajāyi siddhattho, ramme lumbinikānane; Hitāya sabbalokassa, sukhāya ca narāsabho. "त्याच वेळी, रम्य लुंबिनी वनात, सर्व जगाच्या हितासाठी आणि सुखासाठी नरश्रेष्ठ सिद्धार्थ जन्माला आले. 184. १८४. ‘‘Tadaheva [Pg.158] ahaṃ jāto, saha teneva vaḍḍhito; Piyo sahāyo dayito, viyatto nītikovido. "मीसुद्धा त्याच दिवशी जन्मलो आणि त्यांच्यासोबतच वाढलो. मी त्यांचा प्रिय, लाडका मित्र, चतुर आणि नीतिशास्त्रामध्ये निपुण होतो. 185. १८५. ‘‘Ekūnatiṃso vayasā, nikkhamitvā agārato ; Chabbassaṃ vītināmetvā, āsi buddho vināyako. "वयाच्या एकोणतिसाव्या वर्षी त्यांनी गृहत्याग केला आणि सहा वर्षे घालवून ते विनायक बुद्ध झाले. 186. १८६. ‘‘Jetvā sasenakaṃ māraṃ, khepayitvāna āsave; Bhavaṇṇavaṃ taritvāna, buddho āsi sadevake. "ससैन्य माराचा पराभव करून, आसवांचा क्षय करून आणि भवसागर पार करून ते देवलोकासह संपूर्ण जगात बुद्ध झाले. 187. १८७. ‘‘Isivhayaṃ gamitvāna, vinetvā pañcavaggiye; Tato vinesi bhagavā, gantvā gantvā tahiṃ tahiṃ. "ऋषिपतन (सारनाथ) येथे जाऊन त्यांनी पंचवर्गीय भिक्खूंना उपदेश केला. त्यानंतर भगवंतांनी ठिकठिकाणी प्रवास करून लोकांना सन्मार्गावर आणले. 188. १८८. ‘‘Veneyye vinayanto so, saṅgaṇhanto sadevakaṃ; Upecca magadhe giriṃ, viharittha tadā jino. "उपदेशास पात्र लोकांना उपदेश करत आणि देवलोकासह मानवांचे कल्याण करत, ते जिन (बुद्ध) मगध देशातील पर्वतावर (राजगृहात) विहार करत होते. 189. १८९. ‘‘Tadā suddhodanenāhaṃ, bhūmipālena pesito; Gantvā disvā dasabalaṃ, pabbajitvārahā ahuṃ. "तेव्हा राजा शुद्धोदनाने मला पाठवले असता, मी तेथे जाऊन दशबलांचे (बुद्धांचे) दर्शन घेतले, प्रव्रज्या घेतली आणि अर्हत झालो. 190. १९०. ‘‘Tadā mahesiṃ yācitvā, pāpayiṃ kapilavhayaṃ; Tato purāhaṃ gantvāna, pasādesiṃ mahākulaṃ. "त्यानंतर मी महर्षींना (बुद्धांना) विनंती करून कपिलवस्तू येथे घेऊन आलो. त्यापूर्वी मी स्वतः जाऊन माझ्या विशाल शाक्य कुळाला (धर्मात) प्रसन्न व श्रद्धावान केले. 191. १९१. ‘‘Jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho, maṃ mahāparisāya so ; Kulappasādakānaggaṃ, paññāpesi vināyako. "माझ्या या गुणावर प्रसन्न होऊन, विनायक जिनांनी (बुद्धांनी) महासंघात मला 'कुळांना प्रसन्न करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ' घोषित केले. 192. १९२. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. "माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवमुक्त होऊन विहार करत आहे. 193. १९३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे (बुद्ध शासनात) येणे खरोखर सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 194. १९४. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ āyasmā kāḷudāyithero imā gāthāyo "अशा प्रकारे आयुष्यमान काळुदायी थेरांनी या गाथा" Abhāsitthāti. "म्हटल्या." Kāḷudāyittherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. "काळुदायी थेरांचे अपदान समाप्त (सहावे)." 7. Abhayattheraapadānaṃ ७. "अभय थेरांचे अपदान" 195. १९५. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. "\"या कल्पापासून एक लाख कल्पांपूर्वी, सर्व धर्मांमध्ये चक्षुमान असलेले 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (बुद्ध) नायक म्हणून उत्पन्न झाले." 196. १९६. ‘‘Saraṇagamane [Pg.159] kiñci, nivesesi tathāgato; Kiñci sīle nivesesi, dasakammapathuttame. "\"तथागतांनी काही लोकांना शरणगमनात प्रस्थापित केले, काहींना शीलामध्ये, तर काहींना श्रेष्ठ अशा दहा कुशल कर्मपथांमध्ये प्रस्थापित केले." 197. १९७. ‘‘Deti kassaci so vīro, sāmaññaphalamuttamaṃ; Samāpattī tathā aṭṭha, tisso vijjā pavacchati. "\"त्या वीर बुद्धांनी कोणाला श्रेष्ठ असे श्रामण्यफळ दिले, तर कोणाला आठ समापत्ती आणि तीन विद्या प्रदान केल्या." 198. १९८. ‘‘Chaḷabhiññāsu yojesi, kiñci sattaṃ naruttamo; Deti kassaci nātho so, catasso paṭisambhidā. "\"त्या नरश्रेष्ठांनी काही प्राण्यांना सहा अभिज्ञांमध्ये नियुक्त केले, तर तो नाथ (बुद्ध) कोणाला चार प्रतिसंभिदा प्रदान करत असे." 199. १९९. ‘‘Bodhaneyyaṃ pajaṃ disvā, asaṅkheyyampi yojanaṃ ; Khaṇena upagantvāna, vineti narasārathi. "\"उपदेशास पात्र लोकांना पाहून, ते नरसारथी (बुद्ध) असंख्य योजनांचे अंतर असले तरी एका क्षणात तेथे पोहोचून त्यांना सन्मार्गावर आणत असत." 200. २००. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, ahosiṃ brāhmaṇatrajo; Pāragū sabbavedānaṃ, veyyākaraṇasammato. "\"तेव्हा मी हंसवती नगरीत एका ब्राह्मणाचा मुलगा होतो. मी सर्व वेदांचा पारंगत होतो आणि व्याकरणशास्त्रात निपुण म्हणून प्रसिद्ध होतो." 201. २०१. ‘‘Niruttiyā ca kusalo, nighaṇḍumhi visārado; Padako keṭubhavidū, chandovicitikovido. "\"मी निरुक्तीमध्ये कुशल, निघंटूमध्ये विशारद, पदपाठ जाणणारा, केटुभ (अलंकारशास्त्र) जाणणारा आणि छंदोविचितीमध्ये कोविद (निपुण) होतो." 202. २०२. ‘‘Jaṅghāvihāraṃ vicaraṃ, haṃsārāmamupeccahaṃ; Addasaṃ varadaṃ seṭṭhaṃ, mahājanapurakkhataṃ. "\"पायी फिरत असताना (जंघाविहार करत असताना) मी हंसा रामाकडे गेलो. तेथे मी वर देणाऱ्या, श्रेष्ठ आणि जनसमुदायाने वेढलेल्या बुद्धांना पाहिले." 203. २०३. ‘‘Desentaṃ virajaṃ dhammaṃ, paccanīkamatī ahaṃ; Upetvā tassa kalyāṇaṃ, sutvāna vimalaṃ ahaṃ. "\"विरज (मलरहित) धर्माचा उपदेश करत असलेल्या बुद्धांकडे मी विरोधी बुद्धीने गेलो, परंतु त्यांचा तो कल्याणकारी आणि विमल उपदेश ऐकून -" 204. २०४. ‘‘Byāhataṃ punaruttaṃ vā, apatthaṃ vā niratthakaṃ; Nāddasaṃ tassa munino, tato pabbajito ahaṃ. "\"त्या मुनींच्या वाणीत मला कोणतीही विसंगती, पुनरुक्ती, अनर्थक किंवा निरर्थक गोष्ट आढळली नाही. त्यामुळे मी प्रव्रजित झालो." 205. २०५. ‘‘Nacireneva kālena, sabbasattavisārado; Nipuṇo buddhavacane, ahosiṃ guṇisammato. "\"फार काळ न जाताच मी सर्व शास्त्रांमध्ये विशारद झालो, बुद्धवचनात निपुण झालो आणि गुणवान म्हणून सन्मानित झालो." 206. २०६. ‘‘Tadā catasso gāthāyo, ganthayitvā subyañjanā; Santhavitvā tilokaggaṃ, desayissaṃ dine dine. "\"तेव्हा मी सुंदर शब्दांनी युक्त अशा चार गाथा रचल्या आणि त्रिलोकश्रेष्ठांची (बुद्धांची) स्तुती करत त्या रोज म्हणू लागलो." 207. २०७. ‘‘Virattosi mahāvīro, saṃsāre sabhaye vasaṃ; Karuṇāya na nibbāyi, tato kāruṇiko muni. "\"ते महावीर स्वतः विरक्त होते, तरीही भययुक्त संसारात राहून केवळ करुणेपोटी ते परिनिर्वाण पावले नाहीत. म्हणूनच ते मुनी अत्यंत कारुणिक आहेत." 208. २०८. ‘‘Puthujjano vayo santo, na kilesavaso ahu; Sampajāno satiyutto, tasmā eso acintiyo. "\"ते बोधिसत्व असताना पृथग्जन असूनही क्लेशांच्या आहारी गेले नाहीत. ते संप्रजन्ययुक्त आणि स्मृतिमान होते, म्हणूनच ते अचिंत्य आहेत." 209. २०९. ‘‘Dubbalāni [Pg.160] kilesāni, yassāsayagatāni me; Ñāṇaggiparidaḍḍhāni, na khīyiṃsu tamabbhutaṃ. "\"ज्यांच्या आश्रयाला आलेले दुर्बल क्लेश ज्ञानरूपी अग्नीने जळून खाक झाले, ते क्लेश पुन्हा कधी उत्पन्न झाले नाहीत, हे खरोखर अद्भुत आहे." 210. २१०. ‘‘Yo sabbalokassa garu, loko yassa tathā garu; Tathāpi lokācariyo, loko tassānuvattako. "\"जे संपूर्ण जगाचे गुरु आहेत आणि जग ज्यांचा आदर करते, म्हणूनच ते लोकाचार्य आहेत आणि जग त्यांचे अनुकरण करते." 211. २११. ‘‘Evamādīhi sambuddhaṃ, kittayaṃ dhammadesanaṃ; Yāvajīvaṃ karitvāna, gato saggaṃ tato cuto. "\"अशा प्रकारे सम्यक्संबुद्धांची स्तुती करत आणि आयुष्यभर धर्मदेशना करत, त्या जन्मातून च्युत झाल्यावर मी स्वर्गात गेलो.\"" 212. २१२. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ buddhamabhikittayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, kittanāya idaṃ phalaṃ. या भद्रकल्पापासून एक लाख कल्प मागे मी बुद्ध भगवंतांची विशेष स्तुती केली होती. तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झालो नाही. हे त्या स्तुतीचेच फळ आहे. 213. २१३. ‘‘Devaloke mahārajjaṃ, pādesiṃ kañcanagghiyaṃ ; Cakkavattī mahārajjaṃ, bahusonubhaviṃ ahaṃ. मी देवलोकात सुवर्णस्तंभासारखे महान देवराजपद प्राप्त केले आणि अनेक वेळा चक्रवर्ती सम्राटाचे महान ऐश्वर्य भोगले. 214. २१४. ‘‘Duve bhave pajāyāmi, devatte atha mānuse; Aññaṃ gatiṃ na jānāmi, kittanāya idaṃ phalaṃ. मी केवळ देवलोक आणि मनुष्यलोक या दोनच गतींमध्ये जन्म घेतला. मी इतर कोणत्याही गतीला जाणत नाही. हे त्या स्तुतीचेच फळ आहे. 215. २१५. ‘‘Duve kule pajāyāmi, khattiye atha brāhmaṇe; Nīce kule na jāyāmi, kittanāya idaṃ phalaṃ. मी केवळ क्षत्रिय आणि ब्राह्मण या दोनच कुळांमध्ये जन्म घेतला. मी कधीही नीच कुळात जन्मलो नाही. हे त्या स्तुतीचेच फळ आहे. 216. २१६. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, giribbajapuruttame; Raññohaṃ bimbisārassa, putto nāmena cābhayo. आणि आता या माझ्या अंतिम जन्मात, गिरीव्रज (राजगृह) या श्रेष्ठ नगरात मी राजा बिंबिसारांचा पुत्र झालो, माझे नाव 'अभय' होते. 217. २१७. ‘‘Pāpamittavasaṃ gantvā, nigaṇṭhena vimohito; Pesito nāṭaputtena, buddhaseṭṭhamupeccahaṃ. पापमित्रांच्या आहारी गेल्यामुळे, निगंठ नातपुत्ताने मला मोहित केले आणि त्याच्या सांगण्यावरून मी श्रेष्ठ बुद्ध भगवंतांकडे गेलो. 218. २१८. ‘‘Pucchitvā nipuṇaṃ pañhaṃ, sutvā byākaraṇuttamaṃ; Pabbajitvāna naciraṃ, arahattamapāpuṇiṃ. त्यांना एक सूक्ष्म प्रश्न विचारल्यानंतर आणि त्यांचे उत्तम उत्तर ऐकल्यानंतर, मी प्रवज्जा ग्रहण केली आणि लवकरच अर्हतपद प्राप्त केले. 219. २१९. ‘‘Kittayitvā jinavaraṃ, kittito homi sabbadā; Sugandhadehavadano, āsiṃ sukhasamappito. श्रेष्ठ जिनांची (बुद्धांची) स्तुती केल्यामुळे माझीही नेहमी स्तुती केली जाते. माझे शरीर आणि मुख सुवासिक झाले आणि मी सुखाने परिपूर्ण झालो. 220. २२०. ‘‘Tikkhahāsalahupañño, mahāpañño tathevahaṃ; Vicittapaṭibhāno ca, tassa kammassa vāhasā. त्या कर्माच्या प्रभावामुळे मी तीक्ष्ण, शीघ्र आणि महाप्रज्ञायुक्त झालो, तसेच माझी प्रतिभा देखील अत्यंत विलक्षण व बहुविध झाली. 221. २२१. ‘‘Abhitthavitvā padumuttarāhaṃ, pasannacitto asamaṃ sayambhuṃ; Na gacchi kappāni apāyabhūmiṃ, sataṃ sahassāni balena tassa. प्रसन्न चित्ताने मी अतुलनीय स्वयंभू पदुमुत्तर बुद्धांची स्तुती केली होती. त्या कर्माच्या बलामुळे मी एक लाख कल्पपर्यंत कधीही अपायभूमीत (दुर्गतीत) गेलो नाही. 222. २२२. ‘‘Kilesā [Pg.161] jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... मी आता आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 223. २२३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्ध शासनात) येणे खरोखरच सुस्वागतम ठरले... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 224. २२४. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā abhayo thero imā gāthāyo याप्रमाणे आयुष्यमान अभय थेरांनी या गाथा... Abhāsitthāti. ...म्हटल्या. Abhayattherassāpadānaṃ sattamaṃ. अभय थेरांचे सातवे अपदान समाप्त झाले. 8. Lomasakaṅgiyattheraapadānaṃ ८. लोमसकंगिय थेरांचे अपदान 225. २२५. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. या भद्रकल्पात, वक्तांमध्ये श्रेष्ठ, ब्राह्मणकुलोत्पन्न आणि महान कीर्ती असलेले 'कस्सप' नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले. 226. २२६. ‘‘Tadāhaṃ candano ceva, pabbajitvāna sāsane; Āpāṇakoṭikaṃ dhammaṃ, pūrayitvāna sāsane. तेव्हा मी आणि चंदनाने बुद्ध शासनात प्रवज्जा घेतली आणि आयुष्यभर शासनातील धर्माचे परिपूर्ण पालन केले. 227. २२७. ‘‘Tato cutā santusitaṃ, upapannā ubho mayaṃ; Tattha dibbehi naccehi, gītehi vāditehi ca. तेथून च्युत (मृत्यू) होऊन आम्ही दोघेही तुषित स्वर्गात उत्पन्न झालो. तेथे दिव्य नृत्य, गीत आणि वादनाद्वारे— 228. २२८. ‘‘Rūpādidasahaṅgehi, abhibhotvāna sesake; Yāvatāyuṃ vasitvāna, anubhotvā mahāsukhaṃ. रूप इत्यादी दहा गुणांनी इतर देवांना मागे टाकत, तेथे आयुष्य संपेपर्यंत राहून आम्ही महान सुखाचा उपभोग घेतला. 229. २२९. ‘‘Tato cavitvā tidasaṃ, candano upapajjatha; Ahaṃ kapilavatthusmiṃ, ajāyiṃ sākiyatrajo. तेथून च्युत झाल्यावर चंदन तावतिंस स्वर्गात उत्पन्न झाला, आणि मी कपिलवस्तूमध्ये शाक्यपुत्र म्हणून जन्मलो. 230. २३०. ‘‘Yadā udāyittherena, ajjhiṭṭho lokanāyako; Anukampiya sakyānaṃ, upesi kapilavhayaṃ. जेव्हा उदयि थेरांच्या विनंतीवरून, लोकनायक बुद्ध भगवंतांनी शाक्यांवर अनुकंपा करून कपिलवस्तूकडे प्रस्थान केले— 231. २३१. ‘‘Tadātimānino sakyā, na buddhassa guṇaññuno; Paṇamanti na sambuddhaṃ, jātithaddhā anādarā. तेव्हा अत्यंत अभिमानी असलेले शाक्य, बुद्धांच्या गुणांना न जाणणारे, कुळाच्या अभिमानाने ताठरलेले आणि आदररहित होऊन सम्यक संबुद्धांना वंदन करत नव्हते. 232. २३२. ‘‘Tesaṃ saṅkappamaññāya, ākāse caṅkamī jino; Pajjunno viya vassittha, pajjalittha yathā sikhī. त्यांचे विचार जाणून जिनांनी (बुद्धांनी) आकाशात चंक्रमण केले; त्यांनी मेघाप्रमाणे वर्षाव केला आणि अग्नीच्या ज्वालेप्रमाणे ते प्रज्वलित झाले. 233. २३३. ‘‘Dassetvā rūpamatulaṃ, puna antaradhāyatha; Ekopi hutvā bahudhā, ahosi punarekako. आपले अतुलनीय रूप दाखवून ते पुन्हा अंतर्धान पावले; एक असूनही ते अनेक झाले आणि पुन्हा अनेक असून एक झाले. 234. २३४. ‘‘Andhakāraṃ [Pg.162] pakāsañca, dassayitvā anekadhā; Pāṭiheraṃ karitvāna, vinayī ñātake muni. अंधकार आणि प्रकाश अनेक प्रकारे दाखवून, प्रातिहार्य (चमत्कार) करून मुनींनी आपल्या नातेवाईकांना (शाक्यांना) विनीत केले (मार्ग दाखवला). 235. २३५. ‘‘Cātuddīpo mahāmegho, tāvadeva pavassatha; Tadā hi jātakaṃ buddho, vessantaramadesayi. त्याच क्षणी चारही द्वीपांवर पसरलेला महामेघ बरसून गेला. तेव्हा बुद्ध भगवंतांनी वेस्सन्तर जातक कथेचा उपदेश केला. 236. २३६. ‘‘Tadā te khattiyā sabbe, nihantvā jātijaṃ madaṃ; Upesuṃ saraṇaṃ buddhaṃ, āha suddhodano tadā. तेव्हा त्या सर्व क्षत्रियांनी आपल्या कुळाचा अभिमान नष्ट करून बुद्धांना शरण गेले. त्यावेळी राजा शुद्धोदनाने असे म्हटले: 237. २३७. ‘‘‘Idaṃ tatiyaṃ tava bhūripañña, pādāni vandāmi samantacakkhu; Yadābhijāto pathavī pakampayī, yadā ca taṃ najjahi jambuchāyā’. ‘हे महाप्रज्ञावंता, हे समंतचक्षू (सर्वदर्शी)! मी आपल्या चरणांना वंदन करतो, हे माझे तिसरे वंदन आहे. जेव्हा आपला जन्म झाला तेव्हा पृथ्वी कंपित झाली (तेव्हा पहिले वंदन), आणि जेव्हा जांभळाच्या झाडाच्या सावलीने आपली साथ सोडली नाही (तेव्हा दुसरे वंदन).’ 238. २३८. ‘‘Tadā buddhānubhāvaṃ taṃ, disvā vimhitamānaso; Pabbajitvāna tattheva, nivasiṃ mātupūjako. तेव्हा बुद्धांचा तो प्रभाव पाहून माझे मन विस्मित झाले. मी तेथेच प्रवज्जा घेतली आणि आपल्या मातेची सेवा करत राहिलो. 239. २३९. ‘‘Candano devaputto maṃ, upagantvānupucchatha; Bhaddekarattassa tadā, saṅkhepavitthāraṃ nayaṃ. तेव्हा चंदन देवपुत्राने माझ्याकडे येऊन 'भद्देकरत्त सुत्ता'चा संक्षिप्त आणि सविस्तर अर्थ विचारला. 240. २४०. ‘‘Coditohaṃ tadā tena, upecca naranāyakaṃ; Bhaddekarattaṃ sutvāna, saṃviggo vanamāmako. त्याने प्रेरित केल्यावर मी नरनायक बुद्धांकडे गेलो आणि 'भद्देकरत्त सुत्त' ऐकल्यानंतर संवेग (वैराग्य) प्राप्त करून मला वनवासाची ओढ लागली. 241. २४१. ‘‘Tadā mātaramapucchiṃ, vane vacchāmi ekako; Sukhumāloti me mātā, vārayī taṃ tadā vacaṃ. तेव्हा मी माझ्या मातेला विचारले, 'मी वनात एकटाच राहीन.' माझी माता 'तू अत्यंत सुकुमार आहेस' असे म्हणून मला अडवू लागली, तेव्हा मी हे शब्द बोललो: 242. २४२. ‘‘Kāsaṃ kusaṃ poṭakilaṃ, usīraṃ muñjapabbajaṃ ; Urasā panudissāmi, vivekamanubrūhayaṃ. विवेक (एकांत) वाढवत मी कास, कुस, पोटकिल, उशीर आणि मुंज गवत आपल्या छातीने बाजूला करीन (सर्व संकटांना तोंड देत वनात राहीन). 243. २४३. ‘‘Tadā vanaṃ paviṭṭhohaṃ, saritvā jinasāsanaṃ; Bhaddekarattaovādaṃ, arahattamapāpuṇiṃ. तेव्हा वनात प्रवेश करून, जिनांच्या (बुद्धांच्या) शासनाचे आणि 'भद्देकरत्त' उपदेशाचे स्मरण करत मी अर्हतपद प्राप्त केले. 244. २४४. ‘‘‘Atītaṃ nānvāgameyya, nappaṭikaṅkhe anāgataṃ; Yadatītaṃ pahīnaṃ taṃ, appattañca anāgataṃ. ‘भूतकाळाचा पाठलाग करू नये, आणि भविष्यकाळाची आकांक्षा धरू नये. जे भूतकाळात घडून गेले ते संपले आहे, आणि भविष्यकाळ अजून आलेला नाही. 245. २४५. ‘‘‘Paccuppannañca yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati; Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, taṃ vidvā manubrūhaye. जो मनुष्य वर्तमानकाळातील धर्माला (सद्यस्थितीला) त्या त्या ठिकाणी विपश्यनेने (अविचलता व अपरिवर्तनीयतेने) पाहतो, त्या विद्वानाने त्या स्थितीचा अभ्यास करावा. 246. २४६. ‘‘‘Ajjeva kiccamātappaṃ, ko jaññā maraṇaṃ suve; Na hi no saṅgaraṃ tena, mahāsenena maccunā. आजच पुरुषार्थ (प्रयत्न) केला पाहिजे, उद्या मृत्यू येईल हे कोणाला ठाऊक आहे? कारण त्या महासेना असलेल्या मृत्यूशी आपला कोणताही करार झालेला नाही. 247. २४७. ‘‘‘Evaṃvihāriṃ [Pg.163] ātāpiṃ, ahorattamatanditaṃ; Taṃ ve bhaddekarattoti, santo ācikkhate muni’. अशा प्रकारे विहरण करणाऱ्या, उद्योगी आणि रात्रंदिवस आळस न करणाऱ्या व्यक्तीलाच शांत मुनी (बुद्ध) खरोखर 'भद्देकरत्त' (एक रात्र कल्याणकारी असलेला) असे म्हणतात.’ 248. २४८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत...पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 249. २४९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 250. २५०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā lomasakaṅgiyo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान लोमसकंगिय थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Lomasakaṅgiyattherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. आठवे लोमसकंगिय थेर अपदान समाप्त. 9. Vanavacchattheraapadānaṃ ९. वनवच्छ थेर अपदान 251. २५१. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. “या भद्रकल्पात, वक्तांमध्ये श्रेष्ठ, ब्राह्मणकुळातील, महान कीर्ती असलेले, गोत्राने कश्यप नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले.” 252. २५२. ‘‘Tadāhaṃ pabbajitvāna, tassa buddhassa sāsane; Yāvajīvaṃ caritvāna, brahmacāraṃ tato cuto. “तेव्हा मी त्या बुद्धांच्या शासनात प्रव्रजित होऊन, आयुष्यभर ब्रह्मचर्य पाळले आणि तेथून च्युत होऊन,” 253. २५३. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. “त्या सुकृत कर्मामुळे आणि चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेलो.” 254. २५४. ‘‘Tato cuto araññamhi, kapoto āsahaṃ tahiṃ; Vasate guṇasampanno, bhikkhu jhānarato sadā. “तेथून च्युत झाल्यावर मी अरण्यात एक कबुतर झालो. तेथे गुणांनी संपन्न आणि सदैव ध्यानात मग्न असणारे एक भिक्खू राहत असत.” 255. २५५. ‘‘Mettacitto kāruṇiko, sadā pamuditānano; Upekkhako mahāvīro, appamaññāsu kovido. “ते मैत्रीपूर्ण चित्त असलेले, कारुणिक, सदैव प्रसन्न मुख असलेले, उपेक्षक, महापराक्रमी आणि अप्पमण्यांमध्ये कुशल होते.” 256. २५६. ‘‘Vinīvaraṇasaṅkappe, sabbasattahitāsaye; Visaṭṭho nacirenāsiṃ, tasmiṃ sugatasāvake. “नीवरणमुक्त विचार असणाऱ्या आणि सर्व प्राण्यांच्या हिताची इच्छा बाळगणाऱ्या त्या सुगत-श्रावकाशी मी लवकरच अतिशय परिचित झालो.” 257. २५७. ‘‘Upecca pādamūlamhi, nisinnassa tadāssame; Kadāci sāmisaṃ deti, dhammaṃ desesi cekadā. “तेव्हा त्यांच्या आश्रमात त्यांच्या चरणांजवळ येऊन बसलेल्या मला ते कधी कधी अन्न देत असत आणि कधी कधी धम्म उपदेशही करत असत.” 258. २५८. ‘‘Tadā vipulapemena, upāsitvā jinatrajaṃ; Tato cuto gato saggaṃ, pavāso sagharaṃ yathā. “तेव्हा त्या जिनपुत्राची अत्यंत प्रेमाने सेवा करून, तेथून च्युत झाल्यावर मी स्वर्गात गेलो, जणू एखादा परदेशी प्रवासी आपल्या घरी परत यावा.” 259. २५९. ‘‘Saggā [Pg.164] cuto manussesu, nibbatto puññakammunā; Agāraṃ chaḍḍayitvāna, pabbajiṃ bahuso ahaṃ. “स्वर्गातून च्युत झाल्यावर, पुण्यकर्मामुळे मी मनुष्यांमध्ये जन्मलो. मी घराचा त्याग करून अनेकदा प्रव्रजित झालो.” 260. २६०. ‘‘Samaṇo tāpaso vippo, paribbajo tathevahaṃ; Hutvā vasiṃ araññamhi, anekasataso ahaṃ. “तसेच मी श्रमण, तापस, विप्र किंवा परिव्राजक बनून अरण्यात शेकडो वेळा राहिलो.” 261. २६१. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, ramme kapilavatthave; Vacchagotto dijo tassa, jāyāya ahamokkamiṃ. “आणि आता या माझ्या अंतिम जन्मात, रमणीय कपिलवस्तू नगरात वच्छगोत्र नावाचे ब्राह्मण होते, त्यांच्या पत्नीच्या गर्भात मी प्रवेश केला.” 262. २६२. ‘‘Mātu me dohaḷo āsi, tirokucchigatassa me; Jāyamānasamīpamhi, vanavāsāya nicchayo. “मी गर्भात असताना माझ्या मातेला डोहाळे झाले आणि माझ्या जन्माची वेळ जवळ आली असता तिने अरण्यात राहण्याचा निश्चय केला.” 263. २६३. ‘‘Tato me ajanī mātā, ramaṇīye vanantare; Gabbhato nikkhamantaṃ maṃ, kāsāyena paṭiggahuṃ. “त्यानंतर माझ्या मातेने एका रमणीय वनभागात मला जन्म दिला. गर्भातून बाहेर पडणाऱ्या मला त्यांनी काषाय वस्त्रामध्ये झेलले.” 264. २६४. ‘‘Tato kumāro siddhattho, jāto sakyakuladdhajo; Tassa mitto piyo āsiṃ, saṃvisaṭṭho sumāniyo. “त्याच वेळी शाक्यकुळाचे केतू असणारे राजकुमार सिद्धार्थ जन्माला आले. मी त्यांचा प्रिय, अत्यंत विश्वासू आणि आदरणीय मित्र होतो.” 265. २६५. ‘‘Sattasārebhinikkhante, ohāya vipulaṃ yasaṃ; Ahampi pabbajitvāna, himavantamupāgamiṃ. “जेव्हा प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठ असणाऱ्या त्यांनी विपुल यशाचा त्याग करून महाभिनिष्क्रमण केले, तेव्हा मीसुद्धा प्रव्रजित होऊन हिमालयात गेलो.” 266. २६६. ‘‘Vanālayaṃ bhāvanīyaṃ, kassapaṃ dhutavādikaṃ; Disvā sutvā jinuppādaṃ, upesiṃ narasārathiṃ. “अरण्यात राहणारे, आदरणीय आणि धुतवादाचे उपदेशक असणाऱ्या कश्यप थेरांना पाहून आणि बुद्धांच्या उत्पत्तीविषयी ऐकून, मी नरसारथी बुद्धांकडे गेलो.” 267. २६७. ‘‘So me dhammamadesesi, sabbatthaṃ sampakāsayaṃ; Tatohaṃ pabbajitvāna, vanameva punāgamaṃ. “त्यांनी सर्व अर्थ स्पष्ट करत मला धम्माचा उपदेश केला. त्यानंतर मी प्रव्रजित होऊन पुन्हा अरण्यातच परतलो.” 268. २६८. ‘‘Tatthāppamatto viharaṃ, chaḷabhiññā aphassayiṃ ; Aho suladdhalābhomhi, sumittenānukampito. “तेथे अप्रमत्त राहून विहरत असताना मी सहा अभिज्ञा प्राप्त केल्या. अहो! कल्याणमित्राच्या अनुकंपेमुळे मला केवढा मोठा लाभ झाला!” 269. २६९. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत...पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे.” 270. २७०. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” 271. २७१. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā vanavaccho thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान वनवच्छ थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Vanavacchattherassāpadānaṃ navamaṃ. नववे वनवच्छ थेर अपदान समाप्त. 10. Cūḷasugandhattheraapadānaṃ १०. चूळसुगंध थेर अपदान 272. २७२. ‘‘Imamhi [Pg.165] bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. “या भद्रकल्पात, वक्तांमध्ये श्रेष्ठ, ब्राह्मणकुळातील, महान कीर्ती असलेले, गोत्राने कश्यप नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले.” 273. २७३. ‘‘Anubyañjanasampanno, bāttiṃsavaralakkhaṇo; Byāmappabhāparivuto, raṃsijālasamotthaṭo. “ते ऐंशी अनुव्यंजनांनी युक्त, बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी संपन्न, व्यामप्रभेने वेढलेले आणि रश्मीजालाने व्यापलेले होते.” 274. २७४. ‘‘Assāsetā yathā cando, sūriyova pabhaṅkaro; Nibbāpetā yathā megho, sāgarova guṇākaro. “ते चंद्राप्रमाणे शांतवणारे, सूर्याप्रमाणे प्रकाश देणारे, मेघाप्रमाणे शांत करणारे आणि समुद्राप्रमाणे गुणांचे भांडार होते.” 275. २७५. ‘‘Dharaṇīriva sīlena, himavāva samādhinā; Ākāso viya paññāya, asaṅgo anilo yathā. “ते शील गुणाने पृथ्वीसारखे, समाधीने हिमालयासारखे, प्रज्ञेने आकाशासारखे आणि वायूंप्रमाणे अनासक्त होते.” 276. २७६. ‘‘Tadāhaṃ bārāṇasiyaṃ, upapanno mahākule; Pahūtadhanadhaññasmiṃ, nānāratanasañcaye. “तेव्हा मी वाराणसीमध्ये विपुल धनधान्य आणि विविध रत्नांचा साठा असलेल्या एका थोर कुळात जन्मलो होतो.” 277. २७७. ‘‘Mahatā parivārena, nisinnaṃ lokanāyakaṃ; Upecca dhammamassosiṃ, amataṃva manoharaṃ. “मोठ्या परिवारासह बसलेल्या लोकनायकांकडे जाऊन मी अमृतासारखा मनोहर धम्म ऐकला.” 278. २७८. ‘‘Dvattiṃsalakkhaṇadharo, sanakkhattova candimā; Anubyañjanasampanno, sālarājāva phullito. “ते नक्षत्रांसह असलेल्या चंद्राप्रमाणे बत्तीस लक्षणे धारण करणारे आणि बहरलेल्या शालवृक्षाप्रमाणे अनुव्यंजनांनी संपन्न होते.” 279. २७९. ‘‘Raṃsijālaparikkhitto, dittova kanakācalo; Byāmappabhāparivuto, sataraṃsī divākaro. “ते रश्मीजालाने वेढलेल्या, चमकणाऱ्या सुवर्ण पर्वतासारखे आणि व्यामप्रभेने वेढलेल्या, सहस्रकिरण सूर्यासारखे दिसत होते.” 280. २८०. ‘‘Soṇṇānano jinavaro, samaṇīva siluccayo; Karuṇāpuṇṇahadayo, guṇena viya sāgaro. सुवर्णवर्णी मुख असलेले ते जिनवर (बुद्ध) पाचूच्या पर्वतासारखे (शोभतात); त्यांचे हृदय करुणेने पूर्ण भरलेले आहे आणि गुणांच्या बाबतीत ते महासागरासारखे आहेत. 281. २८१. ‘‘Lokavissutakitti ca, sinerūva naguttamo; Yasasā vitthato vīro, ākāsasadiso muni. पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या सुमेरू पर्वताप्रमाणे त्यांची कीर्ती जगात प्रसिद्ध आहे. ते वीर मुनी आपल्या यशाने पसरलेले असून आकाशासारखे अथांग आहेत. 282. २८२. ‘‘Asaṅgacitto sabbattha, anilo viya nāyako; Patiṭṭhā sabbabhūtānaṃ, mahīva munisattamo. वाऱ्याप्रमाणे सर्व विषयांमध्ये अनासक्त चित्त असलेले ते नायक (बुद्ध) आहेत. पृथ्वीप्रमाणे सर्व प्राण्यांचे आधार असलेले ते मुनिश्रेष्ठ आहेत. 283. २८३. ‘‘Anupalitto lokena, toyena padumaṃ yathā; Kuvādagacchadahano, aggikhandhova sobhasi. ज्याप्रमाणे कमळ पाण्याने लिप्त होत नाही, त्याप्रमाणे ते जगाने अलिप्त राहतात. कुप्रवादांच्या (मिथ्या मतांच्या) झुडपांना जाळणाऱ्या अग्नीच्या ज्वालांप्रमाणे ते शोभून दिसतात. 284. २८४. ‘‘Agadho viya sabbattha, kilesavisanāsako; Gandhamādanaselova, guṇagandhavibhūsito. सर्व ठिकाणी क्लेशांच्या विषाचा नाश करणाऱ्या औषधाप्रमाणे ते आहेत. गंधमादन पर्वताप्रमाणे ते आपल्या गुणांच्या सुवासाने सुशोभित आहेत. 285. २८५. ‘‘Guṇānaṃ [Pg.166] ākaro vīro, ratanānaṃva sāgaro; Sindhūva vanarājīnaṃ, kilesamalahārako. ज्याप्रमाणे महासागर हा रत्नांची खाण आहे, त्याप्रमाणे ते वीर (बुद्ध) गुणांची खाण आहेत. नद्यांचा राजा असलेल्या महासागराप्रमाणे ते क्लेशांचा मळ दूर करणारे आहेत. 286. २८६. ‘‘Vijayīva mahāyodho, mārasenāvamaddano; Cakkavattīva so rājā, bojjhaṅgaratanissaro. विजयी महायोद्ध्याप्रमाणे मारसेनेचे मर्दन करणारे ते आहेत. चक्रवर्ती राजाप्रमाणे ते बोध्यंग रूपी रत्नांचे स्वामी आहेत. 287. २८७. ‘‘Mahābhisakkasaṅkāso, dosabyādhitikicchako; Sallakatto yathā vejjo, diṭṭhigaṇḍaviphālako. दोषांच्या (क्लेशांच्या) रोगावर उपचार करणाऱ्या महान वैद्यासारखे ते आहेत. ज्याप्रमाणे शल्यचिकित्सक वैद्य गळू फोडतो, त्याप्रमाणे ते मिथ्या दृष्टीचे गळू फोडणारे शल्यचिकित्सक आहेत. 288. २८८. ‘‘So tadā lokapajjoto, sanarāmarasakkato; Parisāsu narādicco, dhammaṃ desayate jino. त्या वेळी, जगाचे प्रकाशक, मनुष्य आणि देवांनी पूजलेले, मनुष्यांमधील सूर्यासारखे असलेले ते जिन (बुद्ध) परिषदेमध्ये धम्माचा उपदेश करत होते. 289. २८९. ‘‘Dānaṃ datvā mahābhogo, sīlena sugatūpago; Bhāvanāya ca nibbāti, iccevamanusāsatha. दान दिल्याने महाभोग (मोठी संपत्ती) प्राप्त होते, शील राखल्याने सुगती प्राप्त होते आणि भावनेने (ध्यानाने) निर्वाण प्राप्त होते, असा त्यांनी उपदेश केला. 290. २९०. ‘‘Desanaṃ taṃ mahassādaṃ, ādimajjhantasobhaṇaṃ; Suṇanti parisā sabbā, amataṃva mahārasaṃ. आदी, मध्य आणि अंती कल्याणकारी असलेल्या, अत्यंत आल्हाददायक आणि अमृतासारखा महा-रस असलेल्या त्या धम्मदेशनेचे सर्व परिषदेने श्रवण केले. 291. २९१. ‘‘Sutvā sumadhuraṃ dhammaṃ, pasanno jinasāsane; Sugataṃ saraṇaṃ gantvā, yāvajīvaṃ namassahaṃ. तो अत्यंत मधुर धम्म ऐकून, जिनशासनात (बुद्धांच्या शासनात) प्रसन्न होऊन, सुगतांना शरण जाऊन मी आयुष्यभर त्यांना वंदन केले. 292. २९२. ‘‘Munino gandhakuṭiyā, opuñjesiṃ tadā mahiṃ; Catujjātena gandhena, māse aṭṭha dinesvahaṃ. त्या वेळी मी दरमहा आठ दिवस मुनींच्या (बुद्धांच्या) गंधकुटीच्या जमिनीला चार प्रकारच्या सुगंधी द्रव्यांनी (चतुर्जात गंधाने) लिप्त करत असे. 293. २९३. ‘‘Paṇidhāya sugandhattaṃ, sarīravissagandhino ; Tadā jino viyākāsi, sugandhatanulābhitaṃ. माझ्या शरीराचा दुर्गंध दूर होऊन सुगंधी शरीर प्राप्त व्हावे, अशी आकांक्षा धरून मी प्रार्थना केली असता, त्या वेळी जिनांनी (बुद्धांनी) मला सुगंधी शरीर प्राप्त होण्याचे भाकीत केले. 294. २९४. ‘‘‘Yo yaṃ gandhakuṭibhūmiṃ, gandhenopuñjate sakiṃ; Tena kammavipākena, upapanno tahiṃ tahiṃ. जो कोणी गंधकुटीच्या जमिनीला सुवासाने लिप्त करतो, त्या कर्माच्या विपाकामुळे तो ज्या ज्या जन्मात जन्माला येईल, 295. २९५. ‘‘‘Sugandhadeho sabbattha, bhavissati ayaṃ naro; Guṇagandhayutto hutvā, nibbāyissatināsavo’. तो मनुष्य सर्व जन्मांमध्ये सुगंधी शरीराचा होईल. गुणांच्या सुवासाने युक्त होऊन, तो आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करेल. 296. २९६. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व आकांक्षेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेलो. 297. २९७. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jāto vippakule ahaṃ; Gabbhaṃ me vasato mātā, dehenāsi sugandhitā. आता माझ्या या अंतिम जन्मात मी एका ब्राह्मण कुळात जन्मलो. मी गर्भात असताना माझी माता शरीराने सुगंधी झाली होती. 298. २९८. ‘‘Yadā [Pg.167] ca mātukucchimhā, nikkhamāmi tadā purī ; Sāvatthisabbagandhehi, vāsitā viya vāyatha. आणि जेव्हा मी मातेच्या उदरातून बाहेर आलो, तेव्हा संपूर्ण श्रावस्ती नगरी सर्व प्रकारच्या सुवासांनी सुवासित झाल्यासारखी सुगंधाने दरवळली. 299. २९९. ‘‘Pupphavassañca surabhi, dibbagandhaṃ manoramaṃ; Dhūpāni ca mahagghāni, upavāyiṃsu tāvade. त्याच वेळी सुगंधी फुलांचा पाऊस पडला, मनमोहक दिव्य सुगंध आणि मौल्यवान धूप सर्वत्र दरवळले. 300. ३००. ‘‘Devā ca sabbagandhehi, dhūpapupphehi taṃ gharaṃ; Vāsayiṃsu sugandhena, yasmiṃ jāto ahaṃ ghare. ज्या घरात माझा जन्म झाला, ते घर देवांनी सर्व प्रकारच्या सुगंधांनी, धूप आणि फुलांच्या सुवासाने सुवासित केले. 301. ३०१. ‘‘Yadā ca taruṇo bhaddo, paṭhame yobbane ṭhito; Tadā selaṃ saparisaṃ, vinetvā narasārathi. जेव्हा मी तरुण आणि देखणा झालो आणि माझ्या पहिल्या तारुण्यात होतो, तेव्हा नरसारथी (बुद्धांनी) सेल ब्राह्मणाला त्याच्या परिषदेसह विनीत (दीक्षित) केले. 302. ३०२. ‘‘Tehi sabbehi parivuto, sāvatthipuramāgato; Tadā buddhānubhāvaṃ taṃ, disvā pabbajito ahaṃ. त्या सर्वांनी वेढलेले असताना ते श्रावस्ती नगरीत आले. तेव्हा तो बुद्धप्रभाव पाहून मी प्रव्रज्या घेतली. 303. ३०३. ‘‘Sīlaṃ samādhipaññañca, vimuttiñca anuttaraṃ; Bhāvetvā caturo dhamme, pāpuṇiṃ āsavakkhayaṃ. शील, समाधी, प्रज्ञा आणि अनुत्तर विमुक्ती या चार धर्मांची भावना (साधना) करून मी आसवांच्या क्षयाला (अर्हत पदाला) प्राप्त झालो. 304. ३०४. ‘‘Yadā pabbajito cāhaṃ, yadā ca arahā ahuṃ; Nibbāyissaṃ yadā cāhaṃ, gandhavasso tadā ahu. जेव्हा मी प्रव्रजित झालो, जेव्हा मी अर्हत झालो आणि जेव्हा मी परिनिर्वाण पावेन, तेव्हा सुगंधी पाऊस पडला. 305. ३०५. ‘‘Sarīragandho ca sadātiseti me, mahārahaṃ candanacampakuppalaṃ; Tatheva gandhe itare ca sabbaso, pasayha vāyāmi tato tahiṃ tahiṃ. माझ्या शरीराचा सुगंध नेहमी मौल्यवान चंदन, चाफा आणि नीलकमळ यांच्या सुगंधापेक्षाही श्रेष्ठ ठरतो. त्याचप्रमाणे इतर सर्व सुगंधांना मागे टाकून माझा सुगंध सर्वत्र दरवळतो. 306. ३०६. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून गेले आहेत... (पे)... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 307. ३०७. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागतम ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 308. ३०८. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’.Itthaṃ sudaṃ āyasmā cūḷasugandho thero imā gāthāyo abhāsitthāti; चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. अशा प्रकारे आयुष्यमान चुळ्ळसुगंध थेरांनी या गाथा गायिल्या. Cūḷasugandhattherassāpadānaṃ dasamaṃ. चुळ्ळसुगंध थेरांचे अपदान दहावे समाप्त. Bhaddiyavaggo pañcapaññāsamo. पंचावन्नावा भद्दिय वर्ग समाप्त. Tassuddānaṃ [Pg.168] – त्याचा संग्रह (उद्दान) - Bhaddiyo revato thero, mahālābhī ca sīvalī; Vaṅgīso nandako ceva, kāḷudāyī tathābhayo. भद्दिय, रेवत थेर, महालाभी सीवली, वंगीस, नंदक, काळुदायी आणि अभय, Lomaso vanavaccho ca, sugandho ceva dasamo; Tīṇi gāthāsatā tattha, soḷasā ca taduttari. लोमस, वनवच्छ आणि दहावे सुगंध (चुळ्ळसुगंध). या वर्गात एकूण तीनशे सोळा गाथा आहेत. Atha vagguddānaṃ – आता वर्गांचे उद्दान (संग्रह) - Kaṇikāravhayo vaggo, phalado tiṇadāyako; Kaccāno bhaddiyo vaggo, gāthāyo gaṇitā cimā. कणिकार नावाचा वर्ग, fruit-giver (फलद) वर्ग, तिणदायक वर्ग, कच्चान वर्ग आणि भद्दिय वर्ग; या वर्गांमध्ये मोजलेल्या गाथा खालीलप्रमाणे आहेत: Navagāthāsatānīha, caturāsītiyeva ca; Sapaññāsaṃ pañcasataṃ, apadānā pakāsitā. येथे नऊशे चौऱ्याऐंशी गाथा आहेत आणि पाचशे पन्नास अपदाने प्रकाशित केली आहेत. Saha udānagāthāhi, chasahassāni hontimā; Dvesatāni ca gāthānaṃ, aṭṭhārasa taduttari. उद्दान गाथांसह एकूण सहा हजार दोनशे अठरा गाथा आहेत. 56. Yasavaggo ५६. यस वर्ग 1. Yasattheraapadānaṃ १. यस थेर अपदान 1. १. ‘‘Mahāsamuddaṃ [Pg.169] oggayha, bhavanaṃ me sunimmitaṃ; Sunimmitā pokkharaṇī, cakkavākūpakūjitā. महासागरात प्रवेश करून मी माझे भवन उत्तम प्रकारे निर्माण केले; चक्रवाक पक्ष्यांच्या कूजनाने युक्त असा एक सुंदर तलावही मी चांगल्या प्रकारे निर्माण केला. 2. २. ‘‘Mandārakehi sañchannā, padumuppalakehi ca; Nadī ca sandate tattha, supatitthā manoramā. तो (तलाव) मंदारक फुलांनी तसेच पद्म (कमळ) आणि उत्पलांनी (निळ्या कमळांनी) आच्छादलेला होता. तेथे उत्तम घाट असलेली आणि मनमोहक अशी एक नदी वाहत होती. 3. ३. ‘‘Macchakacchapasañchannā, nānādijasamotthaṭā ; Mayūrakoñcābhirudā, kokilādīhi vagguhi. ती (नदी) मासे आणि कासवांनी भरलेली होती, विविध प्रकारच्या पक्ष्यांनी व्यापलेली होती. तेथे मोर, क्रौंच आणि कोकिळा इत्यादी मधुर आवाजात कूजन करत होते. 4. ४. ‘‘Pārevatā ravihaṃsā, cakkavākā nadīcarā; Tittirā sāḷikā cettha, pāvakā jīvaṃjīvakā. पारवे, सुवर्णहंस, नदीत विहार करणारे चक्रवाक पक्षी, तसेच तित्तिर (तितर), साळुंक्या, पावक आणि जीवंजीवक पक्षी तेथे वावरत होते. 5. ५. ‘‘Haṃsākoñcābhinaditā, kosiyā piṅgalā bahū; Sattaratanasampannā, maṇimuttapavāḷikā. ती नदी हंस आणि क्रौंच पक्ष्यांच्या नादाने गुंजत होती. तेथे अनेक घुबड आणि पिंगळे पक्षी होते. ती सप्त रत्नांनी संपन्न असून मणी, मोती आणि प्रवाळांनी युक्त होती. 6. ६. ‘‘Sabbe soṇṇamayā rukkhā, nānākhandhasameritā; Ujjotenti divārattiṃ, bhavanaṃ sabbakālikaṃ. विविध प्रकारच्या फांद्यांनी डोलणारे सर्व वृक्ष सुवर्णमयी होते. ते दिवस-रात्र नेहमी माझ्या भवनाला प्रकाशित करत असत. 7. ७. ‘‘Saṭṭhituriyasahassāni, sāyaṃ pāto pavajjare; Soḷasitthisahassāni, parivārenti maṃ sadā. साठ हजार वाद्ये संध्याकाळी आणि सकाळी वाजवली जात असत. सोळा हजार स्त्रिया मला नेहमी वेढून राहत असत. 8. ८. ‘‘Abhinikkhamma bhavanā, sumedhaṃ lokanāyakaṃ; Pasannacitto sumano, vandayiṃ taṃ mahāyasaṃ. भवनातून बाहेर पडून, प्रसन्न आणि आनंदी चित्ताने मी त्या महान कीर्तीच्या लोकनायक सुमेध बुद्धांना वंदन केले. 9. ९. ‘‘Sambuddhaṃ abhivādetvā, sasaṅghaṃ taṃ nimantayiṃ; Adhivāsesi so dhīro, sumedho lokanāyako. सम्यक्संबुद्धांना अभिवादन करून, मी त्यांना संघासहित आमंत्रित केले. त्या धीरगंभीर लोकनायक सुमेध बुद्धांनी माझे आमंत्रण स्वीकारले. 10. १०. ‘‘Mama dhammakathaṃ katvā, uyyojesi mahāmuni; Sambuddhaṃ abhivādetvā, bhavanaṃ me upāgamiṃ. त्या महामुनींनी मला धम्म उपदेश देऊन निरोप दिला. संबुद्धांना अभिवादन करून मी माझ्या भवनात परतलो. 11. ११. ‘‘Āmantayiṃ parijanaṃ, sabbe sannipatuṃ tadā; ‘Pubbaṇhasamayaṃ buddho, bhavanaṃ āgamissati’. तेव्हा मी माझ्या परिजनांना बोलावले आणि सर्व एकत्र जमले. मी त्यांना सांगितले, "पूर्वाण्हकाळी (सकाळी) बुद्ध आपल्या भवनात येणार आहेत." 12. १२. ‘‘‘Lābhā [Pg.170] amhaṃ suladdhā no, ye vasāma tavantike; Mayampi buddhaseṭṭhassa, pūjayissāma satthuno’. (ते म्हणाले,) "आम्ही जे आपल्या जवळ राहतो, आमचा मोठा लाभ आहे, आम्हाला उत्तम प्राप्ती झाली आहे. आम्हीसुद्धा त्या सर्वश्रेष्ठ बुद्ध शास्त्यांची पूजा करू." 13. १३. ‘‘Annaṃ pānaṃ paṭṭhapetvā, kālaṃ ārocayiṃ ahaṃ; Vasīsatasahassehi, upesi lokanāyako. अन्न आणि पेय तयार ठेवून मी वेळेची सूचना दिली. तेव्हा ते लोकनायक बुद्ध एक लाख वशी (जितेंद्रिय/ध्यानस्थ) भिक्खूंसह तेथे आले. 14. १४. ‘‘Pañcaṅgikehi turiyehi, paccuggamamakāsahaṃ; Sabbasoṇṇamaye pīṭhe, nisīdi purisuttamo. पंचरंगी (पाच अंगांच्या) वाद्यांच्या गजरात मी त्यांचे स्वागत केले. ते पुरुषोत्तम बुद्ध पूर्णपणे सुवर्णमयी असलेल्या आसनावर विराजमान झाले. 15. १५. ‘‘Uparicchadanaṃ āsi, sabbasoṇṇamayaṃ tadā; Bījanīyo pavāyanti, bhikkhusaṅghaṃ anuttaraṃ. तेव्हा वरील छत पूर्णपणे सुवर्णमयी होते. त्या अनुत्तर भिक्खू संघाला चामरे (किंवा पंखे) वारा घालत होती. 16. १६. ‘‘Pahūtenannapānena, bhikkhusaṅghaṃ atappayiṃ; Paccekadussayugale, bhikkhusaṅghassadāsahaṃ. मी भिक्खू संघाला भरपूर अन्न आणि पेयाने तृप्त केले. मी भिक्खू संघातील प्रत्येकाला वस्त्रांची जोडी दान केले. 17. १७. ‘‘Yaṃ vadeti sumedho so, āhutīnaṃ paṭiggaho; Bhikkhusaṅghe nisīditvā, imā gāthā abhāsatha. आहुती स्वीकारण्यास योग्य असलेल्या त्या सुमेध बुद्धांनी भिक्खू संघात बसून या गाथा म्हटल्या: 18. १८. ‘‘‘Yo maṃ annena pānena, sabbe ime ca tappayi; Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato. "ज्याने मला आणि या सर्व भिक्खू संघाला अन्न व पेयाने तृप्त केले आहे, मी त्याचे कौतुक करीन; माझे बोलणे ऐका. 19. १९. ‘‘‘Aṭṭhārase kappasate, devaloke ramissati; Sahassakkhattuṃ rājāyaṃ, cakkavattī bhavissati. तो अठराशे कल्प देवलोकात रमेल. तो एक हजार वेळा चक्रवर्ती राजा होईल. 20. २०. ‘‘‘Upagacchati yaṃ yoniṃ, devattaṃ atha mānusaṃ; Sabbasoṇṇamayaṃ tassa, chadanaṃ dhārayissati. तो ज्या ज्या योनीत जन्म घेईल, मग ते देवत्व असो वा मनुष्यत्व, त्याच्यावर नेहमी सुवर्णमयी छत्र धरले जाईल. 21. २१. ‘‘‘Tiṃsakappasahassamhi, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. तीस हजार कल्पांनंतर, इक्ष्वाकु (ओक्काक) कुळात उत्पन्न झालेले, गोतम गोत्राचे शास्ता (बुद्ध) जगात अवतीर्ण होतील. 22. २२. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Sabbāsave pariññāya, nibbāyissatināsavo. त्यांच्या धम्माचा वारसदार, धम्मापासून जन्मलेला त्यांचा औरस पुत्र होऊन, तो सर्व आसवांचे पूर्ण ज्ञान करून घेऊन, आसवरहित होऊन परिनिर्वाण पावेल. 23. २३. ‘‘‘Bhikkhusaṅghe nisīditvā, sīhanādaṃ nadissati’; Citake chattaṃ dhārenti, heṭṭhā chattamhi ḍayhatha. तो भिक्खू संघात बसून सिंहनाद करेल." (माझ्या मृत्यूनंतर) चितेवर छत्र धरले जाईल आणि छत्राखालीच चिता जळेल. 24. २४. ‘‘Sāmaññaṃ me anuppattaṃ, kilesā jhāpitā mayā; Maṇḍape rukkhamūle vā, santāso me na vijjati. मी श्रामण्यफळ प्राप्त केले आहे, माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत. मण्डपात असो वा वृक्षाच्या मुळाशी, मला कोणतीही भीती वाटत नाही. 25. २५. ‘‘Tiṃsakappasahassamhi, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, sabbadānassidaṃ phalaṃ. तीस हजार कल्पांपूर्वी मी जे दान दिले होते, त्यामुळे मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. हे सर्व दानाचेच फळ आहे. 26. २६. ‘‘Kilesā [Pg.171] jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, माझे सर्व भव नष्ट झाले आहेत. बंधने तोडून टाकलेल्या हत्तीप्रमाणे मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 27. २७. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या चरणी माझे येणे खरोखरच सुफळ झाले. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (शिकवण) पूर्ण केले आहे. 28. २८. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā yaso thero imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे आयुष्मान यस स्थविरांनी या गाथा म्हटल्या. Yasattherassāpadānaṃ paṭhamaṃ. पहिले यसतथेर अपदान समाप्त झाले. 2. Nadīkassapattheraapadānaṃ २. नदीकस्सपतथेर अपदान (नदीकश्यप स्थविर अपदान) 29. २९. ‘‘Padumuttarassa bhagavato, lokajeṭṭhassa tādino; Piṇḍacāraṃ carantassa, vārato uttamaṃ yasaṃ; Aggaphalaṃ gahetvāna, adāsiṃ satthuno ahaṃ. लोकज्येष्ठ आणि तादिगुणांनी युक्त असलेले पद्मूत्तर भगवान जेव्हा पिंडचारासाठी (भिक्षेसाठी) फिरत होते, तेव्हा मी त्यांना उत्तम आणि श्रेष्ठ असे अग्रफळ (पहिले फळ) दान केले. 30. ३०. ‘‘Tena kammena devindo, lokajeṭṭho narāsabho; Sampattomhi acalaṃ ṭhānaṃ, hitvā jayaparājayaṃ. त्या कर्मामुळे मी देवांचा राजा (देवेंद्र) आणि मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ झालो. जय आणि पराजय सोडून मी आता अचल स्थानाला (निर्वाणाला) प्राप्त झालो आहे. 31. ३१. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, aggadānassidaṃ phalaṃ. एक लाख कल्पांपूर्वी मी जे अग्रफळ दान दिले होते, त्यामुळे मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. हे अग्रदानाचाच परिणाम आहे. 32. ३२. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पेय्यालं)... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 33. ३३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या चरणी माझे येणे खरोखरच सुफळ झाले... (पेय्यालं)... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. 34. ३४. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पेय्यालं)... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā nadīkassapo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्मान नदीकस्सप स्थविरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Nadīkassapattherassāpadānaṃ dutiyaṃ. दुसरे नदीकस्सपतथेर अपदान समाप्त झाले. 3. Gayākassapattheraapadānaṃ ३. गयाकस्सपथेर अपदान 35. ३५. ‘‘Ajinacammavatthohaṃ [Pg.172], khāribhāradharo tadā; Khārikaṃ hārayitvāna, kolaṃ ahāsi assamaṃ. “त्या वेळी काळ्या मृगाचे चामडे परिधान करणारा आणि खांद्यावरून वाहून नेण्याची कावड (तपस्वी साहित्य) धारण करणारा मी, ती कावड वाहून नेऊन आश्रमात बोरे घेऊन आलो.” 36. ३६. ‘‘Bhagavā tamhi samaye, eko adutiyo jino; Mamassamaṃ upāgacchi, jotento sabbakālikaṃ. “त्या वेळी, अद्वितीय आणि एकटेच असणारे, सर्व काळ प्रकाशमान असणारे, जितेन्द्रिय (जिन) भगवान माझ्या आश्रमात आले.” 37. ३७. ‘‘Sakaṃ cittaṃ pasādetvā, abhivādetvāna subbataṃ; Ubho hatthehi paggayha, kolaṃ buddhassadāsahaṃ. “आपल्या मनाला प्रसन्न करून, त्या सुव्रत भगवंतांना अभिवादन करून, मी दोन्ही हातांनी बोरे वर उचलून बुद्धांना अर्पण केली.” 38. ३८. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, koladānassidaṃ phalaṃ. “या कल्पाहून एकतीसाव्या कल्पामध्ये मी जे फळ (बोर) दान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे बोर दानाचे फळ आहे.” 39. ३९. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे.” 40. ४०. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुफळ झाले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.” 41. ४१. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा (प्रतिसंविदा)... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā gayākassapo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान गयाकस्सप थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Gayākassapattherassāpadānaṃ tatiyaṃ. गयाकस्सपथेरांचे अपदान तिसरे समाप्त. 4. Kimilattheraapadānaṃ ४. किमिलथेर अपदान 42. ४२. ‘‘Nibbute kakusandhamhi, brāhmaṇamhi vusīmati; Gahetvā salalaṃ mālaṃ, maṇḍapaṃ kārayiṃ ahaṃ. “ब्रह्मचर्य पूर्ण केलेल्या, श्रेष्ठ ब्राह्मण ककुसंध बुद्ध परिनिर्वाण पावले असता, मी सरल (देवदार) फुलांची माळ घेऊन एक मंडप तयार केला.” 43. ४३. ‘‘Tāvatiṃsaṃ gato santo, labhimha byamhamuttamaṃ; Aññe devetirocāmi, puññakammassidaṃ phalaṃ. “तावतींस देवलोकात गेल्यावर मला एक उत्तम विमान (वाडा) मिळाले; मी इतर देवांपेक्षा अधिक तेजस्वी दिसत होतो, हे पुण्यकर्माचे फळ आहे.” 44. ४४. ‘‘Divā vā yadi vā rattiṃ, caṅkamanto ṭhito cahaṃ; Channo salalapupphehi, puññakammassidaṃ phalaṃ. “दिवसा असो वा रात्री, मी चंक्रमण करत असताना किंवा उभा असताना, माझ्यावर सरल (देवदार) फुलांचा वर्षाव होत असे; हे पुण्यकर्माचे फळ आहे.” 45. ४५. ‘‘Imasmiṃyeva kappamhi, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. “याच कल्पामध्ये मी जे बुद्धांची पूजा केली, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे.” 46. ४६. ‘‘Kilesā [Pg.173] jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे.” 47. ४७. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खროखरच सुफळ झाले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.” 48. ४८. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा (प्रतिसंविदा)... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā kimilo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान किमिल थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Kimilattherassāpadānaṃ catutthaṃ. किमिलथेरांचे अपदान चौथे समाप्त. 5. Vajjīputtattheraapadānaṃ ५. वज्जीपुत्तथेर अपदान 49. ४९. ‘‘Sahassaraṃsī bhagavā, sayambhū aparājito; Vivekā vuṭṭhahitvāna, gocarāyābhinikkhami. “सहस्रकिरण (तेजस्वी), स्वयंभू आणि अपराजित भगवान एकांतातून (विवेक) उठून भिक्षेसाठी बाहेर पडले.” 50. ५०. ‘‘Phalahattho ahaṃ disvā, upagacchiṃ narāsabhaṃ; Pasannacitto sumano, savaṇṭaṃ adadiṃ phalaṃ. “हातात फळ घेतलेल्या मी, त्या पुरुषश्रेष्ठ भगवंतांना पाहून त्यांच्याजवळ गेलो; आणि प्रसन्न व आनंदी चित्ताने मी त्यांना देठ असलेले फळ दान केले.” 51. ५१. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. “चौऱ्याण्णव कल्पंपूर्वी मी जे फळ दान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे फलदानाचे फळ आहे.” 52. ५२. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आसवविरहित (अनास्रव) होऊन विहरत आहे.” 53. ५३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुफळ झाले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.” 54. ५४. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा (प्रतिसंविदा)... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā vajjīputto thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान वज्जीपुत्त थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Vajjīputtattherassāpadānaṃ pañcamaṃ. वज्जीपुत्तथेरांचे अपदान पाचवे समाप्त. 6. Uttarattheraapadānaṃ ६. उत्तरथेर अपदान 55. ५५. ‘‘Sumedho nāma sambuddho, bāttiṃsavaralakkhaṇo; Vivekakāmo bhagavā, himavantamupāgami. “बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त असलेले सुमेध नावाचे सम्यक्संबुद्ध, एकांताची (विवेक) इच्छा धरून हिमालयात आले.” 56. ५६. ‘‘Ajjhogāhetvā himavantaṃ, aggo kāruṇiko muni; Pallaṅkaṃ ābhujitvāna, nisīdi purisuttamo. “हिमालयात प्रवेश करून, ते परम कारुणिक मुनी, पुरुषोत्तम भगवान मांडी घालून बसले.” 57. ५७. ‘‘Vijjadharo [Pg.174] tadā āsiṃ, antalikkhacaro ahaṃ; Tisūlaṃ sugataṃ gayha, gacchāmi ambare tadā. “त्या वेळी मी आकाशात संचार करणारा एक विद्याधर होतो; मी एक तीक्ष्ण त्रिशूळ घेऊन आकाशातून जात होतो.” 58. ५८. ‘‘Pabbatagge yathā aggi, puṇṇamāyeva candimā; Vanaṃ obhāsate buddho, sālarājāva phullito. “पर्वताच्या शिखरावरील अग्नीप्रमाणे, पौर्णिमेच्या चंद्राप्रमाणे आणि बहरलेल्या शालवृक्षाप्रमाणे बुद्ध त्या अरण्याला प्रकाशित करत होते.” 59. ५९. ‘‘Vanaggā nikkhamitvāna, buddharaṃsībhidhāvare ; Naḷaggivaṇṇasaṅkāsā, disvā cittaṃ pasādayiṃ. “अरण्याच्या शिखरावरून बाहेर पडून बुद्धांचे किरण पसरत होते; जळणाऱ्या गवताच्या अग्नीसारखे (तेजस्वी) ते किरण पाहून मी माझे चित्त प्रसन्न केले.” 60. ६०. ‘‘Vicinaṃ addasaṃ pupphaṃ, kaṇikāraṃ devagandhikaṃ; Tīṇi pupphāni ādāya, buddhaseṭṭhamapūjayiṃ. “शोध घेत असताना मला दिव्य सुगंध असलेले कर्णिकार (कण्हेर) फूल दिसले; मी ती तीन फुले घेऊन श्रेष्ठ बुद्धांची पूजा केली.” 61. ६१. ‘‘Buddhassa ānubhāvena, tīṇi pupphāni me tadā; Uddhaṃ vaṇṭā adhopattā, chāyaṃ kubbanti satthuno. “बुद्धांच्या प्रभावाने (अनुभावाने) ती तीन फुले वरच्या बाजूला देठ आणि खालच्या बाजूला पाकळ्या अशा स्थितीत राहून शास्त्यांना (बुद्धांना) सावली करू लागली.” 62. ६२. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि चेतना व प्रणिधीमुळे (आकांक्षेमुळे), मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेलो. 63. ६३. ‘‘Tattha me sukataṃ byamhaṃ, kaṇikārīti ñāyati; Saṭṭhiyojanamubbedhaṃ, tiṃsayojanavitthataṃ. तेथे माझे सुनिर्मित विमान 'कणिकारी' या नावाने ओळखले जाते; ते साठ योजन उंच आणि तीस योजन रुंद आहे. 64. ६४. ‘‘Sahassakaṇḍaṃ satabheṇḍu, dhajālu haritāmayaṃ; Satasahassaniyyūhā, byamhe pātubhaviṃsu me. त्यात हजार खोल्या, शंभर कळस, अनेक ध्वज आहेत आणि ते सुवर्णमयी आहे. माझ्या त्या विमानामध्ये एक लाख गोपुरे प्रकट झाली. 65. ६५. ‘‘Soṇṇamayā maṇimayā, lohitaṅkamayāpi ca; Phalikāpi ca pallaṅkā, yenicchakā yadicchakā. सुवर्णमयी, मणीमयी, लोहितांगमयी आणि स्फटिकमयी पलंग तेथे माझ्या इच्छेनुसार आणि आवडीनुसार उपलब्ध होते. 66. ६६. ‘‘Mahārahañca sayanaṃ, tūlikā vikatīyutaṃ; Uddhalomiñca ekantaṃ, bimbohanasamāyutaṃ. तेथे बहुमूल्य शय्या कापसाच्या गाद्यांनी व विविध नक्षीदार चादरींनी युक्त होती; दोन्ही बाजूंनी मऊ केस असलेले (उद्धलोमी) आणि एका बाजूने मऊ केस असलेले (एकंतलोमी) आच्छादन उशीसह उपलब्ध होते. 67. ६७. ‘‘Bhavanā nikkhamitvāna, caranto devacārikaṃ; Yathā icchāmi gamanaṃ, devasaṅghapurakkhato. जेव्हा मी माझ्या भवनातून बाहेर पडून देवलोकात विहार करतो, तेव्हा माझ्या इच्छेनुसार देवगणांनी वेढलेला होऊन मी प्रवास करतो. 68. ६८. ‘‘Pupphassa heṭṭhā tiṭṭhāmi, uparicchadanaṃ mama; Samantā yojanasataṃ, kaṇikārehi chāditaṃ. मी फुलांच्या खाली उभा राहतो, आणि माझ्या डोक्यावर शंभर योजनेच्या परिघात सर्व बाजूंनी कणिकार फुलांचे छत पसरलेले असते. 69. ६९. ‘‘Saṭṭhituriyasahassāni[Pg.175], sāyapātaṃ upaṭṭhahuṃ; Parivārenti maṃ niccaṃ, rattindivamatanditā. साठ हजार वादक सकाळ-संध्याकाळ माझी सेवा करतात; ते रात्रंदिवस आळस न करता मला नेहमी वेढून राहतात. 70. ७०. ‘‘Tattha naccehi gītehi, tālehi vāditehi ca; Ramāmi khiḍḍā ratiyā, modāmi kāmakāmahaṃ. तेथे नृत्य, गीत, ताल आणि वादनाने मी क्रीडा व रतीमध्ये रममाण होतो; मी माझ्या इच्छेनुसार आनंद उपभोगतो. 71. ७१. ‘‘Tattha bhutvā pivitvā ca, modāmi tidase tadā; Nārīgaṇehi sahito, modāmi byamhamuttame. तेव्हा त्या तावतिंस देवलोकात खाऊन-पिऊन मी आनंदित होतो; अप्सरांच्या समूहासह मी त्या उत्तम विमानामध्ये रममाण होतो. 72. ७२. ‘‘Satānaṃ pañcakkhattuñca, devarajjamakārayiṃ; Satānaṃ tīṇikkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ; मी पाचशे वेळा देवराज झालो आणि तीनशे वेळा चक्रवर्ती राजा झालो. Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ. विशाल प्रादेशिक राजा म्हणून मी कितीतरी वेळा जन्मलो, ज्याची गणना करता येत नाही. 73. ७३. ‘‘Bhave bhave saṃsaranto, mahābhogaṃ labhāmahaṃ; Bhoge me ūnatā natthi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. प्रत्येक जन्मात संसार करताना मला विपुल संपत्ती मिळाली; माझ्या भोगांमध्ये कधीही कमतरता भासली नाही, हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 74. ७४. ‘‘Duve bhave saṃsarāmi, devatte atha mānuse; Aññaṃ gatiṃ na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. मी केवळ देवलोक आणि मनुष्यलोक या दोनच गतींमध्ये संसार केला; मी इतर कोणत्याही गतीला जाणत नाही, हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 75. ७५. ‘‘Duve kule pajāyāmi, khattiye cāpi brāhmaṇe; Nīce kule na jāyāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. मी क्षत्रिय आणि ब्राह्मण या दोनच कुळांमध्ये जन्मलो; मी कधीही नीच कुळात जन्मलो नाही, हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 76. ७६. ‘‘Hatthiyānaṃ assayānaṃ, sivikaṃ sandamānikaṃ; Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. हत्तीचे वाहन, घोड्याचे वाहन, पालखी आणि रथ, हे सर्व मला प्राप्त झाले; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 77. ७७. ‘‘Dāsīgaṇaṃ dāsagaṇaṃ, nāriyo samalaṅkatā; Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. दासींचा समूह, दासांचा समूह आणि सुशोभित स्त्रिया, हे सर्व मला प्राप्त झाले; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 78. ७८. ‘‘Koseyyakambaliyāni, khomakappāsikāni ca; Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. रेशमी वस्त्रे, घोंगड्या (कंबली), तागाची वस्त्रे आणि सुती वस्त्रे, हे सर्व मला प्राप्त झाले; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 79. ७९. ‘‘Navavatthaṃ navaphalaṃ, navaggarasabhojanaṃ; Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. नवीन वस्त्रे, नवीन फळे आणि उत्तम चवीचे नवीन भोजन, हे सर्व मला प्राप्त झाले; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 80. ८०. ‘‘Imaṃ khāda imaṃ bhuñja, imamhi sayane saya; Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. 'हे खा, हे भक्षण करा, या शय्येवर झोपा' असे म्हणणारे सर्व काही मला प्राप्त झाले; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 81. ८१. ‘‘Sabbattha pūjito homi, yaso accuggato mama; Mahāpakkho sadā homi, abhejjapariso sadā; Ñātīnaṃ uttamo homi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. मी सर्वत्र पूजनीय झालो, माझी कीर्ती अत्यंत पसरली; मी नेहमी मोठ्या परिवाराने युक्त असतो, माझी परिषद कधीही न भंगणारी असते आणि मी माझ्या नातेवाईकांमध्ये श्रेष्ठ आहे; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 82. ८२. ‘‘Sītaṃ [Pg.176] uṇhaṃ na jānāmi, pariḷāho na vijjati; Atho cetasikaṃ dukkhaṃ, hadaye me na vijjati. मला थंडी किंवा उष्णता जाणवत नाही, मला कोणताही दाह होत नाही; तसेच माझ्या हृदयात कोणतेही मानसिक दुःख नाही. 83. ८३. ‘‘Suvaṇṇavaṇṇo hutvāna, saṃsarāmi bhavābhave; Vevaṇṇiyaṃ na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. मी सुवर्णवर्णाचा होऊन विविध जन्मांमध्ये संसार केला; मला कधीही विवर्णता ठाऊक नाही, हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 84. ८४. ‘‘Devalokā cavitvāna, sukkamūlena codito; Sāvatthiyaṃ pure jāto, mahāsālesu aḍḍhake. देवलोकातून च्युत होऊन, माझ्या शुभ कर्मांच्या प्रेरणेने, मी श्रावस्ती नगरात अत्यंत श्रीमंत अशा महाशाल कुळात जन्मलो. 85. ८५. ‘‘Pañca kāmaguṇe hitvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Jātiyā sattavassohaṃ, arahattamapāpuṇiṃ. पाच कामगुणांचा त्याग करून मी गृहत्याग करून प्रव्रज्या घेतली; वयाच्या अवघ्या सातव्या वर्षी मी अर्हतपद प्राप्त केले. 86. ८६. ‘‘Upasampadāyī buddho, guṇamaññāya cakkhumā; Taruṇo pūjanīyohaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. माझे गुण ओळखून दिव्य चक्षू असलेल्या बुद्धांनी मला उपसंपदा दिली; मी तरुण वयातच पूजनीय झालो, हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 87. ८७. ‘‘Dibbacakkhuvisuddhaṃ me, samādhikusalo ahaṃ; Abhiññāpāramippatto, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. माझे दिव्यचक्षू अत्यंत विशुद्ध आहेत, मी समाधीमध्ये कुशल आहे; मी अभिज्ञांच्या पारमितेला प्राप्त झालो आहे, हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 88. ८८. ‘‘Paṭisambhidā anuppatto, iddhipādesu kovido; Dhammesu pāramippatto, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. मी प्रतिसंभिदा प्राप्त केली आहे, ऋद्धिपादांमध्ये मी कुशल आहे; सर्व धर्मांमध्ये मी पारमितेला प्राप्त झालो आहे, हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 89. ८९. ‘‘Tiṃsakappasahassamhi, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. तीस हजार कल्पंपूर्वी मी बुद्धांची जी पूजा केली होती, त्यामुळे मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही; हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 90. ९०. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 91. ९१. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 92. ९२. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ āyasmā uttaro thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान उत्तर थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Uttarattherassāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. उत्तर थेरांचे अपदान सहावे समाप्त. 7. Aparauttarattheraapadānaṃ ७. अपरउत्तर थेरांचे अपदान 93. ९३. ‘‘Nibbute lokanāthamhi, siddhatthe lokanāyake; Mama ñātī samānetvā, dhātupūjaṃ akāsahaṃ. लोकनाथ, लोकनायक सिद्धार्थ बुद्ध परिनिर्वाण पावले असता, मी माझ्या नातेवाईकांना एकत्र करून त्यांच्या धातूंची पूजा केली. 94. ९४. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ dhātumabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, dhātupūjāyidaṃ phalaṃ. चौऱ्याण्णव कल्पंपूर्वी मी धातूंची जी पूजा केली होती, त्यामुळे मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही; हे धातू पूजेचे फळ आहे. 95. ९५. ‘‘Kilesā [Pg.177] jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवविरहित होऊन विहरत आहे. 96. ९६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 97. ९७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चार प्रतिसंभिदा...पे०... बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ āyasmā aparauttaratthero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान अपरउत्तर थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Aparassa uttarattherassāpadānaṃ sattamaṃ. अपरउत्तर थेरांचे अपदान सातवे समाप्त. 8. Bhaddajittheraapadānaṃ ८. भद्दजि थेर अपदान 98. ९८. ‘‘Ogayha yaṃ pokkharaṇiṃ, nānākuñjarasevitaṃ; Uddharāmi bhisaṃ tattha, ghāsahetu ahaṃ tadā. "विविध हत्तींनी युक्त अशा ज्या कमळ-तलावात (पुष्कळणीत) उतरून, तेव्हा मी खाण्याच्या हेतूने तेथील कमळाचे कंद (मृणाल) उपटत होतो. 99. ९९. ‘‘Bhagavā tamhi samaye, padumuttarasavhayo; Rattambaradharo buddho, gacchate anilañjase. "त्या वेळी, लाल रंगाचे वस्त्र परिधान केलेले, 'पदुमुत्तर' नावाचे भगवान बुद्ध आकाशाच्या मार्गाने जात होते. 100. १००. ‘‘Dhunanto paṃsukūlāni, saddaṃ assosahaṃ tadā; Uddhaṃ nijjhāyamānohaṃ, addasaṃ lokanāyakaṃ. "तेव्हा पांसुकूल (चीवर) झटकतानाचा आवाज मी ऐकला; वर पाहिले असता मला लोकनायकांचे (बुद्धांचे) दर्शन झाले. 101. १०१. ‘‘Tattheva ṭhitako santo, āyāciṃ lokanāyakaṃ; Madhuṃ bhisehi sahitaṃ, khīraṃ sappiṃ muḷālikaṃ. "तेथेच उभे राहून मी लोकनायकांना प्रार्थना केली; कमळ-कंदासह मध, दूध, तूप आणि कोवळे कमळ-देठ (अर्पण करण्यासाठी)- 102. १०२. ‘‘Paṭiggaṇhātu me buddho, anukampāya cakkhumā; Tato kāruṇiko satthā, orohitvā mahāyaso. "'हे चक्षुमान बुद्ध! अनुकंपा करून माझ्याकडून हे स्वीकारावे.' तेव्हा ते कारुणिक आणि महान कीर्ती असलेले शास्ता (खाली) उतरले. 103. १०३. ‘‘Paṭiggaṇhi mama bhikkhaṃ, anukampāya cakkhumā; Paṭiggahetvā sambuddho, akā me anumodanaṃ. "त्या चक्षुमान बुद्धांनी अनुकंपा करून माझी भिक्षा स्वीकारली. भिक्षा स्वीकारल्यानंतर सम्यक्संबुद्धांनी माझे अनुमोदन केले: 104. १०४. ‘‘‘Sukhī hotu mahāpuñña, gati tuyhaṃ samijjhatu; Iminā bhisadānena, labhassu vipulaṃ sukhaṃ’. "'हे महापुण्यवाना! तू सुखी हो, तुझी गती (सद्गती) यशस्वी होवो. या कमळ-कंदाच्या दानाने तुला विपुल सुख लाभो.'" 105. १०५. ‘‘Idaṃ vatvāna sambuddho, jalajuttamanāmako; Bhikkhamādāya sambuddho, ākāsenāgamā jino. "असे बोलून, कमळाच्या नावाचे (पदुमुत्तर) ते सम्यक्संबुद्ध भिक्षा घेऊन आकाशाच्या मार्गाने निघून गेले. 106. १०६. ‘‘Tato bhisaṃ gahetvāna, agacchiṃ mama assamaṃ; Bhisaṃ rukkhe laggetvāna, mama dānaṃ anussariṃ. "त्यानंतर मी ते कमळ-कंद घेऊन माझ्या आश्रमात आलो. ते कमळ-कंद एका झाडाला टांगून मी माझ्या दानाचे वारंवार स्मरण करू लागलो. 107. १०७. ‘‘Mahāvāto [Pg.178] uṭṭhahitvā, sañcālesi vanaṃ tadā; Ākāso abhinādittha, asanī ca phalī tadā. "तेव्हा मोठा वादळी वारा सुटला आणि त्याने जंगल हादरवून सोडले; आकाश गर्जू लागले आणि वीज कोसळली. 108. १०८. ‘‘Tato me asanīpāto, matthake nipatī tadā; Sohaṃ nisinnako santo, tattha kālaṅkato ahaṃ. "त्यानंतर माझ्या डोक्यावर वीज कोसळली. मी तेथे बसलेला असतानाच मृत्युमुखी पडलो. 109. १०९. ‘‘Puññakammena saññutto, tusitaṃ upapajjahaṃ; Kaḷevaraṃ me patitaṃ, devaloke ramāmahaṃ. "पुण्यकर्माने युक्त होऊन मी तुषित स्वर्गात उत्पन्न झालो. माझे शरीर तेथेच पडले आणि मी देवलोकात रममाण झालो. 110. ११०. ‘‘Chaḷasītisahassāni, nāriyo samalaṅkatā; Sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhanti, bhisadānassidaṃ phalaṃ. "शृंगारलेल्या शहाऐंशी हजार (८६,०००) अप्सरा सकाळी व संध्याकाळी माझी सेवा करत असत. हे कमळ-कंदाच्या दानाचे फळ आहे. 111. १११. ‘‘Manussayonimāgantvā, sukhito homahaṃ tadā; Bhogā me ūnatā natthi, bhisadānassidaṃ phalaṃ. "मनुष्य योनीत आल्यावरही मी सुखी झालो; माझ्या भोगात (संपत्तीत) कधीही कमतरता भासली नाही. हे कमळ-कंदाच्या दानाचे फळ आहे. 112. ११२. ‘‘Anukampitako tena, devadevena tādinā; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. "देवांचे देव आणि तादी (समभावी) असलेल्या त्या बुद्धांनी माझ्यावर अनुकंपा केली. माझे सर्व आसव नष्ट झाले आहेत, आता पुनर्जन्म नाही. 113. ११३. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ bhisaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, bhisadānassidaṃ phalaṃ. "एक लाख कल्पांपूर्वी मी जे कमळ-कंदाचे दान दिले होते, त्यामुळे मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. हे कमळ-कंदाच्या दानाचे फळ आहे. 114. ११४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. "माझे क्लेश जळून गेले आहेत...पे०... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 115. ११५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे स्वागतच झाले...पे०... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 116. ११६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चार प्रतिसंभिदा...पे०... बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ āyasmā bhaddajitthero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान भद्दजि थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Bhaddajittherassāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. भद्दजि थेरांचे अपदान आठवे समाप्त. 9. Sivakattheraapadānaṃ ९. शिवक थेर अपदान 117. ११७. ‘‘Esanāya carantassa, vipassissa mahesino; Rittakaṃ pattaṃ disvāna, kummāsaṃ pūrayiṃ ahaṃ. "भिक्षेसाठी फिरत असलेल्या महर्षी विपस्सी बुद्धांचे रिकामे पात्र पाहून मी ते जवसाच्या अन्नाने (कुम्मास) भरले. 118. ११८. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ bhikkhamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, kummāsassa idaṃ phalaṃ. "एक्याण्णव (९१) कल्पांपूर्वी मी जे भिक्षादान दिले होते, त्यामुळे मी कधीही दुर्गतीला गेलो नाही. हे जवसाच्या अन्नाच्या (कुम्मास) दानाचे फळ आहे. 119. ११९. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. "माझे क्लेश जळून गेले आहेत...पे०... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 120. १२०. ‘‘Svāgataṃ [Pg.179] vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे स्वागतच झाले...पे०... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 121. १२१. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चार प्रतिसंभिदा...पे०... बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ āyasmā sivakatthero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान शिवक थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Sivakattherassāpadānaṃ navamaṃ. शिवक थेरांचे अपदान नववे समाप्त. 10. Upavānattheraapadānaṃ १०. उपवान थेर अपदान 122. १२२. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Jalitvā aggikkhandhova, sambuddho parinibbuto. "सर्व धर्मांचे पारगामी असलेले 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (विजेते) सम्यक्संबुद्ध, अग्नीच्या ज्वालांप्रमाणे प्रज्वलित होऊन परिनिर्वाण पावले. 123. १२३. ‘‘Mahājanā samāgamma, pūjayitvā tathāgataṃ; Citaṃ katvāna sugataṃ, sarīraṃ abhiropayuṃ. "महाजन (लोक) एकत्र आले, त्यांनी तथागतांची पूजा केली आणि चिता रचून सुगतांचे शरीर त्यावर ठेवले. 124. १२४. ‘‘Sarīrakiccaṃ katvāna, dhātuṃ tattha samānayuṃ; Sadevamanussā sabbe, buddhathūpaṃ akaṃsu te. "शरीरक्रिया (अंतिम संस्कार) करून त्यांनी तेथील धातू (अस्थी) एकत्र आणल्या आणि सर्व देव व मनुष्यांनी मिळून बुद्धस्तूपाची निर्मिती केली." 125. १२५. ‘‘Paṭhamā kañcanamayā, dutiyā ca maṇimayā; Tatiyā rūpiyamayā, catutthī phalikāmayā. पहिला थर सोन्याचा होता, दुसरा रत्नांचा होता; तिसरा चांदीचा होता आणि चौथा स्फटिकाचा होता. 126. १२६. ‘‘Tattha pañcamikā ceva, lohitaṅkamayā ahu; Chaṭṭhā masāragallassa, sabbaṃ ratanamayūpari. तेथे पाचवा थर लाल माणकांचा होता, सहावा मसारगल्लचा होता आणि त्यावरील सर्व भाग रत्नांचा बनलेला होता. 127. १२७. ‘‘Jaṅghā maṇimayā āsi, vedikā ratanāmayā; Sabbasoṇṇamayo thūpo, uddhaṃ yojanamuggato. त्याचा पाया रत्नांचा होता, वेदिका रत्नांची होती; तो संपूर्ण सुवर्णमय स्तूप वर एक योजन उंच गेला होता. 128. १२८. ‘‘Devā tattha samāgantvā, ekato mantayuṃ tadā; ‘Mayampi thūpaṃ kassāma, lokanāthassa tādino. तेव्हा देव तेथे एकत्र आले आणि त्यांनी मिळून विचार केला: 'आम्हीही त्या तादी-गुणी लोकनाथांसाठी स्तूप बांधू.' 129. १२९. ‘‘‘Dhātu āveṇikā natthi, sarīraṃ ekapiṇḍitaṃ; Imamhi buddhathūpamhi, kassāma kañcukaṃ mayaṃ’. 'धातू वेगवेगळे नाहीत, शरीर एकसंध आहे; या बुद्ध स्तूपावर आम्ही एक आवरण चढवू.' 130. १३०. ‘‘Devā sattahi ratnehi, aññaṃ vaḍḍhesuṃ yojanaṃ; Thūpo dviyojanubbedho, timiraṃ byapahanti so. देवांनी सात प्रकारच्या रत्नांनी तो आणखी एक योजन वाढवला; तो दोन योजन उंचीचा स्तूप अंधाराचा नाश करत होता. 131. १३१. ‘‘Nāgā tattha samāgantvā, ekato mantayuṃ tadā; ‘Manussā ceva devā ca, buddhathūpaṃ akaṃsu te. तेव्हा नाग तेथे एकत्र आले आणि त्यांनी मिळून विचार केला: 'मनुष्य आणि देवांनी हा बुद्ध स्तूप बांधला आहे. 132. १३२. ‘‘‘Mā [Pg.180] no pamattā assumha, appamattā sadevakā; Mayampi thūpaṃ kassāma, lokanāthassa tādino’. 'आपण गाफील राहू नये, देव आणि मनुष्य अप्रमत्त आहेत; आम्हीही त्या तादी-गुणी लोकनाथांसाठी स्तूप बांधू.' 133. १३३. ‘‘Indanīlaṃ mahānīlaṃ, atho jotirasaṃ maṇiṃ; Ekato sannipātetvā, buddhathūpaṃ achādayuṃ. इंद्रनील, महानील आणि ज्योतिरस मणी एकत्र आणून त्यांनी बुद्ध स्तूपाला आच्छादित केले. 134. १३४. ‘‘Sabbaṃ maṇimayaṃ āsi, yāvatā buddhacetiyaṃ; Tiyojanasamubbedhaṃ, ālokakaraṇaṃ tadā. तो संपूर्ण बुद्ध चैत्य रत्नांचा बनला; तीन योजन उंचीचा तो स्तूप तेव्हा प्रकाश पसरवत होता. 135. १३५. ‘‘Garuḷā ca samāgantvā, ekato mantayuṃ tadā; ‘Manussā devanāgā ca, buddhapūjaṃ akaṃsu te. तेव्हा गरुडही एकत्र आले आणि त्यांनी मिळून विचार केला: 'मनुष्य, देव आणि नागांनी बुद्धांची पूजा केली आहे. 136. १३६. ‘‘‘Mā no pamattā assumha, appamattā sadevakā; Mayampi thūpaṃ kassāma, lokanāthassa tādino’. 'आपण गाफील राहू नये, देव आणि मनुष्य अप्रमत्त आहेत; आम्हीही त्या तादी-गुणी लोकनाथांसाठी स्तूप बांधू.' 137. १३७. ‘‘Sabbaṃ maṇimayaṃ thūpaṃ, akaruṃ te ca kañcukaṃ; Yojanaṃ tepi vaḍḍhesuṃ, āyataṃ buddhacetiyaṃ. त्यांनी त्या संपूर्ण रत्नमय स्तूपावर आवरण चढवले; त्यांनीही त्या उंच बुद्ध चैत्याला आणखी एक योजन वाढवले. 138. १३८. ‘‘Catuyojanamubbedho, buddhathūpo virocati; Obhāseti disā sabbā, sataraṃsīva uggato. चार योजन उंचीचा तो बुद्ध स्तूप अत्यंत शोभून दिसत होता; उगवलेल्या सूर्याप्रमाणे तो सर्व दिशा प्रकाशित करत होता. 139. १३९. ‘‘Kumbhaṇḍā ca samāgantvā, ekato mantayuṃ tadā; ‘Manussā ceva devā ca, nāgā ca garuḷā tathā. तेव्हा कुंभांडही एकत्र आले आणि त्यांनी मिळून विचार केला: 'मनुष्य, देव, नाग आणि तसेच गरुड, 140. १४०. ‘‘‘Paccekaṃ buddhaseṭṭhassa, akaṃsu thūpamuttamaṃ; Mā no pamattā assumha, appamattā sadevakā. 'यांनी प्रत्येकाने त्या श्रेष्ठ बुद्धांसाठी उत्तम स्तूप बांधला आहे. आपण गाफील राहू नये, देव आणि मनुष्य अप्रमत्त आहेत. 141. १४१. ‘‘‘Mayampi thūpaṃ kassāma, lokanāthassa tādino; Ratanehi chādessāma, āyataṃ buddhacetiyaṃ’. 'आम्हीही त्या तादी-गुणी लोकनाथांसाठी स्तूप बांधू; आम्ही त्या उंच बुद्ध चैत्याला रत्नांनी आच्छादित करू.' 142. १४२. ‘‘Yojanaṃ tepi vaḍḍhesuṃ, āyataṃ buddhacetiyaṃ; Pañcayojanamubbedho, thūpo obhāsate tadā. त्यांनीही त्या उंच बुद्ध चैत्याला आणखी एक योजन वाढवले; तेव्हा पाच योजन उंचीचा तो स्तूप प्रकाशमान झाला. 143. १४३. ‘‘Yakkhā tattha samāgantvā, ekato mantayuṃ tadā; ‘Manussā devanāgā ca, garuḷā ca kumbhaṇḍakā. तेव्हा यक्ष तेथे एकत्र आले आणि त्यांनी मिळून विचार केला: 'मनुष्य, देव, नाग, गरुड आणि कुंभांड, 144. १४४. ‘‘‘Paccekaṃ buddhaseṭṭhassa, akaṃsu thūpamuttamaṃ; Mā no pamattā assumha, appamattā sadevakā. 'यांनी प्रत्येकाने त्या श्रेष्ठ बुद्धांसाठी उत्तम स्तूप बांधला आहे. आपण गाफील राहू नये, देव आणि मनुष्य अप्रमत्त आहेत. 145. १४५. ‘‘‘Mayampi [Pg.181] thūpaṃ kassāma, lokanāthassa tādino; Phalikā chādayissāma, āyataṃ buddhacetiyaṃ’. 'आम्हीही त्या तादी-गुणी लोकनाथांसाठी स्तूप बांधू; आम्ही त्या उंच बुद्ध चैत्याला स्फटिकांनी आच्छादित करू.' 146. १४६. ‘‘Yojanaṃ tepi vaḍḍhesuṃ, āyataṃ buddhacetiyaṃ; Chayojanikamubbedho, thūpo obhāsate tadā. त्यांनीही त्या उंच बुद्ध चैत्याला आणखी एक योजन वाढवले; तेव्हा सहा योजन उंचीचा तो स्तूप प्रकाशमान झाला. 147. १४७. ‘‘Gandhabbā ca samāgantvā, ekato mantayuṃ tadā; ‘Manujā devatā nāgā, kumbhaṇḍā garuḷā tathā. तेव्हा गंधर्वही एकत्र आले आणि त्यांनी मिळून विचार केला: 'मनुष्य, देव, नाग, कुंभांड आणि तसेच गरुड, 148. १४८. ‘‘‘Sabbe akaṃsu buddhathūpaṃ, mayamettha akārakā; Mayampi thūpaṃ kassāma, lokanāthassa tādino’. 'सर्वांनी बुद्ध स्तूप बांधला आहे, आम्हीच येथे काही केले नाही; आम्हीही त्या तादी-गुणी लोकनाथांसाठी स्तूप बांधू.' 149. १४९. ‘‘Vediyo satta katvāna, dhajaṃ chattaṃ akaṃsu te; Sabbasoṇṇamayaṃ thūpaṃ, gandhabbā kārayuṃ tadā. सात वेदिका बनवून त्यांनी त्यावर ध्वज आणि छत्र चढवले; तेव्हा गंधर्वांनी तो संपूर्ण स्तूप सुवर्णमय केला. 150. १५०. ‘‘Sattayojanamubbedho, thūpo obhāsate tadā; Rattindivā na ñāyanti, āloko hoti sabbadā. तेव्हा सात योजन उंचीचा तो स्तूप प्रकाशमान झाला; रात्र आणि दिवस समजत नव्हते, सर्वकाळ प्रकाशच राहत असे. 151. १५१. ‘‘Abhibhonti na tassābhā, candasūrā satārakā; Samantā yojanasate, padīpopi na pajjali. चंद्र, सूर्य आणि तारेही त्याच्या प्रकाशाला झाकोळू शकत नव्हते; चहूबाजूला शंभर योजनपर्यंत दिव्याचा प्रकाशही फिका पडत होता. 152. १५२. ‘‘Tena kālena ye keci, thūpaṃ pūjenti mānusā; Na te thūpaṃ āruhanti, ambare ukkhipanti te. त्या काळात जे कोणी मनुष्य स्तूपाची पूजा करत असत, ते स्तूपावर चढत नसत; ते आकाशात फेकत असत. 153. १५३. ‘‘Devehi ṭhapito yakkho, abhisammatanāmako; Dhajaṃ vā pupphadāmaṃ vā, abhiropeti uttariṃ. देवांनी नियुक्त केलेला 'अभिसम्मत' नावाचा यक्ष तो ध्वज किंवा फुलांचा हार वर चढवत असे. 154. १५४. ‘‘Na te passanti taṃ yakkhaṃ, dāmaṃ passanti gacchato; Evaṃ passitvā gacchantā, sabbe gacchanti suggatiṃ. ते लोक त्या यक्षाला पाहत नसत, तर फक्त वर जाणाऱ्या फुलांच्या हाराला पाहत असत; अशा प्रकारे ते जाताना पाहून सर्वजण सुगतीला गेले. 155. १५५. ‘‘Viruddhā ye pāvacane, pasannā ye ca sāsane; Pāṭihīraṃ daṭṭhukāmā, thūpaṃ pūjenti mānusā. जे प्रवचनाचे विरोधी होते आणि जे शासनावर प्रसन्न होते, ते सर्वजण प्रातिहार्य पाहण्याच्या इच्छेने स्तूपाची पूजा करत असत. 156. १५६. ‘‘Nagare haṃsavatiyā, ahosiṃ bhatako tadā; Āmoditaṃ janaṃ disvā, evaṃ cintesahaṃ tadā. त्या वेळी हंसवती नगरात मी एक सेवक होतो; लोकांना आनंदित झालेले पाहून मी तेव्हा असा विचार केला: 157. १५७. ‘‘‘Uḷāro bhagavā neso, yassa dhātughare disaṃ; Imā ca janatā tuṭṭhā, kāraṃ kubbaṃ na tappare. 'हे भगवान खरोखरच महान आहेत, ज्यांच्या धातूगृहात असा चमत्कार घडत आहे; आणि हे लोकही प्रसन्न होऊन सेवा करत आहेत व तृप्त होत नाहीत.' 158. १५८. ‘‘‘Ahampi [Pg.182] kāraṃ kassāmi, lokanāthassa tādino; Tassa dhammesu dāyādo, bhavissāmi anāgate’. 'मीसुद्धा त्या तादी-गुणी लोकनाथांची सेवा करेन; जेणेकरून भविष्यात मी त्यांच्या धर्माचा वारसदार बनेन.' 159. १५९. ‘‘Sudhotaṃ rajakenāhaṃ, uttareyyaṃ paṭaṃ mama; Veḷagge ālaggetvāna, dhajaṃ ukkhipimambare. धोब्याने स्वच्छ धुतलेले माझे उपरणे मी एका बांबूच्या टोकाला बांधून आकाशात ध्वज म्हणून उंच चढवले. 160. १६०. ‘‘Abhisammatako gayha, ambare hāsi me dhajaṃ; Vāteritaṃ dhajaṃ disvā, bhiyyo hāsaṃ janesahaṃ. अभिसम्मत यक्षाने माझा तो ध्वज घेऊन आकाशात नेला; वाऱ्यावर फडफडणारा तो ध्वज पाहून मला अत्यंत आनंद झाला. 161. १६१. ‘‘Tattha cittaṃ pasādetvā, samaṇaṃ upasaṅkamiṃ; Taṃ bhikkhuṃ abhivādetvā, vipākaṃ pucchahaṃ dhaje. तेथे मनात श्रद्धा निर्माण करून मी एका श्रमणांकडे गेलो; त्या भिक्खूंना अभिवादन करून मी त्यांना ध्वजदानाच्या विपाकाबद्दल विचारले. 162. १६२. ‘‘So me kathesi ānandī, pītisañjananaṃ mama; ‘Tassa dhajassa vipākaṃ, anubhossasi sabbadā. त्यांनी मला आनंद देणारे आणि माझ्यात प्रीती निर्माण करणारे वचन सांगितले: 'तू या ध्वजदानाचा विपाक नेहमीच अनुभवशील. 163. १६३. ‘‘‘Hatthiassarathāpattī, senā ca caturaṅginī; Parivāressanti taṃ niccaṃ, dhajadānassidaṃ phalaṃ. 'हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ अशी चतुरंग सेना तुला नेहमी वेढून राहील; हे या ध्वजदानाचे फळ आहे. 164. १६४. ‘‘‘Saṭṭhituriyasahassāni, bheriyo samalaṅkatā; Parivāressanti taṃ niccaṃ, dhajadānassidaṃ phalaṃ. 'साठ हजार वाद्ये आणि सुशोभित केलेले नगारे तुला नेहमी वेढून राहतील; हे या ध्वजदानाचे फळ आहे.' 165. १६५. ‘‘‘Chaḷasītisahassāni, nāriyo samalaṅkatā; Vicittavatthābharaṇā, āmukkamaṇikuṇḍalā. “‘शहाऐंशी हजार स्त्रिया, उत्कृष्टपणे सजलेल्या, विविध वस्त्रे व अलंकार परिधान केलेल्या, मणी व कुंडल धारण केलेल्या, 166. १६६. ‘‘‘Āḷārapamhā hasulā, susaññā tanumajjhimā; Parivāressanti taṃ niccaṃ, dhajadānassidaṃ phalaṃ. “‘वक्र पापण्यांच्या, हास्यमुख असलेल्या, सुजाण आणि बारीक कंबर असलेल्या त्या स्त्रिया तुला नेहमी वेढून राहतील. हे ध्वजदानाचा परिणाम आहे. 167. १६७. ‘‘‘Tiṃsakappasahassāni, devaloke ramissasi; Asītikkhattuṃ devindo, devarajjaṃ karissasi. “‘तू तीस हजार कल्प देवलोकात रमनशील होशील. ऐंशी वेळा तू देवांचा राजा इंद्र म्हणून देवराज्याचा कारभार करशील. 168. १६८. ‘‘‘Sahassakkhattuṃ rājā ca, cakkavattī bhavissati; Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ. “‘हजार वेळा तू चक्रवर्ती राजा होशील आणि विशाल प्रादेशिक राज्यांची संख्या तर मोजता येणार नाही एवढी (असंख्य) असेल. 169. १६९. ‘‘‘Kappasatasahassamhi, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. “‘एक लाख कल्पांनंतर, ओक्काक कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्राने 'गोतम' नावाचे शास्ता जगात उत्पन्न होतील. 170. १७०. ‘‘‘Devalokā cavitvāna, sukkamūlena codito; Puññakammena saññutto, brahmabandhu bhavissasi. “‘देवलोकातून च्युत होऊन, शुभ कर्माच्या मुळाने प्रेरित होऊन आणि पुण्यकर्माने युक्त होऊन तू ब्राह्मण कुळात जन्म घेशील. 171. १७१. ‘‘‘Asītikoṭiṃ [Pg.183] chaḍḍetvā, dāse kammakare bahū; Gotamassa bhagavato, sāsane pabbajissasi. “‘ऐंशी कोटी संपत्ती आणि अनेक दास-दासी व कामगार यांचा त्याग करून तू भगवान गोतमांच्या शासनात प्रव्रजित होशील. 172. १७२. ‘‘‘Ārādhayitvā sambuddhaṃ, gotamaṃ sakyapuṅgavaṃ; Upavānoti nāmena, hessasi satthu sāvako’. “‘शाक्यश्रेष्ठ सम्यक्संबुद्ध गोतमांना प्रसन्न करून, तू 'उपवान' या नावाने शास्त्यांचे श्रावक होशील.’ 173. १७३. ‘‘Satasahasse kataṃ kammaṃ, phalaṃ dassesi me idha; Sumutto saravegova, kilese jhāpayiṃ mama. “एक लाख कल्पांपूर्वी केलेल्या कर्माने मला या जन्मात फळ दाखवले आहे. धनुष्यातून सुटलेल्या बाणाच्या वेगाप्रमाणे मी माझ्या क्लेशांना भस्म करून टाकले आहे. 174. १७४. ‘‘Cakkavattissa santassa, cātuddīpissarassa me; Tīṇi yojanāni sāmantā, ussīyanti dhajā sadā. “चारही द्वीपांचा स्वामी आणि चक्रवर्ती राजा असताना, माझ्या सभोवताली तीन योजने अंतरापर्यंत नेहमी ध्वज उभारले जात असत. 175. १७५. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, dhajadānassidaṃ phalaṃ. “एक लाख कल्पांपूर्वी मी जे कर्म केले होते, त्यानंतर मी कधीही दुग्गतीला गेलो नाही. हे ध्वजदानाचा परिणाम आहे. 176. १७६. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून गेले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 177. १७७. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे स्वागतच झाले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 178. १७८. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā upavānatthero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान उपवान थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Upavānattherassāpadānaṃ dasamaṃ. उपवान थेरांचे अपदान दहावे समाप्त. 11. Raṭṭhapālattheraapadānaṃ ११. रट्ठपाल थेरांचे अपदान 179. १७९. ‘‘Padumuttarassa bhagavato, lokajeṭṭhassa tādino; Varanāgo mayā dinno, īsādanto urūḷhavā. “जगातील श्रेष्ठ आणि तादी गुणांनी युक्त अशा भगवान पदुमुत्तरांना मी नांगराच्या फाळासारखे सुळे असलेला, भार वाहण्यास समर्थ असा एक श्रेष्ठ हत्ती दान केला. 180. १८०. ‘‘Setacchattopasobhito, sakappano sahatthipo; Agghāpetvāna taṃ sabbaṃ, saṅghārāmaṃ akārayiṃ. “श्वेतछत्राने सुशोभित, सर्व साहित्याने सज्ज आणि हत्तीच्या माहुतासह असलेल्या त्या हत्तीचे मूल्य ठरवून, मी त्या सर्व मूल्याने एक संघाराम बांधला. 181. १८१. ‘‘Catupaññāsasahassāni, pāsāde kārayiṃ ahaṃ; Mahoghadānaṃ karitvāna, niyyādesiṃ mahesino. “मी चौपन्न हजार प्रासाद बांधले आणि महापुरासारखे प्रचंड दान देऊन ते महर्षींना समर्पित केले. 182. १८२. ‘‘Anumodi [Pg.184] mahāvīro, sayambhū aggapuggalo; Sabbe jane hāsayanto, desesi amataṃ padaṃ. “त्या महावीरांनी, स्वयंभू आणि श्रेष्ठ पुरुषाने अनुमोदन केले; सर्व लोकांना आनंदित करत त्यांनी अमृत पदाचा उपदेश केला. 183. १८३. ‘‘Taṃ me buddho viyākāsi, jalajuttamanāmako; Bhikkhusaṅghe nisīditvā, imā gāthā abhāsatha. “कमळासारखे उत्तम नाव असलेल्या त्या बुद्धांनी माझ्या त्या दानाचे भविष्य वर्तवले; भिक्खू संघात बसून त्यांनी या गाथा म्हटल्या— 184. १८४. ‘‘‘Catupaññāsasahassāni, pāsāde kārayī ayaṃ; Kathayissāmi vipākaṃ, suṇātha mama bhāsato. “‘याने चौपन्न हजार प्रासाद बांधले आहेत; मी याच्या कर्माचा विपाक सांगतो, माझे बोलणे ऐका— 185. १८५. ‘‘‘Aṭṭhārasasahassāni, kūṭāgārā bhavissare; Byamhuttamamhi nibbattā, sabbasoṇṇamayā ca te. “‘अठरा हजार शिखरयुक्त प्रासाद उत्पन्न होतील; त्या श्रेष्ठ विमानांमध्ये उत्पन्न झालेले ते सर्व प्रासाद सुवर्णमयी असतील. 186. १८६. ‘‘‘Paññāsakkhattuṃ devindo, devarajjaṃ karissati; Aṭṭhapaññāsakkhattuñca, cakkavattī bhavissati. “‘हा पन्नास वेळा देवांचा राजा इंद्र होईल आणि अठ्ठावन्न वेळा चक्रवर्ती राजा होईल. 187. १८७. ‘‘‘Kappasatasahassamhi, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. “‘एक लाख कल्पांनंतर, ओक्काक कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्राने 'गोतम' नावाचे शास्ता जगात उत्पन्न होतील. 188. १८८. ‘‘‘Devalokā cavitvāna, sukkamūlena codito; Aḍḍhe kule mahābhoge, nibbattissati tāvade. “‘त्या वेळी देवलोकातून च्युत होऊन, शुभ कर्माच्या मुळाने प्रेरित होऊन, हा एका श्रीमंत आणि अफाट संपत्ती असलेल्या कुळात जन्म घेईल. 189. १८९. ‘‘‘So pacchā pabbajitvāna, sukkamūlena codito; Raṭṭhapāloti nāmena, hessati satthu sāvako. “‘तो नंतर प्रव्रजित होऊन, शुभ कर्माच्या मुळाने प्रेरित होऊन, 'रट्ठपाल' या नावाने शास्त्यांचे श्रावक होईल. 190. १९०. ‘‘‘Padhānapahitatto so, upasanto nirūpadhi; Sabbāsave pariññāya, nibbāyissatināsavo’. “‘तो ध्यानात दृढनिश्चयी, शांत आणि उपाधिरहित होऊन, सर्व आसवांचे पूर्ण ज्ञान मिळवून, आसवमुक्त होऊन परिनिर्वाण पावेल.’ 191. १९१. ‘‘Uṭṭhāya abhinikkhamma, jahitā bhogasampadā; Kheḷapiṇḍeva bhogamhi, pemaṃ mayhaṃ na vijjati. “मी उठून गृहत्याग केला आणि सर्व भोगसंपत्तीचा त्याग केला; थुंकीच्या गोळ्याप्रमाणे मला भोगांविषयी कोणतीही आसक्ती उरलेली नाही. 192. १९२. ‘‘Vīriyaṃ me dhuradhorayhaṃ, yogakkhemādhivāhanaṃ; Dhāremi antimaṃ dehaṃ, sammāsambuddhasāsane. “माझे वीर्य हे धुरा वाहणाऱ्या बैलासारखे आहे, जे मला योगक्षेमाकडे घेऊन जाणारे आहे; सम्यक्संबुद्धांच्या शासनात मी हा माझा अंतिम देह धारण करत आहे. 193. १९३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavo. “माझे क्लेश जळून गेले आहेत... पे... मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 194. १९४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे स्वागतच झाले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 195. १९५. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.185] catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ āyasmā raṭṭhapālo thero imā gāthāyo अशा प्रकारे आयुष्यमान रट्ठपाल थेरांनी या गाथा Abhāsitthāti. म्हटल्या. Raṭṭhapālattherassāpadānaṃ ekādasamaṃ. रट्ठपाल थेरांचे अपदान अकरावे समाप्त. Yasavaggo chapaññāsamo. यस वर्ग छप्पन्नावा समाप्त. Tassuddānaṃ – त्याचा सारांश (उद्दान) — Yaso nadīkassapo ca, gayākimilavajjino; Duve uttarā bhaddajī, sivako upavāhano; Raṭṭhapālo ekasataṃ, gāthānaṃ pañcanavuti. यस, नदीकस्सप, गयाकस्सप, किमिल, वज्जीपुत्त, दोन उत्तर, भद्दजी, सिवक, उपवाहन आणि रट्ठपाल; (यांच्या) गाथांची संख्या एकशे पंच्याण्णव आहे. Therāpadānaṃ samattaṃ. थेरापदान समाप्त झाले. Ettāvatā buddhāpadānañca paccekāpadānañca therāpadānañca येथपर्यंत बुद्धापदान, पच्चेकबुद्धापदान आणि थेरापदान Samattāni. समाप्त झाले आहेत. Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa त्या पूजनीय, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना माझा नमस्कार असो. Khuddakanikāye खुद्दकनिकाय Therīapadānapāḷi थेरीअपादनपाळी 1. Sumedhāvaggo १. सुमेधा वर्ग 1. Sumedhātherīapadānaṃ १. सुमेधा थेरी अपदान Atha therikāpadānāni suṇātha – आता थेरींचे अपदान (चरित्र) ऐका – 1. १. ‘‘Bhagavati [Pg.187] koṇāgamane, saṅghārāmamhi navanivesanamhi ; Sakhiyo tisso janiyo, vihāradānaṃ adāsimha. भगवान कोणागमन यांच्या काळात, नव्याने स्थापन झालेल्या संघारामामध्ये, आम्ही तीन मैत्रिणींनी मिळून विहाराचे दान दिले होते. 2. २. ‘‘Dasakkhattuṃ satakkhattuṃ, dasasatakkhattuṃ satānañca satakkhattuṃ ; Devesu upapajjimha, ko vādo mānuse bhave. आम्ही दहा वेळा, शंभर वेळा, हजार वेळा आणि दहा हजार वेळा देवलोकात जन्म घेतला; मग मनुष्यलोकातील जन्माविषयी काय सांगावे! 3. ३. ‘‘Deve mahiddhikā ahumha, mānusakamhi ko vādo; Sattaratanamahesī, itthiratanaṃ ahaṃ bhaviṃ. देवलोकात आम्ही महासामर्थ्यशाली होतो, मग मनुष्यलोकाविषयी काय सांगावे? मी सात रत्नांनी युक्त असलेल्या चक्रवर्ती राजाची स्त्री-रत्न (पट्टराणी) झाले. 4. ४. ‘‘Idha sañcitakusalā, susamiddhakulappajā; Dhanañjānī ca khemā ca, ahampi ca tayo janā. येथे (मनुष्यलोकात) पुण्य संचित केल्यामुळे अत्यंत समृद्ध कुळात जन्मलेल्या धनंजानी, खेमा आणि मी, अशा आम्ही तिघी जणी होतो. 5. ५. ‘‘Ārāmaṃ sukataṃ katvā, sabbāvayavamaṇḍitaṃ; Buddhappamukhasaṅghassa, niyyādetvā samoditā. सर्व अंगांनी सुशोभित असा एक सुंदर आराम (उद्यान/विहार) तयार करून, बुद्धप्रमुख संघाला तो समर्पित करून आम्ही अत्यंत आनंदितलो. 6. ६. ‘‘Yattha [Pg.188] yatthūpapajjāmi, tassa kammassa vāhasā; Devesu aggataṃ pattā, manussesu tatheva ca. त्या कर्माच्या प्रभावामुळे मी ज्या ज्या ठिकाणी जन्म घेतला, तिथे तिथे देवांमध्ये श्रेष्ठत्व प्राप्त केले आणि मनुष्यांमध्येही तसेच श्रेष्ठत्व मिळवले. 7. ७. ‘‘Imasmiṃyeva kappamhi, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. याच कल्पामध्ये, महान कीर्ती असलेले, प्रवचनकारांमध्ये श्रेष्ठ आणि गोत्राने कस्सप असलेले बुद्ध उत्पन्न झाले. 8. ८. ‘‘Upaṭṭhāko mahesissa, tadā āsi narissaro; Kāsirājā kikī nāma, bārāṇasipuruttame. त्या वेळी, वाराणसी या श्रेष्ठ नगरामध्ये, 'किकी' नावाचे काशिराज त्या महर्षींचे (बुद्धांचे) उपस्थायक (सेवक) होते. 9. ९. ‘‘Tassāsuṃ satta dhītaro, rājakaññā sukhedhitā ; Buddhopaṭṭhānaniratā, brahmacariyaṃ cariṃsu tā. त्यांना सात कन्या होत्या, ज्या सुखात वाढलेल्या राजकन्या होत्या. बुद्धांच्या सेवेत मग्न राहून त्यांनी ब्रह्मचर्याचे पालन केले. 10. १०. ‘‘Tāsaṃ sahāyikā hutvā, sīlesu susamāhitā; Datvā dānāni sakkaccaṃ, agāreva vataṃ cariṃ. त्यांची मैत्रीण बनून, शीलांचे उत्तम प्रकारे पालन करत आणि आदरपूर्वक दाने देऊन, मी गृहस्थाश्रमातच राहून व्रत आचरले. 11. ११. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpagā ahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी शरीराचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेले. 12. १२. ‘‘Tato cutā yāmamagaṃ, tatohaṃ tusitaṃ gatā; Tato ca nimmānaratiṃ, vasavattipuraṃ tato. तिथून च्युत (मृत) होऊन मी याम देवलोकात गेले, तिथून तुषित लोकामध्ये गेले, तिथून निम्माणरती लोकामध्ये आणि तिथून वसवत्ती नगरात (परनिर्मितवसवत्ती देवलोकात) गेले. 13. १३. ‘‘Yattha yatthūpapajjāmi, puññakammasamohitā; Tattha tattheva rājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ. पुण्यकर्मांनी युक्त होऊन मी ज्या ज्या ठिकाणी जन्म घेतला, तिथे तिथे मी देवराजांची पट्टराणी झाले. 14. १४. ‘‘Tato cutā manussatte, rājūnaṃ cakkavattinaṃ; Maṇḍalīnañca rājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ. तिथून च्युत होऊन मनुष्यलोकात आल्यावर, मी चक्रवर्ती राजाची आणि मांडलिक राजांची पट्टराणी झाले. 15. १५. ‘‘Sampattimanubhotvāna, devesu mānusesu ca; Sabbattha sukhitā hutvā, nekajātīsu saṃsariṃ. देवलोकात आणि मनुष्यलोकात समृद्धीचा उपभोग घेऊन, सर्व ठिकाणी सुखी राहून मी अनेक जन्मांमध्ये संसार केला (भटकले). 16. १६. ‘‘So hetu ca so pabhavo, tammūlaṃ sāsane khamaṃ ; Paṭhamaṃ taṃ samodhānaṃ, taṃ dhammaratāya nibbānaṃ. तोच हेतू, तोच उगम आणि तेच मूळ होते ज्यामुळे मला शासनात (बुद्धांच्या शिकवणीत) अनुकूलता लाभली. तोच पहिला समागम होता आणि धम्मामध्ये रममाण झाल्यामुळे तेच निर्वाणाचे कारण ठरले. 17. १७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgīva bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून गेले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत. साखळदंड तोडून टाकलेल्या हत्तिणीप्रमाणे मी आता आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे. 18. १८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या चरणांशी माझे येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (शिकवण) पूर्ण केले आहे. 19. १९. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.189] catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार पटिसम्भिदा (प्रतिसंविदा), आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ sumedhā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे सुमेधा भिक्खुनीने या गाथा म्हटल्या. Sumedhātheriyāpadānaṃ paṭhamaṃ. पहिले सुमेधा थेरी अपदान समाप्त झाले. 2. Mekhalādāyikātherīapadānaṃ २. मेखलादायिका थेरी अपदान 20. २०. ‘‘Siddhatthassa bhagavato, thūpakārāpikā ahuṃ ; Mekhalikā mayā dinnā, navakammāya satthuno. मी भगवान सिद्धत्थ यांच्या स्तूपाची रचना करणारी होते. शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) नवीन बांधकामासाठी मी कंबरपट्टा (मेखला) दान केला होता. 21. २१. ‘‘Niṭṭhite ca mahāthūpe, mekhalaṃ punadāsahaṃ; Lokanāthassa munino, pasannā sehi pāṇibhi. आणि जेव्हा तो महास्तूप पूर्ण झाला, तेव्हा प्रसन्न चित्ताने मी स्वतःच्या हातांनी लोकनाथ मुनींना पुन्हा एक मेखला (कंबरपट्टा) अर्पण केली. 22. २२. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ mekhalamadaṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, thūpakārassidaṃ phalaṃ. चौऱ्याण्णव कल्पंपूर्वी मी जी मेखला दान केली होती, त्यानंतर मी कधीही दुग्गतीला गेले नाही; हे स्तूप उभारणीचे फळ आहे. 23. २३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून गेले आहेत... पे... मी अनास्रव होऊन विहरत आहे. 24. २४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 25. २५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंविदा... पे... बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ mekhalādāyikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे मेखलादायिका भिक्खुनीने या गाथा म्हटल्या. Mekhalādāyikātheriyāpadānaṃ dutiyaṃ. दुसरे मेखलादायिका थेरी अपदान समाप्त झाले. 3. Maṇḍapadāyikātherīapadānaṃ ३. मण्डपदायिका थेरी अपदान 26. २६. ‘‘Koṇāgamanabuddhassa, maṇḍapo kārito mayā; Dhuvaṃ ticīvaraṃdāsiṃ, buddhassa lokabandhuno. “मी कोणागमन बुद्धांसाठी एक मंडप तयार करवला; आणि जगाचे बंधू असलेल्या त्या बुद्धांना मी नेहमी तिचीवर (तीन वस्त्रे) दान केले. 27. २७. ‘‘Yaṃ yaṃ janapadaṃ yāmi, nigame rājadhāniyo; Sabbattha pūjito homi, puññakammassidaṃ phalaṃ. “मी ज्या ज्या जनपदात, नगरात किंवा राजधानीत जाते, तिथे सर्वत्र माझा सत्कार केला जातो; हे माझ्या पुण्यकर्माचेच फळ आहे. 28. २८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 29. २९. ‘‘Svāgataṃ [Pg.190] vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 30. ३०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ maṇḍapadāyikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे मण्डपदायिका भिक्खुनीने या गाथा म्हटल्या. Maṇḍapadāyikātheriyāpadānaṃ tatiyaṃ. मण्डपदायिका थेरीचे तिसरे अपदान समाप्त झाले. 4. Saṅkamanatthātherīapadānaṃ ४. सङ्कमनत्था थेरी अपदान 31. ३१. ‘‘Vipassissa bhagavato, lokajeṭṭhassa tādino; Rathiyaṃ paṭipannassa, tārayantassa pāṇino. “जगातील श्रेष्ठ, तादिगुणांनी युक्त आणि प्राण्यांना तारणाऱ्या विपस्सी भगवंतांनी जेव्हा रस्त्यावरून मार्गक्रमण केले, 32. ३२. ‘‘Gharato nikkhamitvāna, avakujjā nipajjahaṃ; Anukampako lokanātho, sirasi akkamī mama. “तेव्हा मी घरातून बाहेर पडून पालथी पडले; आणि अनुकंपा करणाऱ्या त्या लोकनाथांनी माझ्या डोक्यावर पाऊल ठेवले. 33. ३३. ‘‘Akkamitvāna sirasi, agamā lokanāyako; Tena cittappasādena, tusitaṃ agamāsahaṃ. “माझ्या डोक्यावर पाऊल ठेवून ते लोकनायक पुढे निघून गेले; त्या चित्ताच्या प्रसन्नतेमुळे मी तुषित स्वर्गात गेले. 34. ३४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 35. ३५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 36. ३६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ saṅkamanatthā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे सङ्कमनत्था भिक्खुनीने या गाथा म्हटल्या. Saṅkamanatthātheriyāpadānaṃ catutthaṃ. सङ्कमनत्था थेरीचे चौथे अपदान समाप्त झाले. 5. Naḷamālikātherīapadānaṃ ५. नळमालिका थेरी अपदान 37. ३७. ‘‘Candabhāgānadītīre, ahosiṃ kinnarī tadā; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, sayambhuṃ aparājitaṃ. “त्या काळी मी चंद्रभागा नदीच्या तीरावर एक किन्नरी होते; तिथे मी निष्पाप, स्वयंभू आणि अपराजित बुद्धांना पाहिले. 38. ३८. ‘‘Pasannacittā sumanā, vedajātā katañjalī; Naḷamālaṃ gahetvāna, sayambhuṃ abhipūjayiṃ. “प्रसन्न चित्ताने, आनंदी होऊन आणि मनात श्रद्धा निर्माण करून, मी हात जोडून लव्हाळ्याची माळ घेतली आणि त्या स्वयंभू बुद्धांची पूजा केली. 39. ३९. ‘‘Tena [Pg.191] kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā kinnarīdehaṃ, agacchiṃ tidasaṃ gatiṃ. “त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पांमुळे, मी किन्नरीचा देह त्यागून त्रिदश स्वर्गात गेले. 40. ४०. ‘‘Chattiṃsadevarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Dasannaṃ cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Saṃvejetvāna me cittaṃ, pabbajiṃ anagāriyaṃ. “मी छत्तीस देवराजांची मुख्य राणी झाले; आणि दहा चक्रवर्ती राजांची मुख्य राणी झाले. नंतर माझ्या मनात संवेग उत्पन्न करून मी अनगारिक प्रव्रज्या घेतली. 41. ४१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, माझे सर्व भव समूळ नष्ट झाले आहेत; माझे सर्व आसव क्षीण झाले आहेत, आता मला पुनर्जन्म नाही. 42. ४२. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, pupphapūjāyidaṃ phalaṃ. “चौऱ्याण्णव कल्प पूर्वी मी ज्या फुलाने पूजा केली होती, त्यानंतर मी कधीही दुग्गतीला गेले नाही; हे पुष्पपूजेचेच फळ आहे. 43. ४३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. “माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 44. ४४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 45. ४५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चारही पटिसम्भिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ naḷamālikā therī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे नळमालिका थेरीने या गाथा म्हटल्या. Naḷamālikātheriyāpadānaṃ pañcamaṃ. नळमालिका थेरीचे पाचवे अपदान समाप्त झाले. 6. Ekapiṇḍapātadāyikātherīapadānaṃ ६. एकपिण्डपातदायिका थेरी अपदान 46. ४६. ‘‘Nagare bandhumatiyā, bandhumā nāma khattiyo; Tassa rañño ahuṃ bhariyā, ekajjhaṃ cārayāmahaṃ. “बंधुमती नगरात बंधुमा नावाचा क्षत्रिय राजा होता; मी त्या राजाची पत्नी होते आणि आम्ही दोघे एकत्र राहून आचरण करत होतो. 47. ४७. ‘‘Rahogatā nisīditvā, evaṃ cintesahaṃ tadā; ‘Ādāya gamanīyañhi, kusalaṃ natthi me kataṃ. “एकदा एकांतात बसून मी असा विचार केला: 'परलोकात सोबत घेऊन जाण्यासारखे कोणतेही कुशल कर्म मी केलेले नाही. 48. ४८. ‘‘‘Mahābhitāpaṃ kaṭukaṃ, ghorarūpaṃ sudāruṇaṃ; Nirayaṃ nūna gacchāmi, ettha me natthi saṃsayo’. “'मी नक्कीच अत्यंत उष्ण, दुःखद, भयानक आणि अत्यंत दारुण अशा नरकात जाईन; यात मला शंका नाही.' 49. ४९. ‘‘Rājānaṃ upasaṅkamma, idaṃ vacanamabraviṃ; ‘Ekaṃ me samaṇaṃ dehi, bhojayissāmi khattiya’. “मी राजाकडे जाऊन त्यांना असे म्हटले: 'हे महाराज! मला एक श्रमण द्या, मी त्यांना भोजन देईन.' 50. ५०. ‘‘Adāsi me mahārājā, samaṇaṃ bhāvitindriyaṃ; Tassa pattaṃ gahetvāna, paramannena pūrayiṃ. “त्या महाराजांनी मला इंद्रियांवर ताबा मिळवलेले एक श्रमण दिले; मी त्यांचे पात्र घेऊन ते उत्तम अन्नाने भरले. 51. ५१. ‘‘Pūrayitvā [Pg.192] paramannaṃ, gandhālepaṃ akāsahaṃ; Jālena pidahitvāna, vatthayugena chādayiṃ. “ते पात्र उत्तम अन्नाने भरून मी त्याला सुगंधित लेप लावला; आणि ते एका जाळीने झाकून त्यावर वस्त्रजोडी पांघरली. 52. ५२. ‘‘Ārammaṇaṃ mamaṃ etaṃ, sarāmi yāvajīvihaṃ; Tattha cittaṃ pasādetvā, tāvatiṃsamagacchahaṃ. “मी आयुष्यभर या स्मृतीचे स्मरण केले; आणि त्या कर्मावर चित्त प्रसन्न करून मी तावतींस स्वर्गात गेले. 53. ५३. ‘‘Tiṃsānaṃ devarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Manasā patthitaṃ mayhaṃ, nibbattati yathicchitaṃ. “मी तीस देवराजांची मुख्य राणी झाले; मी मनात जे काही इच्छित होते, ते सर्व माझ्या इच्छेनुसार मला प्राप्त होत असे. 54. ५४. ‘‘Vīsānaṃ cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Ocitattāva hutvāna, saṃsarāmi bhavesvahaṃ. “मी वीस चक्रवर्ती राजांची मुख्य राणी झाले; आणि पुण्य संचित केल्यामुळे मी विविध भवांमध्ये संसार केला. 55. ५५. ‘‘Sabbabandhanamuttāhaṃ, apetā me upādikā; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. “मी आता सर्व बंधनांतून मुक्त झाले आहे, माझी सर्व उपादाने नष्ट झाली आहेत; माझे सर्व आसव क्षीण झाले आहेत, आता मला पुनर्जन्म नाही.” 56. ५६. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, piṇḍapātassidaṃ phalaṃ. या कल्पामधून एक्याण्णव्या (९१) कल्पामध्ये मी जे दान दिले होते, त्या वेळेपासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालेली नाही. हे पिंडपाताचे (भिक्षादानाचे) फळ आहे. 57. ५७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता अनास्रव (आस्रवरहित) होऊन विहरत आहे. 58. ५८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 59. ५९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ ekapiṇḍapātadāyikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे 'एकपिंडपातदायिका' भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Ekapiṇḍapātadāyikātheriyāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. एकपिंडपातदायिका थेरीचे अपदान (चरित्र) समाप्त झाले. (सहावे) 7. Kaṭacchubhikkhādāyikātherīapadānaṃ ७. कटच्छुभिक्षादायिका थेरी अपदान 60. ६०. ‘‘Piṇḍacāraṃ carantassa, tissanāmassa satthuno; Kaṭacchubhikkhaṃ paggayha, buddhaseṭṭhassa dāsahaṃ. भिक्षेसाठी फिरत असलेल्या 'तिस्स' नावाच्या शास्त्यांना (बुद्धांना), मी पळीभर भिक्षा आदराने उचलून त्या श्रेष्ठ बुद्धांना दान दिली. 61. ६१. ‘‘Paṭiggahetvā sambuddho, tisso lokagganāyako; Vīthiyā saṇṭhito satthā, akā me anumodanaṃ. लोकांचे सर्वश्रेष्ठ नायक असलेल्या तिस्स सम्यक्संबुद्धांनी ती भिक्षा स्वीकारली आणि रस्त्यावरच उभे राहून त्या शास्त्यांनी माझे अनुमोदन केले. 62. ६२. ‘‘‘Kaṭacchubhikkhaṃ [Pg.193] datvāna, tāvatiṃsaṃ gamissasi; Chattiṃsadevarājūnaṃ, mahesittaṃ karissasi. ‘पळीभर भिक्षा दिल्यामुळे तू तावतिंस स्वर्गात जाशील आणि छत्तीस देवराजांची पट्टराणी होशील. 63. ६३. ‘‘‘Paññāsaṃ cakkavattīnaṃ, mahesittaṃ karissasi; Manasā patthitaṃ sabbaṃ, paṭilacchasi sabbadā. पन्नास चक्रवर्ती राजांची पट्टराणी होशील आणि मनात जे काही इच्छिसील, ते सर्व तुला नेहमी प्राप्त होईल. 64. ६४. ‘‘‘Sampattiṃ anubhotvāna, pabbajissasikiñcanā; Sabbāsave pariññāya, nibbāyissasināsavā’. सर्व संपत्तीचा उपभोग घेऊन, तू चिंतामुक्त होऊन प्रव्रज्या घेशील आणि सर्व आस्रवांचे पूर्ण ज्ञान करून घेऊन, अनास्रव होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करशील.’ 65. ६५. ‘‘Idaṃ vatvāna sambuddho, tisso lokagganāyako; Nabhaṃ abbhuggamī vīro, haṃsarājāva ambare. असे बोलून, लोकांचे सर्वश्रेष्ठ नायक असलेले तिस्स सम्यक्संबुद्ध, ते वीर, आकाशात हंसराजाप्रमाणे उडून गेले. 66. ६६. ‘‘Sudinnaṃ me dānavaraṃ, suyiṭṭhā yāgasampadā; Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna, pattāhaṃ acalaṃ padaṃ. मी हे श्रेष्ठ दान उत्तम प्रकारे दिले, माझी ही पूजा यशस्वी झाली. पळीभर भिक्षा दिल्यामुळे मी अचल पदाला (निर्वाणाला) प्राप्त झाले आहे. 67. ६७. ‘‘Dvenavute ito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, bhikkhādānassidaṃ phalaṃ. या कल्पामधून ब्याण्णव्या (९२) कल्पामध्ये मी जे दान दिले होते, त्या वेळेपासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालेली नाही. हे भिक्षादानाचे फळ आहे. 68. ६८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता अनास्रव होऊन विहरत आहे. 69. ६९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 70. ७०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ kaṭacchubhikkhādāyikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे 'कटच्छुभिक्षादायिका' भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Kaṭacchubhikkhādāyikātheriyāpadānaṃ sattamaṃ. कटच्छुभिक्षादायिका थेरीचे अपदान समाप्त झाले. (सातवे) 8. Sattuppalamālikātherīapadānaṃ ८. सत्tuप्पलमालिका थेरी अपदान 71. ७१. ‘‘Nagare aruṇavatiyā, aruṇo nāma ttiyo; Tassa rañño ahuṃ bhariyā, vāritaṃ vārayāmahaṃ. अरुणवती नगरामध्ये 'अरुण' नावाचा क्षत्रिय राजा होता. मी त्या राजाची पत्नी (राणी) होते आणि मी निषिद्ध गोष्टींचे निवारण करत असे. 72. ७२. ‘‘Sattamālaṃ gahetvāna, uppalā devagandhikā; Nisajja pāsādavare, evaṃ cintesi tāvade. दिव्य सुगंध असलेले सात निळे कमळ घेऊन, मी माझ्या भव्य प्रासादात बसले होते आणि त्याच वेळी मी असा विचार केला: 73. ७३. ‘‘‘Kiṃ [Pg.194] me imāhi mālāhi, sirasāropitāhi me; Varaṃ me buddhaseṭṭhassa, ñāṇamhi abhiropitaṃ’. ‘माझ्या डोक्यावर माळलेल्या या फुलांनी मला काय लाभ होणार? त्यापेक्षा मी हे फूल श्रेष्ठ बुद्धांच्या ज्ञानाला (पूजेसाठी) अर्पण करणे माझ्यासाठी अधिक कल्याणकारी ठरेल.’ 74. ७४. ‘‘Sambuddhaṃ paṭimānentī, dvārāsanne nisīdahaṃ; ‘Yadā ehiti sambuddho, pūjayissaṃ mahāmuniṃ’. सम्यक्संबुद्धांची वाट पाहत मी दरवाजाजवळ बसले. 'जेव्हा सम्यक्संबुद्ध येतील, तेव्हा मी त्या महामुनींची पूजा करीन.' 75. ७५. ‘‘Kakudho vilasantova, migarājāva kesarī; Bhikkhusaṅghena sahito, āgacchi vīthiyā jino. फुललेल्या ककुध वृक्षाप्रमाणे शोभणारे आणि वनराज केसरी सिंहाप्रमाणे तेजस्वी असणारे ते जिन (बुद्ध), भिक्षुसंघासह रस्त्यावरून येत होते. 76. ७६. ‘‘Buddhassa raṃsiṃ disvāna, haṭṭhā saṃviggamānasā; Dvāraṃ avāpuritvāna, buddhaseṭṭhamapūjayiṃ. बुद्धांचे ते तेजोवलय पाहून, माझे मन प्रसन्न व संवेगयुक्त झाले. मी दरवाजा उघडून त्या श्रेष्ठ बुद्धांची पूजा केली. 77. ७७. ‘‘Satta uppalapupphāni, parikiṇṇāni ambare; Chadiṃ karonto buddhassa, matthake dhārayanti te. ती सात निळी कमळे आकाशात पसरली आणि बुद्धांच्या मस्तकावर छत्रासारखी सावली धरून राहिली. 78. ७८. ‘‘Udaggacittā sumanā, vedajātā katañjalī; Tattha cittaṃ pasādetvā, tāvatiṃsamagacchahaṃ. अत्यंत आनंदी, प्रसन्न आणि रोमांचित होऊन, मी हात जोडून बुद्धांच्या चरणी मन प्रसन्न केले आणि त्यानंतर मी तावतिंस स्वर्गात गेले. 79. ७९. ‘‘Mahānelassa chādanaṃ, dhārenti mama muddhani; Dibbagandhaṃ pavāyāmi, sattuppalassidaṃ phalaṃ. माझ्या मस्तकावर निळ्या कमळांचे मोठे छत्र धरले जात असे आणि माझ्या शरीरातून दिव्य सुगंध दरवळत असे. हे सात निळ्या कमळांच्या पूजेचे फळ आहे. 80. ८०. ‘‘Kadāci nīyamānāya, ñātisaṅghena me tadā; Yāvatā parisā mayhaṃ, mahānelaṃ dharīyati. जेव्हा कधी माझे नातेवाईक मला घेऊन जात असत, तेव्हा माझ्या सोबत असलेल्या संपूर्ण समुदायावर निळ्या कमळांचे मोठे छत्र धरले जात असे. 81. ८१. ‘‘Sattati devarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Sabbattha issarā hutvā, saṃsarāmi bhavābhave. मी सत्तर देवराजांची पट्टराणी झाले. सर्व ठिकाणी ऐश्वर्य प्राप्त करून मी वेगवेगळ्या जन्मांमध्ये संसार केला. 82. ८२. ‘‘Tesaṭṭhi cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Sabbe mamanuvattanti, ādeyyavacanā ahuṃ. मी त्रेसष्ट चक्रवर्ती राजांची पट्टराणी झाले. सर्व लोक माझ्या आज्ञेत राहत असत आणि माझे शब्द सर्वांना मान्य असत. 83. ८३. ‘‘Uppalasseva me vaṇṇo, gandho ceva pavāyati; Dubbaṇṇiyaṃ na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. माझा वर्ण निळ्या कमळासारखा सुंदर आहे आणि माझ्या शरीरातून कमळाचाच सुगंध दरवळतो. मला कधीही कुरूपता ठाऊक नव्हती. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 84. ८४. ‘‘Iddhipādesu kusalā, bojjhaṅgabhāvanā ratā; Abhiññāpāramippattā, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. मी ऋद्धिपादांमध्ये कुशल आहे, बोध्यंगांच्या भावनेत रममाण आहे आणि अभिज्ञांच्या पारमितेला प्राप्त झाले आहे. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 85. ८५. ‘‘Satipaṭṭhānakusalā, samādhijhānagocarā; Sammappadhānamanuyuttā, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. मी स्मृतिप्रस्थानांमध्ये (सतिपट्ठान) कुशल आहे, समाधी आणि ध्यानामध्ये रमणारी आहे, आणि सम्यक्प्रधानांमध्ये (सम्मदपधान) युक्त आहे. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 86. ८६. ‘‘Vīriyaṃ [Pg.195] me dhuradhorayhaṃ, yogakkhemādhivāhanaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. माझे वीर्य (प्रयत्न) धुरा वाहणाऱ्या बैलासारखे आहे, जे मला योगक्षेमाकडे (निर्वाणाकडे) घेऊन जाणारे आहे. माझे सर्व आस्रव नष्ट झाले आहेत, आता माझा पुनर्जन्म नाही. 87. ८७. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. या कल्पामधून एकतिसाव्या (३१) कल्पामध्ये मी जे फूल अर्पण करून पूजा केली होती, त्या वेळेपासून मी कोणत्याही दुर्गतीला प्राप्त झालेली नाही. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 88. ८८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता अनास्रव होऊन विहरत आहे. 89. ८९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 90. ९०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... (पे)... बुद्धांचे शासन पूर्ण केले.” Itthaṃ sudaṃ sattuppalamālikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे सत्तुप्पलमालिका भिक्खुनीने या गाथा म्हटल्या. Sattuppalamālikātheriyāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. सत्तुप्पलमालिका थेरींचे अपदान आठवे समाप्त. 9. Pañcadīpikātherīapadānaṃ ९. पंचदीपिका थेरी अपदान 91. ९१. ‘‘Nagare haṃsavatiyā, cārikī āsahaṃ tadā; Ārāmena ca ārāmaṃ, carāmi kusalatthikā. “हंसावती नगरात तेव्हा मी फिरणारी होते; कुशल (पुण्य) इच्छिणारी मी एका आरामातून दुसऱ्या आरामात फिरत असे. 92. ९२. ‘‘Kāḷapakkhamhi divase, addasaṃ bodhimuttamaṃ; Tattha cittaṃ pasādetvā, bodhimūle nisīdahaṃ. “कृष्णपक्षाच्या (अमावास्येच्या) दिवशी मी उत्तम बोधिवृक्ष पाहिला; तेथे चित्त प्रसन्न करून मी बोधिवृक्षाच्या मुळाशी बसले. 93. ९३. ‘‘Garucittaṃ upaṭṭhetvā, sire katvāna añjaliṃ; Somanassaṃ pavedetvā, evaṃ cintesi tāvade. “आदरयुक्त चित्त निर्माण करून, डोक्यावर हात जोडून (अंजली करून), आणि आनंद व्यक्त करून, मी तेव्हा असा विचार केला: 94. ९४. ‘‘‘Yadi buddho amitaguṇo, asamappaṭipuggalo; Dassetu pāṭihīraṃ me, bodhi obhāsatu ayaṃ’. “‘जर बुद्ध अमितगुणी आणि अद्वितीय व्यक्ती असतील, तर या बोधिवृक्षाने मला प्रातिहार्य (चमत्कार) दाखवावे आणि हा बोधिवृक्ष प्रकाशित व्हावा.’ 95. ९५. ‘‘Saha āvajjite mayhaṃ, bodhi pajjali tāvade; Sabbasoṇṇamayā āsi, disā sabbā virocati. “मी असा विचार करताच, तो बोधिवृक्ष तत्काळ प्रज्वलित झाला; तो पूर्णपणे सुवर्णमय झाला आणि सर्व दिशा प्रकाशित झाल्या. 96. ९६. ‘‘Sattarattindivaṃ tattha, bodhimūle nisīdahaṃ; Sattame divase patte, dīpapūjaṃ akāsahaṃ. “मी तेथे बोधिवृक्षाच्या मुळाशी सात अहोरात्र बसून राहिले; सातवा दिवस उजाडल्यावर मी दीपपूजा केली. 97. ९७. ‘‘Āsanaṃ parivāretvā, pañcadīpāni pajjaluṃ; Yāva udeti sūriyo, dīpā me pajjaluṃ tadā. “आसनाला वेढून पाच दीप प्रज्वलित झाले; सूर्य उगवेपर्यंत माझे ते दीप तेव्हा जळत राहिले. 98. ९८. ‘‘Tena [Pg.196] kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. “त्या सुकृत कर्मामुळे आणि चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेले. 99. ९९. ‘‘Tattha me sukataṃ byamhaṃ, pañcadīpāti vuccati; Saṭṭhiyojanamubbedhaṃ, tiṃsayojanavitthataṃ. “तेथे माझ्या सुकृतामुळे मिळालेल्या विमानाला 'पंचदीप' म्हटले जाते; ते साठ योजन उंच आणि तीस योजन रुंद होते. 100. १००. ‘‘Asaṅkhiyāni dīpāni, parivāre jalanti me; Yāvatā devabhavanaṃ, dīpālokena jotati. “असंख्य दीप माझ्या सभोवताली जळत असतात; संपूर्ण देवभवन त्या दीपांच्या प्रकाशाने उजळून निघते. 101. १०१. ‘‘Parammukhā nisīditvā, yadi icchāmi passituṃ; Uddhaṃ adho ca tiriyaṃ, sabbaṃ passāmi cakkhunā. “दुसऱ्या बाजूला तोंड करून बसले असतानाही, जर मला पाहायची इच्छा झाली, तर मी वर, खाली आणि आजूबाजूला सर्व काही माझ्या डोळ्यांनी पाहू शकते. 102. १०२. ‘‘Yāvatā abhikaṅkhāmi, daṭṭhuṃ sugataduggate ; Tattha āvaraṇaṃ natthi, rukkhesu pabbatesu vā. “सुगती किंवा दुर्गती पाहण्याची माझी जितकी इच्छा असेल, तिथे झाडे किंवा पर्वतांचे कोणतेही अडथळे नसतात. 103. १०३. ‘‘Asīti devarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Satānaṃ cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ. “मी ऐंशी देवराजांची पट्टराणी झाले; आणि शंभर चक्रवर्ती राजांची पट्टराणी झाले. 104. १०४. ‘‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Dīpasatasahassāni, parivāre jalanti me. “मी देव किंवा मनुष्य अशा ज्या ज्या योनीत जन्म घेतले, तिथे एक लाख दीप माझ्या सभोवताली जळत असत. 105. १०५. ‘‘Devalokā cavitvāna, uppajjiṃ mātukucchiyaṃ; Mātukucchigatā santī, akkhi me na nimīlati. “देवलोकातून च्युत होऊन जेव्हा मी मातेच्या गर्भात आले, तेव्हा गर्भात असतानाही माझे डोळे मिटत नसत. 106. १०६. ‘‘Dīpasatasahassāni, puññakammasamaṅgitā; Jalanti sūtikāgehe, pañcadīpānidaṃ phalaṃ. “पुण्यकर्माच्या प्रभावामुळे प्रसूतिगृहात एक लाख दीप जळत असत; हा त्या पाच दीपांच्या दानाचा परिणाम आहे. 107. १०७. ‘‘Pacchime bhave sampatte, mānasaṃ vinivattayiṃ; Ajarāmataṃ sītibhāvaṃ, nibbānaṃ phassayiṃ ahaṃ. “अंतिम जन्म प्राप्त झाल्यावर मी मनुष्यलोकात आले; आणि मी अजर, अमर व शांत अशा निर्वाणाचा साक्षात्कार केला. 108. १०८. ‘‘Jātiyā sattavassāhaṃ, arahattamapāpuṇiṃ; Upasampādayī buddho, guṇamaññāya gotamo. “जन्मापासून अवघ्या सातव्या वर्षी मी अर्हतपद प्राप्त केले; माझे गुण जाणून गौतम बुद्धांनी मला उपसंपदा दिली. 109. १०९. ‘‘Maṇḍape rukkhamūle vā, pāsādesu guhāsu vā; Suññāgāre vasantiyā, pañcadīpā jalanti me. “मंडपात, वृक्षाच्या मुळाशी, प्रासादांमध्ये, गुहांमध्ये किंवा शून्य घरात राहत असताना, माझे पाच दीप माझ्यासाठी जळत असतात. 110. ११०. ‘‘Dibbacakkhu [Pg.197] visuddhaṃ me, samādhikusalā ahaṃ; Abhiññāpāramippattā, pañcadīpānidaṃ phalaṃ. “माझे दिव्यचक्षू अत्यंत शुद्ध आहेत, मी समाधीमध्ये कुशल आहे आणि अभिज्ञांच्या पारमितेला पोहोचले आहे; हा त्या पाच दीपांच्या दानाचा परिणाम आहे. 111. १११. ‘‘Sabbavositavosānā, katakiccā anāsavā; Pañcadīpā mahāvīra, pāde vandāmi cakkhuma. “सर्व बंधनांतून मुक्त झालेली, आपले कर्तव्य पूर्ण केलेली आणि अनास्रव झालेली मी पंचदीपा, हे महावीरा! हे चक्षुमान! आपल्या चरणांना वंदन करते. 112. ११२. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ dīpamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, pañcadīpānidaṃ phalaṃ. “एक लाख कल्प पूर्वी मी जे दीपदान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेले नाही; हा त्या पाच दीपांच्या दानाचा परिणाम आहे. 113. ११३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. “माझे क्लेश जळून गेले आहेत... (पे)... मी अनास्रव होऊन विहरत आहे. 114. ११४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत होते... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 115. ११५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... (पे)... बुद्धांचे शासन पूर्ण केले.” Itthaṃ sudaṃ pañcadīpikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे पंचदीपिका भिक्खुनीने या गाथा म्हटल्या. Pañcadīpikātheriyāpadānaṃ navamaṃ. पंचदीपिका थेरींचे अपदान नववे समाप्त. 10. Udakadāyikātherīapadānaṃ १०. उदकदायिका थेरी अपदान 116. ११६. ‘‘Nagare bandhumatiyā, ahosiṃ udahārikā; Udahārena jīvāmi, tena posemi dārake. “बंधुमती नगरात मी पाणी भरणारी होते; पाणी वाहून मी आपली उपजीविका करत असे आणि त्यातूनच आपल्या मुलाबाळांचे पालनपोषण करत असे. 117. ११७. ‘‘Deyyadhammo ca me natthi, puññakkhette anuttare; Koṭṭhakaṃ upasaṅkamma, udakaṃ paṭṭhapesahaṃ. “त्या सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्रात दान देण्यासाठी माझ्याकडे काहीही वस्तू नव्हती; म्हणून मी स्नानगृहाजवळ जाऊन तेथे पाणी आणून ठेवले. 118. ११८. ‘‘Tena kammena sukatena, tāvatiṃsamagacchahaṃ; Tattha me sukataṃ byamhaṃ, udahārena nimmitaṃ. “त्या सुकृत कर्मामुळे मी तावतिंस स्वर्गात गेले; तेथे माझ्या सुकृतामुळे मिळालेले विमान त्या पाणी भरण्याच्या कर्मानेच निर्माण झाले होते. 119. ११९. ‘‘Accharānaṃ sahassassa, ahañhi pavarā tadā; Dasaṭṭhānehi tā sabbā, abhibhomi sadā ahaṃ. “तेव्हा हजारो अप्सरांमध्ये मीच सर्वश्रेष्ठ होते; मी दहा कारणांनी त्या सर्व अप्सरांवर नेहमी मात करत असे. 120. १२०. ‘‘Paññāsaṃ devarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Vīsaticakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ. “मी पन्नास देवराजांची पट्टराणी झाले; आणि वीस चक्रवर्ती राजांची पट्टराणी झाले. 121. १२१. ‘‘Duve bhave saṃsarāmi, devatte atha mānuse; Duggatiṃ nābhijānāmi, dakadānassidaṃ phalaṃ. “मी देवलोक आणि मनुष्यलोक या दोनच जन्मांमध्ये संसरण केले; मी कधीही दुर्गतीला गेले नाही, हा जलदानाचा परिणाम आहे. 122. १२२. ‘‘Pabbatagge [Pg.198] dumagge vā, antalikkhe ca bhūmiyaṃ; Yadā udakamicchāmi, khippaṃ paṭilabhāmahaṃ. “पर्वताच्या शिखरावर, झाडाच्या टोकावर, आकाशात किंवा जमिनीवर, जेव्हा जेव्हा मला पाण्याची इच्छा होते, तेव्हा मला ते त्वरित मिळते. 123. १२३. ‘‘Avuṭṭhikā disā natthi, santattā kuthitāpi ca; Mama saṅkappamaññāya, mahāmegho pavassati. “माझ्यासाठी पाऊस न पडणारा कोणताही प्रदेश नाही, किंवा उष्ण व तापलेला कोणताही भाग नाही; माझा संकल्प जाणून महामेघ वर्षाव करतो. 124. १२४. ‘‘Kadāci nīyamānāya, ñātisaṅghena me tadā; Yadā icchāmahaṃ vassaṃ, mahāmegho ajāyatha. कधी जेव्हा माझ्या नातेवाईकांनी मला सोबत नेले, तेव्हा जेव्हा जेव्हा मला पावसाची इच्छा झाली, तेव्हा मोठा मेघ बरसून पाऊस पडला. 125. १२५. ‘‘Uṇhaṃ vā pariḷāho vā, sarīre me na vijjati; Kāye ca me rajo natthi, dakadānassidaṃ phalaṃ. माझ्या शरीरात उष्णता किंवा दाह जाणवत नाही, आणि माझ्या शरीरावर धूळही चढत नाही; हे जलदानाचे फळ आहे. 126. १२६. ‘‘Visuddhamanasā ajja, apetamanapāpikā; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. आज माझे मन अत्यंत शुद्ध आहे, वाईट विचारांपासून मुक्त आहे. माझे सर्व आसव नष्ट झाले आहेत, आता पुन्हा जन्म नाही. 127. १२७. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ dakaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, dakadānassidaṃ phalaṃ. एक्याण्णव कल्प आधी मी जे जलदान केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झाले नाही; हे जलदानाचे फळ आहे. 128. १२८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवरहित होऊन विहरत आहे. 129. १२९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 130. १३०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ udakadāyikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे उदकदायिका भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Udakadāyikātheriyāpadānaṃ dasamaṃ. दहावे उदकदायिका थेरी अपदान समाप्त झाले. Sumedhāvaggo paṭhamo. पहिला सुमेधा वर्ग समाप्त झाला. Tassuddānaṃ – त्याची अनुक्रमणिका - Sumedhā mekhalādāyī, maṇḍapaṃ saṅkamaṃ dadā; Naḷamālī piṇḍadadā, kaṭacchu uppalappadā. सुमेधा, मेखलादायी, मंडप, संकमदा, नळमाली, पिंडददा, कटच्छु, उप्पलप्पदा, Dīpadā dakadā ceva, gāthāyo gaṇitā iha; Ekagāthāsatañceva, tiṃsati ca taduttari. दीपदा आणि दकदा; या वर्गात एकूण एकशे तीस गाथा आहेत. 2. Ekūposathikavaggo २. एकूपोसथिका वर्ग 1. Ekūposathikātherīapadānaṃ १. एकूपोसथिका थेरी अपदान 1. १. ‘‘Nagare [Pg.199] bandhumatiyā, bandhumā nāma khattiyo; Divase puṇṇamāya so, upavasi uposathaṃ. बंधुमती नगरात बंधुमान नावाचे क्षत्रिय राजे होते. त्यांनी पौर्णिमेच्या दिवशी उपोसथ व्रत पाळले. 2. २. ‘‘Ahaṃ tena samayena, kumbhadāsī ahaṃ tahiṃ; Disvā sarājakaṃ senaṃ, evāhaṃ cintayiṃ tadā. त्या वेळी मी तेथे पाणी वाहणारी दासी होते. राजासह सैन्याला पाहून मी तेव्हा असा विचार केला - 3. ३. ‘Rājāpi rajjaṃ chaḍḍetvā, upavasi uposathaṃ; Saphalaṃ nūna taṃ kammaṃ, janakāyo pamodito’. 'राजेसुद्धा आपले राज्य सोडून उपोसथ व्रत पाळत आहेत; हे कर्म नक्कीच फलदायी असणार, म्हणूनच सर्व लोक इतके आनंदी आहेत.' 4. ४. ‘‘Yoniso paccavekkhitvā, duggaccañca daliddataṃ ; Mānasaṃ sampahaṃsitvā, upavasiṃ uposathaṃ. मी माझ्या दारिद्र्याचा आणि दुर्गतीचा योग्य प्रकारे विचार केला, आणि मनाला प्रसन्न करून उपोसथ व्रत पाळले. 5. ५. ‘‘Ahaṃ uposathaṃ katvā, sammāsambuddhasāsane; Tena kammena sukatena, tāvatiṃsamagacchahaṃ. सम्यक्संबुद्धांच्या शासनात उपोसथ व्रत पाळल्यामुळे, त्या सुकृताच्या प्रभावाने मी तावतिंस स्वर्गात गेले. 6. ६. ‘‘Tattha me sukataṃ byamhaṃ, ubbhayojanamuggataṃ ; Kūṭāgāravarūpetaṃ, mahāsanasubhūsitaṃ. तेथे माझे सुकृत विमान एक योजन उंच होते, जे उत्कृष्ट शिखरांनी युक्त आणि भव्य आसनांनी सुशोभित होते. 7. ७. ‘‘Accharā satasahassā, upatiṭṭhanti maṃ sadā; Aññe deve atikkamma, atirocāmi sabbadā. एक लाख अप्सरा नेहमी माझी सेवा करत असत. इतर सर्व देवांना मागे टाकून मी नेहमी अत्यंत देदीप्यमान दिसत असे. 8. ८. ‘‘Catusaṭṭhi devarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Tesaṭṭhi cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ. मी चौसष्ट देवराजांची मुख्य राणी झाले, आणि त्रेसष्ट चक्रवर्ती राजांची मुख्य राणी झाले. 9. ९. ‘‘Suvaṇṇavaṇṇā hutvāna, bhavesu saṃsarāmahaṃ; Sabbattha pavarā homi, uposathassidaṃ phalaṃ. मी सुवर्णवर्णाची होऊन विविध जन्मांमध्ये संसरण केले. सर्व ठिकाणी मी सर्वश्रेष्ठ राहिले; हे उपोसथ व्रताचे फळ आहे. 10. १०. ‘‘Hatthiyānaṃ assayānaṃ, rathayānañca sīvikaṃ ; Labhāmi sabbamevetaṃ, uposathassidaṃ phalaṃ. हत्तीचे वाहन, घोड्याचे वाहन, रथ आणि पालखी - हे सर्व मला प्राप्त झाले; हे उपोसथ व्रताचे फळ आहे. 11. ११. ‘‘Soṇṇamayaṃ rūpimayaṃ, athopi phalikāmayaṃ; Lohitaṅgamayañceva, sabbaṃ paṭilabhāmahaṃ. सोन्याचे, चांदीचे, स्फटिकाचे आणि लाल रत्नांचे बनलेले सर्व काही मला प्राप्त झाले. 12. १२. ‘‘Koseyyakambaliyāni, khomakappāsikāni ca; Mahagghāni ca vatthāni, sabbaṃ paṭilabhāmahaṃ. रेशमी वस्त्रे, लोकरीचे ब्लँकेट, तागाची वस्त्रे, सुती वस्त्रे आणि अत्यंत मौल्यवान वस्त्रे - हे सर्व मला प्राप्त झाले. 13. १३. ‘‘Annaṃ [Pg.200] pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca; Sabbametaṃ paṭilabhe, uposathassidaṃ phalaṃ. अत्र, पेय, खाद्यपदार्थ, वस्त्रे आणि शय्या-आसने - हे सर्व मला प्राप्त झाले; हे उपोसथ व्रताचे फळ आहे. 14. १४. ‘‘Varagandhañca mālañca, cuṇṇakañca vilepanaṃ; Sabbametaṃ paṭilabhe, uposathassidaṃ phalaṃ. उत्कृष्ट सुगंधी द्रव्ये, पुष्पमाला, सुगंधी चूर्ण आणि विलेपन - हे सर्व मला प्राप्त झाले; हे उपोसथ व्रताचे फळ आहे. 15. १५. ‘‘Kūṭāgārañca pāsādaṃ, maṇḍapaṃ hammiyaṃ guhaṃ; Sabbametaṃ paṭilabhe, uposathassidaṃ phalaṃ. शिखरयुक्त महाल, प्रासाद, मंडप, हर्म्य आणि गुहा - हे सर्व मला प्राप्त झाले; हे उपोसथ व्रताचे फळ आहे. 16. १६. ‘‘Jātiyā sattavassāhaṃ, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Aḍḍhamāse asampatte, arahattamapāpuṇiṃ. मी वयाच्या अवघ्या सातव्या वर्षी गृहत्याग करून प्रव्रज्या घेतली, आणि अर्धा महिना पूर्ण होण्यापूर्वीच मी अर्हतपद प्राप्त केले. 17. १७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत. माझे सर्व आसव क्षीण झाले आहेत, आता पुन्हा जन्म नाही. 18. १८. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, uposathassidaṃ phalaṃ. एक्याण्णव कल्प आधी मी जे कर्म केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झाले नाही; हे उपोसथ व्रताचे फळ आहे. 19. १९. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवरहित होऊन विहरत आहे. 20. २०. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 21. २१. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ ekūposathikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे एकूपोसथिका भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Ekūposathikātheriyāpadānaṃ paṭhamaṃ. पहिले एकूपोसथिका थेरी अपदान समाप्त झाले. 2. Saḷalapupphikātherīapadānaṃ २. सळलपुप्फिका थेरी अपदान 22. २२. ‘‘Candabhāgānadītīre, ahosiṃ kinnarī tadā; Addasāhaṃ devadevaṃ, caṅkamantaṃ narāsabhaṃ. त्या वेळी मी चंद्रभागा नदीच्या तीरावर एक किन्नरी होते. तेव्हा मी देवांचे देव आणि मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भगवंतांना चंक्रमण करताना पाहिले. 23. २३. ‘‘Ocinitvāna saḷalaṃ, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ; Upasiṅghi mahāvīro, saḷalaṃ devagandhikaṃ. मी सळल पुष्प तोडून बुद्धश्रेष्ठांना अर्पण केले. महावीरांनी त्या दिव्य सुगंधी सळल पुष्पाचा सुवास घेतला. 24. २४. ‘‘Paṭiggahetvā sambuddho, vipassī lokanāyako; Upasiṅghi mahāvīro, pekkhamānāya me tadā. तेव्हा, लोकनायक विपस्सी संबुद्धांनी त्याचा स्वीकार केला आणि मी पाहत असतानाच त्या महावीरांनी त्याचा सुवास घेतला. 25. २५. ‘‘Añjaliṃ paggahetvāna, vanditvā dvipaduttamaṃ ; Sakaṃ cittaṃ pasādetvā, tato pabbatamāruhiṃ. द्विपदोत्तमांना हात जोडून वंदन करून आणि स्वतःचे चित्त प्रसन्न करून, मी तिथून पर्वतावर चढून गेले. 26. २६. ‘‘Ekanavutito [Pg.201] kappe, yaṃ pupphamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. एक्याण्णव कल्पंपूर्वी मी जे पुष्प अर्पण केले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला गेले नाही. हे बुद्धपूजेचे फळ आहे. 27. २७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत...पे... मी आता अनास्रव होऊन विहरत आहे. 28. २८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुस्वागत ठरले...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 29. २९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ saḷalapupphikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे सळलपुप्पिका भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Saḷalapupphikātheriyāpadānaṃ dutiyaṃ. सळलपुप्पिका थेरीचे अपदान दुसरे समाप्त. 3. Modakadāyikātherīapadānaṃ ३. मोदकदायिका थेरी अपदान 30. ३०. ‘‘Nagare bandhumatiyā, kumbhadāsī ahosahaṃ; Mama bhāgaṃ gahetvāna, gacchaṃ udakahārikā. बंधुमती नगरात मी एक पाणी भरणारी दासी (कुंभदासी) होते. मी माझा वाटा घेऊन पाणी आणण्यासाठी जात होते. 31. ३१. ‘‘Panthamhi samaṇaṃ disvā, santacittaṃ samāhataṃ; Pasannacittā sumanā, modake tīṇidāsahaṃ. वाटेत शांतचित्त आणि समाहित अशा श्रमणांना पाहून, प्रसन्न चित्ताने व आनंदाने मी त्यांना तीन मोदक दान केले. 32. ३२. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Ekanavutikappāni, vinipātaṃ nagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि चेतना व संकल्पांमुळे, एक्याण्णव कल्प मी कधीही दुर्गतीला गेले नाही. 33. ३३. ‘‘Sampatti taṃ karitvāna, sabbaṃ anubhaviṃ ahaṃ; Modake tīṇi datvāna, pattāhaṃ acalaṃ padaṃ. पुण्यसंपत्ती मिळवून मी सर्व सुखांचा उपभोग घेतला. तीन मोदक दान केल्यामुळे मी अचल पदाला (निर्वाणाला) प्राप्त झाले आहे. 34. ३४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत...पे... मी आता अनास्रव होऊन विहरत आहे. 35. ३५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुस्वागत ठरले...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 36. ३६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा...पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ modakadāyikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे मोदकदायिका भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Modakadāyikātheriyāpadānaṃ tatiyaṃ. मोदकदायिका थेरीचे अपदान तिसरे समाप्त. 4. Ekāsanadāyikātherīapadānaṃ ४. एकासनदायिका थेरी अपदान 37. ३७. ‘‘Nagare [Pg.202] haṃsavatiyā, ahosiṃ bālikā tadā; Mātā ca me pitā ceva, kammantaṃ agamaṃsu te. हंसावती नगरात तेव्हा मी एक लहान मुलगी होते. माझे आई आणि वडील कामाच्या ठिकाणी गेले होते. 38. ३८. ‘‘Majjhanhikamhi sūriye, addasaṃ samaṇaṃ ahaṃ; Vīthiyā anugacchantaṃ, āsanaṃ paññapesahaṃ. दुपारच्या वेळी सूर्य डोक्यावर असताना, मी रस्त्यावरून जाणाऱ्या एका श्रमणांना पाहिले आणि मी त्यांच्यासाठी आसन तयार केले. 39. ३९. ‘‘Gonakāvikatikāhi, paññapetvā mamāsanaṃ; Pasannacittā sumanā, idaṃ vacanamabraviṃ. माझे आसन मऊ लोकरीच्या व नक्षीदार वस्त्रांनी सजवून, प्रसन्न चित्ताने व आनंदाने मी हे वचन बोलले – 40. ४०. ‘‘‘Santattā kuthitā bhūmi, sūro majjhanhike ṭhito; Mālutā ca na vāyanti, kālo cevettha mehiti. ‘भूमी तापलेली आहे आणि अत्यंत उष्ण झाली आहे, सूर्य मध्यान्हावर स्थिरावला आहे, वाराही वाहत नाही आहे; हीच वेळ आहे, आपण माझ्या या आसनावर यावे.’ 41. ४१. ‘‘‘Paññattamāsanamidaṃ, tavatthāya mahāmuni; Anukampaṃ upādāya, nisīda mama āsane’. ‘हे महामुनी! आपल्यासाठीच हे आसन तयार केले आहे. माझ्यावर अनुकंपा करून आपण या आसनावर विराजमान व्हावे.’ 42. ४२. ‘‘Nisīdi tattha samaṇo, sudanto suddhamānaso; Tassa pattaṃ gahetvāna, yathārandhaṃ adāsahaṃ. तेव्हा सुदाम आणि शुद्ध मनाचे ते श्रमण तिथे बसले. मी त्यांचे पात्र हातात घेऊन, माझ्याकडे जे काही शिजवलेले अन्न होते, ते त्यांना अर्पण केले. 43. ४३. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेले. 44. ४४. ‘‘Tattha me sukataṃ byamhaṃ, āsanena sunimmitaṃ; Saṭṭhiyojanamubbedhaṃ, tiṃsayojanavitthataṃ. तिथे माझ्या त्या आसनदानाच्या पुण्यामुळे एक सुंदर विमान निर्माण झाले, जे साठ योजन उंच आणि तीस योजन रुंद होते. 45. ४५. ‘‘Soṇṇamayā maṇimayā, athopi phalikāmayā; Lohitaṅgamayā ceva, pallaṅkā vividhā mama. माझ्याकडे सोन्याचे, मण्यांचे, स्फटिकांचे आणि तांबड्या रत्नांचे बनलेले विविध प्रकारचे पलंग होते. 46. ४६. ‘‘Tūlikā vikatikāhi, kaṭṭissacittakāhi ca; Uddaekantalomī ca, pallaṅkā me susaṇṭhitā. माझे ते पलंग कापसाच्या मऊ गाद्यांनी, नक्षीदार वस्त्रांनी, रेशमी चादरींनी आणि मऊ लोकरीच्या वस्त्रांनी सुशोभित केलेले होते. 47. ४७. ‘‘Yadā icchāmi gamanaṃ, hāsakhiḍḍasamappitā; Saha pallaṅkaseṭṭhena, gacchāmi mama patthitaṃ. जेव्हा मला कुठे जाण्याची इच्छा होत असे, तेव्हा मी आनंद व क्रीडेने युक्त होऊन, त्या श्रेष्ठ पलंगासह माझ्या इच्छित स्थळी जात असे. 48. ४८. ‘‘Asīti devarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Sattati cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ. मी ऐंशी देवराजांची पट्टराणी झाले; आणि सत्तर चक्रवर्ती राजांची पट्टराणी झाले. 49. ४९. ‘‘Bhavābhave [Pg.203] saṃsarantī, mahābhogaṃ labhāmahaṃ; Bhoge me ūnatā natthi, ekāsanassidaṃ phalaṃ. विविध जन्मांमध्ये संसार करत असताना मला अफाट संपत्ती मिळाली. माझ्या संपत्तीत कधीही कमतरता भासली नाही; हे एका आसनदानाचे फळ आहे. 50. ५०. ‘‘Duve bhave saṃsarāmi, devatte atha mānuse; Aññe bhave na jānāmi, ekāsanassidaṃ phalaṃ. मी केवळ देवलोक आणि मनुष्यलोक या दोनच गतींमध्ये संसार केला, इतर कोणत्याही गती मला ठाऊक नाहीत; हे एका आसनदानाचे फळ आहे. 51. ५१. ‘‘Duve kule pajāyāmi, khattiye cāpi brāhmaṇe; Uccākulīnā sabbattha, ekāsanassidaṃ phalaṃ. मी केवळ क्षत्रिय आणि ब्राह्मण या दोनच कुळांमध्ये जन्म घेतला. सर्व जन्मांत मी उच्च कुळातच जन्मले; हे एका आसनदानाचे फळ आहे. 52. ५२. ‘‘Domanassaṃ na jānāmi, cittasantāpanaṃ mama; Vevaṇṇiyaṃ na jānāmi, ekāsanassidaṃ phalaṃ. मी कधीही मनस्ताप अनुभवला नाही, माझ्या चित्ताचा संताप मला ठाऊक नाही, आणि मी कधीही कुरूपता अनुभवली नाही; हे एका आसनदानाचे फळ आहे. 53. ५३. ‘‘Dhātiyo maṃ upaṭṭhanti, khujjā celāpikā bahū; Aṅkena aṅkaṃ gacchāmi, ekāsanassidaṃ phalaṃ. अनेक दाई, कुबड्या दासी आणि दासी माझी सेवा करत असत. मी एकाच्या कुशीतून दुसऱ्याच्या कुशीत जात असे; हे एका आसनदानाचे फळ आहे. 54. ५४. ‘‘Aññā nhāpenti bhojenti, aññā ramenti maṃ sadā; Aññā gandhaṃ vilimpanti, ekāsanassidaṃ phalaṃ. काही स्त्रिया मला स्नान घालत, काही जेवू घालत, काही मला नेहमी रिझवत, तर काही माझ्या अंगाला सुगंधी उटणे लावत; हे एका आसनदानाचे फळ आहे. 55. ५५. ‘‘Maṇḍape rukkhamūle vā, suññāgāre vasantiyā; Mama saṅkappamaññāya, pallaṅko upatiṭṭhati. मी मंडपात, वृक्षाच्या खाली किंवा शून्य घरात राहत असताना, माझ्या मनातील विचार ओळखून पलंग माझ्यासमोर उपस्थित होत असे. 56. ५६. ‘‘Ayaṃ pacchimako mayhaṃ, carimo vattate bhavo; Ajjāpi rajjaṃ chaḍḍetvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ. हा माझा अंतिम जन्म आहे, हा माझा शेवटचा संसार चालू आहे. आज मी राजवैभवाचा त्याग करून अनगारिक प्रव्रज्या घेतली आहे. 57. ५७. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, ekāsanassidaṃ phalaṃ. या भद्रकल्पापासून एक लाख कल्प मागे मी जे दान दिले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झाले नाही. हे एकाच आसनाच्या दानाचे फळ आहे. 58. ५८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 59. ५९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 60. ६०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसम्भिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ ekāsanadāyikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे 'एकासनदायिका' भिक्खुणीने या गाथा म्हटल्या. Ekāsanadāyikātheriyāpadānaṃ catutthaṃ. एकासनदायिका थेरीचे अपदान चौथे समाप्त झाले. 5. Pañcadīpadāyikātherīapadānaṃ ५. पंचदीपादायिका थेरी अपदान 61. ६१. ‘‘Nagare [Pg.204] haṃsavatiyā, cārikī āsahaṃ tadā; Ārāmena ca ārāmaṃ, carāmi kusalatthikā. त्या काळी मी हंसवती नगरामध्ये फिरत असे. कुशल (पुण्य) मिळवण्याच्या इच्छेने मी एका आरामातून दुसऱ्या आरामात जात असे. 62. ६२. ‘‘Kāḷapakkhamhi divase, addasaṃ bodhimuttamaṃ; Tattha cittaṃ pasādetvā, bodhimūle nisīdahaṃ. कृष्णपक्षाच्या एका दिवशी मी एका उत्तम बोधिवृक्षाला पाहिले. तेथे मनात श्रद्धा व प्रसन्नता निर्माण करून मी त्या बोधिवृक्षाच्या मुळाशी बसले. 63. ६३. ‘‘Garucittaṃ upaṭṭhetvā, sire katvāna añjaliṃ; Somanassaṃ pavedetvā, evaṃ cintesi tāvade. मनात आदरभाव ठेवून, डोक्यावर हात जोडून आणि मनात आनंद निर्माण करून मी त्याच क्षणी असा विचार केला— 64. ६४. ‘‘‘Yadi buddho amitaguṇo, asamappaṭipuggalo; Dassetu pāṭihīraṃ me, bodhi obhāsatu ayaṃ’. 'जर बुद्ध हे अमित गुणांचे स्वामी आणि अतुलनीय, अद्वितीय पुरुष असतील, तर या बोधिवृक्षाने मला प्रातिहार्य दाखवावे आणि हा बोधिवृक्ष प्रकाशमान व्हावा.' 65. ६५. ‘‘Saha āvajjite mayhaṃ, bodhi pajjali tāvade; Sabbasoṇṇamayā āsi, disā sabbā virocati. मी असा विचार करताच, तो बोधिवृक्ष लगेच प्रज्वलित झाला. तो पूर्णपणे सुवर्णमय झाला आणि सर्व दिशा प्रकाशमान झाल्या. 66. ६६. ‘‘Sattarattindivaṃ tattha, bodhimūle nisīdahaṃ; Sattame divase patte, dīpapūjaṃ akāsahaṃ. मी तेथे बोधिवृक्षाच्या मुळाशी सात दिवस आणि सात रात्री बसून राहिले. सातवा दिवस उजाडल्यावर मी दीपपूजा केली. 67. ६७. ‘‘Āsanaṃ parivāretvā, pañca dīpāni pajjaluṃ; Yāva udeti sūriyo, dīpā me pajjaluṃ tadā. त्या आसनाला वेढून पाच दिवे प्रज्वलित झाले. सूर्य उगवेपर्यंत माझे ते दिवे जळत राहिले. 68. ६८. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या मनातील संकल्प व आकांक्षेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेले. 69. ६९. ‘‘Tattha me sukataṃ byamhaṃ, pañcadīpāti vuccati; Saṭṭhiyojanamubbedhaṃ, tiṃsayojanavitthataṃ. तेथे माझ्यासाठी निर्माण झालेल्या सुंदर विमानाला 'पंचदीपा' असे म्हटले जाते. ते साठ योजन उंच आणि तीस योजन रुंद होते. 70. ७०. ‘‘Asaṅkhiyāni dīpāni, parivāre jaliṃsu me; Yāvatā devabhavanaṃ, dīpālokena jotati. असंख्य दिवे मला वेढून जळत असत. संपूर्ण देवलोक त्या दिव्यांच्या प्रकाशाने उजळून निघत असे. 71. ७१. ‘‘Parammukhā nisīditvā, yadi icchāmi passituṃ; Uddhaṃ adho ca tiriyaṃ, sabbaṃ passāmi cakkhunā. दुसऱ्या बाजूला तोंड करून बसलेले असतानाही, जर माझी पाहण्याची इच्छा असेल, तर मी वर, खाली आणि आजूबाजूला सर्व काही माझ्या डोळ्यांनी पाहू शकत असे. 72. ७२. ‘‘Yāvatā abhikaṅkhāmi, daṭṭhuṃ sugataduggate ; Tattha āvaraṇaṃ natthi, rukkhesu pabbatesu vā. सुगती किंवा दुर्गतीमधील जे काही मला पाहण्याची इच्छा असे, ते पाहण्यात मला कोणतीही अडचण येत नसे; झाडे किंवा पर्वत देखील माझ्या दृष्टीला अडवू शकत नव्हते. 73. ७३. ‘‘Asīti devarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Satānaṃ cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ. मी ऐंशी देवराजांची मुख्य राणी झाले, आणि शंभर चक्रवर्ती राजांचीही मुख्य राणी झाले. 74. ७४. ‘‘Yaṃ [Pg.205] yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Dīpasatasahassāni, parivāre jalanti me. मी देवलोकात किंवा मनुष्यलोकात ज्या ज्या योनीत जन्म घेतला, तिथे एक लाख दिवे मला वेढून जळत असत. 75. ७५. ‘‘Devalokā cavitvāna, uppajjiṃ mātukucchiyaṃ; Mātukucchigatā santī, akkhi me na nimīlati. देवलोकातून च्युत होऊन जेव्हा मी मातेच्या गर्भात आले, तेव्हा गर्भात असतानाही माझे डोळे मिटत नसत. 76. ७६. ‘‘Dīpasatasahassāni, puññakammasamaṅgitā; Jalanti sūtikāgehe, pañcadīpānidaṃ phalaṃ. माझ्या पुण्यकर्माच्या प्रभावामुळे माझ्या जन्मगृहात एक लाख दिवे जळत होते. हे पाच दिवे दान करण्याचे फळ आहे. 77. ७७. ‘‘Pacchime bhave sampatte, mānasaṃ vinivattayiṃ; Ajarāmataṃ sītibhāvaṃ, nibbānaṃ phassayiṃ ahaṃ. माझा अंतिम जन्म प्राप्त झाल्यावर मी मानवी जगात जन्म घेतले. मी अजर, अमर आणि शांत अशा निर्वाणाचा साक्षात्कार केला. 78. ७८. ‘‘Jātiyā sattavassāhaṃ, arahattamapāpuṇiṃ; Upasampādayī buddho, guṇamaññāya gotamo. जन्मापासून अवघ्या सातव्या वर्षी मी अर्हतपद प्राप्त केले. माझे गुण ओळखून गौतम बुद्धांनी मला उपसंपदा दिली. 79. ७९. ‘‘Maṇḍape rukkhamūle vā, suññāgāre vasantiyā; Sadā pajjalate dīpaṃ, pañcadīpānidaṃ phalaṃ. मी मंडपात, वृक्षाच्या मुळाशी किंवा शून्यगृहात राहत असताना नेहमी दिवा जळत असे. हे पाच दिवे दान करण्याचे फळ आहे. 80. ८०. ‘‘Dibbacakkhu visuddhaṃ me, samādhikusalā ahaṃ; Abhiññāpāramippattā, pañcadīpānidaṃ phalaṃ. माझे दिव्यचक्षू अत्यंत विशुद्ध झाले आहेत, मी समाधीमध्ये कुशल आहे आणि मी अभिज्ञांच्या पारगामी अवस्थेला प्राप्त झाले आहे. हे पाच दिवे दान करण्याचे फळ आहे. 81. ८१. ‘‘Sabbavositavosānā, katakiccā anāsavā; Pañcadīpā mahāvīra, pāde vandāmi cakkhuma. हे महावीरा! हे चक्षुमान! सर्व साधना पूर्ण केलेली, आपले कर्तव्य पूर्ण केलेली आणि आसवमुक्त झालेली ही 'पंचदीपा' आपल्या चरणांना वंदन करत आहे. 82. ८२. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ dīpamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, pañcadīpānidaṃ phalaṃ. एक लाख कल्प मागे मी जे दिव्यांचे दान दिले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झाले नाही. हे पाच दिवे दान करण्याचे फळ आहे. 83. ८३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 84. ८४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 85. ८५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसम्भिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ pañcadīpadāyikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे 'पंचदीपादायिका' भिक्खुणीने या गाथा म्हटल्या. Pañcadīpadāyikātheriyāpadānaṃ pañcamaṃ. पंचदीपादायिका थेरीचे अपदान पाचवे समाप्त झाले. 6. Naḷamālikātherīapadānaṃ ६. नळमालिका थेरी अपदान 86. ८६. ‘‘Candabhāgānadītīre, ahosiṃ kinnarī tadā; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, sayambhuṃ aparājitaṃ. त्या काळी चंद्रभागा नदीच्या तीरावर मी एक किन्नरी होते. तेथे मी निष्पाप, स्वयंभू आणि अपराजित अशा बुद्धांना पाहिले. 87. ८७. ‘‘Pasannacittā [Pg.206] sumanā, vedajātā katañjalī; Naḷamālaṃ gahetvāna, sayambhuṃ abhipūjayiṃ. प्रसन्नचित्त, आनंदी आणि रोमांचित होऊन, मी हात जोडून नळ फुलांची माळ घेतली आणि त्या स्वयंभू बुद्धांची पूजा केली. 88. ८८. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā kinnarīdehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या मनातील संकल्प व आकांक्षेमुळे, किन्नरी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेले. 89. ८९. ‘‘Chattiṃsadevarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Manasā patthitaṃ mayhaṃ, nibbattati yathicchitaṃ. मी छत्तीस देवराजांची मुख्य राणी झाले. माझ्या मनात जी काही इच्छा निर्माण होत असे, ती इच्छेनुसार पूर्ण होत असे. 90. ९०. ‘‘Dasannaṃ cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Ocitattāva hutvāna, saṃsarāmi bhavesvahaṃ. मी दहा चक्रवर्ती राजांची मुख्य राणी झाले. मी पुण्यकर्म गोळा करून विविध जन्मांमध्ये संसार केला. 91. ९१. ‘‘Kusalaṃ vijjate mayhaṃ, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Pūjārahā ahaṃ ajja, sakyaputtassa sāsane. "माझ्याकडे कुशल (पुण्य) आहे, (म्हणून) मी गृहहीन प्रव्रज्या घेतली. आज मी शाक्यपुत्राच्या (बुद्धांच्या) शासनात पूजेस पात्र झाले आहे." 92. ९२. ‘‘Visuddhamanasā ajja, apetamanapāpikā; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. "आज माझे चित्त अत्यंत विशुद्ध आहे, पापयुक्त विचारांपासून मी मुक्त आहे. माझे सर्व आसव क्षीण झाले आहेत, आता मला पुनर्जन्म नाही." 93. ९३. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, naḷamālāyidaṃ phalaṃ. "चौऱ्याण्णव कल्प पूर्वी मी बुद्धांची जी पूजा केली होती, त्या वेळेपासून मी कधीही दुर्गतीला प्राप्त झाले नाही. हे नळमाला (लव्हाळ्याच्या फुलांची माळ) अर्पण करण्याचे फळ आहे." 94. ९४. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. "माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता अनासव (आसवमुक्त) होऊन विहरत आहे." 95. ९५. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे (शासनात) येणे खरोखरच सुस्वागत (मंगलमय) ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." 96. ९६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ naḷamālikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे 'नळमालिका' भिक्खुणीने या गाथा म्हटल्या. Naḷamālikātheriyāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. सहावे नळमालिका थेरी अपदान समाप्त. 7. Mahāpajāpatigotamītherīapadānaṃ ७. महाप्रजापती गोतमी थेरी अपदान 97. ९७. ‘‘Ekadā lokapajjoto, vesāliyaṃ mahāvane; Kūṭāgāre susālāyaṃ, vasate narasārathi. "एकदा, जगाला प्रकाशमान करणारे आणि मानवांचे सारथी असणारे बुद्ध वैशालीतील महावनातील कूटागार शाळेत निवास करत होते." 98. ९८. ‘‘Tadā jinassa mātucchā, mahāgotami bhikkhunī; Tahiṃ kate pure ramme, vasī bhikkhunupassaye. "त्या वेळी, जिनांची (बुद्धांची) मावशी महाप्रजापती गोतमी भिक्खुणी त्या सुंदर नगरात बांधलेल्या भिक्खुणी विहारात निवास करत होत्या." 99. ९९. ‘‘Bhikkhunīhi [Pg.207] vimuttāhi, satehi saha pañcahi; Rahogatāya tassevaṃ, citassāsi vitakkitaṃ. "त्या विमुक्त झालेल्या पाचशे भिक्खुणींसह राहत होत्या. एकांतात बसलेल्या त्यांच्या मनात असा विचार आला—" 100. १००. ‘‘Buddhassa parinibbānaṃ, sāvakaggayugassa vā; Rāhulānandanandānaṃ, nāhaṃ lacchāmi passituṃ. "मी बुद्धांचे, किंवा त्यांच्या अग्रश्रावक जोडीचे, तसेच राहुल, आनंद आणि नंद यांचे परिनिर्वाण पाहू शकणार नाही." 101. १०१. ‘‘Buddhassa parinibbānā, sāvakaggayugassa vā; Mahākassapanandānaṃ, ānandarāhulāna ca. "बुद्धांच्या, अग्रश्रावक जोडीच्या, महाकस्सप, नंद, आनंद आणि राहुल यांच्या परिनिर्वाणापूर्वीच—" 102. १०२. ‘‘Paṭikaccāyusaṅkhāraṃ, osajjitvāna nibbutiṃ; Gaccheyyaṃ lokanāthena, anuññātā mahesinā. "मी आधीच माझ्या आयुष्य-संस्कारांचा त्याग करून, जगाचे रक्षक आणि महान शोधक असलेल्या लोकनाथांच्या (बुद्धांच्या) अनुमतीने परिनिर्वाणाला प्राप्त व्हावे." 103. १०३. ‘‘Tathā pañcasatānampi, bhikkhunīnaṃ vitakkitaṃ; Āsi khemādikānampi, etadeva vitakkitaṃ. "त्याचप्रमाणे, इतर पाचशे भिक्खुणींच्या मनातही असाच विचार आला. खेमा इत्यादी भिक्खुणींच्या मनातही हाच विचार आला होता." 104. १०४. ‘‘Bhūmicālo tadā āsi, nāditā devadundubhī; Upassayādhivatthāyo, devatā sokapīḷitā. "त्या वेळी भूकंप झाला, देवदुंदुभी वाजल्या आणि विहारात राहणाऱ्या देवता शोकाने व्याकुळ झाल्या." 105. १०५. ‘‘Vilapantā sukaruṇaṃ, tatthassūni pavattayuṃ; Mittā bhikkhuniyo tāhi, upagantvāna gotamiṃ. "त्या अत्यंत करुणपणे विलाप करू लागल्या आणि त्यांचे डोळे अश्रूंनी भरून आले. तेव्हा मित्रत्वाच्या भावनेने भिक्खुणी त्या देवतांसह गोतमींकडे गेल्या." 106. १०६. ‘‘Nipacca sirasā pāde, idaṃ vacanamabravuṃ; ‘Tattha toyalavāsittā, mayamayye rahogatā. "त्यांच्या चरणांवर डोके ठेवून वंदन करत त्या म्हणाल्या, 'हे आर्ये! आम्ही विहारात पाण्याचे थेंब शिंपडत एकांतात बसलो होतो." 107. १०७. ‘‘‘Sā calā calitā bhūmi, nāditā devadundubhī; Paridevā ca suyyante, kimatthaṃ nūna gotamī’. "'तेव्हा ही अचल असणारी पृथ्वी कंपित झाली, देवदुंदुभी वाजल्या आणि विलापाचे सूर ऐकू आले. हे गोतमी! हे कशासाठी घडत आहे?'" 108. १०८. ‘‘Tadā avoca sā sabbaṃ, yathāparivitakkitaṃ; Tāyopi sabbā āhaṃsu, yathāparivitakkitaṃ. "त्या वेळी महाप्रजापती गोतमींनी आपल्या मनातील सर्व विचार त्यांना सांगितले. आणि त्या सर्व भिक्खुणींनीही आपापल्या मनातील विचार व्यक्त केले." 109. १०९. ‘‘‘Yadi te rucitaṃ ayye, nibbānaṃ paramaṃ sivaṃ; Nibbāyissāma sabbāpi, buddhānuññāya subbate. "'हे आर्ये! जर तुम्हाला परम शांत अशा निर्वाणाची इच्छा असेल, तर बुद्धांच्या अनुमतीने, उत्तम शील असणाऱ्या आम्ही सर्वजणीही परिनिर्वाण प्राप्त करू." 110. ११०. ‘‘‘Mayaṃ sahāva nikkhantā, gharāpi ca bhavāpi ca; Sahāyeva gamissāma, nibbānaṃ padamuttamaṃ’. "'आम्ही घराबाहेर आणि या संसारातून एकत्रच बाहेर पडलो आहोत. आता आम्ही एकत्रच त्या उत्तम अशा निर्वाण पदाला प्राप्त करू.'" 111. १११. ‘‘‘Nibbānāya vajantīnaṃ, kiṃ vakkhāmī’ti sā vadaṃ; Saha sabbāhi niggañchi, bhikkhunīnilayā tadā. "त्या वेळी, 'निर्वाणासाठी प्रस्थान करणाऱ्यांना मी काय सांगू?' असे म्हणत महाप्रजापती गोतमी सर्व भिक्खुणींसह भिक्खुणी विहारातून बाहेर पडल्या." 112. ११२. ‘‘Upassaye [Pg.208] yādhivatthā, devatā tā khamantu me; Bhikkhunīnilayassedaṃ, pacchimaṃ dassanaṃ mama. "या विहारात राहणाऱ्या सर्व देवतांनी मला क्षमा करावी. या भिक्खुणी विहाराचे हे माझे अंतिम दर्शन आहे." 113. ११३. ‘‘Na jarā maccu vā yattha, appiyehi samāgamo; Piyehi na viyogotthi, taṃ vajissaṃ asaṅkhataṃ. "जिथे म्हातारपण नाही, मृत्यू नाही, अप्रियांचा संयोग नाही आणि प्रियांचा वियोग नाही, त्या असंस्कृत (असंखत) निर्वाणाप्रत मी जात आहे." 114. ११४. ‘‘Avītarāgā taṃ sutvā, vacanaṃ sugatorasā; Sokaṭṭā parideviṃsu, aho no appapuññatā. "ज्यांच्यातील राग अजून नष्ट झाला नव्हता, अशा बुद्धांच्या कन्या (भिक्खुणी) ते शब्द ऐकून शोकाकुल झाल्या आणि विलाप करू लागल्या, 'अहो! आमचे पुण्य किती अल्प आहे!'" 115. ११५. ‘‘Bhikkhunīnilayo suñño, bhūto tāhi vinā ayaṃ; Pabhāte viya tārāyo, na dissanti jinorasā. "त्यांच्याशिवाय हा भिक्खुणी विहार आता शून्य झाला आहे. पहाटेच्या वेळी तारे जसे दिसेनासे होतात, तशा या जिनपुत्री आता दिसणार नाहीत." 116. ११६. ‘‘Nibbānaṃ gotamī yāti, satehi saha pañcahi; Nadīsatehiva saha, gaṅgā pañcahi sāgaraṃ. "ज्याप्रमाणे गंगा नदी पाचशे उपनद्यांसह समुद्राकडे वाहून जाते, त्याचप्रमाणे महाप्रजापती गोतमी पाचशे भिक्खुणींसह निर्वाणाकडे जात आहेत." 117. ११७. ‘‘Rathiyāya vajantiyo, disvā saddhā upāsikā; Gharā nikkhamma pādesu, nipacca idamabravuṃ. "रस्त्यावरून जाणाऱ्या भिक्खुणींना पाहून श्रद्धाळू उपासिका घराबाहेर आल्या आणि त्यांच्या चरणांवर डोके ठेवून म्हणाल्या—" 118. ११८. ‘‘‘Pasīdassu mahābhoge, anāthāyo vihāya no; Tayā na yuttā nibbātuṃ, icchaṭṭā vilapiṃsu tā’. "'हे महाभोगे! आमच्यावर प्रसन्न व्हा. आम्हाला अनाथ सोडून आपले परिनिर्वाण होणे योग्य नाही.' अशा प्रकारे आकांक्षेने व्याकुळ होऊन त्या उपासिका विलाप करू लागल्या." 119. ११९. ‘‘Tāsaṃ sokapahānatthaṃ, avoca madhuraṃ giraṃ; ‘Ruditena alaṃ puttā, hāsakāloyamajja vo. "त्यांचा शोक दूर करण्यासाठी महाप्रजापती गोतमींनी मधुर वाणीत म्हटले, 'मुलींनो! रडू नका, आता रडणे पुरे करा. आजचा हा काळ तुमच्यासाठी आनंदी राहण्याचा काळ आहे." 120. १२०. ‘‘‘Pariññātaṃ mayā dukkhaṃ, dukkhahetu vivajjito; Nirodho me sacchikato, maggo cāpi subhāvito. "'मी दुःखाला पूर्णपणे जाणले आहे, दुःखाचे कारण त्यागले आहे. मी निरोधाचा (निर्वाणाचा) साक्षात्कार केला आहे आणि अष्टांगिक मार्गाची उत्तम प्रकारे साधना केली आहे." Paṭhamaṃ bhāṇavāraṃ. पहिले भाणवार समाप्त. 121. १२१. ‘‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ; Ohito garuko bhāro, bhavanetti samūhatā. "'मी शास्त्यांची सेवा केली आहे, बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. हा जड भार उतरवून ठेवला आहे आणि भवनेत्री (पुनर्जन्म देणारी तृष्णा) समूळ नष्ट केली आहे." 122. १२२. ‘‘‘Yassatthāya pabbajitā, agārasmānagāriyaṃ; So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo. "'ज्या ध्येयासाठी मी गृहत्याग करून अनगारिक प्रव्रज्या घेतली होती, ते सर्व संयोजनांचा क्षय करण्याचे ध्येय मी प्राप्त केले आहे." 123. १२३. ‘‘‘Buddho tassa ca saddhammo, anūno yāva tiṭṭhati; Nibbātuṃ tāva kālo me, mā maṃ socatha puttikā. "'जोपर्यंत बुद्ध आणि त्यांचा सद्धम्म पूर्णपणे टिकून आहेत, तोपर्यंतच माझ्या परिनिर्वाणाची ही योग्य वेळ आहे. हे माझ्या लाडक्या मुलींनो! माझ्यासाठी शोक करू नका." 124. १२४. ‘‘‘Koṇḍaññānandanandādī[Pg.209], tiṭṭhanti rāhulo jino; Sukhito sahito saṅgho, hatadabbā ca titthiyā. "'कोंडण्य, आनंद, नंद इत्यादी थेर, राहुल आणि स्वतः जिन (बुद्ध) विद्यमान आहेत. संघ सुखी आणि संघटित आहे, आणि तीर्थिकांचा प्रभाव नष्ट झाला आहे." 125. १२५. ‘‘‘Okkākavaṃsassa yaso, ussito māramaddano; Nanu sampati kālo me, nibbānatthāya puttikā. "'इक्ष्वाकु वंशाची कीर्ती स्थापित झाली आहे आणि माराचा पराभव झाला आहे. हे माझ्या मुलींनो! आता माझ्या परिनिर्वाणाची हीच योग्य वेळ नाही का?'"},{ 126. १२६. ‘‘‘Cirappabhuti yaṃ mayhaṃ, patthitaṃ ajja sijjhate; Ānandabherikāloyaṃ, kiṃ vo assūhi puttikā. "'दीर्घकाळापासून मी ज्या निर्वाणाची आकांक्षा धरली होती, ते आज पूर्ण होत आहे. हा तर आनंदाची भेरी वाजवण्याचा काळ आहे. हे माझ्या मुलींनो! तुमच्या डोळ्यांतील अश्रूंचे आता काय काम?'" 127. १२७. ‘‘‘Sace mayi dayā atthi, yadi catthi kataññutā; Saddhammaṭṭhitiyā sabbā, karotha vīriyaṃ daḷhaṃ. “जर माझ्यावर तुमची दया (प्रेम) असेल, आणि जर माझ्याविषयी कृतज्ञता असेल, तर हे सर्व उपासिकांनो (भगिनींनो), सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी दृढ प्रयत्न करा.” 128. १२८. ‘‘‘Thīnaṃ adāsi pabbajjaṃ, sambuddho yācito mayā; Tasmā yathāhaṃ nandissaṃ, tathā tamanutiṭṭhatha’. “माझ्या विनंतीवरून सम्यक्संबुद्धांनी स्त्रियांना प्रवज्जा (दीक्षा) दिली. म्हणून, ज्याने मला आनंद होईल, त्याप्रमाणे तुम्ही त्या प्रयत्नात निरंतर तत्पर राहा.” 129. १२९. ‘‘Tā evamanusāsitvā, bhikkhunīhi purakkhatā; Upecca buddhaṃ vanditvā, idaṃ vacanamabravi. त्या उपासिकांना अशा प्रकारे उपदेश करून, भिक्खुणींनी वेढलेल्या (महाप्रजापती गोतमींनी) बुद्धांच्या समीप जाऊन, त्यांना वंदन केले आणि हे वचन म्हटले: 130. १३०. ‘‘‘Ahaṃ sugata te mātā, tvañca vīra pitā mama; Saddhammasukhada nātha, tayā jātāmhi gotama. “हे सुगत! मी आपली माता आहे, आणि हे वीर! आपण माझे पिता आहात. हे सद्धम्माचे सुख देणारे नाथ, हे गौतम! आपल्यामुळेच माझा (धम्मामध्ये) जन्म झाला आहे.” 131. १३१. ‘‘‘Saṃvaddhitoyaṃ sugata, rūpakāyo mayā tava; Anindito dhammakāyo, mama saṃvaddhito tayā. “हे सुगत! आपल्या या रूपकायाचे (शरीराचे) मी संगोपन केले व वाढवले; आणि माझ्या या अनिंदनीय धम्मकायाचे संगोपन आपण केले व तिला वाढवले.” 132. १३२. ‘‘‘Muhuttaṃ taṇhāsamaṇaṃ, khīraṃ tvaṃ pāyito mayā; Tayāhaṃ santamaccantaṃ, dhammakhīrañhi pāyitā. “मी आपल्याला क्षणभर तहान शमवणारे (स्तन)पान करवले; परंतु आपण मला अत्यंत शांत असे धम्मरूपी दूध पाजले.” 133. १३३. ‘‘‘Bandhanārakkhane mayhaṃ, aṇaṇo tvaṃ mahāmune; Puttakāmā thiyo yācaṃ, labhanti tādisaṃ sutaṃ. “हे महामुनी! मला क्लेशांच्या बंधनांतून मुक्त केल्यामुळे आपण माझ्या दुधाच्या ऋणातून मुक्त झाला आहात. पुत्राची इच्छा करणाऱ्या स्त्रिया प्रार्थना करून असा पुत्र प्राप्त करतात.” 134. १३४. ‘‘‘Mandhātādinarindānaṃ, yā mātā sā bhavaṇṇave; Nimuggāhaṃ tayā putta, tāritā bhavasāgarā. “मान्धाता इत्यादी चक्रवर्ती राजांची जी माता होती, ती या संसारसागरात बुडून गेली. परंतु हे पुत्रा! आपण मला या संसारसागरातून पार केले आहे.” 135. १३५. ‘‘‘Rañño mātā mahesīti, sulabhaṃ nāmamitthinaṃ; Buddhamātāti yaṃ nāmaṃ, etaṃ paramadullabhaṃ. “स्त्रियांसाठी 'राजाची माता' किंवा 'पट्टराणी' हे नाव मिळणे सुलभ आहे; परंतु 'बुद्धमाता' हे जे नाव आहे, ते मिळणे अत्यंत दुर्लभ आहे.” 136. १३६. ‘‘‘Tañca laddhaṃ mahāvīra, paṇidhānaṃ mamaṃ tayā; Aṇukaṃ vā mahantaṃ vā, taṃ sabbaṃ pūritaṃ mayā. “हे महावीर! आपल्यामुळे मला ते 'बुद्धमाता' होण्याचे पद प्राप्त झाले आणि माझा तो संकल्प पूर्ण झाला. लहान असो वा मोठे, माझे ते सर्व मनोरथ मी पूर्ण केले आहेत.” 137. १३७. ‘‘‘Parinibbātumicchāmi[Pg.210], vihāyemaṃ kaḷevaraṃ; Anujānāhi me vīra, dukkhantakara nāyaka. “आता या नश्वर शरीराचा त्याग करून मला परिनिर्वाण प्राप्त करण्याची इच्छा आहे. हे वीर! हे दुःखाचा अंत करणारे नायक! मला आज्ञा द्या.” 138. १३८. ‘‘‘Cakkaṅkusadhajākiṇṇe, pāde kamalakomale; Pasārehi paṇāmaṃ te, karissaṃ puttauttame. “चक्र, अंकुश आणि ध्वज यांच्या चिन्हांनी युक्त असलेले व कमळासारखे कोमल असलेले आपले चरण पुढे करा. हे पुत्रा! मी आपल्या उत्तम चरणांना वंदन करीन.” 139. १३९. ‘‘‘Suvaṇṇarāsisaṅkāsaṃ, sarīraṃ kuru pākaṭaṃ; Katvā dehaṃ sudiṭṭhaṃ te, santiṃ gacchāmi nāyaka’. “हे नायक! सुवर्णराशीसारखे तेजस्वी असलेले आपले शरीर मला प्रकट करा. आपल्या शरीराचे दर्शन घेऊन मी परम शांतीला (निर्वाणाला) जाईन.” 140. १४०. ‘‘Dvattiṃsalakkhaṇūpetaṃ, suppabhālaṅkataṃ tanuṃ; Sañjhāghanāva bālakkaṃ, mātucchaṃ dassayī jino. तेव्हा जिनांनी (बुद्धांनी) बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त आणि दिव्य प्रभेने सुशोभित असलेले आपले शरीर, जणू संध्याकाळच्या ढगांमधून उगवणाऱ्या बालसूर्याप्रमाणे, आपली मावशी गोतमी यांना दाखवले. 141. १४१. ‘‘Phullāravindasaṃkāse, taruṇādiccasappabhe; Cakkaṅkite pādatale, tato sā sirasā pati. त्यानंतर त्यांनी प्रफुल्लित कमळासारख्या आणि बालसूर्याच्या तेजासारख्या चकाकणाऱ्या, चक्रांकित पादतलांवर आपले मस्तक टेकवून वंदन केले. 142. १४२. ‘‘‘Paṇamāmi narādicca, ādiccakulaketukaṃ; Pacchime maraṇe mayhaṃ, na taṃ ikkhāmahaṃ puno. “हे मानवांचे सूर्य! हे आदित्यकुळाचे केतू! माझ्या या अंतिम समयी मी आपल्याला वंदन करते. यापुढे मी आपले पुन्हा दर्शन घेऊ शकणार नाही.” 143. १४३. ‘‘‘Itthiyo nāma lokagga, sabbadosākarā matā; Yadi ko catthi doso me, khamassu karuṇākara. “हे लोकोत्तम! स्त्रिया या सर्व दोषांचे माहेरघर मानल्या जातात. हे करुणाकर! जर माझ्याकडून काही दोष झाला असेल, तर मला क्षमा करा.” 144. १४४. ‘‘‘Itthikānañca pabbajjaṃ, haṃ taṃ yāciṃ punappunaṃ; Tattha ce atthi doso me, taṃ khamassu narāsabha. “मी स्त्रियांसाठी वारंवार प्रवज्जेची याचना केली. हे नरोत्तम! त्यामध्ये जर माझा काही दोष असेल, तर मला क्षमा करा.” 145. १४५. ‘‘‘Mayā bhikkhuniyo vīra, tavānuññāya sāsitā; Tatra ce atthi dunnītaṃ, taṃ khamassu khamādhipa. “हे वीर! आपल्या अनुज्ञेने मी भिक्खुणींना उपदेश केला आहे. त्या उपदेशात जर काही अयोग्य किंवा चुकीचे घडले असेल, तर हे क्षमाशील प्रभू! मला क्षमा करा.” 146. १४६. ‘‘‘Akkhante nāma khantabbaṃ, kiṃ bhave guṇabhūsane; Kimuttaraṃ te vakkhāmi, nibbānāya vajantiyā. “हे गुणांचे भूषण असलेल्या गोतमी! जिथे क्षमा करण्याची काही गरजच नाही, तिथे क्षमा करण्याचा प्रश्नच कुठे येतो? निर्वाणाकडे प्रस्थान करणाऱ्या तुला मी यापेक्षा अधिक काय सांगू?” 147. १४७. ‘‘‘Suddhe anūne mama bhikkhusaṅghe, lokā ito nissarituṃ khamante; Pabhātakāle byasanaṅgatānaṃ, disvāna niyyātiva candalekhā’. “माझा हा शुद्ध आणि परिपूर्ण भिक्खू संघ या जगातून मुक्त होण्यास समर्थ असताना, पहाटेच्या वेळी नक्षत्रांच्या अस्ताला पाहून जशी चंद्रकोर आकाशातून निघून जाते, तशी तूही या जगातून निघून जात आहेस.” 148. १४८. ‘‘‘Tadetarā bhikkhuniyo jinaggaṃ, tārāva candānugatā sumeruṃ; Padakkhiṇaṃ kacca nipacca pāde, ṭhitā mukhantaṃ samudikkhamānā. “जणू चंद्राच्या मागे जाणाऱ्या ताऱ्यांनी सुमेरू पर्वताला प्रदक्षिणा घालावी, त्याप्रमाणे इतर भिक्खुणींनी त्या श्रेष्ठ जिनांना प्रदक्षिणा घातली आणि त्यांच्या चरणांवर मस्तक ठेवून, त्यांच्या मुखकमलाकडे पाहत त्या उभ्या राहिल्या.” 149. १४९. ‘‘‘Na [Pg.211] tittipubbaṃ tava dassanena, cakkhuṃ na sotaṃ tava bhāsitena; Cittaṃ mamaṃ kevalamekameva, pappuyya taṃ dhammarasena titti. “आपल्या दर्शनाने माझे डोळे कधी तृप्त झाले नाहीत, आणि आपल्या उपदेशाने माझे कान कधी तृप्त झाले नाहीत. केवळ एकाच ध्येयावर एकाग्र झालेले माझे चित्त त्या निर्वाणाला प्राप्त करून धम्मरसाने तृप्त झाले आहे.” 150. १५०. ‘‘‘Nadato parisāyaṃ te, vāditabbapahārino; Ye te dakkhanti vadanaṃ, dhaññā te narapuṅgava. “हे नरश्रेष्ठ! वाद्यांच्या सुरांप्रमाणे परिषदेमध्ये सिंहनाद करणाऱ्या आपले मुख जे पाहतील, ते खरोखरच भाग्यवान आहेत.” 151. १५१. ‘‘‘Dīghaṅgulī tambanakhe, subhe āyatapaṇhike; Ye pāde paṇamissanti, tepi dhaññā guṇandhara. “हे गुणांचे धारक! लांब बोटे, तांबडे नख आणि लांब टाचा असलेल्या आपल्या सुंदर चरणांना जे वंदन करतील, ते देखील भाग्यवान आहेत.” 152. १५२. ‘‘‘Madhurāni pahaṭṭhāni, dosagghāni hitāni ca; Ye te vākyāni suyyanti, tepi dhaññā naruttama. “हे नरोत्तम! आपले मधुर, आनंददायी, दोष नाहीसे करणारे आणि हितकारक शब्द जे ऐकतील, ते देखील भाग्यवान आहेत.” 153. १५३. ‘‘‘Dhaññāhaṃ te mahāvīra, pādapūjanatapparā ; Tiṇṇasaṃsārakantārā, suvākyena sirīmato’. “हे महावीर! आपल्या कल्याणकारी उपदेशामुळे या कठीण संसारसागरातून पार झालेली आणि आपल्या मंगल चरणांच्या पूजेमध्ये मग्न असलेली मी स्वतःला अत्यंत भाग्यवान समजते.” 154. १५४. ‘‘Tato sā anusāvetvā, bhikkhusaṅghampi subbatā; Rāhulānandanande ca, vanditvā idamabravi. त्यानंतर, उत्तम व्रत पाळणाऱ्या त्या महाप्रजापती गोतमींनी भिक्खू संघाला आणि राहुल, आनंद व नंद यांना देखील निरोप देऊन व वंदन करून हे म्हटले: 155. १५५. ‘‘‘Āsīvisālayasame, rogāvāse kaḷevare; Nibbindā dukkhasaṅghāṭe, jarāmaraṇagocare. “विषारी सापांच्या बिळासारख्या, रोगांचे घर असलेल्या, दुःखाचा समूह असलेल्या आणि जरामरणाच्या चक्रात अडकलेल्या या शरीराचा मला कंटाळा आला आहे.” 156. १५६. ‘‘‘Nānākalimalākiṇṇe, parāyatte nirīhake; Tena nibbātumicchāmi, anumaññatha puttakā’. “विविध प्रकारच्या मलमूत्राने भरलेल्या, परावलंबी आणि चेतनाहीन अशा या शरीराचा मला वीट आला आहे. म्हणूनच मला परिनिर्वाण प्राप्त करण्याची इच्छा आहे. हे पुत्रांनो! मला अनुमती द्या.” 157. १५७. ‘‘Nando rāhulabhaddo ca, vītasokā nirāsavā; Ṭhitācalaṭṭhiti thirā, dhammatamanucintayuṃ. शोकविरहित आणि अनास्रव (आसवरहित) असलेले नंद आणि भद्र राहुल हे दोघेही अचल व स्थिर राहून धम्माच्या स्वभावाचे चिंतन करू लागले. 158. १५८. ‘‘‘Dhiratthu saṅkhataṃ lolaṃ, asāraṃ kadalūpamaṃ; Māyāmarīcisadisaṃ, itaraṃ anavaṭṭhitaṃ. “चंचल, निस्सार, केळीच्या खांबासारख्या पोकळ, मृगजळ व मायेसारख्या क्षणभंगुर आणि अस्थिर अशा या संस्कारीत (संस्कृत) गोष्टींचा धिक्कार असो!” 159. १५९. ‘‘‘Yattha nāma jinassāyaṃ, mātucchā buddhaposikā; Gotamī nidhanaṃ yāti, aniccaṃ sabbasaṅkhataṃ’. “जिथे जिनांचे (बुद्धांचे) संगोपन करणारी त्यांची मावशी गोतमी देखील मृत्यूला प्राप्त होत आहे, तिथे सर्व संस्कारित गोष्टी अनित्यच आहेत, यात शंका नाही.” 160. १६०. ‘‘Ānando ca tadā sekho, sokaṭṭo jinavacchalo; Tatthassūni karonto so, karuṇaṃ paridevati. त्या वेळी बुद्धांचे परम सेवक असलेले आनंद हे अजून 'शैक्ष' (पूर्णत्व न पावलेले) होते. शोकाने व्याकुळ होऊन ते तिथे अश्रू ढाळत अत्यंत कारुणिकपणे विलाप करू लागले: 161. १६१. ‘‘Hā santiṃ gotamī yāti, nūna buddhopi nibbutiṃ; Gacchati na cireneva, aggiriva nirindhano. “अरेरे! गोतमी निर्वाणाला जात आहेत. आता लवकरच बुद्ध देखील, इंधन नसलेल्या अग्नीप्रमाणे, परिनिर्वाणाला प्राप्त होतील.” 162. १६२. ‘‘Evaṃ [Pg.212] vilāpamānaṃ taṃ, ānandaṃ āha gotamī; Sutasāgaragambhīra, buddhopaṭṭhānatappara. अशा प्रकारे विलाप करणाऱ्या आनंदांना गोतमी म्हणाल्या, 'हे श्रुतसागरासारखे (ज्ञानाच्या समुद्रासारखे) गंभीर आणि बुद्धांच्या सेवेमध्ये तत्पर असणाऱ्या पुत्रा!' 163. १६३. ‘‘‘Na yuttaṃ socituṃ putta, hāsakāle upaṭṭhite; Tayā me saraṇaṃ putta, nibbānaṃ tamupāgataṃ. “'हे पुत्रा! हा आनंदाचा काळ जवळ आलेला असताना शोक करणे योग्य नाही. हे पुत्रा! तुझ्यामुळेच मला शरण मिळाले आणि मी या निर्वाणाला प्राप्त झाले आहे.'” 164. १६४. ‘‘‘Tayā tāta samajjhiṭṭho, pabbajjaṃ anujāni no; Mā putta vimano hohi, saphalo te parissamo. “'हे प्रिय पुत्रा! तुझ्याच विनंतीवरून भगवंतांनी आम्हाला प्रवज्जेची अनुमती दिली. म्हणून हे पुत्रा, खिन्न होऊ नकोस, तुझे कष्ट सफल झाले आहेत.'” 165. १६५. ‘‘‘Yaṃ na diṭṭhaṃ purāṇehi, titthikācariyehipi; Taṃ padaṃ sukumārīhi, sattavassāhi veditaṃ. “'ज्या निर्वाणपदाला प्राचीन काळातील मोठे तीर्थंकर (इतर पंथांचे आचार्य) देखील पाहू शकले नाहीत, ते पद सात वर्षांच्या लहान मुलींनी देखील जाणले आहे.'” 166. १६६. ‘‘‘Buddhasāsanapāleta, pacchimaṃ dassanaṃ tava; Tattha gacchāmahaṃ putta, gato yattha na dissate. “'हे बुद्धशासनाचे रक्षण करणाऱ्या पुत्रा! हे माझे तुला अंतिम दर्शन आहे. हे पुत्रा! मी आता अशा ठिकाणी जात आहे, जिथून गेलेला मनुष्य पुन्हा कधी दिसत नाही (अर्थात निर्वाण).'” 167. १६७. ‘‘‘Kadāci dhammaṃ desento, khipī lokagganāyako; Tadāhaṃ āsīsavācaṃ, avocaṃ anukampikā. एकदा धर्मोपदेश देत असताना, लोकनायक बुद्धांनी शिंक दिली. तेव्हा मी अनुकंपापूर्वक (त्यांच्याविषयी) मंगलकामना व्यक्त करणारे शब्द बोलले. 168. १६८. ‘‘‘Ciraṃ jīva mahāvīra, kappaṃ tiṭṭha mahāmune; Sabbalokassa atthāya, bhavassu ajarāmaro. हे महावीरा! आपण दीर्घायुषी व्हा. हे महामुनी! संपूर्ण जगाच्या कल्याणासाठी आपण एक कल्पपर्यंत (या जगात) राहावे. आपण अजर आणि अमर व्हावे. 169. १६९. ‘‘‘Taṃ tathāvādiniṃ buddho, mamaṃ so etadabravi; ‘Na hevaṃ vandiyā buddhā, yathā vandasi gotamī. असे बोलणाऱ्या मला ते बुद्ध म्हणाले, 'हे गोतमी! तू ज्या प्रकारे वंदन करत आहेस, त्या प्रकारे बुद्धांना वंदन केले जात नाही.' 170. १७०. ‘‘‘Kathaṃ carahi sabbaññū, vanditabbā tathāgatā; Kathaṃ avandiyā buddhā, taṃ me akkhāhi pucchito. मी विचारले, 'हे सर्वज्ञ! मग तथागतांना कशा प्रकारे वंदन करावे? आणि बुद्धांना कशा प्रकारे वंदन करू नये? माझ्या या प्रश्नाचे उत्तर आपण मला सांगावे.' 171. १७१. ‘‘‘Āraddhavīriye pahitatte, niccaṃ daḷhaparakkame; Samagge sāvake passa, etaṃ buddhānavandanaṃ. भगवान म्हणाले, 'उद्योगी, दृढनिश्चयी, सदैव दृढ पराक्रम करणारे आणि संघटित असणाऱ्या श्रावकांकडे पाहा. हेच बुद्धांचे खरे वंदन आहे.' 172. १७२. ‘‘‘Tato upassayaṃ gantvā, ekikāhaṃ vicintayiṃ; Samaggaparisaṃ nātho, rodhesi tibhavantago. त्यानंतर मी भिक्षुणींच्या विहारात गेले आणि एकटीने विचार केला, 'तीन भवांचा अंत करणारे लोकनाथ बुद्ध हे संघटित परिषदेला (श्रावक संघाला) पसंत करतात.' 173. १७३. ‘‘‘Handāhaṃ parinibbissaṃ, mā vipattitamaddasaṃ; Evāhaṃ cintayitvāna, disvāna isisattamaṃ. आता मी परिनिर्वाण प्राप्त करेन, जेणेकरून मला (संघाचा किंवा शासनाचा) ऱ्हास पाहावा लागणार नाही. असा विचार करून आणि ऋषिश्रेष्ठ बुद्धांचे दर्शन घेऊन... 174. १७४. ‘‘‘Parinibbānakālaṃ me, ārocesiṃ vināyakaṃ; Tato so samanuññāsi, kālaṃ jānāhi gotamī. मी विनायकांना (बुद्धांना) माझ्या परिनिर्वाणाच्या वेळेविषयी सांगितले. तेव्हा त्यांनी मला अनुमती दिली आणि म्हणाले, 'हे गोतमी! तू स्वतःच योग्य वेळ जाणून घे.' 175. १७५. ‘‘‘Kilesā [Pg.213] jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता अनास्रव (आसवरहित) होऊन विहरत आहे. 176. १७६. ‘‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (संघात) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 177. १७७. ‘‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 178. १७८. ‘‘‘Thīnaṃ dhammābhisamaye, ye bālā vimatiṃ gatā; Tesaṃ diṭṭhippahānatthaṃ, iddhiṃ dassehi gotamī’. भगवान म्हणाले, 'हे गोतमी! स्त्रियांच्या धर्माभिसमयाविषयी (सत्य साक्षात्काराविषयी) जे मूर्ख लोक शंका घेतात, त्यांच्या मिथ्या दृष्टीचा नाश करण्यासाठी तू ऋद्धी (प्रातिहार्य) दाखव.' 179. १७९. ‘‘Tadā nipacca sambuddhaṃ, uppatitvāna ambaraṃ; Iddhī anekā dassesi, buddhānuññāya gotamī. तेव्हा सम्यक्संबुद्धांना वंदन करून आणि आकाशात उड्डाण करून, गोतमीने बुद्धांच्या अनुमतीने अनेक प्रकारच्या ऋद्धी (प्रातिहार्य) दाखवल्या. 180. १८०. ‘‘Ekikā bahudhā āsi, bahukā cetikā tathā; Āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ, tirokuṭṭaṃ tironagaṃ. एकटी असताना ती अनेक झाली, आणि अनेक असताना पुन्हा एकटी झाली. ती प्रकट झाली आणि अदृश्य झाली; भिंतीच्या पलीकडे आणि पर्वताच्या पलीकडे... 181. १८१. ‘‘Asajjamānā agamā, bhūmiyampi nimujjatha; Abhijjamāne udake, agañchi mahiyā yathā. ती कोणत्याही अडथळ्याशिवाय पार गेली; ती जमिनीमध्ये पाण्यासारखी बुडाली; आणि न विभागणाऱ्या पाण्यावर ती जमिनीसारखी चालली. 182. १८२. ‘‘Sakuṇīva tathākāse, pallaṅkena kamī tadā; Vasaṃ vattesi kāyena, yāva brahmanivesanaṃ. तेव्हा ती आकाशात पक्ष्याप्रमाणे मांडी घालून चालली; तिने आपल्या शरीराने ब्रह्मलोकापर्यंत नियंत्रण मिळवले. 183. १८३. ‘‘Sineruṃ daṇḍaṃ katvāna, chattaṃ katvā mahāmahiṃ; Samūlaṃ parivattetvā, dhārayaṃ caṅkamī nabhe. मेरू पर्वताला दांडी आणि या महापृथ्वीला छत्र (छत्री) बनवून, तिला मुळासकट उलटवून आणि हातात धरून ती आकाशात चंक्रमण करू लागली. 184. १८४. ‘‘Chassūrodayakāleva, lokañcākāsi dhūmikaṃ; Yugante viya lokaṃ sā, jālāmālākulaṃ akā. सहा सूर्य उगवल्याच्या काळाप्रमाणे तिने जगाला धूरमय केले; आणि युगांताच्या वेळी जशी आग लागते, तसे तिने संपूर्ण जग ज्वालांनी व्यापून टाकले. 185. १८५. ‘‘Mucalindaṃ mahāselaṃ, merumūlanadantare ; Sāsapāriva sabbāni, ekenaggahi muṭṭhinā. मुचलिंद सरोवर, महाशैल (मोठे पर्वत) आणि मेरू पर्वताच्या पायथ्याशी असणाऱ्या नद्या—या सर्वांना तिने मोहरीच्या दाण्याप्रमाणे एकाच मुठीत धरले. 186. १८६. ‘‘Aṅgulaggena chādesi, bhākaraṃ sanisākaraṃ; Candasūrasahassāni, āveḷamiva dhārayi. तिने आपल्या बोटाच्या टोकाने चंद्रासह सूर्याला झाकून टाकले; आणि हजारो चंद्र व सूर्यांना कानातल्या फुलांच्या दागिन्याप्रमाणे धारण केले. 187. १८७. ‘‘Catusāgaratoyāni, dhārayī ekapāṇinā; Yugantajaladākāraṃ, mahāvassaṃ pavassatha. चारही महासागरांचे पाणी तिने एकाच हाताने पेलले; आणि युगांताच्या वेळच्या ढगांप्रमाणे मुसळधार पाऊस पाडला. 188. १८८. ‘‘Cakkavattiṃ saparisaṃ, māpayī sā nabhattale; Garuḷaṃ dviradaṃ sīhaṃ, vinadantaṃ padassayi. तिने आकाशात परिवारासह चक्रवर्ती राजाचे रूप निर्माण केले; आणि गर्जना करणारा गरुड, हत्ती व सिंह दाखवला. 189. १८९. ‘‘Ekikā abhinimmitvā, appameyyaṃ bhikkhunīgaṇaṃ; Puna antaradhāpetvā, ekikā munimabravi. एकटी असताना तिने असंख्य भिक्षुणींचा समूह निर्माण करून दाखवला; आणि पुन्हा त्यांना अदृश्य करून ती एकटी मुनींना (बुद्धांना) म्हणाली: 190. १९०. ‘‘‘Mātucchā [Pg.214] te mahāvīra, tava sāsanakārikā; Anuppattā sakaṃ atthaṃ, pāde vandāmi cakkhuma’. 'हे महावीरा! आपली ही मावशी आपल्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन करणारी आहे. तिने स्वतःचे ध्येय (अर्हतपद) प्राप्त केले आहे. हे चक्षुमान (ज्ञानचक्षू असणारे बुद्ध)! मी आपल्या चरणांना वंदन करते.' 191. १९१. ‘‘Dassetvā vividhā iddhī, orohitvā nabhattalā; Vanditvā lokapajjotaṃ, ekamantaṃ nisīdi sā. अशा प्रकारे विविध ऋद्धी दाखवून, आकाशातून खाली उतरून आणि लोकप्रदीप बुद्धांना वंदन करून ती एका बाजूला बसली. 192. १९२. ‘‘Sā vīsavassasatikā, jātiyāhaṃ mahāmune; Alamettāvatā vīra, nibbāyissāmi nāyaka. 'हे महामुनी! जन्मापासून माझे वय आता एकशे वीस वर्षे झाले आहे. हे वीरा! आता एवढे पुरे झाले. हे नायका! आता मी परिनिर्वाण प्राप्त करेन.' 193. १९३. ‘‘Tadātivimhitā sabbā, parisā sā katañjalī; Avocayye kathaṃ āsi, atuliddhiparakkamā. तेव्हा ती संपूर्ण परिषद अत्यंत विस्मित झाली आणि हात जोडून म्हणाली, 'हे आर्य! आपल्याकडे असा अतुलनीय ऋद्धी-पराक्रम कसा प्राप्त झाला?' 194. १९४. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या कल्पाहून एक लाख कल्प मागे, सर्व धर्मांमध्ये चक्षुमान असणारे 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (बुद्ध) लोकनायक म्हणून उत्पन्न झाले होते. 195. १९५. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, jātāmaccakule ahuṃ; Sabbopakārasampanne, iddhe phīte mahaddhane. तेव्हा मी हंसवती नगरात सर्व सुखसोयींनी संपन्न, समृद्ध आणि अफाट संपत्ती असलेल्या एका अमात्याच्या (मंत्र्याच्या) कुळात जन्मले होते. 196. १९६. ‘‘Kadāci pitunā saddhiṃ, dāsigaṇapurakkhatā; Mahatā parivārena, taṃ upecca narāsabhaṃ. एकदा माझ्या वडिलांसह, दासींच्या समूहाने वेढलेली आणि मोठ्या परिवारासह मी त्या नरश्रेष्ठ बुद्धांच्या जवळ गेले. 197. १९७. ‘‘Vāsavaṃ viya vassantaṃ, dhammameghaṃ anāsavaṃ ; Saradādiccasadisaṃ, raṃsijālasamujjalaṃ. इंद्राप्रमाणे निष्पाप (अनास्रव) अशा धर्मरूपी मेघाचा वर्षाव करणाऱ्या, आणि शरद ऋतूतील सूर्याप्रमाणे रश्मींच्या जाळ्याने तळपणाऱ्या त्या जिनांना (बुद्धांना मी पाहिले). 198. १९८. ‘‘Disvā cittaṃ pasādetvā, sutvā cassa subhāsitaṃ; Mātucchaṃ bhikkhuniṃ agge, ṭhapentaṃ naranāyakaṃ. त्यांचे दर्शन घेऊन मन प्रसन्न केले आणि त्यांचे सुभाषित (सुंदर उपदेश) ऐकले. तसेच त्या लोकनायकांनी आपल्या मावशी असलेल्या भिक्षुणीला अग्रस्थानी (रत्तञ्ञू - बहुश्रुत भिक्षुणींमध्ये श्रेष्ठ स्थानी) नियुक्त करताना पाहिले. 199. १९९. ‘‘Sutvā datvā mahādānaṃ, sattāhaṃ tassa tādino; Sasaṅghassa naraggassa, paccayāni bahūni ca. ते ऐकून, मी त्या नरश्रेष्ठांना त्यांच्या भिक्षुसंघासह सात दिवसांपर्यंत महादान दिले आणि अनेक प्रकारचे आवश्यक प्रत्यय (दानसामग्री) अर्पण केले. 200. २००. ‘‘Nipacca pādamūlamhi, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ; Tato mahāparisatiṃ, avoca isisattamo. त्यांच्या चरणांवर डोके ठेवून मी त्या (अग्र) पदाची आकांक्षा केली. त्यानंतर मोठ्या परिषदेमध्ये ऋषिश्रेष्ठ बुद्धांनी असे म्हटले: 201. २०१. ‘‘‘Yā sasaṅghaṃ abhojesi, sattāhaṃ lokanāyakaṃ; Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato. 'ज्या स्त्रीने भिक्षुसंघासह लोकनायक बुद्धांना सात दिवस भोजन दिले, मी तिचे कौतुक करतो; मी जे सांगत आहे ते माझे वचन तुम्ही ऐका.' 202. २०२. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. 'या कल्पाहून एक लाख कल्पानंतर, ओक्काक कुळात जन्मलेले, गोतम नावाचे शास्ता (गुरु) या जगात उत्पन्न होतील.' 203. २०३. ‘‘‘Tassa [Pg.215] dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā; Gotamī nāma nāmena, hessati satthu sāvikā. 'त्यांच्या धर्माची वारसदार, धर्मापासून उत्पन्न झालेली त्यांची मानसकन्या, जिचे नाव गोतमी असेल, ती त्या शास्त्यांची श्राविका होईल.' 204. २०४. ‘‘‘Tassa buddhassa mātucchā, jīvitāpādikā ayaṃ; Rattaññūnañca aggattaṃ, bhikkhunīnaṃ labhissati’. 'ती त्या बुद्धांची मावशी असेल, जिने त्यांचे संगोपन केले (त्यांना दूध पाजले), आणि ती बहुश्रुत (रत्तञ्ञू) भिक्षुणींमध्ये अग्रस्थान प्राप्त करेल.' 205. २०५. ‘‘Taṃ sutvāna pamoditvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ; Paccayehi upaṭṭhitvā, tato kālaṅkatā ahaṃ. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झाले. त्यानंतर आयुष्यभर त्या जिनांची (बुद्धांची) चतुःप्रत्ययांनी सेवा करून, मी तिथून च्युत झाले (माझा मृत्यू झाला). 206. २०६. ‘‘Tāvatiṃsesu devesu, sabbakāmasamiddhisu; Nibbattā dasahaṅgehi, aññe abhibhaviṃ ahaṃ. सर्व कामभोगांनी समृद्ध अशा तावतिंस देवलोकात मी उत्पन्न झाले. तिथे मी दहा गुणांनी इतर देवांपेक्षा श्रेष्ठ ठरले. 207. २०७. ‘‘Rūpasaddehi gandhehi, rasehi phusanehi ca; Āyunāpi ca vaṇṇena, sukhena yasasāpi ca. मी रूप, शब्द, गंध, रस आणि स्पर्श यांच्याद्वारे, तसेच आयुष्य, वर्ण, सुख आणि कीर्ती यांच्याद्वारे देखील... 208. २०८. ‘‘Tathevādhipateyyena, adhigayha virocahaṃ; Ahosiṃ amarindassa, mahesī dayitā tahiṃ. तसेच अधिपत्याद्वारे इतर देवांना मागे टाकून मी शोभून दिसत होते. त्या देवलोकात मी इंद्रदेवाची (शक्राची) प्रिय पट्टराणी होते. 209. २०९. ‘‘Saṃsāre saṃsarantīhaṃ, kammavāyusameritā; Kāsissa rañño visaye, ajāyiṃ dāsagāmake. संसारात भटकत असताना, कर्मरूपी वाऱ्याने प्रेरित होऊन, मी काशीराजाच्या राज्यातील एका दासांच्या गावात जन्माला आले. 210. २१०. ‘‘Pañcadāsasatānūnā, nivasanti tahiṃ tadā; Sabbesaṃ tattha yo jeṭṭho, tassa jāyā ahosahaṃ. तेव्हा त्या गावात पाचशेहून कमी नसलेले दास राहत होते. त्या सर्वांमध्ये जो मुख्य होता, त्याची मी पत्नी झाले. 211. २११. ‘‘Sayambhuno pañcasatā, gāmaṃ piṇḍāya pāvisuṃ; Te disvāna ahaṃ tuṭṭhā, saha sabbāhi itthibhi. पाचशे प्रत्येकबुद्ध गावात पिंडपातासाठी आले. त्यांना पाहून मी आणि इतर सर्व स्त्रिया अत्यंत प्रसन्न झालो. 212. २१२. ‘‘Pūgā hutvāva sabbāyo, catumāse upaṭṭhahuṃ ; Ticīvarāni datvāna, saṃsarimha sasāmikā. आम्ही सर्व स्त्रियांनी एकत्र येऊन चार महिने त्यांची सेवा केली. त्यांना तिन्ही चिवरे दान करून, आम्ही आमच्या पतींसह संसारात फिरत राहिलो. 213. २१३. ‘‘Tato cutā sabbāpi tā, tāvatiṃsagatā mayaṃ; Pacchime ca bhave dāni, jātā devadahe pure. त्यानंतर त्या भवातून च्युत होऊन आम्ही सर्व तावतिंस देवलोकात गेलो. आणि आता या आमच्या अंतिम जन्मात आम्ही देवदह नगरात जन्मलो आहोत. 214. २१४. ‘‘Pitā añjanasakko me, mātā mama sulakkhaṇā; Tato kapilavatthusmiṃ, suddhodanagharaṃ gatā. अंजन शाक्य हे माझे पिता होते आणि सुलक्खणा ही माझी माता होती. त्यानंतर देवदह नगरातून मी कपिलवस्तूला शुद्धोदन राजाच्या महालात आले. 215. २१५. ‘‘Sesā sakyakule jātā, sakyānaṃ gharamāgamuṃ; Ahaṃ visiṭṭhā sabbāsaṃ, jinassāpādikā ahuṃ. इतर सर्व स्त्रिया शाक्य कुळात जन्मल्या आणि शाक्यांच्या घरात गेल्या. मी त्या सर्वांमध्ये श्रेष्ठ ठरले, कारण मी जिनांची (बुद्धांची) पालनपोषण करणारी माता झाले. 216. २१६. ‘‘Mama [Pg.216] puttobhinikkhamma, buddho āsi vināyako; Pacchāhaṃ pabbajitvāna, satehi saha pañcahi. माझा पुत्र महाभिनिष्क्रमण करून जगाचा मार्गदर्शक बुद्ध झाला. नंतर मी पाचशे स्त्रियांसह प्रव्रज्या घेतली. 217. २१७. ‘‘Sākiyānīhi dhīrāhi, saha santisukhaṃ phusiṃ; Ye tadā pubbajātiyaṃ, amhākaṃ āsu sāmino. त्या धीर शाक्य स्त्रियांसह मी शांतीचे सुख प्राप्त केले. पूर्वजन्मात जे आमचे पती होते... 218. २१८. ‘‘Sahapuññassa kattāro, mahāsamayakārakā; Phusiṃsu arahattaṃ te, sugatenānukampitā. आमच्यासोबत पुण्यकर्म करणारे आणि महासमयात सहभागी असणारे ते पुरुष, सुगतांच्या अनुकंपेने अर्हतपदाला प्राप्त झाले. 219. २१९. ‘‘Tadetarā bhikkhuniyo, āruhiṃsu nabhattalaṃ; Saṃgatā viya tārāyo, virociṃsu mahiddhikā. त्यानंतर इतर भिक्षुणी आकाशात उडाल्या. आकाशातील ताऱ्यांच्या समूहाप्रमाणे त्या महाऋद्धीशाली भिक्षुणी शोभून दिसत होत्या. 220. २२०. ‘‘Iddhī anekā dassesuṃ, piḷandhavikatiṃ yathā; Kammāro kanakasseva, kammaññassa susikkhito. ज्याप्रमाणे एखादा सुशिक्षित सुवर्णकार लवचिक सोन्याचे विविध प्रकारचे अलंकार बनवून दाखवतो, त्याचप्रमाणे त्यांनी अनेक प्रकारच्या ऋद्धी दाखवल्या. 221. २२१. ‘‘Dassetvā pāṭihīrāni, vicittāni bahūni ca; Tosetvā vādipavaraṃ, muniṃ saparisaṃ tadā. अनेक प्रकारची आणि विस्मयकारक प्रातिहार्ये दाखवून, त्यांनी वादविवादात श्रेष्ठ असलेल्या मुनींना त्यांच्या परिषदेसह संतुष्ट केले. 222. २२२. ‘‘Orohitvāna gaganā, vanditvā isisattamaṃ; Anuññātā naraggena, yathāṭhāne nisīdisuṃ. आकाशातून खाली उतरून, ऋषींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या बुद्धांना वंदन करून आणि नरश्रेष्ठांकडून अनुमती मिळवून त्या आपापल्या जागी बसल्या. 223. २२३. ‘‘‘Ahonukampikā amhaṃ, sabbāsaṃ cira gotamī; Vāsitā tava puññehi, pattā no āsavakkhayaṃ. त्या म्हणाल्या, 'अहो! महाप्रजापती गोतमी आमच्यावर दीर्घकाळापासून अनुकंपा करणाऱ्या आहेत. तुमच्या पुण्याच्या प्रभावाने सुवासित झालेल्या आम्ही सर्व आसवांच्या क्षयाला प्राप्त झालो आहोत.' 224. २२४. ‘‘‘Kilesā jhāpitā amhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgīva bandhanaṃ chetvā, viharāma anāsavā. आमचे सर्व क्लेश जळून खाक झाले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत. साखळदंड तोडलेल्या हत्तिणीप्रमाणे आम्ही आता बंधनांशिवाय आणि आसवरहित होऊन विहरत आहोत.' 225. २२५. ‘‘‘Svāgataṃ vata no āsi, buddhaseṭṭhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धश्रेष्ठांच्या सानिध्यात आमचे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले आहे. आम्ही त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.' 226. २२६. ‘‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा आम्ही साक्षात केल्या आहेत. बुद्धांचे शासन आम्ही पूर्ण केले आहे.' 227. २२७. ‘‘‘Iddhīsu ca vasī homa, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homa mahāmune. हे महामुनी! आम्ही ऋद्धींमध्ये पारंगत आहोत, तसेच दिव्य श्रोत्रधातू आणि चेतोपरियज्ञान यामध्येही आम्ही पारंगत आहोत.' 228. २२८. ‘‘‘Pubbenivāsaṃ jānāma, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. आम्ही पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकतो, आमची दिव्य दृष्टी विशुद्ध झाली आहे. आमचे सर्व आसव नष्ट झाले आहेत, आता आमचा पुनर्जन्म नाही.' 229. २२९. ‘‘‘Atthe [Pg.217] dhamme ca nerutte, paṭibhāne ca vijjati; Ñāṇaṃ amhaṃ mahāvīra, uppannaṃ tava santike. हे महावीरा! अर्थ, धर्म, निरुक्ती आणि प्रतिभान या चार प्रतिसंभिदांचे ज्ञान आम्हाला तुमच्या सानिध्यात प्राप्त झाले आहे.' 230. २३०. ‘‘‘Asmābhi pariciṇṇosi, mettacittāhi nāyaka; Anujānāhi sabbāsaṃ, nibbānāya mahāmune’. हे नायका! आम्ही मैत्रीपूर्ण चित्ताने तुमची सेवा केली आहे. हे महामुनी! आता आम्हा सर्वांना परिनिर्वाणासाठी अनुमती द्यावी.' 231. २३१. ‘‘Nibbāyissāma iccevaṃ, kiṃ vakkhāmi vadantiyo; Yassa dāni ca vo kālaṃ, maññathāti jinobravi. तेव्हा जिन म्हणाले, 'तुम्ही सर्वजणी परिनिर्वाण प्राप्त करू इच्छित आहात, तर मी तुम्हाला काय बोलू? आता तुम्हाला जी योग्य वेळ वाटेल, ती तुम्ही जाणा.' 232. २३२. ‘‘Gotamīādikā tāyo, tadā bhikkhuniyo jinaṃ; Vanditvā āsanā tamhā, vuṭṭhāya agamiṃsu tā. त्यानंतर गोतमी आदी सर्व भिक्षुणींनी जिनांना वंदन केले आणि आपापल्या आसनावरून उठून त्या निघाल्या. 233. २३३. ‘‘Mahatā janakāyena, saha lokagganāyako; Anusaṃyāyī so vīro, mātucchaṃ yāvakoṭṭhakaṃ. तेव्हा लोकांचे सर्वश्रेष्ठ नायक असलेले ते वीर बुद्ध मोठ्या जनसमुदायासह आपल्या मावशीला महाद्वाराच्या वेशीपर्यंत पोहोचवण्यासाठी सोबत गेले. 234. २३४. ‘‘Tadā nipati pādesu, gotamī lokabandhuno; Saheva tāhi sabbāhi, pacchimaṃ pādavandanaṃ. तेव्हा गोतमीने त्या सर्व भिक्षुणींसह लोकबंधू बुद्धांच्या चरणांवर डोके ठेवले आणि शेवटचे चरणवंदन केले. 235. २३५. ‘‘‘Idaṃ pacchimakaṃ mayhaṃ, lokanāthassa dassanaṃ; Na puno amatākāraṃ, passissāmi mukhaṃ tava. ती म्हणाली, 'हे लोकनाथा! हे माझे आपले शेवटचे दर्शन आहे. यापुढे मी आपले अमृततुल्य मुखकमल पुन्हा पाहू शकणार नाही. 236. २३६. ‘‘‘Na ca me vandanaṃ vīra, tava pāde sukomale; Samphusissati lokagga, ajja gacchāmi nibbutiṃ’. हे वीरा! हे लोकश्रेष्ठा! माझे मस्तक आता आपल्या अत्यंत सुकोमल चरणांना पुन्हा स्पर्श करू शकणार नाही. आज मी निर्वाणाला जात आहे.' 237. २३७. ‘‘Rūpena kiṃ tavānena, diṭṭhe dhamme yathātathe; Sabbaṃ saṅkhatamevetaṃ, anassāsikamittaraṃ. तेव्हा भगवान म्हणाले, 'जेव्हा तू सत्य धर्म पाहिला आहेस, तेव्हा तुला या नश्वर शरीराशी काय कर्तव्य? हे सर्व संस्कारित (संखत) धर्म अनित्य, अशाश्वत आणि क्षणभंगुर आहेत.' 238. २३८. ‘‘Sā saha tāhi gantvāna, bhikkhunupassayaṃ sakaṃ; Aḍḍhapallaṅkamābhujja, nisīdi paramāsane. ती त्या सर्व भिक्षुणींसह आपल्या भिक्षुणी विहारात गेली आणि एका श्रेष्ठ आसनावर अर्धपद्मासन घालून बसली. 239. २३९. ‘‘Tadā upāsikā tattha, buddhasāsanavacchalā; Tassā pavattiṃ sutvāna, upesuṃ pādavandikā. तेव्हा बुद्धशासनावर प्रेम करणाऱ्या तेथील उपासिका गोतमीच्या परिनिर्वाणाची बातमी ऐकून तिच्या चरणांना वंदन करण्यासाठी तेथे आल्या. 240. २४०. ‘‘Karehi uraṃ pahantā, chinnamūlā yathā latā; Rodantā karuṇaṃ ravaṃ, sokaṭṭā bhūmipātitā. त्या शोकाकुल होऊन हातांनी स्वतःची छाती बडवून घेऊ लागल्या आणि मुळापासून उपटून पडलेल्या वेलीप्रमाणे करुण आक्रोश करत जमिनीवर कोसळल्या. 241. २४१. ‘‘Mā no saraṇade nāthe, vihāya gami nibbutiṃ; Nipatitvāna yācāma, sabbāyo sirasā mayaṃ. त्या म्हणाल्या, 'हे आम्हाला शरण देणाऱ्या स्वामिनी! आम्हाला सोडून निर्वाणाला जाऊ नका. आम्ही सर्वजणी डोके टेकवून तुम्हाला विनवणी करत आहोत.' 242. २४२. ‘‘Yā [Pg.218] padhānatamā tāsaṃ, saddhā paññā upāsikā; Tassā sīsaṃ pamajjantī, idaṃ vacanamabravi. त्यांच्यामध्ये जी सर्वात प्रमुख, श्रद्धावान आणि प्रज्ञावान उपासिका होती, तिच्या डोक्यावरून हात फिरवत गोतमीने हे वचन म्हटले: 243. २४३. ‘‘‘Alaṃ puttā visādena, mārapāsānuvattinā; Aniccaṃ saṅkhataṃ sabbaṃ, viyogantaṃ calācalaṃ’. 'हे पुत्रींनो! मारपाशात अडकवणाऱ्या या शोकाची आता पुरे. सर्व संस्कारित गोष्टी अनित्य आहेत, त्यांचा शेवट वियोगात होतो आणि त्या अत्यंत चंचल आहेत.' 244. २४४. ‘‘Tato sā tā visajjitvā, paṭhamaṃ jhānamuttamaṃ; Dutiyañca tatiyañca, samāpajji catutthakaṃ. त्यानंतर त्या उपासिकांना निरोप देऊन, तिने श्रेष्ठ अशा प्रथम ध्यानात, द्वितीय ध्यानात, तृतीय ध्यानात आणि चतुर्थ ध्यानात प्रवेश केला. 245. २४५. ‘‘Ākāsāyatanañceva, viññāṇāyatanaṃ tathā; Ākiñcaṃ nevasaññañca, samāpajji yathākkamaṃ. तसेच तिने आकाशानांचायतन, विज्ञानांचायतन, आकिंचन्यायतन आणि नैवसंज्ञानासंज्ञायतन या ध्यानांमध्ये अनुक्रमे प्रवेश केला. 246. २४६. ‘‘Paṭilomena jhānāni, samāpajjittha gotamī; Yāvatā paṭhamaṃ jhānaṃ, tato yāvacatutthakaṃ. त्यानंतर गोतमीने उलट क्रमाने (प्रतिलोम) प्रथम ध्यानापर्यंत आणि पुन्हा अनुलोम क्रमाने चतुर्थ ध्यानापर्यंत ध्यान समाधी प्राप्त केली. 247. २४७. ‘‘Tato vuṭṭhāya nibbāyi, dīpaccīva nirāsavā ; Bhūmicālo mahā āsi, nabhasā vijjutā pati. त्या चौथ्या ध्यानातून उठून, आसवविरहित (मुक्त) होऊन त्या (महाप्रजापती गोतमी) 'तेल संपलेल्या दिव्याच्या ज्योतीप्रमाणे' परिनिर्वाण पावल्या. तेव्हा मोठा धरणीकंप झाला आणि आकाशातून विजा कडाडून कोसळल्या. 248. २४८. ‘‘Panāditā dundubhiyo, parideviṃsu devatā; Pupphavuṭṭhī ca gaganā, abhivassatha medaniṃ. देवदुंदुभी वाजू लागल्या, देवता शोक करू लागल्या आणि आकाशातून पृथ्वीवर पुष्पवृष्टी झाली. 249. २४९. ‘‘Kampito merurājāpi, raṅgamajjhe yathā naṭo; Sokena cātidīnova viravo āsi sāgaro. रंगमंचाच्या मध्यभागी नर्तक जसा थरथर कापतो, तसा पर्वतराजा मेरू देखील कंपित झाला. आणि महासागर जणू शोकाने अत्यंत व्याकुळ होऊन गर्जना करू लागला. 250. २५०. ‘‘Devā nāgāsurā brahmā, saṃviggāhiṃsu taṅkhaṇe; ‘Aniccā vata saṅkhārā, yathāyaṃ vilayaṃ gatā’. त्याच क्षणी देव, नाग, असुर आणि ब्रह्मा भयभीत झाले. 'अरेरे! सर्व संस्कार खरोखरच अनित्य आहेत, ज्याप्रमाणे ही गोतमी विनाशाप्रत (परिनिर्वाणाप्रत) पोहोचली आहे.' 251. २५१. ‘‘Yā ce maṃ parivāriṃsu, satthu sāsanakārikā; Tāyopi anupādānā, dīpacci viya nibbutā. शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) शासनाचे पालन करणाऱ्या ज्या भिक्खुणींनी या महाप्रजापती गोतमींना वेढले होते, त्या सर्व भिक्खुणी देखील उपादानरहित होऊन, तेल संपलेल्या दिव्याच्या ज्योतीप्रमाणे परिनिर्वाण पावल्या. 252. २५२. ‘‘Hā yogā vippayogantā, hāniccaṃ sabbasaṅkhataṃ; Hā jīvitaṃ vināsantaṃ, iccāsi paridevanā. "अरेरे! सर्व संयोग हे वियोगात संपणारे आहेत. अरेरे! सर्व संस्कृत (उत्पन्न झालेल्या गोष्टी) अनित्य आहेत. अरेरे! हे जीवन विनाशात संपणारे आहे!" असा विलाप सर्वत्र ऐकू येत होता. 253. २५३. ‘‘Tato devā ca brahmā ca, lokadhammānuvattanaṃ; Kālānurūpaṃ kubbanti, upetvā isisattamaṃ. त्यानंतर, देव आणि ब्रह्मा यांनी ऋषिश्रेष्ठ बुद्धांच्या समीप येऊन, लोकधर्माचे (जगाच्या रीतीचे) पालन करत वेळेला अनुरूप अशी पूजा (आदर) व्यक्त केली. 254. २५४. ‘‘Tadā āmantayī satthā, ānandaṃ sutasāgaraṃ ; ‘Gacchānanda nivedehi, bhikkhūnaṃ mātu nibbutiṃ’. तेव्हा शास्त्यांनी (बुद्धांनी) श्रुतसागरासारख्या (अफाट ज्ञान असलेल्या) आनंद यांना बोलावून म्हटले, 'आनंदा, जा आणि भिक्खूंना माता (महाप्रजापती गोतमी) यांच्या परिनिर्वाणाची बातमी दे.' 255. २५५. ‘‘Tadānando [Pg.219] nirānando, assunā puṇṇalocano; Gaggarena sarenāha, ‘samāgacchantu bhikkhavo. तेव्हा आनंद अत्यंत दुःखी झाले, त्यांचे डोळे अश्रूंनी भरून आले आणि त्यांनी गद्गद कंठाने म्हटले, 'सर्व भिक्खूंनो, एकत्र जमा व्हा.' 256. २५६. ‘‘‘Pubbadakkhiṇapacchāsu, uttarāya ca santike; Suṇantu bhāsitaṃ mayhaṃ, bhikkhavo sugatorasā. "पूर्व, दक्षिण, पश्चिम आणि उत्तर दिशेला असणारे सुगतांचे (बुद्धांचे) औरस पुत्र असलेले सर्व भिक्खू माझ्या समीप येऊन माझे बोलणे ऐकोत." 257. २५७. ‘‘‘Yā vaḍḍhayi payattena, sarīraṃ pacchimaṃ mune; Sā gotamī gatā santiṃ, tārāva sūriyodaye. "ज्या गोतमींनी मोठ्या यत्नाने मुनींच्या (बुद्धांच्या) अंतिम शरीराचे संगोपन केले, त्या गोतमी सूर्योदयानंतर लुप्त होणाऱ्या ताऱ्याप्रमाणे शांत अशा निर्वाणधामाप्रत गेल्या आहेत." 258. २५८. ‘‘‘Buddhamātāti paññattiṃ, ṭhapayitvā gatāsamaṃ; Na yattha pañcanettopi, gatiṃ dakkhati nāyako. "त्या 'बुद्धमाता' ही संज्ञा (नाव) मागे ठेवून त्या शांत अशा निर्वाणधामाप्रत गेल्या आहेत, जिथे पाच डोळे (पंचचक्षू) असलेले नायक (बुद्ध) देखील त्यांची गती पाहू शकत नाहीत." 259. २५९. ‘‘‘Yassatthi sugate saddhā, yo ca piyo mahāmune; Buddhamātussa sakkāraṃ, karotu sugatoraso’. "ज्यांची सुगतांवर श्रद्धा आहे आणि जे महामुनींना प्रिय आहेत, अशा सुगतांच्या औरस पुत्रांनी (भिक्खूंनी) बुद्धमातेचा सत्कार (अंतिम संस्कार) करावा." 260. २६०. ‘‘Sudūraṭṭhāpi taṃ sutvā, sīghamāgacchu bhikkhavo; Keci buddhānubhāvena, keci iddhīsu kovidā. ते ऐकून अत्यंत दूरवर राहणारे भिक्खू देखील वेगाने आले. काही बुद्धांच्या प्रभावाने आले, तर काही ऋद्धींमध्ये (अलौकिक शक्तींमध्ये) कुशल असल्यामुळे आले. 261. २६१. ‘‘Kūṭāgāravare ramme, sabbasoṇṇamaye subhe; Mañcakaṃ samāropesuṃ, yattha suttāsi gotamī. ज्या खाटेवर (मंचावर) गोतमी परिनिर्वाण पावल्या होत्या, ती खाट त्यांनी एका सुंदर, संपूर्णपणे सोन्याने मढवलेल्या आणि भव्य अशा कुटागार (शिखरयुक्त महाल) मध्ये ठेवली. 262. २६२. ‘‘Cattāro lokapālā te, aṃsehi samadhārayuṃ; Sesā sakkādikā devā, kūṭāgāre samaggahuṃ. त्या चार लोकपालांनी आपल्या खांद्यावर तो मंच उचलला, आणि शक्रादी (इंद्रादी) इतर देवांनी त्या कुटागाराला चहूबाजूंनी धरले. 263. २६३. ‘‘Kūṭāgārāni sabbāni, āsuṃ pañcasatānipi; Saradādiccavaṇṇāni, vissakammakatāni hi. अशी एकूण पाचशे कुटागारे (शिखरयुक्त महाल) होती, जी शरद ऋतूतील सूर्यासारखी तेजस्वी होती आणि त्या सर्वांची निर्मिती विश्वकर्म्यानेच केली होती. 264. २६४. ‘‘Sabbā tāpi bhikkhuniyo, āsuṃ mañcesu sāyitā; Devānaṃ khandhamāruḷhā, niyyanti anupubbaso. त्या सर्व (परिनिर्वाण पावलेल्या) भिक्खुणी देखील आपापल्या मंचावर निद्रिस्त होत्या. त्यांना देवांच्या खांद्यावर ठेवून एकामागून एक क्रमाने नेण्यात आले. 265. २६५. ‘‘Sabbaso chāditaṃ āsi, vitānena nabhattalaṃ; Satārā candasūrā ca, lañchitā kanakāmayā. संपूर्ण आकाश चांदव्याने (वितानाने) झाकले गेले होते. ताऱ्यांसह चंद्र आणि सूर्य हे सोन्याचे असल्यासारखे चमकत होते. 266. २६६. ‘‘Paṭākā ussitānekā, vitatā pupphakañcukā; Ogatākāsapadumā, mahiyā pupphamuggataṃ. अनेक ध्वज आणि फुलांचे पडदे उभारले गेले होते. आकाशातून कमळांची फुले खाली पडत होती, तर जमिनीवरील फुले वर आकाशाकडे झेपावत होती. 267. २६७. ‘‘Dassanti candasūriyā, pajjalanti ca tārakā; Majjhaṃ gatopi cādicco, na tāpesi sasī yathā. चंद्र आणि सूर्य एकाच वेळी दिसत होते आणि तारे चमकत होते. सूर्य डोक्यावर (मध्यान्हावर) आलेला असूनही, चंद्रासारखा शीतल वाटत होता, तो मुळीच तापत नव्हता. 268. २६८. ‘‘Devā [Pg.220] dibbehi gandhehi, mālehi surabhīhi ca; Vāditehi ca naccehi, saṅgītīhi ca pūjayuṃ. देवांनी दिव्य सुगंधी द्रव्यांनी, सुवासिक फुलांच्या माळांनी, वाद्यांच्या गजराने, नृत्याने आणि संगीताने त्यांची पूजा केली. 269. २६९. ‘‘Nāgāsurā ca brahmāno, yathāsatti yathābalaṃ; Pūjayiṃsu ca niyyantiṃ, nibbutaṃ buddhamātaraṃ. नाग, असुर आणि ब्रह्मा यांनी आपापल्या शक्ती व सामर्थ्यानुसार, परिनिर्वाण पावलेल्या बुद्धमातेला अंतिम यात्रेसाठी नेत असताना त्यांची पूजा केली. 270. २७०. ‘‘Sabbāyo purato nītā, nibbutā sugatorasā; Gotamī niyyate pacchā, sakkatā buddhaposikā. परिनिर्वाण पावलेल्या सुगतांच्या सर्व कन्यांना (भिक्खुणींना) पुढे नेण्यात आले, आणि बुद्धांचे संगोपन करणाऱ्या गोतमींना अत्यंत आदराने त्यांच्या मागे नेण्यात आले. 271. २७१. ‘‘Purato devamanujā, sanāgāsurabrahmakā; Pacchā sasāvako buddho, pūjatthaṃ yāti mātuyā. नाग, असुर आणि ब्रह्मा यांच्यासह देव व मानव पुढे चालत होते, आणि माता गोतमींच्या पूजेसाठी श्रावकांसह स्वतः बुद्ध त्यांच्या मागे चालत होते. 272. २७२. ‘‘Buddhassa parinibbānaṃ, nedisaṃ āsi yādisaṃ; Gotamīparinibbānaṃ, atevacchariyaṃ ahu. महाप्रजापती गोतमींचे परिनिर्वाण जसे अत्यंत आश्चर्यकारक झाले, तसे आश्चर्यकारक तर स्वतः बुद्धांचे परिनिर्वाण देखील होणार नाही. 273. २७३. ‘‘Buddho buddhassa nibbāne, nopaṭiyādi bhikkhavo; Buddho gotaminibbāne, sāriputtādikā tathā. स्वतःच्या परिनिर्वाणाच्या वेळी बुद्ध भिक्खूंसाठी कोणतीही व्यवस्था करू शकणार नाहीत, परंतु गोतमींच्या परिनिर्वाणाच्या वेळी बुद्धांनी स्वतः सर्व व्यवस्था केली; मग सारीपुत्तादी महास्थविरांबद्दल काय बोलावे! 274. २७४. ‘‘Citakāni karitvāna, sabbagandhamayāni te; Gandhacuṇṇapakiṇṇāni, jhāpayiṃsu ca tā tahiṃ. त्या देव आणि मानवांनी सुगंधी लाकडांची चिता रचली आणि त्यावर सुगंधी चूर्ण पसरवून, त्या सर्व भिक्खुणींच्या पार्थिवांचे तिथे दहन केले. 275. २७५. ‘‘Sesabhāgāni ḍayhiṃsu, aṭṭhī sesāni sabbaso; Ānando ca tadāvoca, saṃvegajanakaṃ vaco. इतर सर्व भाग जळून खाक झाले आणि केवळ अस्थीच शिल्लक राहिल्या. तेव्हा आनंद यांनी संवेग (वैराग्य) उत्पन्न करणारे हे शब्द म्हटले: 276. २७६. ‘‘‘Gotamī nidhanaṃ yātā, ḍayhañcassā sarīrakaṃ; Saṅketaṃ buddhanibbānaṃ, na cirena bhavissati’. "'गोतमी निर्वाणधामाप्रत गेल्या आहेत आणि त्यांचे शरीर जळून भस्म झाले आहे. हा संकेत आहे की लवकरच बुद्धांचे परिनिर्वाण देखील निश्चितच होईल.'" 277. २७७. ‘‘Tato gotamidhātūni, tassā pattagatāni so; Upanāmesi nāthassa, ānando buddhacodito. त्यानंतर, बुद्धांच्या प्रेरणेने आनंद यांनी गोतमींच्या पात्रात ठेवलेले त्यांचे धातू (अस्थी अवशेष) नाथांच्या (बुद्धांच्या) चरणी अर्पण केले. 278. २७८. ‘‘Pāṇinā tāni paggayha, avoca isisattamo; ‘Mahato sāravantassa, yathā rukkhassa tiṭṭhato. ऋषिश्रेष्ठ बुद्धांनी ते धातू आपल्या हातात घेतले आणि म्हटले, 'ज्याप्रमाणे एका विशाल आणि मजबूत अशा वृक्षाची...' 279. २७९. ‘‘‘Yo so mahattaro khandho, palujjeyya aniccatā; Tathā bhikkhunisaṅghassa, gotamī parinibbutā. "'...सर्वात मोठी फांदी अनित्यतेमुळे मोडून पडते, त्याचप्रमाणे भिक्खुणीसंघातील सर्वात ज्येष्ठ असणाऱ्या गोतमी परिनिर्वाण पावल्या आहेत.'" 280. २८०. ‘‘‘Aho acchariyaṃ mayhaṃ, nibbutāyapi mātuyā; Sarīramattasesāya, natthi sokapariddavo. "'अहो आश्चर्य! माझ्या मातेचे परिनिर्वाण झाले असून केवळ शरीरधातूच शिल्लक राहिले आहेत, तरीही माझ्या मनात कोणताही शोक किंवा विलाप नाही.'" 281. २८१. ‘‘‘Na [Pg.221] sociyā paresaṃ sā, tiṇṇasaṃsārasāgarā; Parivajjitasantāpā, sītibhūtā sunibbutā. "'इतरांनी देखील त्यांच्यासाठी शोक करू नये. त्यांनी संसारसागर पार केला आहे, सर्व संताप (दुःख) दूर केले आहेत, त्या शीतल झाल्या आहेत आणि पूर्णपणे शांत (परिनिर्वाण पावल्या) आहेत.'" 282. २८२. ‘‘‘Paṇḍitāsi mahāpaññā, puthupaññā tatheva ca; Rattaññū bhikkhunīnaṃ sā, evaṃ dhāretha bhikkhavo. "'त्या पंडिता (विदुषी), महाप्रज्ञावान आणि विपुल प्रज्ञा असलेल्या होत्या. भिक्खुणींमध्ये त्या सर्वात ज्येष्ठ (दीर्घकाळ प्रव्रजित राहिलेल्या) होत्या. भिक्खूंनो, हे तुम्ही असेच लक्षात ठेवा.'" 283. २८३. ‘‘‘Iddhīsu ca vasī āsi, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī āsi ca gotamī. "'गोतमी ऋद्धींमध्ये (अलौकिक शक्तींमध्ये) पारंगत होत्या, दिव्य श्रोत्रधातू (दिव्य कान) आणि चेतोपरियज्ञान (दुसऱ्यांच्या मनातील विचार जाणण्याचे ज्ञान) यातही त्या पारंगत होत्या.'" 284. २८४. ‘‘‘Pubbenivāsamaññāsi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi tassā punabbhavo. "'त्यांनी पूर्वजन्मांचे स्मरण केले होते, त्यांचे दिव्यचक्षू विशुद्ध झाले होते, त्यांचे सर्व आसव नष्ट झाले होते आणि आता त्यांचा पुनर्जन्म उरला नव्हता.'" 285. २८५. ‘‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Parisuddhaṃ ahu ñāṇaṃ, tasmā socaniyā na sā. "'अर्थ, धम्म, निरुत्ती आणि पटिभान (चार पटिसम्भिदा) यांमध्ये त्यांचे ज्ञान अत्यंत परिशुद्ध होते, म्हणूनच त्यांच्याबद्दल शोक करण्याचे काहीच कारण नाही.'" 286. २८६. ‘‘‘Ayoghanahatasseva, jalato jātavedassa; Anupubbūpasantassa, yathā na ñāyate gati. "'लोखंडाच्या हातोड्याने ठोकल्यामुळे पेटलेला आणि हळूहळू शांत झालेला अग्नी कुठे गेला, हे जसे सांगता येत नाही...'" 287. २८७. ‘‘‘Evaṃ sammā vimuttānaṃ, kāmabandhoghatārinaṃ; Paññāpetuṃ gati natthi, pattānaṃ acalaṃ sukhaṃ. अशा प्रकारे (क्लेशांपासून) सम्यक मुक्त झालेल्या, काम-बंधनांच्या ओघाला पार केलेल्या आणि अचल सुखाला (निर्वाणाला) प्राप्त झालेल्यांची गती (पुनर्जन्म) दर्शविणे शक्य नाही (त्यांची कोणतीही गती नसते). 288. २८८. ‘‘‘Attadīpā tato hotha, satipaṭṭhānagocarā; Bhāvetvā sattabojjhaṅge, dukkhassantaṃ karissatha’’’. म्हणून तुम्ही स्वतःचे दीप व्हा (आत्मदीप व्हा), स्मृतिप्रस्थानाला (सतिपट्ठानाला) आपले गोचर (विहारस्थान) बनवा. सात बोध्यंगांची (सत्तबोज्झंगांची) भावना करून दुःखाचा अंत करा. Itthaṃ sudaṃ mahāpajāpatigotamī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे महाप्रजापती गौतमी यांनी या गाथा म्हटल्या. Mahāpajāpatigotamītheriyāpadānaṃ sattamaṃ. महाप्रजापती गौतमी थेरींचे अपदान (सातवे) समाप्त झाले. 8. Khemātherīapadānaṃ ८. खेमा थेरी अपदान 289. २८९. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या कल्पाहून एक लाख कल्प मागे, सर्व धर्मांमध्ये चक्षुमान (ज्ञानचक्षू असलेले) आणि जगाचे मार्गदर्शक असणारे 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (बुद्ध) उत्पन्न झाले. 290. २९०. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, jātā seṭṭhikule ahuṃ ; Nānāratanapajjote, mahāsukhasamappitā. त्या वेळी मी हंसवती नगरात, विविध रत्नांनी प्रकाशमान आणि महासुखाने संपन्न अशा एका श्रेष्ठ (श्रीमंत) कुळात जन्मले होते. 291. २९१. ‘‘Upetvā taṃ mahāvīraṃ, assosiṃ dhammadesanaṃ; Tato jātappasādāhaṃ, upemi saraṇaṃ jinaṃ. त्या महावीरांच्या (बुद्धांच्या) समीप जाऊन मी धम्मदेशना ऐकली. त्यानंतर माझ्या मनात श्रद्धा (प्रसाद) उत्पन्न झाली आणि मी त्या जिनांना शरण गेले. 292. २९२. ‘‘Mātaraṃ [Pg.222] pitaraṃ cāhaṃ, āyācitvā vināyakaṃ; Nimantayitvā sattāhaṃ, bhojayiṃ sahasāvakaṃ. मी माझ्या माता-पित्यांची अनुमती घेऊन, त्या विनायकांना (बुद्धांना) त्यांच्या श्रावकांसह आमंत्रित केले आणि सात दिवस भोजनदान दिले. 293. २९३. ‘‘Atikkante ca sattāhe, mahāpaññānamuttamaṃ; Bhikkhuniṃ etadaggamhi, ṭhapesi narasārathi. सात दिवस पूर्ण झाल्यावर, त्या नरसारथींनी (बुद्धांनी) महाप्रज्ञावंतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या एका भिक्खुणीला एतदग्ग (सर्वोच्च) स्थानावर प्रस्थापित केले. 294. २९४. ‘‘Taṃ sutvā muditā hutvā, puno tassa mahesino; Kāraṃ katvāna taṃ ṭhānaṃ, paṇipacca paṇīdahiṃ. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झाले आणि त्या महर्षींची (बुद्धांची) पुन्हा पूजा-अर्चा करून, त्यांना वंदन करून मी त्या सर्वोच्च पदाची आकांक्षा (प्रार्थना) केली. 295. २९५. ‘‘Tato mama jino āha, ‘sijjhataṃ paṇidhī tava; Sasaṅghe me kataṃ kāraṃ, appameyyaphalaṃ tayā. त्यावर ते जिन मला म्हणाले, 'तुझी ही आकांक्षा पूर्ण होवो! संघासहित माझी जी तू सेवा-पूजा केली आहेस, तिचे फळ अमर्याद आहे.' 296. २९६. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. 'या कल्पाहून एक लाख कल्पानंतर, इक्ष्वाकु (ओक्काक) कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्राने गौतम नावाचे शास्ता (बुद्ध) या जगात उत्पन्न होतील.' 297. २९७. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā; Etadaggamanuppattā, khemā nāma bhavissati’. 'त्यांच्या धम्माची वारसदार, धम्मापासून जन्मलेली मानसकन्या आणि एतदग्ग (सर्वोच्च) पदाला प्राप्त झालेली, खेमा नावाची त्यांची अग्रश्राविका होईल.' 298. २९८. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpagā ahaṃ. त्या सुकृत कर्मांमुळे आणि मनातील संकल्प व आकांक्षेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात उत्पन्न झाले. 299. २९९. ‘‘Tato cutā yāmamagaṃ, tatohaṃ tusitaṃ gatā; Tato ca nimmānaratiṃ, vasavattipuraṃ tato. तेथून च्युत होऊन मी याम देवलोकात गेले, तेथून तुषित देवलोकात गेले, तेथून निर्माणरती देवलोकात आणि त्यानंतर वशवर्ती देवलोकात गेले. 300. ३००. ‘‘Yattha yatthūpapajjāmi, tassa kammassa vāhasā; Tattha tattheva rājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ. त्या कर्माच्या प्रभावाने मी ज्या ज्या ठिकाणी जन्म घेतले, त्या त्या ठिकाणी मी राजांची पट्टराणी (मुख्य राणी) झाले. 301. ३०१. ‘‘Tato cutā manussatte, rājūnaṃ cakkavattinaṃ; Maṇḍalīnañca rājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ. तेथून च्युत होऊन मनुष्यलोकात आल्यावर, मी चक्रवर्ती राजांची आणि मांडलिक राजांची पट्टराणी झाले. 302. ३०२. ‘‘Sampattiṃ anubhotvāna, devesu manujesu ca; Sabbattha sukhitā hutvā, nekakappesu saṃsariṃ. देवलोक आणि मनुष्यलोकातील समृद्धीचा उपभोग घेत, सर्व ठिकाणी सुखी राहून मी अनेक कल्पांपर्यंत संसारचक्रात फिरत राहिले. 303. ३०३. ‘‘Ekanavutito kappe, vipassī lokanāyako; Uppajji cārudassano, sabbadhammavipassako. या कल्पाहून एक्याण्णव (९१) कल्प मागे, दर्शनीय आणि सर्व धर्मांचे दर्शन घेणारे 'विपस्सी' नावाचे लोकनायक (बुद्ध) उत्पन्न झाले. 304. ३०४. ‘‘Tamahaṃ lokanāyakaṃ, upetvā narasārathiṃ; Dhammaṃ bhaṇitaṃ sutvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ. त्या नरसारथी लोकनायकांच्या (बुद्धांच्या) समीप जाऊन, त्यांनी उपदेशिलेला धम्म ऐकून मी गृहत्याग करून प्रव्रज्या घेतली. 305. ३०५. ‘‘Dasavassasahassāni[Pg.223], tassa vīrassa sāsane; Brahmacariyaṃ caritvāna, yuttayogā bahussutā. त्या वीरांच्या (बुद्धांच्या) शासनात दहा हजार वर्षे ब्रह्मचर्याचे पालन करून, मी ध्यानसाधनेत मग्न आणि बहुश्रुत झाले. 306. ३०६. ‘‘Paccayākārakusalā, catusaccavisāradā; Nipuṇā cittakathikā, satthusāsanakārikā. मी प्रतीत्यसमुत्पादात (पच्चयकारात) कुशल, चार आर्यसत्यांमध्ये विशारद (निपुण), सूक्ष्म बुद्धीची, चित्रकथी (मनवेधक प्रवचन देणारी) आणि शास्त्यांच्या शासनाचे पालन करणारी झाले. 307. ३०७. ‘‘Tato cutāhaṃ tusitaṃ, upapannā yasassinī; Abhibhomi tahiṃ aññe, brahmacārīphalenahaṃ. तेथून च्युत झाल्यावर मी यशस्वी होऊन तुषित देवलोकात जन्मले. तेथे मी माझ्या ब्रह्मचर्याच्या फळाने इतर सर्व देवपुत्रांना/देवींना मागे टाकले (अतिश्रमित केले). 308. ३०८. ‘‘Yattha yatthūpapannāhaṃ, mahābhogā mahaddhanā; Medhāvinī sīlavatī, vinītaparisāpi ca. मी ज्या ज्या ठिकाणी जन्म घेतले, तेथे तेथे मी महाभोगी (ऐश्वर्यसंपन्न), महाधनी, बुद्धिमती, शीलवती आणि सुसंस्कृत परिवार असलेली झाले. 309. ३०९. ‘‘Bhavāmi tena kammena, yogena jinasāsane; Sabbā sampattiyo mayhaṃ, sulabhā manaso piyā. जिनांच्या शासनातील त्या कर्मामुळे आणि साधनेमुळे, मला माझ्या मनाला प्रिय असणारी सर्व प्रकारची संपत्ती सहज सुलभ झाली. 310. ३१०. ‘‘Yopi me bhavate bhattā, yattha yattha gatāyapi; Vimāneti na maṃ koci, paṭipattibalena me. मी ज्या ज्या ठिकाणी गेले, तेथे जो कोणी माझा पती झाला, त्यापैकी कोणीही माझ्या सदाचाराच्या (प्रतिपत्तीच्या) बळामुळे माझा कधीही अनादर केला नाही. 311. ३११. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Nāmena koṇāgamano, uppajji vadataṃ varo. याच भद्रकल्पात, ब्रह्मबंधू (ब्राह्मण कुळातील), महायशस्वी आणि प्रवचनकारांमध्ये श्रेष्ठ असणारे 'कोणागमन' नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले. 312. ३१२. ‘‘Tadā hi bārāṇasiyaṃ, susamiddhakulappajā ; Dhanañjānī sumedhā ca, ahampi ca tayo janā. त्या वेळी वाराणसीमध्ये अत्यंत समृद्ध कुळात जन्मलेल्या धनंजानी, सुमेधा आणि मी, अशा आम्ही तिघी जणींनी— 313. ३१३. ‘‘Saṅghārāmamadāsimha, dānasahāyikā pure ; Saṅghassa ca vihārampi, uddissa kārikā mayaṃ. पूर्वी दान देणाऱ्या आम्ही मैत्रिणींनी मिळून संघाला संघाराम (विहार) दान दिला आणि संघाच्या उद्देशाने विहाराची निर्मिती केली. 314. ३१४. ‘‘Tato cutā mayaṃ sabbā, tāvatiṃsūpagā ahuṃ; Yasasā aggataṃ pattā, manussesu tatheva ca. तेथून च्युत झाल्यावर आम्ही सर्व जणी तावतिंस देवलोकात गेल्या. तेथे आम्ही यशाने सर्वोच्च पदाला प्राप्त झालो आणि मनुष्यलोकात जन्मल्यावरही तसेच घडले. 315. ३१५. ‘‘Imasmiṃyeva kappamhi, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. याच भद्रकल्पात, ब्रह्मबंधू, महायशस्वी आणि प्रवचनकारांमध्ये श्रेष्ठ असणारे गोत्राने 'कश्यप' (कस्सप) नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले. 316. ३१६. ‘‘Upaṭṭhāko mahesissa, tadā āsi narissaro; Kāsirājā kikī nāma, bārāṇasipuruttame. त्या वेळी वाराणसी या श्रेष्ठ नगरात, त्या महर्षींचे (बुद्धांचे) उपस्थायक (सेवक) असणारे 'किकी' नावाचे काशिराज राज्य करत होते. 317. ३१७. ‘‘Tassāsiṃ [Pg.224] jeṭṭhikā dhītā, samaṇī iti vissutā; Dhammaṃ sutvā jinaggassa, pabbajjaṃ samarocayiṃ. मी त्यांची सर्वात मोठी कन्या होते, जी 'समणी' या नावाने प्रसिद्ध होती. त्या श्रेष्ठ जिनांचा (बुद्धांचा) धम्म ऐकून मी प्रव्रज्या घेण्याची इच्छा व्यक्त केली. 318. ३१८. ‘‘Anujāni na no tāto, agāreva tadā mayaṃ; Vīsavassasahassāni, vicarimha atanditā. परंतु आमच्या पित्याने आम्हाला अनुमती दिली नाही. म्हणून आम्ही घरातच राहून, आळस न करता वीस हजार वर्षे ब्रह्मचर्याचे पालन केले. 319. ३१९. ‘‘Komāribrahmacariyaṃ, rājakaññā sukhedhitā; Buddhopaṭṭhānaniratā, muditā satta dhītaro. आम्ही सुखात वाढलेल्या सात राजकन्या, कौमार्य अवस्थेत ब्रह्मचर्याचे पालन करत, बुद्धांच्या सेवेत मग्न आणि आनंदित राहिलो. 320. ३२०. ‘‘Samaṇī samaṇaguttā ca, bhikkhunī bhikkhudāyikā; Dhammā ceva sudhammā ca, sattamī saṅghadāyikā. त्या सात बहिणी म्हणजे— समणी, समणगुत्ता, भिक्खुनी, भिक्खुदायिका, धम्मा, सुधम्मा आणि सातवी संघदायिका. 321. ३२१. ‘‘Ahaṃ uppalavaṇṇā ca, paṭācārā ca kuṇḍalā; Kisāgotamī dhammadinnā, visākhā hoti sattamī. (त्या सात जणी आज अनुक्रमे) मी (खेमा), उप्पलवण्णा, पटाचारा, कुंडला (भद्दा कुंडलकेसा), किसागोतमी, धम्मदिन्ना आणि सातवी विशाखा आहेत. 322. ३२२. ‘‘Kadāci so narādicco, dhammaṃ desesi abbhutaṃ; Mahānidānasuttantaṃ, sutvā taṃ pariyāpuṇiṃ. एकदा त्या नरादित्यांनी (बुद्धांनी) अत्यंत अद्भुत अशा 'महानिदान सुत्ता'चा (प्रतीत्यसमुत्पाद धम्माचा) उपदेश केला. ते सुत्त ऐकून मी ते ग्रहण केले (शिकले). 323. ३२३. ‘‘Tehi kammehi sukatehi, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मांमुळे आणि मनातील संकल्प व आकांक्षेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेले. 324. ३२४. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, sākalāya puruttame; Rañño maddassa dhītāmhi, manāpā dayitā piyā. आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी साकल नावाच्या श्रेष्ठ नगरात मद्र देशाच्या राजाची अत्यंत प्रिय, लाडकी आणि मनपसंत कन्या आहे. 325. ३२५. ‘‘Saha me jātamattamhi, khemaṃ tamhi pure ahu; Tato khemāti nāmaṃ me, guṇato upapajjatha. माझ्या जन्माबरोबरच त्या नगरात सर्व प्रकारचे भय आणि संकट नाहीसे झाले (क्षेम झाले). त्यामुळे या गुणामुळे माझे नाव 'खेमा' (क्षेमा) असे पडले. 326. ३२६. ‘‘Yadāhaṃ yobbanaṃ pattā, rūpalāvaññabhūsitā ; Tadā adāsi maṃ tāto, bimbisārassa rājino. जेव्हा मी तारुण्यात पदार्पण केले आणि सौंदर्याने सुशोभित झाले, तेव्हा माझ्या वडिलांनी मला राजा बिंबिसाराला अर्पण केले. 327. ३२७. ‘‘Tassāhaṃ suppiyā āsiṃ, rūpake lāyane ratā; Rūpānaṃ dosavādīti, na upesiṃ mahādayaṃ. मी त्या राजा बिंबिसाराची अत्यंत लाडकी राणी होते. मी स्वतःच्या सौंदर्याच्या अभिमानात मग्न होते. 'ते (बुद्ध) सौंदर्यातील दोष दाखवतात' असे ऐकून मी त्या महाकारुणिक भगवंतांच्या दर्शनाला जात नव्हते. 328. ३२८. ‘‘Bimbisāro tadā rājā, mamānuggahabuddhiyā; Vaṇṇayitvā veḷuvanaṃ, gāyake gāpayī mamaṃ. तेव्हा राजा बिंबिसाराने माझ्यावर अनुग्रह करण्याच्या बुद्धीने वेळुवनाचे कौतुक करणारे गीत रचून माझ्यासमोर गायकांना ते गाण्यास सांगितले. 329. ३२९. ‘‘Rammaṃ veḷuvanaṃ yena, na diṭṭhaṃ sugatālayaṃ; Na tena nandanaṃ diṭṭhaṃ, iti maññāmase mayaṃ. ज्याने सुगतांचे (बुद्धांचे) निवासस्थान असलेले रमणीय वेळुवन पाहिले नाही, त्याने (इंद्राचे) नंदनवनही पाहिले नाही, असे आम्ही मानतो. 330. ३३०. ‘‘Yena [Pg.225] veḷuvanaṃ diṭṭhaṃ, naranandananandanaṃ; Sudiṭṭhaṃ nandanaṃ tena, amarindasunandanaṃ. ज्याने मानवांना आनंद देणारे वेळुवन पाहिले आहे, त्याने देवराज इंद्राला आनंद देणारे नंदनवन खरोखरच चांगल्या प्रकारे पाहिले आहे. 331. ३३१. ‘‘Vihāya nandanaṃ devā, otaritvā mahītalaṃ ; Rammaṃ veḷuvanaṃ disvā, na tappanti suvimhitā. देवसुद्धा नंदनवनाचा त्याग करून पृथ्वीवर उतरतात आणि रमणीय वेळुवन पाहून अत्यंत विस्मित व आनंदित होतात आणि त्यांचे मन तृप्त होत नाही. 332. ३३२. ‘‘Rājapuññena nibbattaṃ, buddhapuññena bhūsitaṃ; Ko vattā tassa nissesaṃ, vanassa guṇasañcayaṃ. राजाच्या पुण्याने निर्माण झालेल्या आणि बुद्धांच्या पुण्याने सुशोभित झालेल्या त्या वनाच्या संपूर्ण गुणांचे वर्णन कोण करू शकेल? (कोणीही करू शकत नाही.) 333. ३३३. ‘‘Taṃ sutvā vanasamiddhaṃ, mama sotamanoharaṃ; Daṭṭhukāmā tamuyyānaṃ, rañño ārocayiṃ tadā. कानांना सुखद वाटणारे त्या वनाच्या समृद्धीचे वर्णन ऐकून, मला ते उद्यान पाहण्याची इच्छा झाली आणि मी राजाला तसे सांगितले. 334. ३३४. ‘‘Mahatā parivārena, tadā ca so mahīpati; Maṃ pesesi tamuyyānaṃ, dassanāya samussukaṃ. तेव्हा त्या भूपतीने (राजाने) मोठ्या परिवारासह मला ते उद्यान पाहण्यासाठी पाठवले, ज्यासाठी मी अत्यंत उत्सुक होते. 335. ३३५. ‘‘Gaccha passa mahābhoge, vanaṃ nettarasāyanaṃ; Yaṃ sadā bhāti siriyā, sugatābhānurañjitaṃ. राजाने मला असे म्हणून पाठवले की, 'हे महाभोगे (वैभवशाली राणी)! जा आणि डोळ्यांना तृप्त करणारे ते वन पाहा, जे सुगतांच्या (बुद्धांच्या) प्रभेने नेहमीच शोभून दिसते.' 336. ३३६. ‘‘Yadā ca piṇḍāya muni, giribbajapuruttamaṃ; Paviṭṭhohaṃ tadāyeva, vanaṃ daṭṭhumupāgamiṃ. जेव्हा मुनी (भगवान बुद्ध) भिक्षेसाठी राजगृह या श्रेष्ठ नगरात प्रवेश करते झाले, नेमक्या त्याच वेळी मी ते वन पाहण्यासाठी तेथे गेले. 337. ३३७. ‘‘Tadā taṃ phullavipinaṃ, nānābhamarakūjitaṃ; Kokilāgītasahitaṃ, mayūragaṇanaccitaṃ. त्या वेळी ते वन पूर्णपणे बहरलेले होते, विविध भुंग्यांच्या गुंजारवाने आणि कोकिळांच्या सुमधुर कूजनाने युक्त होते आणि तेथे मोरांचे थवे नाचत होते. 338. ३३८. ‘‘Appasaddamanākiṇṇaṃ, nānācaṅkamabhūsitaṃ; Kuṭimaṇḍapasaṅkiṇṇaṃ, yogīvaravirājitaṃ. ते वन शांत व कोलाहलमुक्त होते, विविध चंक्रमणांनी (फिरण्याच्या मार्गांनी) सुशोभित होते, पर्णकुटी व मंडपांनी युक्त होते आणि श्रेष्ठ योग्यांनी (ध्यान करणाऱ्या भिक्खूंनी) शोभून दिसत होते. 339. ३३९. ‘‘Vicarantī amaññissaṃ, saphalaṃ nayanaṃ mama; Tatthāpi taruṇaṃ bhikkhuṃ, yuttaṃ disvā vicintayiṃ. तेथे फिरताना मला वाटले की माझे डोळे सार्थकी लागले. परंतु तेथे एका तरुण भिक्खूला ध्यानात मग्न असलेले पाहून मी विचार करू लागले: 340. ३४०. ‘‘‘Īdise vipine ramme, ṭhitoyaṃ navayobbane; Vasantamiva kantena, rūpena ca samanvito. 'अशा या रमणीय वनात, हा तरुण भिक्खू आपल्या सुंदर आणि मनमोहक रूपाने जणू वसंत ऋतूसारखा शोभून दिसत आहे.' 341. ३४१. ‘‘‘Nisinno rukkhamūlamhi, muṇḍo saṅghāṭipāruto; Jhāyate vatayaṃ bhikkhu, hitvā visayajaṃ ratiṃ. 'हा मुंडित डोक्याचा भिक्खू संघात (दुप्पट संघात) पांघरून एका झाडाच्या मुळाशी बसला आहे. विषयांच्या भोगाचा त्याग करून हा भिक्खू खरोखरच ध्यान करत आहे.' 342. ३४२. ‘‘‘Nanu nāma gahaṭṭhena, kāmaṃ bhutvā yathāsukhaṃ; Pacchā jiṇṇena dhammoyaṃ, caritabbo subhaddako’. 'गृहस्थाने तरुणपणात आपल्या इच्छेनुसार कामभोगांचा आनंद घ्यावा आणि नंतर वृद्ध झाल्यावर या कल्याणकारी धर्माचे आचरण करावे, हेच योग्य नाही का?' 343. ३४३. ‘‘Suññakanti [Pg.226] viditvāna, gandhagehaṃ jinālayaṃ; Upetvā jinamaddakkhaṃ, udayantaṃva bhākaraṃ. ती गंधकुटी (जिनांचे निवासस्थान) रिकामी आहे असे समजून मी तेथे गेले, तेव्हा मला उगवत्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असणारे जिन (भगवान बुद्ध) दिसले. 344. ३४४. ‘‘Ekakaṃ sukhamāsīnaṃ, bījamānaṃ varitthiyā; Disvānevaṃ vicintesiṃ, nāyaṃ lūkho narāsabho. तेथे एकाकी शांतपणे बसलेल्या भगवंतांना एक अत्यंत सुंदर स्त्री चवरीने वारा घालत असल्याचे पाहून मी विचार केला, 'हे पुरुषश्रेष्ठ (बुद्ध) नीरस किंवा कठोर वाटत नाहीत.' 345. ३४५. ‘‘Sā kaññā kanakābhāsā, padumānanalocanā; Bimboṭṭhī kundadasanā, manonettarasāyanā. ती कन्या सोन्यासारख्या कांतीची होती, तिचे मुख आणि डोळे कमळासारखे होते, तिचे ओठ बिंबाफळासारखे लाल होते, तिचे दात कुंदाच्या फुलासारखे पांढरे शुभ्र होते आणि ती मन व डोळ्यांना आनंद देणारी होती. 346. ३४६. ‘‘Hemadolābhasavanā, kalikākārasutthanī ; Vedimajjhāva sussoṇī, rambhoru cārubhūsanā. तिचे कान सोन्याच्या डोलणाऱ्या कुंडलांसारखे होते, तिचे स्तन कळीसारखे सुडौल होते, तिची कंबर वेदीसारखी बारीक व नितंब सुंदर होते, तिचे मांड्या केळीच्या खांबासारख्या सुंदर होत्या आणि ती सुंदर दागिन्यांनी नटलेली होती. 347. ३४७. ‘‘Rattaṃsakupasaṃbyānā, nīlamaṭṭhanivāsanā; Atappaneyyarūpena, hāsabhāvasamanvitā. तिने लाल रंगाचे वस्त्र पांघरले होते आणि मऊ निळ्या रंगाचे वस्त्र नेसले होते. तिचे रूप कधीही न विटणारे होते आणि ती हास्य व आनंदाने युक्त होती. 348. ३४८. ‘‘Disvā tamevaṃ cintesiṃ, ahoyamabhirūpinī; Na mayānena nettena, diṭṭhapubbā kudācanaṃ. तिला पाहून मी विचार केला, 'अहा! ही किती रूपवान आहे! मी माझ्या या डोळ्यांनी अशी सुंदर स्त्री पूर्वी कधीही पाहिली नव्हती.' 349. ३४९. ‘‘Tato jarābhibhūtā sā, vivaṇṇā vikatānanā; Bhinnadantā setasirā, salālā vadanāsuci. त्यानंतर, ती कन्या वार्धक्याने ग्रस्त झाली, तिचा रंग फिका पडला, तिचे तोंड विद्रूप झाले, तिचे दात तुटले, तिचे केस पांढरे झाले आणि तिच्या तोंडातून लाळ गळू लागली व ते अशुद्ध झाले. 350. ३५०. ‘‘Saṅkhittakaṇṇā setakkhī, lambāsubhapayodharā; Valivitatasabbaṅgī, sirāvitatadehinī. तिचे कान आकुंचन पावले, डोळे पांढरे झाले, तिचे स्तन लोंबकळणारे व कुरूप झाले, तिच्या संपूर्ण शरीरावर सुरकुत्या पडल्या आणि तिच्या शरीरावर शिरांचे जाळे स्पष्ट दिसू लागले. 351. ३५१. ‘‘Nataṅgā daṇḍadutiyā, upphāsulikatā kisā; Pavedhamānā patitā, nissasantī muhuṃ muhuṃ. तिचे शरीर वाकले, काठी हाच तिचा एकमेव आधार उरला, तिच्या बरगड्या दिसू लागल्या, ती कृश झाली आणि थरथर कापत ती खाली पडली व वारंवार दीर्घ श्वास घेऊ लागली. 352. ३५२. ‘‘Tato me āsi saṃvego, abbhuto lomahaṃsano; Dhiratthu rūpaṃ asuciṃ, ramante yattha bālisā. तेव्हा माझ्या मनात एक अपूर्व संवेग (वैराग्य) निर्माण झाला, ज्यामुळे अंगावर काटा उभा राहिला. 'या अशुद्ध रूपाचा धिक्कार असो, ज्यामध्ये मूर्ख लोक रममाण होतात!' 353. ३५३. ‘‘Tadā mahākāruṇiko, disvā saṃviggamānasaṃ; Udaggacitto sugato, imā gāthā abhāsatha. तेव्हा माझे भयभीत व संविग्न मन पाहून, महाकारुणिक आणि प्रसन्नचित्त सुगतांनी (बुद्धांनी) या गाथा म्हटल्या: 354. ३५४. ‘‘‘Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ, passa kheme samussayaṃ; Uggharantaṃ paggharantaṃ, bālānaṃ abhinanditaṃ. 'हे खेमा! या रोगट, अशुद्ध, दुर्गंधीयुक्त शरीराकडे पाहा, ज्यातून वरून आणि खालून घाण पाझरत असते आणि ज्याचे मूर्ख लोक कौतुक करतात.' 355. ३५५. ‘‘‘Asubhāya [Pg.227] cittaṃ bhāvehi, ekaggaṃ susamāhitaṃ; Sati kāyagatā tyatthu, nibbidā bahulā bhava. 'अशुभाच्या (शरीराच्या अपवित्रतेच्या) भावनेने आपले मन एकाग्र आणि सुसमाहित कर. तुझी स्मृती शरीरावरच केंद्रित असू दे (कायागता सती) आणि मनात तीव्र वैराग्य निर्माण कर.' 356. ३५६. ‘‘‘Yathā idaṃ tathā etaṃ, yathā etaṃ tathā idaṃ; Ajjhattañca bahiddhā ca, kāye chandaṃ virājaya. 'जसे हे (दुसऱ्याचे शरीर) आहे, तसेच ते (तुझे शरीर) आहे; आणि जसे ते आहे, तसेच हे आहे. स्वतःच्या आणि इतरांच्या शरीरावरील आसक्ती नष्ट कर.' 357. ३५७. ‘‘‘Animittañca bhāvehi, mānānusayamujjaha; Tato mānābhisamayā, upasantā carissasi. 'अनिमित्त (अनित्यतेची भावना) वाढव आणि मानाचा (अहंकाराचा) सुप्त अंश नष्ट कर. त्या मानाचा पूर्णपणे त्याग केल्यामुळे तू शांत होऊन जीवन जगशील.' 358. ३५८. ‘‘‘Ye rāgarattānupatanti sotaṃ, sayaṃ kataṃ makkaṭakova jālaṃ; Etampi chetvāna paribbajanti, na pekkhino kāmasukhaṃ pahāya’. 'ज scrapमाणे कोळी स्वतः विणलेल्या जाळ्यात स्वतःच अडकतो, त्याचप्रमाणे रागाने अंध झालेले लोक स्वतःच निर्माण केलेल्या रागाच्या प्रवाहात वाहून जातात. धीर पुरुष या बंधनालाही तोडून, कामसुखाचा त्याग करून, कोणत्याही आसक्तीशिवाय प्रव्रजित होतात.' 359. ३५९. ‘‘Tato kallitacittaṃ maṃ, ñatvāna narasārathi; Mahānidānaṃ desesi, suttantaṃ vinayāya me. त्यानंतर, माझे मन उपदेश स्वीकारण्यास योग्य झाले आहे हे जाणून, त्या नरसारथी भगवंतांनी माझ्या अज्ञानाचा नाश करण्यासाठी मला 'महानिदान सुत्त' उपदेशिले. 360. ३६०. ‘‘Sutvā suttantaseṭṭhaṃ taṃ, pubbasaññamanussariṃ; Tattha ṭhitāvahaṃ santī, dhammacakkhuṃ visodhayiṃ. ते श्रेष्ठ सुत्त ऐकून मला माझ्या पूर्वजन्मातील स्मृती आठवली. मी तेथेच उभी राहून, शांत मनाने आपले धर्मचक्षू (सोतापत्ती मार्गज्ञान) शुद्ध केले. 361. ३६१. ‘‘Nipatitvā mahesissa, pādamūlamhi tāvade; Accayaṃ desanatthāya, idaṃ vacanamabraviṃ. त्याच वेळी मी त्या महर्षींच्या (बुद्धांच्या) चरणांवर डोके ठेवून, माझ्या चुकीची क्षमा मागण्यासाठी असे म्हटले: 362. ३६२. ‘‘‘Namo te sabbadassāvī, namo te karuṇākara; Namo te tiṇṇasaṃsāra, namo te amataṃ dada. 'हे सर्वदर्शी भगवंत! आपल्याला नमस्कार असो. हे करुणाकरा! आपल्याला नमस्कार असो. हे संसारसागर पार केलेल्या भगवंत! आपल्याला नमस्कार असो. हे अमृत (निर्वाण) प्रदान करणाऱ्या भगवंत! आपल्याला नमस्कार असो.' 363. ३६३. ‘‘‘Diṭṭhigahanapakkhandā, kāmarāgavimohitā; Tayā sammā upāyena, vinītā vinaye ratā. 'मी चुकीच्या मतांच्या (मिथ्या दृष्टीच्या) अरण्यात भरकटले होते आणि कामरागाने मोहित झाले होते. आपण योग्य उपायांनी मला सन्मार्गावर आणले आणि आता मी या धम्माच्या शिस्तीत (विनयात) रममाण झाले आहे.' 364. ३६४. ‘‘‘Adassanena vibhogā, tādisānaṃ mahesinaṃ; Anubhonti mahādukkhaṃ, sattā saṃsārasāgare. अशा प्रकारच्या महान ऋषींचे (बुद्धांचे) दर्शन न झाल्यामुळे, संसाराच्या महासागरात प्राणी मोठे दुःख भोगतात. 365. ३६५. ‘‘‘Yadāhaṃ lokasaraṇaṃ, araṇaṃ araṇantaguṃ ; Nāddasāmi adūraṭṭhaṃ, desayāmi tamaccayaṃ. जेव्हा मी जगाचे शरण असलेल्या, क्लेशरहित आणि क्लेशांच्या पलीकडे गेलेल्या बुद्धांना जवळ असूनही पाहिले नाही, तो माझा अपराध मी कबूल करते. 366. ३६६. ‘‘‘Mahāhitaṃ [Pg.228] varadadaṃ, ahitoti visaṅkitā; Nopesiṃ rūpaniratā, desayāmi tamaccayaṃ’. अत्यंत कल्याण करणाऱ्या आणि श्रेष्ठ (निर्वाण) देणाऱ्या बुद्धांना 'अहितकारक' समजून शंका घेत, स्वतःच्या रूपावर आसक्त राहिल्यामुळे मी त्यांच्याजवळ गेले नाही; तो माझा अपराध मी कबूल करते. 367. ३६७. ‘‘Tadā madhuranigghoso, mahākāruṇiko jino; Avoca tiṭṭha khemeti, siñcanto amatena maṃ. तेव्हा मधुर आवाजाचे आणि महाकारुणिक असलेल्या जिनांनी (बुद्धांनी) माझ्यावर अमृताचे सिंचन करत 'खेमा, थांब!' असे म्हटले. 368. ३६८. ‘‘Tadā paṇamya sirasā, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ; Gantvā disvā narapatiṃ, idaṃ vacanamabraviṃ. तेव्हा मी मस्तक नमवून त्यांना वंदन केले, त्यांची प्रदक्षिणा केली आणि राजाकडे जाऊन, त्याला पाहून हे शब्द म्हटले: 369. ३६९. ‘‘‘Aho sammā upāyo te, cintitoyamarindama; Vanadassanakāmāya, diṭṭho nibbānato muni. ‘हे अरिंदम (शत्रूंचे दमन करणाऱ्या राजा)! तुम्ही विचार केलेला हा उपाय खरोखरच किती सुंदर होता! वनाची शोभा पाहण्याची इच्छा असणाऱ्या मी क्लेशांच्या अरण्यातून मुक्त झालेल्या मुनींचे (बुद्धांचे) दर्शन घेतले आहे. 370. ३७०. ‘‘‘Yadi te ruccate rāja, sāsane tassa tādino; Pabbajissāmi rūpehaṃ, nibbinnā munivāṇinā’. ‘हे राजन! जर तुमची संमती असेल, तर मी त्या तथागतांच्या शासनात प्रव्रज्या घेईन. मुनींच्या (बुद्धांच्या) उपदेशामुळे मी स्वतःच्या रूपाविषयी विरक्त झाले आहे.’ Dutiyaṃ bhāṇavāraṃ. दुसरे भाणवार समाप्त. 371. ३७१. ‘‘Añjaliṃ paggahetvāna, tadāha sa mahīpati; ‘Anujānāmi te bhadde, pabbajjā tava sijjhatu’. तेव्हा त्या राजाने हात जोडून म्हटले, ‘हे भद्रे! मी तुला परवानगी देतो, तुझी प्रव्रज्या यशस्वी होवो.’ 372. ३७२. ‘‘Pabbajitvā tadā cāhaṃ, addhamāse upaṭṭhite; Dīpodayañca bhedañca, disvā saṃviggamānasā. तेव्हा प्रव्रज्या घेतल्यानंतर, अर्धा महिना उलटत असताना, दिव्याची ज्योत पेटणे आणि विझणे पाहून माझे मन संविग्न (उद्विग्न/जागृत) झाले. 373. ३७३. ‘‘Nibbinnā sabbasaṅkhāre, paccayākārakovidā; Caturoghe atikkamma, arahattamapāpuṇiṃ. सर्व संस्कारांविषयी विरक्त होऊन, प्रतीत्यसमुत्पादात (पच्चय-आकार) निपुण होऊन, चार ओघांना (प्रवाहांना) पार करून मी अर्हतपद प्राप्त केले. 374. ३७४. ‘‘Iddhīsu ca vasī āsiṃ, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī cāpi bhavāmahaṃ. मी ऋद्धींमध्ये (अलौकिक शक्तींमध्ये) वशित्व मिळवले, दिव्य श्रोत्रधातू (दिव्य कान) आणि चेतोपरियज्ञानात (दुसऱ्यांच्या मनाचे ज्ञान मिळवण्यात) देखील मी पारंगत झाले. 375. ३७५. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते, माझे दिव्य चक्षु विशुद्ध झाले आहेत, माझे सर्व आसव नष्ट झाले आहेत, आता पुनर्जन्म नाही. 376. ३७६. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Parisuddhaṃ mama ñāṇaṃ, uppannaṃ buddhasāsane. अर्थ, धम्म, निरुत्ती आणि प्रतिभान (चार प्रतिसंभिदा) यांमध्ये बुद्ध शासनात माझे अत्यंत शुद्ध ज्ञान उत्पन्न झाले आहे. 377. ३७७. ‘‘Kusalāhaṃ visuddhīsu, kathāvatthuvisāradā; Abhidhammanayaññū ca, vasippattāmhi sāsane. मी विशुद्धींमध्ये कुशल आहे, कथावस्तूमध्ये (चर्चेच्या विषयांमध्ये) विशारद आहे, अभिधम्माच्या पद्धती जाणणारी आहे आणि बुद्ध शासनात वशित्व प्राप्त झालेली आहे. 378. ३७८. ‘‘Tato [Pg.229] toraṇavatthusmiṃ, raññā kosalasāminā; Pucchitā nipuṇe pañhe, byākarontī yathātathaṃ. त्यानंतर तोरणवस्तू येथे कोसल देशाचे स्वामी राजा (पसेनदी) यांनी विचारलेल्या सूक्ष्म प्रश्नांची मी जशीच्या तशी उत्तरे दिली. 379. ३७९. ‘‘Tadā sa rājā sugataṃ, upasaṅkamma pucchatha; Tatheva buddho byākāsi, yathā te byākatā mayā. तेव्हा त्या राजाने सुगतांकडे (बुद्धांकडे) जाऊन विचारले; तेव्हा बुद्धांनी देखील त्या प्रश्नांची तशीच उत्तरे दिली, जशी मी दिली होती. 380. ३८०. ‘‘Jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho, etadagge ṭhapesi maṃ; Mahāpaññānamaggāti, bhikkhunīnaṃ naruttamo. नरश्रेष्ठ जिनांनी (बुद्धांनी) त्या गुणावर प्रसन्न होऊन मला भिक्षुणींमध्ये 'महाप्रज्ञावंतांमध्ये श्रेष्ठ' (महापञ्ञानं अग्गा) या सर्वोच्च स्थानी (एतदग्ग) प्रस्थापित केले. 381. ३८१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे क्लेश जळून गेले आहेत... (पे)... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 382. ३८२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (शासनात) येणे खरोखरच सुस्वागत (मंगलमय) ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 383. ३८३. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ khemā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे खेमा भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Khemātheriyāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. खेमा थेरींचे अपदान (आठवे) समाप्त. 9. Uppalavaṇṇātherīapadānaṃ ९. उप्पलवण्णा थेरींचे अपदान 384. ३८४. ‘‘Bhikkhunī uppalavaṇṇā, iddhiyā pāramiṃ gatā; Vanditvā satthuno pāde, idaṃ vacanamabravi. ऋद्धींमध्ये (अलौकिक शक्तींमध्ये) पारमितेला (सर्वोच्च शिखरावर) पोहोचलेल्या उप्पलवण्णा भिक्षुणीने शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) चरणांना वंदन करून हे शब्द म्हटले: 385. ३८५. ‘‘‘Nitthiṇṇā jātisaṃsāraṃ, pattāhaṃ acalaṃ padaṃ; Sabbadukkhaṃ mayā khīṇaṃ, ārocemi mahāmuni. ‘हे महामुनी! मी जन्म-संसारातून पार पडले आहे आणि अचल पदाला (निर्वाणाला) प्राप्त झाले आहे. माझे सर्व दुःख नष्ट झाले आहे, हे मी आपल्याला जाहीर करते. 386. ३८६. ‘‘‘Yāvatā parisā atthi, pasannā jinasāsane; Yassā ca meparādhotthi, khamantu jinasammukhā. ‘जिनांच्या (बुद्धांच्या) शासनावर श्रद्धा ठेवणारी जेवढी परिषद (सभा) येथे उपस्थित आहे, त्या परिषदेच्या प्रति जर माझा काही अपराध झाला असेल, तर त्यांनी जिनांच्या (बुद्धांच्या) समक्ष मला क्षमा करावी. 387. ३८७. ‘‘‘Saṃsāre saṃsarantiyā, khalitaṃ me sace bhave; Ārocemi mahāvīra, aparādhaṃ khamassu taṃ. ‘हे महावीरा! संसारात भटकत असताना माझ्याकडून जर काही चूक झाली असेल, तर मी ती जाहीर करते, आपण त्या अपराधाबद्दल मला क्षमा करावी.’ 388. ३८८. ‘‘‘Iddhiñcāpi nidassehi, mama sāsanakārike; Catasso parisā ajja, kaṅkhaṃ chindāhi yāvatā. ‘माझ्या शासनाचे पालन करणाऱ्या (उप्पलवण्णे)! तू तुझी ऋद्धी (अलौकिक शक्ती) दाखव आणि आज उपस्थित असलेल्या चारही परिषदांच्या मनातील शंका दूर कर.’ 389. ३८९. ‘‘‘Dhītā tuyhaṃ mahāvīra, paññavanta jutindhara; Bahuñca dukkaraṃ kammaṃ, kataṃ me atidukkaraṃ. ‘हे महावीरा, प्रज्ञावंता, दीप्तिधरा (तेजस्वी बुद्धा)! मी आपली कन्या आहे. मी अनेक दुष्कर (कठीण) कर्मे केली आहेत, अत्यंत कठीण कर्मे मी केली आहेत. 390. ३९०. ‘‘‘Uppalasseva [Pg.230] me vaṇṇo, nāmenuppalanāmikā; Sāvikā te mahāvīra, pāde vandāmi cakkhuma. ‘माझा वर्ण निळ्या कमळासारखा (उत्पलासारखा) आहे, आणि माझे नाव देखील उप्पलवण्णा (उत्पलवर्णा) आहे. हे महावीरा, चक्षुमंत (ज्ञानचक्षु असलेले बुद्ध)! आपली ही श्राविका आपल्या चरणांना वंदन करते. 391. ३९१. ‘‘‘Rāhulo ca ahañceva, nekajātisate bahū; Ekasmiṃ sambhave jātā, samānachandamānasā. ‘राहुल आणि मी, अनेक शेकडो जन्मांमध्ये एकाच गर्भातून जन्माला आलो, आमचे विचार आणि मन समान होते. 392. ३९२. ‘‘‘Nibbatti ekato hoti, jātiyāpi ca ekato ; Pacchime bhave sampatte, ubhopi nānāsambhavā. ‘आमची उत्पत्ती एकत्र झाली, आमची जात (जन्म) देखील एकत्र झाली; परंतु या अंतिम जन्मात आम्ही दोघे वेगवेगळ्या गर्भातून जन्माला आलो. 393. ३९३. ‘‘‘Putto ca rāhulo nāma, dhītā uppalasavhayā; Passa vīra mamaṃ iddhiṃ, balaṃ dassemi satthuno. ‘(आपला) पुत्र राहुल नावाचा आहे, आणि कन्या उप्पलवण्णा नावाची आहे. हे वीरा! माझी ऋद्धी पहा, मी शास्त्यांसमोर (आपल्यासमोर) माझे samarthya दाखवते. 394. ३९४. ‘‘‘Mahāsamudde caturo, pakkhipi hatthapātiyaṃ; Telaṃ hatthagatañceva, khiḍḍo komārako yathā. ‘जसे एखादे खेळणारे लहान मूल आपल्या हातातील पात्रात तेल घेते, तसेच मी चारही महासागरांना आपल्या हाताच्या तळव्यावर घेतले. 395. ३९५. ‘‘‘Ubbattayitvā pathaviṃ, pakkhipi hatthapātiyaṃ; Cittaṃ muñjaṃ yathā nāma, luñci komārako yuvā. ‘जसे एखादा तरुण मुलगा मुंज नावाचे गवत सहज उपटून टाकतो, तसेच मी या पृथ्वीला उलटवून आपल्या हाताच्या तळव्यावर घेतले. 396. ३९६. ‘‘‘Cakkavāḷasamaṃ pāṇiṃ, chādayitvāna matthake; Vassāpetvāna phusitaṃ, nānāvaṇṇaṃ punappunaṃ. ‘मी चक्रवाळाएवढा मोठा हात करून तो डोक्यावर धरला आणि त्यातून वारंवार विविध रंगांचे पावसाचे थेंब पाडले. 397. ३९७. ‘‘‘Bhūmiṃ udukkhalaṃ katvā, dhaññaṃ katvāna sakkharaṃ; Sineruṃ musalaṃ katvā, maddi komārikā yathā. ‘मी पृथ्वीला उखळ बनवले, दगड-गोट्यांना धान्य बनवले आणि सुमेरू पर्वताला मुसळ बनवून, एखाद्या लहान मुलीसारखे ते धान्य कांडले. 398. ३९८. ‘‘‘Dhītāhaṃ buddhaseṭṭhassa, nāmenuppalasavhayā; Abhiññāsu vasībhūtā, tava sāsanakārikā. ‘मी सर्वश्रेष्ठ बुद्धांची कन्या आहे, माझे नाव उप्पलवण्णा आहे. मी अभिज्ञांमध्ये पारंगत असून आपल्या शासनाचे पालन करणारी आहे. 399. ३९९. ‘‘‘Nānāvikubbanaṃ katvā, dassetvā lokanāyakaṃ; Nāmagottañca sāvetvā, pāde vandāmi cakkhuma. ‘हे लोकनायक, चक्षुमंत (बुद्ध)! मी विविध प्रकारच्या ऋद्धींचे चमत्कार दाखवून, आपले नाव आणि गोत्र जाहीर करून आपल्या चरणांना वंदन करते.’ 400. ४००. ‘‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmune. हे महामुनी! मी ऋद्धींमध्ये निपुण आहे, तसेच दिव्य श्रोतधातू आणि चेतोपरियज्ञानामध्येही निपुण आहे. 401. ४०१. ‘‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. मी पूर्वजन्मांचे स्मरण जाणते, माझे दिव्य चक्षू विशुद्ध झाले आहेत, सर्व आसव पूर्णपणे नष्ट झाले आहेत आणि आता पुनर्जन्म उरलेला नाही. 402. ४०२. ‘‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ me vimalaṃ suddhaṃ, sabhāvena mahesino. अर्थ, धम्म, निरुत्ती आणि तसेच पटिभान यामध्ये माझे ज्ञान स्वभावतःच निर्मळ आणि अत्यंत शुद्ध झाले आहे, हे महर्षी! 403. ४०३. ‘‘‘Purimānaṃ [Pg.231] jinaggānaṃ, saṅgamaṃ te nidassitaṃ ; Adhikāraṃ bahuṃ mayhaṃ, tuyhatthāya mahāmuni. हे महामुनी! पूर्वीच्या श्रेष्ठ जिनांच्या सान्निध्यात राहून, आपल्या दर्शनाच्या प्राप्तीसाठी मी अनेक महान पुण्यकर्मे केली आहेत. 404. ४०४. ‘‘‘Yaṃ mayā pūritaṃ kammaṃ, kusalaṃ sara me muni; Tavatthāya mahāvīra, puññaṃ upacitaṃ mayā. हे मुनी! मी जे काही कुशल कर्म केले आहे, त्याचे स्मरण करा. हे महावीरा! आपल्या दर्शनाच्या प्राप्तीसाठी मी हे पुण्य संचित केले आहे. 405. ४०५. ‘‘‘Abhabbaṭṭhāne vajjetvā, vārayantī anācaraṃ; Tavatthāya mahāvīra, cattaṃ me jīvituttamaṃ. अयोग्य गोष्टी टाळून आणि गैरवर्तनाला रोखून, हे महावीरा! आपल्या दर्शनाच्या प्राप्तीसाठी मी माझ्या श्रेष्ठ प्राणांचाही त्याग केला आहे. 406. ४०६. ‘‘‘Dasakoṭisahassāni, adāsiṃ mama jīvitaṃ; Pariccattā ca me homi, tavatthāya mahāmuni. मी दहा हजार कोटी जन्मांमध्ये माझ्या प्राणांचे दान दिले आहे. हे महामुनी! आपल्या दर्शनाच्या प्राप्तीसाठी मी स्वतःचा त्याग केला आहे. 407. ४०७. ‘‘‘Tadātivimhitā sabbā, sirasāva katañjalī; Avocayye kathaṃ āsi, atuliddhiparakkamā’. तेव्हा सर्व जनसमुदाय अत्यंत विस्मित झाला आणि त्यांनी डोके टेकवून हात जोडून विचारले, 'हे आर्ये! आपण अशा अतुलनीय ऋद्धी आणि पराक्रमाने युक्त कशा झालात?' 408. ४०८. ‘‘Satasahassito kappe, nāgakaññā ahaṃ tadā; Vimalā nāma nāmena, kaññānaṃ sādhusammatā. या भद्रकल्पापासून एक लाख कल्प मागे, मी एक नागकन्या होते. माझे नाव 'विमला' होते आणि नागकन्यांमध्ये मला अत्यंत सद्गुणी मानले जात असे. 409. ४०९. ‘‘Mahorago mahānāgo, pasanno jinasāsane; Padumuttaraṃ mahātejaṃ, nimantesi sasāvakaṃ. महोराग नावाचा एक महान नागराज बुद्धशासनात प्रसन्न झाला. त्याने महातेजस्वी पदुमुत्तर बुद्धांना त्यांच्या श्रावकांसह आमंत्रित केले. 410. ४१०. ‘‘Ratanamayaṃ maṇḍapaṃ, pallaṅkaṃ ratanāmayaṃ; Ratanaṃ vālukākiṇṇaṃ, upabhogaṃ ratanāmayaṃ. त्याने रत्नांचा मंडप, रत्नांचे आसन, रत्नांची वाळू पसरलेली जागा आणि रत्नांचेच सर्व उपभोग्य साहित्य तयार केले. 411. ४११. ‘‘Maggañca paṭiyādesi, ratanaddhajabhūsitaṃ; Paccuggantvāna sambuddhaṃ, vajjanto tūriyehi so. त्याने रत्नांच्या ध्वजांनी सुशोभित केलेला मार्ग तयार केला आणि वाद्यांच्या गजरात सम्यक संबुद्धांचे स्वागत करण्यासाठी तो पुढे गेला. 412. ४१२. ‘‘Parisāhi ca catūhi, parivuto lokanāyako; Mahoragassa bhavane, nisīdi paramāsane. चारही प्रकारच्या परिषदांनी वेढलेले लोकनायक महोराग नागराजाच्या भवनात ठेवलेल्या श्रेष्ठ आसनावर विराजमान झाले. 413. ४१३. ‘‘Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, bhojanañca mahārahaṃ; Varaṃ varañca pādāsi, nāgarājā mahāyasaṃ. त्या नागराजाने महायशस्वी बुद्धांना अत्यंत मौल्यवान अन्न, पेय, खाद्य आणि उत्कृष्ट भोजन दान केले. 414. ४१४. ‘‘Bhuñjitvāna sambuddho, pattaṃ dhovitvā yoniso; Anumodanīyaṃkāsi, nāgakaññā mahiddhikā. भोजन ग्रहण केल्यानंतर संबुद्धांनी आपले पात्र धुतले आणि योग्य प्रकारे धर्मोपदेश केला. त्या नागकन्या मोठ्या ऋद्धींनी युक्त होत्या. 415. ४१५. ‘‘Sabbaññuṃ [Pg.232] phullitaṃ disvā, nāgakaññā mahāyasaṃ; Pasannaṃ satthuno cittaṃ, sunibandhañca mānasaṃ. महायशस्वी आणि प्रफुल्लित सर्वज्ञांना पाहून, नागकन्यांचे मन शास्त्यांच्या प्रसन्न आणि एकाग्र चित्ताकडे आकर्षित झाले आणि त्यांच्या मनात अपार श्रद्धा निर्माण झाली. 416. ४१६. ‘‘Mamañca cittamaññāya, jalajuttamanāmako; Tasmiṃ khaṇe mahāvīro, bhikkhuniṃ dassayiddhiyā. माझ्या मनातील विचार जाणून, कमळासारखे नाव असलेल्या त्या महावीरांनी त्याच क्षणी एका भिक्षुणीला ऋद्धी दाखवण्याची आज्ञा दिली. 417. ४१७. ‘‘Iddhī anekā dassesi, bhikkhunī sā visāradā; Pamoditā vedajātā, satthāraṃ idamabravi. त्या आत्मविश्वासी भिक्षुणीने अनेक प्रकारच्या ऋद्धी दाखवल्या. ते पाहून मी अत्यंत आनंदित व रोमांचित झाले आणि शास्त्यांना असे विचारले: 418. ४१८. ‘‘‘Addasāhaṃ imaṃ iddhiṃ, sumanaṃ itarāyapi; Kathaṃ ahosi sā vīra, iddhiyā suvisāradā’. 'मी या भिक्षुणीचे हे ऋद्धी-सामर्थ्य आणि तिचे प्रसन्न मन पाहिले आहे. हे महावीरा! ती ऋद्धींमध्ये इतकी निपुण कशी झाली?' 419. ४१९. ‘‘‘Orasā mukhato jātā, dhītā mama mahiddhikā; Mamānusāsanikarā, iddhiyā suvisāradā’. (भगवान म्हणाले,) 'ती माझ्या मुखातून जन्मलेली माझी औरस कन्या आहे, जी महान ऋद्धींनी युक्त आहे. ती माझ्या उपदेशांचे पालन करते, म्हणूनच ती ऋद्धींमध्ये अत्यंत निपुण आहे.' 420. ४२०. ‘‘Buddhassa vacanaṃ sutvā, evaṃ patthesahaṃ tadā ; Ahampi tādisā homi, iddhiyā suvisāradā. बुद्धांचे हे वचन ऐकून मी तेव्हा अशी आकांक्षा केली की, 'मीसुद्धा तिच्यासारखीच ऋद्धींमध्ये अत्यंत निपुण भिक्षुणी व्हावे.' 421. ४२१. ‘‘Pamoditāhaṃ sumanā, patthe uttamamānasā ; Anāgatamhi addhāne, īdisā homi nāyaka. मी अत्यंत आनंदित आणि प्रसन्न मनाने ही श्रेष्ठ प्रार्थना केली, 'हे नायक! भविष्यात मी अशाच प्रकारची भिक्षुणी व्हावे.' 422. ४२२. ‘‘Maṇimayamhi pallaṅke, maṇḍapamhi pabhassare; Annapānena tappetvā, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ. रत्नजडित आसनावर आणि देदीप्यमान मंडपात संघासहित विराजमान असलेल्या लोकनायकांना अन्न व पेयाने तृप्त करून, 423. ४२३. ‘‘Nāgānaṃ pavaraṃ pupphaṃ, aruṇaṃ nāma uppalaṃ; Vaṇṇaṃ me īdisaṃ hotu, pūjesiṃ lokanāyakaṃ. मी नागांचे श्रेष्ठ पुष्प असलेले 'अरुण' नावाचे निळे कमळ लोकनायकांना अर्पण केले आणि प्रार्थना केली की, 'माझा वर्ण या कमळासारखा व्हावा.' 424. ४२४. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि मनातील दृढ संकल्पामुळे, मानवी देहाचा त्याग केल्यानंतर मी तावतिंस देवलोकात गेले. 425. ४२५. ‘‘Tato cutāhaṃ manuje, upapannā sayambhuno; Uppalehi paṭicchannaṃ, piṇḍapātamadāsahaṃ. तेथून च्युत झाल्यावर मी मनुष्यलोकात जन्मले आणि स्वयंभू बुद्धांना निळ्या कमळांनी झाकलेले पिंडपात दान केले. 426. ४२६. ‘‘Ekanavutito kappe, vipassī nāma nāyako; Uppajji cārudassano, sabbadhammesu cakkhumā. या कल्पाहून एक्याण्णव कल्प मागे, सर्व धर्मांचे ज्ञान असलेले दिव्य चक्षूधारी आणि दर्शनीय रूप असलेले 'विपस्सी' नावाचे लोकनायक उत्पन्न झाले. 427. ४२७. ‘‘Seṭṭhidhītā tadā hutvā, bārāṇasipuruttame; Nimantetvāna sambuddhaṃ, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ. तेव्हा मी वाराणसी या श्रेष्ठ नगरात एका श्रेष्ठ्याची कन्या होते. मी संघासहित लोकनायक संबुद्धांना आमंत्रित केले. 428. ४२८. ‘‘Mahādānaṃ [Pg.233] daditvāna, uppalehi vināyakaṃ; Pūjayitvā cetasāva, vaṇṇasobhaṃ apatthayiṃ. मी त्यांना महादान दिले आणि निळ्या कमळांनी विनायकांची पूजा करून मनातल्या मनात सुंदर वर्णाची आकांक्षा केली. 429. ४२९. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. या भद्रकल्पात, वक्तांमध्ये श्रेष्ठ, महायशस्वी आणि ब्रह्मबंधू असलेले 'कस्सप' नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले. 430. ४३०. ‘‘Upaṭṭhāko mahesissa, tadā āsi narissaro; Kāsirājā kikī nāma, bārāṇasipuruttame. तेव्हा वाराणसी या श्रेष्ठ नगरात महर्षींचे उपस्थायक आणि प्रजेचे राजे असलेले 'किकी' नावाचे काशिराज होते. 431. ४३१. ‘‘Tassāsiṃ dutiyā dhītā, samaṇaguttasavhayā; Dhammaṃ sutvā jinaggassa, pabbajjaṃ samarocayiṃ. मी त्यांची दुसरी कन्या होते, जिचे नाव 'समणगुत्ता' होते. श्रेष्ठ जिनांचा धम्म ऐकून मी प्रव्रज्या घेण्याची इच्छा व्यक्त केली. 432. ४३२. ‘‘Anujāni na no tāto, agāreva tadā mayaṃ; Vīsavassasahassāni, vicarimha atanditā. परंतु आमच्या वडिलांनी आम्हाला परवानगी दिली नाही. तेव्हा आम्ही घरातच राहून वीस हजार वर्षे आळस न करता जीवन व्यतीत केले. 433. ४३३. ‘‘Komāribrahmacariyaṃ, rājakaññā sukhedhitā; Buddhopaṭṭhānaniratā, muditā sattadhītaro. आम्ही सातही राजकन्या सुखात वाढलेल्या असूनही, बुद्धांच्या सेवेत मग्न राहून आणि प्रसन्न चित्ताने कौमार्य अवस्थेतच ब्रह्मचर्याचे पालन केले. 434. ४३४. ‘‘Samaṇī samaṇaguttā ca, bhikkhunī bhikkhudāyikā ; Dhammā ceva sudhammā ca, sattamī saṅghadāyikā. त्या सात बहिणी म्हणजे समणी, समणगुत्ता, भिक्खुनी, भिक्खुदायिका, धम्मा, सुधम्मा आणि सातवी संघदायिका होत्या. 435. ४३५. ‘‘Ahaṃ khemā ca sappaññā, paṭācārā ca kuṇḍalā; Kisāgotamī dhammadinnā, visākhā hoti sattamī. आज आम्ही अनुक्रमे प्रज्ञावान खेमा, मी, पटाचारा, कुण्डला, किसागोतमी, धम्मदिन्ना आणि सातवी विशाखा झालो आहोत. 436. ४३६. ‘‘Tehi kammehi sukatehi, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि मनातील दृढ संकल्पामुळे, मानवी देहाचा त्याग केल्यानंतर मी तावतिंस देवलोकात गेले. 437. ४३७. ‘‘Tato cutā manussesu, upapannā mahākule; Pītaṃ maṭṭhaṃ varaṃ dussaṃ, adaṃ arahato ahaṃ. तेथून च्युत झाल्यावर मी मनुष्यलोकात एका उच्च कुळात जन्मले. तेथे मी एका अरहंताला मऊ आणि पिवळ्या रंगाचे श्रेष्ठ वस्त्र दान केले. 438. ४३८. ‘‘Tato cutāriṭṭhapure, jātā vippakule ahaṃ; Dhītā tiriṭivacchassa, ummādantī manoharā. त्या जन्मानंतर च्युत होऊन मी अरिट्ठपुरात एका ब्राह्मण कुळात जन्मले. तेथे मी तिरिटिवच्छाची कन्या झाले, जिचे नाव 'उम्मादन्ती' होते आणि ती अत्यंत मनमोहक होती. 439. ४३९. ‘‘Tato cutā janapade, kule aññatare ahaṃ; Pasūtā nātiphītamhi, sāliṃ gopemahaṃ tadā. तेथून च्युत झाल्यावर मी एका जनपदात, फार श्रीमंत नसलेल्या एका सामान्य कुळात जन्मले. तेव्हा मी तांदळाच्या शेताचे रक्षण करत असे. 440. ४४०. ‘‘Disvā paccekasambuddhaṃ, pañcalājāsatānihaṃ; Datvā padumacchannāni, pañca puttasatānihaṃ. प्रत्येकबुद्धांना पाहून, मी कमळाच्या फुलांनी झाडलेल्या पाचशे लाह्या दान केल्या आणि पाचशे पुत्रांची प्रार्थना केली. 441. ४४१. ‘‘Patthayiṃ [Pg.234] tepi patthesuṃ, madhuṃ datvā sayambhuno; Tato cutā araññehaṃ, ajāyiṃ padumodare. त्या पुत्रांनीही स्वयंभू प्रत्येकबुद्धांना मध दान करून याच स्त्रीचे पुत्र व्हावे अशी प्रार्थना केली. त्या भवातून च्युत झाल्यावर मी अरण्यातील एका कमळाच्या गर्भात जन्माला आले. 442. ४४२. ‘‘Kāsirañño mahesīhaṃ, hutvā sakkatapūjitā; Ajaniṃ rājaputtānaṃ, anūnaṃ satapañcakaṃ. मी काशीराजाची आदरणीय व पूजनीय पट्टराणी झाले आणि मी पूर्ण पाचशे राजपुत्रांना जन्म दिला. 443. ४४३. ‘‘Yadā te yobbanappattā, kīḷantā jalakīḷitaṃ; Disvā opattapadumaṃ, āsuṃ paccekanāyakā. जेव्हा ते तारुण्यात आले आणि जलक्रीडा खेळत होते, तेव्हा पाकळ्या गळलेले कमळ पाहून ते प्रत्येकबुद्ध झाले. 444. ४४४. ‘‘Sāhaṃ tehi vinābhūtā, sutavīrehi sokinī ; Cutā isigilipasse, gāmakamhi ajāyihaṃ. त्या वीर पुत्रांपासून विलग झाल्यामुळे मी अत्यंत शोकाकुल झाले. तिथून च्युत झाल्यावर मी इसिगिली पर्वताच्या पायथ्याशी असलेल्या एका लहानशा गावात जन्माला आले. 445. ४४५. ‘‘Yadā buddhā sutamatī, sutānaṃ bhattunopi ca ; Yāguṃ ādāya gacchantī, aṭṭha paccekanāyake. जेव्हा मी पुत्रांनी युक्त असलेली स्त्री, आपल्या पुत्रांसाठी आणि पतीसाठी पेज (यागू) घेऊन जात होते, तेव्हा मला आठ प्रत्येकबुद्ध दिसले. 446. ४४६. ‘‘Bhikkhāya gāmaṃ gacchante, disvā putte anussariṃ; Khīradhārā viniggacchi, tadā me puttapemasā. भिक्षेसाठी गावात जाणाऱ्या त्यांना पाहून मला माझ्या पूर्वजन्मीच्या पुत्रांची आठवण झाली. तेव्हा पुत्रांवरील प्रेमामुळे माझ्या स्तनातून दुधाच्या धारा वाहू लागल्या. 447. ४४७. ‘‘Tato tesaṃ adaṃ yāguṃ, pasannā sehi pāṇibhi; Tato cutāhaṃ tidasaṃ, nandanaṃ upapajjahaṃ. त्यानंतर मी प्रसन्न चित्ताने माझ्या स्वतःच्या हातांनी त्यांना ती पेज (यागू) दान केली. त्या भवातून च्युत झाल्यावर मी नंदनवन असलेल्या तावतिंस देवलोकात जन्माला आले. 448. ४४८. ‘‘Anubhotvā sukhaṃ dukkhaṃ, saṃsaritvā bhavābhave; Tavatthāya mahāvīra, pariccattañca jīvitaṃ. विविध भवांमध्ये संसार करत सुख आणि दुःख भोगून, हे महावीरा! मी तुमच्यासाठी माझे प्राणही अर्पण केले आहेत. 449. ४४९. ‘‘Evaṃ bahuvidhaṃ dukkhaṃ, sampattī ca bahubbidhā; Pacchime bhave sampatte, jātā sāvatthiyaṃ pure. अशा प्रकारे अनेक प्रकारचे दुःख आणि अनेक प्रकारची संपत्ती भोगून, अंतिम भवात पोहोचल्यावर मी श्रावस्ती नगरीत जन्माला आले. 450. ४५०. ‘‘Mahādhanaseṭṭhikule, sukhite sajjite tathā; Nānāratanapajjote, sabbakāmasamiddhine. मी एका अत्यंत श्रीमंत श्रेष्ठीच्या (सावकाराच्या) कुळात जन्माला आले, जे सुखी, सुसज्ज, विविध रत्नांच्या प्रकाशाने चमकणारे आणि सर्व कामभोगांनी समृद्ध होते. 451. ४५१. ‘‘Sakkatā pūjitā ceva, mānitāpacitā tathā; Rūpasīrimanuppattā, kulesu atisakkatā. माझा आदर, पूजा, मान आणि सन्मान केला जात असे. तसेच मी अत्यंत रूपवान होते आणि विविध कुळांमध्ये माझा विशेष आदर केला जात असे. 452. ४५२. ‘‘Atīva patthitā cāsiṃ, rūpabhogasirīhi ca; Patthitā seṭṭhiputtehi, anekehi satehipi. माझे रूप, ऐश्वर्य आणि शोभा यांमुळे लोक मला मिळवण्याची तीव्र इच्छा बाळगत असत. शेकडो श्रेष्ठीपुत्रांनी माझ्याशी विवाहाची मागणी घातली होती. 453. ४५३. ‘‘Agāraṃ pajahitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Aḍḍhamāse asampatte, catusaccamapāpuṇiṃ. मी गृहत्याग करून अनगारिक (प्रव्रजित) झाले. अर्धा महिना पूर्ण होण्यापूर्वीच मी चार आर्यसत्यांचा साक्षात्कार केला. 454. ४५४. ‘‘Iddhiyā [Pg.235] abhinimmitvā, caturassaṃ rathaṃ ahaṃ; Buddhassa pāde vandissaṃ, lokanāthassa tādino. मी ऋद्धीने चार घोड्यांचा रथ निर्माण करून, लोकनाथ आणि तादी गुणांनी युक्त असलेल्या बुद्धांच्या चरणांना वंदन केले. 455. ४५५. ‘‘‘Supupphitaggaṃ upagamma pādapaṃ, ekā tuvaṃ tiṭṭhasi sālamūle; Na cāpi te dutiyo atthi koci, bāle na tvaṃ bhāyasi dhuttakānaṃ’. ‘अग भिक्षुणी! तू पूर्णपणे बहरलेल्या साल वृक्षाच्या खाली एकटीच उभी आहेस. तुझ्यासोबत दुसरा कोणीही सोबती नाही. हे मूर्ख मुली, तुला लफंग्यांची भीती वाटत नाही का?’ (असे मार म्हणाला). 456. ४५६. ‘‘‘Sataṃ sahassānipi dhuttakānaṃ, samāgatā edisakā bhaveyyuṃ; Lomaṃ na iñje na sampavedhe, kiṃ me tuvaṃ māra karissaseko. ‘जरी तुझ्यासारखे लाखो लफंगे इथे एकत्र आले, तरी माझ्या अंगावरील एक केसही हलणार नाही किंवा मी थरथरणार नाही. हे मारा! तू एकटा माझे काय करू शकणार आहेस?’ 457. ४५७. ‘‘‘Esā antaradhāyāmi, kucchiṃ vā pavisāmi te; Bhamukantarikāyampi, tiṭṭhantiṃ maṃ na dakkhasi. ‘मी आता अदृश्य होऊ शकते किंवा तुझ्या पोटात प्रवेश करू शकते. तुझ्या दोन्ही भुवयांच्या मध्यभागी उभी राहिले तरी तू मला पाहू शकणार नाहीस.’ 458. ४५८. ‘‘‘Cittasmiṃ vasībhūtāmhi, iddhipādā subhāvitā; Sabbabandhanamuttāmhi, na taṃ bhāyāmi āvuso. ‘मी माझ्या मनावर ताबा मिळवला आहे, मी ऋद्धीपाद चांगल्या प्रकारे विकसित केले आहेत. मी सर्व बंधनांतून मुक्त झाले आहे, हे मित्रा (मार)! मला तुझी भीती वाटत नाही.’ 459. ४५९. ‘‘‘Sattisūlūpamā kāmā, khandhāsaṃ adhikuṭṭanā; Yaṃ tvaṃ kāmaratiṃ brūsi, aratī dāni sā mama. ‘कामभोग हे भाल्यासारखे आणि शूलासारखे आहेत, आणि पंचस्कंध हे त्यांच्यासाठी खाटकाच्या लाकडी फळीसारखे आहेत. तू ज्या कामरतीबद्दल बोलत आहेस, ती आता माझ्यासाठी अरती (नावडती) झाली आहे.’ 460. ४६०. ‘‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito; Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antaka’. ‘सर्व प्रकारची आसक्ती नष्ट झाली आहे, अज्ञानाचा अंधकार भेदला गेला आहे. हे पापी मारा! हे अंतका! हे लक्षात ठेव की तू पराभूत झाला आहेस.’ 461. ४६१. ‘‘Jino tamhi guṇe tuṭṭho, etadagge ṭhapesi maṃ; Aggā iddhimatīnanti, parisāsu vināyako. जिनांनी माझ्या त्या गुणांवर प्रसन्न होऊन, मला परिषदेमध्ये 'ऋद्धीमान भिक्षुणींमध्ये अग्र' या सर्वोच्च पदावर प्रस्थापित केले. 462. ४६२. ‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ; Ohito garuko bhāro, bhavanetti samūhatā. मी शास्त्यांची सेवा केली आहे, बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. जड भार उतरवून ठेवला आहे आणि पुनर्जन्म देणारी तृष्णा समूळ नष्ट केली आहे. 463. ४६३. ‘‘Yassatthāya pabbajitā, agārasmānagāriyaṃ; So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo. ज्या ध्येयासाठी मी घराचा त्याग करून अनगारिक प्रवासाला निघाले होते, ते सर्व संयोजनांचा क्षय करण्याचे ध्येय मी प्राप्त केले आहे. 464. ४६४. ‘‘Cīvaraṃ [Pg.236] piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Khaṇena upanāmenti, sahassāni samantato. हजारो लोक चिवर, पिंडपात, औषधोपचार आणि शयनासन या चार गरजा एका क्षणात चहूबाजूंनी माझ्याकडे आणून देतात. 465. ४६५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā; माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 466. ४६६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागतम ठरले आहे... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 467. ४६७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ uppalavaṇṇā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे उत्पलवर्णा भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Uppalavaṇṇātheriyāpadānaṃ navamaṃ. उत्पलवर्णा थेरींचे नववे अपदान समाप्त झाले. 10. Paṭācārātherīapadānaṃ १०. पटाचारा थेरींचे अपदान. 468. ४६८. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या कल्पाहून एक लाख कल्प पूर्वी, सर्व धर्मांचे पारगामी आणि लोकनायक असलेले 'पदुमुत्तर' नावाचे जीन (बुद्ध) उत्पन्न झाले. 469. ४६९. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, jātā seṭṭhikule ahuṃ; Nānāratanapajjote, mahāsukhasamappitā. त्या वेळी मी हंसवती नगरीत, विविध रत्नांच्या प्रकाशाने उजळलेल्या आणि महासुखाने संपन्न अशा एका श्रेष्ठीच्या कुळात जन्माला आले. 470. ४७०. ‘‘Upetvā taṃ mahāvīraṃ, assosiṃ dhammadesanaṃ; Tato jātapasādāhaṃ, upesiṃ saraṇaṃ jinaṃ. त्या महावीरांच्या जवळ जाऊन मी धम्मदेशना ऐकली. त्यामुळे माझ्या मनात श्रद्धा निर्माण झाली आणि मी त्या जिनांना शरण गेले. 471. ४७१. ‘‘Tato vinayadhārīnaṃ, aggaṃ vaṇṇesi nāyako; Bhikkhuniṃ lajjiniṃ tādiṃ, kappākappavisāradaṃ. त्यानंतर नायकांनी एका लज्जाशील, तादी गुणांनी युक्त आणि काय कल्प्य व काय अकल्प्य आहे हे ठरवण्यात कुशल असलेल्या भिक्षुणीची 'विनयधरांमध्ये सर्वश्रेष्ठ' म्हणून प्रशंसा केली. 472. ४७२. ‘‘Tadā muditacittāhaṃ, taṃ ṭhānamabhikaṅkhinī; Nimantetvā dasabalaṃ, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ. तेव्हा माझे मन प्रसन्न झाले आणि मी त्या पदाची तीव्र इच्छा धरून, संघासहित दशबल लोकनायकांना निमंत्रित केले. 473. ४७३. ‘‘Bhojayitvāna sattāhaṃ, daditvāva ticīvaraṃ ; Nipacca sirasā pāde, idaṃ vacanamabraviṃ. सात दिवस त्यांना भोजन दान करून आणि तिचीवर अर्पण करून, मी त्यांच्या चरणांवर डोके ठेवून लोटांगण घातले आणि हे शब्द बोलले: 474. ४७४. ‘‘‘Yā tayā vaṇṇitā vīra, ito aṭṭhamake muni; Tādisāhaṃ bhavissāmi, yadi sijjhati nāyaka’. ‘हे महावीरा! हे मुनी! आपण आजपासून आठव्या दिवशी ज्या भिक्षुणीची प्रशंसा केली आहे, हे नायका! जर माझे पुण्य सफल झाले, तर मीही तशीच (भिक्षुणी) होईन.’ 475. ४७५. ‘‘Tadā avoca maṃ satthā, ‘bhadde mā bhāyi assasa; Anāgatamhi addhāne, lacchase taṃ manorathaṃ. तेव्हा शास्ते मला म्हणाले, ‘कल्याणी! घाबरू नकोस, धीर धर. भविष्यात तुला तुझी ही इच्छा नक्कीच प्राप्त होईल.’ 476. ४७६. ‘‘‘Satasahassito [Pg.237] kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. ‘या कल्पापासून एक लाख कल्पानंतर, ओक्काक कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्राने 'गौतम' नावाचे शास्ते या जगात उत्पन्न होतील.’ 477. ४७७. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā; Paṭācārāti nāmena, hessati satthu sāvikā’. “त्या (गौतम बुद्धांच्या) धर्माची वारसदार, त्यांची स्वतःची (औरस) कन्या, धर्माने निर्मित केलेली आणि 'पटाचारा' या नावाने ओळखली जाणारी ती शास्त्यांची (बुद्धांची) श्राविका होईल.” 478. ४७८. ‘‘Tadāhaṃ muditā hutvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ; Mettacittā paricariṃ, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ. “तेव्हा मी अत्यंत आनंदित होऊन, जीवनभर त्या जिनांची (पदुमुत्तर बुद्धांची), संघासहित असलेल्या त्या लोकनायकांची मैत्रीपूर्ण चित्ताने सेवा केली.” 479. ४७९. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. “त्या सुकृत (चांगल्या) कर्मामुळे आणि चेतना व प्रणिधानांमुळे (संकल्पामुळे), मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेले.” 480. ४८०. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. “या भद्रकल्पात, ब्रह्मबंधू, महायशस्वी आणि प्रवक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले 'कस्सप' नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले.” 481. ४८१. ‘‘Upaṭṭhāko mahesissa, tadā āsi narissaro; Kāsirājā kikī nāma, bārāṇasipuruttame. “तेव्हा त्या महर्षींचे (कस्सप बुद्धांचे) उपस्थायक (सेवक), मनुष्यांचे स्वामी असलेले 'किकी' नावाचे काशिराज श्रेष्ठ वाराणसी नगरीत होते.” 482. ४८२. ‘‘Tassāsiṃ tatiyā dhītā, bhikkhunī iti vissutā; Dhammaṃ sutvā jinaggassa, pabbajjaṃ samarocayiṃ. “मी त्यांची तिसरी कन्या होते, जी 'भिक्षुणी' या नावाने प्रसिद्ध होती. श्रेष्ठ जिनांचा (बुद्धांचा) धम्म ऐकून मी प्रव्रज्या घेण्याची इच्छा व्यक्त केली.” 483. ४८३. ‘‘Anujāni na no tāto, agāreva tadā mayaṃ; Vīsavassasahassāni, vicarimha atanditā. “आमच्या वडिलांनी आम्हाला परवानगी दिली नाही. तेव्हा आम्ही घरातच राहून वीस हजार वर्षे आळस न करता घालवली.” 484. ४८४. ‘‘Komāribrahmacariyaṃ, rājakaññā sukhedhitā; Buddhopaṭṭhānaniratā, muditā sattadhītaro. “सुखात वाढलेल्या आम्ही सात राजकन्या, बुद्धांच्या उपस्थानात (सेवेत) मग्न आणि प्रसन्न राहून, कौमार्यावस्थेतच ब्रह्मचर्याचे पालन करत राहिलो.” 485. ४८५. ‘‘Samaṇī samaṇaguttā ca, bhikkhunī bhikkhudāyikā; Dhammā ceva sudhammā ca, sattamī saṅghadāyikā. “समणी, समणगुत्ता, भिक्षुणी, भिक्षुदायिका, धम्मा, सुधम्मा आणि सातवी संघदायिका.” 486. ४८६. ‘‘Ahaṃ uppalavaṇṇā ca, khemā bhaddā ca bhikkhunī; Kisāgotamī dhammadinnā, visākhā hoti sattamī. “मी (पटाचारा), उप्पलवण्णा, खेमा, भद्दा भिक्षुणी, किसागोतमी, धम्मदिन्ना आणि सातवी विशाखा झाली.” 487. ४८७. ‘‘Tehi kammehi sukatehi, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. “त्या सुकृत कर्मांमुळे आणि चेतना व प्रणिधानांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेले.” 488. ४८८. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jātā seṭṭhikule ahaṃ; Sāvatthiyaṃ puravare, iddhe phīte mahaddhane. “आणि आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी समृद्ध, संपन्न आणि अफाट संपत्ती असलेल्या श्रावस्ती या श्रेष्ठ नगरातील एका श्रेष्ठीच्या (श्रीमंत व्यापाऱ्याच्या) कुळात जन्मले.” 489. ४८९. ‘‘Yadā [Pg.238] ca yobbanūpetā, vitakkavasagā ahaṃ; Naraṃ jārapatiṃ disvā, tena saddhiṃ agacchahaṃ. “जेव्हा मी तारुण्यात पदार्पण केले, तेव्हा विचारांच्या (कामासक्तीच्या) आहारी जाऊन, एका पुरुषाला (पती म्हणून) पाहून मी त्याच्यासोबत निघून गेले.” 490. ४९०. ‘‘Ekaputtapasūtāhaṃ, dutiyo kucchiyā mamaṃ; Tadāhaṃ mātāpitaro, okkhāmīti sunicchitā. “मी एका पुत्राला जन्म दिला होता आणि दुसरा माझ्या गर्भात होता. तेव्हा मी माझ्या माता-पित्यांना भेटण्याचा पक्का निश्चय केला.” 491. ४९१. ‘‘Nārocesiṃ patiṃ mayhaṃ, tadā tamhi pavāsite; Ekikā niggatā gehā, gantuṃ sāvatthimuttamaṃ. “माझे पती बाहेर गेले असताना मी त्यांना न सांगता, श्रेष्ठ श्रावस्ती नगरीत जाण्यासाठी एकटीच घरातून बाहेर पडले.” 492. ४९२. ‘‘Tato me sāmi āgantvā, sambhāvesi pathe mamaṃ; Tadā me kammajā vātā, uppannā atidāruṇā. “त्यानंतर माझे पती आले आणि त्यांनी मला वाटेत गाठले. त्याच वेळी मला प्रसूतीच्या अत्यंत तीव्र वेदना (कर्मज वायू) सुरू झाल्या.” 493. ४९३. ‘‘Uṭṭhito ca mahāmegho, pasūtisamaye mama; Dabbatthāya tadā gantvā, sāmi sappena mārito. “माझ्या प्रसूतीच्या वेळी मोठा मेघ गर्जून पाऊस कोसळू लागला. तेव्हा (आडोशासाठी) लाकडे आणायला गेलेल्या माझ्या पतीला सापाने दंश करून मारले.” 494. ४९४. ‘‘Tadā vijātadukkhena, anāthā kapaṇā ahaṃ; Kunnadiṃ pūritaṃ disvā, gacchantī sakulālayaṃ. “तेव्हा प्रसूतीच्या वेदनेने व्याकुळ, अनाथ आणि असहाय्य झालेली मी, माझ्या माहेरी जात असताना मला पाण्याने तुडुंब भरलेली एक लहान नदी दिसली.” 495. ४९५. ‘‘Bālaṃ ādāya atariṃ, pārakūle ca ekakaṃ; Sāyetvā bālakaṃ puttaṃ, itaraṃ taraṇāyahaṃ. “मी लहान बाळाला घेऊन नदी पार केली आणि पलीकडच्या काठावर त्या लहान मुलाला निजवून, दुसऱ्या मुलाला आणण्यासाठी नदी पार करू लागले.” 496. ४९६. ‘‘Nivattā ukkuso hāsi, taruṇaṃ vilapantakaṃ; Itarañca vahī soto, sāhaṃ sokasamappitā. “मी मागे वळले असता, एका सशाण्याने (घारीने) रडणाऱ्या लहान बाळाला उचलून नेले आणि दुसरा मुलगा पाण्याच्या प्रवाहात वाहून गेला. अशा प्रकारे मी तीव्र शोकाने ग्रासले गेले.” 497. ४९७. ‘‘Sāvatthinagaraṃ gantvā, assosiṃ sajane mate; Tadā avocaṃ sokaṭṭā, mahāsokasamappitā. “श्रावस्ती नगरात पोहोचल्यावर मला माझे नातेवाईक मरण पावल्याचे समजले. तेव्हा शोकाने व्याकुळ आणि अत्यंत दुःखी होऊन मी म्हणाले:” 498. ४९८. ‘‘Ubho puttā kālaṅkatā, panthe mayhaṃ patī mato; Mātā pitā ca bhātā ca, ekacitamhi ḍayhare. “'माझे दोन्ही पुत्र मरण पावले, माझे पती वाटेतच मरण पावले; माझी आई, वडील आणि भाऊ एकाच चितेवर जळत आहेत.'” 499. ४९९. ‘‘Tadā kisā ca paṇḍu ca, anāthā dīnamānasā; Ito tato bhamantīhaṃ, addasaṃ narasārathiṃ. “तेव्हा कृश, फिकट पडलेली, अनाथ आणि अत्यंत दुःखी मनाने इकडेतिकडे भटकत असताना, मी मनुष्यांचे सारथी असलेल्या भगवंतांना पाहिले.” 500. ५००. ‘‘Tato avoca maṃ satthā, ‘putte mā soci assasa; Attānaṃ te gavesassu, kiṃ niratthaṃ vihaññasi. “तेव्हा शास्त्यांनी (बुद्धांनी) मला म्हटले, 'पुत्री, शोक करू नकोस, धीर धर. स्वतःचा शोध घे. व्यर्थ का स्वतःला त्रास करून घेत आहेस?'” 501. ५०१. ‘‘‘Na santi puttā tāṇāya, na ñātī napi bandhavā; Antakenādhipannassa, natthi ñātīsu tāṇatā’. “'पुत्र रक्षणासाठी नसतात, ना नातेवाईक ना मित्र. मृत्यूने ग्रासलेल्या माणसाला नातेवाईकांमध्ये कोणतेही रक्षण मिळत नाही.'” 502. ५०२. ‘‘Taṃ [Pg.239] sutvā munino vākyaṃ, paṭhamaṃ phalamajjhagaṃ; Pabbajitvāna naciraṃ, arahattamapāpuṇiṃ. “मुनींचे (बुद्धांचे) ते वचन ऐकून मी प्रथम फल (सोतापत्ती फल) प्राप्त केले. त्यानंतर प्रव्रज्या घेऊन लवकरच मी अर्हतपद प्राप्त केले.” 503. ५०३. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Paracittāni jānāmi, satthusāsanakārikā. “मी ऋद्धींमध्ये आणि दिव्य श्रोत्रधातूमध्ये (दिव्य ऐकण्याच्या शक्तीत) पारंगत झाले आहे. मी इतरांचे चित्त जाणते आणि शास्त्यांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन करणारी आहे.” 504. ५०४. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Khepetvā āsave sabbe, visuddhāsiṃ sunimmalā. “मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते, माझे दिव्य चक्षू विशुद्ध झाले आहेत. सर्व आसवांचा (विकारांचा) क्षय करून मी अत्यंत शुद्ध आणि निर्मळ झाले आहे.” 505. ५०५. ‘‘Tatohaṃ vinayaṃ sabbaṃ, santike sabbadassino; Uggahiṃ sabbavitthāraṃ, byāhariñca yathātathaṃ. “त्यानंतर मी सर्वदर्शी बुद्धांच्या सन्निध संपूर्ण विनयपिटक सविस्तरपणे शिकले आणि ते जसेच्या तसे प्रकट केले.” 506. ५०६. ‘‘Jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho, etadagge ṭhapesi maṃ; Aggā vinayadhārīnaṃ, paṭācārāva ekikā. “जिनांनी (बुद्धांनी) माझ्या या गुणावर प्रसन्न होऊन मला एतदग्र (सर्वोच्च) स्थानी प्रस्थापित केले की, 'विनयधरांमध्ये (विनयपिटक धारण करणाऱ्यांमध्ये) पटाचारा हीच एकमेव श्रेष्ठ आहे.'” 507. ५०७. ‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ; Ohito garuko bhāro, bhavanetti samūhatā. “मी शास्त्यांची सेवा केली आहे, बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन केले आहे. जड भार (स्कंधांचा भार) उतरवून ठेवला आहे आणि भव-तृष्णा समूळ नष्ट केली आहे.” 508. ५०८. ‘‘Yassatthāya pabbajitā, agārasmānagāriyaṃ; So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo. “ज्या ध्येयासाठी मी गृहत्याग करून अनगारिक (बेघर) प्रव्रज्या घेतली होती, ते सर्व संयोजनांचा क्षय करण्याचे ध्येय मी प्राप्त केले आहे.” 509. ५०९. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. “माझे क्लेश जळून खाक झाले आहेत... (पे)... मी आता अनासव (आसवरहित) होऊन विहरत आहे.” 510. ५१०. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... (पे)... मी बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे.” 511. ५११. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ paṭācārā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. “अशा प्रकारे पटाचारा भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या.” Paṭācārātheriyāpadānaṃ dasamaṃ. “पटाचारा थेरीचे अपदान समाप्त (दहावे).” Ekūposathikavaggo dutiyo. “एकूपोसथिका वर्ग दुसरा समाप्त.” Tassuddānaṃ – “त्याचा सारांश (उद्दान) -” Ekūposathikā ceva, saḷalā cātha modakā; Ekāsanā pañcadīpā, naḷamālī ca gotamī. “एकूपोसथिका, सळला, मोदका, एकासना, पंचदीपा, नळमाली आणि गोतमी.” Khemā uppalavaṇṇā ca, paṭācārā ca bhikkhunī; Gāthā satāni pañceva, nava cāpi taduttari. खेमा, उप्पलवण्णा आणि पटाचारा भिक्खुणी; यांच्या गाथा पाचशे आणि त्याहून अधिक नऊ आहेत. 3. Kuṇḍalakesīvaggo ३. कुण्डलकेसी वग्ग 1. Kuṇḍalakesātherīapadānaṃ १. कुण्डलकेसा थेरी अपदान 1. १. ‘‘Padumuttaro [Pg.240] nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या भद्रकल्पापासून एक लाख कल्प मागे, सर्व धर्मांचे पारंगत आणि नायक असलेले 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन उत्पन्न झाले. 2. २. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, jātā seṭṭhikule ahuṃ; Nānāratanapajjote, mahāsukhasamappitā. तेव्हा मी हंसवती नगरात, विविध रत्नांनी प्रकाशमान आणि महासुखाने संपन्न अशा एका श्रेष्ठ कुळात जन्मले होते. 3. ३. ‘‘Upetvā taṃ mahāvīraṃ, assosiṃ dhammadesanaṃ; Tato jātappasādāhaṃ, upesiṃ saraṇaṃ jinaṃ. त्या महावीरांच्या समीप जाऊन मी धम्मदेशना ऐकली. त्यानंतर माझ्या मनात श्रद्धा उत्पन्न झाली आणि मी त्या जिनांना शरण गेले. 4. ४. ‘‘Tadā mahākāruṇiko, padumuttaranāmako; Khippābhiññānamagganti, ṭhapesi bhikkhuniṃ subhaṃ. तेव्हा महाकारुणिक पदुमुत्तर नावाच्या नायकांनी 'सुभा' नावाच्या भिक्खुणीला क्षिप्र-अभिज्ञा (शीघ्र ज्ञान प्राप्त करणाऱ्या) भिक्खुणींमध्ये अग्रस्थानी प्रस्थापित केले. 5. ५. ‘‘Taṃ sutvā muditā hutvā, dānaṃ datvā mahesino; Nipacca sirasā pāde, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ. ते ऐकून मी आनंदित झाले आणि त्या महर्षींना दान देऊन, त्यांच्या चरणांवर डोके ठेवून वंदन केले आणि त्या पदाची आकांक्षा केली. 6. ६. ‘‘Anumodi mahāvīro, ‘bhadde yaṃ tebhipatthitaṃ; Samijjhissati taṃ sabbaṃ, sukhinī hohi nibbutā. त्या महावीरांनी माझे अनुमोदन केले आणि म्हणाले, 'हे भद्रे! तू ज्या पदाची आकांक्षा केली आहेस, ते सर्व पूर्ण होईल. तू सुखी आणि शांत हो.' 7. ७. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. 'या कल्पापासून एक लाख कल्पानंतर, ओक्काक कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्राने गोतम नावाचे शास्ते जगात उत्पन्न होतील. 8. ८. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā; Bhaddākuṇḍalakesāti, hessati satthu sāvikā’. 'त्यांच्या धम्माची वारसदार, औरस कन्या आणि धम्माने निर्मित अशी 'भद्दा कुण्डलकेसा' नावाची त्या शास्त्यांची श्राविका होईल.' 9. ९. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेले. 10. १०. ‘‘Tato cutā yāmamagaṃ, tatohaṃ tusitaṃ gatā; Tato ca nimmānaratiṃ, vasavattipuraṃ tato. तेथून च्युत होऊन मी याम देवलोकात गेले, तेथून तुषित देवलोकात गेले, आणि तेथून निर्माणरती व नंतर वसवत्ती नगरात गेले. 11. ११. ‘‘Yattha yatthūpapajjāmi, tassa kammassa vāhasā; Tattha tattheva rājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ. मी ज्या ज्या ठिकाणी जन्म घेतले, त्या कर्माच्या प्रभावाने मी त्या त्या ठिकाणी राजांची पट्टराणी झाले. 12. १२. ‘‘Tato cutā manussesu, rājūnaṃ cakkavattinaṃ; Maṇḍalīnañca rājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ. तेथून च्युत होऊन मानवांमध्ये जन्म घेतल्यानंतर, मी चक्रवर्ती राजांची आणि मांडलिक राजांची पट्टराणी झाले. 13. १३. ‘‘Sampattiṃ [Pg.241] anubhotvāna, devesu mānusesu ca; Sabbattha sukhitā hutvā, nekakappesu saṃsariṃ. देवलोकात आणि मनुष्यलोकात संपत्तीचा उपभोग घेत, सर्व ठिकाणी सुखी होऊन मी अनेक कल्पांपर्यंत संसारचक्रात फिरत राहिले. 14. १४. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. या भद्रकल्पात, महान कीर्ती असलेले, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि गोत्राने 'कस्सप' नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले. 15. १५. ‘‘Upaṭṭhāko mahesissa, tadā āsi narissaro; Kāsirājā kikī nāma, bārāṇasipuruttame. तेव्हा श्रेष्ठ वाराणसी नगरात त्या महर्षींचे उपस्थायक असलेले, मनुष्यांचे स्वामी 'किकी' नावाचे काशिराज होते. 16. १६. ‘‘Tassa dhītā catutthāsiṃ, bhikkhudāyīti vissutā; Dhammaṃ sutvā jinaggassa, pabbajjaṃ samarocayiṃ. मी त्यांची चौथी कन्या होते, जी 'भिक्खुदायिका' म्हणून प्रसिद्ध होती. श्रेष्ठ जिनांचा धम्म ऐकून मी प्रव्रज्या घेण्याची इच्छा केली. 17. १७. ‘‘Anujāni na no tāto, agāreva tadā mayaṃ; Vīsavassasahassāni, vicarimha atanditā. परंतु आमच्या वडिलांनी आम्हाला परवानगी दिली नाही. तेव्हा आम्ही घरातच राहून वीस हजार वर्षांपर्यंत आळस न करता राहिलो. 18. १८. ‘‘Komāribrahmacariyaṃ, rājakaññā sukhedhitā; Buddhopaṭṭhānaniratā, muditā satta dhītaro. सुखात वाढलेल्या, बुद्धांच्या सेवेत मग्न असलेल्या आणि आनंदी मनाच्या आम्ही सात राजकन्यांनी कौमार्यावस्थेतच ब्रह्मचर्य पाळले. 19. १९. ‘‘Samaṇī samaṇaguttā ca, bhikkhunī bhikkhudāyikā; Dhammā ceva sudhammā ca, sattamī saṅghadāyikā. समणी, समणगुत्ता, भिक्खुनी, भिक्खुदायिका, धम्मा, सुधम्मा आणि सातवी संघदायिका. 20. २०. ‘‘Khemā uppalavaṇṇā ca, paṭācārā ahaṃ tadā; Kisāgotamī dhammadinnā, visākhā hoti sattamī. त्या सात बहिणी आता अनुक्रमे खेमा, उप्पलवण्णा, पटाचारा, मी स्वतः, किसागोतमी, धम्मदित्ना आणि सातवी विशाखा आहेत. 21. २१. ‘‘Tehi kammehi sukatehi, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मांमुळे आणि चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेले. 22. २२. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, giribbajapuruttame; Jātā seṭṭhikule phīte, yadāhaṃ yobbane ṭhitā. आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी श्रेष्ठ गिरिव्रज नगरातील एका समृद्ध श्रेष्ठ कुळात जन्मले. जेव्हा मी तारुण्यात पदार्पण केले, 23. २३. ‘‘Coraṃ vadhatthaṃ nīyantaṃ, disvā rattā tahiṃ ahaṃ; Pitā me taṃ sahassena, mocayitvā vadhā tato. तेव्हा वधासाठी नेल्या जाणाऱ्या एका चोराला पाहून मी त्याच्यावर अनुरक्त झाले. माझ्या वडिलांनी एक हजार कार्षापण देऊन त्याला त्या वधापासून मुक्त केले. 24. २४. ‘‘Adāsi tassa maṃ tāto, viditvāna manaṃ mama; Tassāhamāsiṃ visaṭṭhā, atīva dayitā hitā. माझ्या वडिलांनी माझे मन ओळखून मला त्या चोराला सोपवले. मी त्याच्यावर अत्यंत प्रेम करणारी, त्याचे हित चिंतणारी आणि त्याच्याशी एकनिष्ठ पत्नी झाले. 25. २५. ‘‘So me bhūsanalobhena, balimajjhāsayo diso; Corappapātaṃ netvāna, pabbataṃ cetayī vadhaṃ. परंतु माझ्या दागिन्यांच्या लोभाने, तो शत्रू मला बळी देण्याच्या बहाण्याने 'चोरप्रपात' नावाच्या डोंगरावर घेऊन गेला आणि त्याने मला मारण्याचा कट रचला. 26. २६. ‘‘Tadāhaṃ [Pg.242] paṇamitvāna, sattukaṃ sukatañjalī; Rakkhantī attano pāṇaṃ, idaṃ vacanamabraviṃ. तेव्हा मी हात जोडून त्या शत्रूला नमस्कार केला आणि स्वतःचे प्राण वाचवण्यासाठी मी त्याला असे म्हणाले: 27. २७. ‘‘‘Idaṃ suvaṇṇakeyūraṃ, muttā veḷuriyā bahū; Sabbaṃ harassu bhaddante, mañca dāsīti sāvaya’. 'हे आर्यपुत्र! हे सोन्याचे बाजूबंद, अनेक मोती आणि वैडूर्यमणी, हे सर्व तुम्ही घ्या आणि मला तुमची दासी म्हणून तुमच्या सोबत राहू द्या.' 28. २८. ‘‘‘Oropayassu kalyāṇī, mā bāḷhaṃ paridevasi; Na cāhaṃ abhijānāmi, ahantvā dhanamābhataṃ’. 'हे कल्याणी! तुझे दागिने उतरवून ठेव आणि जास्त रडू नकोस. मी कोणाला न मारता धन मिळवल्याचे मला आठवत नाही,' असे तो चोर म्हणाला. 29. २९. ‘‘‘Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ; Na cāhaṃ abhijānāmi, aññaṃ piyataraṃ tayā’. 'स्वामी! जोपर्यंत मला स्वतःची आठवण आहे आणि मी समजूतदार झाले आहे, तेव्हापासून तुमच्यापेक्षा प्रिय मला दुसरा कोणीही नाही.' 30. ३०. ‘‘‘Ehi taṃ upagūhissaṃ, katvāna taṃ padakkhiṇaṃ; Na ca dāni puno atthi, mama tuyhañca saṅgamo. 'या, मी तुम्हाला प्रदक्षिणा घालून एकदा आलिंगन देते; कारण यानंतर आपली पुन्हा कधीही भेट होणार नाही.' 31. ३१. ‘‘‘Na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, tattha tattha vicakkhaṇā. 'सर्वच ठिकाणी केवळ पुरुषच बुद्धिमान असतो असे नाही; तर स्त्री देखील त्या त्या प्रसंगी चतुर आणि बुद्धिमान असू शकते.' 32. ३२. ‘‘‘Na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, lahuṃ atthavicintikā. 'सर्वच ठिकाणी केवळ पुरुषच बुद्धिमान असतो असे नाही; तर स्त्री देखील तात्काळ हिताचा विचार करणारी बुद्धिमान असू शकते' (असे त्या डोंगरावरील देवतेने घोषित केले). 33. ३३. ‘‘‘Lahuñca vata khippañca, nikaṭṭhe samacetayiṃ; Migaṃ uṇṇā yathā evaṃ, tadāhaṃ sattukaṃ vadhiṃ. मृत्यू जवळ आलेला असताना मी अत्यंत वेगाने आणि तत्परतेने विचार केला. ज्याप्रमाणे लोकरीसाठी मेंढ्याला मारले जाते, त्याचप्रमाणे मी त्या शत्रूला मारले. 34. ३४. ‘‘‘Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati; So haññate mandamati, corova girigabbhare. 'जो मनुष्य अचानक उद्भवलेल्या प्रसंगात आपले हित त्वरित ओळखत नाही, तो मंदबुद्धी मनुष्य डोंगराच्या दरीत चोराप्रमाणे मारला जातो.' 35. ३५. ‘‘‘Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati; Muccate sattusambādhā, tadāhaṃ sattukā yathā’. 'परंतु जो मनुष्य अचानक उद्भवलेल्या प्रसंगात आपले हित त्वरित ओळखतो, तो शत्रूच्या संकटातून मुक्त होतो, ज्याप्रमाणे मी त्या चोरापासून मुक्त झाले.' 36. ३६. ‘‘Tadāhaṃ pātayitvāna, giriduggamhi sattukaṃ; Santikaṃ setavatthānaṃ, upetvā pabbajiṃ ahaṃ. त्यानंतर मी त्या शत्रूला डोंगराच्या दरीत ढकलून दिले आणि पांढरे वस्त्र परिधान करणाऱ्या परिव्राजिकांच्या समीप जाऊन प्रव्रज्या घेतली. 37. ३७. ‘‘Saṇḍāsena ca kese me, luñcitvā sabbaso tadā; Pabbajitvāna samayaṃ, ācikkhiṃsu nirantaraṃ. तेव्हा त्यांनी चिमट्याने माझे सर्व केस उपटून काढले आणि मला प्रव्रज्या देऊन त्यांच्या सिद्धांतांचे निरंतर शिक्षण दिले. 38. ३८. ‘‘Tato taṃ uggahetvāhaṃ, nisīditvāna ekikā; Samayaṃ taṃ vicintesiṃ, suvāno mānusaṃ karaṃ. त्यानंतर, मी ते (परिव्राजकांचे) मत ग्रहण करून, एकटीच बसून त्या मताचा विचार करू लागले. (तेव्हा एका) कुत्र्याने माणसाचा हात... 39. ३९. ‘‘Chinnaṃ [Pg.243] gayha samīpe me, pātayitvā apakkami; Disvā nimittamalabhiṃ, hatthaṃ taṃ puḷavākulaṃ. ...तोडलेला (हात) तोंडात धरून माझ्या जवळ आणून टाकला आणि तो निघून गेला. किड्यांनी भरलेला तो हात पाहून मला (अशुभाचे) निमित्त प्राप्त झाले. 40. ४०. ‘‘Tato uṭṭhāya saṃviggā, apucchiṃ sahadhammike; Te avocuṃ vijānanti, taṃ atthaṃ sakyabhikkhavo. त्यामुळे मी संविग्न (भयभीत) होऊन उठले आणि माझ्या सहधर्मी भगिनींना विचारले. त्यांनी सांगितले की, शाक्यपुत्रीय भिक्खू या गोष्टीचा अर्थ जाणतात. 41. ४१. ‘‘Sāhaṃ tamatthaṃ pucchissaṃ, upetvā buddhasāvake; Te mamādāya gacchiṃsu, buddhaseṭṭhassa santikaṃ. त्यामुळे मी तो अर्थ विचारण्यासाठी बुद्धांच्या श्रावकांकडे गेले. त्यांनी मला सोबत घेतले आणि ते मला बुद्धश्रेष्ठांच्या सन्मुख घेऊन गेले. 42. ४२. ‘‘So me dhammamadesesi, khandhāyatanadhātuyo; Asubhāniccadukkhāti, anattāti ca nāyako. त्या नायक भगवंतांनी मला धम्माचा उपदेश केला. त्यांनी स्कंध, आयतन आणि धातू हे अशुभा, अनित्य, दुःख आणि अनात्म आहेत, असा उपदेश केला. 43. ४३. ‘‘Tassa dhammaṃ suṇitvāhaṃ, dhammacakkhuṃ visodhayiṃ; Tato viññātasaddhammā, pabbajjaṃ upasampadaṃ. त्यांचा तो धम्म ऐकून मी धम्मचक्षू विशुद्ध केले. त्यानंतर सद्धम्माचे ज्ञान प्राप्त करून मी प्रवज्जा आणि उपसंपदेची... 44. ४४. ‘‘Āyācito tadā āha, ‘ehi bhadde’ti nāyako; Tadāhaṃ upasampannā, parittaṃ toyamaddasaṃ. ...याचना केली. तेव्हा त्या नायकाने (भगवंतांनी) 'ये भद्रे!' असे म्हटले. तेव्हा मी उपसंपन्न झाले आणि मी (पाय धुण्यासाठी असलेले) थोडेसे पाणी पाहिले. 45. ४५. ‘‘Pādapakkhālanenāhaṃ, ñatvā saudayabbayaṃ; Tathā sabbepi saṅkhāre, īdisaṃ cintayiṃ tadā. पाय धुताना पाण्याचा प्रवाह पाहून मी (संस्कारांचा) उदय आणि व्यय (उत्पत्ती आणि विनाश) जाणला. त्याचप्रमाणे सर्व संस्कारही अशाच स्वरूपाचे आहेत, असा मी तेव्हा विचार केला. 46. ४६. ‘‘Tato cittaṃ vimucci me, anupādāya sabbaso; Khippābhiññānamaggaṃ me, tadā paññāpayī jino. त्यानंतर माझे चित्त कोणत्याही उपादानाशिवाय सर्वतोपरी विमुक्त झाले. तेव्हा जिनाने (बुद्धांनी) मला क्षिप्राभिज्ञा (शीघ्र अभिज्ञा प्राप्त करणाऱ्या) भिक्षुणींमध्ये अग्रस्थानी घोषित केले. 47. ४७. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Paracittāni jānāmi, satthusāsanakārikā. मी ऋद्धींमध्ये पारंगत आहे आणि दिव्य श्रोत्रधातूने युक्त आहे. मी इतरांच्या चित्तातील विचार जाणते आणि शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) शासनाचे पालन करणारी आहे. 48. ४८. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Khepetvā āsave sabbe, visuddhāsiṃ sunimmalā. मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते, माझे दिव्यचक्षू विशुद्ध झाले आहेत. सर्व आसवांचा क्षय करून मी अत्यंत निर्मळ व विशुद्ध झाले आहे. 49. ४९. ‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ; Ohito garuko bhāro, bhavanetti samūhatā. मी शास्त्यांची सेवा केली आहे, बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन केले आहे. (संसाराचा) जड भार उतरवून ठेवला आहे आणि भव-तृष्णा समूळ नष्ट केली आहे. 50. ५०. ‘‘Yassatthāya pabbajitā, agārasmānagāriyaṃ; So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo. ज्या ध्येयासाठी मी गृहत्याग करून अनगारिक (प्रव्रजित) झाले होते, तो सर्व संयोजनांचा क्षयरूप अर्थ (ध्येय) मी प्राप्त केला आहे. 51. ५१. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ me vimalaṃ suddhaṃ, buddhaseṭṭhassa sāsane. बुद्धश्रेष्ठांच्या शासनात अर्थ, धम्म, निरुत्ती आणि प्रतिभान (या चार पटिसम्भिदां) मध्ये माझे ज्ञान निर्मळ व विशुद्ध झाले आहे. 52. ५२. ‘‘Kilesā [Pg.244] jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgīva bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून खाक झाले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत. बंधने तोडून टाकलेल्या हत्तिणीप्रमाणे मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 53. ५३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या चरणी माझे येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे. 54. ५४. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंविदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; बुद्धांच्या शासनाचे मी पालन केले आहे. Itthaṃ sudaṃ bhaddākuṇḍalakesā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे भद्रा कुंडलकेसा भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Kuṇḍalakesātheriyāpadānaṃ paṭhamaṃ. कुंडलकेसा थेरी अपदान पहिले समाप्त. 2. Kisāgotamītherīapadānaṃ २. किसागोतमी थेरी अपदान 55. ५५. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या कल्पाहून एक लाख कल्प मागे, सर्व धम्मांचे पारगामी असणारे 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (बुद्ध) नायक म्हणून उत्पन्न झाले. 56. ५६. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, jātā aññatare kule; Upetvā taṃ naravaraṃ, saraṇaṃ samupāgamiṃ. तेव्हा मी हंसवती नगरात एका सामान्य कुळात जन्मले होते. त्या नरश्रेष्ठांच्या (बुद्धांच्या) चरणी जाऊन मी त्यांना शरण गेले. 57. ५७. ‘‘Dhammañca tassa assosiṃ, catusaccūpasañhitaṃ; Madhuraṃ paramassādaṃ, vaṭṭasantisukhāvahaṃ. आणि मी त्यांचा चार आर्यसत्यांशी संबंधित, मधुर, अत्यंत आल्हाददायक, संसारचक्र शांत करणारा आणि सुख देणारा धम्म ऐकला. 58. ५८. ‘‘Tadā ca bhikkhuniṃ vīro, lūkhacīvaradhāriniṃ; Ṭhapento etadaggamhi, vaṇṇayī purisuttamo. तेव्हा त्या वीर पुरुषोत्तमांनी (बुद्धांनी) एका जीर्ण-रुक्ष चीवर धारण करणाऱ्या भिक्षुणीला एतदग्र (सर्वोच्च) स्थानी प्रस्थापित करून तिची प्रशंसा केली. 59. ५९. ‘‘Janetvānappakaṃ pītiṃ, sutvā bhikkhuniyā guṇe; Kāraṃ katvāna buddhassa, yathāsatti yathābalaṃ. त्या भिक्षुणीचे गुण ऐकून माझ्या मनात अपार प्रीती (आनंद) निर्माण झाली. मी माझ्या शक्ती व सामर्थ्यानुसार बुद्धांची पूजा-अर्चना केली. 60. ६०. ‘‘Nipacca munivaraṃ taṃ, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ; Tadānumodi sambuddho, ṭhānalābhāya nāyako. त्या मुनिश्रेष्ठांच्या चरणी मस्तक टेकवून मी त्या पदाची (एतदग्र पदाची) आकांक्षा केली. तेव्हा त्या नायक सम्यक्संबुद्धांनी मला ते पद प्राप्त होण्यासाठी अनुमोदन दिले. 61. ६१. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. (तेव्हा बुद्ध म्हणाले -) 'या कल्पाहून एक लाख कल्पानंतर, इक्ष्वाकु (ओक्काक) कुळात जन्मलेले, गोत्राने 'गोतम' नावाचे शास्ते जगात उत्पन्न होतील. 62. ६२. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā; Kisāgotamī nāmena, hessati satthu sāvikā’. 'त्यांच्या धम्माची वारसदार, त्यांची औरस कन्या, धम्माद्वारे निर्मित अशी 'किसागोतमी' नावाची त्यांची श्राविका होईल.' 63. ६३. ‘‘Taṃ [Pg.245] sutvā muditā hutvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ; Mettacittā paricariṃ, paccayehi vināyakaṃ. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झाले आणि मी आयुष्यभर मैत्रीपूर्ण चित्ताने त्या जिन विनायकांची (बुद्धांची) चार प्रत्ययांनी (गरजांनी) सेवा केली. 64. ६४. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेले. 65. ६५. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. या भद्रकल्पात, प्रवक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ, महायशस्वी, ब्रह्मबंधू आणि गोत्राने 'कस्सप' नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले. 66. ६६. ‘‘Upaṭṭhāko mahesissa, tadā āsi narissaro; Kāsirājā kikī nāma, bārāṇasipuruttame. तेव्हा श्रेष्ठ वाराणसी नगरात त्या महर्षींचे (बुद्धांचे) उपस्थायक (सेवक) असणारे, 'किकी' नावाचे काशिराज (नरेश्वर) होते. 67. ६७. ‘‘Pañcamī tassa dhītāsiṃ, dhammā nāmena vissutā; Dhammaṃ sutvā jinaggassa, pabbajjaṃ samarocayiṃ. मी त्यांची पाचवी कन्या होते, जी 'धम्मा' या नावाने प्रसिद्ध होती. जिनश्रेष्ठांचा धम्म ऐकून मला प्रवज्जेची तीव्र इच्छा झाली. 68. ६८. ‘‘Anujāni na no tāto, agāreva tadā mayaṃ; Vīsavassasahassāni, vicarimha atanditā. परंतु आमच्या पित्याने आम्हाला परवानगी दिली नाही. तेव्हा आम्ही घरातच राहून वीस हजार वर्षे आळस न करता (धर्माचे) आचरण केले. 69. ६९. ‘‘Komāribrahmacariyaṃ, rājakaññā sukhedhitā; Buddhopaṭṭhānaniratā, muditā satta dhītaro. सुखात वाढलेल्या आम्ही सात राजकन्या, बुद्धांच्या सेवेत मग्न राहून, आनंदाने कौमार्य ब्रह्मचर्याचे पालन करत राहिलो. 70. ७०. ‘‘Samaṇī samaṇaguttā ca, bhikkhunī bhikkhudāyikā; Dhammā ceva sudhammā ca, sattamī saṅghadāyikā. समणी, समणगुत्ता, भिक्षुणी, भिक्षुदायिका, धम्मा, सुधम्मा आणि सातवी संघदायिका. 71. ७१. ‘‘Khemā uppalavaṇṇā ca, paṭācārā ca kuṇḍalā; Ahañca dhammadinnā ca, visākhā hoti sattamī. (ज्या आज अनुक्रमे) खेमा, उप्पलवण्णा, पटाचारा, कुण्डला, मी (किसागोतमी), धम्मदिन्ना आणि सातवी विशाखा आहेत. 72. ७२. ‘‘Tehi kammehi sukatehi, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेले. 73. ७३. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jātā seṭṭhikule ahaṃ; Duggate adhane naṭṭhe, gatā ca sadhanaṃ kulaṃ. आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी एका गरीब, निर्धन आणि वैभव नष्ट झालेल्या श्रेष्ठींच्या (व्यापाऱ्याच्या) कुळात जन्मले आणि नंतर एका धनवान कुळात गेले. 74. ७४. ‘‘Patiṃ ṭhapetvā sesā me, dessanti adhanā iti; Yadā ca pasūtā āsiṃ, sabbesaṃ dayitā tadā. माझ्या पतीशिवाय इतर सर्वजण मला 'निर्धन' म्हणून तुच्छ लेखत असत. परंतु जेव्हा मी पुत्राला जन्म दिला, तेव्हा मी सर्वांची लाडकी झाले. 75. ७५. ‘‘Yadā so taruṇo bhaddo, komalako sukhedhito; Sapāṇamiva kanto me, tadā yamavasaṃ gato. जेव्हा तो माझा तरुण, सुंदर, कोमल आणि सुखात वाढलेला मुलगा, जो मला माझ्या प्राणासारखा प्रिय होता, यमलोकात (मृत्यूच्या स्वाधीन) गेला. 76. ७६. ‘‘Sokaṭṭā dīnavadanā[Pg.246], assunettā rudammukhā; Mataṃ kuṇapamādāya, vilapantī gamāmahaṃ. शोकाने व्याकुळ झालेली, केविलवाणा चेहरा असलेली, डोळ्यांत अश्रू आणून रडतमुखाने, मी त्या मृत शरीराला (शवाला) घेऊन विलाप करत गेले. 77. ७७. ‘‘Tadā ekena sandiṭṭhā, upetvābhisakkuttamaṃ; Avocaṃ dehi bhesajjaṃ, puttasañjīvananti bho. तेव्हा एका सुजाण व्यक्तीने सुचविल्यावरून, मी एका श्रेष्ठ वैद्याकडे गेले आणि म्हणाले, 'हे महाशय, माझ्या मुलाला जिवंत करणारे औषध मला द्या.' 78. ७८. ‘‘Na vijjante matā yasmiṃ, gehe siddhatthakaṃ tato; Āharāti jino āha, vinayopāyakovido. तेव्हा शिस्त आणि उपदेश करण्यात कुशल असलेल्या जिनांनी (बुद्धांनी) सांगितले, 'ज्या घरात कोणीही मृत झाले नाही, अशा घरातून मोहरीचे दाणे घेऊन ये.' 79. ७९. ‘‘Tadā gamitvā sāvatthiṃ, na labhiṃ tādisaṃ gharaṃ; Kuto siddhatthakaṃ tasmā, tato laddhā satiṃ ahaṃ. तेव्हा मी श्रावस्तीमध्ये फिरूनही मला असे एकही घर मिळाले नाही. मग तिथून मोहरीचे दाणे कसे मिळणार? त्यानंतर मला जाणीव (स्मृती) झाली. 80. ८०. ‘‘Kuṇapaṃ chaḍḍayitvāna, upesiṃ lokanāyakaṃ; Dūratova mamaṃ disvā, avoca madhurassaro. त्या मृत शरीराला सोडून मी लोकनायक बुद्धांकडे गेले. त्यांनी मला दुरूनच पाहिले आणि मधुर स्वरात म्हणाले: 81. ८१. ‘‘‘Yo ca vassasataṃ jīve, apassaṃ udayabbayaṃ; Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato udayabbayaṃ. 'जो मनुष्य (गोष्टींचा) उदय आणि अस्त न पाहता शंभर वर्षे जगतो, त्यापेक्षा उदय आणि अस्त पाहणाऱ्याचे एका दिवसाचे जगणे श्रेष्ठ आहे.' 82. ८२. ‘‘‘Na gāmadhammo nigamassa dhammo, na cāpiyaṃ ekakulassa dhammo; Sabbassa lokassa sadevakassa, eseva dhammo yadidaṃ aniccatā’. 'हा नियम केवळ एका गावाचा किंवा एका नगराचा नाही, आणि केवळ एका कुळाचाही नाही; तर देवलोकांसह संपूर्ण जगाचा हाच नियम आहे, जो म्हणजे अनित्यता (अनित्य भाव) होय.' 83. ८३. ‘‘Sāhaṃ sutvānimā gāthā, dhammacakkhuṃ visodhayiṃ; Tato viññātasaddhammā, pabbajiṃ anagāriyaṃ. त्या गाथा ऐकून मी धम्मचक्षू विशुद्ध केले. त्यानंतर सद्धम्माचे ज्ञान प्राप्त करून मी गृहत्याग करून प्रवज्जा घेतली. 84. ८४. ‘‘Tathā pabbajitā santī, yuñjantī jinasāsane; Na cireneva kālena, arahattamapāpuṇiṃ. अशा प्रकारे प्रवज्जित होऊन, बुद्ध शासनात (साधनेत) मग्न राहून, मी फार थोड्या वेळातच अर्हतपद प्राप्त केले. 85. ८५. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Paracittāni jānāmi, satthusāsanakārikā. मी ऋद्धींमध्ये (अलौकिक शक्तींमध्ये) पारंगत झाले आहे, दिव्य श्रोत्रधातूने युक्त आहे, इतरांच्या मनातील विचार जाणते आणि शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) शासनाचे पालन करणारी आहे. 86. ८६. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Khepetvā āsave sabbe, visuddhāsiṃ sunimmalā. मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते, माझे दिव्यचक्षू विशुद्ध झाले आहेत. सर्व आसवांचा क्षय करून मी अत्यंत शुद्ध व निर्मळ झाले आहे. 87. ८७. ‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ; Ohito garuko bhāro, bhavanetti samūhatā. मी शास्त्यांची सेवा केली आहे, बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन केले आहे. संसाराचा जड भार उतरवून ठेवला आहे आणि भव-तृष्णा समूळ नष्ट केली आहे. 88. ८८. ‘‘Yassatthāya [Pg.247] pabbajitā, agārasmānagāriyaṃ; So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo. ज्या ध्येयासाठी मी घराचा त्याग करून अनगारिक (प्रवज्जित) झाले, ते सर्व संयोजनांचा क्षय करण्याचे ध्येय मी प्राप्त केले आहे. 89. ८९. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ me vimalaṃ suddhaṃ, buddhaseṭṭhassa vāhasā. श्रेष्ठ बुद्धांच्या प्रभावाने अर्थ, धम्म, निरुत्ती आणि प्रतिभान यांमधील माझे ज्ञान निर्मळ व शुद्ध झाले आहे. 90. ९०. ‘‘Saṅkārakūṭā āhitvā, susānā rathiyāpi ca; Tato saṅghāṭikaṃ katvā, lūkhaṃ dhāremi cīvaraṃ. कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यातून, स्मशानातून आणि रस्त्यावरून चिंध्या गोळा करून, मी संघात (दुप्पट) चीवर बनवले आणि असे खडबडीत (रूक्ष) चीवर मी परिधान करते. 91. ९१. ‘‘Jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho, lūkhacīvaradhāraṇe; Ṭhapesi etadaggamhi, parisāsu vināyako. खडबडीत चीवर परिधान करण्याच्या माझ्या या गुणावर प्रसन्न होऊन, नायक असलेल्या जिनांनी (बुद्धांनी) मला परिषदेमध्ये या बाबतीत अग्रस्थानी (एतदग्ग) प्रस्थापित केले. 92. ९२. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे. 93. ९३. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (शासनात) येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे. 94. ९४. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांच्या शासनाचे पालन केले आहे. Itthaṃ sudaṃ kisāgotamī bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे किसगोतमी भिक्खुणीने या गाथा म्हटल्या. Kisāgotamītheriyāpadānaṃ dutiyaṃ. किसगोतमी थेरींचे अपदान समाप्त (दुसरे). 3. Dhammadinnātherīapadānaṃ ३. धम्मदिन्ना थेरींचे अपदान 95. ९५. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या कल्पाहून एक lakh कल्प आधी, सर्व धम्मांचे पारगामी असलेले 'पदुमुत्तर' नावाचे जीन (बुद्ध), जे जगाचे नायक होते, उत्पन्न झाले. 96. ९६. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, kule aññatare ahuṃ; Parakammakārī āsiṃ, nipakā sīlasaṃvutā. तेव्हा मी हंसवती नगरात एका सामान्य कुळात जन्मले होते. मी दुसऱ्यांचे काम करणारी (दासी), बुद्धिमान आणि शीलवान होते. 97. ९७. ‘‘Padumuttarabuddhassa, sujāto aggasāvako; Vihārā abhinikkhamma, piṇḍapātāya gacchati. पदुमुत्तर बुद्धांचे अग्रश्रावक 'सुजात' हे विहारातून बाहेर पडून पिंडपातासाठी (भिक्षेसाठी) जात होते. 98. ९८. ‘‘Ghaṭaṃ gahetvā gacchantī, tadā udakahārikā; Taṃ disvā adadaṃ pūpaṃ, pasannā sehi pāṇibhi. तेव्हा पाणी आणण्यासाठी घागर घेऊन जात असताना, मी त्यांना पाहिले आणि प्रसन्न चित्ताने माझ्या स्वतःच्या हातांनी त्यांना एक अपूप (गोड भाकरी) दान केला. 99. ९९. ‘‘Paṭiggahetvā tattheva, nisinno paribhuñji so; Tato netvāna taṃ gehaṃ, adāsiṃ tassa bhojanaṃ. ते स्वीकारून त्यांनी तिथेच बसून त्याचे ग्रहण केले. त्यानंतर मी त्यांना माझ्या घरी नेऊन भोजन दिले. 100. १००. ‘‘Tato [Pg.248] me ayyako tuṭṭho, akarī suṇisaṃ sakaṃ; Sassuyā saha gantvāna, sambuddhaṃ abhivādayiṃ. त्यामुळे माझे मालक प्रसन्न झाले आणि त्यांनी मला आपली सून बनवले. नंतर मी माझ्या सासूबाईंसोबत जाऊन सम्यक्संबुद्धांना अभिवादन केले. 101. १०१. ‘‘Tadā so dhammakathikaṃ, bhikkhuniṃ parikittayaṃ; Ṭhapesi etadaggamhi, taṃ sutvā muditā ahaṃ. तेव्हा बुद्धांनी एका धम्मकथिका (धम्म प्रवचन देणाऱ्या) भिक्खुणीची प्रशंसा करत तिला अग्रस्थानी (एतदग्ग) प्रस्थापित केले. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झाले. 102. १०२. ‘‘Nimantayitvā sugataṃ, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ; Mahādānaṃ daditvāna, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ. मी संघासहित सुगतांना (लोकनायकांना) आमंत्रित केले आणि महादान देऊन त्या पदाची (अग्रस्थानाची) आकांक्षा केली. 103. १०३. ‘‘Tato maṃ sugato āha, ghananinnādasussaro ; ‘Mamupaṭṭhānanirate, sasaṅghaparivesike. तेव्हा मेघासारखा गंभीर आणि मधुर आवाज असलेल्या सुगतांनी मला म्हटले, 'माझ्या सेवेत मग्न राहणाऱ्या आणि संघाला भोजन वाढणाऱ्या, 104. १०४. ‘‘‘Saddhammassavane yutte, guṇavaddhitamānase; Bhadde bhavassu muditā, lacchase paṇidhīphalaṃ. 'saddhamm श्रवणात मग्न असलेल्या आणि गुणांनी मन विकसित केलेल्या हे कल्याणी! तू आनंदित हो, तुला तुझ्या संकल्पाचे फळ मिळेल.' 105. १०५. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. 'या कल्पानंतर एक लाख कल्पानंतर, इक्ष्वाकु (ओक्काक) कुळात जन्मलेले, गोत्राने 'गौतम' नावाचे शास्ते या जगात उत्पन्न होतील.' 106. १०६. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā; Dhammadinnāti nāmena, hessati satthu sāvikā’. 'त्यांच्या धम्माची वारसदार, धम्मापासून जन्मलेली त्यांची औरस कन्या, 'धम्मदिन्ना' नावाचे शास्त्यांची (बुद्धांची) श्राविका होईल.' 107. १०७. ‘‘Taṃ sutvā muditā hutvā, yāvajīvaṃ mahāmuniṃ; Mettacittā paricariṃ, paccayehi vināyakaṃ. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झाले आणि जीवनभर मैत्रीपूर्ण चित्ताने त्या महामुनींची (बुद्धांची) चार प्रत्ययांनी (आवश्यक गोष्टींनी) सेवा केली. 108. १०८. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेले. 109. १०९. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. या भद्र कल्पामध्ये, ब्राह्मणांचे हितचिंतक, अत्यंत कीर्तिमान आणि वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले, गोत्राने 'कस्सप' नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले. 110. ११०. ‘‘Upaṭṭhāko mahesissa, tadā āsi narissaro; Kāsirājā kikī nāma, bārāṇasipuruttame. तेव्हा वाराणसी या श्रेष्ठ नगरात त्या महर्षींचे (बुद्धांचे) उपस्थायक (सेवक) असलेले 'किकी' नावाचे काशिराज राज्य करत होते. 111. १११. ‘‘Chaṭṭhā tassāsahaṃ dhītā, sudhammā iti vissutā; Dhammaṃ sutvā jinaggassa, pabbajjaṃ samarocayiṃ. मी त्यांची 'सुधम्मा' नावाने प्रसिद्ध असलेली सहावी कन्या होते. श्रेष्ठ जिनांचा (बुद्धांचा) धम्म ऐकून मला प्रवज्जेची आवड निर्माण झाली. 112. ११२. ‘‘Anujāni na no tāto, agāreva tadā mayaṃ; Vīsavassasahassāni, vicarimha atanditā. "आमच्या पित्याने आम्हाला (प्रव्रज्येची) परवानगी दिली नाही, तेव्हा आम्ही घरातच राहून वीस हजार वर्षे आळस न करता (ब्रह्मचर्य) आचरण केले." Tatiyaṃ bhāṇavāraṃ. "तिसरा भाणवार समाप्त." 113. ११३. ‘‘Komāribrahmacariyaṃ[Pg.249], rājakaññā sukhedhitā; Buddhopaṭṭhānaniratā, muditā satta dhītaro. "सुखात वाढलेल्या त्या सात राजकन्यांनी कौमार्यावस्थेतच ब्रह्मचर्याचे पालन केले आणि आनंदाने बुद्धांच्या सेवेत मग्न राहिल्या." 114. ११४. ‘‘Samaṇī samaṇaguttā ca, bhikkhunī bhikkhudāyikā; Dhammā ceva sudhammā ca, sattamī saṅghadāyikā. "(त्या सात कन्या म्हणजे) समणी, समणगुत्ता, भिक्खुनी, भिक्खुदायिका, धम्मा, सुधम्मा आणि सातवी संघदायिका या होत्या." 115. ११५. ‘‘Khemā uppalavaṇṇā ca, paṭācārā ca kuṇḍalā; Gotamī ca ahañceva, visākhā hoti sattamī. "आता (या जन्मात अनुक्रमे) खेमा, उप्पलवण्णा, पटाचारा, कुण्डला (कुण्डलकेसा), गोतमी (किसागोतमी), मी स्वतः आणि सातवी विशाखा आहोत." 116. ११६. ‘‘Tehi kammehi sukatehi, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. "त्या सुकृत कर्मांमुळे आणि संकल्प-प्रार्थनेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेले." 117. ११७. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, giribbajapuruttame; Jātā seṭṭhikule phīte, sabbakāmasamiddhine. "आणि आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी गिरिव्रज (राजगृह) या श्रेष्ठ नगरात सर्व सुख-समृद्धीने संपन्न अशा एका श्रीमंत श्रेष्ठीच्या कुळात जन्मले." 118. ११८. ‘‘Yadā rūpaguṇūpetā, paṭhame yobbane ṭhitā; Tadā parakulaṃ gantvā, vasiṃ sukhasamappitā. "जेव्हा मी रूप आणि गुणांनी संपन्न होऊन प्रथम तारुण्यात पदार्पण केले, तेव्हा मी पतीच्या घरी गेले आणि तिथे सुखात राहू लागले." 119. ११९. ‘‘Upetvā lokasaraṇaṃ, suṇitvā dhammadesanaṃ; Anāgāmiphalaṃ patto, sāmiko me subuddhimā. "माझे अत्यंत बुद्धिमान पती लोकशरण (बुद्ध) यांच्याकडे गेले आणि धम्मदेशना ऐकून त्यांनी अनागामी फल प्राप्त केले." 120. १२०. ‘‘Tadāhaṃ anujānetvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Na cireneva kālena, arahattamapāpuṇiṃ. "त्यानंतर मी त्यांची परवानगी घेऊन गृहत्याग करून प्रव्रजित झाले; आणि फार काळ न लागता मी अर्हतपद प्राप्त केले." 121. १२१. ‘‘Tadā upāsako so maṃ, upagantvā apucchatha; Gambhīre nipuṇe pañhe, te sabbe byākariṃ ahaṃ. "त्यानंतर त्या उपासकाने (विशाखाने) माझ्याकडे येऊन गंभीर व सूक्ष्म प्रश्न विचारले, आणि मी त्या सर्व प्रश्नांची उत्तरे दिली." 122. १२२. ‘‘Jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho, etadagge ṭhapesi maṃ; ‘Bhikkhuniṃ dhammakathikaṃ, nāññaṃ passāmi edisiṃ. "जिनांनी (बुद्धांनी) माझ्या या गुणावर प्रसन्न होऊन मला एतदग्र (सर्वोच्च) स्थानी प्रस्थापित केले आणि म्हणाले: 'धम्मकथिका भिक्खुनींमध्ये धम्मदिन्नासारखी दुसरी कोणतीही भिक्खुनी मी पाहत नाही.'" 123. १२३. ‘Dhammadinnā yathā dhīrā, evaṃ dhāretha bhikkhavo’; ‘‘Evāhaṃ paṇḍitā homi, nāyakenānukampitā. "'हे भिक्खूंनो, धम्मदिन्ना जशी प्रज्ञावान आहे, तसेच तुम्हीही तिला जाणा.' अशा प्रकारे नायकाच्या (बुद्धांच्या) अनुकंपेने मी पंडिता (प्रज्ञावान) झाले." 124. १२४. ‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ; Ohito garuko bhāro, bhavanetti samūhatā. "मी शास्त्यांची सेवा केली आहे, बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे; जड भार उतरवून ठेवला आहे आणि भव-तृष्णा समूळ नष्ट केली आहे." 125. १२५. ‘‘Yassatthāya pabbajitā, agārasmānagāriyaṃ;
"ज्या ध्येयासाठी मी घरातून बेघर होऊन प्रव्रजित झाले होते," So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo. "ते सर्व संयोजनांचा क्षय करणारे ध्येय मी प्राप्त केले आहे." 126. १२६. ‘‘Iddhīsu [Pg.250] ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Paracittāni jānāmi, satthusāsanakārikā. "मी ऋद्धींमध्ये व दिव्य श्रोत्रधातूमध्ये वशित्व मिळवले आहे. मी दुसऱ्यांचे चित्त जाणते आणि शास्त्यांच्या शासनाचे पालन करणारी आहे." 127. १२७. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Khepetvā āsave sabbe, visuddhāsiṃ sunimmalā. "मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते, माझे दिव्यचक्षु विशुद्ध झाले आहेत; सर्व आसवांचा क्षय करून मी अत्यंत निर्मळ व विशुद्ध झाले आहे." 128. १२८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. "माझे क्लेश जळून गेले आहेत... पे... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे." 129. १२९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे (शासनात) येणे खरोखर सुस्वागत होते... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे." 130. १३०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चार प्रतिसंभिदा... पे... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ dhammadinnā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. "अशा प्रकारे धम्मदिन्ना भिक्खुनीने या गाथा म्हटल्या." Dhammadinnātheriyāpadānaṃ tatiyaṃ. "तिसरे धम्मदिन्ना थेरी अपदान समाप्त." 4. Sakulātherīapadānaṃ ४. "सकुला थेरी अपदान" 131. १३१. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. "या कल्पाहून एक lakh कल्पांपूर्वी, सर्व धर्मांचे पारगामी असलेले 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (बुद्ध) नायक म्हणून उत्पन्न झाले." 132. १३२. ‘‘Hitāya sabbasattānaṃ, sukhāya vadataṃ varo; Atthāya purisājañño, paṭipanno sadevake. "वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि पुरुषश्रेष्ठ असलेले ते देवलोकासह सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी, सुखासाठी आणि कल्याणासाठी कार्यरत झाले." 133. १३३. ‘‘Yasaggapatto sirimā, kittivaṇṇagato jino; Pūjito sabbalokassa, disāsabbāsu vissuto. "ते जिन (बुद्ध) परम यशाला प्राप्त झालेले, शोभायमान, कीर्तिमान, सर्व जगाकडून पूजनीय आणि सर्व दिशांमध्ये प्रसिद्ध होते." 134. १३४. ‘‘Uttiṇṇavicikiccho so, vītivattakathaṃkatho; Sampuṇṇamanasaṅkappo, patto sambodhimuttamaṃ. "ते शंकांच्या पलीकडे गेलेले, संभ्रमातून मुक्त झालेले, पूर्ण मनाचे संकल्प असलेले आणि उत्तम संबोधीला प्राप्त झालेले होते." 135. १३५. ‘‘Anuppannassa maggassa, uppādetā naruttamo; Anakkhātañca akkhāsi, asañjātañca sañjanī. "ते नरश्रेष्ठ अनुत्पन्न मार्गाचे उत्पादक होते, न सांगितलेला मार्ग सांगणारे आणि न समजलेला मार्ग समजवणारे होते." 136. १३६. ‘‘Maggaññū ca maggavidū, maggakkhāyī narāsabho; Maggassa kusalo satthā, sārathīnaṃ varuttamo. "ते पुरुषश्रेष्ठ मार्ग जाणणारे (मार्गज्ञ), मार्गविद् (मार्गाचे ज्ञाते) आणि मार्ग सांगणारे (मार्गाख्यायी) होते. ते मार्गामध्ये कुशल असलेले शास्ता आणि सारथींमध्ये सर्वोत्तम होते." 137. १३७. ‘‘Mahākāruṇiko satthā, dhammaṃ desesi nāyako; Nimugge kāmapaṅkamhi, samuddharati pāṇine. "ते महाकारुणिक शास्ते आणि नायक धम्माचा उपदेश करत असत आणि कामरूपी चिखलात बुडलेल्या प्राण्यांचा उद्धार करत असत." 138. १३८. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, jātā khattiyanandanā; Surūpā sadhanā cāpi, dayitā ca sirīmatī. "तेव्हा मी हंसवती नगरीत एका क्षत्रिय कुळात जन्मलेली, रूपवान, धनवान, प्रिय आणि शोभायमान राजकन्या होते." 139. १३९. ‘‘Ānandassa [Pg.251] mahārañño, dhītā paramasobhaṇā; Vemātā bhaginī cāpi, padumuttaranāmino. "मी महाराज आनंदाची अत्यंत सुंदर कन्या होते आणि पदुमुत्तर नावाच्या बुद्धांची सावत्र बहीण होते." 140. १४०. ‘‘Rājakaññāhi sahitā, sabbābharaṇabhūsitā; Upāgamma mahāvīraṃ, assosiṃ dhammadesanaṃ. "इतर राजकन्यांसह सर्व अलंकारांनी विभूषित होऊन, मी त्या महावीरांकडे (बुद्धांकडे) गेले आणि त्यांची धम्मदेशना ऐकली." 141. १४१. ‘‘Tadā hi so lokagaru, bhikkhuniṃ dibbacakkhukaṃ; Kittayaṃ parisāmajjhe, aggaṭṭhāne ṭhapesi taṃ. "तेव्हा त्या लोकगुरूंनी (बुद्धांनी) दिव्यचक्षु असलेल्या एका भिक्खुनीची परिषदेमध्ये प्रशंसा केली आणि तिला सर्वोच्च स्थानी प्रस्थापित केले." 142. १४२. ‘‘Suṇitvā tamahaṃ haṭṭhā, dānaṃ datvāna satthuno; Pūjitvāna ca sambuddhaṃ, dibbacakkhuṃ apatthayiṃ. "ते ऐकून मी अत्यंत हर्षित झाले आणि शास्त्यांना दान देऊन व सम्यक्संबुद्धांची पूजा करून दिव्यचक्षूची आकांक्षा (प्रार्थना) केली." 143. १४३. ‘‘Tato avoca maṃ satthā, ‘nande lacchasi patthitaṃ; Padīpadhammadānānaṃ, phalametaṃ sunicchitaṃ. "तेव्हा शास्ते मला म्हणाले, 'हे नंदे, तुला तुझी इच्छित गोष्ट मिळेल; दीपदान आणि धम्मदानाचा हा निश्चितच परिणाम आहे." 144. १४४. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. "'या कल्पाहून एक लाख कल्पांनंतर, ओक्काक कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्रानुसार 'गोतम' नावाचे शास्ते जगात उत्पन्न होतील." 145. १४५. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā; Sakulā nāma nāmena, hessati satthu sāvikā’. "'त्यांच्या धम्माची वारसदार, धम्मापासून उत्पन्न झालेली मानसकन्या, जिचे नाव 'सकुला' असेल, ती त्या शास्त्यांची श्राविका होई.'" 146. १४६. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. "त्या सुकृत कर्मामुळे आणि संकल्प-प्रार्थनेमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेले." 147. १४७. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. या भद्रकल्पात, ब्राह्मण कुळात जन्मलेले, महान कीर्ती असलेले, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि गोत्राने 'कस्सप' नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले. 148. १४८. ‘‘Paribbājakinī āsiṃ, tadāhaṃ ekacārinī; Bhikkhāya vicaritvāna, alabhiṃ telamattakaṃ. त्या वेळी मी एकटीच विहार करणारी एक परिव्राजिका होते. भिक्षेसाठी फिरत असताना मला केवळ थोडेसे तेल मिळाले. 149. १४९. ‘‘Tena dīpaṃ padīpetvā, upaṭṭhiṃ sabbasaṃvariṃ; Cetiyaṃ dvipadaggassa, vippasannena cetasā. त्या तेलाने दिवा लावून, प्रसन्न चित्ताने, मी द्विपदांमध्ये (मनुष्यांमध्ये) श्रेष्ठ असलेल्या बुद्धांच्या चैत्याची संपूर्ण रात्रभर सेवा केली. 150. १५०. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व आकांक्षांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेले. 151. १५१. ‘‘Yattha yatthūpapajjāmi, tassa kammassa vāhasā; Pajjalanti mahādīpā, tattha tattha gatāya me. त्या कर्माच्या प्रभावामुळे मी ज्या ज्या ठिकाणी जन्म घेतले, तिथे तिथे मी गेले असता मोठे दिवे प्रज्वलित होत असत. 152. १५२. ‘‘Tirokuṭṭaṃ [Pg.252] tiroselaṃ, samatiggayha pabbataṃ; Passāmahaṃ yadicchāmi, dīpadānassidaṃ phalaṃ. भिंतीच्या पलीकडचे, खडकाच्या पलीकडचे आणि पर्वताच्या पलीकडचेही मी जर इच्छिले तर पाहू शकत होते; हा दीपदानाचाच परिणाम आहे. 153. १५३. ‘‘Visuddhanayanā homi, yasasā ca jalāmahaṃ; Saddhāpaññāvatī ceva, dīpadānassidaṃ phalaṃ. माझे डोळे अत्यंत निर्मळ आहेत, मी कीर्तीने तळपत आहे, आणि मी श्रद्धा व प्रज्ञेने युक्त आहे; हा दीपदानाचाच परिणाम आहे. 154. १५४. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jātā vippakule ahaṃ; Pahūtadhanadhaññamhi, mudite rājapūjite. आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी विपुल धनधान्य असलेल्या, आनंदी आणि राजाने पूजिलेल्या एका ब्राह्मण कुळात जन्मले. 155. १५५. ‘‘Ahaṃ sabbaṅgasampannā, sabbābharaṇabhūsitā; Purappavese sugataṃ, vātapāne ṭhitā ahaṃ. सर्व अवयवांनी परिपूर्ण आणि सर्व अलंकारांनी नटलेली मी, नगरात प्रवेश करणाऱ्या सुगतांना पाहण्यासाठी खिडकीपाशी उभी होते. 156. १५६. ‘‘Disvā jalantaṃ yasasā, devamanussasakkataṃ; Anubyañjanasampannaṃ, lakkhaṇehi vibhūsitaṃ. आपल्या यशाने तळपणाऱ्या, देव आणि मनुष्यांद्वारे पूजिलेल्या, अनुव्यंजनांनी युक्त आणि लक्षणांनी सुशोभित असलेल्या त्यांना पाहून, 157. १५७. ‘‘Udaggacittā sumanā, pabbajjaṃ samarocayiṃ; Na cireneva kālena, arahattamapāpuṇiṃ. अत्यंत प्रसन्न आणि आनंदी चित्ताने मी प्रव्रज्या घेण्याचे ठरवले; आणि फार काळ न लागता मी अर्हतपद प्राप्त केले. 158. १५८. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Paracittāni jānāmi, satthusāsanakārikā. मी ऋद्धींमध्ये वशित्व मिळवले आहे, दिव्य श्रोत्रधातू प्राप्त केला आहे, मी इतरांचे विचार जाणू शकते आणि मी शास्त्यांच्या शासनाचे पालन करणारी आहे. 159. १५९. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Khepetvā āsave sabbe, visuddhāsiṃ sunimmalā. मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते, माझे दिव्यचक्षू विशुद्ध झाले आहेत; सर्व आसवांचा क्षय करून मी अत्यंत शुद्ध व निर्मळ झाले आहे. 160. १६०. ‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ; Ohito garuko bhāro, bhavanetti samūhatā. मी शास्त्यांची उत्तम सेवा केली आहे, बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे; जड भार उतरवून ठेवला आहे आणि भव-तृष्णा समूळ नष्ट केली आहे. 161. १६१. ‘‘Yassatthāya pabbajitā, agārasmānagāriyaṃ; So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo. ज्या ध्येयासाठी मी गृहत्याग करून अनगारिक झाले होते, ते सर्व संयोजनांचा क्षय करण्याचे ध्येय मी प्राप्त केले आहे. 162. १६२. ‘‘Tato mahākāruṇiko, etadagge ṭhapesi maṃ; Dibbacakkhukānaṃ aggā, sakulāti naruttamo. त्यानंतर, महाकारुणिक आणि नरोत्तम असलेल्या बुद्धांनी मला 'दिव्यचक्षू असणाऱ्यांमध्ये शकुला ही सर्वश्रेष्ठ आहे' असे म्हणून एतदग्र पदावर प्रस्थापित केले. 163. १६३. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून खाक झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवरहित होऊन विहरत आहे. 164. १६४. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 165. १६५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ sakulā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे शकुला भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Sakulātheriyāpadānaṃ catutthaṃ. चौथे शकुला थेरी अपदान समाप्त झाले. 5. Nandātherīapadānaṃ ५. नंदा थेरी अपदान 166. १६६. ‘‘Padumuttaro [Pg.253] nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या कल्पाहून एक लाख कल्पांपूर्वी, सर्व धर्मांचे पारंगत, मारविजेते आणि नायक असलेले 'पदुमुत्तर' नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले. 167. १६७. ‘‘Ovādako viññāpako, tārako sabbapāṇinaṃ; Desanākusalo buddho, tāresi janataṃ bahuṃ. उपदेश करणारे, जाणीव करून देणारे, सर्व प्राण्यांना संसारातून तारून नेणारे आणि धर्मदेशनेत कुशल असलेल्या त्या बुद्धांनी अनेक लोकांना तारले. 168. १६८. ‘‘Anukampako kāruṇiko, hitesī sabbapāṇinaṃ; Sampatte titthiye sabbe, pañcasīle patiṭṭhapi. अनुकंपा करणारे, कारुणिक आणि सर्व प्राण्यांचे हित इच्छिणाऱ्या त्या बुद्धांनी त्यांच्याकडे आलेल्या सर्व तीर्थिकांना पंचशीलात प्रस्थापित केले. 169. १६९. ‘‘Evaṃ nirākulaṃ āsi, suññataṃ titthiyehi ca; Vicittaṃ arahantehi, vasībhūtehi tādibhi. अशा प्रकारे ते शासन उपद्रवरहित झाले, तीर्थिकांपासून मुक्त झाले आणि वशित्व प्राप्त केलेल्या व तादी गुणांनी युक्त असलेल्या अर्हतांनी सुशोभित झाले. 170. १७०. ‘‘Ratanānaṭṭhapaññāsaṃ, uggatova mahāmuni; Kañcanagghiyasaṅkāso, bāttiṃsavaralakkhaṇo. ते महामुनी अठ्ठावन्न हात उंच होते, सोन्याच्या खांबासारखे तेजस्वी दिसत होते आणि बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त होते. 171. १७१. ‘‘Vassasatasahassāni, āyu vijjati tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ. त्या काळी मानवाचे आयुष्य एक लाख वर्षांचे होते. तेवढा काळ जिवंत राहून त्यांनी अनेक लोकांना संसारातून तारले. 172. १७२. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, jātā seṭṭhikule ahuṃ; Nānāratanapajjote, mahāsukhasamappitā. त्या वेळी मी हंसवती नगरात, विविध रत्नांनी झळाळणाऱ्या आणि महासुखाने संपन्न अशा एका श्रेष्ठ कुळात जन्मले होते. 173. १७३. ‘‘Upetvā taṃ mahāvīraṃ, assosiṃ dhammadesanaṃ; Amataṃ paramassādaṃ, paramatthanivedakaṃ. त्या महावीरांच्या जवळ जाऊन मी त्यांची धर्मदेशना ऐकली, जी अमृतासारखी, अत्यंत आल्हाददायक आणि परम अर्थ सांगणारी होती. 174. १७४. ‘‘Tadā nimantayitvāna, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ; Datvā tassa mahādānaṃ, pasannā sehi pāṇibhi. त्या वेळी, संघासहित लोकनायकांना आमंत्रित करून, प्रसन्न चित्ताने मी माझ्या स्वतःच्या हातांनी त्यांना महादान दिले. 175. १७५. ‘‘Jhāyinīnaṃ bhikkhunīnaṃ, aggaṭṭhānamapatthayiṃ; Nipacca sirasā dhīraṃ, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ. त्या धीर आणि संघासहित असलेल्या लोकनायकांना डोके टेकवून वंदन करून, मी ध्यान करणाऱ्या भिक्षुणींमध्ये अग्रस्थान मिळवण्याची आकांक्षा केली. 176. १७६. ‘‘Tadā adantadamako, tilokasaraṇo pabhū; Byākāsi narasārathi, ‘lacchase taṃ supatthitaṃ. त्या वेळी, अदमनियांना दमन करणारे, त्रिलोकाचे शरणदाते, प्रभू आणि नरसारथी असलेल्या बुद्धांनी भाकीत केले की, 'तू ही चांगल्या प्रकारे केलेली आकांक्षा प्राप्त करशील.' 177. १७७. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. 'या कल्पाहून एक लाख कल्पांनंतर, इक्ष्वाकु कुळात जन्मलेले, गोत्राने 'गौतम' नावाचे शास्ता या जगात उत्पन्न होतील. 178. १७८. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā; Nandāti nāma nāmena, hessati satthu sāvikā’. 'त्या बुद्धांच्या धर्माची वारसदार, त्यांची औरस कन्या आणि धर्माने निर्मित अशी, 'नंदा' नावाची त्यांची एक भिक्षुणी शिष्या होईल.' 179. १७९. ‘‘Taṃ [Pg.254] sutvā muditā hutvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ; Mettacittā paricariṃ, paccayehi vināyakaṃ. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झाले आणि आयुष्यभर त्या मारविजेत्या विनायकांची मैत्रीपूर्ण चित्ताने चार प्रत्ययांनी सेवा केली. 180. १८०. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व आकांक्षांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेले. 181. १८१. ‘‘Tato cutā yāmamagaṃ, tatohaṃ tusitaṃ gatā ; Tato ca nimmānaratiṃ, vasavattipuraṃ tato. तिथून च्युत होऊन मी याम स्वर्गात गेले, तिथून तुषित स्वर्गात गेले, तिथून निर्माणरती स्वर्गात आणि नंतर वशवर्ती नगरात गेले. 182. १८२. ‘‘Yattha yatthūpapajjāmi, tassa kammassa vāhasā; Tattha tattheva rājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ. त्या कर्माच्या प्रभावामुळे मी ज्या ज्या ठिकाणी जन्म घेतले, तिथे तिथे मी राजांची पट्टराणी झाले. 183. १८३. ‘‘Tato cutā manussatte, rājānaṃ cakkavattinaṃ; Maṇḍalīnañca rājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ. त्या देवलोकातून च्युत होऊन मनुष्यलोकात जन्म घेतल्यावर, मी चक्रवर्ती राजांची आणि मांडलिक राजांची पट्टराणी झाले. 184. १८४. ‘‘Sampattiṃ anubhotvāna, devesu manujesu ca; Sabbattha sukhitā hutvā, nekakappesu saṃsariṃ. "देवलोकात आणि मनुष्यलोकात संपत्तीचा उपभोग घेऊन, सर्व ठिकाणी सुखी होऊन, मी अनेक कल्पांपर्यंत संसारचक्रात परिभ्रमण केले." 185. १८५. ‘‘Pacchime bhave sampatte, suramme kapilavhaye; Rañño suddhodanassāhaṃ, dhītā āsiṃ aninditā. "माझ्या अंतिम जन्मात, अत्यंत रमणीय अशा कपिलवस्तू नावाच्या नगरात, मी राजा शुद्धोधनाची अनिंदित (प्रशंसनीय) कन्या झाले." 186. १८६. ‘‘Siriyā rūpiniṃ disvā, nanditaṃ āsi taṃ kulaṃ; Tena nandāti me nāmaṃ, sundaraṃ pavaraṃ ahu. "माझे ऐश्वर्य आणि रूप पाहून ते राजकुल अत्यंत आनंदित झाले; म्हणूनच माझे 'नंदा' हे सुंदर आणि श्रेष्ठ नाव ठेवण्यात आले." 187. १८७. ‘‘Yuvatīnañca sabbāsaṃ, kalyāṇīti ca vissutā; Tasmimpi nagare ramme, ṭhapetvā taṃ yasodharaṃ. "त्या रमणीय नगरात, केवळ यशोधरेला वगळता, इतर सर्व युवतींमध्ये मी सर्वात रूपवान (कल्याणी) म्हणून प्रसिद्ध होते." 188. १८८. ‘‘Jeṭṭho bhātā tilokaggo, pacchimo arahā tathā; Ekākinī gahaṭṭhāhaṃ, mātarā paricoditā. "माझे थोरले बंधू त्रिलोकश्रेष्ठ (बुद्ध) आहेत आणि धाकटे बंधू अर्हत आहेत. मी एकटीच घरात गृहस्थ म्हणून राहिलेली पाहून माझ्या मातेने मला प्रेरित केले." 189. १८९. ‘‘‘Sākiyamhi kule jātā, putte buddhānujā tuvaṃ; Nandenapi vinā bhūtā, agāre kiṃ nu acchasi. "'हे पुत्रि! तू शाक्य कुळात जन्मली आहेस, बुद्धांची धाकटी बहीण आहेस. नंदापासूनही तू विलग झाली आहेस, मग तू अजूनही घरात का राहत आहेस?'" 190. १९०. ‘‘‘Jarāvasānaṃ yobbaññaṃ, rūpaṃ asucisammataṃ; Rogantamapicārogyaṃ, jīvitaṃ maraṇantikaṃ. "'तारुण्याचा अंत वृद्धत्वात होतो, हे रूप अशुद्ध मानले गेले आहे, आरोग्याचा अंत आजारपणात होतो आणि जीवनाचा अंत मृत्यूमध्ये होतो.'" 191. १९१. ‘‘‘Idampi te subhaṃ rūpaṃ, sasīkantaṃ manoharaṃ; Bhūsanānaṃ alaṅkāraṃ, sirisaṅghāṭasannibhaṃ. "'तुझे हे सुंदर रूप चंद्रासारखे प्रिय आणि मनोहर आहे, जे दागिन्यांनी सुशोभित आहे आणि सौंदर्याचा जणू संगमच आहे.'" 192. १९२. ‘‘‘Puñjitaṃ [Pg.255] lokasāraṃva, nayanānaṃ rasāyanaṃ; Puññānaṃ kittijananaṃ, ukkākakulanandanaṃ. "'जणू जगातील सर्व सौंदर्य एकत्र साठवले आहे, जे डोळ्यांना तृप्त करणारे आहे, पुण्याचे यश वाढवणारे आहे आणि ओक्काक कुळाला आनंद देणारे आहे.'" 193. १९३. ‘‘‘Na cireneva kālena, jarā samadhisessati ; Vihāya gehaṃ kāruññe, cara dhammamanindite’. "'परंतु फार काळ न जाता वृद्धत्व या रूपावर मात करेल. म्हणून, हे अनिंदित आणि दयाळू कन्ये! घराचा त्याग कर आणि धम्माचे आचरण कर' (असे माझ्या मातेने मला प्रेरित केले)." 194. १९४. ‘‘Sutvāhaṃ mātu vacanaṃ, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Dehena na tu cittena, rūpayobbanalāḷitā. "मातेचे हे शब्द ऐकून मी गृहत्याग करून प्रव्रज्या घेतली; परंतु केवळ शरीराने, मनाने नव्हे, कारण मी अजूनही स्वतःच्या रूप आणि तारुण्याच्या मोहात अडकलेली होते." 195. १९५. ‘‘Mahatā ca payattena, jhānajjhena paraṃ mama; Kātuñca vadate mātā, na cāhaṃ tattha ussukā. "माझी माता मला मोठ्या प्रयत्नाने ध्यानाचा अभ्यास करण्यास सांगत असे, परंतु मला त्यामध्ये काहीच रस (उत्सुकता) नव्हता." 196. १९६. ‘‘Tato mahākāruṇiko, disvā maṃ kāmalālasaṃ ; Nibbindanatthaṃ rūpasmiṃ, mama cakkhupathe jino. "त्यानंतर, महाकारुणिक जिन (बुद्धांनी) मला रूप आणि कामभोगांच्या मोहात पडलेली पाहून, माझ्या मनात रूपाविषयी वैराग्य निर्माण करण्यासाठी माझ्या दृष्टीपथात—" 197. १९७. ‘‘Sakena ānubhāvena, itthiṃ māpesi sobhiniṃ; Dassanīyaṃ suruciraṃ, mamatopi surūpiniṃ. "आपल्या ऋद्धीच्या प्रभावाने एक अत्यंत सुंदर, दर्शनीय, मनमोहक आणि माझ्यापेक्षाही अधिक रूपवान स्त्री निर्माण केली." 198. १९८. ‘‘Tamahaṃ vimhitā disvā, ativimhitadehiniṃ; Cintayiṃ saphalaṃ meti, nettalābhañca mānusaṃ. "अत्यंत आश्चर्यकारक शरीरयष्टी असलेल्या त्या स्त्रीला पाहून मी चकित झाले आणि विचार केला की, 'माझा हा मानवी जन्म आणि डोळे मिळणे आज खरोखरच सार्थक झाले!'" 199. १९९. ‘‘Tamahaṃ ehi subhage, yenattho taṃ vadehi me; Kulaṃ te nāmagottañca, vada me yadi te piyaṃ. "मी तिला म्हटले, 'ये, हे सुभगे! तुला ज्या कशाची गरज असेल ते मला सांग. जर तुला आवडत असेल, तर मला तुझे कुळ, नाव आणि गोत्र सांग.'" 200. २००. ‘Na vañcakālo subhage, ucchaṅge maṃ nivāsaya; Sīdantīva mamaṅgāni, pasuppaya muhuttakaṃ’. "'हे सुभगे! ही फसवणुकीची वेळ नाही, मला तुझ्या मांडीवर डोके ठेवू दे. माझे अवयव गळून पडल्यासारखे वाटत आहेत, मला क्षणभर झोपू दे.'" 201. २०१. ‘‘Tato sīsaṃ mamaṅke sā, katvā sayi sulocanā; Tassā nalāṭe patitā, luddhā paramadāruṇā. "त्यानंतर, सुंदर डोळे असलेली ती स्त्री माझ्या मांडीवर डोके ठेवून झोपली. अचानक तिच्या कपाळावर एक अत्यंत भयंकर आणि क्रूर असा फोड उत्पन्न झाला." 202. २०२. ‘‘Saha tassā nipātena, piḷakā upapajjatha; Pagghariṃsu pabhinnā ca, kuṇapā pubbalohitā. "तो फोड येताच, तो लगेच फुटला आणि त्यातून दुर्गंधीयुक्त पू आणि रक्त वाहू लागले." 203. २०३. ‘‘Pabhinnaṃ vadanañcāpi, kuṇapaṃ pūtigandhanaṃ; Uddhumātaṃ vinilañca, pubbañcāpi sarīrakaṃ. "तिचे तोंडही विद्रूप झाले, प्रेतासारखी दुर्गंधी सुटली, तिचे शरीर सुजले, निळसर पडले आणि त्यातून पू वाहू लागला." 204. २०४. ‘‘Sā paveditasabbaṅgī, nissasantī muhuṃ muhuṃ; Vedayantī sakaṃ dukkhaṃ, karuṇaṃ paridevayi. "तिचे संपूर्ण शरीर थरथर कापत होते, ती वारंवार दीर्घ श्वास घेत होती आणि स्वतःचे दुःख सहन करत अत्यंत करुणपणे विलाप करू लागली—" 205. २०५. ‘‘‘Dukkhena [Pg.256] dukkhitā homi, phusayanti ca vedanā; Mahādukkhe nimuggamhi, saraṇaṃ hohi me sakhī’. "'मी दुःखाने अत्यंत व्याकुळ झाले आहे, वेदना मला छळत आहेत. मी महादुःखात बुडाले आहे, हे सखी! तू माझी रक्षक (शरण) हो.'" 206. २०६. ‘‘‘Kuhiṃ vadanasobhaṃ te, kuhiṃ te tuṅganāsikā; Tambabimbavaroṭṭhaṃ te, vadanaṃ te kuhiṃ gataṃ. "'तुझ्या चेहऱ्याचे ते सौंदर्य कुठे गेले? तुझे ते सरळ, उंच नाक कुठे गेले? बिंबाफळासारखे लालभडक ओठ आणि ते सुंदर तोंड कुठे गेले?'" 207. २०७. ‘‘‘Kuhiṃ sasīnibhaṃ vaṇṇaṃ, kambugīvā kuhiṃ gatā; Doḷālolāva te kaṇṇā, vevaṇṇaṃ samupāgatā. "'चंद्रासारखा तुझा तो गौरवर्ण कुठे गेला? शंखासारखी सुंदर मान कुठे गेली? डुलणाऱ्या पाळण्यासारखे तुझे ते कान कुठे गेले? तुझे रूप किती विद्रूप झाले आहे!'" 208. २०८. ‘‘‘Makuḷakhārakākārā, kalikāva payodharā; Pabhinnā pūtikuṇapā, duṭṭhagandhittamāgatā. "'कळीसारखे असणारे तुझे स्तन आता कुजले आहेत. तुझे शरीर फुटले असून प्रेतासारखी दुर्गंधी सुटली आहे.'" 209. २०९. ‘‘‘Vedimajjhāva sussoṇī, sūnāva nītakibbisā; Jātā amejjhabharitā, aho rūpamasassataṃ. "'वेदीसारखी बारीक कंबर आता कसाईखान्यातील लाकडासारखी खडबडीत झाली आहे आणि ती विष्ठेने भरली आहे. अहो! हे रूप किती अनित्य आहे!'" 210. २१०. ‘‘‘Sabbaṃ sarīrasañjātaṃ, pūtigandhaṃ bhayānakaṃ; Susānamiva bībhacchaṃ, ramante yattha bālisā’. "'या शरीरातून उत्पन्न होणारे सर्व काही दुर्गंधीयुक्त आणि भयानक आहे. हे स्मशानासारखे बीभत्स आहे, ज्यामध्ये केवळ मूर्ख लोकच रममाण होतात.'" 211. २११. ‘‘Tadā mahākāruṇiko, bhātā me lokanāyako; Disvā saṃviggacittaṃ maṃ, imā gāthā abhāsatha. "तेव्हा, महाकारुणिक, लोकनायक आणि माझे थोरले बंधू असणाऱ्या बुद्धांनी मला संविग्न (भयभीत व वैराग्ययुक्त) चित्त झालेली पाहून या गाथा म्हटल्या:" 212. २१२. ‘‘‘Āturaṃ kuṇapaṃ pūtiṃ, passa nande samussayaṃ; Asubhāya cittaṃ bhāvehi, ekaggaṃ susamāhitaṃ. "'हे नंदे! या आजारी, दुर्गंधीयुक्त आणि कुजणाऱ्या शरीराकडे बघ. अशुभाच्या भावनेने चित्त एकाग्र आणि सुसमाहित कर.'" 213. २१३. ‘‘‘Yathā idaṃ tathā etaṃ, yathā etaṃ tathā idaṃ; Duggandhaṃ pūtikaṃ vāti, bālānaṃ abhinanditaṃ. "'जसे हे शरीर आहे, तसेच तुझे शरीर आहे; आणि जसे तुझे शरीर आहे, तसेच हे शरीर आहे. हे दुर्गंधीयुक्त आणि कुजके शरीर केवळ मूर्खांनाच प्रिय वाटते.'" 214. २१४. ‘‘‘Evametaṃ avekkhantī, rattindivamatanditā; Tato sakāya paññāya, abhinibbijjha dakkhasi’. "'अशा प्रकारे, आळस न करता रात्रंदिवस या शरीराचे निरीक्षण कर; त्यानंतर तू स्वतःच्या प्रज्ञेने सत्य जाणून घेशील (सत्याचा साक्षात्कार करशील).'" 215. २१५. ‘‘Tatohaṃ atisaṃviggā, sutvā gāthā subhāsitā; Tatraṭṭhitāvahaṃ santī, arahattamapāpuṇiṃ. "त्यानंतर, त्या सुभाषित गाथा ऐकून मी अत्यंत संविग्न झाले आणि तिथे उभी असतानाच मी अर्हतपद प्राप्त केले." 216. २१६. ‘‘Yattha yattha nisinnāhaṃ, sadā jhānaparāyanā; Jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho, etadagge ṭhapesi maṃ. "मी जिथे जिथे बसत असे, तिथे नेहमी ध्यानात मग्न राहत असे. जिनांनी (बुद्धांनी) माझ्या या गुणावर प्रसन्न होऊन मला (ध्यान करणाऱ्यांमध्ये) 'एतदग्ग' (सर्वश्रेष्ठ) पदावर स्थापित केले." 217. २१७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. "माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवमुक्त होऊन विहरत आहे." 218. २१८. ‘‘Svāgataṃ [Pg.257] vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे (संघात) येणे खरोखरच सुस्वागतम ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." 219. २१९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चारही प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ nandā bhikkhunī janapadakalyāṇī imā gāthāyo abhāsitthāti. "अशा प्रकारे, जनपदकल्याणी नंदा भिक्खुनीने या गाथा म्हटल्या." Nandātheriyāpadānaṃ pañcamaṃ. "पाचवे नंदाथेरी अपदान समाप्त झाले." 6. Soṇātherīapadānaṃ ६. "सोणाथेरी अपदान" 220. २२०. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. "या कल्पाहून एक लाख कल्पांपूर्वी, सर्व धर्मांचे पारगामी (सर्वज्ञ) आणि लोकनायक असणारे 'पदुमुत्तर' नावाचे जिन (बुद्ध) उत्पन्न झाले." 221. २२१. ‘‘Tadā seṭṭhikule jātā, sukhitā pūjitā piyā; Upetvā taṃ munivaraṃ, assosiṃ madhuraṃ vacaṃ. त्या वेळी मी एका श्रेष्ठिकुलात जन्मले, सुखी झाले, सर्वांची लाडकी व पूजनीय झाले. त्या मुनिश्रेष्ठांच्या जवळ जाऊन मी त्यांचे मधुर धर्मवचन ऐकले. 222. २२२. ‘‘Āraddhavīriyānaggaṃ, vaṇṇesi bhikkhuniṃ jino; Taṃ sutvā muditā hutvā, kāraṃ katvāna satthuno. जिनांनी एका भिक्षुणीची 'आरब्धवीर्य' (प्रयत्नशील) भिक्षुणींमध्ये सर्वश्रेष्ठ म्हणून प्रशंसा केली. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झाले आणि शास्त्यांची पूजा-अर्चा करून, 223. २२३. ‘‘Abhivādiya sambuddhaṃ, ṭhānaṃ taṃ patthayiṃ tadā; Anumodi mahāvīro, ‘sijjhataṃ paṇidhī tava. सम्यक्संबुद्धांना अभिवादन करून मी त्या पदाची प्रार्थना केली. तेव्हा महावीरांनी 'तुझा संकल्प पूर्ण होवो' असे म्हणून अनुमोदन दिले. 224. २२४. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. 'या कल्पानंतर एक लाख कल्पांनी, इक्ष्वाकु कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्राने गौतम नावाचे शास्ते जगात उत्पन्न होतील. 225. २२५. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā; Soṇāti nāma nāmena, hessati satthu sāvikā’. 'त्यांच्या धर्माची वारसदार, औरस कन्या आणि धर्माने निर्मित झालेली, 'सोणा' नावाची त्यांची एक प्रमुख श्राविका होईल.' 226. २२६. ‘‘Taṃ sutvā muditā hutvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ; Mettacittā paricariṃ, paccayehi vināyakaṃ. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झाले आणि आयुष्यभर त्या जिनांची, विनायकांची मैत्रीपूर्ण चित्ताने चारही प्रत्ययांनी सेवा केली. 227. २२७. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पामुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेले. 228. २२८. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jātā seṭṭhikule ahaṃ; Sāvatthiyaṃ puravare, iddhe phīte mahaddhane. आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी श्रावस्ती या श्रेष्ठ, समृद्ध आणि अफाट संपत्ती असलेल्या नगरातील एका श्रेष्ठिकुलात जन्मले. 229. २२९. ‘‘Yadā [Pg.258] ca yobbanappattā, gantvā patikulaṃ ahaṃ; Dasa puttāni ajaniṃ, surūpāni visesato. जेव्हा मी तारुण्यात पदार्पण केले, तेव्हा पतीच्या घरी जाऊन मी विशेषतः अत्यंत देखण्या अशा दहा पुत्रांना जन्म दिला. 230. २३०. ‘‘Sukhedhitā ca te sabbe, jananettamanoharā; Amittānampi rucitā, mama pageva te piyā. ते सर्व सुखात वाढले, लोकांच्या डोळ्यांना आणि मनाला सुखावणारे होते, शत्रूंनाही ते आवडत असत; मग माझ्यासाठी ते किती प्रिय असतील, हे काय सांगावे! 231. २३१. ‘‘Tato mayhaṃ akāmāya, dasaputtapurakkhato; Pabbajittha sa me bhattā, devadevassa sāsane. त्यानंतर, माझ्या इच्छेविरुद्ध, माझे पती त्या दहा पुत्रांना सोबत घेऊन देवातिदेवांच्या (बुद्धांच्या) शासनात प्रव्रजित झाले. 232. २३२. ‘‘Tadekikā vicintesiṃ, jīvitenālamatthu me; Cattāya patiputtehi, vuḍḍhāya ca varākiyā. तेव्हा मी एकटीने विचार केला की, पती आणि पुत्रांनी सोडलेल्या, वृद्ध आणि असहाय्य झालेल्या माझ्या या जगण्याला काय अर्थ आहे? 233. २३३. ‘‘Ahampi tattha gacchissaṃ, sampatto yattha me pati; Evāhaṃ cintayitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ. जिथे माझे पती गेले आहेत, तिथे मीही जाईन. असा विचार करून मी गृहत्याग करून प्रव्रजित झाले. 234. २३४. ‘‘Tato ca maṃ bhikkhuniyo, ekaṃ bhikkhunupassaye; Vihāya gacchumovādaṃ, tāpehi udakaṃ iti. त्यानंतर इतर भिक्षुणी मला भिक्षुणी-विहारात एकटीला सोडून, 'पाणी गरम कर' असे सांगून उपदेश ऐकण्यासाठी गेल्या. 235. २३५. ‘‘Tadā udakamāhitvā, okiritvāna kumbhiyā; Culle ṭhapetvā āsīnā, tato cittaṃ samādahiṃ. तेव्हा मी पाणी आणून, ते घागरीत ओतून, चुलीवर ठेवले आणि तिथेच बसून मी माझे चित्त समाधीत एकाग्र केले. 236. २३६. ‘‘Khandhe aniccato disvā, dukkhato ca anattato; Khepetvā āsave sabbe, arahattamapāpuṇiṃ. पंचस्कंधांना अनित्य, दुःख आणि अनात्म रूपाने पाहून, सर्व आसवांचा क्षय करून मी अर्हतपद प्राप्त केले. 237. २३७. ‘‘Tadāgantvā bhikkhuniyo, uṇhodakamapucchisuṃ; Tejodhātumadhiṭṭhāya, khippaṃ santāpayiṃ jalaṃ. त्यानंतर जेव्हा भिक्षुणी परत आल्या आणि त्यांनी गरम पाण्याविषयी विचारले, तेव्हा मी तेजोधातूचे अधिष्ठान करून पाणी त्वरित गरम केले. 238. २३८. ‘‘Vimhitā tā jinavaraṃ, etamatthamasāvayuṃ; Taṃ sutvā mudito nātho, imaṃ gāthaṃ abhāsatha. त्या आश्चर्यचकित होऊन जिनावरांकडे गेल्या आणि त्यांनी ही गोष्ट त्यांना सांगितली. ते ऐकून प्रसन्न झालेल्या नाथांनी ही गाथा म्हटली: 239. २३९. ‘‘‘Yo ca vassasataṃ jīve, kusīto hīnavīriyo; Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, vīriyamārabhato daḷhaṃ’. 'जो मनुष्य आळशी आणि हीनवीर्य होऊन शंभर वर्षे जगतो, त्यापेक्षा दृढतेने वीर्य करणाऱ्या व्यक्तीचे एका दिवसाचे जगणे अधिक श्रेष्ठ आहे.' 240. २४०. ‘‘Ārādhito mahāvīro, mayā suppaṭipattiyā; Āraddhavīriyānaggaṃ, mamāha sa mahāmuni. माझ्या सुप्रतिपत्तीने महावीरांना प्रसन्न केले. त्या महामुनींनी मला 'आरब्धवीर्य' भिक्षुणींमध्ये सर्वश्रेष्ठ घोषित केले. 241. २४१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता अनास्रव होऊन विहरत आहे. 242. २४२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखर सुस्वागत ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 243. २४३. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.259] catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ soṇā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे सोणा भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Soṇātheriyāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. सहावे सोणाथेरी अपदान समाप्त. 7. Bhaddakāpilānītherīapadānaṃ ७. भद्दकापिलानीथेरी अपदान 244. २४४. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū ; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या कल्पाहून एक लाख कल्पांपूर्वी, सर्व धर्मांचे पारंगत असलेले, जगाचे नायक पदुमुत्तर नावाचे जीन उत्पन्न झाले. 245. २४५. ‘‘Tadāhu haṃsavatiyaṃ, videho nāma nāmato ; Seṭṭhī pahūtaratano, tassa jāyā ahosahaṃ. त्या वेळी हंसवती नगरात विदेह नावाचे एक अफाट संपत्ती व रत्ने असलेले श्रेष्ठी होते. मी त्यांची पत्नी होते. 246. २४६. ‘‘Kadāci so narādiccaṃ, upecca saparijjano; Dhammamassosi buddhassa, sabbadukkhabhayappahaṃ. एकदा ते श्रेष्ठी आपल्या परिवारासह नरादित्या जवळ गेले आणि त्यांनी बुद्धांचा सर्व दुःख व भयाचा नाश करणारा धर्म ऐकला. 247. २४७. ‘‘Sāvakaṃ dhutavādānaṃ, aggaṃ kittesi nāyako; Sutvā sattāhikaṃ dānaṃ, datvā buddhassa tādino. नायकांनी आपल्या एका श्रावकाला धुतवादांमध्ये सर्वश्रेष्ठ घोषित केले. ते ऐकून, त्या तादी गुणांनी युक्त बुद्धांना सात दिवस दान देऊन, 248. २४८. ‘‘Nipacca sirasā pāde, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ; Sa hāsayanto parisaṃ, tadā hi narapuṅgavo. त्यांच्या चरणांवर डोके ठेवून मी त्या पदाची प्रार्थना केली. तेव्हा नरपुंगवांनी आपल्या परिषदेला आनंदित करत, 249. २४९. ‘‘Seṭṭhino anukampāya, imā gāthā abhāsatha; ‘Lacchase patthitaṃ ṭhānaṃ, nibbuto hohi puttaka. त्या श्रेष्ठींवर अनुकंपा करून या गाथा म्हटल्या: 'हे पुत्रा, तू शांत हो, तुला तुझ्या प्रार्थनेनुसार ते पद प्राप्त होईल. 250. २५०. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. 'या कल्पानंतर एक लाख कल्पांनी, इक्ष्वाकु कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्राने गौतम नावाचे शास्ते जगात उत्पन्न होतील. 251. २५१. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Kassapo nāma gottena, hessati satthu sāvako’. 'त्यांच्या धर्माचे वारसदार, औरस पुत्र आणि धर्माने निर्मित झालेले, गोत्राने कश्यप नावाचे शास्त्यांचे श्रावक होतील.' 252. २५२. ‘‘Taṃ sutvā mudito hutvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ; Mettacitto paricari, paccayehi vināyakaṃ. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झाले आणि आयुष्यभर त्या जिनांची, विनायकांची मैत्रीपूर्ण चित्ताने चारही प्रत्ययांनी सेवा केली. 253. २५३. ‘‘Sāsanaṃ jotayitvāna, so madditvā kutitthiye; Veneyyaṃ vinayitvā ca, nibbuto so sasāvako. त्यांनी बुद्धांचे शासन प्रकाशित केले, कुतीर्थिकांचे दमन केले, विनेय जनांना प्रशिक्षित केले आणि शेवटी ते आपल्या श्रावकांसह परिनिर्वाण पावले. 254. २५४. ‘‘Nibbute [Pg.260] tamhi lokagge, pūjanatthāya satthuno; Ñātimitte samānetvā, saha tehi akārayi. त्या लोकाग्रणींच्या परिनिर्वाणानंतर, शास्त्यांच्या पूजेसाठी मी आपल्या नातेवाईक व मित्रांना एकत्र केले आणि त्यांच्यासह मिळून, 255. २५५. ‘‘Sattayojanikaṃ thūpaṃ, ubbiddhaṃ ratanāmayaṃ; Jalantaṃ sataraṃsiṃva, sālarājaṃva phullitaṃ. सात योजन उंच, रत्नांनी बनलेला, सूर्यासारखा तळपणारा आणि बहरलेल्या शालवृक्षासारखा शोभायमान असा एक स्तूप बांधला. 256. २५६. ‘‘Sattasatasahassāni, pātiyo tattha kārayi; Naḷaggī viya jotantī, rataneheva sattahi. त्या स्तूपावर मी सात लाख दीपपात्रे तयार करवून घेतली, जी सात प्रकारच्या रत्नांनी वेढलेली असून गवताच्या अग्नीसारखी प्रज्वलित होत होती. 257. २५७. ‘‘Gandhatelena pūretvā, dīpānujjalayī tahiṃ; Pūjanatthāya mahesissa, sabbabhūtānukampino. सर्व प्राणिमात्रांवर अनुकंपा करणाऱ्या त्या महर्षींच्या पूजेसाठी, मी त्या पात्रांमध्ये सुगंधी तेल भरून दीप प्रज्वलित केले. 258. २५८. ‘‘Sattasatasahassāni, puṇṇakumbhāni kārayi; Rataneheva puṇṇāni, pūjanatthāya mahesino. मी महर्षींच्या (बुद्धांच्या) पूजेसाठी रत्नांनीच भरलेले सात लाख पूर्णकुंभ (पाण्याचे घडे) तयार केले. 259. २५९. ‘‘Majjhe aṭṭhaṭṭhakumbhīnaṃ, ussitā kañcanagghiyo; Atirocanti vaṇṇena, saradeva divākaro. प्रत्येक आठ-आठ घटकांच्या (घड्यांच्या) मध्ये उभारलेले सोन्याचे तोरण शरद ऋतूतील सूर्याप्रमाणे आपल्या तेजाने अत्यंत शोभून दिसत होते. 260. २६०. ‘‘Catudvāresu sobhanti, toraṇā ratanāmayā; Ussitā phalakā rammā, sobhanti ratanāmayā. चारही दारांवर रत्नांचे बनलेले तोरण शोभून दिसत होते; आणि उभारलेले सुंदर, रत्नांचे बनलेले फलक (कवाडे) देखील शोभून दिसत होते. 261. २६१. ‘‘Virocanti parikkhittā, avaṭaṃsā sunimmitā; Ussitāni paṭākāni, ratanāni virocare. भोवतीने लावलेले, सुंदर रीतीने तयार केलेले फुलांचे मुकुट (किंवा हार) शोभून दिसत होते; आणि उभारलेले रत्नांचे ध्वज (पताका) देखील झळकत होते. 262. २६२. ‘‘Surattaṃ sukataṃ cittaṃ, cetiyaṃ ratanāmayaṃ; Atirocati vaṇṇena, sasañjhova divākaro. ते अत्यंत लाल, सुनिर्मित, विस्मयकारक आणि रत्नांनी बनलेले चैत्य (स्तूप) संध्याकाळच्या तांबूस प्रकाशातील सूर्याप्रमाणे आपल्या रंगाने अत्यंत शोभून दिसत होते. 263. २६३. ‘‘Thūpassa vediyo tisso, haritālena pūrayi; Ekaṃ manosilāyekaṃ, añjanena ca ekikaṃ. मी स्तूपाच्या तीन वेदिकांपैकी एका वेदिकेला हरताळाने (पिवळ्या रंगाने) भरले, एका वेदिकेला मनःशिलेने भरले आणि एका वेदिकेला अंजनाने (काजळाने) भरले. 264. २६४. ‘‘Pūjaṃ etādisaṃ rammaṃ, kāretvā varavādino; Adāsi dānaṃ saṅghassa, yāvajīvaṃ yathābalaṃ. अशा प्रकारची सुंदर पूजा करून, मी त्या श्रेष्ठ वक्ता असलेल्या बुद्धांच्या संघाला आयुष्यभर आपल्या शक्तीनुसार दान दिले. 265. २६५. ‘‘Sahāva seṭṭhinā tena, tāni puññāni sabbaso; Yāvajīvaṃ karitvāna, sahāva sugatiṃ gatā. त्या श्रेष्ठ श्रेष्ठीसोबतच (पतीसोबत) ती सर्व पुण्ये आयुष्यभर करून, आम्ही दोघे एकत्रच सुगतीला (स्वर्गाला) गेलो. 266. २६६. ‘‘Sampattiyonubhotvāna, devatte atha mānuse; Chāyā viya sarīrena, saha teneva saṃsariṃ. देवलोकात आणि मनुष्यलोकात विविध सुखांचा उपभोग घेत, शरीरासोबत सावली असावी त्याप्रमाणे मी त्याच्यासोबतच संसारचक्रात फिरत राहिले. 267. २६७. ‘‘Ekanavutito [Pg.261] kappe, vipassī nāma nāyako; Uppajji cārudassano, sabbadhammavipassako. या कल्पापासून एक्याण्णव (९१) कल्प मागे, दर्शनवेधक (सुंदर दर्शन असलेले) आणि सर्व धर्मांचे दर्शन घेणारे 'विपस्सी' नावाचे नायक (बुद्ध) उत्पन्न झाले. 268. २६८. ‘‘Tadāyaṃ bandhumatiyaṃ, brāhmaṇo sādhusammato; Aḍḍho santo guṇenāpi, dhanena ca suduggato. त्या वेळी बंधुमती नगरीत तो एक सज्जन मानला गेलेला ब्राह्मण होता; तो गुणांनी समृद्ध व शांत होता, परंतु धनाने अत्यंत दरिद्री होता. 269. २६९. ‘‘Tadāpi tassāhaṃ āsiṃ, brāhmaṇī samacetasā; Kadāci so dijavaro, saṅgamesi mahāmuniṃ. त्या वेळी मी देखील त्याची समान विचारांची (समान मनाची) ब्राह्मणी (पत्नी) होते. एकदा त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने महामुनींची (बुद्धांची) भेट घेतली. 270. २७०. ‘‘Nisinnaṃ janakāyamhi, desentaṃ amataṃ padaṃ; Sutvā dhammaṃ pamudito, adāsi ekasāṭakaṃ. जनसमुदायामध्ये बसून अमृतपदाचा (निर्वाणाचा) उपदेश करणाऱ्या महामुनींचे प्रवचन ऐकून तो अत्यंत प्रसन्न झाला आणि त्याने आपले एकमेव वस्त्र (एकसाटक) दान केले. 271. २७१. ‘‘Gharamekena vatthena, gantvānetaṃ sa mabravi ; ‘Anumoda mahāpuññaṃ, dinnaṃ buddhassa sāṭakaṃ’. घरी एकाच वस्त्राने परत आल्यावर त्याने मला सांगितले, 'हे महापुण्यवान स्त्री! मी बुद्धांना आपले वस्त्र दान केले आहे, तू या महापुण्याचा आनंद घे (अनुमोदन कर).' 272. २७२. ‘‘Tadāhaṃ añjaliṃ katvā, anumodiṃ supīṇitā ; ‘Sudinno sāṭako sāmi, buddhaseṭṭhassa tādino’. त्या वेळी मी हात जोडून अत्यंत आनंदाने अनुमोदन केले, 'हे स्वामी! अशा तादी-गुणांनी युक्त (समताभावी) श्रेष्ठ बुद्धांना दिलेले हे वस्त्रदान खरोखरच उत्तम दान आहे.' 273. २७३. ‘‘Sukhito sajjito hutvā, saṃsaranto bhavābhave; Bārāṇasipure ramme, rājā āsi mahīpati. विविध जन्मांमध्ये सुख आणि समृद्धी भोगत संसारचक्रात फिरताना, तो सुंदर वाराणसी नगरीचा राजा (पृथ्वीचा स्वामी) झाला. 274. २७४. ‘‘Tadā tassa mahesīhaṃ, itthigumbassa uttamā; Tassāti dayitā āsiṃ, pubbasnehena bhattuno. त्या वेळी मी त्याच्या अंतःपुरातील सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ अशी त्याची पट्टराणी (महिषी) होते. पूर्वजन्माच्या प्रेमामुळे मी माझ्या पतीची अत्यंत लाडकी व प्रिय पत्नी होते. 275. २७५. ‘‘Piṇḍāya vicarante te, aṭṭha paccekanāyake; Disvā pamudito hutvā, datvā piṇḍaṃ mahārahaṃ. भिक्षेसाठी फिरणाऱ्या त्या आठ प्रत्येकबुद्धांना पाहून तो राजा अत्यंत प्रसन्न झाला आणि त्याने त्यांना बहुमूल्य भोजन (पिंडपात) दान दिले. 276. २७६. ‘‘Puno nimantayitvāna, katvā ratanamaṇḍapaṃ; Kammārehi kataṃ pattaṃ, sovaṇṇaṃ vata tattakaṃ. त्यांना पुन्हा निमंत्रित करून, रत्नांचा मंडप उभारून, सुवर्णकारांनी बनवलेले सोन्याचे आठ भिक्षापात्र आणले. 277. २७७. ‘‘Samānetvāna te sabbe, tesaṃ dānamadāsi so; Soṇṇāsane paviṭṭhānaṃ, pasanno sehi pāṇibhi. ती सर्व पात्रे एकत्र करून, सोन्याच्या आसनांवर बसलेल्या त्या प्रत्येकबुद्धांना त्या राजाने प्रसन्न चित्ताने स्वतःच्या हातांनी दान दिले. 278. २७८. ‘‘Tampi dānaṃ sahādāsiṃ, kāsirājenahaṃ tadā; Punāhaṃ bārāṇasiyaṃ, jātā kāsikagāmake. त्या वेळी मी देखील काशिराजासोबत (पतीसोबत) ते दान दिले. त्यानंतर पुन्हा मी वाराणसीच्या एका समृद्ध सीमावर्ती गावात जन्मले. 279. २७९. ‘‘Kuṭumbikakule [Pg.262] phīte, sukhito so sabhātuko; Jeṭṭhassa bhātuno jāyā, ahosiṃ supatibbatā. एका समृद्ध गृहपतीच्या (कुटुंबिकाच्या) कुळात तो आपल्या भावासह सुखाने राहत होता. मी त्याच्या मोठ्या भावाची अत्यंत पतिव्रता पत्नी झाले. 280. २८०. ‘‘Paccekabuddhaṃ disvāna, kaniyassa mama bhattuno ; Bhāgannaṃ tassa datvāna, āgate tamhi pāvadiṃ. एका प्रत्येकबुद्धांना पाहून, मी माझ्या पतीच्या लहान भावाच्या (दिराच्या) वाट्याचे अन्न त्यांना दिले. तो परत आल्यावर त्याने मला शिवीगाळ केली. 281. २८१. ‘‘Nābhinandittha so dānaṃ, tato tassa adāsahaṃ; Ukhā āniya taṃ annaṃ, puno tasseva so adā. त्याला ते दान आवडले नाही. म्हणून मी भांड्यातून दुसरे अन्न आणून त्याला दिले, आणि त्याने ते अन्न पुन्हा त्याच प्रत्येकबुद्धांना दिले. 282. २८२. ‘‘Tadannaṃ chaḍḍayitvāna, duṭṭhā buddhassahaṃ tadā; Pattaṃ kalalapuṇṇaṃ taṃ, adāsiṃ tassa tādino. त्या वेळी मी क्रोधाने त्या प्रत्येकबुद्धांवर रागावून, ते अन्न फेकून दिले आणि त्यांचे भिक्षापात्र चिखलाने भरून त्या समताभावी प्रत्येकबुद्धांना दिले. 283. २८३. ‘‘Dāne ca gahaṇe ceva, apace padusepi ca; Samacittamukhaṃ disvā, tadāhaṃ saṃvijiṃ bhusaṃ. दानात किंवा ग्रहणात, आदर करणाऱ्यावर किंवा द्वेष करणाऱ्यावर समान चित्त आणि शांत मुख असणाऱ्या त्या प्रत्येकबुद्धांना पाहून मी अत्यंत भयभीत व पश्चात्तापदग्ध झाले. 284. २८४. ‘‘Puno pattaṃ gahetvāna, sodhayitvā sugandhinā; Pasannacittā pūretvā, saghataṃ sakkaraṃ adaṃ. मी पुन्हा त्यांचे पात्र हातात घेतले, ते सुगंधी पाण्याने स्वच्छ धुतले आणि प्रसन्न चित्ताने ते तूप व साखरेने (मधुर अन्नाने) भरून त्यांना दिले. 285. २८५. ‘‘Yattha yatthūpapajjāmi, surūpā homi dānato; Buddhassa apakārena, duggandhā vadanena ca. त्या दानाच्या प्रभावाने मी ज्या ज्या जन्मात उत्पन्न झाले, तिथे तिथे मी अत्यंत रूपवान झाले; परंतु प्रत्येकबुद्धांचा अपमान केल्यामुळे माझ्या मुखातून दुर्गंधी येत असे. 286. २८६. ‘‘Puna kassapavīrassa, nidhāyantamhi cetiye; Sovaṇṇaṃ iṭṭhakaṃ varaṃ, adāsiṃ muditā ahaṃ. नंतर, वीर कश्यप बुद्धांच्या स्तूपाची उभारणी होत असताना, मी आनंदी होऊन एक मौल्यवान सोन्याची वीट दान केली. 287. २८७. ‘‘Catujjātena gandhena, nicayitvā tamiṭṭhakaṃ; Muttā duggandhadosamhā, sabbaṅgasusamāgatā. त्या विटेला चार प्रकारच्या सुगंधी द्रव्यांनी लेपून दान केल्यामुळे, मी मुखाच्या दुर्गंधीच्या दोषातून मुक्त झाले आणि माझे सर्व अंग सुशोभित झाले. 288. २८८. ‘‘Sattapātisahassāni, rataneheva sattahi; Kāretvā ghatapūrāni, vaṭṭīni ca sahassaso. माझ्या पतीने सात प्रकारच्या रत्नांचे सात हजार दीपपात्र तयार करवले, ते तुपाने भरले आणि त्यात हजारो वाती ठेवल्या. 289. २८९. ‘‘Pakkhipitvā padīpetvā, ṭhapayiṃ sattapantiyo; Pūjanatthaṃ lokanāthassa, vippasannena cetasā. त्या वाती पेटवून, लोकनाथांच्या (बुद्धांच्या) पूजेसाठी अत्यंत प्रसन्न चित्ताने दिव्यांच्या सात रांगा लावल्या. 290. २९०. ‘‘Tadāpi tamhi puññamhi, bhāginīyi visesato; Puna kāsīsu sañjāto, sumittā iti vissuto. त्या वेळी देखील त्या पुण्यात माझी विशेष भागीदारी होती. नंतर तो काशी देशात 'सुमित्त' या नावाने प्रसिद्ध गृहस्थ म्हणून जन्मला. 291. २९१. ‘‘Tassāhaṃ bhariyā āsiṃ, sukhitā sajjitā piyā; Tadā paccekamunino, adāsiṃ ghanaveṭhanaṃ. मी त्याची सुखी, सुशोभित and लाडकी पत्नी होते. त्या वेळी आम्ही प्रत्येकबुद्धांना मौल्यवान वस्त्र (शिरोवेष्टन) दान केले. 292. २९२. ‘‘Tassāpi [Pg.263] bhāginī āsiṃ, moditvā dānamuttamaṃ; Punāpi kāsiraṭṭhamhi, jāto koliyajātiyā. त्या उत्तम दानाचे आनंदाने अनुमोदन केल्यामुळे मी देखील त्या पुण्याची वाटेकरी झाले. नंतर पुन्हा तो काशी राज्यात कोलिय वंशात जन्मला. 293. २९३. ‘‘Tadā koliyaputtānaṃ, satehi saha pañcahi; Pañcapaccekabuddhānaṃ, satāni samupaṭṭhahi. त्या वेळी त्याने पाचशे कोलिय पुत्रांसह पाचशे प्रत्येकबुद्धांची उत्तम प्रकारे सेवा केली. 294. २९४. ‘‘Temāsaṃ tappayitvāna, adāsi ca ticīvare ; Jāyā tassa tadā āsiṃ, puññakammapathānugā. तीन महिने (वर्षावासभर) त्यांना संतुष्ट करून त्याने त्यांना त्रिचीवर (तीन वस्त्रे) दान दिले. त्या वेळी मी त्याच्या पुण्यकर्माच्या मार्गावर चालणारी त्याची पत्नी होते. 295. २९५. ‘‘Tato cuto ahu rājā, nando nāma mahāyaso; Tassāpi mahesī āsiṃ, sabbakāmasamiddhinī. त्या जन्मातून च्युत होऊन तो 'नंद' नावाचा अत्यंत कीर्तिमान राजा झाला. मी त्या राजाची देखील सर्व सुखांनी समृद्ध अशी पट्टराणी झाले. 296. २९६. ‘‘Tadā rājā bhavitvāna, brahmadatto mahīpati; Padumavatīputtānaṃ, paccekamuninaṃ tadā. त्यानंतर तो पृथ्वीचा स्वामी 'ब्रह्मदत्त' नावाचा राजा झाला. त्या वेळी राणी पदुमावतीच्या पुत्रांमधील प्रत्येकबुद्धांची... 297. २९७. ‘‘Satāni pañcanūnāni, yāvajīvaṃ upaṭṭhahiṃ; Rājuyyāne nivāsetvā, nibbutāni ca pūjayiṃ. त्या पाचशे प्रत्येकबुद्धांना राजउद्यानात ठेवून त्याने आयुष्यभर त्यांची सेवा केली, आणि ते परिनिर्वाण पावल्यावर त्यांची पूजा केली. 298. २९८. ‘‘Cetiyāni ca kāretvā, pabbajitvā ubho mayaṃ; Bhāvetvā appamaññāyo, brahmalokaṃ agamhase. "चैत्ये (स्तूपांची) निर्मिती करून, आम्ही दोघांनी प्रव्रज्या घेतली आणि चार ब्रह्मविहारांची भावना (साधना) करून आम्ही ब्रह्मलोकात गेलो." 299. २९९. ‘‘Tato cuto mahātitthe, sujāto pipphalāyano; Mātā sumanadevīti, kosigotto dijo pitā. "त्या ब्रह्मलोकातून च्युत (मृत्यू) झाल्यावर, महातित्थ गावात पिप्पलायन (पिप्पली) म्हणून माझा जन्म झाला. माझी माता सुमनदेवी आणि पिता कोसिगोत्त (कौशिक गोत्राचा) ब्राह्मण होते." 300. ३००. ‘‘Ahaṃ madde janapade, sākalāya puruttame; Kappilassa dijassāsiṃ, dhītā mātā sucīmati. "मी मद्द जनपदातील साकल या श्रेष्ठ नगरात कप्पिल नावाच्या ब्राह्मणाची कन्या होते. माझी माता सुचीमती नावाच्या होत्या." 301. ३०१. ‘‘Ghanakañcanabimbena, nimminitvāna maṃ pitā; Adā kassapadhīrassa, kāmehi vajjitassamaṃ. "माझ्या पित्याने माझी सोन्याच्या मूर्तीशी तुलना करून (किंवा सोन्याच्या मूर्तीसारखी माझी प्रतिकृती बनवून), कामभोगांपासून अलिप्त राहणाऱ्या धीर कश्यप (कस्सप) तरुणाला मला सोपवले (विवाह करून दिला)." 302. ३०२. ‘‘Kadāci so kāruṇiko, gantvā kammantapekkhako; Kākādikehi khajjante, pāṇe disvāna saṃviji. "एकदा तो कारुणिक (कस्सप) शेतातील कामाची पाहणी करण्यासाठी गेला असता, कावळे इत्यादी पक्ष्यांकडून खाल्ल्या जाणाऱ्या कीटक-जीवांना पाहून त्याला संवेग (वैराग्य/भीती) प्राप्त झाला." 303. ३०३. ‘‘Gharevāhaṃ tile jāte, disvānātapatāpane; Kimi kākehi khajjante, saṃvegamalabhiṃ tadā. "त्याच वेळी, मी घरातच उन्हात वाळत घातलेल्या तिळांमधील कीटकांना कावळ्यांकडून खाल्ले जाताना पाहून संवेग प्राप्त केला." 304. ३०४. ‘‘Tadā so pabbajī dhīro, ahaṃ tamanupabbajiṃ; Pañcavassāni nivasiṃ, paribbājavate ahaṃ. "त्यानंतर त्या धीर कश्यपाने प्रव्रज्या घेतली आणि मीही त्यांच्यापाठोपाठ प्रव्रजित झाले. मी पाच वर्षे परिव्राजकांच्या व्रताचे पालन करत राहिले." 305. ३०५. ‘‘Yadā [Pg.264] pabbajitā āsi, gotamī jinaposikā; Tadāhaṃ tamupagantvā, buddhena anusāsitā. "जेव्हा जिनांचे (बुद्धांचे) संगोपन करणाऱ्या महाप्रजापती गोतमी यांनी प्रव्रज्या घेतली, तेव्हा मी त्यांच्याकडे गेले आणि बुद्धांकडून मला उपदेश मिळाला." 306. ३०६. ‘‘Na cireneva kālena, arahattamapāpuṇiṃ; Aho kalyāṇamittattaṃ, kassapassa sirīmato. "फार काळ न लागता मी अर्हत्त्व प्राप्त केले. श्रीमान कश्यपांचे कल्याणमित्रत्व खरोखरच आश्चर्यकारक आहे!" 307. ३०७. ‘‘Suto buddhassa dāyādo, kassapo susamāhito; Pubbenivāsaṃ yo vedi, saggāpāyañca passati. "बुद्धांचे पुत्र आणि वारसदार असलेले, सुसमाहित (एकाग्रचित्त) कश्यप पूर्वजन्मांचे स्मरण ठेवतात आणि स्वर्ग व अपाय (नरक) देखील पाहतात." 308. ३०८. ‘‘Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni; Etāhi tīhi vijjāhi, tevijjo hoti brāhmaṇo. "तसेच, ते मुनी जन्माच्या क्षयाला (मुक्तीला) प्राप्त झाले असून अभिज्ञांमध्ये पारंगत आहेत. या तीन विद्यांमुळे ते त्रिविद्य (तेविज्ज) ब्राह्मण (अर्हत्) झाले आहेत." 309. ३०९. ‘‘Tatheva bhaddakāpilānī, tevijjā maccuhāyinī; Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jitvā māraṃ savāhanaṃ. "त्याचप्रमाणे, भद्रा कापिली (मी) देखील त्रिविद्य असून मृत्यूवर विजय मिळवणारी आहे. सैन्यासह माराचा पराभव करून मी हा अंतिम देह धारण करत आहे." 310. ३१०. ‘‘Disvā ādīnavaṃ loke, ubho pabbajitā mayaṃ; Tyamha khīṇāsavā dantā, sītibhūtāmha nibbutā. "जगातील (संसारातील) दोष पाहून आम्ही दोघांनी प्रव्रज्या घेतली. आता आम्ही क्षीणासव (आसवरहित), दमित, शांत आणि परिनिर्वृत झालो आहोत." 311. ३११. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. "माझे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आसवरहित होऊन विहरत आहे." 312. ३१२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. "माझे (बुद्धांच्या शासनात) येणे सुस्वागतच झाले... (पे)... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे." 313. ३१३. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. "चार प्रतिसंभिदा... (पे)... बुद्धांचे शासन मी पूर्ण केले आहे." Itthaṃ sudaṃ bhaddakāpilānī bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे भद्रा कापिली भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Bhaddakāpilānītheriyāpadānaṃ sattamaṃ. सातवे भद्रा कापिली थेरी अपदान समाप्त झाले. 8. Yasodharātherīapadānaṃ ८. यशोधरा थेरी अपदान 314. ३१४. Ekasmiṃ samaye ramme, iddhe rājagahe pure; Pabbhāramhi varekamhi, vasante naranāyake. एका समयी, नरनायक (बुद्ध) रमणीय आणि समृद्ध अशा राजगृह नगरातील एका श्रेष्ठ पर्वताच्या गुहेत (पब्भारात) वास्तव्य करत होते. 315. ३१५. Vasantiyā tamhi nagare, ramme bhikkhunupassaye; Yasodharābhikkhuniyā, evaṃ āsi vitakkitaṃ. त्याच रमणीय नगरातील भिक्षुणींच्या विहारात वास्तव्य करणाऱ्या यशोधरा भिक्षुणीच्या मनात असा विचार आला: 316. ३१६. ‘‘Suddhodano mahārājā, gotamī ca pajāpatī; Abhiññātā mahātherā, theriyo ca mahiddhikā. "महाराज शुद्धोधन, महाप्रजापती गोतमी, विख्यात महास्थवीर आणि महान ऋद्धींनी संपन्न असलेल्या थेरी (भिक्षुणी) —" 317. ३१७. ‘‘Santiṃ [Pg.265] gatāva āsuṃ te, dīpaccīva nirāsavā; Lokanāthe dharanteva, ahampi ca sivaṃ padaṃ. "— ते सर्व आसवरहित होऊन दिव्याच्या ज्योतीप्रमाणे शांत (परिनिर्वृत) झाले आहेत. लोकनाथ (बुद्ध) जिवंत असतानाच मीसुद्धा त्या कल्याणकारी पदाला (निर्वाणाला) —" 318. ३१८. ‘‘Gamissāmīti cintetvā, passantī āyumattano; Passitvā āyusaṅkhāraṃ, tadaheva khayaṃ gataṃ. "— जाईन, असा विचार करून तिने स्वतःच्या आयुष्याकडे पाहिले. तिने पाहिले की तिचे आयुष्य (आयु-संस्कार) त्याच दिवशी संपणार आहे." 319. ३१९. ‘‘Pattacīvaramādāya, nikkhamitvā sakassamā; Purakkhatā bhikkhunībhi, satehi sahassehi sā. "पात्र आणि चीवर घेऊन, स्वतःच्या विहारातून बाहेर पडून, एक लाख भिक्षुणींनी वेढलेली ती (यशोधरा) —" 320. ३२०. ‘‘Mahiddhikā mahāpaññā, sambuddhaṃ upasaṅkami; Sambuddhaṃ abhivādetvā, satthuno cakkalakkhaṇe; Nisinnā ekamantamhi, idaṃ vacanamabravi. "— ती महाऋद्धीवान आणि महाप्रज्ञावान यशोधरा सम्यक्संबुद्धांकडे गेली. सम्यक्संबुद्धांना अभिवादन करून, शास्त्यांच्या चक्रलक्षणयुक्त चरणांजवळ एका बाजूला बसून तिने हे वचन म्हटले:" 321. ३२१. ‘‘‘Aṭṭhasattativassāhaṃ, pacchimo vattate vayo ; Pabbhāramhi anuppattā, ārocemi mahāmuni. "‘हे महामुनी! मी अठ्ठ्याहत्तर वर्षांची आहे, माझे हे अंतिम वय (तिसरा काळ) चालू आहे. मी जराजर्जर अवस्थेला (पब्भारदशकेला) प्राप्त झाले आहे, हे मी आपणास सांगत आहे." 322. ३२२. ‘‘‘Paripakko vayo mayhaṃ, parittaṃ mama jīvitaṃ; Pahāya vo gamissāmi, kataṃ me saraṇamattano. "‘माझे वय आता पूर्ण पिकले (वृद्ध झाले) आहे, माझे आयुष्य थोडेच उरले आहे. मी आपणा सर्वांना सोडून जाईन. मी स्वतःचे शरण (त्राण) स्वतःच तयार केले आहे." 323. ३२३. ‘‘‘Vayamhi pacchime kāle, maraṇaṃ uparuddhati; Ajjarattiṃ mahāvīra, pāpuṇissāmi nibbutiṃ. "‘या अंतिम वयात मृत्यू मला ग्रासत आहे. हे महावीरा! आज रात्रीच मी निर्वाणाला प्राप्त होईन." 324. ३२४. ‘‘‘Natthi jāti jarā byādhi, maraṇañca mahāmune; Ajarāmaraṇaṃ puraṃ, gamissāmi asaṅkhataṃ. "‘हे महामुनी! जिथे जन्म, जरा, व्याधी आणि मृत्यू नाही, अशा अजर, अमर आणि असंस्कृत (असंखत) निर्वाणनगराला मी जाईन." 325. ३२५. ‘‘‘Yāvatā parisā nāma, samupāsanti satthuno; Aparādhamajānantī, khamantaṃ sammukhā mune. "‘शास्त्यांची सेवा करणाऱ्या जितक्या काही परिषदा (लोक) आहेत, त्या सर्वांच्या समक्ष, हे मुनी! माझ्याकडून नकळत झालेल्या अपराधांची आपण क्षमा करावी." 326. ३२६. ‘‘‘Saṃsaritvā ca saṃsāre, khalitañce mamaṃ tayi; Ārocemi mahāvīra, aparādhaṃ khamassu me’. "‘संसारात भटकत असताना जर माझ्याकडून आपल्याप्रती काही चूक (स्खलन) झाली असेल, तर हे महावीरा! मी ती आपणास सांगत आहे, आपण माझ्या त्या अपराधाची क्षमा करावी.’" 327. ३२७. ‘‘Sutvāna vacanaṃ tassā, munindo idamabravi; ‘Kimuttaraṃ te vakkhāmi, nibbānāya vajantiyā. तिचे हे बोलणे ऐकून मुनींद्रांनी (बुद्धांनी) हे म्हटले: ‘निर्वाणाला जाणाऱ्या तुला मी यापेक्षा अधिक काय सांगू?’ 328. ३२८. ‘‘‘Iddhiñcāpi nidassehi, mama sāsanakārike; Parisānañca sabbāsaṃ, kaṅkhaṃ chindassu yāvatā’. "‘हे माझ्या शासनाचे पालन करणाऱ्या यशोधरे! तू तुझी ऋद्धी (प्रातिहार्य) दाखव, जेणेकरून सर्व परिषदेची शंका दूर होईल.’" 329. ३२९. ‘‘Sutvā taṃ munino vācaṃ, bhikkhunī sā yasodharā; Vanditvā munirājaṃ taṃ, idaṃ vacanamabravi. मुनींचे ते वचन ऐकून, त्या यशोधरा भिक्षुणीने त्या मुनिराजांना वंदन केले आणि हे वचन म्हटले: 330. ३३०. ‘‘‘Yasodharā [Pg.266] ahaṃ vīra, agāre te pajāpati; Sākiyamhi kule jātā, itthiaṅge patiṭṭhitā. "‘हे महावीरा! मी यशोधरा आहे, जी आपल्या गृहस्थाश्रमात आपली पत्नी (पजापती) होती. मी शाक्य कुळात जन्मले असून स्त्रीच्या सर्व उत्तम लक्षणांनी युक्त होते." 331. ३३१. ‘‘‘Thīnaṃ satasahassānaṃ, navutīnaṃ chaduttari; Agāre te ahaṃ vīra, pāmokkhā sabbā issarā. "‘हे महावीरा! आपल्या महालात मी नव्वद लाख आणि सहा लाख (९६ लाख) स्त्रियांची प्रमुख आणि सर्वांची स्वामिनी होते." 332. ३३२. ‘‘‘Rūpācāraguṇūpetā, yobbanaṭṭhā piyaṃvadā; Sabbā maṃ apacāyanti, devatā viya mānusā. "‘रूप, आचार आणि गुणांनी संपन्न असलेल्या, तारुण्यात असलेल्या आणि प्रिय बोलणाऱ्या त्या सर्व स्त्रिया, मनुष्य जसे देवांचा आदर करतात, तसा माझा आदर करत असत." 333. ३३३. ‘‘‘Kaññāsatasahassapamukhā, sakyaputtanivesane; Samānasukhadukkhatā, devatā viya nandane. "‘शाक्यपुत्राच्या (आपल्या) महालात, सुख-दुःखात समान असणाऱ्या एक लाख कन्यांची प्रमुख होऊन, मी नंदनवनातील देवतांप्रमाणे आनंद उपभोगला." 334. ३३४. ‘‘‘Kāmadhātumatikkamma, saṇṭhitā rūpadhātuyā; Rūpena sadisā natthi, ṭhapetvā lokanāyakaṃ. "‘मी सौंदर्याच्या बाबतीत कामधातूचे उल्लंघन करून रूपधातूच्या (ब्रह्मदेवांच्या) सौंदर्यासारखी स्थित होते. लोकनायकांना (बुद्धांना) वगळता माझ्या रूपाशी तुलना करता येईल असा कोणीही नव्हता.’" 335. ३३५. ‘‘‘Sambuddhaṃ abhivādetvā, iddhiṃ dassesi satthuno; Nekā nānāvidhākārā, mahāiddhīpi dassayī. सम्यक्संबुद्धांना आदरपूर्वक वंदन करून त्यांनी शास्त्यांसमोर (बुद्धांसमोर) आपले ऋद्धी-सामर्थ्य (प्रातिहार्य) दाखवले. त्यांनी अनेक प्रकारच्या विविध रूपांतील महान ऋद्धींचे प्रदर्शन केले. 336. ३३६. ‘‘‘Cakkavāḷasamaṃ kāyaṃ, sīsaṃ uttarato kuru; Ubho pakkhā duve dīpā, jambudīpaṃ sarīrato. त्यांचे शरीर चक्रवाळासारखे (ब्रह्मांडाइतके) मोठे झाले, डोके उत्तरकुरु द्वीपाएवढे झाले, दोन्ही पंख पूर्व व पश्चिम या दोन द्वीपांएवढे झाले आणि मुख्य शरीर जम्बुद्वीपाएवढे झाले. 337. ३३७. ‘‘‘Dakkhiṇañca saraṃ piñchaṃ, nānāsākhā tu pattakā; Candañca sūriyañcakkhi, merupabbatato sikhaṃ. त्यांची शेपटी दक्षिण महासागराएवढी झाली, तर पंख विविध वृक्षांच्या फांद्यांसारखे दिसू लागले. डोळे चंद्र आणि सूर्यासारखे तेजस्वी झाले आणि डोक्यावरील तुरा महामेरू पर्वताएवढा उंच झाला. 338. ३३८. ‘‘‘Cakkavālagiriṃ tuṇḍaṃ, jamburukkhaṃ samūlakaṃ; Bījamānā upāgantvā, vandantī lokanāyakaṃ. त्यांची चोच चक्रवाळ पर्वताएवढी झाली. शंभर योजन विस्तार असलेले जम्बुवृक्ष (जांभळाचे झाड) मुळासकट उपटून, त्याने वारा घालत (पंख हलवत) लोकनायकांजवळ (बुद्धांजवळ) येऊन त्यांना वंदन केले. 339. ३३९. ‘‘‘Hatthivaṇṇaṃ tathevassaṃ, pabbataṃ jaladhiṃ tathā; Candimaṃ sūriyaṃ meruṃ, sakkavaṇṇañca dassayi. त्यांनी हत्तीचे रूप, तसेच घोड्याचे रूप, पर्वताचे रूप, महासागराचे रूप, चंद्र, सूर्य, मेरू पर्वत आणि शक्राचे (इंद्राचे) रूप धारण करून दाखवले. 340. ३४०. ‘‘‘Yasodharā ahaṃ vīra, pāde vandāmi cakkhuma; Sahassalokadhātūnaṃ, phullapadmena chādayi. "हे वीर! हे चक्षुमान! मी यशोधरा आपल्या चरणांना वंदन करते. मी प्रफुल्लित कमळाने सहस्र लोकधातूंना झाकून टाकले आहे." 341. ३४१. ‘‘‘Brahmavaṇṇañca māpetvā, dhammaṃ desesi suññataṃ; Yasodharā ahaṃ vīra, pāde vandāmi cakkhuma. "ब्रह्मदेवाचे रूप धारण करून मी शून्यता (निर्वाण) विषयीच्या धर्माचा उपदेश केला. हे वीर! हे चक्षुमान! मी यशोधरा आपल्या चरणांना वंदन करते." 342. ३४२. ‘‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmuni. "हे महामुनी! मी ऋद्धींमध्ये वशित्व (प्राविण्य) प्राप्त केले आहे. दिव्य श्रोत्रधातू (दिव्य कान) आणि चेतोपरियज्ञान (दुसऱ्यांच्या मनातील विचार जाणण्याचे ज्ञान) यांमध्येही मी पारंगत झाले आहे." 343. ३४३. ‘‘‘Pubbenivāsaṃ [Pg.267] jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. "मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते (पूर्वेनिवासज्ञान), माझे दिव्यचक्षू विशुद्ध झाले आहेत, माझे सर्व आस्रव नष्ट झाले आहेत आणि आता माझा पुनर्जन्म नाही." 344. ३४४. ‘‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ mayhaṃ mahāvīra, uppannaṃ tava santike. "हे महावीर! अर्थ, धर्म, निरुक्ती आणि प्रतिभान (चार प्रतिसंभिदा) यांमध्ये मला वशित्व प्राप्त झाले आहे. हे ज्ञान मला आपल्याच सान्निध्यात प्राप्त झाले आहे." 345. ३४५. ‘‘‘Pubbānaṃ lokanāthānaṃ, saṅgamaṃ te nidassitaṃ ; Adhikāraṃ bahuṃ mayhaṃ, tuyhatthāya mahāmune. "हे महामुनी! भूतकाळातील लोकनाथांच्या (बुद्धांच्या) सान्निध्यात आपले जे मिलन झाले, ते आपण दर्शवले आहे. आपल्या प्राप्तीसाठी मी अनेक महान संकल्प (प्रार्थना) केले होते." 346. ३४६. ‘‘‘Yaṃ mayhaṃ pūritaṃ kammaṃ, kusalaṃ sarase mune; Tuyhatthāya mahāvīra, puññaṃ upacitaṃ mayā. "हे मुनी! मी जे काही पूर्व कुशल कर्म केले आहे, त्याचे आपण स्मरण करावे. हे महावीर! आपल्या कल्याणासाठी मी विपुल पुण्याचा संचय केला आहे." 347. ३४७. ‘‘‘Abhabbaṭṭhāne vajjetvā, vārayitvā anācaraṃ; Tuyhatthāya mahāvīra, sañcattaṃ jīvitaṃ mayā. "हे महावीर! अयोग्य स्थानांचा त्याग करून आणि अयोग्य आचरण टाळून, आपल्या कल्याणासाठी मी माझ्या प्राणांचेही समर्पण केले आहे." 348. ३४८. ‘‘‘Nekakoṭisahassāni, bhariyatthāyadāsi maṃ; Na tattha vimanā homi, tuyhatthāya mahāmuni. "हे महामुनी! अनेक हजार कोटी जन्मांमध्ये आपण मला इतरांना पत्नी म्हणून दान केले; परंतु आपल्या कल्याणासाठी केलेल्या त्या दानामुळे माझ्या मनात कधीही खेद किंवा विचलितता निर्माण झाली नाही." 349. ३४९. ‘‘‘Nekakoṭisahassāni, upakārāyadāsi maṃ; Na tattha vimanā homi, tuyhatthāya mahāmuni. "हे महामुनी! अनेक हजार कोटी जन्मांमध्ये आपण सर्वज्ञता-ज्ञानाच्या साहाय्यासाठी माझे दान केले; परंतु त्या दानामुळे माझ्या मनात कधीही खेद निर्माण झाला नाही." 350. ३५०. ‘‘‘Nekakoṭisahassāni, bhojanatthāyadāsi maṃ; Na tattha vimanā homi, tuyhatthāya mahāmuni. "हे महामुनी! अनेक हजार कोटी जन्मांमध्ये आपण मला इतरांच्या भोजनासाठी (आहारासाठी) दान केले; परंतु त्या दानामुळे माझ्या मनात कधीही खेद निर्माण झाला नाही." 351. ३५१. ‘‘‘Nekakoṭisahassāni, jīvitāni pariccajiṃ; Bhayamokkhaṃ karissanti, dadāmi mama jīvitaṃ. "अनेक हजार कोटी जन्मांमध्ये मी माझ्या प्राणांचा त्याग केला आहे. इतरांना भयापासून मुक्त करण्यासाठी मी माझे जीवन समर्पित केले." 352. ३५२. ‘‘‘Aṅgagate alaṅkāre, vatthe nānāvidhe bahū; Itthimaṇḍe na gūhāmi, tuyhatthāya mahāmuni. "हे महामुनी! आपल्या कल्याणासाठी मी माझे अवयव, अलंकार, विविध प्रकारचे वस्त्र आणि स्त्रियांचे अनेक प्रकारचे शृंगार कधीही लपवून ठेवले नाहीत (सर्व काही दान केले)." 353. ३५३. ‘‘‘Dhanadhaññapariccāgaṃ, gāmāni nigamāni ca; Khettaṃ puttā ca dhītā ca, pariccattā mahāmuni. "हे महामुनी! आपल्या कल्याणासाठी मी धनधान्य, गावे, नगरे, शेतजमीन, तसेच पुत्र आणि कन्या यांचाही त्याग केला." 354. ३५४. ‘‘‘Hatthī assā gavā cāpi, dāsiyo paricārikā; Tuyhatthāya mahāvīra, pariccattā asaṅkhiyā. "हे महावीर! आपल्या कल्याणासाठी मी त्याग केलेले हत्ती, घोडे, गायी, दासी आणि परिचारिका यांची संख्या असंख्य आहे." 355. ३५५. ‘‘‘Yaṃ mayhaṃ paṭimantesi, dānaṃ dassāmi yācake; Vimanaṃ me na passāmi, dadato dānamuttamaṃ. "जेव्हा आपण याचकांना दान देण्याचा विचार केला, तेव्हा ते उत्तम दान देताना माझ्या मनात कधीही कोणताही संकोच किंवा दुःख निर्माण झाले नाही." 356. ३५६. ‘‘‘Nānāvidhaṃ [Pg.268] bahuṃ dukkhaṃ, saṃsāre ca bahubbidhe; Tuyhatthāya mahāvīra, anubhuttaṃ asaṅkhiyaṃ. "हे महावीर! या विविध प्रकारच्या संसारामध्ये आपल्या कल्याणासाठी मी जे नानाविध आणि अथांग दुःख सहन केले आहे, ते मोजता येणे अशक्य आहे." 357. ३५७. ‘‘‘Sukhappattānumodāmi, na ca dukkhesu dummanā; Sabbattha tulitā homi, tuyhatthāya mahāmuni. "हे महामुनी! सुख प्राप्त झाल्यावर मी आनंदित झाले आणि दुःखाच्या वेळी माझे मन कधीही खिन्न झाले नाही. आपल्या कल्याणासाठी मी सर्व सुख-दुःखांमध्ये तराजूच्या पारड्यासारखी समतोल राहिले." 358. ३५८. ‘‘‘Anumaggena sambuddho, yaṃ dhammaṃ abhinīhari; Anubhotvā sukhaṃ dukkhaṃ, patto bodhiṃ mahāmuni. "सम्यक्संबुद्धांनी योग्य मार्गाने ज्या धर्माचे आचरण केले, त्या सुख आणि दुःखाचा अनुभव घेऊन, हे महामुनी! आपण परम बोधी (अर्हतपद) प्राप्त केले आहे." 359. ३५९. ‘‘‘Brahmadevañca sambuddhaṃ, gotamaṃ lokanāyakaṃ; Aññesaṃ lokanāthānaṃ, saṅgamaṃ te bahuṃ mayā. "ब्रह्मदेव बुद्ध आणि लोकनायक प्राचीन गौतम बुद्ध यांच्या दर्शनानंतर, इतर अनेक लोकनाथांच्या (बुद्धांच्या) सान्निध्यात माझे आणि आपले अनेकदा मिलन झाले." 360. ३६०. ‘‘‘Adhikāraṃ bahuṃ mayhaṃ, tuyhatthāya mahāmuni; Gavesato buddhadhamme, ahaṃ te paricārikā. "हे महामुनी! आपल्या कल्याणासाठी मी अनेक महान संकल्प केले. बुद्धत्वाच्या गुणांचा (पारमींचा) शोध घेणाऱ्या आपली मी सदैव सेविका राहिले." 361. ३६१. ‘‘‘Kappe ca satasahasse, caturo ca asaṅkhiye; Dīpaṅkaro mahāvīro, uppajji lokanāyako. "चार असंख्येय आणि एक लाख कल्प उलटून गेल्यावर, लोकनायक महावीर दीपंकर बुद्ध उत्पन्न झाले." 362. ३६२. ‘‘‘Paccantadesavisaye, nimantetvā tathāgataṃ; Tassa āgamanaṃ maggaṃ, sodhenti tuṭṭhamānasā. "सीमावर्ती प्रदेशात तथागतांना आमंत्रित करून, लोक अत्यंत प्रसन्न मनाने त्यांच्या आगमनाचा मार्ग स्वच्छ करत होते." 363. ३६३. ‘‘‘Tena kālena so āsi, sumedho nāma brāhmaṇo; Maggañca paṭiyādesi, āyato sabbadassino. "त्या वेळी आपण 'सुमेध' नावाचे ब्राह्मण (तपस्वी) होतात आणि सर्वदर्शी दीपंकर बुद्धांच्या आगमनाचा मार्ग तयार करत होतात." 364. ३६४. ‘‘‘Tena kālenahaṃ āsiṃ, kaññā brāhmaṇasambhavā; Sumittānāma nāmena, upagacchiṃ samāgamaṃ. "त्या वेळी मी ब्राह्मण कुळात जन्मलेली 'सुमित्ता' नावाची कन्या होते. मी लोकांच्या त्या सभेत (मेळाव्यात) गेले होते." 365. ३६५. ‘‘‘Aṭṭha uppalahatthāni, pūjanatthāya satthuno; Ādāya janasaṃmajjhe, addasaṃ isi muggataṃ. "शास्त्यांच्या (दीपंकर बुद्धांच्या) पूजेसाठी आठ कमळांची फुले घेऊन जात असताना, मी लोकांच्या गर्दीत त्या महान सुमेध ऋषींना पाहिले." 366. ३६६. ‘‘‘Cirānugataṃ dayitaṃ, atikkantaṃ manoharaṃ; Disvā tadā amaññissaṃ, saphalaṃ jīvitaṃ mama. "दीर्घकाळापासूनचे माझे प्रिय आणि अत्यंत मनमोहक अशा त्या ऋषींना पाहून, त्या वेळी मला माझे जीवन खरोखरच यशस्वी झाल्यासारखे वाटले." 367. ३६७. ‘‘‘Parakkamaṃ taṃ saphalaṃ, addasaṃ isino tadā; Pubbakammena sambuddhe, cittañcāpi pasīdi me. "त्या वेळी मी त्या ऋषींना स्वतःच्या ध्येयासाठी प्रयत्न करताना पाहिले. माझ्या पूर्व कर्मांमुळे माझे मन सम्यक्संबुद्धांवर अत्यंत प्रसन्न झाले." 368. ३६८. ‘‘‘Bhiyyo cittaṃ pasādesiṃ, ise uggatamānase; Deyyaṃ aññaṃ na passāmi, demi pupphāni te isi. "त्या दृढनिश्चयी ऋषींवर माझे मन अधिकच प्रसन्न झाले. 'हे ऋषी! माझ्याकडे आपल्याला देण्यासारखी दुसरी कोणतीही वस्तू नाही, म्हणून मी ही फुले आपल्याला अर्पण करते.'" 369. ३६९. ‘‘‘Pañcahatthā [Pg.269] tava hontu, tayo hontu mamaṃ ise; Tena saddhiṃ samā hontu, bodhatthāya tavaṃ ise’. "'हे ऋषी! यातील पाच फुले आपली असोत आणि तीन फुले माझी असोत. हे ऋषी! आपल्या बोधी-प्राप्तीसाठी (बुद्धत्वासाठी) माझे आणि आपले सदैव मिलन होवो.'" Catutthaṃ bhāṇavāraṃ. "चौथा भाणवार समाप्त झाला." 370. ३७०. ‘‘Isi gahetvā pupphāni, āgacchantaṃ mahāyasaṃ; Pūjesi janasaṃmajjhe, bodhatthāya mahāisi. "त्या महान ऋषींनी (सुमेधांनी) ती फुले घेऊन, बुद्धत्वाच्या प्राप्तीसाठी, लोकांच्या गर्दीत येत असलेल्या अत्यंत यशस्वी दीपंकर बुद्धांची पूजा केली." 371. ३७१. ‘‘Passitvā janasaṃmajjhe, dīpaṅkaro mahāmuni; Viyākāsi mahāvīro, isi muggatamānasaṃ. "लोकांच्या गर्दीत त्या दृढनिश्चयी ऋषींना पाहून, महावीर दीपंकर महामुनींनी त्यांच्याविषयी भविष्यवाणी (व्याकरण) केली." 372. ३७२. ‘‘Aparimeyye ito kappe, dīpaṅkaro mahāmuni; Mama kammaṃ viyākāsi, ujubhāvaṃ mahāmuni. "दीपंकर महामुनींनी माझ्या सरळ आणि प्रामाणिक कर्माचा (फुले अर्पण करून केलेल्या संकलपाचा) गौरव करत भविष्यवाणी केली की, 'या कल्पानंतर असंख्य काळाने (चार असंख्येय आणि एक लाख कल्पानंतर) हे महान मुनी बुद्ध होतील.'" 373. ३७३. ‘‘‘Samacittā samakammā, samakārī bhavissati; Piyā hessati kammena, tuyhatthāya mahāisi. "'हे महान ऋषी! ही कन्या आपल्याशी समान विचार असणारी, समान कर्म करणारी आणि सोबतच पुण्यकर्म करणारी होईल. ती आपल्या कल्याणासाठी आपल्या कर्माने सदैव प्रिय राहील.'" 374. ३७४. ‘‘‘Sudassanā supiyā ca, manāpā piyavādinī; Tassa dhammesu dāyādā, viharissati iddhikā. ही कन्या दिसायला सुंदर (सुदर्शना), अत्यंत प्रिय, मन प्रसन्न करणारी आणि प्रिय बोलणारी होईल. ती त्या (गौतम) बुद्धांच्या धर्माची वारसदार आणि महान ऋद्धींनी (तपःसामर्थ्याने) युक्त होऊन विहरेल. 375. ३७५. ‘‘‘Yathāpi bhaṇḍasāmuggaṃ, anurakkhati sāmino; Evaṃ kusaladhammānaṃ, anurakkhissate ayaṃ. ज्याप्रमाणे एखादा सेवक आपल्या स्वामीच्या मौल्यवान वस्तूंच्या पेटीचे रक्षण करतो, त्याचप्रमाणे ही कन्या कुशल धर्मांचे रक्षण करेल. 376. ३७६. ‘‘‘Tassa te anukampantī, pūrayissati pāramī; Sīhova pañjaraṃ bhetvā, pāpuṇissati bodhiyaṃ’. ती तुझ्यावर अनुकंपा करत तुझ्या पारमिता पूर्ण करेल; आणि पिंजरा तोडून बाहेर पडणाऱ्या सिंहाप्रमाणे ती बोधीप्रत (ज्ञानप्राप्तीप्रत) पोहोचेल. 377. ३७७. ‘‘Aparimeyye ito kappe, yaṃ maṃ buddho viyākarī; Taṃ vācaṃ anumodentī, evaṃkārī bhaviṃ ahaṃ. या भद्रकल्पापासून असंख्य (चार असंख्येय आणि एक लाख) कल्पांपूर्वी दीपंकर बुद्धांनी माझ्याविषयी जे भविष्य वर्तवले होते, त्या वचनाचा आनंद घेत मी नेहमी त्यानुसारच वागणारी झाले. 378. ३७८. ‘‘Tassa kammassa sukatassa, tattha cittaṃ pasādayiṃ; Devamanussakaṃ yoniṃ, anubhotvā asaṅkhiyaṃ. त्या सुकृत (चांगल्या) कर्माच्या प्रभावाने मी त्या बुद्धांच्या ठायी चित्त प्रसन्न केले. असंख्य वेळा देव आणि मनुष्य योनीतील सुखांचा अनुभव घेऊन, 379. ३७९. ‘‘Sukhadukkhenubhotvāhaṃ, devesu mānusesu ca; Pacchime bhave sampatte, ajāyiṃ sākiye kule. मी देवलोकात आणि मनुष्यलोकात सुख-दुःखांचा अनुभव घेत, अंतिम जन्मात आले असता शाक्य कुळात जन्माला आले. 380. ३८०. ‘‘Rūpavatī bhogavatī, yasasīlavatī tato; Sabbaṅgasampadā homi, kulesu abhisakkatā. मी रूपवती, ऐश्वर्यसंपन्न, कीर्तीवान आणि शीलवान झाले; सर्व अवयवांनी सुंदर असून विविध कुळांमध्ये अत्यंत आदरास पात्र झाले. 381. ३८१. ‘‘Lābhaṃ [Pg.270] silokaṃ sakkāraṃ, lokadhammasamāgamaṃ; Cittañca dukkhitaṃ natthi, vasāmi akutobhayā. मला लाभ, कीर्ती आणि सत्कार प्राप्त होत असे. लोकधर्माच्या (जगाच्या सुख-दुःखाच्या नियमांच्या) संपर्कात येऊनही माझे चित्त कधी दुःखी झाले नाही; मी निर्भयपणे राहत असे. 382. ३८२. ‘‘Vuttañhetaṃ bhagavatā, rañño antepure tadā; Khattiyānaṃ pure vīra, upakārañca niddisi. तेव्हा कपिलवस्तू नगरीत शुद्धोधन राजाच्या अंतःपुरात भगवंतांनी हे वचन म्हटले होते. हे वीर (बुद्ध)! आपण क्षत्रियांच्या नगरीत माझ्या उपकारांचा उल्लेख केला होता. 383. ३८३. ‘‘Upakārā ca yā nārī, yā ca nārī sukhe dukhe; Atthakkhāyī ca yā nārī, yā ca nārīnukampikā. जी स्त्री उपकार करणारी आहे, जी सुख-दुःखात सोबत देणारी आहे, जी हिताचा मार्ग दाखवणारी आहे आणि जी अनुकंपा बाळगणारी आहे, अशा स्त्रीच्या (माझ्या) गुणांचा आपण निर्देश केला होता. 384. ३८४. ‘‘Pañcakoṭisatā buddhā, navakoṭisatāni ca; Etesaṃ devadevānaṃ, mahādānaṃ pavattayiṃ. पाचशे कोटी बुद्ध आणि नऊशे कोटी बुद्ध—या देवांचे देव असलेल्या भगवंतांना मी महादान दिले. 385. ३८५. ‘‘Adhikāraṃ mahā mayhaṃ, dhammarāja suṇohi me; Ekādasakoṭisatā, buddhā dvādasa koṭiyo. हे धर्मराज! माझी महान आकांक्षा (प्रार्थना) आपण ऐकावी. अकराशे कोटी बुद्ध आणि बारा कोटी बुद्ध— 386. ३८६. ‘‘Etesaṃ devadevānaṃ, mahādānaṃ pavattayiṃ; Adhikāraṃ mahā mayhaṃ, dhammarāja suṇohi me. या देवांचे देव असलेल्या भगवंतांना मी महादान दिले. हे धर्मराज! माझी महान आकांक्षा आपण ऐकावी. 387. ३८७. ‘‘‘Vīsakoṭisatā buddhā, tiṃsakoṭisatāni ca; Etesaṃ devadevānaṃ, mahādānaṃ pavattayiṃ. दोन हजार कोटी बुद्ध आणि तीन हजार कोटी बुद्ध—या देवांचे देव असलेल्या भगवंतांना मी महादान दिले. 388. ३८८. ‘‘‘Adhikāraṃ mahā mayhaṃ, dhammarāja suṇohi me; Cattālīsakoṭisatā, paññāsa koṭisatāni ca. हे धर्मराज! माझी महान आकांक्षा आपण ऐकावी. चार हजार कोटी बुद्ध आणि पाच हजार कोटी बुद्ध— 389. ३८९. ‘‘‘Etesaṃ devadevānaṃ, mahādānaṃ pavattayiṃ; Adhikāraṃ mahā mayhaṃ, dhammarāja suṇohi me. या देवांचे देव असलेल्या भगवंतांना मी महादान दिले. हे धर्मराज! माझी महान आकांक्षा आपण ऐकावी. 390. ३९०. ‘‘‘Saṭṭhikoṭisatā buddhā, sattatikoṭisatāni ca; Etesaṃ devadevānaṃ, mahādānaṃ pavattayiṃ. सहा हजार कोटी बुद्ध आणि सात हजार कोटी बुद्ध—या देवांचे देव असलेल्या भगवंतांना मी महादान दिले. 391. ३९१. ‘‘‘Adhikāraṃ mahā mayhaṃ, dhammarāja suṇohi me; Asītikoṭisatā buddhā, navutikoṭisatāni ca. हे धर्मराज! माझी महान आकांक्षा आपण ऐकावी. आठ हजार कोटी बुद्ध आणि नऊ हजार कोटी बुद्ध— 392. ३९२. ‘‘‘Etesaṃ devadevānaṃ, mahādānaṃ pavattayiṃ; Adhikāraṃ mahā mayhaṃ, dhammarāja suṇohi me. या देवांचे देव असलेल्या भगवंतांना मी महादान दिले. हे धर्मराज! माझी महान आकांक्षा आपण ऐकावी. 393. ३९३. ‘‘‘Koṭisatasahassāni, honti lokagganāyakā; Etesaṃ devadevānaṃ, mahādānaṃ pavattayiṃ. एक लाख कोटी लोकनायक (बुद्ध) झाले. या देवांचे देव असलेल्या भगवंतांना मी महादान दिले. 394. ३९४. ‘‘‘Adhikāraṃ [Pg.271] mahā mayhaṃ, dhammarāja suṇohi me; Navakoṭisahassāni, apare lokanāyakā. हे धर्मराज! माझी महान आकांक्षा आपण ऐकावी. इतर नव्वद हजार कोटी लोकनायक (बुद्ध) झाले— 395. ३९५. ‘‘‘Etesaṃ devadevānaṃ, mahādānaṃ pavattayiṃ; Adhikāraṃ mahā mayhaṃ, dhammarāja suṇohi me. या देवांचे देव असलेल्या भगवंतांना मी महादान दिले. हे धर्मराज! माझी महान आकांक्षा आपण ऐकावी. 396. ३९६. ‘‘‘Koṭisatasahassāni, pañcāsītimahesinaṃ; Pañcāsītikoṭisatā, sattatiṃsā ca koṭiyo. एक लाख कोटी आणि पंच्याऐंशी महर्षी (बुद्ध), तसेच पंच्याऐंशीशे कोटी आणि सदतीस कोटी बुद्ध— 397. ३९७. ‘‘‘Etesaṃ devadevānaṃ, mahādānaṃ pavattayiṃ; Adhikāraṃ mahā mayhaṃ, dhammarāja suṇohi me. या देवांचे देव असलेल्या भगवंतांना मी महादान दिले. हे धर्मराज! माझी महान आकांक्षा आपण ऐकावी. 398. ३९८. ‘‘‘Paccekabuddhā vītarāgā, aṭṭhaṭṭhamakakoṭiyo ; Adhikāraṃ mahā mayhaṃ, dhammarāja suṇohi me. रागमुक्त (वीतरागी) असलेले चौसष्ट कोटी प्रत्येकबुद्ध झाले. हे धर्मराज! माझी महान आकांक्षा आपण ऐकावी. 399. ३९९. ‘‘‘Khīṇāsavā vītamalā, asaṅkhiyā buddhasāvakā; Adhikāraṃ mahā mayhaṃ, dhammarāja suṇohi me. आस्रवक्षय झालेले (क्षीणासव), मलरहित आणि असंख्य बुद्धश्रावक झाले. हे धर्मराज! माझी महान आकांक्षा आपण ऐकावी. 400. ४००. ‘‘‘Evaṃ dhamme suciṇṇānaṃ, sadā dhammassa cārinaṃ; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca. अशा प्रकारे धर्माचे उत्तम आचरण करणाऱ्या आणि सदा धर्मानुसार चालणाऱ्या व्यक्तींमध्ये, धर्मचरण करणारा मनुष्य या लोकात आणि परलोकात सुखाने राहतो. 401. ४०१. ‘‘‘Dhammaṃ care sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca. धर्माचे सुचरित (उत्तम) आचरण करावे, दुराचरण करू नये. धर्मचरण करणारा मनुष्य या लोकात आणि परलोकात सुखाने झोपतो (राहतो). 402. ४०२. ‘‘‘Nibbinditvāna saṃsāre, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Sahassaparivārena, pabbajitvā akiñcanā. संसाराविषयी विरक्ती येऊन मी अनगारिक (गृहत्याग करून) प्रव्रज्या घेतली. एक हजार सहकाऱ्यांसह मी अकिंचन (सर्वसंगपरित्याग करून) प्रव्रजित झाले. 403. ४०३. ‘‘‘Agāraṃ vijahitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Aḍḍhamāse asampatte, catusaccamapāpuṇiṃ. घराचा त्याग करून मी अनगारिक प्रव्रज्या घेतली. अर्धा महिना (पंधरा दिवस) पूर्ण होण्यापूर्वीच मी चार आर्यसत्यांचा साक्षात्कार केला. 404. ४०४. ‘‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Upanenti bahū janā, sāgareyeva ūmiyo. समुद्रातील लाटांप्रमाणे अनेक लोग माझ्यासाठी चीवर, पिंडपात (भिक्षा), औषधोपचार आणि शयनासन (निवासस्थान) घेऊन येत असत. 405. ४०५. ‘‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता अनास्रव (आस्रवमुक्त) होऊन विहरत आहे. 406. ४०६. ‘‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (प्रव्रज्येत) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 407. ४०७. ‘‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 408. ४०८. ‘‘Evaṃ bahuvidhaṃ dukkhaṃ, sampattī ca bahubbidhā; Visuddhibhāvaṃ sampattā, labhāmi sabbasampadā. अशा प्रकारे विविध प्रकारची दुःखे आणि विविध प्रकारची संपत्ती भोगल्यानंतर, मी विशुद्ध भावाला (अर्हत पदाला) प्राप्त झाले आहे आणि मला सर्व संपदा प्राप्त झाल्या आहेत. 409. ४०९. ‘‘Yā [Pg.272] dadāti sakattānaṃ, puññatthāya mahesino; Sahāyasampadā honti, nibbānapadamasaṅkhataṃ. जी स्त्री महर्षींच्या (बुद्धांच्या) पुण्याच्या हेतूने स्वतःला समर्पित करते, तिला उत्तम सहकाऱ्यांची प्राप्ती होते आणि ती असंस्कृत (असंखत) अशा निर्वाण पदाला प्राप्त होते. 410. ४१०. ‘‘Parikkhīṇaṃ atītañca, paccuppannaṃ anāgataṃ; Sabbakammaṃ mamaṃ khīṇaṃ, pāde vandāmi cakkhuma’’. माझे भूतकाळातील, वर्तमानकाळातील आणि भविष्यकाळातील सर्व कर्म क्षीण झाले आहे. माझे सर्व कर्म नष्ट झाले आहे. हे चक्षुमान (ज्ञानचक्षू असलेले बुद्ध)! मी आपल्या चरणी वंदन करते. Itthaṃ sudaṃ yasodharā bhikkhunī bhagavato sammukhā imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे, यशोधरा भिक्षुणीने भगवंतांच्या समक्ष या गाथा म्हटल्या. Yasodharātheriyāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. आठवे यशोधराथेरी अपदान समाप्त. 9. Yasodharāpamukhadasabhikkhunīsahassaapadānaṃ ९. यशोधरा प्रमुख दहा हजार भिक्षुणींचे अपदान. 411. ४११. ‘‘Kappe ca satasahasse, caturo ca asaṅkhiye; Dīpaṅkaro nāma jino, uppajji lokanāyako. चार असंख्येय आणि एक लाख कल्प पूर्वी, दीपंकर नावाचे लोकनायक, जिन (विजेते बुद्ध) उत्पन्न झाले. 412. ४१२. ‘‘Dīpaṅkaro mahāvīro, viyākāsi vināyako; Sumedhañca sumittañca, samānasukhadukkhataṃ. महान वीर आणि विनायक (मार्गदर्शक) दीपंकर बुद्धांनी, सुमेध तपस्वी आणि सुमित्रा कुमारी यांना समान सुख-दुःख असण्याबाबतचे भविष्यकथन केले. 413. ४१३. ‘‘Sadevakañca passanto, vicaranto sadevakaṃ; Tesaṃ pakittane amhe, upagamma samāgamaṃ. देवलोकासह संपूर्ण जगात फिरत असताना आणि देवलोकासह जगाला पाहत असताना, त्यांच्या त्या भविष्यकथनाच्या सभेत आम्ही उपस्थित झालो. 414. ४१४. ‘‘Amhaṃ sabbapati hohi, anāgatasamāgame; Sabbāva tuyhaṃ bhariyā, manāpā piyavādikā. भविष्यातील संमेलनात आपण आमचे पती व्हावे; आणि आम्ही सर्व आपल्या प्रिय, मनपसंत आणि गोड बोलणाऱ्या पत्नी व्हावे. 415. ४१५. ‘‘Dānaṃ sīlamayaṃ sabbaṃ, bhāvanā ca subhāvitā; Dīgharattañca no sabbaṃ, pariccattaṃ mahāmune. हे महामुनी! आम्ही सर्व प्रकारचे दान आणि शील आचरले आहे, तसेच भावनेची (धर्माची) उत्तम प्रकारे भावना केली आहे. दीर्घकाळापासून आम्ही या सर्वांचा त्याग केला आहे. 416. ४१६. ‘‘Gandhaṃ vilepanaṃ mālaṃ, dīpañca ratanāmayaṃ; Yaṃkiñci patthitaṃ sabbaṃ, pariccattaṃ mahāmuni. हे महामुनी! सुगंध, विलेपन, पुष्पमाला, दीप आणि रत्नांनी बनवलेल्या वस्तू, जे काही इच्छित होते, त्या सर्वांचा आम्ही त्याग केला आहे. 417. ४१७. ‘‘Aññaṃ vāpi kataṃ kammaṃ, paribhogañca mānusaṃ; Dīgharattañhi no sabbaṃ, pariccattaṃ mahāmuni. हे महामुनी! आम्ही इतरही अनेक पुण्यकर्मे केली आहेत आणि मानवी उपभोगाच्या वस्तूंचाही दीर्घकाळापासून पूर्णपणे त्याग केला आहे. 418. ४१८. ‘‘Anekajātisaṃsāraṃ, bahuṃ puññampi no kataṃ; Issaramanubhotvāna, saṃsaritvā bhavābhave. अनेक जन्मांच्या संसारात आम्ही विपुल पुण्य गोळा केले आहे. विविध लहान-मोठ्या जन्मांमध्ये भटकत असताना आम्ही ऐश्वर्याचा उपभोग घेतला. 419. ४१९. ‘‘Pacchime [Pg.273] bhave sampatte, sakyaputtanivesane; Nānākulūpapannāyo, accharā kāmavaṇṇinī. आमच्या या अंतिम जन्मात, शाक्यपुत्राच्या (सिद्धार्थाच्या) महालात, आम्ही वेगवेगळ्या कुळात जन्मलेल्या, अप्सरांसारख्या सुंदर आणि मनमोहक रूप असणाऱ्या स्त्रिया झालो. 420. ४२०. ‘‘Lābhaggena yasaṃ pattā, pūjitā sabbasakkatā; Lābhiyo annapānānaṃ, sadā sammānitā mayaṃ. आम्हाला श्रेष्ठ लाभ आणि यश प्राप्त झाले, सर्वांकडून आमचा सत्कार व पूजा झाली. आम्हाला अन्न-पानाचा लाभ झाला आणि आमचा नेहमीच आदर केला गेला. 421. ४२१. ‘‘Agāraṃ pajahitvāna, pabbajimhanagāriyaṃ; Aḍḍhamāse asampatte, sabbā pattāmha nibbutiṃ. गृहस्थाश्रमाचा त्याग करून आम्ही अनगारिक (प्रव्रजित) झालो. अर्धा महिना पूर्ण होण्यापूर्वीच आम्ही सर्व जणींनी निर्वाण प्राप्त केले. 422. ४२२. ‘‘Lābhiyo annapānānaṃ, vatthasenāsanāni ca; Upenti paccayā sabbe, sadā sakkatapūjitā. आम्हाला अन्न-पान, वस्त्र आणि शय्यासन (निवास) सहज मिळत असे. सर्व प्रकारचे प्रत्यय (आवश्यक वस्तू) नेहमीच आदरपूर्वक आणि पूज्यभावाने आमच्याकडे येत असत. 423. ४२३. ‘‘Kilesā jhāpitā amhaṃ…pe… viharāma anāsavā. आमचे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... आम्ही सर्व बंधने तोडून आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहोत. 424. ४२४. ‘‘Svāgataṃ vata no āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. आमचे आगमन खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... (पे)... आम्ही बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 425. ४२५. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंविदा... (पे)... आम्ही बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ yasodharāpamukhāni dasabhikkhunīsahassāni bhagavato sammukhā imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे, यशोधरा प्रमुख असलेल्या दहा हजार भिक्षुणींनी भगवंतांच्या समक्ष या गाथा म्हटल्या. Yasodharāpamukhadasabhikkhunīsahassāpadānaṃ navamaṃ. यशोधराप्रमुख दहा हजार भिक्षुणींचे अपदान नावाचे नववे प्रकरण समाप्त झाले. 10. Yasodharāpamukhaaṭṭhārasabhikkhunīsahassaapadānaṃ १०. यशोधराप्रमुख अठरा हजार भिक्षुणींचे अपदान 426. ४२६. ‘‘Aṭṭhārasasahassāni, bhikkhunī sakyasambhavā; Yasodharāpamukhāni, sambuddhaṃ upasaṅkamuṃ. शाक्य कुळात उत्पन्न झालेल्या, यशोधरा प्रमुख असलेल्या अठरा हजार भिक्षुणी सम्यक संबुद्धांकडे आल्या. 427. ४२७. ‘‘Aṭṭhārasasahassāni, sabbā honti mahiddhikā; Vandantī munino pāde, ārocenti yathābalaṃ. त्या सर्व अठरा हजार भिक्षुणी महा-ऋद्धीवान होत्या. मुनींच्या चरणांना वंदन करून त्यांनी आपापल्या क्षमतेनुसार निवेदन केले: 428. ४२८. ‘‘‘Jāti khīṇā jarā byādhi, maraṇañca mahāmuni; Anāsavaṃ padaṃ santaṃ, amataṃ yāma nāyaka. ‘हे महामुनी! आमचा जन्म, जरा (वृद्धत्व), व्याधी आणि मृत्यू नष्ट झाले आहेत. हे नायक! आम्ही त्या आसवमुक्त, शांत आणि अमृत पदाला (निर्वाणाला) प्राप्त झालो आहोत. 429. ४२९. ‘‘‘Khalitañce pure atthi, sabbāsampi mahāmuni; Aparādhamajānantī, khama amhaṃ vināyaka. ‘हे महामुनी! जर पूर्वी अज्ञानामुळे आमच्याकडून काही चूक किंवा अपराध झाला असेल, तर हे विनायक (मार्गदर्शक)! आम्हा सर्वांना क्षमा करावी. 430. ४३०. ‘‘‘Iddhiñcāpi nidassetha, mama sāsanakārikā; Parisānañca sabbāsaṃ, kaṅkhaṃ chindatha yāvatā. ‘माझ्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन करणाऱ्यांनो! तुम्ही तुमची ऋद्धी (चमत्कारिक शक्ती) दाखवा आणि उपस्थित असलेल्या सर्व परिषदेची शंका दूर करा.’ 431. ४३१. ‘‘‘Yasodharā [Pg.274] mahāvīra, manāpā piyadassanā; Sabbā tuyhaṃ mahāvīra, agārasmiṃ pajāpati. ‘हे महावीर! यशोधरा आणि इतर सर्व स्त्रिया ज्या मनपसंत, प्रिय आणि दर्शनीय होत्या, हे महावीर! त्या सर्व आपल्या गृहस्थाश्रमात आपल्या पत्नी होत्या. 432. ४३२. ‘‘‘Thīnaṃ satasahassānaṃ, navutīnaṃ chaduttari; Agāre te mayaṃ vīra, pāmokkhā sabbā issarā. ‘हे वीर! आपल्या महालात आम्ही ९६ लाख स्त्रियांच्या प्रमुख आणि सर्वांवर अधिकार गाजवणाऱ्या होतो. 433. ४३३. ‘‘‘Rūpācāraguṇūpetā, yobbanaṭṭhā piyaṃvadā; Sabbā no apacāyanti, devatā viya mānusā. ‘आम्ही रूप, आचार आणि गुणांनी संपन्न होतो, तारुण्याने युक्त आणि प्रिय बोलणाऱ्या होतो. जसे मनुष्य देवांचा आदर करतात, तसेच त्या सर्व स्त्रिया आमचा आदर करत असत. 434. ४३४. ‘‘‘Aṭṭhārasasahassāni, sabbā sākiyasambhavā; Yasodharāsahassāni, pāmokkhā issarā tadā. ‘त्या सर्व अठरा हजार स्त्रिया शाक्य कुळातील होत्या. त्या वेळी यशोधरेच्या नेतृत्वाखालील हजारो स्त्रिया प्रमुख आणि अधिकार गाजवणाऱ्या होत्या. 435. ४३५. ‘‘‘Kāmadhātumatikkamma, saṇṭhitā rūpadhātuyā; Rūpena sadisā natthi, sahassānaṃ mahāmuni. ‘हे महामुनी! कामधातूचे उल्लंघन करून रूपधातूमध्ये स्थित असलेल्या त्या हजारो स्त्रियांमध्ये रूपाच्या बाबतीत आमच्यासारखी दुसरी कोणीही नव्हती. 436. ४३६. ‘‘‘Sambuddhaṃ abhivādetvā, iddhiṃ dassaṃsu satthuno; Nekā nānāvidhākārā, mahāiddhīpi dassayuṃ. सम्यक संबुद्धांना अभिवादन करून त्यांनी शास्त्यांसमोर आपली ऋद्धी प्रदर्शित केली. त्यांनी अनेक प्रकारच्या विविध रूपांमध्ये आपली महान ऋद्धी दाखवली. 437. ४३७. ‘‘‘Cakkavāḷasamaṃ kāyaṃ, sīsaṃ uttarato kuru; Ubho pakkhā duve dīpā, jambudīpaṃ sarīrato. त्यांनी आपले शरीर चक्रवाळासारखे मोठे केले, डोके उत्तरकुरु द्वीपासारखे केले, दोन्ही पंख पूर्व आणि पश्चिम द्वीपांसारखे केले आणि शरीर जम्बुद्वीपासारखे केले. 438. ४३८. ‘‘‘Dakkhiṇañca saraṃ piñchaṃ, nānāsākhā tu pattakā; Candañca sūriyañcakkhi, merupabbatato sikhaṃ. त्यांची शेपूट दक्षिण समुद्रासारखी होती, पंख विविध वृक्षांच्या फांद्यांसारखे होते, डोळे चंद्र आणि सूर्यासारखे होते आणि शिखा मेरू पर्वतासारखी होती. 439. ४३९. ‘‘‘Cakkavāḷagiriṃ tuṇḍaṃ, jamburukkhaṃ samūlakaṃ; Bījamānā upāgantvā, vandantī lokanāyakaṃ. त्यांची चोच चक्रवाळ पर्वतासारखी होती. त्यांनी जम्बुवृक्ष मुळासकट उपटून, त्याने वारा घालत लोकनायकांकडे येऊन त्यांना वंदन केले. 440. ४४०. ‘‘‘Hatthivaṇṇaṃ tathevassaṃ, pabbataṃ jaladhiṃ tathā; Candañca sūriyaṃ meruṃ, sakkavaṇṇañca dassayuṃ. त्यांनी हत्तीचे रूप, तसेच घोड्याचे रूप, पर्वत, समुद्र, चंद्र, सूर्य, मेरू पर्वत आणि शक्राचे रूप देखील धारण करून दाखवले. 441. ४४१. ‘‘‘Yasodharā mayaṃ vīra, pāde vandāma cakkhuma; Tava cirapabhāvena, nipphannā naranāyaka. ‘हे वीर! हे चक्षुमान! आम्ही यशोधरा प्रमुख असलेल्या सर्व जणी आपल्या चरणांना वंदन करतो. हे नरनायक! आपल्या दीर्घकालीन प्रभावामुळे आम्ही कृतकृत्य झालो आहोत. 442. ४४२. ‘‘‘Iddhīsu ca vasī homa, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homa mahāmune. ‘हे महामुनी! आम्ही ऋद्धींमध्ये वशित्व प्राप्त केले आहे. तसेच दिव्य श्रोत्रधातू आणि चेतोपरियज्ञान यामध्येही आम्ही पारंगत झालो आहोत. 443. ४४३. ‘‘‘Pubbenivāsaṃ jānāma, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. ‘आम्ही पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकतो, आमची दिव्य दृष्टी विशुद्ध झाली आहे. आमचे सर्व आसव नष्ट झाले आहेत, आता आमचा पुनर्जन्म नाही. 444. ४४४. ‘‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ amhaṃ mahāvīra, uppannaṃ tava santike. ‘हे महावीर! आपल्या सान्निध्यात आम्हाला अर्थ, धर्म, निरुक्ती आणि प्रतिभान या चार प्रतिसंविदांचे ज्ञान प्राप्त झाले आहे. 445. ४४५. ‘‘‘Pubbānaṃ [Pg.275] lokanāthānaṃ, saṅgamaṃ no nidassitaṃ; Adhikārā bahū amhaṃ, tuyhatthāya mahāmune. ‘हे महामुनी! पूर्वकालीन लोकनाथांच्या भेटीचे मार्गदर्शन आम्हाला मिळाले होते. आपल्या प्राप्तीसाठी आम्ही अनेक महान संकल्प केले होते. 446. ४४६. ‘‘‘Yaṃ amhaṃ pūritaṃ kammaṃ, kusalaṃ sarase mune; Tuyhatthāya mahāvīra, puññānupacitāni no. ‘हे मुनी! आम्ही जे काही कुशल कर्म केले आहे, त्याचे स्मरण करा. हे महावीर! आपल्या प्राप्तीसाठी आम्ही विपुल पुण्याचा संचय केला आहे. 447. ४४७. ‘‘‘Abhabbaṭṭhāne vajjetvā, vārayimha anācaraṃ; Tuyhatthāya mahāvīra, cattāni jīvitāni no. ‘हे महावीर! अयोग्य गोष्टींचा त्याग करून आम्ही गैरवर्तनापासून स्वतःला रोखले. आपल्या प्राप्तीसाठी आम्ही आमच्या प्राणांचेही बलिदान दिले. 448. ४४८. ‘‘‘Nekakoṭisahassāni, bhariyatthāyadāsi no; Na tattha vimanā homa, tuyhatthāya mahāmune. हे महामुनी! आपल्या कल्याणासाठी अनेक हजार कोटी जन्मांपर्यंत आपण आम्हाला पत्नी म्हणून दान केले; त्या दानामध्ये आमचे मन कधीही विचलित झाले नाही. 449. ४४९. ‘‘‘Nekakoṭisahassāni, upakārāyadāsi no; Na tattha vimanā homa, tuyhatthāya mahāmune. हे महामुनी! आपल्या साहाय्यासाठी अनेक हजार कोटी जन्मांपर्यंत आपण आम्हाला दान केले; त्या दानामध्ये आमचे मन कधीही विचलित झाले नाही. 450. ४५०. ‘‘‘Nekakoṭisahassāni, bhojanatthāyadāsi no; Na tattha vimanā homa, tuyhatthāya mahāmune. हे महामुनी! आपल्या कल्याणासाठी अनेक हजार कोटी जन्मांपर्यंत आपण आम्हाला अन्नासाठी दान केले; त्या दानामध्ये आमचे मन कधीही विचलित झाले नाही. 451. ४५१. ‘‘‘Nekakoṭisahassāni, jīvitāni cajimhase ; Bhayamokkhaṃ karissāma, jīvitāni cajimhase. अनेक हजार कोटी जन्मांपर्यंत आम्ही आमच्या प्राणांचा त्याग केला. 'आम्ही भयापासून मुक्त होऊ' असा विचार करून आम्ही आमच्या प्राणांचे बलिदान दिले. 452. ४५२. ‘‘‘Aṅgagate alaṅkāre, vatthe nānāvidhe bahū; Itthibhaṇḍe na gūhāma, tuyhatthāya mahāmune. हे महामुनी! आपल्या कल्याणासाठी आम्ही आमचे अवयव, अलंकार, विविध प्रकारचे वस्त्रे आणि स्त्रियांचे अनेक प्रकारचे दागिने कधीही लपवून ठेवले नाहीत. 453. ४५३. ‘‘‘Dhanadhaññapariccāgaṃ, gāmāni nigamāni ca; Khettaṃ puttā ca dhītā ca, pariccattā mahāmune. हे महामुनी! आम्ही धनधान्य, गावे, नगरे, शेते, पुत्र आणि कन्या यांचाही त्याग केला. 454. ४५४. ‘‘‘Hatthī assā gavā cāpi, dāsiyo paricārikā; Tuyhatthāya mahāvīra, pariccattaṃ asaṅkhiyaṃ. हे महावीरा! आपल्या कल्याणासाठी आम्ही असंख्य हत्ती, घोडे, गाई, दासी आणि परिचारिका यांचा त्याग केला. 455. ४५५. ‘‘‘Yaṃ amhe paṭimantesi, dānaṃ dassāma yācake; Vimanaṃ no na passāma, dadato dānamuttamaṃ. याचकांना कोणते दान द्यावे याविषयी आपण आमच्याशी सल्लामसलत करत असत; ते उत्तम दान देत असताना आमच्या मनात कधीही खिन्नता दिसून आली नाही. 456. ४५६. ‘‘‘Nānāvidhaṃ bahuṃ dukkhaṃ, saṃsāre ca bahubbidhe; Tuyhatthāya mahāvīra, anubhuttaṃ asaṅkhiyaṃ. हे महावीरा! आपल्या कल्याणासाठी आम्ही या विविध प्रकारच्या संसारात असंख्य प्रकारचे दुःख सहन केले आणि अगणित संपत्तीचा त्याग केला. 457. ४५७. ‘‘‘Sukhappattānumodāma, na ca dukkhesu dummanā; Sabbattha tulitā homa, tuyhatthāya mahāmune. हे महामुनी! आपल्या कल्याणासाठी सुख प्राप्त झाल्यावर आम्ही आनंदित झालो आणि दुःखात कधीही खिन्न झालो नाही; सर्व सुख-दुःखात आम्ही तराजूच्या पारड्याप्रमाणे समतोल राहिलो. 458. ४५८. ‘‘‘Anumaggena [Pg.276] sambuddho, yaṃ dhammaṃ abhinīhari; Anubhotvā sukhaṃ dukkhaṃ, patto bodhiṃ mahāmune. हे महामुनी! सम्यक संबुद्धांनी योग्य मार्गाने ज्या धर्माचा उपदेश केला, त्या सुख-दुःखाचा अनुभव घेऊन आपण बोधी प्राप्त केली. 459. ४५९. ‘‘‘Brahmadevañca sambuddhaṃ, gotamaṃ lokanāyakaṃ; Aññesaṃ lokanāthānaṃ, saṅgamaṃ tehi no bahū. ब्रह्मदेव संबुद्ध, लोकनायक गोतम बुद्ध आणि इतर लोकनाथांच्या सान्निध्यात आमचे आपल्याशी अनेकदा मिलन झाले. 460. ४६०. ‘‘‘Adhikāraṃ bahuṃ amhe, tuyhatthāya mahāmune; Gavesato buddhadhamme, mayaṃ te paricārikā. हे महामुनी! आपल्या कल्याणासाठी आम्ही अनेक पुण्यकर्मे केली. बुद्धत्वाच्या गुणांचा शोध घेणाऱ्या आपले आम्ही नेहमीच सेवक राहिलो. 461. ४६१. ‘‘‘Kappe ca satasahasse, caturo ca asaṅkhiye; Dīpaṅkaro mahāvīro, uppajji lokanāyako. चार असंख्येय आणि एक लाख कल्प उलटून गेल्यावर, महावीरा आणि लोकनायक दीपंकर बुद्ध उत्पन्न झाले. 462. ४६२. ‘‘‘Paccantadesavisaye, nimantetvā tathāgataṃ; Tassa āgamanaṃ maggaṃ, sodhenti tuṭṭhamānasā. सीमावर्ती प्रदेशात तथागतांना आमंत्रित करून, प्रसन्न चित्ताने लोकांनी त्यांच्या आगमनाचा मार्ग स्वच्छ केला. 463. ४६३. ‘‘‘Tena kālena so āsi, sumedho nāma brāhmaṇo; Maggañca paṭiyādesi, āyato sabbadassino. त्या वेळी आपण 'सुमेध' नावाचे ब्राह्मण होता आणि आपण सर्वदर्शी दीपंकर बुद्धांच्या आगमनाचा मार्ग तयार करत होता. 464. ४६४. ‘‘‘Tena kālena ahumha, sabbā brāhmaṇasambhavā; Thalūdajāni pupphāni, āharimha samāgamaṃ. त्या वेळी आम्ही सर्व ब्राह्मण कुळात जन्मलो होतो आणि आम्ही जमिनीवर उगवणारी फुले लोकांच्या सभेमध्ये घेऊन आलो होतो. 465. ४६५. ‘‘‘Tasmiṃ so samaye buddho, dīpaṅkaro mahāyaso; Viyākāsi mahāvīro, isimuggatamānasaṃ. त्या वेळी महायशस्वी and महावीर दीपंकर बुद्धांनी त्या उच्च विचारसरणीच्या सुमेध ऋषींना भविष्यवाणी दिली. 466. ४६६. ‘‘‘Calatī ravatī puthavī, saṅkampati sadevake; Tassa kammaṃ pakittente, isimuggatamānasaṃ. त्या उच्च विचारसरणीच्या ऋषींच्या संकल्पाची घोषणा केली जात असताना, देवलोकांसह ही पृथ्वी हादरली, गर्जना करू लागली आणि प्रचंड कंपित झाली. 467. ४६७. ‘‘‘Devakaññā manussā ca, mayañcāpi sadevakā; Nānāpūjanīyaṃ bhaṇḍaṃ, pūjayitvāna patthayuṃ. देवकन्या, मनुष्य आणि देवांसह आम्ही सर्वांनी विविध प्रकारच्या पूजनीय वस्तू अर्पण करून प्रार्थना केली. 468. ४६८. ‘‘‘Tesaṃ buddho viyākāsi, jotidīpa sanāmako; Ajja ye patthitā atthi, te bhavissanti sammukhā. त्यांना दीपंकर नावाच्या संबुद्धांनी भविष्यवाणी दिली की, 'आज जे लोक ही प्रार्थना करत आहेत, ते भविष्यात या बुद्धांच्या प्रत्यक्ष समोर उपस्थित राहतील.' 469. ४६९. ‘‘‘Aparimeyye ito kappe, yaṃ no buddho viyākari; Taṃ vācamanumodentā, evaṃkārī ahumha no. या कल्पानंतरच्या अगणित काळापूर्वी बुद्धांनी आमच्याविषयी जी भविष्यवाणी केली होती, त्या शब्दांचे स्वागत करत आम्ही नेहमी त्यानुसारच आचरण केले. 470. ४७०. ‘‘‘Tassa kammassa sukatassa, tassa cittaṃ pasādayuṃ; Devamānusikaṃ yoniṃ, anubhotvā asaṅkhiyaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आम्ही आमचे चित्त प्रसन्न केले आणि देव व मनुष्य योनीमध्ये असंख्य सुखांचा अनुभव घेतला. 471. ४७१. ‘‘‘Sukhadukkhenubhotvāna, devesu mānusesu ca; Pacchime bhave sampatte, jātāmha sākiye kule. देव आणि मनुष्य लोकांमध्ये सुख-दुःखाचा अनुभव घेतल्यानंतर, आमच्या या अंतिम जन्मात आम्ही शाक्य कुळात जन्मलो. 472. ४७२. ‘‘‘Rūpavatī [Pg.277] bhogavatī, yasasīlavatī tato; Sabbaṅgasampadā homa, kulesu abhisakkatā. आम्ही रूपवान, ऐश्वर्यवान, कीर्तिमान, शीलवान आणि सर्व अवयवांनी परिपूर्ण झालो आणि विविध कुळांमध्ये आमचा आदर सत्कार झाला. 473. ४७३. ‘‘‘Lābhaṃ silokaṃ sakkāraṃ, lokadhammasamāgamaṃ; Cittañca dukkhitaṃ natthi, vasāma akutobhayā. आम्हाला लाभ, कीर्ती आणि सत्कार प्राप्त झाला. संसारातील चढ-उतारांना सामोरे जाताना आमचे चित्त कधीही दुःखी झाले नाही आणि आम्ही निर्भयपणे जगत आहोत. 474. ४७४. ‘‘‘Vuttañhetaṃ bhagavatā, rañño antepure tadā; Khattiyānaṃ pure vīra, upakārañca niddisi. हे महावीरा! त्या वेळी शाक्यांच्या कपिलवस्तू नगरीत, राजाच्या अंतःपुरात भगवंतांनी स्वतः माझ्या उपकारांचा उल्लेख करून हे वचन सांगितले होते. 475. ४७५. ‘‘‘Upakārā ca yā nārī, yā ca nārī sukhe dukhe; Atthakkhāyī ca yā nārī, yā ca nārīnukampikā. 'जी स्त्री उपकार करणारी आहे, जी सुख-दुःखात सोबत देणारी आहे, जी हिताचा मार्ग दाखवणारी आहे आणि जी अत्यंत दयाळू आहे...' 476. ४७६. ‘‘‘Dhammaṃ care sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca. मनुष्याने सदाचाराच्या धर्माचे पालन करावे, दुराचाराचे नाही. धर्मानुसार आचरण करणारा मनुष्य या लोकात आणि परलोकातही सुखाने राहतो. 477. ४७७. ‘‘‘Agāraṃ vijahitvāna, pabbajimhanagāriyaṃ; Aḍḍhamāse asampatte, catusaccaṃ phusimha no. आम्ही गृहत्याग करून अनगारिक प्रवज्जा घेतली आणि अर्धा महिना पूर्ण होण्यापूर्वीच आम्ही चार आर्यसत्यांचा साक्षात्कार केला. 478. ४७८. ‘‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Upanenti bahū amhe, sāgarasseva ūmiyo. समुद्राच्या लाटांप्रमाणे अनेक लोग आमच्यासाठी चीवर, पिंडपात, औषधोपचार आणि शयनासन घेऊन येत असत. 479. ४७९. ‘‘‘Kilesā jhāpitā amhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgīva bandhanaṃ chetvā, viharāma anāsavā. आमचे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत, सर्व भव समूळ उपटून टाकले आहेत. बंधने तोडून मुक्त झालेल्या हत्तिणीप्रमाणे आम्ही आता अनास्रव होऊन विहरत आहोत. 480. ४८०. ‘‘‘Svāgataṃ vata no āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या सान्निध्यात आमचे येणे खरोखरच सुफळ झाले. आम्ही त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 481. ४८१. ‘‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’. चार प्रतिसंविदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा आम्ही साक्षात केल्या आहेत; बुद्धांचे शासन आम्ही पूर्ण केले आहे. 482. ४८२. ‘‘Evaṃ bahuvidhaṃ dukkhaṃ, sampattī ca bahubbidhā; Visuddhabhāvaṃ sampattā, labhāma sabbasampadā. अशा प्रकारे विविध दुःखांचा आणि अनेक प्रकारच्या संपत्तीचा अनुभव घेत आम्ही परम शुद्धतेला प्राप्त झालो आहोत आणि सर्व प्रकारच्या समृद्धीचा लाभ घेत आहोत. 483. ४८३. ‘‘Yā dadanti sakattānaṃ, puññatthāya mahesino; Sahāyasampadā honti, nibbānapadamasaṅkhataṃ. ज्या स्त्रिया महर्षींच्या पुण्यकर्मासाठी स्वतःला समर्पित करतात, त्या पतीच्या यशाचे कारण बनतात आणि असंस्कृत निर्वाण पदाला प्राप्त होतात. 484. ४८४. ‘‘Parikkhīṇaṃ atītañca, paccuppannaṃ anāgataṃ; Sabbakammampi no khīṇaṃ, pāde vandāma cakkhuma. आमचे भूतकाळातील, वर्तमानकाळातील आणि भविष्यकाळातील सर्व कर्मे क्षीण झाली आहेत. हे चक्षुमान! आम्ही आपल्या चरणांना वंदन करतो. 485. ४८५. ‘‘Nibbānāya [Pg.278] vadantīnaṃ, kiṃ vo vakkhāma uttari; Santasaṅkhatadosañhi, pappotha amataṃ padaṃ’’. परिनिर्वाणाची इच्छा व्यक्त करणाऱ्या तुम्हा सर्वांना मी याहून अधिक काय सांगू? सर्व संस्कारांच्या दोषांपासून मुक्त अशा शांत, अमृत निर्वाण पदाला तुम्ही प्राप्त व्हा. Itthaṃ sudaṃ yasodharāpamukhāni aṭṭhārasabhikkhunīsahassāni bhagavato sammukhā imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे, यशोधरा प्रमुख असलेल्या अठरा हजार भिक्षुणींनी भगवंतांच्या समक्ष या गाथांचे गायन केले. Yasodharāpamukhaaṭṭhārasabhikkhunīsahassāpadānaṃ dasamaṃ. यशोधरा प्रमुख अठरा हजार भिक्षुणींचे अपदान नावाचा दहावा अध्याय समाप्त झाला. Kuṇḍalakesīvaggo tatiyo. तिसरा कुंडलकेसी वर्ग समाप्त. Tassuddānaṃ – त्याचा सारांश (उद्दान) खालीलप्रमाणे – Kuṇḍalā gotamī ceva, dhammadinnā ca sakulā; Varanandā ca soṇā ca, kāpilānī yasodharā. कुंडला, गोतमी, धम्मदिन्ना, सकुला, वरनंदा, सोणा, कापिली (भद्दकापिलानी) आणि यशोधरा. Dasasahassabhikkhunī, aṭṭhārasasahassakā; Gāthāsatāni cattāri, cha ca sattatimeva ca. दहा हजार भिक्षुणी, अठरा हजार भिक्षुणी; आणि चारशे शहात्तर गाथा आहेत. 4. Khattiyāvaggo ४. खत्तिय वर्ग (क्षत्रिय वर्ग) 1. Yasavatīpamukhaaṭṭhārasabhikkhunīsahassaapadānaṃ १. यसवती-प्रमुख अठरा हजार भिक्षुणींचे अपदान 1. १. ‘‘Bhavā [Pg.279] sabbe parikkhīṇā, bhavā santi vimocitā; Sabbāsavā ca no natthi, ārocema mahāmune. “हे महामुनी! आमचे सर्व भव (पुनर्जन्म) क्षीण झाले आहेत, आम्ही भवांपासून मुक्त होऊन शांत झालो आहोत. आमचे सर्व आसव (चित्तमल) नष्ट झाले आहेत, हे आम्ही आपल्याला जाहीर करतो.” 2. २. ‘‘Purimaṃ kusalaṃ kammaṃ, yaṃ kiñci sādhupatthitaṃ; Paribhogamayaṃ dinnaṃ, tuyhatthāya mahāmune. “हे महामुनी! पूर्वजन्मात जे काही कुशल कर्म करून आम्ही जी मंगल प्रार्थना केली होती, आणि आपल्या कल्याणासाठी जे उपभोग्य वस्तूंचे दान दिले होते,” 3. ३. ‘‘Buddhapaccekabuddhānaṃ, sāvakānañca patthitaṃ ; Paribhogamayaṃ dinnaṃ, tuyhatthāya mahāmune. “आपल्या कल्याणासाठी बुद्ध, प्रत्येकबुद्ध आणि त्यांच्या श्रावकांना उपभोग्य वस्तूंचे दान देऊन आम्ही प्रार्थना केली होती.” 4. ४. ‘‘Uccanīcamayaṃ kammaṃ, bhikkhūnaṃ sādhupatthitaṃ; Uccākulaparikammaṃ, katametaṃ mahāmune. “हे महामुनी! भिक्षूंसाठी आम्ही उच्च-नीच कर्मे करून मंगल आकांक्षा केली होती. उच्च कुळात जन्म देणारे हे कर्म आम्ही केले होते.” 5. ५. ‘‘Teneva sukkamūlena, coditā kammasampadā; Mānusikamatikkantā, jāyiṃsu khattiye kule. “त्याच शुभ (शुक्ल) मुळाने प्रेरित होऊन आणि कर्माच्या समृद्धीमुळे, मानवी मर्यादा ओलांडून आम्ही क्षत्रिय कुळात जन्म घेतला.” 6. ६. ‘‘Uppatte ca kate kamme, jātiyā vāpi ekato; Pacchime ekato jātā, khattiyā kulasambhavā. “कर्म करताना, त्याचे फळ मिळताना आणि जन्माच्या वेळीही आम्ही एकत्रच होतो; आणि या अंतिम जन्मातही आम्ही क्षत्रिय कुळात एकत्रच जन्मलो.” 7. ७. ‘‘Rūpavatī bhogavatī, lābhasakkārapūjitā; Antepure mahāvīra, devānaṃ viya nandane. “हे महावीर! नंदनवनात देवांचे जसे पूजन होते, तसेच राजवाड्यात आमचे रूपवती, ऐश्वर्यसंपन्न आणि लाभ-सत्काराने पूजित म्हणून स्वागत होत असे.” 8. ८. ‘‘Nibbinditvā agāramhā, pabbajimhanagāriyaṃ; Katipāhaṃ upādāya, sabbā pattāmha nibbutiṃ. “गृहस्थाश्रमाचा कंटाळा येऊन आम्ही अनगारिक (प्रव्रजित) अवस्थेत गृहत्याग केला; आणि काही दिवसांतच आम्ही सर्वांनी निर्वाण (शांती) प्राप्त केले.” 9. ९. ‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Upanenti bahū amhe, sadā sakkatapūjitā. “अनेक लोक नेहमी आमचा आदर-सत्कार करून आम्हाला चीवर, पिंडपात (भिक्षा), औषधोपचार आणि शयनासन (निवास) अर्पण करत असत.” 10. १०. ‘‘Kilesā jhāpitā amhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgīva bandhanaṃ chetvā, viharāma anāsavā. “आमचे सर्व क्लेश जळून खाक झाले आहेत, सर्व भव नष्ट झाले आहेत. साखळदंड तोडून मुक्त झालेल्या हत्तिणीप्रमाणे आम्ही आसवमुक्त होऊन विहरत आहोत.” 11. ११. ‘‘Svāgataṃ vata no āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “बुद्धांच्या चरणांशी आमचे येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले; आम्ही त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.” 12. १२. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.280] catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा आम्ही साक्षात केल्या आहेत; बुद्धांचे शासन आम्ही पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ yasavatīpamukhāni khattiyakaññābhikkhuniyo aṭṭhārasasahassāni bhagavato sammukhā imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे, यसवती-प्रमुख अठरा हजार क्षत्रिय कन्या असलेल्या भिक्षुणींनी भगवंतांच्या समक्ष या गाथा म्हटल्या. Yasavatīpamukhaaṭṭhārasabhikkhunīsahassāpadānaṃ paṭhamaṃ. यसवती-प्रमुख अठरा हजार भिक्षुणींचे पहिले अपदान समाप्त. 2. Caturāsītibhikkhunīsahassaapadānaṃ २. चौऱ्याऐंशी हजार भिक्षुणींचे अपदान 13. १३. ‘‘Cullāsītisahassāni, brāhmaññakulasambhavā ; Sukhumālahatthapādā, pure tuyhaṃ mahāmune. “हे महामुनी! ब्राह्मण कुळात जन्मलेल्या, अत्यंत सुकुमार हात-पाय असलेल्या आम्ही चौऱ्याऐंशी हजार स्त्रिया पूर्वी आपल्या महालात आनंदाने राहत होतो.” 14. १४. ‘‘Vessasuddakule jātā, devā nāgā ca kinnarā; Cātuddīpā bahū kaññā, pure tuyhaṃ mahāmune. “हे महामुनी! वैश्य आणि शूद्र कुळात जन्मलेल्या स्त्रिया, तसेच देवी, नागकन्या, किन्नरी आणि चारही द्वीपांतील अनेक कन्या पूर्वी आपल्या महालात आनंदाने राहत होत्या.” 15. १५. ‘‘Kāci pabbajitā atthi, sabbadassāvino hū; Devā ca kinnarā nāgā, phusissanti anāgate. “सर्वदर्शी बुद्धांच्या शासनात काही जणींनी प्रव्रज्या घेतली आहे; अनेक देव, किन्नर आणि नाग भविष्यात निर्वाण प्राप्त करतील.” 16. १६. ‘‘Anubhotvā yasaṃ sabbaṃ, patvāna sabbasampadā; Tumhaṃ pasādaṃ paṭiladdhā, bujjhissanti anāgate. “सर्व प्रकारचे यश भोगून, सर्व संपत्ती प्राप्त करून आणि आपल्याबद्दल श्रद्धा मिळवून ते भविष्यात सत्य जाणतील (जागृत होतील).” 17. १७. ‘‘Amhe brāhmaṇadhītā tu, brāhmaññakulasambhavā; Pekkhato no mahāvīra, pāde vandāma cakkhuma. “हे महावीर! हे चक्षुमान! ब्राह्मण कुळात जन्मलेल्या आम्ही ब्राह्मणकन्या, आपण आमच्याकडे पाहत असताना आपल्या चरणांना वंदन करतो.” 18. १८. ‘‘Upahatā bhavā sabbe, mūlataṇhā samūhatā; Samucchinnā anusayā, puññasaṅkhāradālitā. “आमचे सर्व भव नष्ट झाले आहेत, मूळ तृष्णा उपटून टाकली आहे; सर्व अनुशय (सुप्त क्लेश) समूळ नष्ट केले आहेत आणि पुण्य-संस्कारांचे बंधन तोडले आहे.” 19. १९. ‘‘Samādhigocarā sabbā, samāpattivasī katā; Jhānena dhammaratiyā, viharissāma no sadā. “आम्ही सर्व समाधीमध्ये रमणाऱ्या आणि समापत्तीवर ताबा मिळवलेल्या आहोत; आम्ही ध्यानाने आणि धम्मातील आनंदाने नेहमी विहरत राहू.” 20. २०. ‘‘Bhavanetti avijjā ca, saṅkhārāpi ca khepitā; Sududdasaṃ padaṃ gantvā, anujānātha nāyaka. “हे नायक! आम्ही भव-तृष्णा, अविद्या आणि संस्कार क्षीण केले आहेत. अत्यंत दुर्बोध अशा निर्वाणपदाला जाण्यासाठी आम्हाला अनुमती द्यावी.” 21. २१. ‘‘Upakārā mamaṃ tumhe, dīgharattaṃ katāvino; Catunnaṃ saṃsayaṃ chetvā, sabbā gacchantu nibbutiṃ. “तुम्ही दीर्घकाळापासून माझे उपकार केले आहेत (माझी सेवा केली आहे). चारही परिषदांच्या शंकांचे निरसन करून तुम्ही सर्व निर्वाणाला जा.” 22. २२. ‘‘Vanditvā [Pg.281] munino pāde, katvā iddhivikubbanaṃ; Kāci dassenti ālokaṃ, andhakāramathāparā. “मुनींच्या चरणांना वंदन करून आणि विविध ऋद्धी-चमत्कार दाखवून, काही भिक्षुणींनी प्रकाश दाखवला, तर काहींनी अंधकार निर्माण केला.” 23. २३. ‘‘Dassenti candasūriye, sāgarañca samacchakaṃ; Sineruṃ paribhaṇḍañca, dassenti pārichattakaṃ. “काहींनी चंद्र आणि सूर्य दाखवले, तर काहींनी माशांसह महासागर दाखवला. काहींनी सुमेरू पर्वत, त्याच्याभोवतीचे सात पर्वत आणि पारिजातक वृक्ष दाखवला.” 24. २४. ‘‘Tāvatiṃsañca bhavanaṃ, yāmaṃ dassenti iddhiyā; Tusitaṃ nimmite deve, vasavattī mahissare. “काहींनी ऋद्धीबलाने तावतिंस लोक, याम लोक, तुषित लोक, निर्माणरती देव, वसवत्ती लोक आणि महेश्वर देव दाखवले.” 25. २५. ‘‘Brahmāno kāci dassenti, caṅkamañca mahārahaṃ; Brahmavaṇṇañca māpetvā, dhammaṃ desenti suññataṃ. “काहींनी ब्रह्मदेव आणि भव्य चंक्रमण दाखवले; आणि ब्रह्माचे रूप धारण करून शून्यतायुक्त धम्माचा उपदेश केला.” 26. २६. ‘‘Nānāvikubbanaṃ katvā, iddhiṃ dassiya satthuno; Dassayiṃsu balaṃ sabbā, pāde vandiṃsu satthuno. “अशा प्रकारे विविध ऋद्धी-चमत्कार करून आणि शास्त्यांच्या समोर आपले ऋद्धीबल दाखवून, त्या सर्वांनी आपले सामर्थ्य प्रकट केले आणि शास्त्यांच्या चरणांना वंदन केले.” 27. २७. ‘‘Iddhīsu ca vasī homa, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homa mahāmune. “हे महामुनी! आम्ही ऋद्धींमध्ये पारंगत आहोत, दिव्य श्रोत्रधातूमध्ये आणि चेतोपरियज्ञानात आम्ही निपुण आहोत.” 28. २८. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāma, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. “आम्ही पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकतो, आमचे दिव्य चक्षू विशुद्ध झाले आहेत. आमचे सर्व आसव नष्ट झाले आहेत, आता पुन्हा जन्म नाही.” 29. २९. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ amhaṃ mahāvīra, uppannaṃ tava santike. “हे महावीर! अर्थ, धम्म, निरुत्ती आणि प्रतिभान यांमध्ये आमचे ज्ञान आपल्या सान्निध्यात उत्पन्न झाले आहे.” 30. ३०. ‘‘Pubbānaṃ lokanāthānaṃ, saṅgamaṃ no nidassitaṃ; Adhikāraṃ bahuṃ amhaṃ, tuyhatthāya mahāmune. “हे महामुनी! पूर्वकालीन लोकनाथांच्या भेटीचे प्रसंग आम्हाला आठवतात; आपल्या कल्याणासाठी आम्ही अनेक महान पुण्यकर्मे केली आहेत.” 31. ३१. ‘‘Yaṃ amhehi kataṃ kammaṃ, kusalaṃ sara taṃ mune; Tuyhatthāya mahāvīra, puññānupacitāni no. “हे मुनी! आम्ही जे काही कुशल कर्म केले आहे, त्याचे स्मरण करावे. हे महावीर! आपल्या कल्याणासाठी आम्ही विपुल पुण्याचा संचय केला आहे.” 32. ३२. ‘‘Satasahassito kappe, padumuttaro mahāmuni; Puraṃ haṃsavatī nāma, sambuddhassa kulāsayaṃ. या कल्पापासून एक लाख कल्प मागे, पदुमुत्तर नावाचे महामुनी (संबुद्ध) उत्पन्न झाले. त्या संबुद्धांच्या कुळाचे निवासस्थान असलेले नगर 'हंसावती' नावाचे होते. 33. ३३. ‘‘Dvārena haṃsavatiyā, gaṅgā sandati sabbadā; Ubbaḷhā nadiyā bhikkhū, gamanaṃ na labhanti te. हंसावती नगराच्या द्वाराजवळून गंगा नदी नेहमी वाहत असे. नदीच्या वेगवान प्रवाहामुळे त्रस्त झालेले ते भिक्खू पलीकडे जाऊ शकत नव्हते. 34. ३४. ‘‘Divasaṃ dve tayo ceva, sattāhaṃ māsikaṃ tato; Catumāsampi sampuṇṇaṃ, gamanaṃ na labhanti te. दोन दिवस, तीन दिवस, सात दिवस, एक महिना आणि पूर्ण चार महिने देखील ते (भिक्खू) पलीकडे जाण्यास असमर्थ ठरत असत. 35. ३५. ‘‘Tadā ahu sattasāro, jaṭilo nāma raṭṭhiko; Oruddhe bhikkhavo disvā, setuṃ gaṅgāya kārayi. त्या वेळी बोधिसत्व 'जटिल' नावाचे राष्ट्रिक (प्रांताधिकारी) होते. पाण्याचा प्रवाह अडथळा ठरल्यामुळे थांबलेल्या भिक्खूंना पाहून त्यांनी गंगा नदीवर पूल बांधला. 36. ३६. ‘‘Tadā [Pg.282] satasahassehi, setuṃ gaṅgāya kārayi; Saṅghassa orime tīre, vihārañca akārayi. त्या वेळी त्यांनी एक लाख मुद्रा खर्च करून गंगा नदीवर पूल बांधला आणि नदीच्या या तीरावर संघासाठी एक विहार देखील बांधला. 37. ३७. ‘‘Itthiyo purisā ceva, uccanīcakulāni ca; Tassa setuṃ vihārañca, samabhāgaṃ akaṃsu te. स्त्री आणि पुरुष, तसेच उच्च व नीच कुळातील लोकांनी त्या राजाच्या पुलाच्या आणि विहाराच्या कामात समान वाटा उचलला. 38. ३८. ‘‘Amhe aññe ca mānujā, vippasannena cetasā; Tassa dhammesu dāyādā, nagare janapadesu ca. आम्ही आणि इतर मानवांनी अत्यंत प्रसन्न चित्ताने, त्या भगवंतांच्या धर्माचे वारसदार व्हावे म्हणून, नगरात आणि जनपदांमध्ये... 39. ३९. ‘‘Itthī pumā kumārā ca, bahū ceva kumārikā; Setuno ca vihārassa, vālukā ākiriṃsu te. अनेक स्त्रिया, पुरुष, तरुण आणि तरुणींनी त्या पुलासाठी आणि विहारासाठी वाळू पसरवली. 40. ४०. ‘‘Vīthiṃ sammajjanaṃ katvā, kadalīpuṇṇaghaṭe dhaje; Dhūpaṃ cuṇṇañca mālañca, kāraṃ katvāna satthuno. रस्ते झाडून स्वच्छ केले, केळीचे खांब, पूर्णघट, ध्वज, धूप, सुगंधी चूर्ण आणि पुष्पमालांनी शास्त्यांची आदरपूर्वक पूजा केली. 41. ४१. ‘‘Setuvihāre kāretvā, nimantetvā vināyakaṃ; Mahādānaṃ daditvāna, sambodhiṃ abhipatthayiṃ. पूल आणि विहार बांधून, विनायकांना (बुद्धांना) निमंत्रित केले आणि महादान देऊन सम्यक संबोधीची आकांक्षा केली. 42. ४२. ‘‘Padumuttaro mahāvīro, tārako sabbapāṇinaṃ; Anumodanīyaṃkāsi, jaṭilassa mahāmuni. सर्व प्राण्यांचे उद्धारक, महावीर्यवान, महामुनी पदुमुत्तर बुद्धांनी जटिल राजाला अनुमोदना दिली. 43. ४३. ‘‘‘Satasahassātikkante, kappo hessati bhaddako; Bhavābhavenubhotvāna, pāpuṇissati bodhiyaṃ. 'एक लाख कल्प उलटून गेल्यानंतर एक भद्रकल्प येईल. विविध भवांमध्ये सुखांचा अनुभव घेतल्यानंतर हा संबोधीला प्राप्त होईल. 44. ४४. ‘‘‘Kāci hatthaparikammaṃ, katāvī naranāriyo; Anāgatamhi addhāne, sabbā hessanti sammukhā’. 'ज्या काही स्त्री-पुरुषांनी हाताने सेवाकार्य केले आहे, ते सर्व भविष्यात त्या बुद्धांच्या संमुख उपस्थित राहतील.' 45. ४५. ‘‘Tena kammavipākena, cetanāpaṇidhīhi ca; Uppannā devabhavanaṃ, tuyhaṃ tā paricārikā. त्या कर्माच्या विपाकामुळे आणि चेतनेच्या संकल्पांमुळे आम्ही देवलोकात उत्पन्न झालो. आम्ही सर्व आपल्याच परिचारिका आहोत. 46. ४६. ‘‘Dibbasukhaṃ asaṅkhiyaṃ, mānusañca asaṅkhiyaṃ; Tuyhaṃ te paricārema, saṃsarimha bhavābhave. असंख्य दिव्य सुखांचा आणि असंख्य मानवी सुखांचा अनुभव घेत, आम्ही विविध भवांमध्ये संसार करत असताना आपलीच सेवा केली. 47. ४७. ‘‘Satasahassito kappe, sukataṃ kammasampadaṃ; Sukhumālī manussānaṃ, atho devapure vare. एक लाख कल्प पूर्वी केलेल्या सुकृत कर्माच्या समृद्धीमुळे, आम्ही मानवांमध्ये सुकुमार झालो आणि तसेच श्रेष्ठ देवपुरातही सुकुमार झालो. 48. ४८. ‘‘Rūpabhogayase ceva, atho kittiñca sakkataṃ ; Labhāma satataṃ sabbaṃ, sukataṃ kammasampadaṃ. सुकृत कर्माच्या समृद्धीमुळे आम्हाला रूप, भोग, यश, कीर्ती आणि आदर-सत्कार हे सर्व सतत मिळत राहिले. 49. ४९. ‘‘Pacchime [Pg.283] bhave sampatte, jātāmha brāhmaṇe kule; Sukhumālahatthapādā, sakyaputtanivesane. अंतिम भव प्राप्त झाल्यावर, आम्ही ब्राह्मण कुळात जन्मलो. सुकुमार हात-पाय असलेल्या आम्ही शाक्यपुत्राच्या महालात राहिलो. 50. ५०. ‘‘Sabbakālampi pathaviṃ, na passāma na laṅkataṃ; Cikkhallabhūmimasuciṃ, na passāma mahāmune. हे महामुनी! आम्ही कधीही न सजवलेली जमीन पाहिली नाही, तसेच चिखलमय व अशुद्ध भूमी देखील कधी पाहिली नाही. 51. ५१. ‘‘Agāraṃ vasante amhe, sakkāraṃ sabbakālikaṃ; Upanenti sadā sabbaṃ, pubbakammaphalena no. आम्ही गृहस्थाश्रमात राहत असताना, आमच्या पूर्व कर्माच्या प्रभावामुळे लोक नेहमी सर्व प्रकारचे सत्कार आमच्याकडे घेऊन येत असत. 52. ५२. ‘‘Agāraṃ pajahitvāna, pabbajitvānagāriyaṃ; Saṃsārapathanitthiṇṇā, vītarāgā bhavāmase. घराचा त्याग करून, अनगारिक होऊन, आम्ही संसाराचा मार्ग पार केला असून वीतरागी झालो आहोत. 53. ५३. ‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Upanenti sadā amhe, sahassāni tato tato. हजारो लोक वेगवेगळ्या ठिकाणांहून आमच्यासाठी नेहमी चीवर, पिंडपात, औषधोपचार आणि शयनासन घेऊन येतात. 54. ५४. ‘‘Kilesā jhāpitā amhaṃ…pe… viharāma anāsavā. आमचे क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... आम्ही अनास्रव होऊन विहरत आहोत. 55. ५५. ‘‘Svāgataṃ vata no āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. आमचे आगमन खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... बुद्धांचे शासन आम्ही पूर्ण केले आहे. 56. ५६. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... बुद्धांचे शासन आम्ही पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ caturāsītibrāhmaṇakaññābhikkhunīsahassāni bhagavato sammukhā imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे, चौऱ्याऐंशी हजार ब्राह्मणकन्या असलेल्या भिक्खुणींनी भगवंतांच्या संमुख या गाथा म्हटल्या. Caturāsītibhikkhunīsahassāpadānaṃ dutiyaṃ. चौऱ्याऐंशी हजार भिक्खुणींचे अपदान समाप्त (दुसरे). 3. Uppaladāyikātherīapadānaṃ ३. उप्पलदायिका थेरी अपदान 57. ५७. ‘‘Nagare aruṇavatiyā, aruṇo nāma khattiyo; Tassa rañño ahuṃ bhariyā, ekajjhaṃ cārayāmahaṃ. अरुणवती नगरात अरुण नावाचा क्षत्रिय राजा होता. मी त्या राजाची पत्नी होते आणि आम्ही एकत्र विहार करत असू. 58. ५८. ‘‘Rahogatā nisīditvā, evaṃ cintesahaṃ tadā; ‘Kusalaṃ me kataṃ natthi, ādāya gamiyaṃ mama. एकदा एकांतात बसून मी असा विचार केला: 'मी स्वतःसोबत घेऊन जाण्यासारखे कोणतेही कुशल कर्म केलेले नाही. 59. ५९. ‘‘‘Mahābhitāpaṃ kaṭukaṃ, ghorarūpaṃ sudāruṇaṃ; Nirayaṃ nūna gacchāmi, ettha me natthi saṃsayo’. 'मी नक्कीच अत्यंत तापदायक, कटू, भयानक आणि अत्यंत दारुण अशा नरकात जाईन, यात मला शंका नाही.' 60. ६०. ‘‘Evāhaṃ [Pg.284] cintayitvāna, pahaṃsetvāna mānasaṃ; Rājānaṃ upagantvāna, idaṃ vacanamabraviṃ. असा विचार करून, मी माझे मन प्रसन्न केले आणि राजाकडे जाऊन त्यांना हे शब्द म्हटले: 61. ६१. ‘‘‘Itthī nāma mayaṃ deva, purisānittarā ahu ; Ekaṃ me samaṇaṃ dehi, bhojayissāmi khattiya’. 'हे देव! आम्ही स्त्रिया पुरुषांपेक्षा कनिष्ठ आहोत. हे क्षत्रिय महाराज! मला एक श्रमण द्या, मी त्यांना भोजन देईन.' 62. ६२. ‘‘Adāsi me tadā rājā, samaṇaṃ bhāvitindriyaṃ; Tassa pattaṃ gahetvāna, paramannena pūrayiṃ. त्या वेळी राजाने मला इंद्रियांवर ताबा मिळवलेले (भावितेंद्रिय) एक श्रमण दिले. मी त्यांचे पात्र घेऊन ते उत्तम अन्नाने भरले. 63. ६३. ‘‘Pūretvā paramaṃ annaṃ, saha sugandhalepanaṃ; Mahācelena chāditvā, adāsiṃ tuṭṭhamānasā. उत्तम अन्नाने पात्र भरून, त्यावर सुगंधी लेप लावून आणि एका मौल्यवान वस्त्राने ते झाकून, मी अत्यंत प्रसन्न मनाने ते दान केले. 64. ६४. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत कर्मामुळे आणि चेतनेच्या संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेले. 65. ६५. ‘‘Sahassadevarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Sahassacakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ. मी एक हजार देवराजांची पट्टराणी झाले, आणि एक हजार चक्रवर्ती राजांची देखील पट्टराणी झाले. 66. ६६. ‘‘Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ; Nānāvidhaṃ bahuṃ aññaṃ, tassa kammaphalaṃ tato. विपुल प्रादेशिक राज्यांची राणी होणे तर संख्येने मोजता येणार नाही इतके होते. त्या दानाचे इतरही अनेक प्रकारचे विविध कर्मफळ मला मिळाले. 67. ६७. ‘‘Uppalasseva me vaṇṇo, abhirūpā sudassanā; Itthisabbaṅgasampannā, abhijātā jutindharā. माझा वर्ण निळ्या कमळासारखा आहे. मी अत्यंत रूपवान, दर्शनीय, स्त्रीच्या सर्व अवयवांनी परिपूर्ण, उच्च कुलीन आणि कांतीमान आहे. 68. ६८. ‘‘Pacchime bhave sampatte, ajāyiṃ sākiye kule; Nārīsahassapāmokkhā, suddhodanasutassahaṃ. अंतिम भव प्राप्त झाल्यावर, मी शाक्य कुळात जन्मले. मी शुद्धोदनपुत्राच्या हजारो स्त्रियांमध्ये प्रमुख होते. 69. ६९. ‘‘Nibbinditvā agārehaṃ, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Sattamīrattisampattā, catusaccamapāpuṇiṃ. मी घराविषयी (गृहस्थाश्रमाविषयी) विरक्त होऊन अनगारिक (घर नसलेल्या) प्रव्रज्येत प्रवेश केला. सातवी रात्र उजाडताच मी चार आर्यसत्यांचे ज्ञान प्राप्त केले. 70. ७०. ‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Parimetuṃ na sakkomi, piṇḍapātassidaṃ phalaṃ. चीवर, पिंडपात (भिक्षा), औषधोपचार आणि शयनासन (निवासस्थान) यांचे मोजमाप (तुलना) करण्यास मी असमर्थ आहे. हे पिंडपाताच्या (भिक्षादानाच्या) पुण्याचेच फळ आहे. 71. ७१. ‘‘Yaṃ mayhaṃ pūritaṃ kammaṃ, kusalaṃ sarase muni; Tuyhatthāya mahāvīra, paricattaṃ bahuṃ mayā. हे महामुनी! माझ्याद्वारे जे काही कुशल कर्म केले गेले आहे, त्याचे आपण स्मरण करावे. हे महावीरा! आपल्यासाठी मी अनेक वस्तूंचा त्याग केला आहे. 72. ७२. ‘‘Ekattiṃse ito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, piṇḍapātassidaṃ phalaṃ. या कल्पपासून एकतीसाव्या कल्पामध्ये मी जे दान दिले होते, तेव्हापासून मी कधीही दुग्गतीला (नरक किंवा वाईट गतीला) प्राप्त झाले नाही. हे पिंडपाताच्या दानाचेच फळ आहे. 73. ७३. ‘‘Dve [Pg.285] gatiyo pajānāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Aññaṃ gatiṃ na jānāmi, piṇḍapātassidaṃ phalaṃ. मी केवळ दोनच गती जाणते—देवत्व (देवलोक) आणि मनुष्यत्व (मनुष्यलोक). मी इतर कोणत्याही गतीला जाणत नाही. हे पिंडपाताच्या दानाचेच फळ आहे. 74. ७४. ‘‘Ucce kule pajāyāmi, mahāsāle mahaddhane; Aññe kule na jāyāmi, piṇḍapātassidaṃ phalaṃ. मी केवळ उच्च, समृद्ध आणि महाशाल (अत्यंत श्रीमंत) कुळातच जन्म घेते. मी इतर कोणत्याही कनिष्ठ कुळात जन्म घेत नाही. हे पिंडपाताच्या दानाचेच फळ आहे. 75. ७५. ‘‘Bhavābhave saṃsaritvā, sukkamūlena coditā; Amanāpaṃ na passāmi, somanassakataṃ phalaṃ. विविध भवांमध्ये (संसारात) भ्रमण करत असताना, माझ्या शुभ कर्मांच्या प्रेरणेने मला कधीही अप्रिय गोष्टी पाहाव्या लागल्या नाहीत. हे प्रसन्न चित्ताने केलेल्या दानाचेच फळ आहे. 76. ७६. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmune. हे महामुनी! मी ऋद्धींमध्ये (अलौकिक शक्तींमध्ये) पारंगत आहे, दिव्य श्रोत्रधातूमध्ये (दिव्य कानांमध्ये) पारंगत आहे आणि चेतोपरियज्ञानात (दुसऱ्यांच्या मनातील विचार जाणण्यात) पारंगत आहे. 77. ७७. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते, माझे दिव्य चक्षु विशुद्ध झाले आहेत, माझे सर्व आसव (क्लेश) नष्ट झाले आहेत आणि आता माझा पुनर्जन्म नाही. 78. ७८. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ mama mahāvīra, uppannaṃ tava santike. हे महावीरा! अर्थ, धर्म, निरुक्ती आणि तसेच प्रतिभान (या चार प्रतिसंभिदांमध्ये) मला जे ज्ञान प्राप्त झाले आहे, ते आपल्याच सान्निध्यात उत्पन्न झाले आहे. 79. ७९. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... (पे)... मी आता आसवरहित (मुक्त) होऊन विहरत आहे. 80. ८०. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे (प्रव्रज्येत) येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... (पे)... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 81. ८१. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... (पे)... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ uppaladāyikā bhikkhunī bhagavato sammukhā imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे, उत्पलदायिका भिक्षुणीने भगवंतांच्या समक्ष या गाथा म्हटल्या. Uppaladāyikātheriyāpadānaṃ tatiyaṃ. उत्पलदायिका थेरींचे अपदान समाप्त (तिसरे). 4. Siṅgālamātutherīapadānaṃ ४. सिंगालमाता थेरींचे अपदान 82. ८२. ‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. या कल्पापासून एक लाख कल्प आधी, सर्व धर्मांचे पारगामी आणि जगाचे मार्गदर्शक असणारे 'पदुमुत्तर' नावाचे बुद्ध (जिन) उत्पन्न झाले. 83. ८३. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, jātāmaccakule ahuṃ; Nānāratanapajjote, iddhe phīte mahaddhane. त्या वेळी मी हंसवती नगरीत, विविध रत्नांनी प्रकाशमान, समृद्ध, संपन्न आणि अफाट संपत्ती असलेल्या एका अमात्याच्या (मंत्र्याच्या) कुळात जन्मले होते. 84. ८४. ‘‘Pitunā saha gantvāna, mahājanapurakkhatā; Dhammaṃ buddhassa sutvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ. मी माझ्या वडिलांसोबत आणि अनेक लोकांच्या समुदायासोबत जाऊन बुद्धांचा धम्म ऐकला आणि त्यानंतर अनगारिक प्रव्रज्या ग्रहण केली. 85. ८५. ‘‘Pabbajitvāna [Pg.286] kāyena, pāpakammaṃ vivajjayiṃ; Vacīduccaritaṃ hitvā, ājīvaṃ parisodhayiṃ. प्रव्रज्या घेतल्यानंतर मी कायेने (शारीरिकदृष्ट्या) पापकर्मांचा त्याग केला, वाणीचे दुराचरण सोडले आणि माझी उपजीविका (आजीव) शुद्ध केली. 86. ८६. ‘‘Buddhe pasannā dhamme ca, saṅghe ca tibbagāravā; Saddhammassavane yuttā, buddhadassanalālasā. मी बुद्ध, धम्म आणि संघ यांच्यावर दृढ श्रद्धा ठेवणारी, त्यांच्याबद्दल अत्यंत आदर बाळगणारी, सद्धम्म श्रवणात मग्न असणारी आणि बुद्ध दर्शनाची तीव्र इच्छा बाळगणारी होते. 87. ८७. ‘‘Aggaṃ saddhādhimuttānaṃ, assosiṃ bhikkhuniṃ tadā; Taṃ ṭhānaṃ patthayitvāna, tisso sikkhā apūrayiṃ. त्या वेळी मी ऐकले की, बुद्धांनी एका भिक्षुणीला 'श्रद्धेने युक्त असणाऱ्यांमध्ये सर्वश्रेष्ठ' म्हणून घोषित केले होते. त्या पदाची आकांक्षा धरून मी तीन शिक्षा (शील, समाधी, प्रज्ञा) पूर्ण केल्या. 88. ८८. ‘‘Tato maṃ sugato āha, karuṇānugatāsayo; ‘Yassa saddhā tathāgate, acalā suppatiṭṭhitā; Sīlañca yassa kalyāṇaṃ, ariyakantaṃ pasaṃsitaṃ. त्यानंतर, करुणेने प्रेरित झालेल्या सुगतांनी (बुद्धांनी) मला म्हटले: 'ज्याची तथागतांवरील श्रद्धा अचल आणि सुप्रतिष्ठित आहे, आणि ज्याचे शील कल्याणकारी, आर्यांना प्रिय व प्रशंसनीय आहे, 89. ८९. ‘‘‘Saṅghe pasādo yassatthi, ujubhūtañca dassanaṃ; Adaliddoti taṃ āhu, amoghaṃ tassa jīvitaṃ. ज्याची संघावर प्रसन्नता (श्रद्धा) आहे आणि ज्याची दृष्टी सरळ (सम्यक दृष्टी) आहे, त्याला 'दरिद्री नसलेला' (श्रीमंत) म्हटले जाते आणि त्याचे जीवन व्यर्थ जात नाही. 90. ९०. ‘‘‘Tasmā saddhañca sīlañca, pasādaṃ dhammadassanaṃ; Anuyuñjetha medhāvī, saraṃ buddhāna sāsanaṃ’. म्हणूनच, बुद्ध शासनाचे (उपदेशाचे) स्मरण करत, बुद्धिमान मनुष्याने श्रद्धा, शील, प्रसन्नता आणि धम्मदर्शनाचा अभ्यास (प्रयत्न) करावा.' 91. ९१. ‘‘Taṃ sutvāhaṃ pamuditā, apucchiṃ paṇidhiṃ mama; Tadā anomo amito, byākarittha vināyako; ‘Buddhe pasannā kalyāṇī, lacchase taṃ supatthitaṃ. ते ऐकून मी अत्यंत आनंदित झाले आणि माझ्या आकांक्षेबद्दल विचारले. तेव्हा अतुलनीय आणि असीम प्रज्ञा असणाऱ्या विनायकांनी (बुद्धांनी) भाकीत केले: 'हे कल्याणी! बुद्धांवर प्रसन्न असणाऱ्या तुला, तू आकांक्षा केलेले ते श्रेष्ठ पद नक्कीच प्राप्त होईल. 92. ९२. ‘‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. या कल्पापासून एक लाख कल्पानंतर, इक्ष्वाकु (ओक्काक) कुळात उत्पन्न झालेले, गोत्राने 'गोतम' नावाचे शास्ता (बुद्ध) या जगात उत्पन्न होतील. 93. ९३. ‘‘‘Tassa dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā; Siṅgālakassa mātāti, hessati satthu sāvikā’. त्यांच्या धम्माची वारसदार, धम्माद्वारे निर्मित झालेली त्यांची मानसकन्या आणि सिंगालकाची माता म्हणून ती त्या शास्त्यांची (बुद्धांची) श्राविका होईल.' 94. ९४. ‘‘Taṃ sutvā muditā hutvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ; Mettacittā paricariṃ, paṭipattīhi nāyakaṃ. ते भाकीत ऐकून मी अत्यंत आनंदित झाले आणि आयुष्यभर त्या जिनांची (बुद्धांची) मैत्रीपूर्ण चित्ताने सेवा केली आणि आपल्या आचरणाने (प्रतिपत्तीने) त्या नायकाची सेवा केली. 95. ९५. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत (चांगल्या) कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व आकांक्षेमुळे, मानवी देहाचा त्याग केल्यानंतर मी तावतिंस देवलोकात गेले. 96. ९६. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, giribbajapuruttame; Jātā seṭṭhikule phīte, mahāratanasañcaye. आणि आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी गिरिव्रज (राजगृह) या श्रेष्ठ नगरात, विपुल रत्नांचा साठा असलेल्या एका अत्यंत समृद्ध श्रेष्ठीच्या (श्रीमंत व्यापाऱ्याच्या) कुळात जन्मले. 97. ९७. ‘‘Putto [Pg.287] siṅgālako nāma, mamāsi vipathe rato; Diṭṭhigahanapakkhando, disāpūjanatapparo. माझा 'सिंगालक' नावाचा मुलगा चुकीच्या मार्गावर चालणारा होता. तो मिथ्या दृष्टीच्या (चुकीच्या समजुतींच्या) अरण्यात अडकला होता आणि दिशांची पूजा करण्यात मग्न होता. 98. ९८. ‘‘Nānādisā namassantaṃ, piṇḍāya nagaraṃ vajaṃ; Taṃ disvā ovadī buddho, magge ṭhatvā vināyako. विविध दिशांना नमस्कार करणाऱ्या त्याला पाहून, भिक्षेसाठी नगरात जात असताना, विनायक असणाऱ्या बुद्धांनी वाटेत थांबून त्याला उपदेश केला. 99. ९९. ‘‘Tassa desayato dhammaṃ, panādo vimhayo ahu; Dvekoṭinaranārīnaṃ, dhammābhisamayo ahu. त्याला धम्म उपदेश करत असताना बुद्धांचा आवाज अत्यंत विस्मयकारक होता. त्या वेळी दोन कोटी स्त्री-पुरुषांना धम्माचे आकलन (धम्माभिसमय) झाले. 100. १००. ‘‘Tadāhaṃ parisaṃ gantvā, sutvā sugatabhāsitaṃ; Sotāpattiphalaṃ pattā, pabbajiṃ anagāriyaṃ. त्या वेळी मी त्या सभेत गेले आणि सुगतांनी (बुद्धांनी) सांगितलेला धम्म ऐकून मी स्रोतापत्ती फळ प्राप्त केले आणि अनगारिक प्रव्रज्या घेतली. 101. १०१. ‘‘Na cireneva kālena, buddhadassanalālasā; Anussatiṃ taṃ bhāvetvā, arahattamapāpuṇiṃ. बुद्ध दर्शनाची तीव्र इच्छा बाळगणाऱ्या मी, फार काळ न घालवता त्या बुद्धानुस्मृतीची भावना (ध्यान) करून अर्हतपद प्राप्त केले. 102. १०२. ‘‘Dassanatthāya buddhassa, sabbadā ca vajāmahaṃ; Atittāyeva passāmi, rūpaṃ nayananandanaṃ. बुद्धांच्या दर्शनासाठी मी नेहमी जात असे. डोळ्यांना आनंद देणारे त्यांचे रूप पाहून माझे कधीही समाधान होत नसे (मी अतृप्त भावनेनेच पाहत असे). 103. १०३. ‘‘Sabbapāramisambhūtaṃ, lakkhīnilayanaṃ varaṃ; Rūpaṃ sabbasubhākiṇṇaṃ, atittā viharāmahaṃ. सर्व पारमितांमुळे उत्पन्न झालेले, सौंदर्याचे निवासस्थान असलेले आणि सर्व प्रकारे शुभ लक्षणांनी युक्त असलेले त्यांचे श्रेष्ठ रूप पाहण्यात मी अतृप्त राहूनच विहरत असे. 104. १०४. ‘‘Jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho, etadagge ṭhapesi maṃ; Siṅgālakassa yā mātā, aggā saddhādhimuttikā. बुद्धांनी (जिनांनी) माझ्या या गुणावर प्रसन्न होऊन मला एतदग्ग (सर्वोच्च स्थानावर) प्रस्थापित केले की, 'सिंगालकाची जी माता आहे, ती श्रद्धेने युक्त असणाऱ्यांमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे.' 105. १०५. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmuni. हे महामुनी! मी ऋद्धींमध्ये पारंगत आहे, दिव्य श्रोत्रधातूमध्ये पारंगत आहे आणि चेतोपरियज्ञानात पारंगत आहे. 106. १०६. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. मी माझ्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते, माझे दिव्यचक्षू विशुद्ध झाले आहेत; सर्व आसव नष्ट झाले आहेत, आता पुन्हा जन्म नाही. 107. १०७. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ mama mahāvīra, uppannaṃ tava santike. हे महावीर! आपल्या सान्निध्यात मला अर्थ, धम्म, निरुत्ती आणि तसेच पटिभान या चार पटिसम्भिदांचे ज्ञान प्राप्त झाले आहे. 108. १०८. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवरहित होऊन विहरत आहे. 109. १०९. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 110. ११०. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसम्भिदा... पे... बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ siṅgālamātā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे शिंगालमाता भिक्खुणीने या गाथा म्हटल्या. Siṅgālamātutheriyāpadānaṃ catutthaṃ. शिंगालमाता थेरीचे अपदान चौथे समाप्त. 5. Sukkātherīapadānaṃ ५. सुक्का थेरी अपदान. 111. १११. ‘‘Ekanavutito [Pg.288] kappe, vipassī nāma nāyako; Uppajji cārudassano, sabbadhammavipassako. या कल्पाहून एक्याण्णव कल्प मागे, दर्शनीय आणि सर्व धर्मांचे दर्शन घेणारे 'विपस्सी' नावाचे नायक उत्पन्न झाले. 112. ११२. ‘‘Tadāhaṃ bandhumatiyaṃ, jātā aññatare kule; Dhammaṃ sutvāna munino, pabbajiṃ anagāriyaṃ. तेव्हा मी बंधुमती नगरीत एका सामान्य कुळात जन्मले होते. मुनींचा धम्म ऐकून मी गृहत्याग करून प्रव्रजित झाले. 113. ११३. ‘‘Bahussutā dhammadharā, paṭibhānavatī tathā; Vicittakathikā cāpi, jinasāsanakārikā. मी बहुश्रुत, धम्मधरा, प्रतिभावान आणि विविध प्रकारे धम्मकथा सांगणारी तसेच जिनशासनाचे पालन करणारी झाले. 114. ११४. ‘‘Tadā dhammakathaṃ katvā, hitāya janataṃ bahuṃ ; Tato cutāhaṃ tusitaṃ, upapannā yasassinī. तेव्हा बहुजन हितासाठी धम्मकथा सांगून, त्या जन्मातून च्युत झाल्यावर मी यशस्वी होऊन तुषित स्वर्गात उत्पन्न झाले. 115. ११५. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, sikhī viya sikhī jino; Tapanto yasasā loke, uppajji vadataṃ varo. या कल्पाहून एकतीस कल्प मागे, अग्नीच्या ज्वालेप्रमाणे आपल्या यशाने तळपणारे, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असे 'शिखी' नावाचे जिन या जगात उत्पन्न झाले. 116. ११६. ‘‘Tadāpi pabbajitvāna, buddhasāsanakovidā; Jotetvā jinavākyāni, tatopi tidivaṃ gatā. तेव्हाही प्रव्रजित होऊन, बुद्धशासनात निपुण बनून आणि जिनवचनांना प्रकाशित करून, मी तेथून च्युत होऊन त्रिदिव (स्वर्गात) गेले. 117. ११७. ‘‘Ekatiṃseva kappamhi, vessabhū nāma nāyako; Uppajjittha mahāñāṇī, tadāpi ca tathevahaṃ. त्याच एकतीस कल्प मागे, महाज्ञानी 'वेस्सभू' नावाचे नायक उत्पन्न झाले. तेव्हाही मी तशीच (प्रव्रजित झाले). 118. ११८. ‘‘Pabbajitvā dhammadharā, jotayiṃ jinasāsanaṃ; Gantvā marupuraṃ rammaṃ, anubhosiṃ mahāsukhaṃ. प्रव्रजित होऊन, धम्म धारण करून मी जिनशासनाला प्रकाशित केले आणि रमणीय देवपुरात जाऊन महासुखाचा उपभोग घेतला. 119. ११९. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, kakusandho jinuttamo; Uppajji narasaraṇo, tadāpi ca tathevahaṃ. या भद्रकल्पात, मनुष्यांचे शरण असणारे जिनोत्तम 'ककुसंध' बुद्ध उत्पन्न झाले. तेव्हाही मी तशीच (प्रव्रजित झाले). 120. १२०. ‘‘Pabbajitvā munimataṃ, jotayitvā yathāyukaṃ; Tato cutāhaṃ tidivaṃ, agaṃ sabhavanaṃ yathā. प्रव्रजित होऊन, आयुष्यभर मुनींच्या मताला प्रकाशित करून, तेथून च्युत झाल्यावर मी आपल्या स्वतःच्या घरासारख्या असणाऱ्या त्रिदिव (स्वर्गात) गेले. 121. १२१. ‘‘Imasmiṃyeva kappamhi, koṇāgamananāyako; Uppajji lokasaraṇo, araṇo amataṅgato. याच कल्पात, जगाचे शरण असणारे, क्लेशरहित आणि अमृतापदाला प्राप्त झालेले 'कोणागमन' नायक उत्पन्न झाले. 122. १२२. ‘‘Tadāpi pabbajitvāna, sāsane tassa tādino; Bahussutā dhammadharā, jotayiṃ jinasāsanaṃ. तेव्हाही त्या तादी बुद्धांच्या शासनात प्रव्रजित होऊन, बहुश्रुत व धम्मधरा बनून मी जिनशासनाला प्रकाशित केले. 123. १२३. ‘‘Imasmiṃyeva [Pg.289] kappamhi, kassapo munimuttamo; Uppajji lokasaraṇo, araṇo maraṇantagū. याच कल्पात, मुनींमध्ये उत्तम, जगाचे शरण, क्लेशरहित आणि मृत्यूचा अंत करणारे 'कस्सप' बुद्ध उत्पन्न झाले. 124. १२४. ‘‘Tassāpi naravīrassa, pabbajitvāna sāsane; Pariyāpuṭasaddhammā, paripucchāvisāradā. त्या नरवीराच्या शासनातही प्रव्रजित होऊन, सद्धम्माचा अभ्यास करून मी प्रश्न विचारण्यात विशारद झाले. 125. १२५. ‘‘Susīlā lajjinī ceva, tīsu sikkhāsu kovidā; Bahuṃ dhammakathaṃ katvā, yāvajīvaṃ mahāmune. हे महामुनी! मी सुशीला, लज्जाशील आणि तिन्ही शिक्षांमध्ये निपुण झाले. मी आयुष्यभर विपुल धम्मकथा सांगितल्या. 126. १२६. ‘‘Tena kammavipākena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या कर्माच्या विपाकामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस स्वर्गात गेले. 127. १२७. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, giribbajapuruttame; Jātā seṭṭhikule phīte, mahāratanasañcaye. आणि आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी गिरिव्रज या श्रेष्ठ नगरात, विपुल रत्नांचा साठा असलेल्या एका समृद्ध श्रेष्ठि-कुळात जन्मले. 128. १२८. ‘‘Yadā bhikkhusahassena, parivuto lokanāyako; Upāgami rājagahaṃ, sahassakkhena vaṇṇito. जेव्हा हजार भिक्खूंच्या परिवारासह लोकनायक राजगृहात आले, तेव्हा सहस्राक्षाने त्यांची स्तुती केली होती: 129. १२९. ‘‘‘Danto dantehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi; Siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā’. 'स्वतः दंत असलेले भगवान, पूर्वी जटधारी असलेल्या दंत शिष्यांसह, आणि स्वतः विमुक्त असलेले भगवान विमुक्तांसह, सुवर्णकांती धारण करून राजगृहात प्रवेश करते झाले.' 130. १३०. ‘‘Disvā buddhānubhāvaṃ taṃ, sutvāva guṇasañcayaṃ; Buddhe cittaṃ pasādetvā, pūjayiṃ taṃ yathābalaṃ. बुद्धांचा तो प्रभाव पाहून आणि त्यांच्या गुणांचे वर्णन ऐकून, बुद्धांच्या प्रति चित्त प्रसन्न करून, मी माझ्या शक्तीनुसार त्यांची पूजा केली. 131. १३१. ‘‘Aparena ca kālena, dhammadinnāya santike; Agārā nikkhamitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ. त्यानंतर काही काळाने, मी घराचा त्याग करून धम्मदिन्ना थेरींच्या सान्निध्यात प्रव्रजित झाले. 132. १३२. ‘‘Kesesu chijjamānesu, kilese jhāpayiṃ ahaṃ; Uggahiṃ sāsanaṃ sabbaṃ, pabbajitvācirenahaṃ. माझे केस कापले जात असतानाच, मी माझ्या क्लेशांना जाळून टाकले. प्रव्रजित झाल्यावर लवकरच मी संपूर्ण शासनाचे ग्रहण केले. 133. १३३. ‘‘Tato dhammamadesesiṃ, mahājanasamāgame; Dhamme desiyamānamhi, dhammābhisamayo ahu. त्यानंतर मी महाजनसमुदायात धम्मदेशना दिली. धम्मदेशना दिली जात असताना, हजारो प्राण्यांना धम्माचा साक्षात्कार झाला. 134. १३४. ‘‘Nekapāṇasahassānaṃ, taṃ viditvātivimhito; Abhippasanno me yakkho, bhamitvāna giribbajaṃ. हजारो प्राण्यांचा तो धम्माभिसमय पाहून अत्यंत विस्मित झालेला आणि माझ्यावर प्रसन्न झालेला एक यक्ष गिरिव्रज नगरीत फिरून (असे ओरडला): 135. १३५. ‘‘Kiṃ me katā rājagahe manussā, madhuṃ pītāva acchare; Ye sukkaṃ na upāsanti, desentiṃ amataṃ padaṃ. 'राजगृहातील हे लोक काय करत आहेत? जणू मध पिऊनच सुस्त बसले आहेत! जे अमृतपदाचा उपदेश करणाऱ्या सुक्का जवळ जात नाहीत.' 136. १३६. ‘‘Tañca [Pg.290] appaṭivānīyaṃ, asecanakamojavaṃ; Pivanti maññe sappaññā, valāhakamivaddhagū. 'ज्याप्रमाणे प्रवासी ढगातून पडणारे पाणी पितात, त्याचप्रमाणे सुज्ञ लोक त्या कधीही न संपणाऱ्या, अत्यंत मधुर आणि ओजस्वी अशा धम्मरसाचे प्राशन करतात.' 137. १३७. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmune. हे महामुनी! मी ऋद्धींमध्ये वशित्व प्राप्त केले आहे, दिव्य श्रोतधातूमध्ये आणि चेतोपरियज्ञानात मी वशित्व मिळवले आहे. 138. १३८. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. मी माझ्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते, माझे दिव्यचक्षू विशुद्ध झाले आहेत; सर्व आसव नष्ट झाले आहेत, आता पुन्हा जन्म नाही. 139. १३९. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ mama mahāvīra, uppannaṃ tava santike. हे महावीर! आपल्या सान्निध्यात मला अर्थ, धम्म, निरुत्ती आणि तसेच पटिभान या चार पटिसम्भिदांचे ज्ञान प्राप्त झाले आहे. 140. १४०. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवरहित होऊन विहरत आहे. 141. १४१. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 142. १४२. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चारही पटिसम्भिदा... पे... बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ sukkā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे सुक्का भिक्खुणींनी या गाथा म्हटल्या. Sukkātheriyāpadānaṃ pañcamaṃ. सुक्का थेरी अपदान पाचवे समाप्त. Pañcamaṃ bhāṇavāraṃ. पाचवे भाणवार समाप्त. 6. Abhirūpanandātherīapadānaṃ ६. अभिरूपनंदा थेरी अपदान 143. १४३. ‘‘Ekanavutito kappe, vipassī nāma nāyako; Uppajji cārudassano, sabbadhammesu cakkhumā. “या कल्पाहून एक्याण्णव कल्प आधी, सर्व धर्मांचे दर्शन घेणारे ज्ञानचक्षू असलेले, दर्शनीय रूप असलेले 'विपस्सी' नावाचे लोकनायक (बुद्ध) उत्पन्न झाले. 144. १४४. ‘‘Tadāhaṃ bandhumatiyaṃ, iddhe phīte mahākule; Jātā surūpā dayitā, pūjanīyā janassa ca. “तेव्हा मी बंधुमती नगरीत एका समृद्ध, वैभवशाली आणि महान कुळात जन्मले होते. मी अत्यंत रूपवान, लोकांची लाडकी आणि सर्वांना पूजनीय होते. 145. १४५. ‘‘Upagantvā mahāvīraṃ, vipassiṃ lokanāyakaṃ; Dhammaṃ suṇitvā saraṇaṃ, upesiṃ naranāyakaṃ. “त्या महावीरांकडे, लोकनायक विपस्सी बुद्धांकडे जाऊन आणि त्यांचा धम्म ऐकून, मी त्या नरनायकांना शरण गेले. 146. १४६. ‘‘Sīlesu saṃvutā hutvā, nibbute ca naruttame; Dhātuthūpassa upari, soṇṇacchattamapūjayiṃ. “मी शीलांचे पालन करणारी बनले; आणि जेव्हा ते पुरुषोत्तम परिनिर्वाण पावले, तेव्हा मी त्यांच्या धातू-स्तूपावर (अस्थी-स्तूपावर) सुवर्णछत्र अर्पण केले. 147. १४७. ‘‘Muttacāgā sīlavatī, yāvajīvaṃ tato cutā; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpagā ahaṃ. “मी आयुष्यभर मुक्तहस्ताने दान देणारी आणि शीलवान राहिले. तिथून च्युत झाल्यावर (मृत्यूनंतर), मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेले. 148. १४८. ‘‘Tadā [Pg.291] dasahi ṭhānehi, adhibhotvāna sesake ; Rūpasaddehi gandhehi, rasehi phusanehi ca. “तेव्हा मी इतर देवांना दहा स्थानांनी (गोष्टींनी) मागे टाकले; रूप, शब्द, गंध, रस आणि स्पर्श यांच्याद्वारे, 149. १४९. ‘‘Āyunāpi ca vaṇṇena, sukhena yasasāpi ca; Tathevādhipateyyena, adhigayha virocahaṃ. “तसेच आयुष्य, वर्ण (सौंदर्य), सुख, यश आणि त्याचप्रमाणे अधिपत्य (प्रभुत्व) यांच्याद्वारे मी त्यांना मागे टाकून देदीप्यमान झाले. 150. १५०. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jātāhaṃ kapilavhaye; Dhītā khemakasakkassa, nandā nāmāti vissutā. “आता माझ्या या अंतिम जन्मात, मी कपिलवस्तू नगरीत जन्मले असून, खेमक शाक्याची मुलगी म्हणून 'नंदा' या नावाने प्रसिद्ध झाले. 151. १५१. ‘‘Abhirūpasampadampi, ahu me kantisūcakaṃ; Yadāhaṃ yobbanappattā, rūpalāvaññabhūsitā. “माझ्याकडे अत्यंत आकर्षक असे अनुपम सौंदर्य होते. जेव्हा मी तारुण्यात पदार्पण केले, तेव्हा मी रूप आणि लावण्य यांनी सुशोभित झाले. 152. १५२. ‘‘Tadā matthe sakyānaṃ, vivādo sumahā ahu; Pabbājesi tato tāto, mā sakyā vinassiṃsuti. “तेव्हा माझ्यावरून शाक्यांमध्ये मोठा वाद निर्माण झाला. त्यामुळे, 'शाक्यांचा विनाश होऊ नये' असा विचार करून माझ्या वडिलांनी मला प्रव्रजित केले (भिक्खुणी बनवले). 153. १५३. ‘‘Pabbajitvā tathāgataṃ, rūpadessiṃ naruttamaṃ; Sutvāna nopagacchāmi, mama rūpena gabbitā. “प्रव्रजित झाल्यावरही, पुरुषोत्तम तथागत रूपातील दोष दाखवतात असे ऐकून, मी स्वतःच्या रूपाच्या गर्वाने उन्मत्त होऊन त्यांच्याकडे जात नसे. 154. १५४. ‘‘Ovādampi na gacchāmi, buddhadassanabhīrutā; Tadā jino upāyena, upanetvā sasantikaṃ. “बुद्धांच्या दर्शनाच्या भीतीने मी उपदेश ऐकण्यासाठीही जात नसे. तेव्हा जिनांनी (बुद्धांनी) एका उपायाने मला आपल्याजवळ आणले. 155. १५५. ‘‘Tissitthiyo nidassesi, iddhiyā maggakovido; Accharārūpasadisaṃ, taruṇiṃ jaritaṃ mataṃ. “मार्गकुशल असणाऱ्या बुद्धांनी आपल्या ऋद्धीने (प्रातिहार्याने) मला तीन स्त्रिया दाखवल्या: एक अप्सरेसारखी तरुण स्त्री, एक वृद्ध स्त्री आणि एक मृत स्त्री. 156. १५६. ‘‘Tāyo disvā susaṃviggā, virattāse kaḷevare; Aṭṭhāsiṃ bhavanibbindā, tadā maṃ āha nāyako. “त्यांना पाहून मी अत्यंत संविग्न (भयभीत) झाले, माझ्या स्वतःच्या शरीराविषयीची माझी आसक्ती नष्ट झाली आणि मी संसाराविषयी विरक्त होऊन उभी राहिले. तेव्हा लोकनायकांनी मला म्हटले: 157. १५७. ‘‘‘Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ, passa nande samussayaṃ; Uggharantaṃ paggharantaṃ, bālānaṃ abhinanditaṃ. “'हे नंदे! या आजारी, अशुद्ध, दुर्गंधीयुक्त शरीराकडे पहा, जे वरून आणि खालून पाझरत आहे आणि ज्याचे मूर्ख लोक कौतुक करतात. 158. १५८. ‘‘‘Asubhāya cittaṃ bhāvehi, ekaggaṃ susamāhitaṃ; Yathā idaṃ tathā etaṃ, yathā etaṃ tathā idaṃ. “'अशुभाच्या (शरीराच्या अपवित्रतेच्या) भावनेने चित्त एकाग्र आणि सुसमाहित कर. जसे हे (दिसणारे शरीर) आहे, तसेच तुझे शरीर आहे; आणि जसे तुझे शरीर आहे, तसेच हे आहे. 159. १५९. ‘‘‘Evametaṃ avekkhantī, rattindivamatanditā; Tato sakāya paññāya, abhinibbijjha vacchasi’. “'अशा प्रकारे रात्रंदिवस आळस न करता या शरीराचे निरीक्षण करत राहिल्याने, तू स्वतःच्या प्रज्ञेने सत्य जाणून विरक्त होऊन जगशील.' 160. १६०. ‘‘Tassā [Pg.292] me appamattāya, vicarantiyā yoniso; Yathābhūtaṃ ayaṃ kāyo, diṭṭho santarabāhiro. “अशा प्रकारे अप्रमत्त राहून आणि योग्य प्रकारे विचार करत असताना, मी या शरीराला आतून व बाहेरून जसे आहे तसे यथार्थपणे पाहिले. 161. १६१. ‘‘Atha nibbindahaṃ kāye, ajjhattañca virajjahaṃ; Appamattā visaṃyuttā, upasantāmhi nibbutā. “त्यानंतर मी शरीराविषयी विरक्त झाले आणि अंतर्मनातही आसक्तीरहित झाले. मी अप्रमत्त, बंधनांपासून मुक्त, शांत आणि परिनिर्वृत झाले आहे. 162. १६२. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmune. “हे महामुनी! मी ऋद्धींमध्ये (प्रातिहार्यांमध्ये) वशित्व मिळवले आहे, तसेच दिव्य श्रोत्रधातूमध्ये आणि परचित्तज्ञान (दुसऱ्यांच्या मनाचे ज्ञान) मिळवण्यातही मी पारंगत झाले आहे. 163. १६३. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. “मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते, माझे दिव्य चक्षू विशुद्ध झाले आहेत. माझे सर्व आसव (क्लेश) नष्ट झाले आहेत, आता माझा पुनर्जन्म नाही. 164. १६४. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ mama mahāvīra, uppannaṃ tava santike. “हे महावीरा! अर्थ, धम्म, निरुत्ती आणि तसेच प्रतिभा या चार प्रतिसंभिदांचे ज्ञान मला आपल्या सान्निध्यात प्राप्त झाले आहे. 165. १६५. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. “माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... मी आसवरहित (क्लेशमुक्त) होऊन विहरत आहे. 166. १६६. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. “माझे (शासनात) येणे खरोखरच सुस्वागतम ठरले... मी बुद्धांचे शासन (आज्ञा) पूर्ण केले आहे. 167. १६७. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. “चार प्रतिसंभिदा... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.” Itthaṃ sudaṃ abhirūpanandā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे अभिरूपनंदा भिक्खुणींनी या गाथा म्हटल्या. Abhirūpanandātheriyāpadānaṃ chaṭṭhaṃ. अभिरूपनंदा थेरी अपदान सहावे समाप्त. 7. Aḍḍhakāsitherīapadānaṃ ७. अढकासी थेरी अपदान 168. १६८. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. “या भद्र कल्पामध्ये, महान कीर्ती असलेले, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले आणि गोत्राने 'कस्सप' (कश्यप) नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले. 169. १६९. ‘‘Tadāhaṃ pabbajitvāna, tassa buddhassa sāsane; Saṃvutā pātimokkhamhi, indriyesu ca pañcasu. “तेव्हा मी त्या बुद्धांच्या शासनात प्रव्रजित होऊन, प्रातिमोक्ष संवरात आणि पाच इंद्रियांमध्ये संयमित राहिले. 170. १७०. ‘‘Mattaññunī ca asane, yuttā jāgariyepi ca; Vasantī yuttayogāhaṃ, bhikkhuniṃ vigatāsavaṃ. “भोजनात प्रमाण जाणणारी, जागृत राहण्यात तत्पर असणारी आणि योगाभ्यासात (विपश्यनेत) मग्न राहणारी मी, एका आसवमुक्त (अर्हत) भिक्खुणीला— 171. १७१. ‘‘Akkosiṃ duṭṭhacittāhaṃ, gaṇiketi bhaṇiṃ tadā; Tena pāpena kammena, nirayamhi apaccisaṃ. “—दुष्ट बुद्धीने शिवीगाळ केली आणि तिला 'वेश्या' म्हटले. त्या पापकर्मामुळे मी नरकात पडले आणि तिथे दुःख भोगले. 172. १७२. ‘‘Tena [Pg.293] kammāvasesena, ajāyiṃ gaṇikākule; Bahusova parādhīnā, pacchimāya ca jātiyaṃ. “त्या कर्माच्या उर्वरित भागामुळे, मी अनेकदा परावलंबी राहून वेश्यांच्या कुळात जन्मले; आणि माझ्या या अंतिम जन्मात— 173. १७३. ‘‘Kāsīsu seṭṭhikulajā, brahmacārībalenahaṃ; Accharā viya devesu, ahosiṃ rūpasampadā. “—मी काशी देशात एका श्रेष्ठ (श्रीमंत) कुळात जन्मले. माझ्या पूर्वपुण्याच्या (ब्रह्मचर्याच्या) प्रभावामुळे मी देवलोकातील अप्सरेसारखी रूपसंपन्न झाले. 174. १७४. ‘‘Disvāna dassanīyaṃ maṃ, giribbajapuruttame; Gaṇikatte nivesesuṃ, akkosanabalena me. “माझे ते दर्शनीय रूप पाहून, माझ्या त्या शिवीगाळ करण्याच्या कर्माच्या प्रभावामुळे, लोकांनी मला गिरिव्रज (राजगृह) या श्रेष्ठ नगरात वेश्याव्यवसायात ढकलले. 175. १७५. ‘‘Sāhaṃ sutvāna saddhammaṃ, buddhaseṭṭhena desitaṃ; Pubbavāsanasampannā, pabbajiṃ anagāriyaṃ. “अशा मी, बुद्धश्रेष्ठांनी उपदेशिलेला सद्धम्म ऐकून आणि पूर्वसंस्कारांनी युक्त असल्यामुळे, गृहत्याग करून प्रव्रजित झाले.” 176. १७६. ‘‘Tadūpasampadatthāya, gacchantī jinasantikaṃ; Magge dhutte ṭhite sutvā, labhiṃ dūtopasampadaṃ. त्या वेळी उपसंपदा ग्रहण करण्यासाठी मी बुद्धांच्या सन्मुख जात असताना, मार्गात लंपट लोक उभे असल्याचे ऐकून, मी दूताद्वारे उपसंपदा (दीक्षा) प्राप्त केली. 177. १७७. ‘‘Sabbakammaṃ parikkhīṇaṃ, puññaṃ pāpaṃ tatheva ca; Sabbasaṃsāramuttiṇṇā, gaṇikattañca khepitaṃ. माझे पुण्य आणि पाप या दोन्हीसह सर्व कर्मे क्षीण झाली आहेत. तसेच मी संपूर्ण संसारातून मुक्त झाले आहे आणि माझे गणिकात्व देखील संपुष्टात आले आहे. 178. १७८. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmune. हे महामुनी! मी ऋद्धींमध्ये वशित्व मिळवले आहे, दिव्य श्रोत्रधातूमध्ये आणि चेतोपरियज्ञानात मी पारंगत झाले आहे. 179. १७९. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते, माझे दिव्यचक्षू विशुद्ध झाले आहेत, माझे सर्व आसव क्षीण झाले आहेत आणि आता माझा पुनर्जन्म नाही. 180. १८०. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ mama mahāvīra, uppannaṃ tava santike. हे महावीर! आपल्या सान्निध्यात मला अर्थ, धर्म, निरुक्ती आणि प्रतिभा यांविषयीचे ज्ञान प्राप्त झाले आहे. 181. १८१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवरहित होऊन विहरत आहे. 182. १८२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले आहे... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 183. १८३. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ aḍḍhakāsi bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे अढ्ढकासी भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Aḍḍhakāsitheriyāpadānaṃ sattamaṃ. सातवे अढ्ढकासी थेरी अपदान समाप्त. 8. Puṇṇikātherīapadānaṃ ८. पुण्णिका थेरी अपदान 184. १८४. ‘‘Vipassino bhagavato, sikhino vessabhussa ca; Kakusandhassa munino, koṇāgamanatādino. विपस्सी भगवान, शिखी भगवान, वेस्सभू भगवान, ककुसन्ध मुनी आणि तादी गुणांनी युक्त कोणागमन भगवान यांच्या... 185. १८५. ‘‘Kassapassa [Pg.294] ca buddhassa, pabbajitvāna sāsane; Bhikkhunī sīlasampannā, nipakā saṃvutindriyā. ...आणि कस्सप बुद्धांच्या शासनात प्रव्रज्या घेऊन, मी शीलसंपन्न, प्रज्ञावान आणि इंद्रियांवर संयम ठेवणारी भिक्षुणी झाले होते. 186. १८६. ‘‘Bahussutā dhammadharā, dhammatthapaṭipucchikā; Uggahetā ca dhammānaṃ, sotā payirupāsitā. मी बहुश्रुत, धम्म धारण करणारी, धम्म आणि अर्थाविषयी प्रश्न विचारणारी, धम्माचे ग्रहण करणारी, ऐकणारी आणि सेवा करणारी होते. 187. १८७. ‘‘Desentī janamajjhehaṃ, ahosiṃ jinasāsane; Bāhusaccena tenāhaṃ, pesalā atimaññisaṃ. मी बुद्धांच्या शासनात लोकांमध्ये धम्मदेशना करत असे. त्या बहुश्रुतपणामुळे मी शीलवान भिक्षुणींचा अनादर केला. 188. १८८. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, sāvatthiyaṃ puruttame; Anāthapiṇḍino gehe, jātāhaṃ kumbhadāsiyā. आता या माझ्या अंतिम जन्मात, मी श्रावस्ती या श्रेष्ठ नगरात अनाथपिंडिकांच्या घरी पाणी भरणारी दासी म्हणून जन्मले. 189. १८९. ‘‘Gatā udakahāriyaṃ, sotthiyaṃ dijamaddasaṃ; Sītaṭṭaṃ toyamajjhamhi, taṃ disvā idamabraviṃ. मी पाणी आणण्यासाठी गेले असता, पाण्यात थंडीने व्याकुळ झालेल्या एका वेदपाठी ब्राह्मणाला पाहिले. त्याला पाहून मी असे म्हणाले— 190. १९०. ‘‘‘Udahārī ahaṃ sīte, sadā udakamotariṃ; Ayyānaṃ daṇḍabhayabhītā, vācādosabhayaṭṭitā. ‘मी पाणी भरणारी दासी आहे, मालकांच्या शिक्षेच्या भयाने आणि त्यांच्या कठोर शब्दांच्या भीतीने मी या थंडीत नेहमी पाण्यात उतरते. 191. १९१. ‘‘‘Kassa brāhmaṇa tvaṃ bhīto, sadā udakamotari; Vedhamānehi gattehi, sītaṃ vedayase bhusaṃ’. ‘हे ब्राह्मणा! तू कोणाच्या भयाने नेहमी पाण्यात उतरतोस? थरथरणार्या शरीराने तू या तीव्र थंडीचा त्रास का सहन करत आहेस?’ 192. १९२. ‘‘‘Jānantī vata maṃ bhoti, puṇṇike paripucchasi; Karontaṃ kusalaṃ kammaṃ, rundhantaṃ katapāpakaṃ. ‘हे कल्याणी पुण्णिके! मी केलेले पाप रोखण्यासाठी आणि कुशल कर्म करण्यासाठी हे करत आहे, हे जाणूनही तू मला विचारत आहेस. 193. १९३. ‘‘‘Yo ce vuḍḍho daharo vā, pāpakammaṃ pakubbati; Dakābhisiñcanā sopi, pāpakammā pamuccati’. ‘वृद्ध असो वा तरुण, जो कोणी पापकर्म करतो, तो पाण्यात स्नान केल्याने त्या पापकर्मातून मुक्त होतो.’ 194. १९४. ‘‘Uttarantassa akkhāsiṃ, dhammatthasaṃhitaṃ padaṃ; Tañca sutvā sa saṃviggo, pabbajitvārahā ahu. पाण्यातून बाहेर येणाऱ्या त्या ब्राह्मणाला मी धम्म आणि अर्थाने युक्त उपदेश केला. तो ऐकून तो संविग्न झाला आणि त्याने प्रव्रज्या घेऊन अर्हतपद प्राप्त केले. 195. १९५. ‘‘Pūrentī ūnakasataṃ, jātā dāsikule yato; Tato puṇṇāti nāmaṃ me, bhujissaṃ maṃ akaṃsu te. दासी कुळात जन्मल्यामुळे आणि शंभर दासींची संख्या पूर्ण केल्यामुळे माझे नाव 'पुण्णा' पडले. नंतर माझ्या मालकांनी मला दास्यत्वातून मुक्त केले. 196. १९६. ‘‘Seṭṭhiṃ tatonujānetvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Na cireneva kālena, arahattamapāpuṇiṃ. त्यानंतर श्रेष्ठ्यांची परवानगी घेऊन मी अनगारिक प्रव्रज्या घेतली आणि थोड्याच काळात मी अर्हतपद प्राप्त केले. 197. १९७. ‘‘Iddhīsu [Pg.295] ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmune. हे महामुनी! मी ऋद्धींमध्ये वशित्व मिळवले आहे, दिव्य श्रोत्रधातूमध्ये आणि चेतोपरियज्ञानात मी पारंगत झाले आहे. 198. १९८. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते, माझे दिव्यचक्षू विशुद्ध झाले आहेत, माझे सर्व आसव क्षीण झाले आहेत आणि आता माझा पुनर्जन्म नाही. 199. १९९. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ me vimalaṃ suddhaṃ, buddhaseṭṭhassa vāhasā. सर्वश्रेष्ठ बुद्धांच्या प्रभावाने माझे अर्थ, धर्म, निरुक्ती आणि प्रतिभा यांविषयीचे ज्ञान निर्मळ व शुद्ध झाले आहे. 200. २००. ‘‘Bhāvanāya mahāpaññā, suteneva sutāvinī; Mānena nīcakulajā, na hi kammaṃ vinassati. भावनारूपी साधनेमुळे मी महाप्रज्ञावान झाले, श्रवणामुळे बहुश्रुत झाले; परंतु अहंकारामुळे मी नीच कुळात जन्मले, कारण कर्माचा कधीही नाश होत नाही. 201. २०१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून नष्ट झाले आहेत... पे... मी आता आसवरहित होऊन विहरत आहे. 202. २०२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे येणे खरोखरच सुस्वागत ठरले आहे... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 203. २०३. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ puṇṇikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे पुण्णिका भिक्षुणीने या गाथा म्हटल्या. Puṇṇikātheriyāpadānaṃ aṭṭhamaṃ. आठवे पुण्णिका थेरी अपदान समाप्त. 9. Ambapālitherīapadānaṃ ९. अम्बपाली थेरी अपदान 204. २०४. ‘‘Yo raṃsiphusitāveḷo, phusso nāma mahāmuni; Tassāhaṃ bhaginī āsiṃ, ajāyiṃ khattiye kule. ज्यांचे शरीर रश्मींनी वेढलेले होते, अशा फुस्स नावाच्या महामुनींची मी बहीण होते आणि माझा जन्म क्षत्रिय कुळात झाला होता. 205. २०५. ‘‘Tassa dhammaṃ suṇitvāhaṃ, vippasannena cetasā; Mahādānaṃ daditvāna, patthayiṃ rūpasampadaṃ. त्यांचा धम्म ऐकून मी प्रसन्न चित्ताने महादान दिले आणि रूपसंपदेची आकांक्षा केली. 206. २०६. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, sikhī lokagganāyako; Uppanno lokapajjoto, tilokasaraṇo jino. या कल्पापासून एकतीसाव्या कल्पामध्ये, जगाचे सर्वश्रेष्ठ मार्गदर्शक, जगाचे दीप आणि तिन्ही लोकांचे शरणस्थान असणारे शिखी बुद्ध उत्पन्न झाले. 207. २०७. ‘‘Tadāruṇapure ramme, brāhmaññakulasambhavā; Vimuttacittaṃ kupitā, bhikkhuniṃ abhisāpayiṃ. त्या वेळी रमणीय अरुणपुरात मी ब्राह्मण कुळात जन्मले होते. मी क्रोधाविष्ट होऊन एका विमुक्तचित्त भिक्षुणीला शाप दिला. 208. २०८. ‘‘Vesikāva anācārā, jinasāsanadūsikā; Evaṃ akkosayitvāna, tena pāpena kammunā. ‘तू वेश्येसारखी आचरणहीन आणि जिनशासनाला दूषित करणारी आहेस,’ असे म्हणून मी त्यांना शिवीगाळ केली. त्या पापकर्मामुळे— 209. २०९. ‘‘Dāruṇaṃ [Pg.296] nirayaṃ gantvā, mahādukkhasamappitā; Tato cutā manussesu, upapannā tapassinī. मी भयानक नरकात गेले आणि तिथे मला तीव्र दुःख सहन करावे लागले. तिथून च्युत झाल्यावर मी मानवांमध्ये जन्मले आणि एक दीन स्त्री झाले. 210. २१०. ‘‘Dasajātisahassāni, gaṇikattamakārayiṃ; Tamhā pāpā na muccissaṃ, bhutvā duṭṭhavisaṃ yathā. मी दहा हजार जन्मांपर्यंत गणिका (वेश्या) म्हणून राहिले; जणू काही घातक विष प्राशन केल्याप्रमाणे, मी त्या पापापासून मुक्त होऊ शकले नाही. 211. २११. ‘‘Brahmacariyamasevissaṃ, kassape jinasāsane; Tena kammavipākena, ajāyiṃ tidase pure. मी कश्यप (कस्सप) जिनांच्या (बुद्धांच्या) शासनात ब्रह्मचर्याचे पालन केले; त्या कर्माच्या विपाकामुळे (फळामुळे) मी तावतिंस (त्रायस्त्रिंश) देवलोकात जन्मले. 212. २१२. ‘‘Pacchime bhave sampatte, ahosiṃ opapātikā; Ambasākhantare jātā, ambapālīti tenahaṃ. माझा अंतिम जन्म प्राप्त झाल्यावर, मी औपपातिक (स्वयंभू उत्पन्न होणारी) झाले; आंब्याच्या फांद्यांच्या दरम्यान जन्मल्यामुळे मला 'अम्बपाली' असे म्हटले गेले. 213. २१३. ‘‘Parivutā pāṇakoṭīhi, pabbajiṃ jinasāsane; Pattāhaṃ acalaṃ ṭhānaṃ, dhītā buddhassa orasā. कोट्यवधी प्राण्यांनी वेढलेली असताना, मी जिनांच्या (बुद्धांच्या) शासनात प्रव्रज्या घेतली; बुद्धांची औरस कन्या बनून मी त्या अचल स्थानाला (निर्वाणाला) प्राप्त झाले. 214. २१४. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, sotadhātuvisuddhiyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmune. हे महामुनी! मी ऋद्धींमध्ये (ऋद्धिविध अज्ञानात) वशित्व प्राप्त केले आहे, दिव्य श्रोत्रधातूच्या शुद्धतेमध्ये आणि चेतोपरिय ज्ञानामध्ये (परचित्तज्ञानात) मी वशित्व प्राप्त केले आहे. 215. २१५. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते (पूर्वेनिवास ज्ञान जाणते), माझे दिव्य चक्षु विशुद्ध झाले आहेत; सर्व आसव क्षीण झाले आहेत, आता पुन्हा जन्म नाही. 216. २१६. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ me vimalaṃ suddhaṃ, buddhaseṭṭhassa vāhasā. सर्वश्रेष्ठ बुद्धांच्या प्रभावामुळे अर्थ, धर्म, निरुक्ती आणि प्रतिभान (चार प्रतिसंभिदा) यांमध्ये माझे ज्ञान निर्मळ व शुद्ध झाले आहे. 217. २१७. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून खाक झाले आहेत... पे... मी अनासव (आसवमुक्त) होऊन विहरत आहे. 218. २१८. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ. माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले... पे... मी बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे. 219. २१९. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा... पे... मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ ambapāli bhikkhunī imā gāthāyo अशा प्रकारे अम्बपाली भिक्षुणीने या गाथा Abhāsitthāti. गायन केल्या. Ambapālitheriyāpadānaṃ navamaṃ. अम्बपाली थेरींचे नववे अपदान समाप्त. 10. Pesalātherīapadānaṃ १०. पेसला थेरी अपदान 220. २२०. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. या भद्र कल्पामध्ये, ब्रह्मबंधू (ब्राह्मण कुळातील), महायशस्वी आणि वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले कश्यप (कस्सप) नावाचे बुद्ध उत्पन्न झाले. 221. २२१. ‘‘Sāvatthiyaṃ [Pg.297] pure vare, upāsakakule ahaṃ; Pasūtā taṃ jinavaraṃ, disvā sutvā ca desanaṃ. श्रेष्ठ श्रावस्ती नगरीत एका उपासक कुळात माझा जन्म झाला. त्या श्रेष्ठ जिनांना (बुद्धांना) पाहून आणि त्यांची देशना (प्रवचन) ऐकून- 222. २२२. ‘‘Taṃ vīraṃ saraṇaṃ gantvā, sīlāni ca samādiyiṃ; Kadāci so mahāvīro, mahājanasamāgame. त्या वीर बुद्धांना शरण जाऊन मी शीलांचे ग्रहण केले. एकदा ते महावीर (बुद्ध) जनसमुदायाच्या सभेत- 223. २२३. ‘‘Attano abhisambodhiṃ, pakāsesi narāsabho; Ananussutadhammesu, pubbe dukkhādikesu ca. त्या नरश्रेष्ठांनी (बुद्धांनी) पूर्वी कधीही न ऐकलेल्या दुःखादी (चार आर्यसत्यांविषयी) स्वतःच्या अभिसंबोधीचा (ज्ञानाचा) प्रकाश केला. 224. २२४. ‘‘Cakkhu ñāṇañca paññā ca, vijjāloko ca āsi me; Taṃ sutvā uggahetvāna, paripucchiñca bhikkhavo. माझ्यामध्ये चक्षु, ज्ञान, प्रज्ञा आणि विद्येचा प्रकाश उत्पन्न झाला. ते ऐकून व ग्रहण करून मी भिक्षूंना प्रश्न विचारले. 225. २२५. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. त्या सुकृत (चांगल्या) कर्मामुळे आणि माझ्या चेतना व संकल्पांमुळे, मानवी देहाचा त्याग करून मी तावतिंस देवलोकात गेले. 226. २२६. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jātā seṭṭhimahākule; Upecca buddhaṃ saddhammaṃ, sutvā saccūpasaṃhitaṃ. आणि आता या अंतिम जन्मात, मी एका मोठ्या श्रेष्ठी (व्यापारी) कुळात जन्मले. बुद्धांच्या समीप जाऊन, सत्याशी संबंधित सद्धम्म ऐकून- 227. २२७. ‘‘Pabbajitvācireneva, saccatthāni vicintayaṃ; Khepetvā āsave sabbe, arahattamapāpuṇiṃ. प्रव्रज्या घेतल्यावर लवकरच, सत्याच्या अर्थाचे चिंतन करत, मी सर्व आसव क्षीण करून अर्हतपद प्राप्त केले. 228. २२८. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmune. हे महामुनी! मी ऋद्धींमध्ये वशित्व प्राप्त केले आहे, दिव्य श्रोत्रधातूमध्ये आणि चेतोपरिय ज्ञानामध्ये मी वशित्व प्राप्त केले आहे. 229. २२९. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकते, माझे दिव्य चक्षु विशुद्ध झाले आहेत; सर्व आसव क्षीण झाले आहेत, आता पुन्हा जन्म नाही. 230. २३०. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ me vimalaṃ suddhaṃ, buddhaseṭṭhassa vāhasā. सर्वश्रेष्ठ बुद्धांच्या प्रभावामुळे अर्थ, धर्म, निरुक्ती आणि प्रतिभान यांमध्ये माझे ज्ञान निर्मळ व शुद्ध झाले आहे. 231. २३१. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgīva bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavā. माझे सर्व क्लेश जळून खाक झाले आहेत, सर्व भव (पुनर्जन्म) समूळ नष्ट झाले आहेत; हत्तिणीने आपले बंधन तोडून टाकावे त्याप्रमाणे, मी आसवमुक्त होऊन विहरत आहे. 232. २३२. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. बुद्धांच्या सानिध्यात माझे आगमन खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले; मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. 233. २३३. ‘‘Paṭisambhidā [Pg.298] catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. चार प्रतिसंभिदा, आठ विमोक्ष आणि सहा अभिज्ञा मी साक्षात केल्या आहेत; मी बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. Itthaṃ sudaṃ pesalā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti. अशा प्रकारे पेसला भिक्षुणीने या गाथांचे गायन केले. Pesalātheriyāpadānaṃ dasamaṃ. पेसला थेरींचे दहावे अपदान समाप्त. Khattiyāvaggo catuttho. चौथा खत्तिया (क्षत्रिय) वर्ग समाप्त. Tassuddānaṃ – त्याचा सारांश (उद्दान) - Khattiyā brāhmaṇī ceva, tathā uppaladāyikā; Siṅgālamātā sukkā ca, abhirūpā aḍḍhakāsikā. खत्तिया (क्षत्रिया), ब्राह्मणी, तसेच उप्पलदायिका, सिंगालमाता, सुक्का, अभिरूपा, अढ्ढकासिका, Puṇṇā ca ambapālī ca, pesalāti ca tā dasa; Gāthāyo dvisatānettha, dvicattālīsa cuttari. पुण्णा, अम्बपाली आणि पेसला या दहा (भिक्षुणी) आहेत; या वर्गात दोनशे बेचाळीस (२४२) गाथा आहेत. Atha vagguddānaṃ – आता वर्गांचा सारांश (वग्गुद्दान) - Sumedhā ekūposathā, kuṇḍalakesī khattiyā; Sahassaṃ tisatā gāthā, sattatālīsa piṇḍitā. सुमेधा, एकुपोसथा, कुंडलकेसी आणि खत्तिया; या सर्व वर्गांच्या मिळून एकूण एक हजार तीनशे सत्तेचाळीस (१३४७) गाथा आहेत. Saha uddānagāthāhi, gaṇitāyo vibhāvibhi; Sahassaṃ tisataṃ gāthā, sattapaññāsameva cāti. विद्वानांनी मोजल्यानुसार, सारांश गाथांसह एकूण गाथांची संख्या एक हजार तीनशे सत्तावन्न (१३५७) होते. Therikāpadānaṃ samattaṃ. थेरी अपदान समाप्त झाले. Apadānapāḷi samattā. अपदान पाळी समाप्त झाली. | |||
| မြန်မာ | |||
| ပါဠိတော် | အဋ္ဌကထာ | ဋီကာ | အခြား |
| 1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ | 1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ | 1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃ | 1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ |
| 2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ | 2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ | 2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂ | |
| 3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ | 3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ | 3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ | |
| 4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ) | 4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ) | 4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ) | |
| 5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ | 5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ | 5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ | |
| 6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ | 6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ | |
| 7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅ | 7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ | |
| português | |||
| Páli | Aṭṭhakathā | Ṭīkā | Outro |
| 1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra) | 1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya | 1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3 | 1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa |
| 2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha | 2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha | 2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2 | |
| 3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima | 3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores | 3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores | |
| 4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta | 4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta | 4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta | |
| 5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara | 5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc. | 5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc. | |
| 6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa) | 6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia | 6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia | |
| 7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5 | 7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados | 7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma | |
| русский | |||
| Палийский канон | Комментарии | Субкомментарии | Другое |
| 1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали | 1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха | 1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3 | 1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана |
| 2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали | 2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха | 2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2 | |
| 3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали | 3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха | 3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика | |
| 4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта) | 4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта) | 4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта) | |
| 5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали | 5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха | 5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика | |
| 6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали | 6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха | 6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини | |
| 7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5 | 7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха | 7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали | |
| සිංහල | |||
| පාලි කැනනය | විවරණ | අටුවා | වෙනත් |
| 1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි | 1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා | 1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3 | 1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා |
| 2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි | 2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා | 2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2 | |
| 3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි | 3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා | 3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා | |
| 4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත) | 4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත) | 4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත) | |
| 5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි | 5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා | 5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා | |
| 6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි | 6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා | 6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී | |
| 7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5 | 7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා | 7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි | |
| Español | |||
| El Canon Pali | Los Comentarios | Los Subcomentarios | Otros |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| แบบไทย | |||
| บาลีแคน | ข้อคิดเห็น | คำอธิบายย่อย | อื่น |
| 1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ | 1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา | 1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓ | 1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา |
| 2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ | 2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา | 2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒ | |
| 3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ | 3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา | 3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา | |
| 4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต) | 4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต) | 4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต) | |
| 5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ | 5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา | 5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา | |
| 6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ | 6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา | 6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี | |
| 7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕ | 7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา | 7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ | |
| བོད་མི | |||
| པཱ་ལི་གསུང་རབ། | འགྲེལ་བཤད། | འགྲེལ་བཤད་ཕྲན། | གཞན། |
| 1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི། | 1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣ | 1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ། |
| 2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི། | 2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢ | |
| 3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། | 3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | |
| 5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། | 5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི། | 6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི། | |
| 7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥ | 7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། | |
| Tiếng Việt | |||
| Kinh điển Pali | Chú giải | Phụ chú giải | Khác |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra | 1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga | 2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa | 3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ) | 4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | 4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | 5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa | 6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5 | 7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa | 7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |